comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ignarũ futuri. s manciatorẽ
precepti.⁊ dampnatorẽ delicti.
ut aduersus in obȩdientiã iuste
prolata uindicta presentes cohercer&.
futurosq t̾reret: nec imꝑuidũ nesci¬
endo querentẽ. s int̾rogando uidi-¬
cantẽ. nec inuidũ ac timentẽ. s ab
ȩterna uita quȩ iuste obedienti da¬
tur p̃uaricatorẽ iuste ꝓhibentem.
nec sanguinẽ ⁊ adipem appetentẽ.
s carnali popło congriuis sacrificiis
impositis. ꝑ quasdã figuras uerum
sacrificiũ ꝓmittentẽ. nec luuda ꝑ-¬
turbatione s tranquilla bonitate
zelantẽ. ne uni dõ debens annna
castitatẽ. ꝑ multos falsos corrupta.
⁊ ꝓstituta turpet᷑. hec ira uelut hu¬
mana turbide seuientẽ. sed alia di¬
uina seuere iusta retribuent̾ẽ. quȩ
non ꝓpt̾ ulciscendi libidinẽ. s ꝓpt̃
uidicantẽ uigorẽ certo usu locutio¬
nis ira nominat᷑. nec ob leuia uł nul¬
la cõmissa hominũ milia ꝑimentẽ.

Expanded text:
nec ignarum futuri, sed mandatorem nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem,
Abbreviated transcription (Latin):
quando iustis non parcit᷑ ꝓpt̃ ꝑficien¬
dam purgationẽ. Nã ⁊ ipse petrus
testatur hȩc illiꝰ uoluntate fieri: qͥ
in libris ueterib ait. Non parcã: nec
iusto nec peccatori. Dicit enĩ ⁊ ipse.
Melius ẽ bene facientes si uelit sp̃s
dĩ patrquã male facientes. Cum gͦ
ex uoluntate sp̃s dĩ patiunt᷑ bene
facientes: non parcit᷑ iustis. Cũ aũt¬
malefacientes: non parcit᷑ peccato¬
rib. Sodm illiꝰ tam̃ uoluntatẽ fit
utrũq qui ait. Non parcã nec iusto
nec peccatori. Illũ flagellando ut
filium: illũ puniendo ut impiũ.
Ecce ostendi quantũ potui. nos ñ
colere deuersatũ ex ȩterno intene¬
bis dm̃. s eũ qui lux ẽ. ⁊ tenebre
in eo non sunt ullȩ. atq inseipso
habitat lucẽ maccessibilẽ.: cuiꝰ lu¬
cis ȩternȩ candor ẽ. coet̾na sapien¬
tia. Nec lucis mopinate admirato¬
rem. s lucis facte creatorẽ. ut sub¬
sisteret. ⁊ ad ꝓbatorẽ ut maneret:

Expanded text:
quando iustis non parcitur propter perficienquando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitmale facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret;
Abbreviated transcription (Latin):
tradebat iniustos. ipsi sathane. De qͥbꝰ
idem dicit. Quos tradidi sathane: ut
dscant non blasphemare. Iam ne intel¬
ligitis: qͥuomͦ ille desuꝑ non parcat.
nec iusto nec peccatori: An quia illic
gladius nominatꝰ ẽ: ampliꝰ exborres¬
ctis: Aliud ẽ enĩ colaphizari: aliud oc-¬
cidi. Quasi uͦ ñ diu̾sis mortiũ generibꝰ
ꝓsftrata sint martyrũ milia. aut hoc
reuera ꝑsecutores in potestate habe¬
rent. nͥ desuꝑ data ẽẽt. ab illo qͥ dixit
non parcam nec iusto nec peccatori:
sutionesq iustoꝵ: dicit idem paulus
eemplũ ẽẽ iusti iudicii di. Quȩ sen¬
entia latius ab apło petro manife¬
stitur: sicut supra cõmemora iii.
ubi ait tempꝰ ẽẽ. ut iudiciũ mnc piat.
adomo dñi. Et si initũ inqͥt a nob̃:
qualis finis erit eis qui ñ credunt dĩ¬
pius ⁊ peccator ubi parebunt: hinc
em̃ intelligit᷑ quomͦ non parcat᷑ impiis.
tanꝙͣ sarmentis precisis ad cõbustionẽ:

Expanded text:
tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui npius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem,
Abbreviated transcription (Latin):
uł ad ꝓbandã uirtutẽ. Nisi forte
nec paulũ isti apłm int̾ iustos nume¬
rant: qui quanius humilit̾ ⁊ uera¬
oiter sua p̃terita peccata fateat᷑. tam̃
se ex fide iħu. rp̃i iustificatũ grasagit.
An uero illi parcebat ille que uanusti
non intelligunt dicentẽ: non parcã
nec iusto nec peccatori: Audiant gͦ
ipsum. Et ne magnitudine inquit re¬
uelationũ extollar: datꝰ ẽ mͥ stimulus
carnis. angls sathanȩ qͥ me colafiret.
ꝓpt̾quod ter dñm rogaur ut auferra
eum a me: ⁊ dixit mͥ. Sufficit tͥ gr̃a
mea: nam uirtꝰ in infirmitate ꝑficit᷑.
Ecce ne iusto parcebat. ut eiꝰ uirtutẽ
minfirmitate ꝑficeret: qui ei dede¬
rat colaphirantẽ angłm sathane. Ni¬
sidicitis quod eũ diabolus dederit.
Diabolus gͦ agebat. ne magnitudine
reuelationũ paulus extolleret᷑: et
ut uirtꝰ eiꝰ ꝑficeret᷑: Quis hoc dixe¬
rit:  Ab illo gͥ traditꝰ erat iustꝰ cola¬
phirandus angło sathane: qui eum

