comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re qd̃ homo sua potestate in se ꝙͣ illius
sup̃ se delectatꝰ. dñationẽq eiꝰ ꝯtẽpnens
titus eẽ ñ possit. Ainde nullomꝰ uacare
arbitror. s nos aliqͥd ⁊ magnũ aliquid
ad monere qd̾ ab ipso diuini libri huiꝰ
cxordio in qͦ ita ceptꝰ ẽ. Inpͥncipio fecit
as cȩlũ ⁊ t̾ram usq ad hunc locũ nusꝙͣ
positũ ẽ dñs ds̃. s tantũm̃ ds̾: nc̃ uero
ubi ad id uentũ ẽ ut hominẽ in ꝑadiso
constitueret. eũq ꝑ p̾ceptũ oꝑaretur
& custodiret: ita scͥpta locuta ẽ. Et sũpsit
dñs ds̾ hominẽ quẽ fec̃ & posuit eũ in
ꝑadiso oꝑari eũ ⁊ custodire. Non quod

Expanded text:
o sua potestate in se quam illius supra se delectatus dominationemque eius contemnens tutus esse non possit. Proinde nullo modo uacare arbitror, sed nos aliquid et magnum aliquid admonere, quod ab ipso diuini libri huius exordio, ex quo ita coeptus est: in principio fecit deus caelum et terram usque ad hunc locum, nusquam positum ubi ad id uentum est, ut hominem in paradiso constitueret eumque per praeceptum operaretur et custodiret, ita scriptura locuta est: et sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari eum et custodir
Abbreviated transcription (Latin):
ee ñ possent. s in aliq̃ creatã uita ꝓpria
iã uiuente sic̃ gen̾andi ratio ñ porest ẽx
nisi in aliqͥb iã existentibꝰ. ꝑtectisq
naturis: Parens gͦ anime ĩstituta est
spirandã fac̃. Neq enĩ et ex homine fa¬
ctũ. uł seminis. uł ipsius iã ꝓlis creat ⁊

Expanded text:
uita propria iam uiuente, sicut generandi ratio non potest esse nisi in aliquibus iam existentibus perfectisque naturis? parens ergo animae instituta est spirandam facit. neque enim et ex homine fetum uel seminis uel ipsius iam prolis creat et
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib dei qͣn fec̃ hominẽ ad imaginẽ
suã. qõ nͥ scd̾m animã ñ recte intelligit᷑.
N erendum ẽ aũ neꝰ cũ dicimꝰ ñ ipsas tẽ natu¬
ras atq substantias q̃ futẽ fuerãt. dm̃
creasse dũ crearet omnia simul. s earũ
fut᷑arũ causales q̃sdã rõnes putem᷑ ĩ amia
q̃dam d̾re. Que fc̃ enĩ iste causales rõnes qͣs
posset iã dici ds fecisse hominẽ ad inagi¬
nẽ suã. cuiꝰ corpꝰ ñdũ de limo fuxxerat. eui
ñdũ animã afflando fecerat: & corꝑis
quidẽ humani ⁊̃ si fuit aliqͣ occulta rõ
qͣ futurũ erat ut formaret᷑. erat ⁊ mat̾ies
de qͣ formaret᷑. id ẽ t̾ra in qͣ uideri pot̾ illa
rõ uelut in semine latuisse. Anime aũ
faciende. id c̃ flatũ faciendi qͥ eẽt hominis

Expanded text:
aginem aginem suam, quod nisi secundum animam non recte intellegitur. uerendum est autem, ne, cum dicimus non ipsas tunc naturas atque substantias, quae futurae fuerant, deum creauisse, dum crearet omnia simul, sed earum futurarum causales quasdam rationes, putemur inania quaedam dicere. quae sunt enim istae cauposset jam dici Deus fecisse hominem ad imaginem suam, cujus corpus nondum de limo finxerat, cui nondum animam afflando fecerat? Et corporis quidem humani etiamsi fuit aliqua occulta ratio, qua futurum erat ut formaretur, erat et materies de qua formaretur, id est terra, in qua videri potest illa ratio velut in semine latuisse: animae autem faciendae, id est flatus faciendi, qui esset
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s Quãꝙͣ ⁊ animã cundẽ aerẽ appellaue¬
it̃ ut iam ñ possit inueniri nom̃ qͦ ꝓpͥe
distinguat᷑ ista nat᷑a q̃ nec corpꝰ nec d̃ ẽ.
nec uita sine sensu qͣlis pot̾ credi mar¬
borib nec uita sine ronali m̃te. qͣł ẽ in
pecorib s uita nc̃ minor qͣm angłoꝵ &¬
fut̃a qd angłoꝵ si ex p̃cepto sui c̾atoris hͥ
uyxerit ¶nde aũ sit. id ẽ de qͣ uelut mate¬
rie facta sit. uł de qͣ ꝑfecta beataq nat᷑a
defluxerit. uł utrũ om̃ino ex nichilo fa¬
cta sit. ⁊̃ si lubitat᷑ ⁊ q̃rit᷑. illud tñ mini¬
me dubitandũ ẽ. ⁊ si aliquid antea fuit.
a do factũ eẽ qd̃ fuit.:⁊eã nẽ a do factam
ut anima uiua sit. Aut enĩ nichil fuit.
aut hoc qd̾ ẽ ñ fuit. S illam partẽ qua
q̃rebamꝰ qĩ eiꝰ mat̾iẽ unde facta sit: iam
satis tractauimꝰ. Nõ si om̃ino ñ fuit:
q̃rendũ ẽ qͦmͦ possit intelligi. qd̃ causalis
ciꝰ rõ fuisse dicebat᷑ in pͥmis sex dierum

