comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istorũ sunulatione fallat̃ : et illos ꝗdẽ phylo phos
impia ciuitate : ꝗd eossibi amicos eẽ dixer indȩ mones
malignos incidisse certissimũ ẽ : ꝗb: tota iftaciuitas
subdit᷑ aet̃nũ cũ eis habit ura supplieiũ: ex eorũ quippe
sacris ł potius sacrilegis: ꝗb eo scolendos etexcludis
in mundissimis ubi eoꝵ crimina celebrant᷑ ꝗb: eos
placandos putarunt eisdẽ ipsis auctorib: & ex astorib::
tallũ tantorũq dedecorũ satis ab eis ꝗcolant᷑ aꝑtũ est :¬
Setheq scĩ etsi deles unius ueri disũmiq cultores ab eorũ
fallaciis et multi formi tẽptuatione securis: In hoc enĩ
loco infirmitatis et dieb malignis etiã ista sollicitu do
ñe in utilis : ut illa securitas ubipax plenissimaatq cer¬
tissima ẽ: desi derio feruentiore quaerat̃: Ibi enĩ erunt
naturȩ munera: hoc ẽ quaenaturȩ nr̃ae ab omniũ
naturarũ creatore donant̃ ñ solũbonauerũ etiã

Expanded text:
istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum esteque sancti et fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
seuece quẽ ñ nullis indiciis inueninꝵ aposo¬
loꝵ nr̃oꝵ claruisse temporib ñꝗdẽ extoto
uerum exaliqua parte ñ deslit. affuitenuim¬
scribenti: uiuenti defuit: nã in eo libro quẽ
contra suꝑsticiones condidit. multo copiosius¬
atque uehementius rephendit ipseciulem
istã & urbanam thieo lotia: quã uarrerdicatio

Expanded text:
Senecae, quem nonnullis indiciis inuenimus apostoSenecae, quem nonnullis indiciis inuenimus apostolorum nostrorum claruisse temporibus, non quidem ex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enimcribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem rstitiones condidit, multo copiosiusadque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varr
Abbreviated transcription (Latin):
munus & ꝓpt̃ ꝗd cuiq debeatꝰ supplicari: in
qua un uersa diligentia. nullos detnon straũ
uł nominaũ deos. aquib uita a et̃ naposcenda
sit ꝓpt̃ quã unã ꝓprie nos xp̃ĩani sumus
quis ergo ẽ usq adeo tardus sit : ut ñ intellegat
istũ hominẽ ciuilem theo logiã tamdiligent̃
exponendo & aperiendo: eãque illi fabulose in¬
dignȩ: atq ꝓbresȩ : similem de monstrando atq
ipsam fabulosam: partẽ eẽ huius satis eiudent̃
decendo: nonnisi illi naturaliquã dic̃ apli¬
losophos ꝑtinere in ani hom inũ molliri
locum ea subtilitate : ut sabulorã rependat
ciuilem uero rep̾hendere quidem non audeit.
sed ꝓdendo rep̃ hensibilem ostendat: atq
ita utraque iudicio recte intellegentiũ repba¬
ta sola naturalis remancat eligenda dequa
suo loco in aduutoriodĩ uerisdiligentius disse¬
mã aꝑte sic̃ illã rep̃liendere auder&: anneo

Expanded text:
munus et propter quid cuique debeat supplicari; in munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius dissemam aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo
Abbreviated transcription (Latin):
ũsa turpis &fallax : atq in se c̃tineat c̃ñt̃ticios
deos una pars ei sit inlitteris sacerdotũ a tera ui
carminib poctarum: utrũ habeat &alias
partes alia questio ẽ nune ꝓpt̃ diuisionẽ uarroni
riur banã &thcatricã theo logiam ad unã ciuilẽ
ꝑtiuere satis opinor ostendit. undegast abe
sinilis turpitudinis ab surditatis indgnitatis
falsitatis. ab sit aiuiris rebigiosis ut siue ab hac
siue ab illa uita speraret᷑ aet̃na denique & ip¬
souarro cõinemorare & ennumerare deos coeti
ac̃ceptione hominis. quoꝵ numerus ẽ. exorsus
aiand. eainque seriẽ ꝑdux̃ usq ad decrepiti bomi¬
nis merte adeos adiprũ hominem ꝑtinentes clai¬
sit adneeiian deamquȩ infunerib senũ canta¬
ł deinde coepit deos alios ostendere ꝗ ꝑtiueren¬
inetus atq uestitus & que cũq: alia liuguite o
necessaria osteridens in omnib: qđ sit cuiusq

Expanded text:
uersa tuersa tdeos, una pars ejus sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter divisionem Varronis, et urbanam et theatricam theologiam ad unam civilem pertinere, satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis, absurditatis, indignitatis, falsitatis, absit a viris religiosis ut sive ab hac, sive ab illa vita speretur aeterna. 5. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum exorsus est a Jano; eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Naeniam deam, quae in funeribus senum cantatur: deinde coepit deos alios ostendere, qui peuictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
appetendas arespuendis quaposr quas comentur
subtilitate discernere. intelligim ꝗd agant illã
theatricã &i fabulosa tdicologiã : ab ista ciuili petderȩ
nouert̃ & eide carminib poetarũ tãquã despeculo
resalutare: &ideo ista exposita quãdamtare non
audent illam ci unaginẽ liberius arguunt ere¬
p̃hendunt ut ꝗa ignoscunt ꝗduelint & hancipsa
faciẽ cuius illa unago ẽ de testent᷑ quã tam̃diĩ
ipsi:tanquã in eedẽ speculo se iituentes italiligunt
utꝗquales que sint uiutraq melius uideantur
unde &iiã cultores suos terribilib: inperus con¬
pulert : ut in munditiã theologiae sabulose sibi
dicarent in sus solleianitatib ponereat: in reb
diuinis haberent. atq ita & seipsos in mundissimos
sps manifestius eẽ docuert̃: et hui urbanae tdieo¬
lone uelut eleccȩ utꝓbatȩ illã theatric̃a ubieta:
atq rȩpbatã inẽbrũ partẽq fecert̃ ut euset uni¬

Expanded text:
adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatricam et fabulosam theologian ab ista ciuili pendere nouerunt et ei de carminibus poetarum tamquam de speculo resultare, et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam eius imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut, qui agnoscunt quid uelint, et hanc ipsam faciem, cuius illa imago est, detestentur; quam tamen di ipsi tamquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius uideantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uni
Abbreviated transcription (Latin):
&iam dr̃ nuncupata: qđ site ei .ui. semina
tot deos utriusq sexus eẽ p̃sentes: & huuc̃
operi instantes. itapudore asfitiuitur :
ut & illeminus moueatur & illa plus rduc¬
tet᷑ &certe siadẽ uirginiensis dea utiurgini
zona soluat᷑. si adẽ ds̃ subigus ut iuro subi¬
gatur si adẽ dea p̃ma ut sub ata nese com¬
itoueat conprimat᷑ : dea ꝑtunda ibiquid
facite exubescat: catforas agat aliquid
& maritꝰ ualde in honestũ ẽ : ut qđ uocat
ille impleat quisquã nisi ille: sed forte ides
eũ ꝓuxoris padincia poster& marus auxibiũ¬
quã focta contra siluanũ. sed quid hocdicã cũ
ibi sit & priaptis nimius masculus : suꝑ cuius in
more honestissimo & religiosissimomatronarum
eant adliuc. &theoloꝵi amꝰ ciu ilem: atheologia fabu¬
losa: arbes ateatris: templa absetiis. sacrapantificũ
acarmitibus poetarũ uelat res honestasaturpib:
ueraces asdlacib graueralens serias aladiens:

Expanded text:
etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxiquam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmmore honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris,
Abbreviated transcription (Latin):
lus et femtina c̃iungunt᷑: ab labet᷑ ds̃ iuga¬
titius sit hoc ferrendũ sed do iiũ ẽ ducenda
quenubit: adluibet᷑ &ds̃ domiducus ut in
doitio sit adlubet᷑ ds̃ domitius : ut maneat
cũ uiro : addit᷑ deamant᷑tia quidultra
querit᷑s p̾arcat᷑ huinanae uerecundiae :¬
ꝑagat cetera c̃cupiscentia cartus & sangui¬
nis ꝓcurate secreto pudoris: quidimplet᷑
cubiculum turba numinũ: quatido & pa¬
ranimphi in dedisceduntͦ & ad hoc implet᷑
ñ ut eoꝵ p̃sentia cogitata maior sit cura
puditiciae: sed ut fomine sexũ insirme
nouitate pauida. illis cooperantib sine ulla
difficultate uirginitas auseratur ł adẽ
enĩ deea uirginiensis. & ds̃ pat̃ subigus ed ca
mat̃ p̃ma & deaꝑtunda & uenius & priapus
quidẽ hoc si omnino laborantẽ in illo opere
uirum abdiis adiuuario portebat: non
sufficer& aliꝗs unus: autaliqua unar
num quiduenus sola parũ eet᷑ qua ad hoc

