comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur infinus. Qui a uero displic& eids̃ qui fecit mundum
quur non displic& perquem factus est mundus. Dexpoenim
factis egere nom posse: Unde nec faciendis eguit quifac¬
tis non eg& : Ped sum mebonus fecitom̃a sibi quidem impu¬
ria sed tamenbona: Bonum quippe & iã non sũmũ Im¬
mouero &iã infimũ nisi a sũ mobona esse non poss&
Nimis autẽ dedomalesen sit qui ꝓpterea bonũ esse ali¬
quid negat. quia equale dõ non esse cognoscit : Ita enim
nonerit ille sumum sed infimũ bonũ siquid dehominus est
iã non estbonus. Porrosi in rebusquas condidit eaque sunt pri¬
mabona ualde sunt imparia conditori quia illefccit ħ aec facta
sunt ꝓ fato quitalibus non eguit ad augendã beatitudinem sua
multominus inferioribus atque omnino infimis eguisse creden¬
dus est. quȩ tamenfecit tã quã bonorum omniũ constitutat
restra eorumquȩ terrestrid̃ quȩ uidentur exigua dm̃creas¬

Expanded text:
tur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, tur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo enim factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset. Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat, quia aequale Deo non esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen fecit tanquam bonorum omnium constitutor.restria, eorumque terrestrium quae videntur exigua, Deum creas
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus est aliud iniciũ aliud uero esse principiũ: siergoita esset sereptũ
Initio fecitds̃ & lum &terrã. nibil contra hociste mouerur. quidoet
quur nonolim ex initio factum est Quando quidem leger& inmitio fecit
ds̃ Non ex estimansimpiũ sicredatur ds babere initium sed non
habere principium. Quodsi ita st emendetur hoc auctore euan¬
gelium ubis criptũ est : In printipio erat uerbum : Quur enim non
&iam hicistedicat in principio igitur quo eius neqͦ idem uerbum
esse coepit : & qui ad eius erat uerbum: Potest &iam sic dicere quẽ¬
ad modum in hocdibro dixit eius neqͦ idem ds̃ esse coepit: Dicatbic
siplac& & iã illam definitiuã suam ubiaudit. In principio erat
uerbum. Dicat dicat &iã hic si aud& nullum est principiumsi¬
nefine : Vt ab ipsis &iã manicheis quieum featas se quia ini¬
micũ legi ꝓph&isque repperiunt. libentis sime legunt. iudice¬

Expanded text:
dicturus est, aliud initium, aliud vero esse principium. Si ergo ita esset scriptum, dicturus est, aliud initium, aliud vero esse principium. Si ergo ita esset scriptum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum, potest etiam sic dicere, quemadmodum in hoc libro dixit: Ejusne quo idem Deus esse coepit? Dicat hic, si placet, etiam illam definitivam suam, ubi audit, In principio erat Verbum: dicat etiam hic, si audet, Nullum est principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt, libentissime legunt, judice
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã ex illo initio facere debuerit ex quo est ipse qui fecit:
Quur non hic timuit nedicendo ex inicio quo est ipseds eũ debuis¬
se facerecaelum. diceret᷑ ci. hab& ergo ds̃ initium: Acꝑ hoc secun¬
dum sententiã tuã habebit & finem : Tueni dixisti. nullũ es se initiũ
sine fine : Porrosids̃ car& inicio quomodo faceret aliquid ex inicio
ex quo ipseest: Ac ꝑ hoc exinitio fecit illo ex quofecit id est ex quo
coepit es se quod fecit: Aut ergods̃ ipsorum nihilboni ũqua fecit.
aut secundumistum quod eum que boni fecit xillo inicio fecit e quo
ipse est : & habendi initiũ. metuendus est finis : Aut scãe scripturȩ uer¬
bis deba ad quies cere& intellegere dm̃ quiex nullo cocpit es seprincipio
fecisse caclumin principio uel ex quo cȩlum es se coepit uel infilio quiu¬
deis inter rogantibus quis ess& principiũ sces serespondit. Nisi forte

Expanded text:
Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex quo fecit, id est, ex quo coepit esse quod fecit. Aut ergo deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, vel ex quo coelum esse coepit, vel in Filio; qui Judaeis interrogantibus, quis esset, principium se esse respondit . 5. Nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. A ut ideo non debuit hocbonũ fieni quianon est
a equale sacienti: Quod autem quȩrit quur non istudꝰ
bolim ex inicio factũ sit responsũ babeat immo uerooli
exinicio factũ est: Exinicio utiq suo non dicui nullum
est itiũ si autem hoc iniciũ significari potuit eo qđ
dictum est in principio fecitds̃ quid est quod calũ niatum ue¬
lut internogans in quo principio fecerit cum ipserursus
querat quurno nolim exinicio factum sit : Proinde suauer¬
ba illir epli candasit: N amsicut ipse propt᷑ id quod scriptũ
est. In principio fecit ds̃ celum & terrã. argumentatur &di
cit in principio igitur quo eius ne quo idem ds es se coepit an
xeo quo illũ esseuacu ũtȩ duit iata& nos ad id quoduit quur
musei exinicio igitur quo eius quoidem ds̃ esse coepit anexeo
quo illũ es seuacuum teduit: Hoc quippe illi displic& quod non
olim exinicio fecerit ds̃ caelũ cum dicit quur non olim exinicio

Expanded text:
mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentIn principio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? ita et nos ad id quod ait, Curmus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Hoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcepturi sunt uitag̃na: Quo diste non uidit. qui putauit ẽẽ
dicendũ acdefiniendũ nullũ es se sinefine. principiũ: Necipsũ
potuit idtendere numerum. cuius iniciũ est abuno. & finis innul¬
lo Vuslus quippe numerus qua lib& magnus uel dicit᷑ uelsitã
dicino potest cogitatur. cui non ab dipossit utma ior sit:¬
& puto quodiste quã lib& haeresi sub nomine xp̃i teneat con¬
tra xp̃m iutam sibi ꝓmittit in xp̃o: Utique beatam cuius
tunc poterit es seprincipiũ cum uitȩ huius miserae finis
fuerit: Respondeat itaque beatĩ illa quã non negat ha¬
bituraĩ uel habere principiũ utrũ habitura an non ba¬
bitura sit finẽ: sidicerit babiturã quo modo seaudebit
dicere xp̃ianũ. Id ixerit non habiturã. ubi est quod ausus
dus istebonũ iliquid est quur non oli ex incio ab eofactumet
quod ielius fuit : Quasi seipsum aliquid melius ds fcertt

Expanded text:
percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, vel dicitur, vel si dici jam non potest, cogitatur, cui non addi possit ut major sit. Et puto quod iste, quamlibet haeresim sub nomine Christi teneat contra Christum, vitam sibi promittit in Christo, utique beatam, cujus tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habituram, ubi est quod ausus dus iste bonum aliquid est, cur non olim ex initio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
tus esie non pos sit ÷ Aut ergosic intellegendũ est quod scriptũ
est : In principio fecit ds̃ celum & terrã ut principiũ sit ex quo
eẽ coeperunt non em̃ dõ coana semꝑ fuerunt. sed facta inicium
ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio
sibico&̃no fecit ds̃ celũ & terrã hoc est inunigenito filio ipse esteñ
supientiã dequa dicit a postolus. xpm̃ dĩ uirtutem &di supien¬
tio & dõ qui fecit caelum & terrã dr̃ insalmo: Om̃a insapien¬
tia fecisti. aut si depsilmo iste nonuul accipere testimonium
a postolũ audiat dexp̃o loquentem Quia in ipso condita sunt
om̃a incelo & interra iusibilia & inuisibilia Ds igit nec coe¬
pit sse nec dsin& : Ped opera eius quȩdã incipientia. certo
finees se de sistunt sicut temporu & temporalia quȩdam
incipientia ꝑmanebunt: Sicut ipsa scõrum hominũ. quam

Expanded text:
tus esse non possit. Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum tus esse non possit. Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, ut principium sit ex quo esse coeperunt; non enim Deo coaeterna semper fuerunt, sed facta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeterno fecit Deus coelum et terram, hoc est, in unigenito Filio. Ipse est enim Sapientia, de qua dicit Apostolus: Christum Dei Virtutem et Dei Sapientiam . Et Deo qui fecit coelum et terram, dicitur in Psalmo: Omnia in Sapientia fecisti . Aut si de Psalmo iste non vult accipere testimonium, Apostolum audiat de Christo loquentem: Quia in ipso condita sunt omnia, in coelo et in terra, visibilia et invisibilia . 3. Deus igitur nec coepit esse, nec desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
fellendus est: Vt ostendatur inreprehensione u&erum in considem¬
tius quũ uersutius insanire : Ac primum quodpius poterat re¬
ligoso quaerit iste impius oresu crilego : Quomodo accipiendũ
sit quod scriptum est : In pricipio fecit ds̃ celum & terram Quũ¬
quũ non ad diderit terrã de quu post loquitur : Quaerit ergo
quod principio : Eius ne principio quoidem ds̃ esse coepit a nexco
quo illũ esse uacuũ taeduit : Cui respondetur: Quia nec ds
eẽ coepit nec eum uacationis suȩ taeduit: Quineq aliquan¬
do non fuit. neces sando torpuit nec operando laborauit nec
sine cado sedis indiguit nec facto celo sedem tamquã finiti serro¬
ribus peregrinus inuenit : Potens est emibeatis sime manereinse¬
ma ipso : templo autem suo quod sunt omnes sc̃i & angeli & homi¬
nes sc inpertire habitationẽ suã utilli ex ipsohabeant talebo¬
nũ quobeaties se pos sint non ex eis ille tam̃ domum sie quabe c¬

Expanded text:
fellendus est: ut ostendatur in reprehensione veterum inconsiderfellendus est: ut ostendatur in reprehensione veterum inconsiderantius quam versutius insanire. CAPUT II. 2. Ac primum, quod pius poterat religioso, quaerit iste impius ore sacrilego, quomodo accipiendum sit quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram : quanquam non addiderit, terram, de qua post loquitur. Quaerit ergo: Quo principio? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Cui respondetur, quia nec Deus esse coepit, nec eum vacationis suae taeduit, qui neque aliquando non fuit, nec cessando torpuit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; templo autem suo quod sunt omnes sancti, et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua bea
Abbreviated transcription (Latin):
ode ipse tnuento sicut scripsistis in platea maritimce cũ uenalis
cod& ipse ferr&ur & concurrentibus curbis periculosa curio sita¬
te & delectatione lgerctur ut quanto possent compendio responde¬
rem prius que siuicuius nam esse terroris. Non enim solimanchei
legem ꝓphetus que comdemnant: sed & murcionistȩ & alinon¬
nulli quorum sectȩ nonita in notuerunt populis xp̃ianis : Istae
autem cuius nomen in eodem libro non comperi detestatur dm̃
mundi sabri catorem: Cum munichei quamuis librumgenẽ scos
non accipiant at queblas phement dm̃ta menbonum fabricusse
mundum. &si ex alienu natura atque materia confitentur: Sed
qũa quo non mihi apparuerit cuius secte sic iste blas phem: defen¬
denda est aduersus eius linguã scriptura diuina quũ maledi¬
cis disputationibus insectatur : & qñmse quo quo modo xp̃ianũ¬
uidecupit unde rex euangelio & exapostolo ponit aliqua testimo¬
nia &iã scripturis ad nouum testa mentum pertinentibus re¬

Expanded text:
haeretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem compendio responderem, prius quaesivi cujusnam esset erroris. Non enim soli Manichaei Legem Prophetasque condemnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etsi ex aliena natura atque materia, confiteantur. Sed quanquam non mihi apparuerit, cujus sectae sit iste blasphemus, defendenda est adversus ejus linguam Scriptura divina, quam maledicis disputationibus insectatur. Et quoniam quoquo modo chrii cupit, unde et ex Evangelio et ex Apostolo ponit aliqua testimonia; etiam Scripturis ad Novum Testamentum pertinentibus re
Abbreviated transcription (Latin):
culpam significat ñ habuis seuestẽ nuptialẽ qnm̃ ista parua. magna¬
rũ signa sunt rerũ : siergo & sucrificiũ uisibiliu Cusint int̃renis
rebus exiqua magnarũ qnm diuinarũ signa sunt serũ in quibus
filiisacerdotes scipsidõ cuis bonor insacrificiis attenditur p̃ferebant:
Ion autẽ mille conuiua sep̃tulit sponsũ sed tantũ ñ congruit. qui
nuptialẽ tunicã ñ habebat: Uerũ tam̃ int̃ipsaspoenas. quibutruq
condopus ẽ demisticis signficationib sacrifieꝵ uestis que muortia lisin¬
conuerertẽ car nalib sensib uellein culcareser moñe a es rettel isin
u sestius ꝑ feramus. Suangeliũ legi uacri cõparansdãs anillid malũ¬

Expanded text:
nuptialem, quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas, quibus d opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus: Evangelium Legi veteri comparans Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ : Qnm idẽ ds̃ ẽ & illorũ & istorũ : ođ autẽ deisto cõmemoru ui quẽ pi¬
grũ seruũ misit in tenebras exteriores seueritas dĩubi nec futurorũ in ꝓui¬
dus dicitur qr tali pecuniã suã credidit necimpotens q ut bene a ger&
ñ ipserexit ipsecor rexit nec̃eulus acmaliciosus qđ aluce separatũ intene¬
bras misit hoc deomnib: poenis hominũ q: legunt᷑ in ꝓph&icis librisin¬
flecte fuifsepeccantib: deba fidelis lector aduertere : Hocer go&iã di
ficabant nubebant uxores ducebant uenit diluuiũ & ꝑdidit om̃s sicerit
& aduentus filii hominis : hoc& deobduratione cordis pharaonis : Neq
eñi nouit uestam̃ti littere ñ dicunt de qͥbdã: Tpadidit illos ds̃ in re¬
utitur &ĩa malis iustissimo iuditio adimpiũ regunt decipidũ misit
sicut miceas ꝓph&a sibi inuisione ꝓph&ica de monstratũ eẽ testatur
Neq: enĩ dubi tauit tale aliquid a postolus paulus cũse scir& ueris si me¬

Expanded text:
 idem Deus est et illorum, et istorum? 28. Quod autem de illo commemoravi, quem pigrum servum misit in tenebras exteriores severitas Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit, nec impotens quia ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit, nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit: hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in propheticis Libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam deficabant, nubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reutitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
qenidẽ nonsolu nonlegiturtresuiros sabbato fuisse missõs incaminũ g nisardentt
e dne illud quide legitur tã duillic eos fast it pos sediquisqua dicers ic uunas¬
pru uono uero uxunius hora es paciũ est quoeorũ confesso quã canticuilludt¬
sitaẽ ñ hab& quod suscenseat pransorib: sabbati : esq adhorã em̃ prandu
multo qua millo camino ꝓluxius ieiunatus : adhib& &illuda postolitostimoniũ
ubiait: Non estregnũ di esca & potus sediustitas&pax & g audiũ insspũscõ¬
&regnũ dieclesi a uult intellegi in qua ds̃ regnat: obsecrote nuquidhoc
agebat a postolus cũistaloq retur . ut sabbato axp̃ianisie iunaret᷑ sed nec
de ipsocuius cũq dieue uinioloq batur cũ hȩc diceret : dic tum esteñ ad¬
uersus eos quimire iudaeorũ secundũ ueterẽ legẽ in obseruation
quorundã ciborũ putabantur semunditiã & adeorũ fratũ ã monitionẽ¬

Expanded text:
quidem non solum non legitur tres uiros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem, quidem non solum non legitur tres uiros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem, sed ne illud quidem legitur tam diu illic eos fuisse, ut posset eos quisquam dicere ieiunasse; immo uero uix unius horae spatium est, quo eorum confessio hymnusqusi ita est, non habet, quod suscenseat pransoribus sabbati; usque ad horam enim prandii multo quam in illo camino prolixius ieiunatur. Adhibet et illud apostoli testimonium, ubi ait: Non est regnum dei esca et potus sed iustitia et pax et gaudium in spregnum dei ecclesiam uult intellegi, in qua deus regnat. obsecro te, numquid hoc agebat apostolus, cum ista loqueretur, ut sabbato a Christianis ieiunaretur? sed nec de ipso cuiuscumque diei ieiunio loquebatur, cum haec diceret. dictum est enim aduersus eos, qui more Iudaeorum secundum ueterem legem in obseruatione quorundam ciboru
Abbreviated transcription (Latin):
cepinihilualentia : leiunio in quid eligas paradisodonatus in corpore reg¬
nat: qua siue ianoũ non p̃dicet quis abbato nonieiunant. sicut ieiunium
p̃dicant quitam̃ diedominico nonieiunant aut eliaseo tẽpore ieiun auer
quopopuliis di &iã sabbato ĩeunabat : quod autẽrespondimus dequa dragint adi¬
eb: ieuinii morsi hocdeputaesseresponsũ. &iã dequa draginta dieb: haelie
leiunio inquid daniel leonusic carabie laesus euasit : quasile gerit quodsab
ie iunauerit aut &iã cũ ipsis leonib: sabbato fuerit: ubitamenlegib: quod&
& pranderit : leiunio in quid triũ fida germanitas : Ignib: coruscanticar¬
ceridominata rogi hospitio susceptũ dñm adonuit: haet exempla scorũ
netadesu adenducuius cũq die ie umũ ualent. quantominus sabbati: Quanc

Expanded text:
cepit, nihil ualentia. \'ieiunio\', inquit, \'Helias paradiso donatus in corpore regcepit, nihil ualentia. \'ieiunio\', inquit, \'Helias paradiso donatus in corpore regnat\\ quasi ieiunium non praedicent. qui sabbato non ieiunant, sicut ieiunium praedicant, qui tamen die dominico non ieiunant, aut Helias eo tempore ieiunauerit, quo populus dei etiam sabbato ieiunabat. quod autem respondimus de quadraginta diebus ieiunii Moysi, hoc deputo esse respondendum etiam de quadraginta diebus Heliae. ieiunio\\ inquit, \'Danihel leonum sicca rabie ora inlaesus euasit\\ quasi legerit, quod sabbato ieiunauerit aut etiam cum ipsis leonibus sabbato fuerit, ubi tamen legimus, quod et prandent. ieiunio\', inquit, \'trium fida germanitas ignibus coruscanti carceri dominata rogi hospitio susceptum dominum adorauit\\ haec exempla sanctorum nec ad persuadendum cuiuscumque diei ieiunium ualent, quanto minus sabbati, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quod sabbatiuolens ꝑsuadere ieiunũ adinb& a postolũ testẽ dicentẽ noli
in ebriariuino inquo estom̃s luxoria : quasi dixerit nolite pranderesab¬
bato quia ibi est om̃s luxuria: sicut autẽ hoc p̃ceptũ a postolicũ ne mebrie¬
tuinũ in quo est om̃s luxuria obseruatur axp̃ianis dm̃timentis busquando
pranderit die dominico ita obseruatur quando prandet᷑ & sabbato : Ut ex¬
pressius inquiderantib: centradica ne moie iumo dm̃ &si nom pinere t᷑
offendet porro & non offendere ꝓmereri est quis hoc diceret : nisiq
nollet considerare quid diceret: ergo paganiquando ieiunant non id
magisoffendunt dm̃: Aut sid exp̃ianis uoluiꝰ quod dixit intellegi quis nã
dm̃ offendet siue lit cũscandalo totius quȩ ubiq: dilatat᷑ ȩdesȩ diedom¬
nicoieiunare : Deinde subicit testimonia descripturis. ad causã quã sus¬

Expanded text:
ergo quod sabbati uolens persuadere ieiunium adhibet apostolum testem dicentem: Nolite ergo quod sabbati uolens persuadere ieiunium adhibet apostolum testem dicentem: Nolite inebriari uino, in quo est omnis luxuria, quasi dixerit: \'Nolite prandere sabbato, quia ibi est omnis luxuria. sicut autem hoc praeceptum apostolicum, ne inebrientur uino, in quo est omnis luxuria, obseruatur a Christianis deum timentibus, quando prandent die dominico, ita obseruatur, quando prandetur et sabbato. CUt expressius\', inquit, \'errantibus contradicam, nemo ieiunio deum, etsi non promeretur, offendet; porro et non offendere promereri est\\ quis hoc diceret, nisi qui nollet considerare, quid diceret? ergo pagani quando ieiunant, non ideo magis offendunt deum aut, si de Christianis uoluit, quod dixit, intellegi, quis non deum offendit, si uelit cum scandalo totius, quae ubique dilatatur, ecclesiae die dominico ieiunare? deinde subiecit testimonia de scripturis ad causam, quam sus
Abbreviated transcription (Latin):
ebibit uinũ ia cob&saciatusest. &recessit adõ salutarisuo &ceciderunt
unadie uigintitriamilia : quasi dictũ sit prandit sabbato ia cob& recestadõ
salutari suo : & a postolus quando cõmemor aut cecidisse totmilia : Ronait neq: pran¬
de amussabbato sicut illi praander sedait: neq: fornicemꝰ sicut quidã eorũ fornicatis
& cecider una dieuigintitriamilia: quid sibi &iã uult quodagit sed itautẽ populus
manducare & bibere & surrexer ludere : posuit quide & a postolus hoctes¬
timoniũ : seduta seruitute idolorũ nona sabbati prandio ꝓhiber&: sabbato autẽ
illud factũ ẽẽ iste non ꝓbat sedutlibitũ est supicat᷑: sicut autẽ fieri porest utie¬
unetur &eũieiuniũ soluitur siquisq ebriosus est tunc in ebrietur. itasieri poto
ut nonieiunetur &sitẽperantes s̃ homines modestisime prandeatur : quid est

Expanded text:
et bibit uinum Iacob et satiatus est et recessit a deo salutari suo et ceciderunt et bibit uinum Iacob et satiatus est et recessit a deo salutari suo et ceciderunt una die uiginti tria milia\', quasi dictum sit: Prandit sabbato Iacob et recessit a deo salutari suo\'. et apostolus quando commemorauit cecidisse tot milia, non ait: \'Neque prandeamus sabbato, sicut illi pranderunt\', sed ait: Neque fornicemur, sicut quidam eorum fornicati sunt et ceciderunt una die uiginti tria mimanducare et bibere, et surrexerunt ludere? Posuit quidem et Apostolus hoc testimonium, sed ut a servitute idolorum, non a sabbati prandio prohiberet. Sabbato autem illud factum esse, iste non probat, sed ut libitum est suspicatur. Sicut autem fieri potest ut jejunetur, et cum jejunium solvitur, si quis ebriosus est, tunc inebrietur; ita fieri potest ut non jejunetur, et si temperantes sunt homines, modestissime prandeatur. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsabbatu prandio uitia luxuriȩ rephendendo eadẽatq cude sẽpedicit. aliud
non inueniendũ quoddicat nsi quodin anit̃ & ad rẽ non ꝑtinens dicit : Utr ũnon
sit subbito ieiunandũ quȩrit᷑ non utrũ nonsid sabbato luxuriandũ: Quodnec
dominico fucunt quidm̃timent qu ãuis in illo utiq ñeiunent : quis autẽ dicer&
quodiste ausus est dicere : Quomodo in quid ꝓnobis aut ꝑ noss ataerũdõ auitigna
quȩ nos sc̃ificat adieat peccatũ cogant : sc̃i ficatã diẽ sabbati confitetur. & ad pec¬
catodicit cogi homines quia prandetur : Ac ꝑ hoc secundũ istũ aud es domini¬
cus sc̃ificatus non est & incipit esse sabbatũ melius aut siest & dominicus dies
scificatus ad peccatũ cogimꝰ quia prandemus : & conatur testimoniis diuinis ꝓbare
sabbato ieiunandũ sedunde hoc ꝓbet omninonon inuenit: Manducauit inquid

Expanded text:
pro sabbati prandio uitia luxuriae reprehendendo eadem atque eadem saepe dicit aliud pro sabbati prandio uitia luxuriae reprehendendo eadem atque eadem saepe dicit aliud locus datur et paradiso peritur et primatus amittitur. quid est ergo quod sit sabbato ieiunandum, quaeritur, non utrum non sit sabbato luxuriandum, quod nec dominico faciunt, qui deum timent, quamuis in illo utique non ieiunent. quis autem diceret, quod iste ausus est dicere? \'quo modo\', inquit, pro nobis aut per nos rata erunt deo aut digna. quae nos sanctificata die ad peccatum cogunt?\' sanctificatam diem sabbati confitetur et ad peccatum dicit cogi homines, quia prandetur, ac per hoc secundum istum aut dies dominicus sanctificatus non est et incipit esse sabbatum melius aut, si est et dominicus dies sanctificatus, ad peccatum cogimur, quia prandemus. Et conatur testimoniis diuinis probare sabbato ieiunandum, sed, unde hoc probet, omnino non inuenit. \'manducauit\', inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
nici dicit eẽ cantandum sacturastidñe animã in anem & potastiani¬
muã sicien tems. Ouirum spiritalem õ carnalium reprebensorem õmg¬
ex pediat iciunar i quir ipse xp̃s quadricginta dieb similit̃ ie iunaunt: quur
nomllis deb: in quadra gintat binis quisbbitũ se quebantur ic uiniũ soluit¬
utiã dominicidei prundiũ commenduret etiũ ante suã resuri ectiont
sicut snguine suuputandũ deditunte pissionẽ : Videscerit̃dierũ quadrigintia
ieumũ quodiste come morit sic a drem nom ꝑtinere ut sabbato iciune mus quo mocdo
adrẽ nonptinet utdominico ie iunem : Pror sũ non adtendit quideri dechit
dominico possit opponi qando sicut accusandi sẽbriosũ coniuina &omnisuora
actemulẽntcluxuries sic ac cusit prandia sibbitorũ Cupositat &ipsaesst
modestorũ atq: sobriorũ &ideo non est illiad fingula respondendũ qnm

Expanded text:
nici dicit esse cantandum: Saturasti, domine, animam inanem et potasti aninici dicit esse cantandum: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem. o uirum spiritalem! o magnum ieiunatorem! o carnalium reprehensorem ge uentris legem domini corrumpamus, ne panem caeli uendamus esca terrena, et adiungit: Quia esca Adam paradiso periit, esca Esau primatus amisit. ecce qui dicit: \'Est enim Satanae usitata calumnia temptatio sicut sanguinem suum potandum dedit ante passionem? Vides certe dierum quadraginta jejunium, quod iste commemorat, sic ad rem non pertinere ut sabbato jejunemus, quomodo ad rem non pertinet ut dominico jejunemus. 14. Prorsus non attendit, quid ei de die dominico possit opponi, quando, sicut accusanda sunt ebriosa conuiuia et omnis uorax ac temulenta luxuries, sic accusat prandia sabbatorum, cum possint et ipsa esse modestorum atque sobriorum. et ideo non est illi ad singula respondendum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Ecce secundum ipsũ dies sabbati multos ancior inuenitur in quo &
nonerracito : Cum eius toto spacio ieiunat᷑ ut eodem ic iumo. roc ceteroru
dierũ ac ꝑ hoc & ipsius domini ci error oblut᷑: Puto qđ tibi nonplaceat
istu presumtio: iamuero cũ se hominem spirita lũ ui deriuelit. & tũ¬
quan carnules pransores sabbatiaccus& attendequemam modũ
domini ci diei nom parco prandio refictat᷑ sedalo gia delectetur
quid es autem alogia. Qđ uerbum & greca lingua urur pactũ est. nis
cumepulis indulg& ut aracionis tramite deuieun. Vnde ani madicr¬
tion carentia dicuntur aloca: Quibus similes sunt uentri dedici: ꝓpt̃
qđ immoderatum conuium quomens inquaratio dominaat᷑. in gurgitu¬
tione uescendi acbibendi quod ã modo obruit᷑ alogia non cupat᷑: in suꝑ
&iam ꝓpter cibimac patum non mentis sed uentris alogia diedidomi¬

Expanded text:
nit? ecce secundum ipsum dies sabbati multo sanctior inuenitur, in quo et nit? ecce secundum ipsum dies sabbati multo sanctior inuenitur, in quo et non erratur, cum eius toto spatio ieiunatur, et eodem ieiunio sex ceterorum dierum ac per hoc et ipsius dominici error abluitur. puto, quod tibi non placeat ista praesumptio. lam uero cum se hominem spiritalem uideri uelit et tamquam carnales pransores sabbati accuset, adtende, quem ad modum dominici diei non parco prandio reficiatur, sed alogia delectetur. quid est autem alogia, quod uerbum ex Graeca lingua usurpatum est, nisi cum epulis indulgetur, ut a rationis tramite deuietur? unde animalia ratione carentia dicuntur aloga, quibus similes sunt uentri dediti. propter quod inmoderatum conuiuium, quo mens, in qua ratio dominatur, ingurgitatione uescendi ac bibendi quodam modo obruitur, alogia nuncupatur. insuper etiam propter cibum ac potum non mentis sed uentris alogia diei domi
Abbreviated transcription (Latin):
aut monachos. quotus quisque inuenitur. qui frequent̃ & cotidia na
ieiunia maxime qr ibiiciunandum quintas abbati non uid& ur
Deide quero siunius quius qdieiuelleuis erro. ipsius dieiceiuinio soluintur ł ab¬
luitur. sic enĩ dicit ut saedierumuelle uis error ie iumii quo que funtibus ab¬
luutur quid ficcemus deillo etrore quis ubrepserit domam codie in quoscan¬
dalũ ẽ ienu nccren aut sidie ipsenullus cristranis errtu obrepit uide homo
ste qui uentridilas colas tamquam magnus i eiuncctta accusat quantũ
honoris & utilitatis uentribus tribuat si tunc nonerrictor quanidopran¬
decur anfucte in ieiunio salbati tantumbonũ constituit ut aliorũ s&
dierũ hoc est &im ipsius dominici uelleuemsio ut dicit errorẽ solim
eiunium sabbati possit ab olere & solo ipsodit none rr& quo toto ut ique
unaturo quid est ergo qđ diẽ dominicum sabbato uel ut xp̃i ano iure p̃po¬

Expanded text:
aut monachos quotusquisque inuenitur, qui frequentet cotidiana aut monachos quotusquisque inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum quinta sabbati non uidetur? 1Deinde quaero: si uniuscuiusque diei uel leuis error ipsius diei ieiunio soluitur uel abluitur — sic enim dicit: ut sex dierum uel leuis error ieiunii quoque fontibus abluatur\' —, quid faciemus de illo errore, qui subrepserit dominico die, in\' quo scandalum est ieiunare? aut si die ipso nullus Christianis error obrepit, uide, homo iste, qui uentricolas tamquam magnus ieiunator accusat, quantum honoris et utilitatis uentribus tribuat, si tunc non erratur, quando prandetur. an forte in ieiunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex dierum, hoc est etiam ipsius dominici uel leuem, sicut dicit, errorem solum ieiunium sabbati possit abolere et solo ipso die non erretur, quo toto utique ieiunatur? quid est ergo quod diem dominicum sabbato uelut Christiano iure praepo
Abbreviated transcription (Latin):
& a frequentia i eiunandi solũ diem dominicũ &cepiens non tantũ
ouentis & occidentis populos xp̃ianos. inquib: sabbatonemoteiunat
uex & ipsã romanã ecclesiã in ꝓuidus & in cautus accusat: cumenĩ
dicit subdisciplinã xp̃i manentes. non deberecũ filiis sinelege cum
principibus sodome cũ plebe gomorre. uoluptaria subsabbatorum
exercere conuiuia. sed cũ sc̃imonii in colis ac dõ deuotis. sollempni ecd¬
si astico iure magis ac magis legiti mei eiunare. ac deinde definiens
quid sit legitime ieui nare. subiungit & dicit ut sedierum uelleuis
error. ieiunii orationis & elemos ynae fontibus ab luatur. ꝓfecto
eos quiminus quã s& diebus. in ebdomadeieiunant. non putat legu
mostaditate contrabunt᷑ abluere: Uideant ergo romani quid
agant quia &iũ ipsinimiũ contumeliose. buius disputatione
tractant᷑: Apud uuos omnib: istis s&diebus. prȩt̃ paucissi moscleru

Expanded text:
et a frequentia ieiunandi solum diem dominicum excipiens non tantum et a frequentia ieiunandi solum diem dominicum excipiens non tantum orientis et occidentis populos Christianos, in quibus sabbato nemo ieiunat, uerum et ipsam Romanam ecclesiam inprouidus et incautus accusat. cum enim dicit sub disciplina Christi manentes non debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe Gomorrhae uoluptaria sabbatorum exercere conuiuia. sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare\', ac deinde definiens. quid sit legitime ieiunare. subiungit et dicit ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur\', profecto eos, qui minus quam sex diebus in hebdomade ieiunant, non putat legitmortali tate contrahuntur, abluere. uideant ergo Romani, quid agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose huius disputatione tractantur, apud quos omnibus istis sex diebus praeter paucissimos clericos
Abbreviated transcription (Latin):
diebus. itaieiun& ut nullo diecorpus omnino reficiat eum
carnalem uocat: Quasi cibus & potus c&eris diebus ñ ꝑtineat ad carnẽ
& uentricolam iudicat. quasi solius sabbati prandium descendat in
uentrem huicsane non sufficit. qđ aduincendum phariscum i com
sufficit ut̃ in sabbato ieiun&ur: sed &cepto dominicos sec&eris
diebus itaieiuna re compellit ut dicat. antiqua remota labe duo
in carne una xp̃iiam sub disciplina manentes non debent cũ filus
sinelege & cum principibus sodomoꝵ & complebe gomorre. sabbatao
uoluptaria conuiuia &ercere. sed cum scĩ monei in colis ac dõde uotis
sollempni eccles iasti iure. magis ac magis legiti me i eiunare: Ut sec
dierũ uelleuis erroa ieiunii orationis & elemosrnȩ fontibus abluatu
quo possimꝰ dominica alogia refecti . om̃s aequali cordedigne cantare
satura sudñe animã in anẽ . &potasti animã sitientem: Ista dicens

Expanded text:
diebus ita ieiunet, ut nullo die corpus omnino reficiat, eum diebus ita ieiunet, ut nullo die corpus omnino reficiat, eum carnalem uocat, quasi cibus et potus ceteris diebus non pertineat ad carnem, et uentricolam iudicat, quasi solius sabbati prandium descendat in uentrem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum Pharisaeum iam sufficit, ut ter in sabbato ieiunetur, sed excepto dominico sex ceteris diebus ita ieiunare compellit, ut dicat: \'Antiqua remota labe duo in carne una Christi iam sub disciplina manentes non debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum et cum plebe Gomorrhae sabbatorum uoluptaria conuiuia exercere, sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare, ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem\'. ista dicens
Abbreviated transcription (Latin):
iunemus. hoc p̃ceptum ñ possimus implere. bene qđ septẽ dies sunt
qui uolumine tẽporũ. ꝑ suu uestigia reuocant᷑ : Cũ ergo & his bidu¬
um quisq: d& raxerit. nesabato domim coq: ieun&. remanent dies
qumq: in quib: pharis ȩum superure possit bis insabbato ieiunun¬
tẽ: Puto enĩ qđ sit̃ insabbatto quisq: ieiunat. iam superat pharis ȩ¬
um quibis insabbatto ieuinabat, Quod si & quater uel &iam ut nul¬
lus dierũ & tepto sabbatto & domini copret̃mittatur in ebdomade
quinquies ieiun&ur qđ multo totauitas ua faciunt. maxime in
mon asteriis constituti non solum phariseus quibis insabbacto.
ieiunabat. uerũ &i ã xp̃ianus qui quasta & s&ctã & ipsos abbato
ieiunare consueuit qđ frequent̃ romanaplebs facit. in labori
ieiunii superabitur: & tamen nescioquis iste ut difis urbicus
disputator &iã siquisq: continuis quinq: p̃t̃ sabbatũ & dominicũ

Expanded text:
iunemus, hoc praeceptum non possimus implere. bene quod septem dies sunt, iunemus, hoc praeceptum non possimus implere. bene quod septem dies sunt, qui uolumine temporum per sua uestigia reuocantur. cum ergo ex his biduum quisque detraxerit, ne sabbato dominicoque ieiunet, remanent dies quinque, de quibus Pharisaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. puto enim, quod, si ter in sabbato quisque ieiunat, iam superat Pharisaeum, qui bis in sabbato ieiunabat. quod si et quater uel etiam, ut nullus dierum excepto sabbato et dominico praetermittatur, in hebdomade quinquies ieiunatur, quod multi tota uita sua faciunt maxime in monasterio constituti, non solum Pharisaeus, qui bis in sabbato ieiunabat, uerum etiam Christianus, qui quarta et sexta et ipso sabbato ieiunare consueuit, quod frequenter Romana plebs facit, in labore ieiunii superabitur. et tamen nescio quis iste, ut dicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis quinque praeter sabbatum et dominicum
Abbreviated transcription (Latin):
istedicere. &ũ illos quomniu fructuum suorum decimas dint pat peribus cũ
phariseodã nari quia hoc quoquilleint̃ sua opera p̃dicabat. Quod cupimus amul¬
tis fierixp̃ianis & uix paucissimos inuenimus : Aut uero qui non fuerit in¬
iustus adulter & raptor cũ pharis eodã nabitur quic illes itad nonesie
ictabat. Quod certe quis quissent it insanit: porro si haec sine dubio
piaate humili quȩ in illo non erat sic &bis insabbato ieiunare tn homi¬
ne qualis fuerat ille phariseus infructuo sum est in homina autẽ humi¬
literfideli uel fidelit̃ humili religiosũ ẽ. quã uis euan gelica scriptu¬
ra non dicerit dam natũ pharis eum. sed magis iustificatũ dicxerit
publi canũ. uerũ si hoc modoputat iste intellegendũ. quod ait dñs:
Nisi abundauerit iustitia uestra plus quã scribarũ & phariseorũ
non intrabitis in regnũ celorum ut nisi amplius quã bis insabat oie¬

Expanded text:
iste dicere etiam illos, qui omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum iste dicere etiam illos, qui omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat; quod cupimus a multis fieri christianis, et vix paucissimos invenimus: aut vero qui non fuerit injustus, adulter et raptor, cum Pharisaeo damnabitur; quia ille se talem non esse jactabat; quod certe quisquis sentit, insanit. Porro si haec sine dubio pietate humili quae in illo non erat: sic et bis in sabbato jejunare, in homine qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est; in homine autem humiliter fideli, vel fideliter humili, religiosum est: quamvis evangelica Scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis justificatum dixit Publicanum. 8. Verum si hoc modo putat iste intelligendum quod ait Dominus, Nisiabundaueritiustitiauestraplusquam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum, ut, nisi amplius quam bis in sabbato ie
Abbreviated transcription (Latin):
erat tempus ut sabbato ieiunarent. quod scilic& u& erutraditio
phibebat num quid ergo ĩam̃ erat tempꝰ. ut sabbatonuacarent
Non ne& hocu& er traditio phibebat &uacare cogebat: & tam̃¬
co ipsosabbatodie quox p̃ilegimus manducasse discipulos. uul¬
serunt utiq spicas. qđ sabbato non licebat : Qui au&eꝵ traditio
ideo dñm dieillo adiscipulis haec duo fieri uoluisse. unum
despicis uellendis alter de alimtis sumendis: Ut illud ẽ&
duersus eos qui sabbato uolunt uacare. hocaut aduersus
eos qui cogunt sabbato ieiunare: Cum illud mutato temp̃r.¬
iaisuꝑsticiosum ec. significass& hoc aut utroq tempor
liberum ee uoluiss&: Neq id confirmando di xerimus:
danabimur bis in sabbato ie undentii iunantes: Tã qua
phariseus ide. lam naur.deillis sit qrbis in sabbato
iciunabat. & nonq: suꝑpublicanũ setumidus extollebat pocestaut̃

Expanded text:
erat tempus, ut sabbato ieiunarent, quod scilicet ueterum traditio erat tempus, ut sabbato ieiunarent, quod scilicet ueterum traditio prohibebat, numquid ergo iam erat tempus, ut sabbato non uacarent? nonne et hoc ueterum traditio prohibebat et uacare cogebat? et tamo ipso sabbati die, quo Christi legimus manducasse discipulos, vulserunt utique spicas, quod Sabbato non licebat, quia contradictio veideo Deum illo die a discipulis haec duo fieri voluisse, unum de spicis vellendis, alterum de alimentis sumendis, ut illico esset adversus eos qui sabbato volunt vacare. Hoc autem adversus eos, qui cogunt Sabbato jejunare, » et reliqua. Et iteritiosum esse significasset, hoc autem utroque tempore liberum esse voluisset. Neque id confirmando dixerim, damnabimur, bis in sabbato jejunantes? tanquam Pharisaeus ideo damnetur, quia bis in sabbato jejunabat, et non quia super Publicanum se tumidus extollebat . Potest autem
Abbreviated transcription (Latin):
uucatiotantũ hominia suis uel seruilibus operibus imperat᷑:
quã prior populus
inumbru accipiens futurorũ
uacare conspicimus: Non ut putatur iudeis carnalibus non recte
intellegentibus qđ recte intellegunt xp̃iani : Neq enĩ melius
haec intellegimus quã ꝓph&e: Quita men in eo tempore quoitu
fieri o postuit. serua uerunt hanc sabbatiuacationẽ quã iudȩ iputant
ad huc eẽ seruandam: Vnde illud ẽ qđ lapidare ds̃ homine miustt
qui sabbato ligna qđ legerat: Nusquã autem legimus lapidatũ
uel aliquo dignum supplicio iudicatũ. siue ieuinantẽ sabbato siue
prandentem: qui tamen bonoix duoꝵ qui&i conueniat quid labo
isteipseuiderit qui gaudium mandu cantibus. luctum ieunantib:
deputauit: uel intellait adño deputari ubideie iuni orespondens
ait. Non possunt iugere filiis ponsi quã diucũ eis ẽ sponsus : Quod
autem proptereadicit sabbato aplos manducas se. quia non du

Expanded text:
uacatio tantum homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, uacatio tantum homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in umbra accipiens futurorum uacare conspicimus non, ut putatur, Iudaeis carnalibus non recte intellegentibus, quod recte intellegunt Christiani. neque enim melius haec intellegimus quam prophetae, qui tamen eo. tempore, quo ita fieri oportuit, seruauerunt hanc sabbati uacationem, quam Iudaei putant adhuc esse seruandam. unde illud est, quod lapidari deus hominem iussit, qui sabbato ligna collegerat; nusquam autem legimus lapidatum uel aliquo dignum supplicio iudicatum siue ieiunantem sabbato siue prandentem. quid tamen horum duorum quieti conueniat, quid labori, iste ipse uiderit, qui gaudium manducantibus, luctum ieiunantibus deputauit uel intellexit a domino deputari, ubi de ieiunio respondens ait: Non possunt lugere filii sponsi, quam diu cum eis est sponsus. Quod autem propterea dicit sabbato apostolos manducasse, quia nondum
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓpt̃ quod ait dñs : Vement dies ut offeret᷑ ub eis sponsus. & tuncie¬
iunabunt filii s ponsi quia tempus guudu & tempus est luctus primũ¬
ud tendere debuit. quod illic dñs deieiuno non de subbatiie iunio
loquebutur: deinde cũ uult intel ligi luctũ ieuinio crbogaudio¬
um depucandũ qur non cogiiat quid quidẽ illud quod significa¬
re ds̃ uoluit in eo quodscriptũ est eumdie septimorequie uisse
ub omibus operibus suis non ibi luctũ significatũẽe sed guudiũ
Nisi forte dicturus est in illa requie dĩ & sc̃ificatione subbuti
guudiũ udeis luctũ significutũ ee . xp̃iunis: &i amen nec quando
scificauit ds̃ diem septimũ qui in illo requie uit ab omnib: operib:
suis a liquid deieiumo uel prandio subbati ex pressit : Nec cũpostea
populo haebreo deipsius diei obseruatione mundauit. aliquid
deulimentis uel sumen dis uel non sumen dis loquutus est

Expanded text:
se, propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc iese, propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sattendere debuit, quod illic Dominus de jejunio, non de sabbati jejunio loquebatur. Deinde cum vult intelligi luctum jejunio, cibo gaudium deputandum, cur non cogitat, quidquid est illud quod significare Deus voluit in eo quod scriptum ab omnibus operibus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaudium? nisi forte dicturus est in illa requie dei et sanctificatione sabbati gaudium Iudaeis, luctum significatum esse Christianis. et tamen nec, quando sanctificauit deus diem septimum, quia in illo requieuit ab omnibus operibus suis, aliquid de ieiunio uel prandio sabbati expressit nec, cum postea populo Hebraeo de ipsius diei obseruatione mandauit, aliquid de alimentis uel sumendis uel non sumendis locutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Recedaent iniqui a me uiũ eorum nosse nolo : & quod sint uentrcole uidȩ
amȩcclesiȩ praeponentes & ancille filius & lege non uista seduo lupta¬
ria consulentes uentri non discipline suc cũbentes & quod a ro sint &mor¬
tem supucnt. & ceteru huius modi: quȩ sideuno copiũ di fumulo diceret
quis eũ uudire quis non deuita red deber& : Cũ uero his obꝓpriis adque
maledictis insectatur ec clesiũ ꝑ totũ mundũ frutificantẽ at que cres¬
centem & die subbatibene ubique prandentẽ ammo neo quis quisest
ut sese co ib&: Nem cuius me nomen ignorure uoluisti: ꝓfecto de illo me
iudicare noluisti : Pili us hominis inquid subbuti dñs est : Inquo muxime
benequã male fucerelic& : Siergo mulefecimus quando prandemus
nullodie dominico beneuiuimus: quod autẽ fateturu postolos: Sub¬
bu tomanducase. & dicit ut tunc geiunaretur temporis non fuis¬

Expanded text:
Recedant iniqui a me, viam eorum nosse nolo. » Recedant iniqui a me, viam eorum nosse nolo. » am ecclesiae praeponentes et ancillae filios et lege non iusta sed uoluptaria consulentes uentri, non disciplinae succumbentes, et quod caro sint et mortem sapiant et cetera huius modi, quae si de uno quopiam dei famulo diceret, quis eum audire, quis non deuitare deberet? cum uero his opprobriis atque maledictis insectatur ecclesiam per totum mundum fructificantem atque crescentem et die sabbati paene ubique prandentem, admoneo, quisquis est, ut sese cohibeat. nam cuius me nomen ignorare uoluisti, profecto de illo me iudicare noluisti. \'Filius hominis\', inquit, \'sabbati dominus est, in quo maxime bene quam male facere licet\'. si ergo male facimus, quando prandemus, nullo die dominico bene uiuimus. quod autem fatetur apostolos sabbato manducasse et dicit, ut tunc ieiunaretur, temporis non fuis