comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
continebit unusq erit communis quasi magister et un pator
omnium deus. Ille legis huius inuentor disceptator. sator
cui qui non parebit. ip̃se se fugiet. ac naturam hominis a¬
spernatus. hoc ipso luet maximas poenas. etiam si alia sup¬
plicia quae maxima putantur effugerit. Quis sacramentũ
dei sciens tam significanter en arrare legem dei possit. ꝗͣ illã
homo longe a ueritatis notitia remotus expressit: Ego uero
eos ꝗ uera imprudentes loquuntur. sic habendos puto tanꝗͣ
diuinent spiritu aliquo instincti. Quod si ut legis sanctae
uim. rationẽq ꝑuidit. ita illud quoq scĩsset. aut explicas¬
set in quibus praeceptis lex ipsa consisteret. non pħi functꝰ
fuisset officio. sed propħae. Quod quia facere ille non pote¬
rat. nobis faciendum ẽ quibus ipsa lex tradita ẽ ab illo ⁊¬
put primum ẽ ipsum deum nosse. soli obtemꝑare. solum co¬

Expanded text:
continebit; unusque erit communis quasi magister, et imperator continebit; unusque erit communis quasi magister, et imperator omnium Deus, ille legis hujus inventor, disceptator, lator; cui qui non parebit, ipse se fugiet, ac naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet maximas poenas, etiamsi caetera supplicia quae putantur effugerit. » Quis sacramentum Dei sciens, tam significanter enarrare legem Dei posset, quam illam homo longe a veritatis notitia remotus expressit? Ego vero eos, qui vera imprudentes loquuntur, sic habendos puto, tanquam divinent spiritu aliquo instincti. Quod si, ut legis sanctae vim rationemque pervidit, ita illud quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis lex ipsa consisteret: non philosophi functus fuisset officio, sed prophetae. Quod quia facere ille non poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est ab illo put primum est, ipsum Deum nosse, soli obtemperare, solum co
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiae uirtutisq portum sine ullo errore ꝑducat. Susci¬
pienda igitur dei lex ẽ. quae nos ad hoc uer dirigat. illa
sancta illa caelestis. quam .M. tullius in libro de repu ter¬
tio pene diuina uoce depinꝯcit. cuius ego ne plura dicerẽ
uerba subieci. Est quidem uera lex recta ratio nature cõ¬
gruens. diffusa in omnes constans. sempiterna quae uocet
ad officium iubendo uetando a fraude deterreat. quae
tñ neq probos frustra uibet aut uetat. nec im probos uben-¬
do aut uetando mouet. huic legi nec propagari fas ẽ nec
derogari ex hac aliquid licet. neq tota abrogar põt. Nec
uero aut ꝑ senatum aut ꝑ ppłm solui hac lege possumus ne¬
q ẽ quaerendus explanator aut interpres eius nec ent alia
lex romae alia athenis alia nunc alia posthec sed et om̃s
gentes et omni tpr̃e una lex et sempiterna. et unmutabils

Expanded text:
sapientiae, virtutisque portum sine ullo errore perducat. Suscisapientiae, virtutisque portum sine ullo errore perducat. Suscipienda igitur Dei lex est, quae nos ad hoc iter dirigat: illa sancta, illa coelestis, quam Marcus Tullius in libro de Republica tertio pene divina voce depinxit; cujus ego, ne plura dicerem, verba subjeci: « Est quidem vera lex, recta ratio, naturae congruens, diffusa in omnes, constans, sempiterna; quae vocet ad officium, jubendo; vetando, a fraude deterreat: quae tamen neque probos frustra jubet, aut vetat; nec improbos jubendo, aut vetando movet. Huic legi nec obrogari fas est, neque derogari ex hac aliquid licet, neque tota abrogari potest. Nec vero aut per Senatum, aut per populum solvi hac lege possumus. Neque est quaerendus explanator, aut interpres ejus alius. Nec erit alia lex Romae, alia Athenis, alia nunc, alia posthac: sed et omnes gentes, et omni tempore una lex, et sempiterna, et immutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
apparere non põt quaerunt. Errant ergo uelut in marima¬
gno. nec quo ferantur intelligunt. quia nec uiam cernunt
nec ducem sequuntur ullum. Eadem nanq ratione hanc
uitae uiam quaeri oportet. qua in alto iter nauibus quaerit᷑
quae nisi aliquod caeli lumen obseruent. incertis cursibus
uagantur. Quisꝗs autem rectum iter uitae tenere nititur
non terram debet aspicere. sed caelum et ut apertius loqͣr.
non hominem sequi debet.sed deum. non his terrestribus⁊
simulachris. sed deo seruire caelesti. non ad corpus referre
omnia sed ad mentem. non huic uitae dare operam sed aeter¬
nae. Itaq si oculos in caelum semper intendas. et solem qͦ
oritur obserues eumq: habeas uitae quasi nauigu ducem
sua sponte in uiam pedes dirigentur. et illud caeleste lum̃
quod sanis mentibus multo clarior sol est ꝗͣ hic quem car¬
ne mortali uidemus. sic reget. sic gubernabit. ut ad summũ

Expanded text:
apparere non potest quaerunt. errant ergo uelut in mari maapparere non potest quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernunt nec ducem sequuntur ullum. eadem namque ratione hanc uitae uiam quaeri oportet qua in alto iter nauibus quaeritur: quae nisi aliquod caeli lumen obseruent, incertis cursibus uagantur. quisquis autem rectum iter uitae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed caelum et, ut apertius loquar, non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad mentem, non huic uitae dare operam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum sempeoritur, observes, eumque habeas vitae quasi navigii ducem, sua sponte in viam pedes dirigentur; et illud coeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est, quam hic quem carne mortali videmus, sic reget, sic gubernabit, ut ad summum
Abbreviated transcription (Latin):
quae speciem bonoꝵ ostentant. non sunt aliae uiae sed diuer¬
ticula et semitae. quae uidentur quidem ab illa communi dex¬
tro uersum separari. Ad eandem tñ et ad unum omnes exi¬
tum sub ipso fine referuntur. Ibi enim dux ille conungit
omnes ubi opus fuerat bonos a malis. fortes ab inertibus.
sapientes a stultis separari. In deoꝵ scilicet cultu. in quo
ille uniuersos. qr sine ullo discrimine stulti fuerunt. uno
muerone iugulat. et praecipitat in mortem. Haec at̃ uia q̃
ẽ ueritatis et sapientiae. et uirtutis. et iustitiae. quoꝵ omniũ
fons unus ẽ una uis una sedes. et simplea ẽ. quod paribꝰ
animis. summaq concordia unum sequamur et colamꝰ deũ
et angusta. qm̃ paucioribus uirtus data ẽ et ardua qm̃ ad
bonum quod summum ẽ atq sublime. nisi cum summa dif¬
ficultate ac labore non põt ꝑueniri. Haec est uia quam phi
quaerunt. sed ideo non inueniunt quia in terra porius ubi

Expanded text:
quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerquae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitae, quae uidentur quidem ab illa communi dextrouersum separari, ad eandem tamen et ad unum omnes exitum sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in deorum scilicet cultu, in quo ille uniuersos, quia sine ullo discrimine stulti fuerunt, uno mucrone iugulat et praecipitat in mortem. haec autem uia, quae est ueritatis et sapientiae et uirtutis et usae, quorum omnium fons unus est, una uis, una sedes, et simplex est, quo paribus animis summaque concordia unum sequamur et colamus deum, et angusta, quoniam paucioribus uirtus data est, et ardua, quoniam ad bonum quod est summum atque sublime nisi cum summa difficultate ac labore non potest perueniri. Haec est uia quam philosophi quaerunt, sed ideo non inueniunt, quia in terra potius ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Deus enim ut immortale illud archanum eius in aperto eẽt
posuit in uia sua quae homines pro malis et turpibus asꝑ¬
narentur ut auersi a sapientia et ueritate. quam sine ullo
duce requirebant. in id ipsum inciderent. quod uitare et fu¬
gere cupiebant. Itaq illam ꝑditionis ac mortis uiam mul-¬
tiplicem ostendit. uel quod multa sunt genera uitae. uel qđ
du multi ꝗ coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus
ut uideatur eẽ discrimen aliquod falsi et ueri. mali et boni.
alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur. alia
imperitos. alia doctos alia inertes. alia strenuos. alia stul¬
tos. alia pħos. et eos quidem non uno tramite. Illos enim
qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt. ab hac pu¬
blica et celebri uia modice segregat. eos autem qui aut uir¬
tutem sequi uolunt. aut contemptum reꝵ ꝓfitentur. per cõ¬
fragosa quaedam praecipitia trahit. sed tñ illa omnia itinera

Expanded text:
Deus enim, ut immortale illud arcanum ejus in operto esset, Deus enim, ut immortale illud arcanum ejus in operto esset, posuit in via sua, quae homines pro malis et turpibus asnarentur, ut auersi a sapientia et ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qui coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus, ut uideatur esse discrimen aliquod falsi et ueri, mali et boni, alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur, alia inperitos alia doctos, alia inertes alia strenuos, alia stultos alia philosophos, et eos quidem non uno tramite. illos enim qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt, ab hac publica et celebri uia modice segregat, eos autem qui aut uirtutem sequi uolunt aut contemptum rerum profitentur, per confragosa quaedam praecipitia trahit. sed tamen illa omnia itinera
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis caelestibus erudiuit. Nam illi omnes ꝗ per alioꝵ cõ
fessam stultiuam sapientes existimantur. specie uirtuns
inducti umbras et imagines apprehendunt. Nihil uerũ
quod ea fit ratione. qm̃ uia illa mendax quae fert ad occa-¬
sum multos tramites habet propter studioꝵ et disciplina¬
ꝵ uarietatem quae sunt in uita hominis dissimiles ato
diuersae. Nam sicut uia illa sapientiae habet aliquid simi¬
le stultinae. quod libro praecedente monstrauimus. ita hec
cum sit tota stultitiae habet aliquid simile sapientiae. qđ
arripiunt i qui stultitiam publicam intelligunt. et ut ha¬
bet uitia manifesta sic habet aliquid quod simile esse ui¬
deatur uirtuti ut habet apertum scelus. sic imaginẽ quã¬
dam speciemq iustitiae. Quomodo enim praecursor eiꝰ uie
cuius uis et potestas omnis in fallendo ẽ unuiersos in fra¬
udem posset inducere nisi uerisimilia hominibꝰ ostẽtaret.

Expanded text:
ceptis caelestibus erudiuit. ceptis caelestibus erudiuit. fessam stultitiam sapientes existimantur, specie virtutis inducti umbras et imagines apprehendunt, nihil verum. Quod ea fit ratione, quoniam via illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet, propter studiorum et disciplinarum varietatem, quae sunt in vita hominum dissimiles atque diversae. Nam sicut via illa sapientiae habet aliquid simile stultitiae, quod libro praecedente monstravimus: ita haec, cum sit tota stultitiae, habet aliquid simile sapientiae, quod arripiant ii, qui stultitiam publicam intelligunt; et ut habet vitia manifesta: sic habet aliquid, quod simile esse videatur virtuti; ut habet apertum scelus: sic imaginem quamdam speciemque justitiae. Quomodo enim praecursor ejus viae, cujus vis et potestas omnis in fallendo est, universos in fraudem posset inducere, nisi verisimilia hominibus ostentaret?
Abbreviated transcription (Latin):
lam tenemus. umbra et imaginibus utimur easque
ipsas utinam sequeremur Feruntur enim all optimis nãe
et ueritatis exemplis. Umbra igitur est et imago iustinae
quam illi iustitiam putauerunt. Quid sapientiam: nonne
ilem confitetur in pħis eẽ nullam: Aut cum fabriciꝰ inꝗt
aut aristides iustus nominatur. aut ab illo fortitudinis. aut
hoꝵ sic sapit ut sapientem uolumus intelligi. Nec hi qui sa¬
pientes habiti et nominati. M. cato et .C. laelius sapientes
fuerunt. ne illi quidem septem sed ex medioꝵ officioꝵ fre
quentia similitudinem quandam gerebant speciemq sapi¬
entium. Si ergo et pħis ipsoꝵ confessione adempta sapiẽ¬
tia ẽ. et his qui uisti habiti sunt adempta uistitia ẽ. om̃s
igitur illae uirtutis descriptiones falsae sint necesse est.
quia quae sit uirtus uera scire non põt nisi iustus ac sapi¬
ens. Iustus autem ac sapiens nemo ẽ nisi quem deus prae¬

Expanded text:
lam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque lam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque ipsas utinam sequeremur! Feruntur enim ab optimis naturae ac veritatis exemplis. » Umbra est igitur et imago justitiae, quam illi justitiam putaverunt. Quid sapientiam? nonne idem confitetur in phisosophis esse nullam? « Aut cum Fabricius, inquit, aut Aristides justus nominatur, aut ab illis fortitudinis, aut horum sic sapiens, ut sapientem volumus intelligi. Nec ii qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes fuerunt, ne illi quiquentia similitudinem quandam gerebant speciemque sapientium. si ergo et philosophis ipsorum confessione adempta sapientia est et iis qui iusti habiti sunt adempta iustitia est, omnes igitur illae uirtutis descriptiones falsae sint necesse est, quia quae sit uera uirtus scire non potest nisi iustus ac sapiens. iustus autem ac sapiens nemo est nisi quem deus prae
Abbreviated transcription (Latin):
prodeẽ quid sit ignorant. qui nihil putant utile. nihil
commodum. nisi quod teneri manu põt. Quod solum te¬
neri non põt.qr eripi põt. Haec itaq ut ipsi appellant
bona. quicquis patriae acquisierit. hoc ẽ qui euersis
ciuitatibus gentibusq deletis erarium pecunia refer¬
serit. agros ceperit. ciues suos locupletiores fecerit
hic laudibus fertur in caelum in hoc putatur summa
et ꝑfecta eẽ uirtus. Qui error non modo populi et imꝑi¬
toꝵ. sed etiam phoꝵ est. qui praecepta quoq dant ad
iustitiam ne stultitiae ac malitae disciplina et aucto¬
ritas desit. Itaq cum de officus ad rem militarem
ꝑtinentibus disputant.neq ad uistitiam neq ad uerã
uirtutem accõmodatur illa omnis oratio. sed ad hanc
uitam moremq ciuilem quem non ẽẽ iustitiam et res
indicat. et ipse testatus est. Sed nos inquit ueri uitis
germanaeq uistitiae solidam et expressam effigiem nul¬

Expanded text:
prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu potest, quod solum teneri non potest, quia eripi potest. Haec itaque ut ipsi appellant bona quisquis patriae acquisierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta esse virtus. Qui error non modo populi et imperitorum, sed etiam philosophorum est; qui praecepta quoque dant ad injustitiam, ne stultitiae ac malitiae disciplinae auctoritas desit. Itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad justitiam, neque ad veram virtutem accommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc vitam moremque civilem, quem non esse justitiam, et res indicat, et ipse Cicero testatus est. « Sed nos, inquit, veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nul
Abbreviated transcription (Latin):
re sublata hominum concordia nihil ẽ omnino. Quae
sunt enim patriae cõmoda. nisi alterius ciuitatis aut
gentis in commoda id est fines propagare alus uiolen¬
ter ereptos. augere imperium. uectigalia facere maiora
quae omnia non utiq uirtutes. sed uirtutum sunt euer¬
siones. In primis enim tollitur humanae societatis cõ¬
iunctio. tollitur innocentia. tollitur alieni abstinentia tol¬
litur deniq ipsa iustina quae discidium generis humani
ferre non põt. et ubicunq arma fulxerunt. hine eam fu¬
gari et exterminari necesse ẽ. Uerum ẽ enim ciceronis
illud. qui autem ciuium rationem dicunt habendam ⁊
externoꝵ negant. dirimunt hi communem humani gnis
societatem. qua sublata beneficentia liberalitas bonitas.
iustitia funditus tollitur. Nam quomodo põt eẽ u
stus qui nocet. qui odit. qui spoliat. qui occidit: Quae
omnia faciunt ꝗ parriae prodesse nituntur. Id eĩ ipsum

Expanded text:
re. Sublata hominum concordia, virtus nulla est omnino. Quae re. Sublata hominum concordia, virtus nulla est omnino. Quae sunt enim patriae commoda, nisi alterius civitatis, aut gentis incommoda? Id est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
defendat. at id susciꝑe facile ẽ implere difficile. qr cũ
te certamini congressioniq cõmiseris in arbitrio dei non
tuo posita uictoria est. et plerunq improbi et numero et
conspiratione sunt potentiores ꝗͣ boni ut ad eos superã¬
dos non tam uirtus sit. ꝗͣ felicitas necessaria. An aliꝗs
ignorat quod aliquotiens melior iustiorq pars uicta
sit: Hin enim semꝑ dominationes acerbae pro ciuibus
extiterunt. Plena est exemplis omnis historia. Sed nos
contenti erimus uno. EN. pompeius bonoꝵ uoluit eẽ
defensor. Siquidem pro senatu pro repu. pro libertate
arma suscepit. Idem tñ uictus cum ipsa libertate occi¬
dit. et a spadonibus aegyptus detruncatus insepultus
abiectus ẽ. Non est igitur uirtus aut hostem maloꝵ eẽ
aut defensorem bonoꝵ. qr uirtus in certis casibus non
põt eẽ subiecta. Commoda praeterea patriae prima puta¬

Expanded text:
defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cum defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio Dei, non tuo, posita victoria est. Et plerumque improbi, et numero, et conspiratione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos superandos, non tam virtus sit, quam felicitas necessaria. An aliquis ignorat, quoties melior justiorque pars victa sit? Hinc semper dominationes acerbae in cives extiterunt. Plena est exemplis omnis historia: sed nos contenti erimus uno. Cneius Pompeius bonorum voluit esse defensor; siquidem pro republica, pro Senatu, pro libertate arma suscepit. Idem tamen victus cum ipsa libertate occidit, et a spadonibus Aegyptiis detruncatus, insepultus abjectus est. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut defensorem bonorum, quia virtus incertis casibus non potest esse subjecta. Commoda praeterea patriae sibi prima puta
Abbreviated transcription (Latin):
efficit nisi quod remaneat in terra. Quid sit autem recte
opibus uti. et qui sit ex diuitus fructus petendus. decla
rabo apertius cum de pietatis officio loqui coepero. lam
caetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. Nam impro¬
bis inimicicias indicere. aut bonoꝵ defensiones suscipere
põt cum malis eẽ commune. Quidam enim probitate f¬
cta uia sibi ad potentiam muniunt. faciuntq multa quae
boni solent. eo quidem promptius quod fallendi gratia fa¬
ciunt. Utinamq tam facile eẽt praestare ꝗͣ facile simula¬
re bonitatem. Sed hi cum eẽ coeperint ꝓpositi ac uoti sui
compotes. et summum potentiae suae gradum ceperint. tũ
uero simulatione deposita mores suos detegunt. rapiunt
omnia et uiolant et uexant. eosq ipsos bonos quoꝵ cãs
susceperant insequuntur et gradus ꝑ quos ascenderũt
amputant. ne quis illos contra ipsos possit imitari Ue¬
rũtamen putemus hoc officium non nisi boni eẽ ut bonos¬

Expanded text:
efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse commune. quidam enim probitate ficta uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. ueru
Abbreviated transcription (Latin):
fugiet quae magno et excelso aĩo calcare ac proterere gestit.
neq fas ẽ animam caelestibus intentam bonis ut haec fragi¬
lia sibi comparet ab immortalibus suis opibus auocari. sed
potissimum in his rebus comparandis uirtutis ratio consi¬
stit. quas nobis nec ullus homo. nec mors ipsa possit aufer¬
re. Cum haec ita se habeant. illud quod sequitur uerum
est. Uirtus diuitus precium ꝑsoluere posse. Qui uersus idẽ
fere significat quod primi duo. Sed neq ipse. neq quisꝗͣ
Id enim poeta et illi omnes quos secutus ẽ putauerunt re¬
cte opibus uti. hoc ẽ frugi eẽ. non instruere coniuuia sum¬
ptuosa non largiri temere. non effundere in res suꝑuacu¬
as aut turpes rem familiarem. Dicet aliquis fortasse ꝗd
tu: negas ne hanc ẽẽ uirtutem: Non equidem nego. Con¬
traria enim uidear probare si negem. sed ueram nego. qr
non illa caelestis. sed tota terrena est. quandoquidem nihil

Expanded text:
fugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, fugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat quod primi duo. sed ne- . que ipse neque quid enim poeta et illi omnes quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
taq finem bonoꝵ ad corpus et ad hanc uitam breuem re¬
tulerunt. quam scilicet solui et occidere necesse ẽ. Non sũt̃
progressi ulterius. sed omnia eoꝵ praecepta et omnia quae
pore quod ẽ terra moriuntur. Pertinent enim non aduita
homini comparandam sed ad quaerendas uel augendas
opes honores gloriam potentiam quae sunt unuersa mor¬
talia tam scilicet ꝗͣ ille qui ut ea sibi contingerent laborauit
Hinc ẽ illud uirtus quaerendae finem rei scire modumq Prae¬
cipiunt enim quibus modis. et quibus artibus res familiaris
quaerenda sit. qr uident male quaeri solere. Sed huiusmodi
uirtus non ẽ proposita sapienti. Nec enim uirtus ẽ opes quae¬
rere. quaꝵ neq inuentio. neq possessio in nr̃a potestate est.
taq et quaestu et obtentu faciliores sunt malis ꝗͣ bonis.
Non põt ergo urtus eẽ in his rebus quaerendis. in quaR
contemptu uis ac ratio uirtutis apparet. nec ad ea ipsa trãs¬

Expanded text:
Itaque finem bonorum ad corpus, et ad hanc brevem vitam reItaque finem bonorum ad corpus, et ad hanc brevem vitam retulerunt, quam sciprogressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae pore, quod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa trans
Abbreviated transcription (Latin):
sit uirtus. et in quo sit. Sequitur ut id quoq ipsum quid
sit bonum et malum nescisse phos breuiter ostendam qđ
pene declaratum ẽ in libro tertio cum de summo bono di¬
sputarem. Quia autem quid eẽt summum nescierunt et
in caeteris bonis malisue quae summa non sunt errauerĩt
necesse ẽ. quae non põt uero udicio eocaminare qui fontẽ
ipsum non tenet. unde illa descendunt: Fons at bonoꝵꝵ
edeus. maloꝵ uero ille scilicet diuini nominis semꝑ mi¬
micus. de quo saepe dixximus. Ab his duobus principus
bona malaq oriuntur. Quae ueniunt a deo hanc habent
rationem ut immortalitatem parent. quod est summum bo¬
num. Quae autem ab illo altero. id habent officium ut a
caelestibus auocatum terrenisq demersum ad poenam in¬
terficiant sempiternam. quod ẽ summum malum. Num
igitur dubium ẽ quin illi omnes quid eẽt bonum et malũ
ignorauerint. qui nec deum. nec aduersarium dei scierint:

Expanded text:
sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum, nescisse philosophos breuitepene declaratum est libro tertio, cum de Summo Bono disputarem. Quia autem quid esset summum nescierunt, et in caeteris bonis malisve, quae summa non sunt, erraverint necesse est; quae non potest vero judicio examinare, qui fontem ipsum non tenet, unde illa descendunt. Fons autem bonorum Deus est, malorum vero ille, scilicet divini nominis semper inimicus, de quo saepe diximus. Ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. Quae veniunt a Deo, hanc habent rationem, ut immortalitatem parent, quod est Summum Bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a coelestibus avocatum, terrenisque demersum, ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. Num igitur dubium est, quin illi omnes quid esset bonum et malum ignoraverint, qui nec Deum, nec adversarium Dei scierint?
Abbreviated transcription (Latin):
tiones malae sopientur nemo insidiabitur. nemo prosi¬
liet ad nocendum. Item si cupiditas temperetur. nemo
terra mariq grassabitur. nemo exercitum ducet ut rapi¬
at et uastet aliena. Item si ardor libidinum comprima¬
tur omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem⁊
nemo quicꝗͣ pudendum aut patietur aut faciet. Ergo
uniuersa scelera et flagicia his cõmotionibus uirtute
sedatis. exc hominum uita moribusq tollentur. quae seda¬
tio cõmotionum et affectuum hanc habet rationem ut omnia
recta faciamus. Omne igitur uirtutis officium ẽ non peccare
quo profecto fungi non potest qui deum nescit. qm̃ ignorato
eius a quo bona oriuntur. imprudentem impingat in uitia
necesse ẽ. Itaq ut breuius et significantius utriusq rei sũ¬
ma officia determinem. Scientia ẽ nosse deum uirtus cole¬
re. In illo sapientia. in hoc uistitia continetur. Dixi qđ
erat primum. scientiam boni non eẽ uirtutem. Deiñ quid

Expanded text:
tiones malae sopientur, nemo insidiabitur, nemo prositiones malae sopientur, nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. item si cupiditas temperetur, nemo terra marique grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et uastet aliena. item si ardor libidinum conprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem, nemo quidquam pudendum aut patietur aut faciet. ergo uniuersa scelera et flagitia his commotionibus uirtute sedatis ex hominum uita moribusque tollentur. quae sedatio commotionum et adfectuum hanc habet rationem, ut omnia recta faciamus. omne igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum nescit, quoniam ignoratio eius a quo bona oriuntur, inprudentem inpingat in uitia necesse est. itaque ut breuius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est deum nosse, uirtus colere: in illo sapientia, in hoc iustitia continetur. Dixi, quod erat primum, scientiam boni non esse uirtutem, deinde, quid
Abbreviated transcription (Latin):
punietur. Ergo sicut uirtus non ẽ bonum ac malũ scire:
ita uirtus ẽ bonum facere malum non facere. et tn scien¬
tia sic cum uirtute coniuncta est. ut scientia praecedat uir¬
tutem. uirtus sequatur scientiam quia nibil prodest cogni¬
tio. nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo meliꝰ
U irtus est uitium fugere et sapientia prima. Sed inepte.
quod eam e contrario terminauit. ut si diceret bonum ẽ
quod malum non ẽ. Cum enim quid sit uirtus nescio
ne uitium quidem quid sit scio. Utrunq igitur indig&
diffinitione. quia natura rei talis ẽ ut utrunq aut intel¬
ligi aut non intelligi sit necesse. Uerum nos faciamus
quod ille debuit. Uirtus ẽ iram cohibere cupiditatem
compescere libidinem refrenare. Idem enim uitiũ fuge¬
re. Nam fere omnia quae fiunt iniuste atq improbe. ab
his oriuntur affectibus. Si enim commotionis huiꝰ quae
ira dicitur impetus retundatur:omnes hominum conten¬

Expanded text:
punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut scientia praecedat uirtutem, uirtus sequatur scientiam, quia nihil prodest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius: uirtus est uitium fugere et sapientia prima, sed inepte, quod eam contrario terminauit, ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intellegi aut non intellegi sit necesse. uerum nos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidinem refrenare: id est enim uitium fugere. nam fere omnia quae fiunt iniuste atque inprobe, ab his oriuntur adfectibus. si enim commotionis huius quae ira dicitur impetus retundatur, omnes hominum conten
Abbreviated transcription (Latin):
Scientia igitur alieni beneficii ẽ: qr posita ẽ in audiendo. Uin¬
tus tota nostra ẽ: qr posita ẽ in uoluntate faciendi bona.
Sicut ergo in uinere celebrando nihil prodest uiam nosse
nisi conatus et uires suppetant ambulandi. ita uero sci¬
entia nihil prodest.si uirtus propria deficiat. Nam forte
etiam hi ꝗ peccant. ersi non ꝑfecte tñ quid sit bonum et
malum sentiunt. et quotiens aliquid improbe faciunt. pec¬
care se sciunt. et ideo celare nituntur. Sed cum eos boni
et mali natura non fallat. cupiditate mala uncuntur ut
peccent. qr deest illis uirtus. idest cupiditas recta et ho¬
nesta faciendi. Ex hoc igitur apparet aliud eẽ scientiam
boni maliq aliud uirtutem qr põt esse scientia sine uir¬
tute sicut in plurimis ph̃oꝵ fuit. In quo qm̃ recte ad cul
pam ꝑtinet non fecisse quae scieris. recte uoluntas praua
et uitiosus animus. quem ignoratio excusare non põt

Expanded text:
Scientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo. VirScientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo. Virtus tota nostra est, quia posita est in voluntate faciendi boni. Sicut ergo in itinere celebrando nihil prodest viam nosse, nisi conatus ac vires suppetant ambulandi: ita vero scientia nihil prodest, si virtus propria deficiat. Nam fere etiam ii qui peccant, et si non perfecte, tamen quid sit bonum et malum sentiunt; et quoties aliquid improbe faciunt, peccare se sciunt et ideo celare nituntur. Sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala vincuntur ut peccent, quia deest illis virtus, id est cupiditas recta et honesta faciendi. Ex hoc igitur apparet, aliud esse scientiam boni malique, aliud virtutem, quod potest esse scientia sine virtute, sicut in plurimis philosophorum fuit. In quo, qpam pertinet non fecisse quae scieris, recte uoluntas praua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
ma putare. Deinde parentum tertia iam postremaq nr̃a
Ab his definitionibus quas poeta breuiter comprehendit. M
tullius traxit officia uiuendi. panaetium stoicum secutus
eaq tribus uoluminibus inclusit. Haec autem ꝗͣ falsa sĩt
mox uidebimus. ut appareat quantum in nos dignatio di¬
uina contulerit. quae nobis aperuit ueritatem. Uirtutẽ
eẽ diocit scire quid sit bonum et malum. quid turpe. ꝗd
honestum quid utile quid minus. breuius facere potuit
si tantum bonum ac malum diceret. quia nihil põt esse
utile uel honestum quod non idem bonum sit. nihil inuti¬
le ac turpe. quod non idem malum. quod et pħis uidetur.
et idem cicero in tertio supradicti oꝑis libro ostendit. Ueꝵ
scientia non põt esse uirtus. quia non ẽ intus in nobis sed
ad nos extrinsecus uenit. Quod autem transire ab altero
ad alterum põt. uirtus non est. quia uirtus sua cuiq est

Expanded text:
ma putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ma putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ab his definitionibus, quas poeta breuiter conprehendit, Marcus Tullius traxit officia uiuendi Panaetium Stoicum secutus eaque tribus uoluminibus inclusit. haec autem quam falsa sint mox uidebimus, ut appareat quantum in nos dignatio diuina contulerit, quae nobis aperuit ueritatem. uirtutem esse dixit scire quid sit bonum et malum, quid turpe, quid honestum, quid utile, quid minus. breuius facere potuit, si tantum bonum ac malum diceutile vel honestum, quod non idem bonum sit, nihil inutile ac turpe, quod non idem malum. Quod et philosophis videtur, et idem Cicero in tertio supradicti operis libro ostendit. Verum scientia non potest esse virtus, quia non est intus in nobis, sed ad nos extrinsecus venit. Quod autem transire ab altero ad alterum potest, virtus non est, quia virtus sua cuique est.
Abbreviated transcription (Latin):
teris quibusq rebus quid oꝑis. quid habeat officu. Nomen
itaq solum retinuerunt. uim uero. et rationem et affectum ꝑ¬
diderunt. Quaecunq autem in definitione uirtutis solent di¬
cere. paucis uersibus colligit et enarrat lucilius. quos malo
equidem ponere. ne dum multoꝵ sententias refello sim lon¬
gior ꝗͣ necesse ẽ. Uirtus albine est precium ꝑsoluere uerũ
Quis inuersamur. quis uiuimus rebus adesse. Uirtus ẽ ho¬
mini scire id quod quaeq habeat res. Uirtus scire homini
rectum urile ꝗd sit honesto. Quae bona quae mala item qd
quid inutile turpe. in honestum. Uirtus quaetende re
finem rei scire modumq Uirtus diuitus precium ꝑsoluere
posse. Uirtus id dare quod re ipsa debetur honori hosten
eẽ atq inimicum hominum inoꝵq maloꝵ. Contra defen¬
sorem hominum moꝵq bonoꝵ. Hlos magnificare. his bene
uelle his uiuere amicum. Cõmoda praeterea painae sibi pͥ¬

Expanded text:
quibus rebus, quid operis, quid haberet officii. nomen quibus rebus, quid operis, quid haberet officii. nomen itaque solum retinuerunt, uim uero et rationem et effectum perdiderunt. quaecumque autem in definitionem uirtutis solent dicere, paucis uersibus colligit et enarrat Lucilius, quos malo equidem ponere, ne dum multorum sententias refello, sim longior quam necesse est. uirtus, Albine, est pretium persoluere uerum quis in uersamur, quis uiuimus rebus potesse: uirtus est homini scire id quod quaeque habeat res, uirtus, scire homini rectum utile quid sit, honestum, quae bona, quae mala item, quid inutile turpe inhonestum: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque, uirtus, diuitiis pretium persoluere posse, uirtus, id dare quod re ipsa debetur honori: hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum, contra defensorem hominum morumque bonorum, hos magni facere, his bene uelle, his uiuere amicum: commoda praeterea patriai pri
Abbreviated transcription (Latin):
oderint felicitatem. Alios inflammat ambitionibus. hi sũt
ꝗ ad gerendos magistratus omnem uitae suae oꝑam curamq
conuertunt. ut fastos signent. et annis nomen imponant. Qͦ¬
rundam cupiditas tendit altius. non ut prouincias temporali
gladio regant. sed ut infinita et perpetua potestate. dominos
se dici uelint uniuersi generis humani. Quos autem pios uide¬
rit uanis implicat cupiditatibus ut impios faciat. his uero
ꝗ sapientiam quaerunt. pħiam in oculos impingit. ut specie lu¬
cis excaecet. ne quis comprehendat ac teneat ueritatem. Sic
hominibus obstruxit aditus omnes et obsepsit uias. publicis
laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumq auctorẽ
maloꝵ uincere. illuminauit nos deus et armauit uera caele¬
stiq uirtute. de qua nunc mihi disserendum ẽ. Sed prius¬
ꝗͣ singulas uirtutes exponere incipiam determinanda ẽ ipsa
uirtus. quam non recte phi definierunt quid eẽt. aut in cae¬

Expanded text:
oderint felicitatem. alios inflat ambitionibus: ii sunt oderint felicitatem. alios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerendos magistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. iis uero qui sapientiam quaerunt, philosophiam in oculos inpingit, ut specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi disserendum est. Sed priusquam singulas uirtutes exponere incipio, determinanda est ipsa uirtus, quam non recte philosophi definierunt, quid esset aut in
Abbreviated transcription (Latin):
tantum homines laboris hauriant. ut ea sibi pariant quae
possunt. eodem modo perire quo parata sunt. certe nullus
labor nobis recusandus ẽ quibus id acquiritur. quod nullo
modo possit amitti. Uoluit enim deus qui hominem ad hac̃
militiam genuit. expeditos in acie stare. et intentis acriter
animis ad unius uel inuisibilis hostis insidias uel apertos
impetus uigilare. qui nos sicut periti et exercitati duces so¬
lent. uarus artibus captat. pro cuiusq natura et moribus
saeuiens. Alus enim cupiditatem insatiabilem immittit.
ut opibus sius tanꝗͣ compedibus illigatos a uia ueritatis ex¬
cutiat. alios inflammat irae stimulis ut ad nocendum potiꝰ
intentos. a dei contemplatione detorqueat. alios ĩmoderatis
libidinibus immergit ut uoluptati et corpori seruientes ad uir¬
tutem respicere non possint. Aluis uero inspirat inuidiam ut
sius ipsi tormentis occupati nibil cogitent aliud nisi eoꝵ quos

Expanded text:
tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant, quae tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant, quae possunt eodem modo perire, quo parta sunt: certe nobis nullus labor est recusandus, quibus id acquiritur, quod nullo modo possit amitti. Voluit enim Deus, qui homines ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare, et intentis acriter animis, ad unius hostis inimpetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusque natura et moribus saeuiens. aliis enim cupiditatem insatiabilem inmittit, ut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos
Abbreviated transcription (Latin):
stus frigora ꝑferenda humi quiescendum uigilandum peri¬
clitandum ẽ. ut saluis pignoribus et domo et refamiliari et
omnibus pacis ac uictoriae bonis ꝑfrui possis. Sin autem pre¬
sens ocium malueris. ꝗͣ laborem malum tibi maximũ facias.
necesse ẽ. Praeoccupabit enim aduersarius non resistentem. ua¬
stabuntur agri. diripietur domus. in praedam uxor et liberi
uenient. ipse interficiere aut capiere. quae omnia ne accidãt
praesens commodum differendum ẽ ut maius longiusq pa¬
riatur. sic in omni hac uita qr nobis aduersarium deus re¬
seruauit. ut possimus cape uirtutem. omittenda ẽ praesens
uoluptas. ne hostis opprimat. uigilandum. stationes agẽdae
militares. expeditiones obeunda&e. fundendus ad ultimum t¬
cruor omnia deniq amara et grauia patienter ferenda eo
ꝗdem promptius quo nobis imperator noster deus praemia
ꝓ laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena militia

Expanded text:
stus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum peristus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bonis perfrui possis, sin autem praesens otium malueris quam laborem, malum tibi maximum facias necesse est — praeoccupabit enim aduersarius non resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienquidem promptius, quo nobis imperator noster Deus praemia pro laboribus aeterna constituit. Et cum in hac terrena militia
Abbreviated transcription (Latin):
praesentia mala cum iustitia delegerit maiora et certiora cõ-¬
sequatur bona ꝗͣ fuerint illa quae soreuit. Quisquis autẽ
praesentia hona praeposuerit iustitiae in maiora et longiora
incidat mala ꝗͣ fuerunt illa quae fugit. Haec enim uita cor¬
poralis qr breuis ẽ idcirco et mala eius et bona breuia sint ⁊¬
necesse ẽ. Illa uero spiritalis quae huic terrenae contraria ẽ
qm̃ sempiterna est. idcirco et bona eius et mala sempiterna
sunt. Ita fit ut et bonis breuibus mala aeterna. et malis bre¬
uibus bona eterna suecedant. Itaq cum simul proposita sit̃
homini bona et mala considerare unumquenq secum decet
ꝗͣto satius sit ꝑpetius bonis mala breuia pensare. qͣ probre¬
uibus et caducis bonis mala ꝑpetua sustinere. Nam sicut in
hoc saeculo cum ẽ ꝓpositum cum hoste certamen. prius laborã¬
dum ẽ. ut sis postmodum in ocio. esuriendum sitiendum &¬

Expanded text:
praesentia mala cum justitia delegerit, majora et certiora conpraesentia mala cum justitia delegerit, majora et certiora consequatur bona, quam fuerunt illa, quae sprevit: quisquis autem praesentia bona praeposuerit justitiae, in majora et longiora incidat mala, quam fuerunt illa, quae fugit. Haec enim vita corporalis, quia brevis est, idcircò et bona ejus, et mala, brevia sint necesse est. Illa vero spiritalis, quae huic terrenae contraria est, quoniam sempiterna est, idcirco et bona ejus, et mala, sempiterna sunt. Ita fit, ut et bonis brevibus mala aeterna, et malis brevibus bona aeterna succedant. Itaque cum simul proposita sint homini bona, et mala, consquanto satius sit perpetuis bonis mala breuia pensare quam pro breuibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. nam sicut in hoc saeculo cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, ae
Abbreviated transcription (Latin):
cile procedere. quia difficili et arduo itinere gradiuntur
Iustus ergo. qm̃ durum asperumq iter ingressus ẽ contẽ¬
ptui. derisui odio sit necesse ẽ. Omnes enim quos cupidi¬
tas. aut uoluptas praecipites trahit inuident ei ꝗ uirtutẽ
capere potuit. et iniq ferunt id habere aliquem. quod ipsi
non habent. Erit itaq pauper humilis. ignobilis. subie&
iniuriae et tñ omnia quae amara sunt ꝑferens. et si patiẽ¬
tiam iugem ad summum illum gradum finemq ꝑduxerit.
dabitur ei corona uirtutis. et a deo pro laboribus quos in
uita ꝑꝑ iustitiam ꝑtulit immortalitate donabitur. Hae sũt
uiae quas deus humanae uitae assignauit. in quibus singu¬
lis et bona ostendit et mala sed ordine praepostero atq con¬
uerso. In una enim monstrauit temporalia prius mala cũ
eternis bonis. qui est melior in altera temporalia prius bo¬
na cum aeternis malis. qui est: ordo deterior. ut quicuno:

Expanded text:
cile procedere, quia difficili et arduo itinere gradiuntur. cile procedere, quia difficili et arduo itinere gradiuntur. iustus ergo quoniam durum asperumque iter ingressus est, contemptui derisui odio sit necesse est. omnes enim quos cupiditas aut uoluptas praecipites trahit, inuident ei qui uirtutem capere potuit et inique ferunt id habere aliquem quod ipsi non habent. erit itaque pauper humilis ignobilis subiectus iniuriae et tamen omnia quae amara sunt perferens, set si patientiam iugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur ei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donabitur. hae sunt uiae quas deus humanae uitae adsignauit: in quibus singulis et bona ostendit et mala, sed ordine praepostero atque conuerso. in sua enim monstrauit temporaeternis bonis, qui est ordo melior: in altera, temporalia prius bona cum aeternis malis, qui est ordo deterior; ut quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. seq a deo auerterit. is uero ad inferos deiectus in a¬
ternam clamnabitur poenam. Uia ergo illa caelestis difficił
et incliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel
saxis extantibus impedita ut cum summo labore ac pedũ
tritu cumq magna cadendi solicitudine sit cuiq gradiẽ¬
dum In hac posuit iustitiam temperantiam patientiam.
fidem castitatem abstinentiam concordiam scientiam ue
ritatem sapientiam. caeterasq uirtutes sed simul cumbis
pauptatem ignominiam. laborem dolorem amaritudies
omnes. Quisquis enim spem suam porrexerit longius et
meliora maluerit. carebit: his terrae bonis. ut expeditus
ac leuis difficultatem uiae superet. Nec enim põt qui se
apparatu regio circundederit. aut diuitus onerauerit an¬
gustias illas uel in gredi uel tenere. Unde intelligitur id¬
circo malis et iniustis facilius prouenire quae cupiant qr
ꝓna et declius ẽ eoꝵ uia. bonis autem quae optent diffi¬

Expanded text:
sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in asunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabitur poenam. uia uero uia caelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel saxis extantibus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicitudine sit cuique gradiendum. in hac posuit iustitiam temperantiam patientiam fidem caritatem, sapientiam, caeterasque virtutes; sed simul cum his paupertatem, ignominiam, laborem, dolorem, amaritudines omnes. Quisquis enim spem suam porrexerit longius, et meliora maluerit, carebit his terrae bonis, ut expeditus ac levis difficadparatu regio circumdederit aut diuitiis onerauerit, angustias illas uel ingredi uel tenere. unde intellegitur idcirco malis et iniustis facilius prouenire quae cupiant, quia prona et decliuis est eorum uia, bonis autem quae optent diffi
Abbreviated transcription (Latin):
ligionibus institutis. auertit homines ab itinere caelesti et
in uiam ꝑditionis inducit. Cuius uiae species et figura sic ẽ
composita in aspectu ut plana et patens et omni genere floꝵ
et fructuum delectabilis eẽ uideatur. In ea enim posita sũt
omnia quae pro bonis habentur in terra. opulentiam dico
honorem quietem uoluptatem illecebras omnes. sed cũ his
pariter iniustitam crudelitatem suꝑbiam ꝑfidiam libidi¬
nem cupiditatem. discordiam ignorantiam mendacium
stultitiam caeteraq uitia. Exitus autem huius uitae tał
est. cum uentum fuerit ad extremum unde iam regredi nõ
licet cum omni sua pulchritudine tam subito praeciditur.
ut non ante quis fraudem prospicere possit ꝗͣ praecipitatꝰ
in altitudinem profundam cadat. Quisquis enim praesenti¬
um bonoꝵ specie captus et in us consequendis ac fruendis
occupatus non prouiderit ea quae post mortem secutura

Expanded text:
ligionibus insligionibus insin uiam perditionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim posuit deus omnia quae pro bonis habentur in terra, opulentiam dico, honorem quietem uoluptatem inlecebras omnes, sed cum his pariter iniustitiam crudelitatem superbiam perfidiam libidinem cupiditatem discordiam ignorantiam mendacium stultitiam ceteraque uitia. exitus autem huius uiae talis est. cum uentum fuerit ad extremum, unde iam regredi non licet, cum omni sua pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. quisquis enim praesentium bonorum specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura