comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ cẽt paulus apłs introade: siceñĩ scriptũ est. Inuna autẽ sabbati congregatis no
bis frangere panẽ paulus disputaba illis exiturus aliadie. Produxitq sermonẽ
usque ad mediũ noctis: dcindecu descendiss& decenaculo ubi congragati erantad
resuscitandũ adulescente qui grauatus so no defenestra ceciderat & mortuus fere¬
batur. deipso apło scriptura loquitur: Ascendens autẽ inquic cũ fregiss& pane
at quegustass& satis que ess & allocutus usquead diluculũ : sicꝓfectus est: ab situtho
sicaccipiatur taquasolerent apłs dominicodie sollemniter ieninare: unaenimsib¬
bati tuncapellabatur dies quinunc dominicus: quod ineuangelus aꝑtius inuem¬
tur : Nam dies resurrectionis dñi prima sabbati amatheo: ac&eris autẽ tribus
una sibbatidr̃: Quẽ constateum qui postea dominicus appellatus est: Autergor

Expanded text:
cum esset Paulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregcum esset Paulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregbis frangere panem, Paulus disputabat illis, exiturus alia die, produxitque sermonem usque ad medium noctis . Deinde cum descendisset de coenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adolescentem, qui gravatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso Apostolo Scriptura sic loquitur: Ascendens autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset, satisque esset allocutus usque ad diluculum, sic profectus est . Absit ut hoc sic accipiatur, tanquam solerent Apostoli dominico die solemniter jejunare. Una enim sabbati tunc apapertius inuenitur. nam dies resurrectionis domini prima sabbati a Matthaeo, a ceteris autem tribus una sabbati dicitur, quem constat eum esse, qui postea dominicus appellatus est. aut ergo post
Abbreviated transcription (Latin):
fonte ali quuisi doncins sit nullare fectione ipte posta ultab domade perpeuiia rs
ieum uutienuinio quadraginta dicru quantũ potuerit adpropmqu& nicutali quo sfe
dgnissimis nobis asseueratum est: quem ad moducnĩ ueterum patrum temporibus
mor ses &dias nihil contra pranda sibbatoru fecerunt cudiebus quadta g̃ ñssiciuna¬
utunt itaqui potuerit septem dicsiciun ando transire non sibi a diciunan dume¬
bgitdominicũ diem sedm his cuminuenit quosiciunaturum seuouit plurimos
dies: Iciuniumtamen &iam continuatum sineb domade soluendum est pna¬
lo congruentius qua d omini codie soluitur: Si uute posteb domadẽ corpis
reficitur ponuti que adiciun andũ desdominicus cligitur sedinnumero quẽ¬
uoueri placuit inuenitur : Necillud moueat quod priscianistȩ manicheorũ similli¬
mi adiciunandũ diedominicosolent testimoniũ deapostolorũ actibus adhibere

Expanded text:
forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare ieiunium, ut ieiunio quadraginta dierum, quantum potuerit, adpropinquet, sicut aliquos fecdignissimis nobis adseueratum est. quem ad modum enim ueterum patrum temporibus Moyses et Helias nihil contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadragenis ieiunauerunt, ita, qui potuerit septem dies ieiunando transire, non sibi ad ieiunandum elegit dominicum diem, sed in his eum inuenit, quos ieiunaturum se uouit plurimos dies. ieiunium tamen etiam continuatum si in hebdomade soluendum est, nullo congruentius quam dominico die soluitur. si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad ieiunandum dies dominicus eligitur, sed in numero, queuoueri placuit, inuenitur. Nec illud moneat, quod Priscillianistae Manichaeorum simillimi ad ieiunandum die dominico solent testimonium de apostolorum actibus adhibere,
Abbreviated transcription (Latin):
cit an iueuit : eiust ficata est sapientia in filis suis : Qui sint autẽistisirequiris
lege quad scriptũ est. Filisipientiae. ecd esi uustorũ. Hi sunt qui quando min¬
ducurt ponmanducantes nonspernunt quandomanducant manducantes pĩui¬
dicnt : Sedeos planequi peroffensionẽ nonmanducant siuemanducant ued sper¬
nunt ueliudicant: &dediequidẽ sablati facilior causa est: Quia & romanaic¬
un at eedesiu e& aliae nonnullac &iũ si puuicosiucilliproximae siudongmqitie:
Dieutẽ dominicoieiunare scandalũ magnũest: maxime postã quam notinit de¬
cestabibis multi quefidei catholicȩ scripturis quediumis apertissimecontraria t¬
ross maniheorũ: Qiuisuis aud toribus adiciun an duistũ tã quã legomũ consti¬
tuetuntdiẽ: ꝑquod factuest ũt Iiumiu diedomimici horribilius haberetut nisi

Expanded text:
cit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, cit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, lege, quod scriptum est: Filii sapientiae ecclesia iustorum. hi sunt, qui, quando manducant, non manducantes non spernunt, quando non manducant, manducantes non iudicant, sed eos plane, qui per offensionem non manducant siue manducant, uel spernunt uel iudicant. Et de die quidem sabbati facilior causa est, quia et Romana ieiunat ecclesia et aliae nonnullae etiam si paucae siue illi proximae siue longinquae. die autem dominico ieiunare scaudalum est magnum, maxime postea quam innotuit detestabilis multumque fidei catholicae scripturisque diuinis apertissime contraria haeresis Manichaeorum, qui suis auditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt diem. per quod factum est, ut ieiunium diei dominici horribilius haberetur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Verum tamen inhuius sabbati iciumosiue prandionihilmihi indctur tetius pa¬
catius que seruari quamut qui manducat Nonmanducante non spern& & qui
noimanducat manducantẽ non iudi&: qui aneque simanducauerimus ab in¬
dibimus pequesi non manduca uerimus egebimus. Custadita scilic& corũ ipter
quos uiuimus &cũ quibus dõuiuimus inhis rebus inoffenia soci&ite: Si cuteñ
quodait apłs uerũ est. malũ echomini qui ꝑoffensionẽmanducat: ita malum est
homini qui posfensi onẽ ieiunat. Nonitaq: simus cissimiles quiuidentes iohamẽ
non manducantẽ neebibentẽ dixerumt dȩmoniũ hab&: Sed nec rursus eis quiui¬
dentes xpm̃ munducantẽ a bibentẽ dixerunt. Eacchomouorix &umnosusami¬
cuspiblicinor̃ &peccuitiiũ Rem qui ppeulde pecessin ãhisdictis dñs psesubie¬

Expanded text:
Verum tamen in huius sabbati. ieiunio siue prandio nihil mihi uidetur tutius paVerum tamen in huius sabbati. ieiunio siue prandio nihil mihi uidetur tutius pacatiusque seruari, quam ut, qui manducat, non manducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet, quia neque,. si manducauerimus, abundabimus neque, si non manducauerimus, egebimus custodita scilicet eorum, inter quos uiuimus et cum quibus deo uiuimus, in his rebus inoffensa societate. sicut enim, quod ait apostolus, uerum est malum esse homini, qui per offensionem manducat, ita malum est homini, qui per offensionem ieiunat. non itaque simus eis similes, qui uidentes Iohannem non manducantem nec bibentem dixerunt: Daemonium habet, sed nec rursus eis, qui uidentes Christum manducantem et bibentem dixerunt: Ecce homo uorax et uinosus, amicus publicanorum et peccatorum. rem quippe ualde necessariam his dictis dominus ipse subie
Abbreviated transcription (Latin):
dit sicut aliaquȩdã quȩ inde commem oranda non arbritatus. multomagis ad causi
non pertinent inquadesabbato i eiunio ued prandio disputatur: sed eatibiipsi maxime
iex his quȩ a medhcta funt aliquidadiuuaris. aduerten di &iudicandadimitto: siautem
quohuic quantũ potui sufficerti respondisse meputodea cresententia mea queris
ego ineuuangelicis & a postolics litteris totoque in trumento quod appellatur testamen¬
tum nouu animoi dreuoluens ui de op̃ceptũ esseiciuniũ: Quibus autẽ diebus nono¬
porteaticiunari & quibusoporteat ꝓrecepto dñi uel a plrm non inuenio definto
ac ꝑ hoc sentio quidẽ non ad optinendã quam fidebbtin& atque iustitia in qua est
pulchritudo filia eregis intrin secus: sed tamen adsignificanda requiem sepiternam
ubie stuerũ sabbaturelaxationẽ. quam constrictionẽ i eiunii aptius conuenire

Expanded text:
dit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam dit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tibi ipsi, maxime si ex his, quae a me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduertenda et iudicanda dimitto. si autem, quoniam huic, quantum potui, sufficienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in euangelicis et apostolicis litteris totoque instrumento, quod appellatur testamentum nouum, animo id reuoluens uideo praeceptum esse ieiunium. quibus autem diebus non oporteat ieiunare et quibus oporteat, praecepto domini uel apostolorum non inuenio definitum. ac per hoc sentio quidem non ad obtinendam, quam fides obtinet atque iustitia, in qua est pulchritudo filiae regis intrinsecus, sed tamen ad significandam requiem sempiternam, ubi est uerum sabbatum, relaxationem quam constrictionem ieiunii aptius conuenire.
Abbreviated transcription (Latin):
tur exutro que cestamento gladiubisacutũ: Dicit ccsñisse precibus ignequasi non
&tuncpretes deferebantur in templũ anuncaxp̃o ignis estmissus ipmundũ. dicit
ceiine pampetus tamquanes ciens &t̃ indni mensa panes propositionis ponisolete
a nunc sedcagni in maculaticorpore parte sumere. diat cesisse poculo sangume. poncogtos
panis pani ptus petori singuis sanguini : Videmus quippe iphis omnibus carnalemue¬
tustate sp̃itali cedere nouitati: Sicergom tellogendu est siue m istodie uolubili sept¬
moprandeatur siuea quibusda & iã iciunctur: tamensabbato spiritalis abbatũ carnale
cesisse : quando in isto sepiterna &ucrarequies concupiscitur. inillouacatio temporalis
ia supersticiosa contemnitur: cet eraquȩ secuntur quibus suã disputationẽ istecondo¬

Expanded text:
tur ex utroque testamento, gladium bis acutum. dicit cessisse precibus ignem, quasi non tur ex utroque testamento, gladium bis acutum. dicit cessisse precibus ignem, quasi non et tunc preces deferebantur in templum et nunc a Christo ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani pecus tamquam nesciens et tunc in domini mensa panes propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati corpore partem sumere. dicit cessisse poculo sanguinem non cogitans -panis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. uidemus quippe in his omnibus carnalem uetustatem spiritali cedere nouitati. sic ergo intellegendum est, siue in isto die uolubili septimo prandeatur siue a quibusdam etiam ieiunetur, tamen sabbato spiritali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et uera requies concupiscitur, in illo. uacatio temporalis iam superstitiosa contemnitur. Cetera, quae sequuntur, quibus suam disputationem iste conclu
Abbreviated transcription (Latin):
relaxamus: & sialiqui fratres nr̃i requiẽ sabbati relaxatione ieiuni significandam
esse nomputant : Ne quaquã deuestis regia e uari &ate litigenus ncipsius regine
ubiunam fidem &iam deipsa direquie retinemus interiora membra uexemus¬
pontamen qui a sabbato & domini cosinc suꝑstitiosa uacatione prandemus
Ideoduobus dominis seruimus. quia & sabbati & dominiciunus est dns: Isteautẽ
quiue teratransis se sicdicit ut inxp̃o ceder& ara altari gladiusiciunio pretib
ignis pam pecus poculo sanguis uedet altaris nomen magis legis & ꝓpldarũ
littenis fitquentatum. &iltar edõ prius intabernaculo quad permorsq fictũ est
conlecutũ : Arimquoquein apostolicis litteris inueniri : ubi masteresdlamant sub
aridi : Dicit cessis sciciuniogladium: Non recordansillũ quomiltes euangelici ar mi¬

