comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes ͤ Vnaigitut thare domuserat dequana¬
tus est abraham. inqua unius dĩ ueri cultus.
& quantũ credibileest inqua iam sola &iã
hebrea lingua remanseratͭ Quauis &ips
sicut iam manifestior dĩpopulus in acgỹp¬
to. Ita in mesopotamia seruisse diis alie̾nis
iesunaue parrante referatur. C&eris
ex progeniae illius heber in linguas paula¬
tim alias. & inmnationes alias posteris deflu¬
entibus ¶ Proinde sicut ꝑaquarũ diluniũ
una domus noe remanserat adreparandũ
genus humanũ. Sic indiluuio multarũ
suꝑstitionũ ꝑ uniuersũmundũ. una remus¬
serat domus thare inqua custoditaẽ plantato
ciuitatisd̃. Deniq sicut illic enuratis supra
generationibus usq ad noo simul cũ annorũ
uumeris & exposita diluuii causa. priusquã
ds̃ inciper& dearca fabriainda loqui adnoe.
dicitur. Hac autẽ generationes noe. It a &
hic enumeratis generationibus aballo qui
appellatus est sem̃ filio noe usq ad abrahã

Expanded text:
tes. Una igitur Thare domus erat, de quo nates. Una igitur Thare domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius veri Dei cultus, et, quantum credibile est, in qua jam sola etiam Hebraea lingua remsicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
Illarũ autẽgentiũ uocabula pastim man¬
serunt. Ita uthodieq appareat unde
fuerint deriuata. sicut ex assur assyrii
& exheber hebrei pastim temporis u&ius¬
tate mutata sunt. Ita ut uix homines docas¬
simi antiquissimas hystorias ꝑscrutantes. pec
omnium sedaliquarũ existis origines genti¬
um potuerint reperire. Nam̃ quoðex
filio cham qui uocabatur mefraim acgypni
ꝑhibentur exosti. Nulla hic resonat᷑ origo
uocabuli. sicut pec a&hiopũ quidicuntur
adecum filium cham ꝑtinere. Quichus appa¬
latus est & siomnia considerentur plura mu¬
tata quã manentia nomina apparent¬
dĩ. &iam ab illo articulo temporis
qui factus est inpatre abraham: Vnde in¬
cipitẽẽ potitiacius euidentior. & ubidari¬
ora leguntur promissa diuina. Quaenune
ra scã indicante didicimus. in regionedul¬
deorum natusest abraham: Quae terra.
ad regnũ asfyriũ ꝑtinebat. Apud hal¬
deos autẽ iam &iam tunc suꝑ stitiones ine
praeualebant: quẽ am modũ ꝑc&eras gen¬

Expanded text:
Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina apparentDei, etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham: unde incipit esse notitia ejus evidentior, et ubi clariora leguntur promissa divina, quae nuncra divina indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyriorum pertinebat. Apud Chaldaeos autem jam tunc superstitiones impiae praevalebant, quemadmodum per caeteras gen
Abbreviated transcription (Latin):
nũ uari&ate & tanta int̃se atq nobiscũ diuer¬
sitate traduntur: Nam &simias. & circop&chi¬
cos &sfingas sine sciremus Non homines eẽ
sed bestias possent illi historici desua curiosita¬
te gloriantes. ud ut gentes aliquas hominum
nobis impunita uanitate mentiri sed si homi¬
nessunt de quibus illa mira conscripta sunt.
Quod si propterea ds̃ uoluit &iã non nullas
gentes itacreare ne in his monstris quaea pud
nos opost& exhominibus nasci eius sapientiã
quanaturã fingit humanã uelut astẽ curuspũ
minus ꝑfecti opifices putaremus erras selp̃
itaq nobis uideri deb& absurdũ ut quẽ am
modũ insingulis quibusq gentibus quaedam
monstra sunt hominũ. Ita in uniuer sogener
humano. quaedam monstrasint gentium. qua¬
ꝓpt̃ utistã quaestionẽ pede tenram cauteque
concludam: aut illa quaet alia de quibusdam
gentibus scriptas omnino nullas̃ : autsi sunt
homines non sunt autexadam sunt. si homines

Expanded text:
num uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuernum uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter ut istam quaestionem pedetemtim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homine
Abbreviated transcription (Latin):
Amdiore tam̃ hocẽ masculino ut appellarem
loquendi consu&udo praeualuit: Nam nemo
um quã androginecas autherma froditas nim¬
cupauit s Ante annos aliquod nr̃a ceste memori
in oriente. duplex homonatus est superioribus
mebris inferioribus simplex. Namduo erant
capita. duo pectora. quattuor manus uenter. autẽ
unus & pedes duo. sicut uni homini. Et tamdiu
uixit ut multos ad eũ uidendũ. fama contraber&
Duis autẽ omnes cõmemorare possit humanos
fecus longe dissimiles his ex quibus eos natus ẽẽ cer¬
tissimũ ẽ  Sicutergohaec ex illo uno negari ñ poss
originẽ ducere. Itaquaęcũq gentes in diuersitati¬
bus corporũ abusitato naturae cursu quẽ plu¬
res & prope omnes tenent. uelut exorbitasse
traduntur. sidefinitione illa induduntur ut
rationalia animalia sint atq mostalia ab eodẽ
ipso uno primo patre omnium. stirpẽ trahere
confitendũ e  sitam̃ ueris quae deillarũ patio¬

Expanded text:
a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes in diuersitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum natio
Abbreviated transcription (Latin):
inspicere non potest. tãquã deformitate
partis offenditur: Qũo cui congruat. &¬
quoreferatur ignorats Pluribus quam
quinis digitis in manibus & pedibis. nasci
homines pouimus. Et haecleuior ẽ quã
nulla distantia ¶ Sedtam̃ absit ut quis ita
desipiat ut existim& innumero humano¬
rũ digitorũ errassecreatorẽ: Quãuis
nesciens quur hoc fecerresita & simaior
diuersitas oriatur. scit ille quid egerit
Qius opera iuste nemo reprachendit:
Apud hypponẽ Zaritũ ẽ homo quasi
lunatas habens plantas. & eis binos tantũ¬
modo digitos. similes & manus si aliqua
gens talis ess& illicuriose atq mirabili
ad der&ur hystoriae. Nũ igitur istum
pp̃thoc negauimus ex illo uno qui primus
creatus est ẽẽ ꝓpagatũ . Androgini quos¬
&iam herma froditos nuncupant quãuis anm¬
dũ rarisint difficileest tamen uttem poribus
desint inquibus sic uterq sexus appar& utex
quo potius debeant accipere Nomen inceftũsit.

Expanded text:
inspicere non potest, tamquam deformitate inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quostiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit;
Abbreviated transcription (Latin):
de prompta uelut curiosioris historiae:
Quiddicam decynoche falis. quorũ cani¬
na capita atq ipse latratus magis bestias
quã homines confit&ur ͤ sedomnia gene¬
rai hominũ quaedicuntur eẽ credere nẽ
necesse. Verum quisquis uspiam nascit᷑
homo. idestanimal rationale mostale. quã¬
lib& nr̃is inusitatã sensibus gerat corporis¬
formã. seti colorẽ. siue motũ : siue sonum.
siue qualib& in. qualib& paste.qualib& qua¬
litate naturã: exillo uno protopla sto
originẽ ducere. nullus fidelium dubitaue¬
rit: Appar& tam̃ quid in plurib Natura
optinuerit: & quidsit ipsa raritate mirabi¬
le Qualis autem ratioredditur de mons¬
truosis apud nos hominũ pastuł. talis
demonstruosis quibusdam gentibus reddi
potest Dsenĩ creator ẽ omniũ qui ubi &
quando creari. quid oposteat uel opostu¬
erit ipse nouit: sciens uniuersitatis pul¬
chritudinẽ. Quarũ pastiũ uel similitudine
uel diuersitate contexat:. Sed quitotum

Expanded text:
depromta uelut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum, quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporisformam seu colorem siue motum siue sonum sine qualibet ui, qualibet parte, qualibet qualitate naturam: ex illo uno protoplasto originem ducere nullus fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de monstrosis aput nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto autẽ thara in mesopotamiã.
ubi uixisse ꝑhibitur .cc. & quinque
annos. lam incipiunt indicari factae ad
abraham promissionesdĩ quodita scriptũ

Expanded text:
efuncto autem Thara in Mesopotamia, ubi uixisse perhibetur ducentos et quinque annos, iam incipiunt indicari factae ad Abraham promissiones Dei, quod ita scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
Intimans eum filios filiasq genuisse. Vt in¬
tellegamus unde potuerint populi adcresce¬
re. ne in paucis qui cõmorantur hominibus
occupati. Pueriliter hesitemtis unde tanta
spatia terrarũ atq regnorũ repleri potue¬
rint degeneresem : maxime propt asfrriorũ
regnũ. unde ninus ille orientaliu dominator
usquequaq populorũ. Ingenti prosperitate
regnauit: Et latissimũ ac fundatissimũ regnũ¬

Expanded text:
intimans eum filios filiasque genuisse; ut inintimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum regnu
Abbreviated transcription (Latin):
hanc seriem ꝑtinentẽ filium genuiss&. Quan¬
toq uixiss& ͣubi ceste agnoscendũẽ qđ ante
ꝑmiseram ut appareat quaresit dictum de
filiis heber. Nomen unius phalech quia indie¬
bus eius diuisaẽ terra: Quidenĩ aliud intelle¬
gendũe terraeediuisam. pisi diuersitate
linguarũ s Omissis igitur c&eris filiis sem¬
adhancrem nonꝑtinentibus. illi conectuntur
in ordine generationũ ꝑquos possit ad abra¬
ham ꝑueniri: Sicut illi conectebantur ante
diluuium ꝑ quos ꝑuenir&ur adoe. Cene¬
rationibus. quae propagataes ex illo adam
filio quiest appellatus s&ch.  Si cergo incipit
generationũ ista contextio Et haegenerati¬
ones sem. Sem filius cum es s& centum
annorũ genuit arfaxat. secundo postdilu¬
sic ex sequitur c&eros dicens. Quotoquisq
anno uitaesuae filiũ genuerit. ad istũ gene¬
rationũ ordinẽ ꝑtinentẽ. qui ꝑtendit ad abra¬
ham & quot annos post modum uixerit.

Expanded text:
hanc seriem pertinentem filium genuisset quanhanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam nisi diuersitate linguarum? Omissis igitur ceteris filiis Semad hanc rem non pertinentibus illi conectuntur in ordine generationum, per quos possit ad Abraham perueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post dilu et mortuus est. Sic exsequitur ceteros dicens, quoto quisque anno uitae suae filium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
iecta. nauigare acꝑuenire potuisse ut &iã
illic ex illo uno primohomine genus insti¬
tuer&ur humanũ .¶ Quappt̃ inter illos
n totidem linguas colliguntur fuissediuisi.
quaeramus si possumus inuenire illam
interris peregrinantẽ ciuitatẽdĩ quae
usq addiluuium arcãq ꝑductaẽ atque
infiliis noe ꝑ eorũ benedictiones ꝑseue¬
rasse monstratur. Aaxime in maximo
qui est appellatiissem quandoquidem
uf&h it a benedictus est. ut in eius fratris
Tenendo estigitur series generationũ ꝗͦ¬
abipso sem. ut ipsa ostendat postdiluuium
ciuitatẽdĩ sicut eam series generationũ ab illo
quiest appellatus s&h. Ostendebat antedilu¬
uium ¶ ꝑp̃thoc ergo scriptura diuina cum
terrenam ciuitatem in babylone. hoc est in
confusione monstrass&. Ad patriarthã sem
recapitulando reuestitur & orditur inde
generationes usq ad abraham: Cõmemorato
&iam pumero annorũ quantoquisq ad

Expanded text:
iecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam iecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos as gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris Tenenda est igitur series generationum ab ipso Sem, ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante dilupter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad
Abbreviated transcription (Latin):
uod uero & antipodas eẽ fabulantur
idest homines a contraria paste terrae
ubisoloritur quando occidit nobis ad¬
uersa pedibus nr̃is calcare uestigia. Nulla
ratione credendũẽ Neq hoc ulla hystorica¬
cognitione didicisse se affirmant. sed quasi
ratiocinando conectant. Eoquod intraconue¬
xa caeli terra suspensasit. Eundẽq locum
mundus habeat. &infimũ & medium & ex
hoc opinantur alteram terrae pastẽ quae
infraest haibitatione hominũ carere ñ posse
Nec adtendunt &iam sifigura conglobuta.
& rotunda mundus eẽ credatur. siue aliqua
ratione monstr&ur. Non tamen ẽẽ consequers
ut &iam exilla paste abaquarũ congerie
nuda sit terra¶ Deinde &iam sinuda sit.
ueq hoc statim necesse eẽ ut homines habeat
qũo nullo modo scriptura ista mentitur.
quae narratis praeteritis. facit fidem eo qđ
eius praedicta complentur.¶ nimisq absur¬
dũ eẽutdicatur aliquos homines exhac
in illam pastẽ oceani inmensitate trans¬

Expanded text:
uod uero et antipodas esse fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historicacognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, ue hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate tra
Abbreviated transcription (Latin):
uacritur &iã utrũ exfiliis noe.
uel Apotius ex illo uno homine. uinde
&iam ipsi extiterunt propagatacẽ cre¬
dendũ sit quaedam monstruosa hominũ
genera quaegentiũ parrat historia: Sicut
ꝑhibentur quidam unĩ habere oculum
infronte media Quibusdam plantas uer¬
saseẽ postcrura. Tquibusdam utriusq
sexus eẽ naturam. & dextrã mãmã uiri¬
lẽ. sinistrã muliebrẽ. uicibusq inter se
cocundo &igignere & parere ¶Aliis ora
snoneẽ. Eosq ꝑnares tantũ modo halitu
uiuere. Alios staturaeẽ cubitales. quos
pigmeos acubitu greciuocant. Alibi quin¬
quennes concipere feminas. & octauum iutae
annũ non excedere : Item ferunt ẽẽgentẽ
ubi singula crura inpedibus habent pec
poplit̾ẽ flectunt. Et sunt mirabilis celeri¬
tatis quos sciopodas uocant. quod ꝑ aestũ
in terra iacentes resupini umbra sẽpedũ
protegant. Quosdam sineceriuoe oculos
habentes in humeris. & cxeri hominũ ued
quasi hominũ genera. quae in maritima

Expanded text:
Quaeritur etiam, utrum ex filiis Noe uel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi extiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media, quibusdam plantas uersas esse post crura, quibusdam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum genera. quae in maritima
Abbreviated transcription (Latin):
quod secutus adiungit benedictionẽ duo¬
rũ maximi &minimi filiorũ dicens. Bene¬
dictus dñsds̃ sem. &erit canaan puer illi¬
us. Ixific&ds̃ ia fech & habit& in domibus
sem. sicut ipsa eiusdem noe &uineae plan

Expanded text:
quod secutus adiunxit benedictionem duoquod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plan
Abbreviated transcription (Latin):
RENTIS SCAE
uestigia ciuitatis. utrum
continuata sint. An intercurrentibus
impi&atis Interrupta temporibus.
ita utnullus hominum ueri tinius dĩ
cultor exsister&. adliquidũ scripturis
loquentibus inuenire difficileest.
Propterca quia incanonicis libris post
noe quicum coniuge ac tribus filiis totidẽ¬
q nuribus suis meruit perartã auastati¬
one diluuii liberari. Noninuenimus usq¬
ad abraham cuiusquam pi&catẽ euidenti
diuino edoquio praedicatam ¶ pisi quod¬
poe duos filios suos sem &tapheo pro¬
ph&ica benedictione cõmendat Intuens
& pryuidens quod longe fuerat post futu¬
rum. Unde factũest &iam illud ut filiũ
suum medium. hocest primogenito inio¬
rem. ultimoq maiorem qui peccauerit
inpatrẽ. Nonimipso. sed infilio eius suo
nepote maledicer& hisuerbis maledic¬
tus canaan puer famulus erit fratribus
suis . Canaan porro natus fuerat excham¬
quipatris dormientis nectexuerat sed
potius prodiderat nuditatem ¶Vnde &iã¬

Expanded text:
rentis sanctae uestigia ciuitatis utrum continuata sint an intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quooe duos filios suos Sem et lapheth prica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Chamqui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
iam sorores ¶Aut ñsolũ illud ut fier& nulla
necessitas e&̃. uerũ &iam sifier& nefascõ
Nam & sine potes primorũ hominũ qui iam
consobrinas poterant accipere coniuges. soro¬
cribus matrimonio iuneerentur. noniam

Expanded text:
iam sorores, et non solum illud ut fieret nulla iam sorores, et non solum illud ut fieret nulla necessitas esset, uerum etiam si fieret nefas esset. Nam si et nepotes primorum hominum, qui iam consobrinas poterant accipere coniuges, sororibus matrimonio iungerentur, non iam
Abbreviated transcription (Latin):
r& sed singulae spargerentur insingulos.
Ac sic ad socialẽ uitam diligentius conli¬
gandam plurimae plurimos obtinerent
Pat̃ quippe & socer duarũ s̃ neces situdinũ
nomina. utergo aliũquisq habeat patrẽ
aliũ socerũ numerosius secarita sporrigit.
sutrũq autẽ unusadam cogehatur filiis& es
filiabissuis quando fratres sororesq conubio
iungebantur Sic & eua uxor eius utriq sexui
filiorũ fuit. & socrus & mater. quaesiduae
feminae fuissent mater altera & socrus alte¬
ra: copiosius se sociales dilectio conligar&.
Ipsadeniq iamsoror: quod &iam incorfie¬
bat Duas tenebat una necessitudines. quib
ꝑ singulas distributis ut alteraẽ& soror
altera uxor. hominũ numero socialis ꝓ¬
pinquitas auger&uit. Sedhoc unde fier&
tunc ñ erat quando nisi fratres & sorores
exillis duobus primis. nulli homineserant.
fieriergo debuit quando potuit. ute xisten¬
tecopia: Indeducerentur uxores quã ñerant

Expanded text:
ret, sed singulae spargerentur in singulos ret, sed singulae spargerentur in singulos ac sic ad socialem uitam diligentius conligandam plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se caritas porrigit. Utrumque autem unus Adam esse cogebatur et filiis et filiabus suis, quando fratres sororesque conubio iungebantur. Sic et Eua uxor eius utrique sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae feminae fuissent, mater altera et socrus altera, copiosius se socialis dilectio conligaret. Ipsa denique iam soror, quod etiam uxor fiebat, duas tenebat una necessitudines; quibus per singulas distributis, ut altera esset soror, altera uxor, hominum numero socialis propinquitas augeretur. Sed hoc unde fieret tunc non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia inde ducerentur uxores, quae non erant
Abbreviated transcription (Latin):
iamtresgenuerat. Cositaq tenuit in ordine
generationũ : ꝑ quos ad dauid atq indequo in¬
tenderat ꝑ uenir& ¶ Ex quo in tellegi potest ue¬
teres quoq homines antediluuiũ ñ primogenitos.
sed cos fuisse cõmemoratos ꝑquosor do suaedentiũ
generationũ. ad noepati iarchã ducer&cur. Ne
serac pubestatis illorũ obscura & non necessaria
ũigitur genus humanũ postpri¬
mã copulã uiri facti expuluere
& coniugiscius exuirilatere mariũ femina¬
rũq coniunctione opiis haber& ut gignendo
mult plicar&at. Necessent ullihomines nisi
qui exillis duobus natifuissent. uirisorores
suas coniuges acceper̃. Quod profecto quanto
ẽ antiquius compellente pecessitate. tanto
postea factũẽ damnabilius religione pro¬
hibente .habitaẽ enĩ ratio rectissima carita¬
tis ut homines quibus e& utilis atq honesta
concordia. Diuersarũ necessitudinũ uincu¬
lis necterentus. nec unts in uno multas habe¬

Expanded text:
iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine iam tres genuerat. Eos itaque tenuit in ordine generationum, per quos ad Dauid adque inde quo intenderat perueniret. Ex quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluuium non primogenitos, sed eos fuisse commemoratos, per quos ordo succedentium generationum ad Noe patriarcham duceretur, ne serae pubertatis illorum obscura et non neigitur genus humanum post primam copulam uiri facti ex puluere et coniugis eius ex uiri latere manum feminarumque coniunctione opus haberet, ut gignendo multiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent: uiri sorores suas coniuges acceperunt; quod profecto quanto est antiquius conpellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente. Habita est enim ratio rectissima caritatis, ut homines, quibus esset utilis adque honesta concordia, diuersarum necessitudinum uinculis necterentur, nec unus in uno multas habe
Abbreviated transcription (Latin):
ostũ uitãq noe. Cuiustr̃pore diluuiũ factũẽ
ꝑsuccessiones generationũ notatis temporibus
intender& ꝑuenirecas utiq cõmemorauit.
Nonquae primae suis parentibus fuerint fed
quae in protugationis ordinẽ uenerints ex¬
empligratia quo id fiat aꝑtius aliquid inter¬
ponam: Vnde nullus ambigat fieri potuisse
quod dico. Cuangelista matheus generationẽ
dominicaecarnis ꝑseriem parentũ uolens
cõmendare memoriae ordiens a patre abra¬
ham. atq ad auid primitus ut ꝑuenir& in¬
tendens: ab taham inquit genuit isaac cur
nondix ismahel quẽ primitus genuit. Isaac
autẽ inquit genuit iacob. Cur nondix̃ esau
quicius primogenitus fuit quia scilic& ꝑ illos
addauidꝓuenire ñ poss&. De in de sequitur
lacobautẽ genuit iudam & fritres eius . Nũ¬
quid iudas primogenitus fuit: iudas inqͥt
genuit phares &rarit Nec istorũ geminorũ
aliquis fuit primogenitus iudae : sed anteillos

