comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desperemus inueniri posse. modo uerset se cogitatio in omnia
N eq enim leuia aut ludiera petuntur praemia. Sed quaeritur
quid sit propter quod nascimur: quid efficiat uirtus possumus
sic inuestigare. Duo sunt ex quibus homo constat. animus
et corpus. Multa sunt propria animi. multa propria corporis.
multa utrique communia. sicut est ipsa uirtus. quae quotiens
ad corpus refertur discernendi gratia fortitudo nominatur. Qͦ¬
niam igitur utrique subiacet fortitudo. utrique proposita di¬
micatio est. et utriq ex dimicatione uictoria. Corpus quia so
lidum est. et comprehensibile. cum solidis et comprehensibilibus
confligat necesse est. Animus autem quia tenuis est et inuisi¬
bilis. cum us congreditur hostibus. qui uideri tangiq non possũt
Qui sunt hostes animi. nisi cupiditates. uitia. peccata: quae si
uicerit uirtus ac fugauerit. immaculatus erit animus ac purꝰ

Expanded text:
desperemus inueniri posse, modo uerset se cogitatio in omnia: desperemus inueniri posse, modo uerset se cogitatio in omnia: neque enim leuia aut ludicra petuntur praemia. Si quaeritur quid sit propter quod nascimur, quid efficiat uirtus, possumus sic inuestigare. duo sunt ex quibus homo constat, animus et corpus. multa sunt propria animi, multa propria corporis, multa utrique communia, sicut est ipsa uirtus: quae quotiens ad corpus refertur, discernendi gratia fortitudo nominatur. quoniam igitur utrique subiacet fortitudo, utrique proposita dimicatio est et utrique ex dimicatione uilidum est et comprehensibile, cum solidis et comprehensibilibus confligat necesse est; animus autem, quia tenuis, et invisibilis est, cum iis congreditur hostibus, qui videri tangique non possunt. Qui sunt autem hostes animi, nisi cupiditates, vitia, peccata? quae si vicerit virtus, ac fugaverit, immaculatus erit animus, ac purus.
Abbreviated transcription (Latin):
sci potest. Num diuitias: num potestates: At ea quidem fra¬
gilia sunt et caduca. Num gloriam: num honorem num memo¬
riam nominis: At haec omnia non sunt in ipsa uirtute. sed in ali¬
oꝵ existimatione atq arbitrio posita. Nam saepe uirtus et inui-¬
sa est. et malo afficitur. Debet autem id bonum quod ex ea na
scitur ita coercere. ut diuelli atq abstrahi nequeat. nec aliter
summum bonum uideri potest. ꝗͣ si et proprium sit uirtutis. et
tale. ut neq aduci quicꝗͣ neq detrabi possit. Quid quod in his
omnibus contemnendis uirtutis officia consistunt. Nam uolu¬
ptates opes. potentias. honores. eaq omnia quae pro bonis ha¬
bentur. non concupiscere. non appetere. non amare. quod caete¬
ri faciunt uicti cupiditate. id est profecto uirtus. Aliud ergo
sublimius atq praeclarius efficit. nec frustra his praesentibus ł¬
bonis reluctatur. nisi quod maiora et ueriora desiderat. Non

Expanded text:
sci potest. Num divitias? num potestates? at ea quidem frasci potest. Num divitias? num potestates? at ea quidem fragilia sunt, et caduca. Num gloriam? num honorem? num memoriam nominis? at haec omnia non sunt in ipsa virtute, sed in aliorum existimatione atque arbitrio posita. Nam saepe virtus et invisa est, et malo afficitur. Debet autem id bonum, quod ex ea nascitur ita cohaerere, ut diuelli atque abstrahi nequeat, nec aliter summum bonum uideri potest, quam si et proprium sit uirtutis et tale, ut neque adici quicquam neque detrahi possit. quid quod in his omnibus contemnendis uirtutis officia consistunt? nam uoluptates opes potentias honores eaque omnia quae pro bonis habentur non concupiscere, non adpetere, non amare, quod ceteri faciunt uicti cupiditate, id est profecto uirtutis. aliut ergo sublimius atque praeclarius efficit nec frustra his praesentibus bonis reluctatur, nisi quod maiora et ueriora desiderat. non
Abbreviated transcription (Latin):
tantur ab iis qui eas iam tenent. Quid regnum ipsum: Ne
id quidem. Non enim cuncti homines regnare possunt. et ne¬
cesse est uniuersos summi boni capaces esse. Quaeramus igit᷑
aliquid quod propositum sit omnibus. Num uirtus. Negari
non potest quin et bonum sit. et omnium certe bonum. Sed si
bona esse non. quia uis et natura eius in maloꝵ pferenta posi¬
ta est non est profecto summum bonum. Quaeramus alud.
At nihil uirtute pulchrius. nihil sapientia dignius inuenin
potest Si enim uitia ob turpitudinem fugienda sunt uirtus
igitur appetenda est ob decorem. Quid etgo. Porestue fieri
ut quod bonum quod honestum eẽ constat. mercede ac praemio ca¬
reat. sitq tam sterile ut nihil ex se cõmodi pariat labor ille ma-¬
gnus et difficultas et eluctatio aduersus mala quibus haec ui¬
ta plena est: Aliquid magni boni pariat necesse est. Id uero ꝗd
eẽ dicemus: Num uoluptatem: At nihil turpe ex honesto na-¬

Expanded text:
tantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipsum? ne tantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipsum? ne id quidem: non enim cuncti homines regnare possunt et necesse est uniuersos summi boni capaces esse. quaeramus igitur aliquid quod propositum sit omnibus. num uirtus? negari non potest quin et bonum sit et omnium certe bonum. sed si beata esse non potest, quia uis et natura eius in malorum perferentia posita est, non est pAt nihil virtute pulchrius, nihil sapiente dignius inveniri potest. Si enim vitia ob turpitudinem fugienda sunt, virtus igitur appetenda est ob decorem. Quid ergo? Potestne fieri, ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat, sitque tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat? Labor ille magnus, et difficultas, et eluctatio adversus mala, quibus haec vita plena est, aliquid magni boni pariat necesse est. Id vero quid esse dicemus? Num voluptatem? at nihil turpe ex honesto na
Abbreviated transcription (Latin):
ideo falsae. quia religionem summi dei omiserunt. qui eos ad
ueri scientiam potuit erudire. Sic homines qui alterutrum
suscipiunt. uitam deuiam maximisq erroribus plenam sequũ
tur. qm̃ in his duobus inseparabiliter cõnexis. et officium hoĩs
et ueritas omnis inclusa est. Miror itaq nullum ph̃oꝵ exti
tisse. qui sedem ac domicilium summi boni reperiret. Potuerũt
enim sic quaerere. quodcunq est summum bonum necesse est
omnibus ẽẽ ꝓpositum. Uoluptas est quae appetitur a cunctis.
sed haec et cõmunis est cum belus et honesti ium non habet
et satietatem affert. et nimia nocet. et processu minuitur eta¬
tis. et multis non contingit. Nam qui opibus carent. quoꝵ
maior est numerus. etiam uoluptate careant necesse est. Non
est igitur summum bonum. sed ne bonum quidem uoluptas.
Quid diuitiae: Multo magis. Nam et paucioribus. et pleruno
casu et inerubus sepe. et nonnunꝗͣ scelere contingunt. et op¬

Expanded text:
ideo falsae, quia religionem summi dei omiserunt, qui eos ad ideo falsae, quia religionem summi dei omiserunt, qui eos ad ueri scientiam potuit erudire. sic homines qui alterutrum suscipiunt uitam deuiam maximisque erroribus plenam secuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter conexis et officium hominis et ueritas omnis inclusa est. miror itaque nullum omnino philosophorum extitisse, qui sedem ac domicilium summi boni reperiret. potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. uoluptas est quae adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis et honesti uim non habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem uoluptas. quid diuitiae? multo magis: nam et paucioribus et plerumque casu et inertibus saepe et nonnumquam scelere contingunt et op
Abbreviated transcription (Latin):
quia nihil eiusmodi põt cogitando inueniri. sicut supra
docui. Religioni ergo seruiendum ẽ. quam qui non su¬
scipit. ipse se ꝓsternit. in terram et uitam pecudum secu¬
tus humanitate se abdicat. Sapientiores igitur imꝑi¬
ti.qui etiam si errant in religione diligenda tñ naturae
suae conditionisq meminerunt. Constat igitur totius hu¬
mani generis consensu religionem suscipi oportere. Sed
quomodo in ea erretur explicandum ẽ. Naturam hoĩs.
deus hanc eẽ uoluit. ut duaꝵ reꝵ cupidus et appetẽs
eẽt. religionis et sapientiae. Sed hoĩes ideo falluntur
quod aut religionem suscipiunt omissa sapientia aut sapien¬
uae soli student. omissa religione. cum alterum sine altero ue¬
rum esse non possit. Cadunt ergo ad multiplices religiones sed
ideo falsas. quia sapientiam reliquerunt. quae illos docere po¬
terat deos multos esse non posse. aut student sapientae. sed

Expanded text:
quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui. religioni ergo seruiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam pecudum secutus humanitate se abdi-. cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen naturae suae condicionisque meminerunt. Constat igitur totius humani generis consensu religionem suscipi oportere. sed quomodo in ea erretur explicandum est. naturam hominis deus hanc esse uoluit, ut duarum rerum cupidus et adpetens esset, religionis et sapientiae. sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt omissa sapientia aut sapientiae soli student omissa religione, cum alterum sine altero uerum esse non possit. cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse, aut student sapientiae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
scat deum. qui unde ortus sit quasi recordetur. Qui ergo
pħi uolunt. aiõs omni metu liberare:tollunt etiam religio
nem et orbant hominem suo ꝓprio ac singulari bono. qđ
ẽ a recte uiuendo atq ab omni humanitate disunctum
quia deus ut cuncta uiuentia subiecit hoĩ. sic ipsum ho¬
minem sibi. Nam quid est quod udem ipsi disputent. eo
dirigendam eẽ mentem quo uultus erectus ẽ: Si enim
nobis in caelum spectandum ẽ. ad nihilutiq aliud ꝗͣ ob
religionem. Si religio tollitur. nulla nobis ratio cũ caelo
est. Itaq aut eo spectandum est. aut in terram ꝓcumben¬
dum. In terram procumbere si uelimus quidem possumꝰ
quoꝵ status rectus est. In caelum igitur spectandum est
quo natura corporis prouocat. Quod si constat eẽ faciẽ¬
dum aut. ideo faciendum ẽ ut religioni seruiamus. aut
ideo ut rationem reꝵꝑ caelestium cognoscamus. Sed ra¬
tionem reꝵ caelestium cognoscere nullo modo possumus

Expanded text:
scat Deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetur. Qui ergo scat Deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetur. Qui ergo philosophi volunt animos omni metu liberare, tollunt etiam relnem et orbant hominem suo proprio ac singulari bono: quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandum est aut in terram procumbendum. in terram procumbere ne si uelimus quidem possumus, quorum status rectus est. in caelum igitur spectandum est, quo natura corporis prouocat. quod si constat esse faciendum, aut ideo faciendum est, ut religioni seruiamus, a.ut ideo, ut rationem rerum caelestium cognoscamus. sed rationem rerum caelestium cognoscere nullo modo possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
saepe deludant: Nam quibus generandi mellis officium
est. cum assignatas incolunt sedes castra muniunt. domi¬
cilia inenarrabili arte componunt. regi suo seruiunt. nescio
an in his sit ꝑfecta prudenna. Incertum igitur est utrum¬
ne illa quae homini tribuuntur communia sint cum alus
uiuentibus. religionis certe sunt exepertia. Equidem sic
arbitror unuersis animalibus datam eẽ rationem sedi
mutis tantummodo ad uitam tuendam. homini autem
ad ꝓpagandam. et quia in homine ipsa ratio ꝑfecta est sa¬
pientia nominatur. quae in hoc eꝯcimium facit hominem
quod soli datum intelligere diuina qua de re eiceronis
uera sententia est. Eoe tot inquit generibus nullum est
animal praeter hominem quod habeat nottiam aliquam
dei. ipsisq in hominibus nulla gens ẽ neq tam mansueta
neq tam fera. quae non etiam si ignoret qualem haberi de¬
um deceat. tñ habendum sciat. Ex quo efficitur ut is agno¬

Expanded text:
saepe deludant? Nam quibus generandi mellis officium saepe deludant? Nam quibus generandi mellis officium est, cum assignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo serviunt; nescio an non in his perfecta sit prudentia. Incertum est igitur, utrumne illa, quae homini tribuuntur, communia sint cum aliis viventibus: religionis certe sunt expertia. Equidem sic arbitror, universis animalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad vitam tuendam, homini etiam ad propagandam. Et quia in homine ipsa ratio perfecta est, sapientia nominatur: quae in hoc eximium facit hominem, quod soli datum est intelligere divina. Qua de re Ciceronis vera est sententia. « Ex tot, inquit, generibus nullum est animal praeter hominem, quod habeat notitiam aliquam Dei; ipsisque in hominibus nulla gens est, neque tam immansueta, neque tam fera, quae non, etiamsi ignoret qualem Deum haberi deceat, tamen habendum sciat. » Ex quo efficitur, ut is agno
Abbreviated transcription (Latin):
quid est nisi iustina Quid est iustitia. nisi pietas: Pietas at
bonum in sola religione est. Nam caetera etiam quae putan¬
tur eẽ homini propria in caeteris quoq animalibus reperi¬
untur. Cum enim suas uoces proprus inter se notis discer¬
nunt atq dinoscunt. colloqui uidentur. ridendi quoque
ratio apparet in us aliqua cum demulsis auribus contra¬
ctoq rictu. et oculis in lasciuiam resolutis aut homini allu¬
dunt. aut sius quisq coniugibus ac foetbus proprus. Nõ¬
ne aliquid amori mutuo. et indulgentiae simile impertiũt.
Iam illa quae sibi ꝓspiciunt in funirum et cibos reponunt.⁊
habent utiq prudentiam rationis quoq signa in multis
deprehenduntur. Nam quando utilia sibi appetunt. mala
cauent. periculum uitant. latibula sibi parant. in pluris
exxitus dispatentia. profecto aliquid intelligunt. Potest
aliquis negare illis inesse rationem cum hominum ipsum

Expanded text:
quid est, nisi justitia? quid est justitia, nisi pietas? pietas autem quid est, nisi justitia? quid est justitia, nisi pietas? pietas autem bonum in sola religione est; nam caetera, etiam quae putantur esse homini propria, in caeteris quoque animalibus reperiuntur. Cum enim suas voces propriis inter se notis discernunt atque dignoscunt, colloqui videntur; ridendi quoque ratio apparet in his aliqua, cum demulsis auribus, contractoque rictu, et oculis in lasciviam resolutis, aut homini alludunt, aut suis quisque conjugibus ac foetibus propriis. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile impartiunt? Jam illa quae sibi prospiciunt in futurum, et cibos reponunt, habent utique providentiam. Rationis quoque signa in multis deprehenduntur. Nam quando utilia sibi appetunt, mala cavent, pericula vitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intelligunt. Potest aliquis negare illis inesse rationem, cum hominem ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
seruare iustitiam. Sed ille ut homo diuinaꝵ reꝵ imperitus
rem maximam redegit ad minimum. duo sola diligendo. q̃
sibi diceret intuenda. Quod si se natum ẽẽ dixisset ut mun¬
dum intueretur. quanꝗͣ omnia comprehenderet. ac maiore
uteretur sono. tñ non implesset hominis officium quia quãto
pluris est anima ꝗͣ corpus. tanto pluris est deus ꝗͣ mundus
quia mundum deus et fecit et regit. Non ergo mundus ocu¬
lis quia utrunq corpus est. sed deus anima contemplandus
est. quia deus ut est ipse immortalis sic animum ẽẽ uoluit
sempiternum. Dei autem contemplatio ẽ uenerari et colere
cõmunem parentem generis humani. Quod si aph̃is abfuit.
piectiq in terram fuerunt diuina ignorando. existimandus
e an axagoras ad ea quae uidenda natum eẽ se dixxit nec ÷¬
caelum uidisse nec solem. Expedita est iginit hominis ratio
si sapiat. cuius propria est humanitas. Nam ipsa humanitas

Expanded text:
seruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus seruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo sola deligendo, quae sibi diceret intuenda. quodsi natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quamquam omnia conprehenderet ac maiore uteretur sono, tamen non inplesset hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est deus quam mundus, quia mundum deus et fecit et regit. non ergo mundus oculis, quia utrumque corpus est, sed deus animo contest: quia Deus, ut est ipse immortalis, sic animum voluit esse sempiternum. Dei autem contemplatio est, venerari et colere communem parentem generis humani. Quod si a philosophis abfuit, projectique in terram fuerunt divina ignorando, existimandus est Anaxagoras, ad quae videnda natum se esse dixit, nec coelum vidisse, nec solem. Expedita est igitur hominis ratio, si sapiat: cujus propria est humanitas. Nam ipsa humanitas
Abbreviated transcription (Latin):
ci auctor est: Cur non ipsius uirtutem prouidentiam po¬
testatem metiris aiõ. cuius opera miraris. Necesse ẽ enim¬
ut multo mirabilior sit qui mirabilia fecit. Si te quispiã
uocasset ad caenam in eaq optime acceptus eẽs. num sanus
uiderere si pluris faceres ipsam uoluptatem ꝗͣ uoluptatis
auctorem:. Adeo pħi ad corpus referunt omnia. nihil pror¬
sus ad mentem. nec uident amplius ꝗͣ quod sub oculos ue¬
nit. At quin remotis omnibus officus corporis. in sola mẽ¬
te ponenda est hominis ratio. Non ergo ideo nascimur.ut
ea quae sunt facta uideamus. sed ut ipsum factorem rerum
omnium contemplemur. idest mente cernamus. Quare si
quis hominem qui uere sapiat interroget cuius rei grana
natus sit. respondebit intrepidus ac paratus. colendi se dei
gratia natum. qui nos ideo generauit.: ut ei seruiamus. Ser¬
uire autem deo nihil aliud est ꝗͣ bonis operibus tueri et cõ¬

Expanded text:
cii auctor est? cur non ipsius uirtutem prouidentiam pocii auctor est? cur non ipsius uirtutem prouidentiam potestatem metiris animo, cuius opera miraris? necesse est enim multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. si te quispiam uocasset ad cenam in eaque optime acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi ad corpus referunt omnia, nihil prorsus ad mentem nec uident amplius quam quod sub oculos uenit. atquin remotis omnibus officiis corporis in sola mente ponenda est hominis ratio. non ergo ideo nascimur, ut ea quae sunt facta uideamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur id est mente cernamus. quare si quis hominem qui uere sapiat interroget, cuius rei causa natus sit, respondebit intrepidus ac paratus colendi se dei gratia natum, qui nos ideo generauit, ut ei seruiamus. seruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et con
Abbreviated transcription (Latin):
non ex tpr̃e dictum illud effusum. Uideamus in tribus uer¬
bis quod et ꝗͣta peccauerit. Primum quod omne hominis
officium in solis oculis posuit. nihil ad mentem referens
sed ad corpus omnia. Quid si caecus fuerit: officium ne ho¬
minis amittet: quod fieri sine occasu anim&e. non potest.
Quid caetere corporis partes. num carebunt suis quoq mu¬
neribus: Quid quod plus est in auribus ꝗͣ in oculis situm
qm̃ doctrina et sapientia ꝑcipi auribus solis potest. oculis
solis non põt. caeli ac solis uidendi nausa natus es: Quis te
in hoc spectaculum induxit: aut quid caelo reꝵq nature.
uisio tua confert: Nimirum ut hoc immensum admirabileo
opus laudes. Confitere igitur reꝵ omnium eẽ constitutorẽ
deum. qui te in hunc mundum quasi testem laudatoremo:
tanti sui operis induxcit. Magnum eẽ credis uidere caelum
atq solem: Cur ergo non agis gratias ei qui huius benefi¬

Expanded text:
non ex tempore dictum illud effusum. Videamus, in tribus vernon ex tempore dictum illud effusum. Videamus, in tribus verbis quot et quanta peccaverit. Primum, quod omne hominis officium in solis oculis posuit, nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. Quid si caecus fuerit, officiumne hominis amittet, quod fieri sine occasu animae non potest? Quid caeterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? Quid, quod plus est in auribus, quam in oculis situm; quoniam et doctrina, et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest. Coeli ac solis videndi causa natus es? Quis te in hoc specuisio tua confert? nimirum ut hoc inmensum et admirabile opus laudes. confitere igitur esse rerum omnium constitutorem deum, qui te in hunc mundum quasi testem laudatoremque tanti sui operis induxit. magnum esse credis uidere caelum atque solem: cur ergo non gratias . agis ei qui huius benefi
Abbreviated transcription (Latin):
solius hominis sit. nec cadat in ullum aliud aĩal. Deinde ut
solius animi. nec cõmunicari possit cum corpore. Postremo ut
non possit cuiꝗͣ sine scientia et uirtute contingere. Quae circũ¬
seriptio illas omnes sententias excludit ac soluit. Foꝵ enim
quae dixxerunt nihil tale est. Dicam nunc quid sit ut dicã
quod institui. pħos omnes caecos et insipientes fuisse. ꝗ quod
eẽt homini summum bonum constitutum nec uidere. nec in¬
telligere. nec suspicari aliquando potuerunt. Anaxagoras
cum ab eo quaereretur cuius rei causa natus eẽt respondit
caeli ac solis uidendi. hanc uocem admirantur omnes. ac pħo
dignam iudicant. At ego hunc puto non inuenientem quid
responderet effudisse hoc passim ne taceret. quod quidem si
sapiens fuisset cõmentatum meditatumq habere. debuit qr
siquis rationem sui nesciat. ne homo sit quidem. Sed putemꝰ

Expanded text:
solius hominis sit, nec cadat in ullum aliud animal; deinde, ut solius hominis sit, nec cadat in ullum aliud animal; deinde, ut solius animi, nec communicari possit cum corpore; postremo, ut non possit cuiquam sine scientia et virtute contingere. Quae circumscriptio illas omnes sententias excludit, ac solvit; eorum enim quae dixerunt, nihil tale est. Dicam nunc, quid sit; ut doceam quod institui philosophos omnes caecos atque insipientes fuisse qui, quod esset homini summum bonum constitutum, nec videre, nec intelligere, nec suspicari aliquando potuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cujus rei causa natus esset, respondit, coeli ac solis videndi. Hanc vocem admirantur omnes ac philosopho dignam judicant. At ego hunc puto non invenientem quid responderet, effudisse hoc passim, ne taceret. Quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum et meditatum habere debuit: quia si quis rationem sui nesciat, nec homo sit quidem. Sed putemus
Abbreviated transcription (Latin):
in honesta. ac non siquid habuerit. turpitudinis uirtus esse
desinat. Sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio
male sentiatur. et ideo exxistimationi hominum seruiendũ
putauit. quod qui faciat a recto bonoq discedit. quia nõ
est in nr̃a potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. Nã
quid est honestas. nisi honor perpetuus ad aliquem secundo
ppł̃i rumore delatus: Quid ergo fiet. si errore ac prauitate
hominum mala existimatio subsequatur: Abuciemusne uir¬
tutem quia flagiciosa et turpis ab insipientibus uidicetur:
Quae quoniam inuidia premi ac uexari põt. ut sit ipsum pro¬
prium ac ꝑpetuum bonum. nullo extrinsecus adiumento in¬
digere debet. quin siuis per se uirtutibus nitatur et constet.
Itaq nec ullum ei ab homine bonum sperandum ẽ. nec ullũ
malum recusandum. Uenio nunc ad uerae sapientiae summũ
bonum cuius natura hoc modo determinanda est. Primum ut

Expanded text:
inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala existimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum. Venio nunc ad uerae sapbonum, cujus natura hoc modo determinanda est. Primum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sita ẽ. maloꝵ in praecipiti. summo igitur labore summum
bonum assequi necesse est. Quod si uerissimum ẽ ergo al¬
tera uirtute opus est. ut ꝑueniamus ad eam uirtutem quae
dicitur summum bonum. quod est incongruens et absurdũ
ut uirtus per se ipsam ꝑueniat ad se ipsam. Si non potest
ad ullum bonum nisi ꝑ laborem ꝑueniri apparet. uirtute
ẽẽ per quam ꝑueniatur. qm̃ in suscipiendis ac ꝑferendis la¬
boribus uis officiumq uirtutis ẽ. Ergo summum bonum nõ
põt eẽ id per quod necesse est ad aliud perueniri. Sed illi
cum ignorarent quid efficeret uirtus. aut quo tenderet. ho¬
nestius at̃ nihil reperirent. substiterunt in ipsius uirtutis
nomine. quam nullo ꝓposito emolumento appetendam eẽ
dixerunt. ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret.
A ristoteles ub his non longe recessit. qui uirtutem cum hone¬
state summum bonum putauit. quasi ulla uirtus possit esse

Expanded text:
sita est, malorum in praecipiti, summo igitur labore summum sita est, malorum in praecipiti, summo igitur labore summum bonum assequi necesse est. Quod si verissimum est, ergo altera virtute opus est, ut perveniamus ad eam virtutem quae dicitur summum bonum: quod est incongruens et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ullum bonum nisi per laborem perueniri, apparet uirtutem esse per quam perueniatur, quoniam in suscipiendis ac perferendis laboribus uis officiumque uirtutis est. ergo summum bonum non potest esse id per quod necesse est ad aliut perueniri. sed illi cum ignorarent quid -efficeret uirtus aut quo tenderet, honestius autem nihil reperirent, substiterunt in ipsius uirtutis nomine, quam nullo proposito emolumento adpetendam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
scientia coniuncta sapientia est. Superest ut eos etiam re¬
fellamus. qui uirtutem ipsam summum bonum putauerũt
in qua opinione etiam a. tullius fuit. in quo multum in¬
considerati fuerunt. Non enim uirtus ipsa est summum
bonum sed effectrix et mater est. summi boni quoniam per¬
ueniri ad illud sine uirtute non pot. Utrunque intellectu¬
e facile. Ouero enim utrumne ad praeclarum illud bonũ
facile ꝑueniri putent. an cum difficultate ac labore expedi
ant acumen suum erroremq defendant. Si facile ad illud
ac sine ullo labore ꝑueniri põt̃ summum bonum non est.
Quid enim nos eruciemus. quid conficiamus enitendo diebus
ac noctibus quando quidem tam in promptu id quoed querim̃
iacet. ut illud quilibet sine ulla contentione aĩ comprehen¬
dat : Sed si cõmune. quoq ac mediocre quod libet bonum
non nisi labore assequimur. qm̃ bonoꝵ natura in arduo po¬

Expanded text:
scientia coniuncta sapientia est. superest ut eos etiam rescientia coniuncta sapientia est. superest ut eos etiam refellamus, qui uirtutem ipsam summum bonum putauerunt, in qua opi- Dione etiam Marcus Tullius fuit: in quo multum inconsiderati fuerunt. non enim uirtus ipsa est summum bonum, sed effectrix et mater est summi boni, quoniam perueniri ad illut sine uirtute non potest. utrumque intellectu facile est. quaero enim utrumne ad praeclarum illut bonum facile perueniri putent an cum diffiant acumen suum, erroremque defendant. Si facile ad illud, ac sine labore perveniri potest, summum bonum non est. Quid enim nos cruciemus, quid conficiamus, enitendo diebus et noctibus? quandoquidem tam in promptu id quod quaerimus jacet, ut illud quilibet sine ulla contentione animi comprehendat. Sed si commune quoque ac mediocre quodlibet bonum non nisi labore assequimur quoniam bonorum natura in arduo po
Abbreviated transcription (Latin):
mo uero qui et res malas scierint. ut tam beatus sit qui
uenena didicerit temperare. ꝗͣ qui mederi. Quaero igitur
ad quam rem scientia referenda sit. Si ad causas rerum
naturalium quae beatitudo erit mihi ꝓposita si sciero unde
nilus oriatur uel quicquid de celo physici delirant: Qͥd
quod eaꝵ rez non est sapientia. sed opinatio.quae pro in¬
genus uaria est: Restat ut scientia bonoꝵ ac maloꝵ sum¬
mum bonum sit. Cur ergo scientiam maluit. ꝗͣ ipsam sapi¬
entiam summum bonum dicere. cum sit utriusq significa¬
tio et uis eadem: Nemo tñ usq adhuc summum bonum
dixit eẽ sapientiam quod melius dici potuit. Nam scien¬
tia parum est. ad bonum suscipiendum malumq fugiendũ
nisi accedat et uirtus. Multi enim phoꝵ cum de bonis ma¬
lisq dissererent. aliter tñ ꝗͣ loquebantur. natura cogente ⁊¬
uixxerunt. quia uirtute. caruerunt. Uirtus autem cum ⁊¬

Expanded text:
mo uero qui et res malas scierint, ut tam beatus sit qui mo uero qui et res malas scierint, ut tam beatus sit qui uenena didicerit temperare quam qui mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum naturalium, quae beatitudo mihi erit proposita, si sciero unde Nilus oriatur uel quidquid de caelo physici delirant? quid quod earum rerum non est scientia, sed opinatio, quae pro ingeniis naria est? restat ut scientia bonorum ac malorum summum bonum sit. cur ergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam summum bonum dicere, cum sit utriusque significatio et uis eadem? nemo tamen usque adhuc summum bonum dixit esse sapientiam, quod melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum suscipiendum malumque fugiendum, nisi accedat et uirtus. multi enim philosophorum cum de bonis malisque dissererent, aliter tamen quam loquebantur natura cogente uixerunt, quia uirtute caruerunt. uirtus autem cum
Abbreviated transcription (Latin):
ceantur. Exercentur autem uel ad subsidia uite uel ad
uoluptatem. uel ad gloriam. Non est igitur summum bo¬
num quod non propter se expentur. Quid ergo interest
utrum scientiam summum bonum putemus. an illa ipsa
quae scientia ex se parit. idest uictum gloriam. uolupta¬
tem quae non sunt homini propria. et ideo ne summa qđ
bona: Nam uoluptatis et uictus appetentia non homini
solum. sed etiam muns in est. Quid cupiditas gloriae:
nonne in equis deprehenditur cum uictores exultent.
uicti dolent: tantus amor laudum tante uictoria cure
Nec ĩmerito summus poeta experiendum ẽẽ ait. et quis
cuiq dolor uicto. quae gloria palmae. Quod si ea quae pa¬
rit scientia communia sunt cum aluis animalibus. non est
ergo summum bonum scientia. Praeterea non mediocre huiꝰ
definitionis ẽ uitum quod scientia nuda ponitur. Incipi¬
ent enim beatiores uideri qui artem aliquam scierint. Im¬

Expanded text:
ceantur, exercentur autem uel ad subsidia uitae uel ad ceantur, exercentur autem uel ad subsidia uitae uel ad uoluptatem uel ad gloriam. non est igitur summum bonum quod non propter se expetitur. quid ergo interest utrum scientiam summum bonum putemus an illa ipsa, quae scientia ex se parit id est uictum gloriam uoluptatem? quae non sunt homini propria et ideo ne summa quidem bona: nam uoluptatis et uictus adpetentia non homini solum, sed etiam mutis inest. quid cupiditas gloriae? nonne in equis deprehenditur, cum uictores exultant, uicti dolent? tantus amor laudum, tantae est uictoria curae. nec inmerito summus poeta experiendum esse ait,. et quis cuique dolor uicto, quae gloria palmae. quodsi ea quae parit scientia communia sunt cum aliis animalibus, non est ergo summum bonum scientia. praeterea non mediocre huius definitionis est uitium, quod scientia node ponitur. incipient enim beati omnes uideri qui artem aliquam scierint, im
Abbreviated transcription (Latin):
tioni subiugauerunt. Audiamus enam zenonem. sam
is interdum uirtutem somniat. Summum inquit est bo¬
num cum natura consentanee uiuere. Beluaꝵ igitur nob̃
more uiuendum ẽ. Nam quae abesse debent ab homine.in
his omnibus deprehenduntur uoluptates appetunt. metu¬
unt. fallunt. insidiantur occidunt. et quod ad rem maxͤ
attinet. deum nesciunt. Quid ergo me docet ut uiuam
secundum naturam. quae ipsa in deterius prona est. et qui¬
busdam blandimentis lenioribus in uitia praecipitat: Uel
si aliam mutoꝵ. aliam hominis dicit ẽẽ naturam quod hõ
ad uirtutem sit genitus. nonnihil dicit. Sed tñ non erit
definitio summi boni. quia nullum ẽ animal quod non
secundum naturam suam uiuat. Qui scientiam summũ
bonum fecit. aliquid homini proprium dedit. Sed sciẽ¬
tiam alterius rei gratia homines appetunt. non propter
ipsam. Quis enim scire contentus est non expetens ali¬
quem fructum scientiae. Artes ideo discuntur ut exer¬

Expanded text:
cioni subiugauerunt. audiamus etiam Zenonem: nam cioni subiugauerunt. audiamus etiam Zenonem: nam is interdum uirtutem somniat. \'summum\' inquit est bonum cum natura consentanee uiuere.\' beluarum igitur nobis more uiuendum est. nam quae abesse debent ab homine, in his omnia deprehenduntur: uoluptates adpetunt, metuunt fallunt insidiantur occidunt et, quod ad rem maxime attinet, deum nesciunt. quid ergo me docet ut uiuam secundum naturam, quae ipsa in deterius prona est et quibusdam blandimentis lenioribus in uitia praecipitat? uel si aliam mutorum, aliam hominis dicit esse naturam, quod homo ad uirtutem sit genitus, nonnihil hoc, sed tamen non erit definitio summi boni, quia nullum est animal quod non secundum naturam suam uiuat. qui scientiam summum bonum fecit, aliquid homini proprium dedit, sed scientiam alterius rei gratia homines adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exer
Abbreviated transcription (Latin):
beatum. nisi semꝑ fuerit in ipsius potestate. Hoc autem nõ
uirtus homini. non doctrina non labor sed natura ipla⁊
cunctis animantibus praestat. Qui uoluptatem cum ho¬
nestate iunxerunt. cõmunionem hanc effugere uoluerũt
sed ex fecerunt repugnans bonum. quoniam ꝗ uolupta¬
ti deditus est. honestate careat necesse est. Qui honesta¬
u studet. uoluptate peripatenicoꝵ bonum nimium mul¬
tiplex exceptis animi bonis quae ipsa quae sint magna
contento est. commune cum beluis põt uideri. Nam cor¬
pons bona idest incolumitas indolentia ualitudo. non
minus sunt mutis ꝗͣ homini necessaria. ac nescio an enã
magis. quia homo et medelis. et ministerus subleuari po¬
test. muta non possunt. Item quae appellant fortune bo¬
na. Nam sicut homini opibus ad uitam tuendam sic
illis praeda et pabulis opus ẽ. Ita inducendo bonum qđ
non sit in hominis potestare. totum hominem aliene di¬

Expanded text:
beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestate: hoc autem 11011 beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestate: hoc autem 11011 uirtus homini, non doctrina, non labor, sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. qui uoluptatem cum honestate iunxerunt, communionem hanc effugere uoluerunt, sed effecerunt repugnans bonum, quoniam qui uo-luptati deditus est, honestate careat necesse est, qui honestati studet, uoluptate. Peripateticorum bonum nimium multiplex et exceptis animi bonis, quae ipsa quae sint magna contentio est, commune cum beluis potest uideri. nam corporis bona id est incolumitas indolentia ualetudo non minus sunt mutis quam homini necessaria ac nescio an etiam magis, quia homo et medellis et ministeriis subleuari potest, muta non possunt. item, quae appellant fortunae bona: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis praeda et pabulis opus est. ita inducendo bonum quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae di
Abbreviated transcription (Latin):
uirium contentione depugno. ut uirtus mea pariat mihi
uoluptatem cuius expers sim necesse ẽ. si uictus absces¬
sero. Ab his ergo Papere discemus. quos a pecudibus ac
beluis non sentenna. sed lingua discernit: Priuatione dolo¬
ris summum bonum putare. non plane peripateticoꝵ aut
ab aegrotis. et in aliquo dolore. posius ẽẽ hoc disputatum:
Quid tam ridiculum ꝗͣ id habere pro summo bono quod
medicus possit dare : Dolendum est ergo ut fruamur bo¬
no. et quidem grauiter ac saepe. ut sit postea non dolere
iocundius. Miserrimus est igitur qui nunꝗͣ doluit. quia
bono caret. quem nos felicissimum putabamus. quia malo
caruit. Ab hac uanitate non longe abfuit. qui omnino ⁊¬
nihil dolere summum bonum dixit. Nam praeter quod
omne animal doloris est fugiens. quis põt sibi hoc bonũ
praestare. quod nobis ut eueniat nihil aliud possumus qͣ
optare: Summum autem bonum non põt efficere quenꝗͣ

Expanded text:
uirium contentione depugno, ut uirtus mea pariat mihi uirium contentione depugno, ut uirtus mea pariat mihi uoluptatem, cuius expers sim necesse est, si uictus abscessero’. ab his ergo sapere discamus, quos a pecudibus ac beluis non sententia, sed lingua discernit? priuationem doloris summum bonum putare non plane Peripateticorum auab aegrotis et in aliquo dolore positis esse hoc disputatum? quid tam ridiculum quam id habere pro summo bono, quod medicus possit dare? dolendum est ergo, ut fruamur bono, et quidem grauiter ac saepe, ut sit postea non dolere iucundius. miser- rimus est igitur qui numquam doluit, quia bono caret: quem nos felicissimum putabamus, quia malo caruit. ab hac uani- tate non longe afuit qui omnino nihil dolere summum bonum dixit, nam praeter quod omne animal doloris est fugiens, quis potest sibi hoc bonum praestare, quod nobis ut eueniat, nihil aliut possumus quam optare? summum autem bonum non potest efficere quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si asino aut sui aut cani. facultas loquendi tribuatur.
quaerasq ab us quid sibi uelint. cum feminas tam rabide
consectantur: ut uix diuelli queant.cibos etiam potũo
negligant. cur aut alios mares uolenter abigant. aut
ne uicti quidem absistant. sed a fortioribus scẽpe contri¬
ti eo magis insectentur: cur nec imbres.nec frigora perti¬
mescant. laborem suscipiant. ꝑiculum non recusent. ꝗd
aliud respondebunt. nisi summum eẽ bonum corporis uo¬
luptatem: eam se appetere ut afficiantur suauissimis sẽ¬
sibus. eosq eẽ tanti. ut assequendoꝵ causa nec laborem
sibi ullum. nec uulnera. nec mortem ipsam recusandam
putent: Ab hisne igitur praecepta uiuendi petemus. ꝗ
hoc idem sentiunt. quod anime rationis expertes. Auĩt
cyrenaici uirtutem ipsam ex eo esse laudandam. quod
sit efficiens uoluptans. Uerum inquit obscenus canis.a¬
ut sus ille lutulentus. Nam ideo cum aduersario summa

Expanded text:
quodsi asino aut sui aut cani facultas loquendi tribuatur quodsi asino aut sui aut cani facultas loquendi tribuatur quaerasque ab iis quid sibi uelint, cum feminas tam rabide consectantur, ut uix diuelli queant, cibos etiam potumque neglegant, cur aut alios mares uiolenter abigant aut ne uicti quidem absistant, sed a fortioribus saepe contriti eo magis insectentur, cur nec imbres nec frigora pertimescant, laborem suscipiant, periculum non recusent, quid aliut respondebunt nisi summum bonum esse corporis uoluptatem? eam se adpetere, ut adficiantur suauissimis sensibus eosque esse tanti, ut adsequendorum causa nec laborem sibi ullum nec uulnera nec mortem ipsam recusandam putent. ab hisne igitur praecepta uiuendi petemus, qui hoc idem sentiunt quod animae rationis expertes? aiunt Cyrenaici uirtutem ipsam ex eo esse laudandam, quod sit efficiens uoluptatis. \'uero\' inquit obscenus canis aut sus ille lutulentus; \'nam ideo cum aduersario summa
Abbreviated transcription (Latin):
lae omnes sententiae refellende sunt. ut appareat neminem
illoꝵ fuisse sapientem. Cum de officio hominis agatur opor¬
tet summum summi animalis bonum in eo constitui quod
cõmune cum caeteris animalibus eẽ non possit. Sed ut fe¬
ris dentes. armentis cornua uolucribus pennae ꝓpria sunt.
sic homini aliquid suum debet ascribi sine quo rationem
suae conditionis amittit. Nam quod uiuendi aut generã¬
di causa datum ẽ. omnibus est quidem bonum naturale.
summum tñ non est: nisi quod est unicuiq gni propriũ.
Sapiens ergo non fuit qui summum bonum credidit aĩ
uoluptatem. quoniam siue illa securitas siue gaudiũ
est. communis est omnibus. Aristippo ne respondendu
quidem duco. quem in corporis semper uoluptates ruẽ¬
tem nihilq aliud ꝗͣ uentri et ueneri seruientem. nemini t¬
dubium ẽ hominem non fuisse. Sic enim uixit. ut nihil
inter eum pecudemq distaret. nisi unum quod loquebat᷑.

Expanded text:
lae omnes senlae omnes senillorum fuisse sapientem. Cum de officio hominis agatur, oportet summum summi animalis bonum in eo constitui, quod commune cum ceteris animalibus esse non possit. sed ut feris dentes, armentis cornua, uolucribus pinnae propria sunt, sic homini aliquid suum debet adscribi sine quo rationem suae condicionis amittat. nam quod uiuendi aut generandi causa datum est omnibus, est quidem bonum naturale, summum tamen non est, nisi quod est uni cuique generi proprium. sapiens ergo non fuit qui summum bonum credidit animi uoluptatem, quoniam siue illa securitas siue gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne respondendum quidem duco, quem semper in corporis uoluptates ruentem nihilque aliut quam uentri et Veneri seruientem nemini dubium est hominem non fuisse. sic enim uixit, ut nihil inter eum pecudemque distaret nisi unum, quod loquebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quorundam stoicoꝵ uirtutem sequi. Aristoteles in hone¬
state ac uirtute summum bonum collocauit. Hae sũt fere
omnium sententiae. In tanta diuersitate quem sequimur:
cui credimus: Par est in omnibus auctoritas. Si eligere
quia sapientes iam sumus. qui de sapientium sententus ui¬
dicemus. Cum uero discendae sapientiae causa ueniamus.
quid possumus uidicare. qui nondum sapere coeperimus.⁊
maxxime cum praesto ad sit academicus qui nos pallio re¬
trahat. ac uetet cuiꝗͣ credere. nec tñ ipse afferat quid seqͣ¬
mur: Quid ergo superest. nisi ut omissis litigatoribus furi¬
osis ac ꝑtinacibus. ueniamus ad uidicem illum scilicet da
torem simplicis et quietae sapienti&e. quae non tm̃ formare
nos et inducere in uiam possit. uerũ etiam de controuersus
istoꝵ ferre sententiam: Haec nos docet quod sit hominis ue¬
rum ac summum bonum. de quo prius ꝗͣ dicere incipio. il¬

Expanded text:
quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honequorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocauit. hae sunt fere omnes omnium sententiae. in tanta diuersitate quem sequimur? cui credimus? par est in omnibus auctoritas. si eligere quia sapientes iam sumus qui de sapientium sententiis iudicemus. cum uero discendae sapientiae causa ueniamus, qui possumus iudicare qui nondum sapere coeperimus, maxime cum praesto adsit Academicus, qui nos pallio retrahat ac uetet cuiquam credere nec tamen ipse adferat quod sequamur? Quid ergo superest nisi ut omissis litigatoribus furiosis ac pertinacibus ueniamus ad itorem simplicis et quietae sapientiae? Quae non tantum formare nos, ac inducere in viam possit, verum etiam de controversiis istorum ferre sententiam. Haec nos docet, quid sit hominis verum ac summum bonum: de quo priusquam dicere incipio, il
Abbreviated transcription (Latin):
euertitur. In illa priore parte:ut periculi minus. ita plus
difficultatis est. quod obscura reꝵ ratio cogit diuersa et ⁊¬
uaria sentire. hic ut plus ꝑiculi est. ita minus difficultatis.
quod ipse usus reꝵꝑ. et quotidiana experimenta possunt
docere quid sit melius et uerius. Uideamus ergo uerum¬
ne consentiant. aut quid nobis afferant. quo rectius uita
degatur. Non necesse est omnia circuire. Uerum eligamus ⁊¬
ac potissimum quod est summum ac principale. in quo totiꝰ
sapientiae cardo uersatur. Epicurus summum bonum in uo¬
luptate animi ẽẽ censet. Aristippus in uoluptate corporis
Caliphon et dinomachus cyrenaici honestatem cum uolupta¬
te iunxerunt.Diodorus in priuatione doloris summum bo¬
num posuit. hieronymus in non dolendo. Peripatenci autẽ
in bonis animi et corporis et fortunae. Erilli summum bo¬
num ẽ scienna. Tenonis cum natura congruenter uiuere.

Expanded text:
euertitur. in illa priore parte ut periculi minus, ita plus euertitur. in illa priore parte ut periculi minus, ita plus difficultatis est, quod obscura rerum ratio cogit diuersa et uaria sentire, hic ut plus periculi est, ita minus difficultatis, quod usus ipse rerum et cottidiana experimenta possunt docere quid sit melius et uerius. uideamus ergo utrumne consennant aut quid nobis adferant, quo rectius uita degatur. non necesse est omnia circumire, unum eligamus ac potissimum, quod est summum ac principale, in quo totius sapientiae cardo uersatur. Epicurus summum bonum in uoluptate animi esse censet, Aristippus in uoluptate corporis; Callipho et Dinomachus honestatem cum uoluptate iunxerunt. Diodorus in priuatione doloris summum bonum posuit, Hieronymus in non dolendo, Peripatetici autem in bonis animi et corporis et fortunae. Herilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere,
Abbreviated transcription (Latin):
est. scientia constet necesse est. Si non est. quis tam stultus
ut discendum id putet in quo aut nihil discitur. aut etiam
dediscitur: Quare si neq omnia sciri possunt. quod physici
putauerunt. neq nihil quod academici phia omnis extin¬
cta ẽ. TRANSEAMUS nunc ad alteram pħiae partem quam
ipsi moralem uocant. in qua totius pħiae ratio continetur. Si¬
quidem in illa physica sola oblectatio est. In hac et̃ utilitas.
Et qm̃ in disponendo uite statu. formandisq moribus peri¬
culo maiore peccatur maiorem diligentiam necesse est adhi¬
beri. ut sciamus quomodo nos oporteat uiuere Illic põt
uenia concedi. quia siue aliquid dicunt nihil prosunt siue
delirant. nihil nocent. hic uero nullus dissidio nullus er¬
rori locus ẽ. Unum sentire omnes oportet. ipsamq pħiam
uno quasi ore praecipere. quia si quid fuerit erratum uita oĩs

Expanded text:
est, scientia constet necesse est, si non est, quis tam stultus, est, scientia constet necesse est, si non est, quis tam stultus, ut discendum id putet in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? quare si neque omnia sciri possunt, quod physici putauerunt, neque nihil, quod Academici, philosophia omnis extincta est. Transeamus nunc ad alteram philosophiae partem quam ipsi moralem uocant, in qua totius philosophiae ratio contine-. tur, siquidem in illa physica sola oblectatio est, in hac etiam utilitas. et quoniam in disponendo uitae statu formandisque moribus periculo maiore peccatur, maiorem diligentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat uiuere. illic potest uenia concedi, quia siue aliquid dicunt, nihil prosunt, siue delirant, nihil nocent, hic uero nullus discidio, nullus errori locus est. unum sentire omnes oportet ipsamque philosophiam uno quasi ore praecipere, quia si quid fuerit erratum, uita omnis
Abbreviated transcription (Latin):
uersutus caeteris pħis uoluit scientiam eripere. ut eam domi
absconderet. Nam sibi illam profecto non adimit ꝗ aliꝗd
affirmat ut caeteris adimat. Sed nihil agit. Apparet enim
ac furem suum prodit. Quanto faceret sapientius ac ueri
si exceptione facta diceret causas rationesq dũtarcat reꝵ
caelestium seu naturalium quia sunt abditae nesciri posse.
quia nullus doceat. nec quaeri oportere. quia inueniri q̃¬
rendo non possint. Qua exceptione interposita et physicos
admonuisset. ne quaererent ea quae modum excederent co¬
gitationis humanae. et seipsum calumniae inuidia liberasset.
et nobis certe dedisset aliquid quod sequeremur. Nunc at̃
cum ab aliis sequendis nos retraxerit. ne uelimus plus scire
ꝗͣ possumus. non minus a se quoq ipso retracit. Quis enim
uelit laborare ne quicꝗͣ sciat: aut eiusmodi suscipere doctri¬
nam ut etiam cõmunem scientiam perdat: quae si doctrina

Expanded text:
versutus, caeteris philosophis voluit scientiam eripere, ut eam domi versutus, caeteris philosophis voluit scientiam eripere, ut eam domi absconderet. Nam sibi illam profecto non adimit, qui aliquid affirmat, ut caeteris adimat: sed nihil agit; apparet enim, ac furem suum prodit. Quanto faceret sapientius ac verius, si exceptione facta, diceret, causas rationesque duntaxat rerum coelestium, seu naturalium, quia sunt abditae, nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inveniri quaerendo non poadmonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasset et nobis certe dedisset aliquid quod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxerit, ne uelimus plus scire quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. quis enim uelit laborare, ne quicquam sciat, aut eiusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam perdat? quae si doctrina