comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibido non est naturalebonũ in hominibus. sed peccatum primorũ
hominum accidens malum. atque pudendum. ciuus non dr̃ aue¬
tor est sed diabolus: quod uos errantes & alios inerrort̃mittentes
ideo naturale esse bonũ dicitis: quia dm̃ pestis huius auetorẽ cre¬
ditis non diabolum: omne enĩ quod natura bonumẽ. dr̃ sũ me bonus
exnihilo fecit non diabolus: Nos aut̃ li bi dinem. Non naturale bonum
sed naturale eẽ malum dicimus credimus quȩnaturale autẽmalũ
sic dicimus. non quia sit naturae dõ opifice congenitum: sed quod
a peccante natura transierit inpeccatricẽ Naturã id est quod sit
naturae peccantis uitium non natura: Omne enĩ malũ natura non
est : sed actus accidens defectuboni: quam obrem quod natura non
ẽ. dr̃ non fecit : quia natura est. omne quod fecit: Hoc ergo malo. in
adam quimalebonum inlicitũ concupiuit. ut dixi humana natura

Expanded text:
Libido non est naturale bonum in hominibus, sed per peccatnm primorum Libido non est naturale bonum in hominibus, sed per peccatnm primorum hominum accidens malum, atque pudendum: cujus non Deus auctor est, sed diabolus. Quod vos errantes, et alios in errorem mittentes, ideo naturale bonum esse dicitis, quia Deum pestis hujus auctorem creditis, non diabolum. Omne enim, quod natura bonum est, Deus summe bonus ex nihilo fecit, non diabolus. Nos autem libidinem non naturale bonum, sed naturale esse malum dicimus credimusque. Naturale autem malum sic dicimus, non quia sit naturae Deo opifice congenitum, sed quod a peccante natura transierit in peccatricem naturam, id est, quod sit naturae peccantis vitium, non ipsa natura. Omne enim malum natura non est, sed actus accidens defectu boni. Quamobrem quod natura non est, Deus non fecit, quia natura est omne quod fecit. Hoc ergo malo in Adam, qui male bonum illicitum concupivit, ut dixi, humana natura
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s: Item ad corintheos secunda : babentes autẽ eundem sp̃m
fide sic̃ scriptũ ẽ credidi ꝓpt̃ quodlocutussũ & nos credimus. prop¬
t̃ quod & loquimur: omnẽ uero amputauit imperitorũ suspicionẽ
Ancipitem & nr̃am defensionem nullo her&icorũ ari&e quus san¬
dã muro ualluit . cũ scribit ephesiis: unũ corpus & unus sp̃s
sicut uocatiestis in una spe uocationis urae. Vmus dñs una fides unũ
baptis ma unur dr & pater omnium qui super omner & per omnia & in
nes in unitatem fidaei & agnitionis filidĩ inuirum perfectum. in m̃¬
suram a&atis plenitudinis xp̃i: Nota dictum her&ice. omnes. & in uni¬
tatem fidei: sed fidei quȩ est inxp̃o ihũ quȩ cum gratia ut superius pro¬
bauimus gratis ñ meritis adõ patre ad salutem: omnibus credontibus
ta & libero arbitrio dicta sufficiunt : immo gratias dõ qui quantum uo¬
luit donando. quoduo luit fari permisit. &ubi uoluit tacendum lingue
eS SE QuOD PuSCAT ResipomeD b

Expanded text:
autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur . Omnem vero amputavit imperitorum suspicionem ancipitem, et nostram definitionem nullo haereticorum ariete quassandam muro vallavit, cum scribit Ephesiis: Unum corpus et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Unus Dominus, una fides, unum Baptisnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . Nota dictum, haeretice, ait, omnes, et in unitatem fidei: sed fidei quae est in Christo Jesu, quae cum gratia, ut superius probavimus, gratis, non meritis a Deo Patre ad salutem omnibus credentibus o, de gratia et libero arbitrio dicta sufficiant. Imo gratias Deo, qui quantum voluit donando, quod voluit fari permisit; et ubi voluit tacendum, linguae ea esse quod pudeat. Respondemus:
Abbreviated transcription (Latin):
turaliter in corde constituta siue in litteris data: eadem quoq legẽ
adgratiũ ꝑtinere quodillũ ds̃ in adiutoriũ hominib: dedit illã
uero gratiu quaut dictũ xp̃i anisum: cuius apłs prestis ẽ dicens con

Expanded text:
turaliter in corde conscriptam siue in litteris datam; eandem quoque legem turaliter in corde conscriptam siue in litteris datam; eandem quoque legem ad gratiam pertinere, quod illam deus in adiutorium hominibus dedit. Illam uer
Abbreviated transcription (Latin):
dicat̃ ausihec aptis sime anitthema uerint ipsos anatne narpibnt¬
reiut si ipsorum non potuerit. saltem eorũ quiabeis decepti sunt it
decipi poss cognita sententia qͣ incos latae sanitas ꝓcur&ur hoc
itaq gestu domine frat̃ scae caritatieuȩ intimcndũ duximurũt
stadutis nrt̃ medioritatir qiã a postolice seddis A ibedtunusito¬
ritas ꝓtuenda sulute multorum & quorunda ꝑ uerbeater a acto¬
rigendie idenĩ agunt isti dã nubilib: disputa cionibur suis uts
defendendo sed potius in superbiu sacrileg̃ eecollen lo libero
asbitriũ nullũ relinquant locum gratiae dĩ qu. axp̃iani s umor
qua ipsum nrẽ uoluntatis arbitriũ uere fidiberũ dũa anulu
concupis centiarum dominatione liberatur. dicentedño: siuos filius libera ue¬
cre uitq natura qͣ ꝑ propriã uoluntutẽ legẽ dĩ possit implere : siue na¬

Expanded text:
dicatur. nisi haec apertissime anathemauerint, ipsos anathemari opodicatur. nisi haec apertissime anathemauerint, ipsos anathemari oporteat, ut. si ipsorum non potuerit, saltem eorum, qui ab eis decepti sunt uel decipi possunt, cognita sententia, quae in eos lata est, sanitas procuretur. Hoc itaque gestum, domine frater, sanctae caritati tuae intimandum duximus, ut statutis nostrae mediocritatis etiam apostolicae sedis adhiberitas, pro tuenda salute multorum, et quorumdam perversitate etiam corrigenda. Id enim agunt isti damnabilibus disputationibus suis, ut non defendendo, sed potius in superbiam sacrilegam extollendo liberum arbitrium, nullum relinquant locum gratiae Dei, qua Christiani sumus, qua et ipsum nostrae uoluntatis arbitrium uere fit liberum, dum a carnalium concupiscentiarum dominatione liberatur dicente domino: Si uos filius liberauecreauitque naturam, quae per propriam uoluntatem legem dei possit implere siue na
Abbreviated transcription (Latin):
iunus romanur affricanur marcellinus Aederiqui in concision
ecłe costaginiensis afifuimus cum eemore adcar ꝗginiense ci ciole¬
stam sollem niter ueni remuratque eadi uersis caunsengre gaca
exnobis sinodis haberdũr cõnpresbit nr̃ orosius nob litteras reorit
foatrum. & eonsacer dotũ nr̃orõ dedit herotis ala ari quarum
forinũ his constituimus eẽ subden dahis etgo lectis. pelagium &t cles¬
tiũ auetorer argui nefarioprorsus &iabomnbus nobis anũth maus
erroris aduertimus unde factũ est ut recensendum paere mur quia
fute fermequinquennium suꝑ celesti i nomine. hicapuescar tagi qen
fuerit agitatum quor eeitato sicut & subditis Aduertipi oterte saneti¬
tastuu quũ uis iudicictio manifesta constar. qua illo tẽpores epit¬
coprili iudicio excisum hoctartum ualnus abeedeni ui de porer enili
ominus tam̃ id cõmuni deliberatione censuum. ut huius modig nan¬
onis a uesores quã ur & ad presbiterium ide celestiur p̃eaꝑ se nuis

Expanded text:
LIANUS, ROMANUS, AFRICA- NUS ET MARCELLINUS. QVI IN CONCILIO ECCLESIAE CARTHA- GINENSIS ADFUIMUS. Cum ex more ad Carthaginensem ecclesiam sollemniter ueniremus atque ex diuersis causis congregata ex nobis synodus haberetur, conpresbvter noster Orosius nobis litteras sanctorum fratrum et consacerdotum nostrorum dedit, Herotis et Lazari, quorum formam his constituimus esse subdendam. his ergo lectis Pelagium et Caelestium auctores nefarii prorsus et ab omnibus nobis anathemandi erroris aduertimus. unde factum est, ut recensendum peteremus, quid ante ferme quinquennium super Caelestii nomine hic apud ecclesiam Carthaginensem fuerit agitatum. quo recitato, sicut ex subditis aduertere poterit sanctitas tua, quamuis iudicatio manifesta constaret. quia illo tempore episcopali iudicio excisum hoc tantum uulnus ab ecclesia uideretur, nihilo minus tamen id communi deliberatione censuimus, ut huius modionis auctores, quamuis et ad presbyterium idem Caelestius postea peruenisse
Abbreviated transcription (Latin):
ad octrinu sua suros se aliquib: posse confidunt Nos adiutoriumas
nec debere quęrere mecegene. cũ om̃s scĩ nihilsinȩ hoc sea gere pos
testantur: liberũ eñi arbitriũ olĩ illeperpessus. dũ suis in consulo
atie bont sudens in prae uaricutioni profunda demersus nihil
diueotumodu ex inde s urgere port inuent niaq libec tute nueternũ¬

Expanded text:
ta doctrina, suasuros se aliquibus esse cota doctrina, suasuros se aliquibus esse conec debere quaerere nec egere, cum omnes sancti nihil se sine hoc agere posse testantur? Liberum enim arbitrium olim ille perpessus dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praeuaricationis profunda demersus nihil, quem ad modum exinde surgere posset. inuenit suaque in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
arbi trium plus prodess& quippe cũ uirbeat᷑ &iam electus adñõ nihil
relinquusme neque despicius me dr̃ sulutaris meus. Nos nob̵ liberũ
arbitrium. ille sibi dm̃ postulut adiutorẽ nos dicimus nõbis quod
rogo munifeste discimus quidorem: cũ ille tantopere beatus ut supra
diximus uir nedespiciatur exoptat: illi enĩ necesse est ista argaant
qui illa confirmant: dauid ergo orationis igncrus. & suȩ naturae nescus
accusetur : quicum sesciat tantũ in suu ineẽ nutura. adiutorem sibi dñ
& lssiduum adiutorẽ nec illi sufficit assiduũ sed ne aliquundo illum
despiciat orationibus pronus exoptat: & ꝑ corpus omne psalterii hoc
& prȩdicat & declamit siergo hoc ille itamugnus scit utas sidua
edicer& ita necessariũ confessus ẽ utdocer& : quẽ ad modũ pelagius
cȩlestiusq seposita omni repositione psalmorũ talique abidice¬

Expanded text:
aarelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus : nos nobis liberum arbitrium, ille sibi Deum postulat adjutorem; quod rogo, manifeste discimus quid oremus, cum ille tantopere beatus, ut supra diximus, vir ne despiciatur exoptat? Illi enim necesse est ista arguant, qui illa confirmant. David enim orationis ignarus, et suae naturae nescius accusetur, qui cum sciat tantum in sua inesse natura; adjutorem sibi Deum, et assiduum adjutorem, nec illi sufficit assiduum, sed ne aliquando illum despiciat, orationibus pronus exoptat; et per corpus omne psalterii hoc et praedicat et clamat. Si ergo hoc ille ita magnus scit ut assidue dicere, ita necessarium confessus est, ut doceret: quemadmodum Pelagius Coelestiusque seposita omni responsione psalmorum, talique abdica
Abbreviated transcription (Latin):
pose prestare Anniilet propter que duenur qus hi lde haot
postulure posse hoc dñi opera ipsa testantur : & adiutorio cotidia¬
no nos egere negare non pos sumus: hoc seu enĩ bene uiuimus prouo¬
cumus ut melius sanctiusq: tã mortiferum tã prȩceps uideutur ad¬
casum tã expositũ ad omũ pericula si hoc nob̵ solum pugantes posse
sufficere qđ liberũ arbitriũ quod nasceremur Accepimus. ultra iã ad ño
mhil qͣramus. idest auctoris nr̃i obliti. eiꝰ potentiũ. ut nos osten dumus
liberos ab iuremus quasi iã amplius quod possit dare ñ habeat. qui te
intuo ortu liberum fecit ne scientes quod nisi mugnis p̃cibus in nos
dĩ gratiu implorata descendat nequaquã terrenȩ labis & munda¬
ni corporis uincere conemur errores. cũ pares nos ad resistendũ non
liberũ arbitriũ sed dĩ solũ fatere possit Auxilium : Nã si ille dumat
adiutorio sibi opus eẽ diuino. qui digne hoc ñ quȩrer&. sicui liberum

Expanded text:
posse praestare? an nihil esse, propter quod unusquisque hoc debeat postulare? posse hoc deum opera ipsa testantur. adiutorio cotidiano nos egere negare non possumus; hoc enim, seu bene uiuimus, prouocamus, ut melius sanctiusque casum, tam expositum ad omnia pericula, si hoc solum nobis putantes posse sufficere, quod liberum arbitrium, cum nasceremur, accepimus, ultra iam a domino nihil quaeramus, id est auctoris nostri obliti eius potentiam, ut nos ostendamus liberos, abiuremus, quasi iam amplius, quod possit dare, non habeat; qui te in tuo ortu liberum fecit, nescientes, quod, nisi magnis precibus gratia in nos inplorata descendat. nequaquam terrenae labis et mundani corporis uincere conemur errores, cum pares nos ad resistendum non liberum arbitrium sed dei solum facere possit auxilium? Nam si ille clamat adiutorio sibi opus esse diuino, qui digne hoc non quaereret, si cui liberum
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. in quib: qui uiuit. ita in lege est. ut sublegeuiuat: sed legẽ
ut dictũ est pro ipsis operibus legis nc̃ posuit : qđ deposteriori¬
b manifes E tauit : ait enĩ lex aut̃ nonẽ exfide. sed qui fecerit
ca uiu& illis. nonait. quifecerit tã uiu& iea : ut incellegas legem
in hoc loco ꝓipsis operibus posita: quiaũ uiuebant in hir operib
Timebant utique sinonea fecis sentͣlapidationem. uł crucẽ. uelali¬
quid huius modi paterentur: Ergo qui fecerit ea in quit uiu&
in illis idest habebit prȩmium. neinista morte punatur: Nonergo

Expanded text:
nentur: in quibus qui vivit, ita in Lege est, ut sub Lege vivat. Sed Legem, nentur: in quibus qui vivit, ita in Lege est, ut sub Lege vivat. Sed Legem, ut dictum est, pro ipsis operibus Legis nunc posuit, quod in posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
raur. in eos quinon ꝑ manerent in omnibus. quae scripta sunt
in libro legis ut facerent ea: huc quoque acceder&: ut in ipsa
corporum poena &iã maledicq ignomimã formidarent : Ille
lũt iustificatur apuddm̃: quieum gratis colit: nonscilic& cu¬
piditat᷑ app&endi aliquid abipso pr&eripsũ. Aut timo reamit¬
tendi: In ipsoemĩ solo uera nrãbeatitudo atq ꝑfeta est: & quõ
inuisibilis est cculis carneis: fide colitur. quã diu in hac carne
uiuimus sicut supra dix̃ quod aut̃ nunc uiuo in carne. infide
uiuo filiidĩ, & ipsa est iustitia. quo ꝑtin& qđ dictũ est. quia iustus
exfide uiuit: Hinc eni ostendere uoluit. quia in lege nemo iusti¬
ficatur: quia scriptum est. iustum exfide uiuere: Quare intel¬
legendum est in lege quod nunc ait in operibus legis dictũ esse:
& hocistis qui incircũ cisione carnis &talib obseruationibus conti¬

Expanded text:
retur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt retur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa est justitia. Quo pertinet quod dictum est, Quia justus ex fide vivit. Hinc enim ostendere voluit quia in Lege nemo justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus conti
Abbreviated transcription (Latin):
tanta passiestis: quod enĩ sine causa factum̃ dicitur super
neadpermuem ualeat : Non enĩest hoc non rẽsurgere
qđ est cadere : quã uis isti ñdum ceꝗdissent: sediã in cli¬
narentur ut caderent : Nã utique ad huc in eis sp̃sscs ope¬
rabatur . sicut consequenter dicit: quiergo tribuit uob spm̃
fider respond&ur. utique ex auditufide sicut superius
tractatũ est: deinde adhib& exemplũ patris abrahami de quo
in epistola ad romanos uberius apertiusq dis sertũ est : hoc em̃
maxime ineo uictoriosũ est quod antequã circum cider&ur. depu¬
tata ẽ fides gentium adiustitia : & ad hoc rectissime refertur quod
ei dictũ est. quia benedicentur inte om̃s gentes: imitatione. utique
fidei eius. quiã iustificatus est &iã ante sacramentum circũ cisio¬
nis qũ ã fidei signaculũ accepit: & ante omnem. seruitutem legis
gi ñ in libertate : ut scilic& corporali prȩsentiq uindicta uindica¬

Expanded text:
tanta passi estis. Quod enim sine catanta passi estis. Quod enim sine cane ad perniciem valeat. Non enim hoc est non surgere, quod est cadere: quamvis isti nondum cecidissent, sed jam inclinarentur, ut caderent. Nam utique adhuc in eis Spiritus sanctus operabatur, sicut consequenter dicit: Qui ergo tribuit vobis spfidei? Respondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, gi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindica
Abbreviated transcription (Latin):
istiadeos peruertendos & circumciden dos uenissent
ste ergo sensusẽ: sin illis operibus legis ess& salus ur̃a non
uob sp̃r sc̃s nisi circũ cisis dar&ur: deinde intulit Sic stul¬
tiestis ut cũ spũ ceperitis nunc carne consũmemini: hoc est.
quod superius in exordio dixerat: nisi sialiquĩ sunt conturban¬
tes : & uolentes conuertere euangeliũ xp̃i, Conturbatio enĩ or¬
dini contraria est : Ordo ẽ aut̃ a carnalib ad spiritalia sur¬
gere ñ abspiritalib: ad carnalib: cadere sicut istis accide¬
rat: & hȩc ẽ euangelii conuersio r&rorsus: quod quia
bonum non est. non ẽ euangelium cũ hoc ad nunciatur:
quodaũ dt̃ tanta passi estis: multa iã ꝓfideto leraueran:
nontimore tãquã sublegeposit: sed magis in ipsis passiomi¬
ergo in quic tanta passiestis : qui excaritate quȩ in uobis
tanta sustinuit ad timorẽ relabi uultis : si tamen sinecausa

Expanded text:
isti ad eos pervertendos et circumcidendos venissent. isti ad eos pervertendos et circumcidendos venissent. Iste ergo sensus est: Si in illis operibus Legis esset salus vestra, non vobis Spiritus sanctus nisi circumcisis daretur. Deinde intulit: Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini. Hoc est quod superius in exordio dixerat: Nisi aliqui sunt conturbantes vos, et volentes convertere Evangelium Christi . Conturbatio enim ordini contraria est: ordo est autem a carnalibus ad spiritualia surgere, non ab spiritualibus ad carnalia cadere, sicut istis acciderat. Et haec est Evangelii conversio retrorsus: quod quia bonum non est, non est Evangelium, cum hoc annuntiatur. Quod autem dicit, Tanta passi estis; multa jam pro fide toleraverant, non timore, tanquam sub Lege positi, sed magis in ipsis passioniergo, inquit, tanta passi estis, qui ex charitate, quae in vobis tanta sustinuit, ad timorem relabi vultis. Si tamen sine causa
Abbreviated transcription (Latin):
cum suauitate spiritali. tantũ modo legitur & tractatur
Omne autẽ sacramentũ cum intellegitur. aũt ad con¬
tẽplationẽ ueritatis refertur. aut adbonos mores: contẽ¬
platio ueritatis in solius dilectione di fundata ẽ bonimo¬
res in dilectionedĩ & proximi: inquib duob prȩceptis. tota
lex pend& & prophae : nunc igitur quemadmodum circũ¬
cisio carnis. & c&era huius modi legis opera ubiiam graua
fidei est non sint necessaria. uideamus Hoc solum in quit¬
uolo discere a uob exoperibus legis sp̃m ac cepistis. anex
auditu fidesres pond&ur. utique exauditu fidei: ab a postolo
enĩ prȩdi cata est eis fides: inqua prȩdicatione. utique
aduentũ & prescientiã sci sp̃s senserant : sicut illo tẽpore
in nouitate inuitationis ad fidem &iam sensibilibus mi.¬
raculis prȩsentia scĩ sp̃s appa rebat: sicut ficut in actibus
apłorũ legitur: hoc aut̃ factũ erat apud galathas. ante quã

Expanded text:
cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae Nunc igitur quemadmodum circumcisio carnis, et caetera hujusmodi Legis opera, ubi jam gratia fidei est, non sint necessaria, videamus. 20. Ib. IIvobis discere, ex operibus legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Respondetur utique, ex auditu fidei. Ab Apostolo enim praedicata est eis fides: in qua praedicatione utique adventum, et praesentiam sancti Spiritus senserant. in novitate vocationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus apparebat sicut in Actibus apostolorum legitur. Hoc autem factum erat apud Galatas, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
&illa interdũse ad miscere signific&. Propeautẽ finem
epistolȩ de his separatim tractauit : quae sunt in morib
&illudbreuiter: hocaut̃ diutius haec enĩ onera potius im¬
ponigentibus quorum utilitas intellectuest: Nam haec
omnia exponuntur xp̃ianis: ut quĩ ualeant tantũ intel¬
legant &iã facere ñ cogantur: in obseruationibus autẽ
si non intelle gantur. seruitus solaest : qualis erat inpopulo
iudacorum & estusq adhuc: Siautem & obseruentur ila
& intellegantur non modo nihil obsunt. sed &iã prosunt
aliquid. sitem pori congruant : sicut ab ipso moe. pro phaus q¬
quo que obseruata sunt congruentibus illi populo: cũadhuc
talis seruitus utilis erat. ut subtimore custo dir&ur
Nihil enĩtam pie terr& animã : quã sacramentum non
Ain tellectum: Intellectum aut̃ gaudium pium. pariter
&clebratur libere siopus est tẽpori siautem non est opus.

Expanded text:
et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem Epistolae, de his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus,
Abbreviated transcription (Latin):
sedipsi possessioni quae hogratiae cultura car& : hinciam
incipit demonstrare quemadmodum gracia fide sufficiuat
adiustificandã sineoperibus legis n equis dicer& non sẽqui¬
dem operibus legis tantum tota hominis iustificationem
tribuere. sed neque tantũ gratiae fide: ex utroque autem
ꝑ fici salutẽ sedhec questio ut diligenter tract&ur nequir
fallitur ambiguo scire prius deb& operalegir biperuta
ene nã partim insa cramentir : partim uero inmorib ac¬
cipiuntur: Ad sacram̃ ta ꝑtinenł circũ cisio carnis sabbatũ tẽpo¬
rale neo menie s acrificia : atq om̃s hsmodi innume rabiles
ita potest ñcurare utrũ xp̃i anus homicida aut moc¬
chussit an castus. atq in nocens quẽ ad modũ ncurat
utrũ circũ cisus carne a prȩputiatus sit : Nuncergo dehis
operibus maxime tractat que sunt in sa cram̃tis quamquũ

Expanded text:
sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam sed ipsi possessioni, quae hujus gratiae cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae  ergo Apostolus ita potest non curare utrum christianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
bus uidentibus. xp̃s ihs̃ hereditatẽ suã possessionẽ que
suam amisighis utique auferentibus eam dñm que inde
expellentibus : qui ex gratia fidei perquã xp̃r possi d& gen¬
des. ad legis opera cos quicrediderant reuocabant:
ãferendo
illi possessionem suam idẽ cos in quibus iure gratiae fidos¬
que in habitabat. quodinipsis galatis accidisse uult uideri
apłs nã ad hoc pertin& quodait antequorum oculos
quid enĩtam ante oculos eorum contigiti quã quod in ipns cor
ut hinc eosmaxime mouerexcum considerarent quo proio
emerit possessionem quã in eis amittebat: ũt̃ parũ esr& gra¬
dis eũ mortuũ : quod superius dixerat: Illudenĩ ita sonattam¬
quam non peruenerit ad possessionem : ꝓqua sanguinem
dedit Proscrip̃tõ aũt &ã qu& enebat aufertur : sed haecpro¬
seriptio ñ obest xp̃o : quidiam sic perdiuinitatẽ dñs ẽomniu

Expanded text:
bus videntibus Christus Jesus haereditatem suam possessionemque bus videntibus Christus Jesus haereditatem suam possessionemque suam amisit; his utique auferentibus eam, Dominumque inde expellentibus, qui ex gratia fidei per quam Christus possidet Gentes, ad Legis opera eos qui crediderant revocabant, auferendo illi possessionem suam, id est, eos in quibus jure gratiae fideique inhabitabat. Quod in ipsis Galatis accidisse vult videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, Ante quorum oculos. Quid enim tam ante oculos eorum contigit, quam quod in ipsis conut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obest Christo, qui etiam sic per divinitatem Dominus est omnium;
Abbreviated transcription (Latin):
erant Nonergo meritis iustitiae suae datũ dicant: quod
ñ opus erat iustis dari : Non enĩ ueniuocare iustos ait dñs.
s ed peccatores : ad hoc utique. nesint peccatores: Siergoxp̃s
medilexit &tra didit se ipsũ prome. Nonirritã facio gratiã
dĩ ut dicã perlegẽ esse iusticiã : Nã si perlegem iustitia
ergoxp̃s gratis mortuus est idest sinecausa mortuus est:
quando perlegem idest peropera legis quibus iudaei confi¬
debant : poss& esse iustitia in hominibus: grãtis aut̃ mor¬
tuũ xp̃m nec illidicunt quos refellit: qũo xp̃i anor seuole¬
bant haberi: Nonergorecte perilla legis opera xp̃ianis iusti¬
ficari suadebant: quibus rectedicit: O stulti galatͥae. quis
uos fascinauit : quod ñ recte dicer&ur. dehis quinũ quam
profecissent : sed dehis qui expro fectu defecissent: Ante
quorum oculos xp̃s iħs proscriptus ẽ crucifixus hoc est qui¬

Expanded text:
erant. Non ergo meritis justitiae suae datum dicant, quod erant. Non ergo meritis justitiae suae datum dicant, quod non opus erat justis dari. Non enim veni vocare justos, ait Dominus, sed peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. Nam si per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est: id est, sine causa mortuus est, quando per Legem, id est per opera Legis quibus Judaei confidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi dicunt quos refellit, quoniam Christianos se volebant haberi. Non ergo recte per illa Legis opera Christianos justificari suadebant. 18. Ib. III, 1. Quibus recte dicit, O stulti Galatae, quis vos fascinavit? Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex profectu defecissent. Ante quorum oculos Christus Jesus proscriptus est, crucifixus: hoc est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
inponenda : quidicit. uliuo aut̃ iã non ego uiuitaut̃ in me
xp̃s quisergo audeat xp̃o legem imponere quiuiuit in pau¬
Lo: Non autẽ cud& quis dicere xp̃m ñ recte ui uere utei
cot ercendo lex imponenda sit : quodaũ nunc uiuo inquit in
carne quia non possedicere . xpm̃ ad huc mortaliter uiuere
sic xp̃s uiuat incredente. habitando interiorẽ hominẽ per
fidem: ut postea perspeciem impleat eum cũ absortũ fuerit
mor cale auita: utautem ostender& quod uiuit in illo xp̃s
& quod in carne uiuens infide uiuit filii dĩnon merta sui ẽẽ
sed gratiae ipsius: Quime in quit dilexit. & tradidit seipsũ
prome: proquo utique nisi propeccatore. ut eum iustifica¬
r& & dicit hoc qui iudaeus natus & educcctus erat: & ab un¬
dantius ȩmulator ex titerat paternarum suarũ traditio¬
num, ergo &si prota libus se tradidit xp̃r: &iam ipsi peccatores

Expanded text:
imponenda, qui dicit, Viro autem jam non ego, vivit vero in me imponenda, qui dicit, Viro autem jam non ego, vivit vero in me Christus. Quis ergo audeat Christo Legem imponere, qui vivit in Paulo? Non enim audet quis dicere Christum non recte vivere, ut ei coercendo Lex imponenda sit. Quod autem nunc vivo, inquit, in carne; quia non posset dicere Christum adhuc mortaliter vivere, t etiam sic Christus vivat in credente, habitando in interiore homine per fidem , ut postea per speciem impleat eum, cum absorptum fuerit mortale a vita . Ut autem ostenderet quod vivit in illo Christus, et quod in carne vivens in fide vivit Filii Dei, non meriti sui esse, sed gratiae ipsius: Qui me, inquit, dilexit, et tradidit seipsum pro me. Pro quo utique, nisi pro peccatore, ut eum justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus et educatus erat, et abundantius aemulator exstiterat paternarum suarum traditionum. Ergo si et pro talibus se tradidit Christus, etiam ipsi peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat cum eis paulo postait, Dicite mi hi sublege uoltescẽ
egen non legistis scriptum est enĩ quod abra hã duos filios
habuit &caera : ut per eandem legem spiricaliter intellesctam
morerentur carnalibus obseruationibus legis: quod aut ad¬
angit utdo uiuam : dõ uiuit quisibdõ est: Iegiaut qui sublege
est. Sublege autem uiuit in quantũ quisq peccactorẽ: id est
in quantum au&ere homine non est mutatus: sua enĩ uita
uiuit. &ideo suprã illũ est: quia quieam non impl& in fra illac̃
Nam iusto lec posita non est : id estimposita ut supra illũ sit̃ : Inilla
estem̃ pocius : quã subilla : quia ñ sua uitauiuit : cuicoercendȩ
lex inponitur: ut enĩ sicdicam ipsam quodã modo legem uiuit:
quicum. dilestione iustitiae iusteuiuit: ñ proprio ac transito¬
rio sed eomuni ac stabili gaudensbono: &i deo paulo nerat lec

Expanded text:
volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit , etc., ut per eamdem Legem spiritualiter intellectam morerentur carnalibus observationibus Legis. Quod autem adjungit, Ut Deo vivam; Deo vivit qui sub Deo est; Legi autem, qui sub Lege est: sub Lege autem vivit, in quantum quisque peccator est, id est, in quantum a vetere homine non est mutatus; sua enim vita vivit, et ideo Lex supra illum est; quia qui eam non implet, infra illam est. Nam justo Lex posita non est , id est imposita, ut supra illum sit: in illa est enim potius quam sub illa; quia non sua vita vivit, cui coercendae Lex imponitur. Ut enim sic dicam, ipsa quodammodo Lege vivit, qui cum dilectione justitiae juste vivit, non proprio ac transitorio, sed communi ac stabili gaudens bono. Et ideo Paulo non erat Lex
Abbreviated transcription (Latin):
dem rur sus edifico : prȩuaricatore me ipsum constituo
Quidergo. quia fidem xp̃i oppugnabas anteaquam nune aedifi¬
cas preuaricatoremte constituis : sedillã non destrutt
quia destrui non potest hancaut super biã uerẽ dostruxe¬
rat constanterque destruebat: quia destrui poterat:
&ideo non ille prȩuaricator est. quirem ueram cũ conare¬
tur destruere & postta uerã esse ac destrui non posse cog¬
noscer& tenuit eam. ut in ea ȩdific&ur: Sedille prȩuarica¬
dones de sedtam ea perlegem : siue quia iudacus erat : & tan¬
quam pedigogum legem accoperat si cut postea mani festor
Nocaute agtur perpedago gu. ut non sit neces sarius petia gogus
perubera nutritur in fansuntiam uberibus non indigeat
&per nauem peruenitur ad patriam : ut iãnaui opns ñ sit: siue
perlegem spirita liter intellectam legi mortuus ost. ne subea car¬
naliter uiuera: Nã hoc modo perlegem legi ut morerentur

Expanded text:
dem rursus aedifico, praevaricatorem meipsum constituo, dem rursus aedifico, praevaricatorem meipsum constituo, Quid ergo, quia fidem Christi oppugnabas antea, quam nunc aedificas, praevaricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, constanterque destruebat, quia destrui poterat. Et ideo non ille praevaricator est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: sed ille praevaricanon esset, sed tamen per Legem: sive quia Judaeus erat, et tanquam paedagogum Legem acceperat, sicut postea manifestat . Hoc autem agitur per paedagogum, ut non sit necessarius paedagogus: sicut per ubera nutritur infans, ut jam uberibus non indigeat; et per navem pervenitur ad patriam, ut jam navi opus non sit. Sive per Legem spiritualiter intellectam Legi mortuus est, ne sub ea carnaliter viveret. Nam hoc modo per Legem Legi ut morerentur
Abbreviated transcription (Latin):
sidaei e ĩgentiles ẽñ semur. non quo s pͥn peecatores upellir
iamen lanos peccatores : in xp̃o ihũ eredidimus ut iustifice¬
mur por fidemxp̃i: Nonaut que rereire iustificari nisis
essent peccatores: an force quia in xp̃o uoluerunt iustifi¬
cari peccauerunt: quia si iam iustierant abiud quaerendon
itique peccauerunts sediita est inquit ergoxp̃s peccati mi¬
nistet ẽ: quod uttique ñ possunt dicere quia d ipil quiuole¬
bant nisi cir cumciss gentibus tradi euangelium in xp̃o cre¬
dide ranty e&ideo quod dt̃ abstt : n on solus sed cũ ipsisdicit:
Destrucit aut superbiã gloriantemi deoperibus legis quȩ
destrui & deberet & poss& : ne gratia dĩ uiderdur non necessa¬
ria sic pera legis &ũ sine illa iustificure crederentur : Mideo
preuaricator est si rur sus illa edificat dicens. quod opera
legis &iã sine gratia iustificant: ut xp̃s peccatiminister inue¬

Expanded text:
Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, tamen et nos peccatores in Christo Jesu credidimus, ut justificemur per fidem Christi. Non autem quaererent justificari, nisi essent peccatores. An forte quia in Christo voluerunt justificari, peccaverunt? quia, si jam justi erant, aliud quaerendo utique peccaverunt: sed, si ita est, inquit, ergo Christus peccati minister est. Quod utique non possunt dicere, quia et ipsi qui nolebant nisi circumcisis Gentibus tradi Evangelium, in Christo crediderant. Et ideo quod dicit, Absit, non solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justificare crederentur. Et ideo praevaricator est, si rursus illa aedificat, dicens quod opera Legis etiam sine gratia justificant, ut Christus peccati minister inve
Abbreviated transcription (Latin):
sed scientes quõ non iustificatur homo exoperibus legis nis
per fidem xp̃i ihũ. ut impleat opera legis. ad iuuantem
infirmitatem suam. non merito suo sed gratia dĩ non exi¬
gerent degentibus carnaleslegis obseructiones. sed per
ipsũ gratiam fidaei spitalia operalegis eos implere posse
cognoscerent: quõ exoperibus legis. cũ suis uiribus eaquisq
tribuit. ñ gratiae miserantis dĩ : non iustificabitur omnis
caro id est omnis homo siue om̃s carnbitbr sentientes :¬
& ideo illi qui cum iam essent sublege. xp̃o oredierunt:
non quia iusti erant. sed ut iusti ficarentur uenerunt ad
rant iudaei. iam u&usta quadã superbia tãquã apsi
iusti essentiuidendo stipulã inoculo alieno & nontraber
niuilo: secundũ cors̃ morem locutus a posto lus aga gpellan¬
tuta iuddae: An ex gentib peceator eh̃dest. quos appellant
peccatores cũ sint & ipsi pecca toresesergtoriquitoretun

Expanded text:
sed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Legis, nisi sed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Legis, nisi per fidem Christi Jesu, ut impleat opera Legis, adjuvante infirmitatem suam, non merito suo, sed gratia Dei; non exigerent de Gentibus carnales Legis observationes, sed per ipsam gratiam fidei, spiritualia opera Legis eos implere posse cognoscerent. Quoniam ex operibus Legis, cum suis viribus ea quisque tribuerit, non gratiae miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad rant Judaei, jam vetusta quadam superbia, tanquam ipsi justi essent, videndo stipulam in oculo alieno, et non trabem in suo. Secundum eorum morem locutus Apostolus ait, Nos natura Judaei, et non ex Gentibus peccatores; id est, quos appellant peccatores, cum sint et ipsi peccatores: Nos ergo, inquit, natura
Abbreviated transcription (Latin):
quae maxima ẽ disciplina xpiana: humibitate enim
conseruatur caritas: Nanihil eam citius uiolat: quũ superbia,
& ideo dñs non ait. tollite iugumeum & disciteame: quõ quađđri¬
duana desepulchris cadauera exsuscito. atqueomnia dȩmonia
decor poribus hominũ morbosque depello & e&era huius
modi. sed tollite inquit iugũ meum. & discite ame quõ mitis
sum & humilis corde: Illa enĩ signa sunt rerum spiritalium
mitem autemeẽ & humilem. caritatis conseruatorem
res ipsȩ sp̃itales sunt: adquas perilla ducuntur: qui oculis
corporis dediti fidem in uisibilium. quã ĩam denotis usitatisq
non possunt. denouisaũt & repentinis uisibilibus qͥuȩrunt
Siergo & illi qui cogebant gentes iudaizare. didicissent mites
esse & humiles corde. quod ad ño p&rus didicerat: saltem
cor recto tanto uiro adimitandũ inuitarentur. nec puta¬
rent euangeliũ xp̃i iustitiae suae tam quã debitum redditum

Expanded text:
quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim conservatur charitas. Nam nihil eam citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum morbosque depello, et caetera hujus modi: sed, Tollite, inquit, jugum meum, et discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humilem charitatis conservatorem, res ipsae spirituales sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tanto viro ad imitandum invitarentur, nec putarent Evangelium Christi justitiae suae tanquam debitum redditum:
Abbreviated transcription (Latin):
at situ. cum iudaeus sisgentiliter & non iudaice ui uis quem¬
admodum rur sus ad consu&udinẽ iudacorum reuerte¬
ris sed quem admodum inquit gentes cogis iudaiçare
quod aũ ait̃. Hoc ei corã omnib dix necessitas coegit ut om̃s
illius obiurgatione sunarentur: Non enĩ utileerat. er rorẽ
quipala nocer& in secr &o emendarehuc accedit. quod infir¬
mitas & caritas p&ri euidenter ad ño dictum est amas
me pasceoues meas: obiur gationẽ talem posterioris pasto¬
ris prosulute gregis libentissime sustinebat: namerat ob¬
iurgatore suo ipse quiobiurgabatur mirabilior: & ad imi¬
tandũ difficilior facilius est enĩ uidere quid in alio corrigas
atque id uituperando uel obiurgando corrigere: quã uide¬
re quidinte corrigendum sit libenterq cor rigi uel perte¬
ipsum medum per alium adde posteriorẽm: adde coram
omnibus :ual& aut hoc ad magnũ humilitatis exemplum

Expanded text:
ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Judaeorum reverteris? sed, quemadmodum, inquit, Gentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum,
Abbreviated transcription (Latin):
ducat prȩputium: In prȩputio quis uocatus est : non cir cũ¬
cidatur: Circum cisio ni hilest & prȩputiũ nihilẽ sed ob¬
seruatioman datorũ dĩ : unusquisque in qua uocatione
uocatus ẽ in eapermaneat : Hoc enĩ ad eas consu&udi
nes uel conditiones uitae r&ulit. quȩ nihil obsunt fid ẽi
bonis que morib: Noneni si latro erat quis que cũ uocatus
e : deb& in latro aimopermanere : p&rus aut̃ cũ uenis s& an¬
tiochiã obiurgatus ẽ a paulo: non quia seruabat consu&u¬
dinẽ iudaeorum in quanatus atque educatus erat. quam¬
qua apud gentescã ñ seruar& : sed obiurgatus ẽ quia genti¬
bus eã uolebat imponere . cũ uidiss& quosdũ uenisse ab
iu cobo idest aiudea Na ecclesiae hierusolimitanȩ lacob
pre fuit : Timens ergo eos quia dhuc putabant in illis obser¬
uationibus salutem esse. segregabat se agentib: & simulate
illis consentiebat adimponenda gentibus illu onera seruitu¬
tis qđ in ipsius obsergatione uerbi satis appar&: Nonenim

Expanded text:
ducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium nihil est sed obseruatio mandatorum dei. unusquisque in qua uocatione uocatus est, in ea pernes vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua natus atque educatus erat quanquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea; nam Ecclesiae Jerosolymitanae Jacobus praefuit. Timens ergo eos qui adhuc putabant in illis observationibus salutem constitutam, segregabat se a Gentibus, et simulate illis consentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
cere. sed uoluntatẽ cĩ quieũ misit: Quã uoluntatẽ gloriam que
patris nunc cõmemorauit apls. ut ipse quoq dñi exemplo a quo
missus ẽ ñ sequerere gloriã suã significar& nec facere uoluntatẽ
suã in predicatione cuangelii. sicut paulo post dicit: si hominib:
mini abeo quiuos uocauit ingloriã xp̃i in aliud euangelium: quod
ñ est aliud euangelium enĩ si aliudẽ pr&er id quod siue ꝑse siue
peraliquem dñs dedit: iã nec euangelium recte dicipotest
Uigilant᷑ aut̃ cũ dixiss& trans ferimini ab eo quiuos uocauit inglo¬
bant. ut ꝑillã. homines silbi fierent: : Nisi sunt aliqui contur¬
bantes uos &uolentes conuertere eu angeliũ xp̃i ñ quem ad mo¬
dũ istos. conturbant. &iã ita conuertunt euangeliũ xp̃i: quia
mane t firmissimũ : sed tamen conuertere uolunt : quiabspirita¬
libus ad carnalia reuocant intentionẽ credentiũ: Illis enĩ adifa

Expanded text:
cere, sed voluntatem ejus qui eum misit . Quam voluntatem gloriamque cere, sed voluntatem ejus qui eum misit . Quam voluntatem gloriamque Patris nunc commemoravit Apostolus, ut ipse quoque Domini exemplo, a quo missus est, non se quaerere gloriam suam significaret, nec facere voluntatem suam in praedicatione Evangelii, sicut paulo post dicit: Si hominibus mini ab eo, qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium, quod non est aliud. Evangelium enim si aliud est, praeter id quod, sive per se, sive per aliquem Dominus dedit; jam nec Evangelium recte dici potest. Vigilanter autem, cum dixisset, transferimini ab eo qui vos vocavitbant, ut per illa homines salvi fierent. Nisi aliqui sunt conturbantes vos, et volentes convertere Evangelium Christi. Non quemadmodum istos conturbant, ita etiam convertunt Evangelium Christi, quia manet firmissimum: sed tamen convertere volunt, qui ab spiritualibus ad carnalia revocant intentionem credentium. Illis enim ad ista
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ missi sunt : perihm̃ xp̃m scilic& ad huc mortalem uexxx
Sit ergo testimonii eius aequa lis auctoritas: incuius honorẽm
impl& darificatio dni siquid habebat. ordo tẽporis minus:
deo enĩ cũ dixiss& &dm̃ patrem addidit qui suscitauit illum
Amortuis :ut &iã ex hoc modo breuit̃ iã larificato. missum
paxaũt quare conciliamur dõ: Quidedit sem& ipsũ ꝓpeccictis
nris ut eximer& nos de prȩsenti scło maligno: Selm̃ presens ma¬
ignũ ꝓpter malignos homines qui in illo sunt intellegendũ est:
sicut dicim: & malignã domũ propt̃ malignos in habitantẽs ea
Secundũ uoluntatẽ di & patris nr̃i. cinẽ gloria insiecula saeculorum:
Quanto igitur magis homines n debent. arroganter ad scipsosre
ferre siquid operantur boni: quando & ipse dĩ filius in cu angelio
nongloriam suam sequaerere dixit neq uoluntatẽ suã uenisse fa¬

Expanded text:
hominem missi sunt, per Iesum Christum scilicet adhuc mortalem; ueraxhominem missi sunt, per Iesum Christum scilicet adhuc mortalem; ueraxSit ergo testimonii ejus aequalis auctoritas, in cujus honorem implet clarificatio Domini, si quid habebat ordo temporis minus. Ideo enim cum dixisset, Et Deum Patrem, addidit, qui suscitavit illum a mortuis; ut etiam ex hoc modo breviter jam a clarificato missum pax autem, qua reconciliamur Deo. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. Saeculum praesens malignum propter malignos homines, qui in eo sunt, intelligendum est: sicut dicimus et malignam domum, propter malignos inhabitantes in ea. Secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gloria in saecula saeculorum, Amen. Quanto igferre, si quid operantur boni, quando et ipse Dei Filius in Evangelio non gloriam suam se quaerere dixit, neque voluntatem suam venisse fa
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationes legis cogebant: ceperant enĩ eis credere. tãquã paulus
apls ñ uera prȩdicass&: quod eoscircũcidi noluiss&: & ideo sicoe¬
pit: miror quod sic tamcito transferimim ab eo quiuos uocauit
ingloriam xp̃i in aliud euangelium: hocergo ex ordio. causae
quaestionem breuiter insinuauit: quamquã Ripsã salutationẽ
cũ dt̃ se apłm̃ non ab hominibus neque perhominẽ quod in nul¬
lu alia epistola dixisse inuenitur: satis ostendit & illos quitala
abipso epistolȩ uestibulo permittente dño & adiuuante studi¬
um nr̃mi sic consideranda & tractandu suscepim: : Paulus apls¬
nẽmittitur potest esse uerax: quia & ds̃ uerax potest perhominẽ
mittere: Quiergo neq ab hominibus neq per hominem sed per
dm̃ mitcitur : ab illo ueraxẽ qui&iã per hominẽ missos ueraces
facit Priores ergo apłi ueraces qui ñ ab hominibus sed ado per

Expanded text:
observationes Legis cogebant; coeperant enim eis credere, tanquam Paulus observationes Legis cogebant; coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos circumcidi noluisset. Et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc ergo exordio causae quaestionem breviter insinuavit. Quanquam et ipsa salutatione, cum dicit se apostolum, non ab hominibus, neque per hominem , quod in nulla alia epistola dixisse invenitur, satis ostendit, et illos qui talia ab ipso Epistolae vestibulo, permittente Domino et adjuvante studium nostrum, sic consideranda et tractanda suscepimus. 2. GALnem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hominem, sed per Deum mittitur, ab illo verax est, qui etiam per hominem missos veraces faci