comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&iã bene dictio ipsa sub iuncta ẽ Namcũ scrip¬
tura dixiss&: nasculũ etfeminã fec eos: conti¬
nuo subdidit : Et benedix̃ eos ds̃diẽs. crescite
et multi plicamini etimpl&e terram secdomi¬
namini euis : etetera quae omĩa : quaquã nonł
inconuenienter possint &iam ad intellatũ spã¬
lẽ referri masculũ tam̃ et seminã non sic̃ simil
aliquid &iã in homine uno intellegi porest
Quia udelic& in eo aliud ẽ quod regit aliud:
quod regitur . Sed sicut euidentissime appa¬
racindiũsi sexus corporibus masculũ et femi¬
nã itacreatus ut ꝓlem generando crescerent
et inulti plicarentur: etimplerent terta:
magnae absurdatase reluctari Nequae enim
despũ quiimperat: t carne quae obtem perat :
autdeanimo: rationali qui regit : et inratio¬
nalicupiditate quae regitur : autdeuir¬
tute contemplatiua qua e &cellit: et deacti¬
ua quae subditur : aut de intell&tu mentis

Expanded text:
etiam benedictio ipsa subiuncta est. Nam cum scripetiam benedictio ipsa subiuncta est. Nam cum scriptura dixisset: Masculum et feminam fecit eos, continuo subdidit: Et benedixit eos Deus dicens: Crescite et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius, et cetera. Quae omnia quamquam non inconuenienter possint etiam ad intellectum spiritalem referri, masculum tamen et feminam non sicut simile aliquid etiam in homine uno intellegi potest, quia uidelicet in eo aliud est quod regit, aliud quod regitur; sed sicut euidentissime apparet in diuersi sexus corporibus, masculum et feminam ita creatos, ut prolem generando crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat et carne quae obtemperat, aut de animo rationali qui regit et inrationali cupiditate quae regitur, aut de uirtute contemplatiua quae excellit et de actiua quae subditur, aut de intellectu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
& honorent : illud tam̃ quod dictũ ẽ: Crescite
& multiplicamini ñ scđm carnalẽ fecunditatẽ
uolunt intellegi ꝗa et scđm animã legitur taleali¬
quid dictũ. multiplicabis mein anima mea uirtu
te. Vtid quod in genesi sequitur: et impl& ae
terram. et dominam inieius. terrã intellegant
carnẽ quã p̃sentia sua impl& anima eius quae
maxime dominatur cũ in uirtute multi plicat᷑
carnales aut fo&us sine libidine quae post p&¬
catũ exorta inspacta confusco uelata ẽ N&
tunc nasci potuisse. sic̃ neq nunc possunt : n&
inparadyso futurosfuisse: sed for is sic̃ ec factũ ẽ
Nam postea quã inde dimissisunt. ad gignen¬
lomodo dubitamus scđm benedictionẽ dĩ. oresce¬
rȩ : et multiplicari. et implere terram donũ c̃a
nuptiarũ quas ds̃ ante pacatũ hominis ab initio
constituit: creando mascułu efemina ꝗ sous
euiden sutiqlncarne est Hinc quippe operidi:

Expanded text:
 honorent, illud tamen quod dictum est, Crescite,  honorent, illud tamen quod dictum est, Crescite, et multiplicamini, non secundum carnalem fecunditatem volunt intelligi; quia et secundum animam legitur tale aliquid dictum, Multiplicabis me in anima mea virtute tua : ut id quod in Genesi sequitur, Et implete terram, et dominamini ejus, terram intelligant carnem, quam praesentia sua implet anima, ejusque maxime dominatur, cum in virtute multiplicatur. Carnales autem fetus sine libidine, quae post peccatum exorta, inspecta, confusa, velata est, nec tunc nasci potuisse, sicut neque nunc possunt; nec in paradiso futuros fuisse, sed foris, sicut et factum est. Nam posteaquam inde dimissi sunt, ad gignenlo modo dubitamus secundum benedictionem Dei crescere et multiplicari et inplere terram donum esse nuptiarum, quas Deus ante peccatum hominis ab initio constituit, creando masculum et feminam, qui sexus euidens utique in carne est. Huic quippe operi Dei
Abbreviated transcription (Latin):
itaq: utcredcmus illos coniuges in parade so
constitutos ꝑ hanc libidinẽ dequaer ubescendo
cadem mẽbratexerunt : Impl&uros fuisse¬
q quodinsua benedictione ds̃ dĩx̃ Crescite et
multi plicamini et repl&ae terram: postpaca¬
rũ ꝗppe orta ẽ hac libido postp&catũ ca natu¬
ra ñ inpudens amissa potestate ciu corpus xom¬
ni parte seruiebat : sensit. attendit erubuit.
operuit: Illauero benedictio nuptiarum ut con¬
iugati crescerent: et multiplicarentur: timple¬
rent terram : quã uis et indelinquentibus manse
ꝑtinere pacati. Sed nunc homines ꝓfecto illius
quae in paradyso fuit felicitatis ignari. nisi ꝑhoc
quode&xꝑtisunt. idẽ ꝑ libidinẽ dequa uidemus &iã
ipsam honestatẽ erubescere nuptiarum. non
potuisse gigni filiosopinantur.i Alii scripturas
diuinas ubilegitur post p&catũ pudiusse nudita¬
tis: et pudende eẽ contata prorsus non accipientes:
sed infidelit̃ in ridentes : Ilii uero quã uisaccipiant¬

