comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
belligerantẽ. Persa uͦ qͥdam ante breue
tempꝰ ꝓfugus inter imꝑataris ex̃citꝰ
annumerabat᷑. Hinc fugiens ad ꝑsas
abiit. existimans eos romanoꝵ ext̾̃mi¬
naruros exercitũ. Cum autẽ formidinẽ
illoꝵ uidissec post decimũ diem. it̾m ad
imꝑatorẽ uenit. & omnẽ liqͥdo barbaroꝵ
pauorem edixit. At uͦ sarbarus ultra cõ¬
morationẽ nõ ferens in monte coactus ẽ.
ad p̾liũ ꝓficisci. In tres autẽ partes diui¬
sis ex̃citib. descendit repente illuscescen¬
te die ante solis ascensũ p̃paratꝰ ad bel¬
lum. At imꝑator p̾sciens hoc ordinat
exercitꝰ intres eque phalanges ad pugnã.
Orto autẽ sole & imꝑatore ad orientem
reꝑto. ꝑsas ob tenebrauit radius. quẽ
adorabant ut dm̃. Imꝑator autẽ finxit
popłm suũ qͣi in fugã uersũ. At illi sol¬
uentes phalanges hos sine retentione ꝑ¬
sequi existimabant. Conuersi ergo romani eos
equo anio uertert̃. ex his multis ꝑemptis.
Insequentes autẽ eos in monte in p̃cipicia &

Expanded text:
ntem. Persa vero quidam ante breve tempus profugus, inter imperatoris exercitum annumerabatur. Hic fugiens ad Persas abiit, existimans eos Romanorum exterminaturos exercitum. Cumque formidinem eorum videret, post decimum diem iterum ad imperatorem venit, et liquido omnem barbarorum pavorem edixit. At vero Sarbarus ultra commorationem non ferens in monte, coactus est ad praelium proficisci. In tres autem partes divisis exercitibus descendit repente, illucescente die, ante solis ascensum praeparatus ad bellum. At imperator praesciens hoc, ordinavit exercitus in tres aeque phalanges ad pugnam. Orto autem sole, et imperatore ad Orientem reperto, Persas obtenebravit radius, quem ut deum adorabant. Imperator autem finxit populum suum quasi in fugam versum. At illi solventes phalanges hos sine retentione persequi existimabant. Conversi ergo Romani, hos aequo animo verterunt, ex his multis peremptis. Insequentes autem eos in monte, in praecipitia et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃torem creatum direxerit scͥbit heraclio
sem.⁊ pͥsci ei p̃sentiam fac̾e manifestã. Im¬
ꝑator enĩ philippico usserat quarta parte
toge pͥuare militiam. Philipicꝰ aũ timens
ne occasio tyrannidis sieret. suꝑ hoc imꝑa¬
tori nõ paruit. Ideoq a p̃tura deponitur.
Priscus aũ ꝑueniens antiochiam. p̃cepit
milites apd̃ monacartũ colligi. Ad uoca¬
uit aũ ⁊ germanũ cui ẽdesenoꝵ pͥncipatꝰ
creditus erat. sollempnitatẽ pasche cũ illis¬

Expanded text:
praetorem creatum direxerit, scribit Heracliumpraetorem creatum direxerit, scribit Heracliumsetem, et Prisci ei praesentiam facere manifestam. Imperator enim Philippico jusserat quarta rogae parte privare militiam. Philippicus autem timens, ne occasio tyrannidis fieret, super hoc imperatori non paruit, ideoque a praetura deponitur. Priscus autem perveniens Antiochiam, praecepit milites apud Monetarium colligi. Advocant autem, et Germanum, cui Edessenorum principatus creditus erat un
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ. rastrũ. qd̵ ⁊ accep̃ similit̃ ⁊ theodorꝰ
castrũ mararoꝵ. amboꝙ bauides ueniũt.
⁊ cũ castrũ minitissimũ eẽt. miles quidã
saplyres nomine. stimulos oꝑatus. ⁊ con¬
tra compagines lapidũ hos fingens. ꝑ
eos aditũ fecit. Cum aũ fortis ille ascendis¬
set coronanam muri. uir ꝑsa hunc expu¬
lit. Cadit ergo saphyres deorsum ⁊ suscipi¬
unt eum ĩ scutis suis romani. ⁊ rursus opꝰ
audenter arripit. ⁊ denuo a firmitate re
ad muri caput ꝑuenisset. ꝑsam excidit. De¬
inde caput eiꝰ romanis p̃bens. hos fiducia mã¬
gna repleuit. multisq imitantib urum
fortem. ⁊ ꝑ palos ascendentib murum. Roma¬
nis traditur castrum. Et alios qͥdam ꝑsarũ
occiderunt. alios uͦ captiuos duxerunt. una
cũ suppellectilibus igni tradito castro. Int̾ea
philippicus cur sus birantium iter fecit. he¬
racdio romanorũ duce relictõ. ueniens aũ
tharsum. ⁊ discens qd̾ imꝑator pͥscũ orientis

Expanded text:
Theodorus castrum Mazarorum, et ambo Bavides veniunt. Et cum castrum munitissimum esset, miles quidam Saphires nomine, stimulos operatus, et contra compagines lapidum hos figens, per eos aditum fecit. Cum autem fortis ille ascendisset muri coronam, vir Persa hunc expulit. Cadit autem Saphires deorsum, et suscipiunt eum in scutis suis Romani, et rursus opus audenter arripit et denuo a firmitate repad muri caput ascendisset, Persam occidit. Dehinc caput ejus Romanis praebens, hos fiducia magna replevit, multisque imitantibus virum fortem, et per palos ascendentibus murum, Romanis traditur castrum, et alios quidem Persarum occiderunt, alios vero captivos duxerunt, una cum supellectilibus igni tradito castro. Interea Philippicus rursus Byzantium iter egit, Heraclio Romanorum duce relicto. Veniens autem Tarsum, et discens quod imperator Priscum Orientis
Abbreviated transcription (Latin):
plures urbes in seruitutẽ redegerunt et
cum multa captiuitate regressi sunt. Au¬
uientes autẽ bixantii quod castꝰ abarba¬
ris captiuus effeotus sit. magnis conuioiis¬
contͣ mauricium commouebantur. ⁊ hũc
ĩ manifesto blasphemiis appetebant. Pid̾e

Expanded text:
s urbes in servitutem redegerunt, et s urbes in servitutem redegerunt, et cum multa captivitate reversi sunt. Audientes autem Byzantii, quod Castus captus esset a barbaris, magnis conviciiscontra Mauricium convertebantur, et hunc in m
Abbreviated transcription (Latin):
uoce dices torna torna frater. Et dñs qͥdẽ
inultaᷤᷤ uoces minme sentiebat. S popłi
hoc audito. hostes sibi imminere ex istrmã¬
tes infugam u̾si sunt. torna torna maximis
uocib exclamantes. Chaianꝰ aũ ingenti
formidine ĩdutꝰ. penitꝰ sugiebat. ⁊ uidebã¬
tur barbari ⁊ romam inuicem fugere ne¬
mine persequente. Prẽtea chaianꝰ sũptis
uirtutib haꝑiam ciuitatẽ obsedit in uẽ¬
tũq urbis busan. manganar iũ interficͥe
nitebatur. Qui pecunias ꝓ mitebat mul¬
tas p̾bere. si uitã sibi donaret. Illi uͦ hunc
ligatum urbi p̃seutauerũt. At ip̃e quere¬
bat urbem habitantes ut emeret᷑ narrans
qͣm sepe ꝓciuitate certai̾it. Cinus quidã
multitudinib ꝑsuasit minime faciendũ.
Quia ergo parupẽsus ẽ busan. ⁊ reꝓmit¬
tit chaiano setradere ciuitatem. Et exter¬
minatorio instrumento facto. qd̃ arietẽ
ciuitatẽ nominauit adeptus est. Discedẽ¬
tesq barbari. argum̃to. ingenio. ⁊ alias¬

Expanded text:
voce dicens: Torna, torna, frater. Et dominus quidem multas voces minime sentiebat, sed populi, hoc audito, hostes imminere existimantes, in fugam conversi sunt, torna, torna, maximis vocibus exclamantes. Chajanus autem ingenti formidine indutus penitus fugiebat, et videbantur Romani, et barbari invicem fugere nemine persequente. Praeterea Chajanus, sumptis virtutibus suis, Aperiam civitatem obsedit, inventumque Busan urbis magnarium interficere nitebatur, qui pecunias rogabat ei multas praebere, si vitam sibi donaret. Ille vero hunc ligatum urbi praesentavit. At ipse quaerebat habitantes urbem, ut emeretur, narrans, quam saepe pro civitate certaverit. multitudini hoc minime faciendum. Quia ergo parvipensus est Busan, repromittit Chajano tradere civitatem. Et exterminatorio instrumento facto, quod arietem nominant, civitatem adeptus est. Discedentesque barbari argumentoso ingenio, et alia
Abbreviated transcription (Latin):
professionẽ. Uisus est uͦ tyrannꝰ germa¬
nũ ad hortari. Cumq germanꝰ nolle se
simularet & uulgus tyrannũ laudaret.
ꝓ nuntiat᷑ malus. & dñs sceꝑtioꝵ ty¬
ranuꝰ ꝓuehit᷑. & p̃ualet aduersus feli¬
citatẽ calamitas. & sumit pͥncipatũ
magno in fortunio romanoꝵ. Denũ¬
tiatio uero tẏranni. in templo ioħ̃is
baptiste effecta est. Ubi duob moratꝰ
dieb t̃cia die introiuit regalia. sedens
augustam. Hac gͥ die tumultuaut᷑ par¬
tes adinuicem ꝓpt̾ stationes locoꝵe. Ty¬
rannꝰ uero alexandrũ courebellem suũ
misit. partes compescere. Alexander autẽ
incosinan uenetoꝵ dimarchũ manꝰ in¬
mictens pepulit eũ. & contuneliis lace¬
rauit. Porro ueneti in dignati clama¬
baut. Uade. disce ordinẽ. mauricius nõ
est mortuꝰ. At uͦ tyrannꝰ his auditis. in
mauricii necẽ mouet᷑. Et missis militi¬
bus. duxit eũ calcedonã ad eutroꝑii por¬

Expanded text:
professionem. Visus vero est Germanum tyranprofessionem. Visus vero est Germanum tyrannus adhortari. Cumque Germanus nolle se simularet, et vulgus tyrannum laudaret, pronuntiatur malus, et dominus sceptrorum tyrannus provehitur: et praevalet adversus felicitatem calamitas, et sumunt principium magna infortunia Rom. Denuntiatio vero tyranni in templo Sancti Joannis Baptistae effecta est, ubi duobus moratus diebus, tertia die introivit regalia, super i Augustam. Hac igitur die tumultuantur partes ad invicem propter stationes locorum. Tyrannus vero Alexandrum correbellem suum misit partes compescere. Alexander vero in Cosman Venetorum demarchum manus immittens pepulit eum, et contumeliis laceravit. Porro Veneti indignati clamabant: Vade, disce ordinem, Mauricius non est mortuus. At vero tyrannus his auditis in necem Mauricii commovetur, et missis militibus, duxit eum Chalcedonem ad Eutropium por
Abbreviated transcription (Latin):
ut recordaret᷑ eoꝵ que ei facta fuerant a
se. & uicissitudinẽ beneficii sui reꝑende¬
ret filio suo. Germanꝰ autẽ mittit ad ser¬
gium dimarchũ prasine partis ut auxi¬
liaret᷑ sibi grã imꝑandi reꝓmitens se
partẽ prasini honoraturũ. ip̃mq mag¬
nis dignitatib elaturũ. At uͦ sergnis
insignib uulgi confessus est. Qui mi¬
nune id ad miserunt fatentes qͦd nũꝙͣ.
g̃manꝰ ab amore uenetoꝵ⁊ recederet. Pra¬
sini uͦ exeuntes in regiũ magnis laudibꝰ
tẏrannũ phocam efferebant & ꝑsuadẽt
ei uenire in septimũ. Dirigit gͥ phocas
theodoꝵ a secretis. Qui ingressus magnã
eccłiam corã popło legit. qͣtinꝰ tã pat̾ar¬
cha quã senatꝰ & popłs uenirent. in sep¬
timũ. Hoc itaq facto. & cunctis conue¬
nientib a pd̃ septimũ patͥarcha. cyriacus
a tyranno de orthodoxa fide. uͭ sine ꝑt᷑ nt¬
batione conseruaret eccl̃iam. extorsit

Expanded text:
ut recordaretur eorum quae sibi facta fuerant a ut recordaretur eorum quae sibi facta fuerant a se, et vicissitudinem beneficii sui rependeret filio suo. Germanus autem mittit ad Sergium demarchum Prasinae partis, ut auxiliaretur sibi gratia imperandi, repromittens se partem Prasini honoraturum, ipsumque magnis dignitatibus elaturum. At vero Sergius hoc insignibus vulgi confessus est, qui minime id admiserunt, fatentes nunquam Germanum ab amore recedere Venetorum. Prasini vero exeuntes in regiam magnis laudibus tyrannum Phocam efferebant, et persuadent ei venire Septimium. Dirigit igitur Phocas Theodorum a secretis, qui ingressus magnam ecclesiam, coram populo legit, ut tam patriarcha, quam senatus, et vulgus venirent in Septimium. Hoc igitur facto, et cunctis convenientibus apud Septimium, tunc patriarcha Cyriacus a tyranno de orthodoxa fide, et ut sine perturbatione servaret Ecclesiam, extorsit
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ cũ imꝑacor didicisset stephanũ eunu¬
chuni direxit g̃manũ ab eccłia educere.
Cumq stepħs uiolent̃ hc̃ ab eccłia educ̃e
uoluisset. fautores germani resistentes ex¬
excubitores a magna eccł̃ia educ̾e g̾manũ.
huic urbi timor magnꝰ incubuit. Ger¬
manꝰ autẽ egredi. & dare se uoluit. uerũ
multitudines hunc exire minime ꝑmisert̃.
runt dicentes. Non habeat pellem. q̃ te
amat maurici marcionista. Igit᷑ qͥ mu¬
ros custodiebant his comꝑtis. custodiam
negligentie ꝓdiderẽ. Mauriciꝰ autẽ me
dia nocte exutus imꝑatoria stola. &e pri¬
uata circũamictꝰ. dromonẽ ingressus cũ
uxore filiisꝙ sius &e constantino fugam
arripuit. Copie uero ꝑ totã noctem pes
Turbine itaꝙ ingenti seuiente cũ maxi¬
mis pericłis apd̃ scm̃ autonomon saluat᷑
mauriciꝰ. Nocte uͦ suꝑueniunt ei languo¬
res arceciti. qͦs manuũ dolores uocant. ꝙ
pedũ. Porro mutit theodosiũ filiũ suũ
cũ constantino ad cosroen regẽ ꝑsarum.

Expanded text:
Stephanum eunuchum direxit ad Germanum ab ecclesia educendum. Cumque Stephanus violenter hunc educere voluisset, fautores Germani resistentes exexcubitores a magna ecclesia educendi Germanum. Hinc magnus rumor urbi incubuit. Germanus autem egredi, et dare se voluit. Verum hunc multitudines exire minime permiserunt, srunt dicentes: Non habeat pellem, qui te amat, Marcionista. Igitur qui muros custodiebant, his compertis, custodiam negligentia prodiderunt. Mauricius autem exutus media nocte imperatoria stola, et privata circumamictus, dromonem ingressus cum uxore, filiisque suis, et Constantino, fugam arripuit. Copiae vero per totam noctem pessTurbine itaque ingenti saeviente, cum ingentibus periculis apud sanctum Autonomon salvatur Mauricius. Nocte vero superveniunt ei etiam dolores arthritici, quos manuum dolores vocant, et pedum. Porro mittit Theodosium filium suum cum Constantino ad Chosdroen regem Persarum,
Abbreviated transcription (Latin):
nos ei reddo. per unã amimã unũ nũ¬
misma ꝑcepturꝰ ab eo. Mauriciꝰ autẽ id
dare minime passus est. Iterũ chaianꝰ
petiit ꝑsingłas animas dimidiũ ac¬
ciꝑe nũmũ. Ast imꝑator nec sic dare
reoꝵ pactis romanis imposuisset. Qui
& histrũ flurã nõ se tͣnsiturũ ꝓfessus
tores ad imꝑatorem contͣ com̃tiolũ direx̃.
qd ꝓditionẽ in bello fecerit. Inter qͦs etiã
erat focas qͥ imꝑatorẽ allocutꝰ seueriꝰ huic¬

Expanded text:
os ei reddo, per unam animam unum nuos ei reddo, per unam animam unum numisma percepturus ab eo. Mauricius autem id dare minime passus est. Iterum Chajanus petiit, per singulas animas unum accipere nummum. At imperator nec sic dare lia aureorum pactis Romanis imposuisset. Quin et Istrum flumen non se transiturum professus tores ad imperatorem contra Commentiolum direxit, quod proditionem in praelio fecerit. Inter quos etiam erat Phocas, qui im
Abbreviated transcription (Latin):
ficientes. multãq in thrace p̃dã captan¬
tes epulabant᷑ splendide contͣ romanos
elati.Cumq comm̃tiolus uenisset bi¬
zantiũ maxima urbi turbatio & estus
incubuit. ita ut timore detenti consiliũ
caꝑent. europam deserenti. in asiam et
calcedonẽ migrandi. Qͥn etiã imꝑator
accubitib armatoq ac electo cuneo
stodiebat. & senatꝰ cõmonebat imꝑato¬
rem legationẽ ad chaianũ mittendi.
Ds autẽ uindictã alexandri mr̃is fa¬
ciens. pestilentẽ languorẽ barbaris in¬
tulit. & in uua die seꝑtẽ filios chaiani
ꝑ febrem. & inguinariã passionẽ occidit
una cũ aliis turbis multis. ita ut ꝓtri¬
umphali gaudio carminib q ac can¬
ticis. lamentationes & lacrimas & luctꝰ
sine consolatione barbarꝰ possideret. At
uero senatus rogabat cesarem legatio¬
nem ad chaianũ mitti. Imꝑator autẽ
armazonẽ misit ad chaianũ cum
munerib multis drrapera. Qui uer¬
bis mitib blandit᷑ barbarũ. At ille uole¬

Expanded text:
ficiunt, multamque in Thrace praedam capientes epulabantur splendide contra Romanos elati. Cumque Commentiolus venisset Byzantium, maxima urbi turbatio et aestus incubuit, ita ut timore detenti, consilium caperent Europam deserendi, et in Asiam, et Chalcedoniam migrandi. Quin et imperator excubitoribus, armatoque ac electo cuneo stodiebat, et senatus commonebat imperatorem legationem ad Chajanum mittendi. Deus autem vindictam marpestilentiam languoris barbaris intulit, et in uno die septem filios Chajani per febrem, et inguinariam passionem occidit, una cum aliis turpibus multis, ita ut post triumphale gaudium cum carminibus, et canticis, lamentationes, et lacrymae, et luctus sine consolatione possideret barbaros. At vero senatus rogabat Caesarem legationem ad Chajanum mittendi. Imperator autem Armazonem misit ad Chajanum cum mulieribus multis Dirizipera, qui verbis militibus blandiretur. At ille nole
Abbreviated transcription (Latin):
expectaturum. Comintiolus aũ formidine
pessus martianopolim rediit. Qui nõ inue¬
nientes eum. collegerũt ex̃citꝰ suos. ⁊ ꝑar
tum locũ eniicastra locant. At uero mar¬
tinus uidens chaianũ transeuntẽ fluuiũ
ad p̃tosẽ rediit. Castꝰ uero transito flumi¬
ne appropinquans his qui p̃currerant a¬
uarum obtinet pugnam. Porro castꝰ cuiꝰdã
demonis reꝑmissionib deceptus non rediit.
ad ptosẽ posfãꝙ die tenens. transitꝰ charanꝰ
conclusit eum. Semditur igitur popłs.
⁊ unusquisq ꝓut uires habebat ꝑne¬
mora fugiebat. Capiuntur itaq quidã
abarbaris. ⁊ indicant uͥ lateat castus.
Et hoc capto exultabant ⁊ letabant᷑.
Chaianus sane ꝑ meridiem iter agens
contra thracen ꝑpat. longosq muros ac¬
cepit. At com mertiolus qui ĩfiluus e¬
mi latitabat cũ martino exiuit. ⁊ per¬

Expanded text:
exspectaturum. Commentiolus autem formidine exspectaturum. Commentiolus autem formidine pressus Martianopolim rediit. Qui non invenientes eum, collegerunt exercitus suos, et per arctum locum Emi castra movent. At vero Martinus videns Chajanum transeuntem fluvium, ad praetorem rediit: Castus vero transito flumine appropinquans his qui praecucurrerant Avarum, obtinet pugnis. Porro Castus cujusdam ducis repromissionibus deceptus non rediit ad praetorem, posteraque die tenens transitus Chajanus conclusit eum. Scinditur igitur populus, et unusquisque ut vires habebat per nemora fugiebat. Capiuntur itaque a barbaris quidam, et indicant ubi latitet Castus et hoc capto exsultabant. Chajanus sane per meridiem iter agens contra Thracem properat, longosque muros accepit. Ast Commentiolus, qui in sylvis Emi latitabat, cum Martino exivit, et per
Abbreviated transcription (Latin):
ad philippicum rediit cũ spoliis mults.
Quinto imꝑii mauricii anno. pͥnceps aua¬
rum chaianus fed̾e dissoluto mysiam ⁊
scithiam atrociter expugnabat. subu̾tens
ratiarnã ⁊ bononiam. ⁊ aqͥs. ⁊ dorestolim ⁊ zã¬
uapa ⁊ martianopolim. Com̃tiolus uͦ ad ma¬
ritima uenit. ⁊ seꝑato ex̃citu imꝓbabiles
discreuit ab optimis. ⁊ ĩutilis quidem uirtu¬
tis quad raginta milia custodire uallum iu-
martino. ⁊ tp̃e duob milib sũptis contra bar¬
baros ꝑꝑat. Castus aũueniens rardapa ⁊ e¬
non. reꝑtis barbaris in desidia constitutis.
multos ex eis disꝑdidit. p̃dãq multã obti¬
nens armigͤio ad saluandum tradebat.
Martinꝰ autẽ circa meã ciuitatẽ effectꝰ ⁊ in
chaianũ ex insꝑato incurrens multos uircutis
eius extinxit. ita ut ille salutẽ suam fuga
mercatꝰ sit. Martinꝰ uero uictoria głosa ꝑcep¬
ta ad p̃torẽ reuertebat᷑. ubise ꝓmiserat eos

Expanded text:
ad Philippicum rediit cum spoliis multis. Anno ad Philippicum rediit cum spoliis multis. Anno quinto imperii Mauricii Chajanus Avarum foedere dissoluto, Mysiam et Scythiam atrociter expugnabat, subvertens Ratiarnam, et Bonomiam, et Aquas, et Dorostolum, et Zandapa, et Martianopolim. Commentiolus vero ad maritima venit, et separato exercitu improbabiles discrevit ab optimis, et inutiles quidem virtute quadraginta millia custodire vallum jubeMartino, et ipse duobus millibus sumptis contra barbaros properat. Castus autem veniens Zardapa, et Emon, repertis barbaris in desidia constitutis, multos ex eis disperdidit, praedamque multam obtinens, armigero ad salvandum tradidit. Martinus circa Nean civitatem effectus, et in Chajanum ex insperato incurrens, multos virtutis ejus exstinxit, ita ut ille salutem suam fuga mercatus sit. Martinus victoria gloriosus ad praetorem revertebatur, ubi se promiserat eos
Abbreviated transcription (Latin):
xantiumq mittuntur. Aufugit quoq kai¬
darigas quem ꝑse cũ iniuriis respiunt. Por¬
ro philippicus heradium heraclii qui post
tionem barbaroꝵ transmisit. Sumptis ꝙ mi¬
litiis babiloniã acliit. ⁊ domaroꝵ castellũ
obsedit. At uͦ kardarigas elegit milites i¬
diotas. cum subiugalib. ⁊ turba collecta et̃¬
citum se mouere iactabat. ⁊ ꝑmunita loca
obscura nocte indorsa romanoꝵ efficiunt᷑.
neqͣqͣm fidentes semanus in eos missuros.
Dimore aũ importuno cadente ĩ philippicũ¬
fuga rationabili usus ẽ. Quo comꝑto roma¬
ni infugam conu̾tebantur ꝑ loca ad mean-¬
dum difficilia multas incurrentes ꝑicula.
Cumq sol ortus fuisset. a calamitate lib̾a¬
bantur. nemine ꝑsequente. Et ꝑ uenientes
ad p̃torẽ. Hunc iniurriis pessimis blasphe¬
mabant. uerum ꝑ se fictam existimãtes fu¬
gam ꝑ sequi ausi non sunt. Porro heraclius
transinigrans tyg̃ri. quecũq medice regio¬
nis erãt ĩ sign̾a presidia igni tradebat. ⁊ sic

Expanded text:
antium mittuntur. Aufugit quoque Cardarigas, quem Persae cum injuriis respuunt. Porro Philippicus Heraclium Heraclii pattoremque barbarorum transmisit, sumptisque militiis Babyloniam adiit, et Clomannorum castellum obsidet. At vero Cardarigas elegit milites idiotas, cum subjungalibus, et turba collecta exercitum sese movere jactabat, et per munita loca obscura nocte in dorsa Romanorum efficiunt, nequaquam fidentes se manus in eos missuros. Timore autem importuno cadente in Philippicumfuga mirabili usus est. Quo comperto Romani in fugam vertebantur per loca ad meandum difficilia, incurrentes multa pericula. Cumque sol ortus esset, a calamitate liberantur, nemine persequente, et pervenientes ad praetorem, hunc injuriis pessimis blasphemabant. Verum Persae fictam aestimantes fugam, persequi ausi non sunt. Porro Heraclius transmeans Tigrim, quae Mediae regionis erant insignia praesidia igni tradebat, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
ductismilitiis ⁊ plebib e cuntate. longos
muros custodiri p̃cepit. ⁊ cõm̃tiolum du¬
cem ordinans. ⁊ armans. contͣ barbaros
inisit. Qui insꝑate in barbaros ruens. co¬
piosas multitudines interfecit. hosq pepu¬
lit. Cum autẽ ꝑuenisset adrianopolim.
occurrit anoragasto ⁊ multitudine scla¬
uinoꝵ p̃dam ducentium. Et ĩ hunc ir¬
ruens. ⁊ captiuitatẽ eripuit. ⁊ uictoria

Expanded text:
ductis militiis et plebibus a civitate longos ductis militiis et plebibus a civitate longos muros custodiri praecepit, et Commentiolum ducem ordinans, et armans contra barbaros misit, qui ex insperato in barbaros ruens, copiosas multitudines interfecit, hosque repulit. Cum autem pervenisset Adrianopolim, occurrit Andragasto multitudo Sclavinorum praedam ducenti, et in hunc irruens, et captivitatem eripuit, et victoria
Abbreviated transcription (Latin):
tas alias cepit illirico subiacentes. At uero
imꝑator elpidium patriciũ cũ comĩtiolo
legatum ad chaianum transmisit. Ipe aũ
barbarꝰ insponsionib pactoꝵ pacem. se
agere ꝓfessus ẽ. In oriente ioħem mistaco¬
nem pretorẽ armenie fecit. Qui ueniẽs
ad nimphium haminẽ ubi tygris misce¬
ris dinoscitur. belło congreditur cum kar¬
darica ꝑsarũ p̃tore. ⁊ p̃ualent romani ad¬
u̾sus barbaros. kardarigas uero nõ est ꝓpͥũ
nom̃. sed dignitas maxima apd̃ ꝑsas. Sc̃do
⁊ multos thesauros urbi donauit. Puehit
suam incͥoniigium tradit. At philippicũs
ꝑ sicas arripiens partes. appropͥnquauit
nisibus. ⁊ ingressus repente in ꝑsidem mł¬
tam p̃dam sumpsit. qͣm ꝑmontes siluam
multis illic uillis exterminatis ad roma¬
na. r ura reu̾sus ẽ. Porro charanus airae
pacem soluere festinabat. Nan sclauinoꝵ
gentes contra thracen armaiit. Qui ꝑue¬
nerunt usq ad longos muros facientes¬
multum excidiũ. At imꝑator palatio e¬

Expanded text:
urbes cepit Illyrico subjacentes. At vero imperator Helpidium patricium cum Commentiolo legatos ad Cajanum transmisit. At vero barbarus in sponsionibus pactorum agere se pacem professus est. In Oriente Joannem Mystaconem praetorem Armeniae fecit, qui veniens ad Nymphium amnem, ubi Tigris misceri dignoscitur, bello congreditur cum Carthariga Persarum praetore, et praevalent Romani adversus barbaros. Cardarigas vero non est proprium nomen, sed dignitas maxima apud Persas. Anno multos thesauros urbi donavit. Provehiam in conjugem tradidit. At Philippicus Persicas arripiens partes appropinquavit Nisibin, et ingressus repente in Persidem, multam praedam sumpsit, quam per montes salvam multis illic villis exterminatis, ad Romana rura reversus est. Porro Chajanus Avarum pacem solvere festinabat. Nam Sclavinorum gentes contra Thracem armavit, qui pervenerunt usque ad longos muros multum facientes excidium. At imperator palatii e
Abbreviated transcription (Latin):
ois urbi teneri p̃cepit.
ilꝑicus post hec filium suum meroueũ
cum exercitu ultra ligerem dirigit. At
ille relicta ordinatione patris. tunc ꝑ cynoinan¬
nicum reuersus matrem suam audoueram se
sui accepisset: ualde amarus factus est. ⁊ fe¬
stinus ad ip̃am urbem ꝑrexit. Illi uero cum
cognouissent qd̃ eos seꝑari deceret: ad basi¬
licam scĩ martini que est ligneis tabulis supͣ
murum constructa confugiunt. Rex uero
uit eis dolose. Si inquit uoluntas dei est:¬

Expanded text:
dis urbe tenere praecepit. Chilpericus post haec filium suum Meroveum cum exercitu ultra Ligerim dirigit. At ille relicta ordinatione patris, per Cenomannicum reversus, matrem suam Audoveram visrui accepisset, valde amarus factus est, et festinus ad ipsam urbem perrexit. Illi vero cum cognovissent, quod eos separare decerneret, ad basilicam sancti Martini, quae est ligneis tabulis supra murum constructa, confugiunt. Rex vero ose eis jurans: Si, inquit, voluntas Dei
Abbreviated transcription (Latin):
gnum langobardorum successit.
onstantinus imꝑator missis donis
regi pipino. ⁊ simul organum mu¬
sicum: pacem cum francis statuit. Tenente
placita pipino rege in compendio. tassilio
dux baioarioꝵ ad illum ibi uenit. seq illi
in uassallum commisit. atq supͣ corpora
scõrum martyrum dyonisiĩ rustici. ⁊ eleu¬
terii. simul ⁊ suꝑ corꝑa scõrum confessoꝵ

Expanded text:
gnum Longobardorum successit. gnum Longobardorum successit. Constantinus imperator, missis donis regi Pippino simul organo musico, pacem cum Francis statuit. Tenente placitum Pippino Regem Compendio, Tassilo dux Bajovariorum ad illum ibi venit, seque illi in vassallum commisit, atque super corpora sanctorum martyrum Dionysii, Rustici, et Eleutherii, simul et super corpora sanctorum confess
Abbreviated transcription (Latin):
regina bertreda. Ibi karlomannus egrotans
obiit. Aistulsus audito pipini regis aduen¬
tu clausis ꝓhibitis cum langobardis obuiã
pipino ꝑuenit. S pipinus rex ui resistens
bellando auxiliante beato petro italiam in¬
gressus ẽ. ⁊ remisso pontifice stepho ꝑ ful¬
radum alioq ministros ad sedem suam:
ip̃e papiam ubi aistulfꝰ se reduserat obsedit.
at ille cernens se non posse euadere. ꝓmisit
sicq ab obsidione liberatus est. Riex uero pi¬
pinus infranciam rediit. S aistulfus ut per¬
fid̃ mentitus ẽ. Ob quam causam rex pipiꝰ
italiam iterum ingͥssus pͥiͦpiam obsedit. ai¬
stulsum intꝰ clausit. Aistulfus it̾m sacram̃to
uimium coactꝰ: firmauit se omĩa redditurũ.
Insuꝑ pipuus rex rauennam totamq pen¬
tapolim scĩs apłis petro ⁊ paulo tradidit.
seuerso rege pipino: aistulsus dum uena¬
tum ꝑgit. diuino iudicio subito percusus
interiit. Interiecto temꝑe: desiderius inre¬

Expanded text:
regina Bertruda: ibi Carlomannus aegrotans regina Bertruda: ibi Carlomannus aegrotans obiit. Aistulphus audito Pippini regis adventu, clausis prohibitis, cum Longobardis obviam Pippino pervenit. Sed Pippinus rex vi insistens bellando, auxiliante beato Petro, Italiam ingressus est; et remisso pontifice Stephano, per Fulradum aliosque ministros ad sedem suam, ipse Papiam ubi Aistulphus se recluserat, obsedit. At ille, cernens se non posse evadere, promisiSicque obsidione liberatus est: rex vero Pippinus in Franciam rediit. Sed Aistulphus ut perfidus omnia mentitus est. Ob quam causam rex Pippinus, Italiam iterum ingressus, Papiam obsedit, Aistulphum intus clausit. Aistulphus, iterum sacramento nimium coactus, firmavit se omnia redditurum: insuper Pippinus rex Ravennam totamque Pentapolin sanctis apostolis Petro et Paulo tradidit. Reverso rege Pippino, Aistulphus dum venarum divino judicio subito percussus interiit. Interjecto tempore, Desiderius in re
Abbreviated transcription (Latin):
oit stephanus. Tunc temꝑis sc̃s
bonefacius archiep̃c. magum ciacensem¬
adhuc regebat eccłiam. Predicator uenerabi¬
tam uienuensi n sedera. romam pͥmum
obiit. ibiq pape stepħo notus efficitur.
Interiecto non multo temꝑe augaum mona¬
st̃ium mr̃m in curam suscepit. Aistul fus
langobardoium rex nimis ꝑfide testamen¬
ta dono p̃decessorum eiꝰ beatro petro colla¬
ta ꝑrumpit. atq facultates romane eccł̃ie
militib suis dedit. Hac urgente necessita¬
te stephanus papa in franciam auxiliũ
petiturus ad pipinum uenit. karloman¬
nus quoq frater pipini regis cõsilio aistul¬
fi ut uulgatur in eadem uoluntate con¬
sentiente abbate eius ut petitionem ste¬
pipino in regem. duos quoq fili¬
os eius karolum. ⁊ karlomannum pari¬
ter unxit. Beatus bonefacius in frisia
inu
impleuit. P̃ipmus pꝰ unctionem apłicam ĩ
italiam cum exercitu ꝑꝑat transitumq per
ciuitatem iueniuam faciens: karlomannũ
frẽm suum monachum ibi misit simul cũ

Expanded text:
. Tunc temporis sanctus Bonifacius archiepiscopus Moguntiacensem regebat Ecclesiam. Praedicator venerabita Viennensi sede, Romam primum abiit, ibique papae Stephano notus efficitur: interjecto non multo tempore Agauni monasterium martyrum in curam suscepit. Aistulphus Longobardorum rex, nimis perfide testamenta dono praedecessorum ejus beato Petro collata perrupit, atque facultates Romanae Ecclesiae militibus suis dedit. Hac urgente necessitate, Stephanus, papa in Franciam auxilium petiturus, ad Pippinum venit. Carlomannus quoque frater Pippini regis consilio Aistulphi, ut vulgatur, in eadem voluntate consentiente abbate ejus ut petitionem Steppino in regem, duos quoque filios ejus Carolum et Carlomannum pariter unxit. B. Bonifaciini implevit. Pippinus rex post unctionem apostolicam, in Italiam cum exercitu properat, transitumque per civitatem Viennam faciens, Carlomannum fratrem suum monachum ibi misit, simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
maioies baioarioꝵ una cum ip̃o sacram̃¬
itis uirationum obstricti sunt. Berteritꝰ
iuennẽsem eccłiam homo simplex susce¬
liter in nocens ⁊ simplicis nature
ipinus rex iterum in saxoniam ing̾s¬
sus. firmitates om̃s saxonum obti¬
nuit. multaq strage populum saxomun
ꝑdomuit. intantum ut dona annalia
eis imposu̾it. ꝑ singusos annos francis
us quem idem p̃r pipinum uocari prece¬
pit. Qui post natiuitatem t̾cio anno de¬
functus est. Quaifarus dux aquitanoꝵ
om̃s facultates eccł̃iarum que ad iuis̃ frã¬
corum ꝑtinebãt inaquitania iuuasit. Ob
quam causam pipinus rex egressus: ꝑ¬
uenit usq ad locum qui uocatur todo¬
aht. Illuc guaifrans oĩa ꝑ legatos suos ꝓ
misit se redditurum. Anno incarnatio¬

Expanded text:
majores Bajovariorum una cum ipso sacramentis jurationum obstricti sunt. Bertericus Viennensem Ecclesiam, homo simplex, susceus, similiter innocens et simplicis naturae. Pippinus rex, iterum Saxoniam ingressus, firmitates omnes Saxonum obtinuit, multaque strage Saxonum populum perdomuit, in tantum ut dona annualia eis imposuerit per singulos annos Francis us, quem idem pater Pippinum vocari praecepit. Qui post nativitatem tertio anno defunctus est. Waifarius dux Aquitanorum, omnes facultates ecclesiarum quae ad jus Francorum pertinebant, in Aquitania invasit. Ob quam causam Pippinus rex egressus, pervenit usque ad locum qui vocatur Todoat. Istic Waifarius per legatos suos omnia promisit se redditurum. Anno Incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
leuinum ire uisserunt insardinam. titũ ñ¬
mallium torquatum ꝑ confulem. Nam
etiam ea solicitata ab hannibale defecerat¬
aromanis. Ita uno temꝑe quatuor in locis
pugnabatur. In italia contra hannibalem
in hispania contra frẽm eiꝰ hasdrubalem.
inmacedonia contra philippum ĩ sardina
contra sardos ⁊ alt̾um hasdrubalem karta¬
giniensem. Is atito mallio ꝓ consule qui
in sarcdiniam missus fuerat uiuus ẽ captꝰ.
occisa cum eo duodecim milia. capti mille
quingenti. ⁊ a romanis sardinia subacta¬
ẽ. Mallius uictor captiuos ⁊ hasdrubalẽ

Expanded text:
Laevinum ire iusserunt, in Sardiniam T. Laevinum ire iusserunt, in Sardiniam T. Manlium Torquatum proconsulem. nam etiam ea sollicitata ab Hannibale Romanos deseruerat. ita uno tempore quattuor locis pugnabatur: in Italia contra Hannibalem, in Hispaniis contra fratrem eius Hasdrubalem, in Macedonia contra Philippum, in Sardinia contra Sardos et alterum Hasdrubalem Carthaginiensem. is a T. Manlio proconsule, qui ad Sardiniam missus fuerat, vivus est captus, occisa cum eo duodecim milia, capti mille quingenti, et a Romanis Sardinia subacta. Manlius victor captivos et Hasdrubalem
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur ei a kariagͣmib ad reparandas uires
tum .xxͥ. elefanti. Celliberos milites quam pͥ¬
mam externam manum romani incastris ha¬
bere ceꝑunt. p̃tio sollicitatos ab hostium soci
etate in sua castra duxerunt. Semꝑnins grac¬
cus ꝓ consul ab hospite suo luegto qͥuodam ĩ
insidiis inductus occisus est. Cetitenus pe¬
nula centurio decerni sibi ultro bellum ad¬
uersus hannibalem petiit. A quo cum
octo milibus militum quos maciem du¬
xerat cesus ẽ. Post hũc oneus fulmus
p̃tor ab hannibale uictus amisso exercit᷑
iux euasit. Hannibal multas ciuitates
romanoꝵ ꝑ apuliam calab̾am bruciãꝙ
occupaũ. Quo temꝑe etiam rex macedo¬
nie philippꝰ ad eum legatos misit. ꝓmit¬
tens auxilia contra romanos sub hac cõ¬
ditione ut delecis romanis ip̃e quoq cõ¬
tra grecos ab hannibale auxilia acciꝑet.
Captis gͥ legatis philippi ⁊ re cognita. ro¬
mani in macedoniam marchum ualeriĩ

Expanded text:
tuntur ei a Carthaginensibus ad reparandas vires tuntur ei a Carthaginensibus ad reparandas vires itum, elephanti XX. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos, ab hostium societate in sua castra duxerunt. Sempronius Gracchus. proconsule ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus occisus est. Centenius Penula centurio decerni sibi ultro bellum aduersum Hannibalem petiit: a quo cum octo milibus militum, quos in aciem eduxerat, caesus est. post hunc Cn. Fuluius praetor ab Hannibale uictus amisso exercitu uix euasiRomanorum per Apuliam Calabriam Brittios occupavit. quo tempore etiam rex Macedoniae Philippus ad eum legatos misit promittens auxilia contra Romanos sub hac condicione, ut deletis Romanis ipse quoque contra Graecos ab Hannibale auxilia acciperet. captis igitur legatis Philippi et re cognita Romani in Macedoniam M. Valerium
Abbreviated transcription (Latin):
quoq dictator autiquum romane mise¬
rie factum recolens ꝓsupplemento exercit᷑.
eclicto uelud a sylo patefacto homines
quicunq scełib aut debitis obuoxii essent
impunitate ꝓmissa militie mancipauit.
Quoiũ numerus ad sex milia uirorum
fuit. Campania uero uł potuis oĩs italia
ad hannibalem desꝑata penitus romani¬
status reꝑatione defecit. Post hec lucius
posthumius p̃tor aduersũ Gallos pugna¬
re missus cum exercitu cesus est. Deinde sẽ¬
pronio obacco. quinto fabio maximo con¬
sulib claudius marcellus ex p̃tore ꝓcon
q post tantas rei publice ruinas spem fecit
hannibalem posse suꝑari. Interea in hispania
ubi frater hannibalis hasdrubal pemanse
rat cum magno exercitu ut eam totam afris
subiceret a duob germanis scipionib roma¬
nis ducib uincitur. ꝑdidit ĩ ea pugna trigin¬
ta quinq milia hom̃inum. Ex his capiuntur
decem milia. occiduntur .xx.uͭ. milia. Mit¬

Expanded text:
quoque dictator antiquum Romanae misequoque dictator antiquum Romanae miseriae factum recolens, pro supplemento exercitus edicto uelut asylo patefacto homines quicumque sceleribus ac debitis obnoxii essent impunitate promissa militiae mancipauit; quorum numerus ad sex milia uirorum fuit. Campania uero uel potius omnis Italia ad Hannibalem desstatus reparatione, defecit. Post hoc Lucius Postumius praetor adversum Gallos pugnare missus, cum exercitu caesus est. Deinde Sempronio Graccho, Q. Fabio Maximo consulibus, Claudius 258 Marcellus ex praetore prosque post tantas rei publicae ruinas spem fecit Hannibalem posse superari. || interea in Hispania, ubi frater Hannibalis Hasdrubal remrat cum magno exercitu, ut eam totam Afris subjiceret, a duobus germanis Scipionibus Romanis ducibus vincitur. Perdit in ea pugna triginta quinque M. hominum, ex his capiuntur decem millia, occiduntur XXV millia. Mit
Abbreviated transcription (Latin):
tum recipi usserat. Usq adeo autem
ultima desꝑatio rei publice apd̃ resiluos
nomanos fiit. ut senatores de relinquenda
italia sedibus q querendis consilium ineũ¬
dum putarint. Quod auctore cecilio metel¬
lo confirmatum fuisset nͥ corelius scipio
tunc tribunus militum idem qui post af
fricauus ẽ dictus districto gładio det̾rius¬
set singulis moitem minitans ac potuis
ꝓ patrie defensione in sua uerba om̃s in¬
rare coegisset. Romani ad spem uite qͣi
ab unferis respirare ausi dictatorem deci¬
um Iunium creant. Qui delectu habito
ab annis dĩcem ⁊ septem immature inor¬
diuateq miline quatuor legiones unde¬
cumq contraxit. Tunc etiam seruos spec¬
tati roboris ac uoluntans uł oblatos. uel
si ita opus fuit publico p̾cio emꝑtos sub ti¬
tulo lib̾tatis sub sacramento militie ad egit.
Armaq̃ dederant templis detraxerunt.
egenti erario priuate opes refule sunt.
Ita equester ordo itaplebs trepida stucdio¬
rum oblita incõmune consuluit. Iunius

Expanded text:
rumque detraxerat. Usque adeo autem ultima desperatio reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia sedibusqdum putarent. Quod etiam auctore Cecilio Marcello confirmatum esset, nisi Cornelius Scipio, tunc tribunus fricanus est dictus, districto gladio, deterruisset, singulis mortem inferre minitans: ac potius pro patriae defensione in sua uerba iurare coegisset. Romani ad spem uitae quasi ab inferis respirare ausi dictatorum Decimum Iunium creant: qui dilectu habito ab annis decem et septem immaturae inordinataeque militiae quattuor legiones undecumque contraxit. tunc etiam seruos spectati roboris ac uoluntatis uel oblatos uel, si ita opus fuit, publico pretio emptos sub titulo libertatis sacramento militiae adegit. arma, quae deerant, templis detraxerunt, egenti aerario priuatae opes refusae sunt. ita equester ordo, ita plebs trepida oblita studiorum in commune consuluit. Iunius
Abbreviated transcription (Latin):
te statum ciuilitatẽ¬
q remearet
ab euntibus amministͣatione reipublice
Constantius ⁊ Galerius augusti creatisũt.
dinisus ꝙ inter eos ita romanus oibis. ut
gallias. italiam. africam constantius. illiri¬
cum. asiam. orientẽ. gałnis obtineret sũptis
duob cesaribus. Seuero ꝑ italiam. maximi¬
no gałii soious filio ꝑ onentem. Eodemqͥ
temꝑe constautinus cesar efficitur. Constã¬
tius tñ contentus dignitate augusti Italie
atq africe amministrande soliciniduẽ
recusauit. uir egregns ⁊ p̃stantissime
cuulitatis. diuitiis ꝓuincialium ac pri¬
uatoꝵ studens fisci commoda non ad¬
modum affectans. dicensq inelius pu¬
blicas opes a priuatis haberi. quam
ĩtra unum claustrum reseruari. A¬
deo aũ cultus modici ut feriãtis di
amicis numerosioribus
eẽt epulandum. priuatoꝵ argento osta¬
tum
pecto

Expanded text:
tae statum civilitatemtae statum civilitatemque remearet;obeuntibus, in administrationem reip. Constantinus et Galerius Augusti creati sunt, divisusque est inter eos Romanus orbis, ut Gallias, Italiam, Africam Constantius, Illyricum, Asiam, Orientem Galerius obtineret, sumptis duobus Caesaribus, Severo per Italiam, Maximo Galerii sororis filio per Orientem. Eodemque tempore Constantinus Caesar efficitur. Constantius tamen contentus dignitate Augusti, Italiae atque Africae administrandae sollicitudinem recusavit, vir egregius et praestantissimae civilitatis, divitiis provincialium ac privatorum studens, fisci commoda non admodum affectans, dicensque melius publicas opes privatis haberi, quam intra unum claustrum reservari. Adeo autem cultus modici, ut feriatis diebus, si cum amicis numerosioribus esset epulandum, privatorum ei argento ostiatim petito
Abbreviated transcription (Latin):
si conuiges soioiesꝙ ⁊ lib̾i ante currum
ducti sunt. Concesserunt tñ. salonam
unus. alter inlucaniam. Diocletianus pͥ¬
uatus in uilla que haud ꝓcul asalona
est p̃daro ocio senuit. Qui dum ab herculo ⁊
galerio adrecipiendum imꝑium rogaretur
tanqͣ. pestem aliqͣm detestans in hunc modũ
respondit. Utiuam salone possetis iusere olera
nr̃is manib instituta ꝓfecto nunqͣm istud tẽ¬
ptandum iudicaretiis. uixit annos sexagin¬
ta octo. e quib cõmum habituꝑpe nouem egit.
Morte consumptꝰ ẽ. ut satis patuit ꝑ fonnitũ¬
nem uoluntariam quippe cum a constanti¬
no atq licinio uocatus ad festa nuptiarum
ex cusauisset rescriptis minatib acceptis. qͥ¬
bus increpabatur maxentio fauisse. ac ma¬
ximiano fauere suscepictus: nece dedecorosa
uenenum dicitur. hausisse. musitata uirtu¬
te usus. ut solus omnium post conditum i¬
manum imꝑium ex tanto fastigio sponte
ad pͥuate ui¬

Expanded text:
ei coniuges sororesque et liberi ante currum ei coniuges sororesque et liberi ante currum ducti sunt. concesserunt tamen Salonam unus, alter in Licaonia. Dioclitianus privatus in villa, quae haud procul a Salonis est, praeclaro otio senuit. || qui dum ab Herculio atque Galerio ad recipiendum imperium rogaretur, tamquam pestem aliquam detestans in hunc modum respondit: ‘utinam Salonae possetis visere olera nostris manibus instituta, profecto numquam istud temptandum iudicaretis’. vixit annos sexaginta octo, ex quis communi habitu prope novem egit. morte consumptus est, ut satis patuit, per formidinem voluntariam; cum a Constantino atque Licinio vocatus ad festa nuptiarum excusavisset, rescriptis minacibus acceptis, quibus increpabatur Maxentio favisse ac Maximino favere, suspectans necem dedecorosam venenum dicitur hausisse. || inusitata virtute usus, ut solus omnium post conditum Romanum imperium ex tanto fastigio sponte ad privatae vi
Abbreviated transcription (Latin):
sic imꝑio romano primus regie consu¬
etudinis formam magis qͣm romane li¬
bertatis inuexerat. Adorariq seiꝰsit. cũ
Ornamentum gemmarum uestibus calci¬
amentisq indidit. Nam prius imꝑii ĩ¬
signe inclamide purpurea tantum erat.
reliquaꝙ cominunia. herculius autem
palam ferus ⁊ incuulibus ingeniis asꝑita¬
tem suam uultus hoiore significans. Hic
nature sue indulgens. diocleniano inõib
⁊ seuerioubus consiliis obsecutus. Cum tñ
in grauescente euo parum se idoueum di¬
ocletianus moderando imꝑo eẽ sentiret.
auctor herculio fuit. ut uitam pͥuatam
concederent ⁊ stationem tuende reipubli
ce uiridiorib unioribq mandarent. Cui
egre collega obtemꝑauit. Tamen uterꝙ
uno die. p̾uato habitu imꝑii insigne mu¬
tauit. Nicomedie diocletianus. herculius
mecdiolani post triumphum inclitum
quem rome egerunt. ex numerosis gen¬
tibus pompa ferculorum illustri qua nar-¬

Expanded text:
si imperio Romano primus regiae consusi imperio Romano primus regiae consuetudinis formam magis quam Romanae libertatis invexerat, adorarique se jussit, cum ornamentum gemmarum vestibus calceamentisque indidit. Nam prius imperii insigne in chlamyde purpurea tantum erat, reliquaque communia. Herculius autem propalam ferus, et incivilis, ingenii asperitatem vultus horrore significans. Hic naturae suae indulgens, Diocletiano in omnibus etiam severioribus consiliis obsecutus est. Cum tamen ingravescente aevo parum se idoneum Diocletianus moderando imperio esse sentiret, auctor Herculio fuit, ut in vitam privatam concederent, et stationem reipublicae tuendae viridioribus juvenioribusque mandarent. Cui aegre collega obtemperavit. tamen uterque uno die privato habitu imperii insigne mutavit, Nicomediae Dioclitianus, Herculius Mediolani, post triumphum inclitum, quem Romae ex numerosis gentibus pompa ferculorum illustri, qua Nars
Abbreviated transcription (Latin):
tus tradatur ante eius uehiculum cucur¬
risse. Mox tam̃ ꝑ illiricum mesiamq cõ¬
tractis copiis. rursus cum narseo ⁊ hor¬
misde ⁊ saporis auo in armenia maiore
pugnauit. successu ingenti nec minore
consilio. simulq fortitudine. quippe qui
etiam speculatoris mumis cumaltero.
aut tercio equite susceꝑit. Pulso nar¬
seo castra eius diripuit. uxores. sorores.
liberos cep̃. in finitam extrinsecus ꝑsa¬
rum nobilitatem abduxit. saram ꝑsicã
copiosissimam accepit. ip̃m inultimi regis
similitudines eg̃. Quare ad diocletianũ
in mesopothamia tñ cum p̃sidiis moran¬
tem ouans regressus. ingenti honoie suscep¬
tus est. Uaria deinceps ⁊ simus ⁊ uicissim
bella gesserunt. carpis ⁊ bast᷑nis subactis.
Sarmatis uictis quarum nationum ĩgẽ¬
tes captiuorum copias inromanorum fi
subtilis ingenio. ⁊ qui seueritatẽ suam
aliena inuidea uellet explere. Diligentis¬
simus tamen ⁊ sołertissimus pͥnceps ⁊

Expanded text:
tus tradatur ante vehiculum ejus cucurtus tradatur ante vehiculum ejus cucurrisse. Mox tamen per Illyricum Moesiamque contractis copiis, rursus cum Narseo Hormisdae et Saporis avo in Armenia Minore pugnavit successu ingenti, nec minore consilio simul et fortitudine, quippe qui etiam speculatoris munus cum altero et tertio equite susceperit. Pulso Narseo, castra ejus diripuit, uxores, sorores liberos cepit, infinitam extrinsecus Persarum nobilitatem abduxit, gazam Persicam copiosissimam, ipsum in ultimis regem in solitudines egit. Quare ad Diocletianum in Mesopotamia cum praesidiis tum morantem ovans regressus, ingenti honore susceptus est. Varia deinceps, et simul, et viritim bella gesserunt, Carpis et Basternis subactis, Sarmatis victis. Quarum nationum ingentes captivorum copias in Romanis finsubtilis ingenio, et qui severitatem suam aliena invidia vellet obtegere, diligentissimus tamen et solertissimus princeps, et
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannidiᷤ ⁊ enus doginatum destructorẽ
muidia motus uolo ꝑimere satagebat.
Deus autem hunc inopinate saluauit.¬
⁊ patri restituit. Int̾ea diocletianus in
oriente. Maximianus herculnis in oc¬
cidente uastari eccl̃ias affligi interfici
q xp̃ianos decima post neronem ꝑse¬
fere ante adis duturnior atq imma¬
nior fuit. Nam ꝑ decem annos incendi¬
is eccłiarum ꝓscriptionibus in nocen¬
tum cedibus martyrum. in cessabilit̃
acta est. Sequitur terremotus insyria
ex quo apud tyrum ⁊ sydonem labentib
tectis multa milia hominum ꝓstrata
sunt. Gałuis maximinus pͥmium ad¬
uersus narseum p̃lium dem scd̃m habu
it. Inter gallianicum carrasq congres¬
sus. cum in consulte magis qͣm ignane
dimicasset. ad modum enim parua
manu cum topiosissimo hoste commi¬
sit. Pulsus gͥ ⁊ ad diocleciantm ꝓfectꝰ.
cum ei uittinere occurrisset. tanta in¬
solentia adiocletiano fercur exceptus

Expanded text:
tyrannidis et ejus dogmatis destructorem, tyrannidis et ejus dogmatis destructorem, invidia ductus, dolo perimere satagebat. Deus autem hunc inopinate salvavit, et patri restituit. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente vastari ecclesias, affligi interficique Christianos decimo post Neronem lofere actis diuturnior atque immanior fuit. Nam per decem annos incendiis ecclesiarum, proscriptionibus innocentium, coedibus martyrum incessabiliter acta est. Sequitur terraemotus in Syria, ex quo apud Tyrum et Sidonem passim labentibus tectis multa millia hominum prostrata sunt. Galerius Maximianus primum adversus Narseum praelium secundum habuit, inde inter Gallinicum, Carrasque congressus, cum inconsulte magis quam ignave dimicasset admodum enim parva manu cum copiosissimo hoste commisit pulsus, et ad Diocletianum profectus, cum ei in itinere occurrisset, tanta insolentia a Diocletiano fertur exceptus,
Abbreviated transcription (Latin):
tino cesare ingallia bene pugnatum ẽ circa
lingonas dieuna aduersam ⁊ scd̃am fortunã
exꝑtus est. Nam cũ repente barbaris inguen¬
tbus intra ciuitatem eẽt coactus tam p̃cipi¬
ti necessitate. ut clausis portis in murum fu¬
nibus tolleretur. uix quinq horis mediis ad¬
uentante exercitu sexaginta fere milia alemã¬
noium cecidit. Maximianus quoq augustꝰ
ellum in africa ꝓfligauit domitis quingẽ¬
nanis ⁊ ad pacem redactis. Diocletianus ob¬
sessum alexandrie abibilleum octauo fere¬
mense suꝑaiit eumq interfecit. uictoria a¬
cerbe usus est. Totam egyptum grauibus
ꝓscriptionibus cedibꝰq fedauit. Ea tñ occa
ip̃o constantinus filius con stantii. Qui
tum aflhuc ualde iuuenis eẽt fortiter age¬
bat inp̃liis ⁊ cum xp̃ianis sentiebat. Quẽ
intuens dioclecianus intellectu anime ac
corporis robore atq ingenio circa eruditõ¬
nem ꝓficere. ⁊ dep̃hendens hunc futurũ

Expanded text:
tio Caesare in Gallia bene pugnatum est. circa tio Caesare in Gallia bene pugnatum est. circa Lingonas die una adversam et secundam fortunam expertus est. nam cum repente barbaris ingruentibus intra civitatem esset coactus tam pti necessitate, ut clausis portis in murum funibus tolleretur, vix quinque horis mediis, adventante exercitu, LX fere millia Alemannorum occidit. Maximianus quoque Augustus bellum in Africa profligavit, domitis Quinquegentianis et ad pacem redactis. Diocletianus obsessum Alexandriae Achilleum nono mense superavit, eumque interfecit. Victoria acerbe usus est, totam Aegyptum gravibus proscriptionibus caedibusque foedavit. Ea tamen occasipso et Constantinus filius Constantii. Qui cum adhuc valde juvenis esset, fortiter agebat in praeliis, et cum Christianis sentiebat. Quem indutuens Diocletianus intellectu animae, et corporis robore, atque ingenio circa eruditionem proficere, et deprehendens hunc futurum