comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ ipsum facta sunt scła. operatus ẽ salutẽ¬
nr̃am in medio terrae : cũ uerbum caro factumẽ
etter reno habitauit in corpore: Deinde postea
ri debeat quigloriatur : ñ inseutiq sed in dño
ꝓpt̃ retributionẽ que indie iudicu futura ẽ ds̃
ascendit inquit in caelos et tonuit. etpse uidicabit
&x trema terrae. quia iustus ẽ. Pror susor dinẽte¬
nuit confessionis fidelium. Ascendit dñsenĩ in cae
candos : Nam quis ascendit sicut dic̃ apłus: nisi
qui et descendit in inferiores partesterrae : Nu
descendit : ipse est etqui ascendit suꝑom̃s caelos
utadimpleret omĩa. ꝑ nubes ergo suas tonuit
quas sc̃õ spũ cũ ascendiss& impleuit. dequiban¬
cile ser usalo hoc ẽ ingratȩ uineȩ comnnaus
apud esaiam ꝑroplietam: ne pluant supcã
Sicaũt dictũ ẽ ipseuidicabit. & trematerre : acsie
dicer etur&iam atrematerrae : Noneñ alias
partes noniudicabit qui om̃s homines ꝓcul dubio
udicbit sed melius intelleguntur ꝯtrema

Expanded text:
quia per ipsum facta sunt saecula, operatus est salutem in medio terrae, cum Verbum caro factum est, et terreno habitavit in corpore. Deinde posteaqri debeat qui gloriatur, non in se utique, sed in Domino: propter retributionem, quae in die iudicii futura est: Dominus ascendit, inquit, in caelos et tonuit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis fcandos. Nam quis ascendit, sicut dicit Apostolus, nisi qui et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas tonuit, quas sancto Spiritu cum ascendisset inpleuit. De quibus ancillae Hierusalem, hoc est ingratae uineae, comminatus est aput Esaiam prophetam, ne pluant super Sic autem dictum est: Ipse iudicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema
Abbreviated transcription (Latin):
sortes non interrena patria seqdsuꝑna. in lau¬
datorib aũt suis quãuis paruipendat qđ eũ lau io¬
dant ñ tam̃ parui pendi qđamant . Nec eos
uult fallere laudantes. nedecipiat diligenie
ldeoꝙ instat ardent̃ ut potius ille laudet᷑: a quo
nas superat siue crudelitatis uitiis siue luxu¬
riae : Tales quidã romani fuer̃ : Non enĩ cura a¬
existimationis amissa. dominationes cupidi¬
tate caruer̃. Multos tales fuisse prodit histo
Sed huius uitii summitatẽ et quasi arcẽ quan¬
dã nero caesar primus obtinuit: cuius suustan¬
ta luxuries: ut nihil ab eoputaret̃ uirile metu¬
endũ tanta crudelitas. uinihil molle habere

Expanded text:
sortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo tias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ fecerit ad oculos hominũ quogłȩ contẽp¬
tor appareat ad maiorẽ laudẽ hoc ẽ ad maio¬
rẽ glãm facere sicredat̃ non ẽ undese suspi¬
cantiũ sensib alit̃ ẽẽ quã suspicant᷑ ostendat:
Sedꝗt̃tem nit iudicia laudantiũ. contempnit
etiã suspicantiũ temeritatẽ : Quorũ tam̃ siuere
ipsos diligat inimicos: etita adiligat. utsuos
osores ł detractores uelit correctos habere con¬

Expanded text:
enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemenim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maioriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, ostendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere con
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ dominationis: Namlicet ꝓcliuesit ut qui
humana głanimiũ delectat̃etiã dominari¬
Non idͤardenter affectet: tam̃ querãlicethumanarumn
laudũ glãm concupiscunt. dant operã bene
iudicantib ñ displicere: Sunt enĩ multa i mo¬
rib: bona de quib: multibenesudicant: Quãuisca
multi non habeant: ꝑ eabona morũ nitunt᷑ ad
gloriã et imperiũ uel dominationẽ: De quib
ait sallustius: sed ill&e uera uianitit᷑. Quis quis
aut̃ sine cupiditate głe. quaueret̃ homobene
iudicantib: displicere dominari atq imperare
desiderat : etiã ꝑ aꝑtissima scelera quaerit plerus
obtinere qđ diligit. sroinde ꝗglãm concupiscit
aut uera uia nitit᷑. aut certe dolis atq fallaciis
condendit: uolens bonus uideri rt̃ quod nones
ł pideo uirtutes habenti magna uirtus est contẽ¬
nere glãm: Quia contemptus ei inc̃spectudĩ
est ludicio aũt̃ non aperit᷑ humano: Quioquid

