comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est regnũ celor. Confundant᷑
ergo illi qui ꝓpt᷑ iusticiam ꝑse¬
cunt᷑ electos: quia eos cruciat᷑
expectat. eternus. Hou confun¬
dant᷑ electi: quib ꝓ breuibus
tribulationib gaudiũ eterm̃
parit̃ celoꝵ tribuet᷑ et regnũ.
Hinc et petrꝰ ait. Si quid pati¬
mini ꝓpt̃ iusticiam: beati eritis.
Non solũ inquid i nobis nocet
qui bonũ fatientib mala mro¬
gat. sed etiam cũ uos bona ꝓpt̾
que execrat᷑ hostis in sequit᷑
causam uob̾ maioris beatitudi.¬
nis prestat. cũ patiemtio ur̃e
uires exercet. Ipse tterũ dicit.
Melius est eni benefatientes si
uelit uoluntas dei pati. quam

Expanded text:
est regnum coelorum . Confundantur ergo illi qui propter justitiam persequuntur electos, quia eos cruciatus exspectat aeternus. Non confundantur electi, quibus pro brevibus tribulationibus gaudium aeternum, pariter coelorum tribuetur et regnum. Hinc Petrus ait: Si quid patimini propter justitiam, beati . Non solum, inquit, nil vobis nocet, qui bonum facientibus mala irrogat; sed etiam cum vos propter bona quae exsecratur hostis insequitur, causam vobis majoris beatitudinis praestat, cum patientiae vestrae vires exercet. Ipse iterum dicit: Melius est enim bene facientes si velit voluntas Dei pati quam
Abbreviated transcription (Latin):
illud eiaglicũ. Beati qui ꝑsecinionẽ
patiunt᷑ ꝓpter iusticiam: qm̃ ipsoꝵ
est regnũ celoꝵ. Hinc et alibi
paulus ait. Ob qũa causam etiã
hec patior:sed non confundor. Ob
quã causam dicit id ẽ ꝓpt̃ predi¬
cationẽ eiuangłii: et fidem diũ
non confusio: sed magna fidelib¬

Expanded text:
licum: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum . Hinc et alibi Paulus ait: Ob quam causam etiam haec patior, sed non confundor . Ob quam causam dicit, id est, propter praedicationem Evangelii, et fidem Dominnon confusio, sed magna debet fi
Abbreviated transcription (Latin):
credatis sed etiã ut ꝓ illo patiami¬
ni. Notandũ quia et fides qua
xp̃m credimus. et̃ passiones quas
ꝓ illo patimur: a deo patre ꝓ xp̃o
nobis donant᷑. Non eñi aliis sed
sionib ꝓ xp̃o dolendum. sed mul¬
to magis est gaudendũ nobis et
exultandũ. Quia et apłi ibant
gaudentes a conspectu concilii.
qm̃ digni habiti sient ꝓnomine¬

Expanded text:
credatis, sed etiam ut pro illo patiamini . Notandum quod et fides qua in Christum credimus, et passiones quas pro illo patimur, a Deo Patre pro Christo nobis donantur. Non enim aliis, sed sionibus pro Christo dolendum, sed multo magis est gaudendum nobis et exsultandum: Quia et apostoli ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis iã mũdi partib predicauit..
Ipse eñi sanguis redẽptioĩs qui sumi¬
tur: clamor nr̃i redẽptoris est. Ergo
ut sacramentũ clominice passionis
in nobis non sit otiosuu debemus
imitari que sumimꝰ. et predicare ce¬
teris que ueneramur. Hinc iterum
beatꝰ iob ait. Heq in ueniat locum
in te latendi. clamor meus. Locũ
enĩ latendi clamor eiꝰ in nobis in¬
uenit. si hoc qd̾ mens credit. lingua
taceat. sed ne in nobis clamor eius
lateat. restat ut unus quisq uixta
modulũ sũ. uiiuficationis sue
mysterium ꝓximis in notescat.

Expanded text:
cunctis jam mundi partibus praedicavit. Ipse enim sanguis redemptionis qui sumitur, clamor nostri Redemptoris est. Ergo ut sacramentum Dominicae passionis in nobis non sit otiosum, debemus imitari quae sumimus, et praedicare caeteris quae veneramur. Hinc iterum beatus Job ait: Neque inveniat locum in te latendi clamor meus . Locum enim latendi clamor ejus in nobis invenit, si hoc qtacet. Sed ne in nobis clamor ejus lateat, restat ut unusquisque juxta modulum suum vivificationis suae mysterium proximis innotescat.
Abbreviated transcription (Latin):
et postmodũ admedicũ uado. & nes¬
eit qd̃ umiꝰ hore puncto uulnꝰ exibe¬
tur s uex longo tẽꝑe ad sanitatem
pͥstinã reuocatur. Qui eñi adulterãs
dic̃ se postea penitentiã acturum
quare non timet ne eũ subita fe¬
bricła suꝑueniens rapiat. et pere

Expanded text:
 vadam. Et nescit quod unius horae puncto vulnus exhibetur, sed vix longo tempore ad sanitatem pristinam revocatur. Qui enim adulterans dicit se postea poenitentiam acturum, quare non timet ne eum subita febricula superveniens rapiat, et pere
Abbreviated transcription (Latin):
nantiũ liberare dignet᷑ Scientes qd̾
inhis malis que supͣ diximꝰ om̃ib xp̃i¬
anis cotidiana martiria de esse non pos¬
sunt. Sieñ castitas. et ueritas. et iusti
cia xp̃c ẽ: sic̃ ille qui insidiat᷑ ꝑsecutorẽ.
ita et ille qͥhec et mnaliis cle fensare. et
inse custodire uoluerit: martẏr erit.
Et id̾o ꝗ hec tota animi pͥtute et ip̃e
diligit. & ut alii diligant. et uerbis
simul et exẽplis ostendit: et ubicũq
pax ueritas. uł iusticia. siue castitas
sare contendit. martirii coronã dño
remunerante ꝑcipiet. S dic̃ aliquis

Expanded text:
nantium liberare dignetur: scientes quod in iis malis quae supra diximus omnibus Christianis quotidiana martyria deesse non possunt. Si enim castitas, et veritas, et justitia Christus est, sicut ille qui insidiatur persecutor est, ita et ille qui haec et in aliis defensare et in se custodire voluerit, martyr erit. Et ideo qui haec tota animi virtute et ipse diligit, et ut alii diligant, et verbis simul et exemplis ostendit, et ubicunque pax, veritas vel justitia, sive castitas sare contendit, martyrii coronam Domino remunerante percipiet. Sed dicit aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
hic remune rat ꝑtẽporalem
clementiã: et illic punit ꝑet̾nã
iusticiam.In hac enĩ uita ds̃
parcit imꝑiis: et tamen non par¬
eit electis. In illa parcet electis:
non tamen parcet iniquis. Plus
corripitur flagello. qui a dõ dili¬
git᷑ si peccauerit: dicente amos
ꝓpħa. Tantũ modo uos cognoui
ex omĩbus nationibus t̾re: icdeir¬
co uisitabo suꝑ uos. om̃s iniqui

Expanded text:
hic remunerat per temporalem hic remunerat per temporalem clementiam, et illic punit per aeternam justitiam. In hac enim vita Deus parcit impiis, et tamen non parcit electis; in illa parcet electis, non tamen parcet iniquis. Plus corripitur flagello, quia a Deo diligitur, si peccaverit, dicente Amos propheta: Tantummodo vos cognovi ex omnibus nationibus terrae, idcirco visitabo super vos omnes iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
onum contẽplatione pascuntur. Quoᷤ
enĩ exteriꝰ in fsetu contiet conual¬
lis humilitatis: eos interiꝰ subleuat
ascensus contẽplationis. ii¬
Rdinata ẽ miseratio dei que
prius hic hominẽ ꝑflagella
a peccatis emundat: et post ea ab
eterno supplicio liberat. E lectus
enĩ clei dolorib uite huiꝰ adteritur.
ut ꝑfecꝰtior uite future p̃mia lucre¬
tur. Hequaquã ds̃ delinquenti
pareit: qm̃ peccatorem aut flagel¬
lo temporali ad purgationẽ ferit.
aut iuditio eterno puniendũ re¬
linquid: aut ipse iise homo peni¬
tendo punit qd̾ male amisit. Ac
proinde est: quod ads̃ delinquen¬
ti non parcit. Iusti ꝑ temporalia
flagella: ad et̾na ꝓfitiunt gaudia.
Ideo que et iustus in penis gaudere
et impus in ꝓsperitatibus timere
cdebet. Heque uisto. neque reprobo:
ds̃ misericordiã et iusticiã abstra¬
it. Ham et bonõ hic ꝑ afflic̾tio¬
nem iudicat. et illic remune¬
rat ꝑmisera tionem. et malos

Expanded text:
onum contemplatione pascuntur. Quos onum contemplatione pascuntur. Quos enim exterius in fletu continet convallis humilitatis, eos interius sublevat ascensus contemplationis. rdinata est miseratio Dei, quae prius hic hominem per flagella a peccatis emundat, et postea ab aeterno supplicio liberat. Electus enim Dei doloribus vitae hujus atteritur, ut perfectior vitae futurae praemia lucretur. Nequaquam Deus delinquenti parcit: quoniam peccatorem aut flagello temporali ad purgationem ferit, aut judicio aeterno puniendum relinquit, aut ipse in se homo poenitendo punit quod male admisit; ac proinde est quod Deus delinquenti non parcit. Justi per temporalia flagella ad aeterna proficiunt gaudia. Ideoque et justus in poenis gaudere, et impius in prosperitatibus timere debet. Neque justo neque reprobo Deus misericordiam et justitiam abstrahit. Nam et bonos hic per afflictionem judicat, et illic remunerat per miserationem; et malos
Abbreviated transcription (Latin):
agitatur: pro qͥb si deo grati s¬
egerit. sueq culpe quod talia digi
tur.: qui et diuinam agnoscit uus¬
ticiã. et suã culpã intelligit. Iis¬
tors mens non solum ꝑpendit
quod tolerat: sed etiã pauet quo
restat. Uidet qualia in hac utta
patit᷑: metuit ne post hec gra¬
uora patiat᷑. Iuget quia inhi¬
uis cecttatis exilio. a paradisi gs¬
diis cecidit: timet ne et cum exilium
relinquitur. mors eterna sub sequatur.
Iam ergo sententiam tolerat in pena:
sed minas ad huc eterni iudicis formi¬
dat exculpa. Recte ergo ꝑ psalmistã
dicitur. In me ꝑtransiert̃ ire tue. et
tertores tii conturbauert̃ me. Inter¬
ni quippe uidicis post quã ire ꝑtrã¬
seunt: etiã terrores conturbant. qͥa
iã aliud de clampnatione patinir.
et ad huc aliud de et̾na ultione for¬
midamus. Gła autẽ monachi pa¬
tientia in tribulatioĩb eius: et lon¬
ganimitas cũ caritate. Scĩ uiriqͣn
unt: tanto ampliꝰ in teruis reuelati¬

Expanded text:
agitatur, pro qagitatur, pro qegerit, suaeque culpae, quod talia dignuitur, quia et divinam agnoscit scientiam, et suam culpam intelligit. torum mens non solum perpendit quod tolerat, sed etiam pavet quod restat. Videt qualia in hac vita patitur, metuit ne post hanc graviora patiatur. Luget, quia in hujus caecitatis exsilio, a paradisi gaudiis cecidit, timet ne cum exsilium relinquitur, mors aeterna subsequatur. Jam ergo sententiam tolerat in poena, sed minas adhuc venturi judicis formidat ex culpa. Recte ergo per Psalmistam dicitur: In me transierunt irae tuae, et terrores tui conturbaverunt me. Interni quippe seunt, etiam terrores conturbant, quia jam aliud de damnatione patimur, et adhuc aliud de aeterna ultione formidamus. Gloriatio autem monachi patientia in tribulationibus ejus, et longanimitas cum charitate. Sancti viri unt, tanto amplius interius revelati
Abbreviated transcription (Latin):
dñs corripit: flagellat au̾tem
omẽm filium quẽ recipit. Ual¬
cle necessarium est iustũ in hac
uita et uiciis tẽptari: et uerbera¬
ri flagello. ut dũ uitiis pislsat᷑.
de uirtutibus non suꝑbiat̾. Dũ
uero aut animi aut carnis dolo¬
re atteritur: a mundi amore re¬
trahitur. Duriꝰ cura suos electos
in hac uita ds̃ agit: ut lum
fortioribus flagelli stimulis
feriuntur. nullo oblectamento
presentis uite delectantur sed
celestaem patriam ubi certa re¬
quies expectatur inclesinenter

Expanded text:
utem omnem filium quem recipit . Valde necessarium est justum in hac vita et vitiis tentari, et verberari flagello, ut dum vitiis pulsatur, de virtutibus non superbiat: dum vero aut animi aut carnis dolore atteritur, a mundi amore retrahitur. Durius circa suos electos in hac vita Deus agit, ut dum fortioribus flagelli stimulis feriuntur, nullo oblectamento praesentis vitae delectentur, sed coelestem patriam, ubi certa requies exspectatur, indesinenter
Abbreviated transcription (Latin):
onem parit: delectationem con¬
sI consensio accionẽ. accio
consuetudinẽ: consuetudo necessi¬
tatem. Sicq his uincłis homo
implicatus. quadam catena uiti¬
orum. tenetur astrictus: ita ut
ab ea euelli nequaquã ualeat.
nisi diuina grã manũ iacentis
apprehendat. Peccatũ ad mitt̾e:
cadere ẽ in piteum. Consuetu¬
dinẽ uero peccandi facere: os pu¬
tei ẽ co angustari. ne his qui
cecidit ualeat exire. S inter¬
dũ etiã tales ds̃ liberat: dũ
eoꝵ desperationẽ ad conuersi¬
onẽ lib̾tatis cõmutat. Ipso
enĩ miserante: peccata dimit¬
tuntur: Qũo ꝓtegente fit.
ne in deteruis peccando eatur.
Preterea metuendum est con¬
fitentib ita saluari. ne forte
dũ expectamus a uitiis sana¬
ri: et uitia musciplicemus. et
salutẽ non ad ipiscamur. Ergo
studeamus aut nõ cadere: aut
cito conuersi alapsu consur¬
gere. Mora peccandi: in ma¬
nitatẽ facit sceleris. Unde
hitis iniquitatẽ infunicłis uani

Expanded text:
onem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis homo implicatus quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum jacentis apprehendat. Peccatum admittere, cadere est in puteum. Consuetudinem vero peccandi facere, os putei est coangustare, ne is qui ceciderit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat, dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. Ipso enim miserante, peccata dimittuntur, quo protegente fit ne in deterius peccando eatur. Propterea metuendum est confidentibus ita posse salvari, ne forte dum exspectamus a vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. Mora peccandi immanitatem facit sceleris. Unde hitis iniquitatem in funiculis vani
Abbreviated transcription (Latin):
ductus est: Quiuen̾abilis pat̾ dũ in¬
tentam oculorũ aciẽ in hoc splendore
coruscȩ lucis infigeret: uidit g̾mani
puan ep̃i auimã inspera ignea
ab angłis in cęlũ deferri: Tunc tanti
libi testẽ uolens adibẽre miracłi ser¬
Nandũ diaconũ it̾ato bist̃q eius no¬
ime eũ clamoris magnitudine uo¬
cauit: Cumq ille fuisset insolito tanti
uiri elamore turbatꝰ: ascendit. resper̃
partẽq iã lucis eriguã uidit. Cui tan¬
tũ hoc obstupescenti miraełin. uir dĩ
ꝑordinẽ quȩ fuerant gesta narrauit:
Statiq in eassinũ castrũ religioso uuo

Expanded text:
ductus est. Qui venerabilis Pater, dum inductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit Germani Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab angelis in coelum ferri. Tunc tanti sibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit. Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro
Abbreviated transcription (Latin):
partib a liberio quondã pat̾eio fue¬
rat constructũ. ad eum usitacionis
gr̃a er more conuenerat. Eius qͥppe
monastium frequentabat: ut quia
isdẽ uir quoq doctrina gr̃e cȩlestis
uifluebat: duleia sibimunicẽ uite
uerba tͣnsfuinderent:  suauẽ cibũ
celestis patriȩ quia adhue ꝑfecte
gaudendo ñ pot̾ant. saltẽ suspiran¬
do gustarent: Cũ uͦhora iã quicus
erigeret. inaqus turris suꝑiorib se
uen̾abił benedictus: in eiꝰ quoq in¬
feiorib se seruandus diaconꝰ eollocea¬
uit: Quo uidelieet in loco: infenai
Inte eꝰ udem uero turrẽ larguserat
peans. subito intẽpesta noctis hora respi¬
tiens: uidit fusam lucẽ desuꝑ eunctas
uoctis cenebras effugasse. tantoq splẽ¬
dore clarescere: ut diẽ iunceret lur
illa. quȩ int̾ tenebras coruscasset. Mi¬
ta aut̃ ualde res in hacspeculatione
secũta est: quia sicut post ip̃e narra¬
uit. om̃is etiã mundus uelud subuno
solis radio collectus: ante ocsos euis ad¬

Expanded text:
 patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus collocavit: quo videlicet in loco inferioraAnte eamdem vero turrim largius erat otentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ret. signo tam̃ erucis se munire eu¬
rauit: Nocte aut̃ media: ip̃o solitu¬
dinis ꝓauore turbatus ꝓuigil iace¬
bat: Et repente conspiciens: udit
malignorũ sp̃irituũ turbam. quasi
i obsequiũ euiusclã potestatis p̃ire.
Eum uͦ qui cet̾is p̃erat: in eiusdem
gremio loci cõsedisse: Qui cȩpit sin¬
gulorũ sp̃ituũ obsequentiũ sibi eau¬
sas actusq discutere: quatunꝰ unus¬
quisq qͣntũ nequitiȩ egisset. inue¬
niret: Cumq singłi sp̃s ad inqͥsitio¬
nẽ eius exponerent. quid oꝑati con¬
tra bonos fuissent: unus in mediũ
ꝓsiliuit. qui in andreȩ ep̃i animũ
ꝑ sp̃em sclmonialis feminȩ quȩ in
episcopio eius habitat. qͣntã temp¬
tacionẽ carnis cõmouisset aꝑuit:
Eum uͦ hoc malignus qui p̃erat
sp̃s inhiant̾ audiret: et tanto sibi
factũ lucrũ grande crederet. qͣnto
sanctioris uii animã ad lapsũ ꝑdi¬
tionis inclinaret: ille sp̃s qui hȩc¬

Expanded text:
ret, signo tamen se crucis munire curet, signo tamen se crucis munire curavit. Nocte autem media, ipso solitudinis pavore turbatus, pervigil jacebat, et repente conspiciens vidit malignorum spirituum turbam quasi in obsequium cujusdam potestatis praeire, eum vero qui caeteris praeerat, in ejusdem gremio loci consedisse: qui coepit singulorum spirituum obsequentium sibi causas actusque discutere, quatenus unusquisque quantum nequitiae egisset inveniret. Cumque singuli spiritus ad inquisitionem ejus exponerent quid operati contra bonos fuissent, unus in medium prosiliit, qui in Andreae episcopi animum per speciem sanctimonialis feminae, quae in episcopio ejus habitabat, quantam tentationem carnis commovisset aperuit. Cum vero hoc malignus qui praeerat spiritus inhianter audiret, et tanto sibi factum lucrum grande crederet, quanto sanctioris viri animum ad lapsum perditionis iclinaret, ille spi
Abbreviated transcription (Latin):
ec res est dubia qͣm narro: quia pe¬
loci habitatores existunt: hic nãq
uen̾abił uir cũ uitã multis plenã
untutib duceret. seq fub sacerdo¬
ali custodia in continentiȩ arce cus¬
Diret. qͣndã scĩmonialẽ feminam
qͥliã secũ pͥus habuerat: noluit ab
iscopii sui cura repellere. sed certus
de sua eiꝰq continentia: secũ hanc
ꝑmisit habitare: Ex qua re actũ
est: ut antiquus hostis apd̃ euisan¬
itũ aditũ cẽptacionis exquireret.
Nã cȩpit speciam illius oculis m̃¬
cis eius inpͥmere: ut illectus nefan¬
Ia cogitaret Quadã uero die uide¬
s quidã excampaniȩ partib ro¬
am ueniens: appiȩ carpebat iter.
pu ad fundanũ eliuũ ꝑueniens.
cum iam diẽ uesꝑẽscere cerneret. et
quo decliare posset minime reppe¬
tiret. iuxta apollinis templũ fuit.
ibi q se ad manendũ contulit. Qui
ip̃m loci illius sacrilegiũ ꝑtimescens.
quamuis fidẽ erucis minime habe¬

Expanded text:
Nec res est dubia quam narro, quia peNec res est dubia quam narro, quia peloci habitatores existunt. Hic namque venerabilis vir cum vitam multis plenam virtutibus duceret, seque sub sacerdotali custodia in continentiae arce custodiret, quamdam sanctimonialem feminam, quam secum prius habuerat, noluit ab episcopii sui cura repellere, sed certus de sua ejusque continentia, secum hanc permisit habitare. Ex qua re actum est ut antiquus hostis apud ejus animum aditum tentationis exquireret. Nam coepit speciem illius oculis mentis ejus imprimere, ut illectus nefanda cogitaret. Quadam vero die Judaeus quidam ex Campaniae partibus Romam veniens, Appiae carpebat iter: qui ad Fundanum clivum perveniens, cum jam diem vesperascere cerneret, et quo declinare posset minime reperiret, juxta Apollinis templum fuit, ibique se ad manendum contulit. Qui ipsum loci illius sacrilegium pertimescens, quamvis fidem crucis minime habe
Abbreviated transcription (Latin):
consparsionis ẽẽ credidit. s assidus
potacionis: eũq om̃imͦ desperit.
Sed om̃ipotens deus ut qͣntꝰ uir es¬
set qui despiciebat᷑ ostenderet: in noi¬
niensi campo quo rex aduenerat.
malignꝰ sp̃s corã om̃i exereitu eiꝰspa¬
tariũ inuasit: eũq uerare crudelt̾
cepit: Qui cũ ante regis oculos ad
uenerandũ uirũ cassiũ fuisset ad di¬
tus: hunc ab eo uir dĩi oratione fac¬
tum est: ut rex barbarus seruũ di
yillo iam die ueneraret᷑ ex corde. quem
espectũ ualde iudicabat ex facie: Hã
quia uirũ tantȩ uirtutis uidit: erga
um illa mens effera abelationis fastu
noriã uenit. quid erga andeam fun¬
cerit. Qd̃ tam̃ ad hoc legentib ut ua¬
at eropto: quatinus qui corpus su¬
m continentiȩ dedicant. habitare
uĩ feminis ñ p̃sumant: ne ruina
ienti tanto repentina subripiat.
nto adhiic qd̾ male eoncupisett᷑ etiã
sentia cõcupitȩ formȩ famulatur.

Expanded text:
consparsionis esse crededit, sed assiduae consparsionis esse crededit, sed assiduae potationis, eumque omnimodo dispexit. Sed omnipotens Deus, ut, quantus vir esset qui dispiciebatur, ostenderet, in Narniensi campo, quo rex ad venerat, malignus spiritus coram omni exercitu eius spatarium invasit eumque vexari crudeliter coepit. Qui cum ante regis oculos ad venerabilem virum Cassium fuisset adductus, hunc vir Domini ab eo, oratione factum est, ut rex barbarus servum Dei ab illo iam die veneraretur ex corde, quem dispecto valde iudicabat ex facie. Nam quia virum tantae virtutis vidit, erga eum illa mens effera ab elationis fastu moriam venit quid erga Andream Funfecerit. Quod tamen ad hoc legentibus ut valeat exopto, quatenus qui corpus suum continentiae dedicant, habitare cum feminis non praesumant; ne ruina menti tanto repentina subripiat, quanto ad hoc quod male concupiscitur etiam praesentia concupitae formae famulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ti homicidii culpa tolerare: Cumq
sibi ad oĩ calicẽ duceret: uir dñi cõ¬
pescuit dicens: Non bibas: Tam:
ego bibo: Sed uade: die ei qui tͥ
illud dedit Ego quidẽ uenemĩ
bibo: sed tu ep̃c ñeris facto igit᷑ signo
erucis: uenenum ep̃e bibit securus.
ead̃q hora in loco alio quo merat archi¬
diachonus eiꝰ definictus est: acsi ꝑ osep̃s
ad archidiaconi iuiscera illa uenena tn¬
sissent: Cui tam̃ ad inferandã mortẽ
uenenũ qͥdem corporale defuit: si hũi
in conspectu ȩt̾ni nudicis uenenũ suȩ
malitiȩ occidit Petuꝰ: ira sũ
hec: et nr̃is ualde stupenda temꝑib
Sed talis eiusdẽ uiri uita ꝑhibet᷑: ut
qui cõuersationẽ enis agnouerit.
tutẽ non debeat mirari. Grͣ:¬
Ieq hoc petre sileam: qd̾ multis
nune qui hic de narniensi eiuitate
ad sunt. mͥ sedulo testificant᷑. Eodẽ
Cui quia ex conpersione semꝑ facis
rubere consueu̾at. hoc rex totila non¬

Expanded text:
ti homicidii culpa tolerare. Cumque ti homicidii culpa tolerare. Cumque sibi ad os calicem duceret, vir Domini compescuit, dicens: Non bibas, da mihi, ego bibo; sed vade, dic ei qui tibi illud dedit: Ego quidem venenum bibo, sed tu episcopus non eris. Facto igitur signo crucis, venenum episcopus bibit securus. Eademque hora in loco alio quo inerat archidiaconus ejus defunctus est, ac si per os episcopi ad archidiaconi viscera illa venena transissent. Cui tamen ad inferendam mortem venenum quidem corporale defuit, sed hunc in conspectu aeterni judicis venenum suae malitiae occidit. PETR. Mira sunt haec, et nostris valde stupenda temporibus; sed talis ejusdem viri vita perhibetur ut qui conversationem ejus agnoverit, virtutem non debeat mirari. Neque hoc, Petre, sileam, quod multi nunc, qui hic de Nar- niensi ciuitate adsunt, mihi sedulo testificantur. Gothos occurrit. Cui quia ex conspersione semper eius facies rubere consueu
Abbreviated transcription (Latin):
lent̾ manũ tetendit. Calicẽ abstulit.
quis ei poculũ p̃beret: Tunc uirdi
accipiens calicem: s tam̃ ministrũ
ñ uidens dixit: Niuat ip̃a manus.
De quo ũbo rex lȩtus erubuit: qͥa
quãuis ip̃e dephensuẜ in iuro tam̃
d̃ĩ qd querebat inuenit: huiꝰ aut̃¬
uenerabił uiri cũ ad exemplũ uitȩ
sequentiũ in longũ semũ uita du¬
ceret᷑: eiꝰ archidiaconꝰ ambitione adi¬
piscendi episcopatꝰ accensus. eum
extinguere ueneno molitꝰ est: Qui
cũ uini fusoris eiꝰ animũ eorrupisset
ut mixtũ uino eiueneni poeulum
p̃beret: refectionis hora eũ iã uir
d̾i ad edendũ discumberet. ei pre¬
miis corruptꝰ puer hoc qd̾ ab archi¬
diacono eius acceꝑat: uenen po¬
culũ obtulit: Cuistatĩ uen̾abilis
ep̃e dixit: Bibe tu hoc: qd̾ mͥ bibẽ¬
dum p̃bes: Tremefactus puer dep̃¬
hensũ se ẽe̾ sentiens: maluit mori¬
turus bibere. quã pęnã ꝓ illa tan.¬

Expanded text:
lenter manum tetendit, calicem abstulit elenter manum tetendit, calicem abstulit equis ei poculum praeberet. Tunc vir Dei accipiens calicem, sed tamen ministrum non videns, dixit: 'Vivat ipsa manus'. De quo verbo rex laetus erubuit, quia, quamvis ipse depraehensus est, in viro tamen Dei quod quaerebat invenit 6. venerabilis viri, cum ad exemplum vitae sequentium in longum senium vita traheretur, ejus archidiaconus ambitione adipiscendi episcopatus accensus, eum exstinguere veneno molitus est. Qui cum vini fusoris ejus animum corrupisset, ut mistum vino veneni ei poculum praeberet, refectionis hora cum jam vir Dei ad edendum discumberet, ei praemiis corruptus puer hoc quod ab archidiacono ejus acceperat veneni poculum obtulit. Cui statim venerabilis episcopus dixit: Bibe tu hoc quod mihi bibendum praebes. Tremefactus puer, deprehensum se esse sentiens, maluit moriturus bibere quam poenas pro illa tan
Abbreviated transcription (Latin):
eius uocem: ut ita dicam deiectionẽ
erubuit. qui eand̃ omũ ad exiben¬
da monstra quȩ consueuerat ułt̾nis
ñ intͣuit: Sicq post modũ fideliũ
habitacłm factum est: quia dum
eam unus ueracit᷑ fidelis ingressiis est.
ab ea ꝓtinus mendax sp̃s atq infide¬
lis abscessit: Sed oportet iam ut pͥo.¬
ra taceamus: ad ea quȩ dieb nr̃issũt
religiosi uiri apuliȩ ꝓuintiȩ partib
cogniti: hoc qd apud multorũ noti¬
ciã longe lat q ꝑcrebruit de sabi¬
no canusinȩ urbis ep̃o testari solẽt.
quia uir isdem longuo iã senio ocu¬
lorũ lumen amiserat: ita ut om̃i¬
mͦ nichil uideret: Quem rex gothio
diens: minime credidit. sed ꝓbare
studuit qd̾ audiuit: Qui cum in
eisdẽ partib deuenisset: hunc uir
dĩ ad pͣndiũ rogauit: Cuinꝙ iam
uentũ esset ad mensam: rex discũbere
noluit. sed ad sabini uenerabilis uin
dext̾am sedit: Cum uͦ eid̃ pat᷑ puer
ex more uini poculũ p̃beret: rexsi¬

Expanded text:
ejus vocem, ut ita dicam, dejectionem ejus vocem, ut ita dicam, dejectionem erubuit, qui eamdem domum ad exhibenda monstra quae consueverat ulterius non intravit? Sicque postmodum fidelium habitaculum facta est, quia dum eam unus veraciter fidelis ingressus est, ab ea protinus mendax spiritus atque infidelis abscessit. Sed oportet jam ut priora taceamus, ad ea quae diebus nostris sunt religiosi viri, Apuliae provinciae partibus cogniti, hoc quod apud multorum notitiam longe lateque percrebuit, de Sabino Canosinae urbis episcopo testari solent, quia isdem vir longo iam senio oculorum lumen amiserat, ita ut omnimodo nil videret. Quem rex Gothorudiens, minime crededit, sed probare studuit quod audivit. Qui cum in eisdem partibus devenisset, hunc vir Domini ad prandium rogavit. Cumque iam ventum esset ad mensam, rex discumbere noluit, sed ad Savini venerabilis viri dexteram sedit. Cum vero eidem patri puer ex more vini poculum praeberet, rex si
Abbreviated transcription (Latin):
hanc diabolus inhabitaret. atq ideo
uacua remansisset: uir uen̾abił dati¬
us respondit dicens: In m ꝯ ideo hospt¬
tare in domo ead̾ debemus: si hanc
nit̃ habitacionẽ reppęlit : In ea gͥ fibi
parati p̃cepit: securuisq illã antiqui
hostis certamina toleraturus int̾uit.
Itaq intempestȩ noctis silentio eum
uir di quiesceret. antiquus hostis
mensis uocib magnisq clamorib
epit imitari rugitus leonum: balatꝰ
ccorum. ruditus asinorum: sibilos
serpentium. porcorum stridoris ⁊ surieũ:
Cum repente datius tot bestiarũ uoei¬
b excitatus. surręxit uehem̃ter uatꝰ:
Q contra antiquũ hostẽ uebnis cȩpit
uocib clamare dicens Bene tͥ conti¬
git miser: Tu es ille qui dixisti: ponã
sedẽ meam ad aquilonẽ. ꝙ erosimi¬
lis altissimo: Ecce ꝑsuꝑbiã tuã poe¬
cis & furicib similis factus es: Et qui
imitari deũ indigne uoliusti: ecce
ut dignus es bestias imitari: adqͣm

Expanded text:
hanc diabolus inhabitaret, atque ideo hanc diabolus inhabitaret, atque ideo vacua remansisset, vir venerabilis Datius respondit, dicens: Imo ideo hospitari in domo eadem debemus, si hanc num inhabitationem repulit. In ea igitur sibi parari praecepit, securusque illam, antiqui hostis certamina toleraturus, intravit. Itaque intempestae noctis silentio, cum vir Dei quiesceret, antiquus hostis immensis vocibus magnisque clamoribus coepit imitari rugitus leonum, balatus pecorum, ruditus asinorum, sibilos serpentium, porcorum stridores et soricum. Tunc repente Datius tot bestiarum vocibus excitatus surrexit, vehementer iratus, et contra antiquum hostem magnis coepit vocibus clamare, dicens: Bene tibi contigit, miser, tu ille es qui dixisti: Ponam sedem meam ad Aquilonem, et ero similis Altissimo ; ecce per superbiam tuam porcis et soricibus similis factus es; et qui imitari Deum indigne voluisti, ecce, ut dignus es, bestias imitaris. Ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
sarũ sollempnia erorsus: sacrifie¬
umi in conspectu om̃ipotentis di¬
miolauit: Quo ꝑ act̾o: ab altari
erieus elaudimanũ tenuit: at ai
assistente & aspiciente yopło eum mox
t̾ra i ꝓpͥis gressib erȩrit: sumq ei dñi¬
cũ corpus mos mitteret: illa diumu¬
ta ad loquendum ungua soluta est:
Niratiq om̃es flere p̃ gaudio ceꝑunt
crĩ q mentes ilico metus et reueren
uasit. cum hoc uideliea ceruerẽt
uid agapitus facere in iurtute d̾i ex
uoq pͥncipis temꝑe: cũ datiuis me¬
tiolanensis episcopus urbis causa fi¬
ei ȩractus ad constantinopolitanã
uirbem ꝑgeret. corinthũ aduenit.
Qui dum largam domũ adhospitan¬
dum quereret quȩ comitatũ illius
totum ferre potuisset: et uix inuenĩ¬
ret. asperit eminus domũ congruen¬
tis magnitudinis.: eamq sibi p̃para¬
ri ad hospitandum iussit: Cumq
eiusdẽ loci ieolȩ dicerent in eahũc
manere ñ posse: quia multis iã annis

Expanded text:
sarum solemnia exorsus, sacrificsarum solemnia exorsus, sacrificium in conspectu Dei omnipotentis immolavit. Quo peracto, ab altari exiens, claudi manum tenuit, atque assistente et aspiciente populo, eum mox a terra in propriis gressibus erexit. Cumque ei Dominicum corpus in os mitteret, illa diu muta ad loquendum lingua soluta est. Mirati omnes flere prae gaudio coeperunt, eorumque mentes illico metus et reverentia invasit, cum videlicet cernerent quid Agapitus facere in virtute Domini ex quoque principis tempore cum Datius Mediolanensis urbis episcopus causa fidei exactus, ad Constantinopolitanam urbem pergeret, Corinthum devenit. Qui dum largam domum ad hospitandum quaereret, quae comitatum illius totum ferre potuisset, et vix inveniret, aspexit eminus domum congruentis magnitudinis, eamque sibi praeparari ad hospitandum jussit. Cumque ejusdem loci incolae dicerent, in ea hunc manere non posse, quia multis jam annis
Abbreviated transcription (Latin):
iurisuo sedendo dedicasset: De quo
etiã illud mirabile a nr̃is semorib nar¬
rari solet: qd in constantinopolitana
urbe ad portã quȩ uocat᷑ aurea ueni¬
ens. populorũ turbis sibi occurrentib
in conspectu om̃iũ roganti cȩco lum̃
reddidit: et manu suꝑposita oculo
tenebras fugauit: Dost non¬
multũ uͦ temꝑis erigenie causa go¬
thoru uir quoq beatissimus agapi¬
tus huiꝰ sc̃ȩ romane eccłiȩ pontifex
eui deo dispensante deserino. ad uis¬
tinianũ pͥncipẽ accessit: Cui adhu
ꝑgenti: quadã die in gretiarũ iã pa¬
tib curandus oblatus est mutꝰ et
claudus: qui neq ulla uerba edere:
neq ext̾ra unquã surgere ualebat
Cumq hunc ꝓpinqui illius flentes
obtulissent. uir dñi sollicnte requi¬
siit: an eurationis illius haberent
fidem: Cui dũ mninrtute cdi ex ach¬
ritate petri fixã salutis illius spem
habere se dicerent: ꝓtinꝰ ueneran¬
dus uir orationi icubuit. et mis¬

Expanded text:
juri suo sedendo dedicasset. De quo juri suo sedendo dedicasset. De quo etiam illud mirabile a nostris senioribus narrari solet, quod in Constantinopolitana urbe ad portam quae vocatur Aurea, veniens, populorum turbis sibi occurrentibus, in conspectu omnium roganti caeco lumen reddidit, et manu superposita oculorum tenebras fugavit. multum vero temporis, exigente causa Gothorum, vir quoque beatissimus Agapitus hujus sanctae Romanae Ecclesiae pontifex, cui Deo dispensante deservio, ad Justinianum principem accessit. Cui adhuc pergenti quadam die in Graeciarum jam partibus curandus oblatus est mutus et claudus, qui neque ulla verba edere, neque ex terra unquam surgere valebat. Cumque hunc propinqui illius flentes obtulissent, vir Domini sollicite requisivit an curationis illius haberent fidem. Cui dum in virtute Dei, ex auctoritate Petri, fixam salutis illius spem habere se dicerent, protinus venerandus vir orationi incubuit, et mis
Abbreviated transcription (Latin):
in itinere ad sedendũ equus reqͥri
debuisset:. Qđ illic quidã uir nobi¬
lis audiens: equũ quẽ ꝓ magna
mansuetudine eiꝰ conuux sedere
consueuerat. ita ei obtulit: ut
cũ ad loca alia ꝑuenienti aptus
equus inueniri potuisset. debe¬
ret ille quẽ dederat ꝓpt̾ suã con¬
iugẽ retͣnsmiti: Factũq est: ꝙ
usq ad certum locum p̃dictus uir
equo eod̾ subuehente ꝑductus est.
Qui mox ut aliũ repperit: illum
quẽ acceꝑat retͣnsmisit: Cũq eũ
p̃dicti nobilis uiri coniunx sed̾e
ex more uoluisset: ũdra ñ ualu¬
it. quia post sessionẽ tanti ponti¬
ficis mulierẽ ferre recusauit: Ce¬
pit namq iumenso flatu et fre¬
mitu atq incessante tocius corꝑis
motu quasi despiciendo ꝓdere: quia
post menbra pontificis mulierẽ ferre
ñ posset: Qd̃ uir euis prudent᷑ intuitꝰ.
hunc ad eundẽ uenerabilem uirum
ꝓtuius retͣnsmisit. magnis p̃cib pe¬
tens ut equũ suũ ip̃e possideret: quẽ

Expanded text:
in itinere ad sedendum equus requiri in itinere ad sedendum equus requiri debuisset. Quod illic quidam vir nobilis audiens, equum, quem pro magna mansuetudine ejus conjux sedere consueverat, ita ei obtulit, ut cum ad loca alia pervenienti aptus equus inveniri potuisset, deberet ille quem dederat propter suam conjugem retransmitti. Factumque est, et usque ad certum locum praedictus vir equo eodem subvehente perductus est. Qui mox ut alium reperit, illum quem acceperat retransmisit. Cumque eum praedicti nobilis viri conjux sedere ex more voluisset, ultra non valuit, quia post sessionem tanti pontificis mulierem ferre recusavit. Coepit namque immenso flatu et fremitu, atque incessanti totius corporis motu quasi despiciendo prodere, quia post membra pontificis mulierem ferre non posset. Quod vir ejus prudenter intuitus, hunc ad eumdem venerabilem virum protinus retransmisit, magnis precibus petens ut equum ipse possideret, quem
Abbreviated transcription (Latin):
eum multis: t Com me
audire contigit qd̾ imitari ñ ua¬
leo: flere magis libet. quã aliquid
dicere: Gr̃ De ciuus etiam
morte apd̃ eius eccłiã scriptũ est.
quia cũ dolore esset latis tactus.
ad extrema deductus est Iũ q eiꝰ
om̃is domus in sua soliditate ꝑsis¬
teret: cubiculũ quo iacebat e ger
fq̃cto terremotu contremuit. om̃esq¬
qui illie aderant nimio t̾rore concussit:
sieq sc̃a illa anima carne soluta est:
factumq est: ut magnus pauor in¬
uaderet eos qui paulim mortẽ iuide¬
re potuissent: Sed qui hȩc quã suꝑiꝰ
dixi paulini uirtus ualde est inti¬
ma: nunc si placet ad miracła ext̾io¬
ra ueniamus. que et multis iam no¬
na sunt: et ego tam religiosorũ uiro¬
rũ relatione didici: ut de his om̃imͦ
ambigere ñ possim: Gothorũ¬
tempe dũ ioħ̾s uir beatissimus huiꝰ
romane ȩccliȩ pontifex ad iustinũ
seniorẽ pͥncipẽ ꝑgeret: in ehorithi
partib adueiit. cui necesse funt ut

Expanded text:
cum multis. PETR. Dum me cum multis. PETR. Dum me audire contingit quod imitari non valeo, flere magis libet quam aliquid dicere. GREGOR. De cujus etiam morte apud ejus Ecclesiam scriptum est, quia cum dolore esset lateris tactus, ad extrema perductus est. Dumque ejus omnis domus in sua soliditate persisteret, cubiculum in quo jacebat aeger, facto terrae motu, contremuit, omnesqqui illic aderant nimio terrore concussit; sicque sancta illa anima carne soluta est. Factumque est ut magnus pavor invaderet eos qui Paulini mortem videre potuissent. Sed quia haec, quam superius dixi, Paulini virtus valde est intima, nunc, si placet, ad miracula exteriora veniamus, quae et multis jam nota sunt, et ego tam religiosorum virorum relatione didici, ut de his omnimodo ambigere non possim. ssimus hujus Romanae Ecclesiae pontifex ad Justinum seniorem principem pergeret, 284 in Corinthi partibus advenit, cui necesse fuit ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ possessor eius audiens: ualde ꝑti¬
muit. atq humilit̾ obtulit dicens
Pete qd̾ uis: quatinꝰ ad t̾ram tuã a
me cũ magno munere reu̾taris: Cui
uir dĩ paulinus ait Inũ est qd̵ mͥ
inpendere beneficiũ potes: ut om̃es
eiuitatis meȩ captiuos relax es Qui
euncti ꝓtinus in affricana regione
requisiti: eũ honustis frum̃to naui¬
b ꝓ uenerandi uiri paulini satisfactio¬
ne ineius comitatu laxatisunt: Post
non multos uͦ dies uuandalorũ rer
occubuit: et flagellum qd̾ adsuam
ꝓuitiẽ dispensante do ꝓfideliũ dis¬
cipliua tenuerat amisit: Sieq fac¬
tumest: ut om̃ipotentis di famulus
paulmꝰ uera p̃diceret. et qui se in
seruitiũ solũ tͣdiderat: eũ multis a
seruitio ad lib̾tatẽ rediret. illũ uide¬
licet imitatus. qui formã serui acce¬
pit: ne nos essemnis serui peecati
Ciius sequens uestigia paulinus:
ad tempis uoluntariȩ serinis factꝰ
est solus. ut esset postmodũ liber

Expanded text:
Quod possessor eius audiens, valde pertiQuod possessor eius audiens, valde pertimuit atque humiliter obtulit, dicens: 'Pete quod vis, quatinus ad terram tuam a me cum magno munere revertaris'. Cui vir Domini Paulinus ait: 'Unum est quod mihi inpendere beneficium potes, ut omnes civitatis meae captivos relaxes'. Qui cuncti protinus in Africana regione requisiti, cum bus pro venerandi viri Paulini satisfactione, in ejus comitatu laxati sunt. Post non multos vero dies Vandalorum rex occubuit, et flagellum quod ad suam perniciem, dispensante Deo, pro fidelium disciplina acceperat amisit. Sicque factum est ut omnipotentis Dei famulus Paulinus vera praediceret, et qui se in servitium solum tradiderat, cum multis a servitio ad libertatem rediret, illum videlicet imitatus qui formam servi assumpsit, ne nos essemus servi peccati. Cujus sequens vestigia Paulinus, ad tempus voluntarie servus factus est solus, ut esset postmodum liber
Abbreviated transcription (Latin):
rentia delaturus aduenit: Cũq hune
rex subito conspexisset: intremuit.
atq accersito eius dño sibi ꝑ filiam
ꝓpiquo ei secretũ qd prius abscon¬
berat indicauit dicens: Uerũ est qd̃
audisti: Nam nocte hac in somniose¬
lentes in tͥbunalib contͣ me uidices
uidi: int̾ quos iste etiã simul sedebat.
e. flagellũ qd̾ aliqͣndo acceꝑam eoꝵ
mͥ nidicio tollebat᷑ Sed ꝑcunctare
quis nam sit: Nã ego hunc tanti me¬
tici uirũ: popularẽ ut conspicit᷑ esse
tion suspicor: Tunc regis gener secreto
paulinũ tulit: quid nã esset inqͥsunt.
Eui uir dñi respondit: Seruus tius
sum: quẽ ꝓfilio uiduȩ uicariũ sus¬
cepisti: Cumq instant᷑ requireret.
ut ñ quid esset. set quis in sua terra
fuisset indicaret: atq hoc abeo it̃a¬
tione frequenti inquisitionis exige¬
et. uir dñi constrictus magnis cõ¬
iurationib iam non ualens negare
uid esset: ep̃m se fuisse cestatus est

Expanded text:
rentia delaturus venit. Cumque hunc rentia delaturus venit. Cumque hunc rex subito conspexisset, intremuit, atque accito eius domino sibi per filiam propinquo, ei secretum, quod prius absconderat, indicavit, dicens: 'Verum est quod audisti; nam nocte hac in somnio sedentes in tribunalibus contra me iudices vidi, inter quos iste etiam simul sedebat; et flagellum, quod aliquando acciperam, eorum mihi iudicio tollebatur. Sed percunctare, quisnam sit; nam ego hunc tanti meriti virum popularem, ut conspicitur, esse non suspicor'. Tunc regis gener secreto Paulinum tulit, quidnam esset inquisivit. Cui vir Domini respondit: 'Servus tuus sum, quem pro filio viduae vicarium suscipisti'. Cumque instanter ille requireret, ut non quid esset, sed quid in sua terra fuisset indicaret, atque hoc ab eo iteratione frequentis inquisitionis exigeret, vir Domini, constrictus magnis coniurationibus, iam non valens negare quid esset, episcopum se fuisse testatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
colloqui: atq eius sermonib delect¬
ri: Cui paulinus eotidie ad mensã
holera uirentesq herbas deferre es̃¬
sueuerat: et accepto pane ad eura
orti remeare Cumq hoc diuitius
ageref᷑. quadã die suo dũo secũ se¬
eretius loquenti ait: Nide quid a¬
gas:  uuandalorũ regnũ qualiter
disponi debeat. ꝓuide. quia rex ert¬
us. ⁊ sub om̃i est celeritate morituns
QD ille audiens: quia ab eodrege pͥ
cetis diligebat᷑ ei mimmne taeuit.
ed quid asuo hortolauo sapienti scilieas iuiro
ignoiusset indicauit. Qd̾ dum rex audis¬
et: ilieo respondit:. Ego uellẽ hunc de
quo loqueris hominẽ uidere. Cui gener.
eius uen̾abił paulini tẽꝑalis dñs respon¬
dit dicens: Hirentes herbas mͥ ad prandi.¬
um deferre consueuit: has itaq huc ad
mensam eiĩ deportare facio: ut quis sit
qui mͥ hec est loquͣtus agnoscas. Fãctũ¬
q est cũ rex ad prandendũ discubuit.
paulinꝰ exsuo oꝑ e holera queque et u¬

Expanded text:
conloqui atque eius sermonibus delectaconloqui atque eius sermonibus delectari. Cui Paulinus cottidie ad mensam odoras virentesque herbas deferre consueverat, et accepto pane, ad cura horti remeare. Cumque hoc diutius ageretur, quadam die suo domino secum secretius loquenti ait: 'Vide, quid agas, et Wandalorum regnum qualiter disponi debeat, provide, quia rex citius et sub omni celeritate est moriturus'. Quod ille audiens, qui ab eodem rege prae ceteris diligebatur, ei minime tacuit; sed quid a suo hortolano, sapiente scilicet viro, agnovisset, indicavit. Quod dum rex audisset, ilico respondit: 'Ego vellim hunc, de quo loqueris, hominem videre'. Cui gener eius, venerabilis Paulini temporalis dominus, respondit, dicens: 'Virentes herbas mihi ad prandium deferre consuevit; has itaque huc? ad mensam eum deportare facio, ut, qui sit qui haec mihi est locutus, agnoscas'. Factumque est. Et cum rex ad prandendum discubuit, Paulinus ex suo opere odora quaeque et vi
Abbreviated transcription (Latin):
qui eius filium habebat: iudua¬
se rogatura obtulit. ac pͥus petĩt
ut eidonare debuisset: Qd̾ eũ uir barbarus
dire despiceret: uidua subuixit dieẽ
Ecce hunc hominẽ ꝓ eo iucariuĩ p̃beo: ꝙ
solũmͦ pietatẽ in me exibe. mͥq unicũ
filiũ redde: Cũq ille uenusti uultus
hominẽ cõsperisset: quã artẽ nosset
inquisiuit Cui uir dñi pauluiꝰ respo¬
dit dicens ditẽ quidẽ aliqͣm nescio:
sed ortũ bene ȩxeolere seio: ¶d̾ uir gen¬
tilis ualde libent̾ accepit: eũ innuten¬
dis holerib quia ꝑitus esset audiunt
Suscepit itaq seruũ: ꝙ roganti ui¬
duȩ reddidit filium: Quo accepto: ui¬
dua ab affricana regione discesfit.
Pauluiꝰ uͦ: ercolendi ortus suscepit eu¬
ram: Cũq isdẽ regis gener erebro m¬
grederet᷑ ortũ: suũq ortolanũ qued̃
requireret. sapientẽ ualdde esse hom¬
nẽ inuenit. et amicos cepit familia¬
res deserere: et sepus cũ suo ortolan

Expanded text:
qui ejus filium habebat, viduaqui ejus filium habebat, vidua rogatura se obtulit, ac prius petiit ut ei filium donare debuisset. Quod cum vir barbarus dire despiceret, vidua subjunxit, dicens: Ecce hunc hominem pro eo vicarium praebeo, solummodo pietatem in me exhibe, mihique unicum filium redde. Cumque ille venusti vultus hominem conspexisset, quam artem nosset inquisivit. Cui vir Dei Paulinus respondit, dicens: Artem quidem aliquam nescio, sed hortum bene excolere scio. Quod vir gentilis valde libenter accepit, cum in nutriendis oleribus quia peritus esset audivit. Suscepit itaque servum, et roganti viduae reddidit filium. Quo accepto, vidua ab Africana regione discessit. Paulinus vero excolendi horti suscepit curam. Cumque isdem regis gener crebro ingrederetur hortum suumque hortolanum quaedam requireret, sapientem valde esse hominem videret, amicos coepit familiares deserere et saepius cum suo hortolano
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit. que a rege uuandalorũ ge¬
nero. suũ filium in captiuitatẽ ductũ
fuisse ꝑibuit: atq a uiro d̾i eius p̃euĩ
postulauit. si forte illuis dñs hoc dig¬
naret᷑ acciꝑe: et hunc conced̾e ad ꝓpͥa
remeare: Sed uir di magnoꝑe peten¬
ti feminȩ quid dare potuisset inqui¬
rens: nichilapud se aliud nisi se iuẽ¬
nit. petentiꝰse feminȩ respondit dicẽs
Mulier qd̾ possim cdare ñ habeo: sed
memet ip̃m tolle. me seruũ ti iuris
esse ꝓfitere: atq ut filiũ tuum reci¬
pias. meuice illius inseruitiũ trade:
Qd illa ex ore tanti uiri audiens: in¬
risionẽ potus credidit quã cõpas¬
sionẽ: at ille ut erat uir eloquen¬
tissimus atq ap pͥme ext̾iorib
quoq studiis eruditus: dubitau¬
ti feminȩ citius ꝑsuasit ut audi¬
ta crederet. et ꝓ receptione filiĩ
sui inseruitiũ ep̃m tradere ñ du¬
bitaret: Perrexere gͥ utͥq ad afri¬
cam: Procedente aut̃ regis gen̾o

Expanded text:
advenit, quae a regis Wandalorum geadvenit, quae a regis Wandalorum genero suum filium in captivitatem ductum fuisse perhibuit atque a viro Dei eius pretium postulavit, si forte illius dominus hoc dignaretur accipere et hunc concederet ad propria remeare. Sed vir Dei magnopere petenti faeminae quid dare potuisset inquirens, nihil apud se aliud nisi se invenit, petentique faeminae respondit, dicens: 'Mulier, quid possim dare, non habeo; sed memet ipsum tolle, nie servum iuris tui esse profitere, atque ut filium tuum recipias, me vice illius in servitium trade'. Quod illa ex ore tanti viri audiens; inrisionem potius credidit quam conpassionem. At ille, ut erat vir eloquentissimus atque adprime exterioquoque studiis eruditus, dubitanti feminae citius persuasit ut audita crederet, et pro receptione filii sui in servitium episcopum tradere non dubitaret. Perrexere igitur utrique ad Africam. Procedenti autem regis genero,
Abbreviated transcription (Latin):
um uicinis ualde partib itẽdo.
maicrũ facta reliqueram.
ita ut pauliii ułm.
nolanȩ urbis ep̃i qui mul¬
tos quorũ memini uirtute & tẽpore
p̃cessit: memoriȩ defuisse uideatur.
Sed ad pͥora nunc redeo: eaq qͣnta
ualeo breuitate ꝑstringo: Sicut enĩ
bonorum facta innotescere citius si¬
milib solent: semiorib nr̃is ꝑ iustoꝵ
exempla gradientib p̃dicti uen̾a¬
bilis uiri celebre nomen innotuit.
eiusq opus admirabile ad eorum se
instruenda studia tetendit: quorũ
me necesse fuit grandeuitati tam
certe erede. ac si ea quȩ dicerent.
meis oculis uidissem: Ium seuitientiũ
uuandalorũ temꝑe fuisset italia incã¬
pamȩ partib depopulata: multiq essẽt
de hac t̾ra in affricana regione tͣnsducti.
uir dñi paulinus cuncta quȩ ad epis¬
copii usum habere potuit: captiuis
indigentibq largitus est: Cumq iam
nichil om̃ino suꝑesset qd petentib da¬
re potiusset: quadã die quedã uidua

Expanded text:
um vicinis valde Patribus intendo, majorum facta reliqueram, ita ut Paulini miraculum, Nolanae urbis episcopi, qui multos quorum memini virtute et tempore praecessit, memoriae defuisse videatur. Sed ad priora nunc redeo, eaque quanta valeo brevitate perstringo. Sicut enim bonorum facta innotescere citius similibus solent, senioribus nostris per justorum exempla gradientibus praedicti venerabilis viri celebre nomen innotuit, ejusque opus admirabile ad eorum se instruenda studia tetendit, quorum me necesse fuit grandaevitati tam certo credere, ac si ea quae dicerent meis oculis vidissem. Cum saevientium Vandalorum tempore fuisset Italia in Campaniae partibus depopulata, multique essent de hac terra in Africanam regionem transducti, vir Domini Paulinus cuncta quae ad episcopii usum habere potuit captivis indigentibusque largitus est. Cumque jam nihil omnino superesset quod petentibus dare potuisset, quodam die quaedam vidua