comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litate esse debebitꝰ Siautem
non redebit. ergo peribit.
Quomodo igitur inquiunt ca¬
pillus capitis non peribit.
De macie quoq uelpinguedi¬
ne similiter disputantꝰ Nam
sia equales omnes erunt. non
utiq alimacri. ali pingues
crunt. Acced& ergo aliiꝰs ali¬
quid. aliis minuetus. ac ꝑ hoc
non quoderat recipiendum.
sed alicubi ad dendumẽ quod
non fuit. Et alicubi ꝑ dendum
quod fuit: Deipsis &iamcor¬
ruptionibus & dilapsionibus
corporũmortuorum. cumali¬
uduertatus inpuluerem. in
auras aliud ex hal&ur. sint
quos bestiae sint quos ignis
absumit. Naufragio uelquib¬
cumq aquisita qui dampere¬
ant. utcorum carnes inhumo¬
rẽ. putredo dissoluat: Non
mediocriter ꝑmouentur. atq
omniaista recolligi incarnẽ.
etredintegrare posse noncre¬
dunt. Consectantur &iam
quasq foeditates & uitia. siue
accedant. siue nascantur: ubi
& monstrosos partus cumhor¬
rore atq mͣrisione comiemo¬
rant. et requirunt quaenam

Expanded text:
litate esse debebit? Si autem litate esse debebit? Si autem non redibit, ergo peribit Quo modo igitur, inquiunt, capillus capitis non peribit? De macie quoque uel pinguedine similiter disputant. Nam si aequales omnes erunt, non utique alii macri, alii pingues erunt. Accedet ergo aliis aliquid, aliis minuetur; ac per hoc non, quod erat, recipiendum, sed alicubi addendum est, quod non fuit, et alicubi perdendum, quod fuit. De ipsis etiam corruptionibus et dilapsionibus corporum mortuorum, cum aliud uertatur in puluerem, in auras aliud exhaletur, sint quos bestiae, sint quos ignis absumit, naufra. gio uel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in umorem putredo dissoluat, non mediocriter permouentur adque omnia ista recolligi in carnem et redintegrari posse non credunt. Consectantur etiam quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis. sed de plurimis quęrunt
Vnde illis accessurum sit quod
hic defuit. si hocquisq recipi&
quodhic habuit: Siautem quod
ait apłs occursuros nos omnes
inmensuram a&atis plenitudi¬
nis xp̃i. Etillud alterum quos
praedestinauit conformes ima¬
ginis filii sui. sic intellegendumẽ.
ut statura & modus corporis xp̃i.
omnium qui mn regnocius erunt
humanorum corporum sit futu¬
rus Multis erit inquiunt de
magnitudine & longitudine cor¬
poris. detrahendum Et ubiiam
erit capillus capitis ur̃i non peri¬
bit Sidcipsa corporis quantita¬
ac tammultum peribit: quãuis
et deipsis capillis possit inquiri.
utrum redeat. quicquid tonden¬
tibus decidit Quodsirediturũẽ.
quis non ex horreat illam defor¬
mitaten: Namhoc &dcungui¬
bus. uid&ur necessario secũtu¬
rum ut redeat tammultũ quod
corporis curatura desecuit
Etubierit decus quod certe ma¬
ius erit quaministacorruptio¬
ne eẽ potuit. in illa inmorta¬

Expanded text:
paruulis, sed de plurimis quaerunt, paruulis, sed de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiat, quod hic habuit; si autem, quod ait apostolus, occursuros nos omnes in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et illud alterum: Quos praedestinauit conformes imaginis filii sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi omnium, qui in regno eius erunt, humanorum corporum sit futurus: \'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, si de ipsa corporis quantitate tam multum peribit?\' Quamuis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si rediturum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam hoc et de unguibus uidetur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuit. Et ubi erit decus, quod certe maius, quam in ista esse corruptione potuit, in illa iam inmorta
Abbreviated transcription (Latin):
lo possint habitare praescribap̾
Cedscrupulosissime quęrere
Dec fidem quam credimus re¬
surrecturam carnẽ. itaqueren¬
do adsolent inridere: utrum
fo&us ab ortiui resurgant
Et quõ dñsait. A mendico uob
capillus capitisur̃i non peribiõ
utrum statura & robur aequa¬
la futura sint omnib ap diuer¬
sac corporum quantitates
Sienim aequalitas erit corporũ.
unde habebunt quod hic non
habuerunt inmole corporis illi
abortiui siresurgent & ipsi. Aut
sinonresurgent. quia necnatis.
Sedeffusi eandem questionem
de paruilis uersantus. unde il¬
lis mensuram corporis. quam
nunc defuisse uidemus accedat
cuminhac a&ate moriuntur
Neq enuim dicturisumus cos pon
resurreccuros. qui non solum
generationis. uerum &iam rege¬
nerationis capacessunt. Dein᷑¬
de interrogant. quem ad mo¬
dum ipsa aequalitas habitura
sit Sienim tammagni & tam
longierunt omnes. quam fuer̃
quicumq hic fuerunt maximi
atq longissimi: non solum de

Expanded text:
lo possint habitare, praescribant. lo possint habitare, praescribant. ed scrupulosissime quaerere et fidem, qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo adsolent inridere: utrum fetus abortiui resurgant; et quoniam Dominus ait: Arnen, dico uobis, capillus capitis uestri non peribit, utrum statura et robur aequalia futura sint omnibus an diuersae corporum quantitates. Si enim aequalitas erit corporum, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corporis illi abortiui, si resurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestionem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non solum generationis, uerum etiam regenerationis capaces sunt. Deinde interrogant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. Si enim tam magni et tam longi erunt omnes, quam fuerunt quicumque hic fuerunt maximi adque longissimi, non solum de
Abbreviated transcription (Latin):
ticulam incaelo. Itanullam
particulam uidere debuimus
ignis interra. Nuncuero non so¬
luminterris. uerum &iam subter¬
ris itaest. ut cum eruetent uesti¬
ces montium. pra&er quod inu¬
sib hominum cẽ ignẽ interram.
ec cumnasci uidemis ex terra.
Quando quidem & delignis & de
lapidibus Nascitur quae̾ sunt cor
pora sinedubitatione terrena
Sed ille inquiunt ignis est tran¬
quillus. purus innorius sempi¬
ternus Ist cautẽ turbidus fu¬
meus corruptibilis atq corrup¬
Tor: Nectamen corrumpit
montes inquib iugites aestuat
cauernasq terrarum Verũ
esto sit illi istedissimilis: utter¬
renis habitationib congruat
Cur ergo nolunt utcredamus
Naturam corporum terrenorũ
aliquando incorruptibilem
factã caedo. conuenientẽ futurã
sicut nunc ignis corruptibilis
his conuenit terris: Uihiligit
oferunt exponderib: atq oͦr¬
dine elementorum. undeomni¬
do potenti: quominus faciat cor¬
pora nrã talia. ut &iam in cae¬

Expanded text:
ticulam in caelo, ita nullam ticulam in caelo, ita nullam particulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub terris ita est, ut eum eructent uertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci uidemus ex terra; quando quidem et de lignis et de lapidibus nascitur, quae sunt copora sine dubitatione terrena. Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus: iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis atque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus jugiter aestuat, cavernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: cur ergo nolunt ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam coelo convenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his convenit terris? Nihil igitur afferunt ex ponderibus atque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in coe
Abbreviated transcription (Latin):
repperitur Quonam queso
elementorum pondere atque
ordine efficitur. uttorrentes
uiolentissimi atq undosissi¬
mni antequam subaere interris
currant suꝑ aera innubibus
pendeant ⁊ Curdeniq aer
est medius inter summacaeli.
et nuda terrarum quaquauer¬
sum orbis extenditus. silocus
eius interc̃aelum & aquas. sic̃
aquarum inter ipsum & terras
est constitutus. Postremo siita
est elementorum ordo disposi¬
tus. ut secundum platonem
duob mediis. id est aere& aqua.
Ouo extrema idẽ ignis & ter¬
ra iungantur. caeliq. optineat
ille summi locum. Haec autẽ
imi. uelut fundaminis mundi
Etideo incaeloeẽ Non potest
terra: Curest ipse ignis in terran
Secundum hanc quiꝰppe rationẽ.
ita isza duoelementa in locis
propriis imo ac summo terra
& ignisesse debuerunt: Vt quẽ
admodum nolunt in sum mo
c̃ẽ posse quodimiest. ita pecini
mno poss& esse quod sum miest
Sicut ergo nullamputant uel
esse uel futuramesse. terrȩpar¬

Expanded text:
reperitur? Quonam, quaeso, reperitur? Quonam, quaeso, elementorum pondere adque ordine efficitur, ut torrentes uiolentissimi adque undosissimi, antequam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Quur denique aer est medius inter summa caeli et nuda terrarum, quaqua uersum orbis extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo posset esse quod summi est. Sicut ergo nullam putant uel esse uel futuram esse terrae par
Abbreviated transcription (Latin):
falsa suspitione destupro cri¬
brum implesse aquadetiberi
et ad suos iudices nulla eius
parte stillante portasse: Quis
aque pondus supra cribrum
tenuit. Quistot cauernis
patentibus. Nihilinde in terrã
cadere ꝑmisit. Responsu¬
risunt aliquis ds̃. aut aliquis
demon : sids̃ Numquid maior eit
dõ quifecit hunc mundum .
Sidacmon. numquid potentior
est angelo quidõ seruit. aquo
factus t mundus. Siergo
ds̃ mmor. uelangelus ueldemon
potuit pondus humidi elemen¬
ti sic sus pendere. ut aquarum
uidcatus mutata fuisse natu¬
ra. it aned ł omnipotens quiom¬
nia ipsacreauit elementa. ter¬
reno corpori graue pondus
auferre non poͬterit: ut in eo¬
demelemento habit& uiuifica¬
tum corpus in quo uoluerit ui¬
uificans sp̃s Deinde cumaerẽ
medium ponant. inter ignem
desuꝑ. & aquam subterꝰ Quid
est quod cum inter aquam &a
quam. & interaquam & terrã
saepe inuenimus. Quidenim
uolunt ẽẽ. aquosas nubes. in ter
aquas. & maria. aer. medius

Expanded text:
falsa suspicione de stupro, crifalsa suspicione de stupro, cribrum inplesse aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? Responsuri sunt: \'Aliquis deus aut aliquis daemon.\' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata fuisse natura: itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit elementa, terreno corpori graue pondus auferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam et aquam et inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius
Abbreviated transcription (Latin):
sursum uersus terra prima.
aqua secunda. tertius aer. quar¬
tum cęlum: ut super omnia sit
anime natura. Nam &aristote¬
lis quintum corpus eamdixit
esse. & platonullum: Siquintũ
qs& certe superius ess& c&eris
Cum uero nullum est. multo ma¬
gis superat omnia. Interrenoer¬
go quid facit corpore. In hac
mole quidagit suptilior omnibr
In hoc pondere quidagit leuior
omnibus in hac tarditate quid
agit celerior omnibus: Itaneꝑ
huius tam excellentis nature
meritum non poterit effici.
ut corpus eius leu&ur incaelũ.
&cumualeat nunc natura cor¬
porum terrenorum deprimere
anmas deorsum. Aliquando
& animae leuare sursum terre¬
nacorpora nonualebunt.
Iamsiad eorum miraculauenia¬
mus quȩ facta adissuis oppo¬
nunt martxribus nrĩs Non¬
ne&lam ipsapro nobis facere.
& nobis repperientur omnino
proficere. Naminter mag¬
na miracula deorum suorum.
profecto magnum illud est qđ
uarro commemorat. uestalem
uirginem. cumpericlitar&ur

Expanded text:
sursum uersus terra prima, sursum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quae facta a dis suis obponunt martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum profecto magnum illud est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur
Abbreviated transcription (Latin):
possunt uolare inquibus & homi¬
nessunt sicut subaqua pisces que
sunt aquarum animalia. ita sub
terra uiuere debuerunt. Curer¬
go non saltem desecundo idest
dea quis. sed declemento tertio
terrenum animal carpit hanc
uitam Quarecum pertineat
ad teriam insecundo quod super
terram est elemento uiuere sico¬
gatur continuo sufficatur.
Etut uiuat uiuit intertio.
Anerrat hic ordo elementorum.
uel potius noninnatura rerum.
sedinistorum argumentationib
deficit.⁊ O mit̾to dicere quid
iam intertio decimo librodixi.
Quam multa grauia terrena
sint corpora sicut plumbum.
et formam tamen abartifice ac¬
cipiant. quanatare ualeant
suꝑaquã. Et ut accipiat quali¬
tatem corpus humanum qua
ferri incadum & esse possit inçę¬
lo omnipotenti artifici contradi¬
citur. Iamuero contra illud quod
iamdixi superius. & iamistum
considerantes atq tractantes
elementorum or dinem quocon¬
fidunt. non inueniunt omnino
quoddicant Sicest enim hinc

Expanded text:
possunt, in quibus et homipossunt, in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pisces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra uiuere debuerunt. Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam? Quare, cum pertineat ad terram, in secundo, quod super terram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus deficit? Omitto dicere, quod iam in tertio decimo libro dixi, quam multa grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo. omnipotenti artifici contradicitur?. Iam uero contra illud, quod dixi superius, etiam istum considerantes adque tractantes elementorum ordinem, quo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant. Sic est enim hinc
Abbreviated transcription (Latin):
quorum cogitationes nouit
dñs qũo uanesunt Depondi¬
ribus elementorum argumer¬
tantur quõ scilic& magistro
platone didicerunt mundi
duo corpora maxima. atq po¬
tiema duob mediis aere scili¬
c& & aquaeẽ copulata. atque
coniuncta. Acꝑ hoc inquiunt
quõ terra abhinc sursum uer¬
susest prima. secunda aqua
suꝑ terram. tertius aer super
aqͥuam. Quartum suꝑ aera
caelum. non potest esse terre¬
num corpus incelo: Momen¬
tis enim propriss ut ordinem
suum teneant singula elemen¬
ta librant. Eccequalib argu¬
mentis omnipotentia edĩ huma¬
na contradicit infirmitas. qui
possid& uanitas. Quidergo
faciunt inaere terrena totꝰ cor¬
pora cuma terra sit aertertui
Nisi forte quiperplur marum
& pennarum leuitatem dona¬
uit auium terrenis corporibus
ut portentur inaere inorta¬
lib factis corporibus hominũ
Non poterit donare uirtutom
Quactiam in summocaeloua¬
leant habitare. AAmmalia
quoq ipsa terrena quȩ non

Expanded text:
quorum cogitationes nouit quorum cogitationes nouit Dominus quoniam uanae sunt, de ponderibus elementorum argumentantur; quoniam scilicet magistro Platone didicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus est prima, secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non
Abbreviated transcription (Latin):
quiadĩ sacerdos est non illo¬
rum. Ip sumuero sacrificium
corpus est xp̃i. quod nonoffer¬
tur ipsis quia hoc sunt & ip¬
si Quibus igitur potius cre¬
dendumest miracula facienti¬
bus eis Neqͥ: seipsos uolunt ha¬
bere dcos ab eis quibus ea fa¬
ciunt: ancis quiut in dm̃ cre¬
datur quod& xp̃s est faciunt.
quicquidmirabile faciunt.
eis ne quisacrasua. &iamcri¬
mina sua esse uoluerunt. an
cis quineclaudes su as uolunt
esse sacrasua Sed totum qđ
ueraciter laudantur ad eius
gloriam proficere inquolau¬
dantur.⁊ In dño quippelau¬
dantur animȩ corum. Cre¬
damus ergo cis &ueradicenti¬
bus & mira facientib. Dicen¬
do enim uera passisunt. ut
possint facere mira. Incisueris
est precipuum quod xp̃s resi¬
rexit amortuis. & inmortalio¬
tem resurrectionis insuacari
primus ostendit: quam nobis
ad futuram uel in principio n¬
ui sactuli uel in huius fine pr¬
misit
ontra quod magnumdĩ de¬
num. ratiocinatores isti.

Expanded text:
quia Dei sacerdos est, non illoquia Dei sacerdos est, non illorum. Ipsum uero sacrificium corpus est Christi, quod non offertur ipsis, quia hoc sunt et ipsi. Quibus igitur potius credendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt haberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ut in Deum credatur, quod et Christus est, faciunt quidquid mirabile faciunt? Eisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris est praecipuum, quod Christus resurrexit a mortuis et inmortalitatem resurrectionis in sua carne primus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisitontra quod magnum Dei donum ratiocinatores isti,
Abbreviated transcription (Latin):
milia uidentur. sicut amorsae
magipharaonis. siccorum deuic¬
tisunt a martrrib nr̃is Fece¬
runt autemilla de mones co
fastu impurae suꝑbie: quo eo¬
rum duesse uoluerunt Faci¬
unt autemista martrres uel
potius ds̃. aut cooperantibus.
autorantibus cis ut fides illa
proficiat quacos non deos
nros esse. sedunum dm̃ nobis¬
cum habere credamus. Deniq
illi talib dussuis & templa
dificauerunt. et statuerunt
aras. et sacerdotes insatuerunt
et sacrificia fecerunt. Nos autẽ
martrribus nr̃is nontem pla
sicut diis. sed memorias sicut
hominibus mortuis. quorum
apuddm̃ uiuunt sp̃s fabrica¬
mus. Necibi erigimus altaria
inquib sacrificemus martrri¬
biis: sedunidõ. & martrrum
& nr̃o Ad quod sacrificium si¬
cut homines dĩ quimundum
ineius confessione uicerunt
suoloco & ordine nominant᷑.
Nontamen a sacerdote quisa¬
crificat inuocantur. Dõquip¬
pe nonipsis sacrificat. quam¬
uis in memoria sacrific& eorũ

Expanded text:
milia uidentur, sicut a Moyse milia uidentur, sicut a Moyse magi Pharaonis, sic eorum di uicti sunt a martyribus nostris. Fecerunt autem illa daemones eo fastu inpurae superbiae, quo eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyribus nostris non templa sicut dis, sed memorias sicut hominibus mortuis. quorum aput Deum uiuunt spiritus, fabricamus; nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s. sicut per homines adhuc in
corpore constitutos Siucomnia
ista pangelos quib inuisibiliter
incorporaliter. inmut abiliter
imperat oper&ur. Vtque per
martrres fieri dicuntur eisoran¬
tib tantum & imparantib pon
& iamoperantib fiant. siue alia¬
fiant istis. alia illis quinullo
modo comprehendi amortalib
possunt: citamen attestantus
hȩe fidei inqua carnis in a&nũ
resurrectio praedicatur
ic forte dicturisunt &iam
dcossuos aliqua mira fecis¬
se Bene su amincipiunt deos
suos nris mortuis hominibus
comparare. Andicent &iam
sehabere deos ex hominibus
morcuis. sicut herculem. sicut
romulum. sicut alios multos
quos indeorum numerum recep¬
tos opinantur. Sed nobis
martrres ponsunt dii quia
unum cundem quedm. & nrm
scimus & martrrum. Nectam̃
miraculis quae permemorias
nr̃orum martrrum fuint ullo
modosunt comparanda mira¬
cula. quae facta pertempla ꝑhi¬
bentur illorum. Uerũ siqua si¬

Expanded text:
spiritus, sicut per homines adhuc in spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicaturHic forte dicturi sunt etiam deos suos aliqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non sunt di, quia unum eundemque Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miraculis, quae per memorias nostrorum martyrum fiunt, ullo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua si
Abbreviated transcription (Latin):
uinisi huic fidei attestantus
ista miracula. in qua predi¬
tatur xp̃s resurrexisse incarne.
eincaelum ascendisse cumcar¬
neꝰ Quia &ipsi martrres huius
fidei martrres. idest huius fidei
testes fuerunt. Hiuic fidci testi¬
nonium ꝑhibentes mundũ ini¬
micissimum & crudelissimũ ꝑtu¬
lerunt. cũq Nonrepugnan do
sedmoriendo uicerunt Proista
fide mortuisunt. qui haec ad nõ
imp&rare possunt. ꝓpt̃ cuius no¬
men occisisunt. Prohaefide prae¬
ces sit corum mira patientia. utin
hismiraculis tanta ista potentia
scquer&ur. Nam sicarnis in ac¬
ternum resurrectio uel non prę¬
uenit inxp̃o uel nonuentura est̃.
sicut praenuntiatur axp̃o. Vel
sicut pra enuntiataest aprophe¬
cis. aquibus prenuntiatus est
quiproea fide qua haec resurrec¬
tio predicatur occisisunt. Siue
enimds̃ ipse perscipsum miro
modo quo res temporales opera¬
tus a&ernus. siue ꝑ suos minis¬
tros ista faciat. & cademipsa
quaeper ministros facit: siueque¬
dam faciat &lamꝑ martrrum

Expanded text:
ui, nisi huic fidei adtestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne? quia et ipsi martyres huius fidei martyres. id est huius fidei testes, fuerunt; huic fidei testimonium perhibentes mundum inimicissimum et crudelissimum pel\'tulerunt, eumque non repugnando, sed moriendo uicerunt; pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut praenuntiata est a prophetis, a quibus praenuntiatus est qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ hocquoq loco ubilegitur. Omnia quacha¬
bent sp̃muitae. Nongrecus pͥncumã. sed
p̃uoen dixerit. Cur nondicimus quidopus
erat. ut ad der& uiuentẽ cũ anima nisiuiua cẽ
non possit. Autquidopuserat ut ad der&uita
cũdixiss& spm̃ : Sed intellegimus animam
dixisse: Cum animalia idest animata corpora.
ull& intellogi: Ouibus ine& panimã pspicius

Expanded text:
et cum hoc quoque loco, ubi legitur: Omnia quae haet cum hoc quoque loco, ubi legitur: Omnia quae habent spiritum uitae, non Graecus πνεῡμα, sed πνοην dixerit: quur non dicimus: Quid opus erat ut adderet uiuentem, cum anima nisi uiuat esse non possit? aut quid opus erat ut adderet uitae, cum dixisset spiritum? Sed intellegimus animam dixisse, cum animalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus
Abbreviated transcription (Latin):
decreatura dicisolere manifestũẽ. Sed cũdixis¬
homo in animã uiuentẽ. Non adder& uiuen¬
tẽ pisi anime uitã significar&. Quaillidiui¬
nitus imꝑtitur dono sp̃sdĩ. Cũenim uiuat
anima inquiunt propriosuaeuitemodo. quid
opuserat addere uiuentẽ. Nisiut ea uita intelle¬
aliud. nisidiligenter prohumana suspicione
contendere. & scripturas scãs neglegent̃ ad tende¬
re: Quidenim magnũerat non irelongius.
sed incodem ipsolibro paulo superius legere
Producat animã uiuentẽ. quando animalia
terrestria cunctacreata sunt. Deinde aliquan¬
tis interpositis. In eodem tãm ipsolibro quidmas¬
nũerat aduestere quod scriptũẽ. & omniaquae
habent sp̃m uitae. Et omnis quierat suꝑaridã
mostuu sest. cũ insinuar& omniaqua uiuebant
in terra perisse diluuio: Sicergo & animam
uiuentem & spm̃uitae. &iam incorporibus inue¬
nimus. sicut loquidiuma scriptura consueuit.

Expanded text:
de creatura dici solere manifestum est. Sed cum dixisde creatura dici solere manifestum est. Sed cum dixishomo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellealiud nisi diligenter pro humana suspicione contendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scriptum est: Et omnia, quae habent spiritum uitae, et omnis, qui erat super aridam, mortuus est, cum insinuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam uiuentem et spiritum uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui diuina scriptura consueuit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui inipsoẽ siue pccoris. sicut in salomoñ scriptũe. ⁊.
corporeum qui&iam uentus dr̃. Nam eius hoc
Nomenest ubi in psalmo canitur. ignis grandonix
glaties sp̃s cempestatis. siueiam non creatũ. Sed &.¬
creatorem sicut est dequo dicit dñs in euangelio
accipite spm̃scm̃. Eum corporei suioris flatu
cellentissime &euidentissime commendata ẽ
Et ubilegitur ds̃ sp̃sest. Etaliis plurimis sacrarũ
literarum locis. In his quippe omnibus testimo¬
nus scripturarũ: quantũ adgreros attin&
Quantũ autẽ adlatinos. Nonflatũ sed spm.
Qua propt̃ in eoquodscriptũ est inspirauit.
ud simagis propredicendũ est insufflauit infaciẽ
eius sp̃muitae. sigrecus ponpnoen sicut ibilegi¬
tur. sed pncuma posuiss&. Nec sicess& consequens
ut creatorem sp̃m qui propriedicitur intrinita
pneuma ut dictũẽ. non solũ decreatore. sed&iã

Expanded text:
qui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptuqui in ipso est? siue pecoris sicut in Salomonis libro scriptucorporeum, qui etiam uentus dicitur, nam eius hoc nomen est, ubi in psalmo canitur: Ignis, grando, nix, glacies spiritus tempestatis siue iam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in euangelio: Accipite Spiritum sanctum, eum corporei sui oris flatu cellentissime et euidentissime commendata est, et ubi legitur: Deus spiritus est, et aliis plurimis sacrarum litterarum locis. In his quippe omnibus testimoniis scripturarum, quantum ad Graecos adtinet, quantum autem ad Latinos, non flatum, sed spiritum. Quapropter in eo, quod scriptum est: Inspirauit, uel si magis proprie dicendum est: Insufflauit in faciem eius spiritum uitae, si Graecus non irvoVjv, sicut ibi legitur, sed πνεῡμα; posuisset, nec sic esset consequens, ut Creatorem Spiritum, qui proprie dicitur in trinitaπνεῡμα, ut dictum est, non solum de Creatore, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut eum & hocloco iħs appellauit quando eum cor¬
poralis suioris flatu significans. discipulis suis dedit
& locis omnibus diuinorũ edoquiorũ nonmihi alit̃
umquã nuncupatus occurrit. Hinc uero ubilegit᷑. eruit
Et finxitds̃ hominẽ puluere d&erra. & insufflauit
siue inspirauit infaciem eius spm̃uitae. Nonait gre
quod nomen increatura. quã increatore frequen¬
tius legitur. Vnde ponnulli &iam latinippt̃
differentiã hecuocabulũ. Nonspm̃ sed flatum
appellare maluerunt. Hocenim est ingreco &iã
illo loco apudesaiam. ubidsdicit. Omnem flatũ
gofeci: omnẽ animã sinedubitatioñ significans.
Quoditaq grece puoen dicitur. prialiquando
flatũ aliquando spm̃. aliquando inspirationem
uel aspirationẽ. Quando &iamdsdicitur. in ter¬
uisi spm̃ siue hominis dequoait apłs. qui senim
scit hominũ qua sunt hominis nisi sp̃s hominis

Expanded text:
sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corsicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in faciem eius spiritum uitae, non ait Gras, sed 7cvoVjv, quod nomen in creatura quam in Creatore frequentius legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque Graece nvoifj dicitur, nostri aliquando flatum, aliquando spiritum, aliquando inspirationem uel aspirationem, quando etiam Dei dicitur, internisi spiritum, siue hominis de quo ait apostolus: Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
sunt &uiuit homo: tamen&iam singula hominis
uocabulũ appell& Animã scilic& interiorem
hominẽ Corpus autẽ. exteriorẽ hominẽ uoxans
Tamquã duosint homines. cũsimulutrũq sitho¬
emo unus: Sed intellegendũe secundũ quiddica¬
trur homo adimaginemdĩ. It homoterra. Atq
iturus int̾rã: Illudenĩ secundũ animã rationalẽ
dicitur. qualẽds̃ insufflando. uel si cõmodius
dicitur. Inspirando indidit homini. idest homi¬
niscorpori: Hoc autẽ secundũ corpiis. qualem
homineds̃ finxit expuluere. Cuidataẽ anima
infier& corpus animale. idesthomo. Inanimã
uiuentẽ: Qua propt̃ in eo quod dñs fecit quan¬
neq enim flatus ille corporeus. decarnisorepro. antep¬
cedens. substantiaerat sp̃s sc̃i atq natura. sed poti¬
us significatio. qua intellegeremus utdixi sp̃m
singulis singuli. sed unusamborũe Semꝑ autẽ iste
sp̃s inscripturis scĩs. grecouocabulo pneumadicit᷑.

Expanded text:
sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intellegendum est, secundum quid dicatur homo ad imaginem Dei et homo terra adque iturus in terram. Illud enim secundum animam rationalem dicitur, qualem Deus insufflando uel, si commodius dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus animale, id est homo in animam uiuentem. Quapropter in eo, quod Dominus fecit, quanNeque enim flatus ille corporeus de carnis ore procedens substantia erat Spiritus sancti adque natura, sed potius significatio, qua intellegeremus, ut dixi, Spsingulis singuli, sed unus amborum est. Semper autem iste itus in scripturis sanctis Graeco uocabulo rcveufia dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Et factusest istehomo inanimã uiuentẽ Idest
formatus istepulius factusest in animã uiuen¬
tem: Iam inquiunt habehat animã: alioquin
uonappellar&ur homo. Qnm̃ homo non est
corpus solũ. uel anima sola. sedqui&exanima
g̃constat &corpore. hocquidem uerum est qđ
non totiis homo. sed pars mndior hominis
inimaẽ: Nec totus homo. corpus. sed inferior
hominis parsest. Sedcũ est utrũq coniunctum.
similhab& hominis nomen. Quod tam̃ & sin¬
gula nonamittunt. &iam cude singulis loqui¬
mur. Quis enĩ dicere phib&ur. cotidiani qua¬
dim lege sermonis. homo illede functus ẽ & nunc
inrequieest ud inpenis cũdeanima sola possit
hecdici & illo autin illo loco homo ille sepultus
st cum hoc nisi desolo corpore non possit intel¬
legi Andicturi sunt. sicloquiscripturã non
solere diuinam. Immouero ita illa nobis in
oshoc aitestatur. Vt &iam cumduo ista coniuncta

Expanded text:
Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc quidem uerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
pr&andũ putantes dixerunt Et finxitds hom¬
nẽ delimoterrae. qnm̃ superius dictũ fuerit.
fonsautẽ ascendebat d&erra & inrigibut faciẽter¬
rae. Vtex hoclimus intellegendus uider&ur.
humore scilic& terraq comcretus. Vbienim
hoc dictum est continuo sequitur. Et formautt
ds̃ hominẽ puluerem d&erra. sicut greci codias
habent. unde in latinã linguã scriptura ipsa con¬
uersaest. siue autẽ formauit. siue finxit quisdice¬
interest. Mlagis tamen propriedicitur finxit
sed ambiguitas inisiẽ deuitanda eis qui formaus
dicere maluerunt. Eoquod inlatinalingua
illud magis obtinuit consu&udo uthidicantur
fingere. qui aliquid mendacio simulante compo¬
nunt. Huncigitur formatũ hominẽ de&errae
puluerae. siuelimo. Erat enim puluis limectus
Hunc inquã expressiusdicam sicut scriptura
locutaẽ. puluerem deerra. animale corpus
factum eẽ doc& a postolus. Cũ animã accepit

Expanded text:
pretandum putantes dixerunt: Et finxit Deus hompretandum putantes dixerunt: Et finxit Deus hominem de limo terrae, quoniam superius dictum fuerat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit quis diceinterest; magis tamen proprie dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit:
Abbreviated transcription (Latin):
duntur cantiuerba doctoris. quiat: Siestcorpus
animale. est &spitale. Sic & scriptũe. Factuis e
primus homo adam. In animã uiuentẽ. Num¬
quidhoc post peccatũ factũẽ. Cũ sit ita hominis
prima conditio. Dequabeatissimus apłs pulus
ad corpus animale monstrandũ. hoctestimoniũ
nde & illud parum considerate quibus¬
dam uisumest. Ineo quod legitur. Inspira¬
uitds̃ infaciem eius spm̃uitae. Et factu sest homo
inanimã uiuentẽ: Nontunc animã primo homi¬
Accipite sp̃m̃scm̃. Unde tale aliquid factum
existimant. quale tunc factũ est quasi& hic
secutiis euangelista dixerit. Et factisunt in a¬
nimã uiuentem. Quod quidem sidictũe& hoc
intellegeremus. quod animarũ quadam uitast
sp̃sdĩ. sine quoanime rationales mostuae depu¬
tande sunt: quãuisearũ presentia. uiuere corpo¬
ra uideantur: Sed nonita factũ e uando est
conditus homo: Satis ipsalibri uerbatestantur
queita sehabent: Et formauitds̃ hominẽ pul¬
uerem d&erra: Quod quidam planius inter¬

Expanded text:
est corpus animale, est et spirituale; sicut scriptum est, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus Apostolus ad corpus animale monstrandum, hoc testimonium nde et illud parum considerate quibusdam uisum est, in eo quod legitur: Inspirauit Deus in faciem eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, non tunc animam primo homiAccipite Spiritum sanctum. Unde tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius inter
Abbreviated transcription (Latin):
tates tamquam ciuitates duas: exilloenim futuri
erant homines alii malis angelis insupplicio.
Aliibonis in praemio sociandi. quamuis occulto
dĩ iudicio secdtame iusto. Cumenim scriptũ sit.
Vniuersaeuiaehñi miseri cordia &iueritas. pec inuis¬
ta eiusgratia pec erudelis potest cẽ iustitia

Expanded text:
tates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri tates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae uiae Domini misericordia et ueritas: nec iniusta eius gratia nec crudelis potest esse iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
ut hac ammonitione &iam inmultis concors unitas
seruar&ur.Quoduero femina illiexeius latere
factiẽ &iam hinc sitis significatũẽ quãcara mariti
&uxoris debeat eẽ coniunctio Nccoperadĩ propterca
sunt utiq instituta quia prima quiautẽ ista picredun
nulla facta prodigia debent credere sÑeq enĩ sũ psa
siutato naturae curriculo gignerentur prodigia
dicerentur quid autẽ subtantagubernationediui¬
nac ꝓuidentiae quãuis ciuscausa lateat frustragis¬
nit̾ur. Ait quidam psalmus sicer Uenite id&ẽ
operadñi. quaeposiuit prodigia suꝑterrã ¶Quur
ergo exlatere uiri femina facta sit. & hoc primũ
quodam inodo prodigium quid praefigurauerit
dic&ur alioloco quantũ medñs adiuuerit .XXXII
Iunc qñm liberiste claudendii s est i phoc primo
homine. Quiprimus factusest. Nondũ quidẽ
sccundũ euidentiam. laintamen secundũ dĩ prescientuã
exostas fuisse existimemus in genere humano socie¬

Expanded text:
ut hac admonitione etiam in multis concors unitas ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigurauerit, dicetur alio loco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano socie
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo poenaẽ adista corpora id est ad diuina
beneficia remeares Et sids̃ quod assiduae plato
cõmemorat sicut mundi uniuersi Ita omnium
ainimaliũ species a&erna intellegentia contindut
quomod nomipse cuncta condebut. Aꝑ aliquorũ
ce astifex uoll& quorũ efficiendorũ astem inef¬
fibilis eius &i neffabiliter laudabilis mens haber&¬
si cũ animaliũquoq uniuersorũ. Hocẽ&anima¬
rũ &icorporũ conditorẽ agnoscit & praedicat:
In quibus terrenis praccipuus ab illo ad eius ima¬
ginem homo propt̃ eam causam quãdixi. & si
qua foste alia maior lat& factusest unus sed non
relictus est solus Nihil enim est quã hoc genustã
discordiosũ uitio. tam sociale patura Neqͦ cõmodius
contrauitiũ discordiae uel cauendũ peexister&.
udsinandũ cũ extitis s&. natura loquer&ur¬
humana. quã recordatione illius parentis quẽꝓpterea
ds̃ creare uoluit unũ dequomultitudo propagar&.

Expanded text:
quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina becommemorat, sicut universi mundi, ita omnium animalium species aeterna intelligentia continebat, quomodo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis ejus et ineffabiliter laudabilis mens haber eum animalium quoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loquereturhumana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
conditores nr̃os coli. Nihileẽ aliud quã fabros
compedũcurerũ ue prorũ pecinstitutores sed in¬
dusores alligatoresq nr̃os ergastulis aerũnosis.
agrauissimis uinculis autergodisinant platonici ꝯdudit¬
poenas animarũ existiscorporibus comminari.
auiteos nobis deoscolendos non prȩdicent. quorũ
in nobis operitionẽ ut quantũ possumus fugiamꝰ
&ieuadimus hostantur cũtam̃ sit utrũq falsissi¬
mũi  Nim neq italiiunt poenas animae cũ adis
tã uitam denuo reuoluuntur. Etomniũ uiuenti¬
um siue incado siue in terra nullus est conditor
uisi aquo factas caclũ &terra ¶Nam sinulla causaẽ
uuendi in hoccorpore uisi propt̃ pendenda sup¬
plicia quomodo dicit idem plato. Aliter mun¬
dũ fieri non potuisse pulcherrimũ atq: optimũ.
pisiomniũ animiliũ. idest immostaliũ & mostali¬
um generibus impler&ur. Siautẽ nr̃a institutio
qua ud mostales conditisumus diuinũ munus est.

Expanded text:
conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen sit utrumque falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad tam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est:
Abbreviated transcription (Latin):
Debemus conditorẽ dicere naturarũ. quinoq exea
materia facit aliquid quãipse non fecerit. Nec ope¬
rarios hib& nisiquos ipsecreaueritꝰ & si potentiũsiu
ut itadicã fabricatoriã rebus subtrahat ita nonerunt
sicut antequã fierent non fuer̃ sed antedico a &nita¬
te non tẽpore. Quis enĩ alius creator est temporum
nisi qui fec̃ea quorũ motib currer& tẽpora
tasane plato m mnores XXUII
& sum modõ factosdeos effectores cẽ uoluit an
uero mostalẽ attexerent pinde animarũ nr̃arũ
coscreatores noluit ẽẽ sedcorporũ. Vnde qm̃ por¬
phyrius ppt̃ animae purgationẽdicit corpus om̃e
fugiendum. simulq cũsuo platone aliisq platomas
sentit ut eos qui i in moderate atq in honesteuxe¬
rint. propt̃ luendas poenas adecorpora redire
moscalia platoquidem &imbestiarũ. por phrri¬
us tantũ modo adhominũ sequitur eos utdicant
deosistos quos a nobis uolunt quasi parentes &

Expanded text:
debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis enim alius creator est temporum, nisi qui fecit ea, quorum motibus currerent temporata sane Plato minores et a summo Deo factos deos effectores esse uoluit anuero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed corporum. Unde quonphyrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et