Expanded text:
ortum uitamque Noe, cuius tempore diluuium factum est, ortum uitamque Noe, cuius tempore diluuium factum est, per successiones generationum notatis temporibus intenderet peruenire, eas utique commemorauit, non quae primae suis parentibus fuerint, sed quae in propagationis ordinem uenerint. Exempli gratia, quo id fiat apertius, aliquid interonam, unde nullus ambigat fieri potuisse quod dico. Euangelista Matthaeus generationem dominicae carnis per seriem parentum uolens commendare memoriae, ordiens a patre Abraham adque ad Dauid primitus ut perueniret intendens: Abraham, inquit, genuit Isaac; quur non dixit Ismael, quem primitus genuit? Isaac autem, inquit, genuit lacob; quur non 30 dixit Esau, qui eius primogenitus fuit? Quia scilicet per illos ad Dauid peruenire non posset. Deinde sequitur: Iacob autem genuit ludam et fratres eius; numquid ludas primogenitus fuit? ludas, inquit, genuit Phar-es et Zarat; nec istorum geminorum aliquis fuit primogenitus Iudae, sed ante illos
Abbreviated transcription (Latin):
proprior posteũ tẽporis ordine nascer&᷑
bemde quod scriptũ ẽ: Vixit autẽ s& h
quinq ciducentos annos. ued fecundũ hebreos¬
qunq &centũ annos & genuit enos: quis
rossit nissiconsideritin asseuerare hunceun
pimogenitũ fuis se futammirantes merito &&¬
nquiramus quomodo ꝑtot annos in munis
fuerit a conubio sineullo proposito con¬
tinentiae uel non genuerit coniugatos
quando quidem &iam de ipsolegitur &ge¬
nuit filios & filias & fuer omnes dies s&h
duodecim & nongenti anni & mostuus est.
atq ita deinceps quorũ anni cõmemorantur.
Norfilios filiasq genuisse r&icent᷑ Ac ꝑ hoc
ñ appar& omnino utrũ qui nominatur ge¬
nitus ipsefuerit primogenitus Elmmo uero
qñ incredibile ñ ẽ patres illos a&ate tam longi
aut in puberes fuisse aut coniugib caruis se ud
f&cibus nec illoseorũ filios primoscisnatos fuisse
credibileẽ. Sed cũ sacrae scriptor historiae ad

Expanded text:
ipse prior post eum temporis ordine nasceretur. ipse prior post eum temporis ordine nasceretur. Deinde quod scriptum est: Vixit autem Seth quinque et ducentos annos uel secundum Hebraeost centum annos, etgenuitEnos: quis possit nisi inconsideratus adseuerare hunc eius primogenitum fuisse? ut admirantes merito requiramus, quo modo per tot annos inmunis fuerit a conubio sine ullo proposito continentiae uel non genuerit coniugatus; quando quidem etiam de ipso legitur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies Seth duodecim et nongenti anni, et mortuus est. Adque ita deinceps, quorum anni commemorantur, nec filios filiasque genuisse reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum, qui nominatur genitus, ipse fuerit primogenitus; immo uero, quoniam credibile non est patres illos aetate tam longa aut inpuberes fuisse aut coniugibus caruisse uel fetibus, nec illos eorum filios primos eis natos fuisse credibile est. Sed cum sacrae scriptor historiae ad
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ fuiss& ex pressusest. quando genuiteũ
quiõmemoratur posteũ NNoluit enĩ sp̃sd̃ inter cõtc̃¬
renae ciuitatis generationibus tẽpora notare
anteliluui. Sdedincudlestis maliuit tamquã s  gapta¬
essent memoru digniores orto autẽs& h¬
quandonatu s est ĩiquidẽ tacitis anni patrisenus¬
ssediam genuerat alios: Etutrũ solos cai & p̃nara
abd. affirmare quis audea Fonenimquia iõ e¬
soli pominatis ꝓpt̃ ordines generationũ quas
commemorare opostebat. ideo consequens
uderi deb& solos fuisse tuncgenitos exadã
Cũ enim silentio coopestis omniũ nominib¬
eserorum. legitur eũ genuisse filios& fili¬
as. quora fuerit ista proleseius quis p̃sumit
asserere siculpam temeritatis euitat.
sotuit quippe adam diuinitus ammonitus
dicere. posteaquã s& hnatus est. susci tauiteñ
minds̃ semeꝵi aliud praabel qñm taliserat
futurus qui impler& illius scitatẽ non quod

Expanded text:
annorum fuisset, expressus est, quando genuit eum annorum fuisset, expressus est, quando genuit eum qui commemoratur post eum: noluit enim Spiritus Dei in terrenae civitatis generationibus tempora notare ante diluvium, sed in coelestis maluit, tamquam essent memoriae digniores. Sequando natus est, non quidem taciti sunt anni patris eius, sed iam genuerat alios; et utrum solos Cain et Abel, adfirmare quis audeat? Non enim quia soli nominati sunt propter ordines generationum quas commemorare oportebat, ideo consequens uideri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam. Cum enim silentio coopertis omnium nominiberorum legatur eum genuisse filios et filias: quota fuerit ista proles eius, quis praesumat adserere, si culpam temeritatis euitat? Potuit quippe Adam diuinitus admonitus dicere, postea quam Seth natus est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quoniam talis erat futurus, qui inpleret illius sanctitatem, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
dit. praefigurationẽ quandã
peregrinantis ciuitatis dĩ
quoð ab impiis. et quodã modo
terrigenis idest terrenã originẽ
diligentibus. et terrenae
felicitatis terrena felicitate
gaudentibus : ꝑsecutio nes¬
iniquos passura fuerat primus ostendit.
Sed quot annorũ erat adam cũ cosgenuit. N
appirasᷤ Ex indedigerunt᷑ generationes alis
decaip. Aliaedeillo quẽ genint adam. i neius suc¬
cessionẽ quẽ frat̃ occidit &. appellauit nom̃ illiis
s&hdicens ut script̃uẽ. Suscitauit enĩ mihids
sem̃ alind ꝓabel quiõoccidit caip  Cũitaq istae
duae series generitionũ unades&h. altera deca¬
in.hasduas dequibus agimus distinctis ordini¬
bus insinuent ciuitates. unã cad estẽ interris
percerinantẽ. alterã terrenã. terrenis tam¬
quã sola sint gaudiis iniantẽ. uel in hacrentẽ:
nullus depgeniecumn cũ denumeratasit. Connu
merato ad am usq ad octauã generationẽ quod̾

Expanded text:
dit, praefigurationem quamdam dit, praefigurationem quamdam peregrinantis civitatis Dei, quod esset ab impiis, et quodammodo terrigenis, id est, terrenam originem diligentibus, et terrenae civitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutionesiniquas passura fuerat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur generationes aliae de Cain, aliae de illo, quem genuit Adam in eius successionem, quem frater occidit, et appellauit nomen illius Seth dicens, ut scriptum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Cum itaque istae duae series generationum, una de Seth, altera de Cain, has duas, de quibus agimus, distinctis ordinibus insinuent ciuitates, unam caelestem in terris peregrinantem, alteram terrenam terrenis tamquam sola sint gaudiis inhiantem uel inhaerentem: nullus de progenie Cain, cum dinmoratio Adam, usque ad octavam generationem, quot
Abbreviated transcription (Latin):
non multominus. idest octoginta sep¬
tuaginta sexaginta annos a concũ¬
bendi opere uacũis se: autsi nonui¬
car& nihil prolisgignere potuis se
¶Haec quaestio duolus modis solui¬
tur. Aut enimtanto serior fuit
propostion pubestas. quanto ui¬
tae totius maior annositas. aut
quod magis uideo esse credibile
non hic primo geniti filii comme¬
moratisunt. sed quod suc cessi¬
onis ordo poscebat. ut perue¬
niretur ad noe: aquorursus
ad abraham. uidemus esse
peruentum Ac de inde
us que ad cestum articulũ
temporis. quantum oposte¬
bat. signari etiam generatio¬
nibus comme moratis. cur¬
sum gloriosissimae ciuita¬
tis in hoc mundo peregri¬
nantis. & supernam pa¬
triam requirentis ¶Quod
onim negari non potest
prior omnibus cain. ex con¬
iunctione maris et feminae
natus est Neque enim illo
nato dixiss& adam. quod
dixisse legitur adquisiui ho¬
minem perdm̃. nisi illis du¬
obus ipse fuiss& homo nascen¬
do additus primus: hunc secu¬
tus abel quẽ maior frater occi

Expanded text:
non multo minus, id est octoginta, septuaginta, sexaginta annos a concumbendi opere uacuisse, aut si non uacaret, nihil prolis gignere potuisse?\' Haec quaestio duobus modis soluitur. Aut enim tanto serior fuit proportione pubertas, quanto uitae totius maior annositas; aut, quod magis uideo esse crenon hic primogeniti filii commemorati sunt, sed quos successionis ordo poscebat, ut perveniretur ad Noe, a quo rursus ad Abraham videmus esse perventum, ac deinde usque ad certum articulum temporis: quantum oportebat signari, etiam generationibus commemoratis, cursum gloriosissimae civitatis in hoc mundo peregrinantis, et supernam patriam requirentis. Quod enim negari non prior omnibus Cain ex coniunctione maris et feminae natus est. Neque enim illo nato dixisset Adam, quod dixisse legitur: Adquisiui hominem per Deum, nisi illis duobus ipse fuisset homo nascendo additus primus. Hunc secutus Abel, quem maior frat
Abbreviated transcription (Latin):
de deietit. Angedos autem fuisse &iam diho¬
mines nuncupatos. Eadem scriptura scã locu¬
pl&issima testis est. Nam & deiohanne scrip¬
tumest. Ecceenim mitto angelum meum
ante faciemtuamꝰ praeparabit uiamtuam
Et malachiel proph&a propria quadam
id est propriae sibi impertita gratiadictus
est angelus.¬

Expanded text:
de dejecit. Angelos autem fuisse etiam Dde dejecit. Angelos autem fuisse etiam Dmines nuncupatos, eadem Scriptura sancta locupletissima testis est. Nam et de Joanne scriptum est, Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam . Et Malachias propheta propria quadam, id est sibi proprie impertita, gratia dictus est angelus
Abbreviated transcription (Latin):
ceñt dequorũ fide dubitandũ nonc̃& audisse
confirmant siluanos & faunos uulgo in cybus
uocant improbos saepeextitisse miulieribus
& earum appecisse ac per egisse concubitum.
& quosdam daemones quos dusios galli uim¬
cupant. assiduae hanc minunditiam & temp¬
tare &efficere plures talesq asseuerant.
ut hoc negare inpudentiae uideatur ¶ Non
hinc aliquid audeo definire ut rum aliqui sp̃s
clemento aerio corporati. Nam hoc elementũ
&iam cumagitatur fabello. sensu corporis tac¬
tuque sentitur. possint hanc&iam pati libidi¬
nem ut quomodo possunt. sentientibus feminis
misceantur. Dĩtamen angedosscõs nullo modo
illo tempore siclabi potuisse crediderim.
¶Necdehis dixisse apostolum p&crum. sienum
ds̃ angelis peccantibus non pepercit. sed car¬
ceribus caliginis inferi r&rudens tradidit
iniudicio puniendos reseruari: Sed potius
deillis qui primum apostatantes adõ. cumdia
bolosuo principe ceciderunt. Qui primum
hominem perinuidiam serpentina frau¬

Expanded text:
ent, de quorum fide dubitandum non esset, audisse confirmant, Siluanos et Panes, quos uulgo incubos uocant, inprobos saepe extitisse mulieribus et earum adpetisse ac peregisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, adsidue hanc inmunditiam et tentare et efficere, plures talesque adseuerant, ut hoc negare inpudentiae uideatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello sensu corporis tactuque sentitur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tamen angelos sanctos nullo modo illo tempore sic labi potuisse crediderim; nec de his dixisse apostolum Petrum: Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari; sed potius de illis, qbolo principe suo ceciderunt, qui primum hominem per invidiam serpentina frau
Abbreviated transcription (Latin):
solutam. utrum possint angli cum sp̃s
sint corporaliter coire cumꝰ feminis
Scriptumestenim. Qui facit angelos suos tõasr̃ꝑ¬
sp̃s. Id est eos quinatura sp̃ssunt facit eẽ
angelos suos. In iungendo eis officium
nuntiandi. Quienim grecidicitur angelus
quod nomen latina dediatione angelus
ꝑhib&sur. latina lingua nuntius int̃p̃tat᷑.
Sedutrum eorum corpora consequenter ab¬
adiunxerit dicendo. &ministros suos
ignem ardentem. An quod caritate tã¬
quam igne spiritali. feruere debeant
ministris eius ambiguum est. Apparuisse¬
tamen hominibus angelos. intalibus cor¬
poribus ut non solum uideri. Uerũ &iã
tangi possent. Eadem uerissima scriptu¬
ra testatur. Et qnm̃ creberrima fama est¬
multiq se expertos ul abeis qui expesti

Expanded text:
solutam, utrum possint angeli, cum spiritus solutam, utrum possint angeli, cum spiritus sint, corporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim: Qui facit angelos suos spiritus, id est eos, qui natura spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium nuntiandi. Qui enim Graece dicitur SyyeXoi, quod nomen Latina declinatione angelus perhibetur, Latina lingua nuntius interpretatur. Sed utrum eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuissetamen hominibus angelos in talibus corporibus, ut non solum uideri, uerum etiam tangi possent, eadem ueracissima scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama estmultique se expertos uel ab eis, qui experti
Abbreviated transcription (Latin):
prote quodconditur abste. ¶Creator autem s psł a¬
si ueraciter am&ur. hoc est siuipse non aliud
pillo quod nonest ipse am&ur male amari
non potest ¶ Nam &tamor ipse ordinate aman¬
dus est quod bene a matur quod amandũ ẽ
Vt sit in nobis uirtus quauiuitur bene¶ Un coitͣ.¬
de mihi uid&ur quoddefinitio breuis &uera
iuistatis ordo est amoris propt̃ quod in scõ¬
cantioo canticorũ cantat sponsa xp̃iciuitas
dĩ. Ordinate inmecaritatem ¶ Huiusigitura
ciritatis hocest dilectionis & amoris ordine
ꝑturbato. dm̃ filiidĩ neglexer & filias bo¬
minũ dilexerunt. Quibus duõbus pomi¬
nibus. satis ciuitas utraq discernitur neq
enĩ &illi nonerant filii hominũ ꝑnaturam
sed aliud pomen cõeperant habere ꝑgratiã
INam ineadem scriptura ubi dicti sunt
dilexisse filias hominũ filudĩ. Idem dictis
&iam angelidĩ Unde illos multi putant¬
non homines fuisse sedangelos. Quam¬
quaestionem nos transeuntes cõmemoratã
intestio huius operis libro reliquimus in¬

Expanded text:
pro te, quod conditur abs te. Creator autem si ueraciter ametur, hoc est si ipse, non aliud illo quod non est ipse, ametur, male amari non potest. Nam et amor ipse ordinate amandus est, quo bene amatur quod amandum est, ut sit in nobis metus qua uiuitur bene. Unde mihi uidetur, quod definitio breuis et uera uirtutis ordo est amoris; propter quod in scantico canticorum cantat sponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritatem. Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciuitas utraque discernitur. Neque enim et illi non erant filii hominum per naturam; sed aliud nomen coeperant habere per gratiam. Nam in eadem scriptura, ubi dicti sunt dilexisse filias hominum filii Dei, idem dicti sunt etiam angeli Dei. Unde illos multi putannon homines fuisse, sed angelos. CAquaestionem nos transeunter commemoratam in tertio huius operis libro reliquimus in
Abbreviated transcription (Latin):
iudeorũ eẽmendatiũ. Dequo superius sid
actũẽ. Nã eptuaginta int̃p̃tes laudabi¬
ũ cdebiatos uiros. non potuisse mentri
ubi si quaeram quid sit credibilius iudaco¬
rũgentẽ ta longe lateq diffusã in hoc
conseribendũ mendatiũ uno consiliꝗcons
pirare potuisse. &dũ aliis inuidentꝰ aucto¬
riatẽ. sibi abstulisse ueritatẽ: anseptia¬
inta homines qui&iã ipsi iudicierant.

Expanded text:
 de quo superius satis actum est; nam septuaginta interpretes laudabiliter celebratos uiros non potuisse mentiri. Ubi si quaeram, quid sit credibilius, Iudaeorum gentem tam longe lateque diffusam in hoc conscribendum men- 10 dacium uno consilio pirare potuisse et, dum aliis inuident auctoritatem, sibi abstulisse ueritatem, an septuaginta homines, qui etiam ip
Abbreviated transcription (Latin):
nũ bonũ uideatur bonis sdesestoitaq bono¬
ł magno & bonorũ ꝓprio lapsusest factus adbo¬
nũ minimũ p̃bonis ꝓpriũ sedbonis malisq
cominune: acsic filiidĩ filiarũ hominũ amo¬
res captiatq uteis coniugibiis fruerentur
inmores socioates terrigenae defluxer̃. deser¬
ta pi&ate quã in scã soci&iate seruabantꝰ sicenĩ
corporis pulchritudo adõquidem factũ sedtem¬
porale carnale infimũbonũ male amatur.
post posito dõ a&erno interno sempiterno
bono ¶Quẽam modũ iustitia desesta. & aurum
amatir ab auaris. Nullo peccato auri sedho¬
minis. lita se hab& omniscreatura. Cũ enim
bonasit. & beneamari potest & male. bene
scilic& ordine custodito maleor dineꝑturba¬
tof Quod in laude quadam cercibreuiter
uersibus dixi haectua sunt bona sunt quia
tubonus ista creasti. pilnr̾m est in eis nisi
quod pecramus amantes. ordine nec lecto

Expanded text:
num bonum uideatur bonis. Deserto itaque bononum bonum uideatur bonis. Deserto itaque bono magno et bonorum proprio lapsus est factus ad bonum minimum, non bonis proprium, sed bonis malisque commune; ac sic filii Dei filiarum hominum amore sunt capti, adque ut eis coniugibus fruerentur, in mores societatis terrigenae defluxerunt, deserta pietate, quam in sancta societate seruabant. Sic enim corporis pulchritudo, a Deo quidem factum, sed temporale carnale infimum bonum, male amatur postposito Deo, aeterno interno sempiterno bono, quem ad modum iustitia deserta et aurum amatur ab auaris, nullo peccato auri, sed hominis. Ita se habet omnis creatura. Cum enim bona sit, et bene amari potest et male: bene scilicet ordine custodito, male ordine perturbato. Quod in laude quadam Cerei breuiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista creasti. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus amantes Ordine neglecto
Abbreviated transcription (Latin):
quae peregrinatur interris. non fidere
libestate arbitriisui. Sed sper& in uocare
nomendñidĩ. Oñm uoluntas innatura
quae facta est bona adõbono. sed mutabili
ab immutabili quia exnihilo & abono
potest declinare ut faciat malũ quod sit
libero arbitrio. &amalo ut faciat bonum¬
e quod non fit si nediuino adiutorioe Hoc itaq¬
libero uoluntatis arbitrio generehumanos
grediente atq cresoente factaẽ ꝑmixtio &im¬
quitate pasticipata. quaedam ut riusq confuso
ciuitatis quodinalũ a sexu femineo causimrur¬
sus inuenit sponquidem illomodo quo abinito
nonenĩ cuiusquã &iã tunc fallatia seductac ille
feminae ꝑsuaser̃ peccatũ uiris. sed ab initio
quaeprauis moribus fuerant interrena ciui¬
tate. Idest interrigenarũ soci&iate amataes
a filiisdĩ. Ciuibus scilic& peregrinantis in
hoc sacculo alterius ciuitatis ¶Propt̃ pulchri¬
tudinẽ corporis quod bonũdĩ quidem donũẽ
sed propterea id largitur & ammalis nemas¬

Expanded text:
quae peregrinatur in terris, non fidere libertate arbitrii sui, sed speret inuocare nomen Domini Dei. Quoniam uoluntas in natura, quae facta est bona a Deo bono, sed mutabilis ab inmutabili, quia ex nihilo, et a bono potest declinare, ut faciat malum, quod fit libero arbitrio, et a malo, ut faciat bonum, quod non fit sine diuino adiutorio. CAlibero uoluntatis arbitrio genere humano progrediente adque crescente facta est permixtio et iniquitate participata quaedam utriusque confusio ciuitatis. Quod malum a sexu femineo causam rursus inuenit; non quidem illo modo quo ab initio non enim cuiusquam etiam tunc fallacia seductae illae feminae persuaserunt peccatum uiris; sed ab initio quae prauis moribus fuerant in terrena ciuitate, id est in terrigenarum societate, amatae sunt a filiis Dei, ciuibus scilicet peregrinantis in hoc saeculo alterius ciuitatis, propter pulchritudinem corporis. Quod bonum Dei quidem donum est; sed propterea id largitur etiam malis, ne mag