comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dert̃. S si ita est: frustra conamͦ ꝑadi¬
sũ ⁊ illas arbores earũq fructꝰ p̃t̾ figu¬
ratã significationẽ pͥꝰ acciꝑe ad rerum
gestarũ ꝓpͥetatẽ. Quis enĩ credat iã illiꝰ
modi cibos ex arboꝵ pomis in morta¬
lib ⁊ sp̃ualib corꝑibꝰ necessarios eẽ po¬
tuisse: Uerũptam̃ si aliud ñ pot̾ ĩue¬
niri. meliꝰ ligimꝰ ꝑadisũ sp̃ualit̾ in¬
telligere. qmͣ uł putare ñ renouari ho¬
minẽ. cũ totiens hoc scͥpt᷑a ꝯmemoret.
uł eũ existimare reciꝑe qd̃ ñ ostendit᷑
ami sisse. Huc accedit qd ⁊ ipsa mors
hominis ꝙ̃ eũ pecc̃o cõmerusse multa
diuina testimonia collocunt᷑. indicat
eũ sine morte futurũ fuisse. nͥ peccass.
Q uomͦ gͦ sine morte mortalis. aut qͦmͦ nõ
mortał si corpꝰ animale: Unde qͥdã ñ eũ
mortẽ corꝑis pecc̃o meruisse arbitͣatur
s mortẽ anime qͣm fec̃ iniqͥtas. Nã cre¬

Expanded text:
derunt. Sed si ita est, frustra conamur paradiderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam cre
Abbreviated transcription (Latin):
Unde illi ꝓfert᷑ stola pͥma siñ ĩmor¬
talitatem recipit. qͣm ꝑdidit in adã:
Quomͦ aũ ꝑdidit inmortalitatẽ. si corpꝰ
habuit animale: Neq enĩ animale
corpꝰ s sp̃uale erit: cũ corruptibile hoc
induetͣ᷑ incorruptionẽ. ⁊ mortale hoc
induet᷑ in mortalitatẽ. Nonnulli his
angustiis coartati. ut ⁊ illa constet sen¬
tentia q̃ exemplũ de animali corꝑe hĩc
datũ ẽ ut diceret᷑ factus est pͥmus hõ
uatio receptioq inmortalitatis. ñ ab¬
surde dicat᷑ inpͥstinũ fut᷑a. in illud
scilicet qd̃ adam ꝑdidit. putauert̃ pͥus
qͥdẽ hominẽ fuisse corꝑis animał. s
dũ in ꝑadiso constitutꝰ ẽ eũ fuisse mu¬
tatũ. sic̃ nos qͦ resurrectione mutabim᷑.
Hoc qͥdẽ liber geneseos ñ cõmemorat.
S ut possint utraq testimonia scͥpt᷑a¬
de animali corꝑe dictũ ẽ. siue illa q̃ de
renouatione nr̃a plurima in scĩs literiᷤᷤ
reꝑiunt᷑: ħ tanqͣm necessario ꝯseqͥ credi¬

Expanded text:
prima, si non immortalitatem recipit, quam perdidit Adam! Quomodo autem perdidit immortalitatem, si corpus habuit animale? Neque enim animale corpus, sed spirituale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Nonnulli his angustiis coarctati, ut et illa constet sententia qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur, Factus est primus homo uatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturade animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi credi
Abbreviated transcription (Latin):
humanis aurib instrepebat. s rebꝰ fac¬
tis rerũ faciendarũ causas inserebat. ꝙ om¬
mpotenti potentia: fict᷑a faciebat. homi¬
nẽq suo tꝑ̃r formandũ in tẽpoꝵ tanꝙͣ
semine uł tanꝗͣ radice condebat qͣn con¬
debat unde inciꝑent scła. ab illo ꝯdita qͥ
ẽ ante scła. Creat̾ẽ qͥppe alie creat᷑as alias
q̃dam tẽpore. q̃dam causis p̃cedt᷑. Iile aũ¬

Expanded text:
humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inscrebat, et omnipotenti potentia futura faciebat, hominemque suo tempore formandum, in temporum tanquam semine vel tanquam radice condebat, quando condebat unde inciperent saecula, ab illo condita qui est ante saecula. Creaturae quippe aliae creaturas alias, quaedam tempore, qua
Abbreviated transcription (Latin):
mors ⁊̃ corꝑis de peccato ẽ. Si gͦ ñ pee¬
casset adã: nec corꝑe moreretur. idõq in¬
mortali hab̾et᷑ ⁊ corꝑe. Quomͦ gͦ ĩmorta¬
le. si animale: S rursus ñ uident qͥ eiꝰ
corpꝰ in paradiso mutatũ putarit. ut ex
animali fieret sp̃uale: nichil inpedire
tationẽ in uita ęt̾na. uͥ iã cibis corꝑalibꝰ
ñ egeret. Quid gͦ necesse ẽ ꝓpt̾ hoc iam
cogi figate ñ ꝓpͥe ꝑadisũ intellig̃e q
ñ posset mori corpꝰ nͥ pecc̃o: Uerũ est
qͥdẽ qd ñ moreret᷑ ⁊ĩ corꝑe. nͥ peccasset:

Expanded text:
mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire.tationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ utiq congrua ẽ: Nam si ⁊ hanc escã
fig̾ate qͥsqͣm acciꝑe uoluerit. recedet a ꝓ¬
pͥetate rerum gestarũ. q̃ pͥmitꝰ in hmodi
narrationib omni obseruatione fun
qr nec erant qui u̾ba ꝑciꝑent: Possem
respond̾e sic illos allocitũ dm̃. quẽ admodũ
xp̃c nos ñdũ natos. ⁊̃ longe post futuros.
nec tͣm nos: s ⁊̃ eos om̃s qui ficti sunt
post nos. Omnib enĩ dicebat. qͦs suos
fut᷑os uidebat. Ecce ego uobiscũ sum:
usq ad consũmationẽ scłi. Sic̃ do notꝰ
erat ꝓpħa cui dix̃. Erius qͣm te formarẽ
in uto noui te. Sic̃ decimatꝰ ẽ leui: cũ
eẽt in lumb̃ abraham. Cur enĩ ñ ita uipse
abraham in adam.⁊ ipse adam in pͥmis
oꝑibus mundi. q̃ ds creauit om̃ia simul:
Ded u̾ba dñi ꝑ os carnis eiꝰ. ⁊ u̾ba cł̃i per
ora ꝓpħarum tẽꝑali corꝑis uoce ꝓferũt᷑.
⁊omnib silabis suis ꝯguas tempoꝵ¬
moras sumunt. atq consumunt:

Expanded text:
non utique congrua est? nam si et hanc escam non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundquia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam in primis operibus mundi, quae deus creauit omnia simul? sed uerba domini per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas tempomoras sumunt, atque consumunt:
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. de quo alibi scͥptã dic̃. qͥ uiuit ĩ
et̾num creauit om̃ia simul. ⁊ tc̃ qñ
iam ñ simul de suis queq tẽꝑib creans
finx̃ eum de limo t̾re. ⁊ ex eiꝰ osse muli¬
erẽ cũ nec isto mͦ eosillo sexto die fac¬
tos. nec tam̃ eos illo sexto die ñ factos
intelligere scͥpt᷑a ꝑmiitat: forte gͦ aĩe
coꝵ sexto illo die facte erant. ubi ⁊ ipsa
imago dei recte intelligit᷑ in sp̃u m̃tis
coꝵ: ut pꝰea corꝑa formarent᷑. S neq hoc
credere. eadẽ scͥpta ꝑmittit. Primũ ꝓpter
illam oꝑum consũmationẽ q̃ nõ uideo
qͦmͦ possit intelligi. si defuit aliqͥd. tunc
ñ causalit̾ conditũ. qd̃ pꝰea uisibilit̾ con¬
deret᷑: deinde qi sexꝰ iꝑse mascłi ⁊ femine
nͥ in corꝑib eẽ non potest. Qd̃ si qͥsqͣm scd̾
intellectũ ⁊ actionẽ canꝗͣ utrũq sexũ in
una anima accipiendũ putau̾it: qͥd fa¬
ciet de his q̃ ad escam ds ipso dedit die de
lignoꝵ fructib qͦ nͥ homini habenti corpꝰ

Expanded text:
scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hcredere eadem Scriptura permittit. Primo propter illam operum consummationem; quae non video quomodo possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et feminisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ p̃cedentib sermonib qͣntũ potue¬
rim lectorẽ p̃struxerĩ. plures tñ arbitror
caligare in his locis: ⁊ putare ita fuisse
pͥus hominẽ in illo dei oꝑe quo cuncta
sumul creata ft̃: ut aliqͣm uitã ducẽt. ut
dĩ locutionẽ ad se directã. cũ dix̃ ds̃ ecce
dedi uob̃ omne pabulũ semmale: dis¬
cernẽt. cred̾et. intellig̾et. Nouerit gͦ qͥ
hoc putat. ñ hoc me sensisse: neq dyxiꝰ¬
se. S rursus si dixero. ñ ita fuisse ho¬
minẽ in illa pͥma rerũ conditione qͣ
creauit d̾s om̃ia simul sicuti ẽ. ñ tãtũ
ꝑfecte etatis homo. s ne infanis qͥdẽ.
nec tm̃ infans. s ne puerꝑiũ qͥdẽ in
ut̾o matris. nec tm̃ hoc s nec semen
quidẽ iusibile hominis putabit oĩno
ñ fuisse. Redeat gͦ ad scͥpt᷑am. inueniet
sexto die hominẽ factũ ad imaginẽ dĩ
factos aũ mascłm ⁊ feminã. Itẽ querat
qñ facta sit femina: inueniet extͣ illos

Expanded text:
enim praecedentibus sermonibus, quantum potueenim praecedentibus sermonibus, quantum potuerim, lectorem praestruxerim; plures tamen arbitror caligare in his locis, et putare ita fuisse prius hominem in illo Dei opere, quo cuncta simul creata sunt, ut aliquam vitam duceret, ut Dei locutionem ad se directam, cum dixdedi uobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet, intellegeret. nouerit ergo, qui hoc putat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creauit deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed ne semen quidem uisibile hominis, putabit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos
Abbreviated transcription (Latin):
culũ & feminã fec̃ eos. ⁊ bñdix̃ eos. Et
cȩt̾a q̃ de ambobus ⁊ ad ambos dñr. Alit̾
gͦ tunc ambo: ⁊ nc̃ aliter ambo. Tunc
scił scd̃m potentiã ꝑ uerbũ d̃i tanquã
seminalit̾ mundo inditã. cũ creauit
omnia simul. a quib in die septimo
requieuit. ex quibꝰ om̃a suis qͦ tẽꝑib¬
iam ꝑ scłoꝵ ordinẽ fierẽt: nunc autẽ
adam de limo t̾re. eiusq mulierẽ ex uiri
latẽ. In qua distributione oꝑ̃m dei par¬
tim ad illos dies inuisibiles ꝑtinentiũ¬
in quib creauit omnia simul. partĩ
ad istos appositos. in quib oꝑatur cotidie.
quicqͥd ex illis tanꝗͣ in uolueris pͥmor¬
dialib in tꝑr euoluit᷑. si ñ ĩportune atq
absurde scͥpte u̾ba secuti sumꝰ q̃ nos
ad hec distinguenda duxert̾. cauendũ
ẽ ne ꝓpter ipsarũ rerũ aliqͣnto difficilẽ
ꝑceptionẽ qͣm tardiores asseqͥ nõ suffi¬
cunt. putem᷑ aliud sentire ac dicere.
qd̾ scimꝰ nos nec sentire nec dr̃e. Quãqͣm

Expanded text:
 feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc aliter ambo : tunc scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam seminaliter mundo inditam, cum creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaem ordinem fierent, nunc autem Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione otim ad illos dies invisibiles pertinentium, quibus creavit omnia simul, partim ad istos appositos, in quibus operatur quotidie quidquid ex illis tanquam involucris primordialibus in tempore evolvitur, si non importune atque absurde Scripturae verba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt: cavendum est ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiones assequi non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
in illo uita ẽ qd̾ factũ ẽ. qͦmͦ dictum est.
Sic̃ ht̃ pater uitã in semetipso: sic dedit
filio uitam hr̃e in semet ipso. Nec p̃ter¬
mittendũ ẽ qd̃ em̃datiores codices hñt.
qd̃ factum in illo uita erat. qͦmͦ in pͥn

Expanded text:
d factum est, quomodo dictum est: sicut habet pater uitam in semet ipso, sic dedit filio habere uitam in semet ipso. Nec praetermittendum est, quod emendatiores codices habent: quod factum est, in illo uita erat, ut sic in
Abbreviated transcription (Latin):
lia spatia creat. sic̃ usq nc̃ oꝑat᷑ Ae ꝑ hoc
iam ꝑ istos notissimos lucis corꝑalis dies.
qui circuitu solis fiunt. eua facta ẽ de lat̾e
uiri sui. Tunc enĩ ds. adhuc fix̃ de t̾ra
bestias ⁊ uolatilia. in quib cũ adutoriuo
simile ipsi adam ñ eẽt inuentũ. illa for¬
mata ẽ. In talib gͦ diebꝰ ⁊̃ ipsũ de limo t̾re¬
finx̃ ds̃. Neq enĩ dicendũ ẽ masculũ qͥdẽ

Expanded text:
lia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
eoq hominẽ quẽ fecerat collocau̾it. ad
eũq adduxerit animalia quib nomina
impon̾et. in qͥb cũ adiutoriũ simile illi
ñ fuisset inuentũ. tc̃ ei mulierẽ costa eiꝰ
detracta formau̾it. satis admonẽt nos¬
hec non ad illam oꝑationẽ di ꝑtinere
unde reqͥeuit in die septuno. s ad istam
potiꝰ qua ꝑ tẽꝑũ cursus usq nc̃ oꝑatur.
Cũ enĩ ꝑadisus plantaret᷑: ita narrat. Et
plantauit ds ꝑadisũ in eden adorientẽ.
⁊ posuit ibi hominẽ quẽ fuyxerat. Et
eiecit ds ad huc de t̾ra ome lignũ pul

Expanded text:
eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de ter
Abbreviated transcription (Latin):
stam qͣm sũpsit de adam in mulierẽ. Si
gͦ conseq̃nt̾ cũ in pecorib ⁊ bestiis agri
⁊ uolatilibꝰ cli. ñ eẽt inuentũ adiutoriũ
simile homini. fec̃ ei ds adutoriũ simi¬
le de costa lat̾is eiꝰ. hoc aũ factũ ẽ cũ easdẽ
bestias agri. ⁊ uolatilia gli adhuc de t̾ra
fixisset:⁊ ad illum ad duxisset adhuc qͦ¬
mͦ sexto die factũ hoc potest intelligi qͣn¬
doquidẽ illo die t̾ra ꝓdix̃ animã uiuam

Expanded text:
. si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri et uolatilibus caeli non esset inuentum adiutorium simile homini, fecit ei deus adiutorium simile de costa lateris eius, hoc autem factum est, cum easdem bestias agri et uolatilia caeli adhuc de terra finxisset et ad illum adduxisset: quomodo sexto die factum hoc potest intellegi, quandoquidem illo die produxit terra animam uiua
Abbreviated transcription (Latin):
distincta sunt omnia. si ꝑmixtioni die¬
rũ potest ulla suspitio residere. ut cũ her¬
ba ⁊ lignũ diei t̾cio sit attributũ. aliqua
mo quid respondebimꝰ de bestiis agri &
uolatilib celi. q̃ ad dux̃ ds ad adã. ut uid̾et
q̃ ea uocaret. Qd̾ ita scͥptũ ẽ. Et dix̃ dñs d̃is.¬

Expanded text:
distincta sunt omnia, si permixtionis diedistincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut cum herba et lignum diei tertio sit attributum, aliqua mo quid respondebimus de bestiis agri, et volatilibus coeli, quae adduxit Deus ad Adam, ut videret quid ea vocaret? Quod ita scriptum est: Et dix
Abbreviated transcription (Latin):
ctuosũ scdđm suũ genꝰ. Hoc ẽ enĩ eiecit
adhuc suꝑ illud scił qd̃ iã eiecerat. tunc
utiq potentialiter ⁊ causalit̾ in oꝑe ꝑ
tinente ad creanda om̃ia simul a qͥb
consũmatis in die septimo requieuit:
nunc aũ uisibilit̾ in oꝑe ꝑtinente ad tẽ¬
poꝵ cursũ sic̃ usq nc̃ oꝑat᷑. Nisi forte
qͥs dicat. ñ om̃e ligni genꝰ tercio die crea¬
tũ. s dilatũ aliqͥd qd̃ sexto crearet᷑. cũ hõ¬
factus ẽ. atq in ꝑadiso ꝯstitutꝰ. S q̃ serto
die creata sint: aꝑtissime scͥpt᷑a declarat:
ad imaginẽ di masculus ⁊ femina.ꝓinde
potuit p̃t̾mittere qͦmͦ sit homo factꝰ quẽ
tñ ipsodie factũ ipse narrauit. ut reca¬
pitulando pꝰea quẽ admodũ factus fu̾it
intimaret. hoc ẽ de t̾re pulu̾e. ⁊ mulier
illi de latere. ñ tñ aliqd̃ creat᷑e genꝰ p̃t̾mit¬
tere. uł in eo qd̃ dix̃ ds fiat: uł faciamus.
Alioqͥn frustra ꝑ singłos dies tã diligent̃

Expanded text:
ctuosum secundum suum genus. hoc est enim: eiecit adhuc, super illud scilicet. quod iam eiecerat: tunc utique potentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requieuit, nunc autem uisibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum. sfactus est atque in paradiso constitutus. Sed quae sexto die creata sunt, apertissime Scriptura declarat; ad imaginem Dei masculus et femina. Proinde potuit praetermittere quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narravit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit intimaret, hoc est de terrae pulvere, et mulier illi de latere; non tamen aliquod creaturae genus praetermittere, vel in eo quod dixit Deus, Fiat, sive, Faciamus, Alioquin frustra per singulos dies tam diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
uirtꝰ eiꝰ ẽ: dr ⁊ manꝰ eiꝰ. non uisibile mẽ¬
brũ. s faciendi potentia. Nam ħ eadẽ
scͥpt᷑a que dic̃ qd̃ ds hominẽ de limo t̾re
ad adam. ut uideret qͥd uocaret ea. Sie
enĩ scͥptũ ẽ. Et finx̃ ds adhuc de t̾ra om̃s
bestias. Si enĩ ⁊ hominẽ de t̾ra ⁊ bestias
de t̾ra. ipse formauit: qͥd ht̃ homo excel¬
lentiꝰ in hac re. nͥ qd̾ ipse ad imaginẽ dei
intellectũ m̃tis de qͦ pꝰ loq̃m᷑. Quãꝙ̃ ⁊ in¬
qd̾ erecta statura factꝰ ẽ. ut hoc ipso ad¬
moneret᷑. ñ sibi t̾rena eẽ sectanda ue¬
lud pecora qͦrũ uoluptas om̃is ex t̾ra ẽ.
un in aliũi cuncta ꝓna atq ꝓstrata fĩ
Congruit gͦ ⁊ anime rõnali ñ scđm li¬
enda q̃ in corꝑe ipsiꝰ mundi suꝑnas.
sic̃ anima rõnał in ea debet erigiq̃
in sp̃ualib nat᷑a maxiie excellunt. ut

Expanded text:
non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit quod deus hominem de limo terrae ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo enda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationalis in ea debet erigi, quae in spiritualibus natura maxime excellunt: ut
Abbreviated transcription (Latin):
dat scͥpt᷑a. ⁊ nouit eccła. Hic ẽ gͦ liber
creature celi ⁊ t̾re: quia inpͥncipio fecit
ãs celum & t̾ram scđm mat̾ie qͣndã ut
ita dicã formabilitatẽ q̃ conseqͣnt̾ u̾bo
eꝰ formanda fuerat. p̃cedens formatio¬
nẽ suã. ñ tꝑ̃r: s origine. Nam utiq cũ
formaret᷑: pͥmum factus ẽ dies. Cum fa¬
ctus ẽ dies: fec̃ ds̃ celum ⁊ t̾ram. ⁊ omne
uiride agri anteꝗͣ eẽt suꝑ t̾ram:⁊ om̃e
fenum agri anteꝗͣ exoriret᷑ sic̃ tracta¬
uimus. uł si quid liqͥdius & congruen¬
tius uideri ⁊ dici potuit aut potuerit.
Qd̾ autẽ seq̃r. non enĩ pluerat ds̃ suꝑ trã.
⁊ homo ñ erat qui oꝑaret᷑ t̾ram qͦ ꝑti

Expanded text:
liber creaturae caeli et terrae, quia in principio fecit deus caelum et terram secundum materiae quandam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter uerbo eius formanda fuerat, praecedens formationem suam non tempore, sed origine. nam utique cum formaretur, primum factus est dies; cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri, antequam exoreretur, sicut tractauimus uel si quid liquidius et congruentius uideri et dici potuit aut potuerit. Quod autem sequitur: non enim pluerat deus super terram, et homo non erat. qui o
Abbreviated transcription (Latin):
fenum agri ante qͣm exoriret᷑. attesta
ri ⁊̃ qd̾ alibi scriptũ ẽ. qui uiuit inet̃¬
num creauit omnia simul. ñ est du¬
biũ hoc qd̾ homo de limo t̾re fictus ẽ
eiq formata uxor ex lat̾e. iã ñ ad condi¬
cionẽ qua simul om̃ia facta st̃ ꝑtin̾e¬

Expanded text:
 adtestari etiam, quod alibi scriptum est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est dubium hoc, quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sin
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiliq forma de limo fictũ. s tũc
ñ cõmemoratũ. qd̾ nc̃ recapitulando
insinuat᷑ ⁊uideamꝰ utrũ nob̾cũ ipsa
scͥpt᷑a concordet Sic certe scͥptũ ẽ cum
adhuc diei sexti oꝑa narrarent᷑. Et dix̃
d̃s. faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ ⁊ si¬
militudinẽ nrãm. ⁊ hãt potestatẽ pis

Expanded text:
uisibilique forma de limo fictum, sed tunc uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemoratum, quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ante in quibꝰddã pͥmordiis iã facta latuiᷤ¬
se: ac deide in hanc faciẽ qͣ mundus
extructus ẽ accessu tẽꝑis tanqͣm exorta
claruisse s ab̃ exordis scłi cũ factꝰ ẽ dies
conditũ mundũ in cuiꝰ elem̃tis simul
sunt condita q̃ post accessu c̃ꝑis oriret᷑
uł frutecta. uł animalia qͦ scđm suum
genus. Nam nec ipsa sidera credendũ ẽ
in elem̃tis mundi pͥmitꝰ facta atq re¬
condita. accessu pꝰea tẽꝑis extitisse. atq
in has enituisse formas que cęlitꝰ ful¬
gent: s illo senario ꝑfectionis nu̾o
ereata simul om̃ia cũ factus ẽ dies.
Htrũ gͦ sit ⁊⁊ homo ista iam spẽ qͣ in sua
nat᷑a uiuit ⁊ agit siue bonũ siue ma¬
lum. an ⁊ ipse in occulto sic̃ fenũ agͥ
ante qͣm exortũ ẽ. ut hoc ei pꝰ eẽt accessu
tẽꝑis exoriri. qd̾ pͤuluere factus ẽ: feci¬
piamꝰ cͦ eũ sexto ipso die in hac ꝑspicua

Expanded text:
ante in quibusdam primordiis iam facta latuisante in quibusdam primordiis iam facta latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animalia quaeque secundum suum genus. nam nec ipsa sidera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua
Abbreviated transcription (Latin):
puluerẽ de t̾ra. ⁊ insufflauit in fa¬
cem eiꝰ flatũ uite. ⁊ factus ẽ homo in
animã iuuentẽ. Hic pͥmo uidendũ ÷
utrũ ista recapitulatio sit ut nũc dicat᷑
qͦmͦ factus sit homo. quẽ sexto illo die
factũ legimꝰ. an u̾o̾ tunc quidẽ cũ fegt
omnia simul. in his ⁊̃ hominẽ latent̾
fec̃ sic̃ fenũ t̾re ante qͣm eẽt exortũ. ut
eo mͦ ⁊ ipse cũ iã eẽt in secreto qͦdam nat᷑e
alit̾ factus sic̃ illa q̃ simul creauit cum
factus ẽ dies: accessu tẽꝑis ⁊̃ isto mͦ fi̾et.
qͦ in hac ꝑspicua forma uitã gerit.
uł male uł bene. sic̃ fenũ qd̾ factũ est
ante qͣm exoriret᷑ suꝑ t̾ram. accedente
iam tp̃r. ⁊ fontis illiꝰ irrigatione exor¬
tũ ẽ ut eẽt suꝑ t̾ram. Priꝰ gͦ scđ̾m reca¬
pitulationẽ id conem̃ acciꝑe. fortassis
qͥppe ita homo factus sit in die serto.
sic̃ dies ipse pͥmitꝰ factꝰ ẽ sic̃ firmam̃tũ.
sic̃ tr̾a ⁊ mare. Neq enĩ heç dicenda sut

Expanded text:
sufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in illo cũ illo facta s̃. qñ factuᷤᷤ ẽ die
ñ solũ cęlũ cũ sole ⁊ luna ⁊ siderib
qͦrũ sp̃es manet motu rotabili: ⁊ t̾re
⁊ abissus. q̃ uelud inconstantes motꝰ
potentialit̾ atq cau salit̾ pͥus ꝗͣm per
tẽpoꝵ moras ita exorirent᷑ qͦmͦ nob̃ iã
nota sunt ineis oꝑib que d̾̃s usq nc̃

Expanded text:
quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, non solum caelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae uelut inconstantes motus potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita exorirentur, quomodo nobis jam nota sunt in eis operibus, quae Deus usque nunc
Abbreviated transcription (Latin):
n idõ ñ eũ in qͦlibet oꝑe suo. s in sua u¬
quie bñdix̃ ⁊ scĩficauit: Unde nullã
ulteriꝰ creatam instituens. s ea q̃ om̃ia
simul fec̃ ad ministratorio actu gu¬
beruans ⁊ mouens sine cessatione ops̃
simul ⁊ reqͥescens ⁊ oꝑans sic̃ iam ista
uelut exordiũ narrandi sumens. ait
scͥt᷑a. Fõns aũ ascendebat de t̾ra: ⁊irri¬
gabat omnẽ faciẽ t̾re. De qͦ fonte qi di¬
nmus qd dicendũ putauimꝰ. ea q̃ secũt᷑

Expanded text:
e suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam ista rum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. de quo fonte quia diximus, quod dice
Abbreviated transcription (Latin):
iungam᷑. Neq enĩ hoc ignorarẽt qͣn¬
doqͥdẽ ipsũ sem̃ qd̃ oportuno tẽpore
aduenit. ꝑ ipsos dispositũ ẽ in manu
meddiatoris. id est in eiꝰ potestate qui
dñs eoꝵ ẽ. ⁊ in forma dei ⁊ in forma
serui. Dic̃ itẽ apłs. Michi minimo
omniũ scõꝵ ditaẽ gr̃a hec ingentibꝰ
annuntiare inuestigabiles diuitiaᷤᷤ
xp̃i. ⁊ illuminare q̃ sit dispositio ⁊¬
di spensatio sacram̃ti. qd̃ fuit abscon¬
ditũ a scłis in dõ qͥ uniu̾sa creauit:
ut innotesc̾e̾t pͥncipib ⁊ potestatibꝰ
in celestib ꝑ excłam multisformis

Expanded text:
iungamur. neque enim hoc ignorarent, quaniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis
Abbreviated transcription (Latin):
matutina. siue diurna cognitione.
hac uo̾ uelut uesꝑtina. Ipsi aũ dõ nõ
audeo dr̃e alio mͦ ĩnotuise cũ ea feciss
qͣm illo qͦ ea nou̾at ut fac̾et: ap̃ quẽ
ñ ẽ cõmutatio nec mom̃ti obubratio:
Non sane ꝓpter inferioꝵ scĩam nunciis
indiget qiͣ ꝑ eos fiat scientior: s illo
simplici ac mirabili mͦ nouit om̃ia sta¬
bilit̾ atq incomutabilit̾ ht̃ aũ nunti¬
os ꝓpt̾ nos. ⁊ ꝓpter ipsos. q illo mͦ dõ pare¬
re ⁊ assistere ut eũ de inferiorib consu¬
lant. eiꝰq suꝑnis p̃ceptis ⁊ iussis ut obtẽ¬
ꝑent bonũ est eis in ordine ꝓͥe nate atq
substantie. Nuntii aũ grece. angłi dm̃
Quo nomine gen̾ali uniu̾sa illa sitꝑna
ciuitas nuncupat᷑. quẽ pͥmũ diẽ conditũ
existimamꝰ. Nam nec illud eos latuit
misteriũ regni celoꝵ: qd̃ oportuno tẽ¬
pore reuelatũ ẽ ꝓ nr̃a salute. qd̃ ex hac
ꝑegrinatione liberati. eorũ oetui con¬

Expanded text:
matutina siue diurna cognitione, matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui con
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ q̃ scͥpta dic̃ dm̃ fecisse eũ factus est
dies. De quib u̾bis iam qͣntũ uisum ẽ
disputauimꝰ. quẽ admodũ congruat cõ¬
ditioni mundi huiꝰ. ⁊ qd̾ sex dieb ꝯsũ¬
mat᷑ ẽ cũ omĩb que in eo sunt. ⁊ qd̾ tõ
factus ẽ cũ factꝰ ẽ dies. ut ⁊ illud con
uniu̾se creat᷑e dei. multa ñ noiumus.
siue q̃ in celis fc̃ altiꝰ qͣm ut nr̃ sensꝰ ea
possit attinge̾. siue q̃ in regionib
t̾rarũ fortassis inhabitabilib siue q̃
deorsũ latent. uł in ꝓfundo abyssi uł
moccultis sinib trre. Hȩc gͥ antequã
fierẽt: utiq ñ erant. Qmͦ gͦ do nota erãt
q̃ ñ erant: & rursus qͦmͦ ea face̾t. q̃ sibi
nota nõ erant: Non enĩ qͥcqͣm fecit
ignorans. Nota gͦ fec̃ ñ facta cognouit.
roinde anteꝗͣ fierẽt.⁊ erãt ⁊ ñ erant.
erant in di scĩa. ñ erãt in sua natura.
Nc ꝑ hoc factus ẽ dies ille cui utͦq mͦ ĩ¬
notesceret ⁊ in dõ ⁊ in ͤ ipsis. Illa uelud

Expanded text:
uem scriptura dicit deum fecisse, cum factus est dies . de quibus uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, universae Dei creaturae multa non novimus, sive quae in coelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit attingere; sive quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus; sive quae deorsum latent, vel in profundo abyssi, vel in occultis sinibus terrae. Haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ tñ in suos cursus ñ explicarent᷑. si
ea ille qui condidit ꝓuido motu admi¬
nistrare cessaret. Admonĩ aũ nos cpo¬
tet his q̃ in tp̃r formant᷑ atq nascũt.
qͦmͦ ista consid̾are debeamꝰ. Non eni fra¬
tib suis ostendit se in uiis hylariter
iin omni ꝓuidentia occurrit illis.
lic omnino audiendi ft̃. qui putauert̃
sublimes quidẽ mundi partes a confinio
corpulentioris aeris huiꝰ ⁊ supͣ diuina
ꝓuidentia gub̾nari. Hanc aũ imam
urtẽ t̾renam ⁊ humidam. aeriꝰq huiꝰ
uicinioris qui t̾rarũ ⁊ aq̃rũ exalatiõibꝰ
humescit. inquo uenti nubesq consur¬
gt̃: casib potiꝰ. ⁊ fortuitis motib agtari.
Contͣ hos enĩ loqr̃ psalmꝰ. qui cũ explicas¬
set laudẽ celestiũ: se ⁊̃ ad ista inferiora
conu̾tit dicens. Laudate dñm de t̾ra:
dracones ⁊ om̃s abyssi. ignis. gͣndo.nix.
Qaties. sp̃s tẽpestatis q̃ facui̾t u̾bũ euis.¬

Expanded text:
quae tamen in suos cursus non explicarentur, si quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi: ignis, grando, nix. glacies. spiritus tempestatis, quae faci
Abbreviated transcription (Latin):
sit sic̃ moysi dictũ ẽ ego sũ qͥ sũ. Longe
scilicet aliter qͣm st̃ ista que facta sunt
qm̃ illud uere ac pͥmitꝰ ẽ qd̾ eodẽ modo
semꝑ ẽ. nec solũ ñ cõmutat᷑. s cõmu¬
tari omnino ñ potest. nicħ hoꝵ q̃ fecit
existens ⁊ omnia pͥmit᷑ hñs sic̃ ipse :
neq enĩ ea fac̾et. nͥ ea nosset ante qͣm
fac̾ẽt. nec noss nͥ uideret. nec uideret:
nisi haberet. nec hab̾et ea que ñdum
facta erant. nͥ quẽ admodũ ẽ ipse nõ
factus. qͣmuis inquã illa substantia in¬
effabilis sit. nec dici utcũq homini ꝑ
hominẽ possit. nͥ usurpatis quibꝰdam
locoꝵ ac tẽpoꝵ u̾bis. cũ sit ante omnia
tẽpora:⁊ ante om̃s locos: tñ ꝓpinqͥor nb̃
ẽ qui fec̃ qͣm multa q̃ facta st̃. In illo
enĩ uuumꝰ. ⁊ mouem ⁊ sumꝰ istoꝵ¬

Expanded text:
sit, sicut Moysi dictum est: ego sum qui sum, longe scilicet aliter, quam sunt ista, quae facta sunt, quoniam illud uere ac primitus est, quod eodem modo semper est nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uideret, nec uideret, nisi haberet, nec haberet ea, quae nondum facta erant, nisi quemadmodum est ipse non factus —: quamuis, inquam, illa substantia ineffabilis sit nec dici utcumque homini per hominem possit nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum uerbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos, tamen propinquior nobis est. qui fecit, quam multa, quae facta sunt. in illo enim u
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra om̃ia que fec̃. Uentoꝵ libram̃ta.
atq m̃suras qñ fec̃: sicut uidit enume¬
rauit. His atq hmodi testimoniis ꝓ¬
bat᷑. qd̾ hȩc om̃ia pͥusꝗͣ fierẽt. erant ĩ
noticia facientis. Et utiq ibi melio¬
ra. ubi ueriora. uͥ ęt̾na. ⁊ incõmitabilia
Qmͣqͣm sufficere debeat ut quisq nou̾it
uł inconcusse credat. qd̃ ds ħ om̃ia fece¬
rit. ñ opinor eũ eẽ tam excordẽ. ut dm̃
que ñ nouat fecisse arbitret᷑. Porro si
nou̾at ea pͥus qͣm faceret: ea ꝓfecto pꝰꝗͣ¬

Expanded text:
terra omnia quae fecit: uentorum libramenta terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmodi testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, p
Abbreviated transcription (Latin):
in illo. ⁊ uita ñ qualiscũq nã ⁊ peccora
dñr uiuere que frui ñ posst̃ participa¬
tione sapĩe: s uita erat lux hominũ.
Mentes qͥppe rõnales purgate gr̃a eiꝰ posst̃
ꝑuenire ad eiꝰmodi uisionẽ. qua nec su¬
periꝰ qͥcqͣm sit nec beatiꝰ. S ñ si hoc le¬
gamus ⁊ intelligamꝰ qd̾ factũ ẽ in illo
uita ẽ: manet ista sententia. ut id qd̾
ꝑ ipsum factũ ẽ uita eẽ in illo p̃celligat᷑
In qua uita uidit om̃ia qñ fec̃. ⁊ sicut
uidit ita fecit. ñ p̃ter se ipsũ uidens: s
in se ipso ita enumerauit om̃ia q̃ fec̃.
Nec alia uisio ipsius ⁊ patris s una sic̃
una substantia. Nam ⁊ in libro iob:
ita ipsa sapĩa ꝑ qͣm facta sunt om̃ia
p̃dicat᷑. Sapientia u̾o inquit unde in¬
uenta est. uł quis sit locus scientie:
õnorat mortał uiã eiꝰ. nec inueniet᷑ in
hominib. Et paulo post. Audiuimꝰ
inquit eiꝰ głam. Dñs cõm̃dauit uiam
eiꝰ: ⁊ ipse nouit locũ eiꝰ. Ipse enĩ omne

Expanded text:
cora dicuntur uiuere, quae frui non possunt participatione sapientiae — sed uita erat lux hominum. mentes quippe rationales purgatae gratia eius possunt peruenire ad eiusmodi uisionem, qua nec superius quicquam sit nec beatius. Sed etiam si hoc legamus et intellegamus: quod factum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod per ipsum factum est, uita esse in illo intellegatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob ita ipsa sapientia, per quam facta sunt omnia, praedicatur: sapientia uero, inquit, unde inuenta est? uel quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paulo post: audiuimus, inquit, eius gloriam. dominus commendauit uiam eius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne,
Abbreviated transcription (Latin):
numeri ꝑfectionẽ p̃sentari potuerit.
atq inde in septimã reqͥem dei mane¬
habere. uesꝑam non habere. ut ñ sit
hoc deo. requieuisse in die septimo tan¬
qͣm ipso die septimo eguerit ad rehem
suam. s qd̾ inconspectu angłoꝵ suoꝵ
reqͥeuerit ab om̃ib oꝑib suis q̃ fec̃. ñ
utiq nisi in seipso qui factus ñ ẽ. idest
ut creat᷑a eiꝰ angłica que cognoscendis
omnib oꝑib eiꝰ in ipso ⁊ in illis tanqͣm
dies cũ uesꝑa p̾sentata ẽ. nichil post
omnia ualde bona oꝑa eiꝰ melius co¬
nosceret. qͣm illũ ab omnib in se ipso re¬
quiesc̾e nullo eoꝵ egentẽ quo sit beatioꝵ.
liber creature cęli ⁊ terre cũ factꝰ
est dies. Fec̃ ds celum ⁊ t̾ram. ⁊ omne ui

Expanded text:
numeri perfectionem praesentari potuerit, numeri perfectionem praesentari potuerit, atque inde in septimam requiem dei manehabere, uesperam non habere, ut non hoc sit deo requieuisse in die septimo, tamquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam, sed quod in conspectu angelorum suorum requieuerit ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nisi in se ipso, qui factus non est; id est, ut creatura eius angelica, quae cognoscendis omnibus operibus eius in ipso et in illis tamquam dies cum uespera praesentata est, nihil post omnia ualde bona opera eius melius cognosceret quam illum ab omnibus in se ipso requiescere nullo eorum egente, quo sit beatior. liber creaturae caeli et terae, ? cum factus est dies, ? fecit deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
cies uł humane qͣntomagis angłice: Qd
iam de ipsius di sap̾ie celeritate dicat᷑ q̃
attingit uͥsq ꝓpter suã munditiam &
nichił inqͥnatũ in eã incurrit: In his
ẜͦ que simul facta sunt nemo uidet.
quio pus posteriꝰ ue fieri debuerit nsi
tatus ẽ om̃ibꝰ oꝑibꝰ dĩ hoc ordine p̃sen¬
tie quo ordine scientie. qua in u̾bo dei
facienda p̃nosceret. ⁊ in creat᷑a facta co¬
nosceret. ñ ꝑ int̾ualloꝵ teꝑaliũ moras.
s pͥus ⁊ posteriꝰ. habens in connȩriõe
ereaturarũ. in efficatia u̾o creatoris om¬
nia simul. Sic enĩ fec̃ que fut᷑a ȩẽnt
ut non tẽꝑaliter fac̾et tẽꝑalia. s ab eo
facta currerent cẽpora. Ne ꝑ hoc isti di¬
es septẽ quos lux corꝑis celestis circũeun¬
do explicat atq replicat scad̃m qͣndam
umbrã significationis ad monent
nos querere illos dies in quib lux cre¬
ata spiiał omnib oꝑib dei ꝑsenariã

Expanded text:
cies vel humanae? quanto magis angelicae? Quid cies vel humanae? quanto magis angelicae? Quid jam de ipsius sadtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi tatus est omnibus operibus dei hoc ordine praesentiae. quo ordine scientiae, qua et in uerbo dei facienda praenosceret et in creatura facta cognosceret non per interuallorum temporalium moras, sed prius et posterius habens in conexione creaturarum, in efficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, in quibus lux creata spiritalis omnibus operibus dei per senariam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̾ea. Neq enĩ tũc ⁊ ñ pꝰca. aut u̾o pꝰea:
⁊ ñ tc̃. nec alii pꝰea. s idẽ ipsi: alit̾ tu̾c.
alit̾ pꝰea. Queret ex me qͦmͦ: Respondebo.
Postea uisibilit̾ sic̃ sp̃es humane consti¬
tutionis nota nob̃ ẽ nõ tñ parentibus
gen̾aritib s ille de limo. illa de costa eiꝰ.
Queret tc̃ qͦmͦ. Respondebo. Inuisibilit̾:
Potentialit̾. Causalit̾. qͦmͦ fiunt fut᷑a nõ
facta. Hic forte ñ intelliget. Subtraunt᷑
enĩ ei cuncta q̃ nouit usq ad ipsam se¬
minũ corpulentiã. Neq enĩ uł tale
aliquit homo iam erat. cũ in pͥma illa
sex dierũ conditione factus erat. Dat᷑ qͥ¬
dem de seminib ad hanc rẽ ñ nulla si¬
militudo ꝓpter illa q̃ in eis fita conser¬
ta sunt. Nerũptam̃ ante om̃ia uisibilia
semina: sunt ille cause s ñ intelligit:
Quid gͦ faciam. nͥ qͣntũ possũ salubriter
moneã ut scͥpte dĩ credat. ⁊ tẽ hominẽ

Expanded text:
 aut vero postea, et non tunc: nec alii postea, sed iidem ipsi aliter tunc, aliter postea. Quaeret ex me quomodo. Respondebo, Postea visibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est; non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa ejus. quaeret: tunc quomodo? respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei c
Abbreviated transcription (Latin):
erat u̾bũ. Hoc erat inpͥncipio ap̃ dłm.
Ommnia ꝑ ipsũ facta st̃. ⁊ sine ipso factũ
ẽ nicħ. Quis gͦ tam sit demens ut dicat
ñ ea dm̃ fecisse que nou̾at: Porro si
nou̾at. ubi nͥ ap̃ ipsũ. ap̃ quẽ u̾bũ erat
ꝑ qd̃ facta sunt om̃ia: Nam si extra se
ipsũ ea nou̾at. qͥs eũ docuerat: Quis enĩ
cognouit sensũ dñi. aut qͥs consiliariꝰ
eiꝰ fuit: Quis prior dedit illi. ⁊ retͥbuet᷑ ei:

Expanded text:
t uerbum. hoc erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, quis ergo tam sit demens, ut dicat non ea deum fecisse, quae nouerat? porro si nouerat. ubi nisi apud se ipsum, apud quem uerbum erat, per quod facta sunt omnia? nam si extra se ipsum ea nouerat, quis eum docuerat? quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei?
Abbreviated transcription (Latin):
ubũ dĩ ꝑ quod̃ facta ft̃ om̃ia. cuiꝰ partici¬
pes eẽ potert̃ ab om̃i iniqͥtate & errore mũ¬
date. Non gͦ itã ꝓnuntiari oportet. qd̃
factũ ẽ in illo uita est: ut sub distin¬
guamꝰ qd̃ factum ẽ in illo: & deinde infe¬
Iramus
uita ẽ. Quid enĩ ñ in illo factũ ẽ cũ com¬
memoratis multis ⁊̃ t̾renis creat᷑is dicat᷑
in psalmo. om̃ia in sapi̾a fecisti. dicat ⁊
apłs. qm̃ in ipso condita st̃ om̃ia in celo
⁊ in t̾ra. ui sibilia ⁊ inuisibilia: Conseqͣns
cͦ erit si ita distuxerimꝰ. ut ⁊ ipsa terra
⁊i quecũq in ea st̃. uita sit. Que cũ ab¬
surde dicant᷑ om̃ia uiuere. qͣnto absur¬
dius ut ⁊̃ uita sint: Presertim qr distin¬
guit de quali uita loquat᷑. cũ addit. ⁊ uita
erat lux hominũ. Sic gͦ distinguendũ
ẽ. ut cũ dixerimꝰ qd̃ factum ẽ: deinde

Expanded text:
d facta sunt omnia, cuius participes esse poterunt ab omni iniquitate et errore mundatae. Non ergo ita pronuntiari oportet: quod factum est in illo, uita est, ut subdistinguamus: quod factum est in illo, et deinde inferamus: uita est. quid enim non in illo factum est, cum commemoratis multis etiam terrenis creaturis dicatur in psalmo: omnia in sapientia fecisti, dicatam in ipso condita sunt omnia in caelo et in terra. uisibilia et inuisibilia. consequens ergo erit, si ita distinxerimus, ut et ipsa terra et quaecumque in ea sunt uita sint. quae cum absurde dicantur omnia uiuere, quanto absurdius, ut etiam uita sint? praesertim quia distinguit, de quali uita loquatur, cum addit: et uita erat lux hominum. sic ergo distinguendum est, ut, cum dixerimus: quod factum est, dein
Abbreviated transcription (Latin):
test. ut omittam qd̾ de qͦrũdam fontium
mira uicissitudine ꝑhibent᷑ certo annoꝵ
int̾uallo sic eos inundare. ut totã illam
regionẽ rigẽt. eui alio tꝑr ex altis puteis
add potandũ sufficientẽ p̃bent aqͣm:
Cur gͦ sit incredibile si ex uno abissi capi¬
te alt̾na inundatione fluente atq reflu¬
ente tunc umu̾sa t̾ra rigata ẽ: Od̾ si ipsiꝰ
abyssi magnitudinẽ ea parte excepta qd̃
mare dr ⁊ cuidenti amplitudine aque
a maris fluctibꝰ tr̾as ambit. in ea sola
parte qm reconditis sinibꝰ t̾ra continet
unde se om̃s fontes ⁊ om̃s aque diu̾sis tͣ¬
ctib uenisq distribuunt ⁊ suis qͥeq locis
erũpunt. fontẽ uoluit appellare scͥpt᷑a ñ

Expanded text:
test? ut omittam quod de quorumdam fontium test? ut omittam quod de quorumdam fontium mira vicissitudine perhibetur, certo annorum intervallo sic eos inundare, ut totam illam regionem rigent, cui alio tempore vix ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. Cur ergo sit incredibile, si ex uno abyssi capite alterna inundatione fluente atque refluente, tunc universa terra rigata est? Quod si ipsius abyssi magnitudinem, ea parte excepta quod mare dicitur et evidenti amplitudine atque amaris fluctibus terras ambit, in ea sola parte quam reconditis sinibus terra continet, unde se omnes fontes amnesque diversis tractibus venisque distribuunt, et suis quique locis erumpunt, fontem vo