comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simsi in aliquo diuersi estis. negrauem ini reuelare Similẽ pardulo nr̃o direxi. cupio uos
ualere feliciter
AO DOMNUM
REGEMA
Domino glorioso regi Karolo sincere fidelis lupus Dudum in urbe biturigum quȩ sistis
de p̃destinatione & libero arbitrio ac redemptione sanguinis xp̃i quid sentirẽ . & ego
quod in diuinis litteris didiceram & in maximis austoribus inuenerã. ur̃ae maiestati
strictim aperui & quoniã alit̃ uid&ur quibusdã. qͥ meputant dedõ ñ pie fideliterq seni¬
re. ipso dõ cui ab intellegibili a&ate plurimũ confisus sum sensũ & stilũ meum regente. me¬
moratas quaestiones quas audaster multi ueni lant intellegenter pauci capiunt: brͤuiter
ueracit̃ perspicueq dissoluã Neq: enim longa disputatione uos tenere debeo. aut in ali¬
quo fallere aut obscuritatib: retardare : cuni ur̃as occupationes in disponentia republica
ñ ignorem. uobisq: post dm̃ fidem debeã singularem

Expanded text:
sim, si in aliquo diversi estis, ne gravemini reserare. Simile et Pardulo nostro direxi. Cupio vos valere feliciterAD DOMINUM REGEM. Domino glorioso regi Carolo sincere fidelis Lupus. Dudum in urbe Biturigum quaesistis de praedestinatione et libero arbitrio ac redemptione sanguinis Christi quid sentirem; et ego quae in divinis litteris didiceram et in maximis auctoribus 185 inveneram vestrae majestati strictim aperui. Et quoniam aliter videtur quibusdam, qui me putant de Deo non pie fideliterque sentire, ipso Deo, cui ab intelligibili aetate plurimum confisus sum, sensum et stylum meum regente, memoratas quaestiones, quas audacter multi ventilant, intelligenter pauci capiunt, breviter, veraciter perspicueque dissolvam. Neque enim longa disputatione vos tenere debeo aut in aliquo fallere aut obscuritatibus retardare, cum vestras occupationes in disponenda republica non ignorem, vobisque post Deum fidem debeam singularem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmiscelabe factarementes. quȩd amtamen earũ tam castigatione legum quã sobrus & meli¬
orib recte uoluptatib. uel omnino ex solescere : uelim paucis ad modũ ad exiles ad tenuate
reliquias. otioselatere: por roaliȩ usq ad p̃cipitẽ am̃tiã confirmarique se exer̃ inmunius
perquietem quotiens ratione sopita que est rector mansuetissimꝰ : Cetera pars. animsa grestior¬
inmani quadã ebri&ate luxurians. pulsa quiete ꝑgitadincertas libidines. Tunc quippe
nhil est qđ non audeat. uelut soluta & libera. honestatis uerecundiȩ que preceptis : N ãque
mat̃ nos ut putat cõplexus concubitus que non ex pauescit. necquem quã dubitatlacesse re:
uel hominũ uel deorũ. nec ab ulla siuid&ur. cede aut flagittio temperare: Contracũerit

Expanded text:
promisce labefactare mentes; quaedam tamen earum tam castigatione legum quam sobriis et melipromisce labefactare mentes; quaedam tamen earum tam castigatione legum quam sobriis et melioribus rectae uoluptatibus uel omnino exolescere uel in paucas admodum atque exiles attenuatae reliquias otiosae latere, porro aliae usque ad praecipitem amentiam confirmari, quae se exerunt immanius per quietem, quotiens ratione sopita, quae est rector mansuetissimus, cetera pars animae agrestiori quadam ebrietate luxurians, pulsa quiete pergit ad incestas libidines. Tunc quippe nihil est quod non audeat uelut soluta et libera honestatis uerecundiaeque praeceptis; namque maternos, ut putat, amplexus concubitusque non expauescit; nec quemquam dubitat lacessere uel hominum uel deorum nec ab ulla sibi uidetur caede aut flagitio temperare. Contra cum erit
Abbreviated transcription (Latin):
nrm̃ intellectũ & peruolitare conuex amundi putent. miscereq se diuinae intellegentiȩ
quam greci N ΥN uocant & uelut exmaiore disciplina minusculas scientia mu¬
tuatas. quae sum ma & eminens imaginetur mens Nunti a rementib nostris
inuitante ad coetum animȩ nocturnȩ solitudinis oportunitate: Sedcũ pleraque non
in religiosa modo uerum &iã impia sominiemus quȩ immaginari sũmã eximiã q intellegentiã
siue mentẽ seu ꝓ uidentiã fas non sit putare . falsam eẽ hanc opinionẽ hominum liqu&: Sed
plato magnadiligentia sũmaque cura discursis penitꝰ latibulis questio nisiuid& atqasse¬
cutus est ñ unam sõmorũ eẽ genituram gignĩ quippe uel exreliquis cogitationũ & acci¬
dentis aliciuus reistimula ut in nono politiȩ libro docens orationetali. Inutiles minimȩ que
necessariȩcupiditatss quȩ aduer santur legib:. Videntur mihi omnium quidem hominum

Expanded text:
m intellectum et peruolitare conuexa mundi putent miscereque se diuinae intellegentiae quam Graeci νοῦν uocant, et uelut ex maiore disciplina minusculas scientias mutuatas ea quae summa et eminens imaginetur mens nuntiare mentibus inuitante ad coetum animae nocturnae solitudinis opportunitate. Sed, cum pleraque non inreligiosa modo, uerum etiam impia somniemus - quae imaginari summam eximiamque intellegentiam siue mentem seu prouidentiam fas non sit putare -, falsam esse hanc opinionem hominum liquet. Sed Plato, magna diligentia summaque cura discussis penitus latibulis quaestionis, uidit atque assecutus est non unam somniorum esse genituram; gigni quippe uel ex reliquiis cogitationum et accidentis alicuius rei stimulo, ut in nono Politiae libro docet oratione tali: «Inutiles minimeque necessariae, cupiditates quae aduersantur legibus uidentur mihi omnium quidem hominum
Abbreviated transcription (Latin):
orusq diligentia in munis omi ꝑturbatione atq egritudine ducet euũ sinegleg&
c̃dandũ iteruitȩ serpenscũ famili aridemum stultitia reuocaret᷑ ad inferna
Sed hȩc ꝗdẽ nouissime ꝑuenient meritisi ãuitȩ locatis. Nunc uerodiuinȩ
puidentiȩ specta sensum conuenit ex m̃brorũ rationabili c̃formatione ꝗͣ

Expanded text:
onisque diligentia, immunis omni perturbatione atque aegritudine ducet aeuum; si negleget, claudum iter uitae serpens cum familiari demum stultitia reuocabitur ad inferna. Sed haec quidem nouissime prouenient meritis iam uitae locatis; nunc uero diuinae prouidentiae spectari pensum conuenit ex membrorum rationabili conformatione
Abbreviated transcription (Latin):
sulerent nobis. quotiens ꝑquietem eaquȩ grata sunt adeomtimant. uerisminimeq fallacibus
uisis: Earũq miram qu andã eẽdicit memoriȩtenacitatẽ. dignitatiq & diuinitati c̃ gruã
sapientiã: Quibus cumcogitationes hominũ ꝑ spicuȩ sint . consequenter amorẽ bonisodiũ
malis exhiberi: ꝓbationẽq affertde exẽplis inlustrib mutuatã utin eo libro quemappel¬
lauit critonẽ p̃sagit socrates ꝓuentũ inminentemregente somnu relatione: Ulisaẽ mͥ
quȩdã inquit mulier eximia uenustate &iã candidaueste: Nomine me appellas sedixis¬
se que illud homericum tertialuce petes pthsȩ p̃fert illis aruȩ : Rursus infedb nȩ sepe¬
numero. unũ & idem mihi somniũ aduentans in alia atq: alia forma. iubebat me inauare
opera musicȩ : Idegnunc usu& necessitatqm oriendi at monitus. int̃p̃tor. hactenus.

Expanded text:
sulere nobis, quotiens per quietem ea quae grata sunt deo intimant ueris minimeque fallacibus uisis earumque miram quandam esse dicit memoriae tenacitatem dignitatique et diuinitati congruam sapientiam; quibus cum cogitationes hominum perspicuae sint, consequenter amorem bonis, odium malis exhiberi; probationemque affert de exemplis illustribus mutuatam, ut in eo libro quem appellauit Critonem praesagit Socrates prouentum imminentem, regente somnii relatione. «Visa est mihi quaedam, inquit, mulier eximia uenustate, etiam candida ueste, nomine me appellasse dixisseque illud Homericum: Tertia luce petes Pthiae praefertilis arua». Rursus in Phaedone: «Saepenumero unum et idem mihi somnium aduentans in alia atque alia forma iubebat me nauare operam musicae. Id ego nunc usu et necessitate moriendi admonitus interpretor hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
ternasicmundũ quoq sensibilẽ animal in mortale constitut : sed anima¬
lis quidẽ id qđ ẽ generale animal natura ae uoqexae quaturum¬
de facto natiuoq operi cum ae uo soci&as congruere minime uidebatur:
qua propter imagine meius mobilem numeroq: serpentem factȩ asema

Expanded text:
terna, sic mundum quoque sensibilem animal immortale constituit. Sed animal quidem, id quod est generale animal, natura aeuo exaequatur; unde facto natiuoque operi cum aeuo societas congruere minime uidebatur. Quapropter imaginem eius mobilem numeroque serpentem factae a se ma
Abbreviated transcription (Latin):
sertio : Deniq non frustra de prthagora dictum ipsum dr̃e : ꝓpt̃ eaq ultra q̃ri
nonoportere : Ergo in qͥt neq: ꝓbationes semꝑ adhibendȩ nec ꝑsuadens as¬
sertio his q̃ dñr a priscis diuina qdã sapienda preditis simul exponit ea quae
orseus ⁊ lin: ⁊ muscus dediuinis potestatib: uaticinati sunt : Non quo delecta

Expanded text:
sertio — denique non frustra de Pythagora dictum «ipsum dicere» proptereaque ultra quaeri non oportere. Ergo, inquit, neque probationes semper adhibendae nec persuadens assertio his quae dicuntur a priscis diuina quadam sapientia praeditis. Simul exponit ea quae Orpheus et Linus et Musaeus de diuinis potestatibus uaticinati sunt, non quo delecta
Abbreviated transcription (Latin):
anni qq̃ : cumsol adidem signum ex quo progres suserat reuertetur. numero die¬
rum tricentor̃ sexagintaquinq: & par tequarta : Quare factum ut a prudep¬
tissimisuris & iuxta celestium rer̃ obseruationem exercitatis simis. qͣrta illa
portio qr topͣ anno inunum collecta. & ad corporata spatium diei noctis que
compler&: : Est ta men intellectu facile. ꝙͥ perfectus temporis numer: ꝑfectũ

Expanded text:
anni quoque cum sol ad idem signum ex quo progressus erat reuertitur numero dierum trecentorum sexaginta quinque et parte quarta. Quare factum ut a prudissimis uiris et iuxta caelestium rerum obseruationem exercitatissimis quarta illa portio quarto post anno in unum collecta et accorporata spatium diei noctisque compleret. «Est tamen intellectu facile quod perfectus temporis numerus perfectu
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ergo &ĩam nẽ auxiliatorẽ inuocabii ante auspicium ditionis liberattrõ exetur¬
bida ⁊ ꝓcellosi coepti sermons iactatione erit gͦũtiũ tale demũ uniũ sȩlinginr ȩrou sadẽs
ingnficenti uꝰ diuid&ur : &em̃ tc̃duȩiñ species ueniebant indiusionẽ. cet nẽ t̃tiũ q̃ qaluod

Expanded text:
m ergo etiam nunc auxiliatorem inuocabimus ante auspicium dictionis, liberatorem ex turbida et procellosa coepti sermonis iactatione. Erit ergo initium tale demum uniuersae imaginariae rei, eademque magnificentius diuidetur. E
Abbreviated transcription (Latin):
uõ adminis traripotest : Doindeartes qua e uictũ necessanum langiuint᷑ seteraq om̃a uixtauires
ut quã abtine mortalis natura regat iuxta uires uidelic & nefficientium sedeo e quȩ efficiebant᷑ :
ꝓpt̃ ea qđ homines tã ad bonita tem quã ad malitiam in olinationes habent : Ex quofitut se pesibi¬
ipsi s int auotores malorũ : Tali s ergo fuit ordinatiosũ opificis dũut qđ erat in corpore mortalimini

Expanded text:
o administrari potest, deinde artes quae uictum necessarium largiuntur, ceteraque omnia «iuxta uires, ut quam optime mortalis natura regatur» — «iuxta uires» uidelicet non efficientium sed eorum quae efficiebantur, propterea quod homines tam ad bonitatem quam ad malitiam inclinationes habent, ex quo fit ut saepe ipsi sint sibi auctores malorum. Talis ergo fuit ordinatio summi opificis dei ut quod erat in corpore mortali mini
Abbreviated transcription (Latin):
Aduerte tandem oprauis si ma rum mentiũ ꝑuersa doctrina. quod primum hominem it alibertis ipsa decepit
utdum in dulgentius frenis eius utitur in p̃uaricationẽ prae sumptione conciderit. Nec ex hacpotuit eru
nisi eipuidentia regenerationis statum pristincie libertatis ꝓp̃idñ reformas so aduentus. Iner ceeleslins

Expanded text:
: « Adverte tandem, o pravissimarum mentium perversa versa doctrina, quod primum hominem ita libertas ipsa decepit : « Adverte tandem, o pravissimarum mentium perversa versa doctrina, quod primum hominem ita libertas ipsa decepit ut dum indulgentius frenis ejus utitur, in praevaricationem praesumptione conciderit. Nec ex hac potuit erui, nisi ei providentia regenerationis statum pristinae libertatis 269 Christi Domini reformas
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc anim ad uertendum quod qui trahitur nonsponte curit. sed autretractans & tardus. aut inui¬
tus cadducitur. Qui nõ potest suis uirib: & laborare uenire adibm quomodo potest om̃a simulpeccata
uitare & uitare inperpecuum uelestinus &i cimpcipa magnis annumeraridus doctoribus delibero
arbitrio uttantum pontificem decuit uniuersos instituit. Ex eius decretis uerba ȩius haec sunt. In pre
illius ruincie posse copsurgere. pisi eum gratia miserantis dierexerit. Item neminem &i ambaptis ma
tis gratia renouatum ido neum ẽẽ ad superandas diaboli insidics & ad uincendcis carnis concupis centia
nisi ꝑ cotidianum adiutorium dĩ perseueranticm bonce conuersctionis acceperit Item odnemo pisi
perxpm. libero bene utctur arbitrio hinc & in nocentium papam adhib& testem : uita eius sententia

Expanded text:
et hoc animadvertendum quod qui trahitur, non sponte currit, sed aut retractans, aut tardus, aut inviet hoc animadvertendum quod qui trahitur, non sponte currit, sed aut retractans, aut tardus, aut invitus adducitur. Qui non potest suis viribus et labore venire ad Jesum, quomodo potest omnia simul peccata vitare, et vitare in perpetuum? » Coelestinus etiam papa, magnis annumerandus doctoribus, de libero arbitrio, ut tantum pontificem decuit, universos instituit. Ex ejus decretis verba haec sunt : « In pillius ruinae posse consurgere nisi eum gratia miserentis Dei erexerit. » Item : « Neminem etiam, inquit, baptismatis gratia renovatum idoneum esse ad superandas diaboli insidias et ad vincendas carnis concupiscentias, nisi per quotidianum adjutorium Dei perseverantiam bonae conversationis acceperit. » Item : quod nemo nisi per Christum libero bene utatur arbitrio, hinc et Innocentium papam adhibet testem posita ejus sententia
Abbreviated transcription (Latin):
nimus indialgo Nonideo inquit pececut adam q de hoc fucurum nouerat sed prac sciut ds̃ qua si dẽ quod
ille erat propria uoluntate facturus Item post aliquanta Dñs inquit ad dis ipulas Egosimurtis uofram
quiman& inmne & ego ineo iste aeffer& fructum multum q si ne menilil potestis fuere : Sicut ramia folicui¬
tium ilico conte bescunit cum fueriut amatrice p̃cisa ite om̃ĩs hominum fortitudo marcesat & deperit.
sicidĩ a uxilio deseratur. Nemo inquit potest uenire adme. pisi piter quimisit me traxerit eum. Quandodicit
nemopotest uenire adme. fragit su perbientem arbitrii libertatem . Quod & i cum siuelit ad ipm ꝑgere
pisifict illud quod sequitur paterm̃s caelestis traxeri eum. pequiquã cupicet . frustrapitatur simul

Expanded text:
nymus in Dialogo: « Non ideo, inquit, peccavit Adam quia Deus hoc futurum noverat, sed praescivit Deus quasi Deus quod nymus in Dialogo: « Non ideo, inquit, peccavit Adam quia Deus hoc futurum noverat, sed praescivit Deus quasi Deus quod ille erat propria voluntate facturus. » Item post aliquanta: « Dominus inquit ad discipulos: Ego sum vitis, vos rami; qui manet in me, et ego in eo, iste afferet fructum multum, quia sine me nihil potestis facere . Sicut rami et folia vitium illico contabescunt cum fuerint a matrice praecisa, ita omnis hominum fortitudo 268 marcessit et deperit, si a Dei auxilio deseratur. Nemo, inquit, potest venire ad me nisi Pater, qui misit me, traxerit eum . Quando dicit, nemo potest venire ad me, frangit superbientem arbitrii libertatem, quod etiamsi velit ad Christum pergere, nisi fiat illud quod sequitur, Pater meus coelestis traxerit eum, ne quidquam cupiat, frustra nitatur. Simul
Abbreviated transcription (Latin):
tit ipse summinis erat cenan tibur que mrogamus. Siergohi quorum contracarnem iam sp̃s con¬
cupiscit adsingulos actus indigenit dĩ gratia peuin cantur qualem libertatem uoluntatis ha¬
bere pos sunt qui nondumde potestate eruti tenebrarum dominente iniquitate peccertare
coenerunt. autii tertare uoluerunt. pondum liberatȩ uoluntatis seruitute uincuntur Item in libro retra c̃a¬
onumpriore. Perfectio inquit boniest ut uet ipst concupis centici peccatisit in homine. Cui qui dem quando
bene uiuitur ponconsentit uoluntas. Verum tamen nonperficit bonum q in est ad nic concupis cenitia.
ciu repugnat uoluntas . Cuius concupis centiae reatus inbaptis mate soluitur sed infirmitas man& Cui
donec sanetur omis fidolis quibenio proficit. studiosissimereluctatur. Alterum lumen tractatorum iero¬

Expanded text:
tit, ipse subministrat certantibus quem rogamus. Si ergo ii quorum contra carnem jam spiritus contit, ipse subministrat certantibus quem rogamus. Si ergo ii quorum contra carnem jam spiritus concupiscit ad singulos actus indigent Dei gratia ne vincantur, qualem libertatem voluntatis habere possunt qui nondum de potestate eruti tenebrarum, dominante iniquitate, nec certare coeperunt, aut si certare voluerunt, nondum liberatae voluntatis servitute vincuntur? » Item in libro Retractationum priore: « Perfectio, inquit, boni est ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine; cui quidem, quando bene vivitur, non consentit voluntas; verumtamen non perficit bonum, quia inest adhuc concupiscentia, cui repugnat voluntas. Cujus concupiscentiae reatus in baptismate solvitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis qui bene proficit studiosissime reluctatur. » Alterum lumen tractatorum Hiero
Abbreviated transcription (Latin):
potius dilcita requie quae promittitur ageretur fidei pegotium cum corde poncum oculis. acsic futu¬
rum saetulum ubi nullilabores erunt quod nondum uideretur. & crederetur sincerius & desiderabi¬
lius qua erereture acperhoc ds̃ labores nros id ÷ poenas pr̃as ad utilitates prãs mirabi libenignicate
conuertit. Item in eodemopere. Quoniam post pristinam ruinam inquit tam grauem ut in hu¬
ius mortalitatis miseriam caderemus priusds̃ noscerta reuoluit danans pobis ut eius aga mur
cumillo postet pace regnemus profecto nisidẽ assit. pemo idopeus certarecum uitiis pesi nocerta¬
mine ꝑtratur ab eis. aut neiam certans in ipsa eorum conflictatione uincatur. Ide inhoc ago¬
ne magis nos ds̃u ut orationib: certare quam uirib: qr & ipsas uires quapitos hichaberenos cõpo¬

Expanded text:
potius, dilata requie quae promittitur, ageretur fidei negotium cum corde, non cum oculis, ac sic futupotius, dilata requie quae promittitur, ageretur fidei negotium cum corde, non cum oculis, ac sic futurum saeculum, ubi nulli labores erunt, quod nondum videtur, et crederetur sincerius et desiderabilius quaereretur; ac per hoc Deus labores nostros, id est poenas nostras ad utilitates nostras mirabili benignitate convertit. » Item in eodem opere: « Quoniam post pristinam ruinam, inquit, tam gravem ut in hujus mortalitatis miseriam caderemus, prius Deus nos certare voluit, donans nobis ut ejus agamur Christum in aeterna cum illo postea pace regnemus, profecto nisi Deus adsit, nemo est idoneus certare cum vitiis, ne sine certamine pertrahatur ab eis, aut ne jam certans in ipsa eorum conflictatione vincatur. Ideo in hoc agone magis nos Deus voluit orationibus certare quam viribus, quia et ipsas vires, quantas hic habere nos compe
Abbreviated transcription (Latin):
Tam inquit malignum ÷ hoc sceculum. ut nisi exitum hinc fuerit. promissa requies pobis cidesse p̃possit
Quamuis ꝑpreuaricationem primihominis labor posteris eius ad uenerit . tamep &a cim reatu p̃uari¬
cationis illius quem traximus iamsoluto ut fidei exerceatur ex amen. labor reman& ad certamepi
Oport& enim poscertare cumuitiis & in ipsocertamipe laborare donecdonetur pob aduersariũ ñ habere
Qu propter ut boni preliatores perducapitur ad prȩmie supplicia uertanitur in prelia Pcruu¬
lorum quoq soluto reatu originaliter propterea labores manerit quam uis exipso reatu docea pt᷑
exorti qr &i am sic dõ placuit fidem probaremaiorum A quib: enimofferuntur utre generentur
qualis & quanta fides ess& rerum in uisibilium siuisibilis remuneratio continuo sequeretur : ae non

Expanded text:
« Tam, inquit, malignum est hoc saeculum ut nisi exitum hinc fuerit, promissa requies nobis adesse non possit. « Tam, inquit, malignum est hoc saeculum ut nisi exitum hinc fuerit, promissa requies nobis adesse non possit. Quamvis per praevaricationem primi hominis labor posteris ejus advenerit, tamen etiam reatu praevaricationis illius quem traximus jam soluto, ut fidei exerceatur examen, labor remanet ad certamen. Oportet enim nos certare cum vitiis et in ipso certamine laborare donec donetur nobis adversarium non habere. Quapropter ut boni praeliatores perducantur ad praemia, supplicia vertuntur in praelia. Parvulorum quoque soluto reatu originaliter, propterea labores manent, quamvis ex ipso reatu doceantur exorti, quia etiam sic Deo placuit fidem probare majorum. A quibus enim offeruntur ut regenerentur, qualis et quanta fides esset rerum invisibilium, si visibilis remuneratio continuo sequeretur, ac non
Abbreviated transcription (Latin):
potuimus amittere & gratia possumus diuina recipere. sed liberum arbitrium quobeati esse uolumus
& iniseri nolumus nec miseri possunt amittere necbeati Item post pauca. Hoc arbitrium liberum
adiuuatur ꝑ digratiam ut quod naturaliter uolumus hoc÷ beate uiuere. bene uiuendo habere possimus
Quod reatus peccati regeneratione hoc ÷ baptis mate soluatur. conflictus tamen eius adhucmane at
in eodem opere momoratus cuctor ex pressit. Quidlitigti s inquit deconcupiscentia litigapte hoc ÷ delege
in menbris repugnante legimentis : lexpeccatidr̃ q: suad& peccata atq ut ittidixerim iub&. Et siei
eius regeneratione solutus÷. conflictus eius ad agonem relictus ÷ Malum darumẽ Non uiribus
negandum. Vincendum ÷ pondefendendum Item postrerum aliarum amplis simã disputationẽ.

Expanded text:
potuimus amittere, et gratia possumus divina recipere, sed liberum arbitrium, quo beati esse volumus, potuimus amittere, et gratia possumus divina recipere, sed liberum arbitrium, quo beati esse volumus, et miseri nolumus, nec miseri possunt amittere, nec beati. » Item post pauca: « Hoc liberum arbitrium adjuvatur per Dei gratiam, ut quod naturaliter volumus, hoc est: beate vivere, bene vivendo habere possimus. » Quod reatus peccati regeneratione, hoc est, baptismate solvatur, conflictus autem ejus adhuc maneat, in eodem opere memoratus auctor expressit: « Quid litigas, inquit, de concupiscentia litigante, hoc est, de lege in membris repugnante legi mentis? Lex peccati dicitur, quia suadet peccata, atque, ut ita dixerim, jubet, et si ei ejus regeneratione solutus est, conflictus ejus ad agonem relictus est. Malum ejus clarum est. negandum; vincendum est, non differendum. » Item post rerum aliarum amplissimam disputationem:
Abbreviated transcription (Latin):
homine ante quam cadera  Idem cuctor in memorato opere contraiulianum. Hominis inquit liberũ
arbitrium congenitum & omnino in amissibile illud ÷. quobeati esse om̃s uolurit &iam hiqui ea uoluut quoe
arbitrium congenitum & omnino in amis sibile illud ÷. quobeati esse om̃s uolunit &icm hiqui ec nolunt quae
ad beatitudinem ducunt Item postmulta. Quidsic fugit natura ut miseriam. quid sic appetit urbeatnu¬
ut beatitudinem : deniq liberum arbi trium quod dehacre habemus ita nobis naturaliter insitum est
ut nulla miseria nobis possit auferri quod miseri essenolumus & uolumus beati. Vsq adeo ut &iam ipsi
quimale uiuendo sunt miseri male uiuere quidem uelint nolint tamen esse miseri sedbeati. Hloc ÷ illud
arbitrium in nr̃is mentib: immobiliter fixum nonquobene agere uolumus namid hu mana iniquitate

Expanded text:
homine antequam caderet. » 265 Idem auctor in memorato opere contra Julianum. « Hominis, inquit, liberum homine antequam caderet. » 265 Idem auctor in memorato opere contra Julianum. « Hominis, inquit, liberum arbitrium congenitum, et omnino inamissibile, illud est quo beati esse omnes volunt, etiam ii qui ea nolarbitrium congenitum, et omnino inamissibile, illud est quo beati esse omnes volunt, etiam ii qui ea nolunt quae ad beatitudinem ducunt. » Item post multa: « Quid sic fugit natura ut miseriam? quid sic appetit ut beatitudinem? Denique liberum arbitrium quod de hac re habemus ita nobis naturaliter insitum est ut nulla miseria nobis possit auferri, quod miseri esse nolumus, et volumus beati, usque adeo ut etiam ipsi qui male vivendo sunt miseri, male vivere quidem velint, nolint tamen esse miseri, sed beati. Hoc est illud arbitrium in nostris mentibus immobiliter fixum, non quo bene agere volumus nam id humana iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas sicut scriptum est adñõ p̃paratur. Item in libro decorreptione & gratic liberum in quit arbi¬
trum & admalum & adbonũ faciendum confitendum est pos hebere sedinmalo faciendoliber quiq
iustiaite seruis q̃ pereati Inbono a utẽ liber eõ puullus potest pii fuerit liberatus ab eo quidoeit siuos filus
berauerit tuncuere liberierntis Necita ut cumquisq fuerit a peccati dominatione liberatus iam non
indigeat sui liberatoris auxilio sed itai potius ut ab illo tudiens sine menihil potestis facere dicat ei a ipso
Adiucorm̃s esto nederelinquasine Item postmulta. liberum inquit arbitrium ad malum suffiat. adbonũ
autẽ paruum est nis adiuuetur ab omni potentebono Item in libro debono ꝑseueraptice qui non infert
in temptationem nondiscedit adõ Nont hoc omnino in uirib: liberi arbitrii quales nunc sunt. łuerat in

Expanded text:
oluntas, sicut scriptum est, a Deo praeparatur? Item in libro de Correptione et Gratia : « Liberum, inquit, arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere. Sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut cum quisque fuerit a peccati damnatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio; sed ita potius ut ab illo audiens, sine me nihil potestis facere , dicat ei et ipse: Adjutor meus es, ne derelinquas me . » Item post multa: « Liberum, inquit, arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parvum est, nisi adjuvetur ab omnipotente bono. » Item in libro de Dono perseverantiae : « Qui non infertur in tentationem, non discedit a Deo: non est hoc omnino in viribus liberi arbitrii, quales nunc sunt, peccato resistere, quod tamen fuerat in
Abbreviated transcription (Latin):
duplicis qͣuantitatis ex uni uersitate partes secans. &iam Nunc &
ex his interuallorũ spatia complens quo singula inter ualla binis
me di&atibus fulcirentur : Medietatum porro altera quot¬
a parte limitis extimi precel lebat unum extimum limitẽ tota
precellebatur ab alio extimolimite : Altera parisumma &ae quali
ad numerũ modo prȩcellebat & p̃celle batur ab extimis : Natis
itaq: limitibus sex cyplorum &itẽ eorum quibus accedit pars sui ter¬
tia quod genus agrȩcis e pitrita dicuntur : Qte meorum quibus accedit
parssui octaua. qui numerus ẽpocdo os ab hisdẽ uocatꝰ ex his nexibus
illa prima spatia id est epoc doispatiis epitritorũ omniũ int̃ ualla
complebat. Itaut ad perfectam cummulatamq completione deess&
aliquid epitrito tantũ scili c& quantum de ẽ habita comparatione
ducentis qua dra ginta tribus aduersum ducentos quinqua gintasex
&iam omne fere commictum illud genus ȩssent ȩ consumptum erat

Expanded text:
plicis quantitatis ex uiuersitate partes secans etiamnunc et ex his interuallorum spatia complens, quo singula interualla binis medietatibus fulcirentur. Medietatum porro altera quota parte limitis extimi praecellebat unum extimum limitem, tota praecellebatur ab alio extimo limite, altera pari summa et aequali ad numerum modo praecellebat et praecellebatur ab extimis. Natis itaque limitibus sescuplorum et item eorum quibus accedit pars sui tertia, quod genus a Graecis epitritum dicitur, item eorum quibus accedit pars sui octaua, qui numerus epogdous ab isdem uocatur, ex his nexibus illa prima spatia, id est epogdoi spatiis epitritorum omnium interualla complebat, ita ut ad perfectam cumulatamque completionem deesset aliquid epitrito, tantum scilicet quantum deest habita comparatione ducentis quadraginta tribus aduersus ducentos quinquaginta sex. Et iam omne fere commixtum illud genus essentiae consumptum erat
Abbreviated transcription (Latin):
circulorũ quorũ motibus concurrat animae conuersio prosequemur: arti¬
ficialitor quipposatis agit. ut ostendat animã pari qua celosteratione in¬
stitutam facile cognationem suam recognoscere uel quia digma

Expanded text:
circulorum, quorum motibus concurrat animae conuersio, prosequemur. Articirculorum, quorum motibus concurrat animae conuersio, prosequemur. Artificialiter quippe satis agit ut ostendat animam, pari qua caelestia ratione institutam, facile cognationem suam recognoscere uel, quia dogma
Abbreviated transcription (Latin):
quod quid ae uerũ essotostatur eminans quȩdã doctrina secto saneci¬
oris cincom phonsione diuine roi prudontioris: Que ꝓhib&dm̃ ab so¬
luto inlutratoq sensilimundo. genus hominũ instituontom Corpus
quidom eius parto humi sumptac iuacta hanc offigiem aedificasso formas soquo
uitã uero eidom exconuecis accersis se cȩlestib: : Postq intimiseius
inspirationẽ proprio flatu intimasse : Inspirationẽ hanc diconsiliũ
a nimꝗ consiliumq significans. eratio dids est humanis robus con¬
sulens : quae causaẽ hominib: benebeateq uiuendi si non concossũ
sibimunus sumno adõ neglegant : acde anima qui dem mundi oxduaibus
ossentiis eiusdõq & itẽ diuorsȩnaturȩ concretione conflata dequediui si¬
one cius iuxta rationes armonicã arihimeticã geome tricã facta . quoue
modum animȩ sectio sectioni cȩlostium membrorũ inflexioniq cõueniat

Expanded text:
Quod quidem uerum esse testatur eminens quaedam doctrina sectae sanctiQuod quidem uerum esse testatur eminens quaedam doctrina sectae sanctioris et in comprehensione diuinae rei prudentioris, quae perhibet deum absoluto illustratoque sensili mundo genus hominum instituentem corpus quidem eius parte humi sumpta iuxta hanc effigiem aedificasse formasseque, uitam uero eidem ex conuexis accersisse caelestibus postque intimis eius inspirationem proprio flatu intimasse, inspirationem hanc dei consilium animae rationemque significans. Et ratio dei deus est humanis rebus consulens, quae causa est hominibus bene beateque uiuendi, si non concessum sibi munus summo a deo neglegant. Ac de anima quidem mundi ex duabus essentiis, eiusdemque et item diuersae naturae concretione, conflata deque diuisione eius, iuxta rationes harmonicam arithmeticam geometricam facta, quoue modum animae sectio sectioni caelestium membrorum inflexionique conueniat
Abbreviated transcription (Latin):
Quaratione concluditur. animã exduplici concrotã substantiã gemina¬
q: natura numerorum patentiae concinentẽ. uiui ficantẽq: cȩlestia
corpora animaliaq: in quib: sit ratio & disciplina. habere om̃iũ rerũ
conscientiam ex quarũ potentus ipse const& : Haec est illa rationabili smun¬
tiens aeternorũ similitudine propt̃ cognationẽ beata . dissolubilium
rerũ auxiliatrix & patrona cuius in consulendoratiocinandoq: uirtutis
inmorib: hominis apparent insignia : quicultor eximiusdĩ diligentiã
mansuetis impertit anim alibus. Isdem quippe uirtutib: animȩ quib:
sensilis mundus fouetur . quando ad ceteros uitalos uigoros qui sunt
communos hominibus &bostiis stirpibus &iã idest croscendimouendi
sem& appotendiq & imaginandi accedens ratio propriã hominis animã
ꝑficit ut non solũ uite cõpossit : sed &iã beneiuuendi non desit optio atq ita
naturalis crationabilis item animȩ contubernio uita hominũ tẽperat᷑

Expanded text:
Qua ratione concluditur animam ex duplici concretam substantia geminaque natura numerorum potentiae concinentem uiuificantemque caelestia corpora animaliaque, in quibus sit ratio et disciplina, habere omnium rerum conscientiam ex quarum potentiis ipsa constet. Haec est illa rationabilis muntiens, aeternorum similitudine propter cognationem beata, dissolubilium rerum auxiliatrix et patrona. Cuius in consulendo ratiocinandoque uirtutis in moribus hominis apparent insignia, qui cultor eximius dei diligentiam mansuetis impertit animalibus, isdem quippe uirtutibus animae quibus sensilis mundus fouetur, quando ad ceteros uitales uigores, qui sunt communes hominibus et bestiis, stirpibus etiam, id est crescendi mouendi semet appetendique et imaginandi, accedens ratio propriam hominis animam perficit, ut non solum uitae compos sit, sed etiam bene uiuendi non desit optio; atque ita naturalis et rationabilis item animae contubernio uita hominum temperatur.
Abbreviated transcription (Latin):
partes in diuiduȩ rei fingimus. dicimus enim fuit. est. erit:
Atilli eẽ solum comp&it: proptereos quia dubitant. nũ tem pus¬
quod dicitur esse nullum sit: haec processit ad sertio:: Dicuntenim
preterita quidem omnna iamesse desisse : siquid porro
immineat : hoc moͣdum esse: praesentia uero neque plane esse.

Expanded text:
partes indiuiduae rei fingimus. Dicimus enim "fuit est erit", ast illi esse solum competit iuxta uquod dicitur «esse», nullum sit, haec processit assertio. Dicunt enim praeterita quidem omnia iam esse desisse; si quid porro immineat, hoc nondum esse; praesentia uero neque plane esse
Abbreviated transcription (Latin):
instruendo sensib: Conpellendo adoperandũ totaq anima sensus ꝗͥ st ełꝰ offitia uelutramos ẽxprina pali partt
illatã quã traberandit futuros eorũ quȩ sentiunt nuntio si psad ehus quȩ ñ tiauerint iudicauorin tĩudicat
exꝰporro quȩ sentiunt᷑ cõpositas t̃ ut pote corpora singuliq itẽ sensus unũ quiddã sentiunt: hicc ollo¬
res. sonos alius : astille suooꝵ sapores discernit hicua pores ad oraminũ illeas perũ leuigationẽ q taru

Expanded text:
instruendo sensibus, compellendo ad operandum, totaque anima sensus, qui sunt eius officia, uelut ramos ex principali parte illa tamquam trabe pandit futuros eorum quae sentiunt nuntios, ipsa de his quae nuntiauerint iudicat ut rex. Ea porro quae sentiuntur composita sunt utpote corpora singulique item sensus unum quiddam sentiunt, hic colores, sonos alius, ast ille sucorum sapores discernit, hic uapores odoraminum, ille asperum leuigationemque tact
Abbreviated transcription (Latin):
hensici sic incertȩ minimȩq: definitae incerta & in definita suspiciosit necesse ÷
Quiaigit᷑ sensus certarũ diffinitarũq rerũ sensus ÷ quippe habentiũ
figuras & qualitates necesse ÷ &iã conp̃hensionẽ earũ certã diffinitãq ẽẽ:
Sed enĩ silua in diffinita resest : ut pote in formis. & figura carens. iux ta
naturã suã : Minimeigit᷑ cũ sensu eius fit imaginatios inesensuigit᷑
fit tam̃ euanida quaedã ei adtrectio siue contagio: Nec ipsius
mage : quã eoꝵ̃ quȩ intra ipsa st̃ corpox̃ : quȩ cũ sentiunt᷑ : quaȩ suspipio

Expanded text:
hensio, sic incertae minimeque definitae incerta et indefinita suspicio sit necesse est. hensio, sic incertae minimeque definitae incerta et indefinita suspicio sit necesse est. Quia igitur sensus certarum definitarumque rerum sensus est, quippe habentium figuras et qualitates, necesse est etiam comprehensionem earum certam definitamque esse. Sed enim silua indefinita res est, utpote informis et figura carens iuxta naturam suam; minime igitur cum sensu eius fit imaginatio, «sine sensu» igitur. Fit tamen euanida quaedam eius attrectatio sine contagio nec ipsius mage quam eorum quae intra ipsam sunt corporum; quae cum sentiuntur, suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
a tuero locũ uocateam uel ut regionẽ quandam suscipientem specierum incorpo¬
rearum intellegibiliumque simulacra: semper eandem. Vel quia sine ratione est
& interitu: uel quia neces se est eam locum stationẽque eẽ & uelut receptaculũ corpore¬
arũ specierũ q̃ : s̃ membra mundi utiudetur ꝓpeomnibus in disso lubilis & aderni:
Ipsaergo mnmortalis est sed his quȩ pariuntur In eius demgremio : datur sub stantia:
DEINDE PROGREDIENS. Miraquadã animi conceptione dic̃ ipsam sine
tangentis sensutangi. Quippe omne qđ tangitur sensile est : sensib: subiac &
Quic quid ergotangitur. sensu sentiatur necesse est: quo modo igitur pos sumusdicere
tangi aliquid qđ ex natura sua. minime contiguũ est: Vide alinudinẽ pectoris: & ut
breui el ocutione suspicionẽ ments sue de silua reuelauerit : Onnecerte qđ alies
simile est ex similisuore cognosat᷑ : Vt ig᷑ certȩreide finiŗq certa & definite est cõ pre¬

Expanded text:
 uero locum uocat eam uelut regionem quandam suscipientem specierum incorporearum intellegibiliumque simulacra, semper eandem, uel quia sine generatione est t interitu uel quia necesse est eam locum stationemque esse et uelut receptaculum corporearum specierum quae sunt membra mundi, ut uidetur prope omnibus, indissolubilis et aeterni; ipsa ergo immortalis est, sed his quae pariuntur in eiusdem gremio datur substantia. Deinde progrediens mira quadam animi conceptione dicit «ipsam sine tangentis sensu tangi»; quippe omne quod tangitur sensile est et sensibus subiacet, quidquid ergo tangitur sensu sentiatur necesse est. Quo modo igitur possumus dicere tangi aliquid quod ex natura sua minime contiguum est? Vide altitudinem pectoris et ut breui elocutione suspicionem mentis suae de silua reuelauerit: Omne certe quod alicuius simile est ex simili suo recognoscitur; ut igitur certae rei definitaeque certa et definita est compre
Abbreviated transcription (Latin):
quoq agitatione fieri : Quã igit᷑ causã dicenꝵ huiuserroris praecesfionisq: supͣ me¬
moratã a pythagora intellectã qđ cũ inglohissuis c̃sistentes ferant᷑ ꝑ z odiacũ

Expanded text:
quoque agitatione ferri. Quam igitur causam dicemus huius erroris praesumptionisque? Supra mequoque agitatione ferri. Quam igitur causam dicemus huius erroris praesumptionisque? Supra memoratam a Pythagora intellectam quod, cum in globis suis consistentes ferantur, per zodiacum
Abbreviated transcription (Latin):
stellarũ circũ uectio unũ sẽꝑ eũ dẽq modũ obseruantib: omnib: stellis. neista
quidẽ ulla ꝓuenir& diuersitas : at. nunc c̃uersiones & cequi noctia ꝓcessusq
& regradationes ꝑ latitudinẽ. ꝑq altũ maxime quidem solis & lunae
Nulla enĩ indiuinis actib: inc̃stantia sed ut itauideat᷑ fit exeo qđ illis positis
immobilit̃ adhaerentib: ꝓ priiscirculis ꝑ quosferunt᷑ aequalissem ꝑ
ordina cõ gressienr iuisus serm eaꝑ altiora conueca siģniferi orbis imagin&
Exordinationerati & & quabilis matus nascente motu ꝓrepostero
iux tauisũ hominis : consequent̃ : Eenun e qualis quidem motꝰ quiae qualia spatit
de qualib curnculis tẽpox̃ c̃ficit si ne pigritia ł incitatione : Ordinatꝰ uͦ uin quo
neq resistit nec recrorsũ redit sed ad pxima quaeq moderato incesieͣ ꝑ uenitur
uident᷑ tam̃ nob om̃s quidem planetes ñ aequalimotu. quidã tam̃ in ordis ata

Expanded text:
stellarum circumuectio, unum semper eundemque modum obseruantibus omnibus stellis, ne ista quidem ulla proueniret diuersitas. At nunc conuersiones et aequinoctia processusque et regradationes per latitudinem perque altum maxime quidem solnulla enim in diuinis actibus inconstantia, sed ut ita uideatur fit ex eo quod illis positis et immobiliter adhaerentibus propriis circulis per quos feruntur aequali semper ordinatoque gressu, noster uisus ferri ea per altiora conuexa signiferi orbis imaginetur ex ordinatione rati et aequabilis motus, nascente motu praepostero iuxta uisum hominum. Consequenter, est enim aequalis quidem motus qui aequalia spatia aequalibus curriculis temporum conficit sine pigritia uel incitatione, ordinatus uero in quo neque resistitur nec retrorsum reditur, sed ad proxima quaeque moderato incessu peruenitur. Videntur tamen nobis omnes quidem planetes non aequali motu, quidam tamen inordinata
Abbreviated transcription (Latin):
unã praeterc&eras Ił lustrem. cuius fi& cõmemoratio quotam
paeneste gratia collocaturum quam debita deae cuius hodi¬
erna pompaẽ instaur&ur ueneratio : Narrabat ergo gran¬
disnatu. ut qui ad nona gesimum iam ꝓpinquar& annum me
tunc agente annos decem Publicis caerimoniis celebridieorta
causa cõmemorationis exsolonis uersuum cantilena: Erat enĩ
sollemne familiae nostrae festis dieb: nospueros ad certameri
memoriae propositis inuitare praemiis puerilibus: Multis
ergo carminibus tamu&erum quam nouorum po&arũ memo¬
riter pronuntiatis. Inter quae solonis aliquanto plurib utquȩ
nouitas cõmendar& ad gratiã memini quendam siue quodita
iudicar& seu quoduell& critiã ꝓ mereri dixisse planȩsalonem
uiderisibi non solũ prudentia c&eris laudedignis. sed &iam
carminib: prestitisse : Igitursenex ualde enĩ memini laetatus
eximie quid sinon perfunctoriae. sed dedita opera poeticam
fuis s& in quid ex secutus solomia mxuander uel sermonem

Expanded text:
unam prae ceteris illustrem, cuius fiet commemoratio, quo tam penes te gratia collocetur quam debita deae, cuius hodierna pompa est, instauretur ueneratio. Narrabat ergo grandis natu, ut qui ad nonagesimum iam propinquaret annum, me tunc agente annos decem : publicis caerimoniis celebri die orta causa commemorationis ex Solonis uersuum cantilena; erat enim sollemne familiae nostrae festis diebus nos pueros ad certamen memoriae propositis inuitare praemiis puerilibus. Multis ergo carminibus tam ueterum quam nouorum poetarum memoriter pronuntiatis, inter quae Solonis aliquanto pluribus, ut quae nouitas commendaret ad gratiam, memini quendam, siue quod ita iudicaret seu quod uellet Critiam promereri, dixisse plane Solonem uideri sibi non solum prudentia ceteris laude dignis, sed etiam carminibus praestitisse. Igitur senex, ualde enim memini, laetatus eximie, «Quid, si non perfunctorie sed dedita opera poeticam fuisset», inquit, «executus Solo, mi Amynander, uel sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
de flexione : dotho propt̃ uariae ꝑ plexã tortuosãq: uertiginẽ qͣ ꝓueniunt
ea q̃ diuersȩ naturae deuius motꝰ importat : lache simutanꝗ sortitã id munꝰ.
ut omnia p̃dictar̃ opera effectuisq suscipiat : Itaq non nulli putant p̃sum

Expanded text:
deflexione, Clotho propter uarie perplexam tortuosamque uertiginem, qua proueniunt ea quae diuersae naturae deuius motus importat, Lachesin uero tamquam sortitam id munus ut omnia praedictarum opera effectusque suscipiat. Itaque non nulli putant praesum
Abbreviated transcription (Latin):
nublcula prenuntiat tem pestatem futuram: Quaecuncta non fato sedarficiosis rationib:
usuq: & experientia cum prehenduntur : Equȩ cũ ex motu siderum predictio habetur
signa obseruar solent : ortusq & obitus stellarum & conformationes adrationẽ redactȩ
iuxta quam fertilitas sterelitasq: prouenit . omnisq. huius modirationihilestaliud quam
comiecturarerum earum quaeuel ad corpus ꝑtinent uł adeaq̃ corporis ꝓpria suntuł adanimã
satis corpori seruientom : Vndeo pinorpla tonẽ animarũ quidẽ exedificationẽ dm̃ opificem
prefusse dicere eorũ uero quȩ animis subtexuntur aliis diuinis potestate in infericrib
munus atq: officium ẽe mandatũ Itaut purȩ quidem animȩ sinceraq & uigentes floren¬
tesq rationib: adõ factȩ sunt : Vitios arũ uõ partium eius auctores habeant᷑ eaepotesta

Expanded text:
nubecula praenuntiet tempestatem futuram; quae cuncta non fato sed artificiosis rationibus usuque et experientia comprehenduntur. Aeque cum ex motu siderum praedictio habetur, signa obseruari solent ortusque et obitus stellarum et conformationes ad rationem redactae iuxta quam fertilitas sterilitasque prouenit; omnisque huius modi ratio nihil est aliud quam coniectura rerum earum quae uel ad corpus pertinent uel ad ea quae corporis propria sunt uel ad animam satis corpori seruientem. Vnde opinor Platonem animarum quidem exaedificationi deum opificem praefuisse dicere, eorum uero quae animis subtexuntur aliis diuinis potestatibus inferioribus munus atque officium esse mandatum, ita ut purae quidem animae sinceraeque et uigentes florentesque rationibus a deo factae sint, uitiosarum uero partium eius auctores habeantur hae potesta
Abbreviated transcription (Latin):
logicȩ : Nã cũ om̃a q̃ funĩ finita sint : & exĩ finito ꝑ ĩmensũ temp ĩ finitũq: ꝓue¬
niaꝵ cuncta undiq: cõplectons fatũ ipsũ t̃nfinitũ ÷ ac de terminatũ : Neq it
lex noq ratio neq: quid̃ omnino diuinitate p̃ditũ inde terminatũ : idq ipsum
mani fostat᷑ exstatu & c̃formatione caeli subid tmp: ꝙ ꝑfectũ annũ uocant:
de quo plato sic ait : Est tñ intellectu facile ꝙ ꝑfectũs temporis numorus per¬
fectũ annũ compleat tc̃demũ cũ om̃iumocto circũ actionũ cursus ꝑ acti¬
uelut ad originem ⁊ caput circũ actionis altorius reuertent : quã semꝑ
idẽ atq uni formis motus demetietur : h ͦ qͥ ppe om̃i tõpore finito ut c̃sde¬
terminatio certi circuitus spatio consideretur. omnia quȩ uł incelo ł in t̃¬
ris ꝓueniunt rursum de in tegro ad p̃teritas conditionis redeant nocosse:
ut puta qui nunc ÷ habitus constollationis post ꝓlixã tẽporis seriem restã rabit᷑

Expanded text:
logicae. Nam cum omnia quae fiunt infinita sint et ex infinito per immensum tempus infinitumque proueniant, cuncta undique complectens fatum ipsum tamen finitum est ac determinatum — neque enim lex neque ratio neque quid omnino diuinitate praeditum indeterminatum — idque ipsum manifestatur ex statu et conformatione caeli sub id tempus quod perfectum annum uocant. De quo Plato sic ait: «Est tamen intellectu facile quod perfectus temporis numerus perfectum annum compleat tunc demum cum omuelut ad originem atque exordium circumactionis alterius reuertentur, quam semper idem atque uniformis motus dimetietur; quam ob terminatio certi circuitus spatio consideretur, omnia quae uel in caelo uel in terris proueniunt rursum de integro ad praeteritas condiciones redeant necesse est, ut puta qui nunc est habitus constellationis post prolixam temporis seriem instaurabitur
Abbreviated transcription (Latin):
plato essedt̃ inmundo capaces animliũ. habentes aliꝗtã inter se dẽferentiã
positionũ obdeferentiã corporũ q̃ in habitent eosdẽlocos : sũ mume socũ ait

Expanded text:
Plato esse dicit in mundo capaces animalium, habentes aliquam inter se differentiam positionum ob differentiam corporum quae inhabitent eosdem locos. Summum eni
Abbreviated transcription (Latin):
contrari&a tẽ suã &omĩ sc̃ trari&as interitũ ad fert : minimeigit᷑ interitũ suũ carentia de si derabit
pecuero speties seipsim petost cupere : Estonimplonũ aupfectũ lionũ & om̃e qđ do siderat in indigntia
positumẽ : dola ergosilua est quȩ cupit inlu strationom ꝑ inde ut feminous sexus iuirilem & do fornitas
pulchritudinẽ itatam̃ it de formitas silue nexnatilsed exaccidenti sit : quȩ silua fit & corrũpit᷑
corte cũq fit est aliquatemꝰ &cũdis sluit̃ ñ est aliquatenꝰ corruptolaq eĩ ꝓpt indiuiduã carentiã
ꝓuenit ipsa uero possibilite ñinatura in mortalis est acsine generatione : ꝓptere a quod necesse
erat hisq nascunt᷑ subiacere aliquid antiꝗtus ex quofierent atq ad generationẽ uenirent talis :
porro hȩonatura hoces seẽ  Igitur fuisse siluã ante quã fier& : si quidemexea fiunt siue qͣuos

Expanded text:
contrarietatem suam, et omnis contrarietas interitum affert: minime igitur interitum suum carentia desiderabit. Nec uero species se ipsam potest cupere, est enim plenum et perfectum bonum; et omne quod desiderat in indigentia positum est: sola ergo silua est quae cupit illustrationem, perinde ut femineus sexus uirilem et deformitas pulchritudinem, ita tamen ut deformitas siluae non ex natura sed ex accidenti sit. Quae silua fit et corrumpitur certe, cumque fit, est aliquatenus, et cum dissoluitur, non est aliquatenus corruptelaque eius propter indiuiduam carentiam prouenit. Ipsa uero possibilitate, non natura immortalis est ac sine generatione, propterea quod necesse erat his quae nascuntur subiacere aliquid antiquius, ex quo fierent atque ad generationem uenirent; talis est porro haec natura: necesse est igitur fuisse siluam ante quam fieret, siquidem ex ea fiunt cetera, s