comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam pec cati alieni tractutio : cum liberationem eius poti¬
us quam in sultationem. potiusque auxilia quam conui¬
cia meditatur. & quantum facultas tribuitur suscipit
dideo dicit : Frutres & siprae ocupatus fuerit homo
in aliquo delicto uos quispiritides estis in struite huius modi: Deinde
ne sibi quis que uideatur instruere. &iam cum proterue exugitut
irrid& que pec cantem aut superbe tam quam insa nabi lem detesta¬
tur Inspũ inquit mansu&udinis intendens teipsum ne et tutem¬
pteris: Nihil enim ad miseri cordiam sic indinct. quam proprii
periculi cogitatio: ita eos ne de eẽ uoluit fratrum correptioni
nec studere certamini: multi enim homines. cum a somno exci¬
tuntur litigare uolunt : aut rursusdor mire cum litigare pro¬
hibentur : Pax igitur & dilectio & communis periculi cogita¬
tio incorde reseru&ur : modus autem sermonis. siue acrius
si ueblandius proferatur. sicut salus eius quem corrigis uide¬

Expanded text:
quam peccati alieni tractatio, cum liberationem ejus potiquam peccati alieni tractatio, cum liberationem ejus potius quam insultationem, potiusque auxilia quam convicia meditatur, et quantum facultas tribuitur suscipit. Et ideo dicit: Fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi. Deinde ne sibi quisque videatur instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tenteris. Nihil enim ad misericordiam sic inclinat, quam proprii periculi cogitatio. Ita eos nec deesse voluit fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectio, communis periculi cogitatione, in corde serventur: modus autem sermonis, sive acrius, sive blandius proferatur, sicut salus ejus quem corrigis pos
Abbreviated transcription (Latin):
tat: In eo cutem illi fallebantur. quod negare quidem non pote
tis succe sed opera seruilia carnaliter conuersi r&ror sum se
conari non intellegebant: Propterea non ait si spũ uiui mus
spm̃ sec temur. sed spũ sec temur inquit: fatebantur enim
spũis cõ seruire oportere : & eum non spũ suo. sed carnem uo¬
lebant sec tari non spiritaliter obtinentes gratiam dĩ sed in
circum cisione carnali & cȩteris huius modi spem constituentes
salutis: Non efficiamur inquit in unis gloriue cupidi in¬
uicem inuidentes & inuicem prouocantes. prorsus magni¬
fice & omnino diuino ordine. postacquam eis instruxit ad¬
uersus illos a quibus inseruitutem legis sed ucebantur: hoc
in eis caute neinstructiores facti & uolentes iam calumnus
carnalium respondere. contentionibus studeant & app&ltu
in anis gloriae. legis oneribus non seruientes uanis cupidita

Expanded text:
tat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non potertat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non potertis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Propterea non ait, Si spiritu vivimus, spiritum sectemur; sed, spiritu sectemur, inquit. Fatebantur enim Spiritui sancto servire oportere: et eum non spiritu suo, sed carne volebant sectari; non spiritualiter obtinentes gratiam Dei, sed in circumcisione carnali et caeteris hujusmodi spem constituentes salutis. 55. Ib. V, 26. Non efficiamur, inquit, inanis gloriae cupidi, invicem invidentes, et invicem provocantes. Prorsus magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupiditat
Abbreviated transcription (Latin):
& transire non uult hoc saeculum iste cutẽ castus perman&
in saeculum saeculi : De quotimore crucifigi optat proph&c
cum dicit: confige clauis atimore tuo carnes mes : Istacrux
dum id nos uiuere quod sectii fuerimus : sec tubimur autẽ
quod dilexerimus : Itaq si ex ad uerso existant duo. p̃ceptum
iustitiae & consuetudo carncdis & utrumque diligitur: id
sec tabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrũ¬
q: diligitur. nihil eorum sec tabimur : sed aait timore aut̃
in uit trahemur in adterutram partem: Aut si utrum que
aequaliter &icm timemus: inpericulo sine dubio rema¬
nebimus fructu delectationis & timoris alternante quas¬
satiꝰ sed pea xp̃i uincat in cordibus nr̃ĩs: Tuno enim orationes
& gemitus & in auxilium inuocata dextera miseri cordiae dĩ
sacrificium contribuluti cordis non despicit: caritatem que sui
am pliorem commendatione pericuili de quo liberauit & ex susci¬

Expanded text:
et transire non vult hoc saeculum: iste autem castus permanet et transire non vult hoc saeculum: iste autem castus permanet in saeculum saeculi. De quo timore crucifigi optat propheta, cum dicit: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Ista crux dum id nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, praeceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrumque diligitur, nihil horum sectabimur; sed aut timore, aut inviti trahemur in alterutram partem; aut si utrumque aequaliter etiam timemus, in periculo sine dubio remanebimus, fluctu dilectionis et timoris alternante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsusci
Abbreviated transcription (Latin):
flagitant: Nam aemulatio ẽ dolor animi cum alius perue
nit adrem quã duo pluresue aꝓpetebant. & nisi cb unoha¬
beri non potest : istam sanat pax qu aid app&imus quod om
nes qui appetunt si adsequantur unum in eo fiunt: In¬
uidia uero dolor animi ẽ cum in dignus uidetur aliquid
aldsequi &icm quod tu non cep petebas: hane scenat mansa¬
etudo cum quis que ad iudicium dĩ reuocans non resistit uoluntati eius
a magis ei credit rectefactum eẽ quam sibi quod putabat indignum
Cruci fixerunt autem carnem suam cum passionibus & concupis¬
centiis. sicut consequenter dicit qui sunt in xpo ihũ : Vnde autem
cruci fixerunt nisi timore illo casto permanente in sđms đi quo
cauemus offendere illum quem toto corde. totu anima totu
mente diligimus : Non enim hoc timore tim& ad ultera necusto¬
diatur auiro quotim & casta nedeseratur : Illi enim tristis ẽ
p̃sentia uiri. huic absentia : & ideo timor illecorruptus est

Expanded text:
flagitant. Nam aemulatio est doloflagitant. Nam aemulatio est dolonit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non pones qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidia vero dolor animi est, cum indignus videtur aliquis assequi, etiam quod tu non appetebas. Hanc sanat mansuetudo, cum quisque ad judicium Dei revocans, non resistit voluntati ejus, et magis ei credit recte factum esse, quam sibi quod putabat indignum. 53. Ib. V, 24. Crucifixerunt autem carnem suam cum passionibus et concupiscentiis, sicut consequenter dicit, qui sunt in Christo Jesu. Unde autem crucifixerunt, nisi timore illo casto permanente in saeculum saeculi , quo cavemus offendere illum quem toto corde, tota anima, tota mente diligimus? Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huic absentia. Et ideo timor ille corruptus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dium tranquillitatis opponitur: Idolorum cutem seruitus ul¬
tima fornicatio ẽ animae propter quam &iam bellum aduersus
euangelium reconciliatis dĩ furiosissimum gestum est cuius re
contraria est qua reconcilia murdõ eademq pace &icm cum ho¬
minibus cus todita ueneficiorum inimiciti arum. contentionum
aemulationum animosi tatum dissensionumq: uitia sancntur
in nobis : ut cutem in aliis inter quos uiuimus. iusta moderatio¬
ne tractentur : & cd sustinendum longanimitas. & ad curandũ
benignitas. & adignoscendum bonitas militat : Iam uero heresi¬
bus fides inuidice mansu&udo ebri&ictibus & come sationibus
continenTia reluctutur : N equis sune arbitr&ur hoc esseinuidia
quod ẽ aemulatio. uicina enimsunt. & propter ipscm uicini¬
tatem plerumq: utrum lib& horum procdtero uel aemulauo
pro inuidia uel inuidia pro aemulationeponitur: sed quiee
utrumq: hic locissuis dictum ẽ uti que distinctionẽ de nobis

Expanded text:
dium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus uldium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus ultima fornicatio est animae, propter quam etiam bellum adversus Evangelium reconciliatis Dei furiosissimum gestum est: cujus recontraria est, qua reconciliamur Deo, eademque pace etiam cum hominibus custodita veneficiorum, inimiaemulationum, animositatum, dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae mansuetudo, ebrietatibus et comessationibus continentia reluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulatio: vicina enim sunt, et propter ipsam vicinitatem plerumque utrumlibet horum pro altero, vel aemulatio pro invidia, vel invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia utrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus huius modi: hoc ẽ siueis tusiue &iam cetera huius modi
sed tumen diligenter considerantibus non hic omni modo car¬
nalium spiritaliumq operum oppositio in ordinata atque
confusa ẽ: Obhoc cutẽ lat& quia pauciora uel singulao qui¬
busdam pluribus opponuntur Nam ex eo quod carnalium
uitiorum in capite posuit fornicationes in capite autem uir¬
tutum spiritadium caritatem : quem non diuinarum lit te¬
rarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda c&era
si enim fornicatio ẽ amor alegitimo conubio solutus & uagus
explendae libidinis consectando licentiã : Quid tam legitime
ad spiritadem fecunditatem coniungitur. quam anima dõ
cui quanto fixius in hȩserit tanto ẽ incorruptior : inhȩreat
autem caritate recte igitur fornicationi opponitur caritas
in que sola ẽ custodia castiticts: Ixi munditiuae autem sunt
omnes perturbationes deilla fornicatione conceptȩ . quibus gau¬

Expanded text:
adversus hujusmodi, hoc est, sive ista, sive etiam caetera hujusmodi. adversus hujusmodi, hoc est, sive ista, sive etiam caetera hujusmodi. Sed tamen diligenter considerantibus, non hic omni modo carnalium spiritaliumque operum oppositio inordinata atque confusa est. Ob hoc autem latet, quia pauciora vel singula quibusdam pluribus opponuntur. Nam ex eo quod in capite carnalium vitiorum posuit fornicationes, in capite autem virtutum spiritalium charitatem, quem non divinarum litterarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda caetera? Si enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus explendae libidinis consectando laetitiam, quid tam legitime ad spiritalem fecunditatem conjungitur, quam anima Deo, cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior? Inhaereat autem charitate. Recte igitur fornicationi opponitur charitas, in qua sola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gau
Abbreviated transcription (Latin):
opposuit: neque itu e contrurio ut fornicationibus
castitus in munditus munditia ut que itu e&eris cece¬
ra occurrent Non enim hoc suscepit ut docer& quet
sint sed in quo genere illa uitunda illa uero ex pẽ¬
tendu sint : cum carnis & sp̃s nominibus. a poena
peccati at que peo cato ad gractiam dñĩ at que iusti¬
tae nos conuerti oportere pruedicer&i nede sere¬
do gratiam temporalem qua pronobis dñs mortuus ẽ. non per¬
ueniamus ad a&ernam qui&em inqua pronobis dñs uiuit: neque
intellegendo poenam temporedem inquanos dñs mortaditate
carnis edomare dignatus ẽ in poenam sempiternam incidamus
quae perseueranłi aduersum dnm̃ superbiae prueparata est :
Cum enim commemoratis multis operibus carnis addidit & his
similia: satis ostendit nonseista examinatione numero colloa¬
casse sed liberiore sermone potuisse: hoc &iam de spiritalibus
fructibus fecit : Nonenim ait aduersus haec non ẽ lex sed

Expanded text:
opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti oportere praediceret: ne deserendo gratiam temporalem, qua pro nobis Dominus mortuus est, non perveniamus ad aeternam quietem, in qua pro nobis Dominus vivit; neque intelligendo poenam temporalem in qua nos Dominus mortalitate carnis edomare dignatus est, in poenam sempiternam incidamus, quae perseveranti adversum Dominum superbiae praeparata est. Cum enim commemoratis multis operibus carnis, addidit, et his similia; satis ostendit non se ista examinatiore numero collocasse, sed liberiore sermone posuisse. Hoc etiam de spiritualibus fructibus fecit. No
Abbreviated transcription (Latin):
regnant autem istabona si tuntum delec taq̃ur. ut ipsa tenagit
animum intemstutionibus. nein peccati consensionem rult :¬
uod enim amplius nos delectit. secundum id operemur
necesse ẽ: ut uerbi gratia occurrit formaspeciosue fe¬
minae & mouet ad delectationem fornicationis sed si
plus delectat pulchritudo illa intinya & sincera specios
castititis per graiam quae ẽ ipfide xp̃ĩ secundum hanc
uiuimus & secundum hanc operamur: ut non regnante
in nobis pec ato cd oboediendum desideriis eius. sed regnan¬
te iustiax per caritatem cum magna delectatione facia¬
mus quicquid in ei dõ placere  cognoscimus: Quoa
autem de castitute & defornicatione dixi hoc decdieris
in tellegi uolui: neque moueit uel quod omnino ad eun¬
dem numerum & ordinem Opera carnis inhac episto¬
le enumercuit atque in illu ad corinthios: uel quod
spiritalia bona paucioric pluribus carncdibus uitis

Expanded text:
Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est: ut verbi gratia, occurrit forma speciosae feminae, et movet ad delectationem fornicationis: sed si plus delectat pulchritudo illa intima et sincera species castitatis, per gratiam quae est in fide Christi, secundum hanc vivimus, et secundum hanc operamur; ut non regnante in nobis peccato ad obediendum desideriis ejus, sed regnante justitia per charitatem cum magna delectatione faciamus quidquid in ea Deo placere cognoscimus. Quod autem de castitate et de fornicatione dixi, hoc de caeteris intelligi volui. 50. Neque moveat, vel quod non omnino ad eumdem numerum et ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite errare nequefornicatores. neque idolis seruientes . neq
ad ulteri neque molles neque masculorum concubitores
neque fures neque auari neque aebriosi neque maledicineq:
tem sp̃s ẽ inquit. caritus. gcuidium pax. longunimitas
benignitas. bonitus. fides mansu&udo continentia: &
addidit. Ad uersus huius modi non ẽ lex : ut tellegamus il¬
los sub lege positos: in quibus ista non regnant: Nam inqui¬
bus haec regnant ipsilege legitime utuntur : quic non est
illis lex cdcoercendum posita : maior enim & p̃pollen¬
tior delectio eorum. iustitia ẽ sic enim ud timotheum
dicit: scimus enim quonium bona ẽ siquis eam legia¬
me utatur : sciens hoc quia÷ lex positu non ẽ: Ipiustis
autem & nonsubditis. & impis & peccatoribus. scelestis &
dacibus periuriis & quod aliud sanȩ doc trinae aduer¬
satur : subauditur his lex positu ẽ regnant ergospi¬
ritules isti fructus in homine in quo pec catu non regnan

