comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ternit᷑. Ruben pͥmogenitꝰ m̃s. tu fortitudo mea.
& principiũ filioꝵ meoꝵ. Durꝰ ad ferendũ. & durꝰ
ꝓcacitate & in uiria: sicut aqua ñ ebullias. Ascendisti
enĩ suꝑ lectulũ patris tui. Tunc uiolasti stratũ: cum
ascendisti In bebreo scriptum ẽ. Ruben pͥmogenitꝰ
m̃s tũ fortitudo mea & capitulũ in liberis meis.
maior ad portandũ: & maior robore. Effusus es
quasi aqua ne adicias. Ascen disti enĩ cubile patris
tui. & c̃taminasti stratũ in ascensu. Est aut̃ sensus
hic lues pͥmogenitꝰ m̃s. maior in liberis: & sede¬
bas iuxta ordinẽ natiuitatis tuȩ. & hereditatem
quȩ pͥ mogenitꝰ ure debebat᷑ sacerdotiũ accipere
& regnũ. Hoc quippe in portando onere & p̃¬
ualitudo robore demonstratũ. Uerũ qr peccasti.
& quasi aqua quȩ uasculo ñ tenet᷑ uoluptuͣtis ef
fusus es impetu: iccirco p̃cipio tibi ut ultra non
pecces. sisꝙ infrm̃ numero poenas peccati luens:
qđ pͥmogeniti ordinẽ ꝑdidisti. Symeon & leui

Expanded text:
mogenitus meus, tu fortitudo mea, et principium filiorum meorum, durus ad ferendum, et durus procacitate et injuria, sicut aqua non ebullias. Ascendisti enim super lectum patris tui, tunc violasti stratum cum ascendisti. In Hebraeo scriptum est: Ruben primogenitus meus, tu fortitudo mea, et capitulum in liberis meis. Major ad portandum, et major robore. Effusus es sicut aqua, ne adjicias. Ascendisti enim cubile patris tui, et contaminasti stratum in ascensu. Est autem sensus hic: Tu es primogenitus meus, major in liberis, et debebas juxta ordinem nativitatis tuae, haereditatem, quae primogenitis jure debebatur, et sacerdotium accipere et regnum: hoc quippe in portando onere et praevalido robore demonstratur. Verum quia peccasti, et quasi aqua, quae vasculo non tenetur, voluptatis impetu effusus es, idcirco praecipio tibi, ut ultra non pecces, sisque in fratrum numero, poenam peccati luens, quod primogeniti ordinem perdidisti. Simeon et Levi
Abbreviated transcription (Latin):
sichar legatur. Error in oleuit. & ẽ nunc nes¬
capolis urbs samaritanoꝵ Quia igit sichem
lingua hebrea trans fert᷑ in humerũ : pulchre
allusit ad nom̃ dicens. Ego dabo tibi humerũ
inhebreo. Quod aut̃ dicit se eã in arcu & gla¬
dio possedisse: arcũ hc & gladiũ iustitiã uica
ꝑ quã meruit peregrinꝰ & aduena int̾ fecto
sichem & ẽmor depericulo liberari Timuit
enĩ ut supꝰ legimꝰ ne uicina oppida atq castella
ob euersionẽ fȩderatȩ urbis. adũsum se consin¬
ger&. Et dñs ñ dedit eis. ut nocerent illis
Uel certe sic intellegendũ. Daho tibi sicimam
quã emi infortitudine mea hoc ÷ in pecunia
quã multo labore & sudore quęsiui. Quod
aut̃ ait. suꝑ fr̃s suos. ostendit abs sorte dedis¬

Expanded text:
Sichar legatur, error inolevit: et est nunc Neapolis urbs Samaritanorum. Quia igitur SICHEM   lingua Hebraea transfertur in humerum, pulchre allusit ad nomen, dicens: Et ego dabo tibi humerum in Hebraeo. Quod autem dicit se eam in arcu, et gladio possedisse: arcum hic, et gladium, justitiam vocat, per quam meruit peregrinus, et advena, interfecto Sichem, et Emor, de periculo liberari. Timuit enim, ut supra legimus, ne vicina oppida, atque castella ob eversionem foederatae urbis adversum se consurgerent : et Dominus non dedit eis ut nocerent illi. Vel certe sic intelligendum: Dabo tibi Sicimam, quam emi in fortitudine mea, hoc est in pecunia, quam multo labore multoque sudore acquisivi. Quod autem ait, super fratres tuos, ostendit abs
Abbreviated transcription (Latin):
funiculũ non fuerit consecutꝰ: sed de tribi iuda
sertũ. Quidã ꝓphetice int̾ fectos homines
apłos. & sub neruatũ taurũ aphariseis xpm̃
int̃ p̃tant᷑ Iuda te laudent fr̃s tui Quia¬
uida c̃fessio siue laus int̾ p̃tat᷑: c̃ sequent̃
scribit᷑ iuda. tibi c̃fitebunt᷑ fr̃s tui ł te lau¬
dabunt fr̃s tui. Ad orabunt tẽ fili patris
tui. catulus leonis iuda. Ex germine filimi
ait. filu matris tuȩ s fili patristui. & quod
sequit᷑. ex germine filimi ascendisti: in hebreo
hab&. de captiuitate filimi ascendisti. ut osten¬
intelle gentiã sacratiorẽ ascendisse in altum.
captiuã duxisse captiuitatẽ : siue qđ melius
puto. captiuitas passionẽ. ascensus resurrec¬
tionẽ signisicat. Alligans ad uitẽ pullũ suũ.¬

Expanded text:
funiculum non fuerit consecutus, sed de tribu Juda sertum. Quidam prophetice interfectos homines, Apostolos, et subnervatum taurum a Pharisaeis, Christum interpretantur. Juda, te laudabunt fratio, sive laus interpretatur, consequenter scribitur: Juda, tibi confitebuntur fratres tui: vel, te laudabunt fratres tui. Adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Juda, ex germine, fili mi, ait, filii matris tuae, sed filii patris tui; et quod sequitur, ex germine, fili mi, in Hebraeo habet, de captivitate, fili mi, ascendisti; ut ostenintelligentiam sacratiorem, ascendisse in altum, et captivam duxisse captivitatem . Sive quod melius puto, captivitas passionem, ascensus resurrectionem signat. Alligans ad vitem pullum suu
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ruben & sẏmeon .uͭ. trib erunt. & suis uo¬
cabulis appellabunt᷑: sic effraim & manasse duȩ
trib er̃ duosq populos ꝓcreabunt. & sic heredi¬
tabunt reꝓmissionis terrã: sicut & filu mei
Reliquos autem ait filios quos pꝰ mortẽ meã geni¬
eris. ostendens necdũ illo tẽpore ꝓcreatos. tui
erunt. in nomine frm̃ suoꝵ uocabunt᷑ in here¬
ditate sua Non inquit accipient separatimn.
nec funiculos habebunt ꝓprios ut reliquȩ trib
sꝯ intrib effraim & manasse quasi ad pendi

Expanded text:
is vocabulis appellabuntur, sic Ephraim et Manasse duae tribus erunt, duosque populos procreabunt, et sic haereditabunt repromissionis terram, sicut et filii mei. Reliquos autem, ait, filios, quos post mortem meam genueris, ostendens necdum illo tempore procreatos, tui erunt. In nomine fratrum suorum vocabuntur in haereditatem suam. Non, inquit, accipient separatim terram, nec funiculos habebunt proprios, ut reliqui tribus, sed in tribubus Ephraim et Manasse quasi appendices
Abbreviated transcription (Latin):
postꝗ uirauit ei filius securꝰ de petitione quã roga¬
uerat: ad oraret dm̃ contra caput lectuli sui. Sc̃s
quippe & dõ deditꝰ uir oppressus senectute: sic ha¬
be bat lectulũ positũ. ut ipse iacentis habitus.
abs ꝙ difficultate ulla ad orationẽ eẽt paratus
t nuntiatum ẽ ioseph Ecce pat̾ tuus aegrotat¬
Et tulit duos filios secũ. manasse & effraim.
Ex hoc illud qd sup̾ diximꝰ demonstrat᷑. qr ioseph
adid locoꝵ duos tantũ filios habuerit. effraim. &
manasse. Sieni pꝰ multos annos moriente iacob
patre suo duos tantũ mͦ filios dux̃ ad benedictionẽ:
utiq illo tẽpore cũ filii eiꝰ generare ñ quiuerant.
par uuli atq lactantes in in gressu patris & frm̃
ne potes ex ins habere ñ potuit. Et confortatꝰ
isrł: sedit supͣ lectulũ. Causã curbex int̃p̃tes¬

Expanded text:
postquam ei juraverat filius securus de petitione, quam rogapostquam ei juraverat filius securus de petitione, quam rogaverat, adoraverit Deum contra caput lectuli sui. Sanctus quippe, et Deo deditus vir, oppressus senectute, sic habebat lectulum positum, 372 ut ipse jacentis habitus absque ulla difficultate ad orationem esset paratus. Et nuntiatum est Joseph, Ecce patet tulit duos filios suos secum, Manasse et Ephraim. Ex hoc illud quod supradictum est demonstratur quia Joseph ad id locorum duos tantum filios habuerit, Ephraim et Manassen. Si enim post multos annos moriente Jacob patre suo, duos tantum filios ducit ad benedictionem, utique ullo tempore cum filii ejus generare nequiverant, parvuli atque lactantes in ingressu patris et fratrum, nepotes ex eis habere non potuit. Et confortatus Israel, sedit super lectum suum. Causam cur Sept
Abbreviated transcription (Latin):
actuũ a płoꝵ uolumina mittens c̃trariũ aliqiđ scri¬
bere aduersus eã scripturã quȩ iã fuerat gentib:
diulgata. Qutiq maioris opinionis illo dum
quasi lucas qui ignotꝰ & uilis & ñ magnȩ fidei
pulos. his plerũq testimonus ab utunt᷑ : quȩ iam
fuerant ingentib diuulgata. lic& plerio tradant
lucã eugłi stã ut ꝓselitum hebreas litteras ignorasse
In hebrȩo nec urbem hab& hẽrou nec terrã rã¬
intsst : sed tantũ mͦ gessen. Non nulli uidȩoꝵ asse¬
runt gessen thebaidem uocari. & id qđ postea seqͥt᷑.
dedit eis ut possiderent aegrpti t̾ram optimam
mant. Et ait ei Iura mͥ. Et iurauit ei Et adora¬
uit is rł contra summitatẽ uirgȩ eiꝰ Et in hoc loco
quidẽ frustra simulant adorasse iacob sũmitatem
sceptri ioseph: qđ iudelic& honorans filiũ. potestatẽ
eiꝰ ad orauerit : cũ in hebrȩo multo alit̾̃ legatur
Uadorauit inquit isrł ad caput lectuli. qđ scilicet

Expanded text:
trarium aliquid scribere adversum eam Scripturam quae jam fuerat gentibus divulgata, et utique majoris opinionis illo duntoritas, quam Lucas, qui ignotus et vilis et non magnae fidei pulos, his plerumque testimoniis abutuntur, quae jam fuerant gentibus divulgata, licet plerique tradant Lucam evangelistam ut proselytum Hebraeas litteras ignorasse.In Hebraeo nec urbem habet heroum, nec terram Ramesse, sed tantummodo Gosen. Nonnulli Judaeorum asserunt Gosen nunc Thebaidam vocari, et id quod postea sequitur: Dedit eis ut posmant. Et dixit ei, jura mihi. Et juravit ei: et adoravit Israel contra summitatem virgae ejus. Et in hoc loco quidam frustra simulant adorasse Jacob summitatem sceptri Joseph, quod videlicet honorans filium, potestatem ejus adoraverit, cum in Hebraeo multo aliter legatur: Et adoravit, inquit, Israel ad caput lectuli: quod scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
calcitrabant uel ut aquila transtulit. c̃ fringebant᷑
insimilitudinẽ auis in suꝑficie ferebant᷑ E gressusẽ
pͥmꝰ rubeus tot sic̃ pellis pilosus: Vbi nos pilosũ posum
seyr id ÷ pilosus ẽ dictꝰ Et dix̃ esau iacob Damihi
gustũ de coctione rubea ista qr deficio Propterea
uocatũ ẽ nom̃ eiꝰ edom Rubrũ siue fuluũ lingua

Expanded text:
anstulit, confringebantur in similitudinem navis in superficie ferebantur. Et egressus est primus rubeus totus, sicut 346 pellis pilosus. Ubi nos pilosum posuimSeir, id est, pilosus est dictus. Et dixit Esau Jacob: da mihi gustum de coctione rubea ista, quia deficio: propterea vocatum est nomen ejus Edom. Rubrum, sive fulvum, lingua
Abbreviated transcription (Latin):
in unius cuꝰq ore sacculi. & condy meũ argenteũ
mitte in sacculũ uinioris. Pro saculo ꝑonem uel
follem in hebrȩo hab&. ꝓcondy id÷ poculo quod
habitabis int̾ra gessen a rabiȩ Hic arabiȩ addi¬
timẽ: in hebreis enĩ uoluminib ñ habet Unde
& error in crebuit. qđ terra gessen in arabia sit
orro sic̃ in nr̃is codicib ẽ: ꝑ extremũ . & scribit᷑
gessem: quod mͥ nequaꝗ plac&. Terrã complutã
significat. Gessen enĩ. in hebrȩo uertit᷑. Dixit
aut̃ pharao ad iosepħ. Dic fr̃ib tuis Hoc facite
Onerate uehicula urã & ite in terrã chanaan: Pro
eis cibaria inuia. Uerbũ sada qđ hic om̃s ore
tati sunt: in psalterio ꝗꝗ habet᷑. Ubi enĩ nostri
cum iacob in aegyptũ & quȩ exier̃ defemorib eiꝰ

Expanded text:
uniuscujusque in ore sacculi, et condy meum argenteum uniuscujusque in ore sacculi, et condy meum argenteum mitte in sacculum junioris. Pro sacculo, peronem, vel follem, in Hebraeo habet. Pro condy, id est, poculo, quodhabitabis in terra Gesen Arabiae. Hic Arabiae additum est: in Hebraeis enim voluminibus non habetur. Unde et error increbuit, quod tePorro, sicut in nostris codicibus est, per extremum m scribitur Gessem, quod mihi nequaquam placet terram am; GESEM enim in imbrem vertitur. Dixit autem Pharao ad Joseph, dic fratribus tuis, hoc facite: onerate vehicula vestra, et ite in terram Chanaan. Pro illis cibaria in via. Verbum SEDA  , quod hic omnes oreetati sunt, in Psalterio quoque habetur. Ubi enim nostri cum Jacob Aegyptum, et quae exierunt de femo
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit effraim dscens. Quia crescere me̾ fecit
ds̃ in t̾ra humilitatis meẽ. Obserua ꝓpt̃ questione
quȩ pꝰ paululũ de ioseph & filus ꝓponenda est.
quod ante famis tempꝰ qͦ iacob in trauit in egrpti
duos tantũ ioseph filios habuerit. manisse & effra
manesse uocans ab eo quod sit oblitꝰ laborũ suoꝵ
ita enĩ hebraice uocat᷑ obliuio. effraim. eoquod
auxerit eũ dr̃. &hoc enĩ uocabulo in linguam
nram̃ trans fert᷑ augm̃tum. Et deferte uiro mu¬
nera aliquid resinȩ & mellistymiama & stacten
& terebinthũ & nuces siue ut aquila & symm
ganstulerunt: amigdala. Iccireo hoc capitulum
bef in hebrȩo eẽ nechotã qđ aquila str racẽ trans¬
tulit. Ex quo domus nechõta quȩ in isaia legit᷑
manifestissime cella tymiamatis siue storacis intel¬
legit: eoqđ in illa aromata diuersa sint condita
tbiber. & in ebriati sunt cũ eo Idioma linguae
hebreȩ ẽ. ut ebrietatẽ ꝓsatietate ponat. sicut ibi
quin terra pluuus irrigata. Et pone argentũ

Expanded text:
fecit Deus in terra humilitatis meae. Observa propter quaestionem, quae post paululum de Joseph filiis proponenda est, quod ante famis tempus, quo Jacob intravit in Aegyptum, duos tantum Joseph filios habuerit, Manasse et Ephraim. Manasse vocans ab eo, quod sit oblitus laborum suorum: ita enim Hebraice vocatur oblivio. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus. Et ex hoc enim vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum. Et deferte viro munera, aliquid resinae, et mellis, thymiama et stacten, et terebinthum, et nuces. Sive, ut Aquila et Symmachus transtulerunt, amygdal, in Hebraeo esse NECOTHA  , quod Aquila storacem transtulit. Ex quo domus nechota, quae in Isaia XXXIX, 21 legitur, manifestissime cella thymiamatis, sive storacis intelligitur, quod in illa aromata diversa sint condita. Et biberunt, et inebriati sunt cum eo. Idioma linguae Hebraeae est, ut ebrietatem pro satietate ponat, sicut ibi:quin terra pluviis irrigata. Et pone argentum
Abbreviated transcription (Latin):
ris mei siue ut melius ẽ in hebrȩo. filius populimei: sic di¬
riuat᷑ ut ã patre sensus naminis ex patre ipse sit sermo
Ammi enĩ grecȩ aquo dicti sunt ammonitȩ uocat᷑ popłs m̃s
aran filia ñ sororis. Sed qr in hebrȩo hab&. uere soror mea
ẽ filia patris mei. s ñ filia matris meȩ & magis sonat qđ
soror abrahȩ fuerit: in excusationẽ eiꝰ dicimꝰ nec dũ illo
tẽpore tales nuptias lege ꝓhibitas Et uidit sara filiũ

Expanded text:
ris mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic deris mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. us est Aran filia, non sororis. Sed quia in Hebraeo habet: vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae: et magis sonat, quod soror Abrahae fuerit, in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et vidit Sara filium
Abbreviated transcription (Latin):
filias dedisse coitꝰ principiũ. Iui enĩ cęteras uiderat sub¬
rui ciuitates & hanc stare sẽq dĩ auxilio erutũ utiq de eo
qđ sibi c̃ cessũ audierat: ambigere ñ debuit illud quod ꝓ
nũ genꝰ. & ideo cũ patre c̃ cubuerint: ñ excusant patre
Deniꝙ hebrȩi qđ sequit᷑. & nesciuit cũ dormiuit cũ eo. &
cum surrexiss& abeo. ad iungunt desuꝑ quasi in credibile
& qđ rerũ natura ñ capiat coire quenquã nescientem
It conceper̃ duȩ filiȩ lothi de patre suo. Et genuit pͥmoge¬
ata filiũ. & uocauit nom̃ eiꝰ moab Iste ẽ pat̾ moabitirum
usq in hunc diẽ. &minor ipsa peperit filiũ. & uocauit nom̃¬
eiꝰ ammon. id÷ filius popłi mei Ipse ẽ pat̃ filioꝵ am mon¬
Ammon int̃p̃tat᷑ ex patre. & totũ nom̃ ethi mologi añ
hab&. Anmon uͦꝰ cuiꝰ q̃si causa nominis reddit᷑ filius gene¬

Expanded text:
filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subfilias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigere non debuit. Illud igiturnum gentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et 335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor pater filiorum Ammon. Moab interpretatur, ex patre: et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius gene
Abbreviated transcription (Latin):
ammiratꝰ sũ faciem tuã. In hebrȩo hab&. ecce suscepi fa¬
ciem tuã id ÷ ad quiesco p̃cib: tuis. Qđ symmachus scdm
sensũ interp̃tatꝰ. ait. Et ecce ascendebant flumina de
t̃ra quasi uapor fornacis. ꝓquo legimꝰ in hebrȩo. Eece
uaporẽ ł fumũ siue fauillã possumꝰ dicere. Et ascendit
loth de segor. & sedit in monte & duȩ filiȩ eiꝰ cum eo.
Timuit enĩ sedere in segor. Iuęrit . ciumͤ pͥmũ fugȩ montis
segor p̃tulerit & eã in habitaculũ suũ uoluerit liberan.
nunc de saegor rursum ad montẽ migr&. Respondebit
uerã ẽẽ illã hebrȩoꝵ c̃iecturã de segor qđ frequenter
terrȩ motu subruta Bale pͥmũ. & postea sedis appellata
sit. timueritꝙ loth dicens. sicũ cęterȩ ad huc urbes starent
ista sȩpe sub ũsa ẽ. quanto magis nunc in cõmuni ruina non
poterit liberari & ob hanc occasionẽ in fidelitatis & iã in

Expanded text:
admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faadmiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faciem tuam: id est, acquiesco precibus tuis. Quod Symmachus secundum sensum interpretans ait, terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo: Ecce vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙp nunc. & dominꝰ mĩs senex ẽ Alit̃ multo legit᷑ in
hebrȩo. Et risit sara in semae ipsa dicens Postꝗ aitria
sum: factaẽ mͥ uoluptas: Simul nota. qđ ubinos posuimꝰ
uolupiatẽ.: eden scriptũ est in ebrȩo. Sẏminachus hunc
locum ita transtulit. Post ꝗ uetustate consenui. facta est
sic ẽ locutꝰ addñm. quod non uidet᷑ manifeste sonare quod
dicat. In hebrȩo igit᷑ plenius scribit᷑. Ne quęso irascaris dnẽ
filias eiꝰ. Quia postea duȩ filiȩ loth uirgines fuisse dicint
habuisse generos: non nulli arbitrant᷑ illas quȩ uiros habu¬
erant in sodomis remansisse. & eas exisse cũ patre. quae
uirgines fuer̃. Quod cũ scriptura ñ dicat. hebraica ueritas
exponendaẽ inqͦ scribit᷑ Egressus ẽ loth. & locutus ẽ
ad sponsos qͥ accępturi erant filias eiꝰ. Nec dũ ergo uirgi¬
nes filiȩ matrimonio fuerant copulatȩ. Et dix̃. Ecce

