comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dm̃ faciunt. Neptunum aquas mundi p̾di¬
cant. & dictus abeis neptimꝰ. quasi nube tonans.
Uulcanum uolunt ignẽ. & dictus uulcanus.¬
uulcanus defemore iunonis fingit᷑ natus. qͦs
fulmina de imo aere nascant᷑. Claudꝰ aut̃ dr¬
uulcamis. quia ꝑ naturã nunqm rectus ẽ ig¬
nis: s qͣsi claudꝰ eiꝰ modi speciẽ iotumq ht̃.
Id̾o aut̾ in fabroꝵ fornace eundẽ uulcanũ
auctorẽ dicunt. qͥa sine igne nullũ metals
genꝰ fundi extendꝰspot̃. Pluton g̾ce. latie
diespit̾ uel dicispat̾. quẽ alii orcũ uocant.
quasi receptorẽ mortiũ. Vnde & orca nun¬
cuꝑatur uas quod recipit aquas. Ipse & g̾e
charon. Liberum a lib̾amento appellatũ
uolunt. qͦd qͣsi mares in coeundo ꝑ eiꝰ bene¬
Dicunt enim mulieres ei atcributas. & ui¬
nuni ꝓpt̾ excitandam libidinẽ. unde & fron
num bibitur letitiã p̃stat: cum ultͣ modũ
excitat lites: idẽ quasi cornua dat. Idẽ aut̾

Expanded text:
non deum faciunt. Neptunum aquas mundi predinon deum faciunt. Neptunum aquas mundi predicant: et dicitur Neptunus ab eis, quasi nube tonans. Vulcavum vocant ignem et dicitur ulcanus de femore Iunonis dicitur natus, eo quod fulmina de ymo aere nascuntur. Claudus autnaturam numquam rectus est ignis, sed quasi claudus eiusmodi speciem motumque habet. Ideo autem in fabrorum fornace eundem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater; quem alii Orcum voquasi receptorem mortuorum. Unde et orca nuncupatur vas quod recipit aquas. Ipse et Graece Charon. volunt, quod quasi mares in coeundo per ejus beneDicunt enim mulieres ei attributas, et vinum, propter excitandum libidinem. Unde et frons num bibitur, laetitiam praestat, cum ultra modum, excitat lites et quasi cornua dat. Idem autem
Abbreviated transcription (Latin):
dictus. & iupit̾ quasi iuuans pat̾. hoc ẽ oñũb
p̃stans. Hunc & pͥuato titulo iouẽ optumun
dixerunt. dum fuisset in cestus ui suis. impu¬
dicus inextraneis. Quem mͦ taurũ fingunt
ꝓpt̃ europe fͣãptuni. fu it enim innaui cruꝰ
insigne erat taurꝰ. mͦ danes ꝑ ymbrem aureũ
appetisse concubitum. ubi intelligit᷑ pudiciti¬
am mulieris ab auro fuisse corruptam. mͦ in
prum rapuerit. mͦ serpentẽ. quia reptauerte
& cignum quia cantauerit. Q idõ ñ figure
iste sunt: s plane de ueritate scelera. Unde
turꝑe erat tales dõs credi. qͣles homines e̾ẽ ñ debi¬
ant. Ianum dicunt qͣsi mundi uel cel uel m̃si¬
um ianuam. Duas iam facies faciunt. ꝓpt̾
orientẽ & occidentẽ. Cum uͦ faciunt eũ qͣdri¬
frontẽ. & ianum gemuiũ appellant. ad qͣtuor
inundi partes hoc referunt. uel ad qtuor elem̃ta
siue tempora. S dum hoc fingiuit. monstrũ

Expanded text:
dictus, et Iuppiter quasi iuvans pater, hoc est, omnibus dictus, et Iuppiter quasi iuvans pater, hoc est, omnibus praestans. Hunc dixerunt, dum fuisset incestus in suis, impudicus in extraneis: quem modo taurum fingunt, propter Europe raptum fuit: enim in navi cuius insigne erat taurus modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam; modo i stuprum rapuerit; modo serpentem, quia reptaverit; et cignum, quia cantaverit. Et ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi, quales homines non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, vel celi, vel mensium ianuam duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quatuor mundi partes hoc referunt, vel ad quatuor elementa sive tempora: sed dum hoc fingunt, monstrum
Abbreviated transcription (Latin):
confitent᷑. Omuino enim fingend locꝰ uacat:
ubi ueritas cessat. Saturuꝰ origo deoꝵ & totiꝰ
posteritatis a paganis designat᷑. Hunc latini
a satu appellatũ ferunt. quasi ad ipsũ satio
oninium ꝑtineat rerum. uel a tẽporis longi¬
tudine. qͦd saturet᷑ annis. Unde & erim greci
cronos nom̃ habere dñt id ẽ tempꝰ. qͦd filios suoᷤ
fertur deuorasse: hoc ẽ annos qͦs tempꝰ ꝓduxe¬
rit inse reuoluit. uel qͦd eo senuna unde orun¬
tur it̾m redeunt. Hunc celii pat̾s abscidisse
genitalia dicunt. quia nichil in celo deseiui¬
nib nascitur. Falcem tenet in quiunt ꝓpt̾
agriculturã significandani: uel ꝓpt̾ annos ꝙ
tempora qͦd in se redeant uel ꝓpt̾ sapientiã
qͦd intus accuta: sit. In aliquib aut̃ ciuitatib
saturno liberos suos apud gentiles inimola¬
bant. qͦd saturnum poete lib̾os suos deuoras¬
se solitum tradidiuit. Ioius fert᷑ aiuuando

Expanded text:
confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est annos, quos tempus produxerit, in se revolvit, vel quod eo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tenet, inquiunt, propter agriculturam significandam, vel propter annos et tempora, quod in se redeant, vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles inmolabant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretatur uir muscarum. Tebub enim
musca uocat᷑. Spurcissimum gͥ idolum ad̾o
uirum muscarũ uocatum. ꝓꝑt̾ sordes idolatrie.
siue ꝓuninundicia. Beliai. beemoth exhebrea
uoce ini latiuã liuguã animal sonat. ꝓpt̾ qͦd
de excelsis ad t̾rena cecidit. & ꝓmerito suo ut
anualbrutũ effectus sit. Ip̃se ẽ & leuiathan.
id ẽ serpens deaquis. quia in huiꝰ scħ mare uo¬
lubili u̾satur astutia. Leu iathan aut̃ int̾p̾tat᷑
additam̃tum eoꝵ. Quorum scilicet nisi homi¬
num quib in ꝑadiso seiel ꝑculpam p̾ua¬
ricationis intulit. & hanc usq ad et̾uom
mortẽ cotidie ꝑ suadendo adiecit uel extendit:
Quedam auit̃ nomina dõꝵ suoꝵ gentiles ꝑua
nas fabulas ad rationes phisicas conant᷑ tradu¬
cere. eaq incausis eleuitoꝵ composita ee int̾¬
p̾tantur. S hoc apoetis totum fictũ ẽ. ut do̾s
suos ornarent aliquib siguris: qͦs ꝑ ditos
ac infantia dedecoris plenos fuisse hẏstorie

Expanded text:
interpretatur vir muscarum: Zebud enim interpretatur vir muscarum: Zebud enim musca vocatur. Spurcissimum igitur idolum ideo virum muscarum vocatum propter sordes idolatriae, sive pro inmunditia. Belial  . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi mare volubili versatur astutia. Leviathan autem interpretatur additamentum eorum. Quorum scilicet, nisi hominum quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aeternam mortem quotidieo persuadendo adicit vel extendit? Quaedam autem nomina deorum suorum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis xp̃i. ut ueritatis eiꝰ eugłm soluat.
Nam & templũ hicrosolim is reꝑare & om̃s ue¬
teris legis cerinionias restaurare temptabit. S
de eccłia. & ab unitate fidĩ p̃cidiuit᷑: & ipsi anti¬
xp̃i sunt. Bel idolum babyloniũ ẽ: qͦd int̾p̃tat᷑
uetꝰ. fuit enim hic belus pat̾ nini. pͥmus rey
assirioꝵ. quẽ quidã saturnum appellant. qͦd
nom̃ & apud assirios & apud afrospt ea cultũ ẽ.
Unde & lingua punica bal d̾s dr. Apud assirios
aut̃ bel uocat᷑. quadam sacroꝵ suoꝵ ratione
& saturnꝰ & sol. Belfegor int̾p̾tatur simulacrũ
ignominiȩ. Idolum eiumi fuit moab cognom̃
to baal suꝑ montẽ fegor: quẽ latii pͥapum
uocant. dñ hortoꝵ. fuit aut̃ de lapsaco ciitate
ellesponti de qua pulsus ẽ: & ꝓpt̾ uirilis m̾bri
magnitudinẽ inuiero dõꝵ suoꝵ. eum g̾ci
transtulerunt. & in nomine eiꝰ sacrauerunt
hortum: unde & dr p̃esse hortis ꝓpt̾ eoꝵ fecuui¬
dicateni. Bekebul idolum fuit accaron: qͦd

Expanded text:
i, ut veritatis eius evangelium solvat. Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes veteris legis caerimonias restaurare temptabit. Sedde Ecclesia et ab unitate fidei praeciduntur, et ipsi Antichristi sunt. Bel idolum Babylonium est, quod interpretatur vetus. Fuit enim hic Belus pater Nini, primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant; quod nomen et apud Assyrios et apud Afros postea cultum est, unde et lingua Punica Bal deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel vocatur quadam sacrorum suorum ratione et Saturnus et Sol. Belphegor interpretatur simulacrum into Baal, super montem Phogor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum fuit enim de Lapsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem, in numero deorum suorum eum Greci transtulerunt et in nomine eius sacraverunt hortum, unde et dicitur preesse hortis, propter eorum fecunditatem. Beelzebub idolum fuit Accaron, quod
Abbreviated transcription (Latin):
transgressionẽ qui dẽ celestia corpora gerebant.
lapsi uͦ in aeriam qualitatẽ conu̾si sunt.
sec aeris illis puriora spacia. s ista caligi¬
nosa tenere ꝑmissi sunt: qui eis qͣsi carcer
ẽ. usq ad tempꝰ iudicii. Hi sunt p̾uaricato¬
res angłi. quoꝵ diabolus princeps ẽ. Dia bolꝰ
hebraice di deorsumi. fluens. quia quietꝰ in ce¬
li culmiue stare contempsit. s suꝑbie pond̾e
deorsum corruens cecidit. Grece uͦ diabolus
criminator uocat᷑. quod uel crimina inquę
ipse illicit ad diũ refert. uel quia electoꝵ in¬
nocentiã criminib fictis accusat. Unde &
ina poca lypsin uoce angłica dr. Proiectus ⁊¬
accusator fr̃m nr̃oꝵ. qui accusabat illos in
conspectu dĩ ur̃ĩ die ac uocte. Sathanas in lati¬
num sonat adu̾sarius. siue transg̾ssor. Ipse

Expanded text:
transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista calignosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum Diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in caeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens cecidit. Graece vero diabolus criminator vocatur, quod vel crimina, in qua ipse inlicit, ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accusat; unde et in Apocalypsi voce angelica dicitur accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte . Satanas in Latinum sonat adversarius sive transgressor. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
seruitus di: Quȩ quantũ aduerã religio¬
nem attinet. ñ nͥ uni & soli do debet᷑. Hauc
sicut impra suꝑbia siue hominũ siue demo¬
num sibi exhiberi. uł iubet uel cuꝑit: ita
pia humilitas uel hominum uel angłoꝵ
Idolum aut̃ ẽ simulachrum qͦd humana es¬
figie factum & consecratum est uixta uoca¬
buli int̾pretatione. Idos enimg̾ce. formam
sonat. & ab eo ꝑdimuitionẽ idolum de¬
ductum equȩ apud nos formulam facit.
Igit᷑ omĩs forma uel formula i dolũ se dici ex¬
poscit. Iude idolatria. omnis cura om̃e idolũ
famulatus & seruitus. Quidam uͦlatini ig
diuini nominis inuexit. Demonas ag̾cis
rerum scios. Presciunt enim fut᷑a multa.
unde & solent responsa aliqua dare. In est
enum illis cognitio rerum plusquam infir¬
mitati humanȩ partim subtiliori sensus
acumiue. partun exꝑientia longissime
uitȩ. partini ꝑdei uissum angłica reuelatio¬
ne. Hi corpoꝵ acrioꝵ natura uigent. Ante

