comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum et in cubiculo matris eius per saepe uisam prouigii eius
speciem interuentuq: hominum euolutam repente atq: ex
oculis elapsam.His miraculis nunꝗͣ ab ip̃o elusa fides est: qui
potius quanta arte quadam: nec abnuendi talc quicqͣ nec pa¬
lam affirmandi. Multa alia eiusdem generis. alia uera a¬
lia adsimulata admirationis humane in eo iuuene exces¬
serant modum: quibus freta nunc ciuitas aetati haud qͣq̃
maturae: tantam molem rerum tantumq impe rium per¬
misit. Ad eas copias quas ex uetere exercitu hyspania habe¬
bat ꝗͣ a puteoł. cum .C. nerone traiecte erant x milia pe¬
ditum et mille equites adduntur .&. Miunius sylanus
p.R. adiutor ad res gerendas datus est. Ita cum .xxx.
nauium classe omnes autem quinq remes erant. Hostiis
tyberinis profectus preter oram tusci maris alpesq: et ga¬
licum sinum:et de iñ pirenei circumuectus promuntoriũ

Expanded text:
tum, et in cubiculo matris eius uisam persaepe prodigii eius tum, et in cubiculo matris eius uisam persaepe prodigii eius speciem interuentuque hominum euolutam repente atque ex oculis elapsam. his miraculis nunquam ab ipso elusa fides est; quin potius aucta arte quadam nec abnuendi tale quicquam nec palam adfirmandi. multa alia eiusdem generis, alia uera, alia adsimulata, admirationis humanae in eo iuuene excesserant modum; quibus freta tunc ciuitas aetati haudquaquam maturae tantam rerum molem tantumque imperium permisit. ad eas copias quas ex uetere exercitu Hispania habebat, quaeque a Puteolis cum C. Nerone traiectae erant, decem milia militum et mille equites adduntur, et M. Iunius Silanus propraetor adiutor ad res gerendas datus est. ita cum triginta nauium classe—omnes autem quinqueremes erant—Ostiis Tiberinis profectus praeter oram Tusci maris, Alpesque et Gallicum sinum et deinde Pyrenaei circumuectus promuntorium,
Abbreviated transcription (Latin):
ris spei. ꝗ quantam fidem promissi humani aut ratio ex¬
fidutia rerum subire solet. Fuit enim scipio non ucris tantum
uirtutibus mirabilis sed arte quoq quadam ab iuuenta. in oste¬
tationem earum compositus pleraq: apud multitudinem. aut p
nocturnas uisa species aut uelut diuinitus mente monita agens:
siue et ip̃i capti quadam superstitione animi siue ut imperia cõ¬
siliaq uelut sorte oraculi missa sint: nec cunctatione assequer
Adhec iam inde abinitio preparans animos ex quo togam ui¬
rilem sumpsit: nullo die prius ullam publicam priuatamq: re
egit qua in capitolium irẽt. Ingressusq edem cum sederet &
plerumq: tempus solus in secretd ibi tereret hic mos per omno
uitam seruabatur. Seu consulto seu temere uulgatac opinioni
fidem apud quosdam fecit: ut stirpis eum diuinae uix esse
retulitq famam in allexandro magno pruis uulgatam et
uanitate et fabula parem.Anguis in manis concubitu concep¬

Expanded text:
ris spei quam quantam fides promissi humani aut ratio exris spei quam quantam fides promissi humani aut ratio exfiducia rerum subicere solet. fuit enim Scipio non ueris tantum uirtutibus mirabilis, sed arte quoque quadam ab iuuenta in ostentationem earum compositus, pleraque apud multitudinem aut per nocturnas uisa species aut uelut diuinitus mente monita agens, siue et ipse capti quadam superstitione animi, siue ut imperia consiliaque uelut sorte oraculi missa sine cunctatione exsequerentur. ad hoc iam inde ab initio praeparans animos, ex quo togam uirilem sumpsit nullo die prius ullam publicam priuatamque rem egit quam in Capitolium iret ingressusque aedem consideret et plerumque solus in secreto ibi tempus tereret. hic mos per omnem uitam seruatus seu consulto seu temere uolgatae opinioni fidem apud quosdam fecit stirpis eum diuinae uirum esse, rettulitque famam in Alexandro magno prius uolgatam, et uanitate et fabula parem, anguis immanis concubitu concep
Abbreviated transcription (Latin):
ora conuersa sunt. clamore ac fauore ominati ex templo sũt
felix faustumq imperium. Iussi de inde inire confisum suf¬
fragium adunum omnes non centurie modo:sed etiam
homines.p. Scipioni imperium eẽ in hyspania iusserunto
C aeterum postrem actam ut iam residerat impar impetu
animoꝵ ardorq silentium subito ortum et tacita cogitatio
quid nam egissent. Noui fauor plus ualuisset:ꝗͣ ratio etatis
maxime penttebat: quidam fortunam etiam domus hor¬
rebant. Nomenq: ex funestis duabus familus in eas prouĩtia
ubi inter sepulera patris patruiq res gerendae eẽnt: proficisce¬
tis. Quod ubi ab retanto impetu acta solicitudinem curam¬
q hominum anim aduertit aduocata contione: ita de eta¬
te sua imperioq: mandato & bello:quod gerendum eẽt ma¬¬
gno elatoq animo disseruit: ut ardorem eum: qui resederat
excitaret rursus: innouaretq et impleret homines certio¬

Expanded text:
ora conuersa sunt, clamore ac fauore ominati extemplo sunt ora conuersa sunt, clamore ac fauore ominati extemplo sunt felix faustumque imperium. iussi deinde inire suffragium ad unum omnes non centuriae modo, sed etiam homines P. Scipioni imperium esse in Hispania iusserunt. ceterum post rem actam ut iam resederat impetus animorum ardorque, silentium subito ortum et tacita cogitatio quidnam egissent; nonne fauor plus ualuisset quam ratio. aetatis maxime paenitebat; quidam fortunam etiam domus horrebant nomenque ex funestis duabus familiis in eas prouincias ubi inter sepulcra patris patruique res gerendae essent proficiscentis. quam ubi ab re tanto impetu acta sollicitudinem curamque hominum animaduertit, aduocata contione ita de aetate sua imperioque mandato et bello quod gerundum esset magno elatoque animo disseruit, ut ardorem eum qui resederat excitaret rursus nouaretque et impleret homines certio
Abbreviated transcription (Latin):
terent satis constabat: quoniam illuc ubi duo summi impato¬
res inter dies .xxix.cecidissent: qui in locum duorum succe¬
deret: extra ordinaria cura deligendum eẽ. Cum alii aliui
nominarent postremum eo decursum ẽ ut populus procon¬
suli ercando in hyspaniam comitia lirẽt diemq comitus cons
edixerunt. primo expectauerant ut qui se tanto imperio
dignos crederent.nomina profiterentur.Quae ut destitu¬
ta expectatio est: redintegratus luctus accepte cladis deside¬
riumq imperatorum amissorum Aesta itaq ciuitas prope ĩ¬
ops consilii comitiorum dic tamen in campum descendit Ato
in magistratus uersi circumspectant ora principum alioru
alios intuentium frenumq adeo perditas res desꝑatumq de
re. p. ẽẽ. ut nemo audeat in hyspaniam ceciderat ĩꝑiũ accipe
us xxiii. ferme annos natus professus se petere in supiore.
unde conspici posset loco constitit in quem pos tꝗͣ omnium

Expanded text:
terent satis constabat quam illud, ubi duo summi imperatoterent satis constabat quam illud, ubi duo summi imperatores intra dies triginta cecidissent, qui in locum duorum succederet extraordinaria cura deligendum esse. cum alii alium nominarent, postremum eo decursum est ut proconsuli creando in Hispaniam comitia haberentur; diemque comitiis consules edixerunt. primo exspectauerant ut qui se tanto imperio dignos crederent nomina profiterentur; quae ut destituta exspectatio est, redintegratus luctus acceptae cladis desideriumque imperatorum amissorum. maesta itaque ciuitas prope inops consilii comitiorum die tamen in campum descendit; atque in magistratus uersi circumspectant ora principum aliorum alios intuentium fremuntque adeo perditas res desperatumque de re publica esse ut nemo audeat in Hispaniam imperium accipere, ius quattuor et uiginti ferme annos natus, professus se petere, in superiore unde conspici posset loco constitit. in quem postquam omnium
Abbreviated transcription (Latin):
differret. Illum diem religiosum carthaginensibus ad agen¬
dum quicꝗͣ rei feriatum ẽẽ. ne tum quidem suspecta fraus
cum eẽt data nenia ipius diei: extemploq: hasdrubal cum
quitatu elephantisq castris egressus sine ullo tumultu intutũ
euasit. Hora ferme quarta depulsa sole nebula apuit diem
uacuaq: hostium castra romani conspexerunt.Tum demũ
laudiuspunicam fraudem agnoscens ut se dolo captum sen¬
sit. proficiscentem institit sequi paratus confligere acie. sedo
hostis detrectabat pugnam.Leuia tamen praelia inter
extremum punicum agmen precursoresq romanorum
fiebant.Inter haec hyspaniae populi nec ꝗ post cladem ac¬
ceptam defecerant redibant ad romanos nec ulli noui. de¬
ficiebant. Et rome senatui populoq post receptam capuam
non italię iam maior ꝗ̃ hyspaniac cura erat: et exercitum ai¬
geri: et imperatorem mitti placebat: nec tamen quem nut¬

Expanded text:
differret: illum diem religiosum Carthaginiensibus ad agendifferret: illum diem religiosum Carthaginiensibus ad agendum quicquam rei seriae esse. ne tum quidem suspecta fraus cum esset, data uenia eius diei, extemploque Hasdrubal cum equitatu elephantisque castris egressus sine ullo tumultu in tutum euasit. hora ferme quarta dispulsa sole nebula aperuit diem, uacuaque hostium castra conspexerunt Romani tum demum Claudius Punicam fraudem adgnoscens ut se dolo captum sensit, proficiscentem institit sequi paratus confligere acie. sed hostis detractabat pugnam; leuia tamen proelia inter extremum Punicum agmen praecursoresque Romanorum fiebant. inter haec Hispaniae populi nec qui post cladem acceptam defecerant redibant ad Romanos, nec ulli noui deficiebant; et Romae senatui populoque post receptam Capuam non Italiae iam maior quam Hispaniae cura erat. et exercitum augeri et imperatorem mitti placebat; nec tam quem mit
Abbreviated transcription (Latin):
saltu iussit. Data sedulo opera est ne multi ea nocte exirẽt
ut ipã paucitas adhostem silentio fallendum aptior:cum ad eu¬
dendum per artas semitas ac difficiles eẽt. Uentum in sequenti
die ad colloquium est: sed loquendo plura scribendoq plura
dedita opera quae in rem non eẽnt: die consumpto inposterum
dilatum ẽ: addita insequens nox spatiũ dedit et alios emute¬
di nec postero dic res finem inuenit. Itaq aliquot dies discepta¬
do palam de legibus noctesq emutendis clam e castris carthagi¬
nensibus absumptae. Et postꝗͣ maior parsemissa exercitus eãt
am ne is quidem qui ultro dictaerant:stabitur minusq ac mi¬
nus cum timore simul fide decrescente conueniebat. Iam fer¬
me pedestres omnes copiae euaserant e saltu:cum prima luce den¬
sa nebula saltum omnem camposq intexuit. Quod ubi sensi
hannibal mitit ad neronem qui in posterum diem colloqũ

Expanded text:
saltu iussit. data sedulo opera est ne multi ea nocte exirent, saltu iussit. data sedulo opera est ne multi ea nocte exirent, ut ipsa paucitas cum ad hostem silentio fallendum aptior, tum ad euadendum per artas semitas ac difficiles esset. uentum insequenti die ad conloquium est; sed loquendo plura scribendoque dedita opera quae in rem non essent die consumpto, in posterum dilatum est. addita insequens nox spatium dedit et alios emittendi; nec postero die res finem inuenit. ita aliquot dies disceptando palam de legibus noctesque emittendis clam e castris Carthaginiensibus absumptae. et postquam pars maior emissa exercitus erat, iam ne iis quidem quae ultro dicta erant stabatur; minusque ac minus, cum timore simul fide decrescente, conueniebat. iam ferme pedestres omnes copiae euaserant e saltu cum prima luce densa nebula saltum omnem camposque circa intexit. quod ubi sensit Hasdrubal, mittit ad Neronem qui in posterum diem conloquium
Abbreviated transcription (Latin):
nem nauibus ueniss& expositisq ibi copiis. et nauibus subduc¬
tis socios quoq: nauales multitudinis augendae causa armas¬
set: profectus ad hyberum flumen exercitum ab li frontei
& martio accepit. Inde pergit ad hostes ire. Hasdrubal ha¬
milcaris ad lapides atros castra habebat in ausetanis. Is locul
est inter oppida iliturgum et metissam. Huius saltus fauces¬
nero occupauit hasdrubal ne in artores eẽt caduceatorem mi¬
sit. qui promuteret si inde missus foret.sc omnemexercitum
ex hyspania deportaturum.Quam rem cum laeto animoro¬
manus accepisset diem posterum hasdrubal conloquio pet¬
uit ut romam leges conscriberentur de tradendis arcibus ur¬
bium dieq statuenda ad quam praesidia deducerentur suaq
omnia sine fraude peni deportarent.Quod ubi impetrauit: ex¬
templo primis tenebris atq: inde tota nõcte quidem grauiss¬
mum exercitus erat.hasdrubal quacumq posset euadere e

Expanded text:
nem nauibus uenisset, expositisque ibi copiis et nauibus subducnem nauibus uenisset, expositisque ibi copiis et nauibus subductis socios quoque nauales multitudinis augendae causa armasset, profectus ad Hiberum flumen exercitum ab Ti. Fonteio et L. Marcio accepit. inde pergit ad hostes ire. Hasdrubal Hamilcaris ad Lapides Atros castra habebat; in Ausetanis is locus est inter oppida Iliturgim et Mentissam. huius saltus faucesNero occupauit. Hasdrubal, ne in arto res esset, caduceatorem misit qui promitteret si inde missus foret se omnem exercitum ex Hispania deportaturum. quam rem cum laeto animo Romanus accepisset, diem posterum Hasdrubal conloquio petiuit ut coram leges conscriberentur de tradendis arcibus urbium dieque statuenda ad quam praesidia deducerentur suaque omnia sine fraude Poeni deportarent. quod ubi impetrauit, extemplo primis tenebris atque inde tota nocte quod grauissimum exercitus erat Hasdrubal quacunque posset euadere e
Abbreviated transcription (Latin):
annos missuros. Ita ad capuam res compositȩ consilio ab omni par¬
te laudabili seuere et celeriter in maxime noxios animaduersũ
multitudo ciuium dissipata: in nullam spem redditus. Noni
uitum incendiis ruiisq in tecta innoxia muros et cum emo¬
lumento quesita etiam apud sotios leuitatis sp̃es incolumitate
qui in campaniam circa accolunt. populi ingemuissent.Con¬
sio exp̃ssa hosti ꝗͣtauis in romanis ad expetendas penas ab infi¬
delibus sociis et ꝗͣ nihil in hannibale auxilu eẽt ad receptos in
fidem tuendos ẽẽ. Romani patres perfuncti ꝙ ad capuam atti¬
nebat cura. gn neroni ex his duabus legionibus quas ad capũa
habuerat:. sex milia peditum: et tricentos equites quos ip̃e le¬
gisset: et socium latini nominis peditum numerum parem
et .d. ccc. equites decernunt. Cum exercitum puteol in naues
impositum nero in hyspaniam transportauit.Cum tarace¬

Expanded text:
annis missuros. ita ad Capuam res compositae consilio ab omni parannis missuros. ita ad Capuam res compositae consilio ab omni parte laudabili. seuere et celeriter in maxime noxios animaduersum; multitudo ciuium dissipata in nullam spem reditus; non saeuitum incendiis ruinisque in tecta innoxia murosque, et cum emolumento quaesita etiam apud socios lenitatis species incolumitate qui Campaniam circa accolunt populi ingemuissent; confessio expressa hosti quanta uis in Romanis ad expetendas poenas ab infidelibus sociis et quam nihil in Hannibale auxilii ad receptos in fidem tuendos esset. Romani patres perfuncti quod ad Capuam attinebat cura, C. Neroni ex iis duabus legionibus quas ad Capuam habuerat sex milia peditum et trecentos equites quos ipse legisset et socium Latini nominis peditum numerum parem et octingentos equites decernunt. eum exercitum Puteolis in naues impositum Nero in Hispaniam transportauit. cum Tarraco
Abbreviated transcription (Latin):
ad Lx& principes senatus interfecti. tricenti ferme nobiles
campani in carcerem conditi. alii prosociorum latini nominis
urbes in custodias dari uaruis casibus intericrunt. Multitudo aba
ciuium campanorum uenundata. Dc urbe agroq: reliqua con¬
sultatio fuit. quibusdam. delendam censentibus urbem pualidã
propinquam inimicam.Caeterum presens utilitas uicit. Nã
propter agrum: quem omni fertilitate terre satis cons tabat
primum in italia ce urbs seruata est: ut eẽt aliqua aratorum
sedes: urbis frequentande multitudo incolarum libertinorum¬
q et institorum opificumq retenta. ager omnis et tecta publi
frequentariq placuit corpus nullum ciuitatis. Nec senatus nec ple¬
bis concilium nec senatum cẽ sine consilio publico sine imperio
multitudinem nullius rei inter se sociam ad consensum in har¬
nibalem fore. prefectum adomnia iura reddenda ab roma quot¬

Expanded text:
 septuaginta principes senatus interfecti, trecenti ferme nobiles  septuaginta principes senatus interfecti, trecenti ferme nobiles Campani in carcerem conditi, alii per sociorum Latini nominis urbes in custodias dati, uariis casibus interierunt: multitudo alia ciuium Campanorum uenum data. de urbe agroque reliqua consultatio fuit, quibusdam delendam censentibus urbem praeualidam propinquam inimicam. ceterum praesens utilitas uicit; nam propter agrum, quem omni fertilitate terrae satis constabat primum in Italia esse, urbs seruata est ut esset aliqua aratorum sedes. urbi frequentandae multitudo incolarum libertinorumque et institorum opificumque retenta: ager omnis et tecta publicfrequentarique placuit, corpus nullum ciuitatis nec senatum nec plebis concilium nec magistratus esse: sine consilio publico, sine imperio multitudinem nullius rei inter se sociam ad consensum inhabilem fore; praefectum ad iura reddenda ab Roma quot
Abbreviated transcription (Latin):
ad supplitium attinet et campanorum et pleraq: alia de flac
unius sententia acta erant moriturum apium claudium.
sub deditionem capuę.Quidam tradunt hunc quoq ip̃m
tauream neq sua sponte uenisse cales neq sua manu interfectu
sedcum inter caeteros ad palum de ligatus quia parum inter stre¬
pitus ex audiri possent que uociferabatur:silentium fieri flac¬
cum iussisse: tum tauream illam que ante memor sunt dix¬
isse uix fortissimum ab neq̃ꝗ̃ pari ad uirtutem occidi. Sub
hec dicta iussu procoñs preconem ita pronuntiasse. Lictor
uiro forti adde uirgas et in eum primum lege age. Lectũ
sed quia ad scriptum in senatus consulto fuerat.si ei uidẽti
integram rem ad senatum reiceret interpretatum eẽ quid o¬
magis e re .p. duceret extimationem sibi permissam capua
a calibus reditum e: atelaq et calatia in deditionem accepte
bi quoq in eos qui capita rei erant animaduersum est.It

Expanded text:
ad supplicium attinet Campanorum et pleraque alia de Flacci ad supplicium attinet Campanorum et pleraque alia de Flacci unius sententia acta erant, mortuum Ap. Claudium sub deditionem Capuae quidam tradunt; hunc quoque ipsum Tauream neque sua sponte uenisse Cales neque sua manu interfectum, sed dum inter ceteros ad palum deligatur, quia parum inter strepitus exaudiri possent quae uociferaretur silentium fieri Flaccum iussisse; tum Tauream illa quae ante memorata sunt dixisse, uirum se fortissimum ab nequaquam pari ad uirtutem occidi; sub haec dicta iussu proconsulis praeconem ita pronuntiasse: 'lictor, uiro forti adde uirgas et in eum primum lege age.' lectumsed quia adscriptum in senatus consulto fuerit si ei uideretur integram rem ad senatum reiceret, interpretatum esse quid magis e re publica duceret aestimationem sibi permissam. Capuam a Calibus reditum est, Atellaque et Calatia in deditionem acceptae; ibi quoque in eos qui capita rerum erant animaduersum. ita ad
Abbreviated transcription (Latin):
de his qui calibus erant suptum supplitium tum litterȩ lectę
senatusq consultum serum adimpediendam rem actam ꝗ
summa ope ad properata erat ne im.Consurgentem iam ful¬
uium tanta in belluis campanus ꝑ mediam uadens urbem turbãq
nomine inclamauit. Et cum mirabundus quid nam sese uel¬
let inquireret:residens flaccus me quoq: inquit iube occidi:ut
gloriari possis. multo fortiorem ꝗͣ ip̃ẽ es uirum abste occisũ
eẽ. Cum flaccus negaret profecto satis compotem ee menti
quidem inquit capta patria: propinquis amicisq amissis cum ipẽ
manu mea coniugem liberosq interfecerim ut quid indigni
paterentur mihi ne mortis quidem copia eadem:est que his
ciuibus meis petatur a uirtute in uise huius uitae uindicta. Atq
ita gladio: quem ueste texerat per aduersumpectus transfixus
ante pedes imperatoris moribundus procubuit:Quia et quod

Expanded text:
quoque qui Calibus erant sumptum supplicium. tum litterae lectae quoque qui Calibus erant sumptum supplicium. tum litterae lectae senatusque consultum, serum ad impediendam rem actam quae summa ope approperata erat ne impediri posset. consurgentem iam Fuluium Taurea Uibellius Campanus per mediam uadens turbam nomine inclamauit, et cum mirabundus quidnam sese uellet resedisset Flaccus, 'me quoque' inquit 'iube occidi ut gloriari possis multo fortiorem quam ipse es uirum abs te occisum esse.' cum Flaccus negaret profecto satis compotem mentis esse, m Uibellius 'quando quidem' inquit 'capta patria propinquis amicisque amissis, cum ipse manu mea coniugem liberosque interfecerim ne quid indigni paterentur, mihi ne mortis quidem copia eadem est quae his ciuibus meis, petatur a uirtute inuisae huius uitae uindicta.' atque ita gladio quem ueste texerat per aduersum pectus transfixus, ante pedes imperatoris moribundus procubuit. quia et quod
Abbreviated transcription (Latin):
turum. Fuluius ne id ip̃m impedimentum incepto for& di¬
mutens prȩtorium tribunui militum. ac praefectis sociorũ
imparauit. uti duobus milibus equitum delectis denuntia¬
rent: ut ad terciam bucinam presto eent.Cum hoc eꝗ¬
tatu nocte teanum profectus. prima luce portam intrauit
atq: in forum per rexit. Concursus adprimum.equitum
ingressum facto magistratum sedicinum citari uissit
impauitq: ut produceret campanos:quos in custodia hr̃e
Productiq omnes uirgisq caesi ac securi percussi. Inde Ci¬
tato equo cales percurrit. Ubi cum in tribunali consedisset:
productiq campani deligarentur ad palum: eques citus
fuluio contradidit. murmur a tribunali totam contionẽ¬
persuasit differri rem integram ad patres de campanis et fuluius
idita ẽẽ ratus acceptas luteras neq resolutas cum in gremio reposu¬
isset: preconiimꝑauit: ut lictorem lege age iuberet.Ita quoq:

Expanded text:
turum, Fuluius, ne id ipsum impedimentum incepto foret, diturum, Fuluius, ne id ipsum impedimentum incepto foret, dimittens praetorium tribunis militum ac praefectis socium imperauit uti duobus milibus equitum delectis denuntiarent ut ad tertiam bucinam praesto essent. cum hoc equitatu nocte Teanum profectus, prima luce portam intrauit atque in forum perrexit; concursuque ad primum equitum ingressum facto magistratum Sidicinum citari iussit imperauitque ut produceret Campanos quos in custodia haberet. producti omnes uirgisque caesi ac securi percussi. inde citato equo Cales percurrit; ubi cum in tribunali consedisset productique Campani deligarentur ad palum, eques citus et senatus consultum tradit. murmur ab tribunali totam contioneperuasit differri rem integram ad patres de Campanis; et Fuluius, id ita esse ratus acceptas litteras neque resolutas cum in gremio reposuisset, praeconi imperauit ut lictorem lege agere iuberet. ita de iis
Abbreviated transcription (Latin):
presidium punicum comprehendit senatum campanum ire in
castra ad imperatores romanos iussit. Quocum uenissent: ex¬
templo his omnibus cathenȩ in iectȩ iussiq ad qstores deferre
les in custodiam duo de xxx theanum missi quorum de sentẽ¬
ia maxime deserta abromanis constabat. De supplitio campani
senatus. haud quanꝗͣ inter fuluium claudium conueniebat
Facilis impetrande uenie claudius fuluii durior sententia erat
Itaq appius romam ad senatum arbitrium eius rei totum rei¬
ciebat percunctandi etiam equum eẽ potestatem fieri patri¬
bus. non communicassent consilia cum aliquis sociorum lati¬
tendum eẽ fuluius dicere: ut solicitarentur criminibus du¬
iis sociorum fidelium animi et subicerentur indicibus:quis
questionem oppressurum extincturumq ab hoc sermone:
cum digressi ẽent. et appius ꝗͣuis ferociter loquentem collegã.
non dubitaret tamen litteras super tanta re ab roma expecta¬

Expanded text:
praesidium Punicum comprehendit, senatum Campanum ire in praesidium Punicum comprehendit, senatum Campanum ire in castra ad imperatores Romanos iussit. quo cum uenissent, extemplo iis omnibus catenae iniectae, iussique ad quaestores deferre les in custodiam, duodetriginta Teanum missi, quorum de sententia maxime descitum ab Romanis constabat. de supplicio Campani senatus haudquaquam inter Fuluium Claudiumque conueniebat. facilis impetrandae ueniae Claudius, Fului durior sententia erat. itaque Appius Romam ad senatum arbitrium eius rei totum reiciebat: percontandi etiam aequum esse potestatem fieri patribus, num communicassent consilia cum aliquis sociorum Latitendum esse Fuluius dicere ut sollicitarentur criminibus dubiis sociorum fidelium animi, et subicerentur indicibus quis quaestionem oppressurum exstincturumque. ab hoc sermone cum digressi essent, et Appius quamuis ferociter loquentem collegam non dubitaret tamen litteras super tanta re ab Roma exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
uum uirium septem et xx senatores domum secuti sunt
epulatiq cum eo et quantum facere potuerant alienatis mẽ¬
tibus uino abimminentissensu mali uenenum omnes sump¬
serunt. Inde misso conuiuio dextra inter se datis ultimaq: cõ¬
plexu conlacrimantes suum patrieq: casum Alii ut eodem
go cremarentur: manserunt. Alii domos digressi sunt. Imple¬
te uino cibisq uene minus efficacem in maturanda morte
uim ueneni fecerunt. Itaq noctẽ totam pleriq eorum et diei
in sequentis partem his cum animam egessissent:omnes
priusꝗͣ apirentur hostibus portae: expirarunt Pos tero
die porta iouis: quae aduersus castra romana erat: iussu pro¬
consulis aperta e. Ea intromissa legio una et due ala cu¬
cum .C. fuluio flamminio legato ls cum primum omnium ar¬
ma telaq quae capue erant. ad se conferenda curassex. custo¬
dus ad omnes portas dispositis. ne quis exire aut emitti possi

Expanded text:
bium Uirrium septem et uiginti ferme senatores domum secuti sunt, bium Uirrium septem et uiginti ferme senatores domum secuti sunt, epulatique cum eo et quantum facere potuerant alienatis mentibus uino ab imminentis sensu mali, uenenum omnes sumpserunt; inde misso conuiuio dextris inter se datis ultimoque complexu conlacrimantes suum patriaeque casum, alii ut eodem rogo cremarentur manserunt, alii domos digressi sunt. impletae cibis uinoque uenae minus efficacem in maturanda morte uim ueneni fecerunt; itaque noctem totam plerique eorum et diei insequentis partem cum animam egissent, omnesprius quam aperirentur hostibus portae exspirarunt. postero die porta Iouis, quae aduersus castra Romana erat, iussu proconsulum aperta est. ea intromissa legio una et duae alacum C. Fuluio legato. is cum omnium primum arma telaque quae Capuae erant ad se conferenda curasset, custodiis ad omnes portas dispositis ne quis exire aut emitti posset,
Abbreviated transcription (Latin):
undamentis proruerunt.nc stirpis memoria originum suas
extaret. Ne dum eos capuac passuros credam cui in festiores.
ꝗͣ carthagini sunt. Itaq quibus nrm ante fato cedere ꝗͣ haec
tam acerba uideant in animo e: his aput me hodie epule instru¬
cte pataeq sunt satiatis uino ciboq: poculum idem:quod mih
datum fuerit: circumferetur:ea potio a cruciatu:animum a co¬
tumelus oculos aures auidendis audiendisq: omnibus acerbis o¬
indignisq quac manent:uictos uindicabit: parati erunt qui
magno rogo in propatulo edium accenso corpora exanimato
initiant. haec una uia et honesta et libera ad mortem: et ip̃i
uirtutem mirabuntur hostes:.et hannibal fortes socios sciet ab
Maior ps senatus multi saepe belli expertam populi romani cle¬
mentiam haud diffidentes sibi quoq placabilem fore legatos
ad dedendam Romanis capuam decreuerunt miseruntq Ui¬

Expanded text:
fundamentis proruerunt, ne stirpis, ne memoria originum suarum fundamentis proruerunt, ne stirpis, ne memoria originum suarum exstaret: nedum eos Capuae parsuros credam, cui infestiores quam Carthagini sunt. itaque quibus uestrum ante fato cedere quam haec tot tam acerba uideant in animo est, iis apud me hodie epulae instructae parataeque sunt. satiatis uino ciboque poculum idem quod mihi datum fuerit circumferetur; ea potio corpus a cruciatu, animum a contumeliis, oculos aures a uidendis audiendisque omnibus acerbis indignisque quae manent uictos uindicabit. parati erunt qui magno rogo in propatulo aedium accenso corpora exanima iniciant. haec una uia et honesta et libera ad mortem. et ipsi uirtutem mirabuntur hostes et Hannibal fortes socios sciet ab maior pars senatus, multis saepe bellis expertam populi Romani clementiam haud diffidentes sibi quoque placabilem fore, legatos ad dedendam Romanis Capuam decreuerunt miseruntque. Ui
Abbreviated transcription (Latin):
auertas roma circumsessa. romanos coniuges liberi quorum
ploratus hinc prope exaudiebantur:arȩ foci: deorum delubra
epulcra maiorum temerata atq: uiolata a capua non auerte¬
runt. tanta auiditas supplitii expetendi: tanta sanguinis nri
hauriendi est sitis.Nec in iuria forsitan nos quoq idem fecis¬
semus sidata fortuna eẽt. Itaq quoniam aliter dus inmor¬
talibus uisum est: cum mortem nec recusare quidem del
cruciatus contumeliasq quas sperat hostis. dum liber du¬
mei potenssum effugere mortem p̃terꝗͣ honesta etiam leui pos¬
sum non uidebo apud claudium et . Q. fuluium uictoria insolenti
subnixos neq uinctosper urbem romanam triumphi spectacu¬
lum trahar ut de inde in carcerem aut ad palum deligatus. Lace¬
rato uirgis tergo ceruicem securi romanae subitiam nec dirui i¬
cendiq patriam uidebo. nec rapi ad stuprum matres campanas
uirginesq et ingenuos pueros. Albam unde ip̃i oriundi erant a

Expanded text:
auertas: Romanos Roma circumsessa coniuges, liberi, quorum auertas: Romanos Roma circumsessa coniuges, liberi, quorum ploratus hinc prope exaudiebantur, arae foci deum delubra sepulcra maiorum temerata ac uiolata a Capua non auerterunt; tanta auiditas supplicii expetendi, tanta sanguinis nostri hauriendi est sitis. nec iniuria forsitan; nos quoque idem fecissemus, si data fortuna esset. itaque quoniam aliter dis immortalibus est uisum, cum mortem ne recusare quidem debeam, cruciatus contumeliasque quas parat hostis dum liber, dumei potens sum, effugere morte praeterquam honesta, etiam leni possum. non uidebo Ap. Claudium et Q. Fuluium uictoria insolenti subnixos, neque uinctus per urbem Romanam triumphi spectaculum trahar, ut deinde †in carcerem† aut ad palum deligatus, lacerato uirgis tergo, ceruicem securi Romanae subiciam; nec dirui incendique patriam uidebo, nec rapi ad stuprum matres Campanas uirginesque et ingenuos pueros. Albam unde ipsi oriundi erant a
Abbreviated transcription (Latin):
miserunt.Alterum annum circumuallatos inclusosq nos fa¬
me macerant et ip̃i nobiscum ultima pericula grauissimos
abores per pessi circa uallum ac fossas saepe trucidati et prope
ad extremum castris exuti sed omitto hec. Uetus atq usita¬
ta res est in oppugnanda hostium urbe labores ac pericula pa
ibus copiis peditum equitumq castra oppugnauit et exparte
cepit.Tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione profectuso
transuulturnum ꝑussit calenum agrum nihil tanta sociorũ
clade auocati sunt. Adipãm urbem romam infesta signa infer¬
ri iussit. eam quoq tempestatem imminentem spreuerunt
Transgressus anienem amnem tria milia passuum ab urbe ca¬
straposuit. postremo ad moenia ip̃a et ad portas accessit romã
e adempturum eis nisi omitterent capuam ostendit et non
omiserunt.Feras bestias. caeco impetu ac rabie concitatas. si
ad cubilia et catulos eorum ire pergas ad opem suis ferendam

Expanded text:
miserunt. alterum annum circumuallatos inclusosque nos famiserunt. alterum annum circumuallatos inclusosque nos fame macerant, et ipsi nobiscum ultima pericula et grauissimos labores perpessi, circa uallum ac fossas saepe trucidati ac prope ad extremum castris exuti. sed omitto haec—uetus atque usitata res est in oppugnanda hostium urbe labores ac pericula pattibus copiis peditum equitumque castra oppugnauit et ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione. profectus trans Uolturnum perussit Calenum agrum: nihil tanta sociorum clade auocati sunt. ad ipsam urbem Romam infesta signa ferri iussit: eam quoque tempestatem imminentem spreuerunt. transgressus Anienem tria milia passuum ab urbe castra posuit, postremo ad moenia ipsa et ad portas accessit; Romam se adempturum eis, nisi omitterent Capuam, ostendit: non omiserunt. feras bestias caeco impetu ac rabie concitatas, si ad cubilia et catulos earum ire pergas, ad opem suis ferendam
Abbreviated transcription (Latin):
tione loq̃ntur meminisse ne:quid facturi fuerint si roma¬
nos in potestate habuissent.ne quid ipis patiendum sit: qd
uos inquit eam deditionem fore censetis:qua quondam
ut aduersus samnites auxilium impetraremus nos nraq:¬
omnia romanis dedimus.Iam cmemoria excessit quo tẽpore¬
t in qua fortuna apopulo romano defecerimus: Iam quemaqͥ¬
modum in defectione praesidium quod poterat emitti crucia¬
tum et ad tumeliam necaremus quotiens in obsidentis ꝗͣ inimi¬
ci eruperimus.castra oppugnauerimus hanmibalem uocaue¬
rimus ad opprimendos eos.Hoc qđd recentissimum ad oppug¬
nandam romam.Hinc eum miserimus.Age contra quac illi
infeste in nos fecerint repetite ut ex eo quid speretis habeatis
Cum hostis alienigena in italia cẽt et hannibal hostis: et cuncta
bello arderent:omissis omnibus omisso ip̃o hanmibale ambo
consules et duos consulares exercitus ad capuam oppugnandã

Expanded text:
tione loquantur meminisse nec quid facturi fuerint si Romatione loquantur meminisse nec quid facturi fuerint si Romanos in potestate habuissent nec quid ipsis patiendum sit. 'quid? uos' inquit 'eam deditionem fore censetis qua quondam, ut aduersus Samnites auxilium impetraremus, nos nostraquomnia Romanis dedidimus? iam e memoria excessit, quo tempore et in qua fortuna a populo Romano defecerimus? iam, quemadmodum in defectione praesidium, quod poterat emitti, per cruciatum et ad contumeliam necarimus? quotiens in obsidentes, quam inimice eruperimus, castra oppugnarimus, Hannibalem uocauerimus ad opprimendos eos? hoc quod recentissimum est, ad oppugnandam Romam hinc eum miserimus? age contra, quae illi infeste in nos fecerint repetite, ut ex eo quid speretis habeatis. cum hostis alienigena in Italia esset et Hannibal hostis et cuncta bello arderent, omissis omnibus, omisso ipso Hannibale, ambo consules et duo consulares exercitus ad Capuam oppugnandam
Abbreviated transcription (Latin):
rare simulabat paulatim de inde conuictis ueris cum torme¬
ta posci et parari uideret.fassus id ita ẽẽ lutereq prolate et
additum et̾iam inditio ꝙ celabatur et alios spetie transfugo¬
rum numidas uagari in castris romanis.hi supra quinqua¬
ginta comprehensi et cum transfugis nouis mulctati uirgis
manibusq precisis capuam rediguntur conspectum tam ẽ¬
triste supplitum fregit animos campanorum.Concursus
ad curiam populi factus coegit lesium senatum uocare. et pri¬
moribus qui iam dui publicis consilus aberant propalam mi¬
nabantur nisi uenirent in senatum:cirta domos eorum
ituros se inpublicum omnes ui extracturos eẽ. Is timor fre¬
quentem senatum magistratum prebuit.Ibi cum caeteri
delegatis mutendis adimperatores romanos agerent Uini¬
us uirius qui defectionis auctor ab romanis fuerat inte¬
rogatus sententiam.Negat eos qui de legatis et pace ac dedi¬

Expanded text:
ierem simulabat: paulatim dein conuictus ueris cum tormenierem simulabat: paulatim dein conuictus ueris cum tormenta posci et parari uideret, fassus id ita esse litteraeque prolatae. additum etiam indicio quod celabatur et alios specie transfugarum Numidas uagari in castris Romanis. ii supra septuaginta comprensi et cum transfugis nouis mulcati uirgis manibusque praecisis Capuam rediguntur. conspectum tam triste supplicium fregit animos Campanorum. concursus ad curiam populi factus coegit Loesium senatum uocare; et primoribus qui iam diu publicis consiliis aberant propalam minabantur nisi uenirent in senatum circa domos eorum ituros se et in publicum omnes ui extracturos esse. is timor frequentem senatum magistratui praebuit. ibi cum ceteri de legatis mittendis ad imperatores Romanos agerent, Uibius Uirrius , qui defectionis auctor ab Romanis fuerat, interrogatus sententiam, negat eos qui de legatis et de pace ac dedi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ amicum poenum ẽẽ. Si redeat capuam bellumq eo oe uertat
et se et campanos paratos eruptioni fore.Non cum reginis au
tarentinis bellum gesturos transisse alpes ubi romanae legiões
sint.Ibi et carthagmensium exercitus debere ẽẽ. Sic ad can¬
nas sic ad transimenum rem bene gestam coeundo conferun¬
doq cum hoste castra. fortunam temptando.In hanc senter¬
riam literae conscripta:numidis proposita mercede iam ꝓ¬
fessis operam dantur In spetie transfugarum cum ad flaccu
in castra uenissent ut inde tempore capto abirent.famesq
quae tam du capuae erat nulli non probabilem.causam tra¬
sitionis faceret: mulier repente campana in castra uenit: scor¬
tum transfugaram unius indicat imperatori romano numi¬
dam fraude composita transisse litterasq: ad hannibalem fer¬
re. id unum ex his qui sibi rem aperuisset arguere se se par.¬
tam eẽ. Productus primo satis constanter se mulierem igno¬

Expanded text:
quam amicum Poenum esse. si redeat Capuam bellumque omne eo uertat, quam amicum Poenum esse. si redeat Capuam bellumque omne eo uertat, et se et Campanos paratos eruptioni fore. non cum Reginis neque Tarentinis bellum gesturos transisse Alpes: ubi Romanae legiones sint, ibi et Carthaginiensium exercitus debere esse. sic ad Cannas, sic ad Trasumennum rem bene gestam, coeundo conferundoque cum hoste castra, fortunam temptando. in hanc sententiam litterae conscriptae Numidis, proposita mercede eam professis operam, dantur. ii specie transfugarum cum ad Flaccum in castra uenissent ut inde tempore capto abirent, famesque quae tam diu Capuae erat nulli non probabilem causam transitionis faceret, mulier repente Campana in castra uenit, scortum transfugarum unius, indicatque imperatori Romano Numidas fraude composita transisse litterasque ad Hannibalem ferre: id unum ex iis qui sibi rem aperuisset arguere sese paratam esse. productus primo satis constanter ignorare se mul
Abbreviated transcription (Latin):
hostem transibat ita nihil salutare in medium consistebatur
N obilitas reip deseruerat. neq: in senatum cogi poterat.In magis¬
tratu autem erat: qui non sibi honorem adiecisset: sed ina¬
lignitate sua uim acuis magistratui: quem gerebat: depsisses
Iam ne in foro quidem aut publico loco principum quisꝗͣ ap¬
parebat domibus inclusi patriae occasum cum suo exitio
in dies expectabãt. Summa curȩ omnis in bostarem han¬
nonemq praefectos presidu punici uersa erat suo non socios
periculo solicitos. His conscriptis ad hannibalem litteris nõ
libere modo:sed etiam aspere quibus non capuam solam in
manu hostium:sed se quoq: et praesidium in omnes crucia¬
tus proditos incusabant abisse cum in brutios uelut auer¬
tentem se: ne capua in oculis cius caperet. At hercule rõanos
ne oppugnatione quidem urbis romanac abstrahi a capua¬
et obsidenda potuisse tanto constantiorem inimicum romanũ

Expanded text:
hostem transibat, ita nihil salutare in medium consulebatur. hostem transibat, ita nihil salutare in medium consulebatur. nobilitas rem publicam deseruerat, neque in senatum cogi poterant; in magistratu erat qui non sibi honorem adiecisset, sed indignitate sua uim ac ius magistratui quem gerebat dempsisset. iam ne in foro quidem aut publico loco principum quisquam apparebat; domibus inclusi patriae occasum cum suo exitio in dies expectabant. summa curae omnis in Bostarem Hannonemque, praefectos praesidii Punici, uersa erat, suo non sociorum periculo sollicitos. ii conscriptis ad Hannibalem litteris non libere modo, sed etiam aspere, quibus non Capuam solam traditam in manum hostibus, sed se quoque et praesidium in omnes cruciatus proditos incusabant: abisse eum in Bruttios uelut auertentem sese ne Capua in oculis eius caperetur. at hercule Romanos ne oppugnatione quidem urbis Romanae abstrahi a Capua obsidenda potuisse; tanto constantiorem inimicum Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit ue eo itinere adurbem:an aburbe in campaniam re¬
dierit. Caeterum nam quantum pertinatie ad primendã¬
obsidione capuam romanis fuit tantum ad defendendam
hannibali. Namq et lucanos in brutium agrum ad fretu
ac regn se occursu contendit ut prope repentino aduentu
in cautos oppresserit.Capua et si nihilͦ segnius oppressa ꝑ
eos dies fuerat tum aduentum flacci sensit: Et ammiratio or¬
ta est. non simul regressum hannibalem.Inde per colloꝗa i¬
tellexerunt reuctos se desertosq et spem capuae retinendae
deploratum eẽ apud poenos. Accessit edictum pro consulis
ex senatus consulto propositum uulgatumq apud hostes ut
qui cuus campanus ante certum diem transisset:sine fraudi
eet. Nec ulla facta est transitio.metu magis eos ꝗͣ fide cõtinẽte:
quia maiora in defectione deliquerat: ꝗͣ quibus ignosci pos¬
s&. Caeterum quemadmodum nemo priuato consilio ad

Expanded text:
ueneritne eo itinere ad urbem an ab urbe in Campaniam reueneritne eo itinere ad urbem an ab urbe in Campaniam redierit. ceterum non quantum Romanis pertinaciae ad premendaobsidione Capuam fuit, tantum ad defendendam Hannibali. namque <per Samnium Apuliamque> et Lucanos in Bruttium agrum ad fretum ac Regium eo cursu contendit ut prope repentino aduentu incautos oppresserit. Capua etsi nihilo segnius obsessa per eos dies fuerat, tamen aduentum Flacci sensit, et admiratio orta est non simul regressum Hannibalem. inde per conloquia intellexerunt relictos se desertosque et spem Capuae retinendae deploratam apud Poenos esse. accessit edictum proconsulum ex senatus consulto propositum uolgatumque apud hostes ut qui ciuis Campanus ante certam diem transisset sine fraude esset. nec ulla facta est transitio, metu magis eos quam fide continente quia maiora in defectione deliquerant quam quibus ignosci posset. ceterum quemadmodum nemo priuato consilio ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut extemplo uocato praecone tabernas argentarias. quae o¬
circa forum romanum eent iusserit uenire. His motus
ad tutiam fluuium castra rettulit:sex milia passuum ab
urbe: inde ad lucum feronie pergit ire templum ea tempes¬
tate inclitum diuitiis.Capenates aliqui accole eius erant. pri¬
mitias frugum eo donaq alia pro copia portantes multo auroar¬
gentoq in exornatum habebant.His omnibus donis tum spol¬
tum templum eris cum acerin rudera milites religione induti
iacerent post profectionem hannibalis magni inuenti. Nuius
populatio templi haud dubia inter scriptores e. Gaelius roma
euntem ac freto deuertisse: hannibalem tradit interq eiꝰ¬
UI
abreate cupilusq & ab amiterno orditur ex campania in sam¬
um inde in pelignos peruenisse preterq oppidum sulmonem¬
instituit in martianos transisse in albensi agro in marsoso
potuerint confundi isse enim ea constat.Tantum id intra es

Expanded text:
ut extemplo uocato praecone tabernas argentarias quae ut extemplo uocato praecone tabernas argentarias quae circa forum Romanum essent iusserit uenire. his motus ad Tutiam fluuium castra rettulit sex milia passuum ab urbe. inde ad lucum Feroniae pergit ire, templum ea tempestate inclutum diuitiis. Capenates aliique qui accolae eius erant primitias frugum eo donaque alia pro copia portantes multo auro argentoque id exornatum habebant. iis omnibus donis tum spoliatum templum; aeris acerui cum rudera milites religione inducti iacerent post profectionem Hannibalis magni inuenti. —huius populatio templi haud dubia inter scriptores est. Coelius Romam euntem ab Ereto deuertisse eo Hannibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutiliisque et ab Amiterno orditur: ex Campania in Samnium, inde in Paelignos peruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in Marrucinos transisse; inde Albensi agro in Marsos, potuerint confundi — isse enim ea constat—: tantum id interest
Abbreviated transcription (Latin):
in eiuspugnae casum: in qua urbs romana uictori cet p̃miu
mber ingens grandine mixtusita utramq aciem turbaui
ut uix armis retentis in castra se se receperint: nullius rei i¬
minore ꝗ hostium metu. Et postero die eodem loco acies in¬
structas eadem tempestas diremit. ubi recepissent se in castra
mira serenitas cum tranquillitate oriebatur.In religionem
ea res apud penos uersa est.auditaq uox hannibal fertur po¬
tunde sibi urbis romȩ modo mentem non dari modo fortunam
minuere etiã ꝑ melius et alie parue magneq res.Magna illa
ꝙ cum ipe admoenia urbis romae armatus sederet: milites
subuexillis insupplementum hyspaniȩ profectos audiuit.Par¬
ua autem ꝙ eos dies eum forte agrum in quo ipẽ hrẽt cal tya
uenisse nihil ob id deminuto pretio cognitum ex quodam cap¬
tiuo ẽ. Id uero adeo supbum atq: indignum nisum eius soli:
ipẽ bello captum possider& hretq inuentum romae eptore'

Expanded text:
in eius pugnae casum in qua urbs Roma uictori praemium essin eius pugnae casum in qua urbs Roma uictori praemium esset, imber ingens grandine mixtus ita utramque aciem turbauit ut uix armis retentis in castra sese receperint, nullius rei minore quam hostium metu. et postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit; ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur. in religionem ea res apud Poenos uersa est, auditaque uox Hannibalis fertur potiundae sibi urbis Romae modo mentem non dari, modo fortunam. minuere etiam spem eius duae aliae, parua magnaque, res, magna illa quod cum ipse ad moenia urbis Romae armatus sederet milites sub uexillis in supplementum Hispaniae profectos audiit, parua autem quod per eos dies eum forte agrum in quo ipse castra haberet uenisse nihil ob id deminuto pretio cognitum ex quodam captiuo est. id uero adeo superbum atque indignum uisum eius soli quod ipse bello captum possideret haberetque inuentum Romae emptorem
Abbreviated transcription (Latin):
uidissent: captum aduentinum conclamauerunt. Ca res tantũ
tumultum ac fugam prebuit: ut nisi castra punica extra urbẽ
fuissent effusura se omnis multitudo pauida fuerit. Iunc in
domos atq intecta refugiebant uagosq in uis suos hostibus
lapidibus telis incensebant. Nec comprimi tumultus aperiri¬
q error poterat refertis itineribus agestium turba pecoruq¬
que repentinus pauor in urbem compulerat. Cques tre plium
secundum fuit: summotiq hostessunt. Et quia multis locis com¬
primendi erant:tumultus quia temere oriebantur.placuit
omnes qui dictatores. consules censores ue fuissent:cum in¬
perio ee donec recessisse amuris hostis. Et dici quod reli¬
quum fuit et nocte insequenti multi temere excitati tu¬
multus sunt compressiq Postero die transgressis anienem
hannibal in aciem omnes copias eduxit. Nec flaccus consule¬
q certamen detrectauere instructisq utrimq: exercitibus

Expanded text:
uidissent, captum Auentinum conclamauerunt. ea res tantum uidissent, captum Auentinum conclamauerunt. ea res tantum tumultum ac fugam praebuit ut nisi castra Punica extra urbem fuissent, effusura se omnis pauida multitudo fuerit: tunc in domos atque in tecta refugiebant, uagosque in uiis suos pro hostibus lapidibus telisque incessebant. nec comprimi tumultus aperirique error poterat refertis itineribus agrestium turba pecoruquae repentinus pauor in urbem compulerat. equestre proelium secundum fuit summotique hostes sunt. et quia multis locis comprimendi tumultus erant qui temere oriebantur, placuit omnes qui dictatores consules censoresue fuissent cum imperio esse, donec recessisset a muris hostis. et diei quod reliquum fuit et nocte insequenti multi temere excitati tumultus sunt compressique. postero die transgressus Anienem Hannibal in aciem omnes copias eduxit; nec Flaccus consulesque certamen detractauere. instructis utrimque exercitibus
Abbreviated transcription (Latin):
praetorem urbanum capitolio atq arci pre eẽ et senatum frequẽ¬
tem in foro contineri: siquid in tam subitis rebus consulto opus
cet. inter haec hannibal ad anienem fluuium tria milia passuum
castra admouet ibi statiuis positis ipẽ cum duobus milibus eqtũ
a porta collina usq ad herculis templum est progressus atq: uñ
proxime poterat moenia situmq urbis obequitans contem¬
plabatur: Id eum tam licenter atq: otiose facere flacco indig¬
num uisum est: Itaq inmisit equites submoueriq atq in cast̃
redigi hostium equitatum iussit Cum commissum prelium
eet consules transfugas numidarum:qui tum in auentino
admille et.cc. erant media urbe transire esquilia uisserũt
N ullos aptiores inter conualles tectaq hortorum et sepulcra et
uacuas undiq uias adpugnandum futuros rati.Quos cum ex
arte capitolioq cliuo publico in equis decurrentes quidam

Expanded text:
praetorem urbanum Capitolio atque arci praeesse, et senatum frequenpraetorem urbanum Capitolio atque arci praeesse, et senatum frequentem in foro contineri si quid in tam subitis rebus consulto opus esset. inter haec Hannibal ad Anienem fluuium tria milia passuum ab urbe castra admouit. ibi statiuis positis ipse cum duobus milibus equitum ad portam Collinam usque ad Herculis templum est progressus atque unde proxime poterat moenia situmque urbis obequitans contemplabatur. id eum tam licenter atque otiose facere Flacco indignum uisum est; itaque immisit equites summouerique atque in castra redigi hostium equitatum iussit. cum commissum proelium esset, consules transfugas Numidarum, qui tum in Auentino ad mille et ducenti erant, media urbe transire Esquilias iusserunt, nullos aptiores inter conualles tectaque hortorum et sepulcra et cauas undique uias ad pugnandum futuros rati. quos cum ex arce Capitolioque cliuo Publicio in equis decurrentes quidam