comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
summosonitu concutit. Ego homuncio
id non facerem ego uero illud feci acli¬
uerba ista commodius discuntur. ged
ꝑhȩc uerba turpido ista confidentius
ꝑ p&ratur non accuso uerba quasi
ucse electa atq p̃ciosu. sediuinum
erroris quodin eis nobis ꝓpinabatur
cebebriis doctoribus : & nisibiberemus
cedebamur. nec cppellare cadaliquẽ
uidicem sobrium licebat & tam̃ego
recor dactiomea. Libenter hac didici
& eis delectabar miser & obhocbonȩ
spei puerappellabar Sine meds
m̃s dicere cliquid & de ingeniomeo
muneretuo. Inquibus amedelira¬
mentis ctterebatur. pro ponebat᷑
enim mihi negotium animaemȩȩ¬
scctis inqui&im prȩmio lacudis & de¬
coris uel plagar im m&u ut dicerẽ
uerba iunonis irasceris & dolentis
quod non poss& itaclia teuerorum
auertere regem. quȩnumquã uno¬
nem dixisse audieram Sed sigmen¬
torum poeticorum uestigia errantes
sequi cogebamur. & tale celiquid di¬
ceresolutis uerbis quale po&a dixiss&

Expanded text:
summo sonitu concutit. ego homuncio summo sonitu concutit. ego homuncio id non facerem? ego uero illud feci ac liuerba ista conmodius discuntur, sed per haec uerba turpitudo ista confidentius perpetratur. non accuso uerba quasi uasa lecta atque pretiosa, sed uinum erroris, quod in eis nobis propinabatur ab ebriis doctoribus, et nisi biberemus, caedebamur nec appellare ad aliquem iudicem sobrium licebat. et tamen recordatio mea, libenter haec didici et eis delectabar miser et ob hoc bonae spei puer, appellabar. Sine me, meus, dicere aliquid de ingenio meo, munere tuo, in quibus a me deliramentis atterebatur. proponebatur enim mihi negotium animae meaesatis inquietum praemio i laudis et dedecoris uel plagarum metu, ut dicerem uerba Iunonis irascentis et dolentis, quod non possit Italia Teucrorum auertere regem, quae numquam Iunonem dixisse audieram. sed figmentorum poeticorum uestigia errantes sequi cogebamur et tale aliquid dicere solutis uerbis, quale poeta dixisset
Abbreviated transcription (Latin):
feciss& non homines ꝑditos sed cȩlestes
deos uider&ur imitatus. & tam̃ oflu¬
mentartacreum. lactantur intefilii
hominum cum mercedibus ut hȩc dis¬
cant & magnares cegitur cum hoc agi¬
tur publice in foro in conspectulegũ
su pra mercedem scclaria decernentiũ.
& scxa tua ꝓcutis & soncens dicens
hinc uerba disuuintur. hinc ccdquirit᷑
eloquentia rebus ꝑ succ dandis senten¬
ciis que explicandis maximȩ necessa¬
ria. ita uero non cognosceremus uer¬
ba hȩc imbrem ccureum & gremi¬
um & fucum & templa çęli & celue
uerba quȩ in eoloco scripta sunt
pisi terentius inducer& nequã cod¬
ules centem. pro ponentem sibi iouẽ
ad exemplum stupri. dums pectat
tabulcm quaendam pictã in pariee
ubi in erat pictura haec iouem quo pacto
danȩ misisse aiunt in gremium quondã
imbrem aurcum fucum factum muli¬
eri & uide quem cadmodum seconcitat
cedlibidem quasicelesti magisterio
ad quem dm̃ inquid qui templacaeli

Expanded text:
fecisset, non homines perditos, sed caelestes fecisset, non homines perditos, sed caelestes deos uideretur imitatus. Et tamen, o flumen tartareum, iactantur in te fili hominum cum mercedibus, ut haec discant, et magna res agitur, cum hoc agitur publice in foro, in conspectu legum supra mercedem salaria decernentium, et saxa tua percutis et sonas dicens: "hinc uerba discuntur, hinc adquiritur eloquentia rebus persuadendis sententiisque explicandis maxime necessaria." ita ergo non cognosceremus uerba haec, imbrem et aureum et gremium et fucum et templa caeli et alia uerba, quae in eo loco scripta sunt, nisi Terentius induceret nequam adulescentem proponentem sibi Iouem ad exemplum stupri, dum spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam imbrem aureum, fucum factum mulieri? et uide, quemadmodum se concitat ad libidinem quasi caelesti magisterio: at quem deum! — inquit — qui templa caeli
Abbreviated transcription (Latin):
bo & lego & numero qm̃cum uana disce¬
remotudisciplinam dabasmihi & meis
ucnis peccata delectationũ meccrum
dimisistimihi Didici enim in eis multa
uerba utilia sed & in rebus nonuccnis
discipossunt & ecuia tuta est. in quac
pueri ambul ron Sed uetibi flum̃t⁊ Cib¬
moris humcnio quis resist& tibi qucc̃¬
diu non sic caberis. quo usq: solues euae
filios in mare magnum & formidolosũ.
uod uix transeunt qui lignum conscen¬
derint. Non ne ego inte legi & tonantẽ
ioluem & cedul terortem : & utiq non
poss& hec duo sed actum est ut hacbe¬
r& ccuctoritatem inmitandum ue¬
rum adulterum lenocincnte stelso
tonitru quis cũ penulactorũ mec¬
gistrorum audit cure sobria ex code
puluere hominem lamantẽ & dicente¬
ł ingebathaec omerus & humana adde¬
os trans ferebat diuinam cillem ced
nos. Seduerius dicitur quod fingebat
haec quidem ille sed hominib: flagitio¬
sis diuinco tribuendo neflagitia fla¬
gitia puturentur. & ut quisquis ecc

Expanded text:
ibo et lego et numero, quoniam cum uana disceibo et lego et numero, quoniam cum uana discerem, tu disciplinam dabas mihi et in eis uanis peccata delectationum mearum dimisisti mihi. didici in eis multa uerba utilia; sed et in rebus non uanis disci possunt, et ea uia tuta est, in qua pueri ambularent. Sed uae tibi, flumen moris humani! quis resistit tibi? quamdiu non siccaberis? quousque uolues Euae filios in mare magnum et formidulosum, quod uix transeunt qui lignum conscenderint? nonne ego in te legi et tonantem Iouem et adulterantem? et utique non posset haec duo, sed actum est, ut haberet auctoritatem imitandum uerum adulterium lenocinante falso tonitru. quis autem paenulatorum magistrorum audit aure sobria ex eodem puluere hominem clamantem et dicentem: fingebat haec Homerus et humana ad deos transferebat; diuina mallem ad nos? sed uerius dicitur, quod fingebat haec quidem ille, sed hominibus flagitiosis diuina tribuendo, ne flagitia flagitia putarentur et ut quisquis ea
Abbreviated transcription (Latin):
guentium cum me urguer& cerm̃m
cedparienda concepta sua & qua non
ess& nisi cliqua uerba didicissem non
cdocentibus sed ccloquentib: in quoꝵ
& ego ccuribus parturiebam quicquđ
sentiebam hinc scctis eluc& maiorẽ
habereuim ad discenda ista liberam
curiositatem qu a losã necessi¬
tatem. Sed illius fluxum hȩc restrin¬
git legib:tius ds̃ legibustuis a magis¬
trorum ferulis usq: ad temptationes
martyrum uelentibus legibus sus
miscere sclubres amaritudines. reuo¬
cantes nos adte aiucunditate pestifera¬
y. quac recessimus ate : Exccudidñe dep̃ca¬
tionem mecm. nedeficiat anima mea
sub disciplinatua neq: deficiã i i consi¬
tendo tibi miserctionestua quibus
eruistime cebomnibus uis meis pessimis
& dulces casmihi suꝑ om̃s seductiones
quas sequebar & amente uclidissime
& cmplexer manamtuam totis p̃cor¬
diismeis & eruasme abomniterptu¬
tione usq in finem: Ecceenim tudnẽ
didici. ⁊ ibi seruiait quod loquor & scy¬

Expanded text:
gentium, cum me urgeret cor meum ad parienda concepta sua, id quod non esset, nisi aliqua uerba didicissem non a docentibus, sed a loquentibus, in quorum et ego auribus parturiebam quidquid sentiebam. hinc satis elucet maiorem habere uim ad discenda ista liberam curiositatem quam meticulosam necessitatem. sed illius fluxum haec restringit legibus tuis, deus, legibus tuis a magistrorum ferulis usque ad temptationes martyrum, ualentibus legibus tuis miscere salubres amaritudines reuocantes nos ad te a iucunditate pestifera, qua recessimus a te. Exaudi, domine, deprecationem meam, ne deficiat anima mea sub disciplina tua neque deficiam in confitendo tibi miserationes tuas, quibus eruisti me ab omnibus uiis meis pessimis, ut dulcescas mihi super omnes seductiones, quas sequebar, et amem te ualidissime et amplexem manum tuam totis praecordiis meis et eruas me ab omni temptatione usque in finem. ecce enim tu, dodidici, tibi seruiat quod loquor et scr
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ rebam atq: itc in ruebam indolores
confusiones errores. Graticestibi dulce¬
domea & honorm̃s & fiducia mec dsm̃s
Gratiastibi dedonistius. sed tumihi ecc
serucc itaenim serucbis me &auge¬
buntur & ꝑficientur quȩ de distimihi
& ero ipse tecum quia &ut sim tude disti
mihi¬

Expanded text:
quaere-bam, atque ita inruebam in dolores, confusiones, errores. gratias tibi, dulcedo mea et honor meas et fiducia mea, deus meus, gratias tibi de donis tuis; sed tu mihi ea serua. ita enim seruabis me, et augebuntur et perficientur quae dedisti mihi, et ero ipse tecum, quia et ut sim tu dedisti mihi
Abbreviated transcription (Latin):
anfuturum quod quidem dicimus lon¬
gum est quia nondum est quod longu¬
sit. sed dicimus longum erit Quaendo
igitur erit: Sienim tunt cumad huc
futurum erit nonerit longũ quia
quid sit longum non dum erit.
Si aut tuncerit longum cum ex futuro
quod nondum est esse iam coeperit¬
& praesens factum erit ut possit esse
quod longum sit. Iacm superiorib: uo
cib dacmat p̃sens tempus longum
seesse nom posse s& tamen dñe sentim Ig
inter uaella temporum & comparam
sibim& &dicimus celic longiora &
alia breuiora m&imur &iam quanto
sit longius aut breuius illud tempus
quam illud & respondemus duplum
esse hocułtri ꝑlum Illumꝰ aũt simplũ
aut tantum Iec esse quantum illud.
sedptereuntia m&imur tempora
cum sentiendo m&imur. pra&eritait
uero quaeram non sunt. aut futura

Expanded text:
an futurum? non quidem dicimus: longum est, quia nondum est quod longsit, sed dicimus: longum erit. quando igitur erit? si enim et tunc adhuc futurum erit, non erit longum, quiaquid sit longum nondum erit: si autem tunc erit longum, cum ex futuro quod nondum est esse iam coeperit et praesens factum erit, ut possit esse quod longum sit, iam superioribus cibus clamat praesens tempus longum se esse non posse. Et tamen, domine, sentimus interualla temporum et conparamus sibimet et dicimus alia longiora et alia breuiora. metimur etiam, quanto sit longius aut breuius illud tempus quam illud et respondemus duplum esse hoc uel triplum, illud autem simplum aut tantum hoc esse quantum illud. etereuntia metimur tempora, cum sentiendo metimur; praeterita uero, quae iam non sunt, aut futura
Abbreviated transcription (Latin):
& fubtili oribus quȩstionib: talẽ inueni¬
ebcc̃ Refracto itaq studio qđ inten¬
dertem in manichei lit teras magisq:
despercins dec&eris eorum doctorib:
quan do in multis quȩ memouebant
itccille nominatus apparuit. Coepi
quo ipse flagrabat in eccs litteras
quas tuncicm rechor carthaginis
existimarem: c& erum conatus om¬
nism̃s quo proficere in illa secta
sta tueram illo homine cognito pror¬
sus intercidit. non ut abeis omnino
separarer : sed quasi melius quicquã
non inueniens. eo quod iam quo quo

Expanded text:
et subtilioribus quaestionibus talem inueniet subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me monebant, ita ille noquo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere in illa secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit: non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quidquam non inveniens, eo quo jam quoquo
Abbreviated transcription (Latin):
nis longissimis febulis decelo & side¬
ribus & sol & lunc quȩ mihicum qđ
ut  cupiebam conlatis numerorũ
ractionib: quos elibi ego legeram
utrum potius itacessent ut ianichȩi
libris continebantur : Ancerte uł par
&iam inderactio redderetur. Sub¬
tiliter explicare posse iamn
corbitrabar Quȩ tam̃ ubi conside¬
rcendac & discucienda protuli mo¬
destosane ille nec ausus est subire ipsa
scorcinam. noueratenim seista ñ
nosse nec eum puduit confiteri. non
erat deccclibus quales multos loqua¬
ces pacssus eram. Conantes ecme
docere & dicentes nihil iste uero : Cor
habebct & sinon rectum cedte. nec
tam̃ nimis incacutum adseipsum
Nonusq quacq imperitus erat impe¬
ritiȩ suae & noluit setemere dispu¬
tcendo in ecc cocrtare undenecexit᷑¬
ei ullus nec facilis ess& reditus. &iam
hinc mihi complius placuit. pulchri¬
orest enim temperantia confitentis
animi quam illa quȩ nossen cupie¬
bcc̃ & eum i n omnib: difficilioribus

Expanded text:
ni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideni sunt longissimis fabulis de caelo et de sideribus et sole et luna: quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non nosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces passus eram, conantes ea me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam quȩ memouebant exp̃t sũ
prius hominem exꝑtem liberalium
disciplincrum nisi grammaticue
ctq: eius ipsius ustecctomodo & quia
legerat celiquastullianas orationes
& paucissi mos seneçȩ libros & nnulla
po&ccrum & suȩ sectȩ siquac uolumi¬
nac latine ctq composite conscripta
eraent & quia cederat cotidicna
sermocinandi exercitatio inde sub
eloouium quod fiebat ac¬
ceptius. magisq seductorium mo¬
dercmine ingenii & quodcem lepo¬
Are nacturadi. Ita neest ut recolo
dñe ds̃ m̃s corbiter conscientiȩ meae
corcmte corm̃m & recordatiomea
qui me tunc a gebas abdito secr&o
prouidentiȩ tuȩ. & in honestoserro¬
res meos iam conuertebas ante faciẽ
eccrum artium quib: eum excellere
putacueram scctis cppceruit. despe¬
rare coepi possemihieũ illac quȩ me
mouebant ecperire atq dissoluere
quorum quidem ignaras poss& ue¬
ritatem tenere pi&atis sed simani¬
heus non ess&. libri quippe eorũ ple¬

Expanded text:
quaedam quae me movebant; expertus sum quaedam quae me movebant; expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum, nisi grammaticae, atque ejus ipsius usitato modo. Et quia legerat aliquas Tullianas orationes, et paucissimos Senecae libros, et nonnulla poetarum, et suae sectae si qua volumina latine atque composite conscripta erant, et quia aderat quotidiana sermocinandi exercitatio; inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderamine ingenii, et quodam lepore naturali. Itane est ut recolo, Domine Deus meus, arbiter conscientiae meae? Coram te cor meum et recordatio mea, qui me tunc agebas abdito secreto providentiae tuae, et inhonestos errores meos jam convertebas ante faciem earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quippe eorum ple
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Iamergo cobstedidiceram nec
eo debere uideri cdiquid uerum dici
qui elo quenter dicitur. nec eo fedsum
quic in composite sonant signalabioꝵ
Rursus nec ideo uerum quicc impolite
et nubictur. Nec ideo fcelsum quice
splendidus sermo est. Sed inde esse
scc pienticm &stultitiam sicut sunt
cibi utiles &utiles. Verbis ccũt ornoc¬
tis & in ornatis sicut uccsis urbanis¬
& rusticcnis utrosq: cibos possemi
hominem delectabatur quidem motu
cffectuque disputcntis & uerbis con¬
gruentibus atq: cduestiendas senten¬
uias ficcile occurrentibus. delectabar
aũt & cum multis uł &icem p̃multis
lccudabam acferebami sed moleste
habecom quodin co&u audientiũ non
sinerer ingerereilli & partiricũ eõ
curas quȩ stionum meccrum. Conferen¬
do facmilicriter & accipiendo ac red¬
dendo sermonem. quodubi potui & au¬
res eius cum facmilicribus meis eoque
tempore occupare coepi. quo ñ dedece¬
r& clternis disserere & proculi

Expanded text:
rit. iam ergo abs te didiceram nec rit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uet rusticanis utrosque cibos posse miexspectaveram hominem, delectabatur quidem motu affectuque disputantis, et verbis congruentibus, atque ad vestiendas sententias facile occurrentibus. Delectabar autem et cum multis, vel etiam prae multis laudabam ac efferebam; sed moleste habebam quod in coetu audientium non sinerer illi ingerere, et partiri cum eo curas quaestionum mearum, conferendo familiariter, et accipiendo ac reddendo sermonem. Quod ubi potui, et aures ejus cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceet alternis disserere, et protuli
Abbreviated transcription (Latin):
nibus a meobiectis deficiebant. illũ
mihi promittebant. cuius aduentu
conlatoq: conloquio facillime mihi
he & sique forte maciora quȩ rerem
enodcctissimȩ expedirentur ergo ubi
uenit expertus sum hominem gratum
&iucundum uerbis & ecc ipsa quȩ illiso¬
lent dicere. Multo succuius garrientẽ¬
s edquid admeam sitdmp̃ciosorum pocu¬
lorum decentissimus ministrator a
Iocm rebus teclibus sacicctȩ erant aures
meȩ nec ideo mihi meliora uidebantur
quia melius dicebantur. Nec ideo uera
quic diserta. Necideo sccpiens anima
mittebant non bonirerum existima¬
tores erant. &ideo illis uidebat᷑ pru¬
dens & scpiens quic delectabat eos
loquens. Sensi aũt aliud genus homi¬
num &iam ueritatem habere sus¬
pectam & ei nolle ad quiescere. si compto
atque uberi sermone promer&ur.
Meaut iam docueras ds̃ms miris & oc¬
cultis modis & propterea credo qđ
tume docueris qmuerum est. nec
quis quam p̃terte . alius doctor est
ueri ubicumq: & unde cumq: clarue¬

Expanded text:
nibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientesed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis uidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque clarue
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum cumc&eris horrendis & fu¬
uincula sua quibus tenacissime te¬
nebatur. Deserisenr̃o consortio ui¬
debat nondum xp̃ianus coniuge
fideli. e ipsa tam̃ artiore p̃c&eris
compede abit̃ inere quo agressi
ercomus retardabatur nec xp̃ianũ
esse aliomodo seuelle dicebat. quac̃
illo quo non poterat. Benigne sanȩ ob¬
tulit. ut quam diu ibiessemus in reeius
essemus R& ribue illidñe in r&ribu¬
tione iustorum. quiaim ipsam sostẽ
r& ribiustiei. quamiusenum aebsentib

