comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uccnitate turpior. qui cogitare cli¬
quid substantiȩ nisitale non poterã
quale ꝑ os oculos uideri sol&. nonte
cogitabam ds infigura corporis hu¬
mani. ex quo audire cliquid descopi
entia coepi. Semper hoc fugi. & gau¬
debam me hoc repperisse infidespiꝰ
ritalis matris nr̃e catholicȩ tuae.
sed quidte cliud cogiacrem non
occurrebat. & conabar cogitare¬
te homo & telis homo summum
& solum & uerum dm̃ & teincor¬
ruptibilem & in uiolcbilem & in¬
commutabilem totis medullis
credebam. quic nesciens unde
& quo modo. plane tam̃ uideba
& certus eram id quod corrum pi
potest deterius esse quamid
quod non potest & quod uiol ari
non potest incunctanter p̃pone¬
bam uiolabili & quod nullcm
patitur mutationem melius eẽ
quamid quodmutaripotest
Cla mabat uolenter cormeum
coduersus om̃a ꝑhantasmatamea.
& hoc uno ictu concebar cbigere¬
circum uolantem turbã in mun¬
ditiȩ abaciementis meȩ. & uix
dimotee inictu oculi. Ec ce con¬
globata rursus aderat. & in¬

Expanded text:
vanitate turpior. Qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos videri solet; non te cogitabam, Deus, in figura corporis humani, ex quo audire aliquid de entia coepi; semper hoc fugi: et gaudebam me hoc reperisse in fide ritualis matris nostrae Catholicae tuae. Sed quid te aliud cogitarem non occurrebat; et conabar cogitarte homo, et talis homo, summum et solum et verum Deum: et te incorruptibilem, et inviolabilem, et incommutabilem, totis medullis credebam; quia, nesciens unde et quomodo, plane tamen videbaet certus eram id, quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non potest, incunctanter praeponebam uiolabili, et quod nullam patitur mutationem, melius esse quam id quod mutari potest. clamabat uiolenter cor meam aduersus omnia phantasmata mea et hoc uno ictu conabar abigerecircumuolantem turbam inmunditiae ab acie mentis meae: et nix dimota in ictu oculi ecce conglobata rursus aderat et in
Abbreviated transcription (Latin):
ate recessiss& seccliquid melius hac¬
bituram Versa & reuersa int̃gũ
& in lacterc. & inuentrem. & dura suNt
oma & tusolus requies & eccecedes
& libertos amisercbi libus errorib:
& constitiuis nos inuiatua. & conso¬
laris & dicis currite ego feram. &
ego ꝑducam &ibiego fercm:¬
am enim mortua fuit adolescentia

Expanded text:
a te recessisset, se aliquid melius haa te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego feramam mortua erat adules
Abbreviated transcription (Latin):
pecatoremeo. & dis putcbam
cum amicis meis. Alypio & nebridio
definibus bonorum & madorum.
epicurum ac cepturum fuisse palmã
in cnimomeo. Nisiego credidissem
postmortem restare animȩ uitam
& tractus meritorum qđ epicurus
credere noluit. & quȩ rebã siesse¬
mus inmortales & in ꝑp&uacor¬
poris uoluptate sineullo a missi¬
onis terrore uiueremus. quur
non essemus beati: aut quid aliud
quȩreremus: nesciens idipsum
admagnã miseriam ꝑtinere qđ
itademersus & cȩcus cogitacrenon
possem lumen hostatis. & gratis
complectendȩ pulchritudinis
quam non uid& oculus carnis &
uid&ur ex intimo. nec considera¬
bam miser ex qua uena mihima¬
nar&. quod tanta ipsa fuedcc.
łam̃ cum amicis dulciter confere¬
bam. Nec essesine comicis poterã
quam tunc habebam in quante¬
lib& ceffluentia carnaliũ uolup¬
tectum quos utiq: amicos gratis dili¬
gebam. uicissimque abeis mediligi
gratis senciebam. Otortuo sccsuias
ace conimȩ audacci quȩ sperauit si

Expanded text:
pectore meo. et disputabam pectore meo. et disputabam cum amicis meis Alypio et Nebridio de finibus bonorum et malorum Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem restare animae uitam et tractus meritorum, quod Epicurus credere noluit. et quaerebam, si essemus inmortales et in perpetua corporis uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet oculus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si
Abbreviated transcription (Latin):
& illa in africam redierat.
uouens tibi alium seuirum nes¬
cituram. Relicto apud me na¬
turcli exilla filiomeo. at ego in¬
felix nec feminȩ imitator dila¬
tionis in pecciens. tãquam post
biennium accepturus ecem quãẽ
p&ebam qui cnon amator con¬
iugii sed libidinis seruus eram
procuracui cliam. nonutique
coniugem quo tamquam susten¬
tccr&ur & ꝑducer&ur uł integer
uł auctior morbus animȩ meae
s atellicio ꝑ durantis consu&udinis
in regnum uxorium. nec secnabat᷑
uulnus illudm̃m quod prioris
p̃cisione factum erat. Sed post
feruorem doloremque acerrimũ
putres cebat . & quasi frigidius.
sed desperctius dolebat: Tibi Cib
lccus tibi gła fons misericordiarũ
ego fiebam miserior & tu pro¬
pinquior. aderat iam icmq
dexteratua rapturame deçȩno.
& cblutura & ignorabam. nec
me reuocabat cprofundiore uo¬
luptactum carnalium gurgite.
nisi m&us mortis & futuri iudicii
tui. quiꝑ uccrics quidem on pini¬
ones num quam tam̃ recessit de