Expanded text:
servitus dicitur, quae, quantum ad veram religioservitus dicitur, quae, quantum ad veram religionem attinet, non nisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut impia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel jubet vel cupit: ita pia humilitas vel hominum vel angelorIdolum autem est simulacrum, quod humana effigie factum et consecratum est, juxta vocabuli interpretationem. Eidos enim Graece sonat formam, et ab eo per diminutionem idolum deductum, aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idololatria omnis circa omne idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini, igdivini nominis invexit. Daemones a Graecis rerum scios: praesciunt enim futura multa, unde solent enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante
Abbreviated transcription (Latin):
& sͥ sacrificare a deceptis & ꝑditis ꝑ suasert.
Silacra aut̃ a similitudine nuncupata
eo qͦd manu artificis ex lapide alia ue mat̾ia.
eoꝵ uultꝰ imitant᷑. inquoꝵ honore fingunt᷑.
sasunt. U notandum qͦd latinus sermo
sit in hebreis. Apud eos enim idolum suie
ismahel pͥmus simulacrum luto fecerit:
Gentiles aut̃ pͥmum ꝓmecheum simulacͣ
hominũ de luto finxisse ꝑhibent. ab eoq
natam ẽẽ artem simulacra & statuas singen¬
di. Unde & poete ab eo pͥmiun homines fa¬
ctos eẽ confingunt sigura te: ꝓpt̾ effigios.
Apud g̾cos aut̃ cicrops sub quo pͥmum
in arce oliua n᷑ata ẽ. & atheniensium urbe
ex minerue appellatione sortita ẽ nom̃: hic pͥ¬
nus omnium iouẽ appellauit. simulacra
repꝑit. aras statuit. uictimas iminolauit.
nequaqm istius modi reb ing̾cia unqͣm
uisis. Idolatria. idoloꝵ seruitus siue cul¬
tura int̾pretat᷑. Nam latria g̾ce. latine

Expanded text:
et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur, in quorum honore finguntur. sa sunt. Et notandum quod Latinus sermo sit in Hebraeis. Apud eos enim idolum atqueIsmael primus simulacrum luto fecerit: gentiles autem primum Prometheum simulacra hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Jovem appellavit, simulacra reperit, aras statuit, victimas immolavit: nequaquam istius modi rebus in Graecia unquam visis. Idololatria, idolorum servitus sive cultura interpretatur. Nam latreia Graece, Latine
Abbreviated transcription (Latin):
athenas mninerua. apud samum tuno. apud
ꝑafos uenꝰ. apud leunos uulcanꝰ. apud uaxos
liber. a pud delos apollo. Inquoꝵ etiam laudib
accesserunt & poete. & compositis carminib
incelum eos sustulerunt. Nam quoꝵdam ad
inuentiones artium cultum repperisse dñꝵ.
ut hesculapio inedicina. uulcano fabrica.
Abactib aut̃ uocant᷑ ut mercuriꝰ qͦd mercib
p̃est. liber alibertate. fuerunt etiã quidam
uiri fortes aut urbium conditores. quib mor¬
tuis homines qui eos dilexer iuit simulachra
finxerunt. ut haberent aliqͦd ex umnaginum
contemplatione solatium. S paulacimn hc̃
errorem ꝑsuadentib demonib ita inpostemᷤᷤ
irrepsisse. ut qͦs illi ꝓsola nominis memoria
honorauerunt. successores łas existimarent
atq colerent. Simulacroꝵ usus exortusẽ.
cum exdesid̾io mortuoꝵ constituerentitr.
imagiues uel effigies. tanquã incelũ receptis
ꝓ quib se int̾ris demones colendos opposuert

Expanded text:
Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et conpositis carminibus in caelum eos sustulerunt. Nam quorundam et inventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sed paulatim hunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inrepsisse, ut quos illi pro sola nominis memoria honoraverunt, successores deos existimarent atque ccum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines vel effigies, tanquam in coelum receptis: pro quibus se in terris daemones colendi supposuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
agani expagis atheniensium dicti. ubi
exorti sunt. Ibi enum in locis agrestib
c&̃ pagis gentiles lucos idolaq statuerunt.
& atali micio uocabulum pagani sortitist
Gentues siuit. qui sine lege sunt: & ñdun
credidiuit. Dicti autẽ gentiles. quia ita st̃
ut fuerunt geniti. id ẽ sicut in carne des¬
cendunt. sub peccato scilicet. ⁊ dolis serui¬
entes. & uecdum regenati. Pro iide genti¬
gentules. Echnos enun g̾ce. gens dicitur:
Post fidem aut̃ ñ debere uocari gentes siue
gentiles eos qui exgentib creduuit. sic̃ pt
fidem iam ũ potest diqi uideus: testante pau¬
essetis. hoc ẽ ufideles. Apostate dĩr. qui
pt᷑ baptismum xp̃i susceptum ad idoloꝵ cui¬
turã & sacͥficioꝵ contaminationes reu̾tun
olini fuisse ꝓdunt᷑. & ꝑ unius cuiꝰq
uita uel meritis coli apud suos ptꝰ mortẽ
ceꝑunt. Ut apud egyptũ ysis. apud cretã
ious. apud mauros uiba. apud latinos faunꝰ.
apud romanos quirinꝰ. Eodem qͦq mͦ apud

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentigentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Pauessetis,' hoc est, infideles. Apostatae dicuntur, qui post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificiorum contaminationem revertuntolim fuisse produntur, et pro uniuscuiusque vita vel meritis coli apud suos post mortem coeperunt, ut apud Aegyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ auium friges pͥmi in uenerunt. Presti¬
gium uͦ. mercurius pͥmus dr inuenisse. Die¬
tum aut̃ p̃stigium qͦd ꝑstringat aciẽ oculoꝵ
Aruspicine artẽ primus etruscis tradidisse
dr quidam stages. Hic exͥoris auruspiciuã
dictauit. & postea ñ apparuit. Nam d̾r fabu¬
lose arante quodã rustico subito hunc exgle¬
bis exiluisse. & auruspicinã dictasse. qua die
& mortuus ẽ. Quos libros romani extusca

Expanded text:
autem avium Phryges primi invenerunt. Praestiautem avium Phryges primi invenerunt. Praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum autem praestigium, quod praestringat aciem oculorum. Aruspicinae artem primus Etruscis tradidisse dicitur quidam Tages. Hic ex †oris† aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, subito hunc ex glebis exiluisse et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Tusca
Abbreviated transcription (Latin):
euangłium fuit concessa: ut xp̃o edito
nemo ex inde natiuitatẽ alicuiꝰ decelo in¬
t̃pretaret᷑. Horoscopi dicti. qͦd horas natiui¬
catis homuum speculant᷑. dissimii & di¬
uerso fatu. Sortilogisunt: qui sub nomine
ficte religionis ꝑ quasdam qͣs scõꝵ sortes
uocant. diuinationis scientiã ꝓfitent᷑. aut
quarũcũq scͥpturaꝵ inspectione futura
ꝓmittunt. Salisatores uocati sunt: qͥadũ
eis m̃broꝵ quec̃q partes salier ut. aliqͥd
sibi exuide ꝓsꝑum seu triste significare p̾¬
dicunt. Adhȩc om̃a ꝑtinent & ligature exe¬
crabilium remedioꝵ. quȩ ars medicoꝵ cou¬
dempnat. siue inp̾cantationib. siue incara¬
cterib uel inquib cũq reb suspendendis
atq ligandis. In quib om̃ib ars demonũ
ẽ: exquadã pestifera societate hominũ &
angłoꝵ maloꝵ exorta. Unde cuncta uitan¬
da suit a xp̾iano. & omi penitꝰ execratione
repudianda atq dampnanda. Auguria

Expanded text:
Evangelium fuit concessa, ut, Christo edito, Evangelium fuit concessa, ut, Christo edito, nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretetur. Horoscopi dicti sunt, quod horas nativitatis hominum specularentur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religionvocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcumque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae execrabilium remediorum, quae ars medicorum condemnat, sive in praecantationibus, sive in characteribus, vel in quibuscumque rebus suspendendis atqest ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde et cuncta vitanda sunt Christiano, et omni penitus exsecratione repudianda atque damnanda. Auguria
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ. Item augurium. quasi auigeriũ:
qͦd aues gerant. Duo sunt aut̃ gena auspici¬
orum. unum ad oculos. alterum ad aures
ꝑtinens. Ad oculos scilicet uolatus: ad au¬
res uox auium. Phytonisse a phycio apol¬
line dicte. qͦd is actor fuerit diuinandi. Astro¬
logi dicti. qͦd inastris augurant᷑. Genechli¬
aqi appellati. ꝓpt̾ natalium considãtiones
dierum. Gencses enim hominum ꝑ duode¬
cim cęli signa describunt. syderum q cursu
nascentium mores. actus. euenta p̾dicare
conantui: id ẽ qͥs quasi signo fuerit natus.
aut quẽ effectum habeat uitȩ qͥ nascitur.
Hisunt qui uulgo inathematici uocantur.
cuiꝰ suꝑstitionis genꝰ constellationẽ latini uo¬
cant. id ẽ notationes syderum. quomͦ se ha¬
beat quisq cum nascit᷑. Priniũ aut̃ idem
stellarum int̾pretes magi nuncupabantur:
sic̃ de his legitur qui in euangħo natum xp̃m
annunciauerunt: postea hoc nomine soli

Expanded text:
linguas. Item augurium, quasi avigerium, linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythones a Pythio Apolline dicti, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris augurantur. Genethliaci appellati sunt, propter natalium considerationes dierum. Geneses enim hominum per duodecim coeli signa describunt, siderumque cursu, nascentium mores, actus et eventa praedicare conantur, id est, quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae qui nascitur. Hi sunt qui vulgo Mathematici vocantur. Cujus superstitionis genus, constellationes Latini vocant, id est, notationes siderum quomodo se habeant, cum quis nascitur. Pstellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur qui in Evangelio natum Christum annunciaverunt. Postea hoc nomine soli
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. aquã. aerem. & igneni. Hiuc geoman¬
tiam. ydromantiam. eromantiam. pyromau¬
tiam. dictam. Duuni dicti. quasi dõ pleni.
onunitate enim se plenos assimilant. & astu¬
tia quadam fraudulenta hominib futura
comectant. Duo sunt aut̃ gena diuiuationis:
ars. & furor. Incantatores dicti sunt: qͥ artẽ
u̾bis ꝑagunt. Arioli uocati. ꝓpt̾ qͦd circa aras
idoloꝵ nefarias p̃ces emittunt. & funesta sa¬
crificia offerunt: hisq celebritatib demo¬
num responsa accipiunt. Auruspices nuu¬
cupati. quasi horarum inspectores. Dies enĩ
& horas inagendis negotiis oꝑibq custodi¬
unt. & quid ꝑ siugula tempora obseruare
debeat houio: intendunt. Hietiam exta pe¬
cudum inspiciunt. & exeis futura p̃dicunt.
Augures sunt: qui uolatus auium & uoces
inteudunt. aliaq signa reriun: uel obser¬
iter facientes obseruant. Dicta autẽ sunt
auspicia. quasi auium auspicia. & auguria.
quasi auium garria: hoc ẽ auium uoces &

Expanded text:
terram, aquam, aerem, et ignem. Hinc geomanterram, aquam, aerem, et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nucupati, quasi horarum inspectores. Dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel obseriter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia. Et auguria, quasi avium garria, hoc est, avium voces et
Abbreviated transcription (Latin):
canus. Mens hausti nulla sanie polluta
ueneni incantata ꝑit. Demonib enimac¬
citisaudent uentuare utquisqͥs suos ꝑunat
malis artib iuimicos. Hi etiam sanguiue
ucuutui. & uictunis & sepe contingunt
corpora mortuoꝵ. Nichromantii sunt:
quoꝵ p̃cãtionib uident᷑ resuscitati mor¬
tui diuinare. & ad int̾rogata respondere.
Nichron enung̾ce mortuus. mantia diui¬
uatio nuncupatur. Ad quossuscitandos:
cadaueri sangus adicit᷑. Nam amare de¬
nones sanguinem dicunt. Idoq quotiens
nichroinantia fit: cruor aquȩ miscet᷑. ut ca¬
lore sangunus facilius ꝑuocent᷑. Ydroman¬
tii ab aqua dicti. Est einn ydromantia ui
aquȩ inspectioue unibras demionũ euocare.
& imagines uel ludificationes eoꝵ uidere:
ibiq abeis aliqua audire. ubi adhibito san¬
guine etiaui inferos ꝑhibentui. suscitare.
Qͦ genꝰ diuinationis aꝑsis fertur allatium.
uarro dicit diuinationis quatuor ẽẽ gen̾a.

Expanded text:
canus: canus: veneni incantata perit. Daemonibus enim adcitis audent ventilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et victimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantii sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitati mortui divinare, et ad interrogata respondere.Necros enim graece mortuus, manteia divinatio nuncupatur, ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicunt: ideoque quotiens necromantia fit, cruor aqua miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantii ab aqua dicit: est enim hydromantia, in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam ab inferis perhibentur sciscitari: quod genus divinationis a Persis fertur allatum. Varro dicit divinationis quatuor esse genera:
Abbreviated transcription (Latin):
ma uidebantur. Hiuc apparet si eẽ cotum
dibium. qͦd nobilis ille pͦeta scͥpsit de qͥdam
uelit. ast aliis duras iunuttere curas: sistere
aquam fluuiis. & u̾tere sydera retro. noc¬
turuosq ciet manes. inugire uideb̾ sub pe¬
dib t̾ram. & descendere montib oruos. Qd
plura: Si credere fas ẽ. dephytonissa. ut
ꝓphe saiuelis animã de uiferui aditis e¬
uocaret: & uiuoꝵ p̃sentaret conspectib: si
taĩ animam ꝓpħe fuisse credamus. & ñ ali¬
quam fantasinaticã illusionẽ sathane falla¬
cia factam. Prudentiꝰ quoq de mercurio
ne uirge. in lucẽ reuocasse animas ast alios
dampnasse nece. Wpost paululũ ad iecit.
Murmure nam magico tenues excire fi¬
guras. atq sepulerales scite in cantare fa¬
uillas. uita itidem spoliare alios ars noxia
nouit. Magi sunt qui uulgo malefici obfa
cmoꝵ magnitudinẽ nuncuꝑant᷑. Hi & ele¬
menta concutiunt. turbant iñtes homi¬
num. ac sine ulla uenem hausti iuiolentia
tantum carminis int̾munt. Unde & lu¬

Expanded text:
ebantur. Hinc apparet non esse in toto dubium, quod nobilis ille poeta scribit de quadamvelit, ast aliis duras inmittere curas; sistere aquam fluminis, et vertere sidera retro; nocturnosque ciet manes; mugire videbis sub pedibus terram, et descendere montibus ornos.' Quid plura, si credere fas est, de Pythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam inlusionem Satanae fallacia factam? Prudentius quoque de Mercurio ne virgae in lucem revocasse animas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qcinorum magnitudinem nuncupantur. Hi elementa conuertunt, turbans menses hominum, ac sine ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lu
Abbreviated transcription (Latin):
tradunt infantes corripere ac laniare solitaᷤᷤ.
a laniando specialit̾ dictas. Pilosi qui g̾ce pa¬
nitȩ latine incubi appellant᷑. siue ini uii: ab ip
bi dicuntur. ab incubendo hoc ẽ stuprando.
Sepe enĩ̃ꝓbi existunt etrã nuilierib. & eaꝵ ꝑagt᷑
concubitũ. qͦs demones galli disios uocant. quia
assidue hãc ꝑagunt inmundiciã. Quẽ aut̃ uulgo
ĩ cubonẽ uocãt. Hc̃ romani faunũ ficariũ dñt. ad ꝙͤ
meos fines & aprica rura lenis incedas.

Expanded text:
tradunt infantes corripere, ac laniare solitas, tradunt infantes corripere, ac laniare solitas, a laniando specialiter dictas. 103. Pilosi, qui Gnite, latine incubi appellantur sive invii ab ineundel incubones dicuntur ab incumbendo idest stuprando. Sepe enim improbi existunt etiam mulieribus et earum peragunt concubitum: quos daemones Galli Dusios vocant, quia adsidue hanc peragunt inmunditiam. Quem autem vulgo Incubonem vocant, hunc Romani Faunum ficarium dicunt. Ad qmeos fines et aprica rura lenis incedas.
Abbreviated transcription (Latin):
delicet uelut mysticum significante fabula
qͦd aer uinom deputet᷑. ubi uolunt eroas
habitare. Quo nomine appellant alicuius
meriti auimas defuuctoꝵ quasi aeroas idẽ
uiros aerios & celo dignos ꝓpt̾ sapientiam &
fortitudinẽ dicunt. Penates gentiles dicebant
om̃s deos. quos domi colebant. & penates dicti.
qͦd e̾e̾nt in penetralib idẽ secretis. Hidii qͦmͦ
uocabant᷑. uelquȩ nomina habuerint: ig
a quib & mane dictum existimant. qͦd pucant
habere qui inanꝰ idẽ rarus ẽ. Manes dictos
siue quia late manant ꝑ auras. siue quia
mites sunt. In manib: contrario nomine
hoc appellant᷑. Apuleius aut̾ ait eos cata
antifrasu dici manes. hoc ẽ mites ac mode¬
stos. cuni sint t̾ribiles & inimanes. ut parcas.
& eumenidas. Laruas ex hominib factos
demones auuit. qui meriti mab fiuerit. ꝗͦ¬
rui natura e̾e̾ dr t̾rere pariui los. ꝙ ingͣlilis
garrire tenebrosis. Lamias quas fabule

Expanded text:
velut mysticum signvelut mysticum signquod aer Junoni deputetur, ubi volunt Heroas habitare. Quo nomine appellant alicujus meriti animas defunctorum, quasi ἀηρῶας, id est, viros aerios, et coelo dignos propter sapientiam et fortitudinem. 99. Penates gentiles dicebant omnes deos quos domi colebant. Et penates dicti, quod essent in penetralibus, id est, in secretis. Hi dii qui vocabantur, vel quae nomina habuerint, igna quibus et mane dictum existimant, quos putant ab aere, qui manus, id est rarus est, Manes dictos, sive quia late manant per auras; sive quia mites sunt immanibus, contrario nomine hoc appellantur. Apuleius autem ait eos κατ' ἀντίφρασιν dici Manes hoc est, mites, ac modestos, cum sint terribiles, et immanes, ut Parcas et Eumenides. 101. Larvas ex hominibus factos daemones aiunt, qui meriti mali fuerint. Quarum natura esse dicitur terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. 102. Lamias, quas fabulae
Abbreviated transcription (Latin):
effectus. qui iuanimis hominũ multas ꝑ¬
turbationes gignunt. ꝙ int̾dum cogunt̾
ita delinquere ut uec fame nec ꝑ icul sui
respecꝰtum hab̾e ꝑmictant. Ira quȩ uindi¬
ctam cupit. cupiditas quȩ desid̾at opes: li¬
bido quȩ appetit uoluptates. Quȩ id̾o fume
appellantur. qͦd stimulis suis m̃tem ferzant.
& quietã eẽ ñ siuant. Nymphas deas aquaꝵ
putant dict᷑as a nubib. Nam ex nubib
aquȩ. unde diriuatum ẽ nẏmphas deas aquaꝵ
quasi numina nympharum. Ipsas aut̃ di¬
cunt & musas. quas & nẏmphas. Nec iume¬
rito. Nam aque motꝰ inusicen efficit. Nym¬
pharum apud gentiles uaria sunt uoca¬
bula. Nẏmphas quippe montiũ orcades di¬
ciit. siluarum driades. fontium amadriades.
campoꝵ maiades. maris naiades. Eroas dñt
auinone traxisse nomen. Grece eium iuno
era appellatur. & id̾o nescio quis filius eiꝰ scdm
grecoꝵ fabulam eros fuit appellatus. hoc ui¬

Expanded text:
affectus, quae in animis hominum multas paffectus, quae in animis hominum multas perturbationes gignunt, et interdum cogunt ita delinquere, ut nec famae nec periculi sui respectum habere permittant. Ira, quae vindictam cupit; cupiditas, quae desiderat opes: libido, quae appetit voluptates. Quae ideo Furiae appellantur, quod stimulis suis mentem feriant et quietam esse non sinant. Nymphas deas aquarum putant, dictas a nubibus. Nam ex nubibus aquae, unde derivatum est. Nymphas deas aquarum, quasi numina lympharum. Ipsas autem dicunt et Musas quas et nymphas, nec inmerito. Nam aquae motus musicen efficit. Nympharum apud gentiles varia sunt vocabula. Nymphas quippe montium Oreades dicunt, silvarum Dryades, fontium Hamadryades, camporum Naides, maris Nereides. Heroas dicunt a Iunone traxisse nomen. Graece enim Iuno Ἥρα appellatur. Et ideo nescio quis filius eius secundum Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
colo. & fuso. digitisq fila ex lana torquentib:
ꝓpt̾ tria tempora. Preteritũ qͦd infuso iã netũ
atq in uolutum ẽ: p̃sens qͦd int̾ digitos nen¬
tis traicit᷑ futurum. in laua quȩ colo impli¬
cata ẽ: & qͦd adhuc ꝑdigitos nentis ad fusũ
tanqͣm p̃sens ad p̾teritum traiciendum ẽ.
parcant. quas tres c̾e uoluerunt. Unam quȩ
uitam hominis ordiatur. altãm quȩ con¬
texat. t̾ciani quȩ rumꝑat. Incipimꝰ enim
cum nascimui: sumis cum uiuimus. de¬
sumus cum int̾imus. Fortunã a forturts
Noĩ habere dicunt. quasi dean quandam
res humanas uariis casib & fortuitis
illudentem. Unde & cecam appellant. eo
qͦd passim in quosubet incurrens. sine ullo
examine meritoꝵ q ad bonos & ad malos
ꝑuenit. Facum aut̃ a fortuna separant. &
fortunam qͣsi sit in his quȩ fortuitu ueni¬
unt. nulla palam causa: fatum uͦ appositũ
singulis & statutum aunt. Arunt & tres
furias feminas crinitasserpentib. ꝓpt̾ tres

Expanded text:
colo et in fuso digitisque fila ex lana torquentibus, propter tria tempora: preteritum, quod iam in fuso netum atque involutum est; presens, quod inter digitos nentis trahitur; futurum, in lana que colo implicata est, et quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam praesens ad praeteritum traiciendum est. parcant. Quas tres esse voluerunt: unam, quae vitam hominis ordiatur; alteram, quae contexat; tertiam, quae rumpat. Incipimus enim cum nascimur, sumus cum vivimus, desiimus cum interimus. Fortunam a fortuitis nomen habere dicunt, quasi deam quandam res humanas variis casibus et fortuitis inludentem; unde et caecam appellant, eo quod passim in quoslibet incurrens sine ullo examine meritorum, et ad bonos et ad malos venit. Fatum autem a fortuna separant: et fortuna quasi sit in his quae fortuitu veniunt, nulla palam causa; fatum vero adpositum singulis et statutum aiunt. Aiunt et tres Furias feminas crinitas serpentibus, propter tres
Abbreviated transcription (Latin):
artes. ut etiam moysi simillinuis signis resi¬
sterent. uertentes uirgas indracones: aquas
insanguinẽ. Fertͣ & quedam maga famofissi¬
una circce. quȩ socios ulixis mutauit in bes¬
tias. Legitur & de sacrificio qͦd archades deo
suo liceo inmolabant. ex quo quic̃q sumerẽt.
inbestiarum formas conu̾tebant᷑. Nam &¬
res iiubute magicis artib. in caseo dare so
lent quib uelinit seu possint uiatorib unde
rent. nec tam̃ in eis in entẽ fieri bestialem.
s rationalẽ humanamq seruari. Sicut
ueneno humauo anumo ꝑmanente a sinꝰ
illud ꝑ caseum indomo sua sumeret: & iace¬
ret iulecto suo quasi dormiens: tam̃ nullo
modo poterat excitari. Post aliquot aut̃ dieᷤ
eun uelut eiugilasse dicebat. & quasi som¬
nia narrasse quȩ passus ẽ: caballum se sci¬
licet factum. atq onera int̾ alia iumenta de¬

Expanded text:
artes ut etiam Moysi simillimis signis resiartes ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. Fertur et quaedam maga famosissima Circe, quae socios Ulixis mutavit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Arcades deo suo Lycaeo immolabant, ex quo quicumque sumerent in bestiarum formas convertebantur. res inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde rent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut ueneno humano animo permanente asinus illud per caseum in domo sua sumeret, et jaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter alia iumenta b
Abbreviated transcription (Latin):
achaz. uel sicut alii computant qui ei suc¬
cessit ez echias. quẽ quidẽ constat optimũ
& pusimum regem romuli regnasse¬
temporib.
agorum pͥmus ⁊ oroastres rex. bact ⁊¬
anorum fuit. quẽ nintis rex assyrioꝵ
p̃lio int̾fecit: de quo aristotiles scͥbit quod
uicies centum milia u̾suum abipso condita.
indiciis uoluminum eiꝰ declarent᷑. Hanc ar¬
tem multa pꝰt scła democritus apͣpeuauit.
quando & hypocratis medicine. disciplina
effioruit. Apud assyrios aut̾ magice artes
copiose sunt. testante lucano. Quis nosce̾
sibra fata queat: quisꝑdat aues: quis
fulgura celi seruet. & assyria serutetur
syd̾a cura: Itaq hȩc uanitas magicarũ
arcium ex tradicione angłoꝵ maloꝵ. in
toto t̾rarum orbe plurimis scłis ualuit.
ꝑquandam scientiã futuroꝵ & infernoꝵ.¬
& inuocationes eoꝵ inuenta st̃ auruspi¬
cia. augurationes. & ipsa que dicunt᷑ ora¬
cula. & nichromantia. Nec inrũ demagoꝵ
p̃stigiis. quoꝵ intantum ꝓdiere ialeficͥoꝵ

Expanded text:
 erat Achaz uel, sicut alii conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasstemporibus. agorum primus Zoroastes rex Bactrianorum fuit, quem Ninus rex Assyriorum prelio interfecit, de quo Aristoteles scribit, quod vicies centum millia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post secula Democritus ampliavit, quando et Hipprocrates medicine disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano 6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum
Abbreviated transcription (Latin):
cum pͥmum homines exuta feritate
rationẽ uite habere cepissent. seq ac dõs
suos nosse: cultum modicum ac sermonẽ
necessarium. comiñti sibi utriꝰq magnificen¬
tiam ad religionẽ dõꝵ suoꝵ excogita uerc.
Igit᷑ ut templa illis domib pulcͥora & simu¬
lacra corporib ampliora faciebant. ita elo¬
quio etiam quasi augustiore honorandos
putauerunt. laudesq eoꝵ & u̾bis illustri¬
orib & iocundiorib numeris extuler̾t.
Idgenꝰ quia forma quadam efficit᷑. quȩ pꝑ
poete. Uates aui mentis appellatos uarro
auctor ẽ: uel auiendis carminib idest
flectendis. hoc ẽ modulandis. & ꝓ inde poete
latine uates. Olimi scͥpta eoꝵ. uaticinia dice¬
bantui: qͦd ui quadam & quasi uesania in
scribendo commnouerentur. uel qͦd modis
u̾ba conecterent. uiere antiqͥs ꝓui cire
ponentib. etiam ꝑfurorẽ diuini eodem
uarietate carminum. unde & lira dicta.
Tragedi dicti. qͦd inicio canentib p̃miuni erat

Expanded text:
cum primum homines exuta feritate cum primum homines exuta feritate rationem vite habere cesuos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi, utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. Igitur ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum et verbis inlustrioribus et iucundioribus numeris extulerunt. Id genus quia forma quadam efficitur, quae ποpoetae.' Vates a vi mentis appellatos Varro auctor est; vel a viendis carminibus, id est flectendis, hoc est modulandis: et proinde poetae Latine vates olim, scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur; vel quod modis verba conecterent, viere antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem εῖν, id est a varietate carminum. Unde et lyra dicta. Tragoedi dicti, quod initio canentibus praemium era
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃. platonici affirmant in corporalem.
stoici corporalẽ. epycurus athomis pyca¬
goras ex muneris. heraclitus ex igne. Un
de & uarro ignẽ in undi auinium dicit.
ꝑuide qͦd in mundo igins om̃a gubernet.
sicut animus in nobis qmͣ uanissime: qui cũ
ẽ inquit innobis ipsi sumus: cuin exit emori¬
mui: Ergo & ignis cum de mundo ꝑfulga
ꝓficiscitur: inuudus enorit᷑. Hi phyloso¬
phoꝵ errores etiam & apud eccł̃iam iuduxe¬
runt hereses. Inde eonas & forme nescio quȩ
inde & apud arrium triuitas nominis. &
apud ualentinum platonicꝰ furor. inde
martionis ds melior de tͣnquillitate. ab
stoicis enim uenerat. & ut anima interire
tio negetur de uana omiriũ phylosophoꝵ
scola sumitur: & ubi mat̾ia cũ d̾o equatur
zenonis disciplina ẽ: & ubi quid deigneo
d̾o legit᷑ heraclycus int̾uenit: eadẽ matĩa
apud hereticos & phylosophos uoluptat᷑.
idẽ retractatus implicat᷑.
oete inde sunt dicti sicut ait tͣnquillus.

Expanded text:
autem Platonici affirmant incorporalem, autem Platonici affirmant incorporalem, Stoici corporalem, Epicurus ex atomis, Pythagoras ex numeris, Heraclitus ex igne. 21. Unde et Varro ignem mundi animum dicit, proinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis. Quam vanissime: Qui cum est, inquit, in nobis, ipsi sumus; cum exit, emorimur. Ergo, et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. 22. Hi philosophorum errores etiam apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde αἰῶνες, et formae, nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. 365 23. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate, a Stoicis enim venerat; et ut anima interire tio negetur, de una omnium philosophorum schola sumitur; et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus intervenit. Eadem materia apud haereticos et philosophos volutatur, iidem retractaoete inde sunt dicti, sicut ait tranquillus,
Abbreviated transcription (Latin):
no enu exeo dictum ẽ qͦd iuuenes nudi
exercentui incampũ. ubi pudenda sola tan¬
tum oꝑuint. Hi & a generando se cohibent.
Theologi aut̃ idẽ sunt dicti qui & phisic.
Dicti aut̃ theologi. qm̃ inscͥtis suis de d̾o
dixerant. quoꝵ uaria constat opinio. qͥd
d̾s ẽẽt. dum quererent. Quidam enuu cor¬
poreo sensu hunc mundum uisibilẽ exqͣ¬
tuor elementis dm̃ ẽẽ dixerunt. ut dyonisi
stoicꝰ. Alii uͦ sp̃ualit̾ intellexerunt. m̃tẽ eẽ dm̃
ut cales milesius. Quidã animũ in ominib
commanentem & lucidum: ut pytagoras.
Quidam dm̃ sine tempore incominutabi
iem: ut plato. Quidam mentẽ solutã: ut
cicero. Quidam & sp̃m & mentẽ: ut uarro.
Inuentum enim solummn dñi ñ ut inuene¬
runt exposuerunt. quia euanuert᷑ in co¬
gitationib suis: dicentes enim se e̾ẽ sapien¬
tes stulti facti sunt. Platonici quidẽ dm̃ cu
ratorẽ & arbitrũ & udicem asserunt. epy¬
curei ociosum & inexercitatũ. De miido

Expanded text:
nasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi nasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercerentur in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lucidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine telem, ut Plato. Quidam mentem solutam, ut Cicero. Quidam et spiritum et mentem, ut Varro. Inventum enim solummodo deum, non ut invenerunt exposuerunt, quia evannerunt in cogitationibus suis; dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Plaratorem, et arbitrum, et judicem asserunt. Epicurei otiosum et inexercitatum. De mundo
Abbreviated transcription (Latin):
stumq e̾e̾ palam cũ urore concomb̾e. quia
conuigium uistum ẽ. puplice id p̾dicantes
agendum. ut canes inuicis riel inplateis.
Unde & acanib quoꝵ uitã mitabant᷑. etiã
uocabulum nom̃q traxerunt. Epicurei di¬
cti. ab epicuro quodam philosopho auiatore
uanitatis ñ sapientiȩ. quẽ ipsi etiã philoso¬
ꝑhi porcun nomniauert̾. quasi uoluptans
inceno carnali uoluptatẽ corporis suminũ
bonuni asserens. Qui etiã dixit nulla diui¬
na ꝓuidentia instructum e̾e̾ aut regi iundỹ
s originẽ rerum athomis idẽ in secabilib¬
ac solidis corporib assignauit. quoꝵ fortuitis
concursionib innu̾sa nascantur & nata suit.
Assertut aut̃ dm̃ nil agere. om̃a constare
corporib animã uichil aliud eẽ qmͣ corpꝰ.
unde & dixit. ñ ero ptꝰ qm mortuus fuero.
Gynnosophystȩ midi ꝑ opacas iudie soli¬
tudines ꝑhibentur phylosophari. adhi¬
bentes tantum genitalib tegmna. Om¬

Expanded text:
stumque esse palam cum uxore concumbere, quia stumque esse palam cum uxore concumbere, quia coniugium iustum est, publice id praedicantes agendum, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philosophi porcum nominaverunt, quasi voin ceno carnali, voluptatem corporis summum bonum asserunt: qui etiam dixit, nulla divina providentia instructum esse aut regi, mundum; sed originem rerum atomis, id est insecabilibac solidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adserunt autem Deum nihil agere; omnia constare corporibus: animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae nudi per opacas Indiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gym
Abbreviated transcription (Latin):
idem plato docebat. Hiounua incerta esse
definiunt. nec ẽẽ aliquid in reb qͦd ita sit ue¬
rum ut ñ sit ambiguum. Unde econtra
physici scire aliquid definuuit. a cademici
& occulta ẽẽ quȩ uoluit ds intelligentiam
hominis excedere. sic tam̃ pluruna ẽẽ quȩ
possint & sensus penetratione comp̃hendi.
Hauc sectam archesilaus cyreneicus phyloso¬
phusrepperit. cuiꝰ sectator fuit demoq̃ ⁊tus
qui dixit tanqͣm inputeo alto ita ut fundꝰ
nullus sit: ita in occulto iacere ueritatem.
Inde cõmentant᷑ achadenuiã id ẽ ex iucerto
ueritatem opinari. Peripatetici a deam¬
bulatione dicti. eo qͦd aristotiles auictor eoꝵ
deambulans dispitare solitiis e̾ẽt. Hi dicuit
qͦudam particulam anime e̾e̾ ȩt̾nam. de relqͥ
magna exparte mortalẽ. Cinici ab uumun¬
dicia impudentie nuncupati. Contͣ huma¬
nam enun uerecondiam in ꝓpatulo coire cỹ
coniugib eis mos erat. censentes licitũ hone¬

Expanded text:
idem Plato docebat. Hi omnia idem Plato docebat. Hi omnia definiunt nec esse aliquid in rebus quod ita sit uerum ut non sit ambiguum. Vnde etcontra fisici scire aliquid definiunt, Academici t occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere, sic tamen plurima esse quae possint et sensibus capi et ratione conprehendi. Hanc sectam Arcesilaus Cyrenaicus philosophus repperit; cuius sectator fuit Democritus, qui dixit tamquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere veritInde commentatur Academiam, id est ex incerto veritatem opinari. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles auctor eorum deambulans disputare solitus esset. Hi dicunt quandam particulam animae esse aeternam: de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab inmunditia inpudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum coniugibus eis mos erat, censentes licitum hone