comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ reliquerit chaldeorũ etuenerit in mesopotamiã
ehabitauerit inthara.: Iacetur aũt deuno eus filio qui
uocabatur nachor tãquã eũ nonduxerit secum
Namita narratur. et sumpsit thara abrã filium suũ
et loth filiũ aranfiliũ filii sui: & sar̃ra niurũ suam
uxorẽ abrakam filii sui: etedux illos deregione chal¬
deorum ire in terrã chanaan: etuenit incharan et ha¬
bit auitibi. Nus quã hic nominatus ẽ nachor. etuxor
eius melcha: sed inuenimus postea cũ seruũ suum
mitter& abrahã : ad accipiendam uxorem filio suo
is aac itascriptũ. Etaccepit puerdetem camelos
decamelis dñi sui. & deomnib: bonis domini sui fecũ :
etix surgens ꝓfactus ẽ in mesopotamiã . inciuitatẽ na
chor Isto etaliis sacrȩ huius historiae testimonisosten¬
ditur &iã nachor frat̃ abrahe ex isse det̾ra chalde¬
orum sedesq consiituisse in mesopotamia ubi cũ
patre suo habitauerat habra hã.: Curergo eumscrip¬

Expanded text:
nem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam nem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et uenit in Charran et habitauit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in ciuitatem chor. Isto et aliis sacrae hujus historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum, sedesque constituisse in Mesoppatre suo habitaverat Abraham. Cur ergo Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ũ summundũ una remanserat domust hare . In qua custo¬
diti ẽ plantatio ciuitats b̃.: Deniq sic̃ illic enumeratis
supra generationib: usq ad noe . simul cũ annorũ nu¬
meris et exposita diluiui causa priusquam ds̃ incipe¬
ret dearca fabricanda loqui adnoedr̃ : hae aũt genera¬
tiones noe: eita hic enumerats generationibus ab illo
ꝗ ẽ appellatussem filio noe usque ad abrahã Deinde
in signis articulus similit̃ ponitꝰ: utdicatur. Hae sunt
generationes thare.: Thara genuit abram & nachor
etaran & arangenuit loth : et mortuus ẽ aran.
coram diara patre suo : interra inqua natus ẽ in regio¬
ne chaldeorum Et sumpsit abra etnachor sibiuxo¬
res nom̃ mulieris abrae sara : et nom̃ mulieris na¬
chor melca filia aram: Iste aran pat̃ melchȩ fuit :¬
et pat̃ iesca : quae iesca creditur. ĩ psa ẽe &iam uxorabra
hae : Deindenarratur quẽ ad modum thara cũsius regio¬

Expanded text:
uersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custouersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur ipsa esse etiam Sarra Deinde narratur quem ad modum Thara cum suis regio
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc iam udeamus ꝓcursum ciuitatis dĩ &ĩa
ab illo articulo tẽporis ꝗ factus ẽ in patre abrahã
unde incipit ẽẽ notitia eĩ euidentior et̃cdarior:
uhileguntur ꝓmissa diuina quae nunc in xp̃o uide¬
mus impleri sic̃ ergo scriptura scã indicante dici¬
mus in regione chaldȩorum natus ẽ abrabã :q
terra ad regnum assyriĩ ꝑtinebat. Aput chal¬
deo saũt iam & iam tunc suꝑ stitiones impiae prae¬
ualebant : quem ad modum ꝑceteras gentes.
Una igit᷑ thare domus erat. dequonatus ẽ abraliã
Inqua unius ueridĩ cultus. et quantũ credibilõẽ
inqua sola &iam hãbrea lingua remanserat:
quamuis etipse sic̃ iam manifestior dĩ populus
in aegrpto ita in mesopotamia serius sediis
alienis iłiu naue narrante referatur. & ꝓ genie
illius eber in linguas paulatim aliasetinnatio¬
nes alias defluctib  Proinde sic̃ ꝑ aquarum
diliuuuiũ una domus noe remanserat ad reparandũ
genus humanũ : sic̃ indiluuo multarũ suꝑstitionũ ꝓuni¬

Expanded text:
Nunc iam uideamus procursum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uni
Abbreviated transcription (Latin):
tacuit : non negauit. unuigis tuendam pudici¬
tiam cõmutensdo & humanas insidias cauensut
homo: Qm̃ sipericulũ quantũ caueri potue¬
tus marito reddidit: Vbi absit utcredamꝰ ̃d¬
alieno c̃cubitu fuisse pollutã : quia multũ est
credibilius. hoc faraonẽ facere afflictionib: mano¬
to in locũ unde uenerat . tunc loth fratrisillius filius:
ab illo in t̃rã sodomorũ salua caritate discessit:
diuctes quippe factierant: pastoresq multos peco¬
rum
habere coeperant : quib: int̃se rixantib:. eomodo fomi¬
liarũ suarũ pugnacẽ discordiã uit auerunt: Poterat
quippehuncut sunt humana : &iã int̃ ete sipsos aliqua

