comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in ppłis. Terciũ tomi. quos nos
libros uł uolumma nũcupamꝰ
Tomi u̾o id est libri: maiores
sũ clisputatõnes. Dialogus
quos greci dialogos uocant. nõ
ẜmones uocaniꝰ. Sermo aũt
dictus qr int̾ utrũq serit᷑. Uñ
ẜmo tractatus et uerbũ. Ser¬
mo enĩ alt̾a eget ꝑsona: trac¬
tatus sp̃ałr ad se ip̃m est. Uer¬
bũ fecit ad ppłm. Cõmẽtaria
dicta qͣsi cũ m̃te. Sũt enĩ ĩt̾¬
p̾tatones ut com̃ta iuris ꝯmẽ¬
ta euͣngłii. ¶ Apologeticum
est excusatõ: in quo solent qͥdã
accusantibꝰ responde. In defen¬
tõne enĩ aut negatõnẽ sola
positũ est ⁊ est nom̃ grecũ.
¶Panagericũ est licenciosũ et
lacuuosũ genus clicendi ĩ lau¬
dib regũ. In cuiꝰ ꝯpositione¬
hoĩes młtis m̃ducus adulãtur
qd̃ malũ agrecis inuẽtũ est
Quoꝵ leuitas instructa dicẽ¬
di facultatib et copia ĩcrecli¬
błi: młtas iñdacioꝵ nebulas
suscitãt. Fastoꝵ libri st̃. ĩ qͥ¬

Expanded text:
in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. tomi vero, id est libri, maiores sunt disputationes. Dialogus quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus quia inter utrumque seritur. Unde sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta qrpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus reguhomines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt in qu
Abbreviated transcription (Latin):
.i. de ceris
raꝵ materies
ũ pͥmi greci tradidisse ꝓclũt᷑
Greci aũt et tusci pͥmi ferio
in seris scͥpser̃t. Postea ro¬
mani usserũt: ne graphium
ferreũ qͥs h̾eret. Uñ et. ipud
scilus clicebatur ceram ferro
ne edito. Postea institutũ ẽ¬
ut cerã ossib scriberẽt. sic̾ in¬
dicat acta in satira dicens. u̾¬
tamꝰ nomerrã in cerã mucto¬
noꝵ aremꝰ osseo. Graphiũ eĩ¬
grece latine scͥptoꝵ cłi. Nam

Expanded text:
§ 9 De ceris. rarum materies,um primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium auGraece, Latine scriptorium
Abbreviated transcription (Latin):
thomos philosophi uocãt
q̃sclam in mũdo corpoꝵ ꝑ
tes tam minutissimas ut nec
uisui pateant: nec thom̃ .i. sec
dicti st̃. Hu ꝑmane tocus mũ¬
d inqͥetis motib uolutari. ⁊ huc
asq illuc ferri cdir. sic̃ tenussi¬
mi pulueres qui infusi ꝑ fenes¬
ius iadiis soł uident᷑. Ee eis ar¬
les ⁊ herbas ⁊ fruges om̃s ori¬
ii. et ex eis ignez et aꝙͣ ⁊ uniu̾sa
digni atco constare: qͥda philo¬
sophi genciũ putauerũt. Sũt
ait athonu: aut ĩcorpore aut
in tp̃r. aut in numero. In cor¬
pore ut lapis. Diuilis enĩ eumi
in partes. ⁊ partes ip̃as cliuidis
ngrana ueluti st̃ arene. Rur¬
ꝙ ip̃a arene grana chiuide in

Expanded text:
tomos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut nec visui pateant nec τομήν, id est dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et agigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae gra
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ est qui siue relat̾one
ceten similos. Ad aliqͥd numer
est. qui relatiue ad alios ꝯꝑatꝰ
ut uerbi gra .iiii. ad .ii. dũ cõ¬
parcitus fu̾it duplex dr. ⁊ mł
et ceten eqͣles numeri dñr qͥ
ior minori. aut minor maiori
ħt in se illũ minore numeꝵ
ut uerbi gr̃a quinariꝰ nume¬
rus timario numero forcior ẽ.
eo qd ht qͥnariꝰ numerꝰ in se
trinanũ numeꝵ. et alias ꝑte
eiꝰ duas et reliqu tales. Mi¬
nor numerus est: qui ꝯtinet᷑
a maiori ad ꝙ̃ ꝯparatur cũ ali¬
qua ꝑte sui: ut ternariꝰ ad qͥ
rũ bis. aut t̾. aut qͣt̾. aut młti

Expanded text:
numerus est qui sine relatione ceteri similes. Ad aliquid numerus est qui relatiue ad alios comparatur, ut uerbi gratia IIII ad II dum comparatus fuerit, duplex dicitur et et ceteri. Aequales numeri dicunturior minori aut minor maiori habet in se illum minorem numeruut uerbi gratia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habeat quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas; et reliqunor numerus est, qui continetur a maiori, ad quem conparatur, cum aliqua parte sui, ut ternarius ad qurum bis, aut ter, aut quater, aut multi
Abbreviated transcription (Latin):
Lmca: q̃ ex solo lino fit. ¶moste¬
ma uestis est. ex laua liuoq ꝯtex¬
ta. & clicta linostemͣ: q ĩ stamĩe
linil. ĩ trama lanã ħt. ¶ Recta cłr
uestis: ꝙͣ sursũ uersũ stãtesq te¬
rert. ¶ Segm̃tata: zonis qͥb̾dã
et qͣi p̾cisa m̃tis ornata. Nã ⁊ ꝑti¬
culas cuiq mat̾ie abscisas p̾sexmi¬
nas uocunt. ¶Leuidensis: qd̾ ra¬
ra fila st̃ leuident̾ densata. ¶Pa¬
iuidẽsis ꝯͣria leuidensi. dicta qd̾ gͣ¬
uit̾ pressa atq calcata sit. ¶Citͦ¬
sa: q̃si cõcrispa ad filitudinẽ citri
q citrosa. ¶Uelinẽsis: tunica ẽ
q̃ affert᷑ ex insuł. ¶ Exotida ues¬
tis pegͥna deforis ueniens. ut in
hnispania a grecis ¶Polimita:
texił. uł. acu ornata. Ead̾ et frigi¬

Expanded text:
a ex solo lino fit. Linostema vestis est ex lana linoque contexta: et dicta linostema quia in stamine linum, in trama lanam habet. Recta dicitur vestis quam sursum versum stantesque texunt. Segmentata zonis quibusdam et quasi praecisamentis ornata; nam et particulas cuicumque materiae abscisas praesegminas vocant. Levidensis, quod raro filo sit leviterque densata. Pavitensis contraria levidensi dicta, quod graviter pressa atque calcata sit. Citrsa, quasi concrispa ad similitudinem citri. que citrosam. 21. Velensis tunica est quae affertur ex insulis. Exotica vestis est peregrina de foris veniens, ut in Hispaniam a Graecis. Polymina, textilis, vel acu ornata. Eadem et Phrygi
Abbreviated transcription (Latin):
Tonꝰ eĩ sonꝰ est. Pmũ eĩ fu̾e pellicie
tunice. qͥbꝰ post offensã et eiectõnẽ
de paracliso ada et eua incluti sũt
¶Talaris tunica dicta: eo qd adtu¬
los usq descendat. et ad pedes deflu
fusior sit. ¶Maincleta tunica .i.
manicata eo qd h̾eat mͣuicas qͣm
ciroclita greci uocãt. ¶Dalmͣtica
uestis pͥmũ ĩ dalmatia ꝓiũcia gre¬
cie tecta est. tunica sacerdotał cã¬
dicla cũ clauis ex purpura. ¶ Eus¬
sata ꝙͣ greci fenicia uocãt. nos coc¬
cinea reꝑtam a lacedemonus ad
celand̾ sangͥne coloris silicudine sã¬

Expanded text:
utem fuere pelliceae tunicae, quibus post offensam et ejectionem de paradiso Adam et Eva induti sunt. Talaris tunica dicta, eo quod ad talos usque descendat, et ad pedes defluafusior sit. Manicleata tunica, id est manicata, eo quod habeat manicas, quam ciroditam Greci vocant. Dalmatica vestis primum in Dalmatia provincia Grecie texta est, tunica sacerdotalis candida, cum clavis ex purpura. Russata, quam Greci pheniceam vocant, nos coccineam, reperta a Lacedemoniis ad celandum coloris similitudine san
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Limã .i. flexuosã. Uñ et nomẽ
accepit. na limũ obliquũ dm̃s.
Licinũ uocatũ: qd̾ textura ligata sit
ta: qd̃ ante et retro diuisa atq aꝑta
est ĩ armos tm̃ clausula: qͣi arme¬
clausa .c. lr̃a ablata. ¶Camisias uo¬
cari qd̃ ĩ hiis dormimꝰ ĩ camis .i. in
stratis nr̃ĩs. ¶Eemorailia appellata:
eo ꝙ femora tegũt: ip̃a et brache
qd̾ sint breues: et u̾oda corporis his

Expanded text:
 id est fluxuosam; unde et nomen accepit, nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit ocata quod ante et retro divisa atque aperta est, in armos tantum clausa; quasi armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in camis, id est in stratis nostris. Femoralia appellata eo quod femora tegant. Ipsae et bracae, quod sint breves et verecunda corpori
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Solebant eĩ p̾chie ꝙͣ cdimicãd̾ eẽs
ũ future pugne. ¶Laculatu ẽ. q̃ licꝰ
qͣdratos quoso̾ cũ pictura ht̃ it ses¬
tos aut adclicos. icu.I.acinctiua
uestis est aerio colore resplẽdẽs
olocinia: q̃ maluaꝵ stamĩe
unficit᷑. ꝙͣ alii iuelocinã. alii m̃¬
uella uocunt. Bombicina. a bõ
hice uͥmiculo qͥ lõgissimͣ ex se fila
gen̾at. qͦꝵ tectura bombicinũ cłr
aficit᷑q in ĩsua choo. ¶Apocolama
senca a serico dicta ł qd̾ ea seres
pͥmũ iniẜũt. ¶ Sloserica: tosa se¬
aica. Olo enĩ totũ. Tramo serica
stamine lino trama ex serico
dlofora: tota ex purpura. Olo eĩ
totũ. ¶Sissina candida cõfecta ex
qͦda gn̾e liui grossioris. Sũt qͥ et

Expanded text:
 dimicandum esset ium futurae pugnae. 11. Laculata est quae lacus quadratos quosdam cum pictura habet intextos, aut additos acu. Hyacinthina vestis est, aerio colore resplendens. 12. Molochinia, quae malvarum stamine conficitur, quam alii molocinam, alii malvellam vocant. 13. Bombycibyce vermiculo qui longissima ex se fila generat, quorum textura bombycinum dicitur; conficiturque in insula Coo. Apocalama. Serica a serico dicta, vel quod eam Seres primi miserunt. Holoserica tota serica; ὅλον enim totum. Tramoserica stamine lineo, trama ex serico. Holoporphyra tota ex purpura; ὅλον enim totum. Byssina candida confecta ex quodam genere lini grossioris. Sunt qui et
Abbreviated transcription (Latin):
rer unũ nom̃ est. s nõ ead dis¬
finito. ut leo. Nam ꝙͣtũ ad
nom̃ ꝑtinet. et uerus. et pic¬
tus. et celestis leo clicitur. ꝙͣt̾
ad cliffinitõnẽ ꝑtinet: Aliter
uerus cliffmitur. ałr pictus.
ali celestis. Uniuoca st̃: ꝙͣ do
mẽ est. Est diffinitõ ut uestis.
Nam et birmꝰ et tuita ⁊ no¬
men uestis possũt accipere. et
eiꝰ cliffinitonẽ. Ergo hoc uni
formis suis. Denominatiua. id
est deriuatiua clicũtur quecũq
ab aliquo solo clifferencie casu

Expanded text:
en unum est, sed non eadem definitio, ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, et verus et pictus et caelestis leo dicitur; quantum ad definitionem pertinet, aliter verus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Univoca sunt, quando men est et definitio, ut vestis. Nam et birrus et tunica et nomen vestis possunt accipere et eius definitionem. Ergo hoc univ dat formis suis. Denominativa, id est derivativa, dicuntur quaecumque ab aliquo solo differentiae casu
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et ea que intlłctu capimꝰ
id ad alt̾m hoꝵ dece p̃dicam̃to¬
rũ ẜmone uulgamiꝰ. Plena eĩ
sentencia de his ita est. Augusti¬
nus. magnꝯ orator filiꝰ illuis¬
statꝰ stans in templo hoclie ĩ¬
fulatus. disputando fatigͣtur.
sb̾sistat. Corpus aũt sb̾sistat:
et id̾o sb̾stancia est. Illa uero
accidencia que in sb̾sistẽte at

Expanded text:
Nam et ea quae intellectu capimus, id ad alterutrum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsis
Abbreviated transcription (Latin):
nus: ł inmor osfenclitur ut lõ¬
gus. breuis. Qualitas est ut
ut qͣł sit orator an rusticus. an¬
uig̃. an candiclus. Relat̾o est
que refertur ad aliqͥd. C ũ enĩ
cłr filiꝰ: demonstratur et pat̾
Het et relatiua simł incipi¬
pore exordiũ noĩs. sumũt. Nec
aliqͣ do inuenitur dñs pͥor ser¬
uo: nec ẜuus dño. Alter eĩ al¬
teri p̃esse nõ põt. Locus est ubi
sit in foro in platea. Loci aũt
atq deorsũ. Partes quoq iste
pus ut hoclie eri. Porro situs
a positone clictꝰ ut qͥs an stet
liqͥd clictus. ut h̾ere sciencia in
mente uirtute in corpore. Cir¬
ca corpus uestim̃tũ et cet̾a que
ad habencli mod̃ designato a
doctorib num̾o ꝯprehendũt᷑
Iam uero age̾ et pati ab agẽtis
et pacientis significatõne ꝯsis¬
tũt. Nam scribo uocis actũ ht
qm̃ facientis rem indicat. Scͥ¬

Expanded text:
num vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipipore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autematque deorsum. Partes quoque istapus, ut: heri, hodie. Porro situs a positione dictus, ut quis aut stet,liquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scr
Abbreviated transcription (Latin):
Geomet̾a est clisciplina mag¬
nituclinis ĩmobił et formaꝵ
Musica est clisciplina q̃ de nu¬
meris loquitur. qui ad aliqͥd
st̾ hiis qui inuemũtur ĩ sonis.
Astronomia est clisciplina q̃
cursꝰ celestiũ syderũ figurasq
dines stellaꝵ cuta se et cica
t̾ram ĩdagabili rõne ꝑcurrit.
operatõnib sius explicat: Cꝰ¬
ꝙͣ mos uiuencli honestꝰ appe¬
titur et instituta que ad uir¬
tute tendencia p̃parant᷑. Dis¬
pensatiua dẽ. cũ clomesticaꝵ
reꝵ sapient̾ ordo clisponitut¬

Expanded text:
eometrica est disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur in sonis. Astronomia est disciplina, quae cursus caelestium siderumque figuras dines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. xplicare cmos uiuendi honestus appetitur, et instituta ad uirtutem tendentia praeparantur. Dispensatiua dicitur domesticarum rerum sapienter ordo dispositu
Abbreviated transcription (Latin):
ł d̾r ꝙͣdo aut in effabilẽ natu¬
ram dei aut sp̃ales creaturas
ex aliqͣ ꝑte ꝓfũclissima qͣlita¬
te clisserimꝰ. Doctrinał dicit᷑
sciencia: que abstracta ꝯside¬
impar. et huiꝰ cemoli in sola
rationatõne tractamꝰ. cuius

Expanded text:
 quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. Doctrinalis dicitur scientia, quae abstractam consideimpar, et hujusmodi, in sola ratiocinatione tractamus
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣtuor uirtutibꝰ aĩe. Io ẽ pru¬
dencia iusticiã fortitulinẽ. tẽ¬
peranciã. Prudencia est in re¬
bus qua cliscernũtur a bonis:
mala: Fortitudo q̃ aduersa eqͥ¬
nanimit̾ tolerantur. Tempe¬
rancia est. qͣ libiclo ꝯcupiscen¬
ciaq reꝵ refrenatur. Iusticia
qua recte iuclicando sua cuiq
cliscussis. rerũ moꝵq causis
uim eaꝵ rõnabilit̾ perscruta¬
tus est diuidens eam. in cli

Expanded text:
in quatuor virtutes animae, id est, pruin quatuor virtutes animae, id est, prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam. 6. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido, concupiscentiaque rerum frenatur. Justitia, qua recte judicando sua cuiquediscussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam
Abbreviated transcription (Latin):
ciam clicũt. ¶ Philosophie
sp̃es est triꝑtita. Una natu¬
rał que grece phisica appel¬
latur. in qua de nature inqͥ¬
sicone clisseritur: alt̾a mora¬
ł que grece ethica d̾r. In qua
de morib agitur. Tercia rati¬
onał que greco uocabulo lo¬
gica appeslatur: In qua clispu¬
tatur quemadinod̾ in rerũ
causis uł uite morib uerita ᷤ
ip̃a quercitur. In phisica igi¬
tur causa querendi in ethica
ordo uuencli. In logica rato
intlłigencli uersatur. ¶ Phi-¬
sicam apd̾ grecos pͥmꝰ ꝑscru¬
tatus est tales mulesins uuꝰ
ex septe illis sapientib. Hic
aũt ante alios. celi causas atq
iuim rerũ naturaliũ. ꝯtẽplata
rõne suspexit. Quã pꝰmodũ
placo in qͣtuor cliffinitõnes
clistribuit. id est. arueticam¬
et geomethuca. musica. As¬
tronomia. ¶E thicam socra¬
tes. pͥmꝰ ad corrigendos. ꝯpo¬
nendosq mores instituit. atqͣ
studiũ eiꝰ ad bñuiuendi clispu¬
tatõnẽ ꝓluxit. cliuidens ea

Expanded text:
tiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septeenim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium, contemplata ratione, suspexit, quam postmodum Plato in quatuor definitiones distribuit, id est, arithmeticam, geometriam, musicam et astronomiam. 5. Ethicam Socrates primus ad corrigendos componendosque mores instituit, atque omne studium ejus ad bene vivendi disputatione
Abbreviated transcription (Latin):
et opinatone. Sciencia est
cum res aliqua certa rõne ꝑ¬
cipitur. Opinato enĩ cũ ad¬
huc incerta res lacet: ⁊ nlła
rõne firma uidetur ut puta
Item luna globosa sit an cõ¬
caua et stelle utrũne adhere¬
ant celo. au per aerez lib̾o clis
cursu ferantur. Celum ip̃m
qua magnitudine qͣ mathen᷑
constet. utrũ quietũ sit et im¬
mobile an incredibili celerita¬
te uoluatur. Quanta sit t̾re
crassitudo. aut quib librata fũ¬
damentis. et suspensa ꝑmane¬

Expanded text:
et opinione. Scientia est cum res aliqua certa ratione percipitur. Opinatio est cum adhuc incerta res latet nullaque ratione firma videtur: utputa item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa
Abbreviated transcription (Latin):
ta aut̃ logica: id est rõnalis
monez significat et rõnez. In
hus amppe trib generib phi¬
losophie. etiam eloqa cluuina
ꝯsistũt. Nam aut de natura
clisputare solent. ut ĩ gene¬
si et in eccl̾iasten. aut demio¬
rib ut in ꝓuerbus et in
onũb sparsim libris aut
de logica pro q̃ ur̃i theologi¬
am sibi uendicant. ut ĩ cãtico
canticoꝵ et in euͣngłis. Ite̾ a¬
liqͥ doctor philosophia in no¬
finierũt. Philosophia est di
arciũ. et clisciplina disciplina¬
nĩ. Rursꝰ philosophia est me¬

Expanded text:
nalis. ermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nofinierunt: Philosophia est divartium et disciplina disciplinarum. Rursus: Philosophia est me
Abbreviated transcription (Latin):
hec enĩ sñ usia ẽe nõ possũt
pus et h̾itꝰ. Intra et extͣ u¬
siam st̃. relatõ. fac̾e̾.⁊ pati.
Appellatas aũt cathegorias
ꝯstat. qr nõ possũt nisi ex sb̾¬
iectis agnosci. Oͥs enĩ quid
sit hõ possit agnosc̾e nͥ aliꝙ̃
homine sibi ponat ante oc
culos sbiectũ homimi. Hoc
opus horumi aristotił ĩtel¬
ligenclũ est. ꝙͣdo sicut clict
est qͥcqͥd homo loquit᷑ int̾
dece ista p̾clicam̃ta ħetur
Proficiat enĩ ad libros ĩtlłi¬
gendos: qui sñ rethorib sũ¬
a clialeticis apponũtur.

Expanded text:
possunt. pus et habitus; intra et extra usiam sunt relatio, facere et pati. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis intellegendum est, quando, sicut dictest, quidquid homo loquitur, inter decem praedicamenta habetur. Proficiet etiam ad libros intelligendos, qui sive rhetoribus, sive dialecticis applicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
runt anstotiles et tulliꝰ exge
nere ⁊ differenciis ꝯsist̾e̾. Qͥdã
pꝰt ea pleniores in clucẽdo eiꝰ
perfectam sb̾stancialẽ diffini¬
bris siuis cliuiserũt. Quarum
pͥma est de gen̾e. scclã de sp̃e. f̾¬
çia de differençia. qͣrta de ꝓpͥo.
qͥnta de accidente. Gemis ut a¬
nimal. Est enĩ uocabulũ gn̾a¬
le et ꝯmune oĩm aĩam haben¬
ciũ. Sp̃es ut hõ. Est enĩ spali¬
tas: qua separatur a ceteris
animãtib. Differencia: ut rõ¬
nale mortale. Dus enĩ duobus
differt hõ. a cet̾is. Cũ enĩ d̾r ra¬
tõnale cliscernitur ab irõnalib
mutis qui nõ h̃t hñt ratõnem
Cum dr mortale: discernitur
ab angłis qui nescuĩt mortem
trina in aĩa. Dec enĩ tp̃r ua¬
netate: et accidũt et mutãtur
est ex om̃ib hiis qͥnq ꝑtib
or̃o plen̾e sentencie: ita ut hõ ẽ
aĩal. rõnale. mortale risibile. bo
ne sb̾stanciali tam cliu int̾pon̾e
debemꝰ sp̃os et clifferc̃cias qua

Expanded text:
ma, est enim solum hominis ma, est enim solum hominis quod ridet; sic perfecta est omnis ex parte definitio ad hominem perfectam substantialem definibris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. trina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationalene substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Ost philosophie diffiniti¬
onis in quib gen̾ałr oĩa
ꝯtinentur: nũc ysagogas por¬
phirii expecliamꝰ. Ysagoga
qͥppe grece latine introcluctio
dr eoꝵ scilicet qͥ pphilosophi¬
am incipiũt: ꝯtinens in se de¬
monstrat̾one pͥmaꝵ rõnũ de
qͣꝵ lib re quid sit suaq c̾ta ac
ib̾stãciali cdiffuntõ declaretur
Nam posito pͥmo gn̾e. deinde
sp̾es et alia que uicina ẽẽ pos¬
sũt sb̃ũgimꝰ ac cliscretis ꝯmo¬
nitonib seꝑamiꝰ. tam cliu in
t̾ponentes clifferencias quo¬
usq ad ꝓpͥũ eiꝰ de quo querimꝰ
signatã eiꝰ exp̃ssione ꝑueni¬
amꝰ. Ut puta homo ẽ aĩal ra¬
tõnale mortale: terrenũ. bi
pes. risu. capax. Genꝰ aĩal cũ
dictũ est. Substancia hoĩs de¬
clarata est. Est eui ad homĩc
genus aĩal. S qr late patebat
adiecta est sp̃es terrenũ. Iam
posita est que młtis pelibꝰ
innitũtur. It̾ rõnale ꝓpt̾ illa
que rat̾one egent. Mortale
funtone plenam existimaue¬

Expanded text:
ost Philosophiae definitiones, in quibus generaliter omnia continentur, nunc Isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur. Nam posito primo genere, deinde species et alia, quae vicina esse possunt, subiungimus ac discretis communionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo querimus, signata eius expressione perveniamus: ut puta, homo est animal rationale, mortale, terrenum, pes, risu capax. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adiecta est species, terrenum: iam posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale adjectum est proprium in parte postre
Abbreviated transcription (Latin):
erpmit᷑ uerb̾ sacram̃tũ sãgui¬
ne passionis effirsũ. Dicitur eĩ
calamꝰ. qd liquorẽ ponat. Uñ
i apd̾ nautas: calare ponere
uocata .i. uolando. est eĩ ut
diximꝰ amũ. Folia enĩ libro¬
ñ appellata st̃. sũ ex similitu¬
diue folioꝵ arbor. sũ qr ex fo¬
lib fũt .i. expellib que de oc¬
asis peculib detrahi solent
bant antiqui sicut arat᷑ t̾ra
A simstra enĩ ad dext̾ã pͥmũ
deducebãt stilũ. deinde ꝯuer¬
telut᷑ ab infenore. Et iursꝰ
ad dext̾am uersos quos ⁊ ho¬
die rustici uorsos uocãt. sce¬
dula est. qd̃ adhuc em̃datur
l nec clũ in libris redactũ est
⁊ est nom̃ grecũ. ficut ⁊ thomꝰ
de canonibꝰ¬

Expanded text:
mitur verbi sacramentum sanguine Passionis effusum. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare ponere vocata, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; bant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stylum; deinde convertebantur ad inferiora et rursum ad dexteram versus, quos hodieque rustici versus vocant. 8. Scheda est, quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est, et est nomen Graecum, sicut et tomus. De canonib
Abbreviated transcription (Latin):
chin .i. breuis uł a cibo qd ma¬
ior sit tũc uescencli appetitus
E dacitas enĩ grece bruma ap¬
pellatur. Uñ et imbrumati di¬
cuntur quib fasticliũ ẽ cibor
uernũ est qͣsi hyeueriꝰ qͥ ple¬
rũq a parte totã hiemẽ signi¬
ficat. Hec tp̃ra singłis etia
celi partib adscribũtur. uer
qͥppe orienti datur qr extunc
ee t̾ris oĩa oriũtur. Estas eui
uericliano eo qd pars erꝰ calore
flagrancior sit. Hiẽps datur¬
septẽtrioni eo qd̃ frigoribꝰ ⁊ ppo¬
tuo selu torpet. autũpnꝰ occi¬
duo. ppt̾ qd̃ graues morbos
ht. Unde ⁊ cunc oĩa folia arbo¬
rũ defliuĩt. ut enĩ autũpnꝰ
habundet morb̾ facit ħ ꝯfii¬
ũ fugoris et caloris ⁊ ꝯpugn¬
annis

Expanded text:
id est brevis; vel a cibo, quod maior sit tunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρῶμα appellatur; unde et inbrumarii dicuntur quibus fastidium est ciborum. vernum est, quasi hievernus, qui plerumque a parte totam hiemen significat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus ascribuntur. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero Meridiano eo quod pars ejus calore flagrantior sit. Hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet. Autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet. Unde et tunc omnia folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris et compugnAnnus
Abbreviated transcription (Latin):
ciũt. ut pͥmo m̃se uer nouũ
clicatur. Occlo adultũ. Ter¬
ciũ preceps. Sic i estas ĩ sus
trb m̃sib noua adulta ⁊ p̾¬
ceps: Sic et autũpitꝰ nouus
adultus et p̃ceps. Item hi¬
emps noua adulta ⁊ p̾ceps
sũ extrema uñ ⁊ est illd̃ ex¬

Expanded text:
r novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. Sic et aestas in suis tribus mensibus, nova, adulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. Unde est illud
Abbreviated transcription (Latin):
cam libent̾ ambĩt. Diat enĩ per ysa¬
ium. Ecce gaudiũ et leticia occid̾e u¬
tulos et ugulare arietos comedẽ car¬
nes et bibere uinũ. Si climittetur ini¬
quitas hec nob̃ donec moriamini. Si¬
at om̃s carnales cupiditutes absti¬
nencia resecantur: itaom̃s aĩe untu¬
tos edacitatis uicio destiuũtur. Inde ẽ¬

Expanded text:
eam libenter ambiunt; dicit enim per Isaeam libenter ambiunt; dicit enim per Isaiam: « Ecce gaudium et laetitia, occidere vitulos et jugulare arietes, comedere carnes et bibere vinum, si dimittitur iniquitas haec vobis, donec moriamini . » Sicut omnes carnales cupiditates abstientia resecantur, ita omnes animae virtutes edacitatis vitio destruuntur, inde e
Abbreviated transcription (Latin):
tur: epuł est utend̾. Nam pħi dixerũt
cibos iuentos ẽẽ ut contineãt aĩa nõ ut
corrũpant. Qͥ numũ cib̾ utũtur. qͣnto
mag̾ uentrem pascunt tanto amplius
uientem ostendunt ¶ Nani greai di¬
rerũt ex grasso ucutre sb̾tilem sensũ gis¬
ni nõ posse. Naingule saturitas nmi
am mentis obtindit: ingemũq hebes¬
cerc facit. Libicdinũ ignes ciboꝵ fom̃tis
en abstinentes flamma babilonii in¬
cendii et si cedit nõ conbusit. Qͥa ni¬
nirũ et si desiderioꝵ cumaliũ ignis ab¬
tinenciũ in entes inflãmet. usq ad sẽ¬
sũ tũ concupiscencie uł operis nõ exurit
Cui habundancia est epulaꝵ arclentis
cliuitis intendat. suppliciũ cuĩ tanta ĩ
inferos int̾ ignes erat mopia ꝙͣta hic
epulaꝵ fuerat copia. In hoc enĩ sclo esu¬
rireti et sicire noluit ꝓpt̾ ea illic inter
flãmas scicientes stillaz aque quesiuit
nec meruit. Considerand̾ ꝙͣ uehem̃ter
arguantur comessario et sũptuosa cõ

Expanded text:
erunt, cibos inventos esse ut contineant animam, non ut corrumpant. 6. Qui nimium cibis utuntur, quanto magis ventrem pascunt, 252 tanto amplius sensum mentis obtundunt. Nam Graeci dixerunt ex crasso ventre subtilem sensum gigni non posse. Nam gulae saturitas nimia aciem mentis obtundit, ingeniumque evanescere facit. 7. Libidinis ignes ciborum fomentis  tres pueros abstinentes flamma Babylonii incendii, etsi tetigit, non combussit, quia nimirum etsi desideriorum carnalium ignis abstinentium mentes inflammat, usque ad consensum tamen concupiscentiae vel operis non exurit. 8. Cui abundantia est epularum, ardentis divitis intendat supplicium, cujus tanta in inferno inter ignes erat inopia, quanta hic epularum fuerat copia. In hoc enim saeculo esurire et sitire noluit, propterea illic inter flammas sitiens, stillam aquae quaesivit, nec meruit. 9. Considerandum quam vehementer arguatur comessatio, et
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ad inpaciencia festinatõnis
adscribrtur. Nullus homini tam inpor¬
timꝰ exactor. Quanter qui coticliauã
refectõnez coticliaua famis exactõne.
adimplet. Cuui ceteris eiũ uiciis ⁊ si
interdum nascitur: int̾clũ tñ cũ eis nõ
cendi: ita sb̾ obtentu necessitatis sb̾rep̃.
ut clum putatur ẜuire necessitati: uo¬
luptutis desiderio seniatur. Nec faci¬
le cliscernit᷑. utrũ qd̾ accipitꝰ gule an ru¬
digencie deputetur.¬

Expanded text:
Quomodo ad impatientiam festinationis Quomodo ad impatientiam festinationis ascribitur. 14. Nullus homini tam importunus exactor est quam venter, qui quotidianam refectionem quotidiana famis exactione adimplet. Cum caeteris enim vitiis etsi interdum nascimur, interdum tamen cum eis non cendi ita sub obtentu necessitatis subrepit, ut dum putatur serviri necessitati, voluptatis desiderio serviatur; nec facile discernitur utrum quod accipitur, gulae, an indigentiae deputetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tit. qr et uenit cui ẜuit cocus iuitutes
aĩe destuint: neq enĩ posse ꝙ pialz uir¬
cutũ perfectone attingere: nͥ pͥus uentris
edomuerit ingluien. Nemo põt clña¬
ri cet̾is uiciis uͥ p̾us ingluuiez uentris
restrmx̾it. Nec quisꝙͣ facile poterit a se
tinenciamgule. Tunc enĩ hostes qui exͣ
nõ sũt: a nob̾ forcius suꝑantur: qũ pꝰ
que intra nos st̃: uncia extingũtur. Nã
frustra foris agit bellũ: qui intꝯ h̾t pe
rum cupiditatez cauend̾. Namsepe
accurnaus p̃parata singule concup̾scẽ¬
cia degustantur: et sepe. abiecta et iu¬
lia edendi cupiditute simũit᷑: sicq fic
ut nõ sit inculpa cibor qualitas: s illd̾
reputetur ni uiciũ: ꝙ cũ desideno degꝰ¬
tatur. Quatuor st̃ genem clistinctoñ¬
in gule appetitur: Id est quid. qñ. qͣn¬
tum et quomodo adpetatur. Qͥd ad rẽ
ipam ꝑtinet que ad petitur. Quando
si ante limũ tempꝰ quid ad petutur.ꝙͣ¬
tũ uero ad imnoderatõne refertur. u¬

Expanded text:
 coquis, virtutes animae destruit. Neque enim posse quempiam virtutum perfectionem attingere, nisi prius ventris edomuerit ingluviem. 11. Nemo potest dominari caeteris vitiis, nisi prius ingluviem ventris restrinxerit. Nec quisquam facile poterit a semtinentiam gulae. Tunc enim hostes qui extra nos sunt a nobis fortius superantur, quando prius quae intra nos sunt vitia exstinguuntur. Nam frustra foris agit bellum, qui intus habet rum cupiditatem cavendam. Nam saepe accuratius praeparata sine gulae concupiscentia degustantur, et saepe abjecta et vilia edendi cupiditate sumuntur. Sicque fit ut non sit in culpa ciborum qualitas, sed illud reputetur in vitium, quod cum desiderio degustatur. 13. Quatuor sunt genera distinctionin gulae appetitu, id est, quid, quando, quantum et quomodo appetatur. Quid ad rem ipsam pertinet quae appetitur, quando, si ante legitimum tempus quid appetatur. Qtum vero ad immoderationem refertur.
Abbreviated transcription (Latin):
Euna concupiscencie suggestio pu¬
inquid defiderii nõ comedi: hoc est eius
ꝯcupiscencia nõ mipleui. Prima est lu¬
xurie materies: saturitas panis. Uñ ⁊ ꝓph̾a
sodoma de panis sacictate accusat clicens
Hec fuit iiquitas socomoꝵ. suꝑbia satu¬
ritas panis et habũdancia. Panẽ qͥppe so¬
te sumentes inturpitudinẽ deflurerunt
flagicioꝵ atq inde menierũt comiftãte
suꝑbia celestib ad inincendiis ex quo mo¬
dũ nõ tenuerũt edacitatis utile est cau̾e
gulam ciboꝵ q concupiscencia. Qͥd enĩ
tam noxiũ qua ut aĩmꝰ ẜuiat uentri et
esce. que sunt destruenda testunte apłõ ⁊
clicente. Deus aute et hunc et hanc des¬
truet. et p̾ma est uentris libido: sic̾ loco
sic uitõ. U̾bi euĩ uentris cura. ibi et coꝵ
que cͥa uentrem st̃ ꝓrima. In ordine
nãq mẽbroꝵ genitalia uentu iũgũtur
Dumiq unũ ex hiis ĩmoderate reficitur
ad luxuriam exatatur. Non ad luxiniã¬

Expanded text:
a concupiscentiae suggestio painquit, desiderii non comedi , hoc est, ejus concupiscentiam non implevi. 2. Prima est luxuriae materies saturitas panis. Unde et propheta Sodomam de panis satietate accusat, dicens: Haec fuit iniquitas Sodomorum, superbia, saturitas panis, et abundantia . Panem quippe Sote sumentes, in turpitudinem defluxere flagitiorum, atque inde meruerunt, comitante superbia, coelestibus aduri incendiis, ex quo modum non tenuerunt edacitatis. 3. Utile est cavere gulam ciborumque concupiscentiam. Quid enim tam noxium quam ut animus serviat ventri et escae, quae sunt destruenda, testante Apostolo, ac dicente: Deus autem et hunc, et hanc destruet ? 4. Proxima est ventri libido, sicut loco, ita vitio. Ubi enim ventris cura, ibi et eorum quae circa ventrem sunt proxima. In ordine namque membrorum genitalia ventri junguntur. Dumque unum ex his immoderate reficitur, aliud ad luxuriam ex
Abbreviated transcription (Latin):
Sccl̃a a noc : usq ad abrahã
Tercia ab abriam usq ad ađ
Quarta a d̾d̾. usq ad trãsmi¬
gratõne uide in babiloniã
Quĩta deinde usq ad aduẽ¬
tũ saluatoris in carne. Sexta
que nũc agitur usq mũdus¬
iste finiatur. quaꝵ decursus
ꝓgeneratõnos et regna ĩspi¬
De descͥpt̾one tẽpoꝵ
Rnna etas in exordio
sui ꝯtinet creatõnẽ mnũdi
Primo enĩ clie. deus in lucis
noĩe ꝯdidit angłos. ¶ Scclo¬
die infirmamẽti appellatõne
celos. Tertio clie in cliscreci¬
onis uocabulo. Sp̃e aqͣꝵ et
t̾re. Quarto linumania celi
Qͥnto animãçia ex aqͥs. Sex¬
to aĩancia ex t̾ra ⁊ hoĩe quẽ¬
quo filii dei. Seth anuo .ex.
geñ. enos qui pͥmꝰ cepit i̾uo¬
nos anno .xc. gen. chaman.
¶ecc xxu. chainan ãno. lxx

Expanded text:
Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Judae in Babyloniam; quinta deinde usque ad adventum Salvatoris in carne; sexta, quae nunc agitur, usquiste finiatur. Quarum decursus per generationes et regna ita inspiDe descriptione temporum. Prima aetas in exordio sui continet creationem mundi. Primo enim die Deus in lucis nomine condidit angelos; secundo in firmamenti appellatione caelos; tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae; quarto luminaria caeli; quinto animantia ex aquis; sexto animantia ex terra et hominequo filii Dei. Seth anno CV. genuit Enos, qui cepit invonos anno XC. genuit Cainan. Cainan anno LXX.
Abbreviated transcription (Latin):
nis .xxxii. Pamꝰ regnauit ĩ
Carmentis iumplia latmnas
litteras repperit. ¶m̃ .c.ii. Iep
te anis .ui. Hercules flami
nis .uiii. Troia capta est.
i.cxxiii. Samson añ .xx.
.liii. heli sacerdos añ .xl. archa
testamenti capitur. ¶Nt̃. et

Expanded text:
nis XXX. Priamus regnavit in Carmentis Latinas lite ann. VI. Hercules flammin. VIII. Troja capta est, IVM.XXV. Samson, an. XX. LV. Heli sacerdos, an.testamenti capitur. Regnum Si
Abbreviated transcription (Latin):
tur abemtib eiũ aliis alii suc¬
ceclũt. ¶ Hũc quidam qͥnqͣge¬
simũ annũ clñt ꝙ̃ hebrei iu¬
bileũ uocant. Ob hanc causã
et ille hebreus qͥ ꝓpt̾ urorẽ et
liberos amans dum suũ aure

Expanded text:
tur. Abeuntibus enim aliis, alii succedunt. Hunc quidam quinquagesimum annum dicunt, quem Hebraei jubilaeum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure
Abbreviated transcription (Latin):
um: genuit arfaxat. a quo
anno .xxxu. gen̾. sale : a quo
xxi. Sale anno .xxx. genͥ. he¬
ber a quo hebrei nĩcupati st̃
ragaũ dii pͥmũ adorantur.
cxxxu. gen̾. seruch. Regnũ
chor. Regnũ egiptõꝵ uas¬
no .lxxu iiii. gen̾ thare. Ros¬
magicam artem repperis¬

Expanded text:
um genuit Arfaxat, a quo anno XXXV. genuit Sela, a quo i. Sela anno XXX. genuit Heber, a quo Hebrei. Heber anno Ragau. Dii primum adorantur, CXXXII, genuit Seruch. Regnum chor. Regnum Aegyptiorum nasno XXXVIIII. genuit Thare. Regmagicam repperi
Abbreviated transcription (Latin):
o et dei seruo brã¬
lioni ep̃o ysido¬
ius. Om̃i deside¬
rio desideraui
nũc uidere frici¬
eui tuam. Et utinã. iliꝙͣ do ĩple¬
ret deus uotũ meũ: ante ꝙͣ mo¬
riar. Ad prescus enĩ dep̾cor ut
ꝯmendes me d̾o or̃onib tuis:
ut et in hac uita spe meĩ ĩple¬
at. ⁊ in futuro beatitudinis tu

Expanded text:
o et Dei servo, Braulioni episcopo, Isidorus. 1. Omni desiderio desideravi nunc videre faciem tuam, et utinam aliquando impleret Deus votum meum, antequam moriar. Ad praesens autem deprecor ut commendes me Deo orationibus tuis, et, ut in hac vita spem meam impleat, et in f
Abbreviated transcription (Latin):
etallũ dictũ grece partito
eiꝰ itũ sit: ut ubi una uena ap¬
ꝑuuent ibi spes sit alt̾iꝰ ĩqͥrendi
¶Sũt. ĩt seꝑtẽ genera metallo
ainũ. argentũ. es.cłctrũ. stagnuĩ
Aurũ ab aura clictũ: id est asplẽ¬
Idore. eo ꝙ reꝑcusso aere plus ful¬
get. Uñ et uirgiliꝰ. Discolor ĩde
auri: ꝑ ramos aura refulsit. Hoc
est splendor auri. Naturale ẽ el
ut metalloꝵ splendor plus fulge¬
at luce alia reꝑcusso. Hinc ⁊ au¬
rarii clicti: quoꝵ fulgor splenli¬
dos recldit. ¶Obrisum aurũ cdie¬
tũ. ꝙ obracliat splendore est eni
coloris optimi. ꝙ hebrei opa.
lamina. ¶Pecuma pͥus de petu¬
clib et ꝓpͥetatẽ hebat et nom̃. de
corio enm pecudũ: nũmi made¬
bantur. et signalũt᷑. Postea a sa¬
signare nũmos et scribi constitut
ꝓpt̾ ea et crariũ sat̾uo agentibꝰ cõ¬
sectatũ est. ¶ Alii ut suꝑrꝰ pecuma
a pecuclib appellauerũt: sic aui¬
uando ium̃ta st̃ clicta. Om̃e ens

Expanded text:
etallum dictum Graece ἀπὸ τοῦ ejus ea sit, ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem autem sunt genera metallorum: aurum, argentum, aes, electrum, stagnum, Aurum ab aura dictum, id est, a splendore, quod repercusso aere plus fulgeat. Unde et Virgilius: Discolor inde auri per ramos aura refulsit, hoc est, splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei 'ophaz', lamina. Pecunia prius de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Sasignare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim
Abbreviated transcription (Latin):
grũ et candidũ. S meliꝰ canliclũ
ꝙ priꝰ in insuł athlantia maris in¬
uentũ est. Si qͥdem et in lusitama
et in gallia gignit̾ sũma t̾ra areno¬
sa. et coloris iugti: ⁊ pond̾e graui
int̾ueniũt et niuti calculi. tua¬
xime torrentib siccatis lauãt:
Has harenas: et qd̾ sb̾sidit coqũt
in fornacib. Inueniũt᷑ ⁊ in aura¬
rus metallis aqͣ missa calculi ingri
et graues. et clum aurũ collr: cũ
co remanẽt. Postea sepuarati con¬
flant᷑. et in plũbũ albũ resoluũt᷑
Inde et eade grauitas plũbi q̃et
auri. Nigrũplubũ cuca cantabri¬
am liabundat. Cuiꝰ origo cluplex
est. lut enĩ solũ ex sua uena pro¬
dit. aut cũ argento nascit mixtis¬
q uenis conflat᷑. Huiꝰ pͥmꝰ ĩ for¬
nacib liq̾r: stagnũ ẽ. Secũclꝰ ar¬
gentũ ꝙ remanet suꝑ adclita ue¬
hec permutat ¶Nigro plũbo:
fistuł laminisq utũtur. Laborioso
in hispania et gallia eruit̾ plubũ

Expanded text:
igrum et candidum; sed melius candidum, igrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventuet in Gallecia gignitur summa terra arenosa, et coloris nigri, et ponderis gravis: interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis, lavant eas arenas, et quod subsidit, coquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur cum eo remanent, postea separati conflantur, et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auri. 2. Nigrum plumbum circa Cantabriam abundat, cujus origo duplex est. Aut enim solum ex sua vena prodit, aut cum 295 argento nascitur, mistisque venis conflatur. Hujus primus in fornacibus liquor stannum est; secundus, argentum; quod remanet superaddita vehaec permutat. Nigro plumbo ad fistulas laminasque utimur. Laboriosius in Hispania et Gallia eruitur plumbum.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Cum ferro magues lapis ꝯcordi¬
Iam ħ̾t. Sola enĩ hec iuateria uim
ab hoc lapide accep̾ retin lõgotẽ¬
pore. E x code lapidẽ architectus
quidã alexanclrie templũ ꝯcame¬
rauit. Uñ in co simulacrũ ferreũ
ĩ aere pencłe ud̾e̾t᷑. ¶ Ferrũ accen
¶Aceto uł aluminc illitũ fertũ
fit eris simile. ¶Purgiumñta fe¬
rri: cubigo et scoria. ¶ Rubigo
est uiciũ todens ferrũ uł segetes
qͣsi rocligo mutata una lia. Hec
et crugo: ab erodendo. Nam eru¬
go uiciũ est ferri ab erotendo dis¬
ta nõ ab eramento. ¶ Scoria uero
purgamenta et sordes st̃: q̃ igne
excoquũt᷑. Et dicta coriaq de fer¬
ro excutit᷑. Eubigine. nĩt caret
feriũ: si cenisa et gipso: et liqͥdi
pice ꝑungit᷑. Item rubigo ferra¬
menta nõ uiciat. Si cadẽ medul¬
la ceruma uł cerusa mixta rosa
lumbũ dictũ: ꝙ ex eo pͥmu
piłꝰ factis: maris altitudo tẽp¬
tata est. Huiꝰ dno generast̃: in¬

Expanded text:
 Cum ferro magnes lapis concordi Cum ferro magnes lapis concordiam habet; sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensaceto vel alumine inlitum ferrum fit aeris simile. Purgamenta ferri, rubigo et scoria. Robigo est vitium rodens ferrum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera; haec et aerugo ab erodendo; nam aerugo vitium est ferri ab erodendo dicta, non ab aeramento. Scoria vero purgamenta et sordes sunt quae igne exquoquuntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo . Plumbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
iñ pͥdem tellꝰ tractabat᷑: inde modo
densis int̾ se coherẽtib et implicitiꝰ
dlem̃tis: ꝙͣ ferrũ: Uñ ĩ ẽ illi cluricia
ii frigore. ¶Ferti aũt metallũ pe
ua senco ferro clat᷑. Seres enĩ hoc
aiuestib suis pellibꝰ̾q mittũt. ¶ Se¬
aida ꝑtico: neq alia gn̾a ferri ex
I plurima iuxͣ terre genꝰ. Nam
molle plũboq uicinũ rotaꝵ et
halioꝵ usib aptũ. Aliud fragile
¶ erdsũ clture t̾re ꝯueniẽs. lliud
beuitate sola placet clauisq cali¬
guriis. Aliꝰ rubiginẽ celeriꝰ sentit
bulo impoĩto. ¶Aqͣꝵ u̾o sũmͣ cliffe¬
rẽtia ẽ. in qͥbꝰ ferrũ candẽs u̾git᷑
qͦ utilior fiat: sic̃ bubil in hnsꝑaĩa
et tirason acomiꝰ in italia. ¶In a¬
cueundo ferto oleo: delectatior fit
acies. Uñ et tenuiora ferram̃ta.
oleo restringi mos est. ne aqͣ ĩ fra¬
gilitate clurent᷑. ¶ A ferro sãguis
humanꝰ sese ulciscitur. C ontactu
namq celeriꝰ rubigine trahit.¬

Expanded text:
prius tellus tractabatur, inde 293 modo densis inter se cohaerentibus et implicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex erentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. bulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur; contactum namque celerius rubiginem trahit.
Abbreviated transcription (Latin):
cit honore. Sic uoluenda etas cõ¬
mutat tp̃ra.r̾r̾: et qd̾ fuit ĩ p̃cio¬
młto: fit nullo cdeniq honore. U¬
sus eris pꝰea tnͣsiit. in simulacris ĩ
uasis. in elificoꝵ structuris. maxi¬
me et ad ꝑpetuitate monum̃toꝵ
etiam pblice in eis constitutõnes
scͥpture st̃. ¶C ipriũ es incipro ĩ¬
sula pͥus reꝑtũ est. Uñ et uocat᷑
fcm̃ ex lapicle eroso ꝙ̃ cacliniam
uocãt. et ẽ luctile. Hiuc si acdda¬
tur ꝑlũbũ : colore purpureo fit.
¶Auricalcũ clictũ: ꝙ et splendore
auri. et cluricia eris possideat. Est
at nom̃ cõpositũ ex lingͣ latina ⁊
greca. ¶Aes enĩ ẜmone grecoꝵ:
calco uocat᷑. Fit aut ex ere ⁊ igne¬

Expanded text:
it honorem; sic volvenda aetas commutat tempora rerum. Et quod fuit in pretio, fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris, maxime et ad perpetuitatem monimentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. 2. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum: factum ex lapide eroso, quam Cadmiam vocant, et est ductile; huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. 3. Aurichalcum dictum, quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca. Aes enim sermone Graecorum χάλκος vocatur. Fit autem ex aere
Abbreviated transcription (Latin):
iens flos fit seugignit᷑ ꝯflatõib
esoluto atq relicato: ere sr̃fusa
fagia. ¶ E epentina enĩ clensati¬
oue. tanꝙͣ de sputo reparat᷑ flos¬
¶ Fiuginẽ qͦ es creat. Nam lam¬
mie eree suꝑ uas aceti asꝑrimi
uimmentis supͣ poite: atq ĩ clistil¬
lintibꝰ ꝙ ex eo caclit: ut ip̃m ace

Expanded text:
Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione tamquam de sputo reparatur flos. Aeruginem quoque aes creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositis atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ip
Abbreviated transcription (Latin):
malleis: fragile est. Si qͥdez om̃e es
cdiligẽciꝰ purgatis igne uicus ee¬
utensilibꝰ. et uasis om̃ib ꝓlutissi¬
mũ. ¶ Aes om̃e: frigore magno.
id optime etia in liqͥda pice tra¬
clũt. Int̾ omĩa metalla es uocall¬
simũ est. et maxĩe potestatis icd¬

Expanded text:
malleis fragile est. Siquidem omne aes, diligentius purgatis igne vitiis eutensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno mur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Id
Abbreviated transcription (Latin):
lpͥncipũ effigieq signat᷑. ¶ Prrꝰ
plurimũ ex argento ꝑcutielatur
umi aũt: a numa romanoꝵ
sege uocati st̃: qͥ eos pͥmꝰ apd̾ la¬
mos imagiibꝰ noͣuit: et titulo
hõis sui p̃scꝑsit. ¶ Folles dñr a sa¬
alo quo cõclũt᷑ a continẽte id ꝙ cõ¬
lletur appellatũ. In nomismate

Expanded text:
iisque signatur. Prius plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomismate
Abbreviated transcription (Latin):
.id argẽti intorẽ accedẽs. At̾m in
qͦ ip̃iꝰ. auri fulua nã ẽ. terciũ in qͦ
eqͣł cũctoꝵ tẽpies. ¶Coronariũ ey
cluctili ere tenuat᷑ in laminas tau¬
roꝵ q felle tinctũ spẽ auri ĩ coron

Expanded text:
ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coron