comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possent.T.graccum ex lucanis cum equitatu ac leui armatu¬
ra bencuentum uenire iuberunt legionibus statiuisq ad opi¬
uendas res in lucanis aliquem preficeret. Eracco priusqͣ ex lu¬
canis moueret sacrificanti triste prodigium factum est. Ad
exta sacrifitio perpetrato angues duo ex occulto ad lapsi ede¬
picum monitu sacrifitium instauraretur atq: intentius o¬
exta reserata scruarentur iterum ac tertio tradunt libata¬
q iocinere intactos angues abisse. Cum aruspices adimp¬
torem id pertinere prodigim premonussent. et ab occul¬
tis cauendum hominibus consultisq: nulla tamen prouide¬
tia factum imminens moueri potuit.Flauius lucanus
fuit caput partis eius lucanorum: cuius pars ad hanniba¬
em defecisset.qui cum romanis stabat etiam eo anno in
magistratu erat ab iisdem illis creatus praetor. Is muta¬
ta repente uoluntate locum grẽ ap penum quaereus

Expanded text:
possent, Ti. Gracchum ex Lucanis cum equitatu ac leui armatupossent, Ti. Gracchum ex Lucanis cum equitatu ac leui armatura Beneuentum uenire iubent; legionibus statiuisque ad obtinendas res in Lucanis aliquem praeficeret. Graccho, priusquam ex Lucanis moueret, sacrificanti triste prodigium factum est. ad exta sacrificio perpetrato angues duo ex occulto adlapsi adedespicum monitu sacrificium instauraretur atque intentius exta seruarentur, iterum ac tertium tradunt libatoque iocinere intactos angues abisse. cum haruspices ad imperatorem id pertinere prodigium praemonuissent et ab occultis cauendum hominibus consultisque, nulla tamen prouidentia fatum imminens moueri potuit. Flauus Lucanus fuit, caput partis eius Lucanorum, cum pars ad Hannibalem defecisset, quae cum Romanis stabat; et iam annuo in magistratu erat, ab iisdem illis creatus praetor. is mutata repente uoluntate locum gratiae apud Poenum quaerens,
Abbreviated transcription (Latin):
conglobati:cum popularium agmen patentibus portis acce¬¬
pissent ubi romanos fusos adurbem ferri uiderunt. conclamat
instare poenum permixtosq hostes urbem inuasuros ni prope
portas claudunt. Ita exclusos romanos prebuere hosti adcede
Attinius tamen cum paucis receptus. Seditio de iñ paulisper
tenuit. cum inde alui cedendum fortunae et tradendum
urbem uictoribus recenserent.Caeterum ut plerumq: for¬
tuna et consilia mala uicerunt.Attinio cum suis ad mare
ac naues deducto magis quia ip̃i obimperiuin insemite ac
iustum consultum uolebant:oua respectu romanorum co¬
thaginenses inurbe accipint:consules abeneuento in campanũ
agrum legiones ducunt. non ad frumentamõ. quac iam hyber¬
nis erant corrumpenda. sed ad capuam oppugnandam. Nobi¬
lem se consulatum tam opulente urbis exridio rati facturos
simul et ingens flagitium imperio dempturos.q urbi tam pro¬
ad subita belli. si hannibal quod facturum haud dubitabant
ad opem ferendam socus capuam uenisse: equites uim sustinere

Expanded text:
conglobati cum popularium agmen patentibus portis accepissent, ubi Romanos fusos ad urbem ferri uiderunt, conclamant instare Poenum permixtosque et hostes urbem inuasuros ni propere portas claudant. ita exclusos Romanos praebuere hosti ad caedem; Atinius tamen cum paucis receptus. seditio inde paulisper tenuit, cum inde alii cedendum fortunae et tradendam urbem uictoribus censerent. ceterum, ut plerumque, fortuna et consilia mala uicerunt; Atinio cum suis ad mare ac naues deducto, magis quia ipsi ob imperium in se mite ac iustum consultum uolebant quam respectu Romanorum, Carthaginienses in urbem accipiunt. consules a Beneuento in Campanum agrum legiones ducunt non ad frumenta modo, quae iam in herbis erant, corrumpenda sed ad Capuam oppugnandam, nobilem se consulatum tam opulentae urbis excidio rati facturos, simul et ingens flagitium imperio dempturos, quod urbi tam pro, si Hannibal, quod facturum haud dubitabant, ad opem ferendam sociis Capuam uenisset, equitis uim sustinere
Abbreviated transcription (Latin):
modiorum tritici.cc.hordei ne commeatus de essent:et quantu
practerea opus eẽt quo iussissent subuecturos.Milite atq eꝗte
scire nisi romani latiniq nominis non uti populum romanum
leuium armatorum auxilia etiam externa uidisse: in castris
ro. Itaq missi sunt mille sagutariorum ac funditorum apta

Expanded text:
modium tritici, ducenta hordei, ne commeatus deessent, et quantum modium tritici, ducenta hordei, ne commeatus deessent, et quantum praeterea opus esset quo iussissent subuecturos. milite atque equite scire nisi Romano Latinique nominis non uti populum Romanum: leuium armorum auxilia etiam externa uidisse in castris Romanis. itaque misisse mille sagittariorum ac funditorum, apta
Abbreviated transcription (Latin):
digiis. Nam et romae in auentino et aratie nuntiatum erat
sub idem tempus lapidibus pluuisse: et multo cruore signa in sa¬
binis cedes aquasq e fonte calidas manasse. Id quid etiam quod
saepuis acciderat magis terrebat: & in uia fornicata que ad cam¬
pum erat aliquot homines de celo tacti ex animatiq fuerant. Ca
prodigia ex libris procurata. legati a pesto pateras aureas romã
attulerunt. his sicut neapolitanis gratiae acte aurum non accep¬
tum. Per eosdem dies abhyerone classis hostiam cum magno con¬
meatu accessit. Legati insenatum introducti nuntiarunt cedẽ
c. Famminii exercitusq quac allata adeo effecit regem hyero¬
nem: ut nulla sua propria regniq sui clade moueri magis potuerit
taq quanꝗ̃ probe sciat magnitudinem.p.Rammirabiliorem
prope aduersis rebus ꝗ̃ secundis ẽẽ missa a se omnia quibus abonis
fidelibusq sociis bella iuuari soleant.Que ne accipe magnopere o

Expanded text:
digiis. nam et Romae in Auentino et Ariciae nuntiatum erat digiis. nam et Romae in Auentino et Ariciae nuntiatum erat sub idem tempus lapidibus pluuisse, et multo cruore signa in Sabinis, Caeretes aquas fonte callidos manasse; id quidem etiam, quod saepius acciderat, magis terrebat; et in uia fornicata, quae ad Campum erat, aliquot homines de caelo tacti exanimatique fuerant. ea prodigia ex libris procurata. legati a Paesto pateras aureas Romam attulerunt. iis, sicut Neapolitanis, gratiae actae, aurum non acceptum. per eosdem dies ab Hierone classis Ostia cum magno commeatu accessit. legati in senatum introducti nuntiarunt caedem C. Flamini consulis exercitusque allatam adeo aegre tulisse regem Hieronem ut nulla sua propria regnique sui clade moueri magis potuerit. itaque, quamquam probe sciat magnitudinem populi Romani admirabiliorem prope aduersis rebus quam secundis esse, tamen se omnia quibus a bonis fidelibusque sociis bella iuuari soleant misisse; quae ne accipere
Abbreviated transcription (Latin):
tus honos non gessisset: praeteritis aliquot fortibus ac Itren¬
nuis uiris: quia in tali tempore nullus nouus magistratus ui¬
debatur dandus: exercitus quoq multiplicati sunt.Quante
autem copiac equitum peditumq addite sunt. adeo itã nume¬
ro et genere copiarum uariant auctores ut uix quicq̃ satis o¬
certimꝰ affirmare ausim. Decem milia nouorum militum alii
scripta in supplementum: alii nouas quatuor legiones et quinq: Ø¬
legionibus rem gererent.Numero quoq peditum equitumq
legiones auctas milibus peditum et centenis equitibus in sins ulas
adiectis: ut quina milia peditum . ccc. equites essent. socii dupli
pat. maiore conatu atq impetu rem actam quam prioribus annis
quia spem posse uinci hostem dictator prebuerat. Cacterum
priusꝗ̃ signa ab urbe noue legiones mouerent decem uiri libros
adire atq inspicere ussi propter territos uulgi homines nouis pro¬

Expanded text:
us honos quem non iam antea gessisset, praeteritis aliquot fortibus ac streus honos quem non iam antea gessisset, praeteritis aliquot fortibus ac strenuis uiris, quia in tali tempore nulli nouus magistratus uidebatur mandandus. exercitus quoque multiplicati sunt; quantae autem copiae peditum equitumque additae sint adeo et numero et genere copiarum uariant auctores, ut uix quicquam satis certum adfirmare ausus sim. decem milia nouorum militum alii scripta in supplementum, alii nouas quattuor legiones ut octo legionibus rem gererent; numero quoque peditum equitumque legiones auctas milibus peditum et centenis equitibus in singulas adiectis, ut quina milia peditum, treceni equites essent, socii duplicpat maiore conatu atque impetu rem actam quam prioribus annis, quia spem posse uinci hostem dictator praebuerat. ceterum priusquam signa ab urbe nouae legiones mouerent, decemuiri libros adire atque inspicere iussi propter territos uolgo homines nouis pro
Abbreviated transcription (Latin):
ac daturum ei ꝗͣ magis uincere ꝗͣ diu imperare malit. Cum
his orationibus accensa plebs eẽt tribunis patritiis petentibus
p. cornelio merenda. L. manilio uolsone.M.emilio lepido Ø
duobus nobilibus iam familiarum plebei. C.attilio serrano:s
atilio peto: quorum alter pontifex:alter augur erat.C. teren¬
tius consul unus creatur:ut in manu eius essent comitia rogan¬
do college: tum cum experta nobilitas patrum. fuiss& uirium¬
in competitoribus.L. emilium paulum: qui cum. M. libio con¬
sul erat et damnatione college: et sua prope ambustus euaserat.
infestum plebei dui ac multum recusantem:ad petitionem cõ¬
pulsum iuris.proximo pro comitiali die concedentibus omni¬
bus qui cum uarrane certauerant:parte magis in aduersa
duo practores. M.Claudius marcellus in siciliam: APos tumi¬
us albinus ingalliam. Omnes absentes creati sunt:nec quisꝗͣ eo¬
rum preter terentium consulem erat:quem iam antea manda

Expanded text:
ac daturum ei qui magis uere uincere quam diu imperare malit. cum ac daturum ei qui magis uere uincere quam diu imperare malit. cum his orationibus accensa plebs esset, tribus patriciis petentibus, P. Cornelio Merenda L. Manlio Uolsone M. Aemilio Lepido , duobus nobilium iam familiarum plebeiis, C. Atilio Serrano et Q. Aelio Paeto , quorum alter pontifex, alter augur erat, C. Terentius consul unus creatur, ut in manu eius essent comitia rogando collegae. tum in competitoribus eius L. Aemilium Paulum, qui cum M. Livio consul fuerat, ex damnatione collegae, ex qua prope ambustus evaserat, infestum plebei, diu ac multum recusantem ad petitionem compellit. Is proximo comitiali die concedentibus omnibus qui cum Varrone certaverant, par magis in adversando duo praetores, M. Claudius Marcellus in Siciliam, L. Postumius Albinus in Galliam. omnes absentes creati sunt, nec cuiquam eorum praeter Terentium consulem mandatus
Abbreviated transcription (Latin):
lem ad italiam abductum Abhisdem cum debellari possit frau¬
de in bellum trahi cum quatuor milia legionibus uniuersis pug¬
nari possit. apparuisse eo quod. M.minutius absente fabio
prospere pugnasset duas legiones hosti ab codem obiectas. de¬
inde ex ipsa cede eeptas ut pater patronus appellaretur. qui pri
nis artibus cum debellare possent bellum traxisse. id foedus inter
omnes nobiles ictum. Nec finem ante belli habituros ꝗ consulẽ
uere plebeium idest hominem nouum fecissent. Nam plebeios
nobiles iam eisdem initiatos eẽ sacris et contemnere plebem
ex quo contemni desierint patribus coepisse: cui non id appare¬
r& id actum et quaesitum eẽ. ut inter regnum iniretur ut in
morando quesisse id postea quia inuitis his dictator eẽt dictus
comitiorum causam expugnatam eẽ.: ut uitiosus dictator ꝑ
augures fier&. Abhorret igitur inter regnum eos consulatũ
unum certe plebis romanae eẽt populum liberum habitu&

Expanded text:
lem in Italiam adductum; ab iisdem, cum debellari possit, fraulem in Italiam adductum; ab iisdem, cum debellari possit, fraude bellum trahi. cum quattuor legionibus uniuersis pugnari posse apparuisset eo quod M. Minucius absente Fabio prospere pugnasset, duas legiones hosti ad caedem obiectas, deinde ex ipsa caede ereptas ut pater patronusque appellaretur qui priusnis artibus, cum debellare possent, bellum traxisse. id foedus inter omnes nobiles ictum nec finem ante belli habituros quam consulem uere plebeium, id est, hominem nouum fecissent; nam plebeios nobiles iam eisdem initiatos esse sacris et contemnere plebem, ex quo contemni patribus desierint, coepisse. cui non apparere id actum et quaesitum esse ut interregnum iniretur, ut in morando quaesisse; id postea, quia inuitis iis dictator esset dictus comitiorum causa, expugnatum esse ut uitiosus dictator per augures fieret. habere igitur interregnum eos; consulatum unum certe plebis Romanae esse; populum liberum habiturum
Abbreviated transcription (Latin):
Phylo. Apomponium mathonem magistrum equitum dixit
His uitio creatis iussisq die quartodecimose magis abdicare intei¬
regnum redut. Consulibus prorogatum in annum imperium
Inter reges prodit ius a patribus. En claudius appi filius cento: inde
R cornelius asina. In cius inter regno comitia habita magno cer¬
tamine ac plebis patrum .C. terentio uarrone.Quem sin gene¬
ris hominem: plebes insectationi principum:popularibusq arti¬
bus conciliatum absq fabio opibus edictatorio imperio concus¬
sum: aliena inuidia splendentem:uulgus et extrahere ad consu¬
latum non est uita Patres summa ope instabant ne sese insect¬
dosibi equari assuescerent homines. Bebius heyennius tri. pl
cognatus .c. terentii:criminando non senatum modo:sed etiã
augures quod dictatorem prohibuissent comitia perficere.per
inuidiam eorum: fauorem candidato suo conciliabat: Ab homi¬
nibus nobilibus per multos annos bellum querentibus hanniba¬

Expanded text:
Philo M. Pomponium Mathonem magistrum equitum dixit. Philo M. Pomponium Mathonem magistrum equitum dixit. iis uitio creatis iussisque die quarto decimo se magistratu abdicare, ad interregnum res rediit. consulibus prorogatum in annum imperium. interreges proditi sunt a patribus C. Claudius Appi filius Cento , inde P. Cornelius Asina . in eius interregno comitia habita magno certamine patrum ac plebis. C. Terentio Uarroni , quem sui generis hominem, plebi insectatione principum popularibusque artibus conciliatum, ab Q. Fabi opibus et dictatorio imperio concusso aliena inuidia splendentem uolgus extrahere ad consulatum nitebatur, patres summa ope obstabant ne se insectando sibi aequari adsuescerent homines. Q. Baebius Herennius tribunus plebis, cognatus C. Terenti , criminando non senatum modo sed etiam augures, quod dictatorem prohibuissent comitia perficere, per inuidiam eorum fauorem candidato suo conciliabat: ab hominibus nobilibus, per multos annos bellum quaerentibus, Hanniba
Abbreviated transcription (Latin):
bus gererentur. Ad pyneum quoq regem in illyrios legati missi ac
stpendium cius dies accipiendos. et si bellum eẽt ingens in ceruicibus
nulli usꝙ̃ terrarum rei cura romanos ne longinqua quidem effugie¬
bat. In religionem etiam uenit edem concordiae: quam per sedi¬
tionem misitarem biennio ante.l manilius pretor in gallia uouis¬
set locatam ad id tempus non ẽẽ. Itaq duum uiri ad cam rem cre¬
ati ab emilio practore urbis cons. pupius et caeso quintius flamii¬
nius edem in arce faciendam locauerunt. Ab cod pã .ex.S.c. lrc
ad consules misse: ut si his uideretur: alter eorum ad consules cr¬
andos romam uenire se in eam diem. quam ussissent comitie dic¬
posse ab hoste: itaq perinter regem comitia habenda ẽẽ. potiusq̃
consul alter abello uocaretur.Patribus rectius uisum ẽ dictatorẽ
aconsule dici comitiorum habendorum causa dictus.L. uecturius

Expanded text:
bus gererentur. ad Pinnem quoque regem in Illyrios legati missi ad bus gererentur. ad Pinnem quoque regem in Illyrios legati missi ad stipendium, cuius dies exierat, erat, nullius usquam terrarum rei cura Romanos, ne longinquae quidem effugiebat. in religionem etiam uenit aedem Concordiae, quam per seditionem militarem biennio ante L. Manlius praetor in Gallia uouisset, locatam ad id tempus non esse. itaque duumuiri ad eam rem creati a M. Aemilio praetore urbano, C. Pupius et Caeso Quinctius Flamininus, aedem in arce faciendam locauerunt. ab eodem praetore ex senatus consulto litterae ad consules missae ut, si iis uideretur, alter eorum ad consules creandos Romam ueniret; se in eam diem quam iussissent comitia edicposse ab hoste; itaque per interregem comitia habenda esse potius quam consul alter a bello auocaretur. patribus rectius uisum est dictatorem a consule dici comitiorum habendorum causa. dictus L. Ueturius
Abbreviated transcription (Latin):
re populum romanum: si quam opem in se se crederent codem
studio fuisse: ablaturos:gratum sibi patres romanos populumq: facti¬
rum:si omnes res ncapolitanorum. suas dixissent:dignosq: iudicaue¬
rint: a quibus donum animo acuoluntate eorum qui libenter
darent quam remmaius ampliusq acciperent. Legatisq gratia
acte pro munificentia curaq: patera quae ponderis minimi o¬
fuit accepta. Per eosdem dies spectator carthaginensis qui p
biennium. fefellerat romae deprchensus precisisq manibus di¬
mittitur. Et serui quinq et uiginti in crucem acti quod in cã¬
po martio coniurassent. Indici data libertas: et eris grauis xx
egati et ad Phylippum macedonum regem missi ad deposcen¬
dum de metrium pharium qui bello uictus ad eum fugiss&
et alii.¬
et alii ligures ad expostulandum quod poenum opibus auxilusq
uuissent simul ad uisendum ex propinquo quae in bois atq insubri¬

Expanded text:
re populum Romanum. si quam opem in sese crederent, eodem re populum Romanum. si quam opem in sese crederent, eodem studio fuisse oblaturos. gratum sibi patres Romanos populumque facturum si omnes res Neapolitanorum suas duxissent, dignosque iudicauerint ab quibus donum animo ac uoluntate eorum qui libentes darent quam re maius ampliusque acciperent. legatis gratiae actae pro munificentia curaque; patera, quae ponderis minimi fuit, accepta. per eosdem dies speculator Carthaginiensis, qui per biennium fefellerat, Romae deprensus praecisisque manibus dimissus, et serui quinque et uiginti in crucem acti, quod in campo Martio coniurassent; indici data libertas et aeris grauis uiginti milia. legati et ad Philippum Macedonum regem missi ad deposcendum Demetrium Pharium, qui bello uictus ad eum fugisset, et alii <in> Ligures ad expostulandum quod Poenum opibus auxiliisque suis iuuissent, simul ad uisendum ex propinquo quae in Boiis atque Insubri
Abbreviated transcription (Latin):
titurus fuerat. nulla relicta spe alendi exercitus in eis locis su nsequ¬
tes consules eisdem artibus bellum gererent. Consules atilius fabia
nus geminus seruilianus musicanus exercitu accepto bibernacul
mature communitis cum autumni erat tempus fabu artibus cumo
summa inter sc concordia bellum gesserunt. Frumenta tum ȩxeun¬
ti hannibali diuersis locis oportuna aderant carpentes agmen pala¬
tosq excipientes in casum uniuerse dimicationis quam omnibus
artibus petebat hostis non ueniebant: cum ad gereonium iam hye
me impediente constitisset bellum. Neapolitani legati romam
uenere. Ab his quadraginta patere aurce magni ponderis in curia
bello ex hauriri.Et cum iusta pro urbibus agrisq: sociorum ac pro
capite atq: arce it alie urbe romana: atq: imperio gerantur equi
censuisse neapolitanos:quod auri sibi cum ad ipsorum ornatum
tum ad subsidium fortunae amaioribus relictum for&: eo iuua¬

Expanded text:
titurus fuerit nulla relicta spe alendi exercitus in eis locis, si insequtiturus fuerit nulla relicta spe alendi exercitus in eis locis, si insequentes consules eisdem artibus bellum gererent. no, Geminus Seruilius Minuciano exercitu accepto, hibernaculis mature communitis, <quod reli>- quum autumni erat Fabi artibus cum summa inter se concordia bellum gesserunt. frumentatum exeunti Hannibali diuersis locis opportuni aderant, carpentes agmen palatosque excipientes; in casum uniuersae dimicationis, quam omnibus artibus petebat hostis, non ueniebame impediente constitisset bellum, Neapolitani legati Romam uenere. ab iis quadraginta paterae aureae magni ponderis in curiam bello exhauriri et, cum iuxta pro urbibus agrisque sociorum ac pro capite atque arce Italiae urbe Romana atque imperio geratur, aequum censuisse Neapolitanos, quod auri sibi cum ad templorum ornatum tum ad subsidium fortunae a maioribus relictum foret, eo iuua
Abbreviated transcription (Latin):
misso. Classis a littoribus hostium plenis trepide soluta in sici¬
liam circumtenuit. Traditaq lilybei tota atilio pretore: ut a
gato eius . P. circa romam reduceretur: ipse per siciliam pedi¬
bus profectus frcto in italiam traiecit. Litterisq fabii accitus
et ip̃c et collega eius. M. Attilius ut exercitu a se exacto iam
prope semestri imperio acciperent. Omnum prope annale s
fabium dictatorem aduersus hannibalem rem gessisse tradũt
Celius etiam cum primum apopulo creatum dictatorem scribit. ded
& calium et cacteros fugit uni consuli. En seruilio qui tum proci
in gallia prouintia ab erat ius fuisse dicendi dictatoris. Quam mo¬
ramq expectare territa iam clade ciuitas non poterat. cõdecur¬
sus est ut apopulo crearetur. qui pro dictatore eẽt. Res inde ges¬
tas gloriamq insignem ducis et augendis titulum imagines pos¬
tus hannibal ut nisi confuge spem abeundi timuisset galliam repe¬

Expanded text:
missum, classis ab litoribus hostium plenis trepide soluta in Sicimissum, classis ab litoribus hostium plenis trepide soluta in Siciliam cursum tenuit, traditaque Lilybaei T. Otacilio praetori, ut ab legato eius P. Cincio Romam reduceretur. ipse per Siciliam pedibus profectus freto in Italiam traiecit, litteris Q. Fabi accitus et ipse et collega eius M. Atilius , ut exercitus ab se exacto iam prope semenstri imperio acciperent. omnium prope annales Fabium dictatorem aduersus Hannibalem rem gessisse tradunt; Caelius etiam eum primum a populo creatum dictatorem scribit. sed et Caelium et ceteros fugit uni consuli Cn. Seruilio , qui tum procul in Gallia prouincia aberat, ius fuisse dicendi dictatoris; quam moram quia exspectare territa iam clade ciuitas non poterat, eo decursum esse ut a populo crearetur qui pro dictatore esset; res inde gestas gloriamque insignem ducis et augentes titulum imaginis postus Hannibal ut, nisi cum fugae specie abeundum timuisset, Galliam repe
Abbreviated transcription (Latin):
rant: ut uix cum eadem gente bellum ẽẽ crederent:cuius terri¬
bilem eius famam apatribus accepissent:Hannibalem quoq:
ex acie redeuntem dixisse ferunt.Tandem eam nubem quae se¬
der& in iugis montium solicitatam procelle imbrem dedisse:
um haec rome geruntur in italia. En. seruilius geminus cons
acceptis in affricam transmisit. Et priusꝗͣ incontinentem descen¬
siones facer& menia insula uastata et abincolentibus citra eam
ut et ipsorum ureretur diripereturq: ager.x.talentis argen
acceptis ad lictora africe accessit copiasq exposuit. Inde ad po¬
pulandum agrum ducti milites naualesq socii iuxta effusi ac
si insulas cultorum egentibus prȩdarentur.Itaq: in insidias teme¬
re illati: cum afrequentibus palantes et locorum ignari circi
uenirentur:cum multa cȩde ac feda fuga ad naues compulsi
sunt: ad mille hominum:cum iis sempronio bleso questore e¬

Expanded text:
rant, ut uix cum eadem gente bellum esse crederent cuius terrirant, ut uix cum eadem gente bellum esse crederent cuius terribilem eam famam a patribus accepissent. Hannibalem quoque ex acie redeuntem dixisse ferunt tandem eam nubem, quae sedere in iugis montium solita sit, cum procella imbrem dedisse. dum haec geruntur in Italia, Cn. Seruilius Geminus consuacceptis in Africam transmisit et, priusquam in continentem escensiones faceret, Menige insula uastata et ab incolentibus Cercinam, ne et ipsorum ureretur diripereturque ager, decem talentis argenti acceptis ad litora Africae accessit copiasque exposuit. inde ad populandum agrum ducti milites naualesque socii iuxta effusi ac si <in> insulis cultorum egentibus praedarentur. itaque in insidias temere inlati, cum a frequentibus palantes et locorum ignari ab gnaris circumuenirentur, cum multa caede ac foeda fuga retro ad naues compulsi sunt. ad mille hominum cum Ti. Sempronio Blaeso quaestore a
Abbreviated transcription (Latin):
Uitam tantum debeo tibi cum mea salute: tum omnium horũ¬
Itaq plebiscitum quo oneratus magis ꝙ̃ honoratus primus antiqͦ
abrogoq et quod tibi mihiq quod exercitus is tuus: seruato ac serua¬
tori sit felix sub imperium auspitiumq tuum redeo: et signa
haec legionis restituo. Tu quaeso placatus me magistrum eꝗtũ:
hos ordinibus suis quemq tenere iubeas. Iunc dextere interiuc¬
te militesq contione dimissa a notis ignotiqq: benigne atq: Ø
hospitaliter inuitati letusq dies exadmodum tristipꝰaulo ante
ac prope execrabili factus. Romae ut est per lata fama rei gestȩ
de in litteris non enim magis iporum imperatorum ꝗͣ uulgo mi¬
litum ex utroq exercitu affirmata pro se quisq maximum
laudibus caelum ferre. Par gloria apud hannibalem hostisq poe¬
nos erat: actum demum sentire: cum romanis atq: it alia bellum
ẽẽ. Nam biennio ante adeo et duces romanos et milites spreue¬

