comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nihil differt: Vn despernentes
hominum iudicia neclaudibus eoꝵ
ex tollamur: nec obtretationibus
contristemur. sed in grediamur
rectã uiã & tritas a scĩs prophetis
nas. quae situi abona & ambu¬
lateinea : quod siquando erra¬
uimus & qua si homines peruer¬
so itinere perreximus. dñi per
hiezechihel ex pectemus pro¬
missadicentis: dabo eis uiam
alteram &cor aliud: exactores
aut̃ per uesterunt ãq. turbaue¬
runt uiã dnĩ uthabentes clauẽ
scientiȩ necͥipsi intrent nec po¬
pulum intrare paterentur: sed
facer int cos per dereuiã uerita¬
tis. quaelo quitur in cuangelio:
ego sumuia & uita & ueritas :
Stat adiudi candum dñs & stat
adiudicandum populor dñsao
iudicium ueni& cum senibus po¬
puli sui &cũ principiburcius popu
lus qui ꝓpter simplicitatẽ imperi¬
tiamq deceptus ẽ : adhuc uocat᷑
populurdĩ & propterea iudica¬
tur ut salu&ur: Nesed & dñs
habituiudicantis utindanihelde.
gimus thronipositi sunt & libri

Expanded text:
nihil differt. Unde spernentes nihil differt. Unde spernentes hominum judicia, nec laudibus eorum extollamur, nec obtrectationibus contristemur: sed ingrediamur rectam viam, et tritas a sanctis prophetis nas, quae sit via bona: et ambulate in ea . Quod si quando erraverimus, et quasi homines perverso itinere perrexerimus, Domini per Ezechiel exspectemus promissa dicentis: Dabo eis viam alteram, et cor aliud . Exactores autem perverterunt atque turbaverunt viam Domini: ut habentes clavem scientiae, nec ipsi intrarent, nec populum intrare paterentur; sed facerent eos perdere viam veritatis, quae loquitur in Evangelio: Ego sum via, et vita, et veritas . Stat ad judicandum Dominus: et stat ad judicandos populos. Dominus ad judicium veniet cum senibus populi sui, lus, qui propter simplicitatem imperitiamque deceptus est, adhuc vocatur populus Dei: et propterea judicatur, ut salvetur. Nec sedet Dominus in habitu judicantis, ut in Daniele legimus: Throni positi sunt, et libri
Abbreviated transcription (Latin):
caueamus ergo & nor ne ex actoressimꝰ
in populo: Neiuxta impiũ porprriũ
matronȩ et mulieres sint noster
senatus quȩ dominantur in ecclesus
Et desacerdo talu ord fauor iudicat
feminarum: Popule meus qui
beatum tedicunt. ipsi decipiunt.
& uiam grossuũ tuorũ dissipant si¬
ue conturbant: Scribar &pharise¬
os ex actorer appellauerat ñ ma¬
gistror: & supra in lusorer qui ꝓpt̃
munera quae excecant oculor
etiam rapientum non solũ pecca¬
tores in populo non corripiebant:
sedꝓdiuitur atq conpendur effere¬
bant laudibur: Beatos uocant esse¬
& coldmnas domurdĩ &cetera quȩ
solent adblatorerdicere : Ille est
ergo doctor eclesiasticur qui lacri¬
mas non risum mou&. qui corri¬
pit peccatores : Quinullũ beatum.
nullum dicit . eẽ felicem: Nec
preuenit sententiã iudicis sui:
Dicente scriptura sc̃a. nebeatũ
dicar quem quã hominem ante
mostem: sedinalio loco legimur:
qui benedicit amico mane
grandiuoce maledicenti

Expanded text:
Caveamus ergo et nos, ne exactores simus Caveamus ergo et nos, ne exactores simus in populo; ne juxta impium Porphyrium matronae et mulieres sint noster senatus, quae dominantur in Ecclesiis, et de sacerdotali gradu favor judicat feminarum. Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant, sive conturbant. Scribamagistros; et supra illusores, qui propter munera, quae excaecant oculos etiam sapientium, non solum peccatores in populo non corripiebant, sed pro divitiis atque compendiis efferebant laudibus: beatos vocantes, et columnas domus Dei, et caetera quae solent adulatores dicere. Ille est ergo doctor Ecclesiasticus, qui lacrymas, non risum, movet, qui corripit peccatores, qui nullum beatum, nullum dicit esse felicem: nec praevenit sententiam judicis sui, dicente Scriptura sancta : Ne beatum dicas quemquam hominem ante mortem. Sed et in alio loco legimus ; 58 Qui benedicit amico mane grandi voce, a maledicente
Abbreviated transcription (Latin):
sem& ipsor & animã suã : & nunc fruc¬
tus operũ s uorũ comedant. quȩ enĩ
seminauerit homo haec & m&et
& unus quirq: onussuũ portabit :
Populũ meũ exactorer spolia uer̃.
& mulieres dominate sunt eis:
Promuli eribur quas solus int̃preta¬
tus ẽ & symmachur & hebreicedicit᷑.
nũsim aquila & lax transtuler̃¬
ATΙITΟVNΩO qui significant
ex actorer : Theo dotio danictac
id est feneratorer: Loquit᷑ aũt ser¬
mo ꝓpheticus contra scribas & pha¬
riseos. quiturpir lucrigratia utac¬
ciperłnt decimar & primitiar : difiliũ
negauer̃ : Et ñ eos uocat magistros
scribas adq: doctores. sed ex anctores:
qui quȩstũ putant eẽ pi&atẽ & de¬
uorant: Niuxta a postulũ domus
tantũ uiduarũ sed uniuersũ populũ:
Accus anrque luxdriam eorum
& turpem conuersationẽ. non
solum ex actorer appellat. ut ab in¬
uitir pecuniã uideantur exi gere
sed muliererqr propt̃ libidinẽ omnia
faciant & sint dediti uoluptatibus :

Expanded text:
unc fructus operum suorum comedant. Quae enim seminaverit homo, haec et metet , et unusquisque onus suum portabit. Populum meum exactores sui spoliaverunt: et mulieres dominatae sunt eis. Pro mulieribus, quas solus interpretatus est Symmachus, et Hebraice dicuntur NASIM  : Aquila et LXX transtuler qui significant exactores: Theodotio δανειστὰς, id est, foeneratores. Loquitur autem sermo propheticus contra Scribas et Pharisaeos, qui turpis lucri gratia, ut acciperent decimas et primitias, Dei Filium negaverunt. Et non eos vocat magistros, scribas atque doctores, sed exactores , qui quaestum putant esse pietatem: et devorant, non juxta Aptantum viduarum, sed universum populum; accusansque luxuriam eorum, et turpem conversationem, non solum exactores appellat, ut ab invitis pecuniam videantur exigere; sed mulieres: quia propter libidinem omnia faciant, et sint dediti voluptatibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ceapectoralicilicum : profascia
pectoraliquam inter prȩatus ẽ
simmachus . Lxx. tunicã mecorio¬
poupun. id est clauatam purpu¬
ram transtulerunt. quod aquila
cingulum exultationis expressit :
theo dotio ipsum uerbum hebraicũ
pħthicil. posuit. qđ genus ornamen¬
timulieris .ẽ fascia pectur teg&
& cum possid & locũ infeminis quẽ
rationale in pontificibus: dehac
farcia pectorali & hiere mias mis¬
tico sermone dicebat: si obliuisci
potest sponsa ornatus sui aut
uirgo fascee pectoralins uȩ & ego
obliuis cartui dicit dñs. Ṽirgo:
qualem exhibere nos capita por¬
tolus xp̃o quã diu non corrũ:¬
p&ur inegrpto nec frangunt᷑
mã millȩ eĩ quȩ pactoralis fascea
colligatȩ s̃ iungit sponso : &cũ co¬
tidicuis tutũ filios gener& nequa¬
quã uirgo cẽ. desistit: qđ si aliquan¬
dodiuari cauerit pedes omnitran¬
seunti & sccuta fuerit amatores
suos & iuxta oseȩ uaticiniũ sepse¬
rit dñs uias cĩ & interduserit semi¬

Expanded text:
cia pectorali ciliccia pectorali cilicpectorali, quam interpretatus est Symmachus, LXX tunicam μεσοπορφύραν, id est, clavatam purpura transtulerunt: quod Aquila cingulum exultationis expressit. Theodotio ipsum verbum Hebraicum PHTHIGIL   posuit, quod genus ornamenti muliebris est. Fascia pectus tegit, et eum possidet locum in feminis, quem Rationale in Pontificibus. De hac fascia pectorali, et Jeremias mystico sermone dicebat: Si oblivisci potest sponsa ornatus sui, aut virgo fasciae pectoralis suae, et ego obliviscar tui, dicit Dominus . Virgo, qualem exhibere nos cupit Apostolus Christo , quamdiu non corrumpitur in Aegypto, nec franguntur mamillae ejus, quae pectorali fascia colligatae sunt, jungitur sponso: et cum quotidie virtutum filios generet, nequaquam virgo esse desistit. Quod si aliquando divaricaverit pedes omni transuenti, et secuta fuerit amatores suos: et juxta Osee vaticinium, sepserit Dominus vias ejus, et intercluserit semi
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑: ꝑdider̃ specula quȩ obtule¬
runt in exodo manente s inforib:
tabernaculi mulieres adluterẽ
nes & uitas quibus operieb ant hu¬
meros & fluentẽ hucatq illuc ani¬
mũ constringebant & theristra quo
tutissimo in estibus tegobant᷑ umbra¬
culo: haecdicimus neomnino tropo¬
logiã huius locisi gereuideamur
c&erũ laboris ẽ maximiin singulis
inmorari. & latã explanationẽ quȩ¬
tona funiculus: f&erepeccata pe¬
nitens loquitur. putrierunt&
corruptȩ sunt cicatrices meȩa faci¬
e in sipientiemcȩ: tona accingilũ¬
bos a postolus praecepit dicens: sta¬
te accintilumbos urõs inueritate:
et depeccatore legimus finibus
peccatorum suorũ unus quirq
constringitur.: Igitur ꝓbonoo do¬
reuistutũ filiȩ sion habebunt pu¬
tredinẽ peccatorum. & ꝓangulo
ueritatis mendacii funiculir liga¬
buntur quos habuerunt suꝑ capita
quicum pannis & sordibus uitam
regirsiriȩ prȩcabantur. & profas¬

Expanded text:
batur. Perdiderunt specula, quae obtulebatur. Perdiderunt specula, quae obtulerunt in Exodo manentes in foribus tabernaculi mulieres ad luterem nes et vittas, quibus operiebant humeros, et fluentem huc atque illuc animum constringebant: et theristra, quo tutissimo in aestibus tegebantur umbraculo. Haec dicimus ne omnino tropologiam hujus loci fugere videamur. Caeterum laboris est maximi in singulis immorari, et latam explanationem quaezona, funiculus. Foetere peccata nitens loquitur: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae . Zona accingi lumbos, Apostolus praecepit, dicens: State accincti lumbos vestros in veritate . Et de peccatore legimus: Funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur . Igitur pro bono odore virtutum, filiae Sion habebunt putredinem peccatorum: et pro cingulo veritatis, mendacii funiculis ligabuntur, quos habuerunt super capita qui cum pannis et sordibus vitam a rege Syriae precabantur. Et pro fas
Abbreviated transcription (Latin):
amur : Secundum illud qđ in psal¬
mis scriptum ẽ: torrente uolupta¬
tistuȩ potabis eos: hȩc aut̃ omnia
ꝑdider̃ filiȩsion quia ambula uer̃
extento collo & oculorũ nutibus
suꝑbiã gestier̃ : putantes suȩ erse
potentiȩ qđ habebant & non dnĩ
gratiȩ : etacus & pͥecula & sin do¬
nes & uitas & theristra: habent
acus mulieres quibus ornatorum
crinium conpago r&in &ur nelaxi¬
us fluant: & insparsos dissipentur
capillos : habent & specula quibis
considerant uultum suũ &siquid
de eẽ uiderint addunt ornatui:
habent sindones : quȩ uocant᷑ a mic¬
toria & uitas quibus crines legant᷑
bent& theristra quȩ nor palliapor¬
sumus appellare: quo obuoluta ẽ.
rebecca & hodieq arabie& mesopota¬
miȩ operiuntͥ feminȩ quȩ hebrȩicedi¬
in gẽpĩ. hocẽ in estatȩ& cauma tecor¬
pore ꝓtegant feminarũ: filiȩ ergo
sion ꝓpt̃ suꝑbiã suã ꝑdideracus qui¬
busomniũ p̃ceptorũ regula stringe¬

Expanded text:
amur, secundum illud, quo in Psalamur, secundum illud, quo in Psalmis scriptum est: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Haec autem omnia perdiderunt filiae Sion, quia ambulaverunt extento collo, et oculorum nutibus superbiam gestierunt: putantes suae esse potentiae quod habebant, et non Domini gratiae. Et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra. Habent acus mulieres, quibus ornatorum crinium compago retinetur, ne laxius fluant, et in sparsos dissipentur capillos. Habent et specula, quibus considerant vultum suum, et si quid deesse viderint, addunt ornatui. Habent sindones, quae vocantur amictoria: et vittas, quibus crines ligantur, bent et theristra, quae nos pallia possumus appellare: quo obvoluta est et Rebecca. Et hodie quoque Arabiae et Mesopotamiae operiuntur feminae: quae Hebraice diin θέρει, hoc est, in aestate et caumate corpora protegant feminarum. Filiae ergo Sion propter superbiam suam perdiderunt acus, quibus omnium praeceptorum regula stringe
Abbreviated transcription (Latin):
ius capitis orna mento & in psal¬
molegimꝰ: sicut ungentũ in capite
qđ descendit inbarbã barbã aa¬
ron: quȩ om̃a lic& lax interprȩ¬
tes aquila & symmachus actheodo¬
cio diuersis modis int̃p̃tentur. nos
ut potuimus uł dehebrȩo. ł dcipso¬
rũ trans latione texiumus: Nec
uolumus diucius in singulis inmo¬
rari nefriuolasit expositio & pru¬
dentilectori fastidiũ faciat: & mu¬
tatoria & pallia & linteamina : ꝓlin
Nͣ teaminae Tex ꝑspicua laconica in¬
terp̃tatis. uolentes tenuissimas
significare ueste̾ quibur lacede¬
moniorũ qui fuer̃ ad bella prãptim¬
mi & austerioris uitȩ: corporatege¬
bant᷑ : Quã quã laconica nechebra¬
icũ habeat nec ullus alius int̾p̃ tum
mutatoria aut̃ & pallia quȩ signi fi¬
cantius. simmachus transtulit.
muli ebrium quibushumeri & pec¬
tora ꝓtegunt᷑: Mutatoria iuxta a¬
nago gen illa sunt dequibus dicitur
ibunt deuiftute inuistutẽ: & linte¬
amina ut lauti in dño delitus ꝑfru¬

Expanded text:
psalmo legimus: Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron . Quae omnia licet LXX Interpretes, Aquila, et Symmachus, ac Theodolio diversis modis interpretentur, nos ut potuimus vel de Hebraeo, vel de ipsorum translatione texuimus: nec volumus diutius in singulis immorari, 62 ne frivola sit expositio, et prudenti lectori fastidium faciat. Et mutatoria, et pallia, et linteamina. Pro linteamina, LXX perspicua laconica, interpretati sunt: volentes tenuissimas significare vestes, quibus Lacedaemoniorum, qui fuerunt ad bella promptissimi, et austerioris vitae, corpora tegebantur: quamquam Laconica, nec Hebraicum habeat, nec ullus alius interpretum. Mutatoria autem et pallia, quae significantius Symmachus transtulit muliebrium, quibus humeri et pectora proteguntur. Mutatoria juxta anagogen illa sunt, de quibus dicitur: Ibunt de virtute in virtutem : et linteamina, ut loti in Domino deliciis perfru
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ diligir gladiocad&. qđ sidea¬
nimȩ statiuntellegimus quȩ post
uistuter peccauerit.: pulcherrimũ
filiũ eius bona accipimus operaquȩ
hostili gladio conciderunt. & for¬
tes quosq perinse in proelio : quia
iustitia iusti Ñliberabit eũ in quacũ¬
q die ab errauerit. Sin aũ sequam᷑
historiã exhirsermonibus docebim᷑
ñ demulieribus ꝓph&ȩ eẽ sermonẽ
quarumuiri in proelio corruerunt:
sed deurbibur iudeȩ quas filiassion
appellauit & quarũ bellatores ceci¬
derunt incestamine: deniq decadẽ
sion sequens uersiculus loquitur:
Etmerebunt atq lugebunt postȩ eĩ.
&ipsa urbr desolata sed ebit int̾ra
Q uodusq hodie oculis cernimus:
Facilir secundum tropologi ã inter¬
pr&atio ẽ: quod quicũq locũ dede¬
rit diabolo: & non omni custo dia
seruauerit corsuũ: lugeant postȩ
eius & absentes ponso semꝑ inluctu
sit acde ex celsis corruens interrae
puluere sedeat: &ad p̃hendent

Expanded text:
gladio cadet. Quod si de animae statu intelligimus, quae post virtutes peccaverit, pulcherrimum filium ejus, bona accipiamus opera, quae hostili gladio conciderunt: et fortes quoque periisse in praelio, quia justitia justi non liberabit eum in quacumque die abehistoriam, ex his sermonibus docebimur, non de mulieribus prophetae esse sermonem, quarum viri in praelio corruerunt; sed de urbibus Judaeae, quas filias Sion appellavit, et quarum bellatores ceciderunt in certamine. Denique de eadem Sion sequens versiculus loquitur. Et maerebunt atque lugebunt portae ejus, et ipsa urbs desolata sedebit in terra. Quod usque hodie oculis cernimus. Facilis secundum tropologiam interpretatio est, quod quicumque locum dederit diabolo, et non omni custodia servaverit cor suum, lugeant portae ejus: et absente sponso, semper in luctu sit, ac de excelsis corruens, in terrae pulvere sedeat. Cap. IV Et
Abbreviated transcription (Latin):
re dum & scostator recipit castitatẽ.
et ganeo frugalitatẽ. et quondam
auarusdat elrmosinic̃ : Euentila
om̃siudeorũ sinagogas. et nullũ
poteris inuenire doctorẽ quis cãp̃cipiat
& contẽptis diuitis sectandã doccat pau¬
ꝑtatẽ. dcistius modi in cantatoribus con¬
tra serpentes & aspides id ẽ contrapec¬
catores qui dĩ iustitiã reliquer̃. dauid
loq batur in psalmo. alienati sunt pec¬
catores &uulua : errauer̃ ab utero lo¬
quuti sunt falsa. furoreorũ iuxta simi¬
litudinẽ serpentis. sicut aspides surdȩ
& obturantes aures suas quȩ ñ ex au¬
diunt uocẽ incantantiũ: & uengici
medicantes sapient̃: Omnis sermoa¬
postoli contra serpentes &as pides in¬
cantatio ẽ quẽ non exaudiunt pecca¬
tores & her&ici quia claudent aures
suas neaudiant ueritatẽ : et dabo pue¬
ros principes eorũ : siex ꝑsona ꝓph&ȩ¬

Expanded text:
re: dum et scortator recipit castitatem, re: dum et scortator recipit castitatem, et ganeo frugalitatem, et quondam avarus, dat eleemosynam. Eventila omnes Judaeorum syanagogas, et nullum poteris invenire doctorem, qui sancta praecipiat, et contemptis divitiis, sectandam doceat paupertatem. De itiusmodi incantatoribus contra serpentes et aspides, id est, contra peccatores, qui Dei justitiam reliquerunt, David loquebatur in Psalmo: Alienati sunt peccatores a vulva: erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Furor eorum juxta similitudinem serpentis: sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudit vocem incantantium, et venefici medicantis sapienter . Omnis sermo Apostoli contra serpentes et aspides incantatio est, quem non exaudiunt peccatores, et haeretici, quia claudunt aures suas, ne audiant veritatem. Et dabo pueros principes eorum. Si ex persona P
Abbreviated transcription (Latin):
lũ uidemus ienigmate. et pruden¬
tẽ eloquii mistici ꝓ quo bxx int̃p̃¬
tati sunt. prudentẽ auditorẽ theo¬
dotio prudentẽ incantorẽ aqui la
prudentẽ susurratorẽ. sr̃machus
prudentẽ eloquii mystici. quẽ & nos
in hoc loco secuti sumus: dicendũ primũ
iuxta lxx quod int̃c&eras gratias spi¬
ritales otiã prudens auditor in ecđa
necessarius sit. aluenim datur ꝓphetia
aliidiscretio spũum. unde& constitu¬
tierant in populo iudȩorũ sacerdo¬
tales gradus. quiꝓph&as pseudo ꝓ¬
ph&asq discernerent . hoc ẽ intelle¬
gͣnt. qui dedĩ spũ loquerent᷑. quid¬
econtrario. legamus hiere miã: pru¬
dens aut̃ eloqui mistici. siue susurator
et ut theo dotio uoluit incantator.
uid &urmihi uir eẽ eruditus. et exer¬
citatus tamin lege & ꝓph&ir quã in eu¬
angelio & apostolis. qui possit singu¬
las animi ꝑ turbationes sua sanare
doctrina & ad statũ mentis reduce¬

Expanded text:
lum videmus in aenigmate . Et prudenlum videmus in aenigmate . Et prudentem eloquii mystici. Pro quo 52 LXX interpretati sunt, prudentem auditorem; Theodotio, prudentem incantatorem; Aquila, prudentem susurratorem; Symmachus, prudentem eloquii mystici, quem et nos in hoc loco secuti sumus. Dicendum primum juxta LXX; quod inter caeteras gratias spiritales, etiam prudens auditor in Ecclesia necessarius sit. Alii enim datur prophetia: alii discretio spirituum . Unde, et constituti erant in populo Judaeorum sacerdotales gradus, qui prophetas, pseudoprophetasque discernerent: hoc est, intelligerent, qui de Dei spiritu loquerentur, qui de contrario. Legamus Jeremiam. Prudens autem eloquii mystici , sive susurrator, et ut Theodotio voluit, incantator, videtur mihi vir esse eruditus et exercitatus tam in Lege et Prophetis, quam in Evangelio et Apostolis, qui possit singulas animi perturbationes sua sanare doctrina, et ad statum mentis reduce
Abbreviated transcription (Latin):
mus qđ miseritrex salomon. et tu¬
lerit chyrã thrriũ filiũ mulieris ui¬
duȩ quierat d&ribunepthalĩ. et
habebat patrẽ trriũ astificẽ aeris.
ingressusq: ẽ ad regẽ et fecitomnia
opera regisalomoni. inquoty pus
ẽ aedificande ecclesiȩ. qđ non solũ
d& ribuiuda. sed denepthalĩ quo¬
q. in patretrrio generatus sit . qui
habuit matrẽ uiduã qui a priorẽ
uirũ ꝑdiderat. etmulto plures
sunt filu desestȩ magis quã eius
quȩ hab& uirũ. sed & in paralipo¬
menon libro legimus. uallẽ asti fi¬
cũ : saraias aut̃ genuit io ab. patrẽ
uallis astificũ ibi quippe astifices
erant. qui ꝓpterea habita redicun¬
tur inualle qđ non eos inflabat scien¬
tia. sed humilẽ atq mansu&um seque¬
bantur ihm̃ ut cũ a posto lodiceropote¬
rant. ego enĩ sum minimus aposto¬
lorũ qui non sũ dignus uocari a posto¬
lus &alibi. expaste cognoscimuset
ex parte ꝓph&amus. & nunc ꝑspecu¬

Expanded text:
mus, quod miserit rex Salomon, et tumus, quod miserit rex Salomon, et tulerit Hyram Tyrium, filium mulieris viduae, qui erat de tribu Nephthali, et habebat patrem Tyrium, artificem aeris. Ingressusque est ad regem, et fecit omnia opera regi Salomoni: in quo typus est aedificandae Ecclesiae, quae non solum de tribu Juda, sed de Nephthali quoque, et patre Tyrio generatus sit, qui habuit matrem viduam; quia priorem virum perdiderat . Et multo plures sunt filii desertae, magis quam ejus quae habet virum . Sed et in Paralipomenon libro legimus vallem artificum: Saraias autem genuit Joab patrem vallis artificum: ibi quippe artifices erant . Qui propterea habitare dicuntur in valle, quia non eos inflabat scientia, sed humilem atque mansuetum sequebantur Jesum, et cum Apostolo dicere poterant: Ego enim sum minimus Apostolorum, qui non sum dignus vocari Apostolus . Et alibi: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et nunc per specu
Abbreviated transcription (Latin):
& archi tectum : ꝓ quo a quila transtu¬
lit sapientissimũ astificũ . utosten¬
der& eosplures quondã habuisse
astifices qualis ille fuit beseleh elfiluis
uri. filuur. de tribuiuda quẽ imple¬
uit ds̃ spũ sapientiȩ & intellegentiȩ
ac disciplinȩ ut inomnio pere esr& fab
ꝑfectirsimus. Non solũ in auro aut¬
in argento sed & inere & c&eris quȩ
morses enumerat. quiȩdificauit tab̵¬
naculum dĩ. illis ergo ꝑdentibus a rchi¬
tectũ : omnis edificandi gratiatrans¬
luta ẽ ad ecclesiã unde paulus apłs
dicit. quasi sapiens architectus fun¬
da mentum posui. Et hieremias ar¬
chitectus erat quiñ solũ eradicabat
et subfodiebat & ꝑdebat sed edifica¬
bat: undeidẽ apostolus loquitur
di agricultura dĩ aedificatiosumus
dñs quoq nt̃ apellat᷑ structor ma¬
cheriarũ et in euangelio filiur fa¬
bri suggillatus. quiuniuersa conde¬
derit. In regũ quoq uoluminelegi¬

Expanded text:
 architectum. Pro quo Aquila transtu architectum. Pro quo Aquila transtulit sapientissimum artificum, ut ostenderet eos plures quondam habuisse artifices: qualis et ille fuit Beseleel filius Uri, filii Ur de tribu Juda, quem implevit Deus spiritu sapientiae, et intellac disciplinae, ut in omni opere esset faber perfectissimus, non solum in auro, et argento, sed et in aere, et caeteris quae Moses enumerat, qui aedificavit Tabernaculum Dei . Illis ergo perdentibus architectos, omnis aedificandi gratia translata est ad Ecclesiam. Unde Paulus apostolus dicit: Quasi sapiens architectus fundamentum posui . Et Jeremias architectus erat, qui non solum eradicabat, et suffodiebat, et perdebat, sed et aedificabat : Unde idem Apostolus loquitur: Dei agricultura, Dei aedificatio sumus . Dominus quoque noster appellatur structor maceriarum . Et in Evangelio filius fabri sugillatur, qui universa condiderit . In Regum quoque volumine legi
Abbreviated transcription (Latin):
siliariũ ꝓduobus id ẽ. hono rabiliui¬
ro & consiliario. Lxx unũ uirũ ad mi¬
rabilẽ consiliariũ transtuler̃. Inter
c&eras gratias. etiã hocdñs aufer&
aiudea ut nullũ habeant consilia¬
riũ sed faciant cuncta absq c̃silio
Et grecipoetȩ laudabilir illa & admi¬
randa sententia ẽ primũ essebea¬
tũ quiꝑsesapiat: secundũ quisa¬
pientẽ audiat: qui aut̃ utroq ca¬
reat : hunc in utilẽ essetã sibi quã
omnibus: unde& illud in nr̃is libris
legimus. amici sint tibi plurimi: Con¬
silia riuũt unus demillo. ẜtiterũ
cum consilio omnia age & dabitabi ꝓuidentiã
Ad mirabilẽ consiliariũ senatur quo que
consulta dicunt᷑ & princeps quondã
romani consules appellati sunt. uelad
consulendum ciuibus uł a regen docunc¬
taconsilio : Et nos habemus in ecclesia
senatũ nostrũ coctũ prbtrm. cũ ergo
int̃c&era &iã senes iudea ꝑ diderit
quomodo poterit habere consiliũ. qđ
proprie seniorum ẽ : et sapientem¬

Expanded text:
siliarium. Pro duobus, id est, honorabili vultu, et consiliario, LXX unum virum admirabilem consiliarium transtulerunt. Inter caeteras gratias etiam hoc Dominus auferet a Judaea, ut nullum habeant consiliarium: sed faciant cuncta absque consilio. Et Graeci poetae laudabilis illa et admiranda sententia est: « Primum esse beatum, qui per se sapiat; secundum, qui sapientem audiat. » Qui autem utroque careat, hunc inutilem esse, tam sibi, quam omnibus. Unde et illud in nostris libris legimus: Amici tibi sint plurimi, consiliarius autem unus de mille . Et iterum: Cum consilio omnia age : et dabit tibi prudentia admirabilem consiliarium. Senatus quoque consulta dicuntur, et principes quondam Romani, consules appellati sunt, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Et nos habemus in Ecclesia senatum nostrum, coetum presbyterorum. Cum ergo inter caetera etiam senes Judaea perdiderit, quomodo poterit habere consilium, quod proprie seniorum est? Et sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
naculi : Illa quoq: euangelii parabo¬
la inquadicunt᷑ duo debitores. unis
quidebebat quingentos denarios.
etalius quin quaginta: ad hancre¬
fertur intellegentiã. unde& apł
apud ephesios quibus misticaquȩ¬
q dissoluerat. uultꝑmanere usq
ad pente costen. donec ꝑfectȩ ad
dm̃ conuestant᷑ dicenr: ostiũ enĩ
mihi aꝑtum ẽ magnũ euidens.
sed aduersaruimulti : Imitatur aũ
et diabolus is rabeliticũ exercitũ
de quo ietro dederat genero suo
morsi consiliũ. ut constituerst su
ꝑpopulũ tribunos &centurioner
etqu in quage narios. undeimpus
rexmitut duos quinqua genarios
cũ sub ditir sibimilitibur ut exhibe¬
ant heliã. quidiuino igne consũp¬
tisunt. Testius aut̃ saluat᷑ exeis qui¬

Expanded text:
naculi. Illa quoque Evangelii parabonaculi. Illa quoque Evangelii parabola , in qua dicuntur duo debitores, unus qui debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta, ad hanc refertur intelligentiam. Unde et Apostolus apud Ephesios, quibus mystica quaeque dissolverat, vult permanere usque ad Pentecosten, donec perfecte ad Dominum convertantur, dicens: Ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, sed adversarii multi . Imitatur autem, et diabolus Israeliticum exercitum, de quo Jethro dederat genere suo Mosi consilium, ut constitueret super populum tribunos et centuriones et quinquagenarios . Unde impius rex mittit duos quinquagenarios cum subditis sibi militibus, ut exhiberent Eliam: qui divino igne consumpti sunt. Tertius autem salvat
Abbreviated transcription (Latin):
rant quinquaginta militũ. unde
& de canos dicimus qui decem prȩs̃
hominibus Nec mirũ siapud iudȩ¬
os omnis perierit dignitas bellato¬
rũ cũmilitandi subgladio . et arma
postandi ñ habeant potestatẽ.: quia¬
ꝑ uero quinqua genarius numerus
semꝑ refertur ad pęnitentiã. prin¬
cepsq pȩnitentiȩ & caput eorum
pandamus: ingenesi legimus lo¬
quente abrahã ad dñm . qđ a quin¬
quaginta primũ iusti sunuenian¬
tur inciuitate dixerit urbẽ eẽ sal¬
uandã : &uii ebdomadarũ in nu¬
meris idẽ pente coste celeb erri¬
ma fostiuitarẽ. Iubeleus quo que
idẽ remissionis annus. qui septe
tubȩ & ad om̃s reuestit᷑ anti qua
possessio hoccontin& sacram̃tum.
unde& d auid inquin quagesimonume¬
ro psalmũ scribit pęnitentiȩ : legimis
quoq in eodẽ numerorũ libro. qđ
caput tã dehominibus quã deium̃tis
accipiant sacerdotes. et quin quagen¬
simũ leuitȩ quicustodiunt forestaber¬

Expanded text:
rant quinquaginta militum. Unde rant quinquaginta militum. Unde et Decanos dicimus, qui decem praesunt hominibus. Nec mirum si apud Judaeos omnis perierit dignitas bellatorum, cum militandi sub gladio, et arma portandi non habeant potestatem. Quia vero quinquagenarius numerus semper refertur ad poenitentiam: princepsque poenitentiae, et caput eorum,pandamus. In Genesi legimus, loquente Abraham ad Dominum, quod a quinquaginta primum justis, si inveniantur in civitate, dixerit urbem esse salvandam. Et septem hebdomadarum in Numeris, id est, Pentecostes celeberrima festivitas est. Jubileus quoque, id est, remissionis annus, qui septentubae, et ad omnes revertitur antiqua possessio, hoc continet sacramentum. Unde et David in quinquagesimo numero Psalmum scribit poenitentiae. Legimus quoque in eodem Numerorum libro, quod caput, tam de hominibus, quam de jumentis accipiant sacerdotes, et quinquagesimum levitae, qui custodiunt fores taber
Abbreviated transcription (Latin):
& apostolus paulus. qualis prbtr
eligidebeat plenirsime scribit ad
timotheũ: unde in ꝓuerbus dicitur
gloria senum canities: Quȩ estista ca¬
nities haud dubiũ quinsa pientia
dequa scriptum ẽ canities hominũ:
prudentia ẽ : cumq nongentos et
coamplius annos ab adã usq ad
abrahã uixisse homines legimus.
nullus alius prius appellatus ẽ prbt.
Idẽ senex nisi abrahã qui multo
paucioribus annis uixisse conuinat᷑
Vndescribit &iohannes postpueros
& iuuener etiã ad senesdicens: scrib¬
si uob̵ patres quia cognouistireũ
qui a principio ẽ: etroboã filiussa¬
lomonis ideo ꝑdidit regnũ quia
noluit audire prbtros. principẽ
suꝑ quin quaginta CΥΝΕΚDΟΧΙΚΩC
aꝑtetotũ quomodo enĩ centuriones
uocant᷑ qui centũ p̃sunt militibus:
etchili archi. quimillequos nos tribunos
appellamus ab eo qđ prȩsint tribui:
sicinisrahelitico exercitu. quinqua¬
genarii uobantur. quiin capitee¬

Expanded text:
 apostolus Paulus, qualis presbyter eligi debeat, plenissime scribit ad Timotheum . Unde et in Proverbiis dicitur: Gloria senum canities . Quae est ista canities? haud dubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est . Cumque nongentos, et eo amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legamus , nullus alius prius appellatus est presbyter, id est, senex, nisi Abraham, 49 qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Unde scribit et Joannes post pueros et juvenes, etiam ad senes, dicens, Scripsi vobis, patres, quia cognovistis eum, qui a principio est . Et Roboam filius Salomonis ideo perdidit regnum, quia noluit audire presbyteros . Principem super quinquaginta. Συνεκδοχικῶς a parte totum. Quomodo enim Centuriones vocantur, qui centum praesunt militibus, et Chiliarchi, qui mille, quos nos Tribunos appellamus, ab eo quod praesint tribui: sic in Israelitico exercitu Quinquagenarii vocabantur, qui in capite e
Abbreviated transcription (Latin):
quu prius requieuit iustitia qđ argen¬
tum illius doctrina ui delic& scribtu¬
rurim dequa in psalmis legimus:
eloquiad ñi eloquia custa argentũ
igne examinatũ ꝓbatũ t̃rȩpurgu¬
tũ septuplum. Versum sit inscori¬
um qđ hebrȩice dicitur sicim rubi¬
go uidelic& mecallorim siue purgu¬
m̃ta & sordes quueigne excoquunt᷑:
ut quiu argentũ nominauerat ser¬
uut m&uforum: potest aũt & hoc
dici qđ iusti & sc̃i uiri qui prius in ur¬
beuersuti sunt postea in sordes uer¬
si sint peccutorim: Cuuponestui¬
mis centuinum uqua. proquo sr̃m¬
machus trunstulit: uinũ tuũ mix
dĩ. & sequi mandata hominũ: omnis¬
q doctor qui austeritatẽ scribturu¬
rum perquũ potest audientes cor¬
ripere uertit ad gratiũ &italoquit᷑
ut non corrigat sed delect& audien¬
tes uinũ scũrim scripturanim uio¬
lat atq corrumpit sensusuo: here¬
tici quoq euangelicũ ueritatẽ corrũ¬
punt praua intellegentia & sunt

Expanded text:
qua prius requievit justitia: quod argenqua prius requievit justitia: quod argentum illius, doctrina videlicet Scripturarum, de qua in Psalmis legimus: Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum , versum sit in scoriam, quod Hebraice dicitur SIGIM  : rubigo videlicet metallorum, sive purgamenta et sordes, quae igne excoquuntur, ut quia argentum nominaverat, servet metaphoram. Potest autem et hoc dici, quod justi et sancti viri qui prius in urbe versati sunt, postea in sordes versi sint peccatorum. Cauponesmiscent vinum aqua. Pro quo Symmachus transtulit, Vinum tuum mixtum Dei, et sequi mandata hominum. Omnisque doctor qui austeritatem Scripturarum per quam potest audientes corripere, vertit ad gratiam: et ita loquitur, ut non corrigat, sed delectet, audientes: vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit sensu suo. Haeretici quoque Evangelicam veritatem corrumpunt prava intelligentia, et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuuer̃ & superchoros qui in libro
dierum plenius discribuntur as aph.
etidithun. et emun & filucore.
constitutir̃ ut paulatĩ as acrificus
uic timurum ad lauder dñĩ trunsi¬
r& religio : Ciuitur ergo fideliũ
titia requieuit in ea: Nunc plenu ẽ
onẽ ct̃ hierusulẽ quomodo diuuri¬
cuuerit crurusua omni truns cun¬
ti sub nomine oolibae in hie tecihel¬
meũ in ca quod nunc alis uerbis dici¬
tur. iustitia requieuit inea: pro
iustitia in hebraico scriptũ .ẽ. seoec
Quod iustũ magis sonat quũ iusti¬
tuc̃ut intellegamus pͥus in eudñm
commemoritũ de quo ulibi dicitur
iustus aut quid fec̃ dñĩ intẽploscõsuo
dnr̃ in celo sedłseius quue om̃ia pos¬
sumus secundum anucoceñ refer¬
re ad animam sc̃i quondã uiri inqua
prius dĩ iustitia cõmorata ẽ sipos¬
teu peccauerit. & prohospitedõ ho¬
micidue demones in ea fuerint c̃mo¬
ruti: Argentũ tuũ uersũ ẽ in scori¬
am: Ad ciuitatẽ loquitursion. In

Expanded text:
t super choros qui in libro Dierum plenius describuntur Asaph et Idithun et Eman et filii Chore constituti sunt , ut paulatim a sacrificiis victimarum ad laudem Domini transiret religio . Civitas ergo fidelium, ustitia requievit in ea, nunc plena est onem autem Jerusalem, quomodo divaricaverit crura sua omni transeunti, sub nomine Oolibae Ezechielmeum in ea: quod nunc aliis verbis dicitur justitia requievit in ea. Pro justitia in Hebraeo scriptum est SEDEC  , quod justum magis sonat quam justitiam: ut intelligamus prius in ea Dominum commoratum, de quo alibi dicitur: Justus autem quid fecit? Dominus in templo sancto suo: Dominus in coelo sedes ejus . Quae omnia possumus secundum Anagogen referre ad animam sancti quondam viri, in qua prius Dei justitia commorata est, si postea peccaverit, et pro hospite Deo, homicidae daemones in ea fuerint commorati. Argentum tuum versum est in scoriam. Ad civitatem loquitur Sion, in
Abbreviated transcription (Latin):
ta a postolum paulum. om̃s
qui perierant in assyriis. &
in aegyptum. ad dnm ueni¬
ant. Nec dixit omnes filio¬
rum is raħ. sed om̃s qui perie¬
rant. ꝑ quod significat. genti¬
um multitudinem quod &
idolatriae & magicis. ac
philo sophiae artibus obliga¬
adorent eum in ecclesia
Tuba autẽ magna potest in¬
tellegi & sermo euangeli¬
cus. dequo in hoc eodem ꝓ¬
ph&a legimus. suꝑ montẽ
ex celsum ascendetu qui e¬
accessistis adsion montem
& ciuitatẽ dĩ uiuentis hieru¬
salem caelestem & multorũ
angelorum milia. eclesiam
primitiuorum quiscripti suã
in caelis: huc usq de consum¬
matione mundi dictũ ẽ. ab
eo loco inquo exponere coe¬
pimus. Eccedñs dissipabit
terram & nudabit eam quod
praesente uolumine contin&
Nunc adiuuante immo in spi-¬
rante nos xp̃o transeamus ad no¬
num quo alterius proph&iae
habebit ex ordium¬
ariis molestiis occupati

Expanded text:
ta Apostolum Paulum , omnes ta Apostolum Paulum , omnes qui perierant in Assyriis et in Aegypto ad Dominum veniant: Nec dixit omnes filios Israel, sed omnes qui perierant, per quod significat gentium multitudinem, quod et idololatriae, et magicis, ac philosophiae artibus obligaadorent eum in Ecclesia. Tuba autem magna potest intelligi sermo Evangelicus, de quo et in hoc eodem Propheta legimus: Super montem excelsum ascende, qui eaccessistis ad Sion montem & Civitatem Dei viventis Jerusalem caelestem, & multorum Angelorum millia; et Ecclesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis . Hucusque de consummatione mundi dictum est ab eo loco in quo exponere coepimus: Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam , quod praesenti volumine continetur. Nunc adjuvante, immo inspirante nobis Christo, transeamus ad nonum, quod alterius prophetiae habebit exordiumariis molestiis occupati
Abbreviated transcription (Latin):
congregate eas cumgentium
quunt᷑ iuda eis. uobis quidem
o portebat primũ adnuntia¬
re uerbum dĩ sed quia indig¬
nos uos iudicatir salute. ecce
conuertemur ad gentes. et
erit indie illa clang& urin
tuba magna & uenient qui
perditifuerant de terra as¬
siriorum. & qui lecti erant.
interram aegypti. & adora¬
bunt dnm inmontescõ hie
rusalem . lxx. & erit in die
illa canent tuba magna &
uenient qui perierant inre¬
gione assrriorum & quipe¬
rierant in aegrpto. & ado¬
rabunt dnm supermontem
scm̃ hierusalem: In hoc loco
iudaei cassa sibe uota promit¬
tunt quod in consũmatione
rit deassyris. & de terra ae¬
grpti. dispersus populus con¬
greg&ur & ueniat hierus alẽ
& aedificato tẽplo ador&
dñm dm̃ suum quod secun¬
dum litteram omnino stare
non potest. Neq: enĩ deasss¬
riis tantum et de aegypto
sed de toto orbe terrarũ qui
inxp̃o credituri sunt uoca¬
bunur. Ergo hoc significat
quod in nouissima tuba. Iux¬

Expanded text:
congregate eas cum gentiumcongregate eas cum gentiumquuntur ad Judaeos: Vobis quidem primum oportebat annuntiare verbum Dei; sed quia indignos vos judicastis salute, ecce convertimur ad gentes . Et erit in die illa: clangetur in tuba magna; et venient qui perditi fuerant de terra Assyriorum, et qui ejecti erant in terram Aegypti: et adorabunt Dominum in monte sancto in Jerusalem. LXX: Et erit in die illa, canent tuba magna; et venient qui perierant in regione Assyriorum, et qui perierant in Aegypto: et adorabunt Dominum super montem sanctum in Jerusalem. In hoc loco Judaei cassa sibi vota promittunt, quod in consummatione rit, de Assyriis et de terra Aegypti dispersus populus congregetur, et veniat in Jerusalem, et aedificato templo, adoret Dominum Deum suum. Quod secundum litteram omnino stare non potest. Neque enim de Assyriis tantum et de Aegypto, sed de toto orbe terrarum, qui in Christum credituri sunt, vocabuntur. Ergo hoc significat, quod in novissima tuba, jux
Abbreviated transcription (Latin):
tinae que confinio nonta uerba
scripturarum quam sensũ uer¬
borum exprimentes. quod aũt̃
nos diximus percuti&. proquo
id est. condude. aquila et theo¬
tatisunt quod siue uir gaper¬
cuti& siue aduirgam recense¬
bit numerum gregessui. In¬
tellegipotest. ut non in ma¬
lam sed inbonam partẽ acci¬
piat᷑. & uos con gregabimini
unus & unus filii is rahel lxx
uos autem congregate unum
& unum filios isrhł. o filu¬
inquit israhel. proquo int̃¬
pra&atus c̃. symmachus do¬
mus israhel. ꝑcussis aduersari¬
is ur̃is ariuo fluminis usque
ad torrentem a egrpti. idẽ
ab eufrate usque ad nilum
uos uel ipsi congregamini adꝰ
fidem dñi unus & unus. qui¬
a iudȩorum turba poncredi¬
dit. per quod significat pau¬
cos ex iuda eis. in saluato rem
dnm̃ credituros. uel certe õa¬
postoli & apostolici uiri iu¬
daeorum multitudine non
credente uos de toto orbe quos
potueritis. quasi oues morbi¬
das referte ad caulas dm̃ &

Expanded text:
tinaeque confinio, non tam verba tinaeque confinio, non tam verba Scripturaram, quam sensum verborum exprimentes. Quod autem nos diximus, percutiet, pro quo id est, concludetati sunt, quod sive virga percutiet, sive ad virgam recensebit numerum gregis sui, intelligi potest: ut non in malam, sed in bonam partem accipiatur. Et vos congregabimini unus et unus, filii Israel. LXX: Vos autem congregate unum et unum, filios Israel. O filii Israel, pro quo interpretatus est Symmachus, domus Israel: percussis adversariis vestris a rivo fluminis, usque ad torrentem Aegypti, id est, ab Euphrate usque ad Nilum, vos vel ipsi congregabimini ad fidem Domini unus et unus, quia Judaeorum turba non credidit, per quod significat, paucos ex Judaeis in Salvatorem Dominum credituros. Vel certe, o Apostoli et apostolici viri, Judaeorum multitudine non credente, vos de toto orbe, quos potueritis, quasi oves morbidas referte ad caulas Domini, et
Abbreviated transcription (Latin):
lus habens intellectum &ꝓp¬
ter stultitiam eius. Nullam
a creatore suo misericordiam
consecutus est. Idcirco percu¬
tiet siue condudet dñs ab al¬
ueo uelriuo fluminis usque.
ad torrentem ae gypti. Ut
inuni uersa ludȩa quae quon¬
dam repromissionis terra
fuit nullus repperiatur
sermo doctrinae nihilsci¬
entia scripturarum dequi¬
bus et apõr loquitur. ut
non adtenda mus iudaicis
fabulis & mandatis homi¬
num qui auertuntur. aue¬
ritate : & iterum. sunt enĩ
multi & non sub diti a cua¬
nilo qui. et seductores quos o¬
port& redar guere p̃cipue ex
circum cisione. Alueũ autẽ si¬
ueriuum fluminis iuxtahis to¬
riam euphraten possumus dice¬
re sicut & inseptua gesimo pri¬
alii ior danen putant. et hoc no¬
tandum quod in iudeae termi¬
nis fluuius appellet᷑ in aegrp¬
ti finib: torrens qui turbi das
a quas hab&. & non ꝑ petuas . ꝓ
torrentiae gypti . LXX Rninoco¬
ruuan trans tulerunt quod
est oppidum in aegrpti pales¬

Expanded text:
lus habens intellectum, et proplus habens intellectum, et propter stultitiam ejus, nullam a Creatore suo misericordiam consecutus est. Idcirco percutiet, sive concludet Dominus ab alveo vel rivo fluminis usque ad torrentem Aegypti, ut in universa Judaea, quae quondam repromissionis terra fuit, nullus reperiatur sermo doctrinae, nihil scientiae Scripturarum, de quibus et Apostolus loquitur: Ut non attendamus Judaicis fabulis et mandatis hominum, qui avertuntur a veritate ; et iterum: Sunt enim multi et non subditi ac vaniloqui, et seductores, quos oportet redarguere, praecipue ex circumcisione . Alveum autem, sive rivum fluminis juxta historiam Euphratem possumus dicere, sicut et in septuagesimo priAlii Jordanem putant. Et hoc notandum, quod in Judaeae terminis, fluvius appelletur; in Aegypti finibus, torrens, qui turbidas aquas habet, et non perpetuas. Pro torrente Aegypti, LXX Rhinocoruram transtulerunt, quod est oppidum in Aegypti Palaes
Abbreviated transcription (Latin):
& omnes declinauerunt
simul in utiles facti sunt non
est qui faciat bonum non est.
usque adunum. uocantur mu¬
lieres despectaculo ut quod ip¬
sae uiderunt apostolis nunti¬
ent. israhel autem de quodic¬
tum est. isrł non cognouit me
& populus meus me non intelle¬
xit. Clementissimum crea¬
torem &uctorem suum prouo¬
cauit in amaritu dinem. ut nũ¬
quam eius misereatur: haec
pie quidem dicuntur. sed quo¬
modo cumceteris congruant
et consummationis munditẽ¬
fluminis usque ad torrentẽ
ae gypti.LXx Et erit hidie
illa condudet dñr a fossa flu¬
minis usque adrhinum cur¬
rarum. Nisi iunxiss& indie
illa per quod doce mur ea
quae dicturus est super¬
iob copulanda poteramus
quasi proprium capituli
huius sensum exponere
Nunc autem ad superiora re¬
ferenda sunt omnia qm̃ ciui¬
tas munita desolataerit spe¬
ciosa quondam relinquent᷑
quasi desertum. et ibi uitulus
accubabit. & consum & pro¬
paginem uineae & omnia sic¬
cabuntur. qm̃ non est popu¬

Expanded text:
Et: Omnes declinaverunt, Et: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum , vocantur mulieres de spectaculo, ut quod ipsae viderunt Apostolis nuntient. Israel autem de quo dictum est : Israel non cognovit me, et populus meus non intellexit, clementissimum Creatorem et factorem suum provocavit in amaritudinem, ut nequaquam ejus misereatur. Haec pie quidem dicuntur; sed quomodo cum caeteris congruant, et consummationis mundi temfluminis usque ad torrentem Ailla, concludet Dominus a fossa fluminis usque ad Rhinocoruram. Nisi junxisset, in die illa, per quod docemur, ea quae dicturus est superioribus copulanda, poteramus quasi proprium capituli hujus sensum exponere; nunc autem ad superiora referenda sunt omnia. Quoniam civitas munita desolata erit, et speciosa quondam relinquetur quasi desertum, 368 et ibi vitulus accubabit, et consumet propagines vineae, et omnia siccabuntur, quoniam non est popu
Abbreviated transcription (Latin):
goconterent᷑ it enere in be¬
÷ cillitate. fame &squalore
÷confectae. et docebunt popu¬
lum miserabilem qui a non ẽ po¬
pulus sapiens. Nec intellexit cre¬
atorem suum quine glectus ab
eis atque contemptus. Non mise¬
rebitur facturae. et non parcet
creaturae suae. iuxta Lxx de
maria dicitur magdalenae. et
alia maria ceteris mulieribus
quae primum uiderunt dñm re¬
surgentẽ & tenuerunt pedes eiꝰ
et ab eo audire meruerunt. No¬
lite timere: Itae adnuntiate fra¬
tribus meis ut uadant ingalileã
ibi me uidebunt deistis mulie¬
ribus multo prius quã nascerent᷑
propheticus sermo prenuntiat:
et uocat eas ad ex pectaculum
dominicae passionis & resur¬
rectionis et euangelium praedi¬
cent. et luxta hebraicum doce¬
ant hierusalem si ue terram isrł
quodistesit dñs. & ds̃: populo
enim isrł non habete sapientiã
illo tempore quando passus. ẽ
dñs. & impletum est uatici¬
nium prophe tale. saluũ
me fac dñe qñm defecit scs.

Expanded text:
go conterentur itinere, imbego conterentur itinere, imbecillitate, fame et squalore confectae, et docebunt populum miserabilem, quia non est populus sapiens, nec intellexit Creatorem suum, qui neglectus ab eis atque contemptus non miserebitur facturae, et non parcet creaturae suae. Juxta LXX, de Maria dicitur Magdalene, et alia Maria, et caeteris mulieribus, quae primum viderunt Dominum resurgentem, et tenuerunt pedes ejus, et ab eo audire meruerunt: Nolite timere: Ite, nuntiate fratribus meis ut vadant in Galilaeam, et ibi me videbunt . De istis mulieribus multo priusquam nascerentur, propheticus sermo praenuntiat, et vocat eas a spectaculo Dominicae Passionis et Resurrectionis, ut Evangelium praedicent, et, juxta Hebraicum, doceant Jerusalem sive terram Israel, quod iste sit Dominus et Deus. Populo enim Israel non habente sapientiam illo tempore, quando passus est Dominus, et impletum est vaticinium prophetale: Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus .
Abbreviated transcription (Latin):
res uenientes ad expectaculum
uineae. Ñẽ. enim populus ha¬
bens intelle gentiã ꝓpterea non
miserebitur eorũ qui fecit eos.
et formauit eos non parcet:
quicquã uiride quia ex aruit.
iuxta hebraicũ sequentibus co¬
pulat᷑ iuxta Ixx priori sen¬
sui ydicamus ergo primum lux¬
ta hebraicum cũ siccitatis. et
messionis hierus alem et ut aꝑ¬
tius loquar uastitatis tempur
aduenerit tunc de coto orbe
sina gogarum turba cucurrit
ut plangant hierusalẽ & mala
illius consalent᷑. siue aꝑtede
muli erib: loquit᷑ qua enudatis
pectoribus sanguinanter feriunt
nium filiae hierusalẽ nolite me
flere sed plangite super uos & su
ꝑfilios ur̃os magnaq: infelicitas
populi amulierib: lamentationis
carmina discere. sicut rep̃hen¬
sio fuit populi isrł quando in lu¬
dicũ libro in manu mulieris deb¬
bore fecit salutẽ dnis et tẽpore
uicinae captiuitatis tacentib ui¬
ris olda mulier: ꝓphetauit: ꝓp¬
terea autem mulieres lon¬

Expanded text:
res venientes a spectaculo, res venientes a spectaculo, venite: non est enim populus habens intelligentiam; propterea non miserebitur eorum qui fecit eos; et qui formavit eos, non parcet. quidquam viride, quia exaruit, juxta Hebraicum sequentibus copulatur; juxta LXX, priori sensui. Dicamus ergo primum juxta Hebraicum. Cum siccitatis et messionis Jerusalem, et ut apertius loquar, vastitatis tempus advenerit, de toto orbe synagogarum turba concurret, ut plangant Jerusalem et mala illius consolentur. Sive aperte de mulieribus loquitur, quae nudatis pectoribus, sanguinantes feriunt nium: Filiae Jerusalem, nolite me flere, sed plangite super vos et super filios vestros . Magnaque infelicitas populi, a mulieribus lamentationis carmina discere; sicut reprehensio fuit populi Israel, quando in Judicum libro , in manu mulieris Debborae fecit salutem Dominus, et tempore vicinae captivitatis, tacentibus viris, Holda mulier prophetavit . Propterea autem mulieres lon
Abbreviated transcription (Latin):
& oleum come disti. et specio¬
sa facta es uehementernimis
et inqua habitabat ille de quo
scriptumẽ specio sus forma
praefilus hominum relin¬
quetur et dimittet᷑. quasi
desertum dicente dño ad
apostolos surgite ab eamur
hincibi pascet᷑ uitulus romar
exercitus dequo. et in alio
loco sub nomine a pridictum est:
uastauit eam aper desilua & sin¬
gularisferus de pastus ẽ eam
et ibi acubabit & consum& sũmi¬
tates eiꝰ sub meta fora uinie ae
& propaginum eius ut nihil in ea
uiridi nihil remaneat flagel¬
lorum sed omnia consumat ini¬
micus: iuxta lxx. quia non re¬
ceperunt pastorem bonum
propterea erunt quasi grex de¬
relictus et patebunt morsibus
bestiarum & nihil in eis uiride ꝑ¬
manebit quiomnia siccitas possi¬
debit. Insiccitate messes illius
conterentur. muli eres uenientes
& docentes eam: non ẽ. enim popu¬
lus sapiens ꝓpterea non miserebit᷑
eius qui fecit eum. et quiforma¬
uit eũ non parc& ei. Lxx. mulie¬

Expanded text:
et oleum comedisti, et specioet oleum comedisti, et speciosa facta es vehementer nimis , et in qua habitat ille de quo scriptum est: Speciosus forma prae filiis hominum , relinquetur et dimittetur quasi desertum, dicente Domino ad Apostolos: Surgite, abeamus hinc . Ibi pascetur vitulus, Romanus exercitus, de quo et in alio loco sub nomine apri dictum est: Vastabit eam aper de silva: et singularis ferus depastus est eam . Et ibi accubabit et consumet summitates ejus sub metaphora vineae et propaginum ejus, ut nihil in ea viride, nihil remaneat flagellorum, sed omnia consumat inimicus. Juxta LXX, quia non receperunt pastorem bonum: propterea erunt quasi grex derelictus, et patebunt morsibus bestiarum; et nihil in eis viride remanebit, quia siccitas omnia possidebit. In siccitate messis illius conterentur mulieres venientes et docentes eam. Non est enim populus sapiens: propterea non miserebitur ejus qui fecit eum: et qui formavit eum, non parcet ei. LXX: Mulie