comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ΚNec hircum nec ceruum sed illud animal
qua eo sol& nomine significari: mam
INtellego it exprioris diffinitionis interp̃
sit cum tempr̃ uideo . quia uerbum sola
secum tempus ad trahere. sed ex pone
ut puta homini uidere ł uideri: de alia¬
Si omnia uerba actum ł passionẽ sigñ un¬
dicuntur neutralia. A Non id eoꝙ unam
ex his ñ habeant significationẽ sedꝙ unifa¬
mit̃ semꝑ proferuntur .i. ł actũ solũ ut
manduco curro ł passionem. ut uapulo
partiũ ordinatio ꝑfecta sententiã demonstrans
cuius partium aliquid separatũ significatiuumẽ.
x quomꝰ separatũ significatiuũ. APlena oratio est
uergilius enead as cecinit. alirgilius igitur &
aeneadas & cecinit haectria separata aliqͥd ꝑse.
unum uerum ẽẽnecesse est .i. aut socraten
disputare. aut socraten non disputare. &in
hac sola specie philo sophi quide ueritatererũ
ł falsitate disputauer̃ oñs suas posuer̃ contro¬
uersias .K Num & ille aliȩ species .iiii. adia lecti¬

Expanded text:
Nec hircum, nec cervum; sed illud animal, quod eo solet nomine significari.-- A. Intelligo enim ex prioris diffinitionis interpresit cum tempore video, quia verbum solet secum tempus attrahere. Sed expone,ut, puta, homini videre vel videri. C. Si omnia verba actionem dicuntur neutralia?-- A. Non ideo, quod unam ex his non habeant significationem; sed quia uniformiter semper proferuntur, id est, vel actum solum, ut manduco, curro; vel passionem, ut, vapulo, partium ordinatio, perfectam sententiam demonstrans, cujus partium aliquid separatum significativum est.-- C. Quomodo separatum significativum?-- A. Plena oratio: Virgilius Aeneadas cecinit. Virgilius igitur et Aeneadas et cecinit haec tria separata aliquid per unum verum esse necesse est, id est, aut Socratem disputare, aut Socratem non disputare. Et in hac sola specie philosophi, qui de veritate rerum vel de falsitate disputaverunt, omnes suas posuerunt controversias. C. Num et illae aliae species quatuor ad dialecti
Abbreviated transcription (Latin):
inurbem est qq̃q: dã species orationis imperatiua
uruade age nate uoca zephi ros & laberepen
ut iopiter estopius p̃cibus siflecteris ullis. est &iã
& species quaedam orationis uocatiua. ut huc ad¬
es omeliboe Sed nulla harum specierum ali¬
quid uerum ł falsũ sigficare potest. sed sola
enuntiatiua aliquid ueritatis ł falsitati sosten
enuntiatio alicuius de aliquo ut socrates: ł ali¬
cuius dealiquare ut caelum uo lubile est.
NNegatio quid est.A Negatio est alicuius ab ali¬
quo ut socrates ñ est ł alicuius de aliquare
ii rogociuiles cupiat cognoscere regis Κaroli¬
mores. N aeo p̃cepta legat q. liber iste tenet.
Scripsenait aut̃ int̃ curasrex Karolus aule
Albinusque simul hic dedit ille probat.
VNumopus amborũ disparsi causa duorum.
Ille pater mundi. hic habitor in opfuliuia
Contempnas modico lector procorporelibrũ
orpore praemodico. mel tibi portat apes.¬

Expanded text:
ue quaedam species orationis imperativa Vade age, nate, voca Zephyros et labere penut: Juppiter esto pius, precibus si flecteris ullis. 352 Vocativa. Est etiam species quaedam orationis vocativa, ut: Huc ades, o Meliboee. Sed nulla harum specierum aliquid verum vel falsum significare potest; sed sola enuntiativa aliquid veritatis vel falsitatis ostendenuntiatio alicujus de aliquo, ut, Socrates est; vel alicujus de aliqua re, ut, Coelum volubilNegatio quid est?-- A. Negatio est alicujus ab aliquo, ut, Socrates non est; vel alicujus de aliqua re; i, rogo civiles cupiat cognoscere mores Haec praecepta legat quae liber iste tenet. Scripserat haec inter curas rex Carolus aulae, Albinusque simul; hic dedit, ille probat. Unum opus amborum, dispar sed causa duorum; Ille Pater mundi, hic habitator inops. Neu temnas modico, lector, pro corpore librum, Corpore praemodico mel tibi portat apis
Abbreviated transcription (Latin):
transeamus ad alias partes R Transeamus. sed pͥmũ
deo sed parco &honoro. R Non uideo honorẽ mihi
qui in t̃rogat. alt̃ qͥ doc&. exuno tam̃ hoc ẽ sapientiae
fonte utriusq sensus procedit R Etiam procedit .¬
A Etsi alt̃ ẽ . qͥ ln t̃rogat. alt̃ qui respondit. tc̃tuqͥdem

Expanded text:
transeamus ad alias partes. CAR. Transeamus. Sed primumtranseamus ad alias partes. CAR. Transeamus. Sed primumdeo, sed parco et honoro.--CAR. Non video honorem mihi qui interrogat, alter qui docet, ex uno tamen, hoc est sapientiae fonte utriusque sensus procedit.--ALB. Etiam procedit. Et si alter est, qui interrogat, alter qui responde
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis modis proutse causalocus. & tempus & ꝑsona¬
affert indignationem aut offensionẽ in aduersariũ
concita redebes. N̾ Bene intellego de huius modi¬
tione posse animos audientium ab indignationẽ
ex ꝑsonis aut ex negotus ueniunt amplificationes
inłe hac pͥmũ animũ auditoris mitẽ & miseri cordem
conficere oport& q: multis modis fit utq: comoda
ꝑdiderit. & in qͥb: in cõmodissit. ut inmorte filii amo
spes solatium. educatio. Item quanta bona feciss& ei
les aduersarius profert. Item quammis erũ uobis
uideret᷑ oiudices siad fuis secis. Item dum bonasperaui
conqritur. Item disiunctio amici. paren .tis. filii fra¬
tris. uxoris & suauium ꝑsonarũ. Itẽ ꝙ male trac¬
tare&ur ab eis aqͥb: ñ conueniat amicis. seruis. Itẽ
quã mis ericors eẽm in illũ. Namgrauitas sermonis¬
quã humilitas & obsecratio. Sed nc habes depͥma&
maxime partes recholice artis .i. Iuentione . lam

Expanded text:
326 pluribus modis, prout se causa, locus, tempus persona326 pluribus modis, prout se causa, locus, tempus personaafferunt, indignationem vel offensionem in adversarium concitare debes.--CAR. Bene intelligo dtione posse animos audientium ad indignationem ex personis et ex negotiis eveniunt, amplificationes In hac primum animum auditoris mitem ac misericordem conficere oportet, quae multis modis fit, ut quae commoda perdiderit, et in quibus incommodis sit: ut in morte filii amor, spes, solatium, educatio. Item, quanta bona fecisset ei les adversarius profert. Item, quam miserum vobis videretur, o judices, si adfuissetis. Item, dum bona speravi, conqueritur. Item, disjunctio parentis, filii, amici, fratris, uxoris et suavium personarum. Item, quod male tractetur ab eis, a quibus non conveniat, amicis, servis. Item, quam misericors essem in illum. Nam gravitas equam humilitas et obsecratio. Sed nunc habes de prima et maxima parte rhetoricae artis, id est, inventione. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: senatui. omni populo indignam uideri.
Item sidemonstram: aduersarii. alia facta crudelia
in iusta auara. in onesta contumatia. Item sitranis¬
actam erꝰuitã moresq in probam: Item quid mali
sit futurũ si ñ puniat. Itẽ uoluntario malefitio ł in¬
ł desuis caris. siqͥd tale eiis accidiss&. Item multos ala¬
cres exspectare quid constituat᷑ dehacre. ut & ex ea
ꝙ huic concessumsit. sibi qq̃ tale dehacre. quid liceat
intellegere possit. Item indignamus tetrũ crudele
ne farium trrannicũ sclus ñ ulcisci. ꝙ remotũrit.
ab omnilege. & equitate talefactũ ñ uindicari. Itẽ in
ta dicemus ut in pueres senes mulieres infirmos. Itẽ
in ꝑegrinos in ospites. inuicinos in amicos a trociagesta
ltem ut iudex uideat siipse int̃ fuerit ac p̃sens uiderit.
Item si ostendi potest ab eo factũ aqͦ minine oportuerit
& aqͦ nalius fecerit prohiberi conuenir&. his & aliis

Expanded text:
hominibus, senatui, omni populo indignam videri. hominibus, senatui, omni populo indignam videri. Item, si demonstramus adversarii alia facta crudelia, injusta, avara, inhonesta, contumacia. Item, si transactam ejus vitam moresque improbamus. Item, quid mali sit futurum, si non puniatur. Item, voluntario maleficio vel invel de suis charis, si quid tale eis accidisset. Item, multos alacres exspectare, quid statuatur hac de re, ut ex eo quod huic concessum sit, sibi quoque tali de re quid liceat, intelligere possint. Item, indignamur tetrum, crudele, nefarium, tyrannicum scelus non ulcisci; quod remotum sit ab omni lege et aequitate, tale factum non vindicari. Item, inta dicemus, ut in pueros, mulieres, senes, infirmos. Item, in peregrinos, in hospites, in vicinos, in amicos atrocia gesta. Item, ut judex videat, si ipse interfuerit ac praesens viderit. Item, si ostendi potest ab eo factum, a quo minime oportuerit, et a quo, si alius fecerit, prohiberi conveniret. His et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ enumeratio rep̃hendit᷑ si p̃terit᷑ qͥddã in enu¬
meratione hoc modo ꝙ habes equũ istũ aut ẽpsisti
eũ. aut hereditate tibi euenit. aut munere datus ẽ.
tibi aut dominatus ẽ.aut si hoꝵ nihilẽ subripueris cũ
necesse ẽ ꝙ hoc modo rep̃hendit᷑ ⁊i dicipotẽ ex hostib:
eẽ. captũ & aliis multis modis rep̃hendi poss̃ argum̃¬
tationes. qͥ sũ mostudio cauendis̃. oratori magis quã mihi
ꝑꝑ breuitatẽ explanandi. K Restat ꝯclusio sola quã sex
partiũ orationis posuisti extremã dequa ordo postulat ut
dicas¬
AConclusioẽ exitus & de t̃minatio totius causae. dicas.
hoc modo. quid nã amplius desideratis otudices. cũ uob hoc
& hoc dixi. & hoc & hoc planũ feci. R Quid efficit indignatio.
uelĩ scire quomodo idefficipossit A Eius p̃cepta plurimas.
alia si demonstramus. illamrem quam aduersa¬
rius defendit dis in mortalibus sapientissimis

Expanded text:
Item enumeratio reprehenditur, si praeteritur quiddam in enuItem enumeratio reprehenditur, si praeteritur quiddam in enumeratione, hoc modo: Quia habes equum istum, aut emisti eum, aut haereditate tibi evenit, aut munere datus tibi est aut domi natus est. Aut, si horum nihil est, subripueris eum necesse est. Quod hoc modo reprehenditur, si dici potest ex hostibus esse captum. His et aliis multis modis reprehendi possunt argumentationes, qui summo studio cavendi sunt oratori magis, quam mihi, propter brevitatem explanandi. CAR. Restat conclusio sola, quam sex partium orationis posuisti extremam, de qua ordo postulat, ut dicas.--ALB. Conclusio est exitus et determinatio totius causae.--CAR. Qhoc modo: Quidnam amplius desideratis, o judices, cum vobis hoc et hoc dixi; hoc et hoc planum feci? CAR. Quid efficit indignatio? velim scire, quomodo id effici possit.--ALB. Ejus praecepta plurima sunt. Alia, si demonstramus, illam rem quam adversarius defendit, diis immortalibus, sapientissimis
Abbreviated transcription (Latin):
infirmari potest. ꝙ sic euenit. si aut falsumẽ. un¬
de componit confirmatio hoc modo. Non potest
sapiens eẽ qui pecuniam neglexerit. Multi sapien¬
tes pecuniam neglexer. aut cõmuneꝙ nibil omi¬
nus ÷ aduersariis potest dici. hoc modo. id circo iu¬
dices quia ueram causam habebã breuit̃ ꝑ oraui.
aut leue ẽ. silnm̃tem ñ ueniss & ñ cõmisiss&.
aut remotum & longius incipit quamsatis ẽ.
Si scipio tiberio graco filiamsuam non corneliam
dediss&. haec seditio a filus eorũ inpopulo ñ acci¬
ficit. ut similites tuos hortari debeas copiaes hos¬
tium & fortitudinẽ laudes. item coplexio rep̃¬
henditur. si conuerti potẽ . hoc modo . Namsi ue¬
retur non ẽ. accussandus ꝙ prob: ẽ. Si uero.
ñ . euer&us scit inse in nocentẽ eẽ. & ideo
nonẽ accussandus. hic uererieum. siue nonue¬
reridicas. hoc putat noncedendũ ut neges cẽ
lam accus sandus ẽ siueret̃ testat᷑ se in nocentẽ¬

Expanded text:
infirmari potest; quod sic evenit, si aut falsum est, uninfirmari potest; quod sic evenit, si aut falsum est, unde componitur confirmatio hoc modo: Non potest sapiens esse, qui pecuniam neglexerit; multi sapientes pecuniam neglexerunt. Aut commune, quod nihilominus ab adversariis potest dici, hoc modo: Idcirco, judices, quia veram causam habebam, breviter peroravi. Aut leve est: Si in mentem non venisset, non commisisset. Aut remotum et longius incipit quam satis est: Si Scipio Tiberio Graccho filiam suam Corneliam non dedisset, haec seditio a filiis eorum in populo non accificit, ut, si milites tuos hortari debeas, copias hostium et fortitudinem laudes. Item, complexio reprehenditur, si converti potest, hoc modo: Si veretur, non est accusandus, quia probus est; si vero non veretur, scit se innocentem esse, et ideo non est accusandus. Hic, vereri eum sive non vereri dicas, hoc putat concedendum, ut neget se Imo accusandus est; si veretur, testatur se innocente
Abbreviated transcription (Latin):
mutationes satis mirabili ordine & certa uicissi¬
tudine disponantur. quae signas. magno con¬
silio mundũ regi. tũ spectata. condusio pro¬
ferenda ẽ hoc modo qđ ia si melius geruntur
lio igitur mundus administrat᷑. hoc arguintũ
non consilio rei. K quid stultͥus ẽ. quam hoc putari.
AStuitus ista aestimat. cuitam̃ iuxta salomonem
respondendum ẽ. nesibisapiens uideatur.
ERpeco loitae magist̃ int̃ orationis partes rep̃hen¬
sionem nominasse. sed tantã confirmationũ
seriem audiui ut uix uidetur rep̃hensori. ali¬
quus locus relictus qͦ possit infirmare. confir¬
matã his argum̃tis causam. ARelinqͥturei
locus infirmandi. sed ñ nor de ea debemus labo¬
rare. poene omnis causa inseipsa hab& loca
confirmandi & loca rep̃hendi RSuspensus
sũ tam̃ quid deea uelis dicere. ADicã & bre¬
uit̃ dicã. Rep̃hensioẽ ꝑ quam argum̃tando ad¬
ꝙ omns respoene unde confirmari pott̃ : inde &

Expanded text:
mutationes satis mirabili ordine et certa vicissitudine disponuntur, quae signa sunt, magno consilio mundum regi. Tum autem exspectata conclusio proferenda est, hoc modo: Quod si melius geruntur lio igitur mundus administratur  Al., mundus non consilio regi. CAR. Quid stultius est quam hoc putare?--ALB. Stultus stulta aestimat, cui tamen juxta Salomonem respondendum est, ne sibi sapiens videatur. CAR. Recolo te, magister, inter orationis partes reprehensionem nominasse; sed tantam confirmationum seriem audivi, ut vix videatur reprehensori aliquis 325 locus relictus, quo possit infirmare confirmatam iis argumentis causam.--ALB. Relinquitur ei locus infirmandi; sed non nos de ea debemus laborare. Pene omnis causa in seipsa habet loca confirmandi et loca reprehendendi. CAR. Suspensus sum tamen quid de ea velis dicere.--ALB. Dicam, et breviter dicam. Reprehensio est, per quam argumentando adquia omnis res pene unde confirmari potest, inde et
Abbreviated transcription (Latin):
omnire necessarium ꝙ quic quid modũ excedit
inuitio est. ideo uirtutes inmedios. positȩ. De
quibus tuae uenerande auctoritati plura dicere.
potuissem. Siñ disputatio nr̃a ad finem festinar&.
& sinon suꝑfluum uideretur. tecum deuirtu¬
tib agere quem uirtutũ ñ tantum scientia¬
sed eciam ornat efficientia.
caudere. quam mihi nomina & partes .iiii. uir¬
tutum ex ponas. quas radices aliarũ eẽ uirtu¬
tum dixisti. paulo ante int̃ nos consistit sermo¬
cinationis exercitationem ẽẽ necessariam.
in quo meliusẽ. habendum sermonis studium
quam in uirtutum excellentiaq utrumq &
scribentib: & legentib: multum prodisse ual&¬
AProdest ut dicis domine mirex. sed inter utrumq
co artor Nam suc cincta breuitas pauca postulat.¬
& res ardua plura desiderat
K T emperate in

Expanded text:
omni re necessarium, quia quidquid modum excedit, in vitio est. Ideo virtutes in medio positae sunt, de quibus tuae venerandae auctoritati plura dicere potuissem, si disputatio nostra ad finem non festinaret; et si non superfluum videretur tecum de virtutibus agere, quem virtutum non tantum scientiased etiam ornat efficientia. claudere, quam mihi nomina et partes quatuor virtutum exponas, quas radices aliarum esse virtutum dixisti. Paulo ante inter nos constitit, sermocinationis exercitationem esse necessariam. In quo melius est habendum sermonis studium, quam in virtutum excellentia, quae utrinque, et scribentibus et legentibus multum prodesse valet?--ALB. Prodest, ut dicis, domine mi rex, sed inter utrumque coarctor. Nam succincta brevitas pauca postulat, et res ardua plura desiderat. CAR. Tempera te in
Abbreviated transcription (Latin):
illius fundum habere malis. illũ inqͥd meliorẽ
scilic& quid si uxorem meliorẽ habeat quãtũ
id mihi solum ñ respondit. quia ego solum au¬
dire uolueram egomet dicã quid ut̃q cogi
ut neq: uir melior neq femina lectior. Int̃
eẽ maximaeq: ritis. & tumaritus sis quã
hic rebus ñ dubiis dubia probabit ꝑꝑsimili¬
tudinẽ inductionis. ꝙ siqͥs separatimq¬
rer& forte ñ concederetur : rethoricus¬
artẽ quid ad haec sequamur & nos nr̃am.¬
K S eq: re qu uelis sequarte sequentẽ qualis de¬
b& eẽ. ista inductio A Similis semꝑ ei res cu¬
ius causa inducitur. A An lucida ł obscura u¬
A lidendumẽ diligenticura ut non intellegat ad¬
uersarius qͦ spectent ille pͥmaȩ inductiones & ad
do aut negando ñsinit longius ire int̃rogationẽ
q taciturnitas imitatur confessionem scluendaẽ
argum̃tatio sic̃ in concessis ħ Q uomodo ꝑratianẽ¬
tione & consilio regit᷑ omnib: reb: ẽ instructior

Expanded text:
dem fundum habere malis? Illum, inquit, meliorem scilicet. Quid si uxorem meliorem habeat quam tu , inquit, id mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam quid uterque vesut neque vir melior, neque femina electior in teresse, maxime requiretis, ut tu maritus sis optimHic rebus non dubiis dubia probavit per similitudinem inductionis. Quod si quis separatim quaereret, forte non concederetur. CARartem. CAR. Quid ad haec? Sequamur et nos nostram.--ALB. Sequere quae velis, sequar te sequentem. CAR. Qualis debet esse illa inductio?--ALB. Similis semper ei rei, cujus causa inducitur.--CAR. An lucida, an obscura?--ALB. Videndum est diligenti cura, ut non intelligat adversarius, quo spectent illae primae inductiones, et ad do, aut negando non sinit longius ire interrogationemquia taciturnitas imitatur confessionem, concludenda argumentatio, sicut in concessis. CAR. Quomodo petione et consilio regitur, omnibus rebus est instructior,
Abbreviated transcription (Latin):
deb& erudiri. ut ꝙ solus exercuerat int̃ mul¬
uideo ut domesticus usus cauere incipiat. ꝙ
puplicus conuentus detrahere possit. Nec it
in onestis uerbis int̃suos uti deb&. qui hones¬
tis int̃ alienos loqui desiderat. Cum inom¬
ni parte uitae honestas ꝑ necessaria est maxi¬
me insermonib: ꝙ fere cuiusq mores sermo
consuetudinaria sermocinatione uerba sint
lecta honesta lucida simplicia. plano ore uul¬
tu quieto. facie conposita. sine in moderato
chacihno. clamore nullo probata. Nambonus
modusẽ. In loquendo tamquã ambulando le¬
ment̃ ire sine saltu sine mora. quatenus om¬
nia medii moderaminis temperantia fulgeant.
q: est : de .iIII. uirtutibus. de quibus cetere quasi
radicib: procedant uirtutes. In quibus ẽ animae
nobilitas. inte dignitas morum honestas laus disci

Expanded text:
debet erudiri; ut quod solus exercuerat, inter muldebet erudiri; ut quod solus exercuerat, inter muluoque necesse esse video, ut domesticus usus cavere incipiat, quod publicus conventus detrahere possit. Nec enim inhonestis verbis inter suos uti debet, qui honestis inter alienos loqui desiderat. Cum enim in omni parte vitae honestas pernecessaria sit, maxime in sermonibus, quia fere cujusque mores sermo consuetudinaria sermocinatione verba sint lecta, honesta, lucida, simplicia, plano ore, vultu quieto, facie composita, sine immoderato cachinno, clamore nullo prolata. Nam bonus modus est in loquendo, tanquam in ambulando, clementer ire, sine saltu, sine mora, quatenus omnia medii moderaminis temperantia fulgeant, e est una de quatuor virtutibus, de quibus caeterae tanquam radicibus procedunt virtutes, in quibus est animae nobilitas, vitae dignitas, morum honestas et laus disci
Abbreviated transcription (Latin):
tio usuacri. & exercitatione intentissima conua¬
do nam in arte qͥlib& exercitata consuetudo con¬
fidentiam constantiãq procreat. sineꝗͣ nilars
proficit. quid it timidis arma am& laudẽ iuue¬
nis magnumq eẽ. sciat multis tacentib solum
audiri: namlic& ipsa uitium sit ambitio frequent᷑
tam̃ causa uirtutũ ẽt discat ad uliscentia non re¬
formidarem ante multos loqui ut cũ nec metus
frangat. nec ultra modũ reuerentia retardat
ut dũ om̃nib: oratoris sit opib: instructus. animi q̃q̃
& negotiis secularib: inter eẽ estimandis̃ mox
apueritia multo studio habendaẽ. uoc isqq̃ & uer¬
borum exercitatio ut ab in eunte aetate ad suescat.
uocis fiducia & uerboꝵ copia & decenti corporis¬
motu. ut sine formidine faciat inpuplicis
questionibꝰ ꝙ cum consuetudine gessit in pri
Κ Vere intellegis & optime proseq ris. uatis
Nam ut in castris miles. sic indomu orator

Expanded text:
tio usu acri et exercitatione intentissima convatio usu acri et exercitatione intentissima convado. Nam in arte qualibet exercitata consuetudo confidentiam constantiamque procreat, sine qua nil ars proficit. Quid enim timidis arma? Amet laudem juvenis, magnumque sciat esse, multis tacentibus, solum audiri. Nam licet ipsa vitium sit ambitio, frequenter tamen 329 causa virtutum est. Discat ab adolescentia non reformidare ante multos loqui, ut eum nec metus frangat, nec ultra modum reverentia retardet, ut cum omnibus oratoris sit opibus instructus, animi quoquet negotiis saecularibus interesse aestimandi sunt, mox a pueritia multo studio habenda est. Vocis quoque et verborum exercitatio, ut ab ineunte aetate assuescat, vocis fiducia et verborum copia, et decenti corporismotu, ut sine formidine faciat in publicis quaestionibus, quod cum consuetudine gessit in privatis.--ALB. Vere intelligis et optime prosequeris. Nam ut in castris miles, sic in domo orator
Abbreviated transcription (Latin):
non labra detorq: antur. ne in modicus hiatus ric¬
tus distendat. ne supinus uultus. ne deiecti in t̃rã
oculi ne inclinata ceruix. neq elata aut dep̃ssa
suꝑcilia infinitumt in his qq̃ reb: momentũ est
tullius caput artisẽ. detere ꝙ facias labra lam¬
bere ł mordere de forme ẽ. cum etiã inefficien¬
dis uerbis modicus eẽ debeat eorũ motus. oreit
magis quam labris loquendum ẽ Rł faeo uene¬
rande magist̃ iucunda eẽ & honesta fateor
mihiq: multum placabilia. sed ut uideo & intel¬
lego iugem exercitationem n& cotidianum
usum postulant. & adplenam consummatio¬
nem nisi continua meditatione & instanti
ex ercitatione non possunt peruenire sine
qua nullam disciplinã in lustremeẽ puto.
Itaẽ domine mirex̃ ut dicis Nã ex ercitatio Inge¬
nium & naturam sepe uincit: & usus omniũ ma¬
gistroꝵ p̃cepta superabit. quam obrem. Inuentio
& dispositio & docutio. & memoria. & pronuntia¬

Expanded text:
ne labra detorqueantur, ne immodicus hiane labra detorqueantur, ne immodicus hiatus distendat rictum, ne supinus vultus, ne dejecti in terram oculi, ne inclinata cervix, neque elata aut depressa supercilia. Infinitum enim in his quoque rebus momentum estTul., Caput artis est decere quod facias. Labra lambere vel mordere deforme est, cum etiam in efficiendis verbis modicus esse debeat eorum motus. Ore enim magis quam labris loquendum est. CAR. Haec, venerande magister, jucunda esse et honesta fateor, mihique multum placabilia: sed, ut video et intelligo, jugem exercitationem et quotidianum usum postulant, et ad plenam consummationem, nisi continua meditatione et instanti exercitatione, non possunt pervenire, sine qua nullam disciplinam esse illustrem puto.--ALB. Ita est, domine mi rex, ut dicis. Nam exercitatio ingenium et naturam saepe vincit, et usus omnium magistrorum praecepta superabit. Quamobrem inventio, et dispositio, et elocutio, et memoria et pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
artis rethorice eẽ . In principio nrae disputationis
meminite dixisse magist᷑. A Pronuntiatio ẽ¬
sententiam maximi tullu indocta oratio laudẽ tam̃
lita siin debent̃ pronuntietꝰ contemptũ in risionẽq
uocis & sp̃s moderatio & corporis & linguae motus.
anhelata. ł infrcucib frendentia. nec oris in anitate
resonantia. nec aspera frendentib: dentib: Ñ hiantib:
labris ꝓlata. Sed p̃ssim & equabilit̃ & lenit̃ & clare
ꝓnuntiata. ut suisq: q: litterȩ sonis enuntient᷑ & unũ¬
ꝙq: uerbũ legitimo accentu ornet᷑. nec inmodera¬
to clamore uociferet᷑ ł ostentionis causa frangat᷑ oratio
uerũ prolocis reb: ꝑsonis. causis & temporib dispen¬
sanda ẽ. Nã alia simplicitate narrandas̃. alia aue¬
toritate suadenda. alia cũ indignatione deꝓmenda
alia miseratione flectenda ut semꝑuox & oratio
nuntiationis laudẽ deducunt & tibi honestatẽ

Expanded text:
artis rhetoricae esse in principio nostrae disputationis artis rhetoricae esse in principio nostrae disputationis memini te dixisse, magister.--ALB. Pronuntiatio esententiam maximi Tullii indocta oratio laudem tamen lita, si indecenter pronuntietur, contemptum irrisionemque vocis et spiritus moderatio, et corporis et linguae motus, anhelata, vel in faucibus frendentia, nec oris inanitate resonantia, non aspera frendentibus vel hiantibus labiis prolata, 12 sed pressim et equaliter et leniter et clare pronuntiata, ut suis quoque littere sonis enuntientur et unumquodque verbum legitimo accentu decoretur, nec immoderato clamore vociferetur nec ostentationis causa frangatur oratio. 13 Verum pro locis, rebus, causis et temporibus dispensanda est. 14 Nam alia simplicitate narranda sunt, alia auctoritate suadenda, alia cum indignatione depromenda, alia miseratione flectenda, ita ut vox et oratio nuntiationis laudem deducunt, et tibi honestatem
Abbreviated transcription (Latin):
causa proferantur & ut ad sũ mũ ueniamus sic̃ rdi¬
quã om̃a sapient̃ fieri. qua p̃p oranratori sumopere
p̃uidendumẽ. quid sibi deceat & suȩ conueniat causȩ
non insententiis solum sed &iam in uerbis. nonit
omnis fortuna. no n omnis honos. no n omnis aucto¬
ritas. non omnis aetas. nec uͦ locus. aut tempus. aut
auditor omnis eodem. aut uerborum genere trac¬
tandus ẽ aut sententiarũ semꝑq in omni parte
dt̃ ꝙ thes aurus ẽ. omnium rerũ memoria . qp nisi
custos cogitatis inuentisq reb: & uerbis adhibeat᷑.
peritura. R Sunt neͣliqͣ eius p̃cepta qͦmꝰ billa opti
A Non habemus eius alia p̃cepta
Κ Sufficiunt haec p̃cepta siquis idoneuses tatem.
adhaec implenda. A Nam ut uideo tam ardua s̃
sensu quamrara uerbis. R Etiam ardua & utilia
sed ordo meae int̃rogationis postulat. ut tua respon¬
sio ad pronuntiationẽ procedat quã quintã partẽ

Expanded text:
causa proferantur. Et ut ad summum veniam, sicut relicausa proferantur. Et ut ad summum veniam, sicut reliquam omnia sapienter fieri. Quapropter oratori summopere praevidendum est, quid sibi deceat, et suae conveniat causae, non in sententiis solum, sed etiam in verbis. Non enim omnis fortuna, non omnis honos, non omnis auctoritas, non omnis aetas; nec vero locus, aut tempus, aut auditor omnis eodem aut verborum genere tractandus est, aut sententiarum, semperque in omni parte dicit, quod thesaurus est omnium rerum memoria, quae nisi custos cogitatis inventisque rebus et verbis adhibeatur peritura. CAR. Suntne aliqua ejus praecepta, quomodo  Non habemus ejus alia praecepta,CAR. Sufficiunt haec praecepta, si quis idoneus est ad haec implenda. Nam, ut video, tam ardua sunt sensu, quam rara verbis.--ALB. Etiam ardua et utilia. DE PRONUNTIATIONE. CAR. Sed ordo meae interrogationis postulat ut tua responsio ad pronuntiationem procedat, quam quintam partem
Abbreviated transcription (Latin):
ANequaquã sedtantũ dehonestis reb nã sũ mopere
fugiendaẽ. omnis turpitudo earũ rerũ ad quas eoꝵ
animos qui audiunt trah& similitudo ut dictum ẽ.
Morte affricani castratã rem puplicã. & stercus
curie inutroq deformis cogitatio similitudinis.
Item ñ sit maior translatio quã res postul&. ut tẽpes¬
stert&. est qq̃ pulchra trans latio ꝑ metommiam
cumres ꝑ auctorem rei significat᷑ ut probello mar¬
tem & profrugib cererem. aut cum uirtutes & uitia
pro ipsis in quib: s̃. appellamus. ut in quã domum
luxores inrupit auaritia penetrauit. est & sinodo¬
chica trans latio pulchra cum ex parte totum aut
extoto partẽ significamus. ut pro tota domu tecta
dicamus aut proundis mare . R Qualis oport& uer
consonantibus ut multũ ille lug&. ne adultima sillaba
poris uerbi sequens uerbum incipiat. ut prima mat̃
nepͥma cũ ultima efficiat. obscȩnitatem ut numerũ

Expanded text:
Nequaquam, sed tantum de honestis rebus. Nam summopere Nequaquam, sed tantum de honestis rebus. Nam summopere fugienda est omnis turpitudo earum rerum, ad quas eorum animos qui audiunt trahet similitudo; ut dictum est: Morte Africani castratam rempublicam et stercus curiae. In utroque deformis cogitatio similitudinis. Item non sit major translatio quam res postulet, ut, tempesstertit. Est quoque pulchra translatio per metonymiam, cum res per auctorem rei significatur, ut, pro bello Martem, pro frugibus Cererem. Aut cum virtutes et vitia pro ipsis, in quibus sunt, appellamus, ut: In quam domum luxuries irrupit, aut avaritia penetravit. Est et synecdochica translatio pulchra, cum ex parte totum aut ex toto partem significamus, ut pro tota domo tectum dicamus, aut pro undis mare. CAR. Qualis oportet sitconsonantibus, ut: Multum ille luget. Nec ab ultima syllaba prioris verbi sequens verbum incipiat, ut: Prima mater. Nec prima cum ultima faciat obscoenitatem, ut: Numerum
Abbreviated transcription (Latin):
in quib: plenũ quiddam & consonans in eẽ uid eatur
inqͦ consetudo &iam benelo quendi ual& plurimum
intrans latis late pat& ornatus quem genuit ne
cessitas in opia coacta & angustuis. pͬ autẽ delec¬
tatio iucunditasq: caelebrauit. Nã & uestis fri¬
goris repellendi causa reꝑta pͥmo. p̃ adhiberi
coactaẽ. ad ornatum &iam corporis & dignitatẽ.
Si uerbis trans latiuis constituta ẽ. in opie causa.
deinde frequentata ẽ. delectationis & ornatus.
Nã gemmare uites luxoriare messẽ. fluctuare
segetes. &i amrustici dicunt. q̃dit declarari uer
bo propͥo uix potest. id trans lato inlustratur. ea tam̃
trans ferri oport&. q: clariorem faciunt rem.
ut ẽ. horrescit mare. & feruit aestu pelagus. Ñ¬
numquam &iam braeuitas trans latione conficit̃
ut telum manu fugit. in prudentia enim teli misi
propriis uerbis ex primibreuius non poss& . R.¬
RAn unde cumq: lic& ducere trans lationes.

Expanded text:
in quibus plenum quiddam et sonans inesse videatur: in quibus plenum quiddam et sonans inesse videatur: in quo consuetudo etiam bene loquendi plurimum valet. In translatis late patet ornatus, quem necessitas genuit inopia coacta et angustiis, post autem delectatio iucunditasque celebravit. Nam ut vestis frigoris repellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis et dignitatem, sic verbis translatio instituta est inopiae causa, deinde frequentata delectationis. Nam 'gemmare vites, luxuriare messem, laetas segetes' etiam rustici dicunt: quod enim declarari vix verbo proprio potest, id translato illustratur. Ea tamen transferri oportet, quae clariorem faciunt rem, ut est: 'inhorrescit mare' et 'fervet aestu pelagus'. Nonnumquam etiam brevitas translatione conficitur, ut 'telum manu fugit': imprudpropriis verbis exprimi brevius non posset; eCAR. An undecunque licet ducere translationem?--ALB.
Abbreviated transcription (Latin):
deduxit inquisitionemq: magnam cause ad fert
uenustatem & rethori dignitatem . R Nectȩ abhuiꝰ
lic& tardo pede. ñ tam̃ tarda uoluntate sequas int̾rogati¬
ones R Primo qualis eẽ debeat elocutio a peri.¬
ꝑta erit si uteris significantib: & propriis uerbis
& usitatis sine ambiguo. ñ nimis procul ductis
facunda AFacunda erit si grãmatice regulas ser¬
uat. & auctoritati ueterũ fulciter R Qualit̃ ad
auctoritatem priscorũ potest oratio nr̃a ꝑ uenire.
mandanda . quorũ sermone adsue factiqͥer̃ nec
tis plus ornatur eloquentia. K An magis orna¬
tur insingulis uerbis. ł in coniunctione uerborũ
eloquentia. Vtrumq nam & insingulis uerbis &
in coniunctione uerborum decus orationis constat.
Si in utrisq: constat deutriusq: dic. A N singulis uer¬
bis duo s̃. q: orationẽ in lustrant. aut siꝓpͥũ sit uer
in consueta fugiam: electis & in lustrib: utamur.¬

Expanded text:
deduxit inquisitionem, quae magnam causae affert deduxit inquisitionem, quae magnam causae affert venustatem et rhetori dignitatem. Nec te ab hujus licet tardo pede, non tamen 327 tarda voluntate, sequar interrogationes.--CAR. Primo, qualis esse debeat elocutio, aperi.--ALB. Aperta erit, si utaris significantibus et propriis verbis, et usitatis sine ambiguo, non nimis procul ductis facunda? --ALB. Facunda erit, si grammaticae regulas servet, et auctoritate veterum fulciatur.--CAR. Qualiter ad auctoritatem priscorum potest oratio nostra pervenircommendanda quorum sermone assuefacti qui erunt, ne tis plus ornatur eloquentia. CAR. An magis ornatur in singulis verbis, vel in conjunctione verborum eloquentia?--ALB. Utrumque. Nam in singulis verbis, et in conjunctione verborum decus orationis constat. CAR. Si in utrisque constat, de utrisque dic.--ALB. In singulis verbis duo sunt quae orationem illustrant; aut si sit proprium inconsueta fugiamus; electis et illustrib
Abbreviated transcription (Latin):
Video & in tellego expͥorib concessis dũ concessi ut &¬
ego homo essem. & homo duȩ syllabae s̃ condudi me
posse utr & ego hae duae syllabae sim. & miror. quã
latent̃ in duxistime pͥus ut conduderemtae ꝙ homo
ñ esses pͭ & me ipsum ꝙ duae syllabȩ essem. Memini
tae magist̃ p̃ inuentionẽ posuisse dispositionẽ Inqua
A Non multa ꝑse hab& haec pars adse solam ꝑtinentia
p̃cepta q: ñ inueniantur in inuentionis p̃ceptis ł
dacutionis. Nam & haec reb: & uerbis maxime
ꝓdest. & ornam̃tũ fidemq: argumentationibus
p̃stat & laudem orationi tribuit. cũ om̃a it ñ solũ
ordine sed &iam mom̃to quodam atq iudicio dis¬
pensanda & conponendar̃ pro ut p̃sens ratio uti¬
litatis aut decoris aut necessitatis exegerit. Sed ꝙ
aduerboꝵ dispositionem ꝑtinet satisplene docetur
cum de elocutione tractatur . Dererũ ul dispositione
persingula m̃bra orationis inuentionis p̃ceptis tradi

Expanded text:
Video et intelligo, ex prioribus concessis, dum concessi, ut et ego homo essem, et homo duo syllabae sunt, concludi me posse, ut ego hae duae syllabae sim. Et miror, quam latenter induxisti me prius, ut concluderem te, quod homo non esses; post et meipsum, quod duae sylte, magister, post inventionem posuisse dispositionem; in qu Non multa per se habet haec pars ad se solam pertinentia praecepta, quae non inveniantur in inventionis praeceptis vel elocutionis. Nam et haec rebus et verbis maxime prodest, et ornamentum fidemque argumentationibus praestat, et laudem orationi tribuit, cum omnia non solum ordine, sed etiam momento quodam atque judicio dispensanda et componenda sunt, prout praesens ratio utilitatis aut decoris aut necessitatis exegerit. Sed quod ad verborum dispositionem pertinet, satis plene docetur, cum de elocutione tractabitur  Ms., tractatur. De rerum vero dispositione, per singula membra orationis, in inventionis praeceptis tradit
Abbreviated transcription (Latin):
Gemmantẽ sociemus aquam luteumq baratrũ
Stercoribus mixtis. fons eat inriguus
Praepes funereo cum uulture ludathyrundo
Cum bubone graui. nc̃ filo mela son &.
Tristis perspicua sit cumperdice cauanus
Iunctaq cumcoruo puldra columba cub&
Haec monstra incestis mutent sibi tempr factis
Pusticus & seruus sic petat euceriam.¬
Plangamus cutulũ dafnin dulcissime nr̃m
quem subito rapuit seua nouerca suis
Plangamus pariter querelosis uocibus illũ
Incipe tusenior quae so menalca prior
H eucuculus nobis fucrat cantare suetus.
Q uaete nc̃ rapuit horanefanda tius¬

Expanded text:
Gemmantem sociemus aquam luteumque barathrum; Gemmantem sociemus aquam luteumque barathrum; Stercoribus mixtis fons eat inriguus. Praepes funereo cum uulture ludat hirundo; Cum bubone graui nunc philomela sonet; Tristis perspicua sit cum perdice cauanus Iunctaque cum coruo pulchra columba cubet. Haec monstra incertis mutent sibi tempora fatis Rusticus et seruus si petat EucheriamPlangamus cuculum, Daphnin dulcissime, nostrum, Quem subito rapuit saeva noverca suis. Plangamus pariter querelosis vocibus illum, Incipe tu senior, quaeso, Menalca prior. Heu! cuculus nobis fuerat cantare suetus, Quae te nunc rapuit hora nefanda tu
Abbreviated transcription (Latin):
Aurea concordi quae fulgent fila metallo
Sectarum cumulis consociare uolo
Sericeum tegmen gemmantia tecta laconũ
pellibus hircinis. aequi peranda loquor
N obilis horribili iungatur purpura byrrȩ
Nectatur plumbo fulgida gemma graui
Sit captiua sui nunc margarita nitoris
Etclausa obscuro fulgelat incalibe
en conico pariter claudatur in ȩres maragdus
Compar si licibus nc̃ hiacinthus ad est.
R upibus atq molis similis dicatur las spis
Eligat infernum. iammodo luna chaos
Nunc etiam usticis mandexour lilia iungi
Perspicuamq rosam dira cicuta praemat
Nunc simul optemus dispectis piscibus ergo
Delicias magni. nullificare freti
A uratã crassanthus am& saxatilis anguem
Limacem pariter. nunc sibi tructa p&at
Altaq iungatur uilibum uulpele aena
Perspicuam lincemsimius accipiat
Iungatur nẽ cerua a sino nc̃ tigris onagro
lungatur fesso concita damma boui
Nec tareum uiti& nc̃ lausera tetra rosatum
Mellaq cum fellis. sint modo mexta malis

Expanded text:
Aurea concordi quae fulgent fila metallo Setarum cumulis consociare uolo. Sericeum tegmen, gemmantia texta Laconum, Pellibus hircinis aequiperanda loquor. Nobilis horribili iungatur purpura burrae; Nectatur plumbo fulgida gemma graui: Sit captiua sui nunc margarita nitoris Et clausa obscuro fulgeat in chalybe: Lingonico pariter claudatur in aere smaragdus; Conpar silicibus nunc hyacinthus eat: Rupibus atque molis similis dicatur iaspis. Eligat infernum iam modo luna chaos. Nunc etiam urticis mandemus lilia iungi, Purpureamque rosam dira cicuta premat: Nunc simul optemus despectis piscibus ergo Delicias magni nullificare freti; Auratam crassantus amet, saxatilis anguem, Limacem pariter nunc sibi tructa petat; Altaque iungatur uili cum uulpe leaena, Perspicuam lyncem simius accipiat; Iungatur nunc cerua asino, nunc tigris onagro, Iungatur fesso concita damma boui. Nectareum uitient nunc lasera tetra rosatum Mellaque cum fellis sint modo mixta malis;
Abbreviated transcription (Latin):
q uod miser imploro egilhart tuꝑfice demens
Sit mihi recta fides & falsis obuia sectis
Sit mihi p̃cipuae morũ correctio prȩsens
Dablandum sobriũ parcum castũq ministrum
Nonme pauperies cruci& nec languor obunc&
Sit comes almas alus & sufficientia uictus
bsint diuitiae fastus & iurgia litis
nuidie lux is & uentris pensio turpis
rimine neledam quem quam nec crimine ledar
ic bene uelle queã quo prauũ posse recedat
il turpa cupiam faciã uł ꝓloquar unquam
emens desider& lingua canat actio promat
Dapat̃ altitonans undosum fletib: imbrem
Quo ualeam lacrimis culparum soluere moles.
ap̃cor aixiliue possimquo uincere mundũ
t uite stadium placido percurrere passu
Cũq. suprae madies mortis pate fecerit unam

Expanded text:
Quod miser imploro, tu Christe, perfice clemens. Sit mihi recta fides, et falsis obvia sectis. Sit mihi praecipue morum correctio praesens. Da blandum, sobrium, parcum, castumque ministrum. Non me pauperies cruciet, nec languor obuncet. Sit comes alma salus, et sufficientia victus. Absint divitiae, fastus, et jurgia, lites, Invidiae, luxus, et ventris pensio turpis. Crimine nec laedam quemquam, nec crimine laedar. Sic bene velle queam, quo pravum posse recedat. Nil turpe cupiam, faciam, vel proloquar unquam. Te mens desideret, lingua canat, actio promat. Da, Pater altitonans, undosum fletibus imbrem; Quo valeam lacrymis culparum solvere moles. Da precor auxilium, possim quo vincere mundum, Et vitae stadium placido percurrere passu. Cumque suprema dies mortis patefecerit urnam
Abbreviated transcription (Latin):
sinistrum. altitudini sursũ & deorsũ hisit
uI. partibus omne corpus circumscribitur.
Quid si aliquis solam longitudinem metitur
onigitudo sola sine latitudine mensurata
gramme dicitur .i. liniaris mensura
& quidsi longitudini latitudinem metiendo
quis adiecit. A Dumemensaerit latitudo
Rquid si his duobus altitudinem ad iungitꝰ. p
ACucta haectria mensura sociata solidũ corpus
ꝑficiunt cumui. suis partib p̃scriptis.
Hisq: ad scribitur scđm positionẽ loci longe
ł iuxta. Nam aliud ꝙ mihi ad extris ł sinistrisẽ.
ante ł retro. luxta ẽ. aliud ꝙ longe ut uerbi
gratia hic paries prope ẽ. & ille ł ille. mons̃ longe.
Sotest ita de infra & supra intellegi. AP otest sed
sciendum est alud ẽẽ. naturale suꝑ & subter
naliuduero quia circa nos est re . uod est
naturale & ꝙ circanosẽ. &taturalit̃ enim¬

Expanded text:
sinistrum; altitudini, sursum et deorsum. His enim sinistrum; altitudini, sursum et deorsum. His enim sex partibus omne corpus circumscribitur. C. Quid si aliquis solam longitudinem metitur?-- A. Longitudo sola sine latitudine mensurata gramme dicitur, id est, linealis mensura.-- C. Quid si longitudini latitudinem metiendo quis adjecerit?-- A. Cum emensa erit latitudo lis mensura.-- C. Quid si his duobus altitudinem adjungit?-- A. Cuncta haec tria mensurae sociata solidum corpus perficiunt cum sex suis partibus praescriptis, hisque ascribitur secundum positionem loci, longe vel juxta. Nam aliud, quod mihi a dextris vel sinistris, ante vel retro juxta est; aliud quod longe; verbi gratia: Hic paries prope est; et ille vel ille mons longe. Potest ita de infra et supra intelligi?-- A. Potest. Sed sciendum est aliud esse naturale super et subter: aliud vero, quod circa nos est.-- C. Quod est naturale,
Abbreviated transcription (Latin):
cer̃ aliquas in omni & non in solo ut siquis ho¬
minẽ diffini ens dicat. id eẽ. hominem. ꝙ spi¬
rat. quia cibum capiat. hoc in omni quidẽ ẽ
homine Nontam̃ insolo nam& pecudes cibũ
capiunt & fere spirant. nec in solo. nec inom¬
ni ut siquis in hominis diffinitione. id eẽ. homi
nem dicat. quia album ẽ. nec insolo nec in om¬
niẽ. Neq enim aut homosolus candidus in¬
uenitur & ñ bos aut equus aut omnis homo
Quae ex istis speciebus certioremha albusẽ
usia faciunt diffinitionẽ. A Duae insolo
& in omni alteraq: insolo & non in omni.
ut hominem eẽ risibilem disciplineq: capacẽ
hae due species ad inuestigandã usian dequa
Κ Decursis igitur breuit̃ partibus quib usia pos¬
sit intellegi. Restat nunc desingulis usiae
nmensura longitudinis. latitudinis & altitu
hisq: singulis duae species ad iacent. longitu¬
dini. ante & retro. latitud ini dextrum &

Expanded text:
cerunt aliquas. In omni et non in solo; ut si quis hocerunt aliquas. In omni et non in solo; ut si quis hominem diffiniens dicat, id esse hominem quod spirat, quod cibum capiat, hoc in omni quidem est homine, non tamen in solo; nam et pecudes cibum capiunt et ferae spirant. Nec in solo, nec in omni; ut si quis in hominis diffinitione id esse dicat hominem, quod album est; nec in solo nec in omni est, neque enim aut homo solus candidus invenitur et non bos aut equus; aut omnis homo albus est. C. Quae ex istis speciebus certiorem in usia faciunt diffinitionem?-- A. Duae. In solo et in omni; altera, quae in solo, non in omni; ut, hominem esse risibilem, disciplinaeque capacem. Hae duae species ad investigandam usian, de qua. DE QUANTITATE. C. Decursis igitur breviter partibus, quibus usia possit intelligi, restat nunc sermo de singulis usiae In mensura longitudinis, latitudinis et altituHisque singulis duae species adjacent. Longitudini, ante et retro; latitudini, dextrum et
Abbreviated transcription (Latin):
uestiri ł armari. abusia separata sunt alia
sunt communia .i. intra extra usian ut rela¬
tio. facere. & pati. maius uero & minus unum
insehabent. aliud extrase. item facere extra
& Intra. ut cedere quisq dici non potest nisi
alterum cedat. similiter pati. cedi it ł uiri
nullus potest nisi ab altero pacietur.k Est
A Est ea enim q: ins̃. cuiq aut insolo & in omni
aut in solo & ñ in omni. aut in omni & ñ insolo
aut nec insolo. nec in omnieẽ. necesse ẽ & has
IIII. species. greciuocant. ENMONO CEPATI
en mono utipanti.¬
K̾̃ Ut haec exemplis planiora facias uelim.
t si hominem qͥ diffiniri uolens dicat risus ẽẽ
capacem. hoc & insolo homine ẽ & in omnu
solus namq: homorid&. & cunctisridere na¬
turale est. in solo & non in omiu. ut siquis difi¬
niens hominem capacem disciplinae dicatẽẽ.
hoc insolo quidem homine. In ueniri potest.
nontam̃ in omni neq enĩ om̃s disciplinas didi¬

Expanded text:
vestiri vel armari, ab usia separata sunt. Alia vestiri vel armari, ab usia separata sunt. Alia sunt communia, id est, intra et extra usian, ut, relatio, facere et pati. Majus vero et minus, unum in se habent, aliud extra se. Item facere et extra et intra, ut caedere quisque dici non potest, nisi alterum caedat; similiter pati: caedi enim vel uri nullus potest, nisi ab altero patiatur  Ms.,A. Est. Ea enim quae insunt cuique, aut in solo, et in omni; aut in solo et non in omni; aut in omni et non in solo; aut nec in solo, nec in omni esse necesse est. Et has quatuor species Graeci vocant; enmono utipanti. C. Haec exemplis planiora facias velim.-- A. Ut si hominem quis definire volens dicat, risus esse capacem; hoc et in solo homine est, et in omni: solus namque homo ridet, et cunctis ridere naturale est. In solo et non in omni, ut si quis diffiniens hominem capacem disciplinae dicat esse; hoc in solo quidem homine inveniri potest, non tamen in omni; neque enim omnes disciplinas 339 didi
Abbreviated transcription (Latin):
stare ex partibus intellegimus. &iam uel
crescere uel senescere. modo angicuris. modo
securo pectore conquiescere. sanitate alias
frui alias dolore ꝑpeti. peritũ ex inperito ex
indoctio doctum . K F. orte haec sapientes
propriis nominibus discernere uoluerunt.
Etiam nam id ꝙ corporali sensu discernitur
usi an .i. substantiam dici iusser̃. illud aut̃
maluer̃ ussan q̃ꝗ ypocimenon .i. subiacens
appellari uoluerunt. Illa ueroq accidunt
uero accidentia  in subiacenti sub stantia. ut
pote disciplina in animo. color incorpore
ł in ipsa usi a ł ex trausi an dicere ẽẽ. AAlia
in ipsa alia extra ipsam. Intra usians. quali¬
utas quantitas & situs. Haec enim sine ipsa ẽe¬
Mox enim ut hominem ł equũ
dixeris. ad uerti necesse ẽ. bipedalem aut quad¬
rupedalẽ. album aut nigrum. stantẽ aut ia¬
cententem. extra usian uero s̃. locus tempus
& habitus. Nam in loco ł temp̃r eẽ aliquem

Expanded text:
stare ex partibus intelligimus; etiam vel stare ex partibus intelligimus; etiam vel crescere vel senescere; modo angi curis, modo securo pectore conquiescere; sanitate alias frui, alias dolores perpeti; peritum ex imperito, ex indocto doctum. C. Forte haec sapientes propriis nominibus discernere voluerunt?-- A. Etiam. Nam id quod corporali sensu discernitur, usian, id est, substantiam dici jusserunt. Illud autem, maluerunt. Usian quoque ypocimenon, id est, subjacens appellare voluerunt. Illa vero quae accidunt, accidentipote, disciplina in animo, color in corpore,l in ipsa usia, vel extra usiam dicere esse?-- A. Alia in ipsa, alia extra. Intra usiam sunt qualitas, quantitas et situs. Haec enim sine ipsa Mox enim, ut hominem vel equum dixeris, adverti necesse est bipedalem aut quadrupedalem; album aut nigrum, stantem aut jacentem. Extra usian vero sunt locus, tempus et habitus. Nam in loco vel tempore esse aliquem;
Abbreviated transcription (Latin):
tingere R. Quia mihi ꝑspicuae nominum
uarietatem dixisti. superẽ ut questionum ra¬
tionem exponas.q nonnisi nominibus & uer¬
bis constare posse aestimo. ideo hasduas partes
principales eẽ natura nos doc&. Nomennamq
substantiam ostendit. uerbum quid quisq
faciat. quidue paciatur. Aribus ex fontib
om̃s profluunt questiones. aut abhisq sunt.
res quas natura peperit. altera sensuum
quia sensu percipinon possunt. nisi haeres
q: sunt & quarum imagines animo forma¬
mus & condimus. tercia dictionum id nã
ti demonstrat. ergo quam quam separatĩ
haec tria nominentur. mixtam tam̃ detri¬
bus disputationem debemus accipere. Nam
trahit. & p̃sidia orationis inplorat. St̃ igit᷑
illa q: aut ꝑcipimus sensibus corporis.
aut m̃te & cogitatione colligimus sensib
tenemus . q: aut iudendo. aut contrectando.
aut audendo. aut gustando. aut odo rando
percipimus. mente cognoscimus. dumq: lib&
corpus ut puto hominis ł animalis multis con¬

Expanded text:
tingere. C. Quia mihi perspicue nominum varietatem dixisti, superest ut quaestionum rationem exponas, quas non nisi nominibus et verbis constare posse aestimo. Ideo has duas partes principales esse natura nos docet. Nomen namque substantiam ostendit; verbum, quid quisque faciat, quidve patiatur. A. Tribus ex fontibus omnes profluunt quaestiones; aut ab his quae sunt; res, quas natura peperit. Altera sensuum; quia sensu percipi non possunt, nisi hae res quae sunt, et quarum imagines animo formamus et condimus. Tertia dictionum, id namti demonstrat. Ergo quanquam separatim haec tria nominentur, mistam tamen de tribus disputationem debemus accipere. Nam trahit, et praesidia orationis implorat. Sunt igitur illa, quae aut percipimus sensibus corporis; aut mente et cogitatione colligimus. Sensibus tenemus, quae aut videndo, aut contrectando, aut audiendo, aut gustando, aut odorando percipimus. Mente cognoscimus, dum quodlibet corpus, ut puta hominis vel animalis multis con