comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cumcreder&ur &xtinctus: Dofiec suo tempore
reuel&ur ut restituatur in regnum: sed multum mihi
mirccest: Haecopinantium taenta presumptio: llud
tamen quod ait apostolus. tantum quimodo ten&
teneat donec dimidio: fiat: Non ab surdede ipsoroma¬
no imperio creditur dictum tamquam dictumsit.
tantum quimodo imperat imper&: Donec demedio
fiat : Id est demedio tollatur: & tunc reuelabitur iniquus
quem significari antichristum Nullus ambigit: Abi
uero quod ait quid d&eneat. scitis misterium operectur
iniqui tatisno nputant dictum nisidemalis & fietis
quisurt ineclesia : donecperueniant adtantũ numeñ
iquianticristo magnum populum ftcciat: Ethotẽe
misterium iniquitatis qui auid&ur occustum: ostteri
autem apoftolum fideles :ut in fide quã terient¬
tenaciter perseuereñ Dicendo tantum quimodo.¬
ten& teneat: Donec demedio fiat: hoc est donec
&eat de medio ecdesiaȩ misterium iniquitatis : quod
nunc occultum est: ad ipsũ enim misteriũ pestinere arbi¬

Expanded text:
fuit, cum crederetur exstinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. Illud tamen, quod ait apostolus: Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: \'Tantum qui modo imperat imperet, donec de medio fiat\', id est de medio tollatur. Et tunc reuelabitur iniquus, quem significari Antichristum nullus ambigit. Alii uero et quod ait: Quid detineat scitis et mysterium operari iniquitatis non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in ecclesia, donec perueniant ad tantum numerum, qui Antichristo magnum populum faciat; et hoc esse mysterium iniquitatis, quia uidetur occultum; hortari autem apotenaciter perseuerent dicendo: tantum qui moet teneat, donec de medio fiat, hoc est donec exeat de medio ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. ad ipsum enim mysterium pertinere arbi
Abbreviated transcription (Latin):
cur insuo tempore scitis qumni cire illordonis capse te feuie
dicerenoluit: &ideo nos quines cimus quod illisciebant perueni¬
re cum labore ad id quodiensit a postolus cupimur nec ualemus
Prae sertim quia &illa quȩ addit hunerensum faciunt obscu¬
Fiorem: Nam quid est iam enim misterium iniquitatis opera¬
tur tantum qui modo ten& teneat donec demedio fiat & tunc
reuelabitur iniquus: Ego prorsus quid dixerit mefateor
ignorare sus petiones tamen hominum. quas uel aulire
uellegere potinnonta cebo: Quidam piuulur hos deuuiperior
de dam furpe romano & prepterea paulun elpost ohour eiou
us cponr fuseribere uoluire necalimnniam andelie d mneurteroe

Expanded text:
tur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc tur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. Et ideo nos, qui nescimus quod illi sciebant, peruenire cum labore ad id, quod sensit apostolus, cupimus nec ualemus; praesertim quia et illa, quae addidit, hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est: Iam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reueignorare, suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo. quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam uidelicet incurreret,
Abbreviated transcription (Latin):
operationem erroris ut credant mendatio: & iudicentur omner
qumoncrediderunt ueritati : sed consenserunt iniquitati
Nulli dubium est eum deanti christo ista dixisre diemque udi
or uenerit quemresugam uocat : utique ad ño dõ: quod sideomnib
impus merito dicipotest: Quanto magis deisto: sed in quo templo
disti sessurus incestum est utrum in illa ruina templi quod
dembomone riedie conseructum est: Anuero ineclesia non enim
temi plum alicuus id oli aut demonis templum di apostolur dice¬
risi oIndẽ nomulli non ipium principem sed uniuerilim quos¬
uammodo porpus eius ĩd est ad eundem percinentem hominumo
mubtt udinem simulrumipso suo principe hoc loco intelegi
anttehristum uolunt: rectius que potant etiam latine dici
sicut mgrecoest non intemplodĩ Sedintempld indi sedeat
seemguam ipsen t̃ demplum di quod est eclesia sicut dicimur
tui est uuehit inmora quȩ causant dilationis euic utreuele¬

Expanded text:
onem erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati. nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse diemque iudicii m, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a domino deo. quod si de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum dei apostolus diceret. unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum multitudinem simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi antichristum uolunt rectiusque putant etiam latine dici, sicut in graeco est, non: in templo dei, sed: in templum dei sedeat, tamquam ipse sit templum dei, quod est ecclesia; sicut dicimus: quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reuele
Abbreviated transcription (Latin):
cesi inquid adunum destantibus & uernatẽ
quae rebã ab eo deomnibus his & dixit mihi uer¬
tatem: Deinde quid audierit ab illo quodeom¬
nibus his quesiuit tam quam eo sibi &ponentesiclo¬
quitur : Hae bestiae magne quat tuor quat tuor
differens: preomnibus bestia terribalnam ꝓlius
dentes eius ferrei & ungues eius aeses manducans
& comminuens &reliqua pedibus suis conculeds
& decornibus eius decem quaeraÑ incapite eius & de
altero quodascendit & excussit deprioribus triacornu
ludꝰ enquo eran occuli &os loquens manuiua se uesebs
ala masor erceris: Auidebam & cornu illuds cienebat¬

Expanded text:
cessi, inquit, ad unum de stantibus, et ueritatem cessi, inquit, ad unum de stantibus, et ueritatem quaerebam ab eo de omnibus his, et dixit mihi ueritatem. Deinde, quid audierit ab illo, a quo de omnibus his quaesiuit, tamquam eo sibi exponente sic loquitur: Hae bestiae magnae quattuor quattuor differens prae omni bestia, terribilis amplius — dentes eius ferrei et ungues eius aerei, manducans et comminuens et reliqua pedibus suis conculcans —, et de cornibus eius decem, quae , erant in capite eius, et de altero, quod adscendit et excussit de prioribus tria; cornu illud in quo erant oculi et os loquens magna, et uisus eius maior ceteris. Videbam, et cornu illud
Abbreviated transcription (Latin):
malorumo& inetinguibilis ignis: &uiua cissimut
ueruis ab aliis atque aliis  aliter addque astenus
& positus: Ali quippe utrumque adcorpus ali
adcorpus ignem tropice adanimum ÷ uermem quoa
esse credebilius uid&ur ⁊ sednuncͤ differentiꝗuo
uonest temporis disputare de iudicio namqug ulti¬
mo quosi& diremtio bonoruma & malorum hocuo¬
lumen implere suscepimus deipsis uero ꝓremiis
& poenis alias dilgentius dis serendum est..¬
anihel dehoc ultimo iudicio sic proph&atut andhi¬
cristum quoqueprius uenturum esse praenunti&e
adque ad a&ernum regnum scõrum perducat narra¬
tionem suam: Cumerum uisionem proph&rica quat¬
tuor bestias: Siguisican tes quat tuor regna uidis¬
s& ipsum que quastum a quod am rege superatum:
qui anthicristus agnoscitur & posthaec a&ernum
regnum filii hominis quiin tellegitur xp̃r
Horruit inquid spr meus egodaniͦhel in habi tudi¬
nemecc & uisus capitismei conturbabat me & ac¬

Expanded text:
malorum et inexstinguibilis ignis et uiuacissimus malorum et inexstinguibilis ignis et uiuacissimus uermis ab aliis adque aliis aliter adque aliter est expositus. Alii quippe utrumque ad corpus, alii ii proprie ad corpus ignem, tropice ad animum uermem, quod esse credibilius uidetur. Sed nunc de hac differentia non est temporis disputare. De iudicio namque ultimo, quo fiet diremtio bonorum et malorum, hoc uolumen inplere suscepimus; de ipsis uero praemiis et poenis alias diligentius disserendum est.aniel de hoc ultimo iudicio sic prophetat, ut Antichristum quoque prius uenturum esse praenuntiet adque ad aeternum regnum sanctorum perducat narrationem suam. Cum enim uisione prophetica quattuor bestias significantes quattuor regna uidisset, ipsumque quartum a quodam rege superatum, qui Antichristus agnoscitur, et post haec aeternum regnum filii hominis, qui intellegitur Christus: Horruit, inquit, spiritus meus, ego Daniel, in habitudine mea, et uisus capitis mei conturbabant me. Et ac
Abbreviated transcription (Latin):
ealoca tenebras &x teriores uocat : quibus contra¬
rius est ille ingressus . dequo dicitur seruobo lntra
ingccudium dnĩtui: Hec illuc mali putentur. Ingre¬
di utesci antur : Ced ad illos potius uelut egredi scien¬
tia quaeos cogni turisunt borii quia id quod ex tra
agatur foris in illis.tenebris &x terioribus scient s
Ideo dictum est Egredientur quiaeos &iam quifo¬
ris ab eiserunt utique nonla tebunt Gien am
haec pro ph&e nondum facsta nosse poti erunt per
hoc quo derat dĩ quantulum cum que erat in
Etabit ergo in illa beatitudi¬
ne scõrum semen. O& nomen : Semen scilic& de
quo iohannes ait : Et semen eiui inipso man&.
Nomen uero de quoperhunc esaiam dictũ est no¬
men acernum daboeis: & erit eis mensis &mense
& sabbatum &x sabbato tamquam luna &x luna &
requies: & requie quorum utrũque ipseruNT
cum gliis umbitis u&eribus & temporalibus : inilla lumi¬
na noua aesempi terna transibunt In poeu alute

Expanded text:
ea loca tenebras exteriores uocat, quibus contraea loca tenebras exteriores uocat, quibus contrarius est ille ingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gaudium Domini tui; ne illuc mali putentur ingredi, ut sciantur, sed ad illos potius uelut egredi scientia, qua eos cognituri sunt, boni, quia id quod extra agatur foris in illis tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est: Egredientur, quia eos etiam qui foris ab eis erunt utique non latebunt. Si enim haec prophetae nondum facta nosse potuerunt per hoc, quod erat Deus, quantulumcumque erat, in mnia in omnibus? Stabit ergo in illa beatitudine sanctorum semen in nomen; semen scilicet de quo Iohannes ait: Et semen eius in ipso manet; nomen uero de quo per hunc Esaiam dictum est: Nomen aeternum dabo eis Erit eis et mensis ex mense et sabbatum ex sabbato, tamquam luna ex luna et requies ex requie, quorum utrumque ipsi erunt cum ex his umbris ueteribus et temporalibus in illa lumina noua ac sempiterna transibunt. In poenis autem
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus est preuarica tricer feminas  in illo suppi¬
cio non futuras: sed & potiore praesestim dequo
femina feestaest uterque sexus accipit᷑ ue rum
quod odrem maxime pertino&e cum & inburium ccpu
ueni&  omnis caro qui& omni generȩ hominum popu¬
us ile constabit nonenim omnes honenes ibiemerte n
quando inpoenis plures erunt sed utdtere coepereem
uum & inbonus caro & in malis membra uel ca laue¬
ramominentur : pro fecto post resur restionem carrs
cuius fides his rerum uocabulis  omnino firmogur
illie quodboni & mali suis finibus dirimentur futa¬
rum erse iudicium declaratur: Sed quomodo
egredienturboni ad uidendas poenasA malorum
num quid corporis motubeatas illas relicturisunt se¬
des & aloca poenalia perrecturi ut malorum tormenta
cons piciant presentia corpora absit: sẽd egredientur
per scientiam: Hocenim uerbo signi fica tum est eos.
qui crucia buntur &x trafuturos propterquod &d nr̃

Expanded text:
dicturus est praeuaricatrices feminas in illo supplidicturus est praeuaricatrices feminas in illo supplicio non futuras; sed ex potiore, praesertim de quo femina facta est, uterque sexus accipitur. quod ad rem maxime pertinet, cum et in bonis dicitur: Veniet omnis caro, quia ex omni genere hominum populus ille constabit non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — sed, ut dicere coeperam, cum et in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominantur: profecto post resurrectionem carnis, cuius fides his rerum uocabulis omnino firmatur, illud, quo boni et mali suis finibus dirimentur, futurum esse iudicium declaratur. CAPUT XXII. egredientur boni ad uidendas poenas malorum? Numquid corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes et ad loca poenalia perrecturi, ut malorum tormenta conspiciant praesentia corporali? Absit; sed egredientur per scientiam. Hoc enim uerbo significatum est eos qui cruciabuntur extra futuros. Propter quod et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
pectumeo adorare inhierusalem: Dixit dñr & egredi¬
entur &uidebunt membra hominum qui preuarica¬
tisunt in me uermis eorum non mori&ur. &ignis
eorum non & tingu&ur & erunt uisui omni carni:
Adhoc istepropheta termina uit librum ad quod ter¬
minabitur scđm̃: Quidams ane nonin terpretati
sunt membra hominum sed cadauera uirorum per
cada uerco significante se uidentem corꝑorum poenã
quam uis cadauer nisicaro & animis non soleat
cupari: Illec uero animata erunt corpora Alio¬
quin nulla poterunt sentire tormenta nisi fortȩ
quia mor tuorum erunt corpora: Id est eorumqui
insecundam mostem cadent: Ideo non absur de & iaẽ
cadauerec dicipos sunt : unde est & illud quod ab
eodem pro ph&a distum iam supra posui terrarue¬
ro impio rum cad&  Quis autem non uideat acaden¬
do esse appellata cad auera: Uirorum autem pro
eo  possuis se illor interpr&es: quod est hominum
ma nifestum est Ne queenĩ quisquam.

Expanded text:
pectu meo adorare in Hierusalem! dixit Dominus; et egredipectu meo adorare in Hierusalem! dixit Dominus; et egredientur et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero inpiorum cadet. Quis autem non uideat a cadendo esse appellata cadauera? Virorum autem pro eo posuisse illos interpretes, quod est hominum\\ manifestum est. Neque enim quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuantur Ibi credunt & ubicredunt ibiueniur
onporauit autem illos dñs tamquam persimilitud i¬
nem silus isrł : Offerentibus ei suashostias cumpal¬
mis indomoeius: quod ubi que iam fecit ecclesia & pro¬
misit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes & leuitas:
quodnihilominus Ifieri nuncuidemus nonenim &ege¬
nere carnis &sanguinis sicut erat primum secundum
osdinem aaron: Sed sicut opostebat intesta mene
quod ineum gratia diuina contulerit sacer dotes & leui¬
tas elegi Nunc ui demus qui non isto nomine quod iuape
ase quuntur indigni red eocquȩ non est bonis malisque
communisiscĩ rate penscen di sunt : Haȩc cũ deistoꝰ quȩ
nunc impestitur eclesiaȩ perspicua nobis quesotissi¬
madĩ miseratione dixiss& promisit & finesadquos per
noua manebit coram me Dixit dnrric stabit semen
uestrum. & nomen uestrum & erie mensis &mense :¬
Et rabbatum & sabbato : Ueni& omnis caro incons¬

Expanded text:
adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ueniunt. adiuuantur, ibi credunt, et ubi credunt, ibi ueniunt. Conparauit autem illos Dominus tamquam per similitudinem filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo eius, quod ubique iam facit ecclesia: et promisit ab ipsis se accepturum sibi sacerdotes et Leuitas; quod nihilo minus fieri nunc uidemus. Non enim ex genere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed, sicut oportebat in testamento quod in eum gratia diuina contulerit, sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per noua manebit coram me, dicit Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato. Veniet omnis caro in cons
Abbreviated transcription (Latin):
abintio grcctiam nouites tamenti: Aprimo saluano¬
u auentu usque adultimum iudicium dequoriune
oimus: perducens finiens que sermonem namnes
uamquednm̃ dicere seuenire ut congreg& omnesgen¬
teseis queuenturces & uisuras eius gloriam:
Etrelec turum sedicit super eos signa quȩ utique
mirantes credant ineũ  & emissurum utique¬
& illis saluatos ingentes diuersas & in longinquas
insulas quȩ non audierunt nomen eius neque uide¬
runt eius gloriam & adnuntiaturos gloriãeius
ingentibus : & adducturos fratres istorum quibus lo¬
quebatur : Id est infide sub dõ patre fratres is raheli¬
tarum: elestorum : Ad ducturus auten &x omnib
gentibus munus dño in iumentis & uehiculis quȩ iulier¬
menta & uehicula bene in telleguntur ad uitoria erse
diuina: percuius quȩ generis minis teria dĩ : uel angelica
uel humatia in scãm ciuitatem hierusalem quenuncͦin scĩr
fidelibus est diffus a pesterras: Abienim diuinitus

Expanded text:
ab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoab initio gratiam noui testamenti a primo Saluatoris aduentu usque ad ultimum iudicium, de quo nunc agimus, perducens finiensque sermonem. Narrat namque Dominum dicere se uenire, ut congreget omnes gentes, easque uenturas et uisuras eius gloriam. egent gloria Dei. Et relicturum se dicit super eos signa, quae utique mirantes credant in eum: et emissurum ex illis saluatos in gentes diuersas et in longinquas insulas, quae non audierunt nomen eius neque uiderunt eius gloriam; et adnuntiaturos gloriam eius in gentibus et adducturos fratres istorum, quibus loquebatur, id est in fide sub Deo Patre fratres Israelitarum electorum; adducturos autem ex omnibus gentibus munus Domino in iumentis et uehiculis quae iumenta et uehicula bene intel leguntur adiutoria esse diuina per cuiusque generis ministeria Dei, uel angelica uel humana in sanctam ciuitatem Hierusalem, quae nunc in sanctis fidelibus est diffusa per terras. Ubi enim diuinitus
Abbreviated transcription (Latin):
secundum carnem moss est : Equales omnino caro
appellantur ad nõ ubidicit non permanebit spr̃
meus in hominibus istis qm̃caro funt quoduerohie
positum est Multi uulnerati erunt ad dño iste
sfi& uulnerȩ mon fecunda: Potesequidem &
ignis &glecdius & uulnus accipis inbono Name
ignem dñs uelle sedixit mittere inmundum aruisae
sunt illis linguȩ diuisae uelut ignis quandouente
re interree sed glecdium: & sermonemdĩ dici reris¬
tura gladium bis acutũ Propteraciem genan ct
testa mentorum duorums & in canticorum caritate
re dicit scõ eccleria uulnera tam uelut amoris impoeus
pgittatam ⁊ sedhiccum legimus uelaudimtus ultoerem
Qum̃ essenuenturum quem ammodum haec uttellegen¬
darint darum est Deinde breuiter comine moretius
cis quiper hoc iudicium consumentundusselnonabstuo¬
pequiy lege ueeri uentorum aquibus se non abstinu¬
crunt eccatorer impios que significans recapitulato

Expanded text:
secundum carnem mors est; et quales omnino caro secundum carnem mors est; et quales omnino caro appellantur a Domino, ubi dicit: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt. Quod uero hic positum est: Multi uulnerati erunt a Domino, isto fiet uulnere mors secunda. Potest quidem et ignis et gladius et uulnus accipi in bono. Nam et ignem Dominus uelle se dixit mittere in mundum, et uisae sunt illis linguae diuisae uelut ignis, quando uenire in terram, sed gladium, et sermonem Dei dicit scriptura gladium bis acutum propter aciem geminam testamentorum duorum, et in cantico canticorum caritate se dicit sancta ecclesia uulneratam, uagittatam . Sed hic cum legimus vel audimus ultorem Dominum esse venturum, quemadmodum haec intelligenda sint, clarum est. 3. Deinde breviter commemoratis eis, qui per hoc judicium consumentur; sub figura ciboin lege uetere uetitorum, a quibus se non abstinuerunt, peccatores inpiosque significans recapitulat
Abbreviated transcription (Latin):
ribus suis dequibus sequentia contexexs. Ftt commi¬
nabitur inquid contuma cibus siuent att aliur
inter prer incredulis: nectunc comminabitur t¬
dquȩnunc dicuntur minaciter tunc e
implebuntur: Ecceenim dnr inquid ut ignis ue¬
ni& & ut tempestas currus eius reddere in indigna¬
tione uindictam & uastationem in flamma ignis
Igneenim dñi iudicabi tur omnes terra & ingladioer¬
Somnis caro multi uulmerati: eruÑ ad nõ
Siueigne . siue tempestate: siuegladio poenam iu¬
dicii significat: Quando quidem ipsum dñm. qua¬
sugnem dicit esse uenturum eis profecto quibus
nalis erit eius aduentus: Currus ue
niamplu rcliter dictisunt : An gelica ministeria
non in conueni enter accipimus : quod autem ait
omnem terram &omnem carnem in eius igne &
gladio iudicari: Non &riam hic spi ritalesꝰ: intelle¬
gcmus & scõs sed terrenos adque carnales dequec¬
libus dictum est Qutterreno sapiunt & sapere

Expanded text:
ribus suis? De quibus sequentia contexens: Et commiribus suis? De quibus sequentia contexens: Et comminabitur, inquit. contumacibus, siue, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur, sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter inplebuntur. Ecce enim Dominus, inquit, ut ignis ueniet et ut tempestas currus eius, reddere in indignatione uindictam et uastatiIn igne enim Domini iudicabitur omnis terra et in gladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. Siue igne, siue tempestate, siue gladio poenam iudicii significat: quando quidem ipsum Dominum quasi ignem dicit esse uenturum, eis profecto quibus poenalis erit eius aduentus. Currus uero eius nam pluraliter dicti sunt angelica ministeria non inconuenienter accipimus. Quod autem ait omnem terram et omnem carnem in eius igne et gladio iudicari, non etiam hic spiritales intellegamus et sanctos, sed terrenos adque carnales, de qualibus dictum est: Qui terrena sapiunt. et: Sapere
Abbreviated transcription (Latin):
inuenient inea Esceego fecciẽm hieruscelem.
exultationem. & populum meum loitiam & hxulta¬
bo inhierus alem& l&abor inpopulomeo &ultrco
in audi &ur inilloe uoxfl&us : &c&rer
quid amat illos carna les mille annos referre
conantur: : Locutiones enim troplee propriis
proph& ico more miscentur: ut ad intellectum.
sp̃i talem Intentio subria cumcoquam utili acsa¬
lubri labore perueniat : : Pigritia uero carnalis:
uel in eruditaȩ. atque in exercitatȩ tarditas men¬
tis contentaliter & superficiae ni hil putat inti¬
rius requirendum: Haec depro ph&icis uerbis quae
ante istũ locũ scriptasunt satis dixerim :
Inhoc autẽ loco unde ad illa digressisumus cũdi¬
xissa : & ossa uestra ut hȩerba exorientur
utresirnestionem carnis quidem: Sed tumen bononĩ
se nunc com me morctrȩ. mons trar& adiunxit.
& cognos c&ur manus dñi colentibureum : Quidesthoe
nisimanus distinguentis cultores suos acontemto¬

Expanded text:
inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per quidam ad illos carnales mille annos referre conantur. Locutiones enim tropicae propriis prophetico more miscentur, ut ad intellectum spiritalem intentio sobria cum quodam utili ac salubri labore perueniat; pigritia uero carnalis uel ineruditae adque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis uerbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unde ad illa digressi sumus, cum dixisset: Et ossa uestra ut herba exorientur, ut resurrectionem carnis quidem, sed tamen bonorum se nunc commemorare monstraret, adiunxit: Et cognoscetur manus Domini colentibus eum. Quid est hoc nisi manus distinguentis cultores suos a contemto
Abbreviated transcription (Latin):
uitoriis in solita nobis beatitudo ille suscipier ibi uide¬
bimus E gccudebit cornostrũ: Necex pressit quid andle¬
bimus. sed quiđnis idm̃ ut impleatur in obis pronis¬
sum euangelicum beatimundi cordis qm̃ ipsidm̃ uide¬
bu euen ommian illa quȩ nune non uideanus oreden¬
tes autem promodulo eapacitatis humanȩ longemi¬
ditis eibiuideb itis sedqm̃ dixit & gecudebit cuones¬
drurs neputa remus illcebona hierus alemu ddesosorũ
tantumenocdo ⁊ pm pestinere dossee in quiduestreeuther¬
bahe grientuo  ubire slrrestionem corporum strimuide
uelut quodnon dixerat reddens: nequeenim cum uide¬
rimus fi& sedcum fuerit scestac uidebi mus Nam
& decaelo nouo hacterra noua iam supradixerat:
dumea quȩscis promit tuntur Insi ne sepe acmulti¬
formiter dicer& Erit in quid ca elumno uum &
terra noua & non erunt memores priorũ nec as
cend& incor ipsorum sedl&iticẽ & ecultationẽ

Expanded text:
iutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uideiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uidebimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capacitatis humanae longe miditis, ibi uidebitis. Sed quoniam dixit: Et gaudebit cor uestrum, ne putaremus illa bona Hierusalem ad nostrum tantummodo spiritum pertinere: Et ossa, inquit, uestra ut herba exorientur; ubi resurrectionem corporum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo nouo ac terra noua iam supra dixerat, dum ea, quae sanctis promittuntur in fine, saepe ac multiformiter diceret. Erit, inquit, caelum nouum et terra noua, et non erucendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem
Abbreviated transcription (Latin):
inflammã ignis: igneenim dnĩ iudi cabitur omnis
terrec & ingladio eius omnes caro: Inulti uul nerati
eruNt addño inbonorum promissione flumenpacis .¬
pro fecto habundantiam pacis illius demus accipere
quamaior esse non possit hacutique infine ⁊ rigebi¬
imur dequa inprece dentilibro abundanter loquti
sumus flumense in eos declinare dicit quibus tantam
beatitu dinem pollic&eur: ut intellegecmus in illius
felicitatis regione quȩ in cae lis est hoc flumine ommia
saciari sed quia & terrenis corporibus ƿax incorras¬
tionis ad que immostalitatis inde influ&d. Ideo delli¬
narese dixithoc flumen desupernis: quo d. ammodo
Angelis reddat hierus alem quoquȩ non illec̃ quȩ ser¬
uitꝰ cum filus suis sed liberũ matrem nostrtem In¬
tellagemus secundum apostolum &ernũ incaelis:
ibipost labores acrumnarum curarum que mastec¬
lium consolabimur tam quã paruoli eius in umeris:
genibus que postati rudis enĩ nos & nouuos blandir simis ad¬

Expanded text:
n igne enim Domini iudicabitur omnis terra et in gladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. In bonorum promissione flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumen, ut de supernis quodam modo angelis reddat. Hierusalem quoque, non illam quae seruit cum filiis suis, sed liberam matrem nostram intellegamus secundum apostolum aeternam in caelis. Ibi post labores aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tamquam paruuli eius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sdies ch̃i Nequis uos seducat ullomodo qm̃ni si uenerit refuga
primum & reuelatus fuerit homopeccati silius interitus : qui
aduersatur & suꝑ & tollitur supra omne quod dicitur dr̃ aut quod
colitur ĩtaut intemplo dĩsedeat ostendens tam quam sitdr̃: Nonne¬
tene tesin memoria quod adhuc cumessem apuduor haec dicebam
amenim mysterium iniquitatis operatur tantum quimo doten&¬

Expanded text:
dies domini, ne quis uos seducat ullo modo; quoniam nisi uenerit refuga primum et reuelatus fuerit homo peccati, filius interitus, qui aduersatur et superextollitur supra omne, quod dicitur deus aut quod colitur, ita ut in templo dei sedeat ostentans se, tamquam sit deus. non retinetis in memoria, quod adhuc, cum essem apud uos, he, subauditur Antichristus. Jam enim mysterium iniquitatis operatur: tantum qui
Abbreviated transcription (Latin):
Delotha sodomis liberato atquae eirdem caelesti
unem conrumtir & deabimelec cuiur concu¬
pircencia castitati secrrae nocerenon potiut¬
Deisa ac̃ secundum promissionem nato cui nomen¬
exrisu utriurq: pocrentis est inditum:
immolandi probatus est filii:¬

Expanded text:
De Loth a Sodomis liberato adque eisdem caelesti gne consumtis et de Abimelech, cuius concupiscentia castitati Sarrae nocere non potuDe Isaac secundum promissionem nato, cui nomenex risu utriusque parentis est inditum. immolandi probatus est filii
Abbreviated transcription (Latin):
Seđ de hominibur qualem illum aedificare gaudemus. : Huic enim
domui dicit apostolur hoc est fidelibur xp̃i. templumenimqĩ
Umi sem̃ est quod estis uos.
Iropte quod & in psalmo actogensimo octauo cuiur est titulus
intellectur. ipsi &han. israhalitȩ conmemorantur promirsi¬
oner dĩ factȩ re dacuid: & istir quȩ in libro reggnorum sunt
posita qued am ibi similia dicuntur sicut est.
Iuraui tauio seruo meo usque ingernum prepcorabo sementuũ.
&iterum :: tunc loquutus es inaspectu filiistuis & dixisti.
posui adiutorium super potentem eccltaui electum depopulo
meo:: Inueni dacuid seruum meum: in oleo scõmeo unxieũ:
MDanut enim meco auxiliaebitur es & brachium mneum confor¬

Expanded text:
ed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim ed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit apostolus, hoc est fidelibus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod estis uos.ropter quod et in psalmo octogensimo octauo, cuius est titulus: Intellectus ipsi Aethan Israelitae. commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Dauid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confor
Abbreviated transcription (Latin):
aeuit agnorei adiscipuli quieum non iolum magsssrum uerum
Nec obaliud uiuenie &dhuo
pariesuo dauio agnoere salomoncoepit : quod nulli regum illorũ.
contigit nis uthino quoq: satis eluceat nonerse ipisum quem
proph&io ista preugnat quȩ a deius patrem loquitur diceni
Et erit cum replai fuerint diestui  & dormiercum patribustuis & sur¬
oitaebo sementuum porete quierit deuentre tuo & prepcer aborgnũ
illiur:  Quomodoergo propterio quod sequitur hic ae difica¬
uit ibi domum iste salomon putabitur proph&atur & norpo¬
nus propterio quod precedit cum repl&i fuerint diestui & dormies
cumpatribustur surcitabo sementuum pose te:
Aliur pacificur intellgitur ense promirsur : qui non ante sicut iste.
Sed pose mortem dauid prȩnuntiatur est surcitandus : quam lib&
enim longo inter posito tempore ihr xp̃s uenerit proculdubio
post mortem regis dauid cui sic est promissus eum uenire opostebat.
qui ȩ dificara tomumdõ Non delignis & lapidibus: opostebat¬

Expanded text:
scipulis, qui eum non solum magistrum, uerum Nec ob aliud uiuente adhuc patre suo Dauid regnare coepit Salomon, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat non esse ipsum, quem prophetia ista praesigDat, quae ad eius patrem loquitur dicens: Et erit, cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuumillius. Quomodo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod praecedit: Cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intellegitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem Dauid praenuntiatus est suscitandus? Quamlibet enim longo interposito tempore Iesus Christus ueniret, procul dubio post mortem regis Dauid, cui sic est promissus, eum uenire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, s
Abbreviated transcription (Latin):
ambigere permittitur. De quo ista dicantur : ad hȩc
itaq maenifesta referuntur.: quȩ paulo obscurius in eo¬
dem pralmo posita sunt : quando iecte in telleguntur: quod
in nr̃is. iam popularibus. sermonibus fecimus. Sic & in
illo ubi humilitatem passionis suae ꝑ pro ph&iam: xp̃s elo¬
quitur diceni: poderit manur mear &pedere dimuimera¬

Expanded text:
ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelliguntur: quod in nostris jam popularibus Sermonibus fecimus. Sic et in illo ubi humilitatem passionis suae per prophetiam Chriquitur, dicens, Foderunt manus meas e
Abbreviated transcription (Latin):
d&ur: eius &iam iniicos ponisub pedibus eiur snondum
appar& id agitur: apparebit insine : &iam hoc : xunc creditur
post uidebitur: uerum quod sequitur: Virgamuirtutisiuae
enut ta dñs e soon et domincre in medio inimicorumtuosã
ta clarum est ut non solum infideliter & infeliciter: sed &iam
inpudenter neg&ur: et ipsi quippe fatentur inimici& sgon
mis sam suis se legenixp̃is quod euangelium nos uocamur
et eam uirgam uir tutis eius agnoscimus:. Dominari uero
cum in medio in imicorum suorum idem ipsi interquos
dominatur dentibur frendendo &tabercendo & nihil aeduer¬
sus eum ualendo testantur: Deinde quod paulo post dicit:
Iurauit dñr & non pemtebit. eum. Quibus uerbis immuta¬
bile futurumerse significat: quod adiungit : Tues sacerdos
inxernum secundum. ordinem melchi sedech
Ceo quod iam nos quam est sacerdotium: & sacrisicium secun¬
dum ordinẽ a aron : &ubiq: offertur subsacerdote xp̃s quod
protulit melchi sedechx quando benedixit abraham: quis

Expanded text:
detur: ejus etiam inimicos poni sub pedibus ejus nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post videbitur. Verum quod sequitur, Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimicorum tuorum, ita clarum est, ut non solum infideliter et infeliciter, sed etiam impudenter negetur. Et ipsi quippe fatentur inimici, ex Sion missam fuisse legem Christi, quod Evangelium nos vocamus, et eam virgam virtutis ejus agnoscimus. Dominari vero eum in medio inimicorum suorum, iidem ipsi inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo, et nihil adversus eum valendo, testantur. Deinde quod paulo post dicit, Juravit Dominus, et non poenitebit eum: quibus verbis immutabile futurum esse significat, quod adjungit, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , ex eo quod jam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron, et ubique offertur sub sacerdote Christo, quod protulit Melchisedech, quando benedixit Abraham , quis
Abbreviated transcription (Latin):
tanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniuno¬
tam de qua dicitur inhis quue sequuntur:
dst&it nginc ad & tristuir: in uestitu deccuraeto circum¬
amicto uari&acte : Audifiliae & uide & inclineo auiem¬
tuam: et obliuis cere populum tuum & domum patristur
qm̃ concupiuit s& speciem tuam: quia ipse est dñs tuus & ad
deprecabuntur diuites plebis.: Omnis gloriee eiur filie
regir intrinsecus insimbreis ecuseis: eir cum amicte uari¬
&c te: afferentur sggiuir gines posteam praxime eius.
afferentur tibi Afferentur cum l&icia & gultretione.
adducentur intemplum regis :

Expanded text:
tanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctam, de qua dicitur in his quae sequuntur. Adstitit regina a dextris tuis in uestitu deaurato, circumamicta uarituam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui. Quoniam concupivit rex speciem tuam, quia ipse est Dominus Deus tuultum tuum deprecabuntur divites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis intrinsecus, in fimbris aureis, circumamicta varietate. Afferentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur in laetitia et exsultatione: adduce
Abbreviated transcription (Latin):
Sgurtec et cassice aueseimentistuis: ad omibur eburnerr
a quibupte delectecuerunt filig reum in honos tuo:
Quis non hie ap̃m quem predi camus et inquem credimus quar
sit tendus agnorcat  ẽumccudiaet dm̃ cuiur sederest inieculle
seculonumi: &unctum adõ utique sicut ungit dr̃ xon uiubili
sed spiritali atq intellegibili. chrismate: quir enim tum
rudis est in hac religione . ueltam surdus &duersus eius.
famam longe lateq: diffuram: ut xp̃m achrismate hoc est
ab unctione appelle tumesse Non nouerit. ⁊ agnito autem
rge xp̃o: ĩam c&era quae hie tropice dicta sunt quomodo
sit speciosur forma prefiliis hominum quadam tanto ma¬
gis amanda atq: mirtendcc: quanto minus corpore apul¬
chrinidine: quis glacdius eius quae sagittȩ & cetera isto
modo non proprie sed tropice posita: iam subditus ei
qui rgnaet: propter ueritatem & icensu&udinem. &iusticiã
inquiraet & otio. De inde cspieiat eius ecclesicema

Expanded text:
utta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis: ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo . Quis non hic Christum, quem praedicamus, et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat, cum audiat Deum, cuius sedes est in saecula saeculorum, et unctum a Deo, utique sicut unguit Deus, non uisibili, sed spiritali adque intellegibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione uel tam surdus aduersus eius famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione appellatum esse non nouerit? Agnito autem rege Christo, iam cetera, quae hic tropice dicta sunt, quo modo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda adque miranda, quanto minus corporea pulchritudine, quis gladius eius, quae sagittae, et cetera isto modo non proprie, sed tropice posita iam subditus ei, qui regnat propter ueritatem et mansuetudinem et iustitiam, inquirat ei otio. Deinde adspiciat eius ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc non credendum quod non nullorum nominae prophe¬
tarum qui longe post dauid registampora fuerunt quibdã
psalmis. i n eo libro leguntur in scripta & quȩ ibi dicuntur uelut
abeis dici uiderentur.: Neque enm. non potuit pro ph&i¬
cur sp̃r proph&anti reg dauio haec &iam futurorum piophe¬
tusum nomina reuelare ut aliquid quodeoram per sonae
conuenir& proph&ice cantar&ur: sicut ne ionas gcortu¬
rus et regnaturus postannos amplius quam trecentos c̃uidaẽ
proph&s qui&iam facta eius sutura predixit cue suo nco loto

Expanded text:
hoc non credendum, quod nonnullorum nomina prophehoc non credendum, quod nonnullorum nomina prophetarum. qui longe post Dauid regis tempora fuerunt, quibusdam psalmis in eo libro leguntur inscripta et quae ibi dicuntur uelut ab eis dici uidentur. Neque enim non potuit propheticus spiritus prophetanti regi Dauid haec etiam futurorum prophetarum nomina reuelare, ut aliquid, quod eorum personae conueniret, prophetice cantaretur; sicut rex Iosias exorturus et regnaturus post annos amplius quam trecentos cuidam prophetae, qui etiam facta eius futura praedixit, cum suo nomine
Abbreviated transcription (Latin):
quibus non uulli uolunt eos solos factorerse adauid q̃uiqur
Nomine inscripti sunt. Sunt item quiputant non abeo
factos nisi qui prenotantur ipsiurdauid. i qui uero habent.
intitulis ipsi decuid ab aliir factos persone ipsius fuisse coapta¬
tos: quae opinio uocȩ euangelica scduatoris ipsius refuta¬
tur ubiait : quod ipse dauio in spũ .xp̃m dixerit esse dnm̃.
suum : qnm̃ psalmur. centesimus. nonur sic incipit:
Dixit dñs dño meo sede cad&tris meis: Donec ponam inimi¬
costuor scabillum pedumtuorum.: &certe idempsalmus
non haob& intitulo ipsius dauid. sed ipsi dauid: sicut pluri¬
mi: Mihi autem. credibiliur uidentur x istimare qui.
omner illos centum & quinquaginta psalmoreius. operitri
C&eror auten uulliur hominis nomen intitulir habere uoluisse
sicut ei uocri&atis huius dispositionem : quamuis latebro sã
uotamen in anem dñr inspira uit. Nec mouere deb& ad

Expanded text:
quibus nonnulli uolunt eos solos factos esse a Dauid, qui eius quibus nonnulli uolunt eos solos factos esse a Dauid, qui eius nomine inscripti sunt. Sunt item qui putant non ab eo factos, nisi qui praenotantur: Ipsius Dauid; qui uero habent in titulis: Ipsi Dauid, ab aliis factos personae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius refutatur, ubi ait, quod ipse Dauid in spiritu Christum dixerit esse Dominum suum; quoniam psalmus centensimus nonus sic incipit: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Et certe idem psalmus non habet in titulo: Ipsius Dauid, sed: Ipsi Dauid, sicut plurimi. Mihi autem credibilius uidentur existimare, qui omnes illos centum et quinquaginta psalmos eius operi tribceteros autem nullius hominis nomen in titulis habere uoluisse, sicut ei uarietatis huius dispositionem. quamuis latebrosaru, non tamen inanem Dominus inspirauit. Nec mouere debet ad
Abbreviated transcription (Latin):
litacte perum humanarum: nulli aliquando populo. con¬
cessec est tantac saecuritas: ut huic uitȩ hostiles non fformi¬
dacr& incursur.: Locur ergo iste qui promittitur tam pa¬
catȩ. ac secure habitationir xernur est: &ernis quedeb&ur
in matre hiess alemlibera : ubi erit ueraciter populur usrł
Hoc enim nomen inter pr&cctur uidenr dm̃ cuius piimii.
denderio pia persidem uita : in hac erum nosc pergrina¬
tione ducenda est
futuri interrena scilic& hierusclem regauit dauid
rat ccutem dauio uir in canticis eruditur : qui armoniam
musi cam: non uul gacri uoluptate sed fideli uoluntate.
dil&erit: ea que dõ suo quiuerus estdr̃ mestica rei magnȩ
figuratione seruierit  diuessorum enim sonorum
ratio nabilis moderatusq: concentus concordiuari accte
compactam bene ordinatȩ ciuitatir insinuat unitatem:
Deniq omnis fere pioph&ia eiur in psalmis est quoscentum
quinquaginte libercontin& quem psadmorum uocamun: in

Expanded text:
litate rerum humanarum nulli aliquando populo conlitate rerum humanarum nulli aliquando populo concessa est tanta securitas, ut huic uitae hostiles non formidaret incursus. Locus ergo iste, qui promittitur tam pacatae ac securae habitationis, aeternus est aeternisque debetur in matre Hierusalem libera, ubi erit ueraciter populus Israel; hoc enim nomen interpretatur cuidens Deum\'; cuius praemii desiderio pia per fidem uita in hac aerumnosa peregrinatione ducenda est. futuri, in terrena scilicet Hierusalem, regnauit Dauid. Erat autem Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi uarietate conpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. Denique omnis fere prophetia eius in psalmis est, quos centum quinquaginta . liber continet, quem psalmorum uocamus. In
Abbreviated transcription (Latin):
quamdictum est: et non ad pon& filius iniquitatis humiliare
iumm. continuo subiunctum est sicut abinitio adiebur quibur
constitu iudicer supit populum meum israhel:
udites namq prius quam reger ibiesse coepirsent super illum
populum fuerant constituti & quo terram promis sionir
accrpit: &utiq humilicbat eum filius iniqui tatir hoc est.
hostis alieni gena : per inter ualla temporum quibus leguntur
pacer alter ncesse cumbellis & inueniuntur illic pacir.
tempora prolexiora : quam salo mon habuit qui quad raginta
regnauit annos: Nam sub eo iudice qui est appellatus a hod.
oc toginta anni pacis fuerunt. absit ergo ut salomonis
tempora in hac pramirsione predicta erse credantur.
tominus itaq: cuiur lib& regir alteriur non
quis quam eorum intanta quanta ille pace regnauit nec
um quamomnino. gens illa ita regnum tenuit: ut sollicita
non fuerit nehostibus sub der&ur quia intanta mutabi¬

Expanded text:
quam dictuquam dictueum: » continuo subjunctum est: « Sicut ab initio a diebus quibus constitui judices super populum meum Israel. » Judices namque prius quam reges ibi esse coeperunt, super illum populum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est, hostis alienigena per intervalla temporum, quibus leguntur paces alternasse cum bellis, et inveniuntur illic pacis tempora prolixiora quam Salomon habuit, qui quadraginta regnavit annos. Nam sub eo judice, qui est appellatus Ahod, octoginta anni pacis fuerunt . Absit ergo ut Salomonis tempora in hac promissione promissa esse credantur: multo minus itaque cujuslibet regis alterius. Non enim quisquam eorum in tanta, quanta ille, pace regnavit; nec unquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut solnon fuerit ne hostibus subderetur; quia in tanta mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ tudm̃r onim potens dr̃ isrhł : reuelasti ceurem ser in tui dicenr
domum ae disicabo tibi: Hanc enim domum &nor aedifica¬
mus bene uiuendo: &dr̃ ut bene uiucnnus opitulando
Quia mũ dñt aedificauerit domum inuanum laborant aedifi¬
cantes eam.: Cuius domur cum uenerit ultima dedicatio
tunc si& illud quod hic per natham loquutur est dr̃ dicens
Et ponam locum populo meo israhel: & plantabo illum & in habitabit
seor sum ⁊ & non sollicitur erit ultra: & non ad ponet sihus
iniquitatis humiliare eum sicut abintio adiebus quibus consei¬
tui iudicer super populum meum israchel
unHoctam iaegnum bonum quisquir in hoc seculo & in hac terra
sperat insipienter sapit an quispiam putabit i
monis idesse compl&um pacem quippeillecm seriptura inum¬
bre futuri & cellenti predicatione commentat cumpostea
eđhuic suspicioni uigilanter occur sum est: cum postea.¬

Expanded text:
minus omnipotens Deus Israel revelasti aurem servi tui, dicens: minus omnipotens Deus Israel revelasti aurem servi tui, dicens: Domum aedificabo tibi. Hanc enim domum et nos aedificabimus bene vivendo, et Deus, ut bene vivamus, opitulando: Quia nisi Dominus aedificaverit domum, in vano laborant aedificantes eam . Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud quod hic per Nathan locutus est Deus, dicens: Et imponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus erit ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, sicut ab initio a diebus, quibus constitui judices super populum meum Israel. Hoc tam magnum bonum quisquis in hoc saeculo et in hac terra sperat, insipienter sapit. Anne quispiam putabit in Salomonis id esse completum? Pacem quippe illam Scriptura in umbra futuri excellenti praedicatione commendat? sed huic suspicioni vigilanter occursum est, cum postea
Abbreviated transcription (Latin):
uotro an rritiam nueler ceur erouum siue in huir quiiam telaome¬
ar inouo uelceto in dirifeste peranere cernunturadarma
Illiur eirn spenest confirmactio uerbi huius ite ratio: hoc geo
pite lleten dauro autdusecundo nenorum libro unde aci stuam
iprat iuni tigrersi sumus: &loquutur er prodomo s erurtut in
Sbenedic domum seruitui usque ingernum et caeroo
Quieo tuno ⁊ eniturus er eet filium & quo progenier eius ducer &ur
ad xpm perquen suturao erat domureius airna eccdemꝙ donur
tĩ oomus enimi deeuid propte genur locuid  domuraudiier
cademipse propte ten plumdĩ dehominibus factum ⁊ondela¬
pidiburue ulibebit& iaernum populur cumdo &int̃osuo
et põr euim populo atq inpopulo suo Iio utdr ist inplen suo
populim suum & populus plenur dõ suo cum dr̃ eri omnico
imor nbur ipie i pace premium qui uirtur inbello idto cum
inuobis natham dictumnt & munciabit tibi dñs qñ douũ
aedificabis ipsi : Postea dictum est imnebir dcutt¬

Expanded text:
tere, antequam reuelaretur nouum, siue in his, qui iam testamento nouo reuelato manifeste pertinere cernuntur ad Christum, Illius enim spei est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in secundo regnorum libro, unde ad istum psalmum digressi sumus: Et locutus es pro domo serui tui in benedic domum serui tui usque in aeternum et cetera, quia tunc geniturus erat filium, ex quo progenies eius duceretur ad Christum, per quem futura erat domus eius aeterna eademque domus Dei. Domus enim Dauid peadem ipsa, propter templum Dei, de hominibus factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeternum populus cum Deo et in Deo suo, et Deus cum populo atque in populo suo: ita ut Deus sit implens populum suum, et populus plenus Deo suo, cum Deus erit omnia in omnibus, ipse in pace praemium, qui uirtus in bello. Ideo cum in uerbis Nathan dictum sit: Et nuntiabit tibi Dominus, quoniam domum aedificabis ipsi, postea dictum est in uerbis Dau