Expanded text:
Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, netem spiritus est, inquit, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: sciens hoc quia Lex justo posita non est; injustis autem, et non subditis, impiis et peccatordacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant.
Abbreviated transcription (Latin):
petu consuetudinis naturalis . qua mortaliter natisumus. &
propriae uitue nr̃aẽ : cum & nos ipsi peccando auximus quod
ab origine peccati humani damnationisq: trahebamus: ali¬
ud est enim non peccare. aliud non habere pec catum: Nã
in quo peccatum non regnat non peccat : id ẽ qui non oboedit
desideriis eius : In quo enim non existunt omnino ista desi¬
deria non solum non peccat. sed &iam non hab& peccatum:
Quod &iam si ex multis partibus in ista uita possit effici
ex omni tamen parte. non nisi in resur rectionem carnis
atque commuta tiones per agendum ẽ : Potest autẽ mo¬
uere quod ait . quaedico uobis sicut p̃dixi quoniam quita¬
lia cigunt regnum di non possidebunt : si quaeratur ubi
istu praedixerit : nam in hac epistola non inuenitur
Ergo aut praesenscum e& hoc p̃dixerat. aut cognouerat peruenis se
ad illos epistolam quaemissa ẽ ad corinthios : Ibi enim sic ait

Expanded text:
petu consuetudinis naturalis, qua mortaliter nati sumus, et petu consuetudinis naturalis, qua mortaliter nati sumus, et propriae vitae nostrae, cum et nos ipsi peccando auximus quod ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud, non habere peccatum. Nam in quo peccatum non regnat, non peccat, id est, qui non obedit desideriis ejus: in quo autem non existunt omnino ista desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in ista vita possit effici, ex omni tamen parte nonnisi in resurrectione carnis atque commutatione sperandum est. Potest autem movere quod ait, Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, si quaeratur ubi ista praedixerit; nam in hac Epistola non invenitur. Ergo aut praesens cum esset, hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi enim sic ait: «
Abbreviated transcription (Latin):
desiderus carnclibus consenserant. tunc dici arne nor
spũ Nanifesta autem sunt inquit opera carnis: Qut
sunt fornicationes inmunditiae id olorum seruitis uene¬
ficia inmicitiae contentiones animositates aemulationes
dis sensionos hereses inuidiae. Aebrietites. come sationes
& his simlia quiae preedico uobis sicut praedixi quoniã
qui talia cgunt regnum dĩ nom possidebunt: Agunt autem hacc
qui cupiditatibus carnalibus consentientes. facienda eẽ dẽcer¬
nunt. &iam si adimplendum facultas non datur : Cȩterum qui
tanguntur huius modi motibus. & in mobiles in maiore carita¬
te consistunt non solum non eis exhibentes membra corporis
ad male operandum : sed neque nutu consensionis ad exhi¬
bendum consentientes : non haec agunt. &ideo regnum dĩ pos¬
sidebunt : Non enim iam regnat peccatum. in eorum mor¬
tali corpore ad oboediendum desideriis eius : quamuis ha¬
bit& in eodem mortali corpore peccatum nondum extincto im¬

Expanded text:
desideriis carnalibus consenserint, tunc duci carne, non desideriis carnalibus consenserint, tunc duci carne, non spiritu. « Manifesta autem sunt, inquit, opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, idolorum servitus, veneficia, inimicitiae, contentiones, animositates, aemulationes, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comesationes et his similia; quae praedico uobis sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possqui cupiditatibus carnalibus consentientes facienda esse decernunt, etiam si ad implendum facultas non datur. Caeterum qui tanguntur hujusmodi motibus, et immobiles in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebunt. Non enim jam regnat peccatum in eorum mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto im
Abbreviated transcription (Latin):
ut intellegamus eos eẽ subleze. quorum sp̃s ita concupiscu ad¬
uersus carnem ut non ea quae uolunt faciant id est non se
teneant conuinctos in caritate iustitiae. sed a concupis cente
aduersum se carneuincatur : Nonsolum ea repugnente legi
mentis eorum sed &iam captiuantes ilos sub legepercati quie
e in membris mortedlibus : qui enim non ducuntur spũ sequitur
ut carneduantur: Non cautem pati ad uersitatem carnis sed
ducia arnedam natio ẽ: & ideo quod si spũ in quit ducimini ñ
adhuc ostis sublege : Nam &superius non ait spũ ambula eus
concupiscentias carnis non hab uerits. s ed neperficertas quip¬
pe non eas omnino habere noniam certumen sedcor tam¬
ns procmium ẽ si obtinuerimus uictoriam per seuerando sub
gratic: Commutatio enim corporis in i mor talem statum solas
nis enumerare ut intellegunt se si ad operandum ista

Expanded text:
ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; non solum ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos sub lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur spiritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub Lege. Nam et superius non ait, Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non habueritis; sed, ne perfeceritis . Quippe non eas omnino habere, non jam certamen, sed certaminis praemium est, si obtinuerimus victoriam perseverando sub gratia. Commutatio enim corporis in immortalem statum sola cnis enumerare, ut intelligant se, si ad operandum ista
Abbreviated transcription (Latin):
regnat . cummente seruimus legidĩ. quam uis carne lege
peccati id est penali consuetudinȩ cum illa existunt de¬
sideria quibus tamen non oboedimus. postea uero exom
Nunc ergo implendus ẽ gradus sub gratia. ut faciamus
quod uolumus spũ &iam si carne non possumus. id est
non oboediamus desideruis peccati. ad praebendam illi
membra nr̃a arma iniquitatis : &iam si non uedemus
efficere. ut eadem desideria non ex istant: ut quam uis
nondum simus inpace illu aderna ex omni hominis parte
perfecta desinamus: desinamus eẽ sublege ubi p̃uaricatio¬
nis reamanens tenetur. dum eam concupiscentia carnis in
consensionem peccati captiuam ducit: simus autem subgra¬
Itia ubi nulla est condemnatio his qui sunt in xp̃o ihũ quia
non certantem sed ueccum poena consequitur. Ordinatissime
itaq conungit. Quod sispũ ducimini non adhuc estis sublege

Expanded text:
regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omNunc ergo implendus est gradus sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis qui sunt in Christo Jesu ; quia non certantem, sed victum poena consequitur. 47. Ib. V, 18. Ordinatissime itaque subjungit, Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege:
Abbreviated transcription (Latin):
prohibett sic secunda ẽ sublege ante graticm quando pro¬
hibetur quidem & conatur apec cato abstinere se. seduin¬
citur quia non dum iustitiam propter dm̃ & propter ipsam
iustitiam diligit s ed ecam sibi uult ad conqui rendumter¬
rena seruire: itaq ubi uiderit ex alia parte ipsam ex
alia com modum temporale tenditur pondere tempo¬
ralis cupiditãs & relinquit iustitiam quam propterea tenere
conabatur : ut haber& illud quodse nunc uid & amittere
si illum tonuerit Tertia ẽ uiti sub gratia quando nihil
temporalis commodi iustitiae prueponitur : quod nisi caritate
spiritali quam dñs exemplosuo docuit & gratiadonauit.
fieri nom potest: In hac enim uita &iam si existant desideria
carnis demortiditate corporis: tamen mentem ad consensi¬
onem peccati non sub iungant : ita iam non regn& peccatum
in nostro mortidi corpore. quam uis non possit nisiinhabi¬
tare in eo quam diu mortide corpus ẽ: Primo enim non

Expanded text:
prohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando proprohibeat: sic secunda est sub Lege ante gratiam, quando prohibetur quidem et conatur a peccato abstinere se, sed vincitur; quia nondum justitiam propter Deum et propter ipsam justitiam diligit, sed eam sibi vult ad conquirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando nihil temporalis commodi justitiae praeponitur: quod nisi charitate spirituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non
Abbreviated transcription (Latin):
nolunt . per quam solam possunt spũ ambula re. & concupis¬
centias carnis non perficere: si ergo nolunt eam tenere :
non poterunt ea quae uolunt facere. Volunt enim operiere
opera iustitie quae sunt in lege sed uincuntur concupiscen¬
tia carnis quam sequendo deserunt gratiam fidei, unde &
ad romanos dicit Prudentia carnis inimicã indm̃ legi
enim dĩ non ẽ sub iecta neque enim potest : Cum enim caritas
legem implect prudentia uero carnis commoda tempora¬
uco consectindo spiritid caritati aduersetur : quo modo po¬
test legidĩ ec subicta id est libenter at que obsequenter
implere iustitiam eique non aduersari quando &iam dum
concur uincatur necesse est ubi inuenerit mazius commo¬
dum temporale deiniquitate se posse cedsequi quamsi
custodiat acquitatem : sicut enim primahomipis uita est
ante logem cum nulla nequitia & malitia prohibetur. neq
ulla ex parte prauis cupiditatibus resistit. quie non ẽ qui

Expanded text:
nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupisnolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscentias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt facere. Volunt enim operari opera justitiae, quae sunt in Lege, sed vincuntur concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Romanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi invenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia non est qui
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem uid&e nec inuicem consumamini. Hoc enim maxi¬
meuitio contentionis & inuidenticeperniciosae disputationes
inter eos nutriebantur. male deinuicẽ loquendo & quue¬
rendo quisque glorium suam uanamq: uictoriam quibus
studiis consumitur soci&as populi. dum in partes discingi¬
tur : Quomodo autem ista uiticre possunt. Nisi spũ ambu¬
lent & concupiscentias carnis non perficiant : Primum enim
& magnum munus ẽ sp̃s humilitas & mansuetudo : unde illud
quod iam commemoriui dñs clamat : Discite come quia mitis
sum & humilis corde: & illud proph&e: super quem requiescit
quod autem ait . Caro enim concupiscit aduersus sp̃m. sp̃s
autem cd uersus carnem: Haec enim inuicem aduersantur
ut non ea quae uultis faciatis : Putaht hic homines liberum uo¬
luntatis arbi trium negare a postolum nos non habere : nec
intellegunt hoc eis dictum si gratiam fidei acceptam tenere

Expanded text:
invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxiinvicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et magnum munus est spiritus, humilitas, et mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, Super quem requiescit Quod autem ait, Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem: haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere
Abbreviated transcription (Latin):
uincuntur eam non habere dum inique cum hominibus
agunt Consequens ẽ cauitem ut qui ex toto corde ex totu ani¬
ma ex totamente dm̃ diligit. diligit & preximum tamnquã
se ipsum: quia hoc iub& ille quem ex coto corde extota anim
extota mente diligit : Item dili gerepreximum ids̃ omnem
hominom tam quam se ipsum. quis potest nisi dm̃ diligete
cuius praccepto & dono dilectionem prexim possit implore
Cum ergo utrumque praeceptum ita sit ut neutrum siue
altero possit tenere &iam unum horum commemorare
plerum que sufficit. cumagitur de operibus iustitite sel
oportunius illud dequo quisque facilius conuincitur:
undẽ iohannes dicit : Qui enim diligit fritrem suum quem ui¬
d& dm̃ quem non uid& quomodo potest diligere : Menti ebantur
enim quidam dilectionem sedĩ habere & deodio fruterno eã
non habere conuincebantur: de quo iudicare incotidiana uita
& moribus facile est : si caitem mord&is in quit & comed&is

Expanded text:
vincuntur eam non habere, dum inique cum hovincuntur eam non habere, dum inique cum hoagunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum, quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit, cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud, de quo quisque facilius convincitur. Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et comeditis
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse quas iam aduentudnĩ libero heredi necessarias non eẽ
monstrauit : Opera uero ad bonos mores pertinentia non
impleri nisi dilectione. perquam fides operatur: unde si opera
legis quaedam post fidem superflua quaedam ante fidem nul¬
la sunt : uiuat iustus exfide ut & onus graue seruitutis abiciat
leui sarcina xp̃i uegetutus &iustitiue metas nontrans gredia
quam lege dixit implere: & ad romanos cum in eadem quaesti¬
one uersa retur : Quienim diligit alterum inquit legem im¬
pleuit : Nam non ad ulterabis. non homicidium facies non fura¬
beris. non concupis ces : & si quod ẽ aliud mcndatum in hoc ser¬
mone recapitulatur : diliges proximum tuum tamquã te
ipsum : dilectio proximi medum non operitur Plenitudo
autem logis caritios : Cum ergo in duo pracceptis dilectionis
tione dĩ possunt mentiri homines. quia rariores temptat¬
ones cam probant in dilectionem autem proximi facilius con¬

Expanded text:
fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit: opera vero ad bonos mores pertinentia non impleri nisi dilectione, per quam fides operatur . Unde si opera Legis quaedam post fidem superflua, quaedam ante fidem nulla sunt; vivat justus ex fide , ut et onus grave servitutis abjiciat, levi sarcina Christi vegetatus , et justitiae metas non transgrediatqua Legem dixit impleri; et ad Romanos cum in eadem quaestione versaretur, « Qui enim diligit alterum, inquit, Legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas. . Cum ergo in duobus praeceptis, dilectionis tione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant: in dilectione autem proximi facilius con
Abbreviated transcription (Latin):
mone impl&a ẽ : in eo quod diliges proximum tuum tam quam te¬
ipsum : Omnem ergo legem nunc dicit: ex his operibus quae ad
mores bonos pertinent : quia & illa quae sunt in sacramentis cũ
bene aliberis intelleguntur. nec carnaliter obseruantur a seruis:
ad illa duo praecepta referitur necesse ẽ dilectionis dĩ & ꝑximis
recte itq accipitur ad hocpertinere. quod &iam dñs ait. Non
uenilegem soluere sedimplere : quia erat ablaturus timorẽ carna¬
lem spiritadem autem caritatem daturus. qua sola lex
impleri potest: Slenitudo enimlegis caritas : Et quo¬
niam fides impetrat sp̃m sc̃m. perquem caritas di dif fu¬
sa est incordibus operantium iustitiam: nullo modo
quis quam ante gratiam fidei debonis operibus glorietur :
Qua propter istos iac tantesse de operibus legis. ia refellit apłs.
dum ostendit opera uetusta sacramentorum umbrã futurorũ

Expanded text:
mone impleta est, in eo quod diliges proximum tuum tanquam temone impleta est, in eo quod diliges proximum tuum tanquam teipsum. Omnem ergo Legem nunc dicit ex his operibus quae ad bonos mores pertinent: quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipitur ad hoc pertinere quod etiam Dominus ait, Non veni Legem solvere, sed implere : quia erat ablaturus timorem carnalem; spiritualem autem charitatem daturus, qua sola Lex impleri potest. Plenitudo enim Legis, charitas: ut quoniam fides impetrat Spiritum sanctum, per quem charitas Dei diffusa est in cordibus operantium justitiam , nullo modo quisquam ante gratiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum
Abbreviated transcription (Latin):
occider& : nec hominibus in seuindicaturis. quia multum ab
eis diligebatur idẽ dauid. nec dõ quihancipscom potestatem
dedisse se dixerat. ut omnino ei facer& quod uell&: Peper¬
cit ero diligens preximum sicut seipsum. Nonsolum perse¬
cutum sed &iam persecuturum : qui eum corrigi quam in¬
terficim cdebat: homo inueteri testamento. sed non homo
deu&ere testamento : quem fides futurae hereditatis xp̃i
reuelata & reddita siduum faciebat & ud imitandum uo¬
cabit. Ideo nunc dicit apostolus : Ip liber tatem uoatiestis
fratres : tuntum ne libertatem in occasionẽ carnis deus
id ẽ necudito nomine libertias. ipune uobis peccan¬
dum eẽ arbi tremini: Sed per carittem in quit seruite¬
inuicem. Qui enim per caritatem seruit libere seruit
& sine miseria ob temperans dõ : cum amore faciendo quod docetur
non cum timore quod cogitur: Omnis enim lex inquit in uno ser¬

Expanded text:
occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab eis diligebatur idem David; nec Deo, qui hanc ipsam potestatem dedisse se dixerat, ut omnino ei faceret quod vellet . Pepercit ergo diligens proximum tanquam seipsum, non solum persecutum, sed etiam persecuturum, qui eum corrigi quam interfici malebat: homo in Veteri Testamento, sed non homo de Veteri Testamento, quem fides futurae haereditatis Christi revelata et credita salvum faciebat, et ad imitandum vocabat. Ideo nunc dicit Apostolus, In libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis: id edum esse arbitremini. Sed per charitatem spiritinvicem. Qui enim per charitatem servit, libere servit, et sine miseria obtemperans Deo, cum amore faciendo quod docetur, non cum timore quod cogitur. 44. Ib. V, 14. Omnis enim Lex, inquit, in uno ser
Abbreviated transcription (Latin):
nalia seminare cessabunt . Vos enim inquit in libertem uocati
estis fratres. quia illã conturbatio. abspiritidibus ad carnalia
reuocans in seruitutẽ trahebut: sediam hinc opera illa legis trac¬
tare incipit : dequibus eum supra dixeram infine epistolae
tractaturum : quae ad nouum quoque tostuamentum ptinere
nemo ambigit : sed aliofine quoliberos ea facere deta: id est cari¬
tatis aderna sperantis. hinc praemiã ex fide expectunds non si¬
cut iudaei quitimore ista implere cogebantur: Non ita illo caste
apermanente in sacculum saeculi sed quo timebant praesenti uitae
suae: & ideo quaedam opera legis implebant. quae in sacramenis
sunt : illa uero quae admor: sbonos pertinent : omnino nom po¬
terant: Non enim impl& ea nisi caritas : quia & hominem ꝓp¬
ne. non solum apud homines sed &icm apud dm̃: sicut deuid
cum diuinitus accepiss& in potestate regem sauł. inpune uaq

Expanded text:
nalia seminare cessabunt. 43. Ib. V, 13. Vos enim, inquit, in libertatem vocati nalia seminare cessabunt. 43. Ib. V, 13. Vos enim, inquit, in libertatem vocati estis, fratres. Quia illa conturbatio a spiritualibus ad carnalia revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare incipit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterna sperantis hinc praemia, et ex fide exspectantis. Non sicut Judaei, qui timore ista implere cogebantur, non illo casto permanente in saeculum saeculi , sed quo timebant praesenti vitae suae: et ideo quaedam opera Legis implebant, quae in sacramentis sunt; illa vero quae ad bonos mores pertinent, omnino non poterant. Non enim implet ea nisi charitas. Quia et hominem si propDavid cum divinitus accepisset in potestatem regem Saül, impune utique
Abbreviated transcription (Latin):
mini ut nontimetis : aut in mecausam refundite si timetis: quod
autem dicit. Ergo euacuatum ẽ scandalum crucis sententiam illã
repetit esi ex legeiustitia : ergo xp̃s gratis mor tuus ẽ, sed hic quom¬
am scandalum nom̃inat in memoriam reuocat. propterete maxime
in xpõ passos esse scandidum iudueos : quia istas carnades obseruati¬
ones quas pro ipsa salute se habere arbi trabantur eum saepe
animaduertebant p̃terire atque contemnere : Hoc ergo itu dixit:
acsi dicer& : sinecausa ergo xpm̃ cum ista contemner& scandedizati
iudaei crucifixerunt si adhuc eis pro quibus crucifixus ẽ taliu
per sudentur: & adiecit elegantissima ambi guitate : quasi sub
specie male benedictionem dicens : Vtinam & abscidantur qui
uos conturbant : Nontantum inquit circum cidantur sed abscidan¬
tur: sic̃ enim fient spadones propter regnum caelorum & car¬

Expanded text:
mini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod mini, ut non timeatis; aut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit, Ego evacuatum est scandalum crucis, sententiam illam repetit, Si ex Lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Sed hic quoniam scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas pro ipsa salute se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista contemneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambiguitate quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et car
Abbreviated transcription (Latin):
o portuns sȩ subiecit: E gocuitem fratres. sicir cumcisionem
adhuc p̃dico quid ced hucpersecutionem patior. &iam ab ip¬
sis enim patiebatur persecutionem quia talĩpersucdere mo¬
uebantur : cumiam euangelium suscepisse uiderentur :
quos tungit alio loco ubi ait: periculis inftlsis fraribus
& hic in capite epistolae ubi dicit: Propter sub introduc¬
tos autem fritres fidsos. quisub intro i eruNt proscultare
libertutem nram̃ quam habemus in xp̃o ihũ: ut nos in ser¬
uitutem redigerent : Er gosi circum cisionẽ praedicabat
desinerent eum persequi : : Qui tamen ne cimerentur ab eis quibus
xp̃i anities libertus ad nunciabatur. aut ne abipso apło timeri puta¬
renturi Propterea superius libera plenius fidutia nomen suum
&iam pro fessus ẽ dicens: Ece ego paulus dico uobis. quia si circumci¬
damini : xp̃s uobis nibil proderit : tam quam si dicer& iecce meimita¬

Expanded text:
opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem opportunissime subjecit, Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epistolae, ubi dicit, « Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierunt proscultare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suum etiam professus est, dicens, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini. Christus vobis nihil proderit : tanquam si diceret, Ecce me imita
Abbreviated transcription (Latin):
eis suadebatur : eos autem paucos qui ad illos ueniebant ut ista suaderei
quia in conparacione multitudinis credentium galatharum exigui
numero erant fermentum appellat: Recipient autem isti fermentũ
& tota massa id est tota eorum ecdesia. in corruptione car¬
nalis seruitutis quodam modo ferment abitur : si tedes suasores
tam quam iustos & fideles recipientes honor a uerint : Ego inquit
confido inuobis indno quod nihil aliud scpitis: Hinc̃ itique ma¬
nifestum ẽ nondum illos fuisse possessos atidibusi: Qui autem
conturbat uos inquit. portabit iudicium : quicum ille fuerit ::
Haec est illa conturbatio contraria ordini : ut despirit dibus
carndes ficnt : & quoniam intelle gendum ẽ. fuisse quos dam
quicum uellont eis istã inseruitutem pers uadere & uidereñ
eos paculi apł̃i auctoritite reuo ari dicerent &icm ipsum piculũ
id sentire sed non eis facilerperire uoluisse sententiam suam:

Expanded text:
eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermentum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipientes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, nondum illos fuisse possessos a talibus. Qui autem conturbat vos, inquit, portabit judicium, quicumque ille fuerit. Haec est illa conturbatio contraria ordini, ut de spiritualibus carnales fiant. Et quoniam intelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam;
Abbreviated transcription (Latin):
quedibus promissionibus seruitus illte tenebatur : sicut alio loco
dicit non respicientibus qu a euidentur : sed quae non uidentur
Qucce enim uidentur tempordia sunte quae autem non uiden¬
tur aeterna, deinde subiungit Ini xpõ enim ihũ neque cir¬
cumcisio quicquam ual& neque praeputium: ut illum dif¬
ferentiam declar& nihilque perniciosum eẽ in hac circumci¬
sione ostender& : nisi ex illa salutem sperare: Nihil ergo ua¬
lere dicit in xpõ circumcisionem aut p̃putium : Sed fidem
quie perdilectionem operatur: & hic illud teci git quia
sublege seruitus pertimorem operatur : Cur rebatis bene
inquit . quis uos inpediuit ueritati non oboedire ÷ hoc ẽ quod
superius dixit quos uos fascinauit : suasio urã inquiti non ex
eo est quiuocauit uos: Haec enim suasio carnalis ẽ Ille autẽ
in libertatem uocauit: suasionem autem eorum dixit : quod

Expanded text:
qualibus promissionibus servitus illa tenebatur: sicut alio loco qualibus promissionibus servitus illa tenebatur: sicut alio loco dicit, Non respicientibus nobis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna sunt . Deinde subjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Christo circumcisionem aut praeputium, sed fidem quae per dilectionem operatur. Et hic illud tetigit, quia sub Lege servitus per timorem operatur. Currebatis bene, inquit; quis vos impedivit veritati non obedire? Hoc est, quod superius ait, Quis vos fascinavit ? Suasio, inquit, vestra non ex eo est qui vocavit vos. Haec enim suasio carnalis est, ille autem in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod