comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Meu un libron scel moruni : quied siustus ⁊ uercex est es omnis
sir qunendaistt d & dumipsemendax est. multis ex cau¬
sis dm̃mendacem pronuntiat . quando promissiseius nonere
dit Imeur omnem hiominem mendacemdicit÷: quid iffi¬
dit de promis sisetnius axime tiemen adiudaccos hocper¬
tin&e ronquorum ccusam tntetat hoc lo coapostolus ⁊ quiui¬
dentes x pͥm negauorunt hunc esse quem promisitds̃ ÷ Aeꝑ
hoc mendaces pronuntiantun ds̃ autemuerex est quia
misit xpm̃ sicut promisit Ꝙsic uincit cum iudicatur
quiadabit quoddaturum negatur : Dumenim non cioreditur
mendax iudicatur: Ille autem cumdat quodiudicatur nonda¬
turis uinoit : ostendens seuenacẽ. illum autemmendacem qui
nongredit uerbiseius: Videbir enimdi filium inmages¬
tate queminegat uidebit & carnis eesurrationemꝰ & scio uento
est .⁊ uicit : Iniqueenim occisus est reum focitdiabclum quẽ
noniam peccando supentuerrt ut secundnuictus amit ter&
quos tenebat in inferis  Hoc est quia ominis homo mendax

Expanded text:
 et omnis sit, mendax est: et dum ipse mendax est, multis ex causis Ddit. Igitur omnem hominem mendacem dicit, qui diffidit de promissis Dei. Maxime tamen ad Judaeos hoc pertinet, quorum causam tractat hoc loco Apostolus, qui videntes Christum, negaverunt hunc esse quem promisit Deus, ac per hoc mendaces pronuntiantur: Deus autem verax est, quia misit Christum sicut promisit. Et sic vincit cum judicatur, quia dabit quod daturus negatur: dum enim non ei creditur, mendax judicatur. Ille autem cum dat quod judicatur non daturus, vincit, ostendens se veracem, illum autem mendacem, qui non credit verbis ejus. Videbit enim Dei Filium in majestate quem negat; videbit et carnis resurest, vicit: inique enim occisus est, et reum fecit diabolum quem jam non peccando superaverat, ut secundo victus amitteret, quos tenebat in inferis, hoc est, quia omnis homo mendax,
Abbreviated transcription (Latin):
cordisi nonindig& carnis ⁊÷ quiccim aginem non indig& ueritas.
imcgo aurem non indig& uenitatem : Qucceritur sane quecre
sit dicta circumcisio siper seipse non prodest: Primumut cog¬
noscer&ur dĩ populus intergentis : Deni que quando solierant
in heremo circumcisi non fuerunt siueut corporo eorum ag¬
noscerentur in bello : Nam quod intalimembro signaniur
hase causc est Q rimao.  nȩccliud membrum aut debilo fie¬
nae autturpe quod pub liceuider&ur :Iterum propter goettȩ
promis sionem inquec enet per ciestitatem pliceridam. siuent
aps signi ficter&ur ex eius semine naseiturus susque cedo pats

Expanded text:
agine non indiget veritas: imago autem indiget veritate. Quaeritur sane: quare sit data circumcisio, si per seipsam non prodest. Primum, ut agnosceretur Dei populus inter gentes. Denique quando soli erant in eremo, circumcisi non fuerunt. Sive ut corpora eorum agnoscerentur in bello. Nam quod in tali membro signantur, haec causa est: Primum ne aliud membrum aut debile fieret, aut turpe, quod publice videretur. Iterum, propter gratiae promissionem, in qua erant per castitatem placituri. Sive ut Christus significaretur ex ejus semine nasciturus, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
S nt ait Et gloria inpudentis eorum qui terrenie
sapiunt: Hoc est qui circum cisione connis glori¬
cmputant Terrena enim scpit quiincurneglo¬
ricctur Qui uero inspũ glonatur huius laus & dõ
est spũ enim non carne creditur

Expanded text:
tera ait: Et gloria in pudendis eorum qui terrena tera ait: Et gloria in pudendis eorum qui terrena sapiunt , hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam putant: terrena enim sapit qui in carne gloriatur; qui vero in spiritu gloriatur, hujus laus ex Deo est; spiritu enim non carne creditur
Abbreviated transcription (Latin):
on est obscorum qui a circumcisionem carnis
negat Pdem haberapuddm̃ ÷ Neo enim
abnoham ideo iustificactus est quia circuni cisus
.÷ sed qui a credidit iustificatus est : postece
auteme cumcisus est: Cordis autem circumoisionem lau¬
I ł. lemes se apud dm̃ ÷ circumcidereenim cor: amputato
ernore agnoscere est crecctorem: Et quia circum cisio
cordis futur enetit primus morses ait. Circumcid&is
dumtiam cordis uestri . Ethieremias similiter ÷ Circũ¬
cidite praeputium cordis ur̃ : Hoc dixit iudagis idolic sequen¬
tibus: Ue lamenest enim circacor: quod conuersus ced
dm̃ cincumcid& quic fides ccufest nebulam erroris: &
tribuit perfectamdĩ cognitionem inministerio trinitatis
quod in cognitun entt a suculis: : Huius ergo cincumci s¬
nis lacus edõ est occulta hominibus : Cordisenim meri¬
tum est quod aspicit ds̃ non carnis : Namiudiceonũ
licus  &x hominibus est C loricntur enim in cienniscir¬
cum Acisione quod ex patribus sit Vnde intercar¬

Expanded text:
on est obscurum, quia circumcisionem carnis negat laudem habere apud Deum nec enim braham ideo justificatus est, quia circumcisus est, sed quia credidit justificatus est, postea autem circumcisus est, cordis autem circumcisionem laudabilem esse apud Deum. Circumcidere enim cor, amputato errore, agnoscere est Creatorem; et quia circumcisio cordis futura erat, primus Moyses ait: Circumcidite duritiam cordis vestri ; et Jeremias similiter: Circumcidite praeputium cordis vestri . Hoc dicit Judaeis idola sequentibus; velamen est enim circa cor, quod conversus ad Dominum circumcidet, quia fides aufert nebulam erroris, et tribuit perfectam Dei cognitionem in mysterio sanctae Trinitatis, quod incognitum erat a saeculis. Hujus ergo circumcisionis laus ex Deo est, occulta hominibus; cordis enim meritum, quod aspicit Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex hominibus est: gloriantur enim in carnis circumcisione, quod ex patribus sit; unde inter cae
Abbreviated transcription (Latin):
go autem in extasi mea omnis homo menda ytasi in
pauoremdicit quem comminantibus persecutorib
& impendentibus passionibus humana infirmitas
patitur : hoc enim intellegimus quia inistopsalmo uex
martrrum apparia: Nam erediomododicitur extisis
cummens non pauore clienatia: sed aliruuuspripduote
mita cem suscmis amudit nondese sibiesse prre sumendum
quantun ianim a dipsum beminem pertin& mendapest s
qno tiodi uoirox effectus est nepnt essuris inimicorum cedens
Nonloquertur quod credidenrt sed negane sicut porre

Expanded text:
go autem dixi in exstasi mea: Omnis homo mendax. Exstasin pavorem dicit, quem comminantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus, humana infirmitas patitur. Hoc enim intelligimus, quia in isto psalmo vox martyrum apparet; nam et alio modo dicitur exstasis, cum mens non pavore alienata, sed aliqua inspiratione rmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro
Abbreviated transcription (Latin):
qui cnon recipit xp̃m quem lex adiusti ficctionem uenturum ceti¬
nit quamipsu dicrenon potuit : & ni hil illi prodorit dici
filium abrhae t quia hic secundum meritum filius est abito
hice quifidem sequitur perquam dõ dignus extitit athã :
Vndeccit Circumcisiotua pireputium facta est: Id est gen¬
tili similis factus es non credens in eum qui in signo circumciss¬
onis filius promis susest ab rchae: Siicarea nuao¬
Iustitucelegis fides ost xpiaena :
sicut alio lo co dicit: finis legis xp̃scediustitiam omnicre¬
denti: Ideo muni festum est: quia sigentilis credat in xp̃m.
fit filius ub nohae qui paten est fidei: & iudicabrt od
exnaruracos pae putitcolerem peo¬

Expanded text:
quia non recipit Christum, quem lex ad justificationem venturum ceciquia non recipit Christum, quem lex ad justificationem venturum cecinit, quam ipsa dare non potuit; et nihil illi proderit dici filium Abrahae, quia hic secundhae, qui fidem sequitur, per quam dignus Deo exstitit Abraham. Unde ait: Circumcisio tua praeputium facta est, id est, gentili similis factus es, non credens in eum, qui in signo circumcisionis filius promissus est Abrahae. Si Justitia Legis fides est christiana, sicut alio loco dicit: Finis legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei. Et judicabit quod ex natura est praeputium, Legem per
Abbreviated transcription (Latin):
ob senues
otesilici econtia ⁊ si prodest circumcisio: curpute¬
tes mi ctotitrr: sed tunc prodest .t si legemobserues:
Tenendic engo circumcisioest  &ut possit prodes se
seruandic est lse ÷ͦ Quid ergo probibuit. quod prodes se
si ls serudur ostendit Vid&ur ergo maleprohibitum
quod nonperse displic& sed per alterius eg legentiuem frus¬
toridicitur: Si autem pracuaricato nlogis
gt hoc est quod dicit : Quia sil& seruata non fueriti
iudiceus gentilis efficitur : sed circumcisionem progenere posu
it abnt hace  quia ex abitham circumcisio : Nec enimpote¬
nat aedi ficcre quicedestruxenxt : Hoc enimait : utdoceat tunc
prodes se ex genere abioo hice esst silex seru&ur : id est in xp̃ocre¬
datur qui promissus est abraohuȩ: Quia & suum meritum
Iucbent iustificecti per fidem it & honore patrum sublimaentur
Omnis enim scclus in lege: dexp̃o est: Hic ergo seruat legema
quicredit in xp̃o : si autem non credit tirons gressor legis est

Expanded text:
observes. Potest dici e contra: Si prodest circumcisio, cur praetermittitur? Sed tunc prodest si Legem observes. Tenenda ergo circumcisio est; et ut possit prodesse, servanda est Lex. Quid ergo prohibuit quod prodesse, si Lex servetur, ostendit? Videtur ergo male prohibitum, quod non per se displicet, sed per alterius negligentiam frustrari dicitur. Si autem praevaricator Legis est. Hoc est quod dicit, quia si Lex servata non fuerit, Judaeus gentilis effiit Abrahae, quia ex Abraham circumcisio; nec enim poterat aedificare quae destruxerat. Hoc enim ait ut doceat tunc prodesse ex genere Abrahae esse, si lex servetur, id est, si in Christo credatur, qui promissus est Abrahae, quia et suum meritum habent justificati per fidem, et honore patrum sublimantur; omnis enim salus in lege de Christo est. Hic ergo servat legem, qui credit in Christo; si autem non credit, transgressor legis est,
Abbreviated transcription (Latin):
diex ÷ Nam quod sequitur ad huc nospioit sensum ut iustifi¬
ceris in sermonibustuis & uinccos cumiudiccris: Iudic&ur
nam qued s̃ in disputationibus sapientiun : dum alii hoc modo
alii alio &diuersue singuli deeo sentiunt: i psiergo uincit
qui deseiudicant: cumor rantibus cunctis suam de se
quomodo uol quiditer credendus acuenenendur st reue¬
lict ipse senceniticm

Expanded text:
t sensum. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Judicatur namque Deus in disputationibus sapientium, dum alii hoc modo, alii alio modo, et diverse sentiunt de Deo. Ipse ergo vincit eos qui de se judicant, cum errantibus cunctis de se, quomodo vel qualiter credendus ac venerandus sit, revelat ipse sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Quantie irgo gentilis dignius est gloria quipens lumn atu¬
item intellscit auc toreer sicut dicit peerus apostolus niati
uero uitue intenfecistis : : tantomagis puniendus iudueus est
quineque pernatuntm ne queperlogem xp̃m agnouit
auctorem¬
Noc& namque apostolus in consequentibus  quia
non illa qua e inmanifesto incarnest circuincisio¬
sed circumcisio cerdis penspm nomperꝰ ut tentm fac¬

Expanded text:
Quanta ergo gentilis dignus est gloria, qui per solam naturam intellexit auctorem, sicut dicit Petrus apostolus: Auctorem vero vitae interfecistis ; tanto magis puniendus Judaeus est, qui neque per naturam, neque per legem Christum agnovit auctoremias, ipse Apostolus in consequentibus docet, quia non illa quae in manifesto est in carne circumcisiosed circumcisio cordis per spiritum, non per litteram fac
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis multa sint quececed honorificentiam & me¬
ritum pestineant seminis cabrtthace  hoc tamen
solum apeslememortot quiam axime laudis corum
est uelegem perquam ad discerent rectum aper uer sodistingue¬
re digni iudiccerentur accipere : ut post hoc primum : c&ere
qualice sint possint intellagi  Qñm autem iudaccis carnalibus¬
dest cernalibus in credulis nihil proficere testimonium ge nets
ostendit i peomines idem & credenis muels tntettasir undera tentta
doc& multum utilees se iudiccis credentibus qui asi lisunt abnt¬
buce: His enim eloquiudĩ sunt crodita  dum segis quȩ pdca¬
tis hominum ab soluentt quasi in pune peccantur. apud dm̃
merito ptrum reformatam accipiunt : & populus li uocaentun
aego ptus quoque propter in iurias illorum diuersis plugis perco¬
titur: cel est panecibantur : omnibus gentibus tenrone sut
testunte hoe rr abmere rice quibus & iemxp̃s scduator ad sc̃i¬
ficactionem promissus est : Id eoccit : multumuti leiudaeis pea

Expanded text:
uam multa sint, quae ad honorificentiam et meritum pertineant seminis Abrahae; hoc tamen solum aperte memorat, quia maximae laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipere; ut post hoc primum caetera qualia sint, possint intelligi. Quoniam autem Judaeis carnalibus, id est, incredulis, nihil proficere testimonium generis ostendit; ne omnes, id est, et credentes male tractasse videretur, docet multum utile esse Judsunt credita, dum Legem, quae peccatis hominum obsoleverat, quasi impune peccaretur apud Deum, merito Patrum reformatam accipiunt, et populus Dei vocantur. Aegyptus quoque propter injurias illorum diversis plagis percutitur: coelesti pane cibantur, omnibus gentibus terrori sunt, testante hoc Rahab meretrice: quibus etiam Christus salvator ad sanctificationem promissus est . Ideo ait multum utile Judaeis per
Abbreviated transcription (Latin):
iergo inquit qui in manifesto iudcceus est & quae mani¬
feste incarnemest circumcisio non reputatur it sod
qui in oculto iudcceus est & cincumcisio condis quae fit
in spũ ipsa est uene cincumoisiodicesmihi: Quid
amplius est in his iudieis quihac appellictionecensentur

Expanded text:
ergo, inquit, is qui in manifesto Judaeus est, et quae manifeste in carne est circumcisio, non reputabitur, sed qui in occulto Judaeus est: et circumcisio cordis, quae fit spiritu, ipsa est vera circumcisio, dices mihi, quid amplius est in his Judaeus, qui hac appellatione censentur?
Abbreviated transcription (Latin):
bondicuit inglorium ipsius, quid ad huc & ego tamquampca ton
tasdĩ in meomendatio habundauit. ⁊ super fluc ego taniquam
peccator iudicor sed illud magis uidebitur inquoblas phemat
nos inquit quasi hoc uideamur dicere si uerita sdĩ in hominum men¬
deccio magis ostenditur & iustitiaeius per hominum in iustitium
comprobatur faciumus ergomala ut ex malis eueniant bona
&mentiemur nos : ut ex nostno mendacio diueritas clarescit :
sed hucec quidim dmobis confingunt bla sphemantes nos: quod ite

Expanded text:
bundavit in gloriam ipsius: quid adhuc et ego tamquam peccator itas Dei in mendacio abundavit, superflue ego tanquam peccator judicor. Sed illud magis videbitur in quo blasphemant nos, inquit, quasi hoc videamur dicere, ut si veritas Dei in hominum mendacio magis ostenditur, et justitia ejus per hominum injustitiam comprobatur, faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniant bona, et mentiamur nos, ut ex nostro mendacio Dei veritas clarescat. Sed haec quidam de nobis confingunt blasphemantes nos, quod quas
Abbreviated transcription (Latin):
ueui re aouos
onut in alusdicit impeditus adsatuna sed fun¬
dandi eccdesias occupationedetentus. & his
locis fundandiubinullum fidei pneces senrt
fundcmento Nuncuero ulterius lo cum non hu¬
bens inbis retionibus desiderium autem habens uenire¬
uduos i cem ex multis prrecedentibus annis cumin
his paniam proficiscur spero quod pnroet gredens
dicere apud corinthum sicut& in primis uepistole
pastibus uem prouiribus demonstrauimus Dicitul¬
terius selocum non habere in insregionibus. hoc estloco
nullum sibi suꝑ es sexp̃i pntedicationis ucuum
Quod autrm dixit cumlns paniam proficis eer spero
pnr&er grediens uidecm uos nonitu accipiendumes
quisitum pcruo amore. ꝑailus orguromunos
tener&dur uteo s intrrnsitu tantum modo & idior sum
pergens iudicar& ui sendos, uide onim in subsequer¬
tibus quid aediungi cumprimo in quid ex puste fri¬
tus fuero uobis: in quouti quem ipsorum uid&os
ponbre potestate  quan dorheis aediter prropositũ
deb eitrelaxuri & perhoc quod cemmodo aono perofi

Expanded text:
enire ad vos; non, ut in aliis dicit, impeditus a Satana , sed fundandi Ecclesias occupatione detentus, et in his locis fundandi, ubi nullum fidei praecesserat uc. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus: cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam precedentibus annis: cum in Hispaniam proficisci cepero: spero quod preteriens dicere apud Corinthum, sicut et in primis Epistolae partibus jam pro viribus demonstravimusterius se locum non habere in his regionibus, hoc est, locum nullum sibi superesse Christi praedicationis vacuumero praetergrediens videam vos, non ita accipiendum est, quasi tam parvo amore Paulus erga Romanos teneretur, ut eos in transitu tantummodo et ad alia rursum pergens judicaret videndos. Vide enim in subsequentibus quid adjungit, Cum primo, inquit, ex parte fruitus fuero vobis; in quo utique in ipsorum videtur ponere potestate, quando ab eis iter propositum debeat relaxari, et per ho
Abbreviated transcription (Latin):
Iuippecum debitotes cosdicat iudiceorum credentiũ
Iutsicut inspiritalibus purticipes eorum facti sunt
it u& hi communicent corporulibus neces situtibus illorꝵ
Vt gacudentes ex iudaeis credentes: conlaudent pro¬
uidentiam dĩ insalute ipsorum perministerium eorum.
Hien in totos sediuinis dantes obsequis nihilmunda¬
num cunentes exemplum bene conuersationes pnrebe¬
ant credentibus. In tantum denique nos humanos
& misericordes uultes secopostolus ut & debitores nos
dicut circaelemosinam largiendam & bonis operibus
exercendum cumalaccritate cordis. Quia quimiseri¬
cordium adõspenit: deb& es semisericors: ut prob&
serecte hancspentre quiasi homomiser&dur quun¬
tomugis ds̃ Pributio enim hocest uel merces.
ut quiaccipiunt miseri cordia in miseri cordium fuciunt.

Expanded text:
Quippe cum debitores eos dicat Judaeorum credentium; ut sicut in spiritualibus participes eorum facti sunt, ita et hi communicent corporalibus necessitatibus illorum; ut gaudentes ex Judaeis credentes collaudent providentiam Dei in salutem ipsorum, per ministerium eorum. Hi enim totos se divinis dedentes obsequiis, nihil mundanum curantes, exemplum bonae conversationis praebebant credentibus. In tantum denique nos humanos ad misericordiam vult esse Apostolus, ut et debitores nos dicat circa eleemosynam largiendam, et bonis operibus exercendam cum alacritate cordis: quia qui misericordiam a Deo sperat, debet esse misericors; ut probet se recte hanc sperare: quia si homo miseretur, quanto magis Deus! Retributio enim haec est vel merces, ut qui accipiunt misericordiam, misericordiam faciant.
Abbreviated transcription (Latin):
Iigat ut pro et iouenistaenter or&eedesue qui e nouit
multum uaderepnreces in commune multo um
Iacobo enim occiso p&rus frctrum pncitibus
decurcenelibenttur: qui nontamilli quacin sibibe¬
neficium pntesti terunt: scilic& utrius possint

Expanded text:
gat ut pro eo tota instanter oret Ecclesia: quia novit multum valere preces in communi multorum. Jacobo enim occiso, Petrus fratrum precibus de carcere liberatur: qui non tam illi, quam sibi beneficium praestiterunt, scilicet ut ejus possint
Abbreviated transcription (Latin):
manus iudiceium infideluimm nonaua it seini¬
nus mireatur sedordinem searuuriuaheeelesin
fiateratio prorectoa suo Multinim minimi dama:¬
griguiur unĩ ammes fiunt magni & inulttm
prqoat intas sibileost ut noni porrent. siergi auip¬
si cupih suit uidem diapos tolum in pensius orent¬

Expanded text:
manus Judaeorum infidelium: non quia ipse minus mereatur; sed ordinem sequitur, ut ab Ecclesia fiat oratio pro rectore suo. Multi enim minimi dum congregantur unanimes, fiunt magni: et multorum preces impossibile est ut non impetrent. Si ergo et ipsi cupidi sint videndi Apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
diccelo quor inquid non sunt aliem operis uerba: nec
ali enorum uerborum licudator efficior: sed quicescio
ꝓpm̃perme effecis se haecuobis scribo quice prooboe¬
pentia gentium uerbomnine &opere epliui. Vtr
lredicationis operesignorum & prodigiorum.
ne que duos aut tres populos sedomies abhirũsa¬
lem incircuitu us quice tdhi liricum nationes acpo¬
pulos: priedicatione uerbi & operumuis tutum¬
quice potentia: ud xp̃i sacrmentu conuestit
sic autem hoc pncedicuuit euan gelium ut non ali¬
enis luboribus nequice aliene prcedicationiddi¬
tamentum suis ermonis inserer&: neccbalio posi
tis fidoifundamentis: ipsecedi ficium proprice
ptedicationis imponer& neulieni operis subripe¬
r& gloricm uider&urꝰ¬

Expanded text:
loquor, inquit, non sunt alieni operis verba, nec alienorum gestorum laudator efficior, sed quae seio Christum per me effecisse, haec vobis scribo, quae per obedientiam gentium verbo in me et opere explevit, verbo praedicationis, opere signorum et prodigiorum. neque duos aut tres populos, sed omnes ab Jerusalem in circuitu usque ad Illyricum nationes ac populos praedicatione verbi, et operum virtutumque potentia ad Christi sacramenta convertit. Sic autem praedicavit hoc Evangelium, ut non alienis laboribus, neque alienae praedicationi additamentum sui sermonis insereret, ne ab alio fidei positis fundamentis ipse aedificium propriae praedicationis imponeret, et alieni operis subripere gloriam videretur
Abbreviated transcription (Latin):
uiderem dicatur in actibus a posto lorum hoc modo
Cum autem explu&uessent huec posuit puulus in spũ
sc̃o utcum per ambulas s& macedonium & achiciam
proficiscer&ur hierosolimum. dicens quiu post¬
quum fuero ibi neces seest me & romim uidere
Ex hiscuitem omnibus uerbis colligitur quia non solũ

Expanded text:
re, indicatur in Actibus apostolorum hoc modo: Cum autem expleta essent haec, posuit Paulus in Spiritu sancto, ut cum perambulasset Macedoniam et Achaiam, proficisceretur Hierosolymam, dicens, quia postquam fuero ibi, necesse est me et Romam videre . Ex his autem omnibus verbis col
Abbreviated transcription (Latin):
i agmultum inpedit ad doctrinam d̃s autem racs
sitcam:n nibus uobis amenDs̃ pacis nonnisi inpa¬
populis in pacis concordum reuocatis
tius ephen&i &iam pme sentem dignitatem uon
inuits primos romanorum ad fidem: autcerarba
miles irescerent

Expanded text:
imi multum impedit ad doctrinam. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis, Amen. Deus pacis non nisi in papopulis in concordiam revocatisus Epaeneti etiam praesentem dignitatem non invitet primos Romanorum ad fidem, aut certe ut humiles crescerent.
Abbreviated transcription (Latin):
Hocinesaiescriptumest. Qui a omnis linguiccon¬
fitobitur do infidexp̃i. Namquu oceisus resur¬
buntinme & genuflectent cognoscentes me dm̃ dedõ¬
Qnrtionem non nos inhacepaste quecesu prt
scripticest alteru trum condempnemus
dest scientes hoc ces semus cedis corduc
candummon& quod prosit. quod portest ui ndctonen¬
teogis defondirtq& ulli autem frae trum ecer nem
edendi aut nonedenti fiat scendulum
ficio omnic mundac sunt : qui desubiuto leuisoris¬
ens bominer a iusti ficcens reddidit stictum pras¬
tinum libestatis ut dignis intuqi t oracreutura sicut
& uam es scl t Quicutem adhuc subloge sure
nonicat illis uti auti edẽre que prohib& lex quicc in¬
cun duim natuntm sucm sed cum contrreditũm
odiuttur irmundacsunt. Denique in legartaa git
Erunt in munda uobis

Expanded text:
Hoc in Esaia scriptum est; quia omnis lingua confitebitur Deo in fide Christi. Nam quia occisus resurbunt in me, et genu flectent, cognoscentes me Deum de Ds rationem, non nos in hac parte, quae supra scripta est, alterutrum condemnemus. id est, scientes hoc, cessemus a discordia. candum monet, quod prosit, quod potest et auctoritate legis defendi: nulli autem fratrum carnem edenti aut non edenti fiat scandalum.ficio omnia munda sunt, qui de sub jugo Legis eruens homines et justificans, reddidit statum pristinae libertatis; ut digni sint uti tota creatura, sicut et veteres sancti. Qui autem adhuc sub Lege sunt, non licet illis uti aut edere, quae prohibet Lex; quia incundum naturam suam, sed cum contra edictum eduntur, immunda sunt. Denique in Lege ait: Erunt immunda vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ropterei p̃ptilla quesd perius dieta sunt Con¬
fitebortibi: idestlicu dabote perpopulos xpia¬
nos quotum itiq luigure eccleslue uone est
ꝑsuamus aictem sicut dictum est opus significet actua¬
Ne unde per openrm fidelum quod dieit gnatius offe
reudas quacmplus dimiptees noscitur exacudi requa
uocis intis gontos des gnat uniuer sitatem qm̃ enit

Expanded text:
ropter illa quae superius dicta sunt. Confitebor tibi, id est laudem te per populos Christianos, quorum utique lingua Ecclesiae vox est. Psalmus autem, sicut dictum est, opus significat actuale: unde per opera fidelium Deo dicit gratias, quas plus Divinitas noscitur exaudire quam voces. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗiostamen apparei iudeoram nisidiis peculo peri¬
drante: sem & ipsos obiecisse ut illelibet abscede¬
re quod enim &ia sonquidam fecisse in actibus cepos¬
tol sum refestur. & haenc eorum lacuden coposto¬
lus nonsila sedomnibus eam ecclesus aed mintudũ
tradit. & ideo dicit quibus non solus egograitius
ago sed & uniurr sue ecdesiue gentium. Vnderpe

Expanded text:
os tamen apparet Judaeorum insidiis Paulo periclitante semetipsos objecisse, ut ille liber abscederet. Hoc autem et Jason quidam fecisse in Actibus apostolorum refertur , et hanc eorum laudem apostolus non silet, sed omnibus eam Ecclesiis admirandam tradit, et ideo dicit: Quibus non solus ego gratias ago, sed et universae Ecclesiae ge
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ex parte tam quacm com memorans uos pergnatiã
ia sc̃ĩ ficata in spũ sc̃o. Audiscepostolum dicentem
expatte scripsi undeneque nobis uliquis censeat: simis¬
teriorum diuinorum rationem & plunure uli qui dum
non uilemus: cum audiateum qui nobis huec ipsa
tra dit ex ipsic tradidisse. Nequequis quam subsci¬
ontiue titulo itacinflutus incedit : tum quumuni¬
uersa cognouerit: cum ipsepiculus a quoscientiue
nobis sermo troons fus sus estex pustesediccet scribo¬
ut uliqui sultim scriptunre. committer&. quodue¬
ro an comie morcns uos pergnatiam datam mihi:
sermone dicta sunt: facilenter cipere poss& obliuio
perhaec in quid paucu quues cripsi pergrartiam dutã
sicepedis sestasunt. Degractiu autem quam sibi datã
Pualus cummne morens supntuem diximus: quiam gratiam
b hocsibi datiem dicit: Vtsim in qut minilio¬

Expanded text:
uobis ex parte, tamquam commemorans uos propter iam quae data est mihi. Audis Apostolum dicentem, ex parte scripsi? Unde neque nobis aliquis succenseat, si mysteriorum divinorum rationem explanare aliquantum non valemus, cum audiat eum qui nobis haec ipsa tradidit ex parte tradidisse: nec quisquam sub scientiae titulo ita inflatus incedat, tanquam universa cognoverit, cum ipse Paulus, a quo scientiae nobis sermo transfusus est, ex parte dicat scribeut aliqua saltem Scripturae committeret. Quod vero ait, Commemorans vos per gratiam quae data est mihi, sermone dicta sunt, facile interciperet oblivio, per haec, inquit, pauca quae scripsi per gratiam quae dme latius saepe disserta sunt. De gratia autem quam sibi datam Paulus commemorat, supra jam diximus. Quam gratiam ob hoc sibi datam dicit, Ut sim, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
ostindens qua acusa inpeditus sit ua uolens uenire cli¬
udagere quodinmni nebat utea duder& pseudo a posto¬
lotum prcua commenta. Denique post qua m omin¬
uus incircuitii prxedicicuit imuacari sibi dicit ueni¬
reromum quodolim obtauontt: ꝑ omu nos igitur
quia in leginducti fuenint interim per epis tolum
cormtit. Illg uem quinonaudierunt ud huc
uieduatio nem un lies sepuresentium suidoceri

Expanded text:
sit; ut volens venire aliud ageret, quod imminebat, ut excluderet pseudoapostolorum prava commenta: et denique postquam omnibus in circuitu praedicavit, jam vacare sibi dicit venire Romam, quod olim optaverat. Romanos igitur, quia in Legem inducti fuerant, interim per epistolam corrigit. Illos autem qui non audierant adhuc praedicationem, utilius esse praesentia sui doceri
Abbreviated transcription (Latin):
re¬
Nonsinecuusam illio seprȩ¬
dicure enia dicit ub inominatus est xp̃s sciens enim
pseudo upustolos cliter quamopostebat xpm̃tnidere
Ad hoc enim circuibunt ut sub nomine xp̃i idiis dogmu¬
tibus populum mancipurent quod posteu corrigere
maximi eret luboribus. Idcirco prareuenire uoluit
utinuio lute ꝑnrcedicationis uerbu trader& audien¬
tibus & in tegralinea suꝑficies ordinatu: in colomi¬
fundumenti robur haber&. Q qui cemugister
datus est gentibus opostebit eum solliote hoc cuntre
ut illic docer& ubi xp̃s non fuerat nuntiatus. Vt & auo¬
toriiatem suum firmar& laborum suorum plenum
fructum huber& ex his quie plumuuerat. Hinc esi
undeomniulocc ecclesiu occupauit. here ses enim poieu
subtilitate mulignitatis sub nomine legis & fidei
sensum corrumpere nitebantur quod testimonio
legis monuit dicens

Expanded text:
reNon sine causa illic se praedicare niti dicit, ubi non nominatus est Christus; sciens enim pseudoapostolos aliter quam oportebat, Christum tradere ad hoc enim circumibant, ut sub nomine 107 Christi aliis dogmatibus populum manciparent, quod postea corrigere maximi erat laboris, idcirco praevenire voluit, ut inviolatae praedicationis verba traderet audientibusfundamenti robur haberet. Et quia magister datus est gentibus, oportebat eum sollicite hoc curare, ut illic doceret, ubi Christus non fuerat nuntiatus, ut et auctoritatem suam firmaret, et laborum suorum plenum fructum haberet ex his quae plantaverat. Hinc est unde omnia loca Ecclesiae occupavit. Haereses enim postea subtilitate malignantes sub nomine Christi legis et fidei sensum corrumpere nitebantur. Quod testimonio legis monuit dicens
Abbreviated transcription (Latin):
ces cum offerebint neces surio eis entt prouiden du
nematula in ess& hostiae: neui tupenrane uitium
ut pos sit acceptioes s& adõ & gratu : Itu& ꝓieuienge¬
lium secem ficcit: & uerbum dĩ ud nuntit: curre
omnimo dis deb& noqua in prcedicando macula : nequo
indocendo uitium : nequa inmagisterio culpunas catur
aliquid loqui eorum quiceper menonefficit xp̃s. & reliqͣ¬
hibere glorium apuddm̃ sineiustitia: si ne scpien
& ideo in solo xp̃ouent est glonatio addnm. Nonenim

Expanded text:
ces, cum offerebant, necessario eis erat providendum ne macula inesset hostiae, ne vituperatio, ne vitium, ut posset accepta esse Deo et grata: ita et qui Evangelium sacrificat, et verbum Dei annuntiat, curare omnimodis debet, ne qua in praedicando macula, neque in docendo vitium, neque in magisterio culpa nascatur audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Chrihabere gloriam apud Deum sine justitia, sine sapienti ideo in solo Christo vera est gloriatio ad Deum. Sim
Abbreviated transcription (Latin):
inã sutifintur. Eum seemundu uerint uboemnin¬
quinlmento & efferti fue rimuaste scã sut ituede¬
mum quis replaras uideatur omnipiece : sum ploni¬
tudine crediderit trinitatis.Cestus sum autem¬
repl&iomni suentiuo. It aut poss&is &ulios mone¬
re. E udem nttione quas a pnt diximus repleriomi¬
nigiuidio & omni picecredentes : &uem hic plenos esse
bonitate & omniscientia eos ud quos fit sermo confirma

Expanded text:
i sociantur cum se emundaverint ab omni inquinamento, et effecti fuerint vasa sancta, ut ita demum quis repleri videatur omni pace, si in plenitudine crediderit Trinitatis. Propterepleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere. Eadem ratione qua supra diximus repleri omni gaudio et omni pace credentes, etiam hic plenos esse bonitate, et omni scientia eos ad quos fit sermo confirma
Abbreviated transcription (Latin):
sptat ut siustruꝑtum fuis sec mipsegentes credent ad¬
ieciss sine dubio đs̃iutem fidei ut nunc ebs penaendto
gentes dmm̃: sperinuocut supereos. quispe nrir ueun
c quoeis benedictionem munus pracecatur urgeni est
autombenedictio huius modi: ut repleantera iaauo¬
dum locodipit : & eritindicbi eis usiptrro cte luabun¬
sui qui huuos de apo Plicuntur in illo reetepios  saiss
multitu dinenꝰ pacis uduestere Pnoeo quqd pagufi¬
cauit per sunguinem crucis suuee  onsoluorqneb

Expanded text:
am si scriptum fuisset in ipso gentes credent, adjecisset sine dubio, Deus autem fidei, sed nunc a sperando gentes Deum spei invocat super eos qui sperant in eum, a quo eis benedictionis munus precatur augeri: est autem benedictio hujusmodi, Ut repleantur omni gaudam loco dicit: Et erit in diebus ejus justitia et Sed quia haec de Christo dicuntur, in illo recte possumus multitudinem pacis advertere, pro eo quod pacificavit per sanguinem crucis suae
Abbreviated transcription (Latin):
Credens enim & seruiens ⁊ poibũ in conscientia
pura: ÷ meritum sibi fecit apud dm̃ patrem : in tan¬
cum ut nihil de essedicat quod nomper illum ope¬
natus sit xp̃s adex hotiationem gentium
dundo signu & ꝓdigiu perminus eius
utpntedicationeneius uirtus commendu¬
r&. Hinc est undeglorium sehostendit
glorium hub& d dr̃ Intuntum ut indige¬
rnon habeat aliquid diuineuirtutis quo dsibrꝰ
prrestitum non sit uddõ. sedomnia sequiu ido¬
neus inuentus est dis pensatar consecutum quue
ud conuer sationem gentium per signorum
uistutem proficerent profit&ur. quodideo dicit
utnibi seminus potis se prob& quam c&eri a pos¬
toli qui fuernt cumdño. Nec aliquidminus inter
gentes uirtutum openatum es sedm ut ꝑ hoc ipsum
crescant Videntes hunc segnitium cd socutos
quu mud secutienent iudueiquisibi pricerogatuiã
uindicunt patrum

Expanded text:
credens enim et serviens Christo Jesu in conscientia pura, meritum sibi fecit apud Deum Patrem, in tantum ut nihil deesse dicat, quod non per illum operatus sit Christus ad exhortationem gentium, dando signa et prodigia per manus ejus, ut praedicationem ejus virtus commendaret. Hinc est unde gloriam se ostendit gloriam habet ad Deum, in tantum ut in digere non habeat aliquid divinae virtutis, quod sibi praestitum non sit a Deo: sed omnia se, quia idoneus inventus est dispensator, consecutum, quae ad conversionem gentium per signorum virtutem proficerent, profitetur. Quod eo proficit, ut se non minus potuisse probet, quam caeteri apostoli, qui fuerant cum Domino: nec aliquid minus inter gentes virtutum operatum esse Deum; ut per hoc ipsum crescant, videntes hanc se gratiam assecutos, quam assecuti erant Judaei, qui sibi praerogativam vindicant Patrum
Abbreviated transcription (Latin):
tium tibi ceciderunt superme quu qui me cognauit cognouit
& patrem quia nemo ex prebmait xpinisidõ ex probiens quia
nemohono patrem nisi qui bonorut & flium
psu est sententie quiem euangelistae cominemoraent
quii propter nullus ambigat. Hunc psalmum passionis
dominicae pritedicare ueritate: quando  incernutus dĩ
filius ipsauerbedo quatus est. Eomedebat enimeum
⁊ olus domus di: quaendo funiculo faeto cuthedraes uenden¬
tium : columbus &num molariorum mensies euestit.
Docens aliudes se templum scm̃: aliud negociurionis
officium sed istum ⁊elum quid fuerit consequa tum po¬
tenter adiungitur. Rob probria & probraentium
tibi ceciderunt superme. Nam pus quam indigni su¬
lutaribus monitis increpantur ob probria suprat eum
qui sicon festa telacmiserunt Ut proemoniti onibus scis
uitis si tudinem redderent uirgiorum Dicebatenĩ¬
I Nuncuutem nescimus undestt. & his simili q̃ m
saent̃ iudurorum tunbulo quebaturs ed quod dicit
Es probitntium tibi: quuerendum est qui redit

Expanded text:
tium tibi ceciderunt super me? Quia qui me cognovit, cognovit et Patrem : quia nemo exprobravit Christo, nisi Deo exprobrans: quia nemo honorat Patrem, nisi qui honorat et Filiumpsa est sententia quam evangelistae commemorant. Quapropter nullus ambigat hunc psalmum passionis dominicae praedicere veritatem, quando et incarnatus Dei Filius ipsa verba locutus est. Comedebat enim eum zelus domus Dei, quando funiculo facto cathedras vendentium columbas, et nummulariorum mensas evertit , docens aliud esse templum sanctum, aliud negotiationis officium. Sed istum tenter adjungitur: Et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Nam postquam, indigni, salutaribus monitis increpabantur, opprobria supra eum, quasi conferta tela, miserunt, ut pro admonitionibus sanctis vicissitudinem redderent jurgiorum. Et: Hunc autem nescimus unde sit ; et his similia quae insana Judaeorum turba loquebatur. Sed quod dicit, exprobrantium tibi, quaerendum est quare dicat
Abbreviated transcription (Latin):
hocex propternos: in quos fines seculorum deue¬
uerunt Quod si requiritur: quo modo pror¬
ternos scripta sunt. Videquiapropternos
scriptumest Non obtunt bis osbomitritunti¬
ti None mni debubus cunt estdo sedde nobis di
ei & propternos scriptum est. Quiu quibus¬
no nestad nuntuctum de couidebunt: & qui nonaudi¬
erunt intellegent. Considentergo & hoc pp̃ quos
que scripia sunt: scriptacuideantur  Quue enim
scribuntur si neduibio proptereos scribuutur: quimm¬
tellecturi sunt: non propter cos quinqueui sur
eque intellecturi dicuntur: Quicutem in telluio
quices crpta sunt illud sine dubio inuenient:
Quod onsequenter adiungitur Vto epuecientiã
acons lactianem soripiuntrum spem hubeamut

Expanded text:
propter nos, in quos fines saeculorum devenerunt. Quod si requiritur quomodo propter nos scripta sint, vide quia propter nos scriptum est: Non obturabis os bovi trituranti, non enim de bobus cura est Deo, sed de nobis dicit . Et propter nos scriptum est, quia Abqui non audierunt, intelligent . Considera ergo ex hoc propter quos quae scripta sunt scripta videantur; quae enim scribuntur sine dubio propter eos scribuntur qui intellecturi sunt, non propter eos, qui neque visuri, neque intellecturi dicuntur. Qui autem intelligunt quae scripta sunt, illud sine dubio invenient, quod consequenter adjungitur: Ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem
Abbreviated transcription (Latin):
frmindas promissiones patrum gertes autem supini¬
sericondim glorificaredm ne queenim debitum enea
nem filiorum tollere & mittere canibus nisicanes humi¬
liat udcolligendic smicus quusdemen sudo minedum
cernirent cadere ia peripsam humili tatem exaltti
etd quibomines facti adipsicm mensam mererentur acce¬
ñs quidixit non summis susnisi ado ues que perientd
domnusisroe holostendens illi redditam pracesentiȩ
ip̃sius pronis sio nem ait tamen alio loco hubeo ulius oues

Expanded text:
rmandas promissiones Patrum; Gentes autem super misericordia glorificare Deum . Neque enim debitum erat panem filiorum tollere, et mittere canibus, nisi canes humiliati ad colligendas micas, quas de mensa dominorum cadere cernerent, per ipsam humilitatem exaltati atque homines facti, ad ipsam mensam mererentur accenus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ostendens illi genti redditam praesentiae ipsius promissionem; ait tamen alio loco, Habeo alias oves
Abbreviated transcription (Latin):
nulla promissic eute qua sundigni pęrsolam miseri¬
co ducim ud sumptisunt ud sac lutem ut perconfessio¬
nem hano rent dmm̃ quia in creduli in honorant
turtim dixit que dingentibus preediccuacius fractum
ab uunt esses consts sione sacpt menuidi Ideo graticu
exhocagit filids patriin uboedienticam gintium
Vnde ineruantelioait Confito lortibi due pater e¬
bus: e reuelusticupar uulis qmbonum placitum amo
te Conses sioetgi illa unius di est intrinitute exquci
sungit locitiu utpostuem confecsionem latus de centa
misericordium & donumdiua ecit
inoni eum  Hocdicaenti codete

Expanded text:
nulla promissio erat, quasi indigni per solam miserinulla promissio erat, quasi indigni per solam misericordiam assumpti sunt ad salutem; ut per confessionem honorent Deum; quia increduli inhonorant. turum dixit quod in gentibus praedicatio ejus fructum habitura esset confessionis sacramenti Dei; ideo gratias ex hoc agit Filius Patri in obedientiam gentium. Unde in Evangelio ait: Confitebor tibi, Pater bus, et revelasti ea parvulis; quoniam bonum placitum fuit ante te . Confessio ergo ista unius Dei est in Trinitate, ex qua surgit laetitia; ut post veri confessionem laetus decantet misericordiam et donum Dei. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
gi nem commendat iudueorum.Incircum cisione
enimfilios significat abnt hae quibus missus xp̃s minis¬
ntuit patribus grrtiam repromisam. Unde suluator.
Eguonimsum in quit inmediouestrum nonut minister sedut
minis tremut ueritas in promissione facta patribus probar&ur
Circum cisio enim caernis datu est aebra hae infigunt incircum¬
cisionis cordis quam postrr proph&ie futu rem signi ficccuit
dicens. Circum cidite duritiam cordis uestri Huius ergo
circum cisionis proinis se minister xp̃s est hoc est prcedica¬
tor De hincapostolis utcircumcisionis uer neminis trar&
cordis circum cienem sicenimuit sicut memi sisti in hunc
mundumta egomisieos in hunc mundum Circumcisio
autem cordisest sublatuertoris nebulu agnos iere crecetorem
dm̃ patrem e filium eius xpin perquem crecuit omnia ut ue¬
riuas dĩ implereur Primuserat enim sedaturum semi¬
sgricidiam & premisenti patribus uidiceorum Nam
dixerat hubntbue in semi nas uobenedicentur om nes gen¬

Expanded text:
Originem commendat Judaeorum; in circumcisione enim filios significat Abrahae, quibus missus Christus ministravit Patribus gratiam repromissam. Unde Salvator: Ego enim sum, inquit, in medio vestrum , non ut ministrer, sed ut ministrem; ut veritas in promissione facta Patribus probaretur. Circumcisio enim carnis data est Abrahae in figuram circumcisionis cordis, quam postea propheta futuram significavit, dicens: Circumcidite duritiam cordis vestri . Hujus verbis circumcisionis promissae minister Christus est, hoc est, praedicator. Dehinc apostolis, ut circumcisis carne ministrarent cordis circumcisionem, sic ait: Sicut me misisti in hunc mundum, ita et ego misi eos in hunc mnndum . Circumcisio autem cordis est, sublata erroris nebula, agnoscere creatorem Deum Patrem, et filium ejus Christum, per quem creavit omnia, ut veritas Dei impleretur. Promiserat enim daturum se misericordiam, et promiserat patribus Judaeorum; nam dixerat Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
tum Quienim uid& seluudum dutde
gero : plubo net ut uenesit quue dicuntur
Idt nondixit uomuicem sedoceunt sed ud mone¬
antuhaoenim sol& monero quod non scutur
alquunde salter fugit animo c&erto non sunt
obs curte ut in digntr ⁊ plunationidm¬
Noneium temere sescripsis sesignificat. Aucroritates
enim sibidatin per dĩgratium dicens utomnibus gentibus
audeat scribere: ÷iulmonens & confirmans propotum
corum inxp̃o ut sollicitadinem suim ostendatinminis¬
teris eiun gelii: quicsimagister gentium: ut sacrificiun
eoumpos sit ac ceptofieri scĩficati onis causu in spũ scõ

Expanded text:
tam. Qui enim videt se laudari, data opera elaborat ut vera sint quae dicuntur. Ideo non dixit, ut invicem se doceant, sed admoneant; hoc enim solet moneri, quod cum sciatur, aliquando subterfugit animo. Caetera non sunt obscura, ut indigeant explanationNon enim temere se scripsisse significat, auctoritatem enim sibi datam per Dei gratiam dicens, ut omnibus gentibus audeat scribere, admonens et confirmans propositum eorum in Christo; ut sollicitudinem suam ostendat in ministerio Evangelii, quasi magister gentium, et sacrificium eorum possit acceptum fieri sanctificationis
Abbreviated transcription (Latin):
as sic pientuce intellegiturs ed ads consolatio
cum dicitur cumillis esseostenditur dẽ quord
unis scripturis: per intellegentum spiritulem
consolationem sp̃s cacpiunt. Dsautem pacientioe
& consolietionis deuebis inquit: idipsunsic peruna
tpicor churum more proph&arum quorum lene¬
dictiones semꝑte pofferuntur benedictiones tri¬
lut nomunis oruns eis durtuado: utidipsum
piunt indt rutrum grndis est istiebene he¬

Expanded text:
s sapientiae intelligitur. Sed et Deus consolationis cum dicitur, cum illis esse ostenditur Deus, qui ex divinis Scripturis per intelligentiam spiritalem consolationem spiritus capiunt. Deus ergo patientiae et consolationis det vobis, inqutriarcharum more et prophetarum, quorum bedictiones scriptae referuntur, benedictiones tribuit Romanis, exorans eis dari a Deo ut idipsum sapiant in alterutrum. Grandis est ista benedic
Abbreviated transcription (Latin):
cistam quo te psalmum ad personum masrrom
debemas upture. Dicuntenim scĩuiri quusia
gloriosupiss ne ꝑ functi. ut omnes gentes ad licudẽ
dũ debefnt scituri. qunalia pricestitat siruis suis
utipsius poyus inbuerentur exemplis. Vbi sun dep¬
isticqui tie itum suue congregitionem fidem prtfa¬
ficeros quod seugere singuluriter mentiuntur
scqt̃ & conliuidate eum omnes popili. conluu¬
litio sł cunctorum fidelium inunum r ducto licuda¬
tio lucec enim aecdesice catholicae apta cognoscit᷑
quod de diuersis mundipustib: aggregatur. Om̃senĩ
gristibus in suis popalis generolitet commonentur:
nȩ quis seinuidi cio dñi dicatesse prr&eritur¬

Expanded text:
m quoque psalmum ad personam martyrum debemus aptare. Dicunt enim sancti viri, quasi jam gloriosa passione perfuncti, ut omnes gentes ad laudes Domini debeant excitari, qui talia praestitit servis suis, ut ipsius potius imbuerentur exemplis. Ubi sunt Donatistae, qui tantum suae congregationi fidem praesfacerent, quod se agere singulariter mentiuntur! Sequitur, et collaudate eum, omnes populi. Collaudatio est cunctorum fidelium in unum redacta laudatio; haec enim Ecclesiae catholicae apta cognoscitur, quae de diversis mundi partibus aggregatur. Omnes enim gentes in suis populis generaliter commonentur, ne quis se in judicio Domini dicat esse praeteritu
Abbreviated transcription (Latin):
sionebi lccipiuntur id est cum uliquis in firmiss po¬
tut sibi eb omnibus uerna libus tem pent nesum neu
cidutin curnem immolatiuum. &ideo & cum qui
manducut potest urbitnrri in honorem idolorum
id facera ꝙeo gneuiter offendicum ipsicim molictitua
cicro siexfide anuscente accipiatur nemineminu¬
cula& un declio loco idemapostolus interroguniu& at
cum quid demacello emitur uelub idi quo in fideli
quis quam uocatus in mensueius & hiberisibi ciornes
uid& quas isti inmundus arbi tnentur propter im mo¬
lationem sed quiacarnes sunt cum apostolus da¬
ma omniamundu osse & omnem creatunom dĩbo¬
namesse & omniu scĩ ficari pet uerbum & orationẽ
& tumen tempenendum ubeis. siquis foste infir¬
mus offenditur & quodum loco upestissime istos sig¬
nficauerit cumdicit in nouissimis temporibus

Expanded text:
sionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia caro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet. unde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem creaturam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et orationem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
tine ierem fiduti am gentibus ficciat &s pemnondubuã
multis tostimomis firmatdecr&umdi hocstur se uton¬
nes gentes benedicerentur in xp̃o. Nein solentia
infidentium iudiceorum contristar&: & dubios reddẽ¬
n& enedentium animos gentium quasi frustra aib semꝑ
promittint: quod ado abnthue accepto feritur si des
eorum ut i psud&itia & securiuete crescerent. Quicro
ticmen xp̃s exie diceies se & non ox radiceboo ⁊ ulriiusti
autex rdiceobed sod quia dicuid filiusdicitur
propter regnum utsicutex dõnatus in regemest: itu
& aduuid re geostum huben& iuxtacernem: Ideo
nedixiesse: urbordicuid quȩ fructum fecit ꝑrit mumi

Expanded text:
t majorem fiduciam gentibus faciat et spem non dubiam, multis testimoniis firmat decretum Dei hoc fuisse, ut omnes gentes benedicerentur in Christo; ne insolentia infidentium Judaeorum contristaret, et dubias redderet credentium animas gentium, quasi frustra sibi spem promittant, quod a Deo Abrahae accepto feratur fides Judaeorum, ut ipsa laetitia et securitate crescerent. Quare tamen Christus ex radice Jesse, et non ex radice Booz viri justi, aut ex radice Obed? Sed quia David filius dicatur propter regnum; ut sicut ex Deo natus in regem est, ita et ex David rege ortum haberet juxta carnem; ideo radix Jesse arbor David, quae fructum fecit per ramum
Abbreviated transcription (Latin):
ues turs cogitationes quemlex non iudicat iudiccore
tic tis es. ut iudices eum quem lex non iudicatUnde
Sia cobusait: Qui iudicat fuxtrem iudicat legem
dcelius supientiorem seudicut legi: E& erum ipso
pculus nene mandatum facientes iudicecuit: & ali¬

Expanded text:
vestras cogitationes, quem lex non judicat, judicarevestras cogitationes, quem lex non judicat, judicaretatis es, ut judices eum quem non judicat lex? Unde Jacobus ait: Qui judicat fratrem judicat legem, scilicet sapientiorem se judicat lege. Caeterum ipse Paulus contra mandatum facientes judicavit, et ali