comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ noliẽẽ. stultꝰ. nemoriaris intẽpore ñ tuo. Cum
dñs loquat᷑ nolo mortẽ peccatoris. s tantũ ut
reuertat᷑ ⁊uiuat. semel peccasse sufficiacs de¬
bemꝰ nos erigere pꝰruinã. Bi enĩ iuxta eos qͥ
dephisicis disputant nouit hirundo pullos suos
de sua oculare celedonia. dic tannũ capre appe-¬
tunt uulneratȩ. curnos ignoremꝰ medicinã peni-¬
tentiȩ p̃positã eẽ. peccantib.  ¶đ aut̃ ait ne
moriaris intẽpore ñ tuo: scimꝰ chorẽ & clathant
sabiron ꝓpt̾ sedicionẽ adũsũ moysen ⁊ a aron repen¬
tino t̾rȩ hiatu deuoratos. ⁊ ad em̃dationẽ alior
ante diẽ iuiditu & iã inhac uita plurunos iudica.¬

Expanded text:
 ne moriaris in tempore non tuo. Cum Dominus loquatur: Nolo mortem peccatoris, sed tantum ut revertatur et vivat , semel peccasse sufficiat, debemus nos erigere post ruinam. Si enim juxta eos qui de physicis disputant, novit hirundo pullos suos de sua oculare chelidonia; dictamnum capreae appetunt vulneratae; cur nos ignoremus medicinam poenitentiae propositam esse peccantibus? Quod autem ait: Ne moriaris in tempore non tuo, scimus Chore, et Dathan, et Abiron propter seditionem adversus Moysen et Aaron repentino terrae hiatu devoratos , et ad emendationem aliorum ante diem judicii etiam in hac vita plurimos judica
Abbreviated transcription (Latin):
ta m̃te sustineat. Qui enĩ timae dm̃. nec ꝓspis
eleuat᷑. nec obpͥmit᷑ aduersis. S apientia confor¬
enĩ homo quifaciat boniĩ ⁊ ñ peccoe. Bapienti a
uͦ sicut alio locolegit᷑ melior÷ fortitudine. quã
dic̃ decẽ pͥncipi  eẽ : fortiorẽ in uno sapiente. Alit̾.
nũ genꝰ peccatis obnoxiũ. tũ dñs angłor des¬
cendit ⁊ resꝑsos nos sanguine suo sanauit ab
om̃i infirmitate peccatoꝵ nostror. Sicut enĩ
ꝑunũ hominẽ intra uit mors in mundũ: ita

Expanded text:
ta mente sustentet. Qui enim timet Deum, nec prosperis elevatur, nec opprimitur adversis. Sapientia conforenim homo qui faciat bonum et non peccet. Sapientia vero, sicut alio loco legitur, melior est fortitudine, quam dicit decem principibus esse fortiorem in uno sapiente. Aliter:num genus peccatis obnoxium. Tum Dominus angelorum descendit, et respersos nos sanguine suo, sanavit ab omni infirmitate peccatorum nostrorum. Sicut enim per unum hominem intravit mors in mundum , ita
Abbreviated transcription (Latin):
hortat᷑ sapientiȩ ⁊ scientiȩ. ut c̃sidemꝰ oꝑa dĩ qua
magna & quã mirabilia st̃s et quomͦ aliũ gratuita
piẽtatt elegerit. aliũ iusto iuuditio despearerit.
Sicut deiacob ceesau dr̃. Iacob dilexi: esau autẽ
et malũ diẽ p̃caue. Bicut enĩ hunc sic ⁊ illũ
fecit ds̃. ut nõ inueniat homo c̃tra eũ iustas
querimonias. Noc enĩ ait significans om̃iũ
eẽ retributionẽ n dõ ammonet᷑ nos diẽ malũ. id:
dic̃ iundictȩ p̃cauere. Bene uͦ facient bonꝰ est

Expanded text:
 scientiae; ut consideremus opera Dei, quam magna et quam mirabilia sint, et quomodo alium gratuita pietate elegerit, alium justo judicio despexerit, sicut de Jacob et Esau dicitur: Jacob dilexi, et Esau et malum diem praecave. Sicut enim hunc, sic et illum fecit Deus, ut non inveniat homo contra eum justas querimonias. Hoc enim ait, significans omnium esse retributionem: ideo admonet nos, diem malum, id est diem vindictae, praecavere. Bene vero facienti bonus est
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ saluator ait. nolite uidicare ut ñiuidicemini.
& sidimiseritis hominib peccata eoꝵ. dimitta
uobis pat̾ ur̃ celestis delicta ur̃ã. Nec nimis
regia ingredi ⁊ c̃sicłare diligent̃ qͥd cui c̃ueniat
adsalutẽ animȩ suȩ. Qđ autẽ ait noliaquere¬
re ãpliꝰ ne oͥstupes casam̃tẽ nr̃am scit ꝑfectam
ñ posse cõpͣhende sapientiã.⁊ m̃surã fragilitatis

Expanded text:
re, ut non judicemini ; et: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet vobis Pater vester coelestis delicta vestra . Nec nimis regia ingredi, et considerare diligenter quid cui conveniat ad salutem animae suae. Quod autem ait: Noli quaerere amplius, ne obstupescas; mentem nostram scit perfectam non poss
Abbreviated transcription (Latin):
sa ȩque eueniant. Porro hic sensus est huiꝰ sen¬
tentie. Cĩã in hoc dedi cormeũ: & scire. uo¬
lui quos ds diligeret ⁊ qͦs odisset. Inueni iusto
tionib meis utrũ sustind̾ant ad ꝓbationẽ iusti
tribulationẽ in hoc scło sicut iob an ꝑodiũ¬

Expanded text:
eveniant. Porro hic sensus est hujus sententiae: in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret et quos odisset. Inveni justortionibus meis, utrum sustineant ad probationem justi tribulationes in hoc saeculo, sicut Job; an per odiu
Abbreviated transcription (Latin):
idropicꝰ quanto plus bibit tantũ sitis arida
ꝓͥ sunt diuitiȩ possidenti. iͥ hoc solũ ut uide at
qđ pos sidet. Quanto enĩ maior fuerit substan¬
tia. tanto plures ministros habebit qͥ opes
deuorent c̃gregatas. Dñs aũt earũ uideat tan¬
tũ qđ habẽat. ⁊ plusquã uniꝰ hominis cibũ cape
ñ pos sit. Dulcis ÷ sõnus oꝑantis: siue parũ
siue multũ comedat. Saturitas aũt diuitis
ñ sinit dormire eũ. Adhuc dediuite ⁊ auaro

Expanded text:
hydropicus, quanto plus bibit, tantum sitis addita prosunt divitiae possidenti, nisi hoc solum ut videat quae possidet. Quanto enim major fuerit substantia, tanto plures ministros habebit, qui opes devorent congregatas. Ille autem videat tantum, quod habet, et plus quam unius hominis cibum capere non possit. Dulcis somnus operanti, sive paululum, sive plus comederit. Et saturitas divitis non sinit eum dormire.
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatis mee Iustꝰ perit in iusticia sua iet impi
multo uiuit᷑ tẽpore inmalicia suai. Hoc iden
ppha in septua gesimo sedo psalmo de testando
qͣre impii felicia habeant tẽpora. & iusti plurimis
torqueant᷑ adu̾sis. Bed dĩ in oc culto patientia est
tribulari nc̃ scõs. ut recipiant mala in uita sua:
& peccatores ñuisitari ꝓscelere in hoc scło p̃sen¬
ti. ut & illis possit ȩt̾na bona restituere. & is

