comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coitum generans: Assumptus uero est
dñs. neq percoitum generans. neq per
coitum generatus. Considerandum uero
nobis est. quid est quod marcus ait sedit
adextris dĩ. et stephanus dicit uideo cae
los apertos et filium hominis stantem
adextris di. Quid est quod hunc mar¬
cus sedentem. stephanus uero stantem
se uidere testatur: Sed scitis fratres. quia
sedere iudicantis est: stare uero pugnan¬
tis uel adiuuantis. Quia igitur redemp¬
tor nr̃ assumptus in caelum & nunc
omnia iudicat. & ad extremum iudex
omnium ueniet: hunc post assumptio¬
nem marcus sedere describit quia post
ascensionis suac gloriam uidex infine in
debitur. stephanus uero in laboris certa¬
mine positus stantem uidit quem adiu¬
torem habuit. quia ut iste in terra per¬
eeutorum infidelitatem uinceret ꝓ illo
de caelo illius gratia pugnauit. Sequit᷑. xsi¬
Illi autem profecti prȩdicauerunt ubiq
dño cooperante et sermonem confir¬

Expanded text:
coitum generans. Assumptus vero est coitum generans. Assumptus vero est Dominus neque per coitum generans, neque per coitum generatus. 7. Considerandum vero nobis est quid est quod Marcus ait: Sedet a dextris Dlos apertos, et Filium hominis stantem a dextris Dei? Quid est quod hunc Marcus sedentem, Stephanus vero stantem se videre testatur? Sed scitis, fratres, quia sedere judicantis est, stare vero pugnantis, vel adjuvantis. Quia igitur Redemptor noster assumptus in coelum, et nunc omnia judicat, et ad extremum judex omnium veniet, hunc post assumptionem Marcus sedere describit, qui post ascensionis suae gloriam judex in fine mundi videbitur. Stephanus vero in laboris certamine positus stantem vidit quem adjutorem habuit, quoniam ut iste in terra persecutorum infidelitatem vinceret, pro illo de coelo illius gratia pugnavit. CAP. XIlli autem profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confir
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset. Vndex ipseordo in eorum quoq
utrorumq subleuatione per quaedam in¬
crementa distinguitur. Nam enoch
translatus. helias uero ad caelum subuec¬
tus esse memoratur: ut ueniret postmodu
qui nec trans latus nec subuectus caelum
aethereum sua uirtute penstraret. qui
nobis inse credentibus carnis quoq mun¬
ditiam largiretur. & sub eo per increm̃¬
ta temporum uirtus castitatis excresce¬
ret. In ipsa quoq eorum trans latione
qui ascensionem dominicam ut uidelicet
famuli designauerunt. & in ipsose qui
ad caelum ascendit dñs ostendit. Nam
enoch quidem uxorem et filios habuit:
helias uero neq uxorem neq filios legit᷑
habuisse. Pensate ergo quomodo per incre
menta creuerit munditia scĩtatis. Quod
et per trans latos famulos et perascenden¬
tis dñi personam patenter ostenditur.
Trans latꝰ ẽ namq enoch: et percoitum
genitus. & percoitum generans. Raptꝰ
est helias percoitum genitus. sed ñ iã per

Expanded text:
tuisset, unde et ipse ordo in eorum quoque tuisset, unde et ipse ordo in eorum quoque utraque sublevatione per quaedam incrementa distinguitur. Nam Enoch translatus, Elias vero ad coelum subvectus esse memoratur, ut veniret postmodum qui, nec translatus nec subvectus, coelum aethereum sua virtute penetraret; qui nobis in se credentibus carnis quoque munditiam largiretur, et sub eo per incrementa temporum virtus castitatis excresceret. In ipsa quoque eorum translatione, qui ascensionem Dominicam ut videlicet famuli designaverunt, et in ipso se, qui ad coelum ascendit, Dominus ostendit. Nam Enoch quidem uxorem et filios habuit, Elias vero neque uxorem neque filios legitur habuisse. Pensate ergo qumenta creverit munditia sanctitatis, quod et per translatos famulos et per ascendentis Domini personam patenter ostenditur. Translatus namque est Enoch et per coitum genitus, et per coitum generans. Raptus est Elias per coitum genitus, sed non jam per
Abbreviated transcription (Latin):
superauit: eamq resurgendo consump¬
sit. & resurrectionis suae głam ascen-¬
dendo declarauit. Notandum quoq
est quod helias incurrii legitur ascen¬
disse: ut uidelicet aperte monstraret᷑
quia homo purus adiutorio egebat alie¬
no. Per angelos quippe illa facta & osten¬
sa sunt adiumenta. quia nec ad caelũ
quidem aerium per se ascendere pote¬
rat: quem naturae suae infirmitas gra¬
uabat. Redemptor autem noster non
curru. non angelis subleuatus legitur:
quia is qui fecerat omnia nimirim
super omnia sua uirtute ferebatur.
Illo enim reuertebatur ubi erat. et in¬
de rediebat ubi remanebat: quia cum
per humanitatem ascenderet in cȩlum.
per diuinitatem suam et terram parit᷑
continebat et caelum:. Sicut autẽ ioseph
a fratribus uenditus uenditionem redẽp¬
toris nr̃i figurauit: sic enoch trans latus
tios et testes habuit. unum ante legẽ
alium sub lege: ut quandoq uenira
ipse qui ueraciter̃ caelos pentrare po¬

Expanded text:
superavit, eamque resurgendo consumpsuperavit, eamque resurgendo consumpsit, et resurrectionis suae gloriam, ascendendo declaravit. Notandum quoque est quod Elias in curru ascendisse legitur, ut videlicet aperte monstraretur, quia homo purus adjutorio egebat alieno. Per angelos quippe illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia nec ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat, quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster, non curru, non angelis sublevatus legitur, quia is qui fesuper omnia sua virtute ferebatur. Illo etenim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remanebat, quia cum per humanitatem ascenderet in coelum, per divinitatem suam et terram pariter continebat et coelum. Sicut autem Joseph a fratribus venditus , venditionem Redemptoris nostri figuravit, sic Enoch translatus, tios et testes halium sub lege, ut quandoque veniret ipse, qui veraciter coelos penetrare po
Abbreviated transcription (Latin):
in tuo nomine uirtutes multas fecimꝰ:
Et tunc confitebor illis. Quia nũqu̾a
noui uos: discedite ame qui opera¬
km̃i amare signa quae possunt cum
reprobis haberi communia: sed haec
quae modo diximus caritatis atq pie¬
tatis miracula amate quae tanto seru¬
riora sunt. quanto & occulta rt de quib
apud dñm eo maior sit retributio. quo
apud homines minor est gła. Sequit᷑.
Et dñs quidem iłc post quam locutus ẽ
eis: assumptus est in caelis. et sedit
Adextris dĩ. Inueteri testamento
cognouimus quod helias sit raptus
in caelum: sed aliud est caelum aerĩ
aliud aethereum. Caelum quippe
aerium terre est proximum Unde
et aues caeli dicimus. quia eas uolitare
in aere uidemus. In caelum itaq aeris̃
helias subleuatus est: ut insecretam
quandam terrae regionem repente
duceretur. ubi in magna iam carnis
et sp̃s quiete uiueret quousq ad finẽ
mundi redeat. & mortis debitũ soluat.
Ille enim mortem distulit non euasit:
redemptor autem nr̃ quia non distulit

Expanded text:
ltas fecimus? Et tunc confitebor illis, quia non novi vos; discedite a me qui operatres charissimi, amare signa quae possunt cum reprobis haberi communia; sed haec quae modo diximus charitatis atque pietatis miracula amate, quae tanto securiora sunt, quanto et occulta, et de quibus apud Dominum eo major sit retributio, quo apud homines minor est gloria. Sequitur: 5. Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextcognovimus quod Elias sit raptus in coelum , sed aliud est coelum aereum, aliud aethereum. Coelum quippe aereum terrae est proximum, unde et aves coeli dicimus, quia eas volitare in aere videmus. In coelum itaque aereum Elias sublevatus est, ut in secretam quamdam terrae regionem repente duceretur, ubi in magna jam carnis et spiritus quiete viveret, quousque ad finem mundi redeat, et mortis debitum solvat. Ille enim mortem distulit, non evasit, etc. Redemptor autem noster, quia non distulit,
Abbreviated transcription (Latin):
clinatur aut uincitur. Sed huius uir¬
tutis sublimitas non prius apprȩhendi¬
tur. quam illud quod ei est aduersari
um subruatur. Quid autem tam ini¬
micum misericordiae & operibus cari¬
tatis quam auaritia. deciuus radice om̃iũ
malorum germen emergit: Quae nisi
in suis fomitibus enecetur: necesse est ut
in agro illius cordis in quo huius mali
planta conualuit spinȩ potius tribuliq
uitiorum quam ullum uerȩ uirtutis
semen oriatur. Resistamus ergo dilec¬
tissimi huic tã pestifero malo: & carita¬
tem sine qua nulla uirtus potest nitẽ¬
re sectemur. ut per hanc qua adnos
xp̃s descendit dilectionis uiam & iam
nos adipsum possimus ascendere. cui
est cum dõ patre et sp̃ũ sco honor et¬
gloria in saecula saeculorum ameN.

Expanded text:
clinatur aut vincitur. Sed hujus virclinatur aut vincitur. Sed hujus virtutis sublimitas non prius apprehenditur quam ilum, subruatur. Quid ergo tam inimicum misericordiae et operibus charitatis quam avaritia, de cujus radice omnium malorum germen emergit? quae nisi in suis fomitibus enecetur, necesse est ut in agro illius in quo hujus mali plantatio convaluit, spinae potius tribulique vitiorum quam ullum verae virtutis semen oriatur. Resistamus ergo, dilectissimi, huic tam pestifero malo et charitatem, sine qua nulla virtus potest nitere, sectemur, ut per hanc, qua ad nos Christus descendit, dilectionis viam, et jam nos ad ipsum possimus ascendere, cui est cum Deo Patre et Spiritu sancto honor in saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
haec temporalia decurrantur. ut pere¬
grinari se in hac mundi ualle cognoscant.¬
In qua &iam si quaedam commoda blan¬
diuntur : non amplectenda nequiter.
sed transeunda sunt fortiter. Adhanc
enim deuotionem nos beatissimus apłs
petrus incitat: & secundum illam dilec¬
tionem quam pascendis ouibus xp̃i tri¬
na dominici amoris professione concepit.
obsecrans dicit. Km̃i. obsecro uos tamqͣm¬
aduenas & peregrinos abstinere uos a
carnalibus desideriis quae militant
aduersus animam. Cui autem nisi dia
bolo carnales militant uoluptates. qui
animas ad superna tendentes corrupti¬
bilium bonorum delectationibus obli¬
gare & ab illis de quibus ipse excidit.
gaudet abducere: Contra cuius insidias
sapienter debet fidelis quisq uigilare:
ut inimicum suum de eo quod temptat᷑
possit elidere. Nichil est autem ualidi¬
us dilectissimi contra diaboli dolos. qũa
benignitas misericordiae & largitas cari¬
tatis: per quam omne peccatum aut de¬

Expanded text:
haec temporalia decurrantur, ut perehaec temporalia decurrantur, ut peregrinari se in hac mundi in qua etiam si quaedam commoda blandiused transeunda sunt fortiter. Ad hanc enim nos devotionem beatissimus apostolus Petrus incitat; et secundum illam dilectionem quam pascendis Christi ovibus trina Dominici amoris professione concepit , obsecrans dicit: Charisaduenas et peregrinos abstinere uos a carnalibus desideriis, quae militant aduersbolo carnales militant voluptates, qui animas ad superna tendentes corruptibilium bonorum delectationibus obligare et ab illis sedibus de quibus ipse excidit gaudet abducere? Contra cujus insidias sapienter debet fidelis quisque vigilare, ut inimicum suum de eo quod tentatur possit elidere. Nihil autem est validius, dilectissimi, contra diaboli dolos, quam benignitas misericordiae et largitas charitatis, per quam omne peccatum aut de
Abbreviated transcription (Latin):
in caelum. Quibus uerbis omnes ȩccłae
filii docebantur. ut xp̃c iħs in eãdem¬
in qua ascenderat carne uenturus uisibi¬
lis crederetur. nec possit ainbigi omnia
illi esse subiecta. cui ab ipso corporeae
natiuitatis exordio famulatus seruisset
angelicus. Sicut enim concipiendum
ne uox caelestium pastoribus cecinit.
Dicut resurrexisse amortuis supernorum
nuntiorum testimonia prima docuerunt :
sic adiudicandum mundum in ipsa car¬
ne uenturum angeloꝵ officia declararun.
ut in telligeremus quantȩ potestates af
futurȩ sint cum iudicaturo. cui tantȩ¬
ministrauerunt etiam iudicando. Exul¬
temus itaq dilectissimi gaudio spiritua¬
li. et digna apud dñm ratione laetantes
liberos cordis oculos ad illam altitũdinem
in qua xp̃c est erigamus. Sursum uoca¬
tos animos desideria terrena non depri¬
mant. ad aeterna prelectos peritura non
occupent. uiam ueritatis ingressos fallaces
illecebrae non retardent: & ita afidelibus

Expanded text:
in cain cafilii docebantur ut Jesus Christus in eadem qua ascenderat carne venturus visibilis crederetur; nec posset ambigi omnia illi esse subjecta, cui ab ipso corporeae nativitatis exordio famulatus servisset angelicus. Sicut enim concipiendum ne vox coelestium pastoribus cecinit: sicut resurrexisse a mortuis, supernorum nuntiorum prima testimonia docuerunt, sic ad judicandum mundum in ipsa carne venturum, angelorum officia praedicarunt: ut intelligeremus quantae potestates sint adfuturae cum judicaturo, cui tantministraverunt etiam judicando. CAP. V. Exsultemus itaque, dilectissimi, gaudio spiritali, et digna apud Deum gratiarum actione laetantes, liberos cordis oculos ad illam altitudinem in qua Christus est erigamus. Sursum vocatos animos desideria terrena non deprimant; ad aeterna praeelectos peritura non occupent; viam veritatis ingressos fallaces illecebrae non retardent; et ita a fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
cedere. & contrectatione corporeae
inxp̃o substantiae quae patre minor
est non egere: qm̃ glorificati corporis
manente natura eõ fides credentium
uocabatur. ubi non carnali manu sed
spirituali intellectu par genitori uni¬
genitus tangeretur. Hinc est illud qđ Uiii
post resurrectionem suam dñs cũ oraria
magdalenȩ personam ȩcclesiae gerens
ad contactum ipsius properaret accedere :
dicit ei. Noli me tangere. non dum enĩ
ascendi ad patrem meum: hoc est nolo
ut ad me corporaliter uenias. nec ut me
sensu carnis agnoscas. Ad sublimiora te
differo. maiora tibi prȩ̃paro. Cum ad pa¬
trem meum ascendero: tunc me perfec¬
tius ueriusq palpabis. ad prehensura qđ
non tangis. & creditura quod non uides
Cum autem ascendentem in caelos dnm̃
sequaces discipulorum oculi intenta am¬
miratione suspicerent: adstiterunt cora
ipsis angeli duo mirabili uestium can¬
dore fulgentes. qui et dixerunt. Uiri
galilei. quid statis aspicientes in caelum :

Expanded text:
cedere, et contrectatione corporeae cedere, et contrectatione corporeae in Christo substantiae, qua Patre minor est , non egere: quoniam glorificati corporis manente natura, eo fides credentium vocabatur, ubi non carnali manu, sed spiritali 295 intellectu, par Genitori Unigenitus tangeretur. Hinc illud est quod post resurrectionem suam Dominus, cum Maria Magdalene personam Ecclesiae gerens, ad contactum ipsius properaret accedere, dicit ei: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum : hoc est, nolo ut ad me corporaliter venias, nec ut me sensu carnis agnoscas; ad sublimiora te differo, majora tibi praeparo. Cum ad Patrem meum ascendero, tunc me perfectius veriusque palpabis, apprehensura quod non tangis, et creditura quod non cernis. Cum autem ascendentem ad coelos Dominum sequaces discipulorum oculi intenta admiratione suspicerent, astiterunt coram ipsis angeli duo mirabili vestium candore fulgentes, qui et dixerunt: Viri galilaei quid statis aspicientes in caelum hi
Abbreviated transcription (Latin):
egritudines depulit: mortuos suscitauit.
Unde et ipsi beati apłi qui tot miraculiᷤ
confirmati. tot sermonibus eruditi atro¬
citatem tamen dominicae passionis ex¬
pauerant & ueritatem resurrectionis
eius non sine hesitatione suscȩperant
tantum de ascensione dñi profecerunt :
ut quicquid illis prius intulerat metũ.
uerteretur ingaudium: Totam enim
contemplationem animi indiuinitatem
ad patris dexteram consedentem erexe¬
rant: nec iam corporeae uisionis tarda¬
bantur obiectu. quominus in id aciem
mentis intenderent quod nec apatre
descendendo abfuerat. nec adiscipulis
ascendendo discesserat: Tunc igitur di¬
lectissimi filius hominis dĩ filius excellen¬
tius sacratiusq innotuit : cum inpaternȩ
maiestatis gloriam se recępit. & in effa¬
bili modo coepit esse diuinitate prȩsen¬
tior. qui factus est humanitate longin¬
quior. Tunc ad aequalem patri filium
eruditior fides gressi coepit mentis ac-¬

Expanded text:
aegritudines depulit, mortuos suscitavit. aegritudines depulit, mortuos suscitavit. Unde et ipsi beati apostoli, qui tot miraculis confirmati, tot sermonibus eruditi, atrocitate tamen Dominicae passionis expaverant, et veritatem resurrectionis ejus non sine haesitatione susceperant, tantum de ascensione Domini profecerunt, ut quidquid illis prius intulerat metum, verteretur in gaudium. Totam enim contemplationem animi in Divinitatem ad Patris dexteram consedentis erexerant, nec jam corporeae visionis tardabantur objectu, quominus in id aciem mentis intenderent, quod nec a Patre descendendo abfuerat, nec a discipulis ascendendo discesserat. CAP. IV. Tunc igitur, dilectissimi, filius hominis, Dei Filius, excellentius sacratiusque innotuit, cum in paternae majestatis gloriam se recepit et ineffabili modo coepit esse Divinitate praesentior, qui factus est humanitate longinquior. Tunc ad aequalem Patri Filium eruditior fides gressu mentis coepit ac
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti mysteriis congruebant dñs
tionem die coram discipulis eleuatus in
caelum corporali presentiȩ modum fe¬
cit mansurus in patris dextera. donec¬
tempora multiplicandis ecclesiae filuis
diuinitus prestituta per aguntur. &
adiudicandos uiuos ac mortuos in eadem
carne in qua ascendit adueniet. Qđ
itaq redemptoris nr̃i conspicuum fuir.
Uin sacramenta transiuit. Et ut fides
excellentior esset ac firmior. uisioni doe¬
trina successit: cuius auctoritatem suꝑ¬
nis inluminata radiis credentium cor¬
da sequerentur. Hanc fidem ascensio
ratam non uincla. non carceres. non
fames. non ignes aut laniatus ferarũ
nec exquisita persequentium crudeli¬
tatibus supplicia terruerunt. Pro hac
fide per uniuersum mundum non so¬
lum uiri sed etiam feminȩ. nec tantum
impubes pueri sed &iam tẽnerȩ uirgi¬
nes usq ad effusionem sui sanguinis de¬
certarunt. Naec fides demonia eiecit

Expanded text:
Testamenti mysteriis congruebant, DomiTestamenti mysteriis congruebant, Domi294 post resurrectionem die coram discipulis elevatus in coelum , corporalis praesentiae modum fecit, mansurus in Patris dextera, donectempora multiplicandis Ecclesiae filiis divinitus praestituta peragantur, et ad judicandos vivos et mortuos in eadem carne in qua ascendit adveniat. Quod itaque Redemptoris nostri conspicuum fuit, in sacramenta transivit; et ut fides excellentior esset ac firmior, visioni doctrina successit, cujus auctoritatem supernis illuminata radiis credentium corda sequerentur. CAP. III. Hanc fidem ascensionratam, non vincula, non carceres, non exsilia, non fames, non ignis, non laniatus ferarum, nec exquisita persequentium crudelitatibus supplicia terruerunt. Pro hac fide per universum mundum, non solum viri, sed etiam feminae, nec tantum impubes pueri, sed etiam tenerae virgines, usque ad effusionem sui sanguinis decertarunt. Haec fides daemonia ejecit,
Abbreviated transcription (Latin):
ordine̾ angłoꝵ & ultra cunctarum altitu¬
dinem potestatum ad dĩ patris est pro¬
uecta consessum. Quo ordine operũ
diuinorum nos fundati. nos ȩdificati su¬
mus: ut mirabilior fieret gratia dĩ. cũ
remotis a conspectu hominum quae
merito reuerentiam sui sentiebantur
indicere fides non diffideret. spes non
fluctuaret. caritas non torperet. Mag¬
narum enim hic uigor mentium et
ualde fidelium est hoc lumen animoꝵ:
in cunctanter credere quae corporeo
non uidentur in tuitu. & ibi figere
desiderium quo nequeas inferre con¬
spectum. Haec autem pietas unde in nr̃is
cordibus nasceretur. aut quomodo qͥs¬
quam iustificaretur perfidem. si in his
tantum salus nr̃a consister& quae obtu.¬
tibus subiacerent: Unde et illi uiro
qui de resurrectione xp̃i uidebatur am¬
bigere nisi in ipsius carne uestigia pas¬
Ut igitur huius beatitudinis dilectissimi
capaces esse possimus: expletis omnibus
quae euangelicae prȩdicationi & noui

Expanded text:
ordines angelorum, et ultra omnium altituordines angelorum, et ultra omnium altitudinem potestatum ad Dei Patris est provecta consessum. Quo ordine operum divinorum nos fundati, nos aedificati sumus: ut mirabilior fieret gratia Dei, cum remotis a conspectu hominum, quae merito reverentiam sui sentiebantur indicere, fides non diffideret, spes non fluctuaret, charitas non tepesceret. Magnarum enim hic vigor est mentium, et valde fidelium hoc lumen est animarum, incunctanter credere quae corporeo non videntur intuitu, et ibi figere desiderium, quo nequeas inferre conspectum. Haec autem pietas unde in nostris cordibus nasceretur, aut quomodo quisquam justificaretur per fidem, si in iis tantum salus nostra consisteret, quae obtutibus subjacerent? Unde et illi viro qui de resurrectione Christi videbatur ambigere, nisi in ipsius carne vestigia past . CAP. II. Ut igitur hujus beatitudinis, dilectissimi, capaces esse possemus, expletis omnibus quae evangelicae praedicationi et novi
Abbreviated transcription (Latin):
ACRAMENTUOr Dilectissimi
salutis nrãe quam praetio
sanguinis sui uniuersitatis
conditor estimauit: adie
corporalis ortus usq ad exitum passioniᷤ
perdispensationem humilitatis imple¬
tum est. & licet multa & iam informa
serui diuinitatis signa radiauerint: pro¬
prie tamen illius temporis actio ad de¬
monstrandam suscepti hominis pertino¬
it ueritatem: Post passionem uero ruptis
mortis uinculis quae uim suam in eum
qui peccati erat nescius incedendo perdi¬
derat: infirmitas inuirtutem. mortalitaᷤ
in aeternitatem. contumelia transiuit
manifestisq documentis multorum de¬
clarauit aspectui . donec triumphum
uictoriae quem reportarat amortuis
inferret et caelis. Sicut ergo insollemp¬
nitate paschali resurrectio nobis dñi
fuit causa laetandi: ita ascensio eius in
cęlum pręsentium nobis est materia
gaudiorum recolentibus illum diem &
rite uenerantibus . quo natura nostrae
humilitatiᷤᷤ in xp̃o sup᷑ᷤ omnẽ celi militiã. sup᷑ om̃s

Expanded text:
acramentum, dilectissimi, salutis nostrae, quam pretio sanguinis sui universitatis 293 conditor aestimavit, a die corporalis ortus usque ad exitum passionis, per dispensationem humilitatis impletum est. Et licet multa etiam in forma servi Divinitatis signa radiaverint, proprie tamen illius temporis actio ad demonstrandam suscepti hominis pertinuit veritatem. Post passionem vero, ruptis mortis vinculis, quae vim suam in eum qui peccati erat nescius incedendo pandiderat: infirmitas in virtutem, mortalitas in aeternitatem, contumelia transivit manifestisque documentis , multorum declaravit aspectibus, donec triumphum victoriae, quem reportarat a mortuis, inferret et coelis. Sicut ergo in solemnitate paschali resurrectio Domini fuit nobis causa laetandi, ita ascensio ejus in coelos praesentium nobis est materia gaudiorum, recolentibus illum diem et rite venerantibus, quo natura nostrae humilitatis in Christo super omnem coeli militiam, supra omnes
Abbreviated transcription (Latin):
linguis loquuntur: Qui dum bonis
suis exortationibus malitiam de alieniᷤ
cordibus auferunt. serpentes tollunt.
Et dum pestiferas suasiones audiunt.
sed tamen ad operationem prauam mi-¬
nime per trahuntur: mortiferum
quidem est quod bibunt. sed non eis
nocebit. Qui quotiens proximos suos
in bono opere infirmari conspiciunt.
dum eis tota uirtute concurrunt. &
exemplo suae operationis illorum ui¬
tam roborant. quae inpropria actio-¬
ne titubabat. quidaliud faciunt nisi
super egros manus imponunt ut bene
habeant: Quae nimirum miracula
tanto maiora sunt. quanto spiritualia.
Lanto maiora sunt: quanto per haec
non corpora sed animae suscitantur.
si uultis uos facitis. Ex illis enim exte¬
rioribus signis optineri uita haec ope-¬
rantibus non ualet. Nam corporalia
illa miracula ostendunt aliquando scĩ¬
tatem. non autem faciunt: haec uero
spiritualia quae aguntur inmente.
uirtutem uitae non ostendunt sed fa-¬
ciunt. Illa habere & mali possunt.

Expanded text:
linguis loquuntur? Qui dum bonis linguis loquuntur? Qui dum bonis suis exhortationibus malitiam de alienis cordibus auferunt, serpentes tollunt. Et dum pestiferas suasiones audiunt, sed tamen ad operationem pravam minime pertrahuntur, mortiferum quidem est quod bibunt, sed non eis nocebit, quia quoties proximos suos in bono opere infirmari conspiciunt, dum eis tota virtute concurrunt, et exemplo suae operationis illorum vitam roborant, qui in propria actione titubabant, quid aliud faciunt, nisi super aegrotos manus imponunt, ut bene habeant? Quae nimirum miracula tanto majora sunt, quanto spiritaliora; tanto majora sunt, quanto per haec non corpora, sed animae suscitantur.si vultis vos facitis. Ex illis enim exterioribus signis obtineri vita ab haec operantibus non valet. Nam corporalia illa miracula ostendunt aliquando sanctitatem, non autem faciunt; haec vero spiritalia, quae aguntur in mente, virtutem vitae non ostendunt, sed faciunt. Illa habere et mali possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ista signa non facitis minime credidistis:¬
Ded haec necessaria in ex ordio ȩcclesiae
fuerunt. Ut enim adfidem cresceret.
miraculis fuerat nutrienda: quia et
nos cum arbusta plantamus tam̃diu eis
aquam fundimus. quousq ea in terra
conualuisse uideamus. At si semel radicem
fixerint: in rigatio cessabit. Hinc est
& enim quod paulus dicit. Linguae in
signum sunt non fidelibus sed infidelib
An habemus de his signis atq uirtutibus
quae adhuc subtilius considerare debea-¬
mus. Scã quippe ȩcclesia cotidie spiri¬
tualiter facit. quod tunc per apłos cor-¬
poraliter faciebat. Nam sacerdotes eius
cum per exorcismi gram manum creden¬
tibus imponunt. et habitare malignos
spiritus in eorum mente contra dicunt.
quid aliud faciunt nisi dȩmonia eiciunt:
Et fideles quiq qui iam uitae ueteris sae¬
cularia uerba derelinquunt: sca autem
mẏsteria insonant. conditoris sui lau¬
des & potentiam quantum prȩualent
narrant. quid aliud faciunt nisi nouis

Expanded text:
ista signa non facimus, minime credimus? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim ad fidem cresceret, miraculis fuerat nutrienda, quia et nos cum arbusta plantamus, tam diu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videamus. At si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est etenim, quod Paulus dicit: Linguae in signo sunt, non fidelibus, sed infidelibus . An habemus de his signis atque virtutibus, quae adhuc subtilius considerare debeamus? Sancta quippe Ecclesia quotidie spiritualiter facit quod tunc per apostolos corporaliter faciebat. Nam sacerdotes ejus cum per exorcismi gratiam manum credentibus imponunt, et habitare malignos spiritus in eorum mente contradicunt, quid aliud faciunt, nisi daemonia ejiciunt? Et fideles quique, qui jam vitae veteris saecularia verba derelinquunt, sancta autem mysteria insonant, conditoris sui laudem et potentiam, quantum praevalent, narrant, quid aliud faciunt, nisi novis
Abbreviated transcription (Latin):
uitac nrãe consideratione debemus ag¬
noscere: Tunc enim ueraciter fideles sumꝰ.
si quod uerbis promittimus operibus
implemus. In die quippe baptismatis om¬
nibus nos antiqui hostis operibus atq
omuibus pompis ab renuntiare¬
renuntiare
promisimus. Itaq unusquisq ur̃m
ad considerationem suam mentis oculos
reducat. & si seruat post baptismum qd̃
ante baptismum spopondit: certus iam
quia fidelis est gaudear. Sed ecce quod¬
II. promisit minime seruauit. ad exercen¬
da praua opera. ad concupiscendas mun¬
ricordem namq iudicem nec ille fallax
habebitur qui adueritatem reuertitur
etiam postquam mentitur. quia om̃ps
ds̃ dum libenter nr̃ãm pęnitentia susci¬
pit. ipse suo iudicio hoc quod errauimꝰ

Expanded text:
vitae nostrae consideratione debemus agvitae nostrae consideratione debemus agnoscere. Tunc enim veraciter fideles sumus, si quod verbis promittimus operibus implemus. In die quippe baptismatis omnibus nos antiqui hostis operibus atque omnibus pompis abrenuntiare promisimus. Itaque unusquisque vestrum ad considerationem suam mentis oculos reducat; et si servat post baptismum quod ante baptismum spopondit, certus jam quia fidelis est, gaudeat. Sed ecce quod promisit minime servavit, si ad exercenda pramis. Apud misericordem namque iudicem nec ille fallax habebitur, qui ad veritatem revertitur, etiam postquam mentitur, quia omnipotens Deus dum libenter nostram paenitentiam suscipit, ipse suo iudicio hoc quod erravimus
Abbreviated transcription (Latin):
superba repulisset. Sed cum discipulos
ad prȩdicandum ueritas mittit. quid
aliud inmundo facit. nisi grana seminis
aspergit: Et pauca grana mittit inse-¬
mine. ut multarum messium fruges
recipiat ex nr̃a fide. Neq et enim in
uniuerso mundo tanta fidelium messis
exsurgeret. si demanu dñi super ratio¬
nalem terram illa electa grana prae-¬
dicantium non uenissent: Sequitur.
Qui crediderit & baptiratus fuerit: saluusꝰ
erit. Qui uero non crediderit: condẽp'¬
nabitur. Fortasse unusquisq apud sem&¬
ipsum dicit. Ego iam credidi. saluuiᷤ ero.
Uerum dicit. si fidem operibus tenet Ue¬
ra & enim fides est: quae in hoc quod
uerbis dicit. moribus non contra dicit.
Linc est enim quod dequibusdam falsis
fidelibus paulus dicit. Qui confitentur
se nasse dm̃. factis autem negant. Hinc
iohannes ait Qui dicit se nosse dm̃. et
mandata eius non cus todit: mendax est.
Quod cum ita sit: fidei nrãe ueritatem in

Expanded text:
superba repulisset. Sed cum discipulos superba repulisset. Sed cum discipulos ad praedicandum Veritas mittit, quid aliud in mundo facit, nisi grana seminis spargit? Et pauca grana mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide. Neque enim in universo mundo tanta fidelium messis exsurgeret, si de manu Domini super rationalem terram illa electa grana praedicantium non venisset. Sequitur: 3. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit, qui vero non crediderit, condemnabitur. Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat: Ego jam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet. Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit, moribus non contradicit. Hinc est enim quod de quibusdam falsis fidelibus Paulus dicit: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hinc Joannes ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Quod cum ita sit, fidei nostrae veritatem in
Abbreviated transcription (Latin):
busta autem sunt: uiuunt sed non sen¬
tiunt. Bruta uero animalia sunt: uiunt.
sentiunt. sed non discernunt: Angeli
enim sunt: uiuunt. sentiunt. & discer¬
nunt. Omnis autem creaturae aliquid
habet homo. Habet namq commune
esse cum lapidibus. uiuere cum arborib
sentire cum animalibus. intelligere cũ
angelis. Si igitur commune habet ali¬
quid cum omni creatura homo. iuxta
aliquid omnis creatura homo. Omni gͦ
creaturae prȩdicatur cuangelium cum
soli homini prȩdicatur. quia ille uidelic&
docetur propter quem interra cuncta
creata sunt: & aquo omnia per quan¬
dam similitudinem aliena non sunt:
Potest etiam omnis creaturae nomine.
omnis natio gentium designari: Antea
et enim dictum fuerat inuiam gentiũ
ne abieritis. nunc autem dicitur prȩdi¬
cate omni creaturae: ut scilicet prius
a iudea apostolorum repulsa prȩdicatio
tunc nobis in adiutorium fieret. cũ hanc
illa ad damnationis suae testimonium

Expanded text:
busta autem sunt, et vivunt, sed non senbusta autem sunt, et vivunt, sed non sentiunt. Bruta vero animalia sunt, vivunt, sentiunt, sed non discernunt. Angeli etenim sunt, vivunt, sentiunt, et discernunt. Omnis autem creaturae aliquid habet homo. Habet namque commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelis. Si ergo commune habet aliquid cum omni creatura homo, juxta aliquid omnis creatura est homo. Omni ergo creaturae praedicatur Evangelium, cum soli homini praedicatur, quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia per quamdam similitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam gentium ne abieritis . Nunc autem dicitur, Praedicate omni creaturae, ut scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedicatio tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
eum de cordis atq infidelitatis duritia
increpasse discipulos memorat. Qua
in rẽ quid considerandum est. nisi qđͣ
idcirco dñs tunc discipulos increpauit
cum corporaliter reliquit. ut uerba qͣ
recedens diceret incorde audientium
artius impressa remanerent: Increpata
igitur eorum duritia. quid ammonen¬
do dicat audiamus. Tuntes in uniuers¬
mundum. prȩdicate euangelium omi
creaturae. Num quid fratres mei scm̃
euangelium uel insensatis rebus uel bruti
animalibus fuerat predicandum. ut
de eo discipulis dicatur prȩdicate omi
creaturae : Sed omnis creaturae nomi
ne signatur homo. Sunt namq lapi¬
des. sed nec uiuunt. nec sentiunt. Sunt
herbȩ et arbusta: uiuunt quidem sed
non sentiunt. Uiuunt dico. non per
animam sed per uiriditatem: quia et
paulus dicit. Insipiens tu quod seminaᷤ
non uiuificatur. nisi prius moriatur.
Uiuit ergo quod moritur. ut uiuificetur
Lapides itaq sunt: sed non uiuunt: Ar¬

Expanded text:
eum de cordis atque infidelitatis duritia eum de cordis atque infidelitatis duritia increpasse discipulos memorat. Qua in re quid considerandum est, nisi quod idcirco Dominus tunc discipulos increpavit, cum eos corporaliter reliquit, ut verba quae recedens diceret in corde audientium arctius impressa remanerent? Increpata igitur eorum duritia, quid admonendo dicat, audiamus: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni cEvangelium vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur, Praedicate omni creaturae? Sed omnis creatune signatur homo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, sed per viriditatem, quia et Paulus dicit: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur, 1570 nisi prius moriatur . Vivit ergo quod moritur, ut vivificetur. Lapides itaque sunt, sed non vivunt. Ar
Abbreviated transcription (Latin):
UOD RESURRECTIONEO
pominicam discipuli tar¬
de crediderunt. non
tam illorum infirmitas
quam nr̃a ut ita dicam
futura firmitas
fuit. Ipsa namiq resurrectio illis dubi¬
tantibus per multa argumenta mons xi¬
trata est. Quae dum nos legentes ag-¬
noscimus. quid aliud quam de illorum
dubitatione solidamur: Minus enim
michi maria magdalena prestitit quȩ
citius credidit. quam thomas qui diu
dubitauit. Ille et enim dubitando uul-¬
nerum cicatrices tetigit. & de nostro
pectore dubietatis uulnus amputauit
Ad insinuandam quoq ueritatem domini-¬
cae resurrectionis notandum nobis est
quid lucas referat dicens. conuescens prȩ¬
cepit eis abhierosolymis ne discederent:
& post pauca uidentibus illis eleuatus
est: & nubes suscepit eum ab oculis eoꝵ.
Notate uerba. signate mẏsteria. Con¬
uescens eleuatus est. Comedit & ascen-¬
dit. ut uidelicet per effectum comestio¬
nis ueritas patesceret carnis. Marcus
uero priusquam caelum dñs ascendat.

Expanded text:
uod resurrectionem dominicam discipuli tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas quam nostra, ut ita dicam, futura firmitas fuit. Ipsa namque resurrectio illis dubitantibus per multa argumenta monstrata est: quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Minus enim mihi Maria Magdalene praestitit, quae citius credidit quam Thomas qui diu dubitavit. Ille etenim dubitando vulnerum cicatrices tetigit, et de nostro pectore dubietatis vulnus amputavit. Ad insinuandam quoque veritatem dominicae resurrectionis notandum nobis est quid Lucas referat, dicens: Convescens praecepit eis a Jerosolymis ne discederent . Et post pauca: Videntibus illis, elevatus est, et nubes suscepit eum ab oculis eorum . Notate verba, signate mysteria. Convescens elevatus est. Comedit, et ascendit, ut videlicet per effectum comestionis veritas patesceret carnis. Marcus vero priusquam 1569 coelum Dominus ascendat,
Abbreviated transcription (Latin):
ui dilucul multa est fides tua. Heth.
Pirs mea dñs dixit anima mea. propterea
expectabo eum Teth. Honus est dns spe¬
rantibus in̾ eum. ammae querenti illum.
ethe Ponum est prestolari eum cũ silen¬
tio autare dni. Teth Bonum est uiro.
cũ portauerit iugum ab adolescentia sua.
lotꝰi Sedebit solitarius e tacebit. quia
leuabit semuꝑ se Ioth. Ponet upulua¬
rem os suum. si forte sit spes. Ioth

Expanded text:
 diluculo multa est fides tua HETH pars mea Dominus dixit anima mea propterea expectabo eum TETH bonus est Dominus sperantibus in eum animae quaerenti illum TETH bonum est praestolari cum silentio salutare Domini TETH bonum est viro cum portaverit iugum ab adulescentia sua IOTH sedebit solitarius et tacebit quia levavit super se IOTH ponet in pulvere os suum si forte sit spes IOTH
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc parabolam explanationem inueni-¬
re non potui : & utrum ab olita sit temporũ
uetustate an ipsi non scripserint. in certũ
habeo. Michi iuxta priorem interpreta¬
tionem hoc uidetur quod de iniquo mam¬
mona debeamus nobis amicos facere non
quos libet pauperes. sed eos qui nospossint
recipere in domos suds & in aeterna taber¬
nacula: ut cum eis parua prȩbuerimus
recipiamus ab eis magna. & dantes aliena
niã suscipiamus. & seminemus in benedictio¬
ne. ut metamus benedictionem. Qui enim
parce seminauerit: parce & metet:¬

Expanded text:
in hanc parabolam explanationem inueniin hanc parabolam explanationem inuenire non potui et, utrum abolita sit temporum uetustate an ipsi non scripserint, incertum habeo. mihi iuxta priorem interpretationem hoc uidetur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit populum iudȩoꝵ qui tritico man¬
datorũ dĩ nutritus erat & debebat ei cen¬
tenarium numerũ. & coegit ut decentũ
octoginta faceret idest crederet in dnui
resurrectionem quae octaui diei innu¬
mero continetur & de octo completur
decadib. ut de sabbato transiret adpri-¬
mam sabbati. Obhanc causam ad nõ p̃¬
dicatur quod bene fecerit. & ꝓsalute sua
in euangelii clementiam de legis austeri¬
tate mutatus sit. Quod si quęsieris quare
uocetur uillicus iniquitatis: in lege quȩ di
est iniquus erat uillicus qui bene quidẽ
offerebat sed non bene diuidebat credens
in patrem sed filium persequens. habens
dm̃ oninipotentem sed sp̃m scm̃ negans.
Prudentior itaq fuit paulus apłs intransgres¬
sione legis filiis quondam lucis. qui in lege¬
uersati xp̃m̃ qui dĩ patris uerum lumen ẽ
ꝑdiderunt: AAmbrosius mediolanensis ep̃s
quid de hoc loco senserit. in commentariis
eius legere poteris. Origenis & didimi

Expanded text:
uocauit populum Iudaeorum, qui tritico manuocauit populum Iudaeorum, qui tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, et de octo conpleretur decadis, ut de sabbato transiret ad primam sabbati. ob hanc causam a domino praedicatur, quod bene fecerit et pro salute sua in euangelii clementiam de legis austeritate mutatus sit. quodsi quaesieris, quare uocetur \'uilicus iniquitatis\' in lege, quae dei est: iniquus erat uilicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene diuidebat credens in patre, sed filium persequens, habens deum omnipotentem, sed spiritum sanctum negans. prudentior itaque fuit Paulus apostolus in transgressione legis filiis quondam lucis, qui in leguersati Christum, qui dei patris uerum lumen est, perdiderunt. Ambrosius, Mediolanensis episcopus, quid de hoc loco senserit, in commentariis eius legere poteris. Origenis et Didymi
Abbreviated transcription (Latin):
cerno destructa. & legem & prophetas usq
ad iohannem baptistam esse finitos. Men¬
dicare erubesco. ut qui doctor fueram iu¬
dȩoꝵ cogar agentibus & adiscipulo anna¬
nia salutis & fidei mendicare doctrinam.
Faciam igitur quod michi utile ẽe intelligo.
ut postquam proiectus fuero deuillicatio¬
ne mea recipiant xp̃iani me in domoᷤ suas
Cȩpitq eis qui prius uersabantur inlege &
sic in xp̃o crediderant ut arbitrarentur se
in lege iustificandos dicere legem abolitã.
prophetas prȩterisse. & quae antea pro
lucro fuerint reputari instercora. Uo¬
Icauit itaq duos de plurimis debitoribus:
Primum qui debebat centum chados olei
eos uidelicet qui fuerant exgentib con¬
gregati & magna indigebant misccđia
dĩ & de centenario numero qui plenus
qui proprie pęnitentum est iuxta iube¬
leum & illam in euangelio parabolam in
qua alteri quingenti alteri quinquagin¬
ta denarii dimittuntur: scđm autem

Expanded text:
cerno destructa et legem et prophetas usque cerno destructa et legem et prophetas usque ad Iohannem Baptistam esse finitos. mendicare erubesco, ut, qui doctor-fueram Iudaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Annania salutis et fidei mendicare doctrinam. faciam igitur, quod mihi utile esse intellego, ut, postquam proiectus fuero de uilicatione mea, recipiant me Christiani in domos suas. coepitque eos, qui prius uersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrarentur se in lege iustificandos, docere legem abolitam, prophetas praeterisse et, quae antea pro lucro fuerint, reputari in stercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant misericordia dei, et de centenario numero, qui plenus qui proprie paenitentium est iuxta iubeleum et illam in euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri quinquaginta denarii dimittuntur. secundum autem
Abbreviated transcription (Latin):
parabolam subsannabant eum carnalia
& certe pręsentia spiritualibus ac futuris
& quasi in certis prȩponentes. Theofilus
autem antiochenę ȩccłȩ septimus post
petrum apłm ep̃s qui quattuor euangi¬
listarum in unum opus dicta conpingens
ingenii sui nobis monimenta dimisit. hȩc
super hanc parabolam in suis cominentarus
est locutus. Diues qui habebat uillicum
siue dispensatorem. ds̃ omnipotens est :
quo nichil ditiũs. Huius dispensator par¬
lus qui ad pedes gamalihelis sacras litte¬
ras didicit. legem dĩ susceperat dispensan¬
dam. Qui cum cȩpiss& credentes in xp̃o
persequi. ligare. occidere. & omnem domi¬
ni sui dissipare substantiam: correptus adño¬
est. Saule saule. quid me persequeris: du¬
rum tibi est contra stimulum calcitrare.
Dixitq in corde suo. Quid faciam quia ma
gister fui & uillicus. cogor esse discipulus
& operarius: Fodere non ualeo. Om̃ã enĩ
mandata legis quae terrae incubabant

Expanded text:
parabolam subsannabant eum carnalia parabolam subsannabant eum carnalia et certa et praesentia spiritalibus ac futuris et quasi incertis praeponentes. Theophilus, Anti- . ochenae ecclesiae septimus post Petrum apostolum episcopus, qui quattuor euangelistarum in unum opus dicta conpingens ingenii sui nobis monumenta dimisit, haec super hac parabola in suis commentariis est locutus: diu e s, qui habebat uilicum siue dispensatorem, deus omnipotens est, quo nihil est ditius. huius dispensator Paulus, qui ad pedes Gamaliel sacras litteras didicit, legem dei susceperat dispensandam. qui cum coepisset credentes in Christo persequi, ligaie, occidere et omnem domini sui dissipare substantiam, correptus aest. Saule, Saule, quid me persequeris? Durum est tibi contra stimulum calcitrare. Dixitque in corgister fui et uilicus, cogor esse disciulus et operarius. fodere non ualeo. omnia enim mandata legis, quae terrae incubabant,
Abbreviated transcription (Latin):
gis sermo diuinus in quo nulla est iniqui¬
tas qui apłis creditus est si bene fuerit
dispensatus dispensatores suos leuabit in
cȩlum: Quam obrem sequitur. Qui fi¬
delis est inminimo hoc est in carnalibus.¬
& in multis fidelis erit idest inspiritualib
Qui autem in paruo iniquus est ut non d&
fratribus adutendum quod adõ ꝓ om̃ib
est creatum: iste & inspirituali pecuniã
diuidenda iniquus erit. ut non pnecessita¬
te sed ꝓpersonis doctrinam dñi diuidat.
non bene dispensetis. ueras aeternasq diui¬
tias doctrinȩ dĩ quis det uobis: Et si in
his quae aliena sunt. alienum autem est¬
a nobis omne quod sȩculi est infideles fui¬
stis. ea quȩ urã sunt & ꝓpriȩ homini de¬
auaritiã. & dicit eum qui amat pecunia
dm̃ amare non posse: igitur & apłis
uelint amare dm̃ esse pecunias conten¬
nendas. Mnde scribȩ & pharisci qͥ cran
auari aduersum se dictam in telligentes

Expanded text:
gis sermo diuinus, in quo nulla est iniquigis sermo diuinus, in quo nulla est iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene fuerit dispensatus, dispensatores suos leuabit in caelum! quam ob rem sequitur: qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalibus, et multis fidelis erit, id est in spiritalibus. quiauteminparuoiniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a deo pro omnibus est creatum, iste et in spiritali pecunia diuidenda iniquus erit, ut non pro necessitate, sed pro personis doctrinam domini diuidat. as, quae labuntur, non bene dispensetis, ueras aeternasque diuitias doctrinae dei quis credet uobis ? et si in his, quae aliena sunt — alienum est autem nobis omne, quod saeculi est — infideles fuistis, ea, quae uestra sunt et proprie homini deauaritiam et dicit eum, qui amat pecuniam, deum amare non posse. igitur et apostolis, si uelint amare deum, esse pecunias contemnendas. unde scribae et pharisaei, qui erant auari, aduersum se dictam intellegentes
Abbreviated transcription (Latin):
testis dõ seriure & mammonȩ̃. Audebant
autem hȩc omã pharisȩi qui erant aua¬
ri. & deridebant illum. Totum huius¬
parabolȩ textum posui. ut non nobis
intellectum aliunde quęramus & in pa¬
rabola certas nitamur inuenire ꝑsonas.
sed interpretemur eam quasi parabolam
hoc est similitudinem. quȩ ab eo uocatur
bra proemium ueritatis est. Si ergo dis-¬
pensator iniqui mammonȩ domini uoce
laudatur quod dere iniqua sibi iustitiã
prȩpararit. & passus dispendium dominus
laudat dispensatoris prudentiam quod ad¬
uersus dominum quidem fraudulenter
sed ꝓse prudenter egerit. quantomagis xp̃c
qui nullum dampnũ sustinere potest et
pronus est ad clementiã laudabit discipu¬
los suos. si in eos qui crediti sibi sunt miseri¬
cordes fuerint: Deniq post parabolam
intulit. Et ego dico uobis. Facite uobis
uitiȩ nuncupantur. quod de iniquitate
collectȩ sint. Si ergo iniquitas bene dis¬
pensata uertitur in iustitiam. quantõma¬

Expanded text:
testis deo seruire et mamonae. audiebant autem haec omnia pharisaei, qui erant auari, et subsannabant illum. totum parabolae huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo uocatur,bra prooemiumue ueritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonae \' domini uoce laudatur, quod de re iniqua sibi iustitiam praepararit, et passus dispendia dominus laudat dispensatoris prudentiam, quod aduersus dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, quanto magis Christus, qui nullum damnum sustinere potest et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos suos, si in eos. qui sibi crediti sunt, misericordes fuerint! denique post parabolam intulit: et ego dico uobis: facite uobis uitiae nuncupantur, quod de iniquitate collectae sint. si ergo iniquitas bene dispensata uertitur in iustitiam, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis quod prudenter fecerit. quia filii
sȩculi huius prudentiores sunt filiis lucis in
generatione sua. Et ego uobis dico. facite
uobis amicos de iniquo mammona: ut cum
defeceritis recipiant uos in aeterna tab̃nacu¬
la. Qui fidelis est inparuo. & in multis fide¬
lis est: qui in.minimo iniquus est & in multis
iniquus est. Si ergo in iniquo mamimona fide

Expanded text:
quitatis, quod prudenter fecerit: quia filii quitatis, quod prudenter fecerit: quia filii saeculi huius prudentiores sunt-filiis lucis in generatione sua. et ego dico uobis: facite uobis amicos de iniquo mamona, ut, quando defecerit, recipiant uos in aeterna tabernacula. qui fidelis est in paruo, et in multis fidelis est et, qui in minimo iniquus est, et in multis iniquus erit. si ergo in iniquo ma