comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fidẽ scẽ tͥnitatis habentes. signo dnĩce passionis
insigniti sunt: qͦd designat᷑ ꝑtau litt̾am. qͦ suo no¬
mine t̾centos expͥmit. et que apud uet̾es iudeos si¬
militiidinẽ crucis habebat. Lagene aut̃ qͣst̃ uasa
fictilia. significant corꝑa eorũdẽ p̃dicator infirma:
de quibꝰ idem eg̃giꝰ p̃dicator dicit. Habemꝰ ches¬
aurũ istrim: inuasis fictilibꝰ. Soniis cubarũ: uocẽ
p̃dicatorum expͥmit. fractis gͦ lagenis ignis resplen¬
duit hostesq infugã ũsi st̃ madianite. qͥ cypũ
tenent pͥncipũ huiꝰ scłi: quia pꝰquã sc̃ĩmrẽs
ab hoc scło deficiunt. crescunt ꝑmiracła. Sicq
nirtute miracłoꝵ concussi ꝑsecutores infugam
ũtunt᷑. scilicet aut fidĩ se subdendo aut ȩtiam
tormentis cessando: uicti timore signorũ. Ilud
qͦ ñ uacat amisterio: quod gedeone orante uel¬
lus pͥmũ madidũ fuit: et tota t̾ra sicca. Postea

Expanded text:
qui fidem sanctae Trinitatis habentes, signqui fidem sanctae Trinitatis habentes, signdesignantur per Tau litteram, quae suo numero 300 exprimit, et quae apud veteres Judaeos similitudinem crucis habebat. Lagenae autem, quae sunt vasa fictilia, significant corpora eorumdem praedicatorum infirma, de quibus idem egregius praedicator dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus. Sonus tubarum vocem praedicatorum exprimit. Fractis ergo lagenis resplenduit ignis, hostesque in fugam versi sunt Madianitae, qui typum tenent principum: quia ab hoc saeculo deficiunt, crescunt miraculo; sicque virtute miraculorum concussi in fugam vertuntur: scilicet, aut fidei subdendo eos, aut etiam a tormentis cessando, victi timore signorum. Illud quoque non vacat a mysterio, quod Gedeone orante vellus primo madidum fuit, et tota terra sicca: secundo
Abbreviated transcription (Latin):
timebo qͥd faciat homo Pmissũ habes ñ debes he¬
sitare. ipse promisit: non ambigas. Quod aut̃
dicit ñ te delinquam. ñ de peccuniis tm̃ dicit:
nicħ nob̃ ꝓd̾it. acsi cuncti amici consistant:
sic etiã dõ nos diligente nulla nob̾ erit neces¬
sitas nulla lesio: ac si nos cũcti hostilit̾ in seqͣnt᷑.

Expanded text:
timebo quid faciat mihi homo. Promissum habes, non debes haesitare. Ipse promisit non ambigas, quod autem dicit, non te derelinquam: non de pecuniis tantum dicit, nihil nobis proderit, ac si cuncti amici consistant, sic etiam Deo nos diligente nulla nobis erit necessitas, nulla laesio, ac si nos cuncti hostiliter insequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
substantiarũ sn arũ. postea cupiunt subobtentu
elemosine iterum congregare diuitias. ꝓpterea
inqͥt sint mores sine auaricia. ħ ẽ ut illd̾ expec¬
tamus qͦd usui opus fuerit: et ꝓnecessariis tm̃
curã geramus. Quid gͦ dicet aliqͥs. si nec ipsoꝵ
necessarior nobis contingat. hab̃e fuffragia: Nõ

Expanded text:
substantiarum suarum, postea cupiunt sub obtentu eleemosynae iterum congregare divitias, propterea inquit, sint mores sine avaritia, hoc est, ut illud exspectemus quod usui opus fuerit, et pro necessariis tantum curam geramus. Quod ergo dicit aliquis, sive ipsorum necessariorum nobis contin
Abbreviated transcription (Latin):
biles ẽẽ nuptias in oĩbꝰ dicat: et thoꝵ ĩ macłatũ.
qm̃ uidelicet inscĩtate pudicicie facit conser¬
uari fidẽ. Hinc ⁊̃ uideos pulsat. qͥ pollutũ pu¬
tabant coniugale concubitũ. et dicebant ex lec¬
to coningis surgentẽ: mundũ eẽ ñ posse. Et¬

Expanded text:
dicat et thronum immaculatum, quoniam videlicet in sanctitate pudicitiae facit conversari fidelem. Hic etiam Judaeos pulsat, qui pollutum putabant conjugalem concubitum, et dicebant ex lecto conjugis surgentem mundum non posse
Abbreviated transcription (Latin):
s amoris hospitalitatis qͦd ing̾co distinctiꝰ inue¬
nit᷑. Nõ posuit. xenodochiã. qd̾ significat hospi¬
calitatẽ. s philoxeniã: quod amorẽ hospitalita¬
cis insinuat. Tanꝗͣ si dicet. Nolite simpliciter
hospites suscipe: s. cũ amore ħ et caritate ꝑficite.¬

Expanded text:
 amorem hospitalitatis, quod in Graeco distinctius invenitur. Non posuit ξενοδοκίαν, quod significat hospitalitatem, sed philo, quod amorem hospitalitatis insinuat; tanquam si diceret: Nolite simpliciter hospites suscipere; sed cum amore et charitate hoc pe
Abbreviated transcription (Latin):
desinit eẽ: semꝑidem ee est. Ueluti si eẽnt quidã.
qui dic̾ent. qm̃ ñ ẽ s alt̾ uenturus ẽ: ad hoc res¬
pondet. Qm̃ qͥftut heri. ipse etiam hodie: et in
scłm. Namhodie. qr uidi dicunt aliũ eẽ uentu¬
rum exꝑtes semet ipsos ab eoreddentes qͥuerus
ẽpontifex. declinauerunt inerrorem: ut anti¬

Expanded text:
quidam qui dicerent, quod non est, sed alter venturus est. Ad hoc respondit, quod qui fuit heri ipse hodie et in saeculum, nam hodieque Judaei dicunt alium esse venturum expertes semetipsos, ab eo redientes qui verus est pontifex declinaverunt in errorem, ut Anti
Abbreviated transcription (Latin):
tus subiigat. ꝙ si hominibꝰ uistꝰ apparet.
indiumno examine ñdũ ꝑfecte iustꝰẽ.
Uerũ aptiꝰ potest intelligi. qđ adnõ dic¬
tũ ẽ. Tu autẽ dñe uircutũ: cũ tͣnquilli
tate. delinquentẽ iudicat: etiã si iuste
iudicat. usticiã tam̃ dini examinis
in quã ꝑ curbatio cadẽ nescit: imitari
nem immunditiã & habundantiam
malicie: in mansuetudine suscipite
insitũ u̾bum. Primo & corpꝰ et mentẽ
a uitiis iubet ex purgare : ut digni
existere possint. qui uerbũ salutis ꝑci¬
piant. Qui enĩ non declinat pͥus ama¬
lo: non potest face bonũ. Omẽm qͥppe
im munditiã & carns et anime num¬
cupat. Malitia autẽ: ꝓpͥe ad int̾io¬
ris hominis prauitatẽ respicit.
Suscipite in quit insitum u̾bum.
Idest uerbum di quod ur̃is cordibꝰ
p̃dicando imponimꝰ. uos discendo
suscipite: uel certe ita sentiendũ.¬
Uerbum quod nobis indie redemptionis
insitũ est. quando uoluntarie genuit

Expanded text:
tus subjugat, et si hominibus justus apparet, tus subjugat, et si hominibus justus apparet, in divino examine nondum perfecte justus est. Verum altius potest intelligi, quod a Domino dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cutate delinquentem judicat, etiamsi juste judicat, justitiam tamen divini examinis, in quam perturbatio cadere nescit, imitari nem immunditiam, et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum . Primo corpus et mentem a vitiis jubet expurgare, ut digni existere possint, qui verbum salutis percipiant. Qui enim non declinat prius a malo, non potest facere bonum. Omnem quippe immunditiam, et carnis et animae nuncupat. Malitia autem proprie ad interioris hominis pravitatem respicit: Suscipite, inquit, insitum verbum, id est, verbum Dei, quod vestris cordibus, praedicando imponimus, vos discendo suscipite, vel certe ita sentienVerbum quod nobis in die redemptionis insitum est, quo voluntarie genuit
Abbreviated transcription (Latin):
cet et in nocentia. Namq ineo quod
pupillos et iuduas intͥbulatione eoꝵ
uisitare uissit. cuncta que erga proxi¬
mũ miscdit̾ age debeamꝰ: insinuat.
Quod quantũ ualeat: ipso uidicii tẽ¬
pore pandet᷑. uͥ dicturꝰ ẽ uidex. Quan¬
duu fecistis uni de his frĩbꝰ meis mini¬
mis: mͥ fecistis. Porro meo: qͦ ĩmacła¬
cos nos ab hoc scło custodire precepit.
uniũsa in quibꝰ nos ipsos castos seruare
docet: ostendit. In quibꝰ sunt et ea que
supͣ obseruare monuerat: ut cardi ad
loquendum. cardi sumus ad iram.

Expanded text:
cet et innocentia. Nam quae in eo quod cet et innocentia. Nam quae in eo quod pupillos et viduas in tribulatione eorum visitare jussit, cuncta quae erga proximum misericorditer agere debeamus, insinuat. Quod quantum valeat, ipso judicii tempore pandetur, ubi dicturus est judex: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Porro in eo, quod immaculatos nos ab hoc saeculo custodire praecepit, universa, in quibus nos ipsos castos servare docet, ostendit. In quibus sunt et ea quae supra observare monuerat, ut tardi ad loquendum, tardi simus ad iram.
Abbreviated transcription (Latin):
est religio. Monuerat supra uerbũ dĩ
non solũ audire s et facere nc̃ addit
quia et si mandata quis diũ que di¬
dicit factis exercere uidet᷑. si ñ etiam
linguam a detractionibꝰ. mendatiis.
blãphemiis. stultiloquiis. ab ipso etiã
multiloqͥo cet̾isq quibꝰ peccare solet
refrenauerit:frustra se de oꝑibꝰ iusti¬
cie iactat. Sicut et paulus. gentilis
poete sententiã aꝓpbans: ait. Corrũ¬
punt mores bonos. colloquia mala.
Religio munda et immacłata: apud
dm̃ et patrẽ hec ẽ. Pulchre addit ap̃
dm̃ & patrem: quia sunt qui hominibꝰ
religiosi uidentur. cum ado habent᷑
pfani. Uncle et salomon ait. Est uia qͦ
iudetur homina iusta: nouissima
antẽ euis deducunt ad mortẽ. Hisita¬
re puipillos & uiduas intribulatione
eotum: ꝙ immacłatũ se custodire ab
hoc scło. Quia dixerat factorem oꝑis
beatũ in facto suo futurũ. nc̃ qͦ facta dõ
in axime placeant dicit. miscdia scili¬

Expanded text:
est religio. Monuerat supra verbum Dei est religio. Monuerat supra verbum Dei non solum audire, sed et facere, nunc addit, quia et si mandata quis Domini quae didicit factis exercere videtur, si non etiam linguam a detractionibus, mendaciis, blasphemiis, stultiloquiis, ab ipso etiam multiloquio, caeterisque quibus peccare solet refrenaverit, frustra se de operum justitia jactat, sicut et Paulus gentilis poetae sententiam approbans ait: Corrumpunt bonos mores colloquia mala. Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem, haec est. Pulchre addidit, apud Deum et Patrem, quia sunt qui hominibus religiosi videntur, cum coram Deo habeantur profani. Unde et Salomon ait: Est via quae videtur homini justa; novissima autem ejus deducunt ad mortem. Visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. Quia dixerat factorem operis beatum in facto suo futurum, nunc quae facta Deo maxime placeant, dicit, misericordia scili
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Nultũ natiuitatis. dicit uultum
infantie: qͦ nondũ ad ꝑfectũ uenit ui¬
rum. Mos mulierũ ẽ: asꝑic̃e se inspecłis.
Ut quicquid in se sordidũ aut ꝑspexerint.
aon bene compositũ: in meliꝰ emenda¬
co suis satagunt placere maritis. Quod
facẽ moralit̃ animabꝰ conuenit nr̃is.
Debemꝰ et enĩ nos in euangłio seu omĩum
diuinaꝵ scͥpturarũ conspic̾e specło: et
rerit inlege ꝑfecta lib̾tatis: & ꝑman¬
serit in ea. legem ꝑfectã lib̾tatis: grãm
enangłii dicit. Nichil enĩ adꝑfectũ
lex adduxit. Et alibi. Non enim accepis¬
cis spm̃ seruitutis it̾m intimore: s acce¬
pistis spm̃ ad optionis filioꝵ. Et item.¬
uos inquit filius liberauerit: uere lib̾i
eritis. Non auditor obliuosus factus.
s factor oꝑis: hic beatꝰ in facto suo erit.
loquens addiscipłos. Si aut̃ scitis. beati
eritis inquit: si feceritis ea. Siqͥs autem
putat se religiosum eẽ non refrenans lin¬
quam suã.s seducens corsuũ: huiꝰ uana

Expanded text:
tc. Vultum nativitatis dicit vultum infantiae, quae nondum ad perfectum pervenit virum. Mos mulierum est aspicere se in speculis, ut quidquid in se sordidum perspexerint, aut non bene compositum, in melius emendato, suis satagunt placere maritis. Quod facere moraliter animabus convenit nostris. Debemus etenim nos in Evangelii, seu omnium divinarum Scripturarxerit in lege perfecta libertatis, et permanserit in ea. Legem perfectam libertatis gratiam Evangelii dicit; nihil enim ad perfectum lex adduxit. Et alibi: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum. Et itervos, inquit, Filius liberaverit, vere liberi eritis. Non auditor obliviosus factus, sed factor operis: hic beatus in facto suo erit. t et Dominus loquens ad discipulos: Si autem scitis, beati eritis, inquit, si feceritis ea. Si quis autem putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ et omẽ donim ꝑfectum
de sursũ ẽ: descendens apatͤ luminum.
Nostquam docuit uitia quibꝰ tẽptam̃
ñ adeo nobis s a nobis ipsis ui eẽ : osten¬
dit e cont᷑ quicquid boni agimꝰ qͦd a
deo donante ꝑcepimus: in de et enuim
patrẽ luminũ appellat. quia autorẽ
nominat spĩtaliũ carismatũ: cui con¬
sonat illud apłi pauli. Quid enim
habes. quod non accepisti: Apud quẽ
non est transmutatio: nec uicissitu¬
dinis obumbratio. Quia indĩ natura
cidit. liquet utiq qi sola nobis donalu¬
cis: et non etiã cenebras mitit erroꝵ.
Uoluntarie enĩ genuit nos uerbo uerita¬
tis: et dñs in euangłio. Nonuos meele

Expanded text:
optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a patre luminum. Postquam docuit vitia, quibus tentamur non a Deo nobis, sed a nobis ipsis inesse ostendit; e contra, quidquid boni agimus, hoc a Deo donante percepimus. Inde etenim patrem luminum appellat, quia auctorem novit spiritalium charismatum. Cui consonat illud apostoli Pauli: Quid enim habes quod non accepisti ? Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Quia in Dei naturacidit. Liquet utique quia sola nobis dona lucis, et non etiam tenebras mittit errorum. Voluntarie genuit nos verbo veritatis. Et Dominus in Evangelio: Non vos
Abbreviated transcription (Latin):
qr nouit dñs qͥ sunt eiꝰ. Qui & mtiltos
diu male conũsantes sustinet. quos
tam̃ in ouiũ suarum numero sal¬
uandos ẽẽ p̃uidit. S. conu̾si estis nc̃
ur̃aꝵ. Tangit euangłicam parabolã.
uͥ pius pastor relictis non aginta nouẽ
que errauerat. Nam quod ibi dictũ ẽ qͦd
hanc inuentã imposuerit in humeros
suos gaudens: hoc ita beatus petrꝰ p̃misit
dicens. Qui peccata nr̃a ipse portauit in
corpore suo: suꝑ lignũ. Quia nimirũ ita
nos redimere uoluit: ut lignum inqͦ pec¬
cata nr̃a tolleret pendens. in humeris ha¬
beret. Ad pastorem gͦ in qͥt: et uifitatorem
animarũ ur̃aꝵ. Pastorem uidelicet: quia
pascua nobis uite donat et̃ne. Pascua inpre¬
senti temporaliũ: p̃stat grãrum. Uifitato¬
rem uͦ animarum nrãrum: qui uisitauit
nos oriens exalto. Illuminare his qͥ intene¬
bris et inumbra mortis sedent. Hifitat co¬
tidie ipsã in nobis qͣm donauit lucem:

Expanded text:
quia novit Dominus qui sunt ejus, qui et multos quia novit Dominus qui sunt ejus, qui et multos diu male conversantes sustinet, quos tamen in ovium suarum numero salvandos esse praevidit? Sed conversi estis nunc Tangit evangelicam parabolam, ubi pius pastor, relictis nonaginta novem quae erraverat. Nam quod ibi dictum est, quod hanc inventam imposuerit in humeros suos gaudens, hoc istic beatus Petrus praemisit, dicens: Qui peccata nostra ipse portavit in corpore suo super lignum, quia nimirum ita nos redimere voluit, ut lignum in quo peccata nostra tolleret, pendens in humeris haberet. Ad pastorem, ergo, inquit, et visitatorem animarum vestrarum, pastorem videlicet, quia pascua nobis vitae donat aeternae, pascua in praesenti temporalium praestat gratiarum. Visitatorem vero animarum vestrarum, quia visitavit nos oriens exbris et in umbra mortis sedent. Visitat quotidie ipsam in nobis quam donavit lucem,
Abbreviated transcription (Latin):
uobis exemplum: ut sequamini uesti¬
gia eius. Exemplũ cͥhulationũ: non
delitiarũ contumeliarũ. flagellorum.
dolorum obpbriorum. spinarũ. crucis.
uulnerũ. mortis: inpsalmo scͥptum
ẽ ꝓpt̾ uerba labiorum cuoꝵ: ego custo¬
diui uias duras. Propt̃ que uerba la¬
biorũ di. nͥ quibꝰ ꝑmittit uitã et̾nam.
Qui peccata nr̃a ipse ꝑtulit incorpo¬
re suo faplignum: ut peccatis mor¬
cui. iusticie iuuamus. Cuiꝰ luiore sa¬
nati estis. Cum supͣ ad seruos specialit̃
faceret sermonẽ: nunc generaliter
ammonet. ut etiã dũs in memoriã
reuocet: quid ꝓ illis ds̃ dñs sustinue¬
rit. immo totam eccłam instruat. qͥd¬
proeius liberatione suus auctor ꝑ¬
tulerit. Non enĩ ait peccata ur̃a: sed
etiam addito. qui peccata inquit
nrã ipse ꝑtulit: incorpore suo suꝑ
lignũ. Eratis enĩ: sic̃ oues errantes.
Quomꝰ & oues dicit & errantes. cũ hii
qͥmerrore uitã ducunt. hedorum po¬
tius qͣm ouiũ nomine censeant᷑. nͥ

Expanded text:
obis exemplum, ut sequamini vestigia ejus; exemplum tribulationum, non deliciarum; contumeliarum, flagellorum, dolorum, opprobriorum, spinarum, crucis, vulnerum, mortis. In psalmo scriptum est: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. Propter quae verba labiorum Dei, nisi quibus promittit vitam aeternam? Qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui justitiae vivamus, cujus morte sanati estis. Cum supra ad servos specialiter faceret sermonem, nunc generaliter admonet, ut etiam Dominis in memoriam revocet, quid pro illis Dominus Deus sustinuerit. Imo totam Eccpro ejus liberatione suus auctor pertulerit. Non enim ait: peccata vestra, sed etiam se addito, qui peccata, inquit, nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum. Eratis enim sicut oves errantes. Quomodo et oves dicit, et errantes, cum hi qui in errore vitam ducunt haedorum potius quam ovium nomine censeantur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Quo nomine appellabant iudei:
eos qͥde gentibꝰ nati indm̃ credẽ eiusq
circumcisione accepta: iudaico more
iuxta dĩ legẽ. uitã ducere uoluerunt.
Dequorũ numero fuere quidã eorum:
qͥin die scõ pentecosten quo apłi spm̃¬

Expanded text:
Quo nomine appellabant Judaei eos qui de gentibus nati, in Deum credidere, ejusque circumcisione accepta Judaico more, juxta Dei legem, vitam ducere voluerunt. De quorum numero fuere quidam eorum qui in die sancto Pentecostes, quo apos
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus uacate: ingreco habetur sco¬
lasate. Scolastici: ego st̃: eruditi. Bisco¬
li: indocti et agrestes .S. utrisq uult
obedire subditos. explicans aꝑtius
les habet. Et sc̃s antistes fulgentiꝰ in
opusculis sius sic ponit. Seruientes
cũ amore: non tantũ bonis & modes¬
tis s etiam difficilioribꝰ.S sibene facien¬
ces: et pacientes: sustinetis. hec est enum
inhoc enim uocatiestis: quia et ap̃c pas¬
susest pronobis relinquens nobis exem¬
plum. &e cet̾a. Notandum attentius . ꝙ
sume conditionẽ seruiorũ głificet: quos
bene facientes. et absꝙ culꝑa uapulantes
adñis crudelibꝰ et imꝓbis: imitatores
eẽ dnĩce passionis affirmat . łc e.b. Iacobi

Expanded text:
dicimus vacate in Graeco habetur schodicimus vacate in Graeco habetur scholaste. Scholastici sunt ergo eruditi; dyscoli, indocti et agrestes; sed utrisque vult obedire subditos, explicans apertiules habet, et sanctus antistes Fulgentius in opusculis suis sic ponit: Servientes cum timore non tantum bonis, sed etiam difficilioribus. Sed si bene facientes, et patientes sustinetis. Haec ein hoc enim vocati estis quia et Christus passus est pro nobis, relinquens nobis exemplum, etc. Notandum attentius quam summe conditionem servorum glorificet quos bene facientes et absque culpa vapulantes a dominis crudelibus et improbis imitatores esse Dominicae passionis affirmat. Qui enim passi
Abbreviated transcription (Latin):
culparum: ut serui creatoris nr̃i.
boni et fideles ꝑ manere possimus.
Unde subsequent᷑ ad iungit .S. sic̃ serui
di: om̃s honorate fr̃nitatẽ diligite.
Dm̃ timete : regẽ honorificate. Monet
gͦ congruũ cunctis impendere honorẽ
et iuxta imꝑium dnĩ. cesari que cesa¬
ris sunt: et deo reddere que di sunt.
Et bene int̾ alia frat̾nitatẽ dilig̃e iubet
liberos: ut cos qͦ qui cemꝑali conditio¬
lant. una cum ipsis patrẽ inuocantes
eũ: qui sine acceptione ꝑsonarum ui¬
dicat. Serui subditi estote: inonuĩ timo¬
re dñis. Non tantũ bonis & modestis:
s etiam discolis. Discolis: indisciplina¬
tis dicit. nomine ducto: agreco eloqͥo.
Quia grece sõla: uocat᷑ locus in qͦ ad o¬
lescentes litteralibꝰ studiis oꝑam dare.
et ad audiendos magistros uacare so¬
lent. Unde scola: uacatio interpretat᷑.
Deniq inpsalmo uͥ canimꝰ. Uacate et
uidete qm̃ ego sum ds̃. Pro eo quod nos

Expanded text:
culparum, ut servi creatoris nostri culparum, ut servi creatoris nostri boni et fideles permanere possimus: unde subsequenter adjungit: Sed sicut servi Dei omnes honorate, fraternitatem diligite, Deum timete, regem glorificate. Monet ergo congruum cunctis impendere honorem et juxta imperium Domini Caesari quae Caesaris sunt, et Deo reddere quae Dei sunt. Et bene inter alia fraternitatem diligere jubet liberos, ut eos quoque qui temporali conditiolant, una cum ipsis Patrem invocantes, eum qui sine acceptione personarum judicat. Servi subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis. Dyscolis indisciplinatis dicit, nomine ducto a Graeco eloquio, quia Graece schola vocatur locus in quo adolescentes litteralibus studiis operam dare, et audiendos magistros vacare solent: unde schola vacatio interpretatur. Denique in psalmo ubi canimus: Vacate et videte quomodo ego sum Deus, pro eo quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
plum ioseph patͥarche tam̃ et si seruitio
depͥmunt᷑ hominũ: serui eẽ uitiorũ
nulla arce compellunt᷑. At uͦ lib̾tatẽ
suam inuelamen malicie uertunt:
cũ quominꝰ humani famulatꝰ irigo
cohibentur. eo latrus peccator dił̃o
mancipant᷑. & cum uitiis impune ser¬
iuunt. lib̾tatem uocant: hoc p̃text̃
nomine culpam. Potest autẽ uixta
illud apłi pauili: generalit̃ accipi.
Uos in lib̾tatem uocati estis fr̃s. tan¬
cũ ne lib̃tatem in occasionẽ carnis de¬
tis. Lib̃i enĩ recte uocam᷑ quia ꝑbap¬
tisma apeccatorũ nexibꝰ sumus ab¬
soluti. quia a demoniaca serrritrte
recdempti qr filii di effecti. non tam̃
dono libertatis. potiorem peccandi
facultatẽ uel licentiam accepimus.
quin immo si peccamꝰ. mox lib̾tate
ꝑdita: serui efficimur peccati. Et qͥs
licentiꝰ peccet. talis suam libertatẽ:
inuelamen malitie mutat. Uult aũ
nos beatus petrus lib̃os ẽẽ aserrutio

Expanded text:
plum Joseph patriarchae, tametsi servitio plum Joseph patriarchae, tametsi servitio deprimuntur hominum, servi esse vitiorum nulla arte compellusuam in velamen malitiae vertunt, qui quominus humani famulatus jugo cohibentur, eo latius peccatorum dominio mancipantur, et cum vitiis impune serviunt, libertatem vocant: hoc praetexunt nomine culpam. Potest autem juxta illud apostoli Pauli generaliter accipi. Vos in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis. Liberi enim recte vocamur quia per baptisma a peccatorum sumus nexibus absoluti, quia a daemonica servitute redempti, quia filii Dei effecti. Non tamen dono libertatis potiorem peccandi facultatem vel licentiam accipimus; quinimo si peccamus mox libertate perdita servi efficimur peccati; et quislicentius peccet, talis suam libertatem in velamen malitiae mutat. Vult enim nos beatus Petrus liberos esse a servitio
Abbreviated transcription (Latin):
fac & habebis laudem exilla. Non dicit
ab illa: s exilla. Quia si potestaste
mundana non laudat. immosi etiã
ꝑsequit᷑: si occidit gladio ut paulũ.
si crucifigit ut petrũ. habebis ex illa
laudem. dum ex eo quod illa malefa¬
cit inte uistũ. & innoxium. tue uirtu¬
tis pacientia: coronam laudis meret᷑.
Nam & hoc intendisse beatum petrũ
in hac sententia. uerba sequentia
docent : de quibus dr̃. Quia sic ẽ uo¬
luntas clĩ: ut benefacientes obmutes¬
cere faciatis: imprudentiũ hominum
ignorantiã. hec ẽ gͦ laus bonorũ. ad qͣm
duces a rege dicit missos: dum ignoran¬
cia ducũ imprudentiũ. Boni ad laudẽ
suã ꝑpetuã bene se agendo: utunt᷑. Qua¬
si lib̾i et non quasi uelamen habentes ma¬
litie: lib̾tatẽ. Quasi lib̾i bona faciunt.
qͥ quo maiore apud homines lib̾tate
utuntur: eo arcius immo liberius
diumno famulatui subningant᷑.S. et
illi quasi lib̃i benefaciunt: qui in exem¬

Expanded text:
fac et habebis laudem ex illa, non dicit, fac et habebis laudem ex illa, non dicit, ab illa, sed ex illa. Quia et si potestas te mundana non laudat, imo si etiam persequitur, si occidit gladio, ut Paulum, si crucifigit, ut Petrum, habebis ex illa laudem, dum ex eo, quod illa malefecit, in te justum et innoxium tuae virtutis patientia coronam laudis meretur. Nam et hoc intendisse beatum Petrum in hac sententia verba sequentia docent, quibus dicitur: Quia sic est voluntas Domini, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam. Haec est ergo laus bonorum, ad quam duces a rege dicit missos, dum ignorantia ducum imprudentium, boni ad laudem suam perpetuam bene se agendo utuntur. Quasi liberi et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. Quasi liberi bona faciunt, qui quo majore apud homines libertate utuntur, eo arctius, imo liberius divino famulatui subjugantur. Sed et illi quasi liberi benefaciunt, qui in exem
Abbreviated transcription (Latin):
specialit̾ ut p̃fati sumꝰ instruit: qͥ sunt
dnĩs famulent᷑ ammonet. Docet gͦ fide¬
les famulos: uidelicet ȩt̃ni regis etiam
inundi potestatibꝰ subdi: ne uel in hoc
fidi et religioni xp̃iane possit detrahi.
qͦd ꝑeam humane conditionis lura tur¬
bent᷑. Nam ce ita potest recte intelligi qͦd
dictum est omĩ humane creaturę. ut
significetur & fidelibꝰ et incredrilis.
reruni dnĩs. Ad uindictam malefactoꝵ.
laudẽ uͦ bonorũ. Non quod om̃s qͥa re¬
gi bꝰ missi duces sunt. uel malefacto¬
res punire. uel laudare bonos noue¬
rint: s que ẽẽ debeat actioboni ducis
simplicit̃ narrat. hoc ẽ ut malefacien¬
tes coherreat:et bene agentes remime¬
ret qͥetiam si in iuste agit. si bonos dã¬
nat nichi lominus ad laudem eorum
ꝑtinent que fecit: si pacient̾ eiꝰ imꝓbi¬
tatem colerant. & sapient̃ eius stulticie
resistunt. Unde & paulus dicit. uis¬
inquit non cimere potestatẽ: Honũ

Expanded text:
specialiter ut praefati sumus instruit, qui sunt specialiter ut praefati sumus instruit, qui sunt nis famulentur admonet. Docet ergo fideles, famulos videlicet aeterni regis, etiam mundi potestatibus subdi, ne vel in hoc fidei et religioni Christianae possit detrahi, quod per eam humanae conditionis jura turbentur. Nam et ita potest recte intelligi, quod dictum est: Omni humanae creaturae, ut significetur et fidelibus et incredulis rerum dominis. Ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Non quod omnes qui a regibus missi duces sunt, vel malefactores punire vel laudare bonos noverint, sed quae esse debeat actio boni ducis, simpliciter narrat, hoc est, ut male facientes coerceat, et bene agentes remuneret. Qui etiam si injuste agit, si bonos damnat, nihilominus ad laudem eorum pertinet quae facit, si patienter ejus improbitatem tolerant, et sapienter ejus stultitiae resistunt. Unde et Paulus: Vis non timere potestatem, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
q contingit ut pagani qͥ fidẽ xp̃ianoꝵ
iutuꝑ ab ant. quare dõs suos derelin¬
quissent: postmodũ considerantes cas¬
tam eors conu̾sationẽ & inuictũ in xp̃o
animũ. cessarent eis detrahere: magis¬
q dm̃ głificare ac laudare inciꝑent. qͥ
bonitate ac iusticia cultoꝵ suoꝵ: bonꝰ eẽ
ꝓbaret᷑ et uistus. Glificent in quit dm̃:
indie uasitationis. Hoc ẽ intempore
retͥbutionis quanta uobis sit gła ꝑdm̃¬
donanda. iam nc̃ cognoscant incredu¬
li. cum uos instant̾ ꝑ obstantia ꝑicła:
illum sequi ꝑspexerint. Subiecti estote
omĩ humane creat᷑e: ꝓpt̾ dm̃. Omni
humane creature dicit᷑: omĩ dignita¬
ti hominũ. omĩ ꝑsone. omĩ pͥncipatui:
cui uos diuna dispositio subdi uolue
cdi ordinationi resistit. Quã creat᷑am
regi: q̃si precellenti. Siue ducibꝰ: tamꝗͣ
ab eo missis. Ideo regi tantum ac ducibꝰ.
non autẽ ce dnĩs dicit: qr in hoc locoillos

Expanded text:
que contigit ut pagani qui fidem Christianorum que contigit ut pagani qui fidem Christianorum vituperabant, quia deos suos dereliquissent, postmodum considerantes castam eorum conversationem et invictum in Christo animum, cessarent eis detrahere, magisque Deum glorificare ac laudare inciperent, qui bonitate ac justitia cultorum suorum bonus esse probaretur et justus. Glorificent inquit Deum in die visitationis, hoc est in tempore retributionis, quanta sit donanda jam nunc agnoscant increduli, cum vos instanter per obstantia pericula illum sequi perspexerint. Subjecti estote omni humanae creaturae propter Deum. Omni humanae creaturae dicit omni dignitati hominum, omni personae, omni principatui cui vos divina dispositio subdi voluerDei ordinationi resistit. Quam creaturam regi, quasi praecellenti, sive ducibus, tanquam ab eo missis. Ideo regi tantum ac ducibus, non autem et dominis dicit, quia hoc in loco illos
Abbreviated transcription (Latin):
Uince inbono malũ. idest in dño
diabolum. Uince in bono malum¬
id est impacientia sũma inimicũ.
et adũsariũ cuũ: p̃bendo ei cibũ.
et potũ. uestim̃tũ et calciamentũ.
dum enĩ ciuis beneficiis pro uocas
illum ad hoc ut ce incipiat dilig̾e.
peras illũ. Uel iunce in bono malũ.
id est iniurtutibꝰ unce. et suꝑa uitia
et peccata: accipiendo ex eis palmã

Expanded text:
est in Deo diabolum. Vince in bono malum, in patientia supera inimicum et adversarium tuum, praebendo ei cibum et potum, vestimentum et calceamentum; dum enim tuis beneficiis provocas illum ad hoc ut te incipiat diligere peras illum. Vel vince in bono malum, id est in virtutibus vince et supera vitia et peccata, accipiendo ex eis palmam
Abbreviated transcription (Latin):
ita intelligi. ut supͣdiximꝰ in pͥmo: de
ardore caritatis. Quod uͦ dicit suꝑ cap̃
recte ꝑ caput mens. id est racionabilitas
et pͥncipalitas anime accipit᷑: qͥa sic̃
omĩa menbra reguntur a capite. ita
cogitationes & uoluntates mente dis¬
ponunt᷑. Noli iunci amalo: s uince¬
a malo. id est ab aliqͦuitio: ñ ab ira.
ñ ab iniusticia. Siue noli iuinci ama¬
lo. id est adiabolo. aqͦ uinceris. dũ
contra inuicũ tuũ iracundia ac¬
cenderis: quia ad suã uoluntatẽ te
trahit. Alit̾. Si tuas inirias ulcisci
uolueris. a malo uinceris: quia ei
qͥtͥ malũ fecit similis efficeris. Quan¬
documq enĩ diabolo uł uicio aliqͦ
obedimus: uncim᷑ ab illo. Dũ malũ
pro malo reddimus : ab illo uincim᷑. qͥ nob̾ in iuriã fecit. et cr¬

Expanded text:
est ita intelligi, ut supra diximus in primo de est ita intelligi, ut supra diximus in primo de ardore charitatis. Quod vero dicit, super caput, recte per caput mens, id est rationabilitas ac principalitas animae accipitur: quia sicut omnia membra reguntur a capite, ita cogitationes et voluntates mente disponuntur. Noli vinci a malo. a malo, id est ab aliquon ab injustitia. Sive, noli vinci a malo, id est diabolo, a quo vinceris dum contra inimicum tuum iracundia accenderis, quia ad suam voluntatem te trahit. Aliter: Si tuas injurias ulcisci volueris, a malo vinceris, quia ei qui tibi malum fecit, similis efficeris: quandocunque enim diabolo vel vitio alicui obedimur, vincimur ab illo. Dum malum pro malo reddimus, ab illo vincimur qui nobis injuriam fecit, et c
Abbreviated transcription (Latin):
malo reddes bona: et accipies mag¬
na p̃mia. hoc enim faciens: carbones
ignis congeres suꝑ caput eius. Carbo¬
nes ignis appellat in hoc loco feruorẽ
inimico ministrando: carbones ig¬
nis id est ardorem caritatis pones
suꝑ caput eius. id est suꝑ mentem
eiꝰ. quatinꝰ cuis beneficiis delectat᷑.
incipiat ce diligere quẽ antea exo¬
sũ habebat: intantũ ut dicat. Quid
ẽ quod actenus egi. contra hunc in¬
rum: Cur ei canta mala intuli. qͥ
mͥ tot bona contulit: sine causa gͦ
infestus ei exstitit. Qua ꝓpt̃ quia tam
benigne et patient̾ erga me agit. in¬
cipiam illũ diligere. ut carissimum
frẽm: quẽ actenꝰ ꝑsequebar ut hostẽ.
Si autem qui cibum et potum cribuit.
id circo hoc fecerit. iuxta quod qͥd am
uoluerunt intelligere. ut carbones
ignus. id est penas inferni ei p̃paret.
dum eiꝰ beneficiis honoratꝰ. eũ ñ dilexe¬
rit: iam ñ ẽ hoc caritas. Ideoq meliꝰ:

Expanded text:
malo reddes bona, et accipies magmalo reddes bona, et accipies magna praemia. Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus. Carbones ignis appellat in hoc loco fervorem inimico ministrando, carbones ignis, id est ardorem charitatis, pones super caput ejus, id est super mentem ejus; quatenus tuis beneficiis delectatus, incipiat diligere te, quem antea exosum habebat, intantum ut dicat: Quid est quod hactenus egi contra hunc virum? cur ei tanta mala intuli, qui mihi tot bona contulit? Sine causa ergo infestus ei exstiti: Quapropter, quia tam benigne et patienter erga me agit, incipiam illum diligere ut charissimum fratrem, quem hactenus persequebar ut hostem. Si autem ei cibum et potum tribuit, idcirco hoc fecerit, juxta quod quidam voluerunt intelligere, ut carbones ignis, id est poenas inferni, ei praeparet, dum ejus beneficiis honoratus eum non dilexerit; jam hoc non est charitas, ideoque melius
Abbreviated transcription (Latin):
rabitur: et eorum seuitia pumetur.
Uł date locum ire: id est nolite uos
uindicare. s fugite de loco ad locum:
iuxta quod dñs p̃cepit dicens. Si
fugite in aliam. Quod autẽ dicit
dare tocum ire. hec ira uł illiꝰ intel¬
ligitur qui seuit: uł fut᷑i iudicis
qui insequentibꝰ loquit᷑ ꝑ exemplũ
ꝓpħicum. Scͥptũ ẽ enim. Michi tun¬
dictam scilicet reseruate: et ego
retͥbuam uobis qui pacient̾ culis¬
tis p̃mia et coronam: et illis qui
malũ intulerunt. rundictam
penarum gehenne. Quia enim
homo inuindictam modũ excedit.
nec potest se uindicare cum tran¬
ut ipse qͥ immutabilis iudicet illos.
et qui ñ mouet᷑ adiram. iuxta qd̾
ei eximius orator salomon dicit.
Tu aũ dñe cum tranquillitate oĩa
uidicas. huiꝰ et enĩ iudicis iustũ est
uidicium. qm̃ ñ excedit modum:
nec ꝑturbat᷑ in suo iudicio .S. si esu¬
rierit inumicꝰ cuus: ciba illũ. Si sitit:
potũ da illi. Si hoc feceris cunc pro

Expanded text:
rabitur, et eorum saevitia punietur. rabitur, et eorum saevitia punietur. Vel, date locum irae, id est, nolite vos vindicare, sed fugite de loco ad locum, juxta quod Dominus praecipit dicens: Si fugite in aliam . Quod autem dicit: Date locum irae, haec ira vel illius intelligitur qui saevit, vel futuri judicis qui in sequentibus loquitur per exemplum propheticum. Scriptum est enim: Mihi vindictam, subaudis reservate, et ego retribuam, vobis qui patienter tulistis praemia et coronam; et illis qui malum intulerunt, vindictam poenarum gehennae. Quia enim homo in vindicta modum excedit, nec potest se vindicare cum tranut ipse qui immutabilis est judicet illos, et qui non movetur ad iram, juxta quod ei eximius orator Salomon dicit: Tu autem, Domine, cum tranquillitate judicas omnia . Hujus etenim judicis justum est judicium, quoniam non excedit modum, nec perturbatur in suo judicio. Sed si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. Si hoc feceris, tunc pro
Abbreviated transcription (Latin):
se cum illis pacẽ. diligendo eos. qi dñs
omĩum auctor est eorũ: licet iuiciis se
ab illo separent. In hoc loco et insequẽ¬
tibꝰ ꝓhibet contentiones et lites: qͥb
maxime paxiuolat᷑. Non uos met ipsos
defendentes km̃i. Hoc dupplicit̃ intel¬
ligendũ ẽ. Uno mͦ de adu̾sarũs nrĩs.
hereticis uidelicet. falsisq fr̃ĩbꝰ qͥ in
nos plerumq seruiunt de quibꝰ nos ñ
debemiꝰ defendere: uundictã expeten¬
do. Alio uͦ mͦ ut si fuerit qͥs infideliũ
cont᷑ nos excitatus pro nomine .xͥ. aut
causa alicuiꝰ uirgũ u̾bis contradictoriis
pro ut ratio dictat parcamꝰ. quatinꝰ
mansueti et humiles appareamꝰ: imi¬
tantes dnm̃. qui pauca corã pylaco
respondit. S. date inquit locum ire.
refrenamꝰ animũ ne uindictã expe¬
camus: ułcũ de loco ad locũ fugimꝰ.
Date inquit locũ ire. id est eos qui
contra uos irati seiuunt. ꝑ mutite uo¬
bis nocere: qr pacientia ur̃a remune¬

Expanded text:
se cum illis pacem, diligendo eos, quia Dominus se cum illis pacem, diligendo eos, quia Dominus omnium auctor est, licet vitiis se ab illo separent. Hoc loco, et in sequentibus, prohibet contentiones et lites, quibus maxime pax violatur. Non vosmetipsos defendentes, charissimi. Hoc dupliciter est intelligendum: uno modo de adversariis nostris, haereticis videlicet, falsis fratribus: qui in nos plerumque saeviunt, de quibus non debemus nos defendere, vindictam expetendo; alio vero modo ut si fuerit quis infidelium contra nos excitatus pro nomine Christi, aut causa alicujus jurgii, verbis contradictoriis, prout ratio dictat parcamus, ut mansueti et humiles et appareamus, imitantes Dominum, qui pauca coram Pilato respondit. Sed date locum irae: refrenamus animum ne vindictam expetamus; vel cum de loco ad locum fugimus. Date, inquit, locum irae, id est, eos qui contra vos irati saeviunt, permittite vobis nocere, quia patientia vestra remune
Abbreviated transcription (Latin):
placere studet: et illũ non cogitatio¬
ne. ñ u̾bo. ñ oꝑe uult offendere: nec
offendit in quantum ualet Nuidet
et corã om̃ibꝰ hominib bona: qui u̾bo
et morih. omĩq conu̾satione. in omĩ
uita sua prouirib sius in qͣntũ ualet.
in rep̃hensibilem se p̃bet. Si fieripot̾
qd̾ ex uobis est: id est qd̾ ur̃e congruit
religioni: cum oĩh. hõibus pacẽ haben¬
tes. Rem difficilem dicturꝰ p̾misit di¬
cens.Si fieripot̾. qr aut iix. aut nul¬
latenus fieri potest: ut pax cũ omib
hominibꝰ seruet᷑. Nam si paganũ incre¬
paueris teq contempserit: non uult
cecũ hab̾e pacẽ.Similit̾ de udeo incelli¬
gendũ: atq heretico. dicamꝰ et alit̾. Est
quilibet p̃latus. increpat subiectos de¬
linquentes. dũ eis displicet increpatio
p̃lati: pacẽ cum illis habere non pot̾.
Et cum itasit: unꝰ quisq animũ suum:
scruet peccatũ. et quietũ: habens m

Expanded text:
placere studet, et illum non cogitatioplacere studet, et illum non cogitatione, non verbo, non opere vult offendere, nec offendit quantum valet. Providet et coram omnibus hominibus bona, qui verbo et moribus, omnique conversatione in omni vita sua pro viribus suis, inquantum valet, irreprehensibilem se praebet. Si fieri potest quod in vobis est, id est quod vestrae congruit religioni, cum omnibus hominibus pacem habentes. Rem difficilem dicturus, praemisit, dicens: Si fieri potest, quia vix aut nullatenus fieri potest, ut pax cum omnibus hominibus servetur. Nam si paganum increpaveris, teque contempserit, non vult tecum habere pacem. Similiter de Judaeo intelligendum atque haeretico. Dicamus et aliter: Et quilibet praelatus increpat subjectos delinquentes. Dum enim eis displicet increpatio praelati, pacem cum illis habere non potest; et cum ita sit, unusquisque animum suum servet pacatum et quietum, habens in
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens uł prudens ẽ. qui cũ sit stultꝰ.
sapientẽ se putat eẽ. et głat᷑ in se: qui a
sꝑat scire quod nescit. Uel etiã t̾ciomͦ.
prudens apud se ẽẽ dr̃. qͥ uindictam
expetendo suas in iurias ulciscitur:
quod sequens uersus indicat. Nulli
malũ ꝓmalo reddentes. Multi pu¬
cant ñ eẽ pecc̃m. siqͥs accepta inui¬
ria se ulciscit᷑: et uindictã iterum
sumit. S. si ita eẽt: nequaqͣm apłs
talia p̃ciꝑet. Ac ꝓpterea dicunt aliqͥ
etiam plerumq mauis eẽ delictum.
dit: quod malũ fuerit statim osten¬
dit. Unde pot̾ ita incelligi. qͦd malũ
inferri alti. culpa est: redcłe uͦ malũ
ꝓmalo. peccatũ est. Et dũ dic̃ apłs.
nulli malũ ꝓmalo ẽẽ reod endum.
fidelẽ qͥuidet̃ eẽ. et infidelem cangit.
fidelem ideo: qr fr̃ est. et infidelẽ: ut lu¬
crari possit. Puidentes bona. ñ solũ
coram deo: s etiam coram omĩbꝰ ho¬
minibꝰ. Corã do bonasͥ prouidet qͥ
mintimo cordis ei qui secreta intuet᷑

Expanded text:
it stultus, sapientem se putat esse, et gloriatur in se, quia sperat scire quod nescit. Vel etiam tertio modo: Prudens apud se esse dicitur, qui vindictam expetendo suas injurias ulciscitur, quod sequens versus indicat: Nulli malum pro malo reddentes. Multi putant non esse peccatum si quis accepta injuria se ulciscitur, et vindictam iterum sumit. Quod si ita esset, nequaquam Apostolus talia praeciperet; ac propterea dicunt aliqui, etiam plerumque majus esse delictum,  et vicem reddit, quod malum fuerit, statim ostendit. Unde potest ita intelligi, quod malum inferre alteri culpa est: reddere vero malum pro malo, peccatum est. Et dum dicit Apostolus nulli malum esse reddendum, fidelem qui videtur esse et infidelem tangit; fideli ideo, quia frater est; et infideli, ut lucrari possit. Providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus. Coram Deo bona sibi providet, qui intimo cordis ei qui secreta intuetur
Abbreviated transcription (Latin):
utt inhis et talibꝰ: q diligo ꝑximũ.
Et dum diligo praximũ. ostendo me
dilig̾e et dm̃: cuiꝰ mandatis obtem¬
pero. Hoc enim mandatũ habemus
a deo: ut qui diligit dm̃. diligat ꝓxi¬
pximi. ꝓuenit᷑ ad dilectionẽ dei¬

Expanded text:
utique in his et talibus, quia diligo proximum: utique in his et talibus, quia diligo proximum: et dum diligo proximum, ostendo me diligere et Deum, cujus mandatis obtempero. Hoc enim mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat proxiproximi pe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ec ut habundet iusticia ur̃a suꝑscͥ¬
harum et phariseorum. cet̾orũ¬
q uideorũ: inimicos etiam nr̃õs
debemiꝰ diligere ꝓpt̃ dĩ amorem. li¬
ueritas precipit. diligite inimicos uĩo̾.
et orate ꝓꝑsequentibꝰ uos. S querit᷑
cũ dñs dicat in dilectione dĩ et ꝓximi
cotã legẽ consistere. quare dicat apłs
insola dilectione ꝓximi legẽ impleriᷤ
Quod hoc mͦ soluit᷑ qr indilectione ꝓ¬
rimi: consistit et dilectio di. Neq enĩ
primꝰ sine deo: nec ds̃ sine proximo
pot̃ diligi. Uel etiam ideo indilectio¬
ne praximi totam legẽ dic̃ impleri:
qr de dilectione di non sic facile possum
ꝓbari: utrũ diligamꝰ dm̃ annon: sic̃
de dilectione praximi. Uerbi grã. dũ
malũ ꝓmalo non reddo: dũ peccanti
inme frĩ dimitto. dũ collico uagum
ad hospitiũ. dum hylari mente et
uultu elemosinã impendere sata¬
go dum oro ꝓ ꝑsequentibꝰ. apparet

Expanded text:
est. Et ut abundet justitia nostra suest. Et ut abundet justitia nostra suarum et Pharisaeorum caetero rumque Judaeorum, inimicos etiam nostros debemus diligere propter Dei amorem; et liVeritas praecipit: Diligite inimicos vestros, et orate pro persequentibus vos . Sed quaeritur cur Dominus dicat in dilectione Dei et proximi totam legem consistere: quare dicat Apostolus in sola dilectione proximi legem impleri? Quod hoc modo solvitur, quia in dilectione proximi, consistit et dilectio Dei. Neque enim proximus sine Deo, nec Deus sine proximo potest diligi. Vel ideo etiam in dilectione proximi totam legem dicit impleri, quia in dilectione Dei non sic facile possumus probari, utrum Deum diligamus annon, sicut in dilectione proximi. Verbi gratia: Dum malum pro malo non reddo, dum peccanti in me fratri dimitto, cum colligo vagum ad hospitium, dum hilari mente et vultu eleemosynam impendere satago, dum oro pro persequentibus, apparet
Abbreviated transcription (Latin):
Rõ: Nemini quicquã debeatis.
nͥ ut in uicẽ cdiligatis. Id est sic
omihꝰ seruitutis ur̃e obsequia et de¬
bita reddite. ut nemini quicquam
pro quo uobis irascat᷑ debeatis: nͥ ut
inuicẽ diligatis. Reddito gͦ debito et ob¬
sequio qd̾ omĩbꝰ potestatib et pͥncipib
ꝑsolñe debemꝰ: eos qͥnobis p̃positi sunt.
dilig̾e debemꝰ. hoc enim debitũ oari¬
debetur. Infucuro quoq sine pon¬
dere: pleniꝰ firmabit᷑. Qui enĩ dilig̃
proximũ: legẽ impleuit Eximꝰ iste
nontantũ propinquus cognatione.
aut aliqua affinitate. ẜ ctiam omĩs
homo intelligit᷑: quẽ diligendo. legẽ
moysi impleuimꝰ. quia qͦd moy ses pro¬
hibet inlege. non occides. ñ adult̾abis
et ceta talia. si dilectionẽ habemꝰ: contͣ
ꝓximũ non agimus. Si enĩ ꝓximtm
diligis: sic̃ temetipsũ. non occides il¬
lum: quia non uis occidi. Honpollu¬
es uxorem eius: quia cuã ab illo adulte¬
rari non uis. Sic decet̾is intelligendũ

Expanded text:
o. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Sic omnibus servitutis vestrae obsequia et debita reddite, ut nemini quidquam pro quo vobis irascatur, debeatis, nisi ut invicem diligatis. Reddite debitum et obsequium, quod omnibus potestatibus et princeos qui nobis praepositi sunt, diligere debetis. Hoc debitum charidebetur, in futuro quoque sine pondere plenius firmabitur. Qui enim diligit proximum, legem implevit. Proximus iste non tantum propinquus cognatione aut aliqua affinitate, sed etiam omnis homo intelligitur, quem diligendo, legem Moysi implemus, quia quod Moyses prohibet per legem: Non occides, non adulterabis, et caetera talia, si dilectionem habemus contra proximum non agimus. Si enim proximum diligis sicut teipsum, non occides illum, quia non vis occidi: non pollues uxorem ejus, quia tuam ab illo adulterari non vis, sic et de caeteris intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
ligere: Intelligamꝰ et ꝑproximũ illũ
samaritanũ. qui fecit miscłiam cũ
saucio uulnerato a latronibꝰ: id est
xp̃m qui nobis factus ẽ proximꝰ ꝑ assũp¬
cionẽ carnis. Ergo qͥ hunc diligit: le¬
gẽ caritatis adimplec. et legẽ moysi:
qr nichil contͣ uoluntatẽ eiꝰ faciet. Et
si quod ẽ aliud mandatũ: sub audr̃
p̃ter que numerauimꝰ. de adult̾io iu¬
delicet. homicidio. sornicatione. fal¬
so cestimonio. et concupiscentia. in
ratur. id est reintegrat᷑. uł ad implet᷑:
diliges proximũ cuũ sic̃ ce ipsũ. Dilec¬
tio ꝑximi: malum non oꝑat᷑. Non
solum ñ oꝑatur: uerũ etiã malum
ñ cogitat de ꝓrimo. Plenitudo gͦ le¬
gis moysaice atq euangłii: dilec¬
tio ẽ dĩ et proximi. Ubi caritasẽ qͥd
ẽ. quod possit de eẽ : Et uͥ caritas ñ est. qͥd¬
ẽ quod possit ꝓdesse. Qua ꝓpt̾ appeten¬
da est dilectio di & ꝓximi: et sũmis
iuribꝰ cenenda. Nam dilectio dr̃ eo
quod duosliget. dm̃ uidelicet et ho¬

Expanded text:
ligere? Intelligamus et per proximum, illum Samaritanum qui fecit misericordiam cum saucio vulnerato a latronibus, id est Christum, qui nobis factus est proximus per assumptionem carnis. Ergo qui hunc diligit, legem charitatis adimplet et legem Moysi, quia nihil contra voluntatem ejus facit. Et si quod est aliud mandatum, subaudis praeter ista quae enumeravimus, de adulterio videlicet, homicidio, fornicatione, falso testimonio, et concupiscentia, in ratur, id est redintegratur, vel adimpletur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Non solum non operatur, verum etiam malum non cogitat de proximo. Plenitudo ergo legis, Mosaicae atque Evangelii, dilectio est Dei et proximi. Ubi charitas est, quid est quod possit deesse; et ubi charitas non est, quid potest prodesse? Quapropter appetenda est dilectio Dei et proximi, et summis viribus tenenda. Nam dilectio dicitur eo quod duos liget, Deum videlicet et ho
Abbreviated transcription (Latin):
tes: apud uos met ipsos. Apud se
prudens ẽ. et ñ apud dm: qͥ sapi-¬
entiam quam habet ñ actori omĩs sa-¬
pientie deþutat. s sͥ siuisq meritis: et
ingenuis siue studiis suis. Quo uitio
dephendunt᷑ laborasse philosophi gen¬
cium. de quibꝰ idem dicit apłs: in exor¬
dio huiꝰ epłe. Qui cũ cognouissent dm̃
ñ sic̃ dm̃ głificauerunt. ẜ euanuerunt

Expanded text:
tes apud vosmetipsos. Apud se prudens est, et non apud Deum, qui sapientiam quam habet non Auctori omnis sapientiae deputat, sed sibi suisque meritis et ingeniis, sive studiis suis. Quo vitio deprehenduntur laborasse philosophi gentium, de quibus dicit idem Apostolus in exordio hujus Epistolae: Qui cum cognovissent Deum, non sicut D
Abbreviated transcription (Latin):
sit fidi felicitas firma: nec aderit fructꝰ
spei. uł stabilitas fidi. nͥ fuerit ꝑfecta ca¬
ritas xͥ in nobis. que et fidem ut p̃cedat
aduiet: et spẽ expectatione corroboret.
Maior autẽ his scilicet uirtutibꝰ fide. iu¬
delicet ac spe: caritasẽ. Nec mirũ. Filius
di caritate .i. dilectione. et non nrĩs me¬
ritis homo factus ẽ. et redemptio mundi:
qͥ dilex̃ nos. et tradidit semet ipsum ꝓ
nobis. oblationẽ et bostiã deo: in odo¬
rem suauitatis. Phanc enĩ ds pat̾ mi¬
sit eundẽ filiũ suũ immundũ: hanc sp̃s

Expanded text:
sit fidei fidelitas firma. Nec aderit fructus sit fidei fidelitas firma. Nec aderit fructus spei, vel stabilitas fidei, nisi fuerit perfecta charitas Christi in nobis, quae et fidem ut praecedat adjuvet, et spem exspectatione corroboret. Major autem his, subaudis virtutibus, fide videlicet ac spe, charitas est. Nimirum Filius Dei charitate, id est dilectione, et non nostris meritis, homo factus est et Redemptor mundi: qui dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis. Per hanc Deus Pater misit eumdem Filium suum in mundum, hanc Spiritus