comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed adimũ ꝑsedeprim&ur. Ita nonamplitudine ponderis sed genere s ingularum
rerũ grauitatẽ eẽ non estnegandũ. Idautẽ multis rebus est adusum expeditum
neque enĩ argentũ neq aessine copotest recte in aurari. cũque inuestẽ intextd mẽ
aurũ eaq uestis contrita ꝓpteruetustatẽ usum non habeat honestũ panni infictili¬
b uasis in positi su prugnẽ conburunt᷑ iscinis cogitur in aquã &iditur eo argentem uiuũ
idautẽ omnismicas ari corripitinse & cogit secũ coire a quadiffusa: cũ id inpannũ infun¬
ditur &ibimanib premitur argentũ perpanniraritatẽ. ꝓpterliquor ẽ extralabi¬
tur auri conpressione coactum intrapurum inuenitur IReuertarnunc admini
temperiturã ipscenĩglebȩ cũ suntaride contunduntur pilisferreis & lotionib: & cocturis crebris

Expanded text:
sed ad imum per se deprimetur. ita non amplitudine ponderis sed genere singularum sed ad imum per se deprimetur. ita non amplitudine ponderis sed genere singularum rerum gravitatem esse non est negandum. Id autem multis rebus est ad usum expeditum. neque enim argentum neque aes sine eo potest recte inaurari. cumque in veste intextum est aurum eaque vestis contrita propter vetustatem usum non habeat honestum, panni in fictilibus vasis inpositi supra ignem comburuntur. is cinis coicitur in aquam, et additur eo argentum vivum. id autem omnes micas auri corripit in se et cogit secum coire. aqua defusa cum id in pannum infunditur et ibi manibus premitur, argentum per panni raritates propter liquorem extra labitur compressione coactum, aurum intra purum invenitur. Revertar nunc ad minii temperaturam. ipsae enim glaebae, cum sunt aridae, contunduntur pilis ferreis, et lotionibus et cocturis crebris
Abbreviated transcription (Latin):
tectorio satis exposui nunc deapparitionib: ut succurrere potueritdicã & primum qũo
decalce initio estdictũ. Nuncde mirmore ponã. Marmor non eodem genere omnib:
regionib ꝓcreatur sed quibusdã locis glebe ut salismicas ꝑlucidas habentes nascuntur
q: contuse & molite prestant operibus utilitatẽ. Quibautẽ locis hȩcopienon sunt e¬
m̃ tamarmorea siueassilȩdicuntur que marmorarii exoperib deiciuntur contun¬
duntur &molliunt᷑. Et isquiex his abignis uapore fumus suscitat᷑ cũ resedit inso
una confundunt᷑. Idautem cũ sintquattuor sextariorũ m̃surȩ cũ expenduntur inu¬
nientur eẽ pondocentũ. Cũ in aliquouase ÷ confusus. si supraid lapidẽ centenarium
pondus inponatur natat insũmo. neq eum liquorẽ potest oneresuo premere nec
elidere necdissiparecentenario sublato. subiauri scripulũ ponatur non natabit

Expanded text:
tectorio, satis exposui; nunc de apparitionibus, ut succurrere potuerit, dicam, et primum, quoniam tectorio, satis exposui; nunc de apparitionibus, ut succurrere potuerit, dicam, et primum, quoniam de calce initio est dictum, nunc de marmore ponam. Marmor non eodem genere omnibus regionibus procreatur, sed quibusdam locis glaebae ut salis micas perlucidas habentes nascuntur, quae contusae et molitae praestant operibus utilitatem. quibus autem locis eae copiae non sunt, caementa marmorea, sive assulae dicuntur, quae marmorarii ex operibus deiciunt, contunduntur et moluuna confunduntur. id autem cum sint quattuor sextariorum mensurae, cum expenduntur, invenientur esse pondo centum. Cum in aliquo vase est confusum, si supra id lapideum centenarium pondus inponatur, natat in summo neque eum liquorem potest onere suo premere nec elidere nec dissipare. centenario sublato si ibi auri scripulum inponatur, non natabit,
Abbreviated transcription (Latin):
fecissent. utilicinius reuiuiscer& & corriger& hancimentũ testoriorũq errantia
instituta. sed quareuincat ueritatẽ ratio falsanonerit alienũ exponere. quod enĩ antiqui insu¬
mentes laborẽ & industriã ꝓbare contendebant artibus. id nunc colorib & eorũ aliganti
specie consecuntur : & quã subtilitas artificis adiciebat operib auctoritatẽ nuncdomini¬
cus sũptusefficit nedesider&ur. Quisenimantiquorũ nonuti medicam̃to minio par¬
ceuidetur ususeẽ ad nunc passim plerũq totiparictes inducuntur. accedithuc chry¬
colla ostrũ armeniũ. haecuero cũ inducuntur &sinonabar tesunt posita fulgentes
oculorũ reddunt uisus. &ideo qđ preciosa sunt legib excipiuntur ut abdomino non
aredemptore represententur: que c̃õmunefaccre potui utaberrore discedatur in opere

Expanded text:
fecissent, uti Licymnius revivisceret et corrigeret hanc amentiam tectoriorumque errantia fecissent, uti Licymnius revivisceret et corrigeret hanc amentiam tectoriorumque errantia instituta! sed quare vincat veritatem ratio falsa, non erit alienum exponere. quod enim antiqui insumentes laborem et industriam probare contendebant artibus, id nunc coloribus et eorum eleganti specie consecuntur, et quam subtilitas artificis adiciebat operibus auctoritatem, nunc dominicus sumptus efficit, ne desideretur. Quis enim antiquorum non uti medicamento minio parce videtur usus esse? at nunc passim plerumque toti parietes inducuntur. accedit huc chrysocolla, ostrum, armenium. haec vero cum inducuntur, etsi non ab arte sunt posita, fulgentes colorum reddunt visus, et ideo quod pretiosa sunt, legibus excipiuntur, ut ab domino, non a redemptore repraesententur. Quae commonefacere potui, ut ab errore discedatur in opere
Abbreviated transcription (Latin):
nũ uitiũ indecentiȩ . in sipientes eosesse iudicaitus. qđ ingypnasio eorũ quae sunt statuȩ
om̃s suNt causa agentes. foro discostenentes autcurrentes seupila ludentes . Ita indecens
interlocorũ ꝓpri&ates stitus signorũ publice ciuitatis uitiũ existimationes adiecit. uideam ꝑ
Itẽnunc neapicturis scȩnaeffici& & nosalabandas autabderitas. quienim urm̃ domos
suprategularũ tectipotesthabere ab colũnas seu fastigiorũ explicationis. hec enim supra
contignationisponunt᷑. non su prategularũ teta: siergo que non possunt inueritate
rationem habere factiinpicturis ꝓbauerimus accedimus&nos hisciuitatib que ꝓpter haec
uitia insipientessunt iudicateitaq apaturius contra respondere non ÷ ausus. sed sustuli
scaenã &adrationẽueritatis cõmutatã postea correctã ad ꝓbabit. Vtinã dii inmortales

Expanded text:
num vitium indecentiae insipientes eos esse iudicatos, quod in gymnasio eorum quae sunt statuae num vitium indecentiae insipientes eos esse iudicatos, quod in gymnasio eorum quae sunt statuae omnes sunt causas agentes, foro discos tenentes aut currentes seu pila ludentes. ita indecens inter locorum proprietates status signorum publice civitati vitium existimationis adiecit. videamus item nunc, ne Apaturii scaena efficiat et nos Alabandis aut Abderitas. qui enim vestrum domos supra tegularum tecta potest habere aut columnas seu fastigiorum explicationes? haec enim supra contignationes ponuntur, non supra tegularum tecta. si ergo, quae non possunt in veritate rationem habere facti, in picturis probaverimus, accedemus et nos his civitatibus, quae propter haec vitia insipientes sunt iudicatae.' Itaque Apaturius contra respondere non est ausus, sed sustulit scaenam et ad rationem veritatis commutatam postea correctam adprobavit. utinam dii inmortales
Abbreviated transcription (Latin):
lesueritati. necsi factesunt eligantes ab arte. ideodehis statim deb& recte iudicari. nisurgumen¬
tationes certasrationes habuerint sineoffensionib explicatas. & enĩ &ã trallibus cũ a patu¬
rius a labandius eleganti manu finxiss& scenã inminusculo theatro qđegles interion apud eos
uocitatur in eaque feciss& ctilumnas signacentauros sustinentes epystylia pholumorum
rotundatecta fastigiorũ ꝓminentes uersurafcoronasq capitib leoninis ornatasq omniastil¬
licidiorũ etectis habent rationẽ. prȩterea supraea nihilominus episcaeniũ inquatholi ꝓnai
semifaistigia omnisq tecti uarius picturis fueratornatus. Itaq cũ as pectuseius scene propter
asperitatẽ eblandiretur omniũ uisus &um idopus ꝓbarefuissent parati. tum lichinus
mathematicus ꝓduit &uit. a labandissatisacutos adom̃s resciuiles habere. sed ꝓpter non mag¬

Expanded text:
les veritati, nec, si factae sunt elegantes ab arte, ideo de his statim debet 'recte' iudicari, nisi argumenles veritati, nec, si factae sunt elegantes ab arte, ideo de his statim debet 'recte' iudicari, nisi argumentationis certas rationes habuerint sine offensionibus explicatas. Etenim etiam Trallibus cum Apaturius Alabandeus eleganti manu finxisset scaenam in minusculo theatro, quod ekklhsiasth/rion apud eos vocitatur, in eaque fecisset columnas, signa, centauros sustinentes epistylia, tholorum rotunda tecta, fastigiorum prominentes versuras, coronasque capitibus leoninis ornatas, quae ora stillicidiorum e tectis habent rationem, praeterea supra ea nihilominus episcaenum, in qua tholi, pronai, semifastigia omnisque tecti varius picturis fuerat ornatus, itaque cum aspectus eius scaenae propter asperitatem eblandiretur omnium visus et iam id opus probare fuissent parati, tum Licymnius mathematicus prodiit et ait 'Alabandis satis acutos ad omnes res civiles haberi, sed propter non mag
Abbreviated transcription (Latin):
quis morib in probantur tectoriis monstra potius quã exreb finitis imagines
crispis folus &uolutis. Itẽcandelabra edicularũ sustinentu figuras supri fistigia eorũ surgentes
exradicibus cũ uoluteis teneriplures habentes in se sineratione sedentia sigilla aliahumanis
alia bestiarũ cipitib hatautẽ nec sunt neficripossunt necfuerunt Ergoita nouinores
musuere sustinere tectũ autcandelabrũ ornamenta fastigii scuculiculus tamtenuis & mol¬
lis sustinert sedens sigillũ autderadicib: & colicolis expasteflores dimidiataq sigilla ꝓcrear
ad haetfalsa uidentes homines non reprehendunt sedddectantur. Neq animaduertuint
siquideorũ fieripotest. Nec neiudicus autẽ infirmis obscuratȩmentes nonuilent probare
qđ potest ẽẽ cũ auctoritate &ritionedecoris. Neq enĩpicture probaridebent que non sunt simi¬

Expanded text:
quis moribus inprobantur. nam pinguntur tectoriis monstra potius quam ex rebus finitis imagines quis moribus inprobantur. nam pinguntur tectoriis monstra potius quam ex rebus finitis imagines  candelabra aedicularum sustinentia figuras, supra fastigia eorum surgentes ex radicibus cum volutis teneri flores habentes in se sine ratione sedentia sigilla, non minus coliculi dimidiata habentes sigilla alia humanis, alia bestiarum capitibus. Haec autem nec sunt nec fieri possunt nec fuerunt. quemadmodum ut candelabrûm ornamenta fastigii, seu coliculus tam tenuis et mollis sustinere sedens sigillum, aut de radicibus et coliculis ex parte flores dimidiataque sigilla procreari? at haec falsa videntes homines non reprehendunt sed delectantur, neque animadvertunt, si quid eorum fieri potest necne. ergo ita quod potest esse cum auctoritate et ratione decoris. neque enim picturae probari debent, quae non sunt simi
Abbreviated transcription (Latin):
& conlocationes deindecoronarum siliculorũ cuneorũ int̾seuarias distributiones. postea
ingressisunt ut &iam ȩdificiorũ figuras colũ narũ & fastigiorũ eminentes ꝓlecturas
imitentur. patentib: autem locis ex hedris ꝓpteram plitudines pari&ũ scenarum
frontes tragicomore autcomico seusatyrico designanent. Ambulationibus uero
propterspatia longitudinis uari&atib topiorũ ornarent a certis locorum ꝓprie¬
tatibus imagines exprimentes. Pinguntur enim portus ꝓmuntoria litora flumina
fontes eurypifana lucimontes pecora pastores non nullilocis. Itẽ signorũ melago¬
graphiã habentes deorũ simulacra. seu fabularũ dispositas explicationes nonminus
trounas pugnas. seuulixis errationes ꝑtopia. ceteraq quae sunteorũ similib rationib
abrerũ natura ꝓcreata. sed ha̧cquae ex u&eris reb exempla sumebantur. Nuncini¬

Expanded text:
et conlocationes, deinde coronarum, †siliculorum, cuneorum inter sese varias distributiones. Postea et conlocationes, deinde coronarum, †siliculorum, cuneorum inter sese varias distributiones. Postea ingressi sunt, ut etiam aedificiorum figuras, columnarum et fastigiorum eminentes proiecturas imitarentur, patentibus autem locis, uti exhedris, propter amplitudines parietum scaenarum frontes tragico more aut comico seu satyrico designarent, ambulationibus vero propter spatia longitudinis varietatibus topiorum ornarent ab certis locorum proprietatibus imagines exprimentes; pinguntur enim portus, promunturia, litora, flumina, fontes, euripi, fana, luci, montes, pecora, pastores. nonnulli loci item signorum megalographiam habent et deorum simulacra seu fabularum dispositas explicationes, non minus troianas pugnas seu Ulixis errationes per topia, ceteraque, quae sunt eorum similibus rationibus ab rerum natura procreata. Sed haec, quae ex veris rebus exempla sumebantur, nunc ini
Abbreviated transcription (Latin):
incanali habcantnares. deinde congestis & spisse calcatis carbonib: inducitur &sabulo¬
nȩ &calcȩ & fauilla mixta materies crassitud inesemi pedali ad regulam & libellam
sũmolibram̃to cote despumato redditur species nigripauim̃ti ita conuiuiis eorum.
& qđ poculis & sputismatis effund&ur simul cadit siccescitq quiq uersintur ibiminis¬
trantes. & sinudispedib fuerint non recipiunT fragus ab eius modi genere pauim̃ ti
C&eris conclauib id ÷ uernis autũ nalib aestiuis &iã atriis & peristilis constitutȩ sunt
abantiquis & certis rebus ceteationes picturarũ. Namq pictura imago fiteius qđ est
seu potest ẽẽ uti homines edificia naues reliquarũq rerũ equib finib certisque
corporib figurata similitudine sumunt᷑ exempla. exeoantiqui quunitia expoli¬
tionib: instituer̃. imitati sunt primũ crustarũ crustarũ marmorearũ uari&ates

Expanded text:
in canali habeat nares. deinde congestis et spisse calcatis carbonibus inducitur e sabuloin canali habeat nares. deinde congestis et spisse calcatis carbonibus inducitur e sabulone et calce et favilla mixta materies crassitudine semipedali. ad regulam et libellam summo libramento cote despumato redditur species nigri pavimenti. ita conviviis eorum et, quod poculis et pytismatis effunditur, simul cadit siccescitque, quique versantur ibi ministrantes, etsi nudis pedibus fuerint, non recipiunt frigus ab eius modi genere pavimenti. Ceteris conclavibus, id est vernis, autumnalibus, aestivis, etiam atriis et peristylis, constitutae sunt ab antiquis ex certis rebus certae rationes picturarum. namque pictura imago fit eius, quod est seu potest esse, uti homines, aedificia, naves, reliquarumque rerum, e quibus finitis certisque corporibus figurata similitudine sumuntur exempla. ex eo antiqui, qui initia expolitionibus instituerunt, imitati sunt primum crustarum marmorearum varietates
Abbreviated transcription (Latin):
tasuNt̃ intectorio rationib ꝑficiunt᷑. Ipsiautẽ politionib eorũ ornatus ꝓprios de¬
bent habere ad decorisrationes uti& ex locis aptar& generũ discriminib: non alie¬
nas habeont dignitites. tricliniis hibernis non estutilis compositione nec melophia¬
Neccamerarũ coronario opere subtilis ornatus qđ ea & abignis fumo & abluminũ crebris fuli¬
ginib corrũpuntur. In his iuero suprapodia ab aciexatramento sunt subigendi & poliendi cu¬
neis sileceis seuminiaceis. int̾positis explicatȩ camere purȩ politȩ: Etiam pauimentorũ
nonerit displicens siquianimaduertere uoluerit grecorũ adhibernaculorũ usũminime
sũptuosus &utilis est apparatus. Foditurenĩ intralibramentũ triclini altitudo circiter
pedũbinũ & solo festucato inducitur autrudus aut testaceũ pauim̃tũ ita fastigatum ut

Expanded text:
ta sunt in tectorii rationibus, perficiantur. Ipsi autem politionibus eorum ornatus proprios deta sunt in tectorii rationibus, perficiantur. Ipsi autem politionibus eorum ornatus proprios debent habere ad decoris rationes, uti et ex locis aptas et generum discriminibus non alienas habeant dignitates. tricliniis hibernis non est utilis compositione nec megalogranec camerarum coronario opere subtilis ornatus, quod ea et ab ignis fumo et ab luminum crebris fuliginibus corrumpuntur. in his vero supra podia abaci ex atramento sunt subigendi et poliendi cuneis silaceis seu miniaceis interpositis, et explicandae camerae pure politae. etiam pavimentorum non erit displicens, si qui animadvertere voluerit Graecorum hibernaculorum usum, minime sumptuosus et utilis apparatus. Foditur enim infra libramentum triclinii altitudo circiter pedum binûm, et solo festucato inducitur aut rudus aut testaceum pavimentum ita fastigatum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tura sedissipabit his ꝑfectis paries testa trulliss&ur & dirigatur. & tunc tectorio poliat᷑
ASinautem locus non paci&ur structurã fieri canales fiant &nares exeunt ad locũ paten¬
possint. &ita a pari&e hedistant ut neplus pateant palmũ deindeinsuꝑ erectȩ amatȩ
tegulae abhimo ad summũ ad pari&ẽ figantur quarũ interiores partes curiosius picen¬
tur utabse respuant liquorẽ. Itẽmimo & insummo supracamarã habeant stram̃¬
ta tũ autem calce exaqualiquida dealbentur. uti trullissationẽ. testȩ tã non res¬
puant: Namq ꝓpter ieiunitatẽ quae ÷ a fornacib ex coacta non possunt reci¬
pere nec sustinere. Nisicals subiecta utrasq res int̃se conglutin& & cogitat
quoire. trullissatione inducta ꝓ harenato testa dirigatur: &cetera omã uti supra scrip¬

Expanded text:
tura se dissipabit. his perfectis paries testa trullissetur et dirigatur et tunc tectorio poliatur. tura se dissipabit. his perfectis paries testa trullissetur et dirigatur et tunc tectorio poliatur. Sin autem locus non patietur structuram fieri, canales fiant et nares exeant ad locum patenpossint, et ita a pariete eae distent, ut ne plus pateant palmum. deinde insuper erectae mammatae tegulae ab imo ad summum ad parietem figantur, quarum interiores partes curiosius picentur, ut ab se respuant liquorem; item in imo et in summo supra camaram habeant spiramenta. tum autem calce ex aqua liquida dealbentur, uti trullissationem testaceam ceam non respuant; namque propter ieiunitatem quae est a fornacibus excocta non possunt recipere nec sustinere, nisi calx subiecta utrasque res inter se conglutinet et cogat coire. trullissatione inducta pro harenato testa dirigatur, et cetera omnia, uti supra scrip
Abbreviated transcription (Latin):
inducatur Ita cannarũ duplex in pari&ib harundinib transuersis fixa perp&uitas nec
tegmina netrimã ullãfieri pati&ur I Quibus rationib siccis locis tectoria oporteat fieri
dixi nuncquemad modũ humidis locis polutiones expediantur. ut ꝑmanere possint
sineuitiis exponã. Et primũ conclauib: quae plano pedefuerint inimopauimento
altȩcirciter pedib: trib: ꝓharenato testatruliss&ur & dirigatur uti he partes tecto¬
riorũ abhumore neuitientur. Sinautẽ aliquis paries perp&uos habuerit humo¬
res. paululũ ab eorecedatur & struatur alter tenuis distans ab eoquantũ respati&ur
& int̃duos pari&es canalisducatur inferior quã libramentum conclauis fuerit habens nares
ad locũ patentẽ. Itẽ cũ in altitudinẽ ꝑstru̾ctus fuerit relinquantur spiramenta.
sienĩ non ꝑnares humor &inimo &insũmo habuerit. exitus nonminus in noua struc¬

Expanded text:
inducatur. ita cannarum duplex in parietibus harundinibus transversis fixa perpetuitas nec inducatur. ita cannarum duplex in parietibus harundinibus transversis fixa perpetuitas nec segmina nec rimam ullam fieri patietur. Quibus rationibus siccis locis tectoria oporteat fieri, dixi; nunc, quemadmodum umidis locis politiones expediantur, ut permanere possint sine vitiis, exponam. et primum conclavibus, quae plano pede fuerint, in imo pavimento alte circiter pedibus tribus pro harenato testa trullissetur et dirigatur, uti eae partes tectoriorum ab umore ne vitientur. sin autem aliqui paries perpetuos habuerit umores, paululum ab eo recedatur et struatur alter tenuis distans ab eo, quantum res patietur, et inter duos parietes canalis ducatur inferior, quam libramentum conclavis fuerit, habens nares ad locum patentem. item, cum in altitudinem perstructus fuerit, relinquantur spiramenta; si enim non per nares umor et in imo et in summo habuerit exitus, non minus in nova struc
Abbreviated transcription (Latin):
imigines expressas. aspicientib exeo opere remittuNT Grecorũuero tectores nonso¬
ria hominũ inducta ligneis uestibus pisant materiem. &ita ad certamen subacta tunc
utuntur itaq ueterib pari&ib: nonnullicrustis excidentes ꝓabacis utuntur
ipsaq tentoru abacorum &speculorũ diuisionib circase ꝓminentes habent ex pre¬
siones: Sinautẽ incraticuis tectoriaer̃ faciendi quibus necesse ẽ in arrectariis
& transuersaris rimusfieri. ideo qđ luto cũlinuntur necessrio recipiunt
humorem. Cũ autem arescent extenuati intectoris ficiunt rimis. id ut non fut. hecerit᷑
ratio. Cũ pariestotus luto inquinatus fuerit: tuncineo opere canneclauis muscariis per¬
p&uȩ figantur: Deindeiterũ luto inducto sipriores trans uersariis harundinib: fixȩ s ̃
secundȩ erectis figantur &uti suprascriptumest harenatũ & marmor & omne testoriũ

Expanded text:
imagines expressas aspicientibus ex eo opere remittunt. Graecorum vero tectores non soimagines expressas aspicientibus ex eo opere remittunt. Graecorum vero tectores non soria hominum inducta ligneis vectibus pisant materiam, et ita ad certamen subacta tunc utuntur. itaque veteribus parietibus nonnulli crustas excidentes pro abacis utuntur, ipsaque tectoria abacorum et speculorum divisionibus circa se prominentes habent expressiones. Sin autem in craticiis tectoria erunt facienda, quibus necesse est in arrectariis et transversariis rimas fieri, ideo quod, luto cum linuntur, necessario recipiunt umorem, cum autem arescunt, extenuati in tectoriis faciunt rimas, id ut non fiat, haec erit ratio. cum paries totus luto inquinatus fuerit, tunc in eo opere cannae clavis muscariis perpetuae figantur, deinde iterum luto inducto, si priores transversariis harundinibus fixae sunt, secundae erectis figantur, et ita, uti supra scriptum est, harenatum et marmor et omne tectorium
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt horrida. neq cumextergentur remittunt colores. nisisi parũ diligenter & in
arido fuerint inducta. Cumergo itaq in pari&ib tectoria facta fuerint uti suprascrip¬
tũ ÷ & firmitatẽ &splendorem & aduetustatẽ ꝑmanentẽ uirtutẽ poterunt habere
Cũ uero unũ coriũ harenȩ & unũ minuti marmoris erit inductũ tenuitas eius minus
ualendo faciliter rũpitur necsplendorẽ politionib:. ꝓpt̃ inbecillitatem crassitudi¬
nis ꝓpriũ obtinebit quẽ ad modũ enĩ speculũ argenteũ tenuilamella ductũ incerta¬
sed sineuirib hab& remissiores splendores qđ atem esolida temperatura fuerit fac¬
tum recipiens insefirmis uirib pollicionem fulgentes inaspectu certasq conside¬
&iamcleriter cuanescunt. Queautem fundata arenationis & marmoris soliditate sun
crassitudine spissi cũ sunt polutionib crebris subacta. non modosunt nitentia. sed &iam

Expanded text:
fiunt horrida neque, cum extergentur, remittunt colores, nisi si parum diligenter et in fiunt horrida neque, cum extergentur, remittunt colores, nisi si parum diligenter et in arido fuerint inducti. cum ergo ita in parietibus tectoria facta fuerint, uti supra scriptum est, et firmitatem et splendorem et ad vetustatem permanentem virtutem poterunt habere. cum vero unum corium harenae et unum minuti marmoris erit inductum, tenuitas eius minus valendo faciliter rumpitur nec splendorem politionibus propter inbecillitatem crassitudinis proprium obtinebit. Quemadmodum enim speculum argenteum tenui lamella ductum incertas et sine viribus habet remissiones splendoris, quod autem e solida temperatura fuerit factum, recipiens in se firmis viribus politionem fulgentes in aspectu certasque consideetiam celeriter evanescunt, quae autem fundata harenationis et marmoris soliditate sunt crassitudine spissa, cum sunt politionibus crebris subacta, non modo sunt nitentia, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Idcũ subactũ fuerit & benefricatũ subtilius inducatur. Itacũ tribuscoriis harenȩ. &item
marmoris solidati pari&es fuerint. neq: rimas neq: aliud uitiũ inserecipere poterunt
sed & liaculorũ subactionib fundata soliditate marmorisq candorem firmoleuigate
colorib cũ politionib: inductis nitidos expriment splendores. Colores autem nudo tecto¬
rio cũdiligenter sunt inducti id eo non remittunt̃. sed sunt perp&uo ꝑmanentes qđ cals in
fornacib excocto liquore factararitatibus & euanida ieiunitate coacta corripit inse.
queres forte contigerunt. mixtionibq ex aliis potestatib conlatis seminib: seu principi¬
is una solidescendo inquib cũq mẽbris ÷ formata cũ fitarida redigitur uti suigeneris pro¬
prias uid&ur habere qualitates. Itaq tectoria quaerectesunt facta. neq uetustatibus

Expanded text:
id cum subactum fuerit et bene fricatum, subtilius inducatur. ita cum tribus coriis harenae et item id cum subactum fuerit et bene fricatum, subtilius inducatur. ita cum tribus coriis harenae et item marmoris solidati parietes fuerint, neque rimas, neque aliud vitium in se recipere poterunt, sed et liaculorum subactionibus fundata soliditate marmorisque candore firmo levigata, coloribus cum politionibus inductis nitidos expriment splendores. colores autem, udo tectorio cum diligenter sunt inducti, ideo non remittunt sed sunt perpetuo permanentes, quod calx, in fornacibus excocto liquore facta raritatibus evanida, ieiunitate coacta corripit in se quae res forte contigerunt, mixtionibusque ex aliis potestatibus conlatis seminibus seu principiis una solidescendo, in quibuscumque membris est formata cum fit arida, redigitur, uti sui generis proprias videatur habere qualitates. Itaque tectoria, quae recte sunt facta, neque vetustatibus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã candoris p̃modo exꝓpriis sed &iã alienis edificus concipitfumũ coronis explicatis
pariees que masperrimȩ trullissentur. Postea autẽ supra trulissationẽ subarescente
deformentur directiones harenati utilongitudines ad regulã &adlineam altitudines
ad ꝑpendiculũ anguli ad normã respondentes exigantur. Namq sicemendata
tectorũ inpicturis erit species. subarescente iterũ & tertio inducatur itacũ fundatior
erit ex harenata directura eo firmiorerit aductustatẽ soliditas tectori Cũabharena pret̃
trullis sationẽ. nonminus tribus coriis fuerit deformatũ tunc e marmore grandio derec¬
tiones sur̃ subigendȩ dũitamateries temper&ur. uticũ subigatur non hȩreat ad rutrũ¬
seapurũ ferrũ emortario liber&ur grandi inducto & marescente alterũ coriũ mediocre dirigatur

Expanded text:
superbiam candoris non modo ex propriis sed etiam alienis aedificiis concipit fumum. Coronis explicatis superbiam candoris non modo ex propriis sed etiam alienis aedificiis concipit fumum. Coronis explicatis parietes quam asperrime trullissentur, postea autem supra, trullissatione subarescente, deformentur directiones harenati, uti longitudines ad regulam et ad lineam, altitudines ad perpendiculum, anguli ad normam respondentes exigantur; namque sic emendata tectoriorum in picturis erit species. subarescente iterum et tertio inducatur; ita cum fundatior erit ex harenato directura, eo firmior erit ad vetustatem soliditas tectorii. Cum ab harena praeter trullissationem non minus tribus coriis fuerit deformatum, tunc e marmore graneo directiones sunt subigendae, dum ita materies temperetur, uti, cum subigatur, non haereat ad rutrused purum ferrum e mortario liberetur. grandi inducto et inarescente alterum corium mediocre dirigatur;
Abbreviated transcription (Latin):
expediantur. Cameris dispositis & intextis imũcelũ carũ trulliss&ur dcindeharena
dirigatur. postea aũ creta autmarmore polliat᷑. Cũ camerȩ politȩ fuerint subeas
coronȩ sunt subiciendȩ quã maximetenues & subtilis oporterefieri uidebitur
Cũ enĩ grandes s̃ ponderededucuntur. nec possunsse sustinere in hisq: minimȩ
gypsũ deb& ad misceri. sed excepto marmore unotenore perduci utine prececipiendo
ñpatiatur unotenore opusinarescere. Etiamq cauendae surt̃ in cameris priscorum
dispositiones qđ earũ planitie coronarũ graui pondere inpendentes sunt periculo sȩ
na sunt ponendapura fieridebent. ut ea facilius extergeintur incestiuis & exhedris ubimini¬
mefumusẽ. Nec fuligo potest nocere: IbicȩlatȩsuNt faciendȩ. semꝑenĩ album opus ꝓpt̃

Expanded text:
expediantur. Cameris dispositis et intextis imum caelum earum trullissetur, deinde harena expediantur. Cameris dispositis et intextis imum caelum earum trullissetur, deinde harena dirigatur, postea autem creta aut marmore poliatur. Cum camerae politae fuerint, sub eas coronae sunt subiciendae, quas maxime tenues et subtiles oportere fieri videbitur; cum enim grandes sunt, pondere deducuntur nec possunt se sustinere. in hisque minime gypsum debet admisceri, sed ex creto marmore uno tenore perduci, uti ne praecipiendo non patiatur uno tenore opus inarescere. etiamque cavendae sunt in cameris †priscorum dispositiones, quod earum planitiae coronarum gravi pondere inpendentes sunt periculosae. na sunt ponenda, purae fieri debent, ut eo facilius extergeantur; in aestivis et exhedris, ubi minime fumus est nec fuligo potest nocere, ibi caelatae sunt faciendae. semper enim album opus propter
Abbreviated transcription (Latin):
catenis dispositis ad contignationes siuetẽcterus creb t̃ clauis ferreis fixi religentur aequȩ
catenȩ ex eamateria conparentur. cui neccaries necu&ustas. Nechumor possit nocere idest
ebuxa unipiro olcarobore cupresso. ceterisq similib p̃t̃ quȩrcũ cũ cas torquendo rimas faci¬
ant quib in ÷ operib asserib dispositis tũ tomices spasto hispanico arundines grecȩ tunsȩ
ad eos utiforma postulat religentur. Itẽsu pracaeram materies excilce & harenimixta
sub indeinducatur. utsiquaestille ex contignationib aut tectis ceciderint sustineantur
Sinautem harundinis grece copianonerit depaludib: tenues colligatur &mataxȩ tom¬
cȩ adiustam longitudinẽ una crassitudine alligationib temperentur. dũneplus
in t̃duos nodos alligationib: bi nospedes distent & haeadasseres uti supra scriptum est
tomicȩ religentur cultelliq lignei in eas configantur: ceteraomnia utisuprascriptũ est

Expanded text:
catenis dispositis ad contignationes, sive tecta erunt, crebriter clavis ferreis fixi religentur. eaeque catenae ex ea materia comparentur, cui nec caries nec vetustas nec umor possit nocere, id est e buxo, iunipero, olea, robore, cupresso ceterisque similibus praeter quercum, cum ea se torquendo rimas faciat quibus inest operibus. Asseribus dispositis tum tomice ex sparto hispanico harundines graecae tunsae ad eos, uti forma postulat, religentur. item supra cameram materies ex calce et harena mixta subinde inducatur, ut, si quae stillae ex contignationibus aut tectis ceciderint, sustineantur. sin autem harundinis graecae copia non erit, de paludibus tenues colligantur et mataxae tomice ad iustam longitudinem una crassitudine alligationibus temperentur, dum ne plus inter duos nodos alligationibus binos pedes distent, et hae ad asseres, uti supra scriptum est, tomice religentur cultellique lignei in eas configantur. Cetera omnia, uti supra scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
forma porrectis in sequentesstellas ad seperducit tantȩ curientes ueluti refre¬
nando retenendoq: nonpatitur ꝓgredi sedad seregredi in alterius trigoni sig¬
nũ eẽ Fortasse desiderabitur quidita sol quinto a sesigno potius quam secundo
aut tertio quaesuNt ꝓpriora facit in his feruorib retentiones. ergoquẽ ad modum
id fieri uideatur exponã. Eiusradii inmundo utitrigoni parib lateribq formȩ
liniationib extenduntuf. Idautẽ necplus necminus ÷ ad quintũ ab eosigno. lgit᷑
siradu ꝑomnẽmundũ fusicircinationib iuigirent᷑ neq ex tentionib por recti
adirigoni formãlimarentur ꝓpriora flagrarent. Idutem &um euripides grecorum
po&a aniaduertisse uidetur. Aitenĩ que longius a sole eeñt. ha̧cuchementius ardere.
ꝓpriauero eum temperata habere itaq scribit infabula phactontesic: RAIEITAT

Expanded text:
forma porrectis insequentes stellas ad se perducit et ante currentes veluti refreforma porrectis insequentes stellas ad se perducit et ante currentes veluti refrenando retinendoque non patitur progredi, sed ad se regredi in alterius trigoni signum esse. Fortasse desiderabitur, quid ita sol quinto a se signo potius quam secundo aut tertio, quae sunt propiora, facit in his fervoribus retentiones. ergo, quemadmodum id fieri videatur, exponam. eius radii in mundo uti trigoni paribus lateribus formae lineationibus extenduntur. id autem nec plus nec minus est ad quintum ab eo signo. igitur si radii per omnem mundum fusi circinationibus vagarentur neque extentionibus porrecti ad trigoni formam linearentur, propiora flagrarent. id autem etiam Euripides, Graecorum poeta, animadvertisse videtur. ait enim, quae longius a sole essent, haec vehementius ardere, propiora vero eum temperata habere. itaque scribit in fabula Phaethonte sic: kai/ei t
Abbreviated transcription (Latin):
dceo trigono in aliud signũ transitionẽ fecerit. Idautẽ non nullis sic fieriplac& qđ
aiunt solem cũ longius absit abstantia quadã non lucidis itinerib errantia. perea side¬
ra obscuritatis morretionib: in pediri. nobisuero id non uidetur. Solisenim
splendor perspicibilis & patens sineullis obscurationib est ꝑomnẽ mundũ.
ut &iã nobis appareat cũ facient hȩstelle regressus & morationes. Ergo sitantis
interuallis nr̃a species potest id anĩ aduertere. quidita diuinationib: splendorib:q
astrorũ iudicamus obscuritatis obiciposse. Ergopotius earatio nobis constabit
quod feruor quemadmodũ om̃s res euocat & ad seducit ut &iã fructus &erra
surgentes in altitudinẽ ꝑcalorem uidemꝰ. Nonminusaq uapores a fontib ad nu¬
bes perarcus excitari: Fadem ratione solisimp&us uehe mensradiis trigoni

Expanded text:
de eo trigono in aliud signum transitionem fecerit. id autem nonnullis sic fieri placet, quod de eo trigono in aliud signum transitionem fecerit. id autem nonnullis sic fieri placet, quod aiunt solem, cum longius absit abstantia quadam, non lucidis itineribus errantia per ea sidera obscuritatis morationibus inpedire. nobis vero id non videtur. solis enim splendor perspicibilis et patens sine ullis obscurationibus est per omnem mundum, ut etiam nobis appareant, cum faciant eae stellae regressus et morationes. ergo si tantis intervallis nostra species potest id animadvertere, quid ita divinitatibus splendoribusque astrorum iudicamus obscuritates obici posse? Ergo potius ea ratio nobis constabit, quod, fervor quemadmodum omnes res evocat et ad se ducit, ut etiam fructus e terra surgentes in altitudinem per calorem videmus, non minus aquae vapores a fontibus ad nubes per arcus excitari, eadem ratione solis impetus vehemens radiis trigoni
Abbreviated transcription (Latin):
in itiũ faciendo cursum feceratante. & in quibus signis celerius percurrit. cũstationẽfecit
expl&dierũ numeri rationẽ Iouis autẽ placidiorib gradib scandens contramundi
uersitionẽ cirut̃ .CCC LX dieb insingula signa ꝑm&itur. & consistitpostannũ xi &dies
cCC. xx iii. &redit in idsignũ. In quo ante xii annos fuerat. Saturniuero mensibus undi¬
triginta &amplius paucis dieb ꝑ uadens ꝑsignispatiũ annonono &uicesimo & circiter
dieb c lX In quo ante tricesimo fueratanno ic inidrestituit᷑. ex eoq quominus ab
extremo distatmundo. tanto maiorẽ circinationẽ rotȩ ꝑcurrendo tardior uid&
eẽ Ciautẽ qui su prasolis iter circinationes ꝑagunt. maxime cũ introgono fuerint
qđ hisinierit tũ non ꝓgrediunt᷑. sedregressus ficientes morant᷑. Deniq cũ idem sol

Expanded text:
initium faciendo cursum fecerat ante, et in quibus signis celerius percurrit, cum stationem fecit, initium faciendo cursum fecerat ante, et in quibus signis celerius percurrit, cum stationem fecit, explet dierum numeri rationem. Iovis autem placidioribus gradibus scandens contra mundi versationem, circiter CCCLX diebus singula signa permetitur, et consistit post annum XI et dies CCCXIII et redit in id signum, in quo ante XII annos fuerat. Saturni vero, mensibus undetriginta et amplius paucis diebus pervadens per signi spatium, anno nono et vicensimo et circiter diebus CLX, in quo ante tricensimo fuerat anno, in id restituitur, ex eoque, quo minus ab extremo distat mundo, tanto maiorem circinationem rotae percurrendo tardior videtur esse. Ei autem, qui supra solis iter circinationes peragunt, maxime cum in trigono fuerint, quod is inierit, tum non progrediuntur, sed regressus facientes morantur, doneque cum idem sol
Abbreviated transcription (Latin):
ab necessitate morȩ. cȩleriter consequant᷑ iustam circuitionem. Iteruitem in
mundo mercurii stella itaperuolitat uti trecentesimo & sexigesimo die ꝑsignorũ
spatiacuriens. ꝑueniat adidsignũ ex quopriore circulatione coepitfacere cursum.
& itaꝑęquat᷑ eiusiter ut circit̃ tricenosdies insingulis signis hibeatnumeri rationẽ
Veneris autẽ cũ ÷ liberata ab impeditione radiorũsolis xxx dieb ꝑcurrit signi spa¬
tiũ. quominus quad ragenosdies insingulis signis patitur cũstationẽfecerit restituit eã
sũmuĩ numeri inuno signo morata: Ergo tã circinitionẽ in celo quad ringentesi mo
& octogesi mo & quintodie ꝑmensa. iterũ in idsignũ ex quosignoprius iterfacere cocp
Mastisuero circit̃ sexcentesimo octogesimo tertio sidcrũ spatia ꝑuigando peruenit. co exquo

Expanded text:
ab necessitate morae, celeriter consequantur iustam circumitionem. Iter autem in ab necessitate morae, celeriter consequantur iustam circumitionem. Iter autem in mundo Mercurii stella ita pervolitat, uti trecentesimo et sexagensimo die per signorum spatia currens perveniat ad id signum, ex quo priore circumlatione coepit facere cursum, et ita peraequatur eius iter, ut circiter tricenos dies in singulis signis habeat numeri rationem. Veneris autem, cum est liberata ab inpeditione radiorum solis, XXX diebus percurrit signi spatium. quod minus quadragenos dies in singulis signis patitur, cum stationem fecerit, restituit eam summam numeri in uno signo morata. ergo totam circinationem in caelo quadringentesimo et octogensimo et quinto die permensa iterum init signum, ex quo signo prius iter facere coepit. Martis vero circiter sexcentesimo octogensimo tertio siderum spatia pervagando pervenit eo, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
signorũ interualla ꝑuagando. cũ reditadidsignũ undecoeperit ꝑ ficits patiũ uerten¬
tis anni ex eoquẽ circulũ luna ter decies inxii mensib percurrit cũ solcisdem m̃ si¬
bus semel ꝑmetitur. Mercuruautẽ &ueneris stelle circasolis radios utiꝑcentrũ
cũ itinerib: coronantes regressus retrorsus retrorsus & retairdatione faciunt &iam
stationibus ꝓpteream circinationẽ morant᷑ inspacussignorũ. Idautẽ itaesse
maximȩ cognoscit᷑ exueneris stella qđ eacũ solem sequat᷑. postoccasũ eius apparens
in caelo clarissimȩq lucẽns. uesperugo uocitatur. Aliisautẽ tẽporib eumante cur¬
rens & oriens antelucem lucifer appellatur. exeoq nonnũquã pluresdies insigno
cõmorant᷑ alia sclerius ingrediuntur in alterũ signũ. Itaq qđ nonaeq peragunt
numerũ dierũ insingulis signis. quantũ sunt moratȩ prius transiliendo celeriorib:

Expanded text:
signorum intervalla pervagando cum redit ad id signum, unde coeperit, perficit spatium vertensignorum intervalla pervagando cum redit ad id signum, unde coeperit, perficit spatium vertentis anni. ex eo, quem circulum luna terdecies in XII mensibus percurrit, eum sol eisdem mensibus semel permetitur. Mercurii autem et Veneris stellae circa solis radios uti per centrum eum itineribus coronantes regressus retrorsus et retardationes faciunt, etiam stationibus propter eam circinationem morantur in spatiis signorum. Id autem ita esse maxime cognoscitur ex Veneris stella, quod ea, cum solem sequatur, post occasum eius apparens in caelo clarissimeque lucens vesperugo vocitatur, aliis autem temporibus eum antecurrens et oriens ante lucem lucifer appellatur. ex eoque nonnumquam plures dies in uno signo commorantur, alias celerius ingrediuntur in alterum signum. itaque quod non aeque peragunt numerum dierum in singulis signis, quantum sunt moratae prius, transiliendo celerioribus
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatesuppressi notitione circũacti translocis patentib & obscuris. egreditura dlucẽ
Namqueuisuna & necessitas utrimq simulorientem &occidentẽ ꝑficit. Eaautẽsigna
cũ sint numero xii. partesq duodecumas singula possideant mundi. uensenturq abori¬
ente &occidentẽ continentur. Tunc perea signa contrario cursuluna stella meru¬
ru ueneris ipssol. Itẽq martis &iouis & saturni. ut ꝑ graduũ ascensionẽ ꝑcurrentes
aliusalu circumitionis magnitudine aboccidenti ad orientẽ in mundo ꝑuagantur:
Lunadieoctauo &uicesimo &amplius circiter horicȩli circumitionẽ ꝑcurrens ex quosig¬
no coeperitire adidsignũ reuertendo ꝑficrdunarẽ mensem Solautẽ signispatium
qđ ÷ duodecimapirs mundi menseuertente uadenstransit itaduodecim mensib xii

Expanded text:
necessitate suppressa rotatione circumacta trans locis patentibus ex obscuris egreditur ad lucem; necessitate suppressa rotatione circumacta trans locis patentibus ex obscuris egreditur ad lucem; namque vis una et necessitas utrimque simul orientem et occidentem perficit. Ea autem signa cum sint numero XII partesque duodecumas singula possideant mundi versenturque ab oriente ad occidentem continenter, tunc per ea signa contrario cursu luna, stella Mercurii, Veneris, ipse sol itemque Martis et Iovis et Saturni ut per graduum ascensionem percurrentes alius alia circumitionis magnitudine ab occidente ad orientem in mundo pervagantur. luna die octavo et vicesimo et amplius circiter hora caeli circumitionem percurrens, ex quo signo coeperit ire, ad id signum revertendo perficit lunarem mensem. Sol autem signi spatium, quod est duodecuma pars mundi, mense vertente vadens transit; ita XII mensibus XII
Abbreviated transcription (Latin):
centrũ In meridiana aũ paste in inferiorib locis subiectũ at̾raobscuretur. tunc &iã
ꝑmediũ transuersa & inclinata inmeridiem circuli delatazona. Xii signis est con¬
formata. quae eorũ species stellis dispositis xii partib peraequatis exprimit depic¬
tã abnatura figurationẽ Itaq lucentia cũ mundo reliquisq siderib ornatum
circũ terrã mareq peruolantia cursus ꝑficiurt ad caeli rotunditatẽ: Omnia aut̃
uisitata & in uisitata tẽporũ necessitates constituta. Exquis sex signa numero
supra t̾rã cũ caelo ꝑuagant᷑. cetera subt̾rã subeuntia ab eis umbra obscurantur
Sexuitẽ exhis sc̃ꝑ suprit̾rã nitunt᷑. quaentipars enĩ nouissimisigni depressione
coacta uersatione subiciens subt̾rĩ occultatur tantundẽ eius contrariae conuersitionis

Expanded text:
centrum, in meridiana autem parte in inferioribus locis subiectum a terra obscuretur, tunc etiam centrum, in meridiana autem parte in inferioribus locis subiectum a terra obscuretur, tunc etiam per medium transversa et inclinata in meridiem circuli de lata zona XII signis est conformata. eorum species stellis dispositis XII partibus peraequatis exprimit depictam ab natura figurationem. itaque lucentia cum mundo reliquisque sideribus ornatu circum terram mareque pervolantia cursus perficiunt ad caeli rotunditatem. Omnia autem visitata et invisitata temporum necessitate sunt constituta. ex quis sex signa numero supra terram cum caelo pervagantur, cetera sub terram subeuntia ab eius umbra obscurantur. sex autem ex his semper supra terram nituntur. quanta pars enim novissimi signi depressione coacta versatione subiens sub terram occultatur, tantundem eius contraria e conversationis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aequinoctialiũ maignitudinib desidesignant᷑ analẽmatorũ formȩ equib perfici¬
untur adrationẽ longorũ &umbregnomoniũ horarũ descriptiones : ANAΛHM¬
MX estratio c̃quisita soliscursu &umbre trescentis abrumȩ obseruatione inuenta
equa ꝑ rationes architectonicas circiniq descriptiones estinuentus effectus in mundo
in his locis naturalis potestas ita archi tectaest. conlocauitq cardines tãquam
centra unũ a t̃ra in mani in sũmo mundo. ac postipsis stellas septentrionum
alterũ trans contra subterra in meridianis partib. ibiq circũ eos cardines orbiculos
circũ centra uti intorno ꝑfecit qui grecae pasde nominantur ꝑ quos peruolitat
sempit̃ nocȩlũ. Itamedia t̾ra cũ mari centri loconaturalit̃ est conlocata. his
natura dispositis ita uti septentrionali paste at̾ra excelsius habeat altitudinem

Expanded text:
enim aequinoctialium magnitudinibus designantur analemmatorum formae, e quibus perficienim aequinoctialium magnitudinibus designantur analemmatorum formae, e quibus perficiuntur ad rationem locorum et umbrae gnomonum horarum descriptiones. ana/lhmma est ratio conquisita solis cursu et umbrae crescentis ad brumam observatione inventa, e qua per rationes architectonicas circinique descriptiones est inventus effectus in mundo. in his locis naturalis potestas ita architectata est conlocavitque cardines tamquam centra, unum a terra inmani spatio in summo mundo ac post ipsas stellas septentrionum, alterum trans contra sub terra in meridianis partibus, ibique circum eos cardines orbiculos circum centra uti in torno perfecit, qui graece p/oloi nominantur, per quos pervolitat sempiterno caelum. ita media terra cum mari centri loco naturaliter est conlocata. His natura dispositis ita, uti septentrionali parte a terra excelsius habeat altitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
sapientib: multa deliberantes secretos. cũ hisuidebunt᷑ habere sermones. & ad sũ mã
sipientiũ scriptorũ sententiȩ corporib absent̃ib u&ustateflorentes cũ in sunt¬
interconsilu & disputationes maiores habent quã presentiũ suNt austoritates omnes
Itaq cesir his auctorib fretus sensib eorũ adhibitis &c̃siliis ea uolumina conscripsi.
issolis in mondo sunt ꝑumbras gnominis inuentaequibq rationib dilatentur aut
contrahantur explicabo. Faautẽsunt diuinam̃te cõparata. habentq ad miratio¬
nẽ magnã considerantib qđ umbragnominis aeqͥ noctiualis alia mignitudine ÷ athe¬
nis. alia alexindriȩ. alia romȩ. non eadẽ placentiȩ ceterisq: orbisterrarũ locis
Itiq longe aliter distant descriptionis horologiorũ locorũ mutationib. umbrarũ

Expanded text:
sapientibus multa deliberantes secretos cum his videbuntur habere sermones, et ad summam sapientibus multa deliberantes secretos cum his videbuntur habere sermones, et ad summam sapientium scriptorum sententiae corporibus absentibus vetustate florentes cum insuntinter consilia et disputationes, maiores habent, quam praesentium sunt, auctoritates omnes. Itaque, Caesar, his auctoribus fretus sensibus eorum adhibitis et consiliis ea volumina conscripsi, is solis in mundo sunt per umbras gnomonis inventae quibusque rationibus dilatentur aut contrahantur, explicabo. Ea autem sunt divina mente comparata habentque admirationem magnam considerantibus, quod umbra gnomonis aequinoctialis alia magnitudine est Athenis, alia Alexandriae, alia Romae, non eadem Placentiae ceterisque orbis terrarum locis. itaque longe aliter distant descriptiones horologiorum locorum mutationibus. umbrarum
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ ueroneq morib: neq institutis scriptorũ piestantib tribuantur honores. Ipscautẽ
ꝑsementes acris altiora ꝓspicientes memorurũ gradib ad celũ elati acuũ inmortalitati
non modosententias sed &iã figuras eorũ posteris coguntẽe notas. Itaq quilit terirũ
iucunditatib instinctas habent m̃tes ponpossunt᷑ in suis pectorib dedicatas habere
sicutideorũ sic ennii po&ȩ simulacrũ. accuautẽ carminib qͥstudiose delestantur
non modo uerborũ uirtutes sed &iã figurã eius uident᷑ secũ habere prȩsentem esse
Itẽplures postnrã memoriã nascentes cũ lucretio uidebufsur uelut corã dererum
natura disputare. dear teuero rethorica cũ cicerone. multi posterorũ cũ uarrone
conferent sermonem delingualatina. nonminus &iã plures philologicũ grecorũ

Expanded text:
Cum vero neque moribus neque institutis scriptorum praestantibus tribuantur honores, ipsae autem Cum vero neque moribus neque institutis scriptorum praestantibus tribuantur honores, ipsae autem per se mentes aeris altiora prospicientes memoriarum gradibus ad caelum elatae aevo inmortali non modo sententias sed etiam figuras eorum posteris cogunt esse notas. itaque, qui litterarum iucunditatibus instinctas habent mentes, non possunt non in suis pectoribus dedicatum habere, sicuti deorum, sic Ennii poetae simulacrum; Accii autem carminibus qui studiose delectantur, non modo verborum virtutes sed etiam figuram eius videntur secum habere praesentem esse. Item plures post nostram memoriam nascentes cum Lucretio videbuntur velut coram de rerum natura disputare, de arte vero rhetorica cum Cicerone, multi posterorum cum Varrone conferent sermonem de lingua latina, non minus etiam plures philologi cum Graecorum