comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
humano cordi ex idolis inascitur. aptis¬
sime scriptum ẽ. qmͣ om̃s di gentium de¬
monta. Unde & apłica disciplina ñsolũ
dicit qđ apud ioħ̃m legitur. fr̃s cauete a fi¬
mula chris. uerum etiã qđ apud paulum.
Quiã gͦ dico qđ idolis immolatum sit aliqͥd.
aut idolum ẽ aliqͥd: Sed quȩ iimolant
gentes. demonus & ñ dõ immolant. Nolo
autt uossocios fieri demonior. Vnasatis
in tellegi potest nͣtam ipsam imolationem
namuͦ do pͥsci scĩ immolauerunt. sed quod
dus falsis & impus demoniuis unmolat᷑. rep̃¬
hendi auera religione insuꝑstitionibus gen¬
tium. Sicut enim ueritas hortat᷑ homines
fieri socios scõꝵ angl̃oꝵ. ita seducit impie¬
tas ad societatẽ demonioꝵ. cui pͣparatur
ignis et̃nus. sicut regnum ȩt̃num societati
scõꝵ. Neꝙ illine eacusant imꝓu sua sacri¬
lega sacra & simulachra. qđ elegant̃ int̃¬
ptantur quid quȩꝙ significent. Om̃is qͥppe

Expanded text:
humano cordi ex idolis innascitur, apertishumano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe
Abbreviated transcription (Latin):
attendantur. ipsa similitudine animatoꝵ
membroꝵ atq sensuum quamuis insensata
& eranima afficrant infirmos animos ut ui¬
uere ac spirare uideantur: accedente preser¬
tim ueneratdone multitudinis. qua tantus
ei cultus impenditur. Quibꝰ morbidis & pe¬
stilentiosis affectibus medetur scriptura diu¬
na. quȩ rem quidẽ notã sed tam̃ salubri re¬
medio admonitionis inculcat dicens. Oculoᷤ
habent & ñuidebunt. aures habent & ñ
audient. & cȩt̃a talia. llex enim uerba quo
magis aꝑta &. popularit᷑ uera sunt. eo ma¬
gis incutunt salubrẽ pudorẽ illis qͥ cum
talibus simulachris diuinum cum timore
cultum exhibent. caꝙ uiuentibus similia
uenerantes ad orantesq contuent᷑. eisque
lut p̾sentibus pͣces allegant. uictimas immo¬
lant. uota ꝑsoluunt. sic afficiunt᷑ om̃ino
ut ea sensu carentia putare non audeant.
Ne arbutrentur autẽ isti hoc solum nr̃os li¬
bros uelle sonare. qđ huiuscemodi affectꝰ

Expanded text:
attendantur, ipsa similitudine animatorum attendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum, quamvis insensata et exanima, afficiunt infirmos animos, ut vivere ac spirare videantur; accedente praesertim veneratione multitudinis, qua tantus eis cultus impenditur. 19. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus medetur Scriptura divina, quae rem quidem notam, sed tamen salubri remedio admonitihabent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus
Abbreviated transcription (Latin):
de hac re multa iam dicimus. & qui ante
nos dĩ eloquia tractauerunt. de similitu¬
dinibus sacrificioꝵ ueteris testam̃ti tãquã
umbris figurisq futuroꝵ copiose locuti st̃.
ltoc sane nec inista breuitate pͣtereundumẽ.
qd tẽplum. sacerdotẽ. sacrificium. & alia
quȩcumq adbȩc ꝑtinentia nͥ uni uero dõ de¬
beri nossent du falsi hoc ẽ demones qui sunt
pͥuaricatores angłi. numꝗ hȩc sibi acultori
bus quos decipunt expetissent. Uerũ hȩc
cum eochibentur dõ scd̾m euis inspirationẽ
atq doctrinã. uera religio ẽ. cum autẽ de¬
Quaꝓpt᷑ qui xp̃ianas luteras utriusꝙ testam̃ti
sciunt. ñ hoc culpant in sacrilegis ritibꝰ paga¬
noꝵ. qđ construant templa & instituant
sacendocia & faciant sacriacia. sed qđ hȩc
idolis & demoniis exhibeant. Et idola quidẽ
om̃i sensu carere quis dubitet Ueruntam̃
cum his locantur sedibus honorabili subli¬
mitate. ut a precantibus atꝙ immolantibus

Expanded text:
de hac re multa iam diximus et, qui ante de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem dQuapropter qui christianas Litteras utriusque Testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus Paganorum quod construant templa, et instituant sacerdotia, et faciant sacrificia; sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. Et idola quidem omni sensu carere, quis dubitet? Verumtamen cum his locantur sedibus, honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus
Abbreviated transcription (Latin):
questio ꝓposita. agnoscitur. ubi seriptumẽ.
cam ex fructibus t̃rȩ. abel autẽ ea pͥmitus
ouium obtulisse munus dõ. hinc potuis eẽ
intelligendum quã sit res antiqua sacrificũi.
qđ ñnisi uni uero dõ offerri oportere ueraces
& sacrȩ lutterȩ monent. ñ qđ illo egeat ds̃
cum ineisdem ipsis litteris aꝑtissime seriptũ
reꝓbandis uł ꝑcipiendis ñ nͥ hominibꝰ consu¬
lant. Nobis enim ꝓdest colere dm̃. ñ psi dõ.
Cum gͦ inspirat & docet qͦmͦ colendus sit. ñ
solum sua nulla indigentia facit. sed nostra
maxima utilitate. Significatiua sunt aut̃
om̃a talia sacrificia. & quarumdã. rerum si¬
militudines. quibus admoneri nos oportet
adea ipsa quoꝵ similitudines sunt siue scru¬
tanda siue noscenda. siue recolenda. De qua
re quantum satis ẽ disserenda ñ breuis ser¬
mo flagitandus ẽ. quo ñe respondere nobis
ꝓpositum ẽ. p̃sertim qr in alus opusculis nr̃is