Expanded text:
vanitatis meae; justus perit in justitia sua, et impius multo vivit tempore in malitia sua. Hoc idem et Propheta in septuagesimo secundo psalmo detestando quare impii felicia habeant tempora, et justi plurimis torqueantur adversis. Sed Dei in occulto patientia est, tribulari nunc sanctos, ut recipiant mala in vita sua, et peccatores non visitare pro scelere suo in hoc saeculo praesenti; ut et illis possit aeterna bona restituere, et his
Abbreviated transcription (Latin):
dio bonoꝵ oꝑ̃m. Quȩ leticia lica bona sit nec
tam̃ plene bona ẽ donec manifestet ap̃sicui
qͦq ẽ. qđ occupatio in hoc loco inbono intelli¬
Fi deb&̧: ꝓintentione spãli ueraq leticia qiã
diuina inspirat grã. hic inp̃ceptis laborantib
& substantiã.⁊ horiorẽ. et nichil ÷ animȩ eiꝰ ex

Expanded text:
dio bonorum operum; quae laetitia, licet bona sit, nec tamen plene bona est, donec manifestetur Christuquoque est quod occupatio in hoc loco in bono intelligi debet, pro intentione spiritali veraque laetitia, quam divina inspirat gratia hic in praeceptis laborantibuet substantiam, et honorem, et nihil deest animae ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
Melior ÷ finis orationis quã pͥncipi ũ. Q eli¬
ora st̃ indicendo epilosi quã exordia: quici
inistis incoatio ÷ locũtionis. in illis c̃suma¬
tio. Qui adpͣceptorẽ nadit meliꝰ infinẽubi
intellrgit quȩ dic̃t tͣ quã in pͥncipio. ita ine¬
lior ÷ cõsũmata iusticia. quã in choata. Illa
uictoriã p̃stat. ista certare incipit. Hic
enĩ exparte cognoscitur. Cũ aut̃ uenerit
qd ꝑfectũ ÷ : ñ eric necesse illud qđ expar¬
te ẽ. Melior ÷ patiens arrogante. Qui a
supiꝰ irã c̃ces serat dic̃s meliorẽ irã quã
risũ. neputaremꝰ irã que ÷ inpassione lau¬
dari: nc̃ p̃cipit irã pacientia eẽ. toleran¬
da. Ibi enĩ ꝓcorreptione in peccantes.
&e eruditione in minores. irã posuit. Hic uͦ¬

Expanded text:
Melior est finis orationis quam principium. Meliores sunt in dicendo epilogi quam exordia, quia in istis inchoatio est locutionis, in illis consummatio. Qui ad praeceptorem vadit, melius in fine verbi intelligit quae dicuntur, quam in principio: ita melior est consummata justitia quam inchoata; illa victoriam praestat, ista certare incipit. Hic enim ex parte cognoscitur; cum autem venerit quod perfectum est, non erit necesse illud quod ex parte est. Melior est patiens arrogante. Quia superius iram concesserat, dicens, meliorem iram quam risum; ne putaremus iram quae est in passione laudari, nunc praecipit iram patientia esse tollendam. Ibi enim pro correctione in peccantes, et eruditione in minores iram posuisti
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ strepitũ reddit insuauẽ. sic ⁊ palpantis
Utam̃ hoc uersiculo. siquẽ iurũ iustũ atq sa¬
pientẽ uideamꝰ calĩpnias sustinere. ⁊ tur¬
bari de mniqͥtate udicis: nec diñ statĩ subue

Expanded text:
tium, strepitum reddunt insuavem, sic et palpantis tium, strepitum reddunt insuavem, sic et palpantis Utamur hoc versiculo, si quem justum virum atque sapientem videamus calumnias sustinere, et turbari de iniquitate judicis, nec D
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dicionis nr̃e ⁊ fragilitatis humane exp̃senti
cadauiere cõmonem̃ Inc̃ uiis autẽ exleticia
&iã siqͥd timoris hab̾e uideam̃ uł cõpunctionis
ira corripit ⁊ em̃dat peccantẽ. Iras cam̃ & no¬
bis qr peccauimꝰ. irascam᷑ aliis qͦq peccantib
tiũ ubi ẽ.tristicia: ⁊cor stultors ubileticia est.
Peati inqͥt saluator lugentes: qm̃ ipsi c̃solabt̃ t᷑.
git᷑ sapiens uir uadat ad domũ lugentis. & se¬
ipsũ corrigentis. aliosq ãmonentis ut plangant
peccata sũa : ñ ad domũ adulatoris qͥplausus que¬
rit audientiũ ñ lacrimas delinquentiũ. Talis
doctor plangit᷑ diues insermone: ñdiues ĩoꝑe.¬
Meliꝰ: asapiente corripi quã stultoꝵ adulati¬
one decipi: qr sicut sonitꝰ spinarũ arlentiũ
sub olla sic risus stulti. Sed ⁊ hoc uanitas.
Huic sententiȩ. simile: illud. Meliora sc̃ uul¬
nera amici᷑: quã fraudulenta oscula inimi¬
ci. Sicut enĩ sonitus spinarũ sub olla arden¬

Expanded text:
itionis nostrae et fragilitatis humanae ex praesenti cadavere commonemur. In conviviis autem et laetitia, etsi quid timoris habere videamur vel compunctionis ira corripit et emendat peccantem. Irascamur et nobis, quia peccavimus; irascamur aliis tium ubi tristitia, et cor stultorum ubi laetitia. Beati, inquit Salvator, lugentes, quoniam ipsi consolabuntur : igitur sapiens vir vadat ad domum lugentis, et seipsum corrigentis aliosque admonentis, ut plangant peccata sua; non ad domum adulatoris, qui plausus quaerit audientium, non lacrymas delinquentium. Talis doctor plangitur dives in sermone, non dives in opeapiente corrigi quam stultorum adulatione decipi, quia sicut sonitus spinarum ardentium sub olla, sic risus stulti. Sed et hoc vanitas. Huic sententiae simile est illud: Meliora sunt vulnera amici, quam fraudulenta oscula inimici . Sicut enim sonitus spinarum sub olla arden
Abbreviated transcription (Latin):
Ne uelox sis adirascendũ : qr ira insinu
stulti reqͥescit. Inc̾siderate irasci uetat. qe
repentinꝰ furor c̃siliũ ñ haboe: & nichil iuro
sapienti. sine ratione agendũ ẽ. Id circo co-¬
micꝰ qͥda ait. Neqͥd niiis: ꝙr omis intẽperantia
cadit inuiciũ. Ira insinu stulti reqͥescit. Sẽper
nracundia suꝑbie iuncta ultionẽ querit. quia
quã ius aliquis potens uideat᷑ ⁊sapiens estimet᷑:

Expanded text:
 velox ad irascendum, quia ira in sinu stulti requiescit. Inconsiderate irasci vetat, quia repentinus furor consilium non habet, et nihil viro sapienti sine ratione agendum est. Idcirco comicus quidam ait: Ne quid nimis, quia omnis intemperantia cadit in vitium. Ira in sinu stulti requiescit. Semper iracundia superbiae juncta ultionem quaerit, quia quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
O m̃e qđ laborant hominẽs in hoc mundo ore
c̾sumit᷑. et atritũ dentib uentriꝰ det᷑ digeren¬
dũ. s ñ implebit᷑ anima comedentis qr rursũ
denderat qđ comedit. Ꝙcũ tãsapiens quã
stultꝰ absq cibo nequeat iuuere. & pauper
nichil aliud querat nͥ qͦmͦ possit oreanũ sui
corpusculi sustentare. idlõ illuc p̃ꝑat paup
ubi opͤ ẽe ꝑsꝑexerit. Sed melius ⁊ hoc in¬
telligere de ȩcđastico uiro qͥ inscripturis
cȩlẽstib eruditꝰ. omẽm laborẽ haba inore
bitur. dũ sẽꝑ cupit discere qđ doceat. Ꝙĩn
eo hab&̾ plus sapiens quã insipiens. qr cum
ea cõphendenda quȩ uitȩ st̃. ⁊ ãbulat artã
⁊ angustã uiã quȩ ducit ad uitã: ⁊ pauꝑ est

