comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bent apłica testimonia. qua paulo ante cõmemoraui. In agnitione igit᷑ di.
fert amorta a tẽporalib ad ȩt̃na. auisibilib. ad intellegibilia.
A carnalib ad spĩ alia : atq ab istis cupiditatẽ frenare atq minuere
illisq se ꝑ cartatẽ alligare diligent̃ insistit: Tantũ aut̃ facit. quantũ
diuinitus adiuuat᷑. dĩ quippe sententia est. sine me nihil potestis ficere
nqͦ ꝓfectu & accessu tenentẽ mediatoris fidem. cũ dies uita huius ultimꝰ
quẽq cõpererit ꝑducendus ad dm̃ quẽ coluit. & ab eo ꝑficiendus exci¬
pietur ab angłis scis in corruptibile corpus in fine scłi ñ ad poenam
sed ad głum recepturus. In hac quippe imagine tunc ꝑfecta erit
tunc aut̃ facie ad faciẽ. Itẽ dicit. Nos aut̃ reuclata facie głam dñi¬

Expanded text:
bent apostolica testimonia quae paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Deibent apostolica testimonia quae paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Deifert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta eritunc autem facie ad faciem . Item dicit, Nos aut
Abbreviated transcription (Latin):
ane ista renouatio ñ momento uno fit ipsius conuersionis sicut
mom̃to uno fit illa in baptismo renouatio remissionc om̃ium
peccatoꝵ. Neq enĩ uel unũ quantulũ cumq reman& qđ non
remittat᷑: sed quẽ ad modũ aliud est carere febrib aliud ab infirmitate
quȩ febrib facta est reualescere. itẽq aliud ẽ infixũ telũ decorpore
demere.: aliud uulnus qđ eo factũ est scđa curatione sanart : ita prima
curatio ẽ causa remouere languoris. qđ ꝑom̃ium fit indulgentiam
in renouationẽ huius imaginis. Quȩduo demonstrantur in psalmo
ubi legit᷑. qui ꝓpitius fit om̃ib iniquitatib tius. qđ fit inbaptismo
Dcinde sequit᷑ quisanat om̃s languores tuos qđ fit cotidianis accessib
cum haccimago renouatur. Dequare apls aꝑtissime locutus ẽ dicens. & si
oxterior homo noster corrũpit: sed interior renouat᷑ dedie indiẽ. Reno
uamur aut in agnitionẽ dĩ. hocẽ in iusticia & scĩtate ueritatis. sicut sc ha¬

Expanded text:
ane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatquae feb ibus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est, secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam in renovatione hujus imaginis. Quae duo demonstrantur in psalmo, ubi canitur: « Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis , » quod fit in baptismo. deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die justitia et sanctitate veritatis; sicut sese ha
Abbreviated transcription (Latin):
refidedis ex iustus ab scedit. Quid enĩ dicimꝰ scđm coipus mortuũi. ausi
corpore uł in corpore ñ anima ł ianima mortuũ : Aut sidicamꝰ seđm
corpus ẽ pulcher. aut scđm corpus fortis ñ scđm animũ. quidest aliud
quã corport ñanimo pulcher aut fortis ẽ : Et innumerabilit̃ talo qm̃
Nonitaq sic intellegamꝰ scđm imaginẽ cius qui ereaut cũ quasi ala

Expanded text:
orpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, secundum corpus est pulcher aut secundum corpus fortis, non secundum animum, quid est aliud quam corpore, non animo, pulcher aut fortis. Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc qđ sentimus & sapimus mortale & caducum est quasi hoc mori¬
atur & int̾cidit quod non diligebamus. uel potius qđ a trociter
oderamus ut uicundus nobis sit eius occasus. Uerũ hoc ñdidicerat
aphylosophis quos magnis laudib. prȩdicat. sed exilla noua
achademica ubiei dubitare &iã dereb. manifestissimis placuit
ista sententia redolebat. Aphylosophis aũt sicut ipse confitetur
maximis longeq clarissimis. eternos cẽ animos acceperat. Aet̃ni
quippe animi ñ in conuenient̃ hac exortatione excitantur ut
insuo cursu repperiantur cum uenerit uitae huius extremũ. id est
inratione & inuestigandi cupiditate. minusq se admisceant atq
implicent hominũ uitis & erroribus ut eis facilior sit regressus ad
dm̃. Sediste cursus qui constituitur in amore atq inuestigatione
ueritatis ñ sufficit miseris. iđ om̃ib cum ista solaratione mortalib

Expanded text:
si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc morisi hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestissimis placuit, ista sententia redolebat. A philosophis autem, sicut ipse confitetur, maximis longeque clarissimis, aeternos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
manis occasũ neq molestã extinctionẽ. & quasi quictẽ uite fore.
aut si ut antiquis phylosophis hisq. maximis longeq clarissimis
placuit eternos animos ac diuinos habemꝰ. sic existimandum est
quomagis hufuerint semꝑ in suo cursu iđ inratione & inuestigin¬
di cupiditate. & qͦ minus se admiscuerint atq implicautriait
hominũ uicus & errorib: hoc his faciliort̃ ascensĩ &e reditua
inculum fore. Demde addeas hancipsim clausulã xepterido.
scrmoneq finieais. qua ꝓpt̃ in quit ut aliqͥndo terminet᷑ oratio siaut
extingui tranqͥuille uolumꝰ cumin his artib. uxerimus autsiexhic
in aliã. aut paulo meliorẽ domũ sine mora demigrare. in hisstudus
nob om̃is opera &cura ponenda est. Hinc miror hominẽ tantiingenii
ꝑfunctis munerib humanis hominib. inphylosophia uiuentibus.
quae contẽplatione ueritatis beatos facit uicundũ ꝓmittere occasũ:

Expanded text:
manis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: manis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habemus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicuerint hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti ingenii, perfunctis muneribus humanis, hominibus in philosophia viventibus, quae contemplatione veritatis beatos facit, jucundum promittere occasum,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc oũ donũ tune nob dabitur cũ dictũ fucrit. Uenite benedicti patris
mei possidett paatum uob regnũ. Tunc quippe tolletur impius ut ñ
suideat clarititẽ dñi. quando ibunt sinistri in suppliciũ ȩternum.
cuntib dextris in uitã eternã. Haccest aut̃ sicut ait ucritas uita ȩt̃na
Ut cognoscant te in quit unũ uerũ dm̃. & quẽ misisti it̃m xp̃m
Fanc eontẽplatiuã sapientiã. quã ꝓprie puto in litteris sc̃ĩs abscientia
distietã sapientiã nuncupari dũ taxat hominis. quaȩ quidem illi
non est nisi ab illo cuius participatione uere sapiens fieri mens rationalis
& intellectualis potest. cicero cõmendans in fine dialogi hortensii.
quaȩ nobis inquit dies noctesq considerantib. acuentibusq intelle¬
gentiã qua est mentis acies. cauentibusq neqͣndo illa hebescat.
iđ in phylosophia uiuentib magna spesẽ. Autsi hoc qđ sentimus &
sapimus mortale & caducũ est. iocundũ nob̵ ꝑfunctis munerib hu¬

Expanded text:
donum tunc nobis dabitur, cum dictum fuerit, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe tolletur impius, ut non videat claritatem Domini , quando ibunt sinistri in supplicium aeternum, euntibus dextris in vitam aeternam . Haec est autem, sicut ait Veritas, vita aeterna, ut coganc contemplativam sapientiam, quam proprie puto in Litteris sanctis a scientia distinctam sapientiam nuncupari, duntaxat hominis, quae quidem illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque ne quando illa hebescat, id est, in philosophia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus hu
Abbreviated transcription (Latin):
aplo &ũ deimmortalitate eorporis dictũ iuao łt o hice
aoope similes crimus dõ. sed tantũ modo filio quia solus intrinitate
N un dr̃ ociã ista imago fili di. inqua sicut ille immostile corpus habe¬
bimus conformes facti in hac parte ñ patris maginis aut sp̃s sc̃ĩ sedtan¬
tummodo filii. quia dehoc solo legitur & fide sanissima accipitur.
seminata ẽ caro eius in contumelia. resurrex ingła. Scđm hancima¬
ginem filii cui ꝑimmostalitatẽ conformamur incorpore &iã illudagi¬
mus qđ item dicit idem apłs. sicut portauimꝰ imaginẽ terreni. portemꝰ
& imaginẽ eius qui decelo ẽ. Ut scilic& qui scđm adã mortales fuimud.¬
scđm xp̃m immortales nos futuros fide uera. & specerta. firmaq:
teneamus. Sic enĩ nunc eandem imaginẽ portare possumus. ñ dum
inuisione. sed infide. nondũ inre. sed inspe. Decorporis quippe resur¬
rectione tunc loquebat᷑ apłs. cum haee dicer&. XUIIII.¬

Expanded text:
tolo etiam de immortalitate corporis dictum videri. Et in hac quippe similes erimus Deo, sed tantummodo Filio, quia solus in Trinitate a pervexit. Nam dicitur etiam ista imago Filii Dei, in qua sicut ille immortale corpus habebimus, conformes facti in hac parte, non Patris imaginis aut Spiritus sancti, sed tantummodo Filii, quia de hoc solo legitur, et fide sanissima accipitur, seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit, in gloria. Secundum hanc imaginem Filii, cui per immortalitatem conformamur in corpore, etiam illud agimus quod dicit idem apostolus, Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est secundum Christum immortales nos futuros fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. De corporis quippe resurrectione tunc loquebatur Apostolus, cum haec diceret, dei
Abbreviated transcription (Latin):
est qđ ait apłs ioħs. similes eierimꝰ qm̃ uidebimus cũ sicutiẽ. quia &
de illo dixit deqͦ dixerat filii dĩsumus. Et immortalitas carnis illo
ꝑficietur mom̃to resurrectionis. dequo ait apłs paulus. in ictu oculi.
in nouissima tuba. Canet enĩtuba & mortui resurgent in corrupti.
& nos immutabim᷑. In ipsonãq ictu oculi ante udiciũ resurg&
inuirtute. in in corruptione ingła corpus spũale qđ nc̃ seminat̃
in infirmitat corruptione contumcla. corpus anmale. Inago uero
que renouatur spũ menti in agnitione dĩ ñ exttrius sed interius de

