comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ xp̃ibaptismate consecratus cuma decclesiam uenerit.
non est negandum sacram̃tũ ueritatis quo inbutus est: sed
a dicienda pietas unitatis aqua separatus est: Et sine
qua illud inesseilliposset. prodesse non posset. hoc fa¬
cimus. hoc amaiorib traditum accepimus. hoc in catho¬
lica ecclesia quaetoto orbediffunditur contra omnes fal¬
sitates nebulas custodimus Quidergo hinc a nobis ampli¬
us disputandum est quando ipse soluit breuiter questio¬
nẽ commemorando euangelica testimonia quib ꝓfec¬
to sicontentiosus eẽ nolletꝰ : et suum dampnaret errorem.
et baptismi cognosceret ueritatem Quiditaq opus est
omnia eius uerba retexere. quib argutae sibi uidegur di¬
cere et multa loquacitate uersare: ĩdeo apud se eẽ uerum
baptismum. quia et a nobis agnoscitur non negatur
Nam quisquis firmum et in doncusum tenuerit quod ue¬
rissima et in uio labilis reguba ueritatis ostendit. id inuno¬

Expanded text:
Christi baptismate consecratus, cum ad ecclesiam uenerit, Christi baptismate consecratus, cum ad ecclesiam uenerit, non est negandum sacramentum ueritatis quo inbutus est, sed adicienda pietas unitatis a qua separatus est et sine qua illud inesse illi posset, prodesse non posset. hoc facimus, hoc a maioribus traditum accepimus, hoc in catholica ecclesia, quae toto orbe diffunditur, contra omnes falsitatis nebulas custodimus. quid ergo hinc a nobis amplius disputandum est, quando ipse soluit breuiter quaestionem commemorando euangelica testimonia, quibus profecto, si contentiosus esse nollet, et suum damnaret errorem et baptismi cognosceret ueritatem? Quid itaque opus est omnia eius uerba retexere, quibus argute sibi uidetur dicere et multa loquacitate uersare ideo apud se esse uerum baptismum, quia et a nobis agnoscitur, non negatur? nam quisquis firmum et inconcussum tenuerit, quod uerissima et inuiolabilis regula ueritatis ostendit, id in uno
Abbreviated transcription (Latin):
quid contra eos diceremus ammonuit. Pro inde quod
sequitar exultans dicit: Solui breuiter questionem
ueresoluiteam sed pronobis quando quidem dicendo ip
indignis nonesse dissimiles causas baptizare : demonia
pellere. ceterasq: non dissimiles fecisseuistutes: quib: dicen¬
tib: innominetuo ista fecimus. dicturus est Nonnoui
uos. recedite ameoperarii iniquitatis. Manifestauit
tam uerum eẽ quod baptizant baptismo ihũxp̃i etiã
qui separatisunt abecclesia. quamuerum est qđ demonia
pellunt innomine ihũ xp̃i Sedeos utrumq nec aduitã
eternam ꝑducere. Nec abȩternissuppliciis uindicare
Acꝑhocquẽ ammodum siueniret adecclesiam quisquã
eorum aquib: expulit demonia illequẽuiderunt dis¬
cipuli separatum agrege ihuxp̃i pellere demonia in no¬
mineihũ xp̃i: Nequ̾ãquam uistus quae in illo facta fue¬
rat negaretur. Sed eiquoddeerat adderctur: Itaquis¬

Expanded text:
quid contra eos diceremus ammonuit. Proinde quod quid contra eos diceremus ammonuit. Proinde quod sequitur et exultans dicit: solui breuiter quaestionem, uere soluit eam sed pro nobis, quandoquidem dicendo in indignis non esse dissimiles causas baptizare, daemonia pellere ceterasque non dissimiles fecisse uirtutes, quibus dicentibus \'in nomine tuo ista fecimus\' dicturus est: non noui uos; recedite a me, operarii iniquitatis, manifestauit tam uerum esse, quod baptizant baptismo Iesu Christi etiam qui separati sunt ab ecclesia, quam uerum est, quod daemonia pellunt in nomine Iesu Christi, sed eos utrumque nec ad uitam aeternam perducere nec ab aeternis suppliciis uindicare. ac per hoc quemadmodum si ueniret ad ecclesiam quisquam eorum, a quibus expulit daemonia ille quem uiderunt discipuli separatum a grege Iesu Christi pellere daemonia in nomine Iesu Christi, nequaquam uirtus quae in illo facta fuerat negaretur, sed ei quod deerat adderetur, ita quis
Abbreviated transcription (Latin):
nis usq adlitus natant. Quidenim eis aliud dicet᷑
cuminuasa collectis bonis. illimali separati ꝑicientur.
nisi recedite amequi operamini iniquitatem Nec ta¬
m̃ in eis xp̃i sacram̃ta destruimus. cumueltales bapti¬
Tantes łtales baptizatos intra eadem retia unitatis ag¬
noscimus Ipsosquoq non arbitror tam ẽẽ inpudentes
ut audeant dicere: tammultis malis et sceleratis qui
in eorum pastessunt manifestis flagitiis et facinori¬
b ꝑditi et inquinati. hocest auaris: atq raptorib siue
truculentis feneratorib: siueruentis circum cellioni¬
b: dnm̃ non eẽdicturum . Recedite ame qui operam ini
iniquitatem. Et tamen sciunt. uident. tenent mul¬
tostales baptitare. multosatalib baptitari. Nec in eis
xpiuiolant sacramentum. etiam illiquib: displicent sce¬
lera illorum Non solum itaq: nihil contranos dixit.
cum hec euangelica testimonia ꝓtulit : uerum etiam nos

Expanded text:
nis usque ad litus natant. quid enim eis aliud dicetur, nis usque ad litus natant. quid enim eis aliud dicetur, cum in uasa collectis bonis illi mali separati proicientur, nisi: recedite a me qui operamini iniquitatem? nec tamen in eis Christi sacramenta destruimus, cum uel tales baptizantes uel tales baptizatos intra eadem retia unitatis agnoscimus. ipsos quoque non arbitror tam esse- inpudentes, ut audeant dicere tam multis malis et sceleratis, qui in eorum parte sunt manifestis flagitiis et facinoribus perditi et inquinati, hoc est auaris atque raptoribus siue truculentis faeneratoribus siue cruentis circumcellionibus, dominum non esse dicturum: recedite a mequi operamini iniquitatem, et tamen sciunt uident tenent multos tales baptizare, multos a talibus baptizari, nec in eis Christi uiolant sacramentum etiam illi, quibus displicent scelera illorum. non solum itaque nihil contra nos dixit, cum haec euangelica testimonia protulit, uerum etiam nos
Abbreviated transcription (Latin):
atraditorib haberentur. quae in nomine patris et
filii et spusscĩ ritu euangelico cęlebrantur F Hic
gis datur: Quurnonergo dicit non ẽe etiam nom̃
xpi quod sacrilegis dicitur quodomnino ron
ausus est dicere : ait enim Perdidisse igitur fal¬
sam opus non dubium est: quitam etsin nõmine ihũ
ap̃i Sacrilegitam ausisunt operari nalamet su or
ihuxp̃ro Sicut ergo nihil prodest sacrilegis ꝗd ope¬
rantur in nomine ihuxp̃i. Sic nihil ꝓdest hereticis
dum. non negandum et destruendum est netantis donis
Netantis donis
dĩ fiat in iuria: cumsa crilegorum eisdem bonis male uten¬
tium corrigitur uita: Illedicit sacrilegis dicturũ
dñm. Recedite a me omnes qui opera mini iniquitatem.
qui extra ecclesiam baptizant ł dęmonia eiciunt. ł ali¬
quas uistutes in nomine ihũ xp̃i operantur . Nosautem
dicimus immo ipsaueritas dicit. omnib hoc dm̃ eẽdic
turum. qui intra ipsaunitatis retia malipisces cũbo¬

Expanded text:
a traditoribus haberentur, quae in nomine patris et a traditoribus haberentur, quae in nomine patris et filii et spiritus sancti ritu euangelico celebrantur? hic gis datur. cur non ergo dicit non esse etiam nomen Christi, quod a sacrilegis dicitur? quod omnino non ausus est dicere. ait enim: perdidisse igitur falsum opus non dubium est, qui tametsi in nomine Iesu Christi, sacrilegi tamen ausi sunt operariicut ergo nihil prodest sacrilegis, quod operantur in nomine Jesu Christi; sic nihil prodest haereticis,dum, non negandum et destruendum est; ne tantis donis ne tantis donis dei fiat iniuria, cum sacrilegorum eisdem bonis male utentium corrigitur uita. Ille dicit sacrilegis dicturum dominum: recedite a me qui operamini iniquitatem, qui extra ecclesiam baptizant uel daemonia eiciunt uel aliquas uirtutes in nomine Iesu Christi operantur; nos autem dicimus, immo ipsa ueritas dicit omnibus hoc dominum esse dicturum, etiam qui intra ipsa unitatis retia mali pisces cum bo
Abbreviated transcription (Latin):
quimecum non colligit spargit.
tam̃ cum ẽi discipuli dixissent quendam̃ se in uenirie
qui in nominceius de monia eiceret etphibuisset
qui acum eis dñm non sequebatur : ad hoc respondit
Nolite phibere. Nemo enim uistutes facit in nomi¬
nemeo. et potest mala loquidemẽ hoc dominicum
exemplum. sequentes etiam nos ꝓuiribusnr̃s baptis¬
mi ueritatem: et quicquid aliud uerũ heretici te¬
nent Negare non possumus: inꝓbare acdestruere
non audemus Ipsorum autẽ iniquitatem. quacum
xp̃o non colligunt Sed spargunt merito detestamir:
et inuiolata quaeineis est ueritate dampnamus.
ł quantum sinimur emendamus Respiciat er¬
go istequo errore dixerit. quod sequutus adiunxit
Uelint nolint ꝓ indetraditores sacrilegis sacram̃tis.
xp̃mmagis offendunt: Alia est quipp̃e temeritas.
ctut cum̃q tolerabilis. qđ traditores dicit homines
quos ec̃ non ꝓbat Illud autem quis ferat. qđ sacrile¬
ga dicit sacram̃ta xp̃i. etiam siuere sicut calumniatir

Expanded text:
qui mecum non colligit spargit, tamen cum ei discipuli dixissent quendam se inuenisse, qui in nomine eius daemonia eiceret, et prohibuisse, quia cum eis dominum non sequebatur, ad hoc respondit: nolite pr ohibere; nemo enim uirtutes facit in nommeo et potest male exemplum sequentes etiam nos pro uiribus nostris baptismi ueritatem et quidquid aliud uerum haeretici tenent negare non possumus, inprobare ac destruere non audemus, ipsorum autem iniquitatem, qua cum Christo non colligunt sed spargunt, merito detestamur et inuiolata quae in eis est ueritate damnamus uel quantum sinimur emendamus. Perspiciat ergo iste, quo errore dixerit quod secutus adiunxit: uelint nolint, proinde traditores sacrilegis sacramentis Christum magis offendunt. alia est quippe temeritas sed utcumque tolerabilis, quod traditores dicit homines quos esse non probat; illud autem quis ferat, quod sacrilega dicit sacramenta Christi, etiamsi uere, sicut calumniatur,
Abbreviated transcription (Latin):
aduersabitur: quod si fuero iustus osmeũ impie loquetur
Hocest enim simeiustũ dixero contraiudiciũ eius. ubi ꝑ fecta illa
iustitiȩ regula meconuincit in iustũ. profecto impieloquetur
uel potius dãnationẽ carnalis generationis ostendens exorigi¬
nalis transgressione peccati. cũ depeccatissuis ageret. uelut
corum causas reddens dixit Hominem natũ ex muliere paruiẽe
temporis. et plenũ iracundia. Qua iracundia pisiqua sunt
om̃s sicut dicit apostolus naturaliter hocest originaliter irae
filii : qm̃ filii sunt concupiscentia carnis et sȩculi. Ad ipsã iram
ptinere etiã mostem hominis et sequent̃ ostendens. Cumenim
dixisset paruieẽ tem̃poris etplenũ irãcundia. ad diditetiam

