comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mor ut aspicimꝰ ñ credibus uiuere s uidemꝰ. c̃ eoꝵ
uitã sine corporib uidere nequeamꝰ ꝗͣ. tam̃ in eis ꝑ
corpora remota om̃i ãbiguitate c̃spiciniꝰ Ita qͣc̾q
spĩtalia illa lumina corpoꝵ nr̃oꝵ circ̃feremꝰ. ĩ coeporeũ
d̾m omia regentẽ etiã ꝑ corpora c̃tuebim᷑. Aut gͦ sic
ꝑ illos ocłos uidebit᷑ d̾s̃. ut aliqͥd habeant in tanta
excellentia m̃tisimile. qͦ & ĩ corporea nat᷑a cernat᷑ qͦd
ullis exẽplis siue scͥpt᷑arũ testimoniis diuinarũ. ł dif¬
ficile ẽ. ł ĩ possibile ostend̾e. Aut qͦd ẽ. ad intelligendũ
faciliꝰ ita nob̾ d̾s erit not᷑ atq c̃spicuus. ut uideat᷑ sp̃u
a singłis nob̾. in singulis nob̾. Uideat᷑ ab alt̾o ĩ alt̾o. iu-¬
deatur inse ipso. uideat᷑. in cęlo nouo & t̾ra noua: atq
ĩ omi qͦ tẽ fuerit creacura. Uideatꝰ & ꝑ corpora ĩ omĩ
corpore. qͦcͦq fuerint sp̃italis corporis oculi acie ꝑueni

Expanded text:
icimus non credimus vivere, sed videmus, cum eorum vitam sine corporibus videre nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus. Ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferimus incorporeum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita Deus nobis erit notus adque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua adque in omni, quae tunc fuerit, creatura, uideatur et per corpora in omni corp
Abbreviated transcription (Latin):
Aliã partẽ dicturi sumꝰ eũ in cȩlo hab̾e. & int̾ra alia
S totꝰ in celo ẽ. totꝰ in t̾ra. ñ alt̾nis tẽporib s utrumq
simul: qͦd nulla natura corporalis potest. Nis itaq p̾¬
pollentior ocłoꝵ erit illoꝵ. ñ ut acͥus uideant.ꝙͣ qͥdam
ꝑhibent᷑ uidere serpentes ł aquilȩ. Qͥntalibrs eñi acri¬
monia cernendi ea qͦq animalia nichil aliud possunt
uid̾e ꝗ corpora: s ut uideant & incor poralia. & fortasse
ista uirtꝰ magna cernendi data fuerit ad hora. eciã ĩ isto
mortali corpore ocłis sc̃ĩ uiri iob qͣndo ait addm: in ob¬
auditu auris audiebã te pͥus. Nc̃ autẽ ocłs m̃s uida te:
ꝓpt̾ea despeximem& ipsũ & distabui & estimaui me t̾rã
& cinerẽ: Quã uis nichil phibeat hic ocłm m̃tis intelligi.
de qͥb ocłis ait apłs. inluminatos hab̾e ocłos cordis uri.

Expanded text:
lo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus. sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. Vis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora, sed ut uideant et incorporalia. Et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et existimaui me terram et cinerem; quamuis nihilhic prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostolus: Inlumina
Abbreviated transcription (Latin):
ad uidenda p̾sentia. qͣ tam̃ sp̃u uidere posẜ. etiã si illos lau¬
dera:. sic̃ uidit absentia. uͥ c̃eis ipse ñ erat. Absit gͦ ut dicamꝰ
illos scõs in illa uita dm clausis ocłis ñ uisuros: quẽ spu
sẽꝑ uideb̾t̃. s utrũ uidebt̃ & ꝑ ocłos coeporis ẽ eos aꝑtos uide¬
bt̃. Inde qͤstio e. Si em̃ tantũ pot̾unt ĩ corpore sp̃itali. eomͦ
utiq etiã ipsi ocłi sp̾itales. qͣntũ posst̃ isti qͣles nẽ habemꝰ:
tentiȩ. si ꝑ eos uidebitꝰ incoporea illa nat᷑a:. qͤ ñ ẽtinet᷑

Expanded text:
ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiamsi illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita Deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt. Sed utrum uidebunt et per oculos corporis cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. Si etiam ipsi oculi spirituales, quantum possunt isti, quales nunc habemus, tentiae, si per eos videbitur incorporea illa natura, quae non continetur
Abbreviated transcription (Latin):
putare. Sane rursus ãmoneo qd̾ oportet menu¬
nisse lectorẽ. ne tali ãmonitione sepissime indige¬
at. aliis atq aliis sermonũ suoꝵ locis dñm iam mul¬
ta iterasse q̃ alibi dixerat. ne forte ipsoꝵ locox
ordo c̃ ex alio exiglista ñ conuei̾it. alicui eoꝵ hinc
putet ẽe ᷤᷤ cont̾riũ: ẽ intellig̾e debeat iter̃ alibi di¬
ci. qd̾ iã alibi dictũ erat. Nec tantũ de dictis. ue¬
rũ ꝙͣ defactis obseruari deb̾e. Nichil enĩ ꝓhi¬
bet hoc idem it᷑rũ factũ credẽ: calũͣpiari aut̃
euͣgħo dũ ñ credit iter̃ factũ qd̾ iter̃ fieri nͣ po¬
tuisse nemo c̃ uincit. sacͥlege uanitatis est.C

Expanded text:
putare. Sane rursus admoneo quod oportet meputare. Sane rursus admoneo quod oportet menisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis adque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse quae alibi dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo cum ex alio euangelista non conuenerit, alicui eorum hinc putet esse contrarium, cum intellegere debeat iterum alibi dici quod iam alibi dictum erat, nec tantum de dictis, uerum etiam de factis obseruari debere. nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere. calumniari autem euangelio, dum non credit iterum factum quod iterum fieri non potuis
Abbreviated transcription (Latin):
significationis hab̾e ãmonet. ut pes neq tecꝰtꝰ sit. nec
nuaꝰ adtͣrã : idẽ ne occultet᷑ eiingłm. nec tͣrenis cõmo¬
dis innitat᷑: ꝙ qd̾ ñ portari ł hab̾i duas tunicas.s ex¬
p̃ssiꝰ in quui ꝓhibet dicens. et ne induͣ entͣ dnab tum¬
cis. qͥd eos monet nͥ ñ duplicit᷑. s simplicit᷑ ãbulareͦ
Ita dñm oĩa dixisse millomͦ dubitandũ ẽ. parũ ꝓpͥe
partĩ figurate: s eũnglistã alia istũ alia illũ inser¬
inse scriptis suis. Quȩdã uͦ eadem ł duos ł treseoꝵ
qͦs libet uelom̃s quatuor posuisse: nec sic tn omia e̾ẽ
c̃scͥpta q̃ abillo seu dicta seu facta s̃. Qsqͥs aut̃ putat
ũ potuisse dnm̃ ĩ uno sermone q̃dã figurate. q̃dam ꝓpͥe
unũ aliqͥd dicã qd̾ animo uit̾im occurrit. qm̃ monꝙ
ut ñ sciat sinist᷑ qͥd factat dext̾a: & ipsas elemosi¬
nas & qͥe qͥd illic aliud p̃cipit figurate accipiendũ

Expanded text:
significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est ne occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari, vel haberi duas tunicas; sed expressius indui prohibet, dicens, Et ne induerentur duabus tunicis; quid eos monet, nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Ita Dominum omnia dixisse nullo modo dubitandum est, partim proprie, partim figurate; sed evangelistas alia istum alia illum inseruisse scriptis suis, quaedam vero eadem, vel duos, vel tres eorum quoslibet, vel omnes quatuor posuisse; nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta, seu facta sunt. Quisquis autem putat non potuisse Dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie unum aliquid dicam quod animo interim occurrit, quoniam monet ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas eleemosynas, et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
nificaũ c̃ dix̃. neqͥd tolłent in uia. nͥ uirgã tantũ.
Potuit enĩ ꝙͣ sic breuit᷑ aici. Nichil necessarioꝵ
uobisc̾ feratis nec uͥgã. nͥ uͥgã tantũ : ut illud qd̾
dictũ ẽ. nec u̾gã. intelligat᷑ ne minimas qͥdem
res. Qd uͦ ad iunctũ ẽ nͥ u̾gã tantũ. intelligat᷑ qr ꝑ
potestatẽ a dño accept̾a q̃ uirge nomine significa
quia ñ utrimq unꝰ eugłista cõmemorquit. putat᷑
ille qͥuͥgam subalia significatione positã tollendã
dix̃. & qͥ uͥgam ruisus aliud significantẽ. ñ tollendã
dix̃ ẽẽ contͣriꝰ. s iam rõne readd̃ita ñ putet᷑. Sic &
calciam̃ta c̃ dic̃ matħs inuia ñ ẽeᷤ portanda. c̃uram
ꝓhibs. qͦ id̾o portanda cogitant᷑ ne de sint. hoc ⁊ de
ex illa potestate poss acciꝑe. Suide marcꝰ dicendo cal¬
ciari eos sandaliis ł soleis. aliqͥd hoc calciam̃tũ nusticȩ¬

Expanded text:
nificauit, cum dixit: ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum. nificauit, cum dixit: ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum. potuit enim etiam sic breuiter dici \'nihil necessariorum uobiscum feratis nec uirgam nisi uirgam tantum\', ut illud quod dictum est nec uirgam intellegatur \'ne minimas quidem res\', quod uero adiunctum est nisi uirgam tantum intellegatur, quia per potestatem a domino acceptam, quae uirgquia non utrumque unus evangelista commemoravit, putatur ille qui virgam sub alia significatione positam tollendam dixit, ei qui virgam rursus aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliq
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ apłs idem. qͥuictũ demaniũ suarũ laboribus
transigebat: ne cuiꝗͣ gͣuis e̾ẽt: s potestatẽ dedisse
inqͣ seirent sib ista deberi. Cũ aut̃ a dño aliqͥd im¬
ꝑat᷑: nͥ fiat. in obȩdientiȩ culpa ẽ. Cũ aut̃ potestaf
loquens discipłis. id agebat: qd̵ ipse apłus pauło pꝰ
aniitiant. de euugłio uiuere: ego aut̃ nichil hoꝵ
usus sum. Cum itaq dicꝰ. ita dñm ordinasse. se aut̃
usũ ñ eeᷤᷤ utq ostendit utendi potestatẽ datam. ñ in¬
positã seruiendi necessitatẽ. Hoc gͦ ordinans añs qd̾
eũ ordinasse dic̾ apłus. qͥ eungłm deserut anñtiant
sident neq portarent huic uite necessaria. nec
magna nec minima. Id̾o posuit nec uirgã. ostendens
afidelib suis. omia deberi ministris suis. nulla suꝑ¬
flua reqͥrentib.: ac ꝑhoc ad dendo dignus ẽ enĩ opera¬
riꝰ cibo suo. ꝓrsus aperuit. & illustͣuit. Qñ & quarẽ se lara¬
hȩc oĩa loqͣret᷑: hãe gͦ potestatẽ uirge nomine sig

Expanded text:
em Apostolus, qui victum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam gravis esset: sed potestatem dedisse in qua scirent sibi ista deberi. Cum autem a Domino aliquid imperatur, nisi fiat inobedientiae culpa est. Cum autem potestas loquens discipulis, id agebat, quod ipse Apostolus paulo post adnuntiant de euangelio uiuere. ego autem nullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non inpositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo ordinans dominus, quod eum ordinasse dicit apostolus qui euangelium adnuntiant siderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et inlustrauit unde et quare haec omnia loqueretur. h
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ẽ paulo ante dicẽt. alt̃ alt̾ius onera portate. ꝙ¬
pꝰea dix̃ unisqͥsq ꝓpͥũ ouꝰ portabit. S alia sunt
onera participande infirmitatis: alia reddende ra¬
uel sustentanda cõmunicant᷑. hȩç ꝓpͥa abuno qͦq por¬
tant᷑. Ita ꝙ uirga intelligit᷑ spiritalit᷑ de qͣ dicebat
apłs. inuirga ueniã aduos: Et corꝑalit̃ quanti¬
niur siuȩ ad equũ. siuȩ ad aliqͥd aliud opus fueritꝰ.
ut in terĩ omittã ꝙ alias huiꝰ nominis siguratas
significationes. Ntrũq gͦ accipienaum ẽ a dño
apłis dictũ. ꝙ ut nec uirgan ferrent: n ut ñ nͥ
uirgã ferrent. Cũ enĩ sed̾m matheũ dicer& eis

Expanded text:
qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, pqui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae raus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut nonnisi uirga
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ꝙ aliquando ẽ expositione dicunt᷑. ut ẽ illud uolite
pueri effici sensib. s malitia paruuli estote: ut sen¬
sib ꝑfecti sitis. hoc ȩnĩ breuit̾ clausa sententia
dici potuit.: nolite ẽeᷤᷤ puri. s estote pu ri. Et illud.
Siquis putat se sapientẽ ẽẽ. inuob̾ in hoc scło: stultus
fiat ut sit sapiens. Qd enĩ alrud dixit. quã non sit
sapiens ut sit sapiens :ͤ aliquando aut̃ elause ita di¬
cunt᷑ ut exerceant inqͥrentẽ: ut ẽ qđ ait ad ga¬
lathas. inuicẽ onera ur̃a portate: ꝙ sie imple¬
bitis logẽ xp̃i. Qͥ enĩ putat see̾eᷤ aliqͥd c̃ nichil
sit: s se ipsum seducit. Opꝰ aut̃ suũ ꝓbet unus¬
qͥsq ꝙ sic in semet ipso habebit głam ⁊ ñ in al¬
tero : unusqͥsq enĩ ꝓpͥũ onus portabit. Nisi one¬
ris nom̃ subdiu̾sis significationib acceꝑis: ꝓcul
dubio putabis eundem sibi iuloquendo e̾eᷤᷤ eont᷑¬
riũ. ꝙ hoc inuna senteia tã uicine positis tibis:

Expanded text:
ositione dicuntur — ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit: "nolite esse pueri, sed estote pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens, quid aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens"? — aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem; ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. qui enutem suum probet unusquisque et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque enim proprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis —,
Abbreviated transcription (Latin):
calciamenta neq uirgã Continuo subiecit. Big¬
nus ẽ enĩ oꝑariꝰ cibo suo. Uñ satis oftendit eur eos
hȩc possidẽ ac ferre noluerit: ñ qͦ necessaria non
sint sustentationi huiꝰ uite. s qr sic eos mit tebat
ut eis hec deberi demonstrarꝙ ab illis ipsis qͥb eugłm
eredentib annuntiarent. tanqu̾ã stipendia militan¬
tib. tanquã fructũ uineȩ plantatorib tanqu̾a lac
gregis pastorib. Uñ paulus dic̃. Qs militat scus
stipendiis uinꝗͣ . Qsplantat uineamꝰ. ꝙ de fructu

Expanded text:
 virgam, continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent, tanquam stipendia militantibus, tanquam fructum vineae plantatoribus, tanquam lac gregis pastoribus. Unde Paulus dicit: Quis militat suis stipendiis unquam? Quis plantat vineam, et de fructu
Abbreviated transcription (Latin):
inxona es. ut ostendat in eodem loco ũsari narra¬
donẽ suã. in qͦ & illoꝵ qͥ dixer̃ nec uirga̾ ferendam
Q ita soluit᷑. ut intelligamus subalia signifieatio¬
ne dictã uirgã q̃ scd̾m marcũ ferenda ẽ: e subalia
illã q̃ scd̾m matheũ ⁊ lucã ^ ẽ ferenda. sic̃ subalia
significatione intelligit᷑ tẽptatio de qͣ dictũ est

Expanded text:
m loco versari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec virgam ferendam. Quod ita solvitur ut intelligamus sub alia significatione dictam virgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam quae secundum Matthaeum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intelligitur tentatio, de qua di
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñdũ nati nicħ alicubi ꝓpͥa sua uita eger̃ uelboni uel mali.
tũ arbitror modamine tẽꝑat̾ã. ut magis inqͥsitio canta lau¬
aet᷑ꝰ qͦp̃cipitata rep̃hendat᷑ assertio. Ubi enĩ dere obseuris¬
sima aisputat᷑. ñ adiuuantib diuinar̃ auctoritatũ certis
clarisq docum̃tis. cohib̾e sedebet humana p̃sũptio. nichil
faciens in part̾e alt̾am declinando. ꝙsi enĩ qd̾ libet hoꝵ
qũe ad modũ demonstrari & ex ĩplicari possit ignore: illud
tam̃ credo qd̾ etiã hĩc diui noꝵ eloquioꝵ clarissima auctartas

Expanded text:
qui nondum nati nihil alicubi propria sua uita egerunt uel boni uel mali, qui nondum nati nihil alicubi propria sua uita egerunt uel boni uel mali, amen, quantum arbitror, moderamine temperatam, ut magis inquisitio cauta laudetur, quam praecipitata reprehendatur assertio. ubi enim de re obscurissima disputatur non adiuuantibus diuinarum auctoritatum certis clarisque documentis, cohibere se debet humana praesumtio, nihil faciens in partem alteram declinando. etsi enim quodlibet horum, quemadmodum demonstrari et explicari possit, ignorem, illud tamen credo, quod etiam hinc diuinorum eloquiorum clarissima auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
te peceati facta ẽ caro peccati. de inceps ꝑsuecessionẽ transe¬
unte in om̃s tran̾seriptione iniqͥtatis &. mortiẜcaro sit ꝓpa¬
gata peccats: excepta una similitudine car nis peccati. q̃ tam̃¬
gata reatu qͥ ei dimitrat᷑ obstricta sit. Neq enĩ possumꝰ dicere
solã carnẽ pariuli. ñ etã aniniã indigere saluatoris ꝙ rede̾p¬
toris aucilio. alienãq ẽẽ ab eo gr̃arũ ac̾tionẽ qͦ in psalmis ẽ ubi
legimꝰ &. dicimꝰ benedic anima mea dnm. & noli obliuisei õs¬
retͥbittiones eiꝰ. qͥ ꝓpitiꝰ fit oĩb iniqͥtatib tuis. qͥsanat om̃s lan¬
guores tuos. qͥ redeͥmit de corruptione uitã tuã : an etiã ñ ppa¬
gata eo ipso qͦ carni peccati aggͣuanda miscet᷑. iã ipsi peccati re¬
missione ꝙ sua redẽptione opus habeat. do ꝑsũ mã p̃scientiã
iudicante. qͥ par uuloꝵ abisto reatu ñ mereant᷑ absolui. ꝙẜiam

Expanded text:
te peccati facta est caro peccati,. deinceps per successionem transete peccati facta est caro peccati,. deinceps per successionem transeunte in omnes transcriptione iniquitatis et mortis caro sit propagata peccati, excepta una similitudine carnis peccati, quae tamgata reatu, qui ei dimittatur, obstricta sit-neque enim possumus dicere solam carnem paruuli, non etiam animam indigere saluatoris et redemptoris auxilio alienamque ab ea esse gratiarum actione, quae in Psalmis est, ubi legimus et dicimus: benedic, anima mea, dominretributiones ejus, qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos, qui redemit de corruptione vitam tuam; an etiam non propagata eo ipso quo carni peccati aggmissione et sua redemtione opus habeat, deo per summam praescientiam iudicante, qui paruulorum ab isto reatu non mereantur absolui, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ysi libris excellit. Nouũ aut̃ quattuor eugtangłoꝵ aucbo¬
ritate p̃fulgetꝰ. qͥ numeri ꝑse multiplicat. ad uicenariũ
ut p̃ dixi eruaitꝰ in regno celoꝵ ꝑ duo cestam̃ta uetꝰ ꝙ no¬
iũ. ñ declinans in aextrã suꝑba p̃sũptione iustitsȩ. neq in si¬
nistrã secura dilechone peccat. int̾ram illiꝰ ꝓmissionis intra¬
bit. ubi iam ꝑeccata ult̾iꝰ nec nob̾ aͥ onanda obtemꝰ. uec
in nob̾ punienda timeamꝰ: ab illo rede̾ptore lib̾ati. qͥ ñ uenũ¬
datꝰ sub peccõ. redimit isrł abõĩb iuiqͥtatib eiꝰ siue ꝓpͥa cũ¬
litt̾is suis aꝑte expͥmere paruuilis remissionẽ necessar iã pec¬
catoꝵ. redẽptione tam̃ eis opꝰ eᷤᷤ confessi sunt. Alio qͥppe uer¬
bo ꝙ̃ ipso de xp̃iana eruattione depuito: ncħ̾ aliud omĩno
dixerunt. Nec dubitandũ ẽ eis qͥ diuina scͥpta fidelit̃ leg̃t
fidelit᷑ audiunt. fidelit̾ tenent: qd̾ ab illa carne qͣ pͥus uolunta¬

Expanded text:
ysi libris excellit, nouum autem quattuor euangeliorum auctoritate praefulget. qui numeri per se multiplicati ad uicenarium uo testamenta, uetus et nouum, non declinans in dextram superba praesumtione iustitiae neque in sinistram secura dilectione peccati in terram illius promissionis intrabit, ubi iam peccata ulterius nec nobis domanda optamus nec in nobis punienda timemus, ab illo redemtore liberati, qui non uenundatus sub peccato redemit Israhel ab omnibus iniquitatibus eius siue propria cuilitteris suis aperte exprimere paruulis remissionem necessariam peccatorum, redemptionem tamen eis opus ebo, etiam ipse de christiana eruditione depromto, nihil aliud omnino dixerunt. nec dubitandum est eis qui diuina scripta fideliter legunt, fideliter audiunt, fideliter tenent, quod ab illa carne, quae prius uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑaliter sonuit uox dicentis di tues filius m̃s
dilectus. Et hoc ꝑ creaturã corꝑalẽ quã fecerat d̾s
cũ in pͥncipio fecit ds celũ & terrã. anteꝗͣ. fieret
lux quȩ in hac sonante uoce facta ẽ: & si ita ẽ qͣ
lingua sonuit uox ista dicente do fiat lux. quia
ñdũ erat linguarũ diuersitas: quȩ pꝰ ea facta est
in edificatione turris pꝰ diluuiũ: Quȩ nam
lingua erat una & sola: qua d̃s locutꝰ est fiat
lux: Et quis erat quẽ oportebat audire atq
intelligere: ad quẽ uox huius modi ꝓferretur:
an hȩc absurda carnalisq cogitatio ẽ. atq
suspitio: Quid gͦ dicemꝰ : an id quod intelligit᷑
m sono uocis cum dicitur fiat lux. ñ autem
ipse corporeus sonus hoc bene accipitur esse
uox dĩ: Et utrũ hoc ipsum ad naturã ꝑtine¬
at uerbi eius. de quo dr. In pͥncipio erat u̾bũ
& uerbũ erat apud dm̃: & d̾s erat u̾bũ. Cũ

Expanded text:
oraliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us oraliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est? et si ita est. qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? an id, quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene intellegitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum? cum
Abbreviated transcription (Latin):
ritali. cũ conu̾titur ad incomutabile & incorrup¬
tibile lumen: quod est ds. Et quomͦ dix̃ ds fiat
lux  utrũ tẽꝑaliter. an in u̾bi et̾nitate  &. si tẽꝑa¬
liter: utiq mutabilit̾. Quomͦ. gͦ possit intelliqͤere
hoc dicere dĩ. nͥ per creaturã: Ipse quippe ẽ incõmu¬
tabilis. & si ꝑ creaturã dix̃ ds fiat lux: quomͦ ẽ gͦ
pͥma creatura lux. Sierat ia creat᷑a ꝑ quã d̾s di¬
ceret fiat lux:  an ñ ẽ lux pͥma creatura qͥa iam
dictũ eratꝰ. in pͥncipio fec̾it ds celũ & derram: O
poterat per celestem creat᷑am uox fieri t̾eꝑaliter
atq mutabiliter: qua diceret᷑ fiat luxͦ. Quod si
ita ẽ. corꝑalis lux facta ẽ. ista quã corporeis oculis
cernimꝰ: dicente dõ ꝑcreaturam spu̾alẽ quã deus
iam fecerat. cũ in pͥnciplo fecit celũ & terrã. fiat
lux. eo mͦ quo ꝑtalis ereature interiorẽ & occul¬
tũ motũ diuinitꝰ dici potuit fiat lux. An etiã

Expanded text:
ritali, cum conuertitur ad incommutabile atque incorpritali, cum conuertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod deus est. Et quomodo dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter, an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. quomodo ergo possit intellegi hoc dicere dtabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis ꝑceptibiles. Ancelũ intelligendũ ẽ creat᷑a
spiritalis ab exordio qͦ facta ẽ ꝑfecta illa & beata
sẽꝑ. terra uͦ corꝑalis materies adhuc inꝑfecta.
Quia terra inquit erat iuisibilis & incõposita.
& tenebre erant suꝑ abyssum. Quib uerbis. ui¬
detur informitat̾e significare substantiȩ corꝑaliᷤ.
an utriusq informitas. his etiam posterioribus
uerbis significatur: Corꝑalis quidẽ. eoqͦd dictũ
ẽ. terra aut̾e erat inuisibilis & incõposita: Spiri¬
talis autẽ eoquod dictũ est. tenebre erant suꝑ
abẏssum ut translato uerbo tenebrosam abys¬
sum intelligamꝰ naturã uite informẽ: nisi conũ¬
tatur adcreatorẽ quo solũmͦ formari potest. ut ñ
sit abyssus . &. illuminari. ut ñ sit tenebrosa. Ꝙ
quomodo dictũ est tenebre erant suꝑ abyssum:
anquia non erat lux:  Quȩ si esset utiq superesso.
& tanquã superfunderet. Quod t̾c fit in creatura spi¬

Expanded text:
corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur? corporalis quidem eo, quod dictum est: terra erat inuisibilis et inconposita, spiritalis autem eo, quod dictum est: et tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem: quo solo modo formari potest, ut non sit abyssus, et inluminari, ut non sit tenebrosa. et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux? quae si esset, utique superesset et tamquam superfunderet: quod tunc fit in creatura spi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio quod est uerbum dĩ unigenitus filius:
& quomͦ possit ostendi dm̃ sine ulla sui cõmuta¬
tione. oꝑari mutabilia & temporalia. & qͥd signi¬
ficetur nomine cęli & terrȩ. utrũ spiritalis cor¬
ꝑalisq creatura cȩli&. terrȩ uocabulũ acceperit.
an tantũmͦ corꝑalis. ut in hoc libro de spiritali ta¬
cuisse intelligatur: atq ita dixisse çelũ & t̾ram.
ut omnẽ creaturã corporeã. suꝑior̾e atq inferi¬
orem significare uoluit: an utriusq informis ma¬
teria dicta ẽ celũ & terra: spiritalis uidelicet ui¬
ta. sicuti esse potest inse non conu̾sa ad creatorẽ.
Tali eni conuersione: format᷑ atq ꝑficitur. Si aut̃
ñ conu̾tatur: informis est. Corpalis autẽ si poss&
intelligi per pͥuationẽ om̃is corporeẽ qualitatiꝰ
quȩ apparet in materia formata: cũ iam sunt
species corpoꝵ siue uͥsu siue alio quolib& sensu

Expanded text:
principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caelum et terram, utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita sicuti esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs diuina scriptura biꝑtita ẽ. scđm id
qͦd dñs significat dicens: scribã eruditũ
in regno di similẽ esse patrifamilias ꝓfe¬
renti de thesauro suo noua & uetera: quȩ duo etiã
testam̃ta dicuntur. In libris autẽ om̃ibꝰ scĩs intu
eri oportet quȩ ibi ȩt̾na intim̃tur. quȩ facta nar¬
rentur. quȩ futura ꝓnũtiant᷑. quȩ agenda p̾cipi¬
queritur utrũ  scd̾m siguratũ tantũmͦ intellectũ
accipiant᷑: an etiã scdm fidẽ rerũ gestarũ asseren¬
da & defendenda sint. Nam ñ esse accipienda figu¬
raliter nullus xp̃ianꝰ dicere audebit: attendens
apłm dicentẽ. Om̃ia aut̾e hec in figur̃ã contin¬
gebant illis. Et illud qͦd in genesi scriptũ ẽ. & eĩt
duo in carne una: magnũ sacram̃tũ cõm̃dantẽ
tanda ẽ: quomͦ dictũ est p̾ter allegoric̃a signifi¬
cationẽ. in pͥncipio fecit d̾s cȩlũ & t̾ram. utrum
in pͥncipio temꝑis. an quia primo om̃iũ. an in

Expanded text:
is divina Scriptura bipartita est, secundum id quod Dominus significavit, dicens, scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta dicuntur. In Libris autem oeri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae factura pronuntientur, quae agenda praecipidum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una , magnum sacramentum commendantem tanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in
Abbreviated transcription (Latin):
tarent hortos. quis ñ agnoscat qͥd p̾figuraui̾t: Qui
attendĩt uͦ israhelitas in qͥb dolus ñ ẽ. ꝑ apłicã dis
pensationẽ eũ in euuãgłico sacͣm̃to ad regnũ genti¬
ũ tͣnsiigͣsse. Unde nob̾ apłs tanqͣm iheremiã re¬
plicans dicit. Uolo gͦ pͥmũ om̃iũ fieri dep̃cationeᷤ.¬

Expanded text:
tarent hortos , quis non agnoscat quid praefiguraverit, qui tarent hortos , quis non agnoscat quid praefiguraverit, qui attenderit veros Israelitas, in quibus dolus non est , per apospensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecatione
Abbreviated transcription (Latin):
coniungit & coaptat se morti eiꝰ. & reuiuiscit. Mi¬
sit sermo ds legẽ per seruũ suũ: nec ꝓfuit inpecca¬
tis mortuo generi humano. Que tam̃ ñ sine causa
missa ẽ. Ille enĩ misit: qui sciret eã pͥus ẽẽ inittendã.
uenit ipse conformauit se nob̾ factꝰ particeps mor¬
tis nr̃e: & uiuificati sumꝰ. Cũ securib ligna cederent᷑.
de ligno ferrũ exiliens in ꝓfundũ fluminis mersũ ẽ.
atq in lignũ desuꝑ abheliseo ꝓiectũ reu̾sũ ẽ. Itacũ
impios uideos ꝑ corpꝰ oꝑata p̾sentia xp̃i tanqͣm in¬
fructuosas arbores cederet. quia de illo ioħes dixerat
ecce securis adradices arboꝵ posita ẽ: ab eis int̾uen¬
ente passione. corpꝰ ipsũ deseruit ininferni ꝓfunda
descendens: quo insepultura desuꝑ posito tanqͣm ad¬
regnũ ꝑegͥnant᷑. quod in illoꝵ pace etiã pax ẽẽt istoꝵ
& edificarent domos. &. nouellarent uineas. &. plan¬

Expanded text:
conjungit et coaptat se morti ejus, et reviviscit: miconjungit et coaptat se morti ejus, et reviviscit: misit sermo Dei legem per servum suum, nec profuit in peccatis mortuo generi humano, quae tamen non sine causa missa est. Ille enim misit qui sciret eam prius esse mittendam. Venit ipse, conformavit se nobis factus particeps mortis nostrae, et vivificati sumus. Cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exsiliens in profundum fluminis mersum est, atque in lignum desuper ab Eliseo projectum reversum est. Ita cum impios Iudaeos per corpus operata praesentia Christi tamquam infructuosas arbores caederet, — quia de illo Iohannes dixerat: ecce securis ad radices arboris posita est — ab eis interueniente passione corpus ipsum deseruit in inferni profunda descendens, quo in sepultura desuregno peregrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos, et novellarent vineas, et plan
Abbreviated transcription (Latin):
salue facte sunt: Pascit᷑ helias tẽꝑe famis a coruis.
mane afferentib pan̾e. & ad uesꝑam carnes. Et mani¬
chei ñ intelligunt mlllis libris xp̃m. cui quodã mͦ salute
nr̃am esurienti confitent᷑ peocatores. fidẽ pͥmitias sp̃c
ñc habent̾e. infine aut̾e uelut ad uesꝑam scłi. & iam
carnis resurrectionẽ. Mittit᷑ helias pascendꝰ ad alieni
genã uiduã. quȩ uolebat duo ligna colligere pͥusqͣm
moreretur. Non hic solo ligni nomine. s etiam numero
lignoꝵ regnũ crucis expͥmit᷑. b̾ene dicit᷑ farina eiꝰ. & ole¬
um fructũ exhilaritas caritatis. Quȩ cũ impendit᷑.
ñ deficit. Hilarẽ enĩ datorẽ diligit ds. heliseo pueros
insultantes & clamantes calue calue: bestiȩ comedt̃
Puerili stultitia deridentes xp̃m. in loco caluarie cru¬
cifixũ. inuasi a demonib ꝑeunt. Mutit eliseus ꝑ ser¬
uũ baculũ suꝑ mortuũ &. non reuiuiscit: uenit ipse

Expanded text:
saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Hgenam viduam quae volebat duo ligna colligere priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine, sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur; benedicitur farina ejus et oleum, fructus et hilaritas charitatis, quae impenditur, non deficit. Hilarem enim datorem diligit Deus. Eliseo pueros insultantes, et clamantes, Calve, calve! bestiae comedunt: puerili stultitia perridentes Christum in loco Calvariae crucifixum invasi a daemonibus pereunt. Mittit Eliseus per servum baculum super mortuum, et non reviviscit, venit ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
illa mulier plena fiduciȩ. hostis tẽꝑa ligno transfigens.
nͥfides ȩccłiȩ. cruce xp̃i regna diaboli ꝑimens: Quid uell
cõplutũ area sicca. & postea cõplita area sicco uellere.
nͥ pͥmo unagens hebreoꝵ habens occulte in scĩs myste
nõ autẽ in manifestatione totꝰ orbis id habet. illa ua¬
cuata est. Quid iã regũ tẽꝑib ut & inde pauca c̾omemo¬
rem: Nonne ab ipso exordio cõmutatũ sac̾dotiũ in sa¬
muelem. reprobato heli: & comutatũ regnũ indd. rxp¬
bato saule. clamat p̾nũtiari nouũ sac̾dotiũ. nouu̾q
regnũ: repbato uetere qͦd umbra erat futuri in dño
nr̃o iħu xp̃o futurũ: Nonne ipse dd̃ cũ panes ꝓposi¬
onis manducauit qͦd ñ licebat manducare nisi sac̾
dotib. inuna ꝑsona utrũq futurũ. idest in uno iħu
xꝑo. regnũ & sac̾dotiũ figurauit: Nonne cũ decẽ tͥb
atemplo seꝑate sunt. &. duȩ derelicte. satis indicat qd̃
de tota ipsa gente apłs ait. reliquiȩ ꝑ electionẽ gr̃e

Expanded text:
illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mystnunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri. in dopanes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
rã gerebat ille iħs sac̾dos magnꝰ illiꝰ tẽꝑis. qͦ tẽplũ edi¬
ficatũ ẽ pꝰ captiuitatẽ. quẽ ꝓpħa zacharias uidit in
sordido habitu. deuictoq diabolo qͥad eiꝰ accusationẽ
stabat. ablatã illi sordidã uestẽ. & datũ indum̃tum
in fine tẽpoꝵ ꝑuidiciũ suꝑato. aliictu ꝑegͥnationiꝰ
ingłam sẽpit̾nȩ salutis assumitur. Quod etiã in
psalmo dedicationis domꝰ aꝑtissime canit᷑. Conũ¬
tisti luctũ meũ in gaudiũ mͥ. conscidisti saccũ meũ¬
& circũ dedisti me letitia ut cantet tͥ gła mea & ñ
copungar

Expanded text:
rebat ille Iesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedificatum est post captiuitatem ? quem propheta Zacharias uidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat. ablatam illi sordidam uestem et datum indumentum in fine temporum per judicium superato, a luctu peregrinationis in gloria sempiternae salutis assumitur. Quod etiam in psalmo dedicationis domus, apertissime canitur: Convertisti luctum meum in gaudium mihi, concidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia, ut cantet tibi gloria mea, et non compungar
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i pietate & caritate. Hoc enĩ bonũ & acceptũ
est corã saluatore nr̃o dõ. qui om̃s homines uult
saluos fieri. & in agnitionẽ ueritatis uenire. Ex
hoc quippe etiã illis credentib constructa st̃ domi¬
om̃ia olera granũ illud sinapis regnat: sub cuiꝰ umbra¬
culis longelateq pͦr rectis. etiã altipetax suꝑbia
gentiũ tanqͣm inceli uolatilib confugiendo reqͥescit.
am reditur ex captiuitate. & tẽplũ renouat᷑: quis fide¬
lis xꝑianꝰ ñ intelligat pꝰ euoluta tẽꝑa quȩ septenarii
dierũ numeri repetitione transcurit̾. & iã nob̾ idẽ eccłie

Expanded text:
 acceptum est coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domiomnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit.remiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intellegat post euoluta tempora. quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuit totũ orbẽ t̾rarũ: ut in fine t̾ẽpoꝵ mors nouiꝰ¬
sima inimica destruaturꝰ. Ex impioꝵ ꝑditione uiuca
domus. tanqͣm unica eccłia lib̾etur munddata tur¬
pitudine fornicationis: ꝑ fenestrã confessionis insan¬
guine remissionis. Uideat tẽꝑa pͥmo iudicũ. pꝰearegũ:
sicut erit pͥmo iudiciũ deinde regnũ. Inq ipsis tẽꝑib
uiũ leone̾ necans. cũ petende uxoris causa ad alieni¬
genas tenderet:. qui ȩccłiam uocaturꝰ ex gentibꝰ dix̃
gaudete quia ego uiciscłm: Quid sibiuult in ore
ipsius leonis occisi fauus exstructus. nͥ qͥa ecce conspi¬
cimꝰ leges ipsas regni t̾reni. quȩ adu̾sus xp̃m ante
fremuerant. nc̃ iam ꝑempta feritate. dulcedini eu¬
uãglicȩ p̃dicandȩ. etiam munim̃ta p̾bere: Quid est

Expanded text:
totum orbem terrarum, ut in fine temporum mors novissima 51 inimica destruatur, et ex impiorum perditione unica domus, tanquam unica Ecclesia, liberetur, mundata turpitudine fornicationis per fenestram confessionis in sanguine remissionis. Videat tempora primo Judicum, postea Regum, sicut erit primo judicium, postea regnum, inque ipsis temporibus uium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃to. T am̃ qr diligis illã. contͥstaris si ꝑdis illã. suꝑ funda¬
m̃tũ posiusti. ñ aurũ argentũ lapides p̾tiosos. s ligna fe¬
nũ stipulã. Saluus gͦ eris si ardere ceꝑiͥs qͦd edifi casti: sic tam̃
tãꝗͣ ꝑ ignẽ. Nemogͦ suꝑfundam̃tũ hoc edific& adulteria.
blasphemias. sacͥlegia. i dolatͥa ꝑiuria. & put&s sesaluu futu¬
debit amor rerũ tẽporaliũ: & ip̃se saluus erit ꝑ idoneũ
fundam̃tũ. Inimici dñi mentiti st̃ ei. dicendo eo ad iuneã
& ñ eundo: & erit tẽpꝰ. ñ ad tẽpꝰ s in et̾nũ &. qui st̃ isti
Et cybauit illos ex adipe frumenti.

Expanded text:
 super fundamentum posuisti non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, faenum, stipulam: saluus ergo eris, si ardere coeperit quod aedificasti, sic tamen tamquam per ignem. nemo ergo super fundamentum hoc aedificet adulteria, blasphemias, sacrilegia, idolatrias, periuria et putet se saluum futudebit amor rerum temporalium et ipse saluus erit per idoneum fundamentum. Inimici domini mentiti sunt ei dicendo: eo ad uineam et non eundo; et erit tempus non ad tempus, sed in aeternum. et qui sunt isti? et cibauit illos ei adi
Abbreviated transcription (Latin):
potes tenere possessionẽ istã nͥ dixeris falsũ testimoniũ:
& hoc ñ fac̾e. xp̃m in fundam̃to ponere ẽ ueritas enĩ dix̃.
Os qͦd m̃tit᷑ occidit anim̾a. Ergo si possessionẽ tuã diligis.
ñ tam̃ ꝓpt̾ illã facis rapinã: n ppt̃ illã dicis falsũ testuno

Expanded text:
potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; et hoc non facere Christum in fundamento ponere est. ueritas enim dixit: os, quod mentitur, occiditnon tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimo
Abbreviated transcription (Latin):
dit enĩ xp̃ianꝰ preb t̾renis. ãpliꝰ ꝗͣ dec& eũ cui pmissũ ẽ.
regnũ celoꝵ. Non totũ cor sursũ leuat: s aliꝗͣ eiꝰ partem
trahit in t̾rã. Deniq siueniat tẽptatio ducendi martyrii
illi qui habent infundamento xp̃m & edificant aurũ
argentũ. lapides p̃tiosos. qui dicunt ex hac oportum
aut nichil aut modice de t̾rena fragilitate contristant᷑.
Illi autẽ amantes res ꝓpͥas. domos ꝓpͥas. gͣuit̾ conturbant᷑:
fenũstipulã & lignũ habͧͥ. Habent gͦ ligna & fenũ et
stipulã suꝑ fundam̃tũ.s rerũ concessarũ ñ illicttarũ.
Dico eium fr̃s. possides fundamentũ. here celo. calca t̃rã
si talis es ñ edificas nͥ aurũ argentũ lapides p̾tiosos. Cũ
aut̃ dixeris amopossessionẽ istã timeo ne pereat. & ĩmi¬
n& dãpnũ & tu const̾staris. ñ quidẽ p̃ponis eã xp̃o. Nam
in fundam̃tĩ saluus eris tanquã ꝑignẽ. Audi aliud. Non

Expanded text:
terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opportunaut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, grauiter conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo, calca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: non
Abbreviated transcription (Latin):
equaqͦm igitur ꝑsacͥlegas si¬
militudines. & impias curiositates. &
magicas consecrationes anime purgan¬
tur & reconciliant᷑ dõ. quia falsus mediator ñ
traicit ad suꝑiora s potius obsidens intercludit
uiam. ꝑ affectus quos tanto maligniores. quan

Expanded text:
equaquam igitur per sacrilegas similitudines et impias curiositates et magicas consecrationes animae purgantur et reconciliantur deo, quia falsus mediator non traicit ad superiora, sed potius obsidens intercludit uiam per affectus, quos tanto maligniores quan
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ꝙ głificauit. Qd̾ aut̃ etiã ꝑ᷑seuerat᷑isseĩssic ista¬
dicunt᷑. qͣsi eos ꝑseuerat᷑os habeat᷑ incertũ.: ñ alit̃ hec
audire debent. qͥb: expedit ñ altũ saꝑe s timiere. Qͥ senĩ
ex multitudine fideliũ. quã dui in hac mortalitate ui

Expanded text:
cauit et gcauit et gdicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mort
Abbreviated transcription (Latin):
ta in uitantia. cuncta cruciantia suꝑarent᷑. Iui gͦ si ne
peccato ullo data ẽ. cũ ꝗͣ conditꝰ ẽ uoluntas lib̾a: ꝙ eã fec̃
seruire pecc̃õ. horũ uͦ cũ fuiss uoluntasserua pecc̃s:
lib̾ata ẽ ꝑ illũ qͥdix̃. Siuos filiꝰ lib̾auerit: tunc uͭ lib̾i eri¬
tis. ꝙ acce ꝑt᷑ tantã ꝑistã gr̃am lib̾tatẽ: ut ꝗͣuis qũã diu
hic uiuunt. pugnent cont᷑ concupiscentias pecc̃oꝵ. eisꝙ
ñnulla subrẽpant ꝓpt̾ qͦdicant cotidie dimitte nob̾ qͥe¬
Ego aut̃ dico idẽe pecẽm: fidem qͦ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ usq ad mortẽ.
illi lib̾i. s ꝑ sed̾ni adam di gr̃a lib̾ati: &. ista lib̾atione ha-¬
bentes liberũ arbitriũ qͦseruiant dõ: ñ qͦ captiuent᷑ a
diabolo. Lib̾ati enĩ apeccato serui sunt facti iustitie:
in qͦstabunt usq infinẽ donante sibi ꝑseũantiã illo. qͥ eoᷤ
p̃sciuit & p̃destinauit. ꝙ. scdm ꝓpositũ uocauit. ꝙ iustifi-¬

Expanded text:
ta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie: dimitte nobis deego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, iberatione habentes liberum arbitrium, quo seruiant deo, non captiuentur a diabolo. liberati enim a peccato serui sunt facti iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
eqͥt᷑ matheus &. dic̃ : idipsũ aut̃ ꝙ latͦnes¬
qͥ erucifixi erant ẽ eo. impꝑabant ei. Nec
marcꝰ diserepat. hoc idem dicens. aliis u̾biᷤ.
Luicas aut̃ potest putari repugnare. nͥ genꝰ locutio¬
nis satis usitatũ ñ obliuis camͣ. Ait enĩ lucas. nus
aut̃ de ^ qͣ pendebant latͦnib increpabat eũ dicens.
Si tues xͦ. saluũ fac temet ipsũ & nos. Et seqͥt᷑ idem

Expanded text:
equitur Matthaeus et dicit: id ipsum autem et latrones, qui fixi erant cum eo, improperabant ei. nec Marcus discrepat, hoc idem dicens aliis uerbis. Lucas autem potest putari repugnare, nisi genus locutionis satis usitatum non obliuiscamur. ait enim Lucas: unus autem de his qui pendebant latronibus blasphemabat eum dicens: si tu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sic̃ matheus diẽ latͦnes qͥfixi erant c̃eo imꝑpera¬
ãm credidit. nͥ intelligamꝰ matheũ ꝙ marẽ breuit᷑
ꝑstͥngentes hunc loc̃ plurale̾ uumer̾ ꝓsingulari
posuisse. sic̃ inepłã ad hebreos legimꝰ pluralit᷑ dictũ¬
ꝯ cluser᷑ ora leonũ. c̃solus damel significari intelli

Expanded text:
 crucifixi erant cum eo improperam credidit? nisi intelligamus Matthaeum et Marcum breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse: sicut in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum, Clauserunt ora leonum, cum solus Daniel significari i
Abbreviated transcription (Latin):
dem. pͥncipes ꝓpt̾ pilatũ in tellexer̃: quitestimo¬
niũ eiꝰ psalmi adhibuer᷑. S qr ꝙ pagani solent ca¬
lũpniari exingłio: uideant quẽ ad modũ locuti s̃
auctores eors fedras medias. & elitemestras. cũ
singulȩ fuerint. Qͥd aut̃ usitatius ũbi gr̃a. quã
ut dicat aliqͥs & rustici mͥ insultant. etiã si unus
festauit. si illi dixissent. ãbos latͦnes c̃uiciatos
año: tam̃ poss subnumĩo plurali intelligi. Cũ uͦ
dictũ ẽ latrones. uel qui ẽ eo erueifixi erant. nec
additũ ẽ ambo. nͣ solũ si aͣbo fecissent poss hoc dici:
s etiam qͥa unus hoc feẽ. potuit usitato locutionis
modo. ꝑ pluralem numer̃ sig̃cari.

Expanded text:
dem, principes propter Pilatum intellexerunt qui testimonium eiusdem psalmi adhibuerunt. sed quia et pagani solent calumniari euangelio, uideant, quemadmodum locuti sint auctores eorum Faedras, Medeas et Clytemestras, cum singulae fuerint. quid autem usitatius uerbi gratia, quam ut dicat aliquis: et rustici mihi insultant\', etiam si unus festauit, si illi dixissent ambos latrones conuiciatosnon posset sub numero plurali unus intellegi. cum uero dictum est latrones uel qui cum eo crucifixi erant nec additum est \'ambo\', non solum, si ambo fecissent, posset hoc dici, sed etiam, quia unus hoc fecit, potuit usitato locutionis modo per pluralem numerum significari.