comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdilectionẽ subueniat: ut qdđ in neutra perse
nonpocuit: inutraq ꝑse cũ alt̾a possit. Igicur
sem̃ humani partꝰ asola muliere formandũ con¬
cipit᷑. qđ simul auiro imuliere seminat᷑ Quod
quidẽ sieut ia dictũ: inmuliere ꝑ amorẽ uiri
⁊ in uiro ꝑ amorẽ mulieris natura oꝑatur. Prop¬
ter qđ etiã mulier non nisi auiro concipere dr̃.
licet tã desẽ quã deuiro accipiat. unde fecundat᷑.
Q recte de solo uiro concipit. quia io qđ concip̃.
in alc̾o quidẽ de carne uiri sumitur. in altero
aũt ꝑ amorẽ uri ministratur. Nonitaq hoc solũ
aeuito concipit. quod deuiro accipit: s hoc eciã
deiuro concipit. qđ exse deamore uiri accipit.
qđ aesustantia sp̃c sc̃i semꝑ partus acceperit:
ginis liuino partui natura substantiã minis¬
trauit. Nã quia incorde eius amor sc̃i sp̃c singła¬
riter ardebat: idõ incarne eiꝰ uirtus sp̃c spesci

Expanded text:
per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit, in utraque per se cum altera possit. Igitur semen humani partus a sola muliere formandum concipitur, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri; et in viro per amorem mulieris, natura operatur. Propter quod etiam mulier non nisi a viro concipere dicitur, licet tam de se quam de viro accipiat, unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quia id quod concepit, in altero quidem de carne viri sumitur, in altero autem per amorem viri ministratur. Non itaque hoc solum de viro concipit, quod de viro accipit; sed hoc etiam de viro concipit, quod ex se de amore viri accipit. quod de substantia Spiritus sancti semen partus acceperit, x carne virginis divino partui natura substantiam ministravit. Nam quia in corde ejus amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne ejus virtus Spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uectigal qđ natura quasi debicũ qđ̃ dã ex
insticuto creatoris ad fabricã humani corporis
absoluendã inpendit. ita ꝓrsus sine ulla necessi¬
tate aut coactione abea requiritur. ut nͥ sola
dilectione ⁊ ut sic dexerĩ spontanea caritate ad
tribuendũ io non inelinetur. Nichil em̃ ẽ precer
solã dilectionẽ. qđ hoc debicũ anatura extorq̃re
possit: s cũspontanea fuerit caritate ꝑsuasa. t̾ne¬
nimirũ sibi ad inuicẽ ad opus cõsumandũ ex ut᷑¬
que parte libent̃ atq gratant̃ occurrit. Sane
quicqͥo uolent᷑ nolenti abripitur. ad eius modi
cause effectũ in congruũ ꝓrsus adq inefficax
demonstrat᷑. Sola gͦ dilectio: que naturam
ꝑsuade ⁊ uolentẽ quodã mͦ coge̾ potest adsemi¬
nandãĩ partũ. Et quidẽ inmuliere amor uiri.
inuito aũt amor mulieris id agẽ solet: ut qͥdã
in alto solũ natura sͥ susficiens nont altucrũ sibi

Expanded text:
hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris, ad fabricam humani corporis absolvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et, ut sic dixerim, spontanea charitate, ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeter solam dilectionem, quod hoc debitum a natura extorquere possit, sed cunimirum sibi mutuo ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque gratanter occurrit. Sane quidquid violenter nolenti abripitur, ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilectio est, quae naturam persuadere, et volentem quodammodo cogere potest ad seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris id agere solet, ut quia in altero solum natura sibi sufficiens non est; alterutrum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
connidatione indigent. ne forte inre difficili
iualde obscura sensus bumanꝰ aliqͥo amplius
suaposi bilitate p̾sumat. Nec idõ dehis dubitã
aue: quia obscuras: nec idõ aliqͥd tem̃e diffim¬
endũ qͥuia credendasunt. Queramꝰ gͦ qͥs concep̃
oraria. Aut carnẽ nonconcepit. ⁊ carnẽ ñ genuit.
aut si carnẽ gñit. carnẽ concepit. Quod eñ genii¬
łt hocgenuit. S quomͦ carnẽ ministrare potu¬
it noncaro. aut non carnẽ gigñe caro. Ista ꝑplexa
inquisitio sine querendi ratio. quẽ ad modũ sane
n coperent̃ intelligi ualeat. considemꝰ Et primũ
quidẽ in ea q̃ scm solitã acusitatã nature oꝑa¬
tionẽ ꝑagit᷑ conceptione eiusdẽ nat̾ẽ opꝰ quomͦ
conpleatur intueatur. Inparentibꝰ carnalit̃ ge-¬
nerantibꝰ ⁊ ꝑcarnis coitũ nasciturã carnẽ ex car¬
ne fabricantibꝰ utrobiq nat̾a substantiã minis¬
trat partui ereando: ut ex utriusq carne ꝓcedat
que solũ in uniꝰ carue formandaest caro. Tam̃

Expanded text:
ione indigent, ne forte in re difficili et valde obscura sensus humanus aliquid amplius sua possibilitate praesumat. Nec ideo de his dubitandum  quia obscura sunt; nec ideo aliquid temere diffiniendum quia credenda sunt. Quaeramus ergo, quid concepit Maria? Aut carnem non concepit, et carnem non genuit, aut si carnem genuit, carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit. Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro; aut non carnem gignere caro. Ista perplexa inquisitio, sive quaerendi ratio, quemadmodum sane et cmopetenter intelligi valeat consideremus. Et primum quidem in ea qua secundum solitam ac usitatam naturae operationem peragitur conceptione, ejusdem compleatur intueamur. In parentibus carnaliter generantibus, et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus, utrobique natura substantiam ministrat partui creando, ut ex utriusque carne procedat, quae solum in unius carne formanda est caro. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
inmortalitatis ꝑuenire notipotuisset. nisi priꝰ
ꝑ passionẽ m̃etido moreẽ iusiniuset. Noti enimꝰ
adcendunt hiĩ quia qđ deus hõ mortalis fuit:
non necesicatis crat s ueluticatis. llãsic̃ pratnas
hõ sine morte ad unmortalitatẽ ꝑuenite potuis¬
set. sise ab inobtallentie culpa custodire uoltuis.¬
set. quanto magis ł hõ qui nonsolũ sne pci eato

Expanded text:
set, nisi prius per passionem merendo mortem sustinuisset. Non enim attendunt hi quia quod Deus homo mortalis fuit, non necessitatis erat; sed voluntatis. Nam si primus homo sine morte ad immortalitatem pervenire potuisset; si se ab inobedientiae culpa custodire voluisset, quanto magis Christus homo qui non solum sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Audie gͦ it dicit quia ptonobis mortuust ri nos
dicimus quia prosemet ipso mortuusẽ. Bene¬
ficitĩ negamus: quia gf̃as referre nolumus
Siptose mortuns: quis ei debemus : Ipse ubi
congratuletur. Prose sustinuit. sibi tecepit.
Anstice ⁊ sibi ⁊ nobis: Quare gͦ tacuit sibi ⁊dint
nobis: Anforte erubuit de nccusitate. ⁊ głabatur
depietate.. Ergo ipse crubuit manifestare. tu
non erubestis inproperare: S dicunt. Sixp̃s ꝑ
tolerantiã passionis głam resurrectionis non me¬

Expanded text:
us dicit quod pro nobis mortuus est; et nos si dicimus quod pro semetipso mortuus est, beneficium negamus, quia gratias referre nolumus. Si pro se mortuus est, quid ei debemus? Ipse igitur sibi congratuletur. Pro se sustinuit, sibi recepit. An forte et sibi et nobis? Quare ergo tacuit sibi, et dixit vobis? An forte erubuit de necessitate, et gloriabatur de pietate? Ergo ipse erubuit manifestare; tu non erubescis improperare. Sed dicunt: Si Christus per tolerantiam passionis gloriam resurrectionis non me
Abbreviated transcription (Latin):
ut mori non posset. S quia caro peccatrix ape¬
na peccaci liberari non potuit. nisi eius caro que-
sine peceato erac pat̾etur: infirmitatẽ passibili¬
tatis: ⁊ morcalitatis incarne assũpta retinuit.
potestate. sustinuit uoluntate. non passuscit
necessicace. Desensu aũt passionis itearue xp̃i
quidã male sensisse inueniuntur: asserentes
carñe illã in om̃ibus his que mea ⁊ cirea cam
ex hibita sunt passionis gn̾a similitudinẽ qͥdẽ
passionis ⁊ doloris suscepisse. s nullũ om̃ino
dolorẽ aut passionẽ sustinuisse. S non aocen-¬
dunt quanta abssurdicas eius modi assertionẽ
consequatur. Quomͦ cñ in ẽx xͦ uera conpasio
fuit. si uera pasio nonfuitꝰ Quot̃ stabit ꝯicl
Loicit
⁊ dolores ur̃os ipse portauit. Suxp̃s incruce d.¬
lorem passus nõ fuit: quare cantoꝑe calicẽ pas¬
sionis crans ferri ase postulauit.: Quissidi uolu¬
it sanguis ille desudans. angustiã inminentis

Expanded text:
ut mori non posset. Sed quia caro peccatrix a poeut mori non posset. Sed quia caro peccatrix a poena peccati liberari non potuit, nisi ejus caro quae sine peccato fuit, pateretur infirmitatem passibilitatis et mortalitatis in carne assumpta, retinuit potestate, sustinuit voluntate, non passus est necessitate. De sensu autem passionis in carne Christi quidam male sensisse inveniuntur, asserentes carnem illam, in omnibus his quae in ea et circa eam exhibita sunt passionis genera, similitudinem quidem passionis et doloris suscepisse, sed nullum omnino dolorem aut passionem sustinuisse. Sed non attendunt quanta absurditas ejusmodi assertionem consequatur. Quomodo enim in Christo vera compassio fuit, si vera passio non fuit? Quomodo stabit quod dicit et dolores nostros ipse portavit? Si Christus in cruce dolorem passus non fuit, quare tantopere calicem passionis transferri a se postulavit? Quid sibi voluit sanguis desudans angustiam imminentis
Abbreviated transcription (Latin):
haberet: nec se recognosceret aliquando peccator
si morcuus intus semꝑ foris uiueret. Item si ex
necessitate mortalis fuissec. etiã in obedientia
ꝑsutens mori aebuisset: ⁊ iniuste sine culpa
puniret: si nõ peccans moreretur. Quaꝑꝑ quia
ꝓbandus erat. iutrũ inobedientia. ꝑsisteret.
ex pectabatur. caro quoq illius ⁊ secłm aliquio
mortalis erat. quia scilicet mori poterat. ⁊ scd̾m
aliquis it mortalis quia potãt ⁊ nõmori. qͣtinꝰ
er eo qđ mori potãt moreretur. si peccaret. ⁊ exeo
liberũ arbitriũ habuit. nec tam̃ ita peccare pos¬
set: ita quoq ⁊ in mortalitatẽ quantũ uise
erat. h abnit debuit. ⁊ ita semꝑ ut mori om̃ino
non solũ illa inmor calitas debebat᷑. quã primus
exconsortio dĩcatis sp̃s confirmatus erac. ad uerita.¬
tẽ ut peccare nom posset: ita quoq ex merico uir¬
tutis carne confirmatus eẽt ad in corruptionẽ

Expanded text:
haberet, nec se recognosceret aliquando peccator haberet, nec se recognosceret aliquando peccator si mortuus intus, foris semper viveret. Item si ex necessitate mortalis fuisset, etiam in obedientia persistens, mori debuisset; et injuste sine culpa puniretur, si non peccans moreretur. Quapropter quia probandus erat, et utrum in obedientia persisteret exspectabatur, caro quoque illius et secundum aliquid mortalis erat; quia sci licet mori poterat; et secundum aliquid mortalis erat, quia poterat non mori, quatenus ex eo quod mori poterat moreretur si peccaret, et ex eo liberum arbitrium habuit, nec tamen ita ut peccare posset ita quoque et immortalitatem, quantum in se erat, habere debuit, et ita ut non solum illa immortalitas debebatur, quam primus ex consortio Deitatis spiritu confirmatus erat ad veritatem, ut peccare non posset, ita quoque ex merito virtutis carne confirmatus esset ad incorruptionem,
Abbreviated transcription (Latin):
s eã non solũ supra is qđ nos sumꝰ mortales. quia
peccator noncrat. ⁊ supͣ is etiã qđ primꝰ hõ ance
peccatũ fuit. quia ꝓbandꝰ non erat: aprima
cõceptiõe gła inmortalitatis induisse. Primus
quippe hõ quia ꝓbandus erat. calis esse debuit.
qui ⁊ peccare ⁊ non peccare potuisset: ut uolunta¬
tis non necasitatis eẽt. utrũq Neq eñ uł obedi.¬
enti mericũ. uł non obedi enti culpa ẽẽ pocuuset:
nisi ⁊ obedientia ⁊ p̃uaricatio uoluntaria fuisset.
Itaq quia ad ꝓbationem utrinq cuis uoluntas.
expectabatur: ad utrũq ci pouibililitas p̃stabat᷑.
Quia uero ⁊ peccandi ⁊ non peccandi posibilitatẽ
babuit. oportebat ut ⁊ moriendi ⁊ ñ moriendi
posibilitatẽ haberit. Si eñi er necessiace imor¬
talis
fuuset. etiã p̃uaricator ⁊ pcciator mori non po¬
tuisset. Atq itã inobedientia penã debitã non

Expanded text:
sed eam non solum supra id quod nos sumus mortales, quia sed eam non solum supra id quod nos sumus mortales, quia peccator non erat, sed supra id etiam quod primus homo ante peccatum fuit, quia probandus non erat a prima conceptione gloria immortalitatis induisse. Primus quippe homo quia probandus erat, talis esse debuit qui et peccare et non peccare potuisset, ut voluntatis non necessitatis esset utrumque. Neque enim vel obedienti meritum, vel non obedienti culpa esse potuisset, nisi et obedientia et praevaricatio voluntaria fuisset. Itaque quia ad probationem utrinque voluntas ejus exspectabatur, ad utrumque ei possibilitas praestabatur. Quia vero peccandi et non peccandi possibilitatem habuit, oportebat ut et moriendi et non moriendi possibilitatem haberet. Si enim ex necessitate immortalitas fuisset, et praevaricator et peccator mori non potuisset, atque ita inobedientia poenam debitam non
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatione ita mundatã credimꝰ ut eã uerbũ ipĩ
liberã prors ⁊ inmunẽ ab omm̃i peccato assum̃et.
pena cam̃ peccati uoluntate ñ necessitate assum̃.¬
cis remanente ut dũ ista insaluatore sine culpa
pat̾etur illa que insaluandis ꝓculpa pene ob¬
nona fuerat. lib̾aretur. Dehac itaq pena pas¬
sibilitatis siue mortalitatis querunt quidã qͦ mͦ
uicarne saluatoris erat. S facile ẽ scire quomͦ
caro illa qͣ diu in massa gn̾is humani suborigi¬
nali aebito fuit. penã quoq p̃uaricationis. qua
totũ cenebatur. in toto ipso exnecissitate sustinuit.
Post ꝙ̃ aut̃ acoto ipso singularit̾ diuisaẽ ut nec
impso esset. nec cũ ipso in causa participaret: iã
neb̾. pene debuit. qr culpe nil abuit. Itaq qͣntũ
imipsa fuit non debuit. sustin̾e penã: quando iã
ñhabuit. eulpã. Pocãt gͦ iuiste saluator in carne
sua quã sine culpa assumpsit. penã quoq morta¬
litatis. ⁊ passibilitatis infirmitatẽ non assũpsisse.

Expanded text:
atione ita mundatam credimus, ut eam verbum ipsum liberam prorsus, et immunem ab omni peccato assumeret; poena tamen peccati voluntate non necessitate assumentis remanente, ut, dum ista in Salvatore sine culpa pateretur, illa quae in salvandis pro culpa poenae obnoxia fuerat, liberaretur. De hac itaque poena passibilitatis sive mortalitatis quaerunt quidam, quomodo in carne Salvatoris erat. Sed facile est scire quomodo caro illa, quandiu in massa generis humani sub originali debito fuit, poenam quoque praevaricationis qua totum tenebatur in toto ipso ex necessitate sustinuit. Postquam autem a toto ipso singulariter divisa est, ut nec in ipso esset, nec cum ipso in causa participaret, jam nihil poenae debuit, quia culpae nil habuit. Itaque quantum in ipsa fuit, non debuit sustinere poenam, quando jam non habuit culpam. Poterat ergo juste Salvator in carne sua quam sine culpa assumpsit, poenam quoque mortalitatis et passibilitatis infirmitatem non assumpsisse,
Abbreviated transcription (Latin):
tis accepisse: quando dixit. daca÷ mͥ om̃is potes¬
tas incelo ⁊ interra. Uñ gͦ priꝰ demonibus
in ꝑauit. angłos ministros habuit. elementa
ad nutũ inꝑii sui. inclinauit: Anforte quia
or antem legis. quasi p̃cibꝰ obtinuisse putas. qđ
prius ipse non potuit: Pater inquid clarifica
tẽ: patrẽ annuentẽ. futas quia p̃cibꝰ obtinuerit.
qđ ñ obtinuisset sip̃ces ñ effudisset. Audi qđ seqͥt᷑.
Non ꝓpt̃ me inqͥd factaẽ. uox ista. s propter uos.
Siresponsio ꝓpt̃ me facta nonẽ: nec postulatio ꝓpc̃
me facta÷ Sicut ego responsionẽ pacͥs ñ accipio.
ut me exauditũ intelligã: sic nec p̃ces patͥ fundo.
ut qđ non possũ obtineã. E go eñ totũ possum.
Totũ eñi qđ̃ pat᷑ pot̾. ego possũ. qͥ filiꝰ s pat̾s Om̃ia

Expanded text:
tis accepisse quando dicit: Data est mihi omnis potestis accepisse quando dicit: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra? Unde ergo prius daemonibus imperavit, angelos ministros habuit, elementa ad nutum imperii sui inclinavit? An forte quia orantem legis quasi precibus obtinuisse putas, quod prius ipse non potuit? Pater, inquit, clarifictem. Patrem annuentem. Putas quod precibus obtinuerit quod non obtinuisset si preces non fudisset? Audi quod sequitur: Non propter me, inquit, facta est vox ista, sed propter vos . Si responsio propter me facta non est, nec postulatio propter me facta est. Sicut ergo responsionem Patris non accipio, ut me exauditum intelligam, sic nec preces Patri fundo, ut quod non possum obtineam. Ego enim totum possum. Totum quod Pater potest ego possum qui Filius sum Patris. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
factus÷ obediens. Eaquo homo ẽẽ cepit: subieetꝰ
ẽẽ cepit. Inquantũ homo dignitate. inquantũ
bonꝰ uoluntate. Hic ẽ meritũ. Siuoluntas sẽꝑ
ꝑfecta fuit. ⁊ meritũ semꝑ ꝑfectũ fuit. faquo
deus cepit esse homo: ⁊ homo cepit esse deus. ds
cepit c̃ẽ homo subiectus: ⁊ hõ cepit use deus ꝓfatꝰ
Si deus humiliatus: quantũ potuit in honune.
homo sublimatus non÷ quantũ potuit indeo.
Si deus ineo qđ homo eẽcepit. passibilis ⁊ mortał
esse cpit: ⁊ homo into qđ deus et cepit. iustꝰ ibonꝰ
⁊ peretus ẽt cepit. Sieut eñ as̃ quando homo ei¬
cepit. quod hom̃is erat accepit: sic tħ̃o quando
acus ẽe cepit. qđ qĩ erat. accepit. Qua ꝑꝑ sicut
deus ꝑfecta sapientia. ⁊ bonitas. ⁊ potestas. est
ita homo exquo dĩ factus: ꝑfecte potens isapi¬
iie i bonꝰ indõ factus est. Anputas xp̃m hominẽ
tunẽ primũ plenã ⁊ ꝑfectam potentiã. diuinita¬

Expanded text:
factus est obediens. Ex quo homo esse coepit, subjectus factus est obediens. Ex quo homo esse coepit, subjectus esse coepit. In quantum homo dignitate, in quantum bonus voluntate. Hic est meritum. Si voluntas semper perfecta fuit; et meritum semper perfectum fuit. Ex quo Deus coepit esse homo, et homo coepit esse Deus. Deus coepit esse homo subjectus, et homo coepit esse Deus perfectus. Si Deus humiliatus est quantum potuit in homine, homo sublimatus non est quantum potuit in Deo? si Deus in eo quod homo esse coepit, passibilis et mortalis esse coepit, et homo in eo quod Deus esse coepit, justus et bonus et perfectus esse coepit. Sicut enquando Deus esse coepit quod Dei erat accepit. Quapropter sicut Deus perfecta sapientia et potestas et bonitas est, ita homo ex quo Deus factus est, perfecte potens et sapiens et bonus in Deo factus est. An putas Christum hominem tunc primum plenam et perfectam potentiam divinita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ante exbitionẽ oꝑis bonitas fuit oꝑantis. Simi¬
lit̃ dĩ hõ quisic̃ indiunitate sua ab eterno ꝑfectã
bonitatẽ habuit. unmo ipse ꝑfecta bonitas fuit.
ita inhumanitate sua apͥma cõceptiõe plenam
⁊ ꝑfectã bonitatẽ accepit: nec tunc pͥmũ obedien¬
tiam patiendi ⁊ moriendi hab̾e cep̃. quando pati
i mori cepit. Ecce concedimus quia ip̃s ꝓptt̃a
cũcedimꝰ quia obedientia mẽitũe: exaltacio p̾mi¬
ũ. Quid gͦ: Si obedientia mericũẽ. non ne exquo
obediencia cepit. meritũ cepit factusẽ. inquid
obediens. Scđm diuinitatẽ subẽe non potuit:
inqua eqͣlis fuit. Alia scriptura dicit. Didicit
ex his que passus: obedientia. Didicit qđ nesciuiit.
Quid nesciuit.: Obedientiã. Subeẽ nesciuit. Non
potuit in eo qđ equał erat. inferior et̃. Propcerta
didicit. qđ nesciuit: quia id qđ in excellentia dĩ¬
tatis ex ꝑtus non fuit. ꝑ inferiorẽ naturã uusũ
assũpsit. factus : obediens. ẜ. i quo factus÷ home

Expanded text:
et ante exhibitionem operis, bonitas fuit operantis. Similiter Deus homo, qui sicut in divinitate sua ab aeterno perfectam bonitatem habuit; imo ipse perfecta bonitas fuit, ita in humanitate sua a prima conceptione, plenam et perfectam bonitatem accepit; non tunc primum obedientiam patiendi et moriendi habere coepit, quando pati et mori coepit. Ecce concedimus quod Christus proconcedimus quod obedientia meritum est, exaltatio praemium. Quid ergo? Si obedientia meritum est, nonne ex quo obedientia coepit, meritum coepit? Factus est, inquit, obediens, secundum divinitatem subesse non potuit in qua aequalis fuit. Alia Scriptura dicit: Didicit ex his quae passus est, obedientiam . Didicit quod nescivit. Quid nescivit? Obedientiam. Subesse nescivit; non potuit in eo quod aequalis erat esse inferior. Propterea didicit quod nescivit, quia id quod in excellentiam Deitatis e. Factus est obediens. Ex quo factus est homo,
Abbreviated transcription (Latin):
uinta uestis: suꝑhumerale. qđ ebraice
uocat᷑ ephot. Hoc intestam̃to uet̾i soli
pontifices utebant᷑. eisdẽ quibꝰ ⁊ zona fuerat
distincta coloribꝰ. Sub gr̃a aut̃ hoc uestim̃tũ
tã sac̾ciotibꝰ q̃ pontificibꝰ conmune c̃. Quod aut
ꝑ quatuor colores in zona significari dinmus.

Expanded text:
uinta vestis est superhumerale, quod Hebraice vocatur Ephot. Hoc in Testamento Veteri soli pontifices utebantur; eisdem quibus et zona fuerat distincta coloribus. Sub gratia autem hoc vestimentum tam sacerdotibus quam pontificibus commune est. Quod autem per quatuor colo
Abbreviated transcription (Latin):
feminalibꝰ tacuit. fortassis quia adgenitalia
nt̃a ⁊ uerenda. lex manũ non mitat: quia uo¬
luntariũ dõ castitatis sacrificiũ offerre debemꝰ.
sicut scriptũ: De uirginibꝰ p̃ceptũ dñi ñ habeo.
consiliũ aut ⁊ ipse dĩs de uoluntariis cunu¬
chis lequens. adict. Qui petest capere capiat.
Acsi diceret. femina libꝰ go ñuestio: a nec cꝑꝑq̃
necessitatt᷑ inpono. Qni ualt esse sacerdos psel
se uestiat. ⁊ ingressurus ad sc̃a. ad uerectͥnda te¬
genda uoluntarie munim̃tũ castitatis assu-¬
mat. Notandũ ũ qđ sac aotiꝰ inferioris ordinis.
neq cunica dat᷑ iacinctina. neq suꝑhumeralo̾.
neq racionale. neq lamina aurea: quibꝰ soli
utunt᷑ pontifices. id÷ sũmi sac̾dotes s tantũ po-¬
deris ⁊ mitra. ⁊ rona q̃stringit᷑ ipsa poderis¬

Expanded text:
feminalibus, tacuit; fortassis quia ad genitalia feminalibus, tacuit; fortassis quia ad genitalia nostra et verecunda lex manum non mittit, qui voluntarium Deo castitatis sacrificium offerre debemus, sicut scriptum est: De virg. Et ipse Deus de voluntariis eunuchis loquens adjecit: Qui potest capere capiat . Ac si diceret: feminalibus ego non vestio, nec cuiquam necessitatem impono. Qui vult esse sacerdos ipse se vestiat, et ingressuris ad sancta, ad verenda tegenda voluntarie munimentum castitatis assumat. Notandum vero quod sacerdotibus inferioris ordinis, neque tunica datur hyacinthina, neque superhumerale, neque rationale, neque lamina aurea; quibus soli utuntur pontifices, id est summi sacerdotes; sed tantum poderis et mitra et zona qua stringitur p
Abbreviated transcription (Latin):
tis tius intellen. ⁊ iterũ que cep̃ ihe fac̃e ⁊ doce.
Postra manifestacio seq̃r. post rationale: ne doc̃e
p̃sumas qđ priꝰ ñdidiccris. Huic eñi concor clat
qđ in ipso ratiotiali. xii. lapides inserti erant.
.xii. patriarcharũ nomina. insculpta inse con¬
tinentes: quia pontifex scõꝵ patrũ exempla
inp̃ssa memorie habere debȩt. ⁊ sedi ipsalfacta
os t cetera ornamenta suꝑinponit᷑ capiti
pontificis mitra.q alio noĩe erdaris uł
trara uocatur. qua quinq sensuũ qͥ incapite
sedẽ habent. regũ significat᷑. Minist̃ gͦ bene
ornam̃to capitis nouissime lamina aurea suꝑ¬
inponit᷑. cui insculptũ : nom̃ dñi. qđ inbebra¬
ico in effabile uocant. ut phec significctur ⁊¬
dm̃ sicut conditorẽ om̃iũ. ita etiã rectorẽ ase
a sacerdotibꝰ ⁊ ministris sacris bene fuerit dis¬
pensatũ. Hec gͦ indumenta octo esse debere.
mor ses. in exodo constituit. s in leuitico de
eisdẽ indumentis tractans. de octauo io:

Expanded text:
tis tuis intellexi . Et iterum: Quae coepit Jesus facere et docere . Postea manifestatio sequitur post rationale, ne docere praesumas quod prius non didiceris. Huic etiam concordat quod in ipso rationali duodecim lapides inserti erant duodecim patriarcharum nomina inscripta in se continentes, quia pontifex sanctorum Patrum exempla impressa memoriae habere debet, et secundum ipsa facta Post caetera ornamenta superimponitur capiti pontificis mitra, quae alio nomine cydaris vel tiara vocatur; qua quinque sensuum qui in capite sedem habent regimen significatur. Minister ergo bene convenienter ornamento capitis; novissime lamina aurea superimponitur, cui inscriptum est nomen Dei, quod Hebraice ineffabile vocatur. Ut per hoc signific ita etiam rectorem esse a sacerdotibus et ministris sacris bene fuerit dispensatum. Haec igitur indumenta octo esse debere Moyses in Exodo constituit. Sed in Levitico de eisdem indumentis tractans de octavo, id est de
Abbreviated transcription (Latin):
fig̾atũ inuenimꝰ. Significat aut suꝑhum̃ale
fortitudinẽ oꝑm ⁊ pacienciã laboꝵ. ꝑ eo quod
aoportanda onera hum̃i duoponunt᷑. Iecireo in
ipso suꝑhumali duobꝰ lapidibꝰ p̾ciosis quoꝵ upꝰ
a dertto humero alt̃ uͦ a sinistro suꝑ positꝰ fue¬
rat. noĩa xuͦ patria pebarũ inscripta erant. sex
inuno ⁊ sex in alci quia ꝑnomina patriar¬
charũ. memoria se e intelligit᷑. ꝗͣ sac̾dos
adextris ⁊ asinistris ⁊ in prosꝑis. ⁊ adu̾sis.

Expanded text:
ficatum invenimus. Significat autem superhumerale fortitudinem operum, et patientiam laborum, pro eo quod ad portanda onera humeri supponuntur. Idcirco in ipso superhumerali duobus lapidibus pretiosis, quorum unus a dextro humero, alter vero a sinistro superpositus fuerat; nomina duodecim patriarcharum inscripta erant, sex in uno, et sex in altero, quia per nomina patriarcharum memoria sanctorum intelligitur, quam sacerdos a dextris et a sinistris, id est in prosperis et adversis
Abbreviated transcription (Latin):
beqͥuit᷑ de unde racionale. ic logion.
qdđ pectori pentificis suꝑ inꝑ nt̃. ut ineiꝰ
pole sapienciã ⁊ discrecionẽ uicẽ cħ̾e ostep¬
aatur. In ipso aut̃ racunali. posicasu t mani.¬
sestacio iueritis: ut in doctrina sua potifex
bare ⁊ manifestaro desistat. Notandũ uͦ ꝯq̃ ao in¬
uicẽ concatenant᷑. rationale. ⁊ suꝑhumerale.
quia cohcrere ⁊ concordare debent ratio ⁊ opa.
ut qđ mentis intellectu ꝑcipimꝰ. oꝑc inplcamꝰ.
De inde etiã quia ñpriꝰ rationale ꝗͣ suꝑhum̃ale¬

Expanded text:
ion, quod pectori pontificis superimponitur, ut in ejus corde sapientiam et discretionem inesse debere ostendatur. In ipso autem rationali posita sunt manifestatio et veritas, ut in doctrina sua pontifex bare et manifestare desistat. Notandum vero quod adinvicem concatenantur rationale et superhumerale, quia cohaerere et concordare debent, ratio et opera, ut quod mentis intellectu percipimus opere impleamus. Deinde etiam quia non prius rationale qu
Abbreviated transcription (Latin):
ed upsã arbitriĩ libertatẽ scđm diffe¬
rentẽ nature uirtutẽ. ⁊ sapientie ⁊ cog¬
nitionis ⁊ intelligentie uĩ. siquis differentẽ
assignare uoluerit. non ÷ qui ex racione occur¬
rat: quia sicut differens uigor ⁊ subtilitas
nat̾e infirmitatẽ non adducit. minorq cog¬
nitio sapientie ignorantiã non ingerit: sic lib¬
tas inferior. nullã arbitrio uoluntatis necessi.

Expanded text:
rii libertatem secundum differentem naturae virtutem et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit; sic libertas inferior nullam arbitrio voluntatis necessi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: ⁊ disciplinã in rccuꝑabilit̾ descrentiũ: ⁊idõ
ibi solũ ⁊ sũmũ malũ positũ c̃. Purgatori ignis:
locus. in prima correptione minus correctoꝵ: ⁊ in
scda ꝑficiendoꝵ. ⁊ idõ solũ malũ habere debuit.
ut priore peior eẽt. ubi ⁊ malũ ⁊ bonũ simulcon¬
sistit. Mundus÷ locus errantiũ. ⁊ reꝑandoꝵ.
⁊ idõ simul bonũ ⁊ malũ inco ordinatũ ÷ ut per
bonũ quidẽ consolationẽ accipiant. ꝑ malũ uero
correctionẽ. Nontm̃ sũmũ bonũ aut sũmũ malũ
ibiẽ: ut sit quo ⁊ ꝑsistentes in malo deficere. ⁊ rece¬
dentes amalo ꝓficẽ. possint. SSic gͥ celũ insumo :
post celũ ꝑadisus. post ꝑadisũ mundus. post mun¬
dũ ignis. purgatori. post ignẽ purgatoriũ infer¬
mus. Diabolus gͦ qui a sũmoceciderat: inimo de¬
trusus: ꝓpterea quia reꝑandus nonerat. Homo
aut quia ñ a sũmo corruit. non ÷ positꝰ inimo.
s. inmedio collocatus. ut ei locus eẽt quo ascendere

Expanded text:
isciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. Purgatorius ignis est locus in prima correctione minus correctorum, et in secunda perficiendorum; et ideo solum malum habere debuit ut priore pejor esset ubi et malum simul et bonum consistit. Mundus est locus errantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possint. Sic igitur coelum in summo est, post coelum paradisus, post paradisum mundus, post mundum ignis purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a summo ceciderat, in imum detrusus est, propterea quia reparandus non erat. Homo autem quia non a summo corruit, non est positus in imo, sed in medio collocatus, ut ei locus esset quo ascendere
Abbreviated transcription (Latin):
uinqͦusunt loca. Unꝰ inquo: solũ bonũ
⁊ sũmũ bonũ. Unꝰ inquo: solũ malũ.
⁊ sũmũ malũ. Post hec alia duo. At̃ subsũmo inqͦ:
solũ bonũ. s ñsũmũ. Alt̾ supͣ imũ. in quo: solum
malũ. s ñ sũmũ. In medio unꝰ. in quoẽ ⁊ bonũ ⁊
onitus. In inferno: solũ malũ. ⁊ sũmũ. Inparadisoẽ solũ
bonũ. ñ sũmũ. Inigne purgatorio solũ malũ.
ñ sũmũ. Inmundo ẽ bonũ ⁊malũ: neutrũ sũmũ.
Paradisus: locus inchoantiũ ⁊ in meliꝰ ꝑficientiũ.
⁊idõ ibi solũ bonũ eẽ debuit. quia creat᷑a amalo
migranda non fuit. Nontm̃ sũmũ ẽẽ debuit. quia
si sũmũ ibi eẽt bonũ: illic positis ꝓfectus noneẽt.
Celũ locus: confirmatoꝵ bonoꝵ: ⁊ ꝑdisciplinã ad
sũmũ ꝑfectũ ꝑtingenciũ. Un solũ sũmũq boñ.¬

Expanded text:
uinque sunt loca. Unus in quo est solum bonum et summum bonum. Unus in quo est solum malum et summum malum. Post haec alia duo. Alter sub summo in quo est solum bonum, sed non summum. Alter supra imum in quo est solum malum, sed non summum, imum; in inferno est solum malum et summum; in paradiso est solum bonum sed non summum; in igne purgatorio solum malum, sed non summum; in mundo est bonum et malum, neutrum summum. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium; et ideo ibi solum esse bonum debuit, quia creatura a malo initianda non fuit. Non tamen summum esse debuit, quia si summum ibi esset bonum illic positis profectus non esset. Coelum locus est confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertingentium. Un
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria facta fuissent. Inhis primis tribus
diebꝰ aisposica: uniu̾sitatis huiꝰ machina. ⁊ partibꝰ
suis distribrita firmamento de suꝑ expanso. de inde
cerra reuelata. atq uno residente. ⁊ suo ponde librata.
collectisq aquar᷑ molibꝰ int̾ receptacula sua. acre sere¬
naco. quatuor mũdi dementa locis suis distunta. ⁊

Expanded text:
luminaria facta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta
Abbreviated transcription (Latin):
lice. ⁊ det̾minata temꝑa cͥta. quibꝰ pͥpł fidelis in
uũ c̃greget᷑. ut unitas cõm̃det᷑ ut gras reddat.
p̃ces offerat. uota ꝑsoluat. Iilic ds̃ aunc insilentio
supplicit᷑ erorat᷑. nun c̾sonis nocibꝰ deuote conlar¬
datur. ut uicisuĩ fideliũ corda ñe t̃ponant᷑ adrehͥẽ.

Expanded text:
determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc compon
Abbreviated transcription (Latin):
diuhõ illi ꝑ dilectioẽm. adhesit. hac multiplici¬
ad multiplicia ħ ⁊ transitoria diuidi ꝑmisit.
stabił ẽẽ ñpotuit: qr sic̾ multa diligens inhis
ꝑ affectũ duudit᷑. sic mutabilia sequens uariat᷑.
Qmeqͥo eñ mbis om̃ibꝰ adreqͥem ⁊ consolationẽ ap¬
petit. ipsa ei mutabilitaᷤs conclitio as laborẽ idolo¬
rẽ conu̾tit. Unde fic ĩt̃ sic̃ adħ nedeficiat ire con¬
pellit᷑. sic abhis post modũ ut reqͥescat enrecoga¬
tur: ut appareat alt̾ cain. uagꝰ ⁊ pfugꝰ super
t̾rã. Uagꝰ inuariis querens: solationẽ. ꝓfug̾in
uentã ubiq declinans affuctionẽ. Ambulat bõ.

Expanded text:
ipliciad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubiq
Abbreviated transcription (Latin):
inhis salutẽ querere iubet᷑. ad epꝑiendã obedie¬
ciae ipsi iurtitã. qͥ alud ꝗͣ suo inferiori suꝑior
subicit᷑. Hoc: aũt qł iafideliũ occłi qͥuisibilia
qr ineis tm̃ qł forisẽ. ⁊ tẽptibile inspecie usibili
cernentis imusibilẽ uututẽ intꝰ ⁊ fructũ obedien.¬
eie ñ agnoscunt. Nonem̃ sciunt qđ fideles salutẽ
eristis dem̃tis ñ querunt. etiã si inistis quert. s
ex illo ⁊ abillo quert inistis. aqͦiubent᷑ qucr̃e: ⁊cti¬
dunt se ꝑciꝑe inistis. Noneñs ista cribuunt qđ tri¬
buit᷑ pista .s ille pista salutẽ p̾bet. qͥĩistis salut̃¬

Expanded text:
edientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salut
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑: Egereñ i medicam̃tũ uide ñpotest.
s uas inqͦ medicam̃tũ dat̾ uicde potest. ꝙ. ꝓpt̃ hoc
impsa uasis specie uurtꝰ e ex pͥmit᷑ medicine. ut
agnoscat qđ accip̃. ⁊ ꝑipsã agnitionẽ ꝑ ficiat
ad dilectionẽ. Sic itaq intelligendũ: qđ dyximꝰ¬

Expanded text:
eger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnoscat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelligendum est quod dixim
Abbreviated transcription (Latin):
dicionẽ. ꝑꝑ exercitacionẽ. P ropt̃ humiliationẽ qͥdẽ.
ut dũ hõ rationał creatura inscnsibilibꝰ elem̾tis que
ex bac ipsa sua humiliatione creatori suo reconciliar
mertat᷑. Homo nãq ita factꝰ erat. ut bonũ eiꝰ soł ille
cit aquo erat. cct̾a om̃ia sub ipso factasunt. ñat ineis

Expanded text:
itationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus elementis quae  subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat. qđ bonũ suũ faciebut. Iusta gͥ rec̃pensatione
qͥ suosuꝑiori pobedientiã subiectꝰ ẽẽ noluit. ꝑẽ cupiscen.¬
ciã suose inferiori subiec̃. ut iã ipsũ int̾ se ⁊ dm̃ mediu
inueniat. diuisionis. non mediatorẽ rec̾ciliationis.
Hoc eñ medio diuidente humana mens ⁊ obnubilat᷑
deserens t̾renis se ꝑ ꝯcupiscentiã subdidit. ñc ꝑhurm¬
litatẽ am̃ reqͥrens. ut pleniꝰ affectũ sue deuotionis in¬
eñ ꝑnitiosa fuit elatio. suꝑiori nolle subii. sic lau¬
dabił ⁊ fructuosa deuotio ẽ ppt̃ suꝑiorẽ etia inferi¬
ori inclinari. s. quc̃ ad modũ dãpnabił fuit
onẽ ab inqͥsitiõe ñcessare. ut sit ⁊ cleuotio inhu¬
militate: ⁊ humilitas indeuotiõe. Nemosiqͥdẽ ẽ.
qͥ nesciat hoĩem rationalẽ. nutis uinsensibilbus

Expanded text:
ciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatudeserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis inet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit onem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse etũ actiones nr̃e indiuinis obsequiis: ñ eade sẽꝑ
institucionis forma ꝓcedunt. Nec̃ erecti. ñc̃ ꝓstrati
ñe inclinitione. nc̃ ec̃uersione ex gestu corꝑis statum
riasimili ratione ꝓuisaf᷑. ut sint plurima. ⁊ sacra
⁊ sadñta. quatinꝰ fides ineis ⁊ mat̾iã exercitacionis
l causã recteationis ꝑfectã inueniat. Sic eñi fidelis a¬
nimꝰ dũ foris aduaria scẽ erercitacionis studia ducit᷑.
magis sẽꝑ aemagis intꝰ exipsa sua deuotiõe ad sc̃ĩtatẽ
in nouat᷑. ꝙ adħẽ modũ qͥdẽ intelligendũ: putamꝰ

Expanded text:
uiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis staturia simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia sanctae excercitationis studia ducitur, magis semper ac magis intus ex ipsa sua devotione ad sanctitatem innovatur. Et ad hunc modum quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
Proposita st̃ gͦ hõi foris oꝑa uirtutũ ad edificacionẽ
int̾iorẽ exercendã. ut illis occupatꝰ nec ũꝗͣ uacaret.
ad oꝑa iniqͥtatis. nec semꝑ ad oꝑa necessitatis. Inhis
aũt iurtutũ studiis mirabili dispensatione ĩ ⁊
multiplicitatẽ p̾uidit. ⁊ uarietatẽ. ⁊ int̾missioñe
ut humana mens ⁊ in multiplicitate cxerertacionẽ.

Expanded text:
a virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et in mu
Abbreviated transcription (Latin):
samꝰ. ne deficiamꝰ. Quiagͦ uita hõis hie sine mut᷑a¬
bilitate ẽc ñ potest. cont̃ illã q̃ defectũ gen̾at mu¬
tabilitatẽ alia ei mutabilitas q̃ ꝓfectũ parit opponi¬
tur. utt qr stare ñ potist. ut seꝑid ẽ sit moueat
⁊ ꝓmoueat᷑. semꝑ ut melior sit. Primũ eñ bonũ
erat insũmõstare. scdm bonũ: ad suꝑiora ascen¬
dere. ⁊ icurco uita mutabił ne sua mobilitate dis¬
soluta ad det̾iora semꝑ defice̾t talisꝰ studiis nuten¬
da fuerat. inqͥbꝰ ⁊ rerũ uarietate foris excitata.
⁊ emulationẽ uirtutũ intꝰ accensa. ꝓficiendi occa
ꝓposite species corporales. in iunctastudia. ⁊ oꝑa
crercenda. ut medicinã intĩoris hõis ext̾ior hõp̃pa¬
raret. ⁊ eisubẽe ⁊ ꝓdc̃e ad disc̾et Nã cũ priꝰ utta
humana ꝑ duo exercitacionũ gn̾a encurrisset.

Expanded text:
go vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occaspropositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana
Abbreviated transcription (Latin):
adoratiõe agnosce fidẽ.: inseruitute intellige bo¬
nã oꝑationẽ. Posthec scđm p̃ceptũ seq̃r. ut nom̃
dĩ tui inuanu̾ ñ assumas. qͣtuiꝰ u̾bũ ui̾tatis inore
tuo sit ꝓpt̾ u̾itatẽ. ut post fidẽ cordis. seqͣt ꝯfessio ori.
Primũ deuotio adbonã ꝯscientiã. p̾ea exẽplũ oꝑis
adbonã famã. nouissime u̾bũ p̃dicatiõis ad doctͥnã.

Expanded text:
bonam operationem. Post haec secundum praeceptum sequitur: Ut nomem Dei tui in vanum non assumas, quatenus verbum veritatis in ore tuo sit propter veritatem, ut post fidem cordis sequatur confessio oris. Primum devotio ad bonam conscientiam, postea exemplum operis ad bonam famam, novissime verbum praedicationis ad doctrinam.
Abbreviated transcription (Latin):
centibꝰ ⁊ noc̾e uolentibꝰ sua auctoritati ł atcestaciõe
fiduciã aut firmam̃tũ p̃stare ñ p̃sumat. ħ eñi seq̃nti
mandato phibet᷑: cũ dr̃. Non falsũ testimoniũ dices.
Et qr ab oꝑe lesiõis diuse cohib̾e ñ pot̾. qͥm̃tẽ suã abin¬
tenciõe ⁊ uoluntate ledendi ñ eohib seq̃r ⁊ dic̃. Non.
cupisces uxorẽ pamutui: noc concupiscesr̃e ꝓamitui.

Expanded text:
e volentibus sua auctoritate vel attestatione fiduciam aut firmamentum praestare praesumat. Hoc enim sequenti mandato prohibetur cum dicitur: Non falsum testimonium dices . Et quia ab opere laesionis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxo
Abbreviated transcription (Latin):
uitute ł ptimore hõĩs cont᷑ dm̃ qͥd faciat. ł t̾rene
retͥbutiõis lucrũ int̾tenciõe celesti p̃mio anponat.
S ingreco manifestior sentencia ex p̃ssa: Greca
nãq locutio. duunã seruitutẽ ab humana ꝓprio
uocabulo distinguit: qđ latinitas ñ ht̃. Ibi eñidi
uina seruitꝰ latͥa. ⁊ humana dulia uocat᷑: ⁊ obl
idolatre appellatist̃. qͥ eã seruitutẽ ꝗͣ dõ debuert:
idoł exhibebant. S latina linga utrãq sub eodẽ
noĩe scruitutẽ. ⁊p̃hendit. ⁊ ꝓpt̾e̾a obscurior signifi

Expanded text:
ontra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitas non habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior signific
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ⁊ unũ hoĩs. Sabbatũ dĩ uld qđ ext̾tꝰ ab oꝑe cessasse
nullounꝗͣ labore fatigat᷑. Sabbatũ hõist qđ ei ex¬
tere iuisibilit̃ seruandũ p̃cipit᷑. sac̾m̃tũ: int̾ioris
sabbatĩ. uͭ m̃s scã ꝑbonã conscientiã aseruitute pec¬
cãti

Expanded text:
Dei, et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere cessassenullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis, quod ei exterius visibiliter servandum praecipitur, sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati
Abbreviated transcription (Latin):
Non assumas nom̃ ditu inuañ. hoc as fmmplic̃e lit̾e
sensũ talit̾ intelligideb ut nom̃ dĩ hõ inuanũ ñ
assumat. i d: E adm̃datiũ affirmandũ. ł ad idolũ
uenandũ. scił ut neq idola noĩe diuino honoret.
neq falsitati nom̃diuñ associet. Mistice aũt nom̃
dĩ inuanũ assum̃e: filiũ dĩ uisibilẽ ꝑhumamtatẽ
factũ e reatãm estimare. Inuañqͥppe nom̃ dĩ assu.

Expanded text:
ssumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est, vel ad mendacium confirmandum, vel ad idolum venerandum, scilicet, ut neque idola nomine divino honoret, neque falsitati nomen Dei associet. Mystice autem nomen Dei in vanum assumere, est Filium Dei visibilem per humanitatem factum cr
Abbreviated transcription (Latin):
incelligi qđ dictũ: ne assumas nom̃ dĩ tui inuañ.
Inuanũ nãq nom̃ dĩ assumunt. qͥfiliũ dĩ adse mis¬
tibꝰ dic̃. Creditis inam̃ ⁊ inme credite. Modaesta
qͥdẽ ut decuit piũ insipriatioẽ nos ãmonens. ut
intelligamiꝰ eũ ñ solũ adorandũ a nob̾ insua diui¬
nitate qͣ ẽdidit. s inhumilliͥtate etiã q̃redemit:¬

Expanded text:
intelligi, quod dictum est: Ne assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomen Dei assumunt, qui Filium Dei ad se mistibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam q
Abbreviated transcription (Latin):
tã futam initiati sumꝰ. Et pulchre honoranti
pͥncipiũ suũ longeuitas ꝓmittit᷑: qr dõ ꝑdilce¬
tionẽ adherẽ. et̾nitatẽ ꝓmet᷑. Sane qͣntũ spectat
ad sensũ litt̾e. duobꝰ modis patentes nr̃os hono¬
rare debemꝰ. ⁊ obediendo eis uideł inõibꝰ exceptiᷤᷤ¬

Expanded text:
i principium suum longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerere, aeternitatem promeretur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ac qͥ esce. Om̃is eñi uirtꝰ ab obedientia incipit.
quẽ admodũ om̃e uitũ. ab inobedientia ꝓcedit.
frust᷑ nãq ł in obedienti gr̃a. ł c̃tumaci docthia. ł
ñ intelligenti p̃ceptũ. dici̾t᷑. Iecito pͥmĩr audi isi ł
ħ ꝑtinet adfidẽ. ⁊ ci soli seruies. ħ ꝑtinet ad oꝑatio¬
nẽ. fides eñi oꝑans ex dilectiõe ꝑfectũ fac̃. qr nec
opꝰ sine fide. nec fides cuitẽpꝰ suppetit. accepta:
sñ oꝑe. Propt̾ara adora reote c̃dendo. serui bene
oꝑando ¶ueri aut pot̾ si is qđ dĩx̃ eisali. Auttũꝙ¬
referendasio. ut dicat᷑ ipsũsołu ad orabis. ⁊ etsoli
scruies. & h qͥmͦ stare potit qi sepe inuet̾i testam̃¬
to scõs uiros ñ solũ angłos adorasse. s etiã hoĩes le¬
⁊ p̃latis sumoꝑe exhotat᷑. Soiendũ gͦ÷ qr alio mͦ¬

Expanded text:
acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod diorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines leet praelatis, summopere exhortatur. Sciendum ergo est quod alio m
Abbreviated transcription (Latin):
uo bona p̃parauerat as̃ homini. unũ tẽ¬
porale ⁊ alius eternũ: ut temporali ute¬
retur. eterno frueret᷑: S quia bonis uti aut fru
laudabile non: nisibene utaris ⁊ fruaris. definita
homini: mensura.

Expanded text:
uo bona praeparaverat Deus homini, unum temporale, alterum aeternum, ut temporali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura
Abbreviated transcription (Latin):
Asfsionis Ioe cõ sale benedicitu.i
lexander papa quintus ab eato petro cons¬
tituit ut sal ⁊ aqua benedicerentur. ad asꝑ¬
gendũ popłm ⁊ habitacła coꝵ: illo utiq exemplo
quo heliseus ꝓpħa sal inaquã mississe legitur.
ut hoc condinento fontes amari indulcedinem.
uerterentur. Hac gͥ aqua sc̃ĩficata fideles asper¬
gunt᷑. ⁊ habitacła fideliũ lustrant᷑. ab illusione
⁊ infestatione malignoꝵ spũum. Hecest audem
signisicatio huiꝰ sacratenti qđ aqua penite̾ntiã
significat. depreteritis. sal discretionẽ ⁊ cautelã
de futuris: que duo si simul misceant᷑. amara cons¬
cientia indulcedint̃ uertitur. atque illusiones
⁊ infestationẽs demoñ. ampliꝰ ei non dominant᷑.
Nos itaq supra dictã institutionẽ secuti. per sin¬
gulos dies dnicos sal ⁊ aquã simul miscendo
benedidimnꝰ ut hac asꝑsione fideles ⁊ habitacula
sideliũ contra spiritales nequitias mumamus

Expanded text:
sionis quae cum sale benedicitur. Alexander papa quintus a beato Petro constituit ut sal et aqua benedicerentur ad aspergendum populum et habitacula eorum. Illo utique exemplo quo Elisaeus propheta sal in aquam misisse legitur, ut hoc condimento fontes amari in dulcedinem verterentur. Hac igitur aqua sanctificata fideles asperguntur, et habitacula fidelium lustrantur ab illusione et infestatione malignorum spirituum. Haec est autem significatio hujus sacramenti, quod aqua poenitentiam significat de praeteritis sal discretionem et cautelam de futuris, quae duo si simul misceantur, amara conscientia in dulcedinem vertitur, atque illaesiones et infestationes daemonum amplius ei non dominantur. Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et aquam simul miscendo benedicimus, ut hac aspersione fideles et habitacula fidelium contra spirituales nequitias muniamus