comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luminare. fax ereatoris. usq quo idem
nobilis ductor occasu se occuluit. Ibi¬
re. uiri iacuerunt multi adacia ori¬
ꝯqui undi. telis ꝑforati. subscutis lan¬
ceati. simul ⁊ sooti bello fatigati. Gen
uͦ West sexe tota simul die priꝰ electi
post indefessi inuise gentis globos
strauerunt. uiri elegantes hastas
cedebant uiri m̾censes aeut a iacula mit¬
debant diuio manus ludo. Sanitas ibi
nula his qui cum aulano tnsmaris
campos in ligei gremio t̾ram petierẽ
marti morituri. Qnq occubuerunt
mnloeo belli reges uiuenes gladus peus
mero cecid̾unt scoti. Deꝑiteq normanno¬
rum tumor. Nec enim paucos ad litem
belli duxant secũ. Eum paucis uͦ ĩ mari
fiuctus rex naui ꝓ uectus intͥnsecꝰ geme¬
bat. Simul ⁊ frodã ductor normannus.
tũq sius notis dux constantinꝰ de mar¬
tis ꝯgressu iactare neqͥuert̃. uͥ cognatio¬
nis sue fragmen apparuit uͥ amici sui
corruerant in statione popłi bello ꝓstra¬

Expanded text:
luminare, fax Creatoris, usquequo idem luminare, fax Creatoris, usquequo idem nobilis ductor occasu se occulit. Ibi viri jacuerunt multi a Dacia oriundi, telis perforati, sub scutis lanceati, simul et Scoti bello fatigati. Gens vero Westsere tota simul die prius electi, post indefessi, invisae gentis globos straverunt; viri elegantes hastas cedebant, viri Mercenses acuta jacula mittebant duro manus ludo: sanitas ibi nulla his, qui cum Anlavo trans maris campos in ligni gremio terram petierunt Marte morituri. Quinque occubuerunt in loco belli reges juvenis gladiis percmero ceciderunt Scoti, deperiitque Northmannorum tumor: nec enim paucos ad litem belli duxerant secum; cum paucis vero in maris fluctus rex navi provectus intrinsecus gemebat. Simul et Froda ductor Northmannus cumque suis notis dux Constantinus de Martis congressu jactare nequierunt, ubi cognationis suae fragmen apparuit, ubi amici sui corruerant in statione populi bello prostra
Abbreviated transcription (Latin):
um ad brinebirih p̃lioꝵ maximũ eont᷑
aulaf regem hybnie. Qui iures suas
gente seotoꝵ ⁊ dacoꝵ in anglia ꝯũsan¬
tium adatiserat. De cuiꝰ plii magnitu¬
dine anglici scͥptores qͣi edcemnts qͣsi
carminis mͦ ꝓloquentes ⁊ extraneis tã
uerb̃ quã figuris usi: tnslatione fida
donandi st̃. Ut penȩ de u̾bo in u̾bum
eoꝵ int̾p̾tantes eloqum. ex gͣuitate
ũboꝵ gͣuitatẽ actuũ ⁊ animoꝵ gentis
illius ꝯdiscamus.
ex adelstan decus ducũ. nobilib
runt in bello acie gladii ap̃brune birih.
Scutoꝵ muros fid̾unt. nobiles cecidẽt
domestice reliquie defuncti edwardi.
Sic nãq eis ingenitũ fuerat ãgenib
cognationũ rabelł frequentib ab in¬
festis nationib defendent pat̾e thesau.¬
ros ⁊ domos. peccunias ⁊xenia. Gens uͦ
hyb̃niensiũ ⁊puppiũ habitatores: fa¬
tales corruerunt. colles resonuert̃. Su¬
dauerunt armati ex quo sol mane ꝓdiit.
micans hylarit̾. letificans ꝓfunda. dei

Expanded text:
um ad Bruneburh praeliorum maximum contra Anlaf regem Hiberniae, qui vires suas gente Scotorum et Dacorum in Anglia conversantium adauxerat. De cujus praelii magnitudine Anglici scriptores quasi carminis modo proloquentes, et extraneis tam verbis quam figuris usi, translatione fida donandi sunt, ut pene de verbo in verbum eorum interpretantes eloquium, ex gravitate verborum gravitatem actuum et animorum gentis illius condiscamus. Rex Adelstan decus ducum, nobilibusrunt, in bello acie gladii apud Brunelburh, scutorum muros fiderunt, nobiles ceciderunt, domesticae reliquiae defuncti Edwardi. Sic namque iis ingenitum fuerat a genibus cognationum, ut bellis frequentibus ab infestis nationibus defendere, ut patriae thesauros, et domos, et pecunias, et xenia. Gens vero Hibernensium, et puppium habitatores fatales corruerunt, colles resonuerunt; sudaverunt armati, ex quo sol mane prodiit micans hilariter, laetificans profunda, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tini antiquitꝰ facta. dum adhuc roma¬
ni btannniam incolerent in qua regina
quam xp̃ianam fuisse p̃diximꝰ. orare
ꝯsueuerat. In hac gͦ ⁊ ip̃i primo ꝯueni¬
re. psallere. orare. missas facere. p̃di¬
care. ⁊baptitare ceꝑunt. donec regem
ad tidem conũso. maiorẽ p̾dicandĩ p
om̃ia. ⁊ eccł̃ias fabͥcandi uł restauran

Expanded text:
tini antiquitus facta, dum adhuc Romatini antiquitus facta, dum adhuc Romani Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christianam fuisse praediximus, orare consueverat. In hac ergo et ipsi primo convenire, psallere, orare, missas facere, praedicare et baptizare coeperunt; donec rege ad fidem converso, majorem praedicandi per omnia, et ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
rentes argenteam. ⁊ imaginem dñi
saluatoris in tabula depictam. letaniaᷤ¬
q canentes ꝓ sua simuieorum ꝓpt̾ quos¬
⁊ ad quos uen̾ant salute et̃na domino sup¬
plicabant. Cũq ad iussionem regis re¬
sidentes ũbum ei uite una cura om̃ib
qui aderant eius comitib p̃dicarent:
respondit ille dicens. Pulchra quidem
sum tͥbuere. relictis eis qus tanto tẽpore
cum om̃i anglorum gente seruaui. ue-¬
care desicłastis nolumꝰ molesti eẽ uob̃.
quinpotius benigno uos hospitio reci-¬
pere.⁊ que uictui nr̃o sunt necessaria
ministrare curamꝰ. nec ꝓhibemꝰ quin
om̃s quos potestis fidei ur̃e religionis
p̾dicando societis. Dedit gͦ eis mansio¬
nem inciuitate dorouernensi. que im¬
ꝑii sui totius erat metͦpolis. Qͥd mora:¬
Eredid̾unt ñ nulli ⁊ baptizabantur.
mirantes simplicitatem innocentiᷤ
uite. ac dulcedinem doctrine eorum
celestis. Erat aũ ꝓpe ip̃am ciuitatem
ad orientem eccłiam in bonore sc̃ĩ mar-¬

Expanded text:
rtantes argenteam, et imaginem Domini Salvatoris in tabula depictam, litaniasque canentes, pro sua simul et eorum propter quos venerant salute aeterno Domino supplicabant. Cumque ad jussionem regis residentes, verbum ei vitae una cum omnibus qui aderant ejus comitibus praedicarent, respondit ille dicens: Pulchra sunt qusum tribuere, relictis eis quae tanto tempore cum omni Anglorum gente servavi. Vecare desiderastis, nolumus molesti esse vobis; quin potius hospitio vos benigne recipere, et quae victui vestro sunt necessaria ministrare curabimus. Nec prohibemus quin omnes quos potestis fidei vestrae religionis praedicando societis. Dedit ergo eis mansionem in civitate Dorobernensi, quae imperii sui totius erat metropolis, Crediderunt nonnulli, et baptizabantur, mirantes simplicitatem innocentis vitae, ac dulcedinem doctrinae eorum caelestis. Erat autem prope ipsam civitatem ad Orientem Ecclesia in honorem sancti Mar
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scotiam ꝯstruxerat fugauit. Post ea
ut tum eo bellũ ꝯsereret. At ossy aldus¬
ilil dum a p̾dicto peanda in loco qui uocat᷑¬
nrill heuenfeld .i. celestis campꝰ quadã noc¬
uise ⁊ indixit omilitonib sius ut sup̃ma.¬
lilaps nocte in ħ ũba clamarent. flectamꝰ
genua om̃s. ⁊dm̃ patrem omipoten¬
tem unum ac uerum incõmune dep̾¬
cemur: ut nos ab ex̾citu suꝑbo bͥtan¬
de defendeit. Sete enim ipse quia t̾ta
psalutis gentis nr̃e bella suscepimꝰ.
fecerunt gͦ om̃s ut iusserat ⁊ sic incipi¬
ente dilucłõ in hostes ꝓgressi iuxta
meritũ sue fidei uictoria potiti sunt.
Quod ut cadualloni nuntiatũ fuit
⁊ collatoplio in loco qui burne uocat᷑¬

Expanded text:
tea  cum Oswaldo consereret. At Oswaldus, dum ab illis obsideretur in loco, qui uocatur Hedfled, id est cȩlestis campus, quadam nocxit indicens conmilitonibus suis, ut sumpma uoce in hec uerba clamarent: “Flectamus genua omnes et Deum omnipotentem uiuum ac uerum in conmune deprecemur, ut nos ab exercitu superbo Britande, defendat. Scit enim ipse, quia iusta salute gentis nostrae bella suscepimus. » Fecerunt omnes ut jusserat; sic incipiente diluculo in hostem progressi, juxta meritum suae fidei, victoria potiti sunt.Quod cum Cadualloni nunciatum fuisset, conmisit prelium in loco, qui Burne uocat
Abbreviated transcription (Latin):
pis. aduentus uͦ angloꝵ in b̾tannam
anno circit̾ centesimo qͥnqͣgesimo: mni¬
sit seruum dei augustinum ⁊ alios plu¬
res cum eo monachos timentes dmp̃¬
gͦ ꝯfirmatione beati patris gregorii au¬
gustinus cum famuł xp̃i qui erant
tanniam. Erat eo tempore rex edelli
in cantia potentissimus qͥ ad ofimũ
usq humbre fluminis maximi quo
meridiani ⁊ septentͥonales anglorum
popłi dirimunt᷑: sines imꝑii tetendat.
est autem adorientalem cantie plagã
tanaitos insula ñ modica. In hacgͦ ap¬

Expanded text:
pis, adventus vero Anglorum in Britanniam pis, adventus vero Anglorum in Britanniam anno circiter centesimo quinquagesimo, misit servum Dei Augustinum, et alios plures cum eo monachos timentes Dconfirmatione beati Patris Gregorii Augustinus confamulus Christi qui erant tanniam. Erat eo tin Cantia potentissimus, qui ad confinium usque Humbrae fluminis maximi, quo meridiani et septentrionales Anglorum populi dirimuntur, fines imperii tetenderat. Est autem ad orientalem Cantiae plagam Tenatos insula non modica, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tes inter altaria trucidabant᷑. Presules
cum poptis sine ullo respectu honoris
ferro parit̾ ⁊ flãmis absumebant᷑: nec
erãt qui crudelit̾ int̾emptos sepulture
trad̾ent. Itaq ñ nullis de miserandis
reliquiis in montib comp̃hñsi acerua
tun iuigulabant᷑. Alii fame ꝯfecti ꝓce¬
deittes manꝰ hostib dabant. ꝓaccipi¬
endis almm̃toꝵ subsidiis et̃num subi¬
turi seruitium. si tam̃ ñ ꝯtinuo tru¬
cidarentur: alii tnsmarinas regio¬
nes dolentes petebant. aliz ꝑstantes
in patria trepidi pauꝑem utam inon¬
tib. siliris. uł rupib arduis suspeti
semꝑ mente agebant. um¬
nno ab incarnatione dñi qͥngen¬
desimo octogesimo sed̃o. mauritis
abaugusto quinqͥgesimus quartus
gorius uir doctrina ⁊ actione p̃̾tipius.
pontificatum romane ⁊ apłice sedi sn¬
titus. rexit annos tredecim. menses
sex. ⁊ dies .x. qui diuino ad monitus in¬
ftinctu anno qͣr todecimo eiusdẽ pͥnci¬

Expanded text:
tes inter altaria trucidabantur, praesules tes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis reliquiis, in montibus comprehensi acervaugulabantur; alii fame confecti procedentes manus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur; alii transmarinas regiones dolentes petebant; alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semper mente agebant. nno ab Incarnatione Domini quingentesimo octogesimo secundo, Mauricius ab Augusto quinquagesimus quartus Gregorius, vir doctrina et actione praecipuus, pontificatum Romanae et apostolicae sedis sortitus, rexit annos tredecim menses sex, et dies decem; qui divino admonitus instinctu anno decimo quarto ejusdem princi
Abbreviated transcription (Latin):
regium genꝰ originem duxit. Non
mora gͦ ꝯfluentib certatim in insu¬
lam gentium memoratarũ cat̾ius:
grandesc̃e cepit popss aduenarum.
ita ut ipsis quoq qui eos aduocauant
indigenis eẽt eẽnt t̃rori. Tum subito
inito ad tempꝰ federe cum pictis. quos
longius iam bellando pepulerant: in
socios arma s̃tere incipiunt. Et pͥmũ
qͥd̾ annonas sͥ eos affluentiꝰ ministrare
cogunt. querentesq occasionem diuor-¬
tii ꝓtestantur ñ ꝓfusiors alim̃torum
copia daretur. se cuncta insule loca rup¬
norum ignis instans descelerib ppłi d̃i
ultiones expetiit. ñ illius impar qui
quondã ex caldeis succensus ierosoli
uictorie. immo disponente iusto uidice.
ꝓximas quasq ciuitates agrosq depo-¬
pulans ao orientale nsq ab occidental¬
mare̾ nullo ꝓhibente suum ꝯtrnuaure
incendium. totamq ꝓpe insule ꝑeun¬
tis suꝑficiemobtexte. Ruebant edificia
publica: simul ⁊ pͥuata. Passim sac̾do¬

Expanded text:
regium genus originem duxit. Non regium genus originem duxit. Non mora, ergo confluentibus certatim in insulam gentium memoratarum catervis, grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoque qui eos advocaverant indigenis essent terrori. Tum subito inito ad tempus foedere cum Pictis quos longius jam bellando pepulerant, in socios arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia daretur, se cuncta insulae loca rupnorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a Chaldaeis succensus Hierosolyvictore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale, nullo prohibente, suum continuavit incendium, totamque prope insulae pereuntis superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
tiorib soest saxonib. anglis: iuitiz. De
iuitarum origine sunt cantuarii. et
Gectuarii. hoc ẽ eagens que Wectam
tenet insulam. ⁊ ea queusq hodie in
ꝓuintia occidentalium saxonum
iuitarum natio nominatur. posita
contra tp̃m insulam Wectam: De sa¬
xonib idest ea regione que nc̃ antiqͦ¬
rum saxonum cognominat᷑: uenere
orientales saones. meridiani saxo¬
nes. occidui saxones. Porro deanglis
hoc ẽ de illa patͥa que angulus dr̃.
⁊ ab eo temp̾r usq hodie man̾e deser¬
tus inter ꝓuintias iuitarũ ⁊ saxonũ
ꝑhibetur. orientales angli. medit̾¬
ranei angli. merci. ⁊ totam northam¬
himbrorum ꝓgenies .i. illarum gen¬
tium que aborream humbͥ ftuminis
inhabitant. oet̾iq anglorum ppłi st̃
orti. Duces fuisse ꝑhibentur eorum pͥ
hactenus in orientalib cantie partib
momͣtũ ht̃. suo nomine insigne
erant aũ filii wiͦtgilli: cuiꝰ pater
de cuiꝰ stirpe multarũ ꝓuintiarum

Expanded text:
tioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis. De tioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis. De Jutarum origine sunt Cantuarii, et vectuarii, hoc est, ea gens quae Vectam tenet insulam, et ea quae usque hodie in provincia Occidentalium Saxonum Jutarum natio nominatur, posita contra ipsam insulam Vectam. De Saxonibus, id est, ea regione quae nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis, hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant caeterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse perhibentur eorum prihactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii Victgilsi, cujus pater de cujus stirpe multarum provinciarum
Abbreviated transcription (Latin):
tione domini quadringentesi¬
monono: mauritianꝰ cum ualenti¬
niano quadragesimus sextus ab au¬
gusto regnum adeptus .uii. annis
tenuit. Tunc angloꝵ siue sayonum
gens inuitata a rege uortegirno bͥtan¬
niam trib longis nauib aduehitur.
⁊ in orientali parte insule iubente eo¬
dem rege locum manendi qͣi ꝓ patͥa
pugnatura. reaut̃ uera hanc expug¬
natura suscepit. Inito gͦ c̃tamine cũ
hostib qui abaquilone adaciem uene¬
rant: uictoriam sumpsere saxones.
Qd̾ uͥ domi nuntiatum ẽ: simul &
insule fertilitas. ac segnitia bͥtonũ:
mitatur festim illo class is ꝓlixior¬
Armatorum ferens manũ fortiorem:
que p̃misse adiunc̾ta cohorti inuin-¬
cibilem fecit ex̃citum. Susceꝑunt
gͦ qui aduenerant donantib britan¬
nis locum habitationis inter eos ea
conditione. ut hi ꝓpatͥe. pate. ⁊ salute
cont᷑adũsarios militarent. illi mili¬
tantib debita slipendia ⁊ ferrent. Ao¬
uenerant aũ de trib g̾manie popłis for¬

Expanded text:
ono  Al., quadringentesimo nono, Marcianus cum Valentiniano quadragesimus sextus ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fertilitas, ac segnitia Brittonum: mittitur confestim illo classis armatorum ferens manum fortiorem: quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo qui advenerant donantibus Britonibus locum habitationis inter eos, ea tamen conditione, ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerunt autem de tribus Germaniae populis for
Abbreviated transcription (Latin):
cui nom̃ erat bleacca pͥmũ cum domo
sua ꝯũtit ad dñm. In qua uidelicet ci¬
uitate ⁊ eccłiam oꝑis egregii de lapide
fecit. cuiꝰ tecto uł longa inouria ut hos¬
tli manu deiecto. parietes actenꝰ stare uiden¬
tur ⁊ om̃ib annis aliqͣ sanitatũ miracła
ieodem loco solent ad utilitatẽ eoꝵ qui
fidelit̃ querunt ostendi. Inqua eccłia
paulinꝰ transeunte ad xp̃m iusto hono¬
rium ꝓ eo ꝯsecrauit ep̃m. ut insequen¬
tib suo loco dicemꝰ. De huiꝰ fide ꝓuin¬
tie narrauit mͥ prb̃r ⁊ abbas quidã uir
ueracissimꝰ de monast̾io peartanig uo

Expanded text:
cui nomen erat Blaecca, primum cum domo sua convertit ad Dominum. In qua videlicet civitate et ecclesiam operis egregii de lapide fecit: cujus tecto vel longa incuria, vel hostili manu dejecto, parietes hactenus stare videntur, et omnibus annis aliqua sanitatum miracula in eodem loco solent ad utilitatem eorum qui fideliter quaerunt ostendi. In qua ecclesia Paulinus, transeunte ad Christum Justo, Honorium pro eo consecravit episcopum, ut in sequentibus suo loco dicemus. De hujus fide provinciae narravit mihi presbyter et abbas quidam vir veracissimus de
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ regrediens tuis ocłis elabitur:
ita hec uita hominũ ad modicũ ap¬
paret. quid aũ sequat᷑ quidue p̃cesse¬
rit. ꝓrsus ignoramꝰ. Unde si hec noua
inaiores natu. ac regis consiliarii duu¬
nitus ammoniti ꝓsequebant᷑. Adie¬
cit aũ cefi qr uellet ip̃m paulinũ dili¬
gentius audire de deo. quẽ p̃dicabat
u̾bum facientẽ. qd̃ cum iubente rege
fac̾et exclamauit auditis eiꝰ sermonib
dicens. Iam olim intellexerã nicħ eẽ
qd̃ colebamꝰ. qr uidelicet quanto stu¬
diosus meo cultu ueritatẽ que rebam.
tantominꝰ inueniebã. Nunc aũ aꝑte
ꝓfiteor. quia in hac p̃dicatioẽ uerita.¬
tis claret illa q̃ noł uite salutis ⁊ bea¬
titudinis et̃ne dona ualet tͥbuere. Uñ
sugg̾o rex ut templa ⁊ altaria q̃ sine
quis aras ⁊ fana ydoloꝵ. cũ septis quib
erant circundata pͥmꝰ ꝓfanare deb̾et. ille
respondit. ego. Quis enĩ eaq̃ ꝑ stultieiam

Expanded text:
mem regrediens, tuis oculis elabitur. mem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidve praecesserit, prorsus ignoramus. Unde si haec nova majores natu ac regis consiliarii divinitus admoniti prosequebantur. Adjecit autem Coifi, quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo quem praedicabat, verbum facientem. Quod cum jubente rege faceret, exclamavit, auditis ejus sermonibus, dicens: « Jam olim intellexeram nihil esse quod colebamus: quia videlicet quanto studiosius in eo cultu veritatem quaerebam, tanto minus inveniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione veritas claret illa, quae nobis vitae, salutis et beatitudinis aeternae dona valet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa et altaria quae sine quis aras et fana idolorum cum septis quibus erant circumdata, primus profanare deberet; ille respondit: « Ego. Quis enim ea quae per stultitiam
Abbreviated transcription (Latin):
nus multi sunt qui ampliora ate bene¬
ficia quam ego ⁊ maiores accipiũt dig¬
nitates. magisq ꝓsꝑantur in om̃ib
que agenda uł adquirenda dispont̃.
Si aũ dii aliqͥd uałent. me potiꝰ iuua¬
re uellent. qui illis impensiꝰ seruire
ta examinatione ꝑspexeris. absq
ullo cunctamine suscipe illa festi-¬
nemus. Cuiꝰ suasione ũb̃q pruden¬
tib alius optimatũ regis tribuit as¬
sensum continuoq subdidit. tał inqͥ¬
ens mͥ uidetur rex uita hominũ p̃-¬
sens in t̾ris. ad comꝑationẽ eiꝰ quod
nob incertum ẽ temporis: quale cũ
te residente adcenam cum ducib
ac ministris tuis tempore brumali.
accenso quidẽ foco in mecdio. ⁊ calido
effecto cenacło: furentib aũ foris ꝑ
om̃ia turbinib hẏemaliũ pluuia¬
rũ uł nuuiũ. adueniens unꝰ passerũ
unũ ostiũ ingrediens. mox ꝑ aliud
exierit. ip̃o qͥdem dempore qui intus ẽ
mentũ excͣso: mox de hyeme in bys¬

Expanded text:
nus multi sunt qui ampliora a te benenus multi sunt qui ampliora a te beneficia quam ego, et majores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid valerent, me potius juvare vellent, qui illis impensius servire ta examinatione, perspexeris, absque ullo cunctamine suscipere illa festinemus. Cujus suasioni verbisque prudentibus alius optimatum regis tribuens assensum, continuo subdidit: « Talis, inquiens, mihi videtur, rex, vita hominum praesens in terris, ad comparationem ejus quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus autem foris per omnia turbinibus hiemalium pluviarum vel nivium, adveniensque unus passerum unum ostium ingrediens, mox per aliud exierit. Ipso quidem tempore quo intus est, mentum excurso, mox de hieme in hie
Abbreviated transcription (Latin):
desidasti ip̃o largiente ꝑcepisti. me¬
mento ut c̃tiũ qd̃ ꝓmisisti facere
ne differas suscipiendo fidem eiꝰ.
⁊ p̾cepta seruanda qui te ⁊ a tempo¬
ralib adũsis eripiens. temporalis
regni honore sublimauie. ⁊ si dein¬
ceps uoluntati eius quã ꝑ me tibi
p̃dicat obsod̃are uolueris. etiã ãꝑꝑe¬
tius maloꝵ tormentis te lib̾ans.
et̃ni secum regni inceł faciet ẽẽ par¬
rex susciꝑe quidem se fidẽ quã
doeebat: ⁊ uesle ⁊ deb̾e respondebat.
uerũ adhuc cum amicis pͥncipalib
ente paulino fecit ut dixat. Habi¬
to enim cũ sapientib consilio. sci¬
scitabat᷑ singillatĩ abom̃ib quał s
doctrina hec eatenꝰ inaudita ⁊ no¬
uus diuinitatis qui p̃dicabatur
cultus uidẽtur. Cui pͥmꝰ pontifi
tu uide rex quale sit hoc qd̵ nob̾ mͦ
certũ didici ꝓfiteor. quia nicħ om̃io
uirtutis hc nicħ utilitatis religio
deoꝵ nr̃oꝵ semꝑ se subdidit. ⁊ nicħomi¬

Expanded text:
desiderasti, ipso largiente percepisti. Medesiderasti, ipso largiente percepisti. Memento ut tertium quod promisisti, facere ne differas, suscipiendo fidem ejus, et praecepta servando, qui te et a temporalibus adversis eripiens, temporalis regni honore sublimavit; et si deinceps voluntati ejus, quam per me tibi praedicat, obsecundare volueris, etiam a perpetuis malorum tormentis te liberans, aeterni secum regni in caelis faciet esse parrex suscipere quidem se fidem quam docebat, et velle et debere respondebat. Verum adhuc cum amicis principibus ente Paulino, fecit ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et novus divinitatis qui praedicabatur cultus videretur. Cui primus pontificTu, vide, rex, quale sit hoc quod nobis modo certum didici, profiteor, quia nihil omnino virtutis habet, nihil utilitatis religio deorum nostrorum se subdidit; et nihilomi
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝑueniret aduiuit. Nam mox
redeuntib domũ nuntiis ex̃citũ
ad debellandũ adilfridũ coluigit co-¬
piosũ. eumꝙ s occulrentẽ cũ exer¬
citu multũ impari. ñ enĩ ded̾at illi
spaciũ quo totum suũ congregaret
atq adunaret ex̃eitum. occiditur in
sinib gentis mercioꝵ. ad orientalẽ
plagam amnis qui uocatur ille in
quo certamine ⁊filiꝰ reduualdi uo¬
cabulo regenhere occisus ẽ ac sic edui¬
ni tuxta oracłm qd̾ acceꝑat ñ tan¬
tum regis s infesti insidias uitauit.
uerũ etiam eidem ꝑempto in regnis
głam successit. Cum gͦ p̃dicante uer-¬
bum dei paulino rex crede differ
selulus secũ ip̃e scrutari consuescit:
ingrediens ad eum qͣdam die iurdei.
imposuit dextam capitieiuil. ⁊ anh
signũ agnosceret requisiuit. Qui cũ
tremens ad pedes eiꝰ ꝓcide uellet leua¬
uit eum ⁊ qͣsi familiari uoce affatus:
ecce inquit hostiũ manꝰ quos tuuisti
donante dño euasisti. ecce regnũ qd̃

Expanded text:
num perveniret, adjuvit. Nam mox num perveniret, adjuvit. Nam mox redeuntibus domum nunciis, exercitum ad debellandum Aedilfridum collegit copiosum, eumque sibi occurrentem cum exercitu multum impari, non enim dederat illi spatium quo totum suum congregaret atque adunaret exercitum, occidit in finibus gentis Merciorum ad orientalem plagam amnis qui vocatur Idlae: in quo certamine et filius Redualdi, vocabulo Raegenheri, occisus est: ac sic Aeduinus juxta oraculum quod acceperat, non tantum regis sibi infesti insidias vitavit, verum etiam eidem perempto in regni gloriam successit. Cum ergo praedicante verbum Dei Paulino Rex credere diffesedulus secum ipse scrutari consuesset, ingrediens ad eum quadam die vir Dei, imposuit dexteram capiti ejus, et an hoc signum agnosceret requisivit. Qui cum tremens ad pedes ejus procidere vellet, levavit eum, et quasi familiari voce affatus: « Ecce, inquit, hostium manus quos timuisti, Domino donante, evasisti; ecce, regnum quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quo accepto responso: ꝯfestim isqui lo¬
quebatur cum eo impositã dext̾am ca
ac loquele nr̃e ⁊ ea que nẽ ꝓmittis ad¬
impłe ne differas. ⁊ his dictis ut fert̃
repente disparure. ut intellig̾et ñ
hominẽ eẽ qui sͥ apparuiss. s sp̃m.
Et cum regius iuiuenis solus adhuc
ibidem secdet. gauisus qͥdem de colla
int᷑ sopitis ac reliccis curarũ anxie¬
tatib: quicti m̃bra simul ⁊ animũ
nec tibi aliquid mali fat̾e. s fidem po¬
tius pollicitam seruare disponit.
Dostqͣm enĩ cogitationẽ suã de qua
tibi ante p̃dixi regine in secreto re¬
uelauit. reuocauit eum illa ab in¬
tentione ammonens quia nullara¬
tione ꝯueniat. tanto regi anncũ
suũ optimũ in necessitate positũ
auro uend̾e. ĩmo fidem suã q̃ om̃ib
ornamentis p̃ciosior. amore pecume
ꝑcłe. Quid plura: fecit rex ut dic¬
tum ẽ nec solũ exulẽ nuntiis hosti
lib ñ tradidit. s etiã eum utĩreg¬

Expanded text:
Quo accepto responso, confestim is qui loQuo accepto responso, confestim is qui loquebatur cum eo, imposuit dexteram suam ac loquelae nostrae, et ea quae nunc promittis adimplere ne differas. » Et his dictis, ut ferunt, repente disparuit, ut intelligeret non hominem esse qui sibi apparuisset, sed spiritum. Et cum regius juvenis solus adhuc ibidem sederet, gavisus quidem de collatquit, intra, et sopitis ac relictis curarum anxietatibus, quieti membra simul et animum nec tibi aliquid mali facere, sed fidem potius pollicitam servare disponit: postquam enim cogitationem suam, de qua tibi ante dixi, reginae in secreto revelavit, revocavit eum illa ab intentione, ammonens quia nulla ratione conveniat tanto regi amicum suum optimum in necessitate positum auro vendere, immo fidem suam, quae omnibus ornamentis pretiosior est, amore pecuniae perdere. » Quid plura? Fecit rex ut dictum est: nec solum exulem nunciis hostin tradidit, sed etiam eum ut in reg
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Qui cum se omĩa que posset huic
tali ꝓ mercede beneficii daturũ esse
respond̾et. adiecit ille. qd̵ si etiã regẽ
te futurũ extinctis hostib in uerita¬
te ꝓmittat. ita ut ñ solum om̃l tuos
ꝓgenitores. s. ⁊ om̃s qui ante te reges in
gente angloꝵ fuerant potestate trans¬
cendas : At eduuinꝰ constantior inter¬
rogando factus ñ dubitauit ꝓmittere.
quiei qui tanta s bene ficia donaret.
dignis ip̃e gr̃arum actionib respon¬
deret. Tum ille t̾cio. si aũ inquitis qͥ
tanta tͥ taliaq dona ueracit᷑ aduentu¬
ra p̃dixerit. etiam consiliũ tͥ tue salu¬
tis ac uite meliꝰatq utiliꝰ quã aliquis
de tuis parentib aut cognatis unqͣm
audiuit ostende potuerit. nũ ei obtem¬
ꝑare ⁊ monita eius salutaria susciꝑe
consentis: Nec distulit eduuinꝰ quin
continuo pollic̾etur in om̃ib se scd̾m
docttinã illiꝰ. qui se tõ as tantis calami¬
tatib ereptũ ad regni apicẽ ꝓueheret.

Expanded text:
dat. » Qui cum se omnia quae posset, huic dat. » Qui cum se omnia quae posset, huic tali pro mercede beneficii daturum esse responderet, adjecit ille: « Quid si etiam regem te futurum exstinctis hostibus in veritate promittat, ita ut non solum omnes tuos progenitores, sed et omnes qui ante te reges in gente Anglorum fuerant, potestate transcendas? » At Aeduin constantior interrogando factus, non dubitavit promittere, quin ei qui tanta sibi beneficia donaret, dignis ipse gratiarum actionibus responderet. Tum ille tertio: « Si autem, inquit, is qui tibi tanta taliaque dona veraciter adventura praedixerit, etiam consilium tibi tuae salutis ac vitae melius atque utilius quam aliquis de tuis parentibus aut cognatis unquam audivit, ostendere potuerit, num ei obtemperare, et monita ejus salutaria suscipere consentis? » Nec distulit Aeduin quin continuo polliceretur in omnibus se secuturum doctrinam illius, qui se tot ac tantis calamitatibus ereptum, ad regni apicem proveheret.
Abbreviated transcription (Latin):
teret nesciꝰ. Cũq dui tacitis m̃tis an¬
gorib ⁊ ceco carꝑetur igni. uidit subi¬
to intempeste noctis silentio appropin¬
quantẽ sibi hominẽ uultꝰ habrtꝰq in¬
cogniti. quem uidens ut ignotũ ⁊ ino¬
pinatũ ñ parũ ex pauit. At ille acce¬
dens salutauit eum. ⁊ int̾rogauit qͣre
illa hora cet̾is qͥescentib ⁊ in alto sopo¬
re pressis. solus ip̃e mestus in lapide
ꝑuigil sedet. At ille uicissim sciscita¬
batur quid ad eum ꝑtin̾et. utrũ ip̃e
intꝰ an foris noctem tnͣsig̾et. Qui respõ¬
dens ait. ne me estimes tue mesticie ⁊
insõnioꝵ ⁊ forinsece ac solitarie sessio¬
nis causã nescire. scio enĩ certissime
qui es ⁊ qͣre meres ⁊ q̃ uentura tͥ in ꝓ-¬
ximo mala formidas. s dicito in quid
mercedis dare uelisei: siqͥsit qui his
te merorib absoluat ⁊ readuualdũ¬
regẽ ut nec ip̃e tͥ aliqͥd mal faci¬
at. nec tuis te hostib pimendũ tra¬

Expanded text:
teret nescius. Cumque diu tacitis mentis anteret nescius. Cumque diu tacitis mentis angoribus et caeco carperetur igni, vidit subito intempestae noctis silentio adpropinquantem sibi hominem vultus habitusque incogniti: quem videns, ut ignotum et inopinatum, non parum expavit. At ille accedens salutavit eum, et interrogavit, quare illa hora, caeteris quiescentibus et alto sopore pressis, solus ipse moestus in lapide pervigil sederet. At ille vicissim sciscitabatur quid ad eum pertineret, utrum ipse intus an foris noctem transigeret. Qui respondens ait: « Ne me aestimes tuae moestitiae et insomniorum, et forinsecae et solitariae sessionis causam nescire: scio enim certissime qui es, et quare moeres, et quae ventura tibi in proximo mala formidas. Sed dicito mihi quid mercedis dare velis ei, si qui sit, qui his te moeroribus absolvat, et Redualdo suadeat, ut nec ipse tibi aliquid mali faciat, nec tuis te hostibus perimendum tra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃oanti ⁊ siue occidie se eduumũ seu
legatariis trade ꝓmisit. Qd̾ uͥ fidissimꝰ
qͥdam amicus illiꝰ anĩadũtit. intra¬
uit cubicłm quo dormire disponebat:
erat enĩ pͥma hora noctis ⁊ euocatũ fo¬
ras quid erga eum ag̾e rex ꝓmifiss
edocuit ⁊ insuꝑ adiecit. si ergo uis hac
ip̃a educam te de hac ꝓuintia ⁊ ea in
loca int ducam. uͥ nũqͣm te ł reduuald
ł edilfrid inuenire ualeant. Qui att
gr̃as qͥdem agobeniuolentie tue ñ
tam̃ hoc fac̾e possũ qd̃ suggeris: ut
pactũ qd̾ cum tanto rege inii ip̃e pͥ¬
mus irritũ faciã. cum ille mͥ nicħ
mali fec̾it: nil adhuc inmicieciarum
intulerit. quinpotiꝰ si moriturꝰ sum. ille
me magis quam ignobilior quisq mor¬
ti tradat. Quo enim nc̃ fugiam qui ꝑ õs
insidias. Abeunte gͥ amico remansit
eduiine solus foris residensq mestus
ante palatiũ. multis cepit cogitationũ
estib affici. quid ag̾et quoue pedẽ uer¬

Expanded text:
precanti, ut sive occidere se Aeduinum, seu precanti, ut sive occidere se Aeduinum, seu legatariis tradere promisit. Quod ubi fidissimus quidam amicus illius animadvertit, intravit cubiculum quo dormire disponebat; erat enim prima hora noctis, et evocatum foras; quid erga eum agere rex promisisset, edocuit et insuper adjecit: Si ergo vis, hac ipsa hora educam te de hac provincia, et ea in loca introducam, ubi nunquam te vel Redualdus vel Aedilfridus invenire valeant. Qui ait: « Gratias quidem ago benevolentiae tuae; non tamen hoc facere possum quod suggeris, ut pactum quod cum tanto rege inii, ipse primus irritum faciam, cum ille mihi nil mali fecerit, nil adhuc inimicitiarum intulerit. Quin potius, si moriturus sum, ille me magis quam ignobilior quisquam me morti tradat. Quo enim nunc fugiam, qui per omnes insidias? » Abeunte igitur amico remansit Aeduin solus foris, residensque moestus ante palatium, multis coepit cogitationum aestibus affici, quid ageret, quove pedem ver
Abbreviated transcription (Latin):
tis cui p̃erat & ũbo exhortatioĩs apd̃
homines. ⁊ ap̃ diuinã pietatẽ u̾bo
dep̃cationis ag̾et. tandem ut ueri si¬
mile udetur didicit in sp̃u. qđ uł
ostensũ. Nec ex inde distulit quin con¬
tinuo regem ammon̾et: expłe uotũ
qd̾ in oracło sͥ exhibito se facturũ ꝓmi¬
serat: si temporis illiꝰ erũnis exẽtus ad
regni fastigia ꝑueniret. Erat autẽ
oraculũ huiꝰmodi cum ꝑseqͣnte illũ
adilfrido qui ante eum regnauit ꝑ
diũsa occultꝰ loca uł regna. multõ
annoꝵ tempore ꝓfugꝰ uagaretur:
toris insidiis tutando seruaret. qui
in hac eum ꝓuintia apparuisse ⁊ ap̃
regem illiꝰ fãmiliarit̾ cum sociis habi¬
tare cognouit. misit nuntios qui
reduualdo pecuniã multã ꝓ nece eiꝰ
offerrent. neq aliquid ꝓficit. misit
dona offerens. ⁊ bellum insuꝑ illi si
contẽpn̾etur indicens. Qui uł minis
fractus uł corruptꝰ munerib cessit de¬

Expanded text:
tis cui praeerat, et verbo exhortationis apud tis cui praeerat, et verbo exhortationis apud homines, et apud divinam pietatem verbo deprecationis ageret; tandem, ut verisimile videtur, didicit in spiritu, ut ostensum. Nec exinde distulit quin continuo regem ammoneret explere votum, quod in oraculo sibi exhibito se facturum promiserat, si temporis illius aerumnis exemptus, ad regni fastigia perveniret. Erat autem oraculum hujusmodi: Cum persequente illum Aedilfrido, qui ante eum regnavit, per diversa occultus loca vel regna, multo annorum tempore profugus vagaretur; toris insidiis tutando servaret: qui in hac eum provincia apparuisse, et apud regem illius familiariter cum sociis habitare cognovit, misit nuncios, qui Redualdo pecuniam multam pro nece ejus offerrent: neque aliquid profecit. Misit dona offerens, et bellum insuper illi si contemneretur, indicens. Qui vel minis fractus, vel corruptus muneribus, cessit de
Abbreviated transcription (Latin):
misseq uob̾ gentis dignatꝰ fiu̾it oꝑari
pspis quantociꝰ nuntiꝰ reueletis. quatonꝰ
tat. uob̾ nuntiantib reueletur. illus¬
trationẽq diuine ꝓpitiationis in uobis
diffusam opulentius agnoscentes hy¬
lari confessione largitori om̃it̃ bonoꝵ
deo ⁊ beato petro apłoꝵ pͥncipi. ub̾es
tum: qd̾ petimꝰ ut eobenignitatis ani.¬
mo gła ur̃a suscipiat quo a nobis nos¬
citur destinatum.
ec qͥdem memoratꝰ papa bonifa¬
cus de salute regis eduuine ac̃
gentis ipsiꝰ littis agebat. S ⁊ oraculũ
celeste quod illi qͦndam exulanti apd̃
readuualdũ regẽ angloꝵ pletas di¬
uina reuelare dignata ẽ. Non mini¬
mũ ad suscipienda uł intelligenda
doctrine monita salutaris sensũ iu¬
uit illiꝰ. Cum gͦ uidet pauluiꝰ dif¬
ficulter posse sublimitatẽ animire¬
galis ad humilitatẽ uie salutaris.
⁊ suscipiendũ myft̾iũ uiuifice crucis
inelinari: ac ꝓ salute illiꝰ simul ⁊ gen¬

Expanded text:
missaeque vobis gentis dignatus fuerit operari, missaeque vobis gentis dignatus fuerit operari, prosperis quantocius nuntiis reveletis; quatenustat, vobis nuntiantibus relevetur, illustrationemque divinae propitiationis in vobis diffusam opulentius agnoscentes, hilari confessione largitori omnium bonorum Deo et beato Petro apostolorum principi uberes tum, quod petimus ut eo benignitatis animo gloria vestra suscipiat quo a nobis noscitur destinatum.ec quidem memoratus papa Bonifacius de salute regis Aeduini ac gentis ipsius, literis agebat. Sed et oraculum caeleste quod illi quondam exulanti apud Redualdum regem Anglorum pietas divina revelare dignata est, non minimum ad suscipienda vel intelligenda doctrinae monita salutaris sensum juvit illius. Cum ergo videret Paulinus difficulter posse sublimitatem animi regalis, ad humilitatem viae salutaris, et suscipiendum mysterium vivificae crucis inclinari, ac pro salute illius, simul et gen
Abbreviated transcription (Latin):
Insiste gͦ głosa filia. ⁊ sũmis conatib
duritiam cordis ipsiꝰ. religiosa diui¬
noꝵ p̃ceptoꝵ insinuatiõe mollire sũ¬
moꝑe dematura infundens sensil eiꝰ.
quantũ sit p̃clarũ qd̃ credendo susce¬
pisti myst̾iũ. qͣntum ue sit admira¬
bile qd̃ renata p̃miũ conseqͥ meriusti
frigiditatem cordis ipsiꝰ scĩ sp̃s anñ
tiatione succende. quatuiꝰ amotocor¬
pore ꝑniciosissimi cultꝰ diuine fidei
calor eius intelligentiã tuaꝵ adhor
tatis consecuta es. ut fructũ fidĩ cre¬
ditor̃q tͥ beneficioꝵ redemptori tuo
multiplicẽ resignares. quod eqͥdem
suffragantẽ p̾sidio benignitatis ip̃iꝰ
ut explere ualeas assidiris ñ desistimꝰ
p̃cib postulare. His gͦ p̃missis pac̃ne
uob̃ dilectionis exhibentes officia: hor¬
tamur ut nos reꝑta portitoris occasiõe
dehis que puos suꝑna potentia mira¬
bilit̾ in conũsatione conugis ur̃i sũ¬

Expanded text:
Insiste ergo, gloriosa filia, et summis conatibus Insiste ergo, gloriosa filia, et summis conatibus duritiam cordis ipsius religiosa divinorum praeceptorum insinuatione mollire summopere dematura: infundens sensibus ejus, quantum sit praeclarum quod credendo suscepisti mysterium, quantumve sit admirabile quod renata praemium consequi meruisti. Frigiditatem cordis ipsius sancti Spiritus adnunciatione succende; quatenus amoto torpore perniciosissimi cultus, divinae fidei calor ejus intelligentiam tuarum adhotatis consecuta es ut fructum fidei creditorumque tibi beneficiorum Redemptori tuo multiplicem resignares. Quod equidem suffragante praesidio benignitatis ipsius, ut explere valeas, assiduis non desistimus precibus postulare. « His ergo praemissis, paternae vobis dilectionis exhibentes officia, hortamur, ut nos reperta portitoris occasione, de his quae per vos superna potentia mirabiliter in conversione conjugis vestri sub
Abbreviated transcription (Latin):
cum .xiuii. annis genti angloꝵ
taure. rebellauit aduerfus eũ caeduual¬
la rex bͥconũ auxiliũ p̃bente illi penda
strenuissimo de regio gene mercioꝵ: qͥ
⁊ ip̃e ex eo tempore gentis eiꝰdem regno
⁊ conserto gui p̃lio incampo qui uo¬
catur hadfeld occisus ẽ eduine die .iiii.
iduũ octobͥum. anno dñice incarna¬

Expanded text:
et septem annis genti Anglorutavit, rebellavit adversus eum Caedualla rex Brittonum, auxilium praebente illi Penda viro strenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse eo tempore, gentis ejusdem regno  conserto gravi praelio in campo qui vocatur Haethfelth, occisus est Aeduini die quarta Iduum Octobris, anno domi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nam qualit̃ ip̃a quoꝙ exsecnda
heresis dampnata ẽ latere uos ñ de¬
bet. quia ñ solum ꝑ ip̃os trecentos
annos abolita ẽ. s cotidie a nob ꝑpe¬
tuo anathemate sepulta dampnata¬
ẽ. Et hortamur ne quoꝵ arma cõbus¬
ia sunt ap̃uos eoꝵ cines suscitentur.
Nam quis ñ execretur suꝑbũ eorũ
conamen ⁊ impiũ dicentiũ posse si¬
ne peccato hominẽ exifte ex ꝓpͥa uo¬
luntate ⁊ ñ ex grã dei: Et primũ qͥdẽ
cato nascentes. testimonũ p̃uarica¬
tionis etiã sine actuali petcato exis¬
tentes portare noscunt᷑ scđm ꝓph̾am¬

Expanded text:
m qualiter ipsa quoque execranda haeresis damnata est, latere vos non debet; quia non solum per istos ducentos annos abolita est, sed et quotidie a nobis perpetuo anathemate sepulta damnatur: et hortamur, ne quorum arma combusta sunt, apud vos eorum cineres suscitentur. Nam quis non execretur superbum eorum conamen et impium, dicentium posse sine peccato hominem existere ex propria voluntate, et non ex gratia Dei? Et primum quidemnali nascentes testimonium praevaricationis Adae, etiam sine actuali peccato existentes, portare noscuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
gloꝵ Bontfacius ep̃s seriuis seruoꝵ
dei. licet sũme diuinitatis potentia
humane locutionis officiis expla-¬
nari ñ ualeat. quippe que sui mag¬
nitudine ita inuisibili atq inuesti¬
gabili et̃uitate consistit. ut hec nul¬
la ingenii sagacitas quanta sit com¬
prehend̾e disserereq sufficiat. qui
tam̃ eius humanitas ad insinuatio-¬
nem sui reseratis cordis ianuis que
de semetip̾a ꝓferetur. secreta huma¬
nis mentib inspiratione clement
infundit. adannuntiandã uob̃ ple¬
nitudinẽ fid̾i xp̃iane. sacerdotalẽ
curauimꝰ sollecitudinẽ ꝓrogare. Ut
ꝑinde xp̃i euͣngłium quod saluator
p̾ceptionis sue condidit ⁊creauit: ce¬
lum uidelicet ⁊ t̾ram mare ⁊ om̃ia q̃
in eis sunt: dispositis ordinib quib
subsist̾ent coet̃ni u̾bi sui consilio &
scĩ sp̃c in unitate dispensans. homi¬
nem ad imaginẽ ad sumilitudinem
suã ex limo t̾re plasmatũ ostiturt.
eiq tanti pmii p̃rogatiuã inclusit:

Expanded text:
glorum Bonifacius episcopus servus servorum Dei. Licet summae divinitatis potentia humanae locutionis officiis explanari non valeat, quippe quae sui magnitudine ita invisibili atque ininvestigabili aeternitate consistit, ut eam nulla ingenii sagacitas quanta sit comprehendere disserereque sufficiat, quia tamen ejus humanitas ad insinuationem sui, reseratis cordis januis, quae de semetipsa proferantur secreta humanis mentibus inspiratione clementer infundit, ad annuntiandam vobis plenitudinem fidei Christianae, sacerdotalem curavimus sollicitudinem praerogare, ut perinde raeceptionis suae condidit et creavit, caelum videlicet et terram, mare et omnia quae in eis sunt, dispositis ordinibus quibus subsisteret, coaeterni Verbi sui consilio, et sancti Spiritus unitate dispensans, hominem ad imaginem et similitudinem suam ex limo terrae plasmatum constituit, eique tantam praemii praerogativam
Abbreviated transcription (Latin):
ac memoriã fidei regis. Nam ⁊ usꝙ
hodie multi de ip̃o ligno sacro sc̃ẽ cru¬
cis astulas excid̾e solent. Quas cũ ĩ aquaᷤᷤ
miserint. eisq languentes homines.
aut pecudes potai̾nt. siue asꝑserĩt
mox sanitati restituunt᷑. Uocatur
locus ille lingua angloꝵ heofonðeld
utiq p̃sagio futuroꝵ antiquieꝰ nom̃ a¬
cepit. Significans nimirũ qd̾ ibidem
celeste erigendũ tropheũ celestis incho¬
anda uictoria celestia usq hodie fo¬
rent miracła celebranda. Est aut̃

Expanded text:
ac memoriam fidei regis. Nam et usque ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas  Al., hastulas excidere solent, quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus ille lingua Anglorum Hefenfeltutique praesagio futurorum antiquitus nomen accepit: significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula celebranda. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
posse iactabat int̾emptꝰ ẽ. in loco qui
lingua angloꝵ denisesburna .i. riuuᷤ¬
hodie ⁊ in magna uen̾atione habet᷑
locus ille. uͥuenturꝰ ad hanc pugnã
osuuald signũ scẽ crucis erexit. ac fle¬
xis genib dm̃ dep̃catus ẽ. ut ĩtanta
rerũ necessitate suis cultorib celesti
succurreret auxilio. Deniq fertͣ qͥa
facta citato oꝑe cruce. ac fouea p̾pꝑata
inqua statui deb̾et ip̃e fide feruens
hanc arripuerit. ac fouẽe imposuerit
atq utraq manu erectã tenuerat. do¬
⁊ hoc facto elata in altum uoce cuncto¬
ex̃citui ꝓclamau̾it. Flectamꝰ om̃s ge¬
nua ⁊ dm om̃ipotentẽ uiuũ acuerũ
incõmune dep̃cemur. ut nos abhoste
suꝑbo ac feroce sua miseratiõe defen¬
serat ⁊ sic incipiente dilucło in hostem
ꝓgressi iuxta meritũ sue fidei uictoria
potiti sunt. In cuiꝰ loco orationis innu-¬
mere uirtũtes sanitatũ postea noscũ¬
tur ẽẽ patrate. ad indiciũ uidelicet

Expanded text:
posse jactabat, interemptus est; in loco qui posse jactabat, interemptus est; in loco qui lingua Anglorum Denisesburna, ihodie et in magna veneratione habetur locus ille, ubi venturus ad hanc pugnam Oswaldus, signum sanctae crucis erexit, ac flexis genibus Deum deprecatus est, ut in tanta rerum necessitate suis cultoribus coelesti succurreret auxilio. Denique fertur quia facta citato opere cruce, ac fovea praeparata, in qua statui deberet, ipse fide fervens hanc arripuerit, ac foveae imposuerit, atque utraque manu erectam tenuerit, do hoc facto, elata in altum voce cunctoexer citui proclamaverit: Flectamus omnes genua, et Deum omnipotentem vivum ac verum in commune deprecemur, ut nos ab hoste superbo ac feroce sua miseratione defenserat; sic incipiente diluculo in hostem progressi, juxta meritum suae fidei, victoria potiti sunt. In cujus loco orationis innumerae virtutes sanitatum noscuntur esse patratae, ad indicium, videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
tia uibrat ac le pͥscis idolatrie
sordib polluendũ ꝑdendũq restituit.
Nec mora utrũq rex bͥtonũ cediualla.
se in oppido municipio temarie obse¬
disset erumpens subito cũ suis om̃ib
inparatũ cũ toto ex̃citu deleuit. De¬
inde cum anno integro ꝓuintiaᷤ nor¬
deranhumbroꝵ. ñ ut rex uictor pos¬
sid̾et. s qͣi tyrannus seuiens disꝑd̾et
ac tragica cede dilaceraret. tandẽ
eanfridũ inconsulte ad se cũ .xii. elec̃
Infaustus ille. annꝰ ⁊ om̃ib bonis ex¬
osus. usq hodie ꝑmanet. tam ꝓpter
apostasiam regũ angloꝵ qua se fidei
placuit regũ tẽpora ꝯputantib ut
ablata de medio regũ ꝑfidoꝵ memo¬
ria .i. annus sequentis regis .i. osuual¬
di uirideo dilecti regno assignaret᷑.
quo pꝰ occisionẽ fr̃is eanfrid̃i suꝑue¬
niente cũ paruo ex̾citu. s fide xp̃imu¬
nito infandus brutonũ dux cũ im¬
mensis illis copiis quib nicħ resift̾e

Expanded text:
idit, ac se priscis idolatriae idit, ac se priscis idolatriae sordibus polluendum perdendumque restituit. Nec mora, utrumque rex Brittonum Ceadualla se in oppido  Al., oppidi Municipio temerarie obsedisset, erumpens subito cum suis omnibus imparatum cum suo exercitu delevit. Dein cum anno integro provincias Nordanhymbrorum non ut rex victor possideret sed quasi tyrannus saeviens disperderet, ac tragica caede dilaceraret, tandem Eanfridum inconsulte ad se cum duodecim lecInfaustus ille annus et omnibus bonis exosus usque hodie permanet, tam propter apostasiam regum Anglorum qua se fidei placuit regum tempora computantibus, ut ablata de medio regum perfidorum memoria, idem annus sequentis regis, id est, Osualdi, viri Deo dilecti, regno adsignaretur: quo, post occisionem fratris Eanfridi, superveniente cum parvo exercitu, sed fide Christi munito, infandus Brittonum dux cum immensis illis copiis quibus nihil resistere
Abbreviated transcription (Latin):
t orientales saxones tempore mortalitatis
ad idolatͥam reũsi. s ꝑ instantiã iaruman¬
niep̃i mox siit ab errore correcti.
t int̃fecto
inpugna eduumo sus¬
cepit ꝓ illo regnũ deiroꝵ de
qua ꝓuincia ille gen̾is ꝓsa¬
piam ⁊ primordia regni habuerat fi¬
lius patrui eiꝰ aelfrici uocabulo ofrie:
qui ad p̃dicationẽ paulini fid̃i erat
gens nordan humbroꝵ antiquitus
diuina erat. suscepit filiꝰ ailfrid̃i
qui de illa ꝓuintia gen̾is regii origi¬
nem duxerat: noĩe eanfrid̃. Siqͥdem
filii p̃fati regis adilfridi qui añ illũ
regnau̾at. cum magna nobiliũ iu-¬
uentute apud scotos suie pictos exu¬
labant: ibiq ad doctrinam scotoꝵ
cathecizati ⁊ baptismatis sunt gr̃a
recreati. Qui ut mortuo rege inimi.¬
co patͥam sunt redire ꝑmissi. accep̃
pͥmus eoꝵ quẽ diximꝰ eanfrid̃ regñ
b̾nicioꝵ. Quib ut̾q rex ut t̾reni reg¬
ni insulas sortitus ẽ sacram̃ta regni
celestis. quib initiatꝰ erat anathema

Expanded text:
t Orientales Saxones tempore mortalitatis ad idololatriam reversi, sed per instantiam Jarumanni episcopi mox sint ab errore correcti.t interfecto in pugna Aeduino, suscepit pro illo regnum Derorum, de qua provincia ille generis prosapiam et primordia regni habuerat, filius patrui ejus Aelfrici, vocabulo Osric, qui ad praedicationem Paulini, fidei erat gens Nordanhymbrorum antiquitus divisa erat, suscepit filius Aedilfridi qui de illa provincia generis et regni originem duxerat, nomine Eanfrid. Siquidem filii praefati regis Aedilfridi qui ante illum regnaverat, cum magna nobilium juventute apud Scottos sive Pictos exulabant, ibique ad doctrinam Scottorum catechizati et baptismatis sunt gratia recreati. Qui ut mortuo rege inimico, patriam sunt redire permissi, accepit primus eorum, quem diximus, Eanfrid regnum Berniciorum. Qui uterque rex ut terreni regni insulas sortitus est, sacramenta regni caelestis quibus initiatus erat, anathema
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̃sentiũ portitores laudabilit̾ insi¬
nuata ẽ. gratuito animo attribuere
re. Sd qͥdem tam ꝓ ur̃e caritatis affe¬
tu. quam ꝓ tantatum ꝓuinciarum
spacio que int̾nos ⁊ uos eẽ noscuntur
sumꝰ inuitati concede. ut in om̃ib de

Expanded text:
sentium portitores laudabiliter insinuata est, gratuito animo adtribuere re. Quod quidem tam pro vestrae charitatis affectu, quam pro tantarum provinciarum spatiis quae inter nos et vos esse noscuntur, sumus invitati concedere, ut in omnibus de