Expanded text:
s et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nus ds ꝑ noctẽ ingrediat᷑ & uex& eoꝵq
custedum signisicandoꝵ causatres homines
noctua cirtuare limiinadomus et primio
limen securi ferare : postea pilo terciode¬
uerrere scopis it his datis culturȩ signis
dĩ siluatius ꝓhibeat᷑ intrare qđ neq arbo¬
res cȩdunt᷑ ae potant᷑ si nesferro neque
sar conficitur sinepilo: neque stuger
coaceruant᷑ sine stopis: abhis aut̃ trib:
rebus trestuncupatos deos. in tertio¬
donam a securis intersione : pilũtiũ:
apilos deueram a scoris : quibus duscusta¬
dibus c̃tra uimdĩ siluani feta c̃ser uant᷑
ita ẽtradi nocentis saeuitiã ñ ualeretcusto¬
diabotioꝵ nisi plures eetit adũsus unun.
tique aspero horrendo: inculto lit pote siluestor
sigtus culture tamquã ctranuĩs repignarent
ita neista est in nocentia deoꝵ ista c̃cordia
haeccine st̃ nuitiina salubria urbiũ magis
fudenda quã ludibria cheattorũ : cũ mascu¬

Expanded text:
nus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque nus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Interdonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum ique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum ma
Abbreviated transcription (Latin):
tere & ob haec libero eandẽ uirilẽ cocporis
partem intemplo poni: femineã libere :
chan alia sum ma celebrant᷑ insania. ubi
uatro ipse consitetur. ab acchantibus
talia fieri ñ potuisse : nisi m̃te cõmota:
haec tam̃ postea displicuert̃ senatui saniori
& ea uissit apserri saltim hic tandem
forsitan c̃sensert̃ : quid in in undi sp̃s dũ
ꝓdiis habentur. in hominũ mentibus
possint haec certe nonfierent inthea¬
tris : ludunt quippe ibi nonfuriunt .
quamuis deos habere quienã ludistalib
delectentur simile sit furoris. I quale
aut̃ illud ẽ qđ cum religiosum a super¬
sticioso ea distincione discernat uta suꝑ¬
sticioso dicat timerideos. a religioso
aut̃ tant ũ uereri ut parentes. ñ ut
hostes timeri atque om̃s itabonos
dicat ut facilius sit eos nocentibus pasce¬
re: quam ledere quem quã in nocentẽ:
tam̃ mulieri fecte post partũ tres
deos custodes cõmemorat adhiberi. nesilua¬

Expanded text:
tere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis tere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. chanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Silua
Abbreviated transcription (Latin):
bus. in quibus omnibus aut homines
fuisse intelleguntur. Et prounius cu¬
iusq uita :uel morte : sacra eis. etsollem¬
nia constituta hunc errorem insinu¬
antibus sirmitatibus quȩ dȩ monibus
aut certe ex qualibet occasione in mun¬
dissimi sp̃s fallendis humanis mentibus
tam uili ter minutatimq concisa. Prop¬
ter quod eis dicunt. prounius cuiusque
proprio mnunere supplicarioportere
unde non quidem omnia sed multa iam
diximus nonne scurrilitati mimicae :¬
quam diuinę consonant dignitati:
Siduas quisquã nutrices adhiberet infan¬
ti: quarũ una nihil nisi escã alteranihil
nisi potum daret. sicut isti adhocduas
adhibuerunt deas educam et poti¬
nam. nempe desipere et ali¬
quid mimo simile in sua domo
agere uideretur: Liberum als¬
beramento appellatum uolunt
quod mares incoreundo per
eius¬
beneficium emissis semimibus liberentur. hoc idem
in feminis a gereliberam: qua m &iamuenerẽ
putant quod esipsas perbreant semina emit¬

Expanded text:
bus, in quibus omnibus aut homines bus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus tam uiliter minutatimque concisa, propter quod eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eiusbeneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emit
Abbreviated transcription (Latin):
ciuilem illam uero audebant improbare.
hanc non audebant Illã culpandam
proposuerunt. hanc eius similem com¬
parandam exposuerunt: Non iut haec
praeilla tenenda eligeretur: sedĩt ũ illa
respuenda intellegeretur. Atq: ita sine
periculo eorum qui ciuilem theologian
rep̃hendere inetuebant: utraq contẽp¬
ta : ea quãnaturalẽ uocant apud melio¬
res animos inueniret locum.
Nam eciuilis etfabulosa ambȩ fabulo sȩ
sunt : ambȩq: ciuiles: ambas inueniet
fabulosas qui uanitates . et obscaenitates
ambarũ prudenter inspexerit .: Ambas
ciuiles : qui scaenicos ludos ꝑtinentes.
ad fabulosam indeorum ciuiliũ festiui¬
tatibus et in urbium diuinis rebus ad¬
uerterit: Quomodo igitur uitae
aeternae dandae potestas cui quã
de orum istorum tribuitur: quossua
simulacra etsacra conuincunt : Diis
fabulosis apertissime reprobatos esse
simillimos formis aetatibus sexu. habi¬
tu conuigiis. generationibus. reti¬