Expanded text:
et illa in Africam redierat et illa in Africam redierat uouens tibi alium se uirum nescituram relicto apud me naturali ex illa filio meo. at ego infelix nec feminae imitator, dilationis inpatiens, tamquam post biennium accepturus eam quam petebam, quia non amator coniugii sed libidinis seruus eram, procuraui aliam, non utique coniugem, quo tamquam sustentaretur et perduceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio perdurantis consuetudinis in regnum uxorium. nec sanabatur uulnus illud meum, quod prioris praecisione factum erat, sed post feruorem doloremque acerrimum putrescebat et quasi frigidius, sed desperatius dolebat. XYI. Tibi laus, tibi gloria, fons misericordiarum. ego fiebam miserior et tu propinquior. aderat iam iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me reuocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisi metus mortis et futuri indicii tui, qui per uarias quidem opiniones, numquam tamen recessit de
Abbreviated transcription (Latin):
niceps nr̃. quem tunc graues estus
negotiorum suorum cdcomitatum
cedtraxerant abieuente a&ate
mihi fccmiliarissimus. qui maxi¬
mȩ instabat huic rei. & magnã
in succdendo hacbebeet auctoritatẽ
quod cmplcres eius multũ c&eris
ante ibat. & placuerat nobis ut
bini annui. tamquam magistra¬
tus om̃a necessccriacurarent. c&e¬
ris qui&is. sed postea quacmcoepit
cogitari utrum hoc mulierculȩ
sinerent quacs &cclii nr̃m iam
habebant & nos habere uolebamꝰ
totum illud placitum qđ bene for¬
mabamus. Dissoluit in manibus
atq confractum & abiectum est
indeccdsus piria & gemitus &
gressus cd sequendas latas &
ex quo consilio deridebas nr̃a &
tua p̃pccrabas nobis decturus
escam in oportunitate & cꝑturus
mcenum cetq impl&urus ani¬
mas nr̃as benedictione Nntereoe
mec peccata multiplicabant᷑
& ccuulsa clacteremeo tamquã
impedimento coniugii. cum qua
cubare solitus eram. Corubi ad¬
herebat. concisum & uulneratum
mihi erat & trachebat sanguinẽ

Expanded text:
niceps noster, quem tunc graues aestus negotiorum suorum ad comitatum adtraxerant, ab ineunte aetate mihi familiarissimus. qui maxime instabat huic rei et magnam in suadendo habebat auctoritatem, quod ampla res eius multam ceteris anteibat. et placuerat nobis, ut bini annui tamquam magistratus omnia necessaria curarent ceteris quietis. sed posteaquam coepit cogitari, utrum hoc mulierculae sinerent, quas et alii nostrum iam habebant et nos habere uolebamus, totum illud placitum, quod bene formabamus, dissiluit in manibus atque confractum et abiectum est. inde ad suspiria et gemitus et gressus ad sequendas latas etex quo consilio deridebus nostra et tua praeparabus nobis daturus escam in opportunitate et aperturus manum atque impleturus animas nostras benedictione. Interea mea peccata multiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento coniugii cum qua cubare solitus eram, cor, ubi adhaerebat, concisum et uulneratum mihi erat et trahebat sanguinem.
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatum spes incnes & inscnias
mendaces. & ecceiam tricencricm
&ectem gerebam in eodem luto hȩsitans
Auiditate fruendi p̃sentib fugientib
& dissipantibus me. Dumdico cracs in¬
ueniam. Eccemanifestum aoppacre¬
bit & tenebo. ꝑccefaustus ueni& &¬
expon& om̃a. Omagniuiri achaedemi¬
cinihil adegendam uitam certicon¬
p̃hendi potest. Immo quȩ ramus dili¬
gentius & non des peremus. Ecceiam
non sunt cebsurda in libris ecclesicesti¬
cis quae absur dac uidebantur. & pos¬
sunt ccliter aetq honeste intelligi.
Figam pedes in eo gracdu in quo puer
a pcorentibus posituseram. Donec

Expanded text:
cupiditatum spes inanes et insanias cupiditatum spes inanes et insanias mendaces. et ecce iam tricenariam aetatem gerebam in eodem luto haesitans auiditate fruendi praesentibus fugientibus et dissipantibus me, dum dico: "cras inueniam; ecce manifestum apparebit, et tenebo; ecce Faustus ueniexponet omnia. o magni uiri Academici! nihil ad agendam uitam certi conprehendi potest. inmo quaeramus diligentius et non desperemus. ecce iam non sunt absurda in libris ecclesiasticis, quae absurda uidebantur, et possunt aliter atque honeste intellegi. figam pedes in eo gradu, in quo puer a parentibus positus eram, donec
Abbreviated transcription (Latin):
atq: ipsc carthagine ubi frequentis¬
simuserat. Relicto paterno rure
optimo. Relictadomo & non secura
matre. Nullam obaliam causam me¬
dio lanium uenerat . nisiut mecum
uiuer& in fla grantissimo studio ueri¬
tactis cetque socpientiae. Pccriter suspi¬
rabat pacriter que fluctuabat. Beatȩ
uitȩ in quisitor ardens & quȩstionum
difficillimarum scrutator acerrimus
& erant oratrium egentium & inopiam
suam sibi m& inuicem anhelantium
& acdte expectantium ut dacres eis escãe
intempore oportuno &in omni coma¬
ritudine quȩ nr̃os saeculares actus
demis diatua sequebatur intuentib:¬
nobis finem. curea pateremur. Occur¬
rebant tenebrȩ & cuersabamur
gementes & dicebamus Quam diuhec
& hoc crebro dicebamus & dicentes
non relinquebamus ea. quianon elu¬
cebat certum cliquid quod illis relic¬
longum tempus ess& . Abunde uicesi¬
mo cnno &actismeȩ quo feruere
coepercmstudio sccpientiȩ disponens
ecc inuenta relinquere om̃s ua ncrum

Expanded text:
atque ipsa Carthagine, ubi frequentisatque ipsa Carthagine, ubi frequentissimus erat, relicto paterno rure optimo, relicta domo et non secutura matre nullam ob aliam causam Mediolanium uenerat, nisi ut mecum uiueret in flagrantissimo studio ueritatis atque sapientiae, pariter suspirabat pariterque fluctuabat beatae uitae inquisitor ardens et quaestionum difficillimarum scrutator acerrimus. et erant ora trium egentium et inopiam suam sibimet inuicem anhelantium et ad te expectantium, ut dares eis escam in tempore opportuno. et in omni amaritudine, quae nostros saeculares actus de misnobis finem cur ea pateremur, occurrebant tenebrae; et aversabamur gementes, et dicebamus: Quamdiu haec? Et hoc crebro dicebamus; et dicentes non relinquebamus ea; quia non elucebat certum aliquid quod illis reliclongum tempus esset ab undeuicensimo anno aetatis meae, quo feruere coeperam studio sapientiae, disponens ea inuenta relinquere omnes uanarum
Abbreviated transcription (Latin):
nem tantum & innumerabilib: prȩs¬
tandi nocendiq: modis in genti facma
cȩlebratum uł amicũ non optar&
uel non formidar& inimicum Ipse
cũit iudex cui consiliccrius ertet quec̃¬
uis & ipse fierinoll&. Nontam̃aꝑte
recuscebat. Sed in istum causcamtrans¬
ferens cebeo senon ꝑmitti cosserebat
quic & reuera sapse facer& istedisce¬
der& hoc solo acũt peneicm in lec¬
tus erat studio lit terario ut p̃ciis
prȩtorianis codices sibi conficiendos
curar&. Sed consulta iustitia deli¬
berationem in melius uertit. Utilio¬
rem iudicans equitatem quac ꝓhibe¬
batur quam potestactem quacsine¬
batur Paruum est hoc: Sed qui in
paruo fidelis est & in magno fidelis
est. Nec ullo modo erit in ane quod
tucce ueritatis ore processit. Si in in¬
iusto mãmona fideles non fiustis ur̃m
hȩrebaet mihi mecumq: nut aebet
inconsilio quis namess& tenendus
uitȩ modus Nebridius &icm qui
relicta patria. uicina carthagini

Expanded text:
nem tantum et innumerabilibus praesnem tantum et innumerabilibus praestandi nocendique modis ingenti fama celebratum uel amicum non optaret uel non formidaret inimicum. ipse autem iudex, cui consiliarius erat, quamuis et ipse fieri nollet, non tamen aperte recusabat, sed in istum causam transferens ab eo se non permitti adserebat, quia et re uera, si ipse faceret, iste discederet. hoc solo autem paene iam inlectus erat studio litterario, ut pretiis praetorianis codices sibi conficiendos curaret, sed consulta iustitia deliberationem in melius uertit utiliorem iudicans aequitatem, qua prohibebatur, quam potestatem, qua sinebatur. paruum est hoc; sed qui in paruo fidelis est, et in magno fidelis est, nec ullo modo erit inane, quod tuae ueritatis ore processit: si in iniusto mamona fideles non fuistis, uerum inhaerebat mihi mecumque nutabat in consilio, quisnam esset tenendus uitae modus. Nebridius etiam, qui relicta patria uicina Carthagini
Abbreviated transcription (Latin):
scc confusisq: turbis quȩ deillo triũ pha¬
re iam coeperant: futurus dispensa¬
tor uerbitui & multarum in ecłatua
causccrum examinator experientior
insfructior q discessit  huncergoromȩ¬
inueneram & adhaesit mihi fortissi¬
mouinculo. M ecumq: mediolcniũ¬
profectus est. Vt nec me deserer&
& deiure qđ didicerat celiquiduger&
Secundum uotũ magis parentum quã
suum & teriam̃ sederat mir cebili con¬
tinentia c&eris. cumille m agis mira¬
r&ur eos quiccurum in nocentiae
p̃ponerent. Temptata est quoq: eius
indoles non solum in lecebra cupidi¬
tactis sed & icm stimulo timoris ro¬
mȩ. Assidebat comiti largitionum
ita licianarum. Erat eotempore
quidam potentissimus senator. cuius
& beneficiis obstrictimulti & terrori
subditierant. Voluit sibilicerenescio
quid ex more potentiae suȩ quod ess&
promissum est p̃mium in risitanimo
p̃tenteminȩ calcauit. mirantibus
omnib: in usitatã cnimam quȩ homi¬

Expanded text:
sa confusisque turbis, quae de illo triumphasa confusisque turbis, quae de illo triumphare iam coeperant, futurus dispensator uerbi tui et multarum in ecclesia tua causarum examinator experientior instructiorque discessit. Hunc ergo Romainueneram, et adhaesit mihi fortissimo uinculo mecumque Mediolaniuprofectus est, ut nec me desereret et de iure, quod didicerat, aliquid ageret secundum, uotum magis parentum quam suum. et ter iam adsederat\' mirabili continentia ceteris, cum ille magis miraretur eos, qui aurum innocentiae praeponerent. temtata est quoque eius in-\', doles non solum de inlecebra cupiditatis sed etiam stimulo timoris. Romae adsidebat comiti largitionum Italicianarum. erat eo tempore quidam potentissimus senator, cuius et beneficiis obstricti multi et terrori subditi erant. noluit sibi licere nescio quid ex more potentiae suae, quod essepromissum est praemium; inrisit animo. praetentae minae; calcauit mirantibus omnibus inusitatam animam, quae homi
Abbreviated transcription (Latin):
Gaudent illi eum potissimũ occurrisse.
cui solebant in suspitionem uenire
ablatarum rerum quȩ perissent defo¬
ro ut quasi tandem iccmille cognosce¬
r& coquib: hȩc fierent. Uerum cc̃u uide¬
rat homo sȩpe alypium indomociuiꝰ decm
senatoris : Ad quem sedutandum uentita¬
bect. Stectimq cognitum manuad priae¬
hensa semouit a turbis. & tantimali cocu¬
sccm quȩrens quid gestum ess& audiuit:
Omsq tumultuantes quiaderant & mi¬
naciter frementes iussit uenire secum
& uener̃ addomũ illius cadolescentis qui
rem commiserat. Pueruero eratante
hostium & tam paruus erat ut nihil ex¬
inde domino suo m&uens facileposs&
totum indicare. Cum eo quippe in foro
fuit pedu secus quem postec quac̃ reco¬
luit alypius architecto intimccuit.
A tille securim demonstrauit ꝓuero quȩ¬
rens abeo cuius ess& qui confestim nr̃co
inquid. De in de interrogatus a peruit
c&erte sic in illã domum trans lacta cau¬

Expanded text:
gaudent illi eum potissimum occurrisse, gaudent illi eum potissimum occurrisse, cui solebant in suspicionem uenire ablatarum rerum, quae perissent de foro, ut quasi tandem iam ille cognosceret, a quibus haec fierent. uerum autem uiderat homo saepe Alypium in domo cuiusdam senatoris, ad quem salutandum uentitabat, statimque cognitum manu adprehensa semouit a turbis et tanti mali causam quaerens, quid gestum esset, audiuit omnesque tumultuantes, qui aderant, et minaciter frementes iussit uenire secum. et uenerunt ad domum illius adulescentis, qui rem conmiserat. puer uero erat ante ostium et tam paruus erat, ut nihil exinde domino suo metuens facile posset totum indicare; cum eo quippe in foro fuit pedisecus. quem posteaquam recoluit Alypius, architecto intimauit. at ille securim demonstrauit puero quaerens ab eo, cuius esset. qui confestim "nostra" inquit; deinde interrogatus aperuit cetera. sic in illam domum translata cau
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uico argentario desuꝑ prȩmi¬
nent & p̃cidere plumbum coepit
Sono ccũt securis audito sub murmu¬
rauerunt argentarii qui subt̃ eraont
& miserunt quiapprehenderent quem
forte inuenissent. quorum uocibus au¬
ditis relicto instrumento illediscessit
timens necumeo tener&ur. Alypius
aut qui non uiderat intrantem ex euntẽ
sensit & celeriter uidit ab euntem &
cacuscom scire cupiens ingressus ẽ locũ
& inuentam securim stansatq: cedmi¬
rans considerabat. Cum ecceilli quimis¬
si erant re operiunt eum solum feren¬
tem ferrum cuius sonitu excitiuene¬
rant. Tenent ad trahunt congrega¬
tis inquilinis fori tamquam furem
manifestum se conp̃hendisse glori¬
centur & inde offerendus iudiciis
ducebatur sed actenus docendus
fuit. Stactim enim dñe subuenisti
in nocentiȩ cuius testis eras tusolus
cum enim duceretur uł cedcusto dicẽ
uł ad supplicium fit eis obuiam qui¬
dem architectus cuius maximaerat
cura publicarum fabricarum

Expanded text:
qui uico argentario desuper praemiqui uico argentario desuper praeminent, et praecidere plumbum coepit. sono autem securis audito submurmurauerunt argentarii, qui subter erant, et miserunt qui adprehenderent quem forte inuenissent. quorum uocibus auditis relicto instrumento ille discessit timens, ne cum eo teneretur. Alypius autem, qui non uiderat intrantem, exeuntem sensit et celeriter uidit abeuntem et causam scire cupiens ingressus est locum et inuentam securim stans atque admirans considerabat, cum ecce illi, qui missi erant, reperiunt eum solum ferentem ferrum, cuius sonitu exciti uenerant: tenent, adtrahunt, congregatis inquilinis fori tamquam furem manifestum se conprehendisse gloriantur, et inde offerendus indiciis ducebatur. Sed hactenus docendus fuit. statim enim, domine, adfuisti innocentiae, cuius testis eras tu solus. cum enim duceretur uel ad custodiam uel ad supplicium, fit eis obuiam quidam architectus, cuius - maxima erat cura publicarum fabricarum.
Abbreviated transcription (Latin):
nontantũ cũ illis acquib: prius abs¬
tractus est. sed &icm p̃illis & clios
trahens. & indetam̃ manu uecli¬
dissima & misericordissima eruis¬
tieumtu. & dociusti non sui habere
siducicm sed tui: sed longe postea
FV erum tamen icm hoc admedicina .X 9¬
futuram in eius memoria repone¬
bcctur. Nam & illud quod cũ ced¬
huc studer& imme audiens apud
carthaginem & medio die cogitar&
inforo quod recitaturus erat. Sic¬
uti exerceri scolastici solent. siusti
eum conp̃hendi abeditimis for
tam quam furem. Non arbitror
cclicm obcausam tepermisisse ds
nr̃ nisi ut illeuir tantus futurus
Iam inciper& discere quam non
facile in cognoscendis causis homo
ab homine dacinnandus ess& teme¬
raria credulitate quippeante
tribuncl de cembulcbat solus
cum tabulis acstilo. Cũ eccecd¬
ulescens quidam exnumero scolas¬
ticorum furuerus securim clancu¬
lo apportans illo non senciente
ingressus est codcancellos plũbeos

Expanded text:
non tantum cum illis, a quibus absnon tantum cum illis, a quibus abstractus est, sed etiam prae illis et alios trahens. et inde tamen manu ualidissima et misericordissima eruisti eum tu et docuisti eum non sui habere, sed tui fiduciam, sed longe postea. Verum tamen iam hoc ad medicinam futuram in eius memoria reponebatur. nam et illud, quod, cum adhuc studeret iam me audiens apud Carthaginem et medio die cogitaret in foro quod recitaturus erat, sicut exerceri scholastici solent, siuisti eum conprehendi ab aeditimis fori tamquam furem, non arbitror aliam ob causam te permisisse, deus noster, nisi ut ille uir tantus futurus iam inciperet discere, quam non facile in noscendis causis homo ab homine damnandus esset temeraria credulitate. quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac stilo, cum ecce adulescens quidam ex numero scholasticorum, fur uerus, securim clanculo apportans illo non sentiente ingressus est ad cancellos plumbeos,
Abbreviated transcription (Latin):
obtura uiss& Nam quod am pugnȩ
casucumclamor ingens totius ppłi
uehementer cum pulscoss& curiosi¬
tate uictus & quecsi paratus quic¬
quid illudess& &icm uisum contem¬
nere &uincere. Aperuit oculos &¬
ꝑcus sus est gracuiore uulnere in ani¬
ma quam ille in corpore quem cerne¬
re concupiuit. Ceciditq: miserabili¬
us quam ille quocadente factꝰ est
dacmor qui ꝑ eius ccures intrauit
& reserauit eius lumina. ut ess&
qua ferir&ur & deicer&ur audux
adhuc potius quam fortis animus
& eo infirmior. quodese p̃sumpse¬
rat quidebuit dete. ut enim uidit
illum scenguinem in manitatem
simul ebibit & non seccuertit sed fixit
cspectum & curiebat furias & nes¬
ciebat & delectabatur scelere cer¬
tacminis & cruenta uoluptate in¬
ebriebatur & non eraitiam ille qui
uenerat sed unus de turba adquam
uenerat & uerus eorum socius aquib
cdductus erat quid plura speetauit
clamacuit exarsit cebstulit in desecũ
in sccniã quastimular&ur. Redire

Expanded text:
opturasset! nam quodam pugnae opturasset! nam quodam pugnae casu, cum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curiositate uictus et quasi paratus, quidquid illud esset, etiam uisum contemnere et uincere, aperuit et percussus est grauiore uulnere in anima quam ille in corpore, quem cernere concupiuit, ceciditque miserabilius quam ille, quo cadente factus est clamor: qui per eius aures intrauit et reserauit eius lumina, ut esset, qua feriretur et deiceretur audax adhuc potius quam fortis animus et eo infirmior, quo de se praesumserat, qui debuit de te. ut enim uidit illum sanguinem, inmanitatem simul ebibit et non se auertit, sed fixit aspectum et hauriebat furias et nesciebat et delectabatur scelere certaminis et cruenta uoluptate inebriabatur. et non erat iam ille, qui uenerat, sed unus de turba, ad quam uenerat, et uerus eorum socius, a quibus adductus erat. quid plura? spectauit, clamauit, exarsit, abstulit inde secum insaniam, qua stimularetur redire
Abbreviated transcription (Latin):
relinquens in cantatam sibi aepcren¬
tibus terrenam uiam. Romam prȩ¬
cesserat : ut ius discer& & ibi gladico¬
torii specta culo hiatu incredibili
& in credibiliter abreptus est. cum
enim auersccr&ur & detestar &ur
taclia. quid cm eius amici & condisci¬
puli cum forte deprandio redeun¬
tibus peruium ess& recus antem uehem̃t
& resistentem. łamiliari uiolentia
duxerunt in amfite atrum. crudeliũ
& funestorum ludorum diebus hȩc dicen¬
tem. Si corpus mm in locum illum trai¬
tis & ibi constituitis. Num quid & ani¬
mum & oculos meos in illaspecta cula
potestis intendere : Adero it cquecb¬
sens ac sic & uos & illac supertbo quib
sactius eum adduxerunt secum. Idipsũ
forte explorare cupientes. utrum
poss& efficere. quo dubiuentum est
& sedib: quib: potuerunt loccti sunt
Feruebant om̃a in manissimis uolup¬
tactibus. Ille clccusis foribus oculorũ
Int̃ dixit cenimo ne intanta mala
proceder&. Atque ut incm & aures

Expanded text:
relinquens incantatam sibi a parenrelinquens incantatam sibi a parentibus terrenam uiam Romam praecesserat, ut ius disceret, et ibi gladiatorii spectaculi hiatu incredibili et incredibiliter abreptus est. cum enim auersaretur et detestaretur talia, quidam eius amici et condiscipuli, cum forte de prandio redeuntibus peruium esset, recusantem uehementer et resistentem familiari uiolentia duxerunt in amphitet funestorum ludorum diebus, haec dicentem: Si corpus meum in illum locum trahitis, et ibi constituitis; numquid et animum et oculos meos in illa spectacula potestis intendere? Adero itaque absens, ac sic et vos et illa superabo. Quibus setius eum adduxerunt secum, id ipsum forte explorare cupientes utram posset efficere. quo ubi uentum est et sedibus quibus potuerunt locati sunt, feruebant omnia inmanissimis uoluptatibus. ille clausis foribus oculorum interdixit animo, ne in tanta mala procederet. atque utinam et aures
Abbreviated transcription (Latin):
nosti & ille ordo iustus est: Decorde
& lingua mea. carbones ardentes
operatus es: Quib mentem speibo¬
nȩ adureres tabescentem acsana¬
res. Iaceat laudestuccs qui mise¬
raetiones tucis non considerat quȩ
tibi de medullis meis confitenter
& enimuero ille post illa uerbao¬
proripuit se ex fouea tam alta qualiben¬
ter demergebatur & cum mira uolun¬
tate cȩcabatur. & excussit cnimum for¬
titem perantia. & resiluerunt omnes
circensium sordes cebeo ampliusq: illuc
non accessit. Deinde patrem reluctan¬
tem euicit. ut memagistro uter&ur
Cessit illectq: concessit &ccudire merur¬
sus incipiens illa mecum suꝑstitione
in uolutus est. Amans in manicheis os¬
tentationem continentiae quac̃ uerã
& ger manam putaebat. ꝑrat ecũt
illa uaecors & seductoria p̃cioscs ani¬
mas captans. Nondum uirtutis
altitudinem scientes tangere & super¬
ficie decipi faciles. Sed tamencdum¬
bratȩ simulateque uirtutis ꝓnonsane Cd¬

Expanded text:
nosti — et ille ordo iustus est — de corde nosti — et ille ordo iustus est — de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae adureres tabescentem ac sanares. taceat laudes tuas qui miserationes tuas non considerat, quae tibi de medullis meis confitentur. etenim uero ille post illa uerbaproripuit se ex fouea tam alta, qua libenter demergebatur et cum mira uoluptate caecabatur, et excussit animum forti temperantia, et resiluerunt omnes circensium sordes ab eo ampliusque illuc non accessit. deinde patrem reluctantem euicit, ut me magistro uteretur: cessit ille atque concessit. et audire me rursus incipiens illa mecum superstitione inuolutus est amans in manichaeis ostentationem continentiae, quam ueram et germanam putabat. erat autem illa uecors et seductoria, pretiosas animas captans nondum uirtutis altitudinem scientes tangere et superficie decipi faciles, sed tamen adumbratae simulataeque uirtutis. Non sane
Abbreviated transcription (Latin):
cꝑte tibi tribuer&ur eius correctio
ꝑme quidem illam sed nescientem
operatus es nam quodam die cum
sederem loco solito & corãme ced¬
essent discipuli uenit scclutauit.
Seditatq in ea quȩ agebantur in¬
tendit cnimum. & forte lectio in
macnibus erat. quacindum expone¬
rem oportunemihi cdhibendac
uider&ur similitudo circensium¬
quo illud quod insinucebam &iu¬
cundius & planius fieret. cumin¬
risione mordaccieorum quos illac
captiucss& insccnia. Scistud snr
quod tunc decclipio abilla peste
sconando non cogitacuerim. At
ille in serapuit mequeillum nisi
propterse dixisse credidit . & qđ
clius acciper& cdsus censendum
mihi accepit honestus cadulescens
cod suscensendum sibi & adme cer¬
dencius diligendum dixeras
enim tuiamolim. & innexueras
litteristius. corripesapientem &
amabitte At ego illum non corri¬
pueram. Sed utens tuomnib: & sci¬
entibus & nescientibus ordine quo

Expanded text:
aperte tibi tribueretur eius correctio, aperte tibi tribueretur eius correctio, per me quidem illam sed nescientem operatus es. nam quodam die cum sederem loco solito et coram me adessent discipuli, uenit, salutauit; sedit atque in ea quae agebantur intendit animum. et forte lectio in manibus erat. quam dum exponerem et opportune mihi adhibenda uideretur similitudo circensiumquo illud quod insinuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse credidit et quod alius acciperet ad suscensendum mihi, accepit honestus adulescens ad suscensendum sibi et ad me ardentius diligendum. dixeras enim tu iam olim et innexueras litteris tuis: corripe sapientem, et amabit te. at illum ego non corripueram, sed utens tu omnibus et scientibus et nescientibus ordine quo
Abbreviated transcription (Latin):
ria feruent spectacula. Absorbue¬
rct eum in insaniam circensium
Sed cum in eo miserabiliter uolue¬
r&ur egoccũt r&horicã ibi ꝓfessus
publica scola uterer. nondũ me
ccudiebat ut magistrum propter
quan dem simultatẽ quȩ interme
& pectrem eius erat exorta & compe¬
rertom quod circum exicicbiliter
amar& & grauiter congebar
quod tantamspem ꝑditurus uł &iã
ꝑdidissemihi uidebatur. Sed mo¬
nen di eum. & cliqua cohercitione
reuoc andinulla erat copia uł ami¬
citicce beni uolentia uł iure magis¬
terii. Putebam enim cumdeme
cumpatre sentire ille uero sic non
erat. Itaq post posita in hacrepa¬
tris uoluntate: sclutare me coepe¬
rect ueniens inccuditorium meũ
& ccudire aliquid cetque abire
Sed enim deme memoriamihi lacp¬
sumerat agere cumillo neua norũ
ludorum cȩco & p̃cipitistudio tam
bonum interimer& ingenium.
culis omniũ quȩ crecesti. Non eum
oblitus erts futurum inter filiostu¬
os centistitem sacramentitui. & ut

Expanded text:
ria feruent spectacula, absorbueria feruent spectacula, absorbuerat eum in insaniam circensium. sed cum in eo miserabiliter uolueretur, ego autem rhetoricam ibi professus publica schola uterer, nondum me audiebat ut magistrum propter quandam simultatem, quae inter me et patrem eius erat exorta. et conpereram, quod circum exitiabiliter amaret, et grauiter angebar, quod tantam spem perditurus uel etiam perdidisse mihi uidebatur. sed monendi eum et aliqua cohercitione reuocandi nulla erat copia uel amicitiae beniuolentia uel iure magisterii. putabam enim eum de me cum patre sentire, ille uero non sic erat. itaque postposita in hac re patris uoluntate salutare me coeperat ueniens in auditorium meum et audire aliquid atque abire. Sed enim de memoria mihi lapsum erat agere cum illo, ne uanorum ludorum caeco et praecipiti studio tam bonum interimeretur ingenium. culis omnium, quae creasti, non eum oblitus eras futurum inter filios tuos antistitem sacramenti tui et, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & tunc distiebat internos. nimi¬
rum quippe ille felicior erat
Nontantum quod hularitate ꝑfunde¬
batur. Cum ego curis eiuscerarer
Verum &iam quod ille beneo ptando
cedquisiuerat unum. Ego aũt menti¬
endo quȩrebam typhum dixitune
multa in hac sententia caris meis.
& sepecduertebam in his quomodo
mihi ess& & inueniebam malemihi
esse & dolebcm & conduplicabam
ipsum male & siquid cdrisiss&
prosperum taedebat cpp̃hen¬
dere quia paene prius quã tenere¬
tur a uolabat ¶ Congemescebamꝰ
in his qui simul amice uiuebamus¬
cclipio & nebridio ista conloquebar
Quorum clipius. exeodem quoego
erat ortus municipio pacrentibus
primatib: munici palib: meminor
noctu. Nam &studuerat copudme
cum in nr̃o oppido docere coepi & pos¬
tecc carthagini & diligebat multũ
quod eibonus & doctus uiderer &
ego illum ꝓpter magnam uirtutis
indolem. Quȩ in non magna &cte
scctis eminebat. Curges tam̃ morũ
carthaginiensium quibus nugacto¬

Expanded text:
sed et tunc distabat inter nos. Nimised et tunc distabat inter nos. Nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis eviscerarer; verum etiam, quod ille bene optando acquisiverat vinum, ego mentiendo quaerebam typhum. Dixi tunc multa in hac senet\' saepe aduertebam in his, quomodo mihi esset, et inueniebam male mihi esse et dolebam et conduplicabam ipsum male, et si quid adrisisset prosperum, taedebat adprehendere, quia paene priusquam teneretur auolabat. Congemescebamus in his qui simul amice uiuebamusAlypio et Nebridio ista conloquebar. quorum Alypius ex eodem quo ego eram ortus municipio, parentibus primatibus municipalibus, me minor natu. nam et studuerat apud me, cum in nostro oppido docere coepi, et postea Carthagini et diligebat multum, quod ei bonus et doctus uiderer, et ego illum propter magnam uirtutis indolem, quae in non magna aetate satis eminebat. gurges tamen morum Carthaginensium, quibus nugato
Abbreviated transcription (Latin):
ego anxius eram securus ille ego trepi¬
dus &siquis quaam ꝑ contar&urmȩ
utrum mallem exultare anm&uere :
Responderem exultare Rursus si
interrogar& utrum metalem mallẽ
queclis ille. an quaclis ego tuncessem.
meipsum curis timoribusq: confectum
eligerem sed ꝑ uersitate num quid
ueritate: Neq: enim eome p̃ponere
illi debebam quodoctior eram.
qm̃ non inde gaudebam sed placere
in de querebam hominibus non ut
eos docerem sed tantum ut placerẽ
ꝓpterea & tubaculo disciplinȩtuȩ
confringebas ossamea. Recedant
ergoab anima mea qui dicuntei.
inter est undequis gaudeat. Gau¬
debat mendicus ille uinulentia.
uerum gaudium non erat it a nec
illa uera gła & amplius uer¬
tebat mentem meccm &ille ipsc
nocte digesturus erat ebri&atem suã¬
ł gocũ mec dormieram & surrexe¬
ram & dormiturus & surrectu¬
rus eram. Vide quod dieb inte¬
restituero undequis gaudecet
Scio & gccudium speifidelis in com¬
pccrabiliter distat cebilla uanitate

Expanded text:
ego anxius eram, securus ille, ego trepiego anxius eram, securus ille, ego trepidus. et si quisquam percontaretur me, utrum mallem exultare an metuere, responderem: "exultare"; rursus si rogaret, utrum me talem mallem, qualis ille, an qualis ego tunc essem, me ipsum curis timoribusque confectum eligerem, sed peruersitate: numquid ueritate? neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, qinde quaerebam hominibus; non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. Propterea et ut baculo disciplinae tuae confringebas ossa mea. 10. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei: Interest unde quis gaudeat. Gaudebat mendicus ille vinolentia; illud verum gaudium non erat, ita nec illa vera gloria; et amplius vertebat mentem meam. Et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam; ego cum mea dormieram et surrexeram, et dormiturus et surrecturus eram; vide quot diebus. Interest vero unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis incomparabiliter distat ab illa vanitate;
Abbreviated transcription (Latin):
cum pacrcrem recitareimperatori
lccudes quib: plura mentirer
& mentienti sccueretur abscien¬
tibus ecsque curces anhelar& cormm̃
& cogitationum tabificacrum febrib
ccestucr& transiens ꝑ quendam uicũ
medio lanensem animceduerti paupe¬
rem mendicum iam credo saturum io¬
cantem atque l& antem & in gemui & lo¬
cutus sum cum amicis qui mecum erant
multos dolores in saniarum nr̃arum.
quiccomnibus talibus conatibus nr̃is
quaclib: tunc labor cbam substimulis
cupiditatum trachens infelicitatis
meȩ saercinam & trahendo exagerans
Nihil uellemus celiud nisi ced securam lȩ¬
titiam peruenire qui nos mendicus
ille icom pcessiss&. Num quam illuc for¬
teosse uenturos. quod enim iam ille
pauculis &emendi catis num mulis
cedeptus erat Ad hocego tam ȩrumno¬
sis confracctibus & circuitibus ambiebã
Adl&itiam scilic& temporalis felicitatis
Non enim uerum gecudium habebat sed
dego illis combicionibus multo fedsius
quȩ rebam & certe ille l&abactur

Expanded text:
cum pararem recitare imperatori cum pararem recitare imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faueretur ab scientibus easque curas anhelaret cor meum et cogitationum tabificarum febribus aestuaret, transiens per quendam uicum Mediolanensem animaduerti pauperem mendicum iam, credo, saturum iocantem atque laetantem. et ingemui et locutus sum cum amicis, qui mecum erant, multos dolores insaniarum nostrarum, quia omnibus talibus conatibus nostris, qualibus tunc laborabam, sub stimulis cupiditatum trahens infelicitatis meae sarcinam et trahendo exaggerans nihil uellemus aliud nisi ad securam laetitiam peruenire, quo nos mendicus ille iam praecessisset numquam illuc fortasse uenturos. quod enim iam ille pauculis et emendicatis nummulis adeptus erat, ad hoc ego tam aerumnosis anfractibus et circuitibus ambiebam, ad laetitiam scilicet temporalis felicitatis. non enim uerum gaudium habebat: sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. et certe ille laetabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
intentionem eorum qui non sunt leues
corde ut exciper& om̃s popularisinu
& ꝑ cengusta fortemina paucos codte
traher& Multo tam̃ plures quã sinec
tanto copice auctoritatis emin er&.
Nec turbas gremio scȩ humilitactis au¬
rir &  cogitebam hȩc & cderas mihi
sus pirabam & audiebas me. fluctua¬
bam & gubernabasme. Ibcm ꝑ uicem
scłi lactcm nec deserebas  In hicebem
honorib: luc ris coniugio & tuinride¬
bacs Paciebar in eis cupiditactibus
Amarissimas difficultates te propi¬
tio. Tantomagis quan tominus
Sinebasmihi dulcescere qđ non erastu
Nide cormindñe qui uoliusti ut hoc re¬
cordacrer & confiterertibi. Nunctibi
inhereat animamea quam deuisco
tam tenaci mortis ex uisti. Quã mi¬
sera erat & sensum uulneris tupun¬
gebas ut relictis omnib: conuer¬
ter&ur adte qui es suꝑ om̃a & sine
quo nulla essent om̃a. conuerte¬
r&ur & scanar&ur quamergo
misereram & quomodo egisti ut sen¬
tirem misericm meam dieillo. quo

Expanded text:
intentionem eorum, qui non sunt leues intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et gubernabus me, ibam per uiam culi latam nec deserebus. Inhiabam honoribus, lucris, coniugio, et tu inridebus.1 patiebar in eis cupiditatibus amarissimas difficultates te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. uide cor meum, domine, qui noluisti, ut hoc recordarer et confiterer tibi. nunc tibi inhaereat anima mea, quam de uisco tam tenaci mortis exuisti. quam misera erat! et sensum uulneris tu pungebus, ut relictis omnibus conuerteretur ad te, qui es super omnia et sine quo nulla essent omnia, conuerteretur et sanaretur. quam ergo miser eram et quomodo egisti, ut sentirem miseriam meam die illo, quo,
Abbreviated transcription (Latin):
Sedid credebam aliquando robustius
Aliquando exilius. Semꝑtam̃ credidi
& esse te &curam nri gerere. &iccmsi
ignorabam uł quid senciendumess&
desubstantiatua uł quȩ uia ducer&
aut reducer& adte. Ideoq: cum essemus
infirmi ad inuenienda liquidaratione
ueritatem & ob hoc nobis opus ess&
ccuctoritate scacrum litterarum . Iã
credere coepertm nullo modo tefuisse
tributurum tam excellentẽ illi scrip¬
turae peroms iam terras auctoritatẽ.
nisi& ꝑ ipscem tibi credi & ꝑipscm te
quȩri uoluisses. lamenim absurdi¬
tactem quȩ me in illis litteris solebat
offendere. cum multa exeis proba¬
biliter exposita ccudissem. Ad sacra¬
mentorum cltitudinem referebam.
eoq: mihi illa uener abilior & sacro¬
scã fide dignior appacrebat auctori¬
tacs. quo & omnib: adlegendũ ess&
in promptu. & secr&isui dignitatẽ
in intellectu profundiore seruar&
Verbis ccꝑtissimis & humillimo genere
loquendi secunctis p̃bens & exercens

Expanded text:
Sed m credebam aiiquando robustius, Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens
Abbreviated transcription (Latin):
tam multa in istoria gentium tãmulta
delocis ctque urbibus quȩ non uiderã
tam multa amicis tammulta medicis
tam multa hominib: cliis atq cliis.
quȩ nisi crederentur omnino in hacuita
nihil ageremus postremo quac̃ in con¬
cussc fixum fide retinerem de quibus
parentibus ortus essem. Quod scire non
possem ni siccudiendo credidissem per¬
succ sistimihi non qui crederent libris
tius quos tanta in omnib fere gentib
auctoritate fundasti. sed qui non crede¬
rent esseculpandos. nec ccudiendos
eẽ Si qui forte mihi dicerent Vnde
scis illos libros . unius ueri & ueracissi¬
midĩ spũ eẽ humano generiministratos
Idipsum enim maximȩ credendumerat:
qm̃ nulla pugnacitas calumniosccrum
quȩstionum ꝑtamm ulta quȩ legeram
interse confligentium philosophorum
extor queremihi potuit. ut cliquaendo
non crederemte ẽẽ quicquid esses quod
egonescirem. aut cdminis tractionem
rerum humanarum adte ꝑtinere

Expanded text:
tam multa in historia gentium, tam multa tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
tucem Semꝑincenentem & exnullo
deficientem sed sicut ȩuenire as sol&¬
ut in cclum medicum exꝑtus. &ic̃bono
timet secommittere. Itacerat uali¬
tudo animȩ meȩ. Quȩ utiq: nisicre¬
dendo scencri non poterat & neftelsca
creder& curari recuscebat. Resistens
manib: tuis qui medicamenta fidei¬
comfecisti & sparsisti suꝑ morbos or¬
bis terrarum. & tantam illis aucto¬
Es. ritatem tribusti: ex hoc tam̃ quoq
iam p̃ponens doctrinã catholicam
modestius ibi minimeq fallacit̃ sentie¬
bam Iuberi ut creder&ur quod non
de monstrabatur. Siue ess& quid sed
cui forte non ess&. siue nec quid ess&.
quacmillictemercriapollicitatione
scientiȩ credulitatem in rideri & pos¬
tec tam multi fabulosissima & cebsur¬
dissima quicede monstrari non poterant
credenda imperari ¶sdeinde pcculactim
tudñe manu mitissim ce & mi¬
sericor dissima ꝑtrecetiens &
componens corm̃m consideranti quam
inmuner cebilia crederẽ quȩ ñ uiderem
Neq: cum gererentus cffiussem. Sicut

Expanded text:
tuam semper manentem, et ex nullo deficientem. Sed sicut evenire assolet ut malum medicum expertus, etiam bono timeat se committere; ita erat valetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat, et ne falsa crederet, curari recusabat; resistens manibconfecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃hendi Sed sicut hoc itacc&era
cupiebam Siue corporclia quȩ corã
sensib: meis non adessent. Siuespirita¬
lico dequib: cogitare nisi corporalit̃
nesciebam. & scnari credendo pote¬
rtom. ut purgatior acies mentis mȩȩ
diriger&ur ccliquomodo inueritatem

Expanded text:
conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
nugas Neq: hoc haber& indoctrina
succ sana quod tecreatorem omniũ
inspactium loci. quam uis sũmũ & am¬
plum. tam̃ undiq terminatũmem¬
brorum humanorum figura contru¬
scripta legis & proph&arum icem
non illo oculomihi legenda gropo¬
nerentur quocente co uidebeentur¬
cebsurdec. Cumcrguebã tec̃ quam
itasencientes scõs tuos: uerum cũt ñita
senciebant. & tam quam regulam dili¬
gentissime commendar& sepe inpopu¬
laribus sermonib: suis dicentem ambro¬
sium i&us ccudiebam. Littera occidit
sp̃secũt uiuificat. Cum eaquȩ adlitterã
ꝑ uersitatem docere ui debantur.
R emoto mystico uelcmento spiritedit̃
ceperir&. Nondicens quod ne offen¬
der& quamuis eccdicer& quȩ utrum
uert essent ad huc ignorarem : Tene¬
baem enim cormm abomni cessensione.
timens p̃cipitium. & suspendio ma¬
gis necebar. uolebam enim eorũ quȩ¬
non uiderem it a me certum fieri ut
certus essem quod septem &tria
decem sint. Neque enim tam insanus
ertom ut ne hoc quidem puacrẽposse

Expanded text:
nugas; neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamvis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruscripta Legis et Prophetarum jam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea videbanturabsurda, cum arguebam tanquam ita sentientes sanctos tuos; verum autem non ita sentiebant: et tanquam regulam diligentissime commendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam, Littera occidit; spiritus autem vivificat : cum ea quae ad litteram perversitatem docere videbantur, remoto mystico velamento spiritualiter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamvis ea diceret, quae utrum vera essent adhuc ignorarem. Tenebam enim cor meum ab omni assensione, timens praecipitium; et suspendio magis necnon uiderem ita me certum fieri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse
Abbreviated transcription (Latin):
omni note conpegisse. sicut om̃s car¬
nes & minutissima quȩq animantia
& quic quid recdicib terninitan&
sed hostilem mentem naturamq: alia
non abste conditumꝰ. tibiq contrariã
in inferiorib: mundi locis ista gignere
atque formare. Insccnidicunt haec
uident ea tuuides in eis ergo cũ uident
quicebona sunt tuuides quia bona sunt
& quȩ cumq propterte placent tuin eis
places & quȩ persp̃mtuum placent
nobiso tibi placent in nobis : Quis enim
scit hominum quȩ sunt hominis nisisps
hominis qui inipso est : Sic & quȩ dĩ sunt

Expanded text:
omnino conpegisse, sicut omnes caromnino conpegisse, sicut omnes carnes et minutissima quaeque animantia et quidquid radicibus terram tenet, sed hostilem mentem naturamque aliam non abs te conditam tibique contrariam in inferioribus mundi locis ista gignere atque formare. insani dicunt haec,um tuum uident ea, tu uides in eis. ergo cum uident, quia bona sunt, tu uides, quia bona sunt, et quaecumque propter te placent, tu in eis places, et quae per spiritum tuum placent nobis, tibi placent in nobis. quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? sic et quae dei sunt