comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luo fances alteri menoric alcertoli¬
liuoriem assret li tici fons amorẽ
ueneriscolillit & inȩtieela cos furia¬
lis ẽ ⁊ equacbiberit udorem libli ai¬
nis cx descit Inocemsa nsant
aque qua scere lare demfeminterũ
xut oruminsiniam abo deredi¬
cuntur Inechiopiȩ fonte rubro qui
ar chec diȩ abostus fierino ⁊ paere
insciliu fontes noduoquorummipus
scerdem fecundaet Altersecunda
serilem fecit intesalic̃e duo sunt

Expanded text:
uo fontes: alter memoriam, alter oblivionem affert. Cyzici fons amorem Veneris tollit. 4. Boeotiae lacus furialis est, de quo qui biberit, ardore libidinis exardescit. In Campania sunt aquae, quae sterilitatem feminarum, et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiae fonte rubro, qui Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus sterilem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia
Abbreviated transcription (Latin):
DE DIUAESITATE AQuocp
quecrum naturȩ diuersiecs multoc¬
AI
est alicce enimselis alia enutri
aliȩ aluminis aliȩ sulphuris aliehi¬
tuminis alie curam morboruntud¬
ibentes Ham luxta romam albulȩ
aquȩ uulne ribus medentur. Initalia
fons ciceronis oculorum uulnetacu¬
rat. In & iopia lacus est quopfusa
corpo rauelut el eo nitescunt:
mefons est in affrica canora suo ces
facien ex ditoria lacu irlige qui

Expanded text:
De diversitate aquarum . Aquarum naturae diversitas multa est: aliae enim salis, aliae nitri, aliae aluminis, aliae sulphuris, aliae bituminis, aliae curam morborum adhibentes. Nam iuxta Romam Albulae aquae vulneribus medentur. In Italia fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia lacus est quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio lacu Italiae qui
Abbreviated transcription (Latin):
ter ꝓrue tamentis sillogis mifiunt un¬
de& ana letica pertractantur
Ir ubi totius eius artis utilitas&
iontus ostenditur quorum conclũ¬
so plurimum lectorem a diubat adue¬
ritateminues gandam tantum ut
absit ille error decipiendi aduersa¬
nun penso fismata falsarum con¬
clusio inum formulae cathegorio¬
rum idest praedicatiuorum
Sillogismorum sunttres primae for¬
mulae modi sunt nouem primus mo¬
dus est quicon ducit id est quicollet
nuniuersolibus dedicatiuis didicatium
uniuer salamn directim ut omne iustũ
enestum omne honastum bonum
monuigitunius tumbonum gecundu¬

Expanded text:
terpretamentis syllogismi fiunt. Unterpretamentis syllogismi fiunt. Unde et analytica pertractantur.mi, ubi totius ejus artis utilitas et virtus ostenditur, quorum conclusio plurimum lectorem adjuvat ad veritatem investigandam, tantum ut absit ille error decipiendi adversarium per sophismata falsarum conclusionum. 2. Formulae categoricorum, id est, praedicativorum syllogismorum sunt tres. Primae formulae modi sunt novem. 3. Primus modus est qui conducit, id est qui colligit, ex uniuersalibus dedicatiuis dedicatiuum uniuersale directim, ut 'Omne iustum honestum: omne honestum bonum: omne igitur iustum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
cata fasin & apo fasinidest adfirmatio¬
nem & negationem per ad firmatio¬
nemut homocurrit perne gationẽ
ut homo noncurrit inhis itaque per¬
iermenus supra dictus filoso fus de sep¬
tems peciebus tractat idest De nomi
ne de uerbo Deoratione deenuntia¬
tionis De ad firmatione Denegationo
decontra dictione nomen est uox signi¬
ficatiua secundũ placitũ sine tempore
cuius nulla pars est significatiua se pa¬
rat aut socrates: Uerbumest quod sig¬
nificat tempus cuius pars nihi letrã
significat: sed semper eorum quae
de altero dicuntur notat ut cogi¬
tat disputat. Oratio est uox signifi¬
catiua cuius partiũ aliquidsepara¬
tũ significatiuum est ut socãtes
disputat Enuntiatiua oratio ẽ
uoxsi gnificatiua de eo quod ẽ ali¬
cuius ab aliquo ut socrates non est
sontra dictio est adfirmationis&
negationis oppositio ut socrates
disputat socrates non disputat
periermenarum haec est quod & his in¬

Expanded text:
cataphasin et apophasin, id est adfirmatiocataphasin et apophasin, id est adfirmationem et negationem. Per adfirmationem, ut homo currit; per negationem, ut homo non currit. In his itaque Perihermeniis supra dictus philosophus de septem speciebus tractat, id esne, de uerbo, de oratione, de enuntiatione, de affirmatione, de negatione, de contradictione. Nomen est uox significatiua secundum placitum sine tempore, cuius nulla pars est significatiua separata, ut Socrates. Verbum est quod consignificat tempus, cuius pars nihil extra significat, et est semper eorum quae de altero dicuntur nota, ut cogitat, disputat. Oratio est uox significatiua, cuius partium aliquid separatum significatiuum est, ut Socrates disputat. Enuntiatiua oratio est uox significatiua de eo quod est alicuius ab aliquo, ut Socrates non est. Contradictio est affirmationis et negationis oppositio, ut Socrates disputat, Socrates non disputatperihermeniarum haec est, quod ex his in
Abbreviated transcription (Latin):
Appellatas autem categorias cons¬
tat quia non possunt nisi& subiectis
agnosci quis enim quidsit homo
poss& agnoscerenisi aliquem homi¬
nem sibi ponat ante oculos quasi sub¬
icctum nomini. Hoc opus aris totelis intel¬
legendumest quan dosicut dictũest
quicquid homoloquitur interdecim
ista pracdicamenta habentur ꝓfici&
&iam adubros intellegendos quisiue
r& horibus siue dia lecticis ad plicantur
mis& peruarias formasiterationesc
cautissimus De quo dicitur aristotiles
quando peiermenias scripti tabat ca¬
lamũ in mente tinguebat
sicatur sermone aut per nomen si ÷¬
nificatur aut peruerbum quaeduae
rintes orationis interpraetantur
ioeum quic quid conceperit mensade
io queo dum omnis eni meloquutu
conceptaerei mente interpres cst
hancaris totiles uir interũ &pres¬
sione & faciendis sermonibusperitis¬
simus penier monian nominat quã
stulicꝑnutatio nemnos appellamus
scilic& quod resinente conceptas

Expanded text:
Appellatas autem categorias consAppellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis intellegendum est, quando, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, inter decem ista praedicamenta habentur. Proficiet etiam ad libros intellegendos, qui sive Rhetoribus sive Dialecticis adplicantur. et per varias formas iterationesque cautissimus, de quo dicitur: Aristoteles, quando Perihermenias scriptitabat, calamum in mente tinguebat.nificatur sermone, aut per nomen significatur, aut per verbum: quae duae partes orationis interpretantur totum, quidquid conceperit mens ad loquendum. Omnis enim elocutio conceptae rei mentis interpres est. Hanc Aristoteles, vir in rerum expressione et faciendis sermonibus peritissimus, Perihermeniam nominat, quam interpretationem nos appellamus; scilicet quod res mente conceptas
Abbreviated transcription (Latin):
horum decimprae dicametorum ser¬
none uulgamus plenaenim sententia
debisitaest agustinus magnus ora¬
tor filius illius stans intem plohodie
infulatus disputando fatigatur usu
autem substantia est idẽ proprium
queceteris subiac& reliquanouem
accedentia sunt Cubstanti a autem
dicit̃ abeo quod omnes res adseipsum
subsistit corpus enim subsistit & idesub¬
tantia est Illa uero accedentia quo e in
subsistente atq subiecto sunt subs ł antia
non sunt quiã non subsistunt sed mutar¬
substantia est quasi dicatur desubsta¬
tia . Ubi autem dicitur in subiecto
accedentio sunt idest quae accedum
in substantia & quantitas qualitas uel
sigura. Desubiecto igitur generaa
species in subiecto accȩdentia sunt: &
his nouemaccedentibus tria trausia
sunt quantitas & qualitas&situs hȩc
enim si neusia esse nonposs: &tra usiã
uero sunt locus tempus & abitus intra
&etrausiam Relatio facere & pati

Expanded text:
horum decem praedicamentorum serhorum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. Usia autem substantia est, id est proprium, quae ceteris subiacet; reliqua novem accidentia sunt. Substantia autem dicitur ab eo, quod omnis res ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutansubstantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae accidunt in substantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus et habitus; intra et extra usiam sunt relatio, facere et pati.
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ac dominus uno tempore &or¬
dio nominis suntunt nec aliquando
inuenitur do iminus priorseruoneo
seruus domino alterũ enim alteri
praeesse non potest: Locus est ubi sit
inforo in platea. lociautem motus
partes sexbab& Dex trã & sinistrã
ante & retro Gur sumatꝙ deorsũ
ri. porro situs a positione dictus
ut quis aut st& aut sedeat aut ia¬
ceat habitus abhabendo aliquid
dictus ut haberescientiam inmen¬
tem uirtutem in corpore circa
corpus uestimentum & cetera
quae ad habendimodum designa¬
to adoctoribus numero conprae¬
henditur. Iam uero agere &puti
ab agentis & patiencis significi¬
tione consistunt: Nam scribo
uocis actum hab& qm̃ facientis
rem indicat. Scribor patientis
est qm̃ patis eos tendit In hisenim
nouemgeneribus quorum & em¬
pli gnatia quaedam posita sunt
til imipso substan sciae renere
quod ost husi ainnu merabilia
rerperiunturnam & ea qua ein¬
tellectu capimus idad alterum

Expanded text:
servus ac dominus uno tempore exorservus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. die. Porro situs a positione dictus, ut quis aut stet, aut sedeat, aut iaceat. Habitus ab habendo aliquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est οὐσία, innumerabilia reperiuntur. Nam et ea quae intellectu capimus, id ad alterutrum
Abbreviated transcription (Latin):
uocum ingeneribus esse intellegitu
quia & nomen & defintionem dant
formis sius: De nomina tiua ide st di
riuata dicuntur quae cum que ab ali¬
quod solo differentiae casu secundum
momenhabent appellationem &bo
nitate bonus & amalitia malus Ca
thegoriarũ autem species decimsu¬
nt
dest substantiae. quantitas qualio
relatio i situslo icus tempus abitus
agere & pati Substantiae quepro¬
priae & principaliter dicitur Quac
ne que desubieo praedicatur neque
in subiecto est ut aliqui homo uł aliq
equus: Cecunda autom substantiae
dicuntur m quibus speciebus ille que
princi paliter substantiae promodo dic¬
ta sunt insuntat que clauduntur ut in
homine cicero. Quantitas & mensura
perqua aliquidiuł magnum uel mi¬
nus ostenditur ut logus breuis quo¬
litasest ut qualis sit orator nrusti¬
cus. niger aut candidus: Pelatio est¬
quaerefertur adaliquid cum enimdi¬
citur filius demons tratur & pater
haccrelatiua simulincipiunt nam ꝙ

Expanded text:
ivocum in generibus esse intelligitur, ivocum in generibus esse intelligitur, quia et nomen et diffinitionem dant formis suis. Denriuatiua, dicuntur quaecumque ab aliquo snomen habent appellationem, ut a bonitate bonus, a malitia malus. 5. Categoriarum autem species decem sunt, id est, substantia, quantitas, qualitas, relatio, situs, locus, tempus, habitus, agere et pati. 6. Substantia, quae proprie et principaliter dicitur, est quae neque de subjecto praedicatur, neque in subjecto est, ut aliquis homo, aliquis equus. Secundae autem substantiae dicuntur, in quibus speciebus illae quae principaliter substantiae primo dictae sunt insunt atque clauduntur, ut in homine Cicero. 7. Quantitas est mensura per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit orator, 105 aut rusticus, niger, aut candidus. quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
tio plenae sententiae: ita homo est an¬
mal .sationale mortale risibile bor
malique capax. Sic& iaminomniora¬
tione substanti ali tamdiu interpo¬
nere debemus species & differenti¬
as quam diu seclusis omnibus que hoc
idemesse possunt adidperueniatur
ut propietas iãcertate neatur: Isago¬
gas autem & grego in latinum trans¬
tu lit uictorinus oratur conmentĩ¬
cate gorae quebatine predicamenta
dicuntur quibus ꝑuarias significatio¬
nes omnes sermo conclusus est : Instru¬
menta cit hegoriarũ sunttria id est pr¬
maequi uoca gecunda uniuocastertia
de nominatiua: & qui uoca sunt quando
multarũ rerũ nomenunum est sed non
eadẽ definitio ut leo Namquantum
idnonenꝑtin& & ueris & pictus eece¬
lestis leo dicit᷑ quantum a definitu¬
neꝑtin& uerus definitur aliterpie¬
tus alitercae lestis : Uniuoca sunt quan
duarũ aut pluriumrerũ unum nomen
est & definitio ut uestis Nam& birrus
& tonica & nomen uestis possunt accipe¬

Expanded text:
tio plenae sententiae, ita: Homo est antio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, boni malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumcategoriae, quae Latine praedicamenta dicuntur, quibus per varias significationes omnis sermo conclusus est. 2. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est, prima aequivoca, secunda univoca, tertia denominativa. Aequivoca sunt, qumultarum rerum unum est nomen, sed non eadem definitio ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, uerus et pictus et caelestis leo dicitur, quantum ad definitionem, aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocum est quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio ut « uestis ». Nam et byrrhus et tunica et nomen uestis habent
Abbreviated transcription (Latin):
aris totiles &etullius & genere & differen¬
tiis consistere quidam poste aplenio¬
res indocendo eius perfectam subtan¬
tialem definitionem in quinquȩ par¬
tibus uel utimem bris suis diuide¬
runt. Quarum prima est degenere
secunda despeciae tertiade diffe¬
rentia: quarta deproprio quinta
deaccedenti Genus aut animal. est eni
uocabulum generale & commune omni
animam habentium: Species ut homo
est enims pecialitas quã e separatur aceto¬
ris animantibus: Differentia utration¬
lemortale his enim duobus defert hon
aceteris: Cum enim dicitur rationalo
discernitur abinrationalibus: Mutis
quinon habent rationem cum mortales
discernitur ab angelis qui nesciunt mor¬
tẽ proprium utrisibile homo est enimiu
rid& & hoc praeter hominẽ nullius ans¬
malis est. Accedensut color incorpore
doctrina inanimo. haec enim temporũ
uarietatem & accedunt & mutantꝰ &
est e omnibus his quinque partibusora¬

Expanded text:
Aristoteles et Tullius ex genere et differenAristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. Quidam postea pleniores in docendo eius perfectam substantialem definitionem in quinque partibus, veluti membris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enim quod ridet, et hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus ora
Abbreviated transcription (Latin):
ductiodicitur eorũ scilic& quifilo¬
sosiã incipiunt: contines i sedemons¬
trationẽ primarũrationũ : Dequ¬
lib& requidsit sua quaecerta acsul¬
stantiali definitione declaratur
&am posito primo genede indespe¬
cies& ali qua euicina es se possunt
subiungimus acdiscretiscom¬
muniobus separamus tam diuint̃¬
ponentes differentias quous que
adproprium eius dequoquerimus
signataeius & praessione perueni¬
amus
ut puta homo est animalration alemor¬
st: est enim adhominẽ genus animal
ed quia late patebat adiecta species
terrenumiam &clusum est id quod
osita ese quoe multispedibus inni¬
runtur itẽ rationale propter illa
que ratione egeant: mortale
lutẽ propter iđ quoclan gelus eposi
tea discretis atque seclusis adiectũ
ẽ peopriũ in parte postrema estenon
omnis est omnis & parte definitio adho¬
minum declarandum cuius disciplinae
definitionem plenam & istima uerunt

Expanded text:
ductio dicitur, eorum scilicet qui Philoductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur. Nam posito primo genere, deinde species et alia, quae vicina esse possunt, subiungimus ac discretis communionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo quaerimus signata eius expressione perveniamus, ut puta: Homo est animal rationale, mornis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adiecta est species, terrenum: iam exclusum est id quod posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale autem propter id quod angelus non est. Postea discretis atque seclusis adiectum est proprium in parte postrema risus caomni ex parte definitio ad hominem declarandum. Cuius disciplinae definitionem plenam existimaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
quantitas dicitur quam intellectua
materia se parantes uel abaluis acceden¬
tibus ut par inpar uel abuiuscemodi
insolaratiocinatione tractamus su
geo me trica musica astronomia arit¬
meticaẽ disciplina quantitatis nu¬
pȩnabilis secundũ se qtumetrica
est disciplinamagnitu  dinis in molis
& formarum Musica ẽ disciplina
quedenumeris loquitur que adali¬
quid sunt his qui inueniuntur inso¬
nis astronomia est disciplina quae
cursus caeles tium siderũ quae figu¬
ras contem platur omnes & abitudi¬
nis stillarũ circase&circaterram in¬
accualis dicitur perquam mos
uendihon estus ad petitur & in stia¬
ta aduirtutem tendertia prae pani¬
tur: Dis pensatiua dicitur cũdo mo¬
ticarũ rerum sapienter ordo dispo¬
nitur Ciuilis dicitur perquãto¬
us ciuitatis utilitas ad ministratur:¬
ost filosophia definitiones in qu¬
Sus geneliter omnia continentu
nuncisagogas porfiru &epediamus
isagoga quippe grecelatine intro¬

Expanded text:
ququmateria separantes, vel ab aliis accidentibus, ut est, par, impar, et hujusmodi, in sola ratiocinatione tractamus, quGeometrica, Musica, Astronomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geometrica est disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur in sonis. Ascursus coelestium siderum et figuras contemplatur, omnes et habitudines stellarum circa se et circa terram inalis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administraturost Philosophiae definitiones, in quibus generaliter omnia continentur, nunc Isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine intro
Abbreviated transcription (Latin):
intribus modis ⁊ dest prima innatur¬
lẽ. Secũda doctrinalẽ tertia indiuin
Doctrinalis diuiditur in quat tuor
idese prima inaritmeticã: Cecuna
musicã tertia geo metriã quarta
astronomiom actualis duudit̃ in
nibus ⁊ dẽprima in moralẽ : sec un¬
dadis pensitiuã tertiaciuilem Ins¬
pectiua dicitur qua sup messiui sibibo
dediuinãs aliquid & caelestibus con¬
somplamur caquacmente solũ mo¬
doins picimus qñmcorporeũ sup¬
grediuntur obtutum naturalis
dicitur ubi unius cuiusq reinatura dis¬
cutitur quianihil generat᷑ inuit a sed
unũ quod quae his usibus deputatur. in
quibus ace atore definitũ est nisi forte
cũ uoluntate dĩ aliquodmiraculum pro¬
uenire monstratur. Diuinalis dicitus
quando aut in effabilẽnaturã dĩ aut spi¬
ritales creaturas& aliqua᷑ arte ꝓfundis¬
sima qualitate disserimus: Dotina¬
lis dicit scientia que abstrattã consi¬
derat quantita tẽ abstracta enim

Expanded text:
in tribus modis, id est prima in naturin tribus modis, id est prima in naturalem; secunda in doctrinalem; tertia in divinam. Doctrinalis dividitur in quattuor, id est, prima in Arithmeticam, secunda Musicam, tertia Geometriam, quarta Astronomiam. Actualis dividitur in tribus, id est, prima in moralem, secunda dispensativam, tertia civilem. Inspectiva dicitur, qua supergressi visibilia, de divinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente solummodo inspicimus, quoniam corporeum supergrediuntur obtutum. Naturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil generatur in vita: sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a creatore definitum est, nisi forte cum voluntate Dei aliquod miraculum provenire monstratur. Divinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. Doctrinalis dicitur scientia, quae abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim
Abbreviated transcription (Latin):
cãindia lectcam & ret horicã dicta au¬
tẽ logicaidest rationalis logo senim
a pud gregos & sermonem significat
&rationem In his quippetribus te¬
neribus filosofiae & iameloquiadau¬
na consistunt &am aut denatura dis¬
nutarisolent ut in genesi &inedesi¬
astenaut demoribus ut inprouer¬
biis &inomnibus sparsimlibris aut
delogica proquanos tritheo sogica
sibi iindicant ut in canticacantico¬
rum& euangeliis item aliqui doctorũ
filosofiam in nomine & partibus uisit
defimerunt filo sofia est diuinarũ
humanarũ que rerũ in quantũ homi¬
nipossibile est probabilis scientia ali
nadisdosofia est ans artiũ & discin¬
caua conues satione disciplinabilis
pubitudine futura epatriae uenius
fulosofia diuditur induas partes i¬
inains pectiuam secunda inactiu¬
lẽ aliidefinicrunt filo sofiaeratio¬
nẽ induabus consistere partibus
quarũ prima inspectiua ẽ. Cecun¬
da actualis inspectiua diuiditur

Expanded text:
eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta aueam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia ehumanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter, philosophia est ars artium et discipcalcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inspectiva dividitur
Abbreviated transcription (Latin):
di in logicaratio in telligendiuersa¬
tur fisicã apud grecos primus praes¬
crutatus est tales milesius unus & sep¬
te illis sapientibus hic emmante alio
caelicausas at que uimrerũ natura¬
liũ contẽplataratione sus pexit quã
post modũ plato inquattuor defi¬
nitiones distribiut. ⁊destarit meti¬
cam. grometricã musicã astrono¬
miam. & bicam socrates primusad
corrigendos componendos que mo¬
resinstituit. atque omnestridium
eius ad beneuiuendi disputationẽ
perduxit diuiden seam inquaa¬
tuor
uirtutibus animae. idest prudenti¬
amiustitiam fortitudi temperan¬
tiam prucentia ẽ inrebusquedis¬
cernuntur abonismala fortitu doqua
aduersa aequanimitertolerantur: tem¬
perantia qualibi do concupiscentia qua
rerumfraenatur Iustitia qua recte iudican¬
do suaquique diftribuunt. logicõ quaeratio¬
nalis uocatur plato subiuncxit perquã dis¬
cussisrerummorum que causis uime arum
rationabiliter praescrutatus est diuidens

Expanded text:
di, in Logica ratio intellegendi versadi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens
Abbreviated transcription (Latin):
autem cum adhuc incertares lat& &
nullaratione firmabiliter ut puta
soluitrumnetantus quantus iude t̃
anmaiorsitomnisterra. itemluna
lobpsa sit anconcaua & stillacutrũ
nunhercant caelo anporaere libero
cursuferantur Caclum ipsum qua
magnitudine quama toriaconst&
truquietum sit & in mobileani¬
credibi liceleritate uoluatur quan¬
ta sit terraciras situdo aut quibus fun¬
damentis librata & sus pensa ꝑmane¬
i: ipsu dautem nomen latine inter¬
praetatum amorem sapientiae pro¬
sapientiã dicut filo sofiaes peciestri¬
ꝑtita est unanaturalis quae grece
ffica appellatur in quadenaturae
inqui sitione dissonitur alteramor¬
lis quae graece & hic adicitur in qu
demoribuꝰ sagitur terciarationalis
quae grecouocabulo logica appoli¬
tur in qua disputatur quẽ ad modu
rerum causis ueluit aemores ueri¬
tasipsaquaeratur infisica igitur
causa quaerendi in&hicaor douiuen¬

Expanded text:
autem, cum adhuc incerta res latet et autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae prosapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo viven
Abbreviated transcription (Latin):
ineadẽ dictis disputatur Nã lecten
dictio dicitꝰ ideo autẽ postretboricã
disciplinã dialectica sequitꝰ quia in mul¬
tis utraq cõmunia &istunt
ialecticã uero & retoricã uarro inno¬
uem disciplinarũ libris talis imilitudi¬
ne definiuit dialectica &retho¬
rica est quod inman hominis pug¬
nus adstrictus & palma distensa
illa uerba contrahens istadisten¬
dens Dialecticasiquidem addisse¬
renda sresacutior r& horica adil¬
la qua enititur docenda facundior
illa ad scolas nonnum quam uenit
istaigiter procedit inforum
illa requiritrarissimos studiosso
þaec frequenter & populos golent
autem filophi antequam adisago¬
genueniant & ponen daefinitionẽ
filoso fiae osten dere quofacilius ca
quae ad eum pertinent demons
trentur.
diuinarum que cognitio cumstudio
beneui uendi conianta haec duabus
& rebus constareuidetur scientia&
opinatione Ocientia est cumresali¬
quacertaratione percipitur opinatio

Expanded text:
in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam Dialectica sequitur, quia in multis utraque communia existuntDialecticam uero et rethoricam Varro in nouem Disciplinarum libris tali similitudine definiuit: 'Dialectica etrica est quod in manu hominis pugnus adstrictus et palma distensa: illa verba contrahens, ista distendens'. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnumquam venit: ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae ad eam pertinent, demonstrentur. divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio
Abbreviated transcription (Latin):
recta & perpetua oratio fatigationẽ
atq fastidiũ tã dicendi quã audienti
creat flectenda est &inalias uersanda
formas ut & dicentẽ reficiat &orna¬
tior fiat & iudicẽ diuerso uultu au¬
dituq deflectat equibus plurimae
superius adonato inscimatibus artis
grãmatice ad notatae sunt unde tantĩ
nlla hic interponio portuit quae in poe¬
mate aut nũ quã aut difficullterfiunt
inoratione autem libere
dia lec tica
dialectica est disciplina ad disseren¬
dasrerũ causas inuenta ipsa est filoso¬
fiae species quaclogica dicituri dẽ ratio¬
nalis de finiendiquae rendi & disse¬
rendi potens doc& enim in pluribus gene¬
ribus qua estionum quem admodum dis¬
putan do uera & falsadiiudicentur hane
quidẽ primifilososi insius dictionibus ha¬
buerunt non tamen aderatis redigere
peritiã post hos aristotiles adregulas
quas dã huius doctrinae arment᷑a ꝑdu¬
xit & dia lecti cãnuncupauit pro eo quod

Expanded text:
recta et perpetua oratio fatigationem recta et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat, et ornatior fiat, et iudicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus artis Grammaticae adnotatae sunt. Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate aut numquam aut difficulter fiunt, in oratione autem libereDialectica . Dialectica est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluribus generibus quaestionum quemadmodum disputando vera et falsa diiudicentur. Hanc quidam primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
oraq fierisinealiorũ sensuũ confisione nor
possunt ambigu&as quoq & uitiũ illudca¬
uendũ cũ quidã iactatione eloquentiae
ducti quodunius aut duob uerbis signisi¬
care poterant int̃positis manibus uocibus
longa & circũ plexa ambage conelu dunt
quod uitiũ peris solo gianuocatꝰ cui contra¬
rium criminis uitiũ ẽ ut breuit ates studi
ũ&iã necessaria uerba furari fugienedas
quoq: sicut inlitteris & uerbis it a&liã sen¬
tentus uita quae inter prima grã mati¬
corũstudia cognoscuntur. sunt autẽ
cacenfatont aut o logia ellensis acirolo¬
gia macrologia peris sologia plenas mos&
bissimilla at contraorationẽ etoll&
& xornat enengiantũ enfasis quaeplus
quidã quã dixerit intellegi facit ut sidicas
ad gloriã scipionis ascendit & uergilius
altitũ dinẽ imaginis sug gerit huic con¬
trauirtus ẽ uerbs minuere quae natura
Querborũ ac sententiarũ nam qui adi¬

Expanded text:
ora, quae fieri sine aliorum sensuum confusione non ora, quae fieri sine aliorum sensuum confusione non possunt. Ambiguitas quoque et vitium illud cavendum, cum quidam iactatione eloquentiae ducti, quod uno aut duobus verbis significare poterant, interpositis inanibus vocibus longa et circumflexa ambage concludunt: quod vitium Perissologian vocatur. Cui contrarium criminis vitium est et brevitatis studio etiam necessaria verba furari. Fugienda sunt quoque, sicut in litteris et verbis, ita et in sententiis vitia, quae inter prima Grammaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem Cacemphaton, Tautologia, Ellipsis, Acyrologia, Macrologia, Perissologia, Pleonasmos et his similia. At contra orationem extollit et exornat †energia tum† Emphasis, quae plus quiddam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: 'Ad gloriam Scipionis ascendit', et Vergilialtitudinis imaginem suggerit. Huic contraria virtus est, verbis minuere quae natura verborum ac sententiarum. Nam quia di
Abbreviated transcription (Latin):
tat sead huc pendit oratio sicque demm
de & pluribus membris fitperiodus
idest & trema sententiae lausura ⁊ta
ueterũ iudiciorũ morẽ requirunt
perio dus autẽ longior q̃ se de b& quã ut
raeterea purũ & honestũ oraturus
elo qui ũ carere deb& omnibus uitustã
in lit teris quã in uerbis quã &iã insenten¬
tus in litteris ut iunctura apta & conue¬
niens sit &obseruandũ ne praeceden¬
tis uerbi&trema uocalis in eandẽ uoca¬
lẽ primã incidat uerbi sequentis ut se¬
mine a egiptiae quae instructura
ren& qua si a& are uidentur uit anda
iunctura est id est .÷ .s.x. ut arsstudio¬
r&exerxes error romuli sugiendaẽ &co
propria uerba ponantur quae graeciacirol¬
logianuocant: Amau̾da ẽ ergo propri& as
sictamen utnonałiquando propter humi¬
litatẽ sordidi aut spurci uocabulitranslo¬
tis nominibus situten dũ non tamen lon¬
ge accitis sedut ueris proxima & cognita
uideant᷑: fugienda &iamiperbatã longi¬

Expanded text:
tat; sed adhuc pendtat; sed adhuc pendde ex pluribus membris fit periodus, id est, extrema sententiae clausula, ita: veterem judiciorum morem requirunt. Periodus autem longior esse non debet, quam ut ris eloquium carere debet omnibus vitiis tam in litteris, quam in verbis, quam etiam in sententiis. In litteris, ut iunctura apta et conveniens sit; et sic observandum, ne praecedentis verbi extrema vocalis in eandem vocalem primam incidat verbi sequentis, ut 'feminae Aegyptiae'. Quae structura re et quasi rixari uidentur uitanda iunctura est, ut Sextus Roscius, ars studiorex Xerxes, error Romuli. haec propria verba ponantur, quae Graeci Acyrologian vocant. Amanda est ergo proprietas, sic tamen ut aliquando propter humilitatem sordidi aut spurci vocabuli translatis nominibus sit utendum, non tamen longe accitis, sed ut veris proxima et cognata videantur. Fugienda etiam Hyperbata longi
Abbreviated transcription (Latin):
minum salutere ferimus plus mag¬
nificentiae & ful goris est & hiben du
intemperatis uero causis ubi nihilagi¬
tur ut agat sed tantum modo ut de¬
lectetur auditor interutrũ que
moderate dicendumest Sed& quã¬
uis demagnis rebus quis que di¬
cat nontamen semꝑ granditerdo¬
cere deb& sed summis secũ doc& tẽ¬
peratecũ aliquid laudat uł uetupe¬
rat granditer: cũ ad conuersionẽ¬
auersonem auersos animos ꝓuocat
utenda tamen uerba in sũmisso gene¬
refufficientia in temperato splen¬
dentia in grandiueh ementia
decola et coenmata & peruodis
sonponit autem instruitur que om¬
nis oratio uerbis comma & colon
periodon comma particula ẽsenten¬
tiae colonmembra in periodos
ambitus uelcircuitus. fit autem
& coniunctione uerborũ cõma eccom¬
ma te colon & colonperiodus comma
est iuncturaefinitio ut puta & siuero
& aliud comma noturpe sit profetissi¬
mouirodicere & factumẽ colonidẽ
membiũ quod intellectũ est sensũgres¬

Expanded text:
minum salute referimus, plus magminum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut agat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque moderate dicendum est: sed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non tamen semper granditer docere debet, sed summisse, cum docet; temperate, cum aliquid laudat vel vituperat; granditer, cum ad conversionem aversos animos provocat. Utenda tamen verba in summisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia. De colo, commate, et periodis . Conponitur autem instruiturque omnis oratio verbis, comma et colo et periodo. Comma particula est sententiae. Colon membrum. Periodos ambitus vel circuitus. Fit autem ex coniunctione verborum comma, ex commate colon, ex colo periodos. Comma est iuncturae finitio, utputa Cic. Milet aliud comma: 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere,' et factum est colon, id est membrum, quod intellectum sensui praes
Abbreviated transcription (Latin):
positum nominatur hoc per sonã
nab& certã nec inesinaliqua certa
circũ stantia idest nec locus me
pars causae est propositum XUI
res locus tempus persona audientes
efflagitatne ꝓfana peligionis ne
inuere cunda castis nel euiã grauib
uelasciua seris ne diricula tristibus
misceantur Latine autẽ & per¬
spicuelo quendo. Latine autemlo¬
quitur qui uerbarerum uera &na¬
turalia persequitur nec asen mo¬
ne at que cultu praesentistem¬
poris discrepat huic non sit sat
uidere quiddicat nisuid quoq
aperte & sua uiter dicere ne
id quidẽ tantũ nisud quoddicat¬
leniter incita grauiter in¬
flacamoderate. hoc ẽ enim illud
meiodũ genus dicendi humile
medium grandi locum cumenim
agadicimus ganditerpro¬
ferendasunt cum parua dicimus
subtiliter cum me diocritampe¬
rate Nam inparuis causis nibil gran¬
de nihil sublime dicendũ est sedle¬
niac pedestrimoreloquendũ in cau¬
sis autemmaioribus ubi dedõ uelho¬

Expanded text:
positum nominatur. Hoc personam positum nominatur. Hoc personam non habet certam, nec inest in aliqua certa circumstapars causae est propositum. CAPportebit, ut res, locus, tempus, 89 persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem et perspicue loquendum. Latine autem loquitur, qui verba rerum vera et naturalia persequitur, nec a sermone atque cultu praesentis temporis discrepat. Huic non sit satis videre quid dicat, nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id quidem tantum, nisi id quod dicat etleniter, incitata graviter, inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel ho
Abbreviated transcription (Latin):
ro incatilina& enim simecũpetria
mea quaemiciuitã meammultoe
sic & montes & flumina uelarbo¬
posloquenetes inducimus perso¬
namin ponentes requae non hab&
qisustani loquendi quod&t rtue¬
disusitatu & inorationibus fre¬
quentissime inuenitur
udre thopocia
in quãbominis peronafingi¬
mus pro&primendis affectibus
aetatis stu du fortunelecitice sexus
meroris audaciae. Nam cumpira¬
tepersona suscipitur audax abrup¬
tate merariaerit oratio cũ femine
sermo simulatur sexui conuenire
deb&oratio iamuero adulescentes
& senes & milites & imperatores &
parasiti& rustici& filisosidiuersara
tio dicenda est aliter enim loquit᷑
gaudio effectus aliter uulnera¬
tus iꝰ quo genere dictionis illa sunt
maxima cogitanda quis loquat᷑
&apud quẽ & dequo de ubi & dequo
tempore quidegerit quidacturus
sit aut quid patipossit si haec consul¬
tane glexerit  DEREN
RIBNS NUES TIONUO
enera quaestionũ duo sunt quarum
certa persona contro uirsia est infi¬
nitũ quod ⁊rece esis latine pro¬

Expanded text:
ia mea, quae mihi vita mea multo est Sic et montes et flumina vel arbores loquentes inducimus, personam inponentes rei quae non habet naturam loquendi; quod et tragoedis usitatum et in orationibus frequentissime invenitur. De Ethopoeia in qua hominis personam fingimus pro exprimendis affectibus aetatis, studii, fortunae, laetitiae, sexus, maeroris, audaciae. Nam cum piratae persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum feminae sermo simulatur, sexui convenire debet oratio: iam vero adolescentis et senis, et militis et imperatoris, et parasiti et rustici et philosotio dicenda est. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter vulneratus. In quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda, quis loquatur et apud quem, de quo et ubi et quo tempore: quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neclexerit. § 15 bus quaestionum. Genera quaestionum duo sunt, quorumcerta persona controversia est. Infinitum, quod Graece θέσις, Latine pro
Abbreviated transcription (Latin):
potest ltauͦ suis quisq nume rusppri¬
&atibus terminatur Vtnullus corum
pares seu cuicumq: alteri possit Prꝓo
& dispurer interse atque diuersi s unt
& singuli quique sinitir̃ & om̃s infiniti sur¬
reꝑta dr̃ quodundantrnilo &omniũ
possessionib: limo ob ductis initiũ tepe
diuidende ꝑlineas & mñsuras nom̃ara
dedit. quȩde in de longius acume nesipi¬
antum : ꝓfecti & maris &cȩli & aeris
spacia mentiunt᷑. nã ꝓuocati studiosi

Expanded text:
potest. Ita uero suis quisque numerus propripotest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti reperta dicitur, quod, undante Nilo et omnibus possessionibus ejus limo obductis, initium terrae dividendae per lineas et mensuras nomen arti dedit, qui deinde longius acumen sapientium profecti, et maris et coeli et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studio
Abbreviated transcription (Latin):
autem & geo m&ricam & musicam
hocinter est ut media inuenias i
arithm&ica. Primo sicqueris con¬
iungis ex trema & diuidis & facisme¬
diũ ut puta fac ex trema eẽ sex & duode¬
cim simuliungis & faciunt decem
aocto partiris media & facis nouẽ
qđ ẽ anugicũ. arith m&icae ut me¬
dius qđ mona dies superat prim
his superet᷑ ab ex tremo superant
enĩ nouem sextrib: monu dib: his
superatur aduodecim. Secundũ
sex &duo decim multi plicata facies
& nouem multi plicata tandundem
faciunt. Secundum musicã itaque
partes superat medius primũ eadem
parte superatur. medius ab extremo
ut putar sex cocto duabus partibur
superant quȩ duȩ partes tertia media
octo superatur abultima teonax
mum ẽ qm̃in quocũq numero finẽ
saciendum putaueris idem ipse non
lico uno addito augeri secd quam lib&
sitmagnus & quam lib& ingentem mul¬
titudinem continens in ipsa ratione
at que scientia numerum non solum
duplicari uerum &iam multiplicari

Expanded text:
autem et Geometriam et Musicam autem et Geometriam et Musicam hoc interest, ut media invenias. In Arithmetica primo sic quaeris. Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse VI et XII, simul iungis et faciunt X et VIII: partiris media et facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus monadibus, his superatur a XII. Secundum VI et XII. Multiplicata, faciunt  IX multiplicata tantundem faciunt. Secundum musicam ita: Qua parte superat medius primum, eadem parte superatur medius ab extremo. Utputa VI et VIII; duabus partibus superant, quae duae partes tertia media, VIII, superatur ab ultima nona. mum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari
Abbreviated transcription (Latin):
contin&. Verbi gratia ternarius nu¬
merus in magni tudine intelligitur
id est linea. Aut spacium aut solidũ dr̃
Ccontinens similit̃ quaternurius & qui¬
narius numeri. line aris numerus ẽ
qui in coans amonude imealiter
scrib&ur usq adinfinitũ unde alfi
ponitur ꝓdesignatione lineurũ qm̃
haec litcero unum significat apud
grecos Aaa  Suꝑficuelis numerus
ẽ qͥnonsolũ longitudine sed& latitu¬
die contin&ur. Vt trigonus quu¬
dratus quinq: angulos u łcircu latus¬
anguli numeri & cateri qui semꝑ in
plino pede id suꝑfacie continentur
qua dratus numerus ẽ ita¬
quinque angulus ita¬
circularis numerus est
a
qui dum similiter mul¬
tiplicutus fuerit ase inehoans
adscconueratur. ut uerbigratia quin¬
cibus ut sunt tesere ita:
Spere quibus ẽ aqualis
undique rotim ditas tta. O Spericus
autem numerus est quia circulato
numero mutt plicatus a se inchoat¬
multi plicatus fuerit facit spheram id
quinquies xxu. Cxxx. UIII.¬

Expanded text:
continetur; ut verbi gratia ternarius nucontinetur; ut verbi gratia ternarius numerus in magnitudine intellegatur, id est in linea, aut spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos.o Superficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueangulus vel circulatus numeri, et ceteri, qui semper in plano pede, id est superficie continentur. Quadratus numerus est itaQuinqueangulus itaCircularis numerus est a, qui dum similiter multiplicatus fuerit, a se inchoans ad se convertitur, ut verbi gratia quinCubus, ut sunt tesserae, ita.o Sphaerae, quibus est aequalis undique rotunditas, ita.o Sphaericus autem numerus est, qui a circulato numero multmultiplicatus fuerit, facit spheram, id est quinquies XXV CXXV. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
conpapetus ad inferiorẽ sibinumerũ fuert
contin& eũ multi plicit̃ cũ aliis partib: eius¬
ut uerbi gratiu uiIi. ad iii. dum conparati
fuerint contnent in sebis terni cum aliis
duub: partibus eius .xiiii. adxxi. dum con¬
parati fuerint continent intrasebis seni
cũ alns duabus eiꝰ xxi. adin. dum conpa¬
rati fuerint continent eũ bis cũ abis duub:
partibus eius xxni. ad xiii. dum conpara¬
ti suerint continentintrasebis xiii.
cum adiis trib: partibus eius. sub mul¬
tiplex suꝑpartionuls numerus ẽ
quidũ ad fortiorem sibi conparatus
suerit contin& ab eo multi pliciter
cũaliqib partib: suis ut uerbigratia iii.¬
aduiii: Continen turbis cũduabus
partibus suis IIII. adundecim con¬
Numeri .l. aut discretes ÷÷
aut continentes iste diuidit᷑ sic i
lineulis .II. suꝑfectiosi .iii. solidi dis¬
cr&us numerus ẽ quia discretis mo¬
nudibus continetur. ut uerbi grau
III.IIII.U.UI. & peliqui continens nu¬
merus ẽ quicon iunctis mona dibus

Expanded text:
s ad inferiorem sibi numerum fuerit, continet eum multipliciter cum aliis partibus ejus, verbi gratia: VIII ad III dum comparati fuerint continent in se bis ternos, cum aliis duabus partibus eius; XIIII ad VI dum comparati fuerint, continent intra se bis seni cum aliis II partibus eius; XVI ad VII dum conparati fuerint, continent eum bis cum aliis II partibus eius; XXI ad IX dum conparati fuerint, continent intra se bis IX cum aliis III partibus eius. Submultiplex superpartionalis numerus est, qui dum ad fortiorem sibi conparatus fuerit, continetur ab eo multipliciter cum aliquibus partibad VIII continentur bis cum duabus partibus suis; IIII ad XV conNumeri 1 aut discreti sunt, 2 aut continentes. Iste dividitur sic: 1 lineales, 2 superficiosi, 3 solidi. Discretus numerus est, qui a discretis monadibus continetur, ut verbi gratia III. IV. V. VI. et reliqui. Continens numerus est, qui coniunctis monadibus