comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia desidare possunt. Hinc paulꝰ admonet dicens.
S pũ feruentes dño seruientẽs. Et qm̃ di amor carna¬
lem consumit uoluptatẽ: recte subning̃. ⁊ renes
mei cõmutati sunt. id ẽ. carnales delectationes cõ¬
mutate ⁊ ablate. Et ego ad nichilũ redactus sũ.
abnegans memetipsũ. ⁊ nescuii. id ẽ. ꝓ uesciente
⁊ stulto me habui. Hinc paulꝰ ait. Siqͥs indecur
tuosa desidia ꝓtinꝰ deuastat. ⁊ qͥcqͥd carnale in¬
uenit: totũ adnichilat ⁊ occidit. fortis ẽ dilectio
utilia. pͥmo feruor karitatis. dem̃ inortificatio
carnis. pꝰmodũ ꝑfectio humilitatis. In u̾su uͦ qͥ
seqͥtur: duo. id ẽ. obedientia ⁊ ꝑseuerantia comm̃¬
dantur. Ait enĩ. Ut uim̃tum factus sũ apud te.
⁊ ego semꝑ tecũ. Felix aĩa que pot̾ esse ium̃tũ
di. ut ꝓ eiꝰ amore mansueta.⁊ micis. omĩa libent̃
ferat. omĩa patient̃ sustineat ⁊ sic̃ bñ cepit ita
semꝑ ꝓficiat. atq in ꝓposito scõ semꝑ cũ do per¬

Expanded text:
lia desiderare possunt. Hinc Paulus admonet, dicens; Spiritu ferventes, Domino servientes . Et quoniam Dei amor carnalem consumit voluptatem, recte subjungit: Et renes mei commutati sunt, id est, carnales delectationes commutatae et ablatae. 22. Et ego ad nihilum redactus sum, abnegans memetipsum: Et nescivi, id est, pro nesciente et stulto me habui. Hinc Paulus: Si quis videtur tuosa desideria protinus devastat: et quicquid carnale invenit, totum adnihilat et occidit. Fortis est dilectio, utilia. Primo fervor caritatis: deinde mortificatio carnis: postmodum perfectio humilitatis. In versu vero qui sequitur, duo, id est, obedientia, et perseverantia, commendantur. Ait enim: 23. Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Foelix anima, quae potest esse jumentum Dei, ut pro ejus amore mansueta, et mitis omnia libenter ferat, omnia patienter sustineat : et sicut bene coepit, ita semper proficiat, in proposito sancto semper cum Deo per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝰ postea logiuiti sunt ad alios docendos neqͥciã
suã ⁊ hoc ñ in abscondito s in manifesto. u
ꝯ subdit. iniguitatẽ in excelso loquitti sunt.
Noncũ timore s cũ audatia. clare : apte audi¬
entib omib. Nec solũ contͣ homines tumido n
ꝑui̾se loguuti sunt malũ. s etiã in deũ. sosue¬
runt emiꝰ in celũ os suũ. blasphemantos deum.

Expanded text:
et postea locuti sunt ad alios docendos nequitiam et postea locuti sunt ad alios docendos nequitiam suam. Et hoc non in abscondito, sed in manifesto. Unde et subdit: Iniquitatem in excelso locuti sunt. Non cum timore, sed cum audacia, clare et aperte, audientibus omnibus. Nec solum contra homines tumide et perverse locuti sunt malum, sed etiam in Deum. 9. Posuerunt enim in coelum os suum, blasphemantes De
Abbreviated transcription (Latin):
subinfertur. ꝓdiit qͣsi exadipe inqͥtas eoꝵ. ia ẽ.
ex copia dͥuuꝰtiarũ. ex tumore suꝑbie. ex uolunta¬
toe ⁊ delectatione. Ex qͦ uotantũ e qa ñ abuina
semꝑ origine ꝓcedit iniquitas. Nã aliqn ex ne¬
cessitate diruiatur aliqũ ex habundantia. Sunt
egentes. tabe quadã necessicatis affecti. Pauper
furtũ fac̃: qͣsi ex macie ꝓcessit miquitas. Duies
habundans aliena rapit: qͣsi ex adipe inquitas.
ꝓdiit. Cũ dicis macro qͣre ħ fecisti: humilit̃ af¬
flctus ⁊ abiectus respondet. egestas cõpulit. Si di¬
cas diuiti qͣre ħ facis Uix dignat᷑ auitire:. etiam
contẽpnit te. Aliud ẽ ex necessitate peccare:. aliud
er babiundantia. Pece hii a sitꝑbia inceꝑunt. q̃
ꝑuenerunt: Transiorunt is affectũ eortis. io ⁊ꝰ
usq ad pͣuas uoluntates fuas adimplendas. Et
ħ gͥ ipsi tͣnsierunt. ñ imp̃meditate fecerunt. s
qͣsi ex mora ⁊ lima. qͥa cogitauer᷑ pͥus dui ut᷑ se

Expanded text:
subinfertur: 7. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum. Id est, subinfertur: 7. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum. Id est, ex copia divitiarum, ex tumore superbiae, ex voluntate et delectatione. Ex quo notandum est, quia non ab una semper origine procedit iniquitas. Nam aliquando ex necessitate derivatur, aliquando ex abundantia. Sunt egentes, tabe quadam necessitatis affecti. Pauper furtum facit: ex macie processit iniquitas. Dives abuudans aliena rapit: quasi ex adipe iniquitas prodiit. Cum dicis macro: Quare hoc fecisti? Humiliter afflictus, et abjectus respondet: Egestas compulit. Si dicas diviti: Quare hoc facis? Vix dignatur audire, etiam contemnit te. Aliud est ergo ex necessitate peccare, aliud ex abundantia. Ecce hi a superbia inceperunt: quo pervenerunt? Trausque ad pravas voluntates suas adimplendas. 8. Et hoc quod ipsi transierunt, non impraemeditate fecerunt, sed quasi ex mora et lima, quia cogitaverunt, prius diu inter se:
Abbreviated transcription (Latin):
sibaudis ñ ẽ. Plagã eox dic̃ culpã. in qua ñ ẽ fr
mam̃tũ. id ẽ. aliguod penitentiȩ ł salutis medi¬
cam̃tũ. In labore hominũ ñ sunt. ⁊ cũ hoĩb nõ
Nagellabunt᷑ id ẽ. ñ laborant sic̃ ceteri homiues.
neꝙ asfliguntur. Ñ sunt enĩ ex filiis ałi. qͦs flagel¬
lat imsericors pat̃ ut recipiat. Nunꝙͣ auĩ hic omp̃e¬
C magis irasei pot̃ hoi peccatori.: quã cuĩ inheac
sꝑbia. Quia enĩ flagella ñ sentiunt. ꝓptẽa ela¬
ce uiuunt.Nã si flagellarent᷑ fortassis humisia¬
rentur. Oͦ suꝑbia cenuit eos. alligauit. astirixit.
subdidit. tanꝙͣ captiuos. canꝙͣ seruos sx hacre¬
tentatione opti. id ẽ. ex toto płem sunt iniqͥtate qñ¬
tũ ad pximũ ⁊ impietate qͣntũ ad deũ. Duifeli¬
ces illi qͦs tanꝙͣ uinctos suꝑbia tenet. tanqͣ subm̃¬
sos iniqͥtas oꝑit. Que uñ ꝓcesserit. ostenditur cũ

Expanded text:
subaudis subaudis enitentiae, vel salutis medicamentum. 5. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Id est, non laborant sicut caeteri homines, neque affliguntur. Non sunt enim ex filiis Dei, quos flagellat misericors pater, ut recipiat . Nunquam autem hic omirasci potest peccatori homini, quam cum in hac superbia. Quia enim flagella non sentiunt, propterea elate vivunt. Nam si flagellarentur, fortassis humiliarentur. Ergo superbia tenuit eos, alligavit, astrinxit, subdidit tanquam captivos, tanquam servos. Ex hac retentatione, Operti, id est, ex toto pleni sunt iniquitate, quantum ad proximum: et-impietate sua, quantum ad Deum: O infelices illi, quos tanquam vinctos superbia tenet, tanquam submersos iniquitas operit. Quae unde processerit, ostenditur cum
Abbreviated transcription (Latin):
nĩi ⁊ rectũ intelligunt deũ. Deiñ incipit dubita¬
tionẽ suã quã pͥus habuit. ad alioꝵ confiriati¬
onẽ declarare cũ subdit. Mei aũ pene moti funt
pedes id ẽ. aumi affectiones pene mote sunt a ao.
pene esfusi funt gressus mei. idẽ. oꝑa mea. Gresso
dis oꝑamur. Qñ auꝰ ꝓ solis et̃nis laboramꝰ. lam ũ
esfiuidiuit᷑ bone actionis gressus. s ad unũ potiꝰ
sus ad lapsũ. ñ omĩno tam̃ s pene. Acsi aꝑtuis
a deo ponitꝰ recessiss. S quare hoc  Quia relaui
suꝑ iiguos. pacem peccatoꝵ uidens. Uidi illos pa¬
cem habere. diuitiis florere. qͥ deũ contẽpnebat.
ego uͦ qui cultor dĩ erã. his om̃ib carebã. spt̾ẽa
celabam suꝑ illos. iõ in dignabar. iõ inuidebam.
Siã uideo q̃re hanc habeant pacẽ. stuare: Aiuia
ñ est respectꝰ morti eoꝵ. Non ẽ in eis respectꝰ diuii
pace hic sruuntur. qͣtimis in futuro dãpnatiõne
ꝓpetua pumant᷑. Et firmamñtum in plaga eorũ.

Expanded text:
num et rectum intelligunt Deum. Deinde incipit dubitationem suam quam prius habuit ad aliorum confirmationem declarare, cum subdit: 2. Mei autem pene moti sunt pedes, id est, animi affectiones pene motae sunt a Deo. Pene effusi sunt gressus mei, id est, opera mea. Gressus dis operamur. Quando autem pro solis aeternis laboramus, jam non effunduntur bonae actionis gressus, sed ad unum potius sus, ad lapsum: non omnino tamen, sed pene. Ac si apertius a Deo penitus recessisset. Sed quare hoc? 3. Quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns. Vidi illos pacem habere, divitiis florere, qui Deum contemnebant. Ego vero, qui cultor Dei eram, iis omnibus carebam. Propterea zelabam super illos. Ideo indignabar, ideo invidebam. Sed jam video, quare hanc habeant pacem. Quare? 4. Quia non est respectus morti eorum. Non est in eis respectus divinpace hic fruuntur, quatenus in futuro damnatione perpetua puniantur. Et firmamentum in plaga eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
lud ẽ: Quantum ẽ : Auale ẽ : Et cũ tantũ sit qͣ
habeo in celo. a te qͥd uolui siꝙꝑ t̾ram: Cur uiꝗͣ.
trena uolui: Cur uinꝗͣ tͣnsitoria concupiui
Seruas inqͥt mͥ tu in celo diuitias ĩ mortales ce pp¬
sũ ⁊ ego uolui a te in t̾ra qd hñt ⁊ impñ. scł.
aurum ⁊ argontũ. Sic dũ celestia admiratur
iste asaph ⁊ trona despic̃. uit̾ utrũq u̾sans aui¬
nũ. semet ipsũ gͣuit̃ penitendo affligit. cotũq

Expanded text:
Et cum tantum sit, quod habeo in caelo, a te quid volui super terram? Cur unquam terrena volui? Cur unquam transitoria concupivi? Servas inquit mihi tu in caelo divitias immortales, teipsum: et ego volui a te in terra, quod habent et impii, scilicet aurum et argentum. Sic dum caelestia admiratur iste Asaph, et terrena despicit, inter utrunque versans animum, semetipsum poenitendo graviter affligit, totu
Abbreviated transcription (Latin):
misti uirgã hereditatis tue. S qͥa synagoga ħ loqͥt᷑.¬
ex u̾bis seq̃ntib det̾minat᷑ cũ dr. Mons syon in qͦ
habitasti in eo. hanc dico hereditatẽ. que ẽ mons ły¬
on. Ibi enĩ erat aiuitas eoꝵ ihrłm. ibi caput regni.
ibi tẽplum ⁊ sacͥficiũ. in qͦ ⁊ deũ dic̃ habitasse. ⁊ ut eiꝰ
habitationẽ exp̃ssius comiñdaret. ꝓtinꝰ adiec̃ in eo.
Nã cũ in om̃ib habitet ut ds: in eo tñ specialiuis. in
omĩb ꝑ potentiã. in eo ꝑ grãm. Post postulatã de se
postulat uindictã: cũ subiung̃. Leua manꝰ tuas in
suꝑbias eoꝵ in finẽ. idẽ. exerce uͥtutem ⁊ potentiã

Expanded text:
misti virgam hmisti virgam hex verbis sequentibus determinatur, cum dicitur Mons Sion in quo habitasti in eo. Hanc dico haereditatem quae est mons Sion. Ibi enim erat civitas eorum Jerusalem, ibi caput regni, ibi templum et sacrificium, in quo et Deum dicit habitasse. Et ut ejus habitationem expressius commendaret, protinus adjecit, in eo. Nam cum in omnibus habitet ut Deus, in eo tamen specialius. In omnibus per potentiam, in eo per gratiam. Post postulatam de se postulat vindictam, cum subjungit: 3. Leva manus tuas in superbias eorum in finem, idest, exerce virtutem et pote
Abbreviated transcription (Latin):
dere illam hereditatẽ lib̾ans eam de egypto: signũ
dedit moysi. Dixãt enĩ ei moyses. Qd̾ signũ dabo
eis ut cr edant mͥ qͥa tu me misisti: Et dñs ad illũ.
Quid in manu tua portas: Uirgã ait. ẜice inqͥt illã
in t̾ramt Et dimisit uirgã ⁊ serpens factus ẽ. Et ex¬
pauit m oyses ⁊ fugit ab eo. Et ait illi dñs. app̃hende
caudam eiꝰ. Et app̾hendit. ⁊ reu̾sa ẽ in statũ suũ. Qͥa
sig̃cats Primũ a serpente mors. Gͦ uirga in serpen¬
te: xp̃c in morte. Iõ cũ a serpentib in deserto morde¬
rentur ⁊ necarentur. p̃cepit ds serpentẽ ereũ exalta¬
ri. quẽ intuentes morsi a serpentib sanabant᷑. Qͥd ẽ
intuendo serpentẽ sanari a serpente: Credendo in
illa spe in qua fuerant recesserunt. Tam̃ app̃hen¬
derunt caudã. quia pꝰmodũ credidert̃. ħ sigeat
⁊ illud. postĩora mea uidebis. Et serpens rediit in
nũ stabilitũ efficim᷑. quatinꝰ in nob̾ impleat᷑: rede¬

Expanded text:
dere illam haereditatem, liberaus eam de Aegypto, signum dedit Moysi. Dixerat enim Moyses: Quod signum dabo eis, ut credant mihi, quia tu me misisti? Et Dominus ad illum: Quid in manu tua portas? Virgam, ait. Projice inquit illam in terram. Et dimisit virgam, et serpens factus est, et expavit Moyses, et fugit ab eo. Et ait illi Dominus: Apprehende caudam ejus. Et apprehendit, et reversa est in statum suum . Quid significat? Primum a serpente mors. Ergo virga in serpente, Christus in morte. Ideo cum a serpentibus in deserto morderentur et necarentur, praecepit Deus serpentem aereum exaltari, quem intuentes morsi a serpentibus sanabantur . Quid est intuendo serpentem, sanari a serpente? Credendo in illa spe in qua fuerant, recesserunt. Tamen apprehenderunt caudam, quia postmodum crediderunt. Hoc significat et illud: Posteriora mea videbis . Et serpens rediit in num stabilitum efficimur, quatenus jam in nobis impleatur, Rede
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ a areptabile comitendi.÷ dies sialutis. de qͣnꝰ ꝓptns
addit. ⁊ dies pleni inuenientur in eis. scł pleni
plenitudo t̃ꝑis in qͦ misit ds filiũ suũ in t̾ris. Uel
in his qͥ hic ad deu̾ com̾tentur. in futuro dies
inuenientur pleni beatitudine. pleni et̾nitate.
Uere ibi dies pleni sunt. uͥ lcet sol iusticie. uͥ
diuina splendet claritas ⁊ et̾na. Dem̃ narrat
Ait emĩ. Et dixerunt uidł cogitando int᷑ se ante¬
scire qđ ipsẽ sciat. qđ boni ita tͥbulantur et
mali ꝓsꝑant᷑. ⁊ si ẽ scientia in excelso. siẽ qd
ipse sciat quomͦ patitur: Aposiopesis ẽ. id ẽ. de¬
fectio. ubi additur: ut oratio plene intelligat᷑.
Tał erat erat error eoꝵ. putabant enĩ deu̾ res
humanas aut nescire aut ñ curare. cũ tͥbula¬
rent᷑ boni ⁊ florerent mali. Uñ ⁊ subseq̃nter
dicunt. Ecce ipsi peccatores ⁊ habundantes
in scło obtinuert̃ dunitias. Ego qͥ do seruio¬

Expanded text:
 acceptabile convertendi, et dies salutis . De quibus protinus addit: Et dies pleni invenientur in eis, scilicet pleni plenitudo temporis, in quo misit Deus Filium suum in terris . Vel in his, qui hic ad Deum convertentur, in futuro dies invenientur pleni beatitudine, pleni aeternitate. Vere ibi dies pleni sunt, ubi lucet sol justitiae, ubi divina splendet claritas et aeterna . Deinde narrat Ait enim: 11. Et dixescire, quod ipse sciat, quod boni ita tribulantur et mali prosperantur? et si est scientia in excelso? Si est, quod ipse sciat, quomodo patitur? Aposiopesis est, id est, defectio, ubi additur ut oratio plene intelligatur. Talis erat error eorum. Putabant enim Deum res humanas, aut nescire, aut non curare, cum tribularentur boni, et florerent mali. Unde et subsequenter dicunt: 12. Ecce ipsi peccatores et abundantes in seculo, obtinuerunt divitias. Ego qui D
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑabatur. s ꝓ etͣ̃nis. iuxta q scͥptum ẽ. nesciat
sinistra tua quid faciat dext̃a tua. Nec ħ facie¬
bat uirib suis. s tenebat ⁊ gub̾nabat ille qͥ ait.
sine me nicħ potestis facere. Quadã ħ similitudĩẽ
loquit᷑. Sic̃ enĩ aliqͥs puer ł infirmꝰ ꝑ se ire ñ ualet
nisi mani teneatur. sic tanta ẽ inbecillitas nr̃a.
ut in bono ꝑ se minime ꝓficere ualeat. nͥ eã diui¬
na uirtꝰ semꝑ teneat ⁊ trahat. Meqͦ inqͥt posititmm
in uoluntate cua implenda. ut nũꝙͣ faciã nͥ q̃ tu uo¬
lueris: deduxisti de uirtute in uͥtutem. ⁊ tandẽ cũ
gła suscepisti. id ẽ. suscipies me. felix ẽ illa aĩa que
uoluntati dĩ semꝑ ẽ subdita. ut illud uelit ꝙͣ uult
uoluerit tanꝗͣ de ium̃to suo faciat. qͦ uoluerit du¬
cat. ducturꝰ est enĩ as talem aĩam in głam suã.
Hec gła sc̃ĩs p̃paratur in colo. q̃ uers mira ⁊ ineffa¬
bilis ẽ. uñ admirans ait. Quid enĩ mͥ ẽ in celo

Expanded text:
ptum est: Nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua . Nec hoc faciebat viribus suis, sed tenebat et gubernabat ille qui ait, Sine me nihil potestis facere . Quadam hic similitudine loquitur. Sicut enim aliquis puer, vel infirmus per se ire non valet, nisi manu teneatur: sic tanta est imbecillitas nostra, ut in bono per se proficere minime valeat, nisi eam divina virtus semper teneat et trahat. Me quoque inquit positum in voluntate tua implenda, ut nunquam faciam nisi quod tu volueris, deduxisti de virtute in virtutem: et tandem, cum gloria suscepisti me, id est, suscipies me. Foelix est illa anima, quae voluntati Dei semper est subdita, ut illud velit, quod vuvoluerit, tanquam de jumento suo faciat: quo voluerit, ducat. Ducturus est enim Deus talem animam in gloriam suam. Haec gloria sanctis praeparatur in caelo, quae vere mira et ineffab
Abbreviated transcription (Latin):
scło diacias optinuert̃. Et iõ ego qͦ iunctus
ilł ante conu̾sionẽ similit̾ dixi. Ergo sine cau¬
sa iustificaui cor meũ: ut mundꝰ essem in
cogitatione. ⁊ laui int̃ innocentes manꝰ meaᷤᷤ.
id ẽ cũ inocentib actiones meas mundaui.
Et ħ sine causa feci. Ubi ẽ merces pure ꝯscien¬
tie. uͥ p̃miũ innocentis uites Bene uiuo ⁊e¬
geo. ille peccat ⁊ habundat. Et sui flagellatꝰ
tota die. A me ñ recedunt flagella dĩ. bene
seruio ꝯ flagellor. ille ñ seruiq reqͥescit. Pi¬
culosa sunt ħ u̾ba. ⁊plene blasphema. Non
mei aũ pene moti sunt pedes. ñ confirmat. s
ipsa dubitatio ꝑiculosa ẽ. Pꝑiculũ tam̃ cnsit
ad sanitatẽ. Unͦi ⁊ subdr. ⁊ castigatio mea in
matutinis. id ẽ. sine dilatione. Castigat᷑ autẽ
cũ ab errore sanat᷑. Impioꝵ differtur castigatio
mea ñ differtur. Illa sera ł nulla ẽ: mea in
matutinis. Audi iã uocẽ castigati. Repͥmit e¬
nĩ se ab eo qͥ dixerat. atq errorẽ suũ recogno¬

Expanded text:
oque junctus illis ante conversionem, similiter dixi: Ergo sine caussa justificavi cor meum, ut mundus essem in cogitatione: et lavi inter innocentes manus meas, idest, 369 cum innocentibus actiones meas mundavi, et hoc sine caussa feci. Ubi est merces purae conscientiae? ubi praemium innocentis vitae? Bene vivo, et egeo: ille peccat, et abundat. 14. Et fui flagellatus tota die. A me non recedunt flagella Dei. Bene servio, et flagellor: ille non servit, et requiescit. Periculosa sunt haec verba, et pene blasphema. Non Mei autem pene moti sunt pedes. Non confirmat, sed ipsa dubitatio periculosa est. Per periculum tamen transit ad sanitatem, unde et subditur: Et castigatio mea in matutinis, id est, sine dilatione. Castigatur autem cum ab errore sanatur. Impiorum differtur castigatio, mea non differtur. Illa sera, vel nulla est: mea in matutinis. Audi jam vocem castigati. Reprimit enim se ab eo, quod dixerat, atque errorem suum recogno
Abbreviated transcription (Latin):
non uult dñs : inquem quam dominari mortem : Non uult
inpoenam deducihominem: queminuit ai constituit:
C&erum homo ipse se dignum efficit morti: qui non
paruerit legi, Odituiã: quidiuinam contempserit
disciplinã Naincum dñs quid uell&: quidue noll&
hominide monstrar& quȩ oli seruantiuitã conterp¬
nentiaferunt mortem Ita enim de contemptuuita
nõ poterit ꝓuenire : ut debbseruantia mors euerure
non possit E utiam homoquod uoluerit mere¬
atur : & ex eo quod meruerit iudic&urgt
Vt hoc totũ in hominis uoluntate consistat
quis ibi exqualitate uitȩ meritum quod haber& in-¬
uenit: quare hissollicite perpensis. idest undesa¬
lus & unde periculumenasc&ur salutis commo¬
da delegis obseruantiateneamus & periculoꝵ
in commoda. delegis contemptu. ut ꝓuidicaueamꝰ
ut dumtenentes prospera & pellentes aduersa in con-¬
spectudñ inuenimur: ab ipso cumomnibus scĩs. inȩ¬

Expanded text:
Non vult Dominus in quemquam dominari mortem, non vult Non vult Dominus in quemquam dominari mortem, non vult in poenam deduci hominem, quem in vitam constituit. Caeterum homo ipse se dignum efficit mortis, qui non paruerit legi. Odit vitam, qui divinam contempserit disciplinam. Nam cum Dominus quid vellet quidve nollet homini demonstraret; quae observanti vitam, contemnenti afferunt mortem. Ita enim de contemptu vita non poterit provenire, ut de observantia mors evenire non poterit; ut jam homo quod voluerit mereatur, et ex eo quod meruerit judicetur: et hoc totum in voluntate hominis consistit, qui sibi ex qualitate vitae meritum quod haberet invenit. Quare his sollicite perpensis, id est, unde salus, et unde periculum enascatur, salutis commoda diligenti observantia teneamus, et periculorum incommoda de legis contemptu ut providi caveamus: ut dum tenentes prospera et repellentes adversa in conspectu Domini invenimur, ab ipso cum omnibus sanctis in a
Abbreviated transcription (Latin):
seruire conspicit sponte obbeneficiorũ
poss& ꝓmissionibus inuitare : & quorum uoluntates
Aseconspicit alenas eorum mentes prȩmiorum libe.¬
ralitatibus constituat suas: Namunde frequeter aut
inuitat praemio: aut terr& supplicio : Nisiut benig¬
nitatis consilio: a seformato homini consulat. redemp¬
to prouideat Ait qui nonterreur supplicio : Inuite¬
tur prȩmio & quemm&us a peccatã reuocare
non possit: promissionum benignitas possit: Cu¬
pitenim: &iamnocentibus sub uenire &Desiderot
misereri peccantibus: siquis peccauerit: dignos fruc¬
tdsexhibeat poenitentis. Inuitus enim in reosiundi-¬
cat: sidĩ indulgentiam miserentis contempnan :
Amatenim corrigipeccatores: quuin uitã nonin mor¬
tem aprincipio constituit homines, Ipsee nun sibi
infertinteritũ : qui medentis diũ contempsit consiliũ ,
Reuestimini in quit adme: & reuertar aduos: &iterũ:
Nolo mortem peccatoris: e tantum reuertatur &iuiuat:

Expanded text:
servire conspicit sponte, suorum beneficiorum servire conspicit sponte, suorum beneficiorum possit promissionibus invitare; et quorum voluntates a se conspicit alienas, eorum mentes praemiorum liberalitatibus constituat suas! Nam unde frequenter aut invitat praemio, aut terret supplicio, nisi ut benignitatis consilio, a se formato homini consulat, redempto provideat; ut qui non terretur supplicio, invitetur praemio; et quem metus a peccato revocare non possit, promissionum benignitas possit? Cupit enim etiam nocentibus subvenire: desiderat misereri peccantibus. Si quis peccaverit, dignos fructus exhibeat poenitentiae. Invitus enim in reos vindicat, si Dei indulgentiam miserentis contemnant. Amat enim corrigi peccatores, qui in vitam, non in mortem, a principio constituit homines. Ipse enim sibi infert interitum, qui medentis Domini contemnit consilium. Revertimini, inquit, ad me, et revertar ad vos : et iterum, Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat .
Abbreviated transcription (Latin):
Nain & docẽre contrario grauius adflig&ur & ob sequen¬
tis discipuli exemplo plect&ur qui facienda aliistradi-¬
dit quȩ ipse non fecitꝰ ut neca idiscipulis quordocuit potus¬
sex ediscere ut quibus doctrinȩ tradiderat magisterium.
nec abisdem factorum mutuar&urexemplum Neque enĩ
ꝑfectio in legum est notitia constituta cuin scriptum sit
Non enimauditores legis iusti sunta pud dm̃ sed factoresle¬
gis iustificabuntur : Neque enim inquainss religiosus
& scs est qui nouit legem cessantibus factis: cuin expediat
facere quamdocere nec facere : Quia molestum estdo-¬
cere & non facere :Uos amicimei estis inquit: si feceri
tis quȩ mando uobis : Omagna bonitas : cuicũ ꝓcondicio¬
ne redderedebeamus obsequia ut pote serui dño famu¬
lidõ. subiecti potenti mancipia redemptori: amicitiarũ
nobis praemia repromittat : Vt nobis obsequia
debita seruit utis extorqueat. Ait quos nollȩ

Expanded text:
Nam et doctor e contrario gravius affligitur, et obsequenNam et doctor e contrario gravius affligitur, et obsequentis discipuli exemplo plectitur, qui facienda aliis tradidit, quae ipse non fecit; ut nec a discipulis quos docuit potuisset ediscere; ut quibus doctrinae tradiderat magisterium, ab iisdem factorum mutuaretur exemplum. Neque enim perfectio in legum est notitia constituta, cum sit scriptum, Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Neque enim, inquam, is religiosus et sanctus est, qui novit legem cessantibus factis; cum expediat facere quam docere nec facere; quia molestum est docere, et non facere. 2. Benitis quae mando vobis . O magna bonitas Dei, cui cum pro conditione reddere debeamus obsequia, utpote servi Domino, famuli Deo, subjecti potenti, mancipia redemptori; amicitiarum nobis praemia repromittit, ut a nobis obsequia debita servitutis extorqueat: ut quos nolle
Abbreviated transcription (Latin):
in ambobus conspir& adsensus quibus diuersus est in
uocabulis sonus: Indocto reenim molestaestcausado¬
cere nec facere ÷ prȩcipere necobseruare ndiscen-¬
teuero audireuelle : qued nolitimplere. A aures quidẽ
auditui commodare: & abopere uo luntatem auertere:
c&erũ qui facit quod doc& . & qui quodimperat cõpl&
maximus incelestibus sententia dm̃ declaratur: At
ueroqui quod discit neglegit: & qui quodaudit con¬
tẽpainit: salutis reus existit : quio bseruanda contẽsit.
& pericula nonuitauit : Amatenim mortem: qui uitae
prȩcepta non seruat : & horr& uitam qui peccata mor¬
ti debita desperata mente frequentat: Vt enimꝑ ob¬
seruantiain legis uita adquiritur. Ita percontemtũ
mors a contumacibus inuenitur dicentednõ: Siuis in
uitã uenire serua mandata : It aenim perfectus doctor
liber est audiscente quemdo cuit: ut discipulus contẽp¬
tor inexcusatus erit : qui facienda didicit & contempsit:

Expanded text:
in ambobus conspiret assensus, quibus diversus est in in ambobus conspiret assensus, quibus diversus est in vocabulis sonus. In doctore enim molesta est causa, dicere, nec facere; praecipere, nec observare: in discente vero audire velle quod nolit implere; aures quidem auditui accommodare, et ab opere voluntatem avertere. Caeterum qui facit quod docet, et qui quod imperat complet, maximus in coelestibus sententia Domini declaratur . At vero qui quod discit negligit, et qui quod audit contemnit, salutis reus existit; quia observanda contempsit, et pericula non vitavit. Amat enim mortem, qui vitae praecepta non servat; et horret vitam, qui peccata morti debita desperata mente frequentat. Ut enim per observantiam legis vita acquiritur; ita per contemptum mors a contumacibus invenitur, dicente Domino, Si vis in vitam venire, serva mandata . Ita enim perfectus doctor liber est a discente, quem docuit, ut discipulus contemptor inexcusatus erit, qui facienda didicit, et contempsit.
Abbreviated transcription (Latin):
in regnocȩlorum: Cum nobis pro officio cõ¬¬
p&atdicere: uobis autem conueniat prode¬
uotione audire : quid tamneces sarium tã¬
que pertinens poterit ut risq contingere.
quam ut quo dreligio sedicitur & deuote auditur. obse¬
quiis conp&entibus teneatur: Namsi religiosa non
tacerelucrum est. tacere dispendium: quanto itaque
potiora lucra poterunt prouenire . cumoperationis
effectu monstratur  quio quidmagisteriis cȩlestibus
& discitur & ten&ur : Parenim causa & dicente m& au-¬
dientem constringit ut utius que professio factoꝵ
testificatione sign&ur: & quamuis sit dissi mile doctoris.
discentis que officium tamen utriusque paresse deb&
scãrum legum obsequium  Ut iungantur factis qui sepa¬
rantur officiis : Copulentur opere quidiuersi sunt:
nomineq& quos uocabula ab inuicem separant: eosob¬
seruantia praeceptorum fideliter ac deuote coniungat :
quare sic fit utrius que diuessus sit actus sed obseruantiȩ
parsit necessarius inutrisque effectus ꝓUt factorum

Expanded text:
ret vitam. Cum nobis pro officio competat dicere, vobis autem conveniat pro devotione audire; quid tam necessarium tamque pertinens poterit utrisque contingere, quam ut quod religiose dicitur, et devote auditur, obsequiis competentibus teneatur? Nam si religiosa non tacere, lucrum est, tacere dispendium; quanto itaque potiora lucra poterunt provenire, cum operationis effectu monstratur, quidquid magisteriis coelestibus et discitur et tenetur? Par enim causa et dicentem et audientem constringit, ut utriusque professio factorum testificatione signetur. Et quamvis dissimile sit doctoris discentisque officium; tamen utriusque par esse debet sanctarum legum obsequium: ut jungantur factis, qui separantur officiis: copulentur opere, qui diversi sunt nomine; et quos vocabula ab invicem separant, eos observantia praeceptorum fideliter ac devote conjungat. Quare sic fit ut utriusque diversus sit actus, sed observantiae par sit necessarius in utrisque effectus: ut factorum
Abbreviated transcription (Latin):
lime meritĩ heli saei Vn o intempore duplexuir¬
tur ostenditur & gemina potestas. prof&ami
scĩs simũ demonstratu: Curatur n&mnan sprus :
& lepra giezi perfunditur seruus: syro fides adtu litgloriam
& seruo ꝑfedia incuilit poenam: Illede srria ueniens quod desi¬
derauitaccepit: hicde prof&ae exiens domo. plagam sibi de ꝑfi¬
dia ad quisiuit: Nemancuratur & gaud&. giezi uulneratur &
defl&, Alius suir redditur sanus: aliuscuncur ostenditurmaculatur:
Alius exemplum uirtutis ostendit. alius meritũ fallatia demonstra¬
uit : Curatur fide quifuerat maculatus : & maculatur ꝑsidiaqui
fuerat sanus: Neanan inuitar a ddm̃ giezi ꝓfertur singulis in exem¬
plum: ꝑnaman dñs conlaudatur. pergiezi iudicium caeleste
m&uitur : Indesalus nascitur. hincm&us : Indegloria p&itur
hinc fraudis molestia formidatur : Vt his exemplis & fidei pre¬
tium : & ꝑfidiȩ supplicium cunctis gentibus monstrar&ur:¬

Expanded text:
lime meritum Elisaei! Uno in tempore duplex virlime meritum Elisaei! Uno in tempore duplex virtus ostenditur, et gemina potestas Prophetam sanctissimum demonstrat. Curatur Naaman Syrus; t lepra Giezi perfunditur servus. Syro fides attulit gloriam; et servo perfidia intulit poenam: ille de Syria veniens, quod desideravit, accepit: hic de Prophetae exiens domo, plagam sibi de perfidia acquisivit. Naaman curatur et gaudet: Giezi vulneratur et deflet. Alius suis redditur sanus; alius cunctis ostenditur maculatus: alius exemplum virtutis ostenditur; alius meritum fallaciae demonstratur. Curatur fide, qui fuerat maculatus; et maculatur perfidia, qui fuerat sanus. Naaman invitat ad Deum; Giezi profertur singulis in exemplum. Per Naaman Dominus collaudatur; per Giezi judicium coeleste metuitur. Inde salus nascitur, hinc metus: inde gloria petitur, hinc fraudis molestia formidatur: ut his exemplis et fidei pretium, et perfidiae supplicium cunctis gentibus monstraretur
Abbreviated transcription (Latin):
inobuiam redit Causasexquirit. ad seꝓperandi rationes
exposcit: Illesimulator acfallax. aptat mendacium.
falsum componit: dicit a pro f&a se essemandatum Quasi
argemi aliquid mitter&. quod aduenientib: ad seꝓfeca¬
rum liberis tribuiss& : Instanterne i anpuero duplum
quam p&ierat dedit : quod prof&e supplex ipse acdepcans
dare non quiuit, Quo accepto. Insequestri de posito helisceo
apparuit. atque in eius conspectu solito more consistig
Vibi in quiđ ꝓ fori fuisti. uel quidreiaut ne gotu gessisti
Nus quam in quid istinc discessi : Nus quam atuis conspectib
absui : Tuncꝓf&a scĩssimus: erumpit in uocẽ: Nonnecer
meum inquit fuittȩ cum : & scio que mad modũ properarit
neman in obiamtibi: A quo accepisti argentum & possidebis
ercecagros : & uneas. & oliueta seruos &ancillas : & lepraneman
srri applicabiturtibi & seminituous que inaernũ: Ee fasu

Expanded text:
in obviam redit, causas exquirit, ad se properandi rationes in obviam redit, causas exquirit, ad se properandi rationes exposcit. Ille simulator ac fallax aptat mendacium, falsum componit: dicit a Propheta sibi esse mandatum, quasi argenti aliquid mitteret, quod advenientibus ad se Prophetarum liberis tribuisset. Instanter Naaman puero duplum quam petierat dedit, quod Prophetae supplex ipse ac deprecans dare non quivit. Quo accepto in sequestri deposito, Elisaeo apparuit, atque in ejus conspectu solito more consistit. Ubi, inquit Propheta, fuisti, vel quid rei ac negotii gessisti? Nusquam, inquit, isthinc discessi; nusquam a tuis conspectibus abfui. Tunc Propheta sanctissimus erumpit in vocem: Nonne cor meum, inquit, fuit tecum? Scio quemadmodum properarit Naaman in obviam tui, a quo accepisti argentum: et possidebis ex eo agros, et vineas, et oliveta, servos et ancillas; et lepra Naaman Syri applicabitur tibi et semini tuo usque in aeternum. Et st
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Nunc inquid cognoui quiad ñs colen est solus : Nunc
primũ ad didici quia unus uenerandus est ds̃ : C&erienim
diigentium. nec saluare peterunt nec nocerẽ : Quippe
cumhumano r indigentes auxilio. auxilia ips prȩstare
non possunt: Necenim seruarepoterunt qui seruactus ÷
aut uitam tribuere qui nonuiuunt : aut sanum qui¬
piam colentium facere. qui se non possunt deñ
colentiburundicare: Tuncneman ꝓficir ÷¬
tur in seriam h&iunt uncaduos ꝓ̃perat sanuȩ
Lextentur omnes qui cumeo tristes aduenerant :Gaudent
cuncti quieius ualRudinem ex horrebant: Magnaliadĩ
secum cuncti locuntur uistutes enus uniuersi cũ inuicẽ fa¬
ut quodille noluit sumã: ꝑgit ꝓpere. festinante racurrit:
quem cum postre festinantem ꝓuerisyri conspicerent ac
dño nuntiarent : moxne mansuorum statuit currus. uehi¬
cula retrahit : animalia flectit ipse ꝓperus ac festinans

Expanded text:
tur. Nunc, inquit, cognovi quia Dominus colendus est solus. Nunc tur. Nunc, inquit, cognovi quia Dominus colendus est solus. Nunc primum addidici quia unus venerandus est Deus: caeteri enim dii Gentium nec salvare poterunt, nec nocere; quippe qui humano indigentes auxilio, auxilia ipsi praestare non possunt. Nec enim servare poterunt qui servantur, aut vitam tribuere qui non vivunt, aut sanum quempiam colentium facere, qui se non possunt de non colentibus vindicare. Tunc Naaman proficiscitur in Syriam laetus, tunc ad suos properat sanus. Laetantur omnes qui cum eo tristes advenerant, gaudent cuncti qui ejus valetudinem exhorrebant, magnalia Dei secum cuncti loquuntur, virtutes ejus universi cum invicem faut quod ille noluit, sumam. Pergit propere, festinanter accurrit: quem cum post se festinantem pueri Syri conspicerent, ac domino nuntiarent; mox Naaman suorum statuit currus, vehicula retrahit, animalia flectit, ipse properus ac festinans
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdon&tribuo. libenterao sume: Non enim pretium
curationis estistud quod tribuo. nec sanitatem percep¬
tam. istomu nere redimo Quippecum sanitas ista
quã meru. nec pretio poterit redimi: necullo mune¬
re inueniri: mihunquid helisȩus quodofferes non ac¬
cipio quod ingeris. ut alienum recuso: Nec enimipseti¬
bisanitatem qual&uses prȩstiti. nec ꝑnicio sum uitium
inte ego ipsecorrexi :Necnaturae u aestimas reddidi
Sedest potens in caelestibus ds̃. cuius imperio seruio. offi¬
ciopareo seruituti insisto Ecuisola tuurdicandusestani¬
mur. prȩparandus est sensus. tribuendus est famulatus:
hui cenisi soliseruieris ut siobsequia illi debitaman¬
ciparis : quanta mereberis cõnice. quiante quam seruieris.
tautam merueris sanitatẽ: Moxnaman cultus sibidiui¬
nos indicit suꝑstitiosos abscondit: Mox sedm̃ uene rarites¬
tatur. & detestariidolum profiteur : moxsequem a gno¬
uit dum colere : & figmenta quȩ coluerat allorrere ploqui¬

Expanded text:
quae dono, tribuo libenter, assume. Non enim pretium curationis est istud quod tribuo; nec sanitatem perceptam isto munere redimo: quippe cum sanitas istam quam merui, pretio nec poterit redimi, nec ullo munere inveniri. Mihi, inquit Elisaeus, quod offers non accipio; quod ingeris, ut alienum recuso. Nec enim ipse tibi sanitatem, qua laetus es, praestiti; nec perniciosum vitium in te ego ipse correxi, nec naturae, ut aestimas, reddidi: sed est potens in coelestibus Deus, cujus imperio servio, officio pareo, servituti insisto, cui soli tuus dicandus est animus, praeparandus est sensus, tribuendus est famulatus. Huic enim si soli servieris, aut si obsequia illi debita manciparis: quanta mereberis, conjice, cui antequam servieris, tantam merueris sanitatem. 5. Mox Naaman cultus sibi divinos indicit, superstitiosos abscindit. Mox se Deum venerari testatur, et detestari idolum profitetur. Mox se quem agnovit, Dominum colere, et figmenta quae coluerat, abhorrere proloqui
Abbreviated transcription (Latin):
postȩ in troitus ciuitatem sunt : sic pericula introitus mortis sunt : Ecur
inquid non ꝓhib& temptationes : ut ostendat uirtutẽ eiꝰ : sine maeam in pug-¬
nare possit : dicere poterant qm silnpugna retur . utiq uincereturꝰ
Propterea ꝑmitto ea in pugnari : ut non inbecillitas in repugnantium fides
uictor ia imput&ur : & portȩ in feri Nondix̃ non adꝓpiabt̃ ei : sed non p̃-¬
uadebt aduersus eã. Quid ergo In pugnabitur quidem. nontam uinci poterit :
Tempestates suscepit ȩcđa sed non dimergitur : Iacula in eã mittuntur. sed

Expanded text:
portae introitus civitatum sunt, sic pericula introitus mortis sunt. Et cur, portae introitus civitatum sunt, sic pericula introitus mortis sunt. Et cur, inquit, non prohibet tentationes? Ut ostendat virtutem ejus. Si nemo eam impugnare posset, dicere poterant: Quoniam si impugnaretur, utiquerea permitto eam impugnari, non ut imbecillitas repugnantium, sed fides victoriae imputetur. Et portae inferi, non dixit non appropiabunt ei, sed non praevalebunt adversus eam. Quid ergo? Impugnabitur quidem, non tamen vinci poterit, tempestates suscipit Ecclesia, sed non demergitur; jacula in eam mittuntur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
p&rã aedificabo ecđam mea : & portȩ in feri non p̃uulebunt ad uersus eđ :
Suꝑ hanc p&rã: Ndix̃ suꝑ p&rum : Nec enim suꝑ hominem: sed suꝑ fidem
Nedificauit eccłam suam: Quid autemerat fides  Tues xp̃s filius dĩ uiui
P&ram: uocauit ecłam suscipientem fluctus & nontitubantem: &enim
hoc e suꝑ confessionẽ suꝑ sermones pi&atis : Sed forsitan int̃rogabis
utrũ hȩc aedi ficatio suscipiat lapides. aut ligna aut ferrum: Ninquið ::
Nec enime sensibilis aedificatio: qđ sitalis e&dissoluer&ur tempore :
Confessione Autem pi&atis neq: dȩmones neq: ullu creatura uincere potx
Testantur marteres quorum latera radebantur : sed fides non frangebat᷑
ecđam mex & portȩ in feriN p̃ ualebt ad uersus eam :¬
ꝗtendite diligentius uerbõ portar inferi periculauoat : quȩ morte pariua :
Quidergo ÷ ninferno intrabitquisq: quando perelitatur &ia ⁊ sicut&ia

Expanded text:
eam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . eam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Super hanc petram, non dixit super Petrum. Non enim super hominem, sed super fidem aedificavit Ecclesiam suam. Quid autem erat fides? Tu es Christus Filius Dei vivi. Petram vocavit Ecclesiam suscipientem fluctus, et non titubantem. Etenim onem Petri, super sermones pietatis. Sed forsitan interrogabis, utrum haec aedificatio suscipiat lapides aut ligna, aut ferrum? Non, inquit: Nec enim est sensibilis aedificatio. Quod si talis esset, dissolveretur tempore. Confessionem autem pietatis, neque daemones, neque ulla creatura vincere potest. Testantur martyres quorum latera radebantur, sed fides non frangebatur. Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Attendite diligentius verbo: Portas inferi, pericula vocat quae mortem pariunt. Quid ergo? In inferno intravit quisque quando periclitatur? Etiam. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
& nemo in pediebat : quia naturȩ dñs imperabat qui& facere & inmutare
potest : Ego eam aedificaui quicȩlum statui. sed ppt̃ celum non fudi san¬
guinem nec pp̃t celum crucifixussum Nec propt caelum caelestecorpus
accopi : & quid dicam cȩli : angelorum corpus non adsumpsi ut discas qͥm
cȩlo & angelis & omni creaturȩ honorabilior ecđa ẽ : Ideo cȩlum & terra
transibt: uerba autem mea non p̃teribunt. Ad sit gentilis ad sit iudȩus
si hȩc in ania sunt uerbaredarguant : Si autemueritas e quȩ dicta sunt
mea ñ prȩeribt : Facilius e caelum p̃terirȩ & terram deuorari : qua
uerba mea excidere : Quae autem sunt uerba eiꝰ m̃ Aoducamꝰ in mediũ
uideamꝰ neforte intercider : Nidubitans dico sed her&icos obcludo
quȩ ergo sunt uerba : cȩlum & terra transibunt : uerba autem mea
non p̃teribt. Qui sermones ⁊ quȩ uerba eius: Tues p&rus & suꝑhane¬

Expanded text:
: nemo impediebat, quia naturae Dominus imperabat, qui facere et immutare : nemo impediebat, quia naturae Dominus imperabat, qui facere et immutare potest. Ego eam aedificavi, qui coelum statui. Sed propter coelum non fudi sanguinem, propter coelum crucifixus non sum, nec propter coelum coeleste corpus accepi. Et quid dicam coeli? Angelorum corpus non assumpsi, ut discas quoniam coelo et angelis et omni creatura honorabilior Ecclesia est. Ideo coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Adsit gentilis, adsit Judaeus: si haec inania sunt verba, redarguant. Si autem veritas est quae dicta sunt, mea non praeteribunt. Facilius est coelum praeterire, et terram devorari, quam verba mea excidere. Quae autem sint verba, adducamus in medium, videamus ne forte interceperint. Non dubitabundos, sed haereticos obcludo. Quae ergo sunt verba? Coelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt. Qui sermones? Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nabatur : pat̃ abdicabat filiũ : filius in honorabat patrem: Natura
quidem scindebatur : sed pi&as fidiuidebatur : Ubi sunt nunc quilui-¬
debant ecłȩ contrahire : quando no uellaerat in nullo potiuit lȩdi : & nõ
quando usq: ad acelũ ꝑuenit ȩstimas eam possesuperariã &tunc quidaẽ
cum undecim eeñt apłi Nullus eos superarepotuit. sed pauci homines
totũ ceper̃ mundum &nunc quando terra & mare & orbterrarũ. & in ha-¬
bitabiles regiones &ciuitates & om̃s fines terrȩ pi&ate repl&a sunt
putaseã tepossetenere r sed non poteris : Xp̃renim propterea passus ẽ
&portȩ inferi non p̃ualebt aduersus eã : Facilius cuelum extermi¬
nare potest & traperire : quã cliquid malipati ȩcđa. Qui s õ quihȩ dic̃
Bene onim uerbumdi ipsocaelo ualidius ẽ: qr cȩlu opus uerbi est ⁊
Dix̃ quipped s̃: ftatcaelum & uerbum inopus apparuit : Currebat natura¬

Expanded text:
nabatur. Pater abdicabat filium, filius inhonoraba patrem. Natura nabatur. Pater abdicabat filium, filius inhonoraba patrem. Natura quidem scindebatur, sed pietas not dividebatur. Ubi sunt nunc qui audebant Ecclesiae contraire? Quando novella erat, in nullo potuit laedi: et nunc quando usque ad coelum pervenit, aestimas eam posse superari? Et tunc quidem cum undecim essent apostoli, nullus eos superare potuit, sed pauci homines totum ceperunt mundum: et nunc quando terra et mare et orbis terrarum, et inhabitabiles regiones, et civitates et omnes fines terrae pietate repleti sunt, putas eam te posse tenere? Sed non poteris. Christus enim propter eam passus est, portae inferi non praevalebunt adversus eam. Facilius coelum exterminari potest, et terra perire, quam aliquid mali pati Ecclesia. Quis est qui haec dicit? enim Dei ipso coelo validius est, quia coelum opus verbi est. Dixit quippe Deus, Fiat coelum, et verbum in opus apparuit. Currebat natura
Abbreviated transcription (Latin):
prio filio non pepercit: Vt eclȩsi a meder&ur : sangiuinẽ fili effudit ppit
ecdam: hic fangius inrigat ecđam : &ideo plantariceius marees cere
non possunt : nec amittunt folia arbustaeius : Esubiac& neces sitati
temporis : nec ẽ conditione ob noxia ut ꝑ estate comafoliorum tegat
hieme autẽ amittat: Nontenetur temporui qualitate : sed sp̃s ea
nantibus nono pprimitur : Quanti ab initio inpugnarunt ȩccłam cũ
fidei semina iacerentur : & arma contraea commota sunt : sed quantũ
inpugnabatur tantoclarior reddebatur : Sed nunc quidem pp̃t dĩ
gratiam & reges &duces & milites & uni uersus orbis fide repl&us est ⁊
Nam in principio & ut itadicam incunabulis ȩcłe reges fuere impii : duces
insani: populus seditione deditur: & dicea iudicum ubiq: dabantur : a rȩ
incendebant᷑ dȩmonib: : fumꝰ & odor pessimꝰ ipse maculabat aerem : t̃ ra
coinquinabatur sanguine : dȩmones debcacchabantur : Diabolus domi¬

Expanded text:
nguinem Filii fudit propter Ecclesiam. Hic sanguis irrigat Ecclesiam. Et plantaria ejus marcescere non possunt, nec amittunt folia arbusta ejus. Non subjacet necessitati temporis, nec est conditioni obnoxia, ut per aestatem coma foliorum tegat, hieme autem amittat. Non tenetur temporum qualitate, sed sancti Spnationibus non opprimitur. Quanti enim ab initio impugnaverunt Ecclesiam, cum fidei semina jacerentur, et arma contra eam commota sunt? Sed quanto impugnabatur, tanto clarior reddebatur. Sed nunc quidem propter Dei gratiam et reges et duces et milites, ac universus orbis fide repletus est. Nam in principio, et, ut ita dicam, incunabulis Ecclesiae, reges fuere impii, duces insani, populus seditioni deditus. Edicta judicum undique dabantur, arae incendebantur daemonibus, fumus et odor pessimus ipsum maculabat aerem. Terra coinquinabatur sanguine, daemones debacchabantur, diabolus domi
Abbreviated transcription (Latin):
sus est ꝗr a &ium enumerare difficileest: Carceres uin¬
cula uerbera. Flagella supplicia a iudeir lapiditur
uirgisceditur precipitatur. latroues incurritabin imi¬
cis a fratribur insidius ꝑferto intustimores foraspug¬
uas patitur. famemo nuditatemculumniur insidius
tibulutionos bestiastolerat : & quidopur est multadice¬
ro : quoti diemorimur & tamen in his omnilus Non solum¬

Expanded text:
sus est, quae etiam enumerari difficile est: carceres, vincula, verbera, flagella, supplicia. A Judaeis lapidatur, virgis caeditur, praecipitatur, latrones incurrit, ab inimicis fratribus insidias perfert; intus timor est, foris pugna. Patitur famem, nuditatem, calumnias, insidias, tribulationes. Bestias tolerat, et quid opus est multa dicere? quotidie moritur, et tamen in his omnibus gau
Abbreviated transcription (Latin):
atus atque ex ultuns dicit: Gaudeo aut̃ in passionib meis:
& iterum non solum aut̃ sed & gloriamur intiꝓbulationibur:
Siergohic tanta pati enr gaudebat & gloriabatur : quȩ erit ue¬
uia. quȩ excus atiohis qui ꝓparuis iniurur uel uerberibur
aut qualibur cum que tiybulutionibur quȩ utique loxge illir in¬

Expanded text:
s et exsultans dicit: Gaudeo autem in passionibus meis . Et iterum: Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus . Si ergo tanta patiens gaudebat et gloriabatur, quae erit venia, quae excusatio his qui pro parvis injuriis ac verberibus, aut qualib uscunque tribulationibus, quae utique illis in
Abbreviated transcription (Latin):
testuadic Nudus exiui deuent rm atrismea nudus & hinc
mundum sedn ec auferre qui dempossumus: Audistimale ma¬
ledici in famare apud omines & contumelur iN honora re yecor¬
dare & anteoculos pone uerbadnũ quibus uit: Ve uobis cum
bexe uobis dixerin omner homines : Et iterum: gaud& e
habemus hicpatriam manentem sed futuramin quirimur
Quidteergo putes patrium ꝑdidisse. qui intot a terra pere
reillo a postolico sermone quoait : Nam & sibis quiforis ẽ
homo noster currumpitur sed qui intus est in nouatur
dediciudiem : Incurcerem conclusures & morscrũdelis
immiuentir intentatur: Adducant ant eo culos iohannẽ
in carcrrem ceruicibur cȩsum. & tanti ꝓph& et apuð salta¬
tiycipuellȩ in mercedem libidinis dactum : Haec ergo¬
singula cum inferuntur INIuste. tunc corsideres eorum
burutur gloriam: non solum enim peocat er absoluitur¬

Expanded text:
tes tuae, dic: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et hinc mundum, sed nec auferre quid possumus . Audis te maledici et infamari apud homines et contumeliis onerari, recordare et ante oculos pone verbum Domini, quibus ait: Vae vobis, cum benedixerint vobis omnes homines . Et iterum. Gaudete habemus hic permanentem, sed futuram inquirimus. Quid te ergo patriam putas perdidisse qui in tota terra peregre apostolico illo sermone, quo ait: Nam etsi is qui foris est homo noster corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem . In carcerem inclusus es et mors crudelis imminet et intentatur, adduc ante oculos Joannem in carcere cervice caesum, et tamen prophetae caput saltatrici puellae in mercedem libidinis datum. Haec ergsingula cum inferuntur injuria, sed eorum buuntur gloria
Abbreviated transcription (Latin):
attulit & par ricidarum audaciam reuocauit: Perte & in¬
iuria naturae defensa est: & patrum pi&as reuocata : Nouo
enimripplicio debuitinterire : qui sȩculo nouum scelus per¬
patris exitium uoluit Intulisse .uii. deelia uiuit¬

Expanded text:
attulit, et parricidarum audaciam removit, per te inattulit, et parricidarum audaciam removit, per te injuria naturae defensa est, et paterna pietas revocata. Novo enim supplicio debuit interire, qui saeculo novum scelus patris exitium voluit intulisse.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ mota nofuerit: cum ipsum dũm senserit moueri
auctorem: Igitur redeunt cuncti debello: parricida
auctore belli prostrato: Cuius sanguine scelus dilu¬
itur. cuius supplicio immaniscrudelitas sepelitur:
Quudentomnes cunctib&anter: solusdauid plangit filium. par¬
ricidȩ lamentatur interitum: Quid plangis glorio sepaters quid
lamentaris. quasi ab essalon quod ausur est conprobarir: Quid flersce¬
lestum. quanieum per p&rare uolueris parricidium: frangitur
gloria uictoris exercitus si fl&ur hostis interitus : Necl&&itia
essepoterit iuuictoria si parricidȩ plangitur poena, Illetuus non
fuit filius quis  uo lauit pater nos affectus: Iletuus dicinon
meriuit : quuus patris scĩssimiuiolauit: Te non contempserut
exercitus. Nonduces quibur parci scelestomandasti: Sed illa
arbor. illate ulta est : Illade fendit: Illalȩ sipatris in iuriã quȩ
tenonaudierat uindicauit: Defensiotua securitatem patribus

Expanded text:
quae mota non fuerit, cum ipsum Dominum senserit moveri quae mota non fuerit, cum ipsum Dominum senserit moveri auctorem. Ideo redeunt cuncti de bello, parricida auctore belli prostrato, cujus sanguine scelus diluitur, cujus supplicio immanis crudelitas sepelitur, Gaudent omnes, cuncti laetantur, solus David plangit filium, parricidae lamentatur interitum. Quid plangis, gloriose pater? Quid lamentatione quasi Absalom quod ausus est comprobaris? Quid fles scelestum, quasi eum perpetrare volueris parricidium. Frangitur gloria victoris exercitus, etiam fletur hostis interitus, nec laetitia esse poterit in victoria, dum parricidae plangitur poena. Ille tuus non fuit filius, qui sic violavit paternos affectus. Ille tuus dici non meruit, qui jus patris altissimi violavit. Te non contempserunt exercitus, non duces quibus pro tam scelesto mandasti, sed illa arbor, illa te ulta est, illa defendit, illa laesi patris injuriam, quae te non audierat, vindicavit. Defensio tua securitatem patribus