comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
positis postero cum auspicato prodisset hostiaq caesa pacem deum
adorasset laetus ad milites iam arma ad propositum pugnae sig
num luce prima capientes processit. Nostra uictoria est milites
inquit. Si quid du uatesue eorum in futurum uident. Itaq ut
decet certe spei plenos & cum imparibus manum conserturos pi¬
lis ante pedes positis gladus tantum dextras armemus. ne procur¬
ri quidem ab acie uelim. Sed obnixos uos stabili gradu impetũ
hostium excipere. Ubi illi omnia iniecerint missilia & effusi stan¬
tibus uobis se intulerint tum micent gladii & ueniat in mentẽ
unicuiq deos esse romanum qui adiuuent. deos qui secundis a¬
uibus in proelium miserint. Tu quinti equitem intentius ad pri¬
mum initium moti certaminis teneas. Ubi herere iam aciem
collato pede uideris tum terrorem equestrem occupatis alio pa¬
uore infer inuectusq ordines pugnantium dissipa. Sic eques

Expanded text:
positis, postero cum auspicato prodisset hostiaque caesa pacem deum positis, postero cum auspicato prodisset hostiaque caesa pacem deum adorasset, laetus ad milites iam arma ad propositum pugnae signum, sicut edictum erat, luce prima capientes processit. 'nostra uictoria est, milites' inquit, 'si quid di uatesque eorum in futurum uident. itaque, ut decet certae spei plenos et cum imparibus manus conserturos, pilis ante pedes positis gladiis tantum dextras armemus. ne procurri quidem ab acie uelim sed obnixos uos stabili gradu impetum hostium excipere. ubi illi uana iniecerint missilia et effusi stantibus uobis se intulerint, tum micent gladii et ueniat in mentem unicuique deos esse qui Romanum adiuuent deos qui secundis auibus in proelium miserint. tu, T. Quincti , equitem intentus ad primum initium moti certaminis teneas; ubi haerere iam aciem conlato pede uideris, tum terrorem equestrem occupatis alio pauore infer inuectusque ordines pugnantium dissipa.' sic eques,
Abbreviated transcription (Latin):
propiores temporibus harum rerum auctores miraculo fuit. un¬
de totiens uictis uolscis & equis suffecerint milites. Quod cum ab
antiquis tacitum pretermissumq sit cuius tandem ego rei preter
opinionem quae sua cuiq coniectanti esse potest auctor sim simile¬
ueri est aut interuallis bellorum sicut nunc in delectibus fit roma¬
nis alia atq alia sobole iuniorum ad bella instauranda totiens usos
esse aut non ex usdem semper populis exercitus scriptos quamquã
eadem semper gens bellum intulerit. aut innumerabilem multi¬
tudinem liberorum capitum in eis fuisse locis quae nunc uix semi¬
nario exiguo militum relicto seruitia romana a solitudine uendi¬
cant. Ingens certe quod inter omnes auctores conueniat quamqͣ
nuper camilli ductu atq auspicio accise res erant uolscorum exer¬
citus fuit. Ad hoc latini herniciq accesserant & cercinensium qui¬
dam & coloni etiam a uelitris. Romanus dictator castris eo die

Expanded text:
propiores temporibus harum rerum auctores miraculo fuit unpropiores temporibus harum rerum auctores miraculo fuit unde totiens uictis Uolscis et Aequis suffecerint milites. quod cum ab antiquis tacitum praetermissum sit, cuius tandem ego rei praeter opinionem, quae sua cuique coniectanti esse potest, auctor sim? simileueri est aut interuallis bellorum, sicut nunc in dilectibus fit Romanis, alia atque alia subole iuniorum ad bella instauranda totiens usos esse aut non ex iisdem semper populis exercitus scriptos, quamquam eadem semper gens bellum intulerit, aut innumerabilem multitudinem liberorum capitum in eis fuisse locis quae nunc uix seminario exiguo militum relicto seruitia Romana ab solitudine uindicant. ingens certe, quod inter omnes auctores conueniat, quamquam nuper Camilli ductu atque auspicio accisae res erant, Uolscorum exercitus fuit; ad hoc Latini Hernicique accesserant et Circeiensium quidam et coloni etiam a Uelitris Romani.—dictator castris eo die
Abbreviated transcription (Latin):
esse qui non egestatem modo atq ignominiam minentur sed ner¬
uo ac uinculis corpus liberum territent. Et erat aeris alieni mag¬
na uis. res dampnosissima etiam diuitibus aedificando contracta.
Sellum itaq uolscum graue perse oneratum latinorum atq herni¬
corum defectione in speciem causae iactatum ut maior potestas
quereretur. Sed noua consilia manlii magis compulere senatum
ad dictatorem creandum. Creatus.A. cornelius cossus magistrum
equitum dixit. L. Quintium capitolinum. Dictator & si maiorẽ
dimicationem propositam domi ꝗͣ foris cernebat tamen seu quia
celeritate ad bellum opus erat seu uictoria triumphoq dictature
ipsi uires sese additurum ratus delectu habito in agrum pomptin¬
um quo a uolscis exercitum duci indictum audierat pergit. Nõ
dubito preter satietatem tot iam libris assidua bella cum uolscis
gesta legentibus illud quoq succursurum quod mihi percensenti

Expanded text:
esse, qui non egestatem modo atque ignominiam minentur sed neresse, qui non egestatem modo atque ignominiam minentur sed neruo ac uinculis corpus liberum territent. et erat aeris alieni magna uis re damnosissima etiam diuitibus, aedificando, contracta. bellum itaque Uolscum, graue per se, oneratum Latinorum atque Hernicorum defectione, in speciem causae iactatum ut maior potestas quaereretur; sed noua consilia Manli magis compulere senatum ad dictatorem creandum. creatus A. Cornelius Cossus magistrum equitum dixit T. Quinctium Capitolinum . dictator etsi maiorem dimicationem propositam domi quam foris cernebat, tamen, seu quia celeritate ad bellum opus erat, seu uictoria triumphoque dictaturae ipsi uires se additurum ratus, dilectu habito in agrum Pomptinum, quo a Uolscis exercitum indictum audierat, pergit.—non dubito praeter satietatem tot iam libris adsidua bella cum Uolscis gesta legentibus illud quoque succursurum, quod mihi percensenti
Abbreviated transcription (Latin):
interim si quis uere extimare uelit a.M. furio recuperari patria
ex obsidione hostium non potuerit nisi a se prius capitolium atq
arx seruata esset. Et ille inter aurum accipiendum & in spem pa¬
cis solutis animis gallos aggressus sit ipse armatos capientesq arcẽ
depulerit. Illius gloriae pars uirilis apud omnes milites sit qui simul
uicerint. Suae uictoriae neminem omnium mortalium socium fo¬
re. His opinionibus inflato animo ad hoc uitio quoq ingenii ue¬
hemens & impotens postquam inter patres non quantum equum
censebat excellere suas opes animaduertit primum omnium ex
patribus popularis factus cum plebeis magistratibus consilia com¬
municare. criminando patres. alliciendo ad se plebeiam auram.
non consilio ferri fainae magnae malle ꝗͣ bone esse. Et non contẽ¬
tus agrariis legibus quae materia semper tribunis pl. seditionũ
fuissent idem moliri coepit acriores quippe alieni aeris stimulos