Expanded text:
aduersabitur? quodsi fuero iustus, os meum impie loquetur; hoc est enim: \'si me iustum dixero contra iudicium eius, ubi perfecta illa iustitiae regula me conuincit iniustum, profecto impie loqueturr\'. Fragilitatem quoque ipsam uel potius damnationem carnalis generationis ostendens ex originalis transgressione peccati, cum de peccatis suis ageret, uelut eorum causas reddens dixit hominem natum ex muliere parui esse temporis et plenum iracundia. qua iracundia, nisi qua sunt omnes, sicut dicit apostolus, naturaliter, hoc est originaliter, irae filii, quoniam filii sunt concupiscentiae carnis et saeculi ? ad ipsam iram pertinere etiam mortem hominis consequenter ostendit. cum enim dixisset: parui est temporis et plenus iracundia, addidit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt: quouitiolex diest deleta decordibus. Acꝑhocuitio
sanato cũ illuc scribitur. fint quaelegis sunt Naturaliter.
Non quod ꝑnaturam negata sit gratia. sed potius ꝑgratiã repa¬
ratanatura. Perunum quippehominem peccatũ intrauit
inmundũ. et ꝑpeccatum mors. et ita in omnes homines ꝑtran¬
sut in quoom̃s peccauerunt. Etideo quia non est distinctio.
egent gloriadi: iustificatigratis. ꝑgratiam ipsius. Quagratia
interiore homine renouato. iustitia scribitur .: quam culpa
deleuerat: Et haecmisericordia suꝑgenus humanum. per
gis sunt faciunt. Nondũ sunt habendi innumero eorum quos
Xp̃i iustificat gratia. sedineorũ potius quorum &iã impiorũ
Necdm̃ uerũ ueraciter iusteq colentium: quaedam tam̃ facta
uellegimus. uel nouimus. uel audimus. quae secundũ iustitiȩ
regulam ponsolũ uituperare Non possumus. uerũ etiã merĩ¬
to recteq laudamus. Quanquam sidiscutiantur quofinefi¬
ant urx inueniuntur quaeiustitiae debitam laudem defensi

Expanded text:
ciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura. per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i 11 quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, quam culpa deleuerat, et haec misericordia super genus humanum per Igis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, quos Christi iustificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec deum uerum ueraciter iusteque colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensi
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc filii sȩculi sumus. Per hocenim et peccare adhucpossu¬
mus Ita fit ut etquinatus est ex dõ non peccet. et sidixerimus
quia peccatũ non habemus nos ipsos decipimus. et ueritas non sit

Expanded text:
adhuc filii saeculi sumus; per hoc enim et peccare adhuc possumus. ita fit ut et qui natus est ex deo non peccet et, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus et ueritas non sit
Abbreviated transcription (Latin):
moriturum : uttota poenitus uetustate consũpta. aut nullalex inmem¬
briscius repugnet legimentis : dm̃q ubiq p̃sentem. ita cognoscat. sic̃ scĩ
postea cognituris : Quis demens audeat affirmare ñ posse: Sed quare
non est apuddm̃. It scioqd suꝑbis resifait. humilib autẽdatgratiã: Et scio
qđ illicui÷ neex tolleretur datuserat stimulus carnis angelus satane
quieũ colafizaret. Semel et iterũ et testio de p̃canti dictũe suffic tibi gratia
fundo iudiciorũdi. uicuiã iustorũ omneos obstruatur ininaboito et pro
aperiatur nisi in laudemdĩ. Hoc autẽ aliquid quispossit scrutari
quis inuestigare:: quis nosse tã sunt inscrut abilia iudiciacius. et in¬
uestigabiles uiaccius : Quisenim cognouit sensũdñi. autquis consilia¬
rius illi fuit autquis prior dedit illi. et retribu&ur er qñ me x
ipso et per ipsum et in ipso omnia. ipsigloria insaecula saeculorũ

Expanded text:
moriturum, ut tota penitus uetustate consumpta nulla lex in memmoriturum, ut tota penitus uetustate consumpta nulla lex in membris eius repugnet legi mentis deumque ubique praesentem ita cognoscat, sicut sancti postea cognituri sunt, quis demens audeat adfirmare non posse? sed quare non est apud deum; et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est: sufficit tibi gfundo iudiciorum dei, ut etiam iustorum omne os obstruatur in laude sua et non aperiatur nisi in laudem dei. hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis uestigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in sa
Abbreviated transcription (Latin):
laborantibus : ptam sit et quod petentib largiter adiciat. ẽt confitentib
clement gnoscat. Sed inueniant istisi poss aliquẽ subhonore corrup¬
to iis huius uiuentẽ : cui iã non habeat ds̃ quo d ignoscat. Nisi tam̃ eum
fateantur. x doctrina legisdatũ. sed&iam in fusospũgratiȩ ut taliscẽt
adiutũ. Noncuius cemodi peccaticrim̃. sedipsius impietati s incur¬
rent Sanequã quãtalem. sitestimonia illa diuina conpetent accipiant
prorsus inuenire ñ possunt. Nullo modotam dicendũ do de cẽ possibi¬
litatem qua uoluntas si cadiuuetur humana ut ñ solũ iuftitiaista qua
exfideest omniex paste modo ꝑficiatur in homine : uerũetiã illa
secundũ quã postca in aeternũ in ipsaeius contẽplatione uiuendumest
Qtando quidem sinunc uelit in quo quã &iã hoccorruptibile inducere
corruptione : atq hic int̃ homines morituras. eũ iubere uiu inime

