comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in stationibus disponunt. custodias uigiliasq in eam noc tem
intentius disponunt instruunt. circa portam quauenturum
hostem rebantur.ꝙ roboris in presidio erat: opponunt. Na¬
nibal quarta uigilia ferme ad urbem accessit. Primi ag¬
minis erant perfuge romanorum et arma romana habe¬
bant. Ni ut ad portam est uentum latine omnes loquentes
excitant uigiles aperinq portam iubent consulem ad e¬
uelut. Uigndes uelut ad uocem eorum excitati tumultua¬
ri trepidare: molliri ceperunt. porta catharacta clausa
erat. Eam partim uectibus leuant:partim funibus subdu¬
cunt intantum altitudinis ut subire rectim possent. Uix¬
dum satis patebat iter: cum per fuge certatim ruunt ꝑ põtã
et. cum. de. ferme intrassent. remisso fune: quo suspen¬
sa erat catharacta magno sonitu cecidit. Salapiam alii per¬
fugas negligenter ex irinere suspensa humeris ut inter⁊
padatos gerentes arma inuadunt. alii e turri eius porte

Expanded text:
in stationibus disponunt; custodias uigiliasque in eam noctem in stationibus disponunt; custodias uigiliasque in eam noctem intentius instruunt; circa portam qua uenturum hostem rebantur quod roboris in praesidio erat opponunt. Hannibal quarta uigilia ferme ad urbem accessit. primi agminis erant perfugae Romanorum et arma Romana habebant. ii ubi ad portam est uentum Latine omnes loquentes excitant uigiles aperirique portam iubent: consulem adesse. uigiles uelut ad uocem eorum excitati tumultuari trepidare moliri portam. cataracta deiecta clausa erat; eam partim uectibus leuant, partim funibus subducunt, in tantum altitudinis ut subire recti possent. uixdum satis patebat iter cum perfugae certatim ruunt per portam; et cum sescenti ferme intrassent, remisso fune quo suspensa erat cataracta magno sonitu cecidit. Salapitani alii perfugas neglegenter ex itinere suspensa humeris, ut inter pacatos, gerentes arma inuadunt, alii e turribus portae
Abbreviated transcription (Latin):
nere territus silentio insequentis noctis profectus quosi
proximos nactus est montes in his loco alto et tuto un¬
diq castra posuit.Ibi duo duces sagaciter moti sunt. alter
ad inferendam: alter ad cauendam fraudem. Anulus mar¬
celli simul cum corpore:hannibal potitus erat.eius signi
errore ne cui dolus necteretur a peno metuens crispinus
circa ciuitates proximas miserat nuntios occisum collegã
c̃ẽ anuloq eius hostem potitum: ne quibus litteris cre¬
nomine composite se nocte:quae diem illum secutura
eẽt salapiam uenturum: parati milites ẽẽnt: ꝗ in presidio
erant: siqua oꝑa eorum opuseẽt. Sensere sala piani frau¬
dem et ab ira non defectionis modo sed etiam eꝗtum in¬
terf eetorum tati dec alionem supplici petere misso retronuntio
per fugam autem romanus erat ut sine arbitriomilite qut
uellentꝰ agerent. oppidanos permuros urbisq oportuna locai

Expanded text:
nere territus, silentio insequentis noctis profectus, quos nere territus, silentio insequentis noctis profectus, quos proximos nanctus est montes, in iis loco alto et tuto undique castra posuit. ibi duo duces sagaciter moti sunt, alter ad inferendam, alter ad cauendam fraudem. anulis Marcelli simul cum corpore Hannibal potitus erat. eius signi errore ne qui dolus necteretur a Poeno metuens Crispinus circa ciuitates proximas miserat nuntios occisum collegam esse anulisque eius hostem potitum: ne quibus litteris crenomine compositae se nocte quae diem illum secutura esset Salapiam uenturum: parati milites essent qui in praesidio erant, si quo opera eorum opus esset. sensere Salapitani fraudem; et ab ira non defectionis modo sed etiam equitum interfectorum rati occasionem supplicii peti, remisso retro nuntio— perfuga autem Romanus erat—ut sine arbitro milites quae uellent agerent, oppidanos per muros urbisque opportuna loca
Abbreviated transcription (Latin):
mentes cernunt.Nors marcelli cum alio sancio consuli¬
ꝗ̃ miserabilis fuit. tunc ꝙ nec pro aetate maior iam enim
ix. annis erat. Neq pro ueteris prudentia ducis. tam impro¬
uide iss&.collegamq et prope totam rem.p. in preceps de¬
derat.Multos tirca unam rem ambitus fecerim.si quae de
marcelli morte uariant auctores:omnia exequi uelim
Utomittam alios. C. Lelius triplicem gestac rei ordinem edit
unam traditam famam.alteram scriptam: laudatione fi¬
lii qui rei geste interfuit. tertiam ꝗ̃ ip̃i pro inquisita ac si¬
bi comperta affert. Caeterum ita fama uariat: ut tamẽ
pleriq: loci speculandi causa castris egressum omnes insidiis
circumuentum tradunt.H annibal magnum terrorẽ
hostibus morte consulis unius uulnere alter us imectum
eẽ ratus: ne cui de eẽt occasioni castra in tumulum in qͦ
pugnatum erat:ex templo transfert.Ibi inuentum mar¬
ceui corpus sepilit.Crispinus et morte college & suo uul¬

Expanded text:
nientes cernunt. mors Marcelli cum alioquinientes cernunt. mors Marcelli cum alioqui miserabilis fuit, tum quod nec pro aetate —iam enim maior sexaginta annis erat—neque pro ueteris prudentia ducis tam improuide se collegamque et prope totam rem publicam in praeceps dederat. multos circa unam rem ambitus fecerim si quae de Marcelli morte uariant auctores, omnia exsequi uelim. ut omittam alios, Coelius triplicem gestae rei †ordinem edit, unam traditam fama, alteram scriptam in laudatione filii, qui rei gestae interfuerit, tertiam quam ipse pro inquisita ac sibi comperta affert. ceterum ita fama uariat ut tamen plerique loci speculandi causa castris egressum, omnes insidiis circumuentum tradant. Hannibal magnum terrorem hostibus morte consulis unius, uolnere alterius iniectum esse ratus, ne cui deesset occasioni castra in tumulum in quo pugnatum erat extemplo transfert; ibi inuentum Marcelli corpus sepelit. Crispinus et morte collegae et suo uol
Abbreviated transcription (Latin):
etruscis fuga pauorem caeteris iniecisset non tamen o¬
misere pugnam deserti ab etruscis fregellani donec inte¬
gri coñs hortando ipĩq ex parte pugnando rem substine¬
ant. Sed postꝗ̃ uulneratos ambos coñs marcellum etia
transfixum lancea prolabentem ex equo moribundum
uidere:Tum et ip̃i per pauei supererant cum crispino cons
duobus iaculis icto: et marcello adolescente sautio et ip̃o ef¬
fugere. Interfecti aulus manlius tribunus militum: et
x duobus prefectis socium.M. Aulius occisus. Arrenius
captus et lictores consulum ꝗnq uiui in hostiũ potãtem¬
uenerunt. caeteri aut interfecti aut cum consule effugere
e quitum tres et. Xl. aut in prelio aut in fuga cecidere. Auo¬
de xx. capti uiui tumultuatum in castris fuerat: ut con¬
sulibusirent subsidio cum consulem et filium alteius sau¬
cios exiguasq infelicis expeditionis reliquias ad ad castraue¬

Expanded text:
Etruscis fuga pauorem ceteris iniecisset. non tamen oEtruscis fuga pauorem ceteris iniecisset. non tamen omisere pugnam deserti ab Etruscis Fregellani donec integri consules hortando ipsique ex parte pugnando rem sustinebant; sed postquam uolneratos ambo consules, Marcellum etiam transfixum lancea prolabentem ex equo moribundum uidere, tum et ipsi —perpauci autem supererant—cum Crispino consule duobus iaculis icto et Marcello adulescente saucio et ipso effugerunt. interfectus A. Manlius tribunus militum, et ex duobus praefectis socium M'. Aulius occisus, <L.> Arrenius captus; et lictores consulum quinque uiui in hostium potestauenerunt, ceteri aut interfecti aut cum consule effugerunt; equitum tres et quadraginta aut in proelio aut in fuga ceciderunt, duodeuiginti uiui capti. tumultuatum et in castris fuerat, ut consulibus irent subsidio, cum consulem et filium alterius consulis saucios exiguasque infelicis expeditionis reliquias ad castra ue
Abbreviated transcription (Latin):
laeta apparuissent.Caeterum consulem marcellum tat
cupiditas tenebat dimicandi cum hannibale ut nunꝗͣ satis
castra castris conlata crederet. Tum quoq: uallo egrediens
signum dedit ut ad locum miles eẽt paratus: ut si collis in quẽ
speculatum irent placuiss&: uasa colligerent ac sequerẽt
Exiguum campi ante ea castra erat: inde in collis aperta un¬
diđ et conspecta ferebat uia numidis speculator ne qua ꝗͣ
in spem tante rei positus sed si quos uagos pabuli aut ligno¬
rum causa longius a castris progressos posset accipere.
apparuere quibus obuiis ab iugo ipo consurgendum erat
ꝗ̃ circumire qui abtergo includerent uiam.Tum undi¬
q: omnes exorti et clamore sublato impetum fecere:Cũ ĩ
ea ualle cons eent ut neq: euadere possent in iugum oc¬
cupatum ab hoste nec receptum a tergo circumuenti hñt:
xtrahi tamen diutius certamen potuisset.ni recepta ab

Expanded text:
laeta apparuissent. ceterum consulem Marcellum tanta laeta apparuissent. ceterum consulem Marcellum tanta cupiditas tenebat dimicandi cum Hannibale ut numquam satis castra castris conlata diceret; tum quoque uallo egrediens signum dedit ut ad locum miles esset paratus, ut si collis in quem speculatum irent placuisset, uasa conligerent et sequerentur. exiguum campi ante castra erat; inde in collem aperta undique et conspecta ferebat uia. Numidis speculator nequaquam in spem tantae rei positus sed si quos uagos pabuli aut lignorum causa longius a castris progressos possent excipere, r. non ante apparuere quibus obuiis ab iugo ipso consurgendum erat quam circumiere qui ab tergo intercluderent uiam; tum undique omnes exorti, et clamore sublato impetum fecere. cum in ea ualle consules essent ut neque euadere possent in iugum occupatum ab hoste nec receptum ab tergo circumuenti haberent, extrahi tamen diutius certamen potuisset ni coepta ab
Abbreviated transcription (Latin):
eet ignorabant. Hannibal insidus ꝗͣ castris aptiorem
eum crediderat. Itaq nocte ad id missas aliquot numida¬
rum turmas medio in saltu condiderat quorum interdiu
nemo ab statione mouebatur: ne aut arma aut ip̃i pro¬
cul conspicerentur. fremebant uulgo in castris romais
occupandum cum locum ẽc̃ et castello firmandum. ne
si occupatus ab hannibale foret uelut in ceruicibus ha¬
berent hostem. Nouit ea res marcellum & college diunio
inquit ipi cum equitibus paucis exploratum sofecta
res oculis nos tris certuis dabit consilium consentienti cris¬
caeteri etrusci erant proficiscuntur. Secuti. M. marcellam
sotium.L. Arrenius et.N. aulius. Immolasse eo die quidã
prodidere memorie. coñs marcellum et prima hostia cesa
iecur sine capite inuentum in secula omnia comparuisse
que assolent. Auctum etiam uisum in capite nec id sane
aruspici placuisse ꝙ secundum trunca et turpia esta nimis

Expanded text:
esset ignorabant, Hannibal insidiis quam castris aptiorem esset ignorabant, Hannibal insidiis quam castris aptiorem eum crediderat. itaque nocte ad id missas aliquot Numidarum turmas medio in saltu condiderat, quorum interdiu nemo ab statione mouebatur ne aut arma aut ipsi procul conspicerentur. fremebant uolgo in castris Romanis occupandum eum tumulum esse et castello firmandum ne, si occupatus ab Hannibale foret, uelut in ceruicibus haberet hostem. mouit ea res Marcellum, et collegae 'quin inquit ipsi cum equitibus paucis exploratum? subiecta res oculis nostris certius dabit consilium. adsentienti Crista Fregellani, ceteri Etrusci erant, proficsocium L. Arrenius et M'. Aulius . immolasse eo die quidam prodidere memoriae consulem Marcellum et prima hostia caesa iocur sine capite inuentum, in secunda omnia comparuisse quae adsolent, auctum etiam uisum in capite; nec id sane haruspici placuisse quod secundum trunca et turpia exta nimis
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq totus in suas artes uersus insidiis locum quaerebat leuia
tamen premia prelia inter bina castra uario euentu fiebant
Quibus cum extrahi aestatem posse consules crederent.nihilo
oppugnari locros posse rati.L. cintio ut ex sicilia locros cũ
classc traicer& scribunt. Et ut a terra quoq oppugnari i
moenia possent a tarento partem exercitus: que in prac.¬
sidio erat: duci eo uisserunt. Et ita furura per quosdam thu¬
rinos comperta hanmbali cum ẽent: mittit ad insidende
ab tarento uiam. Ibi sub tumulo petelic equitum duo. pe¬
ditum tria milia in occulto locata. in que explorato eutes
romani cum incidissent: ad.ii.milia armatorum caesa
mille et duo ferme uiui capti ad alu dissipati fuga per a¬
gros saltusq tarentum redire. Tumulus erat siluestris
inter punica et romana castra a neutris primo occupatus
quia romani qualisꝑs eius quac uergeret ad hostium ca

Expanded text:
itaque totus in suas artes uersus insidiis locum quaerebat. leuia itaque totus in suas artes uersus insidiis locum quaerebat. leuia tamen proelia inter bina castra uario euentu fiebant. quibus cum extrahi aestatem posse consules crederent, nihilo minus oppugnari Locros posse rati L. Cincio ut ex Sicilia Locros cum classe traiceret scribunt; et ut ab terra quoque oppugnari moenia possent, ab Tarento partem exercitus qui in praesidio erat duci eo iusserunt. ea ita futura per quosdam Thurinos comperta Hannibali cum essent, mittit ad insidendam ab Tarento uiam. ibi sub tumulo Peteliae tria milia equitum, duo peditum in occulto locata; in quae inexplorato euntes Romani cum incidissent, ad duo milia armatorum caesa, mille et quingenti ferme uiui capti, alii dissipati fuga per agros saltusque Tarentum rediere. tumulus erat siluestris inter Punica et Romana castra ab neutris primo occupatus, quia Romani qualis pars eius quae uergeret ad hostium castra
Abbreviated transcription (Latin):
ferebatur: ec̃ genus tormentorum machinarumꝰ que ex
sicilia arcesserat et naues indiem accite erant quȩ uer¬
gentem ad mare partem urbis oppugnarent. Ea omissa
oppugnatio ẽ quia lacinium hannibal ad mouerat copias¬
copias et collegam eduxisse iam a uenusia exercitum faia
erat eni conuungi uolebat. Itaq: in apuliam exbrutus reddi¬
tum et inter uenusiam bantiamq: minus trium milium pas¬
suum interuallo cons binis castris consederant.In eandem re¬
gionem et hannibal redit aduerso ab locris bello.Ibi ambo cõ¬
sules ingenio feroces prope: quottidie milites in aciem exciere
naud dubie spei si duobus exercitibus consulãibus iuĩctis comn¬
sisset. se se hostes debellari posse. Hanmbal quia cum marcel¬
lo bis priore anno congressus uicerat uictusq erat: et ut cũ
eodem si dimicandum for&: ne spem nec metum ex uanohret
ta duobus consulibus haud quanꝗͣ se se parum futurum crec

Expanded text:
rebatur, omne genus tormentorum machinarumque ex rebatur, omne genus tormentorum machinarumque ex Sicilia arcessierat; et naues indidem accitae erant quae uergentem ad mare partem urbis oppugnarent. ea omissa oppugnatio est quia Lacinium Hannibal admouerat copias, et collegam eduxisse iam a Uenusia exercitum fama erat, cui coniungi uolebat. itaque in Apuliam ex Bruttiis reditum, et inter Uenusiam Bantiamque minus trium milium passuum interuallo consules binis castris consederant. in eandem regionem et Hannibal rediit auerso ab Locris bello. ibi consules ambo ingenio feroces prope cottidie in aciem exire haud dubia spe, si duobus exercitibus consularibus iunctis commisisset sese hostis, debellari posse. Hannibal, quia cum Marcello bis priore anno congressus uicerat uictusque erat, ut cum eodem si dimicandum foret nec spem nec metum ex uano haberet, ita duobus consulibus haudquaquam sese parem futurum censebat;
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Neq enim recipiendum fuisse:nisi amissum fore
Consulum alter. Quintinus crispinus ad exercitum quẽ
Quintus fuluius flaccus habuerat cum supplemento in
lucanos est profectus. Marcellum alie atq: alie obiecte
animo religiones tenebant: in quibus ꝙ cum bello gallico
ad clastidium edem honori et uirtuti uouiss&: deditatio
cius apontificibus impediebatur: ꝙ negabant unã cellã
duobus recte dedicari quia si celo tacta autprodign aliquid in
ea factum ẽẽt. difficilis procuratio foret.ꝙ ut deo res diuina
foret sciri non posset. Neq: enim duobus nisi certis deis rite
una hostia fieri. Ita addita uirtutis edes ad properato ope
neq tamen ab ip̃o edes ee dedicate sunt.Tu diuinum ad ex¬
ercitum: quem priore anno uenusie rcliquerat. cum supple¬
mento proficiscitur. Locros in brutiis crispinus oppugnare
conatus quia magnam famam attulisse fabio tarentumi

Expanded text:
ssent; neque enim recipiundum fuisse nisi amissum foret. ssent; neque enim recipiundum fuisse nisi amissum foret. consulum alter T. Quinctius Crispinus ad exercitum quem Q. Fuluius Flaccus habuerat cum supplemento in Lucanos est profectus. Marcellum aliae atque aliae obiectae animo religiones tenebant, in quibus quod cum bello Gallico ad Clastidium aedem Honori et Uirtuti uouisset dedicatio eius a pontificibus impediebatur, quod negabant unam cellam amplius quam uni deo recte dedicari, quia si de caelo tacta aut prodigii aliquid in ea factum esset difficilis procuratio foret, quod utri deo res diuina fieret sciri non posset; neque enim duobus nisi certis deis rite una hostia fieri. ita addita Uirtutis aedes adproperato opere; neque tamen ab ipso aedes eae dedicatae sunt. tum demum ad exercitum quem priore anno Uenusiae reliquerat cum supplemento proficiscitur. Locros in Bruttiis Crispinus oppugnare conatus quia magnam famam attulisse Fabio Tarentum
Abbreviated transcription (Latin):
de fraude amotas magis ratus ꝗ neglegentia intercediss&
ip̃e alias claues omnibus portis imposuit. cauetq cum cu¬
ra ut omnia in potestate sua eẽnt. hos tilium intentus
monuiti ut in eo spem non moturos quicꝗ̃ etruscos poner&¬
sine quid mouere posset ꝑcauisset. De tarentinis inde mas
contentione in senatu actum coram fabio descendenres
ipos quosceperat armis alus infensis et plerisq equantibus
ni omnes intra moema continerentur: res integra post ea re¬
ferretur cum tranquillior status italie eẽt et de A liuio
prefecto arcis tarentine haud minore certamine actum
tum proditum hosti eẽt aliis p̃mia decernentibus ꝙ per
quinquennium arcem tutatus eẽt. maximeq unius eius
opa receptum tarentum foret: medus ad sensoribus non
ad senatum notitionem de eopertinere dicentibus. cuius
sententiȩ et fabius fuit. Adiecit tamen fateri se oꝑaluui
tarentum receptum: ꝙ amici eius uulgo in senatu iacta¬

Expanded text:
re fraude amotas magis ratus quam neglegentia intercidisse re fraude amotas magis ratus quam neglegentia intercidisse ipse alias claues omnibus portis imposuit cauitque cum cura ut omnia in potestate sua essent; Hostilium intentius monuit, ut in eo spem non moturos quicsi ne quid movere possent praecavisset. De Tarentinis inde magna contentione in senatu actum coram Fabio, defendente ipso quos ceperat armis, aliis infensis et plerisque aequantibus nique omnes intra moenia continerentur, res integra postea referretur, cum tranquillior status Italiae esset. et de M. Livio praefecto arcis Tarentinae haud minore certamine actum tum proditum hosti esset, aliis praemia decernentibus quod per quinquennium arcem tutatus esset maximeque unius eius opera receptum Tarentum foret, mediis ad censores non ad senatum notionem de eo pertinere dicentibus, cuius sententiae et Fabius fuit. adiecit tamen, fateri se opera Liui Tarentum receptum quod amici eius uolgo in senatu iacta
Abbreviated transcription (Latin):
toribus obsides impauit.Cum senatus biduum ad consid¬
randum tempus peteret. aut ip̃os extemplo dare: aut se
postero die senatorum omnes liberos sumpturum edixit
nportas custodire iussit tribunus militum prefectisq: soc
et centurionibus ne quis nocte urbem exiret.Id segnius ne'¬
glegentiuiq factum. septem principes senatus priusꝗ cus¬
todie in portis locarentur ante noctem cum liberis euasert
ostero die luce prima:cum senatus in forum citari ceptuse
di. His omnia suspectiora ꝗͣ ante fuerant: in senatum
fecit. Itaq tanꝗͣ imminente etrusco tumultu legionẽ
alteram ex urbanis arretium ducere uissus. ip̃e. Eteren¬
tius eamq hrc̃ in presidio urbis .c. hostilium cum caetero
exercitu placuit totam prouintiam ꝑagrare: et cauere
ne qua occasio nouare cupientibus res darentur.C. te¬
rentius ut arretium cum legione uenit: claues portarũ
cum magis tratus poposcissedit negantibus his comꝑare¬

Expanded text:
toribus obsides imperauit. cum senatus biduum ad considtoribus obsides imperauit. cum senatus biduum ad considerandum tempus peteret, aut ipsos extemplo dare aut se postero die senatorum omnes liberos sumpturum edixit. inde portas custodire iussi tribuni militum praefectique socium et centuriones ne quis nocte urbe exiret. id segnius neglegentiusque factum; septem principes senatus priusquam custodiae in portis locarentur ante noctem cum liberis euaserunt. postero die luce prima cum senatus in forum citari coeptus esset di. is omnia suspectiora quam ante fuerant in senatu fecit. itaque tamquam imminente Etrusco tumultu, legionem unam, alteram ex urbanis, Arretium ducere iussus ipse C. Terentius eamque habere in praesidio urbis: C. Hostilium cum cetero exercitu placet totam prouinciam peragrare et cauere ne qua occasio nouare cupientibus res daretur. C. Terentius ut Arretium cum legione uenit, claues portarum cum magistratus poposcisset, negantibus iis compare
Abbreviated transcription (Latin):
facti erant lñ omnes de inceps practores urbani fecerat.¬
sedin unum annum uouebant dieq incerto faciebant. Fo
anno pestilentia grauis incidit in urbem agrosq quae tñ
magis in morboslongos ꝗͣ inpernitiabilis euasit. Eius pesti¬
lentiae causa et supplicatum per compita tota urbe ẽ. et
Plicinius uarrus praetor urbis legem ferre ad iussus. ut
ludi ĩ perpetuum in statutam diem uouerentur ita. Ipẽ
primus ita uouit. fecitq ante diem tertium nonas ouintil
Is dies de inde solemnis seruatus. De aretinis et fama ĩ dies
grauior et cura crescere patribus. Itaq C. hostilio scriptũ
est ne differet obsides ab aretinis accipere et cui traderet
romam de ducendos.C. terrentius uarro cum imperio
missus:qui ut aduenit ex templo hostilius legionem una
que ante urbem castra habebat signa in urbe ferre iussit
praesidiaq: locis idoneis disposuit. Tum in foro citatis sena¬

Expanded text:
facti erant; inde omnes deinceps praetores urbani fecerafacti erant; inde omnes deinceps praetores urbani fecerased in unum annum uouebant dieque incerta faciebant. eo anno pestilentia grauis incidit in urbem agrosque, quae tamen magis in longos morbos quam in permitiales euasit. eius pestilentiae causa et supplicatum per compita tota urbe est et P. Licinius Uarus praetor urbanus legem ferre ad populum iussus ut ii ludi in perpetuum in statam diem uouerentur. ipse primus ita uouit, fecitque ante diem tertium nonas Quinctiles. is dies deinde sollemnis seruatus. de Arretinis et fama in dies grauior et cura crescere patribus. itaque C. Hostilio scriptum est ne differret obsides ab Arretinis accipere, et cui traderet Romam deducendos C. Terentius Uarro cum imperio missus. qui ut uenit, extemplo Hostilius legionem unam quae ante urbem castra habebat signa in urbem ferre iussit praesidiaque locis idoneis disposuit; tum in forum citatis sena
Abbreviated transcription (Latin):
bis romane tueri posset.C. calphurnius uetitus ab aretio
monere exertitum nisi cum successõ uenisset. Idem et tu¬
bulo imꝑatum ut iñ precipue cauet. ne ꝗ̃ noua consilia orirẽt᷑
pretores inprouintias profecti.Consules religio tenebat: qd
prodigiis aliquot nuntiatis non facile litabant et ex campa¬
nia nunnata erant capuae duas edes fortune & martis et se¬
pulcra aliquot de celo tacta cum adeo minimis etiam rebi
parua religio inserit deos mures in ede iouis aurum rosis¬
se cassini examen apumingens in foro consedisse: et hostie
murum portamq de celo tactam. cere uulturium uolasse ĩ
edem iouis.uulsinis sanguinem lacum manasse.Horum
prodigiorum causa diem unum supplicatio fuit. Per dies
aliquot hostie maiores sine litatione caese diuq non im¬
petrata pax deum. In capita consulum .R.c.p. in columi
xitiabilis prodigiorum euentus uertit. Ludi appolina¬

Expanded text:
rbi Romanae tueri posset. C. Calpurnius uetitus ab Arretio rbi Romanae tueri posset. C. Calpurnius uetitus ab Arretio mouere exercitum nisi cum successor uenisset; idem et Tubulo imperatum ut inde praecipue caueret ne qua noua consilia orerentur. praetores in prouincias profecti: consules religio tenebat quod prodigiis aliquot nuntiatis non facile litabant. et ex Campania nuntiata erant Capuae duas aedes, Fortunae et Martis, et sepulcra aliquot de caelo tacta, Cumis—adeo minimis etiam rebus praua religio inserit deos—mures in aede Iouis aurum rosisse, Casini examen apium ingens in foro consedisse; et Ostiae murum portamque de caelo tactam, Caere uolturium uolasse in aedem Iouis, Uolsiniis sanguine lacum manasse. horum prodigiorum causa diem unum supplicatio fuit. per dies aliquot hostiae maiores sine litatione caesae diuque non impetrata pax deum. in capita consulum re publica incolumi exitiabilis prodigiorum euentus uertit. ludi Apollina
Abbreviated transcription (Latin):
eo anno carthagine ẽẽ.cc. nauibus omnem oram italiȩ
Siciliȩ Sardinie implecturos et in sicilia ita diuisa res est
Sexto caesari exercitus cannensis datus ẽ. M. ualeius leui¬
nus ei quoq enĩ prorogatum imperium est.classem quae
ad siciliam erat. nauium septuaginta erat obtineret. aqͥ¬
deret eo .xcxix. naues quae ad tarentum priore anno fuerãt
cum ea. Cnauium classe si uideretur eapredatum in africã
raiceret. et .p. sulpitio ut e adem classe prouintiam mace¬
ẽ de duabus quae ad urbem.ro. Fuerant legionibus nihil
mutatum supplementum quo opus eẽt scriberẽt consules
ꝑmissum una et uiginti legionibus eo anno defensum imp¬
rium romanum. Et .p. Licinio uarro.p.R urbis negotiũ
datum. ut naues longas. xxx. ueteres reficere quae ho¬
stiae erant. et xx. nouas naues socus naualibus impleret.
ut quinquaginta nauium classe oyam maris uicinam u¬

Expanded text:
eo anno Carthagine esse: ducentis nauibus omnem oram Italiae eo anno Carthagine esse: ducentis nauibus omnem oram Italiae Siciliae Sardiniaeque impleturos. et in Sicilia ita diuisa res est: Sex. Caesari exercitus Cannensis datus est: M. Ualerius Laeuinus —ei quoque enim prorogatum imperium est—classem quae ad Siciliam erat nauium septuaginta obtineret; adderet eo triginta naues quae ad Tarentum priore anno fuerant; cum ea centum nauium classe si uideretur ei praedatum in Africam traiceret. et P. Sulpicio ut eadem classe Macennum imperium est. de duabus quae ad urbem Romam fuerant legionibus nihil mutatum. supplementum quo opus esset ut scriberent consulibus permissum. una et uiginti legionibus eo anno defensum imperium Romanum est. et P. Licinio Uaro praetori urbano negotium datum ut naues longas triginta ueteres reficeret quae Ostiae erant et uiginti nouas naues sociis naualibus compleret, ut quinquaginta nauium classe oram maris uicinam u
Abbreviated transcription (Latin):
senatus censuisset sexto iulio cesari sicilia. Quintoolaudioi
flamminio tarentum. Prorogatum imperui an
Quinto fuliuo flacco ut prouintiam capuam qua et.Tquin
ius .p.R. fuerat cum una legione obtiner&: Prorogatum
et .C. hostilio tubulo ẽ ut pro populo romano in etruriam
ad duas legiones succederet.c. calphurnius.Prorogatum &
ut pro.p. & galliam tanidem prouintiam cum hisdem dua¬
bus legionibus obtineret. Addite quibus pretor obtinuisset
qđ in Aueturio idem in C Arumculeio decretum ab senatu
atumq: de prorogando adpopulum ẽ: qui pretor sardinia
prouintiam. cum Auabus legionibus obtinuerat. Additȩ ei &¬
ad presidium prouintiae Quinquaginta longe naues quas
ꝑ scipio ex hyspania misiss& et ł scipioni et Sylanosue
yspanie suiq exercitus in annum decreti. Scipio ex
oc toginta nauibus quas aut secum ex italia adductas aut
iussus. quia Fama erat magnum naualem apparatum

Expanded text:
senatus censuisset, Sex. Iulio Caesari Sicilia, Q. Claudio senatus censuisset, Sex. Iulio Caesari Sicilia, Q. Claudio Flamini Tarentum. prorogatum imperium in annum est Q. Fuluio Flacco ut prouinciam Capuam quae T. Quinis fuerat cum una legione obtineret. prorogatum et C. Hostilio Tubulo est ut pro praetore in Etruriam ad duas legiones succederet C. Calpurnio . prorogatum et ut pro praetore Galliam eandem prouinciam cum iisdem duabus legionibus obtineret quibus praetor obtinuisset. quod in L. Ueturio , idem in C. Aurunculeio decretum ab senatu, latumque de prorogando imperio ad populum est qui praetor Sardiniam prouinciam cum duabus legionibus obtinuerat. additae ei ad praesidium prouinciae quinquaginta longae naues quas P. Scipio ex Hispania misisset. et P. Scipioni et M. Silano suae Hispaniae suique exercitus in annum decreti. Scipio ex octoginta nauibus quas aut secum ex Italia adductas aut ttere iussus, quia fama erat magnum naualem apparatum
Abbreviated transcription (Latin):
portantes tradit. In brutus nihil firme anno co memorabile
gestum. sestilentia incesserat pari clade in romanos pȩnos¬
q nisi quod punicum exercitum super morbum etiam fames
affecit. Prope iunonis lacinie templum estatem hannibal egit
ibiq aram condidit dedicauitq cum ingenti rerum gestaru
titulo punicis graecisq luteris in sculpto
Cipio postq̃ in siciliam uenit uoluntarios o¬
milites ordinauit centuriauitq ex his. ccc
iuuenes florente setate et uirium robore
inermis circa se habebat ignorantis quem
adusum neq centuriati. neq armati ser¬
uarentur. Tum ex siciliae tõtus iuniorũ
gumero principes genere et fortuna.ccc.equites qui secũ ĩ
africam traicerent legit. Diẽq: is quo equis armisq instrud
atq armati adcent edixit. grauis ea militia procul do¬
mo terta.

Expanded text:
portantes captas tradit. in Bruttiis nihil ferme anno eo memorabile portantes captas tradit. in Bruttiis nihil ferme anno eo memorabile gestum. pestilentia incesserat pari clade in Romanos Poenosque, nisi quod Punicum exercitum super morbum etiam fames adfecit. propter Iunonis Laciniae templum aestatem Hannibal egit, ibique aram condidit dedicauitque cum ingenti rerum ab se gestarum titulo Punicis Graecisque litteris insculptocipio postquam in Siciliam uenit, uoluntarios milites ordinauit centuriauitque. ex iis trecentos iuuenes, florentes aetate et uirium robore insignes, inermes circa se habebat, ignorantes quem ad usum neque centuriati neque armati seruarentur. tum ex totius Siciliae iuniorum numero principes genere et fortuna trecentos equites qui secum in Africam traicerent legit, diemque iis qua equis armisque instructi atque ornati adessent edixit. grauis ea militia, procul domo, terra
Abbreviated transcription (Latin):
ginem missis ad tuendam maritimam oram quia fama erati
Scipionem traiecturum. Ipc societate cum ingaunis quorum
gratiam malebat composita montanos instituit oppugnare
et crescebat exercitus in diem ad famam nominis eius gallis
undiq confluentibus. Ea litteris cognita. Sp. lucretii ne frust
hasdrubalem cum exercitu deleto biennio forent ante letati
Sipar aliud in de bellum duce tantum mutato oriretur curan
ingentem accendit patribus. Itaq et .M. Liuium procons.ex
etruria uolonum exercitum admouere ariminum iusserũt.
urbanas legiones cui imperio uideretur dato exx urbe duci u¬
beret.Aualerius Leuinus Aretium eas legiones duxit. Fisd
diebus naues onerarie poenorum adoctoginta circa sardiniam
ab .c. octauio qui prouintiae preerat capte eas Caelius frumẽto
misso ad hannibalem commeatuq onustas. Ualcrius prede
etruscam ligurumq et montanorum captiuos carthaginem de¬

Expanded text:
ginem missis adtuendam maritimam oram quia fama erat ginem missis adtuendam maritimam oram quia fama erat Scipionem traiecturum, ipse societate cum Ingaunis quorum gratiam malebat composita Montanos instituit oppugnare. et crescebat exercitus in dies ad famam nominis eius Gallis undique confluentibus. ea ltresgt litteris cognita Sp. Lucreti , ne frustra Hasdrubale cum exercitu deleto biennio ante forent laetati si par aliud inde bellum duce tantum mutato oreretur, curam ingentem accendit patribus. itaque et M. Liuium proconsulem ex Etruria uolonum exercitum admouere Ariminum iusserunt, et esse, duas urbanas legiones imperio cui uideretur dato ex urbe duci iuberet. M. Ualerius Laeuinus Arretium eas legiones duxit. iisdem diebus naues onerariae Poenorum ad octoginta circa Sardiniam ab Cn. Octauio , qui prouinciae praeerat, captae; eas Coelius frumento misso ad Hannibalem commeatuque onustas, Ualerius praedam Etruscam Ligurumque et Montanorum captiuos Carthaginem
Abbreviated transcription (Latin):
erat agri campani regionem a fossa graeca ad mare uersã
uendere quaestores ussi. Inditio quoq permisso qui ager
constitutum quante pecuniȩ ager iudicatus eẽt pars decia
Et .Cn. seruilio.pr. urbis negotium datum ut campani ciues
uerteretq in eos qui alibi habitarent.Eadem aestate Mago
hamilcaris filius ex minore balearum in sula ubi ibernaret
uiuentuta lecta classem imposita in italiam triginta ferme¬
rostratis nauibus et multis oneraruis duodecim milia peditũ
duo ferme equitum traiecit.Eenuamq nullis praesidus ma¬
ritimam oram tutantibus repentino aduentu fecit. Inde
ad oram ligurum alpinorum si quos ibi motus facere posse
classem ap̾pulit. Ingauni ea gens ligurum est bellum ea
tempestate gerebant cum pantheris montanis. lgitur poe¬
nus Sauondꝰ oppido alpino preda deposita et decem longis
nauibus in statione ad presidium relictis cacteris cartha¬

Expanded text:
erat, agri Campani regionem a fossa Graeca ad mare uersam erat, agri Campani regionem a fossa Graeca ad mare uersam uendere quaestores iussi, indicio quoque permisso qui ager constitutum, quantae pecuniae ager indicatus esset pars decima. et Cn. Seruilio praetori urbano negotium datum ut Campani ciues,uerteretque in eos qui alibi habitarent. eadem aestate Mago Hamilcaris filius ex minore Baliarium insula, ubi hibernarat, iuuentute lecta in classem imposita in Italiam triginta ferme rostratis nauibus et multis onerariis duodecim milia peditum duo ferme equitum traiecit, Genuamque nullis praesidiis maritimam oram tutantibus repentino aduentu cepit. inde ad oram Ligurum Alpinorum, si quos ibi motus facere posset, classem adpulit. Ingauni—Ligurum ea gens est—bellum ea tempestate gerebant cum Epanteriis Montanis. igitur Poenus Sauone oppido Alpino praeda deposita et decem longis nauibus in statione ad praesidium relictis, ceteris Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
ti magnum numerum. Abiete ex publicis siluis est usus. uUm¬
brie populi et preter hos. Nursini et reatini et amitermi da¬
binusq omnis ager milites polliciti. Marsi peligni marutiniq
multi uoluntaĩa nomina in classem deueherunt.Camertes
cum equo foedere cum romanis eẽnt cohortem armatar
remes et decem quadriremes cum eent posite upẽ ita insti¬¬
tit operi ut die quadragesimo quinto ꝗͣ ex silius detracta
materia erat naues instructe armateq: in aquam dedue
sint. Profectus insiciliam est triginta nauibus longis uolun¬
tariorum septem ferme milibus in naues compositis et.p.
licinius in brutios ad duos exercitus consulares uenit. Ex eis
eum sibi sumpsit quem.L.ueturius coñs habuerat.Metell¬
autem ut quibus prefuisset legionibus uis pre eẽt facilius cũ
assuetis imperio rem gesturum ratus permisit. Et praetores
diuersi in prouintias profecti.Et quia pecunia ad bellum de¬

Expanded text:
ti magnum numerum; abiete ltetgt ex publicis siluis est usus. Umti magnum numerum; abiete ltetgt ex publicis siluis est usus. Umbriae populi et praeter hos Nursini et Reatini et Amiternini Sabinusque omnis ager milites polliciti. Marsi Paeligni Marrucinique multi uoluntarii nomina in classem dederunt. Camertes cum aequo foedere cum Romanis essent cohortem armatam remes decem quadriremes, cum essent positae ipse ita institit operi ut die quadragensimo quinto quam ex siluis detracta materia erat naues instructae armataeque in aquam deductae sint. profectus in Siciliam est triginta nauibus longis, uoluntariorum septem ferme milibus in naues impositis. et P. Licinius in Bruttios ad duos exercitus consulares uenit. ex iis eum sibi sumpsit quem L. Ueturius consul habuerat: Metello ut quibus praefuisset legionibus iis praeesset, facilius cum adsuetis imperio rem gesturum ratus, permisit. et praetores diuersi in prouincias profecti. et quia pecunia ad bellum de
Abbreviated transcription (Latin):
tandum missi sunt.M. Pomponius matho et. Quintus Ca¬
tius. tulerunt coronam auream. Cc. pondo et simulachra
spoliorum et decem pondo argenti facti.Scipio cum ut dil¬
ctum hr̃ẽt neq impetrasset neq magnopere tetendisset
ut uoluntarios ducere sibi milites liceret tenuit. Et quia ĩ¬
pense negauerat rei. pu. futuram classem ut quae absotus
darentur ad nouas fabricandas naues acciperex. Etruri
primum populi pro suisquisq facultatibus consulem adutu¬
ros polliciti cerites frumentum socus naualibus commeatũ
omnis generis. Iopulonenses ferrum Tarquinenses linthea
uela Volaterani niceramenta nauium et frumentum Ar
lium quinquaginta summam pari cuiusq generis nume¬
ro expleturos secures rura falces alueolos molas quantũ
in quadraginta longas opus eẽt tritici centum et xmilia¬
modium et inuiaticum decurionibus remigibusq collaturos.
Perusini Clusini Russelini Abietes infabricando naues et frumẽ¬

Expanded text:
tandum missi M. Pomponius Matho et Q. Catandum missi M. Pomponius Matho et Q. Catius . tulerunt coronam auream ducentum pondo et simulacra spoliorum ex mille pondo argenti facta. Scipio cum ut dilectum haberet neque impetrasset neque magnopere tetendisset, ut uoluntarios ducere sibi milites liceret tenuit et, quia impensae negauerat rei publicae futuram classem, ut quae ab sociis darentur ad nouas fabricandas naues acciperet. Etruriae primum populi pro suis quisque facultatibus consulem adiuturos polliciti: Caerites frumentum sociis naualibus commeatumque omnis generis, Populonenses ferrum, Tarquinienses lintea in uela, Uolaterrani interamenta nauium et frumentum, Arlium quinquaginta summam pari cuiusque generis numero expleturos, secures rutra falces alueolos molas quantum in quadraginta longas naues opus esset, tritici centum uiginti miliamodium et in uiaticum decurionibus remigibusque conlaturos; Perusini Clusini Rusellani abietem in fabricandas naues et frumen
Abbreviated transcription (Latin):
tit qui de ea re sententiam recusauit dicere auxilio erimus
onsul diem ad colloquendum cum collega petut Postero die
permissum senatui est. Prouintie ita decrete. Alteri con¬
suli sicilia et triginta rostrate naues quas.C. seruilius supe¬
riore anno habuisset permissumq ut in affricam. siid e re
pu esse censeret traiceret.Alteri brutii et bellum cum hannib¬
le cum eo exercitii quem.l.ueturius. et quintus cecilius sorti¬
rentur inter se compararent ut uter in bruriis cum duabus le¬
gionibus quas cons. reliquisset rem gereret imperiumq: in an¬
num prorogaretur cui ea prouintia eueniret. Et caeteris p¬
ter cons.praetoresq qui exercitibus prouintusq prae futuri
erant prorogata erant imperia. Quinto cecilio sorti euenit
ut cum cons in brutuis aduersus hannibalem bellum gereret
udi de inde scipionis magna frequentia et fauore spectantu
celebrati. Legati delphos ad donum ex preda hasdrubalis por¬

Expanded text:
tit, qui de ea re sentetit, qui de ea re senteconsul diem ad conloquendum cum collega petit; postero die permissum senatui est. prouinciae ita decretae: alteri consuli Sicilia et triginta rostratae naues quas C. Seruilius superiore anno habuisset; permissumque ut in Africam, si id e re publica esse censeret, traiceret; alteri Bruttii et bellum cum Hannibale, cum eo exercitu quem††. L. Ueturius et Q. Caecilius sortirentur inter se compararentue uter in Bruttiis duabus legionibus quas consul reliquisset rem gereret, imperiumque in annum prorogaretur cui ea prouincia euenisset. et ceteris †praeter consules praetoresque qui exercitibus prouinciisque praefuturi† erant prorogata imperia. Q. Caecilio sorti euenit ut cum consule in Bruttiis aduersus Hannibalem bellum gereret. ludi deinde Scipionis magna frequentia et fauore spectantium celebrati. legati Delphos ad donum ex praeda Hasdrubalis por
Abbreviated transcription (Latin):
ut prouintia africa sibi decerneretur ad populum extem¬
plo laturum.Itaq fuluius qui consul quater censorq fuerat
postulauit a consule ut palam in senatu diceret permutt¬
ret ne patribus ut de prouintiis cernerent:staturusq: eo
eẽt quod censuissent an ad populum laturus cum scipio respondis¬
set se quod e re pu.eẽt facturum.Tum fuluius non ego inquit¬
gnarus quid responsurus facturus ue esses quesiui cum pre te
feras tentare magis ꝗͣ consulere senatum Et in prouintiam
tibi ꝗͣ uolueris ex templo decernamus paratam rogationem ha
eo dicenti quod si in meam sententiam discedatur non sit ra¬
tum habiturus eons. auxilio sitis. Inde altercatio orta cum cons
negaret equum eẽ tribunos intercede quo minus suo quisq: loco
senator rogatus sententiam diceret tribuni ita decreuerunt
Si consul senatui de prouintiis permittit stare eo quod senatus
censuerit. nͨ de ea referri ad populum patiemur. Si non permit¬

Expanded text:
ut prouincia Africa sibi decerneretur, ad populum extemut prouincia Africa sibi decerneretur, ad populum extemplo laturum. itaque Q. Fuluius , qui consul quater et censor fuerat, postulauit a consule ut palam in senatu diceret permitteretne patribus ut de prouinciis decernerent staturusque eo esset quod censuissent an ad populum laturus. cum Scipio respondisset se quod e re publica esset facturum, tum Fuluius: 'non ego ignarus quid referas temptare te magis quam consulere senatum, et ni provinciam tibi quam volueris extemplo decernamus, paratam rogationem habnon dicenti quod, etsi in meam sententiam discedatur, non sit ratum habiturus consul, auxilio sitis. inde altercatio orta, cum consul negaret aequum esse tribunos intercedere quo minus suo quisque loco senator rogatus sententiam diceret. tribuni ita decreverunt: si consul senatui de provinciis permittit, stari eo quod senatus censuerit placet, nec de ea re ferri ad populum patiemur; si non permit
Abbreviated transcription (Latin):
sibus oppugnatam. nunc de italia ceretur. Africam pacatam
ẽẽ. Requiescat aliquando tam diu uexata italia. Urat᷑ euastet᷑
inuicem africa. Castra romana potius carthaginis portis mun¬
ant ꝗͣ nos iterum uallum hostium ex moenibus nostris uideamus
Africa sit reliqui belli sedes. Illuc terror fugaq: populatio agrorũ
defectio sociorum. Caetere belli clades quae in nosper quatuor¬
et bellum quod instat et prouintias de quibus agitur dixisse
satis est. Illa longa oratio nec aduos pertinens sit Sed quemad¬
modum quintus Fabius nostras res gestas in hyspania eleuauit
cego contra gloriam eius eludere et meam uerbis extollere u¬
temporande linguȩ adolescens senem uicero:ita et uixi et res
gessi ut tacitus ea opinione quam uestra sponte conceptam aĩs ha¬
eretis facile contentus ẽẽm.Minus equis animis auditus est
Scipio quia uulgatum erat si apud senatum non obtinuisset et

Expanded text:
sibus oppugnatam, nunc cum de Italia certetur Africam pacatam sibus oppugnatam, nunc cum de Italia certetur Africam pacatam esse. requiescat aliquando uexata tam diu Italia: uratur euasteturque in uicem Africa. castra Romana potius Carthaginis portis immineant quam nos iterum uallum hostium ex moenibus nostris uideamus. Africa sit reliqui belli sedes; illuc terror fugaque, populatio agrorum, defectio sociorum, ceterae belli clades, quae in nos per quattuoricam pertinent et bellum quod instat et prouincias de quibus agitur dixisse satis est: illa longa oratio nec ad uos pertinens sit, si quemadmodum Q. Fabius meas res gestas in Hispania eleuauit sic ego contra gloriam eius eludere et meam uerbis extollere uetemperando linguae adulescens senem uicero. ita et uixi et gessi res ut tacitus ea opinione quam uestra sponte conceptam animis haberetis facile contentus essem.' minus aequis animis auditus est Scipio quia uolgatum erat si apud senatum non obtinuisset
Abbreviated transcription (Latin):
carthago prius premium uictorie erit ꝗͣ semi ruta brutiorum
castella. ne quid interim dum traitio dum expono exercitu
in africam dum castra carthaginem promoueo po.Ro. hic de¬
trimenti capiat. Quid tu quinte fabi cum uictor tota italia uo¬
litaret hannibal poͬtuisti prestare: Hoc uide ne contumeliosũ
sit concusso iam et pene fracto hannibale negare posse. P. Luc¬
nium consulem uirum fortissimum prestare. qui ne sacris¬
absit pontifex maximus ideo in sortem tam longinque prouintie
non uenit.Si hercule nihilo maturius hoc quoa ego censeo modo
reges gentesq: externas pertinebat non ad defendendam mo
italiam sed ad inferenda etiam africe arma uideri nobis animũ
in ẽẽ. nec hoc credi uulgariq quod hannibal ausus sit neminẽ
ducem romanum audere:et priore punicobello tum cum
sicilia certarctur totiens africam a nostris exercitibus et clas¬

Expanded text:
Carthago potius praemium uictoriae erit quam semiruta Bruttiorum Carthago potius praemium uictoriae erit quam semiruta Bruttiorum castella. ne quid interim dum traicio, dum expono exercitum in Africa, dum castra ad Carthaginem promoueo, res publica hic detrimenti capiat, quod tu, Q. Fabi , cum uictor tota uolitaret Italia Hannibal potuisti praestare, hoc uide ne contumeliosum sit concusso iam et paene fracto Hannibale negare posse P. Licinium consulem, uirum fortissimum, praestare, qui ne a sacrisabsit pontifex maximus ideo in sortem tam longinquae prouinciae non uenit. si hercules nihilo maturius hoc quo ego censeo modo mamque apud reges gentesque externas pertinebat, non ad defendendam modo Italiam sed ad inferenda etiam Africae arma uideri nobis animum esse, nec hoc credi uolgarique quod Hannibal ausus sit neminem ducem Romanum audere, et priore Punico bello tum cum de Sicilia certaretur totiens Africam ab nostris exercitibusque et clas
Abbreviated transcription (Latin):
socus grauibus ac supbis dominis.Ad haec et nos deserti abso¬
cus uiribus nostris milite romano stetimus.Carthaginensi nihil
ciuilis roboris est.mercede paratos milites hñt. Afros numidasq
leuissima fidei mutandae ingenia. Hic modo nihil more sit
una et traiecisse me audietis et ardere bello africam. & molie¬
tem hinc hannibalem et obsideri.carthaginem letiores et fre¬
quentiores ex africa exportate nuntias ꝗͣ ex hyspania accipiebatis
las mihi spes subicit fortuna populi romani. inde et du federis abl
ste uiolati testes et Siphax et massinissa reges quorum ego fidei
ita inuitar ut bene tutus a ꝑfidia sim. multa que nunc ex inter¬
uallo apparent bellum aperiet. Et id est uiri et ducis non deeẽ
fortune prebentise et oblata cau flectere ad consilium. Habel¬
Quinte fabi parem quem das hannibalem. Sed illum potius ego¬
traham ꝗ̃ ille me retineat. In sua terra cogam pugnare cum et

Expanded text:
sociis, grauibus ac superbis dominis. ad hoc nos, etiam deserti ab sosociis, grauibus ac superbis dominis. ad hoc nos, etiam deserti ab sociis, uiribus nostris milite Romano stetimus: Carthaginiensi nihil ciuilis roboris est: mercede paratos milites habent, Afros Numidasque, leuissima fidei mutandae ingenia. hic modo nihil morae sit, una et traiecisse me audietis et ardere bello Africam et molientem hinc Hannibalem et obsideri Carthaginem. laetiores et frequentiores ex Africa exspectate nuntios quam ex Hispania accipiebatis. has mihi spes subicit fortuna populi Romani, di foederis ab hoste uiolati testes, Syphax et Masinissa reges quorum ego fidei ita innitar ut bene tutus a perfidia sim. 'multa quae nunc ex interuallo non apparent bellum aperiet: id est uiri et ducis, non deesse fortunae praebenti se et oblata casu flectere ad consilium. habebo, Q. Fabi , parem quem das Hannibalem; sed illum ego potius traham quam ille me retineat. in sua terra cogam pugnare eum, et
Abbreviated transcription (Latin):
hominis unius uirtute tantum momenti ẽẽ. At etiam athe¬
nienses audiendi sunt temere in siciliam omisso domi bello trans¬
gressi. Cur ergo quando graecas fabulas enartare uacat nona¬
Satodem potiuis syracusanum regem. Cum diu Sicilia punicoi
bello ureretur transgressum in hanc eandem africam auer¬
tisse eo bellum unde uenerat refers. Sed quid: ultro bellum in¬
ferre hosti & ab se remoto periculo alium in discrimen adducẽ
quale sit ueteribus externisq exemplis admonere opus est'
Uaius presentiusue ullum exemplum ẽẽ ꝗͣ hannibal potest.Nu¬
tum inter est alienos populari fines:an tuos uri excindiq uideas
Plus animi est inferenti periculum ꝗͣ propulsanti. Adhuc ma¬
ior gnotarum rerum est terror bona malaq hostium et propi.¬
quo ingressus fines aspitias. non sperauerat hannibal fore ut
in africa carthaginensibus firmum aut stabile sit in fidibus

Expanded text:
hominis unius uirtute tantum momenti esse. at etiam Athehominis unius uirtute tantum momenti esse. at etiam Athenienses audiendi sunt temere in Siciliam omisso domi bello transgressi. cur ergo, quoniam Graecas fabulas enarrare uacat, non Agathoclem potius, Syracusanum regem, cum diu Sicilia Punico bello ureretur, transgressum in hanc eandem Africam auertisse eo bellum unde uenerat refers? 'sed quid, ultro metum inferre hosti et ab se remoto periculo alium in discrimen adducere quale sit, ueteribus externisque exemplis admonere opus est? maius praesentiusue ullum exemplum esse quam Hannibal potest? multum interest alienos populere fines an tuos uri exscindi uideas; plus animi est inferenti periculum quam propulsanti. ad hoc maior ignotarum rerum est terror: bona malaque hostium ex propinquo ingressus fines adspicias. non sperauerat Hannibal fore ut in Africa Carthaginiensibus firmum aut stabile est infidis