Expanded text:
usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos posuimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est ham est locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scribitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur habuisse generos; nonnulli arbitrantur illas, quae viros habuerunt, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre, quae virgines fuerunt. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum igitur virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. 334 Et dixit ei: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
principẽ : cũ lepra sarath dicit᷑. Quȩ in nr̃a quidẽ lingua
uidet᷑ aliquã habere similitudinẽ: In hebrȩo penitus ẽ
diuersã Scribit᷑ enĩ ꝑ sãoe & aĩꝵ. & R̃ es & Tau. qđ multũ
cunt q sara iriserit ideo eũ risũ uocatũ eẽ. qđ falsumẽ
uelamine nominib suis anteq nascerent᷑ uocati sunt. isma hel.
isaac. salomon. & iosias. Lege scripturas. Et dixit ei. festina¬
tres m̃suras farinȩ similȩ cõmisce. Quia tres m̃surȩ abso¬
lute hic dictȩ uident᷑ & ẽ incerta m̃sura. ꝓterea addit
qđ in hebrȩo tria sata habeat. id÷ tres am phoras. ut idẽ
ministeriũ & hic & in eugło ubi mulier tria sata fer¬
intẽpore hoc in hora. & habebit filiũ sara ꝓhora. uitã
legimꝰ in hebrȩo. ut sit ordo ł sensus. Reuertar ad te
in tem pr̃ uitȩ. Quasi dixerit. Si uixero. si fuerit uita
Risit aut̃ sara insemae ipsa dicens. Nec dũ mͥ factumẽ

Expanded text:
principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in nostra quidem lingua principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in nostra quidem lingua videtur aliquam habere similitudinem; in Hebraeo autem penitus est diversacunt quia Sara riserit, ideo eum risum vocatum esse, quod falsum est. que ullo velamine nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon et Josias. Lege Scripturas. tres mensuras farinae similae commisce. Quia tres mensurae absolute hic dictae videntur, et est incerta mensura: propterea addidi, quod in Hebraeo tria sata habeat, id mysterium et hic et in Evangelio, ubi mulier tria sata ferin tempore hoc, et in hora, et habebit filium Sara. Pro hora, vitam legimus in Hebraeo: ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae: quasi dixerit, si vixero, si fuerit vita Risit autem Sara in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est
Abbreviated transcription (Latin):
uxor tua ñ uocabis eã sara: s ara erit nom̃ eiꝰ Errant
qͥ putant pͥmũ sarã ꝑ unã .r. scriptã fuisse. & postea ei
Multas suꝑ nomine eiꝰ ineptias suspicant᷑. cũ t utiqꝙ ut cu mꝙ
uolente uocabulũ cõmutatã ñ grecã. s hebraicã debeat
habere ⁊ atone. cũ ipsiũ nom̃ hebraicũ set Nemo aut̃ in
ulteri lingui quempiã uodins echimologiam uocabuli
& uocata sara. Causa aut̃ nominis immutati. hex ẽ qđ ante
dicebat᷑ princeps unius tantũ mͦ domꝰ mat̾ fimiliȩ. postea
tibi ex ea filiũ. & benedicã ei & erit ingentes. & reges po¬
puloꝵ erunt ex eo Signant̃ꝙ ñ ut in greco legimꝰ. dixit
ds ad abrahã. sarai uxor tua ñ uocabit nom̃eiꝰ sarai: in he¬
brȩo hab&. ñ uocabis nom̃ ei sarai id ÷ ñ dices ei. princeps
mea es. Om̃iũ quippe gentiũ futura iã princeps ẽ. Quidã
pessime suspicant᷑ ante eã leprã fuisse uocitatã. & postea

Expanded text:
uxorem tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptam fuisse, et postea ei multas super nomine ejus ineptias suspicantur: cum utique utcumque volunt ei vocabulum commulatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli et vocata est SARA  . Causa autem ita nominis immutati, haec est, quod antea dicebatur, princeps mea, unius tantum domus materfamiliae. Postea tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes: et reges populorum 332 erunt ex eo. Signanterque, non ut in Graeco legimus: Dixit Deus ad Abraam. Sarai uxor tua non vocabitur nomen ejus Sarai: in Hebraeo habetur: non vocabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea
Abbreviated transcription (Latin):
siue ut lxx trans ferre uoluer̃ p̃somthonfanec saluat
mundi. eo qđ orbẽ terrȩ ab imminente famis exei¬
dio liberauit. Notandũ aut̃ quod domini quondi
& emptoris sui filiã uxorẽ acceperit. qui ad id loco
pontifex helio poleos erat. Neq enĩ fas absq eunuchis
idoli illius eẽ antistites. ut uera illa hebreoꝵ supeo
qđ iam ante diximꝰ suspicio comꝓb&. Et iosepħ
nati st̃ duo filii ante quã uenirent anni famis. quo
peperit ei a seneth filia phutiphar sacerdotis helio¬
poleos. Uocauit aut̃ ioseph nom̃ pͥmogeniti mana¬
sse dicens. Quia obliuisci mẽ fecit ds̃ om̃iũ malo

Expanded text:
inta transferre voluerunt, Psomthom-Phanech, Salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminente famis excidio liberavit. Notandum autem, quod Domini quondam et emptoris sui filiam uxorem acceperit, qui ad id locorum pontifex Heliopoleos erat. Neque enim fas absque eunuchis idoli illius esse antistites, ut vera illa Hebraeorum super eo quod ante jam diximus, suspicio comprobetur. Et Joseph nati sunt duo filii antequam venirent anni famis, quos peperit ei Aseneth filia Phutipharis sacerdotis Heliopoleos. 368 Vocavit autem Joseph nomen primogeniti Manasse: quia oblivisc
Abbreviated transcription (Latin):
Pro quo aquila transtulit. Et clamauit in c̃spec tuei
ad geniculationem Srmmachus ipsũ hebraicũ serms
inter p̃tans. ait. Et clamauit ante eũ abrath. Vnde
iudet᷑ non tã prȩco siue ad geniculatio quȩ in salutan
ł adorando ioseph accipi potest intellegenda qua uls
qđ hebrei tradunt dice .s. patrẽ tenerũ & ex ho
sermone trans ferri quippe dr̃ pat̃ rech des¬
licatꝰ siue tenerrimꝰ significante scriptura qđ uxa
prudentiã quidẽ pat̃ om̃ium fuerit: sediuxta
pharao nom̃ ioseph saphanet fane & dedit ei a senechi
filiã phutiphar sacerdotis helio poleos in uxorẽ Lic&
tam̃ qr ab aegrpto ponit᷑. ipsius linguȩ deb & habe¬

Expanded text:
Pro quo Aquila transtulit: Et clamavit in conspectu ejus ad geniculationem. Symmachus ipsum Hebraicum sermonem interpretans ait: Et clamavit ad eum abrech. Unde mihi videtur, non tam praeco, sive adgeniculatio, quae in salutando vel adorando Joseph accipi potest, intelligenda, quam illud quod Hebraei tradunt, dicentes patrem tenerum ex hoc sermone transferri. Ab quippe dicitur pater, rech, delicatus sive tenerrimus, significante Scriptura quod juxta prudentiam quidem pater omnium fuerit; sed juxta Pharao nomen Joseph Zaphanath Phaanecha, et dedit ei Aseneth filiam Putipharis sacerdotis Heliopoleos in uxorem. Licet tamen quia ab Aegyptio ponitur, ipsius lingu
Abbreviated transcription (Latin):
Sine dõ ñ respondibit᷑ salutare pharaoni In hebrȩo
alit̃ hab& Sine mẽ : ds̃ respondebit pacẽ pharaoni
Deniq symmachus more suo aptius transtulit. Non ego
sed ds respondebit pacẽ pharaoni Ecce septemꝰ
anni uenient abundantiȩ magnȩ in omĩ terra
aegypti Miror quomͦ uerbum hebracũ sabe.
qđ nos sup̃ ab undantiã siue satietatẽ in puteo quẽ
sunt: cum & iuram̃tũ & septẽ & satietas & ab un¬
dantia ꝓ ut locꝰ & ordo flagitauerit. possit intellegi

Expanded text:
Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni. In Hebraeo Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni. In Hebraeo aliter habet: Sine me Deus respondebit pacem Pharaoni. Denique Symmachus more suo apertius transtulit: Non ego, sed Deus respondebit pacem Pharaoni. Ecce septem anni venient abundantiae magnae in omni terra Aegypti. Miror quomodo verbum Hebraicum   SABEE, quod nos supra, abundantiam, sive satietatem, in puteo quem sunt, cum et juramentum, et septem, et satietas, et abundantia, prout l
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ more uulgi uocare pincernã. Neo uile putetur
officium cum apud reges barbaros usꝙ hadie maximȩ dig¬
nitatis sit regi poculũ porrexisse : Poetae quoꝙ decatam&o
ex ioue scripatent. qđ amasiũ suum huc officio manciparit
t ecce uitis in conspectii meo. & inuite tres fundi. & ipse ger¬
minans tresfundos Eria flagella & tres ramos. siue tres¬
ꝓpaginas : hebreus sermo significat quȩ ab illis uocat᷑
sarugimꝰ. Et uidebar micharia canistra conditoꝵ por¬
tare incapite meo. Pro trib: canistris c̃ditoꝵ: tres cofi¬
nos farinȩ in hebreõ hab& Et ece de fluuio ascende¬
bant septẽ boues speciosȩ diuidondũ & electȩ carnib
ẽ. Dicit᷑ enĩ in chau. hoc ẽ in palude. Sed qi uau litte¬
ra apud hebreos & .i. similes sunt. & tantũ magnitudi
aspirationẽ ẜ ec ħ hebraicȩ litterȩ acħi grecã luterã
copulauer̃ Et respondit ioseph pharaoni dicens

Expanded text:
sumus more vulgi 366 vocare pincernam. Nec vile putetur sumus more vulgi 366 vocare pincernam. Nec vile putetur officium, cum apud reges barbaros usque hodie maximae dignitatis sit, regi poculum porrexisse: Poetae quoque de Catamitho et Jove scriptitent, quod amasium suum huic officio manciparit. Et ecce vitis in conspectminans tres fundos. Tria flagella, et tres ramos, sive propagines, Hebraeo sermone significat, quae ab illis vocantur Sarigim. Et videbar mihi tria canistra chondritorum portare in capite meo. Pro tribus canistris chondritorum, tres cophinos farinae in Hebraeo habet. Et ecce de fluvio ascendebant septem boves, speciosae ad videndum, electae carnibus, est: dicitur enim in AHU  , hoc est, in palude. Sed quia VAU littera apud Hebraeos, et IOD similes sunt, et tantum magnitudinaspirationem, HETH Hebraeae litterae, Chi  χ Graecam litteram copulaverunt. Et respondit Joseph Pharaoni, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ iter gradiendi capiat. Cognouit aut̃ iudas
meo In hebrȩo hab& iustisicata ẽ exme: non
qđ iusta fuerit. sa qđ com paratione illius minus
male feceritꝰ nequaq uagã turpitudinẽ. s lib̵ os
requirendo Ecce egressus ẽ fr̃ ei. & dixit
Ut quid diuisaẽ ꝓpt̃ te maceria: Quocauit nom̃¬
machus transtuler̃ qđ hebraice dr̃ phares
Ab eo igit᷑ qđ diuiserit menbra scdarum diuisionis.
nom̃ accepit. Unde & pharisei qͥsẽ quasi ustos
ã popło separauer: diuisi appellabant᷑ Post¬
hoc exiit fr̃ eiꝰ. in cuiꝰ manu erat coccinum. & uo¬
Siue igit᷑ quod prius apparuit. siue qđ plurimi ex eo
iusti nati sunt. ut in libro parali pomenon contineturꝰ
⁊ara id÷ oriens appellatꝰ ẽ. Post uerba hȩc: peccauit
princeps uinarioꝵ regis aegrpti Ubi nos posuimꝰ prin¬
cipem uinarioꝵ: in hebreo scriptũ hab&. masẽc. illud
uerbũ qđ in nomine serui abraham: legimꝰ: quẽ nos pos¬

Expanded text:
quod iter gradiendi capiat. Cognovit autem Judasquod iter gradiendi capiat. Cognovit autem Judasmeo. In Hebraeo habet, justificata est ex me: non quod justa fuerit, sed quod comparatione illius minus mali fecerit, nequaquam vagam turpitudinem, sed liberos requirendo. Et ecce egressus est frater ejus, et dixit, ut quid divisa est propter te maceria? Et vocavit nommachus transtulerunt, quod Hebraice dicitur Phares. Ab eo igitur quod diviserit membranulam secundarum, divisionis nomen accepit. Unde Pharisaei, qui se quasa populo separabant, divisi appellabantur. Zara frater eius, in cuius manu erat coccinum, ive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eo iusti natZARA  , id est, oriens appellatus est. Post verba haec, peccavit princeps vinariorum regis Aegypti. Ubi nos posuimus, principem vinariorum, in Hebraeo scriptum habet MASEC  , illud verbum quod in nomine servi Abraham dudum legimus, quem nos pos
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ filiã eẽ aseneth quã postea ioseph uxorẽ acceperat
Et adiecit & peperit filiũ. & uocauit nom̃ eiꝰ selom
H ec aut̃ erat incharbi. quando peperit eos. Uerbum
hebrȩũ hic ꝓ loci uocabulo positũ ẽ: quod aquila
ꝓprie transtulit dicens. Et uocauit nom̃ eiꝰ selom:
stetit partꝰ eiꝰ charbi Ergo ñ nom̃ loci: s m̃daciũ
dr̃. Unde & in alio loco scriptũ ẽ Mentiet᷑ opus
oliuȩ. id ÷ fructum oliua ñ faci&. Et consolatus
uidas ascendit ad eos qͥ tondebant oues eiꝰ ipse &¬
thiras pastor eiꝰ ad olanutes. Pro pastore: amicꝰ legit᷑
Sed uerbũ ambiguũ ẽ: qr hisdem litteris utrumꝙ
nom̃ scribit᷑. Uerũ amicꝰ: ẽe pastor roe legitur
Et sedit ad portã ẽnan quȩ ẽ intransitu thamnã
Sermo hebrȩus ẽnan. trans fert᷑ in oculos. Non est
igit᷑ nom̃ loci s ẽ sensus. Sedit in biuio siue in
compito. ubi diligentius deb& uiator aspicere:

Expanded text:
hujus filiam esse Aseneth, quam postea Joseph uxorem acceperit. hujus filiam esse Aseneth, quam postea Joseph uxorem acceperit. Et adjecit, et peperit filium, et vocavit nomen ejus Selom; haec autem erat in Chazbi, quando peperit eum. Verbum Hebraeum hic pro loci vocabulo positum est, quod Aquila pro re trastetit partus ejus. Chazbi ergo non nomen loci, sed mendacium dicitur. Unde et in alio loco scriptum est: Mentietur opus olivae, id est, fructum oliva non faciet . Et consolatus Judas ascendit ad eos, qui tondebant oves ejus: ipse, et Hiras pastor ejus Odollamites. Pro pastore, amicus legitur. Sed verbum ambiguum est, quia iisdem litteris utrumque nomen scribitur: verum amicus REE  , pastor ROE legitur. Et sedit ad portam Enam, quae est in transitu Thamna. Sermo Hebraicus ENAIM  , transfertur in oculos. Non est igitur nomen loci; sed est sensus: Sedit in bivio, sive in compito, ubi diligentius debet viator aspicere,
Abbreviated transcription (Latin):
quia erat filius senectutis. & fecit ei tunicã uariã.
catam. siue qđ ad talos usq descender& & manib
arti ficis mira eẽt uarietate distincta. siue quod
haber& manicas. Antiqui enĩ magis colobiis ute¬
bant᷑. Et uendider̃ ioseph hismahelitis xx aureis.
dñs uenundari debuit quã ioseph. Madia nei
aut̃ uendider̃ iosepħ in aegypto phuti phar eunu¬
cho pharaonis archimagiro. In plerisꝙ locis archi¬
magiros id ÷ eoquoꝵ principes ꝓ magistris exercitꝰ
scriptura cõmemorat. Matipyei& quippe grece:
in terp̃tat᷑ occidere. Uenditꝰ ẽ igit᷑ iseph principi
exercitꝰ & bellatoꝵ ñ petefrȩ ut in latino seriptũ ẽ:¬
s phutiphari eunucho Ubi quęrit᷑ quomͦ postea
uxorẽ habere dicat᷑. Tradunt hebrȩi emptum
ab hoc . obnimiã pulchritudinẽ inturpe misteriũ.
& ad nõ uirib eiꝰ a refactis postea electum eẽ iuxta

Expanded text:
quia erat filius senectutis: et fecit ei tunicam variam. quia erat filius senectutis: et fecit ei tunicam variam. catam, sive quod ad talos usque descenderet, et manibus artificis mira esset varietate distincta: sive quod haberet manicas: Antiqui enim magis colobiis utebantur . Et vendiderunt Joseph Ismaelitis viginti 364 Dominus venundari debuit quam Joseph. Madianaei autem vendiderunt Joseph in Aegypto, Putiphar eunucho, Pharaonis archimagiro. In plerisque enim locis archimagiros, id est cocorum principes, pro magistris exercitus, Scriptura commemorat: μαγειρεύειν quippe Graece interpretatur occidere. Venditus igitur Joseph principi exercitus et bellatosed Putiphari eunucho. Ubi quaeritur quomodo postea uxorem habere dicatur? Tradunt Hebraei emptum ab hoc Joseph ob nimiam pulchritudinem in turpe ministerium, et a domino, virilibus ejus arefactis, postea electum esse juxta
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ rei inuentio in heremo difficilis ẽ. Non nulli
putant aquas calidas iuxta punicȩ linguȩ uiciniam
quȩ hebreȩ c̃termini ẽ hoc uocabulo significari
Sunt qͥ arbitrent᷑ onagros ab hoc missos eẽ ad asinos¬
& ꝑ ipsũ istius modi repperisse c̃cubitum: ut uelocis¬
simi ex his asini nascerent᷑. qͥ uocant᷑ iamin. Pleriq
putant qđ equarũ greges ab asinis indeserto ipse
fecerit pͥmꝰ ascendi. ut muloꝵ inde noua contra
naturã animalia nascerent᷑. Aquila hunc locum
int̃p̃tatio: pluralẽ numerũ significat. Lxx uͦ &e theo¬
dotion ȩqualit̃ transtuler̃ dicentes. ⁊oNMAIN quod
indicat numerũ singularẽ. Et regnaunt ꝓeo iobab
filius Zare debosra Hunc qͥdã suspicant᷑ eẽ iob ut
in fine uoluminis ipsius additum ẽ. Contra hebrȩi
asserunt de nachoris eũ stirpe generatũ. ut iã supra
dictumẽ. Et isrł dilexit ioseph suꝑ om̃s filios suos.

Expanded text:
cujus rei inventio in eremo difficilis est. Nonnulli cujus rei inventio in eremo difficilis est. Nonnulli putant aquas calidas, juxta Punicae linguae viciniam, quae Hebraicae contermina est, hoc vocabulo significari. Sunt qui arbitrantur onagros ab hoc admissos esse ad asinas, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur, qui vocantur iamim. Plerique putant quod equarum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi, ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Aquila hunc locum interpretatio pluralem numerum significat. Septdotion aequaliter transtulerunt dicentes: τὸν ἰαμὶμ, quod indicat numerum singularem. Et regnavit pro eo Jobab filius Zarae, de Bozra. Hunc quidam suspicantur esse Job, ut in fine voluminis ipsius additum est. Contra Hebraei asserunt de Nachor eum stirpe generatum, ut jam supra dictum est. Et Israel dilexit Joseph super omnes filios suos,
Abbreviated transcription (Latin):
tantes int̾ra. & isrł post ꝗ enumerauit filios esau.
alibi repetit & exponit qui ante esau in eadem
tra principes fuerint ex genere chorȩoꝵ. qui
in lingua nrã int̃ p̃tant᷑ lberi Legamꝰ diligent
de utero nomiũ. ubi manifestius scribit᷑: quomͦ
uenerint filii esau. & inter fecerint chorȩos. ac
t̃ram eoꝵ hereditatẽ possederint Et fuerun
erat c̃cubina eliphath filii pͥmogeniti esauꝰ &
ex ipsa natꝰ ẽ amalech Iccirco aut̃ chorȩorũ
recordatꝰ ẽ: qr pͥmogenitꝰ filioꝵ esau ex filiab
idumȩoꝵ ex his uocabula imposita Ipseẽ ena
qui in uenit iamin indeserto cum pascer& asinos
sebeon patris sui. Multa & uaria apud hebreos
add hoc capitula disputant᷑. Apud grecos quippe &¬
nos suꝑ hoc silentium ẽ. Alii putant iamin. maria
appellata. Hisdem enim scribunt᷑ litteris maria.¬
quib: & nunc hic sermo disscriptꝰ ẽ: & uolunt illum
sae maria nuncupentur. qđ scilic& stagnũ reperir&e

Expanded text:
tantes terram, etc. Postquam enumeravit filios Esau, tantes terram, etc. Postquam enumeravit filios Esau, altius repetit et exponit, qui ante Esau in Edom terra principes fuerint ex genere Chorraeorum, qui in lingua nostra interpretantur liberi. Legamus diligenter  II, 21, ubi manifestius scribitur, quomodo venerint filii Esau, et interfecerint Chorraeos, ac terram eorum haereditate possederint. Et fuerunerat concubina Eliphaz filii primogeniti Esau, et ex ipsa natus est Amalech. Idcircrecordatus est, quia primogenitus filiorum Esau ex filiabusIdumaeorum ex his vocabula imposita. Sequitur: Ipse est Ana, qui invenit Iamin in deserto cum pasceret asinos Zebeon patris sui. Multa et varia apud Hebraeos de hoc capitulo disputantur: apud Graecos et nostros super hoc silentium est. Alii putant Jamin maria appellata, quibus et nunc hic sermo descriptus est, et volunt illum, icae maria nuncupantur, quod scilicet stagnum repererit,
Abbreviated transcription (Latin):
tendit tab̾naculũ suum trans turrim ader. Hune
locum eẽ hebrei uolunt. uhi postea templũ ȩdifi¬
catum ẽ.: & turrim ader. turrim gregis significari
hoc ÷ c̃gregationis & coetꝰ. Quođ & micheas ꝓphet
testat᷑ dicens &turris gregis nebulosa filia syon
& c&era Illo ꝙ tempore trans locũ ubi postea tẽpli
ae dificatum ẽ habuisse tentoria. Sed si sequam᷑ or¬
dinẽ uitȩ pastoꝵ: uxta bethleem locꝰ ẽ ubi ł angłoꝵ
grex in ortu dñi cecinit. ł iacob pecora sua pauit
loco nom̃ imponens: ł qđ uerius ẽ quod uaticinio
futurũ iam tunc mysteriũ monstrabat᷑. Et ueni
iacob ad isaac patrẽ suum in manbre ciuitatem
ciuitas dr̃ & manbre. ab amico abrahȩ ita anti¬
quitꝰ appellata. Et peperit adesa esau. eli pha
Iste ẽ eliphath cuiꝰ scriptura in iob uolumine re¬
cordat᷑. Isti filii esau. & isti principes eoꝵ. ipse ẽ
nomen ẽ hominis. Et quare uarie nuncupetur.
sup̃ dictumẽ. Quod aut̃ sequit᷑. & chorei habi¬

Expanded text:
tendit tabernaculum suum trans turrim Ader. Hunc locum esse Hebraei volunt, ubi postea templum aedificatum est, et turrim Ader turrim Gregis significari, hoc est congregationis et coetus; quod et Michaeas propheta testatur dicens: Et tu, turris Gregis, nebulosa filia Sionet caetera: illoque tempore Jacob trans locum, ubi postea templum aedificatum est, habuisse tentoria. Sed si sequamur ordinem viae, pastorum juxta Bethleem locus est, ubi vel Angelorum rex in ortu Domini cecinit: vel Jacob pecora sua pavit, loco nomen imponens: vel quod verius est, quodam vaticinio futurum jam tunc mysterium monstrabatur, Et venit Jacob ad Isaac patrem suum in Mambre, civitatem civitas dicitur et MAMBRE, ab amico Abrahae ita antiquitus appellata. Et peperit Ada Esau Eliphaz. Iste est Eliphaz, cujus Scriptura in Job volumine recordatur. Isti filii Esau, et isti principes eorum, 362 ipse est nomen est hominis, et quare varie nuncupetur supra dictum est. Quod autem sequitur, et Chorraei habi
Abbreviated transcription (Latin):
nificat. cum in florẽ cuncta rum punt᷑. Et anni tempꝰ
electum ẽ: ł cum transeuntes ꝑuiam. carpunt &
eligunt ẽ uicinis agris qđ cumq ad manũ uenerit
diuersis florib inuitati. Effratha uͦ & bethleem
unius urbis uocabulũ e̾. Sub int̃ pretatione c̃similis
nomen eiꝰ. filius doloris mei Pat̃ uͦ eiꝰ: uocauit
nomen eiꝰ Beniamin. In hebrȩo similitudo nominis
resonat. Filius enĩ doloris mei qđ nom̃ moriens
mat̃ imposuit. dr̃ benoni filius uͦ dexterȩ hoc ẽ
uirtutis qđ iacob nutauit. appellat᷑ benia min
Ande errant qui putant Benianun filium dͥierum
int̾ pretari. Cum enĩ dextera appellat᷑ iamin. &
finat᷑ in litterã.n. dies quidem appellat᷑ & ipse iamn¬

Expanded text:
nificat, cum in florem cuncta rumpuntur, et anni tempus nificat, cum in florem cuncta rumpuntur, et anni tempus electum est: vel cum transeuntes per viam carpunt, et eligunt e vicinis agris quodcumque ad manus venerit, diversis floribus invitati. Ephrata vero et Bethleem unius urbis vocabulum est, sub interpretatione consimili. nomen ejus, Filius doloris mei: pater vero ejus vocavit nomen ejus Benjamin. In Hebraeo similitudo nominis resonat; filius enim doloris mei, quod nomen moriens mater imposuit, dicitur BENONI  . Filius vero dextrae, hoc est, virtutis, quod Jacob mutavit, appellatur BENJAMIM. Unde errant qui putant BENJAMIM   filium dierum interpretari. Cum enim dextera appelletur JAMIN  , et finiatur in n litteram: dies quidem appellantur et ipsi JAM
Abbreviated transcription (Latin):
fident Et uenit iacob in luzam int̾ra chana¬
an: quȩ ẽ bethel. Cece mani feflissi me cõpt᷑
behel ñ ulam maul ut supra dictũ ẽ. sed luzam:
id ÷ amygdalon ante uocitatã. Et mortua es ł
debbora nutrix rebeccȩ. & sepulta ẽ subtꝰ hethel
Si mortuac̃ nutrix rebeccȩ nomine debbora. utlxx
hebraicũ.mene. chȩth: scire ñ possum quare ibi
substintiã posue rint. hic nutricem. Et dix̃ eids̃
Lam ñ uocabit᷑ nom̃ tuum iacob s isrł erit nom̃tuũ.
Et uocauit nom̃ eiꝰ isrł. Dudũ nequaꝗ ei ab angło no
men impodit᷑. s qđ imponendũ adõ sit p̃dicatur
Qđ igit᷑ ibi futurũ ꝓmittit᷑: hoc docet᷑ expletũ. Et
chabratha. In c̃sequentib ubi iacob loquit᷑ adioseph.
ego aut̃ cum uenirẽ de meso potamia syriȩ. mortua
ẽ mat̃ tua rachel in t̾ra chanaan in uia yppodro
in hebreo dr̃. & sepelier̃ eam in uia ephratha hȩc :
t̾rȩ cum introiret effratha Porro uernũ tempꝰ sig¬

Expanded text:
ram Chanaan, quae est Bethel. Ecce manifestissime comprobatur, Bethel non Ulammaus, ut supra dictum est, sed Luzam, id est, amygdalon ante vocitatam. Et mortua est Debbora nutrix Rebeccae, et sepulta est juxta Bethel. Si mortua est nutrix Rebeccae nomine Debbora, ut SepHebraicum   MENECETH: scire non possumus, quare ibi substantiam posuerunt, hic nutricem. Et dixit ei Deus, jam non vocabitur 360 nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum: et vocavit nomen ejus Isrponendum a Deo sit, praedicitur. Quod igitur ibi futurum promittitur, hic docetur expletum. Et   CHABRATHA, in consequentibus, ubi Jacob loquitur ad Joseph: Ego autem cum venirem de Mesopotamia Syriae, mortua est mater tua Rachel in terra Chanaan, in via Hippodromin Hebraeo dicitur: Et sepelierunt eam in via Ephrata, haec est ecto terrae tempore cum introiret Ephratha. Porro vernum tempus sig
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ẽ usꝙ hodie ciuitas trans iordanen. hoc uocabulo
int̾ra chanaan: cũ ueniss& in mesopotamia syriae
Error oborit᷑ qͦ mͦ salem sychem ciuitas appelletar
cum hierusalẽ in qua regnauit melchi sedech: salẽ
ante sit dicta. Aut igitur unius ubrs. nominis ẽ.
qđ & iã de plurib uidę locis possumꝰ in uenire.
ut idem urbis & loci nom̃ alia atꝙ alia tribusit
aut certe istã salem quȩ nunc ꝓsychẽ nominat᷑.
dicim hic int̾ p̃tari c̃summatã atq ꝑfectã & illã
quȩ postea hierũ dicta ẽ pacificã nr̃o sermone
trans ferri. Utrũ ꝙ enĩ accenti paululũ dedi¬
nato : hoc uocabulũ sonat. Tradunt hebrȩi.
qđ claudicantis femͦ iacob. ubi c̃ ualuerit &
sanatũ sit: ꝓpt̃ ea eandẽ ciuitatẽ curati atꝙ
ꝑfecti uocabulũ consecuta. Et uenit emor
& sychẽ filius eiꝰ ad portã ciuitatis suȩ. & locu¬
ti sunt aduiros ciuitatis dicentes. Uiri isti

Expanded text:
Est autem usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo Est autem usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo in terra Chanaan, cum venisset de Mesopotamia Syriae . Error oboritur quomodo Salem Sichem civitas appelletur, cum Jerusalem in qua regnavit Melchisedech, Sale ante sit dicta. Aut igitur unius urbs utraque nominis est, quod etiam de pluribus Judaeae locis possumus invenire, ut idem urbis et loci nomen in alia atque alAut ista Salem, quae pro Sichem nunc nominatur, dicemus interpretari consummatam atque perfectam: et illam quae postea Hierusalem dicta est, pacificam. Utrumque transferri. Utrumque enim, accentu paululum declinato, hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebraei quod claudicantis femur Jacob ibi convaluerit et sanatum sit, propterea eamdem civitatem curati atque perfecti vocabulum consec Sichem filius ejus ad portam civitatis, et locuti sunt ad viros civitatis dicentes: Viri isti
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit ia cob nom̃ loci illius facies dĩ. uidi enim¬
dĩ facie ad faciẽ & salua facta ẽ anima mea: in
hebreo dr̃ phanuhel: ut sciamꝰ ipsũ eẽ locũ qui
in cȩteris scripturȩ sc̃ȩ uoluminib Ita ut in he¬
breo scriptũ ẽ phanuhel dr̃ & ingreco. Et diuisit
pueros suꝑliam. & suꝑ rachel. & suꝑ duas ancillas.
& posuit ancillas & filios earũ pͥmas. liã uͦ & pue¬
ros nouissimos & rachel & ioseph nouissimos. & ipse
transiuit ante eos. Non ut pleriq ȩstimant : trestur¬
mas fecit sed duas. Deniꝙ ubi nos habemꝰ. diuisit.
aquila posuit ẽMCYCEN id ÷ dimidiauit. ut unum
cuneũ faccr& ancillarũ cũ parulis suis. & alium
liae & rachel quȩ liberȩ erant cũ filiis earũ. pͥmasq
ire facer& ancillas: scdas liberas ipse ante utrũ ꝙ
I deo uocauit nom̃ loci illius tab nacula. Ubi nos ta¬
bernacula habemꝰ: in hebreo legit᷑. soc̾oth Sochoth

Expanded text:
vocavit Javocavit Jamea; in Hebraeo dicitur PHANUEL  , ut sciamus ipsum esse locum, qui in caeteris Scripturae sanctae voluminibus, ita ut in Hebraeo scriptum est, Phanuel legitur in Graeco. Et divisit pueros super Liam et super Rachel, et super duas ancillas, et posuit ancillas et filios earum primos: Liam vero et pueros ejus novissimos, et Rachel et Joseph novissimos, et ipse transivit ante eos. Non, ut pleriqmas fecit, sed duas. Denique ubi nos habemus, divisit, Aquila posuit, dimidiavit; ut unum cuneum faceret ancillarum cum parvulis suis; et alium Liae et Rachel, quae liberae erant cum filiis earum; primasque ire faceret ancillas, secundas liberas, ipse autem ante utrumque ideo vocavit nomen loci illius Tabernacula. Ubi nos tabernacula habemus, in Hebraeo legitur   SOCHOTH.
Abbreviated transcription (Latin):
isrł uocabulo deriuatur : principẽ sonat Sensus
itaꝙ hic ẽ Non uocabit᷑ nomen tuũ supplanta¬
tor hoc e iac̃ob: sed uocabit᷑ nomen tuũ princeps
cũ đo hocẽ isrł. Quomodo enĩ ego princepssũ:
sic & tu qui mecũ luc tare potiusti princeps uocabe¬
ris Siaut̃ mecũ quids sum siue angłs quoniã ple¬
riꝙ uarie int᷑pretantur pugnare potusti. quan¬
tomagis cũ hominibꝰ hoc ẽ cũ esau quẽ formidare
non debes: Illud aut̃ qͦd in libro nominũ int̃pre
tũ non tam uere quã uiolenter michi int᷑preta¬
tũ uidetur. Hic enĩ ifrł per has litteras scri¬
bitur IOO SIN RẼS. MLEEH. LAMECH. quod
ale ph. & lauech. & int̾ pretat᷑ ds̃ : siue fortis
Quanius igit᷑ grandis auctoritatis sint & cloquen¬
tiae: ipsoꝵ umbra nos opprimat. qͥ isrł uirum
siue m̃tẽ uidentẽ dãt transtuler̃. Nos magis
teritate ducimꝰ. quã cuiꝰ lib& eloquentie scłaris.
Iuud quoꝙ qđ postea sequit᷑ & benedix̃ eũ ibi. &

Expanded text:
Israel vocabulo derivatur, principem sonat. Sensus itaque hic est: Non vocabitur nomen tuum supplantator, hoc est, Jacob, sed vocabitur nomen tuum princeps cum Deo, hoc est, Israel. Quomodo enim ego princeps sum, sic et tu, qui mecum luctari potuisti, princeps vocaberis. Si autem mecum qui Deus sum, sive angelus; quoniam plerique varie interpretantur, pugnare potuisti, quanto magis cum hominibus? hoc est cum Esau, quem formidare non debes. Illud autem quod in libro Nominum, interprtum, non tam vere quam violenter mihi interpretatum videtur. Hic enim Isrbitur, IOD, SIN, RES, ALEPH, LAMED, quod ALEPH et LAMED: et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint, et eloquentiae ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum, sive mentem videntem Deum transtulerunt: nos magis toritate ducimur, quam cujuslibet eloquentiae saecularis. Illud quoque quod postea sequitur: Et benedixit eum ibi, et