comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post rem actam ut ia desederat impetus
aĩoꝵ ardorq scilentiu subito õtũ ⁊ tacita
cogitacio quid na egissent neu fauõ plus
ualuisset ꝙͣ ratio etatis maxim pe̾itebat
quidam fortunam eciam domꝰ horebãt
nomenq ex funestis duab familuis
in eas ꝓuincias ubi inter sepulc᷑ patͥs
patruiq res gerende essent ꝓficiscentis
ꝙ ubi ab re tanto impetu acta solicitu¬
dinem curamq hominu aĩaduertit
aduocata contione ita de etate sua impe¬
rioq mandato ⁊ bello quod gerẽdũ esset
magno elatoq aĩo disẜuit ut ardorez
eum qui resederat excitaret rũsꝰ Igno¬
uaretq ⁊ impleret hoĩes certioris spei
quani quanta fides ꝓmissi humani aut
rato ex fiducia reꝵ subire solet. fuit einz
Scipio non ueris tm̃ uitutib mirabilis
ẜ aocte qͦ quadam adiue̾ta ĩ ostẽtationẽ
eaꝵ compositus pluraq apud młtitudñ
aut ꝑ nocturnas iussa sp̃es aut uelur

Expanded text:
post rem actam ut iam resederat impetus post rem actam ut iam resederat impetus animorum ardorque, silentium subito ortum et tacita cogitatio quidnam egissent; nonne fauor plus ualuisset quam ratio. aetatis maxime paenitebat; quidam fortunam etiam domus horrebant nomenque ex funestis duabus familiis in eas prouincias ubi inter sepulcra patris patruique res gerendae essent proficiscentis. quam ubi ab re tanto impetu acta sollicitudinem curamque hominum animaduertit, aduocata contione ita de aetate sua imperioque mandato et bello quod gerundum esset magno elatoque animo disseruit, ut ardorem eum qui resederat excitaret rursus nouaretque et impleret homines certioris spei quam quantam fides promissi humani aut ratio ex fiducia rerum subicere solet. fuit enim Scipio non ueris tantum uirtutibus mirabilis, sed arte quoque quadam ab iuuenta in ostentationem earum compositus, pleraque apud multitudinem aut per nocturnas uisa species aut uelut
Abbreviated transcription (Latin):
eo decursum est ut pp̾ ꝑconseqͥns creando
in yspania comitia haberet. diesq coĩtiis
Consules edixerunt. pͥmo expectauerãt
ut qui se tanto imperio dignos crederẽt
nomina ꝓfiterentur. que ut destituta
expectatio est reintegratus luctus accepte
cladis. desideriumq imꝑatoꝵ amissoꝵ
Mesta itaq Ciuitas prope mops concilii
comitioꝵ die tamen in campũ descẽdit
atq in magr̃ãtus uersi circũspectãt ora
pͥncipu alioꝵ alios intuentiu fremũtq
adeo ꝑditas res disperatumq de re .p̃.
esse ut nemo audeat in yspaniã ĩ ꝑiu
et .xx.ferme annos natus ꝓfexus sepetẽ
ĩ superiore/ unuz conspici posset loco ꝯstitit
In quem postꝙͣ omum ora cõuersa sunt
clamore atq fauore noĩata extiplo sũt
felix f austum q imperiu iussi deinde
miere suffragiu ad unum oes non
centurie modo s ecia hoĩes.p̾. Sipioni
Imperiuz esse in yspania iusserũt. Ceteꝵ

Expanded text:
eo decursum est ut proconsuli creando eo decursum est ut proconsuli creando in Hispaniam comitia haberentur; diemque comitiis consules edixerunt. primo exspectauerant ut qui se tanto imperio dignos crederent nomina profiterentur; quae ut destituta exspectatio est, redintegratus luctus acceptae cladis desideriumque imperatorum amissorum. maesta itaque ciuitas prope inops consilii comitiorum die tamen in campum descendit; atque in magistratus uersi circumspectant ora principum aliorum alios intuentium fremuntque adeo perditas res desperatumque de re publica esse ut nemo audeat in Hispaniam imperium et uiginti ferme annos natus, professus se petere, in superiore unde conspici posset loco constitit. in quem postquam omnium ora conuersa sunt, clamore ac fauore ominati extemplo sunt felix faustumque imperium. iussi deinde inire suffragium ad unum omnes non centuriae modo, sed etiam homines P. Scipioni imperium esse in Hispania iusserunt. ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
extimplo. hasdrubal cũ eqͥtatu e lephã¬
tisq castris egressus sine ullo tumultu
in tutũ euasit. hora ferme qͣrta depulsa
sole nebula aperuit die uacuaq hostui
castra conspexerũt Romani/. Tuz demu
claudius punicam fraudem agnosdens
ut se dolo captum sensit ꝓficiscẽte istitit
sequi. paratus cõfligere aciez sed hostis
detractabat pugnam/. Leuia tam̃ presia
inter exmu punicu agmen pͥcursors¬
eciam Romanoꝵ fiebant. Int hec yspaĩe
populi nͨ qui post cladez acceptã defecerãt
redibant ad Romanos nͨ ulli noui defi¬
ciebant ⁊ Rome senatui popłoq post r᷑cepta
capuam. ¶Noñ Italie iaz maior ꝙ yspaie
cure erat ⁊ exercitum augeri ⁊ imꝑatorez
micti placebat nͨ tam ꝙͣ micterẽt satis
constabat quin illd ubi duo sũmi ĩꝑator̃s
intra dies xxx cecidissent qͥ in locũ duoꝵ
succederet extraordinaria cura deligẽdꝰ
esse cu alii alium nominarent. pestͥmo

Expanded text:
extemploque Hasdrubal cum equitatu elephanextemploque Hasdrubal cum equitatu elephantisque castris egressus sine ullo tumultu in tutum euasit. hora ferme quarta dispulsa sole nebula aperuit diem, uacuaque hostium castra conspexerunt Romani tum demum Claudius Punicam fraudem adgnoscens ut se dolo captum sensit, proficiscentem institit sequi paratus confligere acie. sed hostis detractabat pugnam; leuia tamen proelia inter extremum Punicum agmen praecursoresque Romanorum fiebant. inter haec Hispaniae populi nec qui post cladem acceptam defecerant redibant ad Romanos, nec ulli noui deficiebant; et Romae senatui populoque post receptam Capuam non Italiae iam maior quam Hispaniae cura erat. et exercitum augeri et imperatorem mitti placebat; nec tam quem mitterent satis constabat quam illud, ubi duo summi imperatores intra dies triginta cecidissent, qui in locum duorum succederet extraordinaria cura deligendum esse. cum alii alium nominarent, postremum
Abbreviated transcription (Latin):
fallendum aptior. Tum ad euadendũ
paratas semitas ac difficiles ẽẽt uẽtu
in sequenti die ad colloquiuz est s lo¬
quendo plura scribendaq dedita opera
que in rem non essent die cõsũpto
imposteru dilatum est addita ĩ seqͥns
nox spacium dedit ⁊ alios emictẽdi nͨ
postero die res finem inuenit Ita aliqͦt
dies disceptando palam de Legibus
noctesq emictendis clam e cast̾s carta¬
giensib assũpte. Et postꝙͣ maio pãs
emissa exertitus erat Iam ne his qͥdez
que ultro dicta erant stabat minusq
ac minus cum tremore simul fide decͤscẽte
ꝯueniebat iam ferme pedestres omnes
copie euaẜant e saltu. Cum pͥma Luce
densa nebła saltum onez cãposq circ a
intexit. Qd ubi sensit hasdrubal ad
Neronem mictit qui in posterum diem
colloquium differret. Illam diem Reli¬
giosum Cartaginensib ad age̾dũ qͥcq
rei feriatum esse. Ne tuz qͥdez suspecta
fraus cum esset data uenia eius diei

Expanded text:
fallendum aptior, tum ad euadendum fallendum aptior, tum ad euadendum per artas semitas ac difficiles esset. uentum insequenti die ad conloquium est; sed loquendo plura scribendoque dedita opera quae in rem non essent die consumpto, in posterum dilatum est. addita insequens nox spatium dedit et alios emittendi; nec postero die res finem inuenit. ita aliquot dies disceptando palam de legibus noctesque emittendis clam e castris Carthaginiensibus absumptae. et postquam pars maior emissa exercitus erat, iam ne iis quidem quae ultro dicta erant stabatur; minusque ac minus, cum timore simul fide decrescente, conueniebat. iam ferme pedestres omnes copiae euaserant e saltu cum prima luce densa nebula saltum omnem camposque circa intexit. quod ubi sensit Hasdrubal, mittit ad Neronem qui in posterum diem conloquium differret: illum diem religiosum Carthaginiensibus ad agendum quicquam rei seriae esse. ne tum quidem suspecta fraus cum esset, data uenia eius diei,
Abbreviated transcription (Latin):
nenisse expositisq ibi copiis ⁊ nauib sub¬
tuctis socios quoq nauales młtitudinis
agende causa armasset ꝓfectus ad yberũ
Lumen exercitum ab. t. fontelio et
marcio accepit. Inde ꝑgit ad hostes ire.
hasdrubal auulcaris ad lapides atros
castra habebat in ausetanis. Is locus est
inter oppida ilitgiz ⁊ metissam h saltꝰ
fauces occupauit hasdrubal Neroni¬
cum uiri in artores esset caduceatorẽ
misit qui ꝓmicteret si inde missũ fort
se omnez exercitu ex yspaĩa depõtaturũ
quam rem cum leto aĩo Romanue
accepisset diem posteru hasdrubal
colloquio petiit. ut Romane leges cõscri¬
berentur de trahendis arcib urbiu dieq
statuenda. ad quam presidia deducerẽt᷑
suaq omnia sine fraude peni depõtar̃t
Q̾ ubi imperauit extimplo primis
tenebris. atq inde tota nocte ꝙ gͦuis¬
simum exercitus erat hasdrubal qͥcũq
resset euadere saltu iussit data sedulo
opera est ne multi ea nocte exirent ut
iin paucitas esset tum ad hostẽ salentio

Expanded text:
enisset, expositisque ibi copiis et nauibus subductis socios quoque nauales multitudinis augendae causa armasset, profectus ad Hiberum flumen exercitum ab Ti. Fonteio et L. Marcio accepit. inde pergit ad hostes ire. Hasdrubal Hamilcaris ad Lapides Atros castra habebat; in Ausetanis is locus est inter oppida Iliturgim et Mentissam. huius saltus fauces Nero occupauit. Hasdrubal, ne in arto res esset, caduceatorem misit qui promitteret si inde missus foret se omnem exercitum ex Hispania deportaturum. quam rem cum laeto animo Romanus accepisset, diem posterum Hasdrubal conloquio petiuit ut coram leges conscriberentur de tradendis arcibus urbium dieque statuenda ad quam praesidia deducerentur suaque omnia sine fraude Poeni deportarent. quod ubi impetrauit, extemplo primis tenebris atque inde tota nocte quod grauissimum exercitus erat Hasdrubal quacunque posset euadere e saltu iussit. data sedulo opera est ne multi ea nocte exirent, ut ipsa paucitas cum ad hostem silentio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Itaq quib uestiu añt facto
cedere. q̃ hec tot acerba uideant ĩ aĩo
est hiis apud me hodie Epłe instructe
parateq sunt saciatis umo ciboq po¬
culum. Iddem quod michi datu fuit
circum fertur. Ea potio cõpꝰ a cruciatu
animum a contumeliis oculos aurs
a uidendis audiendisq oib a cerbis
indignisq que manẽt uictos iudicabit
parati erunt qui magno rogo ĩ ꝓpatilo
e diuz accenso cõpora examinata illiciat
hec una uia ⁊ honesta ⁊ libera ad mõt
Et ip̃i uirtutem mirabunt᷑ hostes. Et
Anibal fortes socios sciet ab se desertos
Id quod probabant exequi potuerũt marꝰ
pars senatꝰ multis sepe bellis expertz
popłi Romani clementiam aut diffi¬
dentes sibi qͦ placabilez fore. legatos ad
delendam Romanis Capua decreuent
miseruntqz uiuiuiz uiuiz septem et xx
ferme Senatores domu secuti sunt.
Epulatiq cum eo ⁊ q̃ facere potuerant
alienatis mentib uino ab iminetis sc̃sa

Expanded text:
sunt. itaque quibus uestrum ante fato sunt. itaque quibus uestrum ante fato cedere quam haec tot tam acerba uideant in animo est, iis apud me hodie epulae instructae parataeque sunt. satiatis uino ciboque poculum idem quod mihi datum fuerit circumferetur; ea potio corpus a cruciatu, animum a contumeliis, oculos aures a uidendis audiendisque omnibus acerbis indignisque quae manent uictos uindicabit. parati erunt qui magno rogo in propatulo aedium accenso corpora exanima iniciant. haec una uia et honesta et libera ad mortem. et ipsi uirtutem mirabuntur hostes et Hannibal fortes socios sciet ab se desertos id quod probabant exsequi potuerunt. maior pars senatus, multis saepe bellis expertam populi Romani clementiam haud diffidentes sibi quoque placabilem fore, legatos ad dedendam Romanis Capuam decreuerunt miseruntque. Uibium Uirrium septem et uiginti ferme senatores domum secuti sunt, epulatique cum eo et quantum facere potuerant alienatis mentibus uino ab imminentis sensu
Abbreviated transcription (Latin):
maioꝵ temerata atq uicsata a capua nõ
auerterunt tanta auiditas supplicii expe¬
tendi tanta sanguinis nr̃i auriendi est
sitis nec iniuriam forsitan Nos quoq
iddem fecissemus si data fo̾tuna esset
Itaq qm̃ aliter diis immortalib iusu ẽ
cum mortem nec recusare quidez debeaz
cruciatus contumeliasq quas spectat
hostis. dum libere dum mei potens sum
effugere morte pret q honesta eciã leui
possum. Non uidebor apud claudium
aq̃ fuluium uictoria insolenti subnixos
neq uinctus ꝑ urbem Romana tͥumphi
spectaculum trahar ut deinde in caroerez
aut palu deligatus lacerato uirgis tergo
ceruicez securi Romane subiciam. ne
duui incendiq patriam uidebo. ñ rapi
ad stuprum matres cãpanas uugiess
et ingenuos pueros albam. unde ipsi
oriundi erant a fundamẽtis prorueris
Ne stupris nec memoria origniu sua
extaret. nedum eos Capue passuras
credam cui infesti õt̾ies. qͣ Cartagini

Expanded text:
maiorum temerata ac uiolata a Capua non maiorum temerata ac uiolata a Capua non auerterunt; tanta auiditas supplicii expetendi, tanta sanguinis nostri hauriendi est sitis. nec iniuria forsitan; nos quoque idem fecissemus, si data fortuna esset. itaque quoniam aliter dis immortalibus est uisum, cum mortem ne recusare quidem debeam, cruciatus contumeliasque quas parat hostis dum liber, dum mei potens sum, effugere morte praeterquam honesta, etiam leni possum. non uidebo Ap. Claudium et Q. Fuluium uictoria insolenti subnixos, neque uinctus per urbem Romanam triumphi spectaculum trahar, ut deinde †in carcerem† aut ad palum deligatus, lacerato uirgis tergo, ceruicem securi Romanae subiciam; nec dirui incendique patriam uidebo, nec rapi ad stuprum matres Campanas uirginesque et ingenuos pueros. Albam unde ipsi oriundi erant a fundamentis proruerunt, ne stirpis, ne memoria originum suarum exstaret: nedum eos Capuae parsuros credam, cui infestiores quam Carthagini
Abbreviated transcription (Latin):
grauissimosq labores perpessi cirra uallu
ac fossas sepe trucidati ⁊ prope ad extͣmuz
castris exuti ẜ omicto hor. Res hec uetus
atii usitata res est in oppugnada hostiũ urbe
copiis peditum / equituq castra oppug̾uit
et ex parte cepit tanto periculo incħ moti
sunt ab obsidione profectꝰ trãs uultĩu
ꝑussit Calenum agrum nichil tãta soioꝵ
clade aduocati sunt ad ipãm urbe Roma
infesta signa ferri iussit eazq tẽpestatem
immentem spreuerunt trãsgressꝯ amenez¬
agmine tria milia passuu ad urbez castra
posuit. Postremo ad menia ip̃a ⁊ ad põtas
accessit Romaz se adempturu eis nisi
obmicterent Capuam ostendit/ et non
omiẜunt feras bestias ceco impetu ac
rabie concitatas si ad cubilia et catulos
eaꝵ ire ꝑgas ad opem suis ferendam au̾tis.
Romanos Roma circum scessa Romanos¬
coniuges liberi quoꝵ ploratus hinc prope
ex audiebatur are foci deoꝵ delubra sepultͣ

Expanded text:
et grauissimos labores perpessi, circa uallum et grauissimos labores perpessi, circa uallum ac fossas saepe trucidati ac prope ad extremum castris exuti. sed omitto haec—uetus atque usitata res est in oppugnanda hostium urbe copiis peditum equitumque castra oppugnauit et ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione. profectus trans Uolturnum perussit Calenum agrum: nihil tanta sociorum clade auocati sunt. ad ipsam urbem Romam infesta signa ferri iussit: eam quoque tempestatem imminentem spreuerunt. transgressus Anienem tria milia passuum ab urbe castra posuit, postremo ad moenia ipsa et ad portas accessit; Romam se adempturum eis, nisi omitterent Capuam, ostendit: non omiserunt. feras bestias caeco impetu ac rabie concitatas, si ad cubilia et catulos earum ire pergas, ad opem suis ferendam auertas: Romanos Roma circumsessa coniuges, liberi, quorum ploratus hinc prope exaudiebantur, arae foci deum delubra sepulcra
Abbreviated transcription (Latin):
in potestate habuissent/ ne qͥd ip̃is patiedii
sit. quid uos inquid eam deditionez fore
censetis/. qua quonda ut aduersꝯsanites
auxilium impeteremus nos nostraq onĩa
Romanis dedimus/ iam memoria excessit
quo tempore/ ⁊ in qua fortuna ap̃ Rõnos
defecerimus. Iam quem admodu ĩ defectõe
presidium quod poterat emicti ꝑ cruciatũ
et ad contumeliam necaremꝰ quotiens ĩ
obsidentes qm̃ inmici eruperimꝰ cast ra
oppugnauerimus. Anibalem uocauerimꝰ
ad opprimendos eos hoc qͦd recentissimũ
est ad oppugnandam Romam hinc eum
miẜimus age contra que illi infeste in
nos fecerint repetite. ut ex eo qͥd speretis
habeatis. Cum hostis alienngena ytalia
esset ⁊ Anibal hostis. ⁊ cũta bello arderent
omissis omiub omisso ip̃o anibale ãbos
consules ⁊ duos consulares exercitus ad
Capuam oppuguandam miẜunt alterum
annu circum uallatos inclusosq f ame
uos macerant ⁊ ip̃i nobiscum ultiã ꝑicula

Expanded text:
in potestate habuissent nec quid ipsis patiendum in potestate habuissent nec quid ipsis patiendum sit. 'quid? uos' inquit 'eam deditionem fore censetis qua quondam, ut aduersus Samnites auxilium impetraremus, nos nostraque omnia Romanis dedidimus? iam e memoria excessit, quo tempore et in qua fortuna a populo Romano defecerimus? iam, quemadmodum in defectione praesidium, quod poterat emitti, per cruciatum et ad contumeliam necarimus? quotiens in obsidentes, quam inimice eruperimus, castra oppugnarimus, Hannibalem uocauerimus ad opprimendos eos? hoc quod recentissimum est, ad oppugnandam Romam hinc eum miserimus? age contra, quae illi infeste in nos fecerint repetite, ut ex eo quid speretis habeatis. cum hostis alienigena in Italia esset et Hannibal hostis et cuncta bello arderent, omissis omnibus, omisso ipso Hannibale, ambo consules et duo consulares exercitus ad Capuam oppugnandam miserunt. alterum annum circumuallatos inclusosque nos fame macerant, et ipsi nobiscum ultima pericula
Abbreviated transcription (Latin):
de in conuictus ueris cũ tormͣ posci et
parari uideret. fassus id ita esse. lictẽq
ysate ⁊ aditum eciam indicio qd celabat᷑
et alios spem transfugaꝵ Numdas
uagari in castris Romanis. hii supra
hee comprehensi ⁊ cũ transfugis nouis
mulctati uirgis manibq p̾cisis capua
rediguntur. Conspectum tam triste
supplicium fregit ammos Campanoꝵ
Concursus ad Curia ppłi factus coegit
esum Senatum uocare ⁊ priorib qui
iam diu publicis consiliis aberant propalare
minabantur nisi uenirent in Senatum
circa domos eoꝵ ĩ turos se ⁊ in publicũ ões
ui extracturos esse. Hiis timor frequentez
senatum magistratui prebuit Ibi cum
ceteri de Legatis mictendis ad imꝑatores
Romanos agerẽt uinius uirrius qui
defectionis auctor ab Romanis fuerat
interrogatus. sin aũt negat eos qui de
legatis ⁊ de pace ac deditione loquat᷑ memi¬
nisse se quid facturi fumnt Si Romanos

Expanded text:
dein conuictus ueris cum tormenta posci et dein conuictus ueris cum tormenta posci et parari uideret, fassus id ita esse litteraeque prolatae. additum etiam indicio quod celabatur et alios specie transfugarum Numidas uagari in castris Romanis. ii supra septuaginta comprensi et cum transfugis nouis mulcati uirgis manibusque praecisis Capuam rediguntur. conspectum tam triste supplicium fregit animos Campanorum. concursus ad curiam populi factus coegit Loesium senatum uocare; et primoribus qui iam diu publicis consiliis aberant propalam minabantur nisi uenirent in senatum circa domos eorum ituros se et in publicum omnes ui extracturos esse. is timor frequentem senatum magistratui praebuit. ibi cum ceteri de legatis mittendis ad imperatores Romanos agerent, Uibius Uirrius , qui defectionis auctor ab Romanis fuerat, interrogatus sententiam, negat eos qui de legatis et de pace ac deditione loquantur meminisse nec quid facturi fuerint si Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
It hercule Roãnos ne oppugnatione qͥdez
urbis Romane abstrahi a Capua obsideda
potuisse tanto constantiorez iimicum
Romanu q amicum penum esse si r̾deat
capuam. belluq õe eo uertat ⁊ se ⁊ cam¬
panos paratos eruptioni fore ñ cũ Reginis
nͥ tarentinis bellum gesturos tͣnsisse alpe̾
ubi Romane legiones sint ibi ⁊ cataginẽ¬
sium exercitus debere esse/ sic ad cannas
sic ad transimenium rem bñ gestam
corundo conferendoq cum hoste cast ra
fortunam temptando. In hãc sectentia
licte constricte numidis proposita mẽcede
ia professis operam dant/. hii spe tͣnsfuga
cum ad flaccum ĩ castra uenissent ut inde
tempore capto abirent famesq tam diu
Capue erat. Nulli nõ probabilem causa
tansitionis faceret mulier repente
campana ĩ castra uenit scoͣtũ tͣnsfugaꝵ
unius indicatq imperatori Romano
Numidam fraude composita transisse
lictasq ad Anibalem ferre. Id unũ ex
hiis qui sibi rem aperuisset arguer se se

Expanded text:
at hercule Romanos ne oppugnatione quidem urbis Romanae abstrahi a Capua obsidenda potuisse; tanto constantiorem inimicum Romanum quam amicum Poenum esse. si redeat Capuam bellumque omne eo uertat, et se et Campanos paratos eruptioni fore. non cum Reginis neque Tarentinis bellum gesturos transisse Alpes: ubi Romanae legiones sint, ibi et Carthaginiensium exercitus debere esse. sic ad Cannas, sic ad Trasumennum rem bene gestam, coeundo conferundoque cum hoste castra, fortunam temptando. in hanc sententiam litterae conscriptae Numidis, proposita mercede eam professis operam, dantur. ii specie transfugarum cum ad Flaccum in castra uenissent ut inde tempore capto abirent, famesque quae tam diu Capuae erat nulli non probabilem causam transitionis faceret, mulier repente Campana in castra uenit, scortum transfugarum unius, indicatque imperatori Romano Numidas fraude composita transisse litterasque ad Hannibalem ferre: id unum ex iis qui sibi rem aperuisset arguere sese
Abbreviated transcription (Latin):
ditum iter non ꝑ urbes modo s cĩca
uiam expositis benigne cõmeatib em̃
alacresq milites alius aliũ ut adere
gradum memor ad defendendã ire
patria hortabatur/. Romã fregelanis
nuncius die noctẽq itinere ꝯtinuat
ingentem actulit terrorem. Tum
ad fingentiu uana auditus totã urte
cõciliat/. ploratus mulieꝵ nõ ex pͥuati
solu domib exaudiebatur s undie
matrone in publicu effuse ciͣca deun
de lubra discurrunt / crinib spa̾sis an
uerentes flexis nixe genib supmas
manus ad celu ac deos tendetit es
orantesq ut urbe Romana e maib
hostiu eriperent matresq Romanas
et liberos paruos nuolatos ẜuarent
senatus magistratib ĩforo presto est
siquid consules uelint alii accipuit
imperia descendũtq ad suas quiq
officioꝵ partes : alii offerũt se siqͥ
usus opere sit p̾sidia in arce ĩ Capi¬
tolio in muris circa urbe ĩ monte

Expanded text:
ditum iter, non per urbes modo sed circa ditum iter, non per urbes modo sed circa uiam expositis benigne commeatibus, erat; alacresque milites alius alium ut adderet gradum memor ad defendendam iri patriam, hortabantur. Romam Fregellanus nuntius, diem noctemque itinere continuato, ingentem attulit terrorem. tumuadfingentium vana auditis totam urbem concitat. ploratus mulierum non ex privatis solum domibus exaudiebatur, sed undique matronae in publicum effusae circa deum delubra discurrunt, crinibus passis aras verrentes, nixae genibus, supinas manus ad caelum ac deos tendentes orantesque ut urbem Romanam e manibus hostium eriperent matresque Romanas et liberos parvos inviolatos servarent. senatus magistratibus in foro praesto est, si quid consulere velint. alii accipiunt imperia disceduntque ad suas quisque officiorum partes, alii offerunt se, si quo usus operae sit. praesidia in arce, in Capitolio, in muris, circa urbem, in monte
Abbreviated transcription (Latin):
exercitib misite electo ad xu milia peditu
milse equites uulturnũ transducit Inde cũ
Anibalem Latina uia iturũ satis compisset
cõmeatus paratos ⁊ in urbib he̾rent et ex
agris deuiis in uiam ꝓferrent presidiaq ĩ
uxbes contraherent ut sua cuiq res.pͥ. in
manu esset anibal qui de uultuno est
transgressus. haud ꝓcul a flumine castra
posuit postremo die prẽt cales in agrum
sidicinum ꝑuenit ibi diez unũ popłando
moratus ꝑ Suessulam Alifanuq ⁊ Casi¬
natem agrum uia latina ducit. sub Ca¬
smum biduo statiua habita et passim
populationes facte. Inde p̃t̃ integiinan
aquinuq in fregellanum agrimn
ad Cnͣm fluuium uentũ. uͥ ifaisi
pontem a Fregessanis morãdi itiners
causa muenit ⁊ fuluiu uultimꝰ tenu
amnis. Nauib ab Anibale ĩcesis ras
ad trahiciendu excitũ in magna
inopia mateĩe egͤ cõꝑantẽ Trauecto
ratib exercitu reliqu fuluio expe¬

Expanded text:
exercitibus milite electo ad quindecim milia peditum exercitibus milite electo ad quindecim milia peditum mille equites Uolturnum traducit. inde cum Hannibalem Latina uia iturum satis comperissecommeatus paratos et in urbibus haberent et ex agris deuiis in uiam proferrent, praesidiaque in urbes contraherent ut sua cuique res publica in manu esset. Hannibal quo die Uolturnum est transgressus, haud procul a flumine castra posuit: postero die praeter Cales in agrum Sidicinum peruenit. ibi diem unum populando moratus per Suessanum Allifanumque et Casinatem agrum uia Latina ducit. sub Casino biduo statiua habita et passim populationes factae. inde praeter Interamnam Aquinumque in Fregellanum agrum ad Lirim fluuium uentum, ubi intercisum pontem a Fregellanis morandi itineris causa inuenit. et Fuluium Uolturnus tenuerat amnis, nauibus ab Hannibale incensis, rates ad traiciendum exercitum in magna inopia materiae aegre comparantem. traiecto ratibus exercitu, reliquum Fuluio expe
Abbreviated transcription (Latin):
alterius rei memor ad urbis presidium
reuocabat. Fabius maximꝰ abscedi a cap̾
terrestriq ⁊ circumagi ad nutus cõmi¬
nationesq Anibalis flagiciosu ducelut
qui ad Cannas uictor ire tam̃ ad ũbẽ ausꝰ
non esset eum a capua repulsum spem
potiunde urbis Rome cepisset nõ ad Roãm
obsidendam s ad capuam liberandam
obsidione uenire Romam cũ eo exercitu
qui ad urbem esset Iouem federũ ruptoꝵ
ab anibale testem deosq alienos defẽsuroᷤᷤ
esse. Has diuersas senctentias media siua
p̃. ualerii flacci uic̾ qui utrisq r̃i meõr
ambal copias duceret aut quanto ex̾citu
ad capuam obsidendam opus ẽẽt ipsos
scire si ⁊ Romam e ducib alter ⁊ excitꝰ
pars micti posset ut ab reliqͦ duce ⁊ excitu
Capua iuste obsideretur nt se cõputarẽt
CLaudius fuluiusrie ut obsideda Capua
utriq ad ꝓhibendam obsidionez patriam
ex uulnere regredienduz Romaz eãt e tͥby

Expanded text:
alterius rei memor, ad urbis praesidium alterius rei memor, ad urbis praesidium reuocabat. Fabius Maximus abscedi a Capua terrerique et circumagi ad nutus comminationesque Hannibalis flagitiosum ducebat: qui ad Cannas uictor ire tamen ad urbem ausus non esset, eum a Capua repulsum spem potiundae urbis Romae cepisse. non ad Romam obsidendam, sed ad Capuae liberandam obsidionem ire. Romam cum eo exercitu qui ad urbem esset Iouem foederum ruptorum ab Hannibale testem deosque alios defensuros esse. has diuersas sententias media sententia P. Ualeri Flacci uicit, qui utriusque rei memor quantas autem Hannibal copias duceret aut quanto exercitu ad Capuam obsidendam opus esset, ipsos scire. si ita Romam e ducibus alter et exercitus pars mitti posset, ut ab reliquo et duce et exercitu Capua recte obsideretur, inter se compararent Claudius Fuluiusque utri obsidenda Capua, utri ad prohibendam obsidione patriam ex uolnere aegro redeundum Romam erat, e tribus
Abbreviated transcription (Latin):
extimplo dederentur cãpani ⁊ mimidam
promptu ad oĩa audenda doĩs ꝑlicit ut
Lictis acceptis spem transfuge cast᷑ Ram̃a
ingressus castris altera purte Capuã cla
ꝑuadat. Licte autez erant adhortacionẽ
plene profectionez suam q̃ salutaris illis
foret abstructuram ad defendendã Roma
ab oppugnanda capua duces atq exertitus
Romanos ne desponderent aĩos tolerando
paucos dies totam soluturos obsidionẽ. Inde
naues in flumine Ultũno comprchesas
duci galam/ quod iam ante p̃sidii cã fecerat
castellum iussit quaꝵ uͥ tãta copia eẽ ut
est cibariis .x. dieꝵ preparatis deductas
nocte ad fluiuum Legiones ante lucez
traiecit Id prius q fieret ita futũ cõꝑtũ
ex transfugis fuluius flaccus senatiu
Romam cu scripsisset uarii hõm̃u aĩ ꝓ¬
cuiusq ingenio adfecti sunt ut in reta
trepida. Senatum extĩplo uocato .pͥ. cõneliꝰ
duces ex tota Italia neq capue neq ullis

Expanded text:
extemplo dederentur Campani. Numidam extemplo dederentur Campani. Numidam promptum ad omnia audenda donis pellicit ut litteris acceptis specie transfugae castra Romana ingressus, altera parte clam Capuam peruadat. litterae autem erant adhortatione plenae: profectionem suam quae salutaris illis foret abstracturam ad defendendam Romam ab oppugnanda Capua duces atque exercitus Romanos; ne desponderent animos; tolerando paucos dies totam soluturos obsidionem. inde naues in flumine Uolturno comprehensas subigi ad id quod iam ante praesidii causa fecerat castellum iussit. quarum ubi tantam copiam esse ut est, cibariis decem dierum praeparatis deductas nocte ad fluuium legiones ante lucem traiecit. id priusquam fieret ita futurum compertum ex transfugis Fuluius Flaccus senatui Romam cum scripsisset, uarie animi hominum pro cuiusque ingenio adfecti sunt. ut in re tam trepida senatu extemplo uocato, P. Cornelius tusque ex tota Italia, neque Capuae neque ullius
Abbreviated transcription (Latin):
merendo deẜtaui ac ꝓditã a primorib
capuam sumum magistratũ ultimꝰ oi̾u
sampanoꝵ cepit ¶Ceteꝵ anibal ut
y hostes elici amplius ad pugna uidit.
net ꝑ castra eoꝵ ꝑrumpi ad Capuã posse
ne suos quoq commeatus int̾cluderẽt
noui consules/ abscedere uerito incepto
e mouere a Capua statuit castꝰ młta
secum quo iam ĩ ire ꝑger̃t uoluẽ̾ti
Subiit ammum impetus cap̃ ip̃m belli
bomam petendi cuius rei sẽꝑ cupide
uertr misram occasionez post canensez
pugna ⁊ alii uulgo fremebant. et ip̃e nõ
dissimulabat nec opmato pauore eciam
tumultu nõ esse disperandum. aliqua
partez urbis occupasse posse euz. Si Roma
ĩ discrimine eet Capua extĩplo obmissũos
aut ambos imperatores Romanqs aut
alterum ex hiis et si diuisissent copias
utrũq infirmiore factũ aut sibi aut
campanis bñ gerẽde rei fotuna daturos
esse. una cura ea angebat. ne ubi abscesisẜ

Expanded text:
querendo desertam ac proditam a primoribus querendo desertam ac proditam a primoribus Capuam, summum magistratum ultimus omnium Campanorum cepit. ceterum Hannibal, ut nec hostes elici amplius ad pugnam uidit neque per castra eorum perrumpi ad Capuam posse, ne suos quoque commeatus intercluderent noui consules, abscedere inrito incepto et mouere a Capua statuit castra. multa secum quonam inde ire pergeret uoluenti subiit animum impetus caput ipsum belli Romam petendi, cuius rei semper cupitae praetermissam occasionem post Cannensem pugnam et alii fremebant et ipse non dissimulabat: necopinato pauore ac tumultu non esse desperandum aliquam partem urbis occupari posse, et si Roma in discrimine esset, Capuam extemplo omissuros aut ambo imperatores Romanos aut alterum ex iis; et si diuisissent copias, utrumque infirmiorem factum aut sibi aut Campanis bene gerendae rei fortunam daturos esse. una ea cura angebat ne ubi abscessisset
Abbreviated transcription (Latin):
lephãtis ĩmupisset
seghanti ꝑ media castra uadentes stragez
abernaculoꝵ ingenti sontu ac fuga abrũ¬
aentiu uincula iumẽtoꝵ facert fraudẽ
s suꝑ tumultum adiectam ĩ medio ue̾sis
ꝓ anibale qui habuit aliꝙͣ gnarũ latim̃
inge iubere consulum u̾bis qm̃ admissa
astra essent pro se quenq militu ĩ ꝑxiq̃s
montes fugere ẜ ea celeriter cogͥta fraus
cpressaq magna cede hostiuz est. Elephãtos
gne a castris exactos hoc ultimum ut¬
ainq initum finituq ante deditione
capue p̾lium fuit Mediaturicus qui
summus magistratꝰ apud campanos est.
co anno Seppius lesius erat loco obscuro
cenuiq fortuna ortus. matrẽ eiꝰ quõda
y pupillo eo ꝓcurãtẽ familiare estentu.
cum respondisset aruspex sũmũ quod
sset imperium Capuẽ ꝑuẽturũ ad eum
pueru nichil ad eam spem agnoscẽtez
dixisse feret/ noctu ꝑditas res cãpanoꝵ
aludificatio ueri ⁊ ip̃a ĩ uerum uertit.
Nam cum fame ferroq uergerentur

Expanded text:
lephantis inrupissent, elephanti per media castra uadentes stragem tabernaculorum ingenti sonitu ac fugam abrumpentium uincula iumentorum facerent; fraudem quoque super tumultum adiectam, immissis ab Hannibale qui habitu Italico gnari Latinae linguae iuberent consulum uerbis quoniam amissa castra essent pro se quemque militum in proximos montes fugere; sed eam celeriter cognitam fraudem oppressamque magna caede hostium; elephantos igni e castris exactos. hoc ultimum, utcumque initum finitumque est, ante deditionem Capuae proelium fuit. medix tuticus, qui summus magistratus apud Campanos est, eo anno Seppius Loesius erat, loco obscuro tenuique fortuna ortus. matrem eius quondam pro pupillo eo procurantem familiare ostentum cum respondisset haruspex summum quod esset imperium Capuae peruenturum ad eum puerum, nihil ad eam spem adgnoscentem dixisse ferunt: 'ne tu perditas res Campanoruea ludificatio ueri et ipsa in uerum uertit; nam cum fame ferroque urgerentur
Abbreviated transcription (Latin):
ira accensa est ut capite inquirẽdu
concio subclamaret de eo qͦ nouuz
certamen ortũ Na cũ bis pecunia
se in mora esse quo min quo ei mor
maioꝵ ꝑmiissuz esset seu legibus seu
morib mallet acquirert. quo utio
uł capitis uł pecunie iudicasset pͥuat᷑
grim semꝓnius ꝑduellionis sẽiud¬
fudicio qͥntꝰ fuluius frͥ posset flers
tum ⁊ fama reꝵ gestaꝵ ⁊ ꝓpĩquaspe
potiunde Capue. Id cu ꝑ lictas mini¬
Biliter pro fris capite scriptas petisso
fuluius negassentq pr̃es .e. re ꝙ
esse absedit a Capua postq dies so¬
mitioꝵ aderat. c̃. N fuluius exuleꝰ
tarquinos abiit Ie ei iustu exiluiti
sciuit plebs. ¶Inter hec iuis õme tel
uersa in Capuam erat. obsidebatur
famem tolerare ẜutia ac ꝑlebe
poterant aut micter nucio ad dilils
ꝑ custodias armatas

Expanded text:
ira accensa est ut capite anquirendum ira accensa est ut capite anquirendum contio succlamaret. de eo quoque nouum certamen ortum; nam cum bis pecunia se in mora esse quo minus, quod ei more maiorum permissum esset, seu legibus seu moribus mallet, anquireret quoad uel capitis uel pecuniae iudicasset priuato. tum Sempronius perduellionis se iudiudicio Q. Fuluius frater posset, florens tum et fama rerum gestarum et propinqua spepotiundae. id cum per litteras miserabiliter pro fratris capite scriptas petisset Fuluius negassentque patres e re publica esse abscedi a Capua, postquam dies comitiorum aderat, Cn. Fuluius exsulatum Tarquinios abiit. id ei iustum exsilium esse sciuit plebs. inter haec uis omnis belli uersa in Capuam erat; obsidebatur famem tolerare seruitia ac plebs poterant aut mittere nuntios ad Hannibalem per custodias tam
Abbreviated transcription (Latin):
ac pauperi honorato atq ĩhonorato eẽ
Reus ab se culpam ĩ mlit̾s tͣnsferbat
eos ferociter pugna poscẽtes ꝓductos ĩ
aciem nõ eo quo uoluerit qͥa serũ diei
fuerit s postremo die ⁊ tpe ⁊ loco eque
instructo seu fainaz seu uim hostiuz nõ
substinusse cum effuse ões fuger᷑ se
qͦ turba ablatum ut uaronẽ canẽse pugna
ut młtos alios imꝑatores. qd aũt solu
remedio publicis cladib futura eẽ po¬
tuisset nec se inopia comeatꝰ ñ ĩloca
iniqua incauta incaute deductu nõ
agmie inexplorato eintem insidirs
circuzuentum ui aperta armis acie
uictu nec suoꝵ aĩos nͨ hostiu ĩ potate
huisse. suum ciiq ingeniu audaciq
aut pauorez facere bis es accusatus
pecuniaq acquisitus tercio testibus
rabatur Iurati ꝑmiłti dicerent fuge
pauorisq nntiu a p̾tore ortu abeo
deẜtos misites cu h/aut uanũ tinore
uocis crederent terga dedisse tanta

Expanded text:
ac pauperi, honorato atque inhonorato esse. ac pauperi, honorato atque inhonorato esse. reus ab se culpam in milites transferebat: eos ferociter pugnam poscentes, productos in aciem non eo quo uoluerint, quia serum diei fuerit, sed postero die, et tempore et loco aequo instructos, seu famam seu uim hostium non sustinuisse. cum effuse omnes fugerent, se quoque turba ablatum, ut Uarronem Cannensi pugna, ut multos alios imperatores. qui autem solum remedio publicis cladibus futura esset, potuisse? non se inopia commeatus non in loca iniqua incaute deductum, non agmine inexplorato euntem insidiis circumuentum: ui aperta armis acie uictum. nec suorum animos nec hostium in potestate habuisse: suum cuique ingenium audaciam aut pauorem facere. bis est accusatus pecuniaque anquisitum. tertio testibus rabatur, iurati permulti dicerent fugae pauorisque initium a praetore ortum, ab eo desertos milites cum haud uanum timorem ducis crederent terga dedisse, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
imbuisse. Ergo effecisse ut feroces et
inquieti inter socios ignaui et imbells
inter hostes eẽnt nͥ impetum mõ penoꝵ
ẜ ne clamorem q̃dez substinere possent
se aliquos stantes cedisse ⁊ nõ ces coĩtes¬
Luisse fului fuisse pauoris ac fuge cum
flamminu .l. paulum .L. postumium.
CN. app̾ Sipiones cadere in acie maluisse
cͦ.n. fuluiu piope unũ nũcui deseti
exercitꝰ Roma rediisse facinus ĩdignũ
esse canensem exercitu ꝙ ex acie fugei̾t
in siciliam deportatu ne prius inde
dimictatur q̃ hostis ex Italia disceserit
et ħ ide in .cii. fuliui legioib nuꝑ
decretum. c̃ N. fuluii fugam ex prelio
ipĩus temeritate comisso impuntam
esse ⁊ eum ĩ ganea scortisq uͥ iuuẽta
egerit senectutem acturum. Milites
qui nichil aliud peccau̾int q̃ ꝙ impe¬
ratoris similes fuit religatos ꝓpe in
exilium ignonimosam pati militia
adeo imparem libertatem Rome diti

Expanded text:
imbuisse. ergo effecisse ut feroces et imbuisse. ergo effecisse ut feroces et inquieti inter socios, ignavi et inbelles inter hostes essent, nec impetum modo Poenorum, sed ne clamorem quidem sustinere possent.se aliquos stantis cecidisse, et non omnes comitesCn. Fului fuisse pauoris ac fugae. C. Flaminium , L. Paulum , L. Postumium , Cn. ac P. Scipiones cadere in acie maluisse Cn. Fuluium prope unum nuntium deleti exercitus Romam redisse. facinus indignum esse Cannensem exercitum quod ex acie fugerit in Siciliam deportatum ne prius inde dimittatur quam hostis ex Italia decesserit et hoc idem in Cn. Fului legionibus nuper decretum, Cn. Fuluio fugam ex proelio ipsius temeritate commisso impunitam esse et eum in ganea lustrisque ubi iuuentam egerit senectutem acturum, milites qui nihil aliud peccauerint quam quod imperatoris similes fuerint relegatos prope in exsilium ignominiosam pati militiam; adeo imparem libertatem Romae diti
Abbreviated transcription (Latin):
eum exercitum cui c̃ N. Scipio imꝑatõ
p̃fuisset ea res cum tͥbunis acta ꝑuulgataq
est. s aliud certam̃ occupauerat aĩos cu
Semꝓnius plesus die dcta. c̃.N. fuluiũ
ob exercitum ĩ apulia amissu ĩ ꝯtioib
uexabat młta imꝑatoĩs tem̾itate atq in¬
Dicticans nemine pret.cͥ. N. fuluiu
añ corrupisse oĩb uiciis legiones suas
q̃ ꝑderet Itaq uere dici posse pͥus tos
ꝑiisse. qͣ uiderent hostem. n ab anibale
si ab imꝑatore suo uictos esse Neminez
cum suffragiu ĩeat satis cẽnere cui imꝑui
cui exercitum ꝑmictat. quid intꝰ fuisse
plina atq imꝑio ut neo eoꝵ genis aut
sanguinis sui memor ĩ acie esset p̾sidio
sociss hostib terrori essent Cũ ad bnuẽtũ
aliasq urbes eoꝵ uelut e faucib aĩbalis¬
alios ereptos. pͦp . R. restituisset.c̃. N.
fuluium quiritiu Roãnoꝵ excitũ hoñste
genitos liberaliter educatos ẜuilib uiciis

Expanded text:
eum exercitum cui Cn. Scipio imperator eum exercitum cui Cn. Scipio imperator praefuisset. ea res cum tribunis acta promulgataque est; sed aliud certamen occupaverat animos. C. Sempronius Blaesus die dicta Cn. Fulvium ob exercitum in Apulia amissum in contionibus vexabat, multos imperatores temeritate atque indictitans, neminem praeter Cn. Fulvium ante conrupisse omnibus vitiis legiones suas quam proderet. Itaque vere dici posse prius eos perisse quam viderent hostem, nec ab Hannibale, sed ab imperatore suo victos esse. neminem , cum suffragium ineat, satis cernere cui imperium, cui exercitum permittat. quid interfuisse plina atque imperio ut nemo eorum generis ac sanguinis sui memor in acie esset, praesidio sociis, hostibus terrori essent; Cumas, Beneventum aliasque urbes eos velut e faucibus Hannibalis ereptas populo Romano restituisse: Cn . Fulvium Quiritium Romanorum exercitum, honeste genitos, liberaliter educatos servilibus vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
ise. Titulus honoris ꝙ imꝑio nõ pͥpͥ
assu nec ex aucto patruz dato prop̾tor
senatiu scripserat magna pãte hõm̃u
ffendebat. rem mali exẽpli eẽ ĩpator̾s
legi ab exercitibus ⁊ solẽpne auspiciatoꝵ
comitoꝵ in castra ⁊ ꝓũtias procul ab
lgionib magistratibq ad militarem
emeritatem transferri. Et cu quida
nferendum ad Senatu cẽserẽt melius
uisum diferri eam consultatoe donec
ficiscerentur equites qui ab Marcio
lictas detulerũt rescribi de frumento
et uestimentis exercitꝰ placuit Eam
utranq rem cure fore senatui ascribi aũt
ꝓ. p̃r .l. marcio non placuit ne id ip̃m
quod consultacoĩ relinquerãt ꝓpe iudicato
foret dimissis Equitib de nlła re. prius
consules retuler̾t õmuq ĩ unũ se̾ctentie
congruebant. Agendum cũ tͥbunis plebis
esse. prĩo quoq tp̃r ad plebez ferrẽt que
cum imꝑio ncti placer̾t ĩ yspania ad

Expanded text:
uisae: titulus honoris, quod imperio non populi uisae: titulus honoris, quod imperio non populi iussu, non ex auctoritate patrum dato 'propraetor senatui' scripserat, magnam partem hominum offendebat: rem mali exempli esse imperatores legi ab exercitibus et sollemne auspicandorum comitiorum in castra et prouincias procul ab legibus magistratibusque ad militarem temeritatem transferri. et cum quidam referendum ad senatum censerent, melius uisum differri eam consultationem donec proficiscerentur equites qui ab Marcio litteras attulerant. rescribi de frumento et uestimentis exercitus placuit eam utramque rem curae fore senatui; adscribi autem 'propraetori L. Marcio ' non placuit, ne id ipsum quod consultationi reliquerant pro praeiudicato ferret. dimissis equitibus, de nulla re prius consules rettulerunt, omniumque in unum sententiae congruebant, agendum cum tribunis plebis esse, primo quoque tempore ad plebem ferrent quem cum imperio mitti placeret in Hispaniam ad
Abbreviated transcription (Latin):
n Sicilia p̾esset dum nequm militem
lgeret ex eo nũo quib senatus missioñ
reditumq in patriam negasset añ belli
fmem Sulpicio cui Sicilia euen̾at due
legiones qͣͦs. p̃. Cornelius huisset decrete
e supplementũ de exercitu. c̃. t fului
qui pͥori anno ĩ apulia fede cesus fugatq
irat huic generi militu senatꝰ cũdez
quem canensib fine statuerat militie
aoditu eciam utroꝵq ignominie est.
Ne in oppidis ybernarent neue yb̾na pͥus
ullam urbe .x. milib passuũ hedificar̃t
Cornelio in Sardima due legions date
quibq mutius p̾fuerat supplementũ si
clio ⁊ m. ualerio Sicisie grecieq ora
cum legionib classibq quib preerãt
decte. quinquaginta greti cũ legioñ ima
entum Siculi cum duab legioĩb he̾bãt
naues trib ⁊ triginta legioib Roãnis
s anno bellum terra mariq est gestũ:
pincipio eius anni cu delict̃is .l. Mĩcii
fereretur res geste magnifice senatui

