comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ma superbo amore suȩ potestatis inducta: ẜ sicut iã
dixi tẽptandi uoluntatẽ habet diabolus. in potesta¬
te autẽ nec ut faciat habet. nec qͦmͦ faciat. Quia ꝑ¬
desset quod faciebat. neq sciebat. neq uolebat: & eo
ipso illudebat᷑ ab angłis. Non ttaq serpens u̾boꝵ so¬
nos intelligebat. q̃ui ex illo fiebant ad mulierẽ. Neq
enĩ conu̾sa credenda ẽ anima eius in naturã rationa¬
biłẽ: quando quidẽ nec ipsi homines quoꝵ rational
natura ẽ cũ demon in eis loquit᷑ eapassione cui exor
cista reqͥrit᷑. sciunt qͥd loquantur. Quanto minꝰ in
telligeret ũboꝵ sonos qͦs ꝑ eũ & exeo diabolus illo mͦ
faciebat qui homin̾ẽ loquentẽ ñ intelligeret. sicum
adiabolica passione inmunis audiret. łlam & qͦd pu¬
tant᷑ audire & intelligere serpentes u̾ba marsoꝵ ut
eis incantantib psiliant plerũq de latebris: etiã il¬
lic diabolica uis oꝑat᷑: ad agnoscendã ubiq ꝓuidentiã

Expanded text:
ma superbo amore suae potestatis inducta: sed, sicut jam dixi, tentandi voluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet, nec quo modo faciat. Quia prodesset quod faciebat, neque sciebat, neque volebat, et eo ipso illudebatur ab angelis. Non itaque serpens verborum sonos intelligebat qui ex illo fiebant ad mulierem, neque enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem. Quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur, ea pacista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam
Abbreviated transcription (Latin):
billo gͦ cuiꝰ suꝑ om̃ia quȩ creauit sũma po¬
testas est. ꝑ angłos scõs aqͥb illudit᷑ diabolꝰ
cũ & de ip̃sius maliuolentia consulit᷑ eccł̃ie
di. ñ ẽ ꝑmissus tẽptare feminã nͥ ꝑ sẽrpentẽ. nec uirũ
nͥ ꝑfeminã. s inserpente ipse locutus ẽ. utens eo uelut
organo: mouensq eius naturã eo mͦ qͦ mouere ille &
moueri illa potuit ad expͥm̃dos uerboꝵ sonos. & sig¬
na corꝑalia ꝑ quȩ mulier suadentis intellig̾et uolun¬
tatẽ: in ipsa uͦ muliere qͥa illa rationał creat᷑a erat
quȩ motu suo posset uti ad u̾ba facienda. ñ ipse locutꝰ
est. s eius oꝑatio atq ꝑsuasio. quãuis occulto instin¬
ctu adiuuaret interius. quod exti̾us egerat ꝑ serpen¬
tem. Quod quidẽ sisolo instinctu occultiꝰ ageret sic̃
egit in uida ut traderet xp̃m. posset efficere mani

Expanded text:
illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sẽs cipͥanus talib adu̾sus eosdem ꝙ huicos utit᷑ tes¬
tib. Nã ẽ demagis loqueret᷑. quors tam̃ in qͥt p̾cipuus
ostentans. ꝙ. formã ueri dĩ negat conspici posse ꝙ. an
ꝯsentit. ꝙ unũ am seruans. cet̾os angłos ueldemonas
dic̃. Hermes qͦ trimegistꝰ unũ am loqͥt᷑ .ꝙ. eũ in cõp̃¬
hensibilem atq in estimabile̾ ꝯfitet᷑. Si gͦ isti uenis¬
sent ad ꝑcipiendam xͥanã salutẽ ñeis utiq dic̾et᷑. hoc
malũ habetis. uelfalsũ habetis. s plane m̃ito dicetur
uinũ inueniri recteq apꝓbari. ꝗͣuis eis salus ad hue
axͦ p̾standa sit: ñ oportet nos ita mou̾i ꝙ̃ si peiores sit̾
heretiei. ut qd̾ ineis malũ ipsors ẽ uelimꝰ corrig̾e: ꝙ
qd̾ in eis bonũ ẽ xp̃i nolimꝰ agnosẽe.

Expanded text:
s Cyprianus talibus aduersus eosdem ethnicos utitur testibus. nam cum de magis loqueretur, quorum tamen, inquit, praecipuus Ostanes et formam ueri dei negat conspici posse et angconsentit et unum deum seruans ceteros angelos uel daemonas dicit. Hermes quoque Trimegistus unum deum loquitur et eum inconprehensibilem adque inaestimabilem confitetur. si ergo isti uenissent ad percipiendam christianam salutem, non eis utique diceretur: <hoc malum habetis\' uel \'falsum habetis,\' sed plane merito diceretur:uinum inueniri recteque adprobari, quamuis eis salus adhuc a Christo praestanda sit, non oportet nos ita moueri, etiamsi peiores sint haeretici, ut quod in eis malum ipsorum est uelimus corrigere et quod in eis bonum Christi est nolimus agnoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
si gentiles si qͥd diuinũ ꝙ rectũ indoct᷑nis suis hab̾e
& idolat̾am & suꝑbiã cet̾osq ꝑditos mores detestandi
e̾e̾nt. ꝙ nͥ corrig̾ent᷑ diuino uidicio puniendi. Na ꝙ
paulus apłs apd̾ athenienses ẽde dõ q̃da dicẽt. ꝑhibu¬
it testimoniũ qd̾ qͥda eoꝵ tale aliqͥd aix̾mt : qd̾ utiq¬

Expanded text:
si gentiles si quid diuinum et rectum in doctrinis suis habere si gentiles si quid diuinum et rectum in doctrinis suis habere et idolatriam et superbiam ceterosque perditos mores detestandi essent et, nisi corrigerentur, diuino iudicio puniendi. nam et Paulus apostolus . aput Athenienses, cum de deo quaedam diceret, perhibuit testimonium, quod quidam eorum tale al
Abbreviated transcription (Latin):
sit ethnico. ꝙ tam̃ in eo xͥ sacͣm̃tũ ñ solũ sit: s ꝙ̃
ñ sit peiꝰ. ꝗͣ inhoĩne sẽo ꝙ iusto. Et si en̾i qu̾atũ in illo
hoĩne ẽ ñ eũ seruauit. s animo ꝙ uoluntate uiolauit:
tam̃ quantũ ad ipsũ attinet sacmĩtũ.⁊ ẽ cũtẽptore
ẜ repudiatore suo. integrũ inuiolatũq ꝑmansit.
Nonne sodomite ꝙ huici erant idẽ gentiles: Peiores
gͦ erant iudei qͥb dñs aic̃. tolerabiliꝰ erit sodomis in
doniã i dẽ in conꝑatione ur̃a sodoma iustificata ẽ.
Nqͥd tam̃ id̾o sacm̃ta diuina q̃ apd̾ uideos erant. talia¬
branda leꝑsos qͦs mundaũat misit. ꝙ ea racharie mi¬
nistͣnti angłs astitit. eũq intẽplo sacͥficantẽ exau¬
ditũ ẽe ᷤᷤ ñtiauit : hȩe eadem sacram̃ta ꝙ inbonis ho¬
minib illiꝰ tẽꝑis erant ꝙ in malis. peiorib ꝗͣsunt
ethnici. qndo qͥd̾e in malitia sodomitis p̾lati s: ⁊ tam̃ illa
sacn̾ita erant inut̾sq integra atq aiuina. Nã ꝙ ip¬

Expanded text:
sit ethnico et tamen in eo Christi sacramentum non solum sit sed etiam non sit peius quam in homine sancto et iusto. etsi enim, quantum in illo homine est, non eum seruauit, sed animo et uoluntate uiolauit, tamen, quantum ad ipsum attinet sacramentum, et cum contemtore et repudiatore suo integrum inuiolatumque permansit. nonne Sodomitae ethnici erant, id est gentiles ? peiores ergo erant Iudaei, quibus dominus dicit: tolerabilius erit Sodomis in domam, id est: in comparatione uestra Sodoma iustificata est. numquid tamen ideo sacramenta diuina, quae apud Iudaeos erant, taliabranda leprosos, quos mundauerat, misit, et ea Zachariae ministranti angelus astitit eumque in templo sacrificantem exauditum esse nuntiauit. haec eadem sacramenta et in bonis hominibus illius temporis erant et in malis peioribus quam sunt ethnici, quando quidem in malitia Sodomitis praelati sunt, et tamen illa sacramenta erant utrisque integra atque diuina. Nam et ip
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qͥgenuit ait̃ effectꝰ : pecc̾o alt̾iꝰ sine sua consensio¬
ne ñtenet᷑ obnoxius: Traxit gͦ reatũ qr unꝰ erat ẽ illo:¬
quando sua uno qͦ ꝓpͥa uita uiuente. ia ẽ unde dicat᷑.
anima q̃ peceau̾it. ipsa moriet᷑. It aut̃ possit regene¬
rari pofficium uoluntatis aliene. eũ offert᷑ conse¬
aut ex offerentiũ uelministͣntiũ fide: s nͥqͥs re¬
natꝰ fuerit exa qͣ ꝙ spt̃i. Aqua gͥ ex hibens forinse¬
bonũ nat᷑s. Regen̾ant hominẽ in uno xͦ. extinꝰ ad̾a
gen̾atũ. Regen̾ans gͦ sp̃s. in maiorib offe̾ntib
par uulo oblato. Qu̾ado aut̃ in paruulũ maiores pec¬
cant. offerentes eũ atq obligare conantes de mo¬
nũ saclegis uincłis. ñ ẽ anina utroꝵq cõmunis:
ut &iam culpa̾ possit᷑ hab̾e cõmunẽ. Non enĩ sic

Expanded text:
ab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius sine sua consensioab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius. traxit ergo reatum, quia unus erat cum illoquando sua unoquoque propria uita uiuente iam est, unde dicatur: Anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Ut autem possit regenerari per officium uoluntatis alienae, cum offertur conseaut \'ex offerentium uel ministrantium fide sed: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu. aqua igitur exhibens forinseregenerant hominem in uno Christo ex uno Adam generatum. regenerans ergo spiritus in maioribus offerentibus paruulo oblato. quando autem in paruulum maiores peccant offerentes eum atque obligare conantes daemonum sacrilegis uinculis, non est anima utrorumque communis, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueris ame. utrũ parentes baptiratis par¬
uulis suis noceant. eũ eos demonloꝵ sacͥfi¬
ciis sanare conant᷑: Et si ñ nocent. qͦmͦ eis
ꝓsit ẽbaptuant᷑. parentũ fides. quoꝵ eis ñ potest obe̾eᷤᷤ¬
ꝑfidia. Ubi respondeo t̾atã illiꝰ sacͣm̃ti hoc ẽ baptismi
salutaris e̾ẽ uir tut̾ẽ. inseã cõpage corpis xp̃i: ut semel
gen̾atꝰ ꝑ alior carnałẽ uoluptatẽ. õsemel regenatꝰ
fuerit ꝑ auoꝵ sp̾itałe uoluntatẽ. de inceps ñposse u̾n¬
cło aliene iniqͥtatis obstͥngi. eui nulla sua uoluntate
consentit. ꝙ anima patris mea ẽ inqͥt: ꝙ. anima filii
mea ẽ. Anima que peccau̾it: ipsa moriet᷑. Non aut̃
peccat ipsa : c̃parentes ei omĩno neseienti. uel qͥlibet
alius adhibet saclegia demonioꝵ. S id̾o ex ada tͣxit
qd̵s acm̃ti illiꝰ gr̾a solu̾et᷑ : quia ñdũ erat aninia sepa
ratĩ uuiens. idẽ alt̾a anima deqͣ dicet᷑.ꝙ. anima patͥs
mea ẽ. & anima filii mea ẽ. Iam itaq ẽħs uise ipso est.

Expanded text:
eris a me utrum parentes baptizatis parvulis suis noceant, cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur? Et si non noceant, quomodo eis prosit, cum baptizantur, parentum fides, quorum eis non potest obesse perfidia? Ubi respondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris, esse virtutem, in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem voluntatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem voluntatem, deinceps non possit vinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nu enim patris mea est, inquit, et anima filii mea est. anima, quae peccauerit, ipsa morietur. non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti uel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum, sed ideo ex Adam traxit, quod sacramenti illius gratia solueretur, quia nondum erat anima sepauiuens, id est altera anima, de qua diceretur: Et anima patris mea est et anima filii mea est. iam itaque cum homo in se ipso est
Abbreviated transcription (Latin):
dos uł angłos. uł filios dĩ concupiscentia lapsos pec¬
casse cũ feminis: quã angłos carn̾e ñ habentes usq
adillud peccatũ descendere potuisse. quãuis de qͥb¬
dã demonib qui sint in ꝓbi mulierib amultis tam
multa dicantur. ut ñ facile fit de hac re definienda

Expanded text:
tos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos pectos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos peccasse cum feminis quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse; quamuis de quibusdam daemonibus, qui sint inprobi mulieribus, a multis tam multa dicantur, ut non facile sit de hac re definienda
Abbreviated transcription (Latin):
t̾e quenit᷑ quẽ ad modũ potuerint angłi cũ filiabꝰ ho¬
minũ c̃cũbere unde gigantes nati ẽẽ ꝑhibent᷑. qͥmuis
n̾nulli &. latini & greci codices ñ angłos habeant sed
filios cli. Quos qͥdam ad soluendã istã question̾e istos
homines fuisse crediderunt. qͥ potuert etiã angłoꝵ no-¬
mine nũcupari. Nã de homine ioħe scriptũ ẽ. Ecce mit¬
to angłm meũ ante faciem tuã. qͥp̃ꝑabit uiã tuam.
s hoc mouet quomͦ uł ex hominũ concubitu natift̾
gigantes uł feminis misceri potuerint: siñ homines
s angłi fuerunt. S de gigantibꝰ idẽ miniũ gͣndib
atq fortibꝰ puto ñ ẽẽ mirandũ: qͦd ex hominib nasci
potuerintꝰ. qͥa & pꝰ diluuiũ qͥdã tales fuisse reperiunt᷑.
& quedã corꝑa hominũ mincredibilẽ modũ in gentia
nr̃is quoq tẽporibꝰ extiterunt: ñ solũ uiroꝵ uerũ etiã
feminarũ. Unde credibiliꝰ ẽ homines iustos appellan¬

Expanded text:
tem quaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus hominum concumbere, unde gigantes nati esse perhibentur, quamuis nonnulli et latini et graeci codices non angelos habeant, sed filios dei, quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne scriptum est: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. sed hoc mouet, quomodo uel ex hominum concubitu nati sint gigantes uel feminis miscere se potuerint, si non homines sed angeli fuerunt. sed de gigantibus, id est nimium grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum, quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluuium quidam tales fuisse reperiuntur et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia nostris quoque temporibus extiterunt non solum uirorum uerum etiam feminarum. unde credibilius est homines iustos appella
Abbreviated transcription (Latin):
uarido ergo deiecerit suꝑbia diabolũ. ut
naturã suã bonã praua uoluntate ꝑu̾te¬
ret. scriptura ñ dicit: ante tam̃ factũ fu¬
isse. & ex hac homini inuidisse. eũ ratio manifesta
declarat. In ꝓptu ẽ enĩ om̃ibꝰ hȩc intuentib ñ ex
muidia suꝑbiam nasci: s ex suꝑbia potiꝰ inuidentiã
Non autẽ frustra putari potest abinitio t̾eꝑis di¬
abolum suꝑbia cecidisse. nec fuisse ullũ antea tẽpꝰ
quo cũ angłis scĩs pacatꝰ uixerit & beatus: s abip¬
so pͥmordio creature. a suo creatore apostatasse. ut
illud quod dñs ait. ille homicida erat abinitio . &
inueritate ñ stetit᷑. Et homicida quidẽ ab illo initio.
ex quo homo potuit occidi. Non aute potuit ocidi.
antequã esset quod occideret᷑ abinitio. Ergo homi¬
cida diabolus quia ipse occidit hominẽ pͥmũ: an¬
tequ ẽ nullus hominũ fuit. Inueritate aut̃e non
stetit. &. hoc abinitio ex qͦ ipse creatꝰ est. qui staret
sistare uoluisset

Expanded text:
uando ergo deiecerit superbia diabolum, ut naturam suam bonam praua uoluntate peruerteret, scriptura non dicit; ante tamen factum fuisse et ex hac eum homini inuidisse ratio manifesta declarat. in promtu est enim omnibus haec intuentibus non ex inuidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso exordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud, quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non sex quo homo potuit occidi: non potuit autem occidi antequam esset qui occideretur. ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit, et hoc ab initio, ex quo ipse creatus est, qui staret, si stare uoluisset.
Abbreviated transcription (Latin):
quanuis om̃is fornicatio esse intelligit᷑. sic̃ loquunt᷑ seͥ p¬
ture. Dñs autem dicit in eugłio. Quic̃q dimiserit uxo¬
rem suã excepta causa fornicationis: facit eam mechari.
Hic utiq fornicationẽ appellauit: si cũ alio peccet qͣuirũ
habet: qͦd est mechari. id ÷ adulterium
m̃datiũ ꝓdest alicui. & nichil obest cui m̃tiris. tale qͥp¬
pe ñ ẽ adũsus primũ tuũ: ut idõ uideat᷑ hoc ad didisse
scͥpt᷑a que posset breuit dicere. falsũ testimoniũ ñ dices
sic̃ dix̾ ñ occides. ñ mechaberis. ñ furab̾is. s hinc mag¬
na questio ẽ. nec afestinantib cõmode explicari potest.
qͦmͦ accipiendũ sit ꝑdes om̃s qͥ locunt᷑ m̃datiũ. &. no¬
li uelle m̃tiri omne m̃datiũ: & cet̾a huius modi.

Expanded text:
nis moechia fornicatio esse intellegatur, sicut locuntur scripturae. dominus autem dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam mHic utique fornicationem appellavit, si cum alio peccet quae virum habet, quod est moechia, id est, adulteriummendacium prodest alicui et nihil obest ei cui mentiris; tale quippe non est aduersus proximum tuum; ut ideo uideatur hoc addidisse scriptura, quae posset breuiter dicere: falsum testimonium non dices, sicut dixit: non occides, non moechaberis, non furaberis. sed hinc magna quaestio est nec a festinantibus commode explicari potest, quomodo accipiendum sit: perdes omnes, qui locuntur mendacium, et: noli uelle mentiri omne mendacium,
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatio mechia dici possit. in eisdẽ seͥpt᷑is ñ mͥ int̾i̾m
occurrit locutionis exemplũ. S si ñ om̃is fornicatio
etiã mechia dici potest: ubi sit in decalogo ꝓhibita illa
fornicatio qͣ faciunt uiri qͥuxores ñ habent. cũ femi¬
nis quȩ maritos ũ habent. utrũ inueniri possit igno¬
ro. S si furti nomine bene intelligit᷑ om̃is in licita usur¬
patio rei aliene. ñ enĩ rapinã ꝑmisit. qͥ furtũ ꝓhibuit.
s utiq aparte ^ mntelligi uoluit qͥcqͥd inlicite rerũ ꝓxi¬

Expanded text:
fornicatio moechia dici possit, in eisdem scripturis non mihi interim fornicatio moechia dici possit, in eisdem scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit, ignoro. sed si furti nomine bene intellegitur omnis inlicita usurpatio rei alienae — non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit; sed utique a parte totum intellegi uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
at. quantomagis eo qđ dictũ ẽ. ñ mechaberis. ut̾q sexꝰ
adstringit᷑. cũ & ipsũ p̾ceptũ potest referri ad utrũq.
sic̃ ñ occides. ñ furaberis. & quȩ alia similit̾ ñ expresso
uno sexu utq uident᷑ sonare cõmunit᷑ : Tam̃ ubi unꝰ ex¬
pͥmit᷑. honoratior utiq expͥmit᷑ idẽ masculinꝰ. ut ex hoc
intelligat etiã femina. qͥd sibi p̾ceptũ sit: ac ꝑ hoc si
femina mecha ẽ habens uirũ. cõcũbendo cũ eo qͥuir eiꝰ
ñ ẽ. etiã si ille ñ habeat uxorẽ. ꝓfecto mechus ẽ. &. uir ha¬
bens uxorẽ cõcũbendo cũ ea que uxor eiꝰ ñ est: etiã su il
lañ habeat uirũ. S utrũ si faciat qͥ uxorẽ ñ habeat
uł femina que uirũ ñ habet. p̃cepti huiꝰ transgressio¬
ne teneant᷑. merito querit᷑. Si enĩ ñ tenent᷑. ñ ẽ ꝓhibita
gͦ mechia: etiã fornicatio inscript᷑is dr.S utrũ etiã om̃i

Expanded text:
at; quanto magis eo quod dictum est, Non moechaberis, uterque sexus at; quanto magis eo quod dictum est, Non moechaberis, uterque sexus astringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut, Non occides, Non furaberis, et quae alia similiter non expresso uno sexu utrique videntur sonare communiter? Tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id est masculinus, ut ex hoc intellegat etiam femina quid sibi praeceptum sit. ac per hoc si femina moecha est habens uirum, concumbendo cum eo qui uir eius non est, etiam si ille non habeat uxorem, profecto moechus est et uir habens uxorem concumbendo cum ea quae uxor eius non est, etiam si illa non habeat uirum. sed utrum, si faciat qui uxorem non habeat, uel femina, quae uirum non habet, praecepti huius transgressione teneantur, merito quaerergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ordo uerboꝵ sit. Sciendo scies : qr ꝑegͥnũ erit semen
tuum in terra non proprra.y
dictũ ẽ. ñ mechaberis: ab eo qͦd paulo pꝰ dr̃. ñ concupi¬
sces uxorẽ ꝑximi tui. In eo qͥppe qͦd dictũ ẽ ñ mechaberiᷤ.
potãt illud intelligi: nͥ forte in illis duob peccatis me
ipsa concupiscentia: quȩ tantũ differt̾ ut aliqͥndo me¬
chetͣ qͥñ concupiscit uxorẽ ꝑximi. aliqͣ alia causa cũ illi
miscͤit᷑. Aliqͣndo aut̾ẽ cõcupiscat. nec ei misceat᷑ penã
timens. & hoc fortasse lex ostendere uoluit. qͦd utͣq
peccata sint. Itẽ queri solet: utrũ mechie nomine etiã for¬
ñ solũ uiris in popło. uerũ etiã feminis dataẽ. Neq enĩ
qr dictũ ẽ. ñ concupisces uxore ꝓximi tui. nichil hie sibi
p̃ceptũ debet putare femina. &. tanqͣm inlicite concu¬
piscere uirũ ꝓximȩ sue. Sigͦhic ex illo qͦd uiro dictũ ẽ
intelligit᷑. quãuis ñ dictũ sit qđ etiã ad feminã ꝑtine¬

Expanded text:
d Abraham: Sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, dictum est, Non moechaberis, ab eo quod paulo post dicitur, Non concupisces uxorem proximi tui. In eo quippe quod dictum est, Non moechaberis, poterat et illud intelligi. Nisi forte in illis duobus praeceptis, ipsa concupiscentia: quae tantum differunt, ut aliquando moechetur, qui non concupiscit uxorem proximi, cum alia aliqua causa illi miscetur; aliquando autem concupiscat, nec ei misceatur, poenam timens: et hoc fortasse Lex ostendere voluit, quod utraque peccata sint. Item quaeri solet utrum moechiae nomine etiam fornon solis viris in populo, verum etiam feminis data est. Neque enim quia dictum est, Non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina, et tanquam licite concupiscere virum proximae suae. Si ergo hic ex illo quod viro dictum est, intelligitur, quamvis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertine
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ter me. S rursus querit᷑ qͦd differat. ñ furtũ facies.
ab eo qͦd paulopꝰ de ñc̃cupiscendis ꝓximi reb p̾cipit᷑.
Nqͥdẽ om̃is qͥrẽ pximi c̃cupiscit furat᷑. s om̃is qͥ furat᷑
rẽ primi c̾cupiscit. Potãt in illa gn̾alitate ubi de n̾
concupiscenda re ꝓximi p̾cipit᷑ ẽtiã illud qd ad furtũ
ꝑtinet contineri. Similit̾ etiã querit᷑ qͦ differat qͦd¬

Expanded text:
tum facies, ab eo quod paulo post de non concupiscendis proximi rebus praecipitur. non quidem omnis, qui rem proximi concupiscit, furatur; sed si omnis, qui furatur, rem proximi concupiscit. poterat in illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtum pertinet contineri. similiter etiam quaeritur quo differat q
Abbreviated transcription (Latin):
Ut esset ergo quod maneret: spiritꝰ dĩ suꝑfereba¬
tur suꝑ aquam. Ut aut̾ẽ maneret: uidit ds qͥa
bona est. Et quod luce dictũ est. hoc de omnib
Manet enĩ quedam suꝑgressa om̃em tẽꝑalem
uolubilitatẽ. in amplissima sc̾itate sub deo. Que¬
dam uͦ scdm sui tẽꝑis modos: dũ ꝑcessionẽ succes¬
sionẽq rerũ. scłoꝵ pulchritudo contexitur
do fecit ds̃ cȩlũ & terrã ut credat᷑ ei ex libro de

Expanded text:
ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebaut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per decessionem successionemque rerum saeculorum pulchrido fecit Deus coelum et terram, ut credatur? ex libro
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ aquam᷑ An quia egenꝰ atq indigus amor
ita diligit. ut rebꝰ quas diligit subiciatur. ꝓp
uolentia dilectioq intelligitur. Suꝑ ferri diẽ¬
tus est. ne facienda oꝑa sua per indigentiȩ ne¬
cessitatem potius quam ꝑ abundantiã benefi¬
cientiȩ ds amare putaretur. Cuius rei memor
apłs. dicturus de caritate. suꝑ eminentẽ
uiam demonstraturũ se ait. & alio loco. Suꝑ¬
eminentem inquit scientiȩ caritatẽ xp̃i. Cũ
gͦ sic oporteret insinuare sp̃m di. ut suꝑferri
diceretur: cõmodius factũ est. ut pͥus insinua¬
retur aliquid inchoatũ: cui suꝑferri diceret᷑.
Non enĩ loco sed om̃ia suꝑante ac p̾cellente
potentia. ita etiã rebus ex illa mehoatione
ꝑfectis atq ꝑfectis. Uidit d̾s quia bonũ ẽ. Pla¬
cuit enĩ quod factũ est: in ea benignitate qͥ
placuit ut fieret. Duo quippe sunt ꝓpt̾ quȩ
amat ds creaturã suam: ut sit & ut maneat.

Expanded text:
super aquam? an quia egenus atque indigus amor super aquam? an quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quae diligit subiciatur, proeius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait; et alio loco: supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat.
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ. quȩ cęli & terrȩ nomine propt̾ id qͦd
de illa ꝑficiendũ erat cominemorata ẽ. tͥnitas¬
insinuatur creatoris. Nam dicente scriptura
inprincipio fecit d̾s cęlũ & t̾ram. intelligimꝰ
patr̾ẽ in di nomine. &. filiũ pͥncipii nomine.
qui ñ patͥs s se ipsum creaturȩ pͥmitus. ac po¬
tissimũ spiritali creat᷑e. Et consequent̾ etiã
uniu̾se creature pͥncipiũ est. Dicente autem
pletam cõmemorationẽ tͥnitatis agnoscimꝰ.
Ita & in conu̾sione atq ꝑfectione creature ut
rerũ species digerantur. eadẽ trinitas insinua¬
tur. Serbũ di scilicet & uerbi generator eũ dr
suȩ naturȩ modulo ꝑfectũ placet cũ dr. uidit
d̾s quia bonũ est. S cur cõmemorata pͥusquã
ius imperfecta creatura. postea cõmemorat᷑ sp̃c
di: pͥus dicente scriptura. Terra autẽ erat inui¬
sibilis & incõposita. & tenebre erant suꝑ abys¬
sum: Ac deinde inferente. & sp̃c dĩ suꝑ ferebatur

Expanded text:
e coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitasinsinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et Filium in principii nomine, qui non Patri, sed per se ipsum creatae primitus, ac potissimum spirituali creaturae, et consequenter etiam universae creaturae principium est: dicente autem pletam commemorationem trinitatis agnoscimus —, ita et in conuersione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generator, cum disuae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cuuis imperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei, prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et incomposita et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionis quasi fluitantem. Suꝑ ferebatur
utiq sp̃c ci. quia subiacebat scilicet bone uolun¬
tati creatoris. quicqͥd illud erat quod forman¬
dum ꝑficiendũq incͥoauerat. Ut dicente deo
in uerbo suo fiat lux. in bona uoluntate hocẽ
factum ẽ. E id̃o dictũ est quod placuerit dõ. scͥp¬
tura dicente. & facta ẽ lux. Ꝙ uidit d̾s luc̃e qͥa¬

Expanded text:
conuersioconuersioutique Spiritus Dei; quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc efactum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit D
Abbreviated transcription (Latin):
cui pͥncipium est.: ut conuerteretur ad id ex qͦ
esset. quod aliter formata ac ꝑfecta esse ñ possit
Idoq interrogatus quis esset respondit. Pncipiũ
qui & loquor uobis. Quod autem filuis loquit᷑
pater loquitur. quia patre loquente dr u̾bũ
quod filius est: eterno more. si more dicendũ ẽ
loquente dõ uerbum coȩt̾num. In est enĩ dõ
benignitas sũma: & sc̃a & iusta. & quidã ñ ex
indigentia. s ex beneficientia ueniens amor
in oꝑa sua. ꝓpt̾a pͥusquã scriberetur. dix̃ ds fiat
lux. p̃cessit scriptura dicens: & sp̾c dĩ suꝑ ferebat᷑
suꝑ aquas. quia siue aque nomine appellare
uoluit totã corꝑalem materiã. ut eo mͦ insi¬
nuaret unde facta & formata sint om̃ia. que
in suis generibꝰ iam dinoscere possumꝰ. appellans
aquã quia ex humida natura uidemꝰ om̃ia in
terra ꝑspecies uarias formari atq concrescere
siue spiritalem uitam quandam ante formam

Expanded text:
cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit scriptura dicens: et spiritus dei superferebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam
Abbreviated transcription (Latin):
inherent̾e patͥ. a quo statu hoc ẽ quod ille. Non
em̃ habet informẽ uitã uerbũ filius. cui ñ solũ
hoc ẽ esse quod uiuere: s etiã hoc ẽ ei uiuere.
quod est sapient̾ ac beatȩ uiuerȩ. Creatura uero
quãquã spiritalis & intellectualis uł rationał
quȩ uidetur esse illi u̾bo propinquior. potest
habere inform̾e uitam: quia non sicut hoc est
ei esse quod uiuere: ita hoc uiuere quod sapien¬
ter ac beate uiuere. Auersa eni a sapientia inco¬
mutabili stulte ac misere uiuit. quȩ informitas ẽ.
formatur autẽ conuersa ad incõmutabile lum̃.
sapientiã. uerbũ dĩ. Aquo enĩ extitit ut sit ut¬
cũq ac uiuat. ail illũ conuertit᷑ ut sapient̾ ac
beate uiuat. Principium quippe creature in¬
tellectualis. est ȩterna sapientia. Quod pͥncipiũ
manens in se in c̾õmutabiliter. nullo mͦ cessarce
occulta inspiratione uocationis loqui ei creat᷑e.

Expanded text:
inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
formetur scdm singula. quȩ ꝑ ordinẽ exequitur.
In qua conuersione & formatione quia ꝓ suo mͦ
imitatur dm̃ uerbũ. hoc ẽ dĩ filiũ semꝑ patri
coherentem. plena similitudine & essentia pari.
quia ipse & pater unũ sunt. Non autẽ imitatur
hanc uerbi formã. si auersa acreatore informis &
inꝑfecta remaneat. Propt̾a filii cominemoratio¬
ñ ita fit quia uerbum: s tantũ quia pͥncipiũ est.
ñ dr̃ in principio fecit ds celũ & t̾ram. Exordium
quippe creaturȩ. insinuat᷑ adhuc in informitate
inꝑfectionis. fit aut̾ẽ filii cõmemoratio quod etiã
ũbũ est. in eo quod dictũ ẽ dix̾ d̾s fiat: ut ꝑ id quod
pͥncipiu̾̃ est insinuet exordiũ creaturȩ existentis
abillo. adhuc inperfecte. Pid aut̾e quod u̾bũ est.
insinuet ꝑfectionẽ creaturȩ reuocare ad eũ ut
formaret᷑ inherendo creatori: & ꝓsuo genere imi¬
tando formam sempit̾nȩ atq incõmutabiliter

Expanded text:
formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur? formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur? in qua conuersione et formatione, qua pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est: dixit deus: fiat, ut per id, quod principium est, insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingula dicitur dix̾ deus. idẽ quia ꝑ u̾bũ suum
fecit quicqͥd fecit: Ancũ pͥmũ fiebat informitas
materiȩ. siuie spu̾ał siue corꝑalis. non erat dicen¬
dum dix̃ ds fiat. quia formam uerbi semꝑ patri
coherentis. quo sempiternȩ dicit ds om̃ia neq
sono uocis. neq cogitatione tẽꝑa sonoꝵ uoluentẽ.
s coȩterna sibi luce a se genite sapientiȩ ñ imita¬
tur imperfectio. cũ dissimilis ab eo quod sũme
ac pͥmitus est informitate quadam tendit ad
nichilum. S tunc imitatur u̾bi formã. semper
atq incõmutabilit̾ patri coherentẽ. cũ &. ipsa
pro sui generis conu̾sione ad id quod uere ac sẽꝑ
est id ẽ adcreatorẽ suȩ substantiȩ formã capit.¬
& fit perfecta creatura. ut in eo quod scriptura
narrat dix̃ d̃s fiat. intelligamꝰ dĩ dictũ in corpo¬
reum. in natura uerbi eius coeterni: reuocantis
ad se inꝑfection̾e creaturȩ ut ñ sit informis. sed

Expanded text:
per singula dicitur: dixit deus, id est quia per uerbum suum per singula dicitur: dixit deus, id est quia per uerbum suum fecit quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis sine corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur imperfectio, cum dissimilis ab eo quod summe ac primitus est informitate quadam tendit ad nihilum; sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni reuocantis ad se imperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑis quando & aliquando. eternũ tam̃ ẽ u̾bodi
quando fieri aliquid debeat. Et t̾c fit. quando fieri
debuisse in illo u̾bo ẽ. in quo ñ ẽ quando & aliquando.
qm̃ totũ illud uerbũ ȩternũ est. E quid ẽ lux
ipsa quȩ facta ẽ. utrũ spiritale quid. an corꝑale.¬
Sienim spiritale. potest ipsa esse pͥma creatura.
iam hoc dicto ꝑfecta quȩ pͥmo cęlũ appellata ẽ.
cum dictum est in pͥncipio fecit ds celũ & t̾ram.
ut quod dix ds fiat lux. & facta ẽlux ẽa reuocan¬
te ad se creatore. conuersio eius facta atq illu¬
minata intelligatur. & cur ita dictũ ẽ in pͥncipio
fecit ds celũ & terrã. & ñ dictũ ẽ inpͥncipio dixit
ds̃ fiat cęlũ & terra. & facta sunt celũ & t̾ra. sicut
de luce narratur dix̃ ds fiat lux &. facta ẽ lux.
utrũ pͥus uniuersaliter nomine cęli & terrȩ eõ¬
p̃hendendũ erat & cõmendandũ quo fecit ds.
& deinde ꝑ partes exequendũ quomͦ fecit. cum

Expanded text:
mus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsasi enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram; ut quod dixit deus: fiat lux, et facta est lux, eam reuocante ad se creatore conuersio eius facta atque inluminata intellegatur. et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae comprehendendum erat et commendandum quod fecit deus, et deinde per partes exequendum quomodo fecit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta litt̾is credant. qͥ nob̾ cred̾e qͣndo id qͦd eoꝵ exꝑientiã
sensũq tͣnsgredit᷑ om̃ĩ potentẽ dm dicimꝰ eẽ facturu. nec
reddita ratiõe dignent᷑. Nã qͦ melior & ualidior ratio de
dr̃ qͣ p̾nuntiasse ibi legit᷑ uͥ alia multa p̾nuntiauit. qͦ
fecisse monst  Ipse qͥppe faciꝙ. qr se fitturũ ẽe p̾dix̃. ꝗͣ
ĩpossibilia putant᷑. Qͥ pmisit & fecit: ut ab incredulis gen¬
tib ĩcredibilia crederent᷑. Si aut̾e respondent ppt̾ea se ñ
cred̾e qͣ de humanis semꝑ arsuris. nec unꝗͣ moritis corpo

Expanded text:
scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id quod eorum experientiam scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id quod eorum experientiam sensumque transgreditur omnipotentem deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignantur. nam quae melior et ualidior ratio de  alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse praedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ignotissima ap̃ nos. uer̾ũ etiã qͣ notissima posui. sic̃ de calce
qd̾ ferua ĩ aqͣ. ĩ oleo frigida ẽ. De magnete lapide. qͥ nescio
qͣ sorbitiõe ĩsensibili stipula ñ moueat. & ferrũ rapiat. de car¬
ne ñ putrescente pauonis ẽ putruerit & platonis. de palea
sic frigente ut fluesce̾ niu̾e ñ sinat. sic calente. ut ma¬
turesc̾e̾ poma ẽpellat. De igne fulgido qͦd scd̾m suũ ful¬
gore lapides coquendo candifica. & contͣ eund̾e suũ ful¬
gorẽ urendo plurima obfusca  Tale ẽ qͦd nigre maculȩ
offundunt᷑ ex oleo splendido. similit̾ ingrȩ lineȩ de candido
ĩpmunt᷑ argento: de earbonib etiã qͦd accedente igne sie
u̾tant᷑ ĩ contͣriũ. ut de lignis pulcherrimis tetͥ. fragiles
qm̃ ap̃ eoꝵ contͣ qͦs agimꝰ hystorieos legi: ut ostend̾em qlia
multa multiq illoꝵ nulla reddita ratio̾e ĩ suoꝵ litt̾atoꝵ

Expanded text:
quae ignotissima apud nos uerum etiam quae notissima posui: sicut de calce, quae ignotissima apud nos uerum etiam quae notissima posui: sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut fluescere niuem non sinat, sic calente, ut maturescere poma compellat; de igne fulgido, quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima offuscet. tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles quoniam apud eorum contra quos agimus historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽtrectantib frigidꝰ &. facẽ sic̃ alii fontes extinguiat accensa: dis¬
similit̾ tam̃ atq mirabilit̾ ide ipse aecendit extinctã. hec
& de lapide asbesto qͥ c̃ ign̾e nullũ habeat ꝓpͥu: accepto tam̃
sie ardet alieno. ut ñ possit extingui. Hec & de cetis qͣpig&s
retexere. qͥb lic& ius ĩsolita cont᷑ naturã ĩ eẽ uideat᷑ : alia tam̃
de illis ñ reddit᷑ ratio. nͥ ut dicat᷑. hanc eoꝵ e̾ẽ nat᷑am. Breuis
sane ista ẽ ratio fateor: sufficiensq responsio. S c̃ d̾s autor
sit naturarũ om̾iũ. cur nolt fortiorẽ nos redde ratioñẽ. qͣn¬
do aliqͥd uelud ĩ possibile nolt ered̾e̾. eisq redditionẽ ratioĩs
poscentib respondemꝰ hanc e̾eᷤᷤ uoluntatẽ om̃ipotentis dei.
ducie creare tã multa. qͦ nͥ ostenderent᷑. aut acredendis hodieq
diecerent᷑ testib ꝓfecto ĩere ĩ possibilia putarent᷑. ñ solũ

Expanded text:
contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, discontrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes extinguat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse idem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit extingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. sed cum deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid uelut impossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotentis dei? tuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut credendis hodieque dicerentur testibus, profecto impossibilia putarentur, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dm c̾e̾ credunt a qͦ factꝰ ẽ mundꝰ. & dños abillo factos ꝑ qͦs
ab illo ãministͥt  mundꝰ. & miracłoꝵ effectces siue spontaneoꝵs.
siue cultu & ritu qͦliba ĩpetͣtoꝵ siue etiã magicoꝵ. mundanas
ł ñ negant. ł ĩsuꝑ & p̾dicant potestates: qͥndo eis rerũ ium
ulla ratiõe p̃diti sp̃s. sic̃ st̃ ea quoꝵ pauea ẽmemorauimꝰ:
respond̾e assolent. uis ẽ ista nat᷑e. Nat᷑a earũ sic sese habis :¬
ꝓpͥarũ iste st̃ efficatie naturarũ. T̃ota itaq ratio ẽ. cur agri¬
gentiniu̾ salẽ flama fluere faciant. aqͣ crepitare: qr hec est
nat᷑a eiꝰ. Adhoc e̾ẽ potiꝰ ẽtͣ naturã uidet᷑. qͣ ñigni s aqͦ dedit
sale solu̾e. torrere aute igni ñ aꝗͤ. S ista inqͥunt salis huiꝰ
nat᷑alis ẽ uis: ut his cont̾ria patiat᷑. Hec gͥ ratio redit᷑ & de
illo fonte garamantieo: uͥ una uena friget dieb. nectibꝰ fer¬
uꝙ. ui utiaq molesti tangentib. Hec &. de illo alio. qͥ c̃ sit

Expanded text:
m esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemorauimus, respondere assolent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ualida in illo ẽ quo sanabis om̃s languores
meos. ꝑ eũ qui sedet ad dexterã tuã: & te int̾pel¬
lat pro nob. Alioquin desperarẽ. multi enĩ &
magni sunt idẽ languores: multi & magni st̃:
s amplior ẽ medicina tua. Potuimꝰ putare uer¬
bũ tuũ remotũ esse a coniunctione hominis.
& desꝑare de nob̾. nisi caro fieret. & habitaret in
nobis
Itẽ de eodẽ sacͣmento ex libro de ciuitate dei

Expanded text:
ualida in illo est, quod sanabis omnes languores ualida in illo est, quod sanabis omnes languores meos per eum qui sedet ad dexteram tuam et te interpellat pro nobis; alioquin desperarem. multi enim et magni sunt idem languores, multi sunt et magni; sed amplior est medicina tua. potuimus putare uerbum tuum remotum esse a coniunctione hominis et desperare de nobis, nisi caro fieret et habitaret in nobis. VII ITEM DE EODEM SACRAMENTO. EX LIBRO DE CIVITATE DEI
Abbreviated transcription (Latin):
ret mortem iustificatoꝵ impioꝵ. quã cũ illis uo¬
luit habere cõmunẽ. Hic demonstratꝰ ẽ antiqͥs
scĩs: ut ita ipsi ꝑfidem future passionis eius. sic̃
nos ꝑfidem p̾̃teritȩ salui fierint. In qͣntũ eñ ho¬
mo. intantũ mediator. In quantũ aut̃e uerbum
ñ medius. quia equalis dõ. & ds apud dm̃: & simul
unus ds. Quomͦ nos amasti pater bone. qui filio
tuo unico non peꝑcisti. s ꝓ nob̾ impiis tradidisti eũ.
Quomͦ amasti nos ꝓ quib ille ñ rapinã arbitratus
esse. equalis tibi factus est. subditꝰ usq ad mortem
crucis : Unus ille. in mortuis lib̾. Potestat̾e habens
ponendi animã suam. & potestatẽ habens iterũ
sum̃di eã: ꝓ nob̾ tͥ uictor. & uictima. Widõ uictor.
qͥa uictima ꝓ nob̾ tͥ sac̾dos &sacͥficiũ. Etło sac̾¬
dos: quia sacrificiũ faciens tibi nos de seruis fili¬
os: de te nascendo. nob̾ seruiendo. Merito mͥ spes

Expanded text:
ret mortem iustificatorum inpiorum, quam cum illis uoret mortem iustificatorum inpiorum, quam cum illis uoluit habere conmunem. hic demonstratus est antiquis sanctis, ut ita ipsi per fidem futurae passionis eius, sicut nos per fidem praeteritae, salui fierent. in quantum enim homo, in tantum mediator, in quantum autem uerbum, non medius, quia aequalis deo et deus apud deum et simul unus deus. In quantum nos amasti, pater bone, qui filio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis inpiis tradidisti eum! quomodo nos amasti, pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aequalis tibi factus est subditus usque ad mortem crucis, unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam et potestatem habens iterum sumendi eam, pro nobis tibi uictor et uictima, et ideo uictor, quia uictima, pro nobis tibi sacerdos et sacrificiudos, quia sacrificium, faciens nos tibi de seruis filios de te nascendo, nobis seruiendo. merito mihi spes
Abbreviated transcription (Latin):
tales & peccatores. Tu aut̾ẽ dñe. cui reconciliari
suꝑbe querebant. immortalis. & sine peccato.
mediator inter dm̃ & homines: opordebat ut ha¬
beret aliquid simile dõ. aliqͥd simile hominib
ne inutroq hominib similis longe esset ado. aut
inutroq dõ similis longe esset abhominibꝰ. atq
ita mediator ñ esset. Fallax itaq ille mediator quo
ꝑ secreta uiditia tua suꝑbia mereret᷑ inludi: unu̾
cũ hominibꝰ habet. idest peccatũ. Aliud uideri
uult habere cũ dõ: ut quia carns mortalitate
non tegitur. ꝓ immortali se ostentet. S quia sti¬
pendium peccati mors est. hoc habet cõmune cũ
hominibꝰ. unde simul dampnetur in mortẽ ue
demonstrasti humilibꝰ. & misisti ut eius exẽplo
etiã ipsam discerent humilitatẽ. Mediator a dei
hominibꝰ. iustus cũ do. ut qm̃ stipendiũ iustitiȩ
uita & pax est. ꝑ iustitiã coniunctã dõ. euacua¬

Expanded text:
tales et peccatores; tu autem, domine, cui recotales et peccatores; tu autem, domine, cui recosuperbe quaerebant, immortalis et sine peccato. Mediator autem inter Deum et homines oportebat ut haberet aliquid simile Deo, aliquid simile hominibus: ne in utroque hominibus similis, longe esset a Deo; aut in utroque Deo similis, longe esset ab hominibus, atque ita mediator non esset. Fallax itaque ille mediator, quo per secreta judicia tua superbia mereretur illudi, unum cum hominibus habet, id est peccatum; aliud videri vult habere cum Deo, ut quia carnis mortalitate non tegitur, pro immortali se ostentet. Sed quia stipendium peccati mors est, hoc habet commune cum hominibus, unde simul damnetur in mortem. CAdemonstrasti humilibus, et misisti ut ejus exemplo etiam ipsam discerent humilitatem, mediator ille Dei hominibus, iustus cum deo, ut, quoniam stipendium iustitiae uita et pax est, per iustitiam coniunctam deo euacua