comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intentio que precedit: prauum . ẽ.
omne opus quod sequitur: quã¬
uis rectum. e̾ẽ. udeatur. Uide ergo
ne lumen qđ inte. ẽ. tenebre sint.
Hoc. ẽ. ne ipsa cordis intentio que
lumen. ẽ. anĩme: uitiorum calige¬
ne fuscetur. sedula discretione ꝑpen¬
de. Iuxta qd̃ alibi precipitur. Omĩ
tustodia serua tuum cor: qm̃ exip̃o
iuita ꝓcedit. Si ergo corpus tuũ luci
duꝰ fuerit non habens aliquã par¬
tem tenebrarum: erit lucidũ totum:
&e sic̃ lucerna fulgoris illuminabit
te. Totum corpus nr̃m omnia nr̃a
oꝑa dicit quia ce apłs membra nr̃a
nuncupat: quedam opera que im¬
ꝓbat ce̾ mortificanda precipit di¬
cens. mortificato ergo membra ur̃a
que sunt suꝑ terram: fornicationẽ
Si igraur ip̃e bonum bona ĩtentio¬
ne patraueris: non habens ĩtua
conscientia aliquam partem tene¬
brose cogitationis: etiã si cõtigerit
aliquem ꝓximorum tua bona acti-¬
one noceri: uerbi gr̃a aut depecuni¬
a. qua ante indigens cr petens ao¬

Expanded text:
intentio quae praecedit, pravum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur. Vide ergo ne lumen quod in te est tenebrae sint. Hoc est, ne ipsa cordis intentio quae lumen est animae, vitiorum caligine fuscetur, sedula discretione perpende. Juxta quod alibi praecipitur: Omni custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . Sdum fuerit, non habens aliquam partem tenebrarum, erit lucidum totum, et sicut lucerna fulgoris illuminabit te. Totum corpus nostrum omnia nostra opera dicit, quia et Apostolus membra nostra nuncupat quaedam opera quae improbat et mortificanda praecipit dicens: mortificate ergo membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, Si igitur ipse bonum bona intentione patraveris, non habens in tua conscientia aliquam partem tenebrosae cogitationis, etiamsi contigerit aliquem proximorum tua bona actione noceri, verbi gratia, aut de pecunia quam a te indigens et petens ac
Abbreviated transcription (Latin):
cantes duodecim trib isrł. Non
dyxit qui reliquistis omĩa. hoc enĩ
ce̾ socrates fecit philosphus. Et mul¬
tialii diuitias contempserũt. Sed
cum sederit filius hominis inse¬
de maiestatis sue: quando exmor¬
tuis decorruptione resurgent in¬
corrupti sedebitis & uos insolus
iudicantium condempnantes .xii.
trib isrł: quia uobis credentib¬

Expanded text:
cantes duodecim tribus Israel. Non dixit, qui reliquistis omnia, hoc enim et Socrates fecit philosophus, et multi alii divitias contempserunt: sed,cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
Nter parabolas
a dño aictas: solet querentes multũ
exercere. ista que de decem uirginib
posita. ẽ. Et multi quidem huic: mul¬
ta senserunt. que non sint preter fidẽ:
sed quomodo partib euis omnib
conueniat expsitio id elaborandũ.ẽ.
Legi etiam inquadam scriptura: ex
earum genere que apocriphe no¬
minantur: qd̾ non sit contra catho¬
licam fidem: sed huic loco michi¬
minus congruere uisa . ẽ. consi¬
deranti omnes huius similitidini
non absurde de hoc loco accipr qͣnͣ.¬
tum potero breuiter & diligenter
exponam. Interrogatus igitur

Expanded text:
nter parabolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis non absurde hoc loco accipi, quantum potero breviter et diligenter exponam. Interrogatus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
diũ: rectas facite semitas dei nostͥ.
Hinc illis psalmista ait. Iterfacite
ei: qui ascendit suꝑ octasum. Suꝑ
occasum namq dñs ascendit: quia
unde ĩpassine occubuit: inde ma¬
iorem suam głam resurgendo ma¬
nifestauit. Suꝑ occasum uideliet
astendit. qui mortem suam quã¬
ꝑtulit resurgendo calcauit. Li ergo
qui ascendit suꝑ occasum iter faci¬
mus: cum nos eius: głam uestris
mentib predicamus. ut eas ce ipse
post ueniens ꝑ amoris sui p̾sentrã
ulustret. Missis autẽ predicatorib.
quid dicat audiamus. Mfssis qui
dem multa: oꝑarii autẽ pauti Ro¬
gate gͦ dominũ messis: ut mittat oꝑ¬
arios inmessim suam. Qomessem
multam operarii pauci sunt: qd̾ sine
graui merore loqui non possumus.

Expanded text:
Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Hinc illis Psalmista ait: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum namque Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. Super occasum videlicet ascendit, quia mortem quam pertulit resurgendo calcavit. Ei ergo qui ascendit super occasum iter facimus cum nos ejus gloriam vestris mentibus praedicamus, ut eas et ipse post veniens per amoris sui praesentiam illustret. 3. Missis autem praedicatoribus, quid dicat auddem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Ad messem multam operarii pauci sunt, quod sine gravi moerore loqui non possumus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando uero oꝑib ammonet. Ip̃a
et enũ acta: cius preepta sunt Quia
dum aliquid tacitus facit: quid ã¬
gere debeamus innofescit. Ecce enĩ
binos inpredicationẽ discipłos mit.¬
tit: quia duo sunt precepta carita¬
tis: dei iudelicet amor & ꝓximi. Et
minus quant᷑ duos caritas haberi
nõ potest. Nemo enĩ proprie a senrt¬
ip̃o habere caritatẽ dicitur. sed dilec¬
tio in alterum tendit. ut sp̃s caritas
possit. Binos adpredicandum disci¬
pulos dñs mittit: quatinꝰ hoc nobis
tatitus insinuet: quia qui caritatem
erga alterum non habet: predicatioĩs
officium. suscipere nullatenus debet.
Bene autẽ dicitur: quia misit eosan¬
te fauem suam. inomnẽ ciuitatem
& locum quo erat ip̃e uenturus.
Predicatores enĩ suos dñs sequitur:
quia predicatio preuenit. Et tũc ad
mentis nr̃e habitaculum dñs uenit:
quando uerba exhortationis precur¬
runt. atq ꝑ hec ueritas inmente sus¬
cipitur. Hinc nainq hisdem pre¬
dicatorib ysaias dicit. Parate iuã

Expanded text:
operibus admonet. Ipsa etenim facta ejus praecepta sunt, quia dum aliquid tacitus facit, quid agere debeamus innotescit. Ecce enim binos in praedicationem discipulos mittit, quia duo sunt praecepta charitatis, Dei videlicet amor, et proximi, et minus quam inter duos charitas haberi non potest. Nemo enim proprie ad semetipsum habere charitatem dicitur, sed dilectio in alterum tendit, ut charitas esse possit. Binos ad praedicandum discipulos Dominus mittit, quatenus hoc nobis tacitus innuat, quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis officium suscipere nullatenus debet. 2. Bene autem dicitur quia misit eos ante faciem suam in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus. Praedicatores enim suos Dominus sequitur, quia praedicatio praevenit, et tunc ad mentis nostrae habitaculum Dominus venit, quando verba exhortationis praecurrunt, atque per haec veritas in mente suscipitur. Hinc namque eisdem praedicatoribus Isaias dicit: Parate viam
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃m cotidianum: quem tam̃ a d̾o pe¬
timus: addendo da nobis. Gratis
autẽ odit. qui nullum exodium
commodum querit. uel incõmodũ
fugit. Sic oderunt dem̃ impii: sic
diligunt iusti. hoc. ẽ. gratis: uta¬
lia priter illum non expectent nobis
bona. qm̃ ipse erit in onĩb omnia.
Quis quis uero altius atcenderit:
xp̃m dicentẽ. si oꝑam non fecissem
ineis que nomo alius fecit: inue¬
niẽt ip̃m fecisse si quando qͥspiam
dei homo tale aliquit fecit. Potest
quippe cuncta ꝑse ip̃m: nemo autẽ
potest aliquit sine ipso. Ep̃c namq
cum patre ce sp̃n sc̃o: nõ sunt tres
dii sedunus. ẽ. deus: de quo scriptũ
est. Bendictus dñs deus iscł. qui fa¬
cit mirabilia solus. Nemo ergo a
eoꝵ fecit: ip̃o faciente fecit. Sec au¬
tem ip̃e non illis facientib fecit.

Expanded text:
nostrum quotidianum , quem tamen a Deo penostrum quotidianum , quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis. Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit. Sic oderunt Deum impii, sic diligunt justi, hoc est, gratis, ut alia propter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia . Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, inveniet ipsum fecisse, si quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe ipse cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non sunt tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo aleorum fecit, ipso faciente fecit. Haec autem ipse, non illis facientibus, fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
potuit nec conciptus uiolare nec natꝰ.
Ded hoc nec coram tis factum. ẽ. nec
incis. Ad cognoscendam quippe hu¬
ius miraculi ueritatẽ: non communi
cum eis aspectu. sed discreto abtis dis¬
cipulati: apłi ꝑuenerunt. Iam ue¬
ro illud qd̃ die tertio incarne ĩ qua
octisus fuerat desepulchro se redditlit
uiuum. ce numquam deinde mori¬
tuus cum illa ascendit in celum: su¬
ꝑat etiam cuncta quefecit: sed neꝙ
hoc factum. ẽ inuideis. neq corã tis.
Et nõ dum hoc fecerat: quando dice.¬
bat. siopera non fecissem ineisque
nemo alius fecit. Nimirum ergo
illa sunt que meorum ualitudinib
tanta miratula salutis ostendit:
quanta illis antea nemo donauit.
Hec enim iuderunt. Et hoc eis expro¬
bans ad iungit ce dicit. Nunc autẽ
&r uiderunt o oderunt. ce me cł pa¬
trem meum. S ed ut impleatur ser.¬
mo qui inlege eoꝵ scriptus est: quia
odio habuerunt me grats. Eorũ
legem dicit: non abipsis inuentã
seo ipsis datam. Sic̃ dicinus panem

Expanded text:
potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu apostoli pervenerunt. Jam vero illud, quod die tertio in carne, in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus, cum illa ascendit in coelum, super etiam cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me, et Patrem meum, sed ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis. Eorum legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem
Abbreviated transcription (Latin):
Am uero de resurrectione carnis
non sicut quidam reuixerunt. ite¬
rumq sunt mortui: sed inet̾nam
re cẽ omnib questionib que de
hac remouerias solent satis facere
non inuenio. Resurrecturam ta¬
ti sunt hominum atq nascent᷑¬
&e mortui sunt atq moriuntur:
nullo modo debet dubitare. xp̃ia.¬
nus. Uude primo occurrit de a¬
uortuus fetib questio: qui iam
quidem natisunt inuteris matrũ:
sed non cdum ita ut iam possint

Expanded text:
am vero de resurrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternre, et omnibus quaestionibus quae de hac re moveri assolent, satisfnon invenio. Resurrecturam tati sunt hominum, aut nascentur, mortui sunt atque morientur, nullo modo debet dubitare Christianus. bortivis fetibus quaestio qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati, ut jam possint
Abbreviated transcription (Latin):
et mandouobis ut dili¬
gatis inuicem. Ac ꝑhot
intelligere debemus. hc̃
esse fructum nr̃m de quo ait. Ego
uos elegi ut eatis &e fructũ afferatis.
&e fructus uestermaueat. Et quod
adunxit. Et quod cumꝙ petieri¬
tis patrem innominemeo: dit uob̾.
Tunc itaq dabit nobis si diligamꝰ
inuicem. Cum os hoc ip̃m ip̃e dede¬
rit nobis: qui nos elegit ñ habentes
fructum. quia non eum nos elegera¬
mus: oe posuit nos ut fructũ af¬
fexamus. hoc. ẽ. inuicem diligãmꝰ.
Quem fructum. sine illo afferre nõ
possumus: sic palmitis facere sine
uite nichil possunt. Caritas gͦ est
fructus nr̃: quam definit apłs de
cor. depuro & conscientia bona et
fide non ficta. hac diligamus ĩuicẽ
enĩ uera dilectione diligeremus in¬
uicem. nisi diligentes dm̃: Diligit
enim unusquisq ꝓximum tamqͣm
se ip̃m: sidiligit dm̃. Namsidm̃
tota lex pendet & ꝓphe. Hic est
fructus nr̃ defructu itaq nobis
mandans. Hec mando inquit
uobis: ut diligatis inuicem. Ab¬

Expanded text:
ec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait: Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit: Ut quodcunque petieritis Patrem itunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si ota Lex pendet et Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem.
Abbreviated transcription (Latin):
qua nos posuit ut eamus. Proĩde
inominib: miscłia eius preuenit
nos. Et fructus inquit ũr maneat:
ut quod cumq petieritis patrem in
nomine meo: det uobis. Maneat
ergo dilectio: ip̃e est ergo fructus
ñr. Que dilectio nunc. ẽ. indesi¬
derio: non dum insaturitate.
Et ip̃o desiderio: qd̃ cumq petie¬
rimus innomine unigenit filii:
dat nobis pater. Quod autẽ ac¬
cipere saluandis non expedit nobis:
non existeͣmus nos petere in noĩe
sauatoris. S ed hoc petimus inno¬
mine saluatoris: quod ꝑtinet ad
rationem salutis. Item sermo in¬

Expanded text:
qua nos posuit ut eamus. Proinde qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
precis presciss: qd̃ eum nos. fuisse¬
mus prius electuri. Quid gͦelegit¬
innonbonis: non enĩ electi sunt
quia boni fuerunt: quiboni non
essent nisi electi ẽe̾nt. Alioquin
gratia. iam non. ẽ. gr̃a: si precessissȩ
contendimus merita. Audi ĩgrate.
Non estut dicas. ideo electus sũ quia.
iam credebam. Si enĩ credebas ĩ eum:
iamelegeras eum. Sed audi nõ uos
me elegistis. Quid ergo dictui sumꝰ
audiendo non uos me elegistis. nĩ¬
nos eligentis essemus: Et iudete¬
kiñi quemadmodũ non eligat bo¬
nos: sed quos elegit. facias bonos.
rgo inquit elegiuos ce posui uos
ut eatis oe fructum afferatis ⁊ fruc¬
tus u̾r maneat. Nonne iste. ẽ fruc¬
tus: dequoiam dixerat sineme nicħ
potestis facere. Elegit ergo ce posu¬
it ut eamus & fructum afferamus.
Nullum itaꝙ fructum: unde nos
eligeret habebamus. Ut eatis ĩquit
ce fructum afferatis̾. Imus ut affe¬
ramus: & ip̃e est uia qua ymus: in

Expanded text:
praescisset quod eum nos fuissepraescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. Non in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus merita. Haec » Non est ut dicas, ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: « Non vos e sunt. Quid ergo dicturi sumus audiendo: Non vos me elegistis, ninos eligentis essemus? Et videtei, quemadmodum non eligat bonos, sed quos elegit, faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat, Sine me nihil potestis facere ? Elegit ergo, et posuit ut eamus, et fructum afferamus: nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in
Abbreviated transcription (Latin):
iam pignore accepto salui facti. ẽt̃.
dicamur: ita omnium noticiã que¬
cumq unigenras audiuit a patre:
futuram sperare debemus. quãius
iam se hoc fecisse dycerit. xp̃c. Non
uos me elegistis inquit: sed ego e¬
legi uos. Hec. ẽ. illa ineffabius gr̃a.
Qiud enĩ eramus quando xp̃mñ
dum elegeramꝰ: Et ideo non dili¬
gebamus. Nam qui nõ eũ eligit. qͦ¬
modo diligit: Quid ergo eramus¬
nisi iniqui or ꝑditi: neq enĩ iam cre¬
dideramus ineum ut eligeret nos.
Nam suam credentes elegit: electos
elegit. Cur ergo dicit. non uos meele
nos: Hic certe uacat uana illorũ
ratiotinatio: qui prescientiã defen¬
¶nt contra grãm der ce. ideo nos¬
dicunt electos. ante mundi consti¬
tutionẽ: quia preciuit nos deus̾.
futuros bonos: nonse ip̃m nos fac¬
turum. bonos. Non hoc dicit qui
dicit non uos me elegistis: qm̃ si
propt̾ea nos elegisset quia bonos
futuros. ẽẽ. precierat: simul etiam

Expanded text:
jam pignore accepto salvi facti esse jam pignore accepto salvi facti esse dicamur, ita omnium notitiam quaecunque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis jam se hoc fecisse dixerit Christus. Non vos me elegistis, inquit, sed ego elegi vos. Haec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: « Non vos menos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, « Non vos me elegistis; » quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam
Abbreviated transcription (Latin):
non uidemus speramus: ꝑpacien¬
tiam expectamus. Unde etiam co
apłs euis petrus. Inquem modo in¬
quit non uidentes creditis. Quẽ
cum uideritis: exultabitis gauduõ.
inenarrabili ce. honorificato: ꝑcipi¬
entes mercedem fider: salutẽ ani¬
marum ur̃aꝵ. Si ergo nune tempꝰ
est fidei: salus autẽ animarũ merces
est fidei: quis dubitet infide que
ꝑ dilectionem oꝑatur ꝑagendum
diem: atq infinem fidei recipiendã
esse merceden: non solum redemp¬
tionem corporis nr̃i. dequa dicit
apłs paulus. Uerum etiam salu¬
tem animarum nr̃arũ. de quadit̃
apłs petrus: Qtriusꝙ enĩ reife¬
licitas: isto tempr̃ at quem inista
mortalitate: inspe potius habetur
quam retenetur. Uerum hoc inter¬
est: qd̃ exterior homo ñr id . ẽ. corpus
adhuc corrumpitur: interiorau¬
tem id. ẽ anima: iam renouatur
dedie indiem. Itaq sicut ĩmorta¬
litatem carnis &̃ salutẽ animaꝵe
futuram expectamus: quamuis

Expanded text:
non videmus, speramus, per patiennon videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ta inquit habeo uobis discere sedñ
potestis illa portare modo: Quo
igitur pacto intellecturi sumus oĩa
um nota fecisse discipiiis. quecũcg
audiuit apatre: cum propt̾ea que¬
cdam multa non dicat: quia scit eõ
modo portare non posse: Sed nimi¬
rum quod facturus. est. fecisse sedũ
quia ea que futura sunt fecit. Sicut
uelut preterita dicens: & ea tamen
futura predicens. ita &r hoc locoait
omĩa se nota fecisse discipłis: que se
nouit nota. cẽ. factuxum in illa ple¬
nitudine scientie. Dequa dicit a¬
płs. Cum autem uenerit qd̃ ꝑfec¬
tum est: quod exparte.ẽ. euacuabit᷑.
Ibi quippe dicit nunc scio exparte:
tunc autẽ cognoscam sic̃ oe cognitꝰ
sum. Et nunc ꝑspeculum menig.¬
mate tunc autem facie ad faciem.
Nam ꝙ ip̃e apłs saluos nos dicit
factos ꝑ lauacrum regenerationis:
qui tamen alio loco. spe inquit sal¬
ui factisumus. Opes autẽ queui¬
detur non. ẽ. spes. Quod enĩuidet
quis: quid ce sperat:: Si autẽ qd̾

Expanded text:
ta, inquit, habeo vobis dicere; sed non ta, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Sicutvelut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur. Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenigmate, tunNam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
non in dño gloriatur cum se ip̃e
deceperit: quia sic głatur quasi
faciat sciamus. Non solumem̃
homines: uerum. etiam iustos ip¬
se facit nos &: non ip̃i nos. Et ut
hoc sciamus quis nisi ip̃e facit: ñ
enĩ sp̃m huius munoli accepimuᷤ
sed sp̃m qui ex deo. ẽ: ut scianut
qu ea do donata sunt nob̃. Ab
ipso quicquid boni. ẽ. donatur.
Ergo quia et hoc bonum. ẽ. abip¬
so utiq donatur. ut sciatur a quo
bonum omne donetur. Utomm-¬
no deomnib bonis qui gloriatur:
minus. Uos autẽ dixi amicos qͥa
omnia quecumq audiui apatre
meo nota feri uobis. Quis enĩ aude¬
at affirmare uel credere: ullũ ho¬
minum scire omnia quecumq a
patre audiuit unigenitus filius: qͣnͣ¬
do ne hoc quidem quisquã capit: qͦ¬
mͦ audiat a patre ullum uerbum:
cumꝰ sit ip̃e patris unĩcum uerbum:
Quid qđ aliquanto post. inhoc ip̃o
tamen sermone. quẽ post cenaman.¬
te passionẽ addiscipulos habuit. Mul¬

Expanded text:
non in Domino gloriatur, cum se ipse non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur quasi faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, ur, Vos autem dixi omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Mul
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo. N on enĩ accepistis sp̃m s̃¬
uitutis iterum intimorem. Adhãc
seruitutem seruum ꝑtinentemr: in¬
tuebatur ce dñs dicens. Iam nõ di¬
co uos seruos: quia seruus. nescit
quid faciat dñs eus. Non illeutiq
seruus adtimorem ꝑtiuens castũ:
cui dicitur. Euge bone serue intra
ingaudium dñi tui. Sed ille seruus
ꝑtinens ad timorem foras a cargate
mittendum: de quo alibi dicit. Der
dei fieri. ut non serui: sed filii simꝰ:¬
ut miro quodam &̾ ineffabili: sed
tamen uero modo serui:non serui
esse possimus. Serui scilicet timo¬
re casto adquem ꝑtinet seruus in¬
trans indñi sui gaudium: nõ ser¬
ui autẽ timore foras mittendo:
atquem ꝑtinet serius. nõ manens
indomo inec̃num. Ut autem
tales serui: non serui sumus: do¬
minum facere scimus. Hoc seruuꝰ
ille nescit qui nescit quid faciat do¬
minus eius: oe cũ aliquid bomi fa¬
cit sic excollitur quasi hoc ip̃e fa¬
siat non dñs eius: et gloriat᷑ in se

Expanded text:
dicendo: Non enim accepistis spiritum sedicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem ad servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servtem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, dominum facere scimus. Hoc servus ille nescit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se,
Abbreviated transcription (Latin):
serui non erimus : Si seuus non
ero precepta faciendo. & nisi p̾cep¬
ta fecero seriure non potero: Er¬
go seruiendo seruus non ero. Intel
etiam ut indellecta faciamus. Hoc
autem si scimꝰ: ꝓfecto scimꝰ qd̃ facit
dñs. quia nos ipsos tales nõ facit
nisi adñs. Et ꝑhoc: ad eius amicitiã
ꝑtinemus. Sicut enĩ duo sunt ã¬
mores qui faciunt duo genera tim̃¬
tium: sic due sunt seruitutes. que
faciunt duo genera seͥuorũ. Est
timor quem ꝑfecta caritas foras̃
mutit: ce est alius. timor. castus.
ꝑmanens inscłm scl̃i. Illum timorẽ
qui non est incaritate: attendebat
apłs cum dicebat. Non eiũ accepis¬
tis sp̃m seruitutis iterum ĩtimorẽ.
Illum autẽ timorem castum accen¬
debat cum dicebat. Noli altum sa¬
pere sed time. In illo tĩmore quem
foras caritas mittit: est etiam serui¬
tus simus foras cum ip̃o timore
mittendus. Utrumq enĩ iuncit
apłs. Hoc. ẽ. & seruitutẽ ce. timorẽ

Expanded text:
servi non erimus? Si servus non servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelletiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iteIllum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem,
Abbreviated transcription (Latin):
iam non dicouos seruos quia ser¬
uus nescit quid faciat dominꝰ eiꝰ:
Ita nomen constituit amici: ut au¬
ferat serui: Nonut inuno utrũꝙ
maneat: sed ut alterum altero de¬
cedente succedat. Quid. ẽ. hoc: Ita¬
ne cum p̾cepta dñi fecerimus serui¬
non erimus: Ita ne tunc serui nõ
erimus quando boni serui fuerimꝰ:
Et quis potest contra dicere u̾itati
que ait. iam non dico uos seruos:
Et cur hoc dixerit: docet. Quia
seruus inquit: nescit quid faci¬
at dñs eus. Numquid nã ser¬
uo suobono ce ꝓbato dñs eius non
etiam sua secreca cõmutit: Quid
est gͦ qd̾ ait seruus nescit quid faci¬
at dñs eus: Uerum est. Hescit
quid faciat. Numquid nescit etiam
quid p̾cipiat: Nam si ce. hoc nes¬
cit. quomodo seruit. aut quomodo
seruus. ẽ. qui non seruit: Et tamẽ:
ip̃e dum loquitur. Uos amici
mei estis. si feceritis que ego p̾cipio
uobis. Etiam nõ dico uos seruos.
Orem mirabilem. Cum seruire
non possumus nisi precepta dñi
fecerimus. quomͦ precipta faciendo

Expanded text:
am non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita nomen constituit amici, ut auferat servi, non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero discedente succedat. Quid est hoc? nec cum praecepta Domini fecerimus, servi erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis potest contradicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod ait: Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum esto nescit quid faciat, nunquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen inus loquitur, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit. atq apud se ꝓtinus dic̃.
Scio quid monui. non. ẽ. ipsa oratio
quam feci. Quid ergo nobis agen¬
dum. ẽ. fratres nisuit uere carita¬
tis affectum impendamꝰ fratrib:
Nulla incorde malatia maneat. Cõ¬
siderat omnipotens d̾s erga ꝑximũ
caritatem nrãm : ut nr̃is impendat
iniquitatib piecatẽ suã. ¶em̃tote
qd̃ monemur. Dimittite ce dimit.¬
tetur uobis. Ecce ce debetur nobis:
oe debemus. Dimittamꝰ ergo qd̵ de¬
betur nobis. ut dimitamur qd̃
debetur a nobis. Sedadhec mens
renititur: ce. uult implere qd̃ au¬
dit: && tamen reluctatur. Admar¬
tyris tumbam consistimus: qui
ad celeste regnum. ce. quamorte per.¬
uenerit scimus. Hos si ꝓxp̃o corpꝰ
non ponimus: saltem anĩmũ uin¬
camus. Placatur d̾s istosacrificio.
Approbat iniudicio pietatis sue:
uictoriam pacis nr̃e. Certamen nr̃i
cordis aspicit. Et qui post uincen¬
tes remunerat: nunc decertantes

Expanded text:
cognoscit, atque apud se protinus dicit: cognoscit, atque apud se protinus dicit: Scio quid monui, non est ipsa oratio quam feci. Quid ergo nobis agendum est, fratres, nisi ut verae charitatis affectum impendamus fratribus? Nulla in corde malitia maneat. Consideret omnipotens Deus erga proximum charitatem nostram, ut nostris impendat iniquitatibus pietatem suam. Mementote quod monemur: Dimittite, et dimittetur vobis . Ecce debetur nobis, et debemus. Dimittamus ergo quod debetur nobis, ut dimittatur quod debetur a nobis. Sed ad haec mens renititur, et vult implere quod audit, et tamen reluctatur. Ad martyris tumbam consistimus, qui ad coeleste regnum ex qua morte pervenerit scimus. Nos si pro Christo corpus non ponimus, saltem animum camus. Placatur deus isto sacrificio, adprobat in iudicio pietatis suae victoriam pacis nostrę, certamen nostri cordis aspicit, et qui post vincentes remunerat, nunc decertantes
Abbreviated transcription (Latin):
excaritate. Nam ce iutam ini¬
micorum petimus: & tamen ne
exaudiamur timemus. Sedquia ĩ¬
uerba considerat: ꝓimmic̃o nichil pꝰ¬
tulat. qui ꝓeo ex caritate nõ orat. Sed
ecce innobis inimicus grauit̾ deliquit.
dampna intuuit: luuantes lesit. amã¬
tes ꝑsecutus. ẽ. Recinenda hec essent:
siremutenda. nobis delicta nõ essent.
Aduocatus ce enĩ nost̃: precem nob̾
incausa nr̃a composuit: & ip̃e eius¬
dem cause uidex. ẽ qui ad uocatus.
Preci autem quam composiit: cõ-¬
clitionem inseruit dicens. Dimite
nobis debita nr̃a. sicut ꝙ nos dimit¬
timus debitorib nr̃is. Qua ergo
ip̃e uidex uenit qui aduocatꝰ exti
tit: ipse precem exaudit. qui fecit.
At ergo non facientes dicimus di¬
nuite nobis debita nr̃a sic̃ &̃ nos di¬
nuttimus debitorib nr̃is. oc̾ nosmet¬
ipsos hoc dicendo amplius ligamꝰ:
aut fortasse hanc conditionẽ mora¬
tione int̾ mittimus: & aduocatꝰ
n̾r precem quam composuit nonre¬

Expanded text:
ex caritate. Nam et vitam iniex caritate. Nam et vitam inimicorum petimus et tamen, ne exaudiamur, timemus. Sed quia inverba considerat, pro inimico nihil postulat, qui pro eo ex caritate non orat. Sed ecce nobis inimicus graviter deliquit, damna intulit, iuvantes laesit, amantes persecutus est. Retinenda haec essent, si remittenda nobis / delicta non essent. Advocatus etenim noster precem nobis in causa nostra composuit, et ipse eiusdem causae iudex est, qui advocatus. Preci autem, quam composuit, condicionem inseruit, dicens: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris! Quia ergo ipse iudex ventit, ipse precem exaudit qui fecit. Aut ergo non facientes dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et nosmetipsos hoc dicendo amplius ligamus; aut fortasse conditionem hanc in oratione intermittimus, et advocatus noster precem quam composuit non re
Abbreviated transcription (Latin):
peticionis sue meritum: minime
contempno. Quid ergo. ẽ. qd̃ moy¬
ses o̾ samuel ceteris patrib ĩposto.¬
latione p̾feruntur: nisi qd̃ duo hii
tantum modo incuncta testamenti
ueteris serie etiam proinimicis su¬
is leguntur. exorasse: Unusapo¬
pulo lapidib impetitur: &e tam̃
ꝓlapidatore suo dominũ dep̾catur.
Alter a principatu deicitur oe̾ tam̃
petitus ut exoraret fatetur dicens.
Ab sit ame hoc peccatum in dũo:
quo minus cessem orare prouobis.
Simoyses os saiuel steterint co¬
ram me non. ẽ. anima mea ad
popłm istum. Acsi aꝑte dicat.
Nec illos modo ꝓ amicis audio:
quos magne uirtutis merito. ora¬
re etiam ꝓinimicis scio. Uirtus gͦ
uere orationis. ẽ: celsitudo caritatis.
Et tunc quisq qd̾ recte petit adi¬
piscitur: cum eius animus im
petitione. nec inimici odio fuscat᷑.
Sed plerumq reluctantẽ animũ
uincimus: etiam cum ꝓ inimicis
oramus. Fundit os ꝓ aduersariiᷤ
precem: sedutinam cor teneat a

Expanded text:
petitionis suae meritum minime petitionis suae meritum minime contemno. Quid ergo est quod Moyses et Samuel caeteris patribus in postulatione praeferuntur, nisi quod hi duo tantummodo in cuncta Testamenti Veteris serie etiam pro inimicis suis leguntur exorasse? Unus a populo lapidibus impetitur , et tamen pro lapidatore suo Dominum deprecatur; alter ex principatu dejicitur, et tamen petitus ut exoraret, fatetur dicens: Absit a me hoc peccatum in Domino, quo minus cessem orare pro vobis . Si Moyses et Samuel steterint coram me, non est anima mea ad populum istum . Ac si aperte dicat; Nec illos modo pro amicis audio, quos magnae virtutis merito orare etiam pro inimicis scio. Virtus ergo verae orationis est celsitudo charitatis. Et tunc quisque quod recte petit, adipiscitur, cum ejus animus in petitione nec inimici odio fuscatur. Sed plerumque reluctantem animum vincimus, si etiam pro inimicis oramus. Effundit os pro adversariis precem, sed utinam cor teneat am
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur inimicus : & tam̃ rogat᷑
deus. ut occidat inimicum. Quis¬
quis itaq sicorat: inipsis siuis pre¬
cib contra conditorẽ pͥugnat. Un¬
de ce subiuge specie diçitur: fiat ora¬
tio eius inpeccatum. Oratio quip¬
pe inpeccato. ẽ: illa petere que pro¬
hibet ip̃e qui petrur. Hinc ueri¬
tas dicit. Cum statis ad orandum:
remittite si quid habetis incordib
ur̃is. Quam uirtutẽ remissionis:
aꝑtius ostendimꝰ: si unũ testimoni¬
um festam̃ti ueceris ꝓferamꝰ. Certe
cum uidea conditoris sin iusticiã
culpis exigentib offendisset. Pro¬
pħam suum aboratione dñs ꝓhibẽs
dicit. Non assumas laudem et
oratonem ꝓeis. S̾i moyses cẽ sa¬
muel stecerint coram me: non est
anima mea adpopulũ istum Qd
est qd̾ inter missis relictis ꝙ totp
patrib. soli moyses ce samuel acb
medium deducuntur: Quorũ
mira obtinendi uirtus ostenditur:
dum nec ip̃i posse intercedere di¬
cuntur: Ac si aꝑte dominꝰ dicat. Nec
illos audio: quos propter magnũ

Expanded text:
ligatur inimicus , et tamen rogatur Deus ut occidat inimicum. Quisquis itaque sic orat, in ipsis suis precibus contra conditorem pugnat. Unde et sub Judae specie dicitur: Fiat oratio ejus in peccatum . Oratio quippe in peccatum est illa petere quae prohibet ipse qui petitur. 8. Hinc Veritas dicit: Cum statis ad orandum, remittite si quid habetis in cordibus vestris . Quam virtutem remissionis apertius ostendimus, si unum testimonium Testamenti Veteris proferamus. Certe cum Judaea conditoris sui justitiam culpis exigentibus offendisset, prophetam suum ab oratione Dominus prohibens, dicit: Non assumas laudem et orationem pro eis . Si Moyses et Samuel steterint coram me, non est anima mea ad populum istum . Quid est quod intermissis relictisque tot patribus, soli Moyses et Samuel ad medium deducuntur, quorum mira obtinendi virtus ostenditur, dum nec ipsi posse intercedere dicuntur? Ac si aperte Dominus dicat: Nec illos audio quos propter magnum
Abbreviated transcription (Latin):
hichabemus. Discernitur qͥppe
ista dilectio: ab ea dilectione qua
se inuicem diligunt homines sic̃
homines. Nam ut discerneretur:
adiunctum. ẽ. Sicut dilexi uos. Ut
quid enĩ nos dilexit xp̃c. nisuit
possemus regnare cum xp̃o; Ad
hoc ergo ceꝰ nos inuicẽ diligamus:
uit dilectionẽ nrãm discernamus.
a ceteris: qui non adhoc se inuicem
cdiligunt: quia nec diligunt. Qui¬
autẽ se propt̾ habendum dm̃ dili¬
gunt: ip̃i se diligunt. Ergo ut se
cliligãt: clm̃ diligunt. Non.ẽ di
lectio inhominib omĩb. Pauci se¬
propterea diligunt ut sit d̾s omĩa
Maiorem hac dilectionẽ nemoha¬
bet: ut animam suam ponat quis
ꝓamicis suis. Quia ergo suꝑius
dycerat. hoc. ẽ. mandatum meum
ut diligatis inuicem sicut dilexi
uos: quib uerbis addidit quod
nunc audistis. Maiorem hacdi¬
lectionem nemo habet: ut aiãm
suam ponat quis ꝓ amicis suis:
fit ex hoc consequens: qd̃ ilem is¬

Expanded text:
hic habemus. Discernitur quippe hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit Deus omnia Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem is
Abbreviated transcription (Latin):
alia non inquiramus: Tria certe
cõmendat apłs dicens. Manet au¬
tem. fides. spes. caritas. tria hec: ma¬
ior autẽ horum. caritas. Et insi inca
ritate hoc. ẽ. indilectione concludũ¬
tur duo illa precepta maior tam̃
dicta. ẽ. non sola. Defide igitur nob̾
quã multa mandata sunt: quam
multa despe: quis potest cuncta
colligere: qui senumerando suffice:
Sedintueamur qd̾ ait ilem apłs.
Plenitudo legis caritas. Ubi ergo
caritas. ẽ. quidem qd̃ possit de esse:
Ubi autem non. ẽ: quidẽ qd̃ posit
ꝓdesse: Demon credit: nec diligit.
Nemodiligit: qui nõ credit. Frustra
quidem: sed tamen potest sperare
ueniam qui non diligit. Nemoau¬
dm̃ quomodo diligit pximũ tam¬
quam se ip̃m: quando quidem nõ
diligit ce se ipsum: Est quippe ĩ¬
pius o iniquus. Qui autẽ diligit
iniquitatem: non plane diligit.
sed odit animam suam. Hoc ergo
preceptum dñi teneamꝰ: ut nos ĩui¬
cem diligamus. &e. quicquid aliud

Expanded text:
alia non requiramus? Tria certe alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et ritate, hoc est in dilectione, concluduntur duo illa praecepta, major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo auDeum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
oc. ẽ. preceptum meũ ut
diligatis inuicem: sicut
dilexi uos. D̾ie dicatur
preceptum. siue mandatum exuno
greco utrumq interpretat᷑: qd̃ est
entole. Iam uero istam sententiam
&ͥ antea dycerat. De qua meuobis
ut potui: disputasse meminisse de¬
betis. Ibi eñ sicait. Wandatũ no¬
uum do uobis: ut diligatis inuicẽ.
sic̃ dilexiuos : ut ce uos diligatis ĩ¬
uicem. Nuius itaq mandati repe¬
ticio: commendatio. ẽ. Nisi quod
uobis. Sic autem: hoc. ẽ. inquit
mandatũ meum. qbitam quã non
fucrit ante tale mandatum: hic tã¬
quam non sit aluid eius manda¬
tum. Sed ibi dictium. ẽ. nouum:
ne inuetustate nr̃a ꝑseueremus.
Hic dictum. ẽ. meum: necõtemp.¬
nendum putemus. Qd̃ audem
hic itadixit hoc. ẽ. mandatũ me¬
um: uelut non sit aliud. Quid
putamus fratres mei: numquid¬
nam sotum eius de ista lectione
mandatũ est qua diligimus inui¬
cem: Nonne. ẽ c̃ aliud maius ut
diligamus dm̃ Aut uero desola
nobis deus dilectione mandauit. ut

Expanded text:
 praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
saluos faceret: nos sine illo. nichil
possumus facere. Illeso nobis pre¬
preteb illum non possumus uitam.
lexit nos. & tradidit semet ipsum
ꝓ nobis. Maiorem quippe hac
cdilectionem nemo habet: quam ut
animam suam ponat quis ꝓamicis
suis. Eumq sic imitemur piaobe¬
dientia: ut ei nos comparare nulla
p̾sumamus audacia. Cum dñs iħc

Expanded text:
salvos faceret; nos sine illo nihil salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobis palpraeter illum non possumus vitam.lexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumamus audacia. TRAC
Abbreviated transcription (Latin):
etiam apłs petrus. p̃c ꝓnobis
passus. ẽ. relinquens nobis exem¬
plum. ut sequamur uestigia eiꝰ.
Hoc. ẽ. talia preparare. Hoc bea¬
ti martyres ardenti dilectione fe¬
cerunt: quorum si non maniter
memorias celebramus: atꝙ ĩcon¬
uiuio quo c̃ ip̃i saturati sunt ad
mensam domini accedimus: opor¬
tet ut quemadmodum ip̃i talta
preparemus. Ideo quippe ad ipsam
mensam non sic eos cõminemoramꝰ
quemadmodũ alios qui inpace re¬
quiescunt. ut etiam ꝓ eis oremus:
ip̃i caritatẽ: quam dñs dixit. e̾ẽ
non posse maiorem. Talia enĩ suis
fratrib exhibuerunt: qualia dedm̃
m̃sa pariter acceperunt. Neq hoc
ita dictum sit: quasi propt̃ ea cdño
xp̃o pares. ẽẽ possimus. si ꝓ illous¬
q ad sanguinem martyrium dux¬
erimus. Ille potestatẽ habuit po¬
nendi animam suam. & iterũ su¬
mendi eam. Nos autẽ nec quan¬
tum uolumꝰ uiuimus: cꝰ mori᷑
etiam si nolumus. Ille moriens:
mox inse occidit mortem. nos eiꝰ
nera Iile nobis non ĩdiguit ut nos

Expanded text:
tus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Hoc est talia praeparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita dictum sit, quasi propterea Domino Christo pares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus nem: ille nobis non indiguit ut nos
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. Nimirum hoc est qd̃ legit᷑
inꝓuerbiis salomonis. Si sederis
cenare adm̃sam potentis: conside¬
rans intellige que adponuntur t.
ce. sic mute manum tuam. S̾ciens:
qm̃ talia oportet te p̾parare. Nã
q̃ mensa ẽ. potentis. nisi unde su¬
mitur corpus ce sanguis eius. qui
ꝓ nobis posuit animam suã: Et
quid. ẽ. ad eam sedere. nisi humili¬
ter accedere: Et quid. ẽ. conside¬
rare & intelligere que ad ponunt᷑¬
fibi. nisi digne tantam grãm co¬
gitare: Et quid est siomittere
manum. ut scias quia talia opor¬
tet te preparare. nisi qd̃ iam dixi

Expanded text:
ondita. Nimirum hoc est, quod legitur in parabolis Salomonis: « Si sederis coenare ad mensam potentis considerans intellige, quae apponuntur tibi, et sic emitte manum tuam, sciens quoniam talia oportet te praeparare . » Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus, qui pro nobis posuit animam suam? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponunttibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia oportet te praeparare, nisi quod jam dixi?
Abbreviated transcription (Latin):
amici mei estis si feceritis quep̾cipio
uobis. Magna dignatio. Cum ser¬
uus bonus. ẽẽ. non possit nisi p̾cep¬
ta dñi sui facerit. Sinc amicos su¬
os uoluit indelligi. unde boni ser¬
ui possunt ꝓbari. S ed ut dixi. is¬
ta dignatio est: ut dñs quos nouit
seruos suos: diceret amicos suos.
Nam ut sciatis a dserui officium
ꝑtinere precepta sui dñi faccre:
alio loco. seruos utiq obiurgat di¬
ergo dicitis inquit dñe: iussa faci¬
endo. quid dicatis ostendite. Non¬
ne seruo obedienti ip̃e dicturus est
euge seruie bone qm̃ inpaucis fu¬
isti fidelis supͣ multa te cõstituã ĩ¬
tra ingaudium dñi tui: Potest
igitur esse c̾ seruus &̾ amicus:
qui seruus. ẽ. bonus. Sed qd̾ sequit᷑
attendamus. Iam non uos dicoser

Expanded text:
amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat dio ? Cum ergo dicitis, inquit, Domine, jussa faciendo quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve bone, quoniam in paucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et servus, et amicus, quia servus bonus. Sed quod sequitur attendamus: Jam non di