comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ineuangelio: sp̃s est ds̃ & eosquiadoranteum in spũ & ueritate
oport& adorare : ex his omnibus modis quos commemoraui¬
mus quibus appellatur sp̃s non traximus hocuocabulum
quo a ppellauimus spiritale hocuisionis genus dequonunc ag¬
mus : sed exillo unomodo quem in uenimus in epistola ad corn¬
thios. quo sp̃s amente distinguitur euidentissimo testimonio
sienimorauero inquit lingua sp̃s meus orat. mens autem mea
infructuo saest: cumergo linguam intellegatur hoc loco di¬
cere obscuras & mrsticas significationes. a quibus suntellectũ
mentis remoueas nemo aedificatur audiendo quod non iniel¬
legiti unde &i amdicit: quienim loquitur lingua. non homi¬
nibus loquitur seddã nemoenim audit sp̃s autem loquitur
mysteria : Satis indicat eam selinguam hoc loco appellare
ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines

Expanded text:
in euangelio: spiritus est deus; et eos, qui adorant eum, in spiritu et ueritate in euangelio: spiritus est deus; et eos, qui adorant eum, in spiritu et ueritate oportet adorare. Ex his omnibus modis, quos commemorauimus, quibus appellatur spiritus, non traximus hoc uocabulum, quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim orauero, inquit, lingua, spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines,
Abbreviated transcription (Latin):
tuseius sicut dictum est Ignis grandonix. glacies sp̃s tem¬
pestatis : Dicitur &iam sp̃s anima siue pecoris siue hominis.
sicut scribtum est: & quisscit sp̃s filiorum hominif si ascen¬
dat ipse sursum & spiritus pecoris sidescendat ipse deor¬
sum interran dicitur sp̃s &ipsamens rationalis ubi est qui¬
dam tamquamoculus animae : adquem pertin& imago &
agnitiodĩ: undedicit apostolus. Renouaminispũmentis
urae &induite nouum hominem qui secundum dm̃ crea¬
tus estcum & alibi dicat deinteriore homine : qui reno¬
uatur magnitionedĩ secundumim aginem eius quiere auit
cum Item cum dixiss& igitur ipse egomente seruio legidi
carne autem legi peccati: alio loco eandem sententiam comme¬
sus carnem ut none a quacuultis faciatis: quam dixit mentem
hanc &iam spm̃ appellauit : Dicitur sp̃s &iam ds̃ sicut ait dñ

Expanded text:
tus eius, sicut dictum est: ignis, grando, nix, glacies, spiritus temtus eius, sicut dictum est: ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis. dicitur etiam spiritus anima siue pecoris siue hominis, sicut scriptum est: et quis scit, spiritus filiorum hominis si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? dicitur spiritus et ipsa mens rationalis, ubi est quidam tamquam oculus animae, ad quem pertinet imago et agnitio dei. unde dicit apostolus: renouamini spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui secundum deum creatus est, cum et alibi dicat de interiore homine: qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. item cum dixisset: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati, alio loco eandem sententiam commes aduersus carnem, ut non ea quae uultis faciatis, quam dixit mentem, hunc etiam spiritum appellauit. dicitur spiritus etiam deus, sicut ait dominus
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis quodinillo impleantur omnia quaemillir umbris
fgurata sunt ꝑ ac sic quodam modo umbrarum illarum ipsesit
corpus hoc est figurarum & significationum illarum ipse
it ueritas : Sicutergo ipse figurae significatiuae trans latio
utq: uocabulo non propriae dictae sunt umbrae : ita & quod
a plenitudinem diuinitatis corporaliter habitare : trans¬
lato uerbo usus est : spiritale autem pluribus modis dicitur:
nam & corpus quod futurum est in resurrectione sanctorum
spiritale appellat a postolus ubiait Seminatur corpus
animale resurg& corpus spiritale: eo quodmiris modis ad
omnem facilitatem & in corruptionem spiritui subdatur:
& sinculla indigentia corporalium alimentorum solo uiui¬
fic&ur spũ non quodin corpoream substantiam sit habitu¬
rum : Nequeenim & hoccorpus qualenunc habemus animȩ
hab& substantiam: & hoc est quod anima: quia dictum est
anim ale: Item sp̃s dicitur uel aer iste uelflatus eius id est mo¬

Expanded text:
uinitatis, quod in illo inpleantur omnia, quae illis umbris uinitatis, quod in illo inpleantur omnia, quae illis umbris figurata sunt, ac sic quodammodo umbrarum illarcorpus, hoc est, figurarum et significationum illarum ipse sit veritas. Sicut ergo ipsae figurae significationesve translato vocabulo utique non proprie dictae sunt umbrae, ita quod ait plenitudinem divinitatis corporaliter inhabitare, translato uerbo usus est. Spiritale autem pluribus modis dicitur. nam et corpus. quod futurum est in resurrectione sanctorum, spiritale appellat apostolus, ubi ait: seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, eo quod miris modis ad omnem facilitatem et incorruptionem spiritui subdatur et sine ulla indigentia corporalium alimentorum solo uiuificetur spiritu, non quod incorpoream substantiam sit habiturum; neque enim et hoc corpus, quale nunc habemus, animae habet substantiam et hoc est quod anima, quia dictum est animale. item spiritus dicitur uel aer iste uel flatus eius, id est mo
Abbreviated transcription (Latin):
appellemur corporale qui a percorpur percipitur & cor¬
poris sensibus ex hib&ur : secundum spiritale : quic quideni
corpus non est : &tamen aliquid est. iamrecte sp̃r dicitur
& utiq: non est corpur : quamuis corporismilis sit imago ab¬
sentis corporis : nec ille ipse optutus quocernitur : tertiũ
uero intellectuale ab intellectu. qui amentalta mente ip¬
sa uocabuli nouitate nimis absur dum est ut dicamus: horumn
uocabulorum rationem si subtilius reddam : & prolixior &
perplexior sermoerit : cum hoc uel nulla uelcerte nontan¬
ta necessitas exigat: Satis est ergo scire corporale aliquod
uel propriae dici. cum de corporibus agitur : uel&iam tram¬
latio uocabulo sicut dictum est. quia inipso in habitat om¬
nis plenitudo diuinitatis corporaliter: nequeenim diui¬
ntas corpus est : sed quias acramenta u&eris test ament
appellat umbras futuri. propterum brarum conpar¬
conemicorporaliter dixit habitare in xp̃o plenitu dinem di¬

Expanded text:
appellemus corporale, quia per corpus percipitur et corappellemus corporale, quia per corpus percipitur et corporis sensibus exhibetur; secundum spiritale: quidquid enim corpus non est et tamen aliquid est, iam recte spiritus dicitur et utique non est corpus, quamuis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur; tertium uero inellectuale ab intellectu, quia mentale a mente ipsa uocabuli nouitate nimis absurdum est ut dicamus. Horum uocabulorum rationem si subtilius reddam, et prolixior et perplexior sermo erit, cum hoc uel nulla uel certe non tanta necessitas exigat. satis est ergo scire corporale aliquid uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sicut dictum est: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neque enim diuinitas corpus est, sed quia sacramenta ueteris testamenti appellat umbras futuri, propter umbrarum conparationem corporaliter dixit habitare in Christo plenitudinem di
Abbreviated transcription (Latin):
quaecumq: alia corpora siuecaelestia siue ternestria &
prae senti a uidentur in suis formis : & absentia cogidantur
imaginibus animo in pressis: & faciunt duo genera ui sorũ :
unum percorporissensur alterum ꝑspm quo illȩ ihagines
continentur: dilectio autem numquid aliter uid&ur
praesens in specie quae est : & aliter absens in aliqu
imagine sui simili nonutique : sed quantũ mente cern
potest : ab aliomagis ab aliominus ipsa cernitur: siau
aliquid corporalis imaginis cogitatur non ipsa cerni¬
tur: haec sunt tria genera uisionum: dequibus & m
superioribus libris aliquid diximus sicut respostuu¬
re uidebatur nont amen earum num erum comine¬
morauimus & nuncbreuiter eis insinuatis. quoniam sus¬
cepta quaestio flagitat. ut dehis aliquanto uberiur dissera¬
mus : Debemus ea certis & congruis signare nominibus. ne
assidue circum loquendomoras faciamus: primumergo

Expanded text:
quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terrestria, et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terrestria, et praesentia uidentur in suis formis et absentia - cogitantur in imaginibus animo inpressis et faciunt duo genera uisorum: unum per corporis sensus, alterum per spiritum, quo illae imagines continentur. dilectio autem numquid aliter uidetur praesens in specie, qua est, et aliter absens in aliqua imagine sui simili? non utique. sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio minus ipsa cernitur; si autem aliquid corporalis imaginis cogitatur, non ipsa cernitur. Haec sunt tria genera uisionum, de quibus et in superioribus libris aliquid diximus, sicut res postulare uidebatur, non tamen earum numerum commemorauimus; et nunc breuiter eis insinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat, ut de his aliquanto uberius disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne adsidue circumloquendo moras faciamus. primum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m hominis quo proximus & absens cogitatur : tertium per
contuitummentis quo ipsa dilectio intellecta conspicitur:
in his tribus generibus illud primummanifestumest omnibus.:
in hocenim uid&ur caelum & terra: & omnia qua ein eis con¬
spicua sunt oculis nostris: nec illud alterum quo absentia cor
poralia cogitantur in sinua re difficileest : ipsum quippe
caelum & terram & eaquaeineis uidere possumus &iam in
tenebris constituti cogitamus : ubinihil uidentes oculis corpo¬
ris animo tamen corporales imagines intuemur : seuueras
sicut ipsa corporauidimur & memoria r&inemus. seufictas
sicut cogitatio formare potuerit: Aliter enim cogitamus
ł arthagmem quam nouimus aliter alex andriam quam ñ
nouimus: Testium uero illud quodilectio intellecta conspi¬
citur easres contin& quaenon habent imagines sui simi¬
les quae non sunt quod ipsȩ :nam homo uel arbor uel sol&

Expanded text:
spiritum hominis, quo proximus et absens cogitatur, tertium per spiritum hominis, quo proximus et absens cogitatur, tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio intellecta conspicitur. in his tribus generibus illud primum manifestum est omnibus; in hoc enim uidetur caelum et terra et omnia, quae in eis conspicua sunt oculis nostris. nec illud alterum, quo absentia corpora corporalia cogitantur, insinuare difficile est; ipsum quippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uidentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et
Abbreviated transcription (Latin):
ens euigilar& : aut extasi alienatus denuo redir& insensus
sedmortuus omninoreuiues cer&: proinde quod uiditrap¬
tus usq: intertium cadum : quod &iam sescire confirmat
proprie uidit nonimaginaliter : sed qui a ipsa a corpore
alienatio utrumomnino mortuum corpus relinqueri
an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi an¬
ma fuerit sed menseius aduidenda uel audienda ineffa¬
bilia illius uisionis abreptasit : hoc incertumerat: ideo forsitan
dixit siue in corpore siue extracorpus nescio ds̃ scit: Quod autem
non imaginaliter sed propriae uid&ur & nonper corpur uide¬
tur hoc e auisione uid&ur qua eomnesc&eras superat: harum
species atq differentias: quantum med ñs adiuuerit explicare
curabo: ecce in hoc uno praecepto cum legitur. Diliges proxi¬
mumtuum tam quam te ipsum tria uisionum genera occur¬
runt unum peroculos quibus ipsȩ litterȩ uidentur : alterum ꝑ

Expanded text:
ens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, ens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret. proinde, quod uidit raptus usque in tertium caelum — quod etiam se scire confirmat — proprie uidit, non imaginaliter. sed quia ipsa a corpore alienatio, utrum omnino mortuum corpus reliquerit an secundum modum quendam uiuentis corporis ibi anima fuerit, sed mens eius ad uidenda uel audienda ineffabilia illius uisionis abrepta sit, hoc incertum erat, ideo forsitan dixit: siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit. Quod autem non imaginaliter, sed proprie uidetur et non per corpus uidetur, hoc ea uisione uidetur, quae omnes ceteras superat. harum species atque differentias, quantum me dominus adiuuerit, explicare curabo. ecce in hoc uno praecepto cum legitur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tria uisionum genera occurrunt: unum per oculos, quibus ipsae litterae uidentur, alterum per
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo uiderinon potuisse percorpus: Corpora uero &iam
si possunt uideri sine corpore : non utiq: sic uidentur per
corpus sed longe ille dispar modus est: siquis est: unde mi¬
rum siposs& a postolum tamquam simillimus facere aut
addubitationem cogere : ut sicorporeum caelum corpo¬
reis oculis uidit incestum sibi esse dicer& : utrum incorpore
anex tracorpus iduiderit: rest atergo fortasse : ut quonã
mentiri non poss& apostolus quitanta cura egit ut discerne¬
r& quid scir& & quidnescir& : hoc ipsum eum intellegamus
ignorasse utrũ quando in tertiũ caelum raptus est incorpore
fuerit quomodo est anima incorpore cum corpus uiuere
dicitur siue uigilantis siue dormientis : siue in ex tasi a sensb
corporalibꝰ alienata. a nomnino de corpore exierit : ut mor¬
tuum corpus iacer& donec peracta illa demonstratione
membris mostuis anima redder&ur : & non qua sidormi¬

Expanded text:
ab eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam ab eo uideri non potuisse per corpus. corpora uero, etiam si non possent uideri sine corpore, non utique sic uidentur per corpus, sed longe ille dispar modus est, si quis est. unde mirum, si posset apostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid sciret et quid nesciret, hoc ipsum eum intellegamus ignorasse, utrum, quando in caelum tertium raptus est, in corpore fuerit, quomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormi
Abbreviated transcription (Latin):
corpus seuidissedubitare non poterat: scio in quiđ homi¬
nem in xp̃o ante annos quattuor decim: hoc scio. nemo
dubit& quimihi credit: sedutrum in corpor an extra
corpus. nescio ds̃ scit: quid ergo scis quod discernis ab eo
quod nescis nec redentes fallantur : Raptum inquit
eundem hominemusque intestium caelum: atillud cae¬
lum aut corpus erat aut sp̃s: sicorpus erat &corporcis
oculis uisumest : quur illud cacdum esse scitur : & incorporẽ
uisumere nescitur : Si autem sp̃serat. aut corporis imaginem
praebuit & tam incertumest utrum corpus fuerit : quam
incertum est utrum in corpore iusum sit: aut ncuisum est
quomodo uid&ur mente sapientia sineullis imaginibus cor¬
porum s &nihi lominus certum est uiderinon potuis se percor¬
pus : autergo utrumq certum est : aut utrumq: incertum:
aut quomodo certum quod uisum est : incertum autem pquod
uisum est : manifestum est enim incorpore am naturam

Expanded text:
corpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, homicorpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim. hoc scio nemo dubitet, qui mihi credit; sed, utrum in corpore an extra corpus nescio, deus scit. Quid ergo scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spiritus. si corpus erat et corporeis oculis uisum est, cur illud caelum esse scitur et in corpore uisum esse nescitur? si autem spiritus erat, aut corporis imaginem praebuit et tam incertum est utrum corpus fuerit, quam incertum est utrum in corpore uisum sit; aut sic uisum est, quomodo uidetur mente sapientia sine ullis imaginibus corporum, et nihilominus certum est uideri non potuisse per corpus . aut ergo utrumque certum est aut utrumque incertum aut quomodo certum, quod uisum est, incertum autem, per quod uisum est? manifestum est enim incorpoream naturam
Abbreviated transcription (Latin):
imaginibus quae habent resipsȩ quarum similes erant:
apostolus autem illud inquit scio illud nescio: at siut rũq
imaginaliter apparuit : utrumque pariter scitur. pari¬
terqrne scitur : Si autem propriae caelum. &ideo scitur.
quomodo potuit imaginaliter corpus illius hominis ap¬
parere  Namsicaelum corporeum uidebatur. quar
latebat utrum corporeis oculis uider &ur: si autem in¬
cestum erat utrum oculis corporis anspũuider&ur. &ideo
dictum est siue incorpore siue extracorpus nescio : qui¬
modo non incestumerat & illud. utrum uere caelum
corporeum uider&ur: animaginaliter ostender&ur
itemq si substantia incorporea uidebatur non in aliqua
imagine corporis sed sicut uid&lur iustitia. sapientia &
siquid eius modi & hocerat caelum id quoque mani fes¬
ium est oculis huius corporis uideri aliquid tale non pos¬
se. ac perhoc sialiquid tale se uidisse sciebat : non per

Expanded text:
imaginibus, quae habent res ipsae, quarum similes erant; imaginibus, quae habent res ipsae, quarum similes erant; apostolus autem, illud, inquit, scio, illud nescio. At si utrumque imaginaliter adparuit, utrumque pariter scitur pariterue nescitur; si autem proprie caelum — et ideo scitur — quomodo potuit imaginaliter corpus illius hominis adparere? Nam si caelum corporeum uidebatur, quare latebat, utrum corporeis oculis uideretur? si autem incertum erat, utrum oculis corporis an spiritu uideretur — et ideo dictum est: siue in corpore siue- extra corpus nescio — quomodo non incertum erat et illud, utrum uere caelum corporeum uideretur an imaginaliter ostenderetur? itemque, si substantia incorporea uidebatur, non in aliqua imagine corporis, sed sicut uidetur iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caelum, id quoque manifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non posse. ac per hoc, si aliquid tale se uidisse sciebat, non per
Abbreviated transcription (Latin):
der & inspũ quaerebat quod ess&l ei quȩ re spondeb atur.
uel ciuitas est. uel populi sunt. uel aliquid aliud. cumui¬
der & ille bestiam siue mulierem. siueaquas. siue quid eius
modi: sed scio inquit raptum hominem usque intestium
caelum: quodsi spiritalem imaginem corporali similem
caelum appellare uoluiss& : sicerat &iam imago corpo¬
ris eius inqua illuc raptus ascenderat: Sic ergo & suum
corpus appellar& quamuis imaginem corporis. quomod
illud caelum quamuis imaginẽ caeli : Neque curar &
discernere quid scir& & quid nescirelsid est quia scira rap¬
tum hominem ũsque ad testium caelum: nesciret aut̃
utrum incorporean extra corpus : sed simpliciter nar¬
rar& uisionem earum rerum n hominibus appellans
illa quae uidit quarum erant similia: nam & nos di¬
cimus cum somnia nostra narramus. uel aliquã in eis
reuelationem: uidimontem : uidi fluuium. uidi tres
homines . & si quid eius inodiea nomina tribuente sillis

Expanded text:
deret in spiritu quaerebat, quid esset, eique respondebatur deret in spiritu quaerebat, quid esset, eique respondebatur uel: ciuitas est uel: populi sunt uel aliquid aliud, cum uideret ille bestiam siue mulierem siue aquas siue quid eius modi, sed, scio, inquit, raptum hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curaret discernere, quid sciret et quid nesciret, id est quia sciret raptum hominem usque ad tertium caelum, nesciret autem, utrum in corpore an extra corpus, sed simpliciter narraret uisionem earum rerum nominibus appellans illa, quae uidit, quarum erant similia. nam et nos dicimus, cum somnia nostra narramus uel aliquam in eis reuelationem: uidi montem, uidi fluuium, uidi tres homines et si quid eius modi ea nomina tribuentes illis
Abbreviated transcription (Latin):
tertium caelum sed illa ostensio sicordinat a est ut uidere¬
tur sibi ascendere primum cadum super quod uider&
alterum quorur sus ascendens iterum alterum uider&
superius. quocum perueniss&. poss& dicere se intertium
caelum raptum : sed illud quodtertium caelum ess& quo
raptus est neq: dubitauit neq dubitarenos uoluit: ad hoc
enim praemissit scio: & inde coepit. ut id quod se scire
a postolus dicit. solus ille non credat uerum ẽẽ. qui non
credit a postolo: Scit ergo hominem raptum esse uss
intestium caelum: proinde illud quo raptus est uen
testium caelum est: non signum aliquod corporale:
quod cum ostender&ur morsi usque adeo sentiebat
aliudesse ipsam dĩ substantiam. aliudui sibilem crea¬
turam in quase ds̃ humanis & corporalib sensibus
praesentabat : ut dicer& ostende mihi tem& ipsum:
nec aliqua imago rei corporalis: quam cumiohanner ui¬

Expanded text:
tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens iterum alterum uideret superius, quo cum peruenisset, posset dicere se in tertium caelum raptum. sed illud, quod tertium caelum esset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum . proinde illud, quo raptus est, uere tertium caelum est, non signum aliquod corporale, quod cum ostenderetur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse ipsam dei substantiam, aliud uisibilem creaturam, in qua se deus humanis et corporalibus sensibus praesentabat, ut diceret: ostende mihi temet ipsum, nec aliqua imago rei corporalis, quam cum lohannes ui
Abbreviated transcription (Latin):
Visi forte ita &iam dubitat utrumilla corpora ansimi¬
litudines corporum fuerint prius itaque uide amus quid
sit in uerborum istorum contextione unde non dubit& :
at que ita cum remanserit unde dubit&: fortassis ex his
dequibus non dubitat quomodo &iam illud dubit& ap¬
parebit: scio inquit hominem inxp̃o ante annos quat¬
tuor decim siue incorpore nescio: siue extracorpusnes¬
cio ds̃ scitRaptum eius modi usque in testium caelum:
soit ergo ante annos quattuor decim in xp̃oraptum hominẽ
usq: ad tertium caelum: hoc omnino non dubitat: nec nos ergo
debemus: sedutrum in corpore an extra corpus dubitat. unde
illo dubitante quis nrm̃ cestusesse audeat: num for te
hinc &iam illud consequenserit. ut tertium calum fuisse du¬
bitemus. quoraptum hominem dixit : sienim res ipsa de¬
monstrata est : tertium caelum de monstratum est: Si autẽ
imago aliqua corporalium similis facta est: nonerat illud

Expanded text:
nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an siminisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptum eius modi usque in tertium caelum. scit ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud
Abbreviated transcription (Latin):
lore seu frigore. mollitudine: seu duritia lenitate siue aspe¬
ritate renuntient. sed alia quadam uisione. alialuce. alia re¬
rum euidentia. & ealonge c&eris c&eris praestantiore atq
certiore : Rursus igitur ad eadem ipsa apostoli uerba re¬
deamus ÷ &e adiligentius perscrutemur: hoc sine dubitatio¬
ne primitus constituo : multomagis atq: in comparabiliter
amplius apostolum scisse quod deincor porea corporea¬
queenaturanos ut sciamus utcumque conamur: siergo
sciebat spirit alia percorpus. corporalia extracorpus uider
omnino non posse : quur non praetere aipsa quaeuidit
quo modo &iam potuerit. uidere discreuit : Sienim cestus
erat illa esse spiritalia : quur non consequenter
extra corpus ea seui disse cestus nihilominus erat :¬
iautem corporalia esse nouerat : non nisi perçor¬
pus uideri potuisse.quur non &iam nouerat. unde
ergo dubitat utrum incorpore anextra corpus eauiderit:

Expanded text:
lore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu aspelore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus igitur ad eadem ipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus constituto multo magis atque inconparabiliter amplius apostolum scisse, quod de incorporea corporeaque natura nos ut sciamus utcumque conamur. si ergo sciebat spiritalia per corpus, corporalia extra corpus uideri omnino non posse, cor non per ea ipsa, quae uidit, quomodo etiam potuerit uidere, discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
paulus itauidit ut apparuit p&ro ille discussum missus ecado
ut io hanni quid quidin a pocalipsi se uidisse conscribsit ute rech¬
eli campus illeum ossibus mortuorum. & illa eorum resurret¬
tia. utesaiae sedens dr̃ & in conspectueius seraphim & araunde
carbo assunstus proph&ae labia mundauit : manifestum est
eumignorare potuisse utrum in corpore anextracorpurea uide¬
rit : sed si extracorpus uisa sunt & corpora non fuerunt : ad ho
quaeri potest. utrum imagines corporum fuerunt. a nea
substantia quaenullam corporis similitudinem gerit: sicut
ds̃ sicutipsa mens hominis. uel intellegentia. uelratio. sicut
uir tutes. prudentia iustitia castitas caritas. pi&as. & quae¬
cumque aliae sunt. qua s intellegendo atq: cogitando enume¬
ramus . Discernimus definimus. nonutiq: intuentes linia¬
menta earum uel colores. aut quomodo solent. aut quid redi¬
leant. aut quid inore sapiant. aut quid contrectantibus deca¬

Expanded text:
Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, ut Iohanni quidquid in Apocalypsi se uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio, ut Esaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de ca
Abbreviated transcription (Latin):
esse quod pariter loqueremur : sed &iam ipsumtunc aliud
aliquiduidere dormientem. &utrum ista ego uiderem
omnino nonscire : uerum cum eidem ipsi persuadere mo¬
lebar quod ipse non ess& adducebar exparte &iam ipsũ¬
putare esse. cui pro fecto non loquerer. si omnimodo sic
afficerer quod ipse noness&: ita non poterat quam uis
mirabiliter uigilans anima dormientis nisi duciim aginib:
corporum. ac sicorpora ipsa essent: in extasi autem unum
audire potui & eum rusticanum uix ualentem quod sentie¬
bat exprimere qui &uigilare sescir& . &uidere quiddam
non oculis corporis : nam ut eius uerbis ut ar quantum re¬
colere possum. animame a inquit uideb at eum non oculi
mei: Non tamen sciebat utrum corpus ess& animago
corporis nonenim erat talis utista discerner&: uerun
tamen simpliciter fidelis ut eum sic audirem ac sullud
quod se uidisse narrabat ipse ui dissem: ac perhoc sipara disum

Expanded text:
esse, quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud esse, quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid uidere dormientem et, utrum ista ego uiderem, omnino nescire. uerum cum eidem ipsi persuadere moliebar, quod ipse non esset, adducebar ex parte etiam putare esse ipsum, cui profecto non loquerer, si omni modo sic adficerer, quod ipse non esset. ita non poterat quamuis mirabiliter uigilans anima dormientis nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora essent ipsa. In extasi autem unum audire potui et eum rusticanum uix ualentem quod sentiebat exprimere, qui et uigilare se sciret et uidere quiddam non oculis corporis. nam, ut eius uerbis utar, quantum recolere possum, "anima mea, inquit, uidebat eum, non oculi mei; non tamen sciebam, utrum corpus esset an imago corporis". non enim erat talis, ut ista discerneret, uerum tamen simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud, quod se uidisse narrabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
ribus. nisicum homo redditus sensibus corporis recognoseit se
millis fuisse imaginibus quas non persensum corporis hauni¬
bat: Q uisenim cuma somno euigi lauerit non continuo sentis
maginaria fuisse quaeuidebat : quamuis cumȩ auider& dor¬
miens auigilantium corporalibus uisis discernere nonuale¬
bat : quam quammihi accidisse scio& obhoc&iam aliis accidere
potuisse uel posse non dubito : ut in somnis uidens in somnis me
udere sentirem. illasq: imagines quaeipsam nostram consen¬
sionem ludificare consueuerunt non esse uera corpora sed
in somniseas praesentari firmissime &iam dormiens tenerem
atq sentirem hoctamen fallebat aliquando. quod amico
meo quem similiter in somnis uidebam dipsum persuadere
conabar non esse illa corpora quae uidebamus. sed esse ima¬
gines somniantium : cum & ipse utiq: interillos sic mihi appa¬
rer& quomodo illa cuitamen & hoc dicebam. nequeid uerũ

Expanded text:
ribus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se ribus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter. in somnis uidebam, id ipsum persuadere conabar non esse illa corpora, quae uidebamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen et hoc dicebam neque id uerum
Abbreviated transcription (Latin):
aliis forte scribturarum locis uelratione per spicua inueniat
aliquid quod doceat siue intertio caelo esse paradisum. siue non
esse cum & ipsum tertium caelum quid sit non liquido appa¬
reat. ut rum in rebus corporalibus. anforte in spiritalibus
intellegendum sit: poss& quidem dici nonnisi in locum aliquem
corporalem hominem rapipotuisse cum corpore : sed quia
& hoc ita posuit. ut nescire se dixerit utrum incorpore an ex¬
tracorpus raptussit. quis audeat dicere sescire. quod se nescir
a postolus dixit : uerum tamen sineq: sp̃s sine corpore
ad loca corporalia rapipotest : neccorpus ad spiritalia : hacc
ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi. siquidem dese ipso
haeceum scribsisse nemoam bigit. tale fuisse illud quoraptis
est. quodutrum corporale an spiritale ess& dinosci discerniq
non poss&: cumenim uel in somnis uel inextasi corporum ex¬
primuntur imaginer: non discernuntur omnino a corpo¬

Expanded text:
aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, utrum in rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur imagines, non discernuntur omnino a corpo
Abbreviated transcription (Latin):
pabat liberius atq: prolixius uersabit, Depara diso qua estio¬
nemi neputemur euitasse quoduid&ur a postolus inter¬
tio caelo insinuare para disum ubiait: scio homineminx põ
ante annos quat tuor decim. siue in corpore nescio. siue ex¬
tracorpus nescio ds̃ scit raptum eius modiusq: intertium
calum: & scio huiusmodi hominem siue in corpore siue
extracorpus nescio ds̃ scit. quia raptus est mparadisum & au¬
diuit in effabilia uerba quaenon lic& homini loqui: in hisuer¬
bis primum quaerisol&. quid dicat tertium caelum. deinde
utrumillic uoluerit intellegiparadisum: anpostea quamrip¬
tus est intertium calum raptumesse & in paradisum ubicũq
sit para disus. non uthoc fuerit rapi intertium caelum quod in
para disum. sed prius intertium cacdum. & postinde in para¬
disum : & hoc sicambiguum est ut non mihi uideatur posse
dissolui. nisi aliquis non ex prae sentibus a postoli uerbis. sedex

Expanded text:
pabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestiopabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scitcaelum . et scio eius modi hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi paradisum, an, posteaquam raptus est in tertium caelum, raptum esse et in paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatur posse dissolui, nisi aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
praeditus erat ullomodo credere potuisse. quodeos ds̃ abescari
illius ligni inuidendo u&uiss&: sed quid pluras persua sum est
illud peccatum sicut per suaderi talibus poss&: conscribtum
est autem sicut legi ab omnibus oporter& : & si a paucis haec
intellegerentur sicut oporter&. EXPLCLIB XI.¬
IN CIPAT LIBE R DUO DE CIMUS
bex ordio scribturae sanctae quae inscribitur genesis. do¬
nec homo primus depara disodimissus est undecim
libris siue asserendo atq defendendo quaecer tanobis
Asunt. siuemquirendo & ambigendo demcertis:
quae potuumus & sicut potuimus disseruimus. atq con¬
scribsimus: nontam praescribentes derebus obscuris uni¬
cuiq: quid sentiat : quamnos docendos inquibus dubitaui¬
mus ostendentes temeritatemq affirmandi amouen¬
tes alectore. ubi non ualumus praebere scientiae firmita¬
tem: Iste autem duo decimus liber: eaiamcura expeditis
quanos pertractandus textus sacrarum lit terarum occu¬

Expanded text:
praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. sed quid plura? persuasum est illud peccatum, sicut persuaderi talibus posset; conscriptum est autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegerentur, sicut oporteret. LIBER DUODECIMUS. Ab exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue inquirequae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occu
Abbreviated transcription (Latin):
legis membrorum legimentis suae. sed amic ali quadam be¬
niuolentia quaplerumq fit ut offendatur ds̃ ne homo ex a¬
mico fiat inimicus. quod eum facere non debuisse diuinae sen¬
tentiae iustus exitus indicauit: ergo aliomodo quodam&um
ipse deceptus est : sed dolo illo serpentino quomulier seduc
taest nullo modo illum arbitror potuisse seducitullo
modo quoillam potuit: hancautem propriae seductionẽ
appellauit a postolus quaid quod suadebatur cum falsum
ess& uerum putatumest: id est quod ds̃ ideo lignum illud
tangere prohibuerit quod sciebateos sit& igis sent uelut deos
futuros tamquam eis diuinitatem inuider& quieos homine
fecerat: sed &iam siuirum propteraliquam mentis elacionẽ
quaedm̃ internorum scrutatorem latere non poterat sollicita¬
uit aliqua ex periendicupiditas. cummulierem uider& accep¬
tailla aesca nonesse mortuam. secundumea quae superius
tactauimus : nontameneum arbitror suamspiritalimente.

Expanded text:
lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam belege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulieta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci in illo modo quo illa potuit. Hanc autem proprie seductionem appellavit Apostolus, qua id quod suadebatur, cum falsum esset, verum putatum est; id est, quod Deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, sifuturos, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente
Abbreviated transcription (Latin):
uaricatorem ubiait. insimilitudinem praeuaricationis
adae. quiest forma futuri. seductum tamen negat: nam &
interrogatus non ait. mulier quam de distimecum seduxit me
& manducaui. sed ipsamihiinquit dedit aligno & manducaui
illauero. serpens inquit seduxit me: ita salomonuir tantae sĩ¬
pientiae. num quidnam credendum est quod insimulacrorum
cultucredidit esse aliquid utilitatis: sed mulier umam ori ad
hoc malum trahenti resistere non eualuit. faciens quod sciebat
non esse faciendum. nesuas quibus deperibat atq defluebat
mor tiferas delicias contristar&: ita& adam postea quam
deligno prohibito seducta mulier manducauit. eiq dedu
ut simulederent noluiteam contristare quamcredebat
posse sine suo solacio contabescere si abeius alienar&ur ani¬
mo & omnino illa interire discordia: non quidem carnis
uictus concupiscentia quam nondum senserat in resistent

Expanded text:
uaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis uaricatorem, ubi ait: in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri, seductum tamen negat. nam et interrogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente
Abbreviated transcription (Latin):
creaturaesuae creator inuiderit: hoc mirum si homo
spiritalimentae praeditus credere potuiss&: anquia
hoc credere ipse non poss&. propterea mulier addita est
quae parui intellectus ess&. & ad huc fortasse secundũ
sensum carnis. non secundum spmmentis uiuer& : &
hocest quod & a postolus non tribuit iaginem dĩ. sic enim
ait.uir quidem non deb&uelare caput cum sit imago &
glori adĩ. mulier autem gloria uiriest. non quomens fe¬
minae eandem imaginem capere non possit : cum in
illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam.
sed quod for tassis illa hoc nondum per ceperat quod
fit magnitionem dĩ &uiro regente ac dispensante pau¬
latim fuerat perceptura: neque enim frustra & illud
quod a postolus ait: Ad amenim primus formatus est
deinde eua. &adamnonest seductus. mulier autem
seducta in praeuaricatione facta est. id est ut perillam
&iamiur praeuaricar&ur : Nam & i prumdicit prae¬

Expanded text:
creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parui intellectus esset et adhuc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis uiueret, et hoc est, quod ei apostolus non tribuit imaginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat, quod fit in agnitione dei et uiro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra et illud, quod apostolus ait: Adam enim primus formatus est, deinde Eua. et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta est, id est ut per illam etiam uir praeuaricaretur. nam et ipsum dicit prae
Abbreviated transcription (Latin):
ratcopulass&. quamrem nomine ligni fuisse significatã
unde prohibitierant donec opor tunotempore iunge¬
rentur: Qua siuero inea a&ate factiesse credendisunt
utea spectanda ess& maturitas pubertatis : aut non illud
tunclegitimum ess& cum primum fieri potuisset. cum
autem non potuiss& nonutiq fier&: nisi forte sponsaerat
apatre tradenda & exspectanda erat uotorum solemnitas.
& conuiuii celebritas. & dotis aestimatio. & conscribtio tabu¬
larum : ridiculum istudest : pra&erquod arerum gestarũ
propri&ate discedit. quamsus cepimus asserendam : &
quantum ds̃ donare uoluit asseruimus : illud magis mou&.
suam spiritalis erat adam quamuis mente non corpore :
quomodo credere potuerit quod per serpentem dictum
est id eo dm̃ prohibuis se ne fructu ligni illius uesceren¬
tur. quia sciebateos sifecissent futuros utdeos propter
dinoscentium boni& mali : tamquam hoc tantum bonũ

Expanded text:
rat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, rat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fieret; nisi forte sponsa erat a patre tradenda et expectanda erat uotorum sollemnitas et conuiuii celebritas et dotis aestimatio et conscriptio tabularum. ridiculum istuc est; praeter quod a rerum gestarum proprietate discedit, quam suscepimus adserendam et, quantum deus donave uoluit, adseruimus. Illud magis mouet, si iam spiritalis erat Adam, quamuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
rium ess& illicignea quaed am custodia : nontamen frusta
factumesse nisi quia significat aliquid&iam despiritalipa¬
radiso non est utiq: dubitandum : nontamen ignoro quib dã
esse uisum festinatione praeuertisse illos homines app&citũ
scientiae boni& mali : & inmaturo tempore percipere uolus¬
se quod eis dilatum opostunius seruabatur. idq egisse
temptatorem ut praecerpendo quod nondumtalib: congn¬
ebat offenderentdm̃ &ab eius rei utilitate alienarentur
exclusi atq: damnati : ad quam si suo tempore sicut ds̃ uoleba
accederent. possentȩ a salubriter perfrui: hoc si fostelig¬
num illud non ad propri&atem utuerum lignum Quera
pomaeius. sed adfiguram uelint accipere: habeant exitum
aliquem recte fidei ueritatiq probabilem: uisum est&
quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse
furatos & ante mixtos esse concubitu quam eosquicre aue¬

Expanded text:
rium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra rium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum esse nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum._ Non autem ignoro quibusdam esse uisum festinatione praeuertisse illos homines adpetitum scientiae boni et mali et inmaturo tempore percipere uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creaue