Expanded text:
peccatum cum caeteris horrendis et fupeccatum cum caeteris horrendis et fuvincula sua, quibus tenacissime tenebatur, deseri se nostro consortio videbat. Nondum christianus, conjuge fideli, ea ipsa tamen arctiore prae caeteris compede, ab itinere quod aggressi eramus, retardabatur: nec christianum esse alio modo se velle dicebat, quam illo quo non poterat. Benigne sane obtulit, ut quamdiu ibi essemus, in rure ejus essemus. Retribues illi, Domine, in resurrectione justorum, quia jam ipsam sortem retribuisti ei. Quamvis enim absenti
Abbreviated transcription (Latin):
ris testacrise sccucium uocẽ clariore
productio rem ue recuscere. primo
ꝑ turbauerat me. quia magisteru
illius scere inam peneiam necessita¬
te depone recogitabar. Aut sicurari
& conucclescere potuissem certe int̃¬
mitterem sed ubi plenauo luntas
orta mihiest atque firmata. posti
ds̃ ms & iamgaudere coepi. qđ hȩc
quoq: suberat. nonmendax excus a¬
tio quȩ offensionem hominum tem¬
perar& qui propter liberos suos.
meliberum esse numquam uolebant
ꝑlenus igitur taligaudio tolerabã
illud inter ucllum temporis donec
decurrer&. Mescio utrum uł xxdies
erant. Sed tam̃ fortiter toleraban¬
tur . quia recesserat cupiditas quȩ
mecum solebat ferre graue negotiũ
& ego p̃mendus remans eram nisi pa¬
tientia succeder&. peccasseme
in hoc quis quam seruorum tuorum
frmmeorum dixerit. quodic̃ pleno
cordemilitiatua paessus mefuerim
uł una hora sedere incathedra
mendacii. at ego non contendo sed tu
dñe misericordissime nonne & hoc

Expanded text:
ris testari se saucium uocemque clariorem ris testari se saucium uocemque clariorem productioremue recusare, primo perturbauerat me, quia magisterii illius sarcinam paene iam necessitate ponere cogebat aut, si curari et conualescere potuissem, certe intermittere. sed ubi plena uoluntas orta mihi est atque firmata — nosti, deus meus — etiam gaudere coepi, quod haec quoque suberat non mendax excusatio, quae offensionem hominum temperaret, qui propter liberos suos me liberum esse numquam uolebant. plenus igitur tali gaudio tolerabam illud interuallum temporis, donec decurreret — nescio utrum uel uiginti dies erant — sed tamen fortiter tolerabantur, quia recmecum solebat ferre grave negotium, et ego premendus remanseram, nisi patientia succederet. Peccasse me in hoc quisquam servorum tuorum fratrum meorum dixerit, quod jam pleno corde militia tua, passus me fuerim vel una hora sedere in cathedra mendacii. At ego non contendo. Sed tu, Domine misericordissime, nonne et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
traens fixa uiscerib & exempla ser¬
uorum tuoꝵ. quos denigris lucidos
& demortius uiuos feceras congesta
insinum cogitationis nr̃e urebant
& cbsumebant grauem torporem:
ne inima uergeremus & accende¬
bat nos ulide ut omnis ex lingua
sub dola contradictionis flactus in¬
flam mare nos acrius poss& non
extinguere Uerum tamen quic
&icm lcudactores utique haber&
uotum & propositum nr̃m iactantiae
simile uidebatur non oꝰperiri tam
proximum feriarum tempus . sed
depublica professione atq anteo cu¬
losomnium si itacante discederem
ut conuersa in factum m̃m oracunc¬
torum intuentium. quđ uicinũ uin¬
demiclium diem p̃uenire uoluerim
multa dicerent quod quasi app&is¬
sem magnus uideri. & quomihi erat
istuc ut putccr&ur & dis put ar&ur
de animo meo &blas phemar&ur
bonum nr̃m: quin&iam quod ipsa
estacte litterario laborinimio pul¬
mom̃s cedere coeperat & difficult̃
traheresuspiria. Doloribusq pecto¬

Expanded text:
transfixa uisceribus et exempla sertransfixa uisceribus et exempla seruorum tuorum, quos de nigris lucidos et de mortuis uiuos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et absumebant grauem torporem, ne in ima uergeremus, et accendebant nos ualide, ut omnis ex lingua subdola contradictionis flatus inflammare nos acrius posset, non extinguere. uerum tamen quia etiam laudatores utique haberet uotum et propositum nostrum, iactantiae simile uidebatur non opperiri tam proximum feriarum tempus, sed de publica professione atque ante oculos omnium sita ante discedere, ut conuersa in factum meum ora cunctorum intuentium, quam uicinum uindemialium diem praeuenire noluerim, multa dicerent, quod quasi appetissem magnus uideri. et quo mihi erat istuc, ut putaretur et disputaretur de animo meo et blasphemaretur bonum nostrum? Quin etiam quod ipsa aestate litterario labori nimio pulmo meus cedere coeperat et difficulter trahere suspiria doloribusque pecto
Abbreviated transcription (Latin):
riebamtibi elccritactimeȩ & diuitus¬
meis & scclutimeȩ dñodomeos & placuit
mihi in cons pectutuo non tumultuose
cbripere sed leniter subtruhere
ministerium linguȩmeȩ nundinis loqua¬
citatis neulterius pueri meditantes.
Honlegem tucm non pacemtuct̃ sed insa¬
nices mendaces & bella forensia merca¬
rentur exoremeo arma furori suo &
opostune iam paucis simidies suꝑerant
ceduindemicdes ferias & statiu tolera¬
re illos ut solemniter cebscederem &
redemptus ate iam non redirem uena¬
lis. consilium ergonr̃m erat coramte
Coram hominib: aut nisi nr̃is nonerat
& conuenerat internos nepccssimciu¬
quam effunder&ur: Quam quã tu
nobis a conuclle plorationis ascenden¬
tibus & cantantib canticum gradiuĩ
Dedercs sccgittas acutas &carbones
ucc siactores caduersus linguã subdolac̃
uelut con sulendo contracdicentem
& si cut cibum cessol& amaendo consu¬
mentem. sccgit tauercstu cor nr̃m ca¬
ritatetua & gestabamus uerba tua

Expanded text:
riebam tibi, claritati meae et diuitriebam tibi, claritati meae et diuitiis et saluti meae, domino deo meo. Et placuit mihi in conspectu tuo non tumultuose abripere, sed leniter subtrahere ministerium linguae meae nundinis loquacitatis, ne ulterius pueri meditantes non legem tuam, non pacem tuam, sed insanias mendaces et bella forensia mercarentur ex ore meo arma furori suo. et opportune iam paucissimi dies supererant ad uindemiales ferias, et statui tolerare illos, ut sollemniter abscederem et redemtus a te iam non redirem uenalis. cocoram hominibus autem, nisi nostris, non erat. Et convenerat inter nos ne passim cuiquam effunderetur; quanquam tu nobis a convalle plorationis ascendentibus , et cantantibus canticum graduum, dederas sagittas acutas, et carbonetores aduersus linguam subdolam uelut consulendo contradicentem et, sicut cibum assolet, amando consumentem. Sagittaueras tu cor nostrum caritate tua, et gestabamus uerba tua
Abbreviated transcription (Latin):
dicanimȩ meȩ scclustua egosum Quis
ego÷ & qualisego quid non muli
aut factamea: aut si non facta dicta
mea aut sinondicta uoluntas mecc
fuit. Tuccũt dñe bonus & misericors
&dextercetuu respiciens profundi¬
& hoc erat totum nolle quod uolebas
& uelle quod nolebas. Sedubierat tã
annoso tempore. &dequoimo altoque
secr&o euoatum est inmomento liberũ
arbitriumm̃m quo subderem ceruicẽ
leni iugotuo & humero leui scrcinȩ tuȩ
quam suaue mihi subito factum est ca¬
rere succuitatibus nugarum. & quas
amittere m&us fuerat. Iam dimittere
gaudium erat. ei ciebasenim ecesame
ueratu & sũma succuitas. eicebas &
intrabas proeis omni uoluptate
dulcior sed non carni & sanguini
omniluce clacrior. sed omni secr&o
interior omni honore sublimior sed
non sublimibus inse. Iam libererat
animus m̃s acuris mordacibus ambi¬
endi & cedquirendi & uolutaendi atq
scclꝑ endi scaebiem libidinum & gar¬

Expanded text:
dic animae meae, Salus tua ego sum . Quis dic animae meae, Salus tua ego sum . Quis ego, et qualis ego? Quid non mali aut facia mea; aut, si non facta, dicta mea; aut, si non dicta, voluntas mea fuit? Tu autem, Domine, bonus et misericors, et dextera tua respiciens profunditionis. Et hoc erat totum nolle quod volebam, et velle quod volebas. Sed ubi erat tam annoso tempore et de quo imo altoque secreto euocatum est in momento liberum arbitrium meum, quo subderem ceruicem leni iugo tuo et umeros leni sarcinae tuae, quam suaue mihi subito factum est carere suauitatibus nugarum, et quas amittere metus fuerat, iam dimittere gaudium erat. eiciebus enim eas a me, uera tu et summa suauitas, eiciebus et intrabas pro eis omni uoluptate dulcior, sed non carni et sanguini, omni luce clarior, sed omni secreto interior, omni honore sublimior, sed non sublimibus in se. iam liber erat animus meus a curis mordacibus ambiendi et adquirendi et uolutandi atque scalpendi scabiem libidinum, et gar
Abbreviated transcription (Latin):
ille cd ser&ulit mihiq a peruit
sedtali ammonitione firmatus est
placitoque ac propositobono & con¬
gruentissimo suis moribus. Quib:
come in melius icm olimucdde
longeque distabat sine ulla tur¬
bulenta cunctactione coniunctus
est in deccdmatrem in gredimur
indicamus gacud& Nccrramus
quemadmodum gestumsit:
exultat &x triumphat & benedi¬
cebat tibi qui potens es ultruqua
p&imus & intelligimus facere
quitanto complius sibi ate concessũ
deme uidebat quacmpetere sole¬
bat miserabilibus flebilibus gemi¬
tibusque. Conuertistienim me adte
ut nec uxorem quȩrerem neq aliquã
spemscłi huius. Stans in ea regula
fidei in quame centetot annos ei
quam uoluerat. & multo clarius
atque castius quacmdenepotib
carnis mecce requi rebat.¬
an cillȩtuȩ. dirupisti uincu¬
la mec tibi sacrificabo hostiã laudis.
Laud& tecor mm̃ & lingua mece. &
om̃a ossecmea dicant. Dñe quissimi¬
listibi: Dicant & respondemihi &

Expanded text:
ille ad se retulit, mihique aperuit. ille ad se retulit, mihique aperuit. Sed tali admonitione firmatus est, placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis moribus, quibus a me in melius jam olim valde longeque distabat, sine ulla turbulenta cunctatione conjunctus est. Inde ad matrem ingredimur, indicamus; gaudet. Narramus quemadmodum gestum sit; exsultat et triumphat; et benedicebat tibi, qui potens es ultra quam petimus aut intelligimus facere , quia tanto amplius sibi a te concessum de me videbat, quam petere solebat miserabilibus flebilibusque gemitibus. Convertisti enim me ad te, ut nec uxorem quaererem, nec aliquam spem seculi hujus, stans in ea regula fidei in qua me ante tot annos ei quam voluerat; et multo charius atque castius, quam de nepotibus carnis meae requirebat.anciliae tuae. Dirupisti vincula mea; tibi sacrificabo sacrificium laudis . Laudet te cor meum et lingua mea, et omnia ossa mea dicant: Domine, quis similis tibi? Dicant, et responde mihi, et
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur quod dicebatur. Uccde uen¬
de om̃a quȩ habes & dcc pauperibus
& hacbebis thesaurum in cȩlis. & ueni
sequereme. &tadi oraculo confes
eum locum ubisedebat clipius. Ibi
enim posueram codicem cpłi cum in¬
desurrexeram ccrripui. coperui &
legi insilentio capitulum quo primũ
coniecti sunt oculimei. Non in comes¬
scctionibus & ebri&atib: non in cubi¬
libus & inpudicitiis. non in conten¬
ticc̃ nefe ceritis in concupis cencus uris.
nec ultra uoliu legere. nec opus erat
statim quippe cum fine huiuscesen¬
tentiae quacsi luce securitactis infusa¬
cordimeo oms dubitationes tenebrȩ
diffugerunt Tuncinter iecto aut¬
digito autnescio quo cclio signo codicẽ
clccusi & tranquillo iamualtu in¬
dicecui cclipio atille quid inseage¬
retur quodego nesciebam sic indi¬
cacuit p&ut uidere quid legissem.
ostendi & cadtendit &i cmultra
qua mego legeram & ignor abam
quid sequer&ur. sequebatur uero
Infirmumaut in fide recipite. quod

Expanded text:
retur quod legebatur: Vade, venretur quod legebatur: Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus; et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me ; et tali oraculo confesteum locum ubi sedebat Alypius: ibi enim posueram codicem Apostoli, cum inde surrexeram. Arripui, aperui, et legi in silentio capitulum, quo primum conjecti sunt oculi mei: Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentiam ne feceritis in concupiscentiis. nec ultra uolui legere nec opus erat. statim quippe cum fine huiusce sententiae quacordi meo, omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. 30. Tum interjecto autdigito aut nescio quo alio signo, codicem clausi, et tranquillo jam vultu indicavi Alypio. At ille quid in se ageretur, quod ego nesciebam, sic indicavit. Petit videre quid legissem: ostendi; et attendit etiam ultra quam ego legeram, et ignorabam quid sequeretur. Sequebatur vero: Infirmum autem in fide recipite . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
his uerbis sed in hac sententia multa
dixitibi. Et tudñe usquequo usq quo
dñe ir asceris infinem: nememor
fueris in iquitatum nr̃arum antiqua¬
rum. Sentiebam enim eis meteneri
iactabam uoces miserabiles. quã diu÷
quamdiu cras &cras: qua reñ modo
quare non hacora finis turpitudinis
meȩ : Dicebam hȩc & flebam amaris¬
sima contritione cordis mei. & ecce au¬
dio uocem deuicinadomo cum cantu
dicentis & crebro repetentis. quasi pu¬
eri anpuellenescio. Tollelege tolle
lege. Stactimq mutato uultu inten¬
tissimus cogitare coepi utrum nam
solerent pueri in ccliquo genere luden¬
di cantitare tale aliquid. nec occur¬
rebat omnino audisseme uspĩ. re¬
pressoq: imp&u lacrimarum surre¬
xi. pahil cliud int̃p̃taens nisidiuinit᷑
mihi iuberi ut aperirem codicem & le¬
gerem quod primum caput inuenissẽ
Audieramenim deantonio qđ exeuan¬
gelica lectione cui forte suꝑ uenerat
Amonitus fuerit tam quam sibi dice¬

Expanded text:
his verbis, sed in hac sententia multa his verbis, sed in hac sententia multa dixi tibi: Et tu, Domine, usquequo? Usquequo, Domine, irasceris in finem? Ne memor fueris iniquitatum nostrarum antiquarum . Sentiebam enim eis me teneri: jactabam voces miserabiles. Quamdiu? quamdiu, cras et cras? Quare non modo? quare non hac hora finis turpitudinis meae? 29. Dicebam haec, et flebam amarissima contritione cordis mei. Et ecce audio vocem de vicina domo cum cantu dicentis et crebro repetentis, quasi pueri an puellae, nescio: Tolle, lege; tolle, lege. Statimque mutato vultu, intentissimus cogitare coepi utrumnam solerent pueri in aliquo genere ludendi cantitare tale aliquid; nec occurrebat omnino audivisse me uspiam. Repressoque impetu lacrymarum, surrexi, nihil aliud interpretans, nisi divinitus mihi juberi ut aperirem codicem, et legerem quod primum caput invenissem. Audieram enim de Antonio quod ex evangelica lectione, cui forte supervenerat, admonitus fuerit, tanquam sibi dice
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑterram ut mortificentur : parrat
tibi delectationes sed nonsicut lex cdni
dĩtui. Ista controuersia in cordemeo
non nisi demeipso cduersus meipsũ
At clipius coffixus laterimeo in usi¬
tati motus mei exitum taccitus oppe
clta consideratio contraxit & con¬
gessit totammiseriã meam. In
conspectu cordis mei oborta est
procellaingens. ferens ingentem
imbrem lacrimccrum. &ut totum
effunderem cum uocib: suis . Surrexi
cebcclipio. Solitudo mihi cadnegotiũ
flendi coptior suggerebatur & se¬
cessire motus quam ut poss& mihi
onerosa eẽ &iam eius p̃ sentice
Sictunc eram & ille sensit nescio
quid enim puto dixeram in quo appa¬
rebat sonus uocis meȩ Iam fl&ugra¬
uidus & sic surrexeram. mansit
ergo ille ubi sedebamus nimiestu¬
pens ego subquadam fici arbore
strauime uescio quomodo & dimisi
habenas lacrimis & proruperunt
flumina oculorum meorum accepta¬
bile sacrificiumtuum & non quidem

Expanded text:
super terram, ut mortificentur. Narrant super terram, ut mortificentur. Narrant tibi delectationes, sed non sicut lex Domini Dei tui . Ista controversia in corde meo, nonnisi de meipso adversus meipsum. At Alypius affixus lateri meo inusitati motus mei exitum tacitus opperialta consideratio contraxit et congessit totam miseriam meam in conspectum cordis mei, oborta est procella ingens, ferens ingentem imbrem lacrymarum. Et ut totum effunderem cum vocibus suis, surrexi ab Alypio: solitudo mihi ad negotium flendi aptior suggerebatur; et secessi remotius, quam ut posset mihi onerosa esse etiam ejus praesentia. Sic tunc eram, et ille sensit: nescio quid enim, puto, dixeram, in quo apparebat sonus vocis meae jam fletu gravidus, et sic surrexeram. Mansit ergo ille ubi sedebamus, nimie stpens. Ego sub quadam fici arbore stravi me nescio quomodo, et dimisi habenas lacrymis, et proruperunt flumina oculorum meorum, acceptabile sacrificium tuum. Et non quidem
Abbreviated transcription (Latin):
pidissime hoc dicebat aperiebatur
enim aabea parte qua intenderam
faciem & quo transire trepidabam
casta dignitas continentiae serena
& non dissolute hilaris honesteblin¬
diens ut uenirem neq dubitarem
& extendens adme suscipiendum
& complectendum piccs manus. ple¬
nccs gregibus bonorum exemplorũ
ibi tot pueri & puellȩ. Ibi iuuentus
multa & omnis a&s & graues ui¬
duȩ &uirgines anus. & in omnibus
ipsa continentia nequaquam sterilis
sed fecunda. materfiliorum gau¬
diorum Demarito tedñe &irride¬
bectie irrisione hortatoria qua¬
sidicer& ł unon poteris quo disti
qđ istȩ : anuero isti & istȩ in seipsis
dñs ds eorum mededit eis. quid inte
stas & nonstas: proicete ineum
noli m&uere non sesubtrah& ut ca¬
decs ꝓroicete securus excipi& & sa¬
nacbitte & erubescebamnimis quia
illacrum nugarum murmur adhuc
audiebam & cuncteebundus pendeba
łtrursus illa quasi dicer& obsurdesce
cduersus illa inmunda membratua

Expanded text:
pidissime hoc dicebat. aperiebatur pidissime hoc dicebat. aperiebatur enim ab ea parte, qua intenderam faciem et quo transire trepidabam, casta dignitas continentiae, serena et non dissolute hilaris, honeste blandiens, ut uenirem neque dubitarem, et extendens ad me suscipiendum et amplectendum pias manus plenas gregibus bonorum exemplorum. ibi tot pueri et puellae, ibi iuuentus multa et omnis aetas et graues uiduae et uirgines anus, et in omnibus ipsa contsed fecunda mater filiorum gaudiorum de marito te, Domine. Et irridebat me irrisione hortatoria, quasi diceret: Tu non poteris quod isti, quod istae? An vero isti et istae in semetipsis suo? Dominus Deus eorum me dedit eis. Quid in te stas, et non stas? Projice te in eum; noli metuere, non se subtrahet ut cadas: projice te securus, excipiet et sanabit te. Et crubescebam nimis, quia illarum nugarum murmur adhuc audiebam, et cunctabundus pendebam. Et rursus illa, quasi diceret: Obsurdesce adversus immunda illa membra tua
Abbreviated transcription (Latin):
plusque in meualebat deterius in olitũ
quam melius insolitum Punc tum que
ipsum temporis quocliud futurus eram
Quanto ꝓpius ammouebatur. tanto am¬
pliorem incuciebat horrorem. sed non
recuciebat r&ro. nec auertebat. sed
sus pendebat. Retinebant nugȩ nugec¬
rum & uanitactes uanitantium antique
amicȩ meȩ sed suc ciebant uestem meã
carnecm & submurmurabant. Dimit¬
tis nenos. & ccmomen toisto non erimus
tecum ultra in a&ernum & a mom̃to
isto non tibi licebit hoc & illud ultra in
auertat abanima seruitui mis dia
tuac. ꝗ uacs sordes suggerebant : quȩ
dedecora &ccudiebam eas iam lon¬
geminus quacmdimidius. nontã quã
libere contradicentes eundo in obuiã
sed uelut codorso musitantes & disce¬
dentem quacsi fustim uellicantes ut
respicerem Retardabant tacm̃ cunc¬
tantem mecrripere cetque excutere
cibeis & transilire quo uocabar. cũ
dicer& mihi consu&udo uiolenta
Put asne sin eistis poteris : Sediamte

Expanded text:
plusque in me valebat deterius inolitum, plusque in me valebat deterius inolitum, quam melius insolitum: punctumque ipsum temporis quo aliud futurus eram, quanto propius admovebatur, tanto ampliorem incutiebat horrorem; sed non recutiebat retro, nec avertebat, sed suspendebat. 26. Retinebant nugae nugarum, et vanitates vanitatum antiquae amicae meae, et succutiebant vestem meam carneam, et submurmurabant: Dimittisne nos? et a momento isto non erimus tecum ultra in aeternum? et a momento isto non tibi licebit hoc et illud ultra in auertat ab anima serui tui misericordia tua! quas sordes suggerebant, quae dedecora! et audiebam eas iam longe minus quam dimidius, non tamquam libere contradicentes eundo in obuiam, sed uelut a dorso mussitantes et discedentem quasi furtim uellicantes, ut respicerem. retardabant tamen cunctantem me abripere atque excutere ab eis et transilire quo uocabar, cum diceret mihi consuetudo uiolenta: "putas sine istis poteris?" Sed iam
Abbreviated transcription (Latin):
tat inferius. eccdem cnimaẽ non
tote uoluntecte illud aut hocdiolens¬
Etideo discerpitur graui molestia. Dũ
illud ueritate p̃ponit hoc familiari¬
tate nom punit ssicȩgrotabam & ex
cruciabar accusans mem& ipsum
solito a cerbius nimis acuolens & uer¬
sccns me in uinc ulo meo donec abrum¬
per&ur totum. Quo iam exiguotene¬
bar sed tenebartamen & instabas
tu in occultis meis dñe seuera misđia
flagella in geminans timoris & pudo¬
ris nerursus cessarem & non abrum¬
per&ur idipsum exiguum & tenue
quodremanserat & reuales cer& ite¬
rum & merobustius alligar&. Dice¬
bam enim cepudine in tus. eccemodo
ficct. modo fiat. &cum uerbo icm
ibam in plccitum. Iam puene faciebã
& non fecciebam nec relabebar tam̃
in pristina. sed de proximo stabum &
respirabam & item conabar & pau¬
lominus ibi eram & paulominus iã¬
icmq: at tingebã & teneba & nonibi
eram nec at tingeba. nec tenebam
hȩsitans mori morti & uitȩ uiuere

Expanded text:
tat inferius, eadem anima est non tat inferius, eadem anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolenset ideo discerpitur graui molestia, dum illud ueritate praeponit, hoc familiaritate non ponit. Sic aegrotabam ecruciabar accusans memet ipsum solito acerbius nimis ac uoluens et uersans me in uinculo meo, donec abrumperetur totum, quo iam exiguo tenebar. sed tenebar tamen. tu in occultis meis. Domine, severa misericordia, flagella ingeminans timoris et pudoris, ne rursus cessarem, et non abrumperetur idipsum exiguum et tenue quod remanserat; et revalesceret iterum, et me robustius alligaret. Dicebam enim apud me intus: Ecce modo fiat, modo fiat. Et cum verbo jam ibam in placitum. Jam pene faciebam, et non faciebam: nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam, et respirabam. Et item conabar, et paulo minus ibi eram, et paulo minus jamjamque attingebam et tenebam; et non ibi eram, nec attingebam, nec tenebam, haesitans mori morti, et vitae vivere;
Abbreviated transcription (Latin):
sio. Addo & quastum. an ad cõmit¬
tendum adulterium. si & inde
simul faculta scperitur. Siomnia
concurrant in unum articulũ tem¬
poris pariterq cupiantur ominia
quȩ simul aginequeunt. Discerpunt
enim animum sibim & cduersantib:
quattuor uoluntatib: uł &iamplu¬
ribus intanta copia rerum quae
cpp&untur. Nec tam̃ tantũ mul¬
titudinẽ diuersacrum substantia¬
rum solent dicere ita & in bonis uo¬
iuntatib: namquȩro cbeis utrũ
bonum sit delectariin lectione
apli & utrum bonum sit delectari
psccimo sobris ł & utrum bonum sit
euangelium disserere. Responde¬
bunt ad singulabonum quid siergo
pacriter delectent om̃a simulque
uno tempore. Nonne diuersȩ
uoluntates detinent cor hominis
cum deliberatur quid potissimũ
ccrripiamus: &om̃s bonȩ sunt &
cestant secum. Donec eligactur unũ
quoferatur totauoluntas una.
quȩ implures diuidiatur Ita&ic̃
cum &ernitas delectat superius
& temporalis boni uoluntas reten¬

Expanded text:
sio; addo et quartum, an ad conmitsio; addo et quartum, an ad conmittendum adulterium, si et inde simul facultas aperitur, si omnia concurrant in unum articulum temporis pariterque cupiuntur omnia, quae simul agi nequeunt: discerpunt enim animum sibimet aduersantibus quattuor uoluntatibus uel etiam pluribus in tanta copia rerum, quae appetuntur, nec tamen tantam multitudinem diuersarum substantiarum solent dicere. ita et in bonis uoluntatibus. nam quaero ab eis, utrum bonum sit delectari lectione apostoli et utrum bonum sit delectari psalmo sobrio et utram bonum sit euangelium disserere. respondebunt ad singula: "bonum." quid? si ergo pariter delectent omnia simulque uno tempore, nonne diuersae uoluntates distendunt cor hominis, dum deliberatur, quid potissimum arripiamus? et omnes bonae sunt et certant secum, donec eligatur unum, quo feriatur tota uoluntas una, quae in plures diuidebatur. ita etiam, cum aeternitas delectat superius et temporalis boni uoluptas reten
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in ecem ꝑgunt qui sc cram̃tis
eius inbuti sunt atq: detinentur.
aut duccs malas naturas & duccsma¬
las mentes in uno homine confligere
putabunt & non erit uerum quod
solent dicere un ambonã. alteram
malam. Aut conuertentur aduerũ
& non negabunt cum quisq: deliberat
cnimam uncom diuersis uoluntatib
estucre. Iam ergo non dicant cum
ducos uoluntates in homine uno
coduersccri sibi sentiunt. Duas con¬
tracrias mentes deduab: contra¬
riis substantiis & deduobus con¬
tracriis principiis contendere
un cembonam ulterum malum
naintuds̃ uercex improbus eos &
redarguis utq conuincis eos sicut
in utraq mala uoluntate cũquis¬
q: deliberat utrum hominẽ uene¬
no interimat anferro utrum fun¬
dum clienum illum. anillum inua¬
dact quando utrumq non potest
Vtrum emat uoluntate lux uriũ.
an pecuniã seruat auaritia
Vtrum cedcircum ꝑgat unad the¬
atrum si uno die utrumq: exhibe¬
ut Addo &iamtestium an adfur¬
tum dedomo celiena si sub est occa¬

Expanded text:
sicut in eam pergunt qui sacramentis eius imbuti sunt atque detinentur, aut duas malas naturas et duas malas mentes in uno homine confligere putabunt, et non erit uerum quod solent dicere, unam bonam, alteram malam, aut conuertentur ad uerum et non negabunt, cum quisque deliberat, animam unam diuersis uoluntatibus aestuare. Iam ergo non dicant, cum duas uoluntates in homine uno aduersari sibi sentiunt, duas contrarias mentes de duabus contrariis substantiis et de duobus contrariis principiis contendere, unam bonam, alteram malam. nam tu, deus uerax, inprobas eos et redarguis atque conuincis eos, sicut in utraque mala uoluntate, cum quisque deliberat, utrum hominem ueneno interimat an ferro, utrum fundum alienum illum an illum inuadat, quando utrumque non potest, utrum emat uoluptatem luxuria an pecuniam seruet auaritia, utrum ad circum pergat an ad theatrum, si uno die utrumque exhibeatur; addo etiam tertium, an ad furtum de domo aliena, si subest occa
Abbreviated transcription (Latin):
ego qui nolebam ego ego eram. nec
plene uolebam nec plene nolebam.
I deomecum contendebam & dissipac¬
barame ipso & ipsc dissi patiome
inuito quidem fiebat nec tam̃ osten¬
debat naturam mentis adienȩ sed
poenammeam. & ideoiam non ego
opercbarilla. sed quod hebiteo¬
bat in me peccatum. Desupplicio
liberioris peccati. quic eram filius
adaem Namsitot sunt contrariȩ
naturȩ. quot uoluntates sibi resis¬
tunt noniamduȩ sed plureserunt.
Si deliber& quis quam utrum cdconuen¬
ticulum eorum pergat ancdthecc
trum clamantirbe Ecceduȩnaturȩ
uncebonahac ducit. alterc meelac
illac reducit. Nam unde ista cunc¬
tactio sibim& aduersantium uolun¬
tactum ł goccũdico ambas malas
& quȩ ccdillos ducit & quȩ ccdhea¬
trum ducit. Sed noncredunt nisibo¬
ncc̃ eẽ quacituradeos. Quid siergo quis¬
quam nr̃m deliber& & secum celt̃ can¬
tibus duceb: uoluntatib fluctu& utru
adthecctrum ꝓgat anadecłã nr̃am¬

Expanded text:
ego qui nolebam: ego, ego eram, nec plene volebam, nec plene nolebam. Ideo mecum contendebam, et dissipabar a me ipso. Et ipsa dissipatio me invito quidem fiebat, nec tamen ostendebat naturam mentis alienae, sed poenam meae. Et ideo jam non ego operabar illam, sed quod habitabat in me peliberioris peccati, quia eram filius Adam. Nam si tot sunt contrariae naturae, quot uoluntates sibi resistunt, non iam duae, sed plures erunt. si deliberet quisquam, utrum ad conuenticulum eorum pergat an trum, clamant isti: "ecce duae naturae, una bona hac ducit, altera mala illae redducit. nam unde ista cunctatio sibimet aduersantium uoluntatum?" ego autem dico ambas malas, et quae ad illos ducit et quae ad theatrum redducit. sed non credunt nisi bonam esse, qua itur ad eos. quid? si ergo quisquam noster deliberet et secum altercantibus duabus uoluntatibus fluctuet, utrum ad theatrum pergat an ad
Abbreviated transcription (Latin):
tatem sucm magnam insolauo
mis dicctua & interrogem si foste
mihi respondere possint late¬
brȩpenccrum hominum & tene¬
brosissime contritiones filiorũ
adam unde hoc monstrum
& quac reistuc: imperat animus
corpori & pccr&ur statim. Impe¬
rat animus sibi & resistitur. Impe¬
rat cenimus ut moueatur manus.
& tanta est faccilitas. ut uix a ser¬
uitio discernatur imperium &
cnimus animus est. manus cc̃ut
corpus est. Imperatanimus ut
uelit animus. nec alterest. nec fa¬
cit tamen unde hoc monstrum
& quac reistuc: Imperaet in quam
ut uelit. qui non imperar&. nisi
uell& & non sit quodimperat sed
non extoto uult. nonergo imperat
inquantum uult & intaentũ ñ fit
quodimperat in quantũ non uult
om̃iuoluntas imperat. ut sit
uoluntas. nec alia. sed ipsa non
itaque plena imperat. Iideonon
est quod imperat ncmsiplenc
ess& nec imperar& ut e& quic
iam ess& nonigitur monstrum
partim uelle pacram nolle
sedegritudo animiest quianon

Expanded text:
tatem suam magnam in sola umisericordia tua, et interrogem, si forte mihi respondere possint latebrae poenarum hominum et tenebrosissimae contritiones 216 filiorum Adam. unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat animus corpori, et paretur statim: imperat animus sibi, et resistitur. imperat animus, ut moueatur manus, et tanta est facilitas, ut uix a seruitio discernatur imperium: et animus animus est, manus autem corpus est. imperat animus, ut uelit animus, nec alter est nec facit tamen. unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat, inquam, ut uelit, qui non imperaret, nisi uellet, et non facit quod imperat. sed non ex toto uult: non ergo ex in quantum vult et in tantum non fit quod imperat, in quantum non vult; quoniam voluntas imperat ut sit voluntas, nec alia sed ipsa; non utique plena imperat, ideo non est quod imperat; nam si plena esset, nec imperaret ut esset, quia iam esset. Non igitur monstrum partim velle partim nolle, sed egritudo animi est, quia non