comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reuocaret᷑ de functaẽ : Hac tam̃tunica ope¬
ruer̃ cadauereĩ parentes. et recepto sp̃ũsalua
factaẽ : Aput hrpponẽ bassus quidẽ syrusad meñ
eĩ dẽ martrris orabat proȩ grotante et pecli¬
tante filia eoq secum uestẽ eĩ attulerat : Cuecce
pueri dedomocucurrer̃ ꝗei mortuã nuntia¬
rent. Sed cũ orant᷑illo ab amiciseĩ exciperent᷑:¬
phubuer eõsilli dicereneꝑ publicũ plangeret. Quicũ
domũ redisset. iã suorũ heiulatib ꝑsonantẽ. etuestẽ
filiȩ quã ferebat suꝑ eã ꝓiecisset red ditaẽ. uitae:
Rursus ibidẽ aput nos hiren ei cuiusła collectaru
filius ȩgritu dine extinctus ẽ : Cũq corpiaceret
exanime atq alugentib & lamentantib: exe¬
quiae pararent̃ amicorũ eĩ quidã interaliorũ
consolantiũ uerba suggessit : ut eiusdẽ martrris
oleo corpꝰꝑungueret᷑ : factũ ẽ & reuix̃ ltẽq aput
mos uir tribunicius el eusimus suꝑ memoriãmar¬

Expanded text:
retur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentbuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus ibidem aput nos Irenaei cuiusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus iaceret exanime adque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam mar
Abbreviated transcription (Latin):
salubrit̃ discit᷑ : quanta possit eẽ remimeratio
proele mosinis : quas uiuentib: et sentientibus
exibemus Siñeq hoc apud dm̃perit. quod exa¬
nimis hominũ membris officio diligentiaq
ꝑsoluitur. Sunt quidẽ etalia quȩ sci patri¬
archȩ de corporib: suis ł condendis uel trans¬
ferendis: ꝓpheticospũ dicta intelleqi uoluer
non aũt huclocus est utea ꝑtractemus cũsusfi¬
ciant ista quae diximus: Sed si ea quȩsusten s¬
tandis uiuentib st̃ necessaria: sic ut usctus eta¬
mictus. quãuis cũ graui a flictione desint: non
frangunt inbonis ꝑferenditolerandiq: uirturẽ

Expanded text:
salubriter discitur, quanta possit esse remuneratio pro elemosynis, quas uiuentibus et sentientibus exhibemus, si neque hoc aput Deum perit, quod exanimis hominum membris officii diligentiaeque persoluitur. Sunt quidem et alia, quae sancti patriarchae de corporibus suis uel condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista, quae diximus. Sed si ea, quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut -uictus et amictus, quamuis cum graui adflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
rib ȩgrotarent : quid diuersis temporib nati
sunt : quare tẽpus in nascendo diuersũ ad aliarũ
rerũ diuersitates ualere contendunt : quur
potuerunt diuersis temporib: pere grinari.
diuersis temporib: ducere uxores : diuersis
tẽporib filios ꝓcreare : et multa alia: propte¬
rea quiladiuersis tẽporib natisunt : et non po¬
tuerunt eadem cauia diueriis etiã temporib
egrotare : Sienĩ disparnascendimora mutauit
oros copum: et disparilitatẽ intulit ceteris
reb: quur illud in a egritudinib: mansit : quod
habebat intemporis ȩqualitate conceptus: aut
sifata ualetudinis in conceptu sunt aliarum uero
rerũ inortueẽ dicuntur non deberent inspectis
natalium constellationib: de ualetudine ali¬
quid dicere : quando eis inspicienda conceptio¬
nalis hora nondatur : Si aut̃ ideo p̃nuntiant
ȩgritudines non in specto conceptionis oros¬
copo quia indicant eas momenta nascentium.

Expanded text:
ribus aegrotarent, quod diuersis temporibus nati ribus aegrotarent, quod diuersis temporibus nati sunt: quare tempus in nascendo diuersum ad aliarum rerum diuersitates ualere contendunt? Quur potuerunt diuersis temporibus peregrinari, diuersis temporibus ducere uxores, diuersis temporibus filios procreare et multa alia, propterea quia diuersis temporibus nati sunt, et non potuerunt eadem causa diuersis etiam temporibus aegrotare? Si enim dispar nascendi mora mutauit horoscopum et disparilitatem intulit ceteris rebus: quur illud in aegritudinibus mansit, quod habebat in temporis aequalitate conceptus? Aut si fata ualetudinis in conceptu sunt, aliarum uero rerum in ortu esse dicuntur, non deberent inspectis natalium constellationibus de ualetudine aliquid dicere, quando eis inspicienda conceptionalis hora non datur. Si autem ideo praenuntiant aegritudines non inspecto conceptionis horoscopo, quia indicant eas momenta nascentium:
Abbreviated transcription (Latin):
diligebatur: alius non diligebatur: unus ho¬
norẽ qui magnus apud eos habebatur amisit
quid dereb: tanta diuersitas : Siergo haec ad
illas ꝑtinent m inutias temporum: qua e inter
se habent gemini: et constellationib: ñ ascribunt᷑.
quare aliorũ constellationib inspectis ista
dicuntur : Si aut ideo dicunt̃ qui anon ad
minuta in cõp̃hensibilea sed ad temporum
spatia ꝑtinent: quae obseruari notariq
possunt. quidhic agit rota illa siguli nisi¬
uthomines luteũ corhabentes ingyrũ mittantur
idem ipsi quorũ morbũ quod eodẽ tẽporegra¬
uior leuiorq apparebat amborũ: medicinaliter
inspiciens ypocrates geminos suspicatus est :
non ne satis istos sẽd arguunt: quiuolunt siderib
dare quod de corporũ simili temperatione uenie¬
bat : quurenĩ similit̃ eodemq tẽpore: non alter
prioralter posterior ȩgrotabant sic ut natifues¬
rant : Qui autiq: simul nasci ambo non poterant.
Aut sinihuilmomenti attulit : ut diuersis tẽpo¬

Expanded text:
diligebatur, alius non diligebatur; unus honorem, qui magnus aput eos habebatur, amisit, quid de rebus, quanta diuersitas! Si ergo haec ad illas pertinent minutias temporum, quae inter se habent gemini, et constellationibus non adscribuntur: quare aliorum constellationibus inspectis ista dicuntur? Si autem ideo dicuntur, quia non ad minuta inconprehensibilia, sed ad temporum spatia pertinent, quae obseruari notarique possunt: quid hic agit rota illa figuli, nisihomines luteum cor habentes in gyrum mittantur, idem ipsi, quorum morbum, quod eodem tempore grauior leuiorque apparebat amborum, medicinaliter inspiciens Hippocrates geminos suspicatus est, nonne satis istos redarguunt, qui uolunt sideribus dare, quod de corporum simili temperatione ueniebat? Quur enim similiter eodemque tempore, non alter prior, alter posterior aegrotabant, sicut nati fuerant, quia utique simul nasci ambo non poterant? Aut si nihil momenti adtulit, ut diuersis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
uespere uisitarent rogauit eos miserabilibus
lacrimis ut mane dignarent̃ eẽ p̃sentes suo
funeri potius quã dolori: Tantus enĩ eũ metus
expriorib: inuaserat poenis et seinter medico

Expanded text:
uespere uisitarent, rogauit eos miserabilibus lacrimis, ut mane dignarentur esse praesentes suo funeri potius quam dolori. Tantus enim eum metus ex prioribus inuaserat poenis, ut se inter medico
Abbreviated transcription (Latin):
cebat rerum ueritas. sed &liam maiorum
premebat auctoritas : dediis inquid populi
romani publicis. quibus aedes dedicauerunt
eosque plurib signis ornatos notauerunt.¬
In hoc libro scribam. sed ut xenophanes colofo¬
nius scribit: quid putem. nonquid contendã
ponam hominis enimẽ haec opinari: discire
sermonem trepidus pollicetur. dicturus eaquȩ
abliominib institutasunt. neque eiũ sicut
sciebat eẽ mundum. eẽ caelum & terrã.
caelum sideribus fulgidũ: terrã seminib feralẽ:
atq: huiusceinodi cetera: sicut hanc totam molẽ
atque naturam: uiquadam inuisibili aep̃po¬
tenti regi. atq administrari: certa animi.
stabilitate credebat. it a poterat adsir mare deiano:
factus eẽt. &cetera talia dequibus credibilior. Duguris aut
redditurratio: cum ꝑhibentur homines suisse: culturã si

Expanded text:
cebat rerum ueritas, sed etiam maiorum cebat rerum ueritas, sed etiam maiorum premebat auctoritas: \'De dis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicauerunt eosque pluribin hoc libro scribam; sed, ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, Dei sciresermonem trepidus pollicetur, dicturus ea quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse coelum et terram, coelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, atque hujusmodi caetera, sicut hanc totam molem atque naturam vi quadam invisibili ac praepotenti regi atque administrari certa animi stabilitate credebat; ita poterat affirmare de Jano, factus esset, et caetera talia. CAPUredditur ratio, cum perhibentur homines fuisse et
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoraui. ita cicetera non explicant sed potius
implicant. Sicut impetus errabundȩ opimoras im¬
pulerit: ita buc atque illuc. hutic atque illsc insili¬
unt & resiliunt . ut ipse uarro deo intub: dubitare.
quam aliquid adsirmare maluerit: natitrium
extremorum primum dedus certis. cũ absolus¬
s&i librum: in altero dedus incertis dicere Ngres¬
susait: cumiͣ hoclibello dubias dedus opiniones
posuero: rep̃hendi nondebeo: Quienum putabit¬
iudicari oportere & posse cũ audierit saciet¬
ipse: Ego citius ꝑducipossum ut in primolibro
quedixi indubitationẽ reuocero quã in hocque
p̃scribã om̃a aut ad aliquã dirigan sum iam
ita non solum istum dediis incertis. sed & iam
illum deceteris fecit incertum. Interciopor
ro isto dedus selectis poste a quã p̃locutus est
qđ exnaturali theologia p̃loquendũ putauit.
Ingeessurus huius ciualis thieo logiae uanitates
& insanias mendaces. ubi eum nonsolũ nondu¬

Expanded text:
commemoraui, ita cetera non explicant, sed potius commemoraui, ita cetera non explicant, sed potius inplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Varro de omnibus dubitare quam aliquid adfirmare maluerit. Nam trium extremorum primum de dis certis cum absoluisset librum, in altero de dis incertis dicere ingressus ait: \'Cum in hoc libello dubias de dis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabitiudicari oportere et posse, cum audierit, facieipse. Ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem reuocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de dis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio ro isto de dis selectis, postea quam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putauit, ingressurus huius ciuilis theologiae uanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non du
Abbreviated transcription (Latin):
runt: uestam quoque ipsa ꝓpt̃ eadearũ maximã
putauert̃: qđ ipsa sit terra : quam uis ignem
mundi leuiorem: quiꝑtineat adusus hominũ
facils: non uiolentiorem : qualis uulcani ẽ:
ei deputadum eẽ credidert᷑: acꝑ hocom̃s
istos selectos deos: hunc ẽẽ mundũ uolunt.:
inquibus dam uniũsũ: inquibusdã partes eĩ
Vniuersum sicut iouẽ. partes eius ut geniũ:
ut matrem inagnã ut salem. ut lunam
uł potius a pollinem: & dianã : & aliquando
unum dm̃ res plures: aliquando unam rera
deos faciunt: nam unus ds̃ resplures sunt.
sicut iuppiter ipse: & mundus enũ totus
iuppiter: & solum celum uppiter: & sola
secundarum causarum domina: & uino
aer. & iuno terra: &i siuenerem uincer&.
inunostella. Siniliter minerua sũmus
aether: & n inerua itidem luna: quã eẽ
in aetheris infimo lunite existimant: unã¬
uia qd ĩ auerorẽ deos plures ita faciunt : &ianus ẽ
mundus &iuppiter sic &iuino ẽ t̃ra: & mat̃

Expanded text:
runt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam runt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putaverunt, quod ipsa sit terra; quamvis ignem mundi leviorem qui pertinet ad usus hominum faciles, non violentiorem qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum volunt, in quuniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ui tarubul pariat : & idecambas sagistas¬
habere qđ ipsa duo sidera decelo radios¬
terras usque pdant Vulcanum uoluitt gnẽ
mundi: neptunum aquas mundi. Ditem patrẽ
hoc est horcum terrenã & insimam partẽ
mundi liberũ &cecereta p̃ponunt seminib
uł illum masculinis. illam feminis uł illum
liquori. illam uero ariditati seminum. et
hoc utique totum resertur admundum:
idestadiouẽ : qui ꝓpt̃ ea dietus ẽ ꝓgenitor ge¬
ne trixque : quod om̃a semina exsemitter&:
&inse reciper&: quando quidem &iam matie
magnam eandem cererẽ uolunt: quam uiluil
aliud dicunt eẽ quã terrã: eamq ꝑlubent
& uinonem: & ideo ei scđas causas rerum
tribuunt : cum tamen ioui sit dictum:
ꝓgenitor genetrixq: dm̃ quia scđm eos: totus
ipse mundus ẽ iouis: Mineruã &iiã quia
eam lumanis artibus p̃posuerut: necinue¬
nert̃ uł stellam: ubieam ponerent: eandẽ
uł sum mum aethera : uł &uam lunã eẽ dixe¬

Expanded text:
quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittasquod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittashabere, quod ipsa duo sidera de caelo radiosterras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixque\', quod omnia semina ex se emitteret et in se reciperet. Quando quidem etiam Matrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihialiud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et Junonem. Et ideo ei secundas causas rerum tribuunt: cum tamen Jovi sit dictum, Progenitor genitrixque deûm: quia secundum eos totus ipse mundus est Jovis. Minervam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt, nec invenerunt vel stellam ubi eam ponerent, eamdem vel summum aethera vel etiam lunam esse dixe
Abbreviated transcription (Latin):
& iouis mundus est & habet tamen. aniste
causam suam conposuit ut potuit: &puna
stella quã non habe inter sidera. tot facies acce¬
pit interra: Deinde siꝓpter solas stellas
mercurium : & martem: partes mundi putant:
uteos deos habere possint : quia utiq: sermo:
& bellum non sunt partes mundi: sed actus
hominum : cur arieti. & tauro: & canceo
& scorpioni: ceteris que huius modi: que cae¬
lestia signa numerant: & stellis nã singulis
seda singula pluribus constant: superiusq
istis. insummo caelo ꝑ hibent cõ locata: ubi
constantior motũs: uerabilẽ meatũ siderib:: mea¬
preb& nullas aras. nulla sacra : nulla templa
secert̃ nec deos ñ dico inter lios selectos. sed
runt : a pollinẽ quã uis diuinatorẽ & medir trptan
cum uelint : tam̃ ut in aliqua parte mundue¬
statuerent ipsum &iã solemeẽ dixert̃ : dia¬
namque germanã eius: similit̾ lunã. Qui¬
arum p̃sidem unde &uirgͥnem uolunt:

Expanded text:
et Ionis mundus est et habet tamen. An iste et Ionis mundus est et habet tamen. An iste causam suam conposuit ut potuit et pro una stella, quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum: quur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni ceterisque huius modi, quae caelestia signa numerant et stellis non singulis, sed singula pluribus constant superiusque istis in summo caelo perhibent conlocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt, nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne runt. Apollinem quamuis diuinatorem et cum uelint, tamen ut in. aliqua parte mustatuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uenus: & tamen eandem uenerẽ ẽ &iam
lunam uolunt : quã uis deilo fulgentissimosiden
apud eos tam quã demalo aurto:iuno uenisq
acpnce eidant muciserum enĩquid amuer¬
nam malto plurts eam tellam ueneri tribuunt ita
ut uix eorum quisquam reperiatur.: quic aliud
opinetur. Quis aut̃ non rideat. cum regẽ omnium
iouem dicant q uod stella eius abstella ueneris tanta
uincitur claritate: tanto etum eẽ debuit
ceteris illa fulgentior: quanto ẽ ipse potentior
sespondent ideo sic uideri: quia illa quaputat᷑
obscurior superior estatq aterris longe re¬
motior. Siergo superiorem locum maior
dignitas meruit. quare saturnus ibiẽ ioue
supetior : anuanitas fabule que regẽ iouẽ
facit: non potuit usque adsidera ꝑueture. &
qđ nonualuit saturnus in regno suo neque
incapitolio saltem optinere ẽ ꝑmissus incelo
Quartꝰ aut̃ ianus non accepit aliquã stellã
Spppter ea quiamundus ẽ. & om̃s in illo st̃:

Expanded text:
Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidamNam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere est permissus in caelo? Quare autem Ianus non accepit aliquam stellam? Si, quia mundus est et omnes in illo sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ om̃ã cogitata ennunciantur: Sergo
mercurius ipse sermo ẽ. &iam ipsis consitentib
ds̃ ñ ẽ. sed cum sibi deos faciunt eos qui nec
demones st̃ immundis supplicando spiritib
possidentur ab eis. huinondii sed demones sunt:
Item quia nec marti aliquod elementiũ uł partẽ
mundi inuenire pot uert̃. ubiagere opera qua¬
liacumque naturae. dm̃ belli eẽ dixerunt. qđ
opꝰ ẽ hominũ &ioptabilius nonẽ: Siergo pat̃
ꝑpetuã selicitas daret: marsquidager & non
haber& Siaut̃ ipsum bellũ ẽ marssicut serno
mercurius utinam quam manifestam estqđñ
eorum appellauere nominibus nanistellã
quandam uocant mereurium: quandã itidem
martem: Sedibi ẽ & illa quã uocant iouem:
& tamen eis mundus ẽ iouis: Ibi quã uocant
saturnum: &tamenei p̃tereã dant non paruã
sub stantiã omniũ uidelic& seminũ. Ibi est¬
& illa omniũ clarissimaque ab eis appellatur

Expanded text:
sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
mundi &opera dĩ que sunt in elementis
non inuenert̃. &ideo saltẽ eos operibus
hominum p̃posuert̃ sermo cinandi&
belli gerandi administros. quor mercuri
ab illo accipit facultatẽ: quod utiq absurdũ est
Siant illihumanitantũ sermonis potestas trbinta
ꝑ habetur: non ẽ credibile allactandos mammã
non solũ pueros sed &iiã pecora: unde ruminus
cognominatus est Touem descendere uoluisse:
&icuram nr̃i sermotis quia pecoribus ante cellimꝰ
ad seꝑtinere noluisse: aqꝑ hocidem ipse eiouis
atq: mercurius qđ sisermo ipse dicitur eemer¬
curius: sicut eaquedeillo inter p̃tant ostendunt:
nam ideo mercurius. quasi medius currens dicit᷑
appellatus : quod sermo currat inter homines
medius. Ideo hermes grece: quod sermo uł
uendentes. ementes sermosit medius: alas
eius incapite &i pedibus signisicare uolucrem¬
ferri ꝑ apra sermonem: nuntiũ dictũ : qm̃ꝑ

Expanded text:
mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercuriab illo accepit facultatem: quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis postestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma, non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Jovem descendere voluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse: ac per hoc idem ipse est Jovis atque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea quae de illo interpretantur, ostendunt: nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius ; ideo Ἑρμῆς graece, quod sermo velvendentes et ementes sermo fit medius; alas ejus in capite et pedibus signiferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ dominatus est: nonne expositio
uersuũ illorum ualerii sorani. sic seabet:
iouem eẽmundũ. &icũ om̃a semina ex semit¬
tere & inse recipere: Ipse ẽ gitur. penes
quem sationũ omnium dominatus est
quidẽ genius ⁊ ds̃ inquit. quip̃ positus est.
aciũ habet omnium rerum gignendarum:
que malium hancuim habere credunt.
quam mundum cuidictũ est Iuppiter ꝓge¬
nitor genetrixq &cũ alio loco genium
dic̃ eẽ unius cuiusq animũ rationem.:
&udeo eẽ singulos singulorum: talemaut̃
mundi animum dm̃ eẽ. ad hocidem utiq
reuocat : ut tamquam uniũ salis genius ipse
mundi animus eẽ credatur. hicẽ gitur
quem appellant iouem: namsi omnis geni¬
us ds̃: & omnes uiri animos genius sequit᷑
utsit omnis uiri animus ds̃: Quod &is i ipsos
ab horrere absurditas ipsa compellit
restat uteum singulariter & excellenter
dicant dm̃ geniũ quem dicunt mundiani
tem: quomodo referrent adaliquas partes

Expanded text:
omnium dominatus est.\' Nonne expositio omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi anitem quo modo referrent ad aliquas partes
Abbreviated transcription (Latin):
sed interius egeni. sicupidi Item dicuntur pau¬
peres pecunia carentes. sed interius diuites: sisa¬
pientes : quali sergo ista theo logia deb& eẽ sapienti
ubi rexdeoꝵ eĩ rei nom̃ accepit quam nemo sapi¬
ens c̃cupiuit quanto enim facilius sialiquid
hac doctrina quod ad uitã ꝑtiner & at̃ nam salu¬
briter disceretur. ds̃ mundi rector: ñ ab eis pe¬
cunia sed sapientia uocaret᷑: cuius amorpurgata
ordibus q uaritiae hocest abamore pecuniae
Sed quid dehoc ioue plura adque m fortaspe
ceteri reserendi sunt: utinanis remaneat
deorum opinio plurimorum. cumhic ipse
sint om̃s siue quando partes eius uł potesta¬
tes existimantur. siue cũuis animȩ quam
putant ꝑcuncta diffusam expartibus an im¬
mobilis huius: inquas uisibilis mundus iste
consurgit. & multiplici administratione na¬
turae quasi plurium deorum nomina ac¬
cepit: Quidẽ enũ & saturnus : unus in ꝗđ
de principibus ds̃ peties quem sationum

Expanded text:
sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur paused interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat ordibus auaritiae, hoc est ab amore pecuniaeSed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum
Abbreviated transcription (Latin):
diuini numinis: Inmouero illecuius sunt om̃a:
uilissime : & contumeliosissime pecunia nuncu¬
pantur: ad om̃a enĩ quae caelo & terra continent᷑.
quidẽ pecunia: in omnib omnino rebus. que
ab hominib nomine pecunie possidentur
Sednmirũ hoc auaritia ioui nomen imposuit.
utquis quis amat pecuniã non quemlibet dm̃.
sedipsum regem omniũ sili amare udeatur.
longe autẽ eet aliud. sidiuitia uocaretur:
aliud namque sunt diuitiae: aliud pecunia
nam dicimus diuites. sapientes iustos. bonos
quibus pecunia uł tiulla uł parua ẽ : magisetũ
sunt uirtutibus diuites. ꝑquas eis &iam in ipsis
corporalium rerum necessitatibus sad est qđ
ad est. Pauperes uero auaros semꝑ inihantes
&iegentes: quam lib& enĩ magnas pecunias
habere posst̃ sed in earum quanta cum quae
abundantia ñ egere ñ possunt: & dm̃ ipsum
uerum: recte dicim diuitẽ: non tam̃ pecunia:
sed o mi potentia: dicunt᷑ itaq diuitespecuniosi. et¬

Expanded text:
diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi;
Abbreviated transcription (Latin):
inueniatur eẽ etiã illa rumina ⁊ Sienim
maiestati deorũ recte uidebat᷑ indignũ: ut in
una spica alter ad curã geniculi: alt ad folliculis
ꝑtineret: quanto est indignius: unam rem
infimam idest ut mãmis alantur animalia.
duorum deorum potestate curari: Qquorũ
sit unus iuppiter rexipse cunctorum & hoc
agat ñ saltem cum coniuge sua. sed cũ ignobili
nescio quarumina. nisiquia ipse ẽ &iam ipsa
rumina ruminus sortasse prosugentibus marb
rumina proseminis. Dicerem quippe noliuisse
illis uersib: progenitor : genetrixq diceretur:
& inter eĩ alia cognomina legerem. quod &iiã
pecunia uocaretur: quam deam int̃ illos minus¬
cularinos inuenimus: aut inquarto libro
cõmemorauimus: Sedcũ mares & seminȩ babe¬
ant pecuniam: cur non & pecunia. xi pecunius
appellatus sit: sic ut rumina &ruminus.
huius nominis reddidert̃. & pecunia inquiunt
uocatur quod eius sunt om̃a. O magnã rationẽ

Expanded text:
inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, huius nominis reddiderunt! uocatur Pecunia, inquiunt, uocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem
Abbreviated transcription (Latin):
aler& animalia: In hi sut autimus. quaedam
magna sunt: quedam exigua: & tamen unus
utraque facere ꝑhibetur. puto interse propin¬
quiora eẽ causas rerũ atque primordia: ꝓpter
quas res unum mundũ : duos deos eẽ uoluerunt:
Iouem atque ianũ: quaem ẽ tiuere mundum
& mã mã dare ani malibus: nec tam̃ ꝓpter
haxopera duo tam longe int̃ seui &dignitate
diuersa: duo di i eẽ conpulsist̃. sed unus iuippit̃
ꝓpter illud tigillus ꝓpt̃ hoc ruminus appella¬
tus ẽ: nolo dicere: quod animalib: mãmam
p̃bere sugentib: magis uinonẽ potuit dicere
quam iouem: Presertim cum eẽt &iã diua
rumina: quae in hocopus ad iutoriũ illi famula srabula
tum ue preber&: cogito enim posse responder
& ipsam iunonem nibul aliudeẽ quam iouem :
seđm illos ualeru sorani uersus ubi dictũ est:
Iuppiter om̃ps regũ terumque dm̃q: proge¬
nitor genetrixq: dm̃ : Quare ergo dictus ẽ &ru¬
minus: cumdiligentius fortassequerentibus ipse

Expanded text:
aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora equas res unum mundum duos deos esse voluerunt, Jovem atque Janum, quam continere mundum et mammam dare animalibus: nec tamen propter haec duo opera tam longe inter se vi et dignitate diversa, duo dii esse compulsi sunt; sed unus Jupiter, propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Junonem potuit decere, quam Jovem: praesertim cum esset etiam diva Rumina, quae in hoc opus adjutorium tumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
siergo & unus ds̃ cumipre habeat potestotẽ prano¬
diorum ipse causarum. numꝓpt̃ iluma duos
dcosde necesse a patari quia primordia aiaus¬
Net resduae sunt : quod abioc iustũ putant
auam ipsum iouẽ tot deos eẽdicant quot quot eicos¬
nomina propter multas potestates dederunt: Qm̃
res om̃s exquibus illa cognotina sunt adiubita inultae
atquediuerse sunt. ex quibus pauca cõmertioro dyxert̃
centum pedam supinalem. tigillũ: almũ: ruminũ.
&aliaque ꝑreꝗ longumest: haec aut̃ cognomina in po¬
suert̃ unidõ ꝓpt̃ causas potestates que diuersas.
nontamen ꝓpt̃ tot res. &iã tot deos. eũ eẽ coegert̃:
quodom̃a uincers : quod anemine uinceretur:
qđ opem indigentibus ferr& : quod haberet impel¬
lendi: statuendi: stabiliendi: resupinandi potestatẽ :
quodtamquam tigillus mundum contineret ac
sustiner& : qđ aler& om̃a: quod ruma iđ mãma:

Expanded text:
Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primorSic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commemoro. CAPUT Centumpedam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma,
Abbreviated transcription (Latin):
ciam. &uam quosdã uersus ualerii sorani exponit
idem uarro in eolibro: quem seor sum abisis decultu
deorum seripsit: qui uersus lusunt: Iuppiter
om̃ps regum rerũ que dm̃ que. Progenitor genenx¬
que dm̃ ds̃ unus &om̃s: exponuntur autẽ in eodem
libro ita. cum marem extimarent qui semen
mitteret: feminamque acciper&i: iouẽ querẽ
mundũ: & eũ om̃a semina exse emittere: & inse
srecipere. quacausa inquid scripsit soranus: Iuppi¬
ter ꝓgenitor generrix que nec ininuscũ causa
ter mundus sit: unus que sit mnundus quare duo di
sunt ianus & iuppiter⁊ quare seor sum habent
templaseor sum aras : diuersa sacra: dissimilia siu¬
lacra: Siꝓpt̃ ea quod alia est primordiorum:
alia causarum: & illa iam: illa iouis nom̃ accepit.
numquid siunius homo indiũ sis rebus duas babea
potestates aut duas artes quia singalarẽ diũ sa
uisẽ Ideo iudicesduo: aut dicuntur duo artifices

Expanded text:
tiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit tiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in eodem libro ita: cum marem existimarent qui semen emitteret, feminam quae acciperet, Iouemque esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere, \'cum causa, inquit, scripsit Soranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa ter mundus sit unusque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices?
Abbreviated transcription (Latin):
ut ianus sit corpus eius. iđ iste uisibilis mundus.
hoc sidicunt. nonerit quem ad modum ianum dm̃dicant
qm̃ mnundi corpus non est ds̃ uł scđm ipsos. sed anima
mundi acpartes eius unde aꝑtissime iͥdem dic̃ dm̃
se arbitrariẽe anitam mundi: & hunc ipsum mundũ
cẽdm̃ : sed sicut hominẽ sapientẽ : cũ sit ex atumo &
corpore : tamenex animodici sapientẽ: ita mundum
dm̃ dici abammo: cumsit & anuto & corpore: Solum
itaque mundicorpus ñ ẽ ds̃. sed aut sola anima eius
aut simul corpus & animus. ita tamen ut non sit acor¬
pore sed ab animods̃. siergo ianus ẽ mundus &ds̃
ẽ ianus: numquid iouẽ ut ds̃ eẽ possit : aliquam
partem iani cẽ dicturi suntꝵ magis enĩ ioui unũ¬
sum solent tribuere : unde ẽ.iouis om̃ã pletia: ergo
&iouem ut ds̃ sit et maxime ut rex leorum
non alium poss̃ existimare quã mundũ. utdus
octeris scđm istos: suis partibus regn&r In hanc senten¬

Expanded text:
ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex animo et corpore, tamen ei animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc senten
Abbreviated transcription (Latin):
causisquas iourti ⁊buuint sic̃ enĩ tubulsit. itanibil
populi appellant. & tantis contumeliis: tam que
seelestis criminationib: colunt: tetnore sacrilegio
sese obstringunt quã si prorsus nullũ putarentdm̃
unde sacius eẽt eis alium aliquẽ ioius nomine nun¬
cupare dignum turpibus & flagitioris honoribus:
subposito uanosigmento qđ potius blasphemarent:
sic̃ saturnodicit᷑ subpositus lapis quẽ ꝓfilio de uora¬
ret : quã istũ dm̃ dicere : & tonantem : & adulterantẽ
& totum mundũ regentẽ : & ꝑtot stupra difflu¬
entem : &naturarũ omniũ naturaliumq rerum
causas summas habentem: & suas causas bonas non
habentẽ. Deinde quȩro . quẽ iam locũ interdeos
huc ioui tribuant: si ianus ẽc̃inundus. deosenim
ueros animam mundi acpartes eius iste definiuit:
acꝑ hoc quic quidloc ñ ẽ : ñ ẽ utiq scđm istos uerusds̃.
numigitur itadicturi sunt: iouẽ animã mundi

Expanded text:
causis, quas Jovi tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil causis, quas Jovi tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
cognostere causas. sed cur ei p̃ponit᷑ ianꝰ: hoc nobis
uirille accutissimus doctissimus queres pondeat.
qmĩ penes ianũ inquit sunt prima penes iouem
summa merito ergo rexomniũ iuppit̃ habetur.
prima enĩ uincunt᷑ a suiti inis. quia lic& pria pre¬
cedunt tempore : sumina superant dignitate :
sed recte hoc diceret᷑ si factor prima discerne¬
rentur & summa: sic̃ initiũ facti ẽ ꝓficisci sũmũ
ꝑuenire. intiũ facti inceptio discendi. sum mum
ꝑceptio doctrinae: ac sic in omnib: prima sunt ini¬
tia summi que sunt fines. Sediam hoc negotiũ
inter ianũ term inuo que discussũ ẽ: causȩ aut̃
quedantur ioui essttientia st̃ non esfecta teque
ullo modo fieri potest. utuł tempore p̃ueniantur
a factis initirspe factorũ Semꝑ enĩ pnor est res
que facit : quã illa quesit. Quaꝓpt̃ siadianũ ꝑtinent
initia factorum: nonideo priora sunt effitientib

Expanded text:
cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutisQuoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum pervenire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discussum est. Causae autem quae dantur Jovi, efficientia sunt, non effecta: neque ullo modo fieri potest, ut vel tempore praeveniantur a factis initiisve factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Janum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus
Abbreviated transcription (Latin):
autsꝓꝓpt̃ eauerumẽ: quia etiam nomine orientis &
occidentis totus solet mundus intellegi numquid
cumduas partes alias nominas. septen trionis &
austri : sic̃ illũ quadri frontẽ dicunt. geminum ianũ.
Ita quis quã geminũ dicturus ẽ mundũ: ñ habent
omnino unde quattuor ianuas quae intrantibus
&geuntib: pateant int̃p̃tentor ad inundi similitu¬
dinẽ. sic̃ debi stonti qđ dicerent saltẽ in ore hominis
inuenerunt. nisi neptunus forte subueniat:¬
& porrigat piscẽ : cui p̃t̃ hiatũ oris & gutturis: pt¬
&iã dextra & sinistra fauces patent. & tamen hane
uantatẽ ꝑtot ianuas nulla effugit anima. nisi que
audit ueritatẽ dicentẽ ego sum ianua Iouẽ autẽ¬
quieuã iuppit̃ dr̃ quẽ uelint intellegi exponant.
ds̃ est inqui unt habens potestatẽ causarũ. quibus
aliquid sit inmundo: Hoc quã magnũ set. nobi lissimꝰ
uirgisixuersus ille testatur: selix qui potuit: rerũ

Expanded text:
aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua. CAPUTqui etiam Iuppiter dicitur, quem uelint in-; tellegi, exponant. \'Deus est, inquiunt, habens potestatem can-\', sarum, quibus aliquid fit in mundo.\' Hoc quam magnum sit,I nobilissimus Vergilii uersus ille testatur: Felix qui potuit rerum
Abbreviated transcription (Latin):
mpalatum. a quo huatu oris & soras et̃ a ditum
addentes uersus & introrsus ad fauces ecce
quo ꝑductus ẽ mutidus ꝓpt̃ palati nr̃i uocabulũ
uł grecũ uł poeticum : Quid aut̃ hoc adanimã
quid adiutã etẽn am ppt̃ solas saliuas colatur
bueds̃ ꝗbus partim glutiendis partĩ spuendis
subcelo palati utraq pandit᷑ ianua: ꝗdẽ interorita¬
t porro ab surdius quã mipso mundo ñ inuenire diuas
ianuas exadũ sositas ꝑquas uł admittat adre aliꝗd
uttro uł emittat sesoras & denro ore agutture¬
quoꝵ similitudinẽ mundus non hab& uł mundi
simulacrũ c̃ponere iano: ꝓpt̃ solum palatũ cuius
similitudinem ianus nonab& : Cũ uero eũ faciunt
quadri srontẽ. & ianum gemi nũ appellant: ad quat
tuor mundi partes. hoc int̃ p̃tant᷑ quasi aliquid
xxpectet & mundus foras: sicut ꝑoñis facies ianus
deinde si ianus ẽ mundus & mundus quattuor
partib: constat. falsumẽ simulacrum ianibi frontis

Expanded text:
palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de quorum similitudinem mundus non habet, velle mundi simulacrum componere in Jano, propter solum palatum, cujus similitudinem Janus non habet? Cum vero eum faciunt quadrifrontem et Janum geminum aptuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis;
Abbreviated transcription (Latin):
a memoria respiciente ꝓspiciens conectat᷑ intentio
nam cui exciderit quod coeperit quomodosiniat
ñ inueniat: qđ siuitã beatã in hoc mundo inchoam
putarent. &tramundum ꝓsici: &ideo iano iđ
mundo solam inetiorum tribuerent potestatem
ꝓsecta ci p̃ponerent terminũ eũq abdusselectis
non alienarent: quaniquã &uiã eiunc in istis duab
diis in itia rerum temponaliũ fines quettactant᷑:
termino dari debuit plus honoris: maiar enim
lacticia ẽ cum resqueq ꝑficit᷑. solluitudinis autem
plenast̃ coepta donec ꝑducantut ad sinẽ: Qm̃ qui
aliquid incipit: maximae appetit intendit expectar
exopiat. necdere inchoata nisi terminetur gul¬
ꝓferat᷑: duascũ facies ante & retro habere dicunt.
qđluatur nr̃ cũ os aperimꝵ. mundo similis uideat᷑
unde & palatũ graeci ura ñ appellant & non¬
nulli inquit poete latine caelũ uocauerunt

Expanded text:
a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exulproferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑta responsio cur ergo adeũ dicunt᷑ rerum
initia ꝑtinere: fines uero ad alterũ quẽ terminũ
uocant nam ꝓpt̃ initia & fines duobus istis
diis duos menses ꝑhibent dedicatos ꝓpter
illos decem quib: usq ad decembrẽ capud est
iano februarium
termino: ideo terminalia eodem meuse febri¬
ario celebrari dicunt : cũ sit sacrũ purgatoriũ
quod uocant sebrum: unde mensis no menaccẽp
num quidergo admundũ quia ianus ẽ initia
rerum ꝑtinent: & fines non ꝑtinent: ut alt̃
illis ds̃ p̃ficeret᷑: non ne om̃a que in hoc mundo
fieridicunt: In hoc etiã mundo terminari
farent᷑ : que ẽ ista uanitas in opereilli dare
potestatem dimidiã: insimulacro faciẽ du¬
elenonne istum bisronte multo lagentius
dicerent atq initiis unã faciem finibus ace¬
rã darent ÷ qm̃ quioperatur utrumq deb&
mnendere: In omĩ enĩ motu agictionis suae qui act¬
nonrespicit initiũ : ñꝓspic̃ fine unde necese ẽ

Expanded text:
aperta responsio. Cur ergo ad eum dicuntur rerum aperta responsio. Cur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines vero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est  Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est