comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt cubi cula faciunt
ericii indomibur eorum
& in hebraaco posi tum
est hennim aquila sem
machus et theudotio si¬
renar inter pra&ati sunt
significanter uelbestiar ali¬
quas erre ueldaemonas iuxta
errorem gentilium dulce
cantanter et decipienter ho¬
miner quihus saeculi nau¬
fragium clausis auribur tran¬
sire non possunt. porro ono¬
centauri nomen exasinis
centaurirq: conpositum.
uid &urmihi significar e
eos qui ex parte Aiquid hu¬
manum sccpiunt: Et rursũ
uoluptatibur et coeno tur¬
pitudinir adducuntur adui¬
tia. Dicitꝰ ergo secundũ tropo¬
logiã qđ infinemundi uł mortir
uniuscuiusq: omnirgloria
& suꝑbia chaldacoꝵ et confusio
mundi recedita nob et ita
om̃a subuertantꝰ sicut subuertitds̃
sodomam & gomurrã nec ultra
mundiistius futurursit status
tentoria sua. De quo in Ixuri
praest generi & cotidie uident
faciem patris. sed requi ercant
ibi bestiae et draconer et struc¬
tiones et pilosi et ululae & si¬
renae. Quas om̃r bestias : fuga¬

Expanded text:
cubilia facient hericii in domibus eorum, et in Hebraico positum est THANNIM  , Aquila et Symmachus et Theodotio, sirenas interpretati sunt; significantes vel bestias aliquas esse, vel daemonas, juxta errorem gentilium dulce cantantes, et decipientes homines, qui hujus saeculi naufragium clausis auribus transire non possunt. Porro onocentauri nomen, ex asinis centaurisque compositum, videtur mihi significare eos, qui ex parte aliquid humanum sapiunt; et rursum voluptatibus et coeno turpitudinis abducuntur ad vitia. Dicitur ergo 246 secundum tropologiam, quod in fine mundi, vel mortis uniuscujusque, omnis gloria et superbia Chaldaeorum, et confusio mundi, recedat a nobis; et ita omnia subvertantur, sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham; nec ultra mundi istius futurus sit status,tentoria sua, de quo in sexagepraesunt generi, et quotidie vident faciem Patris: sed requiescant ibi bestiae et dracones, et struthiones, et pilosi, et ululae, et sirenae, quas omnes bestias in figu
Abbreviated transcription (Latin):
translationẽ exparte pr̃strinxi¬
mus. quae in pleris que dissonat
locumistum it a edisser̃: Cumdixe¬
rint aduos scribȩ &pharisaei uteos
audiatis. qui omnia uentris causafa¬
ciunt et inmorem magorumstri¬
dunt in incantationibus suis decipiant
hoceis respondere debetis: non mirũ
siuos uestras traditiones sequamini
Cumunaquȩ que gens sua consulatido¬
la ⁊ Ergo et nos a uobir mortuis de
uiuentibur consulere non debemus:
Magis nobis dr̃ legemdedit et testimo¬
nia scripturarũ. quaesi sequinolu¬
eritir. non habebitis lucẽ sed semꝑ
caligo uos opprim&. quae transi¬
bit ꝑ t̃rã uestrã at que doctrinũ¬
ut cum decepti a uobis seinerrore
perspexerint. & sustinere famẽ
ueritatis. Tunc contristentur
siue iras cantur et maledicantuob̾
quos quusi deos suos & regesputabant
& frustra ad caelũ t̃rãq respiciant
cũ semꝑ intenebris sint. & ñ possint

Expanded text:
translationem ex parte perstrinxitranslationem ex parte perstrinximus, quae in plerisque dissonat locum istum ita edisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint
Abbreviated transcription (Latin):
salutemortuos sciscitetur : Vobis aut̃
in auxilum. legemdedit dr̃ ut possitir
dicere non ẽ. talis et hnicorũ diuinatio
quicultores suos sȩpe decipiunt. sicut
nr̃a quae absque ullo munere ꝓfert᷑.
exlege undeinter pretatis̃ lxx. Non
sicut uerbum hoc pro quonon est da¬
renunera. gratis enim inquiđd acce¬
pistis gratis dute. Ueni& autem su¬
per incredulor fames durissima. ñ
famis panis. autsitir aquae. sed fame
audiendi sermonem dĩ: et cum
esurieritis contristabimini. & male¬
dicitis principiuro. et pat̾nis traditi¬
onib: hoc est diabolo antiquis que¬
erroribur. hocaũt ad eos loquit᷑
quifamẽ passurier̃ ueritatir. & sus¬
pient in caelum sursũ & in t̾radeor¬
sum & er̃ in angustia intenebris
et intribu lationẽ ut non uideant
usque ad tempus donec & ipsi ad dnm¬
conuertantur : Latã explaniatio¬
nem locaista desiderant. sed parce¬
mus libror ũ magnitudiniut tollam̃
fastidiũ lectionis. Hacc iuxtalxx

Expanded text:
salute mortuos sciscitetur. Vobis autem salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames audiendi sermonem Dei . Et cum esurieritis, contristabimini, et maledicetis principi vestro et paternis traditionibus, hoc est diabolo, et antiquis erqui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum, et in terram deorsum, et erunt in angustia, in tenebris, et in tribulatione: ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Domconvertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX
Abbreviated transcription (Latin):
cinini secundum illud qđ scriptũ ẽ
Et cum nonfuerint saturatimurmura¬
bunt : Et maledicitis dõ regiuro. etin
necessitatib: sursumaspicitis incȩlo
et int̃ra deorsum. et eccetribulatio.
et tenebrae. dissolutio genuum
et mentis angustia. et caligo oculoꝵ
et non poteris erui de angustiu:
hoc iuxta hebrȩos ceterũ ut supͣdi¬
ximus si personcxp̃i ẽ. dicentis.
ecceego & pueri quos mihi dedit dr̃
etiã haec ipsae loquitur ad a postolor
et ad credentes exgentib qui ciuir
euuangelium susceper̃: si dixe¬
rint inquid patres ur̃i quosre¬
li quistis. Quuerite uentriloquos
quos prthonos. intellegimus qua¬
lemin actibur a postolorũ ancillũ
legimus quae questui erat domi¬
nissuis et quidet̃ralo qułtur.
quodin euocatione animarum
magis sefacere pollicentur. et cȩce¬
ram aleficarũ artiũ genera.
hoc scire debetir quod unaquacq:
gens ꝓprios colat deos. & diuinorũ

Expanded text:
cemini, secundum illud quod scriptum est: cemini, secundum illud quod scriptum est: Et cum non fuerint saturati, murmurabunt : et maledicetis Deo regi vestro, et in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haec juxta Hebraeos. Caeterum ut supra diximus, si persona Christi est dicentis: Ecce ego, et pueri mei, quos mihi dedit Deus: etiam haec ipse loquitur ad Apostolos et ad credentes ex gentibus, qui ejus Evangelium susceperunt. Si dixerint, inquit, patres vestri quos reliquistis: quaerite ventriloquos, quos pythonas intelligimus qualem et in Actibus Apostolorum ancillam legimus , quae quaestui erat dominis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum
Abbreviated transcription (Latin):
non populus aẽdõ suo requir&
prouiuis acmortuir siuos inquit
prouari etate idorum uestro¬
rum. Non enimunum sed
mini et amortuis siue morturũ
hominum simula cros deuiuenti¬
busquacritir. quanto mugis noscdm̃
nrum per prophetas audiredebem̃:
doc& ergo discipulos & infert adle¬
gem magis et ad testimonium. side
reli quo inquid dubitatis scitote
scriptumgentes quas dñrdr̃tuus
dis perdet afacietua omnia audi¬
unt et diuinos: tibi autem non
it atradidit dñr dr̃tuur: prophe¬
tam de uobir suscitauit dnr̃ dr̃
uester defratribus urir sicut meillũ
audietis: undesi uultis norse quaeda¬
bia sunt magiruos legi & testimonus
tradite scripturarũ : quod sinoluerit
urã c̃gregatio uerbũ dñi quaerere :
Non habebit lucemueritatis. sed
uersabitur inerroris tenebris. quue
lux ꝑtransibiteam hoc ẽ congregati¬
onẽ uestram siue t̃rã et corruetis &
esurictis. et cume surieritis iras¬

Expanded text:
non populus a Deo suo requirit non populus a Deo suo requirit pro vivis a mortuis? Si vos, inquit, pro varietate idolorum vestrorum non enim unum, sed mini; et a mortuis sive mortuorum hominum simulacris, de viventibus quaeritis: quanto magis nos Deum nostrum per prophetas audire debemus? Docet ergo discipulos; et infert ad legem magis et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: Gentes, quas Dominus, Deus tuus disperdet a facie tua, somnia audiunt et divinos: tibi autem non ita tradidit Dominus Deus tuus: Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vester de fratribus vestris, sicut me, illum audietis . Unde si vultis nosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimoniis tradite Scripturarum. Quod si noluerit vestra congregatio verbum Domini quaerere, non habebit lucem veritatis: sed versabitur in errore tenebrisque. Lux pertransibit eam, hoc est, congregationem vestram, sive terram, et corruetis, et esurietis, et cum esurieritis, iras
Abbreviated transcription (Latin):
et esuri&. Et cum esurierit irasce
sursum et ad terrã intuebitur:
Et eccetribulatio. et tenebrae dir¬
solutio ungustia. et caligo ꝑse¬
quens : & non poterit a uolure de
angustia sua : sus aide proph&ȩ
uox est utiudaei uestimant. ecce
ego & puerimei quosmi hi dedit
dñs insignum et in portentum is ru¬
helis et haec quae secuntur ipse
ad discipulos suos credendur. ẽ di¬
cere : Cumdixerint inquid aduor
gentes et populi. dequibur supra
lectumẽ. infirmamini populi
et uincimini quid prophetus
uultir audire qui dircute uerbis
decipimini. & illum putatir quue
uenturur̃ nosse : Quuerite ma¬
gis aprthonib: et adiuinis quistri¬
dunt in in cantationib suis: pro
quib lxx interp̃tatis. quid et̃¬
ra loqultur quid euentre
clamitant. Omnis enĩ quide t̃raẽ
de t̃raloquitur. et cuius dr̃uent̃ ẽ
et gloriu in confusioneeius: deuen¬
tre clumare credendus ẽ. uosres¬
pondetis eis & dicite numquid

Expanded text:
et esuriet: et cum esurierit, irascetet esuriet: et cum esurierit, irasceto. Et suspiciet sursum, et ad terram intuebitur, et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio, angustia, et caligo persequens: et non poterit avolare de angustia sua. Si Isaiae prophetae vox est, ut Judaei aestimant: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Dominus in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini, ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis. Pro quibus LXX interpretati sunt: Qui de terra loquuntur, qui de ventre clamitant. Omnis enim, qui de terra est, de terra loquitur . Et cujus Deus venter est, et gloria in confusione ejus , de ventre clamare credendus est. Vos respondete eis, et dicite: Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
noui euuangelu p̃dicator. quide¬
ponit ueterem hominem . qui cor¬
rumpitur indesideriis seducti¬
onis & induitur nouo. quireno¬
uatur in cognotionem iuxta imu¬
ginem creatoris : Habitare aut̃
dnm̃ exercituum in montẽ sion.
iđ a postolus scribit: accessistis
ad montẽsiom & ciuitatẽ dĩ uiuen¬
tir hierusclem caelestẽ : undemi¬
ror quendum nostrorũ ꝑueros
istos duor isciae filios intellegere.
quos deꝓphetisse mulieris concep¬
tione generar&. Ic subui delic&
& emmanuhel quorũ prior in abiec¬
tione prioris. populis equens in ad¬
sumptione gentiũ p̃cesserit: quod
qui recipit consequent̃. & osee ꝓ¬
phetã ueremere tricẽ uxorẽ habu¬
isse firmabit & cũ dixerint aduos
querite cphitonib & diuinis qui
stridunt in incantationib suis
Num quid ñ populur adõ suo requir& ꝓ
uiuis acmortuis. ad legem magis et ad
testimonium quod ii nondixerint iux¬
ta uerbum hocnoneis eritmatutina
lux et trunsibit pereum. corru&

Expanded text:
novi Evangelii praedicator, qui denovi Evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem, qui corrumpitur in desideriis seductionis, et induitur novo, qui renovatur in cognitionem juxta imaginem Creatoris. Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem Apostolus scribit: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos duos Isaiae filios intelligere, quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habuisse firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pytstrident in incantationibus suis, numquid non populus a Deo suo requirit pro vivis a mortuis? Ad legem magis et ad testimonium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non eis erit matutina lux. Et transibit per eam: corruet,
Abbreviated transcription (Latin):
racharia quoque scĩ uiri propheta¬
noi idẽ portentorum signorũq:
factores appellantur. eo quod
semper proph&ue insignum
praecesserint futurorum: hoc
interimiuxta litter amcȩcerum
beatus a postolur in epistoluquae
ad hebraeos scribitur doc& lic&
eam latina consuetudo intercano¬
nicar scripturas non recipiat hoc
testimonium expersona debere
intellegi dñi saluatoris. quamob¬
rem non eruberc& fratres cosuo¬
caredicens. ad nuntiabo nom̃tuũ
fratribus meis in medio ecdesi ae
laudabote. et iterũ egoero confi¬
dens in eum. etrursum ecceego
& pueri mei quos mihidedit dr̃ quic
& curni & ipsesimilit̃ particeps
factus ẽ earundem parsionum:
Quomodo aut̃ istipueri in signum
fuerint atque portentum. scpi¬
enti aesacculi & superbi ae iudae¬
oram : Idemapostolus doc&. qui
et fortia. ut de&u postolus saluator
uiebut : nis i conuersi fueritis quasi
unus depueris: non intrabitirreg¬
num caelorũ: Puerautẽ efficitur

Expanded text:
Zacharia quoque sancti viri, prophetaZacharia quoque sancti viri, prophetad est, portentorum signorumque spectatores appellantur, eo quod semper Prophetae in signum praecesserint futurorum . Hoc interim juxta litteram. Caeterum beatus Apostolus in Epistola, quae ad Hebraeos scribitur, docet licet eam Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia , et ipse similiter particeps factus est earumdem passionum . Quomodo autem isti pueri in signum fuerint atque portentum sapientiae saeculi et superbiae Judaeorum, idem Apostolus docet: qui et fortia . Unde et ad Apostolos Salvator aiebat: Nisi conversi fueritis quasi unus de pueris, non intrabitis in regnum coelorum . Puer autem efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ quiabscondit faciemsuum
ac̃ domoiacob hoc ẽ cuudueis.
quic eum reciperenoluerunt:
Ixx hunclocum itaunt̃ p̃tatisunt
tunc manifestierunt quis ignantur
ut nondiscłt legẽ quod hunc sensum
hab&: quan doceciderunt plurimi &
contritifuerint. & in pingerient in la¬
pidem offensionis etin petram scandali:
Tunc manifestier̃ quisignabunt᷑ in
populo. ut nequaquam discantlegẽ
morsi sedoboediant praeceptis
euuangelicis: Ecceego &pueri
S portenta israhelis ad nõ exercituũ
qui habitat in montesion. praece¬
pitmihi cut dns ut ligarẽ testimoniũ
in iudaeir et legem discipulis eius
traderẽ at quesignarẽ quia ubscon¬
dirs& faciem suam adomoia cob:
s& & pueri quos mihi dedit dñr.
proph&arum. qui non exuo lun¬
tate carnis et sanguinis sed exdõ
natisunt. de quibus & c posto¬
lus loquebatur: filiolimei
quositerum parturio. donec
datisunt & portenta isrłi:
luxta illud quod inhiez echihel legim:
et erit hierechihel uobis insignum: In

Expanded text:
ondit faciem suam a domo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia eum recipere noluerunt. LXX hunc locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem offensionis, et in petram scandali, tunc manifesti erunt qui signantur in populo, ut nequaquam discant legem Mosis; sed obediant praeceptis evangelicis. Ecce ego et pueri e portenta Israelis a Domino exercituum, qui habitat in monte Sion. » Praecepit mihi ait Dominus, ut ligarem testimonium in Judaeis, et legem discipulis ejus traderem atque signarem, qui abscondit faciem suam a domo Jacob: ised et pueri mei quos mihi dedit Dominus, prophetarum: « qui non ex voluntate carnis et sanguinis, sed ex Deo nati sunt. » De quibus et Apostolus loquebatur: « Filioli mei quos iterum parturio, donec dati sunt et in portenta Israeli, uxta illud quod in Ezechiele legimus: Et erit Ezechiel vobis in signum . In
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. quia euuangelio suc¬
cedente lex apudiudȩor dausa ẽ
utq: signata. & iubeseã nequaquã
iudueis. sed gentib ad signari:
Id circo ego expectabo emmanu¬
helem quẽ promitatis esse
uenturum. de quosu pradixisti.
quodipsesit pauor noster &ip¬

Expanded text:
respondit: quia Evangelio sucrespondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra dixisti, quod ipse sit pavor noster
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ captiuiq ducentur: quodq ait
domus aut̃ iacob in laqueo & in
conualle sedentibur inhierus a lẽ
hoc significat quod non habitent
in montib: nec in ex celsis scriptu¬
rarũ uersentur locis. sed semꝑ
humilia intellegant. Peccatis
peccata sociantes. & uincti laque¬
is delictorum : Ligatestimoniũ
signalegẽ in discipulis meis & expec¬
Ctabo dnm̃ quiabs c̃dit faciẽ suã ado¬
moiacob & prestolaborcũ. Uox di¬
factus est dnr̃ in lapidem offensionis
& in petram scandali. duabur domib:
israhel. & missũ ad se emmanuhel.
suscipere noluer̃ liga testimonia
ueteris instrumenti. et trade illa
discipulis meis. qui euuan gelium
susceper̃. A postolis uidelic& siue
a postolicis uiris. uelcertelex & ꝓphe¬
tue usquead iohannẽ legitur apud
eos: et claususit atq signatuuit quot
legunt non intellagant: pro discipu¬
lis enim. iuxtuhe bruici sermonis
umbiguitatẽ possumus & doctrinas
inter prȩturi. : Vnde prophetu

Expanded text:
tur, captivique ducentur. Quodque ait: tur, captivique ducentur. Quodque ait: Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem, hoc significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorsigna legem in discipulis meis: expectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob et prestolabor eum. Ecce efactus est Dominus in lapidem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade illa discipulis meis, qui Evangelium susceperunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris. Vel certe lex et prophetia usque ad Joannem ligetur apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
cepta dirsipauerit atquemacu¬
lauerit. et has eẽ duas domꝰ:
quae saluctorẽ ñ reciperint qui
factus sit eis in runã & inscan¬
dalũ: Iuxta lxx manu forti
resistit populur dñi uoluntati.
et dicit omã dura ẽe. quae dnr p̃¬
cepit. secundũ illud quod in
euu angelio legimus : durus est
istesermo quis poterit audire cũ.
unde p̃cipit᷑ eis ut dñoaudiente
ipsum solũ timeant. si enĩ in ipso
c̃sisi fuerint habebunt eũ inscĩ fica¬
tionẽ & ñinpingent quasi in lapidẽ
scandali & quasi in petrã riunȩ:
Dehocloco & a postolus sumittestimoni¬
ñ peruenit. quare : quia non ex
fide sed quasi exoperib legis of¬
fender̃ in lapidẽ offensionis. sicut¬
I scriptũ est. Ecceponã insion la¬
pidẽ offensionis & petrams canda¬
li : Omnis quicredit in eo ñ c̃sunde¬
t: Irgo quia non receper̃ emmanu¬
helẽ sed factus ẽ eis in lapidẽ offen¬
sionis & petrã scandali: conteren¬

Expanded text:
aecepta dissipaverit atque macuaecepta dissipaverit atque maculaverit. Et has esse duas domus, quae Salvatorem non receperint, qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, manu forti restitit populus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud quod in Evangelio legimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus sumit testimonin peruenit. quare? quia non ex fide, sed quasi ex operibfenderunt in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali: omnis qui credit in eo, non confundetur . Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et in petram scandali, conteren
Abbreviated transcription (Latin):
coniurationem sed hoc magis c̃sidera qđ
omne quodlo quitur hicpopulus aduersũ
me c̃iuratiosit. & secundum symmna¬
exticerit duellir. Tuaut̃ ꝓpheta & hi
quitecums̃. netimeatis insidias populi
sed dnm̃timete et ipsesittimor uester
principium enim sapienti a etimor dñi:
quieruit credentes in scificationẽ. Incre¬
dulis aut̃. in lapidẽ ostensionis & in petrã¬
plurimi et cadent. et conterentur.
peccatorum que sũorum uinculis.
in retiti ducentur in captiuita¬
tem: duasdomus nazdoret¬
lias interpretantur. saNMNI.
scolã achibas quẽ ma gistrum aqui
lȩ ꝓseliti autumant. & post
eum mechir cuin successit
iohanna filiur z acchei &
posteum eliezer. & ꝑordinẽ
thelphon. & rursũ io sephgali¬
leus. et urque ad captiuita tẽ
hierusalem iosue: SAM MÃĨ.
igitur & hellel. non multo prius¬
quam dnr̃ nas ceretur ortisunt
iniuduea quorum prior int̃¬
praetatur. dissipator. sequens
ꝓfanus. eoquod pertraditioner

Expanded text:
conjurationem; sed hoc magis considera, quod conjurationem; sed hoc magis considera, quod omne quod loquitur hic populus adversum me, conjuratio sit; et secundum Symmaexstiterit perduellis. Tu autem Propheta, et hi qui tecum sunt, ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. Principium enim sapientiae, timor Domini . Qui erit credentibus in sanctificationem, incredulis autem in lapideplurimi, et cadent, et conterentur, peccatorumque suorum vinculis irretiti, ducentur in captivitatem. Duas domus, Nazarlias interpretantur, Sammai escholam Akibas, quem magistrum Aquilae 123 proselyti autumat, et post eum Meir, cui successit Joannan filius Zachai, et post eum Eliezier, et per ordinem Telphon, et rursum Joseph Galilaeus, et usque ad captivitatem Jerusalem Josue. Sammai igitur et Hellel non multo priusquam Dominus in Judaea: quorum prior interpretatur dissipator, sequens profanus: eo quod per traditiones
Abbreviated transcription (Latin):
abitinereuiae populibuius. loquen¬
tes ne fortedicant. durum ẽ om̃a
enim quae loquitur populus iste
dura sunt. Timorem aũt eiur ne
timueritis neq: conturbemini dñm
uirtutum ipsum scificate. & ipse
erittimortuur. & simipso con¬
fisus fueris erittibiin scĩficationẽ
& non ut lapidioffensionis occur¬
r&is. neq: ut p&raeruinae: do¬
mus aũt iacob in laqueo & in con¬
ualleerit sedentibus inhierusa¬
lem : Ideo in firmierunt impsis
plurimi. & ruent & conterentur
& ad ꝓpinquabunt & capientꝰ. Qđ¬
q sequitur homines intuitione obe¬
lo p̃notandũ ẽ quia multũ m sehebraicũ
distat & uulgataeditio. Ideo utrũq
posuimꝰ & primũ dehebraico dispu¬
tandũ ẽ : Haec ad meloquutus ẽ dñr
siue fortimanusua crudiuitme :¬
& instituit ne ambularẽ iniuiapopuli
huius. & paritenerer errore ł certefa¬
ciat merecedere auia populi huus pessi¬
ma: łcdixitmihi noliduorũ regũtimere

Expanded text:
ab itinere viae populi hujus loquenab itinere viae populi hujus loquentes: ne forte dicant, Durum est. Omnia enim quae loquitur populus iste, dura sunt; timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum virtutum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus, et si in ipso confisus fueris, erit tibi in sanctificationem, et non ut lapidi offensionis 122 occurretis, neque ut petrae ruinae. Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem: ideo infirmi erunt in ipsis plurimi, et ruent et conterentur, et appropinquabunt, et capientur. Quodque sequitur, homines in tuitione, obelo praenotandum est. Quia multum inter se Hebraicum distat et Vulgata Editio: ideo utrumque posuimus. Et primum de Hebraico disputandum est. Haec ad me locutus est Domisive forti manu sua erudivit me et instituit, ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: noli duorum regum timere
Abbreviated transcription (Latin):
ut iin ꝑ sẽcutionis tempore. quod
quamuistemp᷑are uideantur
& nos superarein his qui lapsis̃.
tam̃ uin cantur in his qui proxp̃o
fuder̃ sanguinem. & quod post
bella paxreddatur ecdesus.
& uniuersa eorum contraemma¬
nuhelem consilia dissipentur
quia nobis cum sit dr̃ : Contra¬
dicentes quoq ueritati. utilit̃
audient ut tandem ratione
superentur. Et nequa quã
uelint inmendaciouincere quia¬
quod cumq dixerint: numꝓuer
haecerum ait dñs ad me: sicutin
Sfortimanueru diuit meneirem
inuia populihuius dicens. non di¬
S catis coniuratio. Om̃a enimquȩ
loquitur populus iste coniuratioe.
& timore meius ri&i meatis ne¬
Sq paueatis. dñm ex ercituum ipsum
scĩ ficate. ipse pauor uester
& ipse terror uester & erit
Suobis in scĩ ficationem. In lapi¬
S demautem offensionis &mmpe
tram scandali duab: domibur isrł
in laqueum. & inruinam habitanti¬
b hierusalem & offendent ex eis
hunclocumitaint̃p̃tati sunt. haec
dicit dñs fortimanureae serunt

Expanded text:
uti in persecutionis tempore, quod quamvis fortes esse videantur, et nos superare in his qui lapsi sunt, tamen vincantur in his qui pro Christo fuderunt sanguinem, et quod post bella pax reddatur Ecclesiis: et universa eorum contra Emmanuelem consilia dissipentur, quia nobiscum sit Deus. Contradiaudient, ut tandem ratione superentur, et nequaquam velint in mendacio vincere: quiaquodcunque dixerint, nunquam Haec enim ait Dominus ad me: Sicut in forti manu erudivit me ne irem in via populi huius dicens non dicatis coniuratio omnia enim quae loquitur populus iste coniuratio est et timorem eius ne timeatis neque paveatis Dominum exercituum ipsum sanctificate ipse pavor vester et ipse terror vester et erit vobis in sanctificationem in lapidem autem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israhel in laqueum et in ruinam habitantibus Hierusalem et offhunc locum ita interpretati sunt: Haec dicit Dominus: forti manu recesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
cumappellat. genesareth. quiior da¬
ne influente efficitur. Incuius litore
capharnaum et trberias et becsaida
et chorora in. sitđcrant. inquauel
maximeregionednĩ commoratus ẽ:
It aut populur quiuel sedebat uel am¬
bulabat intenebris lucẽ uiderit.
Nequa quam parua ut aliorũ ꝓphe¬
tarum sed magnam ut eius qui in
euangelio loquitur: Ego sum
lux mundi : Et qui habitant in
regiono umbrae mortis. lux
orta est eis : Inter mortem &¬
feren umbrã mortis hoc erreputo. quod

Expanded text:
cum appellat Genesareth, qui Jordacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem videret, nequaquam parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux rta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ihr̃ cum discipulis suis inchanagalileae
inuitatus adnuptuꝰs Primumibi sig¬
numfecerit aquus inuina conuerten¬
do: hocfecit principium signorum
nuptas. et manifestauit gloriam suã :
et credider̃ in cum discipulieiuss
Vnde & in lxx dicitur. hoc primum
ꝓbibeuelociterfac. quia terrazabu¬
lon et terraneptalĩ primaxpĩ ui
deremiracula ut primabiberit
fidei potionẽ quae primauiderat
dnm̃ signafacientẽ : Et iuxta hebra¬
icum primo temporerelelita ẽẽ.
dicitur onere peccatorum. quia
inregionibus duarum tribuum :¬
primum saluator euuangelium
p̃dicauit: Vnde et in lxyii psal¬
modicitur: benedicite dnõ de fon¬
tibus usrł. ibi beniamin adulescenuon¬
tior: Paulus a postolus inmentis
excessu. qui et alibiloquebatur.si
quia in hir tribus fuereuiculi. dequi¬
bus ducesnostri a postoli crediderunt.
res hominum statim et patrẽrelin¬
querent et nauiculam: Nouissimo
autem tempore ad grauata ẽ. fides
corũ plurimis iudȩ orum inerrore
permanentȩbus: mareautem hicla¬

Expanded text:
 cum discipulis suis in Cana Galilaeae invitatus ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium signorum et manifestavit gloriam suam: et crediderunt in eum discipuli ejus . Unde et in LXX dicitur: Hoc primum bibe, velociter fac: quia terra Zabulon et terra Nephthali prima Christi videre miracula: ut prima biberet fidei potionem, quae prima viderat Dominum signa facientem. Et, juxta Hebraicum, primo tempore relevata esse dicitur onere peccatoin regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexagesimo psalmo dicitur: « Benedicite Domino de fontibus Israel. » Ibi Benjamin adolescentior, id est Paulus in mentis excessu, qui et alibi loquebatur: « quia in his tribubus fuerunt viculi, de quibus duces nostri Apostoli crediderunt. res hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic la
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur ad gentiũ multitudinẽ.
sime quȩritis studiosius quȩrite
Conuertimini ad me filii conuer¬
tentes & ego sanabo contritiones
urts. Et uenite adme: loca diffi¬
cilia sunt. Et cum secundum his¬
toriã minime pateant. cogimur
niones sequi. ONuSINARABIA
hoc ineditione lxx int̃p̃tũ ñ ha¬
b&ur sed quod sequit᷑ in scltu ad
ues perc̃ dormi&is insemitis
dodcnim cũ prioriuisione c̃¬
iunctũ ẽ ut legatur si quȩris
quȩre & adme habitũ saltu.¬
Tunit Arabia in lingua nr̃ a uespera

Expanded text:
loquitur ad gentium multitudinem: loquitur ad gentium multitudinem: Si me quaeritis, studiosius quaerite. Convertimini ad me, filii convertentes, et ego sanabo contritiones vestras, et venite ad me. Loca difficilia sunt, et cum secundum historiam minime pateant, cogimur niones sequi. Onus in Arabia. Hoc in editione LXX Interpretum non habetur: sed quod sequitur: In saltu ad vesperam dormietis in semitis Dodanim, cum priori visione conjunctum est, ut legatur, si quaeris, quaere: et ad me habita in saltu. Arabia in lingua nostra, vespera
Abbreviated transcription (Latin):
gentium multitudo &ubi priussi¬
lentium fuerat legis dĩ ibi confes¬
sionis clamorsit &o leaster in se¬
ratur inbona oliua. legimus &
in parabola euangelii. missosser¬
uos qui uocarent bonos & malos
Acpactris familiam De quib: lib&
implerent conuiuiũ. quia pri¬
ores uenire noluerint: Potest
ecclesia narrare qđ dñs deseir
hoc ẽ det̃rens locis ad souocife¬
r&ur seque prouo cłt adsalutẽ
& dicit ad ipsum dñm. Ocustos
quide nocte consurgens uersaris
inte nebris. qui cabsq: peccato in
carne es peccatrice. Qua causauo¬
luisti humanũ corpus ad sumere
respondit custos hoc ẽ. samari¬
tanus qui in eu angelio uulnera¬
tum suis humeris adstabulum
reportauit. Venit mane& nox.
& ẽ sensus gentiũ reũ multitudi¬
neortus ẽ. soliustitiae. &iudȩis
uener̃ tenebrȩ : Iuxta qđ dicitur
co dño iniudiciũ mundiistius ego
ueni ut ñ uidentes uidecnt. &
uidentes cȩcifiant. Ipse custos
qui dixerat. uenit mane & nox.

Expanded text:
gentium multitudo, et ubi prius sigentium multitudo, et ubi prius silentium fuerat legis Dei, ibi confessionis clamor sit: et oleaster inferatur in bonam olivam. Legimus et in parabola Evangelii missos servos, qui vocarent bonos et malos, ac patrisfamilias de quibuslibet implerent convivium, quia priores venire noluerunt . Potest et Ecclesia narrare quod Dominus de Seir, hoc est, de terrenis locis ad se vociferetur, seque provocet ad salutem, et dicat ad ipsum Dominum: O custos, quid de nocte consurgens versaris in tenebris? quid absque peccato in carne es peccatrice? qua causa voluisti humanum corpus assumere? Respondit custos, hoc est, Samaritanus, qui in Evangelio vulneratum suis humeris ad stabulum reportavit : Venit mane et nox. Et est sensus: Gentium multitudini ortus est sol justitiae, et Judaeis venerunt tenebrae. Juxta quod dicitur a Domino: In judicium mundi istius ego veni, ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Et ipse custos qui dixerat: Venit mane et nox,
Abbreviated transcription (Latin):
ir ut mihi seruiat gentiũ mul¬
titudo quȩ insimilitudinẽ esau
nihil in seh ab& molle & leue: ac
nitidũ sed .ẽ his pida fera in¬
tractabilis :et .o. uos ae postoli pꝰ¬
quã uocaueritis ad menationes
nefa cile hostis inrũpat neleo
rugiens atq: circumiens qui a¬
quȩrit aditũ perquẽ possit in
trare clausum in ec clesiã gre
ut indie & in nocte tua dr̃ p̃cepta
seruemus. Ad quã loquitur dr̃
si uercme quȩris opero ostende
qđ quȩras Nec se mel tibi quȩ sisse
sufficiat sed quẽ inueneris sẽper
inquire ut perfectius teneas:
Obliuiscere populitui & domus pa¬
tristui & deserto errore gentiliũ
apud me in ecclesia cõmorare: hoc
luxta Lxx dixerimus quiuisio¬
nẽ idumeae hoc ẽ. t̃renȩ ponunt
intitulo. ut ostendant cos uocari
qui prius t̃renis operib: seruiebat᷑
Porro iuxtao a quilã quiduma hes¬
ẽ. silentiũ posuit uel similitudinẽ
sio possumus intellegere ut ad si¬
militu dinẽ populii srł prouocet᷑

Expanded text:
ir, ut mihi serviat gentium mulir, ut mihi serviat gentium multitudo, quae in similitudinem Esau nihil in se habet molle et leve, ac nitidum, sed est hispida, fera, intractabilis. Et o vos, Apostoli, postquam vocaveritis ad me nationes ne facile hostis irrumpat: ne leo rugiens atque circuiens, qui quaerit aditum per quem possitrare, clausum in Ecclesia gregeet in die, et in nocte, tua, Deus, praecepta servabo. Ad quam loquitur Deus: Si vere me quaeris, opere ostende quod me quaeras; nec semel tibi quaesisse sufficiat; sed quem inveneris, semper inquire; et ut perfectius teneas, obliviscere populi tui, et domus patris tui, et deserto errore gentilium, apud me in Ecclesia commorare. Hoc juxta LXX dixerimus, qui visionem Idumaeae, hoc est, terrenae ponunt in titulo, ut eos ostendant vocari, qui prius terrenis operibus serviebant. Porro juxta Aquilam, qui Duma, hmilitudinem, sic possumus intelligere, ut ad similitudinem populi Israel provocetur
Abbreviated transcription (Latin):
haec quȩ audiui adño patreuo
ad nuntio quae dr̃ isrł uobis uen¬
Nture p̃dicit. Onus dua
Icdme damat exseir. Custos
quid de nocte custos quid de note:
dixit custos uenit mane & nox
si quȩritis quaerite conuerti¬
admedumat deseir. custodite
propugnacula. Custodio ma¬
ne & nocte si quȩris quȩre
&cpud me habita. uerbum
hebrcicum. NEL̃ quod omnes
int̃ p̃tatisunt NAMT siuolue¬
rimus logere heli int̃p̃tatur
ds̃ meus uel fortis meus qđq: nos
diximus clamat uel uocat id. ẽ.
cali secundum hebrȩi & graeci
sermonis ambigui tatẽ dici po¬
test. clama uł uoca & ẽ. sensus
dr̃ qui escustos meus die ac noo¬
te mead paenitentiã uocat ut
relinquens seix̃. quod int̃p̃¬
tatur hispidus acpilosus re¬
uertar & habitem apud eum:¬
int̃p̃. duma uel similitudinẽ uel si¬
lentium sonct. Idumea autẽ
in t̃rena uertitur dñs ergo
loquit᷑ ada postolorũ chorũ
& p̃cipit ei adme uoca quir̃. dese¬

Expanded text:
haec quae audivi a Deo Patre, vobis haec quae audivi a Deo Patre, vobis annuntio, quae Deus Israel vobis ventura praedicit. Onus Duma: ad me clamat ex Seir custos quid de nocte custos quid de nocte dixit custos venit mane et nox si quaeritis quaerite convertiad me clamat de Seir: Custodite propugnacula, custodio mane et nocte; si quaeris, quaere: et apud me habita. Verbum Hebraicum ELAI  , quod omnes interpretati sunt, ad me, si volueris legere ELI, interpretatur Deus meus, vel fortis meus. Quodque nos diximus, clamat, vel vocat, id est, καλεῖ, secundum Hebraei, et Graeci sermonis ambiguitatem dici potest clama, vel voca; et est sensus: Deus qui est custos meus, die ac nocte me ad poenitentiam vocat, ut relinquens Seir, quod interpretatur hispidas ac pilosus, revertar, et habitem apud eum. Duma vel similitudinem, vel silentium, sonat. Idumaea autem in terrenam vertitur. Dominus ergo loquitur ad Apostolorum chorum, et praecipit ei: Ad me voca eos qui sunt de Se
Abbreviated transcription (Latin):
sensum O populequi c̃endures in
hor retmea quẽ idcircotriui in
areis angusttis ut paleas ab eo ex¬
cuterem. Et purissimũ triticum
meis horreis conder &ur : Quae
ccudiui a dño exercituũ dõ isrł
õe uentura uniuersomundo
haec uob qui in mundo estis omnib:
nuntiaui. Alii uero dicunt. ad huc
superiorem ẽe ꝑsonã uidelic&
dñi saduatoris. Quod ipseloquit᷑
ada postolos quae audiui cõpa¬
tre adnuntiaui uobis. Et quia
prohoc in Ixxlegitur. Audi te
qui relicti estis & doletis. hic mihi
iuxta int̃ p̃tactionẽ eorum sensus
uidetur: A postolide quib: scrip¬
sit isccias. Nisi dñs reliquis s&
nob sem̃. quasi sodo ma essem
et similes gomorrae fuissem.
quorum reliquias et apostolus
adromanos doc& eẽ secluctas.
qui relictiestis depopulo iudȩ¬
orum ut salua remini. Et do¬
letis suꝑ perditionẽ gentis
uestrae dequa & clibi leginx
Tristitia ẽ. cordimeo & dolor
continuus profratribus meis
quis isrłitae secundũ carnẽ

Expanded text:
sensum: O popule, qui condendus es in horrea mea, quem idcirco trivi in variis angustiis, ut paleas ab eo excuterem, et purissimum triticum in meis horreis conderetur, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel esse ventura universo mundo, haec vobis qui in mundo estis omnibus nuntiavi. Alii vero dicunt adhuc superiorem esse personam, videlicet Domini Salvatoris, quod ipse loquatur ad Apostolos: Quae audivi a patre annuntiavi vobis . Et quia pro hoc in LXX legitur, audite qui relicti estis, et doletis, hic mihi juxta interpretationem eorum sensus videtur: O Apostoli, de quibus scribit Isaias: Nisi Dominus reliquisset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes Gomorrhae fuissemus , quorum reliquias et Apostolus ad Romanos docet esse salvatas : qui relicti estis de populo Judaeorum ut salvaremini; et doletis super perditione gentis vestrae, de qua et alibi legimus: Tristitia est cordi meo, et dolor continuus pro fratribus meis, qui sunt Israelitae secundum carnem :
Abbreviated transcription (Latin):
Ñ int̃ficiat. ut uulner& et ñ animã
auferut: Ipse autẽ modum iracundi¬
aemeae. egressus ẽ. & non solum con¬
tra isrł adquem directus erat. sed
ingenter plurimas deb acchatus est
ut om̃a ꝑ circuitum regna conteret.
et usque ad int̃neionem gentium plu¬
rimarum illius. mucro sue uerit e¬
rectus enim in suꝑbi amhaec ausus ẽ
dicere : ducer mei aliarum gentium
imperabunt : quomodo coepicarcha¬
mis sic coepietcha lanio. quomodo ar¬
fad sic optinui et uemath. quomodo
da mascum. sic mihi subieci et samariã:
quomodocetera regna quei dolorũ
cultui seruiebant meis subi eti pedi¬
bur sic & hierusalem & samariam
In qua eudem idola sunt me ae sub
pisamariam cumidolissuis. sic
ethierus alem capiam. quȩ eosdem
ueneratur deos: carchamis autem
lxx addenter desuo. rogionem
trans babr lonem et intor pretatis t̃.
& chalanne ubia edificata est dirris
arfad penitus relinquentes: Pos¬
sumus autem iuxta trans lationem

Expanded text:
non interficiat, ut vulneret, et non animam non interficiat, ut vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum iracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium plurimarum illius mucro saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est dicere: Duces mei aliarum gentium ationibus imperabunt. Quomodo cepi Charcamis, sic cepi et Chalanno: quomodo Arphad, sic obtinui et Emath, quomodo Damascum, sic mihi subjeci et Samariam. Quomodo caetera regna, quae idolorum cultui serviebant, meis subjeci pedibus, sic et Jerusalem, et Samariam, in qua eadem idola sunt, meae subjpi Samariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, quia eosdem veneratur deos. Pro Charcamis autem LXX addentes de suo, regionem trans Babylonem interpretati sunt, et Chalane ubi aedificata est turris, Arphad penitus relinquentes. Possumus autem juxta translationem
Abbreviated transcription (Latin):
et sidixerint & tuso luser princeps
respondebit. Nontuli regione
illam. et illam. sed tulia rabiam
& damascum. et samariam: hunc
suggerit sensum : cũ inquid dix e¬
rint as irrio. qui capti sunt tuprin¬
ceps omniũ ille adhuc infirmũ
tantum arabiam. ee damascum et
samariam ceperim. et longe po¬
sicas nationes trans babrlonẽ.
nec dum meae subdiderim potes¬
tati: quomodo autem a rabiam.
cepida mas cum. et samariam.
sic omnia mihi regna subst̃nã:
Transeamus adhebraicum et
quid nob uidet᷑ breuit̃ aduotemꝰ:
Uae assrrio id ẽ senna cherib. qui¬
a ipseẽ. uirga et baculus furoris
mei inmanu enim eius indignatio
mea : Et ꝑ illum ꝑcutiã gentẽ falla¬
cinsimã. quae int̃ mesemꝑ. & ido¬
la laudicauit. qua e p̃cepta mea se
facturã . eẽ. mentita ẽ. et contra
populũ furoris mei ipn p̃cipiam ut
spoli& eũ atq: prȩdetur & redigat
inpuluerem & conculcet quasi litũ
platearum. idẽ ut ꝑcutiat eum. &

Expanded text:
: Si dixerint ei, tu solus es princeps, : Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam, et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu princeps es omnium, ille adhuc infirmum  principem, cum tantum Arabiam, et Damascum, et Samariam ceperim, et longe positas nationes trans Babylonem, necdum meae subdiderim potestati? Quo modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id est, Sennacherib, quia ipse est virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae inter me semper et idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecipiam, ut spoliet eum atque praedetur, et redigat in pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et
Abbreviated transcription (Latin):
arbi tratus est sed ut conter a
mens eius. & disꝑdatgentes plu¬
rimas: quod sidixerintei. Tuso
solus es princeps: Respondebit :
non tuli regionem . quae est
suꝑbabrlonem & chalan neubi
turris aedificata est : Tuli aut̃
arabiam & damascum et sama¬
riam sicut dstuli: si comnia reg¬
na capiam: ululate sculptilia
in hierus alem & ramariam. sicut
enim feci samariae etidolis eius.
sic faciam hierusalem an mula¬
cris illius: Primũ sciendum.
quod in hebraico nonhabeat cha¬
lanne sed chalamio: ultima enim
nominis huius littera non est. etħ.
ut illi putauerunt. sed. uũu quȩ
litterae sola int̃se distant mag¬
nitudine : Turris aũt aedifica¬
taẽ. in camposenna ar. in quo
&babrlon quȩ ex confusione
linguarum nom̃ accepit: ura¬
bia aut̃ ñ senna ar. habetur in
hebraeo sedemath quã srrius¬
q hodie eprphanam uocant :¬
epifania ulu lare quoque sculp¬
tilia inhierus alem. de suo ad dide¬
runt. quodq: supra scriptum est¬

Expanded text:
arbitratus est; sed ut conterat, arbitratus est; sed ut conterat, mens ejus, et disperdat gentes plurimas. Quod si dixerint ei: Tu solus es princeps, respondebit: Non tuli regionem quae est supra Babylonem, et Chalane, ubi turris aedificata est. Tuli autem Arabiam, et Damascum, et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna capiam. Ululate sculptilia in Jerusalem, et Samaria; sicut enim feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae litterae sola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, in quo et Babylon, quae ex confusione linguarum nomen accepit . Arabia autem non habetur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
mittã eum. & contra populum
furo ris mei mandabo illiuitau¬
ferat spolia et dripiut praedõ
& ponam illum in conculcatio¬
Snem quasi lutum platearum:
Nipse autem nonsic arbitratus ẽ¬
& coreius non ita aestimauit.
ssed ad conterendum erit cor eus.¬
S et ad internitionem gentium plu
Srimarum: dicit enim: numquid¬
S non principes meisimul reges
sunt : Numquid non ut carchu-¬
mis ncchalano &ut arfađsic
emath: num quid ut damas cus
sic ramaria: quo modo inuenit
manus mea regna idoli. sic &si¬
mulacra eorum. de hierus alem
& samaria: numquid sicut feci
s amariae. & idolis eiussic faciã
hieruralem et simulacris eius
Ponamus in hocloco trans latio¬
nem. Lxx quae abhebraico dis¬
cordat in plurimis. Vae assr¬
ruis uirga furoris mei ipse. ẽ.
inmanibus eorum. iramea in
gentem iniquãmittam. et po¬
pulũ meũ p̃cipiam. ut faciat
spolia et praedam & c̃culcet¬
N ciuitates & ponat eas inpuluerẽ.
ipse aut̃ non sic cogitauit. & non ita

Expanded text:
mittam eum et contra populum mittam eum et contra populum furoris mei mandabo illi ut auferat spolia et diripiat praedam et ponat illum in conculcationem quasi lutum platearum ipse autem non sic arbitrabitur et cor eius non ita aestimabit sed ad conterendum erit cor eius et ad internicionem gentium non paucarum dicet enim numquid non principes mei simul reges sunt numquid non ut Charchamis sic Chalanno et ut Arfad sic Emath numquid non ut Damascus sic Samaria quomodo invenit manus mea regna idoli sic et simulacra eorum de Hierusalem et de Samaria numquid non sicut feci Samariae et idolis eius sic faciam Hierusalem et simulacris eiusPonamus in hoc loco translationem LXX, qui ab Hebraico discordat in plurimis. LXX: Vae Assyriis: virga furoris mei ipse est in manibus eorum, iram meam in gentem iniquam mittam, et populo meo praecipiam, ut faciat spolia, et praedam, et conculcet civitates, et ponat eas in pulverem: ipse autem non sic cogitavit, et non ita
Abbreviated transcription (Latin):
ent cũ fictum habeant dm̃.
cui tradent gloriam suam.
cum simulata sit omnia. Nec
poterint euadere uinculum.
quo plurimos ligauerunt: Vn¬
de & inuisione uallission. quae di
altutidine derelicta et he¬
retica humilitate. decepta est:
dicitur demagis tros faln nominis¬
& scentiae: om̃s principes tui fuge¬
runt. et qui captisunt durȩ la¬
gatisunt. quodq: cum singulis
int̃ fectis cadant. et inaliorum
necespse pereant. et cummulta
patiantur. diesq: uisitationis ad¬
uenerit : Non sit sinis eorũ inte¬
ritus. sed semꝑ nbi inpedentẽ
manudñi ꝑtremes cant: huc¬
us que contrax & duas tribus
idẽ. contra samariam et hieru¬
salem dĩ comminatio est. quȩ
regnante adhuc ahar coepit
in populo dequib: duȩ & semir
tribus sub eo captȩ sunt. etre¬
liquae. sub er ecia quiuhut suc¬
cessit in regnum: sequens ꝓphe¬
tia: contra assrrios scribitur
Vae assur uirga furoris mei &
baculus ipse ẽ. in manu eorum.
indignatiomea: ad gentẽ fallacẽ

Expanded text:
ent, cum fictum habeant Deum? ent, cum fictum habeant Deum? Cui tradent gloriam suam, cum simulata sint omnia? Nec poterunt evadere vinculum, quo plurimos ligaverunt. Unde et in visione vallis Sion, quae Dei altitudine derelicta, et haeretica humilitate decepta est, dicitur de magistris falsi nominis scientiae: Omnes principes tui fugerunt, et qui capti sunt, dure ligati sunt : quodque cum singulis interfectis cadant, et in aliorum nece ipsi pereant, et cum multa patiantur, diesque visitationis advenerit, non sit finis eorum interitus: sed semper sibi impendentem manum Domini pertremiscant. Hucusque contra decem et duas tribus, id est, contra Samariam, et Jerusalem, Dei comminatio est, quae regnante adhuc Achaz, coepit in populo: de quibus duae et semis tribus sub eo captae sunt, et reliquae sub Ezechia, qui Achaz successit in regnum . Sequens Prophetia, contra Assyrios scribitur. Vae Assur, virga furoris mei, et baculus ipse indignatio mea ad gentem fallacem