Expanded text:
uel ad probandam uirtutem, nisi forte uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizet ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod ante ocłos regis int̾ficiunt᷑ qui
eum sibi regnare noluert̃. non longe for¬
te sermone ur̃o appareret. ñ quẽ admo.¬
dum nulla culpa ẽ. hominis. si nollet
sibi regnare quẽquã hominẽ. ita nullã
uel paruã ẽẽ culpã. eum sibi nolle re¬
posuit insidians ueteribꝰ libris. tanꝙͣ
uituperantibꝰ dm. qͦd minet᷑ gladium.
quo nemini parcat nec iusto nec pecca¬
tori. cum pagano exponeret᷑. quomͦ
accipiendũ sit fortassis nec nouo testa
ceret similitudo eũglica quȩ istis qui
se xp̃ianos haberi uolunt. aut non
apparet ut cecis aut displicet ut ꝑi̾¬
sis. Sũmꝰ quippe ille uitis agricola. ali¬
ter parat falcem sarmentis fructuosis:
alit̾ infructuosis. Tam̃ ñ parcit nec
ꝓbis nec repbis: illis purgandis illis
amputandis. Nullus enĩ hominum
tanta iusticia est p̃ditꝰ: cui non sit ne¬
cessaria temptatio tribulationis. uel
ad ꝑficiendã. uł ad confirmandam.

Expanded text:
aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt , non longo forte sermone nostro appareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam vel parvam esse culpam eum sibi nolle reposuit, insidians veteribus Libris tanquam vituperantibus Deum, quod minetur gladium, quo nemini parcat, nec justo, nec peccatori, cum pagano exponeretur quomodo accipiendum sit, fortassis nec Novo nec ceret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam
Abbreviated transcription (Latin):
ira ꝓuindicta ponit᷑: siue ab usio¬
ne siue aliqua p̃cedentis lingue ꝓ¬
pͥetate. De int̾fectis aũt hominum
nlib ñ miraret᷑. si diiuidiciũ non ne¬
garet: quod nec pagani negant. qͥ
d̃i ꝓuidentia istam uniuersitatem.
regi ⁊ amministrari. a sũmis usq ad
ima concedunt. Quod ⁊ si hoc nega¬
ret. uł suoꝵ auctoritate faciliꝰ. uel
aliquanto diutiꝰ ceterarũ rationũ
disputatione conuinceret᷑: uł tanꝙͣ
nimiũ durꝰ ⁊ stolidꝰ ipsi quod ẽẽ. ñ
crederet diuino iudicio relinque¬
retur. Leuia porro uł nulla cõmissa.
ꝓpt̾ quȩ ds interfecerit homines si
se expresse cõmemoraret. ostende¬
remus nec nulla ẽe. nec leuia. ue¬
lut quod exempli gr̃a posuimꝰ de
ueste nuptiali: demonstraremꝰ qͣn¬
tũ ẽẽt nephas. sacras nuptias adire.
querentẽ ibi głam non sponsi s suã.
uł si quid forte aliud illa uostis me¬
liore intellectu sigi ificare mueniretur.

Expanded text:
ira pro uindicta ponitur siue abusioira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse coremus nec nulla esse, nec levia: velut quod exempli gratia posuimus de veste nuptiali , demonstraremus quantum esset nefas, sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam, non sponsi, sed suam; vel si quid forte aliud illa vestis meliore intellectu significare inveniretur:
Abbreviated transcription (Latin):
nas quidẽ. s tam̃ distinctas unono¬
mine appellant. laborẽ ⁊ dolorẽ:
nos eas singulis nominib enuntia¬
mꝰ sicut a nob̃ uno nomine appella¬
tur uita. siue scđm qm dicimꝰ uiuit
quod exanime ñẽ. siue scđm quam
dicimꝰ bonȩ uitȩ homo ẽ. Greci aũt
ista duo: duob quoq uocabulis sig¬
nant. Unde fieri potest. ut excepta
uerboꝵ abusione. quȩ in om̃ib lin¬
guis late patet. aliqua etiã hebreȩ
linguȩ ꝓ iaetate zelus in utroq pa¬
natui iue cũ coniugis adulterio tur¬
batꝰ animꝰ contabescit. quod in łm ca-¬
dere non potest: siue cũ seruande pu¬
dicitiȩ conuigalis custodia diligens
adhibet᷑. quod dm facere cũ plebem
suam tanquã conuigẽ alloqͥtur. qͣm
ꝑ multos falsos dõs fornicari ñ uult.
non solũ sine dubitatione. uerũetiã
cũ gr̃arũ actione nob̃ utile ẽ. confi¬
teri. Hoc ⁊ de ira di dixerim. Neq
enĩ ꝑturbat᷑ ds. cum infert iram. s

Expanded text:
nas quidem, sed tamen distinctas uno nonas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine appellatur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod exanime non est, siue secundum quam dicimus "bonae uitae homo est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ litterarũ uł exꝑtẽ. uel negli¬
gentẽ ostenderet. Cum enĩ docti eoꝵ
diceruant int̾ uoluntatẽ ⁊ cupidita¬
tẽ. gaudiũ ⁊ lȩticiã. cautionẽ ⁊ metũ.
clementiã ⁊ miscdiam. prudentiam
⁊ astutiã. fidutiã ⁊ audatiam.⁊ mul¬
ta in hunc modũ. ita ut in his binis
uerbis ea que pͥora posui uirtutibus.
quȩ aut̃ posteriora uitiis apponant:
pleni sunt tam̃ libri eoꝵ abusione
istoꝵ nominũ. cũquȩ ꝓpͥe uitia sig¬
nificant. etiam uirtutes sic appellant᷑.
cũ uł cupiditas ꝓ uoluntate. uł lȩ¬
ponit᷑. Et quis omĩa cõmemorare
ualeat: qͥuȩ ad similẽ licentiã mos
locutionis usurpat: Huc accedit
etiã singularũ quarũq linguarũ.
sua quȩdã ꝓpͥetas. Nam in eccłiasti¬
cis litteris. nusquã miscđiam in ui¬
tuperationẽ positam recolo: cui rei
sermonis. etiam cotidiani consuetu-¬
do concordat. Greci duas resuici¬

Expanded text:
omnium litterarum uel expertem uel negleomnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim docti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laeponitur. et quis omnia commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteris nusquam misericordiam in uituperatione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uici
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib exegerunt. a quib dii puta-¬
ri uoluerunt. dante sibi locũ uanita¬
te cordis humani: maxime cũ ex de¬
siderio mortuoꝵ constituerent᷑ imagi¬
nes. unde simulachroꝵ usus exortꝰ est.¬
⁊ maiore adulatione diuini honores
in terris demonia colenda suppone¬
rent. ⁊ sibi sacrificari a deceptis ⁊ ꝑdi¬
tis flagitarent. Sacrificiũ gͦ non solũ
cũ iuste imꝑat uerus ds. s etiam cũ
suꝑbe exigit falsus ds: satis ostendit
cui debeat᷑. hȩc illi pagano siẽẽt.
difficilior ad credendũ. etiã ipsa pro¬
ph̃ia ꝑsuaderẽ: inqua tam longe an-¬
te conscͥpta sunt quȩ nc̃ impleta mon¬
strarẽ. Quod ⁊ si hanc contempneret.
hoc quoq agnoscerẽ potiꝰq mirarer:
quandoquidẽ non om̃s fuisse creditu¬
ros in eiusdẽ ꝓpħiȩ ueritate recolerẽ.
Si autẽ zelant̾e. xp̃m uł d̃m ex utroq
testamento mͥ obiceret. atq ipsum
uerbũ exagitaret: nicħ aliud qmͣ se

Expanded text:
cultoribus exegerunt, a quibus dii putacultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se
Abbreviated transcription (Latin):
quia eadem substantia corꝑis in ce-¬
lestem cõmutabit᷑ qualitatẽ. quod
ignis in sacrificio significabat. ue¬
lut absorbens mortẽ inuictoriã. In
eo aut̃ popło hȩc rite celebrata st̾:
cuiꝰ ⁊ regnũ ⁊ sacerdotiu̾̃ ⁊ ꝓpħia erat
uenturi regis ⁊ sacerdotis. ad regen¬
dos ⁊ consecrandos fideles momnib
gentib. ⁊ introducendos in regnum
cȩlorũ. ⁊ sacrariũ angłorum acustã
ȩternã. huiꝰ itaq ueri sacrificii sicut
religiosa predicam̃ta hebrei celebrare¬
runt: ita sacrilega imitam̃ta paga
Antiqua enĩ res ẽ .n enuntiatiua immo¬
latio sanguinis: futurã passionẽ medi-¬
atoris ab mitio generis humani testifi¬
cans. Hanc enĩ pͥmꝰ abel obtulisse: in sa¬
cris litteris inuenit᷑. Non gͥ mirũ est.
si preuaricatores angłi. quoꝵ duo maxi¬
na uitia sunt. suꝑbia atq fallatia ꝑ
hunc aerem uolitantes. quod uni ue¬
ro dõ deberi nouerant. hoc sibi asuis

Expanded text:
quia eadem substantia corporis in caequia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagaantiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis
Abbreviated transcription (Latin):
sionib conuincat᷑ : cum ille qͥ int̾¬
rogat non solũ sciat qͦd sibi uult
ab altero responderiꝰ. s etiã illũ
hoc responsurũ. Inuidentẽ aũt cuiquã
dm quos malos beatos fieri non sineret
siuellet dicere: plenos inueniret suoꝵ
libros. de hac re ad diuinã ꝓuidentiã
ꝑtinentes. De sacrificiis uero nichil
aliud mͥ paganꝰ obiceret. nͥ cur apd
eos illa reprehendamꝰ: cũ in nr̃is ue¬
terib libris. talia sibi d̾s nr̃ uississe
legeret᷑ offerri. hic ego de uero sacri¬
ficio latius fortasse disserens demon-¬
strarem. id non deberi nͥ uni dõ uero.
quod eiꝰ unꝰ uerꝰ sacerdos obtulit me¬
diator dĩ ⁊ hominũ. cuiꝰ sacrificii ꝓ¬
missiuas figuras in uictimis anima-¬
liũ celebrari oportebat. ꝓpt̾ cõmenda¬
tionẽ futurȩ carnis ⁊ sanguinis. per
quã unã uictinã. fieret remissio pec-¬
catoꝵ de carne ⁊ sanguine contracto¬
rũ. quȩ regnũ dĩ non possidebunt :