Expanded text:
Omne quod laborant homines in hoc mundo, ore Omne quod laborant homines in hoc mundo, ore consumitur, et, attritum dentibus, ventri traditur digerendum: sed non implebitur anima comedentis, quia rursum desiderat quod comedat. Et cum tam sapiens quam stultus absque cibo nequeant vivere, et pauper nihil aliud quaerat nisi quomodo possit organum sui corpusculi sustentare, ideo illuc properat pauper, ubi opes esse perspexerit. Sed melius est hoc intelligere de ecclesiastico viro qui, in Scripturis coelestibus eruditus, omnem laborem habet in orebitur, dum semper cupit discere quod doceat; et in eo plus habet sapiens quam insipiens, quia cum ea comprehendenda, quae vitae sunt, et ambulat arctam et angustam viam, quae ducit ad vitam, et pauper est
Abbreviated transcription (Latin):
ocest hoc & de isrł accipi qđ dederit illi ads̃
legẽ ⁊ ꝓpħas. testam̃tũ irȩpmissionẽ saluato¬
re dicente. Auferet᷑ a uob̾ regnũ dĩ. ⁊dabũ
genti facienti fructũ eiꝰ. H ȩc omĩa ad alie¬
nũ & ꝑegrinũ degentib tͣns latast̃ popłm.
iuideant illibona sua & ñfruantur. multoq
nos c̃ditionis eẽ. melioris. qͥ qͤasi ab ortiui &
Pat̃ nr̃ abr̾ham  & tamꝰ: adunũ locũ & uos
et illos ꝓpare. idt aduiditiũ dĩ. Qd̾ autẽ
inmedio ait. & qͥdẽ sepulchrũ ñ fuit ei.
siue hoc significat ꝗđ diues ille de sua morte nõ
cogita. et cũ omĩa possideat &iã in eatructione
sepulc bri auarꝰ sit. siue qđ sepe ꝓpt̃ istas diuitia s
occisus in insidis insepultꝰ abiciat᷑: siue melius
sibi queat apud posteros memoria cõparart
erit materiã ꝑquã poterit apparere qđ uixe¬
illiꝰ ñ implebit᷑. Quid hab& ampliꝰ sapiens
astulto. & qͥd pauꝑ n ut ꝑgat illuc ubi ÷ uita :

Expanded text:
otest hoc et de Israel accipi, quod dederit illi Deus legem et prophetas, testamentum et repromissionem, Salvatore dicente: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Haec omnia ad alienum et peregrinum gentium translata sunt populum, ut videant illi bona sua, et non fruantur. Multoque nos conditionis esse melioris, qui quasi abortivi et Pater noster Abraham . Et tamen ad unum locum et nos et illos properare, id est ad judicium Dei. Quod autem in medio ait: Et quidem sepulcrum non fuit ei, sive hoc significat quod dives ille de sua morte non cogitet, et cum omnia possideat, etiam in exstructione sepulcri avarus sit; sive quod saepe propter istas divitias occisus insidiis, insepultus abjiciatur; sive, quod melius sibi queat apud posteros memoriam comparareerit materiam per quam potuerit apparere quod vixehabet amplius sapiens a stulto, et quid pauper nisi ut pergat illuc ubi est vita?
Abbreviated transcription (Latin):
dediscipłis efficiam̃ magistri. T ẽpꝰ amandi legẽ
lea quȩ exlege fuerut᷑ imꝑata. circũcisionẽm.
hostias. sabata. neo menas : &tẽpꝰ odenai ea
euangłii grã succedente. Tẽpꝰ belli: & tẽpꝰ pacis.
Quã diu in hoc scło sumꝰ. tẽpꝰ: belli: cũ migraue

Expanded text:
de discipulis efficiamur magistri. Tempus amandi legem, de discipulis efficiamur magistri. Tempus amandi legem, et ea quae ex lege fuerint imperata: circumcisionem, hostias, sabbata, neomenias; et tempus odiendi ea, Evangelii gratia succedente. Tempus belli, et tempus pacis. Quandiu i
Abbreviated transcription (Latin):
Tẽpꝰ ÷ sapientiã ãplex andi: id ÷ decelestib cogi¬
tandi. & tẽpꝰ ÷ iterũ curã corporis agendi. ¶ẽpꝰ:
adqͥrendi popłm exgentib ꝙ tẽp̾ ꝑdendi popłm
iudeorũ. Tẽpꝰ custodiendi credentes exnationib
& tẽpꝰ abiciendi incredulos exisrł. Tẽpꝰ scindendi.
ꝙ tẽpꝰ c̃suendi. Bubdi uersis serinonib idẽ nc̃ qu
supra sensus ẽ. inco qđ aic. tẽpꝰ destruendi ꝙ tẽpꝰ
ȩdificandi. ac deinde tẽpꝰ scindendi & tẽpꝰ c̃suen¬
di. Quomͦ enĩ si nagoga destruit᷑ ut edficetur
eccła. & alligent scissiones legales ut euangłia¬
c̃suant᷑ qđ euangłis te singuli ꝑpetrar̃. delege
⁊ ꝓpħis aduentꝰ dũici testimonia c̃suentes. iẽp
tacendi ut discamꝰ quȩ sint docenda : tepꝰ loquen¬
di ut doceamꝰ quę recit didicimꝰ Nichil nobis
uideat᷑ rectũ ẽẽ. nͥ qđ discimꝰ. ut pmultũ silentiũ

Expanded text:
Tempus est sapientiam amplexandi, id est, de coelestibus cogiTempus est sapientiam amplexandi, id est, de coelestibus cogitandi, et tempus est iterum curam corporis agendi. Tempus acquirendi populum ex gentibus, et tempus perdendi populum Judaeorum. Tempus custodiendi credentes ex nationibus, et tempus abjiciendi incredulos ex Israel. Tempus scindendi, et tempus consuendi. Sub diversis sermonibus idem nunc qui supra sensus est, in eo, quod ait, tempus destruendi, et tempus aedificandi; ac deinde tempus scindendi, et tempus consuendi: modo enim Synagoga destruitur, ut aedificetur Ecclesia, et alligant scissiones legales, ut Evangsuantur. Quod evangelistae singuli perpetrarunt, de lege et prophetis adventus Dominici testimonia consuentes. Tempus tacendi, ut discamus quae sint docenda; tempus loquendi, ut doceamus quae recte didicimus. Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊sic om̃is isrł saluus erit. Alic̃ altiori sensu:
Tẽpꝰ occidendi & tẽpꝰ sanandi quo ait. ego occidã
& ego uiuificabo S anat adpenitentiã ꝓuocans:
occłdit uxta illũ sensũ. inmatutino int̾ficiebã
om̃s peccatores t̾rȩ. Tẽpus ÷ destruendi & tẽp
ediffic andi. Nõ possumꝰ edifficare bona. npͥus
ridendi dño dicente. Deati enĩ flentes
qm̃ ipsi ridebunt. Tepꝰ plangendi & tẽpus
saltandi eodẽ sensu quo sup. Nangendũ : inp̃sentia¬
rũ. ut infuturo scło spali saltatione gaudeamus.
Tẽpꝰ spargendi lapides: & tẽpꝰ colligencdi. quia tẽ¬
pus fuit gentilis popłi disꝑgendĩ. a tẽpꝰ rursũ
ineccłam c̃gregandi. Tẽp̾ aplex andi. dũ dictũ :
crescite ⁊ multplicamini: tẽpꝰ longe fieri a com¬
plexib ubi ait. Dabo spadonib locũ indomo
mea meliorẽ afiliis a filiab locũ sẽpit̃nũ. Alit̃.

