comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ate lam̾̃tatur misera eẽ conuineitur: Qua¬
re assuesce obsecro te uir bone beatus eẽ inte¬
rim spe. ut sis etiã re. cum pietati ꝑseueran¬
tissime retribuetur merces felicitatis et̾nȩ.
Si ꝓlixa epła onerosus sum. tute hoc intristi
tibi. qui me sapientẽ appellasti. Ninc enim
ausus sum hȩc adte loqui. ut tͥ sapientiam
ñ qualis mͥ sit ostentarem. sed qualis ẽẽ de¬
beat ostenderẽ. hȩc ẽ autẽ inp̃senti scło ue¬
rus dĩueri cultus. ut sit cius infuturo seculo
certus atq integer fructus. Itic constantissi¬
ma pietas. ibi sempit᷑na felicitas. Ex ista sa¬
pientia quȩ una uera ẽ. si quid habeo. adeo
sumpsi. ñ ame pͣsumpsi atꝙ abillo in me ꝑ¬
fici fidelit̾ spero. a quo inchoatum ct̃ humili¬
ter gaudeo. Nec in eo qd adhuc ñdonauit in¬
credulus. nec in eo qđ iam donauit ingratus.
Non enim meo uł uigenio ut merito. sed euis
dono sum. si quid laudabilit̾ sum. Nã quȩ¬

Expanded text:
cte lamentatur, misera esse conuincitur? quacte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quae
Abbreviated transcription (Latin):
&e diuino munere fortit᷑ ferimus. cum bo¬
noꝵ gt̃noꝵ fideli di ꝓmissione & fideli nra
ecpectatione gaudemus. Ad hoc nos exhor¬
tatus apłs ait. Spe gaudentes. in tribulati¬
one patientes. Ostendit enim quare intri¬
bulatione patientes. p̃mitendo spe gau¬
te maiestate duunitatis & carnis infirmita¬
te apparente ñ solum sermonis oraculo do¬
cuit. uerum etiã sue passionis & resurrectionis
caemplo. In altera eium qualia toltrare. inal¬
tera qualia debeamus sperare monstrauit. Cu¬
uis & illi grãm mererentur. nͥelati inflatiq
suꝑbia inanit̃ conarentur istam uitã beatam
ipsi sibi facere. qđ solus ds̾ urracit᷑ cultoribꝰ
suis post hanc uitã se largiturum eẽ ꝓmisit.
Sanior quippe cͣ euisdẽ ciceronis illa sententia
ubi ait. Nam hȩc quidem uita morsẽ. quã la¬
m̃itari possem si liberet. Quomͦ gͦ si recte lam¬
tatur beata comꝓbatur. ac ñ potius qmͣ re¬

Expanded text:
et diuino munere fortiter ferimus, cum boet diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaute maiestate diuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. cuius et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia inaniter conarentur istam uitam beatam sibi ipsi facere, quod solus deus ueraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors est, quam lamentari possem, si liberet\'. quo modo ergo, si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam re
Abbreviated transcription (Latin):
eamꝙ fugiat. abrumpat. abiciat. scseq ab ea
ferro etiã seuueneno una uł alia uoluntaria
morte subducat. ut inportu ñsentiendi ut
nullus om̃mosit. qđ epicurei & si qui alii si¬
milis stultitiȩ putauerunt. ut ideo beatus
qm̃ fuerit abilla beata uita tamquã ab aliqͣ
peste liberatus. Onimium suꝑba iactantia.
Sibeata uita ẽ incruciatibus corporis. cur non
inea manet sapiens ut fruatur.: Si autẽ mi¬
serae̾ quid obsecro te nͥ tippus impedit ne fa¬
teatur. ne oret dm̃. ne iusto & misericordi
supplicet. qui potens ẽ & uite hiuus mala uł
auertere uł mitigare. uł ad ea toleranda for¬
titudine armare. uł ab eis om̃imͦ liberare.
& post hȩcbeatam uitam dare qͦ nullum ma¬
lum admittatur. & ubi summum bonum
numquã amittatur:: hoc pioꝵ p̾mium est.
Cuius adipiscendi spe uitam istam temporalẽ
atꝙ mortalẽ nͣtam delectabilit᷑ quã tolera¬
bilit᷑ ducimus. & mala eius tunc bono ẽsilio

Expanded text:
eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio
Abbreviated transcription (Latin):
oblectaretur adoculos transtulit. Si autẽ
utroq sensu pͥuaretur. & cȩcus surdusꝙ fi¬
eret. ñeͣ ausus hinc serre sententiã eumq
beatum dicere. sea addidit etiã dolores gra¬
uissimos corporis. qui cum si ñ intͣemerint
ipse se mt̾anat. & ad portum ñsentiendi
hac liberatus uirtute ꝑueniat. Cedit gͥ sa¬
pitns immanissimis cladibus. atꝙ succum¬
bit. intantum ut tis cogatur & inse ipsũ
homicidium ꝑpetrare. Cui iam parcat ut
illis careat malis. quibus ipsi ñ pareit: Cer¬
te semꝑ beatus ẽ. certe beatam uitam in sua
potestate constititam nulla ui potest ullius
calamitatis amitere. Foce in cȩcitate & sur¬
ditate & atrocissimis erueiatibus corporis aut
amisit beatam uitam aut si &. mistis afflieti¬
onibus adbuc brata ẽ. fit phiuuismodi doctis¬
simorum hominum disputationes. ut sit ali¬
quando beata uita quã sapirns ferre ñ possit.
uł qđ ẽ absurdius quã sapiens ferre ñdebeat.

Expanded text:
oblectaretur ad oculos transtulit. Si autem oblectaretur ad oculos transtulit. Si autem utroque sensu priuaretur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanissimis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis afflictionibus adhuc beata est, fit per huius modi doctissimorum hominum disputationes, ut sit aliquando beata uita, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non debeat
Abbreviated transcription (Latin):
rant etiã inphalaridis tauro beatum ẽẽ sa¬
pientẽ. cogantur fateri uitã bratã aliquan¬
do cẽ fugiendam. Fanggeratis enim malis
corporis cedunt. atꝙ ineorum molestiis gra¬
ussimis ab scedendum ea hac uita eẽ decer¬
nunt. Ubi nolo dicere quantum sit nefas
seipsum hominem occidere insontẽ. cum
om̃ino ñdebrat uł nocentem. Unde inpri¬
molibro trium illoꝵ quos benignissime &s¬
& studiosissime ꝑlegisti. multa iã diximus.
Sed certe consideretur nec suꝑbe sed sobrie
uidicetur qͦm uita beata sit qua nͣ sapiens
retenta fruatur. sedillatis sibi manibus ca
rere compellitur. Est apud ciceronem in ea¬
trema ut seis parte quinti tuscula narum
libri locus. ꝓpt̃ hoc qđ dico ammaduerten¬
dus. Cum enim de cecitate corporis ageret.
atq affirmaret etia cęcum beatum ẽe posse
sapiente̾. multa dicxit quȩ ꝑ aures ꝑcipien¬
do ganderet. Itemꝙ si surdus ẽẽt. ca quibꝰ

Expanded text:
rant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sarant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se ipsum hominem occidere insontem, cum omnino non debeat uel nocentem, unde in primo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitrere compellitur. 3. Est apud Ciceronem, in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus, propter quod dico animadvertendus. Cum enim de caecitate corporis ageret, atque affirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit quae per aures percipiendo gauderet. Itemque si surdus esset, ea quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cultus unde om̃a recte uiuendi duci opor¬
tet officia ñ inuenitur. Non obaliud quan¬
tum intellego nͥ qr beatam uitam ipsi sibi
quodammꝰ fabricare uoluerunt. potiusꝙ
patrandã quam impetrandã putarunt.
cum eiusdator ñ sit nͥ ds̃. Neꝙ enim facit
beatum hominem nͥ qui fecit. hominẽ. Nã
qui tanta creature suꝑ bona bonis malisꝙ
largit᷑ u sint. ut bomines sint. ut uigentes sensibꝰ.
ualentes uiribꝰ. affluentes opibꝰsint. se ipsũ bonis
dabit in beatisint. quia euis etiã hoc estmunus
ut bom sint. lili uͦ qui in hac erumnosa
uita ihis moribundis membris sub hac
sarcina corruptibilis carnis auctores sue
beate uitȩ & quasi conditores eẽ uolueruts.
uelut ꝓpͥis eam uirtutibꝰ appetentes. iamꝙ
retinentes. ñ ab illo fonte uirtutum petentes
atꝙ sperantes. dm̃ suꝑbie sue resistentẽ sen¬
tire minime potuerunt. Unde mnerrorẽ
absurdissimum lapsi sunt ut cum asseue¬

Expanded text:
cultus, unde omnia recte uiuendi duci oporcultus, unde omnia recte uiuendi duci oportet officia, non inuenitur non ob aliud, quantum intellego, nisi quia beatam uitam ipsi sibi quodam modo fabricare uoluerunt potiusque patrandam quam impetrandam putarunt, cum eius dator non sit nisi deus. neque enim facit beatum hominem, nisi qui fecit hominem. nam qui tanta creaturae suae bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, adfluentes opibus sint, se ipsum bonis dabit, ut beati sint, quia eius etiam hoc est munus, ut boni sint. illi uero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissimum lapsi sunt, ut. cum adseue
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus ep̃s famulus xp̃i familiȩꝙ eius.
dilecto filio macedonio in dño salutẽ. Quã¬
uis sapientiã quam mͥ tribiuis in me nagno¬
scam. tantȩ tam̃ ergame beniuolentiȩ
tue tamꝙ sincere gr̃as ago. debeoq pluri¬
mas. & meoꝵ studioꝵ labores tali ac tanto
uiro placiusse delector. Alulto uͦ amplius
qđ animum tuum caritate ȩt̃nitatis & ueri¬
tatis atꝙ ipsiuis caritatis affectum diuinȩ il¬
li cęlestiq rei publicȩ cuius regnator est. xpͣs.
&e inqua sola semꝑ beateꝙ iuuendumẽ. si
recte hic pieꝙ uiuatur. Agnosco inhiantẽ.
ui deꝰ ꝓpinquantẽ. eiusq potiendȩ ample¬
ctor ardentẽ. Inde quippe manat etiam
uera amicitia. ñ pensanda temporalibꝰ
commodis. sed gratuto amore potanda.
sltmo enim potest ueracit̃ amicus ẽẽ homi¬
nis. nͥ fuerit ipsius primitus ueritatis. Qđ
si gratis ñfiat. nullo fieri pacto potest. De
qua reetiã philosophi multa dixerunt.
Sed apua cosuera pietas idẽ uerax ueri dĩ

Expanded text:
AMILIAEQVE EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Quamuis sapientiam, quam mihi tribuis. in me non agnoscam. tantae tamen erga me beniuolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas et meorum studiorum labores tali ac tanto uiro placuisse delector, multo uero amplius, quod animum tuum caritate aeternitatis et ueritatis atque ipsius caritatis affectum diuinae illi caelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua sola semper beateque uiuendum est, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa dixerunt; sed apud eos uera pietas, id est uerax ueri dei
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nec ille cum ꝑcipit. qui fictus ẽ inꝑccłia. qm
ueat foris abꝑccłia remanere. caueat in eam si¬
mulatus intrare. Aut si iam talis intrauit. ca¬
ueat in eadem simulatione ꝑsigtere. ut uera¬
cĩt̃ coalescat arboris uitȩ. Alixum tͥ librum
direai. & tuis fortasse occupationibꝰ onerosũ
Si gͦ potuerit tͥ uł partibus legi. dabit tͥ dñsin¬
tellectum ut habeas quid respondeas eis corri¬
gendis. atꝙ sanandis. Quos etiã tͥ ipsi tãquã
fideli filio mat̾ ȩccłia ubi potueris. & quomͦ
potueris. siue ipse loquendo. & responden¬
do. siue ad doctores eccłie ꝑducendo. in adui¬
torio dm̃i corrigendos sanandosꝙ commendat.

Expanded text:
sed nec ille eum percipit, qui fictus est io ecclesia,sed nec ille eum percipit, qui fictus est io ecclesia,ueat foris ab ecclesia remanere, caueat in eam simulatus intrare aut, si iam talis intrauit, caueat in eadem simulatione persistere. ut ut ueraciter coalescat arbori uitae. Proliium tibi librum direxi et tuis fortasse occupationibus onerosum. si ergo potuerit tibi uel partibus legi. dabit tibi dominus intellectum, ut habeas, quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tamquam fideli filio mater ecclesia, ubi potueris et quo modo potueris siue ipse loquendo et respondendo siue ad doctores ecclesiae perducendo, in adiutorio domini corrigendos sanandosque commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
suerit alienus usq insinem huuis temporalis
uitȩ. ñ remittetur eineꝙ in boc scło neq infu¬
turo. hoc scilicet tam grande peccatum ut
co tentantur cuncta peccata. Qd ñ ꝓbatur
aliquo ẽẽ commissum. nͥ cum de corpore eaie¬
rit. Quam duuͦ hic uiuit. eum sicut dicit
apłs patientia dĩ adpęnitentiã adducit. Sed
supse ꝑseuerantissima iniquitate sicut conse¬
mitetur neꝙ in hoc scło. neq infuturo. Isti
autẽ cum quibus agimus. ut de quibꝰ agimus.
ñsunt desperanda. Adhuc enim sunt incor
ñtenent intus cuius illud ẽ sacram̃tum. & ideo
sibi uidicium manducant & bibunt. Unus
apłs dicit. unus panis. unum corpus multi su¬
mus. inde ȩccłia catholica sola corpus ẽ x̃pi.
ciuus ale caput ẽ. saluator corporis sui. Fatra
hoc corpus neminem uiuificat sp̃c sc̃s. quia
autẽ particeps diuinȩ caritatis. qui hostis ẽ
seipsos segregant animales. spm ñhabentes.

Expanded text:
fuerit alienus usque in finem huius temporalis fuerit alienus usque in finem huius temporalis uitae, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro, hoc scilicet tam grande peccatum, ut eo teneantur cuncta peccata, quod non probatur ab aliquo esse commissum, nisi cum de corpore exierit. quam diu uero hic uiuit, eum, sicut dicit apostolus, patientia dei ad paenitentiam adducit; sed si ipse perseuerantissima iniquitate, sicut consemittetur neque in hoc saeculo neque in futuro. I Isti autem, cum quibus agimus uel de quibus agimus, non sunt desperandi; adhuc enim sunt in cornon tenent intus, cuius illud est sacramentum, et ideo sibi iudicium manducant et bibunt. unus  sicut apostolus dicit, unus panis, unum corpus multi sumus. proinde ecclesia catholica sola corpus est Christi, cuius ille caput est saluator corporis sui. extra hoc corpus neminem uiuificat spiritus sanctusautem particeps diuinae caritatis, qui hostis estse ipsos segregant, animales, spiritum non habentes.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ  Nuilli gͦ istoꝵ liberandi sunt : Aut ipsi
uidci quibus hoc dñs obiecit. siieum cre¬
derent nerant baptizandi : Non enim ait
saluator inbaptismo remittetur. sed ñ re¬
mittetur inquit neq in hoc scło neꝙ in fu¬
turo. Intellegant gͦ nom̃e sed aliquod signi
ñremittetur. Sicut enim cum diccisset si
nuenirẽ peccatum ñ haberent. utiꝙ ñ om̃e
pecatum intellegi uoluit quandoquidem
plemi erant magnis multisq peccatis. sed
aliqđ ꝓpͥum peccatum. qđ siñ haberent
possent illis om̃a dimitti quȩ habebant.
idẽ qd in eum uenientem ñ crediderunt.
hoc enim peccatum ñhaberent sinueniret.
dicto. sed aliqd certum & ꝓpͥum intellegiuo¬
luit. łtoc ẽ autẽ duritia cordis usꝙ adsinẽ huiꝰ
ritis peccata dimittuntur ei. sicui tenueritis
tenebuntur. Ituc gͦ dono grẽ dĩ quicumꝙ re¬
fuiterit & repugnauerit ut quo quomͦ ab eo

Expanded text:
est? nulli ergo istorum liberandi sunt? aut ipsi est? nulli ergo istorum liberandi sunt? aut ipsi Iudaei. quibus hoc dominus obiecit, si in eum crederent, non erant baptizandi? non enim ait saluator in baptismo remittetur\', sed \'non remittetur, inquit, \'neque in hoc saeculo neque in futuro\'. Inteliegant ergo non omne sed aliquod signifod omnino non remittetur. sicut enim, cum dixisset: Si non uenirem, peccatum non haberent, utique non omne peccatum intellegi uoluit, quando quidem pleni erant magnis multisque peccatis, sed aliquod proprium peccatum, quod si non haberent, possent illis omnia dimitti, quae habebant, id est quod in eum uenientem non crediderunt - hoc enim peccatum non haberent. si non ueniret ―dicto sed aliquod certum et proprium intellegi uoluit. hoc est autem duritia cordis usque ad finem huius ritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis, tenebuntur. huic ergo dono gratiae dei quicumque restiterit et repugnauerit uel quoquo modo ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
tauerunt quando maximianistas quos
in sacrilego sicut eoꝵ concilium indicat
scismate damnauerant. & inquoꝵ iamlo¬
cum alios ordinauerant. postea quam in¬
derunt ab eis popłos ñ recedere. nt om̃s ꝑ¬
derent insuis honoribus receperunt. &ba¬
ptismo quẽ foris abeis damnati dederant
nullã contradictionẽ questi ont̃ mouerͣ.
Quare gͦ mirantur aut queruntur aut calumni¬
antur qđ eos sic suscipimus ꝓuera pace xpͣi.
si contra cos teneatur & intelligent̃ asseratur.
quia om̃ino respondeant ñ habebunt. Qđ
autẽ dicunt si peccauimus in sp̃m scm̃ quia
eir sufflauimus baptismum ur̃m. ut qͥd nos
queritis cum remitti nobis hoc peccatum om¬
siue qui ñdum xp̃ianus siue qui ẽ hereticus.
arrianiis aut cinominianus. aut macedo¬
manus. qui eum dicunt creaturã. aut foti¬
manus qui eius om̃ito negat aliquã ẽẽ sub¬
stantiã. sed unum tantum mͦ eẽ dm̃ patrẽ.
siue alii heretici quos commemorare longũ

Expanded text:
tauerunt, quando Maximianistas, quos tauerunt, quando Maximianistas, quos in sacrilego, sicut eorum concilium indicat. schismate damnauerant et in quorum iam locum alios ordinauerant, posteaquam uiderunt ab eis populos non recedere, ne omnes perderent, in suis honoribus receperunt et baptismo, quem foris ab eis damnati dederant, nullam contradictionem quaestionemque mouerunt? quare ergo mirantur aut queruntur aut calumniantur, quod eos sic suscepimus pro uera pace Christi, si contra eos teneatur et intellegenter adseratur, quid omnino respondeant, non habebunt. Quod autem dicunt: Si peccauimus in spiritum sanctum, quia exsufflauimus baptismum uestrum, ut quid nos quaeritis, cum remitti nobis hoc peccatum omsiue qui nondum est Christianus siue qui est haereticus Arrianus aut Eunomianus aut Macedonianus, qui eum dicunt esse creaturam, aut Photinianus, qui eius omnino negat aliquam esse substantiam, sed unum tantum modo esse deum patrem, siue alii haeretici, quos commemorare longum
Abbreviated transcription (Latin):
dinibus ꝑscismata & hereses percuntibus.
subuenire consueuit. Noc displicuit lucife¬
ro qr factumẽ in tissuscipiendis atꝙ sanan¬
dis qui uenrno perierant arriano. Et cu
displicuit intenebras cetidit scismatis. amis¬
so lumine caritatis. Hoc erga istos abinnio
seruauit affricana catholica. ex ep̃oꝵ senten¬
tia qui inȩccłia romana int̾ cecilianum &
partẽ donati uidicauerunt: damnatoꝙ uno
quodã donato qui auctor scismatis fuisse
manifestatus ẽ. cęteros corrtetos etiam si
extra ȩccłiam ondinati essent. in suis hono¬
ribus suscipiendos eẽ censuerunt. Non qͦ
ctiã foris abiinitate corporis ap̃i possent
habere spm scm̃. sed maacime ꝓpt̃ eos quos
foris positi possent decipere. & asusceptio¬
ne illius muneris impedire. Demde ut
euã ipsoꝵ infirmitas leuiuis eacepta intus
sanabilis fieret. iam nulla ꝑtinatia dau¬
dente oculos cordis aduersus eiudentiam
ueritatis. Quid autẽ aliud etiã ipsi cogi¬

Expanded text:
dinibus per schismata et haereses pereuntibus dinibus per schismata et haereses pereuntibus subuenire consueuit. hoc displicuit Lucifero, quia factum est in eis suscipiendis atque sanandis, qui ueneno perierant Arriano, et cui displicuit, in tenebras cecidit schismatis amisso lumine caritatis. hoc erga istos ab initio seruauit Africana catholica ex episcoporum sententia, qui in ecclesia Romana inter Caecilianum et partem Donati iudicauerunt damnatoque uno quodam Donato, qui auctor schismatis fuisse manifestatus est. ceteros correctos, etiamsi extra ecclesiam ordinati essent, in suis honoribus suscipiendos esse censuerunt, non quo etiam foris ab unitate corporis Christi possent habere spiritum sanctum. sed maxime propter eos. quos foris positi possent decipere et a susceptione illius muneris impedire. deinde ut etiam ipsorum infirmitas lenius excepta intus sanabilis fieret iam nulla pertinacia claudente oculos cordis aduersus euidentiam ueritatis. quid autem aliud etiam ipsi cogi
Abbreviated transcription (Latin):
illam fuerunt hostilit᷑. Noniniudemus
immo amplectimur. optamus. hortamͦ.
&e quos inuus &e sepibus inuenimus. in¬
trare cogimus. Et sic ñdum quibusdam
ꝑsuademus. quia ñres eoꝵ sed ipsos que¬
rimus. Apłs petrus quando saluatorẽ
magis isti eum ñ acceperunt. ubi a cor¬
poris compage diuisi ꝗđ solum corpus
iuificat sp̃e sc̃s extra eccłiam & contra
eccłiam ȩccłiȩ sacram̃ta tenuerunt. &
tamquã ciuili bello nr̃is contranos erectis
signis armisq pugnarunt. lleniant. fi¬
at pax inuirtute iherłm. quȩ uirtus ca¬
ritas ẽ. cui sc̃ȩ ciuitati dictum ẽ. fiat par
in uirtute tua. & habundantia inturribꝰ
tius. Non se extollant aduersus mat̾nam sol¬
licitudinẽ. quã ꝓipsis & ꝓtantis popłis qͦs
decipiunt ut decipiebant colligendis & ha¬
buit &e habet. Non suꝑbiant. qr sic cos susci¬
pit. ñ referant adelationis suꝑ malum ꝗd
facit ipsa ꝓpt̾ pacis bonum. Sic multitu¬

Expanded text:
illam fuerunt hostiliter; non inuidemus, illam fuerunt hostiliter; non inuidemus, immo amplectimur, optamus, hortamur et. quos in uiis et saepibus inuenimus, intrare cogimus. et sic nondum quibusdam persuademus, quia non res eorum sed ipsos quaerimus. apostolus Petrus quando saluatorem nctum; sed multo magis isti eum non acceperunt. ubi a corporis compage diuisi, quod solum corpus uiuificat spiritus sanctus, extra ecclesiam et contra ecclesiam ecclesiae sacramenta tenuerunt et tamquam ciuili bello nostris contra nos erectis signis armisque pugnarunt. ueniant; fiat pax in uirtute Hierusalem, quae uirtus caritas est, cui sanctae ciuitati dictum est: Fiat pax in uirtute tua et abundantia in turribus tuis. non se extollant aduersus maternam sollicitudinem, quam pro ipsis et pro tantis populis, quos decipiunt uel decipiebant, colligendis et habuit et habet: non superbiant. quia sic eos suscipit; non referant ad elationis suae malum. quod facit ipsa propter pacis bonum. Sic multitu
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis. medicina maior & uerior cet̾ hu¬
militatis. Nam & sẽs dauia de criminibus
mortiferis egit pęnitrimam. & tameni
honore suoꝑstitit. & beatum petrum
quando amarissimas lacrimas fudit. utiꝙ
dnm negasse penituit. & tam apłs man¬
sit. Sednͣ ideo suꝑuacua putanda ẽ poste¬
rioꝵ diligentia. qui ubi saluti nichil de¬
trahebatur. humilitati aliquid addide¬
runt. quo salus tutius muniretur. exꝑti¬
credo aliquoꝵ fictas penitentias. ꝑ affe¬
ctatas honorum potenuas. Cogunt enĩ
multas intͣuenire medicinas. multoꝵ ex¬
perim̃ta morboꝵ. Uerum in huiusmodi
causis ubi ꝑgraues dissensionum scissu¬
ẽ aliquid seueritati. ut maioribus malis
sanandis caritas sincera subueniat. Ntabe¬
ant gͦ isti de p̾terito detestabili errore
sicut petrus habuit at m̾̃datu timore
amariu dolorẽ. & urniant ad eccłiam
xp̃i ueram. hoc ẽ matrem catholicam.
Sint milla clerici. sint ep̃i utilit᷑. qui ẽtra

Expanded text:
tudinis medicina maior et uerior esset hutudinis medicina maior et uerior esset humilitatis. nam et sanctus Dauid de criminibus mortiferis egit paenitentiam et tamen in honore suo perstitit et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique dominum negasse paenituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo superuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, excredo aliquorum fictas poenitentias per affectatas honorum potentias. Cogunt enim multas invenire medicinas multorum experimenta morborum. Verum in hujusmodi causis, ubi hendum est aliquid seueritati. ut maioribus malis sanandis caritas sincera snbueniat. Habeant ergo isti de praeterito detestabili errore, sicut L etrus habuit de mendaci timore, amarum dolorem et ueniant ad ecclesiam Christi ueram, hoc est matrem catholicam; sint in illa clerici. sint episcopi utiliter, qui contra
Abbreviated transcription (Latin):
nis post erroris penitentiã honor clericatus
aut episcopanis aufertur. fit quidẽ aliquid
tamquam incortice arboris matris contra
integritatẽ srueritatis. Uerumtam qr neq
qui plantat ẽ aliquid neq qui rigat. addĩ
miscdĩam pͣcibus fusis coalescente insitoꝵ pa¬
ce ramoꝵ. caritas cooperit multitudinem
peccatoꝵ. Ilt tnuim constitueretur in ȩedĩa ne
quisquã post alicius criminis pęnitentiam
dericatum accipiat ut ad clericatum rede¬
at. uł inelericatu maneat. ñ desperatione
indulgentiȩ. sed rigore factum ẽ disciplinȩ.
Alio quin contra elaues datas ȩccłiȩ disputa¬
bitur. de quibus dictum ẽ. quȩ solueritis
in tra soluta crunt & incelo. Sed ne forsitan
etiã de tectis criminibus spe honoris eccłiasti¬
ci animus intumescens suꝑbe ageret peni¬
tentiã scuerissime placuit ut post actam
de crimine damnabili pęnitentiã nemosit
clericus. ut desperatione temporalis alti¬

Expanded text:
uis post erroris sui paenitentiam honor clericatus uis post erroris sui paenitentiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam in cortice arboris matris contra integritatem seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plantat, est aliquid neque, qui rigat, ad dei misericordiam precibus fusis coalescente insitorum pace ramorum caritas cooperit multitudinem peccatorum. Ut enim constitueretur in ecclesia, ne quisquam post alicuius criminis paenitentiam clericatum accipiat uel ad clericatum redeat uel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae sed rigore factum est disciplinae; alioquin contra claues datas ecclesiae disputabitur, de quibus dictum est: Quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo. sed ne forsitan etiam detectis criminibus spe honoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageret paenitentiam, seuerissime placuit, ut post actam de crimine damnabili paenitentiam nemo sit clericus, ut desperatione temporalis alti
Abbreviated transcription (Latin):
ertra ȩccłiam &e aduersus ȩccłiam fuisse
peniteat. ut salui eẽ possimus. quomͦ post
istam pęnitentiã apud uos derici uł etiam
ep̃i ꝑmanemus: Ioc ñ fitret. qm̃ re uera
qđ fatendum ẽ fieri ñ deberet. nͥ pacis ipsius
compensatione sanaretur. Sed sibi hoc di¬
cant. & multo macime humilit̃ doleant. qͥ
in tanta morte p̃cisionis iacent. ut isto quodã
uulnere matris catholicȩ reuiuiscant. Cum
enim p̃cisus ranius inseritur fit aliud uulnus
in arbore quo possit recipi ut uiuat. qui si¬
nt uita radicis peribat. Sed cum receptus re¬
cipienti coaluerit. & ugor consequetur &
fructus. Si autẽ ñ coaluerit. ille quidẽ are¬
scet. sed uita arboris ꝑmanebit. Est enim &
tale inserendi genus. ut nullo pͣciso ramo qͥ
uitus ẽ. ille qui foris c̃ inseratur. nͣ tam̃ nullo
sedit leuissimo arboris uulnere. Ita gͦ s isti
cum ad ra dicẽ catholicam ueniunt. nec eis qͣm¬

Expanded text:
extra ecclesiam et aduersus ecclesiam fuisse extra ecclesiam et aduersus ecclesiam fuisse paeniteat, ut salui esse possimus, quo modo post istam paenitentiam apud uos clerici uel etiam episcopi permanemus? hoc non fieret, quoniam re uera, quod fatendum est, fieri non deberet, nisi pacis ipsius compensatione sanaretur. sed sibi hoc dicant et multo maxime humiliter doleant. qui in tanta morte praecisionis iacent, ut isto quodam uulnere matris catholicae reuiuiscant. cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud uulnus in arbore, quo possit recipi, ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo praeciso ramo, qui intus est. ille. qui foris est, inseratur non tamen nullo sed uel leuissimo arboris uulnere. ita ergo et isti cum ad radicem catholicam ueniunt nec eis quam
Abbreviated transcription (Latin):
te ut penitentiam ñago : Immo nͥ egeris.
saliuis eẽ ñ poteris. Quomͦ enim gaudebis
te c̃ẽ correctum. nͥ dolras fuisse ꝑuersum :
Quid gͦ inquit apuduos cum aduos transimꝰ
accipimus.: Respondeo. Non quidẽ accipi¬
tis baptismum qui uobis extra compagẽ
corporis xp̃i mẽẽ potuit. ꝓdc̃e ñ potuit.
sed accipitis unitatẽ sp̃c iniuncula pacis.
sine qua nemo poterit uidere dm̃. & cari¬
tatẽ quȩ sicut scriptum ẽ cooperit mul¬
titudmem precatoꝵ. Qđ tam magnum
bonum sint quo neo linguas hominum
&e angłoꝵ. nec scientiã om̃ium sacram̃toꝵ.
nee ꝓphetiam. nec tantã fidẽ qua montes
tranfferantur. nec om̃a quȩ possidet ho¬
mo distributa pauperibus. nec corporis in
igmibus passionẽ. ꝓ dc̃e aliquid apłs testis
ẽ. Hoc gͦ tam magnum bonum si paruum
uł nullum putatis. merito infelieit᷑ erra¬
tis. merito sununitatẽ catholicam ñ tran¬
sitis peritis. Si gͦ inquiunt oportet ut nos

Expanded text:
te uel paenitentiam non ago? Immo nisi egeris. te uel paenitentiam non ago? Immo nisi egeris. saluus esse non poteris; quo modo enim gaudebis te esse correctum. nisi doleas fuisse peruersum? Quid ergo. inquit, apud uos, cum ad uos transimus, accipimus? respondeo: Non quidem accipitis baptismum. qui nobis extra compagem corporis Christi inesse potuit, prodesse non potuit, sed accipitis unitatem spiritus in uinculo pacis, sine qua nemo poterit uidere deum, et caritatem, quae, sicut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum. quod tam magnum bonum, sine quo nec linguas hominum et angelorum nec scientiam omnium sacramentorum nec prophetiam nec tantam fidem, qua montes transferantur, nec omnia. quae possidet homo, distributa pauperibus nec corporis in ignibus passionem prodesse aliquid apostolus testis est, hoc ergo tam magnum bonum si paruum uel nullum putatis, merito infeliciter erratis, merito, si in unitatem catholicam non transitis, peritis. Si ergo, inquiunt, oportet, ut nos
Abbreviated transcription (Latin):
pore nullomͦ potest spm̃ tenere iustitie. eti¬
amt si figuram membri teneat. quã sumpsit
in corpore. In huuis gͦ compagem corporis
ueniant. & labores suos ñ dominandi cupi¬
ditate seadbene utendi pietate possideant.
slos autẽ uoluntatem nrãm ut iam dictum est
ab huuis cupiditatis sordibus quolibet ini¬
mico iudicante prirgamus. quando cos ipsos
quoꝵ labores dicuntur ut nobiseum &. illis&
nr̃is in socittate eatholica utantur. quantum
ualemus inquirimus. Sed hoc ẽ inquiunt qđ
nos mouet. Suniusti sumus. quare nos que¬
ritis: Quibus respondemus. Querimus nos
iiustos. ne ꝑmaneatis iniusti. Querimus uos¬
ꝑditos. ut de inuentis gaudere possimus dicen¬
tes. mortiuis erat fr̃ & reuixit. perierat &
inuentus c̃. Quare gͦ inquit me ñbaptizas.
ut abluar apecratis:: Respondeo. Quia ñ
facio inuiriã caracteri imperatoris. cumer¬
rorem corrigo desertoris. Quare uqͥt apud

Expanded text:
pore, nullo modo potest spiritum tenere iustitiae; etipore, nullo modo potest spiritum tenere iustitiae; etiamsi figuram membri teneat, quam sumpsit in corpore. in huius ergo compagem corporis ueniant et labores suos non dominandi cupiditate sed bene utendi pietate possideant. nos autem uoluntatem nostram, ut iam dictum est, ab huius cupiditatis sordibus quolibet inimico iudicante purgamus, quando eos ipsos, quorum labores dicuntur. ut nobiscum et illis et nostris in societate catholica utantur, quantum ualemus, inquirimus. Sed hoc est. inquiunt, quod nos mouet: si iniusti sumus, quare nos quaeritis? quibus respoudemus: Quaerimus uos iniustos, ne permaneatis iniusti: quaerimus perditos, ut de inuentis gaudere possimus dicentes: Mortuus erat frater et reuixit, perierat et inuentus est. Quare ergo me, inquit. non baptizas, ut abluas a peccatis? respondeo: Quia non facio iniuriam characteri imperatoris. cum errorem corrigo desertoris. Quare, inquit, apud
Abbreviated transcription (Latin):
bit hereticus aduersus catholicum. qui acce¬
pit labores eius. quando p̃ualuerunt leges
catholicoꝵ imperatoꝵ. sed stabit catholicus
aduersus hereticum qui abstulit laboreseiꝰ.
quando p̃ualebant furpres impioꝵ circum¬
cellionum. Ipsa quippe soluit seriptura
questionẽ. quȩ ñ ait tunc stabunt homineᷤ.
secd tc̃stabunt usti. Et ideo inmagna con¬
stantia. quia in bona conserentia. lustus
autẽ hie nemo ẽ iustitia sua. idẽ tam quã
sibr ase ipso facta. sed ut dicit apłs sicut
unicuiq ãs partitus ẽ m̃suram fidei. Sequi¬
tur autt̃ & adiungit. Sicut enim inimo cor¬
pore multa membra habemus. om̃a autẽ
membra ñeosdẽ actus habent. ita multi
unum corpus sumus in xp̃o. Ao per hoc
nrmo potest ẽẽ uistus. quaidu fuerit ab
unitate huius corporis separatus. Quẽ ad
modum enim membrum si precidatur ab
hominis uiui corpore ñ potest tenere spm
uite. sic homo qui p̃ciditur de xp̃i iusti cor¬

Expanded text:
bit haereticus aduersus catholicum, qui accebit haereticus aduersus catholicum, qui accepit labores eius, quando praeualuerunt leges catholicorum imperatorum, sed stabit catholicus aduersus haereticum, qui abstulit labores eius, quando praeualebant furores impiorum Circumcellionum. ipsa quippe soluit scriptura quaestionem. quae non\' ait tunc stabunt homines sed \'tunc stabunt iusti\' et ideo in magna constantia\', quia in bona conscientia. lustus autem hic nemo est iustitia sua. id est tamquam sibi a se ipso facta, sed, ut dicit apostolus, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. sequitur autem et adiungit: Sicut enim in uno corpore multa mem bra habemus. omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. ae per hoc nemo potest esse iustus, quam diu fuerit ab unitate huius corporis separatus. quem ad modum enim membrum, si praecidatur ab hominis uiui corpore. non potest tenere spiritum uitae, sic homo, qui praeciditur de Christi iusti cor
Abbreviated transcription (Latin):
& instus ẽ. & iustificans. nos autẽ uistificati
gratis ꝑ gram ipsuis. Non autẽ iustificat nͥ
corpus suum qđ ẽ ȩccłia. Et ideo si corpus
cxp̃i tollit spolia impioꝵ. & corpori x p̃i
thesauri z antur diuitiȩ impioꝵ. ñ debent
impu foris remanere ut calumnientur. s
intrare potius ut uistificentur. Unde &
illud qd die iudicu scriptum t̃. tunc sta¬
bunt insti inmagna constantia aduersus
cos qui se angustiautrunt. & abstulerunt
labores eoꝵ. ñ utiq sic intelligendum est
quia stabit chanantus aduersus isrł. cum
chananei labores abstulerit isrł. sed stabit
nabutheus ad uersus achab. qmͣ labores nabu¬
thti abstulit achab. chananeus quippe impi¬
us. nabutheus uistus. Fodem mͦ ñstabit paga¬
nus aduersus xp̃ianum. qui abstulit labores
eius. quando idoloꝵ expoliata ut donata
sunt templa. sed stabit xp̃ianus aduersus
paganum qui abstulit labores eius. quando
martirum strata sunt corpora. Sic ꝙͦ ñsta¬

Expanded text:
ns. nos autem iustificati gratis per gratiam ipsius. non autem iustificat nisi corpus suum. quod est ecclesia, et ideo, si corpus Christi tollit spolia impiorum et corpori Christi thesaurizantur diuitiae impiorum, non debent impii foris remanere, ut calnmnientur. sed intrare potius, ut iustificentur. Unde et illud, quod de die iudicii scriptum est: Tunc stabunt iusti in magna constantia aduersus eos, qui se angustia uerunt et abstulerunt labores eorum. non utique sic intellegendum est, quia stabit Chananaeus aduersus Israhel, cum Chananaei labores abstulerit Israhel. sed stabit Nabuthaeus aduersus Achab, quoniam labores Nabuthaei abstulit Achab; Chananaeus quippe impius, Nabuthaeus iustus. eodem modo non stabit paganus aduersus Christianum. qui abstulit labores eius. quando idolorum expoliata uel donata sunt templa, sed stabit Christianus aduersus paganum, qui abstulit labores eius, quando martyrum strata sunt corpora. sic ergo non sta
Abbreviated transcription (Latin):
omino merito uenerabili gustinum¬
ce unice colendo patri augustino.
macedonius. Optatas ad modum
sci̾tatis tuꝑ litreras accepi per boni¬
facium uenerandȩ legis antistitẽ. Qut̃ ego
magis receptum dileaci qđ ad me desidera¬
ta ꝑtulerat sermont̃ sc̃itatis tuc & incolo¬
mitatem. domine merito uentrabilis &
unice colende pater. Etaꝙ sine mora quod
optabat obtinuit. Uerum qm̃ existit occa¬
sio. hoc ipsum quantulum cumꝙ est quod
ammonitus indulsi. nolo sint mercede rema¬
nere. Cupio enim accipere ea quȩ mͥ commo¬
dit sine pendentis in commodo. unmo quę mͥ
commodet cum głã dependentis. Officium sa¬
cerdotu ur̃i eẽ dicitis iñuenire ꝓ reis. & nisi
obtintatis offendi. quasi qđ erat officu ur̃i
minime reportetis. Nic ego uehem̃ter ambigo
utrum istud ea religione descendat. Nam si
a dño peccata adeo ꝓhibentur ut ne peniten¬
di quidẽ copia post primam tribuatur. quẽ¬
admodum nos possumus ex religione conten¬

Expanded text:
OMINO MERITO VENERABILI ET UNICE COLENDO PATRI AUGUSTINO MACEDONIUS. Optatas admodum sanctitatis tuae litteras accepi per Bonifatium, uenerandae legis antistitem, quem ego eo magis receptum dilexi, quod ad me desiderata pertulerat, sermonem sanctitatis tuae et incolumitatem, domine merito uenerabilis et unice colende pater. itaque sine mora, quod optabat, obtinuit. uerum quoniam extitit occasio, hoc ipsum, quantulumcumque est, quod admonitus indulsi, nolo sine mercede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi commodet sine pendentis incommodo, immo quae mihi commodet cum gloria dependentis. 2 Officium sacerdotii uestri esse dicitis interuenire pro reis et, nisi obtineatminime reportetis. Hic ego vehementer ambigo utrum istud ex religione descendat. Nam si a Domino peccata adeo prohibentur, ut ne poenitendi quidem copia post primam tribuatur; quemadmodum nos possumus ex religione conten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittit. Lierum nunc ut mores nr̃i sunt. &
sceltris penam cupiunt sibi homines relaxari.
& id ꝓpt̃ qđ ⁊ elus admissum ẽ possidere. Pro
his quoq int̾ueniendum putat sacerdocium
urm. de quibus adeo futuris spesnulla ẽ. ut
ostendit se ubilicentia fuerit similia peccatu¬
rum. Obhȩc gͥ consulo prudentiã tuã. & me
hoc ambiguo quo laboro absolu desiderio.
ncc ob aliam causam consultum te putes. Cȩte¬
rum hoc m ꝓpositum ẽ. ut int̃cessoribus p̃ser¬
tim talis meriti qualis tues. enã gr̃as agã. Ple¬
raꝙ enim quȩ sponte facere uideri nolo. ne
remissio seueritatis alios armet incrimina.
obto bonis int̾cessoribus relaocare. ut qđ libens
concedo salua seueritate uidicu alteruis merito
uideatur inultum. De scriptis sc̃itatis tuȩ ali
qua mͥ ꝓmiseras. & nͣ accepi. Queso ut ut nc̃
mittas. & adhanc meam epłam respondcas. ut
qi sc̃ĩtatem tuam interim uidere ñdatur. sal¬
tem sermonibus tuis pascar. Incolumem sc̃ita¬

Expanded text:
mores nostri sunt, et sceleris poenam cupiunt sibi homines relaxari et id, propter quod scelus admissum est, possidere. pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum, de quibus adeo futuri spes nulla est, utostendit se, ubi licentia fuerit, similia peccaturum. Ob haec igitur consulo prudentiam tuam et me hoc ambiguo, quo laboro, absolui desidero; nec ob aliam causam consultum te putes. ceterum mihi hoc propositum est, ut intercessoribus praesertim talis meriti. qualis tu es, etiam gratias agam. pleraque enim, quae sponte facere uideri nolo, ne remissio seueritatis alios armet in crimina, opto bonis intercessoribus relaxare, ut, quod libens concedo, salua seueritate iudicii alterius merito uideatur inqua mihi promiseras, et non accepi; quaeso ut vel nunc mittas, et ad hanc meam epistolam respondeas, ut quia Sanctitatem tuam interim videre non datur, saltem sermonibus tuis pascar. Incolumem Sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos imperatores ferretur suisse poscen¬
dum parum attendit ñbonã debac negligen¬
tia reddi potiusse rationẽ. Qđ enm dicunt
qui contra suas impietates leges iustas institu
nolunt. ñ petisse a regibus t̾re apostolosta¬
lia. ñ considerant aliud fuisse tẽ tempꝰ & om̃a
suis temporibus agi. Quis enim tẽ in xp̃mcre¬
diderat imperator. qui ei ꝓpietate contra im¬
pirtatẽ leges ferendo scriuret. quando adhuc
illud ꝓpheticum complebatur. quare fremu¬
crunt gentes & popłi meditati sunt mania.
astiterunt reges tͣrȩ & principes conuene¬
runt inunum aduersus dñm. & aduersus

Expanded text:
Christianos imperatores ferretur, fuisse poscenChristianos imperatores ferretur, fuisse poscendum, parum adtendit non bonam de hac neglegentia reddi potuisse rationem. Quod enim dicunt, qui contra suas impietates leges iustas institui nolunt, non petisse a regibus terrae apostolos talia, non considerant aliud fuisse tunc tempus et omnia suis temporibus agi. quis enim tunc in Christum crediderat imperator, qui ei pro pietate contra impietatem leges ferendo seruiret. quando adhuc illud propheticum complebatur: Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
stimulis incitati. ut contra eorum insidias
atq iuolentias & aꝑtissima latrocima iuꝙ
ullȩ nr̃ȩ cominumonis ecdĩȩ possent ẽẽ secu¬
rȩ. ix ulla uia tuta quaier agerent. qui¬
cumꝙ aduersus eoꝵ rabiẽ pace̾ catholicã p̃di¬
carent. eoꝵ ꝙ drm̃tiam ꝑspicua urritait
conuncerent. Usꝙ adeo ꝓrsus ñsolum laicis
uł quibꝰ libet clericis sed ipsis quoq ep̃is ca¬
tholicis qͦ dammꝰ ꝓponebatur dura conditio.
Aut enm tacenda erat ueritas. aut eorum
immanitas ꝑferenda: Sed si ueritas taccret᷑
ñ solum nemo fuerat eius silentio liberandus.
sed multi etiam illoꝵ seductione ꝑdendi. Si
autẽ ueritatis p̃dicatione furor eoꝵ ad seui-¬
endum ꝓuocaretur. aliquibꝰ liberatis nr̃isꝙ
firmatis. rursus asequenda ueritate formi¬
do impediret infirmos. Cum gͥ his angustus
affligeretur ȩccłia. quisquis cristimat om̃a
potius sustinenda quã dĩ auxcilium ut per

Expanded text:
stimulis incitati, ut contra eorum insidias stimulis incitati, ut contra eorum insidias atque uiolentias et apertissima latrocinia uix ullae nostrae communionis ecclesiae possent esse securae, uix ulla uia. tuta, qua iter agerent. quicumque aduersus eorum rabiem pacem catholicam praedicarent eorumque dementiam perspicua ueritate conuincerent. usque adeo prorsus non solum laicis uel quibuslibet clericis sedipsis quoque episcopis catholicis quodam modo proponebatur dura condicio; aut enim tacenda erat ueritas aut eorum immanitas perferenda. sed si ueritas taceretur, non solum nemo fuerat eius silentio liberandus sed multi etiam illorum seductione perdendi; si autem ueritatis praedicatione furor eorum ad saeuiendum prouocaretur, aliquibus liberatis nostrisque firmatis rursus a sequenda ueritate formido impediret infirmos. cum igitur his angustiis affligeretur ecclesia, quisquis existimat omnia potius sustinenda quam, dei auxilium ut per
Abbreviated transcription (Latin):
sceperunt. & quoscumꝙ extra ipsoꝵ cominu¬
nionẽ damnati baptiz auerant. rebaptiza¬
re ñ ausi sunt. Cepit hoc eoꝵ factum contra
illos ꝓcatholica multum ualere. ut ora eoꝵ
penitus dauderentur. Quȩ res cum sicut
oportebat ad sanandos abscismate animos
hominum spargeretur instantius. & quaqua
uersum poterat catholicoꝵ sermonibus acdis¬
putationibus monstraretur. eos ꝓ pace donati
& damnatos suos in honorem integrum susce¬
pisse. & baptismum quẽ damnati ut etiã di¬
latiforis abȩccłia eoꝵ dederant ñ ausos fuisse
rescindere. & orbi t̾rarum contra pace̾. xp̃i
c̃taminationem nescio quoꝵ obicere pecca¬
toꝵ. & euacuare baptismum in illis quoꝙ
ȩccłus datum unde in affricam uenit ipsum
nifeste ueritati erubescentes corrigebantur
solito crebrius. & multomagis ubicumꝙ ab eoꝵ
seuitia respirabat aliquanta libertas. Tum
uͦ illi sic exarserunt. & tantis sunt odiorum

Expanded text:
sceperunt et, quoscumque extra ipsorum comsceperunt et, quoscumque extra ipsorum comnionem damnati baptizaverant, rebaptizare non ausi sunt. Coepit hoc eorum factum contra illos pro Catholica multum valere, ut ora eorum penitus clauderentur. Quae res cum sicut oportebat. ad sanandos ab schismate animos hominum spargeretur instantius et, quaqua uersum poterat, catholicorum sermonibus ac disputationibus monstraretur eos pro pace Donati et damnatos suos in honorem integrum suscepisse et baptismum, quem damnati uel etiam dilati foris ab ecclesia eorum dederant, non ausos fuisse rescindere et orbi terrarum contra pacem Christi contaminationem nescio quorum obicere peccatorum et euacuare baptismum in illis quoque ecclesiis datum, unde in Africam uenit ipsum nifestae ueritati erubescentes corrigebantur solito crebrius et multo magis, ubicumque ab eorum saeuitia respirabat aliquanta libertas. Tum uero illi sic eiarseruut et tantis sunt odiorum
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃tum in horreo recondendum. & paleã
ignibus consum̃dam : Atq ita quibusdã ratio
reddebatur. ut aliqui ad unitatẽ catholieã
tuam inimiettias ꝑditoꝵ parati sustinere
transirent. Sed plures quamuis id uellent.
eos tam̃ homines quibꝰ tanta fuerat licentia
sciuendi inimicos facere ñaudebant. Nonnul¬
li quippe illoscum ad nos transissent crudelis¬
simos passi sunt. Accidit etiam ut apud car¬
taginẽ quendã diaconum suum nomine ma¬
x imianum contra epm suum suꝑbientem
quidã ep̃oꝵ eiusdẽ partis facto scismate &
inplebe carthaginis diuisa parte donati or¬
ribus displiceret eundem maximianum cuͣ
aliis duodecim. qui euis ordinationi p̃sentes
affuerunt damnauerunt. cęteris autẽ ad
candẽ societatẽ scismatis ptinentibus die
constituto facultatẽ redrundi dederunt.
Sed postea exipsis xi. quosdam & ea illis
quibus dilatio data fuerat post diẽ positũ
redeuntes ꝓpt̃ pacẽ suã in suis honoribus su¬

Expanded text:
frumentum in horreo recondendum et paleam frumentum in horreo recondendum et paleam ignibus consumendam? atque ita quibusdam ratio reddebatur. ut aliqui ad unitatem catholicam etiam inimicitias perditorum parati sustinere transirent; sed plures, quamuis id uellent, eos tamen homines, quibus tanta fuerat licentia saeuiendi, inimicos facere non audebant; nonnulli quippe illos, cum ad nos transissent, crudelissimos passi sunt. Accidit etiam, ut apud Carthaginem quendam diaconum suum nomine Maximianum contra episcopum suum superbientem quidam episcoporum eiusdem partis facto schismate et in plebe Carthaginis diuisa parte Donati orribus displiceret, eundem Maximianum cum aliis duodecim, qui eius ordinationi praesentes adfuerunt, damnauerunt, ceteris autem ad eandem societatem schismatis pertinentibus die constituto facultatem redeundi dederunt. sed postea ex ipsis duodecim quosdam et ex illis, quibus dilatio data fuerat, post diem positum redeuntes propter pacem suam in suis honoribus su