Expanded text:
ditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui ditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ces quã quaerebant ẽ reddita: et nob̵ proposita
necessariae cõmunitionis exẽpla: Vtiuirtutes
quarũ iste utcũq sunt si miles. quasisti ꝓciu¬
ciuitate nontenuerimꝰ pudore pungamur sne¬
nuerimus suꝑbia non extollamur: Qm̃ sic̃ dic̃ idis¬
Indignȩ sunt passiones huius tẽporis ad futia
glãm quae reuelabit̃ in nob̵ Adhumana uero
glãm p̃sentisq temporis satis digna uita estina
reuelante testam̃tonouo qđ inuetere uelatũ fun
ut si ꝓterrenis et tẽporalib benesicus quȩdiunia
prouidentia ꝑmixte bonis malisq c̃cedit sedue
ciuitatis societate colatur ds̃ unus & uerus recus¬
sime istor ũ głae donati sunt: Vthiꝗ qualib cũq
uirtutib terrenã glãm quaesiuer̃ et adquisiues
uincerent eos qui magnis uitus adatorẽ ueregłȩ
et ciuitatis aeter nae occider̃ atq respuer: inter¬
est sane inter cupiditatẽ humanȩ głae & cupi¬

Expanded text:
ces quam quaerebant est reddita, et nobis proposita ces quam quaerebant est reddita, et nobis proposita necessariae commonitionis exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes, quas isti pro ciuciuitate non tenuerimus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non extollamur; quoniam, sicut dit passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimacciderunt, reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adquisiuerunt, uincerent eos, qui magnis uitiis datorem uerae gloriae et ciuitatis aeternae occiderunt adque respuerest sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupi
Abbreviated transcription (Latin):
senatu hominũ pauperũ pelleret̃ notatione
censoria: quod decem pondo argenti in uasis
habere cõꝑtus ẽ : Itandẽ ipsipauperes erant
quorum triumphis publicum ditabat᷑ aerariũ.
Nonne omne s xp̃iani ꝗexcellentiore proposito
diuitias suas cõmunes faciunt sec undũ id quodscri p¬
tumẽ in actib: apłorũ : ut distribuat̃ unicuiq¬
sicut cuiq opusẽ: eq nemo dicat aliquid ꝓprium.
sed sint illis omnia cõmunia: intelleguntse nul¬
la ob hoc uentilari oportere iactantia id facien¬
do pro obtinenda societate angelorũ: cũ poene
tale aliquid illi fecerint ꝓconseruanda gła
romanorum : Mhaec et alia si qua huius modi
reperiunt̃ in litteris eorũ quando sic in notese¬
rent : quando tanta fama p̃dicarent̃ nisi roma¬
nũ imperiũ longe lateq: porrectũ magnisicis
suc cessib: augeret̃ sp̃ro inde ꝑ illud imperium
tam latũ tãq diuturnũ uirorũq tantorũ urtũ¬
tib p̃clarũ atq gloriosũ: etillorũ intentionimer¬

Expanded text:
senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas communes faciunt secundum id quod scriptum est in actibus apostolorum, ut distribuatur unicuiqsicut cuique opus est, et nemo dicat aliquid proprium, sed sint illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo pro obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum, quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum adque gloriosum et illorum intentioni mer
Abbreviated transcription (Latin):
nuitiero cẽ quos poete quorutida hominũ osores
&amatores deos ñꝓculaueritate c̃singunt. hos
enuindix apuleus salomentis pom̃s cogtationum
sedoniniũ dae monũ medietatẽ ꝓpt̃ aeria corpora
inã deos &r homines describebat : Hoc etũ ait siuge¬
repoctas qđ existorũ daemonũ numnero deos faci¬
unt. &eis deorum nomina imponant: &ꝗb uolue¬
rint hominib: exlusam icositumicosq distribuunt:
ficti carminis impunita licentia. tũ deos a hisde¬
monũ morib & caelesti loco &beatitudinis opulori¬
uaremotos eẽ phibeant᷑: Haec ẽ ergosictio poeta¬
rumn deos dicere quidii ñ st̃: eosq subdeor nomini¬
l: int̃ sedecertare ꝓpt̃ homines quos prostudio
partiũ diligunt᷑ uł oder̃ Non ꝓculaueritate dic̃¬

Expanded text:
numero esse, quos poetae quorundam hominum os ores et amatores deos non procul a ueritate confingunt hos enim dixit Apuleius salo mentis per omnes cogitationum sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora inter deos et homines describebat? Hoc enim ait fingere poetas, quod ex istorum daemonum numero deos faciunt et eis deorum nomina inponunt et quibus uoluerint hominibus ex his amicos inimicosque distribuunt ficti carminis inpunita licentia, cum deos ab his daemonum moribus et caelesti loco et beatitudinis opulentia remotos esse perhibeat. Haec est ergo fictio poetarum deos dicere, qui di non sunt, eosque sub deorum nominibus inter se decertare propter homines, quos pro studio partium diligunt uel oderunt. Non procul aute
Abbreviated transcription (Latin):
rationalia st̃ animalia. uelut ꝓcellosũ salũ dixit
passionũ tempestate turbari: ut nehominibus
quidem sapientibus comparandi sint: quiliuius mo¬
di ꝑturbat ianibus ꝓumoꝵ: aquib Iiuma nañ ẽ
immunis infirmitas. &ã cum eas huius uitae
conditione patiunt᷑ mente in ꝑturbata resis¬
dum. qđ exorbitet abitinere sapientiae. uilege iusicie
sed stulus mortalidi & in iustis. ncorporib: sedoorib
similes ut ñdicã deteriores: eo quo uetustiores &
debita poena in sanabiles: ipsius quauuut
tute : quatorbulentis & prauis affectionib. itpis¬
nat᷑ & ulla animi parte c̃sistunt: Quae st̃ seninca¬

