comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atur. utraq sententia corrigatur: ut quõ manifestum est istos quischis¬
mata faciebant bonos non fuisse. et tamen bono baptismobaptizatos
fuisse: Illud etiã manifestum sit nonomnes quibonum habent baptis¬
mumbonoseẽ: Acꝑhoc non ideo tenemur ut in pastedo natibaptizan¬
dumẽẽ aliquem concedamus : quia et pastemdonati quãmalam dicimꝰ.
bonũ baptismum habere concedimus: Rursus ut exea consensione
meadid quod consentio detineres posuisti scriptum eẽ unus ds̃ una fides
unum baptisma. una incorrupta etuera catholica ecclesia, que omnia
concedo. et si aliquando aliter scripta sunt: sedquid adrem cumomnia
sicut dixĩ ista concedam: uerum quod ex his conaris efficere non efficit᷑:
uidelic& ut qui non sunt in unaecclesia. non possint habere unum bap¬
tismũ quod omnino falsissimũ est. etmelius quia etipseposuifti unde te

Expanded text:
atur, utraque sententia corrigatur, ut, quoniam manifestum est istos, qui schisatur, utraque sententia corrigatur, ut, quoniam manifestum est istos, qui schismata faciebant, bonos non fuisse et tamen bono baptismo baptizatos fuisse, illud etiam manifestum sit non omnes, qui bonum habent baptismum, bonos esse. ac per hoc non ideo tenemur, ut in parte Donati baptizandum esse aliquem concedamus, quia et partem Donati, quam malam dicimus, bonum baptismum habere concedimus. Rursus ut ex ea consensione me ad id quod non consentio detineres, posuisti scriptum esse: unus unus, una fid.es, unum baptisma, una incorrupta et uera catholica ecclesia. quae omnia concedo, etsi aliquanto aliter scripta sunt. sed quid ad rem, cum omnia sicut dixi ista concedam? uerum quod ex his conaris efficere non efficitur, uidelicet ut, qui non sunt in una ecclesia, non possint habere unum baptismum, quod omnino falsissimum est. et melius quia et ipse posuisti, unde te
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ sidicere uolueritis falsum dicetis. Etideo quidaliud falsum conse¬
quatur adtende, quod nonideo cõmemorabo ut ex illotuo falso adalia
falsa te adducã: seduthoc consequers cum falsum cẽcognoueris. ut abhoc
teliberes illud quod prȩcedit emendes. Quidergo prȩceditex uobom̃s
qui habent bonũbaptis mumbonoseẽ: quid est falsum euidens quod
consequitur bonos fuisse scilicet illos qui schis mata faciebant diceñ es
Ego quidem sum pauli . ego autem cephȩ. ego autem xp̃i: quosarguens
apostolus ait diuisus est xp̃s : Numquid paulus prouobis crucifixus :
aut in nominepaulibaptizatiestis Sed falsum est quo distibonierant.
exceptis eisqui dicebant. ego autem xp̃i. et tameri baptizatierant sc̃o
baptismo xp̃i. Hocitaq falsum quaresecutum est: quia falsum p̃cessit
omnes habentes bonumbaptismumbonoseẽ. Utrumq ergorespu¬

Expanded text:
quod si dicere uolueritis, falsum dicetis, et ideo quid aliud falsum consequod si dicere uolueritis, falsum dicetis, et ideo quid aliud falsum consequatur adtende. quod non ideo commemorabo, ut ex illo tuo falso ad alia falsa te adducam, sed ut hoc consequens cum falsum esse cognoueris, ut ab hoc te liberes, illud quod praecedit emendes. quid ergo praecedit? ex uobis omnes, qui habent bonum baptismum, bonos esse. quod est falsum euidens, quo consequitur bonos fuisse scilicet illos, qui schismata faciebant dicentes: ego quidem sum Pauli, ego autem Cephae. ego autem Christi, quos arguens apostolus ait: diuisus est Christus? numquid Paulus pro uobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? sed falsum est quod isti boni erant exceptis eis qui dicebant: \'ego autem Christi, et tamen baptizati erant sancto baptismo Christi. hoc itaque falsum quare secutum est? quia falsum praecessit omnes habentes bonum baptismum bonos esse. utrumque ergo respu
Abbreviated transcription (Latin):
turis posui paulum dixisse conceditis. Iamergo probaui concessionibus
ur̃is. quȩdam etiam bona legitima obesse tamen non legitime habentib
etutentibus. Cur nonita ebaptismus quamuis bonus eclegitimus.
non tam̃omnibus habentib prodest: Tuquare tam quã cestissimum
et consequentissimum conludebas inpastedonatiẽchominem bapti¬
Zandum. quianosetiam ibi eẽ concedi baptismum: et adtendebas pos¬
nalem contrarium ꝑnitiosũ in imicis corporis xp̃i quod est ecclesia. quȩ
secundũ promissa diuina in omnib gentib dilatatur: Nũquid hic
quoddicas inuenies. nisi noneis bonis addĩ legem ꝑtinentibus deputan¬
dumee baptismum. qua possunt homines ethabere edoni nonesse: sed
ipsam quidem legem etscientiam etsacrificium corporis et sanguinisxp̃
talia bona eẽ quȩ possint homines ethabere etmalieẽ. Baptismum
uero talebonum eẽ quod quisquis habuerit necessariobonussit

Expanded text:
turis posui Paulum dixisse conceditis, iam ergo probaui concessionibus turis posui Paulum dixisse conceditis, iam ergo probaui concessionibus uestris quaedam etiam bona legitima obesse tamen non legitime habentibus et utentibus; cur non ita et baptismus quamuis bonus et legitimus non tamen omnibus habentibus prodest? tu quare tamquam certissimum et consequentissimum concludebas in parte Donati esse hominem baptizandum, quia nos etiam ibi esse concedimus baptismum, nec adtendebas posnalem contrarium perniciosum inimicis corporis Christi, quod est ecclesia, quae secundum promissa diuina in omnibus gentibus dilatatur? Numquid hic quod dicas inuenies nisi non in eis bonis ad dei legem pertinentibus deputandum esse baptismum, quae possunt homines et habere et boni non esse, sed ipsam quidem legem et scientiam et sacrificium corporis et sanguinis Christi talia bona esse, quae possint homines et habere et mali esse, baptismum uero tale bonum esse, quod quisquis habuerit necessario bonus sit?
Abbreviated transcription (Latin):
gesunt arguit quõt quot ea maleutendo ꝑbonũ habebant malũ Item
ipse apostolus scientiã quandam exlegequam etse habere dicebat etalios.
sinecaritate tamen inutilemdicit et noxiam. Desacrificiis inquit idolorũ
scimus quia omnes scientiam habemus. Scientia inflat caritas uero aedifi¬
cat. Pro indeetista scientia quamuis adlegemdĩ ꝑtineat: sim aliquosine
caritate fuerit inflat et noc&. quid deipsocorpore et sanguinedñi unico
apostolus doc& etiam hocꝑnit̾iosũ maleutentib fieri: aitenim: quicũq
manducauerit indigne etbiberit calicem dñĩ indigne reuserit corporis
ecsanguinis dñi Eccequem ad modum obsunt diuina et scã maleutentib:
cur non hoc modo etbaptismus. cur nonita in bonobaptismonon suntboni
heretici quomodo inbonalege non sunt boni iudȩi: Iamceste probaui conce¬
dentibus uobis quando quidem paulouoscredere. et testimonia quȩdescrip¬

Expanded text:
ge sunt arguit, quotquot ea male utendo per bonum habebant malum? item ge sunt arguit, quotquot ea male utendo per bonum habebant malum? item ipse apostolus scientiam quandam ex lege, quam et se habere dicebat et alios, sine caritate tamen inutilem dicit et noxiam: de sacrificiis, inquit, idolorum scimus quia omnes scientiam habemus. scientia inflat, caritas uero aedificat. proinde et ista scientia, quamuis ad legem dei pertineat, si in aliquo sine caritate fuerit, inflat et nocet. quid? de ipso corpore et sanguine domini, unico apostolus docet etiam hoc perniciosum male utentibus fieri? ait enim: quicumque manducauerit indigne et biberit calicem domini indigne, reus erit corporis et sanguinis domini. Ecce quemadmodum obsunt diuina et sancta male utentibus; cur non hoc modo et baptismus? cur non ita in bono baptismo non sunt boni haeretici, quomodo in bona lege non sunt boni Iudaei? iam certe probaui concedentibus uobis, quandoquidem Paulo uos credere et testimonia quae de scrip
Abbreviated transcription (Latin):
dictione et amaritudine plenũ est. ueloces pedeseorum adeffundendũ
anguinem. Contritio et infelicitas inuiiseorum etuiã pacis non cognouer̃
onesttimordĩ anteoculos eorum. Etneputarent hȩc in eos dicta qui non
erant inlege continuo subiecit. Stimus autẽ qñmquȩcumq lex dicit his
quiinlegesunt loquitur. utomne osobstruatur etreus fiat omnis mundis
lõ. Item aliolo codicit: qui dergodicimus. lexpeccatumest absit: sed pec¬
catũ non cognoui nisi ꝑlegem: Nam concupiscentiã nesciebam. nisi lex
liceret non concupisces: occasione autẽaccepta peccatũ ꝑmandatũ ope
atũ est in meomnẽ concupiscentiã. Item paulo post. Peccatũ inquit ac¬
cepta occasione ꝑ mandatum fefellitme. eqꝑ illud occidit. Itaq lex qui¬
dam scã et mandatũ scm etiustum etbonũ. Quodergobonum est. mihi
factũ estmors: absit: Sed peccatum ut appareat peccatũ ꝑbonũ mihi
operatum est mostem: At tendis quẽ ad modum legel audata eos quiinle¬

Expanded text:
dum sanguinem, contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum. Et ne putarent haec in eos dicta qui non erant in lege, continuo subjecit: Scimus autem quoniam quaecumque lex dicit, his qui in lege sunt loquitur; ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo . Item alio loco dicit: Quid ergo dicimus? Lex peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex dicratum est in me omnem concupiscentiam. Item paulo post: Peccatum, inquit, accepta occasione per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est mihi factum est mors? absit; sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. attendis quemadmodum lege laudata eos qui in le
Abbreviated transcription (Latin):
faciat eloquenter facit alioque tunccensetur ageturque uocabulo. ut
dictor potius quã disputator uoc&ur: Sicut illum locum a postolus copior
dilatat atq diffundit. Inomnibus inquit cõmendantes nosm&ipsos
ut dĩministros: inmulta patientia. in tribulationibus in angustiis.

Expanded text:
faciat, eloquenter facit alioque tunc censetur augeturque uocabulo, ut faciat, eloquenter facit alioque tunc censetur augeturque uocabulo, ut dictor potius quam disputator uocetur, sicut illum locum apostolus copiose dilatat atque diffundit: in omnibus, inquit, commendantes nosmet ipsos ut dei ministros, in multa patientia, in tribulationibus, in angus
Abbreviated transcription (Latin):
gationes captant in cautorum ad sensiones. ut exeorum responsionibus condu¬
dant: Vndeillos uelinaꝑta falsitate deceptos rideant. uel occultam falsitatẽ
deceptis ꝑsuadent . quã plerumq etiam ipsi ex istimant ueritatem : Qui
autem uerus disputator est. id est ueritatis a falsitate discretor: proͥmoid apud
seipsum agit nenon recte discernens ipse fallatur. quod nisi diuinitus ad¬
iutus ꝑagere non potest: Dein decumid quod a pud seegit ad alios docendos
profert : intuetur primitus quidiam cesti Nouerint : ut ex hiseos adducat
adeaque non nouerant. uel crederenolebant: ostenden sea consequeritia
hisquȩ iam scientia uel fide retinebant ut perea uera dequibus seꝑspiciunt
consentire cogantur aliauera quȩ negauerant ad probare: etsicuerum quod
falsum antea putabatur discernatur a falsocũ inuenitur consentaneum illi
uero quod iamantea tenebatur: Hocilleuerus disputator silate diffuseo

Expanded text:
gationes captant incautorum adsensiones, ut ex eorum responsionibus conclugationes captant incautorum adsensiones, ut ex eorum responsionibus concludant, unde illos uel in aperta falsitate deceptos rideant uel occultam falsitatem deceptis persuadeant, quam plerumque etiam ipsi existimant ueritatem. qui autem uerus disputator est, id est ueritatis a falsitate discretor, primo id apud se ipsum agit, ne non recte discernens ipse fallatur, quod nisi diuinitus adiutus peragere non potest, deinde cum id quod apud se egit ad alios docendos profert, intuetur primitus quid iam certi nouerint, ut ex his eos adducat ad ea quae non nouerant uel credere nolebant, ostendens ea consequentia his, quae iam scientia uel fide retinebant, ut per ea uera, de quibus se perspiciunt consentire, cogantur alia uera quae negauerant adprobare, et sic uerum quod falsum antea putabatur discernatur a falso, cum inuenitur consentaneum illi uero, quod iam antea tenebatur. Hoc ille uerus disputator si late diffuseque
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩis insinagoga et gentib: et colentibus inforo: Habes aliolocoquamuis
cũ populo xp̃iano agerẽ congregatis in ecclesia fratribus itascriptum. Seders
uero quidam adulescens nomine euthicus infenestra deductos somnograui
disputante paulo. Habesetiam in libropsalmorum. suauissit ei disputatio mea
Habes etapud esaiam proph&am: Venite disputemus dicitdñs: et multis
aliis diuinarum scripturarum locis: legeubiinueneris hocuerbum. et inspi¬
cecodices grecos ineisdem testimoniis scãrum scripturam. etuidebis undesit
appellata dialectica: nequodom̃s iustietiam cumdõ faciunt quibusdictũẽ
uenite disputemus dicit dñs: n on imiteris sapienti pietate. sed in sulsa temeri¬
tate crimineris: quienim disputauerat qui sit disputatio discernit a falso:
Quod qui non possunt ec tamen dia lecticiui deriuolunt. ꝑ insidiosas interro¬

Expanded text:
Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus in foro; habes alio loco, quamuis Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus in foro; habes alio loco, quamuis cum populo christiano ageret congregatis in ecclesia fratribus, ita scriptum: sedens uero quidam adulescens nomine Eutychus in fenestra, deductus somno graui, disputante Paulo; habes etiam in libro Psalmorum: suauis sit ei disputatio mea; habes et apud Esaiam prophetam: uenite, disputemus, dicit dominus, et multis aliis diuinarum scripturarum locis lege ubi inueneris hoc uerbum et inspice codices Graecos in eisdem testimoniis sanctarum scripturarum, et uidebis unde sit appellata dialectica, ne, quod omnes iusti etiam cum deo faciunt, quibus dictum est: uenite, disputemus, dicit dominus, non imiteris sapienti pietate, sed insulsa temeritate crimineris. Qui enim disputat, uerum quid sit disputando discernit a falso. quod qui non possunt et tamen dialectici uideri uolunt, per insidiosas interro
Abbreviated transcription (Latin):
uerbogreco fallis eosqui grece nesciunt : et in latino: quinec latinesciunt:
Quid enim est nondico in peritius. Neq: enimtuista non nosti. sed omnino
fallafius. quã cũ audias eclegas tã multos multiplicesq ser mones apostoli
ad serentes ueritatem: conuincentes falsitatem: negare quod soleat disputa¬
re. cũ hoc fieri nisi disputando non possit: Quod si hoc abillo factitatũ
fateris. quia fateri eius litteris cogeris: non tam̃ has disputationes sed ser¬
mones uel epistolas appellandas ẽẽ contendis: Quidego tecũ sicdiutius
agam. ut qui haec ignorant. quemuolunt nr̃m a&d probent. quem uolunt inpro¬
bent: Deipsis diuinis litteris quibus necesseest cedas. hoc doceo. Ipsa prorsus uer¬
ba ipsarerũ uocabula profero. Habes in hoc eodem testimonio quoddeactibus
a postolorum commemoraui deipsopaulo itapositum. Disputabatigitus cũ¬

Expanded text:
uerbo Graeco fallis eos qui Graece nesciunt et in Latino qui nec Latine sciunt. uerbo Graeco fallis eos qui Graece nesciunt et in Latino qui nec Latine sciunt. quid enim est, non dico inperitius — neque enim tu ista non nosti —, sed omnino fallacius quam, cum audias et legas tam multos multiplicesque sermones apostoli adserentis ueritatem, conuincentis falsitatem, negare quod soleat disputare, cum hoc fieri nisi disputando non possit? Quodsi hoc ab illo factitatum fateris, quia fateri eius litteris cogeris, non tamen has disputationes, sed sermones uel epistulas appellandas esse contendis, quid ego tecum sic diutius agam. ut qui haec ignorant quem uolunt nostrum adprobent, quem uolunt inprobent? de ipsis diuinis litteris, quibus necesse est cedas, hoc doceo, ipsa prorsus uerba, ipsa rerum uocabula profero. habes in hoc eodem testimonio, quod de Actibus apostolorum commemoraui, de ipso Paulo ita positum: disputabat igitur
Abbreviated transcription (Latin):
mitteret fortasse latine disputatoria uocaretur. sicut grãmaticã latine
litteraturam. linguȩ utriusq doctissimi appellauerunt: Sicut enim
alitteris denominata est grãmatica. quõ grecȩ grãmata litterȩdicunt᷑
sic adisputatione dialectica nom̃ accepit. quõ disputatio grece dia loge
uel dialexis appellatur: Sicut autem grãmaticus aueterib latinedicts
est litteratus: ita qui grece dialecticus dicitur. multousitatius ec tolerabi¬
lius latinedicitur disputator : Putoiam quod apłm disputatorem non
neges etiã sidia lecticũ neges: Inprobareergo inuocabulo greco quod ad pro¬
bare cogeris in latino quidest aliud quã in doctis prȩtentare fallaciã. doctis
facere iniuriãr autsiecdisputatorem a postolũ negas quitam aelsiduȩ tã
egregie disputabat: Necgrece nosti nec latine uel quodest credibilius et in

Expanded text:
mitteret fortasse Latine disputatoria uocaretur, sicut grammaticam Latine mitteret fortasse Latine disputatoria uocaretur, sicut grammaticam Latine litteraturam linguae utriusque doctissimi appellauerunt. sicut enim a litteris denominata est grammatica, quoniam Graece grammata litterae dicuntur, sic a disputatione dialectica nomen accepit, quoniam disputatio Graece dialoge uel dialexis appellatur. sicut autem grammaticus a ueteribus Latine dictus est litterator, ita qui Graece dialecticus dicitur multo usitatius et tolerabilius Latine dicitur disputator. puto iam quod apostolum disputatorem non neges, etiamsi dialecticum neges. inprobare ergo in uocabulo Graeco, quod adprobare cogeris in Latino, quid est aliud quam indoctis praetentare fallaciam, doctis facere iniuriam? aut si et disputatorem apostolum negas, qui tam adsidue, tam egregie disputabat, nec Graece nosti nec Latine, uel, quod est credibilius, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa facundia atq solestia ad defensionem abuteris falsitatis: Si aũt
non insola ueritate sed etiã cũmala causa deserat᷑ uelneruoseagitur.
recte potest eloquentia uel dialectica nominari: eteloquenses. et dialec¬
ticus: quia etfacunde dicis uanaetacute disputas falsa: Sed d&e uide¬
ro stoiciceste maximedialecticifuerunt. Curapostolus paulus
Neconferrent cum illo noneos cautissime deuitauit. eturõs episcopos
laudas quod nobiscum uelut cũ dialecticis nolint haberesermonem.
aut si et paulus dialecticus erat et ideo conferrens eẽ cum stoicoͥs nontimebat
quia nonsolum acutedisputabat sicut etilli. sed &iam ueraciter quod non
illi : iam caue cuiquam dialecticam praecrimine obiecer. qua usos a pos¬
tolos confiteris. Neq enimcum hoc mihi obicis inperitia tefalli puto.
sed fallere astutia: Nomen quippegrecum est dia lectica quȩ siusus ad¬

Expanded text:
ipsa facundia atque sollertia ad defensionem abuteris falsitatis. si autem ipsa facundia atque sollertia ad defensionem abuteris falsitatis. si autem non in sola ueritate, sed etiam cum mala causa diserte uel neruose agitur, recte potest eloquentia uel dialectica nominari, et eloquens es et dialecticus, quia et facunde dicis uana et acute disputas falsa. sed de te uidero. Stoici certe maxime dialectici fuerunt. cur apostolus Paulus, ne conferrent cum illo, non eos cautissime deuitauit, et uestros episcopos laudas. quod nobiscum uelut cum dialecticis nolint habere sermonem? aut si et Paulus dialecticus erat et ideo conferre secum Stoicos non timebat, quia non solum acute disputabat sicut et illi, sed etiam ueraciter quod non illi, iam caue cuiquam dialecticam pro crimine obieceris, qua usos apostolos confiteris. neque enim, cum hoc mihi obicis, imperitia te falli puto, sed fallere astutia. nomen quippe Graecum est dialectica, quae si usus ad
Abbreviated transcription (Latin):
uel ingratus. ut aut imperia quauinceris non refrenes. autdoctrinam
qua iuuaris accuses inspicio sermonemtuum istum ipsum que ad me
scripsisti. uideote quȩdam copiose ornate explicare. hocest eloquenter.
quȩdamuero suptiliter arguteq disserere. hocest dialectice: et tam̃
edoquentiam dialecticamque rep̃henderes sinoxa sunt. quarehȩc facis:
sinon sunt. curarguis sed neetiam nos uerbi controuersia torqueat.
cum resipsa intellegatur. minus laborandumest quidhominibus eam
uocare placuerit: Proinde siloquens ille appellandus est qui nonso¬
lum copiose etor nate sed &iam ueraciter dicit. Itemq sidia lecti¬
tus ille appellandusest. qui nonsolum suptiliter sed etiam ueracit̃
disserit: nec eloquenses necdialecticus, Nonquia ieiuna et in ordina¬
ta est dictiotua. Necquia obtunsa et crassaest disputatiotua: sed quia

Expanded text:
uel ingratus, ut aut imperitiam qua uinceris non refrenes aut doctrinam uel ingratus, ut aut imperitiam qua uinceris non refrenes aut doctrinam qua iuuaris accuses? inspicio sermonem tuum, istum ipsum quem ad me scripsisti; uideo te quaedam copiose ornateque explicare, hoc est eloquenter, quaedam uero subtiliter arguteque disserere, hoc est dialectice. et tamen eloquentiam dialecticamque reprehendis. si noxia sunt, quare haec facis: si non sunt, cur arguis? sed ne etiam nos uerbi controuersia torqueat. cum res ipsa intellegatur, minus laborandum est quid hominibus eam uocare placuerit. proinde si eloquens ille appellandus est, qui non solum copiose et ornate, sed etiam ueraciter dicit, itemque si dialecticus ille appellandus est, qui non solum subtiliter, sed etiam ueraciter disserit, nec eloquens es nec dialecticus, non quia ieiuna et inornata est dictio tua nec quia obtunsa et crassa est disputatio tua, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
epicurei quosinperitia liberalium disciplinarum non solũ non pudebat
uerũ etiam delectabat. quasdam disputandi regulas quib: quisq usus mi¬
nime falleretur sepotius et tenere etdocere iactabant: Quid estenim
aliud dialectica quam peritia disputandi quod ideo aperiendũ putaui
quietam ipsamihi obicere uoluisti qua sixp̃ianȩ non congruat ueritati.
etideo medoctores ur̃i ueluthominem dialecticũ merito fugiendum po¬
tius eccauendum quam refellendum reuincendũq: censuerint
Quod cum tibi ñ ꝑsuaserint. nam te aduersus nos etiam scribendo dis
putare non piguit tutamer in medialecticã criminatuses quo falleres
imperitos illosque laudares quidis put ando mecum congredi noluerant:
Sed tuui delic& nondialecticam uteriscum contranos scribis: utquid teergo
intantum disputandi periculum proiecisticumdis putare non noueris
autsi nosti. curdialecticus dialecticam criminaris itauel temerarius

Expanded text:
Epicurei, quos inperitia liberalium disciplinarum non solum non pudebat, Epicurei, quos inperitia liberalium disciplinarum non solum non pudebat, uerum etiam delectabat, quasdam disputandi regulas, quibus quisque usus minime falleretur, se potius et tenere et docere iactabant. quid est enim aliud dialectica quam peritia disputandi? quod ideo aperiendum putaui, quia etiam ipsam mihi obicere uoluisti, quasi christianae non congruat ueritati et ideo me doctores uestri uelut hominem dialecticum merito fugiendum potius et cauendum quam refellendum reuincendumque censuerint. quod cum tibi non persuaserint — nam te aduersus nos etiam scputare non piguit; tu tamen in me dialecticam criminatus es, quo falleres imsed tu uidelicet non dialectica uteris, cum contra nos scribis. ut quid te ergo in tantum disputandi periculum proiecisti, cum disputare non noueris? aut si nosti, cur dialecticus dialecticam criminaris, ita uel temerarius
Abbreviated transcription (Latin):
osorũmaxime impiorum que grecorum: s bienimloquacissimȩ philoso¬
phorum hereses extiterunt: quarũ non nullȩ sicut ipsȩ qui hiccõmemo¬
rati sunt sto ici magis deuerborum quã dererũ aduersitate confligunt:
Quod a postolus prohibuit timotheum dicens ad nihil eẽ utilenisi ad sub¬
uersionẽ audientium : Nam dehis utnosti tullius ait : Verbienim con¬
trouersia. iam diutorquet homines greculos contentionis cupidiores qua
ueritatis. Hos tamen paulus nr̃ aedloquendos corrigendosq suscepit
pec ipsius loci nomine exterritus. quod ex mafoeinditum resonat quem
deum dicunt eẽbellorum: Ibi pafica credituris intrepidus loquebatur
ibi spĩtalib: ac cinctus armis ꝑniciosos expugnabat errores: nec contentio¬
sos tamquã mitissimus. necdialecticos tãquã simplicissimus formidabat
Noftienim quã maxime apud stoicos uiguisse dialecticam quã uisetipsi

Expanded text:
osorum maxime impiorumque Graecorum. ibi enim loquacissimae philosoosorum maxime impiorumque Graecorum. ibi enim loquacissimae philosophorum haereses extiterunt. quarum nonnullae, sicut ipsi qui hic commemorati sunt Stoici, magis de uerborum quam de rerum aduersitate confligunt, quod apostolus prohibuit Timotheum, dicens ad nihil esse utile nisi ad subuersionem audientium. nam de his, ut nosti, Tullius ait: uerbi enim controuersia iam diu torquet homines Graeculos, contentionis cupidiores quam ueritatis. hos tamen Paulus noster adloquendos corrigendosque suscepit nec ipsius loci nomine exterritus, quod ex Marte inditum resonat, quem deum dicunt esse bellorum, ibi pacifica credituris intrepidus loquebatur, ibi spiritalibus adcinctus annis perniciosos expugnabat errores nec contentiosos tamquam mitissimus nec dialecticos tamquam simplicissimus formidabat. Nosti enim quam maxime apud Stoicos uiguisse dialecticam, quamuis et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dequid consequenter scã scriptura testatur Aphensumq inquit eum
in ariopagum duxerunt dicentes: possumus scire quȩ sinthȩc quȩate dicun¬
tur: insueta enim quȩdam ad fers in aures nr̃as. uolumusergo scire quid¬
nam uelint hȩc esse. AAthenienses autẽ etaduenȩ hospites adnihil aliud
uacabant. quamdicere nouia liquid autaudire. Stans uero paulus in
Stans uero paulus in
medio areopagodixit. Uiriathenienses ꝑ omnia suꝑstitiosos uos uideo:
ꝑambulansenim et considerans simula craura inuenietiam aram inqua
erat scriptum ignotodõ: que mergo ignorantes colitis. huncego ãdnuN¬
tio uobis et c&era quȩ cõmemorare omnia longũ est quod tam̃ adquestionẽ
quã nuncdiscutimus sufficit. Adtendeobsecrote hȩbreũ ex hȩbreis
a postolum xp̃i stantem acsermocinantem non insinagogam iudȩorum
neq: in eclesi a xp̃ianorum sed inarȩo pago atheniensium: hocest contenti¬

Expanded text:
de, quid consequenter sancta scriptura testatur: adprehensumque de, quid consequenter sancta scriptura testatur: adprehensumque in Areopagum duxerunt dicentes: possumus scire quae sint haec quae a te dicuntur? insueta enim quaedam adfers in aures nostras; uolumus ergo scire quidnam uelint haec esse. Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere noui aliquid aut audire. stans uero Paulus instans uero Paulus in medio Areopago dixit: uiri Athenienses, per omnia superstitiosiores uos uideo. perambulans enim et considerans simulacra uestra inueni etiam aram in qua erat scriptum: ignoto deo. quem ergo ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis et cetera quae commemorare omnia longum est. quod tamen ad quaestionem quam nunc discutimus sufficit, adtende, obsecro te, Hebraeum ex Hebraeis apostolum Christi stantem ac sermocinantem non in synagoga Iudaeorum neque in ecclesia christianorum, sed in Areopago Atheniensium, hoc est contenti
Abbreviated transcription (Latin):
cum quibus tamen eum necpudiit necpiguit dequȩstionedĩuiui etuerihabe¬
resermonem: Accipequid dehacre in eodem libroscriptum st. Paulus
autẽcum illos athenis expectaret inrͣitabatur spũ suo intrase uidenscirca
idola eẽ ciuitatem. Disputabatigitur iudȩis insinagoga etgentibus etco¬
lentibus et inforo ꝑomnem diem a deosquiaderant Quidam uero epicu¬
reorum etstoicorũ philosophorum conferebant cũ illo etquidã dicebant:
quid nam uelit seminator uerborum hicdicere : alii uero peregrinorum
demoniorum uidetur adnuntiator eẽ: ecce apostolus paulus stoicos et epi¬
cureos diuersas non solum abillo uerũ etiã interse aduersasquehereses. secũ
conferre non respuit. Non tantum extra ecclesiam sed eciam extrasina¬
gogam deputanscum eis. Nec eorum conuiciis ex territus uelut litescon¬
tentionesq declinans a predicanda xp̃ĩana ueritate cessabit. Namui¬

Expanded text:
cum quibus tamen eum nec puduit nec piguit de quaestione dei uiui et ueri habecum quibus tamen eum nec puduit nec piguit de quaestione dei uiui et ueri habere sermonem? accipe, quid de hac re in eodem libro scriptum sit: Paulus autem cum illos Athenis expectaret, inritabatur spiritu suo intra se, uidens circa idola esse ciuitatem. disputabat igitur Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus et in foro per omnem diem ad eos qui aderant. quidam uero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo, et quidam dicebant: quidnam uelit seminator uerborum hic dicere? alii uero: peregrinorum daemoniorum uidetur adnuntiator esse. ecce apostolus Paulus Stoicos et Epicureos. diuersas non solum ab illo uerum etiam inter se aduersasque haereses, secum conferre non respuit, non tantum extra ecclesiam, sed etiam extra synagogam disputans cum eis, nec eorum conuiciis exterritus uelut lites contentionesque declinans a praedicanda christiana ueritate cessauit. nam ui
Abbreviated transcription (Latin):
cilla assumpserunt eum &cestiusilli exposuerunt uiam: Volente
autẽ illo ire in achaiam. ex hostati fr̃s scripserunt discipulis ut eum
reciperent: Quicum uenissent multũ contulit his qui ibi credider̃
Uehementer enim iudȩos reuincebat publice ostendens ꝑscripturas
ẽẽ iħm xp̃m. Quid deis todicis quid sentis non ne fostasse eũ conten¬
tiosum etanimo sum concitatoremq: rixarum criminaremini nisi tan¬
ta libri scĩ auctoritate prȩmeremini anquia iudeus in xp̃m credi¬
derat. propterea iudȩos xp̃ianȩ fidei resistentes et ihmnegantes
eẽ xp̃m publice reuincere debebant nosautem quia pastis donati
nũ quã fuimus. propterea pastẽdonati resiftentem xp̃ianȩ unitati
reuincere Nondebemus Nũ quid paulus a postolus aliquando
fuitcultor idolorum autaliquando fuit in heresiepicureorum uelstoicorũ

Expanded text:
cilla, assumpserunt eum et certius illi exposuerunt uiam domini. uolente cilla, assumpserunt eum et certius illi exposuerunt uiam domini. uolente autem illo ire in Achaiam exhortati fratres scripserunt discipulis ut eum reciperent. qui cum uenisset, multum contulit his qui ibi crediderunt; uehementer enim Iudaeos reuincebat publice ostendens per scripturas esse legum Christum. quid de isto dicis, quid sentis? nonne fortasse eum contentiosum et animosum concitatorem paratoremque rixarum criminaremini, nisi tanta libri sancti auctoritate premeremini? An quia Iudaeus in Christum crediderat, propterea Iudaeos christianae fidei resistentes et Iesum negantes esse Christum publice reuincere debebat, nos autem, quia partis Donati numquam fuimus, propterea partem Donati resistentem christianae unitati reuincere non debemus? numquid Paulus apostolus aliquando fuit cultor idolorum aut aliquando fuit in haeresi Epicureorum uel Stoico?um,
Abbreviated transcription (Latin):
qui a et ipse hiez echiel inquis et alii proph&ȩcum uerbis di adsuum popu¬
lũmit tebantur. isra helitȩ scilicet adisrahelitas: Adhȩc quoq tibi respon¬
deo Iamquidem supra cõmemoraui dñm ipsumihm qui seimitandum
discipulis p̃buit Nonsolũ iudȩis uerũ etiam phariseis et sadducȩis et sama¬
rita nisetipsidiabolo principiomnium fallaciarum eterrorũ ad serere
ueritatem et delegerespondere non dedignatum: Sed nehoc domino
licuisse. seruisautẽeius ex istimes non licere Accipequid in actibus a pos¬
tolorum legatur . Iudeus autẽ quidam apollo nominẽ alex andrinus¬
nomine al ex andrinus genere deuenit ephesum potens inscripturis:
hiccatecizatuserat uiã . et feruens sp̃uloquebatur et docebat uerissi me
quȩ iuxta ihm scienssolum baptismũ iohannis. Hicetiam cõeperat
fidutialiter agere insinagoga: Quemcum audissent aquila et pris¬

Expanded text:
quia et ipse Hiexechiel, inquis, et alii prophetae eum uerbis dei ad suum popuquia et ipse Hiexechiel, inquis, et alii prophetae eum uerbis dei ad suum populum mittebantur, Israhelitae scilicet ad Israhelitas . Ad haec quoque tibi respondeo. iam quidem supra commemoraui dominum ipsum Iesum, qui se imitandum discipulis praebuit, non solum Iudaeis, uerum etiam Pharisaeis et Sadducaeis et Samaritanis et ipsi diabolo principi omnium fallaciarum et errorum adserere ueritatem et de lege respondere non dedignatum. sed ne hoc domino licuisse, seruis autem eius existimes non licere, accipe quid in Actibus apostolorum legatur: Iudaeus autem quidam Apollo nomine, Alexandrinus genere, deuenit Ephesum, potens in scripturis. hic catechizatus erat uiam domini, et feruens spiritu loquebatur et docebat uerissime quae iuxta Iesum, sciens solum baptismum Iohannis; hic etiam coeperat fiducialiter agere in synagoga. quem cum audissent Aquila et Pris
Abbreviated transcription (Latin):
circum cisione sunt sed eosmaxime talesẽẽ ait: oposteretameni indoc¬
trina sana redargui refelliq ab ep̃o uaniloquos. etmentis seductores.
indubitata prȩceptione firmauit. Vnde hoc &iã mihiius sum eẽcognos¬
co. hoc prouirib ago huicoperi quantũ ipse qui iussit adiuuat ꝑ seueran¬
ter insisto: Quid obstas. q̃uid obstrepis: cur prohibes cur rephendis .
tibineoboedire oportet andõ nisi foste ista quȩ a medescripturis
scĩs documenta prolata sunt. sic accipienda arbitrans ut quo ur̃os fac¬
titare laudasti. in eclesiatantum quȩ in lege mandata sunt populido¬
ceantur : ibi enimforsitar putas corripiendos et conuincendos eẽ diuer¬
sa sentientes ẽcunusquisq doctor suorum tantũ modo disputando
et p̃dicando emend& errorem. Siquid autem talecumeis quiforissagere
inftiterit. Tunc animosus tunc contentiosus uellitigosus habendus sit

Expanded text:
circumcisione sunt, sed eos maxime tales esse ait; oportere tamen in doccircumcisione sunt, sed eos maxime tales esse ait; oportere tamen in doctrina sana redargui refellique ab episcopo uaniloquos et mentis seductores indubitata praeceptione firmauit. unde hoc etiam mihi iussum esse cognosco, hoc pro uiribus ago, huic operi, quantum ipse qui iussit adiuuat, perseueranter insisto. quid obstas, quid obstrepis, cur prohibes, cur reprehendis? tibine oboedire oportet an deo? Nisi forte ista, quae a me de scripturis sanctis documenta prolata sunt, sic accipienda arbitraris, ut, quod uestros factitare laudasti, in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populi doceantur. ibi enim forsitan putas corripiendos et conuincendos esse diuersa sentientes, ut unusquisque doctor • suorum tantummodo disputando et praedicando emendet errorem, si quid autem tale cum eis qui foris sunt agere institerit, tunc animosus, tunc contentiosus uel litigiosus habendus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
tet dõmagis anhominibus. hoc tibi etiã ipseres ponderim: hic situfla¬
gitar̃is ut ostendam ubi etiã mihids̃ p̃ceperit idagere qđtu prohibes
memento apostolicas epistolas noneis tantum scriptas. quitem poreillo
quoscribebantur audiebant sed etiam nobis. Nonenimobaliud inecle¬
sia recitantur. Ad tende&iam illud quoda postolus ait anuultis expe¬
rimentum eius accipere quiin meloquitur xp̃s. etrecoleiam pan
quid paulus. sed quid ꝑeum xp̃s locutus sit quod paulo ante cõmemo¬
raui p̃dica uerbũ insta opostune. in postune etcetera. Adtende &iã
quemad modum adtitumcum explicaret qualis eẽ ep̃s debeat. etiam
ꝑseuerantem dixit ẽẽ oportere iuxtadoctrinam fidelis uerbi: Vtpo¬
tenssit inquit et exostarundoctrina sana et contradicentes redar guere:
Sunt enĩmulti nonsubditi uaniloquiementis seductores. maxime
qui ex circumcisionesunt quosopostet refelli. Nonergo solos quiex

Expanded text:
tet? deo magis an hominibus? hoc tibi etiam ipse responderim. Hic si tu fiagitaris, ut ostendam ubi etiam mihi deus praeceperit id agere quod tu prohibes, memento apostolicas epistulas non eis tantum scriptas, qui tempore illo quo scribebantur audiebant, sed etiam nobis — non enim ob aliud in ecclesia recitantur —; adtende etiam illud, quod apostolus ait: an uultis experimentum eius accipere qui in me loquitur Christus? et recole iam non quid Paulus, sed quid per eum Christus locutus sit quod paulo ante commemoraui: praedica uerbum, insta oportune inoportune etcetera; adtende etiam quemadmodum ad Titum, cum explicaret qualis esse episcopus debeat, etiam perseuerantem dixit esse oportere iuxta doctrinam fidelis uerbi: ut potens sit, inquit, et exhortari in doctrina sana et contradicentes redarguere. sunt enim multi non subditi, uaniloqui et mentis seductores, maxime qui ex circumcisione sunt, quos oportet refelli. non ergo solos qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
conciliore uerihicodãnatos eẽ cognoscite. quȩ grauiora in illosdicere potiustis.
quȩ grauiora innos ipsos dicere soletis: sed ad hoc inquis tã magnomala intradila¬
tionis tẽpus correcti sunt uidero utrũ correcti sint: quia reuera correctiessent
siadueram ecclesiam remeassent : sed siur a uera est quomodo expiati sint atamim¬
mani scelere dicitẽ siqum non sunt expiatiomnes. uos estis secundũ uram senten¬
tiam eorum scelere maculati si autẽ expiati sunt solo ipso reditu propt̃ carita¬
tem quȩ coͦperit multitudinẽ peccatorum ex piari potuisse concediti sẽt nos
deuris cum correctiadnos ueniunt inanib caluniis accusatis. nisi foste iã
quidem sicut concilii uerba indicant et schismatis sacrilegium ꝑpetraueraNt

Expanded text:
concilii ore ueridico damnatos esse cognoscite. quae grauiora in illos dicere potuistis, quae grauiora in nos ipsos dicere soletis? sed ab hoc, inquis, tam magno malo intra dilationis tempus correcti sunt. uidero utrum correcti sint, quia re uera correcti essent, si ad ueram ecclesiam remeassent. sed si uestra uera est, quomodo expiati sint a tam inmani scelere, dicite. si enim non sunt expiati, omnes uos estis secundum uestram sententiam eorum scelere maculati; si autem expiati sunt, solo ipso reditu propter caritatem, quae cooperit multitudinem peccatorum, expiari potuisse conceditis et nos de uestris, cum correcti ad nos ueniunt, inanibus calumniis accusatis. nisi forte iam quidem, sicut concilii uerba indicant, et schismatis sacrilegium perpetrauerant
Abbreviated transcription (Latin):
ano ꝑtinaciter ꝑstiterunt sententia dãnationis recentis simul etbaptis¬
ma etecclesiã ꝑdiderunt: hȩc uerbatua cestemicres conicognoscis e xepis¬
toletuȩ contexione expreta. proinde quȩro abste sinondũ fuerant ab ec¬
clesia separati quomodo in eosom̃s quima ximiani schismate ꝑstitissenit

Expanded text:
ano pertinaciter perstiterunt, sententia damnationis retenti simul et lxiptisma .t ecclesiam perdiderunt. haec uerba tua certe, mi Cresconi, cognoscis ex epistulae tuae contextione expressa. Proinde quaero abs te, si nondum fuerant ab ecclesia separati, quomodo in eos omnes, qui in Maximiani schismate perstitissent
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ non rescindat᷑. beneilli uiuentib tã quã frum̃tis domini¬
cis gratulamur: si autẽ sicut putatis et ciprianũ uobis in hac
sententia fauereiactatis. non habent baptismũ ceste admissi simplicit̃ adec¬
desiã secundũ eundem ciprianũ : propt̃ meritũ ipsius unitatis indulgentiã
dĩ merentur nea beclesi ae munerib separantur: et quicũq illos secundũ
morem anteriorem dequonontacuit ciprianus simplicit̃ admittunt:
etrecte acpacificiuiuunt: inter eadem frum̃ta horreo destinata deputant᷑
qui autẽuelscientes contraueritatem ineis recipiendis contentio sedimicant
uel prauis atq ꝑuersis moribus uiuunt inzizaniis et palea flãmis debita
tolerantur: propt̃ eo stam̃ ecclesiã quȩ ꝑtotũ orbẽ terrarũ copiosis successi¬
bus dilatatur. hoc est frum̃tadominica quęusq ad messem parit̃ crescur

Expanded text:
mentum non rescindatur, bene illic uiuentibus tamquam frumentis dominimentum non rescindatur, bene illic uiuentibus tamquam frumentis dominicis gratulamur. si autem, sicut putatis et Cyprianum uobis in hac sententia fauere iactatis, non habent baptismum, certe admissi simpliciter ad ecclesiam secundum eundem Cyprianum propter meritum ipsius unitatis indulgentiam dei merentur nec ab ecclesiae muneribus separantur. et quicumque illos secundum morem anteriorem, de quo non tacuit Cyprianus, simpliciter admittunt et recte ac pacifice uiuunt, inter eadem frumenta horreo destinata deputantur; qui autem uel scientes contra ueritatem in eis recipiendis contentiose dimicant uel prauis atque peruersis moribus uiuunt, in zizaniis et palea flammis debita tolerantur. propter eos tamen ecclesiam, quae per totum orbem terrarum copiosis successibus dilatatur — hoc est frumenta dominica, quae usque ad messem pariter crescu
Abbreviated transcription (Latin):
frater secundũ scripturas diuinas hoc p̃cepisse ciprianũ &iã propt̃
malos quicũ sintabonis uitamoribusque spiritalit̃ separaticorpora¬
liter tam̃eis inecclesia uident᷑ eẽ ꝑmixtius que in diẽ iudicii quo&iã
corporaliter debitas separabuntur ad poenas non estecclenã deseren¬
dam tã quã frum̃ta propt̃ paleam ueltizaniã tãquađomu mag¬
nã propt̃ uasam honorata: uides audis sentis capis: intellegis quanto
scelere propt̃ eos qui uob siuerectesiuecum fallimini displicent. sepa¬
remini abecclesia quȩ toto orbediffundit᷑ cui secundum scripturas
diuinas tãmagnũ tã firmũ tãclarũ atq luculentũ testimonium
ꝑhib& ciprianus : quã obrem attendediligent̃ d&ota ista questione
breuem ratiocinationẽ meã: sirecte in ecclesiam recipiunt᷑ exhereti¬
cis uenientis ut in eis error proprius corrigatur diuinũ autẽ sacra¬

Expanded text:
frater, secundum scripturas diuinas hoc praecepisse Cyprianum etiam propter frater, secundum scripturas diuinas hoc praecepisse Cyprianum etiam propter malos, qui cum sint a bonis uita moribusque spiritaliter separati, corporaliter tamen eis in ecclesia uidentur esse permixti usque in diem iudicii, quo etiam corporaliter debitas separabuntur ad poenas, non esse ecclesiam deserendam tamquam frumenta propter paleam uel zizania, tamquam domum magnam propter uasa inhonorata. uides audis sentis capis intellegis, quanto scelere propter eos, qui uobis siue recte siue cum fallimini displicent, separemini ab ecclesia quae toto orbe diffunditur, cui secundum scripturas diuinas tam magnum, tam firmum, tam clarum atque luculentum testimonium perhibet Cyprianus. Quamobrem attende diligenter de tota ista quaestione breuem ratiocinationem meam. si recte in ecclesiam recipiuntur ex haereticis uenientes, ut in eis error proprius corrigatur, diuinum autem sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in ecdesia recedamus: nob̵ tantũ modo laborandum est ut frum̃¬
tũ ẽẽ possimus. ut cũ coeperit frum̃tũ dominicis horreis condi fruc¬
tũ prooperenr̃o edabore capiamus .: a postolus in epistola sua dicit:
indomo autẽmagna non solum uasa sunt aurea etar gentea sed et
ligneoc et fictilia et quȩdã quidem honorata quȩdã in honorata:
nosoperamdemus et quantum possumus laboremus. ut uasaureũ etargen¬
teum simus: ceterum ficcilia uasa confringer ed̃o soli concessum est: cũiuir¬
gaferrea da taestꝰ esse non potest maior dominosuo seruus necquisquam
tilabrum iamferreposse auta frumento uniuersã Zitanĩa humano
iudicio separare. suꝑbaest ista obstinatio et sacrilega prȩsumptio quã
sibi furor prauus ad sumit &dum sibi semꝑ quidam plusquã mitis
iustitiadeposcit ad sumunt deecclesia pereunt: etdum se in solenter
extollunt: ipso suotumore cȩcati ueritatis lum̃ amittant: Vides¬

Expanded text:
e ecclesia recedamus. nobis tantummodo laborandum est ut frumentum esse possimus, ut cum coeperit frumentum dominicis horreis condi, fructum pro opere nostro et labore capiamus. apostolus in epistula sua dicit: in domo autem magna non solum uasa sunt aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et quaedam quidem honorata, quaedam inhonorata. nos operam demus et quantum possumus laboremus ut uas aureum uel argenteum simus. ceterum ficga ferrea data est. esse non potest maior domino suo seruus nec quisquam tilabrum etiam ferre posse aut a frumento uniuersa zizania humano iudicio separare. superba est ista praesumptio et sacrilega obstinatio, quam sibi furor prauus adsumit, et, dum sibi semper aliquid amplius, quam mitis iustitia deposcit, adsumunt, de ecclesia pereunt et, dum se insolenter extollunt, ipso suo tumore caecati ueritatis lumen amittunt
Abbreviated transcription (Latin):
mihi quãuis accusatorie tribuis. nonnerecitato decreto concilii bagaiensis quosi¬
cut ihiscriptũ est maximianum fidei aemulũ ueritatis adulterũ ecclesiȩ ma
tris inimicum dathȩcorȩ etabiron ministrũ depacis gremio sententiae fulm̃¬
excussit laudare eloquentiã cogereris porrosimihimateries illa propone¬
retur. quando possẽ dicere. licet uiperei seminis noxios pastus uenenati uteri

Expanded text:
mihi quamuis accusatorie tribuis, nonne recitato decreto concilii Bagaiensis, quo, simihi quamuis accusatorie tribuis, nonne recitato decreto concilii Bagaiensis, quo, sicut ibi scriptum est, Mtris inimicum, Dathan, Chore et Abiron ministrum, de pacis gremio sententiae fulmexcussit, laudare eloquentiam cogereris? porro si mihi materies illa proponeretur, quando possem dicere: licet uiperei seminis noxios partus uenenati uteri
Abbreviated transcription (Latin):
torib missos. et maximianũ acsocioseius apudeos grauiter accusarentͥ conci¬
liũ quo eosdam nauerunt gestis proconsularibus allegarent: iussiones quibus
illis edibus pellerent᷑ efficacissimas impetrarent his omnib a se gestis adhuc
nebulas inperitis conantur effundere ñsolũ scripturis sc̃is etpriorũ rerum
gestarum quando seabunitateseparauerunt multis cestisq docum̃tis uerũ
etiã recentissimissuis factis et exemplis euidentissime superati Hincergo
tantum agam hinc adomnes epistolȩtuȩ pastes quantũ medñsadiuuat sineulla
difficultate immocũ magna facilitate respondeam: ac primo illud qđ tibi
ipsecontrarius eloquent̃ eloquentiã uituperare uoluisti tãqũa eẽt ueritatis ini¬
mica et patrona potius falsitatis ut eomodome quasi eloquentem cauendum
atq fugiendum ostenderes imperitis si reuera tanta eẽt eloquentiamea quantã

Expanded text:
toribus missos et Maximianum ac socios eius apud eos grauiter accusarent, concitoribus missos et Maximianum ac socios eius apud eos grauiter accusarent, concilium quo eos damnauerunt gestis proconsularibus allegarent, iussiones quibus illi sedibus pellerentur efficacissimas impetrarent. his omnibus a se gestis adhuc nebulas inperitis conantur offundere, non solum scripturis sanctis et priorum rerum gestarum, quando se ab unitate separauerunt, multis certisque documentis, uerum etiam recentissimis suis factis et exemplis euidentissime superati. Hinc ergo tantum agam, hinc ad omnes epistulae tuae partes, quantum me dominus adiuuat, sine ulla difficultate, immo cum magna facilitate respondeam. ac primo illud, quod tibi ipse contrarius eloquenter eloquentiam uituperare uoluisti, tamquam esset ueritatis inimica et patrona potius falsitatis, ut eo modo me quasi eloquentem cauendum atque fugiendum ostenderes imperitis: si re uera tanta esset eloquentia mea, quantam
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ probatis inmax imianicausa cogerentur faterieorum quosdã nauerunt
peccatis nonfuerunt peccatis ñ fuisse maculatos. in una sacram̃torum cõmuni¬
one constitutos eos quib tam quã in nocentibus ad reuestendum dilationem de¬
derunt: et si ñ ordinatoribus maximiani tam̃ in eius paste constitutis. dãnato¬
rib primiani et quibaptismũ xp̃inolebant agnoscere. Nẽin eis ecclesus datũ
quas a postolorum labor propagauit atq fundauit. contendentes extrauna
ecclesiã baptismum dari non posse. nosqueculpantes quod ꝑeos datũ baptis mum
non rescinderemus quoseẽ inuera ecclesia Negaremus. susciperent inmaximiani
sacrilego schis matebaptizatos et ineis baptismum rescindere non auderent: et
qui delegibus xp̃ianorum imperatorum quib. eorum ꝑuersitas corrigenda p̃ci¬
pitur. nos tamquã crimine ꝑsecutionis accusant. adiresudices ab ipsis impera¬

Expanded text:
et non probatis, in Maximiani causa cogerentur fateri eorum quos damnauerunt et non probatis, in Maximiani causa cogerentur fateri eorum quos damnauerunt peccatis non fuisse maculatos in una sacramentorum communione constitutos eos, quibus tamquam innocentibus ad reuertendum dilationem dederunt etsi non ordinatoribus Maximiani, tamen in eius parte constitutis damnatoribus Primiani; et qui baptismum Christi nolebant agnoscere nec in eis ecclesiis datum, quas apostolorum labor propagauit atque fundauit, contendentes extra unam ecclesiam baptismum dari non posse nosque culpantes, quod per eos datum baptismum non rescinderemus, quos esse in uera ecclesia negaremus, susciperent in Maximiani sacrilego schismate baptizatos et in eis baptismum rescindere non auderent; et qui de legibus christianorum imperatorum, quibus eorum peruersitas corrigenda praecipitur, nos tamquam crimine persecutionis accusant, adirent iudices ab ipsis impera