Expanded text:
tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum caueri potetus marito reddidit. alieno concubitu fuisse pollutam: quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere afflictionibus magto in locum unde venerat, tunc Lot fratris filius ab illo in terram Sodomorum, salva charitate, discessit. Divites quippe facti erant, pastoresque multos pecorum habere coeperant, quibus inter se rixantibus, eo modo familiarum suarum pugnacem discordiam vitaverunt. Poterat quippe hinc, ut sunt humana, etiam inter ipsos aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
romã : ueluti alteram in occidentẽ babylo¬
tuagesimo quinto anno acatissuae.. Cente¬
simo: qua dragesimo : & quinto patris suicũ
loth filio: fratris sarra coniuige ꝑ rexit int̃¬
ram canaan : et ꝑuenitusq: ad sichem. Ubi
rur susdiuinũ accepit oraculũ : de quo ita scrip¬
tum est. & apparuit dñs habrahae et dix̃
illi: Seminituo dabo t̃ram hanc. Nihilhic
de illo semine ꝓmissum ẽ : in quo pat̃ factus ẽ
omniũ gentiũ. sed illo solo de quo pat̃ ẽ unius
israheliti caegentis : ab hoc enĩ semine terra illa
possessa ẽ Deinde aedificat o ibi altari & muo¬
catodo ab rahã. ꝓfaectus ẽ inde & habitauit in
heremo : atq: inde ire in aegrptũ: famis necessita¬
te conpulsus ẽ: Ubi uxorẽ suã dix̃ sororẽ : ni hil
m̃titus: Eratenĩ et hoc: ꝗa ꝓpinqua erat sangui¬
ne . sic̃ &iã lotheadẽ ꝓpinguitate cũ fratris
eĩ eãfilius. frat̃ eĩ est dictus. Ita que uxo rem

Expanded text:
Romam, ueluti alteram in occidente BabyloRomam, ueluti alteram in occidente Babylotuagensimo quinto anno aetatis suae, centensimo autem quadragensimo et quinto patris sui, cum Loth filio fratris et Sarra coniuge perrexit in terram Chanaan et peruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis; ab hoc enim semine terra illa possessa ecato Deo Abraham profectus est inde et habitauit in eremo adque inde ire in Aegyptum famis necessitate conpulsus est. Ubi uxorem suam dixit sororem, nihil mentitus; erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
utrãq: aboceano increditur quicquid aquarũ
t̃ras int̃ luit. etdiocmare magnũ nob̵ facit
Qua ꝓpt̃ si induas p artes orbẽ diuidasorientis
& occidentis asia erit in una. in altera uero eu¬
ropa etafrica.: Quã obremtriũ regnorũq: tuno
p̃cellabant : sychiꝰniorum ñ erat suba sirus quia
in eu ropa s̃. Negyptiorũ aũt quo modo eis non
sub iacebat: ⁊quib: tota asia tenebatur. solis indis
ut ꝑ hib&ur & ceptis in assyria.  igitur p̃ualue¬
rat dominatus impia e ciuitatis. huius caput
erat illab abrlon. cuius terrigene ciutatis nom
aptisimũ est. Idẽ confusio: Ibi iam ninusregna¬
bat post mortẽ pauris suibeliꝗ primus illie regna¬
uerit ser aginta quinq annos. Filius uero ẽnitus:
ꝗde functo patri successit in regnũ: quinquagin¬
tu duos regnauit annos. Ethabebat in regnoqua¬
dragintatre sq̃uandonatus ẽ ab rahã. ꝗerat ani¬
nuscircit̃ millerisimꝰ ducente simꝰ ante condit̃

Expanded text:
utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnorum, quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegyptiorum autem quo modo eis non subiacebat, a quibus tota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitatis; huius caput erat illa Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sexaginta quinque annos. Filius uero eius Ninus, qui defuncto patri successit in regnum, quinquaginta duos regnauit annos, et habebat in regno quadraginta tres, quando natus est Abraham, qui erat annus circiter millensimus ducentensimus ante conditam
Abbreviated transcription (Latin):
regnaerent gentiũ. In quib: terrigenarũ ciuitas
hoc ẽ sati&as hominũ : scđm hominẽ uiuentiũ.
sub dominatum angelorũ desertorũ insignis & cel¬
lebat. regna uidelic& triãsi chonioriorũ aegr p¬
tiorum assyriorũ: Sed a assrriorũ multo
erat potentius atq: sublimis: Nam r&x illo
ninus belifilius. &cepta indiae . uniũsae asyeu
populus subugauerat. Asyam nuncdico. non
illã partẽq: hauis maioris afiae una ꝓiantia ẽ.
sed eamq uniũsa asia nuncupatur. Quã quidã
in altera duarum: plerique aũt int̃tia totius
orbis parto posuer̃. ut sint om̃sasia eropaata fri¬
ca qđ non aequali diuisione fecerunt. Namq
ista quae asra nuncupatur: ameridie ꝑori¬
entẽ atq ad septentrionẽ ꝑuenit. Fropa uero
a septentrione usq: adl occidentẽ : atque in¬
de affrica ab occidente usq ad meridiem
Vnde uidentur orbem dimidiũ duae tenere
europa & africa. aliũ uero dimidiũ. sola asia
sedideo illȩ duae partes facte sunt: qua inter

Expanded text:
regna erant gentium, in quibus terrigenarum civitas, hoc est societas hominum secundum hominem viventium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat; regna videlicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius atque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ꝓmiti cepit his uerbis: ebenedicent᷑
inte om̃s tribusterre: Hanc ꝓmissionẽ
factã arbitratur eusepius septuagesimo quin¬
to anno a &atis abrahe. tã quã mox ut facta ẽ
decharra &xierit abrahã : qm̃ scriptura con¬
tra dici non potest ubi legitur. Abrahã erat
quinꝙ: et septuaginta annorũ cũ & iit exchar¬
ra Sedsieo anno facta ẽ ista ꝓmissio. lã uti¬
habitass&. Numquid nã ego contra dr̃ stephano die¬
tuds̃ głae apparuit abrahe patrinr̃o cũ eẽt in mesopo¬
tamia : prus quã habitar& incharra : sedintella¬
gendũ ẽ qđ eodẽ anno facta sint om̃a  & dĩ pro¬
missio ante quã incharrahabitar& abrahã: & in
carra habitatio ei & inde ꝓfatio: Ñ solũꝗa euse¬
bius in chronicis ab anno huius ꝓmissionis cõpia
& ostendit post qua dringentos et triginta annos
exitũ ẽẽdea egrpto. quando lexdataẽ : ueru&iãq¬

Expanded text:
quod promitti coepit his uerbis: Et benedicentur quod promitti coepit his uerbis: Et benedicentur in te omnes tribus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagensimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox ut facta est de Charra exierit Abraham; quoniam scripturae contradici non potest, ubi legitur: Abraham erat quinque et septuaginta annorum, cum exiit ex Charra. Sed si eo anno facta est ista promissio, iam utihabitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dius gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra? Sed intellegendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Charra habitaret Abraham, et in Charra habitatio eius et inde profectio; non solum quia Eusebius in chronicis ab anno huius promissionis conputat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est, ueru
Abbreviated transcription (Latin):
siderande sunt ꝓmissiones dĩ factae ad abrahã:
in hiseñi aꝑtiora di nr̃i. hocẽ diueri oracu¬
la apparere coeperunt depopulorũpiorũ
quẽ ꝓph&ica p̃nuntiauit auetoritas. Harũ
prima italegitur. etdix̃ dñs ad abraã. &u
det̃ra tua et decognatione tuae. et dodo mopa ginus tepo
trauero Et faciante ingentẽ magnami& regnabat
benedicamte et magnificabo nom̃ tuum: &
eris benedictus Et benedicam benedicentes te:
et maledicente ste maledicã. ed enedicentur
inte om̃s tribus terrae. Adũtendũ est igitur
duas res ꝓmissas abrahae. Vnã scilic& quod¬
terrã canaa possessurum fuerat sem̃ eius.
qđ signific anͥtur ubi dictũ ẽ. uade int̾ram quã
tibi demonstra uero. et faciamte ingen¬
tẽ magnam. aliã uero longae praestantiorẽ :
ñ decarnalis ed spãli semine: ꝑ quod pat̃ ẽ non
unius gentis israheliticae: sed omniũ gen¬
tiũ: quae fidei eius uestigia consequuntur.

Expanded text:
siderandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham, siderandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham, in his enim apertiora Dei nostri, hoc est, Dei veri oracula apparere coeperunt de populo piorum, quem prophetica praenuntiavit auctoritas. Harum prima ita legitur: Et dixit ad Abraham, erra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, trabo, et faciamte te in gentem magnam, et benedicam te, et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus, et benedicam benedicentes te, et malediin te omnes tribus terrae. Aduertendum est igitur duas res terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentnon de carnali, sed de spirituali semine, per quod pater est non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tamia prius quam habitar& incharra : sed eum
incharam ꝑuenisse cũ parre. recento apud se p̃cepto
di : et inde exisse septuagesimo et quinto suo. patris
aut suicentesimo quad ragesimo & quinto anno
Conlocationẽ uero eĩ. interrachanaan non ꝓf&¬
tionẽ decharra postmortẽ patris eius factã ẽet
dic̃ : quiaiam mortuus eratpat̃ eius qño emit
terram: cuius ibiiam suae regi coepit ẽẽ possessor¬
Quudaũt bims sopotamia confituto. hoce iam
egresso deterra chaldeorum: Dicitds. & idet̾ra tua
ut deco gnationetua : & ded omopatristui. nonutcor¬
pus inde eicer & qđ iam fecerat : sedut animũ a ueller&
dr̃. non eñi &xierat inde animo s̃i speredeundi etde¬
te  et illo oboedientt : fuerat anputan¬
dum: Non sane incredibilit̃ & istimatur : cũ postea
secutus ẽet nachor patrẽ suum: tunc abrahã p̃¬
ceptum dñi implesse utcũ sarra coniuge sua :
edotli filio fratrissui eir& decharra lam con¬

Expanded text:
tamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum tamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Dei, et inde exisse septuagensimo et quinto suo. patris autem sui centensimo quadragensimo et quinto anno. Conlocationem uero eius in terra Chanaan, non profectionem de Charra post mortem patris eius factam esse dicit, quia iam mortuus erat pater eius, quando emit terram, cuius ibi iam suae rei coepit esse possessorautem iam in Mesopotamia constituto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et dete et illo oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini inplesse, ut cum Sarra coniuge sua et Loth filio fratris sui exiret de Charra. C
Abbreviated transcription (Latin):
ñ post mortem patris eĩ locutus ẽ ds̃ abrahȩ: qui
utique incharrã mortuis ẽ : ubi cũ illo etipse
filius habitauit. Seprius quam habitar & in ea¬
dem ciuitate. Litam̃ cũ cẽt in mesopotamia
iam ergo exierat achaldȩis. Quoditaq: adiungit ste¬
phanus Tunc abra ham egressus ẽ det̃ra chalde¬
orum : et habitauit incharra. non quid sit factũ.
postea quã locutus illids̃  neque enĩ postillam
dĩ uerba egressus ẽ de terra chaldeorum: cumdicat
ei locutũdm̃. cũ eẽt in mesopotamia. sed ad totum
illud tẽpus ꝑtin&: qđ ait tunc: id est & quo egres¬
sus ẽ achaldȩis ethabitabat incharra. Item quod
sequitur : Etinde postquam mortuusẽ pat̃ eius
collocauit illum int̾rahac: inquauos nunc habita¬
tis et patresũn. Non ait postquam mortuus est
pat̾ eĩ& ut decharra: sedinde hic eum collo cauit
postquã mortuus ẽ pat̃ eĩ Intellegendũ ẽigitur
locutũ dm̃ fuisse ad habrahã. tumẽet in mesopo¬

Expanded text:
non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adiungit Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Charra, non quid sit factum, postea quam locutus est illi Deus neque enim post illa Dei uerba egressus est de terra Chaldaeorum, cum dicat ei locutum Deum cum esset. in Mesopotamia, sed ad totum illud tempus pertinet quod ait: <Tunc, id est, ex quo egressus est a Chaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eius\'. Intellegendum est igitur locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopo
Abbreviated transcription (Latin):
buntur om̃s qui sunt interra.⁊ Ros enim
quic abste est illis sanitas est. Sanitatẽ
lo coisto in mortalitatem rectis sime
accipimus: Canamq: est plenissima sanitas
quaeñ reficit᷑ alim̃tis tamquã cottidianis me¬
dicam̃tis Itẽ deiudiciidiẽ spem prius dans
bonis : de inde terrens malos. idem ꝓħa sicut
loquitur. Haec dic̃ dñs: ecce ego declinoineos
ut flum̃ pacis & ut torrens inundans głam
gentiũ filii eoꝵ suꝑ umeros portabunt᷑ &
suꝑgenua consolabuntur : quẽ ad modũ siquẽ
iat̃ consoletur ita ego uos consolabor & in
hrerusał consolabimini : & uidebitis & gau¬
debit corur̃m : et ossa ur̃a ut erba exorient᷑

Expanded text:
buntur omnes qui sunt in terra; ros enim, qui abs te est, sanitas illis est. Sanitatem loco isto inmortalitatem rectissime accipimus; ea namque est plenissima sanitas, quae non reficitur alimentis tamquam cottidianis medicamentis. Item de iudicii die spem prius dans bonis, deinde terrens malos idem propheta sic loquitur: Haec dicit Dominus: Ecce ego declino in eos ut flumen pacis et ut torrens inundans gloriam gentium. Filii eorum super umeros portabuntur et super genua consolabuntur. Quem ad modum si quem mater consoletur, ita ego uos consolabor; et in Hierusalem consolabimini, et uidebitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestra ut herba exor
Abbreviated transcription (Latin):
peturus ẽuiuos iudicatur us & mortuos opor¬
te sixp̃iani eẽ uolumꝰ ũt credamus.i sedñideo
de hacre in anis ẽfides nr̃a siquẽ ad modũ fitura
sit ꝑ f&cte conp̃hendere ñ ualemus: Uerũ¬
iã sicut supra ꝓmusinius dehoc̃ iudicꝗ̃o di nous¬
simo &ĩ ꝓph&ici ueteres libri quid p̃nunte¬
uer int quantũ satis ẽẽ uidebitur debem osten¬
dere quac sic̃ arbitror ñ tant& mora netess
erit tractari et e poni sustis quȩ prae misimus
I&tor curauerit adiuuari, Propheci esauas¬

Expanded text:
turus est uiuos iudicaturus et mortuos, oporchristiani esse uolumus, ut credamus. sed de hac re inanis est fides nostra, si quemadmodum futura sit perfecte comprehendere non ualemus. iam, sicut supra promisimus, de hoc iudicio Dei nouissimo etiam prophetici ueteres libri quid praenuntiauerint, quantum satis esse uidebitur, debemus ostendere; quae, sicut arbitror, non tanta mora necesse erit tractari et exponi, si istis. quae praemisimus, lector curauerit adiuuari. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uerdimpioꝵ cada: Totũ illud super usadie¬
surrationẽ ꝑtin& beatorũ. Quodiũt ait ter¬
ra uero impioꝵ cad&: bene intellegit᷑ dictũ
Corpora uero impio eruina damnationis exci¬
pi& ⁊ lamporro sidebonorũ resurratione quõo
dictũ c̃ diligentius & difanctus uelimus intueri
ad primã referendũ ẽ qđ dictũ ẽ resurgent
mortu: Ad secundã uero qđ sequitur & resur¬
gent quierant insepulchris. Iamsi & illo sinꝗ

Expanded text:
uero inpiorum cadet. Totum illud superius ad resurrectionem pertinet beatorum. Quod autem ait: Terra uero inpiorum cadet, bene intellegitur dictum: \'Corpora uero inpiorum ruina damnationis excipiet.\' Iam porro si de bonorum resurrectione quod dictum est diligentius et distinctius uelimus intueri, ad primam referendum est quod dictum est: Resurgent mortui; ad secundam uero quod sequitur: Et resurgent qui erant i
Abbreviated transcription (Latin):
bimur : tãquã paruuli eĩ mumeris genibusq por¬
tati: Rudes enĩrtos & nouosiblandissimis adiuto¬
rus in solita nobbeatitudo illa suscipier Ibiui¬
debimꝰ & gaudebit corurm : Nec ex pressit
quiduidebimꝰ sed quid nisi dm̃ : ut impleat᷑ inno¬
bis ꝑmissũ euuangeliũ beatimundi cordes qm̃
ipsi dm̃ uidebunt Et om̃a illa quae nunc nuiden
credentes aũ ꝓmodulo capucitatis hum anelonge
minus quãst̃ atq in cõparabilit̃ cogitamꝰ: & ui¬
debitis inquid & gaudebcorur̃m Hic creditis
ibi udebitis. Sed qm̃ dix̃ & gaudeb corurm
neputaremꝰ illa bona hrerus ił ad nr̃m tantũmo¬

Expanded text:
bimur, tamquam paruuli eius in umeris genibusque porbimur, tamquam paruuli eius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis adiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uidebimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia illa, quae nunc non uidemus, credentes autem pro modulo capacitatis humanae longe minus quam sunt adque incomparabiliter cogitamus. Et uidebitis, inquit, et gaudebit cor uestrum. Hic creditis, ibi uidebitis. Sed quoniam dixit: Et gaudebit cor uestrum, ne putaremus illa bona Hierusalem ad nostrum tantummo
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ contumacib Ecce enĩ dñs ut ignisueniet:
& ut tẽpestas currus eĩ reddere in indigna¬
Inigne enĩ dñi iudicabit᷑ om̃is t̃ra & ingla¬
dio eĩ om̃is caro multi uulnerati er̃ ad ño
Inbonoꝵ promissione . flum̃ pacis ꝓfecto
abundantiã pacis illius debemꝰ accipere qua
maior eẽ nopossit: Hac utiq: infine rigabi¬
mur. dequa in p̃cedenti libro abundant locu¬
tisumꝰ: Noc flum̃ se in eos declinare dic̃ quib
tantã beatitudinẽ pollicet᷑ : ut intellegamꝰ
millius felicitatis regione quȩ incelis est
hoc flumina om̃a satiari Sed quia &
terrenis corporib: pax incorruptionis atq
in mortalitatis inde fluet ideo declinare se
dix hoc flum̃ utde suꝑnis quodam modo¬
etiam inferiora ꝑfundat᷑ & homine sae quales
angelis raldat Mrerusalẽ quoq nomillã que ser¬
uit cũ filus suis secd liberã matre nram intelle¬
gamus scđm apłm aeternã incelis: Ibi postla¬
bores aerumnarũ curarũq mortalium consola¬

Expanded text:
ir. Item illic: Ecce enim dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas currus eius, reddere in irain igne enim domini iudicabitur omnis terra, et in rodio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. In bonorum promissione flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumen, ut de supernis quodam modoetiam inferiora perfundat et homines aequales angelis reddat. Hierusalem quoque, non illam quae seruit cum filiis suis, sed liberam matrem nostram intellegamus sbores aerumnarum curarumque mortalium consola
Abbreviated transcription (Latin):
ubi et hax ꝓph&ia cõmemoratur & parte quantũ illi
ꝓphetiae loquens deremissione peccatorũ ꝑ eĩ sagiune
Tuquoq: in quid in sanguine testam̃tituremisi sti uinctos
tuos delacu in quo ñ ẽ aqua. Quid ꝑ hunc lacũ uelitintellegi
poss̃ diũ sasentire . &iã scđm ratã fidẽ. Mihcam̃ uidecur
ñ eos significari melius nisihumanȩ miseriae ꝓfundita¬
tẽ siccã quodammodo & sterilẽ. Uibiñ sunt fluenta
iustitiae sed iniquitatis lutũ De hoc quippe&iã in
psalmo dr̃ : Et edux̃ me de lacu miseriae et deluto limi

Expanded text:
ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum illi  Spiritu prophetiae loquens de remissione peccatorum per ejus sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacupossunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de luto limi.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃m ingentib dic̃ dñs. Hoc sacrificiũ ꝑsacer dotiũ
xp̃i scđm or dinẽ mel chi sedech cũ in omni loco a solis
ortu usq ad hoc casum: dõ iam uideamꝰ offerri
Sacrificiũ aũt iudeorũ ꝗb dictũ ẽ. non ẽ mihiuo¬
luntas in uob n& accipiam munus demanib: ur̃is:
cessaffso negare ñ possint quid ad huc ex p&ctant
uident impleri non potuerint nisi ꝑ ipsum
dic̃ enĩ paulo postde ipso & ꝑsonadi. Testam̃¬
tũ meũ eratcũ eo uitae et pacis. Etdedi uttimo¬
retimer& me eta facie nominis mei reuere¬
tur : I &ueritatis eratinore ipsius. inpace diri¬
gens ambulabit mecũ. & multos conũt& ab ini¬
qui tate: Qm̃ labia sacer dotis custodient scientiã :
edegẽ inquirent &x ore cĩ : qm̃ angelus dñi omnipo¬
tentis ẽ N& mirandũ ẽ quia dñi omnipotentis
angelus dictus ẽ xp̃s iłis . Sic̃ enĩ seruus ꝓpt̃ fomã
serui inqua uenit ad homines. sic̃ angelusꝓ pt̃ euan¬
geliũ qđ nuntiauit hominib:: Nã sigrȩca ista int¬

Expanded text:
meum in gentibus, dicit Dominus. Hoc sacrificium per sacerdotium Christi secundum ordinem Melchisedech cum in omni loco a solis ortu usque ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: qvident, impleri non potuerit, nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo vitae et pacis: et dedi ei ut timore timeret me, et a facie nominis mei revereretur. Lex veritatis erat in ore ipsius, in pace dirigens ambulavit mecum, et multos convertit ab iniquitate: quoniam labia sacerdotis custodient scientiam, legem inquirent ex ore eius; quoniam angelus Domini omnipotentis est. Nec mirandum est, quia Domini omnipotentis angelus dictus est Christus Iesus. Sicut enim seruus propter formam serui, in qua uenit ad homines, sic angelus propter euangelium, quod nuntiauit hominibus. Nam si Graeca ista int
Abbreviated transcription (Latin):
rntate sua fecit sed qm̃ eo sromaenatoi
eredu etosindiuinis reb inuenit et qm̃ infine
premi libriquae deinceps dicenda e sreint
breuit̃ posuimus etexhisquȩdã in duobus
conse quentib diximus expectationi legen¬
tiũ quae restant reddenda cognoscimus
aduersus eos ꝗromanae reipublicȩ clades
in religionẽ nram refer̃ : et cõmemoraturos
quae cũq et quanta cũq: occurrere potius¬
sent ł satis ẽẽ uiderent᷑ mala queillaciui¬
tas ꝑtulit ł adeĩ imperiũ ꝓuintiȩ ꝑtinentes

Expanded text:
ritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus ritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus.aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit ue
Abbreviated transcription (Latin):
mos sp̃r & malignisi mos acfallacusino
dde mones usqradeo utaut ueris aut fictes
tia sius am̃ eriminib deleetent᷑ quacsib. tantũ¬
cedebrari pua festa uoluet ut iꝓpetrandis
dammnabilib factis humanareuo carimnpossit
nsrmita dũalhaec imitanda uelut duuin
prob a uimus iedpartim exrecenti nenicrtia¬
qui aetipsi uidimus talia : actalib: numinibus
& luberi partim exlitteris eorũꝗniontam¬
quã in contumeliã stamquã in honorẽ deorũ
suorũta conscripta posteris relquerunt
lta utuir doctissimds apud eos uarro etgri¬
uissimae auctoritatis cũrerũ humanar ũ
atq diuinarũ disꝑtitos faceredibros alios
humanis alios diuinis ꝓsua cuiusq reidig¬
nitate distribuens. non saltẽ in reb humanis
sed inreb diuinis ludosscaenicos poneret:
cũ utiq sitantũ modoboni ethonesti homines
inciuitate esient nec inreb humanis ludi
scaenie eẽ debuissent. Quo dꝑfecton aucto¬

Expanded text:
imos spiritus et malignissimos ac fallacissimos imos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina probauimus, sed partim ex recenti memquia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non aucto
Abbreviated transcription (Latin):
runt neista uel minora patiant᷑ cũ eam aio
raꝑtulerint : a quib: antea colebantur
respondendũ putaui eĩ inimicis ꝗt̃rena
mĩa potius admonentis d̃ qĩpunientis
saeueritate patiunt᷑ religioni increpitant
xp̃ianȩ : quae una ẽ salubris etuera religio
Etqm̃ cũsitineis etiã uulgus in doctũ ł ut doc¬
torũ auctoritate. inodiũ nr̃m grauius.
inritant᷑ existimantib imperitis eaquae
suis tẽporib insolite acciderint ꝑaliaretro
tẽpora accidere ñ solere eorũq opinio¬
nẽ etiuã his ꝗeã falsam ẽẽ nouer utaduer sui
nosiustã murmura habere uideantur.
iuae scientiae dissimulatione firmantib
delibris quos auctores eorũ ad cognoscen¬
lã p̃reritorũ tẽ porũ historiã memorae
mandauer̃ longe aliteret quipuant
de mons trandũfuit et simul do cendũ
deos falsos quos uel palam cole bant ueli
occulte adhnuc colunt eosee inmunduss¬

Expanded text:
runt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora runt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebantur.respondendum putaui eius inimicis, qui terrena misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundiss
Abbreviated transcription (Latin):
oppletã eẽ siciliã ut catanensis urbis
tecta obrupta et pressa diruerent : Qua
calamitate permoti misericorditer
eius dẽ anni tributũ ei relaxdauere
romaniꝰ Locustarum etiã in africa
multitudinẽ ꝓdigii similẽ fuisse cũiã
esset populi romani prouincia litteris
mablauer̃: consumptis enĩ fructib fo¬
liisq lignorum ingentiatq in aestima¬
bili nube in mare dicunt et̃ dĩec tas¬
Quia mortiu red dit i litord. atq hinc aere
corrupto tantã ortã pestilentiã : ut insolo
regno masiniss ȩ octingenta hominũ milia pẽ¬
risse restrant᷑ et multo amplius int̃ris litorib
proximis. tuncuticae: extriginta milib iuni¬
orũ quaeibi erant decẽ remansisse confirmant
Talis itaq uanitas qualẽ ferimus: eiq cõpelli¬
mur: quidhorũ ñ xp̃ianȩ religioni tribueret
si tẽporib xp̃ianis uiderent : et tam̃ diis suis
ista ñ tribuunt : quorũ cultũ ideorequi¬

Expanded text:
obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectaqua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus iuniorum, quae ibi erant, decem milia remansisse confirmant. Talis itaque uanitas, qualem ferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requi
Abbreviated transcription (Latin):
quib ea nisixp̃ianis hominib tãquã crimi¬
na obicerent : omitto quippe illa quat xxeu
magis fuer̃ mira quam moxia. Boues
locutos infantes ñ dumnatos deute¬
ris matrũ quȩdã uerba clamasse : uolasse
serpentes feminas et gallinas. et homines
in masculinũ sexũ fuisse conuersas. eace¬
tera huius modi : quac ineorũ libris ñ fa¬
bulosis sedhistoricis: seu uera seufalsa
sint non inferunt hominib: ꝑniciem
sed stuporẽ: Sed cũ pluit terra: cũ pluit
creta: cum pluit lapidib : non ut grando
appellari solet hoc nomine sedomnino
lapidibus: Haec profecto etiã grauiter
lederepotuer̃  Legimus apudeos aeines
signib ab ipso montis uertice usꝗadlitus
proximũ lecurrentib Ita mare ferbu¬
isse utrupes urerent̃ etpices nauiũ solue¬
rent᷑: hoc utiq non leuiter noxiũ fuit:
quãius incredibilit̃ mirum. Eodẽ rursus
aestu igniũ tanta ui fauillȩ scripserunt

Expanded text:
quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimiquibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profecto etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt
Abbreviated transcription (Latin):
bari deduxer̃ : Illud scio et hoc mecum ui faullarã¬
quis quis sinestudio partiũ iudicat facecta corra¬
cillime agnoscit: ut omittã ceteraquȩ eruit:
multa cõmemoraui : et alia multo plura.
quae cõmemorare longũ putaui : sihu locustarũ¬
manũ genus ante bella punica xp̃i anã multitu
reciperet disciplinã et consequeretur do.¬
rerũ tanta uastatio : quanta illis bellis
europã africãq contriuit : nullus
taliũ quales nuncpatimur nisi
christianae religioni in ala illa tribuis set:
Multo aut̃ mninus quorũ uoces tolerarem᷑
quantũ attinet adromanos. sixp̃iane
religionis receptionẽ et diffamationẽ:
uel inruptio illa gallorũ ł nberini flu¬
minis igniumq illa depopulatio: uel
quod cuncta mala p̃cedit : bella illa ciuilia
sequerentur: mala etiã alia quaeusq: ad eo
incredibilit̃ accider̃: utint̃ ꝓdigia nume¬
rarent᷑: sixp̃ianis tẽporib accidissent :

Expanded text:
bari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, bari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum genus ante bella Punica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, quales nunc patimur, nisi Christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet ad Romanos, si Christianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent,
Abbreviated transcription (Latin):
usq adeo caecus atq improuidus futu¬
rorũ utille ipse iuuenis cuius dignitatẽ
ac potestatẽ fouebat et eundẽ ciceronẽ
occidendum antonio quadã quasi con¬
cordiȩ pactione ꝑmitterit et ipsã liber¬
tatẽ rei publicȩ: proqua multũ illecla¬
mauerat. dicioni propriae subiugaret. sDeos¬
suos accusent detantis malis : qui xp̃o nr̃o
ingratisunt detantis bonis: Certequan¬
do illa mala fiebant: calebant arȩnu¬
minũ sabaeo ture sertisq recentib hane¬
labant: Clarebant sacerdotia : fana reni¬
debant: Sacrificabat᷑ lud ebat᷑ furebat᷑
intemplis: quando passim tantus ciuiũ
sanguis a ciuicib ñ modo inceteris
locis : uerũ inter ipsa quoq deorum. Mare¬
altaria fundebatur: nonelegit tem:¬
plũ quo confugeret tullius: quia frus¬
tra elegerat mucius. Hiuero qui mulzo
indignius insultant tẽporib xp̃ianis.
aut adloca xp̃odicatissima confuger̃:
aut illuc eos ut uiuerent etiã ipsibar¬

Expanded text:
usque adeo caecus adque inprouidus futuusque adeo caecus adque inprouidus futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiugaret. suos accusent de tantis malis, qui Christo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi bar
Abbreviated transcription (Latin):
qui post augustus appellatus ẽ ꝑuener̃ quo
cũ multis gessit bella ciuilia: etineis etiã multi
clarissimi uiriperier̃ : inter quos etcicero
dissertus ille artifex regendȩ reipublicȩ:
pompei quippe uicrorẽ gaiũ caesarem:¬
p̃ ccosior̃ ronos uisq aduersariis uitã dignitatẽq donauit:
taquã regni appetitorẽ. quorundã nobiliũ
coniuratio senatorũ: uelatprei publicȩ
libertate in ipsa curia trucidauit: Huius
deinde potentiã multum morib: dispar:
uitusq omnib: inquinatus atq corruptus:
affectare uidebatur antonius:
cui uehementer procadẽ illa uelut patriae
libertate. ciceroresiitebat: Tunc emerserat
mirabilis indolis adulescensille alius caesar:
illius gaiĩ cȩsaris filius adoptiuus. quint dixi
postea est appellatus algustus. Nuic aduͦles¬
centi cȩsarisuteĩ potentia contra antoniõ
nutmret᷑ escero fauebat: sperans eũ de¬
pulsa et oppressa antonii dominatione
instauraturum rei publicȩ libertatem

Expanded text:
qui post Augustus appellatus est, pervenerunt, quo cum multis gessit bella civilia: et in eis etiam multi clarissimi viri perierunt, inter quos et Cicero, disertus ille artifex regendae reipublicae. Pompeii quippe victorem Caium Caesarem suisque adversariis vitam dignitatemque donavit quam regni appetitorem quorumdam nobilium conjuratio senatorum velut pro reipublicae libertate in ipsa curia trucidavit. Hujus deinde potentiam, multum moribus dispar, vitiisque omnibus inquinatus atque corruptus, affectare vidcui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum rei publicae libertatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quae om̃a procul dubio nobis tribuerent
si iã uel illis declareret nr̃a religio ł ita
eos a sacris sacrilegis prohiberet: haec
in secundo et tertio librosatis quantum
existimo ab soluimus in secundo agentes
demalis morũ : quae malał sola uel ma¬
xima deputanda sunt : in tertio autẽ
dehis malis quaestulti sola ꝑpeti exhor¬
rent. corporis uidelicet exterarũq terũ
quplerũq patiunt̃ etboni illa ueromala ñ dico
patient᷑̾ sedlibent᷑ habent: quib ipsi fiunt
mali et quãpauca dixi de sola ipsa cu¬
tate atq eĩ imperio : nec inde om̃a usq
adcesarẽ augustum. Quid s̃ cõmemo¬
rare uoluisem etex aggerareillamala¬
quae nonsibi inuicẽ homines faciunt : sicut sunt uas¬
tationes euersionesq bellantiũ sed exipsius mundi
elem̃tis terrenis accidunt rebus: Quaeuno loco
apuleius breuiterstringit : Iin eo libelloquẽ de
mundo scripsit terrena om̃a dicens: mutatio¬
nes conuersiones et interitus habere: Namq

Expanded text:
ocul dubio nobis tribuerent, si iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa malquae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque
Abbreviated transcription (Latin):
quodunguentũ p̃tio sũ supra membra¬
Ẽ effuderit : atq hoc ad eũ sepelion clum
fecerit elaudabilit̃ cõmemorantur
in euangelio : ꝗcorpͥ eĩ decruceacceptũ
diligent̃ atq honor isice tegendũ sepeliendum ꝙ
qcurarunt. Uerũ istȩ auctor itates. non hoc ad mo¬
nent quodinsit ullus cada uerib: sensus. sedaddĩ
ꝓuidentiã : cui placent enã talia pietatis officia:
Corpora quoq mortuorũ pertinere significant :¬
ꝓpt̃ sidẽ resurrectionis adstruenda xsb i toullud

Expanded text:
quod unguentum pretiosum supra membraquod unguentum pretiosum supra membra effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribusprouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis adstruendam. Ubi et illud
Abbreviated transcription (Latin):
granda promitat̃. Nec ideo tam̃ contemp.¬
nenda et abicienda s̃ corpora defunctorũ
maximeq iustorũ atq sideliũ: quib tãquã
organis etuasis : ad om̃abona opera sc̃s usus
ert sp̃s. Sienĩ pat̾na uestis etanulus. acsi
quid huius modi tanto carius ẽ posteris.
quanto erga parentes maior affectus
nullo modo ipsa spernenda s̃corpora
quae utiq multo familiarłs atq coniunc¬
tius. quã quȩ libet indum̃ta gestamus:
haec enĩ ñ ador nam̃tũ ł ad utoriũ qđ ad hi¬
bet̃ extrinsecus sed adipsã naturã hominis
ꝑtinent. Vnde et antiquorũ iustorum
funera officiosa pietate curata ss̃ etex se¬
quiȩ celebratȩ: etsepultura ꝓuisa. ipsiq
dum uiuerent : dessepeliendis Tetiã transfe¬
rendis suis corporib siliis mandauer̃¬
s eĩ obis sepeliendo mortuos dm̃ ꝓmerusse
teste angelo cõm̃dat᷑: Ipse quoq dñs die
t̃tio resurrecturus religiosȩ mulieris
bonũ opus prȩdicat : p̃dicandũq cõm̃dat

Expanded text:
granda promittitur! Nec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidelium, quibus tamquam organis et uasis ad omnia bona opera sancte usus est spiritus. si enim paterna uestis et anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mubonum opus praedicat, praedicandumque commendat,