comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imagines ñ discernunt᷑ omnino acorporibꝰ. nͥ cũ ħo reddit᷑ sensibus
corporis ret̃gnoscit se in illis fuisse imaginibꝰ quas ñ ꝑsensus corpo-¬
ris hauriebat. Quis enĩ cũ a somno euigilau̾it ñ ꝯtinuo sentiat imnagi¬
naria fuisse q uidebat. qͣm uis cũ ea uideret dormiens auigilantium
corporibꝰ usis discernere ñualebat: Quã quã mͥ accidisse scio. ⁊obħ
ĩ aliis accide̾ potuisse ł posse ñ dubito. ut insomnis uidens in somnis
me uidere sentire illasq imagines que ipsã nr̃am ꝯsensionẽ ludifi-¬
care ꝯsueuert̃ ñ ẽẽ uera corpora. s in somnis eas p̾sentari firmissime

Expanded text:
imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ aliqͥs ñ exp̃sentibꝰ apłi u̾bis s exaliis forte scͥpturarũ loris ł ratione
ꝑspicua inueniat aliꝗͥ qͦ doceat siue int̾rio colo ẽẽ paradifũ siue ñ ẽẽ.
cũ npsũ t̾ciũ celũ ꝗͥ sit ñ liqͥdo apparrat utrũ inrebꝰ corporalibꝰ anfor¬
tt insp̃ualibꝰ intelligendũ sit. Posset qͥdẽ dici ñ nͥ in locũ aliquẽ cor-¬
porałẽ hominẽ rapi potuisse cũ corpore. s qr ⁊ hoc ita posuit ut nes-¬
cire se dix̾it utrũ incorpore anextͣ corpꝰ raptꝰ sit. qͥs audeat dic̾e se
scire q se nescire apłs dix̃: Heruntam̃ si neq sp̃c sine corport adlo¬
ca corꝑalia rapi põt. nec corpꝰ ad spũ alia. hec ipsa dubitatio eiꝰ ue-¬
lut cogit intelligi. siquidẽ d̾ se ipso hec eũ scripsisse nemo ambigit.
tale fuisse illud qͦ raptꝰ ẽ. q utrũ corporale anspũale ẽẽt dinosci
discerniq ñ possit. Cũ enĩ ł insomns ł urextasy corpoꝵ expͥmunt᷑

Expanded text:
 aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, utrum in rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur
Abbreviated transcription (Latin):
le sit corpꝰ cuiꝰ sit difficilis ⁊ gͣuis administratio. sic̃ hec caro quȩ
corrũpit᷑ ⁊ aggͣuat animã de ꝓpagaͥne tͣnsgressionis ex istens. mul-¬
tomagis au̾tit᷑ mens ab illa uisione sũmi cęli. Uñ necessario abri-

Expanded text:
grauis administratio, sicut haec caro, quae corrumpitur et adgrauat animam, de propagine transgressionis existens, multo magis auertitur mens ab illa uisione summi caeli: unde necessario abri
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ẽ. nulla assũpta corporali c̾atura. quȩ mortalis carnis sensib
seuocata ab omni corporis sensu. ab omni significatiuo enig-¬
mate sp̃e Sic enĩ scriptũ ẽ Si gͦ inueni gr̃am in ẽspectu tuo os¬
tende mͥ temetipsum manifeste ut uideã te. cũ paulo suꝑiꝰ legat᷑.
⁊ locutꝰ ẽ dñs ad moysen facie ad faciẽ sic̃ qͥs loquit᷑ ad amieũ

Expanded text:
s est, nulla adsumta corporali creatura, quae mortalis carnis sensibus seuocata ab omni corporis sensu, ab omni significatiuo aenigmate spiritus. sic enim scriptum est: si ergo inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te, cum paulo superius legatur: et locutus est dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut quis loq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmune ⁊ immundu putans ea ipsa quȩ indisco d̾ monstrabant᷑
tã quã uera animalia. Hȩx quando alit̃ inuenta fuerint quã
putata s̃ cũ uid̾nt᷑. ñ nos penitet ita nob̃ fuisse uisa. si ñ argu

Expanded text:
mune et inmundum, putans ea ipsa, quae in disco demonstrabantur, tamquam uera animalia. haec quando aliter inuenta fuerint quam putata sunt, cum uiderentur, non nos paenitet ita nobis fuisse uisa, ad non argu
Abbreviated transcription (Latin):
laxat᷑. maior efficit᷑ mitio suo ꝑ dilatationẽ pondĩs certi ñ ꝑ ad¬
iectionẽ dũ extendit᷑ ñdu auget᷑. ⁊ si sic qͦq auget᷑ dũ exten¬
dit᷑. licet enĩ habitu augeri cũ statu ñ licet. tẽ ⁊ splendor ipse
te mat̾iȩ qua bur̾it eã qui agit nullo ꝯferens modulo nͥ effi¬
uis hunc credẽt cũ isto corde tã disertũ ẽẽ potuisse Ut
gitare posset. qđ ⁊ sit. ⁊ corpꝰ ñ sit. Qd aũ absurdiꝰ quã puta¬
re massã cuiꝰpiã metalli exaliꝗͣ parte crescẽ posse dũ tun¬
dit᷑. ñ decrescat ex alt̾a. ł augeri latitudine nͥ crassitudine
minuat᷑. aut ullũ ẽẽ corpꝰ manente naturȩ suȩ qͣntitate
qđ undiq crescat nͥ rareseat: Quomͦ gͥ implebit aĩa erilla
bit carnẽ quã uiuificat. ñ tanto rarior fuerit qͣnto gͣn

Expanded text:
certi, non per adjectionem, dum extenditur, non dum augetur; etsi sic quoque augetur, dum extenditur. Licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. Tunc et splendor ipse te materiae, qua duxerit eam qui agit, nihil conferens modulo nisi effitiva . 45. Quis hunc crederet, cum isto corde tam disertum esse potuisse? segitare posset, quod et sit, et corpus non sit? Quid autem absurdius, quam putare massam cujuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse dum tunditur, nisi decrescat ex altera; vel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa bit carnem, quam uiuificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto g
Abbreviated transcription (Latin):
coirent. Cur enĩ ñ ad hanc rem diuina expectaret᷑ aucto¬
ritas. uͭ nulla concupiscentia tamquã stimulus inobe¬
p̃sciebat uñ iam mortale genꝰ ꝓpagandũ cẽt humanũ.
aut si. hoc adiutoriũ gignendi filios ñ ẽ facta mulier
melius ad iutor masculus fieret. hoc ⁊ desolatio dici pot̃.
si solitudinis fortasse tedebat. Quanto gͦ cõgruentiꝰ ad
conuiuendũ ⁊ colloquendũ duo uiri parit̾ quã uir
⁊ mulier habitarent: Qđ si oportebat aliũ iubendo
defuisset. qͦ p̾or unꝰ alt̃ posterior marime si poste¬
rior expͥore caret᷑ sic̃ femina c̾ata est. An aliqͥs dix̾it¬
decosta hõis dm feminã tantũ ñ ỹmasculũ si hoc uel¬
let facẽ potusse: Qua ꝓpt̾ ñ inuenio ad qđ aduto¬
riũ mulier facta sit uiro. si pariendi causa subtͣhitur
Nã si parentes filus suis ocdẽ ex hac uita oportebat. ut
ita om̃e humanũ genꝰ ꝑ decessiones ⁊ successiones c̾ta

Expanded text:
coirent. cur enim non ad hanc rem diuina expectaretur auctoritas, ubi nulla concupiscentia tamquam stimulus inoboepraesciebat, unde iam mortale genus propagandum esset humanum. Aut si ad hoc adiutorium gignendi filios non est facta mulier melius adiutorium masculus fieret . hoc et de solacio dici potest, si solitudinis fortasse taedebat. quanto enim congruentius ad conuiuendum et conloquendum duo amici pariter quam uir et muldefuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina cde costa hominis deum feminam tantum, non etiam masculum, si hoc uellet, facere potuisse? quapropter non inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi causa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, ut ita omne humanum genus per decessiones et successiones certa
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ẽ catori cuncta ẽẽ facienda. Que natura lucis qͦ t̃ns¬
ierit facta uesꝑa. ut uicissim nox ꝑ ageret᷑ nec ille
dix̃. nec facile inueniri posse arbitror: Neq enĩ extin¬
ctã eẽ c̾dendũ ẽ ut nocturne tenebit sueceđent.⁊ rur¬
sus accensã.ut mane fieret ante ꝗͣ hoc solis officio ge¬
reret᷑. qđ a quarto die cepisse fieri eadẽ serpt᷑a testat᷑.
Quod ante quã ficret. qͦ circuitu ib potuerint tres dies
noctesq succedẽ. lucis quȩ pͥmo facta ẽ ꝑ manente
natura. si lux corporalis tẽ facta intelligenda ẽ. y in¬
uenire ⁊ explicare difficile ẽ. nͥ forte mołe t̃renã

Expanded text:
sum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transsum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo facta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrena
Abbreviated transcription (Latin):
ima parte credẽ đm fuisse. quã partẽ lux ista desere
ret. ut posset ei uesꝑa fieri. An forte in ea parte lucẽ fe¬
cerat in qͣ facturus erat hominẽ. ⁊iđo cũ ab ipsa par¬
te lux disscessisset. uesꝑa facta đr &iã cũ in alia parte
lux eẽt illa quȩ inde discesserat. mane exortura ꝑ acto
circuitu: Ut qͥd gͦ factus ẽ sol inpotestatẽ diei qui lu¬
ceret suꝑ terram. si lux illa diei faciendo suffecerat. quȩ
dies etiã uocata erat. An illa pͥor regiones suꝑiores at̾ra
longinqua illustrabat ut sentiri ñ posset int̾ris. atq ita
oportebat sołe fieri ꝑquẽ dies inferiorib mundi par¬
tib appareret: Potẽ ⁊ hoc dici auctũ eẽ fulgorẽ dici¬
a sole edito. ut ꝑ ilła lucẽ minus fulgens dies quã nc̃
inductã fuisse in oꝑe c̾atoris. cũ dictũ ẽ fiat lux ⁊ fa¬
ce factũ sit fuisse cõmemorat᷑ ordine dierũ quo ui¬

Expanded text:
una parte credere Deum fuisse, quam partem una parte credere Deum fuisse, quam partem ret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nuninductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et face factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo ui
Abbreviated transcription (Latin):
tia solis ẽ. nͥ forte poeticis figm̃tis cor inclinandũ ẽ. ut
eredamꝰ sołe mari se inmergere. atq inde lotũ exalia par¬
te mane surgere. quãꝗͣ si ita ẽẽt abẏssus ipsa p̃sentia so¬
lis illustraret᷑. atq ibi eẽt dics. Poss enĩ y aqͣs illumina¬
re. qͣndo abeis ñ posẜ extingui. s hoc monstruosũ ẽ sus¬
picari. Quid qđ etiã sol nondũ erat. Qua ꝓpt̾ si spũ alis
lux pͥmo die facta ẽ. nũqͥd nã oceidit ut suecedẽt nox.
Di aut̃ corporalis. que nã illa lux ẽ. ꝗͣ pꝰ occasũ soliꝰ uidẽ
ñ possumꝰ. qͥa nec luna erat ad huc nec aliquę stelle: Aut
si semꝑ inea parte çeli ẽ in qͣ sol. ut ñ sit solis lux. ẜ. qͣsi
comes eius. eiđẽ ita coniuncta. ut discerni dinoseiq ñ
possit. ab cande redit᷑ difficultatẽ soluende questiois
ortũ circuiens redit.⁊ est in alia parte mundi. ꝗͦ tempore
pars ista inꝗ̃ sumꝰ tenebrescit in noctẽ. Eaqͦ cogit qđ absit in-

Expanded text:
tia solis est; nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies; posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspicari. Quid quod etiam sol nondum erat? 22. Quapropter si spiritualis lux primo die facta est, numquidnam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, ortum circumiens redit; et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista in qua sumus, tenebrescit in noctem. Ex quo cogit, quod absit, in
Abbreviated transcription (Latin):
catiuas similituidines inspũ ita discernunt. ⁊ tanta porentia
nant ominbꝰ ⁊ scdm cã uidicent d̾ omnibꝰ. ⁊ intã dirigant᷑ ut agant᷑.
erea dirigant quic ꝗ agunt. Deniq qͣmius abrepto apło acarnis
sensibꝰ ut̃ciũ cȩłũ ⁊ paradysũ hoc ipsũ certũ defuit adplenã per¬
fcctãq c̃gnitionẽ rerũ quȩ angłis inẽ. q siue incorpore siue ext᷑
corpꝰ cẽt nesciebat. Noc utiq ñ deerit cũ receptis corporibꝰ inre
surrectione mortu corruptibile hoc induet᷑ in corruptione.
÷ mortale hoc induet᷑ immortalitate. Omĩa enĩ euidentia cr̃.
sine ulla falsitate. sine ulla ignorantia suis ordinibꝰ distributa.
⁊ corporalia ⁊ spũalia ⁊ intellectualia. innatura in tegra ⁊ beati-¬
tate ꝑfecta. Scio qͥdẽ ñ nullos ete qͥ scͥpturas scãs añ nos infide
katholira tͣctasse laudant᷑ ⁊̃ sic exposuisse qͥ ait apłs t̃tiũ cȩłu.

Expanded text:
catiuas similitudines in spiritu ita discernunt et tanta potentia nant omnibus et secundum eam iudicent de omnibus et in eam dirigantur, ut agantur, et ex ea dirigant quidquid. agunt. denique quamuis abrepto apostolo a carnis sensibus in tertium caelum et paradisum hoc ipsum certe defuit ad plenam perfectamque cognitionem rerum, quae angelis inest, quod, siue in corpore siue extra corpus esset, nesciebat.ptibile hoc induetur incorruptione et mortale hoc induetur inmortalitate. omnia enim euidentia erunt sine ulla falsitate, sine ulla ignorantia suis ordinibus distributa, et corporalia et spiritalia et intellectualia, in natura integra et beatitate perfecta. Scio quidem nonnullos eorum, qui scripturas sanctas ante nos in fide catholica tractasse laudantur, etiam sic exposuisse, quod ait apostolus te
Abbreviated transcription (Latin):
a qua enĩ labilit̃ fluxal t̾ra stabilit̾ fixa. Et dixit dõ
berminet t̾ra herbã pabułi. serentẽ sem̃ scđm genus
suũ.: scđm similitudinẽ .: lignũ fructiferũ. facienꝰ

Expanded text:
aqua enim est labiliter fluxa, terra stabiliter fixa. Et dixit deus: aqua enim est labiliter fluxa, terra stabiliter fixa. Et dixit deus: germinet terra herbam pabuli ferentem semen secundum genus et secundum similitudinem et lignum fru
Abbreviated transcription (Latin):
poris int̃uallo int̾posito postea sit addita spẽs. cũ ds̃ hȩc
simul e̾auit. mat̾iãq formatã instituerit. cuiꝰ informa¬
Itatẽ usitato ut dixi uocabulo ł t̾rȩ ł aquȩ seript᷑a p̾dĩp̃.
erra enĩ ⁊ aqua ỹ suis qualitatib existentia qđ uidemꝰ.
ti ꝗͣ cȩlestia corpora. Et qu̾o ꝑ enum̾ationẽ dierũ iã
exinformĩ queq formata num̾ant᷑. ⁊ ex ista corporali
mat̾ia iam factũ çelũ narrau̾at. cuiꝰ multũ distat spẽs
at̃renis: iam qd ex ea formanđũ inrerũ infima parte
restabat noluit sub ħis u̾bis inrerũ c̾atarũ ordine
inserere ut diceret᷑ fiat: ñ acceptura ista residua in ste¬
mitate talẽ spẽm qualẽ acceꝑat çelũ. s iã inferiorẽ y
infirmiorẽ atq informitati ꝓximã. ut his potiꝰ u̾bis¬
mobilẽ. ido deilla dictũ ẽ. ꝯgregent᷑. dehac appareat:

Expanded text:
poris interuallo interposito postea sit addita species, cum deus haec poris interuallo interposito postea sit addita species, cum deus haec simul creauerit materiamque formatam instituerit, cuius informitatem usitato, ut dixi, uocabulo uel terrae uel aquae scriptura praedixit. terra enim et aqua etiam suis qualitatibus id existentia quod uidemus ti quam coelestia corpora. Et quoniam per enumerationem dierum jam ex informi quaeque formata numerantur, et ex ista corporali materia jam factum coelum narraverat, cujus multum distat species a terrenis; jam quod ex ea formandum in rerum infima parte restabat, noluit sub his verbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut diceretur, Fiat; non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat coelum, sed jam inferiorem et infirmiorem atque informitati mobilem: ideo de illa dictum est: congregetur, de hac: adpareat;
Abbreviated transcription (Latin):
isto die ñ eẽ factũ nͥ ut secernerent᷑ hȩc duo elem̃ta in¬
fenora. Quẽ yͦ mouet. cur indieb facta sit lux. ⁊ celũ
extͣ dies aut̃ ł añ om̃s dies aqua ⁊ t̾ra: ycur ad uĩ u̾bũ
facta sint illa. uicente do. fiat. hȩc aut̃ dõ qͥdẽ dicen¬
te discreta. ñ aut̃ dicente đo facta inueniant᷑. habet
qđ salua fide intelligat. scilicet id qđ dictũ ẽ. añ die¬
rũ enum̾ationẽ. t̾ra aut̃ erat inuisibilis: in ꝯposita
cũ ꝯm̃daret script᷑a euiꝰ mͦa t̾rã ds̃ fecat. ꝗͥa p̃dixerat.¬
in pͥncipio fecit đs ccłũ ⁊ t̃rã. nichil alud his u̾bis ꝗͣ
mat̾ie corporalis informitatẽ insinuare uoluisse. eligens
eã usitatiꝰ appellare quã obscunus. si tñ tardo intellectui
ñ surrepat. ut mat̾iã ⁊ spẽm quȩ ub seͥpt᷑a separat. conet᷑
hec duo ⁊̃ tempore separare. tamꝗͣ pͥus fuerit mat̾ia. ⁊ ei tẽ¬

Expanded text:
isto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inisto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inferiora. Quem vero movet cur in diebus facta sit lux et coelum, extra dies autem uel ante omnes dies aqua et terra, et cur ad dei uerbum facta sint illa dicente deo: fiat, haec autem deo quidem dicente discreta, non autem deo dicente facta inueniantur: habet, quod salua fide intellegat. scilicet id, quod dictum est ante dierum enumerationem: terra erat inuisibilis et inconposita, cum commendaret scriptin principio fecit deus caelum et terram, nihil aliud his uerbis quam materiae corporalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius, si tamen tardo intellectui non subrepat, ut, materiam et speciem quia uerbis scriptura separat, conetur haec duo etiam tempore separare, tamquam prius fuerit materia et ei tem
Abbreviated transcription (Latin):
an ita sit. Quib in eundis atq t̾c̃tandis. nec mͥ iã tem¬
nec nom̃ firmam̃ti coge. ut stare çełu ꝓutemꝰ. firmam̃¬
t̾minũ. suꝑroꝵ ⁊ inferiq aquarũ. uocatũ intellige̾ li¬
cet. nec si u̾itas cȩlũ stare ꝑ suaserit. impediri nos circu
itus ne  hoc intellig̾e possimꝰ. Et abipsis qͥ ppe qͣ hec cu¬
onib animadu̾sa atq ꝯp̃hensa s̃. Et dix̃ ds. Cong̃¬
get᷑ aqua quȩ ẽ subçelo inꝯgregationẽ unã: yappare¬
at arida. Et factũ ẽ sic. Et cong̾gata ẽ aqͣ quȩ ẽ subcelo
in congregationẽ unã: apparuit arida. Et uocauit
ds arida t̾rã ⁊ ꝯgregationẽ aquę uocauit mare. Et ui¬
dit ds̃ qͥa bonũ ẽ. lam dehoc oꝑe dĩ ꝓpt̾ altius rer
querende necessitatẽ in pͥmo nr̃o uolumine satis t̾cta
uimꝰ. Hic itaq breuit̃ ad monemꝰ ut quẽ forte ñ mo¬
uet querere. qͣndo spẽs aq̃rũ t̾rarũq cata sit. accipiat

Expanded text:
an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi iam teman ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi iam temnec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmameterminum superiorum et inferiorum aquarum, vocatum intelligere licet; nec, si veritas coelum stare persuaserit, impediri nos circuiti siderum ne hoc intelligere possimus. Et ab ipsis quippe qui haec cumaduersa atque conprehensa sunt. Et dixit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida. et factum est sic . et congregata est aqua, quae est sub caelo, in congregationem suam, et adparuit arida. et uocauit deus aridam terram et congregationem aquae uocauit mare. et uidit deus, quia bonum est. iam de hoc opere dei propter alterius rei quaerendae necessitatem in primo nostro uolumine vimus . Hic itaque breviter admonemus, ut quem forte non movet quaerere quando species aquarum terrarumque creata sit, accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
patet. Itrũq onĩ fortasse.i.⁊ pellis ⁊ cam̾a figurate in¬
telligi pot̃. utrũq aũ ab lit̾am qͦmͦ possit uidendũ
ẽ. Si enĩ cam̾a ñ solũ curua.ẜ ⁊̃ plana recte dr̃. ꝓfecto¬
⁊ pellis ñ solũ inplanũ. s ⁊̃ in rotundũ sinũ exten¬
dit̃. Nã ⁊ ut̃ ⁊ uesiea pellis ẽ. Demotu ⁊̃ cęli ñ nulli
fr̃s ꝗuestionẽ mouent. utrũ stet an ne moueat᷑. qͥa si
mouet᷑ in qͥunt qͦmͦ firmam̃tũ ẽ  Si aut̃ stat ꝰ qͣmͦ sy¬
đa que in illo fixa edunt᷑ aboriente usq ad ocorden¬
tẽ circurunt. septentͥonib bui ores giros iuxta cardi¬
nẽ ꝑagentib ut celũ si ẽ aneliꝰ nobis occultus cardo
xalio u̾tice sic̃ sꝑa. si aut̃ nullus cardo aliꝰ ẽ. uelu
scus rotari uideat᷑. Quib respondeo. multũ subtilib
⁊ laboriosis rationib ita ꝑ qͥn. ut uere ꝑcipiat᷑. utrũ ita

Expanded text:
patet . utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate inpatet . utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate intellegi potest, utrumque autem ad litteram quomodo possit, uidendum est. si enim camera non solum curua, n rotundum sinum extenditur. nam et uter et uesica pellis est. De motu etiam caeli nonnulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita
Abbreviated transcription (Latin):
docum̃tis ꝓbare potuerĩt. ut dubitari iñ ñ debeat: demon¬
nr̃is. uͥ celũ dr̃ uelut camera ẽẽ suspensũ. Quid enĩ tam
diu̾sũ : sibimet ad u̾sũ. quã plana pellis extensio. ⁊ came¬
re curua ꝯuexio: Qđ si oportet sicuti oportet hec duo sic
tionib. si cas forte uas eta ratio declarau̾it. qͥb docet᷑ çȩ¬
nos came similitudo ⁊̃ scđm litterã accepta. ñ impedit
eos qui sꝑã dict̃. Bene qͥppe credit᷑ scđm cã partẽ quȩ
ñ ẽ exuna parte cam̾a ẽ quȩ exparte cęlũ t̾rã ꝯtegit.
si aut̃ sꝑa ẽ .: undiq cam̾a ẽ. Sillud qđ̃ depelle dictũ
s ipsi canię nr̃e ad u̾sũ sit. Quid aũ hinc allegorice ser¬
señ ꝯfessi onũ nr̃arũ lib t̾cius decrmꝰ habet. Si ue gͥ ita
ut ibi posui. siue alio aliqͦm intelligenđũ sit cełu sic̃
pellis extentũ. ꝓpt̃ molestos ⁊ nimios exactores exposi¬
tionis ad lutam hoc dico : qđ sic̃ arbitr omniũ sensib

Expanded text:
documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat; demonnostris, ubi coelum dicitur velut camera esse suspensum . Quid enim tam diversum et sibimet adversum, quam plana pellis extensio, et camerae curva convexio? Quod si oportet, sicuti oportet, haec duo sic tionibus, si eas forte veras certa ratio declaraverit, quibus docetur coenos camerae similitudo, etiam secundum litteram accepta, non impedit eos qui sphaeram dicunt. Bene quippe creditur secundum eam partem, quae  ex una parte camera est, ex qua parte coelum terram contegit: si autem sphaera est, undique camera est. Sed illud quod de pelle dictum strae camerae aduersum sit. quid autem hinc allegoriae senserim, Confessionum nostrarum liber tertius decimus habet. siue igitur ita, ut ibi posui, siue aliquo alio modo intellegendum sit caelum sicut pellis extentum, propter molestos et nimios exactores expositionis ad litteram hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
tendũ ẽ. ut qũo distincta quȩdã c̾atura ẽ herbarũ
atq lignoꝵ absp̃e t̃arũ. ⁊ aquarũ. ut in elem̃tis nu¬
merari ñ possint. seorsũ deillis dic̾et᷑. ut exirent det̃̾ra:
⁊ seorsũ illis reddet᷑ illa solita ut dicẽt᷑ ⁊factũ ẽ sic. ac
deiñ repet̾et᷑ qđ factũ ẽ. seorsũ qͦq indicaret᷑ đm uidis¬
se quia bonũ ẽ. tam̃ qͥa fixa radicib ꝯtinuant᷑ t̃ris ⁊ cõne

Expanded text:
est, ut quoniam distincta quaedam creatura est herbarum atque lignorum ab specie terrarum et aquarum, ut in elementis numerari non possint, seorsum de illis diceretur ut exirent de terra; et seorsum illis redderentur illa solita, ut diceretur, Et factum est sic; ac deinde repeteretur quod factum est: seorsum quoque indicaretur Deum vidisse quia bo
Abbreviated transcription (Latin):
tura qͦtiens in hoc libro repetit᷑. dix̃ ds̃. Unũ quippe
unius cuiꝰq gnis ȩt̾nã rõnẽ inu̾bo dĩ nec illa repetita ille
t̃n repetit. ⁊ dix̃ đs. Si enĩ uellet pͥus dic̾e factũ ẽ firma¬
m̃tũ in medio aꝗͣrũ ut e̾et diuisio int̾ aꝗͣ ⁊ aquã. si qͥs
i. in u̾bo d̃ĩ coȩt̾no erat ut fieret. Inde gͥ incrpit nar
ꝗͣmͦ factũ sit in reddenda ratione responde debuiss.

Expanded text:
tura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uniuscuiusque generis aeternam rationem in uerbo dei. nec illa repetita ille tamen repetit: et dixit deus. si enim uellet prius dicere: factum est firmamentum in medio aquarum, ut esset diuid est, in Verbo Dei aeterno erat ut fieret. Inde ergo incipit narrquomodo factum sit, in reddenda ratione respondere deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
abipsis rapiat᷑. ut in ilłã quasi regionẽ intellectualiũ ł iitelligibi¬
liũ subuehat᷑. ibi sine ulla similitudine corporis ꝑspicua ueritas
cernit᷑. nullis opinionũ falsarũ nebulis obfuscat᷑. ibi uirtutes ani-¬
mȩ ñ ẽ oꝑosȩ aclaboriosȩ. neq eni oꝑe tẽperantiȩ libido frenat᷑. aut
aut oꝑe prudentiȩ mala deuitant᷑. una ibi ⁊ tota uirtus ẽ amare
qͣ uideas. ⁊ sũma felicitas habere q amas. Ibi enĩ beata uita infon¬
te suo bibit᷑. uñ asꝑgit᷑ aliꝗ hiuc humanȩ uitȩ ut ĩtemptatonibꝰ

Expanded text:
ab ipsis rapiatur ut in illam quasi regionem intellectualium uel intellegibiab ipsis rapiatur ut in illam quasi regionem intellectualium uel intellegibilium subuehatur, ubi sine ulla corporis similitudine perspicua ueritas cernitur, nullis opinionum falsarum nebulis offuscatur, ibi uirtutes animae non sunt operosae ac laboriosae; neque enim opere temperantiae libido frenatur aut aut opere prudentiae mala deuitantur. una ibi et tota uirtus est amare quod uideas et summa felicitas habere quod amas. ibi enim beata uita in fonte suo bibitur, unde aspergitur aliquid huic humanae uitae, ut in temtationib
Abbreviated transcription (Latin):
uisis ñ fallit᷑. aut eni intelligit ⁊ uerũ ẽ. aut si uerũ ñ ẽ ñ intelligit.
Ind̾ aliud ẽ inhis errare quȩ uidet. aliud id̾o errare qi ñ uidet: luia¬
ꝓp̃t cũ rapit᷑ aĩa in ea uisa quȩ spu cernunt᷑ similia corporalibus.
qͣm inmorte. iã diuinȩ ad monitionis ẽ adutoriũ. ut se ñ corpora s
uisa corp& similia spũalit̃ nouerit cern̾e̾. sicuti qͥ se in somnis uiðre
⁊̃ añ quã euigilent sciunt. ibi si ⁊̃ uident᷑ fut᷑a. ita ut omnino fut᷑a nos-¬
cantur. quoꝵ imagines p̾sentes uidnt᷑. siue ipsa hominis duunitꝰ ad uita
si ioħi exponebat᷑. magna reuelatio ẽ. ⁊̃ si forte ignoret ille cui hec
d̾monstrabant᷑ utrũ ecorpore exierit an adhuc sit incorpore. s spũ
asensibꝰ corporis alienato ista uid̾at. Potest eñĩ sic raptus id ignora¬
re. si ei ⁊ hoc ñ ostendat᷑. Porro aũ si quẽ ad modũ raptus ẽ astnsib
corporis. ut c̾et inistis similitudinibꝰ corpoꝵ quȩ spũ uident᷑ ita:

Expanded text:
uisis non fallitur. aut enim intellegit, et uerum est; aut, si uerum non est, non intellegit: unde aliud est in his errare, quae uidet, aliud ideo errare, quia non uidet. Quapropter cum rapitur anima in ea uisa, quae spiritu cernuntur similia corporalibus, m in morte, iam diuinae admonitionis est et adiutorii, ut se non corpora, sed uisa corporum similia spiritaliter nouerit cernere, sicuti qui se in somnis uidere, etiam antequam euigilent, sciunt. ibi si etiam uidentur futcantur, quorum imagines praesentes videntur, sive ipsa hominis mente divinitus si Iohanni exponebatur, magna reuelatio est, etiamsi forte ignoret ille, cui haec demonstrantur, utrum e corpore exierit an adhuc sit in corpore, sed spiritu a sensibus corporis alienato ista uideat; potest enim sic raptus id ignorare, si ei et hoc non ostendatur. Porro autem, si quemadmodum raptus est a sensibus corporis, ut esset in istis similitudinibus corporum, quae spiritu uidentur, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominꝰ ñ erat : Si aut̃ corporalia ẽẽ nou̾at. ñ nͥ ꝑcorpꝰ uiðri
corpꝰ ea uiderit. Nisi forte ỹ ita dubitat utrũ illa corpora ansi-¬
ꝯtextione uñ ñ dubitet. atq ita cũ remanserit uñ dubitet. for¬
inqͥ hominẽ inxꝑo añ annos quatuor dec̃i. siue incorpore nescio.
siue extͣ corpꝰ nescio ds̃ scit. raptũ huiꝰ modi usq int̾ciũ cȩlũ. Srit
gͦ añ annos quatuordet̃i inxło raptũ hominẽ usq ad t̾ciũ cȩlũ.
hoc omnino ñ dubitat. nec nos gͦ dubitemꝰ. s utrũ incorpore an-
extͣ corpꝰ dubitat. uñ illo dubitante quis nr̃m certꝰ ẽẽ audeat:
llũ forte hinc ⁊̃ illud ꝯsequens erit ut t̾ciũ celũ suisse dubite ms
qͦ raptũ hominẽ dix̃ : Si enĩ resipsa d̾monstrata ẽ. t̃ciũ celũ d̾mons¬
tratũ ẽ. si aũ imago aliqua corporaliũ similis facta ẽ. ñ erat t̾riũ
cȩlũ qͦ raptꝰ ẽ. neq dubitauit neq nos dubitare uoluit: Ad hoc

Expanded text:
nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri e an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an siorum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, forinquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertium caelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illudesset, quo raptus est, neque dubitauit neque dubitare nos uoluit. ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥetatẽ. Noc gͦ uerũ ẽ dictũ ẽẽ serpenti. iã cẽta uerba dĩs̃ qͤ libro lec¬
toris intellectui relingunt᷑ utrũ ꝓpͥe anfigurate accipi debeant sicut
ñẽ int̃rogatꝰ. põt uidĩ q ñ ipse utiq id sua natura ⁊ uoluntate feca̾t.¬
sidiabolus de illo ⁊ ꝑ ilłu ⁊ in illo fuerat oꝑatꝰ. qͥ iã expeccato impie¬
tatis ac suꝑbiȩ suȩ igni destinatꝰ fuerat sempit̾no. nã in his u̾bis

Expanded text:
etatem. hoc ergo uerum est dictum esse serpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicutnon est interrogatus, potest uideri, quod non ipse utiqsed diabolus de illo et per illum fuerat operatus, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat. Nunc ergo quod s
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓpagari t̾r cepit qͣndo hȩc indiabołu ẽ t̾aquã inserpentẽ ꝓlata
sententia. Hex itaq u̾ba qͦmͦ figuris expositis accipienda sint. ⁊ inillis
duobꝰ adũsus manicheos editis libris d̾genesi quantũ potiumꝰ disse-¬
riumus. ⁊ si qͥ diligentiꝰ ⁊ ꝯgruentiꝰ alias potuerimꝰ si ds̃ aderit ut

Expanded text:
pagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cua s̃ oculis nr̃is. nec illud alterũ quo absentia corporalia cogi¬
tant᷑ insinuare difficile ẽ. Ipsũ qͥppe celũ ⁊ t̾rã et ea que incis
uidere possumꝰ. ⁊̃ uitenebris ꝯstituti cogitamꝰ. uͥ nichil uidentes¬
oculis oculis corporeis animo tñ corporales imagines intuemur.
seu ueras sic̃ ipsa corpora uidimꝰ ⁊ memoria retinemꝰ. seu fictas
sic̃ cogitatio formare potuerit: alit̃ enĩ rogitamꝰ kartaginẽ quã
nouimꝰ. alit aut̃ alexandriã quã ñ nouimꝰ. Terriũ uͦ illud quo di¬
lectio intellecta ꝯspicit᷑ ea̾ res ẽtinet que ñ habent unagines sui
similes que ñ s̃ q ipsȩ. nã homo łarbor ł sol ⁊ que cũq alia corpo¬
ra siue celestia siue t̾restria ⁊ p̾sentia uident᷑ insuis formis. ⁊ absen-¬
tia cogitant᷑ in imaginibꝰ animo inp̃ssis. ⁊ faciunt duo gn̾a uiscꝵ.
aliqua inagine sui simili: Non utiq s quantũ m̃te cerni potest.

Expanded text:
cua sunt oculis nostris. nec illud alterum, quo absentia corpora corporalia cogitantur, insinuare difficile est; ipsum quippe caelum et terram et ea, quae in eis uidere possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus, ubi nihil uidentes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue terrestria, et praesentia uidentur in suis formis et absentia - cogitantur in imaginibus animo inpressis et faciunt duo genera uisorum: aliqua imagine sui simili? Non utique; sed quantum mente cerni potest,
Abbreviated transcription (Latin):
sulgent. excellentiꝰ utiq omnibꝰ corportis clem̃tis. sic̃ oculoꝵ sensus
excellit in corpore. Quia uͦ sp̃c om̃is om̃i ẽ corꝑe sine dubitatione
p̾stantice. seqͥt᷑ ut ñ loci positionȩ s nat᷑e dignitate p̾stantior sit.
nat᷑a spũalis isto corporeo cȩlo ⁊̃ illa uͥ rerũ corporaliũ ex pͥmunt᷑
or corpis imago quã corpꝰ. hic tñqi illudq̃ tẽꝑe posteriꝰ fit ieoꝙ
facienti materiȩ uice subdat᷑. Om̃i enĩ mͦ p̾stantiori ẽ qͥ fac̃. ea re

Expanded text:
fulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oculorum sensus excellit in corpore. Quia vero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatione praestantior, sequitur ut non loci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritualis isto corporeo coelo, etiam illa ubi rerum corporalium exprimuntur or corporis imago quam corpus, tamen quia illud quod tempore posterius est, facienti materiae uice subdatur. omni enim modo praestantior est qui facit ea re,
Abbreviated transcription (Latin):
erat diabolus ħo dictus ẽ ut in eugłio. inimicus h̃o fecit hoc.
ita qui h̃o erat diabolus dictus ẽ rursus in eugłio. ñne ego
uos duodecĩ elegi runꝰ ex uob̃ labulus ẽ Et sic̃ corpꝰ ap̃r