Expanded text:
n Sicilia praeesset, dum ne quem militem legeret ex eo numero quibus senatus missionem reditumque in patriam negasset ante belli finem. C. Sulpicio cui Sicilia euenerat duae legiones quas P. Cornelius habuisset decretae et supplementum de exercitu Cn. Fului , qui priore anno in Apulia foede caesus fugatusque erat. huic generi militum senatus eundem, quem Cannensibus, finem statuerat militiae. additum etiam utrorumque ignominiae est ne in oppidis hibernarent neue hiberna propius ullam urbem decem milibus passuum aedificarent. L. Cornelio in Sardinia duae legiones datae quibus Q. Mucius praefuerat; suppcilio et M. Ualerio Siciliae Graeciaeque orae cum legionibus classibusque quibus praeerant decretae; quinquaginta Graecia cum legione una, centum Sicilia cum duabus legionibus habebat naues. tribus et uiginti legionibus Romanis eo anno bellum terra marique est gestum. principio eius anni cum de litteris L. Marci referretur, res gestae magnificae senatui
Abbreviated transcription (Latin):
Marcellum tum maxime res agentis
a bello aduocarent aut ĩ annũ ꝯsulos
de essent. Optimum iusum est quan
extra Italia esset ualerium pocius qsus
ex Sicilia reuocare ad eu licte iussud
natus ab .P. malio p̾tore ueb̾ miss
cum lictis consulis Marcelli ut exha
nosceret queq causa prib eum potus

Expanded text:
em tum maxime res agentem em tum maxime res agentem a bello auocarent aut in annum consules deessent. optimum uisum est, quamquam extra Italiam esset, Ualerium potius consulem ex Sicilia reuocari. ad eum litterae iussu senatus ab L. Manlio praetore urbano missae cum litteris consulis M. Marcelli , ut ex iis nosceret quae causa patribus eum potius
Abbreviated transcription (Latin):
ab sole orto in multu diei steter in acie
ubi nemo hostiu adu̾sꝰ ꝓdit spolia
ꝑ ociu legere ⁊ cõiextos ĩ unu Locim
cremauẽ suos. Nocte inseqͣnti anibal
scilentio mouit castra ⁊ ĩ apulia abii
Marcellus ubi Lux fuga hostuiz apuis
sautiis cum p̃sidio modico ĩ niu̾stroni
relictis prepositoq hiis. l. fuluio purpi¬
rione. tr̃. militu uestigiis institit sei
ad uenusiam adeptus eum est. Ibi per
dies aliquot cum abst acoib ꝓcũsareti
mixta equitu pedituq tumultuosa
magis prelia. quia id maluerũt attlus
galatia migrare iussit traducti inter
Ne Tarentine quidem arcis excidit m¬
moria ogulinus ⁊ p̃. acqͥlius ĩ etruĩ
Legati ad frumentu eo emendũ ꝙ Ti
rentum portaretur profecti et nille
milites de exercitu urbano par nume
Comitioꝵq consularium instabat tp̃is
uestigium abscedendi ab Ambale cu
oedenti certam̃q abeunti grauis ip̃r iste

Expanded text:
ab sole orto in multum diei stetere in acie; ab sole orto in multum diei stetere in acie; ubi nemo hostium aduersus prodit, spolia per otium legere et congestos in unum locum cremauere suos. nocte insequenti Hannibal silentio mouit castra et in Apuliam abiit. Marcellus, ubi lux fugam hostium aperuit, sauciis cum praesidio modico Numistrone relictis praepositoque iis L. Furio Purpurione , tribuno militum, uestigiis institit sequi. ad Uenusiam adeptus eum est. ibi per dies aliquot cum ab stationibus procursaretur, mixta equitum peditumque tumultuosa magis proelia Calatiam migrare iussis, traducti. inter tiones hominum, ne Tarentinae quidem arcis excidit memoria. M. Ogulnius et P. Aquilius in Etruriam legati ad frumentum coemendum quod Tarentum portaretur profecti, et mille milites de exercitu urbano, par numecomitiorumque consularium instabat tempus; lica esse uestigium abscedi ab Hannibale cui cedenti certamenque abnuenti grauis ipse insta
Abbreviated transcription (Latin):
ad Senatum de duce ⁊ exercitu ad herdo¬
neam amisso scribit. Ceteꝵ eundem se
qui post Camensem pugna ferocem
uictoria anibalem contundisset ir adu̾so
cum brenem illi leticiam qua exultet
fccm. Et Rome quide tũ luctus ingens
ex preterito tu timor in futuru erat.
Consul ex sammo lucanos transgressus
ad Numistronem in conspectu Anbalis
Leco plano cum penus collem tenert posuit
castra addidit ⁊ aliam fideztis spe ꝙ pͥor
in acie eduxit. nec detractauit Anibal
ut signa portis efferri uidit Ita tñ aciem
instruxerunt ut penus dextrũ cõnu ĩ cale
erigeret Romani sinistrum ad oppidu
applicarent ab hora tercia cum ad nocte
pugnam extendisset fesseq pugnado pͥme
ala ab anibale yspam milites effundit
baliaris. Elephanti quoq commisso iam
certamine in prelium acti diu pugna neut᷑
a fessis pugnam accepere Rouum atq
atrox preliuiz ex tam segni repẽte exarsit
diremit. Pugnantis postero die Romai

Expanded text:
ad senatum de duce et exercitu ad Herdoad senatum de duce et exercitu ad Herdoneam amisso scribit: ceterum eundem se, qui post Cannensem pugnam ferocem uictoria Hannibalem contuderit, ire aduersus eum, breuem illi laetitiam qua exsultet facturum. et Romae quidem cum luctus ingens ex praeterito, tum timor in futurum erat: consul ex Samnio in Lucanos transgressus ad Numistronem in conspectu Hannibalis loco plano, cum Poenus collem teneret, posuit castra. addidit et aliam fidentis speciem, quod prior in aciem eduxit; nec detractauit Hannibal, ut signa portis efferri uidit. ita tamen aciem instruxerunt ut Poenus dextrum cornu in collem erigeret, Romani sinistrum ad oppidum adplicarenpugnam extendissent, fessaeque pugnando primae ala, ab Hannibale Hispani milites et funditores Baliares, elephanti quoque commisso iam certamine in proelium acti; diu pugna neutro a fessis pugnam accepere. nouum atque atrox proelium ex iam segni repente exarsit,diremit pugnantes. postero die Romani