comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sitatis sine capiit ⁊ pͥncipio ⁊ moderatore ⁊ clama¬
uit illi natura foris ⁊ ꝯtestata est ad eande u̾itatem
idixit. opꝰ unũ. auctorẽ unũ. ⁊ ꝯcordia una. ⁊osi¬
liũ unũ. ⁊ una administratio. ꝓudentia una. Et
nifestat᷑ est ds̃ unꝰ. creator unꝰ. moderator unꝰ. ⁊ rec¬
tor: quia totũ unũ ⁊ adunũ totũ. Q. uere ⁊ sũme
t apphauit hec ratio ⁊ acquieuit.un us.¬
⁊ dix̃. quia unꝰ. Nec collectione diu̾soꝵ ne tͣbam
faceret. nec ꝯpositione partiũ ne massã formaret. nec
similitudine multoꝵ. nepluralitas suꝑflua. uł singy¬
laritas in ꝑfecta appareret. Om̃is enĩ unitas insimili¬
udine sola osistens plurimoꝵ aut imꝑfectionẽ osten¬
dit in parte. s minꝰ hñt singła aut suꝑfluã geminati¬
onẽ in toto siꝑfecta s̃ uniu̾sa. Iñ ẽ inhis om̃ib unitaᷤᷤ¬

Expanded text:
ersitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamaersitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dixit opus unum et auctorem unum; et concordia una consilium unum, et una administratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderator unus et rector; quia totum u Approbavit haec ratio et acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ inse ꝓbat. ⁊ inbis quȩ uide extra se qr
ortũ ⁊ occasũ habentia cuneta sine auctore nec
origuiẽ habere possent nec reparationẽ. Quȩ in
toto aliqñ cȩpisse id eirco dubiũ eẽ non pot̃. qr in
partib suis sine cessatione cottidie & oriri uidetur
qđ non ẽ. ⁊ p̃terre qđ ẽ. Om̃e aũt qđ mutabile est.
aliqñ non fiuisse necesse est q qđ stare potuit cum
spondent q̃ foris s̃ in his quȩ intus uidnr aduerita¬
tẽ ⁊ ꝓbunda iauetorẽ siuĩ natura clamat. q̃st ab a
de inde ꝑea quȩ erant extra se facta scđm se. Una
pietas. una deuotio. una cultura dnm unũ. ⁊ đm
unũ. Sic dix̾ratio. ⁊ ꝯꝓbauit in se ne scisma m̃tiũ
fieret. in plura pͥncipia. ⁊ ñ eẽt certa salus. Imelix¬
ẽ iosonũ magis ueritati ⁊ ꝯsentaner̃ nat̾e pͥncipiũ
unũ ⁊ finẽ unũ in qͥm habere possent ꝯũsionẽ que
ab illo existerent om̃ia. Alioqͥn dissipationẽ ẽẽ uni.¬

Expanded text:
inventum in se probat, et in his quae videt extra se; quia ortum et occasum habentia cuncta, sine auctore nec originem habere possent nec reparationem. Quae in toto aliquando coepisse idcirco dubium esse non potest; quia et in partibus suis sine cessatione quotidie et oriri videtur quod non est et praeterire quod est. Omne autem quod mutabile est, aliquando nonspondent qui foris sunt iis quae intus videntur ad veritatem comprobandam et auctorem suum natura clamat quae se ab deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melinum magis veritati et consentaneum naturae principium unum et finem unum in quem habere possent conversionem quae ab illo existerent omnia. Alioqui dissipationem esse univ
Abbreviated transcription (Latin):
mana: quȩ tam longe ẽ ado. tanta de do potuerit cõ¬
phendere. uł ratione ppͥa direeta ł reuelatione qiu¬
na aducta. Ipͥmũ usq quo ip̃a humana ratio exinsito
Slumine u̾itatis oualuerit dignũ ẽ ꝯsideratioe. ne
siuł totũ homini det̃ negare ꝯiuncat᷑ gr̃am. aut si
tollat᷑ totũ ignorantia exeusare. ltaq utrũq modũ
humane inuestigatiõis ordine ꝓsequam̃ qͦratio hoie

Expanded text:
potuerit comprehendere, vel ratione propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo rati
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ꝑ ipsã uidere potuiss& qđ ess&e bona. staliã lucẽ
ñ habuissae ꝑ quã & in qua ipsã lucẽ uidiss& qđ essae
bona. Nam siuidit qđ ẽẽt bona lux ista ⁊ uere uidit
in aliquo uidit ds̾ cuiꝰ bonitate dubitare ñ potuit.
frgo alia lux fuit inereata. inqua ista lux creata uide¬
batur qđ essae bona. quia illã imitabat᷑ q̃ semꝑ ẽ bona.
In illa enĩ luce eũ ipsa solũ sit bona. uident᷑ imala
⁊ibona ⁊ñ solũ mala ⁊ bona in ea uident᷑. ꝓpterea qđ¬

Expanded text:
ona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur
Abbreviated transcription (Latin):
expositũ ẽ uideri poterat qđ illiꝰ imagini ⁊ similitu¬
dini ꝓximũ. ⁊ cognitũ magis factũ fuerat. Hoc aũ
ip̃a ratio erat: ⁊ mens ratione utens quo ad pͥmã sim¬
bus nichil minꝰ ẽẽ potest. se ip̃am esse aliqͥd ignorare
potest. cũ ex his om̃ib que inse hoc ẽ in corꝑe suo ui¬
sibilia uidet. nihil se ẽẽ uł ẽẽ posse uidet. Se cer¬
nit gͦ ⁊ diuidit se ꝑse ab eo toto qđ uisibile uid&
inse. ⁊ inuisibiłe om̃ino se ẽẽ uidet. in eo qđ se uid&.
& tam̃ uideri se ñ posse uidet. Uidet gͦ inuisibilia

Expanded text:
videri poterat quod illius imagini et similitudini proximum et cognatum magis factum erat. Hoc autem ipsa ratio erat et mens ratione utens quo ad primam simbus nihil minus esse potest, seipsam esse aliquid ignorare potest, cum ex his omnibus quae in se hoc est in corpore suo visibila videt nihil se esse vel esse posse videt. Secernit ergo et dividit se per se ab eo toto quod visibile videt in se: et invisibilem omnino se esse videt; in eo quod se videt, et tamen videri se non p
Abbreviated transcription (Latin):
do ostendit. nec totũ absconditỹ. nec totũ manifẽ¬
tũ. Cũ uero dic̃. manifestũ ẽ in illis. ⁊ nondiẽ ma¬
nifestũ ẽ illis. ostendit plane qm ñ solũ reuelatiõe
diuina que faeta illis fuerat s &̃ ratione humana¬
q̃ in illis erãt. notũ illis factũ erat. Cũ aũ subiung̃.
đs enĩ illis reuelauit. ostendit q ratio humana ad
hec sublimia ⁊ alta inuestiganda ⁊ intelligenda in¬
firma. ⁊ insufficiens om̃ino fuiss&. nͥ diuina reuela¬
tio illi ad uutoriũ ⁊ firmam̃tũ cognoscendo ueritatiᷤ
adiuneta fuiss&. Postea ostenso eo qͥ abintꝰ erat
inuestigatioĩs uł reuelatioĩs mͦ statĩ de illo qui fo¬
ris sit utroq sententiã simł ad uing̃ dicens. Inuisi¬
bilia .N. ip̃iꝰ acreatura mundi ꝑ eaque facta s̃ in tel

Expanded text:
 nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestum est in illis, et non dicit, manifestum est illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intel
Abbreviated transcription (Latin):
Uenĩ indm necessitas eadẽ rerũ faciendaꝵ. quasi
ereator esse non possa. nisi ertatura esset. De iñ ex ip̃a
p̃scientia ⁊ puidentia di. alia necessitas inireb factis
uł faciendis ꝓuenire quasi fieri non possit. ut non
ꝯuenientia animũ pulsat. ⁊ ꝯsiderationẽ ꝑturbat.
Primũ q ꝯsiderandi ẽ qua ratione rerũ faciendaꝵ ne¬
cessitas indm cadere uideat᷑ ex p̾scientia ⁊ ꝓuiden¬
ta ex dispositione uł p̃destinatiõe eoꝵ quȩ facienda
fuerant ab ip̃o. Om̃is enĩ seientia. ⁊ p̃seientia ⁊ ꝓui¬
dentia. ⁊ dispositio. uł p̃destinatio. ad aliqͥd ẽẽ ui.¬
deret᷑. ⁊ alicuiꝰ eẽ uident᷑. Om̃is quippe scientia
sic̃ alicuiꝰ ẽ quia in aliqͦ ẽ. ita alicuiꝰ est qr de aliqͦ
ẽ. Om̃is .n. qͥ seit aliqͥd seit. ⁊ qͥ aliqͥd ñ seit nichil seit.

Expanded text:
enim in Deum necessitas cadere rerum faciendarum, quasi Creator esse non posset nisi creatura esset. Deinde ex ipsa praescientia et providentia Dei alia necessitas in rebus factis vel faciendis provenire, quasi fieri non possit ut non emque pari inconvenientia animum pulsat et considerationem perturbat. Primum ergo considerandum est qua ratione rerum faciendarum necessitas in Deum cadere videatur ex praescientia et providentia, ex dispositione et praedestinatione eorum quae facienda fuerant ab ipso. Omnis enim scientia, et praescientia, et providentia, et dispositio vel praedestinatio ad aliquid esse videtur, et alicujus esse videtur. Omnis quippe scientia sicut alicujus est quia in aliquo est; ita alicujus est quia de aliquo est. Omnis enim qui scit, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
mane manifestus ẽẽ uoluit. nec tot᷑ bsconcru
ne tors si manifestus eẽt. mitũ sides nsscdurit
dec uisidelitas locũ infidelitas enidemanifesto
auiinuutt᷑ i fides de occulto ñexrertereensũ¬
uosconati iedt eẽt fides qͥde adscientiã ñ aduiu¬
reiop infidelitas de gnorantiaseteusar ttadiuo¬
ceabportint ut peeret seoccultũ d o ne totuo

Expanded text:
manae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretuet, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃seientia ẽet ñ futurũ eẽt aliꝗd de quo eẽt. Di engo
creatũ nichil uł ereandu fuiss& nichil in c̾atorẽ
scitũ uł p̾scitũ fuiss& ac ꝑ hoc scientia nulla uł p̾sei¬
entia fuiss&. Si aũ seientia nulla increatore fuisse
manifeste ꝯsequit᷑. qm̃ nec ip̃e c̾ator fuiss&. qͥ utiq
sine seientia eẽ ñ potuissa. eui iđe ẽ qđ scire. Ut
gͦ scientia uł p̃scientia in c̃atore ẽẽ potuiss& neces.¬
se erat aliqͥd eẽ uł suturũ eẽ de qͦeẽ potuiss&. eũ
sic̃ dictũ ẽ. side nihilo ẽet. nulla eẽt. Onuis enĩ sei¬
entia alicuiꝰ ẽ scientia. ⁊ de aliqͦ est. Si gͦ exereatu¬
ris penda p̾scientia ereatoris causalit priꝰ eẽ ui¬

Expanded text:
ientia esset nisi futurum esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisseergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid esse vel futurum esse de quo esse potuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse vi
Abbreviated transcription (Latin):
melior esse quia bonũ ampliꝰ qđ ei de est corꝑe ipsa non
potest. iã hoc ipsum ñ posse defectioniᷤᷤ est non ꝯsũmati¬
onis. & potest eẽ melior si fiat capax minoris. boni. quia
& hoc ip̃e qui fecit potest. Ergo in se non potest. in deo
potest quia ip̃e ñ potest. s dc potest. & quantũ ipse po¬
test dici non potest. Ergo ipse melior ẽẽ ñ potest. s qđ
fecit om̃e meliꝰ eẽ potest sitũ ipse uoluerit qui potest.
Et ipse qđ fecit melius facere potest non tam̃ corrigens
malefactũ s benefactũ ꝓmouens in melius. non ut
ipse quantũ ad semeliꝰ faciat. sed ut quod fec̃ ipso ide
operante ⁊ in eode ꝑseuerante melius stat. Ergo summe
potens qui potest om̃e qd̃ possibile est nec iđo minus potẽ
quia impossibilia ñ ẽ. quia impossibilia posse non eẽt pos¬
ergo tria indeo sapientia. potentia. uoluntas. primordi¬
ales cause auoluntate quide diuina quasi ꝓficiseunt᷑.
per sapientiã diriguntur: ꝑ potestatem ꝓducun.¬

Expanded text:
elior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest dici non pofecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens malefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posergo tria in Deo: sapientia, potentia, voluntas; primordiales causae a voluntate quidem divina quasi proficiscuntur, per sapientiam diriguntur, per potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
iobliuio in eũ cadit. ⁊ uariat cogitationes: ⁊ succedẽ¬
ter intelligit. Iest quasi forme mutatio ista in eomu¬
tatio scientie ⁊ affectus. ⁊ sequit᷑ istã tẽꝑalis mutatio
isubiaca tp̃i ꝓpt̾ ista quȩ uariant᷑ in eo. Hec ambi
scđm hoc qd̾ eadẽ ñ ꝑmanent in ip̃o. De mutatione
u̾ loci magna int̃ ꝯquerentes ambiguitas generat᷑
qm̃ sunt qui dicunt nullũ sp̃m mutari loco posse

Expanded text:
oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet tempori propter ista quae variantur in eo. Nec asecundum haec quae eadem non permanet in ipso. De mutatione vero loci magna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco posse
Abbreviated transcription (Latin):
antiũ isepe in ꝯtraria motu ałt̾no tendentiuor
ob errat. quia ⁊ aliud ẽ qđ subtꝰ caro ex infirmita¬
te p̾ssa appetit. ⁊ aliud qđ sp̃ẽ sursũ ꝑ otemplationẽ
ueritatis eleuat̾ intendit. S sit aliquotiens qđ con

Expanded text:
antium, et in contraria saepe motu alterno tendentium antium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mͥ multũ laborandũ uidet᷑. qͣs nec ratio ulla cõ¬
p̃hendit. nec auetoritã cui fides adhibenda sit
ꝓbat. Solũ hoc qđ legimꝰ credere sine dubitatiõe
debemꝰ. qr factũ ẽ firmam̃tũ ut diuideret aquas
ab aqͥs. hoc ẽ ut partẽ aquaꝵ int᷑ ambitũ siuĩ ꝯebo¬
deret. partẽ uero extͥnsecꝰ segregaret. Saeram̃toꝵ¬
aquas ase diuideret. partĩq sup̃ ãq infra partĩ
ea Arundẽ aquaꝵ natura ꝯsisteret. ñ querat extͣ
se qui hȩç ꝓpt̾ sefaeta credit. Nã ẽ in illo qͥ int̾iꝰ fa¬
bricatꝰ ẽ munđt. qͥdda huiꝰ oꝑis formã ⁊ exẽplar ha¬
bens. uͥ t̾ra q̃dã deorsũ posita osistit. sensualis nat᷑a
hoĩs. eȩlũ aũsursũ puritas in telligentie. ⁊ quasi
quodã ĩ mortalis uitȩ motu uegetata ratio. Duã
uero istas tã dissimiles in uno homine nat᷑as.
magna quedđa desiderioꝵ moles. hinc in flucty¬

Expanded text:
non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comnon mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinsecus segregaret. CAaquas a se divideret, partimque supra atque infra, partim earumdem aquarum natura consisteret, non quaerat extra se, qui haec propter se facta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mundo, quiddam hujus operis formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctu
Abbreviated transcription (Latin):
nec diudicass&e pͥmũ. Cũ gͦ uidiss&e de luce qđ eĩt
bonũ. tunc ait. fi̾at firmam̃tũ. Quantũ ad literã
ꝑtin̾e. uiđr. fãctũ ẽ sirmam̃tũ die seda. Pniꝰ quidẽ
in illa uniu̾sitatiᷤᷤ mat̾ia de nichilo ereatũ ⁊ nẽ exilla
ipsa adtalẽ formã erutũ ⁊ factũ firmam̃tũ ut am.¬
bitu suo. mediũ qͦda mͦ int̾ueniens magnã illã aquaꝵ
in m̃sãq ogeriẽ ab inuicẽ seꝑaret atq diuideret. &¬
de aquis faceret aquas iaquas. hoc ẽ aqͣs qͣs ãbitu suo
intͥnsecꝰ ꝯplectent᷑ ⁊ subtꝰ se otineret: ⁊ aq̃s qͣs exiͥnsec̃ &
inuestigatio relinq̃nda potiꝰ qͣm discutienda ñ uid̾et.
Nã utrũ expuro igne factũ sit siue ex aere aut ẽ ex
aqua. uł pꝰtremo ex duob aut trib hoꝵ mmixtis. isi subã
sit spissitudo eiꝰ iutrũ ipsũ calidũ uł frigidu. aut euĩ
altiꝰ qualitatis existat merito quereret᷑ si iñ aliqͥd cer¬
tũ seire potuisset. Nunc aũ inquestionib ha rerỹ

Expanded text:
nec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur, factum est firmamentum die secunda; prius quidem in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an  spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
stitit ut fieret. Nõmutata ut pꝰ aliã alia ess&. s nũ qͣmͣ
alia eent. Ergo đs aliuid fac̾e potest qͣm̃ facit. ut tamen
ipse aliud faciendo alius nonsit. Sed fiue idem siue alnid
faciat ipse tam̃ semꝑ sit ide. Nũe illud restat ut diser¬
tiamus utrũ ne melius aliquid facere possit ds quam
facit. hic illi ur̃i serutato. it. por res defecer̃ seru¬
tantes. serutationes nouumenđu aliquid ⁊ uere no

Expanded text:
it ut fieret non mutata ut post aliam alia esset; sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facere quam facit, ut tamen ipse aliud faciendo alius non sit. Sed sive idem sive aliud faciat; ipse tamen semper sit idem. Nunc illud restat ut discutiamus an ne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores qui defecerunt scrutantes scrut
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑuisibilia imuisibilia uideret: ⁊ uidit ereatoris
potentiã ⁊ sapientiã ⁊ bonitatẽ. asemetip̃a ꝑ ea que
fons paruerunt. inagnitionẽ excitata. lerant hȩc
quasi admonitio ⁊recordatio pͥma tͥnũ esse dm.
erant. nec poterant singularit᷑ diuidi q̃unũ erãt.
Hon enĩ singłarit᷑ ꝑsone patͥs potentia erat q̃silu

Expanded text:
sibilia videret. Et vidit Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; erant; nec poterant singulariter dividi quae unum erant. Non enim singulariter personae Patris potentia erat quae Filii
Abbreviated transcription (Latin):
cognoũ aliqͥd extͣ seds̃. qui om̃a habebat in se.
Hec ido ibi fuer̃t. qr hic fut᷑aͣ fuert. ne ca illorũ
fuisse credat᷑ ex istis. neq idohuc uener̃t. qͥa
ibi fuert̃. quasi ẽẽ ñ potuissent illa sine istis.
Nã ⁊ illa fuissent ⁊̃ si ista ex illis futa ñ fussent.
tañt. istoꝵ c̾a ñfuissent.si ista futa ñ fuissent.

Expanded text:
eus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura non fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat diuina ñ nouerat minorationẽ qͣnda sensus
uintelligentie eẽ infilio. quasi ad huc in fra ꝑfectioẽm
etatis ꝯsũmare. addidit sapientẽ non quia singularit̃
ip̃e erat. hoc qđ eẽ ꝯmune om̃ib erat.s quia singłarit᷑
batur hoc quasi nom̃ inflationis ⁊ tumoris. ⁊ oster¬
nabatur ꝯscientia humana ad dđm ꝓrigore ⁊ eru¬
delitate ⁊ subsecuta est sẽptura ⁊ tẽꝑauit dictum
suũ. spm benignũ nominans. ne crudelis puta¬
retꝰ qui mitis erat. ⁊ distincta s̃ ꝑsonalit̃. qͣ sub¬
stantialit̃ cõmunia erãt. ut humana mens di¬
uinoꝵ u̾itatẽ. ñ scđm humanã estimare dicer⁊.
cũ ꝯtͣ c̃suetudinẽ humanã queda de do dici
audiret. Ds̃ gͦ tͥnitas. tͥna hac uͥtute om̃a oꝑa
sua ꝯsũmaũ. ut ꝑfectũ ꝑfecta sequerentꝰ ⁊ emu¬
larentꝰ auctorẽ suũ cuncta quȩ fec̾it. Qcquid
enĩ in tp̃e apparuit. añ tp̃a in et̃nitate dispo¬

Expanded text:
noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter abere Deus; et videbatur hoc quasi nomen inflationis et tumoris; et consternebatur conscientia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt personaliter quae substantialiter communia erant, ut humana mens divinorum veritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aet
Abbreviated transcription (Latin):
necessariã notionẽ. ꝑsonis assignauit ut assereret qͥ
le erat intoto similit dicenđu erat. ⁊ cauit pru¬
dentia eloqui sacͥ neplena similitudo crederet᷑ in¬
ter disparia. sunditate pat̾ prior aut filius posteri¬
or diceret᷑. Sic enĩ se in hominib natura ht̃ ut
pat̾ eẽ non possit qui ñ fuerit filio prior neq filiꝰ.
qͥ patre pꝰterior non sit. Ido patri potentia assig¬
nata ẽ ⁊ sapientia filio. ñ qr magis erat. s quia mi¬
nus ẽẽ credi potuerat. Dixerat enĩ seͥptura sc̃a.
quia ds pat̾ est. ⁊ audiuit hoc homo. qͥ hõmẽ pa¬
trẽ uiderat. đm patrẽ ñ uiderat. ⁊ cogitare cȩy¬
scđm hominẽ qͣm uiderat. euũ qͦdda ꝓlixũ ⁊ multi¬
tudinẽ annoꝵ p̾teritoꝵ ⁊ senectutis defectũ. ⁊ oecur¬
rit septura. ⁊ dirit patrẽ potentẽ ne erederes impo
minus hoc eẽ solus pater putabat᷑. Rursũ eũ diee¬
ret scͥptura filiũ adm neputaret homo quia humana

Expanded text:
necessariam notionem personis assignavit ut assereret quoiquid tantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non possit, qui non Filio fuerit prior; neque Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scriptura sancta quod Deus Pater est; et audivit hoc homo, qui hominem Patrem viderat, Deum Patrem non viderat; et cogitare coepisecundum hominem quem viderat aerum quoddam prolixum et multitudinem annorum praeteritorum et senectutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes impotminus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana
Abbreviated transcription (Latin):
instantia magis qm alacritate ꝓpria. aggressus sũ
mundi huiꝰ senfilis originẽ ⁊ dispositionẽ qͣm bre¬
uissimo potui sermone ⁊ qͥ maxime ut ꝓpositũ no¬
bis fuerat in troducendis ꝯueniat explicui. Nẽ
uͦ ꝯsequens ẽ ut ereationẽ hoĩs ꝓpt̾ qͣm mund̾ ip̃e
factus ẽ sermone ꝓsequam᷑ eo sane ordine loq̃n

Expanded text:
instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordi
Abbreviated transcription (Latin):
docae nos de om̃ibꝰ. Que sit cautela bõi oꝑis ħ significata.
ic tibi attende qͣnta sit cautela bono oꝑi aahiben¬
da inpͥncipio om̃iũ oꝑũ tuoꝵ uide ut lueẽ habea
inte. ut om̃ia oꝑa tua lucis sint. ⁊ ñ tenebraꝵ. Postea
osidera diligent̃. utrũne lux tua purasit i ñsuffocata.
& cũ ĩueneris qr bona ẽ tunc demũ diuide eã atene¬
bris ⁊ uoca lucẽ diẽ. ⁊ tenebras noctẽ. De iñ reliqua
oꝑa tua quȩ in luce feceris. uide si &̃ ip̃a bona s̃. inullũ
om̃ino opꝰsine iudicio ꝑtranseas. donec agnoscas cune¬
ta quȩ fecisti. Itageminũ ẽ iudiciũ. Primũ inquo lur
iudicat᷑ ⁊ iuđr sibona ẽ ut diuidat᷑ a tenebris. Sed̾m¬

Expanded text:
. CAP. XIV. Quae sit cautela boni operis hic significata. Hic tibi attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, se
Abbreviated transcription (Latin):
trib dieb dispostia ẽ unu̾isitatis huiꝰ machina. ⁊
partib suis distributa. firmam̃to desuꝑ expanso.
de iñ t̾ra reuelata atq uno residente ⁊ suo pondere
librata colleetisq aquaꝵ molib intra receptaeula
sua. aere serenato ini mundi elem̃ta locis suis distinc¬

Expanded text:
tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distinc
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑m ẽ. ⁊ ñ ẽ et̃nũ ipsũ qđ fut᷑m ẽ. quia si nuri¬
et̾nũ ẽẽt fut᷑m non eẽt.s p̃sens. Et ñ pͥus p̃scitum
fuit. quã fut᷑m fuit. s pus p̃scitũ fuit. ⁊ pͥus fut᷑m
fuit. qͣm fuit. Et añ quã fuit qͣndo adhuc fut᷑m
fuit potuit ẽẽ scdm c̃tingens ut ñfieret. ⁊ hoc
semꝑ potuit ẽẽ quãdui fu̾it fut᷑m ut ñfieret.
sic̃ semꝑ fut᷑m fuit ut fieret. Qđ fut᷑m fuit ad
hoc spectabat qđ futurũ fuit. qđ ẽẽ potuit ad hoc
spectabat qđ eẽ potuit. ⁊ futurũ ñ fuit. Et eurrebant
simul ab et̃no duoħ ẽ qđ futurũ fuit. & qͦdesse potu¬
futurũ non fuit futurũ fuiss& ⁊ p̾scitũ qđ futuꝵ
fuit. nec p̃scientia huiꝰ futuri mutata fuiss& s nũꝗͣ
habita qr futurũ ñ fuiss&. Qđ aut̃ p̾destinauit ds se fac¬
turũ disposuit nec p̃destinauit nisi qͦd factur s fuit.
Presciuit aũ quetła que facturis ñ fuit. qi p̾sciuit om̃e

Expanded text:
 aeternum ipsum quod futurum est. Quia si aeternum esset, futurum non esset sed praesens. Et non prius praescitum fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; futurum non fuit, futurum fuisset et praescitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestinavit nisi quod facturus fuit. Praescivit autem quaedam qui facturus non fuit; quia praescivit omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dicit aliqͥs. Quare ds ereaturã fecit siuiuari ip̃e non
potuit ꝑereaturã  Cui astifeeit qđ sibi non fecit qñ
at̃ nemo erat nisi ip̃e qui fecit. Quasi enĩ ꝓnichilo
Rietũ eẽ uidr & causam ĩ non habuisse ut fieret. qđ
ita factũ est ut iñ nec uiuaret᷑ ille qͥfecit. qr ꝑfeetꝰ
non equit nec alt̾ iñ iuuaret᷑. qr p̾t̾ ip̃m qͥiuuari
posse alter ñ fuit: Ihoc ꝯsideratũ fortassis diligen
minib dequib sermo ꝓpositus erat uerũ &̃ ꝓ angłis¬

Expanded text:
dicet aliquis: Quare Deus creaturam fecit si juvari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligenthominibus de quibus sermo propositus erat, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
ippter qđ̃ factꝰ est ip̃e. S aliud bonũ deorsũ erat &
desubts sumebat᷑ ad necessitatẽ. aliua bonũ surfỹ
erat ⁊ desuꝑ sumebatur ad felicitatẽ. Bonũ qͥppe il¬
lud qđ increatura positũ erat. bonũ erat necessita¬
tis. qđ ueroẽrat in creatore bonũ. bonũ erat felici¬
tatis. ⁊ utrũq ad hominẽ ferebat᷑. qr utrũq homi
sideret ⁊ frueret᷑. aliud ꝓpt̾ hominẽ factũ est ut

Expanded text:
. Sed aliud bonum deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque hominsideret et frueretur; alterum propter hominem factum est ut
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ ꝯfirmauit. Utrũq manifestatiõis diuinȩ mo¬
dũ qͦ uł ratione humana ds ab hoĩe cognitꝰ est. uł
reuelatione diuina homini manifestats expoñ
apłs dicens. Qđ notũ dĩ erat manifestũ ẽ in illis.
Ds enĩ illis reuelauit. Ide iñ sub uing̃. Inuisibilian.
ip̃iꝰ aereatura mundi ꝑ ea quȩ facta s̃ intellecta ospi

Expanded text:
ue manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit: Invisibilia enim ipsius a creatura mund
Abbreviated transcription (Latin):
t uidebatur filiꝰ quasi ñ de suo potens. quia po¬
tens. qr potentia patris erat neq pater desuo sa¬
tͥb ꝑfect᷑ dici unꝰ cui ꝓpͥũ de ess& aliqͥd. qđ alter
singulare haberet. ꝓpterea potentia patris erat
i filii erat. ⁊ sp̃c sc̃i erat. ⁊ substantialit̾ erat. ⁊ eqͣlit̃
erat. ⁊ sapientia filii erat ⁊ patͥs erat ⁊ spẽ sc̃i erat

Expanded text:
t videbatur Filius quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo satribus perfectus dici unus, cui proprium deesset aliquid, quod alter singulare haberet. Propterea potentia Patris erat, et Filii erat, et Spiritus sancti erat; et substantialiter erat, et aequaliter erat. Et sapientia Fi
Abbreviated transcription (Latin):
re. Que sit aũ pͥma causa oditiõis rationaliuor.
inc gͦ pͥmã ereaturã sũpsit creature rationał ꝯ di¬
tio qđ uoluit ds et̃na bonitate sue beatitudimᷤᷤ
participes fieri. qͣm uidit ⁊ omunicari posse ⁊mi.¬
nui omino ñ posse. Illud itaq bonũ qđ ipse erat. &
qͦ ip̃e beatꝰ erat bonitate sola ñ necessitate traheba¬
tur ad ꝯmunicanđu. qm̃ ⁊ optimi erat ꝓdẽe uelle
ꝑfecta non fuiss&e. nͥ parit̾ affuiss& potestas qm
id qđ bonitate p̾eunte uoluit. potestate subseq̃n¬
te ad impleuit. Inp̃destinatiõe itaq ereandoꝵ oꝑa-¬
ta ẽ bonitas. in creatione aũ p̾destinatoꝵ oꝑata
ẽ potestas. ĩ beatificatione uͦ creatoꝵ potestas simł
Iibonitas. De tͥbꝰ ꝑfectiᷤ ꝑficientib omnia.
et̃na erant tria hec. ⁊nichil ꝑfeetũ esse pot̾at¬
sine his trib ⁊ cũ his nichil diminutũ. Consta¬
bat enĩ ut si ad essent tria hec nichil ꝑfectũ de¬

Expanded text:
. Quae sit prima causa conditionis rationalium. Hinc ergo primam causam sumpsit creaturae rationalis conditio, quod voluit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, rfecta non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinatorum operata est potestas, in beatificatione vero creatorum, potestas simul et bonitas. erna erant tria haec; et nihil perfectum esse posine his tribus, et cum his nihil diminutum. Constabat enim ut si adessent tria haec, nihil perfectum de
Abbreviated transcription (Latin):
one pͥmi parentis ⁊ erudiendu paulatĩ ꝓgredien¬
tib nobis semꝑ ad ea que in ordine subsecuntur:
Sbreuit᷑ in elaufula illa supͣ dieta colligimꝰ adin
dus iste sensibilis cũ om̃ib elem̃tis suis. ĩ mat̾ia qͥde
añ om̃em diẽ intemꝑe parit̃ icũ temꝑe facta s̾. p̾ea¬

Expanded text:
aulatim progredientibus nobis semper ad ea quae ordine subsequuntur. Sed breviter in clausula ipsa supradicta colligimus, ad tionis, id est mundus iste sensibilis cum omnibus elementis suis in materia quidem ante omnem diem in tempore pariter et cum tempore facta s
Abbreviated transcription (Latin):
natio. ⁊ puidentia. Scientia existentiũ ꝓuidentia¬
futuroꝵ. disposttio faciendoꝵ. p̾destinatio saluandoꝵ
ꝓuidentia subiectoꝵ. Et totũ hoc una erat sapientia
iuna dispositio. ⁊ ip̃a et̃na erat ⁊cũ ip̃a coct̃na uo¬
luntas erat: i scđm uoluntatẽ ip̃a dispositio erat. &

Expanded text:
natio, et providentia. Scientia existentium, praesciefuturorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
una origine ꝓdeunt s ñ unã mansionẽ sortiunt᷑.
Pisces in originali sede ꝑmanent. uolatilia fursũ tol¬
lunt᷑ i fiunt qͣsi supͣ id qđ facta s̃. Sic de una massa
corruptibilis naturȩ ⁊ sua mutabilitate defluentis
uniu̾sa g̃us humani ꝓpago trahit᷑. s aliis deorsũ in
ea qua natis̃ corruptionẽ iꝰte relietis. alii surfũ do¬
no gr̃e adsortẽ cęlestis patriȩ eleuant᷑. Qur̃ oꝑa ꝯdi
alia que de his dieb mystica diei potuer̃ Sed
nos quasi extra mat̾iã nr̃ao eursim ista ꝑstrinxioꝰ
ut ad eandẽ mat̾iã t̃etanda qͣsi exp̃cedenti accessũ
ꝯuentiorẽ haberemꝰ. Hos siqͥde ꝓpositũ habemꝰ de sa¬
eram̃to redẽptionis humane qđ apͥncipio ĩ oꝑibꝰ re¬