Expanded text:
interim, si quis uere aestimare uelit, a M. Furio reciperari patria interim, si quis uere aestimare uelit, a M. Furio reciperari patria ex obsidione hostium non potuerit, nisi a se prius Capitolium atque arx seruata esset; et ille inter aurum accipiendum et in spem pacis solutis animis Gallos adgressus sit, ipse armatos capientesque arcem depulerit; illius gloriae pars uirilis apud omnes milites sit qui simul uicerint: suae uictoriae neminem omnium mortalium socium esse. his opinionibus inflato animo, ad hoc uitio quoque ingenii uehemens et impotens, postquam inter patres non quantum aequum censebat excellere suas opes animaduertit, primus omnium ex patribus popularis factus cum plebeiis magistratibus consilia communicare; criminando patres, alliciendo ad se plebem iam aura non consilio ferri famaeque magnae malle quam bonae esse. et non contentus agrariis legibus, quae materia semper tribunis plebi seditionum fuisset, fidem moliri coepit: acriores quippe aeris alieni stimulos
Abbreviated transcription (Latin):
praui consili poenam habere nec quemquam ex his reducem es¬
se. Militis autem non dati causam terrorem assiduum a uolscis
fuisse. quam pestem adherentem lateri suo tot super alia alus
bellus exhauriri nequisse. Quae relata patribus magis tempus ꝗͣ
causam non uisa belli habere. Insequenti anno. A. manlio.P. cor¬
nelio. L. quintio capitolino. L. papirio cursore iterum tribunis¬
mil. consulari potestate graue bellum foris grauior domi seditio
exorta. Bellum a uolscis adiuncta latinorum atq hernicorum
defectione. Seditio unde minime timeri potuit a patricie gen¬
tis uiro & inclite fame .M. manlio capitolino qui nimius animi
cum alios principes sperneret uni inuideret eximio simul hono¬
ribus atq uirtutibus.M. furio egre ferebat solum eum in magis¬
tratibus solum apud exercitus esse. Tantum iam eminere ut usdẽ
auspicus creatis non pro collegis sed pro ministris habeat. Cum

Expanded text:
praui consilii poenam habere nec quemquam ex his reducem espraui consilii poenam habere nec quemquam ex his reducem esse; militis autem non dati causam terrorem assiduum a Uolscis fuisse, quam pestem adhaerentem lateri suo tot super alia aliis bellis exhauriri nequisse. quae relata patribus magis tempus quam causam non uisa belli habere. insequenti anno, A. Manlio P. Cornelio T. et L. Quinctiis Capitolinis L. Papirio Cursore <iterum C. Sergio > iterum tribunis consulari potestate, graue bellum foris, grauior domi seditio exorta, bellum ab Uolscis adiuncta Latinorum atque Hernicorum defectione, seditio, unde minime timeri potuit, a patriciae gentis uiro et inclitae famae, M. Manlio Capitolino . qui nimius animi cum alios principes sperneret, uni inuideret eximio simul honoribus atque uirtutibus, M. Furio , aegre ferebat solum eum in magistratibus, solum apud exercitus esse; tantum iam eminere ut iisdem auspiciis creatos non pro collegis sed pro ministris habeat; cum
Abbreviated transcription (Latin):
portarum tenere. Primo populationibus agriterror est oppida¬
nis admotus. Deinde postquam deditionis ꝗͣ societatis fides sanc¬
tior erat fascibus sarmentorum ex agro collatis ductus ad menia
exercitus completisq fossis scalae admote & clamore primo impe¬
tuq oppidum capitur. Nepesinis inde edictum ut arma ponãt.
parciq uissum inermi. Etrusci pariter armati inermesq cesi. Ne¬
pesinorum quoq autores deditionis securi percussi. Innoxiae mul¬
titudini reddite res oppidumq cum praesidio relictum. Ita dua¬
bus sotus urbibus ex hoste receptis uictorem exercitum tribuni
cum magna gloria romam reduxerunt. Eodem anno a latinis
hernicisq res repetite quaesitumq cur per eos annos militem ex in¬
stituto non dedissent. Responsum frequenti utriusque gentis
consilio est nec culpam in eo publicam nec consilium fuisse quod
suae iuuentutis aliqui apud uolscos militauerint. Fos tamen ipsos

Expanded text:
portarum tenere, primo populationibus agri terror est oppidaportarum tenere, primo populationibus agri terror est oppidanis admotus; deinde, postquam deditionis quam societatis fides sanctior erat, fascibus sarmentorum ex agro conlatis ductus ad moenia exercitus completisque fossis scalae admotae et clamore primo impetuque oppidum capitur. Nepesinis inde edictum ut arma ponant parcique iussum inermi: Etrusci pariter armati atque inermes caesi. Nepesinorum quoque auctores deditionis securi percussi: innoxiae multitudini redditae res oppidumque cum praesidio relictum. ita duabus sociis urbibus ex hoste receptis uictorem exercitum tribuni cum magna gloria Romam reduxerunt. eodem anno ab Latinis Hernicisque res repetitae quaesitumque cur per eos annos militem ex instituto non dedissent. responsum frequenti utriusque gentis concilio est nec culpam in eo publicam nec consilium fuisse quod suae iuuentutis aliqui apud Uolscos militauerint; eos tamen ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
nia haberet. Quod cum simul utrinq factum esset ancepsq terror
aetruscos circumstaret & moenia summa ui oppugnari & intra me¬
nia esse hostem uiderent porta se que una forte non obsidebatur
trepidi uno agmine eiecere. Magna cedes fugientium & in urbe
& per agros est facta. Plures a furianis extra moenia cesi. Uale¬
riani expeditiores ad persequendos fuere nec ante noctem quae cõ¬
spectum ademit finem cedendi fecere. Sutrio recepto restitutoq
sociis nepete exercitus ductus quod per deditionem acceptum iã
totum etrusci habebant. Uidebatur plus in ea urbe recipienda la¬
boris fore non in eo solum quod tota hostium erat sed etiam quod
parte nepesinorum prodente facta erat deditio. Mitti tamen ad
principes eorum placuit. ut sccernerent se ab etruscis. fidemq quã
implorassent ab romanis ipsi prestarent. Unde cum responsum
allatum esset nihil suae potestatis esse etruscos moenia custodiasq

Expanded text:
nia haberet. quod simul utrimque factum esset ancepsque terror nia haberet. quod simul utrimque factum esset ancepsque terror Etruscos circumstaret, et moenia summa ui oppugnari et intra moenia esse hostem <ut> uiderunt, porta se, quae una forte non obsidebatur, trepidi uno agmine eiecere. magna caedes fugientium et in urbe et per agros est facta: plures a Furianis intra moenia caesi, Ualeriani expeditiores ad persequendos fuere, nec ante noctem, quae conspectum ademit, finem caedendi fecere. Sutrio recepto restitutoque sociis Nepete exercitus ductus, quod per deditionem acceptum iam totum Etrusci habebant. uidebatur plus in ea urbe recipienda laboris fore, non eo solum quod tota hostium erat sed etiam quod parte Nepesinorum prodente ciuitatem facta erat deditio; mitti tamen ad principes eorum placuit ut secernerent se ab Etruscis fidemque quam implorassent ab Romanis ipsi praestarent. unde cum responsum allatum esset nihil suae potestatis esse, Etruscos moenia custodiasque
Abbreviated transcription (Latin):
lum etruscum susciperet. Legiones urbane quibus quintius pre¬
fuerat ei decernuntur. quamꝗͣ expertum exercitum assuetumq
imperio qui in uulscis erat mallet nichil recusauit. Ualerium tan¬
tumodo imperii socium depoposcit.Quintius horatiusq successo¬
res ualerio in uulscos missi. Frofecti ab urbe sutrium furius & ua¬
lerius partem oppidi iam captam ab etruscis inuenere. ex parte
altera interseptis itineribus egre oppidanos uim hostium abse
arcentes. Cum romani auxilii aduentus tum camilli nomen ce¬
leberrimum apud hostes sotiosq & in presentia rem inclinatam
sustinuit & spatium ad opem ferendam dedit. Itaq duuso exer¬
citu camillus collegam in eam partem circumductis copiis quam
hostes tenebant moenia aggredi iubet. non tam spe scalis capi ur¬
bem posse ꝗͣ ut auersis eo hostibus & oppidanis iam pugnando
fessis laxaretur labor & ipse spatium intrandi sine certamine me¬

Expanded text:
lum Etruscum susciperet; legiones urbanae quibus Quinctius prlum Etruscum susciperet; legiones urbanae quibus Quinctius prfuerat ei decernuntur. quamquam expertum exercitum adsuetumque imperio qui in Uolscis erat mallet, nihil recusauit; Ualerium tantummodo imperii socium depoposcit. Quinctius Horatiusque successores Ualerio in Uolscos missi. profecti ab urbe Sutrium Furius et Ualerius partem oppidi iam captam ab Etruscis inuenere, ex parte altera intersaeptis itineribus aegre oppidanos uim hostium ab se arcentes. cum Romani auxilii aduentus tum Camilli nomen celeberrimum apud hostes sociosque et in praesentia rem inclinatam sustinuit et spatium ad opem ferendam dedit. itaque diuiso exercitu Camillus collegam in eam partem circumductis copiis quam hostes tenebant moenia adgredi iubet, non tanta spe scalis capi urbem posse quam ut auersis eo hostibus et oppidanis iam pugnando fessis laxaretur labor et ipse spatium intrandi sine certamine moe
Abbreviated transcription (Latin):
rerent uictoriam in manu esse. Ingenti militum alacritate un
diq aggressus scalis oppidum coepit. Uolsci abiectis armis se se
dediderunt. Coeterum animus ducis rei maiori antio unminebat
Id caput uolscorum eam fuisse originem proximi belli. Sed quia¬
nisi magno apparatu tormentis machinisq tam ualida urbs capi
non poterat relicto ad exercitum collega romam est profectus ut
senatum ad excidendum antium hortaretur. Inter sermonem e¬
uis credo rem antiatem diuturniorem manere dus cordi fuisse.¬
Legati a nepete ac sutrio auxilium aduersus etruscos petentes ue¬
niunt. breuem occasionem esse ferendi auxilii memorantes. Fo
uim camilli ab antio fortuna auertit. Namq cum ea loca opposi¬
ta etruriae & uelut claustra inde porteq esset & illis occupandi ea
cum quid noui molirentur & romanis recuperandi tuendiq cura
erat. Igitur senatui cum camillo agi placuit ut omisso antio bel¬

Expanded text:
rerent, uictoriam in manibus esse, ingenti militum alacritate moenia rerent, uictoriam in manibus esse, ingenti militum alacritate moenia undique adgressus scalis oppidum cepit. Uolsci abiectis armis sese dediderunt. ceterum animus ducis rei maiori, Antio, imminebat: id caput Uolscorum, eam fuisse originem proximi belli. sed magno apparatu tormentis machinisque tam ualida quia nisi urbs capi non poterat, relicto ad exercitum collega Romam est profectus, ut senatum ad excidendum Antium hortaretur. inter sermonem eius—credo rem Antiatem diuturniorem manere dis cordi fuisse—legati ab Nepete ac Sutrio auxilium aduersus Etruscos petentes ueniunt, breuem occasionem esse ferendi auxilii memorantes. eo uim Camilli ab Antio fortuna auertit. namque cum ea loca opposita Etruriae et uelut claustra inde portaeque essent, et illis occupandi ea cum quid noui molirentur et Romanis reciperandi tuendique cura erat. igitur senatui cum Camillo agi placuit ut omisso Antio bel
Abbreviated transcription (Latin):
pulsum arrepto repente equo cum scuto pedestri aduectus conspectu
suo proelium restituit. ostentans uincentem coeteram aciem. lam
inclinata res erat. sed turba hostium & fugam impediebat & longa
cede conficienda multitudo tanta fesso militi erat. Cum repente
ingentibus procellis fusus imber certam magis uictoriam ꝗͣ proeli¬
um diremit. Signo deinde receptui dato nox insecuta quietis ro¬
manis perfecit bellum. Latini namq & hernici relictis uolscis do¬
mos profecti sunt. malis consilus pares adepti euentus. Uolsci ubi
se desertos ab eis uidere quorum fiducia rebellauerant relictis cas¬
tris moenibus satrici se includunt. Quos primo camillus uallo cir¬
cumdare & aggere atq operibus oppugnare est adortus. Quae
postquam nulla eruptione impediri uidet minus esse animi ratus
in hoste ꝗͣ ut in eo tam lente spei uictoriam expectaret cohortatus
milites ne tamꝗͣ uehios oppugnantes in opere longinquo sese te¬

Expanded text:
pulsum arrepto repente equo cum scuto pedestri aduectus conspectu pulsum arrepto repente equo cum scuto pedestri aduectus conspectu suo proelium restituit, ostentans uincentem ceteram aciem. iam inclinata res erat, sed turba hostium et fuga impediebatur et longa caede conficienda multitudo tanta fesso militi erat, cum repente ingentibus procellis fusus imber certam magis uictoriam quam proelium diremit. signo deinde receptui dato nox insecuta quietis Romanis perfecit bellum; Latini namque et Hernici relictis Uolscis domos profecti sunt, malis consiliis pares adepti euentus; Uolsci ubi se desertos ab eis uidere quorum fiducia rebellauerant, relictis castris moenibus Satrici se includunt; quos primo Camillus uallo circumdare et aggere atque operibus oppugnare est adortus. quae postquam nulla eruptione impediri uidet, minus esse animi ratus in hoste quam ut in eo tam lentae spei uictoriam exspectaret, cohortatus milites ne tamquam Ueios oppugnantes in opere longinquo sese te
Abbreviated transcription (Latin):
reritis quod quisq didicit ac consueuit faciet. Uos uincetis illi fugi¬
ent. Dato deinde signo ex equo desilit & proximum signiferum
nanu arreptum secum in hostem rapit. Infer miles clamitans signũ
Quod ubi uidere ipsum camillum iam ad munera corporis senecta in¬
ualidum uadentem in hostes procurrunt pariter omnes. clamore
sublato sequere imperatorem pro se quisq clamantes. Emissum etiã
signum camilli iussu in hostium aciem ferunt. Idq ut repeteretur
concitatos antesignanos. Ibi primum pulsum antiatem. terroremq
non in primam tantum aciem sed etiam ad subsidiarios perlatum
Nec uis tantum militum mouebat excitata presentia ducis sed quod
uolscorum animis nihil terribilius erat ꝗͣ ipsuis camilli forte oblata
species. Ita quocumq se intulisset uictoriam secum hauddubiam
trahebat. Maxime id euidens fuit cum in leuum cornu prope iã¬

Expanded text:
reritis, quod quisque didicit ac consueuit faciet: uos uincetis, illi fugireritis, quod quisque didicit ac consueuit faciet: uos uincetis, illi fugient.' dato deinde signo ex equo desilit et proximum signiferum manu arreptum secum in hostem rapit 'infer, miles' clamitans, 'signum.' quod ubi uidere, ipsum Camillum, iam ad munera corporis senecta inualidum, uadentem in hostes, procurrunt pariter omnes clamore sublato 'sequere imperatorem' pro se quisque clamantes. emissum etiam signum Camilli iussu in hostium aciem ferunt idque ut repeteretur concitatos antesignanos; ibi primum pulsum Antiatem, terroremque non in primam tantum aciem sed etiam ad subsidiarios perlatum. nec uis tantum militum mouebat, excitata praesentia ducis, sed quod Uolscorum animis nihil terribilius erat quam ipsius Camilli forte oblata species; ita quocumque se intulisset uictoriam secum haud dubiam trahebat. maxime id euidens fuit, cum in laeuum cornu prope ia
Abbreviated transcription (Latin):
nedum armatam sustineri posse. In equum insilit & antesigna ob¬
uersus in aciem ordinis interequitans ait: Quae tristitia milites haec :
quae insolita cunctatio est : hostem an me an uos ignoratis : hostis
est. quid aliud ꝗͣ perpetua materia uirtutis gloriaeq uestrae: Uos:
contra me duce ut phalerios uehiosq & in capta patria gallorum
legiones cesas taceam modo trigemine uictoriae triumphum tripli¬
cem ex his ipsis uolscis & equis & ex aetruria egistis. An me quod
non dictator uobis sed tribunus signum dedi non agnoscitis ducẽ:
Neq ego maxima imperia in uos desidero & uos in me nihil preter
me ipsum intueri decet. Neque enim dictatura mihi unquam a¬
nimos fecit ut ne exilium quidem ademit. lidem igitur omnes
sumus. Et cum eadem omnia in hoc bellum afferamus quae in pri¬
ora attulimus cundem euentum belli expectemus. Simul concur¬

Expanded text:
nedum armatam, sustineri posse, in equum insilit et ante signa obnedum armatam, sustineri posse, in equum insilit et ante signa obuersus in aciem ordines interequitans: 'quae tristitia, milites, haec, quae insolita cunctatio est? hostem an me an uos ignoratis? hostis est quid aliud quam perpetua materia uirtutis gloriaeque uestrae? uos contra me duce, ut Falerios Ueiosque captos et in capta patria Gallorum legiones caesas taceam, modo trigeminae uictoriae triplicem triumphum ex his ipsis Uolscis et Aequis et ex Etruria egistis. an me, quod non dictator uobis sed tribunus signum dedi, non agnoscitis ducem? neque ego maxima imperia in uos desidero, et uos in me nihil praeter me ipsum intueri decet; neque enim dictatura mihi unquam animos fecit, ut ne exsilium quidem ademit. iidem igitur omnes sumus, et cum eadem omnia in hoc bellum adferamus quae in priora attulimus, eundem euentum belli exspectemus. simul concur
Abbreviated transcription (Latin):
de pace uniuersaq re p. erecti gaudio fremunt. Nec dictatore
unquam opus fore rei p. si tales uiros in magistratu habeat. tam
concordibus uinctos animis. parere atq imperare iuixta paratos
Laudemq conferentes potius in medium ꝗͣ ex cõmun ad se trahẽ¬
tes. iustitio indicto delectuq habito furius ac ualerius ad satricũ
profecti. quo non uulscorum modo uuentutem antiates ex noua
sobole lectam sed ingentem latinorum hernicorumq conciuerant
ex integerrimis diutina pace populis. Itaq nouus hostis ueteri ad¬
iunctus commouit animos militibus romanis. Quod ubi aciem mi¬
litum instruenti camillo centuriones renuntiauerunt turbatas mi¬
litum mentes esse. segniter arma coepere cunctabundosq & resistẽ¬
tes egressos e castris esse. quin uoces quoq auditas cum centenis hos¬
tibus singulos pugnaturos. Et egre inermem tantam multitudinẽ

Expanded text:
de pace uniuersaque re publica erecti gaudio fremunt nec dictatore de pace uniuersaque re publica erecti gaudio fremunt nec dictatore unquam opus fore rei publicae, si tales uiros in magistratu habeat, tam concordibus iunctos animis, parere atque imperare iuxta paratos laudemque conferentes potius in medium quam ex communi ad se trahentes. iustitio indicto dilectuque habito Furius ac Ualerius ad Satricum profecti, quo non Uolscorum modo iuuentutem Antiates ex noua subole lectam sed ingentem Latinorum Hernicorumque <uim> conciuerant ex integerrimis diutina pace populis. itaque nouus hostis ueteri adiunctus commouit animos militis Romani. quod ubi aciem iam instruenti Camillo centuriones renuntiauerunt, turbatas militum mentes esse, segniter arma capta, cunctabundosque et resistentes egressos castris esse, quin uoces quoque auditas cum centenis hostibus singulos pugnaturos et aegre inermem tantam multitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
et. Teq seruili altero exercitu instructo paratoq in urbe castra ha¬
bere. Intentum suic etruria se interim ut nuper sue noua haec cu¬
ra latini atq hernici mouerint. Pro certo habeo ita te rem gestu¬
rum ut patre auo teq ipso ac sex tribunatibus dignum est. Ter¬
tius exercitus ex causarus senioribusq a.T. quintio scribatur. qui ur¬
bi moenibusq praesidio sit. L. horatius arma tela frumentum quaq¬
belli alia tempora poscent prouideat. Te serui corneli prasidem
huius publici consilii custodem religionum comitiorum legum re¬
rum omnium urbanarum collegae facimus. Cunctis in partes mu¬
neris sui benigne pollicentibus operam ualerius sotuis imperii lec¬
tus adiecit. M. furium sibi pro dictatore. Seq ei pro magistro eꝗ¬
tum futurum. Proinde quam opinionem de unico imperatore eã
spem de bello haberent. Se uero bene sperare. Patres & de bello &

Expanded text:
et; te, Q. Seruili , altero exercitu instructo paratoque in urbe castra haet; te, Q. Seruili , altero exercitu instructo paratoque in urbe castra habere, intentum siue Etruria se interim, ut nuper, siue noua haec cura, Latini atque Hernici mouerint; pro certo habeo ita rem gesturum ut patre auo teque ipso ac sex tribunatibus dignum est. tertius exercitus ex causariis senioribusque a L. Quinctio scribatur, qui urbi moenibusque praesidio sit. L. Horatius arma, tela, frumentum, quaeque alia belli tempora poscent prouideat. te, Ser. Corneli , praesidem huius publici consilii, custodem religionum, comitiorum, legum, rerum omnium urbanarum, collegae facimus.' cunctis in partes muneris sui benigne pollicentibus operam Ualerius, socius imperii lectus, adiecit M. Furium sibi pro dictatore seque ei pro magistro equitum futurum; proinde, quam opinionem de unico imperatore, eam spem de bello haberent. se uero bene sperare patres et de bello et
Abbreviated transcription (Latin):
nec quicquam de maiestate sua detractum credere quod maiestati
eius uiri concessissent. Collaudatis absenatu tribunis & ipse camil¬
lus confusus animo gratias egit. Ingens inde ait onus apopulo
romano sibi qui se dictatorem iam quartum creasset magnum
absenatu talibus de se uidiciis eius ordinis maximum tam hono¬
rantum collegarum obsequio iniungi. Itaq si quid laboris uigi¬
liarumq adici possit certantem secum ipsum annisurum ut tan¬
to de se consensu ciuitatis opinionem quae maxima sit etiam con¬
stantem efficiat. Quod ad bellum atq antiates attineat plus ibi mi¬
narum ꝗͣ periculi esse. Se tamen ut nihil timendi sic nihil conte¬
mpnendi auctorem esse. Circumsederi urbem romanam ab inu¬
dia & odio finitimorum. Itaq & ducibus pluribus & exercitibus
ad ministrandam rem p. esse. Te inquit. L. ualerii socium imperu
consiluq legiones mecum aduersus antiatem hostem ducere plac¬

Expanded text:
nec quicquam de maiestate sua detractum credere quod maiestati nec quicquam de maiestate sua detractum credere quod maiestati eius uiri concessissent. conlaudatis ab senatu tribunis et ipse Camillus confusus animo gratias egit. ingens inde ait onus a populo Romano sibi, qui se dictatorem iam quartum creasset, magnum ab senatu talibus de se iudiciis eius ordinis, maximum tam honoratorum collegarum obsequio iniungi; itaque si quid laboris uigiliarumque adici possit, certantem secum ipsum adnisurum ut tanto de se consensu ciuitatis opinionem, quae maxima sit, etiam constantem efficiat. quod ad bellum atque Antiates attineat, plus ibi minarum quam periculi esse; se tamen, ut nihil timendi, sic nihil contemnendi auctorem esse. circumsederi urbem Romanam ab inuidia et odio finitimorum; itaque et ducibus pluribus et exercitibus administrandam rem publicam esse. 'te' inquit, ' P. Ualeri , socium imperii consiliique legiones mecum aduersus Antiatem hostem ducere plac
Abbreviated transcription (Latin):
maioris belli cura quod aetruria in armis erat dilata est. Res ad
camillum tribunum militem consulari potestate rediit. Collega
additi quinq ser. cornelius maluginensis. &. seruilius fidenas sex¬
tum. L. quintius cincinnatus. L. horatius puluillus. P. ualerus.
Principio anni auerse curae hominum sunt abello etrusco. quod fu¬
gientium ex agro pomptino agmen repente illatum in urbem at¬
tulit antiates in armis esse. Latinorumq populos uuentutem suã
misisse ad id bellum. Eo abnuentes publicum fuisse consilium qu¬
od non prohibitos tantummodo uoluntarios dicerent militare u¬
bi uellent. Desierant iam ulla contempni bella. Itaq senatus dus
agere gratias quod camillus in magistratu esset. Dictatorem quip¬
pe dicendum eum fuisse. si priuatus esset. Et collega fateri regi¬
men omnium rerum ubi quid bellici terroris ingruat in uiro uno
esse. Sibiq destinatum in animo esse camillo submittere imperiũ.

Expanded text:
maioris belli cura, quod Etruria in armis erat, dilata est. res ad maioris belli cura, quod Etruria in armis erat, dilata est. res ad Camillum tribunum militum consulari potestate rediit; collegae additi quinque, Ser. Cornelius Maluginensis Q. Seruilius Fidenas sextum L. Quinctius Cincinnatus L. Horatius Puluillus P. Ualerius . principio anni auersae curae hominum sunt a bello Etrusco, quod fugientium ex agro Pomptino agmen repente inlatum in urbem attulit Antiates in armis esse Latinorumque populos iuuentutem suam summisisse ad id bellum, eo abnuentes publicum fuisse consilium quod non prohibitos tantummodo uoluntarios dicerent militare ubi uellent. desierant iam ulla contemni bella. itaque senatus dis agere gratias quod Camillus in magistratu esset: dictatorem quippe dicendum eum fuisse si priuatus esset; et collegae fateri regimen omnium rerum, ubi quid bellici terroris ingruat, in uiro uno esse sibique destinatum in animo esse Camillo summittere imperium
Abbreviated transcription (Latin):
morem ad quem instruendum uires non essent. In ciuitate ple¬
na religionum tunc etiam ab recenti clade de superstitiosis princi¬
pibus ut renouarentur auspicia res ad interregnum redut. Inter¬
reges deinceps.M. manlius capitolinus. Seruus sulpitius came¬
rinus. L. ualerius potitus. Hic demum tribunorum militũ con¬
sulari potestate comitia habuit. L. papirius. CN. sergius. L. aemi¬
lius iterum Licinius menenius. L. ualerius publicola tertium ereati.¬
Ni ex interregno magistratum accepere. Eodem anno aedes martis
gallico bello uota dedicata est a.T. quintio duumuiro sacris facien¬
dis. Tribus quatuor ex nouis cuubus additae. Stellatina momen¬
tina. sabatina. arniensis. Eaeq quinq & triginta tribuum nume¬
rum expleuere. De agro pomptino a. L. sicinio tribuno pl.actũ
ad frequentiorem iam populum. mobilioremq ad cupiditatem a¬
gri ꝗͣ fuerat. Et de latino hernicoq bello mentio facta in senatu¬

Expanded text:
morem, ad quem instruendum uires non essent. in ciuitate plemorem, ad quem instruendum uires non essent. in ciuitate plena religionum, tunc etiam ab recenti clade superstitiosis principibus, ut renouarentur auspicia res ad interregnum rediit. interreges deinceps M. Manlius Capitolinus Ser. Sulpicius Camerinus L. Ualerius Potitus ; hic demum tribunorum militum consulari potestate comitia habuit. L. Papirium Cn.† Sergium L. Aemilium iterum Licinium† Menenium L. Ualerium Publicolam tertium creatii ex interregno magistratum occepere. eo anno aedis Martis Gallico bello uota dedicata est a T. Quinctio duumuiro sacris faciendis. tribus quattuor ex nouis ciuibus additae, Stellatina Tromentina Sabatina Arniensis; eaeque uiginti quinque tribuum numerum expleuere. de agro Pomptino ab L. Sicinio tribuno plebis actum ad frequentiorem iam populum mobilioremque ad cupiditatem agri quam fuerat. et de Latino Hernicoque bello mentio facta in senatu
Abbreviated transcription (Latin):
placebat sed imperium ꝗͣ consilium segnius fuit. Dum cunctantur
iam militum preda erat nec nisi per inuidiam adimi poterat. Eo¬
dem anno ne priuatis tantum operibus cresceret urbs capitolium
quoq saxo quadrato substructum est opus uel in hac magnificen¬
tia urbis conspiciendum lam & tribuni pl ciuitate aedificando
occupata contiones suas frequentare legibus agrariis conabantur
stentabatur in spem pomptinus ager. Tum primum post accisas
a camillo uolscorum res possessionis haud ambigue: criminabant᷑
multo eum infestiorem agrum ab nobilitate esse ꝗͣ a uulscis fuerit
Ab illis enim tantum quoad uires & arma habuerunt incursiones co
factas. Nobiles homines in possessionem agri publici grassari. nec
nisi antequam omnia preripiant diuisus sit locum ibi plebi foro
Haud magnopere plebem mouent & in frequentem foro propter
aedificandi curam & eodem exhaustam impensis eoq agri imme¬

Expanded text:
placebat; sed imperium quam consilium segnius fuit; dum cunctantur, placebat; sed imperium quam consilium segnius fuit; dum cunctantur, iam militum praeda erat nec nisi per inuidiam adimi poterat. eodem anno, ne priuatis tantum operibus cresceret urbs, Capitolium quoque saxo quadrato substructum est, opus uel in hac magnificentia urbis conspiciendum. iam et tribuni plebis ciuitate aedificando occupata contiones suas frequentare legibus agrariis conabantur. ostentabatur in spem Pomptinus ager, tum primum post accisas a Camillo Uolscorum res possessionis haud ambiguae. criminabantur multo eum infestiorem agrum ab nobilitate esse quam a Uolscis fuerit; ab illis enim tantum, quoad uires et arma habuerint, incursiones eo factas; nobiles homines in possessionem agri publici grassari nec, nisi antequam omnia praecipiant diuisus sit, locum ibi plebi fore. haud magno opere plebem mouerunt et infrequentem in foro propter aedificandi curam et eodem exhaustam impensis eoque agri imme
Abbreviated transcription (Latin):
.I. quintius cincinnatus. . seruilius fidenas quintũ uiluis tullus.
aquilius coruus. L. lucretius tricipitinus seruus sulpitius rufus exer¬
citum alterum in equos non ad bellum uictos namq se fatebantur¬
sed ab odio ad peruastandos fines nequid ad noua consilia relinque¬
rent uirum duxere. Alterum in agrum tarquiniensem. Ibi oppida¬
aetruscorum cortuosa & contenebra ui capta.ad cortuosam nihil cer¬
taminis fuit. Improuiso adorti primo clangore atq impetu coepe¬
re direptum oppidum atq incensum est. Contenebra paucos dies
oppugnationem sustinuit laborq continuus non die non nocte re¬
missus subegit eos. Cum in sex partes diuisus exercitus romanus
senis horis in orbem succederet proelio oppidanos eosdem integro
semper certamini paucitas fessos obiceret. Cessere tandem. locusq
inuadendi urbem romanis datus est. Publicari praedam tribunis

Expanded text:
T. Quinctius Cincinnatus Q. Seruilius Fidenas quintum L. Iulius Iulus L. T. Quinctius Cincinnatus Q. Seruilius Fidenas quintum L. Iulius Iulus L. Aquilius Coruus L. Lucretius Tricipitinus Ser. Sulpicius Rufus exercitum alterum in Aequos, non ad bellum—uictos namque se fatebantur—sed ab odio ad peruastandos fines, ne quid ad noua consilia relinqueretur uirium, duxere, alterum in agrum Tarquiniensem; ibi oppida Etruscorum Cortuosa et Contenebra ui capta. ad Cortuosam nihil certaminis fuit: improuiso adorti primo clamore atque impetu cepere; direptum oppidum atque incensum est. Contenebra paucos dies oppugnationem sustinuit, laborque continuus non die, non nocte remissus subegit eos. cum in sex partes diuisus exercitus Romanus senis horis in orbem succederet proelio, oppidanos eosdem integro semper certamini paucitas fessos obiceret, cessere tandem locusque inuadendi urbem Romanis datus est. publicari praedam tribunis
Abbreviated transcription (Latin):
sum in cella iouis constat ante pedes uinonis positas fuisse. Eo an¬
no in ciuitatem accepti qui uehientium capenatiumq ac phalisco¬
rum per ea bella transfugerant ad romanos agerq his nouis cuubus
assignatus. Reuocati quoq in urbem senatus con. a uehus qui x¬
dificandi romae pigritia occupatis ibi uacuis tectis uehios se contu¬
lerant. Et primo fremitus fuit aspernantium imperium. Dies de¬
inde prestituta capitalisq poena qui non remigrasset romam ex
ferocibus uniuersis singulos metu suo obedientes fecit. Et roma
cum frequentia crescere tum tota simul exurgere adificiis & re
p. impensas adiuuante & aedilibus uelut publicum exigentibus
opus & ipsis priuatis admonebat enim desiderium usus festinan¬
tibus ad effectum operis. Iintraq annum noua urbs stetit exitu an¬
ni comitia tribunorum militum consulari potestate habita. Creati

Expanded text:
sum in Iouis cella constat ante pedes Iunonis positas fuisse. eo ansum in Iouis cella constat ante pedes Iunonis positas fuisse. eo anno in ciuitatem accepti qui Ueientium Capenatiumque ac Faliscorum per ea bella transfugerant ad Romanos, agerque his nouis ciuibus adsignatus. reuocati quoque in urbem senatus consulto a Ueiis qui aedificandi Romae pigritia occupatis ibi uacuis tectis Ueios se contulerant. et primo fremitus fuit aspernantium imperium; dies deinde praestituta capitalisque poena, qui non remigrasset Romam, ex ferocibus uniuersis singulos, metu suo quemque, oboedientes fecit; et Roma cum frequentia crescere, tum tota simul exsurgere aedificiis et re publica impensas adiuuante et aedilibus uelut publicum exigentibus opus et ipsis priuatis—admonebat enim desiderium usus—festinantibus ad effectum operis; intraque annum noua urbs stetit. exitu anni comitia tribunorum militum consulari potestate habita. creati
Abbreviated transcription (Latin):
quos forte armatos tumultus occupauerat conuocare suos ut proc¬
lium urent. quod accensum a desperatione hostium fuisset ni
precones per urbem dimissi poni arma & parei inerimi iussissent¬
nec preter armatos queniquam uiolari. Tum etiam quibus animi
in spe ultima ad decertandum fuerant postquam data spes uite est
iactare passim arma. inermesq quod tutius fortuna fecerat hosti se¬
offerre. Magna multitudo in custodias diuisa oppidum ante noc¬
tem redditum sutrinis inuiolatum integrumq ab omni clade bel¬
li. quia non ui captum sed traditum per conditiones fuerat. Camil¬
lus in urbem triumphans redut trium simul bellorum uictor.
Longe plurimos captiuos ex etruscis ante currum duxit. Quibus
sub hasta uenundatis tantum eris redactum est ut praetio pro au¬
ro matronis persoluto ex co quod super erat tres patere aurea fac¬
tae sint quas cum titulo nominis camilli ante capitolium incen¬

Expanded text:
quos forte armatos tumultus occupauerat, conuocare suos ut proequos forte armatos tumultus occupauerat, conuocare suos ut proelium inirent; quod accensum ab desperatione hostium fuisset, ni praecones per urbem dimissi poni arma et parci inermi iussissentnec praeter armatos quemquam uiolari. tum etiam quibus animi in spe ultima obstinati ad decertandum fuerant, postquam data spes uitae est, iactare passim arma inermesque, quod tutius fortuna fecerat, se hosti offerre. magna multitudo in custodias diuisa; oppidum ante noctem redditum Sutrinis inuiolatum integrumque ab omni clade belli, quia non ui captum sed traditum per condiciones fuerat. Camillus in urbem triumphans rediit, trium simul bellorum uictor. longe plurimos captiuos ex Etruscis ante currum duxit; quibus sub hasta uenumdatis tantum aeris redactum est ut, pretio pro auro matronis persoluto, ex eo quod supererat tres paterae aureae factae sint, quas cum titulo nominis Camilli ante Capitolium incen
Abbreviated transcription (Latin):
pedes prouoluisset principumq orationem necessitate ultina expres¬
sam fletus mulierum ac puerorum qui exilu comites trahebantur ex¬
cepisset parcere lacrimis sutrinos uissit. Etruscis se luctum lacrimasq
ferre. Sarcinas inde deponi sutrinosq ibi considere. Modico presi¬
dio relicto arma secum militem ferre iuibet. Ita expedito exercitu
profectus ad sutrium id quod rebatur soluta omnia rebus ut sit se¬
cundis inuenit nullam stationem ante moenia patentes portas.
uictorem uagum predam ex hostium tectis egerentem. Iterum igi¬
tur codem dic sutrium capitur. Uictores etrusci passim trucidant᷑
a nouo hoste neque se conglobandi cocundiq in unum aut arma
capiundi spatium datur. Cum pro se quisque tenderent ad portas
siqua forte se in agros eicere possent clausas id enim primum dicta¬
tor imperauerat portas inueniunt. Inde alii arma capere. Alu

Expanded text:
pedes prouoluisset principumque orationem necessitate ultima exprespedes prouoluisset principumque orationem necessitate ultima expressam fletus mulierum ac puerorum qui exsilii comites trahebantur excepisset, parcere lamentis Sutrinos iussit: Etruscis se luctum lacrimasque ferre. sarcinas inde deponi Sutrinosque ibi considere modico praesidio relicto, arma secum militem ferre iubet. ita expedito exercitu profectus ad Sutrium, id quod rebatur, soluta omnia rebus, ut fit, secundis inuenit, nullam stationem ante moenia, patentes portas, uictorem uagum praedam ex hostium tectis egerentem. iterum igitur eodem die Sutrium capitur; uictores Etrusci passim trucidantur ab nouo hoste, neque se conglobandi coeundique in unum aut arma capiundi datur spatium. cum pro se quisque tenderent ad portas, si qua forte se in agros eicere possent, clausas—id enim primum dictator imperauerat— portas inueniunt. inde alii arma capere, alii,
Abbreviated transcription (Latin):
depopulatus esset ad deditionem uolscos septuagesimo demum an¬
no subegit. Uictor ex uulscis in cquos transut. & ipsos bellum mo¬
lientes. Exercitum eorum ad bolas oppressit nec modo castra sed ur¬
bem etiam aggressus impetu primo coepit. Cum in ea parte in qua
caput rei romanae camillus erat ea fortuna esset aliam in partem
terror ingens ingruerat. Etruria prope omnis armata sutrinum
socios populi romani obsidebat. quorum legati opem rebus affectis
orantes cum senatum adissent decretum tulere ut dictator primo
quoq tempore auxilium sutrinis ferret. Cuius spei moram cum
pati fortuna obsessorum non potuisset confecta paucitas oppidano¬
rum opere uigiliis uulneribus quae semper eos urgebant per pactio¬
nem urbe hostibus tradita inermes cum singulis emissi uestimentis
miserabili agmine poenates relinquerent eo forte tempore camil¬
lus cum exercitu romano interuenit. Cui cum se mesta turba ad

Expanded text:
depopulatus esset, ad deditionem Uolscos septuagesimo demum andepopulatus esset, ad deditionem Uolscos septuagesimo demum anno subegit. uictor ex Uolscis in Aequos transiit et ipsos bellum molientes; exercitum eorum ad Bolas oppressit, nec castra modo sed urbem etiam adgressus impetu primo cepit. cum in ea parte in qua caput rei Romanae Camillus erat ea fortuna esset, aliam in partem terror ingens ingruerat: Etruria prope omnis armata Sutrium, socios populi Romani, obsidebat; quorum legati opem rebus adfectis orantes cum senatum adissent, decretum tulere ut dictator primo quoque tempore auxilium Sutrinis ferret. cuius spei moram cum pati fortuna obsessorum non potuisset confectaque paucitas oppidanorum opere, uigiliis, uolneribus, quae semper eosdem urgebant, per pactionem urbe hostibus tradita inermis cum singulis emissa uestimentis miserabili agmine penates relinqueret, eo forte tempore Camillus cum exercitu Romano interuenit. cui cum se maesta turba ad
Abbreviated transcription (Latin):
um is locus dicitur castra oppugnare est adortus quibus ad contemp¬
tum quod prope omnem delectam a gallis romanam uiuentutem
crederent ad bellum profectis tantum camillus auditus imperator
terroris intulerat ut uallo se ipsi uallum congestis arboribus sepirẽt
ne qua intrare ad munimenta hostis posset. Quod ubi animaduer¬
tit camillus ignem in obiectam saepem conici uissit. Et forte erat
uis magna uenti uersa in hostem. Itaq non apparuit solum incen¬
dio uiam sed flammnis in castra tendentibus uapore etiam a fumo
crepituq uiridis materiae flagrantis ita consternauit hostes ut mi¬
nor moles superantibus uallum in castra uolscorum romanis fue¬
rit ꝗͣ transcendentibus sepem incendio absumptam fuerat. Fusis
hostibus caesisq cum castra impetu coepisset dictator praedam mi¬
liti dedit quo minus speratam minime largitore duce eo militi gra¬
tiorem. Persecutus deinde fugientes cum omnem uolscum agrũ

Expanded text:
um is locus dicitur—castra oppugnare est adortus. quibus ab contempum is locus dicitur—castra oppugnare est adortus. quibus ab contemptu, quod prope omnem deletam a Gallis Romanam iuuentutem crederent, ad bellum profectis tantum Camillus auditus imperator terroris intulerat ut uallo se ipsi, uallum congestis arboribus saepirent, ne qua intrare ad munimenta hostis posset. quod ubi animaduertit Camillus, ignem in obiectam saepem coici iussit; et forte erat uis magna uenti uersa in hostem; itaque non aperuit solum incendio uiam sed flammis in castra tendentibus uapore etiam ac fumo crepituque uiridis materiae flagrantis ita consternauit hostes, ut minor moles superantibus uallum militibus munitum in castra Uolscorum Romanis fuerit quam transcendentibus saepem incendio absumptam fuerat. fusis hostibus caesisque cum castra impetu cepisset dictator, praedam militi dedit, quo minus speratam minime largitore duce, eo militi gratiorem. persecutus deinde fugientes cum omnem Uolscum agrum
Abbreviated transcription (Latin):
serat defectione latinorum hernicorumq qui post pugnam ad lacũ
regillum factam per annos prope centum nunquam ambigua fide
in amicitia populi.r. fuerant. Itaq cum tanti undique terrores cir¬
cumstarent appareretq omnibus non odio solum apud hostes sed
contemptu etiam inter socios nomen romanum laborare. Placuit
eiusdem auspiciis defendi rem.p. cuius recuperata esset dictatorem
dici . M. furium camillum. Is dictator . C. seruilium ahalam ma¬
gistrum equitum dixit. Iustitioq indicto delectum uniorum ha¬
buit ita ut seniores quoq quibus aliquid roboris superesset in uerba
sua uiratos centuriaret. Exercitum conscriptum armatumq trifa¬
riam diuisit. Partem unam in agro uehiente aetruriae opposuit.
Alteram ante urbem castra locare uissit.Tribuni milites his manli¬
us illis qui aduersus aetruscos mittebantur. L. aemilius prepositus.
Tertiam partem ipse ad uolscos duxit nec procul a lanuino ad meti¬

Expanded text:
serat defectione Latinorum Hernicorumque, qui post pugnam ad lacum serat defectione Latinorum Hernicorumque, qui post pugnam ad lacum Regillum factam per annos prope centum nunquam ambigua fide in amicitia populi Romani fuerant. itaque cum tanti undique terrores circumstarent appareretque omnibus non odio solum apud hostes sed contemptu etiam inter socios nomen Romanum laborare, placuit eiusdem auspiciis defendi rem publicam cuius reciperata esset dictatoremque dici M. Furium Camillum . is dictator C. Seruilium Ahalam magistrum equitum dixit; iustitioque indicto dilectum iuniorum habuit ita ut seniores quoque, quibus aliquid roboris superesset, in uerba sua iuratos centuriaret. exercitum conscriptum armatumque trifariam diuisit: partem unam in agro Ueiente Etruriae opposuit, alteram ante urbem castra locare iussit; tribuni militum his A. Manlius , illis quia aduersus Etruscos mittebantur L. Aemilius praepositus; tertiam partem ipse ad Uolscos duxit nec procul a Lanuuio—ad Meci