Expanded text:
quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptureprobandis uel percipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris
Abbreviated transcription (Latin):
se. quamus eos cominemoratos in eisdem
auctoritatibꝰ ñ legamus: Ita salus religio¬
nis huus ꝑ quã solam uerã salus uera uera¬
cñq ꝓmttitur. nulli umquã defuit qui
dignus fuit. & cui defuit dignus ñ fuit. Et
ab excordio ꝓpagationis humanȩ usq infi¬
nẽ quibꝰdam adp̃mium. quibdã adiudici¬
um p̃dicatur. Ac ꝑhoc & quibus om̃ino
annuntiata nẽ ñ credituri p̃sciebant᷑. &
quibꝰ ñ credituris tam̃ annuntiata ẽ in il¬
loꝵ exemplo demonstrantur. Quibus autẽ
eredituris annuntiatur. hi regno cęloꝵ &¬
scõꝵ angłoꝵ sotietati preparantur.
De sacrificiorum distinctione.
am uideamus eam quȩ sequit᷑ questionem.
Accusant inquit ritus sacroꝵ. hostias. tura.
&e cȩtera quȩ temploꝵ cultus exercuit. cũ
idem cultus abipsis inquit uł adõ quem
colunt exorsusẽ temporibus pͥseis. cum indu¬
citur ds̃ primitꝰ eguisse. Nuic respondenuir.
qm̃ ex illo scripturarum nr̃arum loco hȩc

Expanded text:
se, quamuis eos commemoratos in eisdem se, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino aquibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coelo angelorum societati praeparantur. III. DE SACRIFICIORUM DISTINCTIONE. Iam uideamus eam, quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec
Abbreviated transcription (Latin):
rum si tam infidelibꝰ plenum orbẽ t̾rarũ
ut p̃dicari merito nollet. quos nee uer¬
bis nec imiraculis sius credituros ẽe p̃scre¬
bat: Neq enim incredibile ẽ tales fuisse
tẽ om̃s quales ab eiꝰ aduentu usꝙ ad boc tẽ¬
pus tam multos fuisse atq ẽẽ miramur.
Et tam̃ ab intio generis humani alias oc¬
cultuis. alias euidentius sicut congruere
temporibus diuinitus uisum ẽ nec ꝓpħari
destitit. nec qui inrum crederent defuert̃.
ab adam usq ad moysen. & in ipso popło
ifrł quȩ speciali quodam mysterio gens
ꝓphetica fuit. & in aliis gentibꝰ antequã
uenisset in carne. Cum enim non nulli
cominemorant᷑ in sc̃is hebraicis libris iam
e&r tempore abrahȩ nec de stirpe carnis
eiꝰ nec ex popłõ isrł nec aduentitia socie¬
tate in popło isrł. qui tam̃ huius sacram̃ti
participes fuerunt. cur ñ credamus etiã in
cȩteris hac atꝙ illac gentibꝰ alias alios fuis¬

Expanded text:
rum, si tam infidelibus plenum orbem terrarumrum, si tam infidelibus plenum orbem terrarumvel praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuis
Abbreviated transcription (Latin):
nõms sequuntur. sentiunt enim & ipsi
qͥd respondebunt si excepta illa altitudi¬
ne scientiȩ & sapientiȩ dĩ. ubi fortassis ali¬
ua diunum consilium longe secretius la¬
tiuis latet. sine p̾iudicio etiã aliarum for¬
te causarum que aprudentibus uestigari
queunt. hoc solum eis breuitatis gr̃a
in huius questionis disputatione dicamus.
tẽ uoluisse hominibus apparere &pm̃. &
apud eos p̃dicari doctrinã suã. quandosci¬
ebat &. ubi sciebat eẽ qui in eum fuerant
credituri. Nis enim temporibꝰ &his locis
om̃s in eius p̃dicatione futuros cẽ p̾scie¬
nec suscitatis ab eo mortus creder: uolu
manifestatione de illo compleant᷑ p̃conia
ꝓpħarum nolle adhue credere. & malle
humana astutia resistere quã tam clarę
atꝙ ꝑspicue tamq subluni & sublimit᷑
diffamate diuinȩ cedere auctoritati. quã¬
dui paruus & infirinus ẽ intellectꝰ homi¬
nis aiuinȩ accedere ueritati. Quid gͦ mi¬