Expanded text:
ciuilem, illam uero audebant inprobare, ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc eius similem conparandam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus riti
Abbreviated transcription (Latin):
emetipsa adeundem modũ int̃p̃tati sunta
uiq adeo : ut quod ab eis immanissimum etin¬
sandissimũ dr̃ saturnum suosfilios deuorasse.
lta nonnulli interp̃tentur: quod longinqui¬
tas temporis quae saturni nomine significat᷑ :
quicquid gignit ipsa consumat: Gel sicut
idem opinatur uarro quod ꝑtineat satur¬
nus adsemina quae in terram dequa oriunt᷑
iterum recidunt: ltemq: alii alio modo &si¬
militer cetera et tamen theo logia fabulosa
dicitur: etcumomnib: huiuscemodi inter¬
p̃tationibus suis rep̃hentur: abicitur impro¬
batur: Nec solũ a naturali quaephilo sopho¬
rum ẽ uerum etiam abista ciuili dequa
agimus : quaea durbes populosq asset ur
ꝑtinere eo quod dedus indigna confin¬
xerint merito repudi anda discernitur.
Eonimirum consilio utqm̃ accutissim p
homines atq doctissimia quibus ista con¬
scripta sunt : ambas improbandas intelli¬
gebant: & illã scilicet fabulosam etistam

Expanded text:
enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinere, eo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur, eo nimirum consilio, ut, quoniam acutissimi homines adque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas inprobandas intellegebant, et illam scilicet fabulosam et istam
Abbreviated transcription (Latin):
pidis utĩq natura ẽ quorum nihil est deus
Siaut interp̃tationis huius quando agitur
desacris matris deorũ caputẽ certe : quod
mater deorũ terra ẽ quidultra quaerimus:
Quid certa ꝑscrutamur: quide uidentius
sufsragatur eis quidicunt omnes istos deos
homines fuisse : Sic enĩ sunt terrigene siceis
mater est terra: inuera aũt theolo maxpus
dĩẽ terra mnoninater: uerum tamem quo-¬
quo modo sacra eiꝰ interp̃tentur. etreferant
adrerum naturam uiros muliebria pati¬
non est secundũ naturã sed contra naturam
Hac morbus hoc crimen hoc dedecus habet
inter illa sacra professionẽ quod inuitiosis
hominũ moribus iux habet inter tormenta
confessionẽ : Deinde susta sacra quaescenicis
turpitu dinibus conuincuntur eẽ feediora
hinc excaeusantur atq purgantur qđ ha¬
bent Int̃ptationessuas quibus ostendantur
perũ signficare naturã : quur nonetiã poetica
similiter excausentur atq purgentur: Multi¬

Expanded text:
pidis utique natura est, quorum nihil est deus. pidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dihomines fuisse? Sicut enim sunt terrigenae, sic mater est terra. In vera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verumtamen quoquo modo sacra ejus interpretentur, et referant ad rerum naturam; viros muliebria patinon est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in vitiosis hominum moribus vix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scenicis turpitudinibus convincuntur esse foediora, hinc excusantur atque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam; cur non etiam poetica similiter excusentur atq
Abbreviated transcription (Latin):
tamen homines infeliciter actur piterener¬
uatos atq corruptos occultare minime potuer :
Persuadeant cui possunt sealiquid icm ꝑtalesagere
homines. quos intersiuascã numeraruatq uersar i
negare non possunt: Nescimus quida gant sed
scimus ꝑ quales agant: Nouimus aũt quae
agantur inscena : quonum quã uel inchoro
meretricũ abscisus aut mollis intrauit E ꝑtam̃
eti ã ipsa turpes etinfames agunt: neq enĩ
ab honestis agidebuer̃ : Quae sunt ergo sacra
quib: agendis tales eligit scĩtas quales nec tyme¬
lica inse admisit obscenitas: at enĩ habent istas¬
physio logias quasdã sicut aiunt id est natura¬
lium rationum inter pretationes : quasi ueronosñ
in hac disputatione physiologiam querimus
et nontheo logiã Ide rationẽ non naturae
sedđĩ: Quãuis enĩ qui uerus drẽ nonbpinione¬
ũ sed natura ds̃ sit : non tamen omnis natura
ds̃ est quia et hominis et pecoris et arboriseda¬

Expanded text:
tamen homines infeliciter ac turpiter enertamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possunt. Nescimus quid agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenitas? CAPUT VIII. De intphysiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et la
Abbreviated transcription (Latin):
scereris ubi aplutote rapta ꝓserpina quȩritur
Sacras̃ ueneris. ubi amatus ẽi adon aprinꝗden Sara¬
te extinctus iuuenis for mosissimus plangitur.
Sacra s matrifleorũ ubi attis pulchet adules Sai¬
cens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus
etiã hominũ abscisor ũiquos gallos uocant in¬
felicitate deploratur. Haec cũ de formiora
sint omni scȩnica foeditate : quid est qđ fabul prista
lesa deliũ sigmenta poetarũ adtheatrũ iudeli¬
cet ꝑtoientia uelut secernere nituntur acuu
dieologia quõ ptinere adurbẽ uolunt qt auil
ab sio nestis endignis indigna eiturpiã Itaq poti¬
usest unde gã e debeant̃ histrionib: quioculis
hominũ peperunt nec om̃a spectaculis nudaue¬
runt qua e sacrarũ a ediũ parictib: occulunt᷑
Quid desacris eorũ boni sentiendũe quae tene¬
bris operiunt᷑ quũ tam sint detestabilia quae
proferuntur in lucem : & certe quid inocculto
agant ꝑabscisos et molles ipsi uiderint: eosdem

Expanded text:
Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur. Sacra sunt Veneris, ubi amatus ejus Adonis aprino te exstinctus juvenis formosissimus plangitur. Sacra sunt Matris deûm, ubi Atys pulcher adolescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus, etiam hominum abscisorum, quos Gallos vocant, infelisint omni scenica feditate, quid est quod fabulosa s figmenta poetarum, ad theatrum videlicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt nec omnia spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ aderũnas huius ꝑtinet uitae & aliquando sata nas
sic̃ legimꝰ transfigurat seł ut angelũlucis ad tẽptandos
putat habeat malos dae mones fictos amicos eosq tanto
nocentiores quanto astutiores ac fallatio respatiat̃

Expanded text:
ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto citius faciliusq: sanatur: Cũ igit᷑ &iã
decarissimorũ mortib: maxime quorũ s̃ hu¬
manae soti&ati officia necessaria. Nuncmi¬
tius nunasperius affligatur uita mortaliũ
mortuostam̃ eos qm̃ diligimꝰ quã uł a fide uł
ab onis morib: lapsos hoc ẽ in ipsa anima
mortuos audire seu uidere mallemus. qua
ingentimateria maloꝵ plena ẽ terra. Propt᷑
qđ scriptum ẽ: Num quid ñ teptatio ẽ uita humana
superterrã : et ꝓpt̃ quod ipse dñ sait: Vacmundo abscan¬
tulemur: etcũmorseorũ nos contristet ipia noscertuis
consoletur. Qm̃caruer̃ malis. quib in hacuita etiã boni
homines ł conterunt᷑ uel de prauant̃ uel in ut roq pe
riclitant̃. in societate uero scorũ angelor ũ. quã philo¬
sophi illi qui nob̵ deos amicos esse uoluer̃ loco ł utad mun
cõplecterent̃ & caelum: Nullo modo quidẽ metiumꝰ.
netales amicił morte nos sua ł dep̃uatione c̃tristant:
Sed ꝗa nob ñ ea quahomines famiiliaritate miscent᷑ qđ etiã

Expanded text:
o citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: Vae mundo ab scantulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel derunt. In societate uero sanctorum angelorum, quam philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto consticonplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gubernatione diuina eꝓuidentiae quãuis ẽi causa
lateat frustragignit̃ : ait quidã psalmussacer
Venite et uidete opera dñi qua e posuit ꝓdigia suꝑt̃rã
Curergo exlatere iuiri femina facta sit sedio c̃ primũ
quodã modo ꝓdigiũ quidp̃sigura uerit dicetur
alio loco quantũm eds̃ adiuuerit: Nunc q̃m lib̵ iste
claudendus ẽ in hoc primo homine ꝗ primitus factus
est: nondũ ꝗdẽ secundũ euidentiã . Iam tam̃ secundũ
dĩ p̃scientiã exortasfuisse existimemꝰ in genere hiu¬
mano societates tãquã ciuitates duas. ex illo enĩ
futuri erant homine salii malis angelis in supplicio
aliibonis in praemio sociandis : quãuis oculto đi ui¬
dicio sed tam̃ iusto cũ enĩ scriptũ sit. uniuersae
potest esse iustitia.

Expanded text:
gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigurauerit, dicetur alio loco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae potest esse iustitia.
Abbreviated transcription (Latin):
etp̃dicat in ꝗb: terrenis p̃cipuus ab illo ad eĩ
imaginẽ homo ꝓptereã causam quã dixi
etsi quaforte alia maior latet factus ẽ unꝰ sed
ñ relictus ẽ solus Nhilerũ ẽ quã hocgenitã disco¬
diosũ uitio tã sociale natera neq cõmodius c̃tra
uitiũ discordiae uel cauendũ ne existeređ sanan¬
dũ cũ extitiffeł nãtura loqueret̃ humana
quã recordationẽ illius parentis: quȩ ꝓpte¬
rea ds̃ creare uoluit unũ dequomultitudo
ꝓpagaretur ut hacad monitione etiã in mul.¬
tis concors unitas seruaret̃. Quod uero femina
illi exẽ latere facta ẽ : etia hic satis signisi catue
quã cara maritietuxoris debeatẽẽ coniuinctio:
H accopera dĩ ꝓptere as. utiq inusitata quia prima
euiaut̃ ista ñ credunt nulla facta ꝓdigia debent
credere Neq: enĩ et ipsa siusitatonaturae curri¬
culo gignerent̃ : ꝓdigia dicerent̃ Quid aũt subtanta

Expanded text:
et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta
Abbreviated transcription (Latin):
niũ uiuentiũ siue inͤa elo. siue in terranullus ẽ con¬
ditor nisi a quo facta sunt caelũ etterra Nameisi
nulla causa ẽ. iiuendi in hoecorpore nisi ꝓpter
pendenda supplicia: quomodo dicitidẽ plato:
alit̃ mundũ siẽri ñ potiusse: pulcerrimũ atq
optimũnisi omniũ animalium ldẽ etimmor¬
taliũ e mortaliũ generib impleret᷑: siaũt nr̃a
institutio uel quamortales conditisumus. dii¬
nũ munus ẽ quomodo poena ẽ adista corpora.
Idẽ ad diuinabenesicia remeare : Ftsids̃ qđ assi¬
due plato cõmemorat si c̃mundi uniũ si. ltaom¬
niũ animaliũ species aet̃na intellegentia
continebat. quomodoñ ipsecuncta condebat
an aliquorũ ẽẽ artifex nollet quor ũefficiendorũ
artẽ in esfabilis eĩ et ineffabilit̃ laud abilis meris
uniũsi eũ animaliũ quoq: uniũsorũ. hoc est
etanimarũ et corporũ conditorẽ agnoscit

Expanded text:
nium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est connium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est: quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina beneficia, remeare? Et si Deus, quod adsidue Plato commemorat, sicut mundi uniuersi, ita omnium animalium species aeterna intellegentia continebat: quo modo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis eius et ineffabiliter laudabilis mens uniuersi, eum animalium quoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit
Abbreviated transcription (Latin):
porũ: Vnde qm̃ porphrrius ꝓpt̃ animaepur¬
gationẽ dicit corp̾ omne fugendũ simulq
cũsuo platone aliisq platonicis : sentiteos
qui in moderate atq in honeste utxerint
ꝓptluendas poenas ad corpora redire
mortalia plato ꝗdẽ bestiarũ etiã porpbi¬
riuis tantumodo adiominũ Seꝗt ẽos uitdlicam
deosistos quosa nobis uolunt quasi parentes et condito¬
res nr̃os coli nuhul ẽẽ aliud quam fabros cõpedũ carce¬
rũ uenr̃orum. Nec institutores sed inclusores alliga¬
toresq nr̃o sergastulis aerum nosis et grauissimisiunculis
Aut ergo desinant platonicĩ poenas anunarum
existis corporib cõminari: aut eos nob deoscolendos
non praedicent : quor ũ in nob operatione ut quantũ
possumus fugiamus et euadamus hortant̃ cũ tam̃
sit utrũq falsissimum: Nam neq italuunt poenas
anima e cũ a distam uitã denuore uoluunt̃ etom¬

Expanded text:
porum. Unde quoniam Porphyrius propter animae purporum. Unde quoniam Porphyrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen sit utrumque falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et om
Abbreviated transcription (Latin):
ralib: opisices reb: in ponunt : urbem romã etur¬
bem alex andriam ñ fabros et ardute fitos:
sed reges. quorũ uoluntate consilio imperio
fabricatȩ s̃ illã romulũ illã alexandrũ habu¬
isse dicimus conditores: Quanto potius nonnisi
dm̃ debemus conditorẽ dicerenaturarum:
Quineq: exeamatoria facit aliquitꝰ quã ipse
ñ feceritꝰ Nec operarios habet nisi quos ipse
creauerit: & si potentiã suã utita dicã fabri¬
catoriã reb subtrahat lta ñ er̃ sicait ante quã
fierent non fuerunt: Sed ante dico aeter¬
nitate ñ tẽpore : Quis enĩ alius ereatorẽ tẽ¬
porũ nisi qui fecitea quorũ motib: curre¬
rent tẽpora: Ita sane plato minor es etasũ
modo factos deos: effectores ẽẽ uoluit anima¬
sliũ ceterorũ ut in mortalẽ partẽ ab ipsosũ¬
merent ipsi uero mortalẽ attexerent: ꝓinde
animarũ nr̃arũ eoscreatores noluit ẽẽ sed cor.¬

Expanded text:
ralibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urralibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis enim alius creator est temporum, nisi qui fecit ea, quorum motibus currerent tempora? mo Deo factos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed cor
Abbreviated transcription (Latin):
fecta pregnantisualeat aliquib: uelut indu¬
ere qualitatib fetũ sicut de urgis uariatis fecit
ia cob:ut pecora colore uariagigerent̃ naturã tam̃
illã qua e gignt̃ tam ipsa ñfecit : quã nec ipsa se
fecit Quaelibet igit̃ corporales. uel semin ales
causa egigeendus reb adlubeant̃ siue opera¬
tionib angelor ũ. aut hominũ: aut quorũq
anim añiliũ siue mariũ feminarũq: mixtio¬
nib: quaelibet etiã desideriũ motus ueani¬
mȩ matris ualeant aliquid liniamentorum.
aut colorũ aspergere : teneris mollib: q con¬
ceptib ipsas omnino naturas: quaesic uel sic
in suo genere afficiant̃ non facitnisi sũmusds̃.
cuius occulta potentia cuncta pene trans. In con¬
taminabili p̃sentia facit quic quid aliquo
iiodo ẽ : hiquantũ cũq: ẽ: Quianisi faciente
illo ñ tale uel tale esset sed ꝓrsus ẽẽ non posset
Quaꝓpt̃ siin illa specie quã forinsecus corpo¬

Expanded text:
fecta praegnantis ualeat aliquibus uelut indufecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminabili praesentia facit esse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo non tale uel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corpo
Abbreviated transcription (Latin):
iusmodiminis teriũ p̃buerint creatori: cetera
facienti nescio nec tribuere illis audeo quod¬
forte ñ possunt: nec debeo derogare qđ possunt᷑¬
Creationẽ tam̃ conditionẽq: omnũ naturarũ
quasit ut omnino naturae sinteis quoq: fauen¬
tib illi dõ tribuo cuiseetiã ipsi debere quod sunt:
cũ gratiarũ actione nouer̃ ñ solũ igit̃ agricolas
ñ dicimus fructuũ quorũq: creatores cũlegam᷑
neq qui plantat ẽ. aliquid neq quirigat. sed.
qui in crem̃tũ dat ds̃ sed neipsam quidẽ terrã ꝗ
quãuis mater omniũ fecunda uideat̃: quoe
germinib: erũpentia ꝓmouet: et sixara dicib:
continet cũ idẽ laegamus. Ns̃ illidat corpus
quomodo uoluerit: et unicuique seminum
propriũ corp̃. lta nec feminã sui puerpeni :
ereatĩ cẽ appellare debemus. sed potius illũ.
quicuidã famulo suo dixit: prius quãtefoma¬
rẽ in utero nouite : & quã uis anima sicł fic af¬

Expanded text:
ministerium praebuerint Creatori caetera ministerium praebuerint Creatori caetera facienti, nescio; nec tribuere illis audeo quodorte non possunt, nec debeo derogare quod possunCreationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis quoque fauentibus illi Deo tribuo, cui se etiam ipsi debere quod sunt cum gratiarum actione nouerunt. Non solum igitur agricolas non dicimus fructuum quorumque creatores, cum legamus: Neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; sed ne ipsam quidem terram, quamuis mater omnium fecunda uideatur, quae germinibus erumpentia promouet et fixa radicibus continet, cum itidem legamus: Deus illi dat corpus quo modo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic af
Abbreviated transcription (Latin):
causas habet. desecreto et oculto naturae uiuentis
atq intellegentis arbitrio qua e ñ solũ naturales
corporũ species herũ etiã ipsas animantiũ ani¬
mas dũnsit facit supra dicta illa species artificib
quibq tribuat̃ Haec aũt altera nonnisi uni ar¬
tisici creatori et conditorido : ꝗ mundũ ipsũ etan¬
gelos sine ullo mundo et sine ullis angelis fecit:
Qua enĩ ui diuina & utita dicã effectiua: quaesier.
nescit sed facere: accepit speciẽ cũ mundusfieret
rutunditas solis eadẽ uidiuma eteffectiua quae
fieri nescit sed facere accepit spetiẽ rurundas
oculi etrutundas pomi: et ceterȩ sigurae natura¬
les quas uidemus in reb quib quenascentib: ñex¬
trinsecus adluberi: sed intima creatoris potentia
ꝗdix̃. Cadũ et terrã ego impleo: Et cuius sapientiaẽ
qua e attingit asine usq ad finẽ fortiter: et disponit
om̃a suauiter: Proinde facti primitus angeli cudpisiuos¬

Expanded text:
causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, uerum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supra dicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera non nisi uni artifici, creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et angelos sine ullo mundo et sine ullis angelis fecit. Qua enim ui diuina et, ut ita dicam, effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutunditas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rutunditas oculi et rutunditas pomi et ceterae figurae naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit: Caelum et terram ego inpleo, et cuius sapientia quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Proinde, facti primitus Angeli cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rib: quos quidẽ ipse creauerit.: ꝑmissusiue uissu
ñ inim alia facta ẽẽ cuncta mortalia in ꝗb. homo
p̃cipuũ dus que ipsis cognatũ teneret locũ si fuꝑ¬
titone careant. quaquaer̃ unde iuste uideant
acra e sacrificia facere quasi conditoribo suis facile
carebunt et iã huius opinionis errore: Neq enĩfas ẽ
ullius natinae quãlibetmini mȩ mortalis qureatorẽ
nisi dm̃ oredere ac dicere etante quã possit intellegi
Angeli aũt quos illi deoslibennus appellant: tiam¬
si adhubent uel iussi uel ꝓmisi operationẽ suã reb
quaegignunt̃ inmundo tam̃ non eos dicimus cre¬
atores animaliũ quã nec agricolas fragumatq¬
asorũ cu onĩuba sit species quae ad suibetur
extrinsecus cuicũq materiae corporalisicut ope¬
rant̃ homines figuli et fabri: atq id genꝰ opisi cesqui
etiã pingunt et effingunt formassimiles corporib
animaliũ : alia uero quae in trinsecus efficientes

Expanded text:
ribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu ribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum adqari. Cum enim alia sit species, quae adhibetur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes
Abbreviated transcription (Latin):
flatũ facere animã hominis ee. Voliusse etia c̃iuge
illi in adiutoriũ generandi exeĩ latere osse detracto fecit
ut ds. Neq: enĩha ec carnalic suctudine cogitandas.
utiuidere soleus opisices exmateria quacũq terrena:
corporalib: membris qđ artis industria potuerintsa¬
bricantes: Mantis di potentia diẽ : Quietã iifibilia
in uisibilit̃ operat᷑ Sedhaec fabulosa potius quãuera
eẽ arbitrant᷑ ꝗuirtutẽ acsapientiã đi quanouit:
et potẽ. etiã sine seminib. ipsacerte facere seina:
exhususitatis et cottidianis metiunt᷑ operibus eauero
ceptib atq partubus. si in expertis narrarent̃ incredi¬
ciliora uiderent̃. Quãuis et ea ipsa pleriq magis
naturae corporalib causis quã operib diunȩ
abris negotiũ: ꝗdiuinã mentẽ facereł curareiste
ncredunt. Illi aũt ꝗ platonisuo credunt. ñ abillo
sum mođo ꝗ fabricatus ẽ mundũ. sed ab aliis mino¬

Expanded text:
flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam uisibilia inuisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam uera esse arbitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Dei, qua nouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et cottidianis metiuntur operibus; ea uero, ceptibus adque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora uiderentur; quamuis et ea ipsa plerique manaturae corporalibus causis, quam operibus divinae libris negotium, qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus est mundum, sed ab aliis mino