comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tans nec unde impetus infrumentatores fier& Romanus ti
exercitus in agro larinati erat.Preerat minutius magister eꝗtũ
profecto sicut ante dictum adurbem dictatore: ceterum cas¬
tra que in monte alto ac tuto loco posita fuerant iam in pla¬
num deferuntur agitabanturq: pro ingenio ducis consilia calli¬
diora ut impetus aut infrumentatores palatos aut in castra re¬
licta cum leui manu presidioq fieret. Nec hannibalem fefellit
cum duce mutatam ẽẽ belli rationem et ferotius ꝗͣ consultius o¬
rem hostes gesturos. Ip̃e autem quod minime quis creder e ci
hostis propius eẽt tertiam partem militum frumentatum
in castris retentis dimisit. De inde castra ip̃a propius hostẽ
mouit duo ferme agerione milia in tumulum hostium conspe¬
ctum ut intentum sciret cẽ ad frumentatores: si qua uis fier&
tutandos. Propior inde ei atq: ip̃is imminens romanorum cas¬
tris tumulus apparuit. Ad quem capiendum si luce palam iretur

Expanded text:
tans necunde impetus in frumentatores fieret. Romanus tunc tans necunde impetus in frumentatores fieret. Romanus tunc exercitus in agro Larinati erat; praeerat Minucius magister equitum profecto, sicut ante dictum est, ad urbem dictatore. ceterum castra, quae in monte alto ac tuto loco posita fuerant, iam in planum deferuntur; agitabanturque pro ingenio ducis consilia calidiora, ut impetus aut in frumentatores palatos aut in castra relicta cum leui praesidio fieret. nec Hannibalem fefellit cum duce mutatam esse belli rationem et ferocius quam consultius rem hostes gesturos; ipse autem, quod minime quis crederet cum hostis propius esset, tertiam partem militum frumentatum duabus in castris retentis dimisit; dein castra ipsa propius hostem mouit, duo ferme a Gereonio milia, in tumulum hosti conspectum, ut intentum <se> sciret esse ad frumentatores, si qua uis fieret, tutandos. propior inde ei atque ipsis imminens Romanorum castris tumulus apparuit; ad quem capiendum si luce palam iretur
Abbreviated transcription (Latin):
ignemq et uim omnium hostium abstineri iussit ut occuli¬
alicuius pacti ea merces uideri poss& Altera ipsius facto primo for¬
sitan dubio quia non expectataĩ eo senatus auctoritas est: ad ex¬
tremum haud ambigue in maximam laudem uerso inpermut.¬
dis captiuis quod sic primo bello punico factum erat. Conue¬
nerat inter duces romanos.:penumq: ut que pars pruis recip&
ꝗ̃ daret argenti pondo bina in pedite. et sex libras in milite prestar&
eis debitum saepe iactata in senatu re:quoniam non consuluisset
patres tardius rogaretur inuiolatum ab hoste agrum misso romã
filio uendidit fidemq publicam. impendio priuato ex soluit. Ha¬
nibal progerioni montibus cuius urbis capte atq: incensȩ a se in
usum horreorum pauca reliquerat:tecta institui senserant inde
frumentatum duas exercitus partes mittebat cum tertia ipse
expedita instatione erat simul castris praesidio et circumspec¬

Expanded text:
ignemque et uim omnem hostium abstineri iussit ut occulignemque et uim omnem hostium abstineri iussit ut occulalicuius pacti ea merces uideri posset, altera ipsius facto, primo forsitan dubio quia non exspectata in eo senatus auctoritas est, ad extremum haud ambigue in maximam laudem uerso. in permutandis captiuis, quod sic primo Punico bello factum erat, conuenerat inter duces Romanum Poenumque ut, quae pars plus reciperet quam daret, argenti pondo bina et selibras in militem praestareis debitum, saepe iactata in senatu re, quoniam non consuluisset patres, tardius erogaretur, inuiolatum ab hoste agrum misso Romam Quinto filio uendidit, fidemque publicam impendio priuato exsoluit. Hannibal pro Gereoni moenibus, cuius urbis captae atque incensae ab se in usum horreorum pauca reliquerat tecta, in statiuis erat. inde frumentatum duas exercitus partes mittebat; cum tertia ipse expedita in statione erat, simul castris praesidio et circumspec
Abbreviated transcription (Latin):
liq initium fecerat. Et abelox uir prudens haud frustra uidebat᷑
socios mutasse: Itaq ingenti consensu defectionem omnes specta¬
re armaq ex templo mota forent.Ni hyemps quae roman
quoq et carthaginenses concedere in terra coegit interuenis¬
s&. Hec in hyspania quoq secunda estate punici belli gesta
Cum in italia paulum interualli cladibus romanis solers cuncta¬
tio fabii feciss&: quae in.hannibalem non mediocri solicitum
cura habebat. Talem eum militiae magistrum delegisse ro¬
manos cernentem qui bellum ratione non fortuna gerer&
ita contempta erat inter ciues armatos pariter togatosq uti¬
q postq̃ absente eo temeritate magistri equitum: leto ut pri¬
us dixerim: ꝗ̃ prospero euentu pugnatum fuerat. Accesserat
duae res ad augendam inuidiam dictatoris: una fraude:
ac dolo hannibalis quod cum a profugis ei monstratus ager
lictatoris eẽt: omnibus circa solo equatis ab uno eo ferrum

Expanded text:
lique initium fecerat et Abelux, uir prudens, haud frustra uidebatur lique initium fecerat et Abelux, uir prudens, haud frustra uidebatur socios mutasse. itaque ingenti consensu defectionem omnes spectare; armaque extemplo mota forent, ni hiemps, quae Romanos quoque et Carthaginienses concedere in tecta coegit, interuenisset. haec in Hispania quoque secunda aestate Punici belli gesta, cum in Italia paulum interualli cladibus Romanis sollers cunctatio Fabi fecisset; quae ut Hannibalem non mediocri sollicitum cura habebat, tandem eum militiae magistrum delegisse Romanos cernentem, qui bellum ratione, non fortuna gereret, ita contempta erat inter ciues armatos pariter togatosque utique postquam absente eo temeritate magistri equitum laeto uerius dixerim quam prospero euentu pugnatum fuerat. accesserant duae res ad augendam inuidiam dictatoris, una fraude ac dolo Hannibalis quod, cum a perfugis ei monstratus ager dictatoris esset, omnibus circa solo aequatis ab uno eo ferrum
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliaribus hẏspanis. et ab his ad scipionem perductus quid affe¬
ret exprimit. Fide accepta dataq ac loco et tempore constitu¬
to ad obsides tradendos saguntum redit. diem insequentem
absumpsit cum bostare mandatis ad rem agendam accipiendis
dimissus. cum se nocte iturum. ut custodias hostium faller&
constituiss&: ad compositam cum his oram excitatis custodibus
puerorum profectus ueluti ignarus in preparatas sua fraude insi¬
dias ducit. In castra romana perducti cetera omuia de redden¬
dis omnibus sicut cum bostare constitutum erat acta sunt per
cundem ordinem quasi carthaginensium nomine sic ageret᷑
Maior aliquanto romanorum gratia fuit in re par ꝗͣ quanta
futura carthaginensium fuerat. Illos enim graues superbosq
n rebus secundis eptus fortuna et timor mitigasse: uideri poter
Romanus primo aduentu in cognitus ante a re clementi libera¬

Expanded text:
auxiliaribus Hispanis et ab his ad Scipionem perductus, quid adfeauxiliaribus Hispanis et ab his ad Scipionem perductus, quid adferret expromit et fide accepta dataque ac loco et tempore constituto ad obsides tradendos Saguntum redit. diem insequentem absumpsit cum Bostare mandatis ad rem agendam accipiendis. dimissus, cum se nocte iturum ut custodias hostium falleret constituisset, ad compositam cum iis horam excitatis custodibus puerorum profectus, ueluti ignarus in praeparatas sua fraude insidias ducit. in castra Romana perducti; cetera omnia de reddendis obsidibus, sicut cum Bostare constitutum erat, acta per eundem ordinem quo si Carthaginiensium nomine sic ageretur. maior aliquanto Romanorum gratia fuit in re pari quam quanta futura Carthaginiensium fuerat. illos enim graues superbos in rebus secundis expertos fortuna et timor mitigasse uideri poterat: Romanus primo aduentu, incognitus ante, ab re clementi libera
Abbreviated transcription (Latin):
tum adductum uelud ignorantem monet in quo statu sit
res metum continuisse ad eam diem hyspaniarum animos
quia procul romani ab eent: nunc eis hyberum castra roma¬
na esse. Artem tutam ꝑfugiumq nouas uolentibus res. Itaq
quos metus non teneat: benefitio et grana de uinciendi esse
iranti bostari percunctantiq: quod nã id subitum tante rei
donum poss& eẽ: obsides inquit in ciuitates remitte: inde
priuatim parentibus quorum maximum nomen in cuutati¬
bus est suis. et publice populis gratum erit uotis ibi quisq o
credi. et habita fides ipã plerumq obligat fidem Minis te¬
rium restituendorum domos obsidum mili met deposco. ipẽ ut
opera quoq impensa consilium adiuuem ineum: & rei suapte
natura gratȩ quantam insuper gratiam possim aditiam. ho¬
mini non ad cactera punica ingenia callido ut persuasit. No¬
Ee clam progressus ad hostium stationes. conuentis quibusdam

Expanded text:
tum abductum, uelut ignorantem, monet quo statu sit tum abductum, uelut ignorantem, monet quo statu sit res: metum continuisse ad eam diem Hispanorum animos, quia procul Romani abessent; nunc cis Hiberum castra Romana esse, arcem tutam perfugiumque nouas uolentibus res; itaque quos metus non teneat beneficio et gratia deuinciendos esse. miranti Bostari percontantique quodnam id subitum tantae rei donum posset esse, 'obsides' inquit, 'in ciuitates remitte. id et priuatim parentibus, quorum maximum nomen in ciuitatibus est suis, et publice populis gratum erit. uolt sibi quisque credi et habita fides ipsam plerumque obligat fidem. ministerium restituendorum domos obsidum mihimet deposco ipse, ut opera quoque impensa consilium adiuuem meum et rei suapte natura gratae quantam insuper gratiam possim adiciam.' homini non ad cetera Punica ingenia callido ut persuasit, nocte clam progressus ad hostium stationes, conuentis quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
memorabantur ne sanguine liberorum suorum culpa defec¬
nis lueretur. Eo uinculo hyspaniam uir unus solertia magis ꝗͣ fi¬
deli consilio ex societate dux erat sagunti: nobilis hyspanus fi¬
dus ante poenis:tum qualia plerumq sunt barbarorum inge¬
nia cum fortuna mutauerat fidem. Caeterum transfugã
sine magnae rei proditione uenientem ad hostes:nihil aliud
ꝗͣ unum uile atq infame corpus eẽ ratus: id agebat: ut age¬
bat ut ꝗͣ maximum emolumentum nouis sociis eẽt. Circũ¬
spectis igitur omnibus: quȩ fortuna potestatis eius facere
poterat: obsidibus potissimum tradendis animum adiecit
eam unam rem maxime ratus conciliaturam romanis: prin¬
cipum hyspaniae amicitiam. Sed cum in uissu bostaris pre¬
fecti scir& nihil obsidum custodes facturos ẽẽ: bostarem i¬
sum arte aggreditur. Castra extra urbem habebat bostar
ut aditum intercluder& ex portu romanis: ibi eum in secre¬

Expanded text:
morabatur, ne sanguine liberum suorum culpa defectiomorabatur, ne sanguine liberum suorum culpa defectionis lueretur. eo uinculo Hispaniam uir unus sollerti magis quam fideli consilio exsoluit. Abelux erat Sagunti nobilis Hispanus, fidus ante Poenis; tum, qualia plerumque sunt barbarorum ingenia, cum fortuna mutauerat fidem. ceterum transfugam sine magnae rei proditione uenientem ad hostes nihil aliud quam unum uile atque infame corpus esse ratus, id agebat ut quam maximum emolumentum nouis sociis esset. circumspectis igitur omnibus quae fortuna potestatis eius poterat facere, obsidibus potissimum tradendis animum adiecit, eam unam rem maxime ratus conciliaturam Romanis principum Hispaniae amicitiam. sed cum iniussu Bostaris praefecti satis sciret nihil obsidum custodes facturos esse, Bostarem ipsum arte adgreditur. castra extra urbem in ipso litore habebat Bostar ut aditum ea parte intercluderet Romanis. ibi eum in secre
Abbreviated transcription (Latin):
inuadunt:tria oppida ui expugnant.Inde cum ipo hasdri¬
bale duobus prelus egregie pugnantes quindecim milia hosti¬
um occiderunt quatuor milia cum multis militaribus sig¬
nis capiunt. Hoc statu rerum in hyspania . P. Scipio in
prouintiam uenit:prorogato post consulatum imperio a¬
consolatu missus cum triguita longis nauibus et octo mili¬
bus militum magnoq comincatu aduecto. Ea classis ingens
agmine onerariorum procul uisa cum magna leticia ciuium
ociorumq portumq tarraconis ex alto tenuit: ibi milite
exposito profectus scipio fratri coniungitur ac de inde con¬
muni animo consilioq gerebant bellumꝰ. Occupans igitur
carthaginensibus celtiberico bello haud cunctanter hyberũ
transgrediuntur.: nec ullo uiso hoste saguntum ꝑgunt ire qd
ibi obsides totius hyspaniae traditus ab hannibale. fama erat
modico in arce custodiri praesidio. Id unum pignus inclinatos
ab romana societate omnium hispaniae populorum animos

Expanded text:
inuadunt. tria oppida ui expugnant; inde cum ipso Hasdruinuadunt. tria oppida ui expugnant; inde cum ipso Hasdrubale duobus proeliis egregie pugnantes, quindecim milia hostium occiderunt, quattuor milia cum multis militaribus signis capiunt. hoc statu rerum in Hispania P. Scipio in prouinciam uenit, prorogato post consulatum imperio ab senatu missus, cum triginta longis nauibus et octo milibus militum magnoque commeatu aduecto. ea classis ingens agmine onerariarum procul uisa cum magna laetitia ciuium sociorumque portum Tarraconis ex alto tenuit. ibi milite exposito profectus Scipio fratri se coniungit, ac deinde communi animo consilioque gerebant bellum. occupatis igitur Carthaginiensibus Celtiberico bello haud cunctanter Hiberum transgrediuntur nec ullo uiso hostes Saguntum pergunt ire, quod ibi obsides totius Hispaniae traditos ab Hannibale fama erat modico in arce custodiri praesidio. id unum pignus inclinatos ad Romanam societatem omnium Hispaniae populorum animos
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur reliquum aestatis tempus fuissetq per poenum hostẽ
Sed preterꝗ̃ quod ipõrum hyspanorum inquieta auidaq in no¬
uas res sunt ingena.Mandonius inde nobilis qui antea ilerge¬
tum regulus fuerat postꝗͣ ro a saltu recessere ad maritiman
oram: concinis popularibus in agrum pacatum romanorum so¬
tiorum ad populandum uenerunt. aduersus eos tribus milibus
cum expeditis auxilus a Scipione missis leui certamine ut tu¬
multuariam manum funderent:omnibus occisis quibusda
captis magna pars armis exuta hic tamen. tumultus ceden¬
tem ad occeanum hasdrubalem:eis hyberum ad sotios tutan¬
dos retraxit.Castrapunica in agro lergauonensium: castra
romana ad nouam classem erant:cum fama repens alio ue¬
tit bellum. Geltiberi principes qui regionis sue legatos obsides
q dederant romanis: nuntio misso a scipione:Eciti arma
capiunt prouintiamq carthaginensium ualido exercitu

Expanded text:
uidebatur reliquum aestatis tempus fuissetque per Poenum hostem; uidebatur reliquum aestatis tempus fuissetque per Poenum hostem; sed praeterquam quod ipsorum Hispanorum inquieta auidaque in nouas res sunt ingenia, Mandonius Indibilisque, qui antea Ilergetum regulus fuerat, postquam Romani ab saltu recessere ad maritimam oram, concitis popularibus in agrum pacatum sociorum Romanorum ad populandum uenerunt. aduersus eos tribuni militum cum expeditis auxiliis a Scipione missi, leui certamine ut tumultuariam manum fudere mille hominibus occisis, quibusdam captis, magnaque parte armis exuta. hic tamen tumultus cedentem ad Oceanum Hasdrubalem cis Hiberum ad socios tutandos retraxit. castra Punica in agro Ilergauonensium, castra Romana ad Nouam Classem erant cum fama repens alio auertit bellum. Celtiberi, qui principes regionis suae legatos <obuiam antea miserant> obsidesque dederant Romanis, nuntio misso a Scipione exciti arma capiunt prouinciamque Carthaginiensium ualido exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit sublato cacterum. omne incensum ẽ. Nec continentis mõ
perlectas oras sed in ebusum insulam transmissum ubi urbe que
caput insule est: biduum nec quicq summo labore oppugnata
ubi inspem irritam frustra teri tempus animaduersum est
ad populationem agriuersi direptis aliquot incensis uicis maiore
ꝗͣ ex continenti praeda parta cum in naues se reccpissent ex b.¬
learibus insulis legati pacem petentes ad scipionem uenerunt
Inde flexa retro classis. reditumq in citeriora prouintiae qͦ
omnium populorum. qui hyberum incolunt multorum ex ul¬
mo hyspanie legati concurrerunt. Sed qui uere ditionis im¬
peruq &. facti sunt obsidibus datis. populi amplius fuerunt
cxx. milia. Igitur terrestribusq copiis satis fidens romanus
usq ad saltum castulonensem est progressus. Hasdrubal in
lusitaniam ac propius occeanum concessit.Quictum inde fe

Expanded text:
fuit sublato ceterum omne incensum est. nec continentis modo fuit sublato ceterum omne incensum est. nec continentis modo praelecta est ora, sed in Ebusum insulam transmissum. ibi urbe, quae caput insulae est, biduum nequiquam summo labore oppugnata, ubi in spem inritam frustra teri tempus animaduersum est, ad populationem agri uersi, direptis aliquot incensisque uicis maiore quam ex continenti praeda parta cum in naues se recepissent, ex Baliaribus insulis legati pacem petentes ad Scipionem uenerunt. inde flexa retro classis reditumque in citeriora prouinciae, quo omnium populorum, qui <cis> Hiberum incolunt, multorum et ultimae Hispaniae legati concurrerunt; sed qui uere dicionis imperiique Romani facti sunt obsidibus datis, populi amplius fuere centum uiginti. igitur terrestribus quoque copiis satis fidens Romanus usque ad saltum Castulonensem est progressus; Hasdrubal in Lusitaniam ac propius Oceanum concessit. quietum inde fore
Abbreviated transcription (Latin):
inermes ad instructam ꝑ littus aciem suorum ꝑfugere: due tn
primo concursu capte erant puncenaues quatuor suppresse.R
qqͣ terra hostium erat armatamq aciem toto praetentam in
littore cernebant. haud cunctantes insecuti trepidam hostiũ
classem. Naues omnes quae non aut perfringebant proras
litus illisas: aut carinas fixerant uadis religatas puppibus ĩ altu
extrahere ad quinq: &. uiginti naues extriginta cepere.Ne
id pulcherrimum eius uictorie fuit:sed quod una leui pugna
toto eius ore mari potiti erant.Itaq ad onustam classem pro¬
fecti ascensio anauibus in terram facta. cum urbem ui coepis¬
sent captamq diripuissent carthaginem inde petunt: atq:
omnem agrum circa depopulati: postremo tecta quoq i
coniuncta muro portisq incenderunt. Inde iam pracda gͣ¬
uis ad longunticam peruenit Classis:ubi uix magnas parteso
ad rem nauticam collectis ab hasdrubale: quod satis inusum

Expanded text:
inermes ad instructam per litus aciem suorum perfugere; duae tamen inermes ad instructam per litus aciem suorum perfugere; duae tamen primo concursu captae erant Punicae naues, quattuor suppressae. Romani, quamquam terra hostium erat armatamque aciem toto praetentam in litore cernebant, haud cunctanter insecuti trepidam hostium classem naues omnes, quae non aut perfregerant proras litori inlisas aut carinas fixerant uadis, religatas puppibus in altum extraxere; ad quinque et uiginti naues e quadraginta cepere. neque id pulcherrimum eius uictoriae fuit sed quod una leui pugna toto eius orae mari potiti erant. itaque ad Onusam classe prouecti; escensio ab nauibus in terram facta. cum urbem ui cepissent captamque diripuissent, Carthaginem inde petunt, atque omnem agrum circa depopulati postremo tecta quoque coniuncta muro portisque incenderunt. inde iam praeda grauis ad Longunticam peruenit classis, ubi uis magna sparti <erat> ad rem nauticam congesta ab Hasdrubale. quod satis in usum
Abbreviated transcription (Latin):
tes dimissi passim imꝑabant. Mox hasdrubal ipe cum omni ex¬
ercitu aderat: uarioq omnia tumultu strepunt ruentibus
in naues simul in remigibus militibusq fugientium magis qui e
terra ꝗͣ in pugnam euntium. modo. Uix dum omnes conscin¬
derant. cum aliis resolutis loris in anchoram eucherentur alii
e quid teneat anchora alia incidunt:raptimq omnia pre¬
propere agendo militum apparatu nautica ministeria impe¬
diunturTrepidationc nautarum capere: et aptare arma
miles prohibebatur:etiam romanus non appropinquabat o¬
modo sed direxerat ctiam inpugnam naues. Itaq: non ab
hoste et praclio magis pocni: ꝗͣ suo met ipi tumultu turbabãt᷑¬
& temptata uerius pugna ꝗͣ mita an fugam auerterũt classe:
& cum auersi adnisos lato agmini et tam multissimul uetuen¬
tibus haudsane intrabiles essent in lutus passim nauesegeri
atq alii uadis: alii sicco littore excepti: partim armati partim

Expanded text:
quites dimissi passim imperabant; mox Hasdrubal ipse cum omni exquites dimissi passim imperabant; mox Hasdrubal ipse cum omni exercitu aderat, uarioque omnia tumultu strepunt ruentibus in naues simul remigibus militibusque, fugientium magis e terra quam in pugnam euntium modo. uixdum omnes conscenderant cum alii resolutis oris in ancoras euehuntur, alii, ne quid teneat, ancoralia incidunt; raptimque omnia <ac> praepropere agendo militum apparatu nautica ministeria impediuntur, trepidatione nautarum capere et aptare arma miles prohibetur. et iam Romanus non appropinquabat modo sed direxerat etiam in pugnam naues. itaque non ab hoste et proelio magis Poeni quam suomet ipsi tumultu turbati, temptata uerius pugna quam inita in fugam auerterunt classem; et, cum aduersi amnis os lato agmini et tam multis simul uenientibus haud sane intrabile esset, in litus passim naues egerunt, atque alii uadis, alii sicco litore excepti, partim armati, partim
Abbreviated transcription (Latin):
tionem decem milia passuum distantem ab hostio hyberi o¬
amnis peruenit. Inde duc massiliensium speculatoriae misse
retulerunt classem punicam stare in hostio fluminis castra¬
q in ripa posita. Itaq ut improuidos in cautosq uniuerso siml
effuso terrore opprimer& sublatis anchoris adhostem ua¬
dit.Aultas et locis altis positas turres hyspania habet: qui¬
bus et peculis et propugnaculis aduersus latrones utuntu
Inde primo conspectis hostium nauibus datum signum has¬
drubali est: tumultusq prius interra et castris ꝗ̃ ad mare et
ad naues est ortus. Non dum aut pulsu remorum strepitu¬
ꝙ alieno nautico exaudito aut apperientibus classem promuncto¬
rus cum repente alius super alium. ab hasdrubale missus quietos
agosq in littore: intentoriis suis nihil minus ꝗ̃ hostem aut pre¬
lium eo dic expectantes conscendere naues propere atq arma
capere iub&: classem. Roiam haud procul portu ẽẽ. Haeccꝗ¬

Expanded text:
tionem decem milia passuum distantem ab ostio Hiberi tionem decem milia passuum distantem ab ostio Hiberi amnis peruenit. inde duae Massiliensium speculatoriae praemissae rettulere, classem Punicam stare in ostio fluminis castraque in ripa posita. itaque ut improuidos incautosque uniuerso simul offuso terrore opprimeret, sublatis ancoris ad hostem uadit. multas et locis altis positas turres Hispania habet, quibus et speculis et propugnaculis aduersus latrones utuntur. inde primo conspectis hostium nauibus datum signum Hasdrubali est, tumultusque prius in terra et castris quam ad mare et ad naues est ortus, nondum aut pulsu remorum strepitue alio nautico exaudito aut aperientibus classem promunturiis, cum repente eques alius super alium ab Hasdrubale missus uagos in litore quietosque in tentoriis suis, nihil minus quam hostem aut proelium eo die exspectantes, conscendere naues propere atque arma capere iubet: classem Romanam iam haud procul portu esse. haec e
Abbreviated transcription (Latin):
extracta prope estate ꝑ ludificationem hostis media quoq plus
interdum quippe ꝗͣ mouendo atq agendo proficere: haud paꝵ¬
are ẽẽ abtotiens uictore hoste uinci desisse acontinuis cladibus¬
ac respirasse. Hec ne quicꝗͣ premonito magistro equitum ro¬
mam ẽ profectus. Principio estatis quo haecꝰ agebantur. in hys¬
pania quoq terra mariq: ceptum bellum ẽ. Has drubal ad eum
nauium numerum quem a fratre instructum paratumq
dit atq ita carthaginem profectus nauibus prope terram
exercitum in littore ducebat paratus confligere quacumq p¬
te copiarum hostis occurrissex. ei. Scipio postꝗͣ nouisse ex hyb¬
nis hostem audiuit primo idem consilii fuit de in minus terra
propter ingentem famam nouorum auxiliorum concurrere
ausus delecto milite ad naues imposito.u. &.xxx. nauium
classe ire obuiam hosti pergit. Altero a tharracone die sta¬

Expanded text:
extracta prope aestate per ludificationem hostis; medicos quoque plus extracta prope aestate per ludificationem hostis; medicos quoque plus interdum quiete quam mouendo atque agendo proficere; haud paruam rem esse ab totiens uictore hoste uinci desisse ac respirasse ab continuis cladibus,—haec nequiquam praemonito magistro equitum Romam est profectus. principio aestatis qua haec gerebantur in Hispania quoque terra marique coeptum bellum est. Hasdrubal ad eum nauium numerum, quem a fratre instructum paratumque dit atque ita Carthagine profectus nauibus prope terram, exercitum in litore ducebat, paratus confligere quacumque parte copiarum hostis occurrisset. Cn. Scipio postquam mouisse ex hibernis hostem audiuit, primo idem consilii fuit; deinde minus terra propter ingentem famam nouorum auxiliorum concurrere ausus, delecto milite ad naues imposito quinque et triginta nauium classe ire obuiam hosti pergit. altero ab Tarracone die <ad> sta
Abbreviated transcription (Latin):
genere facile clusit. Ita haud quaꝗͣ pari certamine digressi
hyspani fere omnes incolumes romani aliquot suis amissis ĩ
castra contenderunt. Fabius quoq mouit castra transgres¬
susq saltum suꝑ allifas loco alto ac munito consedit. lumꝰ ꝑ
ꝑsamnium romam sc ꝑeterc simulans. hanibal usq in pelignos
populabundus rediit. Fabius medios intra hostium. agmet̾i ur¬
bemq romam ugis ducebat: nec assistens nec congre̾diens. Ex
pelignis penus flexititer retroq apuliam repetens glerenum per¬
uenit ad urbem: metu quia conlapsa parsmoenium erat a sus
desertam. Dic tator in larnate agro castra cominunuit. Inde
sacrorum causa romam reuocatus non imperio modo sed con¬
silio etiam ac prope precibus agens cum magistro equitum o
ut plus consilio ꝗͣ fortunae confidat et se potius ducem q̃ sem¬
pronium flamminiumq imitetur. Ne nihil actum censer&

Expanded text:
genere facile elusit. ita haudquaquam pari certamine digressi, genere facile elusit. ita haudquaquam pari certamine digressi, Hispani fere omnes incolumes, Romani aliquot suis amissis in castra contenderunt. Fabius quoque mouit castra transgressusque saltum super Allifas loco alto ac munito consedit. tum per Samnium Romam se petere simulans Hannibal usque in Paelignos populabundus rediit; Fabius medius inter hostium agmen urbemque Romam iugis ducebat nec absistens nec congrediens. ex Paelignis Poenus flexit iter retroque Apuliam repetens Gereonium peruenit, urbem metu, quia conlapsa ruinis pars moenium erat, ab suis desertam: dictator in Larinate agro castra communiit. inde sacrorum causa Romam reuocatus, non imperio modo sed consilio etiam ac prope precibus agens cum magistro equitum, ut plus consilio quam fortunae confidat et se potius ducem quam Sempronium Flaminiumque imitetur: ne nihil actum censeret
Abbreviated transcription (Latin):
constiterunt. Deinde ut humana apparuit fraus:tum uero in¬
sidias rati ẽẽ: cum multo maximoq strepitu concitant se infugã
leui quoq armature hostium incurrere.Caeterum nox
quato timore neutros pugnam incipientes ad lucem tenuit
Interea toto agmine hannibal transolucto ꝑsaltum et ꝗbus¬
dam in ip̃o saltu hostium oppressus in agro albano posuit cast.
iunc tumultum sensit fabius. Caeterum et insidias eẽ ra¬
tus: et a nocturno utiq abhorrens certamine suos munimẽ¬
to tenuit: Luce prima sub iugo montis prelium fuit:quo in¬
erclusam a suis leuem armatura facile facile & enim nur¬
ro aliquantum praestabant romani superassent nisi hyspa¬
norum cohors ad ipsum remissa ab hannibale perueniss&.
Ea assuetior montibus et ad concursandum inter saxa rupesq
aptior ac leuior cum uelocitate corporum tum armorum h¬
bitu: campestrem hostem grauem armis statariumq pugne

Expanded text:
constiterunt; deinde ut humana apparuit fraus, tum uero inconstiterunt; deinde ut humana apparuit fraus, tum uero insidias rati esse, cum maiore tumultu concitant se in fugam. leui quoque armaturae hostium incurrere; ceterum nox aequato timore neutros pugnam incipientes ad lucem tenuit. interea toto agmine Hannibal transducto per saltum et quibusdam in ipso saltu hostium oppressis in agro Allifano posuit castra. hunc tumultum sensit Fabius; ceterum et insidias esse ratus et ab nocturno utique abhorrens certamine, suos munimentis tenuit. luce prima sub iugo montis proelium fuit, quo interclusam ab suis leuem armaturam facile etenim numero aliquantum praestabant Romani superassent, nisi Hispanorum cohors ad id ipsum remissa ab Hannibale superuenisset. ea adsuetior montibus et ad concursandum inter saxa rupesque aptior ac leuior cum uelocitate corporum, tum armorum habitu, campestrem hostem, grauem armis statariumque, pugnae
Abbreviated transcription (Latin):
mis tenebris ilentio mota castra boues aliquanto ante signa
acti. Obi ad radices montium uiasq angustas uentum est
Signum extemplo datur: ut accensis cornibus armenta aut ĩ
aduersos concitentur montes:et metus ipẽ relucentis flãme
ex capite calorq iam aduiuum diu adimaq cornuum adue¬
niens. uelud stimulatos furore agebãt boues: quo repente dis¬
cursu haud secus ꝗ̃ siluis montibusq accensis omnia circum
uĩgilata ardere captum querit que ratio excitans flamam
hominum passim discurrentium spem prebebat. Qui ad tr̃ã¬
situm saltus insidendos locati erant: ubi in summis montibi
ac super se quosdam ignes conspexerunt ciruentos se eẽ rati
praesidio excessere qua urgens einicabat flamma uelud tu¬
tissimum iter petentes summa montium iuga tamen in qͦs¬
dam boues palatos a suis gregibus inciderunt.Et primo cũ
procul cernerent ueluti flammas spirantium miraculo attoniti

Expanded text:
mis tenebris silentio mota castra; boues aliquanto ante signa mis tenebris silentio mota castra; boues aliquanto ante signa acti. ubi ad radices montium uiasque angustas uentum est, signum extemplo datur, ut accensis cornibus armenta in aduersos concitentur montes; et metus ipse relucentis flammae a capite calorque iam ad uiuum ad imaque cornua ueniens uelut stimulatos furore agebat boues. quo repente discursu, haud secus quam siluis montibusque accensis, omnia circum uirgulta ardere; capitumque inrita quassatio excitans flammam hominum passim discurrentium speciem praebebat. qui ad transitum saltus insidendum locati erant, ubi in summis montibus ac super se quosdam ignes conspexere, circumuentos se esse rati praesidio excessere. qua minime densae micabant flammae, uelut tutissimum iter petentes summa montium iuga, tamen in quosdam boues palatos a suis gregibus inciderunt. et primo cum procul cernerent, ueluti flammas spirantium miraculo attoniti
Abbreviated transcription (Latin):
& samnium &x tantum a tergo diuitum sociorum romanis cõ¬
meatus subueber&: penus tunc intra fortunae minas saxa ac
liturne arenas stagnaq perhorrida situ hybernaturus et
Nec hannibalem fefeuit suisse artibus peti. Itaq cum ꝑ casilinũ
euadere non posset petendumq montes et a iugum gallicum
superandum eẽt: nec ubi romanus inclusum uallibus agmẽ
aggrederetur: Ludibrium oculorum spetiem terribilen
ad frustandum hostem cõmentus principio noctis furtĩ
succedere ad montesstatuit. Fallacis consilus talis apparatus
fuit. Faces undiq ex agris collecte facesq uirgarum atq ari¬
da sarmenta post liganturq: cornibus boum quos domitos in¬
domitosq multos inter ceteram agrestem predam agebat. Ad
duo milia ferme boum effecta hasdrubaliq negotium datui
ut primis tenebris noctis id armentum accensis cornibus ad¬
ad montes agere maxime poss& suꝑ saltus abhoste insesso. Pri¬

Expanded text:
et Samnium et tantum ab tergo divitum sociorum Romanis comet Samnium et tantum ab tergo divitum sociorum Romanis commeatus subveheret, Poenus inter Formiana saxa ac Literni arenas stagnaque et per horridas silvas hibernaturus esset. nec Hannibalem fefellit suis se artibus peti. itaque cum per Casilinum evadere non posset petendique montes et iugum Calliculae superandum eadgrederetur, ludibrium oculorum specie terribile ad frustrandum hostem commentus, principio noctis furtim succedere ad montes statuit. fallacis consilii talis apparatus fuit. faces undique ex agris collectae fascesque uirgarum atque aridi sarmenti praeligantur cornibus boum, quos domitos indomitosque multos inter ceteram agrestem praedam agebat. ad duo milia ferme boum effecta, Hasdrubalique negotium datum ut nocte id armentum accensis cornibus ad montes ageret, maxime, si posset, super saltus ab hoste insessos. pri
Abbreviated transcription (Latin):
lia ferme continenti cursi secutus est fugientes. Mancinus
postq̃ nec hostem desistere sequi nec spemꝰ uidit effugiendi ci
cohortatus suos in prelium redut omni parte uirium impar
taq ipẽ et delecti equitum circumuenti occiduntur. Cacteri
effuso rursus cursu. cales primum inde prope inuiis callibus ad
ictatorem confugerunt. Eo forte die minutius se coniunxerat
fabio missus ad firmandum presidium saltum qui super tarra¬
cinam in artas coactus fauces imminet mari. Ne immunito
iunctis exercitibus dictator ac magister equitum castra in uia
defertur quam hannibal ducturuierat. Duo inde milia hostes
aberant. Postero die peni quod uie inter bina castra erat ag¬
mine compleuere. Cum romani sub ipso constitissent uallo.R
haud dubie equiore loco successit tamen penus cum expedi¬
tis equitibus atq ad lacessendum hostem captim & procurã¬
do recipiendoq se sepugnauere: Restitit suo loco romana acies

Expanded text:
rme milia continenti cursu secutus est fugientes. Mancinus rme milia continenti cursu secutus est fugientes. Mancinus postquam nec hostem desistere sequi nec spem uidit effugiendi esse, cohortatus suos in proelium rediit, omni parte uirium impar. itaque ipse et delecti equitum circumuenti occiduntur; ceteri effuso rursus cursu Cales primum, inde prope inuiis callibus ad dictatorem perfugerunt. eo forte die Minucius se coniunxerat Fabio missus ad firmandum praesidio saltum, qui super Tarracinam in artas coactus fauces imminet mari, ne ab Sinuesiunctis exercitibus dictator ac magister equitum castra in uiam deferunt qua Hannibal ducturus erat. duo inde milia hostes aberant. postero die Poeni quod viae inter bina castra erat agmine complevere. cum Romani sub ipso constitissent vallo haud dubie aequiore loco, successit tamen Poenus cum expeditis equitibusque ad lacessendum hostem. carptim Poeni et procursando recipiendoque sese pugnavere; restitit suo loco Romana acies.
Abbreviated transcription (Latin):
gustias quibus intrauerat falernum agrum rediturum: galli¬
canum montem & casilinum occupat modicis praesiduiꝰ q
urbs uulturno flumine dirempta falernum a campano agro
diuidit: ipẽ iugis isdem exercitum reducit misso exploratii
cum. cccc. equitibus sociorum.L. hostilio mancino qui ex tur¬
ba iuuenum audientium saepe ferociter concionantem ma¬
gistrum aequitum progressus: primo exploratoris modo ut
ex tuto exploraretur hostem. ubi uagos passim per uicos nu
tus certamine est animus: excideruntq precepta dictato¬
ris: qui quanto tuto posse& progressu prius recipe se se iusserat
ꝗͣ in conspectum hostium uenire. Numidae alii atq alii
occursantes refugientes ad castra prope ipsum cum fatigatioe
equor̾um atq hominum pertrahere. Inde carthalo penes quẽ
summa equestris imperi erat: concitatis equis in uectus cum
priusꝗͥ ad coniectum teliuenir& auertisse hostem quinq mi¬

Expanded text:
gustias quibus intrauerat Falernum agrum rediturum, Calligustias quibus intrauerat Falernum agrum rediturum, Calliculam montem et Casilinum occupat modicis praesidiis, quae urbs Uolturno flumine dirempta Falernum a Campano agro diuidit; ipse iugis iisdem exercitum reducit, misso exploratum cum quadringentis equitibus sociorum L. Hostilio Mancino . qui ex turba iuuenum audientium saepe ferociter contionantem magistrum equitum, progressus primo exploratoris modo ut ex tuto specularetur hostem, ubi uagos passim per uicos Numtus certamine est animus excideruntque praecepta dictatoris, qui quantum tuto posset progressum prius recipere sese iusserat quam in conspectum hostium ueniret. Numidae alii atque alii, occursantes refugientesque, ad castra prope eum cum fatigatione equorum atque hominum pertraxere. inde Carthalo, penes quem summa equestris imperii erat, concitatis equis inuectus, cum priusquam ad coniectum teli ueniret auertisset hostes, quinque fe
Abbreviated transcription (Latin):
agendo res romana creuit non his sensibus consilusq Timidi cau¬
ta uocant. Haec uelud contionanti minutio circum fundebat᷑
tribunorum aequitumq romanorum multitudo & ad aures
quoq militum dicta ferocie uoluebantur ac si militaris suffra.¬
gium cẽt res haud dubia ferebant minutium fabio duci prę¬
laturos. Fabius pariter inter suos haud minus ꝗͣ in hostis inten¬
tus: prius ab aliis inuictum animum prestat: ꝗͣ qui probe scit
non in castris modo suis sed iam etiam rome infamem suam.
cunctationem eẽ: obstinatus tamen eodem tenore consiliorũ
estatis reliquum extraxit ut hannibal destitutus ab spe sũma
oppetiti certaminis iam hybernis locum spectar&: qui a ea re¬
gio presentis erat copiae non perpetuae: arbuste uinceq et cõ¬
sita omnia magis amenis ꝗͣ necessariis fructibus. Haec per
exploratores relata fama fabio:cum satis scir& per easdem ar¬

Expanded text:
agendo res Romana creuit, non his segnibus consiliis quae timidi cauagendo res Romana creuit, non his segnibus consiliis quae timidi cauta uocant.' haec uelut contionanti Minucio circumfundebatur tribunorum equitumque Romanorum multitudo, et ad aures quoque militum dicta ferocia euoluebantur; ac si militaris suffragii res esset, haud dubie ferebant Minucium Fabio duci praelaturos. Fabius pariter in suos haud minus quam in hostes intentus, prius ab illis inuictum animum praestat. quamquam probe scit non in castris modo suis sed iam etiam Romae infamem suam cunctationem esse, obstinatus tamen tenore eodem consiliorum aestatis reliquum extraxit, ut Hannibal destitutus ab spe summa ope petiti certaminis iam hibernis locum circumspectaret, quia ea regio praesentis erat copiae, non perpetuae, arbusta uineaeque et consita omnia magis amoenis quam necessariis fructibus. haec per exploratores relata Fabio. cum satis sciret per easdem an
Abbreviated transcription (Latin):
res nostri. Sed uir ac uerc romanus quo die dictatorem e
auctoritate patrum iussuq populi dictum: uelox allatus cũ
eẽt satis alium ianiculum ubi sedens prospectaret hos tem
descendit in equum atq: illo ip̃o die media in urbe quae nũc
busta gallica sunt: et postero die citra gabios ceridit galloꝵ
egiones. Quid post multos annos cum Ad furculas caudina
absannite hioste subiugum missi sumus. utrum tandem .l.¬
papirius cursor iuga samni plustrando an luceriam prementes obsi¬
dendo et lacessendo uictorem hostem depulsum ab romanis cer¬
uicibus iugum superbo samniti imposuit mo. cons luctatio quae
alia res ꝗͣ celeritas uictoriam dedit quod postero die ꝗͣ hostem
uidit: classem grauem commeatibus impeditam suo & ipsam
instrumento atq apparatu oppressit. Stultitia est sedendo
uit uotis debellari credere posse. Armari copias oportet et de¬
ducendas in &quum et uir cum uiro congrediaris. Audendo atq

Expanded text:
res nostri. sed uir ac uere Romanus, quo die dictatorem eum ex res nostri. sed uir ac uere Romanus, quo die dictatorem eum ex auctoritate patrum iussuque populi dictum Ueios allatum est, cum esset satis altum Ianiculum ubi sedens prospectaret hostem, descendit in aequum atque illo ipso die media in urbe, qua nunc busta Gallica sunt, et postero die citra Gabios cecidit Gallorum legiones. quid? post multos annos cum ad Furculas Caudinas ab Samnite hoste sub iugum missi sumus, utrum tandem L.Papirius Cursor iuga Samni perlustrando an Luceriam premendo obsidendoque et lacessendo uictorem hostem depulsum ab Romanis ceruicibus iugum superbo Samniti imposuit? modo C. Lutatio quae alia res quam celeritas uictoriam dedit, quod postero die quam hostem uidit classem grauem commeatibus, impeditam suomet ipsam instrumento atque apparatu, oppressit? stultitia est sedendo aut uotis debellari credere posse. arma capias oportet et descendas in aequum et uir cum uiro congrediaris. audendo atque
Abbreviated transcription (Latin):
nerauimus a patribus nr̃is ut prȩterꝗ per otam illi suam pu¬
nicas uagari classes dedecus eẽ imperii sui duxerint cam nuc
plenam numidarum hostium ac maurorum iam factam ui¬
deamus.qui modo saguntum oppugnare indignando non
nomines tantum sed federa & deos sciebamus tendentem ac¬
mocnia romanae coloniae haumbalem leti spectamus.fumus
ex incendiis uillarum agrorumq in oculos atq: ora uenit o:
strepunt aures clamoribus ploratum sociorum. saepius nos ꝗͣ
deorum inuocantium opem.Nos hic pecorum more per est¬
uos saltus deuiasq: callis exercitum ducimus conditi nubibus
siluisq. Si hoc modo pagrando cacumina saltusq furuis reci¬
pere agallis urbem uoluiss&: quo hic nouus camillus nob dicta¬
tor unicus in rebus affectis quesitus italiam ab hannibale re¬
cuꝑare parat gallorum. roma ess&: quam uereor ne sit cũ¬
ctantibus nobis hannibali apoenis totiens seruauerint maio¬

Expanded text:
neramus a patribus nostris ut, praeter quam per oram illi suam Puneramus a patribus nostris ut, praeter quam per oram illi suam Punicas uagari classes dedecus esse imperii sui duxerint, eam nunc plenam hostium Numidarumque ac Maurorum iam factam uideamus? qui modo Saguntum oppugnari indignando non homines tantum sed foedera et deos ciebamus, scandentem moenia Romanae coloniae Hannibalem laeti spectamus. fumus ex incendiis uillarum agrorumque in oculos atque ora uenit; strepunt aures clamoribus plorantium sociorum, saepius nostram quam deorum inuocantium opem; nos hic pecorum modo per aestiuos saltus deuiasque calles exercitum ducimus, conditi nubibus siluisque. si hoc modo peragrando cacumina saltusque M. Furius recipere a Gallis urbem uoluisset, quo hic nouus Camillus, nobis dictator unicus in rebus adfectis quaesitus, Italiam ab Hannibale reciperare parat, Gallorum Roma esset, quam uereor ne sic cunctantibus nobis Hannibali ac Poenis totiens seruauerint maio
Abbreviated transcription (Latin):
posita. exurebatur amenissimus italie ager uilleq passim
incendus fumabant: peruaga massici montis fabio ducente pro¬
pe de integro seditio ac desedione accensi quidam. fuerant enim
per paucos dies: quia cum celerius solito ductum agmen fuisse
festinari ad prohbendum populationibus campaniam credide¬
rant. Ut uero in extrema iuga massici montis uentum est
hostes sub oculis er̃ant. falerni agri colonorumq sinuesse tecta
urentes nec ulla erat mentio pugnae. Spectatum est hoc inꝗt
minutius ad rem fruendam oculis sociorum cedes et incendia
uenimus. Nec si nullius alterius nos nec ciuium quidem hoꝵ
pud& quos insinuessa colonospr̃es nostri miscrunt ut absamni
hoste tuta hacc ora eẽt quam non uicinus samnites urit. sed penus
aduena ab extremis orbis terrarum terminis: nr̃a cuncta¬
tione et socordia iam huc progressus. Tantum prodolor dege¬

Expanded text:
posita, exurebatur amoenissimus Italiae ager uillaeque passim posita, exurebatur amoenissimus Italiae ager uillaeque passim incendiis fumabant, per iuga Massici montis Fabio ducente, tum prope de integro seditio ac de seditione accensa; †quidam fuerant† enim per paucos dies, quia, cum celerius solito ductum agmen esset, festinari ad prohibendam populationibus Campaniam crediderant. ut uero in extrema iuga Massici montis uentum est <et> hostes sub oculis erant Falerni agri colonorumque Sinuessae tecta urentes, nec ulla erat mentio pugnae, 'spectatum huc' inquit Minucius, 'ad rem fruendam oculis, sociorum caedes et incendia uenimus? nec, si nullius alterius nos ne ciuium quidem horum pudet, quos Sinuessam colonos patres nostri miserunt, ut ab Samnite hoste tuta haec ora esset, quam nunc non uicinus Samnis urit sed Poenus aduena, ab extremis orbis terrarum terminis nostra cunctatione et socordia iam huc progressus? tantum pro. dege
Abbreviated transcription (Latin):
ad opem ferendam sociis interclusorum.Sed punicum aberrãs
ab itinere per alifanum calatinumq: & calenum agrum in
campum stellantem descendit: ubi cum montibus fluminibi¬
q clausam regionem circumspexiss&: uocatum ducem per¬
cunctatur ubi terrarum eẽt: cum is casilini eodem mansurũ
eum dixisse: tum demum cognitus est error et casinum longe
nde alia regione ẽẽ. Uirgisq ceso duce et ad reliquorum ter¬
rorem in cricem sublato castris cominunitis maherbalem o¬
cum equitibus in agrum falernum praedatum dimisit. usq
ad aquas sinuessanas populatio ea peruenit.Ingentem cladẽ
fugam tamen terroremq latuis numidae fecerunt: neci
tamen terror cum omnia bello flagrarent fide socios di¬
mouit: udelic& quia iusto et moderato regebantur im¬
perio. Nec abnuebant quodunum uinculum fidei est melio¬
ribus parere. Ut uero ad uulturnum flumen castra su

Expanded text:
ad opem ferendam sociis interclusurum; sed Punicum abhorrens ad opem ferendam sociis interclusurum; sed Punicum abhorrens ab suo itinere per Allifanum Caiatinumque et Calenum agrum in campum Stellatem descendit. ubi cum montibus fluminibusque clausam regionem circumspexisset, uocatum ducem percontatur ubi terrarum esset. cum is Casilini eo die mansurum eum dixisset, tum demum cognitus est error et Casinum longe inde alia regione esse; uirgisque caeso duce et ad reliquorum terrorem in crucem sublato, castris communitis Maharbalem cum equitibus in agrum Falernum praedatum dimisit. usque ad aquas Sinuessanas populatio ea peruenit. ingentem cladem, fugam tamen terroremque latius Numidae fecerunt; nec tamen is terror, cum omnia bello flagrarent, fide socios dimouit, uidelicet quia iusto et moderato regebantur imperio nec abnuebant, quod unum uinculum fidei est, melioribus parere. ut uero, <post>quam ad Uolturnum flumen castra sunt
Abbreviated transcription (Latin):
que pessima ars nimis prosperis multorum successibus cernitur
se se extollebat. Hannibal ex harpinis in samnium transit ben¬¬
uentanum depopulatur agrum. telesiam urbem capit: irritat
etiam de industria ducem si forte accensum tot indignitatibu
cladibus sociorum detrahere ad equum certamen possit.Inter
multitudinem sociorum it alici generis: qui ad transymenum o¬
capti ab hanuibale dimissiq fuerant: tres campani equites
erant multis iam illecti donis promisisq: hannibalis ad conci¬
andos populorum animos.Hi nuntiantes si in campaniam ex¬
ercitum ammouiss& capuam potiunde copiam fore:cum res
maior ꝗͣ auctores eẽt. dubium hannibalem alternisq fiden.¬
tem ac diffidentem tamen ut campanos ex samnio peter&
Iussosq cum pluribus & aliquibus principum redire ad se dimi¬
sit. Ipẽ imperat duci se in agrum casinatem ducat. Edoctus a
eritis regionum si eum saltum occupass& ex itum Romano

Expanded text:
quae pessima ars nimis prosperis multorum successibus creuit, quae pessima ars nimis prosperis multorum successibus creuit, sese extollebat. Hannibal ex Hirpinis in Samnium transit, Beneuentanum depopulatur agrum, Telesiam urbem capit, inritat etiam de industria Romanum ducem, si forte accensum tot indignitatibus cladibus sociorum detrahere ad aequum certamen possit. inter multitudinem sociorum Italici generis, qui ad Trasumennum capti ab Hannibale dimissique fuerant, tres Campani equites erant, multis iam tum inlecti donis promissisque Hannibalis ad conciliandos popularium animos. hi nuntiantes si in Campaniam exercitum admouisset Capuae potiendae copiam fore, cum res maior quam auctores esset, dubium Hannibalem alternisque fidentem ac diffidentem tamen ut Campaniam ex Samnio peteret iussosque cum pluribus et aliquibus principum redire ad se dimisit. ipse imperat duci ut se in agrum Casinatem ducat, edoctus a peritis regionum, si eum saltum occupasset, exitum Romano