Expanded text:
relaxamus, et, si aliqui fratres nostri requiem sabbati relaxatione ieiunii significandam relaxamus, et, si aliqui fratres nostri requiem sabbati relaxatione ieiunii significandam esse non putant, nequaquam de uestis regiae uarietate litigamus, ne ipsius reginae, ubi unam fidem etiam de ipsa requie retinemus, interiora membra uexemusnon tamen, quia sabbato et dominico sine superstitiosa uacatione prandemus, ideo duobus dominis seruimus, quia et sabbati et dominici unus est dominus. Iste autem, qui uetera transisse sic dicit, ut in Christo cederet ara altari, gladius ieiunio, precibus ignis, pani pecus, poculo sanguis, nescit altaris nomen magis legis et prophetarum litteris frequentatum et altare deo prius in tabernaculo, quod per Moysen factum est, conlocatum, aram quoque in apostolicis litteris inueniri, ubi martyres clamant sub ara dei. dicit cessisse ieiunio gladium non recordans illum, quo milites euangelici arman
Abbreviated transcription (Latin):
modo qo densule uerum estmpeditut. Omm senim pul chinitucdotis t edii s it llo¬
aus. ael curre obses unbis nies uei arie celebrantur ipeuisueste intell gustuet to¬
rst aliobus domimi serinre. ponneitalogintur tã qua sabbati alius dominunntc alunto¬
miniei : pecillud audit̃ quoda ipse tommemoraunt domimus estem sabbati fili as hosto¬
nis. Quo dautentaonos uultesse asabbato alienos sicut iu deisunt a dominco siliiss non¬
nedenui ercio utpos sit &ut dicere itanos nondebere aciperelete ncepphic tli ncue
inde nonasc ipiunt eiuangclũ uccapłos : Quod quisapit qundmalisipuat utique
intellegis scducterainquiađ ommi transicrunt : & ixpo facta sunt nouaihorut¬
ruest. Nãꝓpterea sicut iudei s abbatis nonuaamuis &ia n ad significand are qi ẽ
queillo die significata est xpiana sobri&ite & frugalitatescruataiciumi uinculum

Expanded text:
modo, quod in fide uerum est, impeditur. omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. illae autem obseruationes. quae uariae celebrantur, in eius ueste intelleguntur, untest duobus dominis seruire\'. nonne ita loquitur, tamquam sabbati alius dominus sit, alius dominici? nec illud audit, quod et ipse commemorauit: Dominus est enim sabbati filius hominis. quod autem ita nos uult esse a sabbato alienos, sicut Iudaei sunt a dominico alieni, nonne tantum errat, ut possit etiam dicere ita nos non debere accipere legem nec prophetas. sicut Iudaei non accipiunt euangelium nec apostolos? quod qui sapit, quid mali sapiat, utique intellegis. sed \'uetera\', inquit, \'omnia transierunt et in Christo facta sunt noua\'. hoc uerum est; nam propterea sicut Iudaei sabbatis non uacamus, etiam si ad significandam requiem, quae illo die significata est, Christiana sobrietate et frugalitate seruata ieiunii uinculum
Abbreviated transcription (Latin):
quaginta postpascha. & ꝑdiuersaloca diebussollemnibus mart rru & festis quibus q
prandetur, & tamendiabolusuincitur : sioculinri sint semꝑ ad dnm ut ipsecu illat
delaquo pedesnrõs: & siue manducamus si ueb ibimus siue quod cũque facimus om¬
uia ingloriã difaciamus : & quantũ in nobis est: sin eoffensionesimus iudȩis &ge¬
cis a ecdesiacdi: Quod parũ cogitant. quicum offensione manducant uel cũ offensio¬
neieiunant : & ꝑ utramlib& intẽperantiã scandila concitant quibus non superatur
diabolus sedlxatur: quod siresponderitur hoc do cuis se ia cobũ hier& solimisephes
io hannẽ c&erosque aliis locis quod docuit romȩ p&rus id est ut sabbato ieiunetur.
Sed ab hac doctrina terrasc&eras deuiasse. atque in earomã stetisse : & econtra¬
riorefetetur occidentis potius aliqualoca in quibus roma est. nonseruas sequd

Expanded text:
nquaginta post pascha et per diuersa loca diebus sollemnibus martyrum et festis quibusque nquaginta post pascha et per diuersa loca diebus sollemnibus martyrum et festis quibusque prandetur, et tamen diabolus uincitur, si oculi nostri sint semper ad dominum, ut ipse euellat de laqueo pedes nostros, et, siue manducamus siue bibimus siue quodcumque facimus, omnia in gloriam dei faciamus et, quantum in nobis est, sine offensione simus Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei. quod parum cogitant, qui cum offensione manducant uel cum offensione ieiunant et per utramlibet intemperantiam scandala concitant, quibus non superatur diabolus, sed laetatur. Quod si respondetur hoc docuisse Iacobum Hierosolymis, Ephesi Iohannem ceterosque aliis locis, quod docuit Romae Petrus, id est ut sabbato ieiunetur, sed ab hac doctrina terras ceteras deuiasse atque in ea Romam stetisse et e contrario referetur occidentis potius aliqua loca, in quibus Roma est, non seruasse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ergo c&eri apłi prander expianos contrap&ũ docuerunt inuniuerso orbe terrarũ
sicutitaque interscuixerunt concorditer petrus & condiscipulicius sicinter se conon¬
diter uiuant sabbato iciunantis. quos planta unt parus & sabbato prandentes quos
plantauerunt condiscipulicius: Est quidẽ & haec opinio plurimorum. Quauis
eã ꝑhibeant ee falsam pleriqueromani : quod apłs parus cusimone mago diedomi¬
nico certat᷑ propteripsũ magnuetetationis periculũ pridietu eius de urbis ecde¬
sia iciuna uerit: & con sequuto tã prosperoglorioso successe. eundem morẽ tenuerit:
eamq imitantes sint ponnullȩcidentis eedesiae: sed sicutistedicit magnus si mon
figura erat diaboli: Nonpla nes abbatarius aut dominicarius. sed cotidianus estille tẽptator
nec tamen aduersus cũ cotidicieiunatur quando & dibus dominicis omnibus & qui¬

Expanded text:
ergo ceteri apostoli prandere Christianos contra Petrum docuerunt in uniuerso orbe terrarum? ergo ceteri apostoli prandere Christianos contra Petrum docuerunt in uniuerso orbe terrarum? sicut itaque inter se uixerunt concorditer Petrus et condiscipuli eius, sic inter se concorditer uiuant sabbato ieiunantes, quos plantauit Petrus, et sabbato prandentes, quos plantauerunt condiscipuli eius. est quidem et haec opinio plurimorum, quamuis eam perhibeant esse falsam plerique Romani, quod apostolus Petrus cum Simone mago die dominico certaturus propter ipsum magnae temptationis periculum pridie cum eiusdem urbis ecclesia ieiunauerit et conseeamque imitatae sint nonnullae occidentis ecclesiae. sed si, sicut iste dicit, magus . Simon figura erat diaboli, non plane sabbatarius aut dominicarius sed cotidianus est ille temptator; nec tamen aduersus eum cotidie ieiunatur, quando et diebus dominicis omnibus et qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nec scipserespicit. Nec quiddicat atendit: Vt scriptissuis abista praecipiti cohibeat᷑
audacia: Continuoquippe subiunxit: Nemoergouos iudic& inesca aut in potu
quadipseutiq facit. qui sabbuto sumentes escã potũq sic arguit. Quantũ eratuthine
ciuenir& inmentẽ &um illud quodidem a postolus alibidicit . Quimanducit nonman¬
ducantẽ ponspernat: & qui non manducat manducantem noniudic& : istũ modũ. hoc
temperamentu. quoscandala deuitar& intericiunantes sabbato & manducantes tener&.
&utipsu nonmanducantẽ manducansquisq: non sperner& & ipse non manducans man¬
ducantẽ noniudi car&: petrus &iam inquic a postolorum caput cȩliianitor. & ecdesiue
fundamentũ extinctosimone quifuerat diaboli nonnisiiciunio uincendifigura idip¬
sum roma nos edocuit. quoru fides adnuntiatur uniuerso orbi terrarũ: Numquid

Expanded text:
nec se ipse respicit nec, quibus dicat, adtendit, ut scriptis suis ab ista praecipiti cohibeatur nec se ipse respicit nec, quibus dicat, adtendit, ut scriptis suis ab ista praecipiti cohibeatur audacia. continu» quippe subiunxit: \'Nemo ergo uos iudicet in esca aut in potu\', quod ipse utique facit, qui sabbato sumentes escam potumque sic arguit. quantum erat, ut hinc ei ueniret in mentem etiam illud, quod idem apostolus alibi dicit: Qui manducat, non manducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet? isto modo hoc temperamentum, quo scandala deuitaret, inter ieiunantes sabbato et manducantes teneret, ut et ipsum non manducantem manducans quisque non sperneret et ipse non manducans manducantem non iudicaret. Tetrus etium\', inquit, \'apostolorum caput, caeli ianitor et ecclesiae fundamentum, extincto Simone, qui fuerat diaboli non nisi ieiunio uincendi figura, id ipsum Romanos edocuit, quorum fides adnuntiatur uniuerso orbi terrarum\'. numquid
Abbreviated transcription (Latin):
& sabbato ieiunatur: tribus tam̃ diebus continuis domini coscilic& acdeinde secunda
testiaqueprand&ur Ouiũ uitã cestũ est inquit arbitric pendere pastorũ: Sed
uȩ quidicunt quod bonũ malũ. & tenebraslucem. & lucem tenebras: & amarũ dul¬
ce &dulceamarũ: Quid sibiuelint haec uerba eius: Nonsatis intellego: Sienim
haec scribis sicut urbicusdicit. Inurbe plebspendens expastoris arbitrio cũ ep̃osuo
ieiunat sabbato: Si autẽ sic ad tescripsit quia in epistolatua. & ipsequiddã taledixis¬
ti: Non tibi persuadeat urbem xp̃ianã siclaudare s abbato iciunantẽ. ut cogaris or
nebras lucẽ & lucẽ tenebras. &amarũ dulce &dulceamarũ: ieiuniũ sabbati. uolens
intellegibonũ &lucẽ &dulce. Prandiũ ueromalũ & tenebras &luceQ
Quis
eũ dubit& i nomnib xp̃ianis sablato prandentib. uniuersũ orbẽdam nareterrarũ.

Expanded text:
arta et sexta et sabbato ieiunatur, tribus tamen continuis diebus, dominico scilicet ac deinde secunda arta et sexta et sabbato ieiunatur, tribus tamen continuis diebus, dominico scilicet ac deinde secunda tertiaque prandetur. Onium uitam certum est\\ inquit, arbitrio pendere pastorum; sed uae qui dicunt quod bonum malum et tenebras lucem et lucem tenebras et amarum dulce et dulce amarum\'. quid sibi uelint haec uerba eius, non satis intellego. si enim haec tu scribis, sicut urbicus dicit, in urbe plebs pendens ex pastoris arbitrio cum episcopo suo ieiunat sabbato; si autem ad te ista scripsit, quia in epistula tua et ipse quiddam tale dixisti, nebras lucem et lucem tenebras et amarum dulce et dulce amarum\' ieiunium sabbati uolens intellegi bonum et lucem et dulce, prandium uero malum et tenebras et amarum, quis eum dubitet in omnibus Christianis sabbato prandentibus uniuersum orbem damnare terrarum?
Abbreviated transcription (Latin):
maximecantatur alleluia: Qua uoce laudiscẽ nullus xpianus qualib& imperitus igno¬
rat: Confit&urtam̃ &iã ipsadiedominico ñ in ebri&ate sed iniu cunditate pranderi. cũ
dicit debere nus ex iudeis & gentibus multis xp̃i ans nomine fidepaucis clectos. ues¬
pestino sabbatorũ incenso ꝓpecudũ uictimis ieiuniũ dõplacitũ laudibus immolare:
Cuius feruore cremita. deficiant o perar delictorum. Et̃ maneinquit exaudiat nos
a nobis auditus : &er̃ nobis domes ad manducandũ &bibendũ : non inebrietate sed
inincunditate dominica cd ebritate ꝑfecta: Tuncego culogia non ut superius ait
alogiacelebratur: Sed quid esm offendit sabbatidies qu ecd̃s sci ficauit ignoro: ut
ineo non put& possemanducari &bibi cũ taliiucunditatequȩ careat ebri&ate : Cũ
sic ante s abbatum ieiun arepossimus. quomodo dicit antedominicũ sabbato ieiunandũ:
Ancontin uobiduop randeri pefaseẽ arbitratur: Uideat ergo quanta afficiat con¬

Expanded text:
maxime cantatur Alleluia; quam vocem laudis esse nullus christianus, quamlibet imperitus, ignorat. 19. Confitetur tamen etiam ipso die dominico non in ebrietate, sed in jucunditate pranderi, cum dicit debere nos ex Judaeis et Gentibus multos christianos nomine, fide paucos electos, vespertino sabbatorum incenso, pro pecudum victimis jejunium Deo placitum laudibus immolare, cujus fervore cremata deficiant opera delictorum. Et mane, inquit, exaudiaa nobis auditus et erunt nobis domus ad manducandum et bibendum non in ebrietate sed in iucunditate dominica celebritate perfecta\'. tunc ergo eulogia, non, ut superius ait, alogia celebratur. sed quid eum offendit sabbati dies, quem deus sanctificauit, ignoro, ut in eo non putet posse manducari et bibi eum tali iucunditate, quae careat ebrietate, cum sic ante sabbatum ieiunare possimus, quo modo dicit ante dominicum sabbato ieiunandum. an continuo biduo prandere nefas esse arbitratur? uideat ergo, quanta afficiat con
Abbreviated transcription (Latin):
pius poterat idigioso quȩnt istempius ore sicrilego quomado acipiendũsit queo
scrptũ est. Inprincipioferitdĩ cudũ &terrã : dequa postloquitur: Quent qre

Expanded text:
pius poterat religioso, quaerit iste impius ore sacrilego, quomodo accipiendum sit quod pius poterat religioso, quaerit iste impius ore sacrilego, quomodo accipiendum sit quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram : quanquam non
Abbreviated transcription (Latin):
IBRCQUEMMISISTIS FRATRES DILECTIOSIM
pesciocuius her&cici. inuento sicut scripsistis inplateamarttma cũuena¬
lscodex ipse ferr&ur. & concurrentibus turbis periculosacuriositate& delectatio
ndoger& : ut quanto possem compendio responderem. prius quesiui cuius nãtẽ
emoris: Nonenĩ solimanichei legẽ proph&cisq condem nant: sed& marcionis¬
e & ali nonnulliquorũ sectae nonitam notuer̃ populis xp̃ianis: Istcautem
auus nomen in codelibro Noncomperi. d&estat᷑ dm̃ mundi fabricatorẽ : Cũ maoni¬
diei quãuis librũ genescos non accipiant at queb lasphement dm̃ tamqi bonũ fabricas¬
semundũ. & siex alicnanatura atq materia confitentur: Sed quanquã non mihiap¬
puuent cuius sectesit isteblas phemus : defendenda est aduer suscius lingiũ seripus
ndiuina quã maledicis disputationib: in sectat᷑: & qm̃ sequo quomado xp̃ianũ¬
nder cupit serpturis ao pouũ testamentũ ꝑtinentib refellendus est : u tostendat̃

Expanded text:
ibro, quem misistis, fratres dilectissimi, nescio cujus haeretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem compendio responderem, prius quaesivi cujusnam esset erroris. Non enim soli Manichaei Legem Prophetasque condemnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etsi ex aliena natura atque materia, confiteantur. Sed quanquam non mihi apparuerit, cujus sectae sit iste blasphemus, defendenda est adversus ejus linguam Scriptura divina, quam maledicis disputationibus insectatur. Et quoniam quoquo modo chrinia; etiam Scripturis ad Novum Testamentum pertinentibus refellendus est: ut ostendatur
Abbreviated transcription (Latin):
t ieosipse prandes anut biptirari. &ipsequad praedestinauit ponsinit fieri
ponistende quud aelbuc audeit. cuidisplic& intantahuius profundit feques¬
tuonis sscautirr quascientior poricunetatio. Ausindis pron qua esteque¬

Expanded text:
an eos et ipse praedestinat baptizari et ipse quod praedestinauit non sinit fieri an eos et ipse praedestinat baptizari et ipse quod praedestinauit non sinit fieri ? Sed adtende quid adhuc audeat, cui displicet in tanta huius profunditate quaestionis cautior quam scientior nostra cunctatio: ausim dicere, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
continuo morerentur malitiamut ar& intellectũ corum. & fictio deci¬
per& animã corum: Et nehoceis continger& subuentũ illi s est ut ante ra¬
perentur quã baptizarentur: Inipsoergobaptis matemutarentur inpeius &
fictione deciperentur si postbaptis maraperentur: Gammiranda atq sectan
& detuamaxime adquem scripsit. & cui recitatos tradidit: ut creditur suoseẽ
confider&. deonbuptiratis in fantib. eẽscriptum. Quod d eomniũ scõrum
in maturis aecatib scriptum est. Cum quibus maleactum stultiarbitrantur
si deha cnita celerit᷑ rapti fuerint. Nec ad an nos quos homines promagno diumo
destmaros baptis mouta cpracsentis. antequam renascantur in xp̃o ceciduo
pricuemir tidut aliquauis fortune scufiti siuccuius libe rei nonpmittatlim
quos oriole feimaut implert : & quomado ipseillos rapit quia placuerunt ilit

Expanded text:
continuo morerentur, malitia mutaret intellectum eorum et fictio decicontinuo morerentur, malitia mutaret intellectum eorum et fictio deciperet animam eorum et, ne hoc eis contingeret, subuentum est illis, ut ante raperentur quam baptizarentur? in ipso ergo baptismate mutarentur in peius et fictione deciperentur, si post baptisma raperentur. o ammiranda atque sectan de tua maxime, ad quem scripsit et cui recitatos libros tradidit, ut credituros nos esse confideret de non baptizatis infantibus esse scriptum, quod de omnium sanctorum inmaturis aetatibus scriptum est, cum quibus male actum stulti arbitrantur, si de hac uita celeriter rapti fuerint nec ad annos, quos homines pro magno diuino es pracdestinatos baptismo uitae praesentis, antequam renascantur in Christo, occiduo pracueniri\', uelut aliqua uis fortunae seu fati siue cuiuslibet rei non permittat deum quod praedestinauit inplere? et quomodo ipse illos rapit, quia placuerunt illi ?
Abbreviated transcription (Latin):
tirantur. ut abluatur originalepeccatũ quod de carne traxerunt: Quasi fa¬
tasuads̃ emend& quadeas insontes fecerat inquinari: Sed postea quã uenti
est ut deillis loquer&ur. quibus tali nonsubuenitur auxilio. & antequam
baptizentur exspirant: In hoc inquit loco non mequasi auctorem spon¬
deo sed aliquiddeex emploconicio: Habendam dicimus deinstantibus
istius modi rationem qui praedestinati baptismouitȩ pracsentis antequam
renascantur in xp̃o praeueniuntur occiduo: Legimus enim inquit d&a
libus scriptum raptus est nemalitia mutar& illius intellectũ: aut pefictio
decipiat animã eius: Propterhoc properauit de medio iniquitatis illum
tempora longa: Quisistum dedign&ur haberedoctor: Ergo ne
paruuli quosplerumq uolunt homines baptirari . & dum curritur
antemoriuntur. si retardarentur in ista paulolũ uita utbaptizati

Expanded text:
aptizantur, ut abluatur originale peccatum, quod de carne traxerunt; quasi faaptizantur, ut abluatur originale peccatum, quod de carne traxerunt; quasi facta sua deus emendet, quod eas insontes fecerat inquinari. sed posteaquam uentum est, ut de illis loqueretur, quibus tali non subuenitur auxilio et antequam baptizentur exspirant: in hoc, inquit, loco non me quasi auctorem spondeo, sed aliquid de exemplo conicio. habendam dicimus de infantibus istius modi rationem, qui praedestinati baptismo uitae praesentis, antequarenascantur in Christo, praeveniuntur occiduo. Legimus enim, « inquit, » de talibus scriptum: Raptus est ne malitia mutaret illius intellectum, aut ne fictio Deo anima eius, propter hoc properavit de medio iniquitatis illum tempora longa a. quis istum dedignetur habere doctorem ? ergone paruuli, quos plerumque uolunt homines baptizari et. dum curritur, ante moriuntur, si retardarentur in ista paululum uita, ut baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
tionem uideas transirepercarnem. ut ꝑipsã repar& statum perquã perdideratm
ritum : Autnumquid quia baptis mocorpus abluitur. Non transit ad animĩ
ul spm̃. quod creditur conferri perbaptismũ : Merito ergo percarnẽ prisc
reparathabitudinẽ: quãuisa fuerat paulisper amisisse percarnem. Ot percam
incipiat renasci ꝑquã meruerat inquinari: Uideinhis uerbis. quantũ iste
perdiderat meritum. Habuit ergo anima aliquem statum & aliquodmer¬
tum bonũ. ante carnem : quod uulteam reparare percarnem Quando caro
lauacro regenerationis abluitur. uixerat itaq alicubi: antecarnem instatu
& meritobono quem statũ & quod meritum perdidit cũ ueniss& in carnem:
Dixiteam pertarnem repararehabitudinem priscam quã uisa fuerat pauls¬
per amisisseper carnem: bn ab ui tergo ante carnem habitudinem antiqũ
hocestenim priscam: &istẽ qualis eẽpotuit. Nisi beata atq laudabilis habi¬

Expanded text:
ationem uideas transire peationem uideas transire peritum? Aut numquid quia Baptismo corpus abluitur, non transit ad animam vel spiritum, quod creditur conferri per Baptismum? Merito ergo per carnem, priscam reparat habitudinem, quam visa fuerat paulisper amisisse per carnemquantum iste quam perdiderat meritum\': habuit ergo anima aliquem statum et aliquod meritum bonum ante carnem, quod uult eam reparare per carnem, quando caro lauacro regenerationis abluitur; uixerat itaque alicubi ante carnem in statu et merito bono, quem statum et quod meritum perdidit, cum uenisset in carnem. dixit \'eam per carnem reparare habitudinem priscam, quam uisa fuerat paulisper amisisse per carnem\': habuit ergo ante carnem habitudinem antiquam — hoc est enim \'priscam\' — et ista qualis esse potuit nisi beata atque laudabilis habi
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit moechatur quȩsierimus utrũ tantũ istemoechetur ducepdo ed terĩ
uxorem qui praetercausã fornicationis priorem dimiserit apomnis quidins¬
sauxore dterãduxerit. Vtibi sit &ia illequi fornicante dimiserit: Nonre
secundũ marcum respondebit̃ nobis. quid quęritis utrum illesit moechus & ille s
sit: quicũque dimiserit ux orẽsuã & aliã duxerit adulteriũ cõmittit: Nonne ai
secundũlucã dic&ur nobis. quid ambigis utrum ille quippt̃ causã fornicationis uo¬
& ducit alterã moechatur: Aꝑ hocquõ fas non est ut cuangelistas quamus
diuersis uerbis deuna reloquentes ab uno sensu eadẽq sententia dissenti redics
restat ut matheũ intellegamus apastetotũ significareuoluisse. eandem tamoi
tenuisse sententiã. utdimittens uxorem & alterãducens quidã moech&cur
id est qui practer fornicationẽ dimiserit. quid ã uero non moethetur. Id est

Expanded text:
duxerit, moechatur, quaesierimus, utrum tantum iste moechetur ducendo alteram duxerit, moechatur, quaesierimus, utrum tantum iste moechetur ducendo alteram uxorem, qui praeter causam fornicationis priorem dimiserit, an omnis, qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit, nonne secundum Marcum respondebitur nobis: quid quaeritis, utrum ille sit moechus et ille non sit? quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit. nonne etiam secundum Lucam dicetur nobis: quid ambigitis, utrum ille, qui propter causam fornicationis uxot ducit alteram moechatur. ac per hoc, quoniam fas non est, ut euangelistas quamuis diuersis uerbis de una re loquentes ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus, restat, ut Matthaeum intellegamus a parte totum significare uoluisse, eandem tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens non quidam moechetur, id est qui praeter fornicationem dimiserit, quidam uero non moechetur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dni qui tunc ame tractabatur quando illa conscripsi. quȩcũ legeres temouert̃ :¬
Alibi quippe idem matheus. eadnm̃ dixissen arrauit: Noncũillũ prolixum
faceret in monte sermonẽ. sedcũ interrogatus cẽt aphariscis. utrũ licer& ex
quacũ quecausa dimittercuxorem: Sed quod minus intellegitur apud
mathcũ. apud ilios cuangdistas intellogi potest: Qua propt̃ cũ legerimus ip
euangelio secundũ matheum quicũ quedimiserituxorem. pisi obfornicationen
autquod magis ingrecolegitur praetercausã fornicationis. & aliam duxerit
moechatus: Non debemus continuo putare illũ nonmoechari. qui propt̾caus
fornicationis dimiserit. & aliã duxerit. Etducas ut clarer& plenasententiato
tũ diceremaluerunt: Cũ itaq primũ nondubitantes uerũ cẽquod apud matheo
legitur. quicũ que dimiserit ux orem suã practer causã fornicationis &aluĩ

Expanded text:
domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed quod minus intellegitur apud Matthaeum, apud alios euangelistas intellegi potest. quapropter cum legerimus in euangeliosecundumMatthaeum:quicumque dimiserit uxorem nisi ob fornicationem, aut, quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis dimiserit et aliam duxerit, sedtum dicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam
Abbreviated transcription (Latin):
serit. alia omnis quidimiserit. Itemq alia excepta causa fornicationis. alia
praeter causã fornicationis. alianisi obcausim fornicationis. Item alia qui solu¬
tam auiro duxerit moechatur. alia quidimissã auiro duxerit moechatur. Vbi
puto quoduideas nihil intereẽadunã eandẽq sententiam. quãuis illud utamũ.
id est quidimissam a uiro duxerit moechatur. Ineo sermonequẽdñs focit in mon¬
te nonnullicodices & greci &latini non habeant: Credo propterea quia &ib
explicatus hic sensus putari potuit. quod superius dictũ facit eam moechari.
Quomodo enim dimissa fit moecha. nisi fiat qui eam duxerit moechus: Verba ii¬
uero quacipseposuisti. unde tibiuisũ est non moetharieũ qui proptercausã forni¬
cationis uxorem dimiserit &aliam duxerit obscurae quidẽposita sunt. Vnde
ponmiror in eis intellegendis labor arelectorem. Sed non sunt in eo sermone

Expanded text:
serit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: serit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a uiro duxerit, moechatur, alia: qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ubi puto quod uideas nihil interesse ad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro duxerit, moechatur, in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Idestomnis quiho fecerit. ut ux ore sua dimissa alterã nonmoechatur. sinedu¬
bitatione ibi sunt ambo. & qui praetercausã fornicationis. et qui propter causam
fornicationis dimittit uxorem, hocestenim quicũ quedimiserit. hocestomnis
quidimitat: Nonautẽ sicut nescio quare tibiui sum est cũ euangelii secundum
matheum uerbu proferrem. praeter misi quod scriptũ est. & aliam duxerit. & sic
dixi moechatur. sed ea uerba posui quae in sermoneillo prolixoleguntur. quem
dñs habuit inmonte: Huncenim tractandũ susceperam: Qua e uerba illicita
leguntur ut posui. Idest quicũ quedimiserit ux orem suam excepta causa fornica¬
tionis facit eam moechari. & qui solutam a uiro duxerit moechatur : Vbi & si
non nulla exemplaria uerbis diuersis cundẽ sensum habent int̃pr&atũ. Non
tamen abeo quod intellegitur discrepunt: Alia quippehabent quicũque dimi¬

Expanded text:
rit, id est omnis, qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur, sine durit, id est omnis, qui hoc fecerit, ut uxore sua dimissa alteram ducat, moechatur, sine dubitatione ibi sunt ambo, et qui praeter causam fornicationis et qui propter causam fornicationis dimittit uxorem; hoc est enim: quicumque dimiserit, hoc est: omnis qui dimittit. Non autem — sicut nescio quare tibi uisum est — cum euangelii secundum Matthaeum uerba proferrem, praetermisi quod scriptum est: et aliam duxerit, et sic dixi: moechatur; sed haec uerba posui, quae in sermone illo prolixo leguntur, quem dominus habuit in monte; hunc enim tractandum susceperam. quae uerba illic ita leguntur, ut posui, id est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimi
Abbreviated transcription (Latin):
remsiuã praetercausã fornicationis. & aliã duxerit. & illequi practer caus p
picitionis uxore dimissa scalteri copulauent. Profcito quando deuno cor
legimus. ponitaintellegeredebemus quasi exhoc alter maechus negatus sit qu
abrer ex prenussit sadsihec euan gelista matcheus. quia ex pressa un aspecic u¬
sun taeuti: facit adintellegendum difficile: Numquid poonali generaliter ids
sonta conplexisunt. utdeut roque ponde intellegi: Nam secundũ marcunsi
ser piuest quicũ quedimiscrit uxoremsuã & alteramduxit adulteriũ conit¬
ti supercum: & siuxor dimiserit uirũ suum & ali pupsenit moechatur. &¬
cundũ lucãsic. Omnis quidimitat ux ort̃suam. &ducit alterãmoechtr &
qui dimissã auiro ducit moehitur. Quiergo nos sumus utdicumus. estqume¬
chutur uxorsua dimissa alterãduans. &c esi quihae faciens poon mn oechatus
itiungeliũ dicat. omnẽmoechari qui hoefacit. Proindesi quicũ quehoe fece¬

Expanded text:
raeter causam fornicationis et aliam duxerit, et ille, qui propter causam fornicationis uxore dimissa se alteri copulauerit, profecto quando de uno eorum legimus, non ita intellegere debemus, quasi ex hoc alter moechus negatus sit, quod alter expressus sit. Sed si hoc euangelista Matthaeus, quia expressa una specie alteram tacuit, fecit ad intellegendum difficile, numquid non alii generaliter id ipsum ita complexi sunt, ut de utroque possit intellegi? nam secundum Marcum sic scriptum est: quicumque dimiserit uxorem suam et alteram xerit, adulterium committit super eam; et si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur; secundum Lucam sic: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro ducit. moechatur. qui ergo nos sumus, ut dicamus: est, qui moechatur uxore sua dimissa alteram ducens, et est, qui hoc faciens non moechatur, cum euangelium dicat omnem moechari qui hoc facit? proinde\' si quicumque hoc fece
Abbreviated transcription (Latin):
Non consentientibus uiris existimabunt sibilicetediscedere quod proculd ubio pt
mittere nondebemus : Restit ut quod dictũ est . sidisecsserit manere ipinuptã. de
illaditũ doceredebeamus cuilic& discedere. Nonutiq pisi a for nicantedidicuõ
Nesialiter docuerimus obtentu continentiac perturbemus xp̃ĩana coniugia &
contrami sericor dissimũ dñi pracceptum dimissos a continentibus mulieribus
Incontinentes uiros ud a continentibus uiris in continentes mulieres ipadite

Expanded text:
non consentientibus viris, existimabunt sibi licere discedere. Quod procul dubio quia non consentientibus viris, existimabunt sibi licere discedere. Quod procul dubio quia permittere non debemus, restat ut quod dictum est, si discesserit, manere innuptam, de illa dictum docere debeamus, cui licere discedere, non utique nisi a fornicante, didicimus. Ne si aliter docuerimus, obtentu continentiae perturbemus christiana conjugia, et contra misericordissimum Domini praeceptum dimissos a continentibus mulieribus incontinentes viros, vel a continentibus viris incontinentes mulieres in adult
Abbreviated transcription (Latin):
res Restit ut eam prohibeat sidiscesserit nubere. quã permittit a fornicante
discedere. De quaenĩ dicitur. siaui rodiscesserit ponnubatea conditione dised¬
repermitatur. utnon nubat Siergodegerit pon nubert. nonest cur prohibet
discedere. Sicut illade quadicitur si se naoncontin& nubat : Siergo degerit nubes
coginon potest continere: Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere ut post
quad non contin& noneẽ damnabile.: sic auiro illa discedens in nupta compellitis
permanere. ut possit quod discedit noneẽ culpabile. Culpabilit̃ attem auiro nonfe¬
nicantediscedit. &iam siinnupta permanserit: Illa ergo innupta manere pracos¬
tur si discesserit quaea fornicantediscedit: Quģcũitase habxant sicomodo iptel¬
xerimus a postolũ ut mulicribus dicamus. ita nlitediscedere auiris uestris &iãpud¬
cis. utsidiscedere uolueritis innuptȩ maneatis om̃s quibus placuerit continentia &u

Expanded text:
ere restat, ut eam prohibeat, si discesserit, nubere. quam permittit a fornicante ere restat, ut eam prohibeat, si discesserit, nubere. quam permittit a fornicante discedere. de qua enim dicitur: si a uiro discesserit, non nubat, ea condicione discedere permittitur, ut non nubat. si ergo elegerit non nubere, non est, cur prohibeatur discedere, sicogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damnabile: sic a viro illa discedens, innupta compellitur permanere, ut possit quod discedit non esse culpabile. Culpabiliter autem a viro non fornicante discedit, etiamsi innupta permanserit. Illa ergo innupta manere praecipitur, si discesserit, quae a fornicante discedit. Quae cum ita se habeant, si eo modo intellexerimus Apostolum, ut mulieribus dicamus, Ita nolite discedere a viris vestris etiam pudicis, ut si discedere volueritis, innuptae maneatis; omnes quibus placuerit continentia, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dedisticonsiliũ mulieribus. ut cũ sciant sibieẽ permissũ si adulteros uiros dimiserint
aliis coniugari. Pontamen faciant propt̃ oppbriũ. sed potius tolerent &iã adulte¬
ros uiros. Neuideant᷑ accasionchac multis uellemisceri: Eoquod deficilesit. ut p̃
talẽinueniat mulier cuinubuat. qualis fuerit quẽ dimitfit : qũõ ualde in hunc
morbumn sunt procliuesuri: Cũigitur nos dicimus &ũ illimulieri queuirũfer¬
nicantẽ dimi serit alterinubere nonlicere. Tuautẽdicis liccrequidem seduione¬
nicante discesserit. dicimus nonlicere alteri nubere : auiro autẽ nonfornicante
ciex pedirenubere propter cpprobrium: Mulierem itaq nonnuptaret̃ disa¬
reauiro siue fornicante siue nonfornicante permittis: Porrobeatus a postolus
moper a postodũdñs. quia mulierem nom permitat auiro non fornicantediscus¬

Expanded text:
dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, dedisti consilium mulieribus, ut, cum sciant sibi esse permissum, si adulteros uiros dimiserint, aliis coniugari, non tamen faciant propter obprobrium, sed potius tolerent etiam adulteros uiros, ne uideantur hac occasione multis uelle misceri, eo quod difficile sit, ut non talem inueniat mulier cui nubat, qualis fuerit quem dimisit, quoniam ualde in hunc morbum sunt procliues uiri. cum igitur nos dicimus etinicantem dimiserit, alteri nubere non licere, tu autem dicis licere quidem, sed non eornicante discesserit, dicimus non licere alteri nubere, a viro autem non fornicante ei expedire nubere propter obprobrium. mulierem itaque non nupturam discedere a uiro siue fornicante siue non fornicante permitti.\' Porro beatus apostolus, immo per apostolum dominus quia mulierem non permittit a uiro non fornicante disced
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatus eẽt. Nonsolũ sibi discedere uerũ &iam nuberelicuisset Nequaquã hocilla
dicer&. cũ & ipsesis uerecundatus istã mulieribus darelicentiã. Dixistienĩ si uir
uxorem adulterã dimiserit. & aliã duxerit: mulier tantũ oꝓpbriũ habebit: Si
autẽmulier supradicta causauirum dimiserit. & alio nupserit. Nonuir tantum
sed & mulier opprobriũ habebit: Cuiussententiae turationem reddens dicent
enimin quis. eam id eo discessisse ut aliũ uirũ sibi coniunger&, Et sitalis forte fue¬
nt qualis a quodiscessit. facilanim uiris perquã est in hac morbi uitium ir ruere:
si autẽ & ipsum dimiserit & alii nupserit. magis magisq: dicent eam numerositatẽ
uirorũ app&isse: Hacredditaratione concludis &dicis: Hisergopertractatis uel
&ã discussis. opost& mulierem uirũ tolerare aut ipnuptã manere: Bonum plane

Expanded text:
fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa fornicatus esset, non solum sibi discedere, uerum etiam nubere licuisset. Nequaquam hoc illa diceret, cum ipse sis uerecundatus istam mulieribus dare licentiam. dixisti enim: si uir uxorem adulteram dimiserit et alteram duxerit, mulier tantum obprobrium habebit. si autem mulier supra dicta causa uirum dimiserit et alterum duxerit, non uir tantum, sed et mulier obprobrium habebit\'. cuius sententiae tuae rationem reddens, 'dicent enim, inquis, eam ideo discessisse, ut alium uirum sibi coniungeret, etsi talis forte fuerit qualis a quo discessit; facile enim uiris perquam est in hoc morbi uitium inruere. si autem et ipsum dimiserit et alii nupserit, magis magisque dicent eam numerositatem uirorum adpetisse\'. hac reddita ratione concludis et dicis: his ergo pertractatis uel etiam discussis oportet mulierem uirum tolerare aut innuptam manere\'. bonum plane