Expanded text:
rationalia sunt animalia, uelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut ne hominibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resisetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mrtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistunt. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
Quia custo diuimꝰ obseruationes cĩs etquia ambulae nt iuada¬
uimus supplicantes ante faciẽ dñi omni potentis ÷
Ftnuñ nos beatificamꝰ alienos. etrae edificantur om̃s
oblocutis ꝗ timebant dñm : unus quisq ad proxi¬
mũ suũ Etanim adũ tit dñs & audiuit: et scrip¬
sit librũ memorie in conspatu suo cisꝗ timent
dñm eare uerentus nom̃ eĩ Isto libro significatũ
ẽ testam̃tũ nouum. Deniq qđ sequitur audiamꝰ

Expanded text:
quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulauimus supplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, etreaedificanturomnes, oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiam
Abbreviated transcription (Latin):
si nonfieret posse putabat̃ existere : cõpellabat
aliquas ciuitates positas subiure romano tãquãs naluo¬
dm̃ colere romulũ. axp̃o a ũt dõ ñ solũ colendo
uerũ etiã confitendo tantã ꝑ orbis terrae populbi P ss
martrrũ multitudinẽ metus reuocare non po¬
tuit: non leius offensionis animorũ sed in mensurã inmens
uariarũq poenarũ : et ipsius mortis quae plus cete¬
ris formidatur HNeq: tũnc ciuita s xp̃i quã uis

Expanded text:
si non fieret, posse putabatur exsistere, conpellebat si non fieret, posse putabatur exsistere, conpellebat aliquas ciuitates positas sub iure Romano tamquam deum colere Romulum; a Christo autem Deo non solum colendo, uerum etiam confitendo tantam per orbis terrae populos martyrum multitudinem metus reuocare non potuit non leuis offensionis animorum, sed inmensarum uariarumque poenarum et ipsius mortis, quae plus ceteris formidatur. Neque tunc ciuitas Christi, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt qui a condidit romam. In eaq: regnauit : audit̃
legit̃ ue quod factũ ẽ: Non qd ante quã fieret ꝓphetatũ:
sed quod sit receptos indeos. creditũ tenent᷑ litterȩ
non factũ docent : Nulli s quipperũ mirabiliũ
signis idei uere prouenisse monstrat᷑ : Luppa ꝗꝓpe
illa nutrix: quoduidet̃ quasi magnũ extitisse por¬
tent᷑u quale aut quantũ est adde monstrandũ
dm  Certe enĩ & siñ meretrix fuit lupa illa sedbes¬
tia : cũ commune fuerit ambobus: frater tam̃ ẽĩ non
habetur ds̃: Quis aũt prohibitus est aut romulum¬
& doctibiaut herculẽ aut alios taleshomines deos dicere
& morimaluit quã nondicere aut uero aliqua
gentiũ coleret inter deos suos romulũnisi romani
nominis metus cogeret : quis porro numeret quam
multi quanta libet saeuitia crudelitatis occidi:
qm̃ xp̃m dm̃ negare maluer̃ :̃ ꝓ inde metus quã¬
libet leuis in dignationis. qua e abanimis romanoꝵ

Expanded text:
autem quia condidit Romam, in eaque regnavit, auditur, autem quia condidit Romam, in eaque regnavit, auditur, legiturve quod factum est, non quod ante fuerat prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fuit lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit ambobus, frater tamen eius non habetur deus. Quis autem prohibitus est aut Romulum aut Herculem aut alios tales homines deos dicere et mori maluit quam non dicere? Aut uero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saeuitia crudelitatis occidi quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet leuis indignationis, quae ab animis Romanorum,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ei dnon amore quidẽ huius erroris. sed tam̃
amoris errore crediderat: x p̃s aũt quãquã sit
xaelestis et sempiternȩ conditorciuitatis. sed ideo
d potius ẽ condenda ꝗacredit: Roma conditorẽ
suũ iã constructa et dedicata tãquã dm̃ coluit
intemplo: Haec aũt ierusalẽ conditorẽ suũ đm
xp̃m ut construi posset & dedicari: posuit infider
fundam̃to illa illum amando ẽẽ đm̃ credidit
Ista istũ dm̃ credendo ẽẽ amauit: sicut ergo p̃cessit
unde amaret illa: et deamato iam libenter etiã falsũ
bonũ crederet : ita p̃cessit unde ista crederet : ut recta
fide ñ temere quod faliũ ẽ sed quoduerũ eratamaret :
Exceptis enĩ tot et tantis miraculis: quae ꝑsu a serunt
dm esse xp̃m: prophetiae quoq diuina eside dignis¬
simȩ p̃cesser̃ quae in illo ñ sic̃ apatrib: adhuccrecdunt̃
inplendae : sediam demonstrant̃ impletȩ: Deromulo

Expanded text:
quae id non amore quidem huius erroris, sed tamen quae id non amore quidem huius erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum autem quamquam sit caelestis et sempiternae conditor ciuitatis, no potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum jam constructa et dedicata tanquam deum coluit in templo: haec autem Jerusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amavit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa, et de amato jam libenter etiam falsum bonum crederet; ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide, non temere quod falsum, sed quod verum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserunt Deum esse Christum, prophetiae quoque divinae fide dignissimae praecesserunt, quae in illo, non sicut a patribus adhuc creduntur implendae, sed jam demonstrantur impletae. De Romulo
Abbreviated transcription (Latin):
esset loci.: Antiquitas enĩ recipit fabulasfictas
etiã ñ iiũ quã incondite : Haec aetas aut̃ iam
exculta p̃sertĩ elũ dens omne quod fieri ñ potẽ
respuit : Vnus enumero doctissimorũ hominũ
idemq eloquentissimꝰ omniũ marcus tullius
cicero propter ea dicit diuinitatẽ romuli
mirabilit̃ creditã quoderuditaiam tẽpora fuer̃:¬
quae falsitatẽ ñ reciperent fabularũ : quisa ut
romulũ dm̃ nisi roma credidit : Atq: id parua ean¬
cipiens tũdeinde posteris seruare fuerat nec esse.
qd acceperant amaiorib: Vt cũista suꝑstitione
in lacte qđ admodo matris ebibita cresceret ci¬
uitas : atq adtã magnũ ꝑueniret imperiũ: uẽxeĩ
fastigio uel ut ex altiore quoda medo alias quoq
gentes ꝗb: dominaret̃ hacsua opinione ꝑfunde¬
ret: ut ñ quidẽ crederent: sed tam̃ dicerent dm̃
romulũ : neciuitatẽ cui seruiebant de conditore ẽ
offenderent alitereum nominando quã roma

Expanded text:
esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta, praesertim eludens omne quodfieri non potest, respuit.\' Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerquae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicantib xp̃i : etiã ista miracula facta ẽẽ ñ cre¬
dunt hoc nob̵ unũ grande miraculũ sufsicit
quod e a terrarũ orbissi neullis miraculis credidit.
Recolam̃ etiã hoc loco illud qđ dero muli credita
diuinitate tullius ad mirat̃ : uerba eĩ utscriptas̃.
in serã Magis ẽ inquit in romulo admirandũ
quod ceteri quidei ex hominib: factiẽẽ dicuntur
minus eruditis hominũ scłis fuer̃ ut singendi
procliuis esset ratio : cũ imperiti facile adcre¬
dendũ inpellerent̃ : Romuli aũt̃ aetatẽ minꝰbis
sescentis annis iam inueteratis litteris atq: doc¬
trinis omnũq illo antiquo ex inculta hominũ uita
errore sublato fuisse cernimꝰ: Et paulo p̾de eodẽ
romulo it alo ꝗt̃ qđ ad hunc ꝑtinet sensũ : ex quo
intellegi potẽ inquit ꝑ inultos annos ante omerũ
fuis sequã romulũ utiã doctis hominib: actem¬
porib ipsis eruditis ad fingendũ uix quic quam

Expanded text:
praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non crepraedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta sunt inseram. "magis est" inquit "in Romulo admirandum, quod ceteri, qui dei ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impellerentur, Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris atque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus." et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: "ex quo intellegi potest" inquit "permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
entib: signa credebant : Homines quipƿe quos
unius uel ut multũ duarũ linguarũ fuisse
nouerant : repente linguis omniũ gentium
loquentes mirabiliter audiebant Clauduabu¬
berib: matris adeorũ uerbum inxp̃i nomine
post qua draginta annos in columem constitise
sudaria decorporib eorũ ablata sanandispfu¬
isse languntib: inuia quafuerant transituri
positos inordine numerabiles morbis uarus la¬
borantes ut ambulantiũ suꝑ eos umbra transi¬
ret : continuos alutẽ solere recipere : et alia
multa stupenda in xp̃i nomine ꝑ eos facta
Post tremo etiã mortuos resurrexisse cerne¬
bant : quaesi ut legunt̃ gesta ẽẽ concedunt.
Eccetot incredibilia trib: illis incredibilibus
addimus: et ut credat̃ unũ in credibile qđ de car¬
nis resurrectione atq: incȩlũ ascensione dicitur.
multorũ incrdibiliũ testimonia tanta conge¬
rimꝰ et nondũ ad credendũ horrenda duri¬
uteis crederet̃ res urrectionẽ atq ascensionẽ

Expanded text:
entibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandisisse languentibus, in uia, qua fuerant transituri, positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus et, ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in caelum ascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duriut eis crederetur resurrectionem atque ascensionem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat̃ & credit̃: Sicredibilis ñ ẽ unde toto ter¬
rarũ orbeiam creditaẽ : simulti nobiles subli¬
mes docti eã seui disse dixer̃ et quoduider̃ diffa¬
mare curarunt: eis mnundũ credidisse non mi¬
rũ ẽ sed istos adhuc credere nolle ꝑdurũ est:
Sia ut̃ ut uerũ ẽ paucis obscuris. minimis indoc¬
tis eam seui disse dicentib et sci entib credidit
mundus curpauci obstinatissimi ꝗremanser :
ipsimundo iam credenti adhuc usq non credunt:
qui propter ea numero exiguo. ignobiliũ im
simorũ. imperitorũ hominũ credidit. ꝗa in tam
contemptibilib: testib: multo mirabilius diui¬
nitas seipsa ꝑsuasit᷑ : Floꝗanãq ꝑsuadentium
qua e dicebant: mira fuer̃ facta ñ uerba: qui enĩ
xp̃m in carneres urrexisse : & cumilla incȩlũ
bant si guoa scendisse ñ uiderant id sȩui disse narrantib:¬
ũ csficatia nonloquentib: tantum sed etiã mirifica faci

Expanded text:
praedicatur et creditur. si credibilis non est, unde toto terpraedicatur et creditur. si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? si multi, nobiles, sublimes, docti eam se uidisse dixerunt et quod uiderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est, sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, obscuris, paucis, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, cur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt ? qui prfimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica faci
Abbreviated transcription (Latin):
inflatos piscatores xp̃scũ retib fidei ad mare
huius scłi paucissimosmisit atq ita et exomni
genere tã multos pisces : et tanto mirabilior es
quanto rariores etiã ipsos phirlosophos coepitꝰ
Duob illis incredibilib: siplacet immoquia pla¬
cere debet addam̃ hoc tertiũ lam ergotria
sunt incredibilia quȩ tam̃ facta sunt. Incre¬
ñ dibile ẽ xp̃m resurrexisse in carne : & incaelũ
ascendisse cum carne: incredibile ẽ mundũ
rem tam incredibilẽ credidissẽ : Incredibile
ẽ. homines ignobiles infimos : pucissimos impe¬
ritos remtam incredibilẽ tanefficacit̃ mundo
ennillo etiã doctis ꝑsuadere potuisse. Horum
triũ incredibiliũ primũ nolunt isti cũquib
agimus credere : secundũ cogunt᷑ etcernere :
quo hon inueniunt undesit factũ si noncredunt
tertiũ . Resurrectio certe xp̃i et incȩlũ cũ car¬
ne in qua resurrexit ascensio toto iam mundo

Expanded text:
in flatos, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare in flatos, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare huius saeculi paucissimos misit adque ita et ex omni genere tam multos pisces et tanto mirabiliores, quanto rariores, etiam. ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, immo quia placersunt incredibilia, quae tamen facta sunt. incredibile est Christum resurrexisse in carne et in caelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam doctis persuadere potuisse. horum trium incredibilium primum nolunt isti cum quibus agimus credere; secundum coguntur et cernere; quod non inueniunt unde sit factum, si non credunt tertium. resurrectio certe Christi et in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascensio toto iam mundo
Abbreviated transcription (Latin):
dibile ẽ sic creditũ ẽẽ qđ incredibile ẽ : Haec igitur
duo incredibilia resurrectionẽ scilicet corporis
in aeternũ : et remtã incredibilẽ mundũ ẽe cre¬
diturũ : Idẽ ds̃ ante quã uel unũ horũ fieret :
ambo futura ẽẽ p̃dix̃ Vnũ duorũ in credibiliũ
iã factũ uidemꝰ et qd erat incredibile crederet
mundus : Curid quod reliquũ e. desperat̃ ute¬
tiã hoc ueniat. qd incredibile credidit mundus
Sic iã uenit qđ similit̃ incredibile fuit. utrem tã
incredibilẽ urederet mundus quando ꝗde
hoc utrũq in credibile. quorũ uidem̃ unũ alterũ
credimꝰ in eisdẽ lit teris p̃dictũ ẽit ꝑquas credido
mundus etipse modus quomundus credidit
siconsideret᷑ incredibilior inuenitur:
ineruditos liberabilib: disciplinis. etontnino quan¬
tũ a distorũ doctrinas attinet in politos ñperi¬
tos grã mitica ñ armatos dialectica ñret horica

Expanded text:
dibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur dibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem Deus, antequam uel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. Unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut, quod erat incredibile, crederet mundus: quur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat, quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit, quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque incredibile, quorum uidemus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? Et ipse modus, quo mundus credidit, si consideretur. incredibilior inuenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino, quantum ad istorum doctrinas adtinet, inpolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica
Abbreviated transcription (Latin):
quod abistis ñ credit̃fecit. Cur enĩ nuehem̃tius
admiramur incorporeos animos caelesticor¬
pore potior es terrenis inligari corporib: quã
corpora licet terrena sedib: quãuis ca el estib
tam̃ corporeis sublimari : nisi quia hocuidere
consueuimꝰ : et hoc sumꝰ illuduero ñ dũ sumꝰ nec
aliquando adhuc uidimꝰ : Nã ꝑfecto sobria ratione
consulta mirabiloris eẽ diuini operis repperit̃:
Incorporalib: corporalia quodã modo attexere:
Quã licet diũsa ꝗailla caelestia. Ista ter estria
tam̃ corpora etcorpora copulare : Sed hoc in¬
credibile fuerit aliquando: ecceiã credidit mun
dus sublatũ terrenũ. xp̃i corpꝰ incaelũ resurrec¬
tionẽ carnis. et ascensionẽ in suꝑnassedes. paucis¬
simis remanentib atq stupentib: uel doctis uł in¬
credider : uideant quã sintstolidi ꝗñcredunt:
Si aũt res in credibilis creditaẽ. etiã hoc utiq in ore¬

Expanded text:
quod ab istis non creditur fecit. cur enim non uehementius quod ab istis non creditur fecit. cur enim non uehementius admiramur incorporeos animos caelesti corpore potiores terrenis inligari corporibus quam corpora licet terrena sedibus quamuis caelestibus, tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc uidere consueuimus et hoc sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? nam profecto sobria ratione consulta mirabilioris esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo attexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, tamen corpora et corpora copulare. sed hoc incrdus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel incrediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incre
Abbreviated transcription (Latin):
dis. quođ ã uinculo mirabili nec teremur:
Non ne multo fortius argum̃tarem̃ id credere
recus antes et dicer em̃ naturã ñ patiutres in cor¬
porea ligam̃to corporeo uinciret̃ : & tam̃ plena
ẽ terra uegetantib: animis: haec membra ter¬
rena miro sibi modo conexa & inplicita : Cur
ergo eodẽ uolente dõ ꝗfecit hoc animalñ po¬
terit terrenũ corpincȩleste corpͥ adtolli:
si animus omniacꝑ hoc etiã cȩlesti corporȩ
prȩstabilior. terreno corporipotuit in ligari
anterrȩ particila tã exigua: potuit aliquid cae¬
lesti corpore melius aput setenere: ut sen sũ habe¬
ret &uitã et eã sentientẽ atq uiuentẽ dedig¬
nabit̃ cȩlũ suscipere : aut susceptã ñ poterit
sustinere : cũ deresentiat etuiuat ista meliore
quã ẽ corpꝰomne caeleste: Sedideo nunc ñfit¬
ꝗañdũ ẽ tẽpꝰ quo id fieri uoluit. qui hoc quod
uidendo iã uiluit multo mirabilius. quãdlud

Expanded text:
dis quodam uinculo mirabili necteremur: dis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo uinciretur? Et tamen plena est terra uegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo conexa et inplicita. Quur ergo eodem uolente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in. caeleste corpus adtolli, si animus omni ac per hoc etiam caelesti corpore praestabilior terreno corpori potuit inligari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid caelesti corpore melius aput se tenere, ut sensum haberet et uitam, et eam sentientem adque uiuentem dedignabitur caelum suscipere aut susceptam non poterit sustinere, eum de re sentiat et uiuat ista meliore, quam est corpquia nondum est tempus, quo id fieri uoluit, qui hoc quod uidendo iam uiluit multo mirabilius quam illud
Abbreviated transcription (Latin):
litteris scripta sunt : uenient ethaec sic̃ etista
uener̃ que increduliñ put ab ant ẽẽ uentura. Idẽ
quippe ds̃ utraq ꝓmisit : utraq: uentura ẽẽ p̃dix̃
quẽ ꝑhorrescunt numina paganorũ : etiã teste
porphyrio nobilissimo ꝓhilo sopho paganorũ¬
randũq: conuertit : Acute sibi argumentariui¬
dent̃ aduersuscorporũ resurrectionẽ : et dicere
qđ int̃tio derepublica libro acicerone cõmemo¬
ratũẽ. Nam cũ herculẽ etromulũ ex hominib:
deos eẽ factos ad seueraret quorũ noncorpora
inquit s̃ incȩlũ elataneq: enĩ natura pateretur
und quodeẽt eterranisi interra maneret .: Haec
ẽ magna ratio sapientiũ : quorũ dñs nouit cogi¬
gitationes qm̃ uanae sunt : Sienĩ animae tantũ¬
modo essemus idẽ sineullo corpore sp̃s. et incaelo
habitantes terrena animalia nescir em̃ inob̵q
futurũ eẽ diceret̃ : ut terrenis corporib: animan¬

Expanded text:
litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista litteris scripta sunt, uenient et haec, sicut ista uenerunt, quae increduli nOli putabant esse uentura. Idem quippe Deus utraque promisit, utraque uentura esse praedixit. quem perhorrescunt numina paganorum, etiam teste Porphyrio, nobilissimo philosopho paganoruonuertit. acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de re publica libro a Cicerone commemoratum est. Nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos adseueraret: \'Quorum non corpora, inquit, sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nisi in terra maneret.\' Haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus nouit cogitationes, quoniam uanae sunt. Si enim animae tantummodo essemus, id est sine ullo corpore spiritus, et in caelo habitantes terrena animalia nesciremus nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animan
Abbreviated transcription (Latin):
in semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Ita qđ ei¬
dẽ seminieĩ ꝓmisit implebit̃. ubiait ꝑ ꝓphetã
Resurgent ꝗerant in monum̃tis: Et quodait
erit caelũ nouũ & terra noua: et ñer memo¬
respriores nec ascendet incoripsorũ sed le¬
titiã etexultationẽ inuenient in ea. Ecce ego
faciã ierusalẽ exultationẽ et populũ meũ
lȩtitiã etegultabo inierusalẽ edetabor¬
inpolulo meo : et ultra non audie t̃ in illa uox
fletus Et ꝑaliũ ꝓphetã qđ ꝓnunciauit dicens
eidẽ ꝓphȩ Intempore illo saluabit̃ populus tuus
omnis qui inuentus fuerit scriptus in libro.
et multo dormientiũ inter rae puluere : siue ut
quidã int̃p̃tatis aggere. exurgent hi inuitã aet̃nã:
et hi in obꝓbriũ & inconfusionẽ aet̃nã : Et alioloco
ꝑeundẽ prophetam : accipient regnũ sc̃i altissimi :¬
sempiternũ : Et alia quae ad ho᷑ ꝑtinentia in libro
uicesi moposui : siue qua eñ posui: et tam̃ in ei sdẽ

Expanded text:
tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius promisit implebitur, ubi ait per prophetam: resurgent qui erant in monumentis, et quod ait: erit caelum nouum et terra noua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum, sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetaborpopulo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium prophetam quod praenuntiauit dicens eidem prophetae: in tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi sempiternum: et alia quae ad hoc pertinentia in libro uicensimo posui, siue quae non posui et tamen in eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facit : cũ ipse ineis hanc orandi uoluntatẽ sco
spũsuo fecerit: Acꝑ hoc quando secundũdm̃
uolunt et orant sci ut quisq sit saluus. possumus
illo modo locutionis dicere: uultds̃ et ñ facit:
utipsũ dicam̃ uelle : quiut uelint istifacit : secun¬
dũ illã uero uoluntatẽ suã quaecũ eĩ p̃scientia
sempiternaẽ : ꝓfecto incȩlo et int̃ra om̃a quȩ
cũq uoluit . ñsolũ p̃terita uł p̃sentia sed etiã
futura iam fecit. Uerũ ante quã ueniat tẽpus
quo uoluit utfieret qđ ante tẽpora uniũs ap̃sciuit
atq: disposuit : Dicimꝰ fiet quando ds̃ uoluerit.
Siaut̃ ñ solũ tẽp̃ quofuturũẽ. uerũ etiã utrum
futurũ sitignoramꝰ: dicim̃ fiet sids̃ uoluerit:
Non quia ds̃ nouã uoluntatẽ quã non habuit
tunc habebit. sed ꝗaid qd ex ae ternitate meĩ
immutabili p̃paratũ ẽ uoluntate tunc erit :¬

Expanded text:
non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et in terra ocumque uoluit non solum praeterita uel praesentia, sed etiam futura iam fecit. Verum antequam ueniat tempus, quo uoluit ut fieret, quod ante tempora uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: <Fiet quando Deus uoluerit\'; si autem non solum tempus quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: \'Fiet, si Deus uoluerit\'; non quia Deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit; sed quia id, quod ex aeternitate in eius inmutabili praeparatum est uoluntate, tunc erit
Abbreviated transcription (Latin):
tius ẽ hominũ sed ab ipsodata hominibus
Namutiq homines erant quib: ait iħłis In lege
ura scriptũ ẽ cũ alio loco legamꝰ lexdiẽ incot
Secundũ hanc uoluntatẽ quãcdoperat̃ in hominib
etiã uellẽ dicit᷑ quo dñipse uult seds uosiduolen¬
tes facit sic̃ đr cognouisse qđ ut cognosceretur
fecita quib: ignorabat̃: Neq enĩ dicente apło
nunc aut cognoscentes dm̃. immo cogniti
ado fase ut credam̃ quod eos tunc cognoue¬
rit ds prac cognitos ante constitutionẽ in undi
Sed tunc cognouisse dictus ẽ: qđ tunc ut cog¬
nosceret᷑ effecit : De his locutionũ modis iam
et in superiõrib libris memini disputatũ : Se¬
cundũ hanc ergo uoluntatẽ quadm uelle dicimꝰ:
quod alios emcit uelle a quib futuranesciuntur
multa uult nec facit: Multa enĩ uolunt fieri
scĩ eĩ abillo in spirata sc̃a uoluntate necsiunt.
sic̃ orant ꝓ quibusdã piȩ sc̃ȩq & quodorant

Expanded text:
tius est hominum, sed ab ipso data hominibus; tius est hominum, sed ab ipso data hominibus; nam utique homines erant quibus ait Jesus: In lege vestra scriptum est, cum alio loco legamus: Lex Dei Secundum hanc uoluntatem quam Deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur, quod non ipse uult, sed suos id uolentes facit; sicut dicitur cognouisse, quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. Neque enim dicente apostolo: Nunc autem cognoscentes Deum, immo cogniti a Deo, fas est ut credamrit deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. de his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant
Abbreviated transcription (Latin):
qui de mortali ꝓgenie merito. iusteq: dãnata:
tantũ populũ gr̃asua colligit ut in de suppleat
ebiu ẽtirista uiaet partẽ quȩ lapsa ẽ angelorum¬
N c̃ sic illi dilecta et suꝑna ciuitas non fraudet̃
suorũ numero ciuiũ qui netiã fortassis etube¬
contra uoluntatẽ dĩ sed tantȩ ẽ ille sapientiȩ
tantȩq: uirtutis ut in eosecitus siue fines quos
bonos &iustos ipse p̃sciuit tendantom̃a quae
gr̃a redlat̃ iratus illi potius quã ipse mutant̃
Eteũ quodã modo mutatũ in his quae patiunt̃
inueniunt sicut mutat̃ soloculis saucitatis
& asꝑ quodã modo exmiti etex delectabili
molestus efficitur. Cum ipse aput seipsũ ma¬
neat idem quifuitꝰ Dicit̃ etiã uoluntas dei
quã facit in cordib: oboedientiũ mandatis
ei dequa dicit aplũs: Dr̃ est enĩ ꝗoperatur
in uob et uelle sic ut iustitia diñ solũ quaipse
iustus ẽ dr̃ sed illa ȩtiã qua m homine ꝗ

Expanded text:
qui de mortali progenie merito iusteque damnata qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis et ubecontra uoluntatem Dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quaegratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatur sol oculis sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse aput se ipsum maneat idem qui fuit. Dicitur etiam uoluntas Dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: Deus est enim, qui operatur in uobis et uelle. Sicut iustitia Dei non solum qua ipse iustus est d
Abbreviated transcription (Latin):
creatũ: Acꝑhoc etiã ipsouitiosuo ex̃cellen¬
tius ostenditur ceteris mebris membrũ
capax luminis nonenin alia causa esset
uitiũ eĩ carere lumine : Ita natura quae frue¬
bat̃ dõ optimã seinstitutã docet etiã ipso uito
quoideo misera ẽ quia non fruitdõ quicasũ
agelorũ uoluntariũ iustissima poena sẽpi¬
ternȩ infelicitatis obstrinxit: Atq in eo¬
ormanontes sum mobono ꝑmanentib: ceteris : ut desua sine
uerantia ater ꝑmansionis dedit: Quisecit hominẽ etiã ipsũ¬
rectũ cũ eodẽ libero arbitrio terrenũ ꝗđẽ¬
animal sed cȩlo dignum sisuo cohererot auc¬
tori: miseria similitersi eum desereret
secutura qualis naturȩ huius modi conue¬
niret Quẽ similit̃ cũ p̃uaricatione legis dĩ.
ꝑdĩ desertionẽ peccaturũ eẽ p̃sciret nec illi
ademit liberi arbitrii potestatẽ: Simul p̃u¬
dens. quidboni demalo eĩ esset ipse factur us

Expanded text:
creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellencreatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine raemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsurectum cum eodem libero arbitrio, terrenum animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus:
Abbreviated transcription (Latin):
etaquã uita uictusq cõmunis: Quiliberũ
arbitriũ eidem intellectualinaturȩ tribuit
tale uesi uellet deserere dm̃ beatitu dinem
scilicet suã : continuo miseria sequeretur :
Qui cũpsciret angelos quobłã ꝑelanonẽ qua
ipsi sibi adbeatã uitã sufficere uellent: tanti
boni desertores futuros: ñ eis ademit hanc
potestatẽ: Potentius e melius ẽẽ iudicans
etiã demalis bene facere : quã mala eẽ
ñsinere: Quae om nino nulla essent nisina¬
turã mutabilis quã uisbona et a sum mođo atq
in cõmutabilibono quibona omnia condidit
instituta : peccando ea sibi ipsa fecisset : Quo
etiã peccato suo teste coniuncit̃ bonã conditã
se eẽ naturã. Nisi enĩ magnũ etipsalscet non
aequale condtoribonũ eẽt : profecto deser¬
tiodi tam quã luminis suimalũ eĩ esse non
posset Nam sic̃ cȩcitas oculi uitiumẽ etidẽ
ipsũ indicat adlumen uidendũ ẽe oculum

Expanded text:
est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum
Abbreviated transcription (Latin):
tib: aliis succedentib: oriendo speciesin ea ꝑpetu¬
itatis appareat sicut in arbore quaepennifron¬
de uestit̃ eade uidet̃ uiriditas ꝑma nere. dula¬
bentib: et cadentib folus subinde alia quaenas¬
cunt̃ facienconseruant opacitatis. Sed om̃s
inca cu in mortales er̃ adipiscentib: et homi¬
nl quodnumquã sc̃i angeliꝑdider̃ Faciet hoc
ds̃ om̃p̃tissimꝰ eĩ conditor: Promisit enĩ nec m̃tiri
potest: Et quib: fiđẽ hinc quoq: faceret multa
sua et non promissa et promissa iã fecie: Ipse
ẽ. enĩ ꝗ in principio condidit mundũ plenũbonis
omnib: ui sibilib: atq intellegibilibus rebus:
inquonihil melius instituit : quam sp̃s quib: intel¬
legentiã dedit : et suae contemplationis habiles
capacesq sui p̃stitit : aq una societate deuinx̃:
qua scam et suꝑnã dicimꝰ ciuitatẽ: In qua
resqua sustentent beatiq sint dr ipse illis

Expanded text:
tibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetutibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condidit mundum, plenum bonis omnibus uisibilibus adque intellegibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis