comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ion regn& peccatũ in ur̃o mortali corpore: ut oboediatis con¬
cupiscentus eiꝰ. Ille inueritate docendo ꝓbib& his unnun¬
ditus oboediri. tu inerrore pelagiano suades. Ille coneu¬
piscentiã menti coutrariã pecatũ. tueam laudando
uel inea delestando. bomũ asseris naturale. Stulti aliqͥn¬
do iam sapite. & nolite de tanto malo głari. neq menda¬
ces esse aduersus ueritatẽ. quȩ ꝑ osseõr ũ suorũ laudabilẽ
dilectamq ur̃am concupiscentiã malã. & libidinẽ punit¬

Expanded text:
corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus . Ille in veritate docendo prohibet his immunditiis obedire: tu in errore Pelagiano suades. Ille concupiscentiam menti contrariam, peccatum vocat: tu eam laudando, vel in ea delectando, bonum asseris naturale. 15. Stulti, aliquando jam sapite, et nolite de tanto malo gloriari, neque mendaces esse adversus veritatem, quae per os sanctorum suorum laudabilem dilectamqu
Abbreviated transcription (Latin):
tatus declinat ab ono & facit malũ. id est cũ relinquit dm̃ & diligit
scłm. sicut fecisse deman & hermogenẽ testatur apłs. uel cũ etiam
in tocospemhabens in uanissimulachris. am̃ uerũ cognoscere non
uult. quẽ in boc scło hab& potestatẽ si uelit sũmus ds̃ tam ꝑ in¬
debitam grãm qua iustificat impiũ saluare. quã etiã cum se auerut
uare ut scđ̾m oꝑasua reddat ei. Hab& nibilominus &̃ bonũ meritũ.
cũ inom̃ib gr̃ȩ dĩ bona in se oꝑantiñ resistit sed cooꝑator existiti
& om̃em spem suã hab& iillam. cũ aurẽ suã & cor dõ loquentitus
hoc est in interiore homine p̃b&. et ñ foris in malo scło ꝑstrepenti.
qđ meritũ non hab& ꝓpt̃ presentẽ uitã tamquã in p̃senti scło recep¬
turus. sed ꝓpt̾ futurã ueram uitã. quȩ erit in scłascłorũ. Quia sim

Expanded text:
zatus declinat a bono et facit malum: id est, cum relinquit Deum, et diligit zatus declinat a bono et facit malum: id est, cum relinquit Deum, et diligit saeculum, sicut fecisse Demam et Hermogenem testatur Apostolus : vel cum etiam quis in toto spem habens in vanis simulacris, Deum verum cognoscere non vult; quem in hoc saeculo habet potestatem, si velit, summus Deus, tam per indebitam gratiam qua justificat impium, salvare, quam etiam cum se avertit, vare, ut secundum opera sua reddat ei. Habet nihilominus et bonum meritum, cum in omnibus gratiae Dei bona in se operanti non resistit, sed cooperator existit, et omnem spem suam habet in illam; cum aurem suam et cor Deo loquenti intus, hoc est, in interiore homine praebet, et non foris in malo saeculo perstrepenti, quod meritum non habet propter praesentem vitam, tanquam in praesenti saeculo recepturus; sed propter futuram vera
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃oloquente : pelagius ñ credit. Dic heretice: cui est dicendum anathema:
inmo dicat paulus oresuo ꝓferente xp̃osententiã. Sedlic& nos
aut angłs de cęlo euangłiz & uobis prȩt̾quã qđ euangłir auimus
uobis. anathemasit sicut p̃diximus. & nunc iterũ dico. Siquis uob̃
euangłizauerit prxt̃ id qđd̾ accepistis. anat hemasit. Ille ui spudĩ
dicit extollentib st dese. Quisprior dedit illi. & retribuot᷑ ei Pu
in sapientia carius que iunica .e. in dm̃respondes. Ego prior dedi
dõ. & retribu& mͥ. Quid deinde restat ut audias. nisi anathema
ed clamas iterũ & dicis. Si nullũ est meritũ oꝑ antis. quomͦ scriptũ
ẽ. & tu reddes singłis scđ̾m oꝑa sua: Ausculta & intellige. si tam̃
aures habeas audiendi. & cor ñ sit induratũ intelligendĩ. ꝓpt̃ liberũ
arbitriũ quo bona & malaoꝑant᷑ homines. dictũ est unicuiq red¬
dis scdm oꝑasua. Hab& enĩ homo malũ meritũ. cũuitio suo iam bapti¬

Expanded text:
d in se Christo loquente. Pelagius non credit. Dic, haeretice, cui est dicendum anathema? Imo dicat Paulus ore suo, proferente Christo sententiam. Sed licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizaema sit. Sicut praediximus, et nunc iterum dico: Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit . Ille in Spiritu Dei dicit extollentibus se de se: Quis prior dedit illi, et retribuetur illi? Tu in sapientia carnis, quae inimica est in Deum , respondes: Ego prior dedi Deo, et retribuit mihi. Quid deinde restat ut audias, nisi anathema? 30. Sed clamas iterum, et dicis: « Si nullum est meritum operantis, quomodo scriptum est, Et tu reddes singulis secundum opera sua » ? Ausculta, et intellige; si tamen aures habeas audiendi, et cor non sit induratum intelligendi. Propter liberum arbitrium quo bona et mala operantur homines, dictum est, unicuique reddi secundum opera sua. Habet enim homo malum meritum, cum vitio suo jam bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. malũ concupiscentiã. Oecasione aut̃ accepta. peccgtũ ꝑ
mandatũ oꝑatũ est in me om̃em conerpiscentiã. Cũ gͦ sꝑarẽ
qđ uirib ꝓpriis iubente lege possẽ concupiscentiã umãce̾re.
maiorib magis eiꝰ urgebar stimulis. & in firmante me: cupi¬
ditas augebatur. Sinẽ lege enĩ peccatũ mortuũ erat: qđ pecca¬
tũ libido utiq quȩ & concupiscentia maladicit᷑. Non dixit ñ
erat. sed mortuũ erat idest cum p̾ceptũ legis qđ est ei contra¬
riũ adhue ñ ess&. in peecatore latebat. quia legis imꝑio de¬
monstratũ est. Ego aut̃ uiuebam sine lege aliquando.prius¬
quã seirẽ mandatum legis in oꝑib cupiditatis me uiuere
arbitrabar. sed cũ ueniss& mandatũ. peccatũ reuixit. Ego aut̃
mortiuis sl̃. Uixit enĩ intentione mortifera prima lege idest qͥndo
in paradyso captiuauit adã. Reuixit eadẽ fallatia scđalege. & oce¬
dit me tamquã suũ captiuũ. filiũ transgressoris. qͥa ꝑlegẽ cogni

Expanded text:
cepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Cum ergo sperarem, quod viribus propriis jubente lege possem concupiscentiam vincere; majoribus magis ejus urgebar stimulis, et infirmante me, cupiditas augebatur. Sine lege enim peccatum mortuum erat. Quod peccatum? Libido utique, quae et concupiscentia mala dicitur. Non dixit, Non erat; sed, mortuum erat: id est, cum praeceptum legis, quod est ei contrarium, adhuc non esset, in peccatore latebat, quia legis imperio demonstratum est. Ego autem sine lege vivebam aliquando. Priusquam scirem mandatum legis, in operibus cupiditatis me vivere arbitrabar. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit; ego autem mortuus sum. Vixit enim intentione mortifera prima lege, id est, quando in paradiso captivavit Adam: revixit eadem fallacia secunda lege, et occidit me, tanquam suum capti
Abbreviated transcription (Latin):
lus corpora ur̃a castigaretis. Immo inpudenti fronte lasciuen¬
a uobis geritur in secr&o. sitam̃ qu laudare pilice nois
pud&. ẽligant uł secretũ. Istaergo erubescite. Unde ꝓthoplasti
ut iã dictũ est post peccatũ erubiter̃. quorũ & ipsipeccatores
sumꝰ filii. & credite in alũ exdiabolo. ñ bonũ ex dõ esse libidinẽ.
quã apłslegẽ hoc est malã consuetudinẽ nominat. Messedicit in
sit iniquitas huiꝰ mali. quid ue hinc homo patiat᷑ in firmꝰ. apło
dicent & disputante int̾ cetera. Nam concupiscentiã inquit
nescrebã. nisi lex dicero. ñ concupisces. Non dix̃ concupiscen¬
ciã non habebã. sed nesciebã. Quid: utrũ malũ esses. Habebã
igct᷑. sed tam quã naturalebonũ esse credebã. Cũ aut̃ lex dicer&

Expanded text:
lus corpora vestra castigaretis; imo impudenti fronte lascivienlus corpora vestra castigaretis; imo impudenti fronte lascivienpateat quid a vobis geritur in secreto: si tamen quos laudare publice non pudet, eligant vel secretum. Rogo, erubescite, unde protoplasti, ut jam dictum est, post peccatum erubuerunt, quorum et ipsi peccatores sumus filii; et credite malum ex diabolo, non bonum ex Deo esse libidinem. Quam Apostolus legem, hoc est, malam consuetudinem nominat, et esse dicit insit iniquitas hujus mali, quidve hinc homo patiatur infirmus, Apostolo dicente et disputante inter caetera: Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Non dixit, Concupiscentiam jam non habebam; sed, nesciebam, quid? utrum malum esset. Habebam igitur, sed tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
pus meñ & in seruitutẽ redugo. ldest in corpore meo est. nomn
aere contraquẽ pugno. Libido. ẽ. scilic& inimicauitȩ mex.
que me currentẽ. placere dõ ꝑducatũ grẽ eius diuersorum
libitũ malorũ ꝑ mom̃ta aculeis inpign̾at & ꝓ uocat. qͦ agonis
mihi cur sũ imꝑediens. auctorem suum diabolũ faciat esse ui¬
ctorẽ. Ideo castigo corpusmeũ. ubr porto hostẽ meũ in me pu¬
gnanti contramẽ uirtute gr̃e confortatus repugno ꝓ me.
Sed tunc hostis potentiã destruo. cũ castigans corp̾us meũ in¬
firmor in me. Cũ enĩ infirmor. tunc potenssũ. Qrãs aut̃ dõ.
qui dedit nobis uictoriã ꝑ dñm nr̃m iħin xp̃m. Qđ si ñ ꝓpt̃
ea castigabat corpus suũ quomalarũ concupiscentiarũ appeti¬
tus uł stimulos suꝑ ar& libidinis. our hoc se facere dicebat.
illo melius sapientes & docentes exponite. Nonenĩ naturale
ec̃. bonũ libidinẽ predicaretis: sicastitatẽ intuentes. ut pau¬

Expanded text:
pus meum, et in servitutem redigo : id est, in corpore meo est, non in aere, contra quem pugno; libido est scilicet inimica vitae meae, quae me currentem placere Deo per ducatum gratiae ejus, diversorum libituum malorum per momenta aculeis impugnat et provocat, quo agonis mei cursum impediens, auctorem suum diabolum faciat esse victorem. Ideo castigo corpus meum, ubi porto hostem meum: in me pugnanti contra me virtute gratiae confortatus repugno pro me. Sed tunc hostis potentiam destruo, cum castigans corpus meum infirmor in me. Cum enim infirmor, tunc potens sum . Gratias autem Deo, qui dedit nobis victoriam per Dominumea castigabat corpus suum, quo malarum concupiscentiarum appetitus vel stimulos superaret libidinis, cur hoc se facere dicebat, illo melius sapientes et docentes exponite. Non enim naturale esse bonum libidinem praedicaretis, si castitatem intuentes, ut Pau
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ mibimalũ adiac&. & condelector legi dĩ. & uideo aliã legẽ inm̃bri
meis repugnantẽ legimentis mex̧ & captiuantẽ me in lege peccati
aue .ẽ. in mẽbris meis. Manifeste hȩc se contra concupiscentiã bella
ꝑegisse testat᷑. nectam̃ glatur de ꝓpriisuirib se fuisse triuitiphũ¬
uictorię consecutũ. & ideo cũ dese in se ꝓse aduersũ tale malũ in¬
firmatus. nullũ uictorie adiutoriũ repꝑisso. displicens sibi: ocłos
ad xp̃i ꝓpugnacła quib defendi possit eleuauit dicens. Infelix
ego homo. quisme liberabit de corpore mortis huius. Gr̃a dĩa ꝑ¬

Expanded text:
liam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis: manifeste haec se contra concupiscentiam bella peregisse testatur. Nec tamen gloriatur de propriis viribus se fuisse triumphuvictoriae consecutum. Et ideo cum de se, in se, pro se, adversus tale malum infirmatus nullum victoriae adjutorium reperisset, displicens sibi, oculos ad Christi propugnacula quibus defendi possit elevavit, dicens: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
nescimus. sed ipse sp̃s postulat ꝓ nobis id est postulare nos facit
negauerit. catholicus ñ est & quisq sic eẽ. dixerit qđ sine dõ
bonũ opus id est qđ ad eus sc̃m ꝓpositũ ꝑtin& nec inciꝑe nec ꝑsiꝰ¬
cere possit. catholicus. ẽ. Quib enuĩ dicit᷑ in psalmis nisi liberã
arbitriũ habentib. uenite filii audite me. timorẽ dñi docebo
uos.: Itẽ adño in euangłio discipłis. Om̃is qui audit uerba mea
hȩc & facit ea. Et iterũ. Uos amicimeiestis. si feceritis quȩ ego
mando uobis. Et ab apło corinthus. Hoc eniuobis utile .e. qui ñ
solũ facere. sed & uelle coepistis ab anno priore. Nunc uero &
facto ꝑficrte. ut quẽ ad modũ promptus . ẽ. animus uoluntatis.
ita & ꝑficiendi sit. & multa alia. quȩ tam in ueteri quã in nouo¬

Expanded text:
nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis, id est, postulare nos facit,nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis, id est, postulare nos facit,negaverit, catholicus non est: et quisquis sic esse dixerit, quod sine Deo bonum opus, id est, quod ad ejus sanctum propositum pertinet, nec incipere, nec perficere possit, catholicus est. Quibus enim dicitur in Psalmis nisi liberum arbitrium habentibus. Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos ? Item a Domino in Evangelio discipulis, Omnis qui audit verba mea haec, et facit ea : et iterum, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego mando vobis . Et ab Apostolo Corinthiis: Hoc enim vobis utile est, qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore; nunc vero et facto perficite, ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita et perficiendi sit
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentiã ad cognoscendã ueritatẽ. & resipiscant adiabo¬
lilaqueis. a quo capti tenent᷑ ad ipsius uoluntatẽ: & ciba uerit
eũ pane lacrimarũ. potũq dederit ei in lacrimis in mensura.
mundat se ab huiꝰmodi uasis. quia cũ dõ iniscđia se p̃ueniente
agit & ipse satis ꝑ liberũ arbitriũ ut mundetur. Sola aut̃ uo¬
lũntate sua si p̃sumat emundari ñ potest: immonec ex corde
pęniteri cõpellit᷑. quia petrũ nisi dñs respexiss&. nũquã pęni¬
tentia motus amare fleuiss&. Pęnitentia gͦ res .ẽ. optima & ꝑfe¬
cta. quȩ defectos reuocat ad ꝑfectũ. Sed om̃e datũ optimũ iaco¬
b in qu̾it apłs. & om̃e donũ ꝑfectũ desursũ est descendens a
pritre luminũ. apud quẽ non . ẽ. cõmutatio. nec mom̃ti obum¬
bratio Oporto gͦ ea orare penitentẽ quȩ ad eius mundationẽ
expediunt. Qđ ut faciat. unde sit audi. Similit̃ ait apłs paulus.¬
& sp̃s adiuuat infirmitatẽ nr̃am Nam quid oremꝰ sicut oporti

Expanded text:
iaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem : et cibaverit eum pane lacrymarum, potumque dederit ei in lacrymis et mensura . Mundat se ab hujusmodi vasis: quia cum Dei misericordia se praeveniente agit et ipse satis per liberum arbitrium ut mundetur. Sola autem voluntate sua si praesumat, mundari non potest: imo nec ex corde poenitere compellitur: quia Petrum nisi Dominus respexisset, nunquam poenitentia motus amare flevisset . Poenitentia ergo res est optima et perfecta, quae defectos revocat ad perfectum. Sed omne datudonum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Oportet ergo ea orare poenitentem, quae ad ejus mundationem expediunt. Quod ut faciat, unde sit audi. Similiter autem, ait Pauluss adjuvat infirmitatem nostram. Nam quid oremus, sicut oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorib dicit. Siquis gͦ emundauerit se abistis. erit uas in ho¬
nore sc̃ificatũ & utile dño ad om̃e opus bonũ semꝑ paratũ. Accipe
fideirationẽ. Alia causa est adhuc ñ credentis in dõ alialam erp¬
dentis. De non credente id est adhuo dm ignorante. ut cognoseat¬
& credat: in quo oꝑ a bona nulla sunt: dictũ est ñ uolentis neq
currentis. sed miserentis. ẽ. dĩ. quia in uanitate sensus tenebri
obscuratũ habens intellectũ liberiarbitrii lum̃ uerũ qđ illuminat
hominc̾ uenientẽ in hunc mundũ uidere ñ potest. ruisi dr̃ ꝓpt̃ suã
miscđiam̃ qui dix̃ de tenebris lum̃ splendescere illuxerit in cor¬
de ciosaa illiminationẽ scientie claritatis di in faciẽ xp̃i iħu
u ablacouel amine idest nebula peccati de corde ei. conuerti
ias add dñt eapessenda p̃cepta quia ubi sp̃s dñ ibilibertas haba

Expanded text:
ndaverit se ab istis, erit vas in hondaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum semper paratum ? Accipe fidei rationem. Alia causa est adhuc non credentis, alia jam credentis. De non credente, id est, adhuc Deum ignorante, ut cognoscat et credat, in quo opera bona nulla sunt, dictum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: quia in vanitate sensus tenebris obscuratum habens intellectum, liberi arbitrii lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, videre non potest, nisi Deus propter suam misericordiam, qui dixit de tenebris lumen splendescere, illuxerit in corde ejus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi Jesu; ut ablato velamine, id est, nebula peccati de corde ejus, converti tas ad Domini capessenda praecepta: quia ubi Spiritus Domini, ibi libertas . Habet
Abbreviated transcription (Latin):
pastor xp̃i quꝑpouib animã suam poluit. de deserto errantem
hoc est de isto mundo in quo homo diuini pcepti deserror exula¬
tus .ẽ. & errac libero arbitrio in oꝑib diabali. humeris suu
fuꝑ impositũ in adiutoriũ uicdelic& fidei & caritatis sue reuo¬
cauenit ⁊ hoc enim ut dixi ipse dñs ꝓbat. cũ in parabola ue¬
reas hominõ intelligi. ouem dicit errasie. quȩ non sponte
redieriti. sed apastore requisita. ad ouile ꝓpriũ enis sit hu¬
meris reportata. uł cũ uulneratũ alatronib ñ ꝓprio gressu sed
ium̃to suꝑimpositũ ad stabulũ dicit. eẽ. delatũ. qđ magister illegen¬
tiũ gra f̃aei illum mante uidens. de se p̃sumentib dicit᷑ Igtt̃ ñ uolen¬
tis neq currentis sed miserentis .ẽ. dĩ Sed ais mihi. Si ñ uoleuos
neq currentis. ẽ. inueniredm̃. quomͦscriptũ est in psalmis. & ex uo¬
luntate. mea confitebor illi: & iterũ in apło. cũ infigura uasor ũde

Expanded text:
s, qui pro ovibus animam suam posuit, de deserto errantem, hoc est, de isto mundo in quo homo divini praecepti desertor exsulatus est, et errat libero arbitrio in operibus diaboli, humeris suis superimpositum, in adjutorium scilicet fidei et charitatis suae, revocaverit ? Hoc enim, ut dixi, ipse Dominus probat, cum in parabola volens hominem intelligi, ovem dicit errasse, quae non sponte redierit, sed a pastore requisita ad ovile proprium ejus sit humeris reportata. Vel cum vulneratum a latronibus, non proprio gressu, sed jumento superimpositum ad stabulum dicit esse delatum. Quod magister ille Gentium gratia fidei illuminante videns, de se praesumentibus dicit: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . 15. Sed ais mihi: Si non volentis, neque currentis est invenire Deum, quomodo scriptum est in Psalmis, Et ex voluntate mea co
Abbreviated transcription (Latin):
pona intelligunt᷑. legis scilic& et ꝓph&arũ. in sac̃ dotelex : ꝑquã
sac̃dotiũ & sacrifitiã instituta sunt. In leuita uaticiniũ ꝓph&arũ
quorũ temporib om̃e hum anũ genus sanariñ potuit quia regn¬
uit mors abadã usq ad moysen etiã in eos qui ñ peccauer in sũ¬
litudine p̃uaricationis ade qui ẽi forma futuri: id est etiã in om¬
nib seĩs & in paruulis qui p̃uaricati non sunt sicut adã. & tamen
ppt̃ peccatũ prȩuaricationii qd nascentes ex eo traxer. tamquã
exrographo pate no constricti. stipendũ peccati moriendo soliu¬
runt Ompundiõ est enim peccati inors. & quia ꝑlegẽ cognitio pec¬
cati non abolitio deccenim iuba ut cugnoscat se honopeaicis pet
se qđ ignoraba.:ñpeceatũ ollit. Ideo & apłs. Nam concupiscentia
unquto nesciebã. nisilex dicero. ñ concuprsces. Lexiaq usladꝑ¬

Expanded text:
pora intelliguntur, Legis scilicet et Prophetarum. In sacerdote lex, per quam pora intelliguntur, Legis scilicet et Prophetarum. In sacerdote lex, per quam sacerdotium et sacrificia instituta sunt. In Levita vaticinium Prophetarum, quorum temporibus omne humanum genus sanari non potuit: quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudine praevaricationis Adae, qui est forma futuri : id est, etiam in omnibus sanctis et in parvulis, qui praevaricati non sunt sicut Adam; et tamen propter peccatum praevaricationis, quod nascentes ex eo traxerunt, tanquam chirographo paterno constricti, stipendium peccati moriendo solverunt. Stipendium enim peccati, mors . Et quia per legem cognitio peccati , non abolitio. Lex enim jubet ut cognoscat se homo peccatorem esse, quod ignorabat, non peccatum tollit. Ideo et Apostolus: Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces . Lex ita
Abbreviated transcription (Latin):
possibilitatis liberi arbitrii ꝑdito In illo enĩ peccante plagã fer
innes uero plagas cũ ꝑ unum illius peccatũ qđ nascentes trahi¬
mus suꝑ addimis multa peccata. Q uid est aut̃ relicto eo semi¬
muc abierunt Recte dictũ est semiuiuus hab& enĩ uitalem
motũ idest liberũ arbitriũ uulneratu. qđ ei solũ ad ȩt̃nam
uitã quã ꝑdiderat redire ñ sufficiebat. ideo & semiuuus dicttu
lacebat ergo humanũ genus uulneratũ in mundũ. sedcur iace¬
bat dicite: Si ꝑ se surgẽre poterat uł sanari. nullius indigens adui¬
torio. Sed iacebat uulneratus. quia uires ei ꝓpriȩ ad surgendũ qu
sanandũ se medicũ idest dm̃ requirere ñ sufficiebat. Descendens
sac̃dos eadẽ uia. cũ uidera illũ preteriuit. Similit̃ & leuita cun
uider& eũ. ꝑtransiit. In his duob id est saẽdote & leuita duo tẽ¬

Expanded text:
possibilitatis liberi arbitrii perdito. In illo enim peccante plagam fecit, possibilitatis liberi arbitrii perdito. In illo enim peccante plagam fecit, in nos vero plagas, cum per unum illius peccatum, quod nascentes trahimus, superaddimus multa peccata. Quid est autem, Relicto eo semivivo abierunt? Recte dictus est semivivus: habebat enim vitalem motum, id est, liberum arbitrium vulneratum, quod ei solum ad aeternam vitam, quam perdiderat, redire non sufficiebat; ideo et semivivus dicitur. Jacebat ergo humanum genus vulneratum in mundo. Sed cur jacebat, dicite, si per se surgere poterat vel sanari, nullius indigens adjutorio? Sed jacebat vulneratus, quia vires ei propriae ad surgendum, quo sanandum se, medicum, id est Deum, requireret, non sufficiebant. Descendens sacerdos eadem via, cum videret illum, praeterivit. Similiter et Levita cum videret eum, pertransiit. In his duobus, id est, sacerdote et Levita, duo tem
Abbreviated transcription (Latin):
altera die ꝓtulit duos denarios. & dedit stabulario & ait. Eurã
ilbius habe & qđ cũq suꝑ erogaueris: ego dũ rediero redđ̃am
tibi. Homoiste quidã. ipse ẽ hnimanũ grnus descendens ab
iherłm in ihericho idest de paradiso adhunc mundũ Iherbm
enĩ hebraiee dicit᷑. latine uͦ uisio pacis interp̃tat᷑. Recte ergo
in uisione paris paradysũ dicimꝰ. Ante enĩquã peccarꝙ homo in
uisione paciserat. hoc est in paradyso. ubi quicqͥd uidebat par
erat & letitia. Inde descendens id est humiliatus & miser fa¬
stus ꝑ peccatũ in ihericho. in mundũ uidelic& ihericho enĩ
in qua mundus ponit᷑. luna interp̃tatur quiasicut luna
orit᷑ & occidit ita & mundus cũ in eo orta occidunt & iterum
oriunt᷑. Incidit in latrones. in diabolũ & angłos eius. Per in oboe¬
dientiã enĩ ut sȩpe dictũ est primmi hominis diabolus hum anum
genus despoliauit & uulnerauit.morũ scilic& ornam̃tis & bono

Expanded text:
narios, et dedit stabulario, et ait: Curam ejus habe, et quodcumque supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi . Homo iste quidam ipse est humanum genus, descendens ab Jerusalem in Jericho, id est, de paradiso ad hunc mundum. Jerusalem enim hebraice dicitur, latine autem Visio pacis interpretatur. Recte ergo in visione pacis paradisum dicimus. Ante enim quam peccaret homo, in visione pacis erat, hoc est, in paradiso, ubi quidquid videbat, pax erat et laetitia. Inde descendens, id est, humiliatus et miser factus per peccatum, in Jericho, in mundum videlicet: Jericho enim in qua mundus ponitur, Luna interpretatur; quia sicut luna oritur et occidit, ita et mundus, cum in eo orta occidunt, et iterum oriuntur. Incidit in latrones, in diabolum et angelos ejus: per inobedientiam enim, ut saepe dictum est, primi hominis, diabolus humanum genus despoliavit et vulneravit, morum scilicet ornamentis et bono
Abbreviated transcription (Latin):
In tristitiis paries filios. & aduirũ tuũ conuersio tua & ipse domi¬
nabit᷑ tui. & adȩ dix̃. Qm̃ audistiuocẽ uxoris tux & manducasti
deligno de quo p̃ceꝑam tibi de hoc solonemanducares. maledi¬
cta terra in oꝑib tuis. In merorib manducabis ex illa om̃ib diel
uite tux spinas & tribulos germinabit tibi. & ȩdes fenũ agri
In sudore uultus tui edespanẽ tuũ. donee reuertaris in terrã ex
qua sũptuses quia terra es. & in t̾ram ibis. Hac nos penȩ sentenr¬
tia conlogato sr ieosa sibihumananatura totũ ꝑorbẽ terrartĩ diffusa.
pestunonuũ preb&: dumse pat̾ius cruciatib sc̃ȩ legis teti monus¬

Expanded text:
In tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse domiIn tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse dominabitur tui. Et Adae dixit: Quoniam audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno, de quo praeceperam tibi de hoc solo ne manducares, maledicta terra in operibus tuis, in moeroribus manducabis ex illa omnibus diebus vitae tuae: spinas et tribulos germinabit tibi; et edes fenum agri: in sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis . Hac nos poenae sententia colligatos, ipsa sibi humana natura totum per orbem terrarum diffusa testimonium perhibet, dum se paternis cruciatibus sanctae legis testimon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑea totũ agit diabolus. uł damnata dicunt᷑. cũ ipse ꝓhis dauna¬
tur ꝓ quib etiã damuat᷑ & homo. cũ ꝑliberũ arbitriũ his illectꝰ
tradit assensũ.: & ideo hȩc in futuro scło iam ñerunt. qͥa in aucto¬
resuo diabolo damnabunt᷑. cũ illescilic& damnatus in gehenna
ut peccent homines amplius potestatẽ hȩc agere non habebit.¬
espondemus. Si peccatũ primorũ hominũ solis obfuit illis. &
nemini nrm. quẽ ad modũ quȩ in illos ꝓ peccato lata. ẽ. in nos sen¬
tentia ꝑtransiuit in quos ñ gransiuit & culpa: Nisi forte scđ̾m uos in¬
iustus ds̃. qui ex ꝑtes eorũ delicti passus.ẽ. nos eorũ poenȩ uineło con
ligari. Hȩc .ẽ. enĩm illis post peccatũ diuina sententia. postquã
scilic& suasor ad p̃uaricandũ maledictus. ẽ. serpens. Mulieri aut̃
dix̃ ds̃. Multiplicans multiplicabo merores tuos. & gemitũ tuum.

Expanded text:
per ea totum agat diabolus; vel damnata dicuntur, cum ipse pro his damnaper ea totum agat diabolus; vel damnata dicuntur, cum ipse pro his damnatur, pro quibus damnatur et homo, cum per liberum arbitrium his illectus tradit assensum. Et ideo haec in futuro saeculo jam non erunt, quia in auctore suo diabolo damnabuntur, cum ille scilicet damnatus in gehenna, ut peccent homines, amplius potestatem haec agere non habebit.espondemus: Si peccatum primorum hominum solis obfuit illis, et nemini nostrum; quemadmodum quae in illos pro peccato lata est, in nos sententia pertransivit, in quos non transivit et culpa? Nisi forte secundum vos injustus Deus, qui expertes eorum delicti, passus est nos eorum poenae astringi vinculo. Haec est enim in illis post peccatum divina sententia, postquam scilicet suasor ad praevaricandum maledictus est serpens: Mulieri autem dixit Deus: Multiplicans multiplicabo moerores tuos, et gemitum tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ in substantiale id est nihil.tam quã uere aliqͥd sit. dicimus.
acdendo .ẽ.: Om̃e enĩ qdͣ dicimꝰ. ẽ.: esse aliqͥd ȩstimamus. Tamĩ
eũ aliqͦtiens dicimꝰ. nihil.ẽ ꝓ consuetudine locutionis ad nihil
addimus . ẽ cũ nom̃ tantũ sit. nihil. & ñres. Sic & de morte ꝓ con¬
suetudine uł add cõparationẽ agentis dicimꝰ uid& mors agit ali¬
quid. insultat. uł damnata . c̃. uicta ẽ. & quicqͥdillud .ẽ. qđ diei
possit qͥa mors faciat. aut patiat᷑. Cũ gͦ hȩe demorte dicantur
om̃ia ad auctorẽ mortis ꝑ quẽ priuatiõ uitȩ facta .ẽ. di abolũ refe¬
runt᷑. Ipse eni quȩ admortẽ ꝑtinent aut facit dũ captuat & ꝑi¬
mt: aut patit᷑ dũ uincit᷑ & damnat᷑. Diabolus enĩnatura .ẽ. an¬
gelus. sed qđnatura. ẽ. opus dĩ est. qđ uero diabolus. uitio suo. ẽ
actus sunt ñres: quȩ tamquã ꝑ seagere dicunt᷑ aliqͥd. cũ ea &

Expanded text:
nomen insubstantiale, id est, Nihil, tanquam vere aliquid sit dicimus, nomen insubstantiale, id est, Nihil, tanquam vere aliquid sit dicimus, addendo Est? Omne enim quod dicimus, Est, esse aliquid aestimamus: tamen cum aliquoties dicimus, Nihil est, pro consuetudine locutionis ad Nihil addimus Est: cum nomen tantum sit Nihil, et non res. Sic et de morte pro consuetudine verbi, vel ad comparationem agentis dicimus, Videt mors, agit aliquid, insultat; vel, damnata est, victa est, et quidquid illud est quod dici possit, quia mors faciat aut patiatur. Cum ergo haec de morte dicantur, omnia ad auctorem mortis, per quem privatio vitae facta est, diabolum referuntur. Ipse enim quae ad mortem pertinent, aut facit, dum captivat et perimit; aut patitur, dum vincitur et damnatur. Diabolus enim natura est angelus: sed quod natura est, opus Dei est: quod vero diabolus, vitio suo est, cuntur, actus sunt, non res; quae tanquam per se agere dicuntur aliquid, cum ea et
Abbreviated transcription (Latin):
pͥrȩtea prȩter mittere ñ debeo. neforte aliquis inunicorrmn
ueritatis qui ñ sit rationũ certarũ quȩsitor. sed questioni
pplexarũ adsubuersionẽ audientiũ inuentor atq ꝓposi¬
itor dicat. Sinihil ẽ mors nisinom̃. quẽ admodũ suꝑius¬
d. disputasti. eo qđ mors xp̃m iustũ ininferno cũ iniquis iuderu
& quia in eo peccatã non fuit. resurgenee̾ tenere ñ ualuerit
ut̃ uinci ꝓsterni. & damnari quomͦ potest qđ iubil .ẽ. Respon¬
demus ipsũnihil quid ẽ.: quia int̾dũ cũ nominamꝰ nihil. addu
ẽ. Sicut est illud de euargłio. & sine ipso factũ est rihil. sub¬
ftantia .c̃. tannomen substautia carens: Sol & enĩ dici ut p̃fatis
sũ a plurimis dũ aliqͥd despicit᷑. aut ꝓparuo ȩstimat᷑. uł certe
qđ penitus ñ sit: nihil. ẽ. Cũ gͦ dicimꝰ nihil: nom̃ in substatia¬
le nominamꝰ. Cũ uero addunus .ẽ. rem significamus. Cur qͦ¬

Expanded text:
rea praetermittere non debeo, ne forte aliquis inimicorum rea praetermittere non debeo, ne forte aliquis inimicorum veritatis, qui non sit rationum certarum quaesitor, sed quaestionum perplexarum ad subversionem audientium inventor atque propositor, dicat: Si nihil est mors nisi nomen, quemadmodum superius disputasti, eo quod mors Christum justum in inferno cum iniquis viderit, et quia in eo peccatum non fuit, resurgentem tenere non valueritl vinci, prosterni et damnari quomodo potest, quod nihil est? Respondemus: Ipsum nihil, quid est? Quia interdum cum nominamus nihil, addimus Est; sicut est illud de Evangelio, Et sine ipso factum est nihil : substantia est, an nomen substantia carens? Solet enim dici, ut praefatus sum, a plurimis, dum aliquid despicitur, aut pro parvo aestimatur, vel certe quod penitus non sit, Nihil est. Cum ergo dicimus Nihil, nomen insubstantiale nominamus: cum vero addimus Est, rem significamus. Cur e
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Quid est enĩ & sicel auerint se ab ocłismeis in fundo maris: Iae¬
ã si ꝑmanserinit inoꝑib malis auertentes se ab ocłis meis. ap̃ceptis
scilic& sp̃ualib: quia ocłi dĩ. sunt sp̃sdĩ. qui legẽ id est p̃cepta de¬
dit. in fundo maris. in altiiadine uidelic& desꝑatioris. Ibi manda¬
bo serpenti &mor debit eos lbi. in eadẽ desꝑatione contẽptus.
Mandabo. potestatẽ dabo. Serpenti. hoc est diabolo. qͥ ab inttio ser¬
pens. ẽ. nominatus Mor debit eos morsuutiq diuersarũ con¬
piscentiarũ quo peccantes occidit. mortificabit eos. sed mor fu¬
. mortẽ faoto Non aut̃ mors. ẽ. sicuti ferȩ bestiȩ uł om̃e genus anima¬
n liũ iraotinulorũ morsusuo ñnũ quã mortificant homines. & tam̃
ñ ipsa sunt mors. i sed morsu insanabili. mortẽ idest pruiatione
facuinit uitȩ. Quc̃ admodũ etiã ietus gladii ꝑcussiolapidis
tił quicquid potest horainẽ occidendo uitã priuare. Hlud

Expanded text:
uid est enim. Et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris? Id est, etsi permanserint in operibus malis, avertentes se ab oculis meis, a praeceptis scilicet spiritualibus, quia oculi Dei sunt spiritus Dei, qui legem, id est, praecepta dedit: in fundo maris, in altitudine videlicet desperationis. Ibi mandabo serpenti, et mordebit eos: ibi in eadem desperatione contemptus, mandabo, potestatem dabo serpenti, hoc est, diabolo, qui ab initio serpens est nominatus; et mordebit eos, morsu utique diversarum concupiscentiarum quo peccantes occidit, mortificabit eos. Sed morsu mortem facit. Non autem mors est sicuti ferae bestiae, vel omne genus animalium iracundorum, quae morsu suo nonnunquam mortificant homines, et tamen non ipsa sunt mors, sed morsu insanabili mortem, id est, privationem faciunt vitae, quemadmodum etiam ictus gladii, percussio lapidis, vel quidquid po
Abbreviated transcription (Latin):
idolũ colere. uelle hornicidiũ. uelle adulteriũ facere. res
alienas uelle diriꝑe. dm̃ uiuentẽ in scłablasphemare. uel¬
le turpiter uiuere. uelle maleficia discere. uelle in ebria¬
ri & luxuriose uiuere. uelle quicqͥd ñ lic& ut ñ expedit oꝑa¬
ri. Sed ista ñ ꝑtinent ad substantiã uitȩ p̃sentis. quia ñ sunt
a dõ immomale desiderata. maculant uitã quȩ . ẽ. adõ. Ista
sunt ⁊ iz ania animȩ carnisq. quȩ inimicus homo idest diabo¬
lus. dormitantẽ adã dĩ uidelio& p̃ceptũ non conseruante. in
libero seminauit arbitrio. in quib ꝓcliuior .ẽ. & paratior
quã in ꝓsꝑis. uulnerata & deprauata uoluntas. Ista sunt diabo
ueniens mundũ ex uirgine natus. de credentiũ libero arbi¬
trio gratuita sua gra amputat. idoneã an eisdẽ aderescen¬
dũ preparans uoluntatẽ ꝑ quã possint tam dĩ patris quã

Expanded text:
idolum colere, velle homicidium, velle adulterium facere, res idolum colere, velle homicidium, velle adulterium facere, res alienas velle diripere, Deum viventem in saecula blasphemare, velle turpiter vivere, velle maleficia discere, velle inebriari et luxuriose vivere, velle quidquid non licet vel non expedit operari. Sed ista non pertinent ad substantiam vitae praesentis, quia non sunt a Deo; imo male desiderata maculant vitam quae est a Deo. Ista sunt zizania animae carnisque, quae inimicus homo, id est diabolus, dormitante Adam, Dei videlicet praeceptum non conservante, in libero seminavit arbitrio , in quibus proclivior et paratior est quam in prosperis vulnerata et depravata voluntas. Ista sunt diabolmundum veniens, ex virgine natus, de credentium libero arbitrio gratuita sua gratia amputat, idoneam in eisdem ad credendum praeparans voluntatem, per quam possint tam Dei Patris quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpago contraxit. absq soloxp̃o qui aduentu sp̃s scĩ non huma¬
nosemine excarne uirginis factus . ẽ. caro. Perpeccatũ ergo
liberũ arbitriũ hominis possibilitatis bonũ ꝑdidit. ñ nomen
& rationẽ. Est fatem liberũ arbitriũ hominib omib habens
quidẽ iuditiũ rationis. ñ ꝑ quo sit idoneũ quȩ ad dm̃ ꝑtinent
fine dõ aut inchoare. uł certe ꝑagere sed tantũ in oꝑib uitȩ
p̃sentis tambonis quã etiã malis. Bonis dico quȩ debono natu¬
rȩ oriunt᷑. idest uelle laborare in agro. uelle bibere & mandu¬
care. uelle habere amieũ. uelle habere indum̃ta. uelle fabri¬
care domũ. uxorẽ uelle ducere. pecora nutrire artẽ discere
diuersarũ rerũ bonarũ. uelle quicqͥd bonũ ad p̃sentẽ ꝑtina
uitã: quȩ om̃ia ñ sine gubernaoło diuino subsistunt. inmo
ex ipso & ꝑ ipsũ sunt. uł. eẽ. coeper̃. Malis uͦ dico ut est uelle

Expanded text:
propago contraxit, absque solo Christo, qui adventu Spiritus sancti, non humapropago contraxit, absque solo Christo, qui adventu Spiritus sancti, non humano semine, ex carne virginis factus est caro. Per peccatum ergo, liberum arbitrium hominis possibilitatis bonum perdidit, non nomen et rationem. 5. Est, fatemur, liberum arbitrium omnibus hominibus, habens quidem judicium rationis, non per quod sit idoneum quae ad Deum pertinent, sine Deo aut inchoare aut certe peragere: sed tantum in operibus vitae praesentis, tam bonis, quam etiam malis. Bonis dico, quae de bono naturae oriuntur, id est, velle laborare in agro, velle manducare et bibere, velle habere amicum, velle habere indumenta, velle fabricare domum, uxorem velle ducere, pecora nutrire, artem discere diversarum rerum bonarum, velle quidquid bonum ad praesentem pertinet vitam: quae omnia non sinepso et per ipsum sunt, vel esse coeperunt. Malis vero dico, ut est, velle
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatẽ qđ est uitalis & rationalis animȩ mo̾tus. Sed hui modi
ut ante iam dixi fuit in homine ꝓthoplasto. cũ ante peccatũ mane¬
re illesus Non enĩ ꝑaliud contrarit offensam. nisi ꝑ id qđ potuit
no delinquer& resistere suadenti. Per uelle gͦ malũ. recte ꝑdidit
possebonũ. qui ꝑpossebonũ. potuit uincere uelle malũ. Q ueni
iuste dĩ iam delicto captiuũ uolunt᷑ati de prauate diiste ut hȩo
eidẽ esso poena i non faciendo qđ uelit. quȩ semꝑ si dõ fuisso
oboediens. sufficere potuiss& ad om̃e bonũ qđ uoluiss&. Malũ
itaq uelle. ñ exnature sue conditione bona habuit. tamquã
ex congentto malout manicheus credit: sed ex accedenti desi¬
derio prauo concepit. uidelic& cũ iamut suꝑius dixi ad manduca¬
dũ uetitũ lignũ. qđ nolle debuit assensũ serpenti id est diabolo
p̃buit. qđ tam quã aradice uitiata. om̃is ex illa orta hum ana

Expanded text:
bilitatem, quod est vitalis et rationalis animae molus. Sed hujusmodi, bilitatem, quod est vitalis et rationalis animae molus. Sed hujusmodi, ut ante jam dixi, fuit in homine protoplasto, cum ante peccatum maneret illaesus. Non enim per aliud contraxit offensam, nisi per id quo potuit, ne delinqueret, resistere suadenti. Per velle ergo malum recte perdidit posse bonum, qui per posse bonum piuste Deus iam delicto captiuum uoluntati deprauatae dimisit, ut haec eidem esset poena non faciendo quod uellet, insuper si Deo fuisset oboediens, sufficere potuisset ad omne bonum, quod uoluisset." Ex utique velle non ex naturae suae conditione bona habuit, tanquam ex congenito malo, ut Manichaeus credit; sed ex accidenti desiderio pravo concepit, videlicet cum, ut jam superius dixi, ad manducandum vetitum lignum, quod nolle debuit, assensum serpenti, id est diabolo, praebuit: quod tanquam a radice vitiata omnis ex illo orta humana
Abbreviated transcription (Latin):
nihil ꝓfuit nobis. salus nr̃auaturalis . ẽ. nobis. Taliã p̃dicantib fides
catholica dicit anathema. Credit enĩ qđ falus hominis ex dõsit.:
cuiꝰ uulnere liberũ nr̃m curatur & reformat᷑ arbitriũ uulneratũ. qu
auersosa se. gratuita grãsua conuertit ad̾se. & ut dõplaceant in¬
opib bonis oꝑatur in eis & uelle & posse. quorũ cursũ in hac uit̃a ꝓpt̃
futurã ueram uitã. miscđia p̃ueniendo & subsequendo ꝑfic̃it ipse.
git᷑ liberũ arbitriũ hominib esse certa fide credunꝰ & pdicamus in-
dubitant᷑. Sedeur liberũ dicat᷑ arbitriũ ẽ. paululũ disserendũ Arbi¬
triũ scilic&. ab arbitraudo rationali consideratione uł discernendo
quid eligat. quidͥue recus&. Et puto qđ nom̃ accepit. uł ideo liberũ
dictũ.: qđ in sua sit positũ potestate. habens agendi qđ uelit posii¬

Expanded text:
nihil profuit nobis, salus nostra naturalis est nobis. Talia praedicantibus fides nihil profuit nobis, salus nostra naturalis est nobis. Talia praedicantibus fides catholica dicit anathema: credit enim quod salus hominis ex Deo sit Christus, cujus vulnere liberum nostrum curatur et reformatur arbitrium vulneratum, qui aversos a se gratuita gratia sua convertit ad se, et ut Deo placeant operibus bonis, operatur in eis et velle et posse: quorum cursum in hac vita propter futuram veram vitam, misericordia praeveniendo et subsequendo perficit ipse. Igit. Sed cur liberum dicatur abitrium, est paululum disserendum. Arbitrium scilicet ab arbitrando rationali consideratione, vel discernendo quid eligat, quidve recuset, puto quod nomen accepit: ideo liberum dictum, quod in sua sit positum potestate, habens agendi quod velit possi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpeccatis nr̃is mortuus. ẽ. iustus ꝓiniustis. ut nos offerr& dõ.
mortificatos carne. uiuificatos aut̃ sp̃u. Audis electos & idone¬
os testes sp̃ũdĩ loquentes. xp̃m ꝓpiciationẽ ꝓ peccatis mundi
uenisse peccata nr̃a ꝓpt̾ea ꝑtulisse in corpore suo suꝑ lignũ. ut
iustitiȩ uiueremus. eius liuore nos. eẽ. sanatos. qui eramꝰ sicut
oues errantes. Audis semel ꝓpeccatis nr̃is mortuũiustũ ꝓ inustis
ut nos offerr& dõ. id est peccato exules reuocar& ad dm̃. & ui tene¬
bris conscientiȩ tux tractans eructas nebulas quib lum̃ uerũ tetrare
conaris. & dicis posse hominẽ ꝑ liberũ arbitriũ tamquã ꝑ sesit ido¬
neus amplere qđ uelit: Idemenĩ ipsũ est & illud qđ flagitatis uoe
suꝑba. siuolo sc̃ssũ. siuolo pecco. siuolo ñ pecco. Nihil uidelica aliud
astruitis ista dicendo. nisi ut suꝑius iam dictũ est. xp̃sueniens
nihil nobis prestitit. nihil salutis. nihil adiutor is contulit. Morseius

Expanded text:
peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo mortificatos carne, vivificatos autem spiritu . Audis electos et idoneos testes spiritu Dei loquentes, Christum propitiationem pro peccatis mundi venisse, peccata nostra propterea pertulisse in corpore suo super lignum, ut justitiae viveremus, ejus livore nos esse sanatos, qui eramus sicut oves errantes; audis semel pro peccatis nostris mortuum justum pro injustis, ut nos offerret Deo, id est, peccato exsules revocaret ad Deum: et in tenebris conscientiae tuae tractans eructas nebulas, quibus lumen verum tetrare conaris, et dicis posse hominem per liberum arbitrium, tanquam per se sit idoneus, implere quod velit? Idem ipsum est enim et sanctus sum; si volo, pecco; si volo, non pecco. » Nihil videlicet aliud astruitis ista dicendo, nisi, ut superius jam dictum est, Christus veniens nihil nobis praestitit, nihil salutis, nihil adjutorii contulit, mors ejus
Abbreviated transcription (Latin):
pes enĩquȩ uidet᷑ non est spes. Nam qđ uid& quis. quid sꝑat. S
auẽ qđ non uidemus sꝑamus. ꝑpacientiã expectamus. Qua ꝓpt̃.
de meritis xp̃ianus ex tollim hoc scło ñ deb& quianemo in hac
uita positus głabitur purũ se habere cor: nec quisquã dicit se. ẽẽ.
sine peccato. In p̃sentinamq labor indictus.ẽ ut fiant merita
ꝑ auxiliũ gr̃e. non p̃missorũ redditio meritorũ. Ideo & apls. ñ quod
iam inquit acceꝑim aut iam ꝑ fectussim. sequor aut̃ si comp̃hen¬
in p̃senti fuerit consecutus: donũ est ñ meritũ. Cũ aut̃ corruptibi¬
le hoc induerit corruptelã. & mortale hoc induerit immortali ate:
ubi iam nullaerit malorũ cupiditas. sed ꝑfecta ustitia. ut sit ds
oim̃a inom̃ibus. tunc meritũ reddetur iustis seđm oꝑasua. quorũ
ꝑtotã seliuttã meritũ om̃i fuit gr̃ã. ut gaudentes iam merito

Expanded text:
idet quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Quapropter de meritis christianus extolli in hoc saeculo non debet, quia nemo in hac vita positus, gloriabitur purum se habere cor, nec quisquam dicit se esse sine peccato. In praesenti namque labor indictus est, ut fiant merita per auxilium gratiae, non praemissorum redditio meritorum. Ideo et Apostolus: Non quod jam, inquit, acceperim; aut jam perfectus sim; sequor autem si compreheneritum. Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptelam, et mortale hoc induerit immortalitatem , ubi jam nulla erit malorum cupiditas, sed perfecta justitia, ut sit Deus omnia in omnibus; tunc meritum reddetur justis secundum opera sua, quorum per totam saeculi vitam meritum omne fuit gratia, ut gaudentes jam
Abbreviated transcription (Latin):
mis. Dirige in conspectutuo uiã meam. Et a dño gressus hominis diri¬
gunt᷑. Itaq nec grã sine libero arbitrio agit hominẽ habere beatã uitã.
nec liberũ arbitriũ sine gr̃a. & tam̃ paruulos sine usuliberi arbiꝰtru fa¬
cit grã haberebeatã uitã. ẜos aut̃ quiiam rationis capaces sunt. p̃ue¬
nit atq doc&. ut bonũ uelint & possint. Scriptũ est enĩ in actib apłoꝵ.
ltẽ in eu angłio post resurrectionẽ. de duob euntib in uia. Tunc in qͥt

Expanded text:
mis, Dirige in conspectu tuo viam meam ; et, A Domino gressus hominis dirimis, Dirige in conspectu tuo viam meam ; et, A Domino gressus hominis diriguntur . Itaque nec gratia sine libero arbitrio facit hominem habere beatam vitam, nec liberum arbitrium sine gratia. Et tamen parvulos sine usu liberi arbitrii facit gratia habere beatam vitam. Eos autem qui jam rationis capaces sunt praevenit atque docet, ut bonum velint et possint. Scriptum est enim in Actibus ApostoItem in Evangelio post resurrectionem de duobus euntibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ceditur. ut scđm eius ambul& uoluntatẽ. similit̃ & liberũ arbitriũ
dũ donorũ gr̃e dĩ uninemor in ꝓsꝑis efficit᷑. & tam quã de sui possibilita¬
te glatus extollit᷑. eius flagello corripitur. cũ inuariis tribulatio¬
nib & afflictionib paululũ subiugatur. ut humiliatus homo in sua
numilitate ad gr̃e recurrat auxiliũ. Sicut gͦ homo sedens in ium̃to.
cũ ꝑegerit iter qđ incessit. dicit. fecihodie puto triginta milia. cum
lle sedens in im̃tũ cucurrerit trigintamilia. sed non ea cucurriss&.
nisi asessore tam directus inuia quã gubernatus fuiss&. Recte gͦ sessor
quẽ gr̃ȩ figuraui dicit. feci triguita milia. Ipse enĩ fecit. qui iumentũ
facere fecit. tam̃ utrisq labor itineris imputat᷑. ita & gr̃ã & liberum
ĩ ut supra dixi sine grã dirigente uł gubernante. Propt̾ qđ dicit in psal¬

Expanded text:
caeditur, ut secundum ejus ambulet voluntatem: similiter et liberum arbitrium, caeditur, ut secundum ejus ambulet voluntatem: similiter et liberum arbitrium, dum homo gratiae Dei immemor in prosperis efficitur, et tanquam de sui possibilitate gloriatus extollitur, ejus flagello corripitur, cum in variis tribulationibus et afflictionibus paululum subjugatur; ut humiliatus homo in sua infirmitate ad gratiae recurrat auxilium. Sicut ergo homo sedens in jumento, cum peregerit iter quod incessit, dicit, Feci hodie, ut puta, triginta milliaria: cum illo sedente, jumentum cucurrerit triginta milliaria, sed non ea cucurrisset, nisi a sessore tam directum in via, quam gubernatum fuisset. Recte ergo sessor quem gratiae figuravi, dicit, Feci triginta milliaria. Ipse enim fecit, qui jumentum facere fecit; et tamen utrisque labor itineris imputatur: ita et gratia et liberum facit praecepta, sed non, ut supra dixi, sine gratia dirigente vel gubernante: propter quod dicit in Psal
Abbreviated transcription (Latin):
sessori quia sicut uum̃tum animaluiuacissimũ. ut dominet᷑ ad op
domini nece ssariũ. de arm̃to uagũ app̃hendit᷑ & incipit ꝑcura
aomantis sea deiꝰ ꝓficere uoluntatẽ. ita & liberũ arbitriũ qđ uul¬
inquo p̃uiuit in homine. gr̃a dĩ apphendit᷑ de arinto a lucxuria sa
in quao pastore diabolo uagatur ꝑ in congruas uoluptates Pustore
fationis de posta feritate humiluet᷑. & ut ad oboediendũ in opus dr
necessariũ corrigatur. & ita ꝑ eiꝰ semꝑ curã incipit ad dĩ ꝓficere uo
pestũ siue leuiter seu cur su idest scđm sedeticis in se uoluntatem
possit incedere quo adusq ad locũ ꝑ ueniat destinatã ttã & lib¬
ẽ. coeꝑit. gr̃ę regimine regit᷑. ut in semitis diu recto corde. siue pac¬
nis sũ regnũ cȩlorũ ꝑueniat. Ideo hȩc in psalmis ait. Sp̃s tuus bonus
deduc& me in terrã rectã. Et ut ille cũ aliquotiens sub sessore pastus
largiorib cibariis. in cũbens freno cursu extollit᷑. sessoris flagello

Expanded text:
al vivacissimum, ut dometur ad opus homini necessarium, de armento vagum apprehenditur, et incipit per curam domantis se ad ejus proficere voluntatem: ita et liberum arbitrium, quod vulneratum vivit in homine, gratia Dei apprehenditur de armento et luxuriae saeculi, in quo pastore diabolo vagabatur per incongruas voluptates. Pastorem rsationis deposita feritate humilietur, et ut ad obediendum in opus Domino necessarium corrigatur: et ita per ejus semper curam incipit ad Drectum sive leniter seu cursim, secundum sedentis in se voluntatem possit incedere, quoadusque ad locum perveniat destinatum: ita et libee coeperit, gratiae regimine regitur, ut in semitis Domini recto corde, sive patmissum regnum coelorum perveniat. Ideo et in Psalmis ait: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam . Et ut illud, cum aliquoties sub sessore pastum largioribus cibariis incumbens freno, cursu extollitur, sessoris flagello
Abbreviated transcription (Latin):
scđm meritũ ꝓprie uoliutatis. Sed aismihi. quia ocłis heretico dolore
turbatis. intendere lum̃ non potestis ueritatis: & nuldũ est prorsus mert
ropriȩ uoluntatis tunc est meritum bonũ. quando gr̃ȩ doniũ preeedtt
unius cuiꝰq: uolunttet᷑. & oꝑatur ut meritũ faciat homo ꝑ ꝓpriam uola¬
tatẽ Ut euidentius gͦ cognosoas donũ este grũm & fidẽ qui ꝑditũ hominẽ

Expanded text:
s. CAPUT XV. 33. Sed ais mihi, quia oculis haeretico dolore turbatis intendere lumen non potes veritatis: Ergo nullum est prorsus meritum er: Propriae voluntatis tunc est meritum bonum, quando gratiae donum praecedit uniuscujusque voluntatem, et operatur ut meritum faciat homo per propriam voluntatem. Ut evidentius ergo cognoscas donum esse gratiam et fidem, quae perditum h