comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etatis amititiȩq coniungeide quȩ potior bello ess&. Quadqͣm opibui
suis c̃fider& tam̃ ũ debere incerta ꝓcertis mutare om̃e bellũ sumi¬
facile cettrũ accrrime desincre. Ninciusdẽ potestare. iauim eris
ꝯsinẽ tͥt incipere ciuuis ignauo &iã licere depont cun iuetores
ulint ꝓinde sibi regyoq suo consuler&. neu florentes res suas cum
iugurthe ꝑditis miscere. Adea rex satis placidȩ uerba farit. Se pace
cupe syuigurthe fortunarũ miscreri Sicade illi copta sdra oma
conuentura. Bursus imꝑator contrei postulata bocehi mittit ille ꝓba¬
re parti abiuiere. Eodẽ mͦ sepe abutroq missis remissis nuariusste
pientissima ÷lebe in supͣdirimꝰ consul facti postqͣm ei nunindra
puntiã populus iussit. antea iã infestus nobilitati tũ uero mul¬
tus atq feror instare. singulos mͦ. mͦ uniuersos ledere. dictit ire

Expanded text:
etatis amicitiaeque coniungundae, quae potior bello esset, et, quamquam opibus etatis amicitiaeque coniungundae, quae potior bello esset, et, quamquam opibus suis confideret, tamen non debere incerta facile, ceterum aegerrime desinere; non in eiusdem potestate initium eius et finem esse; incipere cuiuis etiam ignavo licere, deponi cum victores uelint. Proinde sibi regnoque suo consuleret neu florentis res suas cum Iugurthae perditis misceret. Ad ea rex satis placide verba facit: sese pacem sed Iugurthae fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret, omnia conventura. rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare partim, alia abnuere. eo modo saepe ab utroque missis remissisque nuntiis pientissima plebe consul factus, postquam ei prouinciam Numidiam popuIus iussit, antea iam infestus nobilitati, tum vero multus atque ferox instare; singulos modo, modo uniuersos laedere; dictitare
Abbreviated transcription (Latin):
Hn an uco ues dept iã ucto ugurtha consutuerit omnibi bois
tumnandoropia mecit seterũ haut pculꝰ abcirta ta stnan inlni¬
tis reges opcrit̃ indius ec̃ ratus cognetis mauris q is. nouuis
hostis accessit. ex cõmodo pugnã sacere. Interĩ rome ꝑlititras certior. sit̃
rebus supͣbonũ ⁊ honestũ ꝑculsus. neꝗlacrimas retinere neq node¬
rari linguã iur egregius in aliis arrib nimis mollit᷑ egritud inẽ. pan
auã rẽ aͦlii insuꝑbiã uertebant. alii ĩnbonũ ingeniũ c̾tumelia ac¬
censũ e̾t. multi. quia iam parta uictoria manib eriperet᷑. Ilobis
satis cognitũ illum magis. honore maru qͣm iniuria sua excrũ¬
ciatũ neq tã anaiȩ laturũ suisse: si adẽpta ꝓuintia alii quam
mario traderet᷑ lit᷑ eodolore impcilit̾: quia nultitię indebatur
alienã rẽ suo piculo curare legatos nusit adbocehũ postulatũ ne
sine causa hostis populo romꝗno sierae. habere tũ magnã copiam soci¬

Expanded text:
 uti saepe iam victo Iugurtha consueverat, omnibus locis pugnandi copiam facit. ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris, quoniam is novos hostis adcesserat, ex commodo pugnam facere. interim Roma per litteras certior fit rebus supra bonum aut honestum perculsus neque lacrumas tenere neque moderari linguam, vir egregius in aliis artibus nimis molliter aegritudinem pati. quam rem alii in superbiam vortebant, alii bonum ingenium contumelia accensum esse, multi quod iam parta victoria ex manibus eriperetur. nobis satis cognitum est illum magis honore Mari quam iniuria sua excruciatum, neque tam anxie laturum fuisse, si adempta provincia alii quam Mario traderetur. igitur eo dolore impeditus et quia stultitiae videbatur alienam rem periculo suo curare, legatos ad Bocchum mittit postulatum, ne sine causa hostis populo Romano fieret: habere tum magnam copiam soci
Abbreviated transcription (Latin):
didisset fore ut illi senatus inpunitatẽ sua om̃a c̃cederit.
retur is ubi pͥmum oportunũ fuit ugurthã anxiũ ac miseran¬
tem fortunas suas accedit. monet. atlacrimis obtestat᷑. uti ali¬
quando sibi liberisq & genti numidarũ obtime merenti pu¬
deat omnibq pͥlus sese uictos. agrũ uastatũ. multos morta¬
les captos. occisos. regni opes conminutas t̾e. satis sepe iam
& uirtutẽ militũ ⁊ fortunã tẽptatã. caueat neillo cunctan¬
te numide sibi consultent. His ate aliis talib addeditionẽ
regis animum inpellit. mittunt᷑ ad inꝑatorẽ legati. qui
iugurthã in ꝑata facturũ dicęrent. ac sine ulla. pactione
sese regnumq suũ in illius fidẽ tradere. metellus ꝓpere
cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iub&. eorũ
atq aliorũ quos idoneos dicebat consiliũ hab&. lta maiorum

Expanded text:
didisset, fore ut illi senatus inpunitatem et sua omnia concederet, didisset, fore ut illi senatus inpunitatem et sua omnia concederet, retur. is, ubi primum opportunum fuit, Iugurtham anxium ac miserantem fortunas suas adcedit, monet atque lacrumans obtestatur, uti aliquando sibi liberisque et genti Numidarum optume meritae provideat: omnibus proeliis sese victos, agrum vastatum, multos mortalis captos occisos, regni opes conminutas esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caveat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. his atque talibus aliis ad deditionem regis animum inpellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum dicerent ac sine ulla pactione sese regnumque suom in illius fidem tradere. Metellus propere cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iubet; eorum et aliorum, quos idoneos ducebat, consilium habet. ita mor
Abbreviated transcription (Latin):
comminute. qui suꝑstcterant afflicti sunt. citeri quoquomͦ¬
hotuere pauci integri magna pars conftcti uulnerib ab cunt
De inde utruq pliũ nor diremit. Metellus postꝗuidet frus¬
ira bellũ inexptũ neq: oppidũ capi neq ugurthã nisi
exinsidus capi aut suo loco pugnã farere etiã estatẽ
eractã tͦe ab xama discidit : in hiis urbib ꝗase defe¬
cerant. satisq miuiit loco aut menib erant p̃sidia in ponit.
esterũ exercitũ inpiuntiã quȩ ꝓrima ẽ numidiȩ hiemandi
gra collocat. Neq ultẽpus exaliꝙ more quieti aut lururie con¬
esstedit. Squoniã parũ armis bellũ ꝓcedebat insidias regi ꝑ
amicos tendere: eorũ ꝑfidia ꝓ armis uti parat Igtt᷑ bomilca¬
ma copia fallendi crat multis pollucitationib: aggriditur¬
ac pͥmo effecit uti colloquendi grã ad se ocultus ueniatꝰ
Deinde fide data. siiugurthã uiuũ aut nccatũ sibi tra¬

Expanded text:
comminutcomminutpotuere, pauci integri, magna pars volneribus confecti abeunt. denique utrimque proelium nox diremit. Metellus postquam videt frustra inceptum neque oppidum capi neque Iugurtham nisi ex insidiis aut suo loco pugnam facere et iam aestatem exactam esse, ab Zama discedit et in iis urbibus, quae ad se defecerant satisque munitae loco aut moenibus erant, praesidia inponit. ceterum exercitum in provinciam, quae proxuma est Numidiae, hiemandi gratia conlocat. neque id tempus ex aliorum more quieti aut luxuriae concedit, sed, quoniam armis bellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere et eorum perfidia pro armis uti parat. igitur Bomilcacitiam maxuma copia fallundi erat, multis pollicitationibus aggrediturac primo efficit, uti ad se conloquundi gratia occultus veniat; deinde fide data, si Iugurtham vivom aut necatum sibi tra
Abbreviated transcription (Latin):
locisꝰ alteri alteros sautiare. qͣm semet tegere clamor ꝓ¬
mictus. hortatione. letitia. gemitu itẽ strepitus armorũ
fensabant ubi hostes paulũ mͦ pugnã remiserant. inte ma
slium equestre ꝓspectabant. łos uti queq res iugurtha
crant: litos mͦ modo pauidos anĩ aũteres ac sicuti au¬
diri asius aut cerm possent. moneri alii. alii hortari. aut ma¬
nu significare: niti corporib. ꝯea huc zilluc quasi uitabundi
aut iacentes tela agitare. Quod ubi mario cognitũ ẽ nã is in
ea parte curabat. consulto leniꝰ agere. ac diffidentiã rei si¬
mulare pati numidas sinc tum ultu regis preliũ uiscre. ita
illis studio suorũ. astrictis. repente magna ui murũ aggre¬
ditur. etiã scalis egressi milites ꝓpe summa ceperant cũ
oppidani concurrunt. lapides ignt̃ alia p̃terea tela m¬
gerunt: nr̃i pͥmo resistere. Drinde uͦbi une atq alitre scale

Expanded text:
auidius alteri alteros sauciare quam semet tegere, clamor pauidius alteri alteros sauciare quam semet tegere, clamor permixtus hortatione laetitia gemitu, item strepitus armorum moenia defensabant, ubi hostes paulum modo pugnam remiserant, intenti proelium equestre prospectabant. Eos, uti quaeque Iugurthae res erant, laetos modo, modo pauidos animaduerteres; ac, sicuti audiri a suis aut cerni possent, monere alii, alii hortari, aut manu significare aut niti corporibus, et ea huc et illuc quasi vitabundi aut iacientes tela agitare. Quod ubi Mario cognitum est—nam is in ea parte curabat —, consulto lenius agere ac diffidentiam rei simulare, pati Numidas sine tumultu regis proelium visere. Ita illis studio suorum asstrictis repente magna vi murum aggreditur. Et iam scalis egressi milites prope summa ceperant, cum oppidani concurrunt; lapides ignem alia praeterea tela ingerunt. Nostri primo resistere; deinde ubi unae atque alterae scalae
Abbreviated transcription (Latin):
mangustus ipsi sibi ꝓperantes officerent. multis amissis in
loca munita sese recepit. Metellus infecto negorio postꝗ nar
aderat incastra cũ exercitu reuertit᷑ Igit᷑ positro dic pͥus
quã ad obpugnandũ egrederet᷑ eqͥtatũ omnẽ in ea parte q
regis aduentus erit. ꝓcastris agitare iub& portas. prima
loca tribunis disꝑtit. Peinde ipse ꝑgit ad oppidũ atq uti
superiort die murũ aggredit᷑. Interĩ iugurtha exoculto
turbant᷑. Rdiqui cito subueniunt neq: diutius numide re¬
sistere quiuissent. nipedites cũ equitib ꝑmirti magnam
cladẽ in congressu facerent. quib illi freci. non uti equestri
prelio sol& seqͥ.  cedere sel adũsi sequi concurrere: in pli¬
care acꝑtͣbare atiẽ. Ita expeditis peditibus suis. hostes pe¬
ne uictos dare. Eodẽ tẽpore. aput zamam magna ui
certabat᷑ ubi quisq legatꝰ aut tribunus curabatseo acer¬
rime niti. neq alius in alio magis quã inse spc̃ haber

Expanded text:
angustiis ipsi sibi properantes officerent, multis amissis in loca munita sese recepit. Metellus infecto negotio, postquam nox aderat, in castra cum exercitu revortitur. Igitur postero die, prius quam ad oppugnandum egrederetur, equitatum omnem in ea parregis adventus erat, pro castris agitare iubet, portas et proxima loca tribunis dispertit, deinde ipse pergit ad oppidum atque uti superiore die murum aggreditur. Interim Iugurtha ex occultturbantur, relicui cito subueniunt. Neque diutius Numidae resistere quiuissent, ni pedites cum equitibus permixti magnam cladem in congressu facerent. Quibus illi freti non, uti equestri proelio solet, sequi, dein cedere, sed advorsis equis concurrere, implicare ac perturbare aciem: ita expeditis peditibus suis hostis paene victos dare. Eodem tempore apud Zamam magna vi certabatur. ubi quisque legatrime niti, neque alius in alio magis quam in sese spem habere;
Abbreviated transcription (Latin):
bochus cumpeditibus quos uolur filius enis dd duxcrat neque inpͥ¬
ore pugna inttinere morati affucrant postrrinã romanorũ atiem
inuadit. Tũ maruis aput pͥmos erat quia ibi iugurtha cũ plurimis
erat. Dein numida cognito bochi aduentu dã cũ paucis adpedites conutit
ibi latint nam aput numantiã loqui didicerat. erclamat nostros frus¬
tra pugnare piulo ante mariũ sua mani int̾fectũ simulgladium
sanguine oblitũ ostendite. quẽ inpugna satis inpigre occiso pedite
nro eruentauerat. Qũ ubi milites acceꝑe magis atrocitate rei qͣm fide
acrius ineedẽ. lamq paulũ afuga aberant cũ sylla ꝓfligatis his qͦs
adũsũ ierat rediens mauros ablate incurrit. Bochiis statim aus¬
aenntt dt uigurth. di susdentar suos: ppe iã adeoiã uitoriam

Expanded text:
Bocchus cum peditibus, quos Volux, filius eius, adduxerat neque in priBocchus cum peditibus, quos Volux, filius eius, adduxerat neque in priore pugna, in itinere morati, adfuerant, postremam Romanorum aciem invadunt. tum Marius apud primos agebat, quod ibi Iugurtha cum plurumis erat. dein Numida cognito Bocchi adventu clam cum paucis ad pedites convortit. ibi latine — nam apud Numantiam loqui didicerat — exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum. simul gladium sanguine oblitum ostendere, quem in pugna satis inpigre occiso pedite nostro cruentaverat. quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fideacrius incedere. iamque paulum a fuga aberant, quom Sulla profligatis iis, quos advorsum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit. Bocchus statim avortitur. at Iugurtha, dum sustentare suos et prope iam adeptam victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
que cęt̃i miscrias uocant uoluptati habuiss& nisi tamen mͥ .R .p. paritrr
gloriosissimo inꝑio. bene atq decort gesia uidet᷑. lgit᷑ .iiii. deniq die. haut
longe ab oppido cirta undiq simul speculatores citi sese ostendunt. Qua
re hosis ad ẽẽ intelligit᷑. sed quia diũsi ab cuntes alius ab alia parie.
atq̃ omnes idẽ significabant consul incertꝰ quonã atic̃ instrucreȩ. iuillo or¬
dunt comiurato aducrsa omnia paratus ibidẽ opꝑit̃ lit̃ uigurthã spesfriis¬
tutt qui copias inquattuor pirtes distribuerat ratus cxomnib ȩque ali¬
quos at̃go hosib uenturos. Inttrĩ sylla quẽ pͥmũ hostes attigerant cohor¬
tatus suos turmatim⁊ quã marime confertis cquis ipse ałiiq mauros
inuadiuit. Etieri in loco manentes ab iaculis eminus emissis corpora
tegere: siqui inmanus uenerant obtruncare. dũrco mͦ equites pliantur.

Expanded text:
quae ceteri miserias vocant, voluptati habuisse; nisi tamen res publica pariter quae ceteri miserias vocant, voluptati habuisse; nisi tamen res publica pariter ac saevissumo imperio bene atque decore gesta. Igitur quarto denique die haud longe ab oppido Cirta undique simul speculatores citi sese ostendunt, qua re hostis adesse intellegitur. sed quia divorsi redeuntes alius ab alia parte atque omnes idem significabant, consul incertus, quonam modo aciem instrueret, nullo ordine conmutato advorsum omnia paratus ibidem opperitur. ita Iugurtham spes frustrata, qui copias in quattuor partis distribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohortatus suos turmatim et quam maxume confertis equis ipse aliique Mauros invadunt, ceteri in loco manentes ab iaculis eminus emissis corpora tegere et, si qui in manus venerant, obtruncare. dum eo modo equites proeliantur,
Abbreviated transcription (Latin):
riter. ac inconspectu hostiũ quadrato agmine incede. Syilla cumequi¬
tatu aput extremos. insiniftra parte aulus manluis cũ funditorib &
sagit taruis. Prctͣea cohortes ligurũ curabat. pͥmos &extremos cũ
capeditis manipulis tribunos locauerat. ꝓsuge miname cari. arrq¬
onũ scientissimi. hostiũ ittrexplorabant. Simul consul quisi nullo
imposito om̃a piudere aput om̃s c̾e. laudare uincrepare merentes ipse ar¬
matus intentusq trẽ milites cogebat. neq secus atq it facer&e castra munire
excubitũ inporta cohortes exlegionib ꝓcastris equites auriliarios mittere
tam diffidentia futuri: que in ꝑauiss&: quã uti militib ex equatus: cum
inꝑatore labor uolentibus eẽt. Etsant marius illoq ee ⁊̃ aliis tẽporibuss
iugurtini belli pudort magis quã malo exercitũ coherce bat. quia multi
ꝑambitionẽ ficri aiebant. quod aputritia consuctam du fctam.  alia

Expanded text:
riter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equiriter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligurum curabat. Primos et extremos cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hostium iter explorabant. Simul consul quasi nullo imposito omnia prouidere, apud omnis adesse, laudare et increpare merentis. Ipse armatus intentusque, item milites cogebat. Neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis ex legionibus, pro castris equites auxiliarios mittere,tam diffidentia futurum quae imperauisset, quam uti militibus exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. Et sane Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. Quod multi per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia consuetam duritiam et alia,
Abbreviated transcription (Latin):
romanis extenebris ⁊ editiorib. locis facilia uisii. magnoq hortamento
erant. Plurimũ uͦ marius inꝑitia hostiũ confirmatiis. quã marimũ
silentiũ hab̾i iubt ne signa quidẽ uti ꝑuigilias solebant canere.
deinde ubi lux aduentabat defessis iã hostib. ac paulo ante somno
captis. dein piuiso metu. ucqͣales itẽ cohortiũ turmarũ legionũ tu¬
bicines simul om̃s signa canere. milites clamorẽ tollere. aut portis
crũpere iub& . Mauri atq gctuli ignoto atq horribili sonitu. repin¬
te exeni. neq fugere neq arma̾ caꝑe neii omnino facere aut quicqͣm po
poterant. Ita cunctos strepitu. clamore. nullo subueniente nr̃is infrautib
tumultu. tͣrore. formidine. quasi uecoriha ceꝑat. Peniq onis fusi fuga¬
tiq arma⁊ signa militaria pleraq capta. pluresq eo p̃lio intempti
re decreuerat neq tamen iuctoria socors aut insolens factus. serłpa¬

Expanded text:
Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu magnoque hortamento Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu magnoque hortamento erant. Plurimum vero Marius imperitia hostium confirmatus quam maximum silentium haberi iubet, ne signa quidem, uti per vigilias solebant, canere. Deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut prouidere quicquam poterant: ita cunctos strepitu clamore, nullo subueniente, nostris instantibus, tumultu formidine terrore quasi vecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio re decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pa
Abbreviated transcription (Latin):
dits consũptꝰ erat. cũ tamcii barbari nihiltitere. atuti regis preceꝑant nocet᷑
ꝓse rati derius instare. Tumarꝰ excopia reru consilium tralit atq uti sius re¬
teptui lorus ce̾t. ⁊ colles duos ꝓpinquos intͣse occupat. quorũ in uno intͣse¬
in caaris paraĩ amplo. fons aque manꝰ erait. altͣ usui oportunꝰ quia magna
parte editus. & p̃ceps pauca munim̃ta querebat. Cet̃um aput aqͣm syllam
cũ equitib nocat̃ agitarȩ iub& ipse disꝑsos milites paulatĩ. neq minꝰ c̃ tbatis
om̃ib inunũ contrahet. De incunctos pleno graidu incollẽ subduc̃ Ita re¬
ges loci difficultate coacti detͣrent᷑ Neq tam̃ suos longius abire sinunt.
S utroq colle multitudine circũdato effusi c̃sedere. oe in crebis ignib
factis. plerũq noctis barbarȩ. mori suo letari. exultare. strepere uocib
&ipsi duces feroces. qd non fugere. aut ꝓuictorib agtre. Sedȩa cuncta

Expanded text:
dies consumptus erat, cum tamen barbari nihil remittere atque, uti reges praeceperant, noctem pro se rati acrius instare. Tum Marius ex copia rerum consilium trahit atque, uti suis receptui locus esset, collis duos propinquos inter se occupat, quorum in uno castris parum amplo fons aquae magnus erat, alter usui opportunus, quia magna parte editus et praeceps pauca munimenta quaerebat. Ceterum apud aquam Sullam cum equitibus noctem agitare iubet, ipse paulatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. Ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, neque tamen suos longius abire sinunt, sed utroque colle multitudine circumdato effusi consedere. Dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro victoribus agere. Sed ea cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
Ftfolis uiduant᷑ orni
i semꝑ crges flebilib modis
Misten adẽptũ. nec tibi uespo
Surgenix decedunt amoris
N eo rapidũ fugiente solẽ
Plaroun om̃is antilochiĩ senex
Annĩ. nrc in rubẽ paremrs
I roili. at̃ phrugie sorores
Tlruiri semꝑ. desine molliũ
T indt̃ qnerellaꝵ & poti nona
C antii angusti traplica
Menuiq flua gentib additũ
Il istis. mirar uoluere uestios
t̃xiguis equitart campi¬
Iest uiurs licini neq altũ

Expanded text:
foliis viduantur orni: tu semper urges flebilibus modis Mysten ademptum nec tibi Vespero surgente decedunt amores nec rapidum fugiente solem. ploravit omnis Antilochum senex annos nec inpubem parentes Troilon aut Phrygiae sorores flevere semper. desine mollium tandem querellarum et potius nova cantemus Augusti tropaea Medumque flumen gentibus additum victis minores volvere vertices exiguis equitare campius vives, Licini, neque altu
Abbreviated transcription (Latin):
hose audicrat ꝓabulii. aqͥrũ sontes quoru penuria trat corrũpere
modo se metello iͦ mario ofiendere. posfremos in agmine tẽptare. ac

Expanded text:
hostem audierat, pabulum et aquarum fontis, quorum penuria erat, corrumpere, modo se Metello interdum Mario ostendere, postremos in agmine temptare ac
Abbreviated transcription (Latin):
ł xptus uacuũ dedilus atra
Pennis n bomini datis
łrupit acheronta hercaltus late
Nil mostalibi arduũ ẽ
cdũ insũ p&im̃ stultitia. neq
P nrm patimur seclus
lracunda iont̃ ponrre fulinina¬

Expanded text:
; expertus vacuum Daedalus aera pennis non homini datis; perrupit Acheronta Herculeus labor. nil mortalibus ardui est: caelum ipsum petimus stultitia neque per nostrum patimur scelus iracunda Iovem ponere fulmina
Abbreviated transcription (Latin):
N ec cultura plac& longiorannua
Defunctũꝙ laborib
A quali recreati sosto uicirs
Illic maire carentib
Priuigenis mulier tẽꝑat in nocans
N ec dotato regit uirũ
Cunix nit nitido fidit adultõ
Dosẽ. magna parentiũ
C esto foedcro castitas
Etpeccare nofasat̃ p̃tix̃ ẽ mori
O quisqds uol& impias
Siquer& pat̾ urtui
Sub scripsistatuis. indomitã audeat
Refrinare licnciã
Tlar̾ p̾ genitii. quatenꝰ. hou nefas
Uiftutẽ in columẽ odimꝰ¬
S ublatã txoculis qucrimꝰ in uidi
Quid ⁊ristes quȩrimoniȩ
Siñ supplicio culra recidit᷑
Quid leges sinc morib¬
Pars incluso calorib
Mundi nec borex fintimũ latꝰ
Ourateq solo murs
Mercitorẽ abiguns. horrida callidi
Il incunde quora nauitȩ

Expanded text:
nec cultura placet longior annua nec cultura placet longior annua defunctumque laboribus aequali recreat sorte vicarius. illic matre carentibus privignis mulier temperat innocens nec dotata regit virum coniunx nec nitido fidit adultero; dos est magna parentium certo foedere castitas, et peccare nefas aut pretium est mori. o quisquis volet inpias si quaeret pater urbium subscribi statuis, indomitam audeat refrenare licentiam, clarus postgenitis: quatenus, heu nefas virtutem incolumem odimus, sublatam ex oculis quaerimus invidi. quid tristes querimoniae, si non supplicio culpa reciditur, quid leges sine moribupars inclusa caloribus mundi nec Boreae finitimum latus durataeque solo nives mercatorem abigunt, horrida callidi vincunt aequora navitae,
Abbreviated transcription (Latin):
Sanguinc donẽ
elo supinas situleris manꝰ
Nascente luna rustyca fidilt
Srairs placaris &hornan
Fruglares auidaq: porca
dec petilentẽ senti&a ffricõ
ł pcunda uins noc strrile scres
Nobiginẽ aut dulees alũni
łomifero graur tempꝰanno
Nãq niuali pascit᷑ algido
Deuota querc̃ inter& ilicos
At̃ crescit allanis inherbis
llictima pontificõ sccures
Teruice tingu& tenihil attin&
Tẽptare mulia cȩde bidentiũ.
Paruos coronantẽ marino
Roredros fragiliꝙ mysto
Immimis arã sit&ligit manꝰ
N sũptuosa blandior hostia¬
A ollunt aurrsos penatis
Frrro pio & saliente mica
ntastis opulentior
Tesauris arabũ & diuitisindie
Carm̃tis lic& occupes
łhyrͥenũ om̃e tius & mare apulicũ
Si fign a damantinos
Sũmis uesticib dira necessnas
Tlauos. ñ animũ mau
N mostis laquris exprdios caput
Campestres meliꝰ scythȩ
Q uoꝵ ꝑ laustrauagesrite trahun domos
Inm&ata qb iugora liłus
Fruges & cererõ fer̃

Expanded text:
sanguine donem. sanguine donem. Caelo supinas si tuleris manus nascente luna, rustica Phidyle, si ture placaris et horna fruge Laris avidaque porca: nec pestilentem sentiet Africum fecunda vitis nec sterilem seges robiginem aut dulces alumni pomifero grave tempus anno. nam quae nivali pascitur Algido devota quercus inter et ilices aut crescit Albanis in herbis victima, pontificum securis cervice tinguet: te nihil attinet temptare multa caede bidentium parvos coronantem marino rore deos fragilique myrto. inmunis aram si tetigit manus, non sumptuosa blandior hostia, mollivit aversos Penatis farre pio et saliente mica. Intactis opulentior thesauris Arabum et divitis Indiae caementis licet occupes terrenum omne tuis et mare publicum: si figit adamantinos summis verticibus dira Necessitas clavos, non animum metu, non mortis laqueis expedies caput. campestres melius Scythae, quorum plaustra vagas rite trahunt domos inmetata quibus iugera liberas fruges et Cererem ferunt
Abbreviated transcription (Latin):
Maior anilli
Int̃im dñ coeleris sagntas
ꝓmis. hec dentes acint tim̃dos
Arbit̃ pugne posuisse nudo
Subpedo palmã
F estur. deleni recreare uento
S parsũ odoratũ humerũ capillis
Qualis at̾̃ nertis fuit. at̃ aquosa
nata mecũ c̃sulc manlio
Sru tu querelas siur grris iocos
Sru rixĩ &in sanos amores
Stu facilr̾ pia testa somnũ
Q uocũq lestũ noc mafficũ
Serius moutri digna bonodir
Descende coruino iubritr
Pnirre langiudiora uina
Nille quãꝗ socratis mada̾
Sermonib teneglig& horridꝰ
Marrã & pͥsci caionis
Sere mero caluisse uist̾
Tu line ⁊orm̃tũ ingenio ãmories
Plerũꝙ duro. tu sapientiũ
Curas. &archanũ iocoso
c̃ siliũ r&azis lyaro
Tu spt̃ reducis m̃tibanxis
Uiresq & addis cornua piniꝑi
omiũ custos nemorꝙ uirgo
Qut laborantis ut̃o puellas
Ter uocata audis adimisq lo&o
Diua triformis
I mminens uille tua pinꝰ esto
Quã ꝑexadlos egola & annos
Vlerris obliquũ maditantisictũ

Expanded text:
maior an illa. maior an illa. interim, dum tu celeres sagittas promis, haec dentis acuit timendos, arbiter pugnae posuisse nudo sub pede palmam fertur et leni recreare vento sparsum odoratis umerum capillis, qualis aut Nireus fuit aut aquosa nata mecum Consule manlio, Seu tu querelas, sive geris jocos, Seu rixam, et insanos amores, seu facilem, pia testa, somnum, quocumque lectum nomine Massicum servas, moveri digna bono die, descende Corvino iubente promere languidiora vina. non ille, quamquam Socraticis madet sermonibus, te neglegit horridus: narratur et prisci Catonis saepe mero caluisse virtus. tu lene tormentum ingenio admoves plerumque duro, tu sapientium curas et arcanum iocoso consilium retegis Lyaeo, tu spem reducis mentibus anxiis virisque et addis cornua pauperiMontium custos nemorumque, virgo, quae laborantis utero puellas ter vocata audis adimisque leto, diva triformis, imminens villae tua pinus esto, quam per exactos ego laetus annos verris obliquum meditantis ictum
Abbreviated transcription (Latin):
antũ clist& abinache¬
Chodrus ꝓpatria ñtimids mori
Narras & grñ a raci
Epugnata sacro bella subilio
Quo chũi p̃̾cio cadũ
M ercem̃ qͥs aquã tẽper&ignib
Quo p̾bente doniũ & quota
Prdignis cireã frigorib taces
Da nostis medit.da puer auguris
Murene trib at̾ nouẽ
Miscent̃ cuinis pocula cõmodis
Qui musas amat inpares
Pernos ut̃ cuithos a tonitꝰ part
Rixaꝵ maliens tangere grã
Nudis iunsta sororib
I nsanirc iuuat. curbera cytbiȩ
Tessant flimina tibir
Cur pend& tacita fistuli cũ lyra
Parcentis ego dexteras
Odi sparge rosas. audiat iundi
Dem̃te strepitũ lycis
⁊uicina sem ñ habilis lyco
Spissa te nitidũ comã
P uro tesimilt̃ telephe uesꝑo
Tẽpestiua p&ar hode
Melentꝰ glicerȩ torr& amormet
oniudes quanto mouras ꝑiclo
Pyrre gecult catuloslargne
Mura p paulo fugies in andax
Proclia raptor
Cũ ꝑ obstantis iuuenũ catͣuas
Ibit insignõ pͣ&ens nearcũ
Grande cestam̃. tibi p̃dacodat

Expanded text:
antum distet ab InachCodrus pro patria non timidus mori narras et genus Aeaci et pugnata sacro bella sub Ilio: quo Chium pretio cadum mercemur, quis aquam temperet ignibus, quo praebente domum et quota Paelignis caream frigoribus, taces. da noctis mediae, da, puer, auguris Murenae: tribus aut novem miscentur cyathis pocula commodis. qui Musas amat imparis, ternos ter cyathos attonitus petet rixarum metuens tangere Gratia nudis iuncta sororibus. insanire iuvat: cur Berecyntiae cessant flamina tibiae? cur pendet tacita fistula cum lyra? parcentis ego dexteras odi: sparge rosas, audiat invidus dementem strepitum Lycus et vicina seni non habilis Lyco. spissa te nitidum coma, puro te similem, Telephe, Vespero tempestiva petit Rhode; me lentus Glycerae torret amor meae. Non vides, quanto moveas periclo, Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae? dura post paulo fugies inaudax proelia raptor, cum per obstantis iuvenum catervas ibit insignem repetens Nearchum: grande certamen, tibi praeda cedat,
Abbreviated transcription (Latin):
U el nos imare ꝓramũ
Gemmas &lapidos: aurũ & mutile
Sũmi mauem mali
Mntam s celrrũ si benc penit&¬
T radenda cupidinis
ꝥ raui s̃ clem̃ta. & tenerenimis
Formandȩ stucdis. nescit e quorudis
H arre ingrnius puer
Il enariq tim&. ludere dostior
Sru greco iubeas trocho
Seu malis ueita begib alea
Cũ ꝑiura patris fides
C sostõ socm̃ fallat & hospites
Indignoq petimiã
Trescunt diuitit. tam̃

Expanded text:
nos in mare proximum gemmas et lapides aurum et inutile, summi materiem mali, mittamus, scelerum si bene paenitet. eradenda cupidinis pravi sunt elementa et tenerae nimis formandae studiis. nescit equo rudis haerere ingenuus puer venarique timet, ludere doctior, seu Graeco iubeas trocho seu malis vetita legibus alea, cum periura patris fides consortem socium fallat et hospites indignoque pecuniam crescunt divitiae, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
opulentia orta est. Initͣ reges populuq finitimi. bello tr̃ptare. piuriex
ancis auxilio er̃. Na caeteri mecu ꝑculsi. apenculis ab erant. At roniani
domi militixq ntenti festinare. parare. alius aliũ hiortari. hostib obiua
ire. libertatẽ. patriã. parentesq armis tegere. Post ubi periuula inrtute

Expanded text:
opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
merti erant s accunate alin lit habuit. quare barbari. famã
romanox auaricie falsã & syllã obmunificẽtiã ui sese amicũrati
N a ceĩa tc̃ largicio multis ignotaerat. Munificꝰ nemo putabat᷑ nisi
parit᷑ uolens. Dona om̃ia in benignitate habeunt᷑. Igit᷑ que stou manda¬
tredebant oratione ortolluit deinsylla oia pollitito doctiqͦmͦ ap̃
certior facbas est illosq e sȩllã abutica uenir iub& Itẽ luc iũ bellierũ¬

Expanded text:
meriti erant, sed accurate ac liberaliter habuit. Qua re barbari et famam meriti erant, sed accurate ac liberaliter habuit. Qua re barbari et famam Romanorum auaritiae falsam et Sullam ob munificentiam in sese amicum rati. Nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. Igitur quaestori mandacredebant, oratione extollunt. Dein Sulla omnia pollicito docti, quo modo apud certior factus est, illosque et Sullam ab Utica venire iubet, item L. Bellienu
Abbreviated transcription (Latin):
ilgur ha expiderit : iure bellisua fact̃ : Pũ i.utariamano
Iati nequiuis se Pterea missis antei ronũ legatis repulsũ aba¬
mici: seteruurtera omittere. & tũ siꝑ mariũ lictrae: legitos id sea¬
natũ nissurũ : De in copia sachanimꝰ barban ab amit ¶ Netus di
iugurthi cognita seaatione syllȩ & manlu metuens id qđ paribut᷑
Donis comuperit. Darius int̃ ea exentitu in hiberniculis coposito. cũ
erpeditis cobitib & pdi̾t eqͥ tatꝰ ꝓsiciscit᷑ in loca sola obsensslun᷑
egit erga romanos: seu re putando quȩ sibi dub p̃liis ad uenerunti seu
adinonitꝰ abalus amicis. quosin corruptos iuguitha liquerit exortũ
cobla nec essariux. quinq elegit: qͥrũ &e sides cogniti & ĩ genia ualids¬
sima erant eas ad mariũ ac deinde siplaceut: romã logatos ire iuba .i
gendarũ rerũ & qͦcũq modobelli cenponẽdi licentiã illis ꝑmitiut . uu
pedicionẽ: ꝓficiscens ꝓp̃tore reliquerat eosille npuanis hostib utiut

Expanded text:
Iugurtham expulerit, iure belli suam factam; eam vastari a Mario pati nequiuisse. Praeterea missis antea Romam legatis repulsum ab amicitia. Ceterum uetera omittere ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum. Dein Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metuens id, quod parabatur, donis corruperat. Marius interea exercitu in hibernaculis conposito cum expeditis cohortibus et parte equitatus proficiscitur in loca sola obsessum turs, seu reputando quae sibi duobus proeliis venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque delegit, quorum et fides cognita et ingenia validsima erant. Eos ad Marium ac deinde, si placeat, Romam legatos ire iubet, agendarum rerum et quocumque modo belli componendi licentiam ipsis permittit. Illi peditionem proficiscens pro praetore reliquerat. Eos ille non pro uanis hostibus, uti
Abbreviated transcription (Latin):
risq nctessatis suis Mormnis utidictũ enu accedit. acsiatĩ
signodato undiq simul eex ĩsidiis inuadit᷑. cętĩ obi uncati
tẽpꝰ adũsũ gallos ab ducib nr̃is &. scipione. & in mallio male
nugnatũ. qͦ metu italia om̃s cͣtitmucrat. Iiiq & indeuso acͥ
nr̃am memoriã. Nomani sic habuere. alia om̃a uirtuti sue .p.¬
c̃sectũ & iugintħa romã uit tũ aduci nuntiatuc.marius c̃sul
absens factꝰ c̃ e eidecit ia ꝓuintia gallia. is q Rł. ianit.ir. a¬

Expanded text:
risque necessariis suis inermis, uti dictum erat, accedit, ac statim risque necessariis suis inermis, uti dictum erat, accedit, ac statim signo dato undique simul ex insidiis invaditur. Ceteri obtruncati, tempus advorsum Gallos ab ducibus nostris Q. Caepione et M. Manlio male pugnatum. quo metu Italia omnis contremuerat. illique et inde usque ad nostram memoriam Romani sic habuere, alia omnia virtuti suae pconfectum et Iugurtham Romam vinctum adduci nuntiatum est, Marius consul absens factus est, et ei decreta provincia Gallia, isque kalendis
Abbreviated transcription (Latin):
u inhostiũ potostate relictũ ixi. Hlęc maurꝰ sccũ ipse diu uoluens. tan¬
dẽ ꝓ̃mi sit. Cetun doĩo anuere cunctꝗtꝰ. parũ cõperimus .s. pleras
regie uoluntates. ut uehe m̃ts sic mobiles. sere ipsesibi adũse. Pol ta
tẽprẽ & loco ẽstituto. incolloqͥũ uti depate utniret᷑: bocchꝰ silla mͦ. ni
inglinthe legatũ appellar. bengne habere. idẽ ambob polbceri
Illi parit̃ leti aospei hone pleniet̾. S nocle ea quȩ ꝓrima suit ant
diẽ colloqͥo decretũ. maurꝰ adhibitis. amicis. ac statĩ immutata uolunt
remotiꝰ cct̃iꝰ dr secũ ipse multa agnauise. uultu. colore. motu corp̃iꝰᷤ pas
ais. anmo uariꝰ quȩ scilic& ita tacente ipso. occulta pectoris patẽ feos¬
sent. Tam̃ pꝰremo sylła accersiri iubi. & ex illiꝰ sententia numids
pisidias tendit. Deinde ubidics aduenit & cinuntiatũ ẽ iuguriba
ꝓeeuit in tumulũ facillimũ uisu insidiantib. Todẽ nupuda cũplo¬

Expanded text:
 in hostium potestate relictum iri. Haec Maurus secum ipse diu voluens tandem promisit; ceterum dolo an vere cunctatus, parum comperimus. Sed plerumque regiae voluntates ut vehementes sic mobiles, saepe ipsae sibi aduersae. Postea tempore et loco constituto, in colloquium uti de pace veniretur, Bocchus Sullam modo, modo Iugurthae legatum appellare, benigne habere, idem ambobus polliceri. Illi pariter laeti ac spei bonae pleni esse. Sed nocte ea, quae proxima fuit ante diem colloquio decretum, Maurus adhibitis amicis ac statim immutata voluntate remotis ceteris dicitur secum ipse multum agitauisse, uultu colore motu corporis pariter atque animo varius; quae scilicet ita tacente ipso occulta pectoris patefecisse. Tamen postremo Sullam accersi iubet et ex illius sententia Numidae insidias tendit. Deinde ubi dies advenit et ei nuntiatum est Iugurtham s causa procedit in tumulum facillimum visu insidiantibus. Eodem Numida cum ple
Abbreviated transcription (Latin):
penderent᷑ credere illũ nichil palũ ausurũ cũ ipsi filius testis ad cesle qr
re optinũ factũ uideri ꝑmedia tiꝰ castra palã transire sese uel p̃missis
uel ibiclem relictis mauris cum sylla selũ uigũ Cares uti inta lintgoni¬
gurtha in columes transeunt. de in paucis dieb qͦ ur ĩ tenderant
purntũ t. Ibt cũ bocchonumida qͥdã aspar. nomine: multa &e
familiatĩt᷑ agͥebat p̃missus ab iugurtha. pꝰꝗ̃ sillã accitũ audint
onito &e subdole spect boci cusilla ierat: p̃terea dabar massug̃e
fidũ ct̃ romanis multis ante tẽpestatib expertꝰ ilico ad sillã nuncia¬
tũ mitit paratũ sese facere qͣ populuᷤromanuᷤ. uellor colloqͥo di¬
nicifide ꝙ obea que pdicibat simul romanos ł numida sie
anilli siluĩ atdõe libidinẽ ad ũ sũ nos metũ ꝑ nobis nuas¬
sisse. Igttͣ silla respondit pauca se dorã. aspit. Iocuturũ aeteris
panis e scũ abio pace anbellũ igitatur sue tu rer r¬

Expanded text:
e illum nihil palam ausurum, cum ipse filius testis adesset. Qua re optimum factu videri per media eius castra palam transire; sese vel praemissis vel ibidem relictis Mauris solum cum Sulla iturum. Ea res, uti in tali negotigurtha incolumes transeunt. Deinde paucis diebus, quo ire intenderant, perventum est. Ibi cum Boccho Numida quidam Aspar nomine multum et familiariter agebat, praemissus ab Iugurtha, postquam Sullam accitum audierat, orator et subdole speculatum Bocchi consilia; praeterea Dabar, Massugradae fidum esse Romanis multis ante tempestatibus expertus ilico ad Sullam nuntiatum mittit: paratum sese facere quae populus Romanus vellet; colloquio dinica fide quam ob ea, quae praedicabat, simul Romanos et Numidam spe an illi Sullam traderet; libidinem aduersum nos, metum pro nobis suasisse. Igitur Sulla respondit se pauca coravenisse quaesitum ab eo, pacem an bellum agitaturus fore
Abbreviated transcription (Latin):
tantr cet̃ ũ muri inpetͣtis õib reb tres. romã ꝓfecti cũ ne
oc tauio rufone. quiq̃ questoi stipendiũ in uffrica portauerat duo ad
regt̃ iedeunt. Pax his bocꝰ cũ ceta tũ maxime benignitatẽ &
studiũ syllȩ libens accepit. Romeq legatis eꝰ posq er fassc regẽ &e
iuguithȩ celere lupsũ dep̃cti sunt amicitiuã & sedꝰ petentib hoc mͦ
responderur. Senatus & popułꝰ romanꝰ beneficu ee ĩ iuriȩ memol tẽ
sol&. Cet̃ũ bocco qͣm penitet delictigrõn facit sedꝰ & amicicia dabun¬
tsiltur cũmeruent. Quis reb cognitis. boccꝰ ꝑlit̾tis amario petiũ ahnͣut.¬

Expanded text:
petratis omnibus rebus tres Romam profecti duce Cn. Octauio Rusone, qui quaestor stipendium in Africam portauerat, duo ad regem redeunt. Ex iis Bocchus cum cetera tum maxime benignitatem et studium Sullae libens accepit. Romaeque legatis eius, postquam errasse regem et Iugurthae scelere lapsum deprecati sunt, amicitiam et foedus petenrespondetur: 'Senatus et populus Romanus benefici et iniuriae memor esse solet. ceterum Boccho, quoniam paenitet, delicti gratiam facit: foedus et amicitia dabuntur, quom meruerit.' Quis rebus cognitis Bocchus per litteras a Mario petivit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pout igunlũ circit᷑ duũ miliũ ĩt̃ uallo anteeos consedisse. I
dost quã auditũ c̃ tũ ueto ingens metꝰ nr̃os iniudit credere se
piditos auoluce & ĩ sidus circũue A fuuen qͥ dicerent mini uindi¬
candũ. neq aput illũ tantũ scelus inultũ relinquendũ. Adsilla ꝗ ⁊
miimũ gerient. sepe antrã paucis strenuis adũsũ multitutint
fore nec qu̾e q̃. dicert qͥ manus armaueriͥt ab inermis due iliũ
pcitre : in marimo metu nudũ & cecũ corpꝰ adostes uertere. De in.
uoluce quã hostilia facene: marimũ iouẽ ob testatꝰ ut celeris
atq ꝑfidie bocci testis adc̃ae : ex castris ab it iubae. Ille lacrimanꝰ
rare ea ne credercłit nih nichil doli erederen factũ ac magisca¬
liditite iugurthe. tiusilicae spetuluti it̃ suũ cognitũ essoe. Cetũ

Expanded text:
tiant Iugurtham circiter duum miltiant Iugurtham circiter duum mile proditos a Voluce et insidiis circumventos. Ac fuere qui dicerent manu vindicandum neque apud illum tantum scelus inultum relinquendum. At Sulla, qunimum gererent: saepe antea a paucis strenuis aduersum multitudinefore; nec quemquam decere, qui manus armauerit, ab inermis pedibus auxilium petere, in maximo metu nudum et caecum corpus ad hostis vertere. Dein Volucem, quoniam histilia faceret, Iouem maximum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. Ille lacrimans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, cui videlicet sp
Abbreviated transcription (Latin):
pe uictorib  adũsũ cos. quos sepe iucenant. Inteñ equites ex¬
ploratũ p̃mis surẽ utierat qͥ etã ciant Volux adueniens ques¬
torẽ apellat dicꝙ se apatre boc co obuiã simul illis & p̃sidio missũ.
Deinde cũ & ꝓrimũ diom sinemetu coniuncticunt: Post ubi locata
astrã ce dici uesꝑerat repente maurus incertu uultu pauens: ud
sillũ ac currit. dic̃q sibi cir peculutonb cognitũ iugurthã haut ꝓ¬
cul ab c̾tꝰ simul uti noctu clã sccũ ꝓfugerat rogat atq hortatur
ue aũt̃ animon qł se totions fusũ numidã ꝑtimescert : uirtuti suo
satis credere: tetiã sicerta pestis adess&e : masurũ potiꝰ ꝙ ꝑditis qͦs duce¬
bat turpi fuga incerte. aut forsitã pꝰpaulo moibo interitint uite
parcerte: seterũ ab eodẽ monitꝰ uti noctu ꝓfibis ceret᷑ consiliũ qꝑ¬
na uigilia silentio egreili iub&e q̃ asãꝙ noc tͣno itinere fesis
bib sillu part cũ ortusolis castrat metibat᷑ tũ eq̃tes maunnun¬

Expanded text:
pe victoribus et aduersum eos, quos saepe vicerant. Interim equites exploratum praemissi rem, uti erat, quietam nuntiant. volux adveniens quaestorem appellat dicitque se a patre Boccho obviam illis simul et praesidio missum. Deinde eum et proximum diem sine metu coniuncti eunt. Post ubi castra locata et diei uesper erat, repente Maurus incerto uultu pauens ad Sullam accurrit dicitque sibi ex speculatoribus cognitum Iugurtham haud procul abesse. Simul, uti noctu clam secum profugeregat se totiens fusum Numidam pertimescere: virtuti suorum satis credere; etiam si certa pestis adesset, mansurum potius, quam, proditis quos ducebat, turpi fuga incertae ac forsitan post paulo morbo interiturae vitae parceret. ceterum ab eodem monitus, uti noctu proficisceretur, consilium adri, dein prima vigilia silentio egredi iubet. iamque nocturno itinere fessis omnibus Sulla pariter cum ortu solis castra metabatur, quom equites Mauri nun
Abbreviated transcription (Latin):
urnalẽ & mature ꝑ iturã si emptorẽ ĩ uenerit.: Ant̃ im albinꝰ renouato
bello cõmeatũ. stipendiũ. iliaq q̃militib usui forent. maturat ĩ affri

Expanded text:
venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato bello commeatum, stipendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Afri
Abbreviated transcription (Latin):
parati etint. paulo ĩ c̃ sultiꝰ massiuã agredit᷑ illũ obtruncat. S ipse de
p̃hensus multis hortantib & ĩ pͥmis albino c̃ sult ĩ diciũ ꝓfitet᷑. fit itu
magis ex ꝗͦ bonoq qͣm exiure gentiũ horuliar. comes eiꝰ qͥromã fide
publica uenerat. At iugurta manifestus tanti soeleris ñ pͥus omisit m
utrũ niti. qͣm anĩ adũtit᷑ ꝑ qr̃am atq pecuniã suã ĩ uidiã farti e̾e̾.
lait᷑ qͣm qͣm ĩ pͥore actione ex amicis .l. uades dederat regno nigis
qͣm uadib ⁊ sulens. clam ĩ numidiã bomilearẽ dimittit. ueritꝰ ne re¬
liqͦs popłaris m&us ĩ uaderet parendi sibi. si de illo supliciũ suptũ
fores. Et ipse paucis pꝰ dieb eodẽ ꝓfectus ẽ iussus asenatu italia decedere:
S pꝰ qͣm romã eqͣss ẽ. fert eo sepe taritꝰ respiciens. pꝰtremo dixisse : urbẽ

Expanded text:
parati erant, paulparati erant, paulprehensus multis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex aequo bonoque quam ex iure gentium Bomilcar, comes eius, qui Romam fide publica venerat. At Iugurtha manufestus tanti sceleris non prius omisit contra verum niti, quam animaduertit supra gratiam atque pecuniam suam invidiam facti esse. Igitur, quamquam in priore actione ex amicis quinquaginta uades dederat, regno magis quam uadibus consulens clam in Numidiam Bomilcarem dimittit, veritus, ne relicuos popularis metus invaderet parendi sibi, si de illo supplicium sumptum foret. Et ipse paucis diebus eodem profectus est, iussus a senatu Italia decedere. Sed postquam Roma egressus est, fertur saepe eo tacitus respiciens postremo dixisse: "Urbem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdã nemine. massina ꝗulusse filiꝰ. masinisse nepos. Qui qͥa ĩ dissessione
reqũ iugurtȩ adũsus fuerat. declita. cirta & itherbale ĩ t̃ fecto. ꝓfu¬
qus ex asfruã abierat. huic spuriꝰ alpinus qͥ ꝓximo aino pꝰbestã cũ a
Iuquitãq ob scelera ĩuidia cũ mer u urgeat. regnũ numidiȩ absena¬
tu pocebat. auidus. sul belli gerundi. mouere qͣm senescere om̃a.
malebat. ipsi ꝓuncia numidia minutio macedonia eiunerit. Quȩ¬
maxime fido sibi imꝑat. p̃rio sicuti multa c̃ fecerat ĩ sidiatores masi¬
ut parat. ac maxime occulte. sin id parũ ꝓcedit. qͦuis mͦ numidã ĩt̃¬
sicuat. Bomiliar mat̾e regis mandata exequit᷑ & ꝑ homuines talis negorii
intificiose itineratgressusq eiꝰ p̾remo loca atq tẽpora cuncta explorit.
ĩde ubi res postulalat. ĩ sidias tendit. Iꝗit᷑ unꝰ exeo numero qͥ ad cedẽ

Expanded text:
quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione regum Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugusIugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. avidus consul belli gerundi movere quam senescere omnia malebat. ipsi provincia Numidia, Minucio Macedonia evenerat. qumaxume fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massivae paret ac maxume occulte, sin id parum procedat, quovis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora cuncta explorat. deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. igitur unus ex eo numero, qui ad caedem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm irt magis ꝯsulens. sedare motus. & animos e mollire. pꝰremo
ẽfirmare. fidẽ publicã ꝑ se se ĩ uiolatatã fore. Pubi silentiũ cȩpit
ꝓducto iugurta uerba facit. romȩ numidiȩq facinora eiꝰ memo¬
rit. scłlera ĩ parit̾. patrẽ fr̃sq ostendit qͥb iuuantib qͥb
at. ñ sotiis saluti foit. ẜ se suasq spescorrupturũ. Deĩde ubi mẽmius
dicendi finẽ fet̃ &s iuquita respondere iussus ẽ .G. bebius t .p. quẽ¬
peccunia corruptũ supͣdicimꝰ. regẽ tacere iub&. artã &. si multi¬
tudo q̃ ĩ c̃cione aderat uthem̃t᷑ accensa t̾rebat eũ clamore. uultu
sepc impisu. atꝙ aliis om̃ib q̃ ira ficriamat. iuic̃ tͣm impudentia. ita
płs ludibrio habitus exc̃tentione discedit. iugurtȩ bestieq & cet̾is qͦs
illa q̃ stio erigitibat. animiaugescunt. Cacrat tẽpestate romȩ numid a

Expanded text:
quam irae magis consulens sedare motus et animos eorum mollire, postremo quam irae magis consulens sedare motus et animos eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, producto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, scelera in patrem fratresque ostendit. Quibus iuuantibus quibusque sitam; sin reticeat, non sociis saluti fore, sed se suasque spes corrupturum. Deinde ubi Memmius dicendi finem fecit et Iugurtha respondere iussus est, C. Baebius tribupecunia corruptum supra diximus, regem tacere iubet, ac tametsi multitudo, quae in contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamore, uultu, saepe impetu atque aliis omnibus, quae ira fieri amat, vicit tamen impudentia. Ita populus ludibrio habitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt. Erat ea tempestate Romae Numida