Expanded text:
et sic omnis Israel salvus erit. Aliter altiori sensu: et sic omnis Israel salvus erit. Aliter altiori sensu: Tempus occidendi, et tempus sanandi, sicut ait: Ego occidam, et ego vivificabo . Sanat, ad poenitentiam provocans: occidit juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aedificare bona, nisi pridendi, Domino dicente: Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. Eodem sensu quo supra. Plangendum est impraesentiarum, ut in futuro saeculo spiritali saltatione gaudeamus. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi: quia tempus fuit gentilis populi dispergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congregandi. Tempus amplexandi, dum dictum est, Crescite et multiplicamini ; tempus longe fieri a complexibus, ubi ait, Dabo spadonibus locum in domo mea meliorem a filiis et filiabus, locum sempiternum. Aliter:
Abbreviated transcription (Latin):
& tẽpꝰ edifsi candi subdario. Tẽpꝰ plangendi euersi¬
onẽ urbis. & tẽpꝰ ridendi atq saltañdi sub toro¬
babel &e etra. & ne cmia. Tẽpꝰ disꝑgendi isrł ꝑ
diu̾sas gentes. & tepꝰ mnunũ c̃ greganoi. qͣndo redue¬
ti st̃ dẽ captiuitate inpatriã. Tẽpꝰ ãplaxandi. dũ
cȩlesti auxilio cingebant᷑. tẽpꝰ longe fieri acõple.¬
crib dũ ꝓpeccatis suis de relictist᷑ adõ. Tẽpus
querendi de babyloma captiuitate. tẽpꝰ ꝑdendi
eos in excidio urbis subromanis. Tẽp̾ custo dicu¬
di legalia mandata . tẽp̃ abiciendi laciniose legis
p̃cep̃ta. Tẽpꝰ scindendi. quando induo regna post sa¬
lomonẽ diuisus : popłs : & tẽpꝰ c̃suendĩ tẽpore ma¬
chabeorũ. Tẽpꝰ tacendi ꝓpħas nc̃ incaptiuitate
trib ant dilexit: & tẽpꝰ odii dũ xp̃o manꝰ intu
lert᷑. Nẽpꝰ belli mͦ ñ agentib eispenitentiã. tẽpus
pacis infuturo qͣndo intrabit plenitudo gentiũ

Expanded text:
et tempus aedificandi sub Dario. Tempus plangendi eversionem urbis, et tempus ridendi atque saltandi sub Zorobabel, et Esdra, et Neemia. Tempus dispergendi Israel per diversas gentes, et in unum congregandi, quando reducti sunt de captivitate in patriam. Tempus amplexandi, dum coelesti auxilio cingebantur; tempus longe fieri a complexibus, dum pro peccatis suis derelicti sunt a Deo. Tempus quaerendi de Babylonica captivitate, tempus perdendi eos in excidio urbis sub Romanis. Tempus custodiendi legalia mandata, tempus abjiciendi laciniosae legis praecepta. Tempus scindendi, quando in duo regna post Salomonem divisus est populus, et tempus consuendi tempore Machabaeorum. Tempus tacendi prophetas, nunc in captivittribus ante dilexit: et tempus odii, dum Christo intu. Tempus belli modo, non agentibus eis poenitentiam; tempus pacis in futuro, quando intrat plenitudo gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
ñfuerit ꝑfruitꝰ bonis. ñ ne ad unũ locũ ꝓꝑant om̃ia.:
Describit auarũ diuitẽ. ⁊ hoc malũ freꝰ quens eẽ
inominib asserit. qđ nichil eorũ quȩ inmundo
putant᷑ bona ei desint. & nichil ominꝰ stultissi¬
ma parcitate secruciat. aliis deuorantib co
silibos centũ ꝓcreauerit. et ñ ut adã ꝓpe mille
s duob miłib uixerit annis. & animaeiꝰ cupi¬
ditate & auaritia c̾tabescat. multo deterioris
c̃ditionissic ab ortiuo illo qͥstatĩ ut natꝰ uidetur
interit. Ille enĩ nec mala uidit nec bona.
Iste uͦ cũ bona posseđit sẽꝑ tristis ⁊ cogitatione
excruciatꝰ ÷ amagisq reqͥẽ habeat ab ortuuis
quã auarꝰ. Ille longeuus & tam̃ eqͣlisfine¬

Expanded text:
t omnia? Describit avarum divitem, et hoc malum frequens esse in hominibus asserit, quod nihil eorum quae in mundo putantur bona ei desit, et nihilominus stultissima parcitate se cruciat, aliis devorantibus  etsi liberos centum procreaverit, et non ut Adam prope mille, sed duobus millibus vixerit annis, et anima ejus cupiditate et avaritia contabescat, multo deterioris conditionis sit abortivo illo qui statim ut natus est interiit: ille enim nec mala vidit nec bona; iste vero cum bona possederit, semper tristis et cogitatione excruciatus est; magisque requiem habebit abortivus quam avarus ille longaevus; et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ipse fecerit. qr hȩc ÷ male m̃tis afflictio et
ditio c̃tende. Aꝑte de saluatoris p̃dicat᷑ aduen
tu qr futurꝰ erat antequã incorpore cerneret᷑.
Iã uocatũ: inscripturis nom̃ eiꝰ ⁊ cognitũ ẽ. ꝓ¬
pħis et scĩs dĩ ut homo sit. & iuxtã hoc quod
homo sit ñpossit se ẽferre cũ patre : ut in
euangłio ipsẽ ait. Pat̃ quime misit maior me
est. Uerba st̃ plurima imultã indisputando
habentia uanitatẽ. Quid necesse ÷ homini¬

Expanded text:
quod ipse fecerit, quia haec est mala mentis afflictio, et dicio contendere. Aperte de Salvatoris praedicatur advenui futurus est, antequam in corpore cerneretur, jam vocatum in Scripturis nomen ejus; et cognitum est prophetis et sanctis Dei ut homo sit, et juxta hoc quod homo est, non possit se conferre cum Patre, ut in Evangelio ipse ait: Pater qui me misit, major me est . Verba sunt plurima, multamque in disputando habentia vanitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
caus& est. qđ pͥora tẽpͦra meliora fuere quã
nc̃ sunt. Sulta enĩ ẽ. huiꝰ cemodi in terroga.¬
tio. Ne dicas ÷ meliores fuisse dies sub moyse.
⁊ sub xp̃o qũã mͦ st̃. Nã & ĩn illo tẽpore plures
fuer̾ increduli. & dies eoꝵ malifacti st̃. & nc̃
credentes multi repiunt᷑. Deqͥb ait saluator
Beatior es st̃ qͥme nõ uider̃ ⁊ credider̃. Alic̃¬
Sic debes uiuere. ut sc̃ꝑ p̾sentes dies meliores
t᷑ sint quã p̃teriti: ne cũ paulatĩ de crescere
&ꝑis dicat᷑ tͥ. Currebatis bene. qͥs uos impe¬
diuit ueritati ñ obedire: Utilior: sapientio¬
Hicut enĩ ꝓtegit sapientia : sic ꝓtes it pecu¬
nia. H oc aut̃ ã pliꝰ haba eruditio & sapien¬
tia : qđ uita tribiut possessorisuo. Maioris :
głe sapientia cũ diuitiis. Alii enĩ sapienta
indignit. alii opib. et melior ÷ qͥutrũq p̃stat.
utroq incligenti. Quii sapiensẽ. ⁊ ñ diues: potest¬

Expanded text:
tempora meliora fuere quam nunc sunt? Stulta enim est hujusmodi interrogatio. Ne dicas ergo meliores fuisse dies sub Moyse et sub Christo quam modo sunt. Nam et illo tempore plures fuerunt increduli, et dies eorum mali facti sunt; et nunc credentes multi reperiuntur, de quibus ait Salvator: Beatiores sunt, qui me non viderunt, et crediderunt . Aliter: debes sic vivere, ut semper praesentes dies meliores tibi sint quam praeteriti, ne cum paulatim decrescere coeperis, dicatur tibi: Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire Sicut enim protegit sapientia, sic protegit pecunia. Hoc autem amplius habet eruditio et sapientia, quod vitam tribuunt possessori suo. Majoris est gloriae sapientia cum divitiis. Alii enim sapientia indigent, alii opibus: et melior est, qui utrumque praestat utroque indigenti. Qui sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ carni tue ad peccandũ ⁊dicere: ñ ego pec¬
co s qđ habita̾t in me peccatũ. Sienĩ inquio
hȩc cdiaceris. dm̃ ꝓ uocas qͣsi auctorẽ mali atq¬
peccati iratꝰ sĩ& siqͥd uideris boni hab̾e. autferat
de manib tuis. uel certe talia sentientẽ tradat
te in reꝓbũ sensũ ut facias ea quȩ nc̃ueniunt. Ubi
nes innumeri. Tu uͦ dm̃ time. Ehunc locũ hebrer
ita disser̃. Nec supiora facias. de qͥb iã dictũ ẽ.
nec facile sõmis credas. Cũ enĩ diu̾sa uideris
ꝑ noctur nã qͥetẽ. & uarus anima fuerit exagi¬
tata errorib siue incita ta ꝓmissis: tuc̃ tẽpñe
quȩ sõma st̃. ⁊ solũ dm̃ time. Qui enĩ sõnus
crediderit  uanitatib ⁊ ineptiis se tͣd&. Aliter
excusationes  oc nc̃ infero qđ insõnio uitȩ

Expanded text:
sionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecsionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecco, sed quod habitat in mea carne peccatum. Si enim, inquit, haec dixeris, Deum provocas quasi auctorem mali atqt; et si quid videris boni habere, auferet de manibus tuis; vel certe talia sentientem, tradet te in reprobum sensum, ut facias ea quae non conveniunt. nes innumeri. Tu vero Deum time. Et hunc locum Hebraei ita edisserunt: nec superiora facias, de quibus jam dictum est, nec facile somniis credas. Cum enim diversa videris per nocturnam quietem, et variis anima fuerit exagitata terroribus sive incitata promissis, tu contemne, quia somnia sunt, et solum Deum time; qui enim somniis crediderit, vanitatibus et ineptiis se tradet. Aliter:excusationes; hoc nunc infero, quod in somno vitae
Abbreviated transcription (Latin):
homo quid dõ uoneat. an implere possit qriȩ
uouere cogitat. S generalit̃ omi p̃cipit̃ xp̃ĩano
ut fidẽ oꝑ̾e cõpleat. & ñ similis uideor qͥ spon¬
dentes se omĩa facere que dñs p̾cipit dicentes.
omĩa quecũq p̃cepit nob̾ dñs faciemꝰ. postea
uitulos facientes ad orauer̃ idola. Ne dederis
os tiuĩ ut peccare facias carnẽ tuã neq dicas
ne tuo. dissipa cuncta oꝑa manuũ tuarũ. Nebrei
ita sentiunt. Qđ ñ potes facere ñ ꝓmittas. Nõ enĩ
inuentũ dicta tͣnscunt. s ap̃senci angło qͥ unicuiq
ignorare dm̃ qđ pollicitꝰ es ꝓuocas eũ adiracundiã.
ĩit omĩa oꝑa tua dissipent᷑. Nosuͦ ita intelligimꝰ
ꝗd his u̾bis arguant᷑ qͥ necessitate carnis ĩ nat᷑e
se peccare contendunt: creatoriq inscribt̃ cur
cos tales fecis sȩc. ut carnali desidio suꝑati
tuũ ut pet̃care facias carnẽ tuã. Noli itaq
ait uanas excusationes querere ⁊ clare occa¬

Expanded text:
 quid Deo voveat, an implere possit quae vovere cogitat. Sed generaliter omni praecipitur Christiano, ut fidem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondent se omnia facere, quae Dominus praecipit, dicentes: Omnia quaecunque praecepit nobis Dominus faciemus ; postea vitulos facientes, adoraverunt idola. 425 VERSs tuum, ut peccare facias carnem tuam, neque dicane tuo, dissipet cuncta opera manuum tuarum. Hebraei ita sentiunt: quod non potes facere, non promittas; non enim in ventum dicta transeunt, sed a praesenti angelo, qui unicuique ignorare Deum quod pollicitus es, provocas eum ad iracundiam, ut omnia opera tua dissipentur. Nos vero ita intelligimus, quod his verbis arguantur qui necessitate carnis et naturae se peccare contendunt, Creatorique inscribunt, cur eos tales fecerit, ut carnali desiderio supertuum, ut peccare facias carnem tuam. Noli itaque, ait, vanas excusationes quaerere, et dare occa
Abbreviated transcription (Latin):
ut comedatribibat.⁊ fruat᷑ leticia ex labore
suo quo laborauit ipse subsole. inumero dierũ
uitȩ suȩ qͦs dedit ei ds̃. ⁊ hec ÷ pars illiꝰ & omis
hominis cii dedit ds̃ diuitias ꝯtq substantiã:
poaestacẽq eitribuit ut comedat selsce fruat᷑ parte¬

Expanded text:
 et bibat, et fruatur laetitia ex labore suo, quo laboravit ipse sub sole, Numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus: et haec pars illius. Et omni homini, cui dedit Deus divitias, atque substantiam, potestatemque ei tribuit ut comedat e
Abbreviated transcription (Latin):
opis ⁊ sudore qualẽ uis cibũ degerat dusci
sõno ꝑfruitur: diues uͦ distentus clapib
indiuer laceratꝰ dormire ñual& redundante
crapula. & in cocto cibo instomachi angustus
estuante. ꝓorro qr. sõnꝰ ⁊ cõmunis de hac
uita exitus apellat᷑.: melior erit reqͥes eiꝰ
qͥ oꝑatur inp̃senti. ⁊ scđm iures suas in
bonis oꝑib c̃uersat̃ : quã eoꝵ diuitiȩ deqͥb
scribitur. Ue uob̾ diiutib : qr rece pistis
c̃ solationẽ ur̃am. & ẽ. aliꝗ infirii tas
pessuc quã uidi sub sole: diuitiȩ c̃serua-¬
te in malũ dni sui. pereunt enĩ in afflicti.¬
one pessima. Generauit filiũ qͥ sũma inegestate
erit. sicut egressus ÷ nudus deutero matris suȩ
sic reũtet᷑i&e nichil aufer& secũ de labore suo.

Expanded text:
is cibum digerit, et dulci somno perfruitur. Dives vero distentus dapibus, in diversa laceratus, dormire non valet, redundante crapula, et incocto cibo in stomachi angustiis aestuante. Porro quia somnus, communis de hac vita exitus appellatur, melior erit requies ejus qui operatur in praesenti, et secundum vires suas in bonis operibus conversatur, quam eorum divitiae de quibus scribitur: Vae vobis divitibus, quia recepistis consolatipessima, quam vidi sub sole: divitiae conservatae in malum domini sui. Pereunt enim in afflictione pessima. Generavit filium, qui summa in egestate erit; sicut egressus est nudus de utero matris suae, sic revertetur, et nihil auferet secum de labore s
Abbreviated transcription (Latin):
eũ euangłista testat᷑ di cens. Et iħc ꝓficie¬
bat etatẽ isapientia et gra corã dõ &e homi¬
nib. Iste natꝰ ÷ in regno senis ⁊stulti. obtimꝰ
pauꝑ et puer ammirabilis. ut de domo uin-¬
culatoꝵ ꝓceder& in regnũ. abiens uregionẽ
longinquã. iuxta parabolã euangłicã ãccipe

Expanded text:
sta testatur dicens: Et Jesus proficiebat aetate et sapientia et gratia coram Deo et hominibus  . Iste natus est in regno senis et stulti, optimus, pauper, et puer admirabilis, ut de domo vinculatorum procederet in regnum, abiens in regionem longinquam, juxta parabolam evangelicam, accipe
Abbreviated transcription (Latin):
quod petit᷑ I dõ ait. quomͦ ꝓtegit sapientia: ita ꝑ¬
tegit peccunia. Ded in eo maior ÷ sapientia diultus.
qđ absq ullis oꝑib huiꝰ scłi. uitã tribuit haben¬
ti eã. Sciendũ ÷ tam̃ qđ hoc deuera dr̃ sapien¬
tia quȩ aduitã tendit ȩc̃nã. ⁊ deducit ad solẽ

Expanded text:
a, ita protegit et pecunia: sed in eo major est sapientia divitiis quod absque ullis opibus hujus saeculi vitam tribuit habenti eam. Sciendum est tamen quod hoc de vera dicitur sapientia, quae ad vitam tendit aeternam, et deducit ad solem
Abbreviated transcription (Latin):
Be ⁊ hoc uanitas: & cassa sollicitudo m̃tis. Aliud ÷
exc̃side ratione rationis : alius ex infirmantis uul
tẽptatione disputart.
Hic ꝗd indoctũ uulgus sentiat. uidet̃ affinire. Ubiuꝰ
ait melius: ire ad domũ luctus quã addomũ c̃uuui..
ex rationis discretione ostendit se loqͥ. Dicamꝰ tam̃
scđm c̃sequentiã supioris dispitationis. P ostꝰ uniũsa
tractaui. & nichil inisti mundi. labore ꝑpetuũ intel¬
iexi posteriorẽq generationẽ pͥoris frui laborib tũ
ut suo qͥs labore frueret᷑ bibens & comedens & ꝓ

Expanded text:
liud est ex consideratione rationis, aliud est ex infirmantis vulgi tentatione disputare. Hic quid indoctum vulgus sentiat videtur definire. Ubi vero ait: Melius est ire ad domum luctus quam ad domum convivii, ex rationis discretione ostendit se loqui. Dicamus tamen secundum consequentiam superioris disputationis. Postquam universa tractavi, et nihil in istius mundi labore perpetuum intellexi, posterioremque generationem prioris frui laboribus, tuut suo quis labore frueretur, bibens et comedens, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
dõ facile aliqͥd ꝓmutamꝰ  ⁊sine c̃sideratione
qͥppe p̃sentẽ dm̃. ⁊ licet ille incelo uos esse
uideam̃ int̾ra. tam̃ audire quȩ loqͥm᷑. & insipienti¬
ã nr̃ãm argui ex multiplicatione sermonũ. Alii
u̾ meliꝰ intelligentes hȩc p̃cipi affirmant. ne aut
loquentes aut cogitãntes plus de dõ quã possomꝰ
opinem: s sciamꝰ inbecillitatẽ nrãm. qr qͣntũ cȩlũ
distac a t̾ra tantũ nostra opinatio anatura illiꝰ

Expanded text:
mus, et sine consideratione quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus imbecillitatem nostram, quod, quantum distat coelum a terra, tantum nos
Abbreviated transcription (Latin):
ineo qͥcarnalia desideria id ÷ exterioris hominis
uicia secunt᷑. magis quã interioris sapientiã
tes aduitia idõ c̃sũpti inopia tabescunt.
entia quã stultoꝵ uictime: qͥ nesciunt qͥd faciant
mali. Precepta dat uite: & ñ uult offendere cun¬
tes adeccłam. Nõ enĩ ingredi domũ dĩ. sed sine
offensione ingredi laudis÷. Qsi eẽt om̃iũ qͥsunt
nunqͥd addidisset apꝓpinqua ut audias.: De¬
uiq moyses solꝰ ꝓpe accedebat adaudiendõ
dm̃i: cet̃i accedẽ ñualebant. Qd̾ stulti nescientes

Expanded text:
in eo, qui carnalia desideria, id est, exterioris hominis vitia sequuntur magis quam interioris sapientiam.tes ad vitia, ideo consumpti inopia tabescent. entia quam stultorum victimae, qui nesciunt quid faciunt mali. Praecepta dat vitae, et non vult offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi laudis est. Et si esset omnium qui sunt ia, nunquam addidisset, Appropinqua ut audias. Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes
Abbreviated transcription (Latin):
interiorẽ & alterũ exteriorẽ nomina ̾re solebat.
Nosu̾ meliꝰ estimamꝰ hec intelligenda eẽ. de di¬
abolo rege stulto. ⁊ de xp̃o pauꝑe sapiente. qui
egressus ÷ de uirginali uto inmundũ. ut c̃te¬
reret & subuerterae imꝑiũ stult regis. qͥ ei
ostendit omĩa regna mundi. eoq u̾icto uas a
illiꝰ rapae ꝙ domũ sub uerteret  captiuãq

Expanded text:
interiorem, et alterum exteriorem nominare solebat. interiorem, et alterum exteriorem nominare solebat. Nos vero melius aestimamus haec intelligenda de diabolo rege stulto, et de Christo paupere sapiente, qui egressus est de virginali utero in mundum, ut contereret et subverteret imperium stulti regis, qui ei ostendit omnia regna mundi; eoque victo, vasa illius caperet, et domum subverteret, captivamque
Abbreviated transcription (Latin):
corde diligentis dm̃. Qđ supiꝰ dicit si unꝰ dormie-
sene rege ⁊stulto : qui nescit ꝓudere in posterũ.
cunctos iuuentes quiabulant subsole cũ ado-¬
lescente secundo quic̃surgit ꝓ eo. Infinitꝰ ÷ nu¬
merꝰ popłi omĩũ qͥfuer̃ añte eũ: ⁊ qͥ post ea fut᷑i
st̃. ñ letabunt᷑ in eo Bedhoc uanitas &e afflictio
sp̃s. hebrei hunc locũ. ita disser̃. Melior est in¬
terior homo quipost quartũ decimũ ꝑpuber¬
tatis annũ in nobis exorit᷑. ex teriore homine qͥ
exiuit ut regnara᷑ inuicis. Qui &e iã innat᷑a sua
pauꝑ factꝰ ÷ ñ habens sapientiã. mala omĩa de side
homine pͥca cfisati st̃. eo uidelic&ꝵ qͥ pͥore decedent¬
te generat᷑ ẽ. intellexiq homines in homine pͥore pet¬
casse antequã scđo nascente. tẽpore legitimo
duo homines fuerint alt̃ carnalis alt̃ spãlis. ⁊ui
scđo se subicere sciunt ñletant᷑ inpͥore qͥ inuiciis reg¬
nabat. Hos duos homines doctor egregius uno

Expanded text:
corde diligentis Deum. Quod superius dixit, si unus dormierisene rege et stulto qui nescit providere in posterum: cunctos viventes qui ambulant sub sole, cum adolescente secundo qui consurgit pro eo. Infinitus est numerus populi omnium qui fuerunt ante eum; et qui postea futuri sunt, non laetabuntur in eo. Sed et hoc vanitas et afflictio spiritus. Hebraei hunc locum ita disserunt: Melior est interior homo, qui post quartumdecimum pubertatis annum in nobis exoritur, exteriore homine, quexivit ut regnaret in vitiis, qui et in natura sua pauper factus est, non habens sapientiam, mala omnia deserendhomine postea versati sunt, eo videlicet, qui priore decedente generatus est; intellexique homines in homine priore peccasse, antequam secundo nascente, tempore legitimo duo homines fuerint, alter carnalis, alter spiritalis. Qui secundo se subjicere sciunt, non laetantur in priore qui in vitiis regnabat. Hos duos homines doctor egregius unum
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ intp̃tant᷑ qđ solꝰ ⁊ absq ullo comite
adsaluandũ mundũ descenderit. & quã¬
quã multi filii dĩsint. ⁊ frẽs adoptione di¬
cant᷑. tam̃ nullꝰ clignꝰ ex tiait. qui in hoc
oꝑe iungeretur. cũiꝰ laborũ ñ÷ finis por¬
tantis nr̃a uitia atq peccata. & ꝓ nobis
cdolet. & oculꝰ eiꝰ nsaciabit᷑ diuiti is. semper
nrãm cupiens salutẽ : et qͣnto plus quẽ peccare ui¬
loquutionis dicimꝰ dol& qͦoc apłs ait. & iͥpse sp̃s postu¬
lat ꝓnobis gemitib in enarrabilib: id ÷ nos gemere
facit: ita ⁊ hic dolae xp̃c. qͥa nos dolere facit pro

Expanded text:
tore interpretantur: quod solus et absque ullo comite ad salvandum mundum descendit; et quanquam multi filii Dei sint, et fratres adoptione dicantur, tamen nullus dignus exstitit qui in hoc ei opere jungeretur. Cujus laborum non est finis, portantis nostra vitia atque peccata, et pro nobis dolet; et oculus ejus non satiabitur divitiis, semper nostram cupiens salutem, et quanto plus quem peccare vilocutionis dicimus, Dolet, quo Apostolus ait: Et ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus , id est, nos gemere facit. Ita et hic dolet Christus, quia nos dolere facit pro
Abbreviated transcription (Latin):
laborare ñ cessat. nec saciant᷑ oculi ciꝰ diui¬
ti is. nec cogitat dic̃s. cui laboro ⁊ fraudo ammã
meã bonĩs. In hoc uanitas :: ⁊ afflctio
cũ nec filiũ nec frẽm habeat. nec ꝓpinquũ ut
uideat pͥor labor necessariꝰ reseruatis. Nichie
itaq uaniꝰ eẽ. dep̾hendi quã eũ hominẽ qui
diuitias c̃gregat : cui eas relinquat ignorans

Expanded text:
laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis, nec cogitat dicens, cui laboro et fraudo animam meam bonis? In hoc vanitas est, et afflictio cum nec filium nec fratrem habeant, nec propinquum, ut videatur pius labor necessariis reservatus. Nihil itaque vanius esse deprehendi, quam eum hominem qui divitias congregat, cui eas relinquat ignorans.
Abbreviated transcription (Latin):
rit intꝰ. hoc ÷ simorte fuerit dissolutꝰ & secũ
Et si adu̾sꝰ hominẽ robustior in expugnando
diabolꝰ extiterit: stabit homo. stab̾i̾t ⁊ apc̃¬
homini relinquat᷑ arbitriũ. ⁊ annitentibus
nobis ipse in preliando fortior fiat. Qđ si&iã

Expanded text:
rit unus, hoc est, si morte fuerit dissolutus, et secrit unus, hoc est, si morte fuerit dissolutus, et secet si adversus hominem robustior in expugnando diabolus exstiterit, stabit homo, stabit et Chomini relinquatur arbitrium, et annitentibus nobis, ipse in praeliando fortior fiat. Quod si et
Abbreviated transcription (Latin):
uantẽ. & si dormieruit duo fouebunt᷑ mutuo
Unꝰ quomͦ cale fiet. : ꝙ si qͥspiã p̃ualueria c̃tra unỹ
duo ressistunt ei. Funculꝰ triplex: diffile rũpit᷑.
Post sollicitudines & miserias inqͥb corruptꝰ est
ille qͥ in opib c̃qͥrendis absq certo herede secru¬
habeat amicoꝵ c̃tub̃niũ & in comune solatium.
qr altriꝰ ruina alteriꝰ auxilio subleuat᷑. ꝙ cu¬
ras cdomesticas ipsiꝰ quoq noctis reqͥẽ meliꝰ exi¬
gat ille qͥfidũ amicũ habae: quã qͥsolis opibus
incubat reqͥsitis. Qđ si robustior qͥs inimicus c̃tͣ
unũ surrexerit. alteriꝰ in becillitatẽ amici sola¬
tio sustentari. & qͣntũ duo uno differunt si amo¬
re c̃ iuxtist̃. tanto &iã triũ c̃tubniũ plus uale¬
quanto auget̾ numero. tanto crescit ⁊ robore. hec
reliqua eodẽ ordine disserandas. Meliꝰ ẽ. duos
Merces quippe c̃tubmi statĩ in ipsa societatis
utilitate monstrat᷑ : Dienĩ unꝰ ccciderit.: ap̃c̃

Expanded text:
si dormierint duo, fovebuntur mutuo; unus quomodo calefiet? Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei. Funiculus triplex difficile rumpitur. Post sollicitudines et miserias, in quibus corruptus est ille qui in opibus conquirendis absque certo haerede se cruhabeat amicorum contubernium, et commune solatium, quia et alterius ruina alterius auxilio sublevatur; et curas domesticas, ipsius quoque noctis requiem melius exigit ille, qui fidum amicum habet quam qui solis opibus incubat acquisitis. Quod si robustior quis inimicus contra unum surrexerit, alterius imbecillitatem amici solatio sustentari dicit. Et quantum duo uno differunt, si amore conjuncti sunt, tanto etiam trium contubernium plus valequanto augetur numero, tanto crescit et robore. Decreliqua eodem ordine disserenda sunt. Melius est duos Merces quippe contubernii statim in ipsa societatis utilitate monstratur. Si enim ceciderit unus,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s laborẽs hominũ & inoustrias anĩ aduerti
patere inuidiȩ ꝓximi. Et in hoc tͦ uanitas &e cura
suꝑflua c̃. Conuerame rursus ad alia. & uidi om̃¬
nẽ fortitudiñe ⁊ głam laborantiũ. & dephendi
bonĩ alteriꝰ. et̃ alteriꝰ malũ. dũ inuidus abiena
felitate torquet᷑. & pate insidus głosus. Quio
enĩ uaniꝰ quã homines ñsuas flerẽ miserias nec
ꝓpͥa lugere peccata. alios iudicare seipsos ob¬
liuisci &e meliorib tantũm᷑ imudẽ. alio ũ ꝙ bene¬
ut ostendat eũ qͥborat ⁊ aliqo hab& inmundo
patere in iudiȩ irursũ eũ qͥuiuere uult qui¬
etꝰ inopici oppͥmi. & eẽ. utrũq miserabilem
dũ aliuis ꝓ pr̃ opes ꝑiclitat᷑. aliꝰ ꝓpt̃ inopiam
egestate cͥonficitur. Alit̃. Manus crebro ꝓ
oꝑib accipi unt᷑. Stultꝰ retrahit manus suas
aboꝑe bono iñ uult iurilit᷑ agere. s comedit
carnes suas id ÷ sc đm carnalia uiuit desi¬
łia tabescens inuoluptatib suis donec c̃sumat᷑.¬

Expanded text:
omnes labores hominum, et industrias animadverti patere invidiae proximi, et in hoc ergo vanitas et cura superflua est. Converti me rursus ad alia, et vidi omnem fortitudinem et gloriam laborantium, et deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum invidus aliena felicitate torquetur, et patet insidiis gloriosus. Quid enim vanius quam homines non suas flere miserias, nec propria lugere peccata; alios judicare, seipsos oblivisci; et melioribus tantum invidere, aliorumque beneut ostendat eum qui laborat et aliquid habet in mundo, patere invidiae; et rursum eum qui vivere vult quietus, inopia opprimi; et esse utrumque miserabilem, dum alius propter opes periclitatur, alius propter inopiam egestate conficitur. Aliter: Manus crebro pro operibus accipiuntur. Stultus retrahit manus suas ab opere bono, et non vult viriliter agere, sed comedit carnes suas, id est, secundum carnalia vivit desideria, tabescens in voluptatibus suis, donec consuma
Abbreviated transcription (Latin):
apellatione dignꝰ ẽ. ascendat incȩlũ. & utrum
peccator qͥ uim̃tũ uocat᷑ descendat int̃rã : fieri
enĩ podest utrũq ꝓincerto uitȩ huiꝰ ilubrico
feros. & siplicior qͥsq rusticiorq qͥ ium̃tum
hominis cõparatione dr̃. meliꝰ uiuat & martirio
partẽ illiꝰ. Quis enĩ adduc& eũ ut pꝰse fut᷑a cos¬
noscat  Suꝑiori errore turbatꝰ qđ putarẽ int̃
homines &e bestias nichil eẽ. in hauc scientiã pͣua
opinione deductꝰ sũ ut nichil aliud dicerẽ boni¬
nͥp̃sentẽ caꝑe uoluntatẽ. Neq enĩ cũ semnel nos dis¬
soluisset interitꝰ possemꝰ his ꝑfrui aqͥb recesse¬
ramꝰ in grati. Bed ineliori sensu deleticia bonoꝵ
oꝑm intelligendũ ẽ. Nichil ÷ gͦ meliꝰ inuita ista
nͥ qđ lece t᷑ homo in oꝑe suo faciens helemosinam.
⁊ futuros sibi ches auros in regno cȩloꝵ p̃parans.
Hanc solã habemꝰ ueracit̃ porcionẽ. quã nec fur nec

Expanded text:
utrum utrum peccator, qui jumentum vocatur, descendat in terram? Fieri enim potest utrumque pro incerto vitae hujus et lubrico feros; et simplicior quisque atque rusticior, qui jumentum hominis comparatione dicitur, melius vivat, et martyrio partem illius. Quis enim adducet eum, ut post se futura cognoscat? Superiori errore turbatus, quod putarem inter homines et bestias nihil esse, in hanc sententiam prava opinione seductus sentem capere voluptatem: neque enim cum semel nos dissolverit interitus, posse his perfrui a quibus recedimus ingrati. Sed meliori sensu de laetitia bonorum operum intelligendum est. Nihil est ergo melius in vita ista, nisi quod laetetur homo in opere suo, faciens eleemosynam, et futuros sibi thesauros in regno coelorum praeparans. Hanc solam habemus veraciter portionem, quam nec fur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
moriendi. Dimilit̃ ꝓcedimꝰ adlucẽ : eque dissolue¬
m᷑ inpuluerẽ. Diaũt udet᷑ hec ẽẽ distantia qr sp̃s
hominis ascend̾t incelũ. ⁊ sp̃s peccoris descendat in
potest scire utrũ uerũ anfalsũ sit qđ sperat᷑:
Hoc aũt dicit ñ qđ animã putoe ꝓire cũ corpore. uł
unũ bestiis ⁊ hominib p̃parari locũ. s qđ ante ad¬
pios querit apud inferos detentari. Q reuera an
fores. xp̃s cũ latrone reserassec. clausa erant cȩlestia
isps hominis peccorisq ȩqͣlis uilitas coartabat᷑ ꝙ
tam̃ ñ multũ int̾ erat ꝑire cũ corpore. aut infer¬
nitenebris detineri. Idđ uͦ ait de t̾rafactasẽ. ꝙ
int̾rã reũtent i hoc eũ de corpore dicere manises¬
tũ ẽ. ꝙr corpꝰ de t̾ra creatũ: ñanima. sic̃ uindex
peccati sententia homini intulit. traes. & int̃rã
ibis. hiȩc interĩ uixta litterã. Quantuĩ ad sp̃alẽ
intelligentiã ꝑtinet. qͥs scit utrũ sp̃s qͥ homiuis

Expanded text:
dissolvemur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quia spiritus hominis ascendat in coelum, et spiritus pecoris descendat in potest scire utrum verum an falsum sit quod speramus? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum bestiis et hominibus praeparari locum, sed quod ante adpios queritur apud inferos detentari . Et revera afores Christus cum latrone reseraret, clausa erant coelestia, et spiritus hominis pecorisque aequalis vilitas coarctabat. Etamen non multum intererat, perire cum corpore, aut inferni tenebris detineri. Quod vero ait, de terra facta sunt, et in terram revertentur, hoc eum de corpore dicere manifestum est, quia corpus de terra creatum est, non anima; sicut vindex peccati sententia homini intulit: Terra es, et in terram ibis . Haec interim juxta litteram. Quantum ad spiritalem intell
Abbreviated transcription (Latin):
illuc m̃tẽ meã oculosq c̾ũti ut uidẽ calũpniatores.
mint᷑ lacrimas qͣs solũ habe calamitatib licet
rei inuidiã ꝓtestantes c̾solatorẽ nequeunt in¬
inc̃solabilis dolor. calũpniatores uident insuis
iniqͥtatib fortiores. E hȩc : causa. qđ ñualeant
c̃solari. Pleniꝰ hunc locũm inseptuagesinio scđo¬
psalmo dauid ⁊ hieremias in suo uolumine
exdrunt. & laudaui magis mortuos. quam
iuuentes: & feliciorẽ utroq uidicaui qͥnecdũ
natꝰ ẽ. noc uidic mala quȩ fiunt subsole. A d cõ¬
parationẽ miseriarũ qͥb in hoc mundo mortales
p̃munt᷑. feliciores uidicatu mortuos abhuiꝰ mise¬
riȩ labore libatos : quã uiuentes. Melior ÷ itaq
his duob uiuente iudelica ⁊ defuncto qͥnecdũ
natꝰ e. In cofelicior ÷ qͣnecdũ malũ mundi exptꝰ :

Expanded text:
s. imuntur, lacrymis, quas solum habere in calamitatibus licet, rei invidiam protestantes, consolatorem non queunt reinconsolabilis dolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores. Et haec est causa, quod non valeant consolari. Plenius hunc locum in psalmo septuagesimo secundo David, et Jeremias in suo voluminemagis mortuos quam viventes, et feliciorem utroque judicavi, qui necdum natus est, nec vidit mala quae fiunt sub sole. Ad comparationem miseriarum quibus in hoc mundo mortales premuntur, feliciores judicavi mortuos, ab hujus miseriae labore liberatos, quam viventes. Melior est itaque his duobus, vivente videlicet et defuncto, qui necdum natus est; in eo