Expanded text:
s Joannes, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: quia et de illo dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero qu
Abbreviated transcription (Latin):
nes duo. quã unus homo. Et in status ęqualib plus auri est
tressimul. quam singulae. & minus auri est una. quam duȩ
mul. quam solus pater. aut solus filius. Sed tressimul illȩ
substantiae siue ꝑsonȩ. si ita dicendę sunt. ȩquales sunt singu¬
lis. qđ animalis homo ñ ꝑcipit. Non enĩ potest cogitare. nisi
moles. & spacia. uel minuta. uel grandia. uolitantib in ani¬
moeius phantasmatis. tanquã imaginib: corporũ. Ex qua

Expanded text:
nes duo, quam unus homo: et in statuis aequalibus plus auri est nes duo, quam unus homo: et in statuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. mul, quam solus Pater aut solus Filius; sed tres simul illae substantiae sive personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogitare nisi moles et spatia, vel minuta vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatibus tanquam imaginibus co
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã ex una materia tria quadã subsistant. & iamsi quicqͥd
illud est in his trib explicatũ sit. Non enĩ aliquĩd aliud eius
essentiae est. preter istã trinitatem. Tam̃ tres ꝑsonas eius der¬
ciusdem essentiae. ł tres ꝑsonas. unã essentiã dicimus. Tres aut̃
ꝑsonas ex eadem essentia ñ dicimus. quasi aliud ibi sit qđ essen¬
tia est. aliud qđ persona. sicut tresstatuas ex eodem auro
possumus dicere. Aliud enim est illic eẽ aurũ. aliud ẽẽ statuas
Et cũ dicuntur tres homines una natura. uel tres homines ciusdẽ
naturae. possunt & iã dici tres homines ex eadẽ natura. qm̃ ex
eadem natura & alii tales homines possunt existere. In illa
uero essentia trinitatis nullomodo alia quaelib& ꝑsona ex eadẽ
essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantũ est unꝰ
homo. quantũ tres homines simul. & plus aliquid sunt homi¬

Expanded text:
tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres personas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus dicere; aliud enim illuc est esse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est unus homo, quantum tres homines simul; et plus sunt aliquid homi
Abbreviated transcription (Latin):
dua sua trans greditur. ut aliquid extra cõprehendat
Cum enĩ diffinicro quid sit homo qđ est nomen speciale. sing¬
liquiq homines qui sunt indiuidui. eadem diffinitione
continentur. nec aliquid ad eã ꝑtin& quod homo non sit
Cum uero aurũ diffiniero. ñ solȩ statuȩ si aureȩ fuerint. sed
& anuli. & siquid aliud deauro fuerit. ad aurũ ꝑtinebit
Et sinihil indefiat. aurum dicitur. quia & iãsi non sint aureae.
ñ ideo ñ cruã statuae. Itẽ nulla species excedit diffinitionẽ
generis sui. Cũ enĩ diffiniero animal. qm̃ generis huius spe¬
cies est equus. Om̃is equus. animal est. Non aut̃ statua om̃is.
aurum est Ideo quãuis intrib: statuis aureis recte dicamꝰ
tres statuas. unũ aurũ. nontam̃ itadicimus ut genus aurũ.
statuas uero species intellegamus Necsic ergo trinitatem
dicimus tres ꝑsonas ued substantias unã essentiam & unum dm̃

Expanded text:
dua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. dua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
una essentia intres sub stantias uel ꝑsonas sub diuiditus.
N am si essentia species ẽ sicut homo. sic est una essentia. sicut
unus homo. Ansicut dicimus aliquos tres homines ciusdem
sexus. eiusdem tẽperationis corporis. eiusdemq animi. unam eẽ
naturã tres enĩ sunt homines. sed una natura. sic &iã ibi dicimus
tres substantias unã essentiã. aut tres ꝑsonas. unã substantiam
uel essentiam : Hoc uero ut cumq simile est. quia & ueteres
qui latine locuti sunt. antequã haberent ista nomina quae
non diu est qđ inusũ uenerunt. iđ essentiã. uel substantiam.
phis naturã dicebant. Non itaq scđm genus & species ista dicimꝰ.
sed quasi scđm communẽ eandemq materiem. Sicut ex eodẽ
auro sifierent tres statue. diceremus tresstatuas. unum aurũ
Iectam̃ genus diceremus aurũ. species aut̃ statuas. Nec aurum
specie. statuas uero in diuidua. Nulla quippe species. indiui¬

Expanded text:
una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim sunt homines, sed una natura: sic etiam ibi dicimus tres substantias unam essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species indivi
Abbreviated transcription (Latin):
consequetur sicut enĩdicuntus abraham. isa ac. & iacob.
tria in diuidua. ita tres homines & tres animae: cur ergo
& iã ista disserimꝰ. non ita dicuntur tres essentiȩ. ut tres sub¬
stantiae siue ꝑsona: Sed hoc ut dixi omirto. illud dico.
siessentia genus ẽ. una essentia iam non hab& species. sicut
quia genus est animal unũ iam non hab& species. Non sun
ergo tres species uniusessentiae. pat̃. & filius. & sp̃s sc̃s. Si aũt
species ẽ essentia. sicut species est homo. tres uero illȩ quas ap.¬
pellamus substantias siue ꝑsonas. sic eandẽ speciẽ cõmunites
habent. quead modũ abraham. isaac. & iacob. speciem quae
homo dicitur cõmuniter habent. Non sicut homo sub diui¬
ditur in abraham. isaac. & iacob. lta unus homo. & in ali¬
quos singulos homines sub diuidi potest. om̃ino enĩ non
potest. quia unus homo. iã singulus homo est: curergo

Expanded text:
consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob consequetur. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac et Jacob tria individua, ita tres homines, et tres animae. Cur ergo  et individuum etiam ista disserimus, non ita dicuntur tres essentiae, ut tres substantiae seu personae? Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico, si essentia genus est, una essentia jam non habet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species unius essentiae, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Si autem species est essentia, sicut species est homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem quae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tres ẽe fateremur : Nam sigenus ẽ essentia. species aut̃ substan¬
tia siue ꝑsona ut non nulli sentiun. omitto illud qđ iam dixi
oportere appellari tres essentias. ut appellentur tressubstanti &
uel ꝑsonȩ. sicut appellant᷑ tres equi. eademq animalia tria.
cũ sit species equus. Animal genus. Neq enĩ species ibi pluralites
dicta est. & genus singulariter. tanquã diceretur tres equi
unũ animal. sed sicut tres equi speciali nomine. ita tria anima¬
lia nomine generali. Qđ sidicunt substantiae uel ꝑsonȩ no¬
mine ñspeciem significari. sed aliquid singulare atq. indiuiduũ
ut substantia uel ꝑsona ñita dicatus sicut dicitur homo qđ
cõmune est om̃ib hominib sed quomodo dicitur hic homo.
uelut abraham. uelut isaac. uelut ia cob uel siquis alius qui
&iã digito p̃sens demonstraripossit. sic quoq illos eadẽ ratio

Expanded text:
tres etres etia sive persona, ut nonnulli sentiunt, omitto illud quod jam dixi, oportere appellari tres essentias, ut appellantur tres substantiae vel personae, sicut appellantur tres equi, eademque animalia tria, cum sit species equus, animal genus. Neque enim species ibi pluraliter dicta est, et genus singulariter, tanquam diceretur tres equi unum animal: sed sicut tres equi speciali nomine, ita tria animalia generali nomine. Quod si dicunt substantiae vel personae nomine non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum; ut substantia vel persona non ita dicatur sicut dicitur homo, quod commune est omnibus hominibus, sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham, velut Isaac, velut Jacob, vel si quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit: sic quoque illos eadem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
go : Nũ plac& dicamus patrẽ ꝑsonã ẽẽ filii. & sp̃s sc̃ĩ. aut fili¬
& sp̃fsc̃i. Sed neq ꝑsona ita dici alicubi sol&. neq in hac trinita¬
te cũ dicimus ꝑsonã patris. aliud dicimus quã substantiã patris
Quocirca ut substantia patris ipse pater est. ñ quo pater est. sed qͦ
est. ita & ꝑsona patris ñ aliud quã ipse pater est. Ad se quippe
dicitur ꝑsona ñ ad filiũ uel sp̃m scm. sicut ad sedicitur ds̃. &
magniis & bonus. & iustus. & siquid aliud huius modi. Et quẽ
illi est cẽ. qđ ꝑsonã eẽ Cur ergo ñ haec tria simul unã ꝑsonã
dicimus. sicut unã essentiã & unũ dm̃. sed dicimus tresꝑsonas.
cũ tres deos. aut tres essentias ñdicamus. nisi quia uolumꝰ uel
unũ Aliqđ uocabulũ seruire huic significationi qua intelle¬
gitur trinitas. Ne om̃ino taceremus interrogiti quidtres. cum

Expanded text:
go? num placet ut dicamus Patrem personam esse Filii et Sgo? num placet ut dicamus Patrem personam esse Filii et Si? Sed neque persona ita dici alicubi solet, neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca, ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est: ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritum sanctum; sicut ad se dicitur Deus et magnus, et bonus, et justus, et si quid aliud hujus modi. Et quemailli est esse, quod personam esse. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Dcum tres deos, aut tres essentias non dicamus? Quia scilicet volumus vel unum aliquod vocabulum servare huic significationi, qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres? cum
Abbreviated transcription (Latin):
ab usiue utrumq ad sedicitur. ñ relatiue ad aliquid. Unde hoc
ortassis igitur cõmodius dicuntur tres UI. substantia.¬
personae. quã tressubstantia. Sed ne nobis uideaR
suffragari hoc quoq requiramus. quã quã & illi siuellent sicut
dicunt tres substantias. tpic yroctacie. possent dicere & tres
ꝑsonas. tria prosopa. Illud aut̃ maluerunt qđ forte scđm
lingue suȩ consuetudinẽ aptius dicer&ur. Nam & in ꝑsonis ea¬
dem ratio est. Noncnĩ aliud est dõ eẽ. aliud ꝑsonã ẽẽ. sed
om̃ino idem. Nam sicẽ ad sedicitur. ꝑsona uero relatiue. sic
dicuntur aliqui tres amici. aAut tres ꝓpinqui. aut tres uicini
qđ sint a dinuicẽ. ñ qđ unus quisq eoꝵ sit adse ipsũ. Qua ꝓpt̃
quilib& ex eis amicus ẽ duoꝵ ceteroꝵ. Aut ꝓpinquus. Aut uicinꝰ.
quia hȩc nomina relatiuã significationẽ habent. Quid er¬

Expanded text:
abusive; utrumque ad se dicitur, non relative ad aliquid. Unde hoc abusive; utrumque ad se dicitur, non relative ad aliquid. Unde hoc  substantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres personae, quam tres substantiae. suffragari, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguae suae consuetudinem aptius diceretur. Nam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Nam si esse ad se dicitur, persona vero relative; sic madmodum dicuntur aliqui tres amici, aut tres propinqui, aut tres vicini, quod sint ad invicem, non quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus, quia haec nomina relativam significationem habent. Quid er
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur substantiae. Dsaũt si subsistit. ut substantia
proprie dici possit. in est in eo aliquid tanquã in subiecto. &
non est simplex cui hoc sit eẽ qđ illi est. quicquid aliud de
illo ad illũ dicitur. sicut magnus. om̃ps. bonus. & siquid
huius modi dedo non in congrue dicitur. Nefas est autẽ
dicere ut subsistat. & subsit ds̃ bonitatisuae. atq illa bonitas
ñ substantia sit. uel potius essentia. xeq. ipse ds̃ sit bonitas sua
sed in illo sit tanquã insubiecto. In de manifestũ est dm̃
abusiue substantiã uocari. ut nomine usitatiore intellegat᷑
essentia. qđ ꝓprie ac uere dicitur. ita ut fostasse solũ dm̃
dici oporteat essentiã Est enĩ uere solus. quia in cõmutabi
lis est. Idq nom suũ famulo suo moysi enuntiauit. cũ ait
Egosum quisum & dices ad eos. qui est misit me aduos. sed tam̃
siue essentia dicatur qđ ꝓprie dicitur. siue substantia quod

Expanded text:
dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia dicuntur substantiae. Deus autem si subsistit ut substantia proprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit esse quod illi est quidquid aliud de illo ad illum dicitur, sicut magnus, omnipotens, bonus, et si quid hujusmodi de Deo non incongrue dicitur: nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bnon substantia sit uel potius essentia, neque ipse deus sit bonitas sua, sed in illo sit tamquam in subiecto. Unde manifestum est deum abusiue uocari substantiam, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod uere ac proprie dicitur, ita ut fortasse deum solum dici oporteat essentiam. Est enim uere solus, quia incommutablis est, idque nomen suum famulo suo Moysi enuntiavit, cum ait, Ego sum qui sum; et, dices ad eos: Qui est, misit me ad vos . Sed tamen sive essentia dicatur quod proprie dicitur, sive substantia quod
Abbreviated transcription (Latin):
tem creaturã dicitur. relatiue ergo subsistit sicut relatiue
gignit & relatiue dominatur. ita iã substantia. non
crit substantia. quia relatiuũ erit. Sicut enĩ ab eo qđ est
ẽẽ. appellatur essentia. ita ab eo qđ est subsistere. substan¬
tiam dicimus. Absurdũ est aut̃ ut substantia relatiue
dicatur. Om̃is enim res ad se ipsa subsistit. quanto magis
ds̃ : sitam̃ dignum ẽ ut ds̃ dicatur subsistere.U
chis enĩ reb recte intellegitur in quib subiectis sunt
ea quae in aliquo subiecto eẽ dicuntur. sicut color aut
forma incorpore. Corpus enĩ subsistit. & ideo sub¬
stantia est Illa uero insubsistente. atq insubiecto corpore.
quae ñ substantiae sunt. sed in substantia. Et ideo sieẽ desi¬
nat uel ille color. uel illa forma. ñ adimunt corpori corpꝰ
cẽ. quia non hoc est ei eẽ qđ illã uel illã formã colorem ue
retinere. Res ergo mutabiles. neq simplices. ꝓprie

Expanded text:
tem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative tem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substantia, quia relativum erit. Sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relatidicatur. Omnis enim res ad seipsam subsistit; quanto magis deus si tamen dignum est ut dicatur subsistere? his enim rebus recte intelligitur, in quibus subiectis sunt ea quae in aliquo subiecto esse dicuntuforma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto corpore, quae non substantiae sunt, sed in substantia; et ideo si esse desinat, vel ille color, vel illa forma, non adimunt corpori esse corpus, quia non hoc ei est esse, quod illam vel illam formam coloremve retinere. Res ergo mutabiles neque simplices, proprie
Abbreviated transcription (Latin):
est & aspectu mentis indubitata ꝑceptione p̃stringitur. &
Mec sp̃m scm eundem patrem ẽẽ uel filiũ: Quȩsiuit quid tria
dicer&. et dixit substantias siue ꝑsonas. Quib nominib non
diuersitatẽ intellegi uoluit. sed singularitatẽ noluit. ut non
solũ ibi unitas intellegatur ex co qđ dicitur una essentia
sed & trinitas exco qđ dicuntur tres substantiae uel ꝑsonae
Nam si hoc est dõ ce qđ subsistere. ita ñ erant dicenda tres substan¬
tiaȩ. ut ñ dicantus tresessentiae. quem ad modũ qura hocẽ dõ cẽ
qđ sapert. sicut nontres essentias. ita nec tres sapientias dicimꝰ
Sic enim quia hoc illi est dm̃ ẽe qđ est eẽ. tam tres essentias qũã
tres deos dicifas non est. Si aut aliud est dõ ẽẽ. aliud sub¬
sistere. sicut aliud dõ ẽẽ. aliud patrẽ ẽẽ. uel dñm eẽ. qđ
enim est ad se dicitur. pater aũt ad filiũ. & dñs ad seruien¬

Expanded text:
est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, et esse vel Patrem vel Filium. Quaesivit quid tria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur tres substantiae vel personae. Nam si hoc est Deo esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod sapere, sicut non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servien
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune est uel substantia uel ꝑsonae uocabulũ. Qđ enĩ depers¬
sonis scđm nram. hoc desubstintiis scđm grecoꝵ consuetudinẽ
ea quae diximus oport& intellegi. Sicenĩ dicunt illi tres
substantias unã essentiã. quẽ ad modũ nos dicimus tres ꝑsonas
unã essentiã uel substantiã. Quid igitur restat: An ut fate¬
amur loquendi necessitate parta haec uocabula cũ opus e&
copiosa disputatione aduersus insidias ul errores hereticoꝵ
um enĩ conaretus humana in opia loquendo ꝓferre adhomi¬
nũ sensus qđ in secretariomentis ꝓcaptu ten& dedño dõ cre¬
atore suo. siue ꝑpiã fidẽ. siue ꝑqualẽ cumq intellegentiã
timuit dicere tres essentias. ne intelleger&ur in illa summa¬
ȩqualitatt ulla diuersitas. Rursus non ẽẽ tria quaedam.
non poterat dicere. Qđ sabellius qui a dix̃. in heresim lapsus ẽ
ertissime quippe & descripturis cognoscitur. qđ pie eredendũ

Expanded text:
commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de percommune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dsubstantias, unam essentiam. quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substantiam. 9. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo num sensus, quod in secretario mentis pro captu teneret de Domino Creatore suo, sive per piam fidem, sive per intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeraequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea licuit loquendi & disputandi necessitate tres ꝑsonas
dicere. ñ quia scriptura dicit. sed quia scriptura ñ contra¬
dicit: Si aut̃ diceremus tres deos. contradicer& scriptura
dicens. audi isrł dñs ds̃ tuus. ds̃ unus est. Curergo & tres
essentias ñ lic& dicere qđ similit̃ scriptura sicut ñ dicit.
ita nec contradicit: Nam essentia sispeciale nomen est
cõmune tribus. cur ñ dicantus tres essentia. sicut abraham.
isaac. & ia cob tres homines : Quia homo speciale. nom est
cõmune om̃ib hominibus. Si aut̃ speciale nomen non est
essentia sed generale. quia homo. & pecus. & arbor. & sydus.
tres equi dicuntur tria animalia. & tres lauridicuntus tres
arbores. & tres lapides tria corpora: Autsi ꝓpter unititẽ
trinitatis non dicuntus tres essentiae sed una essentia. cur
nomen essentiax. ita ut singulus quisq dicatur essentia. tã illis

Expanded text:
 Dominum, propterea licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas  Dominum, propterea licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia; curnomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis
Abbreviated transcription (Latin):
essentiae diuersitas. o port& ut speciale nomen habeant hacc
tria. qđ tam̃ non inuenitur. Nam ꝑsona. generale nomen est.
intantũ ut &iã homo possit hoc dici. cum tantũ intersit inter
hominẽ & dm̃. Deinde in ipso generali uocabulo. si ꝓpterea
dicimus tres ꝑsonas. quia cõmune est eis id qđ ꝑsona est. ali¬
oquin nullomodo possunt itadici. que ad modũ ñ dicuntus
tres filii. quia non cõmune est eis id qđ est filius. Cur ñ &iã
bilẽ hȩc tria simul unus ds̃. cur ñ &iam una ꝑsona. utita ñ pos¬
simus dicere tres ꝑsonas quãuis singulã quãq appellemꝰ ꝑsonã
que ad modũ ñ possumꝰ dicere tres deos. quãuis singulũ queq
appellemus dm̃ siue patrẽ. siue filiũ. siue sp̃m sc̃m: An quia
scriptura ñ dicit tres deos : sed nec tres ꝑsonas alicubi scripturã
cõmemorare inuenimus: Anquia nec tres. nec unã personam

Expanded text:
essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam unctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus dicere tres deos, quamvis quemque singulum appellemus Deum, sive Patrem, sive Filium, sive Spiritum sanctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam
Abbreviated transcription (Latin):
ferrũ tantũ tria corpora. uel si quo &iã superiore generali
quid tressunt queramus quid cõmune habeant. Non enim
cõmune illis est id qđ pater est. ut inuicẽ sibi sint patres. sicuti
amici cũ relatiue ad alterutrũ dicantur. possunt dici tres
amici. qđ inuicẽ sibi sunt. Nonaut̃ hoc ibi. quia tantũ pat̃
ibi pat̃. nec duorũ pat̾. sed unici filii. Nectres filii. cũ pat̾
Quid igitur tres: Sienĩ tres ꝑsonȩ cõmune est eis id qđ ꝑsona
est. ergo speciale hoc aut generale nomen est eis si consuetu¬
dinem loquendi respicis. Sed ubi est natura& s ulla diuersi¬
tas. ibi generalit̃ enuntiantur aliqua plura. ut & iã specialit̃
enuntiari possint. Naturae enĩ differentia facit. ut laurus
& mystus. & olea. aut equus. & bos. & canis. ñdicantur speci¬
ali nomine istȩ treslauri. aut illi tres boues. sed generali. &
istȩtres arbores. & illa tria animalia. Hicuero ubi nulla est

Expanded text:
ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali quid tres sint, et quid commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
plurali numero enuntiantur specialiter. uno nomine &iã
ne possumus. Nam tres equos qđ est nomen speciale.
&iã animalia tria dicimus. Equum uero & bouem & canẽ.
animalia tantũ tria dicimus uel substantias. quaȩ sunt gene¬
ralia nomina. & siquid aliud dehis generalit̃ dicipotest
Tres uero equos. aut boues. aut canes. quȩ specialia uocabula
sunt ñ ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine. quãuis
pluralit̃ enuntiamus quȩ cõmuniter habent illud qđ
eo nomine significatur Abraham quippe & isaac. & iacob
cõmune habent id qđ est homo. Itaq dicunt᷑ tres homnes.
Equus quoq & bos. & canis. cõmunȩhabent id qđ est animal
Dicuntur ergo tria animalia. lta tres aliquas lauros.
&iã tres arbores dicimus. Laurũ uero & myrtũ. & oleã
tantũ tresarbores. uł tressubstantias. aut naturas. Atq ita
tres lapides &iam tria corpora. Lapidẽ uero & lignũ. &

Expanded text:
plurali numero enuntiantur specialiter uno nomine, etiamplurali numero enuntiantur specialiter uno nomine, etiamine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et
Abbreviated transcription (Latin):
omo enĩ sicut ueteres diffinierunt. animal est rationale.
mostale. Aut sicut scripturȩ nr̃ae loqui solent tresani¬
mas. cum a parte meliore totũ appellari plac&. idest
ab anima. & corpus & animã qđ est totus homo. Ita
quippe dictũ est in egẏptũ descendisse cum ia cob animas
septuaginta quinq ꝓtot hominibus Item cum dicimus
equum tuũ noncũ eẽ quimeus est. & terciũ alicuius alt̃ius
nec meum ẽẽ nec tuum. fatemur tres c̃ẽ. It interroganti
quid tres. respondemus tres equos nomine speciali. generali
aut animalia tria. Itemq cũ dicimus bouẽ non eẽ equum
canem uero nec bouẽ eẽ nec equũ. tria quaedã dicimꝰ. Et ꝑ¬
contantib: quid tria. ñ iamspeciali nomine dicimꝰ tres equos
aut tres boues. aut tres canes. quia ñ eadem specie continent᷑.
sed generali tria animalia. siue superiori genere tressub¬
stantias. uł tres creaturas. uł tres naturas. Quȩcũq autem

Expanded text:
homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum appellari placet, id est, ab anima, et corpus et animam, quod est totus homo. Ita quippe dictum est in Aegyptum descendisse cum Jacob animas septuaginta quinque, pro tot hominibus . Item cum dicimus equum tuum non eum esse qui meus est, et tertium alicujus alterius nec meum esse nec tuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem
Abbreviated transcription (Latin):
insermone nr̃o. idest latino. essentia quã substantia sol& in¬
tellegi. Seddum intellegatur saltem in enigmate qđ dicit᷑.
placuit ita dici ut diceretur aliquid cũ quȩreretur quid
tria sint. Quae tria eẽ fides ꝓͣnuntiat. cum & patrem
donũ dĩ. nec patrem dicit ẽẽ nec filiũ. Cum ergo quęrit᷑
quid tria. uel quid tres. conferimus nos ad inueniendũ
aliqđ speciale uł generale nomen quo cõplectamur hȩc
tria. Neq occurrit animo quia excedit super eminen¬
tia diuinitatis. usitati eloquii facultatẽ. Uerius enim
cogitatus ds̃. quam dicitur. & uerius est. quã cogitatus
um enĩ dicimus non eundem eẽ ia cob qui est abraham.
isa ac aut̃ nec abraham ẽẽ nec iacob. tres utiq fatemus.
abra ham. isaac. & iacob. Sed cũ queritur quidtres
respondemus. tres homines nomine speciali eos pluralit̃
appellantes. generali aut̃ sidicamus. tria animalia

Expanded text:
in sermone nostro, id est, latino, essentia quam substantia solet inin sermone nostro, id est, latino, essentia quam substantia solet intelligi . Et dum intelligatur saltem in aenigmate quod dicitur, placuit ita dici, ut diceretur aliquid cum quaereretur quid tria sint, quae tria esse fides vera pronuntiat, cum et Patrem donum Dei nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale vel generale nomen, quo complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia excedit supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem. Verius enim cogitatur Deus quam dicitur, et verius est quam cogitatur. Cum enim dicimus non eumdem esse Jacob qui est Abraham, Isaac autem nec Abraham esse nec Jacob, tres esse utique fatemur, Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia:
Abbreviated transcription (Latin):
habitat intẽplo suo. Nonenĩ tanquã minister habitat sp̃s
dĩ intẽplodĩ. cũ alio loco euidentius dicat. Nescitis quia
estis ur̃i: Empti enĩ estis p̃cio magno. glorificate ergo dm̃
incorpore ur̃o. Quid est aut̃ sapientia. nisilum̃ sp̃uale &
in cõmutabile: Est enĩ & solistelum̃. sed corporale. Est &
sp̃ualis creatura lum̃. sed ñ in cõmutabile lum̃. Ergo pat̃
lumen. filius lumen. sp̃s sc̃s lumen. Simul aut nontria
sapientia. Et qui hoc est ibi eẽ. qđ sapere. una essentia
pater & filius & sp̃s sc̃s. Nec aliud ibi est cẽ. quam dm̃ eẽ
U nusergo ds. pater & filius. & sp̃s sc̃s. iiII.¬
taq lo quendi causa de meffabilib ut fari aliquomodo
possemus. qđ effari nullomodo possumus. dictũ est anr̃is
grecis. una essentia. tressubstantia. Alitinis aũt una esseꝯia
uel substantia. tres ꝑsonae. quia sicut iam diximus. ñ alit̃

Expanded text:
habitat in templo suo. Non enim tanquam habitat in templo suo. Non enim tanquam Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia estis vestri? Empti enim estis pretio magno: glorificate ergo Deum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura lumen, sed non incommutabile. Lumen ergo Pater, lumen Filius, lumen Spiritus sanctus: simul autem non tria sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Pater et Filius et Spiritus sanctus. Nec aliud est ibi esse quam Deum esse: unus ergo Deus Pater et Filius et Spiritus t: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo possemus modo quod effari nullo modo, possumus, dictum est a nostris Graecis una essentia, tres substantiae; a Latinis una essentia uel substantia, tres personae, quia, sicut iam diximus, non aliter
Abbreviated transcription (Latin):
manendũ. exemplũ infirmis ad conualescendũ. exẽplum
morituris ad ñtimendũ. exemplũ mortius ad resurgendũ
ess&. in om̃ib ipse primatũ tenens. Quia enĩ homo ad bea¬
titudinẽ sȩqui ñ debebat nisidm̃. & sentire ñ poterat dm̃.
sequendo dm̃ hominẽ factũ. sęqueretur simul & quẽ sen¬
tire᷑ poterat. & quẽ sȩqui debebat. A memus ergo cum.
nobis ut reformemur adimaginẽ dĩ. preb& imago ȩqualis
patri. cũ desapientia scriptura loquit᷑. defilio loquitur. quẽ
sequimur uiuendo sapienter. quãuis & pat̾ sit sapientia. sicut
nosq sub iungens : qđ id eo ñ in digne dicitur. quia scripts
est dscaritas est. quomodo &iã non est ipse sapientia. cum
sit lumen. Qm̃ds̃ lumenest. siue alio modo essentia sp̃ssc̃ĩ.
scriptura clamat apud apłm qui dicit. Nescitis quia tẽplũ
dĩ estis. statimq subiecit. & sp̃s dĩ habitat inuobis: Ds enĩ

Expanded text:
manendum, exemplum infirmis ad convalescendum, exemplum manendum, exemplum infirmis ad convalescendum, exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum esset, in omnibus ipse primatum tenens . Quia enim homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum hominem factum, sequeretur simul et quem sentire poterat, et quem sequi debebat. Amemus ergo eum nobis ut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater sit sapientia, sicut nosque subjungens, quod ideo non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam ipse sapientia; cum sit lumen, quoniam Deus lumen est? sive alio modo essentia Spiritus sancti m sanctum, Scriptura clamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim