comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ corpus ẽ. ab eodẽ cerebro dirigi ꝑ medullã ceruicis. ⁊eam
quȩ continet᷑ ossibꝰ quibꝰ dorsi spina cõserit᷑. ut iñ se tenuis-¬
simi qͥđ̃a ruuili qui tangendi sensũ faciunt ꝑ cuncta m̃bra
corporaliũ: latent. ipsa uͦ usq adõ aliud ꝗdda sit. ut cũ uolt
tutũ m̃tis attollat. qͦmͦ exco gn̾e aliqͥd c̃. cũ ciꝰdẽ gni̾s
summũ ñ sit ñ lum̃ qđ exoculis emicat. ꝗͦ illa ñ aduixa¬
tͣ nͥ ad corporeas formas coloresq sentiendos: Eabetq
ipsa innumabilia longe dissimilia cuncto gn̾i corpoꝵ
quȩ ñ ñ intellectu atq ratione conspiciat. qͦ nullus car¬
nis sensus aspirat. Qua ꝓpt̃ ñ ẽ qͥdẽ humanȩ aĩȩ natura.
nec uet̾ra. nec deaqͣ. nec deaere. nec deigne ꝗͦͣlib.ͥs tñ
crassiorẽ corporis sui mat̾iã hoc ẽ humidã qͣnđa tram
duobꝰ ł sensus incorpore ẽ. ł ab aĩa spontancus corꝑis

Expanded text:
tum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam cervicis, et eam tum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam cervicis, et eam quae continetur ossibus, quibus dorsi spina conseritur, ut insimi quidam rivuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra corporalium non latet, ipsa vero usque adeo aliud quiddam sit, ut cum vult tutum mentisummum non sit nisi lumen, quod ex oculis emicat, quo illa non adjuvatur nisi ad corporeas formas coloresque sentiendos; habetque ipsa innumerabilia longe disquae nonnisi intellectu atque ratione conspiciat, quo nullus carnis sensus aspirat? Quapropter non est quidem humanae animae natura nec de terra nec de aqua nec de aere nec de igne quolibet; sed tamen crassioris corporis sui materiam, hoc est humidam quandam terram, duobus uel sensus in corpore est uel ab anima spontaneus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
turã incorporeã. nec ꝗͣ ꝗͣ sensisse scio nec fides habet.
Demñ si ñ ẽ contẽpnendũ qđ medici ñ tantũ dicunt.
uerũ ⁊̃ ꝓbare se affirmant. quãuis om̃is earo t̾renã so¬
liditatẽ in ꝓmpt gerat. habet tm̃i inse ⁊ aeris aliqͥd
qđ : inpul monibꝰ cõtinet᷑. ⁊ a corde ꝑuenas quaᷤ arte¬
rias uocant diffundit᷑. ⁊ ignis ñ solũ seruidã qͣlitatẽ
cuiꝰ sebes iniecore ẽ. uerũ ỹ luculentã quã uelut eli-¬
quari ⁊ subuolare ostendunt incacelsũ ccreb̾ locũ.
tamquã incelũ corporis nr̃i uñ ⁊ radii emicant ocu¬
loꝵ ⁊ becuiꝰ medio uelut centͦ qͦdã ñ solũ ad oculos
ẜ̃ ⁊̃ ad sensus cȩt̾os tenues fistule deducunt᷑. ad aureᷤ¬
uibelicet ad nares. ad palatũ. ꝓpt̾ audiendũ. olfaci¬
endũ. atq gustandũ. ipsũq tangendi sensũ qͥ ꝑto

Expanded text:
ttdici non tantum dicunt, uerum etiam probare se adfirmant — quamuis omnis caro terrenam soliditatem in promtu gerat, habet tamen in se et aeris aliquid, quod et pulmonibus continetur et a corde per uenas, quas arterias uocant, diffunditur; et ignis non solum feruidam qualitatem, cuius sedes in iecore est, uerum etiam luculentam, quam uelut eliquari ac subuolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tamquam in caelum corporis nostri. unde et radii emicant oculorum et de cuius medio uelut centro quodam non solum ad oculos, sed etiam ad sensus cetvidelicet et ad nares et palatum, propter audiendum, olfaciendum, et gustandum: ipsumque tangendi sensum, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ absurdũ ẽ. iñ factã putare animã hõrs. uñ facta ẽ ea¬
ro piscis ⁊ uolucris. Ergo fortassis eraere. Nuic enĩ elcm̃¬
to ⁊̃ flatus ꝯpetit. s nr̃ ñ dĩ. uñ sup̃ diximꝰ hoc potuisse
congruent̾ putari.si animã mundi tãquã uniꝰ mani¬
mi aĩantis đm̃ credẽmꝰ: ut ita cũ flau̾it de aere corꝑis
sui. sicut flat nr̃a desui. Cũ uͦ d̾m eẽ constet sup̃ om̃e
mundr corpꝰ.⁊ supͣ omnẽ sp̃m quẽ cauit. in ꝯparabili
omnino distantia. qͦmͦ id recte dici pot̃: An forte qͣn¬
Scũ aĩa ñsit corporea. qͣc ꝗͣd aut̃ exmundr corportis de¬
m̃ts fit corporeũ sit necesse ẽ. inq mundr dem̃tis ỹ aer
iste numet᷑. nec si depun illiꝰ cȩlestisq ignis clem̃to
facta aĩa dicẽt᷑ cͥdi oporteret. Om̃e qͥppe corpꝰ in om̃e
corpꝰ posse mutari ñ defuert̃ qui assẽrtnt: corpꝰ aut̃ si¬

Expanded text:
enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caenim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere? huic enim elemento etiam flatus conpetit; sed noster, non dei. unde supra diximus hocongruenter putari, si animam mundi tanquam unius maximi animantis Deum crederemus, ut ita eam flaverit de aere corporis sui, sicut flat nostra de sui. Cum vero Deum esse constet supra omne mundi corpus, et supra omnem spiritum quem creavit, incomparabili omnino distantia; quomodo id recte dici potest? An forte quanSed cum anima non sit corporea, quidquid autem ex mundi corporeis elementis fit, corporeum sit necesse est, inque mundi elementis etiam aer iste numeretur; nec si de puri illius coelestisque ignis elemento facta anima diceretur, credi oporteret. Omne quippe corpus in omne corpus posse mutari, non defuerunt qui assererent. Corpus a
Abbreviated transcription (Latin):
eã tã turpit̃ ꝯmutabiłe dice̾. ut nullũ sit herbe seu
mirabili opinent᷑ insania. Qui tam̃ si remotis ab aĩo
suo rerũ obscurissimarũ questionib quas carnali cor¬
de u̾santes. necesse ẽ ut in oꝑiniones falsas. narias. mon¬
struosasq labant᷑. ⁊ ꝓuoluant᷑ unũ illud firmissime te¬
neant. qđ om̃i aĩȩ rationali sine ulliꝰ disputatiõis am¬
bagibꝰ naturalit̾ ⁊ ueracit̾ insitũ ẽ. eẽ omnino in cõmu¬
tabilẽ ⁊ incorruptibiłe dm: tota eoꝵ milleformis fabu¬
la repente dilabit᷑. ꝗuã insuis uanis ac sacͥlegis m̃tibꝰ
ñ nͥ dedĩ turpissima mutabilitate finrert̃. Non ẽ gͣ
mat̾ies aĩȩ humane nec aĩa irrationalis. Quib gͦ est
uñ aĩa di flatu facta ẽ : An corpꝰ erat aliqđ t̾rȩ Hũ
quidẽ ⁊ humidũ: Hullomͦ. I inc enĩ potiꝰ caro facta ẽ.
Nã qͥd aliud ẽ limꝰ ñ t̾ra humida : Nec humore solo a¬
nima facta credenda ẽ qͣsi caro detra. aĩa deaqͣ. ħ imis

Expanded text:
abilem dicere, ut nullum sit herbae seu mirabili opinentur insania. Qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde versantes, necesse est ut in opiniones falsas, noxias monstrosasque labantur et provolvantur, unum illud firmissime teneant, quod omni animae rationali sine ullius disputationis ambagibus naturaliter et veraciter insitum est, esse omnino incommutabilem et incorruptibilem deum, tota eorum milleformis fabula repente dilabitur, quam in suis uanis ac sacrilegis mentibus nonnisi de dei turpissima mutabilitate pinxerunt. Non est igitur materies animae humanae nec anima inratiocalis. Quid ergo est, unde anima flatuquidem et humidum? nullo modo; hinc enim potius caro facta est. nam quid aliud est limus quam terra humida? nec humore solo anima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ineẽt ỹ ille motus. nec crescerent nr̃a corpora. nec un¬
ques capillosq ꝓduc̾ent. S. si hoc solũ eẽt in nob̾. sine sen¬

Expanded text:
 etiam ille motus, nec crescerent nostra corpora nec ungues capillosque producerent. sed si hoc solum esset in nobis sine sen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s heretior scripturas catholicas legunt: nec ob aliud st̃
heretici ñ qđ eas ñ recte intelligentes suas falsas opinati
ł ñ habeat opinio philosophoꝵ de reuolutioĩbꝰ aĩarũ:
catholice tm̃ fidĩ ñ conuenit c̾dẽ aĩas pecoꝵ in hor̃es.
aut hominũ in pecora tnr̃smig̃re. Fieri sane homines

Expanded text:
omnes haeretici Scripturas catholicas legunt; nec ob aliud sunt haeretici, nisi quod eas non recte intelligentes, suas falsas opinione se habeat vel non habeat opinio philosophorum de revolutionibus animarum, catholicae tamen fidei non convenit credere animas pecorum in homines, aut hom
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad huc motus ratiocinandi. Nã si iã beata erat uitade
qua facta ẽ hoĩs aĩa. det̾ius gͦ facta c̃. Ndõ ñ iã illa ma¬
ties huiꝰ. ẜ illiꝰ ista beflurio c̃. Nã mat̾ies aliꝙ̃ cũ for

Expanded text:
est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est, et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. na
Abbreviated transcription (Latin):
An ab hoc ỹoꝑe uacat. ⁊ in qͦda secreto uniu̾sitatis ociosa re¬
q̃escit. sine uigili sensu motuq uitali᷑. Si hulla cͥnĩ ꝓrsis
ab huc uita erat. qͦmͦ eẽt uite futurȩ queda incorporea
nec uiua matics. Aut falsũ ẽ aut nimis latet. Si aũ iam
iuiuebat nec beate nec miscre : qͦmͦ rationalis erat: Lđ¬
si nc̃ rationalis facta ẽ cũ exilla mat̾ie nat᷑a humanȩ
aĩe facta ẽ iriationalis gͦ uita mat̾ies erat aĩe rationa¬
lis .i. humane. Quid gͦ int̃ illã pecorisq distabat: an rau¬
onalis erat iã possibilitate ñdũ facultate: Si enĩ iuide¬
mꝰ infantiłe animã iã utiq hõrs animã ñdũ ceprsse
uti ratione ⁊ tam̃ rationabiłe eã dicimꝰ: cur ñ c̾dat᷑
sio inilla mat̾ie de qͣ facta ẽ. qͥctũ fuisse motũ ỹ senti¬
enor.sic̃ inista infant̾ili quȩ iã certe aĩa ẽ hor̃s. qͥetus

Expanded text:
an ab hoc etiam opere uacat et in quodam secreto uniuersitatis otiosa rean ab hoc etiam opere uacat et in quodam secreto uniuersitatis otiosa requiescit sine uigili sensu motuque uitali? si enim nulla prorsus adhuc uita erat, quomodo esset uitae futurae quaedam incorporea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beate nec misere, quomodo rationalis erat? quodsi tunc rationalis facta est, cum ex illa materie natura humanae animae facta est, inrationalis ergo uita materies erat animae rationalis, id est humanae? quid ergo inter illam pecorisque distabat? an rationalis erat iam possibilitate, nondum facultate? si enim uidemus infantilem animam, iam utique hominis animam, nondum coepisse uti ratione et tamen eam rationalem iam dicimus, cur non credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus
Abbreviated transcription (Latin):
sua nat᷑a ꝗa caro ẽ ⁊ salute decorat᷑ ⁊ morbis uulneribꝰq
fedat᷑. Ssic̃ hȩc excepto qđ iã caro ẽ. inꝗͣ nat᷑a uł ꝓficit yt
quã ta ipsa nat᷑a fieret que aĩa dr̃. cuiꝰ uł pulchritubo
uirtꝰ ł deformitas uiciũ ẽ. hab̾e aliꝗͣ mat̾iẽ ꝓ suo gnẽ
liqͥd. quãuis ñ erat caro S enĩ t̾ra implebat mundi
imfimã partẽ. añ quã deilla corpꝰ hõĩs fieret ꝯferens
uniu̾so totũ suũꝰ ut ⁊̃ si nulla exrea caro fieret animan¬
tis cuĩ quã. specie tam̃ sua mundi fabricã mołeq ꝯple¬
rtt. scđ̃m quã dr mundus celũ ⁊ t̾ra. at uͦ illa spualis mat̾is¬
si fuit ulla uñ aĩa fieret. ł si ẽ ulla uñ aĩe fiunt. qͥd ipsac̃ꝰ
Qđ nom̃ quã fpc̃m quẽ usũ inrebꝰ conditis tenct᷑ uiut. anñ
Si uuut. qͥd agit:. Quid confert uniu̾sitatis effectib Bea¬
tãne uitã gerit aut mistrã. aut neutrã: uUiuficat aliqͥdꝰ

Expanded text:
ua iam caro est, et salute decoratur et morbis uulneribusque foedatur. sed sicut haec excepto, quod iam caro est,-in qua natura uel proficit, ut equam ea ipsa natura fieret, -quae anima dicitur, cuius uel pulchritudo uirtus uel deformitas uitium liquid, quamuis non erat caro. Sed enim terra inplebat mundi infimam partem, antequam de illa corpus hominis fieret, conferens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam molemque conpleret, secundum quam dicitur mundus caelum et terra. At ula, unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum in rebus conditis tenet? uiuit, an non? si uiuit, quid agit? quid confert uniuersitatis effectibus? beatamne uitam gerit, an miseram, an neutram? uiuificat aliquid?
Abbreviated transcription (Latin):
ritati fidiq catholice ommino cont̾riũ ẽ. si cõcesserimꝰ ir¬
rationałe animã ueluti mat̾iẽ subiacẽ. un rationalis aĩa
fiat. Sic enĩ fiet. ut si hec inmeliꝰ cõmutata erit hõis: illa
qͦq in bet̾us cõmutata sit pecoris. Deꝗͦ lubibrio qͦrũ dã
philosophoꝵ ⁊̃ eoe posteri erubuert̃. nec eos hoc sensisse:
ẜ ñ recte intellectos cẽ dixert̃. ⁊ credo ita cẽ: uelut si qͥsꝗͣ¬

Expanded text:
ritati fideique catholicae omnino contrarium est, si concesserimus irritati fideique catholicae omnino contrarium est, si concesserimus irrationalem animam veluti materiem subjacere, unde rationalis anima fiat. Sic enim fiet, ut si haec in melius commutata, erit hominis; illa quoque in deterius commutata, sit pecoris. De quo ludibrio quorumdam philosophorum etiam eorum posteri erubuerunt, nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. Et credo ita esse, velut si q
Abbreviated transcription (Latin):
Sỹ si cuiꝰquã inaliꝗͣ beatitubine facte adõ uite deflu¬
rio aĩa humana possit intelligi nec sic eredenda e¬
sensibꝰ uelut nuntiis utens. atq inse ipsa se uiie sen¬
tiens sua uoluntate. intellectu. memoria. Si enĩ ẽ aliqͥd
uñ istã defluxionẽ formatȩ carni d̾s inspiraret. tãquã suf¬
flando animã faciens. idẽq beatũ ẽ nullomͦ mouet᷑ aut
tionalis mat̾ies ẽ qͦdamͦ. deꝗͣ fit aĩa rationalis .i. humana :
rursus querit᷑ ⁊̃ ipsa irrationabilis uñ fiat. ꝗa y ipsã ñ fac̃
nͥ c̾ator omniũ naturarũ. An illa demat̾re corporal.
Cur ñ gͦ ⁊ istaln forte qđ uelut gradatĩ fieri cõcedit᷑. cõ¬
pendio posse dm facẽ quisquã negabit: iñ quelibet ad¬
hibeat᷑ int̾positio. si corpꝰ ẽ mat̾ies aĩe rationalis: qđ ne¬
ingn̾e alicuiꝰ corporis ponit. Perñ cauendũ ẽ ne quȩdã
translatio aĩş ficri apecore in hominẽ posse c̾dat᷑. qđ ue¬

Expanded text:
 si cujusquam in aliqua beatitudine factae a Deo vitae defluxio anima humana posset intelligi, nec sic credenda esensibus velut nuntiis utens, atque in seipsa se vivere sentiens sua voluntate, intellectu, memoria. Si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni Deus inspiraret, tanquam sufflando animam faciens, idemque beatum est; nullo modo movetur, aut tionalis, materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur etiam ipsa irrationalis unde fiat; quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. An illa de materie corporali? Cur non ergo et ista? Nisi forte quod velut gradatim fieri conceditur, compendio posse Deum facere quisquam negabit. Proinde quaelibet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae irrationalis, et ain genere alicujus corporis ponit. 13. Deinde cavendum est ne quaedam translatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur quod ve
Abbreviated transcription (Latin):
ex occulto inmanifestũ locis congrius exerenda: ipsius ỹ
serpturȩ u̾ba satis ad hoc admonendũ insignit̃ uigent
si qͥs ineis uigilet. Nã y consũmata ea dicit ⁊ inchoata. Hisi
⁊ om̃is cõpositio eoꝵ. & consũmauit đs indie seato oꝑa sua¬

Expanded text:
 tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam  tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi et omnis co
Abbreviated transcription (Latin):
to mundo cũ factus ẽ dies. añ quã inmanifestã speciẽ sur
om̃a c̾auit in suo mͦ ꝑfccta ñ eẽnt. ea ꝓeul dubio pꝰ abben¬
tur que illis ꝑficiendis defuissent: ut quedã uniu̾sitatis ꝑ¬
feclio erutͥsq constaret singulis. ꝗͣsi scmis. uelut alieuiꝰ to¬
tius partes eẽnt quarũ coniunctione ipsũ totũ cuiꝰ par¬
tes fuerant compleret᷑. Rursus si ita eẽnt illa ꝑfecta. sic̃
ꝑficiunt᷑ cũ suis queq temporibꝰ inmanifestas formas ac¬
tusq ꝓcreant᷑ : ꝓfecto aut nichil ereis pꝰea ꝑtempora fie¬
ret. aut hoc fieret qđ existis que suo iã queq tempore
nchoata s̃ ea ipsa que consequentibꝰ euoluenda tempori¬
bꝰ pͥmitus d̾s simul om̃a cauit cũ face̾t mundũ: ꝯsũma¬
a qͥdẽ. qr nichil habent illa innaturis ꝓp̃is quibꝰ suoꝵ
temporũ cursus agunt. qđ ñ in istis causalit̃ factũ sit. in

Expanded text:
to mundo cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui to mundo cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore nchoata sunt ea ipsa quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; in
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ ⁊sapĩa ⁊urtus ciꝰ est. dr & manius eiꝰ ñ uisibile m̃¬
brũ.s efficiendi potentia. Nã hȩci eadẽ scriptura quȩ dic̃
det̃ra finxerit. quando eas cũ uolatilibꝰ celi abbux̃. ad ada.
ut uideret qͥd eas uocaret. Sic enĩ scriptũ ẽ. Et finait ds̃
adhuc bestias om̃s det̃ra. Si gͦ ⁊ hominẽ det̾ra ybestias de
t̃ra ipse formauit. Quid habet homo excellentiꝰ inhac re:
ñ qđ ipse abimaginẽ di c̾atus ẽ: Nec tam̃ hoc scđm
corpus. s seđm intellectũ m̃tis deqͦ post loquemͣ: quã¬
quã ⁊ mipso corpore habeat qͣndã ꝓpͥctatẽ que hoc
indicet qđ trecta statura factus c̃. ut hoc ipso admont¬
retͣ ñ nͦ terrena cẽ sectanda uelut pecora  quoꝵ uoluptas
om̃is ext̃ra ẽ. uñ in aluũ cuncta ꝓna atq ꝓstrata s̃. Congru¬
it gͦ & corpus eiꝰ animȩ rationali ñ scđ̾m liniam̃ta figu
lis in ea debet erig quȩ inspũalib natura marime ercel¬

Expanded text:
isibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit as agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius anlis in ea debet erigi, quae in spiritalibus naturaliter nunc excel
Abbreviated transcription (Latin):
& arida manus eiꝰ finaert̃. Non gͥ hoc inhonorẽ hoĩs de¬
putet᷑. uelut cȩt̾a ds̃ dixerit ⁊ facta sint. hunc aut̃ ipse
fecĩt. aut u̾bo çȩt̃a. hunc aũ manibꝰ fec̾it. S hoc excellit
in homine ꝗa đs̃ hominẽ adimaginẽ suã fecit. ꝓpt̃ qđ¬
er dedit m̃tẽ intellectuałe qua p̃stat pecorib. uñ iã
suꝑiore loco disseriimꝰ in ꝗͦ honore positus si ñ intel¬
lexerit. ut bene agat. eisđe ipsis pecorib qͥbꝰ p̃latus ẽ
cõparabit᷑. Sic enĩ seriptũ ẽ. Homo inhonore positus
non intellexit. cõparatus ẽ pecorib insensatis. : similis

Expanded text:
am manus eius finxerunt. non igitur hoc in honorem hominis deputetur, uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit; sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad imaginem suam fecit pei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus, si non intellexerit, ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, conparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; conpara
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemoraui.pͥusꝗͣ in ut̾o formaret᷑ ñ arbitͦ scrupulosus
queri oportere: dũ mͦ ieremiã ꝯstet exꝗͦ ẽ in hac luce a
parentibꝰ editus. ex illo egisse uitã ꝓpͥã. qua gͣndescens e¬
tatis accessu posset uiuere seu bene seu male. antea uͦ nul
lomͦ ñ solũ pͥusquã inut̾o formaret᷑. ẜ nec iã ibr formatꝰ¬
añ quã natus. Neq enĩ habet ullã cunctationẽ apłi¬
ca illa sententia degeminis inrebecoe ut̾o ñdũ agenti¬
nis. aliꝗͥd bom aut mali. nec tam̃ frustͣ sereptũ ẽ. nec
infantẽ mundũ eẽ apeccato cuiꝰ ẽ uniꝰ diei uita suꝑt̾rã.
& illud inpsalmo. ego ininiqͥtatib conceptus sũ. ⁊ in
riunt᷑. in qͦ om̃s peccauert̃. Nunc aut̃ liqͥdo teneamꝰ que¬

Expanded text:
memoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatantequam natus. Neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in Rebeccae utero nondum agentibus aliquid boni aut mali . 15. Nec tamen frustra scriptum est, nec infantem mundum esse a peccato, cujus est unius diei vita super terram ; et illud in Psalmo, Ego in iniquitatibus conceptus sum, et in riuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tati asseqͥ̃ ł difficile uł impossibile ẽ. utrũ in aliqͥbꝰ ꝓpin¬
qͥoribꝰ causis sic̃ leui inlũ bis patͥs decimatꝰ ẽ. an in ipso adã
in qͦ genꝰ hominũ tamquã radicalit̾ institutũ ẽ. ⁊ ineo
ipso utrũ iã cũ delimo t̾rȩ formatus cẽt.an causalit̃ in
his oꝑibꝰ factus quȩ cauit om̃a simul. an uͦ añ potiꝰ oͥm

Expanded text:
cile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante om
Abbreviated transcription (Latin):
sentire nec dicẽ. Quã quã enĩ p̃cedentib sermonib qͣntũ
potuerĩ lectorẽ p̃struxerĩ. plures t̃m arbitͦ caligare in
his locis ⁊ putare ita fuisse p̾us hominẽ millo dĩ oꝑe qͦ
simul om̃a c̾ata s̃ ut aliquã uitã duceret. ut dĩ locutio¬
tat ñ hoc me sensisse atq dirisse. Srursus si orrero. ñ ita
fuisse hominẽ in illa pͥma rerũ conditione ꝗͣ c̾auit ds
om̃a simul. sicuti ẽ. ñ tantũ ꝑfectȩ etatis homo. ẜ ne infanᷤ
quidẽ. nec tantũ infans. ẜ ne puerꝑiũ quidẽ in ut̃o ma¬
tris. nec tantũ hoc ẜ ne sem̃ quiđe uisibile hõis. ꝓuta¬
bit nichił omnino fuisse. Redeat gͦ adscripturã inue¬
niet seato die hominẽ factũ adimaginẽ dĩ. factos aut̃
masculũ ⁊ feminã. Itẽ querat quando facta sit semina.
mueniet extͣ illos sea dies. Tc̃ enĩ facta ẽ quando đ̾s de
t̾ra finait adhuc bestias ag̾ yuolatilia çeli ñ qͣndo uo¬

Expanded text:
dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutiotat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creauit deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed ne semen quidem uisibile hominis, putabit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri et uolatilia caeli, non quando uo
Abbreviated transcription (Latin):
hic ab eo iã inordine tempoꝵ c̾andũ cẽs qđ ñ hic abco iam
inordine causarũ catũ tẽtꝰ. inchoasse aut̃. ut qđ hic p̃fire¬
rauit siue sufflauit in eiꝰ faciẽ sp̃m uitȩ. Et factus ẽ homo
choate cõsũmatus. hoc enĩ a scło inrationibꝰ p̾mordialibꝰ
cũ simul om̃a c̾arent᷑.s catus in suo tempore uisibilit̃ in
corpore. inuisibilit̃ in anima. constans exanima ⁊ corꝑci
post ⁊ uidebimꝰ ueaĩa. si qͥd ualebimꝰ. Qđ enĩ manib cor¬
poralibꝰ ds delimo finxerit hominẽ. nimiũ puerilis
cogitatio ẽ: ita ut si hoc script᷑a dirisset. magis eũ q̃ sc̃p¬
sit translato u̾bo usũ cdẽ deb̾emꝰ. quã d̾m talibꝰ m̃broꝵ
liniam̃tis det̾minatũ. qualia uidemꝰ in corporib nr̃is.
Dictũ ẽ enĩ. manus tua gentes disꝑdidit ⁊ eduristi ppłm
tuũ in manu forti ⁊ brachio excelso. s ꝓ potestate ⁊ uͥtute
di positũ huiꝰ m̃bri nom̃ quis usq adeo desipit ut ñ in¬

Expanded text:
i adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset; inchoasse autem, ut quod hic praefixerauit siue inaufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo choate consummatus; hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur: sed creatus in tempore suo, uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore.  uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum, qui scripsit, translato uerbo usum credere deberemus, quam deum talibus membrorum liniamentis determinatum. qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu fortiDei positum hujus membri nomen, quis usque adeo desipit, ut non in
Abbreviated transcription (Latin):
recedet aꝓpͥetate gestarũ rerũ quȩ pͥmitꝰ in huiꝰmi nar
rationib: om̃i obseruatione fundanda ẽ: Quomͦ gͦ loꝗͤ
nec erant qͥ u̾ba ꝑciꝑent : Possũ respondẽ sic eo allocu¬
tũ đm quẽ ad modũ xp̃s nos ñdũ natos ⁊ tã longe pꝰfu¬
turos: nec tantũ nõ. ẜ ⁊̃ eos om̃s qui fut᷑i s̃ pꝰnos. Om̃ibꝰ
enĩ dicebat qͦs fut᷑os suos uidebat. E ece ego uob̾cũ sũ
usq ad consummationẽ scłi. Sic do notus erat ꝓpħa cui
dir̃. pͥusquã teformarẽ inut̃o noui te: sic deermatꝰ ẽ lemi
cũ eẽt in lũbis abraħa. Cur enĩ ñ ita y ipse abrahã in ada.
& ipse adã in pͥmis oꝑib mundi que ds cauit om̃a simul:
S u̾ba dñi ꝑos carnis ciꝰ. ⁊ u̾ba dñi ꝑ ora ꝓpħarũ. temporali eor¬
poris uoce ꝓferunt᷑. ⁊ om̃ib sillabis suis congruas tempoꝵ mo¬
ras sumunt atq consumunt: cũ uͦ ds̃ dicebat faciamꝰ homi¬

Expanded text:
recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundanda est. Quomodo, inqunec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi; sicut deo notus erat propheta, cui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, sicut decimatus est Leui, cum esset in lumbis Abraham. cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam per os carnis eius et uerba dei per ora prophetarum temporali corporis uoce proferuntur et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus homi
Abbreviated transcription (Latin):
c̾auit om̃a simul. ⁊ tẽ ꝗͣndo iã ñ simul ẜ suis queq tẽpori¬
b c̾ans finrit eũ delimo t̾re.  ereiꝰ osse mulierẽ: Hec isto
mͦ enĩ eos illo secto die factos. nec tam̃ cos illo seato die
ñ factos. intellige senpt᷑a ꝑmittit. Forte &ͦ anime ece serto
illo die facte erant. u ⁊ ipsa imago đi recte intelligit᷑ in
sp̃u m̃tis eoꝵ. ut postea corpora formarent᷑. ẜ neq hoc cͥdẽ
eadẽ script᷑a ꝑmittit. pͥmo ꝓpt̃ illã oꝑũ ꝯsũmationẽ. quã
ñ uideo qͦmͦ possit intelligi. si defuit aliꝗͥd tc̃ ñ causalit̃
conditũ. qđ pꝰea uisibilit̃ conderet᷑. deiñ ꝙ searus ipse ma¬
sculi ⁊ feminȩ nͥ in corporib eẽ ñ pot̃. Qđ si qͥsquã seđm in¬
tellectũ ⁊ actionẽ tamquã utrũq sexũ inuna aĩa accrpi¬
endũ putau̾it: qͥd faciet dehis que ad escã ds ipso die de¬
dit delignoꝵ fructib quȩ ñ ñ homini habenti corpꝰ con

Expanded text:
t omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intel hoc credere eadem Scriptura permittit. Primo propter illam operum consummationem; quae non video quomodo possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. Quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non
Abbreviated transcription (Latin):
tentialit̃ atq causalit̾ sic̃ illi oꝑr cõpetebat qͦ c̾auit om̃a
simul. aqͥb in die septimo reqͥeuit: alit̾ aut̃ nc̃ sic̃ ea uidemꝰ
istos notissimos lucis corporalis dies. qͥ circuitu solis fuunt.
eua facta ẽ delat̾e um sui. Tunc enĩ d̾s ad huc finã de
t̃ra bestias ⁊ uolatilia. in qͥb cũ ad iutonũ simile ipsi adã
ñ cẽt inuentũ. illa formata ẽ. Intalibꝰ gͦ diebꝰ ⁊̃ ipsũ deli¬
mo finait ds̃. Neq enĩ dicendũ ẽ. mastułu qͥde sexto die

Expanded text:
auit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, er hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dice
Abbreviated transcription (Latin):
batione ꝯpũlsi s̃ ut ⁊̃ talis penȩ suȩ significatio anescientib
fieret quȩ peccatix facta ꝯuince̾t. ⁊ doce̾t scͥptura lectorem.
Et audierũt uor̾ẽ dñi dĩ ambulanteͥs inꝑadyso aduespã. Paqͥppe
hora tales ĩa ꝯuenerat iusitari qͥ defece̾rant aluce ueritatis:
fortassis aũ aliis intͥnsecꝰ ł effabilibꝰ ł ineffabilibꝰ modis ds̃ cum
illis antea loquebat᷑. sic̃ ⁊̃ cũ angłis loqͥt᷑ ipsa inꝯmutabili ueri.¬
tate illustrans m̃tẽ eox. uͥ ẽ intellectus nosse simul quecũq
participatione diuinȩ sapientiȩ. quantã capiunt angłi. tn ꝓhu-¬
mano modulo quantũlibet minꝰ s ipso gñe usitationis ⁊ locutio¬
nis. fortassis ⁊ illo quofit ꝑc̾aturã siue inextasysp̃c corꝑalibus
imaginibꝰ. siue ipsis sensibꝰ corporis aliqua specie p̾sentata ł adui-¬
denłu ł adaudiendũ. sic̃ in angłis suis uidi̾ solet ds̃ ł sonare ꝑnub̾e.

Expanded text:
talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defFortassis enim aliis intrinsecus vel effabilibus vel ineffabilibus modis Deus cum illis antea loquebatur, sicut etiam cum Angelis loquitur ipsa incommutabili veritate illustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumquparticipatione divinae sapientiae, quantam capiunt Angeli; tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere visitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃is exeoꝵ ꝯparatione cautela. ⁊ pia subdo humilitas.⁊ intelli¬
gentia gr̃e. ⁊ erercitatio ad tolerandos malos. ⁊ ꝓbatio ad di¬
ligendos pumicos. ẜ ille ẽ miciũ figm̃ti qđ sic illudit᷑. qͥa
p̃cedit istos : temporis antiqͥtate. ⁊ pͥncipatu maliciȩ. łloc
aut̃ illi ds ꝑscõs angłos faicit. illo oꝑe ꝓuidentie qͦ catas
naturas administrat. subdens uidelicet angłos malos an¬
nec tantũ angłoꝵ maloꝵ uerũ ⁊ hominũ. donee ⁊̃ ista uisti¬
cia qua uiuit᷑ exfide quȩ nẽ patient̃ in hõibꝰ exeroet᷑. om¬
u̾tat᷑ inuiditiũ ut possint ⁊ ipsi ñ solũ duodecĩ tͥbꝰ ysrł .s

Expanded text:
ctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc autem illi deus per sanctos angelos facit illo opere prouidentiae, quo creatas naturas administrat, subdens uidelicet angelos malos annec tantum angelorum malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duo
Abbreviated transcription (Latin):
qua ipsũ pͥmitus ꝯdidit. ł inciũ masu cõdidit. ẜ. q̃a cũ serret
eũ ad hoc ꝓpͥa uoluntate malũ suturũ ut bonis noc̾et. c̃auit
tũ as hoc ut deillo bonis ipse ꝓdect. Eoc ẽ enĩ ut illudat
acp̃uait conat᷑. ut malicia inq̃ ipse uoluit eo nolente sit
uendũ qi ⁊ mali homines uasa cꝰ diaboli ⁊tamꝗ̃ capitis cor¬

Expanded text:
 primitus condidit uel initio malum condidit, sed quia, cum sciret eum ad hoc propria uoluntate malum futurum, ut bonis noceret, creauit eum ad hoc, ut de illo bonis ipse prodesset. hoc est enim: ut inludatur deprauare conatur, ut malitia, in qua ipse esse uoluit, eo nolente sit dendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis cor
Abbreviated transcription (Latin):
c̃di oportet spũalẽ atq intellectualẽ naturã scił uni¬
iatis angłicȩ. ⁊ mundũ .i. celũ & t̾rã. atq in illis iã extan¬
tib naturis rationes casse futurarũ aliarũ nat᷑arũ ñ ip¬
sas naturas . Alioꝗn. si iã sͥ ᷤ cate cẽnt sic̃ grant fuit. ñ ad¬
huc tẽnt fut̃e. Quod si ita c̃. nondũ erat in conditis re
bus aĩȩ humanȩ ulla nat᷑a. ⁊ tẽ cẽ cepit cũ eã ds̃ sufflan¬
exnichilo c̾au̾it. tamquã ipse flatus ciꝰ non ex aliꝗͣ sub̃a subia¬
cente factus sit. sicut deflatu dicebamꝰ quẽ anima facit excce¬
pore suo.s omnino exnichilo tẽ factus sit flatus. cũ ds flare
uoluit. idẽq hoĩs aĩa factus sit. An uͦ iã erat aliꝗͥd spũale
quãuis hoc qͥcqd trat ñdũ aĩt natura erat. atq ex hoc sit¬
factus flatus d̃i quȩ natura eẽt animȩ sic̃ nec corporis humani
natura iã erat. ante quã ds̃ eã delimo ł t̾rȩ pulu̾e formasset:

Expanded text:
lectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas? alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat ibus animae humanae ulla natura, et tunc esse coepit, cum eam Deus sufflannihilo creauerit, tamquam ipse flatus eius non ex aliqua substantia subiacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc, quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo terrae uel puluere formauisset.
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã corpus uniꝰ animantis. iete ñ cũ dice̾mꝰ sufflan¬
do fecisse animã hõis nͥ corportã bcisto aee subiacente gͥ to
corpore suol ñ tam̃ qđ dedisset sufflando. dese ipso dedis¬
se putare deb̃emꝰ. ẜ ita des subiecto aet corꝑis sui. sicut
anima be huiꝰmͦi re similit̃ abiacente hoc ẽ decor poro
ñ dese ipsa flatũ facit. nc̃ uͦ qͥa ñ iantũ mͦ mundi corpus
dõ subditũ cẽ dicimꝰ. s illũ ẽẽ supͣ omnẽ caturã siue cor¬
porałẽ siue spũałẽ. neo dese ipso nec decorporeis elem̃tis
credendus c̃ animã fecisse sufflando. Utrũ aut̃ exeo qđ
omnino ñ erat .i. exnichilo facta sit. an exaliꝗͣ re que iã
ab illo facta spũalit̾ erat.ẜ anima ñdũ erat. mito queri

Expanded text:
 sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corpore, non de se ipsa flatum facit. nunc uero quia non tantummodo mundi corpus deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam siue corporalem siue spiritalem, nec de se ipso nec de corporeis elementis credendus est animam fecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam ab illo facta spi
Abbreviated transcription (Latin):
didit. tam̃ eiꝰ motu ñ desua sub̃a flatũ facit: Possemꝰ
quidẽ dic̾ẽ nec ipsũ d̃i flatũ eẽ animã hõis. ẜdm sif¬
flanbo fecisse animã in homine. ẜ ne putet᷑ meliora qͦ.¬

Expanded text:
didit, tamen eius motu, non de sua substantia flatum facit? Possemus didit, tamen eius motu, non de sua substantia flatum facit? Possemus quidem dicere nec ipsum dei flatum esse animam hominis, sed deum sufflando fecisse animam in homine;
Abbreviated transcription (Latin):
siue ꝗͦ qͦmͦ ꝓtulerit. Et qͦmͦ in quiunt seriptũ ẽ suffla¬
uit infaciẽ eiꝰ. ⁊ factus ẽ homo in animã uiuã. si ñ aĩa
di pars ẽ.uł. d̃i omnino sub̃a᷑ Immo u̾ ex hoc u̾bosaiꝰ
apparet ñ ita cẽ. sũ enĩ hõsufflat anima utiq ipsi subia¬
centẽ sͥ naturã corporis mouet.⁊ de illa ⁊ ñ dese ipsa
sufflatũ facitiñ forte illi tã surdi ł tardi s̃. ut nescrant
sto reciꝓco halitu quẽ de hoc aere c̾cũ fuso ducimꝰ
poris nr̃i natura qua constat sufflando aliꝗͥd eiecimꝰ
⁊ mouet. aliub flatus quẽ regendo ⁊ mouendo facit
decorpore sͥ subdito. ñ de se ipsa ciu corpꝰ ẽ subditum
Cum utiꝰq longe quidẽ incõparabili mͦ. ẜ tam̃ aĩa regat
subditũ corpus. ⁊ ds subditã c̾aturã: cur ñ potiꝰ in¬
telligat᷑ de subiecta sͣ natura ł c̾at᷑a. secisse đ̾m animã
in eo qđ sufflasse dictus sit. quandoqͥdẽ ipsa aĩa quã¬
uis corpori suo ñ ita dñet᷑ ut ds uniu̾sitati quã con¬

Expanded text:
scriptum est: sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, si non anima dei pars est uel dei omnino substantia? immo uero ex hoc uerbo adparet ita non esse. cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimuscorporis natura, qua constat, sufflando aliquid eicerem mouet, aliud flatus, quem regendo et mouendo facit de corpore sibi subdito, non de se ipsa, cui corpus est subditum. cum itaque longe quidem inconparabili modo sed tamen anima. regat subditum corpus et deus subditam creaturam, cur non potius intellegatur de subiecta sibi creatura fecissefflasse dictus est, quandoquidem ipsa anima, quamuis corpori suo non ita dominetur ut deus uniuersitati, quam con
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ participationt beata ẽ. intumescens suꝑbia cađdet
sic̃ biabolus. Degͦ suo loco loquendũ ẽ. eũ deserpente
hominis sebuctore sermo debitꝰ flagitabit̃. Quia gͥ an
ctione ac dilcctione p̃ponant. qđ eã sciunt inuita¬
te ꝑ quã facta s̃ om̃ia. parciptes eiꝰ effecti idõ ꝑ om̃s

Expanded text:
participatione beata est; intumescens superbia caderet, sicut diabolus: de quo suo loco loquendum est, cum de serpente hominis seductore sermo debitus flagitabitur. CAPUT XXV.ctione ac dilectione praeponant quod eam sciunt in Veritate, per quam facta sunt omnia, participes ejus effecti; ideo per om
Abbreviated transcription (Latin):
est usq infinẽ itnucrimꝰ. semꝑ uidtant faciẽ dĩ pat̃s.¬
u̾boq eiꝰ unigenito filio sic̃ pat̾ eqͣlis ẽ ꝑstuant᷑. in qͥb
pͥma omniũ cata ẽ sapĩa: ꝓcul dubio uniu̾sã caturã
inꝙͣ ipsi s̃ pͥncipalit̃ conditi. in ipso u̾bo dĩ p̃us nouert.
in ꝗͦ s̃ om̃iũ ĩ quȩ temporalit̃ facta s̃ ȩẽnȩ rationes. tã¬
quã ineo ꝑ qđ facta s̃ omĩa. ac dciñ in psa cat᷑a quã sic¬
nouert̃ tãꝗͣ infra despicientes. eãq reserentes ad laudẽ
ipsius in cuiꝰ in ꝯmutabili uentate rationes scđm qͣs fa¬

Expanded text:
est usque in finem tenuerimus, semper uideant faciem dei uerboque eius unigenito filio, sicut patri aequalis est, perfruantur, in quibus prima omnium creata est sapientia. procul dubio uniuersam creaturam, in qua ipsi sunt principaliter conditi, in ipso uerbo dei prius nouerunt, in quo sunt omnium, etiam quae temporaliter facta sunt, aeternae rationes, tamquam in referentes ad illius laudem, in cuius incommutabili ueritate rationes, secundum quas fa
Abbreviated transcription (Latin):
immerito ĩ mortalis possit intelligi. qũo uerã immortalita¬
tẽ solus ille habet deꝗͦ ꝓpͥe dictũ c̃. qui solus habet immor¬
talitatẽ. Cȩt̾a quȩ in hoc libro disceptando locutus sũ. ad
hoc ualeant legenti. ut aut nou̾it quc̃ ad modũ si ne affir¬
mandi temeritate querenda sint quȩ ñ aꝑte se̾ptura lo¬
quit᷑. aut si er querenili modus iste ñ placet. quẽ ad mo¬
dũ ipse quesierim sciat. ut si me pot̃ doc̾ẽ ñ ab nuat. si aũ
ñ pot̃ aquo ambo uiscamus RE CΥRRAT. E& ΡLICIT

Expanded text:
immerito etiam mortalis possit intelligi; quoniam veram immortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est, Qui solus habet immortalitatem . Caetera quae in hoc libro disceptando locutus sum, ad hoc valeant legenti, ut aut noverit quemadmodum sine affirmandi temeritate quaerenda sint quae non aperte Scriptura loquitur; aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemadmodum ipse quaesiverim sciat, ut si me potest docere non abnuat, si autem non potest, a quo ambo discamus mecum requirat.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse inuoluit. male utendo lib̾o arbit᷑o: qđ tam̃ si ñ hab̾et.
innat᷑a rerũ minꝰ excelleret. Cogitandus ẽ quippe ħory
rã quisquis eẽ nollet in rebꝰ contͣdicit d̃ĩ uoluntati. ⁊ boni¬
tatiꝰ quisquis aut̃ pęnas eã ñ uult luere ꝓpt̾ peccata. ini¬
micus ẽ xͥtati. S si ad hõc fit aĩa ut mitat᷑ in corpꝰ.
queri pot̃ utrũ si noluerit cõpellat᷑. S meliꝰ credit᷑ hoc ni¬
turalit̾ uelle .i. inea natura c̾ari ut uelit. sic̃ naturale
nobis ẽ uelle uiuere. male aut̃ uni̾e iã ñ ẽ nat̾e.ẜ ꝑ u̾se

Expanded text:
ipse inuoluit male utendo libero arbitrio: quod tamen si non haberet, ipse inuoluit male utendo libero arbitrio: quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. cogitandus est quippe homoram quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere pro peccatis, inimicus est aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut mittatur in corpus, quaeri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, se
Abbreviated transcription (Latin):
ceđe accrꝑiet uite eine atq angłoꝵ societatẽ. si aut̃ con¬
tempneret penas uistissimas lueret. siue laboris dix¬
turma siue ignis et̾ni. an ꝗͥa hoc ipsũ dõ uolenti ob¬
temꝑasse iã utiq bona actio ẽ. ⁊ erit contͣriũ ñdũ nato n¬
cbil egisse ł boni ł mali᷑ Quȩ si ita s̃ ifatebim᷑ ⁊̃ ñ ineoꝵge
ne animã p̾mitꝰ c̾atã. ut eẽt p̃scia futͣi oꝑis sur ł iusti ł iniq̃
Nimis quippe in c̃dibile ẽ eã potuisse ꝓpͥa uoluntate in¬
clinari ad corporis uitã isi se ita inqͥbꝰdã peecat᷑am ẽẽ p̃ser¬
ret. ut iuste ꝑpetuo supplicio piiiret᷑. Iuste sanc cator
laudat᷑ in om̃ibꝰ. q̃ fecit om̃a ualde bona. Neq enĩ cripsis¬
tantũ laudandus ẽ quibꝰ p̃scientiã dedit. cũ recte laubare¬
tur ⁊̃ ꝗa pecora c̾auit. qͥbꝰ ẽ nat᷑a humana p̃stantior. ⁊̃ in
ipsis peccantibꝰ. Nat᷑a quippe hõis erdõ ẽ. ñ iniqͥtas qua se

Expanded text:
rcedem acciperet uitae aeternae atque angelorum societatis; si autem contemneret, poenas iustissimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, iam utique actio bona est, et erit contrarium nondum natos nihil egisse uel boni uel mali? Quae si ite animam primitus creatam, ut esset praescia futuri operis sui uel iusti uel iniqui. nimis quippe incredibile est eam potuisse propria uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut iuste subplicio perpetuo puniretur. iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualdescientiam dedit, cum recte laudetur etiam, quia pecora creauit, quibus est natura humana praestantior etiam in ipsis peccantibus. natura quippe hominis ex deo est, non iniquitas, qua se
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ testimonus quã ẽẽ utracẽ nemo dubitat ñ infidelis
aut impius. ad ilła sententiã ducti sumꝰ ut dice̾mꝰ d̃m ab
exordio scłi pͥmũ simul om̃a cauisse. quedã conditis iã
ipsis naturis. quȩdã p̃conditis causis. sic̃ dũ ñ solũ p̾sentia
administratione atq regimine caret ỹ ordines tempoꝵ.,
temporaliũ . ꝗa ⁊ confũmau̾at ea ꝓpt̾ omniũ geneiũ t̾mi
mata reqͣsccret. ꝓpt̾ inchoata usq nc̃ oꝑaret᷑. S si possunt
hȩc melius intelligi. ñ solũ ñ resisto. uerũ ỹ faueo. Nẽ tam̃ de
aĩã quã ds̃ inspirauit hõi sufflando ineiꝰ facit̃ nichil cõfirmo.
ñ qͥa exdõ sic ẽ ut ñ sit suba dĩ. ⁊ sit incorporea .i. ñ sit corpꝰ¬
⁊ita factus ut ineꝰ naturã natura nulla corporis ł irrati¬
onalis aĩa ꝯu̾teret᷑. ac ꝑ hoc uenichilo: qđ sit inmortalis

Expanded text:
turae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam ipsis naturis, quaedam praeconditis causis; sicut non solum praesentia,administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium, quia mata requiesceret, propter inchoata usque nunc operaretur. sed si possunt haec melius intellegi, non solum non resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirmo, nisi quia ex deo sic est, ut non sit substantia dei et sit incorporea. id est non sit corpctus a Deo; nec ita factus ut in ejus naturam natura ulla corporis vel irrationalis animae verteretur; ac per hoc, de nihilo: et quod sit immorta
Abbreviated transcription (Latin):
deat demuliere qͥd dicat. ꝗͥa masculũ ⁊ feminã dix̃ fec̃
cos ⁊ benebirit eos. Qđ si ⁊ ipsã eo die factã eẽ deum osse
responderit: attendat qͦmͦ asserat serto die facta uolati¬
lia que adducta s̃ ad adã. cũ script᷑a om̃e genꝰ uolatiliũ

Expanded text:
deat de muliere quid dicat, quia masculum et feminam, dixit, fecit deat de muliere quid dicat, quia masculum et feminam, dixit, fecit eos, et benedixit eos . Quod si et ipsam eo die factam esse de viri osse responderit, attendat quomodo asserat sexto die facta volatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum Scriptura omne genus volatil
Abbreviated transcription (Latin):
quo s̃ om̃a. quȩ quidẽ formationẽ suã ñ tempore ẜon
gine p̃cedẽt. sic̃ uar cantũ: qͥd nͣ dematia spũali facta
anima congruentius c̾dit᷑ Si aut̃ aliquis ñ uult eã existi¬
mare factã ñ cũ formato corpori ẽ inspirata. uideat qͥd
responbeat cũ querit᷑ uñ facta sit. Aut enĩ ex nichilo dictu¬
rus ẽ đm aliqͥd fecisse uł fac̾e pꝰ ilła cõsũmationẽ oꝑũ
suoꝵ. ⁊ debet intueri qͦmͦ explicet sexto die factũ homi¬
fuit: aut ñ denichilo ẜ dealiꝗͦ iã existente factã dicit aĩãm
ylaborabit inquerendo quȩ nã illa nat᷑a sit utrũ corpora¬
lis an spũalis scđm cas questiones quas suꝑiꝰ u̾sauimꝰ: ma¬
nente qͦq illa molestia. ut ad huc loquat᷑ ł querat᷑ in qua
sub̾a catiuarũ insea. diebꝰ pͥmitꝰ conditarũ. causałẽ illã ra¬
tionẽ fec̾it aĩȩ. quã ñdũ ł denichilo ł dealiqͦ fet̾at. Qnã
ctũ cẽ hominẽ. ẜ hoc recapitulando pꝰea ꝯmemoratũ ur¬

Expanded text:
 quae quidem formationem suam non tempore, sed origine praecederet, sicut uox cantum, quid nisi de materia spiritali facta anima congruentius creditur? Si autem aliquis non uult eam existimare factam, nisi cum formato corpori est inspirata, uideat, quid respondeat, cum quaeritur, unde facta sit. aut enim ex nihilo dicturus est deum aliquid fecisse uel facere post illam consummationem operum suorum et debet intueri, quomodo explicet sexto die factum homifuit, aut non de nihilo, sed de aliquo iam existente factam dicet animam et laborabit inquirendo, quaenam illa natura sit, utrum corporalis an spiritalis, secundum eas quaestiones, quas superius uersauimus, manente illa quoque molestia, ut adhuc quaeratur, in qua substantia creaturarum in sex diebus primitus conditarum causalem illam ratictum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratum; vi