comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mostuus est iustus pro iniustis ut nos offerra¬
dõ mos ti ficatos ccrne uiuccitos autem spũ : Audis electos
didoneos testes spũdi loquentes xp̃m̃ propiticitionẽ proptta¬
smundiuenisse. peccata nostra propterea pertulisse in cor¬
pore suo super lignũ. ut iustitiȩ uiueremus eus liuore nosesse
pendtos quieramus sicut oues errantes : Audis semel pro
peccatis nostris mostium austũs prorimnustis. uenos offerrato
id ost peccato exules reuocaret addm̃ & in tenebris conscientiȩ
tractans eructas nebulas quib: lume uerum tetra recona¬
ris & dicis posseh ominem perliberum arbitrium. tamquã
persesit idoneus implere quod uelit : Idemipsum est enim &
illud quod flagitatis uoce superba siuolo sc̃ssum siuolo pecco
si uolo non pecco: Nihil uidelic& aliud adstrurais is tadicendo
nisi ut superius łamdictũ est. xp̃s ueniens nihil nobis prȩstitit
Nihil salutis nihil adiutor u contulitmors eius nihil profuit

Expanded text:
us est, justus pro injustis, ut nos offerro mortificatos carne, vivificatos autem spiritu . Audis electos et idoneos testes spiritu Dei loquentes, Christum propitiationem pro peccatis mundi venisse, peccata nostra propterea pertulisse in corpore suo super lignum, ut justitiae viveremus, ejus livore nos esse sanatos, qui eramus sicut oves errantes; audis semel pro peccatis nostris mortuum justum pro injustis, ut nos offerret Deo, id est, peccato exsules revocaret ad Deum: et in tenebris conscientiae tuae tractans eructas nebulas, quibus lumen verum tetrare conaris, et dicis posse hominem per liberum arbitrium, tanquam per se sit idoneus, implere quod velit? Idem ipsum est enim et illud quod flagitatis voce superba: « Si volo, sanctus sum; si volo, pecco; si volo, non pecco. » Nihil videlicet aliud astruitis ista dicendo, nisi, ut superius jam dictum est, Christus veniens nihil nobis praestitit, nihil salutis, nihil adjutorii contulit, mors ejus nihil profuit
Abbreviated transcription (Latin):
monus diuinis. quȩ ante iã dixi uelque ñ dixi & in scĩs scriptu¬
ris reperiuntur innumerabilia. dm̃ nullis meritis hominum
gratiã suã dare perquã se ei ostendat ad credendum & seruiendu
sibi: & non quereres immo ñ discute resdm̃ quare id non in om¬
nibus oper&ur : quia bene & iustae semꝑ omnia quȩ cũq uult
operatur. & uoluntati eiꝰ nemoresistit. propt̃ quod omnia quae cũ¬
que uoluit fecit: ideo quur hoc illi oper&ur illinon oper&urme
m&uentẽ & trem̃tem iudicia eiꝰ scrutabilia & in conp̃hensibilia no¬
homo quirespondeat do neũquid dt̃ figmñtũ e quise fuxit. quareme
sic fecisti: hab& enĩ potestatẽ figulus luti exeadem marsa aliud uis
quidem facere in honorẽ. aliud in contum eliã: sed int̃ rogacũ quidi
nemo uenit adme nisi pater qui misitme adtraxerit eũ & non omne

Expanded text:
moniis divinis quae ante jam dixi, vel quae non dixi, et in sanctis Scriptumoniis divinis quae ante jam dixi, vel quae non dixi, et in sanctis Scripturis reperiuntur innumerabilia, Deum nullis meritis hominum gratiam suam dare, per quam se eis ostendat ad credendum et serviendum sibi: et non quaereres, imo non discuteres, Deus quare id non in omnibus operetur, quia bene et juste semper omnia quaecumque vult operatur, et voluntati ejus nemo resistit; propter quod omnia quaecumque voluit fecit . Ideo cur hoc illi operetur, illi non operetur, metuentem me et trementem judicia ejus inscrutabilia et incomprehensibilia, nohomo qui respondeat Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa aliud vas quidem facere in honorem, aliud in contumeliam . Sed interroga eum qui dixit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attr
Abbreviated transcription (Latin):
nos habunde ꝑ ihm xp̃m: quid ad hȩc ad huc her&ice responde¬
bis quid in imice gratiȩ. ad huc contra gratiã tanto magistro gen¬
tium teste quod nullis hominũ meritis d&ur. excogitabis oppone¬
rerogo quid conamini resistere uera p̃dicanti. tam excellenti doc¬
tori quiñ dese inse. sed exdõ corãdõ inxp̃o euangeliũ p̃dicans loqui¬
tur. id in simplicitate & sinceritate di &ñ in supientia carnali nã quod
uera ad nunciat. Audite eum adtestantẽ. & nolite esse increduli
cula. quod non mentior: & iterum, ueritatem dico in xp̃o ñ mentior
testimoniũ mihi perhibente conscientia mea in spũ scõ itẽque ue
inquiens: si non unus quisq: sua uoluntate. quanos dicimus eum
inquisis se dm̃. accipit gratiã sed p̃uenit uoluntatem eius sua gra¬
tia quod in eũ crederepossit : cur ñ hoc ergo in omnib: operatur
an personarum acceptor ẽ dr̃ sigratiȩ inluminatione sensustu¬
us her&ice tenebris insipientiae ess& exutus crederes tantũ testi¬

Expanded text:
stum . Quid ad haec adhuc, haeretice, respondebis? quid, inimice gratiae, adhuc contra gratiam tanto magistro Gentium teste, quod nullis hominum meritis detur, excogitabis opponere? rogo, quid conamini resistere vera praedicanti, tam excellenti doctori, qui non de se in se, sed ex Deo coram Deo in Christo Evangelium praedicans loquitur, id est, in simplicitate et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali? Nam quod vera annuntiet, audite eum attestantem, et nolite esse increduli, cula, quod non mentior : et iterum, Veritatem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu sancto : iteminquiens: Si non unusquisque pro sua voluntate, qua nos dicimus eum inquisisse Deum, accipit gratiam, sed praevenit voluntatem ejus sua gratia, quo in eum credere possit; cur non hoc ergo in omnibus operatur? An personarum acceptor est Deus? Si gratiae illuminatione sensus tuus, haeretice, tenebris insipientiae esset exutus, crederes tantum testi
Abbreviated transcription (Latin):
primũ essedicit : & conaris a struere cum predicas hominem
natur aliter posse quod uelit xpm nullum in eo uulnus quod
curar& nullẽ in firmi taitem inuenisse qua m grcitiȩ suae
gratutac medicamento sanar& intantumestis instultiticie pro¬
parationẽ reformationẽ redemptionem. re conciliationem
formam serui suscipere uoluisse : Quid enim opus erat dõ ut si
status Pteger naturae maneret humane carnem suscipere
nostram contumelicis sus tinere & percrucem aiudeis perp&s
mortem qua eutiq omnia pronostra salute dignatus est susti¬
nere : dñs bonus & misericors proseruis malis & impus liber
procaptiuis iustus pro in iustis uta promortuis sper pro
desperatis reconcilicitio pro offendentib: : sicut dicit iohannes
Apostolus deeo ipse est propiticitio propeccatis nos tris nion
pro nostris autem tantum sed &iam prototius mundi Item
a postolus petrus: qu pecata in quit nostra ipse pertulit

Expanded text:
primum esse dicit: et conaris astruere, cum praedicas hominem primum esse dicit: et conaris astruere, cum praedicas hominem naturaliter posse quod velit, Christum nullum in eo vulnus quod curaret, nullam infirmitatem invenisse, quam gratiae suae gratuitae medicamento sanaret. In tantum estis in stultitiae proparationem, reformationem, redemptionem, reconciliationem, formam servi suscipere voluisse? Quid enim opus erat Deo, si status integer naturae maneret humanae, carnem suscipere nostram, contumelias sustinere, et per crucem a Judaeis perpeti mortem? Quae utique omnia pro nostra salute dignatus est sustinere, Dominus bonus et misericors pro servis malis et impiis, liber pro captivis, justus pro injustis, vita pro mortuis, spes pro desperatis, reconciliatio pro offendentibus: sicut dicit Joannes apostolus de eo, Ipse est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi . Item apostolus Petrus: Qui peccata, inquit, no
Abbreviated transcription (Latin):
ruunt &erigit omnes elisos: quod si homo propriã uolunta¬
tis uistute & nonperdnm̃ sufficit elisus ad surgere qđ in para¬
diso dequo in oboediens pulsus estidõ reconciliandus redecit
Ergoxp̃s gratis mortuus est : & quid ad scinos medicus uenire
uoluit uel quurse ad saluandum at que quaerendum quod
perierat uenis se dixit quia secundum dodmaues trumi nihil
perditum nihil quod sanar& inuenit : Teigitur scaẽ paule a pos
tole uaselectionis magister gentium quȩ so Ciur xp̃s in mundũ
uenerit dicas ut sciamus quid hereticis qui aduentum eius nihil
profuis se humanogeneri. quod perse sibi sufficere predicat res¬
pondere debeamus: fidelis sermo inquit. & omni acceptione
dignus quia x p̃s iħs uenit in hunc mundum peccatores saluos
facere quorum primus ego sum : Audis heretice pelcgiane
pelago perditionis demerse siue ccȩlestianȩc cielesti iudicio
periture uas electionis Veritatis tubam canentem xp̃s ħ s

Expanded text:
corruunt, et erigit omnes elisos . Quod si homo propria voluntacorruunt, et erigit omnes elisos . Quod si homo propria voluntatis virtute, et non per Dominum, sufficit elisus assurgere, quo in paradisum, de quo inobediens pulsus est, Deo reconciliandus redeat: ergo Christus gratis mortuus est . Et utquid ad sanos medicus venire voluit, vel cur se ad salvandum atque quaerendum quod perierat, venisse dixit; qui secundum dogma vestrum, nihil perditum, quod salvaret invenit? CAPUtole, vas electionis, magister Gentium, quaeso, cur Christus in mundum venerit, dicas: ut sciamus quid haereticis, qui adventum ejus nihil profuisse humano generi, quod per se sibi sufficere praedicant, respondere debeamus. Fidelis sermo, inquit, et omni acceptione dignus, quia Jesus Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum . Audis, haeretice Pelagiane, pelago perditionis demerse, sive Coelestiane, coelesti judicio periture, Vas electionis veritatis tuba canentem? Christus
Abbreviated transcription (Latin):
sunnisidimisit eum in possiblitate liberi arbitruscui in manu
eum possibilitas intellegitun: ipsa est prima gratia quapri¬
mus homostare potuiss& si seruare mandata dñi uolus set
Haecer gopinobo edientiã desolatusdo iudice iusto: factus est sespen¬
tidest diabolo cuimaluit obedire quamdõ captiuis: &ides
scriptumes t: a quo enim quis superatus est huic & seruusadd¬
dictus est: & iterum omnis qui facit petcatum seruus est peccati
quod confirmat a postolus paulus iambaptirati sdicens cum
essets seru peccati liber fuistis iustitiđ Videlic& alieni
eratis austitici per se chohomo lapsum ffucere potunt quic
uoluit sed non sicut perselapsus est continuo lapsuperse
idest perpropriam uolunt ctem consurgere ualuit : Nisi manu
dñi misericor dissima quando eius plcicuit pietat fuiss&
erectus: propter quod scriptumest: alleuait dñs omnes qui

Expanded text:
sui; nisi, Dimisit eum in possibilitate liberi arbitrii sui? In manu sui; nisi, Dimisit eum in possibilitate liberi arbitrii sui? In manu enim possibilitas intelligitur. Ipsa est prima gratia, qua primus homo stare potuisset, si servare mandata Domini voluisset. Hac ergo per inobedientiam desolatus homo, judicio justo factus est serpenti, id est, diabolo, cui maluit obedire quam Deo, captivus. Et ideo scriptum est, A quo enim quis superatus est, huic et servus addictus est : et iterum, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati Quod confirmat apostolus Paulus jam baptizatis dicens, Cum essetis servi peccati, liberi fuistis justitiae ; videlicet alieni eratis a justitia. Per se ergo homo lapsum facere potuit, quia voluit: sed non sicut per se lapsus est, continuo a lapsu per se, id est, per propriam voluntatem consurgere valuit, nisi manu Domini misericordissima, quando ejus placuit pietati, fuisset erectus. Propter quod scriptum est: Allevat Dominus omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
claudicamus arbitrio: nec implere nõb̵ naturalit̃ sufficit poss¬
bonũ qua iam ut superius disputaui denatura uitiata peccato
idẽ deprocopla stis hominib quorũ sumus & ipsi ratura in qui¬
bus c̃uitiata libertas. homo uoluntatis sanae ꝑfecto uidelica
lib̃tatis arbitrio quosibi sufficat non potest exoriri da it
calcatius libero arbitrio cũ possibilitatis bono quoualer & im¬
plere quod uoluis s& adam factum intellegas. Audi quid di¬
cat qui scriptura scã in libro ecdesi astico: ds̃ inquit ab initio
fecit hominem &reliquit illum in manu consilusuis adiecit
mandata & p̃cepta siuolueris mandata conseruare conseruabãp
tes efidem facrebeneplacitam inperp&uum: Ap posuit abi
ignẽ & aquum ad quod uolueris porrigemanumtuam an¬
te hominem estuita & mors bonum & malum & quod uoluerti
dabicuren Quid est autem & reliquit illum inmanuconsilii

Expanded text:
claudicamus arbitrio, nec implere nobis naturaliter sufficit possclaudicamus arbitrio, nec implere nobis naturaliter sufficit possbonum: quia jam, ut superius disputavi, de natura vitiata peccato, id est, de protoplastis hominibus, quorum sumus et ipsi natura, in quibus est vitiata libertas, homo voluntatis sanae, perfecto videlicet libertatis arbitrio quo sibi sufficiat, non potest exoriri. CAPUT II. 2. Nam ut calcatius liberum arbitrium cum possibilitatis bono, quo valeret implere quod voluisset, Adam factum intelligas, audi quid dicat Scriptura sancta in libro Ecclesiastico. Deus, inquit, ab fecit hominem et reliquit eum in manu consilii sui. Adiecit mandata et praecepta; si uolueris mandata seruare, conseruabunt te, et fidem facere beneplacitam in perpetuum. Apposuit tibi ignem et aquam; ad quod volueris, porrige manum tuam. Ante hominem est vita et mors, bonum et malum, et quod voluerit, dabitur illi . Quid est autem, Et reliquit illum in manu consilii
Abbreviated transcription (Latin):
Arbitrium. tam quã perse sibi sufficientem. implere quod uelit.
uł &iam meritis operũ adõ gratiã unicuiq dari: Responde¬
mus neminẽ posse ꝑ sesibi. id est perliberũ arbitriũ sufficere
implere quod uelit recte dicimus: nisi proto planstum solum
potuisse cũ uoluntãs liberi arbitrii fuiss& & sane idẽ ante
culpam : lex enĩ ei in paradiso constituto nom poner&ur seruan¬
da nisi liber e& tã uelle eadem quam nolle seruare. sicut
scriptũ ẽ : & loquutus ẽ dñs adaedicens: deomni ligno quodẽ
in para diso ed&is deligno autẽ scientiȩ boni& mali non edecis
& c&eradicendo ergo dñs deomniligno quodẽ in para diso edłtis
talit̃ uelle ꝑmisit: & u&ando delignoaũt scientiȩ boni& mali
cuit cui adutrũ que pos seliberum donarat arbitriũ: quod ima¬
le utens in cautur dã sponte serpenti preb& suadenti consensũ
dñi pr&erire p̃ceptumꝰ amisso possibilitatis bono solũ ad
uelle potitus ẽ uulneratũ: hoc ergo uulnere. cuncti libero

Expanded text:
per se sibi sufficientem implere quod velit, vel etiam meritis operum a Deo gratiam unicuique dari. » Respondemus: Neminem posse per se sibi, id est, per liberum arbitrium sufficere implere quod velit, recte dicimus, nisi protoplastum solum potuisse, cum voluntas liberi arbitrii fuisset sana eidem ante culpam. Lex enim eidem in paradiso constituto non poneretur servanda, nisi liber esset tam velle eamdem quam nolle servare, sicut scriptum est: Et locutus est Dominus Adae, dicens: De omni ligno quod est in paradiso edetis; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis , et caetera. Dicendo ergo Dominus, De omni ligno quod est in paradiso edetis, taliter velle permisit. Et vetando, De ligno autem scientiae boni et mali cuit, cui ad utrumque posse libernm donarat arbitrium: quo male utens incautus, dum sponte serpenti praebet suadenti consensum, Domini praeterire praeceptum, amisso possibilitatis bono, solum arbitrium ad velle potitus est vulneratum. Hoc ergo vulnere cuncti libero
Abbreviated transcription (Latin):
dũ opera nr̃a sed secundũ pro positũ suũ & gratiã quȩ dataẽ nõb̵ in xp̃o
ihũ ante tẽpora secularia: audis ante tempora sȩculuria quando in
dõ erat homo prescientia & non in sđo quia ñdũ erat seculũ & p̃ponis
do no eiꝰ opera uoluntaria. cecus ueritati resistens: quȩrens enĩ tuã
iustitiã stu̾ere. iustitiȩdĩ sub iestus eẽ ñ potes: Itẽ adtitũ. cũ aut̃ benig

Expanded text:
dum opera nostra, sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia . Audis, ante tempora saecularia, quando in Dei erat homo praescientia; et non, In saeculo, quia nondum erat saeculum; et praeponis dono ejus opera voluntaria, caecus veritati resistens? Quaerens enim tuam justitiam statuere, justitiae Dei subjectus esse non potes . Item ad Titum: Cum autem b
Abbreviated transcription (Latin):
possis incedere : Atq mihi inter roganti dicere ueritatẽ: uere
non morũ. imitatione. sed seminis sparsione. Constat ꝑ unũ
hominẽ peccatum intrasse in mundum &perpeccictũ mor
tem. & ita om̃s homines ꝑtransis se. in quo omnes peccauert̃¬
Expeccutore ergo adũ genitore suo. cain primus peccatũ in ute¬
ro matris adtraxit & tertius homo natus ẽ peccator exutero eiꝰ mens
interna patri opeccato erat iam captiua diubolo: inde imbu¬
tus ẽ çelum. inde in uidiã habuit & liuorem. inde ñ morum
imitatione homicidiũ sed uoluntate prȩcipitatus ad misit:
uienĩ unũ peccatũ idẽ diabolus. prȩ uaricantib primis in¬
flixit hominib: ipse ꝑ hoc qđ omnes: absq solo ut supra dictũ
nestrahimus ñ morũ imitatione sed seminum concoptione
sicut scriptu est ecco enĩ ininiquitatibus conceptur sũ. & inde

Expanded text:
possis incedere, atque mihi interroganti dicere veritatem. Vere possis incedere, atque mihi interroganti dicere veritatem. Vere non morum imitatione, sed seminis sparsione constat per unum hominem peccata in omnes homines pertransisse, in quo omnes peccaverEx peccatore ergo Adam, genitore suo, Cain primus peccatum in utero matris contraxit, et tertius homo natus est peccator ex utero ejus. Mens interna patrio peccato erat jam captiva diabolo, inde imbutus est zelum, inde invidiam habuit et livorem: inde non morum imitatione homicidium, sed voluntate praecipitatus admisit. Qui enim unum peccatum, id est diabolus, praevaricantibus primis inflixit hominibus, ipse per hoc quod omnes absque solo, ut supra dictum nes trahimus, non morum imitatione, sed seminis conceptione: sicut scriptum est, Ecce enim in iniquitatibus conceptus su
Abbreviated transcription (Latin):
eni disturi esti. tatum fuisse. cum auctor sui lacpsus ipsest
dam certe peccus se nihił aliud legimur in libro genescostnisi
quod in oboediens extitit diunũ seruioto prgcept̃u: Ca mrergs
pirinio genitus filius eius quem sitđ imitacus dlum fratreidetĩ
dit homicidum fucere sucoftenditis tint royo. quat tuor eni
tremeiꝰ: & ex his neminẽ fecisse primo homicidiũ inuenimus. nisi
ut dixi cam: dic ergoher&ice. unde hoc didicerit. que mue fuerit
imitatus : simorũ exulterum in altero transire constut imitatio¬
ne peccutũ &ñ conceptione contractũ. Omne enĩ quod imi¬
tandũ ẽ. Aut uid&ur oculis. Aut certe relitione concipitur
An excusutis homicidiũ ñ eẽ peccutũ : & quid nequius iã dic to¬
ties inter rogunti mihi. cam quẽ uiderit aquo nurratũ Audi¬
erit homicidium per p&rundũ: sed constrictus uinculo ueritatis
nec ianuam propositionis tuȩ patentẽ inuenier. & ex eundo
Adianuã sermonis apłi pauli repredabis. ut iter rectum siuelis

Expanded text:
enim dicturi estis imitatum fuisse, cum auctor sui lapsus ipse sit? Adam certe peccasse, nihil aliud legimus in libro Geneseos, nisi quod inobediens exstitit divinum servare praeceptum. Cain ergo primogendit , homicidium facere, ut ostendatis interrogo. Quatuor enim trem ejus, et ex his neminem fecisse primo homicidium invenimus, nisi, ut dixi, Cain. Dic ergo, haeretice, unde hoc didicerit, quemve fuerit imitatus, si morum ex altero in alterum transire constat imitatione peccatum, et non conceptione contractum. Omne enim quod imitandum est, aut videtur oculis, aut certa relatione concipitur. An excusabis homicidium non esse peccatum? Et quid nequius? Dic jam, dic toties interroganti mihi, Cain quem viderit, a quo narratum audierit homicidium perpetratum. Sed constrictus vinculo veritatis, nec januam propositionis tuae patentem inveniens exeundi, ad januam sermonis apostoli Pauli repedabis, ut iter rectum, si velis,
Abbreviated transcription (Latin):
nitudine reuelationum excollatur: cuius malis conside ratis in
corpore mortis suae. in quo bellum intestinum cum in uisi¬
bili hoste gerebat. re medium salutis suȩ nullum penitus.
nisi solũ gratiam di inxp̃o ihũ liberantem se inuenisse testat:
Ipse dicit scribens ad colo senses: mortificate membra urã quȩ sun
superterram: fornicationẽ. inmunditiã libi dinẽ concupis cen¬
tiã malã & c&era : Respucte huic tanto doctori curea morti¬
ficanda precipit. sinaturaliu bona sunt: sed melius in uobis
pelagio & celestio loquentibus. quã xp̃o in paulo econtrario pre¬
dicatis cũ laudabiliplausu dicentes: uiuificate mẽbra ura quȩ
sunt suꝑ terrã: fornicationẽ mundã. libidinem bonã. concu

Expanded text:
nitudine revelationum extollatur : cujus malis consideratis in nitudine revelationum extollatur : cujus malis consideratis in corpore mortis suae, in quo bellum intestinum cum invisibili hoste gerebat, remedium salutis suae nullum penitus nisi solam gratiam Dei in Christo Jesu liberantem se invenisse testatur. Ipse dicit scribens ad Colossenses: Mortificate membra vestra quae sunt super terram; fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, etc. Respondete huic tanto doctori, cur ea mortificanda praecipit, si naturalia bona sunt? Sed melius in vobis Pelagio et Coelestio loquentibus, quam Christo in Paulo, e contrario praedicatis cum laudabili plausu, dicentes: « Vivificate membra vestra quae sunt super terram; fornicationem mundam, libidinem bonam, concu
Abbreviated transcription (Latin):
malurũ concupiscentiarum. quȩ ut sȩpediximus non auctore
bonis inpedit nuptiis quia noabinitio in eius sordibus sunt sicut
supra iã diximus ordinate : ds̃ enĩ quisine concubitu apes f&ã recre¬
auit & agrorum cuncta seminu absque libi dine seminare uel
nasci decreuit: hominẽ quoque ex homine sinon peccas s& percon¬
cubitũ uolun tarium ñ perlibidinis scortum. exoriri in para diso
permi sis s& cui qualit̃ id conti gerit: in huius disputationis ca¬
pitulo quantum dñs reuelauit. iãme arbitror ostendisse: ideoq
nuptiarũ licentiã bonũ ualde fatemur & malũ concupiscentian
inĩugatis dãnubilem & uoluptuo sam. eẽ catholico oreclumamis
Antichristi: þer&ice. quidicit concupiscentiã in carne sua non bons
habitare immo a pertissime malum dicit. peccatum esse testat.
stimulum carnis suȩ nominas a quo secola fizari clamat. Nemag¬

Expanded text:
malarum concupiscentiarum, quae, ut saepe diximus, non auctore malarum concupiscentiarum, quae, ut saepe diximus, non auctore bonis impedit nuptiis, quia non ab initio in ejus sordibus sunt, sicuti jam supra diximus, ordinatae. Deus enim qui sine concubitu apes fetare creavit, et agrorum cuncta semina absque libidine seminari vel nasci decrevit, hominem quoque ex homine, si non peccasset, per concubitum voluntarium, non per libidinis scortum exoriri in paradiso permisisset. Cui qualiter id contigerit, in hujus disputationis capitulo, quantum Dominus revelavit, jam me arbitror ostendisse. Ideoque nuptiarum licentiam bonam valde fatemur, et malam concupiscentiam in conjugatis damnabilem et voluptuosam esse catholico ore clamamus, Antichristi, haeretice, qui dicit concupiscentiam in carne sua non bonum habitare: imo apertissime malum dicit, peccatum esse testatur, stimulum carnis suae nominat, a quo se colaphizari clamat, ne mag
Abbreviated transcription (Latin):
lacens in clumis prodixert botr os decontrarus sibi spinis quib
premitur uuam produxit : ab sit sed denaturae suȩ bono lic& spinarĩ
aculeis corruptos bonos attulit fructus: similiter & triticum sinatum
circum quiq: eizaniis operatur : inquuntum spicam produxerit
denaturȩ suȩ bono non deziranorum mala quibus inpeditur boni
intulit germen : sic filii denaturae bono. bonisunt fructus: non de
malo libidinis corrum pentis & uitiantis. cum quo nascitur omnis
homo: unaquȩ que ergo resmanens innaturȩ suȩ bono accidentib
sibi aduersitatibus miserescit atque torpescit cultoris semper in¬
digens manu uel diligentia : ut naturae suȩ cui nihilest in contra¬
rium ab auctore suodo congenitum. ualeat respondere: hoc agitur
& in nrã peccatrice natura semꝑ in dig& Auctore & cultore suo atq
conseruatore dõ ut spinis & tribulis tizaniis que libiditiis uelomniũ

Expanded text:
jacens in dumis produxerit botros, de contrariis sibi spinis, quibus jacens in dumis produxerit botros, de contrariis sibi spinis, quibus premitur, uvam produxit? Absit. Sed de naturae suae bono, licet spinarum aculeis corrupto, bonos attulit fructus. Similiter et triticum, si natum circumquaque zizaniis operiatur, in quantum spicam produxerit, de naturae suae bono, non de zizaniorum malo quibus impeditur, bonum intulit germen: sic filii de naturae bono boni sunt fructus, non de malo libidinis corrumpentis et vitiantis, cum quo nascitur omnis homo. Unaquaeque ergo res manens in naturae suae bono, accidentibus sibi adversitatibus arescit atque torpescit, cultoris semper indigens manu vel diligentia, ut naturae suae, cui nihil est contrarium ab auctore suo Deo congenitum, valeat respondere. Hoc agitur et in nostra peccatrice natura: semper indiget auctore et cultore suo atque conservatore Deo, ut spinis et tribulis zizaniisque libidinis vel omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tationis satane prȩcipit dicens : Nolite fraudare inuicem nisi ex
consensu ad tempus ut uac&is orationi: & iterum reuertimini in
id ipsũ netempt& uos satanus propter in continentiã uram: Hoc
aũ dico secundum indulgentiũ. non secundũ imperiũ: dã nabilis
est uero in adulteris & fornicatoribus malo male utentibus iã
ergo cognoscite. utrũ apłs demalo ueniam promisent coniuga¬
tis. andebono demalo ad tempus oratiomi uacandũ abstineri
preceperit: andebono erratis prorsus quia dĩ quiiussit fieri
bonũ Nusquũ abono prohibuit sed amalo: dicens perdauid de¬
dina amulo & facbonũ incunc tant̃ omnino dr̃ bene uti hoc
malo ueniali coniugatos filiorũ gignendorum uidelic& causu
qu inascuntur dõ opifice non deaccidentis libidinis malo sed
debo nodicentiȩ nuptiurũ Nũ quid enĩ cum uitis undique
desneite Agricolu fuerit sentibus occupata & temporae suo

Expanded text:
tationis satanae praecipit, dicens: Nolite fraudare invicem, nisi ex tationis satanae praecipit, dicens: Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi: et iterum revertimini in idipsum, ne tentet vos satanas propter incontinentiam vestram. Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium . Damnabilis est vero in adulteris et fornicatoribus, malo male utentibus. Jam ergo cognoscite utrum Apostolus de malo veniam promiserit conjugatis, an de bono: de malo ad tempus orationi vacandum abstinere praeceperit, an de bono? Erratis prorsus, quia Deus qui jussit fieri bonum, nusquam a bono prohibuit, sed a malo, dicens per David, Declina a malo, et fac bonum . 13. Incunctanter omnino dicitur, bene uti hoc malo veniali conjugatos, filiorum gignendorum videlicet causa, qui nascuntur Deo opifice, non de accidentis libidinis malo, sed de bono licentiae nuptiarum. Numquid enim cum vitis undique deserente agricola fuerit sentibus occupata, et tempore suo
Abbreviated transcription (Latin):
rio iure dimittentes in nob : ut ex hoc prȩuaricatorum nͦ eẽ filios cog¬
noscentes. non gloriemur denobis id est denatura nr̃a peccatrice.
in conspestu iudicis iustidĩ sed eius miseri cordiȩ quȩ non in meritis
constat. semper collu flectamus: quo dign&ur inparadisum reuo¬
care. unde merito exules fecit: & in coniugatis igitur. & in om ni ho¬
mine. libido muluest Nonnũ quũ enĩ ad inlicita trahit. quia uolun¬
tati peccatrici quu factum ẽ ut ess& in membris contraria ẽ.: in
tantũ ut ipsorũ coniugatorũ adlicitũ usum. ardoresui sic anhe¬
lantes prȩcipit & mentes quo eandem licentiũ acti potius quum
Agentes agant: fit enĩ uo luntas in continens. dum in lecta uincitur
uoluntate sed uenialis est in coniugatis. malo bene utentibus quod
ostendit apłs cum causa continentie orationis tempus indic& coniu¬
gatis & ad ipsõ iterum reuertendum propt̃ in continentiũ temp¬

Expanded text:
rio jure dimittentes in nobis: ut ex hoc praevaricatorum nos esse filios cogrio jure dimittentes in nobis: ut ex hoc praevaricatorum nos esse filios cognoscentes, non gloriemur de nobis, id est de natura nostra peccatrice, in conspectu justi judicis Dei; sed ejus misericordiae, quae non in meritis constat, semper colla flectamus; quo dignetur in paradisum revocare, unde merito exsules fecit. 12. Et in conjugatis igitur et in omni homine libido mala est: nonnunquam enim ad illicita trahit, quia voluntati peccatrici, qua factum est ut esset in membris, contraria est in tantum, ut ipsorum conjugatorum ad licitum usum ardore sui sic anhelantes praecipitet mentes, quo eadem licentia acti potius quam agentes agant. Fit enim voluntas incontinens, dum illecta vincitur voluptate; sed venialis est in conjugatis, malo bene utentibus. Quod ostendit Apostolus, cum causa continentiae orationis tempus indicit conjugatis, et ad ipsum iterum revertendum propter incontinentiam ten
Abbreviated transcription (Latin):
uitis : quid intuentibus lucem. feruentes incalore turpiquem opti¬
mum prȩdicatis ut cordis eorum oculos pertur b&is. fumi am ari¬
tudinem eructatis : nuptiȩ auctore dõ ualde sunt bonȩ nec damnan¬
tur prorsus. cum uoluptuo sa libido damnatur: Nuptiȩ filiorum
pro creandorum causa sunt institutȩ ssicut scriptum est crescite
& multi plicamini & repl&e terram: quarum licitus usus non in
luxdrialibi dinis institutus est : sed sine illa imperio honestis sime
uoluntatis. tantum ut dixi causa natorum : quia adae & euȩ ante
peccatum cum adhuc scilic& in eis morbus iste non ess&: dixit
ds̃ crescite & multiplicumimi & impl&e t̃rã. Post peccatũ uero
uitiã superius disputatũ est. sibilo uenenose serpentis. cuius cal¬
lidi deceptis̃ blandim̃tis. hanc inqui&am & mortiferã ꝑestem cori
corpora conceper̃ & perlicitum usum postea quã depara diso pieta

Expanded text:
vitis? quid intuentibus lucem, ferventes in calore turpi, quem optivitis? quid intuentibus lucem, ferventes in calore turpi, quem optimum praedicatis, ut cordis eorum oculos perturbetis, fumi amaritudinem eructatis? Nuptiae auctore Deo valde sunt bonae, nec damnantur prorsus, cum voluptuosa libido damnatur. Nuptiae filiorum procreandorum causa sunt institutae, sicut scriptum est, Crescite, et multiplicamini, et replete terram : quarum licitus usus non in luxuria libidinis institutus est, sed sine illa imperio honestissimae voluntatis, tantum, ut dixi, causa natorum. Quia Adae et Evae ante peccatum, cum adhuc scilicet in eis morbus iste non esset, dixit Deus, Crescite, et multiplicamini, et replete terram. Post peccatum vero, ut jam superius disputatum est, sibilo venenosi serpentis, cujus callidis decepti sunt blandimentis, hanc inquietam et mortiferam pestem eorum corpora conceperunt; et per licitum usum, posteaquam de paradiso projec
Abbreviated transcription (Latin):
& expugnatꝰ a uob: cur bonũ prȩdicatis quod in uobis aduersum eẽ
sentitis : Rogo erubescite: nemoumquam quod sibiest inimicum.
bonum dicere delectatur & laudum prȩconiis ad ornare: fallimi¬
ni prorsus & fallitis. immo deceptiestis. & decipitis: Nonẽ iste calor
bonus nec genitalis in bonis genitalibus membris. quȩ formauit ds̃
sed malus. ut sepe dictum est. actore diabolo. prȩcedente peccato:
Isto calore siuigor mentis urae ad iñ licita non dissoluer&ur. non
a uobis tã licite laudar&ur: quin potius sicut catholicis damnare¬
tur sediterum respond&is ut superius dixi tam quã clipeum ur̃o
dogmati opponentes. neuob ualeant simplices quos decipitis resis¬
tere & dicitis nuptiȩ damnabuntur. silibidodam n&urquia abs que
illam suboles nongugnitur: quid prestigio sissimis ad sertionibus ur̃i
diem in noctem mutare nitimini quid nebulis serenu conuol¬

Expanded text:
et expugnatur a vobis, cur bonum praedicatis, quod in vobis adversum esse et expugnatur a vobis, cur bonum praedicatis, quod in vobis adversum esse sentitis? rogo, erubescite. Nemo unquam quod sibi est inimicum, bonum dicere delectatur et laudum praeconiis adornare. Fallimini prorsus et fallitis, imo decepti estis et decipitis. Non est iste calor bonus, nec genitalis in bonis genitalibus membris, quae formavit Deus, sed malus, ut saepe dictum est, auctore diabolo praecedente peccato. Isto calore si vigor mentis vestrae ad illicita non dissolveretur, non a vobis tam licite laudaretur, quin potius sicut a Catholicis damnaretur. 11. Sed iterum respondetis, ut superius dixi, tanquam clypeum vestro dogmati opponentes, ne vobis valeant simplices quos decipitis resistere, et dicitis: « Nuptiae damnabuntur, si libido damnetur, quia absque illa soboles non gignitur. » Quid praestigiosissimis assertionibus vestris diem in noctem mutare nitimini? quid nebulis serena convol
Abbreviated transcription (Latin):
membris meis : Manifeste hȩc se contra concupis centia bella pert¬
atur. depropriis uiribur sefuisse trium phum uictore consecutum : &
ideo cumdese in se prose ad uersum tale malum in firmatus. nullũ
uictoriae adiutorium repperiss& : dis plicens sibi oculos ad ip̃i pro¬
pugnacula quibus defendiposset eleuauit dicens. Infelix ego homo
quis meliberabit de corpore mortis huius : gratiadĩ perilim̃ x pm̃¬
dñm nrm̃ Gratia est her&ice qualiberamus decorporemortis
id est demotibus concupiscentiȩ quibus corpus nrm percutitur
gite adhuc percã pos loquacitatis urae : qua tante turpitudin is
sqalorem laudare non erubescitis & damate secundũ consue¬
tudinem urãm dicentes: libido calor bonus e. secundũ mecast
lineu quod pudeat : quia si malum cedicatur nuptiȩ iaidãna¬
buntur sine illa enĩ non poterit proles existere. ex hoc adua¬
tant dilecte urãe castissimi expugnatores. quantum lib& qđ
tantum laudare delestat. aut sinon lib&: cum suad& ut libeat.

Expanded text:
ifeste haec se contra concupiscentiam bellatur de propriis viribus se fuisse triumphum victoriae consecutum. Et ideo cum de se, in se, pro se, adversus tale malum infirmatus nullum victoriae adjutorium reperisset, displicens sibi, oculos ad Christi propugnacula quibus defendi possit elevavit, dicens: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei perm . Gratia est, haeretice, qua liberamur de corpore mortis, id est, de motibus concupiscentiae, quibus corpus nostrum percutitur, gite adhuc per campos loquacitatis vestrae, qua tantae turpitudinis squalorem laudare non erubescitis, et clamate secundum consuetudinem vestram, dicentes: « Libido calor bonus est genitalis, nec est quod pudeat in ea: quia si malum esse dicatur, nuptiae jam damnabuntur; sine illa enim non poterit proles existere. » Ex hoc advertant dilectae vestrae castissimi expugnatores, quantum libet, quod tantum laudare delectat: aut si non libet, cum suadet ut libeat,
Abbreviated transcription (Latin):
peccat imitundo scilic& malos hature est uitiũ de prauate
qua natusc̃ malus idẽ malitio sus. ñ natura ado conditus ma¬
lus ob hoc enim natura fili irae ab apostolo iã baptaꝵet
fuisse dicimur: omnis enĩ carnuliter nascens. ratura filius irie
scece dr̃. quia naturas primo plusti: quȩprior in illo propt delictũ
onẽ simul & culpã suscepimus eiꝰ eni nos uil neratos ee delisto uas
probit destionis cũdt̃: aonemĩ c̃ distinctio omnes em̃ peccuuer & e
gene glorũdis dicen do omnes nullu excepit : Tuim immotorã deda¬
naut renus humunũ peccauer̃ enĩ omnes. cu eximopecatore. omnes
u eperibus meritorũ utã recepit ꝑ ditã nisi perdñm ar̃m̃ ihm̃¬
misericordiu suluare & quȩrere qđ perierat: Quid enĩ ꝑierat : num¬
ti tradens atq resurgens. gratiȩ gratuitȩ lurgitate. apeccato

Expanded text:
 imitetur malos, naturae est vitium depravatae, qua factus est malus et malitiosus, non natura a Deo conditus malus. Ob hoc enim et natura filii irae, ab Apostolo jam baptizati fuisse dicimur. Omnis enim carnaliter nascens, natura filius irae recte dicitur , quia natura est protoplasti, quae prior in illo propter delictuone simul et culpam suscepimus. Ejus enim nos vulneratos esse delicto, Vas probat electionis, cum dicit, Non enim est distinctio; omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Dicendo, omnes, nullum excepit, quinimo totum declaravit genus humanum. Peccaverunt enim omnes, cum ex uno peccatore omnes nr nascitur vel operibus meritorum vitam recipit perditam, nisi per Domimisericordia, salvare et quaerere quod perierat ? Quid enim perierat? Numti tradens atque resurgens, gratiae gratuitae largitate a peccato
Abbreviated transcription (Latin):
esse gratiam & fidem. quȩ perditum hominem reuocant ad salu¬
tem : Audi apłm ephesi is predicantem: gratia suluatiestis perfiđde
& honon exuobis. dĩ donũ est non ex operibus ut nequis glori & ur

Expanded text:
esse gratiam et fidem, quae perditum hominem revocant ad saluesse gratiam et fidem, quae perditum hominem revocant ad salutem, audi Apostolum Ephesiis praedicantem, Gratia salvati estis per fidem: et hoc non ex vobis; Dei donum est; non ex op
Abbreviated transcription (Latin):
qui incȩlis est: ideo non dixit. cũ uoluissem ego. sed cum placuit
ei quime segre gauit deuteromatris meae & uocauit non permssi¬
ritum meum. sed per gratiam suum: unde & iterũ dt̃ in alia
epistola: misericordiã consecutus sum ut essem fidelis: itẽ ad ephe¬
sios ubi dicit. huius rei gratia. Ego paulus uinctus xp̃i iħu pro
uobis gentib: & int̃ c&era sequentia: per eu angelium ait. cuius
factussum minister. secundum donũ gratiȩdĩ quȩ data ẽ mihi:
audi& crede pelagiane secundumgratiȩ unũ quem que fide
oculis her&dico dolore turbatis litendere lumen non potestis ueritatis
& nullũ ẽ prorsus meritum propriȩ uoluntatis: si discernus
inter uoluntatem & gratiam: est: audi ergo breuiter: propriȩ
uoluntatis tunc ẽ meritũ bonũ quando gratie donum prȩcedit
unius cuius que uoluntatem & operatur ut meritum faci& homo
ꝑ proprium uoluntatem: ut euidentius ergo cognoscas. donum

Expanded text:
qui in coelis est: ideo non dixit, cum voluissem ego; sed, Cum placuit qui in coelis est: ideo non dixit, cum voluissem ego; sed, Cum placuit ei qui me segregavit de utero matris meae; et vocavit, non per meritum meum, sed per gratiam suam: unde et iterum dicit in alia Epistola, Misericordiam consecutus sum, ut essem fidelis . Item ad Ephesios, ubi dicit, Hujus rei gratia ego Paulus vinctus Christi Jesu pro vobis gentibus: et inter caetera sequentia, Per Evangelium, ait, cujus factus sum minister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi . Audi et crede, Pelagiane, secundum donum gratiae unumquemque fideloculis haeretico dolore turbatis intendere lumen non potes veritatis: Ergo nullum est prorsus meritum propriae voluntatis, si discernas inter voluntatem et gratiam? Audi ergo breviter: Propriae voluntatis tunc est meritum bonum, quando gratiae donum praecedit uniuscujusque voluntatem, et operatur ut meritum faciat homo per propriam voluntatem. Ut evidentius ergo cognoscas donum
Abbreviated transcription (Latin):
patre unicuique reuelatã ad sulutem: quod a pertissime in euan¬
gelio dñs nr̃ & saluator ostendit ubidicit discipulis suis: quem
me esse dñt homines filium hominis &c&era: uos aut̃ in quid
quem me eẽ dicitis : res pondens p&rusait: tues xp̃s filius dĩ
uiui: & dñs: beatus essimon bariona. quia non caro & sunguis
reuelabit tibi sed patermeus qui incȩlis est: Ecce larũ fidei
lathus: cũ aut̃ plucuit ait ei. quime segregauit deutero ma¬
tris meae. & uocauit per gratiã suam . ut reuela r& filium suũ
inme. ut euan geli zaremeum ingentibus: Cognouerat quippe
in euangelio. quid p&ro responderit dñs se confitenti. ideo & dixit
cumaut placuit ei quime segregauit deutero matris meae. & uo¬
cauit per gratiam suum. & reuelar& filiũ suum in me : tam quã
dicer&: non caro & sanguis mihi dĩ filium reuelauit. sed pater

Expanded text:
t, unicuique revelatam ad salutem: quod apertissime in Evant, unicuique revelatam ad salutem: quod apertissime in Evangelio Dominus noster et Salvator ostendit, ubi dicit discipulis suis, Quem me esse dicunt homines Filium hominis? et caetera. Vos autem, inquit, quem me esse dicitis? Respondens Petrus ait: Tu es Christus filius Dei vivi. Et Dominus: Beatus es, Simon Bar-Jona, quia non caro et sanguis revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est ? Ecce clarum fidei latas: Cum autem placuit, ait, ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem eum in gentibus . Cognoverat quippe in Evangelio quid Petro responderit Dominus se confitenti: ideo et dixit, Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me: tanquam diceret, Non caro et sanguis mihi Dei Filium revelavit, sed Pater
Abbreviated transcription (Latin):
dixiesse fiddem. quae salutem contulit in cognoscendum dm̃ et
illis et nobis apertissime demenstrat apostolus scribens adgu¬
latas: Prius autem ait quam ueniret fider sublege cus todieba¬
mur. conclusi in eam fidem. quae reuelandaerat: in ea utique
quae semper temporibus tacitis erat in dĩseruis perdĩ uerbum.
et reuelanduerut ingentibus. per incarnatum eundem uer¬
hodie ipse et ipse et in saecula: tempora utique mutata sunt
non fides iustificatio ergo perfidem ihũ xp̃i dataest datur da¬
bitur credentibur: quaefider donumest sicut et gratia non
merces: quia ut superius dixi dixisre a portolum. super ab unda
prius quam uenir& erat. quae ut dixit apłs reuelanda erat: INemo pe¬
nitus gloridur fidem se exproprio sensugenuisse inse. perquam
credere poss&dõ sed agnoscut tam antelegem quũ sublege & post
legem. fidemquȩ est inihũ xp̃o. per in luminationem gratiȩ adõ¬

Expanded text:
dixi, esse fidem quae salutem contulit in cognoscendum Deum, et dixi, esse fidem quae salutem contulit in cognoscendum Deum, et illis et nobis, apertissime demonstrat Apostolus, scribens ad Galatas: Prius autem, ait, quam veniret fides, sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem quae revelanda erat . In eam utique, quae semper temporibus tacitis erat in Dei servis per Dei Verbum, et revelanda erat in gentibus per incarnatum idem Vereri et hodie, ipse et in saecula . Tempora itaque mutata sunt, non fides. 32. Justificatio ergo per fidem Jesu Christi data est, datur, dabitur credentibus. Quae fides donum est, sicut et gratia, non merces: quia, ut superius commemoravi dixisse Apostolum, Superabundavitpriusquam veniret, erat, quae, sicut dixit Apostolus, revelanda erat? Nemo penitus glorietur, fidem se ex proprio sensu genuisse in se, per quam credere posset Deo; sed agnoscat, tam ante legem quam sub lege et post legem, fidem quae est in Jesu Christo, per illuminationem gratia
Abbreviated transcription (Latin):
quisanat om̃s in firmitates tuas: quiredemit deinteritu uitam
tibim quicoronatte in miseratione & misericordiu: Audis pela¬
giane inmiseratione & misericordiu & cȩcus extollens prome¬
ritis. solarum uirium tuarum : te coronandum intellege misera¬
tione & misericordiadĩ : Non in flatione meritorum animam
xp̃i fide nonaliu nisi quȩ nuncest salui facti sunt: quia cum dice¬
r& apłr in epistola ad hebreos fide intellegimus apta esse sȩcula uer¬
bodĩ ut ex in uisibilibus uisibilia fierent fideplurimã hostiam
abel quũ cam obtulit dõ: perquã testimonium consequutus est eẽ
iustus. testimonium per hibente muneribus eius dõ & peillum
defunctus adhuc loquitur: fide enoho trans latus est ne uider&
mortem & non inueniebatur quia transtulit illum dĩ : ante trans¬
lationem enĩ testimonium habebat placuis sedõ sine fide autem ait
inpossibilẽ plucere : sic et deceterir quos lectionis ordo commemo¬
apostolo adthimotheum: super abunduuit autem gratia dñi

Expanded text:
s languores tuos, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia . Audis, Pelagiane, in miseratione et misericordia; et caecus extolleris pro meritis solarum virium tuarum te coronandum? Intellige miseratione et misericordia Dei, non inflatione meritorum, animam u Christi, fide non alia nisi quae nunc est, salvi facti sunt. Quia cum diceret Apostolus in Epistola ad Hebraeos, Fide intelligimus aptata esse saecula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent. Fide plurimam hostiam Abel quam Cain obtulit Deo, per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium perhibente muneribus ejus Deo, et per illam defunctus adhuc loquitur. Fide Enoch translatus est, ne videret mortem, et non inveniebatur, quia transtulit illum Deus; ante translationem enim testimonium habebat placuisse Deo. Sine fide autem, ait, impossibile est placere Deo. . Sic et de caeteris, quos lectionis ordo commemoApostolo ad Timotheum, Superabundavit autem gratia Domini
Abbreviated transcription (Latin):
sericors dere sua facere quod uult: ide dereo mortis. iudicis ẽ quã
uult ferre sententiã: Auditam̃ adhuc calcatius. ut ad propositum
superioris disputationis seuertamur. quia homo uulneratus li¬
bero arbitrio peradae peccatũ. sine gratia di idẽ persesolum sa¬
narese ñ potest. nec sponte ad para dysum reuertiscõrũ numero
sociandus. nec eũ gratiã meritis ullis accipere: sed totũ sua miseri¬
cordia dm̃ peragere: homo quidũ. ait dñs in euangelio descen¬
debat a hie rus ale in hiericho & incidit in lutronos qui&iã dispo¬
lia uer̃ eum & plugis inpositis abierunt semi uiuo relicto. Accidit aut̃

Expanded text:
sericors de re sua facere quod vult: id est, de reo mortis judicis est quam sericors de re sua facere quod vult: id est, de reo mortis judicis est quam vult ferre sententiam. CAPUT VIII. 11. Audi tamen adhuc calcatius, ut ad propositum superioris disputationis revertamur quia homo vulneratus libero arbitrio per Adae peccatum, sine gratia Dei, id est, per se solum sanare se non potest, nec sponte ad paradisum reverti, sanctorum numero sociandus; nec eum gratiam meritis ullis accipere, sed totum sua misericordia Deum peragere. Homo quidam, ait Dominus in Evangelio, descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui etiam despoliaverunt eum, et plagis impositi
Abbreviated transcription (Latin):
ab homine narrari ñ possunt. ideo in iustus e dr̃immoiustus ẽ
& in comp̃hensibilis. iudicio iustitiȩ sue : & in rep̃hensibilis operatio¬
ne uoluntatis suae: taceat. rep̃ hensibilis mendax & in iustus homo
ut faciat in rep̃ hensibilis uerax &iustus. quȩ cũq uoluerit ds̃: sitam̃
ad tendas peccatum primorũ hominum. quomassa humanigene¬
ris dã nari meruit. quia testimoniũ pauli a płi ex quo uno omnes in
condem nationem : poteris agnos cere iudicia dĩ esse iustissima: inde
est enĩmalũ meritũ in hominibus. tam in paruulis quã in maioribus.
p̃cedens iudiciadĩ . ut iusto eiꝰ iudiciopuniatur: quareautem in hoc
ut dixi malo merito p̃cedenti. ñ omnes puniuntur. aut quur inde
ricordia p̃uenien do malã causã: Resigitur eius sumus: oculurtuus
ut quid her&ice ne quã ẽ hab& potestatẽ pat̃ familias iustus & mi¬

Expanded text:
ab homine narrari non possunt, ideo injustus est Deus? Imo justus est ab homine narrari non possunt, ideo injustus est Deus? Imo justus est et incomprehensibilis judicio justitiae suae, et irreprehensibilis operatione voluntatis suae. Taceat reprehensibilis, mendax, et injustus homo, ut faciat irreprehensibilis, verax, et justus quaecumque voluerit Deus. Si tantum attendas peccatum primorum hominum, quo massa humani generis damnari meruit, quia secundum testimonium Pauli apostoli, Ex uno omnes in condemnationem , poteris agnoscere judicia Dei esse justissima. Inde est enim malum meritum in hominibus, tam in parvulis quam in majoribus praecedens judicia Dei, ut justo ejus judicio puniantur. Quare autem in hoc, ut dixi, malo merito praecedenti, non omnes puniuntur, aut cur inde ricordia praeveniendo malam causam. Res igitur ejus sumus. Oculus tuus, utquid, haeretice, nequam est? Habet potestatem paterfamilias justus et mi