comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ablatus de monum̃to quam quod fuerat occisus inligno quãm magistranti cuius ei sinta sabtracia
fuerat nec inomeriae remanebat̃ unde contigit ut eumsolatuncuidere quae remansit ut quaerer&¬
quia mnmirum iurtuis bonioperis ꝑseuerantia est ut uocae ueritatis dicitur qui auutom ꝑsenirues
ui dentur unus ad caput atq alius ad pedes sedens nis quod latina lingua angelus nuntuis dicitur &ille expasian
sua nuntianduserat qui & ds̃ est ante setula & homo infine saeculorũ quasi ad caput sedit angelus cum ꝑ apo¬
praedicatur quiamn principi oerat uerbum & uerbu merat apud dm̃ &dserat uerbum: & quasi ad podeisedit¬
angelus cum dicitur & uerbum caro factum ẽ & habitauit in nobis Possumus &iam̃ duos angelos daio testam̃ta
cognoscere unum prius & aliud sequens quiui delic& angeli ꝑlocum dominici corporis sibim& ipsi sunt coniuncti

Expanded text:
fuerat ablatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno: quoniam magistri tanti, cujus ei vita subtracta fuerat ablatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno: quoniam magistri tanti, cujus ei vita subtracta fuerat, nec memoria remanebat. « Unde contigit ut eum sola tunc videret, quae remansit ut quaererequia nimirum virtus boni operis perseverantia est: ut voce Veritatis dicitur: Qui autem perseveravvidentur, unus ad caput, atque alius ad pedes sedens, nisi quod Latina lingua angelus nuntius dicitur, et ille ex passione sua nuntiandus erat, qui et Deus est ante saecula, et homo in fine saeculorum? Quasi ad caput sedet angelus, cum per Apostolum dicatur, quia in principio erat Verbum, et Verbumangelus cum dicitur: Et Verbum factum est. Possumus etiam et duos angelos duo Testamenta cognoscere, unum prius et aliud sequens; qui videlicet angeli per locum Dominici corporis sibimetipsis sunt conjuncti,
Abbreviated transcription (Latin):
saluus fier&: & uidit& credidit: quidergo uidit & quid credidit. Vi dit linte amina posita & credidit
quod mulier dixerat de monumento dñm fuis se sublatum adhuc enĩ tenebrae erant. in monumento. Id est
inmentib illorum Ideo sequitur & dixit : Non dumenim sciebant scripturam quia opertuit eum a mortu
resurgere. Abierunt ergo iterum discipuli adsem & ipsos : Id est ubi habitabant & inde admonum̃tũ cucur¬
rerant : Maria autem stabat admonum̃tũ foris plorans : haec maria postquamuenit admonum̃tum ibiq
corpus dominicum non inuenit. sublatum credidit atq discipulis nunti auit. qui uenientes uider̃ atq. itaoẽ
antauis amoris accenderat quae a monum̃to dñi &iam discipulis recedentib: non recedebat ex qui rebat
quem non inuenerat. flebat inquirendo & amoris sui igne succensa eius quemablatum credidit arde bat

Expanded text:
salvus fieret . Et vidit et credidit. Quid ergo vidit, et quid credidit? Vidit linteamina posita, et credidit salvus fieret . Et vidit et credidit. Quid ergo vidit, et quid credidit? Vidit linteamina posita, et credidit quod mulier dixerat, de monumento Dominum fuisse sublatum. » Adhuc enim tenebrae erant in monumento, id est, in mentibus illorum: ideo sequitur et dixit: Nondum enim sciebant Scripturam quia oportuit eum a mortuis resurgere. Abierunt ergo iterum discipuli ad semetipsos; id est, ubi habitabant, et unde ad monumentum cucurrerant. Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Haec Maria « postquam venit ad monumentum, ibique corpus dominicum non invenit, sublatum credidit, atque discipulis nuntiavit. Qui venientes 1545 viderunt, atquequanta vis amoris accenderat, quae a monumento Domini, etiam discipulis recedentibus, non recedebat. Exquirebat quem non invenerat, flebat inquirendo, et amoris sui igne succensa, 1546 ejus quem ablatum credidit ardebat
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ cumlinte amnib noninuenitur. inmonum̃to :nisi qui a ad testante paulo caput xp̃i ds estiuae diuuniterisim
eius nec initium necfinis aspi atur recte ergo sudarium capitis inuolutũ inuentum ẽ quia colstudo diuinitat
nec coepit eẽ noc desinit bene dutem additur in unum locum. quia inscissura mentium dr̃ non ost: ds̃ quippe
in unitate est & illieius habere gratiã merentur qui se ab inuicem ꝑsectarum scandala nondiuduntt. porest
uidebant carnemor tadẽ am̃ eo inmorcalem non credebant. Su darium ergo quod suꝑ caput eius fuerat
quid ipsa passio redemptoris nr̃i longe a nr̃a passione disiuncta est : quoniam ipse sine
tulit quo nos cum culpatoleramus Ipse sponte morte succumbere uoluit ad quã nos uenimus inuiti. Sec¬
ł unc ergo introuut &ille alius discipulus qui uenerat prior ad monumentũ : post quã intrauit p&rus
fidem &iam iudea collegetur. Paulo ad testante quiat. donec plenitudo gentium intrar& & sic om̃is sr̃

Expanded text:
Domini cum linteaminibus non invenitur in monumento, nisi quia attestante Paulo, caput Christi Deus est, ejus nec initium, nec finis aspicitur. Recte ergo sudarium capitis involutum inventum est, quia celsitudo divinitatis nec coepit esse, nec desinit. Bene autem additur, in uno loco, quia in scissura mentium Deus non est. Deus quippe in unitate est, et illi ejus habere gratiam merentur, qui se ab invicem per sectarum scandala non dividunt. » Potevidebant carne mortalem, Deum esse immortalem non credebant. Sudarium ergo quod super caput ejus fuerat seorsum invenitur, quia ipsa passio Redemptoris nostri longe a nostra passione disjuncta est; quoniam ipse sine culpa pertulit, quod nos cum culpa toleramus. Ipse sponte morti succumbere voluit, ad quam nos venimus inviti. Sequitur: Tunc ergo introivit et ille discipulus, qui venerat prior ad monumentum. Postquam introivit Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel
Abbreviated transcription (Latin):
um a ueto rẽomnium quem carne uiderat mortuũ quaerebat in monumento : & qui a bunc mini me inuenat: furatũ
credidit : ad huc ergo erant tenebrae cumuenert admonumentũ: Cucurra citius discipulis nunciauit : Sedilloe
p̃c&eris cucurrerunt quipceris umauerunt ui delic& petrus & iołs cur rebant aut̃ uosimul sedioħs p̃ cucur rit cituis peti
&uenitprior admonum̃tum & iigredi non p̃sumsit llemtuero posterior petrus e& intrauit. Iste uero cursus duorum discipula
magnum hab& mrstorium quidonim ꝑ iohannẽ qui prioruenit admonum̃tũ & non intrauit nis si nagaga signeficatior
quid ꝑ p&rum nis ecdesia ex gentib: congrogta de monstratur : quȩ posterius uocata & prior intrauit cucurrerur adi

Expanded text:
m auctorem omnium, quem carne viderat mortuum, quaerebat in monumento, et quia hunc minime invenit, furatum credidit. Adhuc ergo erant tenebrae, cum venit ad monumentum. Cucurrit citius, discipulis nuntiavit, sed illi prae caeteris cucurreruntet  Greg., sed ingredi non praesumpsit, venit vero posterior Petrus, et intravit. » Iste vero cursus duorum discipulorum magnum habet mysterium. Quid enim per Joannem, qui prior venit ad monumentum, et non intravit, nisi SynaQuid per Petrum, nisi Ecclesia ex gentibus congregata demonstratur, quae posterius vocata, prior intravit? Cucurrerunt en
Abbreviated transcription (Latin):
uit : Vlenit maria magdalene adnuntians discipulis qui auididnm̃ & haec dix̃ mihi : Ecce humanigeneri sculp
ibi absconditur unde ꝓcessit quia enim in paradiso mulieruiro ꝓpinauit mortẽ a sepulchromulier uiris
ad nuntiat uitam & dict a suiuiuificatintis narrat quae mortisoeri serpentis uerba narrauerat. asi huma
genere non uerbis dñs sed rebus dicat dequam anu uobis in latus est potus mortis. de ipsa suscipite poculũ uitae
rrectionis eius gloriam & pi&atis uiscera consideramus. citius enimamorte uoluit surgere ne nostra diu
anima in infidelitatis morte remaner&¬

Expanded text:
it. Venit Maria Magdalene annuntians discipulis: Quia vidi Dominum. Et haec dixit mihi. Ecce humani generis culpa it. Venit Maria Magdalene annuntians discipulis: Quia vidi Dominum. Et haec dixit mihi. Ecce humani generis culpa ibi abscinditur, unde processit. Quia enim in paradiso mulier viro propinavit mortem, a sepulcro mulier viris annuntiavit vitam, et dicta sui vivificatoris narrat, quae mortiferi serpentis verba narraverat. Ac si humano generi non verbis Dominus, sed rebus dicat: De qua manu vobis illatus est potus mortis, de ipsa suscipite poculum vitae.resurrectionis ejus gloriam, et pietatis viscera consideremus. Citius enim a morte voluit resurgere, ne nostra diu anima in infidelitatis morte remaner
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia que mre cognouit sed eimagist̃ dicit noli metangere . non qui a postre surrectionem dñs tactum tennuit
feminarum cumdeduabus adie polchrũ eius scri pͣsit acceserunt & tenuerunt pedes enus sed curtangi non debeat
ratio quoq additur cum subinfortur non dumenĩ ascendi a dpatremmeum: In corde & enim nostro tuncibs ascende
adpatrem cumae qualis creditur patri nam quis quiseum ae qualem noncredit patri ad huc in eius pettore adpa¬
dñs non ascendit. Ille ergo ihm ueraciter tangit quipatri filium co&nũ credidit Iadeauti a hontom mens e dieis
ascendo ad patrem meum & ad patremurm addm̃ meum & dm̃ urtn: Cum meũ & ur̃m cur non communtt̃ dicit¬
nostrum sed distinete loquens indicat quia eundem patrem & dm̃ dissimilit̃ hab& ipse quã nos ascondo ad pagre
meum ui delic& ꝑnaturã. & patrẽ urm ꝑ gratiam. quiaenim ego homo dĩ miliẽ qui a uos ab errore liberat

Expanded text:
estigia, quem recognovit, sed ei magister dicit: Noli me tangere. Non quia post resurrectionem Dominus tactum renuit feminarum, cum de duabus ad sepulcrum ejus scriptum sit: Accesserunt et tenuerunt pedes ejus. Sed cur tangi non debeat, ratio quoque additur cum subinfertur: Nondum enim ascendi ad Patrem meum. In corde etenim nostro, tunc Jesus ascendit ad Patrem, cum aequalis creditur Patri. Nam quisquis eum aequalem Patri non credit, adhuc in ejus pectore ad Patrem non ascendit. Ille ergo Jesum veraciter tangit, qui Patri Filium coaeternum credit. Vade ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum, et reliqua. nostrum? sed distincte loquens indicat, quia eumdem Patrem et Deum dissimiliter habet ipse quam nos: Ascendo ad Patrem meum, videlicet per natura
Abbreviated transcription (Latin):
dñm de monumento
dum corpus illius tantum modo quȩ rerent in sepulero. Exut ergo p&rus & ille alius discipulus &uenerunt ad
numentum Currebant duo simul & ille alius discipulus praecucurrit citius p&ro & uentt primus ad monumertũ
duertendahic & commonenda recapitulatio. quomodo reditum est adidquod fuerat praetermis sum & ta
iã si hoc sequer&ur adiunctum est. Cum enim iam dixss& uenerunt ad monumentum regres sus est ut narrar& quomodo
nerint atquacait . Eurrebant autem duosimul & cetera: ubiostendit quod praccurrens ad monumentum proruen
illealius discipulus quemseipsum significat. sed tam quam de aliomore scãe seripturȩ cuneta narrat. &cum se lnlinas

Expanded text:
m de monumento, dum corpus illius tantummodo quaereret in sepulcro. Exivit ergo Petrus et illmonumentum. Currebant autem duo simul, et ille alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus prius ad monumentum. Advertenda hic et commendanda recapitulatio quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum, et tanquam hoc sequeretur adjunctum est. Cum enim jam dixisset Venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt, atque ait: Accurrebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit ille alius discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio more sanctae Scripturae cuncta narrat. Et cum se inclinas
Abbreviated transcription (Latin):
non quesiuithuma nã. Noliteputare quia ego accusaturus si muos apud patrẽ estqui accusatuos morses dequo
maximesperatis. Ideo non accuso qui a nonueni damnare sed saluare. Mos sesuero accusat quia increduli
esti suocullius de me scripsitdũ ait. Proph& ã uobis suscitabit dñsds̃ defratribus uestris tã quã me ipsũ au¬
di&iscum quiduero sequatur adtendite eritomĩs anima qua e ñ oboedierit ꝓph&ae illi ee t̃minabitur
nitatis archana mrsteria ueltunc audientib uel nunclegentib de monstrare uoluit. quinq panũ miraculo
scipsum ostendere quis ẽe& studet idurco sequent̃ eu angelista ad iunx̃. Posthaec habiit it̃is trans mare¬

Expanded text:
non quaesivit humanam. Nolite putare quia ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat vos Moyses, de quo non quaesivit humanam. Nolite putare quia ego accusaturus sim vos apud Patrem. Est qui accusat vos Moyses, de quo vos maxime speratis. Ideo non accuso, quia non veni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, quia increduli estis voci illius. De me scripsit, dum ait: Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus de fratribus vestris, tanquam meipsum audietis eum . Quid vero sequatur attendite: Erit, omnis anima quae non obedierit prophetae illi, exterminabitur nitatis arcana mysteria, vel tunc audientibus, vel nunc legentibus demonstrare voluit, quinque panum miraculo seipsum ostendere qui esset voluit. Idcirco sequenter evangelista adjunxit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
sedninistrare id est nonueni uthonorem ab hominib acciperem carnalem. seduthonorẽ hominib: darẽ spiritad
Sed rognouiuos quiadilec tionem dĩ non hab&is inuobis. Ideo dilectionẽ di non habuer̃ qui a non credider̃ in me
sunonuente facere uoluntatẽ suã sed uoluntatẽ eius quimisitillũ. Ideo subiunxit egoueni in nomine patris
mei &r non accepistisme idest noncredidistismme. Quid eo ueniebam in mundũ ut glorificar& nom̃ patris i
alius uenerit in nomine suo illũ accepi&is. quisẽ quiuenit in nomine suo : nis ille quiglori ã ꝓpriã querit & non illu
a solodõ non queritis : considerandũ ẽ intentius quantũ sit
Iactantiae &hu manȩ laudis ambitio malũ ꝓ quo ipsaueritas ait credere nom posse quo sdã qui ad scȩculari glo
nonstud& lter est incerius. alt̃foras uideridesiderant. humilita s uero gloriã quȩrit asolo dõ supbia ab homine

Expanded text:
sed ministrare ; id est, non veni ut honorem ab hominibus acciperem carnalem, sed ut honorem omnibus darem spiritualem. sed ministrare ; id est, non veni ut honorem ab hominibus acciperem carnalem, sed ut honorem omnibus darem spiritualem. Sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non habetis in vobis. Ideo dilectionem Dei non habuerunt, quia non crediderunt in eum qui non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum . Ideo subjunxit; Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me. Id est, non credidistis in me, qui ideo veniebam in mundum, ut glorificaretur nomen Patris. Si alius venerit in nomine suo, illum accipietis. Quis est iste qui venit in na solo Deo est non quaeritis? Considerandum est intentius quantum sit jactantiae et humanae laudis ambitio malum, pro quo ipsa Veritas, aut credere non posse quosdam  Supple declarat, quinon studet. Alter est interius, alter foris videri desiderat. Humilitas vero gloriam quaerit a solo Deo, superbia ab hominibus.
Abbreviated transcription (Latin):
cordib qui non seruant quae audiunt. quodueroait. neq enĩ uocẽ eiꝰ audistis neq speciem eiꝰ
ui distis. in hoc ostendit substantiã diuinitatis in conp̃hensibilẽ eẽ & in uisibilem & uocẽ eius non
carnalib audire potuisse aurib: sed spiritali intellegentia ꝑ gratiã scĩ spr intellegere ł amare¬
habere. & ille sunt quȩ testimoniũ ꝑhibent deme & non uultis uenire adme. utuit ã habe atis
non uultis uenire. Id est non uultis credere. quia in possibile est sine fide placere. uenire nostrũ ẽ
adxpm. Id est credere uerum illũ filiũ dĩ & ueram nos ꝑ illum habere salutẽ. Om̃is enim scriptura
testimonium xp̃o hisomnib testimonius preponit testimoniũ operum sucꝵ quia ꝑ illos nonnisi ds̃ perhibuit testi¬
moniu filiosuo claritatem ab hominib non recipio. Idelaudem hu manã non quaero Quia nonuenimi nstrari

Expanded text:
cordibus qui non servant quae audiunt. Quod vero ait: Neque vocem ejus audistis, neque speciem ejus cordibus qui non servant quae audiunt. Quod vero ait: Neque vocem ejus audistis, neque speciem ejus vidistis, in hoc ostendit substantiam divinitatis incomprehensibilem esse, et invisibilem, et vocem ejus non carnalibus audiri potuisse auribus, sed spirituali intelligentia per gratiam sancti Spiritus intelligi vel amarhabere; et illae sunt quae testimonium perhibent de me; et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Non vultis venire, id est, non vultis credere, quia impossibile est sine fide placere Deo . Venire nostrum ad Christum, id est credere verum illum Filium Dei, et veram nos per illum habere salutem. Omnis enim Scriptura testimonium Christo. His omnibus testimoniis praeponit testimonium operum suorum, quia per illos non nisi Deus perhibuit testimonium Filio suo. Claritatem ab hominibus non recipio. Id est, laudem humanam non quaero, quia non veni ministrari,
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ ipse cestimonium ꝑ hib& deme Superius dixit testimoniũ non accipio abhomine. hic
causa mreddit quare ab homine testimoniũ non accepiss&. qui ah ab & testimoniũ patris. &ope¬
rum testimonia sed hab& maius quam sunt hominũ Ergo haec missio Iincarnauo ẽ xp̃i. In carnatio
uero xp̃i redemptioẽ nr̃a redemptio uero nostraẽ in ipsaueritate quaait ego ueniutuitã habeant
& habundantius habeant. Subiunxit uero. huic hoc testimoniũ patris deipsopatre. quodiudȩi uel ma¬
gis om̃s infideles. ex cae catismentib ueritatẽ diuinitatis non poss̃ acuperedicens Neq enĩ uoce meiꝰ¬
audistisum quã neq speciem eiꝰ uidistis . & uerbũ eius non hab&is in uobis manens. dicit apostolus
non enim auditores legis iustificatisunt. sed factores uerbi dĩ. Idest filius dĩ non man& nillor ũ
srdib qui non seruant qude audiunt: quodueroait. neq enĩ en teu ui iuiancainianes

Expanded text:
Pater, ipse testimonium perhibet de me. Superius dixit: Testimonium non accipio ab homine. Hic Pater, ipse testimonium perhibet de me. Superius dixit: Testimonium non accipio ab homine. Hic causam reddit cur ab homine testimonium non accepisset, quia habet testimonium Patris, et operum testimonia, sed habet majus quam sunt hominum. Ergo haec missio incarnatio est Christi, redemptio est nostra. Redemptio vero nostra est in ipsa veret abundantius habeant. Subjunxit vero huic testimonio Patris de ipso Patre, quod Judaei vel magi, omnesque infideles, excaecatis mentibus veritatem divinitatis non possunt accipere, dicens: VERS. 38.-- Neaudistis unquam, neque speciem ejus vidistis, et verbum ejus non habetis in vobis manens. » Dicit Apostolus: « Non enim auditores legis justificati sunt, sed factores verbi Dei , » id est, Filius Dei non manet in illorum cordibus, quia non servant quae audiunt. Quod vero ait
Abbreviated transcription (Latin):
xneciurib suis ardere uider&ur adiunxit . non ego aut̃ sed gratiadĩ mecũ: Om̃is aut̃ ꝓphora ante¬
dñi aduentũ iucernaẽ De quodicit p&rus apostolus. habemus cerciorẽ ꝓph&icũ sermonẽ cuibene
facitis intendentes que mad modũ lucernae lucent in obscuro loco donec dieslucescat &luuifer
non lucernae &iamipsilucerrae plane solus enĩ ille non lucerna. non enim accenditur & ex¬
tinguitur. sed ẽ luxuera qua e inluminat omnẽ hominẽ uenientem in hunc mundũ. De quo¬
iohanne dicitur nonerat ille lum̃ sedut cestimonium perhiber& delumine. Dexp̃o aut ȩratlux
uera quae in luminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ quidẽ quod de apostolis ipsa
incordacredentium ego aut̃ ab eotestimoniũ maius lohanne. Opera enim quaededit mihi
pat̃ ipsa opera quae egofacio testimoniũ ꝑhibentdeme quia pat̃ memisit. & quimisit me

Expanded text:
Et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Omnis Et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Omnis cit Petrus apostolus . Habeamus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis, intendentes quemadmodum lucernae lucent in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer non lucernae etiam ipsi? Lucernae plane. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur, sed est lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De Joanne dicitur: Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . De Christo autem: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominin cordibus fidelium  Al. credentium. Ego autem habeo testimonium majus Joanne. Opera enim, quae dedit mihi Pater, ipsa opera quae ego facio, testimonium perhibent de me, quia Pater me misit. Et qui misit me
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfluã dicit fuisse nec tam̃ dicit inlucernã remanere. Dicit aliud testimoniũ scriptura dĩ
ibiutiq ds̃ perhibuit testimoniũ filiosuo & in illa scriptura iuda ei spemposuerat. In lege scilic&d
ministrata sibi permorsen famulũ dĩ scrutamini inquit scripturam. In quauosputatis uitã
aeternam habere ipsa testimonium perhib& deme. & non uultis uenire adne ut uitam ha
is habere biscripturam uitam decernam ipsum iterragate. ciu perhi
ipse conuicit tamquam deaba lucerna. Oms enim homines lucernae. quia& hicen dipossant
& extingui & iucernae quidem cumsapiunt lucent & spiritu feruent . Nam pisi ardebant & extinc taes
&iamputent permanser̃ enĩ seruidi lucernaebonae exoleomisericordiae illius nonex uirib: suis Gra¬
tia quippedĩ gratuita illa oleum lucernarũ ẽ. Plusenim omnibus illis labor dui ait quaedã lucerna

Expanded text:
superfluam dicit fuisse, nec tamen dicit in lucerna debere 516 remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei, superfluam dicit fuisse, nec tamen dicit in lucerna debere 516 remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei, ubi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo; et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in lege scilicet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam , in qua vos putatis vitam aeternam habere. Ipsa testimonium perhibet de me, et non vultis venire ad me ut vitam hais habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsum interrogate cui perhibet ipse convincit tanquam de alia lucerna. Omnes enim homines lucernae, quia et incendi possunt, et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucenet jam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis: gratia quippe Dei, gratuita illa, oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna.
Abbreviated transcription (Latin):
nium phibent deme deinde adiunx̃ & testimoniũ ꝑ hibea deme quimisit me pat̃. Ipsa quoq. opero¬
quae facit apat rese accepisse dicit testi moniũ ergo ꝑhibento peratest i moniũ ꝑ hib & pat̃ qui misite
perhibut ioħstesti moniũ dexp̃o tãquã lucerna non sanandos amicos sed ad confunden dosini¬
micos lamenĩ antea predictum erat a persona patris. paraui lucernãx põmeo. In imicos eius in¬
duam confusione superipsũ aut̃ florebit scĩficatio mea. Et esto tã quã in nocte positus. adtendisti¬
lucernã & miratuses lucernã & exaltasti adlum̃ lucernae. Sedillalucerna dicit eẽ solem
inquo exultare debeas & quãuis ardeat innocte diemte iub& expectare. Nonergoquia
illius hominis testimoniũ noneratopus . naut quid mit ter&ur sinon erat opus. Sed ne in lu¬
cerna remaneat homo & lum̃ lucerne sibi sufficere arbi tr&ur. Ideo nec dñs iucernã illã

Expanded text:
nium perhibent de me. » Deinde adjunxit: « Et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. » Ipsa quae opernium perhibent de me. » Deinde adjunxit: « Et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. » Ipsa quae opera fecit, a Patre se accepisse dicit. Testimonium ergo perhibent opera, testimonium perhibet Pater, qui misit eum. Perhibuit plane, sed tanquam lucerna, non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit slucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae. Sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo, quia illius hominis testimonium  Aug., testimonio non erat opus. Nam ut quid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam
Abbreviated transcription (Latin):
ficat ita & filius quos uult uiuificat uera eius diuinitas apꝓbatur qui auoluntas patris & filii
un aoperatio una deniq gratia eademq gubernatio ẽ sicut magister gentiũ doc& ita scribens
ostendit qui ssit illealius qui testimoniũ ꝑ hib& deseubiait. Quimi sit mepat̃ ipse testimonium ꝑ hib&
deme. testimoniũ patris est defilio inbaptismo ubiuox factaẽ decaelo hicẽ filius m̃s dilectus in quomi¬
hibene conplacui. Simile quoq testimoniũ in montes cõperhibuit pat̃ audientibus trib discipulis defilio
suo et scio quiate stimoniũ eius uerum ẽ omneuerum aueritate uerũ ẽ. ds̃ enĩ ueritas est & quic¬
quid uerumẽ adõuerũẽ. Atq id testimoniũ dixit quidsit operainquit quae egofacio testimo¬

Expanded text:
ficat, ita et Filius quos vult vivificat, » vera ejus Divinitas approbatur. Quia voluntas Patris et Filii, ficat, ita et Filius quos vult vivificat, » vera ejus Divinitas approbatur. Quia voluntas Patris et Filii, una operatio, una denique gratia, eademque gubernatio est. Sed magister gentium docet ista, scribens:ostendit quis sit ille alius qui testimonium perhibet de se, ubi ait: « Qui misit me Pater, ipse testimonium perhibet de me . » Testimonium Patris est de Filio in baptismo, ubi vox facta est de coelo: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . » Simile quoque testimonium in monte sancto perhibuit Pater, audientibus tribus discipulis de Filio suo. « Et scio quia testimonium ejus verum est. » Omne verum, a veritate verum est. Deus enim veritas est. Et quidquid verum est, a Deo verum est: atque hic testimonium dixit quid sit. « Opera, inquit, quae ego facio, testimo
Abbreviated transcription (Latin):
uindicans nuncfragilatẽ hu manaetarnis ostendens Nunc doctrinã suã se nondicere Nunc uoluntote
suã senon quaerere nunc testimonium suũ uerũ non ẽẽ nuncuerũ eẽ signifi cans. Nam hicait Siego
tes timoniũ perhibeo demeipso testimonium meũ nonẽ uerũ & paulo post & sie gotestimoniũ ꝑhibeo
de me uerumẽ testimoniũ mm̃. quo mod oergo nonẽ uerũ testi moniũ dñe : nisi secundũ fragilitatẽ¬
carns Nam & illud qđ dix̃ nonueni facere uoluntatẽ meã sed filius a senihil potest facere : & alia
multa humodi quae om̃a non in firmant filiũ neq depreciant necapatre disiungunt. siquide&
haec ideo sunt porita ut uera eus incarnatio noscatur . Nã qđ dicit egode patre exiui ego in patre &
pat᷑ inme ego & pat̃ unũ sumus &qui meuid & uid& & patrẽ & sicut pat̃ suscitat mortuos &uiu¬

Expanded text:
vindicans, nunc fragilitatem humanae carnis ostendens. Nunc doctrinam suam se non docere, nunc voluntatem vindicans, nunc fragilitatem humanae carnis ostendens. Nunc doctrinam suam se non docere, nunc voluntatem suam non quaerere. Nunc testimonium suum verum non esse, nunc verum esse significans. Nam hic ait: Si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum non est verum ; et paulo post: Si ego testimonium perhibeo de me, verum est testimonium meum . Quomodo ergo non est verum testimonium tuum, carnis? Nam et illud quod dixit: Non veni facere voluntatem meam, et Filius a se nihil potest facere, et alia multa hujusmodi; quae omnia non infirmant Filium, neque depreciant, nec a Patre disjungunt: siquidem et haec ideo sunt posita, ut vera incarnatio noscatur. Nam quod dicit: Ego de Patre exivi, ego in Patre, et Pater in me; ego et Pater unum sumus, et qui me videt, videt et Patrem; et sicut Pater suscitat mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me istamissio incarnatio ẽ xp̃i quae adhoc factaẽ ut pat̃ nauoluntas in salute humani generis ꝑ eũ
efficer& Vid&ur enim in hoc loco ex his uerbis saluatoris nr̃i uelleeũ insinuare nobis duosnaturas inseeẽ
& ueram habere animã in quasol& uoluntas eẽ quaeenim tanta coniunctione cõmixta ẽ diuinitate
ut totauoluntas in ea spiritalis fuit non animalis idestcarnalis Nam consequent̃ subiunxit. Sie gotestimo
nium perbibeo demeipso testimoniũ mm non ẽuerũ sicutin consequentib. dix̃ Siglorifico meipsum gloria mea
nihilẽ sed quimisit inepat̃ ipse megloricat. Sichic dictũẽ si ego testimoniũ per hibeo demeipso testimoniũ
meumuerũ Et paulo post qui me misit pat̃ ipse testimoniũ ꝑhib& deme. Nunc insenaturã hominis de¬
monstrans nunc in dĩ maiestate a equalem sesignificat patri nuncunitatẽ sibidiuinitatis cum dõpe

Expanded text:
qui misit me. Ista missio incarnatio est Christi, quae ad hoc facta est, ut paterna voluntas in salutem humani generis per eum qui misit me. Ista missio incarnatio est Christi, quae ad hoc facta est, ut paterna voluntas in salutem humani generis per eum efficeretur. Videtur enim in hoc loco ex his verbis Salvatoris nostri, velle eum insinuare nobis duas naturas in se esse, et veram habere animam, in qua solet voluntas esse: quae sane tanta conjunctione commista est divinitati, ut tota voluntas in ea spiritalis fiat, nnium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum. Sicut in consequentibus dixit: Si glorifico me ipsum, gloria mea nihil est; sed qui misit me Pater, ipse me glorificat: sic et hic dictum est: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium verum, et paulo post: Qui me misit Pater, ipse testimonium perhibet de me. Nunc in se naturam hominis demonstrans, nunc in Dei majestate aequalem se significans Patri. Nunc unitatem sibi divinitatis cum Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
ipso enim audi& filius a quogenitus ẽ quia non ẽ arem&ipso sed ab illo aquo genitus ẽ a quo illi ẽ intel¬
legentia abilloutiq scientiae ab illo igitur audientia quaenihilẽ aliud quã scientia. Potest quoq hocipsu
quod dixit sicut audio iudico dehumanitatis natura intellegi quam dĩ filius exuirgine sumpsit. Cum a geretur
deresurrectione animarũ non dicebat audio sed uideo. Audio enimtã quã prȩcipientis patris imperiũ
lamergosiuithomo sicut quomaior est pat̃ lam ex forma serui. non ex formadĩ sicut audio iudico &iudiciũ
meum iustumẽ Vnde ẽ iudiciũ iustũ hominis: quia sequitur non quaero uoluntatẽ meã sed uoluntatẽ eius
qui misit me Istamissio in carnaitio ẽ rep̃t quat abo equiturupn qutoueapntate meu sedulorare eres

Expanded text:
ipso enim audiet Filius, a quo genitus est, quia non est a seipso, sed ab alio a quo genitus est. A quo illi est intelipso enim audiet Filius, a quo genitus est, quia non est a seipso, sed ab alio a quo genitus est. A quo illi est intelligentia, ab illo utique et scientia. Ab illo igitur audiequod dixit, sicut audio, judico, de humanitatis natura intelligi, quam Dei Filius ex virgine sumpsit. Cum ageret de resurrectione animarum, non dicebat, audio, sed judico. Audio enim, tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Pater; jam ex forma servi, non ex forma Dei. Sicut audio, judico, et judicium meum justum est. Unde est judicium justum hominis? Quia sequitur: Non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ista missio, incarnatio est
Abbreviated transcription (Latin):
audientuocẽ filiidĩ. ibi uero ait dudient idestoboedient Ideoista resurrectio estaduitã Illa uero quae futura ẽ¬
dequadicit audientuocẽ filuidĩ. audient utrsurgant adiudiciũ non ad didit hic aduitã qui a om̃s ad gloriã
non resurgent sed multiad penã Ideo ad didit defutura resurrectione. quibenefecer̃ in resur rectionẽ uit a
quimala egerunt in resurrectionẽ iudicii idest damnationis quia hic iudiciũ ꝓpenaposuit. Tuncerit
ultim a palea & scȩparatbonos amalis triticum a paleis tuncibunt impii inignẽ a &ernuĩ iustiaut̃
id eo dirat non possũ a meipso facere quicquã quan dixiss& ameipsononsum sed a patre. pat̃ enim a nullo
audiat iudicat audi& uidelic& perunitatem substantiae & ꝓprietatem scientiae. noniudicata
sem&ipso quianonẽ a sem&ipso. pat̃ quippe solus de alio non est filius a patre genitus ẽ ut diximus ab

Expanded text:
audient vocem Filii Dei. Ibi enim audient vocem Filii Dei. Ibi enim de qua dicit, audient vocem Filii Dei, audient ut resurgant ad judicium; non addit hic ad vitam, quia omnes ad gloriam non resurgent, sed multi ad poenam. Ideo addidit de futura resurrectione: Qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae; qui mala egerunt, in resurrectionem judicii, id est, damnationis, quia hic judicium pro poena posuit. Tunc erit ultima pala  Ms., palea, quae separat bonos a malis, triticum a paleis. Tunc ibunt impii in ignem aeternum, justi autem ideo dixit, « non possum a meipso facere quidquam, » quasi dixisset, a meipso non sum, sed a Patre. Pater enim a nullo ti. Sicut audit judicat. Audiet videlicet per unitatem substantiae et proprietatem scientiae. Non judicat a semetipso, quia non est a semetipso. Pater quippe solus de alio non est, Filius a Patre genitus est, ut diximus. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut resurgant mortui horaerit infines aeculi ut resurgant mortui. Sed resurgant nunc inmente
peruerbũ di filiũ resurgant tunc in carne peruerbũ dĩ carne factum filiu m hominis Neque enĩ
adiudiciũ uiuorũ & mortuorũ pat̃ ipse uenturus ẽ nec tam̃ recdit afilio pat̃ quomodo ergo non ipseuen¬
turusest qui a non ipse uidebitur iniudicio. Videb̵t inquẽ conpunxer̃ formailla eritiudex quast&it sub
iudice. Illaiudicabit quaeiudicata ẽ iudicataẽ enĩ inique lucabitiuste. talis apparebit iudex qualis
uidere possit & ab eis quos coronaturus ẽ & ab eis quos damnaturus ẽ. Distinctio ẽ int̃ illud uerbũ quod supe¬
rius dixit quod mortui audient uocẽ filii dĩ. & int̃illud quod ait hic. uenithora quod om̃s̃ qui inmonum̃tiss

Expanded text:
ut resurgant mortui. Hora erit in fine saeculi, ut resurgant mortui; sed resurgant nunc in mente, tunc in carne. Resurgant nunc in mente ut resurgant mortui. Hora erit in fine saeculi, ut resurgant mortui; sed resurgant nunc in mente, tunc in carne. Resurgant nunc in mente per Verbum Dei Filium, resurgant tunc in carne per Verbum Dei carne factum Filium hominis. Neque enim ad judicium vivorum et mortuorum Pater ipse venturus est, nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem compunxerunt . Forma illa erit judex, quae stetit sub judice. Illa judicabit, quae judicata est. Judicata est enim inique, judicabit juste. Talis apparebit judex, qualis videri possit et ab eis quos coronaturus est, et ab eis quos damnaturus est. Distinctio est inter illud verbum, quod superius dixit, quod mortui audient vocem Filii Dei, et inter illud quod hic ait: Venit hora quod omnes qui in monumentis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mala: Sed quiail& eeno tbesduro cordissui ꝓfertbona & malusomodemalo tnesaiuro cordissuipfert
mala : Sed quia ille uitã a &ernã quȩ rebat uit a aut a&erna estinilla contemplatione quia non ad
penã uideturds̃ sed ad gaudiũ sempit̃nũ duas hic resurrectiones dñs ipsexp̃s in his uerbis nobis de¬
monstrat Primã qude infide ẽ resurgendo a peccatis dequaait. Amen am̃ dico uobis quia uenithora
& nuncẽ in quamortui audiant: uocẽ filiidĩ. Alterã ubi ait. A menam̃ dico uobis quia uenithora inqua
om̃s quuinmonum̃tissunt audient uocẽ filiidĩ Illa prior estresurrectio animarũ. illa sequens re¬
surrectioerit corporũ. qui uero in hac prima resurgit. in secunda resurg& adgloriã. Quiuero in hac
prima non resurgit. insecundatam̃ resurg& sed ad penã. Vt rã que fecit dr̃ perxp̃m quihic resur¬
git pereũ ibire surg&urad eum qui hic pereum non resurgit necibi ad eũ resurg&. hora aut̃ nuncẽ

Expanded text:
malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Sed quia ille vitam aeternam quaerebat, vita autem aeterna est in illa contemplatione, qua non ad poenam videtur Deus, sed ad gaudium sempiternum, duas hic resurrectiones ipse Dominus Christus in his verbis nobis demonstrat. Primam, quae in fide est, resurgendo a peccatis, de qua ait: Amen amen dico vobis quia veniet hora, et nunc est, in qua mortui audient vocem Filii Dei; alteram, ubi ait: Amen amen dico vobis quia veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem Filii Dei. Illa prior est resurrectio animarum, ista sequens resurrectio erit corporum. Qui vero in hac prima resurgit, in secunda resurget ad gloriam. Qui vero in hac prima non resurgit, in secunda tamen resurget, sed ad poenam. Utrumque facit Deus per Christum. Qui hic resurgit per eum, ibi resurget ad eum; qui hic per eum non resurgit, nec ibi ad eum resurget. Hora autem nunc est,
Abbreviated transcription (Latin):
egestas Panem adecaelo desideratis ante oculos hab&is & nonmanducatis. Sed aniuobis quia &ui distis me & non
credidistis Se dnonideo egopopulũ ꝑdidi numquidenĩ infidelitas ur̃a fidẽ dĩ euacuauit: Vi de enĩ qđ sequitur. Omne
qđ dat mibi pat̃ ad meueni& & cum quiueneritadme non eiciamforas quale ẽ illudintus unde nonexitur foras:
magnũ penetrabile & dulce se cr&ũ Osecr&ũ s ine tedio sinea maritudine malarũ cogitationũ sineint̃ pellatione
tempta tionũ & dolorũ. Nonne illud secr&ũ ẽ quointrabitille cuidicturus ẽ ds̃ tuge seruebone afidels intra lngau¬
temist uagiu sacramentu ẽ quodait quiuent a dme noneici a foras eausamox subiungens quare foraiunetine¬
tiaerit a ditucniente Idestinsecredentẽ dicens qua nonuenifacert udumatẽ meã seduoluntoatuõ ei quimi setme

Expanded text:
egestas. Panem de coelo desideratis; ante vos habetis, et non manducatis. Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non egestas. Panem de coelo desideratis; ante vos habetis, et non manducatis. Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Sed non ideo ego populum perdidi. Numquid enim infidelitas vestra fidem Dei evacuavit ? Vide enim quod sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venerit ad me, non ejiciam foras. Quale est intus illud, unde non exitur foras? Magnum penetrale, et dulce secretum. O secretum sine taedio, sine amaritudine malarum cogitationum, sine interpellatione tentationum et dolorum! Nonne illud secretum est quo intrabit ille, cui dicturus est Dominus servo bene merito, Intra in gaume misit. Magnum sacramentum est, quod ait: Qui venit ad me, non ejiciam foras. Causam mox subjungens quare foras non ejiceret ad se venientem, id est in se credentem, dixit: Quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me.
Abbreviated transcription (Latin):
tondit & datuitam mundo Verusergoille panis ẽ qui datuitã mundo &ipse cibus ẽ adẽ paulo ante locutus iuĩ
optra minicibum non quiperit sed qui ꝑman& inuitã a&ernã Ergo & illud manna hoe significabat &illa
om̃a signa meaerant. Signa mea dilexistis. qđ significabatur contempnitis. Nonergo morses dedituobis
panem decaclo ds̃dat panẽ sed quẽ panẽ fortemanna non sed panẽ quȩ significauit manna. Ipsũ
Decerunt ergo adeum: Dñe semꝑda nobis panẽ honc quo modo mulieri illa samaritana cudictume qui biberit
aehacaqua nonsiti& um quã continuo illa secundũ corpus accipiens sed tam̃ carere in digenti auolens: Damihi in quit
Airt none suri& hoc inte llemendũ ẽ & non siti&um quã: Vtroq enim illa significatur aet̾na sati&as ubinulla ẽ

Expanded text:
cendit, et dat vitam mundo. Verus ergo ille panis est qui dat vitam mundo; et ipse cibus est de quo paulo ante locutus sum, cendit, et dat vitam mundo. Verus ergo ille panis est qui dat vitam mundo; et ipse cibus est de quo paulo ante locutus sum, Operamini cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa mea erant. Signa mea dilexistis; qui significabatur, contemnitis? Non ergo Moyses dedit panem de coelo: Deus dat panem. Sed quem panem? forte manna? Non, sed panem quem significavit manna, ipsum Dixerunt ergo ad eum: Domine, da nobis semper panem hunc. » Quomodo mulier illa Samaritana, cui dictum est : « Qui biberit de hac aqua, non sitiet unquam, » continuo illa secundum corpus accipiens, sed tamen carere indigentia volens: « Da, inquit, midixit, non esuriet, hoc intelligendum est, non sitiet unquam. Utroque enim illa significatur aeterna satietas, ubi nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
quiperit istepmittebat non cibũ quiperit sed qui perman& inuitã a& ernã. Adten deb anteum plus ꝓ¬
mittentem & quasi nondumui debant maiora facientẽ. Ad tendebant utiq qualia feciss& mor ses
adhuc aliqua maiora uolebant fieri abeo quitã magna pollicebatur. Quid inquiunt facis ut credamus
tibi : & ut noueritis quia miracula illa huic miraculo conraraba atide qudin quiunt faut utdi adam
sicut scriptũ ẽ deditillis manna manducare permorsen Pates nr̃i panẽ decaelo acceper & non eis dic¬
tumẽ a morse operemnicibũ non quiperit sed qui ꝑman& inuitã & nã. & nontalia operaris qualia
morses panesordiacos ille nondedit sed manna decaelo Dixergo eisiũs. Am̃ am̃ dico uobis
nan morses dedituobis panẽ decaelo sed pat̃ meus dedituobis panem decaelo: Verus enĩ panirẽ qui decaelo des¬

Expanded text:
qui perit; iste promittebat cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Attendebant eum plus pqui perit; iste promittebat cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Attendebant eum plus promittentem, et quasi nondum videbant majora facientem. Attendebant utique qualia fecisset Moyses, adhuc aliqua majora volebant fieri ab eo, qui tam magna pollicebatur. Quid, inquiunt, facis, ut credamus tibi? Et ut noveritis quia miracula illa huic miraculo comparabant, et ideo quasi minora ista judicsicut scriptum est, Dedit illis manna manducare . Per Moysen patres nostri panem de coelo acceperunt, et non eis dictum a Moyse, Operamini cibum qui non perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Et non talia operaris qualia Moyses. Panes hordeaceos ille non dedit, sed manna de coelo. Dixit ergo eis Jesus, Amen amen dico vobis,  meus dedit vobis panem de coelo, sed Pater meus dedit vobis panem de coelo. Verus enim panis est qui de coelo des
Abbreviated transcription (Latin):
ib̃e a diustitiã omnieredenti Ideo noluit discernere ab operesidem secipsã fidem dixcit cẽ opus ip sae eni
fide si q uaeꝵ dlectionẽ operatur. Nec dix̃ hocẽ opus urm̃. sed dix̃ hocẽ opusdi utcredatis in cũ quemmisitale
ut qui dloriaton lidũo Norietur Quaergo inutabat eos ad fidem illi a dhuc quaerebant signa quib erede¬
rent. Didesi noniudaei signap&unt dixerergoei quod ergotu facis signã utuidtamus & crediamustibi quid
operaris parumneerat quod dequinq panib: pastisunt sciebant hoc quidẽ sed huic cibo mannade caclop̃
ꝓmittebatur regnũ & terra trah ens lac & mel temporalis pax habundantia filiorũ saluscorporis & c&era
om̃a temporalia infigura qͥidẽ tam̃ spiritalia quiaueterihomini inuetere testam̃to ꝓ matebat᷑ ad tende
bant aũt̃ ꝓmissa ꝑmorseni & adtendebant ꝓmissa ꝑium. Ille plenũ uentrẽ ꝓmittebat int̾ra sed abum

Expanded text:
gis Christus, ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur . Nec dixit, Hoc est opus vestrum; sed, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quia ergo invitabat eos ad fidem, illi adhuc quaerebant signa quibus crederent. Vide si non Judaei signa petunt. Dixerunt ergo ei, Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? quid operaris? Parumne erat quod de quinque panibus pasti sunt? Sciebant hoc quidem, sed huic cibo manna de coelo ppromittebatur regnum, et terra fluens lac et mel, temporalis pax, abundantia filiorum, salus corporis, et caetera omnia, temporalia quidem, in figura tamen spiritualia: quia veteri homini in Vetera per ipsum Moysen, et attendebant promissa per Jesum. Ille plenum ventrem promittebat in terra, sed cibum
Abbreviated transcription (Latin):
quaibant factus est finis ad terram dehumido ad solidum de turbato ad firmum. deitinere
ad finem id .ẽ. ad ꝑfectionem tranquillitatem. Quae nonerit Nisi in portu aeternae
serenitatis ibi totacaritas & nulla iniquitas. tota felicitas & nulla ꝑturbatio ubi si ne fine
regnabunt : qui hic fortiter usq in finem uitae suae laborant. Alteradie turba qua estabat¬
trans mare uidit quia alia nauicula non ess& ibinisiuna. & quia non introissei tis
cum discipulissuis innauem sed solidiscipulieĩ. abissent. Alia euero suꝑuenerunt naues

Expanded text:
in quam ibant. Factus est finis ad terram, de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere in quam ibant. Factus est finis ad terram, de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad fidem, id est ad perfectam tranquillitatem, quae non erit nisi in portu aeternae serenitatis; ubi tota charitas, et nulla iniquitas; tota felicitas, et nulla perturbatio, ubi sine fine regnabunt qui hic fortiter usque in finem vitae suae laborant. Alteratrans mare vidit, quia navicula alia non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis in navim, sed soli discipuli ejus ascenderant. Aliae vero supervenerunt naves
Abbreviated transcription (Latin):
insenario numero conprȩhenditur. namꝰ senarius numerus ꝑfectus .ẽ. & partib
suis impl&ur id est uno duo tres nec aliae partes in eo inuenire possunt
uec illȩ partes coniunctae aliud quid conficerepossunt nisi senarium numerum . ꝓpterea
sex diebus dr̃ mundum ꝑ fecit & quinq ipsi ꝑsex multiplicent᷑ ut lexꝑeuangelium
adimplectur ut fiant sexies quini triginta. Ad eosergo qui implent legem uenit iuis
m̃ tantae sunt tribulationes ut &iam ipsiqui crediderunt ihm̃ & qui
conanturꝑ seuerare ex pauescant Nedeficient xpo fluctus calcante sch̃. Curtim&
xpĩ anus dum xp̃s loquitur ego sum no lit&imere. confidite ego uicimundum. Voluer̃
cum acciperebinaui agnoscentes acgaudentes securifacti &statim fuit nauis ad terram

Expanded text:
in senario numero comprehenditur. Nam senarius numerus perfectus est, et partibus in senario numero comprehenditur. Nam senarius numerus perfectus est, et partibus suis impletur, id est 1, 2, 3, nec aliae partes in eo inveniri possunt, nec illae partes conjunctae aliud quid conficere possunt nisi senarium numerum; propterea sex diebus Deus mundum perfecit , et quinque ipsi per sex multiplicantur, ut lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo qui implent legem venit Jesus, es saeculi premens; et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt Jesum, et qui conantur perseverare, expavescant, ne deficiant a Christo, fluctus calcantes saeculi. Cur timet Christianus, dum Christus loquitur: Ego sum, nolite timere; confidite, ego vici mundum . Voluerunt ergo eum accipere in navem, agnoscentes ac gaudentes securi facti, et statim fuit navis ad terram
Abbreviated transcription (Latin):
Intellegentia minuebatur iniquitas allgebatur. tam̃ int̃haec om̃a nauisibat ad t̃rã ꝓperabat portũq
quae rebat. Ita int̃ om̃a tempta m̃torũ genera ecclesia ꝓfiut laborat sed non mergitur: pm̃ expectat
quando pereum ad portum ꝑueniat tranquillitatis . Cumergoremigassent stadia uiginti quinq dut
triginta crescunt fluctus augentur tenebrae. seuiunt tempestates sed tam̃ nauis ambulat quiꝑse uera¬
uerit infinẽ hic saluuserit necipsisticdiorũ numerus contempnendus eẽ uid&ur & quare dixis s& eu angelista
estimantis uoce non ad firmantis protulit idem euangłista. qua eramus numerum
uigintiquinq: unde constatunde fiunt dequinario . quinarius illenumerus adlegem
pertin& ipsi sunt librimorsi ipsi sunt quinq porticus ille languidos continentes¬
quinarium sad huiclegi antequam euangelium uenir& deerat ꝑfectio. Perfectio ait

Expanded text:
intelligentia minuebatur, iniquitas augebatur. Tamen inter haec omnia navis ibat ad terram, properabat, portum intelligentia minuebatur, iniquitas augebatur. Tamen inter haec omnia navis ibat ad terram, properabat, portum quaerebat. Ita inter omnia tentamentorum genera, Ecclesia proficit; laborat, sed non mergitur. Christum exspectat, quando per eum ad portum perveniat tranquitriginta, crescunt fluctus, augentur tenebrae, saeviunt tempestates; tamen navis ambulat. Qui perseveraverit in finem, hic salvus erit . Nec ipse stadiorum numerus contemnendus esse videtur; nam quare dixisset evangelista,aestimantis voce, non affirmantis protulit idem evangelista. Quaeramus numerum viginti quinque unde constat, unde fiat? De quinario. Quinarius ille numerus ad legem pertinet: ipsi sunt quinque libri Moysi, ipsae sunt quinque porticus illos languidos continentesquinarium. Sed huic legi, antequam Evangelium veniret, deerat perfectio. Perfectio autem