comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ran nos per differentiã dicimus
scriptores uero artium deodẽ &
de altero nominant. ut cum qquae¬
ritur quidinter sit inter regem
& tirannum adiecta differentia
quiduterque sit definitur ides
r& est modestus & temperans tin¬
nus uero impius & inmitis. Septim
riae traet aripotest modo enimur
moneat mo do ut design at mo¬
dout uituperet aut lau d& ut
moneat nobilitas est uirtutismo¬
dorum apudposteros sarcinais
designa a p& est harum corpo¬
ris ũtlau d& acdulescentia est
flos aetatis ut u tuper& diurtie
ssunt breuis uitae longũ uiatis
Octauas pocies definitionis ẽquã
recicata aferesinato genentio
atimpenpriuanti am contrariã
cius quodelefinitur dicunt bo¬
turt suquod malũ nones ius¬
tioni sutidebemuscũ contrari no

Expanded text:
άν, nos per differentiam dicimus. άν, nos per differentiam dicimus. Scriptores vero artium de eodem et de altero nominant, ut cum quaeritur quid intersit inter regem et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur; id est, rex est modestus et temperans, tyrannus vero inpius et inmitis. Septimavarie tractari potest. Modo enim ut moneat, modo ut designet, modo ut vituperet aut laudet. Ut moneat: 'Nobilitas est virtutis maiorum apud posteros sarcina'. Ut designet: 'Apex est arx corporis'. Ut laudet: 'Adulescentia est flos aetatis'. Ut vituperet: 'Divitiae sOctaua species definitionis est, quam Graeci cata apheresin tu enantiu, Latini per priuantiam contrarii eius, quod definitur, dicunt: 'Bonum est, quod malum non est. Iustionis uti debemus, cum contrarium no
Abbreviated transcription (Latin):
est quarta species definitionisẽ quar
greco iporaficen latine atullio de¬
scriptio nominatur. qua e adhibita
cir cuitione dictorum factorum¬
que rem quae sit descriptione de¬
clarat quaeritur enĩ quida uarus
utluxorio sum uolumus definire
dicimus luxoriosus est uictus non
neces sariis & sum tuosi & honeres
appetens in delicis afluens in libi¬
dinepromtus Haec & alia desi¬
niunt luxorio sum sedperdescrio¬
tionem definiunt quaes pecies defi¬
nitonis oratoribus magis apta
est quam dia lecticis quialatitu¬
dines hab& quae similitudo inbo
nis rebus ponitur & inmalis Quin¬
taspecies definitionis est quã go¬
cecateantile x in latine aduer¬
bium dicimus Haec uocem ilig
decuius requiretꝰ alio ser mone lt¬
signat uno ac singulari & quodam¬
modo quidillud sit inuno uerborosi¬
tum
uno uerbo alio declarat. ut contiisee¬
reest tacere ⁊ tem cum terminũ dici¬
mus finemaut populatas int̃practa¬
muresse uastatas Setas pecies defi¬

Expanded text:
est. Quarta species definitionis est, quae est. Quarta species definitionis est, quae Graece ὑπογραφική, Latine a Tullio descriptio nominatur, quae adhibita circuitione dictorum factorumque rem, quae sit, descriptione declarat. Quaeritur enim quid avarus ut, si luxuriosum volumus definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi appetens, in deliciis adfluens, in libidine promptus. Haec et alia definiunt luxuriosum, sed per descriptionem definiunt. Quae species definitionis oratoribus magis apta est quam Dialecticis, quia latitudines habet, quae simnis rebus ponitur et in malis. Quinta species definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: 'Conticiscere est tacere.' Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse uastatas. Sexta species defi
Abbreviated transcription (Latin):
ad proprium & designat plerissime
quid sit homo secunda specios defi¬
nitionis est quae grece en neomati¬
cedicitur latine notio nuncupatus
quam notionem communi non pro¬
prio nominepossumus dicere h
isto modo semperefficitur homo
est quodrationali conceptione
gertio prae est animalibus cunct
nonenim dixit quidest homosed
quidagat quasi quodã signom
notitiam de uocato ista enim&
in reliquis notitia rei profertu
tialisẽ definitionũ omniũ obtina
principatum: Tertiaspecies des¬
nitionis est quae grece poitesdic¬
tur latine qualitatiua uocatus
quia e qualitate nomen accepit
proeo quod quid qualesit id quods
euiclenter ostendit cuius &em¬
plum taleest: homo est quiinge¬
nio ualetartibus pollit& cogni¬
tione rerum aut quodãge¬
re deb& elegit aut anim¬
aduersionem̃ quodinutile
sit contemnit. his enim quali¬
tatibus & praessus ac de finitus homo

Expanded text:
ad proprium, et designat plenissime ad proprium, et designat plenissime quid sit homo. Secunda species definitionis est, quae Graece ἐννοηματική dicitur, Latine notio nuncupatur, quam notionem communi, non proprio nomine possumus dicere. Haec isto modo semper efficitur: 'Homo est, quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis'. Non enim dixit quid est homo, sed quid agat, quasi quodam signo in notitiam devocato. In ista enim et in reliquis notitia rei proferturtialis est, definitionum omnium obtinet principatum. Tertia species definitionis est, quae Graece ποιότης dicitur, Latine qualitativa vocatur: quia ex qualitate nomen accepit pro eo quod quid, quale sit id, quod sit, evidenter ostendit. Cuius exemplum tale est: 'Homo est, qui ingenio valet, artibus pollet et cognitione rerum, aut quod agere debet eligit, aut animadversione quod inutile sit contemnit'. His enim qualitatibus expressus ac definitus homo
Abbreviated transcription (Latin):
modus est itanon dies &nor adqui
nox non est diesigitun est no¬
dus autemi potheticorũ sillo gisno¬
rum siquis plenius nossedesiderat
librum legat marii uictorini quins¬
cribetur desillogis mis ipot heci¬
cis hinc addialecticas definitionũ
species accedamus quae tanta digm¬
tite praecellunt ut possint indicio¬
rł aperte manifestationes & quao¬
dam indicia dictionum ostendere¬
DEDE UI SIONEDeRIMtION
xmarii uictorimi libro adbreui¬
atis. Definitio est fi losoforum
quae in rebus xprimendis & plicat
quid resipsa sit qualissit & quemad¬
modũ membrissuis constare debeat
est enimoratiobreuis unius cuius¬
quereinaturam a communionẽ di¬
uisampropria significatione con¬
cutans diuisio definitionum
inpartes quin decimbabetur. Pri¬
mas pecies definitionis est usiodis
idest substantialis quaa proprae
&uere dicitur definitio ut est ho¬
noanimal rationale mortale s en¬
sus discipline que capax Iraec
enim definitio perspecies &
dfferentias distendens uenir

Expanded text:
modus est ita: 'Non dies et nox: atqui nox non est: dies igitur est'. Modos autem Hypotheticorum syllogismorum si quis plenius nosse desiderat, librum legat Marii Victorini qui inscribitur de Syllogismis Hypotheticis. Hinc ad Dialecticas definitionum species accedamus, quae tanta dignitate praecellunt ut possint indiciorum aperte manifestationes et quaedam indicia dictionum ostendere. De divisione definitionum ex Marii Victorini libro abbreviata . Definitio est Philosophorum, quae in rebus exprimendis explicat quid res ipsa sit, qualis sit, et quemadmodum membris suis constare debeat. Est enim oratio brevis uniuscuiusque rei naturam a communione divisam propria significatione concludens. Divisio definitionum in partes quindecim habetur. Prima species definitionis est οὐσιώδης, id est substantialis, quae proprie et vere dicitur definitio, ut est: 'Homo animal rationale, mortale, sensus disciplinaeque capax'. Haec enim definitio per species et differentias descendens venit
Abbreviated transcription (Latin):
cem conparati h aequulitatem demons¬
trant .V.iii. ad ii. .iiII. ad ini.u. ad iii.x.
ad sex. Est uniuersaliter maior minori
aut minormaior. huius modi conpa¬
ratus fuerit in aequalis dicitur
Maiornumerus ẽ quibab& inse illum
minorẽ numerũ adquẽ conparatur
aliqui aplus ut uerbi gratia quina¬
rius numerus trinariũ numer fosti¬
uit ter aut quater ccut multipliciter ut
uerbi tratia duo adunũ dũ conparati fue¬
rint duple est tyes adi tripl& quattuor
quadrupla &e peliqui econtra. Submulti¬
pl& numerus ẽ qui intramultipli cem nonti¬
nentꝰ Disaut ter ccutquater ut multipli¬
citer ut uerbi gratic unus ad uobus bis
contin&ur atrib teir. quat tuor quater
aquinq quinquies ab aliis multipliciter
Su ꝑ particulares numerus ẽ. dumfortior

Expanded text:
cem comparati inaequalitatem demonstrant, ut III ad II, IIII ad III, V ad IIII, X ad VI; et uniuersaliter maior minori aut minor maiori huiusmodi dum comparatus fuerit, inaequalis dicitur. Maior numerus est qui habet in se illum minorem numerum, ad quem comparatur, et aliquid plus, ut uerbi gratia quinarius numerus trinario numero fortiaut ter aut quater aut multipliciter, ut uerbi gratia II ad unum dum comparati fuerint, duplex est; III ad I triplex, IIII quadruplex et reliqui. E contra submultiplex numerus est qui intra multiplicem continetur bis aut ter aut quater aut multipliciter, ut uerbi gratia unus a duobus bis continetur, a tribus ter, a IIII quater, a V quinquies, et ab aliis multipliciter. Superparticularis numer
Abbreviated transcription (Latin):
Submultiplices sub suꝑ particulares sub¬
multiplices sub suꝑ partientes ꝓsenu¬
merus ẽ. Quisine relatione uliquadcitur
ut .iii.iiii. u.uI. &caerisimiles adaliquid
numerus ẽ qui ie latiue adalios conparao¬
dor utuerbi gratia .IIII. ad duo dumicon¬
paratus suertꝰ duplex dicitur & mulaple
iterum .iII. ad i. triplex ui ad ii .uiiii.
adiui. & caeri Aequules numert dicibrum
qui secandum quantitatem aquulessunt

Expanded text:
submultiplices subsuperparticulares, submultiplices subsuperpartientes. Per se numerus est, qui sine relatione aliqua dicitur, ut III. IV. V. VI, et ceteri similes. Ad aliquid numerus est, qui ur, ut uerbi gratia IIII ad II dum comparatus fuerit, duplex dicitur et multipl et iterum III ad I triplex, VI ad II, VIIII ad III et ceteri. Aequales numeri dicuntur qui secundum quantitatem aequ
Abbreviated transcription (Latin):
ualde osinpositũ siquidẽ Retis¬
dũ non recepit Nã & illis quidã habere
estiũ possunt ut in contrariis candidũ
&nigrum testiũ eius nec candidũ nec
grũ sed fuscum uel pallidũ. Inreld¬
tiuis quoꝙ & multa & pauca tertisi
cius nec multanec pauca sed medio¬
cria in habitu uł orbatione ut uisio
x caecitas tertiũ eius nec caecitas
inec uisio sedlippitudo. hic ergoleg&
doctrinalis scientia quae
sabs tractam considerat quantita¬
tẽ abstracta enim quantitas est
quam intellectu amateria separan¬
tes uel ab aliis accedentibus ut est
par in par uelab aliis huius cemodi
in solatiocinatione tractamus cu¬
usspecies sunt quat tuor idẽ arit¬
metica musica geo metria & aus

Expanded text:
valde oppositum, siquidem et tertium non recipit. Nam ex illis quaedam habere tertium possunt, ut in contrariis candidum et nigrum. Tertium eius nec candidum nec nigrum, sed fuscum vel pallidum. In relativis quoque, ut multa et pauca. Tertium eius nec multa nec pauca, sed mediocria. In habitu vel orbatione, ut visio et caecitas. Tertium eius, nec caecitas nec visio, sed lippitudo. Hic ergo legidoctrinalis scientia, quae abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas est, quam intellectu a materia separantes vel ab aliis accidentibus, ut est par, inpar, vel ab aliis huiuscemodi in sola ratiocinatione tractamus. Cuius species sunt quattuor: id est Arithmetica, Musica, Geometria
Abbreviated transcription (Latin):
uersali abdigatiua: Dedicati uum
particulare directim: ut quiddã
iustum honestum nullũ honestũ
turpe quod dam igitur iustum no
est turpe quintus modus est qui
conducit & uniuersalibus dedicati¬
uis particulare dedicatiuum per
reflexionem ut omneius tum honesti
Omne hones tum bonum quod dam
igitur bonumiustum: Sextus modus
est qui conducit & uniuersali dedica¬
tiua & uniuersali abdicatiua. abdi¬
catiuum uniuersale per re flexio¬
nem ut omne iustũ ntinestum
nullum honestum turpe nullum
dus est qui conducit particulariad
dam iustum honestum. omne ho¬
nestum utile quod damigituruti¬
le iustum ootalius modus est qui cor
& uniuersalibus abdigatiua & dedi¬
catiua particulare abdicatiuum
perre flexionem ut nullum tur pe

Expanded text:
m particulare directim, ut 'Quoddam iustum honestum: nullum honestum turpe: quoddam igitur iustum non est turpe.' Quintus modus est qui conducit ex uniuersalibus dedicatiuis particulare dedicatiuum per reflexionem, ut 'Omne iustum honestum: omne honestum bonum: quoddam igitur bonum iustum.' Sextus modus est qui conducit ex uniuersali dedicatiua et uniuersali abdicatiua abdicatiuum uniuersale per reflexionem, ut 'Omne iustum honestum: nullum honestum turpe: nullum dus est qui conducit ex dedicatiuisdam iustum honestum: omne honestum utile: quoddam igitur utile iustum.' Octauus modus est qui conducit ex uniuersalibus abdicatiua et dedicatiua particulare abdicatiuum per
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ argumenta praestare sed
quando aliquidspecialit̃ probant
ad rethores poetas iuris peritos¬
ꝙ pertinent: quando uerogene¬
raliter disputant ad filoso fosos
adainere manifestum est mira¬
bileplane genus operis inunũ potu¬
is secolligi quic quidmobilitas. ac
uaria etas humanae mentis insen¬
sibus equiren disperdiuer sascausas
poterat inuenire conclusũ libe¬
pũ acuoluntariũ intellectũ Ntã
quocũ que seuerterit quaseũq
cogitationes intrauerit inaui

Expanded text:
quidem argumenta praestare; sed quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rethores, poetas iurisperitosque pertinent, quando uero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, – in unum potuisse colligi quicquid mobilitas ac uarietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diuersas causas poterat inuenire, – conclusit liberum ac uoluntarium intellectum; nam quocumque se uerterit, quascumque cogitationes intrauerit, in al
Abbreviated transcription (Latin):
quintus & tormentis tertius ergo
superior modus qui est ectem poriꝰ¬
bus ⁊ noctospecies diriuat᷑ prima
ingenio secunda opibus tertia aeta¬
te quarta furtuna quinta arte
gactausu. septima necessitate octau
concursio fortuitũ testimoniũ om¬
ne est quod ab aliqua & ternaresum¬
t̃ ad faciendã fidem persona non
qualiscũ ꝙ ẽ quae testimonii pondis
hab& ad faciendã fidẽ sed morũ pro¬
bitate deb& esse laudabilis : Natu¬
rae auctoritasẽ que maxima uirti¬
te consistit Testimonia multas
qua e afferant auctori tatẽ idẽ ing¬
nũ opes aetas furtuna arsuso
necessitas & concursio rerũ fuo¬
tuitarum adictis factis que mas¬
rũ pecitur fides cũ pis corũ du
factaque memorantur. a tormen¬
tis fides praebetur post quemocre¬
ditur uellemen dri eauero quae trac¬
tantur intempore quia suis nomini¬
bus planasunt definitionẽ nonindi¬
gent memoriae quo que condendũ
est Topica oratoribus dialecticis
poetãs & iuris peritis conmunit̃

Expanded text:
quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est quae maxime virtute consistit. Testimquae afferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur uelle mentiri. Ea uero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitione non indigent. Memoriae quoque condendum est, topica oratoribus, dialecticis, poetis et iurisperitis communiter
Abbreviated transcription (Latin):
ticulare directim ut omne iustum
hon estũ quoddã iustũ non est ma¬
lũ quoddã igitur hones tũ non ẽ
malum. has formulas cathecorico¬
rum sillogis morum quiplenenos¬
sedesiderat librumlegat quuinscri¬
bitur periermenia sapulei & quae sus¬
tilius sunt tractata cog noscit Dis¬
tincta enimat que considerata ad
magna in telle gentia euias lector
praes tante dño utiliter introducun
nuncadi poteticossillogis mosordi¬
ne sequenti ueniamus
septem primus modus est sidiesẽ
luc& est autẽ dies lucigitur. Se¬
cundus modus est si dies ẽ iuca
non luc& non est igitur dies ter¬
tius modus est itã non dies est dies
ast & non luc& adqui dies luc& igt̃¬

Expanded text:
are directim, ut: 'Omne iustum honestum: quoddam iustum non est malum: quoddam igitur honestum non est malum'. Has formulas categoricorum syllogismorum qui plene nosse desiderat, librum legat qui inscribitur Perihermenias Apulei, et quae subtilius sunt tractata cognoscet. Distincta enim atque considerata ad magnas intellegentiae vias lectorem, praestante Domino, utiliter introducunt. Nunc ad Hypotheticos syllogismos ordine sequenti veniamus.septem. Primus modus est: 'Si dies est, lucet: est autem dies: lucet igitur'. Secundus modus est: 'Si dies est, lucet: non lucet: non est igitur dies'. Tertius modus est ita: 'Non et dies est et non lucet: atqui dies est
Abbreviated transcription (Latin):
culari dedicatiua & uniuersa¬
li abdicatiua dedicatiuum par¬
ticulare directim ut quoddam
iustum non est turpe: omnema¬
lum turpe: Quod clam igitus
iustumnon esłmalum: Cor mu¬
lacterciaemodisunts& primus
modus est quiconducit & de dici¬
tiuis uniuersa libus dedict¬
uum particulare tomdirectibam
re fleuimut omne iustũ hones tum on¬
ne honestum iustum omneiustũ
bonum quod damigitur honestũ
bonum quoddã bonũ honestum
Socundus modus est qui conducii¬

Expanded text:
culari abdicativa et universali dedicativa abdicativum particulare directim, ut: 'Quoddam iustum non est turpe: omne malum turpe; quoddam igitur iustum non est malum'. Formulae tertiae modi sunt sex. Primus modus est, qui conducit ex dedicativis universalibus dedicativum particulare tam directim quam reflexim, ut: 'Omne iustum honestum: omne honestum iustum: omne iustum bonum: quoddam igitur honestum bonum, quoddam bonum honestum'. Secundus modus est, qui conduci
Abbreviated transcription (Latin):
derofecisti Senariusm̃que qui partibus
sus perfactiuse perfectionem munedo qu ade
numrisuisitniscationtdeclorat sliedũ
cognitione intelleguntur sic & aluinser p¬
turis sacris numeri &xistunt quorũ fagu¬
tas non nisi noti huius artisscientiae soluete
posrunt daiuest &iam nobisecoliquaando
sub nume orũ consistere disciplinã quanddo
horas ꝑ eã dicimus quando dem̃ suũ curre¬
culu disputamus quando spatiũ anpire¬
deunt ig noscimus ꝑnumerum si quident
ne confundamur instruimur tollenume

Expanded text:
tibus suis perfectus est, perfectionem mundi quadam numeri sui significatione declarat. Similiter cognitione non intelleguntur. Sic et alii in scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras nonnisi noti huius artis scientiae solvere possunt. Datum est etiam nobis ex aliqua parte sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam dicimus, quando de mensuum curriculo disputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem ne confundamur instruimur. Tolle nume
Abbreviated transcription (Latin):
rithmetica est disciplinanumerorũ
creci enim numerum rit bion
dicunt quã scriptores suedulanticas
dicurã intes disciplinas mat hematicas
de prima es seuo luerunt qm̃ ipsaut
it puim aliamindig& disciplinã enu¬
sica autẽ & ge o metria & astronormaquae
sequunturut sint at que subsistant
plinã apud gregos primũ pita goran
aucũpant conseriꝑsisse ac deinde
anicomacõdiffusius essedisposite
quã apud latinos primus apuleius de¬
in debo &ius transtulerunt Nu
numerus autẽ est multitudog uni¬
tatibus constituta nã unũ semel nu¬
meries se non numerũdo
mums somuimmus nomendedit i&
isuiferquematione uocabudr̃
indidit usus agreco nomelicumn¬
hntitre cienim unume nadicunt
Sic duo & tres quos illi dia &tria
oppellant quattuor uero a figura
quadata nomen sum serunt qsuin
bus quae in greco aspiratione ni
topentrans lationem gicuttli
ce nosita illinea nos nouem illido¬
canos decim dicti autem decim

Expanded text:
rithmetica est disciplina numerorum. Graeci enim numerum ἀριθμόν dicunt. Quam scriptores saecularium litterarum inter disciplinas mathematicas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit nullam aliam indiget disciplinam. Musica autem et Geometria et Astronomia, quae sequuntur, ut sint atque subsistant plinam apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunt. QuNumerus autem est multitudo ex unitatibus constituta. Nam unum semen numeri esse, non numerum. Numero nummus nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum indidit. Unus a Graeco nomen trahit; Graeci enim unum ἕνα dicunt: sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quattuor vero a figura quadrata nomen sumpserunt. Quinqbus quae in Graeco aspirationem habent, vero per translationem, sicut illi et nos: ita illi ἐννέα, nos novem: illi δέκα, nos decem. Dicti autem decem
Abbreviated transcription (Latin):
laũ dicta qł uocẽ emittat Namfor greceiss
stoliamissa appellat᷑. Sum buca inmusser
species ẽ. simphonurũe eñigenus lignis
fragilis unde & tͥ x conponuntꝰ Pandorusabm
uento ꝓruocatus. De qb uergilus pupͥmisci
lamos cepr conungeit plurer instituit pm
eurat oues outũ quȩ magist fuit enĩ gentilis
deas pantoralis qui pͥmũ dispares cãłamor
adeantũ aptauit & stucdiosa arte composuit

Expanded text:
 dicta, quod vocem emittat. Nam Graece PHOS vox, STOLA missa appellatur. 7. Sambuca in Musicis species est symphoniarum. Est enim genus ligni fragilis, unde et tibiae componuntur. 8. Pandura ab inventorlamos cera conjungere plures Instituit, Pan curat oves, oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte composuit
Abbreviated transcription (Latin):
ma allicorigore ꝑcussa reddint cũ suauitate
tinnitũ & caera hunuscemodi Cit harȩac
abapolline credrõ. formna ldiarȩ iitiosimilis
suisse quedit pedtori humano quortuox epeltore
itiꝙ ipsa cantus eder& appellatãq eadẽ decusanã
pectur dorica linqua cithurã uocari. Paulatĩ
aũ plures ei species ꝙ titer̃. Vt psalteria lirx
barbita. fences. & pectider & quȩ dicuntꝰ indice
&i ãnierũ simultiplicatus & conmutatũ
genus V&eyes aũ cit hurũ fiduculã łfidicẽ
nominauer̃. Sinutam cõcinnunt in t̃se corde eiꝰ
quũ bene conueniant Int̃ quos fidessit. antiquu
qđ muilla corduuicinae cordȩ similẽ sonũreddat
sedideo septrcordax uł quiu torã uocẽ implent
ulquia septẽ montib: sonat calũ. Corda saut̃
didas a cerde quiusic̃ pnls se cordisineso¬
tit tapulsus cordȩ incitharo haspͥmus no¬
lendo nominutũ qđ ad eiꝰ uocẽ corus cons¬
nundo respondeat Eaũ similitodo cithane

Expanded text:
ia que metallico rigore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur Indicae, etiam numerus multiplicatus, et conmutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidicem nominaverunt, quia tam concinunt inter se chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat. Sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chorde in cithara. Has primus Melendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare
Abbreviated transcription (Latin):
unctionib: qͥdũ partes tẽperie tspoi.¬
sua incolunt᷑ quȩ diunmanitute⁊ e¬
frigoris autcaloris in habitabiles
luntꝰ eo qdincircũ ductione sphere
existunt. Quorũ pͥmus circulus ideo
articos appellutꝰ eo qđ intra eũ arctorũ
lus exeo terinos tropicosdr̃ qͥa in eo circu¬
ens sola qͥ lonis finib: aestatẽ fac̃ & ultra
eũ circulũ ñ transit sed statĩ reuerat᷑ & inde
tropicos appellus Tertus circulus i meroior
qͥalatinis ideo aequi nocenalis appellatur eo
qdol coradeũ orbe ꝑuenerit requinoc aũfac̃.
imerinosenĩ lutine dies dr̃ atq nox qd circulo
dimidius phȩrȩ pars consaitita prespicitur
Quurtus circuluis antarticos uocutus eo
qđ con trariussit circulo quemera cõno
nominum: Qumtus circulus cimerinos¬
tropicos qͥa latinis hie malis si uebruma
faut. aestatẽ autem his qui ad¬
austri partibus conmorant᷑
qui ex line arũ quinq angulis gu¬

Expanded text:
nctionibus quaedam partes temperie sua incoluntur, quaedam immanitate frigoris aut caloris inhabitabiles quia in circumductione sphaerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum lus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalfacit, aestatem vero his qui austri paqui ex linearum quinque angulis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ lac & sidera & astra int̃ sedifferunt tod
Ns plurimis facta ut fades pliades astra
autẽ stille grondes ut orio boo tos
sed ha& nomio scriptores confundunt &astras
stillis ex stillas ꝓsiderib: ponune + X¬
ꝓpriũlum̃ sedas de in luminaridicunt᷑ si c̃ d lano
inmobiles s̃ & cũ caelo sixe perpetuo motu
fer̃turneq: cadunt p̃diẽ sed solis splendore
obscurant᷑ . U. deStillan& Cyrsu
Sidera aut ser̃tur aut mouent᷑ ferunttꝰq celꝰ¬
planaete idẽ erratice que cursosuos uagos
quod ꝑ diuersos orbes caelestiũ planetarũ
feruntt quaedã caelerius & orta scrius
occidunt qua̧ dã tardius & hortae citiur
adoc casũ ꝑueniunt. aliae parit̃ oriunt̃ &
ñ simul occidunt omẽs autẽ suo tẽpore ad
cursũ propriũ reuertunt᷑.¬

Expanded text:
tellae et sidera, et astra inter se differunt. Nam unt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. 2. Astra autem sunt stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis, et stellas pro sideribus ponunt. Cluminari dicuntur, sicut et inmobiles sunt et cum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscurantur. § 63 De stellarum cursu. Sidera aut feruntur, aut moventur. Feruntur, planetae, id est, erraticae, quae cursus suos vagos quod per diversos orbes coelestium planetarum feruntur, quaedam celerius exortae serius occidunt, quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt. 2. Aliae pariter oriuntur et non simul occidunt, omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertunt
Abbreviated transcription (Latin):
fixius cxlũ manerit omes dies & noc¬
tes aequales & is tere& Sed qum̃ alio
loco crasoccasurũ alio occi disse &¬
t̃nouidemus appar& eũ ꝑ seipsũ mo¬
ueri non cũmundouerti. Spatus enim
in aequalibus orbes annuos conficit ꝓr¬
t̃ tẽ porũ mutationes oriens diẽ facit
occidens noctẽ inducit . Nã uadens lon¬
gus ad meridiẽ hi e m̃e facit & hiberius
humoribus hac pruinis terra pinguiscat:
Accedens propius ad soptentrionẽ aestatẽ red¬
dit ut fru ges maturita tedurent᷑. & quaȩ
sint in bumidis in coctaferue factamites¬
cat᷑ .XXIIII. DCeF fEΠΥ Solis. Solori¬
ens diẽ facit. Occidens noctẽ inducit dã
dies ẽ solsuꝑ terras . Noxẽ solsubterras
x ipso enims̃ hore & ipso dies cũ as cende¬
rit & ipso &iã noa cũ occiderit &
ipsomenses &anninumerant & ipso
uicissitudines tẽ porũ fuint. quando¬

Expanded text:
si fixus caelo maneret, omnes dies et nocsi fixus caelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. § 51 De effectu solis. Sol oriens diem facit, occidens noctem inducit; nam dies est sol super terras, nox est sol sub terras. Ex ipso enim sunt horae: ex ipso dies, cum ascenderit: ex ipso etiam nox, cum occiderit: ex ipso menses et anni numerantur; ex ipso vicissitudines te
Abbreviated transcription (Latin):
DO CIRCULO hactetus circulus
uia ẽ qua̧ ins pherauidetur a
candore dic ꝑta quia albaẽ quã
aliqui dicune uiã esse qua cir¬
cuit sol& & splendores ipsus tran¬
Dixegolis. Magnitu do solis for¬
tior terra eẽ. Unde & eodẽ momen¬
to cũ oritur & orienti simul & occi¬
dentia equali ter appar&. quoduͦ
tã quã cubitalis nobis uidetur.
conside oportit quantũ soldistat
aterris. Quae longitu dofacit ut par
lunae minor fertures sequã sol Nãdũ
sol superiorsit alunae & tam̃ a no¬
bis maior quã lunauidet̃. Iã si pro¬
penos accessiss& multo maior quã
luna conspiceretꝰ. Sicut autẽ sol for¬
tior est terrae. Ita terra fortior lu¬
nae per aliquã quantitatem XXUI
ANAALASolis Soldũ igine¬
ussit praenimio motu conuersio¬
nis sue ãplius in calis eet cuius ignẽ
dicunt filososi aquã nutriri. &e
contrario elemento uirtutẽ lumi¬
nis & caloris accipere. Unde uidem :
eũ saepius madidũ atq: rorantẽ¬
ipsumoueri non cũ mundo uerti. Nã

Expanded text:
 Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius trandine solis. Magnitudo solis fortior terrae est, unde et eodem momento, quum oritur, et orienti simul et occidenti aequaliter apparet. Quod vero tamquam cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum sol distat a terris, quae longitudo facit ut parvlunae minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis maior quam luna videtur, iam si prope nos accessisset, multo maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior est terrae, ita terra fortior est lunae per aliquam quantitatem. § 49 De natura solis. Sol dum igneus sit, prae nimio motu conversionis suae amplius incalescit. Cuius ignem dicunt philosophi aqua nutriri, et e contrario elemento virtutem luminis et caloris accipere. Unde videmus eum saepius madidum atque rorantemipsum moveri, non cum mundo verti. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cetera suꝑstitiosa qͥ e se ad cognitionẽ suderũ
coniungunt dẽ ad notitiã fatorũ & side in ostresi ne
axp̃is ut nec scripta osseuideantꝰ sed ñ nullis
siderm pulcritu dine & daritate ꝑlecti
in lapsus tillarũ caȩcatis m̃tib: corruer
it aut ꝑsup putatones noxias quẽ at hesisdic¬
t euentus rerũ praescireposseconent̃ quos
non solũ xp̃i noe religionis doctores sed&ciã
gentiliũ platoaris totiles atꝙ alu rerũ
uerita te commoti : concordisententia
dã nauerunt dicentes confusionẽ rerꝰ po¬
tius detali ꝑ suasione generari. Nã sicut
genus humanũ aduarios actos nascendi
necessitatẽ premerentꝰ quur autẽ lau¬
dẽ mereantꝰ boni aut mali legũ ꝑci¬
piant ultionẽ & quã uis ipsi non suerint
carlesti sapintiae dediti ueritatis tam̃
testimonio errores eorũ merito ꝑtuler.
ordo autẽ iste septẽ sacculariũ
disciplinarum ideo afiloso fis usque
ad astra ꝑductus ẽ scilic& ut animos
sacularis apientia in plicatos aterrenis

Expanded text:
gnitionem siderum coniungunt, id est ad notitiam fatorum, et fidei nostrae sine t a Christianis, ut nec scripta esse videantur. Sed nonnulli siderum pulcritudine et claritate perlecti in lapsus stellarum caecatis mentibus conruerunt, ita ut per subputationes noxias, quae mathesis dicitur, eventus rerum praescire posse conentur: quos non solum Christianae religionis doctores, sed etiam gentilium Plato, Aristoteles, atque alii rerum veritate conmoti concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. Nam sicut genus humanum ad varios actus nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem mereantur boni aut mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio errores eorum merito perculerunt. Ordo autem iste septem saecularium disciplinarum ideo a Philosophis usque ad astra perductus est, scilicet ut animos saeculari sapientia implicatos a terrenis
Abbreviated transcription (Latin):
clarissimus in quosi haec fulgent omnia sereni¬
tas portendit̃ obscuratꝰ his acies tẽpestas cernit̃¬
in minere Yades dictae AΙTΟrΟΥ ΑΝ
cuntꝰ ortu quippe suo efficiunt pluuias
unde & eas latini suculas aꝓpaellauer̃ quia quan¬
do nascuntꝰ pluuiarũ signamon tratꝰ de quib:
uergilus arcturũ pluuiasq iadesrautẽ sep¬

Expanded text:
clarissimus; in quo si haec fulgent omnia, sereniclarissimus; in quo si haec fulgent omnia, serenitas portenditur, si obscuratur his acies, teimminere. Hyades dictae, ἀπὸ τοῦ ὑείν, cuntur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias; unde et eas Latini Suculas appellaverunt; quia quando nascuntur, pluviarum signa monstrantur, de quibus Virgilius: Arcturum, pluviasque Hyadas. S
Abbreviated transcription (Latin):
stillis insere uolutis rotat᷑ nom̃ ẽ grecũ qđ la¬
tuȩ dicit᷑ urse quae quia in modũ plastri uertit᷑
nostrieam septẽ trionẽ dixeꝵ triones enĩ ꝓ prae
s bouesara torudicti eo qđ ierrã terant quis ttro¬
nes
Sestentriones autẽ ñ occideaxis uicinitas facit quan¬
eos arcto silas dictus qđ are tonidẽ elicẽ ursã sequitur
Eudẽ & bootẽ dixerunt eoquo d plius rũ eher& sipiũ nul¬
tisspectablestillis. int̃quas arcturis ẽ arcturus sidus
ẽpost caudã maiorisurse posita insigno boote unde
arcturus dictaẽ quasi apicor : orpa quiabo otes
praȩcordis conlocata ẽ oritꝰ autẽ autũnali tẽ pore
orion austrũ ante tauri uestigia fulgit. & dictus ori¬
on. ab orina idẽ ab in undatione aquarũ. tẽ pore
enĩ hiemis obortus mare & terras ac quis actẽpes¬
tatib: turbat. hunclatini iugulã uocant qđ sit
armatus ut gladius &stillarũ luceterribilis atq:

Expanded text:
stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Lastellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine dicitur ursa; quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. Triones enim proprie sunt boves aratorii, dicti eo quod terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis t. Arctophylax dictus, quod Arcton, id est, Helicem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret; signum multis inspectabile stellis, inter quas Arcturus. Arcturus stella est post caudam Majoris Ursae, posita in signo Boote, unde Arcturus dicta est, quasi e yoypa, quia Bootis praecordis Orion austro ante Tauri vestigia fulget, et dictus Orion ab urina, id est ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Iugulam vocant, quod sit armatus, ut gladius, et stellarum luce terribilis atque
Abbreviated transcription (Latin):
stare uidet᷑ i .iii. de cominib: stillano
quib xcausis nomixauecipe pint. Colas¬
pellatus eo qđ solus appareat obscura tis ful¬
goresuo cunctissi deribus luna dicta quasilucina
cina sumpsit autẽ nom̃ ꝑ diriuationẽ a solis luce
eo quod abeo lum̃ accipiat acceptũ reddat stille
dictae ab stando quia speestant sem̃ꝑ ince lonecadent
Nã quod uidemus ecelo stillos quasi labi nonsfille
uentus altior a p&ens a& heriũ ignẽ secũ trahat
qui tractus uo imitat᷑ stillas cadentes. Nãstille cado¬
ran do dirigunt ad cursũ conslu ne fallacib: undis
autuentis a libidedicantꝰ quaȩda autẽ stelloe idcirco
si qiadicunt᷑ quia ea naute obseruant in gubran¬
disremigus contẽplantes aciẽ fulgorẽ que corũ quib:¬
reb reb status celi futurus osuendit̃ sed& om̃es
homines calntendunt ad prae ui denda eris qualitatẽ
occnsusio certis rationib: tẽporũ quali tatessignifi¬
cant signorũ primus arctom qui inaxefixus septẽ

Expanded text:
are videntur. § 71 De nominibus stellarum, quibus ex causis nomina acceperunt. Sol appellatus eo quod solus appareat, obscuratis fulgore suo cunctis sideribus. Luna dicta quasi Lucina, asta fave Lucina. Sumpsit autem nomen per derivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, non sunt  qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae caderando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis aut ventis alibi deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum, quibus rebus status caeli futurus ostenditur. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates occasu suo certis stationibus temporum qualitatem significant. Signorum primus Arcton, qui in axe fixus septem
Abbreviated transcription (Latin):
cuius capite quisimulacra faciunt arietis
cornu a fiugunt qđ signũ gentiles ideo int̃
si gia primũ cõstituer̃ qu in martionẽ se
quiẽ anni principiũ solẽ in eosignocursã
qiũ a geredicunt. Cȩdectaurũ in t̃si dera collocant

Expanded text:
cuius capite, qui simulacra faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum gentiles ideo inter signa primum constituerunt, quia in Martio mense, qui est anni principium, solem in eo signo cursum suum agere dicunt. Sed et Taurum inter sidera conlocant,
Abbreviated transcription (Latin):
nulis quinum quã occidit appellatꝰq bore¬
us. alter australis quinũ quã uidetꝰi
caustro nociur dr̃ hisduob: polis moueri
sperã caelidicunt & commotuei sidera inea
faxa aborienteusq ad occidentẽ circũire
indie & nocteuertit̾ uiginti.MIII. horarũ
spacus qͥbsol cursusuũ suprt tra & sub
Tanta celen¬
tate sphor acali dr̃ currere utnisi
adũsus p̃c ipitẽ ei cursũ astracurpe¬
rent qͥeam ⁊emorarent mundi ruinã
facere.xiii deaxccat hi Axis est
Axis est
septentrionis lincareta quae ꝑmediã
pilã spherae tendit &dicta axir qđ in ea
sphera utrota uoluitꝰ ł quiuibi plaustrũẽ¬

Expanded text:
laturque Boreus; alter Australis, qui numquam videtur, et Austronotius dicitur. His duobus polis moveri sphaeram caeli dicunt, et cum motu eius sidera in ea fixa ab oriente usque ad occidentem circuire, in die et nocte vertitur viginti quattuor horarum spatiis, quibus sol cursum suum super Tanta celeritate sphaera caeli dicitur currere ut, nisi adversus praecipitem eius cursum astra currerent, qui eam remorarent, mundi ruinam faceret. § 36 De axe caeli. Axis est Axis est septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustru
Abbreviated transcription (Latin):
claris luminb inpleuit sole scilicalunȩ
orbe fulgenti & astrorũ migantiũ sylen¬
uranus dicitur. AToT yapacta
speculandũ purior. Uii decacles¬
species quedã in rotundum formata
cuius centrũ terraẽ ex omnib partib
aequaliter conclusa. hanc spheram nec prin¬
cipium haberedicunt nec terminũ ideo qđ
in rotundum quasi circulur unde incipiat
ułubi designat ñ facile conp̃hendatur
filososi aũ mundi septẽ caelos id planaas
globorũ consono moti introduxer̃ quorũ
orbib conexam memorant om̃sua quos
sibi innexos & uelut insertus uersarir&ro
&econtrario c&eris motus fie ri arbitran

Expanded text:
claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splenUranus dicitur atotyapacea, speculandum purior. Coelspecies quaedam in rotundum formata, cujus centrum terra est ex omnibus partibus aequaliter conclusa. Hanc sphaeram nec principium habere dicunt, nec terminum, ideo quod in rotundum quasi circulus, unde incipiat, vel ubi desinat, non facile comprehenditur. 2. Philosophi autem mundi septem coelos, id est, planetas globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus connexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro et e contrario certis motibus ferri arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ enĩ boc tẽp̃scani culariũ dierũ Librã autẽ
uo cauerunt abaequalitate mensis ipsus
uarreus ae quinoetiũ facit unde a lucints
suste pondorelibrae. Soconpiũ quoq & fagta¬
riumi ppt̃ fulgpra mensis ipsiusae ppolla ur
satis arus uiro quinis eruribus deformatus
sisius sagiteã & arcum adiungunt ut& eom¬
sis ipsius fclmina demonstrent᷑ unde & sagita¬
rusẽ uocitus Capri cornifigurã ideoint̃ido¬
po fiunxerunt ꝓpc̃ caproa iouis nutricẽ cuus
posteriorem partem corporis noffi gẽpisi¬
deo serma uenꝰ ut pluuias eiusde tẽporis desig¬
hapere quas sol& idẽ m̃sisplerũq in& gremsi
babe toporro a quariũ & piscen abimbre¬
bus cẽporũ uocauerunt qł hie me quando
lahis signis sueli tꝰ maiores pluuie profan¬
duitꝰ & miranda dementia tentiliũ quin solĩ¬

Expanded text:
Est enim hoc tempus canicularium dierum. Libram autem vocaverunt ab aequalitate mensis ipsius, currens aequinoctium facit. Unde et Lucanusustae pondera librae. Scorpium quoque et Sagittarium propter fulgura mensis ipsius appellaverunt. Sagittarius vir equinis cruribus deformatus, cuius sagittam et arcum adiungunt, ut ex eo mensis ipsius fulmina demonstrarentur. Unde et sagittarius est vocatus. Capricorni figuram ideo inter sidera finxerunt, propter capream Iovis nutricem; cuius posteriorem partem corporis in effigeo formaverunt, ut pluvias eiusdem temporis designarent, quas solet idem mensis plerumque in extremis habere. Porro Aquarium et Piscem ab imbribus temporum vocaverunt, quod hieme, quando in his signis sol vehitur, maiores pluviae profunduntur. Et miranda dementia gentilium, qui no
Abbreviated transcription (Latin):
martis. ueneris eꝗ mercuro sarunanant
onceptinin decipere uolentes in eorum ado¬
latione quisibi aliquid se cundu mamodlic onas¬
titionint sidera ad tendebant ince lodiconaes
quoloiur eãe illuid sidur &illud mercuri. & cx¬
certu es ł opino uipuitieor h ancopinioner

Expanded text:
Martis, Veneris, atque Mercurii sacraverunt; decepti enim, et decipere volentes in eorum adulatione, qui sibi aliquid secundum amorem praestitissent, sidera adtendebant in coelo dicentes: Quod Jovis esset illud sidus, et illud Mercurii, et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem
Abbreviated transcription (Latin):
pari claritate magis minus uenostris
oculis appar& xam multaem aiores
sunt his qua suidemus conpicuas sedlon¬
gius positae paruae uidentur anobis¬
Ν Numerus circularis stillarũ ẽ. per
quo cognoscit̃ in quan totem pore circulũ
suũ unaquaeq solla percurrat. siue ꝑlou¬
gicudinẽ si ueper latitudinẽ namluna ter¬
annis fert̃ & plere circulũ suũ: Mercu¬
rius annis xx luciferannis. uiii solannis
xxx quibus per actis ad reuersionem
circuli sui is dem signis & partibus
reuertuntur qua̧dã sidera radiisio¬
lispraepedita a noma lafiunt at rẽtro¬
grada autstationaria. Iuxta quod & poeta
SulLIsPLaNetis Quaedã stilleideo
planetedicuntꝰ idẽ errantes quia ꝑto
tũ mundũ uario motii discurrũt. unde ꝓeo
qu oderrant retrogadan t̃. uelanomala
efficiunt᷑ idẽ quando particula s addunt &
detraunt ceterũ quando tantũ detraunt
retro grada dicunt᷑ stationẽ autẽ faciunt

Expanded text:
pari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobisrum. Numerus circularis stellarum est, per quod cognosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. Nam Luna totannis fertur explere circulum suum, Mercurius annis XX, Lucifer annis IX, Sol annis XXX. Quibus peractis ad reversionem circuli sui isdem signis et partibus revertuntur. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, iuxta quod et poeta stellis planetis. Quaedam stellae ideo planetae dicuntur, id est errantes, quia per totum mundum vario motu discurrunt. Unde pro eo, quod errant, retrograda dicuefficiuntur, id est, quando particulas addunt et detrahunt; caeterum quando tantum detrahant, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
sNt̃ luniũ lun&e ẽ tẽpus illud int̃ defi¬
cientẽ & nascentẽ lunã ẽ autẽ tricen¬
sima dies quoluna ñ luc&. Qua ideo
tuncuideriñ potest. quia soli coniune¬
ta obscuratꝰ ged eadẽ mom̃torenas cenf
cepti luminis uicibus mens truaspatia
moderat quaeideo ñ recto incedit cursu
& frequent̃ patiatꝰ ec lipsin.uicinus ẽ
enim eius circulus terrae. Crescens autẽ
orientẽ cornib & pectat decrescens
occidentẽ in erito quia occasura & amis sura
Istaꝑtriginta dies ꝑcurtit unde & an¬
tiquu menses inluna annos autẽ in solis
es luna tricensima adeadẽ linea
qu soluei cutur peruenit ei ques ÷t obiciens
solem obscurat : &ã deficire nobissolui¬
dec̃ dũ illi orbis lunae opponitur
iternae luna incurrit non enim
suũ lum̃ habere seda sole in luminaripu¬
tatꝰ. Vnde & defectũ patit̃ sint̃ ipsã & solẽ
ũbr a terrae in t̃ueniat. patitꝰ autẽ hoc quin¬
ta decima luna eousq quã diucentrũ atqum¬

Expanded text:
Interlunium lunae est tempus illud inter deficientem et nascentem lunam. Est autem trigesima dies, quo luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens cepti luminis vicibus menstruali spatio moderatur: quia ideo obliquo incedit cursu et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim ejus circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat; decrescens, occidentem: merito, quia occasura et amissura ista per triginta dies percurrit. Unde et antiqui menses in luna, annos autem in solis es luna tricesima ad eamdem lineam 157 qua sol vehitur pervenit, eique se objiciens solem obscurat. Nam deficere nobis sol videtur, dum illi orbis lunae opponitur terrae luna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole illuminari putatur, unde et defectum patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. 2. Patitur autem hoc decima quinta luna eousque quandiu centrum atque um
Abbreviated transcription (Latin):
iudeat itas quo nigis eã cog nos corent si nonap¬
pellsse Emetes stilla ẽ dictaco qđ eomaslum¬
nisa se fundat qđ genus si deris quar doappariert
iut pestelentĩe aut famẽ aut bella si nificat co¬
metes autẽ latine crinite appella t̃ qua in mo¬
dũ crinũ flãmas spargunt quasistoicidicunt esse
ultra trignta quarũ nomina &effectus quidĩ a fro¬
loꝵ scripserunt luci ferdictus coqđ int̃om
cis effundat sed & splondor solis acluna &ufl¬

Expanded text:
uo magis eam cognoscerent, Syrion appellarunt. Cometes stella est dicta, eo quod comas luminis ex se fundat, quod genus sideris quando apparuerit, aut pestilentiam, aut bella, aut famem significat. Cometes autem Latine crinitus appellatur, quia in modum crinium flammas spargit, easque Stoici dicunt esse ultra triginta, quorum nomina et effectus quidam Astrologi scripserunt. Lcis effundat. Sed et splendor solis ac lunae et stel
Abbreviated transcription (Latin):
Tonaceli quinq s̃ quurũdis¬
unctionib: qͥdũ partes tẽperie tspoi.¬
sua incolunt᷑ quȩ diunmanitute⁊ e¬
frigoris autcaloris in habitabiles
exiituntꝰ quaeindõ ronaeł circuli apyel¬
luntꝰ eo qdincircũ ductione sphere
existunt. Quorũ pͥmus circulus ideo
articos appellutꝰ eo qđ intra eũ arctorũ
lus exeo terinos tropicosdr̃ qͥa in eo circu¬
ens sola qͥ lonis finib: aestatẽ fac̃ & ultra
eũ circulũ ñ transit sed statĩ reuerat᷑ & inde
tropicos appellus Tertus circulus i meroior
qͥalatinis ideo aequi nocenalis appellatur eo
qdol coradeũ orbe ꝑuenerit requinoc aũfac̃.
imerinosenĩ lutine dies dr̃ atq nox qd circulo
dimidius phȩrȩ pars consaitita prespicitur
Quurtus circuluis antarticos uocutus eo
qđ con trariussit circulo quemera cõno
nominum: Qumtus circulus cimerinos¬
tropicos qͥa latinis hie malis si uebruma
faut. aestatẽ autem his qui ad¬
austri partibus conmorant᷑
qui ex line arũ quinq angulis gu¬

Expanded text:
aeli quinque sunt, quarum distinctionibus quaedam partes temperie sua incoluntur, quaedam inmanitate frigoris aut caloris inhabitabiles existunt. Quae ideo zonae vel circuli appelquia in circumductione sphaerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum lus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalfacit, aestatem vero his qui austri paqui ex linearum quinque angulis