comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ab hominibus et audiuntur libenter: et disserunt᷑ impune:
N on ergo ideo aduersus nos insaniunt. quia du non coluntur
a nobis. a multis enim non coluntur: sed quia uenitas penes
nos ẽ. quae ut est uerissime dictum odium parit. Quid igit᷑
exxistim abimus nisi hescire illos quid patiantur: Pergitur eĩ
ceco et irrationabili furore: quem nos uidemus. illi nesciunt
Non enim ipsi homines ꝑsequuntur. qui causam cur irascant᷑
innocentibus non habent. sed illi spiritus contaminati ac ꝑ¬
diti quibus ueritas et nota est et inuisa insinuant se men¬
tibus eoꝵ et instigant nescios in furorem. hi enim ꝗͣdiu pax
ẽ in populo dei fugitant iustos et pauent. et cum corpora homi¬
num occupant. animasq diuexant. adurantur ab his et noĩe
ueri dei fugantur. quo audito tremunt et exclamant. et uri
se uerberariq testantur. et interrogati qui sint. quando uenerĩt.

Expanded text:
tamen ab hominibus et audiuntur libenter et disseruntur inpune. tamen ab hominibus et audiuntur libenter et disseruntur inpune. Non ergo ideo aduersus nos insaniunt, quia dii non coluntur a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescire illos quid patiantur? pergitur enim caeco et inrationabili furore, quem nos uidemus, illi nesciunt. non enim ipsi homines persecuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent, sed illi spiritus contaminati ac perditi, quibus ueritas et nota est et inuisa, insinuant se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint,
Abbreviated transcription (Latin):
denda dictu tanꝗͣ deos adorant: Num peius ꝗͣ udem ipsi ꝗ
cum deos colere sedicant. tñ eos publice turpiterq deridẽt
de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur:
Qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae ado¬
ratur in templis. illuditur in theatris: et qui haec fecerint
non poenas uiolat numinis pendunt.sed honorati etiam
laudatiq discedunt. Num peius nos destruimus ꝗͣ quidã
ph̃i. qui omnino nullos eẽ deos auint. sed omnia sua sponte
nata omnia fortuito fieri quae geruntur: Num peius ꝗͣ epicu¬
rei qui eẽ quidem deos. sed curare quicꝗͣ negant. neq irasci
eos. neq gratia cõmoueri: Quibus dictis utiq ꝑsuadent colẽ¬
dos omnino non eẽ. si quidem nec colentes respiciunt. neq nõ
colentibus irascuntur. Praeterea cum contra metus disserunt
nihil aliud efficere conantur: ꝗͣ ut nemo deos timeat. et haec

Expanded text:
denda dictu tamquam deos adorant? num peius quam idem ipsi, qui denda dictu tamquam deos adorant? num peius quam idem ipsi, qui cum deos colere se dicant, tamen eos publice turpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae adoratur in templis, inluditur in theatris? et qui haec fecerint, non poenas uiolati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique dam philosophi, qui omnino nullos deos esse aiunt: sed omnia sua snata, omnia fortuito fieri quae geruntur? num peius quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quicquam negant, neque irasci eos neque gratia commoueri? quibus dictis utique persuadent colendos omnino non esse, siquidem nec colentes respiciunt neque non colentibus irascuntur. praeterea cum contra metus disserunt, nihil aliut efficere conantur quam ut nemo deos timeat. et haec
Abbreviated transcription (Latin):
ne hominum quibus cum lacrimis cum gemitu cum sangui¬
ne de membris omnibus fluente libatur. At nos contra nõ
expetimus ut deum nostrum qui est omnium uelint nolint.
colat aliquis inuitus. nec si non coluerit irascimur. Confidi¬
mus in maiestate eius. qui tam contemptum sui possit ulcisci
ꝗͣ etiam seruoꝵ suoꝵ labores et inuirias. et ideo cum tam
nefanda perpetimur. ne uerbo quidem reluctamur. sed deo
remittimus ultionem. non ut hi faciunt. qui defensores se
deoꝵ suoꝵ eẽ uideri uolunt. et saeuuint efferate aduersus
non colentes. ex quo intelligi datur ꝗͣ non sit bonum deos
colere. qm̃ bono potius adducendi homines ad bonum fue¬
rant. non malo. Sed quia illud malum ẽ. etiam officium eiꝰ
bono caret. At enim puniendi sunt qui destruunt religio¬
ones. ⁊ium peius nos destruimus ꝗͣ nano aegyptioꝵ qui turpis¬
simas bestiaꝵ ac pecudum figuras colunt. quaedam etiam pu¬

Expanded text:
ne hominum, quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine hominum, quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente libatur. at nos contra non expetimus ut deum nostrum, qui est omnium uelint nolint, colat aliquis inuitus, nec si non coluerit, irascimur. confidimus enim maiestate eius, qui tam contemptum sui possit ulcisci quam etiam seruorum suorum labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo remittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uolunt et saeuiunt efferate aduersus non colentes. ei quo intellegi datur quam non sit bonum deos colere, quoniam bono potius adducendi homines ad bonum fuerant, non malo: sed quia illut malum est, etiam officium eius bono caret. at enim puniendi sunt qui destruunt religiones. num peius nos destruimus quam natio Aegyptiorum, qui turpissimas bestiarum ac pecudum figuras colunt, quaedam etiam pu
Abbreviated transcription (Latin):
Recte hoc quidem. neq enim fas erat desperare de deo quem
ideo colas. quia potentem putes. Nam quomodo uindicare
inuiriam colentis se põt. si suam non potest. Libet igitur ex
his quaerere cui potissimum praestare se putent. cogendo in
uitos ad sacrificium ipsisne quos cogunt. At non ẽ bene¬
ficium quod ingeritur recusanti. Sed consulendum ẽ eniam
nolentibus. quando quid sit bonum nesciunt. Cur ergo tã
crudeliter uexant. cruciant. debilitant. si saluos uolunt:
aut unde pietas tam impia. ut eos miseris modis aut ꝑdãt
aut inunles faciant. quibus uelint eẽ consultum An uen
dus praestant: At non est sacrificium quod exprimitur in¬
uito. Nisi enim sponte atq ex animo fiat. execratio est: Cum
homines proscriptione. inuirus. carcere. tormentis adacti faci¬
unt. Si du sunt isti qui sic coluntur. uel propter hoc solum co¬
lendi non sunt. quod sic coli uolunt. digni scilicet detestatio¬

Expanded text:
« Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem « Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem ideo colas, quia potentem putes. Nam quomodo vindicare injuriam colentis se potest, si suam non potest? Libet igitur, ex his quaerere, cui potisuitos ad sacrificium. ipsisne quos cogunt? at non est beneficium quod ingeritur recusanti. sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum nesciunt. cur ergo tam crudeliter uexant cruciant debilitant, si saluos uolunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant aut inutiles faciant quibus uelint esse consultum? an uero diis praestant? at non est sacrificium quod exprimitur inuito. nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est, cum homines proscriptione iniuriis carcere tormentis adacti faciunt. si dii sunt isti qui sic coluntur, uel propter hoc solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatio
Abbreviated transcription (Latin):
uacro uniuersa uitia depellere: Quod qui fecerit. ꝗͣ libet
inquinatum ac sordidatum corpus gerat. satis purus est.
Isti autem quia nesciunt. uel quid ubi. quomodo sit colen
dum caeci et improuidentes in contrarium cadunt. Ado¬
rant itaq hostes suos. Latrones et interfectores suos uicti¬
mis placant. et animas suas cum thure ipso cremandas aris
detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri. quod
non similes alu pereant incredibili mentium caecitate. Quid
enim uideant. qui solem non uident: Quasi uero si dii ẽent
indigerent hominum auxilio aduersus contemptores suos
Quid ergo nobis irascuntur si illi nihil possunt. nisi quod ipsi
deos sunt destruunt. de quoꝵ potestate diffidunt. magis
inreligiosi qͣ qui omnino non colunt: Cicero in sius legibus
cum caste ad sacrificia praeciꝑet accedere. pietatem inꝗt adbi¬
bento. opes amouento. qui secus faxit. deus ipse uindeoc erit

Expanded text:
uacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet uacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus gerat, satis purus est. Isti audum, caeci et imprudentes in contrarium cadunt. Adorant itaque hostes suos: latrones et interfectores suos victimis placant; et animas suas cum thure ipso cremandas aris detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri, quod non similes alii pereant, incredibili mentium caecitate. Quid enim videant, qui solem non vident? Quasi vero si dii essent, indigerent hominum auxilio, adversus contemptores suos. Quid ergo nobis irascuntur, si illi nihil possunt? nisi, quod ipsi deos suos destruunt, de quorum potestate diffidunt, magis irreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus, cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, « Pietatem, inquit, adhibento; opes amovento: qui secus facit, Deus ipse vindex erit.
Abbreviated transcription (Latin):
rius. nisi ut fallat: Quid meretrix nisi ut plurimum peccet:
quid adultera nisi aut mortem uiri aut ut sua impudici¬
nia celetur. Quid lena nisi ut multos bonis eꝯuat: Quid
fur. nisi ut plura compilet: hic etiam leui communiq pec¬
cato locus nullus ẽ. et si quis ad sacrificium non integra
conscientia uenerit. audit quae illi deus comminatur ille
qui latebras cordis uidet. qui peccatis semper infestus ẽ.
qui exigit iustitiam. qui fidem poscit. Quis hic malae mẽti
aut malae preci locus ẽ: At illi infelices. nec ex sceleribus
suis intelligunt ꝗͣ malum sit quod colunt. quando quidem
flagicus omnibus inquinati ueniunt. ad precandum et se
pie sacrificare opinantur si cutem lauerint.tanꝗͣ libidines
intra pectus inclusas ulli amnes abluant. aut ulla materia
purificent. quanto satius est mentem potius eluere quae
malis cupiditatibus sordidatur et uno uirtutis ac fidei la¬

Expanded text:
rius nisi ut fallat? quid meretrix nisi ut plurimum peccet? rius nisi ut fallat? quid meretrix nisi ut plurimum peccet? quid adultera nisi aut mortem uiri aut ut sua inpudicitia celetur? quid lena nisi ut multos bonis exuat? quid fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei la
Abbreviated transcription (Latin):
discitur. Quae est enim superstino illoꝵ deoꝵ. quae uis. q̃
disciplina quae origo quae ratio. quod fundamentum. que
substantia: quo tendit. aut quid pollicetur. ut ab homine pos¬
sit fideliter seruari. fortiterq defendi: in qua nihil aliud ui¬
deo ꝗͣ ritum ad solos digitos ꝑtinentem. Nostra uero religio
eo firma est et solida et immutabilis. qui a iustitiam docet. q
nobiscum semper ẽ. quia tota in animo colentis ẽ. quia mentẽ
ipsam pro sacrificio habet. Illic nihil exigitur aliud ꝗͣ san¬
gius pecudum et fumus. et inepta libatio. hic bona mens.
purum pectus. innocens uita. Illuc ueniunt sine dilectu
adultere. impudicae. lenae. procaces. obscen&e meretrices. ue¬
niunt gladiatores. latrones. fures uenefici et precantur ni¬
hil aliud ꝗͣ ut scelera impune cõmittant. Quid enim latro sa¬
crificans. aut gladiator rogent. ꝗͣ ut occidant: Quid uenena¬

Expanded text:
discitur. quae est enim superstitio illorum deorum? quae uis? quae discitur. quae est enim superstitio illorum deorum? quae uis? quae disciplina? quae origo? quae ratio? quod fundamentum? quae substantia? quo tendit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil aliut uideo quam ritum ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. illic nihil exigitur aliut quam sanguis pecudum et fumus et inepta libatio, hic bona mens, purum pectus, innocens uita; illuc ueniunt sine dilectu adulterae inpudicae, lenae procaces, obscenae meretrices, ueniunt gladiatores latrones fures uenefici et precantur nihil aliut quam ut scelera inpune committant. quid enim latro sacrificans aut gladiator roget nisi ut occidant? quid uenena
Abbreviated transcription (Latin):
occubuerit. quanto magis imperatori omnium deo fides se¬
uanda est. qui non tantum uiuentibus. sed etiam mortus pre¬
mium põt uirtutis exoluere: Ioitur dei cultus qm̃ militiae
caelestis ẽ: deuotionem maimam fidemq: desiderat. Quomͦ
enim deus aut amabit colentem si ipse non ametur ab eo. aut
praestabit ꝑ ecanti quicquid orauerit. cum ad precandum
neq exx animo. neq obsequenter accedat: Isti autem cum ad
sacrificandum dus siuis ueniunt. nihil intimum nihil ꝓpriũ
offerunt. non integritatem mentis. non reuerentiam. non timo¬
rem. Peractis itaq sacrificus in anibus. omnem religionem in
templo. et cum templo sicut inuenerant relinquunt. nihilo:
secum ex eo neq afferunt. neq referunt. Inde est quod eiul¬
modi religiones neq bonos facere possunt. neq firmae ato
immutabiles eẽ. Traducuntur itaq ab his homines facile.
quia nibilibi ad uitam. nihil ad sapientiam nibil ad fidem

Expanded text:
occubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seoccubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seruanda est, qui non tantum uiuentibus, sed etiam mortuis praemium potest uirtutis exsoluere? igitur dei cultus, quoniam - militiae caelestis est, deuotionem maximam fidemque desiderat. quomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, aut praestabit precanti quidquid orauerit, cum ad precandum neque ex animo neque obseruanter accedat? isti autem cum ad sacrificandum ueniunt, nihil intimum, nihil proprium diis suis offerunt, non integritatem mentis, non reuerentiam, non timorem. peractis itaque • sacrificiis inanibus omnem religionem in templo et cum templo sicut inuenerant relincunt nihilque secum ex ea neque adferunt neque referunt. inde est quod eiusmodi religiones neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles esse. traducuntur itaque ab his homines facile, quia nihil ibi ad uitam, nihil ad sapientiam, nihil ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
nis religione praestantius. eamq summa ui oportere defendi. Sed
ut in ipsa religione. sic in defensionis genere falluntur. Defendẽ¬
da enim religio est: non occidendo sed morendo non saeuina s
sapientia. non scelere. sed fide. Illa enim maloꝵ sunt haec bono¬
N et necesse ẽ bonum in religione uersari non malum. Nam si
sangune. si tormentis. si malo religionem defendere uelis. iam
non defendetur illa. sed polluetur atq uiolabitur. Nihil enim
est tam uoluntarium ꝗͣ religio in qua si animus sacrificantis
auersus ẽ. iam sublata. iam nulla est. Recta igitur ratio est
ut religionem patientia uel morte defendas. in quo fides cõser¬
uata et ipsi deo grata est. et religioni addit auctoritatem. Nã
si is qui in hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo
egregio facinore. si postea uixerit. acceptior sit et carior sipi¬
erit summam consequitur gloriam quod pro duce suo mortẽ

Expanded text:
nis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed nis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa, sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iam nulla est. recta igitur ratio est ut religionem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo morte
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt. imperit ac rudes possunt. quia res ipsa et ueritas
loquitur. Quid ergo saeuiunt. ut dum stultitiam suam minuere
uolunt. augeant. Longe diuersa sunt carnificina et pietas. nec
põt aut ueritas cum ui. aut iustitia cum crudelitate coniungi.
Sed merito non audent de rebus quicꝗͣ docere diuinis. ne et a
nostris derideantur. et a suis deserantur. Nam fere uulgus cu
simplex incorruptumq iudicium ẽ. si mysteria illa cognoscat in
memoria mortuoꝵ constituta damnabit. aliudq uerius quod
colat quaeret. Hinc fida silentia sacris instituta sunt ab homi¬
nibus callidis. ne sciat populus quid colat. Cum autem nos in
eoꝵ doctrinis uersemur. cur nobis aut non credunt.ꝗ utrunq
nouimus. aut inuident. quia falsis uera praetulimus: Sed de¬
fendenda sunt inquiunt suscepta publice sacra. O ꝗͣ inhonesta
uoluntate miseri errant. Sentiunt enim nihil eẽ in rebus huma¬

Expanded text:
non possunt, inperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et ueritas non possunt, inperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et ueritas loquitur. quid ergo saeuiunt? ut stultitiam suam dum minuere uolunt augeant. longe diuersa sunt carnificina et pietas nec potest aut ueritas cum ui aut iustitia cum crudelitate coniungi. sed merito non audent de rebus quicquam docere diuinis, ne et a nostris derideantur et a suis deserantur. nam fere uulgus, cui simplex incorruptumque iudicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliutque uerius quod colat quaeret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? \'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o quam honesta uoluntate miseri errant! sentiunt enim nihil esse in rebus huma
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Itaq nemo a nobis retinetur inuitus. Inutilis ẽ enim¬
deo qui deuotione ac fide caret. et tamen nemo discedit ipsa
ueritate retinente. Doceant isti hoc modo si qua illis fidu¬
cia ueritatis ẽ loquantur. discant. audeant inꝗͣ disputare
nobiscum aliquid eiusmodi. lam profecto ab aniculis quas
contemnunt et a pueris nostratibus. error illoꝵ ac stultita
ridebitur. Cum enim sint peritissimi deoꝵq progeniem et
res gestas et imperia et interitus et sepulchra de libris no¬
uerint. ipsosq ritus quibus sunt iniati uel exe rebus gestis
hominum uel ex casibus uel enam ex moribus natos sciaut
incredibilis dementia est deos putare. quos fuisse mortales ne¬
gare non audeant. uel si tam impudentes fuerit ut negent. su¬
&e illos ac suoꝵ lutere coarguant. ipsa deniq illos sacroꝵ inina
conuincant. Sciant igitur ex hoc ipso quantum intersit inter
uerum et falsum. quando ipsi cum sint eloquentes persuadere

Expanded text:
mus. itaqmus. itaqDeo, qui devotione ac fide caret. Et tamen nemo discedit, ipsa veritate retinente. Doceant isti hoc modo, si qua illis fiducia veritatis est, loquantur: hiscant, audeant inquam disputare nobiscum aliquid ejusmodi; jam profecto ab aniculis quas contemnunt, et a pueris nostratibus error illorum ac stultitia ridebitur. Cum enim sint peritisssimi, deorumque progeniem, et res gestas, et imperia, et interitus et sepulchra de libris noverint; ipsosque ritus, quibus sunt initiati, vel ex rebus gestis hominum, vel ex casibus, vel etiam ex mortibus natos sciant: incredibilis dementia est, deos putare, quos fuisse mortales negare non audeant; vel si tam impudentes fuerint ut negent, suae illos ac suorum litterae coarguant, ipsa denique illos sacrorum initia convincant. Sciant igitur vel ex hoc ipso, quantum intersit inter verum et falsum, quando ipsi, cum sint eloque
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ numine ac prouidentia regantur omnia. ostendant
origines et initia sacrorx. ac deoꝵ. quomodo sint mortali¬
bus tradita. qui fons. quae ratio sit exxplicent. proferant
quae merces in cultu. quae poena in contemptu maneat. qͣre
ab hominibus coli seuelint. quid illis sibeati sunt humana
pietas conferat. quae omnia non asseueratione propria. nec
enim ualet quicꝗͣ mortalis hominis auctoritas. sed diuinis
aliquibus testimonus confirment. sicut nos facimus. Non
est opus ui et iniuria. quia religio cogi non põt. uerbis po¬
tius ꝗͣ uerberibus res agenda est ut sit uoluntas. distrin¬
gant aciem ingenioꝵ suoꝵ. si ratio eoꝵ uera est asseratir
parati sumus audire. si doceant. Tacentibus certe nihil
credimus. sicut ne saeuientibus quidem cedimus. Imiten¬
turnos. aut rationem rei tonus exponant. Nos enim non in¬
licimus ut ipsi obiectant. sed docemus. probamus ostendi¬

Expanded text:
quorum numine ac prouidentia regantur omnia, ostendant quorum numine ac prouidentia regantur omnia, ostendant origines et initia sacrorum ac deorum quomodo sint mortalibus tradita, qui fons, quae ratio sit explicent, proferant quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quare ab hominibus coli se uelint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat: quae omnia non adseueratione propria — nec enim ualet quicquam mortalis hominis auctoritas — sed diuinis aliquibus testimoniis confirment, sicuti nos facimus. non est opus ui et iniuria, quia religio cogi non potest, uerbis potius quam uerberibus res agenda est, ut sit uoluntas. destringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum uera est, adseratur. parati sumus audire, si doceant: tacentibus certe nihil credimus, sicut ne saeuientibus quidem cedimus. imitentur nos, ut rationem rei totius exponant: nos enim non inlicimus, ut ipsi obiectant, sed docemus probamus ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
ut uicissim honi ac mali nomina transferunt et immutẽt
Quid ergo: non diem noctem uocant. solem tenebras. alio¬
quin eadem imptudentia est bonis maloꝵ nomen impo¬
nere. saoientibus stultoꝵ. iustis imbioꝵ onimmo si qua
illis fiducia est uel in pħia. uel in eloquentia arment se ac
refellant haee nostra si possint. congrediantur cominus et
singula quaeq discutiant. Decet eos suscipere defensionẽ
deoꝵ suoꝵ. ne si nostra inualuerint. ut quotidie inuale¬
scunt. cum delubris ac ludibrus suis deserantur. et qm̃
ui nihil possunt. augetus enim religio dei qͣto magis
premitur. oratione potius et hortamentis agant. Procedant
in medium pontifices seu minores. seu maꝯximi. flamines. au¬
gures. item reges sacricolae. quiq sunt sacerdotes et antisti¬
tes religionum conuocent nos ad contionem cohortentur.¬
nos ad suscipiendos cultus deoꝵ ꝑsuadeant multos esse

Expanded text:
ut uicissim boni ac mali nomina transferant et inmutent? ut uicissim boni ac mali nomina transferant et inmutent? quid ergo non diem noctem uocant, solem tenebras? alioquin eadem inpudentia est bonis malorum nomen imponere, sapientibus stultorum, iustis inpiorum: quin immo si qua illis fiducia est uel in philosophia uel in eloquentia, arment se ac refellant haec nostra, si possunt, congrediantur comminus et singula quaeque discutiant. decet eos suscipere defensionem deorum suorum, ne si nostra inualuerint, ut cottidie inualescunt, cum delubris ac ludibriis suis deserantur. et quoniam ui nihil possunt — augetur enim religio dei quanto magis premitur —, oratione potius et hortamentis agant. procedant in medium pontifices seu minores seu maximi, flamines augures, item reges sacrificuli quique sunt sacerdotes et antistites religionum, conuocent nos ad contionem, cohortentur ad suscipiendos cultus deorum, persuadeant multos esse
Abbreviated transcription (Latin):
mum. seq ipsos sensibus spoliant. ratione abdicant. alie¬
nis erroribus credunt: Sic implicat reꝵ omnium ignorã¬
tia nec se. nec deos suos norunt Atq: utinam soli errare.
soli desipere uellent. Alios etiam in consortium mali sui
rapiunt. quasi habituri solatum de ꝑditione multor
Sed haec ipsa ignorantia efficit ut in pseouendis sapient¬
bus tam mali sint. Finguntq seillis consulere. illos ad
bonam mentem uelle reuocare. Num igitur hoc sermone
aut aliqua ratione reddita facere nituntur: Minime. s
ui atq tormentis O mira et caeca dementia. in his puta¬
tur mala mens eẽ. qui fidem seruare conantur: in carnifi¬
cibus autem hona In his ne malamens ẽ ꝗ contra ius:
humanitatis contra fas omne lacerantur. an potus in his
qui ea faciunt. in corhoribus innocentium. quae nec saeuis¬
simi latrones nec iratissimi hostes. nec immanissimi bar¬
bari aliquando fecerunt: Adeone sibi etiam mentunt᷑

Expanded text:
mum, seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum aliemum, seque ipsos sensibus spoliant, ratione abdicant, dum alienis erroribus credunt. sic inpiicati rerum omnium ignorantia nec se nec deos suos norunt. atque utinam soli errare, soli desipere uellent ! alios etiam in consortium mali sui rapiunt quasi habituri solacium de perditione multorum. sed haec ipsa ignoratio efficit ut in persequendis sapientibus tam mali sint fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem uelle reuocare. num igitur hoc sermone aut aliqua ratione reddita facere nituntur? minime, sed ui atque tormentis. o mira et caeca dementia! in iis putatur mala mens esse qui fidem seruare conantur, in carnificibus autem bona! in iisne mala mens est qui contra ius humanitatis, contra fas omne lacerantur, an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentium, quae nec saeuissimi latrones nec iratissimi hostes nec immanissimi barbari aliquando fecerunt? adeone etiam sibi mentiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur et suaꝵ et alienaꝵ interfectores animaꝵ ꝗͣ in expia¬
bile facinus admittant. primum quod se ipsos uigulant.
pditissimis daemonibus seruiendo quod deus in aeterna⁊
supplicia damnauit. deinde quod nec ab alus deum coli pa¬
tiuntur. sed auertere homines ad mortifera sacra contendũt
nitunturq summa diligentia ne qua sit anima incolumis ĩ
terra quae saluo statu suo spectet in caelum. Quid aliud di¬
cam ꝗͣ miseros qui praedonum suoꝵ in stigationibus parent.
quos deos eẽ opinantur: quoꝵ neq conditionem neq origi¬
nem neq nomina neq rationem sciunt. sed inherente ꝑsua¬
sione uulgari libenter errant. et stultitiae suae fauent. a
quibus si ꝑsuasionis eius rationem reꝗras. nullam possĩt
reddere: sed ad maioꝵ iudicia confugiant. quod illi sapi¬
entes fuerint. illi probauerint. illi scierint quid eẽt opti¬

Expanded text:
igitur et suarum et alienarum interfectores animarum quam inexpiaigitur et suarum et alienarum interfectores animarum quam inexpiabile facinus admittant, primum quod se. ipsos iugulant perditissimis daemonibus seruiendo, quos deus in aeterna supplicia damnauit, deinde quod nec ab aliis deum coli patiuntur, sed auertere homines ad mortifera sacra contendunt nitunturque summa diligentia ne qua sit anima incolumis in terra quae saluo statu suo spectet in caelum. quid aliut dicam quam miseros qui praedonum suorum instigationibus parent, quos deos esse opinantur? quorum neque condicionem neque originem neque nomina neque rationem sciunt, sed inhaerente persuasione uulgari libenter errant et stultitiae suae fauent. a quibus si persuasionis eius rationem requiras, nullam possint reddere, sed ad maiorum iudicia confugiant, quod illi sapientes fuerint, illi probauerint, illi scierint quid esset opti
Abbreviated transcription (Latin):
culis et ergastulo. et cruce. omniq malo dignissimus iudica¬
tur. et si filius eodem modo ꝑditus atq impius existimat᷑
ꝗ patrem suum dereliquit. ne illi obsequatur. ob eamq cãm
dignus putatur qui sit exhaeres. et cuius nomen in ꝑpetuũ
de familia deleatur. quanto magis qui deum deserit in
quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda con¬
ueniunt:: Nam ille qui seruum precio comparat. quid in
eum beneficii confert praeter alimenta quae illi utilitatist
suae gratia subministrat: ex qui filium generat. non habet
in potestate ut concipiatur. ut nascatur. ut uiuat. Unde ap¬
paret non eẽ illum patrem sed tantum modo generandi mi¬
nistrum. Quibus ergo supplicus dignus ẽ desertor eius ꝗ
et dominus uerus et pater est. nisi quae deus ipse constitu¬
it qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem quod
iose ꝑ uates suos impus ac rebellibus cõminatur. Discãt

Expanded text:
culis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicaculis et ergastulo et cruce et omni malo dignissimus iudicatur, et si filius eodem modo perditus atque inpius existimatur qui patrem suum dereliquit ne illi obsequatur, ob eamque causam dignus putatur qui sit exheres et cuius nomen in perpetuum de familia deleatur, quanto magis qui deum deserit, in quem duo uocabula domini et patris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. quibus ergo suppliciis dignus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est, nisi quae deus ipse constituit, qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem, quod ipse per uates suos inpiis ac rebellibus comminatur?. Discant
Abbreviated transcription (Latin):
a deo praemium constitutum. Sed idcirco uirtutem ipsam ds
sub ꝑsona stultitiae uoluit eẽ celatam ut mysterium uerita
tis ac religionis suae eẽt archanum. ut has religiones. sapien¬
tiamq terrenam exctollentem se altius. sibiq multum placentẽ
uanitatis errorisq damnaret. ut proposita deniq difficulta¬
te angustissimus trames ad immortalitatis praemium subli¬
me ꝑduceret. Docui ut opinor cum philosophus noster apd̃
stultos stultus habeatur. Nam cruciari atq interfici malle
q̃ thura tribus digitis comprehensa in focum iacere. tam ine¬
ptum uidetur ꝗͣ in periculo uit&e alterius animam magis eu¬
rare ꝗͣ suam Nesciunt. enim ꝗͣtum sit nefas adorare aliud
praeter deum ꝗ condidit caelum atq terram. qui humanũ genꝰ
finxit. inspirauit. luce donauit. Quod si seruoꝵ nequissimꝰ
habetur ꝗ dominum suum fuga deserit isq uerberibus et uĩ¬

Expanded text:
a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus a deo praemium constitutum. sed idcirco uirtutem ipsam deus sub persona stultitiae uoluit etis ac religionis suae esset arcanum; ut has religiones, sapientiamque terrenam extollentem se altius, sibique multum placentem, vanitatis errorisque damnaret; ut proposita denique difficultate, angustissimus trames ad immortalitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster apud stultos stultus habeatur. Nam cruciari atque iquam tura tribus digitis conprehensa in focum iacere tam ineptum uidetur quam in periculo uitae alterius animam magis curare quam suam. nesciunt enim quantum sit nefas adorare aliud praeterquam deum, qui condidit caelum atque terram, qui humanum genus finxit inspirauit luce donauit. quodsi seruorum nequissimus habetur qui dominum suum fuga deseruit isque uerberibus et uin
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem induxisti. si spoliari praemio suo põt. quae si bona
sua diuina uidicat. ut aiebas. qui possunt existere tam ingra¬
ti tam inuidi. tam potentes. qui uirtutem spoliare ualeant
us bonis quae fuerint in ea collata diuinitus: Ne illa se in¬
quit multis solatus oblectat. maxximeq suo decore seipsa
substentat. quibus solatus. quo decore. cum in crimens&e¬
pe ueniat. et in poenam decor ille uertatur: Quid enim si
ut furius dicebat. rapiatur uexetur. exterminetur egeat.
auferantur ei manus. effodiantur oculi. damnetur uincia¬
tur. uratur. miseris etiam modis necetur. perdet ne suum
praemium uirtus. an potius peribit ipsa: Minime. sed et
mercedem suam deo uidice accipiet. et uiuet ac semper uige¬
bit. Quae si tollas nihil põt in uita hominum tam inutile tã
stultum uideri eẽ ꝗͣ uirtus. cuius naturalis bonitas et hone¬
stas docere nos põt animam non eẽ mortalem diuinumq illi

Expanded text:
uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona uirtutem induxisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt existere tam ingrati, tam inuidi, tam potentes, qui uirtutem spoliare ualeant iis bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur, miseris etiam modis necetur. perdetne suum praemium uirtus aut potius peribit ipsa? minime, sed et mercedem suam deo iudice accipiet et uiuet ac semper uigebit. quae si tollas, nihil potest in uita hominum tam inutile. tam stultum uideri esse quam uirtus: cuius naturalis bonitas et honestas docere nos potest animam non esse mortalem diuinumque illi
Abbreviated transcription (Latin):
re sapients ẽ:cuius omnis iactura immortalitate pensat᷑
Apud ciceronem idem ille iustinae defensor laelius uult in ꝗt
plane uirtus honorem nec ẽ uirtutis ulla alia merces. est
plane. et quidem uirtute dignissima. quam tu laeli nunꝗͣ
poteras suspicari. Nihil enim diuinaꝵ noueras litteraꝵx
Quam tñ illa inquit accipit facile: exigit non acerbe. Erras
uehementer: si putas ab homine praemium solui posse uir¬
tuti cum ipse alio loco uerissime dixeris. huic tu uiro qͣs
diutias obucies. quae impia que regna. Quis ista putat
humana sua bona diuina uidicat. Quis ergo te sapientem
leli putet. cum ipse tibi loquare contraria. et paulo post uir¬
tun adimas quae dedisti: Sed uidelicet ignorantia ueri facit
incertam labantemq sententiam. Deinde quod adiungis. sed
si aut ingrati uniuersi. aut inuidi multi. aut inimici poten¬
tes siuis uirtutem praemus spoliant. o ꝗͣ fragilem ꝗͣ in anem

Expanded text:
re sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. re sapientis est, cuius omnis iactura inmortalitate pensatur. aput Ciceronem idem ille iustitiae defensor Laelius uult inquit paene uirtus honorem nec est uirtutis ulla alia merces. est plane et quidem uirtute dignissima, quam tu, Laeli, numquam poteras suspicari: nihil enim diuinarum noueras litterarum. quam tamen illa inquit accipit facile, exigit non acerbe. erras uehementer, si putas ab homine praemium solui posse uirtuti, cum ipse alio loco uerissime dixeris: huic tu uiro quas diuitias obicies? quae imperia? quae regna? qui ista putat humana, sua bona diuina iudicat. quis ergo te sapientem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemque sententiam. deinde quid adiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam fragilem, quam inanem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentia uel ad bonum rectumq faciendum uel absti¬
nentia dictoꝵ factoꝵq improboꝵ. Lucro autem nunqͣ sa¬
piens studet. quia bona haec terrena contemnit. nec quẽ¬
ꝗͣ falli patitur. quia boni uiri officium est errores hominũ
corrigere eosq in uiam reducere. Siquidem socialis est
ac benefica hominis natura. quo solo cognationem eum
deo habet. Sed nimirum haec causa efficit ut stultus eẽ ui¬
deatur qui egere aut mori malit ꝗͣ noceat uel eripiat aliqͥ
alteri. quod hominem morte deleri putant. ex qua ꝑsuasio¬
ne omnes cum uulgi. tum etiam ph̃oꝵ nascuntur errores.Si
enim post mortem nihil sumus. profecto stultissimi hominis ẽ¬
non huic uitae consulere: ut sit ꝗͣdutina et commodis omibꝰ
plena. quod qui faciat a iustitae regula discedat necesse ẽ.
i autem suꝑest homini uita melior et longior. quod et pħoꝵ
uocibus discimus. hanc praesentem cum bonis suis contemne¬

Expanded text:
intellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstiintellegentia uel ad bonum rectumque faciendum uel ad abstinentiam dictorum factorumque inproborum. lucro autem numquam sapiens studet, quia bona haec terrena contemnit, nec quemquam falli patitur, quia boni uiri officium est errores hominum corrigere eosque in uiam reducere, siquidem socialis est hominis ac benefica natura, quo solo cognationem cum deo habet. Sed nimirum haec causa efficit ut stultus esse uideatur qui egere aut mori malit quam noceat uel eripiat aliquid alteri, quod hominem morte deleri putant. ex qua persuasione omnes cum uulgi tum etiam philosophorum nascuntur errores. si enim post mortem nihil sumus, profecto stultissimi est hominis non huic uitae consulere, ut sit quam diutina et commodis omnibus plena. quod qui faciet, a iustitiae regula discedat necesse est. si autem superest homini uita melior et longior, quod et philouocibus discimus, hanc praesentem cum bonis suis contemne
Abbreviated transcription (Latin):
sui eẽ naturam. Nocent igitur aliis ut sibi prosint. Nesci¬
unt enim quia malum ẽ nocere. homo uero quia scientiã
boni ac mali habet abstinet se a nocendo. et cum incõmodo
suo. quod animal irrationale facere non põt. et ideo inter
summas hominis uirtutes innocentia numeratur. Quibꝰ
rebus apparet sapientissimum eẽ qui mauult perire ne
nocet. ut id officium quo a mutis discernitur. seruet. Nã
qui uendentis errorem non redarguit ut aurum paruo emat
aut qui non profitetur fugitiuum seruum uel pestilentẽ
se domum uendere lucro et commodo suo consulens nõ
ẽ ille sapiens. ut carneades uideri uolebat. sed callidus et
astutus. Calliditas autem et astutia in mutis quoq anima¬
libus sunt uel cum in sidiantur aluis. et dolo capiunt ut de¬
uorent. uel cum in sidias alior uario genere deludunt. Sa¬
pientia uero in hominem solum cadit. Sapientia ẽ enim

Expanded text:
sui esse naturam. nocent igitur aliis, ut sibi prosint: nescisui esse naturam. nocent igitur aliis, ut sibi prosint: nesciunt enim quia malum est nocere. homo uero quia scientiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo etiam cum incommodo suo, quod animal inrationale facere non potest, et ideo inter summas hominis uirtutes innocentia numeratur. quibus rebus apparet sapientissimum esse qui mauult, perire ne noceat, ut id officium quo a mutis discernitur seruet. nam qui uendentis errorem non redarguit, ut aurum paruo emat, aut qui non profitetur fugitiuum seruum uel pestilentem se domum uendere lucro et commodo suo consulens, non est ille sapiens, ut Carneades uideri uolebat, sed callidus et astutus. calliditas autem et astutia in mutis quoque animalibus sunt, uel cum insidiantur aliis et dolo capiunt, ut deuorent, uel cum insidias aliorum uario genere deludunt, sapientia uero in hominem solum cadit. sapientia est enim
Abbreviated transcription (Latin):
stinet. quod aliter facere non põt ꝗͣ si habeat recti prauiq
notitiam. Rectum autem discernere a prauo ꝗs põt nisi
sapiens: Ita fit ut nunꝗͣ possit iustus eẽ: qui stultus ẽ. neo
sapiens ꝗ fuerit inuistus. Quod si est uerissimum manifestũ
ẽ eum. qui aut naufrago tabulam. aut equum saucio non
ademerit. stultum non ẽẽ. quia haec facere peccatum ẽ. ab
quo se sapiens abstinet. Uideri tñ et ipse confiteor ꝑ homi¬
num errorem ignorantium cuiusq rei proprietatem. Itao:
omnis haec quaestio non tam argumentis ꝗͣ diffinitione dis
soluitur. Stultina iginr ẽ in factis dictisq per ignorantiã
recti ac boni erratio. Ergo stultus non ẽ qui ne sibi quidem
parcit. dum modo non noceat alteri. quod ẽ malum quod ꝗ¬
dem nobis et ratio et ueritas ipsa praescribit. In omnibus eĩ
uidemus animalibus. quia sapientia carent. conciliatricem

Expanded text:
stinet, quod aliter facere non potest, quam si habeat recti pravique stinet, quod aliter facere non potest, quam si habeat recti pravique notitiam. Rectum autem discernere a pravo quis potest, nisi sapiens? Ita fit, ut numquam possit esse justus, qui stultus est, neque sapiens, qui fuerit injustus. Quod si est verissimum, manifestum est eum, qui aut naufrago tabulam, aut equum saucio non ademerit, stultum non esse; quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. Videri tamen et ipse confiteor, per hominum errorem ignorantium cujusque rei proprietatem. Itaque omnis haec qusoluitur. stultitia igitur est in factis dictisque per ignorantiam recti ac boni erratio. ergo stultus non est qui ne sibi quidem parcit, dum ne noceat alteri, quod est malum. quod quidem nobis et ratio et ueritas ipsa praescribit. in omnibus enim uidemus animalibus, quia sapientia carent, conciliatricem
Abbreviated transcription (Latin):
mori uoluit. si stulti putarentur. Deniq obhanc ipsam ur
tutem tyrannus us gratiam retulit utrunq seruando. et ho¬
minis crudelissimi natura mutata est. ꝗneniam deprecatus
eẽ dicitur: ut se tertium in amiciciam reciperent. non utique
tanꝗͣ stultos. sed tanꝗͣ bonos et sapientes uiros. Itaq non
uideo quare cum pro amicieia et fide mori sũma gloria cõ¬
putetur non etiam pro innocentia perire sit homini gloriosũ.
Ergo stultissimi sunt qui nobis crimini dant uelle mori ꝓdo
cum ipsi eum qui pro homine uoluit mori in caelum sũmis
laudibus tollant. Deniq ut cõ cludam disputationem non
posse eundem iustum eẽ ac sultum eundem sapientem et
iniustum docet ipsaratio. Qui enim stultus ẽ. quid sit ui¬
stum ac bonum nescit. et ideo semꝑ peccat. Ducitur enim
quasi captiuus a uinis nec resistere ullo modo põt qr caret
uirtute. quam nescit. Iustus autem ab omni se peccato ab¬

Expanded text:
mori uoluit, si stulti putarentur. denique ob hanc ipsam umori uoluit, si stulti putarentur. denique ob hanc ipsam ututem tyrannus his gratiam retulit, utrumque servando, et hominis crudelissimi natura mutata est. Quin etiam deprecatus esse dicitur, ut se tertium in amicitiam reciperent, non utique tanquam stultos, sed tanquam bonos et sapientes viros. Itaque non video, quare cum pro amicitia et fide mori, summa gloria computetur, non etiam pro innocentia perire, sit homini gloriosum. Ergo stultissimi sunt, qui nobis crimini dant, mori velle pro Deo, cum ipsi eum, qui pro homine mori voluit, in coelum summis laudibus tollant. Denique ut concludam disputationem, non posse eumdem justum esse, ac stultum, eumdem sapientem, et injustum, docet ipsa ratio. Qui enim stultus est, quid sit justum ac bonum nescit; et ideo semper peccat. Ducitur enim quasi captivus a vitiis; nec resistere ullo modo potest, quia caret virtute, quam nescit. Justus autem ab omni peccato se ab
Abbreviated transcription (Latin):
concedamus posse fieri quod proponit phs. quid ergo uistus
faciet si nactus fuerit aut in equo saucium aut in tabula
naufragum: Non inuitus confiteor. Morietur potius qͣ
occidet. Nec ideo tñ uistitia quod est singulare hominis
bonum stultitae nomen accipiet. Quid enim melius. quid
carius eẽ homini debet ꝗͣ innocentia: quae utiq ꝑfectiortã¬
to sit necesse ẽ. quanto illam perduxeris ad extremũ. mo¬
riq: malueris ne quid de innocentiae ratione minuatur.⁊
Stultitia ẽ in quit alien& animae parcere cum pernicie suae
Num etiam pro amicicia perire stultum iudicabitur. Quid
ergo illi familiares pythagorei laudantur a uobis. quoꝵ
alter se tyranno uadem mortis pro altero dedit alter adp̃¬
stitutum tp̃s. cum iam sponsor eius duceretur praesentiã sui
fecit. eumq interuentu suo liberauit: quoꝵ uirtus in tãta
gloria non haberetur. cum alter pro amico. alter etam ꝓfide

Expanded text:
concedamus posse fieri quod proponit philosophus: quid ergo iustus concedamus posse fieri quod proponit philosophus: quid ergo iustus faciet, si nactus fuerit aut in equo saucium aut in tabula naufragum? non inuitus confiteor: morietur potius quam occidat. nec ideo tamen iustitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. quid enim melius, quid carius esse homini debet quam innocentia? quae utique tanto perfectior sit necesse est, quanto illam perduxeris ad extremum morique malueris, ne quid de innocentiae ratione minuatur. stultitia est inquit alienae animae parcere cum pernicie suae. num etiam pro amicitia perire stultum iudicabis? quid ergo illi familiares Pythagorei laudantur a uobis, quorum alter se tyranno uadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum iam sponsor eius duceretur, praesentiam sui fecit eumque interuentu suo liberauit? quorum uirtus in tanta gloria non haberetur, quod alter pro amico, alter etiam pro fide
Abbreviated transcription (Latin):
hanc praesentem uitam relatis uirtutem plane ad stultitiam
redigunt. Siquidem tantos huius uite labores frustra et
inaniter suscipit. Sed haec alio loco plenius. Interim de iusti
tia ut coepimus. cuius tanta us ẽ. ut cum oculos in caelum
sustulerit. a deo mereatur omnia. Recte igitur flaccus tã¬
tam eẽ diocit innocentiae uim ut ad tutelam sui non egeat
nec armis nec uiribus. quacunq iter fecerit integer uitae
scelerisq purus. non eget mauris iaculis. nec arcu. nec uene¬
nans grauida sagittis fusce pharetra siue per syrtis iter estu¬
osas siue facturus ꝑ inhospitalem caucasum. uel quae loca fa¬
bulosus ambit hidaspes. Non põt ergo fieri quin hominem ui¬
stum inter discrimina tempestatum atq belloꝵ caelestis tute¬
la custodiat. ac non etiam si cum parricidio et nocentibꝰ naui¬
get. aut malis quoq parcatur. ut una iusta et in nocens aiã
liberetur. aut certe pereuntibus caeteris sola seruetur. Sed

Expanded text:
hanc praesentem vitam relatis, virtutem plane ad stultitiam hanc praesentem vitam relatis, virtutem plane ad stultitiam redigunt; siquidem tantos hujus vitae labores frustra et inaniter suscipit. Sed haec alio loco plenius. Itia, ut coepimus: cuius tanta uis est, ut cum oculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola seruetur. sed
Abbreviated transcription (Latin):
pax cum omnibus ꝑpetua uersetur: Scilicet peregrinis mercibꝰ
aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat appe¬
tere. cui sufficit uictus. et non modo ipse caedem facere. sed in¬
terẽe facientibus ac spectare ducat nefas: Sed omuto ista qͦ¬
niam fieri põt ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. Adeo¬
ne ergo iustitiam o furi. uel potius o carneade. cuius ẽ illa oĩs
oratio. tam inanem. tam suꝑuacuam tamq contemptam deo
putas. ut nihil possit. nihilq habeat in sese quod ad custodiã
sui ualeat: Sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorãt
ideoq ad hanc temporalem uitam referunt omnia ꝗͣta sit uis
iustinae scire non possunt. Nam cum et de uiruite disputãt
ꝗͣuis intelligant erumnis ac miserus eẽ plenissimam tñ expe
tendam ẽẽ auint sua cã. Eius enim praemia quae sunt aeterna
et immortalia nullo modo uident. Sic rebus omnibus ad t¬

Expanded text:
pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregrinis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haec subeunda cogatur. adeone ergo iustitiam, 0 Furi uel potius 0 Carneade, cuius est illa omnis oratio, tam inanem, tam superuacuam tamque contemptam deo putas, ut nihil possit nihilque habeat in sese quod ad custodiam sui ualeat? sed uidelicet qui sacramentum hominis ignorant ideoque ad hanc temporalem uitam referunt omnia, quanta sit uis iustitiae scire non possunt. nam et cum de uirtute disputant, quamuis intellegant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, ttendam esse aiunt sua causa; ejus enim praemia, quae sunt aeterna et immortalia, nullo modo vident. Sic rebus omnibus ad