Expanded text:
ellauerunt, ut iam non possit inueniri nomen, quo proprie distinguatur ista natura, quae nec corpus nec deus est nec uita sine sensu, qualis potest credi in arboribus, nec uita sine rationali mente, qualis est in pecoribus, sed uita nunc minor quam angfutura, quod angelorum, si ex praecepto sui creatoris hic uixerit. Unde sit autem, id est de qua uelut materie facta sit uel de qua perfecta beataque natura defluxerit uel utrum omnino ex nihilo facta sit, etiamsi dubitatur et quaeritur, illud tamen minime dubitandum est et, si aliquid antea fuit, a deo factum esse, quod fuit, et eam nunc a deo factam, ut anima uiua sit; aut enim nihil fuit aut hoc, quod est, non fuit. sed illam partem, qua quaerebamus quasi eius materiem unde facta sit, iam satis tractauimus. Nunc, si omnino non fuit, quaerendum est, quomodo possit intellegi, quod causalis eius ratio fuisse dice
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. sic̃ consiliũ p̃cedit actionẽ. Et q̃m
corꝑalis motus qͥ sensũ seq̃r sine utt̾uallis
tẽpoꝵ nullus ẽ: agere aũ int̾ualla tẽpoꝵ
spontaneo motu. nͥ ꝑ adiutoriũ memo¬
rie ñ ualemꝰ: idõ tres tanꝗͣ uentricłi cere¬
bri demonstrant᷑. unus ant̾ior ad faciẽ
a quo sensus om̃s. alter post̾ior ad ceruicẽ¬
a qͦ motꝰ om̃is. terciꝰ interutrũq in quo
memoriã iugere demonstrant. ne cũ
sensũ motꝰ seq̃r. ñ corinectat homo qd̾
faciendũ ẽ. si fuerit qd̃ fac̃ oblitꝰ. Hec
defecissent officia. uł sentiendi. uł mo¬
uendi m̃bra. uł motus corꝑis reminis¬
cendi: satis qͥd ualerẽt singłe declara.¬
runt: eisq adhibita curatio cui reire¬
parande ꝓfecerit exploratũ ẽ. S anima
in istis canꝙͣ in organis agit. Nichil ho¬
rũ ẽ ipsa. s uiuificat ⁊ regit omnia:⁊

Expanded text:
tus est, sicut consilium praecedit actionem. Et quoniam tus est, sicut consilium praecedit actionem. Et quoniam corporalis motus, qui sensum sequitur, sine interuallis temporum nullus est, agere autem interualla temporum spontaneo motu nisi per adiutorium memoriae non ualemus, ideo tres tamquam uentriculi cerebri demonstrantur: unus anterior ad faciem, a quo sensus oma quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoriam vigere demonstrant; ne cum sequitur motus, non conectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblitus. haec el uitio, cum defecissent officia uel sentiendi uel mouendi membra uel motus corporis reminiscendi, satis quid ualerent singulae declararunt eisque adhibita curatio cui rei reparandae profecerit exploratum est. sed anima in istis tamquam in organis agit, nihil horum est ipsa; sed uiuificat et regit omni
Abbreviated transcription (Latin):
administrationẽ. sic̃ mom̃iũ aĩalium
gen̾e. quẽ uocat scͥpt᷑a animã uiuam.
Nam ⁊ nob̾ nisi ineẽt ⁊̃ ille motus. nec
crescerẽt nr̃a corꝑa. nec ungues. capillos¬
q ꝓducerẽt. S si hoc solũ eẽt in nobis
sine sensu motuq spontaneo ñ dic̾etur
homo factꝰ in animã uiuã. Proinde q̃m
pars cerebri ant̾ior unde sens om̃s distͥ¬
buunt᷑. ad frontẽ collocata ẽ. atq in fa¬
cie st̃ ipsa uelut organa sentiendi. excep¬
rebri ostendit᷑ hr̃e uam suã q̃ retrorsus
ꝑ uerticẽ atq ceruicẽ ad medullã spine
de qua loquebam᷑ paulo ante deducit᷑
unde ht̃ utiq sensũ in tangendo.: ⁊ faci¬
essic̃ totũ corpꝰ exceptis sensib uidendi
audiendi. olfaciendi. gustandi. qͥ in sola
facie p̃locati sunt: idõ scͥptũ arbitror qd̃
in faciẽ sufflauerit cs homini flatum
uite cũ factus ẽ in aĩam uiuã. fnt̾ior
qͥppe pars. postiori merito p̃ponit᷑. qr usta

Expanded text:
strationem, sicut in omni animalium genere, quam uocat scriptura animam uiuam. nam et nobis nisi inesset etiam ille motus, nec crescerent nostra corpora nec ungues capillosque producerent. sed si hoc solum esset in nobis sine sensu motuque illo spontaneo, non diceretur homo factus in animam uiuam. Proinde, quoniam pars cerebri anterior, unde sensus omnes distribuuntur, ad frontem conlocata est atque in facie sunt ipsa uelut organa sentiendi — exceprebri ostenditur habere uiam suam, quae retrorsus per uerticem atque ceruicem ad medullam spinae, de qua loquebamur paulo ante, deducitur, unde habet utique sensum in tangendo et facies, sicut totum corpus, exceptis sensibus uidendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, qui in sola facie praelocati sunt — ideo scriptum arbitror, quod in faciem deus sufflauerit homini flatum uitae, cum factus est in animam uiuam. anterior quippe pars posteriori merito praeponitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
agit: ⁊ꝑ ħ cȩt̾a q̃ crassiora sunt corꝑis. sicu¬
ti humor ⁊⁊ t̾ra. unde carnis corpulenta
solidat᷑. q̃ magis st̃ ad patiendũ subdita.
ꝙͣ. p̃dita ad faciendũ. Non mͥ gͦ uidetur
dictũ. factꝰ ẽ hõ in animã uiuã. nͥ quia
sentire cep̃ in corꝑe. qd̃ ẽ ammate uiuen¬
tisq carnis certissimũ inditiũ. Nam mo¬
uent᷑ ⁊ arbusta: ñ tantũ ui extrinsecꝰ
impellente uelud cũ uentis agitant᷑. s
illo motu qͦ intrinsecꝰ agit᷑. qͥcqͥd ad in¬
crem̃tũ. sꝑ̃emq arboris ꝑtinet qͦ dueitꝰ¬

Expanded text:
aec cetera quae crassiora sunt corporis, sicuti humor et terra — unde carnis corpulentia solidatur — quae magis sunt ad patiendum subdita quam praedita ad faciendum. Non mihi ergo uidetur dictum: factus est homo in animam uiuam, nisi quia sentire coepit in corpore: quod est animatae uiuentisque carnis certissimum indicium. nam mouentur et arbusta non tantum ui extrinsecus inpellente, uelut cum uentis agitantur, sed illo motu, quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris
Abbreviated transcription (Latin):
male ⁊ ob hoc mortale qd̃ ꝓpt̾ iusticiam
mortuũ. qd̃ posset non fieri. si homo ñ
iam ipsa conditio moriendi ex peccato
parentũ hesit in ꝓle: Animale ÷ enĩ ⁊
hoc corpꝰ sic̃ ⁊ pͥmi hominis fuit. s hoc
iam in ipso animalis gen̾e̾ multo est
deteriꝰ. Habet enĩ necessitatẽ moriendi:
qd illd̾ ñ habuit. Qmͣuis enĩ restabat ad¬
huc ut inmutaret᷑ &. sp̃uale factũ ple¬
nam inmortalitatẽ ꝑciꝑet. ubi cibo cor¬
ruptibili ñ ege̾t. tñ si iuste uiueret hõ¬
ꝙ in sp̃ualẽ habitudinẽ corpꝰ eiꝰ mutaret᷑:
ñ iret in mortẽ. In nob̾ aũ ĩ iuste ui¬
uentib corpꝰ moriturũ ẽ. ꝓpter ꝙͣ neces¬

Expanded text:
male et ob hoc mortale, quod propter iustitiam male et ob hoc mortale, quod propter iustitiam mortuum, quod posset non fieri, si homo noniam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentib
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ eiꝰ qͥ creauit nos: qͣm peccando adam
ꝑdidit. Renouabim̃ aũ ⁊̃ carne cũ hoc
corruptibile induet᷑ incorruptionẽ: ut
sit sp̃uale corpꝰ in qd̾ ñdũ mutatꝰ s mu¬
tandꝰ erat adam. nͥ mortẽ ⁊̃ corꝑis aĩalis
pecc̃o meruiss. Deniq: ñ ait apłs. corpꝰ qͥdẽ
mortale ꝓpt̾ peccatũ: s corpꝰ mortuum
ꝓpt̾ peccatũ. Illud qͥppe ante peccatũ. &
mortale scł̃m aliã. ⁊ in mortale scđ̃m aliã
causã dici pot̾at. Id est mortale qi pot̾at
mori: inmortale ꝙ poterat ñ mori. Alli¬
ud ẽ enĩ ñ posse mori. sic̃ qͣidã nat᷑as in¬
paratꝰ ẽ cũ peccasset ut posset mori. qͥ nͥ
peccasset posset ñ mori. Mortał eͦ erat
ꝯditione corꝑis ammalis. inmortał aũ
bñficio ꝯditoris. Si enĩ corpꝰ animale.
utiq mortale: qr ⁊ mori pot̾it. qͣmuis
Neq enĩ inmortale qd̾ mori om̃ino non
possit erit nͥ spũale. qd̃ nob futurũ in
resurrectione ꝓmittit᷑. Ac ꝑ hoc illd ani¬

Expanded text:
nem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corpus; in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruimortale propter peccatum, sed: corpus mortuum propter peccatum. Illud quippe ante peccatum et mortale secundum aliam et inmortale secundum aliam causam dici poterat; id est mortale, quia poterat mori, inmortale, quia poterat non mori. aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas inparatus est, cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. mortalis ergo erat conditione corporis animalis, inmortalis autem beneficio conditoris. si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud ani
Abbreviated transcription (Latin):
posuimꝰ. & de ipso homine facto. max¬
meq de eiꝰ corꝑe: qͣntũ satis duximꝰ qd
scdm scͥpt᷑as uisũ est disseruimꝰ. Sed qͥa
de anima humana ñ parua qͤstio est
adhunc eam librũ differendã putaui¬
mꝰ. nescientes qͣntũ nos dñs adiuturus
eẽt recte loqui cupidos.illud tam̃ scient̃
nisi qͣntũ ipse adiuuaret. recte ñ eẽ
locutõs. Recte ẽ aũ: ueraciter atq con¬
guent᷑. Nichil audacter refellendo: ni¬
cl temere affirmando dũ adhuc dubiũ
cuerũ falsũne sit siue fidei siue scĩe xͥmne¬

Expanded text:
roposueramus et de ipso homine facto maxroposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scien
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ peccauit adã. si sp̃uał erat m̃te. ꝗͣmuis
animał eẽt corꝑe. Que cũ ita sint: nicħ
tñ ahuc p̃ppere confirmamꝰ. s expectamꝰ
potiꝰ utrũ ⁊̃ cet̾a scͥpt᷑a hunc intellectũ
ñ impediat. Seq̃r enĩ q̃stio de anima
ualde difficił in qͣ multi laborauerunt
nob̾q ubi laboremꝰ reliq̃rt̃. Siue enĩ qi
non omniũ om̃ia leg̾e potui. qͥ de hac
minimeq dubiũ ꝑuenire potuert̃. Si¬
ue qi tanta q̃ͣstio ẽ. ut ⁊̃ qͥ eã ueraciter
soluunt. ñ facile intelligant᷑ a talibus
quał ego sũ. fateor neminẽ mͥ ad huc ꝑ
suasisse qd̃ sic habeã de anima. ut ni¬
chil amplius querendũ putẽ. Ntrum
nẽ certũ aliqͥd ĩuenturꝰ sim ⁊ definitus:
ignoro. Qd aũ potuero: si conatũ meũ
dñs ad uuerit. seq̃nti uolumine expli¬
puluerẽ de t̾ra. ⁊ flauit in faciẽ
el flatũ uite. ⁊ factus ẽ homo in
animã iuiuertẽ. Hec u̾ba seͥpt᷑e nobiᷤᷤ
et inpͥncipio suꝑioris libriconsid̾anda ꝓ¬

Expanded text:
d peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac minimeque dubium pervenire potuerunt; sive quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam veraciter solvunt, non facile intelligantur a talibus, qualis ipse sum: fateor neminem adhuc mihi persuasisse quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, sequenti uolumine explipuluerem de terra et flauieius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda p
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ finxert̃. Non gͥ hoc in honorẽ ho¬
minis deputet᷑: ueld̃ cȩt̾a ds̃ dixerit ⁊
facta sunt. hunc aũ ipse fecerit. aut
u̾bo cet̾a. hũc aũ manib fecerit: Seo
hoc excellit in homine: qr ds̃ ad ia
dit m̃tẽ intellectualẽ qͣ p̃stat pecoribꝰ.
Unde iam suꝑiore loco disseriumꝰ. In qͦ
honore positꝰ siñ intellexerit ut bñ agat

Expanded text:
t. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit; sed hoc excellit in homine, quia dit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat,
Abbreviated transcription (Latin):
cuinctatione asserendo. Ne pͥmũ illud ui¬
deamꝰ qd̃ scͥptũ ẽ. flauit uł sufflauit in
faciẽ eiꝰ flatũ uite. Nonnulli enĩ codices
iñt. spirauit. uł inspirauit infaciẽ eiꝰ.
tatur flauit uł sufflauit eẽ dicendũ. Que¬
rebamus aũ in suꝑiore sermone de ma¬
nibꝰ dei: cũ hõ de limo formatꝰ cogitaret᷑:
Quid gͦ nũc dicendũ ẽ in eo qd̃ scͥptũ ẽ suf¬
fiauit ds̾. nisi qr sic̃ ñ manib corꝑis fuxx̃.
ita nec labiis faucibꝰq sufflauit: Llerũp
tam̃ hoc u̾bo scͥpt᷑a in q̃stione difficillima
plurimũ nos qͣntũ opinor adiuuat. Nã
cũ quidã ex hoc u̾bo crediderint aliqͥd eẽ
animam de ipsa substantia dei. idest
eldẽ natẽ cuiꝰ ille ẽ. hoc ideo putantes. qͥa
cũ hõ sufflat. aliqͥd de se ipso eicit in fla¬
tu: hinc potiꝰ admonendi sumꝰ. hanc
immicam fidei catholice reꝓbare sentẽ¬
ciam. Nos enĩ credimꝰ d̃i naturam
atq substantiam q̃ in tͥnitate

Expanded text:
llud uideamus, quod scriptum est: flauit uel sufflauit in faciem eius flatum uitae. nonnulli enim codices habent: spirauit uel inspirauit in faciem eius. tatur flauit uel sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
recipimꝰ ꝑ grãm iusticie. ñ sp̃uale atq
inmortale corpꝰ in qͦ ille ñdũ fuit. ⁊ in qͦ
ert̃ om̃s scĩ resurgentes amortuis. Hoc
enĩ p̃miũ ẽ illiꝰ meriti qd̾ amisit. Proind̾
illa stola pͥma. aut ipsa iusticia ẽ unde
lapsus ẽ: aut si indum̃tũ corꝑał in mor¬
talitatis significat. ⁊̃ hanc ille sic amisit:
cũ ꝓpt̾ pecc̃m ad eã ꝑuenire ñ potuit. Dr̃
enĩ ⁊ amisisse uxorẽ. ⁊ amisisse honorẽ:
qui sꝑatũ ñ acceꝑit illo a qͦ sꝑabat offenso.
Scđ̃m hanc gͦ sententiã corpꝰ animale ha¬
poris mortẽ. qͥ ñ peccando mereret᷑ ⁊ in
corpꝰ sp̃uale cõmutationẽ. Nã si ⁊ interiꝰ
ammalit̾ uix̃. ñ possumꝰ dici ad ħ ipsũ
renouari. Quib enĩ dr renouamini spũ
m̃tis ur̃e. hoc eis d̃r ut sp̃uales fiant:
Qd si ille nec ipsa m̃te fuit. qͦmͦ nos reno
uati scilicet in agnitione dĩ scđm ima¬
ginẽ eiꝰ qͥ creauit eũ. ñ ideo tñ iã pecca¬

Expanded text:
 gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale haporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouuati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam pecca
Abbreviated transcription (Latin):
stias agri.&. cet̾a uolatilia çeli quasi q̃
minus uł t̾ra sexto. uł aqua qͥnto die ꝓ¬
duxerit. s om̃s bestias inqͥt ꝙ om̃ia uo¬
latilia gli. Neenon ⁊ illud cogitet que¬
admodũ ds̃ ⁊ sex dieb fecerit om̃ia. pri¬
mo ipsũ diẽ. scđo firmam̃itũ. Tercio sꝑe¬
ciẽ maris ⁊ t̾re. atq ex t̾ra herbã ⁊ ligna
qͣrto luminaria ⁊ sidera. Ento aquarũ
animalia. sexto t̾re. ⁊ pꝰea dicat᷑ cũ factus
ẽ dies: fec̃ ds celũ ⁊ t̾ram: ⁊ omne uiride
agri: qnqͥdẽ cũ factus ẽ dies. ñ fec nͥ ipsũ

Expanded text:
as agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae as agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae minus uel terra sexto die uel aqua quinto die produxerit, sed omnes bestias, inquit, et omnia uolatilia. necnon et illud cogitet, quemadmodum deus et sex diebus fecerit omnia: primo ipsum diem, secundo firmamentum, tertio speciem maris et terrae atque ex terra herbam et ligna, quarto luminaria et sidera, quinto aquarum animalia, sexto terrae, et postea dicatur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, quandoquidem, cum fac
Abbreviated transcription (Latin):
de nichilo uł de aliquo fecerat. Quã si
eo mͦ deuitare uoluerit ut dicat sexto die
⁊̃ de limo factũ eẽ hominẽ. s hoc recapi¬
tulando p̾ea cõmemoratũ. uideat de mu¬
liere qͥd dicat quia mascłm ⁊ feminã dix̃.
fec̃ eos ⁊ bñdix̃ eos. Qd si ⁊ ipsam eo die
factameẽ de uiri osse responderit. atten¬
dat qͦmͦ asserat sexto die facta uolatilia q̃
adducta st̃ ad adã: cũ scͥpt᷑a omne genus
uolatiliũ qͥnto diecreatũ ex aqͥs insinuet.
itẽ sexto die ligna ⁊̃ q̃ in paradiso plan¬
tata st̃: cũ eadẽ scͥpt᷑a hoc creat᷑e genꝰ ter¬
cio diei tͥbuerit. Ipsa ⁊̃ uerba considẽt.
quid sit eiecit adhuc de t̾ra omne ligny
pulchrũ ad aspectũ ⁊ bonũ ad escam.
tanqͣm illa que tercio die t̾ra eiecerat nõ
erant pulchra ad aspectũ. ⁊ bona ad escã.
cũ in his eẽnt oꝑib q̃ fec̃ ds omnia bonã
uł potiꝰ nulla ante ꝓducta erãt: Neq N.
dictũ ẽ. ⁊ finx̃ ds adhuc de t̾ra cęt̾as be

Expanded text:
de nihilo uel de aliquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut dicat sexto die etiam de limo factum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratum, uideat de muliere quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecit eos et benedixit eos. quodsi et ipsam eo die factam esse de uiri osse responderit, adtendat, quomodo adserat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum tanquam illa quae tertio die terra ejecerat, non erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his essent operibus quae fecit Deus omnia bona vel potius nulla ante producta erant. Neque enim dictum est, Et finxit Deus adhuc d
Abbreviated transcription (Latin):
oportuniorib deinde scͥptarũ locis fortaᷤᷤ¬
sis plemꝰ disserendũ ẽ. Nunc de homine
qd̃ ceptũ ẽ t̾minet᷑. ea moderatione ser¬
uata. ut in ꝓfũ .do scͥpt᷑e sensu. ma¬
gis p̃stemꝰ dili. ũ si gentiã reqͥrendi . ꝙͣ.
affirmandi suo: temeritatẽ. Quia enĩ
nou̾at ihere miam ds̃. pͥus ꝙͣ eũ forma

Expanded text:
oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hierem
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ gͦ inqͥunt renouari dicim᷑ si nõ
hoc recipimꝰ qd̃ ꝑdidit pͥmus homo in
qͦͥ om̃s moriunt᷑ : Hoc plane recipimꝰ
sãm quedã modũ: ꝙ ñ hoc recipimꝰ scd̾
qudã modũ. Non itaq inmortalitatẽ
sp̃ualis corꝑis recipimꝰ. qͣm ñdũ habuit hõ
s recipimꝰ iusticiã ex qͣ ꝑ peccatũ lapsꝰ ẽ
homo. Renouabim᷑ gͦ a uetustate perca¬
ci ñ in pͥstinũ corpꝰ animale in qͦ fuit a¬
dem. s in meliꝰ. idest in corpꝰ sp̃uale. euo
efficiem eqͣles angłis di. aꝑti celesti ha

Expanded text:
o, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti ha
Abbreviated transcription (Latin):
cere quia illud eiꝰ qd̾ ⁊̃ pecora hr̃e intelli¬
gunt᷑. uł cęli uolatilia cũ habitacła sua
seu nidos repetunt qͦ capiunt᷑ imagi¬
nes omniũ rerũ corꝑaliũ: nullomͦ
cuiꝗͣ corꝑi simile ẽ. Et utiq hoc potiꝰ
merabiles ꝓ arbitͥo figãri qͣnto minꝰ
aha qualibet ui sua corꝑi eẽ anima simil
potest: Si aũ corpꝰ eẽ dñt alia qͣlibet no¬
qone omne qd̾ ẽ. id est omnẽ nat᷑am atꝙ
substantiã ñ quidẽ admittenda ẽ ista lo

Expanded text:
cere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intellecere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intelleguntur uel caeli uolatilia, cum habitacula sua seu nidos repetunt, quo capiuntur imagines omnium rerum corporalium, nullo modo cuiquam corpori simile est; et utique hoc potius merabiles pro arbitrio figurari, quanto minus alia qualibet ui sua corpori esse anima similis potest! Si autem corpus esse dicunt alia qualibet notione omne quod est, id est omnem naturam atque substa
Abbreviated transcription (Latin):
animale factũ ẽ: ñ hoc recipiemꝰ qd̃ in
illo ꝑdidimꝰ. s tanto meliꝰ qͣnto sp̃uale
animali p̃ponendũ ẽ. qn erimꝰ eqͣles angłis
di. S angłi posst̃ aliis ex iustitia p̃̾poni.
nis infirmitatẽ qͣm sũpsit ex uͥgine for¬
mã serui accipiens. in qͣ moriens nos a
seruitute redimeret: S quid hinc dutiꝰ
disseramꝰ: Non enĩ obscura ẽ apłi senten¬
tia de hac re. Qcũ uoluisset adhib̾e testi¬
monum qͦ ꝓbaret eẽ corpꝰ animale. nõ
tam de suo. uł de cuiꝰꝗͣm hominis cor¬
pore qd̾ in p̃senti uidebat᷑. ꝙͣ̃ de ħ ipso
scͥptẽ huiꝰ loco recoluit. ⁊ adhibuit dicẽs.
Si ẽ corpꝰ animale: ẽ & sp̃uale. Sic ⁊ enĩ
scͥptũ ẽ factus ẽ pͥmus homo adã in aĩa

Expanded text:
animale factum est, non hoc recipiemus, quod in animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; nis infirmitatem quam sumpsit ex Virgine, formam servi accipiens , in qua moriens nos a servitute redimeret? Sed quid hinc diutius disseramus? Non enim obscura est Apostoli sententia de hac re; qui cum voluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in a
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ sic̃ ẽ credibiliꝰ iã ꝑfecte uirilitatis
ꝙ̃ erat in illis causis ubi ds hominẽ ĩ sex
dierũ oꝑib fec̃. Ibi enĩ erat ñ solũ ut ita
fieri posset: uerũ ⁊̃ ut ita eũ fĩ neceẽ eẽt.
Iam enĩ ñ fec̃ des ꝯtͣ causã ꝙͣ sine dubio uo¬
lens p̃stituit. ꝙͣ ꝯtͣ uoluntatẽ suã ñ facit
Si aũ ñ om̃s causas in creat᷑a pͥmitꝰ ꝯdita
p̃fixit. s aliqͣs in sua uoluntate seruauit:
ñ sunt qͥdẽ ille qs in sua uoluntate ser¬
uauit. ex istarũ qͣs creauit necessitate
ilis ẽẽ illud cꝰ cause ft̃: possit. s ñ neceẽ
sit. illas aũ sic abscondit. ut ex eis eẽ neceẽ
sit. hoc qd̾ ex istis fec̃ ut eẽ possit. Solet
itẽ q̃ri utrũ animale corpꝰ pͥus homini
formatũ sit elimo qͣle nc̃ hm̃s: ñ sp̃uale
qͣle resurgentes habebimꝰ. Quãqͣ enĩ hoc
in illud mutabit᷑: seminat᷑ enĩ corpus
animale. surget corpꝰ sp̃uale. tñ qͥd pͥus
homini factũ sit. Ideo disceptat᷑. qͥa Si

Expanded text:
tus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum ut ita fieri posset uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si
Abbreviated transcription (Latin):
i cause. siue mundo ꝯtexte. siue in dei
i p̃scientia reseruate. Nã scd̾m qͣsdam
fut᷑oꝵ causas moriturꝰ erat ezechias:
cui ds̃ addidit qͥndecĩ annos ad uitã.
ut utiq faciens qd̃ ante ꝯstitutionẽ
mundi se facturũ eẽ p̾sciebat. ⁊ in
sua uoluntate seruabat. Non gͦ id fec
qd̾ futurũ ñ erat. Hoc enĩ magiᷤᷤ erat
futurũ: qd̾ se facturũ eẽ. p̃sciebat:
Nec tam̃ illi anni additi recte chce̾nt᷑:
nͥ aliqͥd adderet᷑ qd̾ se alit̾ in aliis cuill¬
¶ habuert
Scd̃m aliqs gͥ causas inferiores iã uitã¬

Expanded text:
e causae siue mundo contextae siue in dei e causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam: id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit quod futurum non erat. hoc enim magis erat futurum quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferio
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ educant᷑ in ꝓmptũ numeri occulti. uł
iuuentitis a pueritia. uł senectutis a
uiuentute. Occulta ẽ cͦ ista ratio qͣ fit
ut hoc eẽ possit. s ocłis. Menti aũ ñ ẽ
occulta. Htrũ aũ hoc ⁊̃ necẽẽ sit om̃i
mͦ nescimꝰ. Et illam qͥdẽ qua fit ut esse
possit. eẽ in nata ipsiꝰ corꝑis nouimus:
Illam uͦ q̃ fit ut necesse sit: manifestũ
ẽ illic ñ eẽ. s fortassis in mundo ẽ ut
neceȩ̃ sit istũ hominẽ senescere. Si aũ
nec in mundo ẽ: in do ẽ. Hoc aũ neces¬
sario futurũ ẽ qd̾ ille uult: ⁊ ea uere
fut᷑a st̃: que ille p̃sciuit. Nam multa
scđ̃m inferiores causas fut᷑a st̃. s si ita
st̃ ⁊ n p̃scientia di: uere futa st̃. Si aũ
ibi alit̾ st̃: ita potiꝰ fut᷑a st̃ sic̃ ibi st̃. ubi
qͥ p̃scit falli ñ pot̾. Nã futa dr senectus
in iuuene. s tñ ficta᷑ ñ ẽ. si ante mori¬
turꝰ ẽ Hoc aũ ita erit. sic̃ se hñt alie¬

Expanded text:
quo educantur in promptu numeri occulti, vel quo educantur in promptu numeri occulti, vel juventutis a pueritia, vel senectutis a juventute. Occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta. utrum autem hoc etiam necesse sit omni modo nescimus. et illam quidem, qua fit ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores causas futura sunt; sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt. si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent alia
Abbreviated transcription (Latin):
tate seruauit. cũ mundi ꝯstitutioni
ꝯtexuit: manifestũ ẽ ⁊̃ sic ñ factũ eẽ
hominẽ. ꝯtͣ qd̾ erat in illa pͥma ꝯditio¬
ne causarũ. qr ibi erat ⁊̃ sic fieri posse
qͣmuis ñ ibi erat: ita fieri necẽẽ eẽ. Hoc
enĩ ñ erat in ꝯditione creat᷑e. s in pla¬
cito creatoris: cꝰ uoluntas rerum ne
cessitas ẽ. Nam ⁊ nos ꝓcaptu infirmi¬
tatis humane iã in ipsis reb tẽpore ex¬
ortis possumꝰ nosse qͥd incuiꝰq nat᷑a
huiꝰ ũbi gr̃a iuuenis ut senescat. sed
utrũ hoc sit ⁊̃ indei uoluntate nesci¬
mus. S nec in nataͣ eẽt. nͥ indĩ uolũ¬
tate pͥus fuisset. qͥ condidit omnia
Et utiq occulta ratio ẽ senectutis incorpe
iuuenili. uł iuuentutis in corꝑe puerili.
Neq enĩ ocłis cernit᷑ sic̃ ipsa in puero pue¬
ritia. sic̃ iuuentꝰ in uiuene: s alia qͣdam
noticia colligit᷑. incẽ in nat᷑a qͥddã latẽs

Expanded text:
tate seruauit, non mundi constitutioni tate seruauit, non mundi constitutioni contexuit. manifestum est enim sic non factum esse hominem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse quid in cuiusque natura hujus, verbi gratia, juvenis ut senescat; sed utrum hoc etiam sit in Dei voluntate, nescimus. Sed nec in natura esset, nisi in Dei voluntate prius fuisset, qui condidit omnia. Et utique occulta ratio est senectutis in corpore juvenili, vel juventutis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut juventus in juvene; sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens,
Abbreviated transcription (Latin):
tib nasci. qͥ nuilli p̃cesserant. s de limo
formari oportebat scđm causalẽ rõnẽ.
in q̃ pͥmitꝰ factus erat. Nam si alit̾ factꝰ
ẽ. ñ eũ ds in illoꝵ sex dierũ oꝑib fec̾at.
in quib cũ dr̃ factus. ipsam causam
utiq fecerat ds. qua erat suo tp̃r hõ
fucurꝰ. ⁊ scdđ̾m quã fuerat ab illo facien¬
dus. qͥ simul ⁊ ꝯsũmauerat inchoata.
ꝓpt̾ ꝑfectionẽ causaliũ rõnũ: ⁊ inchoa¬
uerat consũmanda ꝓpter ordinẽ tẽꝑm.
Si oͦ in illis pͥmis rerũ causis qͣs mundo
pͥmitus creator inseruit. ñ tm̃ posuit
qd̃ de limo formaturꝰ erat hominẽ. s
⁊̃ quẽadmodũ formaturꝰ. utrũ sic̃ ĩ ma¬
tris ut̾o. an in forma uiuenili ꝓculdu¬
bio sic fec̃: ut illic p̃finxerat. Neq enim
contͣ dispositionẽ suã fac̾e̾t Si aũ uim
tm̃ ibi posuit possibilitatis ut homo fi
ipsũ modũ. qͦ erat facturꝰ in sua uolun¬

Expanded text:
tibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo tibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam fecerat. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieipsum modum, quo erat facturus, in sua uolun
Abbreviated transcription (Latin):
credit᷑ factꝰ adã sine ullo ꝓgressu incre¬
m̃toꝵ iuirili etate continuo formarẽt᷑.
S cur ñ utrũq illas credimꝰ habuisse. ut
hoc ex eis futurũ ȩẽt. qd̃ factori placu¬
isset : Si enĩ illo mͦ dixerimꝰ incipiet
ꝯtͣ ipsas factũ uideri. ñ solũ ⁊̃ illud de
aqͣ uinũ: s & om̃ia miracła q̃ contͣ
nat᷑e usitatũ cursũ fiunt. Si aũ istomͦ:
multo erit absurdiꝰ istas ipsas cotidia¬
nas nat᷑e formas ⁊ sp̃es ꝯtͣ illas pͥmari¬
as omniũ nascentiũ causales rõnes su¬
oꝵ tẽpoꝵs ꝑagere spatia. Restat gͦ ut
ad utrũq modũ habiles create sint:
siue ad istũ qͦ usitatissime tẽꝑalia tͣnͣs¬
curtt̃. siue ad illũ qͦ rara ⁊ mirabilia
fuint. sic̃ dõ fac̾e placuerit qd̃ cẽpori
congruat. Uerũptam̃ sic factus ẽ hõ
quẽtidmodũ ille pͥme cause habebãt
ut fieret pͥmus homo. quẽ ñ ex parẽ¬

Expanded text:
creditur factus Adam, sine ullo progressu increcreditur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit quod tempori congruat. Verum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant at fieret primus homo, quem non ex paren
Abbreviated transcription (Latin):
huc feruescat exp̃ssũ. ⁊ qͣdã uetustate
firmatũ. ad usũ bibendi utiliꝰ iocun¬
diusq ꝑueniat: Nũ idõ dñs lignũ q̃¬
ret: Nũqͥd adutorio tẽꝑis eguit con¬
ditor tẽporis: Nõne certis dierũ nu¬
meris suo cuiq geni accomodatis
omnis nat᷑a serpentiũ calescit. forma¬
t᷑. nascit᷑. roborat᷑: Nũ expectati sunt
hi dies. ut in draconẽ uirga comu̾tet᷑
de manu moy.si ⁊ aaron: Nec ista cũ
fiunt contͣ nat᷑am fiunt. nͥ nob̾: qͥbus
alit̾ nat᷑e cursus innotuit. ñ aũ deo
cui hoc ẽ nat᷑a qd̃ fecerit. Queri aũ m̃ito
pot̾ causales ille rõnes qͣs mundo indid
cũ pͥmũ simul om̃ia creauit. qͦmͦ sint ĩ¬
stitute. Utrũ quẽ admodũ uidemꝰ cun¬
cta nascentia. uł fruticũ. uł animaliũ
in suis conformationib atq increm̃¬
tis sua ꝓ diu̾sitate generũ. diu̾sa spa¬
cia ꝑag̃ent tẽpoꝵ. an ut quẽ admoduo

Expanded text:
huc feruescat expressum et quadam uetustate huc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usus bibendi utilius iucundiusque proueniat P num ideo dominus lignum quret ? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis ? nonne certis dierum numeris suo cuique generi accommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num exspectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit; non autem deo, cui hoc est natura quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit, quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit adã. qd̃ ñ ex parentib natꝰ ẽ. s
factꝰ ex t̾ra: eo tñ mͦ ut in hoc ꝑficiendo
qͦs nate humani gen̾is atcributos ui¬
demꝰ. An potiꝰ hoc ñ ẽ reqͥrendũ: Utrũ¬
ubet enĩ fecerit: hoc fec̃ qd̾ dm̃ ⁊ om̃ipo¬
tentẽ & sapientẽ posse ac face̾ ꝯgruebat.
Ita enĩ cęrtas tẽpoꝵ leges. gen̾ib quali¬
tatibusq rerũ in manifestũ ex abdito ꝓ¬
ducendis attͥbuit: ut eius uoluntas sit sr̃
om̃ia. Potentia qͥppe sua numeros create
dedit: ñ ipsã potentiã eisdẽ numeris al¬
ligauit. Nam sp̃s eiꝰ ita faciendo mũdo
suꝑferebat᷑. ut ⁊ facto suꝑferat᷑. ñ corpo¬
ralib locis: s excellentia potestatis. Quis
enĩ nescit aqͣm ꝯcretã t̾re. c̃ ad radices uitiᷤᷤ
uen̾it duci in saginã ligni illiꝰ atq ĩ eo
sumere qͣlitatẽ qͣ in uuã ꝓcedat pau¬
latĩ erũpentẽ. atq in ea gͣndescente
uinũ fiat. maturũq dulcescat. qd̃ ad¬

Expanded text:
habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut hoc proficiendo quos naturae humani generis attributos uidemus. an potius hoc non est requirendum? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit quod deum et omnipotentem et sapientem posse et facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis attribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris alligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in sagina ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
potiusse hominẽ anteꝗͣ de t̾rȩ puluere
fictus eẽt. anteꝗͣ suo cẽpore uiueret:
nulla q̃stio ẽ. Sicut enĩ esau ⁊ iacob qͦs
ñdũ natos dix̃ apłs nichil egisse boni
aut mali. ñ possumꝰ dr̃e traxisse aliqͥd
meriti. de parentibꝰ. si nec ipsi parentes
egissent aliqͥd boni aut mali. nec genꝰ
humanũ peccasse in adã. si ipse non
peccasset. adã. Non autẽ peccass adam.
nͥ iam suo tꝑ̃r iuueret qͦ poss uiuere.
siue bene siue male. ita frustra pecca¬
tũ eꝰ seu recte factũ reqͥrit᷑. cũ adhuc
in reb simul creatis causalt̃ ꝯditus.
nec uita ꝓpͥa iã uiuebat. nec in paren¬
tib sic uiuentibꝰ erat. In illa enĩ pͥma¬
ꝯditione mundi c̃ ds̃ om̃na simul crea¬
uit. homo factꝰ ẽ qͥ eẽt fut᷑us rõ creandi

Expanded text:
potuisse hominem, antequam de terrae puluere potuisse hominem, antequam de terrae puluere fictus esset, antequam suo tempore uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus nihil egisse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibconditione mundi, cum Deus omnia simul creavit, homo factus est qui esset futurus, ratio creandi
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Nec tñ frustra scͥptũ ẽ. nec infantẽ
mundũ ẽẽ a peccato. cuiꝰ ẽ uniꝰ diei uita
suꝑ t̾ram. Et illud in psalmo. E go in
iniqͥtatibꝰ conceptꝰ sum. ⁊ in peccatis ma¬
ter mea me in ut̾o aluit. Et qd̾ in adam
om̃s moriunt᷑. in quo om̃s peccauert̃.
Iunc aũ liqͥdo. tenea uimus quelibet
parentũ merita tͣ .. s nciant᷑ in ꝓlẽ.
q̃cũq gr̃a dei ante e pue qm nascat᷑
quẽq scĩficet. nec iniqͥ tatẽ ȩẽ apd̃
dm̃. nec boni mali ue agere quẽqͣm qd̃
se magis minꝰq animas. ⁊ ꝓ diu̾sorũ
meritis peccoꝵ in diu̾sa corꝑa eẽ detru¬
sas. apłice ñ conuenire sententie cum
aꝑtissime dictũ sit nichil egisse ñdum
natos. seu boni. seu mali. Ne ꝑ hoc alia
q̃stio ẽ suo loco retractanda qͥd de pec¬
cato pͥmoꝵ parentũ qͥ duo soli fuerun
genis humani contraxerit uniu̾sa
consꝑsio. Nichil tñ taliũ meritoꝵ hr̃e

Expanded text:
mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quse magis minusque animas et pro diuersorum meritis peccatorum in diuersa corpora esse detrusas, apostolicae non conuenire sententiae, cum apertissime dictum sit nihil egisse nondum natos siue boni siue mali. Ac per hoc alia quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere
Abbreviated transcription (Latin):
difficile. uł inpossibile ẽ. utrũ in aliqͥbꝰ
ꝓpinqͥorib causis sic̃ leui in lũbis abra¬
he decimatꝰ ẽ. an in ipso adã in qͦ huma
nũ genꝰ tanqͣm radicalit̾ institutũ ẽ.
⁊ in eo ipso utrũ cũ iã de limo formatꝰ
eẽt. an cũ causalit̾ in his oꝑib factus
q̃ creauit om̃ia simul. an uͦ ante om¬
nẽ potiꝰ creat᷑am sic̃ elegit ⁊ p̃destina¬
uit scõs suos ante mundi constitutionẽ
an potiꝰ in om̃ib p̾cedentibꝰ causis siue
quas cõmemoraui. siue qͣs ñ cõmemora¬
ui pͥusꝙͣ in ut̾o formaret᷑. Non arbitror
scrupulosiꝰ q̃ri oportere. dũ mͦ iheremiã
constet. ex qͦ ẽ in hac luce a parentibꝰ editꝰ
ex illo egisse uitã ꝓpͥam qͣ gnͣdescens e¬
tatis accessu posset iuuere seu male seu
bene. ante uͦ nullomͦ. non solũ pͥusqͣm
in ut̾o formaret᷑. s nec iam ibi formatꝰ
anteqͣm natꝰ. Neq enĩ ht̃ ullam cuncta¬
tionẽ apłica illa sententia de geminis in

Expanded text:
le uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in
Abbreviated transcription (Latin):
minib in quibꝰ rursus qi pͥmordiales
cause repetunt᷑. de reb duc te q̃ scdm cau¬
sas qͣs pͥmũ ꝯdiderat extiterãt uelut her¬
baex t̾ra: sem̃ ex herba. In qͥb om̃ib ea iã
facta modos ⁊ actꝰ sui tꝑ̃is acceꝑunt q̃ ex
occultis atq inuisibilib rõnib q̃ in crea¬
tura causalit̾ latent in manifestas for¬
mas nat᷑asq ꝓdiert̃. Sic̃ herba exorta sr̃
t̾rã ⁊ hõ factꝰ in animã uiuã. ⁊cet̾a huiꝰ
modi. siue frutecta. siue animantia
ipsa inuisibilit̾ in occulta qͣdã ui ge¬
nerandi. ꝙͣ extraxert̃ de ill pͥmordiis cau¬
sarũ suarũ. in qͥb creato mundo cũ fa¬
cͥtus ẽ dies anteꝗͣ. in manifestã sp̃em sui
gen̾is exorirent᷑ inserta ft̃. Si enĩ pͥma¬

Expanded text:
 rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causae, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba: in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt; sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi siue frutecta siue animantia ipsa inuisibilitnerandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentur, inserta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dunt eũ ꝓpt̾ corpꝰ am male exiturũ fuisse
inmortalit̾ recepturũ. Ht uidelicet mors
corꝑis ñ de pecc̃o accidisse uideat᷑. s natu¬
ralit̾ ut animaliũ cȩt̾oꝵ: Nerũ his rurs

Expanded text:
dunt eum propter corpus animale exiturum fuisse dunt eum propter corpus animale exiturum fuisse inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus