comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uire rex rome creatus sit creatum se dicet: quem semestri dictatu¬
ra quem interregno quinque dierum contentum fore putes quem
claui figendi aut ludorum causa dictatorem audacter crees. q̃ isti
stolidos ac socordes uider creditis cos qui intra uicesimum diem in¬
gentibus rebus gestis dictatura se abdicauerunt: Aut qui uitio creati
abierunt magistratu: Quid ego antiqua repetam: nuper intra de¬
cem annos. C menius dicta quia cum quaestiones seuerius ꝗ̃ quibusdã
potentibus tutum erat exerceret contagio eius quod quaerebat crimi¬
nis ipsi obiecta ab inimicis est ut priuatus obuiam iret crimini dic¬
tatura se abdicauit. Nolo ego istam in te modestiam. ne degenera¬
ueris a familia imperiosissima superbissima. non die non hora citius
ꝗ̃ necesse est magistratu abieris. Modo ne excedas finitum tempus.
Satis est aut diem aut mensem censurae aducere: Triennium inquit &

Expanded text:
iure rex Romae creatus sit, creatum se dicet. quem semestri dictatuiure rex Romae creatus sit, creatum se dicet. quem semestri dictatura, quem interregno quinque dierum contentum fore putes? quem claui figendi aut ludorum causa dictatorem audacter crees? quam isti stolidos ac socordes uideri creditis eos qui intra uicesimum diem ingentibus rebus gestis dictatura se abdicauerunt aut qui uitio creati abierunt magistratu. quid ego antiqua repetam? nuper intra decem annos C. Maenius dictator, quia, cum quaestiones seuerius quam quibusdam potentibus tutum erat exerceret, contagio eius quod quaerebat ipse criminis obiectata ab inimicis est, ut priuatus obuiam iret crimini, dictatura se abdicauit. nolo ego istam in te modestiam; ne degeneraueris a familia imperiosissima superbissima; non die, non hora citius am necesse est magistratu abieris, modo ne excedas finitum tempus. satis est aut diem aut mensem censurae adicere? triennium, inquit, et
Abbreviated transcription (Latin):
uero omnes scuierunt. & ideo. emiliae potius legi paruerunt ꝗͣ illi anti¬
quae qua primum censores creati erant. quia hanc postremam uisserat
populus. Et quia ubi dua contrariae leges sunt semper antiquae abro¬
gat noua. An hoc dicis appi non teneri amilia lege populum: An
populum teneri te unum exlegem esse: Tenuit emilia lex uiolentos
illos censores.M. furium &.M. geganium. qui quid iste magistratus
in re p. mala facere posset indicarunt. cum ira finite potestatis mamer
cum emilium principem aetatis su.e belli domiq erarium fecerunt.
Tenuit deinde omnes censores intra centum annorum spatium tenet
.C. plautium collegam tuum. usdem auspicus eodem uire creatum.
An hunc non ut qui optimo ure censor creatus esset populus ereauit:
Tu unus eximius es in quo hoc praecipuum hoc singulare ualcat: quẽ
tu regem sacrificiorum crees amplexus regni nomen ut qui optimo

Expanded text:
uero omnes sciuerunt et ideo Aemiliae potius legi paruerunt quam illi antiuero omnes sciuerunt et ideo Aemiliae potius legi paruerunt quam illi antiquae qua primum censores creati erant, quia hanc postremam iusserat populus et quia, ubi duae contrariae leges sunt, semper antiquae obrogat noua. an hoc dicis, Appi, non teneri Aemilia lege populum? an populum teneri, te unum exlegem esse? tenuit Aemilia lex uiolentos illos censores, C. Furium et M. Geganium , qui quid iste magistratus in re publica mali facere posset indicarunt, cum ira finitae potestatis Mam. Aemilium , principem aetatis suae belli domique, aerarium fecerunt; tenuit deinceps omnes censores intra centum annorum spatium; tenet C. Plautium , collegam tuum iisdem auspiciis, eodem iure creatum. an hunc non, ut qui optimo iure censor creatus esset, populus creauit? tu unus eximius es in quo hoc praecipuum ac singulare ualeat? quem tu regem sacrificiorum crees? amplexus regni nomen, ut qui optimo
Abbreviated transcription (Latin):
ipse creauit. Tertio nec abse nec ab ullo creatus priuatus fasces & im¬
perium obtinuit. Nec ante continuando abstitit magistratu q̃ obrue¬
rent eum male parta male gesta male retenta imperia. Haec est eade
familia quirites cuius ui atq inuirus compulsi extorres patria sacrum
montem coepistis. Haec aduersus quam tribunitium auxilium uobis co¬
parastis. Haec propter quam duo exercitus auentinum insedistis. Nee
quae agrarias leges semper impugnauit. hec connubia patrum & ple¬
bis interrupit. haec plebi ad curules magistratus iter obsepsit. hoc est
nomen multo ꝗ tarquinorum infestius nostra libertati. Ita ne tandem
appi claudi cum centesimus iam annus sit a mamerco emilio dictatore
tot censores fuerint nobilissimi fortissimiq uiri nemo eorum.xii. tabu¬
las legit : nemo id ius esse quod postremo populus uississet scut: Imo

Expanded text:
ipse creauit, tertio nec ab se nec ab ullo creatus priuatus fasces et imipse creauit, tertio nec ab se nec ab ullo creatus priuatus fasces et imperium obtinuit, nec ante continuando abstitit magistratu quam obruerent eum male parta, male gesta, male retenta imperia. haec est eadem familia, Quirites, cuius ui atque iniuriis compulsi, extorres patria Sacrum montem cepistis; haec, aduersus quam tribunicium auxilium uobis comparastis; haec, propter quam duo exercitus Auentinum insedistis; haec, quae fenebres leges, haec, quae agrarias semper impugnauit; haec conubia patrum et plebis interrupit; haec plebi ad curules magistratus iter obsaepsit. hoc est nomen multo quam Tarquiniorum infestius uestrae libertati. itane tandem, Appi Claudi? cum centesimus iam annus sit ab Mam. Aemilio dictatore, tot censores fuerunt, nobilissimi fortissimique uiri, nemo eorum duodecim tabulas legit? nemo id ius esse, quod postremo populus iussisset, sciit? immo
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq gratiorem. Is cum identidem emiliam legem recitaret auctorẽ¬
que mamercum aemilium dictatorem laudibus ferret qui quinquen¬
nialem ante censuram & longinquitate potestatem dominantem in¬
tra sex mensium & anni coegisset spatium dic agedum inquit ap.
claudi quidnam facturus fueris si eo tempore quo .M. furius & .M.gi¬
ganius censores fuerunt censor fuisses: negare appius interrogationẽ
tribuni magnopere ad causam pertinere suam. Nam & si tenuerit
lex emilia cos censores quorum in magistratu lata esset quia post illos
censores creatos eam legem populus uississet quodq postremum iuis¬
sisset id ius ratumq esset non tamen aut se aut eorum quemquam
qui post eam legem latam creati censores essent teneri ea lege po¬
tuisse. Haec sine ullius assensu cauillante appio est inquit quirites il¬
luis appi progenies qui decemuir in annum creatus altero anno se¬

Expanded text:
cuique gratiorem. is cum identidem legem Aemiliam recitaret auctoremcuique gratiorem. is cum identidem legem Aemiliam recitaret auctoremque eius Mam. Aemilium dictatorem laudibus ferret, qui quinquennalem ante censuram et longinquitate potestatem dominantem intra sex mensum et anni coegisset spatium, 'dic agedum' inquit, 'Appi Claudi, quidnam facturus fueris, si eo tempore quo C. Furius et M. Geganius censores fuerunt censor fuisses.' negare Appius interrogationem tribuni magno opere ad causam pertinere suam; nam, etsi tenuerit lex Aemilia eos censores, quorum in magistratu lata esset, quia post illos censores creatos eam legem populus iussisset, quodque postremum iussisset id ius ratumque esset, non tamen aut se aut eorum quemquam, qui post eam legem latam creati censores essent, teneri ea lege potuisse. haec sine ullius adsensu cauillante Appio 'en' inquit, 'Quirites, illius Appi progenies, qui decemuirum in annum creatus altero anno se
Abbreviated transcription (Latin):
satis esset ad castrorum praesidium. & apud romanos tantum uulne¬
rum fuit ut plures post proelium saucu decesserint ꝗͣ ceciderant in:
cie. Q. fabius insequentis anni consul bellum ad sutrium excepit. col¬
lega fabio .C. martius rutilius datus est. Coeterum & fabius supple¬
mentum ab roma adduxit. & nouus exercitus domo accitus etruscis
uenit. Fermulti anni iam erant cum inter patricios magistratus tri¬
bunosq nulla certamina fuerant. Cum ex ca familia qua uelut fatalis
cum tribunis ac plebe erat certamen oritur. Appius claudius censor
circumactis decem & octo mensibus quod emilia lege finitum censurae
spatium temporis erat cum .C. plautius collega eius magistratu se abdi¬
casset nulla ui compelli potuit ut abdicaret. P. sempronius erat tri .pl.
qui finienda censurae intra legitimum tempus actionem susceperat no
popularem magis quam iustam. nec in uulgum magis quam optimo

Expanded text:
satis esset ad castrorum praesidium, et apud Romanos tantum uolnesatis esset ad castrorum praesidium, et apud Romanos tantum uolnerum fuit ut plures post proelium saucii decesserint quam ceciderant in acie. Q. Fabius , insequentis anni consul, bellum ad Sutrium excepit; collega Fabio C. Marcius Rutulus datus est; ceterum et Fabius supplementum ab Roma adduxit et nouus exercitus domo accitus Etruscis uenit. permulti anni iam erant cum inter patricios magistratus tribunosque nulla certamina fuerant, cum ex ea familia, †quae uelut fatales cum tribunis ac plebe erat,† certamen oritur. Ap. Claudius censor circumactis decem et octo mensibus, quod Aemilia lege finitum censurae spatium temporis erat, cum C. Plautius collega eius magistratu se abdicasset, nulla ui compelli ut abdicaret potuit. P. Sempronius erat tribunus plebis, qui finiendae censurae inter legitimum tempus actionem susceperat, non popularem magis quam iustam nec in uolgus quam optimo
Abbreviated transcription (Latin):
aut illinc emissum est. Inde ne infecta re abiretur clamor ab etruscis
oritur. concinuntq tube & signa inferuntur. Nec segnius ab romanis
pugna initur. Concurrunt infensis animis. numero hostis uirtute roma¬
nus superat. Anceps proclium multos utrinq & fortissimum quemq
absumit. Nec prius inclinata res est ꝗͣ secunda acies romana ad prima
signa integri fessis successerunt. Etrusci quia nullis recentibus subsi¬
dus fulta p̾rima acies fuit ante signa circaq omnes ceciderunt. Nullo
unquam proelio fugae minus nec plus cedis fuisset. ni obstinatos mo¬
ri tuscos nox texissetꝰ. ita ut uictores priusꝗ̃ uicti pugnandi finem fa¬
cerent. Post occasum solis signum receptui datum est. Noctt ab utro¬
que in castra reditum. Nec deinde quicꝗͣ eo anno rei memoria dig¬
nae apud sutrium gestum est. quia & ex hostium exercitu prima to¬
ta acies deleta uno proelio fuerat. subsidiarus modo relictis uix quod

Expanded text:
aut illinc emissum est: inde, ne infecta re abiretur, clamor ab Etruscis aut illinc emissum est: inde, ne infecta re abiretur, clamor ab Etruscis oritur concinuntque tubae et signa inferuntur. nec segnius a Romanis pugna initur. concurrunt infensis animis; numero hostis, uirtute Romanus superat; anceps proelium multos utrimque et fortissimum quemque absumit nec prius inclinata res est quam secunda acies Romana ad prima signa, integri fessis, successerunt, Etrusci, quia nullis recentibus subsidiis fulta prima acies fuit, ante signa circaque omnes ceciderunt. nullo unquam proelio fugae minus nec plus caedis fuisset, ni obstinatos mori Tuscos nox texisset, ita ut uictores priusquam uicti pugnandi finem facerent. post occasum solis signum receptui datum est; nocte ab utroque in castra reditum. nec deinde quicquam eo anno rei memoria dignae apud Sutrium gestum est, quia et ex hostium exercitu prima tota acies deleta uno proelio fuerat subsidiariis modo relictis, uix quod
Abbreviated transcription (Latin):
omnes etrurie populi praeter aretinos ad arina ierant. ad oppugnadu
sutrium. quae urbs socia romanis claustra. etruria erat. Ingens orsi bel¬
lum. Eo alter consulum emilius cum exercitu ad liberandos obsidio¬
ne sotios uenit. Aduenientibus romanis sutrini cõmeatus benigne in
castra ante urbem posita aduexere. Etrusci diem primum consultan¬
do maturarent traherent ne bellum traduxerunt. Postero die ubi ce
leriora consilia magis placuere ducibus sole orto signum pugnae pro¬
positum est. Armatiq in aciem procedunt. Quod postꝗͣ consuli nuntia¬
tum est extemplo tesseram dari iubet. ut prandeat miles. firmatisq
cibo uiribus arma capiat. Dicto paretur. Consul ubi armatos paratosq
uidit signa extra uallum proferri iussit. & haud hoste instruxit aciem.
Aliquam diu intenti utrinq steterunt. expectantes ut ab aduersaris
clamor & pugna inciperet. & prius sol meridie inclinauit qͣ telum hinc

Expanded text:
omnes Etruriae populi praeter Arretinos ad arma ierant, ab oppugnando omnes Etruriae populi praeter Arretinos ad arma ierant, ab oppugnando Sutrio, quae urbs socia Romanis uelut claustra Etruriae erat, ingens orsi bellum. eo alter consulum Aemilius cum exercitu ad liberandos obsidione socios uenit. aduenientibus Romanis Sutrini commeatus benigne in castra ante urbem posita aduexere. Etrusci diem primum consultando maturarent traherentne bellum traduxerunt: postero die, ubi celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus, sole orto signum pugnae propositum est armatique in aciem procedunt. quod postquam consuli nuntiatum est, extemplo tesseram dari iubet ut prandeat miles firmatisque cibo uiribus arma capiat. dicto paretur. consul ubi armatos paratosque uidit, signa extra uallum proferri iussit et haud procul hoste instruxit aciem. aliquamdiu intenti utrimque steterunt exspectantes ut ab aduersariis clamor et pugna inciperet, et prius sol meridie se inclinauit quam telum hinc
Abbreviated transcription (Latin):
omnes inuadere hostem. uictum acie. castris exutum. nudatum urbi¬
bus. ultimam spem furto insidiaꝵ tentantem. & loco non armis fretũ.
Sed quem esse iam uirtuti romanae in expugnabilem locum: fregellana
arx soranaq & ubicumq iniquo successum erat loco memorabantur
His accensus miles omnium difficultatum uadit aduersus imminentem
hostium aciem. Ibi paulum laboris fuit. dum in aduersum cliuum eri¬
gitur agmien. Coeterum postq pͥma signa planitiem summam cocpe¬
runt sensitq acies equo se iam institisse loco uersus extemplo est terror
in insidiatores. Fasdem quippe latebras quibus se paulo ante texerant
palati atq mermes fuga repetebant. Sed loca difficilia hosti exquisita
ipsos tum sua fraude impediebant. Itaq ergo perpaucis effugium pa¬
tuit. Caesa ad uigintimilia hominum. Uictorq romanus ad oblatam
ab hoste praedam pecoris discurrit. Dum haec geruntur in sannio iam

Expanded text:
omnes inuadere hostem uictum acie, castris exutum, nudatum urbiomnes inuadere hostem uictum acie, castris exutum, nudatum urbibus, ultimam spem furto insidiarum temptantem et loco non armis fretum. sed quem esse iam uirtuti Romanae inexpugnabilem locum? Fregellana arx Soranaque et ubicumque iniquo successum erat loco memorabantur. his accensus miles, omnium immemor difficultatium, uadit aduersus imminentem hostium aciem. ibi paulum laboris fuit, dum in aduersum cliuum erigitur agmen; ceterum postquam prima signa planitiem summam ceperunt sensitque acies aequo se iam institisse loco, uersus extemplo est terror in insidiatores easdemque latebras, quibus se paulo ante texerant, palati atque inermes fuga repetebant. sed loca difficilia hosti quaesita ipsos tum sua fraude impediebant. itaque ergo perpaucis effugium patuit; caesa ad uiginti milia hominum; uictorque Romanus ad oblatam ab hoste praedam pecorum discurrit. dum haec geruntur in Samnio, iam
Abbreviated transcription (Latin):
i compulsam esse perpulerunt ut predatum eo expedit.e ducerentu
legiones. Ibi ingens hostium exercitus itinera occultus insederat. Et po¬
stquam intrasse romanos uidit saltum repente exortus cum clamore
ac tumultu in cautos inuadit. Et primo noua res trepidationem fecit.
dum arma capiunt. sarcinas congerunt in medium. Deinde postquã
t quisq liberauerat se onere aptaueratq armis ad signa undiq coibã
& notis ordinibus in uetere disciplina militie iam sine precepto ullius
sua sponte struebantur acies. Consul ad ancipitem maxime pugnã
aduectus desilit ex equo & iouem martemq atq alios testatur deos
se nullam suam gloriam inde sed praedam militi quaerentem in cum
locum deuenisse neque in se aliud ꝗͣ nimiam ditandi ex hoste militis
curam reprehendi posse. Ab eo se dedecore rem nullam aliam ꝗͥ ui¬
tutem militum uindicaturam. Conniterentur modo uno agmine

Expanded text:
um compulsam esse, perpulerunt ut praedatum eo expeditae ducerentur um compulsam esse, perpulerunt ut praedatum eo expeditae ducerentur legiones. ibi ingens hostium exercitus itinera occultus insederat et, postquam intrasse Romanos uidit saltum, repente exortus cum clamore ac tumultu incautos inuadit. et primo noua res trepidationem fecit, dum arma capiunt, sarcinas congerunt in medium; dein postquam, ut quisque liberauerat se onere aptaueratque armis, ad signa undique coibant et, notis ordinibus in uetere disciplina militiae iam sine praecepto ullius sua sponte struebatur acies, consul ad ancipitem maxime pugnam aduectus desilit ex equo et Iouem Martemque atque alios testatur deos se nullam suam gloriam inde sed praedam militi quaerentem in eum locum deuenisse neque in se aliud quam nimiam ditandi ex hoste militis curam reprehendi posse; ab eo se dedecore nullam rem aliam quam uirtutem militum uindicaturam. coniterentur modo uno animo
Abbreviated transcription (Latin):
occiderant deditos. Huic infensus crudelitati unius nihil antiquius op¬
pugnatione cluuiana ratus quo die aggressus est moenia ui coepit. ati
omnes puberes interfecit. Inde uictor exercitus bouianum ductus. ca¬
put hoc erat pentrorum sannitium. longe ditisimum atꝙ opalents¬
simum armis uirisq. Ibi quia haud tantum irarum erat spe predae in ili¬
tes accensi oppido potiuntur. Minus itaq seuitum in hostes est. fraede
plus pene q̃ ex omini sannio unquam egestum. Benigne omnis militi
concessa. Et postquam prepotentem armis romanum nec acies subsiste¬
re ulle nec castra nec urbes poterant omnium principum in sannio
curae sunt intente ut insidus quaercretur locus. Siqua licentia populan¬
do effusus exercitus excipi ac circumueniri posset. Transfuge agrestes
& captiui quidam pars forte pars consilio oblati congruentia ad consu¬
lem afferentes qua & uera erant pecoris ium ingentem in saltum aui¬

Expanded text:
occiderant deditos. huic infensus crudelitati Iunius, nihil antiquius opocciderant deditos. huic infensus crudelitati Iunius, nihil antiquius oppugnatione Cluuiana ratus, quo die adgressus est moenia, ui cepit atque omnes puberes interfecit. inde uictor exercitus Bouianum ductus; caput hoc erat Pentrorum Samnitium, longe ditissimum atque opulentissimum armis uirisque. ibi, quia haud tantum irarum erat, spe praedae milites accensi oppido potiuntur. minus itaque saeuitum in hostes est, praedae plus paene quam ex omni Samnio unquam egestum benigneque omnis militi concessa. et postquam praepotentem armis Romanum nec acies subsistere ullae nec castra nec urbes poterant, omnium principum in Samnio eo curae sunt intentae ut insidiis quaereretur locus, si qua licentia populando effusus exercitus excipi ac circumueniri posset. transfugae agrestes t captiui quidam, pars forte, pars consilio oblati, congruentia ad consulem adferentes—quae et uera erant—pecoris uim ingentem in saltum aui
Abbreviated transcription (Latin):
quibant consilio haud abhorrente ab ingenus hominum eos aggredi¬
untur. Die festo alii alios per speciem celebrandarum cantu epularũ
causa inuitant. & uino cuius auidum ferme genus est oneratos sopiu¬
nt. Atq ita in plaustra somno uictos coniciunt. ac romam deportãt
Nec prius sensere quam plaustris in foro relictis plenos crapule eos lux
oppressit. Tunc concursus populi factus. imperatoq ut manerent datũ
ut triduum quot annis ornati cum cantu atq hac quae nunc solemnis
est licentia per urbem uagarentur. Restitutumq in aede uescendi uis
his qui sacris praecinerent. Haec inter duorum ingentium bellorum
curam gerebantur. Consules inter se prouincias partiti. Iunio sanni¬
tes. Emilio nouum bellum etruria sorte obuenit. in sannio cluuiani
praesidium romanum quia nequiuerat ui capi obsessum fame in dedi¬
tionem acceperant sannites. Uerberibusq fedum in modum laceratos

Expanded text:
quibant, consilio haud abhorrente ab ingeniis hominum eos adgrediquibant, consilio haud abhorrente ab ingeniis hominum eos adgrediuntur. die festo alii alios per speciem celebrandarum cantu epularum causa inuitant, et uino, cuius auidum ferme id genus est, oneratos sopiunt atque ita in plaustra somno uinctos coniciunt ac Romam deportant; nec prius sensere quam plaustris in foro relictis plenos crapulae eos lux oppressit. tunc concursus populi factus, impetratoque ut manerent, datum ut triduum quotannis ornati cum cantu atque hac quae nunc sollemnis est licentia per urbem uagarentur, restitutumque in aede uescendi ius iis qui sacris praecinerent. haec inter duorum ingentium bellorum curam gerebantur. consules inter se prouincias partiti: Iunio Samnites, Aemilio nouum bellum Etruria sorte obuenit. in Samnio Cluuiarum praesidium Romanum, quia nequiuerat ui capi, obsessum fame in deditionem acceperant Samnites uerberibusque foedum in modum laceratos
Abbreviated transcription (Latin):
militarem. Unum ut tribuni militum seni deni in quatuor legio¬
nes a populo crearentur. quae antea perquan paucis suffragio popu¬
li relictis locis dictatorum & consulum ferme fuerant beneficia. Tu¬
lere cam rogationem tri. pl. L. atilius.C. martius. Alterum ut duuĩ¬
uiros nauales classis ornandae reficiend&q causa idem populus uibe¬
ret. Lator huius plebisciti fuit. M. decius tri . pł. Eiusdem anni rem
dictu paruam praeterirem. ni ad religionem uisa esset pertinere. tibici¬
nes quia prohibiti a proximis censoribus erant in aede iouis uesci quod
traditum antiquitus erat egre passi tibur uno agmine abierunt. adeo
ut nemo in urbe esset qui sacrificus praecineret. Euis rei religio tenuit
senatum. legatosq tibur miserunt. ut darent operam ut hi homines
romanis restituerentur. Tiburtini benigne polliciti primo accitos eos in
curiam hortati sunt ut hi reuerterentur romam. Postquam perpelli ne¬

Expanded text:
militarem: unum, ut tribuni militum seni deni in quattuor legiomilitarem: unum, ut tribuni militum seni deni in quattuor legiones a populo crearentur, quae antea perquam paucis suffragio populi relictis locis dictatorum et consulum ferme fuerant beneficia—tulere eam rogationem tribuni plebei L. Atilius C. Marcius —: alterum, ut duumuiros nauales classis ornandae reficiendaeque causa idem populus iuberet; lator huius plebi sciti fuit M. Decius tribunus plebis. eiusdem anni rem dictu paruam praeterirem, ni ad religionem uisa esset pertinere. tibicines, quia prohibiti a proximis censoribus erant in aede Iouis uesci quod traditum antiquitus erat, aegre passi Tibur uno agmine abierunt, adeo ut nemo in urbe esset qui sacrificiis praecineret. eius rei religio tenuit senatum legatosque Tibur miserunt: ut darent operam ut ii homines Romanis restituerentur. Tiburtini benigne polliciti primum accitos eos in curiam hortati sunt uti reuerterentur Romam; postquam perpelli ne
Abbreviated transcription (Latin):
ru delegandi causa solemnia eius sacri docuerant. traditur editum i¬
mirabile & quod dimouendis statu suo sacris religionem facere posset
cum.xii. familiae ea tempestate potitiorum essent puberes ad .xxx. om¬
nes intra annum cum stirpe extinctos. nec nomen tantum potitioꝵ
interisse sed censorem etiam appium memori deum ira post aliquot
annos luminibus captum. Itaq consules qui cum annum secuti sunt
C iunius bubulcus tertium &. Q emilius barbula iterum initio anni
questi apud populum deformatum ordinem praua lectione senatus
qua potiores aliquot lectis preteriti essent negauerunt eam lectionẽ
se quae sine recti prauiq discrimine ad gratiam ac libidinem facta
esset obseruaturos. Et senatum extemplo citauerunt eo ordine qui
ante censores appium claudium & .c. plautium fuerat. Et duo in¬
peria eo anno dari cepta per populum. utraq pertinentia ad remi

Expanded text:
rii delegandi causa sollemnia eius sacri docuerat. traditur inde, dictu rii delegandi causa sollemnia eius sacri docuerat. traditur inde, dictu mirabile et quod dimouendis statu suo sacris religionem facere posset, cum duodecim familiae ea tempestate Potitiorum essent, puberes ad triginta, omnes intra annum cum stirpe exstinctos; nec nomen tantum Potitiorum interisse sed censorem etiam Appium memori deum ira post aliquot annos luminibus captum. itaque consules, qui eum annum secuti sunt, C. Iunius Bubulcus tertium et Q. Aemilius Barbula iterum, initio anni questi apud populum deformatum ordinem praua lectione senatus, qua potiores aliquot lectis praeteriti essent, negauerunt eam lectionem se, quae sine recti prauique discrimine ad gratiam ac libidinem facta esset, obseruaturos et senatum extemplo citauerunt eo ordine qui ante censores Ap. Claudium et C. Plautium fuerat. et duo imperia eo anno dari coepta per populum, utraque pertinentia ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
unium bubulcum dictatorem dixit. Is prout rei magnitudo postu¬
labat omnes uiniores sacramento adigit. Arma quaeq alia res pos¬
cit sumina industria parat. Nec tantis apparatibus elatus de infe¬
rendo bello agitat. quieturus hauddubie nisi ultro arma etrusci
inferrent. Eadem in comparando cohibendoq bello consilia & a¬
pud hos fuere. neutri finibus egressi. Et censura clara eo anno ap¬
pu claudii & .C. plauti fuit. Memoriae tamen felicioris ad posteros
nomen appu. quod uiam appiam mununt. & aquam in urbem dux¬
it. Eaq unus perfecit quia ob infamem atq inuidiosam senatus le¬
tionem uerecundia uictus collega magistratu se abdicauit. Appius
iam inde antiquitus insitam pertinaciam familiae gerendo solus cẽ¬
suram obtinuit. Eodem appio auctore potu gens cuius ad aram ma¬
ximam herculis familiare sacerdotium fuerat seruos publicos ministe¬

Expanded text:
tatorem C. Iunium Bubulcum dixit. is, prout rei magnitudo postutatorem C. Iunium Bubulcum dixit. is, prout rei magnitudo postulabat, omnes iuniores sacramento adigit, arma quaeque alia res poscit summa industria parat; nec tantis apparatibus elatus de inferendo bello agitat, quieturus haud dubie, nisi ultro arma Etrusci inferrent. eadem in comparando cohibendoque bello consilia et apud Etruscos fuere; neutri finibus egressi. et censura clara eo anno Ap. Claudi et C. Plauti fuit; memoriae tamen felicioris ad posteros nomen Appi, quod uiam muniuit et aquam in urbem duxit; eaque unus perfecit quia ob infamem atque inuidiosam senatus lectionem uerecundia uictus collega magistratu se abdicauerat, Appius iam inde antiquitus insitam pertinaciam familiae gerendo solus censuram obtinuit. eodem Appio auctore Potitia gens, cuius ad Aram Maximam Herculis familiare sacerdotium fuerat, seruos publicos ministe
Abbreviated transcription (Latin):
quo apertior aditus ad moenia esset omnia aedificia & frequenteribi
habitatur circumiecta muris incendit. Nec ita multo post siue a pe¬
tilio dictatore siuie a. C. uinio consule nam utrumq traditur nola
est capta. Qui capte decus nolae ad consulem trahunt adiciunt a¬
tinam & calatiam ab eodem captas. Petilium autem pestilentia or¬
ta claui figendi causa dictatorem dictum. Suessam & pontias eo¬
dem anno coloniae deductae sunt. Suessa auruncorum fuerat. Uol¬
sci pontias insulam sitam in conspectu litoris sui incoluerant. Linter¬
cura decederet patribus romanis etrusci belli fama exorta est.Nec
erat ea tempestate gens alia cuius secundum gallicos tumultus ar¬
ma terribiliora essent cum propinquitate agri tum multitudine
hominum. Itaq altero consulum in sanmo reliquias belli prosequẽ¬
te .P. decius qui grauiter eger rome restiterat auctore senatu.C.

Expanded text:
quo apertior aditus ad moenia esset, omnia aedificia—et frequenter ibi quo apertior aditus ad moenia esset, omnia aedificia—et frequenter ibi habitabatur —circumiecta muris incendit; nec ita multo post siue a Poetelio dictatore siue ab C. Iunio consule—nam utrumque traditur—Nola est capta. qui captae decus Nolae ad consulem trahunt, adiciunt Atinam et Calatiam ab eodem captas, Poetelium autem pestilentia orta claui figendi causa dictatorem dictum. Suessa et Pontiae eodem anno coloniae deductae sunt. Suessa Auruncorum fuerat; Uolsci Pontias, insulam sitam in conspectu litoris sui, incoluerant. et Intercura decederet patribus Romanis, Etrusci belli fama exorta est; nec erat ea tempestate gens alia, cuius secundum Gallicos tumultus arma terribiliora essent cum propinquitate agri tum multitudine hominum. itaque altero consule in Samnio reliquias belli persequente P. Decius , qui grauiter aeger Romae restiterat, auctore senatu dic
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Tota deinde iam uincere acie romanus. & omisso certamine
cedi capiq sannites. nisi qui maleuentum cui nunc urbi beneuentũ
nomen est perfugerunt. Ad triginta milia caesa aut capta sannit¬
um proditum memorie est. Consules egregia uictoria parta pro¬
tinus inde ad bouianum oppugnandum legiones ducunt. Ibiꝙ hi¬
berna egerunt. Donec a nouis consulibus. L papirio cursore quintũ
.C. unio bubulco iterum nominatus dictator. C. petilius cum.M. fo¬
lio magistro equitum exercitum accepit. Is cum audisset arcem fre¬
gellanam ab sannitibus captam omisso bouiano ad fregellas pergit.
Unde nocturna sannitium fuga sine certamine receptis fregellis presi
dio imposito in campaniam reditum. maxime ad nolam armis repe¬
tendam. Eo se intra moenia sub dictatoris & sannitium omnis multi¬
tudo & nolani agrestes contulerant. Dictator urbis situ circumspecto

Expanded text:
tuit. tota deinde iam uincere acie Romanus et omisso certamine tuit. tota deinde iam uincere acie Romanus et omisso certamine caedi capique Samnites, nisi qui Maleuentum, cui nunc urbi Beneuentum nomen est, perfugerunt. ad triginta milia caesa aut capta Samnitium proditum memoriae est. consules egregia uictoria parta protinus inde ad Bouianum oppugnandum legiones ducunt; ibique hiberna egerunt, donec ab nouis consulibus, L. Papirio Cursore quintum C. Iunio Bubulco iterum nominatus dictator C. Poetelius cum M. Folio magistro equitum exercitum accepit. is, cum audisset arcem Fregellanam ab Samnitibus captam, omisso Bouiano ad Fregellas pergit; unde nocturna Samnitium fuga sine certamine receptis Fregellis praesidioque ualido imposito in Campaniam reditum maxime ad Nolam armis repetendam. eo se intra moenia sub aduentum dictatoris et Samnitium omnis multitudo et Nolana agrestis contulerat. dictator urbis situ circumspecto,
Abbreviated transcription (Latin):
pugna casus reseruabantur in primam aciem extemplo emisit.U¬
niuersisq hostem primo impctu uiribus impulit. Commota pedestri
acie sannitium eques in pugnam succedit. in hunc tranuerso agmi¬
ne inter duas acies se inferentem romanus equitatus concitat equos.
Signaq & ordines peditum atq equitum confundit. donec uniuers am
ab ea parte auertit aciem. In eo cornu non petilius solus sed etiam¬
sulpitus adhortator affuerat. auectus absis nondum conserentib
manus ad clamorem ab sinistra parte prius exortum. Unde haud
dubiam uictoriam cernens cum ad suum cornu tenderet cum. mcc.
uiris dissimilem ibi fortunam inuenit. romanos loco pulsos. uictorẽ
hostem signa in perculsos inferentem. Coeterum omnia repente
mutauit consulis aduentus. Nam & conspectu ducis refectus militũ
est animus & maius q̃ pro numero auxilium aduenerant fortes uri
& partis alterius uictoria audita mox uisa etiam proclium resti¬

Expanded text:
pugnae casus reseruabantur, in primam aciem extemplo emisit upugnae casus reseruabantur, in primam aciem extemplo emisit uniuersique hostem primo impetu uiribus impulit. commota pedestri acie Samnitium eques in pugnam succedit. in hunc transuerso agmine inter duas acies se inferentem Romanus equitatus concitat equos signaque et ordines peditum atque equitum confundit, donec uniuersam ab ea parte auertit aciem. in eo cornu non Poetelius solus sed Sulpicius etiam hortator adfuerat, auectus ab suis nondum conserentibus manus ad clamorem a sinistra parte prius exortum. unde haud dubiam uictoriam cernens cum ad suum cornu tenderet cum mille ducentis uiris, dissimilem ibi fortunam inuenit, Romanos loco pulsos, uictorem hostem signa in perculsos inferentem. ceterum omnia mutauit repente consulis aduentus; nam et conspectu ducis refectus militum est animus, et maius quam pro numero auxilium aduenerat †fortes uiri†, et partis alterius uictoria audita mox uisa etiam proelium resti
Abbreviated transcription (Latin):
dimittunt. Ibiq primum castra in conspectu hostibus data. dein¬
de leuibus proelus equitum sapius ꝗͣ peditum utrinq periculum
factum. Nec aut euentus corum romanum aut more qua trahebãt
bellum penitebat. Sannitium contra ducibus & carpi paruis quo¬
tidie damnis & senescere dilatione belli uires suae uidebantur. Ita¬
q in aciem procedunt. equitibus in cornua diuisis. quibus praeceptũ
erat intentiores esse ad respectum castrorum. nequa eo uis fieret.
cum ad proelium starent aciem peditum tutam fore. Consulum
sulpitius in dextro petilius in leuo cornu consistunt. Dextra pars
qua & sannites raris ordinibus aut ad circumeundos hostes aut ne
ipsi circumuenirentur constiterant latius patefacta stetit. Sinistris
praeterꝗͣ quod confertiores steterant repentino consilio petilii consi¬
lis addita uires. qui subsidiarias cohortes quae integre ad longioris

Expanded text:
demittunt ibique primum castra in conspectum hostibus data, deindemittunt ibique primum castra in conspectum hostibus data, deinde leuibus proeliis equitum saepius quam peditum utrimque periculum factum; nec aut euentus eorum Romanum aut morae, qua trahebant bellum, paenitebat. Samnitium contra ducibus et carpi paruis cottidie damnis et senescere dilatione belli uires suae uidebantur. itaque in aciem procedunt equitibus in cornua diuisis, quibus praeceptum erat intentiores ad respectum castrorum, ne qua eo uis fieret, quam ad proelium starent: aciem pedite tutam fore. consulum Sulpicius in dextro, Poetelius in laeuo cornu consistunt. dextra pars, qua et Samnites raris ordinibus aut ad circumeundos hostes aut ne ipsi circumirentur constiterant, latius patefacta stetit; sinistris, praeterquam quod confertiores steterant, repentino consilio Poeteli consulis additae uires, qui subsidiarias cohortes, quae integrae ad longioris
Abbreviated transcription (Latin):
terio equitum. frimiq apud consules his enim ab senatu mandata res
est rei facti aduersus nobilium testimonia egregie absoluuntur . P. etiã
philo multiplicatis summis honoribus post res tot domi belloq gestas
ceterum inuisus nobilitati causam dixit. Absolutusq est. Nec diuti¬
us ut fit ꝗͣ dum recens erat quaestio perclara nomina reorum uiguit.
Inde labi cepit ad uiliora capita donec coitionibus factionibusq aduer¬
sus quas comperata erat oppressa est. Farum fama rerum magis ta¬
men spe campana defectionis in quam conuratum erat sannites ii
apuliam uersos rursus ad caudium reuocauit. Ut inde ex propinqus¬
siqui motus occasionem aperirent capuam romanis eriperent. Eo cõ¬
sules cum ualido exercitu uenerunt. Et primo circa saltus cum utr¬
inq ad hostem iniqua uia esset cunctati sunt. Deinde sannites per
aperta loca breui circuitu in loca plana campanos agnen campos

Expanded text:
terio equitum; primique apud consules—iis enim ab senatu mandata res terio equitum; primique apud consules—iis enim ab senatu mandata res est—rei facti aduersus nobilium testimonia egregie absoluuntur. Publilius etiam Philo multiplicatis summis honoribus post res tot domi belloque gestas, ceterum inuisus nobilitati, causam dixit absolutusque est. nec diutius, ut fit, quam dum recens erat quaestio per clara nomina reorum uiguit: inde labi coepit ad uiliora capita, donec coitionibus factionibusque aduersus quas comparata erat oppressa est. earum fama rerum, magis tamen spes Campanae defectionis, in quam coniuratum erat, Samnites in Apuliam uersos rursus ad Caudium reuocauit, ut inde ex propinqusi qui motus occasionem aperiret, Capuam Romanis eriperent. eo consules cum ualido exercitu uenerunt. et primo circa saltus, cum utrimque ad hostem iniqua uia esset, cunctati sunt; deinde Samnites per aperta loca breui circuitu in loca plana Campanos campos agmen
Abbreviated transcription (Latin):
pro magistratu quicꝗ̃ in compertum dicere meluis est primum ipsas ex¬
pugnare quaestiones omni ope annisi sunt dein postꝗͣ ad id parum potẽ¬
tes erant ne causam dicerent in praesidia aduersarioꝵ appellationem & tri¬
bunitium auxilium patricu confugerunt postremo repulsi inde adeo om¬
nia tutiora ꝗͣ ut innocentiam suam purgarent uisa in nos irruerunt &
priuatis dictatorem poscere reum uerecundia non fuit ut omnes du
hominesq sciant ab illis etiam quae non possint tentari ne rationem ui¬
tae reddant me obuiam ire crimini & offerre me inimicis reum dicta¬
tura me abdico. Uosc quaeso consules si uobis datum ab senatu negotium
fuerit in me primum & hunc. M. folium qu.estiones exerceatis. ut ap¬
pareat innocentia nostra nos non maiestate honoris tutos a criminatio¬
nibus istis esse. Abdicat inde se dictatura. & post eum statim folius magis¬

Expanded text:
pro magistratu quicquam incompertum dicere melius est—primum ipsas expro magistratu quicquam incompertum dicere melius est—primum ipsas expugnare quaestiones omni ope adnisi sunt; dein, postquam ad id parum potentes erant, ne causam dicerent, in praesidia aduersariorum, appellationem et tribunicium auxilium, patricii confugerunt; postremo repulsi inde—adeo omnia tutiora quam ut innocentiam suam purgarent uisa— in nos inruerunt, et priuatis dictatorem poscere reum uerecundiae non fuit;—ut omnes di hominesque sciant ab illis etiam quae non possint temptari ne rationem uitae reddant, me obuiam ire crimini et offerre me inimicis reum, dictatura me abdico. uos quaeso, consules, si uobis datum ab senatu negotium fuerit, in me primum et hunc M. Folium quaestiones exerceatis, ut appareat innocentia nostra nos, non maiestate honoris tutos a criminationibus istis esse.' abdicat inde se dictatura et post eum confestim Folius magis
Abbreviated transcription (Latin):
rat auxilio quin nomina reciperentur. Inde nobilitas nec hi modo in
quos crimen intendebatur sed uniuersi simul negare nobilium id cri¬
men esse. quibus si nulla obstetur fraudae pateat uia ad honorem. Sed
hominum nouorum. ipsos adeo dictatorem magistrumq equitum reos
magis q̃ quaitores ydoncos eius criminis esse. Intellecturosq ita id ess
simul magistratu abissent: Tum eninuero menius iam famae magis q
imperii memor progressus in contionem ita uerba fecit. Et omnes ante
acte uit e uos conscios habeo quirites & hic ipse delatus ad me testib ese
in nocentie mee. Neq enim quod sepe alias quia ita tempora postuali¬
bant reip. qui bello clarissimus esset. Sed qui maxime procul abhis contio¬
nibus uitam egisset dictator deligendus exercendis quaestionibus fut
Sed quoniam quidem nobiles homines qua de causa uos existimare q̃ me

Expanded text:
erat auxilio quin nomina reciperentur. inde nobilitas, nec ii modo in erat auxilio quin nomina reciperentur. inde nobilitas, nec ii modo in quos crimen intendebatur sed uniuersi, simul negare nobilium id crimen esse quibus, si nulla obstetur fraude, pateat uia ad honorem, sed hominum nouorum; ipsos adeo dictatorem magistrumque equitum reos magis quam quaesitores idoneos eius criminis esse intellecturosque ita id esse simul magistratu abissent. tum enimuero Maenius, iam famae magis quam imperii memor, progressus in contionem ita uerba fecit: 'et omnes ante actae uitae uos conscios habeo, Quirites, et hic ipse honos delatus ad me testis est innocentiae meae; neque enim, quod saepe alias, quia ita tempora postulabant rei publicae, qui bello clarissimus esset, sed qui maxime procul ab his coitionibus uitam egisset, dictator deligendus exercendis quaestionibus fuit. sed, quoniam quidam nobiles homines—qua de causa uos existimare quam me
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad senatum relatum esset haudquaꝗͣ neglecta res. quaestiones.
ecret.x. Dictatoremq quaestionibus exercendis dici placuit .C. moen¬
s dictus. Is. M. folium magister equitum dixit. Ingens erat magistra¬
tus eius terror. Itaq suie timor seu conscientiae uis calabios obium noui¬
ũq ea capita conuirationis fuerant priusꝗͣ nominarentur apud dictato¬
rem mors hauddubie ab ipsis conscita iudicio subtraxit. Deinde ut quaes¬
tioni campanae materia decessit uersa romam interpretando res non
iominatim qui capua sed in uniuersum qui usquam coissent coniura¬
sent ue aduersus remp. quaeri senatum ussisse. Et coitiones honorum
adipiscendoꝵ causa factas aduersus rem p. esse. latiorq & re & personis
quaestio fieri. haud abnuente dictatore sine fine ullo quaestionis suae ius
esse. Postulabantur ergo nobiles homines. appellantibusq tribunos nemo

Expanded text:
cum ad senatum relatum esset, haudquaquam neglecta res: quaestiones cum ad senatum relatum esset, haudquaquam neglecta res: quaestiones decretae dictatoremque quaestionibus exercendis dici placuit. C. Maenius dictus; is M. Folium magistrum equitum dixit. ingens erat magistratus eius terror; itaque siue timoris seu conscientiae ui, Calauios Ouium Nouiumque —ea capita coniurationis fuerant—priusquam nominarentur apud dictatorem, mors haud dubie ab ipsis conscita iudicio subtraxit. deinde, ut quaestioni Campanae materia decessit, uersa Romam interpretando res: non nominatim qui Capuae sed in uniuersum qui usquam coissent coniurassentue aduersus rem publicam quaeri senatum iussisse et coitiones honorum adipiscendorum causa factas aduersus rem publicam esse. latiorque et re et personis quaestio fieri haud abnuente dictatore sine fine ulla quaestionis suae ius esse. postulabantur ergo nobiles homines appellantibusque tribunos nemo
Abbreviated transcription (Latin):
hora eodemq consilio capta. Sed quia absentibus ducibus impetus est
factus nullus modus cedibus fuit. Deletaq ausonum gens uix certo de¬
fectionis crimine perinde ac si interneciuo bello certasset. Fodem an¬
no prodito hostibus romano praesidio luceria sannitium facta. Nec diu
roditoribus impunita res fuit. Haud procul inde exercitus romani
erat. cuius primo impetu urbs sita in plano capitur. Lucerini ac san¬
nites ad internitionem caesi. Eoq ira processit ut romae quoq cum de¬
colonis mittendis luceriam consuleretur senatus multi delendam ur¬
bem censerent. Praeter odium quod execrabile in bis captos erat lon¬
inquitas quoq abhorrere ab relegandis tam procul ab domo ciuibu
inter tam infestas gentes cogebat. Uicit tamen sententia ut mitterẽtur
coloni. duomilia & .d. missi. Eodem anno cum omnia infida romanis
essent capua quoq occulte principum conurationes factae. de quibus

Expanded text:
hora eodemque consilio capta; sed quia absentibus ducibus impetus est hora eodemque consilio capta; sed quia absentibus ducibus impetus est factus, nullus modus caedibus fuit deletaque Ausonum gens uix certo defectionis crimine perinde ac si interneciuo bello certasset. eodem anno prodito hostibus Romano praesidio Luceria Samnitium facta; nec diu proditoribus impunita res fuit. haud procul inde exercitus Romanus erat, cuius primo impetu urbs sita in plano capitur. Lucerini ac Samnites ad internecionem caesi; eoque ira processit ut Romae quoque, cum decolonis mittendis Luceriam consuleretur senatus, multi delendam urbem censerent. praeter odium, quod exsecrabile in bis captos erat, longinquitas quoque abhorrere a relegandis tam procul ab domo ciuibus inter tam infestas gentes cogebat. uicit tamen sententia ut mitterentur coloni; duo milia et quingenti missi. eodem anno, cum omnia infida Romanis essent, Capuae quoque occultae principum coniurationes factae. de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
testatem uenit. Ausona & minturnae & uestina urbes erant. ex quib
principes iuiuentutis.xii. numero in proditionem urbium suarum
ad consules ueniunt. Docent suos iam pridem exoptantes sannitiũ
aduentum simul ad lautulas pugnatum audierunt pro uictis roma¬
nos habuisse. Iuuentute armis sanintem uiuisse. fugatis inde sanni¬
tibus incerta pace agere. nec claudentes portas romanis ne accersant
bellum & obstinatos claudere si exercitus moueatur. In ea fluctuati¬
one animoꝵ opprimi incautos posse. His auctoribus mota propius
castra missiq codem tempore circa tria oppida milites. partim armati
qui occulti propinqua menibus insiderent loca. partim togati tec¬
tis ueste gladiis. qui sublucem apertis portis urbes ingrederentur.
Ab his simul custodes trucidari cepti simul datum signum armatis.
ut ex insidus concurrerent. Ita porte occupate triaq oppida eadẽ

Expanded text:
testatem uenit. Ausona et Minturnae et Uescia urbes erant, ex quibus testatem uenit. Ausona et Minturnae et Uescia urbes erant, ex quibus principes iuuentutis duodecim numero in proditionem urbium suarum coniurati ad consules ueniunt. docent suos iam pridem exoptantes Samnitium aduentum, simul ad Lautulas pugnatum audierint, pro uictis Romanos habuisse, iuuentute, armis Samnitem iuuisse; fugatis inde Samnitibus incerta pace agere nec claudentes portas Romanis, ne arcessant bellum, et obstinatos claudere si exercitus admoueatur; in ea fluctuatione animorum opprimi incautos posse. his auctoribus mota propius castra missique eodem tempore circa tria oppida milites, partim armati qui occulti propinqua moenibus insiderent loca, partim togati tectis ueste gladiis qui sub lucem apertis portis urbes ingrederentur. ab his simul custodes trucidari coepti, simul datum signum armatis ut ex insidiis concurrerent. ita portae occupatae triaque oppida eadem
Abbreviated transcription (Latin):
uias pauidos cedit. lam sora capta erat. cum consules prima luce adue¬
nere. & quos fortuna reliquos ex nocturna cede ac fuga fecerat in de¬
ditionem accipiunt. Ex his .ccxxu. qui omnium consensu destinabã¬
tur & infande colonorum cedis & defactionis auctores uinctos roma
deducunt. Coeteram multitudinem in columem praesidio imposito so¬
re relinquunt. Omnes qui romam deducti erant uirgis in foro cesi
ac securi percussi. summo gaudio plebis. cuius maxime intererat tu¬
tam ubiq qua passim in colonias mitteretur multitudinem esse. Consu¬
les ab sora profecti in agros atq urbes ausonum bellum intulerunt. Mo¬
ta namq omnia aduentu sannitium cum apud lautulas dimicatum
est fuerant. Conuirationesq circa campaniam passim factae. nec capua
ipsa crimine caruit. Quin romam quoq & ad principum quosdam uẽ
tum est. Cocterum ausonum gens proditione urbium sicut sora in po¬

Expanded text:
uias pauidos caedit. iam Sora capta erat, cum consules prima luce adueuias pauidos caedit. iam Sora capta erat, cum consules prima luce aduenere et quos reliquos fortuna ex nocturna caede ac fuga fecerat in deditionem accipiunt. ex his ducentos uiginti quinque, qui omnium consensu destinabantur et infandae colonorum caedis et defectionis auctores, uinctos Romam deducunt; ceteram multitudinem incolumem praesidio imposito Sorae relinquunt. omnes qui Romam deducti erant uirgis in foro caesi ac securi percussi summo gaudio plebis, cuius maxime intererat tutam ubique quae passim in colonias mitteretur multitudinem esse. consules ab Sora profecti in agros atque urbes Ausonum bellum intulerunt. mota namque omnia aduentu Samnitium cum apud Lautulas dimicatum est fuerant, coniurationesque circa Campaniam passim factae nec Capua ipsa crimine caruit; quin Romam quoque et ad principum quosdam inquirendo uentum est. ceterum Ausonum gens proditione urbium sicut Sora in po
Abbreviated transcription (Latin):
set hoc quidem ascensu inquit uel tres armati quamlibet multitudinem
arcuerint. Uos & .x. numero & quod plus est romani romanoꝵq fortis¬
mi uiri estis. & locus pro uobis & nox erit quae omnia ex in certo maio¬
ra territis ostentat ego iam terrore omnia implebo. Uos arcem intenti
tenete. Decurrit inde quanto maxime poterat cum tumultu. Ad aria
& pro uestra fide ciues clamitans. arx abhostibus capta est defendite.
laec incedens principum foribus haec obuiis hec excurrentibus in publ¬
cum pauidis increpabat. Acceptum ab uno pauorem plures per urbem
ferunt. Trepidi magistratus missis ad arcem exploratoribus cum tela &
armatos tenere arcem multiplicato numero audirent auertunt animos
ab spe recuperandae arcis. fuga cuncta complentur porteq ab semi som¬
nibus ac maxima parte inermibus refringuntur. quarum per unam
praesidium romanum clamore excitatum irrumpit. & concursantes per

Expanded text:
set, 'hoc quidem ascensu' inquit, 'uel tres armati quamlibet multitudinem set, 'hoc quidem ascensu' inquit, 'uel tres armati quamlibet multitudinem arcuerint; uos et decem numero et, quod plus est, Romani Romanorumque fortissimi uiri estis. et locus pro uobis et nox erit, quae omnia ex incerto maiora territis ostentat. ego iam terrore omnia implebo; uos arcem intenti tenete'. decurrit inde, quanto maxime poterat cum tumultu 'ad arma' et 'pro uestram fidem, ciues' clamitans; 'arx ab hostibus capta est; defendite, ite.' haec incidens principum foribus, haec obuiis, haec excurrentibus in publicum pauidis increpat. acceptum ab uno pauorem plures per urbem ferunt. trepidi magistratus missis ad arcem exploratoribus cum tela et armatos tenere arcem multiplicato numero audirent, auertunt animos a spe reciperandae arcis. fuga cuncta complentur portaeque ab semisomnis ac maxima parte inermibus refringuntur, quarum per unam praesidium Romanum clamore excitatum inrumpit et concursantes per