Expanded text:
sionibus conuincatur, cum ille, qui intersionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possidebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ista quidẽ quȩ modo faustꝰ uelut
indigna do de nr̃is ueterib litteris.
ni sermone suo posuit contra paga¬
num. ⁊ in eũgłio tiel apłico sermone
talia reprehendentẽ. ita fortasse
defenderẽ: ut paria de auctorib
eoꝵ sicut paulus nr̃ apud athenien-¬
ses fecit cõmemorarẽ. Inueniremꝰ
enĩ fortasse ⁊ in litteris eoꝵ. dm mun¬
di creatorẽ ac fabricatorẽ ⁊ lucis in
stitutorẽ huiꝰ. qui tam̃ antequã
conderet non iacebat intenebris.
⁊ ex oꝑe suo ꝑfecto elatum ẽẽ. gau¬
dio. quod certe ampliꝰ ẽ. qm uidit
quia bonũ ẽ: ⁊ legis latorẽ. qmͣ si
homo sequeret᷑ suo bono faceret. si
aut sꝑneret suo malo. quẽ ñ ideo
dicerent ignarũ futͣi. quia ⁊ futu¬
rus contemptorib legem dedit.
Iam uͦ idõ impuidũ. quod aliquid
int̾roget nec hominẽ dicerent. in
quib libris multa non ob aliud in¬
terrogant᷑. nͥ ut suis quisq respon-¬

Expanded text:
et ista quidem, quae modo Faustus uelut et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque respon
Abbreviated transcription (Latin):
ac non potiꝰ in utroq testamento.
qͦd non intelligentib impiis prauũ
uideret᷑. idẽ. non intelligentib piis
rectũ s tectũ credi oportere conce¬
dunt: An forte quȩ de nouo testa¬
m̃to similia ꝓtulimꝰ ipsa quoq au-¬
dent dicere falsa ẽe. atq ꝑuersa pͥ¬
uilegio illo suo diabolico. ut qͥcqͥd ÷
iuuari heresim suam putent. id ẽẽ.
deant: quicquid aũt ex hisdẽ codi-¬
cib aduersus eos sonuerit immis¬
sum. ab infalsatorib ore impuden-¬
ti ac sacrilego non dubitent dicere:
Cui furori eorũ. auctoritatẽ om̃iũ
librorũ extinguere atq abolere
conanti: iam supra quantũ suscep¬
tionis ratio smere uidebat᷑. non
pauca respondi. Qunc illud ammoneo.
cũ insanas ⁊ sacrilegas fabulas suas
xp̃iani nominis pallio uelare conten¬
dunt: uideant tam̃ quando ista con¬
a nobis. contra paganos tantũ. s etiã
contra manicheos. ueritatẽ codicũ
diuinoꝵ testam̃ti utriusq defendi.

Expanded text:
ac non potius in utroque testamento, ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid iuuari haeresim suam putent, id esse adeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista cona nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi.
Abbreviated transcription (Latin):
gl̃io. ⁊ si uistꝰ quidẽ uix saluus erit.
peccator ⁊ impius ubi parebunt. Qd
em̃ iustiꝰ unico: cuitam̃ pat̾ ñ peꝑ¬
eit. Et quid euidentiꝰ quod nec iustis
parcat. emencdans eos uarietate tri¬
bulationũ: cͥũ de hac re aꝑte sit die¬
tum.⁊ si iustꝰ uix saluus erit: Non
solũ eñ in ueteri testam̃to seͥptũ ẽ.
quem enĩ ds̃ diligit. corripit. flagel¬
lat aut̃ omnẽ filiũ quẽ recipit. & si
bona ꝑcepimꝰ de manu d̃ñi mala qua¬
re non sustineamꝰ: s etiã in nouo ego
quẽ amo. arguo. ⁊ castigo ⁊ illud. Si
enĩ nos ipsos duudicaremꝰ: a dño non
iudicarem᷑. Cũ iudicamͣ aut̃ a dño
corripimͣ: ne cũ mundo dampnem᷑.
S tam̃ si paganꝰ in nouo testam̃to
talia reprehenderet qualia isti rep̃¬
hendunt inueteri: nonne ⁊ ipsi ea
defendenda susciꝑent: Qđ si facere
possent: qͥua tandẽ uecordia hic ta-¬
lia rep̃hendunt. qualia ibi defendt̃.
Si aut̃ non possent cur in uno tantũ

Expanded text:
ngelio? Et si justus quidem vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt ? Quid enim justius Unico, cui tamen Pater non pepercit? Et quid evidentius, quod nec justis parcat, emendans eos varietate tribulationum, cum de hac re aperte sit dictum, Et si justus vix salvus erit? Non solum enim in Vetere Testamento scriptum est, Quem enim diligit Deus, corripit; flagellat autem omnem bona percepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum
Abbreviated transcription (Latin):
quippe iam resurrexit: & morsei
ultra non dominabit᷑. Quẽ ⁊ si no¬
ueramꝰ scđm carnẽ. cũ ad huc mo¬
riturus ẽẽt. merat quippe in eius
corpore illa mortalitas quã ꝓprie
carnẽ appellat apłs: s iam ñunc
ñ nouimꝰ. Illud enĩ eiꝰ mortale iã
induit im̃mortalitatẽ: unde se¬
cundũ pͥstinã mortalitatẽ iam ca¬
ro appellari non possit. Itaq ipsuis
loci contestationẽ ubi hec senten¬
tia ẽ. de qua isti calumpniant᷑: con¬
sideremꝰ ut hoc quod dico magis
eluceat. Caritas in qͥt xp̃i cõpeb¬
lit nos iudicantes hoc: qm̃ unus
ꝓ om̃ib mortuus ẽ. Ergo om̃s mor¬
tui sunt. ⁊ ꝓ om̃ib mortius ẽ. ut

Expanded text:
quippe iam resurrexit et mors ei quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus essetilla mortalitas, quam proprie carnem appellat apostolus — sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
illo resurrexisse testatꝰ ẽ. Uñ etiam
dicit scđm suam miscdiam saluos
nos fecit: ꝑ lauacrũ regenerationis.
Quis aũt non intelligat in lauacro
regenerationis spem nob̃ datã fut᷑e
salitis: non iam salutẽ ipsam que ꝓ¬
mittit᷑ Et tam̃ quia certa spes est:
tanquã iam data ẽẽt eadẽ salus. sal¬
uos nos inqͥt fecit. Alio quippe loco
dilucidissime dicit. Nos in nob̃ ipsis
ingemiscimꝰ: adoptionẽ expectantes
redemptionẽ corꝑis nr̃i. Spe enim
salui facti sumꝰ. Spes enĩ que uide¬
tur: ñ ẽ spes. Quod enĩ uidet quis.
qͥd sperat : Si aut̃ qͦd non uidemꝰ
sꝑamꝰ : ꝑ patientiã expectamꝰ. Sic̃
ergo hic non dix̃ salui futuri sumꝰ.
s amͦ iam salui facti sumꝰ. non dũ
tam̃ inre. s in spe. spe enĩ inquit
salui facti sumꝰ: sic & ubi dictũ ẽ
amͦ neminẽ nouimꝰ seđ̾m carnẽ
mindũ inre s inspe intelligit᷑. quia
spes nob̃ in xp̃o ẽ. quia i illo iã cõ¬
pletũ ẽ. quod nob ꝓmissũ sꝑamꝰ. Ille

Expanded text:
resurrexisse testatus est. unde etiam dicit: secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. quis autem non intellegat in lauacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui facti sumpes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ. quia ipsã corruptionẽ in¬
telligi uoluit. quȩ tunc in resur¬
rectione iustoꝵ non erit: conti¬
nuo contexuit. neq corruptio
incorruptelam possidebit. & ne
adhuc quisquã putaret non illud
quod sepultũ fuerit resurrecturũ.
s tanquã alia tunica ponat᷑ ⁊ alia
melior accipiat᷑ uolens aꝑtissime de¬
clarare. qͥa hoc ipsũ in meliuis cõmu¬
tabitur. sicut uestim̃ta xp̃i in mon¬
te nonst̃ posita. ⁊ alia sũpta s ipsa
quȩ fuerant in meliꝰ clarificata st̃:
sequit᷑ ⁊ contexit dicens. Ecce mi-¬
steriũ uob̾ dico. Om̃s quidẽ resur¬
gemꝰ : non tam̃ om̃s immutabim᷑.
Et ne adhuc eẽt. incertũ qui ft̃
qui ĩmutabunt᷑: in athomo inqͥt
in ictu ocłi. in nouissima tuba. Ca-¬
net enĩtuba & mortui resurgent

Expanded text:
guinem, quia ipsam corruptionem inguinem, quia ipsam corruptionem intellegi uoluit, quae tunc in resurrectione iustorum non erit, continuo contexuit: neque corruptio incorruptelam possidebit. et ne adhuc quisquam putaret non illud, quod sepultum fuerit, resurrecturum, sed tamquam alia tunica ponatur et alia melior accipiatur, uolens apertissime declarare, quia hoc ipsum in melius commutabitur — sicut uestimenta Christi in monte non sunt posita et alia sumpta, sed ipsa, quae fuerant, in melius clarificata sunt — sequitur et contexit dicens: ecce mysterium uobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur. et ne adhuc esset incertum, qui sint, qui inmutabuntur: in atomo, inquit, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet e
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ paulus appellat: s more scͥpt᷑arũ
loqͥtͣ. quȩ ipsũ sexũ sic appellare consu¬
euert̃. sicut ingenesi de eua scͥptũ
est. formauit eã mulierẽ. cũ utiq¬
cõmixta uiro ñ fuisset. Nec ipsam
mortale corpꝰ habuisse. uͥilla uera
mors eẽt. nec illas cicatrices ueras fu¬
isse. quas post resurrectionẽ discipu¬
lis ostendit: cũ eis quod⁊ paulus cõ¬
memorat uuius apparuit: nec ipsã
carnẽ nrãm resurrecturã in corpꝰspi-¬
ritale mundandã. sicut aꝑtissime
idẽ apłs dicit. seminat᷑ corpꝰ anima¬
le surget corpꝰ sp̃ale. Unde discerneis¬
quid int̾sit inter corpꝰ anmale &
sp̃ale: contexit qđ iã cõmemoraui
de pͥmo adam ⁊ nouissimo adã. De¬
inde intulit. Hoc aut̃ dico frẽs: qm̃
caro ⁊ sangius regnũ dĩ possidere ñ
posst̃. Et ne quisquã ipsã speciẽ car¬
nis ⁊ ipsam substantiã ñ posse resur¬
gere credidisset. expͥmere uolens
quid nẽ appellauerit carnẽ ⁊ san¬

Expanded text:
rem Paulus appellat sed more scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueuerunt; sicut in genesi de Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, cum commixta uiro non fuisset. nec ipsam mortale corpus habuisse, ubi illa uera mors esset, nec illas cicatrices ueras fuisse, quas post resurrectionem discipulis ostendit, cum eis, quod et Paulus commemorat, uiuus adparuit; nec ipsam carnem nostram resurrecturam in corpus spiritale mutatam, sicut apertissime idem apostolus dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. unde discernens inter corpus animale et spiritale contexit, quod iam commemoraui de primo Adam et nouissimo Adam, deinde intulit: hoc autem dico, fratres. quoniam caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam ipsam speciem carnis et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset, exprimere uolens, quid nunc appellauerit carnem et san
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib concordare inuemiarnt᷑: quã
deficiente homine inquestione ꝗͣ
soluere non potest. tanquã uere
in parte acceptent᷑. ⁊ tanquã fal e
li erant saꝑet. quãquã hoc ad simi¬
litudinẽ dixerit non dũ tam̃ erat
sp̃alis. qualis iã cũ scrib̃et quȩ ad ec¬
cłarũ edificationẽ non ꝓficiendi
exercitationẽ. instudiosoꝵ manib
uersarent᷑: s precipiendi auctori

Expanded text:
omnibus concordare inueniantur, quam omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae in parte acceptentur et tamquam falsae li erant, saperet, quamquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum erat tamen spiritalis, qualis iam erat, cum scriberet, quae ad ecclesiarum aedificationem non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus uersarentur, sed praecipiendi auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ret quisquã eos dictos. qͥ nondũmor¬
tui st̃ statim subiecit: uos aũt non
estis in carne. s in spĩs idẽ. qui in spe
carnaliũ bonoꝵ sunt. do placere ñ
posst̃. Uos aũt non estis inspe carna¬
liũ s in spe sp̃italiũ id̾÷ regni celoꝵ:
ubi & ipsũ corpꝰ ꝑ illã mutationem.
in suo quodã genere sp̃ale. quod mͦ¬
ẽanimale. Seminat᷑ enĩ corpꝰ anima¬
le sicut ad corithios idem dicit: re¬
surget corpꝰ sp̾itale. Si gͦ neminem
eoꝵ iã nouerat scđm carnẽ apłs.¬
qͥ ꝓpt̃ ea dicebant᷑ ñ ẽẽ in carne. qͥa
non erant inspe rerũ carnaliũ. quã¬
uis adhuc corruptibilẽ carnẽ mor¬
talẽq portarent: quanto expressiꝰ
de. xp̃o diceret quod eũ iã non noue¬
rat scdm carnẽ. in cuiꝰ corpore etiã
re ipsa iã ꝑfectũ erat. quod illi in
spe ꝓmissũ tenebant: Quanto gͦ
mel.us. quanto religiosius di urȩ cͥp¬
turȩ ita ꝑtractantur. ut discri is

Expanded text:
eos quisquam dictos qui nondum moreos quisquam dictos qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in . spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. si ergo neminem eorum iam nouerat secundum carnem apospterea dicebantur non esse in carne, quia non erant in spe rerum carnalium, quamvis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent; quanto expressius de Christo diceret quod eum jam non noverat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: simul sedere nos dixit incelestibͥ
ñdũ in nob̃ s iã in illo. Nãq ne puta¬
res iam nc̃ ẽẽ. ꝑfectũ quod in spe ita
dicit᷑ tanquã ꝑfectũ sit. atq intelli¬
gas adhuc futurũ: sequit᷑ ⁊ dic̃. ut
ostenderet insuꝑ uenientibꝰ scłis. suꝑ¬
habundantes diuitias gr̃e suȩ in be¬
nignitate suꝑ nos in xp̃o ihu. hinc
est. & illud. Cum enĩ ẽẽmꝰ in carne:
passiones peccatoꝵ que ꝑlegẽ s uit.
oꝑabant᷑ in m̃bris nr̃is. ut fructum
ferrent morti. Ita enĩ dix cũ ẽemꝰ in
carne: quasi iã ñ ẽent in carne. qͦdita
intelligitur. Cũ eẽmus in spe rerũ
carnaliũ. quando lex quȩ impleri
non potest nͥ ꝑ caritatẽ sp̃italẽ. ad
hoc suꝑ eoserat. ut ꝑ p̃uaricationẽ
habundaret delictũ. ut postea re¬
uelato nouo testam̃do ꝑ indulgen¬
tiã suꝑhabundaret grã. Hinc simi¬
lit̾ ⁊ alibi dicit. Qui aũt incarne st̃:
do placere non possunt. Et ne putã

Expanded text:
mus, simul sedere nos dixit in caelestibus, mus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum, quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nos in Christo Iesu. hinc est et illud: cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut frucferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae impleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ia.n non nouerat paulus. scđm car¬
nẽ. Eorũ uͦ ꝓ quib mortuus ẽ. ⁊ re¬
surrexit. ñdum scd̾m rẽ s scd̾m spem
neminẽ nouerat scđm carnẽ: quia
illiꝰ grãsicut ide ad ephesios dic̃ sumꝰ¬
salui facti. Nam ⁊ ipse locꝰ huic senten¬
qua dilexit nos. & cũ ẽẽmꝰ mortui pec¬
catis. conuiuificauit nos xp̃o: cuius
gr̃a sumꝰ salui facti. Qđ eñi hic dixit
conunuficauit nos xp̃o: hoc dix̃ ad
corinthiosait qͥuiuunt iã ñ sibi ui¬
uant. s ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ. & re¬
surrexit. Et quod hic dicit cuiꝰgrã
sumꝰ salui facti: iam uelut ꝑfectũ sit
loquit᷑ quod inspe tenet. Nam quod
paulo ante cõmemoraui: aꝑtissime
alibi dicit. spe enĩ salui factisumus.
Idoq & hic sequit᷑ ⁊ tanquã ꝑfectũ
enimerat qđ futurũ ẽ: ⁊ simul inqͥt
excitauit. ⁊ simul sedere fecit in ce
lestib in xp̃o iħui. Certe eñĩ in cȩlesti
qͥa certa spe quod futurũ ẽ. iam tene¬

Expanded text:
rem iam non nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et resurrexit, non secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sentenqua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat quod futurum est: et simul, inquit, ein caelestibus quia spe certa, quod futurum est, iam tene
Abbreviated transcription (Latin):
& ecce facta sunt noua. Om̃ĩa au̾
ex do: qui reconciliauit nos sibi ꝑ
xp̃m. Om̃is gͦ noua creatura id est
popłs innouatꝰ ꝑfidẽ. ut habeat in¬
terim inspe. qđ in re postea ꝑficiat᷑
in xp̃o: habet iam quod inse sꝑat.
Itaq nc̃ uetera transiert scđm spem.
quia mͦ ĩa non ẽ. tempꝰ ueteris testa¬
nienti. quo tẽporale atq carnale re¬
gnũ expectetur ado: & facta sunt
om̃ia noua scđm eandẽ sp̃e. ut reg¬
nũ cęloꝵ ubi nulla erit mors atq
corruptio ꝓmissũ teneamꝰ. In resur¬
rectione aũt mortuorũ iã ñ scđ̾m

Expanded text:
 ecce facta sunt omnia noua; omnia autem ex deo, qui reconciliauit nos sibi per Christum. omnis ergo nona creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in spe quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia iam modo non est tempus ueteris testamenti, quo temporale atque carnale regnum exspectetur a deo; et facta sunt omnia nona secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam
Abbreviated transcription (Latin):
rexit. ⁊ qui iã non sibi s illiuiuunt
neminẽ scd̾m carnẽ apłs nouerat.
ꝓpt̾ sp̃e futurȩ immortalitatis. in
c uꝰ expectatione uiuebant. quȩ
in xp̃o ñ ĩa spes s res erat. Quem &¬
si nouerat scđm carnẽ cũ adhuc
moriturꝰ ẽẽt. ĩa tñ ñ nouerat: qͥa
eum resurrexisse nouerat ⁊ ultra
ei mortẽ ñ dominaturã. Et quia
om̃s in illo ⁊ si ñdũ re iam tñ spe hoc
sumꝰ: seqͥt᷑ & dicit. Si qua gͥ in xp̃o¬

Expanded text:
rexit et qui iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua i
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ ꝓpͥetatẽ teneas: mentitꝰ ẽ. qͦd ait.
nouerat quod ñ erat. Non aut̃ dix̃
putabamus. xp̃m scđ̾m carnẽ : sedno¬
ueramꝰ. Uerũptamen ut uerbo ñ p̃¬
mã nequis affirmet ꝑ abusionẽ lo¬
cutũ apłm. ut ꝓ eo quod ẽ. putaba¬
mus diceret noueramꝰ. illud miror
non attendere homines cecos. qͥa
in eode loco dicit. itaq nos admͦ ne¬
minẽ nouimꝰ scd̾m carnẽ. Neq e¬
nĩ de solo. xp̃o id uolens intelligi:
posset dicere neminẽ nouimus
scdm carnẽ. S quia illoꝵ secum uitã
futurã tanquã presentẽ meditabatur.
qui resurgentes cõmutabunt᷑: amͦ in¬
quit neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ id:

Expanded text:
 te teneas, mentitus est quod ait: nouerat quod non erat. non autem dixit: putabamus Christum secundum carnem, sed noueramus. uerum tamen ut uerba non premam, ne quis affirmet per abusionem locutum apostolum, ut pro eo quod est "putabamus" diceret noueramus, illud miror non attendere homines caecos uel in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ & ossa ñ habet. sicut me udetis
habere: s corruptionẽ mortalita¬
tẽq carnis uult intelligiquȩ tunc
non erit in nob̾. sicut iã in xp̃o ñẽ.
Hanc enĩ ppͥe carnẽ nominabat. eti¬
am cũ de ipsa resurrectionẽ satis
euident̃ loqueret᷑ & diceret. qł
iam supͥ cõmemoraui. caro⁊ san¬
gius regnũ di possidere ñ posst̃:
neq corruptio incorruptionem
possidebit. Cũ gͦ factũ fuerit qđ

Expanded text:
nem non habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum
Abbreviated transcription (Latin):
struant᷑ non unde rixent᷑. Hoc aũt
Exuimini gͦ pallio fallatiȩ: quo
faustꝰ indutꝰ. cũ sibi ꝓposuisset tan¬
quã int̾rogantẽ & dicentẽ. accipis
apłm paulũ respondit ⁊ maxime.
Cur eni non potiuis responht et
nimme: nsi quia fallax aliud quã io
qđ falsũ erat respondere ñ potuit. Qa
enĩ accipit apłi pauli. Non pͥmũ ho¬
minẽ quẽ ille diẽ de t̾ra t̾renũ. de qͦ
itẽ dieit. factꝰ ẽ. homo pͥmꝰ adã in ani

Expanded text:
struantur, non unde rixentur. CAPUT IIstruantur, non unde rixentur. CAPUT IIExuimini ergo pallio fallaciae, quo Faustus indutus, cum sibi proposuisset tanquam interrogantem et dicentem, Accipis apostolum Paulum? respondit, Et maxime. Cur enim non potius respondit, Et minime; nisi quia fallax, aliud quam id quod falsum erat, respondere non potuit? Quid enim accipit apostoli Pauli? Non primum hominem, quem ille dicit de terra terrenum: de quo item dicit, Factus est primus homo Adam in ani
Abbreviated transcription (Latin):
originem quam uetustatẽ: quam se¬
riem successionis testem citabis. Nã
si hoc facere conatꝰ fueris ⁊ nichil ua¬
lebis: uides quid in hac re eccłȩ catho¬
licȩ ualeat auctoritasquȩ ab ipsis
fundatissimis sedib apłoꝵ. usq ad
hodiernũ diem. succedentiũ sibimet
ep̃oꝵ serie. ⁊ tot popłoꝵ consensione
firmat᷑. Itaq si de fide exemplariũ
questio uerteret᷑. sic̃ in non nullis q̃
& paucȩ st̃ & sacrarũ litterarũ stu¬
diosis notissime sententiarũ uarie¬
tates. uel ex aliarũ regionũ codici¬
b. unde ipsa doctrina cõmȩauit.
nra dubitatio diuidicaret᷑: uł su bi qͦ¬
: codices uariarent. plures pauciori¬
b aut uetustiores recentiorib. p̃¬
ferrent᷑. ⁊ si ad huc ẽẽt. incerta uari¬
etas. precedens lingua unde illud
int̃pretatũ ÷ consuleret᷑. Hoc mͦ q̃¬
rt̃. qui qđ eos mouet in scͥptis scĩs
tanta auctoritate firm atis inue¬
nire uolunt: ut habeant unde in

Expanded text:
originem, quam uetustatem, quam seoriginem, quam uetustatem, quam seriem successionis testem citabis? nam si hoc facere conaberis, et nihil ualebis et uidebis in hac re quid ecclesiae catholicae ualeat auctoritas. quae ab ipsis fundatissimis sedibus apostolorum usque ad hodiernum diem succedentium sibimet episcoporum serie et tot populorum consensione firmatur. itaque si de fide exemplarium quaestio uerteretur. sicut in nonnullis, quae et paucae sunt et sacrarum litterarum studiosis notissimae sententiarum uarietates, uel ex aliarum regionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
nulla testificationis luce declarati.
de uescio quo secreto nescio quoꝵ pre¬
sũptione ꝓlati sunt. Aluid ẽ gͦ auẽ¬
toritate aliquoꝵ uł libroꝵ uł homi¬
nũ ñ teneri. & aliud ÷ dic̾e iste qͥdẽ¬
ẽ eiꝰ. Ubi cũ ex aduerso audieris.
ꝓba. non confugias ad exemplaria
ueriora. uel pluriũ codicũ uelanti¬
quoꝵ uel lingue p̃cedentis. unde
hoc inaliã lingua int̾pretatũ ẽ: sed
dicas inde ꝓbo. hoc illiꝰ ẽẽ. illud non
ẽe. quia hoc ꝓme sonat illud contͭ
me. Tu esgͦ regłaueritatis. Quicqͥd
contrate fuerit: non ẽ uerũ: Quid
si alius simili insania s tam̃ qͣ tua
duritia confringat᷑ existat & dicat.
acturꝰ es nͥforte aliũ librũ ꝓlaturus.
ubi quicqͥd leg̃ĩs scđm tuam senten¬
tiam possit intelligi: Hoc si fece¬
ris: non de aliqua eius particula s
de toto audies contradicentẽ & cla¬
mantẽ: falsus ẽ. Quid ages. Quo
te conuertes: Qũã libri a te ꝓlati

Expanded text:
nulla testificationis luce declarati nulla testificationis luce declarati de nescio quo secreto nescio quorum praesumptione prolati sunt —: aliud est ergo auctoritate aliquorum uel librorum uel hominum non teneri est eius. ubi cum ex aduerso audieris .. proba." non confugias ad exemplaria ueriora uel plurium codicum uel antiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam interpretatum est. sed dicas: inde probo hoc illius esse, illud non esse. quia hoc pro me sonat, illud contra me. tu es ergo regula ueritatis? quicquid contra te fuerit, non est uerum? quid? si alius simili insania. sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat: imacturus es? nisi forte alium librum prolaturus. ubi quicquid legeris. secundum tuam sententiam possit intellegi. hoc si feceris, non de aliqua eius particula, sed de toto audies contradicentem et clamantem: falsus est. quid ages ? quo te conuertes? quam libri a te prolati