Expanded text:
laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter adiciat et quod confitentibus laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter adiciat et quod confitentibus clementer ignoscat. Sed inueniant isti, si possunt, aliquem sub onere corruptionis huius uiuentem, cui iam non habeat quod ignoscat: nisi tamen eum fateantur non doctrina legis data, sed etiam infuso spiritu gratiae, ut talis esset, adiutum, non cuiuscemodi peccati crimen, sed ipsius impietatis incurrent. sane quamquam talem, si testimonia illa diuina conpetenter accipiant, prorsus inuenire non possunt, nullo modo tamen dicendum est deo deesse possibilitatem, qua uoluntas sic adiuuetur humana, ut non solum iustitia ista, quae ex fide est, omni ex parte modo perficiatur in homine, uerum etiam illa, secundum quam postea in aeternum in ipsa eius contemplatione uiuendum est. quando quidem si nunc uelit in quoquam etiam hoc corruptibile induere incorruptionem atque hic inter homines morituros eum iubere uiuere minime
Abbreviated transcription (Latin):
Noniustificabitur in conspectutuo omnis uiuefs : Itillud: Sidixeri¬
mus quia peccatũ n habemus. Nipsos decipimus etueritas in nob nonest
Et illud Quia nest homo quin peccabit. Etillud Quianonẽ iustus
interra. qui faciet bonũ ecñpeccabit: Vtrũq enim hoctestimonaui de
preritodet uam sca scriptura cõmemorat. Sed qnm hȩc falsa cẽ Non
possunt. illud c̃ẽ consequensuideo : ut qualem libet uelquantã libet
in hacuita potuerimus definire iustitiam : pullus in easit hominum
quinullũ habeat omnino peccatum: Omniq hominisit Necessariũ
dare ut detur illi : dimittere ut dimittatur illi. Etsi quidhabet iustitiȩ.
ude suo sibicẽ p̃sumere. sed de gratia iustificantisdĩ Et adhuctameꝵ
abillo esurire et sitire iustitiã qui est panis uiuus. et apud quẽfonsuitȩ
Quisicoperatur iustificationem inscĩs suis. in huius uitȩ tẽptatiorie

Expanded text:
non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens ? et illud: si dixerinon iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens ? et illud: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est ? et illud: quia non est homo qui non peccabit? et illud: quia non est iustus in terra qui faciet bonum et non peccabit utrumque enim hoc testimonium non de haec sententiam sancta scriptura commemorat? sed quoniam haec falsa esse non possunt, illud esse consequens uideo, ut qualemlibet uel quantamlibet in hac uita potuerimus definire iustitiam, nullus in ea sit hominum qui nullum habeat omnino peccatum omnique homini sit necessarium dare ut detur illi, dimittere ut dimittatur illi et. si quid habet iustitia?, non de suo sibi esse praesumere, sed de gratia iustificantis dei et adhuc tamen ab illo esurire et sitire iustitiam, qui est panis uiuus et apud quem fons uitae, qui sic operatur iustificationem in sanctis suis in huius uitae temptatione
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil amplius quaerere quã mea ꝑfectione ꝑsistere: a distã hoc qd ait iN
operehabere . et illius ꝑfectionẽ promercede sperare. Vt ꝑ illã iustus
sine fineuiuat inspeciem quam inista desiderauit: ꝑhancautẽ iustus uiuat
ex fide in qua illam cesto fine desiderãt. Hisconstitutis. peccatuerit ex fi¬
deuiuentis: aliquando alicui delectationi in licite consentire. Nontantii
in illis horrendis facinorib et flagitiis ꝑ petrandis: uerũ &iã in leuioribus
Vtuel aurem alicui uoci quae audienda nesset. uellingũa alicui quaedicen¬
lanoneet accõmodet: uel in ipsocorde aliquidita cogit& ut mallet licitũ
quodmale delectẽt : et ꝑ p̃ceptum scitur inlicitũ. Itiã ista quippe consen¬
oest adpeccatum: quaeutiq fieret Nisi poena terreret.
dimittimus debitorib nr̃is. falsũq eẽ conuincunt quod scriptum est.

Expanded text:
nihil amplius quaerere quam in ea perfectione persistere, ad istam hoc quod agit in nihil amplius quaerere quam in ea perfectione persistere, ad istam hoc quod agit in opere habere et illius perfectionem pro mercede sperare, ut per illam iustus sine fine uiuat in sperare, quam in ista desiderauit, per hanc autem iustus uiuat ex fide, in qua illam certo fine desiderat. his constitutis peccatum erit ex fide uiuentis aliquando alicui delectationi inlicitae consentire non tantum in illis horrendis facinoribus et flagitiis perpetrandis, uerum etiam in istis leuioribus, ut uel aurem alicui uoci, quae audienda non esset. uel linguam alicui, quae dicenda non essct. accommodet uel in ipso corde aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat et per praeceptum scitur inlicitum; etiam ista quippe consensio est ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret. dimittimus debitoribus nostr i s? falsumque esse conuincunt, quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
longeminus ametdm. qua cũ potestamare conspectũ. Nihiltam caproqualis
in licitum sicut &iam in his quaeadiacent sensibus corporis. potest oculus
Nullis tenebris delectari: quãuis non potest in fulgentissima lucedefigi
Verũ ecce iam talem constituamus animã humanã in hoccorruptibili
corpore. quae et sindũ illa suꝑeminentis sima ꝑfectione caritatis di om̃s mo¬
tus terrenelibidinis absorbuerit atq consũpserit : attam̃ in istaminore
iustitia ad inlicitũ aliquido perandum: eidem libidini pulla inclinatione
consentiat. Vta dilla uita iam in mostalẽ ꝑtincat. diligis dñim dm̃tuum¬
ex totocordetuo et extota animatua: et ex tota uistutetua adhancautem
Non regnet peccatũ inuro mortali corpore adoboediendum desiderii seius
Ad illã p̃concupisces: a distã post concupiscentias tuas non eas. Adillam

Expanded text:
longe minus amet deum quam eum potest amare conspectum, nihil tamen appetere longe minus amet deum quam eum potest amare conspectum, nihil tamen appetere inlicitum. sicut etiam in his quae adiacent sensibus corporis potest oculus nullis tenebris delectari, quamuis non possit in fulgentissima luce defigi. uerum ecce iam talem constituamus animam humanam in hoc corruptibili corpore, quae etsi nondum illa supereminentissima perfectione caritatis dei omnes motus terrenae libidinis absorbuerit atque consumpserit, tamen in ista minore iustitia ad inlieitum aliquid operandum eidem libidini nulla inclinatione consentiat, ut ad illam uitam iam inmortalem pertineat: diliges dominum deum tuumextoto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota uirtute tua, ad hanc autem: non regnet peccatum in uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius, ad illam: non concupisces, ad istam: post concupiscentias tuas non eas, ad illam
Abbreviated transcription (Latin):
toto corde ete x tõtam̃te : cui est deproximodiligendo alterũ consequens
in illauita implebimus cũuidebimus faciead faciẽ: Sedideo nob hac&iã
Nunc p̃ceptuẽ . ut am moneremur quid fide exposcere : quo spem p̃mitter
et obliuiscendo quaeretrosunt. in quae anteriora nosex tendere debeamꝰ
Aeꝑhoc quantũ mihiuidetur in eaquaeꝑ ficienda est iustitia. multũ in
hacuita illeprõ fic̃it. qui qua longesit a perfectione iustitiae ꝓficiendo
cognouit: Sed sidici potest quaedam iustitiaminor. huicuitȩ cõpetens:
qua iustus ex fideuiuit quãuis peregrinus ad no : etideo ꝑfidem ambu¬
lans nondum ꝑspeciem : Ñ absurde dicitur &iã adistã ꝑtinere Nepecc&
Neq̃ eni sicẽnondũ potest tantadilectiodĩ. quanta illi cognitioni plene
ꝑfecteq: debetur iamculpe deputandũest: Uiud estenim tota nondũe x̃se¬
quicaritatẽ. aliudullam sequicupidit. Qua obremdebet homo quaus

Expanded text:
tota anima et ex tota mente, cui est de proximo diligendo alterum consequens, in illa uita inplebimus, cum uidebimus faeie ad faciem. sed ideo nobis hoc etiam nunc praeceptum est, ut admoneremur, quid fide exposcere, quo spem praemittere et obliuiscendo quae retro sunt in quae anteriora nus extendere debeamus. ac per hoc, quantum mihi uidetur, in ea quae perficienda est iustitia multum in hac uita ille profecit, qui quam longe sit a perfectione iustitiae proficiendo cognouit. Sed si dici potest quaedam iustitia minor huic uitae conpetens, qua iustus ex fide uiuit, quamuis peregrinus a domino et ideo per fidem ambulans, nondum per speciem, non absurde dicitur etiam ad istam pertinere ne peccet. neque enim si esse nondum potest tanta dilectio dei. quanta illi cognitioni plenae perfectaeque debetur, iam culpae deputandum est. aliud est enim totam nondum adsequi caritatem, aliud nullam sequi cupiditatem. quamobrem debet homo, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
niuiuendũ: non iustificat ipsa cognitio. qui suã uolentes consti
non excluditur illagloriatio: et lex fidei ꝑquã excluditur. quo in t̃
sed ifferunt. operep̃tium ẽ considerare. sitam̃ ualemus aduestere
atq discernere. Recte enim quisq: dixerit legẽoperum eẽ in iu¬
da ismo: legem autẽfidei inxpianismo ꝓpterea quia circumcisio
ceteraq operatalia legissunt. quae xp̃iana iam disciplina non
seruat. Sed quantũ fallat ista discretio. iam diuquidem est ut
molimur ostendere : et acutis addinoscendumtibiq potissimum
actalib fortasse iã ostendimus. Uerumtam̃ qnm̃ resmagna est.
ũincongruent̃ in ea manifestandaplurib etiã atq etiã testimoniis
inmoramur Ipsamenim dicit legẽ exqua nemo iustificatur. quã
dicit subintrasse ut abundar& delictum. quã tam̃ nequisquã ob
hoc imperitus argueret. et sacrilegus accusaret defendit eã dicens
Ouidergo dicemus. lexpeccatũ ẽ absit. Sed peccatũ ñ cognoui ni¬

Expanded text:
ni uiuendum, non iustificat ipsa cognitio, quia suam iustitiam uolennon excluditur illa gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismo, legem autem fidei in Christianismo, propterea quia circumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista discretio, iam diu quidem est ut molimur ostendere et acutis ad dinoseendum tibique potissimum ac talibus fortasse iam ostendimus; uerum tamen, quoniam res magna est, non incongruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis inmoramur. ipsam enim dicit legem, ex qua nemo iustificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum, quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, defendit eam dicens: uid ergo dicemus? lex peccatum est? absit. sed peccatum non cognoui ni
Abbreviated transcription (Latin):
naretur : confessione peccati ueniã meruit. respondente prophe¬
ta quodẽi flagitium facinusq remissum sit. et tam̃ consecuta suN
quaed s̃ fuerat cõminatus. ut sic humiliaretur a filio. Quare
et hic nondicitur. sids̃ propt̃ peccatũ illud fuerat cõminatus.
curdimisso peccato quoderat minatus impleuit: pisiquia
rectissime sidictũ fuerit respondebitur. Remissionem illam
peccati factam. Nehomo a ꝑcipiendauita impediretur aeterna.
sub secutũ uero illius cõminationis effectum. ut pictas hominis
in illa humilitate exerceretur atq probaretur: Sic& mostẽ
corporis. et prop̃ter peccatũ ds̃ homini inflixit: et post pecca

Expanded text:
naretur, confessione peccati veniam meruit, respondente propheta quod ei flagitium facinusque remissum sit : et tamen consecuta sunt quae Deus fuerat comminatus, ut sic humiliaretur a filio. Quare et hic non dicitur, Si Deus propter peccatum illud fuerat comminatus, cur dimisso peccato quod erat minatus implevit? nisi quia rectissime, si dictum fuerit, respondebitur remissionem illam peccati factam, ne homo a percipienda vita impediretur aeterna; subsecutum vero illius comminationis effectum, ut pietas hominis in illa humilitate exerceretur atque probaretur. Sic et mortem corporis et propter peccatum Deus homini inflixit, et post pecca
Abbreviated transcription (Latin):
et propterea indomouiri irł. in quodolus non est pasticipes sunt
testamenti noui: quiadatds̃ leges inmentẽ corum etincordibus
ipsorum scriptas digito suo spũscõ. quodibi diffunditur caritas
quaelegis est plenitudo. Necmoueat quod naturaliter eos dixit.
quaelegissunt facere. Nonspudĩ nonfide nongratia. Hocenĩ
agit sp̃s gratiȩ. ut imaginemdĩ inquanaturalit᷑ factisumus
instauret in nobis. Uitium quippe contranaturam est. quod
utiq sanat gratia. propt̃ quã dõ dicitur. Miscreremei sana an
mãmeam qñm peccauitibi. Proinde naturalit̃ homines
quaelegissunt faciunt. quienim hoc non faciunt uitiosenon fa

Expanded text:
et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus eorum scribit eas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo
Abbreviated transcription (Latin):
habere non intabulis sed incordib scriptam.hocest in intimo
affectu. iustitiã legis amplecti. ubi fides ꝑdilectionem operat᷑
quiaex fideiustificat gentesds̃. Quod scriptura pracuidens
rent fideles gentes. filii abraham in seminȩ abrahȩ quod est xp̃s.
sectantes eius fidem. quinon accepta in tabulis lege. Nondũq ha¬
bens ipsam circumcisionem. credidit dõ et deputatum est illia diusti¬
tiam. Acsictaleerit hocquod de eius modigentibus. Dixit apłs
quodopus legis habeant scriptum in cordib suis. qualcest illud
adcorinthios. Non intabulis lapideis sed intabulis cordiscarna¬
libus. Itaenim fiunt dedomoirł. cũ p̃putiũ eorum in circumcisi¬
onedeputatur: eoquodiustitiã legis non p̃tic sionecarnis ostenduNͭ.
sed cordiscaritate custodiunt: Om̃ si p̃putium iustitias legis
custodiat. Nonnep̃putium eius inquit incircumcisione deputabit᷑

Expanded text:
habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens rent fideles gentes filii Abrahae in semine Abrahae, quod est Christus, sectantes eius fidem, qui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circumcisionem credidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnalibus. ita enim fiunt de domo Israhel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, co quod iustitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis caritate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur?
Abbreviated transcription (Latin):
tur. acsidiceretur iustihabebuntur. iustideputabuntur
Sicut dictũ est dequodam. Illeautẽ uolens iustificare id est ut ius¬
tus haberetur et deputaretur. Vnde aliter dicimus. dsscĩ ficat
scõs suos. aliter autem scĩ ficetur nomentuum. Illud ideo quia
Siergo gentes cõmemorans Naturaliter quaelegissunt facien¬
tes et scriptũ habentes opus legis incordibus. illos intellegi
uoluit quicredunt in xp̃m. quia non sicut iudei p̃missa sibilege
ueniunt ad fidem: Nonest cureos conemur discernere abhisqui¬
busdñs ꝑ prophetam promittens testam̃tũ nouudixit legessuas
sescripturũ incordib corum. quia etipsi ꝑ insestionem quã oleas¬
tro prestitã dicit. ad eandemoleam. hocest ad eundẽdĩ populum
ꝑtinent. Potiusq concordat prophetico &iam hoc apostolicũ
testimonium. ut hocsit ꝑtinerẽ ad testam̃tum nouum. Legemdĩ

Expanded text:
tur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', tur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per prophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei
Abbreviated transcription (Latin):
aliud iustificati. quam iusti factiabillo. scilicet qui iustificat im¬
pium: ut ex impio fiat iustus : Sienim italoqueremur. ut dice¬
remus homines liberabuntur. hocutiq intellegeretur eis qui iã
homines essent accedere liberationem. Si autem diceremus homi¬
nes creabuntur. Nonutiq: intellegeretur eos creariquierant. sed
ipsa creationehomines fieri. Ita sidictum eẽt factores legis hono¬
rabuntur. rectenon accȩperemus. nisi honorẽ illis quiiam essef
factores legis accedere. Cumuero dictumest factores legis iustifi¬
cabuntur. quid aliud dictũ est quam iustific̾
enim legis utiq iustisunt. ac ꝓhoc tantundem est acsidiceretur.
factores legis creabuntur. Nonquierant sedut sint. Vt sic intel¬
legerent etiam iudȩi legis auditores indigere segratia iustifica¬
toris: ut possinteẽ factores. Autceste itadictũẽ iustificabun¬

Expanded text:
aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat imaliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui iam homines erant, sed ipsa creatione homines fieri. ita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud dictum est quam \'iusti iustificabuntur\' ? factores enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabun
Abbreviated transcription (Latin):
exgentibus crediderit: salutem ineuangelio pariter habebit
Non enimest distinctio. sicut posteadicit. Omnes enim peccauer
etegent glorian di. iustificatigratis. ꝑ gratiam ipsius. Vnide
autem factorẽ: legis grecum iustificari diceret sinegratia salua¬
toris : neq enim contraseipsum diceret quodait. factores legis
iustificabuntur : tamquam ꝑopera Non ꝑgratiã iustificentur:
cumdicat gratis iustificari hominem ꝑfidem. sincoperib legis
Nihił aliud uelit intelligi in eoquod dicit gratis. pisiquia iustifi¬
cationem. opera non p̃cedunt. Aꝑtequippe alibidicit. Sigratia
Noñ exoperibus. Aio quingratia. iamnonest gratia. Sed sic
intellegendũ est factores legis iustificabuntur. ut sciamus eos¬
aliter nonẽe factores legis nisi iustificentur: ut non iusti ficatio
factorib accedat: sedut factores iustificatio p̃cedat Quid estenĩ

Expanded text:
ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait: factores legis iustificabuntur, tamquam per opera, non per gratiam iustificentur, cum dicat gratis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabuntur, ut sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt faciunt. et ceter quaeiam supra commemoraui. Proinde
Non uid&uralios hic significasse sub Nominegentium. qua eos
quos pomine greci supra significabat cũ diceret iudeo primum
et greco. Porrosieuangelium uirtus dĩest in salutem omnicredenti
iudeo primum et greco : etira et indignatio. et tribulatio etangustia
in omnẽ animam hominis operantis malum iudei primũ et greci:
gloria autem et honor et pax omnioperantibonũ iudeo primũ
et greco: Isteautẽgrecus Nominegentium significatus est. Natura¬
liter quaelegissunt facientium. et quaescriptum habent opus legis
incordib suis. profecto ad euangeliũ ꝑtinent gentes. quib. lex in
cordibus scriptaest. Eis quippe credentib uir tusdiest insalutẽ
Quib autemgentib: beneo perantibus. gloriã ethonorem pacẽq
promitteret: ex traeuangelii gratiam constitutis: Quiaenim
ꝑsonarum acceptio nonest apuddm. et ponauditores legis sed fac¬
tores iustificantur. Ideo siue iudeus siue grecus. hocest quilibet

Expanded text:
sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic signiquos nomine Graeci supra significabat, cum diceret, Judaeo primum et Graeco. Porro si Evangelium virtus Dei est in salutem omni credenti, Judaeo primum et Graeco; et ira et indignatio et tribulatio et angustia in omnes animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci; gloria autem et honor pax omni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
consectans. Haecergo sola distantia est. quia ipsũ non concupisces.
etceteramandataeius scã etbona sibi tribuebant: quaeut possit homo

Expanded text:
\'consectans\'. haec ergo sola distantia est, quia ipsum non concupisces et cetera mandata sancta et iusta sibi tribuebant. quae ut possit homo
Abbreviated transcription (Latin):
in salute omni credenti iudeo primũ et greco. Iustitia enĩdĩ
ineo reuelatur ex fide infidem. Sicut scriptũ ẽ. Iustus autem
ex fideuiuit: Haec est iustitiadĩquae intestam̃to uetere uelata
in nouo reuelatur: Quaeideo iustitia dĩdicitur. qđ in pestiendo
eã. iustos facit. Sicuthi ẽ salus. quasaluos facit. ethec est fides
exqua et inquã reuelatur Ex fidescilic& annuntiantium.
infidem oboedientiũ. Qua fideihũ xp̃i. id est quam nobis contulit
xp̃s. credimus ex dõ nobis eẽ pleniusq futurũ eẽqđ iuste uiuimus
Vnde illi eapietate quasoluscolendusẽ. gratiasagimus. Nec in¬
merito apostolus ex hoc. asticulũ conuestit adeos eũ de testatione cõ

Expanded text:
imum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est: iustus autem ex fide uiuit. haec est iustitia dei, quae in testamento uetere uelata in nouo reuelatur; quae ideo iustitia dei dicitur, quod inpertiendo eam iustos facit, sicut domini est salus, qua saluos facit. et haec est fides, ex qua et in quam reuelatur, ex fide scilicet annuntiantium in fidem oboedientium. qua fide Iesu Christi, id est quam nobis contulit Christus, credimus ex deo nobis esse pleniusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione c
Abbreviated transcription (Latin):
b: mihiuisussum. Non quidem hominib: omniũ occurrisse
inhaccausa motib: animorum. quodame łaquoquã utrũ
fieripossit ignoro. immofieri Non posse non dubito. Sȩd
tam̃ egisse aliquid quoddehis reb: amaiorib: tradita fidei defenso¬
res. Contra nouitates eorum qualit̃ sentiunt: Non inermes
usq quaq consisterent: Verum post paucissimos dies legipela¬
gii quedam scripta sc̃iuiri ut audio. et non paruo ꝓuectu xp̃iani.
quac in pauli a postoli epistola expositiones breuissimas contine¬
rent: Atq ibi comperi cumadillum ueniss& locum ubidicit
apłs punũ hominẽ peccatum intrasse inmundũ. etꝑ peccatum
mostem. atq: ita in omnes homines ꝑtransisse. quandã eorũ argu¬
m̃tationem Quinegant paruulos peccatum originale gestare
Quam fateor in illis tam longis uolum inib: meis non refelli: quia
inm̃tẽ mihi omnino nonuenerat. quem quã posse talia cogita re
ueldicere: Quapropt̃ qmilli operi quo iãcesto fine concluseram.

Expanded text:
 mihi uisus sum non quidem omnibus omnium occurrisse in hac causa motibus animorum, quod uel a me uel a quoquam utrum fieri possit ignoro, immo fieri non posse non dubito, sed tamen egisse aliquid, quo de his rebus a maioribus traditae fidei defensores contra nouitates eorum qui aliter sentiunt non inermes usquequaque consisterent. uerum post paucissimos dies legi Pelagii quaedam scripta, sancti uiri, ut audio, et non paruo prouectu Christiani, quae in Pauli apostoli epistolas expositiones breuissimas continerent, atque ibi conperi, cum ad illum uenisset locum, ubi dicit apostolus per unum hominem peccatum intrasse in mundum et per peccatum mortem atque ita in omnes homines pertransisse, quandam eorum argumentationem qui negant paruulos peccatum originale gestare, quam, fateor, in illis tam longis uoluminibus meis non refelli, quia in mentem mihi omnino non uenerat quemquam posse talia cogitare uel dicere. quapropter quoniam illi operi, quod iam certo fine concluseram,
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. adido latrie dedecus defluxerunt: Vnde idem a postolus
in eadẽ epistola inquauehemens defensor est gratiae. cum sedix isset
grecis acbarbaris sapientib et insipientib debitorem: et ideo qđ
adipsum ꝑtineret promtũ eẽ. et hisquirome essent euangeliz are

Expanded text:
viri ad idololatriae dedecus defluxerunt. Unde idem apoviri ad idololatriae dedecus defluxerunt. Unde idem apoin eadem epistola, in qua uehemens defensor est gratiae. cum se dixisset esse Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitorem et ideo quod ad ipsum pertineret, promptum esse et his qui Romae essent euangelizare
Abbreviated transcription (Latin):
Pietatẽdico. quã greci IHTOSTBIAM uocant Ipsaquippe cõm̃¬
da ta est cumdictũ ẽ. hominiqđ in libro ioblegitur: Eccepietas est sa¬
pientia. Theo sebia Porrosiaduerbi originem latinae expressa in¬
t̃ptaretur. dicultus dicipoterat: qui in hoc maximae constitutus ẽ. ut
anima ei non sit ingrata. Vndeet in ipso uerissimo et singulari sa¬
crifitio. dnõdõ nio a geregratias ad monemur Frit autẽ in gratũ siqđ
illiex dõest sibi tribuerit. Praecipueq iustitiã cuius operib ueluti
ppriis etuelut a semetipsa sibimet pastis nuulgarit̃ tamquã exdiuitiis:
aut membrorũ forma. auteloquentia. ceterisq siue externis : Siue
corporis siue animi bonis. quachabere etiã scelerati solent: Sedtam¬
quã dehis quaȩꝓpriȩsunt bona bonorũ quasi sapient̃ inflatur
Quouitio repulsi adiuine stabilitate substantia. etiã magniquidã

Expanded text:
pietatem dico quam Graeci Θεοσέβειαν vocant: ipsa quippe commepietatem dico quam Graeci Θεοσέβειαν vocant: ipsa quippe commendata est, cum dictum est homini, quod in libro Job legitur, Ecce pietas est sapientia . Θεοσέβεια porro si ad verbi originem latine expressam interpretaretur, Dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata. Unde et in ipso verissimo et singulari sacrificio, Domino Deo nostro agere gratias admonemur. Erit autem ingrata, si quod illi ex Deo est, sibi tribuerit, praecipueque justitiam, cujus operibus velut propriis et velut a semetipsa sibimet partis, non vulgariter tanquam ex divitiis aut membrorum forma aut eloquentia, caeterisque, sive externis sive internis, sive corporis sive animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tanquam de iis quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. Quo vitio repulsi a divinae stabilitate substantiae, etiam magni quidam
Abbreviated transcription (Latin):
diuina gratia subueniri. Idȩo dicit. Vbiest ergo gloriatua y
exclusaest. ꝑquamlegem: factorũ non. Sed plegem fidei
Siue gloriationẽ dixerĩt laudabilẽquae indño ẽ. eamq exclusa
idest non ut abscederet pulsam. Sedut emineret expressam: unde
& exclusores dicuntur quidã astifices argentarii. Hinc est et
illud in psalmis: ut excludantur hi qui ꝓbati sunt argento . Vt
emineant quiꝓbatisunt eloquiamĩ. Nã ẽtalibi dicitur ꝑ loquia
dnĩ eloquia casta argentum igne examinatũ. Siuegloriatione
uitiosã desuꝑbia uenientẽ commemorare uoluerit. eorũ scilic&
qui cũ sibiiuste uidentur uiuere. itagloriantur quasi nacceperint:
eãq ñplegẽ factorũ sedꝑlegẽfideidicit exclusa. id est eiectã et ab¬
iecta. quia plegem fideiquisq cognoscit si quid beneuiuit dĩ gratia
sehabere . et ut ꝑfitiatur indilectione iustitiȩ . Ñsealiunde consecu

Expanded text:
diuina gratia subueniri. Ideo dicit: ubi est ergo gloriatio tua? diuina gratia subueniri. Ideo dicit: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. siue gloriationem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento. hoc est ut emineant qui probati sunt eloquio domini. nam et alibi dicitur: eloquia domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed pejectam; quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene vivit, Dei gratia se habere, et ut perficiatur in dilectione justitiae, non se aliunde consecu
Abbreviated transcription (Latin):
ca iam ñ utatur tãqua uehiculo cũ ꝑuenerit uel potius supradicta
similitudine apłi utar. tãqua pedagogo cũ eruditus fuerit:. Quomodo
enim iustolex non est posita. sieuiusto est necessaria ⁊̃ qua in iustus adius¬
tificantem gratiã ꝑducatur. sed quo legitime iã iustus utatur iastu
foste immouero non foste sedcerte. sic legitimeũtitur loge iamiuftus
cumeã terrendis in ponitiniustis. uteuetinips iscoeperit inolite concu¬
piscentiacmorib incentiuo prohibitionis et cumulo p̃uaricationis
augeri. confugiant ꝑfidem a diustificantem gratia : et ꝑcdonũ sp̃s
suauitateiustitiae delcetati poenã littere minantis euadant
Ita non crunt contraria Neq int̃seduo ista pugnabunt ut euia noftns
bona lege legitimcutatur. Cttam̃ iustolex posita ñstLNonenim
ex ca iustificatus est. sede x lege fidei quacredidit Nullo modoposse
suae infirmitati adimplenda eaquaelex factorũ iuberet: Nisi

Expanded text:
a iam non utatur tamquam uehiculo cum peruenerit uel potius, ut supra dicta similitudine apostoli utar, tamquam paedagogo cum eruditus fuerit. quomodo enim iusto lex non est posita, si et iusto est necessaria, non qua iniustus ad iustificantem gratiam perducatur, sed qua legitime iam iustus utatur? an forte, immo uero non forte, sed certe sic legitime utitur lege iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae concupiscentiae morbus incentiuo prohibitionis et cumulo praeuaricationis augeri, confugiant per fidem ad iustificantem gratiam et per donum spiritus suauitate iustitiae delectati poenam litterae minantis euadant? ita non erunt contraria neque inter se duo ista pugnabunt, ut etiam iustus bona lege legitime utatur et tamen iusto lex posita non sit; non enim ex ea iustificatus est, sed ex lege fidei. qua credidit nullo modo posse suae infirmitati ad inplenda ea, quae lex factorum iuberet, nisi