Expanded text:
non omnes sequuntur; sentiunt enim et ipsi non omnes sequuntur; sentiunt enim et ipsi suorum; quid respondebunt si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae Dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat ecredituri. His enim temporibus, et his locis, omnes in ejus praedicatione futuros esse praescienec suscitatis ab eo mortuis voluerunt crmanifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae credere auctoritati, quandiu parvus et infirmus est intellectus hominis divinae credere veritati. Quid ergo mi
Abbreviated transcription (Latin):
nocamus. hoc disputando conuellimꝰ. Besi¬
nant gͥ obicere nobis. qđ om̃i sectȩ & om̃i
nomini religionis obici potest. Cum enim
ñ fortuito labi sed diuina ꝓuidentia tẽ¬
pora ordinari fateantur. quid ciuqtem¬
pori aptiam &. oportunum sit humanũ
consilium p̃tergreditur. & illinc disꝑtit᷑
unde ipsa ꝓuidentia rebus ẽsulit. Si enĩ
dixerint ꝓpt̃ea ñ semꝑ nec ubiꝙ fuisse
pẏtagoricã disciplinã qr pytagoras ho¬
mo fuit. neꝙ hoc in potestate habere po¬
tuit. numqͥd etiã hoc possunt dicere eo
ipso tempore quando fuit & t̾rarum locis
ubi lla philosophia tuguit om̃s qui eum
Ao ꝑhoc magis si tante potestatis fuisset py¬
tagoras ut ubi uellet & quando uellet sua
dogmata p̾dicaret. & si haberet etiã cum
ea potestate summam rerum p̾scientiam.
nusquã & numquã appareret nͥ ubi & qͣn¬
do sibi homines credituros eẽ prenosceret.
Pinde cum xxp̃o nobieiant qđ eus doctrinã

Expanded text:
uocamus, hoc disputando conuellimus. desiuocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum e uoluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pytdogmata praedicaret, etsi haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusquam et nunquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. Proinde, cum Christo non objiciant, quod ejus doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ tunc futurum p̾nuntiabatur. ideo fides ipsa
uariata uł salus ipsa diuersa ẽ. Nec quina¬
resũt alias & alias salutes oportet intelle¬
g Quid autẽ quando fiat qđ adimam
eandemꝙ fidelium & pioꝵ liberationem
ptineat consilium dõ tribuamus. nobis
obedientiam tenramus. inde aliis tẽ
nominibus & signis alus autẽ nc̃. & pͥus
occultius postea manifestuis. & pͥus apau¬
cioribus post apluribꝰ. una tam̃ eademꝙ
uera religio significatur & obseruat᷑. Nec
nos eis obicimus qđ alit̃ numa pompiluis
deos colendos romanis instituit. atq abeis
it italis antea colebantur. nec qđ pytago¬
reis temporibꝰ alia philosophia celebrata ẽ.
que antea uł om̃ino nͥerat. ut in paucissi¬
mis eade̾ sentientibus ñ tam̃ eodem rituu¬
uentibꝰ fortasse latitabat. Sed utrũ illi
du ueri aut colendi sint. & utrum illa
philosophia saluti animarum aliqͥd ꝓsit.
hoc cum eis agimus. hoc in questionem

Expanded text:
quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa uariata ures vel alias atque alias salutes oportet intelligi. Quid autem quando fiat quod ad unam eamdemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium Deo tribuamus nobis obedientiam teneamus. nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
guraret. & ipsis temporibꝰ isrłitici regni. &
deinde cum se incarne de uirgine accepta
mortalibus mortalĩt demonstrauit. & dem¬
ceps usꝙ nunc cum implet om̃a quȩ ꝑ ꝓphe¬
tas ante p̃dixit. & ab hinc infinem scli
quo scõs ab impus dirempturus ẽ. & sua cuq
petributurus. idẽ ipse ẽ filius dĩ. patri coȩ̃t̃¬
nus. & incommutabilis sapientia. ꝑ quam
creata ẽ uniuersa natura. & cuius partici¬
patione om̃is rationalis anima fit beata.
Itaꝙ ab exordio generis humani quicumꝙ
ineum crediderunt eumq utcumꝙ intel¬
lexerunt. & scdm euis p̃cepta pie iusteq
uieerunt. quandolibet & ubilibet fue¬
rint. peum ꝓculdubio salui facti sunt.
Sicut enim nos in eum credimus & apud pa o¬
trem manentẽ & qui in carne iam uenerit.
sic uieum credebant antiqui & apud patrẽ
manentẽ. &. in carne uenturum. Nec qr ꝓ
tempoꝵ uarietate nẽ factum annuntiat᷑.

Expanded text:
guraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et guraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum implet omnia, quae per prophetas ante praedixit, et abhinc usque in finem saeculi, quo sanctos ab impiis dirempturus est et sua cuique retributurus, idem ipse est filius dei patri coaeternus et incommutabilis sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio generis humani quicumque in eum crediderunt eumque utcumque intellexerunt et secundum eius praecepta pie iusteque uixerunt, quando libet et ubi libet fuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uenturum. nec, quia pro temporum uarietate nunc factum adnuntiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
gruerent uoluntatẽ dĩ secuti sunt. qui
recte᷑ sapuerunt. quȩ om̃ino numquã de¬
fint adsalutem institiȩ pietatiꝙ morta¬
lium. Et si qua in aliis atꝙ aliis popłisuna
tademq religione sociatis uarie celebrantur.
quatenus fiat plurimum refert. qd & huma¬
na exehortetur ut toleretur infirmitas. & di¬
uina non obpugnetur auctoritas. Quã obrẽ
cum xp̃m dicamus uerbum dĩ ꝑ qd facta st̃
om̃a. & ideo filium quia uerbum. nec uer¬
bum dictum atq transactum. sed apud in¬
commutabilẽ patrẽ in commutabile ipsum
atq in commutabilit̾ manens. sub cuius regi¬
mine uniuersa creatura sp̃ualis & corporalis
ꝓ congruentia tempoꝵ locoꝵ ꝙ administrat᷑.
ciuus moderandȩ & gubernandȩ quid qͣndo
& ubi circa eam fieri oporteat sapientia &
scientia penes ipsum ẽ. ꝓfecto & antequam
ꝓpagaret hebreoꝵ gentẽ. ꝑ quã suu aduen¬
tus manifestationẽ congrius sacram̃ttis p̃si¬

Expanded text:
gruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui gruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ideo filium, quia uerbum, nec uerbum dictum atque transactum sed apud incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administratur, cuius moderandae et gubernandae quid quando et ubi circa eam fieri oporteat, sapientia et scientia penes ipsum est profecto - et ante, quam propagaret Hebraeorum gentem, per quam sui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefi
Abbreviated transcription (Latin):
tate fraudati sunt. Si autẽ potuerunt
alio mͦ purgari. cur ñ idem modus ꝑseuera¬
uit inposteros : Quid opus erat instituere
nouitias consecrationes. quȩ antiquitus ñ
fuerunt. Iic si dicunt deos quidẽ ipsos
semꝑ fuisse. & adliberandos cultores suos
parit̾ ubiꝙ ualusse. sed ꝓuarietate rerũ
temporalium ac terrenarum quȩ scirent
certis temporibꝰ locisqꝙ congruere. in his
alias atꝙ alias alibi atꝙ alibi. alit̃ atq alit̃
sibi uoluisse seruiri. cur hanc questionem
ingerunt religioni xpianȩ. in qua nobis
ipsi ꝓ dis sius aut respondere ñ possunt.
aut si possunt in eo ipso sibi etiã ꝓnr̃a reli¬
gione respondeant: Ita nichil interẽ
ꝓ diuersa tempoꝵ locoꝵꝙ congriuntia quã
dumi hoc sane int̾sit qđ lingut sonos quibꝰ
int᷑se sua sensa communicent etiã homi¬
nes pacto quodã societatis instituere sibi
possunt. Quibꝰ autẽ sacris diumitati con¬

Expanded text:
tate fraudati sunt. si autem potuerunt tate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati con
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ne dicant inquit lege uidaica uetere
hominum curatum genus. longopost t̾ẽ¬
pore lex uideoꝵ apparuit. ac uguit an¬
gusta syriȩ regione. postea uͦ ꝓrepsit etiã
in fines italos. sed post cesare̾ gaium. aut
certe ipso imperante. Quid gͥ actum de
romanis animabus ut latinis. quȩ gratia
ñdum aduenientis xp̃i uiduatę sunt. usq in
cesarum tompus: Nue ꝓpositioni responde¬
tur. ut pͥmo ipsi dicant utrum ꝓsuerint ho¬
minibrs deoꝵ suoꝵ sacra. quȩ constat certis tẽ¬
poribus instituta. Qut ẜ negant aliquid ꝓ¬
fiusse ad animarum salutẽ nobiscum ea de¬
struunt. & eẽ inania confitentur. Nos qui¬
dem etiã ꝑnitiosa monstramus. sed parumñ
ẽ ut ipsi uiterim prius inania fateantur.
Siuͦ ea defendunt & sapient̃ atq utilit̾ asse¬
runt institiita. quero quid actum sit de
his qui antequã hȩc instituta eenͣt morte
obierunt. Itac enim utiq salute atq utili ꝑ¬

Expanded text:
sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utili
Abbreviated transcription (Latin):
solo mͦ sicut superius dixi falsȩ conunce¬
rentur. si nulla uulnera sanarentur.
De tempore xpiane religionis.
tem alia ꝓposuerunt quȩ dicerent. de
porphirio contra xxp̃ianos tamquã ualidi¬
uiam dicit. grãm & ueritatẽ. inseq solo po¬
nit animis sibi credentibꝰ reditum. quid
egerunt tot scłoꝵ homines ante xp̃m: ut
dimittã inquit tempora ante latium regna¬
tum. ab ipso latio quasi principun᷑ humam
nominis sumamus. In ipso latio ante albã
dii culti sunt. In alba eque religionesritꝰꝙ
ualuere temploꝵ. Non paucioribus scłis ro¬
ma ipsa longo scłoꝵ tractu sine xp̃iana le¬
ge fuit. Quid inquit actum de tam innu¬
meris animabus: Quȩ om̃ino in culpa
nulla sunt. si quidẽ is cui credi posset nͣ¬
dum aduentum suum hominibꝰ comino¬
darat. Orbis quoq eum ipsa roma in ri¬
tibus temploꝵ ealuit. quare inquit sal¬
uator qui dictus ẽ sese tot scłis subduarit:

Expanded text:
solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincesolo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPORE CHRISTIANAE RELIGIONIS. Item alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra Christianos tamquam ualidiuiam dicit, gratiam et ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, sese tot saeculis subduxit?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ semel sed sepus. ne illud ñcorpus sed spm
cẽ arbuxarentur. & sibi ñ solrde sed una¬
ginalit᷑ apparere. Tune autẽ illę false ci
catrices feussent. si nulla uuluera preces¬
sissent. Et tam̃ nec ipse eeͣnt. si cas ẽe no¬
luisset. Uoluit autẽ certę dispensationis
gra. ut eis quos edificabat infide ñficta nͥ
aliud ꝓalio sed hoc qd crucifixum uide¬
rant. resurreaisse monstraret. Quidẽ ꝯ
qđ dicitur. si ꝓpt̾ incredulum fec̾ finait᷑
Quasi uͦ si quisquã uir fortis ꝓ patria dimi
cans multa aduersa. exciperet. & perttis¬
simo medico qui hȩc curare ita ualeret ut
cicatrices nullȩ apparerent. ipse potius di¬
ceret sic se uelle sanari ut magis ec̃at in
corpore suo uestigia uulnerum tamquã
tituli głarum. iceo ille medicus cicatrices
finaisse diceretur. quia cum ꝑ artẽ effice¬
re potuerit ut n̾eẽnt. certa eristente cau¬
sa ꝑ artem effecit potus ut eenͣt. Que uno

Expanded text:
non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae fcatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent: et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis quos aedificabat in fide non ficta non aliud pro alio, sed hoc quod crucifixum uiderant resurrexisse monstraret. quid est ergo quod dicitur: "si propter incredulum fecit, finxit" ? quasi uero si quisquacans, multa adversa vulnera exciperet, et peritissimo medico, qui hcicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno
Abbreviated transcription (Latin):
at corporibus humanis dum dilabuntur ab¬
sumit resurrectioni futurę tota & integra
redditurum. Quomͦ autẽ contrarium ẽ &
a pͣm post resurrectionẽ cibatum. & in re¬
surrectione quȩ ꝓmittitur ciborum indi¬
gentiam ñ futurã. cum & angłos legamus
eisdeminodi escas eodemq mͦ sumpsisse.
non ficto phantasmate sed manifestissima
ueritate. nec tam̃ necessitate sed potesta¬
te : Alit̃ enim absorbet aquã t̾ra sitiens.
si cibos sumere ñ potuerit. imꝑfectę feli¬
citatis si gibis eguerit.: Possem hic de com¬
mutationibꝰ corporalium qualitatum &
de p̃potenti ualentia in inferiora corpora
corpoꝵ superioꝵ latius disputare. sed bre¬
uit̃ mͥ respondere ꝓpositumẽ. & talibus
ingenus hoc scribitur quȩ ad monere suf¬
fecerit. Sciat sane qui has ꝓposuit questi¬
ones axpͣm post resurrectionẽ eieatriees
ñ uulnera demonstrasse dubitantibꝰ. ꝓpt᷑
quos etiã cibum ac potum sumere uoluit

Expanded text:
de corporibus humanis dum dilabuntur abde corporibus humanis dum dilabuntur absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quomodo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum, et in resurrectione quae promittitur ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus ejusmodi escas eodemque modo sumpsisse, non ficto phantasmate, sed manifestissima veritate; nec tamen necessitate, sed potestate. Aliter enim absorbet aquam terra sitiens, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
mant facultati utrumq impossibile est.
diuinȩ auẽ potestati utrumq facillonũ.
Ut enim radius oculi nr̃i ñ citus ꝑuenit
ad ꝓpinquiora tardius ad longinquiora.
sed utraq int̾ualla parili celeritate con¬
tingit. ita cum ictu oculi sicut apłs dicit
fit resurrectio mortuoꝵ. om̃ipotentiȩ
di & ineffabili nutu tam facile ẽ quȩq
recentia quã diuturno tempore dilapsa
cadauera suscitare. Incredibilia sunt
hȩc quibusdã quia ineooꝑta. cum om̃is
natura rerum tam sit plena miraculis.
ut ñ quasi facili ꝑuestigatione rationis
sed uidendi consuetudine mira non sint.
atq obhoc necꝰ consideratione nec in qui¬
sitione digna uideantur. Nam ego & me¬
cum quicumq ininsibilia dĩ ꝑea quȩ fa¬
cta sunt intelligere moliuntur. aut non
minus aut amplius admirantur in uno
seminis tam pariuilo grano om̃a quȩ lau
damus in arbore tamquã liciata latuisse.
quam mundi huius tamingente̾ sinum quȩ

Expanded text:
manae. facultati utrumque inpossibile est, manae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut amplius admiramur in uno seminis tam paruulo grano omnia, damus in arbore, tamquam quam mundi hujus tam ingentem sinum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
coeundo pariant etiã ipsa sui similia.
aliquid ad naturã eoꝵ quȩ ꝓcreata sunt
ex t̾ra. & eoꝵ quȩ illis coeuntibus orta
sunt. Similit̃ enim uiuunt similiterꝙ
moriuntur. quamius dissimilit̾ nata sint.
lta nͣẽ absurdum. ut similit̾ resurgant corpo¬
ra quȩ dissimilit̾ orta sunt. E uiusmodi
autẽ homines ñualentes inturri ad quã rem
int̃sit aliquid diuersum: & ad quã non in¬
t̃sit. ubi aduerterint aliquã distantiam
pͥmordioꝵ etiam om̃a consequentia dista¬
re oportere contendunt. Possunt tales
putare oleum ea adipibus ñ debere nata¬
re suꝑ aquam. sicut illud qđ ex oliua ẽ
qmͣ longe ẽ utriusq origo dissimilis. qͣn¬
do illud ea ligno. hoc ex carne ꝓflurerit.
Quantum autẽ attinrt ad illam differen¬
tiam qđ xͣi corpus ñ dissolutum tabe
atq putredint die tercio resurreait. nr̃a
uͦ post longum tẽpus ex quadã quo soluta
discesserant confusione reparabunt᷑. hu¬

Expanded text:
coeundo pariant etiam ipsa sui similem pcoeundo pariant etiam ipsa sui similem p intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, hu
Abbreviated transcription (Latin):
seriptum ẽ surgens amortuis iã non mori¬
tur. & mors ei ultra non dominabit᷑. Qđ
etiã ꝓmissum ẽ resurrecturis infine scłĩ.
&eꝰ cum illo regnaturis in et̾num. Sic autẽ
ñ ꝑtinet ad resurrectionẽ differentia nati
ne nos autẽ ex uiro & femina creati sumꝰ.
sicut ñ ꝑtinet adipsius mortis differentiã.
Non enim ꝓptirea illius ñ uera morf fuit.
quia sine uirili semine natus ẽ. sicut nec
ipsius primi hominis alit̾ eacorta caro qͣm
nr̃a. quandoquidẽ ille sine pareiibus de
terra creatusẽ. nos uͦ ea parentibꝰ. aliqͥd
attulit ad differentiam mortis. ut aliter
ille moreretur. alit̃ nos. Sicut autẽ ad
mortis siõ nec adresurrectionis differen¬
tiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc
ipsum qđ scriptum ẽ de pͥmo homine si¬
milit̾ infideles nolit credere. querant
uł anima duertant si ut hoc possunt
quam multoꝵ animalium genera sine
parentibus ex t̾ra ꝓcreentur. quȩ tam̃

Expanded text:
scriptum est, surgens a mortuis iam non moriscriptum est, surgens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. quod etiam promissum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo regnaturis in aeternum. sic autem non pertinet ad resun-ectionem differentia natiune nos autem ex uiro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta caro quam nostra, quando quidem ille sine parentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam mortis, ut aliter ille moreretur aliter nos. sicut autem ad mortis sic nec ad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
OUET QUOSOA
& requirunt de duabus resurrectionibus quȩ¬
que conueniat ꝓmissȩ resurrectioni. utrũna
ap̃i an laezari. Si crp̃i inquiunt. quomͦ po¬
test hȩc conuenire resurrectioni natoꝵ exx
semint eius qui nulla seminis conditione
natus ẽ : Si autẽ lazari resurrectio conueni¬
rt asseritur. ne hȩc quidẽ ẽgruere iudetur.
Si quidẽ lazari resurrectio facta fit de corpo¬
re nondum tabescente de co corpore quo la¬
zarus dicebat᷑. nra autẽ multis sclis post ex
consuso eruetur. Deinde si post resurrectio¬
nem status bratus futurus ẽ nulla corpo¬
ris inuiria. nulla necessitate famis. quid
sibi uult cibatum fuisse xcpm. & uulnera
monstrauisse : Sed si ꝓpt̾ incredulum fe¬
cit. finarit. Si autẽ uesam ostendit. gͦ in
resurrectione accepta futura sunt uulne¬
ra. Quibus respondet᷑. ideo nͣ lazari resurre¬
Etionẽ sed̾ potius xp̃i congruere ꝓmissȩ re¬
surrectioni. qr lazarus ita resurreaoit ut
iterum moreretur. xp̃e autẽ̾ sicut de illo

Expanded text:
ouet quosdam et requirunt de duabus resurrectionibus quae conueniat promissae resurrectioni, utrumnam Christi an Lazari. \'si Christi\', inquiunt, quo modo potest haec conuenire resurrectioni natorum ex semine eius, qui nulla seminis condicione natus est? si autem Lazari resurrectio conuenire adseritur, ne haec quidem congruere uidetur, si quidem Lazari resurrectio facta sit de corpore nondum tabescente, de eo corpore, quo Lazarus dicebatur; nostra autem multis saeculis post ex confuso eruetur. deinde si post resurrectionem status beatus futurus est nulla corporis iniuria, nulla necessitate famis, quid sibi uult cibatum fuisse Christum et uulnera monstrauisse? sed si propter incredulum fecit, finxit; si autem uerum ostendit, ergo in resurrectione accepta futura sunt uulnera\'. Quibus respondetur ideo non Lazari resurrectionem sed potius Christi congruere promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit, ut iterum moreretur, Christus autem, sicut de illo
Abbreviated transcription (Latin):
te admoneo. ut de illa quã diligis hoc ame li¬
bentius audias. Cernis prius ẽe qđ & tͥ & alis.
michi ñ sufficit. quando nec ad illa quȩ priora
sunt. Unde om̃s carissimi & familiarissimi mei
quorum in nomine ap̃i int primos mes. rem
facient officii sui. sinsolum michi alia scri¬
benda ñ imponant. uerum etiã cȩteros quan¬
ta possunt auctoritate & sc̃a benignitate ꝓ¬
hibeant ne uidear ego durus cum a singulis
petita ñ dedero. dumea uolo magis reddere
quȩ om̃ibus debeo. Deniq cum sicut speramꝰ
& ꝓmissum tenemus ad nos uenerit uenera¬
bilitas tua. scies quibus operibus luterarum
&e quantis occupatus sim. & instantius facies
qđ rogaui. ut & alios quos poturris m aliquid
aliua seribendum uolentes inungere ame de¬
moliaris. Dñs ds̃ nr̃ impleat cordistui tam
grandẽ & tã sc̃m sinum quẽ fecit ipse dñe be¬

Expanded text:
te admoneo, ut de illa, quam diligis, hoc a me lite admoneo, ut de illa, quam diligis, hoc a me libentius audias. cernis prius esse, quod et tibi emihi non sufficit, quando nec ad illa, quae priora sunt. unde omnes carissimi et familiarissimi mei, quorum in nomine Christi inter primos mihi es, rem facient officii sui, si non solum mihi alia scribenda ipsi non inponant, uerum etiam ceteros quanta possunt auctoritate et sancta benignitate prohibeant, ne uidear ego durus, cum a singulis petita non dedero, dum ea magis uolo reddere, quae omnibus debeo. denique cum, sicut speramus et promissum tenemus, ad nos uenerit uenerabilitas tua, scies, quibus operibus litterarum et quantum occupatus sim, et instantius facies, quod rogaui, ut et alios, quos potueris, mihi aliquid aliud scribendum uolentes iniungere a me demoliaris. dominus deus noster impleat cordis tui tam grandem et tam sanctum sinum, quem ipse fecit, . domine be
Abbreviated transcription (Latin):
scriberem. larguorem me desiderabas ñ readi¬
torem. Porro iustitie ordo sic se habet ut debi¬
tum prius itddamus. tum deinde eiu reddi¬
mussihoc placet aliquid & donrmus. Quãꝗͣ
etiam talia qualia desiderasti ut seriberẽ. si
diligentius p̃cepta dominica cogitemus. red¬
dimus potuis quam donamus. si nemini quicꝗ
debendum ẽ. nͥut inuicem diligamus. Ipsa qͥp¬
pe dilcctio exigit debitum. ut fr̃ne caritati
serientes. eum qui se adiuari recte uelit in
quo possumus adiuuemus. Seami sr̃ &. tu
credo qđ noueris quanta sint inmanibꝰ mtis.
quibus aduersus curas quas m̃e scruitutis ne¬
cessitas habet uixo mͥ paucissimt guitę tem¬
poris stillantur. quas aliis rebus sumpende¬
ro. contra officium meum mich facere ude¬
or. Qd enim uis ut adte ꝓlixum epłam seri¬
bam. & hoc quidem debeo fateor. debeo ꝓrsus
hoc tam dulci tam sincerȩ tammero uolunta¬
titur. Sed quia bomiises amator iustitie. inde

Expanded text:
scriberem, largitorem me desiderabas, non reddiscriberem, largitorem me desiderabas, non redditorem. porro iustitiae ordo sic habet, ut debitum prius reddamus, tum deinde, cui reddimus, si hoc placet, aliquid et donemus. quamquam etiam talia, qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut inuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. sed, mi frater, et tu credo quod noueris, quanta sint in manibus meis, quibus aduersus curas, quas nostrae seruitutis necessitas habet, uix mihi paucissimae guttae temporis stillantur, quas aliis rebus si inpendero, contra officium meum mihi facere uideor. Quod enim uis, ut ad te prolixam epistulam scribam, et hoc quidem debeo, fateor; debeo prorsus hoc tam dulci, tam sincerae, tam merae uoluntati tuae. sed quia bonus es amator iustitiae, inde
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ñ tantum idto nolo ne quẽ diligo tufallaris.
urrum etiam neminus ores ut sim qđ iamt̃e
me credis. Nec ineo sum tͥ debitor. ut eadem ꝓ¬
gressu beniuolentiȩ credam & loquar de te
bona. quȩ adhuc & tu tͥ drẽe cognoseis sedut
animo tam quidẽ beniuolo eatam̃ dicã bonã
tua dona dĩ. de quibus in te certus sum. Ad
ñideo ñ facio ne fallar in eis. sed ne tu ame
laudatus ipsete laudasse udearis. &. ꝓpt̃ ul¬
lam iustitiȩ regulam qua mͥ fieri nolo qđ si fic¬
ri debet. eligo ẽẽ debitor quam dui puto ñ c̃e
faciendum. Si autẽ fitri ñdebet. nec debitor
sum. Sed noui quid adhȩc mͥ respondere pos¬
sis. Ita ista loqueris quasi ꝓlixam epłam tuã
de laudibus meis desideraurrim. Absit ut
hoc dete credam. Sed epła tua nolo dicere
quam ueris uł quã ñueris. plena tam̃ laudibꝰ
meis. hoc deme ut rependerẽ etiã te nolen¬
te flagirauit. Nam si quid aliud uolebasut

Expanded text:
quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, uerum etiam ne minus ores, ut sim, quod iam esse me credis. nec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu beniuolentiae credam et loquar de te bona, quae adhuc et tu tibi deesse cognoscis, sed ut animo tam quidem beniuolo ea tamen dicam bona tua, dona dei, de quibus in te certus sum. quod non ideo non facio, ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus ipse te laudasse uidearis et propter illam institiae regulam, quia mihi fieri nolo. quod si fieri debet, eligo esse debitor, quam diu puto non esse faciendum; si autem fieri non debet, nec debitor sum. Sed noui, quid mihi ad haec respondere possis: \'Ita ista loqueris, quasi prolixam epistulam tuam de laudibus meis desiderauerim. absit, ut hoc de te credam; sed epistula tua nolo dicere quam ueris uel quam non ueris plena tamen laudibus meis hoc de me ut rependerem etiam te nolente flagitauit. nam si quid aliud uolebas ut
Abbreviated transcription (Latin):
sit ostendere. & si ñostendam facile tͥ uide¬
re. & uera infidelit̃ dici posse. & ñuera fi¬
delit̃. Quienim sic credit ut loquitur. &
siñuera loquitur. fidelit̃ loquitur. Qui
aute ñcredit quȩ loquitur. & siurra loqͥt᷑
infidelit̃ loquitur. Numquid gͦ dubito
qd ea deme credas quȩ scripsisti : Quȩ
cuminme ñagnosco. potiuusti fideliter de
meñuera dicere. Sed nolote uł beniuolen¬
tia sic falli. cui beniuolentiȩ debitor sũ.
quia & tam fidelit̃ & tam beniuole ea quȩ
uera sunt possem dete dicere. nut supra
dixi uerecundiȩ tuȩ parcerem. Ego aut̃
quando laudor a germanissimo & fa¬
miliarissimo animȩ meę. uelut ameipso
lauder sic habeo. Qđ cernis quam mole¬
stum sit etiam siuera dicantur. quanto
potius quia etiam cum sis altera anima
mea. immo unasit anima mea &: tua.
sic in me falleris putando mͥ ad ẽẽ quȩ
desunt. qͦm & dr scipse unus homo falli potest

Expanded text:
sit ostendere et, si non ostendam, facile tibi uidesit ostendere et, si non ostendam, facile tibi uidere et uera infideliter dici posse et non uera fideliter. qui enim sic credit, ut loquitur, etsi non uera loquitur, fideliter loquitur; qui autem non credit, quae loquitur, etsi uera loquitur, infideliter loquitur. numquid ergo dubito, quod ea de me credas, quae scripsisti? quae cum in me non agnosco, potuisti fideliter de me non uera dicere. Sed nolo te uel beniuolentia sic falli. cui beniuolentiae debitor sum, quia et tam fideliter et tam beniuole ea, quae uera sunt, possem de te dicere, nisi, ut supra dixi, uerecundiae tuae parcerem. ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissimo animae meae, uelut a me ipso lauder, sic habeo. quod cernis quam molestum sit, etiam si uera dicantur; quanto potius, quia etiam, cum sis altera anima mea, immo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse, quae desunt, quo modo et de se ipse unus homo falli potest!
Abbreviated transcription (Latin):
dicam. cum tu de it tammultum sentias.
qui me tamquam anima mea noueris. Sed
facit respondendi litteris tiis. quia & quan¬
tus mͥ uidearis parco dicere ꝓpt̃ uerecundiã
tuam. & unq minus dicendo cum tu inme tan¬
tam laudẽ contuleris. quid nͥ debitor remane¬
bo : Qd ñcurarem. sita quȩ de me admelo¬
cutus es. ñ e& caritate sincerissima dicta scirẽ.
sedea adulatione inimica amicitit. stoeqͥp¬
pemͦnec debitor fierem. quia talia rependere
ñ deberem. Sed quantomagis noui quamsi¬
deli animo loqueris tantomagis uideo qͥn¬
to debito grauer. Uide autẽ quidm conti¬
git. ut ne quodammͦ ipse laudauerim qͥ
me ante fidelit̾ laudatum dixerim Sed
quid aliud dicerem. quamid ꝗđ dete ad¬
monui quamnosti : Ecce mͥnouam fecique¬
stionem. quam tu ñ ꝓposuisti. & eam fortas¬
sis erpectas ut soluam. Itam parumerat
qđ debitor eram. nͥetiam me ampliore debi¬
to ppsecumularem: Quamquã hoc facile

Expanded text:
dicam, cum tu de me tam multum sentias, dicam, cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima mea noueris. sed tem facit respondendi litteris tuis, quia et, quantus mihi uidearis, parco dicere propter uerecundiam tuam et utique minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo? quod non curarem, si ea, quae de me ad me locutus es, non ex caritate sincerissima dicta scirem sed adulatione inimica amicitiae. hoc quippe modo nec debitor fierem, quia talia rependere non deberem; sed quanto magis noui, quam fideli animo loqueris, tanto magis uideo, quanto debito grauer. Vide autem, quid mihi contigit, ut me quodam modo ipse laudauerim, qui me a te fideliter laudatum dixerim. sed quid aliud dicerem quam id, quod de te admonui, quam nosti? ecce mihi nouam feci quaestionem, quam tu non proposuisti et eam fortassis expectas ut soluam. ita mihi parum erat, quod debitor eram, nisi etiam me ampliore debito ipse cumularem. quamquam hoc facile