comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt. Id circo cũ dic̃ ue mundo abscandalis: ñ credo qđ de elem̃tis dicat
cȩ̨li ac t̾rȩ. sed scđm scripturarũ c̃ suetudinẽ t̃renos qͦq ac carnales homines
designat: qͥ radice cordis in amorẽ mundi fixer̃. Deqͦ mundo alibi dr̃ qđ mu¬
dus in maligno positꝰ est. In qͦ mundo. erat lux uera quȩ illuminat õmẽ ho¬
minẽ uenientẽ inhunc mundũ. In mundo erat inqͥt. & mund ꝑ eũ factꝰ. ẽ:
& mund eũ ñ cgnouit. Et qr eũ ñ cgnouit: ideo in maligno relictꝰ. ẽ : quo
pͥusquã uenir& uera lux in hunc mundũ positꝰ erat. Cui ꝓfecto mundo
ĩmin& ue ascandalis. qr in eo & exeo oriunt᷑ scandala. & nutriunt᷑ in uni¬
uerso orbe t̾rarũ. Deqͦ fateor mundo ñ erant iã discipłi xp̃i. sic̃ nec magist
eoꝵ dehoc mundo erat. Et ideo nemini eoꝵ ue a scandalis erat. in qͣntum
unꝰ qͥsq eoꝵ iã m̃te extra mundũ erat. Et ideo pius magist᷑ ait ad patrẽ

Expanded text:
is, non credo quod de elementis dicat coeli ac terrae, sed secundum Scripturarum consuetudinem terrenos quosque ac carnales homines designat, qui radicem cordis in amore mundi fixerunt; de quo mundo alibi dicitur, quod Mundus in maligno positus est . In quo mundo, Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, inquit, et mundus per eum factus est et mundus eum non cognovit . Et quia eum non cognovit, ideo in maligno relictus est, quo priusquam veniret, vera lux in hunc mundum positus erat. Cui profecto mundo imminet vae a scandalis, quia in eo et ex eo oriuntur scandala et nutriuntur in universo orbe terrarum. De quo fateor mundo non erant jam discipuli Christi, sicut nec Magister eorum de hoc mundo erat. Et ideo nemini eorum vae a scandalis erat, in quantum unusquisque eorum jam mente extra mundum erat. Et ideo pius Magister ait ad Patrem:
Abbreviated transcription (Latin):
hominis tradit᷑ in manꝰ hominũ. quã iis reliqua omĩa similit̃ dicat. Quia ue
morte eꝰ om̃e scandalũ futurũ erat. ideo multociens eacdẽ replicat & la te¬
miteri paulatĩ ea quȩ ñdũ dixerat ut eos ad fidẽ introducat. Tradendũ cum
superuis ñ . ẽ dictũ. Hic aut̃ ñ solũ tradendũ. sed &iã in manꝰ ħ omineneẽ era¬
dendũ Illic itaq didicimꝰ aqͥb paciet᷑ & inqͦ loco paciet᷑ Hic aut̃ discimis

Expanded text:
 in manus hominum; quamvis reliqua omnia similiter dicat. Quia de morte ejus omne scandalum futurum erat, ideo multoties eadem replicat, et intromittit paulatim ea quae nondum dixerat, ut eos ad fidem introducat. Tradendum eum, superius est dictum; hic autem non solum tradendum, sed etiam in manus hominum esse tradendu
Abbreviated transcription (Latin):
uota in ministerio deputatiꝰ. Unde danihel ait in usione sua. Milia milium
ministrabant ei & decies centena milia asistebant ei Quia & si alust qui
assistunt. al utam̃ qͥ ministrant inministerio positi: & sẽꝑ uident faciẽ patri
Homo aut̃ iste iuxta lucã quẽ matheuꝰ indifferent̃ posuit: ipse xep̃e. enob

Expanded text:
vota in ministerio deputati. Unde Daniel ait in visione sua: Millia millium vota in ministerio deputati. Unde Daniel ait in visione sua: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei . Quia etsi alii sunt qui assistunt, alii tamen qui ministrant in ministerio positi, et semper vident faciem Patris. Homo autem iste juxta Lucam, quem Matthaeus indifferenter posu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣt. Ꝙd uob̾ uid& si fuerint alicui centũ oues. & si ȩrrauerit unaexeis. ñmege¬
linqu& nonaginta in montib & uad& querere eã quȩ errautt. & sic̃ tigere ar
in ueniat eã eadẽ replicat & reinculcat quȩ sup̃ dixerat ut nemo eos ẽtẽpnat
qͦs uenit filiuꝰ homins querere & saluare & inhumeris siuis acsipastor repottape
ad gregẽ: ut ex hoc insinuar&e quã periculosissimũ sit eos c̃tẽpnere qͦs xp̃c pastor
ouiũ cũ tanta diligentia quesiuit int̾ris. ut eos ꝓpͥis humeris reportar& ad cȩlos¬
& ad c̃sorriũ suꝑnoꝵ ciuũ. quoꝵ angłi sẽꝑ uident faciẽ patris: qͦs reliqͥt nona¬
ginta & nouẽ in montib aut indeserto & ueñ unã querere quȩ errauerae
Shos qͥppe tantũ ex aggerat dignitatẽ nrȩ redẽptionis. nec̃tepnant᷑ male qͦ
in xp̃o credunt quoꝵ ẽ. ipse pastor: Ppt̃ qͦs reliqͥt anglicã dignitatẽ in cȩ¬
lestib quoꝵ st̃ ipsi c̃ sortes angłi. & ineoꝵ obseqͥis ut ministrent adõ p̃ces et

Expanded text:
Quid vobis videtur, si fuerint alicui centum oves, et si erraverit una ex eis, nonne relinquet nonaginta in montibus, et vadet quaerere eam quae erravit; et si contigerit ut inveniat eam, etc. Eadem replicat et reinculcat quae supra dixerat, ut nemo eos contemnat quos venit Filius hominis quaerere et salvare, et in humeris suis ac si pastor reportare ad gregem, ut ex hoc insinuaret quam periculosissimum sit eos contemnere quos Christus, pastor ovium, cum tanta 741 diligentia quaesivit int nonaginta et novem in montibus, aut in deserto, et venit unam quaerere quae erraverat. Ad hoc quippe tantum exaggerat dignitatem nostrae redemptionis, ne contemnantur male qui in Christo credunt, quorum est ipse pastor. Propter quos reliquit angelicam dignitatem in coelestibus, quorum sunt ipsi consortes angeli; et in eorum obsequiis ut ministrent, a Deo, preces et
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in eo st̃. qr ꝑ eũ curr̃ & ueniunt qͥ ubiq est : & ideo ñ quã ab eiꝰ uisione recedunt
Faciẽ aut̃ patris quã uident. more humani eloquii appellat. ñ qđ in patre aut
in illa indiuidua trinitate aliꝗd in corporeũ sit: uł ulla liniam̃ta corporis.
sed faciẽ patris seipsũ xp̃c uocat. quẽ sẽꝑ uident angłi: & ꝑ quẽ patrẽ uident
uia sicut nemo uenit ad patrẽ nisi ꝑfiliũ. ita nemo uid&e patrẽ nisi ꝑ ipsũ filiũ¬

Expanded text:
nisi in eo sunt, quia per eum currunt et veniunt qui ubique est, et ideo nunquam ab ejus visione recedunt. nisi in eo sunt, quia per eum currunt et veniunt qui ubique est, et ideo nunquam ab ejus visione recedunt. Faciem autem Patris quam vident, more humani eloquii appellat, non quod in Patre, aut in illa individua Trinitate aliquid corporeum sit, vel ulla lineamenta corporis, sed faciem Patris seipsum Christus vocat, quem semper vident angeli et per quem Patrem vident; quia sicut nemo venit ad Patrem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
cib possunt rec̃ciliari. ut sanent᷑ in corpore xp̃i. Qua ꝓpt̾ nec negandũ. quod
unꝰqͥsq renat᷑ inxp̃o suũ ħabeat angłm custodẽ Sed qͦmͦ sẽꝑ uideant faciẽ
patris. inquẽ desiderant ꝓspicere teste apło: cũ & ds̃ trinitas in uisibilis ẽẽ
dicat᷑ ñ parua questio est nisi quia sic ẽ. in uisibilis ut nemo eũ angłoꝵ totũ
iusionis. sed satietatẽ : &t antũ uident. qͣntũ desiderant Nec sacietas uisionis
fastidiũ qͦs repl& ipsa uisio claritatis affert. qr tantũ eũ uident. qͣntũ eoꝵ natura ui¬
dere pocest: & ideo ad hoc desiderant. ut eũ sẽꝑ sine fastidio ament. Et amant
quẽ uident. ita ut sẽꝑ eũ uidendo sine ulla anxieate ament ac desiderent Euod
si querit᷑ ꝗd agunt qͣ̃ndo ad nos ueniunt: ucrũ ne eũ uideant: credendũ .ẽ. qđ ñ quã

Expanded text:
ecibus 740 possunt reconciliari, ut sanentur in corpore Christi. Quapropter nec negandum, quod ecibus 740 possunt reconciliari, ut sanentur in corpore Christi. Quapropter nec negandum, quod unusquisque renatus in Christo suum habeat angelum custodem, sed quomodo semper videant faciem Patris, In quem desiderant prospicere, teste apostolo, cum et Deus Trinitas invisibilis esse dicatur, non parva quaestio est, nisi quia sic est invisibilis ut nemo eum angelorum totvisionis, sed satietatem, et tantum vident, quantum desiderant. Nec satietas visionis fastidium, quos replet ipsa visio claritatis, affert, quia tantum eum vident, quantum eorum natura videre potest, et ideo ad hoc desiderant, ut eum semper sine fastidio ament. Et amant quem vident, ita ut semper eum videndo, sine ulla anxietate ament ac desiderent. Quod si quaeritur, quid agunt quando ad nos veniunt, utrumne eum videant? Credendum est, quod nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ea quę sol&e ĩpius oꝑarĩ. pͥores iustificationes eiꝰ obliuioni tradunt᷑ Qr nisi pos¬
s& scandali zari & de bonis & sc̃ĩs oꝑib ad iniqua transire. sic̃ ẽc̃tra rio & de malis
ad̃bona. nequaq̃ ꝓpha talia ꝓ posuiss& c̃tra speculatorẽ aqͦ anima reqͥrenda cen¬
secͥ. Trad unt aut̃ & aliũ sensũ cũ ait. nec̃tep̃natis unũ depusillis istis. Quod ideo
dixerit: qr ꝑ manũ & pedẽ seu oculũ qͦs lib& caros & eximios in ȩccła positos. siscan¬
daliz arint nos abicere iub&. neforte austeriores in his. eẽ. uelim quã expediat
t tẽꝑat sententiã suã ne c̃tẽpnamꝰ eos ac si zelo dĩ ducti. & ñ scđm scientiam seu
caritatẽ xp̃i. Ac sidicer&. Sic p̃cipio seueritatẽ in m̃bris tenere corporis. ut si¬
mul pietatẽ caritatis & clem̃tiã fr̃ni amaris doceã : ut ꝑ ur̃am salutẽ & iã illoꝵ
queratis sanitatẽ Suia angłi eoꝵ. sẽꝑ uident faciẽ patris mei: Quoꝵ officio & p̃¬

Expanded text:
ores justificationes ejus oblivioni traduntur. Qui nisi posset scandalizari et de bonis et sanctis operibus ad iniqua transire, sicut e contrario et de malis ad bona, nequaquam propheta talia proposuisset contra speculatorem a quo anima requirenda censetur. Tradunt autem et alium sensum, cum ait, Ne contemnatis unum de pusillis istis. Quod ideo dixerit, quia per manum et pedem se, non oculum, quoslibet caros et eximios in Ecclesia positos, si scandalizarint nos abjicere jubet, ne forte austeriores in his esse velimus quam expediat. Et temperat sententiam suam ne contemnamus eos ac si zelo Dei ducti, et non secundum scientiam seu charitatem Christi. Ac si diceret: Sic praecipio severitatem in membris tenere corporis, ut simul pietatem charitatis, et clementiam fraterni amoris doceam, ut per vestram salutem etiam illorum quaeratis sanitatem. Quia Angeli eorum semper vident faciem Patris mei. Quorum officio et pr
Abbreviated transcription (Latin):
querere. quandã & exbenefactis quȩ ꝓ xp̃o in ipsis fiunt nihila depereat. Sed qͥ talem
in uitat ꝑ uenire in nocentiã. ut ꝓpt̃ dm̃ nihil timide refugiat: nihil honoris nihi
dilitiarũ. nihil uoluptuose reqͥrat : qr forma uirtutis. ẽ. dũ puer sibi nihil uindi¬
cat. nihilq reqͥrit Et qͥscandali z auerit unũ inqͥt de pusillis istis qͥ credunt in me:
expedit ei ut suspendat᷑ mola asinaria in collo eiꝰ & dimergat᷑ in ꝓfundũ maris.
Multa st̃ qͥdẽ in his uersib quȩ sibi dogmatizant. plurimi. nos uͦ sic̃ & in reliqͥs
locis solã & sĩplicẽ intelligentiã sermonis reqͥrentes. obbreuitatis cõpendiũ
eoꝵ plurima p̃t̾ mittimꝰ. quȩ utilit̾ dici poterant. Uerũtam̃ querendũ est y

Expanded text:
quaerere, quanquam ex benefactis quae pro Christo in ipsis fiunt, nihil depereat. Sed qui talemquaerere, quanquam ex benefactis quae pro Christo in ipsis fiunt, nihil depereat. Sed qui taleminvitat pervenire innocentiam, ut propter Deum nihil timide refugiat, nihil honoris, nihil deliciarum, nihil voluptuose requirat; quia forma virtutis est, dum 729 puer sibi nihil vindicat, nihilque requirit. Et qui scandalizaverit unum, inquit, de pusillis istis qui credunt in me, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et dimergatur in profundum maris. Multa sunt quidem in his versibus quae sibi dogmatizant plurimi, nos vero sicut et in reliquis locis, solam et simplicem intelligentiam sermonis requirentes ob brevitatis compendium eorum plurima praetermittimus, quae utiliter dici poterant. Verumtamen qu
Abbreviated transcription (Latin):
auerit se sic̃ paruulus iste. hic ẽ. maior in regno cȩ̨loꝵ Et qͥ cũq. receꝑi¬
unũ paruulũ talẽ in nomine meo me suscipit. Om̃ heç omia ad xp̃m
referenda st̃ : id circo infinẽ c̃clusit. Quicũq receꝑit unũ paruulũ talẽ in nomine meo.
me suscipit. Ac si dicer&. Me suscipit. qr intalib ipse sũ qͥ se ipsos ita deitiunt. ut ꝓpt̃
me ad tantã in nocentiã redire uelinit. uthibitudinẽ quã habent pueri exȩtate. ipsi ꝑ ratio¬
nẽ & fidẽ inse suscipiant. Quã altissime c̃sideranda st̃ heç inpueris. siqͥs ad ea uult redire
iã c̃ uersus. qm̃ nisi diligentissime scrutata fuerit eoꝵ qͣlitas. uix suffic̃ ulla enarrandi fa¬
cultas. Transit siqͥdẽ figura de imis ad sũma. cũ ait. Quicũq receꝑit talẽ in nomine
meo. me suscipit: Non qͦd tales pueri hospitio suscipiendi sint: qͥ nesciunt adhuc qͥcquã

Expanded text:
averit se sicut parvulus iste, hic est major in regno caverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno cunum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. Quoniam haec omnia ad Christum referenda sunt, idcirco in fine conclusit, quicunque receperit unum parvulum talem in nomine meo me suscipit. Ac si diceret, me suscipit, quia in talibus ipse sum, qui seipsos ita dejiciunt, ut propter me ad tantam innocentiam redire velint; ut habitudinem quam habent pueri ex aetate, ipsi per rationem et fidem in se suscipiant. Quam altissime consideranda sunt haec in pueris, si quis ad ea vult redire jam conversus. Quoniam nisi diligentissime scrutata fuerit eorum qualitas, vix sufficit ulla enarrandi facultas. Transit siquidem figura de imis ad summa, cum ait: Quicunque receperit talem in nomine meo, me suscipit. Non quod tales pueri hospitio suscipiendi sint, qui nesciunt adhuc quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
plura : Etiã nec ipsã mortẽ tim&: Qđ si uoluero cunctas dinumerare
in nocentiȩ eiꝰ uirtutes longũ erit. qͣs & iã natura uirtutes quauis uiciata
in ꝓpagine secũ seruauit & retinuit. Unde pͦst ꝑceptã grãm apłi ad cã
quã benȩ remittunt᷑ integritatẽ. ne deinceps ullis occupent᷑ laqueis & in¬
plicent᷑ c̃cupiscentiarũ errorib Qđ si ꝑfectior. ẽ ihũ xp̃i forma & eiꝰ exẽ¬
pli imitatio. tam̃ ista satis ÷ absoluta & ꝑfectȩ uitȩ ꝓpositio si obserua
grã / quisq quã̧ accep̃. ita ut nec sibi nec alteri noccat. dũ tam̃ oꝑet᷑ qͥcꝗd
postea sibi uirtꝰ collata ꝑ xp̃m dictat : qr & si nec aliqͥd magnũ sapere
cadit inpuerũ. nulla tam̃ iactantia generis uł diuitiarũ uł aliarũ rerũ
quȩ estimant᷑ bona. ei delectat᷑ in animo & ideo seqͥt Quicũq humili¬

Expanded text:
plura? Etiam nec ipsam mortem timet. Quod si voluero cunctas dinumerare plura? Etiam nec ipsam mortem timet. Quod si voluero cunctas dinumerare innocentiae ejus virtutes, longum erit, quas etiam natura virtutes quamvis vitiata, in propagine secum servavit et retinuit. Unde post perceptam gratiam, apostoli ad eam quam bene remittantur integritatem, ne deinceps ullis occupentur laqueis, et implicentur concupiscentiarum erroribus. Quod si perfectior est Jesu Christi forma, et ejus exempli imitatio, tamen ista est satis absoluta et perfectae vitae propositio, si observet gratiam quisque quam accepit, ita ut nec sibi, nec alteri noceat, dum tamen operetur quidquid postea sibi virtus collata per Christum dictat; quia etsi nec aliquid magnum sapere cadit in puerum, nulla tamen jactantia generis vel divitiarum, vel aliarum rerum quae aestimantur bona, ei delectatur in animo, et ideo sequitur: Quicunque humili
Abbreviated transcription (Latin):
& ad ꝑfectũ ascendere ñ ualentib maior habat᷑ in regno cȩloꝵ. Quã sane re¬
gulã unꝰ qͥsq inse recõpens&. & uideat in his adhuc inipsa cadẽ ȩtate pueroꝵ
quã sanisint in om̃ib animȩ passionib & languorib pueri. qͣs postea infir¬
mitates in nosma  ipsos c̃ traximꝰ Ad qͣs pͥmũ ꝓueroꝵ nemo incurrit : quã
incipiat ab solutũ linguȩ ꝓferre sermonẽ quẽ pͥus nulla c̃cupiscentia
carius tangit. ñ ira. ñ tristicia. ñ odiũ. ñ in uidia. nec ulla cȩcerarũ pas¬
sionũ prurigo. intantũ &iã ut in morte patris ac matris uł alicuiꝰ amici
ludat. & insius delectat᷑ crepundis sĩplicius quã ullus int̃epulas. Nescit
enũ excollert se : nescit alta reqͥrere. uilia ñ refugit: p̃tiosa & quȩ suꝑbiȩ
st̃ nulla reqͥrit. ad om̃iũ aspectꝰ gaud& om̃s ut parentes diligit. Quid

Expanded text:
et ad perfectum ascendere non valentibus, major habeatur in regno coelorum. Quam sane reet ad perfectum ascendere non valentibus, major habeatur in regno coelorum. Quam sane regulam unusquisque in se recompenset et videat in his adhuc in ipsa eadem aetate puerorum, quam sani sint in omnibus animae passionibus et languoribus pueri, quas postea infirmitates in nosmetipsos contraximus. Ad quas primum puerorum nemo incurrit, quam incipiat absolutum linguae proferre sermonem, quem prius nulla concupiscentia carnis tangit, non ira, non tristitia, non odium, non invidia, nec ulla caeterarum passionum prurigo. In tantum etiam ut in morte patris ac matris vel alicujus amici. ludat, et in suis delectatur crepundiis simplicius quam ullus inter epulas. Nescit enim extollere, nescit alta requirere, vilia non refugit, pretiosa et quae superbiae sunt, nulla requirit, ad omnium aspectus gaudet, omnes ut parentes diligit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
uerit uiriles c̃ cupis centias suas inspũ. & corporales actꝰ. ut s̃ꝑ mortẽ ihũ circũse¬
rat in corpore suo. ita ut puer qͥ muliebria ñdũ tẽptauit: nec sensit motꝰ ui¬
riles: iste calis c̃uersus factus ÷ sic̃ puer cuiꝰ nec dũ st̃ oculi apti. Suos male
aptos inadã adhuc hodie iã ꝓpt̾ penã peccati ualde dolem. Et ideo talẽ
ut credo inmedio eoꝵ stacuit paruulũ. in cuiꝰ in nocentia & siplicitate cor¬
dis. illũ adã qͥ fueratꝰ ante peccatũ scm rep̾sentare. forte inseipso iã rena¬
tũ ñ ut potũ insipientiȩ qͦd erat infra annos. sed totũ in nocentiȩ & puri¬
tatas sequerentͥ qđ erat in natura pueri absq uicio: Ut qͣnto ampliũ eorũ
qͥsq adppinqͣr& uerȩ in nocentiȩ ꝓfectib recedens ab huiꝰ modi quȩ pͦstta
accidunt && adcrescunt in nob̾ passionib. tanto amplius cȩceris c̃tinentib

Expanded text:
verit viriles concupiscentias suas in spiritu et corporales actus, ut semper mortem Jesu circumfeverit viriles concupiscentias suas in spiritu et corporales actus, ut semper mortem Jesu circumferat in corpore suo, ita ut puer qui muliebria nondum tentavit, nec sensit motus viriles, iste talis conversus factus est sicut puer, cujus necdum sunt oculi aperti; quos male apertos in Adam, adhuc hodie jam propter poenam peccati, valde dolemus. Et ideo talem, ut credo, in medio eorum statuit parvulum, in cujus innocentia et simplicitate cordis, illum Adam qui fuerat ante peccatum, sanctum repraesentaret, forte in seipso jam renatum; non ut totum insipientiae, quod erat infra annos, sed totum innocentiae et puritatis sequerentur, quod erat in natura pueri absque vitio. Ut quanta amplius ipsorum quisque appropinquaret verae innocentiae profectibus, recedens ab hujusmodi quae postea accidunt, et accrescunt in nobis passionibus, tanto amplius caeteris continentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
aut spm̃ scm̃ qͦd alii uolunt ad uocasse dr̃. sed unũ eparuulis. cuiꝰ innocen¬
tia atq humilitas naturalis nec affectata. magisteriũ. eẽ poss& salutis
nde seqͥt᷑. Am̃ dico uob̃ nisi c̃ uersi fueritis & efficiamini sic̃ pariuili
ñ intrabitis in regnũ cȩloꝵ. Et notandũ quãuis unũ ꝓposuerit in medio
ñ ait sic̃ paruulus iste sed sic̃ paruuli. ut om̃iũ eoꝵ humilitas & in nocen¬
tia cõꝓb&. ne uideat᷑ in illo quẽ statuerat aliqͥd ultra naturã fuisse suȩ
eeatis. Qđ aut̃ cũ in medio eoꝵ ꝓponit. insinuat qͦd hȩc uirtꝰ nulli ꝓpͥus
est ñ ꝑetro. ñ ioħi quã cȩteris : sed om̃ib qͥ eã elegerit seqͥ cõmunis est :
non ait etatẽ habeant puerilẽ. sed humilitatẽ atq in nocentiã quã illi
ꝑ gcace annoꝵ p ossident isti ꝑ industriã & uirtutẽ þabeant puritatis
N equaquã gͥ parũ ẽ. iurcutis taliũ ĩmitatio. qr siqͥs uir c̃sticut᷑ eo usq mortifica¬

Expanded text:
um sanctum, quod alii volunt, advocasse dicitur, sed unum e parvulis, cujus innocentia atque humilitas naturalis, nec affectata, magisterium esse posset salutis. Unde sequitur: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum. Et notandum, quamvis unum proposuerit in medio, non ait sicut parvulus iste, sed sicut parvuli, ut omnium eorum humilitas et innocentia comprobetur; ne videatur in illo, quem statuerat, aliquid ultra naturam fuisse suae aetatis. Quod autem eum in medio eorum proponit, insinuat quod haec virtus nulli 728 propius est, non Petro, non Joanni, quam caeteris, sed omnibus qui eam elegerint sequi communis est. Non ut aetatem habeant puerilem, sed humilitatem atque innocentiam, quam illi per aetatem annorum possident, isti per industriam, et virtutem habeant puritatis. Nequaquam igitur parum est virtutis talium imitatio. Quia si quis vir constitutus eo usque mortifica
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ referat᷑. dicente dño: fiat tͥ scđ̾m fidẽ tuã. Uerũ tam̃ ñ om̃is hec increpa¬
tio ut dixi. ad apłos. ẽ. referenda : qr illi & si adhuc erant in creduli. ñ tam̃
ꝑ uersi. Aunaticꝰ uͦ & iudei quoꝵ ten& formã. utiq simul increduli & ꝑuer¬
si erant: qm̃ ex ꝑuersitate in eis malitia. ẽ introducta ita ut extra naturã
male paterent᷑ ademonib Ubi & ꝑuersitas tocius humani generis incre¬
patͥ. qͥb qͣsi grauatꝰ eoꝵ malitia & cͥuersatione cũ eis dic̃: Usquetͦ ero uobcũ
usq qͦ uos patiar: Culpat᷑ enĩ genꝰ inspecie cũ una generatio simul ꝓpt̃

Expanded text:
fidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam . Verumtamen non omnis haec increpafidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam . Verumtamen non omnis haec increpatio, ut dixi, ad apostolos est referenda, quia illi etsi adhuc erant increduli, non tamen perversi. Lunaticus vero et Judaei, quorum tenet formam, utique simul increduli et perversi erant; quoniam ex perversitate in eis malitia est introducta, ita ut extra naturam male paterentur a daemonibus. Ubi et perversitas totius humani generis increpatur, quibus quasi gravatus eorum malitia et conversatione cum eis, dicit: Usquequo ero vobiscum? usquequo vos pati
Abbreviated transcription (Latin):
te & te aliud ꝑ petrante sẽꝑ egrotaris: Ceperat enĩ longe iã diupati ab
eis. cũ qͥb sẽꝑ erat affectu pietatis: Id circo ñ homini irascebat᷑ sed uicio. ita
ut ꝑhunc unũ hominẽ ñ solũ apł̃i & pat̾ culparent᷑. qͥ uicio ad huc p̃meban¬
t incredulitatis. uerũ & iã om̃s iudeos tangit & infideles cũ qͥb laborat
uerbũ dĩ in p̾sentiarũ. sed ipsi ñ festinant reciꝑe sanitatẽ. Acꝑ hoc in uno
isto lunatico magnũ & euidens ostensũ . ẽ. xp̃i sacram̃tũ. sic̃ & in lȩꝓso ilo
qͣndo demonte descendit. nisi qͦd ille sua sponte uauenit. hic aut̃ nec uenit
rant potestatẽ: nec pat̾ qͥ ꝓillo dep̃ cabat᷑ ĩ munes st̃ aculpa. quãuis in pos¬
sibilitas curandi ñ sẽꝑ ad in becillitatẽ curantiũ. sed ad eoꝵ qͥ curandi sunt

Expanded text:
te, et te aliud perpetrante semper aegrotaris? Coeperat enim longe jam diu pati ab te, et te aliud perpetrante semper aegrotaris? Coeperat enim longe jam diu pati ab eis, cum quibus semper erat affectu pietatis; idcirco non homini irascebatur, sed vitio. Ita ut per hunc unum hominem non solum apostoli et pater culparentur, qui vitio adhuc premebulitate necdum purgati erant, ut ex toto divino illustrarentur luerum etiam omnes Judaeos tangit, et infideles, cum quibus laborat Verbum Dei impraesentiarum. Sed ipsi non festinant recipere sanitatem. Ac per hoc in uno isto lunatico magnum et evidens ostensum est Christi sacramentum, sicut et in leproso illo, quando de monte descendit, nisi quod ille sua sponte venit, hic autem nec venitrant potestatem, nec pater qui pro illo deprecabatur, immunes sunt a culpa, quamvis impossibilitas curandi non semper imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec dũ illustrati erant alumine solis. extoto iã ñ erant intenebris: qͥ seque¬
bant᷑ solẽ iusticiȩ. Sed qr deorsũ remanserant. feruor luminis & caloris
forte minor erat. Id circo adhuc cũ qͥb fuerant. aqͥb necdũ explicitierant.
simul cũ eis increpat ut purgent᷑. Ceterũ & hi qͥ cũ patre censent᷑ & qͥ cum
lunatico c̃numerant᷑. merito una generatio ñ solũ incredula uerũ & iam
ꝑuersa increpat᷑. Quib ꝓfecto plangentis affectu dr̃. Quo usq ero uob̃cũ
qͦusq uos paciar  Non qͦd tedio suꝑatꝰ sit mitissimꝰ dñs & mansuetissimꝰ agnꝰ.
qͥ ñ aperuit corã tondente sȩ ossuũ. neq in uerba furoris erupit: sed qđ
insimilitudinẽ medici si egrotũ uideat c̾tra sua p̾cępta gerere dicat:
Quousq accedã addomũ tuã. qͦusq artis ꝑdã industriã: dũ me aliud iuben¬

Expanded text:
necdum illustrati erant a lumine solis, ex toto jam non erant in tenebris qui sequenecdum illustrati erant a lumine solis, ex toto jam non erant in tenebris qui sequebantur solem justitiae. Sed quia deorsum remanserunt, fervor luminis et caloris forte minor erat. Idcirco adhuc cum quibus fuerant, a quibus necdum expliciti erant, simul cum eis increpat ut purgentur. Caeterum et hi qui cum patre censentur, et qui cum lunatico connumerantur, merito una generatio, non solum incredula, verum etiam perversa increpatur. Quibus profecto plangentis affectu dicitur: Quousque ero vobiscum, quousque vos patiar? Non quod taedio superior sit mitissimus Dominus, et mansuetissimus agnus, qui non aperuit coram tondente se os suum , neque in verba furoris erupit, sed quod in similitudinem medici, si aegrotum videat contra sua praecepta gerere, dicat: Quousque accedam ad domum tuam, quousque artis perdam industriam, dum me aliud juben
Abbreviated transcription (Latin):
inlunȩ cursu uiciatũ. qr & luna humidã hab& naturã. Nos tam̃ qr ȩuũgłic
credimꝰ dicimꝰ hanc passionẽ in hominib in mundũ sp̃m oꝑari. Et ideo sic
ne forte aliqͥs dũ dĩ creaturã cultabilẽ ȩstimat. aliꝗd c̃tra dm̃ seltire uideat᷑:
qͦ magis offendat. Ecce in hoc miraculo tressimul culpant᷑ ꝑ sonȩ Pat̃ quod
ad ultimũ ipsẽ filius lunaticꝰ qͥ uexabatͥ demonio. Oñs tam̃ lic& diuersi sint
fide una xp̃i correptionis elogio denotant᷑. O generatio inqͥt increchula &
ꝑ uersa. q usq ero uobcũ qͦusq uos paciar : Sed ñ uno mͦ in crepant᷑ omñs qe & iu
apłi adhuc inereduli erant: ut magist᷑ eis ueritatis deñtiat: ñ tam̃ ꝑ uersi fuisse
qͥ semel sibi scifi cauerat estimandũ. Deniq in uno eodẽq corpore. diuet sant
ab incredulitate nec dũ purgati erant. ut extoto cdiuino illustrarent᷑ lu¬
mine. longe tam̃ abhis tenebris erant. inqͥb lunaticꝰ ille uexabat᷑: Et si

Expanded text:
 naturam. Nos tamen, quia Evangelio credimus, dicimus hanc passionem in hominibus immundum spiritum operari. Et ideo sic ne forte aliquis dum Dei creaturam culpabilem aestimat, aliquid contra Deum sentire videatur, quo magis offendat. Ecce in hoc miraculo tres simul culpantur personae, pater qad ultimum ipse filius lunaticus, qui vexabatur daemonio. Omnes tamen, licet diversi sint fide, uno Christi correptionis elogio denotantur. O generatio, inquit, incredula et perversa, quousque ero vobiscum, quousque vos patiar? Sed non uno modo i adhuc increduli erant, ut Magister eis veritatis denuntiat, non tamen perversos fuisse, quos semel sibi sanctificaverat, aestimandum. Denique in uno eodemque corpore diversa sunt ab incredulitate necdum purgati erant, ut ex toto divino illustrarentur lumine, longe tamen ab his tenebris erant, in quibus lunaticus 715 ille vexabatur; etsi
Abbreviated transcription (Latin):
uari crutiatib: qr ñ iudicat ds̃ bis in id ipsũ. Sed qr solent multi nr̃oꝵ
ista extenuare sensib & neqͣquã fieri debere: cũ & mors tã grauis. sola ꝓfi¬
ciat ad penã. & nescio qͦmͦ id utile possit expetere qđ ultimũ ẽ. om̃iũ ma¬
loꝵ ad pęnã. Quappt̃ ꝗd ex hoc sentiendũ sit : querendũ est . p̃sertĩcũ nec
dñs id iubendo ꝑcenseat. sed ꝗd utiliussit unicuiq insinuat. Uerũptam̃
tot tantat res ñ ociose dictȩ credunt᷑ ad ño. ut mola ñ qͣliscũq sed asi¬
naria suspendat᷑ incollo eiꝰ. & dimergat᷑ ñ alicubi quã in ꝓfundo maris
Qđ si ñ eẽt hoc magnũ delictũ. neq̃ quã tã atrocit̾ dap̃nar&  Deinde cũ
dalizant᷑ attendere. Quaꝓpt̃ sic̃ differentia ẽ. eoꝵ qͥ scandalizant᷑: ita & ꝓpt̃ ꝗd scan

Expanded text:
vari cruciatibus, quia non judicat Deus bis in idipsum. Sed quia solent multi nostrorum vari cruciatibus, quia non judicat Deus bis in idipsum. Sed quia solent multi nostrorum ista extenuare sensibus, et nequaquam fieri debere, cum et mors tam gravis sola perficiat ad poenam, et nescio quomodo id utile possit expetere, quod ultimum est omnium malorum ad poenam. Quapropter quid ex hoc sentiendum sit, quaerendum est, praesertim cum nec Dominus id jubendo percenseat, sed quid utilius sit unicuique insinuat. Verumtamen tot tantaeque res non 731 otiose dictae creduntur a Domino, ut mola non qualiscunque, sed asinaria suspendatur in collo ejus, et demergatur, non alicubi quam in profundo maris. Quod si non esset hoc magnum delictum, nequaquam tam atrociter damnaretur. Deinde, cum dalizantur, attendere. Quapropter sicut differentia est eorum qui scandalizantur, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ista fuerit c̃suecudo apud uetȩres iudeos ꝓ maiorib criminib ut hac
reus plecter& pena iudicio c̃ dẽpnatꝰ. ligato siqͥdẽ saxo ad collũ eiꝰ siq
in ꝓfundũ dimergebat᷑ cuiꝰq abyssi. Qđ saxũ dñs iuxta matheũ & marcũ
molã asinariã uocat. lic& lucas tantũmͦ eã lapidẽ appell&. Nulli dubiũ
qđ molȩ asinariȩ apud iudeos fuerint. sic̃ & apud plurimas gentes Idcirco
quãuis lapide qualicũq plecter&᷑ dimersus. tam̃ qr tantꝰ erat᷑ lapis ille ut
aiunt qͣnta ẽ. asinaria mola. iure dñs eandẽ penã talib cõm̃dat uerb̵
ut & reis denunti& qdd utilius sit eis ad medelã mali. & ex ipso usu molȩ
sensũ euidentiorẽ c̃m̃d& doctrinȩ suȩ cunctis legentib Tam̃ int̃dũ ad
litterã sic intelligendũ ÷ qđ melius sit ei. multoq utilius qͥ unũ eoꝵ scan
dali zauerit in p̃sentiarũ breuẽ reciꝑe pęnã & si grauẽ. quã ȩt̃ nisser¬

Expanded text:
quod ista fuerit consuetudo apud veteres Judaeos pro majoribus criminibus, ut hac reus plecteretur poena, judicio condemnatus; ligato siquidem saxo ad collum ejus, sicque in profundum dimergebatur cujusque abyssi. Quod saxum Dominus, juxta Matthaeum et Marcum, molam asinariam vocat, licet Lucas tantummodo eam lapidem appellet. Nulli dubium quod molae asinariae apud Judaeos fuerint, sicut et apud plurimas gentes. Idcirco quamvis lapide qualicunque plecteretur dimersus tamen quia tantus erat lapis ille, ut aiunt, quanta est asinaria mola, jure Dominus eamdem poenam talibus commendat verbis; ut et reis denuntiet quid utilius sit eis ad medelam mali, et ex ipso usu molae sensum evidentiorem commendat doctrinae suae cunctis legentibus. Tamen interdum ad litteram sic intelle poenam etsi gravem, quam aeternis ser
Abbreviated transcription (Latin):
uideant regnũ d̃ Et obhoc qͥppe doc& reb & uerb̾ fidẽ spei nr̃ȩ dũ & illud
qͥbdã ex illis transfigurans se ostendit in monte : & resplenduit : qͥa t̃c̃ plebiloque¬
bat̾ saltẽ incordib apł̃oꝵ ita ut uiderent & audirent intꝰ qͥd paulus se un dissea
audisse ꝓtestat᷑: qndo raptꝰ : usq ad t̃ciũ cȩlũ. ubi audiuit & uidit uere ineffabilia
eqͣ quã ħ negare possumꝰ uł debemꝰ apłos anteqͣ hinc exissent tale aliqͥd uidisse incͣ
intꝰ regnũ dĩ c̃spicerent. & filiũ hominis uenientẽ intelligerent in regno suo in
uirtute sp̃s scĩ Quȩ uisio clarior sole ñ ñ quã in sc̃is emicat in intellestu& refui¬
g& Et inde .ẽ. qͦd aliqͣndo pͥmũ ꝑfidẽ : deinde ꝑ intelligentiã adhuc incatne in

Expanded text:
spei nostrae, dum et illud quibusdam ex illis transfigurans se ostendit in monte, et resplenduit, quia tunc plebi loquebatur saltem in cordibus apostolorum, ita ut viderent et audirent intus, quod Paulus se vidisse et audisse protestatur, quando raptus est usque ad tertium coelum, ubi audivit et viditur negare possumus vel debemus apostolos, antequam hinc exissent, tale aliquid vidisse, in quo intus regnum Dei conspicerent, et filium hominis venientem intelligerent in regno suo in virtute Spiritus sancti. Quae visio clarior sole nonnunquam in sanctis emicat in intellectu, et refulget. Et inde est, quod aliquando primum per fidem, deinde per intelligentiam adhuc in carne in
Abbreviated transcription (Latin):
adñõ Nouimꝰ gͦ qr de his paruulis ñ dic̃ qͥ adhuc nesciunt scandalizari.
sed dehis qͥ eoꝵ innocentiã potuerint imitari. Et si sem& ipsũ eisdẽ ꝓpo¬
nit ut qͥdã uolunt paruulũ. amplior ꝑfectio in eisdẽ cõm̃dat᷑ pusillis. &
si pusilli dicendi st̃ ꝗͥ xp̃m fuerint imitati. Qđ si talȩs magni st̃ qͣles uult
eos fieri. & ad exẽplũ pueroꝵ festinat eos informari: & magni uocant᷑ in
regno cę̧loꝵ hitales qͦmͦ possunt scandali tari: p̾sertĩ cũ scriptũ sit: pax

Expanded text:
no. Novimus ergo, quia de his parvulis non dicit qui adhuc nesciunt scandalizari, sed de his qui eorum innocentiam potuerunt imitari. Etsi semetipsum eisdem praeponit ut quidam volunt parvulum, amplior perfectio in eisdem commendatur pusillis, et si pusilli dicendi sunt qui Christum fuerint imitati. Quod si tales magni sunt quales vult eos fieri, et ad exemplum puerorum festinat eos informari, et magni vocantur in regno coelorum, hi tales quomodo possunt scandalizari? praesertim cum scriptum s
Abbreviated transcription (Latin):
re exresponsis dñi. utrũ petrus p̃cellere deber& gradu honoris. an & iohes
qͥ magis adño amabat᷑ coeqͣri ei poss&: seu ia cob cũ ipsis c̃numerari quia
& ipse cũ eisdẽ in monte assũptꝰ fuerat. Hoc gͦ uolens ostendere matheũ qđ
ista int̾ se discipłi retro molirent᷑. cũ dixiss& iħs destatere nomismatis pecro
hunc accipiens redde ꝓ me & te : in illa hora inqͥt uł in illa die accesser di¬
scipłi ad ihm dicentes. Quis putas maior ẽ in regno cęloꝵ Fortassis gͦ ideo¬

Expanded text:
re responsis Domini, utrum Petrus praecellere deberet gradu honoris, an et Joannes, qui magis a Domino amabatur, coaequari ei posset, seu Jacobus cum ipsis connumerari, quia et ipse cum eisdem in monte assumptus fuerat. Hoc ergo volens ostendere Matthaeus, quod ista inter se discipuli retro molirentur, cum dixisset Jesus de statere numismatis Petro, Hunc accipiens redde pro me et te, In illa hora, inquit, vel in illa die, accesserunt discipuli ad Jesum dicentes: Quis, putas, major est in regno coelo
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio census : dĩ & ꝓximi. Unde xp̃c ne scandalũ de se p̃beat ĩpiis ad infor¬
mationẽ doctrinȩ nr̃ȩ p̃stat & soluit tributũ: Sollicite qͥdẽ agit ipse cũ sit
liber & sui ne scandali ⁊ar& eos qͥ didragma exigunt uł reges trȩ seu filios eoꝵ¬
P ogat obhoc pecro arte sua ꝑqͥrere qͦmꝰ p̃tiũ exsoluat tributi. ut liba sit p̃¬
dicatio ȩuugłui. & dat exẽplũ om̃ib ut dixi quã uis sint iniqͥ & auari qͥ exi¬
gunt uectigalia ne scandali ⁊em̃ huiꝰ cemodi homines ꝓ peculiarus reb. ne
forte amplius peccent scandalizati. aut si forte contingat beneficis ꝓuoa
census lib̾tas in xp̃o.ẽ.: & ideo cȩlestis orator ostendit ꝓsuis qr om̃s libera sunt
tantũ nelib̾tatẽ xp̃ĩ uertant᷑ inscandalũ In illa hora. accesser̃ ad iħm disci¬
plĩ eiꝰ dicentes. Sius putas maior ẽ. in regno geloꝵ Neqͣquã ꝗ dixerĩ sine¬

Expanded text:
dilectio census est Dei et proximi. Unde Christus ne scandalum de se praebeat impiis, ad infordilectio census est Dei et proximi. Unde Christus ne scandalum de se praebeat impiis, ad informationem doctrinae nostrae praestat et solvit tributum. Sollicite quidem agit ipse cum sit liber, et sui, ne scandalizaret eos qui didragma exigunt, vel reges terrae, seu filios eorum. Rogat ob hoc Petro arte sua perquirere quomodo pretium exsolvat tributi, ut libera sit praedicatio Evangelii, et dat exemplum omnibus, ut dixi, quamvis sint iniqui, et avari, qui exigunt vectigalia, ne scandalizemus hujuscemodi homines pro peculiaribus rebus, ne forte amplius peccent scandalizati; aut si forte contingat beneficus, provcensus libertas in Christo est. Et ideo coelestis orator ostendit pro suis, quia omnes liberi sunt, tantum ne libertatem Christi vertant in scandalum. In illa hora accesserunt ad Jesum discipuli ejus dicentes: Quis, putas, major est in regno coelo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ didragiis huiꝰ mundi metallo & pondere ac caractismo coinqͥnatas. de¬
bent pͥ mũ reddere iuxta dñi p̃ceptũ cȩsari qͥ ẽ pͥnceps hiuꝰ mundi & abrenun¬
tiare scło. deinde dõ reddere didragmũ scm̃ qđ ẽ in lege: ut ex ipso didrag¬
mo lex cõpleat᷑ & euũgłm. Id circo illis dicentib magist̃ ur ñ soluit didragma.
p̃ cep̃ saluator dari statẽrẽ qͥ inuentꝰ ÷ in ore piscis. in qͦ erant duo didragma
ita ut unũ didragma soluat᷑ ꝓ nob̃ relicto mundo aliud uͦ soluat᷑ dõ cȩlesti
imagine in nob̾ reinduta. Alioqͥn nullus lib. ẽ. atributo qm̃ qͥ seruit peccato
seruuꝰ: peccati. qͥ aut᷑ in uerb̾ ihũ manent liberi st̃ lib̾tate qͣ xp̃c eos liberaũ
ad uocatꝰ nr̃ lib̾tatẽ nr̃am defendat. & ĩmunes uelit nos ẽẽ. ab om̃i censũ sub
hoc exẽplo. ut nihil aliud ad modũ debeamꝰ. nisi ut iniucẽ diligamꝰ: qm̃ hȩc

Expanded text:
cum didrachmis hujus mundi, metallo, et pondere, ac charactismo coinquinatas, decum didrachmis hujus mundi, metallo, et pondere, ac charactismo coinquinatas, debent primum reddere, juxta Domini praeceptum, Caesari, qui est princeps hujus mundi, et abrenuntiare saeculo, deinde Deo reddere didragmum sanctum quod est in lege, ut ex ipso didragmo lex compleatur et Evangelium. Idcirco illis dicentibus: Magister vester non solvit didragma, praecepit Salvator dari staterem qui inventus est in ore piscis, in quo erant duo didragmats; ita ut unum didragma solvatur pro nobis relicto mundo, aliud vero solvatur Deo coelesti, imagine in nobis reinduta. Alioquin nullus liber est a tributo, quoniam qui servit peccato, servus est peccati ; qui autem in verbis Jesu manent, liberi sunt libertate qua Christus eos liberavit. advocatus noster libertatem nostram defendat, et immunes velit nos esse ab omni censu sub hoc exemplo ut nihil aliud admodum debeamus, nisi ut invicem diligamus; quoniam haec
Abbreviated transcription (Latin):
quant᷑ plures. Sed nullus eoꝵ dignꝰ ẽ. apetro iussu xp̃i afluctib extrahi
nisi qͥ hoc nomisma census in ore tulerit. Unde beatꝰ hilarius eximius doc¬
qͥ pͥmꝰ ꝓ xp̃o martyrio ẽ oblatꝰ in cuiꝰ ore stat̃ ẽ uerȩ c̃fessionis inuentus
& imago xp̃i exp̃ssa insuꝑficie atq insculta intꝰ & foris. Qui pͥmꝰ ut corona¬
ret martyrio as cendit ad amũ petri rationabilẽ. & cõp̃hensus atq saluatꝰ pͥmũ
reddidit ne ultra haber& in suo ore staterẽ imaginis t̾reni regis. sed ꝓ eo habe¬
r& didragma sanctuaru td÷ imaginẽ dĩ. qr eloqͥa dñi eloqͥa casta in eo erant
inc mirabilit̾ satis stat̃ unꝰ id ÷ duo dragma in ore piscis inueniunt᷑. qm̃ erat
iã incensu saluationis humanȩ. ut & census cesaris pͥmũ reddera. de in de
unius cuiꝰq Sed qr ñ lic& filus regni cȩlestis simul habere didragmas scũ arui

Expanded text:
quantur plures. Sed nullus eorum dignus est a Petro, jussu Christi, a fluctibus extrahi, quantur plures. Sed nullus eorum dignus est a Petro, jussu Christi, a fluctibus extrahi, nisi qui hoc numisma census in ore tulerit. Unde beatus Hilarius eximius docssionis inventus, et imago Christi expressa in superficie, atque insculpta intus et foris. Qui primus ut coronaretur martyrio, ascendit ad hamum Petri rationabilem, et comprehensus atque salvatus, primum reddidit, ne ultra haberet in suo ore staterem imaginis terreni regis, sed pro eo haberet didragma sanctuarii, id est imaginem Dei; quia eloquia Domini eloquia casta in eo erant. Hinc mirabiliter satis stater unus, id est duo dragma in ore piscis inveniuntur, quoniam erat jam in censu salvationis humanae; ut et census Caesaris primum redderetur, deinde uniuscujusque. Sed quia non licet filiis regni coelestis simul habere didragmas sanctuarii
Abbreviated transcription (Latin):
due sol uuat didragnȩ qͣtt uor scilic&̃ eiũgłia quȩ de ore xp̃i manarꝰ. que st̃
qͣt ara Aragnȩ ẽ dideo nꝰ inuentre piscis sed inore stat᷑ seruat᷑. inqͦ diffusa
estg̃ ras. ꝯua si cor de credit᷑ adiusticiã ore aut̃ c̃fessio fit ad salutẽ Elas
att̃ iisi sub eẽt p̾sentib reb interior ratio intelligendi. natura piscis nerat
u prla tore maris fortutu reꝑtũ. inore pocius staterẽ tener&. quã intra
uiscera inox c̃der&. & deglutir& qͦdore obsorbuerat. Exqͣb om̃ib: liquido
colagt᷑ in his efficiendis reb nihil ex euentu ꝓ uenisse. sed diuintꝰ scita a
p̃ parata. ut fidẽ res fach solidar& in mira culo &e docerent singulas
uircutũ docum̃ta. ita ut nec piscis pͥmꝰ captꝰ apetro quẽ secunt᷑ & alii uac&
Amysterio: Nec stat̃ in ore eiꝰ reꝑtꝰ. sine magno doctrinȩ miraculo: qͥa peti
piscator hominũ iã factus erat. ad ño mittit᷑ ut pͥmũ capiat quẽ demũ se¬

Expanded text:
ragmae, quatuor scilicet Evangelia quae de ore Christi manarunt, quae sunt quatuor dragmae. Et ideo non in ventre piscis, sed in ore stater servatur, in quo diffusa est gratia; quia etsi corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Alias autem, nisi subesset praesentibus rebus interior ratio intelligendi, natura piscis non erat ut in littore maris fortuitu reperiretur, in ore potius staterem teneret quam intra viscera mox conderet, et deglutiret quod ore absorbuerat. Ex quibus omnibus liquido colligitur, in his efficiendis rebus nihil ex eventu provenisse, sed divinitus scita et praeparata, ut fidem res facti solidaret 724 in miraculo, et docerent singula virtutum documenta. Ita ut nec piscis primus captus a Petro, quem sequuntur et alii, vacet a mysterio; nec stater in ore ejus repertus, sine magno doctrinae miraculo. Quia Petrus piscator hominum jam factus erat, a Domino mittitur ut primum capiat, quem demum se
Abbreviated transcription (Latin):
ideo int̾rogant. qr iusio quȩ facta fuerat in monte. inqͣ &iã helias ẽ uisus : uide¬
bat᷑ eis ñ c̃uenire cũ traditione scribarũ. qr ñ ante xp̃m uidebat᷑ helias uenissẽ.
sed cũ xp̃o. Ideoq falsã estimabant traditionẽ scribarũ. qr xp̃c manifeste uenerat
anteqͣ helias in hoc monte apparer&. Quib quã prudent̃ responderit c̃sideremꝰ
ñ rȩpbans quȩ ascribis tradita fuerant de helia: sed aliũ heliȩ ad uentũ ante se
indicat iã factũ quẽ ignorabant scribȩ & pharisei. Et notandũ qͣd dicant: qi
nisi pͥus uenerit helias scđm scripturas : saluatoris aduentꝰ ẽẽ. ñ poterit secunđ

Expanded text:
ias est visus, videbatur eis non convenire cum traditione Scribarum; quia non ante Christum videbatur Elias venisse, sed cum Christo. Ideoque falsam aestimabant traditionem Scribarum, quia Christus manifeste venerat, antequam Elias in hoc monte appareret. Quibus quam prudenter responderit consideremus, non reprobans quae a Scribis tradita fuerant de Elia, sed alium Eliae adventum ante se indicabat jam factum, quem ignorabant Scribae et Pharisaei. Et notandum quod dicunt, quia nisi prius venerit Elias secundum Scripturas, Salvatoris a
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt. sedunũ explicant sensũ : ut intelligere possimꝰ qđ apłi adhuc int se
inuidia mouebant᷑: Quos dñs uolens aliuore sanare in uidiȩ insinuat se
iuxta marcũ & lucã ubiq ut dm̃. eẽ p̃sentẽ: quẽ nulla cordissecreta latent
dcirco eos int̾rogat. in uia ꝗd tractassent: Sed matheus uolens ostendere
unde hȩc c̃questio orta ẽẽt: ait In illa hora. accesser discipłi adihmꝰ ĩd ÷

Expanded text:
licant sensum, ut intelligere possimus quod apostoli adhuc inter se invidia movebantur. Quos Dominus volens a livore sanare invidiae, insinuat se juxta Marcum et Lucam, ubique ut Deum esse praesentem, quem nulla cordis secreta latent. Idcirco eos interrogat in via quid 726 tractassent? Sed Matthaeus volens ostendere unde haec conquaestio orta esset, ait: In illa hora accesserunt discipuli ad Jesum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
habeat dragmas. & st̃ scripuli sex: siliquȩ uͦ traginta & sex. Quib ꝓfecto horis ꝓ
nob̾ dñs in morte fuisse credit᷑ ut nos ascđ̃i censu redimer&. & sibi facer& tributa¬
rios Et cũ intrass& petrus indomũ. p̃uenit eũ ihc dicens. Ꝙdtͥ uid& symon c reges¬

Expanded text:
habeat dragmas, et sunt scrupuli sex, siliquae vero triginta et sex; quibus profecto horis pro habeat dragmas, et sunt scrupuli sex, siliquae vero triginta et sex; quibus profecto horis pro nobis Dominus in morte fuisse creditur, ut nos a saeculi censu redimeret et sibi faceret tributarios. Et cum intrasset Petrus in domum, praevenit eum Jesus, dicens: Quid tibi vide
Abbreviated transcription (Latin):
erat innazarech qͦd ẽ. opidũ galileȩ capharnaũ urbi sub iacens. reposcunt᷑ abeo
tributa. sed ꝓsignoꝵ magnitudine ħi qͥ exigebant didragma. ñ audent ipsũ repece¬
re. sed discipłm c̃ueniunt. siue malitiose int̾rogant utrũ reddat tributa ancon¬
tradicat cęsaris uoluntati. necensũ soluere uelit. Iuxta qđ & in alio loco int̾rogant.
lic& censũ dari annon. Ex qͦ pat&. qr ñ sic̃ qͥdã uolunt decensu tẽpli dĩ & altaris
accipiendũ ẽ: sed decensu cęsaris qͥ eis ꝓcapite impositꝰ erat. Unde dñs. Reddite
inqͥt cȩsari quȩ st̃ cȩsaris. & quȩ st̃ dĩ dõ Inlege aut̃ siclus sanctuaru dabat᷑.
uiginti scilic& obolos habens. Hic aut̃ didragma exigit᷑. inqͣ erat imago cȩsaris
sculpta: Qui ꝓfecto census. nũ misma uocat᷑. Porro didragma dr̃ eo qͦd duas inse

Expanded text:
erat in Nazareth, quod est oppidum Galilaeae Capharnaum urbi subjacens, reposcuntur ab eo erat in Nazareth, quod est oppidum Galilaeae Capharnaum urbi subjacens, reposcuntur ab eo tributa; sed praesignorum magnitudine hi qui exigebant didragma, non audent ipsum repetere, sed discipulum conveniunt sive malitiose interrogant, utrum reddat tributa, aut contradicat Caesaris voluntati, ne censum solvere velit. Juxta quod et in alio loco interrogant: Licet censum dari an non? Ex quo patet, quia non sicut quidam volunt, de censu templi Dei et altaris accipiendum est, sed de censu Caesaris, qui eis pro capite impositus erat. Unde Dominus: Reddite, inquit, Caesari quae sunt Caesaris, et quae sunt Dei, Deo . In lege autem siclus sanctuarii dabatur, viginti scilicet obolos habens. Hic autem didragma exigitur, in qua erat imago Caesaris sculpta. Qui profecto census, numisma vocatur. Porro didragma dicitur eo quod duas in se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ affectu eiꝰ amoris. Nec satis utiq sapiunt aut recogitant illud qͦd ait. & t̃cia
die resurg&. Quia nꝰ tanta de morte debuerat euenire tristicia. qͣnta deresur¬
rectione eiꝰ debuerant. eẽ gaudia. Nec gͥ c̃ fiderabant qͣnta ẽẽt eiꝰ potentia
cui ad destru endã mortẽ dierũ triũ sufficiebat tẽpꝰ. Cũ uenissent aut̾ caphar¬
naũ : accesser̃ qͥ didragma accipiebant ad petrũ. & dixer̃ ei Magist᷑ ur̃ non
soluit didragma : Hec sententia siue int̾rogatiue legat᷑ siue ꝓñtiatiue unũ ẽ
qr insidiose fiebat ut eũ possent caꝑe iudeis insidiantib Nã notũ ẽ. om̃ib qͦd post
augustũ cȩsarẽ iudea factasit tribitaria. & om̃s censu capitis tenebant᷑ deuincti. Unde
& iosepħ cũ maria cgnata sua & coniuge ꝓfessus. ẽ in bechlee̾ Hinc qm̃ nutricus

Expanded text:
pro affectu ejus amoris; nec satis utique sapiunt aut recogitant illud quod ait: Et tertia pro affectu ejus amoris; nec satis utique sapiunt aut recogitant illud quod ait: Et tertia die resurget. Quia non tanta de morte debuerat evenire tristitia, quanta de resurrectione ejus debuerant esse gaudia. Nec igitur considerabant quanta esset ejus potentia, cui ad destruendam mortem dierum trium sufficiebat tempus. Cum venissent autem Capharnaum, accesserunt qui didragma accipiebant ad Petrum et dixerunt ei. Magister vester non solvit didragma? Haec sententia sive interrogative legatur, sive pronuntiative, unum est; quia insidiose fiebat, ut eum possent capere Judaeis insidiantibus. Nam notum est omnibus, quod post Augustum Caesarem, Judaea facta sit tributaria, et omnes censu capitis tenebantur devincti. Unde et Joseph cum Maria cognata sua, et conjuge profectus est in Bethleem. Hinc, quoniam nutritus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scđm uoluntatẽ dĩ iã adõ p̃ ordinatã id fecer̃. sed scđm uoluntatẽ pores¬
tatũ qͥ filiũ dĩ uolebant subditũ morti fieri. Uerũ gͥ qͦd ñ ab hominib traditꝰ
est in manꝰ hominũ. sed apotestatib qͥb eũ ꝓ nob̾ om̃ib tradidit pat᷑. ut in eo
qđ tradit᷑ & fit sub eo cui tradit᷑. destruat eũ qͥ mortis habebat ĩꝑiũ Nłori
istius mortis dico ĩꝑium. ꝗͣ morim̾ om̃s in cõmune scđm carnẽ. sed mortis illiuꝰ
¶quȩ c̃traria . ẽ. & inimica ei qͥdix̃. ego sũ uita. Et c̃tristati st̃ inqͥt discipłi ue¬
hem̃t᷑. Quȩ nimirũ tristicia ñ de infidelitate ueñ. lic& ad huc ignari essent
& nescirent sacram̃ta dĩ : sed de dilectione pii magistri. Alioqͥn sciebant pecrũ
correptũ fuisse. qͣre ñ saper& ea quȩ dĩ st̃ : sed quȩ hominũ. Unde nec petrus
iã qͥcquã respondit nec cȩteri aliqͥd dicunt: sed solũ mͦ c̃ tristant᷑ uehement̃

Expanded text:
m voluntatem Dei, jam a Deo praeordinatam, id fecerunt, sed secundum voluntatem potestatum qui Filium Dei volebant subditum morti fieri. Verum igitur quod non ab hominibus traditus est in manus hominum, sed a potestatibus quibus eum pro nobis omnibus tradidit Pater, ut in eo quod traditur, et fit sub eo cui traditur, destruat eum qui mortis habebat imperium. Non istius mortis dico imperium, qua morimur omnes in commune secundum carnem, sed mortis illius quae contraria est et inimica ei qui dixit: Ego sum vita. Et contristati sunt, inquit, discipuli vehementer . Quae nimirum tristitia non de infidelitate venit, licet adhuc ignari essent, et nescirent sacramenta Dei, sed de dilectione pii Magistri. Alioquin sciebant Petrum correctum fuisse, quare non saperet ea quae Dei sunt, sed 721 quae hominum . Unde nec Petrus jam quidquam respondit, nec caeteri aliquid dicunt, sed solummodo contristantur vehementer