Expanded text:
una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae elevatis, alia quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio i
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is ea queq elem̃tis esse ꝯdita. ad quoꝵ decorẽ ac pul¬
chritudinẽ facta ꝓbant᷑. ut u̾bi gr̃a que ad ornatum
t̾re facta s̃. ñ nisi de t̾ra sumi potuer̾. Hoc̾si in aliis
uerũ ꝯcedimꝰ. ñ tam̃ inclem̃to aeris ullomͦ ꝓbare ua¬
lemꝰ cũ manifeste uolatilia legamꝰ accepisse ⁊ ab aqͥs
originẽ ⁊ in aere mansionẽ. Qđ qr̃ factũ sit ut ñ adsi¬
militudinẽ alioꝵ que adornatu elem̃toꝵ mundi ere¬
ata s̃ ex ip̃o elem̃to materiã sumerent. ĩ qͦloeo sorti
tantã aer corpulentiã ñ habuerint. ut animantix̃
corꝑa q̃ solida matiã reqͥr̃. ex eo oderent᷑. Aquaꝵ aũ
natura magis t̾re affinẽ plusꝗ̃ corpulentie haben

Expanded text:
is ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortirod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque cor
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uoluntate facturus fuit. & uoluntas et̃na
suit & opꝰ uoluntatis et̃nũ ñ fuit. Semꝑ enĩ uoluit
ut faceret: ⁊ ñ uoluit ut semꝑ faceret. s ut aliqn fa¬
uoluntate fuit. qñ fieret qͦd futurũ fuit. Duo itaq
hec inereatore parit̾ erant. bonitas ⁊ sapientia ⁊
hec et̾na erant ⁊ aderat simł potestas coet̾na: ⁊ bo¬
nitate uoluit. sapientia disposuit. potestate fecit.
Et uiđr quasi quecła ẽẽ distinetio ⁊ successio temꝑał
⁊ demonstrat se ꝯsideratiõi pͥma bonitas qr ꝑ eã uolũ
ds. de iñ sapientia. qr ꝑ eã disposuit. nouissima po¬
testas. qr ꝑ eã fecit. qͦmͦ ordo uid̾r eẽ ⁊ fuisse uoluntaᷤᷤ
pͥma. ⁊ pꝰeã dispositio ⁊ nouissime oꝑatio subsecuta.
Nisi enĩ uoluissae. ñ disposuissae: ⁊ nͥ disposuiss&e ñ feci¬
set. ⁊ occurrit magna ratio quia semꝑ in hominibus
p̃cedit uoluntas ꝯsiliũ. ⁊ ꝯsiliũ opꝰ subsequit᷑. S qͥd

Expanded text:
 voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando fampus in aeterna voluntate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; quoniam ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime operatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliqͥd absol. uttur nͥ ista affuerint. Uoluntã
mouo scientia disponet potestas oꝑat᷑. ⁊ si hoꝵ dis¬
eretionẽ. ꝓponas non ẽ posse illud qđ scire neq sci¬
re ullud qđ uelle ⁊ tam̃ dõ unũ s̃. posse. seire. uelle.
⁊discernit illa ratio. ⁊ nat̾a ñ diuidit. ⁊ ueñ nobis
tnitas indiuisa q̃ totũ ꝯtina. ⁊ sine ip̃a totũ ẽ nicħ.
Qluic qͥt de dõ uere đr aut pie credi potest indo hec
tna ꝯtinent. potestas sapientia. ⁊ bonitas. ⁊ plenã s̃
hec pͥarit̃̾ t̃ria. Si in m̃sũ nominas. suncorruptuo
dicis. siet̃nũ. sun omutabilẽ. ⁊ quecũq hor totũ hoc¬

Expanded text:
a adfuerint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
efficiunt ⁊gn̾ant sine traductione qm einitas nec
insuostaitu deseruit temꝑa ordinans neq ex suo
fubam ministrauit coruptibilia ereans s̃ maneñ
qđł erat. sec̃ qđ ñerat. in se ꝯtinens potestatẽ facien¬
senaux̃ ĩ m̃sitas ẜ añ faeta sine descetu plena
ostirit ⁊ pꝰfacta sine motu indeficiens ꝑmansit.¬
nichil nouũ assumens. nichil antiquũ amittens.
totũ dans: ⁊ nichil adiciens. Hȩc. pͥma causa rerũ

Expanded text:
efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciense non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit.Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima causa rerum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quasi ide erat ⁊ ide ñ erat. qr iđe ñ erant ꝓpter qͦs
erat. D̾s ꝑfectus erat ⁊ plenꝰ bono ꝯsumato. neq
opꝰ habuit aliunde iuuari. qm̃ nec minui potiut
et̃nꝰ nec in mensꝰ augeri. Homo uͦ natura egens
erat alieni auxilii qͦ uł ꝯseruaret qđ mutabile
acceꝑat uł augeret qđ ñ ꝯsumatũ habebat. Ita
positus ẽ in medio homo ut & ei seruiretur ⁊ ip̃e
seruiret ut acciꝑ & utrũq ip̃e.:⁊ totũ sͥ uendica¬
ret. ⁊ reflueret totũ ad bonũ hoĩs. ⁊ qđ accep̃ ob¬
sequiũ. ⁊ qđ impendit. Uoluit enĩ d̾s ut ab hoĩe
sͥ seruiret᷑. sic tam̃ ut ea seruitite ñ ds̾. s homo ip̃e¬

Expanded text:
rat et idem non erat; quia idem non erat propter quos erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tenebras lucẽ. Post hȩc aũt cũ cȩꝑit inter lucẽ
& tenebras diuidere. & lucẽ diẽ. tenebras qͦq appel¬
lare noctẽ .i. cũ mala sua ueraeit᷑ ꝑuidiciũ rationis
ꝓposito corroboret᷑ diuidere int̾ aqͦs suꝑiores ⁊ aqͣs in¬
feriores .i. desideria carnis ⁊ spc̃. ut meliꝰ mediator

Expanded text:
ras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis n bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. s ipsã qͦq lucẽ uidit qͦdess& bonũ. ⁊ diuisit
lucẽ ⁊ tenebras. Nã ip̃e angłs malus tͣnssigurat se
aliqͣn ĩ angłm lucis. ⁊ ingerit se ad decipienda m̃tẽ
qͣsi lux uera. s ilux non ẽ diuidenda a tenebris. nec
uocanda est dies s nox. qr speciẽ quide lucis ht s te¬
nebras ueras: Epterea priꝰ uidit ds lucẽ si essae bona ut

Expanded text:
num, sed ipsam quoque lucem vidit quod esset bonum et divisit lucem et tenebras. Nam ipse angelus malus transfigurat se aliquando in angelum lucis, et ingerit se ad decipiendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras veras. Propterea prius vidit Deus lucem an esset bona ut
Abbreviated transcription (Latin):
illam assertionẽ ꝓbare uolumꝰ qđ otinua fuerit eiꝰ oꝑa¬
tio dicere pot̾imꝰ. qđ pͥma die lucẽ in exortu ip̃iꝰ dici
fec̃. dem̃ ut cursu suo diẽ noctẽq distingueret. pͥmũ
de oriente ad occasũ ⁊ rursũ de occidente ad ortũ di¬
rer̃. nec solũmꝰ opꝰ eiꝰ fuisse qđ lux facta ẽ .s qđ direeta
ip̃o gub̾nante. ⁊ dirigente cursũ expleuit. Fodẽ mͦ
de sc̃dã die dicet᷑ qñ firmam̃tũ factũ est. ⁊ circũactioĩe
ꝓpetue p̃ceptũ simł ⁊ legẽ accep̃. hoc &̃ de tertia qͣrta
qͥnta uł sexta die ꝓut ratio dietauerit exqͥret. qͥsqͥs
huiꝰ partis assertionẽ elegerit. Sicut aũt ista int̃preta¬
tio nimis obseura uidebit᷑. maxime qđ de motu furma¬
m̃ti. nec dii rata sit assertio. ad illã alterã qm̃ ꝓposuioꝰ
recurrat expositionẽ ꝗ̃ facilior est. ⁊ se ꝓmptiꝰ adintel¬

Expanded text:
illam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operaillam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc etiam de tertia, quarta, quinta, vel sexta die, prout ratio dictaverit exquiret, quisquis hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut ñ aliud fieret qđ potiꝰ exhibitũ ẽ. s de eoipõ qa
ant uiliꝰ habebat᷑. Ita dereb dubis nemo ẽ qͥ possit
certũ aliqͥd diffinire. Dids ꝑui dies sñ ituallo oꝑat̾ siue
olũ ad huc illud de oꝑatione pͥme diei inqͥrendũ alio¬
restat. sids lucẽ in pͥmo exortu eiꝰdẽ dici .i. pͥme ereaũ.
cũ nichil eadẽ die aliud fecisse legat᷑ qm̃ luc ẽ utrũ¬
ne usq adexortũ sequentis diei qñfirmam̃tũ freit ab
oꝑe cessasse credendus ẽ. eũ scriptura septima eũ die
demũ requieuisse testet᷑. Cui questiont gemina rt¬
sponfiõe obuiam. Aut enĩ dicemꝰ dm in illis sexdichꝰ
oꝑationẽ suã ita otinua ꝑseuerantia ꝓdurisse ut
nullo temꝑis interuallo ab oꝑando desierit. aut ita
sex dieb oꝑatũ. ut nullũ quidẽ ĩ oꝑando int̾miserit. ñ
qđ nullo temꝑis spatio oꝑari cessauerit. Et fiquidem

Expanded text:
est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certuiei inquirendum restat: si Deus lucem in primo exortu ejusdem diei, id est primae creavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spatio operari cessaverit. Quia, siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ds priꝰ lucẽ facere uoluit ad illuminandu mũdũ
ant̾ꝗͣ solẽ crearet oꝑa uicaria p̾eurrentẽ donee ueni¬
ret qđ ꝑfectũ est. It s̃ qui querant qͥd de illa luce fac¬
tũ sit: ꝓpterea qđ iã nulla eiꝰ uestigia repperiri posst̃
ex quo solis claritas illux̃. Alii dicunt disꝑsã ꝑ ampla
aeris spacia uim lucendi ⁊ illuminandi amisisse.
suꝑ eẽ t̾m ad huc qͣsła tenues reliqͥas q̃ in ãbito fir¬
mam̃ti intͥnsceꝰ huc illucq sparsim diligentiꝰ in tu.¬
entib nocte demonstrent᷑ die uͦ maiori eas ne uideri
ualeant solis claritatẽ abscondi. Sic qͥq suas opinio
in solis substantiã tͣnslata sit ⁊ ampliata clarite formã
meliorẽ acceꝑit. quẽ ad mođu innuptuis iħc de aqͥs
uinũ fec̃. ut reformationis statũ in meliꝰ ⁊ restaurati¬
onissacram̃tũ demonstraret:. Nã qđ erat lux añꝗͣ
factis ess&e sol. hoc erat aqua priꝗͣ inuinũ mutata

Expanded text:
dum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opinionin solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Nam erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata