comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ uirtutũ a dõ soluitur. qr mani¬
festa sũt hominibꝰ ipsi remun̾ant᷑.
Non om̃ia aũt manifesta: s alia mani¬
festa. alia incerta.⁊ maxime occulta cor¬
dis. Unde ⁊ ille ait. Incerta ⁊ occulta cor¬
dis manifẽstastimͥ: quoꝵ spectator et
scrutator ds̃. ꝙ. nõ gͦ magnã mercedem
ꝓmisse abrahe: nisi purã eius animã
ab om̃i delictoꝵ ꝯtagione iudicauiss.
steritatis ꝑpetue est. Partꝰ enĩ sapien¬
tie ⁊ fidei hereditatem desid̾at. Ideo
ait. Quid mͥ dabis: quid: ego aũt di¬
mit o tor absq filiis. Eccłe sobolem
desid̾abat. eam successionẽ petebat. qͦ
nõ ess ẜuilis s lib̾a. nõ scđm carnẽ sed
grã. Idõq huiꝯmodi responsũ diuinũ
resultauit. que doctus auduit. Respi¬
ce in celũ ⁊ numera stellas si potes nu¬
merare. Et dixit erit sic sem̃ tuũ. Et
credidit abraham dõ. ⁊ reputatũ est
ei adiusticiam. Quid credidit: Hoc
est nõ solum młtitudinẽ peccatoꝵ in

Expanded text:
a Deo solvitur. Quae manifesta sunt hominibus, ipsi remunerantur. Non omnia autem manifesta, sed alia manifesta, alia incerta, et maxime occulta cordis. Unde et ille ait: Incerta et occulta cordis manifestasti mihi , quorum spectator et scrutator Deus est. Non ergo magnam mercedem promisisset Abrahae, nisi puram animam ab omni contagione steritatis perpetuae est. Partus enim sapientiae 333 et fidei haereditatem desiderat. Ideo ait: Quid mihi dabis? Ego autem dimittor sine filiis . Ecclesiae sobolem desiderabat, eam successionem petebat quae non esset servilis, sed libera: non secundum carnem, sedam. Ideoque hujusmodi responsum divinum resultavit, quo edoctus audivit: Respice in coelum, et numera stellas, si potes numerare. Et dixit, sic erit semen tuum. Et credidit Abram Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Quid credidit? Hoc est, non solum multitudinem populorum in
Abbreviated transcription (Latin):
tam dõ cõmutas: quã t̾ exigas. qmͣqm̃
Benedicite eos qui uos ꝑsecuntur. Ha¬
benius hec p̾cepta ad timotheũ in scđa
epła. Propt̾ quã causã inquit admo¬
neo te ut resuscites grãm dĩ que est in
te ꝑ inpositionẽ manuũ mearũ. Nõ
enum dedit nob̃ ds̃ sp̃m timoris s uir¬
tutis ⁊ dilectionis. ⁊ sobrietatis. Et ite
tentie ut erga om̃s grãm locet. Dem¬
de si nõ potest p̾ceptis suis om̃s ad qui¬
rere. caueat ne u̾b aliquos exaspet ħ
est ne inimicos faciat. Unde ait ĩ fra.
Hec cõmoneo testificans coram deo.
noli u̾b contenclere. In nichil utile ẽ¬

Expanded text:
tam Deo committas, quam tibi exigas; quamquam tam Deo committas, quam tibi exigas; quamquam Benedicite eos qui vos persequuntur . Habemus haec praecepta ad Timotheum in secunda epistola: Propter quam causam, inquit, admoneo te, ut resuscites gratiam Dei quae est in te per impositionem manuum 326 mearum. Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis, et dilectionis, et sobrietatis . Et itertentiae ut erga omnes gratiam locet: deinde si non potest praeceptis suis omnes acquirere, caveat ne verbis aliquos exasperet, hoc est, ne inimicos faciat. Unde ait infra: Haec commoneo, testificans coram Deo, noli verbis contendere, in nihil utile, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃s sibi amicos faciat. Scđo esse.
ut si nõ põt amicos facere: certe noc n¬
nucos. Terciĩ ut si nec istud suppecit:
ex sententia discedat. Si quis autẽ ce¬
dentẽ ꝑsequatur uindicet se ut potest
S illa tria suꝑiora in abrahe nõ ẜmo¬
nibꝰ nudis: s ueris opibꝰ agnoscimus.
tem ẜ̾uauit asfẽctũ patris. ut eũ nõ so¬
lum nõ ꝑsequeretꝰ s ⁊ iã captum erue¬
ret ac lib̾aret. Deniq apłs cum t̾a illa
doceat. quartã p̾ceptissius soluit. qd̃
addid̾at philosophiani. Ait enĩ cũ pa¬
cificũ dĩ popłm informare uellet. Si
fieri potest qd̾ ex nob̃ est cum om̃ibꝯ ho¬
minibꝰ pacẽ habentes. Deinde si hoc
ñ potest certe nec discordias nec inimi¬
cicias. Idõq addidit. Non uos uindie¬
antes kiñi. In quo ⁊ terciũ illud exclu¬
ditur: uindicare nos ut nequaꝙͣ ue¬
lunꝰ. S date inquit locũ ire. habes
et quartũ. ut discedas magis. ⁊ undic¬

Expanded text:
ut omnes sibi amicos faciat: secundum, ut omnes sibi amicos faciat: secundum, ut si non potest amicos facere, certe nec inimicos: tertium, ut si nec istud suppetit, ex sententia discedat: quartum, si quis cedentem persequatur, vindicet se, ut potest. Sed illa tria superiora in Abrahae non sermonibus nudis, sed vires operibus agnoscimus. 30. tem servavit affectum parentis; ut eum non solum non persequeretur, sed etiam captum erueret ac liberaret. Denique Apostolus cum tria illa doceat, quartum praeceptis suis solvit, quod addiderat Philosophia. Ait enim cum pacificum populum Dei informare vellet: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes : deinde si hoc non potest, certe, nec discordias, nec inimicitias. Ideoque addidit: Non vos vindicantes, charissimi , in quo et tertium illud excluditur, ut vindicare nos nequaquam velimus: Sed date locum irae. Habes et quartum, ut discedas magis, et vindic
Abbreviated transcription (Latin):
uacuas ut duos conderet in semet ip¬
so: in uno nouo homine faciens pacẽ.
ut reconfiliaret utrosq in umo corpo¬
in seinz ipso. Recte gͥ se ut hominẽ in¬
felicẽ dixit apłs. qui tantũ bellũ intra
se pateret᷑. qd̾ nõ possit restringere. De¬
niq cum de una portiuncła passionũ
hoc ẽ iracundia diceret salomon: me
cundiam continet: melior ẽ quã qui
urbẽ capit. Beatꝰ gͥ qui hoc bellum
euaserit: ⁊ iã non aduena atq ꝑegrinꝰ
positum. t̾rena nõ quatiant. hunc af¬
fectum ẜuare cupiebat: sc̃s abraham
pastores meos: ⁊ pastores tuos. Terciũ
posuit: Ecce inquit tota t̾ra ante te. ħ
est si nõ potest conuenire: cedo omibꝰ
botum cape si de loco aut possessione
dissentio ẽ. Qd̃ simoribꝰ nõ conuenit
discede a me. Quanta ante p̾misit. ne
cogeret᷑ discedere: s ⁊ iã hoc uirtutis
ac discipline ẽ. Dixit enĩ uir ante nos
ex philosophie ꝓfectus disciplina. iiiͦiͦ.
hec uiro bono in esse. ut elaboret pͥmũ

Expanded text:
uli. Ut duos conderet in semetipsum, in unum novum hominem, faciens pacem, et reconciliaret utrosque in uno corpoin semetipso . Recte igitur se ut hominem infelicem dixit Apostolus , qui tantum bellum intra se pateretur, quod non possit restinguere. Denique cum de una portiuncula passionum, hoc est iracundia, diceret Salomon: Mel iracundiam continet, melior est quam qui urbem capit . Beatus igitur qui hoc bellum evaserit etiam non advena et peregrinus, positum terrena non quatiant. 29. Hunc affectum servare cupiebat Abraham. pastores meos, et pastores tuos. Tertium posuit: Ecce, inquit, tota terra ante te, hoc est, si non potest convenire, cedo omnibus, totum cape, si de loco aut possessione dissensio est. Quod si moribus non convenit, discede a me. Quanta ante praemisit, ne cogeretur discedere? Sed etiam hoc virtutis ac disciplinae est. Dixit enim ante nos vir ex Philosophiae profectus disciplina, quatuor haec bono viro inesse: Ut elaboret primum
Abbreviated transcription (Latin):
reges quinq sensꝰ corporis nr̃i sũt. iusuꝰ
Quatuor reges. il lecebre corporales. atq
mundane sũt. qm̃ ⁊ caro hominis et
mundꝯ e quatuor constat elem̃tis. Me¬
rito reges dicunt᷑. quia habet culpa
suũ dñatum. habet regnũ grande. Uꝰ
apłs ait. Non regnet peccatũ in uestro
mortali corpore. Sensus gͥ nr̃i. facile
corporalibꝰ delectationibꝰ ⁊ scłaribꝰ
cedunt. ⁊ quadam eoꝵ potestate capi¬
untur. Corporales enĩ delectationes
⁊ in lecebris huiꝰ scli non uincit: nisi
mens que fuerit spiritalis adherens
dõ.⁊ se totam a t̾renis separans de fle¬
xionibꝰ his capiat᷑. Unde ioħs ait.
U.e habitantibꝰ int̾rari. Nonutiq
oñs homines ꝯp̾hendit: qui tuc cur¬
int̾ris positi. quoꝵ conu̾satio in celis
ẽ s eos quos t̾rene ꝯu̾sationis affẽctꝰ
ad huiꝰ scłi uinceret grãm. Ergo nõ
habitatores s accole sumꝰ t̾re huiꝰ.
Accola enĩ tpralis. diu̾sorii speciem¬

Expanded text:
nque reges quinque sensus corporis nostri sunt, visus, quatuor reges, illecebrae corporales atque mundanae sunt; quoniam et caro hominis, et mundus quatuor constat elementis. Merito reges dicuntur, quia habet suum culpa dominatum, habet regnum grande. Unde Apostolus ait: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore . Sensus igitur nostri facile corporalibus delectationibus et saecularibus cedunt, et quadam eorum potestate capiuntur. Corporales enim delectationes et illecebras hujus saeculi non vincit, nisi mens quae fuerit spiritalis, adhaerens Deo, et se totam a terrenis separans. Deflexio omnis his capitur. Unde Joannes ait: Vae habitantibus in terra . Non utique omnes homines comprehendit, qui tunc vitin terris positi quorum conversatio in coelis est, sed eos quos terrenae conversationis affectus, ac hujus saeculi vicerit gratia. Ergo non habitatores, sed accolae sumus terrae hujus. Accola enim t
Abbreviated transcription (Latin):
ruerit sapientiã. ⁊ nõ fuerit ancille filiꝰ
ñ peccati seriuis. nec successioni carnis
obnoxus: s lib̾e hocẽ sarre illiꝯ. nõ
ẜuientis s pͥncipantis bone stirpis bo¬
ne Dindolis ꝑfecte titulo urtutis here¬
ditatem adquiret uniu̾sitatis Dicitꝰ
gͦ abrahe surge. Non corporalẽ ad surrec¬
tionẽ significat: s spiritalẽ. Hoc ẽ sur¬
ge qui dormis. surge a t̾renis surge a cor¬
poralibꝰ relinque t̾rena. celũ aspice et
exurge amortuis. hoc ẽ ab opinionibus
uanis et disputationibꝰ caldeoꝵ. intue¬
re mundũ. in tuere etiã illũ qui potest
donare mundũ totũ. In possessione ĩqͥt.
dabo tͥ mundũ quẽ dm̃ ante credebas
ꝑ ambula t̾ram in longitudine erꝰ ⁊ la¬
titudinẽ utiq in ramomĩtum. t̾ram is¬
tam ꝑsarũ int̾dusam imꝑiis. Ab ĩ die
qꝙ lutoribꝰ usq ad herculis ut aiunt
colũnas. uł britannie extrema confini¬
a ñ potuit pambulare. Et potuit q̃si
inuotus uideri. qui celesti oraculo non

Expanded text:
ruerit, et non fuerit ancillae filius, non peccati servus, non successioni carnis obnoxius; sed liberae, id est, Sarae illius non servientis, sed principantis, bonae stirpis, bonae indolis, perfectae titulo virtutis haereditatem acquiret universitatis. Dicitur ergo Abrahae: Surge. Non corporalem assurectionem significat, sed spiritalem, hoc est, Surge qui dormis , surge a terrenis, surge a corporalibus, relinque terrena, coelum aspice; et exsurge a mortuis, hoc est opinionibus vanis, et disputationibus Chaldaeorum. Intuere mundum, intuere etiam illum qui potest totum donare mundum. In possessionem, inquit, tibi dabo mundum, quem Deum ante credebas. 40. Perambula terram in longitudinem ejus et latitudinem. Utique intra momentum terram istam Persarum interclusam imperiis, ab Indiae quoque littoribus ad Herculis, ut aiunt, columnas, vel Britanniae extrema confinia, non potuit perambulare. Et potuit quasi indevotus videri, qui coelesti oraculo non
Abbreviated transcription (Latin):
continere ñ queunt . Iolo inqͥt iuni¬
ores nube. filios ꝓcreare. matreᷤ fami¬
lias. ẽẽ dare nullam occasionẽ aduer¬
sario. Quod si aliqͣs delicias delectãt.
⁊ luxuriari in xp̃o uolũt. uiduitati
adflictantes głam grauitatẽ aũt nõ
custodientes. eas deuitandas iudicat
ut habes scriptũ. Adolescentioreᷤ ãt¬
uiduas deuita. Recte gͥ abraham cũ
bona uenia uoluit nepotẽ dimitt̾e
que deflectentẽ a se ten̾e non poterat.
Sic ⁊ mens bona. a p̾cipiti ⁊ dim̃so
in rationabiliũ lapsu. secernat ac se¬
paret. Si tuinquit insinistrã. ego in
dext̾am. uł tu in dextrã. ego insimstrã
hoc ẽ que tͥ in dexteram sunt: mͥ insi¬
nistra sunt.⁊ que tͥ in sinistra: mͥ in
dextera sunt . Uiro enim in pruden¬
ti. in dext̾a sunt. que sunt corporis ea
p̾ferri. ea constituit in meliorẽ partẽ
diuitias ꝙͣ ꝙ̃ ⁊ honores pponit. At uͦ
in mortalitatis adipiscende grãm in
sinistrã habet: que sapientie ad dex

Expanded text:
eunt. Volo, inquit, juniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario . Quod si aliquae deliciae delectant, et luxuriari in Christo volunt, viduitatis affectantes gloriam, germanitatem autem non custodientes, eas devitandas judicat, ut habes scriptum: Adolescentiores viduas devita . 32. Recte igitur Abraham cum bona venia voluit nepotem dimittere, quem deflectentem a se tenere non poterat. Sic et mens bona a praecipiti et dimerso irrationabilium lapsu secernat se ac separet. Si tu, inquit, in sinistram, ego in dexteram: vel si tu in dexteram, ego in sinistram , hoc est, quae tibi in dextera sunt, mihi in sinistra sunt: et quae tibi in sinistra, mihi in dextera sunt. Viro enim imprudenti in dextera sunt, quae sunt 327 corporis: ea praefert, ea constituit in meliorem partem, divitias quoque et honores praeponit: at vero immortalitatis adipiscendae gratiam ad sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
hibet. unde pͥmisit. Homines sumꝰ.
Om̃s aũt homines uniꝯ nat᷑e partꝯ sũt.
intra eius concepti uiscera ⁊ uno fõti at¬
q effusi utero. Unde nob̾ uire quodam
germanitatis uelut fr̃s conectim᷑. ab
uno patre conditi ⁊ una matre. tanqmi
nos dilig̾e debemꝰ amore mutuo: nõ
inpugnare ac ꝑsequi. Multo. aũt ueniꝰ
ad unã animã refertur. cuiꝰ id est inra¬
tionabile cognatos habet. ut sup̃ dixi¬
mꝰ sensus in rationabiles. Quod autẽ
rationabile urtutũ habet copulam.
unde frat̾na quadam sibi copulantur
necessitudine: uitia uirtutisq homi¬
nes quia illa carnalia iste rationabi¬
les anime sunt caro aũt atq anima.
uelut quadã lege sociant᷑ coniugii: ex
quibꝯ homo constat. Homo gͥ uelut¬
suas portiores federare debet: atq ad
pacem cogere. S quia nemo erat tan¬
tus qui carnẽ uinceret: idõ uenit pax
nr̃a. qui fec̃ utraq unũ ⁊ mediũ pari¬
etis macherie soluens inmicicias in¬

Expanded text:
Unde praemisit, Homines nos sumus. Omnes autem homines unius naturae partus sunt, intra ejus concepti viscera, et uno foti atque effusi utero. Unde nobis jure quedam germanitatis velut fratres connectimur ab uno patre conditi, et una matre tamquam nos diligere debemus amore mutuo, non impugnare ac persequi. Multo autem verius ad unam animam refertur; cujus rationabile cognatos habet, ut supra diximus , sensus irrationabiles: quod autem rationabile, virtutum habet copulam. Unde fraterna 325 quadam sibi copulantur necessitudine vitia virtutesque hominis; quia illa carnalis istae rationabilis animae sunt. Caro autem atque anima veluti quadam lege sociantur conjugii, ex quibus homo constat. Homo igitur velut portiones suas foederare debet, atque ad pacem cogere. Sed quia nemo erat tantus qui carnem vinceret; ideo, Venit pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, in
Abbreviated transcription (Latin):
ioris ꝓcessꝰ. Contra orientẽ idõ: quia
ꝓpħabat uenturũ iusticie solẽ. qd̾ illic
sapientia pararet sibi domii: ⁊ inde ꝑ
uirginẽ suũ p̾destinaret exortũ .I.ole¬
bat gͦ cognoscendoꝵ misterioꝵ iã lumẽ
acciꝑe. Sic̃ enĩ sole mundꝯ ita sapien¬

Expanded text:
ioris processus. Contra Orientem ideo, quia ioris processus. Contra Orientem ideo, quia prophetabat venturum justitiae solem; quod illic Sapientia pararet sibi domum, et inde per virginem suum praedestinaret exortum. Volebat ergo cognoscendorum jam mysteriorum lumen accipere. Sicut enim sole mundus ita splen
Abbreviated transcription (Latin):
tunc dm̃ uidere cepit ⁊ eum cognoscere
eẽ dñm: cuiꝰ in uisibili uirtute. aduer¬
tit om̃ia regi ⁊ gub̾nari. Hoc gͦ scripta
docet: quia abrahã a stellarũ demigras
iungitur: quia in loco aram dño edific̃¬
uit. ei qui sibi apparuit. In p̾ssꝰ ẽ enim
ro. memoria. ingrato irepit obluuio. Il¬
li herent a quibꝰ adiuuatur: isti labun¬
tur om̃ia que conferunt᷑. Statuit aũt
aram s nõ sacrificauit. Possit mouere
nisi meminisses ꝓcessꝰ m̃tis. huic scrip¬
ture seruan serie. ⁊ ĩo spectabat a deo.
discere: genꝰ sacrificandi. Au̾tebat enĩ
in racionabilis animãtis: ⁊ mute pecu¬
dissacrificiũ: dignã diuino cultui hos¬
tiã nõ uideri. Nondũ isaac tipũ congre¬
gau̾at. passionis sue future. nõdũ mel¬
chi sedech dederat ei benedictionis grã.
ut ista cognosce̾t. Recessit inquit inde
in montẽ contra orientẽ bethel. Incre¬
mentũ deuotionis montis significat e¬
minentia: cuiꝰ ascensio indiciũ ẽ uber¬

Expanded text:
eum cognoscere esse Deum cujus invisibili virtute advertit omnia regi et gubernari. Hoc ergo Scriptura docet, quia Abraham a stellarum observatijungitur ; quia in loco aram Domino aedificavit ei qui sibi apparuit. Impressus est eniro memoria, ingrato irrepit oblivio. Illi haerent a quibus adjuvatur, isti labuntur omnia quae conferuntur. Statuit autem aram, sed non sacrificavit. Posset movere, nisi meminisses processus mentis hujus, Scripturae serie servari. Et ideo spectabat a Deo genus discere sacrificandi. Advertebat enim irrationabilis animantis et mutae pecudis sacrificium dignum divino cultu hostiam non videri. Nondum in Isaac typum cognoverat passionis futurae, nondum Melchisedech dederat ei benedictionis gratiam, ut ista cognosceret. 11. Recessit, inquit, inde in montem, contra Orientem Bethel . Incrementum devotionis montis significat eminentia, cujus ascensio indicium est uber
Abbreviated transcription (Latin):
est uirtutẽ possumꝯ ꝑfectã intellige
que bonos fiuct. cdaret: ⁊ fecundas ĩuẽ¬
tiones cogitationũq pͥmitias. meritoꝵ
uindemiã. frum̃to. uino. ⁊ oleo. replerz
interiorẽ domũ. t̾ram resurrectionis ꝙ̃
ꝓmisit patribꝰ nr̃is. fluentẽ. lac ⁊ mel
suauitatẽ uite. iocunditatis grãm. splẽ¬

Expanded text:
est, virtutem possumus perfectam intelligere, quae bonos fructus daret, et fecundas inventiones, cogitationumque primitias, meritorum vindemiam, frumento, vino et oleo repleret interiorem domum, terram resurrectionis quam promisit patribus nostris fluentem lac et mel , suavitatem vitae, jucunditatis gratiam, splen
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ habebat uł argentũ: quia non¬
dum iustus. Et enĩ argentũ ignitũ.
lingua iusti. Non habebat aurũ: qd̾
habebat ille qui uidit xp̃i posti̾ora. d̾
quo scriptum ẽ. Et posteriora eiꝰ in
specie auri. Uidit illũ abrahã. sicut

Expanded text:
n habebat argentum, quia nonn habebat argentum, quia nondum justus. Etenim argentum ignitum lingua justi. Non habebat aurum, quod habebat ille qui vidit Christi posteriora, de quo scriptum est: Et posteriora ejus in specie auri . Vidit illum Ab
Abbreviated transcription (Latin):
mors non erit ampliꝯ. neq luctus ne¬
q clamor. neq dolor ulteriꝰ. In resur¬
rectione en ĩ iustoꝵ leticia iugis erit ⁊
gr̃a: cum illud bonũ ceꝑit eẽ cũ scĩs
sus. qñ requiescent insinu abrahe. ĩ¬
eiꝰ positi tab̃̾naculo. quod int̾ domũ
⁊ ẜmonẽ dĩ ⁊ gr̃am fixum ẽ: signifi¬
cans innocentiũ fideliũ. gras agere
auccori suo qui ñ habent unde eo pe¬
niceat in ħ mundo fuisse. Factis ita¬
q simplicibꝰ abrahe: magnarũ insti¬
tutionũ documenta explicantuꝵ.
Merito diues qui etiã disputationes
philosophoꝵ diuites facit: qui de eius
actu p̾cepta formarẽt sua. Euis gͦ diui¬
cias: scriptura exp̾sserat. Suꝑ erat cog¬
noscere: utrũ nam loth ꝙͣqm nepos eiꝰ:
⁊ ipse ut pote eiusdẽ successionis diues
fuerit. S scriptura eũ peccoris tãtũ
habundantẽ asserit. Deniq sic hab
Et loth qui ambulabat cũ abraham
erant oues. ⁊ boues ⁊ cab̾nacula. Nõ¬

Expanded text:
mors non erit amplius, neque luctus, nemors non erit amplius, neque luctus, neque clamor, neque dolor ulterius . In resurrectione enim justorum laetitia jugis erit et gratia, cum illud bonum coeperit esse cum sanctis suis, quando requiescent in sinu Abrahae, positi in ejus tabernaculo, quod inter domum vel sermonem Dei et gratiam fixum est: significans innocentiam fidelium agere gratias auctori suo, qui non habent unde eos poeniteat in hoc mundo fuisse. 23. Factis itaque simplicibus Abrahae magnarum institutionum documenta explicantur. Merito dives, qui etiam disputationes philosophorum divites facit, qui de ejus actu praecepta formarent sua. 24. Ejus ergo divitias Scriptura expresserat: supererat cognoscere utrumnam Lot quoque nepos ejus, et ipse ut pote ejusdem successionis, dives fuerit: sed Scriptura eum pecoris tantum abundantem asserit. Denique sic habet: Et Lot qui simul ambulabat cum Abram, erant oves et boves, etc., tabernacula . No
Abbreviated transcription (Latin):
cipio ipse ait bonꝰ dñs iħs. Ego sũ
.a.⁊o. principiũ ⁊ finis. Mens igit᷑
nr̃a cum ipso semꝑ sit: ab eiꝰ tẽplo
ab eius uerbo nunꝙͣ̃ recedat. Semꝑ
in lectione scpturarũ sit: inmedita¬
tionibꝰ. orationibꝰ ut sermo eiꝰ qui
ẽ semꝑ opetur innob̾. Et ut coͬdie ꝓ¬
cedentes in eccl̃am uł domesticis in¬
principiũ. ⁊ ipsi desinat. Sicut enĩ
a pͥncipio uite credere. ⁊ initiari dõ
necessaria ẽ. Est aũt m̃tis optune
diligentia. ut uerbo dĩ intenta. in¬
chil faciat in rationabile: unde tris¬
ticia subeat. ut iugit̾ actuũ suoꝵ be¬
ne conscia: leticiam bone seruet cõ¬
scientie. Bonum enĩ hoc sine tumo¬
re: ⁊ sine tristicia ẽ id est securitatis
plenũ ⁊ gr̃e. Possessio enĩ iusti gra¬
tum eẽ dõ. In sipientum aũt nullꝰ
gratus. Ideo ysaias de appropinqnͣ¬
ti bono ait. Fugiet dolor ⁊ gemitus
Et ipse inquit ds̃ cum illis erit. ⁊ dele¬
bit omnẽ lacrimã ab ocłis eoꝵ. Et

Expanded text:
 ipse ait bonus Jesus: Ego sum Α et Ω, principium et finis . 22. Mens igitur nostra cum ipso semper sit: ab ejus templo, ab ejus verbo numquam recedat. Semper in lectione Scripturarum sit, meditationibus, orationibus; ut sermo ejus qui est, semper operetur in nobis, et ut quotidie procedentes in Ecclesiam, vel domesticis inprincipium, et ipsi desinat. Sicut enim a principio vitae credere, et initiari Deo, necessaria est. Est autem mentis optimae diligentia; ut verbo Dei intenta nihil faciat irrationabile, unde tristitia subeat: ut jugiter actuum suorum bene conscia, laetitiam bonae servet conscientiae. Quod enim bonum hoc sine timore et sine tristitia est, id est, securitatis plenum et gratiae. Possessio enim justi gratum esse Deo: insipientium autem nullus gradus. Ideo Esaias, appropinquante bono, ait: Fugiet dolor, et tristiEt ipse, inquit, Deus cum illis erit, et delebit omnem lacrymam de oculis eorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ diuitiarũ est. Quanto pͥor
salomon. quã zenõ stoicoꝵ magist᷑.
isi sapiens stultus enĩ sic̃ luna in mu¬
tatur sapiens aũt in mobilis fide ꝑma
sortẽ om̃iũ: ⁊iã si ipse nichil possideat.
dña est enim ⁊ possessor om̃ium sapiẽa.
que sue putet nature mun̾a. qm̃ in usũ
hominũ data sũt. nec ullis iudiget. qͣ
si desint ei aduictum necessaria. Nam¬
q ut nuisicꝰ organa. aut medicꝰ me¬
dicam̃ta. aut naupegus que ad nauiꝰ
instrũtum necessaria sunt. ⁊iã si qnͣ¬
do nõ habeat. Habet tam̃ eo qd̃ possit
his uti ⁊iam si ad tempꝰ usꝰ eoꝵ ñ sup¬
petat. quantomagis sapiens suũ iudi¬
cat. quicqd nature est qui uiuit scd̾m
naturam: nõ enim admittit ius suũ
qui meminit aͣd imagnnẽ dĩ factum¬

Expanded text:
mundus divitiarum . Quanto prior mundus divitiarum . Quanto prior Salomon quam Zenon Stoicorum magister, nisi sapiens? Stultus enim sicut luna immutatur: sapiens autem immobilis fide permsortem omnium, etiamsi ipse nihil possideat. Domina est enim et possessor omnium sapientia, quae sua putat naturae munera; quoniam in usum hominum data sunt, nec ullis indiget, etiam si desint ei ad victum necessaria. Namque ut musicus organa, aut medicus medicamenta, aut nauclerus quae ad navis instrumentum necessaria sunt, etiamsi quando non habeat; habet tamen eo ipso quo possit his uti, etiamsi ad tempus usus eorum non suppetat: quanto magis sapiens suum judicat quidquid naturae est, qui vivit secundum naturam! Non enim amittit jus suum, qui meminit se
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ susanna pudica ualde. ⁊ iã
cũ dampnaret᷑ adulterii. quia ds non
assertione falsoꝵ testiũ. facti examinͣ¬
bat fidem: s intime conscientiã mẽ¬
tis int̾rogabat. Sequitur locus quo
euident̾ docemur: qnͣtũ mens super¬
li adferant. Nonem̃ ocio se scriptura
posuit. Et dixit ds̃ ad abraham pꝰt¬
quam recessit loth ab illo. Respice o¬
culis tuis ⁊ uide a loco in quo nũc tu es
ad affricũ. ⁊ aquilonẽ ⁊ orientẽ.⁊ ma¬
re. qr omnẽ t̾ram quã uides t̾ dabo
eam ⁊ semini tuo met̾nũ. Hinc tãꝙͣ
a fronte auxerũt. stoici. philosophi.
dogniatis sui sententiã om̃ia sapiẽ¬
tis eẽ. Oriens enĩ ⁊ occidẽs. ⁊ septẽtrio
⁊ meridies. portiones sũt uniu̾sitatiᷤ
his enĩ totꝰ orbis includit᷑. hec cum
ꝓmittit ds̃ daturũ se abrabe. quid a¬
liud declarat. nisi sapienti ⁊ fideli.
p̾sto om̃ia deeẽ nichil. Unde salomõ
in ꝓu̾bus ait. eiꝰ qui fidelis sit. totꝰ

Expanded text:
apud Deum Susanna pudica valde, etiam apud Deum Susanna pudica valde, etiam cum damnaretur adulterii; quia Deus non assertionibus falsorum testium facti examinabat fidem: sed intimae conscientiam mentis interrogabat. CAPUTevidenter docemur quantum mens superjuncta mali afferant. Non enim otiose Scriptura posuit: Et dixit Deus ad Abraham, postquam recessit Lot ab illo: Respice oculis tuis et vide a loco in quo nunc tu es, ad Africam, et Aquilonem, et Orientem, et mare; quia omnem terram quantum vides, tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum . Hinc tamquam a fonte hauserunt Stoici philosophi dogmatis sui sententiam: omnia sapientis esse . Oriens enim et Occidens, Septentrio, et Meridies portiones sunt universitatis. His enim totus mundus includitur. Haec cum promisit Deus daturum se Abrahae, quid aliud declarat, nisi sapienti et fideli praesto omnia, deesse nihil? Unde et Salomon in Proverbiis ait: ejus qui fidelis sit, totus
Abbreviated transcription (Latin):
ne cum sit nobis tributa optio. ut seqͣ¬
mur potiora: leuemꝰ oclos ui lecti fal¬
so amenitatis decore ueriratẽ aũt na¬
ture. uelut deflexis obtutibꝰ obũbre
inꝰ. Quid aũt homines in sodonus:
Soui erant ⁊ peccatores. in onspͤtu
dñi ualde. Nan mediocris hoc est eco¬
nonia. ut au̾tas mite̾ dm̃: graui pec¬
catoꝵ nr̃oꝵ moueri a cerbitate. adul¬
ciscendũ. Merito nõ poiuisse exorare
abraham. sodomitanis ueniam: qr
supͣmodum flagiciosi erant. Pleriq
sunt que nequiores eo rectiores qui
hominũ subt̾ fugiunt indaginem.
Ubi res sine arbicrio gerit᷑. aut falso
testimonio uistus cucũuenit᷑. Man
tam̃ ante dm̃ ustus: ⁊ iã si condẽpne¬
tur abhominibꝰ. Quia deus nõ iudi¬
cioꝵ exitus: nec cũ intextis nequitie
com̃tis negotia. s midam expectat.
negotioꝵ naturã. In examine autem
hominũ. false opinionis error: plerũ¬
q obducit um ueritatis. Manebat

Expanded text:
ne cum sit nobis tributa optio ut sequane cum sit nobis tributa optio ut sequamur potiora, levemus oculos inflexi falso amoenitatis decore: veritatem autem naturae velut deflexis obtutibus obumbremus. 36. Quod autem homines in Sodomis saevi erant, , et peccatores in conspectu Domini valde, non mediocris hic est oeconomia, ut advertas mitem Deum gravi peccatorum moveri acerbitate ad ulciscendum, nec immerito non potuisse exorare Abraham Sodomitanis veniam, quia supra modum flagitiosi erant. Plerique sunt quo nequiores, eo tectiores, qui hominum subterfugiunt indaginem, ubi res sine arbitro geruntur, aut falso testimonio justus circumvenitur. Manet tamen ante Deum justus, etiamsi condemnetur 328 ab hominibus; quia Deus non judiciorum exitus, nec cum intextis nequitiae commentis negotia, sed nudam spectat negotiorum naturam. In examine autem hominum falsae opinionis error plerumque obducit vim veritatis. Manebat
Abbreviated transcription (Latin):
rasse eum dicere potes. qd̃ elegit uicmͣ
iordanis ⁊ ea que utigabant᷑ sic̃ para¬
disus dĩ: nonut.q scđm litt̾am. S cũ¬
⁊ iordanis dissentio dicatꝰ descendit e
nĩ qui seriuutis consortiũ.⁊ speciem
elegerit ñueritatem. Paradisꝯ enu¬
ꝑfecte beatin dinis amenitas ẽ. uel
anime fructuose fundam̃ta. in quasa¬
pientie sũt iusticie. ceterarũq uirtu¬
cum plantaria. Terra aũt egipti corpo¬
ralẽ subam significat. cuiꝰ plantaria
sunt. sensꝰ ⁊ passiones corporis. Sic̃ er¬
go in recta uirtutũ fontẽ habẽt xp̃m:
⁊ spiritalis gr̃e ub̾tatẽ quo exub̾ẽt. ita
intemꝑantia fõns quidã est passienũ
corporalũ: quo alantur suꝑflua. sul
cre aũt ait scriptura. E legit sibi loch
hoc ẽ dedinatio. quia posuit ds̃ ante
nos bonũ ⁊ malũ. ut inꝰquisq eligat
qd̃ uelit. Non eligamꝰ gͦ quod specie
uoetur iocundiꝰ: s qd ueritate prẽt

Expanded text:
rasse eum dicere potes, quod elegit vicina rasse eum dicere potes, quod elegit vicina Jordanis, et ea quae irrigabantur sicut paradisus Dei? Non utique secundum litteram. Sed cum Jordanis descensio dicatur, descendit qui deseruit virtutis consortium, et speciem elegit, non veritatem. Paradisus perfectae beatitudinis amoenitas est, vel animae fructuosae fundamenta, in qua sapientiae sint, justitiae caeterarumque virtutum plantaria. Terra autem Aegypti corporalem substantiam significat, cujus plantaria sunt sensus, et passiones corporis. Sicut enim vireta virtutum fontem habent Christum, et spiritalis ubertatem gratiae, quo exuberent: ita intemperantia fons quidam est passionum corporalium, quo aluntur superflua. 35. Pulchre autem ait Scriptura : elegit sibi Lot, hoc est, declinatio; quia posuit Deus ante nos bonum et malum, ut unusquisque eligat quod velit. Non eligamus ergo quod specie videatur jucundius, sed quod veritate praestet;
Abbreviated transcription (Latin):
aũt uir has sͥ in dexterã locat. que
autẽ corporis ad sinstrã. Et leuauit
oinquit loth ocłos suos: ⁊ aspexit oẽm
regionẽ iordanis. Deflectentibꝰ aue¬
ro: amica iactantia ẽ. Deniq ut abra¬
ham humiluis. qui electionẽ obtulit:
ita loth in solentius. qui electionẽ usur¬
pauit .Iirtꝰ se humiliat: extollit ãt
se unquitas. Qui se de buit commit¬
tere maturiori. ut eẽt tutior. Demq e¬
ligere nescunt. Nam pͥmo leuauit
rem. que nõ esset p̾ma ordine s t̾cia¬
hoc ẽ nouissima. Pruna sũt enĩ que
sũt anime bona. scda que corporis. id
ẽ salus. uirtutis. pulcritudo forme grã
Tercia sũt que accidunt. hoc ẽ diuiti¬
e. potestates. patria. amici. gła. Regi¬
o igit᷑ t̾cio loco ponit᷑. Est enĩ res ha¬
bitationis. Uidit gͦ regionẽ que uri¬
gabat᷑ p̾usꝙͣ euerteret d̾s sodoniam ⁊
gomorrã. sic̃ paradisꝯ dĩ. ⁊ t̾ra egipti.
u̾sq dum uenias in t̾ra zothopa. Inq̃
msi diligent̾ intendas. nũqiud in eoer¬

Expanded text:
locat; quae autem corporis, in sinistram. 33. Et levavit, inquit, Lot oculos, et aspexit omnem regionem Jordanis . Deflectentibus a vero amica jactantia est. Denique ut Abraham humilius, qui electionem obtulit: ita Lot insolentius, qui electionem usurpavit. Virtus se humiliat, extollit autem se iniquitas: qui se debuit committere maturiori, ut esset tutior. Denique eligere nescivit. Nam primo levavit rem quae non esset prima ordine, soc est novissima. Prima sunt enim quae sunt animae bona: secunda, quae corporis, id est, salus, virtus, pulchritudo, formae gratia: tertia sunt, quae accidunt, hoc est, divitiae, potestates, patria, amici, gloria. Regio igitur tertio loco ponitur; est enim res habitationis. 34. Vidit igitur regionem quae irrigabatur, priusquam everteret Deus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus Dei, et terra Aegypti, usque dum venias Zothopa . In quo nisi diligenter intendis, numquid in ea er
Abbreviated transcription (Latin):
sum m̃tis demonstrauit: ut illas
erroris caueremꝯ semitas ita ⁊ iã ꝓ¬
cessũ m̃tis ⁊ quendam suꝑiorẽ reddi¬
tum significaret. ut quẽ admodum
in fracta mẽs. reformare se possit co¬
gnosceremꝰ. Purgau̾at enĩ t̾rã dñs
diluuii infusionẽ lauerat humane
cõ luuionẽ fragilitatis. S nõ satis
erat ad uirtutis ꝓfectũ. nisi ut ĩstru¬
eretur homo quẽ admodũ se reg̾et
⁊ gub̾naret. Abraham m̃tis loco in¬
ducitur. Deniq abraham trãsitus
dicit᷑. Ergo ut mens que inadã totã
se delectationi.⁊ in lecebris corpora¬
libꝰ dederat: in formã iurtutis spe¬
ciemq transiret: uir sapiens nob̾
adimitandũ ꝓpositꝰ ẽ. Deniq abeͣ¬
ham scđm hebreos. scđm latinos pa¬
ter dictus ẽ eo qd̃ mens pat̾na quadã
auctoritate. censione. sollicitudĩe.
totum gubnet homnniẽ. Hec ergo
mens erat in carra. hoc ẽ incau̾nis.
obnoxia uariis passionibꝰ. Idõq¬

Expanded text:
sum mentis demonstravit, ut illas sum mentis demonstravit, ut illas erroris caveremus semitas: ita etiam processum mentis, et quemdam superiorem reditum significaret, ut quemadmodum infracta mens reformare se possit, cognosceremus. Purgaverat enim terram Dominus diluvii infusione, laverat humanae colluvionem fragilitatis: sed non satis erat ad virtutis profectum, nisi ut instrueretur homo quemadmodum se regeret et gubernaret, Abraham mentis loco inducitur. Denique Abraham transitus dicitur. Ergo ut mens quae in Adam totam se delectationi et illecebris corporalibus dederat, in formam virtutis speciemque transiret, vir sapiens nobis ad imitandum propositus est. Denique Abraham secundum Hebraeos, secundum Latinos pater dictus est, eo quod mens paterna quadam auctoritate, censione, et sollicitudine totum gubernet hominem. 2. Haec ergo mens erat in Charra, id est, in cavernis, obnoxia variis passionibus. Ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
orralem quidẽ locum
ꝑsecuti sumꝰ qua potui¬
mus intellectꝰ simplici¬
tace: ut qui legũt moꝵ¬
sibi possint aurire ma¬
dĩ. quod est acutiꝰ om̃i gladio acutissi¬
mo. penetrãs usq ad diuisionẽ anime:
quocũq conu̾teris paratum inuenis.
Et oportunĩ ut anima legentis per¬
transeat ad reuelanda ꝓpheticarum
scripturarũ eniginata. Unde nõ ab¬
surdũ reor referre ad altiora sur sũ.
et ꝑ istoriã diuersarũ ꝑsonarũ uirtu¬
tis fõrme quẽdam ꝓcessũ explicare.
Maxime cũ iam in adam: intellectꝰ
ꝓfundioris exordii de angustau̾imꝰ
Adam ⁊ enĩ mentẽ diximꝰ. Euã sensũ
eẽ significauimꝰ. Serpentis specie:
delectationẽ exp̾ssimꝰ. S ibi de sum¬
ma beatitudine ⁊ quadã natura uir¬
tutũ amenitate ꝑcircũscpͥtionem
sensꝰ ⁊ etatis ⁊ delectationis in lecebr̃a
deflexꝰ ad culpam ẽ. Hic aũt ꝓfectũ
m̃tis speculari dr̃. hoc enĩ legis la¬
tor ꝓuide egit. ut quẽ admodũ lap¬

Expanded text:
oralem quidem locum prosecuti sumus, qua potuimus intellectus simplicitate; ut qui legunt, morum possint sibi haurire maDei, quod est acutius omni gladio acutissimo, penetrans usque ad divisionem animae, quocumque converteris, paratum invenies et opportunum, ut animam legentis pertranseat ad revelandum propheticarum Scripturarum aenigmata. Unde non absurdum reor referre ad altiora sensum, et per historiam diversarum personarum, virtutis formae quemdam processum explicare; maxime cum jam in Adam intellectus profundioris exordia degustaverimus . Adam etenim mentem diximus, Evam sensum esse significavimus, serpentis specie delectationem expressimus; sed ibi de summa beatitudine, et quadam naturali virtutum amoenitate per circumscriptionem sensus, et delectationis illecebram refluxus ad culpam est: hic autem profectum mentis speculari datur. Hoc enim Legislator provide egit, ut quemadmodum lap
Abbreviated transcription (Latin):
num̾o sensuũ. his qui possit inflecti.
se inflectat nõ in cauernas corporis. sed
se intra la cibula uoluptatis abscõdat.
õ am̃ etiam in his cuniculis positus. ita
euasit. ut sum̾et uxorẽ suam ⁊ nepotẽ:
et oẽm . animã qmcũmq possiderat ĩ car¬
ran. Prudentes enĩ ⁊ continentes. uͦ¬
tutis atq anime possessores sunt. decorẽ
moꝵ mansuetoꝵ eligentes. Qui autẽ a¬
matores corporis sunt delectationibꝰ eĩ
inreciunt᷑. Quia et in rationabiliũ ĩ cor¬
poris habitudine. om̃is uirtꝰ ẽ rationa¬
biliũ aũt ⁊ in uirtutibꝰ anime ac dis¬
ciplinis. Proptea scriptum ẽ quia pos¬
sidebat aniniã suã tanꝙ̃ libam regens.
⁊ nulli ẜuituti obnoxiam. Hoc gͦ hab
intentio doctoris. eo qd ⁊ ĩa in illis diu̾¬
ticulis. ⁊ an franctibꝰ constitutus. uel
adhuc eui recensioris uł non dũ ꝑfectio¬
nis discipline. uel loa patentis ad uitia
habitauit. Non ita inflexis ad culpã

Expanded text:
numero sensus is sit qui possit inflecti. numero sensus is sit qui possit inflecti.  sed aliquando se inflectat; ut non intra cavernas corporis, sed se intra latibula voluptatis abscondat. 7. Tamen etiam in his cuniculis positus ita evasit, ut sumeret uxorem suam, et nepotem, et omnem animam quascumque possederat in Charram. Prudentes enim et continentes virtutis atque animae possessores sunt, decorem morum mansuetorum eligentes. Qui autem amatores corporis sunt, delectationibus ejus irretiuntur; quia irrationabilium in corporis habitudine omnis virtus est, rationabilium autem in virtutibus animae ac disciplinis. Propterea scriptum est , quia possidebat animam suam, tamquam liberam regens, et nulli servituti obnoxiam. Hoc ergo habet intentio doctoris; eo quod etiam in illis diverticulis et anfractibus constitutus, vel adhuc aevi recentioris, vel nondum perfectioris disciplinae, vel loci patentis ad vitia habitavit non ita inflexus ad culpam,
Abbreviated transcription (Latin):
adimit. andũ non ꝑfectio. Ad huc enĩ re¬
format se mens iabraham: que in hoĩe
primo lapsa ẽ. Et idõ ꝑgraduis ⁊ in cremẽ¬
ta se colligit. Inde ⁊ addidit. Et abiit
cum eo loth hoc ẽ declinatio. Id hominis
significat int̾pretatio. Et quomodo ui¬
antes in cognitam carpentes uiã semi¬
tis aliquibꝰ seꝑe falluntur: ut a directo
deflectant tramitte. Et tam̃ si pruden¬
tes ñ deuiant. s cunctabundi regionis
ipsius. contuitu uiam colligunt. ita et
abraham mutabundꝰ quidẽ. tam̃ tra¬
mittere ueri sequebat. Ducebat᷑ plerũq
falsa specie bonoꝵ: s nõ penitꝰ inclinab¬
atur. Perfecti enĩ est deflectere: sapiẽ¬
tis nõ penitus declinare. Solus aũt ille
nũqui deflexit. De quo scriptum ẽ. Ec¬
comedet pͥusqm̃ sciat aut ꝓferat mala.
num aut malũ. nõ credet malicie. ut
eligat quod bonũ est. Hoc abrahã face¬
re non poterat. ut pͥus bona elig̾et. qmͣ
ran: qd̾ septuagesimo ꝑfecto remissĩois

Expanded text:
imentum, non perfectio. Adhuc enim reformat se mens in Abraham, quae in homine primo lapsa est. Et ideo per gradus et incrementa se colligit. 6. Unde et addidit: Et exivit cum eo Lot , hoc est, declinatio. Id enim nominis significat interpretatio; eo quod ut viantes incognitam carpentes viam, semitis aliquibus saepe falluntur, ut a directo deflectant tramite; et tamen si prudentes sunt, non deviant, sed cunctabundi licet, regionis ipsius contuitu viam colligunt: ita et Abraham nutabundus quidem, tamen tramitem veri sequebatur. Ducebatur plerumque falsa specie bonorum, sed non penitus inclinabatur. Perfecti est enim non deflectere, prudentis non penitus declinare. Solus autem ille numquam deflectit, de quo scriptum est: Eccabit, priusquam sciat aut proferat mala, num aut malum, non credet malitiae, ut eligat quod bonum est . Hoc Abraham facere non poterat, ut prius bona eligeret, quam ra, quod septuagesimo perfecto remissionis
Abbreviated transcription (Latin):
lex data ẽ dicẽs. Post dñm dm̃ tuum
ambulabis. Exiit ergo abraham. In
quo nõ tam ꝑfectio eiꝰ: quã anime eiꝰ
deuotio. ⁊ m̃tis lib̾tas. Exiuit de corpo¬
ris uincłis. ⁊ de in lecebris delectatio¬
nis. Deniq sic habes. Exut abraham
quemadmod̃ locutus ẽ illi d̃s. Supra
habes dixisse dñm. In quo aꝑtum im¬
pium iubentis ex pressũ. hic habes qͣ¬
admodum locutus ẽ illi ds̃. Quasi
fabulationis quidam effẽctꝰ comp̾hen¬
ditur. Om̃ia enĩ fecit: que statuta st̃.
Ante factũ gͥ ds̃ dicit. quasi amico. qͣi
obnoxio post factum loquit᷑. Amicꝰ
est ⁊ enim deo: qui facit que impata
sunt. Unde et in eugłio suo dic̃ dñsiħs.¬

Expanded text:
lex data est, dicens: Post Dominum Deum tuum lex data est, dicens: Post Dominum Deum tuum ambulabis . Exivit ergo Abraham in quo non tam perfectio ejus, quam animae ejus devotio, et mentis libertas exivit de corporis vinculis, de illecebris delectationis. Denique sic habes: Exivit Abraham quemadmodum locutus est illi Deus. Supra habes, Exi, dixisse Deum, in quo apertum imperium jubentis expressum: hic habes quemadmodum locutus est illi Deus. Quasiffectus comprehenditur; omnia enim fecit quae statuta sunt. Ante factum igitur Deus dicit quasi obnoxio, post factum loquitur quasi amico. Amicus est enim Deo, qui facit quae imperata sunt. Unde et in Evangelio suo dicit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾am t̾ram uocatur tram beatitudĩe pꝰena
ubi nõ falsa ꝓ ueris sic̾ in hac uita. sed
uiuam rerũ cernat sub̾am. eo quod ex¬
cussa corporis. ⁊ sensuũ. ⁊ uocis. nebulo¬
sa quadã imagine incorruptibilẽ cali¬
ginẽ deponat. ⁊ reuelata facie. ꝓpͥouite
beate grãm lustret obtutu. Benedicam¬
te inquit ⁊ faciã te ingentẽ magnã. In¬
mortalitatẽ spondet cum genꝰ ꝓm̃tit.
Genus enĩ: in mortalis uidet᷑ ẽẽ ꝑsone.
Mortales sunt singloꝵ. ut hominum
ut equoꝵ. ut apũ. de quibꝰ ait quidã
At genꝰ inmortale manet. T̃am̃ multo
illd̃ meliꝰ qd̾ gentẽ magnã dix̃. eccłie ꝑ¬
petuam posteritatem: ⁊ generationem
il lam suꝑnã. que uere magna ẽ. ut poe¬
cato moriamur: dõ renascam᷑. Exiit
abraham quẽ admodũ locutus est illi
dñs. Hinc fecerunt genciles .uii. sapi¬
entum sententiã. sequere am̃. quasi in¬
uentum suũ. cum longe anterior non
dico abrahã. s etiã morses fuerit ꝑ quẽ

Expanded text:
m vocatur plenam beatitudine, ubi non falsa pro veris, sicut in hac vita: sed vivam rerum cernat substantiam; eo quod excussa corporis, et sensuum, et vocis nebulosa quadam imagine, corruptibilem caliginem deponat, et revelata facie beatae vitae gratiam lustret obtutu. 4. Benedicam, inquit, te, et faciam te in gentem magnam . Immortalitem spondet, cum genus promittit. Genus enim immortale videtur esse, personae mortales sunt singulorum, ut hominum, ut equorum, ut apum. De quibus ait quidam: At genus immortale manet. Tamen multo illud melius quod gentem magnam dixit Ecclesiae perpetuam posteritatem, et generationem illam supernam, quae vere magna est, ut peccato moriamur Deo renascimur. Abraham quemadmodum locutus est ei Dominus . Hinc ferunt gentiles septem Sapientum sententiam: Sequere Deum, quasi inventum suum; cum longe anterior, non dico, Abraham, sed Moyses fuerit per quem
Abbreviated transcription (Latin):
tur et̾na. S ñ tp̃ralis ds̃. Non gͥ uide¬
tur. Non gͦ mens ea uidet dm̃: que di¬
cipluiã chaldeoꝵ sequit᷑. nde nec a¬
braham pͥmũ uidebat. Quomͦ autẽ
poterat uidere eum. supͣ que alterum

Expanded text:
a. Sed non temporalis Deus: non igitur videtur. Non ergo mens ea videt Deum, quae disciplinam Chaldaerorum sequitur. Unde nec Abraham primum videbat. Quomodo autem poterat videre eum, supra quem alterum
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. Eyunt de hac t̾ra ille: cuiꝯ cõu̾sati¬
o in celis ẽ. Et de cognatione tua inꝙͣ
Cognati sunt anime nr̃e: corporiᷤᷤ sẽ¬
sus. Diuidit᷑ enim in duo anĩa nr̃a
in id qd̾ rationabile: ⁊ in id qd̾ est in¬
rationabile. In eo aũt quod ẽ mrati¬
onabile: sensꝰ sunt. Ergo cognati st̃
portis. ⁊ rationabilis hoc ẽ mentis.ꝓ
de domo tua exi inquit. Domꝰ m̃tiᷤ
familias habitat in domo sua.⁊ in
potestatẽ habet quẽ ad modũ regat
domũ suã. ita etiã mens in ẜmonibꝰ
nr̃is habitat et gub̾nat uerba nr̃a.
Et uis eiꝰ ac disciplina: in ẜmone lu¬
cet. Ut bonꝰ pat̾ familias a pͥmo ueᷤ¬
tibulo domꝰ estimat᷑: ita etiã de ser¬
monibꝰ nr̃is: mens nr̃a ꝑpendit᷑. De¬
niq etiã modulis uocis pulsat ⁊ re¬
uocat. Ergo qui uult ꝑfectam purg̃¬
tionẽ consequi: disiungat se ab is tri¬
bus. A corpore a sensibꝰ corporalibus
a uoce. in quibꝰ sunt om̃s corporis pas¬
siones ⁊ circũscriptiones sensuũ qui¬

Expanded text:
satio in coelis est. Et de cognatione, inquit, tua. Cognati sunt animae nostrae corporis sensus. Dividitur enim in duo anima nostra: in id quod est rationabile, et in id quod est irrationabile. In eo autem quod est irrationabile, sensus sunt: ergo cognati sunt partis rationabilis, hoc est, mentis. Et de domo tua, inquit, exi. Domus mentis familias habitat in domo sua, et in potestate habet quemadmodum regat domum suam: ita etiam mens in sermonibus nostris habitat, et gubernat verba nostra, et vis ejus ac disciplina in sermone elucet. Ut bonus paterfamilias a primo vestibulo domus aestimatur: ita etiam de sermonibus nostris mens nostra perpenditur. Denique etiam modulis vocis pulsat et revocat. 3. Ergo qui vult perfectam purgationem consequi, disjungat se ab his tribus, a corpore, a sensibus corporalibus, a voce, in quibus sunt omnes corporis passiones, et circumscriptiones sensuum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ẽ bono uoto illos sequit᷑ quasi ka¬
rissimos filios. optans semꝑ cũ eis pacẽ
man̾e. que ẽ dux aduitam et̾nam. Cũ
his enim dñs se ẽẽ ꝓmisit: qui fuerint
pacifici. Ipsa salutatio mea manu pau¬
li. qd̾ ẽ signum in om̃i epła ita scribo. ꝓ¬
pter int̾polas ⁊ adult̾atores scripturarũ.
semꝑ se manu sua mom̃i epła sua salu¬
tationẽ sub scribe testatur: ut sub noĩe
ei epła accepto ferri n possit. que ñ fue¬

Expanded text:
suum est, bono voto illos prosequitur, quasi chasuum est, bono voto illos prosequitur, quasi charissimos filios, optans semper cum illis pacem manere, quae est dux ad vitam aeternam. 289 Cum his enim Dominus se esse promisit, qui fuerint pacifici. Ipsa salutatio mea manu Pauli, quod est signum in omni epistola: ita scribo. Propter interpolas et adulteratores Scripturarum semper se manu sua in omni epistola sua salutationem 290 subscribere testatur; ut sub nomine ejus epistola accepto ferri non possit, quae non fue
Abbreviated transcription (Latin):
nolite de fatigari bene facientes. Ne
q in rep̾hensionẽ uenit. qui humanꝰ
⁊ largꝯ ẽ. s hic qui cum possit laborẽ
ferre. ocio uult uitã agere. Quem si
epłe auctoritas ñ corrigit: notandum
hunc ⁊ nec conu̾sandũ cum eo p̾cepie.
Ut confusꝰ qui ab om̃ibꝰ euitat᷑. sub¬
iceret se p̾ceptis apłi. Quod tam̃ sine
iracundia ⁊ contumelia uult fieri: uͭ
pacient̾ dedinetur ab eo. Ita tam̃ ut
sires actulerit loqui cum eo monen¬
dũ illũ ut paciant᷑ se corripi: nec ultra
p̾cepta apłi contẽpnenda. Familiari¬
tatem quoq tam diu cum eono hałe:
ꝙ̃ di obediens fiat. Nam si ad iracũ¬
diam contumeliis lacessiat᷑: peior se
fiet. Incitatur enim ad contentionẽ. ⁊
incipiet erratũ suũ uelle defend̾e. pt
aũ erubescere em̃dare se: ne qd prius
excusabat. pꝰ ea fateri uideatꝰ. Ip̃e aũ
ds̃ pacis det uob̃ pacem semꝑ in om̃i
loco. dñs cum om̃ibꝰ uob. Semꝑ quͣd

Expanded text:
nolite defatigari benefacientes . Neque nolite defatigari benefacientes . Neque enim in reprehensionem venit, qui humanus in largiendo est; sed hic, qui cum possit laborem ferre, otio vult vitam agere. Quem si Epistolae auctoritas non corrigit, notandum hunc, nec conversandum cum eo praecipit, ut confusus qui ab omnibus evitatur, subjiceret se praeceptis Apostoli. Quod tamen sine iracundia et contumelia vult fieri, ut patienter declinetur ab eo; ita tamen, ut si res tulerit loqui cum eo, monendum illum, ut patiatur se corripi, nec ultra praecepta Apostoli contemnenda: familiaritatem quoque tamdiu cum eo non habere, quamdiu obaudiens fiat. Nam si ad iracundiam contumeliis lacessatur, pejor se fiet; incitabitur enim ad contentionem, et incipiet erratum suum velle defendere, post autem crubescere emendare se; ne quod prius excusabat, postea fateri videatur. Ipse autem Deus pacis det vobis pacem semper in omni loco. Dominus sit cum omnibus vobis. Semper quod
Abbreviated transcription (Latin):
curiose agentes. Qui ociosi ẽẽ desid̾at.
idagunt: quatinꝰ occasio nascatur. qr
introicũ suũ dend̾abilẽ faciant domi¬
bꝰ diuitum ambulantes. gesta ⁊ opi¬
mones uerboꝵ subtilit̾ colligunt. sci¬
entes quid de quo ueluit Audire: ut
libent ⁊ requisiti pascant᷑. Quod fac¬
tum: ualde abͥorret disciplina dnica.
Hoꝵ enĩ uent̾ ds̃ ẽ. qui fẽda cura neces¬
saria ꝓuident. his gͣ huiꝯ cemodi de¬
nunciamꝰ ⁊ exhortamur in dño ihu
xp̃o: ut cum quiete oꝑantes suũ panẽ
manducent. Ut eis faciliꝰ suadeat. in
cur eos: ut obaudiant qd̃ eis sit utile.
Ios aũt fr̃s nolice deficere in bene fici¬
uersari ut reuerentia confundat᷑. Nõ
uelut inmicũ existimetis: s monete
consiliisut frm. s ropt̾ qd̾ suꝑius unũ¬
quẽq suũ panẽ manducare debe pre¬
cep̃. ne forte quidam illoꝵ occasionẽ
parcitatis ⁊ humanitatis captarent:
idõ statim subiecit. Uos aũt inqͥt frẽs.

Expanded text:
curiose agentes. Qui otiosi esse desiderant, curiose agentes. Qui otiosi esse desiderant, id agunt, quatenus occasio nascatur, qua introitum suum desiderabilem faciant domibus divitum, ambulantes, et opiniones verborum subtiliter colligunt, scientes quid de quo velint audire, ut libenter et requisiti pascantur. Quod factum valde abhorret a disciplina Dominica. Horum enim venter Deus est, qui foeda cura necessaria provident. His igitur hujusmodi denuntiamus, et exhortamur in Domino Jesu Christo, ut cum quiete operantes, suum panem manducent. Ut eis facilius suadeat, inthortatur eos, ut obaudiant quid eis sit utile. Vos autem, fratres, nolite deficere benefaciolite cum eo versari, ut reverentia confundatur. Non velut inimicum existimetis, sed monete consiliis, ut fratrem. Propter quod superius unumquemque suum panem manducare praecepit, ne forte quidam illorum occasionem parcitatis et inhumanitatis captarent, ideo statim subjecit: Vos autem, inquit, fratres,