comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tronomia est astro¬
rum lex quaecursus siderum & figuras & habitudines stellarum
circase & circaterram indagabili ratione percurrit. I dE. IN¬
inuenerunt astro logiam uero & natiuitatis obseruantiam caldeipri¬
midocuerunt. abrahã autem instituis se aegyptios. Astrologiam iosepus
auctar ad seuerat: greciautem dicunt hanc artem abathlante prius.
excogitatam. Ideoq dictus est sustinuisse caelum. Quis quis autemille
fuit motucaeli & ratione animi excitatus pertemporum uices. ꝑ astroꝵ
ratos Definitosq cursus ꝑ interuallorũs patia moderata considera uitdi¬
mensiones quasdim & numeros quaede finiendo ac secernendo inordi¬
mia scripta uolumina interquos tamen ptholome.
siderum contin& uel qua ex causa itauocentur. Astro logia uero partim
naturalis partim superstitiosa est naturalis dumex sequitur solis & lunae
cursum uel stel larum certas temponim stationes. Superstitiosa uero illa
est quam mathematici sequuntur qui instellis auguriantur quique &iam

Expanded text:
tronomia est astrorum lex, quae cursus siderum et figuras, habitudinesque stellarum circa se, et circa terram indagabili ratione percurrit. Sortiinvenerunt. Astrologiam vero et nativitatis observantiam Chaldaei primi docuerunt. Abraham autem instituisse Aegyptios Astrologiam Iosephus auctor adseverat. Graeci autem dicunt hanc artem ab Atlante prius excogitatam, ideoque dictus est sustinuisse caelum. Quisquis autem ille fuit, motu caeli et ratione animi excitatus per temporum vices, per astrorum ratos definitosque cursus, per intervallorum spatia moderata, consideravit dimensiones quasdam et numeros, quae definiendo ac secernendo in ordiia scripta volumina, inter quos tamen Ptolemaeussiderum continet, vel ex qua causa ita vocentur; astrologia vero partim natcursus, vel stellarum certas temporum stationes. Superstitiosa vero est illa quam mathematici sequuntur, qui in stellis auguriantur, quique etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Incircounde emittuntur aequi: Carceres dixerunt ab ea requa & ille carcer quiest
ciuitate quod & ibi homines damnatiatque incdusi ita hic aequi coercentur neexeant

Expanded text:
I. De carceribus. 1. In circo unde emittuntur equi carceres dixerunt ab ea re 398 qua et ille carcer qui est I. De carceribus. 1. In circo unde emittuntur equi carceres dixerunt ab ea re 398 qua et ille carcer qui est in civitate, quod ut ibi homines damnati, atque inclusi, ita hic equi coercentur, ne exean
Abbreviated transcription (Latin):
suarum excusent: nude metis M&arum quippe appellatione propriae ter¬
minum hac finem mundi designari uolunt abeo quod aliqui emensus finis est siue
boliscum mes fresrex aegipti primus fecisse fertur taliex causa cum quodam
temporenilus uiolenti inundatione aegiptum nocuis set indignatus est rextam quã
poenas aflumine exigeret sagittam inundas misit non multo post grauiualitudine
correptus lumen amisit qui post cecitatem uisorecepto duos oboliscossolis acrauit:
Oboliscusenim sagitta dicitur quiideo inmedio circiponitur quia perme diummun
dum solcurrit: Medio autem spatia ab utraque m& a constitutus oboliscus fas¬
tigium summitatemque caelisignificit cum sol ab utraque spacio medio horarum dis¬
crimine transcendit summooboliscosuperpositũ est quodlam auratum in modum
flammae formatum qm̃ solplurimum insecaloris atque ignis hab& OCCACΕRΙΡus

Expanded text:
suarum excusent. § 30 De metis. Metarum quippe appellatione proprie tersuarum excusent. § 30 De metis. Metarum quippe appellatione proprie terminum ac finem mundi designare volunt, ab eo quod aliqui emensus finis est, sive boliscum Mesfres rex Aegypti primus fecisse refertur tali ex causa. Quum quodam tempore Nilus violenti inundatione Aegyptum nocuisset, indignatus rex tamquam poenas a flumine exigeret, sagittam in undas misit. Non multum post gravi valitudine correptus lumen amisit, qui post caecitatem visu recepto duos oboliscos Soli sacravit. Oboliscus enim sagitta dicitur, qui ideo in medio Circo ponitdum sol currit. Medio autem spatio ab utraque meta constitutus oboliscus fastigium summitatemque caeli significat, quum sol ab utroque spatio medio horarum discrimine transcendit. Summo obolisco superpositum est quoddam auratum in modum flammae formatum, q
Abbreviated transcription (Latin):
Durcus soli principaliter consecratus est apaganis cuius ȩdes mediospatio & essii¬
gies defastigio aedis ȩmicat quod non putauerunt subtecto consetrandum quẽ in a
perto habent: est autem circus omne illudspacium quod circũire equi solent:
Huncro manidictum putant acir cuitu aequorum eoquodibicircũ m& as equi
currant: creciuero acircae solisfilia quae patrisuo hoc genus certaminis instituit
ad serunt nuncupatum & ab ea circiappellationem argumentantur: fuit autem
maga & uenefica & sacerdos daemonum incuius habitu & operemagicae artis &cul¬
tus ido latriae recognoscitur. III DEORnAMΕΝTIS CIR CI¬
Ornamenta circi sunt oua m&a obolis cus carceroua honori pollucis & castoris ad scri¬
bunt qui illos ouoeditos credendo decicno ioue non erubescunt: Fingunt aute muir¬
censia romani ad causas mundi referre ut subacspeciae superstitiones uanitatũ

Expanded text:
s. CAPUT XXVIII. De circo. 1. Circus Soli principaliter consecratus est a paganis, cujus aedes medio spatio et effis. CAPUT XXVIII. De circo. 1. Circus Soli principaliter consecratus est a paganis, cujus aedes medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrandum, quem perto habent. Est autem circus omne illud spatium quod circuire equi solent. Hunc Romani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Graeci vero a Circe Solis filia, quae patri suo hoc genus certaminis instituit, adserunt nuncupatum, maga et venefica et sacerdos daemonum, in cuius habitu et opera magicae artis et cultus idolatriae recognoscitur. § 29 De ornamentis. Ornamenta circi: ova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum
Abbreviated transcription (Latin):
DELUDISCIR CIN SIBUS
Ludicircenses sacrorum causa ac demoniorum gentilium celebrationibus in¬
stituti sunt unde & quieos exspectant daemonum cultibus inseruire uident᷑
nã res equestris antea simplex a gebatur & utique comiunis ususreatus
nonerit sed cum adludos coactus est naturalis usus ad de moniorum cultum
trans latus est itaq castori& pollscideputantur hace species quibus e quosamer¬
curio distributos historuedocent sed& nepitunus equestris ludus est quem¬
greci ip ponappellant sed & marti&io inludis equisunt consecrati& ipsiqua¬
drigis pore sunt Circenses autem iudiideo dicti uel acircum eundo ued quo d
ubi nunc metae sunt olim gla dii ponebantur quosqua drigae circumibant¬
& in dedicti cirtenses abensibus circa quoscurrebant: Si quidem & in litore circaripas
fluminum currus agitantes gladios in ordine inripȩ lito reponebant & eratartis
equum circa pericula torquere inde & circenses dictiputantur quasi circũenses

Expanded text:
De ludis Circensibus . Ludi Circenses sacrorum causa ac deorum gentilium celebrationibus instituti sunt: unde et qui eos spectant daemonum cultibus inservire videntur. Nam res equestris antea simplex agebatur, et utique communis usus reatus non erat; sed quum ad ludus coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. Itaque Castori et Polluci deputantur haec species, quibus equos a Mercurio distributos historiae docent; sed et Neptunus equestris ludGraeci Hippion appellant; sed et Marti et Jovi in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis praesunt. 3. Circenses autem ludi ideo dicti, vel a circumeundo, vel quod ubi nunc metae sunt; olim gladii ponebantur, quos quadrigae circuibant, et inde dicti circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siquidem in littore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripae littore ponebant, et erat artis equum circa pericula torquere. Inde et circenses dicti putantur, quasi circum ense
Abbreviated transcription (Latin):
igne uitiis ex coctisq regulare efficitur. Campanum quoq intergenera
aeris uocatura cam pania scilic& prouinciã quae est initaliae partibus utensi¬
libus & uasis omnibus probatissimum : Aes omnefrigore magnomelius fun¬
ditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur. Seruaria utẽ
adoptime diam in liquida picetradunt. Inter omnia metalla aes uocalis si¬
mum est & maxime potestatis ideo & aenea limina. unde & uirgilius inforib:
cardo stridebat aeneis. Origo aeris catmia & calciteas purgamenta aeris.
catmia derigo aeris flos catmiagignitur in metallorum aeris atq. argenti
fornacibus desinente nitore Namq ut ipse lapis ex quo sit a es catmia uo¬
catur Sic rursus infornacibus exsistit & nominis sui originem recipitaeris
flossit. seugignitur conflationibus resoluto atq aere reliquato superfusa fri
gida repentina enim densatione tamquam desputo reparaturflos. Eruginẽ

Expanded text:
igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo et aenea limina; unde et Vergilius Aen. 1, 449: In foribus cardo stridebat aenis. Origo aeris cadmea et chalcitis. Purgamenta aeris cadmea, et aerugo, et aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namque ut ipse lapis, ex quo fit aes, cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit et nominis sui originem recipit. Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato gida. Repentina enim densatione tamquam de sputo reparatur flos. Aeruginem
Abbreviated transcription (Latin):
inunum rogum congessit & eas incendit. Ita ex hac commextione fabri sustule¬
runt & fecerunt. Parapsides sic corintea nata sunt ex omnibus in unum nec
hoc nec illud. undedusq in hodiernum diem siue exipso siue eximitatione
euis aescorinteum uel corintea uasa dicuntur. Huius tria genera candidum
unum ad ar gentinitorem accedens alterum in quo ipsius auri fulua naturaest.
Tertium inquo aequalis cunctorum temperies. Coronarium exductiliaere
tenuatur in lãminas taurorumq felle tinctum speciem auri incoronis.
histrionum prebaet unde & appellatum. Diropum igneus color uoca¬
uit namque insingulas untias aeris additis auriscripulis senis praetenui
bratt ea ignescit flammasq imitatur unde & piro pumdicitur Regulare
aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur qualeom neciprium est. Ductile
funditur. Nam malleis fragile est siquidem omne aes diligentius purgatis

Expanded text:
in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulein unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt parapsides. Sic Corinthea nata sunt ex omnibus in unum, nec hoc nec illud. Unde et usque in hodiernum diem sive ex ipso sive ex imitatione eius aes Corintheum vel Corinthea vasa dicuntur. Huius tria genera: candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; unde et pyropum dicitur. Regulare aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. Ductile funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis
Abbreviated transcription (Latin):
autemprior aeris quam serri cognitus
usus aere quippe primi proscindebant terram & certam inabellige¬
rebant eratq in precio magis aes. Aurum uero & argentum propter iu¬
sit nullo Deniq honore usus aeris postea transi it insimulacris inuasis in
aedificiorum structuris maxime & adperpetuitatem monumentorũ
&iam publice in eis constitutiones scriptae sunt. Eprium aes incipro insula
prius inuentum unde & uocatum factum ex lapide eroso quem cadmiam
uocant & est ductile huic siad datur plumbum colore purpureo fit. Auri¬
calchon quod & splendo remauri & duritiam aeris possideat. est autem nom̃
compositum ex lingua latina & greca. Aesenim sermone grecorum cal¬
chonuocatur fitautem exaere & igne multo ac medicaminib perducitur
ad aureum colorem. Corinteum est commixtio omnium metallorum
quod casus primum miscuit corinto Cum caperetur incensa. Nam dum
hanc ciuitatem hannibalcepiss& & omnes statuas aeneas &aureas & argenteas

Expanded text:
autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inufit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum, factum ex lapide aeroso, quem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Aurichalcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas
Abbreviated transcription (Latin):
offerendum tunc enim accenduntur luminaria ab eis & deportantur.
non adesugandas tenebras dumsol eo tempore rutilec sed adsignum letitiae
demonstrandum . ut subtipoluminis. corporalis. illa lux ostendatur. dequa
in euan gelio legitur. Erat autem lu& uera quae inluminat omnẽ hominẽ
uenientem in hunc mundum : Ex orcistae ex greco inlatinum adiu¬
rantes siue increpantes uocantur inu̾ocant enim supercaticum inos uel super
eos qui habent spm̃ in mundum nomendñ i nr̃i ibũ xp̃i. adiurantes ꝑ eum
ut egrediatur ab eis. Hostiarii idem &ianitore . qui inueteri testamento

Expanded text:
offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legiturIoh. 1, 9: 'Erat lux vera, quae inluminat omnem hominem venientem in hunc mundum.' Exrantes sive increpantes vocantur, invocant enim super catechumenos, vel super eos qui habent spiritum immundum, nomen Domini Jesu, adjurantes per eum ut egrediatur ab eis. § 19. Ostiarii, idem et janitores, qui in Veteri Testamento
Abbreviated transcription (Latin):
Lectores alegendo: Psalmistae apsalmis canendis uocati illienim p̃dicant
populis quid sequantur isti canent ut excitent ad conpunctionem animos.
audientium licet &quidam lectores ita miseranter pronuntiant ut quosdam.
adluctum lamentationemq compellant. Idem &im & pronuntiatores uocant᷑
quod porro adnuntiant tanta enim & tam dara eriteorum uox ut quamius.
longe positorum aures adimpleant. Gantator autem uocatus quod uoce
modolatur incantu. Huiusduo genera dicũntur in arte musica si cutea docti.
homines latinedicere potuerunt: Praecentor & succentor. praecentor scilicet
qui uocem p̃mittit in cantu. Succentorautem qui subsequenter canendo
respondet. Concentor autem dicitur qui consonat quiautem non consonat.
nec concinit nec concentorerit. Acoliti grece latine ceroferarii dicuntur
adeportandis cereis quando legendum est euangelium aut sacrificium.

Expanded text:
§ 15. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati: illi enim praedicant § 15. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati: illi enim praedicant populis quid sequantur; isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos auad luctum lamentationemque conpellant. Idem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro adnuntiant. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotii eminentia: Praerbiter grece latine senior interp̃tatur . non
uocantur quia sacrum da&. Sicut &ep̃i quilicet sint sacerdotes tamen.
pontificatus apicem non habent quianec crismate frontem signant nec para¬
clitum spm̃dant quod solis deberi epĩs lectio actus a postolorum de monstrat.
Vnde &apud ueteres idem ep̃i & praesbiteri fuerunt quia illud nomen
dignitatis est hoc a&atis: Laeuite ex nomine auctoris uocati.
De nomine enimleui. leuite exortisunt aquibus intemplodĩ mistici.
sa cramenti ministeria explebantur. higrecedia cones latinem inistridicuntur
quia sicut insacerdote consecratio. ita india cono ministerii dispensatio.
babetur. UIIIO. diacones. grecequosnos subdia conos dicimus qui ideo nic
appellantur quia subiacent praeceptis &officiis leuitarum :
Oblationes autem intemplodĩ afidelibus ipsi suscipiunt & leuitis.
superponendas. altaribus deferunt hiapud hebreosnathanei uocantur

Expanded text:
sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretasacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretavocantur, quia sacrum dant, sicut epontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine minisquia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. § 14. Hypodiacones graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus defuerunt; hi apud Hebraeos Nathinaei vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Antea autem pontifices &reges erant Nammaiorum haec erat consuetudo:
utrea &iam esset sacerdos. uel pontifex unde &romani imperatores. pontifices
dicebantur. Vates aui. mentes appellatos cuius significatio multiplex est.
Nam modo sacerdotem modo proph&am significat. modo po&am. Antestes
sacerdos dictus ab eoquodante stat: Primus estenim in ordine ecclesiae¬
& supra senullum hab&. Sacerdos autem . nomen habet compositum. ea
greco &latino quasi sa crumdans sicut enimrex aregendo ita sacerdos
asa crificando uocatus est consecrat enim & scĩficat. Sacerdotes autem.
gentilium flamines dicebantur hi in capite habebant pilleum in quo erat
breuis uirga de superhabens lanealiquid quod cum peraestum ferrenon
possent filo tantum capita religare coeperunt Namnudis penitus eos.
capitibus incedere nefas erat. unde a filo quo utebantur flam ines dicti sunt.
quasi filamines uerum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro

Expanded text:
Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam signisacerdos dictus est, quod ante stat: primus est enim in ordine Ecclesiae; supra se nullum habet. § 11. Sacerdos autem nomen habet compositum ex graeco et latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est: consecrat enim et sacrificat. Sacerdotes autem gbrevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro
Abbreviated transcription (Latin):
uinciis prae eminet quorum auctoritati& doctrinae ceterisa cerdotes.
subiecti sunt sine quibus nihil reliquis ep̃is agerelic& sollicitudo enim
totius prouinciae ipsis commissa est: Omnes autem superius designati
ordinesuno eodemque uocabulo ep̃i nominantur. sedideo priuato
nomine quidam utuntur . pp̃t distinctionem potestatum quam
singulariter acceperunt. Patri archapater principum. archon enĩ
super intendẽt. curam scilic& subditorum gerens. Scopin enim latine
intendere dicitur. Ep̃i autem grecelatine speculatoyesinterp̃tantur
Nam speculator estp̃positus in ecclesia dictus eo quod speculetur atque
prespiciat. populorum infrase
positorum mores &uitam:
Pontifex princeps sacerdotum est quasi una sequentium ipse & summus sacerdos
ipse pontifex maximus nuncupatur ipse enim efficit sacerdotes atqueleuitas ipse
omnes ordies ecclesiasti cos disponit iprequod unusquis que facere debeat ostendit

Expanded text:
vinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes vinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subjecti sunt, sine quibus nihil reliquos agere licet episcopos; sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. § 5. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifomnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
leros & clericos hincappellatos quia mathias sorte electus est quem
primum perapostolos legimus ordinatum. Cleros enim grece
sors uel hereditas dicitur. propterea ergo dicti dericiquia. desorte sunt
dñi uel quiadñĩ partem habent. generaliter autem clerici nuncupantur
omnes qui in ecclesia xp̃i deseruiunt. quorum gradus & nomina haec
sunt : Hostiarius ꝓsalmista lector Exorcista. Accolitus Subdiaconꝰ
Diaconus. Praesbiter. Ep̃s. Ordo episcoporum quadripertitus est.
id est in patriarchis. Archi episcopis. metropolitis atque ep̃is. Patri archa
grece lingua summus patrum interp̃tatur quia primum id esta postolicũ.
retinet locum &ideo quia summo honore fungitur talinomin ecense tur
sicut romanus antio chenus & alexandrinus : q̃ui in esdra natbanei.¬
quod sit sum mus episcoporum tenet enim uicem a postolicam & piȩ¬

Expanded text:
Cleros et clericos hinc appellatos, quia Matthias sorte electus est, quem Cleros et clericos hinc appellatos, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, episcopus. Ordo episcoporum quadripertitus est, id est in patriarchis, archiepiscopis, metropolitanis atque episcopis. Patriarcha Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graequod sit summus episcoporum, tenet enim vicem apostolicam, et prae
Abbreviated transcription (Latin):
eccłesiae auribus sonat sicut & multa grecanomina quȩ ꝓlatini sutimur:
Martyrum primus in nouo testamento stephanus fuit. qui
hebreo sermone interp̃tatur norma quod prior fuerat
in martyrio ad emitationem fidelium. idem autem ea
greco sermone in latinum uertitur coronatus & hoc
pro ph&icae ut quod sequeretur in seuaticinio quodam
futuri prius in uocabulo resonaret. Passus estenum & quod
uocabatur accepit. stephanus enim coronadicitur humiliter lapidatus.
sed sublimiter coronatus. Quo sunt autem martyrii genera unum
in aperta passione. Alterum inocculta animi uirtute . nam multi
hostis insidias tolerantes. & cunctis carnalibus desideris resistentes. per
hoc quod seomnipotentidõ in corde mactauerunt. &iam pacis tempore
martyies facti sunt qui &iam sipersecution estempus ex isteret martyres
esse potuerunt : UII. DE CLERICIS:

Expanded text:
 hoc Graecum verbum sonat, sicut multa Graeca nomina quae pro Latinis utimur.  hoc Graecum verbum sonat, sicut multa Graeca nomina quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem ex Graeco sermone in Latinum vertitur coronatus; et hoc prophetice ut, quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur accepit. Stephanus enim corona dicitur; humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Duo sunt autem martyrii genera, unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam si persecutionis tempus existeret, martyres esse potuerunt. § 12 De clericis.
Abbreviated transcription (Latin):
& pulchre quih̃m genuit: Elitab&h dimei saturitas
uel dĩ mei iuramentum: Magdalenae turris.
Martha inritans uel prouocans sermoneautemsiro inter¬
siue fluens iste : Tacheus iustus siue iustificatus autiusti ficandus
pellicius gloriosus : Caifas. inuestigator aut sagax aut uomens
ore inique enim oresuo iustum condemnauit quam uis hoc
misterio profetali aonuntiass&: Pontius declinans
consilium utique udeorum accepta enim aqua lauit
Pilatus os malleatoris. Baraba filius magistri eorum absque
dubio iude orum magystri qui est diabolus homicidiorum auctor
quius que hodie regnat in eis .XI. DE MARTIRIBUS
artyres grecalingua latine testes dicuntur. unde &
testimonia grece martyria nuncupantur.
testes autem ideo uocatisunt quiapp̃t testimonium. xp̃i
passiones sustinuerunt : &usque admortem proueritate
certauerunt. Quod ueronos testes quod latineutique possumus.

Expanded text:
et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei iuramentum. Magdalena turris. Martha inritans, vel provocans. Sermone autem Syro intersive fluens iste. Zacchaeus iustus, sive iustificatus, aut iustificandus. pellicius, gloriosus. Caiphas investigator, aut sagax, aut vomens ore. Inique enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavit Pilatus os malleatoris quiadubio Iudaeorum magistri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eis. § 11 De martyribus. Martyres Graeca lingua, Latine testes dicuntur, unde et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt, quia propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortem pro veritate certaverunt. Quod vero non testes quod Latine utique possemus,
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur lebbeus figuratum nomen habet a corde quodnos diminutiue :¬
corculum possumus appellare ipse in alio euangelista tatheus scribitur quem
ecclesi astica tradit historia missum adedessam ad abagarum regem :
Iudas scariothesud aui coin quo ortus est uel ex tribu issachar. uocabulum sumpsit
quodim prȩsagio futuri incondemnationem sui. Issacharenim interprȩtatur
merges ut significaretur p̃tium proditoris quo uendidith̃m sicut scriptum est
beis Mathias qui interapostolos solussine cognomine habeturhiter p̃tat᷑
donatus ut subaudiatur pro iuda ipse enim in locum eius electus est ab apostoliscũ
produobur sorsmit teretur: Marcus ex celsus mandato utique pp̃t eu angelium.
altis simi quod praedicauit . Lucas ipse consurgens siue ipse
DERELIQUIS IN EUANGELIO NO MINIBUS.
Iaria in luminatrix. siuestellamaris genuit enim lumen
mundi sermone autemsiro. maria domina nuncupatur.

Expanded text:
appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare; ipse in alio evangelista Thaddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edessam ad Abgarum regem. Iudas Iscariotes vel a vico in quo ortus est, vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Issachar enim interpretatur merces, ut significaretur pretium proditoris quo vendidit Dominum, sicut scriptuab eis.' Matthias, qui inter Apostolos sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur pro Iuda. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. Marcus excelsus mandato, utique propter Evangelium Altissimi, quod praedicavit. Lucas ipse consurgens, sive ipseDe reliquis in evangelio nominibus . Maria inluminatrix, sive stella maris. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria domina nuncupatur;
Abbreviated transcription (Latin):
frater cd̃ inuncupatur quiamaria uxoral fei soror fuit matriscd̃i quam mariam
cleope iohannis euangelista cognominat apatrȩ siuea gentilitate familiae aut
quacumque alia causa einomen inponens. alfeus autem hebreo sermonein latinũ
exprimitur milissimus si uedoctus: Philippus os lampadarum ued osmanuũ
Ihomas abyssus uel geminus unde & grecedidimus appellatur :
Bartholomeus filius suspendentis aquas uel filius suspendentis mesirũ ẽ. non hebieũ :
Matheus in hebreo donatus ex primitur idem &appellatus. Leui ex tribu aqũa
ortus fuit inlatino autem exoperepublicani nomen accepit quia expublicanis
suit electus & ma postolatum trans latus : Simon cananeus ad distinctionem simonis
pari deui cogalileae chana ubra qua schm̃s mutauit inuinum ipse est qui malioeuange¬
lista seribitur zelotes chana quippe zelum interpretatur : Iuda sua cobiqui a libi

Expanded text:
frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam Cleophae Iohannes evangelista cognominat, a patre, sive a gentilitate familiae, aut quacumque alia causa ei nomen inponens. Alphaeus autem Hebraeo sermone in Latino exprimitur millesimus, sive doctus. Philippus os lampadarum, vel os manuum. Thomas abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Bartholomeus filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me. Syrum est, non Hebraeum. Matthaeus in Hebraeo donatus exprimitur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere publicani nomen accepit, quia ex publicanis fuit electus et in apostolatum translatus. Simon Cananeus ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galileae Cana, ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes. Cana quippe zelum interpretatur. Iudas Iacobi, qui alibi
Abbreviated transcription (Latin):
ut essent &iam ipsonomine noui sicut abraham & sarra :
Andreas. fraterp&ri carne & coheres gratia secundum hebream & himologiam.
interpretatur decorus siuerespondens sermonegreco a uiro uirilis appellatur.
Iohannis quodam uaticinio exmerito nomen accepit. interpretatur enim inquo
est gratia uel dñ igratia. amplius enim eum ceteris a postolis dilexit ih̃s:
a cobus ⁊ebedei apatie cognominatur quem relinquens cum iohanne uerum
patrem secuti sunt. hisunt filii tonitrui qui &iam bonarges. ex firmitate & magni¬
tudine fidei nominatisunt. Hic estia cobus filius ⁊ebedei frateriohannis quipost.
ascensionem dñi. abhero demanifestatur occisus : Ia cobus alfei obdistinctionem
prioris cognominatur. quidicitur filius ⁊ebedei. sicut iste filius al fei cogno¬
mentum igitur ambo apatresumpserunt. Iste estia cobusminor qui in euangelio

Expanded text:
ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive respondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim, In quo est gratia, vel Domini gratia. Amplius enim eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. Iacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Iacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus, qui dicitur filius Zebedaei, sicut iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum sit una detracta syllaba. iohanna autem interpretatur gratiachĩi &¬
fuisse. p&rum trinomium p&rũs cephas &simonbariona simon autem
hebraice interpretatur audiens : Gaulus hebreo sermone temptatiodicitur
eo quod prius intemptatione ecderaen sit uersatus persecutor enim erat.
id cõmenbab etistud quandopersequebatura p̃ianos. Postea mutatonomine
desaulo factus est pulus quod interp̃tatur mirabilis siue electus: Mirabilis uel
quia multa signafecit uelquia ab oriente usque ad occa sum euangelium xp̃i
dicit segrega temihibarnaban & paulum ad opus quod elegieos. Latino autem
apostolorum quando enim saulus superbus elatus. quando paulus humilis
modicus de eosicloquitur paulopostui debote idestpostmodicum riamquia modicus
omnium scõrum. Cephas autem &saulus ideo mutatonomine sunt uocati.¬

Expanded text:
scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon autem Hebraice interpretatur audiens. Saulus Hebraeo sermone temptatio dicitur, eo quod prius in temptatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat: inde nomen habet istud, quando persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit, vel quia ab oriente usque ad occasum evangelium Christtus sanctus dicit13, 2: 'Segregate mihi Barnaban et Paulum ad opus, quod elegi eos.' Latino autem apostolorum.' Quando enim Saulus, superbus, elatus; quando Paulus, humilis, modicus. Ideo sic loquimur: 'paulo post videbo te,' id est post modicum. Nam quia modicus omnium sanctorum.' Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulorum : P&rusa p&ra nomen accepit. hoc est axp̃osuperquem fundata est
ecclesia. non enim a p&ro p&ra. Sed p&rus a p&ranomen sortitus est sicutnonaxp̃s.
a cristiano. sed cristianus a xp̃o. uocatur. Ideoq aith̃stues p&rus & suꝑhanc¬
p&ram aedificabo ecclesiam meam quiadixerat p&rus tues xp̃s filius dĩ uiui.
Deinde ait eid̃s. superhanc inquit p&ram quam confessus es aedificabo.
ecclesiam meam. P&raenim erat xp̃s. super quod fundoentum &iam ipse
aedificatus. est : P&rus cephas dictus. ab eo quod in capite sit constitutus.
apostolorum. Cephalim enim grece caput dicitur &ipsum nomen in parosirum est :
Simonbariona in linguam nr̃am sonat filius columbȩ & estnomensirum pariter
& hebieum.bar. quippe. sira lingua filius. iona hebraice. columba in utroque sermo¬
ne diciturbariona. Alii simpliciter accipiunt quod simon id estp&rus filius sit

Expanded text:
vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo, super quem est fundata vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo, super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra nomen sortitus est, sicut non Christus a Christiano, sed Christianus a Christo vocatur; ideoque ait Dominus Maram aedificabo ecclesiam meam,' quia dixerat Petrus: 'Tu es Christus filius Dei vivi'; deinde ei Dominus: 'Super hanc,' inquit, 'petram,' quam confessus es, 'aedificabo ecclesiam meam.' Petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit consapostolorum. Cephale Graece caput dicitur, et ipsum nomen in Petro situm est. Simon Barjona in linguam nostram sonat filius columbae. Est et nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius: jona Hebraice columba: utroque sermone d
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas sicut danihel praeditusmente uidit quodbaldasar corporeuiderat
Sine quo genere illa duouel infructuo sa sunt uel &im inerrorẽmittunt :
Omnia tamen ba ec genera sp̃s sõs moderatur . habereautem proph&i eem
non solumbonis sed &iam malus potest . Nam inuenimus saulem regempro¬
ph&asse per sequebatur enim sc̃m dauid & inpletus spũ sc̃oproph&are
depit. Uul. DEAPOS TOLIS .:
Apostolimissi interpretantur. hoc enimnomen eorum indicat :it
Num sicut grece angeli latine nuntii uocantur. ita grece a postoli latinemissi.
appellantur ipsos enim misit xp̃s euangelitare peruni uersum mundum.
ita ut quidam persas indosq penetrarent. docentes gentes & ficientes in nõe xp̃i
magna & incredibilia miracula. ut attestantibus signis & prodigiis crederetur:
illis in his quaedicebant &uiderant habent autemplerique exhis causas suorum

Expanded text:
veritas sicut Daniel praeditus mente vidit quod Balthasar viderat corpore, veritas sicut Daniel praeditus mente vidit quod Balthasar viderat corpore, sine quo genere illa duo vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec genera Spiritus sanctus moderatur. Habere autem prophetiam non solum bonus, sed etiam et malus potest. Nam invenimus Saulem regem prophetasse. Persequebatur enim sanctum David, et inpletus Spiritu sancto prophetare coepit. De apostolis . Apostoli missi interpretantur. Hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece ἄγγελοι, Latine nuntii vocantur, ita Graece Apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas Indosque penetrarent docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut adtestantibus signis et prodigiis crederetur illis in his quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex his causas suorum
Abbreviated transcription (Latin):
& apud bala am cum euocaretur abalac: Septimumgenus repl&io.
sp̃s scĩ sicut peneapudomnes prop &as. Aliitria genera uisionũ eẽdixerunt
unum secundum oculos corporis sicutuidit abraham tres uiros subilice
mambrae &noysesignem in rubo. &discipuli trans figuratum h̃m in monte
intermorsen &eliam &ceterahu iusmodi. Alterum secundum sp̃m quo
imaginamur ea quae percorpus sentimus sicut uidit p&rus discum illum.
submitti decaelo cumuariis animalibus & sicut esaias dnm in sede altissima
non corporaliter sed spiritaliter uidit non enimhm forma corporea circum¬
terminat. sedquemadmodum figurate non propri emulta dicunturita &iã.
figurat: emulta monstrantur :
Tertium autem genus uisionis est quod
neque corporeis sensibus neque illa parte anima equa corporalium perum
imagines capiuntur sedper intuitum mentis quo itellecta conspicitur

Expanded text:
et apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus repletioet apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus repletio sancti Spiritus; sicut pene apud omnes prophetas. Alii tria genera visionum esse dixerunt. Unum secundum oculos corporis; sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter Moysen et Heliam, et cetera huiusmodi. Alterum secundum spiritum, quo imaginamur ea quae per corpus sentimus; sicut vidit Petrus discum illum submitti de caelo cum variis animalibus, et sicut Esaias Deum in sede altissima non corporaliter, sed spiritaliter vidit. Non enim Deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate, non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. Tertium autem genus visionis est, quod neque corporeis sensibus, neque illa parte animae qua corporalium rerum imagines capiuntur, sed per intuitum mentis quo intellecta conspicitur
Abbreviated transcription (Latin):
interram & ea quae in imosunt cogitantes & in rebus transeunql
ponentes transiliuit canendo iste quiuocatur transiliens :
Eman accipiens uel formido eorum. Ethan robustus.
Barachia benedictusdñi uel benedictus dñs : Olda distructio siuedi uer¬
ticulum. Icidithlaudans uel consitens. Ester absconsi : Lacharias memoria
Proph&iae autem genera septem sunt. Primumgenus extasis quod estmentis.
excessus sicut uidit p&rus uas illud sumemissum decaelo instuporementis
cum uarus animalibus. Cecundum genus uisio sicut apud esaiam dicentem
Tertiumgenus somnium
sicutia cob subnixam in caelo scalam dormiens uidit :
Quartum
genus pernubem sicut ad moysen &adiobpostplagam loquitur đs:
uintum genus uox decaelo sicutad abrabam sonuit dicensne in itias
Sextum genus accepta parabola sicutapud silomonem in prouerbiis.

Expanded text:
in terram, et ea quae in imo sunt cogitantes, et in rebus transeuntibus in terram, et ea quae in imo sunt cogitantes, et in rebus transeuntibus spem ponentes transilivit canendo iste, qui vocatur transiliens. Eman accipiens, vel formido eorum. Ethan robustus. Barachia benedictus Domini, vel benedictus Dominus. Olda districtio, sive ticulum. Iudith laudans, vel confitens. Hester absconsa. Zacharias memoriaProphetiae autem genera septem sunt. Primum genus ecstasis, quod est mentis excessus; sicut vidit Petrus vas illud summissum de caelo in stupore mentis cum variis animalibus. Secundum genus visio; sicut apud Esaiam dicentemETertium genus somnium; sicut Iacob subnixam in caelo scalam dormiens vidit. Quartum genus per nubem; sicut ad Moysen et ad Iob post plagam loquitur Deus. Quintum genus vox de caelo; sicut ad Abraham sonuit dicens Genes. 22, 12: 'Ne inicias Sextum genus accepta parabola; sicut apud Salomonem in Proverbiis,
Abbreviated transcription (Latin):
aedisi candum proph&at & postluctum captiuitatis regiessionis laetitiam
praedicat. Malachias interp̃tatur angelus dñi id estnuntius quicquid
enim loquebatur quasi adnõ essentinandata. ita credebantur & inde ita
nomen eius septuaginta transtulerunt dicentes ad sumptio uerbo dñi.
superisrahel inmanu angeli eius. Esdras adiutor:
Ne emias consolator adño quodamenim p̃rigio futuri nomina ista sortita sun
fueruntenim in adiutorium & consolationem omni illi populo redeunti ad
patriam nam & templum dñi idem reaedificauerunt & murorum acturrium
opus ipsi restaurauerunt. Annanias gratiadĩ interpretatar idem &
sidrac. lingua caldea quod interpraetatur decorus meus :
Azarias auxilium dñi idem & abdenago quod in latinum uertitur seruienstaceo.
Misa hel quia populus dñi ipse &misac quod interp̃xtetur risusuel guidium :

Expanded text:
aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam praedicat. 22. Malachias interpretatur angelus Domini, id est, nuntius; quidquid enim loquebatur, quasi a Domino essent mandata, ita credebantur, et inde ita nomen ejus Septuaginta transtulerunt, dicentes: Assumptio Verbi Domini super Israel in manu angeli ejus . 23. ESDRAS, adjutor. NEHEMIAS, consolator a Domino. Quodam enim praesagio futurorum nomina ista sortiti sunt. Fuerunt enim in adjutorium et consolationem omni illi populo redeunti ad patriam. Nam et templum Domini idem reaedificaverunt, et murorum ac turrium opus ipsi restauraverunt. 24. ANANIAS, gratia Dei. Idem, Sidrac lingua Chaldaea, quod interpretatur decorus meus. Azarias auxilium Domini. Idem et Abdenago, quod in Latinum vertitur serviens taceo. Misahel, qui populus Domini. Ipse et Misac, quod interpretatur risus vel gaudium.
Abbreviated transcription (Latin):
suis proph&is. Abdias seruus dñ i sicutenim moyses famulus dñi & apostolus¬
siuedolens. columba progemitu quando inuentre ceti triduo fuit. Dolens
autem uel pp̃t tristitiam quam habuit desalute. niniuitarum uelpp̃t
ederam subito arsscentem cuiu sumbraculo tegebatur contrasolis ardorem
ipse est & ama thi saraptenȩ uiduae filiu sutiudei ad firmant quem resuscitauit
dĩ inoretuo est ueritatis. Obhanc causim ipsum puerum amathi uocatum.
A mathienim exhebreo in linguam latinam ueritas dicitur ex eoquoduerum¬
elias locutus est illequi suscitatus est filius nuncupatus est ueritatis :
Lacharias. memoria dñi septua gesimo enim annodesolationis templi.
completoza charia p̃dicante memoratus esth̃s populi sui. iussuque darii
reuersus estdĩ populus &reaedificatum est urbs & templum :
Aggeus in latinum festiuus &la &us resonat distructum enimtem plum

Expanded text:
suis prophsuis prophinterpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito arescentem, cuius umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est et Amathi, Sareptanae viduae filius, ut Iudaei adfirmant, quem resuscitavit  es tu, et verbum Dei in ore tuo est veritatis.' Ob hanc causam ipsum puerum Amathi vocitatum. Amathi enim ex Hebraeo in Latinam linguam veritas dicitur; et ex eo quodElias locutus est, ille, qui suscitatus est, filius nuncupatus est veritatis. 20. ZACHARIAS, memoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis templi completo, Zacharia praedicante, memoratus est Dominus populi sui; jussuque Darii reversus est Dei populus, et reaedificata est, et Urbs, et templum. 21. Aggeus in Latinum festivus et laetus resonat. Destructum enim templum
Abbreviated transcription (Latin):
pulum fuit. israhel. quia auulsus erat am̃o & aureis uitulis seruiebat siu ea uulsus
aregnostirpisdauid. Naum germen. siue consolator. increpat. enimciuitatem singuinũ
& post &uersionem eius consolatursi ondicens. ec cesupermontes pedes euangelizantes
& adnuntiantespacem : Abacuc. implexansud ex eoquodamabilis dñi futi uocatur.
amplexatio. uel quod incertamen cũm dõ congreditur. amplex antis i dest lustantis
sortitus est nomen nullus enim tam audaciuoce. ausus ẽdñm ad disceptationem
iustitiae prouocare . curinieb. humanis & mundi istius tantarerũ uersatur iniquitas.
Micheas. quis hicuel quis iste : Sofonias speculum uel arcanum dĩ interpretatur.
utrumq ad proph&am. conuenit. ipse enim scit. misteriađiut ad rechi hel
dicitur. spetulatorem tepo sui & alibi non facietdh̃squicqua nisireueliuerit seruis

Expanded text:
pulum fuit Israel, quia iam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus pulum fuit Israel, quia iam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David. Nahum gemens, sive consolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicensNahum 1, 15: 'Ecce super montes pedes evangelizantis et adnuntiantis pacem.' Habacuc amplexans; qui vel ex eo, quod amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod in certamen cum Deo congreditur, amplexantis, id est luctantis, sortitus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausus est Deum ad disceptationem iustitiae provocare, cur in rebus humanis et mundi istius tanta rerum versatur iniquitas. Micheas, quis hic, vel quis iste? Sophonias speculum, vel arcanum Domini interputrumque ad prophetam convenit. Ipsi enim sciunt mysteria Dei. Unde ad Ezechielem dicitur: Speculatorem te posuit domui Israel . Et alibi: Non faciet Dominus quidquam, nisi revelaverit servis