Expanded text:
itaque, ut credamus illos coniuges in paradiso itaque, ut credamus illos coniuges in paradiso constitutos per hanc libidinem, de qua erubescendo eadem membra texerunt, inpleturos fuisse quod in sua benedictione Deus dixit: Crescite et multiplicamini et replete terram. Post peccatum quippe orta est haec libido; post peccatum eam natura non inpudens amissa potestate, cui corpus ex omni parte seruiebat, sensit adtendit, erubuit ciuitate. Illa uero benedictio nuptiarum, ut coniugati crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, quamuis et in delinquentibus manserrtinere peccati. Sed nunc homines, profecto illius quae in paradiso fuit felicitatis ignari, nisi per hoc, quod experti sunt, id est per libidinem, de qua uidemus etiam ipsam honestatem erubescere nuptiarum, non potuisse gigni filios opinantur, alii scripturas diuinas, ubi legitur post peccatum puduisse nuditatis et pudenda esse contecta, prorsus non accipiesed infideliter irridentes; alii vero quamvis eas accipiant et
Abbreviated transcription (Latin):
ubilibido ipsa er ubescer & surger& : et nunc uide¬
mus ad huc ẽẽ philosophos crnicos Hienĩ sunt
ꝗ ñ solũ amiciuntur pallio : uerũ eiã clauã fer̃ Nie
mo tam̃ ec& aud& hoc facere. Quod sialiqui ausi
ẽẽnt. ut non dicã ictib dapidantium : certe con¬
spuentiũ salib: obru&ur . Pud& igitur huius libi¬
dinis humanã sine ulla dubitatione naturã. et
perito pud& : In ei quippe in oboedientia quae
tenitalia corporis membra solissuis motibus subdi¬
unt t potestati uoluptati seripuit : satis ostendi¬
tur quid sit hominis illi primae inoboedientiae retri¬
putum ⁊ Quodinea parte maxime oportuit ap¬
parere : qua generatur ipsanatur quae illo primo
et magno inde terius ẽ mutata pacato: Acuius
nullus anȩcu eruitur: nisi id quod cũ omnes an
uno eẽnt In cõmunẽ ꝑnitiẽ ꝑ p&ratũ .ẽ. etdĩ iusti¬
int tiauindicatũ. dĩgrã in singulis ex pi&ur: Absit¬

Expanded text:
ubi libido ipsa erubesceret surgere. Et nunc uideubi libido ipsa erubesceret surgere. Et nunc uidemus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim sunt, qui non solum amiciuntur pallio, uerum etiam clauam ferunt; nemo tamen eorum audet hoc facere, quod si aliqui ausi essent, ut non dicam ictibus lapidantium, certe conspuentium saliuis obruerentur. Pudet igitur huius libidinis humanam sine ulla dubitatione naturam, et merito pudet. In eius quippe inoboedientia, quae genitalia corporis membra solis suis motibus subdidit et potestati uoluntatis eripuit, satis ostenditur, quid sit hominis illi primae inoboedientiae retributum; quod in ea parte maxime oportuit apparere, qua generatur ipsa natura, quae illo primo et magno in deterius est mutata peccato; a cuius nexu nullus eruitur, nisi id quod, cum omnes in uno essent, in communem perniciem perpetratum est et Dei iustitia uindicatum, Dei grati
Abbreviated transcription (Latin):
canin philo sophi. hocẽ cr̃nici ñ uider̃: ꝓferen¬
tes contra humcnã uerecundiã : quid aliud
quã caninã. hoc ẽ immundã impudentẽq
re.peclã ñpudeat idagere: n& inuico: ut inpla¬
tea qualib&: c̃iugalẽ c̃cubitũ deuitare . Uicit¬
tam̃ pudornaturali sopimione huiu s erroris: Nã siꝓhib&
hoc aliquando gloricebundũ fecisse dicgenẽ : Itapnitan¬
tẽ sectã suã nobilior ẽ futurã : simhominũ memoria
insignior oiu simpudentia figer&ur : postratamen
acrnicisfiericessatũ ẽ. Plusq ualuit pudor uteru¬
bescerent homines hominibus quã error ut homi¬
nes canib: eẽ similes affactarent: Vnde et illum
ł illos ꝗ hoc fecisse referuntur potius arbitror con¬
cubentiũ motus dedisse oculis hominũ inescientiũ:
quid sub ꝓalio gener&ur. quã huma nop̃mente con¬
spectu potiusse illã ꝑagi uoluptatẽ : Ibi enĩ philoso¬
phi ñ erubescebant uideri seuello concũbere :

Expanded text:
canini philosophi, hoc est Cynici, non uiderunt, proferencanini philosophi, hoc est Cynici, non uiderunt, proferentes contra humanam uerecundiam quid aliud quam canore, palam non pudeat id agere nec in uico aut platea qualibet coniugalem concubitum deuitare. Vicittamen pudor naturalis opinionem huius erroris. Nam etsi perhibent, hoc aliquando gloriabundum fecisse Diogenem, ita putantem sectam suam nobiliorem futuram, si in hominum memoria insignior eius inpudentia figeretur, postea tamen a Cynicis fieri cessatum est, plusque ualuit pudor, ut erubescerent homines hominibus, quam error, ut homines canibus esse similes adfectarent. Unde et illum uel illos, qui hoc fecisse referuntur, potius arbitror concumbentium motus dedisse oculis hominum nescientium quid sub pallio gereretur, quam humano premente conspectu potuisse illam peragi uoluptatem. Ibi enim philosophi non erubescebant uideri se uelle concumbere,
Abbreviated transcription (Latin):
piae uiuunt : alias facilius. ilias disficilius. tam̃
cohibendo etrepugnando modificantur:
nonẽ utique sanitas ex natura: sed langor &xcul
recundia ut opera libidinis. que fiunt geni¬
talibus mẽbris : quid cause est: nisiquia inee¬
teris membris corporis non ipse affactiones
sed cũ eis consenserit uoluntas mou&. qu&e
inusu e omnino dominatur : Nãquisꝗs
ũbũ emitttiratus. ł etiã quẽ quã ꝑcutit: non
poss& hoc facere : nisi lingua et manus ui¬
bente quod ammodo uoluntate moueren.¬
tur: Que mẽbra : &am cũ ira nulla ẽ:
mouentur eadem uoluntate. Atuero genita¬
lescorporis partes ⁊ta libido suo iuri quod¬
ammodo mancipauit : ut moueri ñ uedex
suipsa defuerit Et nisi ipsa ł ultro. l&citata
surr&erit. hoc ẽ quod pud&: nocẽ quodin¬
tuentiũ oculoserubescendo deuitat: Mcc¬
gisq ferthõ spectantiũ multitudinẽ : quan¬
do iniuste irascitur homini : quã ł unius aspe¬

Expanded text:
pie uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen pie uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex curecundia, ut opera libidinis, quae fiunt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia in ceteris membra corporis non ipsae adfectiones, sed, cum eis consenserit, uoluntas mouet, quae in usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, non posset hoc facere, nisi lingua et manus iubente quodam modo uoluntate mouerentur; quae membra, etiam cum ira nulla est, mouentur eadem uoluntate. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa defuerit et nisi ipsa uel ultro uel excitata surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspe
Abbreviated transcription (Latin):
qmordinate mouerentur.: ad ea &iamq: sapuen¬
tia ꝑ p&rariu&ant Ac ꝑ hoc opus haberent
moderatriae m̃te atq: rationẽ: Quã parit̃
animi t̃tiã uelut in arce quađã a dista sregindes
ꝑhibent collocatam : Vtilla imperante istis
seruientib possit in homine iustitia & omni anis
par te seruere
Hacigitur partes quas et in homine sapiente ae
tẽperante fatentur õẽ itioses uteas ablisreb
ad quas inuistemouentur: mens cõpescendo a
ombendo refrenet a creuocet. atq ad ea ꝑmit¬
tat quȩ sapientiae lege c̃cessa sunt. Sic̃ irã ad ꝙe¬
fendam iustam cohercionẽ: Sic̃ libidinẽ ad
ꝓpagandae ꝓlis officiũ. Hae in quã parte simpa¬
radiso ante p&ccatũ uitiosae ñ erant: Non
enĩ contra rectã uoluntatẽ ad aliquid moue¬
bantur. Vnde necesse ẽẽt easrationis tam quã
frenis regentib abstinere: Nam quod nunc
ita mouentur: oet ab eis ꝗ tẽperant̃ etiuste et

Expanded text:
inordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapieninordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapientia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere moderatrice mente adque ratione. Quam partem animi tertiam uelut in arce quadam ad istas regendas perhibent conlocatam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine iustitia ex omni animi parte seruari. Hae igitur partes, quas et in homine sapiente ac temperante fatentur esse uitiosas, ut eas ab his rebus, ad quas iniuste mouentur, mens conpescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque ad ea permittat, quae sapientiae lege concessa sunt sicut iram ad exercendam iustam cohercitionem, sicut libidinem ad propagandae prolis officium — hae, inquam, partes in paradiso ante peccatum uitiosae non erant. Non enim contra rectam uoluntatem ad aliquid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam quod nunc ita mouentur et ab eis, qui temperanter et iuste et
Abbreviated transcription (Latin):
&iã para nimfos: et quoscũq higrediquae lib&
necessitudo ꝑmiserat: ante mittit foras.: quã
ł blandiri conuix coniugi incipiat: Et qm̃
sic̃ ait &iã quidã romani maximus auctor
eloquii : omĩa recte facta in luce secollo cari
uolunt: id est appetunt sciri. hoc reete factũ
sic app&it sciri uttam̃ erubescat uideri: Quis
enĩ nescit utfilii ꝓcreentur : quid int̃ se con¬
iugesagant : Quando quidem ut idagatur:
tanta celebritate ducuntur uxores. Et tam̃
cũ agitur unde filii nascantur. n&c ipsi filii
siꝗ inde iam natif testessieri ꝑmittuntur: Sic
enĩ hoc recte factũ ad sui notitiã lucẽ app&it
animoꝵ ut tam̃ refugiat oculorum: Vnde
hoc nisiꝗa sic geritus qđ doceat & natura.
ut &iã quod pudeat comitetur &xpoena.¬
hinc ẽ quod et illi philosophi qui ueritati ꝓ¬
prus accesser̃. iram atquae libidinẽ uitiosas ani¬
mi partes ẽẽ confessis̃: eo quod turpid& atque

Expanded text:
etiam paranymphos et quoscumque ingredi quaelibet etiam paranymphos et quoscumque ingredi quaelibet necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam uel blandiri coniux coniugi incipiat? Et quoniam, sicut ait etiam quidam \'Romani maximus auctor eloquii\', omnia recte facta in luce se conlocari uolunt, id est adpetunt sciri: hoc recte factum sic adpetit sciri, ut tamen erubescat uideri. Quis enim nescit, ut filii procreentur, quid inter se coniuges agant? quando quidem ut id agatur, tanta celebritate ducuntur uxores; et tamen cum agitur, unde filii nascantur, nec ipsi filii, si qui inde iam nati sunt, testes fieri permittuntur. Sic enim hoc recte factum animorum, ut tamen refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic geritur quod deceat ex natura, ut etiam quod pudeat comitetur ex poenaHinc est quod et illi philosophi, qui ueritati propius accesserunt, iram adque libidinem uitiosas animi partes esse confessi sunt, eo quod turbide adque
Abbreviated transcription (Latin):
ra mẽ broꝵ carent: Opus uero ipsum quod libidine
tali pagitur non solũ in quibusq stupris ub.e
latebrȩ adsubter fugiende huma na iudicia
requruntur : uerũ &iã inusu scortoꝵ quãterne¬
neo ciuita slicitamtur pitudinẽ fẽc̃ quã uis idaga¬
tur qđ eius ciuitatis nulla le iundicat besutet
tas̃ publicũ &iã ꝑmissa atq inpunita libido
consp&tũ etuerecundia necturali habent ꝓ¬
iusum lupanaria ipsa secrecum: faciliusq po¬
tuit inpudicitia ũ habere auincule ꝑhi¬
bitͥonis. quã in pudentia remouere latibula illi¬
us foeditatis: Sed hanc &iã ipsetur pestur pitu¬
dinẽ uocant. cuius lic& sint amatores. ostentato¬
reseẽ non audent : quid concubitus coniugdis
ꝗ scđm matrimonialiũ p̃scripta tabular ũ ꝓ¬
creandoꝵ sit causa liberorũ : nonne et ipse
quã quã sitlicitus et honestus: emotũ ab arbitris
cubile ẽqurit  Nonne om̃s famulo stitq: ipsos

Expanded text:
ra membrorum carent. ra membrorum carent. tali peragitur, non solum in quibusque stupris, ubi latebrae ad subterfugienda humana iudicia requiruntur, uerum etiam in usu scortorum, quam terrena ciuitas licitam turpitudinem fecit, quamuis id agatur, quod eius ciuitatis nulla lex uindicat, deuitat tamen publicum etiam permissa adque inpunita libido conspectum, et uerecundia naturali habent prouisum lupanaria ipsa secretum faciliusque potuit inpudicitia non habere uincla prohibitionis, quam inpudentia remouere latibula illius foeditatis. Sed hanc etiam ipsi turpes turpitudinem uocant, cuius licet sint amatores, ostentatores esse non audent. Quid? concubitus coniugalis, qui secundum matrimonialium praescripta tabularum procreandorum fit causa liberorum, nonne et ipse quamquam sit licitus et honestus, remotum ab arbitris cubile conquirit? Nonne omnes famulos adque ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
quid noceret: Pro inde confusi in oboedientia car¬
nissuar. tam quã teste poena in oboedientiae sua con¬
suer̃ defolia fici : et fecerunt sibi campestria id est
succintoria genitaliũ Nãꝗdã int̃pretes succinto¬
ria posuer̃: Porro aũt campestria latinũ quidẽ
ũbum ẽ sed & eo dictũ quodiuuenes ꝗnudi &erce¬
bantur in cãpopudenda operiebant: Vnde qui
ita succintis tam pestratos uulgus appellat, Quodita¬
que adũsus damnatã culpã in obo edientiae uolun¬
tatẽ libido inoboedient̃ mouebat uerecundia puden¬
t̃ tegebat. Ex hoc om̃s gentes qm̃ ab illa stirpeꝓcrea¬
te s̃ i isque adeo tenent in sitũ puden dac uelare : ut
quidam barbari illas corporis partes : ne inbalneisi
nud as habeant. sed cũ earum tegim̃tis lauent.
ꝑopacas quoque indiȩ solitudinesdũ quidã nudi
philosophentur. unde grm noso phiste nominan¬
tur: adhbent tam̃ genitalib: tegmina ꝗbus ꝑcete¬

Expanded text:
quid noceret. Proinde confusi inoboedientia carquid noceret. Proinde confusi inoboedientia carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria, id est succinctoria genitalium. Nam quidam interpretes \'succinctoria\' posuerunt. Porro autem \'campestria\' latinum quidem uerbum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant; unde qui ita succincti sunt, campestratos uulgus appellat. Quod itaque aduersus damnatam culpa inoboedientiae uoluntatem libido inoboedienter mouebat, uerecundia pudenter tegebat. Ex hoc omnes gentes, quoniam ab illa stirpe procreatae sunt, usque adeo tenent insitum pudenda uelare, ut quidam barbari illas corporis partes nec in balneis nudas habeant, sed cum earum tegimentis lauent. Per opacas quoque Indiae solitudines, cum quidam nudi philosophentur, unde gymnosophistae nominantur, adhibent tamen genitalibus tegmina, quibus per cete
Abbreviated transcription (Latin):
tu corporis quaedem impudens nouitas. unde
eẽtindecens nuditas. et fecit attentos red diditq
confusos. Hinc est quod postea quã mandectũ
ds̃ aꝑta trans gressione uiolcrunt: scriptũ ẽ de
nudierant : et consuer̃ folia fici. et fecer̃ sibi
cãpestria. Aꝑti sunt inquit oculi amborũ
i aduidendum : nã etantea uidebaent sed ad
discernendũ int̾bortũ quod amiserant et malũ
qđ ceciderant. Vnde et ipsum lignũ eoquodistã
faceret dinoscentiã si aduescendũ contra ueti¬
tũ tanger& &cexre nom̃ accepit ut appellare¬
tur lignũ sciendi boni et mali: Exaꝑta enĩmor¬
bi molestia : euidentior fit &iam iucunditas sani¬
tatis. Cognouer̃ ergo quia nudi erant : nudati
scilic& ea gr̃a quafiebat : ut nuditas corporis nulla
eos lege paccati m̃ti eorum repugnante confun¬
deret: Hoc itaq cognouer̃ qđ felicius ignorarent
siđõ credentes etoboedientes ñ cõmitterent quod
eos cogeret experiri. infidelitas et in oboedientia

Expanded text:
tu corporis quaedam impudens novitas, unde esset indecens nuditas; et fecit attentos, reddiditque confusos. Hinc est quod, posteaquam mandatum Dei aperta transgressione violarunt, scriptum est de nudi erant, et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. Aperti sunt, inquit, oculi amborum, non ad uidendum, nam et antea uidebant, sed ad discernendum inter bonum quod amiserant et malum quo ceciderant. Unde et ipsum lignum, eo quod istam faceret dignoscentiam, si ad uescendum contra uetitum tangeretur, ex ea re nomen accepit, ut appellaretur lignum sciendi boni et mali. Experta enim morbi molestia euidentior fit etiam iucunditas sanitatis. Cognouerunt ergo quia nudi erant, nudati scilicet ea gratia, qua fiebat ut nuditas corporis nulla eos lege peccati menti eorum repugnante confunderet. Hoc itaque cognouerunt, quod felicius ignorarent, si Deo credentes et oboedientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inoboedientia
Abbreviated transcription (Latin):
abel aũt tã quã peregrinus ñ condidit: Suꝑ na
ẽ enĩ scõꝵ ciuitasꝰ quãuis hic pariat ciues in quib
peregrinatur : don& regnieĩ tẽpus adueniat:
cũ congregatura .ẽ. om̃ sinsiuscorporib:
resurgentes: quando ess ꝓmissum dabitur regnũ :
ubi cũ suo principe rege scłorũ sine ullo tẽpo¬
ciuitatis huius & imago ꝓphecica : et significan¬
dae potius quã p̃sentandae serdiuit in t̃ris :
quo eã tẽpore de monstrari oportebat. et
dicta ẽ &iã ipsa ciuitassca : merito significantis
imaginis ñ & p̃sso sic̃ futura ẽ ueritas: Dehac
imagine seruiente : et deilla quã significat libe¬
ra ciuitate : sic aplus adgalatas loquitur: Dicite
mihi inquit sub lege uolentes eẽ legem ñ audistis s
Scriptũ ẽ enĩ . quod abralã duosfilios habuit:
unũ deancilla et unũ delibera. Sed ille quidẽ
ꝗ deancilla scđm carnẽ natus ẽ. qui aũt deli¬

Expanded text:
Abel antem tamquam peregrinus non condidit. Superna Abel antem tamquam peregrinus non condidit. Superna est enim sanctorum ciuitas, quamuis hic pariat ciues, in quibus peregrinatur, donec regni eius tempus adueniat, cum congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculorum sine ullo tempociuitatis huius et imago prophetica ei significandae potius quam praesentandae seruiuit in terris, quo eam tempore demonstrari oportebat, et dicta est etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine seruiente et de illa, quam significat, libera ciuitate sic apostolus ad Galatas loquitur: Dicite mihi, inquit, sub lege uolentes esse legem non audistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla  ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de li
Abbreviated transcription (Latin):
renascendo ꝓsecern. posteritbonus et spales
Sic inuniũ sogenero humano ciprmiũ dude
iste coeperunt nascerido atq:morie ida ꝓcur¬
rere ciuitates. prior ẽ. natusciuis huius scłi:
posterius aũt isto perogrinus in scła: et ꝑtinens
adciuitatt̃ dĩ grã p̃destinatus gñi elactus
grãporegrinus deor sum : graciuis sur sũ. Nã
quantũ adipsũ attin& & cadẽ massa oritur :q ori¬
ginalit̃ est tota dãnata sedtã quã figulus ds̃ Hanc
enĩ similitudinẽ ñ impudenter sed prudenter
introducit ap̃ls & eadẽ massa fex: aliuluasin ho¬
reybum Vnde necesse ẽ incipiamus etubi
ñ est necesse ut remaneamus: poster iusuero
ꝓbũ quo ꝓficientes ueniamus et quolieni¬
entes maneamus. Pro inde ñ quidẽ omnis hõ
malus: Sed quanto quisq: cicius mutatur in me¬
lius Hoc inse fac̃ nominari qđ ad p̃hendit oele¬
rius: et posteriore cooperit uocabulũ prius
Ser iptũ .ẽ. itaq decain. qđ condiderit ciuitatẽ

Expanded text:
renascendo profecerit, post erit bonus et spiritalis: sic in uniuerso genere humano, cum primum duae istae coeperunt nascendo adque moriendo procurrere ciuitates, prior est natus ciuis huius saeculi, posterius autem isto peregrinus in saeculo et pertinens ad ciuitatem Dei, gratia praedestinatus gratia electus, gratia peregrinus deorsum gratia cinis sursum. Nam quantum ad ipsum adtinet, ex eadem massa oritur, quae originaliter est tota damnata; sed tamquam figulus Deus hanc enim similitudinem non inpudenter, sed prudenter introducit apostolus ex eadem massa fecit aliud uas in horeprobum, unde necesse est incipiamus et ubi non est necesse ut remaneamus, posterius uero probum, quo proficientes ueniamus et quo peruenientes maneamus. Proinde non quidem omnis homo malus; sed quanto quisque citius mutatur in melius, hoc in se facit nominari quod adprehendit celerius, et posteriore cooperit uocabulum prius. Scriptum est itaque de Cain, quod condiderit ciuitatem;
Abbreviated transcription (Latin):
on oł monitu quẽ dsptulitadcain. illud
quide quod dictuẽ. nonne sirexte offeras:
ui desit dictu inultos sens uspeperit eĩ obstu¬
ritas cũdiuinarñ scripturas uquisq trac¬
tator secundu sidei regulã ieleonatoepenire
Recte ꝗppe offertꝰ sacrisiciũ ẽ uosfert̃do uõ
cui uni tantũ modo sacrisicandũe: naut
recte diuidii. dũ non discornunt recte uel
loca uel tẽpora uel resips quaeo serunt.
candũ distribuitꝰ quodoblatũ: Ut diuisieni
hic discretionẽ intellegamussiue cũos¬
nitus debuit : Siue cuelectiora sibuñdo
gineras reru tenet homo: qpã sunt eaqua
offertdo diue et̃ reiqua toblatae up¬

Expanded text:
one vel monitu quem Deus protulit ad Cain, illud one vel monitu quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est, « Nonne si recte offeras, uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium, cum offertur Deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur cendum distribuitur quod oblatum est, ut dihic discretionem intelligamus; sive cum ofpenitus debuit; sive cum electiora sibi ejusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert Deo; sive ejus rei quae oblata
Abbreviated transcription (Latin):
consentientẽ : et eã regentẽ tran quilliuis nuis
habebit: Postea sanitate ꝑfecta atq immorta¬
litate ꝑcepta: homosine ullo peccato in aet̃na
exposurmus: cũds locutus eẽt ad cam comore
quo cũ primis hominib: ꝑcreaturã subiectã
uelut eor ũ socius. forma congrualoque¬
bat quidei ꝓfuit : non ne conceptũ scelus
innecando fratreetiã p̾ubũ diuine ad moni¬
tionis impleuit: Nam cũ sa crificia discre¬
uisset amborũ illius respiciens. huius despi¬
ciens q đ ñ dubi tandũ e. potuisse cognoser
sigͥno aliquo attes tantẽ uasibili. et hoc ideo
fecisset ds qui amala erant opera liuius si atis
uero eibona contratatis ẽ cunualde : et con¬
cidit facies ei. Sic enĩ scriptũ ẽ: & dix̃ dñs
ad cam. Quare tristis factuses: et quare ccidit
faciestua non nesi recte offeras ecte aut non
diuidas peccasti. quiesce Ad teem̃ conũsioer
ettu dominaberis illius. In hac admoniti

Expanded text:
consentientem et eam regentem tranquillius nunc consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna exposuimus, cum Deus locutus esset ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo adtestante uisibili, et hoc ideo fecisset Deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona: contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis factus es et quare concidit facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberi
Abbreviated transcription (Latin):
e uldor edui: cibi illa terner quando abet̃
Era eilli suenanti relaxata qũ debitũ dena¬
unor uicentũ conserbosuo ñ telaxauit. qua
Sic et uob faciet pat̃ ur̃ caelestis siñ dimueri¬
tis qam̃ ꝗsq: fiqa suo decordib: ur̃ as. hoc madocurant̃
ciuisciuitatisdi: in hactra peregrinantes et pa¬
at enii atatura sibi suibidita. naliqua specie
humana seusus alloauat̃ humanoss. diue
istos conpori ssiueillos quosistis ã millimos ha¬
bemus in sominis: nec interore gr̃a iñtẽ regat atq
agat: nibi pdẽ liomiieo annis praedicatio ue¬
discernens: dispensatione qua ipsemouit muliũ¬
mocculta: sed tam̃ uusta ipso quippe adiuuante:
mir abilib: et latentib: modis. cũpeccatũ qđ ha¬
bitat in membris nras: quae potiusiã poca
peccatis̃ : sicut aplũs praecipit ñ regnat inuro
mortali corpore adoboediendũ desideriisĩ.
nec ei mẽbranr̃a uelut iniquitatis armaex¬
ahibemꝰ c̃uertit̃ ad inte : sibi ad malađo regente

Expanded text:
ubi ille terror, quando iubetur quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et pautens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur humanos, siue istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat adque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio uediscernens, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum quod habitat in membris nostris, quae potius iam poena peccati est, sicut apostolus praecipit, non regnat in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec ei membra nostra uelut iniquitatis arma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente,
Abbreviated transcription (Latin):
amor a nob ꝓfectus. et ad nos relatus adbeate uiuendũ
sufficeret necbono alio quo erueremur illu indigere
Nunc uero qui a natura nr̃a uteẽt. dm̃ habet aactore
ꝓculdubio utuera sapiamus apsũ debemꝰ habere doc¬
torẽ. Ipsũ etiã utbeati simussuauitatis intimȩ lar¬
immo ualde longeq distantẽ : neq coaeterna. etqus
breuius totũ dr non ciusde substantiae cuius ds este
Tam̃ quia do nisulsit inteb abeo facti natura pr̃oporaues
imaginẽ di: hocẽ illiuis suninte trinitatis agnoscomas¬

Expanded text:
amor a nobis profectus, et ad nos relatus, ad beate vivendum amor a nobis profectus, et ad nos relatus, ad beate vivendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia natura nostra, ut esset, Deum habet auctorem, procul dubio ut uera sapiamus ipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauitatis intimae larimmo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc est illius su
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquidefficiat natura. doctrina usu. Natura
ingenio. doctrina sciontia Vsus fructu diuidican¬
dusẽ. Nec ignoro qđ ꝓprie fructus fruentis: usus uten¬
tis sit: atqͥ inter ẽẽ uideat̃ quod ea refruidicinur quae
ñ ad aliud referenda nisi ꝑseipsa delectat. Vtiueross
eare quã ꝓpt̃ aliud quaerimus. unde tẽporalib in agisu d¬
dũ ẽ quã fruendũ : ut frui mereamur aeternis.: Nono
eoloquendimodo quẽ plus optinuit consuetudo et rruc
tib utimur. etusib fuimur. Nã et fructus iaypriae dicunt
agrorũ : quib utiq om̃s tẽporalit̃ utimur. Hoc ita qmore
usũ dixerim in his trib quaein homine spectanda c̃õmu¬
nurquȩ sunt. natura. doctrina. usus. Exhus ꝓpt̃ obtien¬
dã beatã uitã triꝑtia ut dixi. aphilo sopłis inuentuẽ
disciplina. naturalis. ꝓpt̃ naturã rationalis ꝓpĩdoc¬
trinã ldẽ aliunde discendo ꝑripere curaremus etus

Expanded text:
ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; uti uero ea re, quam propter aliud quaerimus unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sieo loquetibus utimur, et usibus fruimur. Nam et fructus jam proprie dicuntur agrorum, quibus utique omnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim in his tribus quae in homine spectanda commonui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam vitam, tripartita, ut dixi, a philosophis inventa est disciplina; naturalis propter naturam, rationalis propter doctrina, id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster
Abbreviated transcription (Latin):
dispͣlinã triꝑtitã eẽ uoluer: Inmo triꝑtitã eẽ añi¬
aduertere potuerunt: neq enĩ ipsi instituerunt
utita esset : sedita ẽẽ potius inuenerunt: cuius
una pars appellaret̃ phirsica altera logica tertia
edluea: Quarũ nominalatina ianimultor ũ litteris
freasentatas ut naturalis rationialis moralisq uio carent̃
Quasetia mo et au olibrobreuit strinximꝰ ñ quo sit conse¬
quens uei sti in hus trib ali quidsecundũ dm detrinitate
cogitauerint quaus plato primusista ustributionẽ adhoc¬
repperisse et cõmendasse dicat̃ cuineq naturarũom
neq amorłs qd benebeateq uiuit̃ inspirator. Sed certe
cũ etdenatura rerum et deratione indigandae.¬
referre debemus. diũ si diũsa sentiant : In his tam̃ rb
multi plex dis erepantia sit opinionũ: ẽẽ tam̃ aliquã na¬
turae causã scientiae tdrmã uuitȩ summã nemo cunctat᷑.
Iria etiã s. qua einuno quo homine artisice spcetait᷑

Expanded text:
disciplinam tripertitam esse uoluerunt, immo tripertitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint, quamuis Plato primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarumneque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandaereferre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribmultiplex discrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur,
Abbreviated transcription (Latin):
anihil eorũ fiebat ut posset pax illa ꝑsis tere
si enĩ bellis etiã tum roma laces sebat᷑ nec
armis arma obuia ferebant̃ : quib modis
agebat᷑ ut nulla pugna superati: nullo
martio impetu territi sed arent᷑ inimicu
his modis semꝑ ageret᷑: ets ẽꝑ roma clausis
ian portis. pacata regnaret: qđ simpo
testate ñ fuit : ñ ergo pacẽ habuit

Expanded text:
an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit
Abbreviated transcription (Latin):
iusta defensio romanorũ ẽ : qđ inruentibus
sibi importune inimicis resistere cogebat.
ñ auiditas adipiscendae laudis humanae:
sed necessitas tuendȩ salutis & liberatis
ita sit plane : nam post quã reseorũ sicut
scribit ipse sallustius regib morib:: agris
aucta satis ꝓspera. satisq pollens uidebat᷑.¬
sicuti pleraq mortaliũ habent̃ : Inuidia
ex opulentia ortaẽ: Igit̃ reges populiq fini¬
timi bello tẽptare : pauci ex amicis auxilio ẽe
nã ceterimetu ꝑcussi apericulis aberant
atromanidomi militiȩq intenti : festina¬
reparare alius aliũ hortari: hostib obuiã
ire libertatẽ patriã parentesq armis tegat
Post ubi pericula uirtute ꝓpulerant. sociis
atq amicis auxilia portabant. magisq dan¬
disquã accipiendis benesiciis amicitias para¬
bant: Decent̃ his artib: roma creuit: Sedrag¬
nante numa ut tã longa paxesset. utrũ
inruebant imꝓbi belloq temptabant:

Expanded text:
iusta defensio Romanorum est, quod inruentibus iusta defensio Romanorum est, quod inruentibus sibi inportune inimicis resistere cogebat non auiditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris aucta satis sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. igitur reges populiqtimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute propulerant, sociis adque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant. Decenter his artibus Roma creuit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum inruebant inprobi belloque tentabant,
Abbreviated transcription (Latin):
tã longe lateq non posset augeri et tam
grandigła diffamari: idon ea uero caura
iuimagnũ eẽt imperiũ : curẽe deberet
inquietũ : nonne in corporib hominum
satius ẽ. modicã staturã cũ sanitate habere:
quã ad molẽ aliquẽ grganteã ꝑpetuis afflic¬
tionib ꝑuenire : nec cũ ꝑueneris reꝗescere
sed quanto grauiorib: membris. tanto
maiorib: agitarimalis : quid aut̃ malieet
a qñ potius plurimũ bonisiea tẽpora ꝑdu¬
rarent quȩ ꝑstrinx̃ sallustius ubi artigit᷑
intio reges nã interris nomen imperi id
primũ fuit. diuersi pars ingeniũ : aliicor¬
pus exercebant : etiã tũ uita hominũ sine
cupiditate agitabat᷑. suacuiq satis place¬
bant. Anut tã multũ ageret᷑ imperiũ de¬
buit sieri qđ uergilius detestat̃ dicens: dete¬
rior donec paulatim ac decolor aetas:
et bellirabies etamor successit habendie
sed plane ꝓtantis bellis susceptis ea gestis

Expanded text:
tam longe lateque non posset augeri, et tam tam longe lateque non posset augeri, et tam grandi gloria diffamari? Idonea vero causa: ut magnum esset imperium, cur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicum staturam cum sanitate habere, quam ad molem aliquam giganteam perpetuis afflictionibus pervenire, nec cum perveneris, requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto majoribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait, « Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diversi; pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant » ? An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Virgilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim ac decolor aetas, Et belli rabies, et amor succesSed plane pro tantis bellis susceptis et gestis
Abbreviated transcription (Latin):
deos tales sibił illi ciuitati c̃sociarepotue Virgilius.¬
rit : uarro ꝓdit: Quod sidño placuerit¬
suo diligentius disseretur loco. Modo
p̃opilio c̃tuler̃ : qurimperio romanoꝑ ista
tẽpora ladabilia id nũ quã postea p̃stiterunt:
Anutiliora erant sacra cũ instituerent᷑ : quã
cũ instituta celebrarent᷑: at quitunc ñ dum
erant sed ut essent addebant̃ : poste a uero iã
erant : qua e ut ꝓdẽent custodiebant᷑: Quid
ergo ẽ qđ illi quad raginta tres uelut alii uo¬
lunt triginta et nouẽ anni: intã longa pace
trans acti sunt: Regnante numa et postea
sacris institutis : diĩsq: ipsis qui ȩisdẽ sacris
fuerant inuitati lã p̃sidib: atq tutorib: uix
poste a tã multos annos a burbe c̃dita usq ad
augustũ: ꝓmagno miraculo unus cõmemo¬
rat᷑ annus post primũ bellũ punicũ quo
belli portas romani claudere potuerunt
Anrespondent : qđ nisi assiduis sibiq c̃tinuo
succendentib bellis romanũ imperium.

Expanded text:
deos tales sibi uel illi ciuitati consociare potuerit, Varro prodit, quod, si Domino placueritsuo diligentius disseretur loco. Modo Pompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudabilia id numquam postea praestiterunt? An utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut essent addebantur; postea uero iam erant, quae ut prodessent custodiebantur. Quid ergo est, quod illi quadraginta tres uel, ut alii uolunt, triginta et nouem anni in tam longa pace transacti sunt regnante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Romani claudere potueruntAn respondent quod nisi assiduis sibique continuo succedentibus bellis Romanum imperium
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ altissimi etobtinebunt illud usq: in scłm aetusq
in scłm sȩculoꝵ. Etquerebam inquit diligenter
de bestia quarta que erat differens prae omnibes¬
tia terribilis amplius. dentes eius ferreietun t¬
ques eius aerei : manducans et cõmimiens: etrelis

Expanded text:
i Altissimi et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum. Et quaerebam, inquit, diligenter de bestia quarta, quae erat differens prae omni bestia, terribilis amplius — dentes eius ferrei et ungeius aerei, manducans et comminuens et reli
Abbreviated transcription (Latin):
currer& ad moneretq: lactorẽ utraq: auctor itate
ñspreta : ab istoria sese attollere ad eare quiren da
ꝓpt̃q: significanda historia ipsa conscripta ẽ
Gesta s̃ ꝗppe illa in niniue ciuitate. sed aliquid &iã
significa uer̃ quod modũ illius ciuitatis &cedat:
Sicut gestum ẽ qđ ipse ꝓph&a inuentre cetitri¬
duo fuit. Et tam̃ aliũ significauit in ꝓfundo
infernitr ÷ duo futurũ ꝗ dns ẽ omniũ ꝓphetarũ
Qua ꝓ pt̃ sipillã ciuitatẽ rate accipitur eđa gen¬
tium
ꝓpheticae figurata. euersa scilic& ꝑ penitentiam.¬
siue ꝑqua draginta dies siue ꝑtriduũ : idẽ ipse
significatus ẽ xp̃s: Perqua draginta scilic& :
ꝗa tot dies ꝑegit cũ discipulis suis postresurr&tio¬
nẽ et astcendit incaelũ. Pertriduũ uero ꝗa diet̃tio

Expanded text:
curreret, admoneretque lectorem utraque auctoritate curreret, admoneretque lectorem utraque auctoritate non spreta ab historia sese adtollere ad ea requirenda, propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in , Nineue ciuitate, sed aliquid etiam significauerunt, quod modum illius ciuitatis excedat; sicut gestum est, quod ipse propheta in uentre ceti triduo fuit, et tamen alium significauit in profundo inferni triduo futurum, qui dominus est omnium prophetarum. Quapropter si per illam ciuitatem recte accipitur ecclesia gentium ophetice figurata, euersa scilicet per paenitentiam,siue per quadraginta dies sine per triduum idem ipse significatus est Christus; per quadraginta scilicet, quia tot dies peregit cum discipulis suis post resurrectionem et adscendit in caelum; per triduum ue
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cederent proph& ando isti sequerent᷑ ꝓpheti¬
cde illos int̃ p̃tando: Quia sic̃ in illis uera et ton¬
dantia dicentib unus pacissp̃s fuit sic & inistis
secũ conferentib: & tam tam quã ore uno cunc¬
ta int̃ p̃ tantib idẽ spͥs unus apparuit. Sed ait
aliquid quo modo sciã quidionas ꝓph&a dixe¬
rit hi niuttis: itrũ tr iduũ & niniuen euertet᷑
anqua draginta dies: Quisenĩ ñ uideat ñ potus
utrũq tunc dici aproph& a ꝗnissus fuerat tre¬
pocõminatione imminentis xit uciuitatem
Cuisittio die fuerat futurus interitus: non utiq¬
quadra gensimodie: Si aut quadragensimo nor
utiq tao: Siergo ame quaeritur quid horũ
ionas dixerit. hoc puto potius qđ legitur in haebreo
quadr aginta dies & ninue sub ũ tetur.: Septuagin bre¬
ta ꝗppe longe posterius int̃ p̃tati aliud dicere
potuerunt : qđ tam̃ adrẽ ꝑtiner& & inunũ
eundẽq: sensũ : quãuis sub altera significatione cori¬

Expanded text:
praecederent prophetando, isti sequerentur prophetipraecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando; quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta interpretantibus idem Spiritus unus apparualiquis: “Quomodo sciam quid Ionas propheta dixerit Ninivitis, utrum: Triduum Ninive evertetur; an: Quadraginta dies?”. Quis non viderit “non potuisse utrunque” “dici a propheta, qui missus fuerat terrere comminatione imminentis excidii civitatem? Cui siquadragensimo die; si autem quadragensimo, non utique tertio. Si ergo a me quaeritur, quid horum Ionas dixerit, hoc puto potius quod legitur in Hebraeo: Quadraginta dies, et Nineue euertetur. Septuaginta -quinque longe posterius interpretati aliud dicere potuerunt, quod tamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamuis sub altera significatione, con
Abbreviated transcription (Latin):
etlatini: Quae aũt non p̃ter missa ł addita
sed alit̃ dictas̃ siue aliũ sensũ faciant : &iã ipsũ
ñ ab orpentẽ siue alio modo eundẽ sensũ xplicare
monstr&ur : nisi utrisq codicib inspatis nequeunt
repperiri: Siergo utoport& nihil aliud intuea¬
mur inscripturisillis nisi quid ꝑ lomines dixerit
đ sp̃s quic quid ẽ in hebraeis codicib & ñ ẽ apud
int̃ p̃tes septuaginta noluit ꝑ istos¬
sed ꝑ illos proph& as di sỹs dicere: Quic quid uero
ẽ apud septuaginta. in haebrȩis aũt codicib: ñ ẽ :
ꝑistos ea maluit quam pillosidẽ sp̃s dicere sic
oftendens utrosq fuisse ꝓph&as. Isto enĩ mo¬
do alia ꝑesaiã : alia ꝑ hieremiã : alia ꝑ aliũ aliũq
ꝓ ph&ã uł alit̃ eadem ꝑ hunc ac ꝑ illũ dix̃ utuoluit:
Quic quid aũt apud utrosq inuenitur : ꝑ utros. por¬
q dicere uoluit. unus atq idẽ spͥs. Sed ita utilli

Expanded text:
et Latini. Que autem non pretermissa nec addita, et Latini. Que autem non pretermissa nec addita, sed aliter dicta sunt sive alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, sive alio modo eundem sensum explicare monstrentur”, sive “utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in ScriptDei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus, et non est apud interpretes Septuaginta, noluit ea hosed per illos prophetas Dei Spiritus dicere; quidquid vero est apud Septuaginta, in Hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit, quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. Isto enim modo alia per Esaiam, alia per Jeremiam, alia per alium aliumque prophetam, vel aliter eadem per hunc ac Quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosue dicere uoluit unus adque idem Spiritus; sed ita ut illi
Abbreviated transcription (Latin):
dicer&: & hoc ipsũ aliter et si ñ eadem ũba idem
tam̃ sensus bene intellegentib dilucesceret . etali¬
quid p̃mittere & aliquid ad dere Vt& iã hinc
ostender & ur ñ humanã fuisse in illo opere seruititẽ
quã ũbis debebat int̾ pres : sed diuinã potius pores¬
tatẽ : quȩ mentẽ replebat etregebat int̃p̃tis. ñ¬
nulli aũt codices graecos int̃ p̃tatione septuaginta
& hebraeis codicib em̃ dandos putar̃ : Na tamen
ausi s̃ detrahere qđ haebrȩi non habebant. et sep¬
tuaginta posuer̃ : sed tantum modo ad dider̃ quȩ
in hebrȩis inuenta : apud septu aginta ñ erant:
Eaq: signis ꝗbusdã instellarũ modũ factis : ad capita
eorundẽ ũ suũ notauer̃: Quaesigna astericos uocant
Illauõ quae ñ habent hebrȩi. habent autẽ septua¬
ginta similit̃ : ad capita ũ suũ iacentibus uirgulis
sic̃ scribuntur unciae signauer̃: & multi
codices has notas habentes usq: quaq: diffusis

Expanded text:
diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, idem diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret, et aliquid praetermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nonnulli autem codices Graecos interpretationis Septuaginta ex Hebraeis codicibus emendandos putarunt; nec tamen ausi sunt detrahere, quod Hebraei non habebant et Septuin Hebreis inventa, apud Septuaginta non erant, eaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem versuum notaverunt, que signa asteriscos vocant. Illa vero que non habent Hebrei, habent autem Septuaginta, similiter ad capita versuum iacentibus virgulis, sicut scribuntur unciae, signaverunt. 41 Et multi codices hac notas habentes usquequaque diffusi sunt