comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidere. Quia uͦ addidit in enigmate. multis hoc in cognitũ
est. quieas litteras nesciunt. inquib: ẽ doctrina quȩdã delocu¬
tionũ modis. quos greci tropos uocant. eoq. greco uocabulo &iã
nos utim᷑ ꝓlatino. Sicut enĩ schemata usitatius dicimꝰ quã figuras:
ita usitatius tropos. quã modos. Singuloꝵ enĩ modorũ siue
troporũ nomina. ut singulis singula referant᷑ difficillimũ & in so¬
lentissimũ est latine enuntiare. Vnde quidã interp̃tes nr̃i. qđ
ait apłs. quȩ sunt in allegoria. nolentes grecũ uocabulũ ponere.
circũ loquendo int̃pretati sunt dicentes. quȩ sunt aliud ex alio
significuintia. Hluius aut̃ tropi. iđ allegoriae. pluressunt species
om̃s enispecies cõplectat᷑ necesse ẽ. Acꝑhoc sic̃ om̃is equus animal est.
ñ om̃e animal equus est : ita om̃e enigma allegoria est. ñ om̃is alle¬
goria enigma est. Quid est ergo allegoria. nisitropus. ubi ex alio

Expanded text:
videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nostri, quod ait Apostolus, Quae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species,omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio
Abbreviated transcription (Latin):
os cordis ostendens. quȩ aut̃ ꝓcedunt in quit deore. de corde exeuñ.
& ea comquinant hominẽ. De corde enĩ exeunt cogitationes malȩ:
& cẽta. Quid hac expositione lucidius : Nectam̃ qr dicimꝰ locutio¬
nes cordis cẽ cogitationes. id coñsuns &iã uisiones exortȩ de noticie
usionibus quando uere sunt. Foris enĩ cum ꝑcorpus hȩe fiunt
alud est locutio. aliud iuisio: Intus aut cũ cogitamꝰ utrũq unũ
est sicut auditio & uisio. duo quedã intse distantia in sensib corpori.
in animo aut non est aliud atq aliud. uidere atq audire. Aeꝑ
hoc eulo cutio foris ñuideat᷑. sed potius audiat᷑: locutiones taim̃
intiriors: hoce cogititiones uisas dyx̃ ad ñõ sem̃ euangłm. non

Expanded text:
de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc est, cogitationes visas dixit a Domino san
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipsẽ dñs & cogitabat intrasȩdicens. Quȩdã ergo cogitationes
locutiones sunt cordis. ubi &oseẽ dñs ostendit cũ ait. Non qđ intrat¬
in os comquinat hominẽ. sed qđ ꝓcedit exore. hoc coinquinat homi¬
nem. Unasententia duoquaedã hominis ora cõplexus ẽ. unũ corporis
alterũ cordis. Nãutiq unde illi hominẽ putauer̃ inquinari in os
intrat corporis. Vnde aut̃ dñs dix̃ inquinari hominẽ. de cordis ore
ꝓcedit. Ita quippe exposuit ipse qđ dixerat Nãpaulo post dehac
rediscipulissius. Adhuc & uos inquit sine intellectu estis: Non intel¬
ligitis qr om̃e qđ in os intrat. inuentrẽ uadit & insecessũ emittit᷑:¬

Expanded text:
ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittit
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ in euangło. qđ quidã scribȩ cũ audissent ad ñõ dictũ paralitico
confide fili remittunt᷑ tibi peecati tua. dixer̃ intrase hieblas phenut
Quid est enĩ dixerunt intrase. nisi cogitando: Demde sequitur.
& cũ uidiss& iñc cogitationes eorũ. dix̃. Ut qͥd cogitatis mala in cor¬
dib ur̃is: Sic matheus. Lucas aut̃ hocidem ita narrat. Coeper̃
cogitare scribae & phariscidicentes. Quis ẽ hic quiloquit᷑: blasphe¬
mias : Quis potest dimittere peccata. nisi solus ds̃: Vt cognouit aut̃
iñc̃ cogitationes eoꝵ. respondens dixadeos. quid cogitatis in cordib
uris: Qualeẽ in libro sapientiae dixer̃ cogitantes. taleẽ hic cogita ue¬
runt dicentes. Et illic enĩ & hic ostenditur intrase. atq in corde suo
dicere id cogitando dicere. Dixer quippe intrase. & dictũ est eis.
quid cogitatis. Et deillo diuite cuius uberes fructus a gerattulit

Expanded text:
ile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, ile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sic Matthaeus. Lucas autem hoc idem ita narrat: Coeperunt cogitare Scribae et Pharisaei, dicentes: Quis est hic qui loquitur blasphemias? Quis potest dimittere peccata, nisi solesus, respondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit,
Abbreviated transcription (Latin):
cia & iãsi ñ cogitemus. siue ad contẽplatiuã scientiã ꝑtinean
quam ꝓprie sapientiã. siue ad actiuã quã ꝓprie scientiã nuncupan¬
dam cẽ disserui. Simul enĩ utrũq mentis ẽ unius. & imago di una
umuͦ de in feriore distinctius & seorsius agit᷑. tunc non ẽ uocanda
imago dĩ. quãuis & tunc in ea ñ nulla reperiatur similitudo illius
uersascientia hominis loquimur inqua nob̵ notas̃ quȩcũq s̃ noti
quȩ utiq uera sunt. Alioquin nota ñ essent. Nemo enĩ falsa nouit.
nisicũ falsa eẽ nouit. Qđ si nouit. uerũ nouit. Uerũ est enĩ qđ illa
falsa sint. Dehis ergonẽ disserimꝰ quae nota cogitamꝰ. & nota sunt nob̃
& iã siñ cogitentur a nob. sed certe si ea dicere uelimus. nisi cogitata ñ
possumus Nã & si uerba ñ sonent. qui incorde suo dicit utiq cogitit
Unde illud ẽ in libro sapientiaȩ. dixer̃ apud se cogitantes non recte
Exposuit enĩ quid sit dixer̃ apud se. cũ addidit cogitantes. Huic sim¬

Expanded text:
e ad contemplativam scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius versa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte . Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic sim
Abbreviated transcription (Latin):
poenultima: qđ si acuitur ante poenultima a ꝑ¬
tissime a sono dieta uidebit᷑ Idcirco aut̃ a sono.
quia concauitate ipsa maior necesse ẽ. uoluat᷑
sonis. Greci uero has personas ICUNTA
uocant: ab eo quod ꝓponantur in facie. atq ob
ctis histrionis indiuiduos homines quoꝵ int̾ ẽ
in trago edia. uel in comedia ut dictum est
reprȩsentabant. iđ ecubã. uel medeam. uel simo¬
nem. ł cremetem: idcirco ceteros quosq homi¬
nes quoꝵ cesta ꝓsui forma eẽt agnitio. & latini
ꝑsonam. & greci Πeo CO TA nuncupauerunt
Longe uero illi signatius: naturȩ rationabilis in¬
diuiduam substantiã. YΠOCTACEC nomine
uocauerunt. Nos uero prȩinopia significantium
uocum trans latiuam retinuimus nuncupationẽ:
eã quam illi YT ΩCTACIN dicunt. ꝑsonã uo¬
cantes : Sed pericior grecia sermonumYoc¬
TACIN uocat᷑ indiuiduam substantiã. Atq uti gre¬
cã utar ratione in rebus quȩ agrecis agitata lati¬

Expanded text:
paenultima. Quod si acuatur antepaenultima. aperpaenultima. Quod si acuatur antepaenultima. apertissime a sono dicta uidebitur; idcirco autem a sono, quia concauitate ipsa maior necesse est uoluatur sonus. Graeci quoque has personas πρόσωπα uocant ab eo quod ponantur in facie atque antctis histriones indiuiduos homines quorum intererat in tragoedia uel in comoedia ut dictum est repraesentabant, id est Hecubam uel Medeam uel Simonem uel Chremetem, idcirco ceteros quoque homines, quorum certa pro sui forma esset agnitio, et Latini personam et Graeci πρόσωπα nuncupauerunt. Longe uero illi signatius naturae rationabilis indiuiduam subsistentiam ὑποστάσεως nomine uocauerunt, nos uero per inopiam significantium uocum translaticiam retinuimus nuncupationem, eam quam illi ὑπόστασιν dicunt personam uocantes i sed peritior Graecia sermonum ὑπόστασιν uocat indiuiduam subsistentiam. Atque, uti Graeca utar oratione in rebus quae a Graecis agitata Lati
Abbreviated transcription (Latin):
de aliis minime predicant᷑. Ut cicero. plato
Lapis hic unde hec achillis statua facta est
lignum hoc unde hȩc mensa composita est
Seid in his omnibus nusquã in uniuersalibus
ꝑsona dici potest. Sed in singularibus tantũ
atq in diuiduis Ergo animalis. uel generalis
hominis nulla ꝑsona ẽ Sed uel ciceronis. uel¬
p̾latonis. uel singul& in diuiduoꝵ. persone si¬
gule nuncupantur: Quo circa siꝑsona in solis
substantiis ẽ atq in his rationabilibus substan¬
tia q om̃is natura ẽ. Mec in uniuersalibus. sed
in diuiduis constat reꝑta ꝑsona: Est diffinitio¬
Porsona igit᷑ ẽ. nature rationabilis indiuidua
substantia. Sed nos hac difinitione eã. quam
greci ytrlTACIN dicunt terminauimus
Nom̃ enĩ ꝑsone uidet᷑ aliunde traductum sx
his scilica ꝓsonis. quȩ in comediis trago edusq
eos quoꝵ sexus int̃ ẽ homines representa bant᷑
Persona uero dicta ẽ. a ꝑsonando. circum flexa

Expanded text:
de aliis minime praedicantur, ut Cicero, Plato, de aliis minime praedicantur, ut Cicero, Plato, lapis hic unde haec Achillis statua facta est; lignum hoc unde haec mensa composita est. Sed in his omnibus nusquam in universalibus persona dici potest, sed in singularibus tantum atque in individuis: animalis enim vel generalis hominis nulla persona ePlatonis uel singulorum indiuiduorum personae singulae nuncupantur. Quocirca si persona in solis substantiis est atque in his rationabilibus substantiaque omnis natura est nec in uniuersalibus sed in indiuiduis constat, reperta personae est definitio; naturae rationabilis indiuidua substantia. Sed nos hac definitione eam quam Graeci ὑπόστασιν dicunt terminauimus. Nomen enim personae uidetur aliunde traductum, ex his scilicet personis quae in comoediis tragoediisque eos quorum interest homines repraesentabant. Persona uero dicta est a personando circumflexa
Abbreviated transcription (Latin):
passibilis substantiȩ gratia ad impassibilitatis
firmitudinem ꝑ mutet᷑. Ut angeloꝵ atq animȩ
rationalis. Ex quibus omnib Neq in non ui¬
uentibus corporibus. ꝑ sonam posse dici manife¬
stum ẽ. Mullus enim. lapidis ullã dic̃ eẽ personã
Neq rursus eorũ uiuentium. quȩ sensu carent
Neque enim ulla ꝑsona ẽ arboris: Neq uero eiꝰ.
quȩ intellectu ac ratione deserit᷑. Nulla ẽ enim
ꝑsona equi. ł bouis. ceteroꝵq animalium : quȩ
iuta ac sine ratione uitã solis sensib degunt
At hominis dicimꝰ eẽ ꝑ sonam. dicimꝰ dĩ. dicimis
angeli. Rursus substantiarũ. aliȩ sunt uniuersales
alix pasficu lares. Uniuersales sunt: quȩ desingulis
predicantur. ut homo. animal. lapis. lignum.
ceteraq huius modi. quȩ uel genera. uel speci¬
es sunt Nam & homo de singulis hominibus.
& animal de singulis animalibus. & lapis de
nis dicuntur Pasticularia uero sunt. quȩ

Expanded text:
passibilis gratia substantiae ad inpassibilitatis passibilis gratia substantiae ad inpassibilitatis firmitudinem permutetur ut angelorum atque animae. Ex quibus omnibus neque in non uiuentibus corporibus personam posse dici manifestum est nullus enim lapidis ullam dicit esse personam, neque rursus eorum uiuentium quae sensu carent neque enim ulla persona est arboris, nec uero eius Quae intellectu ac ratione deseritur nulla est enim persona equi uel bouis ceterorumque animalium quae muta ac sine ratione uitam solis sensibus degunt, at hominis dicimus esse personam, dicimus dei, dicimus angeli. Rursus substantiarum aliae sunt uniuersales, aliae particulares. Vniuersales sunt quae de singulis praedicantur ut homo, animal, lapis, lignum ceteraque huiusmodi quae uel genera uel species sunt; nam et homo de singulis hominibus et animal de singulis animalibus lapisque ac nis dicuntur. Particularia vero sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
festũ ẽ. ꝑsonã subiectã ẽẽ naturȩ Mec pretem na¬
tuiã ꝑsonã posse predicari In uestigandum igit᷑¬
ẽ. hoc inquirentib modo : qm̃ pret̃ naturã non
potest eẽ ꝑsona qm̃ quȩ naturȩ dicunt᷑. aliȩ sunt
sub stantiȩ. aliȩ accidentes & uidemus ꝑsonam
in accidentibus non posse constinui: Quis enim
dicat ullã albedinis. uel nigredinis ẽẽ personam:
Relinquit᷑ ergo. ut ꝑsonã insubstantuis dici con¬
ueniat: Sed substantiarum. alie sunt corporeȩ:
alie incorporee. Corporearum uero. alie sunt
uiuentes. aliȩ minime: Uiuentium. alie sunt sen¬
sibibiles. alie minime. Sensibilium. alie sunt ra¬
tͥonales. aliȩ irrationales. Item corporearum aliȩ
sunt rationales. aliȩ minime. Ut pecudum uit&
Rationabilium uero. alia ẽ immutabilis sub¬
stantia. atq im passibilis ꝑ naturã. ut ds̃ Alie
ꝑ creationem mutabilis atq passibilis. nisi im¬

Expanded text:
festum est personae subiectam esse naturam nec praeter nafestum est personae subiectam esse naturam nec praeter naturam personam posse praedicarinon potest esse persona quoniamque naturae aliae sunt substantiae, aliae accidentes et uidemus personam in accidentibus non posse constitui quis enim dicat ullam albedinis vel nigredinis vel magnitudinis esse personam?, relinquitur ergo ut personam in substantiis dici conueniat. Sed substantiarum aliae sunt corporeae, aliae incorporeae. Corporearum uero aliae sunt uiuentes, aliae minime; uiuentium aliae sunt sensibiles, aliae minime; sensibilium aliae rationales, aliae inrationales. Item incorporearum aliae sunt rationales, aliae minime, ut pecudum uitae; rationalium uero alia est inmutabilis atque inpassibilis per naturam ut deus, alia per creationem mutabilis atque passibilis, nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
gnum inꝗturalit᷑ ict᷑ dicam̃ : lectum uero aitificialit̃
Est &iam alia significatio nature: ꝑ quã dicimis
etatẽ rerum monstrare cupientes. Quȩ signifi¬
catio naturȩ: diffinit᷑ hoc modo. Natura ẽ unã¬
quãqrẽ informans. specifica differentia: Cum
igitur tot modis uel dicat᷑ uel diffiniat᷑ natu¬
ra: tã catholici quã nestorius scđ̾m ultimam
definitionẽ duas in xp̃o naturas eẽ constituunt
Neq enĩ easdẽ in dm̃ atq in hominẽ differen
potest: quȩ nam ͤ diffinitio possit aptari: Sienini
om̃is hab& natura ꝑsonã: in dissolubilis nodusiẽ.
quaenã internaturã personãq possit eẽ discretio
naturȩ spatiumq substantiȩ ꝑsona sub sistit: Dif¬
ficile dictu ẽ ad quafiusq naturas ꝑsona ꝑueniat.
iđ quas naturas conueniat habere ꝑsonã quas a ꝑ¬
sone uo cabulo segregari: Nam illud quidẽ mani¬

Expanded text:
gnum naturaliter esse dicamus, lectum vero artificialiter. gnum naturaliter esse dicamus, lectum vero artificialiter. Est etiam alia significatio naturae, per quam diversam etatem rerum monstrare cupientes: quae significatio naturae definietur hoc modo: Natura est unamquamque rem informans specifica differentia. Cum igitur tot modis vel dicatur vel definiatur natura, tam Catholici quam Nestorius, secundum ultimam definitionem, duas in Christo naturas esse constituunt, neque enim easdem in Deum atque hominem differentpotest, quaenam ei definitio aptari possit. Si enim omnis habet natura personam, indissolubilis nodus est, quaenam inter naturam personamque possit esse discretio; num spatiumque naturae persona subsistit, difficile dictu est ad quas usque naturas persona perueniat, id est quas naturas conueniat habere personam, quas personae vocabulo segregari. Nam illud quidem mani
Abbreviated transcription (Latin):
iuturam ddescripsimus. substantiȩ quoque. est as¬
signata dẽfcriptio. Quod si nature nom̃ relictis
in corporeis substantiis ad corporales usq con¬
trahidim ut corporeȩ tantum substantiȩ naturã
habere lũ deantur. sicut aristitelis eeteriq & cius¬
dem & multiinode płoylosuphiȩ scctatores putaq̃
definiemus. eã ut hi & iam diffinierunt: qui na
turam non nisi in corporibus eẽ posuerunt. Est
rautem diffinitio hoc modo. Natura ẽ principiũ¬
ut ignis sursum: terra ðeorsum Item qđ ꝑ se
principium motus naturã eẽ ꝓposui. & non ꝑ ac¬
cidensi tale enNm̃ lectum quoq ligneum de¬
orsum ferri inecesse ẽ Sed non deorsum ꝑacci¬
dens festur: ldcirco enim quia lignum ẽ qđ ẽ
terra : pondere & grauitate deducitur: Non en im
quia lectus deorsũ cadit: sed quia terra ẽ id ẽ
quia terrȩ contigit ut lectus eẽt: Unde sit ut li¬

Expanded text:
naturam descripsimus substantiae quoque est asnaturam descripsimus substantiae quoque est assignata descriptio. Quod si naturae nomen relictis incorporeis substantiis ad corporales usque contiahitur, ut corporeae tantum substantiae naturam habere uideantur, sicut Aristoteles ceterique et eiusmodi et multimodae philosophiae sectatores putant, definiemus eam, ut hi etiam qui naturam non nturam non nisi in corporibus esse posuerunt. Est autem ejus definitio hoc modo: Natura est motus principiuut ignis sursum, terra deorsum. Item, quod per se principium motus naturam esse proposui et non per accidens, tale est, quoniam lectum quoque ligneum deorsum ferri necesse est, sed non deorsum per accidens fertur. Idcirco enim quia lignum est, quod est terra, pondere et gravitate deducitur; non enim quia lectus est, deorsum cadit, sed quia terra est, id est quia terrae contigit ut lectus esset. Unde fit ut li
Abbreviated transcription (Latin):
ad uinximus. quȩ cum sint: qm̃ & iã ipsum nibil. signi¬
ficat aliqđ sed non naturam: Neq enim qđ sit ali¬
qđ sed pocius non eẽ significat. Om̃is uero natura
& si de omnibus quidem rebus natura dici plac&.
hȩc sit naturȩ definitio. quã superius ꝓposuimus
Sin uero de solis substantus natura dicitur. qm̃ sub¬
stantiȩ om̃s aut corporeȩ sunt. aut incorporeȩ
dabimus diffinicionem naturȩ sub stantias signs¬
ficantes huius modi. Natura ẽ. uel qđ facere. ł qđ
pati possit. Pati quidẽ ac facere: ut om̃a corporea.
atq: incorporeorum. Ut anima ⁊ hȩc enim incor
pore. & a corpore . facit. & patitur. Facere uero tan¬
tum. ut ds̃. ceteraq diuina: Habes igitur diffiniti¬
onem eius quoq significationis nature: quae
tantum substantiis applicabitur. Qua in re.
substantiȩ quoque ẽ. reddita diffinitio. Nam
si nõmen naturȩ substantiam monstrat: cum.

Expanded text:
adiunximus quae cum sint, quoniam etiam ipsum nihil signiadiunximus quae cum sint, quoniam etiam ipsum nihil significat aliquid sed non naturam. Neque enim quod sit aliquid sed potius non esse significat; omnis uero natura est. Et si de omnibus quidem rebus naturam dici placet, haec sit naturae definitio quam superius proposuimus. Sin uero de solis substantiis natura dicitur, quoniam substantiae omnes aut corporeae sunt aut incorporeae, dabimus definitionem naturae substantias significanti huiusmodi: natura est uel quod facere uel quod pati possit. Pati Quidem ac i£ facere, ut omnia corporea atque corporeorum anima; haec enim in coi pore et a corpore et facit et patitur. Facere uero tantum ut deus ceteraque diuina. Habes igitur definitionem eius quoque significationis naturae quae tantum substantiis applicatur. Qua in re substantiae quoque est reddita definitio. Nam si nomen naturae substantiam monstrat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
m& tΡECE OΝ deꝑsonis dubitatur atq naturis:
hȩc primitus diffinienda sunt. & ꝓpriis differentus
segreganda : Natura igtt᷑. Aut de solis corporibus
dicipotest. aut de solis predicatur substantus iđ
corporeis atq incorporeis. aut de omnib rebus
quę quocumq modo eẽ dicuntur. Cum igitur
tribus modis natura dici possit: tribus modis sine du¬
bio diffinienda est. Nam si deomnibus natura dici
plac&: talis diffinitio dabit᷑. Quȩ res om̃s quȩ sunt
possit includere: Ergo erit huiusmodi ⁊ Natura est
earum rerum: quȩ cum sint quo quomodo intelle¬
ctu capi possunt. In hac igit᷑ diffinitione. & acciden¬
tia. & substantiȩ diffiniuntur. Hȩc enim om̃a: intel¬
lectu capi possunt. Ad ditum uero ẽ quo quomodo
quoniã ds̃ & materia. integro ꝑfectoq intellectu
intellegi non possunt. sed: tamen modo Ceterarũ: Ali quo¬
uero rerum priuatione capiuntur ⁊ ldcirco uero

Expanded text:
met αἱρεσέων de personis dubitatur atque naturis, met αἱρεσέων de personis dubitatur atque naturis, haec primitus defimenda sunt et propriis differentiis segreganda. Natura igitur aut de solis corporibus dici potest aut de solis substantiis, id est corporeis atque incorporeis, aut de omnibus rebus quae quocumque modo esse dicuntur. Cum igitur tribus modis natura dici possit, tribus modis sine dubio definienda est. Nam si de omnibus rebus naturam dici placet, talis definitio dabitur quae res omnes quae sunt possit includere. Erit ergo huiusmodi; natura est earum rerum quae, cum sint, quoquo modo intellectu capi possunt. In hac igitur definitione et accidentia et substantiae definiuntur; haec enim omnia intellectu capi possunt. Additum uero est quoquo modo, quoniam deus et materia integro perfectoque intellectu intellegi non possunt, sed aliquo tamen modo ceterarum rerum priuatione capiuntur. Idcirco uero
Abbreviated transcription (Latin):
Cum non modo sepe id quod ꝓponatur ignorent :
Uerum huius modi questionibus ne id quidem
qđ ipsi loquimur intellegant. quasi non deterior
fiat inscicie causa dum tegit᷑. Sed ab illis ad te
tran seo: cui hoc quantulum cumq est examinan¬
dum prius pocius ꝑpenden dumq transmitto
Qđ si recte se habere ꝓnunciaueris: peto ut mei no¬
minis hoc quoq inseras castis: Sin uero uel minuen¬
dum aliquid. ł addendum. E aliqua ratione ua¬
riandum ẽ: ld quoq postulor emitti meis exempla¬
ribus. ita ut ad te reuertatur transscribendum. Que
ubi ad calcem dicta constiterint: tunc demum ens
cuius soleo iudicio censenda transmittam:S ed qm̃
semel res a collo cutione transfestur ad stilum: Pri¬
us extremi sibiq contrarii nestorũ atq euticis sũ¬
moueant᷑ errores. Post uero aduiuante dõ. xp̃ianȩ¬
fidei medietate tem perabo.
uoniam uero intota questione contrariarum sibi¬

Expanded text:
cum non modo saepe id quod proponatur ignorent, cum non modo saepe id quod proponatur ignorent, uerum in huiusmodi contentionibus ne id quidem quod ipsi loquantur intellegant, quasi non deterior fiat inscientiae causa, dum tegitur. Sed ab illis ad te transeo, cui hoc quantulumcumque est examinandum prius perpendendumque transmitto. Quod si recte se habere pronuntiaueris, peto ut mei nominis hoc quoque inseras chartis; sin uero uel minuendum aliquid uel addendum uel aliqua mutatione uariandum est, id quoque postulo remitti, meis exemplaribus ita ut a te reuertitur transcribendum. Quae ubi ad calcem ducta constiterint, tum demum eius cuius soleo iudicio censenda transmittam. Sed quoniam semel res a conlocutione transfertur ad stilum, prius extremi sibique contrarii Nestorii atque Eutychis summoueantur errores; post uero adiuuante deo, Christianae medietatem fidei temperabo. Quoniam uero in tota quaestione contrariarum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ris auersus. pluribusq oppositis ne siquidẽ cu
perẽ uultum nutumq eius aspicere poteram:
Ex quo mihi aliqua eiꝰ darentur signa udicii
Atqui ego quidem nihil ceteris amplius affere¬
bame Immo uero aliquid minus: Nam dere ꝓpo¬
sita aeque nihil ceteris senti ebam: minus uero
quam cetrri ipse afferebam: False scilic& scien¬
tiȩ presumptionem tuli egerrime fateor Com¬
pressusq in doctoꝵ grege conticui metuens ne
uire uiderer insanus si sanus interfuriosos habe¬
ri contenderẽ. Meditabar igit᷑ dehinc om̃s animo
questiones: nec egluciebamꝰ qđ acceperã. sed fre¬
quentis consilu iteratione ruminabam: Tan dẽ
igitur patuere pulsanti animo fores. & ueritas
inuenta querenti. om̃s nebulas euticiani reclu¬
sit erroris : Unde mihi maxime subitt ad mi¬
randum quȩnam hȩc indoctorum hominum
ete audatia. qui in scitiȩ uicium. presumptionis
atq impudentiȩ nube conarentur obducere:

Expanded text:
ris, auersus pluribusque oppositis, ne si aegerrimris, auersus pluribusque oppositis, ne si aegerrime quidem cuperem, uultum nutumque eius aspicere poteram ex quo mihi aliqua eius darentur signa iudicii. Atqui ego quidem nihil ceteris amplius afferebam, immo uero aliquid etiam minus. Nam de re proposita aeque nihil ceteris sentiebam; minus uero quam ceteri ipse afferebam, falsae scilicet scientiae praesumptionem. Tuli aegeirime, fateor, compressusque indoctorum grege conticui metuens ne iure uiderer insanus, si sanus inter furiosos haberi contenderem. Meditabar igitur dehine omnes animo quaestiones nec degluticbam quod acceperam, sed frequentis consilii iteratione ruminabam. Tandem igitur patuere pulsanti animo fores et ueritas inuenta quaerenti omnes nebulas Eutychiani reclusit erroris. Vnde mihi maxime subiit admirari, quaenam haec indoctorum hominum esset audacia qui inscientiae uitium praesumptionis atque inpudentiae nube conentur obducere,
Abbreviated transcription (Latin):
duꝙ sustinui. ut de ea quȩ in conuentu ħnota est
questione loqueremur S ed qm̃ & tu quo minus ue¬
nires occupatione distentus es. & ego in crastinum
constitutis negocus implicabar: mando literis quȩ
coram loquenda seruaueram: Meministi enim cũ
in concilio legeretur epła recitata. euticianos ex dua¬
bus naturis xp̃m consistere confiteri. Indiabus aut̃¬
esse negare Eatholi cos uero utriq dicto fidem p̃bere:
Nam ex duabus eum naturis consistere: & in dua¬
bus: eẽ apud uerȩ fidei sectatores ȩqua lit̃ credi.
Cuius dicti nouitate ꝑculsus. harum coniunctionũ
quȩ ex duabus naturis uł in duabus consisterent.
sc Hic om̃is apertã cẽ differentiã. Nec quicquam
in ea eẽ caliginis in conditum confusumq strepere
Nec ullus i tanto tumultu qui len̾it̾ attingera
questionem: nedum qui expedir& inuentus est
Assederam ego ab eoquẽ maxime intueri cupie¬
bã longius Atq ad eossitum sedentium recorde¬

Expanded text:
diuque sustinui, ut de ea quae in conuentu mota est quaestione loquerentur. Sed quoniam et tu quominus uenires occupatione distractus es et ego in crastinum constitutis negotiis implicabor, mando litteris quae coram loquenda seruaueram. Meministi enim, cum in concilio legeretur epistola, recitatum Eutychianos ex duabus naturis Christum consistere confiteri, in duabus negare: catholicos uero utrique dicto fidem praebere, nam et ex duabus eum naturis consistere et in duabus apud uerae fidei sectatores aequaliter credi. Cuius dicti nouitate percussus harum coniunc- tionum quae ex duabus naturis uel in duabus consisterent set. Hic omnes apertam esse differentiam nee quicquam in eo esse caliginis inconditam confusumque strepere nee ullus in tanto tumultu qui leuiter attingeret quaestionem, nedum qui expediret inuentus est. Adsederam ego ab eo quem maxime intueri cupiebam longius atque adeo, si situm sedentium recorde
Abbreviated transcription (Latin):
tribus modis ꝓbat᷑ existere : quid in ea tenetur
Aut auctoritas ẽ scripturarũ. Aut traditio uniuer¬
salis: Aut ceste ꝓpria & particularis instructio
Sed auctoritate tota constringitur. Uniuersa li
traditione maiorum nihilominus tota: Priuatis
uero constitutionis & ꝓpriis in formationibus. una¬
queq uel ꝓ locorum uarietate. Uł ꝓut cuiq bene
uisũ ẽ. subsistit & regit᷑ Sola ergo nunc ẽ fideliũ
expectatio qua credimꝰ affuturum finẽ mundi.
om̃a corruptibilia transitura. resurrecturos homi¬
nes ad exam̃ futuri uidicu. recepturos ꝓmeritis sin¬
gulos & in ꝑpetuum atq in et̃num debitis finibus
ꝑmansuros Solumq eẽ premium beatitudinis con¬
tem plationem conditoris Tanta dumm taxat quanta
a creatura ad creatione fieri potest. Ut ex eis re¬
parato angelico numero: suꝑna illa ciuitas imple¬
atur. ubi rex ẽ uirginis filius: lbi ent guidium sem¬

Expanded text:
tribus modis probatur existere. Quidquid in ea tenetur, tribus modis probatur existere. Quidquid in ea tenetur, aut auctoritas est Scripturarum, aut traditio universalis, aut certe propria et particularis instructio; sed auctoritate tota constringitur, universali traditione majorum nihilominus tota, privatis vero constitutionibus et propriis informationibus unaquaeque vel pro locorum varietate, vel prout cuique bene visum est, subsistit et regitur. Sola ergo nunc est fidelium exspectatio, qua credimus adfuturum finem mundi, omnia corruptibilia transitura, resurrecturos homines ad examen futuri judicii, recepturos pro meritis singulos, et in perpetuum atque in aeternum debitis finibus permansuros; solumque esse praemium beatitudinis, contemplationem Conditoris; tantam duntaxat, quanta a creatura ad Creatorem fieri potest: ut ex eis, reparato angelico numero, superna illa civitas impleatur, ubi rex est Virginis Filius; eritque gaudium sem
Abbreviated transcription (Latin):
lis meritis attributa est: quia nec gr̃a dicer&e ur. si
meritis tribuer&ur: totũ quod ẽ salutis affer&: Dif¬
funditur ergo ꝑ mundũ cęlestis illa doctrina. adu¬
nantur populi. instituunt᷑ ȩclesiȩ. fit unum corpis
qđ mundi latitudinem occupar&: Cuius caput xp̃s
ascendit in cȩlos. ut necessario caput suũ menbra
sequerent᷑. Hȩc itaq doctrina & prȩsentem uitã
bonis inforiat operibus & post consummationẽ
scłi resurrectura corpora nr̃a preter corruptionẽ
ad regna celestia pollicetur. Ita ut qui hic bene
ipso donante uixerit. eẽt in illa resurrectione be¬
atissimus: Qui uero male: miser post munus resur¬
reitionis ad essa. Et hoc ẽ principale religionis
nr̃ȩ. Ut credat non solum animas ñ perirees ed
ipsa quoq corpora quȩ mostis aduentus resolue¬
rat in statum pristinum futura de beatitudine
reparari. Hec ergo aeclesia catholica ꝑ orbẽ diffusa

Expanded text:
lis meritis attributa est, quia nec gratia diceretur si lis meritis attributa est, quia nec gratia diceretur si meritis tribueretur, totum quod est salutis afferret. Diffunditur ergo per mundum caelestis illa doctrina, adunantur populi, instituuntur ecclesiae, fit unum corpus quod mundi latitudinem occuparet, cuius caput Christus ascendit in caelos, ut necessario caput suum membra sequerentur. Haec itaque doctrina et praesentem uitam bonis informat operibus et post consummationem saeculi resurrectura corpora nostra praeter corruptionem ad regna caelestia pollicetur, ita ut qui hic bene ipso donante uixerit, esset in illa resurrectione beatissimus, qui uero male, miser post munus resurrectionis adesset. Et hoc est principale religionis nostrae, ut credat non solum animas non perire, sed ipsa quoque corpora, quae mortis aduentus resoluerat, in statum pristinum futura de beatireparari. Haec ergo Ecclesia catholica, per orbem diffusa,
Abbreviated transcription (Latin):
bus ac noctibus insepulero Resurrexit amostuis
sic̃ ante mundi constitutionẽ ipse cum patre de¬
creuerat. Ascendit in celos. ubi in eo qđ filius dĩ est
nunquã defuisse cognoscitur. Ut assumptum homi¬
nem quẽ diabolus non ꝑmiserat ad suꝑna con¬
scendere: secum dĩ filius celesti habitationiꝰ sustol¬
leret.: Dat ergo formam discipulis suis baptizan¬
di. docendi salutaria. efficientiã quoq miraculoꝵ
Atq in uniuersum mundum ad uitã precepit intro¬
ire: ut predicatio salutaris non iam una tantum
gente sed orbi terrarũ predicaretur. Et qm̃ hu¬
manum genus naturȩ merito quã ex primo prȩ¬
uaricatore contraxerat. A& ernę poenę fuerat
uulneratum. Nec salutis suȩ erat idoneum. qđ eã
inparente ꝑ diderat. medicinalia quędã tribuit
sacramenta. ut agnoscer& aliud sibi deberi ꝑ natu¬
rȩ meritum. aliud ꝑ gratie donũ. Ut natura nihil
aliud nisi poene sum miter& Gratia ueroquȩ nul¬

Expanded text:
bus ac noctibus in sepulcro, resurgit a mortuis, bus ac noctibus in sepulcro, resurgit a mortuis, sicut ante constitutionem mundi ipse cum patre decreuerat, ascendit in caelos ubi, in eo quod dei filius est, numquam defuisse cognoscitur, ut assumptum hominem, quem diabolus non permiserat ad superna conscendere, secum dei filius caelesti habitationi sustolleret. Dat ergo formam discipulis suis baptizandi, docendi salutaria, efficientiam quoque miraculorum atque in uniueisum mundum ad uitam praecipit introire, ut praedicatio salutaris non iam in una tantum gente sed orbi terrarum praedicaretur. Et quoniam humanum genus naturae merito, quam ex primo praeuaricatore contraxerat, aeternae poenae iaculis fuerat uulneratum nec salutis suae erat idoneum, quod eam in parente perdiderat, medicinalia quaedam tribuit sacramenta, ut agnosceret aliud sibi deberi per naturae meritum, aliud per gratiae donum, ut natura nihil aliud nisi poenae summitteret, gratia uero, quae nul
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filium concoepit. Uirgo peperit: post eius editi¬
onem uirgo ꝑmansit Atq hominis factus ẽ idem
dĩq filiusIta ut in eo & diuinȩ naturȩ radiar&
splendor & humanȩ fragilitatis apparer&. assump¬
tio. Sed huic tam sanȩ atqͦ ueracissimȩ fider extterant
multi qui diuersa garrirent. Et p̃ter alios. nestorus
& eutices reptores hereseos extiterunt. Quorum unis
hominẽ solum: Alt̃ dm̃ solum putauit asserere. Nec
humanum corpus qđ xp̃s induerat: dehumanȩ. sub¬
stantiȩ partitipatione uenisse: Sed hȩc hactenis.
Creuit itaq scđm carnem xp̃s. Bapti ⁊atus est Ut
qui baptizandi formam ceteris erat tributurus ipse
primus quod docebat excipera: Post baptismum
uero elegit duodecim discipulos: quoꝵ unus traditor
euis fuitꝰ et quia sanam doctrinam iudeorum po¬
pulus non ferebat eum illata manu crucis supplicio
perimerunt Oeciditur ergo xp̃siac& tribus duei¬

Expanded text:
dei filium concepit, uirgo peperit, post eius editidei filium concepit, uirgo peperit, post eius editionem uirgo permansit; atque hominis factus est idemque dei filius, ita ut in eo et diuinae naturae radiaret splendor et humanae fragilitatis appareret assumptio. Sed huic tam sanae atque ueracissimae fidei exstiterant multi qui diuersa garrirent et praeter alios Nestorius et Eutyches repertores haereseos exstiterunt, quorum unus hominem solum, alter deum solum putauit asserere nec humanum corpus quod Christus induerat de humanae substantiae participatione uenisse. Sed haec hactenus. Creuit itaque secundum carnem Christus, baptizatus est, ut qui baptizandi formam erat ceteris tributurus, ipse prmius quod docebat exciperet. Post baptismum uero elegit duodecim discipulos, quorum unus traditor eius fuit. Et quia sanam doctrinam Iudaeorum populus non ferebat, eum inlata manu crucis supplicio peremerunt. Occiditur ergo Christus, iacet tribus die
Abbreviated transcription (Latin):
humani generis genuit conditorem. Hoc autẽ ideo:
quia multis infectus criminib mundus iacebat in mor¬
te Electa ẽ unagens: in qua dĩ mandata clarescerea
Ibiq missi prophȩte sunt. & alii scĩ uiri. ꝑ quoꝵ ad mo¬
nitionem ipse ceste populus amoste ꝑ uicatię reuoca¬
retur: Illi uero eosdem occidentes in suę nequiciȩ
ꝑuersitate manere uoluerunt. Atq inultimis tempo¬
ribus non ꝓphetas. neq alios sibi placitos. Sed ipsum
unigenitũ suum ds̃ ꝑ uirginem nasci constituit. Ut hu¬
mana salus quȩ ꝑ primi hominis in oboedientiam depe¬
rierat perhominem dm̃ rursus repararetur. Et quia ex¬
titerat mulier quae causam mostis primo uiro suase¬
rat ess& hȩc scđa mulier quȩ uitę causam humanis
uis ceribus appostar&: Nec uile uideat᷑ quod dĩ filis
ex uirgine natus ẽ: quem pret̃ naturȩ modum con¬
ceptus & editus ẽ Nirgo itaq despũ scõ incarnatũ

Expanded text:
humani generis genuit conditorem. Hoc autem ideo humani generis genuit conditorem. Hoc autem ideo quia multis infectus criminibus mundus iacebat in morte, electa est una gens in qua dei mandata clarescerent, ibique missi prophetae sunt et alii sancti uiri per quorum admonitionem ipse certe populus a tumore peruicaciae reuocaretur. Illi uero eosdem occidentes in suae nequitiae peruersitate manere uoluerunt. Atque iam in ultimis temporibus non prophetas neque alios sibi placitos sed ipsum unigenitum suum deus per uirginem nasci constituit, ut humana salus quae per primi hominis inoboedientiam deprierat per hominem deum rursus repararetur et quia exstiterat mulier quae causam mortis prima uiro suaserat, esset haec secunda mulier quae uitae causam humanis uisceribus apportaret. Nec uile uideatur quod dei filius ex uirgine natus est, quoniam praeter naturae modum conceptus et editus est. Virgo itaque de spiritu sancto incarnatum
Abbreviated transcription (Latin):
sione altis egyptus plagis uastata est : cum noll& di¬
mittere populum. Transmisso ut dictum ẽ mari rubro
uenit perdesesta heremi ad montẽ quiuocat᷑ syna
populos erudire ꝑ moysen data lege: constitut
quẽ adiodum & sacrificiorum ritus. & populoꝵ mo¬
res instruerentur. Et cum multis annis multas quoq
gentes ꝑ uium debellassent: Uenerunt tandem ad
fluuium qui uocatur iordanis. duce iam iesu filio na¬
ue: Atq ad eorum transitum. quemadmodum aquȩ
maris rubri: Ita quoq iordanis fluenta siccata sunt
Peruentum  ẽ ꝑ eã ciuitatẽ. quȩ nune iero solima uo¬
catur Atq dum ibi populus dĩ morarrtur. post uidices
& ꝓpͥhetas. regrs instituti leguntur. Qu& post saulẽ.
primatum dauid de tribu iuda legitur ad eptus fuis
est usq ad herodis tempora. qui primus ex gentibus
memoratis populis legitur imperasse. Sub quo extitit
beata uirgo maria: quȩ dauitica stirpe ꝓuenerat. quȩ

Expanded text:
sione altis Aegyptus plagis uastata est, cum nollet disione altis Aegyptus plagis uastata est, cum nollet dimittere populum. Transmisso itaque ut dictum est mari rubro uenit per deserta eremi ad montem qui uocatur Sinpopulos erudire per Moysen data lege constituit, quemadmodum et sacrificiorum ritus et populorum mores instruerentur. Et cum multis annis multas quoque gentes per uiam debellassent, uenerunt tandem ad fluuium qui uocatur Iordanis duce iam Iesu Naue filio atque ad eorum transitum quemadmodum aquae maris rubri ita quoque Iordanis fluenta siccata sunt; peruentumque est ad eam ciuitatem quae nunc Hierosolyma uocatur. Atque dum ibi dei populus moraretur, post iudices et prophetas reges instituti leguntur, quorum post Saulem primatum Dauid de tribu Iuda legitur adeptus fuissest usque ad Herodis tempora, qui primus ex gentilibus memoratis populis legitur imperasse. Sub quo exstitit beata uirgo Maria quae de Dauidica stirpe prouenerat, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Maluit q ds̃ non iã diluuio punire genus hu¬
manume Sed eodem ꝑ manente. eligere uiros ꝑ quex
seriem aliqua generatio commear& : Quo primꝰ¬
ẽ abrahã. Quicum eẽt ętate confectus Eiusq ux¬
or decrepita: in senectute sua reꝓmassionis largi¬
tione habere filium meruerunt. Hic uocatus e
isa ac: atq ipse genuit ia cob ldem quoq: xii. patriar¬
chas non reputante dõ in eox numero. quos more suo
natura ꝓduxerat. Hic ergo iacob cum filiis ac domo
sua transigendi famem udelic& causa egiptum uoluit
habitare. Atq illic ꝑ annorũ seriẽ infra multitudo  cre¬
scens. coeperunt subici ȩgiptiacis imperiis eosq pharao
magna ponderum mole deprimi decreuerat. & gra¬
uibus : onderibus affligebat. Tandẽ ds̃ egyptu regis
dominationẽ despiciens: diuiso mari rubro qđ nunꝙ
antea natura ulla cognouerat. suum traduxit exertitũ
auctore moyse. & aaron. Postea igitur ꝓ eorum egres¬

Expanded text:
ta est. Maluitque deus non iam diluuio punire genus huta est. Maluitque deus non iam diluuio punire genus humanum, sed eodem permanente eligere uiros per quorum seriem aliqua generatio commearet, ex est Abraham, qui cum esset aetate confectus eiusque uxor decrepita, in senectute sua repromissionis largitione habere filium meruerunt. Hic uocatus est Isaac atque ipse genuit Iacob. Idem quoque duodecim patriarchas non reputante deo in eorum numero quos more suo natura produxerat. Hic ergo Iacob cum filiis ac domo sua transigendi causa Aegyptum uoluit habitare atque illic per annorum seriem multitudo concrescens coeperunt suspicioni esse 1 Aegyptiacis imperiis eosque Pharao magna ponderum mole premi decreuerat et grauibus oneribus affligebat. Tandem deus Aegyptii regis dominationem despiciens diuiso mari rubro, quod numquam antea natura ulla cognouerat, suum transduxit exercitum auctore Moyse et Aaron. Postea igitur pro eorum egres
Abbreviated transcription (Latin):
ture damnarae: futuri tamen sacramenti & longe post¬
modum ꝓ ferendi faciendo participes. ꝑ ditã uoluit
reparare naturam. Impletus ẽ ergo mundus hamano
genere atq ingressus est homo uiassuas. qui malicia
ꝓprie cantumaciȩ despexerat conditorẽ. Hinc uo¬
lens dr̃ ꝑ iustũ pocius hominem reparare genus hu¬
manum quã manere ꝓteruum: poenalẽ multiplicem
effusa diluuii inundatione excepto noe iusto homine
cum suis liberis atq his quȩ secum in arcã introduxit᷑
interire ꝑmisit: Cur aut̃ ꝑ arcȩ lignum uoluit iustos
eripere : Notum̃ diuinarum scripturarum mentibus
eruditis. & quasi prima quedã mundiȩtas. diluuio
ultore transacta ẽ Reparatur itaq genus humanũ
auctor infuderat. amplecti non destitit. Creuit q.
contumatia. quam dudum diluuii unda punierat
Et quinumerosã annorum seriem ꝑ missus fuerat
uiuere: In breuitate annorum humana ȩtas ad dic¬

Expanded text:
turae damnaret, futuri tamen sacramenti et longe postturae damnaret, futuri tamen sacramenti et longe postmodum proferendi faciendo participes perditam uoluit reparare naturam. Impletus est ergo mundus humano genere atque ingressus est homo uias suas qui malitia propriae contumaciae despexerat conditorem. Hinc uolens deus per iustum potius hominem reparare genus humanum quam manere proteruum, poenalem multitudinem effusa diluuii inundatione excepto Noc iusto homine cum suis liberis atque his quae secum in arcam introduxerat interire permisit. Cur autem per arcae lignum uoluerit iustos eripere, notum est diuinarum scripturarum mentibus eruditis. Et quasi prima quaedam mundi aetas diluuio ultore transacta est. Reparatur itaque humanum genuss primus auctor infuderat, amplecti non destitit. Creuitque contumacia quam dudum diluuii unda puniuerat et qui numerosam annorum seriem permissus fuerat uiuere, in breuitate annorum humana aetas addic
Abbreviated transcription (Latin):
interitus. Primusq mortẽ in abel filio suo meruit
experiri. ut quanta ess& poena quam ipse exceperit
ꝓbar& in sobole. Qđ si ipse primus moriret: nescira quo¬
dam modo. Ac si dici fas ẽ nec sentir& poenam suã. Sed
ideo expestus in altero est. ut quid sibi iure deberet᷑
contemptor agnoscer&. & dum poenã mortis sustin&
ipsa expectatione fortius torqueretur. Hoc autem
preuaricationis malum qđ in posteros naturalit̃ pr¬
mus homo trans fuderat: quidam pelagius non amit¬
tens ꝓprii nominis heresim dedicauit. quã catholica
fides a consortio sui mox reppulisse ꝓbatur. Ab ipso
itaq primo homine ꝓcedens humanum genus. ac mul¬
tiplici numerositate succrescens: erupit in lites. com¬
mouit bella. occupauit terrenam miseriam. qđ feli¬
citatem. para disi in primo patre ꝑ diderat. Nec tam̃
ex his defuerunt: quos sibi conditor gratiȩ̨ sequestra¬
r&. eiusq placitis inseruirent. Quos lic& meritum na¬

Expanded text:
interitus primusque mortem in Abel filio suo meruit interitus primusque mortem in Abel filio suo meruit experiri, ut quanta esset poena quam ipse exceperit probaret in subole. Quod si ipse primus moreretur, nesciret quodam modo ac, si dici fas est, nec sentiret poenam suam, sed ideo expertus in altero est, ut quid sibi iure deberetur contemptor agnosceret et dum poenam mortis sustinet, ipsa exspectatione fortius torqueretur. Hoc autem praeuaricationis malum, quod in posteros naturaliter primus homo transfuderat, quidam Pelagius non admittens proprii nominis haeresim dedicauit, quam catholica fides a consortio sui mox reppulisse probatur. Ab ipso itaque primo homine procedens humanum genus ac multiplici numerositate succrescens erupit in lites, commouit bella, occupauit terrenam miseriam quia 1 felicitatem paradisi in primo patre perdiderat. Nec tamen ex his defuerunt quos sibi conditor gratiae sequestraret eiusque placitis inseruirent; quos licet meritum na
Abbreviated transcription (Latin):
ni generis condicionem atq originem uoluit inno¬
tescere. sicut ab eo libri ꝓlati testant᷑. Omĩs enĩ diui¬
na auctoritas. his modis constare uidetͣ: Ut aut̃ hi¬
storialis modus sit. qui nihil aliud nisi res gestas enunc¬
&. aut allegoricus ut non illic possit historiȩ or¬
do consistere. Aut certe ex utrisq compositus. Ut se
Hȩc autem pie intellegentibus & ueraei corde tenen¬
tibus satis abundeq relurent. Sed ad ordinem re¬
deamus
rimus itaq homo ante peccatum cum sua con¬
iuge incola pradisi fuit: At ubi aurẽ prebuit sua¬
sori & conditoris p̃ceptum neglexit adtendere:
exul effectus. terrã iussus ex coꝰlere atq aparadi¬
si sinu seclusus. in ignotis pastibus sui generis poste¬
ritatẽ transposuit. atq poenam quã ipse primis
homo prȩuaricationis reus exceperat. generando
transmisit in posteros: Hinc factum ẽ : ut & corpo¬
rũ atq animarum corruptio & mostis preueniret

Expanded text:
ni generis conditionem atque originem uoluit innoni generis conditionem atque originem uoluit innotescere, sicut ab eo libri prolati testantur. Omnis enim diuina auctoritas his modis constare uidetur, ut aut historialis modus sit, qui nihil aliud nisi res gestas enuntiet, aut allegoricus, ut non illic possit historiae ordo consistere, aut certe ex utrisque compositus, ut etHaec autem pie intelligentibus et ueraci corde tenentibus satis abundeque relucent. Sed ad ordinem redeamus. Primus itaque homo ante peccatum cum sua coniuge incola paradisi fuit. At ubi aurem praebuit suasori et conditoris praeceptum neglexit attendere, exul effectus, terram iussus excolere atque a paradisi sinu seclusus in ignotis partibus sui generis posteritatem transposuit atque poenam quam ipse primus homo praeuaricationis reus exceperat generando transmisit in posteros. Hinc factum est ut et corporum atque animarum corruptio et mortis proueniret