Expanded text:
erat diabolus, homo dictus est, ut in Evangelio, Inimicus homo hoc fecit ; erat diabolus, homo dictus est, ut in Evangelio, Inimicus homo hoc fecit ; ita qui homo erat, diabolus dictus est, ut rursus in Evangelio, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Et sicut corpus Chr
Abbreviated transcription (Latin):
icio cecidisse ñ dicerct᷑. Neq enĩ cecidit si talis ẽ factus.
s factus continuo se aluce u̾itatis au̾tit. suꝑbra tumids
⁊ ꝓp̃e potestatis delectatione corruptꝰ. uñ beate atq an¬
glicȩ uite dulcedinẽ ñ gustauit. quã ñ utiq acceptã fisti¬
diuit.ẜ nolendo accrꝑe deseruit.⁊ amisit. Pm̃ nec sui casus
p̃sciꝰ cẽ potuit. qũo sapĩa pietanis ẽ fructus. Ille aut̃ cõtinuo
impiꝰ ꝯsequent̃ ⁊ m̃te eceus ñ ex eo qđ m̃te acceꝑat cceidit.
erat cecidit. ⁊ potestatẽ illiꝰ sub qͦ eẽ noluit ñ euasit. factũq
t̾rã. qui mittebat ab om̃s gentes. tu aut̃ diristi sensu tuo
meclũ ascendĩ suꝑ sydã celi ponã tłmonũ meũ. sedebo inmon¬
tẽ excelsũ. suꝑ montes excelsos qui s̃ ad aqͥlonẽ. ascendã suꝑ nubeᷤ
ero similis altissimo. nc̃ aut̃ ad inferos descendis. ⁊ eet̃a quȩ insi
qui ꝑ suꝑbiã coberent apostatando amandatis đi. Siẽ enã q̃

Expanded text:
itio cecidisse diceretur: neque enim cecidit, si talis factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus, unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit, quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo aocipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus. ille autem continuo impias, consequenter et mente caecatus non ex eo quod acceperat cecidit, erat cecidit et potestatem illius, sub quo esse noluit, non euasit, factumqueterram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendes et cetera, quam cohaerent, apostatando a mandatis Dei. Sicut enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
scđm tempoꝵ moras sic̃ funt dies isti. cũ orit᷑ ⁊ oc̾cidit
sol.⁊ in locũ suũ redit ut rursus oriat᷑. s scđm potentiã
spũałẽ m̃us angłicȩ cuncta quȩ uoluerit simul noti

Expanded text:
m temporum moras, sicut fiunt dies isti, cum oritur et occidit sol et in locum suum redit, ut rursus oriatur, sed secundum potentiam spiritalem mentis angelicae cuncta quae uoluerit simul noti
Abbreviated transcription (Latin):
idoneus. iã illa sentire ido ñ pot̃. ⁊ hoc alibi  posse fieri.
ꝙ in his diel qui solis huiꝰ circuitu ꝑagunt᷑. fieri ñ pot̃.
⁊ hoc quibẽ ñ pot̃ eisdẽ partib t̃re. Uniu̾sũ aut̃ mun¬
du qͥs ñ uideat si attend̾e uelit. ⁊ diẽ uͥ sol ẽ ⁊ noctẽ u̾¬
ñ ẽ. ⁊ uesꝑam uñ biscedit.⁊ mane qͦ accedit simul hab̾e :
S nos plane int̃rs hec om̃a simul hab̾e ñ possumꝰ. nec
id̃o tñ istã t̾renã ꝯbitionẽ lucisq corporee temporalẽ
locałeq circuitũ. illi pat̾ȩ sp̃uali cocqͣre debemꝰ. uͭ semꝑ ẽ di¬
hac cognitione in laude catoris:q ñ ibi abscessu lucis suꝑr¬
oris ẜ inferioris cognitionis distinctione fit uesꝑa. nec
mane tãquã nocti ignorantiȩ̨ scĩa matutina succedit.¬

Expanded text:
idoneus iam illa sentire ideo non putet hoc ibi posse fieri, quia in his diebus, qui solis huius circuitu peraguntur, fieri non potest. et hoc quidem non potest eisdem partibus terrae; uniuersum autem mundunon est, et vesperam unde discedit, et mane quo accedit, simul habere? Sed nos plane in terris haec omnia simul habere non possumus: nec ideo tamen istam terrenam conditionem lucisque corporeae temporalem localemque circuituhac cognitione in laudem creatoris, quia non ibi abscessu lucis superioris, sed inferioris cognitionis distinctione fit uespera, nec mane tamquam nocti ignorantiae scientia matutina succedat
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ cętĩs luce̾ suꝑ t̾rã. nec diẽ olarere suꝑ t̾̃rã sinc luce
solis. nec noctẽ tot stellis apparentib ita luc̾e si luna desit:
quẽ ad modũ p̃sentia illiꝰ illustrat᷑. Defatis aut̃ quales¬
libet eo argutias. ⁊ qͣsi docum̃toꝵ exꝑim̃ta que illi apo¬
telesmata uocant omĩno anr̃ȩ fiđi sanitate respumꝰ.
Lalib cnĩ disputationib ⁊̃ orandi causas nob̾ auferre oonan¬
t᷑ꝰ ⁊ impia ꝑu̾sitate in malis factis quȩ rectissime rep̃hen¬
dunt᷑. ingerunt accusandũ potiꝰ dm̃ auctorẽ syđum quã
hominẽ scelerũ cõmissorẽ : S qđ aĩe nr̃ȩ ñ sint nat᷑a corpo¬
rib nec qͥđẽ çelestib subdite. audiant ⁊ philosophos suos.
Luia uͦ t̾renis corporib illa corpora suꝑiora ñ adca que ip
tractant potentiora s̃. uł hinc aliꝗͣndo ꝯgnoscant: ꝙ

Expanded text:
amplius caeteris lucere super terram, nec diem clarere nisi luce amplius caeteris lucere super terram, nec diem clarere nisi luce solis, nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere si luna desit, quemadmodum praesentia illius illustratur. CAPUT quae illi ἀποτελέσματα uocant, omnino a nostrae fidei sanitate respuamus; talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur et inpia peruersitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
dioꝵ eiꝰ posse suꝑari. aut si haores signoꝵ stellas uł septen¬
tͥonũ maiores c̾ẽ assert̃. quȩ nichił tale asole patiunt᷑.: cur
istas ꝑsingła circueuntes. ampliꝰ uenerant᷑ Cur eas signoꝵ
dñas ꝑhibent : Et si enĩ reg̃dationes illas sydum uł fortas¬
se tarditates ñ asole fieri quisq contendat. ẜ alus occultio¬
rib causis. soli tñ istos in suis deliram̃tis quib uĩ fatoꝵ auĩ-¬
tate deuii suspicant᷑. p̃cipuã tͥbuere potestatẽ ex libris eoꝵ
te manifestũ ẽ. S dicant qđ uolunt decelo. alieni a
patre qui ẽ inçelis. nobis aũ ueint̃uallis ⁊ magnitudi¬
iuorib ⁊ meliorib necessariũ tempꝰ impendẽ nec expedit
ria. que t̃ñ ñ sunt cqͣlia. Nã consequent̃ dicit cũ cacetis p̃¬
posuerit. int̃ se ipsa bifferre. ait enĩ : luminare maiꝰ in
inchoationẽ dici. ⁊ luminare minꝰ in inchoationẽ noctis.
Certe enĩ ł hoc concedent oculis nr̃is ut ea manifestũ sit

Expanded text:
 eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis autem de interuallis et magnitudivioribus et melioribus necessarium tempus impendere, nec expedit,gna: quae tamen non sunt aequalia. Nam consequenter dicit, cum ea caeteris praeposuerit, inter seipsa differre. Ait enim, Luminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem nactis. Certe enim vel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit
Abbreviated transcription (Latin):
reptilia animarũ uiuarũ. ⁊ uolatilia su¬
ꝑ t̃ras scđ̾m firmam̃tũ çeli. Et factũ ẽ sic.
Et fecit đs çetos magnos. ⁊ om̃e animal
reptiliũ quȩ eduxert̃ aquȩ scđm genꝰ coꝵ.
⁊ om̃e uolatile pennatũ scđm genꝰ suum
It uidit ds ꝙ bona s̃. ⁊ benediẽ ea ds dic̃s. Prescite &¬
multplicamini. ⁊ replete aqͣs in mari. ⁊ uolatili a
multiplicent᷑ suꝑ t̾ram. Et facta ẽ uesꝑa. ⁊ factũ ẽ ma¬
ne: dies qͥntus. Nunc in inferiore parte mundi ea qͣ
spũ uite mouent᷑ fiunt. ⁊ pͥmũ aquarũ qđ aeris qualitati

Expanded text:
reptilia animarum uiuarum et uolatilia sureptilia animarum uiuarum et uolatilia super terram secundum firmamentum caeli. et factum est sic. et fecit deus cetos magnos et omne animal reptilium, quae eduxerunt dum genus eorum. et omne uolatile pennatum secundum genus. et uidit deus, quia bona smultiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati
Abbreviated transcription (Latin):
ame uicentes uera. cauendi s̃. ne ꝯsortio demoni &
animã deceptã pacto qͦda socictatis irrẽtiant. Solet
̃ queri utrũ celi luminaria ista ꝯspicua corpora
bent utrũ ab eis ⁊̃ uitalit̃ inspirent᷑. si c̃ animant᷑
carnes ꝑ animas animaliũꝰ an sola sine ulla ꝑmir
tione p̃sentia. qđ licet ñ facile ꝯp̃hendi possit. ar¬
bitror tñ inꝓcessu tractandarũ script᷑arũ oportuniora loca
osse occurrere. uͥ nobis dehac re scđm sc̃ȩ auctoritatis reg¬
as. ⁊ si ñ ostendere certũ aliqͥd tam̃ credẽ licebit. Nunc
ut̃ seruata semꝑ moderatione piȩ gͣuitatis. nachil ert¬
dere dere obscura temere debemꝰ: ne forte qđ postea iu̾tas
patefecit. quãuis libris scĩs siue testam̃ti uet̃is siue nou
nullomͦ eẽ possit adu̾sũ. tñ ꝓpt̃ amorẽ nr̃i erroris ođdin
Nunc adlibrũ oꝑis nr̃i iam t̾ciũ transeamus. Ex PIICIT¬
T. MIXII. D.s. Educant aque

Expanded text:
xime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum xime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua cbent, utrum ab eis etiam vitaliter inspirentur, sicut animantur canes per animas animalium, tione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arin processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertium transeamus. Et dixit deus: educant aquae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfert᷑ nolunt credẽ. nũ ꝗͥd & naturã rerũ delere possunt.
Lũ gͦ se minime falli dicant. si horã ꝯceptioĩs inueni̾nt.:
saltẽ sicut homines ñ bedignent᷑ conceptũ ꝯsid̾are ge¬
mino. Iđoq fatendũ ẽ quando abistis uera dicunt᷑ in
stinctu qͦda occultissimo dici.quẽ nescientes humanȩ
m̃tes patiunt᷑. Qđ cũ ab decipiendos homines sit. sp̃uũ
seductoꝵ oꝑatio ẽ. quib quedã uera detemporalib reb
nosse ꝑmittit᷑. partĩ subtilioris sensus acumine. q cor¬
porib subtilib uigent. partĩ exꝑrentia callidiore ꝓpt̃
tã magnã longitudinẽ uite: partĩ scĩs angłis. qđ ipsi
ab om̃ipt̃e dõ discunt. ⁊̃ iussu eiꝰ sͥ reuelantib qui mi̾¬
ta humana occultissime iusticie sinceritate distri¬
buit. Aliqͣndo aũ idẽ nefandi sp̃s ⁊̃ quȩ ipsi facturi
s̃ uelut diuinando p̃dicunt. Qua ꝓpt̃ bono arano siue
mathematici siue quilibet impie diuinantiũ ma¬

Expanded text:
fertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatstinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. Quod cum ad decipiendos homines sit, spirituum seductorum operatio est, quibus quaedam vera de temporalibus rebus nosse permittitur partes subtilioris sensus acumine. Quia corporibus subtilioribus vigent partim experientia callidiore, propter tam magnam longitudinem vitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, ma
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientia ꝓhibitũ. ⁊ iusticia puniente ꝯmissum: Qd añ¬
quã fieret nuor erãt ut dictũ ẽ. ⁊ ñ ꝯfundebant᷑. Nullus crat
motꝰ incorpore eui uẽcundia debẽt᷑. nichił putabant ue¬
landũ. qͥa nichił senserant refitnandũ. quẽ ad modũ ꝓpaga¬

Expanded text:
inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: quod antinobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propaga