comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni: quam qui pennis uirtutum caelestia petant : Et quanto quique in ea sanctiores
tanto inueniuntur pautiores : quousque ad ipsum mediatorem dĩ & hominum perue¬
niatur : Quilta inter homines homo apparuit : ut sic super omnia ds̃ benedictus inscła
Ostium autem artae : pones ex latere deorsum : Ostium hoc perhoc & homines & omnia
quae in arca saluandaerant animalia in trabant: ipsam fidei unitatem sine qua eccle¬
siam nemo ingredipotest insinuat: Vnusenim dñs una fides unum baptisma: unusds:
quod apte ex latere poniprȩcipitur. quia illam nimirum ianuam designat: quae in la¬
tere positi in crucedñĩ saluatoris lance a militis pate facta est: dequa continuo exiuit
sanguis &aqua : perquae sacramenta singuli quique fidelium in societatem scae eclenȩ¬
tam quam in arcȩ interiora recipiuntur : Non solum autem exlatere sed & deorsum fieri

Expanded text:
ni, quam qui pennis virtutum coelestia petant; et quanto quique in ea sanctiores, ni, quam qui pennis virtutum coelestia petant; et quanto quique in ea sanctiores, tanto inveniuntur pauciores, quousque ad ipsum Mediatorem Dei et hominum perveniatur, qui ita inter homines homo apparuit, ut sit super omnia Deus benedictus in saecula. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum. Ostium hoc per quod et homines et omnia quae in arca salvanda erant animalia intrabant, ipsam fidei unitatem, sine qua Ecclesiam nemo ingredi potest, insinuat; unus enim Dominus, una fides, unum baptisma; unus Deus, quod apte ex latere arcae poni praecipitur, quia illam nimirum januam designat, quae in latere positi in cruce Domini Salvatoris lancea militis patefacta est, de qua continuo exivit sanguis et aqua: per quae sacramenta singuli quique fidelium in societatem sanctae Ecclestanquam in arcae interiora recipiuntur. Non solum autem ex latere, sed et deorsum fieri
Abbreviated transcription (Latin):
esse consummata perhibetur. uideturquia inimo trecentos cubitos longitudinis
quin quaginta latitudinis habuerit: P aulatim uero angulis in artum ad tractis
inspatium situnius cubiti in cacumine collecta : tanto uidelic& breuior atque angusti¬
or quanto altior facta : Et quidem quantum adnecessi tatem pluuiarum acdiluuii
expectat : nulla alia tam congrua potuit arcȩ species dari. quamut ab angusto tecti
culmine ruinȩ diffunderentur imbrium : dum cataractis caeli a pertis pluuia tanto
tempore facta est: sed & ecclesiȩ scaẽ statui species haec arcae mistice conuenit :
Sicut enim arcalatior in inferioribus ubi bestias habuisse creditur. insuperioribus
erat angustior ubi homines uolucres que continebat : donec adunius cubiti mensuram
in sumitate perueniretur: sic ecclesia plures insecarnales quam spiritales : Plures
hab& qui quadrupedium more cotomentis in tuitu ad cerrena concupiscenda sint pro¬

Expanded text:
esse consummata perhibetur, videtur quia in imo trecentos cubitos longitudinis, esse consummata perhibetur, videtur quia in imo trecentos cubitos longitudinis, et quinquaginta latitudinis habuerit; paulatim vero angulis in artum attractis, in spatium sit unius cubiti in cacumine collecta, tanto videlicet brevior atque angustior, quanto altior facta. Et quidem quantum ad necessitatem pluviarum ac diluvii spectat, nulla alia tam congrua potuit arcae species dari, quam ut ab angusto tecti culmine ruinae diffunderentur imbrium, dum, cataractis coeli apertis, pluvia tanto tempore facta est; sed et Ecclesiae sanctae statui species haec arcae mystice convenit. Sicut enim arca latior in inferioribus, ubi bestias habuisse creditur; in superioribus erat angustior, ubi homines volucresque continebat, donec ad unius cubiti mensuram in summitate perveniretur; sic Ecclesia plures in se carnales quam spiritales, plures habet qui quadrupedum more toto mentis intuitu ad terrena concupiscenda sint pro
Abbreviated transcription (Latin):
gratia sc̃ĩsp̃s quam columba oliuam arȩ inferens de signauit in lustrare. atque apereuntis
mundiexterminio saluare dignatus est: fenestram in arta facies & incubitu consumma¬
bis summitatem eius : Fenestra ad hoc fieri iubetur in arta. uitessantibus postmodum
imbribus & requi escente arta perhanc poss& uolucrem noe emittere addinoscendum
suam cessassent a quaei uelsiare facta esi& aut germinar& terra. ut ipse &iam acaperta
lumen caeliuider& : Vn de bene in hebreo profenestra meridianum fertur haberi. eo qđ
fenestrae meridiano soleclarius soleant inlustrari: Quod &iam sacramentis spiritalib:
aptissime congruit : Nam fenestra quae nonnisi trans acto diluuio in habitatores arcae
splendore meridiani solis in lustrauit. illam caelestium archanorum scienti am quae
baptitatis si delibus plenius reuelatur insinuat: : Quoduero summitas arcae incubito

Expanded text:
gratia sancti Spiritus, quam columba olivam arcae inferens designavit, illustrare atque a pereuntis gratia sancti Spiritus, quam columba olivam arcae inferens designavit, illustrare atque a pereuntis mundi exterminio salvare dignatus est. Fenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus. Fenestra ad hoc fieri jubetur in arca, ut, cessantibus postmodum imbribus, et requiescente arca, per hanc posset volucrem Noe emittere, ad dignoscendum si jam cessassent aquae, vel si arefacta esset aut germinaret terra, ut ipse etiam, hac aperta, lumen coeli videret; unde bene in Hebraeo pro fenestra meridianum fertur haberi, eo quod fenestrae meridiano sole clarius soleant illustrari; quod etiam sacramentis spiritalibus aptissime congruit. Nam fenestra quae non nisi transacto diluvio inhabitatores arcae splendore meridiani solis illustravit, illam coelestium arcanorum scientiam, quae baptizatis fidelibus plenius revelatur, insinuat. Quod vero summitas arcae in cubito
Abbreviated transcription (Latin):
dicit a postolus quod sit unum corpus & unus sp̃s in xp̃o. recte arca quaehuius figuram
praeferebat ineffigiem humani corporis formata est. quia &iam ipsex pĩds̃ & dñsnr̃
uoluit. secte arcam inqua pereuntibus impis reliquias humanigeneris saluare de¬
creuit . in modum humani corporis fieri praecepit. Sicut enim templum quod fecit
salo mondño non solum ecclesiam eius. sed & ipsam eiuscarnem quam de uirgine sump¬
sit figurabat : teste ipso cum ipse ait uidaeis. Soluite templum hoc. & intribus die¬
bus excitabo illud: Hoc autem dicebat inquit euangelista: de templocor poris sui
Sic & arca quam infiguram fecit noe corporis humani & nostritypum tenuit. de qui¬
bus dixit apostolus : Done coccurramus omnes inuirum perfectum & ipsius dñiqui
permysterium suae incarnationis nos inunitatem fidei colligere a peccatis emundare

Expanded text:
dicit Apostolus quod sit unum corpus et unus spiritus in Christo, recte arca quae hujus figuram dicit Apostolus quod sit unum corpus et unus spiritus in Christo, recte arca quae hujus figuram praeferebat, in effigiem humani corporis formata est, quia etiam ipse Christus Deus et voluit; recte arcam, in qua pereuntibus impiis reliquias humani generis salvare decrevit, in modum humani corporis fieri praecepit, sicut templum quod fecit Salomon Domino non solum Ecclesiam ejus, sed et ipsam ejus carnem, quam de Virgine sumpsit, figurabat, teste ipso, cum ipse ait Judaeis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Hoc autem dicebat, inquit evangelista, de templo corporis sui . Sic et arca, quam in figuram fecit Noe corporis humani, et nostri typum tenuit, de quibus dixit Apostolus: Donec occurramus omnes in virum perfectum ; et ipsius Domini, qui per mysterium suae Incarnationis nos in unitatem fidei colligere atque a peccatis emundare
Abbreviated transcription (Latin):
obseruationem decalogilegis qui indi & proximi dilectione perficitur. ad contem pla¬
tionem scaẽ trinitatis ascendant. Terenim deni xxxfaciunt. est autem aliud
memorabile in arcae figura misterium. quod in mensuram humani corporis. proba¬
r esse formata: Humani quippe corporis longitudo. auertice usque ad uestigia
sexies tantum hab& quam latitudo quae est abuno latere ad alterum latus & deci¬
estantum quam altitudo: Cuius altitudinis mensura est in latere ad orso aduentrẽ.
uelut suacentem hominem metiaris supinum seu pronum: sexies tantum longus est
acapiteusque adpedes quam latus ad extera insinistrum. uel asinistra index tram
& decies quam altus a terra: Vnde facta est arta trecentorum in longitudine cubito¬
rum. & quinquaginta inlatitũ dinem. &xxx in altitudinem : Et qui a de ecclesia

Expanded text:
observationem Decalogi legis, qui in Dei et proximi dilectione perficitur, ad contemplaobservationem Decalogi legis, qui in Dei et proximi dilectione perficitur, ad contemplationem sanctae Trinitatis ascendant. Ter enim deni triginta faciunt. Est autem aliud memorabile in arcae figura mysterium, quod in mensuram humani corporis probatur esse formata. Humani quippe corporis longitudo a vertice usque ad vestigia sexies tantum habet quam altitudo quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cujus altitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longius est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram vel a sinistra in dextram, et decies quam altus a terra; unde facta est arca trecentorum in longitudinem cubitorum, et quinquaginta in latitudinem, et triginta in altitudinem; et quia de Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
haec autem littera incrucis figura scribitur. quianimirum scã ecclesia dum inuicta
& stabilis inter aduersa perdurat dominicȩ passionis uestigia sectatur. Memor sermonis
eius quodixit . Et qui non accipit crucem suam & sequiturme: non est medignus. Latitudo
in quinquaginta cubitos ostenditur : in quonumero sp̃s sc̃smittitur. Et in lege populodĩ
uniuersalis requies acremissio donatur. quia caritasdĩ diffunditur in cordibus nostris.
Non ex merito nostrae actionis. sed perspm̃ scm̃ quidatus est nobis: Et haec est requies atq
in hoc nostrorum remissio debitorum. cum dm̃ extoto corde. tota anima tota uirtute.
& proximum in dõ tam quam nos m& ipsos. Aduersarium autem propterdm̃ diligimus
Altitudo xxxcubitorum est : quia uidelic& haec est sola & unica spes electorum ut per

Expanded text:
Haec autem littera in crucis figura scribitur, quia nimirum sancta Ecclesia dum invicta Haec autem littera in crucis figura scribitur, quia nimirum sancta Ecclesia dum invicta et stabilis inter adversa perdurat, dominicae passionis vestigia sectatur, memor sermonis ejus quo dixit: Et qui non accipit crucem suam et sequitur me, non est me dignus . Latitudo in quinquaginta cubitos extenditur, in quo numero Spiritus sanctus mittitur, et in lege populo Dei universalis requies ac remissio donatur, quia charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, non ex merito nostrae actionis, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Et haec est requies atque in hoc nostrorum remissio debitorum, cum Deum ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum in Deo tanquam nosmetipsos, adversarium autem propter Deum, diligimus. Altitudo triginta cubitorum est, quia videlicet haec est sola et unica spes electorum, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
oblita. nec uermibus exedi nec solis ardore ueluentorum flatibus uel aquarum pos¬
sint inundatione dissolui. Vnde quid aliud mistice inbitumine quam constantia
fidei accipitur: Bituminatur autem arca intrinsecus & extrinsecus & sic uniuersa
perficitur : dum & cogitationes electorum &opera neullis uincantur aut decipiant᷑
uitiorum incursibus fidei in omnibus uirtute ininuuntur Trecentorum cubitorũ
erit longitudo artae. quinquaginta cubitorum latitudo. & triginta cubitorum
altitudo illius: Longitudo arcae longanimitatem patientiȩ qua fortiter ad¬
uersa tolerantur . latitudo amplitudinem caritatis. quia & hiquiaduersa in ro¬
gant complectuntur : Altitudo sublimitatem spei qua a&na incaelis retributio
Vndebene longitudo arcae. trecentorum cubitorum esse iu¬
betur. Quinumerus sicut & supra perstrinximus pert. literam grecenotatur.

Expanded text:
lita, nec vermibus exedi, nec solis ardore, vel ventorum flatibus, vel aquarum poslita, nec vermibus exedi, nec solis ardore, vel ventorum flatibus, vel aquarum possint inundatione dissolvi; unde quid aliud mystice in bitumine quam constantia fidei accipitur? Bituminatur autem arca intrinsecus et extrinsecus, et sic universe perficitur, dum et cogitationes electorum et opera, ne ullis vincantur aut decipiantur vitiorum incursibus, fidei in omnibus virtute muniuntur. Trecentorum cubitorum erit longitudo arcae, quinquaginta cubitorum latitudo, et triginta cubitorum altitudo illius. Longitudo arcae longanimitatem patientiae, qua fortiter adversa tolerantur; latitudo amplitudinem charitatis, qua et hi qui adversa irrogant complectuntur; altitudo sublimitatem spei, qua aeterna in coelis retributio praestatur insinuat; unde bene longitudo arcae trecentorum cubitorum esse jubetur, qui numerus sicut et supra perstrinximus per T litteram Graece notatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sorum animantium quae eam erant ingressura dispositȩ. & inecclesia multi sunt
ordines institutionum prodiuersitate eorum quiad fidem ueniunt. Neque enim
una eademq: deb& esse uita uel conuersatio conugatorum. continentium & pece¬
Non homicidium facies. non adulte rabis. non facies furtum. non salsum testi mon¬
um dices & c&era huius modi. alteri autem. Siuis perfectus esseuadeuende omnia
quae habes &da pauperibus. Vnde &iam de ipso premio aeterne retributionis
dñs ait Indomopatris mei mansiones multae sunt. Ergomansi unculae sunt in arca
quianonunum in ecclesia meritum omnibus. necidem infide profectus est. Lic&
omnes intraunam fidem contine antur. eodemq: baptis mate diluantur
Etbitumine linies incrinsecus & extrinsecus. & faciessiceam. Bitumenest feruen¬
tissimum & uiolentissimum gluten. cuius haec uirtus est ut lignaquae ex eo fuerint

Expanded text:
sorum animantium quae eam erant ingressura dispositae, et in Ecclesia multi sunt sorum animantium quae eam erant ingressura dispositae, et in Ecclesia multi sunt ordines institutionum pro diversitate eorum qui ad fidem veniunt. Neque enim una eademque debet esse vita vel conversatio conjugatorum et continentium, peccnon homicidium facies, non adulterabis, non facies furtum, non falsum testimonium dices , et caetera hujusmodi. Alteri autem: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus . Unde etiam de ipso praemio aeternae retributionis Dominus ait: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Ergo mansiunculae sunt in arca quia non unum in Ecclesia meritum omnibus, nec idem in fide profectus est, licet omnes intra unam fidem contineantur, eodemque baptismate diluantur. Et bitumine linies intrinsecus et extrinsecus, et facies sic eam. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus haec virtus est, ut ligna quae ex eo fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
iubentur. quia quicum que infabricam ecclesiae ad fidem ueniendo inponitur.
necesse est ut abscisus primo aradice priscae conuersationis pereruditionem uelcas¬
tigationem eorum qui in xp̃o praecesserunt . omne quod sibi noxiae tortitudinis¬
acde formitatis in esse de prehenderit eruat. atque ad regulam catholicae fidei ac
ueritatis tota semente & actione componat. quatenus in ordinem aedificii caeles¬
tis suo loco actempore nouus homo creandus oportune possit inponi. Prolignis aũ
leuigatis. antiqua trans latio ligna quad rata posuit quod ad eandem electo rum
perfectionem aequerespicit . Vbicumque enim uerteris quadratum stabit. neq
nulli poterit obnoxium esse casui. sic nimirum sicelectorum mens quaecum que sibi
tempta menta occurrerint. Inuio labilem piȩ intentionis statum seruare meminit
Mansiunculas in arca facies. Diuersae in arca mansiones ad receptacula sunt diuer¬

Expanded text:
jubentur, quia quicunque in fabrica Ecclesiae ad fidem veniendo imponitur, jubentur, quia quicunque in fabrica Ecclesiae ad fidem veniendo imponitur, necesse est ut, abscissus primo a radice priscae conversationis per eruditionem vel castigationem eorum qui in Christo praecesserunt, omne quod sibi noxiae tortitudinisac deformitatis inesse deprehenderit eruat, atque ad regulam catholicae fidei ac veritatis tota se mente et actione componat, quatenus in ordine aedificii ctis suo loco ac tempore novus homo creandus opportune possit imponi. Pro lignis autem laevigatis antiqua translatio ligna quadrata posuit, quod ad eamdem electorum perfectionem aeque respicit. Ubicunque enim verteris quadratum, stabit, neque ulli poterit obnoxium esse casui. Sic nimirum, sic electorum mens, quaecunque sibi tentamenta occurrerint, inviolabilem piae intentionis statum servare meminit. Mansiunculas in arca facies. Universae in arca mansiones ad receptacula sunt diver
Abbreviated transcription (Latin):
petram fidei fundata erat temptationibus probata. Quaeuero incaducis uitae huius
delectationibus uelut inharenis spemposuerat labe facta est. Quod enim in arca
structornoe. hoc indomo fidei funda mentum petrȩ. Et quod extra arcam corrupta
gigantum mens atque interram procliuis hoc in domo perfidiae congesta exprimit
harena Design& ergo arca ecclesiam. de sign& diluuium fontem baptismiquo ab¬
luitur: Design& fluctus. mundi temptantis quibus probatur. Design& finem mun¬
di. in quo coronatur. Porronoe fabricator arcȩ uel ipsum dñm ac saluatorem nr̃m.
uelunum quem que de uotum eiusdem scãe ecclesiȩ rectorem trpice denuntiat
Factibi inquit arcam de lignis leuigatis. Non solum homine
sed & animantia quae eam pariter intrarunt. ipsa &iam lingnia de quibus facta est
fideles scae ecclesiȩ mistice denuntiant ligna ergo de quibus facta e st. leuigata ẽẽ

Expanded text:
petram fidei fundata erat, tentationibus probata; quae vero in caducis vitae hujus petram fidei fundata erat, tentationibus probata; quae vero in caducis vitae hujus delectationibus velut in arenis spem posuerat, labefactata est. Quod enim in arca structor Noe, hoc in domo fidei fundamentum petra; et quod extra arcam corrupta gigantum mens atque in terram proclivis, hoc in domo perfidiae congesta exprimit arena. Designet ergo arca Ecclesiam, designet diluvium fontem baptismi quo abluitur, designet fluctus mundi tentantis quibus probatur, designet finem in quo coronatur. Porro Noe fabricator arcae vel ipsum Dominum ac Salvatorem nostrum vel unumquemque devotum ejusdem sanctae Ecclesiae rectorem typice denuntiat. Fac tibi, inquit, arcam de lignis laevigatis. Non solum homines qui in arca salvati sunt, sed et animantia quae eam pariter intrarunt; ipsa etiam ligna de quibus facta est fideles sanctae Ecclesiae mystice denuntiant. Ligna ergo de quibus facta est laevigata esse
Abbreviated transcription (Latin):
quod octo animarum quae saluȩ factae sunt peraquam numerus mistice design&
Dies & enim dominicȩ resurrectionis a diequidem passionis eiustertius. sed a diepri¬
mȩ conditionis octauus est. Vndas quoque diluuii non nullipatrum saepe supertẽp¬
tationibus huius saeculi inter prȩtantur quibusscã ecclesia cotidie pulsatur nec ta¬
mensuperatur. Quinpotius ipsa temptationibus exercita magis a terrenis cupidita¬
tibus incaelestia quaerenda sustollitur. Quicquid uero extra illam est eisdem
mundi temptationibus necatur. quemad modum dicitur quod multiplicate acue¬
hementer inundantes insuper ficie terrȩ. artam quidem eleuauerint insublime
a terra. Quic quiduero extra arcam fuit. perdiderint: Ciu ex positioni conuenit
illa dñĩ deduabus domibus parabola. una supra petram alia super harenam ȩdifi¬
cata. Quaecum ȩqualiter pluuiauentis & fluminibus essent pulsatȩ illa quae suꝑ

Expanded text:
quid octo animarum quae salvae factae sunt per aquam numerus mystice designet. quid octo animarum quae salvae factae sunt per aquam numerus mystice designet. Dies etenim dominicae resurrectionis a die quidem passionis ejus tertius, sed a die primae conditionis octavus est. Undas quoque diluvii nonnulli Patrum saepe super tentationibus hujus saeculi interpretantur, quibus sancta Ecclesia quotidie pulsatur, nec tamen superatur; quin potius ipsa tentationibus exercita magis a terrenis cupiditatibus in coelestia quaerenda sustollitur. Quidquid vero extra illam est, eisdem mundi tentationibus necatur, quemadmodum dicitur quod multiplicatae ac vehementer inundantes aquae in superficie terrae arcam quidem elevaverint in sublime a terra; quidquid vero extra arcam fuit perdiderint. Cui expositioni convenit illa Domini de duabus domibus parabola, una supra petram, alia super arenam aedificata; quae cum aequaliter pluvia, ventis et fluminibus essent pulsatae, illa quae super
Abbreviated transcription (Latin):
maledictum. Ipse uocat ad requiem laborantes. uenite inquiens ad meomnes
qui laboratis & onerati estis. & egoreficiamuos. Tollite iugum meum superuos
& discite ame quia mitissum & humilis corde & inuenietis requiem animab
uestris. Ip se ueraciter ingenerationibus id est in omni scõrum congregatione
solus per omnia uiriustus atque perfectus fuit. ut potequia peccatum non fecit
nec inuentus est dolus inore eius. luxta aliam uero interpretationem aeque
piam & catholicam arca ecclesiam. diluuium aquam baptismi. quia ipsa
ec clesia incunctissuis membris abluicur & scificatur significat. luxta quod¬
petrus a postolus exponensait quando expectabat dĩpatientia indiebus noe
cum fabricaretur arta in qua pauci idest octo animȩ saluae factȩ sunt peraquam.¬
ait perre surrectionem ihũ xpi nosesse inbaptis mate saluatos. breuiter exponit

Expanded text:
maledictum. Ipse vocat ad requiem laborantes: Venite, inquiens, ad me omnes maledictum. Ipse vocat ad requiem laborantes: Venite, inquiens, ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Ipse veraciter in generationibus, id est, in omni sanctorum congregatione solus per omnia vir justus atque perfectus fuit, ut pote quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. Juxta aliam vero interpretationem aeque piam et catholicam, arca Ecclesiam, diluvium aquam baptismi, qua ipsa Ecclesia in cunctis suis membris abluitur et sanctificatur significat, juxta quodPetrus apostolus exponens ait: Quando exspectabat Dei patientia incum fabricaretur Arca, in qua pauci, id est octo animae saluae factae sunt per aquamait per resurrectionem Jesu Christi nos esse in baptismate salvatos, breviter exponit
Abbreviated transcription (Latin):
peeni actionem qua debacquilem uita quasi inletia exerceatur: sed inuita
futura uelut indextera consumetur. Sicut autem facta arca & inlatis in eã
omnibus quae erant saluanda uenit diluuium & tuli tomnia quae extraeam
erant.: si cubi omnes qui preordinati sunt aduitam acernam in ecclesiam In¬
trauerint: ueni& finis mundi & peribunt om̃s qui extra ecdesiam fuerint inuen¬
ti. Et iuxta hunc sensum manifeste arca ecclesiam Noe dñm qui ecclesiam inscĩs suis
edificat. diluuium finem saeculi uel uidicium designatextremum. Verum excep¬
ta artae fabrica &iam in eo noe quia requies interpretatur & requiem daturus
hominibus siue consolaturus presagabatur homines ab operibus & laboribus
manuum suarum quiescere interra cui maledixit dñs. dñi saluatoris imaginẽ
ten&. Ipse enim consolaturnos per in lustrationem sp̃s sui qui propterea paracli¬
tus idest consolator uocatur. Ipse eripuit nos demaledicto legis factus pronobis

Expanded text:
ens actionem, quae in hac quidem vita quasi in laeva exerceatur, sed in vita futura velut in dextera consumetur. Sicut autem facta arca, et illatis in eam omnibus quae erant salvanda, venit diluvium, et tulit omnia quae extra eam erant; sic ubi omnes qui praeordinati sunt ad vitam aeternam Ecclesiam intraverint, veniet finis mundi, et peribunt omnes qui extra Ecclesiam fuerint inventi; et juxta hunc sensum manifeste arca Ecclesiam, Noe Dominum qui Ecclesiam in sanctis suis aedificat, diluvium finem saeculi vel judicium designat extremum. Verum excepta arcae fabrica, etiam in eo Noe, quia requies interpretatur, et requiem daturus hominibus sive consolaturus, praesagabatur homines ab operibus et laboribus manuum suarum quiescere, in terra cui maledixit Dominus, Domini Salvatoris imaginem tenet. Ipse enim consolatur nos per illustrationem Spiritus sui, qui propterea Paracletus, id est, consolator, vocatur. Ipse eripuit nos de maledicto legis, factus pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
& tribulationis nostrae :. Coepit que noe iira gricola exercere terram : & plantauit
uineam Lib& sȩpe repetere sermonem dñi quem dixit iudaeis : si crederetis morsi
crederetis forsitan & mihi. De meenim ille scripsit. Nam & in hac lectione morses
historiam texens noe acfiliorum eius passionem dñi deuotionem credentium in eum
populorum nec non & fidei contradicentium perfidiam figuratȩ denuntiat.
Noe quippe terram exercens uineam plantauit: quia dñscuram generis humani
gerens : sinagogamiudea ingente constituit. Cuius uidelic& uineae. Et psalmisto
meminit dicens. Vin eam ex aegrpto transtulisti. Et dñs ineuangelio loquens adiu¬
dȩos : Homo inquit plantauit uineam & sepem circum deditei: & c&era usque
ad finem parabolȩ ubiait: Quidergo faci& dñs uineae agricolis illis: Dicunt.
malos male perd& : & uineam suam locauitalus agricolis : Bibens que uinum ine

Expanded text:
et tribulationis nostrae ? Coepitque Noe vir agricola exercere terram, et plantavit et tribulationis nostrae ? Coepitque Noe vir agricola exercere terram, et plantavit vineam, etc. Libet saepe repetere sermonem Domini, quem dixit Judaeis: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi, de me enim ille scripsit . Nam et in hac lectione Moyses historiam texens Noe ac filiorum ejus, passionem Domini devotionemque credentium in eum populorum, nec non et fidei contradicentium perfidiam figurate denuntiat; Noe quippe terram exercens vineam plantavit, quia Dominus, curam generis humani gerens, Synagogam Judaea in gente constituit; cujus videlicet vineae et Psalmista meminit dicens: Vineam ex Aegypto transtulisti ; et Dominus in Evangelio loquens ad Judaeos: Homo, inquit, plantavit vineam et sepem circumdedit ei , et caetera usque ad finem parabolae, ubi ait: Quid ergo faciet Dominus vineae agricolis illis? Dicunt: Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis. Bibensque vinum ine
Abbreviated transcription (Latin):
quam in ipsius nubibus agnoscunt Critque arcus innubibus & uidebo illum & re
quam in ipsius nubibus agnoscunt
Critque arcus innubibus. & uidebo illum & re¬
cordabor foederis sempiterni quod factumest interdm̃ & inter omnem anim am
uiuentem uniuersȩ carnis quȩ est superterram. Hum a nomore dicitur recordari
ds̃ foederis sui uisio innubibus arcu :. quam propter merita scõrum quibus ipso inlus¬
trante gloriosi & caelestes existunt : nraẽ fragilitati parcit & miseretur : Non autẽ
ipse nouiter aliquid recordatur : quinilum quam potest obliusci: Memorenim
fuit insaeculum testamentisui : sed nobis tunc recordari uidetur soederis quod nobiscũ
pepigit : cum in tribulatione positis auxilium suae protectionis inpendit. Vn de
bene in psalmo expersona quorundam ad flictorum quibus tardum uidebatur diuinȩ
subsidium pietatis dicitur quare faciemtuam auertis. obliuisceris in opie nostrae

Expanded text:
quam in ipsius nubibus, agnoscunt, eritque arcus in nubibus, et videbo illum, equam in ipsius nubibus, agnoscunt, eritque arcus in nubibus, et videbo illum, equam in ipsius nubibus, agnoscunt, eritque arcus in nubibus, et videbo illum, et recordabor foederis sempiterni quod factum est inter Deum et inter omnem animam viventem universae carnis quae est super terram. Humano more dicitur recordari Deus foederis sui, viso in nubibus arcu, qui propter merita sanctorum, quibus ipso illustrante gloriosi et coelestes existunt, nostrae fragilitati parcit et miseretur; non autem ipse noviter aliquid recordatur, qui nihil unquam potest oblivisci. Memor enim fuit in saeculum testamenti sui, sed nobis tunc recordari videtur foederis quod nobiscum pepigit, cum in tribulatione positis auxilium suae protectionis impendit; unde bene in psalmo ex persona quorumdam afflictorum, quibus tardum videbatur divinae subsidium pietatis, dicitur: Quare faciem tuam avertis, oblivisceris inopiae nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
qui aceruleo colore aquarum quae praeterierunt : Rubicundo flammarum
quae uenturae sunt nobis testimonium perhib&. Apte autem artus cae lestis quẽ
irtm uocant : insignum diuinae propiciationis ponitur
Artus quippe ille resplendere sol&
innubibus & radissolis quorõ scida in lustratur obscuritas. gratia quod ammodo confessione
respondere: solergo iuistitia exp̃s est : Nubes ab illo in lustratȩ sc̃i quorum nomina
scripta sunt incaelo: & de quibus psalmista : Dnẽ in caelo miseri cordiatua & ueritas
tua usque adnubes. Etapparente arto innubibus: memorsit promissionis suae d ñs
neperdat terra diluiuo: Quiaper intercessiones scõrum qui non de suo. sed de ipsolucere
sciunt propitiabitur fidelibus cumoculos mentis ad caelestia desideranda sustollunt :
eius quegloriam in praecedentium iustorum factis siuedictis seu&iam sesopitis tam¬

Expanded text:
quia caeruleo colore aquarum quae praeterierunt, rubicundo flammarum quia caeruleo colore aquarum quae praeterierunt, rubicundo flammarum quae venturae sunt nobis testimonium perhibet. Apte autem arcus coelestis, quem Irim vocant, in signum divinae propitiationis ponitur, arcus quippe ille resplendere solet in nubibus, et radiis solis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodammodo confessione respondere. Sol ergo justitiae Christus est, nubes ab illo illustratae sancti, quorum nomina scripta sunt in coelo, et de quibus Psalmista: Domine, in coelo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes . Et apparente arcu in nubibus memor fit promissionis suae Dominus, ne perdat terram diluvio, quia per intercessiones sanctorum, qui non de suo, sed de ipso lucere sciunt, propitiabitur fidelibus, cum oculos mentis ad coelestia desideranda sustollunt, ejusque gloriam in praecedentium justorum factis, sive dictis, seu etiam se sopitis, tan
Abbreviated transcription (Latin):
priscae nostrae conuersationidñs quod ammodo maledicat inbaptismo: & hanc dis¬
si p& cum abrenuntiarenos diabolo & omnibus operibus eius ac pompis praecipiat.
acsic demum nouȩ confessione mundati. ad benedictionis a &ernȩ gratiam mere¬
amur ad tingere. Arcum meum ponam innubibus : & erit signum foederis inter
me & interterram. Cum que obduxero nubibus caelum: apparebit arcus meus.
& recordabor foederis mei uobiscum: & cum omni anima uiuente quae carnem uege¬
tat: & nonerunt ultra aquae diluuii addelendam uniuersam terram :
Arcus incaelo usque hodie quoties uidetur : signum nobis diuini soederis. quod non sit
ultraterra diluuio perdenda In memoriam reducit: sed & futuri iudicii quod
perignem est mundo futurum si bene consider&ur : signum nobis ante oculos prae¬
tendit. Neque enim frustraceruleo simul & rubicundo colore resplend&. nisi

Expanded text:
priscae nostrae conversationi Dominus quodammodo maledicat in baptismo, et hanc dispriscae nostrae conversationi Dominus quodammodo maledicat in baptismo, et hanc dissipet cum abrenuntiare nos diabolo et omnibus operibus ejus ac pompis praecipiat; ac sic demum nova confessione mundati ad benedictionis aeternae gratiam mereamur attingere. Arcum meum ponam in nubibus, et erit signum foederis inter et inter terram; cumque obduxero nubibus coelum apparebit arcus meus, et recordabor foederis mei vobiscum, et cum omni anima vivente quae carne vegetat, et non erunt ultra aquae diluvii ad delendam universam carnem. Arcus in coelo usque hodie quoties videtur, signum nobis divini foederis quod non sit ultra terra diluvio perdenda in memoriam reducit; sed et futuri judicii quod per ignem est mundo futurum, si bene consideretur, signum nobis ante oculos praetendit. Neque enim frustra caeruleo simul et rubicundo colore resplendet, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
origenis : qui reuolutiones saeculorum infinitorum : Eodem ordine semper
currentium dogmatizare praesumpsit Mystice autem non reditura In terrã¬
aqua di luuii significat : quod aqua baptismi semel accepta non ual& repeti.
Quienim lotus est non indig& ut lau& ut dñs ipse testatur: quique aquis tribulatio¬
ñum semel abluti: ad salutem peruenire perp&uam : nequaquam ultra isdemaquis
purgandi inmittuntur : sed la&i in acernum suoredemptori cantabunt. Transi¬
uimus perignem & aquam : & induxistinos inrefrigerium. Nequeuera significa¬
tione lauacrisalutaris deb& contrarium uideri : quoddeaquis diluuii supra
dicitur. Ne quaquam ultra maledi cam terrae propter homines: uel quod hic
dicitur. neque erit de inceps diluuium dissipans terram: cum a quabaptis mi
nequaquam maledictionem uel dissipationem terraenostrae mentissiue carnis.:
sed bene dictionem potius. & sospitatem soleat conferrȩ: sed intellegendum qui a

Expanded text:
Origenis, qui revolutiones saeculorum infinitorum eodem ordine semper Origenis, qui revolutiones saeculorum infinitorum eodem ordine semper currentium, dogmatizare praesumpsit. Mystice autem non reditura in terraqua diluvii significat quod aqua baptismi semel accepta non valet repeti; qui enim lotus est, non indiget ut lavet, ut Dominus ipse testatur , quique aquis tribulationum semel abluti ad salutem pervenere perpetuam, nequaquam ultra iisdem aquis purgandi immittuntur, sed laeti in aeternum suo Redemptori cantabunt: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Neque vero significatione lavacri salutaris debet contrarium videri quod de aquis diluvii supra dicitur: Nequaquam ultra maledicam terrae propter homines; vel quod hic dicitur: Neque erit diluvium deinceps dissipans terram, cum aqua baptismi nequaquam maledictionem vel dissipationem nostrae mentis, sive carnis, sed benedictionem potius et sospitatem soleat conferre; sed intelligendum quia
Abbreviated transcription (Latin):
us corrumpit. Idcirco requirit dĩ animas hominum abestiis uel hominibus
a quibus fuerant effugate de corpore. quia adimaginem suam fecit hominem
in eo quod hunc manere ad aeternitatem uoluit : neque adsimilitudinem
animantium cum corporis morte perire. Et huius sacramenti causa carnẽ
cum sanguine non lic& comedi : ut ammoneamur hoc praecepto semper quod
ad imaginem conditoris nostri secundum animȩ substantiam creatisum
eandemque in nobis imaginem peccando corrum pere time amus
Haec quoque dixitds̃ ad noe & ad file seius cumeo
Ecce ego statuam pactum meũ¬
uobiscum : & cum semine uestro postuos & c&era usque adid quodait & nequaquã
interficietur ultra omnis caro aquis diluuii: neque erit de inceps diluuium dissi¬
pansterram Pat& littere sensus. qui a non ultra timendum est mundo iudi¬
cium aque : sed ignis crebraque repetitione redarguitur acdampnatur heresis

Expanded text:
us corrumpit. Idcirco requirit Deus animas hominum a bestiis, vel hominibus us corrumpit. Idcirco requirit Deus animas hominum a bestiis, vel hominibus a quibus fuerant effugatae de corpore, quia ad imaginem suam fecit hominem in eo quod hunc manere ad aeternitatem voluit, neque ad similitudinem animantium cum corporis morte perire; et hujus sacramenti causa carnem cum sanguine non licet comedi, ut admoneamur hoc praecepto semper quod ad imaginem Conditoris nostri secundum animae substantiam creati sumus, eamdemque in nobis imaginem peccando corrumpere timeamus. Haec quoque dixit Deus ad Noe et ad filios ejus cum eo: Ecce ego statuam pactum meuvobiscum, et cum semine vestro post vos, et caetera usque ad id quod ait: Et nequaquam interficietur ultra omnis caro aquis diluvii; neque erit deinceps diluvium dissipans terram. Patet litterae sensus, quia non ultra timendum est mundo judicium aquae, sed ignis, crebraque repetitione redarguitur ac damnatur haeresis
Abbreviated transcription (Latin):
guinem & sanguis eorum effusus non est. & alii occiderunt hominem uenen
uel suspendio & tamencum homo mortuus sit non est sangius effusus. Quomo¬
do ergo dñs effusurus est sanguinem eorum intali homine cumille qui occi¬
dit sanguinem uoneftuddit  uisi quia sanguis hominis ut diximus ipsum ui¬
tale eius quo subsistit deb& intellegi: quod qui effuderit. id est qui ali quo
genere mortis hominem occiderit funde tur sanguis illius quia peccando uitã
perdit a&ernam. Anima enim quae peccauerit. ipsa morietur. Cuisimi
peribunt. Acsi a perte diceretur. Omnes ꝗ in iuste occidunt hominem : & idẽ
occisione ipsi in anima pereunt. Apte autem subditur. Ad imaginem quip¬
pedĩ factus esthomo. Idcirconam que maioris est scelus innocentem occidi homi¬
nem. qm̃ qui hoc facit nonsolum opus quod fecit ds̃ soluit. sed & imaginem ipsi¬

Expanded text:
uinem humanum, et sanguis eorum effusus non est. Et alii occiderunt hominem veneno, uinem humanum, et sanguis eorum effusus non est. Et alii occiderunt hominem veneno, vel suspendio, et tamen cum homo mortuus sit, non est sanguis effusus; quomodo ergo Dominus effusurus est sanguinem eorum in tali homine, cum ille qui occidit sanguinem non effudit, nisi quia sanguis hominis, ut diximus, ipsum vitale ejus quo subsistit debet intelligi? quod qui effuderit, id est, qui aliquo genere mortis hominem occiderit, fundetur sanguis illius, quia peccando vitam perdit aeternam. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Cui sim acceperint gladium gladio peribunt; ac si aperte diceretur: Omnes qui injuste occidunt hominem, et occisione ipsi in anima pereunt. Apte autem subditur: Ad imaginem quippe Dei factus est homo. Idcirco namque majoris est sceleris innocentem occidi hominem; quoniam qui hoc facit, non solum opus quod fecit Deus solvit, sed et imaginem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
quibus constamus in uisibi liter preual& illo melius significatur. quodomnib:
quibus constamus uisibilibus prȩual&. In promptum est̃ autem intellegere quo¬
modo manu hominis requirat ds̃ animam hominis. ultionem expetens ab eo
qui peccauit. sed quaeri merito potest quo modo & abestiis quae rationis sunt
expertes requiratur. nisi forte mysterium futurae resurrectionis. hic nobis
intimatum intellegere ualemus quando cuncta generis humani corpora
quae uel a feris comesta uel alio quo lib& consumpta modo siue corrupta fue¬
rint incorrupta redduntur. Cunctae animae hominum quocum que gene¬
re mortis separatae a corpore. sua quaeque remittuntur in corpora. ut uel
uitam probonis uel mortem promalis meritis iniudicio cum eisdem corporib:
consequantur a&ernam. Apte autem additur. Quicum que effuderit¬
sanguinem humanum. fundetur sanguis illius. Quanti effuderunt san

Expanded text:
quibus constamus invisibiliter praevalet illo melius significatur quod omnibus quibus constamus invisibiliter praevalet illo melius significatur quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. In promptu est autem intelligere quomodo de manu hominis requirat Deus animam hominis, ultionem expetens ab eo qui peccavit; sed quaeri merito potest quomodo et a bestiis quae rationis sunt expertes requiratur, nisi forte mysterium futurae resurrectionis hic nobis intimatum intelligere valemus, quando cuncta generis humani corpora quae vel a feris comesta, vel alio quolibet consumpta modo, sive corrupta fuerant, incorrupta redduntur, cunctae animae hominum quocunque genere mortis separatae a corpore sua quaeque remittuntur in corpora, ut vel vitam pro bonis, vel mortem pro malis meritis in judicio cum eisdem corporibus consequantur aeternam. Apte autem additur: Quicunque effuderitsanguinem humanum, fundetur sanguis illius. Quanti effuderunt sang
Abbreviated transcription (Latin):
requiram animam hominis. Quicumque effuderit humanum sangui¬
nem. fundetur sanguis illius. Sanguinem enim animarum trpice dicit
ipsum uitale quouege tantur & sustentantur & uiuunt homines in carne per
animam. sicut &iam manum bestiarum trpice uocat ipsum deuorandi ef¬
fectum quo hominem occidunt. Quisnamque sanum sapiens ueraciter¬
sanguinem hominis ad substantiam animae credat pertinere. quamus
idem legis lator alibi manifestius dicere uidetur. anima enim omnis carnis
insangiune est : sic & enim dictum est hoc quo modo dictum est. Petra autem
eratxp̃s Non quod hocerat. sed quod hinc significabatur. Non autem frustra
lex uoluit animam significare persanguinem. rem scilic& in uisibi lemper
rem uisibilem nisi quod sanguis peruenas om̃s ab ipso corde diffusus. in nostro
corpore plus cȩteris humoribus principatur. Ita utubi cumque fuerit uulnus
inflictum non humor alius sed ipse procedat. Itaque anim a qua e omnibus

Expanded text:
requiram animam hominis. Quicunque effuderit humanum sanguirequiram animam hominis. Quicunque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis ipsius. Sanguinem enim animarum typice dicit ipsum vitale quo vegetantur, et sustentantur, et vivunt homines in carne per animam, sicut etiam manum bestiarum typice vocat ipsum devorandi effectum, quo hominem occidunt. Quis namque sanum sapiens veraciterhominis ad substantiam animae credat pertinere? quamvis idem legislator alibi manifestius dicere videtur: Anima enim omnis carnis in sanguine est . Sic etenim dictum est hoc quomodo dictum est Petra autem erat Christus, non quod hoc erat, sed quod hinc significabatur. Non autem frustra lex voluit animam significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem, nisi quod sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur, ita ut ubicunque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat. Itaque anima quae omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
designat. Effunditur autem sanguis. cum abrenuntiatur carnalibus in le¬
cebris atque cogitationibus. inquibus male uiueb atur ut possint dicere tales
cum apostolo: uiuo autem iam non ego. uiuit uero in mexp̃s. Et iterum
continuo nonad quieui carni & sanguini. Alio quin qui perseuerantes
quosque insceleribus pristinis. unita tescȩ̃ ecclesiȩ in corpore baptitando inci¬
pit. quasi animalia sibi ad nõdata cum sanguine comedit. quia in societa¬
tem recipit eos quorum adhuc conscientia conuersatio prisca uelut suffoca¬
to ten&ur: ferunt autem quod in hoc maxime fuerit praeuari catiogigan¬
tum quiacum sanguine carnem comederent. Ideo que d ñs illis diluuio ex¬
tinctis carne quidem uesci homines concesserit sed neid cum sanguine facerent
prohibuerit: Danguinem enim animarum uestrarum requiram dema¬
nu cunctarum bestiarum & demanu hominis. demanu uiri & fratris eius

Expanded text:
designat. Effunditur autem sanguis cum abrenuntiatur carnalibus illedesignat. Effunditur autem sanguis cum abrenuntiatur carnalibus illecebris atque cogitationibus, in quibus male vivebatur, ut possint dicere tales cum Apostolo: Vivo autem, jam non ego; vivit vero in me Christus . Et iterum: Continuo non acquievi carni et sanguini : alioquin qui perseverantes quosque in sceleribus pristinis unitati sanctae Ecclesiae incorporari baptizando incipit, quasi animalia sibi a Domino data cum sanguine comedit, quia in societatem recipit eos quorum adhuc conscientia conversatio prisca velut suffocata tenetur. Ferunt autem quod in hoc maxima fuerit praevaricatio gigantum, quia cum sanguine carnem comederent; ideoque Domitinctis, carne quidem vesci homines concesserit, sed ne id cum sanguine facerent prohibuerit. Sanguinem enim animarum vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum, et de manu hominis, de manu viri et fratris ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uolucres cȩliom̃ spiscesmaris subiecit cũait. Quȩcũq alliga ueritis suꝑ t̃rã erunt ligata & incȩlo &
quȩ cũq solueritis suꝑterrã ert̃ soluta & incȩlo Animalia quippe uolatiua pisces
diuersorum ingeniorum acmorum personas insinuant. quae cuncta postdilu¬
uium filiis noedantur incibo. quia post quam mundo dñs donum lauacri
salutaris attulit cunctis &iam nationibus hoc ministrari uoluit. dicens
& filu & spssci. Danturenim haec filiis noe inescas. uixta hoc quod petro osten¬
sis in linteo mystico cunctis quadrupedibus a creptilibus terrae dicitur. sur
ueritatem praedicando & infer ineclesiȩ membra sacris mysteriis iniciando
Vnde hic quoque recte subiungitur Excepto quod carnem cum sanguine non co¬
medetis: S anguis namque: carnalia desideria. carnalem que sensum merito

Expanded text:
volucres coeli, omnes pisces maris subjecit cum ait: Quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo; et volucres coeli, omnes pisces maris subjecit cum ait: Quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo; et quaecunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo . Animalia quippe, volatilia, pisces diversorum ingeniorum ac morum personas insinuant, quae cuncta post diluvium filiis Noe dantur in cibum, quia postquam mundo Dominus donum lavacri salutaris attulit, cunctis etiam nationibus hoc ministrari voluit dicens is et Filii et Spiritus sancti . Dantur enim haec filiis Noe in escam juxta hoc quod Petro ostensis in linteo mystico cunctis quadrupedibus ac reptilibus terrae dicitur: Surgveritatem praedicando; et infer in Ecclesiae membra sacris mysteriis initiando; unde hic quoque recte subjungitur: Excepto quod carnem cum sanguine non comedetis. Sanguine namque carnalia desideria carnalemque sensum merito
Abbreviated transcription (Latin):
sae uiuentibus exigunt. quasi non hominibus sed animalibus dominantur. Quia
uidelic& exqua parte bestiales sunt subditi. exea debent &iam formidini iacere
substrati. luxta intellegentiam uero spiritalem benedicitur noe cumfiliis suis.
dñs uidelic& & saluatornoster cum a postolis quos &iam filios appellare dignatus
est dicens: Non possunt filii sponsi lugere. quam diucum illis est sponsus. Hoc
crescere acmulti plicarids̃ pater toto orbe prȩcipit. cum ait discipulis dñs. euntes
in mundum uniuersum praedicatȩ euangelium omnicreaturae. id est omnib:
gentibus. Cunctanam que dnĩ saluatoris praecepta. patris utique praecepta
sunt. Ipse & enim dixit. Qua eergo ego loquor. sicut dixit mihi patersicloquor
Horumnam que dominio cuncta animalia quae mouentur interra. uniuersas

Expanded text:
se viventibus exigunt, quasi non hominibus, sed animalibus dominantur, quia se viventibus exigunt, quasi non hominibus, sed animalibus dominantur, quia videlicet ex qua parte bestiales sunt subditi, ex ea debent etiam formidini jacere substrati. Juxta intelligentiam vero spiritalem benedicitur Noe cum filiis suis, Dominus videlicet et Salvator noster cum apostolis, quos etiam filios appellare dignatus est, dicens: Non possunt filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus . Hos crescere ac multiplicari Deus pater toto orbe praecepit, cum ait discipulis Dominus: Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni creaturae , id est, omnibus gentibus. Cuncta namque Domini Salvatoris praecepta Patris utique praecepta sunt. Ipse etenim dixit: Quae ergo ego loquor, sicut dixit mihi Pater, sic loquor . Horum namque dominio cuncta animalia quae moventur in terra, universas
Abbreviated transcription (Latin):
maris manuiurãe traditisunt. &omne quod mouetur & uiuit erituobis incibum.
quasi olera uirentia tradidiuobis omnia. Pat& sensus litterȩ. quod secundȩ ae tatis
sacculi quomodo & primae &c&erarum inicia benedicuntur a dño. Benedicitur
enim noe cum filiissuis . omnibus scilic& illis quieius &carne progeniti. & fideat que
oboedientia praediti ueraciter seeius essefilios docent. quod progenies eiusterram Im¬
plere iubetur sicut & factum esse constat. quod anima libus terrae cunctis acuo lucrib
caeli praedicantur homines terroriesse debere. quod haecuna cum piscibus illis ȩden¬
da conceduntur. quo modo usque ad diluuium olera comedenda acceperant
Vbinotandum quia terrorem eorum actremorem cum esse superanimalia prae¬
cipit. profecto esse super homines pro hib&. Contra naturam quippe super bire est
ab aequali uelle timore. Etta mennecesse est ut rectores a subditis timeantur. quan¬
do ab eis dmminime timeri deprehendunt. In eo enim quod metum sibia peruer¬

Expanded text:
maris manui vestrae traditi sunt, et omne quod movetur et vivit erit vobis in cibum; quasi olera virentia tradidi vobis omnia. Patet sensus litterae quod secundae aetatis saeculi quomodo et primae et caeterarum initia benedicantur a Domino. Benedicitur enim Noe cum filiis suis, omnibus scilicet illis qui ejus et carne progeniti, et fide atque obedientia praediti, veraciter se ejus esse filios docent; quod progenies ejus terram implere jubetur, sicut et factum esse constat; quod animalibus terrae cunctis ac volueribus coeli praedicantur homines terrori esse debere; quod haec una cum piscibus illis edenda conceduntur, quomodo usque ad diluvium olera comedenda acceperunt. Ubi notandum quia terrorem eorum ac tremorem cum esse super animalia praecipit, profecto esse super homines prohibet. Contra naturam quippe superbire est ab aequali velle timeri: et tamen necesse est ut rectores a subditis timeantur, quando ab eis Deum minime timeri deprehendunt. In eo enim quod metum sibi a perver