comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tecti ad contrapoma omnia mollia maladicta sedcum adiec¬
tione terrarum inquibus ante a nata sunt ut persica punica
matiana cidonia & c&era : Amigdala grecum nome s qͣ lati¬
ne nux longa uocatur hancalii nucidam uocant qr̃minorem
Cunctisit arboribus prionse rlo rẽ ouertit & ad inferenda poma
aubusta sequentia prȩuenit: Abellancce abella nocam pani&oppdo
ubiabundant cognominatae sunt ħ a grecis ponticae appellantur
eo qd circa punticum mare abundent: castaneam latiniagreo
appellant uocabulo hanc it greci castaneam uocant propter
ꝙ fructus elus gemini in modum testi culorum intrafolliculum
re conditis unt qͥdum eiiuntur qr̃ castrantur haec arbor
simul ut ex cisa fuerit tamquã silua expullulare ꝯsueuit : Ilex ab
electo uocata hulus it arboris fruotum bomines pͥmum aduictum sibi
pusit ꝗ frumenti usus esr& antiqui homines glande uycerunt

Expanded text:
tecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica, Punica, Matiana, Cydonia, et cetera. Amygdala Graecum nomen, quae Latine nux longa vocatur. Hanc alii nuciclam vocant, quasi minorem Cunctis enim arboribus prior se flore convestit, et ad inferenda poma arbusta sequentia praevenit. Abellanae ab Abellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Haec a Graecis Ponticae appellantur, eo quod circa Ponticum mare abundant. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc enim Graeci καστανίαν vocant, propter quod fructus eius gemini in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum eiciuntur quasi castrantur. Haec arbor simul ut excisa fuerit, tamquam silva expullulare consuevit. Ilex ab electo vocata; huius enim arboris fructum homines primum ad victum sibiuam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. 27.
Abbreviated transcription (Latin):
co erus agrecis uocata ͣlatini rubum
appellant eo qd fructus ũ uirgulta ẽ rub& estit mona siluesti
fructus aoferens quibus indeserto pastorum fames aepenurla
ueu hulus folia super i&etata serpentifertur interrimiti di
muor ssnsicu orenorus greca nomina sunt diccus u si comorur eoꝗ dit
folie similis moro hanc latinicelsam appellant ab asaticsnes et none
breuis ut morus. Nuxappellata qͦd umbra ũ stillicidium folionone
es proximus arboribus noceat hanc alio nomine latim iugur¬
demuo cant qr̃ louis glandem fuit it ħ arbor ꝯsecrata loair
culus pomum tanitamuim hab& ut missa inter sus pectos
berbarum uel fungorum cibos qͥequid in eis uiru lentumest
Ex lid& rapiat atqꝰ extinguat Nuces i generaliter. dicuntur
omnia poma tecta corio duriore ut pineaenuaes ndhellancceglan¬
des castaneae amigdale hino & nuclei dicci qͦd s int duro corio

Expanded text:
Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum appellant, eo quod fructus vel virgulta eius rubet. Est enim mora silvestris, fructus adferens, quibus in deserto pastorum fames ac penuria confovetur. Huius folia superiactata serpenti, fertur interemi eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dictus autem sycomorus eo quod sit folia similis moro. Hanc Latini celsam appellant ab altitudine, quia non est brevis, ut morus. Nux appellata quod umbra vel stillicidium foliorum eius proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini iuglandem vocant, quasi Iovis glandem; fuit enim haec arbor consecrata Iovi. Cuius pomum tantam vim habet ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, excudat, rapiat atque extinguat. Nuces autem generaliter dicuntur omnia poma tecta corio duriore; ut pineae nuces, Abellanae, glandes, castaneae, amygdalae. Hinc et nuclei dicti, quod sint duro corio
Abbreviated transcription (Latin):
folium mittens cuius fructum nisi primo tempore collegas. ã adc
ram desidit aut humore putrescit : Inerticula nigraest ꝗ greci
amara tion uocant boni uini & leuis a quo &iam nomen traxit quo lise¬
risin temsandis neruis habeatur quis gustos nonsit ebes: Mareotiare
aregione a egrpti. mareotis dictce unde prius uenerunt sunt it &
albȩ &nigrae : el bolȩ quas quidam uarias appellant neq pirpure&
neq nigrȩ abel bocolore itadictae subalbidtamen musti elbum
est it nigrum candidumq colorem nã elbum nec album nec
nigrumꝰ est: Tertius locus uitium qͣsola fecimditate conmen¬
dantur abundantia copiosa multumq uinifluens: uitiscioniauuas
grandes magis q multcos hab& nomen at̃ inde h sumens esdmultum
uini fluat: Siriaca ũqr desiria ablata ũqr nigra est. multa ãt gei
rauitium sunt. q tamen mutatione loci & qualitatem & nomen

Expanded text:
folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad terram decidit aut humore putrescit. Inerticula nigra est, quam Graeci amaracion vocant, boni vini et levis; a quo etiam nomen traxit, quod iners in tentandis nervis habeatur, quamvis gustu non sit hebes. Mareoticae a regione Aegypti Mareotis dictae, unde prius venerunt; sunt enim et albae et nigrae. Helvolae, quas quidam varias appellant, neque purpureae neque nigrae, ab helvo colore ita dictae, subalbi tamen musti. Helvum est enim nigrum candidumque colore. Nam helvum nec album nec nigrum est. Tertius locus vitium quae sola fecunditate conmendantur, abundantia copiosa multumque vini fluens. ‡Viticionia‡ uvas grandes magis quam multas habet; nomen autem inde hoc sumens quod multum vini fluat. Syriaca, vel quia de Syria adlata vel quia nigraera vitium sunt, quae tamen mutatione loci et qualitatem et nomen
Abbreviated transcription (Latin):
torumFlatibus dissipentur: Vaedictoe qͦd intrinsecus humore sint
plencce suciq & pinguidinis: nam humi dum est qͦd exterius humorẽ
hab& luidus qͦd interius exterius
Acina. Botrus
Racemꝰ est botrionis pars & botrio grecumest: Suburbance uu&¬
q̃dam dicuntur qr fructus eccrum ad ȩscam ueluti pomum in urbib¬
uenditur: conmendat t eccs &species & saporis locunditas exquib:¬
pcoq sunt predo que duracinȩ purpureie dactili rodiȩ libicae cerauniae
sti fani toce tripedianȩ un ciarice Cidonitȩ : durabiles at̃ pertotam
hiemem. ueꝰninculce & numis i ancce: Precoq. Nocatue qͦd cito
matursscunt & cente omner solȩ quo quantur has greci lagbs dicun
qͦd currant ad maturitatem uelociter ut lepus : Purpuree a colr
dicuntur : linciariae amagnitudine : dactili  a longitudine: Ite¬
fanitȩ arotunditatȩ : Nodicce & libicae aregionibus nuncu pagis
Ceraunicce uero ꝙ rubeant uelut ignis: generaãt uuarum
q̃uino deseruiunt plurima. ex qͥͦbus aminea dicta¬

Expanded text:
torum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis: nam humidum est, quod exterius humorem habet: uvidum, quod interius, ut acina, botrus. Racemquaedam dicuntur, quia fructus earum ad escam velut pomum in urbibvenditur; conmendat enim eas et species et saporis iucunditas; ex quibus sunt praecoquae, duracinae, purpureae, dactyli, Rhodiae, Libycae, cerauniae, stephanitae, tripedaneae, unciariae, Cydonitae. Durabiles autem per totam hiemem vennuculae et Numisianae. Praecoquae vocatae quod cito maturescant et ante omnes sole coquantur. Has Graeci lageos dicunt, quod currant ad maturitatem velociter ut lepus. Purpureae a colore dicuntur; unciariae a magnitudine; dactyli a longitudine; stephanitae a rotunditate. Rhodiae et Libycae a regionibus nuncupatae sunt; Cerauniae vero quod rubeant velut ignis. Genera autem uvarum quae vino deserviunt plurima. Ex quibus aminea dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Ex austus quia consumptus est & in anis effectus. Exanguis quod sit ex¬
tra sanguine. Ex animis est mortuus ex animis autem & exanimus di¬

Expanded text:
Exhaustus, quia consumptus est et inanis effectus. Exsanguis, quod sit extra sanguinem. Exanimis est mortuus. Exanimis autem et exanimus di
Abbreviated transcription (Latin):
dinis so in prosundum capite aurarum signa sub fluctibus colligunt: & preuui dentes aquo¬
nis tenpestatẽ cumdamore adlitura tendunt nam in pelago lam gra uissimmesse
tempestatem cum adltora mergi confugerint Ncc̃iprter uis anino pluseitopi

Expanded text:
demisso in profundum capite aurarum signa sub fluctibus colligunt, et praevidentes aequoris tempestatem cum clamore ad litora tendunt. Nam in pelago iam gravissimam esse tempestatem, cum ad litora mergi confugerint. Accipiter avis animo plus
Abbreviated transcription (Latin):
Profanus quasi porro a fano sacris enimilli non lic& inter esse. Perricida
propriae dicitur interfector parentis quam auis quidam uteres hunc paren

Expanded text:
Profanus, quasi porro a fano. Sacris enim illi non licet interesse. Parricida proprie dicitur interfector parentis, quamvis quidam veteres hunc paren
Abbreviated transcription (Latin):
q sint tortre & bullae ꝗ simeles sint rocunditate bullis quae in aqua
uento inflantur Monileor namentum exgemmis est ꝙ sol& ex
feminarum pendere collodictum amunere hoc &iam &serpentum
dr̃ quia constat examforolis quibusdam aureis gemmis q̃uarus in
cunis plerumq: at̃ & permanile omnia ornamenta matronarum significat᷑
qui& quid illis mune redatur: Murenꝰ uulgo uocatur quod scilic& auri
rgolis. lentescente qͣdam ordinis flexuosi catena

Expanded text:
 sint tortae, et bullae quod similes sint rotunditate bullis quae in aqua vento inflantur. Monile ornamentum ex gemmis est, quod solet ex feminarum pendere collo; dictum a munere. Hoc etiam et serpentum dicitur, quia constat ex amphorulis quibusdam aureis, gemmisque variis in cunis. Plerumque autem et per munile omnia ornamenta matronarum significantur, quidquid illis munere datur. Murena vulgo vocatur quod scilicet auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena
Abbreviated transcription (Latin):
reliquias fragmentorum multitudinẽ panũ. Aiputas donũ tibia¬
tum propter tesolum modo es sedatũ & ueslrũ est & nr̃mn communc ess
priuatum : Et quis dicere uel insanus prȩsumat ut priuato tuogaude
qui decũ munitantum inculpabiliter gaudere scias : Namcum tibid
cesserit. Curlarꝰ gu manu non effundis quae dando nonminuis ancumn
membris superni capitis unus quis q non accipit sic m altoest & possedo
ut alti quȩ hab& possedendum sciat tusorsitan ideo nobis parcus & inis
quaẽ quod motuae a nobis resumas non inuenis sed ĩ habentidas tantilla n¬
cedesfruitum reportas. Sinuero non habenti tribuis: prȩceptis euan¬
licis satis facis ut reddatur tibi in reributione iustorum ro mie &
remordior conscieritia eoque in menihil communi cabi Ile bonisem¬

Expanded text:
reliquias fragmentorum magnitudine panum. An putas donum tibi collareliquias fragmentorum magnitudine panum. An putas donum tibi collatum pro te solummodo esse datum? Et vestrum est, et nostrum; commune est, non privatum. Et quis dicere vel insanus praesumat, ut privato tuo gaudeas, qui de communi tantum inculpabiliter gaudere scias? Nam cum Deus tntiae tenere concesserit, cur larga manu non effundis quod dando non minues? An cum in membris superni capitis unusquisque quod non accepit sic in altero possideat ut alteri quod habet possidendum sciat, tu forsitan ideo nobis parcus existis, quia quod mutuo a nobis resumas non invenis? Sed si habenti das, tantillae mercedis fructum reportas. Sin vero non habenti tribuis, praeceptis evangelicis satisfacis, ut reddatur tibi in retributione justorum. Proinde et ego remordeor conscientia, eo quod in me communicabile ni
Abbreviated transcription (Latin):
tribuas querogaris. unum scias ut non dimit tã quasi fing enime nolle
nerata iedqueram & instanter querã quousque autaccipiã aut eliciã
pussĩmoredemptore iubente. Querite & inueni&is & adiciente pul¬
sau & aperieur uobis. Quesiui equero &iampulso unde & damito
ut aperias nam burs me argumenti solatur inuentio: quȩ qui contẽp¬
isii posuilanẽ e audias forte calumpniantem. Hinc e ero scientia
ua ingeonecstulta rastatione noui aliquid suggerire insipiens
prefetore sumo non tamen erubes comperitus desertissimolo qui
apost olionemor p̃ercepti quop̾er ciperis libera tersuf ferre insipien¬
tem. Qum obrem accipe clamores calumpniae currogo tilentorũ
disa rabutinem &cibariorum dispensationẽ tibi creditam hucusq¬
retentas : Iamsolue manum inpertire plramilis nemopis pereams
Nosti quid creditr uenieni reposcatate nonminuitur tibi quida
deris nobis memor ento paruis panibus mnultitudinẽ saciata & supoa

Expanded text:
tribuas quod rogaris? Unum scias, non dimittam, quasi fingens me nolle negata. Sed quaeram, et instanter quaeram, quousque aut accipiam, aut eliciam, piissimo Redemptore jubente: Quaerite et invenietis: et adjiciente: Pulsate et aperietur vobis. Quaesivi, et quaero, etiam pulso. Unde et clamito ut aperias. Nam hujus argumenti me consolatur inventio; quia qui contempsisti postulantem, exaudies forte calumniantem. Hinc et ego scienti tua ingero; nec jactatione: novi aliquid suggerere insipiens profecto praesumo; nec tamen erubesco imperitus disertissimo loqui apostolici memor praecepti, quo praeciperis libenter sufferre insipientem. Quamobrem accipe clamores calumniae. Cur rogo talentorum distributionem, et cibariorum dispensationem tibi creditam hucusqretentas? Jam solve manum, impertire familiis, ne inopia pereant famis. Nosti quid creditor veniens reposcat a te. Non minuetur tibi quidquid dederis nobis. Memor esto parvis panibus multitudinem satiatam, et superasse
Abbreviated transcription (Latin):
omnia operatur unus atq idem sp̃r diuidens singulis proutuult: Se
adunum ac peculiare subũ dium que p̃misi recurro admportunitate
scilic& amicam amnicitia distitutis ac nulla membrorum honestorũ grat
decoratis id circo audiuocẽ meã tot inter iacentibus terris. Nedde res
quaȩ debes naniseruus esseruus xp̃i & xp̃ianorum ut illsis maior omni
nostrorum & quam nos iri causa tibi conlatã presentis gratiã sitients
nimis icientiaeq fame cruciatis inpertire nonde dineri
pes quiad iniuneta discurrens possimaluo eclesiae membrorũ scilica
aboedientiae discursuparere nec principati capitis imperanti obsen¬
doplacere quin & sĩ dehonestioribus me essesciam suficiat queq anis

Expanded text:
omnia operatur unus, atque idem spiritus dividens singulis prout vult . 7. Sed ad unum ac peculiare subsidium quod praemisi recurro, ad importunitatem scilicet amicam amicitia destitutis, ac nulla membrorum honestorum gratia decoratis. Idcirco audi vocem meam tot interjacentibus terris. Redde, redde quos debes. Nam servus es Christi et Christianorum, ut illic sis major omnium nostrum, et quia nostri causa tibi collatam persentis gratiam, sitientibus animis scientiaeque fame cruciatis impertiri non dedigneris. Non sum saltem pes, qui ad injuncta discurrens possim alvo Ecclesiae, membrorum scilicet judici, obedientiae discursu parere, nec principatui capitis imperanti obsequendo placere? Quin et si de inhonestioribus membris me esse sciam, sufficiat qui
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur quia adse inuicẽ referuntur. Nam paternon adseipsum sed ad¬
quia est patris filiiq: sp̃s. his enim appellationibus hoc significatur quod
ad seinuicem referuntur non ipsa substantia qua unum sunt. Proide
trinitas inrelatiuis persomarũ nominibus est. deitas nontriplicatur sed
in singularitate est quia si triplicatur daeorũ inducimus pluralitatem
Nomen autẽ deorum in angelis & inscĩs hominibus ideo pluraliter dicitur
propter quod non sint merito aequales. de quibus psalinus ego dixi du
nitatẽ non nomen daeorũ seddĩ esse ostenditur. Sicut a it a postoł
nobis tamen unus dr̃ ÷ uel sicut uoce diuina dicitur. audiis rahel dñs
ides apud grecos d&rinitate hoc modo est unausia hacsidicat
unanatura aut una essentia. tres ppostasis quod resonat¬
inlatinum uel tres persenas ueltres sub stantias Nam latinitas propriae nondicit

Expanded text:
 relative dicuntur, quia ad se invicem referuntur. Nam Pater non ad  relative dicuntur, quia ad se invicem referuntur. Nam Pater non ad quia est Patris Filiique spiritus. His enim appellationibus hoc significatur, quod ad se invicem referuntur, non ipsa subsTrinitas in relativis personarum nominibus est. Deitas non triplicatur, sed in singularitate est, quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus ideo pluraliter dicitur, propter quod non sint merito aequales, de quibus Psalmus, Ego dixi: Dinitatem, non nomen deorum, sed Dei esse ostenditur, sicut ait Apostolus: Nobis tamen unus Deus, vel sicut voce divina dicitur: Audi, Israel, Dominus s Deus sit. 11. Fides apud Graecos de Trinitate hoc modo est: una οὐσία, ac si dicatur una natura, aut una essentia; tres hypostasesin Latinum vel tres personas vel tres substantias. Nam Latinitas proprie non dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tribus quasi trinitas ut memoria intellegentia & uoluntas in quib:
Amens hab& insequendam imaginem diuinae trinitatis. Namdum
tria sint unum sunt qua ẽ singula insemanent &omnia in omnibus
idem &tria In natura unum. In personis tria . unum proptermaes¬
tis communionẽ. Tria ꝓpter personarũ propri&atẽ Nam alius pater
alius filius alius spr sc̃s sed alius quidem non aliud Quia pariter simplex
pariterq: incommutabilebonum &coa&ernũ. Pater solus non est dealio
ideo solus appellatur ingenitus filius solus depatre est natus ideo solus
diciturgenitus. Sp̃r scr solus depatre &filio procedit ideo solus ambo¬
rum nuncupatur sp̃s. In hac trinitate alia appellatiua nomina alia
propria sunt. propria sunt essentialia ut dr̃ dns omp̃r inmutabilis
in mortalis. & inde propria. quia ipsam substantiam significant qua uni
tiua quia ad se inuicem referuntur cum enim dicitur dr̃ essentia est

Expanded text:
tribus, quasi trinitas: ut memoria, intelligentia et voluntas, in quibus tribus, quasi trinitas: ut memoria, intelligentia et voluntas, in quibus mens habet in se quamdam imaginem divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt; quia et sidem et tria. In natura unum, in personis tria. Unum propter Majestatis communionem, tria propter personarum proprietatem. 3. Nam alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus; sed alius quidem, non aliud, quia pariter simplex, pariterque incommutabile bonum et coaeternum. 4. Pater solus, non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus. Filius solus de Patre est natus, ideo solus dicitur genitus. Spiritus sanctus solus de Patre et Filio procedit, ideo solus amborum nuncupatur Spiritus. 5. In hac Trinitate, alia appellativa nomina, alia propria sunt. Pr, immutabilis, immortalis; et inde propria, quia ipsam substantiam significant qua unum tiva, quia ad se invicem referuntur. Cum enim dicitur Deus, essentia est,
Abbreviated transcription (Latin):
non fuisse diuisus sed mansisse in singulis totus sicut fere ignibus mos est
hanc enim hab& naturam ignis accensus ut quantia deum quanti ad
crinem purporei splendoris aspexerint tantis uisum sua elucis in ꝑtiat
tantis ministeriũ suimuneris tribuat & ipsenihil hominus insui inte¬
gritate ꝑmaneat. Sps sc̃s nomine aquac appellatur in euangelio
dño lamante eit dicente siquis sitit ueniat Adme & bibat quicre¬
autẽ exposuit unde dicer& secutus enimait : Hoc enim dicebat de
spũ quemaccepturierant credentes in eũ sed aliut est aquasa¬
qr amenti aliut aqua quae significat spm̃ dĩ. Aqua enim sacramin¬
unctionem quam accepistis abeo permaneat in uobis & necesse non
hab&is ut aliquis doceat uos sed sicut unctio eius doc& uos deomni re
ipse est enim sp̃s sc̃r unctio in uisibilis.
Irinitas est appellata quod fiat totum inunum. ex quibus dam

Expanded text:
non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. Hanc enim habet naturam ignis accensus ut quanti ad eum quantique ad crinem purpurei splendoris ejus aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sui integritate permaneat. Spiritus sanctus nomine aquae appellatur in Evangelio, Domino clamante et dicente: « Si quis sitit, veniat ad me et bibat, eautem eSpiritu, quem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenunctio, quam accepistis ab eo, permaneat in vobis. Et necesse non habetis ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus docet vos de omni re. Ipse est enim Spiritus sanctus unctio invisibilis. Trinitas appellata quod fiat totum unum ex quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
dni nĩ ihũ xp̃i. Ideo autem digitus dĩ dicitur ut eius operatoria uirtus cum
patre & filio signisic&ur. uinde & paulus ait ha& autẽ omnia operat᷑
unus atq idem sp̃s diuidens singulis prout uult sicut autẽ ꝑbaptis mum
in xpomorimur &renascimur itaspũ signamur quod est digitus dĩ & spi
Qp̃s sc̃s idcirco in columbae speciem uenisse
scribitur ut rratura eius ꝑ auem simplicitatis & innocentiae decla¬
rar&ur unde & dñs estote inquid̵ simplicis sicut colũbae hae enim
auis corporaliter ipso fell&ar& habens tantum innocentiã &amorẽ
ps̃ scr̃ ide nomine ignis appellatur propter quod inapostolorũ acti¬
Obus ꝑ diuisionẽ linguarũ ut ignis apparuit qui & insedit suꝑ unũ quẽ¬
q: eorum propterea autem diuersarum linguarũ gratiam a postolis
dedit ut idonei efficerentur fidelium eruditione populorũ . Quoduero
supra singulos sedisse memoratur. id cause est ut intellegatur ꝑplures

Expanded text:
isti . Ideo autem dicitur digitur, ut ejus operatoria virtus cum Patre et Filio significetur. Unde et Paulus ait: Haec autem omnia operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis prout vult . Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est digitus Dei et spictus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura ejus per avem simplicitatis et innocentiae declaretur. Unde et Dominus: Estote, inquit, simplices sicut columbae . Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentiam et amorem. Spiritus sanctus inde nomine ignis appellatur pro eo quod in apostolorum Actibus per divisionem linguarum ut ignis apparuit: qui et insedit super unumquemque eorum . Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditione populorum. Quod vero supra singulos sedisse m
Abbreviated transcription (Latin):
ut nospossmus linguam heb omnium lingua & litterarum esse neron
Srrorum autem & caldeorum perhabraham unde &cum hȩ braeis enu¬
o & sono concordant solis car teribus discẽpant Aegiptiorũ lit tna
ysĩs rogina in achisilia degreciaueniens maegiptũ repperit & aegypti
tradidit apud agyptios autem alias habuis se litteras sacerdotes alias u
ussum primiphenices inuenerunt : unde elucanus ꝓhoenices primin
nisscredit̃ ausi mansuram rudibus uocem sĩ gnarefiguris Hinc est qđ
&phoeniceo colore librorum capita scribuntur : Quia ab ipsĩs litcert
mnitium habuerunt : Coahmus a genoris silius grecas litteras ethoen¬
humanae primus formauit cuius uirgula subterior prunam a&latem si¬
nusuat ⁊ ricertam quipre &que adhiuc sene uitus necuir tutibus dedit
bibium autem quaẽ super eit ab adulis coitia incipit cunus dex trapars an¬
quaosts edadibeatam uitamtendens sinns tra facilior sed ad laben interit̃¬
deducens dequasic persius ait & tibiqu samcus deduxit lit teraram nut¬

Expanded text:
 possimus, linguam Hebraicam omnium linguarum et litterarum esse matremSyrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. Unde cum Hebraeis, et numero, et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachi filia, de Graecia veniens in Aegyptum, reperit, et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdotes dicunt, usum primi Phoenices invenerunt, unde et Lucanus: Phoenices primi famae si creditur ausi Mansuram rudibus vocem signare liguris. 6. Hinc est quod et Phoeniceo colore librorum capita scribuntur, 5 quia ab ipsis litterae initium habuerunt. Ca exemplum vite humane primus formavit, cuius virgula subterior primam, etatem significat, incertam quippe, et que adhuc se, nec vitiis, nec virtutibus dedit. Bivium autem quod supra est, ab adolescentia incipit, cuius dextera pars ardua est, sed ad beatam vitam tendens; sinisdeducens. De qua sic Persius ait3, 56: Et tibi qua Samios deduxit littera ramos, sur
Abbreviated transcription (Latin):
uero quȩ dehis agit quȩ iliar euenire non possunt: Nam quando ueris dis¬
putationibus aliquid disserat disciplina erit. quando aliquid ueri simile
opinabile trastat᷑ nom̃irtis habebit
quendiperita ui re horicaquae propternitorem & copiameloquen¬
ti suae mitime in cuulibus questionibus necessaria & stimatur ui
dul&tica cognomentologica quaȩ disputationibus subtilis simis uerase¬
ur au afalus. Aid arth mehica quȩ contine numerorum causas adi
tria que mensuras terredemensi ones que complectaur .VII a stro no¬
mnia que contane legem astrorum Delitieras cõmuo¬

Expanded text:
vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus aliquid disseritur, disciplina erit: quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, nomen artis habebit.quendi peritia. Secunda rhetorica, quae propter nitorem et copiam eloquentiae suae maxime in civilibus quaestionibus necessaria existimatur. Tertia dialectica cognomento logica, quae disputationibus subtilissimis vera secernit a falsis. Quarta arithmetica, quae continet numerorum causas et dtrica, quae mensuras terrae dimensionesque conplectitur. Septima astronomia, quae continet legem astrorum. § 3 De litteris commu
Abbreviated transcription (Latin):
tum est nauta.
Remes uocatus quod remum gerit ssu
l ab& negotiis naulo dato in alias terras transire disponit
Nauemquidam per hibent dictum eo qd naui um
rectorem quaerat. Idest peritum sapientem strenuum quiconana
& guber nare nouit propter maritima pericula & casus: unde ts
salomonis intellegens guber nacula possidebit
LIDII autẽ p

Expanded text:
tum est nauta. 6. Remex vocatur, quod remum gerit, sichabet negotii, sed naulo dato, in alias terras transire disponit. 8. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem p
Abbreviated transcription (Latin):
toptenes autem dicit dictos mirmidones amirmidono duce iouis & eu¬
rime do sae filio. Cecropi atheniensium regi succes sit granus
cuius filia attis nomen & regionis & gentis dedit e ex ex
attici cognominati qui sunt atheni enses.
Ion uir fortis ex suonomine eosdem ahemenses uocant iones cacedonesano
Ammine maceloris regis antea enaati nuncucupatisunt. Dostea macedones

Expanded text:
tosthenes autem dicit dictos Myrmidones a Myrmidone duce, Jovis et Eurimedusae filio. Cecropi Atheniensium regi successit Cranaus, cujus filia Attis nomen et regioni et genti dedit, et ex ea Attici cognominati, qui sunt Athenienses. Ion vir fortis ex suo nomine eosdem Athenienses vocavit Iones. Macedones a nomine Emathionis regis antea Emathii nuncupati sunt, postea Macedones
Abbreviated transcription (Latin):
danum plebium minime dabatur sacultas inde xp̃ianitas indiuersas hereses
scisa est que nonerat licentia episcopis inunũ conuenire nis i tempore supra¬
disti mporatoris e ꝓpse enim dedit facultatem xp̃ianis libere congregari sub
hoc diam scĩ patres inconcilioniceno de omniorbe terrarũ conuenientes iux¬
uisidẽ cu angelicam & apostolicam. secundũ post a postolos simbulũ tradide¬
runt Inter c&era autẽ concilia nuesse uenerabiles sinodus quȩ totã prin¬
arum prior nicena sinodus tricentorũ x & uiii epis coporũ constantino
agusto imperante per asta est. in qua arriane perfidie condempnata blasphe

Expanded text:
darum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses darum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam prini flumina. Harum prior Nicaena synodus trecentorum decem et octo episcoporum Constantino Augusto imperante peracta
Abbreviated transcription (Latin):
sitio est per singulos enim euangelistas numerus quidam capitulis adhrus pua
quibus numeris subdita est aera quȩ dammineo notata quȩ indicat in quoto
canone positus numerus cui sub &t iest aera uerbigratia si est aera una inpri¬
listarum similia dixerunt ad sumes ad iacentẽ numerum cipituli & requires
ppsum numerum insuo canone quem indicatibiq inuenies quid & qui dixeru
& itademum incorpore inquisita quȩ &cipsis numerus indicant᷑ persingula eua¬
gelia de eisdem dixisse inuenies
Se canonibius conciliorum canon autem grete latine regola nuncupatiu
eguba autẽ dista quẽr a te ducit nec aliquando alior sum trachit ali diteruũ
ergudã dstãm uel quererat uelq normã reste uiuendi prebeat uel q̃ distortun
peruunq quid corrent Canonis autẽ gene ralium conciliorũ a tẽporibus
cot uitini coeperunt inprecidentibus nãq annis persecutione feruente duconr¬

Expanded text:
positio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in prielistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. § 16 De canonibus conciliorum. Canon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docen
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui sicut aratur terram: asinistraenim ad deterã primũ deducebant flo
de inde conuertebantur aed inferiore & rursus ad d& terã uersus quos ae ho
die querustici uersus uocant Sceda est que ad liuc emendatur & necdũ ini¬
bris redactũ est & est nomengrecũ sicut & thiomus
ecanonibus quattuor euangłiacũ Canones cuangeliorum ammonius ala¬
drie primus e cogitauit quẽ postea eusebius cȩsariensis sequutus pleniũ con¬
posuit quiideo fastisunt ut pereos inuenire &scrire possimus qui reliquoriu
euange listarum similia aut propria dixerunt. Sunt autẽ numero decimqu¬
rum primus contin& numerus in quib: IiIi eadẽ dixerunt matheus marcus
lucas iohannes Secundus inquib: ii. matheus marcus lucas .iii. inquibu

Expanded text:
antiqui sicut aratur terra: a sinistra enim ad dexteram primum ducebant stilum, antiqui sicut aratur terra: a sinistra enim ad dexteram primum ducebant stilum, deinde convertebatur ab inferiori et rursus ad dexteram versus. dieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomus. § 15 De canonibus evangeliorum. Canones Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
inse multitudinẽ librorũ quas ramanorum contineat uolumen libri est
a uoluendo dictus sicut apud hebreos uolumina legis uolumina proph&arum
carte uel membranarũ. de libris arborum uolumina fiebant̃ id est con
quarii quitantũ modo u&era unde & nom̃ sumpserunt abscribendo ait
acumen india diuidatur in toto corpore unitate seruata credo propter miste
ut in duobus apicibus u&us & nouũ testimentũ serniar&ur quibus &primitus
uerbis sacramentũ passiones sanguinẽ effusum dictus autẽ calamus que liqu¬
rẽ ponat unde & apud nautas calere ponere dicitur. Perina autẽ apedendo
uocata idest uolando est enim ut diximus auiũ. Folia autẽ librorũ appellate
siue & similitudine foliorũ arborum seu quia & follibus fiunt idest &pellibus
quȩ de occisis pecodibus de trahisolent Curis partes pagine dicuntur eoque
sibi muicẽ conpinguantur Uersus autẽ uulgo uocati quiasic scribebant

Expanded text:
in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. 2. Volumen liber est in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. 2. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumen legis, volumina prophetarumcartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpantiquarii, qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. Ab scribendo autacumen in dyade dividitur, in toto corpore unitate servata, credo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine Passionis effusum. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare ponere dicitur. Pinna autem a pendendo vocata, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia que de occisis pecudibus detrahi solent. Cuius partes pagine dicuntur, eo quod sibi inuicem compaginantur. Versus autem vulgo vocati; quia sic scribebant
Abbreviated transcription (Latin):
rea sunt. candida naturaliter &istunt luteum membra numbicalor est
quȩ a confetore unatinguitur parte id est crocatur de quo persius iam liber&
positis bi color membrana capillis purpore auero inficiuntur colore purporeo
inquibus aurũ & argentum liquescens patescat in lit teris.
Abreuiore forma carmina atq aepistole aduero lustoriae mapre modolo
scribebantur & non solũ in carta uelmembranis sed&iam & inomentis eliphan¬
meminit hax tibi ar&eis multum inuggilatalucernis carmina quis igres noui¬
mus ereos leuis maridulo malue discripta libello prusiaca ueit munera naui¬
cula circum cidi libros sicili&e primum mcreuit. Nam initio pumicebantur
unde & catulus ait cuidono lepidum nouũ libellum aridomodo pomice
cod& pertrans lationẽ acorticibus arborum seuuicium quasi caudaqued

Expanded text:
 aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est,  aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tingitur parte, id est crocatur, de quo Persius: Jam liber, et positis bicolor membrana capillis. 5. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteras. 2Breviore forma, carmina atque epistolae. At vero historiae majori modulo scribebantur, et non solum in charta, vel membranis, sed etiam, et in omentis elephanmeminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. 3. Circumcidi libros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et ait Catullus: Cui dono lepidum novum libellum Arido modo pumiceCodex per translationem a caudicibus arborum, seu vitium, quasi caudex, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aloco alexandriae que it auocatur fiebat. quinta saltica ab oppido salo
ata corneliana a cornilio gallo p̃rofeto exipti primũ confeta. Septima
emporitica que eamer ces in uoluuntur cũ sit scripturiis minus idonea
unde &p̃egamenarum nomen hucusq tradente sibi posteritate seruatũ est
Haes & membrana dicunt᷑ quȩ & membris pecodũ de trahuntur. fiebant autẽ
primũ coloris lutei id est crocei postea uero rome candida membrana reperta
sunt quel apparuit ir abile efsẽ quȩ & facile sordiscant aciemenim legen
ledant. Cumperitiores archit&ti neque aurea. lacunari
in hiblio thecis putent neq pauimenta alia quam eucharisteo marmoreq: od¬
auri fulror hebitat & eucharisti uiriditas reficiat oculos Nam& quinũ¬
mulariam discunt denariorũ formis inmirteos pannos subiciunt & gẽ¬
marum sculptores. scrabeorũ terga quibus nihilest uiridius sobinde respi

Expanded text:
a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea.Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carauri fulgor hebetet, et Carysti viriditas reficiat oculos. 3. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respic
Abbreviated transcription (Latin):
primum ferro incerisscripserunt postea romani iusserunt ne grafi¬
um ferreum quis haber& unde & apud scribas dicebantur ceram serro
n& edito postea pistitutum ut cera ossibus scriberent sicut indicit at tainsa¬
turadicens uertamus uomerem inceram mucrone que aremus osseo Graplii¬
ũ autẽ grȩcȩ latine scriptorium dicitur. Nam graphia scriptura est dic
ar tarum usum primum egiptiis ministrauit coeptum apud mẽ phitica
urbẽ memphis enim ciuitas egiptiorum ubicartȩ u sus inuenus est ꝓrimum
sicut ait lucanur conficitur bibula memphitis carta papiro bibulam enĩ papi¬
rũ dixit quoiumorẽ bibat. Carta autẽ dicta quȩ pro carptim artem papiri
tegmen decerptum glutinatur cuius genera quam plura sunt Prima & preci¬
pua augustea regia maiores forme inlionorẽ ostauiani agusti appellata.
Sicundidibana ihorẽ libiȩ prouintiaitercia liratica heratica distã que ad
sacros libros eligebatur similis aguste sed sub colerata quarta teneotica

Expanded text:
primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Nam γραφή scrartarum usum primum Aegyptus ministravit, coeptum apud Memphiticam urbem. Memphis enim civitas est Aegyptiorum, ubi cartae usus inventus est primum, sicut ait Lucanus 4, 135: Conficitur bibula Memphitis carta papyro. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica,
Abbreviated transcription (Latin):
tor quod nomen hñ pudanti quosi tantum flagitiosum significabat postea transi¬
it hoc uocabulum in appellationem gmonium iniqorum. prostitutum tȩmer&r

Expanded text:
tor; quod nomen apud antiquos tantum flagitiosum significabat, postea transiit hoc vocabulum in appellationem omnium iniquorum. Prostitutae, mer
Abbreviated transcription (Latin):
Coaspippersarum fluuius uocatus eorum lingua quodmiram aquae dulce
habeat adoͣ ut persicireges quardiu interripas persidis fuit sibi exeops¬
la uindicarunt &hoc amne quicdam cignum ciliciae fluuium dqͥribarie¬
istimant. Araxis amnis armeniae qui ab uno monte cum eu frat& diue¬
sa specie oritur. dictur quo dra pacitate cuncta pros terna Vnde & cais
alexander eum trans gredi uell& pote fabricato tanta .ui. mundauit is
tem diruer& hicbrebibus interuallis ab edfratis. ortu ca put tollt hacolan¬
de caspium fertur imare Fluuiussiriae quiuo catur eridicb eponta¬

Expanded text:
oaspis Persarum fluvius, vocatus eorum lingua quod miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici reges quamdiu inter ripas Persidis fluit, sibi ex eo pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum Euphrate diversis specubus oritur, dictus quod rapacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Oront
Abbreviated transcription (Latin):
& mansu&us accedens in probitatibus sedad sustinendam iniuriam tacens quasi
mutus Uutus quia uox eius non est sermonisi mugitus Nocalem enim spm̃ pe
nares quasi mugiens emittit. Memor uel qui memoriã ten& uel quime mo¬
ria tene tur Magister maior statione Namsteron grece statio dicitur
Minister minor in statione siue quia officium debitum manibus exequitur
Maior minor Minimus anumero manadis quod post eum non sit alter
Maximus aut meritis aut a &atem authamorem aut facundia aut uirtut
aut omnibus magis & paxiihus. Modicus paruus &abusiue c&erum

Expanded text:
 mansuetus et cedens inprobitatibus et ad sustinendam iniuriam tacens, quasi mutus. Mutus, quia vox eius non est sermo, nisi mugitus: vocalem enim spiritum per nares quasi mugiens emittit. Memor, vel qui memoria tenet, vel quia memoria tenetur. Magister, maior in statione: nam †steron† Graece statio dicitur. Minister, minor in statione, sive quia officium debitum manibus exequitur. Major . . . . . Minor . . . . . Minimus, a numero monadis, quod post eum non sit alter. Maximus, aut meritis, aut aetate, aut honore, aut facundia, aut virtute, aut omnibus magis eximius. 173. Modicus, parvus, sed abusive, caeterum
Abbreviated transcription (Latin):
narius uel alii plurimi quimm partes redasti infra consistunt perf&tus n¬
merus est quisuis partibus adimpl&ur ut senarius hab& enĩ .iii. partes setan
terciam dimediam sex ta eius unũ est terciaduo dimedia ui haȩ partes msu¬
mã ducte id est unum & duo & treasimul eundẽ consumant perficiunt qu
senarium sunt autẽ perf&t inumeri intradeniarium. s& intracente nartũ
lia diuiso totius numeri : Emnes numerus aut secundũ scconsi deriur
aut adaliquid iste diuiditur sic. aliienim sunt aqualis alii inequales
iste diuiditur sic alii sunt maiores aliiminores maiores diuidut

Expanded text:
ctonarius, vel alii plurimi qui in partes redactonarius, vel alii plurimi qui in partes redaumerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius, habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam; sexta enim ejus est unum, tertia duo, dimidia tres. Hae partes in summam ductae, id est, unum, et duo, et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium cunda divisione totius numeri. 1. Omnis numerus, aut secundum se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividit2 Iste dividitur sic: alii sunt maiores, alii sunt minores. Maiores dividuntur
Abbreviated transcription (Latin):
piratus fuerit primus est & in compositus quia non hab& communẽ num
nisi iolum monadicum Ad quindecim uero si comparatus fuerit secundus
& compo situs quo mnest illi communes numerus pr&ermonadicũ id estta¬
rius numerus qui uiuimensurati terterni & quindecim terquini. It̃ par
numerorum alii sunt super flui aliidiminutiui aliiper f&ti super flui un q
rum partes simulduste plenitudinẽ suã ecedunt ut puta duodenarius halads
partes quinque duo decimã que est unũ sextã que duo quartã que tria terci
que quat tuor dimediã que sec unũ enim & duo & tria & quat tuor &sg simo
ducta xui faciunt & longa aduode nario ecedunt sic & alii similes plurimis
ut duo deuice simus & multitales diminuti numeri sunt quipar tib sũis comi¬
iminorem summam efficiunt ut puta denarius cuius partes sun
simuldusta ostonarium faciunt longe adenariominorem similis hiuc Q¬

Expanded text:
paratus fuerit, primus est et inconpositus, quia non habet communem numerum nisi solum monadicum: ad quindecim vero si conparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutivi, alii perfecti. Superflui sunt, quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam, quod tria; tertiam, quod quattuor; dimidiam, quod sex. Unum enim et duo, et tria, et quattuor, et sex simul ducta XVI faciunt et longe a duodenario excedunt: sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, et multi tales. Diminutivi numeri sunt, qui partibus suis computati minorem summam efficiunt, utputa denarius, cuius partes sunsimul ducta octonarium faciunt, longe a denario minorem. Similis est huic o
Abbreviated transcription (Latin):
hienum pimedie tatẽ diuisi xii faciunt rur sumque in aliã medie tatem ui deindi
naliam .iii. &ultra diuisi onẽ non recipit sectio illa sed ante unitatẽ non inuenit¬
ternarũ terminos quẽ secare nom possis ⁊ni pariter in parest qui ab inpari numero
pipariter mensuratur ut xxv. xl.uiiii quidum sint in pares numeri ab in parib:
&uim partibus diuduntur ut septies spte quadraies nonus & quinquies quinquis
inpariũ numerorum alii simplicessunt alii compo siti alumediocres simplices
sunt quinullã aliam partẽ habent nisi solam unitatem ut ternarius solã terciam
eaquinarius solam quintam & septinarios solam septimã. Hni senim una pars
sdaest compo sitisunt quinonsola unitate m&iunt sed &i ̃ alienonumero
aquinquies quini mediocres numerisunt qui quodĩ modo simplicos& ie

Expanded text:
Hi enim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde Hi enim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres; et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Inpariter inpar est, qui ab inpari numero inpariter mensuratur, ut XXV, XLIX; qui dum sint inpares numeri, ab inparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septeni XLIX et quinquies quini XXV. Inparium numerorum alii simplsunt, qui nullam aliam partem habent, nisi solam unitatem; ut ternarius solam tertiamet quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam. His enim una pars sola est. Conpositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numeroet quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices e
Abbreviated transcription (Latin):
ribus parnumerus diuiditur inhis pariter par pariter inpar & inpariter
par in parnumerus diuiditur inhis primũ & simplum secundum & conpossitum
tercio medio cre qui quodã modo primus & conpossitus Alio uero modo secun¬
dus & conpossitus parnumerus est quiin duabus equis partibus diuidipotest ut
ii. & iii &yiii in paruero numerus est quidiuidi equis partibus nequid uno¬
est quisecundum parem numerũ pariter diuiditur quo usque ad indiuis ibilem
p uenit unitatem ut puta sexaginta quat tuor hab& medi&atẽ xix&duos
qui singularis indiuisilis est pariter in parest quim partes ȩquas recipit section
ed partes qus mox in desecabiles permanent . & xexiil moxenim utdiunc numerũ
diuderis incurres innumerum quẽ secarcpossis Tri pariter parnumerus est
cuius partes &sam diuidipossunt sedusque adunititem nonper ueniunt ut ixiiii

Expanded text:
ribus. Par numerus dividitur in his: pariter par, pariter inpar, et inpariter ribus. Par numerus dividitur in his: pariter par, pariter inpar, et inpariter par. Inpar numerus dividitur in his: primum et simplum, secundum et conpositum, tertium mediocrem; qui quodammodo primus et incompositus est, alio vero modo secundus et conpositus est. Par numerus est, qui in duabus aequis partibus dividi potest, ut II, IV et VIII. Inpar vero numerus est, qui diPariter par numerus est, qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibile perveniant unitatem: utputa sexaginta quatuor habet medietatem trigintaduo, qui singularis indivisibilis est. Pariter inpar est, qui in partes aequas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut VI, X et XXXVIII, L. Mox enim hunc numerum divideris, incurris in numerum quem secare non possis. Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniunt, ut XXIV.