Expanded text:
vitam tantam debeo, tibi cum meam salutem tum tur omnium horuvitam tantam debeo, tibi cum meam salutem tum tur omnium horuitaque plebei scitum, quo oneratus magis quam honoratus sum, primus antiquo abrogoque et, quod tibi mihique exercitibusque his tuis, servato ac conservatori, sit felix, sub imperium auspiciumque tuum redeo et signa haec legionesque restituo. tu , quaeso, placatus me magisterium equitum, hos ordines suos quemque tenere iubeas. tum tur dextrae interiunctae militesque contione dimissa ab notis ignotisque benigne atque hospitaliter invitati, laetusque dies ex admodum tristi paac prope exsecrabili factus. Romae, ut est perlata fama rei gestae, dein litteris non magis ipsorum imperatorum quam uolgo militum ex utroque exercitu adfirmata, pro se quisque Maximum laudibus ad caelum ferre. par gloria apud Hannibalem hostesque Poenos erat; ac tum demum sentire cum Romanis atque in Italia bellum esse; nam biennio ante adeo et duces Romanos et milites spreue
Abbreviated transcription (Latin):
eum extremi ingenii ẽẽ. Nobis quoniam prima animi inge¬
niiq negata sors est: secundã ac mediã teneamus. Et dum im¬
perare discimusparere prudenti in animum inducamus:cas¬
tra cum fabio iungamus: ad pretorium eius signa cum tule¬
rimus ubi ego eum parentem appellauero quod benefitio eius
erga nos ac maiestate eius dignum est: uos milites eos quorur
uos modo arma dextere texerunt patronos salutabitis. Et si
nihil aliud gratorum certe nobis animorum gloriam dies
hec dederit. Signo dato conclamatur inde ut colligantur uasa.
profecti agmine incedentes dictatoris castra in ammirationem
& ipsum et omnes qui citra erant conuerterunt. Ut constitu
ta sunt ante tribunal signa progressus ante alios magr̃ eꝗtũ
cum patrem fabium appellasset circumfusosq militum eius¬
patronos. totum agmen cum salutasset:parentibus inquit di
tator mediis quibus te modo nomine quo fando possum equaui

Expanded text:
eum extremi ingenii esse. nobis quoniam prima animi ingeeum extremi ingenii esse. nobis quoniam prima animi ingeniique negata sors est, secundam ac mediam teneamus et, dum imperare discimus, parere prudenti in animum inducamus. castra cum Fabio iungamus. ad praetorium eius signa cum tulerimus, ubi ego eum parentem appellauero, quod beneficio eius erga nos ac maiestate eius dignum est, uos, milites, eos quorum uos modo arma dexterae texerunt patronos salutabitis, et, si nihil aliud, gratorum certe nobis animorum gloriam dies hic dederit.' signo dato conclamatur inde ut colligantur uasa. profecti et agmine incedentes in dictatoris castra in admirationem et ipsum et omnes qui circa erant conuta sunt ante tribunal signa, progressus ante alios magister equitum cum patrem Fabium appellasset circumfusosque militum eius totum agmen patronos consalutasset, parentibus inquit meis, dictator, quibus te modo nomine, quod fando possum, aequavi,
Abbreviated transcription (Latin):
cesis aliis circumspectantibus fugam fabiana se acies repent
uelud celo dimissa ad auxilium ostendit. Itaq priusꝗͣ ad con¬
iectum teli ueniret ut manu conserer& suos a fuga effusa
et ab animis feroci pugna hostis continuit qui solutis ordini¬
bus uage dissipati erant: undiq confugerunt ad integrar
atiem:qui plures simulterga dederant conuersi in hostem uol¬
uentesq orbem. Nunc sensim referre pedem: nunc conglo¬
bati restare aciam pope una acies facta erat uicti atq in¬
tegri exercitus inferebantq signa in hostem cum poenuse
receptiui cecinit palam ferente hannibale abse minutium
se a fabio uictum. Itaq per uariam fortunam maiore parte
exacta cum in castris reditum eẽt: minutius conuocatis mi¬
litibꝰ. Sȩpe ego inquit audiui milites: eum primum esse ui¬
rum qui ip̃e consulat: quid in re sit: secundum eum qui bene
monenti obediat:qui nec ip̃i consulere: nec alteri parere sciat

Expanded text:
caesis aliis, aliis circumspectantibus fugam, Fabiana se acies repente caesis aliis, aliis circumspectantibus fugam, Fabiana se acies repente uelut caelo demissa ad auxilium ostendit. itaque priusquam ad coniectum teli ueniret aut manum consereret, et suos a fuga effusa et ab nimis feroci pugna hostes continuit. qui solutis ordinibus uage dissipati erant undique confugerunt ad integram aciem; qui plures simul terga dederant conuersi in hostem uoluentesque orbem nunc sensim referre pedem, nunc conglobati restare. ac iam prope una acies facta erat uicti atque integri exercitus inferebantque signa in hostem, cum Poenus receptui cecinit, palam ferente Hannibale ab se Minucium, se ab Fabio uictum. ita per uariam fortunam diei maiore parte exacta cum in castra reditum esset, Minucius conuocatis militibus 'saepe ego' inquit, 'audiui, milites, eum primum esse uirum qui ipse consulat quid in rem sit, secundum eum qui bene monenti oboediat; qui nec ipse consulere nec alteri parere sciat,
Abbreviated transcription (Latin):
prȩoccupatum inferiore loco succedens tumulum:pulsa detrusa¬
q terrorem in succedentem intulit equitem:& ad signa legionũ
refugit. Peditum acies inter perculsos impauida sola erat uide¬
batur si iusta aut si recta pugna eet: haud quaꝗͣ impar futura.
tantum animorum fecerat prospere ante paucos dies res gest.
Ded exorti repente insidiatores.cum tumultum terrorem in la¬
tera utrimq ab tergo incursantes fecerunt ut ne animus ad pu¬
gnam neq ad fugam spes cuiꝗͣ super eẽt. Tunc fabius primo cla¬
more pauentium audito:de in conspecta procul turbata acie
ita est inquit. Non celerius ꝗ̃ timui deprehendit fortuna te¬
meritatem Fabio equatus imperio hannibalem et uirtute et for¬
tuna superiorem uide. Sed aliud iurgandi succescendi tempus
erit. Nunc signa extra uallum proferre uictoriam hosti ex¬
torqueamus confessione erroris. Cuubus iam magna ex parte

Expanded text:
praeoccupatum <ex> inferiore loco succedens tumulum, pulsa detrusapraeoccupatum <ex> inferiore loco succedens tumulum, pulsa detrusaque terrorem in succedentem intulit equitem et ad signa legionum refugit. peditum acies inter perculsos impauida sola erat uidebaturque, si iusta ac directa pugna esset, haudquaquam impar futura; tantum animorum fecerat prospere ante paucos dies res gesta; sed exorti repente insidiatores eum tumultum terroremque in latera utrimque ab tergoque incursantes fecerunt ut neque animus ad pugnam neque ad fugam spes cuiquam superesset. tum Fabius, primo clamore pauentium audito, dein conspecta procul turbata acie, 'ita est' inquit; 'non celerius quam timui deprendit fortuna temeritatem. Fabio aequatus imperio Hannibalem et uirtute et fortuna superiorem uidet. sed aliud iurgandi suscensendique tempus erit: nunc signa extra uallum proferte; uictoriam hosti extorqueamus, confessionem erroris ciuibus.' iam magna ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
tos possent capere. In has latebras quodquemq: locum apte inside¬
re poterant quinq: milia conduntur peditum equitumq Nec ubi
tamen aut motus alicuius temere egressi aut fulgor armorũ
fraudem in tam aperta ualle detegerex missis paucis prima lu
ad capiendum quem ante diximus tumulum auertit oculos hos¬
tium primo statim conspectu contempta paucitas: ac sibi quis¬
q deposcere pellendos inde hostis ad locum capiendum:dux ipẽ in¬
ter stolidissimos ferocissimosq ad arma uocat et uanis animisi¬
crepat hostem. Principio leuem armaturam dimittit:de inde cõ¬
serto agmine mittit equites:postremo cum hostibus quoq subsi¬
dia mitti iub& instructisq legionibus procedit. Et hannibal la¬
borantibus suis: alia atq alia crescente certamine mittens auxi¬
lia peditum equitumq iam iustam expleuerat atiem ac totis
utrimq uiribus certatur. Prima leuis armatura romanorum

Expanded text:
tos possent capere. in has latebras, quot quemque locum apte insidetos possent capere. in has latebras, quot quemque locum apte insidere poterant, quinque milia conduntur peditum equitumque. necubi tamen aut motus alicuius temere egressi aut fulgor armorum fraudem in ualle tam aperta detegeret, missis paucis prima luce ad capiendum quem ante diximus tumulum auertit oculos hostium. primo statim conspectu contempta paucitas ac sibi quisque deposcere pellendos inde hostes ac locum capiendum; dux ipse inter stolidissimos ferocissimosque ad arma uocat et uanis minis increpat hostem. principio leuem armaturam emittit, deinde conferto agmine mitti equites; postremo, cum hostibus quoque subsidia mitti uideret, instructis legionibus procedit. et Hannibal laborantibus suis alia atque alia accrescente certamine mittens auxilia peditum equitumque iam iustam expleuerat aciem, ac totis utrimque uiribus certatur. prima leuis armatura Romanorum,
Abbreviated transcription (Latin):
equitum uoluit. Duplex inde hanibali gaudium fuit. Neq e
quiqꝗͣ eorum quȩ apud hostes gerebantur eum fallebat et o¬
profugis multa indicantibus et per suos explorantem. Nam
& liberam inimici temeritatem se suo modo capturum et solertie
fabii dimidii uirium decessisse. Tumulus erat intra castra minuni
et poenorum qui eum qui occupasset:haud dubie iniquiorem
erat hosti locum facturus eum non tamen capere sine certa¬
mine uolebat hannibal:ꝗꝗͣ id opere pretium erat: ꝗͣ causam
certaminis cum minutio quem semper occursurum all obsis¬
tendum satis sciebat et contraliere: ager omnis medius erat
prima spetie inutilis insidiatori quia non modo siluestre quicꝗ̃ sed
ne uepribus quidem uestitum habebat:rcipã natus detegendis in¬
sidiis eo magis quod in nuda ualle nulla talis fraus timeri poterat
t erant in anfractibus caue rupes ut quedam carum ducenos ari¬

Expanded text:
equitum uoluit. duplex inde Hannibali gaudium fuit; neque enim equitum uoluit. duplex inde Hannibali gaudium fuit; neque enim quicquam eorum quae apud hostes agerentur eum fallebat et perfugis multa non indicantibus et per suos explorantem: nam t liberam Minuci temeritatem se suo modo captaturum et sollertiae Fabi dimidium uirium decessisse. tumulus erat inter castra Minuci et Poenorum, quem qui occupasset haud dubie iniquiorem erat hosti locum facturus. eum non tam capere sine certamine uolebat Hannibal, quamquam id operae pretium erat, quam causam certaminis cum Minucio, quem semper occursurum ad obsistendum satis sciebat, contrahere. ager omnis medius erat prima specie inutilis insidiatori, quia non modo siluestre quicquam sed ne uepribus quidem uestitum habebat, re ipsa natus tegendis insidiis, eo magis quod in nuda ualle nulla talis fraus timeri poterat; et erant in anfractibus cauae rupes, ut quaedam earum ducenos arma
Abbreviated transcription (Latin):
suam si dictatoris cunctationi ac segnitie deorum atq hominũ
iuditio damnatae prestaret.Itaq quo die primum congressus est
cum.M. fabio statuendum primum omnium ee: ait quem admo
dum imperio equato utantur.Se optimum ducere aut diebus
alternis: aut si maiora interualla placerent:partitis temporibus al¬
terius summum ius imperiumq esse ut par hosti non solum con¬
set.sibi communicatum cum alio non ademptum imperium ẽẽ
taq si nunꝗͣ uolentem partem qua posset rerum consilio geren¬
darum censurum. Nec si tempora apud dies imperii cum eo exer¬
citum diuisurum siisq consiliis: quomam omnia non liceret qͥ
posset seruaturum. Ita optinuit ut legiones sicut consulibus me
eet inter se diuiderent.Prima et quarta minutio: secunda et ter¬
tia fabio cuenerunt. Item equites pari numero sociumq et lati¬
ni nominis auxilium diuiserunt: castris quoq se seꝑari magr

Expanded text:
suam, si dictator in cunctatione ac segnitie deorum hominumque suam, si dictator in cunctatione ac segnitie deorum hominumque iudicio damnata perstaret. itaque quo die primum congressus est cum Q. Fabio, statuendum omnium primum ait esse quem adum imperio aequato utantur: se optimum ducere aut diebus alternis aut, si maiora interualla placerent, partitis temporibus alterius summum ius imperiumque esse, ut par hosti non solum conset; sibi communicatum cum alio, non ademptum imperium esse; itaque se nunquam uolentem parte, qua posset, rerum consilio gerendarum cessurum, nec se tempora aut dies imperii cum eo, exercitum diuisurum suisque consiliis, quoniam omnia non liceret, quae posset seruaturum. ita obtinuit ut legiones, sicut consulibus mos esset, inter <se> diuiderent. prima et quarta Minucio, secunda et tertia Fabio euenerunt. item equites pari numero sociumque et Latini nominis auxilia diuiserunt. castris quoque separari magister
Abbreviated transcription (Latin):
in contumeliam cius latam acceperunt. Ip̃e qua grauitate
animi criminantes se admultitudinem inimicos t̾ulerat: ean¬
dem et populi in se seuientem iniuriam tulit.Acceptisq in ip̃o
itinere litteris .S.c. de equato imperio satis fidens haud quaq̃ cum
imperii uire artem imperandi equatam: cumq inuicto a ciui¬
bus hostibusq animo ad exercitum redut. Minutius uero cum
iam ante uix tollerabilis eẽt fuiss&: secundis rebus ac fauore uul¬
gi. tum utiq immodice inmodestacq non hannibale magis ui¬
Sto a se ꝗ̃ fabio gloriari: illum in rebus asperis unicum ac patrẽ
ducem quesitum hannibali: maior minori dictator magister e¬
quitum quod nulla memoria habeat annalium iussu populi ac¬
quatum in cadem ciuitate. in qua magister equitum uirgas ac se¬
cures dictatoris tremere atq horrere solitis in tantum suam foc¬
licitatem uirtutemq enituisse. Ergo secuturum se fortunã

Expanded text:
in contumeliam eius latam acceperunt. ipse, qua grauitate in contumeliam eius latam acceperunt. ipse, qua grauitate animi criminantes se ad multitudinem inimicos tulerat, eadem et populi in se saeuientis iniuriam tulit; acceptisque in ipso itinere litteris s. c. de aequato imperio, satis fidens haudquaquam cum imperii iure artem imperandi aequatam, cum inuicto a ciuibus hostibusque animo ad exercitum rediit. Minucius uero cum iam ante uix tolerabilis fuisset rebus secundis ac fauore uolgi, tum utique immodice immodesteque non Hannibale magis uicto ab se quam Q. Fabio gloriari: illum in rebus asperis unicum ducem ac parem quaesitum Hannibali, maiorquitum, quod nulla memoria habeat annalium, iussu populi aequatum in eadem civitate, in qua magistri equitum virgas ac secures dictatoris tremere atque horrere soliti sint: tantum suam felicitatem virtutemque enituisse. ergo secuturum se fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
U nus inuentus est suasor legis .c. terrentius uarro: qui prior ãno
prctor fuerat.loco non humili solum sed etiam sordido ortul
Patrem lauium fuisse fertur ipsum institutorem mercis filioq
hoc ip̃o in seruili eius artis ministerio usum Is iuuenis utrũ
ex eo genere questus pecunia a patre relicta animum ad spẽ
liberalioris fortunae iecit:toga et forum placuere proclam¬
do pro sordidis hominibus: causisq aduersis rem & famam bo¬
norum primum in notitiam populi de inde ad honorem per¬
uenit. Quaestura quoq: et duabus edilitatibus plebeia et cu¬
ruli postremo & praetura perfunctus iam ad consulatus o¬
spem cum attoller& animus: haud parum callide. auram
fauoralis populi ex dictatoria inuidia petit. scitisq plebis unus
gratiam tulit. Omnes cam grãm siue rogationem quiq rome
quiq exercitu erant:. equi atq iniqui preter ipsum dictatorẽ

Expanded text:
unus inuentus est suasor legis C. Terentius Uarro , qui priore anno unus inuentus est suasor legis C. Terentius Uarro , qui priore anno praetor fuerat, loco non humili solum sed etiam sordido ortus. patrem lanium fuisse ferunt, ipsum institorem mercis, filioque hoc ipso in seruilia eius artis ministeria usum. is iuuenis, ut primum ex eo genere quaestus pecunia a patre relicta animos ad spem liberalioris fortunae fecit, togaque et forum placuere, proclamando pro sordidis hominibus causisque aduersus rem et famam bonorum primum in notitiam populi, deinde ad honores peruenit, quaesturaque et duabus aedilitatibus, plebeia et curuli, postremo et praetura, perfunctus, iam ad consulatus spem cum attolleret animos, haud parum callide auram fauoris popularis ex dictatoria inuidia petit scitique plebis unus gratiam tulit. omnes eam rogationem, quique Romae quique in exercitu erant, aequi atque iniqui, praeter ipsum dictatorem
Abbreviated transcription (Latin):
satis equis auribus audiebatur.Nunc cum hostem extollers¬
uerbis bienniq: clades per temeritatem atq: scientiam ducum
acceptas referr&x: magister equitum quod contra dictum suũ
pugnasset: rationem dicere reddendam eẽ:si penes se summa
imperii consiluq sit:prope diem effecturum: ut sciam homine
bono imperatore:haud magni fortunam momenti ẽẽ:mentẽ
rationemq dominari se in tempore et ignominia seruasse ex¬
ercitum.:ꝗͣ multa milia hostium occidisse maiorem gloriam ẽe
Tuius generis orationibus frustra habitis: et consule creato.
attilio regulo: ne pñs de iure imperii dimicar& pridie: ꝗͣ ro¬
gationis ferende dies adesset. nocte ad exercitum abiit. Luce
orta cum plebis consilium cẽt: magis tacita inuidia dictatoris
fauorq magistri equitum animos uersabat: quem satis au¬
diebant homines ad suadendum quod uulgo placebat prodire.
& fauore superante auctoritas tamen de erat rogationi.

Expanded text:
satis aequis auribus audiebatur, cum hostem verbis extollersatis aequis auribus audiebatur, cum hostem verbis extolleret biennique clades per temeritatem atque inscitiam ducum acceptas referret et magistro equitum quod contra dictum suum pugnasset rationem diceret reddendam esse. si penes se summa imperii consiliique sit, prope diem effecturum ut sciant homines bono imperatore haud magni fortunam momenti esse, mentem rationemque dominari, et in tempore et sine ignominia servasse exercitum quam multa milia hostium occidisse maiorem gloriam esse. huius generis oratiAtilio Regulo ne praesens de iure imperii dimicaret, pridie quam rogationis ferendae dies adesset, nocte ad exercitum abiit. luce orta cum plebis concilium esset, magis tacita inuidia dictatoris fauorque magistri equitum animos uersabat quam satis audebant homines ad suadendum quod uolgo placebat prodire, et fauore superante auctoritas tamen rogationi deerat.
Abbreviated transcription (Latin):
tos quarum neutra hoc tempore prountia pretorc egeat.A
ninurium magistrum equitum ne hostem uider&. ne. qui
rei publice gerer& prope in custodiam habitum. Ita hercule
non samnium modo quo iam tamꝗͣ transhyberum agro poe¬
nus congressum sit et campanum calȩnumq et falernum agrũ
peruastatos eẽ sedenti casulini dictatore et legionibus.ꝑ.R
agrum suum tutantȩ exercitum cupientem. pugnare et magi¬
equitum clausos prope interuallum retentos tanꝗ̃ hostibus cap¬
tiuis arma adempta: tandem ut abscesserit inde dictator ut
obsidione liberatus. extra uallum egressos fudisse defugasse hostẽ
Quas obressi antiquus animus plebi romanieẽt audaciterse latuꝵ
de equando magistri equitum et dictatoris iure. nec tamen
ne ita quidem prius mutendum ad exercitum.O. fabium qm̃
consulem in locum. C. flamminii suffecisse. Dictator se contio¬
nibus abstinuit: in actione minime popularis ne in senatu ꝗdẽ

Expanded text:
tos, quarum neutra hoc tempore prouincia praetore egeat; M. tos, quarum neutra hoc tempore prouincia praetore egeat; M. Minucium magistrum equitum, ne hostem uideret, ne quid rei bellicae gereret, prope in custodia habitum. itaque hercule non Samnium modo, quo iam tamquam trans Hiberum agro Poenis concessum sit, sed et Campanum Calenumque et Falernum agrum peruastatos esse sedente Casilini dictatore et legionibus populi Romani agrum suum tutante. exercitum cupientem pugnare et magiequitum clausos prope intra uallum retentos; tamquam hostibus captiuis arma adempta. tandem, ut abscesserit inde dictator, ut obsidione liberatos, extra uallum egressos fudisse ac fugasse hostes. quas ob res, si antiquus animus plebei Romanae esset, audaciter se laturde aequando magistne ita quidem prius mittendum ad exercitum Q. Fabium quam consulem in locum C. Flamini suffecisset. Dictator contionibus se abstinuit in actione minime populari. ne in senatu quidem
Abbreviated transcription (Latin):
buisse noui presidii cumq fabio abroma uenienti: hannibalẽ
insidiarum quoq aliquid timentem: recepisse suos: romanum
in secutum adiuuante samnite duo castella eo die expugnasse
sex milia hostium cesa quinq admodum romanorum.Ta¬
men in tam pari prope clade famam egregie uictoriȩ cumua¬
nioribus luteris magister equitum romam perlatam de his re¬
bus per sȩpe et in senatu et in contione actum est:cum leta ci¬
uitate dictator unus nihil nec fame nec luteris crederet ut ue¬
ra omnia essent secunda se magis ꝗͣ aduersa timere diceret.
sentem solum dictatorem obstitisse rei bene gerende sed absen¬
tem etiam geste obstare et inducendo bello ac sedulo tempus
terere: quod istius in magistratu sit solusq et romae in exer¬
citu imperium habear.Quippe consulum alterum in aci
cecidisse: alterum spemclassis punice persequende procul ab
italia allegatum. Duos pretores sicilia atq sardinia occupa¬

Expanded text:
buisse noui praesidii cum Q. Fabio ab Roma uenientis. Hannibalem, buisse noui praesidii cum Q. Fabio ab Roma uenientis. Hannibalem, insidiarum quoque aliquid timentem, recepisse suos; Romanum insecutum adiuuante Samnite duo castella eo die expugnasse. sex milia hostium caesa, quinque admodum Romanorum; tamen in tam pari prope clade famam <uanam> egregiae uictoriae cum uanioribus litteris magistri equitum Romam perlatam. de iis rebus persaepe et in senatu et in contione actum est. cum laeta ciuitate dictator unus nihil nec famae nec litteris crederet, ut uera omnia essent, secunda se magis quam aduersa timere diceret, sentem solum dictatorem obstitisse rei bene gerendae sed absentem etiam gestae obstare et in ducendo bello ac sedulo tempus terere quo diutius in magistratu sit solusque et Romae et in exercitu imperium habeat. quippe consulum alterum in acie cecidisse, alterum specie classis Punicae persequendae procul ab Italia ablegatum; duos praetores Sicilia atque Sardinia occupa
Abbreviated transcription (Latin):
aut quia dubie hostibus breuioreuia preuentus erat nocte clam
missi numidae coeperunt. Quos tenentis locum contempta o¬
paucitate romani postero die cum iecissent ip̃i eo transferunt
castra. Tunc ut itaq exiguum patiuallum a uallo aberat et
d ipsum tota prope compleuerat romana aties simul et peruo¬
sa castra e castris hannibalis equitatus cum leui armatura
emissus infrumentatores late cedem fugamq hiostium. palatoꝵ
uix castra si oppugnarentur tutari poterant. lamq artibus fa¬
lum gerebat receperatq suos in priora castra que pro geriõis
moenibus erant. Iusta quoq atie et collatis signis dimicatum
quidam auctores sunt. Primo concursu poenum usq ad castra
fusum. inde cruptioni facta repente uersum terrorem in ro¬
manos: numeris deciri samnitis de iñ euentu prelium restitutũ
Hunc principem genere ac diuitiis non bouiani modo unde erat

Expanded text:
quia haud dubie hostis breuiore uia praeuenturus erat, nocte clam quia haud dubie hostis breuiore uia praeuenturus erat, nocte clam missi Numidae ceperunt. quos tenentes locum contempta paucitate Romani postero die cum deiecissent, ipsi eo transferunt castra. tum ut itaque exiguum spatii uallum a uallo aberat et id ipsum totum ut prope compleuerat Romana acies, simul et per auersa castra e castris Hannibalis equitatus cum leui armatura emissus in frumentatores late caedem fugamque hostium palatorum uix castra, si oppugnarentur, tutari poterat; iamque artibus Falum gerebat receperatque suos in priora castra, quae pro Gereoni moenibus erant. iusta quoque acie et conlatis signis dimicatum quidam auctores sunt; primo concursu Poenum usque ad castra fusum; inde eruptione facta repente uersum terrorem in Romanos; Numeri Decimi Samnitis deinde aduentu proelium restitutum. hunc, principem genere ac diuitiis, non Bouiani modo—unde erat—