comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc sola attributa quȩ in carne uiuiscunt. ⁊ sen¬
sibus adminicłant᷑. cur ñ ds̃ ille qui fac̃ oĩa uiu̾e
atq sentire ętiã carni uitam p̾bet ⁊ sensum. un¬
uersali oꝑe ħ munꝰ etiã partibꝰ tͥbuens: Ꝙ quid
opusẽ uitũno atq sentino: Qd̃ si ab illo qui uite
ac sensibꝰ uniu̾salit̾ p̾sidet. his quasi famuł ista
carnalia ułut extrema ⁊ ima cõmissa sunt.
ita ne sunt illi selecti destituti familia. ut ñ inue¬
nirent quibꝰ etiam ipsi ista cõmitt̾ent. s cum tota sua
nobilitate qua uisi s̃ seligendi. opus facere cum
ignobilius cogentur: Iuno selecta ⁊ regina iouiꝰq
soror ⁊ comux. ħ tam̃ int̾duca ẽ pueris. ⁊ opus fac
cum deabꝰ ignobilissimis ab eona ⁊ ad eona. Ibi
posuerunt ⁊ m̃tem deã. quȩ faciat pueris bona
m̃tem.⁊ int̾selectas ista ñ ponit᷑. quasi quȩ maiꝰ
p̃stare hominibꝰ pot̾. ponit᷑ aut̃ uno q it̾duca ẽ¬

Expanded text:
haec sola attributa, quae in carne vivescunt et senhaec sola attributa, quae in carne vivescunt et sensibus adminiculantur; cur non deus ille, qui facit omnia vivere atque sentire, etiam carni vitam praebet et sensum, universali opere hoc munus etiam partubus tribuens? Et quid opus est Vitumno atque Sentino? Quod si ab illo qui vitae et sensibus universaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia velut extrema et ima commissa sunt; itane sunt illi selecti destituti familia, ut non invenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cnobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis⁊ ⁊ p̾istoꝵ dignitate neglectis. Quod si res¬
pondet᷑ omĩũ initioꝵ potestatẽ hab ᷤ ianũ. ⁊ iõ illi
ȩtiam qͥ aꝑitur conceptui ñ in merito attribui.⁊
omiũ seminum sat̾nũ. ⁊ iõ seminationẽ quoq hoĩs
ñ posse ab eius oꝑatiõe se iungi. omĩũ seminum
emittendoꝵ lib̾ũ ⁊ lib̾am .⁊ idõ his ętiam p̃ eẽ quȩ
ad substituendos homines ꝑtinent. omiũ purga¬
torium ⁊ pariendoꝵ uinonẽ. ⁊ idõ eã nõ de eẽ
purgacionibꝰ feminarũ. ⁊ partuibꝰ hominũ. quȩ
rant quid respondeant de uitũno.⁊ sentino. utrũ
⁊ ipses uelint hr̃e omĩĩ quȩ uiuunt ⁊ sentiunt
potestatem. Quod si concedunt. attendant qͣm eos
sublimius locaturi sint. Nam seminibꝰ nasci ĩ
t̾ra ⁊ exc t̾ra ẽ. iuiuere aut̃ atq sentire etiã dõs si¬
dereos opinant᷑. Si aut̃ dicunt uitũno atq sentino

Expanded text:
cognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si rescognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum rant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos velint habere omnium quae vivunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, attendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci, in terra et ex terra est; vivere autem atque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno atque Sentino
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc nõ sola s cum mena filia iouis. fluores m̃¬
struos ad eius q̃ conceptum ẽ increm̃tum. Et con¬
fert uitũnus obscurꝰ ⁊ ignobił uitam. confert
sentinus obscurus ⁊ ignobił sensũ. Iuȩ duo tanto
illis rebꝰ p̾stanciora sunt. quanto ⁊ ipsa intellectu
ac ratione uincuntur. Sicut enĩ quȩ ratiocinant᷑
⁊ intelligunt. ꝓfecto pociora sunt his que sine in¬
tellectu atq ratione ut peccora uiuunt ⁊ sentiunt.
ita ⁊ illa quȩ uita sensuq sunt p̾dita. his quȩ nõ
uiuunt nec sentiunt merito p̃ferunt᷑. Int̾ selectoᷤᷤ
itaq dõs uitũnꝰ uiuficato. ⁊ sentinus sensificator
magis hab̾i debuerunt qͣm ianus seminis admis¬
sor. ⁊ saturnꝰ seminis dator uł sator. uł lib̾ ⁊ lib̾a
seminum cõmotores uł emissores. quȩ semina cogi¬
tare indignum ẽ nisi ad uitã sensũq ꝑuen̾int. quȩ
mun̾a selecta nõ dant᷑ a diis selectis. s a qͥbꝰdam in¬

Expanded text:
et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menet hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam in
Abbreviated transcription (Latin):
d̃orum ipsi unoni idẽ auctor assignat. quȩ in diis
selectis etiam regina ẽ ⁊ hic tam̃ uino lucina cũ
eadem mena pͥuigna sua eidẽ cruori p̾sidet. Ibi s̃
⁊ duo nescio qui obscurissimi. uitiũiꝰ ⁊ sentinus.
quoꝵ alt̾ uitam alt̾ sensus puerꝑio largiuntur.¬
⁊ nimiꝵ multo plꝰ pr̃ant cũ sint ignobilissimi.
qͣm illi tot ꝓceres ⁊ selecti. Nam ꝓfecto sine uita
⁊ sensu. quid ẽ illud totũ q̃ muliebri ut̾o geritur.
nͥ nescio qͥd abiectissimũ limo ac pulueri compara
dum: Quȩ gͥ causa tot selectos dõs ad ħ oꝑa minima
compulit. uͭ auituno ⁊ sentino quos fama obscura
recondit. in huiꝰ munificentię particione suꝑent᷑:
Confert enĩ selectꝰ ianus aditum ⁊ qͣsi ianuã semini
confert selectꝰ saturnus sem̃ ipsum. Confert selectꝰ
lib̃ eiꝰ dẽ seminis emissionẽ uiris. confert ħ idẽ lib̾a
quȩ ceres seu uenus ẽ feminis. Confert selecta uino.

Expanded text:
deorum ipsi Junoni idem auctor assignat, quae in diis deorum ipsi Junoni idem auctor assignat, quae in diis selectis etiam regina est: et hic tanquam Juno Lucina cum eadem Mena, privigna sua, eidem cruori praesidet. Ibi sunt et duo, nescio qui obscurissimi, Vitumnus et Sentinus; quorum alter vitam, alter sensus puerEt nimirum multo plus praestant, cum sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine uita et sensu, quid est illud totum, quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum limo ac pulueri conparaigitur causa tot selectos deos ad haec opera minima conpulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. iunonẽ. lunã. dianã. mineruã. uenerẽ. uestã. In
qͥbꝰ om̃ĩbꝰ fermȩ .xx. duodecĩ mares. octo feminȩ. Hȩc
numina utrũ ꝑꝑ maiores in mundo ad ministraciones
se lecta dicunt᷑. an qd ppłis magis innotuer̃ maiorq eis
cultꝰ eochibet᷑. Si ꝓpt̾ea qr oꝑa maiora abhis adminis¬
trantur in mundo. non eos inueniri debiumꝰ int̾ illã
quasi plebeiã numinum młtitudinẽ. minutis opuscuł
deputatã. Nam ipse pͥmũ ianus cũ puerꝑiũ cipit᷑.¬
buta. numinibꝰ aditum aꝑit recipiendo semini. Ibi ẽ
⁊ sat᷑nus ꝓpt̾ ipsum semĩ. ibi lib̾ qͥ marẽ effuso semine li¬
b̾at. ibi lib̾a qͣm ⁊ uenerẽ uolunt. quȩ ħ idẽ bñficium
ꝯferat feminę. ut ȩtiã ipsa emissio seminȩ lib̾et᷑. Oms
hi. ex illis s̃ qui selecti appellant᷑. S ibi ẽ ⁊ dea mena.
quȩ m̃struis fluoribꝰ p̾ ẽ. qͣmus iouis filia tam̃ ignobi¬
lis. & hac̃ ꝓuincia fluoꝵ m̃struoꝵ. in libro selectoꝵ

Expanded text:
Iunonem, Lunam, Dianam, Minervam, Venerem, Vestam. In quibus omnibus ferme viginti duodecim mares, octo sunt femine. Hec numina, utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt, maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos invenire debuimus inter illam, qudeputatam. Nam ipse primum Janus, cum puerperium concipitbuta numinibus, aditum aperit recipiendo semini: ibi est et Saturnus propter ipsum semen: ibi Liber, qui marem effuso semine liberat: ibi Libera, quam et Venerem volunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt, qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menstruis fluoribus praeest, quamvis Jovis filia, tamen ignobilis. Et hanc provinciam fluorum menstruorum in libro selectorum
Abbreviated transcription (Latin):
di. Lib̾ũ ⁊ cererẽ p̃ponunt seminibꝰ. uł illũ mascłimni
illa femininis. uł illũ liquori. illã u̾o ariditati se¬
minum. & ħ utiq totum refertur ad mundum sdẽ
ad iouẽ. qui ꝓpt̾ea dictus ẽ ꝓgenitor genitrixq qͣ
omĩa semina ex se mittẽt ⁊ in se reciꝑet. quandi
quidẽ ętiã magnã matrẽ eandẽ cererẽ uolunit. qͣm
nicħ aliud dicunt ẽẽ qͣm t̾ram. eamq ꝑhibent ⁊ u¬
nonem. ⁊ idõ ei scd̾as causas rerum tͥbuunt. cũ tam̃
eos totus ipsȩ mundus ẽ iouis. Mimeruã etiã qr
eam humanis artibꝰ p̃posuer̃. nec inuenerunt uł
stellam uͥ eam pon̾ent. eandẽ uł summũ ȩthera.
uł ȩtiam lunã ẽẽ dixer̃. Uestam quoq ipsã ꝓpt̾ea

Expanded text:
di. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, di. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixque\', quod omnia semina ex se emitteret et in se reciperet. Quando quidem etiam Matrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum tribuunt, cum tamen eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque i
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ hominum. cur arieti.⁊ tauro. ⁊ cancro. ⁊ scorpio.
cȩt̾isghuiꝰ modi quȩ celestia signa numerant. ⁊ stellaᷤᷤ
non singłis s singła płibꝰ constant. suꝑiusq istis in
summo cęlo ꝑbibent collocata. uͥ constancior motꝰ
in enairabile meatũ sid̾ibꝰ p̾bet. nullas aras. nulla
sacͣ. nulla templa fecer̃ nec dõs ñ dico int̾ hos selec¬
tos. s ne int̾ illos quidẽ quasi plebeios habuerũt:¬
a pollinem qͣmius diuinatorẽ ⁊ medicũ. uerumptñ
ut in aliqua parte mundi statuerent. ip̃m ȩtiã so¬
lẽ eẽ dixcerunt. dianamq germanã eiꝰ similit̾ lunã.
⁊ uiaꝵ p̃sidẽ. unde ⁊ uirginẽ uolunt quod uia
nicħ pariat. sdõ ambos sagitas har̃e. quod ipsa
duo sid̾ã de cȩlo radios t̾ras usq ꝑtendant. Uul¬
canum uolunt ignem mundi. neptunũ aqͣs mũ¬
ditem patrem ħ ẽ orcũ t̾renam ⁊ inf̾imam partẽ mũ¬

Expanded text:
actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus constant, superiusque istis in summo coelo perhibent collocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt; nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem quasi plebeios habueruntApollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas munDitem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mun
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbuunt ita ut uix eorum quisqͣm repꝑiat᷑. qui ali¬
ud opinetur. Quis aut̃ ñ rideat. cum regem omĩũ
iouem dicant. q̃ stella eius ab stella ueneris tãta
uincitur claritate : Tanto enim eẽ debuit cęt̾is
illa fulgentior. quanto ẽ ipse potencior. Respon¬
dent ĩo sicuidĩ. quia illa quę putatur obscurior
suꝑior. atq a t̾ris longe remocior. Si gͦ suꝑiorem
locum maior dignitafismeruit. qͣre sat᷑nꝰ ibi ẽ iouȩ
suꝑior : An uanitas fabulȩ quȩ regem iouẽ fac̃. nor
potuit. usq ad sid̾ã ꝑuenire : & qd ñ ualuit saturnꝰ
in regno suo neq incapitolio. saltem optin̾e ẽ ꝑmiᷤ
⁊ ht̃ tam̃. An istȩ causam suam composuit ut po-¬
tuit.⁊ ꝓ una stella qͣm nõ ht̃ int̾ sid̾a. tot facies
accep̃ int̾ra. Denĩ si ꝓpt̾ solas stellas mercuriũ ⁊ mar¬
tẽ partes mundi putant. ut eos dõs hre possint.
qr utiq sermo ⁊ bellum non sunt partes mundi s

Expanded text:
tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui alitribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur clariilla fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic videri, quia illa quae putatur obscurior, superior est atque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum major dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Jove superior? an vanitas fabulae, quae regem Jovem facit, non potuit usque ad sidera pervenire; et quod non valuit Saturnus in regno suo, neque in Capitolio, saltem est permissus obet habet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ibꝰ possidentur ab eis. qui ñ dii s demones sunt.
Item quia nec marti aliquod uł partem mundi in¬
uenire potuerunt. ubi ag̾et oꝑa qualia cũq nature.
dm belli ẽȩ dixer̃ quod opus ẽ hominũ. ⁊ optabilius
n ẽ. Si gͥ pacem ꝑpetuam felicitas daret. mars qͥd
ag̾et noꝰ haberet.Si aut̃ ipsum bellum ẽ mars sic̃
sermo mereurius. utinam q̃m manifestũ ẽ qͣm nõ
sit ałs. tã non sit ⁊ bellum. quod uł falso uocet᷑ as̃.
nominibꝰ. Nam stellam quandã uocant mercurium.
qͣndam itidẽ martẽ. S ibi ẽ ⁊ illa qͣm uocant iouẽ.
tam ⁊ si mundus ẽ iouis. ibi qͣm uocant saturnũ.
Et tamen ei p̾terea dant noa paruã sub̾am omiũ
uidelic seminum. Ibi ẽ ⁊ illa omiũ clarissima quę
ab eis appellat᷑ uenus. ⁊ tam̃ eandẽ uenerem ẽẽ etiã
lunam uolunt. qͣmuis de illo fulgentissimo sid̾e ap̃
eos tãqͣm de malo aureo uino uenusq contendant.

Expanded text:
spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur deus. nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod utiq ab surdum ẽ. Si aut̃ illi humam tantũ
sermonis potestas tͥbuta ꝑhibetur. nõ ẽ credibile
ad lactandos mãma non solum pueros s etiã peccora.
uñ ruminus cognominatꝰ ẽ iouem descende uoluiᷤᷤ¬
se. ⁊ curam nr̃i sermonis qua peccoribꝰ antecellimꝰ.
ad se ꝑtin̾e uoluisse. ac ꝑħ idẽ ipse ẽ iouis. atq mer¬
curius. d̾ si sermo ipse dr̃ ẽȩ mercuriꝰ sic̃ ea quȩ de
illo int̾p̃tant᷑ ostendunt. nã ĩo mercuriꝰ qͣsi mediꝰ
cuirens dr̃ appellatꝰ. quod sermo cunat int̾ homineꝰ
medius. iõ hermes grece. qd sermo uł int̾ptatio que
alias euis in capite ⁊ pedibꝰ. significare uolucrẽ ferri
ꝑ aera sermonẽ. nuntiũ dictum. qm̃ ꝑ sermonem
omĩa cogitata minciant᷑. si gͦ mercuriꝰ ipse sermo ẽ:
etiã ipsi confitentibꝰ ds̃ ñ ẽ. S cum sibi dõs facuit᷑
eos qui nec demones sunt. inmundis supplicando

Expanded text:
quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dmedius. Ideo et Ἑρμῆς Graece, quod sermo, vel interpretatio, quae crem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando
Abbreviated transcription (Latin):
gignendarum. Quẽ alium hanc iui h̃te credunt. qͣm
mundum eui dictum ẽ. iuppit̾ ꝓgenitor genitriaq:
ꝙ cum alio loco genium dic eẽ. unius euiꝰq animũ
rõnalẽ. ⁊ ĩo eẽ singłos singłoꝵ. talem aut̃ mundi ani¬
mum dm eẽ. ad ħ idem utiq reuocat. ut tanqͣm u¬
niuersał genius ipsȩ mundi animus ẽx credatur. hic
e gͥ que appellant iouem. Nam si omnis genius ds̃. ⁊
omnis uiri animus genius. sequit᷑ ut sit om̃is uiri
ammus dds̃. Ed si ⁊ ipsos ab horrere absurditas ipsa
compellit. restat ut eum singłarit̾ et excellent̾ dicat
dm̃ genium. quẽ dicunt mundi animũ. ac ꝑħ iouẽ.
partes mundi ⁊ oꝑa di quȩ sunt in elementis nõ
inuener̃. ⁊ iõ eos saltem oꝑibꝰ hominum p̃posuer̃.
sermocinandi ⁊ belligerandi amministros. Quoꝵ
mercurius si sermonis etiam doꝵ potestatẽ gerit.
ipsi quoq regi doꝵ dominat᷑. si scd̾m eiꝰ arbitriũ
iuppit᷑ loquit᷑. aut loquendi ab illo accep facultatẽ.

Expanded text:
arum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum ac per hoc Ioupartes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem;
Abbreviated transcription (Latin):
ones posuero. rep̃hendi ñ debeo. Qui enim puta¬
uit iuidicare oportẽ ⁊ posse. cum audierit faciet pp̃t
Ego citiꝰ ꝑduci possum ut in pͥmo libro quȩ dixi
in dubitacionem reuocem. qͣm inħ quȩ p̾scribam
omĩa in aliqͣm dirigã summã. Ita ñ solum istũ
de dis incertis. s etiam de certis focit incertum. In
teio porro isto de diis selectis postea qͣm p̃locutus ẽ
qd ex naturali theologiam p̃loquendum putauit.
ingressurus huiꝰ cuulis theologie uanitates ⁊ insa¬
nias m̃daces. uͥ eum ñ solum ñ deducebat rerum
u̾itas. s etiam maioꝵ p̃mebat auctoritas. de diis
inquit ppłi tomani publicis quibꝰ edes dedicauer̃.
eosq pluribꝰ signis ornatus notauerunt. in ħ libro
seban. s: ut xenophanes colophoniꝰ scͥpsit. quid putẽ:
Numqͥd contendã: Pona. Hoĩs enĩ ẽ ħ opinari. dĩ

Expanded text:
iones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putaiones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit iudicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse. Ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem reuocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de dis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de dis selectis, postea quam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putauit, ingressurus huius ciuilis theologiae uanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non ducebat rerum ueritas, sed etiam maiorum premebat auctoritas: \'De dis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicauerunt eosque pluribus signis ornatos notauerunt, in hoc libro scribam, sed ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, dei
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uolũt. in qͥbꝰeã uniu̾sũ. inqͥbꝰdã partes eiꝰ untu̾sum sic̃
iouemt. partes eiꝰ ut genium. ut matrẽ magnam. ut solẽ. ut
lunam. uł potius apollinẽ ⁊ dianã. & aliqn̾o unũ
dm res plures. aliqnõ unã rẽ dõs plures faciunt.
Nam unus ds̃ res plures sunt. sicut ipse iuppit̾.
& mundꝰ eni totꝰ iuppit̾. ⁊ solum cęlũ iupptt.: ⁊ sola stella
minerua itidẽ luna. qͣm eẽ in etheris infimo luite
existimant. Unam uero rem. dõs plures ita facuit̾.
Et ianus ẽ mundus ⁊ iuppit̾. sic ⁊ uino ẽ tr̃a ⁊⁊ mat̾
raui. ita ⁊cęt̾a ñ exeplicant. s potius implicant sic̃
impetus eirabunde opinionis impulerit. ita huc
atq illuc hinc atq illinc insiliunt ⁊ resilunt. it
ipse uairo de omibꝰ dubitare qͣm aliquid affirmare
maluerit. Nam extremoꝵ triũ pͥmum de diis certꝰ
cũ absoluiss librum. in alt̾o de diis inc̾tis dice̾ i¬
gressus ait. Cum in ħ libello dubias de diis opil¬

Expanded text:
dum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater raui, ita cetera non explicant, sed potius inplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Varro de omnibus dubitare quam aliquid adfirmare maluerit. Nam trium extremorum primum de dis certis cum absoluisset librum, in altero de dis incertis dicere ingressus ait: \'Cum in hoc libello dubias de dis opin
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sit a corpore s ab amõ ds. Si gͦ ianus ẽ mun¬
dus.⁊ ds̃ ẽ ianus. Nũquid iouẽ ut ds̃ ẽẽ possit.
aliquam partem iani eẽ dicturi sunt: Magis enĩ
ioui uniuersum solent tͥbuere. uñ ẽ iouis omĩa
plena. Ergo ⁊ iouẽ ut ds̃ sit ⁊ maxximȩ reꝵ d̃oꝵ.
nõ alium possunt excistimare qͣm mundum.
ut diis cęt̾is scd̾m istos suis partibꝰ regnet. In
hanc sententiam ȩtiam quosdam uersus ualerii
soram ex ponit idẽ uairo. in eo libro quẽ seorsũ
ab istis de cultu dõrum scͥpsit. qui uersus hi s̾.
Iuppit̾ omĩp̃s regũ rerumq dm̃q. ꝓ genitor geni¬
triaq dm̃. ds unus ⁊ omnis. Exponunt᷑ aut̃

Expanded text:
orpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Expon
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosis am̃is altius & tenatius diut᷑nus huma¬
ni geñis enor infix̃. euellere atq extirpare conantẽ
rio cooꝑante. ingenia celsiora atq meliora qͥbꝰ adhanc
rem suꝑiores libri satis suꝑq sufficiunt pacient̾ ⁊ eqͣni¬
mit̾ fene debebunt. ⁊ ꝓpt̾ alios ñ putare suꝑfliui. qd̾
iã s̃ sentuint n necessarium. Multiũ magna tes agit᷑.
nc̃ gerimus fragilitati necessaria subsidia p̃beantur.
ii in pot̾ mortał uitȩ tͣnsitorium uapore . s. ꝓpt̾ uitã
bam que ñ nͥ et̾na ẽ querenda ⁊ colenda p̃dieat᷑. hac̾¬

Expanded text:
mis altius et tenacius diuturnus humneris error infixit, evellere atque exstirpare conantem,rio cooperantem, ingenia celeriora atque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, c, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerenda et colenda praedicatur. C
Abbreviated transcription (Latin):
alium aliquem iouis noĩe nuncupare dignum tur¬
pibꝰ ⁊ flagiciosis honoribꝰ subposito iano figm̃to qd̾
potius blasphemarent. sic̃ saturno dr̃ sub positus lapi
quem ꝓfilio deuoraret. qͣm istum dm̃ dice̾nt ⁊ to¬
nante ⁊ adult̾antẽ.⁊ totum mundum regentẽ.⁊
ꝑ tot stupͣ diffluentem.⁊ naturaꝵ omĩũ naturaliũq
reꝵ causas sũmas hñtem. ⁊ suas causas bonas n
habentem. Deiñ quero. quem iam locum int̾ dõs
huic ioui tͥbuant. si ianus ẽ mundꝰ. dõs enĩ ueros
ita dicturi sunt iouem am̃ã mundi. ut ianus sit
corpus eius id est iste uisibił mundus: Hoc si diet.
non erit quemadmnodũ ianum dm̃ dicunt qm̃
mundi corpus nõ ẽ ds̃. uł scđm ipsos. s am̃a mũ¬
di.ac partes enis. Uñ aꝑtissime idem dicit dm̃
se arbitrari eẽ am̾a mundi.⁊ hunc ipsum mun¬
dum ẽẽ dm̃. s sicut hominem sapientẽ cum sit

Expanded text:
alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turalium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum si
Abbreviated transcription (Latin):
nire. initiũ facti incepcio discendi. summũ ꝑceptio
doctrinȩ. Ac sic in omnibꝰ pͥma sunt initia. sũmiq
sunt fines. s etiam ħ negocium int̾ ianum t̾minũq
discussum ẽ. Cause aut̃ quȩ dant᷑ ioui. efficientia
sunt nõ effecta. neq ullomͦ fieri pot̾. ut uł tempore
p̃ueniantur a factis initii siue factorum. Semꝑ
enim pͥor ẽ res quȩ facit. qͣm illa quȩ fit. Qua ꝑꝑ
si ad ianum ꝑtinent uitia factoꝵ. ñ idõ pͥora sunt
efficientibꝰ causis. quas ioui tͥbuunt. Sicut enĩ nicħ
fic. ita nicħ inchoatur ut fiat. qd̾ ñ faciens causa
p̾cesserit. hũc sane dm penes quẽ sunt onĩs causȩ¬
factoꝵ omĩi naturaꝵ naturaliũq rerũ. si iouẽ ppłi
appellant.⁊ tantis contumeliis tanqͣm scelestis cri¬
minationibꝰ colunt. tetriore sacͥlegio sese obstringũt.
qͣm si ꝓrsus nullum putarent đ̾m. Uñ satiꝰ eẽt eis

Expanded text:
nire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio nire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discussum est. Causae autem quae dantur Jovi, efficientia sunt, non effecta: neque ullo modo fieri potest, ut vel tempore praeveniantur a factis initiisve factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt ofactarum naturarum, naturaliumque rerum, si Iovem populi appellant et tantis contumeliis, tamque scelestis criminationibus colunt, deteriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis
Abbreviated transcription (Latin):
tenuas que urcatibꝰ ⁊ exeuntibꝰ pateant. anto¬
geudur ad mundi similitudinẽ. sic de biftonte
guiod aicent salte in ore hominis inuener. nisi
neptunus forte subueniat ⁊ porrigat piscẽ
cui p̾t̾ hiatũ oris ⁊ guituris ętia dextͣ ⁊ suistͣ
fauces patent. & tñ hanc uanitatem ꝑ tot ianu.
nulla effugit am̃a nisi quȩ audit ueritatẽ dicer.¬
dicit᷑ quẽ uelit intelligi exponant. ds ẽ ir quiut.
hñs potestatẽ causar quibꝰ aliqͥd fit inmundo.
ħ qͣm magnum sit. nobilissimus uirgilii uersus
ille testatur. Felixe qui potuit reꝵ cognosc̾e causaᷤ.
S cur ei p̃ponit᷑ ianus : hoc nob̾ uir ille acutissimꝰ
doctissimusq respondeat. Qñ penes ianũ in qͥt
sunt pͥma. penes iouẽ suma m̾ito gͦ rex omiũ
ipit̾ habetur. Prima enim uncuntur a sũmis.
quia lic pͥma p̾cedant tp̃re. sũma suꝑant digni¬
tate. S recte hoc dice̾t᷑. si factorum pͥma discern̾en¬
tur ⁊ summa. sic initiũ facti ẽ ꝓficisci. summũ ꝑue¬

Expanded text:
nuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicendicitur, quem velint intelligi, exponant. Deus est, inquiunt, habens potestatem causarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum perve
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ȩ qͣm putant ꝑcuncta diffusam. ex partibꝰ
molis huiꝰ inquas uisibilis mundus istȩ consur¬
git ⁊ multiplici ad ministracione naturȩ quasi
płimum dõꝵ nomina accep̃. Quid ẽ enĩ ⁊ saturnꝰ:
Unus inquit de pͥncipibꝰ d̾s. penes quẽ sacionũ
omiũ dominatꝰ ẽ. Nonne expositio uersiuĩ illoꝵ
ualerii sorani sic se h̃t̃. iouẽ eẽ muncdum⁊⁊ eum
om̃ia semina ex se mitt̾e ⁊ inse reciꝑe: Ipse ẽ gͥ
penes que socionũ om̃iũ dñatꝰ ẽ. Quid ẽ genius:

Expanded text:
animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sation
Abbreviated transcription (Latin):
miantes. ⁊ egentes. Tuamlibet eni magnas pec¬
cumas hr̃e possunt. s in earum quantacũq ha¬
bundantia nõ eg̾e̾ nõ possunt. & dm̃ ipsum ueriĩ
recte dicimus diuitem ñ tam̃ pecunia. s omĩpotẽ¬
ciam. Dicunt᷑ itaq ⁊ diuites pecuniosi. s int̾ius
egem. si cupidi. Item dicuntur pauꝑes pecunia
carentes. s int̾ius diuites. si sapientes. Quał gͦ
ista theologia debet ẽ sapienti. uͥ rex dõs eius pei
nomen accepit. qͣm nemo sapiens concupiuit: Quã¬
to enim facilius si aliquid ac doctrina quod ad
uitam ꝑtinet ęc̾uant saĩudrit̾ disceret᷑. ds miidi
rector non ab eis pecunia s sapientia uocaret᷑. cuiꝰ
amor purgat a sordibꝰ auaritiȩ. idẽ ab amore pec
cunie. S quid de ħ ioue plura: ad quẽ fortassȩ
cȩt̾i referendi sunt. ut in anis remaneat dõꝵz opi¬
nio plurimoꝵ. cum hic ipse sint om̃s. siue qnõ
partes eius uł potestates existimant᷑. siue cũ us

Expanded text:
inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecinhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore pectur. Sed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis
Abbreviated transcription (Latin):
cognomina legerẽ. qd̾ etiam pecunia uoadei.
qͣm deam int̾ illos minuscularios inuenimus:
in quarto libro cõmemorauimus. S cum ⁊ mass
⁊ feminȩ habeant pecuniã.cur non ⁊ pecunla
meius fant omĩa. S magnã rõnẽ diuni nomini.
mino uers ille cuiꝰ sunt onĩa uilissime ⁊ contu¬
monoe suisumne pecunia nuncupatur. adomĩa enĩ
qee eelo i tiã continentur. quid ẽ pecunia in om̃ibꝰ
ominins rebus quȩ ab hominibꝰ nomine pecunie
possident: S nimirũ ħ auaricia ioui nomen im¬
posust: uit quis quis amat pecumã. ñ quelibet
An s ipsum regem omĩũ sibi amare uideatur.
Longe aut̃ aliud ẽȩt. si diuiciȩ uocarentur. Aliud
naq sunt diuitiȩ. aliud pecunia. Nam dicimnus
auates sapientes. iustos bonos. quibꝰ pecunia uł
mulla uł parua ẽ. Magis enim sunt uirtutibꝰ
diites. ꝑ quas eis etiam in ipsis corpraliũ reꝵ
necessitatibꝰ sat ẽ q̃ ad ẽ pauꝑes uero auaros. sẽꝑ

Expanded text:
cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper
Abbreviated transcription (Latin):
deri ⁊ ipsam uinonẽ nicħ aliud eẽ qͣm iouẽ. scd̾m
illos ualerii sorani uersꝰ uͥ dictum ẽ. Iuppit̾ omp̃s
regũ rerumq dm̃q ꝓgenitor genitriaq dm̃.
Quare gͦ dictus ẽ ⁊ ruminus cum diligentis fortaᷤᷤ¬
se querentibꝰ ipse inueniat᷑ ẽẽ ętiam illa diua
rumina: Si enun maiestate dõꝵ recte uidebatꝰ
indignum ut in una spica alt̾ ad curã geniculi
alt̾ ad folliculi ꝑtin̾et. quanto ẽ indigniꝰ una n
infimam id ẽ ut mãmis alant᷑ animalia duoꝵ de
potestate curari. quoꝵ sit unus iuppit̾̃ rex ipsei
torum. ⁊ ħ agat non saltem cum coniuge sua.sa
cum ignobili nescio qͣm rumina: quia nͥ ipse e
ȩtiam ipsa rumina : Rumimis fortasse ꝓsuges¬
tibus maribꝰ rumina ꝓfeminis. Dic̾e quippe il¬
luissȩ illos ioui femininũ nom̃ impon̾e. nͥ u illꝰ¬
uersibꝰ ꝓgenitor genitriaeq dic̾etur.⁊ int̾ ei lid

Expanded text:
deri, et ipsamderi, et ipsamus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomen inponere, nirogenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequi longũ ẽ. Hec aut̃ eognomina imposuer i
do̾. ꝓpt̾ causas potestatesq diuersas. non tantũ ꝓpr¬
tot̾ res etiã tot dõs eum ẽȩ coegerunt. qd̾ omĩa u¬
ceret. quod a nemine uinceret᷑. quod opem indigen¬
tibus feiret. quod hab̾et impellendi. statuendi. sti¬
biliendi. resupinandi potestatẽ. quod tanqͣm tigils
mundum contin̾et ac sustin̾et. quod aleret omi
quod rũma idẽ mamiina aleret am̃alia. Inhis un
aduertimus quedã magna sunt quedã exrigua.
⁊ tam̃ unus utͣq face̾ ꝑhibetur. Puto uit̾ se ꝓpin¬
quiores ẽẽ causas rerum atq pͥmordia. ꝓpt̾ quas
res unũ mundũ duos dõs uoluerunt iouẽ atos
Nolo dicere quod animalibꝰ mamã p̾b̾e suggentibꝰ
magis uinonẽ potuit dic̾e̾ qͣm iouẽ. p̾sertim eũ
ȩȩ̃t etiam diuina rumina quę inħ opꝰ adutoriui
illi famulatũ ue p̾bet. Cogito aut̃ posse respon¬

Expanded text:
persequi longum est. Haec autem cognomina imposuerunt uni persequi longum est. Haec autem cognomina imposuerunt uni deo propter causas potestatesqtot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adquNolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse respon
Abbreviated transcription (Latin):
sit mundus. quare duo dii sunt ianus ⁊ iuppit̾:
Quare seorsum hñt templa: Quare seorsum aras.
diuersa sacra. dissimilia simulacra: Si ꝓpt̾ea q̃
alia uis ẽ pͥmordiorũ alia causarum.⁊ isla iani
illa iouis nomen accepit. nũquid si unus homo
in diuersis rebus duas habeat potestates. aut
duas artes. quia singłarum diuersa uis ẽ idõ duo
udices. aut duo dicunt᷑ artifices: Si gͦ ⁊ unus
ds cum ipse habeat potestatem pͥmordioꝵ ipsȩ
causaꝵ. nũ ꝓpt̾ illũ duos dõs ẽȩ necesse ẽ puta¬
ri. quia pͥmordia causeq res duȩ sunt: Quod
si ħ iustum putant. etiam ipsum iouẽ tot dõs
ẽẽ dicant. quot quot ei cognomina ꝓpt̾ multaᷤᷤ
potestates deder̃. qm̃ res om̃s exc quibꝰ illa cogno¬
mina sunt adhibita. multe atq diuerse sunt.
ex quibꝰ pauca comemoro. Dixerunt eũ uictorẽ.¬
inuctum. opitulũ. impulsorem. statorem. centũ¬
pede. supinalẽ. tigillũ. almũ. ruminũ. ⁊ alia que

Expanded text:
sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commemoro. CAPUT XI. De cognominpedam, Supinalem, Tigillum, Almum,, Ruminum, et alia quae
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui in eadem ꝑstit̾unt. aut si utq boni eͣ¬
liter creati sunt. istis mala uoluntate cadentibꝰ
illi amplus adiuti ad eam bĩtudinis plenitudi¬
nem uñ se munqͣm casuros certissimi fierent ꝑ¬
uenerũt. sic̃ iam etiam in libro quẽ sequit᷑ iste
tractammus. Confitendũ ẽ gͥ cum debita laude
hominũ s pͥmitus p̾cipueq angłoꝵ bonĩ ẽẽ qd̾
scͥptum ẽ. mͥ aut̃ adherere dõ bonum ẽ. Hoc bo

Expanded text:
illi qui in eadem perstiterunt: aut si utrique boni aeqilli qui in eadem perstiterunt: aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adjuti ad eam beatitudinis plenitudinem unde se nunquam casuros certissimi fierent pervenerunt, sicut jam etiam in libro quem sequitur iste, tractavimus. Confitendum est igitur cum debita laude hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Hoc bo
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ille qui bonam naturã ex nchilo sui capacẽ fe¬
cerat ex se ipso facet implendo meliorem pͥus fa¬
ciens. excitando aiudiore: Nam ⁊ hoc discucien¬
dum ẽ siboni angłi ipsi in se fecer̃ uoluntatẽ¬
bonam utrum aliqͣ eam an nulla uoluntate fe¬
cerunt. Si nulla: utiq nec fecerunt. Si aliqua:
utrum mala an bona. Si mala. quomodo esse
potuit mala uoluntas bone uoluntatis effectrix :
Si bona. iam gͦ habebant. & istam quis fec̾at nisi
ille qui eos cum bona uoluntate idest cum amo¬
re casto quo illi adhererent creauit. simul eis et
condens naturã et largiens grãm: Uñ sine bona
uoluntate hoc ẽ dĩ amore nũqͣm sc̃os angłos fiuᷤ¬
se credendum ẽ. Isti aut̃ qui cum boni creati eẽnt.¬
tamen mali sunt mala ꝓpͥa uoluntate. qͣm bona
natura non fecit. nͥ cum a bono sponte defecit.
ut mali causa ñ sit bonũ. s defectus a bono.
aut minorẽ acceꝑunt amoris diuini gr̃am qͣm

Expanded text:
nisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fenisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret inplendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt bonam uoluntatem, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. Si nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua. utrum mala an bona? Si mala, quo modo esse potuit mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? Si bona, iam ergo habebant. Et istam quis fecerat nisi ille, qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti auttamen mali sunt, mala propria voluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt amoris divini gratiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
te. hoc ipso qd̃ ab ẏmo defecer̃. a quo ñ defecissẽt.
si utiq uoluissent. Si aut̃ boni angłi fuerunt
Absit. Quidꝰ enim erant sine bona uoluntate nͥ
mali : Aut si ꝓpt̾ea ñ mali quia nec mala uo¬
luntas eis mnerat. neq enim ab ea qͣm ñdum ce¬
ꝑant hr̃e defecer̃. certe ñdum tales. ñdũ tã boni.
qͣm ẽẽ cum uoluntate ceꝑunt. Aut si ñ potuer̃
se ipsos fac̾e̾ meliores qͣm eos ille fecerat. quo
nemo melius quicqͣm fac̃. ꝓfecto et bonã uo¬
luntatẽ qua meliores eẽnt. nisi oꝑante adiutorio
creatoris hab̾e non possent. & cum ro egit eoꝵ bo¬
na uoluntas. ut non ad seipsos qui minus erant
s ad illum qui sumine ẽ conu̾t̾ent᷑. eiq adherenteᷤᷤ
magis ẽẽnt eiusq participatione sapient̾ bẽq ui¬
u̾ent. quid aluid ostendit᷑ nisi uoluntatẽ qͣmlib
bonam. in opẽ fuisse in solo desid̾io remansurã.

Expanded text:
te hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. te hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram,
Abbreviated transcription (Latin):
cui lib naturȩ bonum. etiam si adipiscitur. ipse
fit inbono malus. ⁊ miser meliore pͥuatus. Cũ gͦ
male uoluntatis efficiens nat᷑ał uł si dici pot̾
ẽenciał nulla sit causa. ab ipsa quippe incipit
sp̃uũ mutabilium malii quo minuit᷑ atq depra¬
uatur naturȩ bonũ. nec talẽ uoluntatẽ fac̾ nisi
defectio qua deserit᷑ ds̃. cuꝰ defectionis & causa
utiq defec̃. si dix̾imus nulla ẽẽ efficientẽ causã
etiam uoluntatis bonȩ. cauendũ ẽ ne uoluntaᷤᷤ
bonoꝵ angłoꝵ non facta s dõ coet̾na eẽ credatur.
Cum gͦ ipsi facti sint quomͦ illa non eẽ facta dicet᷑
Pono quia facta ẽ utrum cum ipsis facta ẽ. an
sine illa fuerunt pͥus: s si cum ipsis nõ dubiũ qd̾
ab illo facta sit a quo ⁊ ipsi. Simulq ut facti
qd̾ illi ineadẽ bona uoluntate manser̃. isti ab ea
deficiendo mutati sunt. mala scilicet uolunta¬

Expanded text:
cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uolubonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut factiquod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uolunta