comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
materies subiacebat astificidõ. sicut puluis undefier&adam. uel costaeius un deciua
uel sicut aquae undepisces & uolucres. ud sicut terra undeanimalia quaeq terrestria
Non est catholicũ Nonestuerum: Quod sineque exnihilo pequeex alia quacũ q
creatura. sed ex sem & ipsodm̃. hocest ex natura sua fecisse ul facere animas quod
absit existimas. Hoc quidem abisto didicisti: sed non tibi gratulor nequeblandio
longe cũ illo a fidecatholica ex orbitasti: Tolerabilius enim quod quidem falsũ est
tamenutdixi. tolerabilius ex aliquaalia creatura quã quidem iam fecerat ds̃: qua
exdĩnatura animã conditã crederes. ut quod est mutabilis. quod peccat quod sit im¬
pia. quod &iã suimpia perdurauerit infine. sine finedam nabitur: Non addĩ na¬
turam cũ horrendablas phemia refe recur: Abicefrater. ab iceobsecro istam non

Expanded text:
materies subiacebat artifici deo, sicut puluis, unde fieret Adam, uel costa eius, unde Eua, materies subiacebat artifici deo, sicut puluis, unde fieret Adam, uel costa eius, unde Eua, uel sicut aquae, unde pisces et uolucres, uel sicut terra, unde animalia quaeque terrestria, non est catholicum, non est uerum. quodsi neque ex nihilo neque ex alia quacumque creatura, sed ex semet ipso deum, hoc est ex natura sua fecisse uel facere animas — quod absit! — existimas, hoc quidem ab isto didicisti, sed non tibi gratulor neque blandior; longe cum illo a fide catholica exorbitasti. tolerabilius enim — quod quidem falsum est, tamen, ut dixi, tolerabilius — ex aliqua alia creatura, quam quidem iam fecerat deus, quam ex dei natura animam conditam crederes, ut, quod est mutabilis, quod peccat, quod fit impia, quod etiam, si impia perdurauerit in fine, sine fine damnabitur, non ad dei naturam cum horrenda blasphemia referretur. abice, frater, abice, obsecro, istam non
Abbreviated transcription (Latin):
ordo iti e dictur e xdõ ue non ex ciuisuitunt fictasit E xnihilaenĩ proptener dicit᷑
Pastimuero exalia umereata atq. ex sistentenatura. sicutuir exlimo. mulier ex
uiro exparentibus homo: Creatura tamq omnis exdõ. sed creante uel exmhilo ud ex
alio. Nonautẽ gignente uel ꝓducente descipso. Sihaec cũ catholico loquor magis com¬
monens quã docens. Nequeenĩ essetibi arbitror nouaud audita quidem & antea non
tamen credita. Sedut existimo siclegis epistolam meã . ut hic agnoscas &iã fidemtuã
qua e nobis incatholica ecclesia dõ donante communis est: Siergohaec ut dic ereco¬
peram cũ catholicoloquor. unde obsecro credisec̃animã. Non unius cuiusq nrm̃
dico sed primã primo illi hominidatam: si exnihilo. & factam tamen insufflatamq
adõ. Idcredis quodego: Siautẽ ex aliqua alia creatura. quȩ unde anima fieret tã quã

Expanded text:
ergo ita esse dicitur ergo ita esse dicitur partim uero ex alia iam creat\'a atque exsistente natura, sicut uir ex limo, mulier ex uiro, ex parentibus homo, creatura tamen omnis ex deo, sed creante uel ex nihilo uel ex aliquo, non autem gignente uel producente de se ipso. Si haec cum catholico loquor magis commonens quam docens — neque enim esse tibi arbitror noua uel audita quidem et antea, non tamen credita, sed, ut existimo, sic legis epistulam meam, ut hic agnoscas etiam fidem tuam, quae nobis in catholica ecclesia domino donante communis est —, si ergo haec, ut dicere coeperam, cum catholico loquor, unde, obsecro, credis esse animam, non uniuscuiusque nostrum dico, sed primam primo illi homini datam? si ex nihilo et factam tamen insufflatamque a deo, id credis quod ego; si autem ex aliqua alia creatura, quae unde anima fieret tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
g enus dĩ cẽ animas munerenonnatura: Aeꝑhoc nonomniũ sed fideliũ sedrur sus¬
adid quodd eclinauerat deuolutus est &dm̃ atqucanimã ciusdem dixit cẽnaturae
onquidem ii suebis sed aptamanifestiq sententia cũcnĩa mimã itaessedior ex dõ.
uteam nerex alianitura. Necexnihilo sed ex sem&ipso creauerit : Quid persu adere
conatur. pis id quodalu suerbis negat animã scilie& ciusdem cuiusds̃estessenatu¬
rae. Omnis quippenatura uldiẽst quinullũ habee auctorem uelexedõest quia
ipiũ hiabe auctorem. Setdi que hab&e auitorẽtͥm̃ ex quoest aliqua factanon est ali¬
qui fataest. porro quac fact inon est. Cit amen ex ipsoest aut geniti est abillo aut pro¬
upusds̃ inimutibilis sempiternus sinetẽporis ullomitio siuetermino ait queuero illa
naturi quesacta est ercaturt nuncupitur. Creatorutẽd̃ illa scilie&trintas crtatur

Expanded text:
« genus Dei esse animas, munere, non natura, « genus Dei esse animas, munere, non natura, ad id quod declinauerat deuolutus est et deum atque animam eiusdem dixit esse naturae, non quidem his uerbis, sed aperta manifestaque sententia. cum enim \'animam ita esse\' dicit \'ex deo, ut eam nec ex alia natura nec ex nihilo, sed ex semet ipso creauerit\', quid persuadere conatur nisi id quod aliis uerbis negat, animam scilicet eiusdem cuius deus est esse naturae? omnis quippe natura uel deus est, qui nullum habet auctorem, uel ex deo est, quia ipsum habet auctorem. sed quae habet auctorem deum, ex quo est, aliqua facta non est, aliqua facta est. porro quae facta non est et tamen ex ipso est, aut genita est ab illo aut prounus deus inmutabilis, sempiternus, sine temporis ullo initio siue termino. at uero illa natura, quae facta est, creatura nuncupatur, creator autem deus, illa scilicet trinitas. creatura
Abbreviated transcription (Latin):
exis. enĩ magnus hereticus: & blasphemator horrendis : Nullomodo tamen &iam
id dec ex estimauerim. quod homocitholicus pequecontẽptibilis preibiter. animac
nituram portionẽdi senticbascẽ: Updefattor dilectionituac: timconeforte hocte iste
docuerit quod potius sit contrariũ cifidei quã tenebas: Sicutenĩ non arbitror teumquã
incitholicianimã credidisse. dĩ esse portionem. ued ullomodo animȩ&dĩ eandem esse
naturam: Itametuo neforte consenseris huic homini. quod animã ds̃ nondenihilo
fecerit. scdita ex ipsosit ut ab ipso emanauerit: Hocenim &iam uerbum isteposuit int̃
c&cra quibus in hacquestione adimmane precipitiũ ex orbitauit: Atucro hocsite¬
docuit polo medoceas: Immo&iam uolo ut quod didiceras ipsedediscat Parum
opusest utdicamus non cum & dm̃ unius eiusdẽq cẽnaturae: undeillerectequidẽait:

Expanded text:
exisses enim magnus hereticus et blasphemator horrendus. nullo modo tamen etiam exisses enim magnus hereticus et blasphemator horrendus. nullo modo tamen etiam id de te existimauerim, quod homo catholicus neque contemptibilis presbyter animae naturam portionem dei sentiebas esse. unde, fateor dilectioni tuae, timeo, ne forte hoc te iste docuerit, quod potius sit contrarium ei fidei quam tenebas. Sicut enim non arbitror te umquam in catholica animam credidisse dei esse portionem uel ullo modo animae et dei eandem esse naturam, ita metuo, ne forte consenseris huic homini, \'quod animam deus non de nihilo fecerit, sed ita ex ipso sit, ut ab ipso emanauerit\'; hoc enim etiam uerbum iste posuit inter cetera, quibus in hac quaestione ad immane praecipitium exorbitauit. atdocuit, nolo me doceas: imo etiam volo ut quod didiceras, ipse dediscas. Parum opus est ut dicamus, non eam et Deum unius ejusdemque esse naturae. Unde ille recte quidem ait,
Abbreviated transcription (Latin):
tuhomo id&atis & honoris apte quã istũ audires. unũ atqueidem putabas cẽ quo album
Pigrũq discernitur. quod nobiscũ uident &iã passeres & quoiustũ atq iniustũ diiu¬
dicatur. quoduidebut tobis. &iã carnis luminibus perditis: Hocsiita est ꝓfecto quan¬
do audiehas uellegebas. Inlumina oculos meos neum quã obdormiã in mortẽ: nonni
si carnis oculos cogitabas: Aut si hoc obscurũ est. ceste quando illud apli recolebas. iplu¬
minatos oculos cordisurĩ. Nossubfronte & suprabccas cor habere credebas: Absit ut
d&ehoc sentiam. Neque hoc teigitur istedocuit : Aut si forte antehuius doctrinam
quã modo teinuenissel& xris animaenaturã dĩputalus eẽportionem. Hoc plane
cũ horrendo periculo falsũ eẽ nesciebas: Et siabisto didicisti quod anima portiodĩp
sit: a gedõgratias quantas potes. quod nonantequã hoc didicisti. decorpore existi.

Expanded text:
tu homo id aetatis et honoris, antequam istum audires, unum atque idem putabas esse, quo album tu homo id aetatis et honoris, antequam istum audires, unum atque idem putabas esse, quo album nigrumque discernitur, quod nobiscum uident etiam passeres, et quo iustum atque iniustum diiudicatur, quod uidebat Tobis etiam carnis luminibus perditis. hoc si ita est, profecto, quando audiebas uel legebas: si carnis oculos cogitabas. aut si hoc obscurum est, certe, quando illud apostoli recolebas : inluminatos oculos cordis uestri, nos sub fronte et supra buccas cor habere credebas. absit, ut de te hoc sentiam; neque hoc te igitur iste docuit. Aut si forte ante huius doctrinam, quam modo te inuenisse laetaris, animae naturam dei putabas esse portionem, hoc plane cum horrendo periculo falsum esse nesciebas. et si ab isto didicisti, quod anima portio dei non sit, age deo gratias, quantas potes, quod non, antequam hoc didicisti, de corpore existi;
Abbreviated transcription (Latin):
Et inclinato capite tradidit spm̃. Vbi& anima necesseest intellegatur. &utrũq. un¬
us ec̃ substantiae : Puto quod istaiam sciebas. si aut ẽ pesciebas. Nonte aliquid quod ma¬
nopericulo scitor didicissescias: Et si quid hinc subtilius disputandũ est: meliusciũ psoagiꝰ
cuius iã nouimus &eloquium: utrũ cũ dicitur anima. It aut simul intellegatur & sp̃s.
utrũq animasit. sp̃s autẽ aliquid animaesit: apsicut eiuisũ est apaste totũ appell&ur
hoc nomine. siue&iã utrũq sp̃ssit. pars uero eius sit quȩꝓpriaedicitur anima : ap& ho
a paste totũ uoc&ur. quando ita dicitur sp̃s. ut simul intellegat᷑ &anima: sicenĩ huic pla¬
c& ucrũ ista utdixi. & subtiliter disseruntur. & sineullo uelceste sine magno pericule
pesciuntur : Itẽq alios cẽ corporis: alios autẽ animaesensus Miror sustetedocuit. &¬

Expanded text:
et inclinato capite tradidit spiritum, ubi et anima necesse est intellegatur — et utrumque unet inclinato capite tradidit spiritum, ubi et anima necesse est intellegatur — et utrumque unius esse substantiae? puto quod ista iam sciebas; si autem nesciebas, non te aliquid, quod magno periculo nescitur, didicisse scias. et si quid hinc subtilius disputandum est, melius cum ipso agitur, cuius iam nouimus et eloquium: utrum, cum dicitur anima, ita ut simul intellegatur et spiritus, utrumque anima sit, spiritus autem aliquid animae sit, an, sicut ei uisum est, a parte totum appelletur hoc nomine, siue etiam utrumque spiritus sit, pars uero eius sit, quae proprie dicitur anima, an et hoc a parte totum uocetur, quando ita dicitur spiritus, ut simul intellegatur et anima; sic enim huic placet. uerum ista, ut dixi, et subtiliter disseruntur et sine ullo uel certe sine magno periculo nesciuntur. Itemque alios esse corporis, alios autem animae sensus, miror, si iste te docuit; et
Abbreviated transcription (Latin):
& laici presbiter osculatus. didicisse tequo dignorabas gratias egeris Vbi quidem
ponimprobo humilitatẽtuam. immouero &iam laudo quodhonorasti doctorẽ
tuũ Nechominẽ sedipsam quaetibi ꝑillum loqui dignatus est ueritatem: Si tamep
potueris demonstrare quid ꝑillum ueritatis acceperis: Vellem itaque rescriptistuis.
quid tedocuerit medoceres : Absitenim ut trubescam a presbitero dicere si alaico
tunon erubuisti predicanda &imitanda hum ilitatesiuere didicisti. Proinde
fraterdilatisi mequid abeodidiceris nossecupio. ut siã id scicbam gratule pte
nis pertinere. ut totus homosit sp̃s. & anima & corpus. sed aliquandoduo simul
nomine animȩ nuncupari: qualeestillud. & factus est homo in inimã uiũ
ibi quippe& sp̃s intellegitur. Itẽq aliquando utrũq nomine sp̃s dici sicuti est.

Expanded text:
et laici presbyter osculatus didicisse te quod ignorabas gratias egeris. ubi quidem et laici presbyter osculatus didicisse te quod ignorabas gratias egeris. ubi quidem non inprobo humilitatem tuam, immo uero etiam laudo, quod honorasti doctorem tuum nec hominem, sed ipsam quae tibi per illum loqui dignata est ueritatem, si tamen potueris demonstrare, quid per illum ueritatis acceperis. uellem itaque rescriptis tuis quid te docuerit me doceres. absit enim, ut erubescam a presbytero discere, si a laico tu non erubuisti praedicanda et imitanda humilitate, si uera didicisti. Proinde. frater dilectissime, quid ab eo didiceris nosse cupio, ut, si iam id sciebam, gratuler pro te, nis pertinere, ut totus homo sit spiritus et anima et corpus, sed aliquando duo ista simul nomine animae nuncupari — quale est illud : et factus est homo in animam uiuam; ibi quippe et spiritus intellegitur — itemque aliquando utrumque nomine spiritus dici — sicuti est:
Abbreviated transcription (Latin):
OMINO DILECTISSIMOPRATRI ETCÕ¬
prbõ p&ro augustinus ep̃s indnõ salutẽ : Peruenerunt ad me
duo libriuincentii uictoris. quos ad tuã sc̃itatẽ scripsit. mittente mihi
cos fratrenrõ renato. homine quidẽ laico. sed prosua fide& corũ quosdili¬
git prudent̃ religioseq sollicito: quibus letis uidi hominẽ in sermone quidẽnonsolũ
usque ad sufficientiã. uerũ &iam usquea dredundantiã profluentem. Sed in rebus de
quibus loqui uoluit. Nondũ sicut oport& instructũ: Quod siei fuerit d̃o donante conlatũ
poteritẽẽutilis pluribus: Hab& enĩ non minimũ facultatis. quapossit explicare at¬
que or nare quȩsentit: si prius dec operam recta sentire: Valdequippesunt noxia
praua disesta: quia hominibus minus eruditis. eo quod disesta sunt uidentur
&uera. Quom odo autẽ cosdem libros ipsea cceperis nescio: uerũ tamensiuerũ est
quod audiui diceriscis recitatis ita exsiluisseleitiae. ut caputiuuenis illius senex

Expanded text:
omino dilectissimo fratri et eompresbytero Petro Augustinus episcopus in domino salutem. Peruenerunt ad me duo libri Vincentii Victoris, quos ad tuam sanctitatem scripsit, mittente mihi eos fratre nostro Renato, homine quidem laico, sed pro sua fide et eorum quos diligit prudenter religioseque sollicito. quibus lectis uidi hominem in sermone quidem non solum usque ad sufficientiam, uerum etiam usque ad redundantiam profluentem, sed in rebus, de quibus loqui uoluit, nondum sicut oportet instructum; quod si ei fuerit domino donante conlatum, poterit esse utilis pluribus. habet enim non minimum facultatis, qua possit explicare atque ornare quae sentit, si prius det operam recta sentire. ualde quippe sunt noxia praua diserta, quia hominibus minus eruditis eo quod diserta sunt uidentur et uera. quomodo autem eosdem libros ipse acceperis nescio; uerum tamen, si uerum est quod audiui, diceris eis recitatis ita exiluisse laetitia, ut caput iuuenis illius senex
Abbreviated transcription (Latin):
conlitũ quod raptus est pemaliciamuter& intellectũ cius. & propterdĩ praescientiã non
sicut fidele membrũ xpĩ. sed sicut a postatam iudicandũ essecensebimus: Quantoenĩ melius
si peccata nondũ facta nondũ cogitata sed praecognita & futura puniuntur. ꝓicerentur illi
duo deparadryso antepeccatum. Nein loco tam scõ &beatificopet car&ur : Quid quod ipsa
ex in anituromnino praescientia. si quod praescitur nonerit : Quomod oenimrectedici¬
tur praescin futurum quod non est futurũ : quomod oergo puniuntur peccata quaenulla st̃.
id est quaenecuitaista pondum incipiente commissa sunt ante carnem. Nec morte prtuenien¬
tepost cumem: Hocita quemedium ex quoanim amis sa est in carnem quos que soluer&ur¬
acarne. quõ paruulianima est necliberi arbitrii gessit aetatem. Noninuenit unde

Expanded text:
conlatum, quod raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, et propter dei praescientiam non conlatum, quod raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, et propter dei praescientiam non sicut fidele membrum Christi, sed sicut apostatam iudicandum esse censebimus? quanto enim melius, si peccata nondum facta, nondum cogitata, sed praecognita et futura puniuntur, proicerentur illi duo de paradiso ante peceatum, ne in loco tam sancto et beatifico peccaretur! quid quod ipsa exinanitur omnino praescientia, si quod praescitur non erit? quomodo enim recte dicitur praesciri futurum, quod non est futurum ? quomodo ergo puniuntur peccata, quae nulla sunt, id est quae nec uita ista nondum incipiente commissa sunt ante carnem nec morte praeueniente post carnem? Hoc itaque medium, ex quo anima missa est in carnem, quo usque soluera carne, quoniam parvuli anima est, nec liberi arbitrii gessit aetatem, non invenit unde
Abbreviated transcription (Latin):
si propterta crearenoluiss&. quia non bonũ futurũ eẽ praesciss&, & utiquesicut & huic ui sum est.
deꝑfectis eius operibus debuiss& hominẽ iudicare. ponde praccognitis necfieri aliquando ꝑmissis:
Nansipeccata quȩsi homo uiuer& commissurus ess&. &ĩ non commissadamnantur inmostuo.
Nullũ beneficiũ conlatũ est illiqui raptus est nemaliciamutar& intellectũ cius. quando quidem
iudicabitur secundũ eam quaem illo fuerat futuramaliciam. Nonsecundũ eam quaemillo ip¬
uenta est in nocentiam: &d en ullomortuo buptit̃ato poterit ẽe securitas. quia & postbaptismũ
ponqualitercumquepeccare. uerum &iam apostatarehomines possunt: Quid siergo quibap¬
tiratus hincraptus est apostataerat futurus si uiuer&. pullũ neillibeneficium putabamus ẽẽ

Expanded text:
si propterea creare noluisset, quia non bonum futurum esse praescisset. et utique, sicut et huic uisum est, si propterea creare noluisset, quia non bonum futurum esse praescisset. et utique, sicut et huic uisum est, de perfectis eius operibus debuisset hominem indicare, non de praecognitis nec fieri aliquando permissis. nam si peccata, quae si homo uiueret commissurus esset. etiam non commissa damnantur in mortuo, nullum beneficium conlatum est illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, quando quidem iudicabitur secundum eam, quae in illo fuerat futura, malitiam, non secundum eam, quae in illo inuenta est, innocentiam et de nullo mortuo baptizato poterit esse securitas, quia et post baptismum non qualitercumque peccare, uerum etiam apostatare homines possunt. quid? si ergo qui baptizatus hinc raptus est, apostata erat futurus, si uiueret, nullumne illi beneficium putabimus esse
Abbreviated transcription (Latin):
ut dannari mererentur in carne : A postolus quippe aptisimede finiuit: Nondũ ncurnenatos
ihilegisscboniscumali : Vnde constit puruulos ut remissi oncin digeant peccatorum ponnisi origi¬
nalecontraxissepeccitum: Necillud quastum cas inimas paruulorũsinebaptis mate moriturorum
aiustodõ in carnem peccatriaem religariatquedam nari: quas presciuit si ad & atem ꝑuenissent ip
qualibesduterentur arbitriomale fuis seuicturas: Hocnam que neriste uisus estdicere in tantis
angustiis constitutus: Immo &im contrustamunitatẽ iam satis manifeste acbreuiter est loquu¬
tus. ubiait iniustũ dm̃ futurum fuisse si nom ꝑfectis ppriȩuoluntatis operibus uell& hominẽ iudi¬
careponnatum: Hocenim respondit cũ tractar& quȩstionem aduersus cos quidicunt. curds̃
hominẽ faciebat quem ut paite praescius sciebat futurũ nonbonum: Nonnatum enĩ iudicar&.

Expanded text:
ut damnari mererentur in carnem — apostolus quippe apertissime definiuit nondum in carne natos ut damnari mererentur in carnem — apostolus quippe apertissime definiuit nondum in carne natos nihil egisse boni seu mali; unde constat paruulos, ut remissione indigeant peccatorum. non nisi originale contraxisse peccatum — nec illud quartum eas animas paruulorum sine baptismate moriturorum a iusto deo in carnem peccatricem relegari atque damnari, quas praesciuit, si ad aetatem peruenissent. in qua libero uterentur arbitrio, male fuisse uicturas. hoc namque nec iste ausus est dicere in tantis angustiis constitutus, immo etiam contra istam uanitatem iam satis manifeste ac breuiter est locutus, ubi ait \'iniustum deum futurum fuisse, si non perfectis propriae uoluntatis operibus uellet hominem iudicare non natum\'. hoc enim respondit. cum tractaret quaestionem aduersus cos qui dicunt: \'cur deus hominem faciebat, quem utpote praescius sciebat futurum non bonum?\'non natum enim iudicaret,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ abillo quȩritur quid meruerit anim& sineullopeccato uel originali uelpprio. sic ad
subcundũ alienũ peccatũ originededaonnari ut non abilloualeat liberari: &uideat quideliga
eduobus: utrumdicat &ium casanimas morientiũ paruulorũ quȩhinc sinelauacro regene¬
rationis abscedunt & ꝓquibus nulum sacrificium corporis dominici offestur anexupeccati
originalis absolui: cũ a postolus doccat exunoire om̃ sin condẽ nationẽ. quibus utiq non sub¬
uenit gratia. ut ꝑunum eriuntur in redemptionem :: pdicat animas non habentes ullum
ud ꝓprium ud originalepeccatũ. Ecomnimodo in nocentes simplices pura .s.Laiusto
dõ. cũ cas ipsenon liberandas carniinsert peccatrici. acternadamnationepuniri: łgonibil
istorũduorũ dicendũ cẽconfirmo. Necillud testium alibipeccascanimas antecarnẽ

Expanded text:
cum ab illo quaeritur, quid meruerit anima sine ullo peccato uel originali uel proprio sic ad cum ab illo quaeritur, quid meruerit anima sine ullo peccato uel originali uel proprio sic ad subeundum alienum peccatum originale damnari, ut non ab illo ualeat liberari, et uideat quid eligat c duobus, utrum dicat etiam eas animas morientium paruulorum, quae hinc sine lauacro regenerationis abscedunt et pro quibus nullum sacrificium corporis dominici offertur, a nexu peccati originalis absolui, cum apostolus doceat ex uno ire omnes in condemnationem, quibus utique non subucnit gratia, ut per unum eruantur in redemptionem, an dicat animas non habentes ullum uel proprium uel originale peccatum et omni modo innocentes, simplices, puras a iusto deo, cum eas ipse non liberandas carni inserit peccatrici, aeterna damnatione puniri. Ego nihil istorum duorum dicendum esse confirmo nec illud tertium alibi peccasse animas ante carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
antecirnis consortiũ peccatricis Non est utdicatur nihileisoffuit aliempeccati piulis per con¬
municata contagio. quib indĩ praescientia fuerat parata redẽptio: Dechisenim nuncloqui¬
mur. quibus antebaptismũ decorporeȩxcuntib. redẽptionulla succurrit: Non estdicitur eas
quas luptismanonabluit sacrificia procis erebramundabunt quod praesciens dsꝰ paululũ illas uoluit
alienis hȩrerepeccatis. sincullo excitͥodamnationis aeternae &cum spefelicitatis actemae:
Dehisenimnuncloquimur. quarũ natiuita s apudimpios & eximpiis nullatalia potent in¬
uenirepresidia: quaequidem si adhiberi possent proculdubionon luptiratis prodei se nom possent
Sicutnec illa quaed elibro machabeorum commemorauit sacrificiapecca propeccatoribus
mortuis eis aliquid profuissent si circũcisi non fuissent : Inueniatergo si potest iste quiddic at

Expanded text:
ante carnis consortium peccatricis. non est, ut dicatur: \'nihil eis offuit alieni peccati paulisper comante carnis consortium peccatricis. non est, ut dicatur: \'nihil eis offuit alieni peccati paulisper communicata contagio, quibus in dei praescientia fuerat parata redemptio\'. de\' his enim nunc loquimur, quibus ante baptismum de corpore exeuntibus redemptio nulla succurrit. non est, ut dicatur: \'eas, quas baptisma non abluit, sacrificia pro eis crebra mundabunt, quod praesciens deus paululum illas uoluit alienis haerere peccatis sine ullo exitio damnationis aeternae et cum spe felicitatis aeternae\'. de his enim nunc loquimur, quarum natiuitas apud impios et ex impiis nulla talia poterit inuenire praesidia. quae quidem si adhiberi possent, procul dubio non baptizatis prodesse non possent, sicut nec illa quae de libro Machabeorum commemorauit sacrificia facta pro peccatoribus mortuis eis aliquid profuissent, si circumcisi non fuissent. Inueniat ergo, si potest, iste quid dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
liberentur: Sienim quaetam quaredam nari mercantur si nonbaptirantur. retemihi
respond&ur. propter origin aleparcatũ : Itemsiquȩram undetraxerint original epeccitum.
isteres pondebit. ex curncutiq peccatrice: Si ergo quȩram undedam narimeruerint in peccatri¬
comcarne quaenihilmali fecerant antecarnem: hic inueniat quidrespondeat. E t sicdam na¬
riadalienorũ peccatorum subrunda contagia. ut necluptisma regener& malegeneratos. pec sacri¬
ficuex pient inquinatos: Ibienim &decilib. i. paruulinati sunt siue adhucusquen a scuntur
ut eis nullo tali possit adiutoro subueniri: Hiccest comnis argumentatio deficit: Nonenĩ quȩ¬
rimus undeanimȩdam nari meruerint postcarnis consostium peccatricis. Sed quȩrimus unde
animȩdam nari meruerint ad subcundũ cirnis consortium peccaitricis. pullũ percatũ habentes

Expanded text:
liberentur. si enim quaeram, quare damnari mereantur, si non baptizantur, recte mihi liberentur. si enim quaeram, quare damnari mereantur, si non baptizantur, recte mihi respondetur: \'propter originale peccatum\'; item si quaeram, unde traxerint originale peccatum. iste respondebit: \'I\'X carne utique peccatrice\'. si ergo quaeram, unde damnari meruerint in peccatricem carnem, quae nihil mali fecerant ante carnem — hic inueniat quid respondeat , et sic damnari ad alienorum peccatorum subeunda contagia, ut nec baptisma regeneret male generatos nee sacrificia expient inquinatos —ibi enim et de talibus hii paruuli nati sunt siue adhuc usque nascuntur, ut, eis nullo tali possit adiutorio subueniri —, hic certe omnis argumentatio deficit. non enim quaerimus, unde animae damnari meruerint post carnis consortium peccatricis, sed qua. rimus, unde animae damnari meruerint ad subeundum carnis consortium peccatricis nullum peccatum habentes
Abbreviated transcription (Latin):
Scnsi gitous set utrumpuer ille postluptismũ persccutionis tẽpore apaititimpiopidolatriã
fucnit alienatus a xp̃o. propter quodindamnitionẽ mostisient. pec inde nisi prox põmo
nturȩ soronis precibus donatus exient: Sed e&iã si hocisti concedatur quod salua fide catho¬
lica o etdenastica regula nullaratione conceditur ut pronon luiptir atis cuius lib& aecatis
iomumnib efferatur sacnficiũcorporis & sanguinis xpĩ. tã quã perhuius modipi&at ẽ suorũ
aui in incũ c louum quo pueniunt adiuuentur. Quid rtsponsurus st decot milibus in fantum
dumuascuntur Eteurpus pec inmanus piorũ aliqua ueldiuina ud humana miseratione ꝑ¬
ueniunt. Ed cistauitam illa tenerrima accite sinelauacro regenerationis abscedunte
Dicit sipotest un deisftrinmae sipeccatriatficrimerugunt ut apet cato saltm net posta

Expanded text:
Quis igitur scit utrum puer ille post Baptismum, persecutionis tempore a patre impio per idololatriam Quis igitur scit utrum puer ille post Baptismum, persecutionis tempore a patre impio per idololatriam fuerit alienatus a Christo, propter quod in damnationem mortis ierit, nec inde nisi pro Christo moriturae sororis precibus donatus exierit? CAPUT XI. 13. Sed etiamsi hoc isti concedatur, quod salva fide catholica et ecclesiastica regula, nulla ratione conceditur, ut pro non baptizatis cujuslibet aetatis hominibus offeratur sacrificium corporis et sanguinis Christi, tanquam per hujusmodi pietatem suorum ad regnum caelorum quo perueniant adiuuentur, quid responsurus est de tot milibus infantum, qui nascuntur ex impiis nec in manus piorum aliqua uel diuina uel humana miseratione perueniunt et de ista uita in illa tenerrima aetate sine lauacro regenerationis abscedunt? dicat, si potest, unde istae animae sic peccatrices fieri meruerunt, ut a peccato saltem nec postea
Abbreviated transcription (Latin):
Recciimeis &unber esis pelagini promisit qui a nadonnationemm&uit paruilis quo snullũ
puta habere ongnialepetcitum. Nec sperat eisregnũ cadorũ sinonꝑueniunt a dtuptismatis sa¬
craomentum: Ifteautem cũconfititur puriulos onginali odstrictos ẽpetcto eiseciam regnũ
caclonũ. Nonbuptir atis ausus est pollieri. quohnec illiausi sunt qui cosasserint sincullo pror¬
suscepecito: Eccequalibus sclaqucis pracsumptionisinnactit. pisi cũtalia scripissepeniteat.
tum que illud sem psit ut ilũ puerum quiseptennis mortuus fuits biptis modict& fuisse de¬
funceũ proquo. lunminentemastrrio creditur ex auditae. uta poenis trans fer&ur adic¬
quiero i. Ndomi : Alis aetetis pueri & mentiri &uguim loqui & confiteri &a negartum possunt
e id eoenbiptit ortur um e simbolũ reddunt : & ipsi prosca dinter ogitarti ponde

Expanded text:
hoc enim eis etiam heresis Pelagiana promisit, quia nec damnationem metuit paruulis, quos nullum hoc enim eis etiam heresis Pelagiana promisit, quia nec damnationem metuit paruulis, quos nullum putat habere originale peccatum, nec sperat eis regnum caelorum, si non perueniunt ad baptismatis sacramentum. iste autem cum confiteatur paruulos originali obstrictos esse peccato, eis etiam regnum caelorum non baptizatis ausus est polliceri, quod nec illi ausi sunt, qui eos asserunt sine ullo prorsus esse peccato. ecce qualibus se laqueis praesumptionis innectat, nisi eum talia scripsisse paeniteat! icumque illud scripsit, ut illum puerum, qui septennis mortuus fuit, sine baptismo diceret fuisse defunctum, pro quo illa imminente martyrio creditur exaudita, ut a poenis transferretur ad requiem. nam illius aetatis pueri et mentiri et uerum loqui et confiteri et negare iam posEt ideo cum baptizantur, jam et symbolum reddunt, et ipsi pro se ad interrogata respondent.
Abbreviated transcription (Latin):
mastires. &chaquidẽ oculis inĩ darũ fuit quin on lupti: ato tã qua mastrrii sanguine
abluto tanta felicitacẽ stitim contulit: Salociãnrm̃ quis ponconsider& quanta fide quin¬
tuspe quantacuntate mortem proxp̃o uiuente su sciperepotuit. quiuitũ immoriente ques uit
hucaccedit quia ponineredibiliter dicitur latronem quitunceredidit iuxtadnm̃ crucif xũ.
aquailla quȩdeuul nere laters cius emicuit : tã qũa sacratisimoluptis mofuisse pfusam: ut
omitẽ quodecum antequã dimnaretur buptitatũ non fuisse. Quõ nemonim̃ nouit nemocon¬
ninert uierũ huec utuol& quis que acipiat. dũtamen debuptismo nom praescribatur saluato¬
nis pracceptohuius latronis exemplo & nonbaptitatis piruulis: Nemo promittt inter
diminationem regnũq cad orũ qui&is uel felicitatis cui. is lib& atq ubilib& quasi mediũlocũ:

Expanded text:
martyres. et hoc quidem oculis domini clarum fuit, qui non baptizato tamquam niartj-rii sanguine martyres. et hoc quidem oculis domini clarum fuit, qui non baptizato tamquam niartj-rii sanguine abluto tantam felicitatem statim contulit. sed etiam nostrum quis non consideret, quanta fide, quanta spe, quanta caritate mortem pro Christo uiuente suscipere potuit, qui uitam in moriente quaesiuit? hue accedit, quia non incredibiliter dicitur latronem qui tunc credidit iuxta dominum crucifixum aqua illa, quae de unlnere lateris eius emicuit, tamquam sacratissimo baptismo fuisse perfusum, ut omittam quod eum, antequam damnaretur, baptizatum non fuisse, quoniam nemo nostrum nouit, nemo conuincit. uerum haec ut uolet quisque accipiat, dum tamen de baptismo non praescribatur saluatoris praecepto huius latronis exemplo et non baptizatis parunlis nemo promittat inter damnationem regnumque caelorum quietis uel felicitatis cuiuslibet atque ubilibet quasi medium locum.
Abbreviated transcription (Latin):
aciprianoscõ inter mastrres computatur. quis uo sangui neb aptirantur: quod plerisque
ponbaptitatis feruente ꝑsecutione prouenit: Tantonã que pondere appensũest tantũq
ucduit apud eũ qui haet nouit appendere quod confessus est dnm̃ crucifixum quantum
si fuiss& prod̃o crucifixus: T uncenim fidescius deligno floruit: quãd iscipulorũ mar¬
cuit: pisicuius mortis terroremarcuerat. ei us resurrectionertui rescer& Illie ni desperaue¬
runt demoriente. illes perauit in commoriente : Refugerunt illiauctoremuitie. ro¬
gauit ille consostem poenȩ : Doluer̃ illitã quã hominis mortẽ. credidit ille pggaturum eẽ
postmortẽ: Descruerunt illi sponsorem salutis. honorauit ille sociũ crucis. Inuenta est
in eomensura mastrris quituncinxpm̃ credidit quando defecerunt qui futuri erant

Expanded text:
a Cypriano sancto inter martyres computatur, qui suo sanguine baptizantur, quod plerisque a Cypriano sancto inter martyres computatur, qui suo sanguine baptizantur, quod plerisque non baptizatis feruente persecutione prouenit. tanto namque pondere appensum est tantumque ualuit apud eum, qui haec nouit appendere, quod confessus est dominum crucifixum, quantum si fuisset pro domino crucifixus. tunc enim fides eius de ligno floruit, quando discipulorum marcuit, nisi, cuius mortis terrore marcuerat, eius resurrectione reuiresceret. illi enim desperauerunt de moriente, ille sperauit in commoriente; refugerunt illi auctorem uitae, rogauit ille consortem poenae; doluerunt illi tamquam hominis mortem, credidit ille regnaturum esse post mortem; deseruerunt illi sponsorem salutis, honorauit ille socium crucis. inuenta est in eo mensura martyris, qui tunc in Christum credidit, quando defecerunt qui futuri erant
Abbreviated transcription (Latin):
ceum nes qulis mullomer ito pracredentepercati  armi in sent percatrici adut cuqut
semons qulionul edixent sinculla xpĩgtatia redimi animas pair uulorũ mnaeternuittẽ
segnũq erdorũ & meis possesolui originalepeccatũ simne apĩ buptisno inqulsit remis¬
siorercitoram. Uidepo engo in quãs profunditate naufragosi guigitis iecent:
sanem quit procis oblationes assiduas. &offerenduiugiter scõiũ censco sacrificia sacetdo¬
tum Eccraliud undenũ quã exiturus est. nisi cũ dixisse peniteat: Quisenim offerat
corpus xp̃i. pisi peis qui mẽbra sunt xp̃i . Ex quo autẽ ab illo dictum est. pisi quirena¬
tuis fuent ex aqua & spũ nonpotest intrarcin regnũ dir t alioloco Qui ꝑdiderit ani¬
mãsuã ppterme inueni& cam exemofit mẽbrũ xpi. pisi authaptis matem xp̃o. aut
morte proxpõ: Vnde& latro ille non antecrucem dñi sectitor sed incruce confessor
Dequo nonnũ quã praciudicium captatur siue temptatur contrabaptismatis sacramentũ

Expanded text:
rito praecedente peccati carni inserit peccatrici. sed utcumque sentiens quid mali dixerit sine ulla Christi gratia redimi animas paruulorum in aeternam uitam regnumque caelorum et in eis posse solui originale peccatum sine Christi baptismo, in quo fit remissio peccatorum, uidens ergo, in quam se profunditatem nsane, inquit, pro eis oblationes assi- duas et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum. ecce aliud, unde numquam exiturus est, nisi eum dixisse paeniteat. quis enim offerat corpus Christi nisi pro eis, qui membra sunt Christi? ex quo autem ab illo dictum est: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest intrare in regnum d e mam suam propter m e, inueniet e a m, nemo fit membrum Christi nisi aut baptismate in Christo aut morte pro Cliristo. Vnde et latro ille non ante crucem domini sectator, sed in cruce confessor, de quo nonnumquam praeiudicium captatur siue temptatur contra baptismatis sacramentum,
Abbreviated transcription (Latin):
Et dumuult reddere rationem. neds̃ credatur in iustus sipuras a b omnipeccato ani¬
mais &iamillas quas xp̃iana regeneratione non redemit uinculo peccatioriginalis ip¬
nectit: Eadixit quae tenolodocuerit: Tantũ enĩ salutis & felicitatis nonbaptiaa¬
tis pariulis tribuit. quantũ necpelagiana hereses potuit: Et tamen detot milibus
paruulorum quin ascunt᷑ eximpiis. & int̃impios moriuntur.. Nonquibus homines¬
rbaptisinũ cũ uelint subuenire nom possunt. Sed dequibus bapti÷ andis nemopo¬
it uel poterit cogitare. Necquisquam proeis obtulit uel oblaturu s est sacrificium.
quadiste &iam prononbapti÷ andis censuit offerendum quid dicer& poninuenit:¬

Expanded text:
omni peccato animas, etiam illas, quas christiana regeneratione non redimit, uinculo peccati originalis innectit, ea dixit quae te nolo docuerit. tantum enim salutis et felicitatis non baptizatis paruulis tribuit, quantum nec Pelagiana heresis potuit. et tamen de tot milibus paruulorum, qui nascuntur ex impiis per baptismum, cum uelint, subuenire non possunt, sed de quibus baptizandis nemo potuit uel poterit cogitare nec quisquam pro eis obtulit uel oblaturus est sacrificium, quod iste etiam pro non baptizandis censuit offerendum, quid diceret non inuenit
Abbreviated transcription (French):
laudat᷑ loquentia ꝑsuadeit᷑ insipientia &m pr&ioso porulabbatur pestiferapotio: Uteñ ia incipũ

Expanded text:
laudatur eloquentia persuadeatur insipientia et in pretioso plaudatur eloquentia persuadeatur insipientia et in pretioso p
Abbreviated transcription (Latin):
at pefaciat eẽdedectabilia que sunt inutilia. & quȩdi sestadixent ueradixisseuideatur. quauis & ip
so doquio habcat multa emendenda & anima exundantia reprimenda. Quodinillo tibi quoque
ut ui rogriui sicuttua indicant scripta displicuit: sed hocud facile corrigitur. ue sined exrimento fi¬
dei aleuib: mentibus amatur. todleratur a grauibus. habeamu senimiam quosdam spumeos insermo¬
ne sedin fidesanos : Nonita quedisperandũ cst &iã hocinisto quauis sittolerabile si permanserit
possetamen expurgari & tẽ perar. atqucadintegrũ & solidũ uel ꝑduci uel reuocari modum.
Presestm qui iuuenis c̃ꝑinb&ur: utquodminus hab& periti supplcat diligentia & quod eruditas
loquacitatis erictat aetatis maturitas decoquat : Illud mol estũ st & periculosũ ud ꝑnitiosum sicũ

Expanded text:
iat. ne faciat esse delectabilia, quae sunt inutilia et quae diserta dixerit uera dixisse uideatur; quamuis et in iat. ne faciat esse delectabilia, quae sunt inutilia et quae diserta dixerit uera dixisse uideatur; quamuis et in ipso eloquio habeat multa emendanda et a nimia exundantia reprimenda, quod in illo tibi quoque ut uiro graui, sicut tua indicant scripta, displicuit. sed hoc uel facile corrigitur uel sine detrimento fidei a lenibus mentibus amatur, toleratur a granibus; habemus enim iam quosdam spumeos in sermone, sed in fide sanos. non itaque desperandum est etiam hoc in isto, quamuis sit tolerabile, si permanserit posse tamen expurgari et temperari atque ad integrum et solidum uel perduci uel reuocari modum. praesertim quia iuuenis esse perhibetur, ut quod minus habet peritia suppleat diligentia et quod cruditas loquacitatis eructat. aetatis maturitas deeoquat. illud molestum est et periculosum uel perniciosum, si, cum
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate fecisse. Vbienimmihi animusergamehominis ignotus est& incestus: Medius arbitror me¬
liora sentire. quã mn explorataculpare. s. ostassi senim amore mei fecit sciens admepuenire possequod scris¬
sit dumincis rebus errart me nonuult in quibus sepotius errare nonputat: &ideo debeo &iam eius habere
gratãbeniuolentium : Cuius meneresscest imprdure sententiam.: Acꝑ hocineis que non retesapit adhucle¬
niter corrigendus mihiuid&ur non as perede testandus. Presestm qui a sicut audio nuꝑ catholicus factus es
quod eigratulandũest: Caruitenim donatistarũ ud potius rogat istarũ diuisione &errore quo antea tene¬
lutur. Si tamen catholicã uertatẽ sicut opost& intellegat. ut uered eillius conuersi oncgaudcamus:
ab& enim doquiũ quo possit explicare quaesentit: undecũ illo agendũ estei queoptandũ utrectasera¬

Expanded text:
necessitate fecisse. ubi enim mihi animus erga me hominis ignotus est et incertus, melius arbitror menecessitate fecisse. ubi enim mihi animus erga me hominis ignotus est et incertus, melius arbitror meliora sentire quam inexplorata culpare. fortassis enim amore mei fecit sciens ad me peruenire posse quod scripsit, dum in eis rebus errare me non uult, in quibus se potius errare non putat. et ideo debeo etiam eius habere gratam beniuolentiam, cuius me necesse est inprobare sententiam. ac per hoc in eis quae non recte sapit adhuc leniter corrigendus mihi uidetur, non aspere detestandus, praesertim quia, sicut audio, nuper catholicus factus est, quod ei gratulandum est. caruit enim Donatistarum uel potius Rogatistarum diuisione et errore, quo antea tenebatur, si tamen catholicam ueritatem sicut oportet intellegat, ut uere de illius conuersione gaudeamus. I Habet enim eloquium, quo possit explicare quae sentit. unde cum illo agendum est eique optandum, ut recta sent
Abbreviated transcription (Latin):
quodadhuctuaescĩtatiminus quãuedlem cognitussum. quandoquidem putastime sicaccepturũ quasitu
mihi iniuriũ fecens notũ faciendo quod alius focit . Quantũ autẽ hoc absit abanimomeo. uid eutn cabilloqul¬
dem inepassum iniuriam co quer. Cũ enimutiliter quaedã quã egosiper& nũ quã debuit r&icere: Vndemi¬
higratũ cẽdeb& quodita non tacuit utidociam leger possimus: Deberes quidem tutantũ scribere potius ad mequã
adalterũ deme. Sed quod mihi ec̃t̃ ignotus. noncstausus semihi ingerere in meorũ refutationedictorum
Nec consulendũ meputauit ubisibiuid & orminime dubitandum: Sed planecognitã & cestam teneresententiã
Obtẽperauit autẽ amicosuo a quose ut scriber& dicit cẽ compulsum: Et si quid int̃ disputandum quod inmeã
contumelim redundar& expressit. Noncũ conuiciantis uoluntate crediderim. sed diuersa sentientis

Expanded text:
quod adhuc tuae sanctitati minus quam uellem cognitus sum, quando quidem putasti me sic accepturum, quasi tu mihi iniuriam feceris notum faciendo quod alius fecit. quantum autem hoc absit ab animo meo, uide, ut ne ab illo quidem me passum iniuriam conquerar. cum enim aliter quaedam quam ego saperet, numquidnam debuit reticere ? unde mihi gratum esse debet, quod ita non tacuit, ut id etiam legere possimus. debuisse quis dixerit eum scribere potius ad me quam ad alterum de me; sed quod mihi esset ignotus, non est ausus se mihi ingerere in meorum refutatione dictorum. nec consulendum me putauit, ubi sibi uidetur minime dubitandam, sed plane cognitam et certam tenere sententiam. obtemperauit autem amico suo, a quo se, ut scriberet, dicit esse conpulsum. et si quid inter disputandum, quod in meam contumeliam redundaret, expressit, non eum conuiciantis uoluntate crediderim, sed diuersa sentientis
Abbreviated transcription (Latin):
nram & nam hierusale significare testat doctorgentũ : Quamuis narium rugas
ari frontes obducat &crispato uultu hanc parabolam ex horreat. doctor
pestilentium: & multo amplius & aspernabilius. quando audit
eundem gentium doctorem quod scriptum est demasculo & femina
crunt dio in curneuna addere aedicere: Sacra mentum hoc magnum est

Expanded text:
nostram aeternam Jerusalem significare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas nostram aeternam Jerusalem significare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est,
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur infirmis & siceos ut fallacib: plac& fallendo lactabat: quur eos abum¬
bris u&erib: inquibus infirmiquiescebant sic ꝓ turbabat ut dicer&. Ecceego pauł
dicouobis quia sicitũ cidamini xp̃s uobis nihil ꝓderit : siaut̃ in illa psonaquinta
pfectis sapientiã loquebatur. quales solos istedignos putat quos non fallat apes¬
tolus : quare contrariosuulteẽ ipse perfectis utblas phem& abraham que sic pe¬
fectus laudat a postolus maxime inillis duob filiiscius uno deancilla aliodeli se¬
rar sidisplic& illi cũ ismahele testamtũ u&us cuisac placeat testamtũ nouũ: A ni&
contra a postolu ꝓpositurusẽ cathedrã pestilentiȩ & dispuuturus dequalitate figura¬
rũ dt quedicturus noncũ debuisse figura s rerum honestarũ dereb turpib ducere:
Resenimiturpis huicuid&e &cis̃ cũipsa sarra concubitus conugalis qualiberã mare

Expanded text:
loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umloquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem
Abbreviated transcription (Latin):
facta abrahȩ facite: acperhociste qui: blas phemat abraham. xp̃mprofecto blasphen
quitale testimoniũ perhib& abrahae: seddicat si potest quã ꝑsonã illarum quinqua
gerebat apostolus cum sic prȩdicar& abraham: sienim eis quisine lege fuerant
factuserat quasi ess& xipse sinelege illi abraham non nouerunt: Ergo aliquem
principem siue romanorũ siue grecorum siue aliquem philssophorum debuit
inuenire quemtalibus prȩdicar&. ut eis siuuit huic plac&x talem se qualesips
erant fingendo congruer&: Non abra ham nescio quẽ alienigenã patrem
gentish dor ehae. longe ab eorum moribus. longe ab eorum ritibus. longe
ab eorum cognationibus alienum: siautem iudeis tamquam iud gus factus
erat auteis qui sub lege . taquam ess& & ipse sublege: ut quid dicebat non
ȩquo animo ferre nom possent quigloriabantur in lege i quod siut in firmus

Expanded text:
facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
xutero alieno: ubinulla omnino lasciuiendi sed sola cogitataẽ causa generandi: sste
uutẽ abrabȩ &iã usque ad decrepitã senec tutẽ. fornicationis obicit crimen: ꝓfecto qr¬
ap̃mortẽ sarrȩ alterã dux. ubi& sinullũ intelleger& rei abditȩ sacram̃ti ꝓpt hoc solũ
faceredebuit abrahã neputarent herxici aduersus a postolũ quib: &iã testulianus as¬
apulator ad sistit postuxoris mortẽ crimen esse ducere uxorem : sed sicut sibi iste
ud&ur inuenire in apostolicis litteris quȩdicat contralege ꝑmorsendatã uel contra
estamentũ ueus inueniat & aliquid aduersum abrahã quod ex euangelicis litteris
sonare uideatui: omnino non inuenit, ubicũque ille nominatur in libris testamenti
noui cum honore debito nominatur. Itautiudȩis dicer& ipsednis si filui a brahae estis.

Expanded text:
ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto qmortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis,