comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tos sefe sore. at herbali spͥldent un seq et oͦpidĩ iugurthȩ tradat
T antũ ab eo uitã paciscat᷑. deceteris senatui cura sore. Atille
tã & si om̃a potiora fide iuguithȩrebat᷑. tam̃ qr penes eosde
si aũ uorsarent᷑ cogendipotestas erat ita utcensuerant ualier
deinde om̃s puberes numidas atq negociato res. ꝓ miscue uiqͥsq arinans
idẽ ministriregis int̾pellando ac sepegra int̾ũ uirgiis tradendo tẽpꝰ atro¬
citatẽ fictiliniebant. acni .g.mẽmius tribunꝰ plebiꝰ designatꝰ. iuracer &
infestus potentiȩ nobilitans płm .r. edocuisset. id agiut ꝑpaucos sastiosos
iugurthȩ scelꝰ c̃donaret᷑ ꝓficto om̃is inuidia ꝓlatandis c̃sultationib dilap¬
sasoret Tan tauis gr̃ae atꝙ pecuni ȩregis erat S. ubis enatꝰ delicti c̃scientia
płmtum&. lege symꝓnia ꝓuinciȩ suturis c̃sulib: numidia atq italia
decrete. c̃ sules declarati .P. scipinasica. Ibestia calp̃. calyri nionu

Expanded text:
tos sese fore, Adherbali suadent, uti seque et oppidum Iugurthae tradat, tantum ab eo vitam paciscatur; de ceteris senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide Iugurthae rebatur, tamen, quia penes eosdem, si aduersaretur, cogendi potestas erat, ita, uti censuerant Italici, deinde omnis puberes Numidas atque negotiatores promiscue, uti quisque armatus idem illi ministri regis interpellando ac saepe gratia, interdum iurgiis trahendo tempus atrocitatem facti leniebant. Ac ni C. Memmius tribunus plebis designatus, vir acer et infestus potentiae nobilitatis, populum Romanum edocuisset id agi, ut per paucos factiosos Iugurthae scelus condonaretur, profecto omnis invidia prolatandis consultationibus dilapsa foret: tanta vis gratiae atque pecuniae regis erat. Sed ubi senatus dilicti conscientia populum timet, lege Sempronia prouinciae futuris consulibus Numidia atque Italia decretae; consules declarati P. Scipio Nasica, L. Bestia Calpurnius; Calpurnio
Abbreviated transcription (Latin):
heu mem serũ. huccine i cipsapat beneficiatua euasore. ut que
tiparẽ cũ liberistuis regniq: partiripẽ fecisai. isporissimũ stir

Expanded text:
heu me miserum! hucine, Micipsa pater, beneficia tua evasere, ut, quem tu parem cum liberis tuis regnique participem fecisti, is potissumum stir
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ eamĩpio suꝑbia atq: crudolitas appellatur
S pleriq moriales pꝰstrem memneri & in honnib ĩpus
sceleris eoꝵ obliti. depenadis sertisiea paulose iuorsut
Dsillanũ uirũ sirtẽ atqisirenuũ certe seio q̃dixerit᷑ studio
rei p. dixisse neq: illũ uitantare grãm auinimeitia sexer¬
genꝰ penȩ nouũ decernere Detimre suꝑuacuũ ẽ
disserere cũ p̃sertĩ diligentia uirilarissimir̃ sulistanta
p̃sidia sint in arns depenapossũ eqdẽ dicere id qđ res
habet in luctu atqim seriis mͦtẽ erũnarũ reꝗͥ ẽ ñeruti¬
atũ e̾e ᷤ. eã cuncta mortaliã inla dissoluore: Eecetaneꝙ

Expanded text:
in imperio superbia atque crudelitas appellatur. sed plerique mortales postrema meminere et in hominibus inpiis sceleris eorum obliti de poena disserunt, si ea paulo severior fuit. D. Silanum, virum fortem atque strenuom, certo scio quae dixerit studio rei publicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exergenus poenae novom decernere. de timore supervacuaneum est disserere, quom praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis. de poena possum equidem dicere, id quod res habet, in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ult
Abbreviated transcription (Latin):
cgentissimus quisq: o portunis simus
cuineq sua cuiri. quippe quȩ nulla
sunt . et oma cũ precio honesta uidcas
gitur marius cum aliquanto maiore
numero quã decretum erat in affri¬
ad uehitur. exercitus eitraditur apꝰ ru¬
tibo legato. Nametellus conspectũ
urii fugerat. ne uideret ca quȩ
audita inimus tolerare nequi uerat.
ed consul expletis legionib cohorti¬
busq auxiliariis. in agrũ sertilem
u pcado bonustũ ꝓficiscitur Om̃a
et oppida natura cyȩuiris parum
munita aggredit᷑ p̃lia multa sacere. ceterũ
alia leuia aluis locis facere Interĩ nouimi¬
aut occidi. fortis simũ quẽ q tutissimnum.
arinis libtatẽ. patriã. parentesq & aliã
om̃a tegi głam atq diuicias queri Sicbre

Expanded text:
gentissimus quisque opportunissimus, cui neque sua cara, quippe quae nulla sunt, et omnia cum pretio honesta videntur. Igitur Marius cum aliquanto maiore numero, quam decretum erat, in Afriaduehitur. Exercitus ei traditur a P. Rutilio legato; nam Metellus conspectum Mari fugerat, ne videret ea, quae audita animus tolerare nequiuerat. Sed consul expletis legionibus cohortibusque auxiliariis in agrum fertilem et praeda onustum proficiscitur, omnia et oppida natura et viris parum munita aggreditur, proelia multa, ceterum leuia, alia aliis locis facere. Interim noviaut occidi, fortissumum quemque tutissumum, armis libertatem patriam parentisque et alia omnia tegi, gloriam atque divitia
Abbreviated transcription (Latin):
suã aggredit᷑. illũ obtruncat. S ipsedep̃ hensuꝰ multis hortantib
& in pͥmo albino c̃sule indiciũ ꝓfitet᷑. Et reuꝰ magis ex eqͦ bonoꝙ¬

Expanded text:
siuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse deprehensus multis hortantibus siuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse deprehensus multis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex aequo bono
Abbreviated transcription (Latin):
a ceris qs illa q̃stio ex agitabat animi augscunt aerat tũ pestatero mȩ
nunuda qͥdã nõe massiua gulus spfilius. massinisse nepos s. iq indis¬
sensione regũ iugurthȩ adũ sus suerat. dedita cirta & ad herbale in¬
t̃sicto ꝓsugꝰen africa abierat. Iouic spuriuꝰ albinꝰ qͥ eximo anno pꝰbestiã
cũ q minutiorust c̃sulatũ gerebat. ꝑsyadet qm̃ exsirpe massinissȩ sit
dugurtħaq ob scelera ainuidia cũ metuurgeat regnũ numidie ase¬
natupetat Auid c̃sulbelli gerundi. mouere ꝗ senescere om̃a ma¬
ac maxime fido sibi ĩperat. p̃ciosicutimulta c̃fecerat. insidiatores
massiuȩ paret. ac maxime occulte. Sin id parũ ꝓcedit. qͦuis mͦ nu¬
midã int̃ficiat. Domilcarmature regis mandata ex eqͥt᷑. & ꝑ homine
talis negocu artifices. itinera egressusq eius postremoloca atq tẽp¬
pora cuncta explorat Deinde ubires postulat. insidias tendit
git᷑ unꝰ exeonumero qͥ ad cedẽ paratierant. paulo ric̃ sultiuꝰ mas¬

Expanded text:
eris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt. Erat ea tempestate Romae Numida quidam nomine Massiua, Gulussae filius, Masinissae nepos, qui, quia in dissensione regum Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinus, qui proximo anno post Bestiam cum QIugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quam senescere omnia maac maxime fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora cuncta explorat. Deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, paulo inconsultius Mas
Abbreviated transcription (Latin):
diu in certo habuere. qͥđ nã t̃silii caperent. in altera
parte erat ȩs alienũ studiũ belli. ingnamerces inspeuic¬
toriae at in alteramiore s opes. tuta c̃silia: ꝓincerta
spe. certa p̃miã hȩc illis uoluenti b tandẽ uic̃ fortunareip.
c̃silio cognito legatis p̃cep̃. ut studiũ c̃iurationis uehem̃t̃
simulent ceteros ad eant. bene polliceant᷑ dentq: operã
uti eos ꝗ maxime mnifestos habeant. Isdẽ fere tẽporibi
in gallia citeriore atq cͣuteriore. Itẽ in agropiceno brucio
apulia mͦ tꝰ erat. Nã ꝙ illi qͦs ante cantilin dimserat. inc̾u¬
sulte ac ueluti ꝑdem̃tiã cuncta simul agebant. nocturnis

Expanded text:
diu in incerto habuere, quidnam consili caperent. in altera parte erat aes alienum, studium belli, magna merces in spe victoriae; at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta spe certa praemia. haec illis volventibus tandem vicit fortuna rei pconsilio cognito legatis praecipit, ut studium coniurationis vehementer simulent, ceteros adeant, bene polliceantur dentque operam, uti eos quam maxume manufestos habeant. Isdem fere temporibus in Gallia citeriore atque ulteriore, item in agro Piceno, Bruttio, Apulia motus erat. namque illi, quos ante Catilina dimiserat, inconsulte ac veluti per dementiam cunct
Abbreviated transcription (Latin):
uigurthã in catenis habiturũ ab impera¬
tore c̃sulto trahi qđ homo in anis etregiȩ
superbiȩ imperionimis gauderet. quȩ
omiã illis eo firmiora uidebant᷑ quod diu¬
turnitate bellires familiares cosruperant.
et animo cupienti nihil satis festinat.

Expanded text:
Iugurtham in catenis habiturum; ab imperaIugurtham in catenis habiturum; ab imperatore consulto trahi, quod homo inanis et regiae superbiae imperio nimis gauderet. Quae omnia illis eo firmiora videbantur, quia diuturnitate belli res familiaris corruperant et animo cupienti nihil satis festinat
Abbreviated transcription (Latin):
non omã om̃ib cupienda ẽe. debere
illi res suas satis placere. postsemo
caueret idpetere apopło romano.
quod illi uire negaret᷑. Postquã hec atq
alia taliadixit. neq animꝰ mari flectit᷑.
respondit. Sbi pͥmũ po tuisset pes
negotia publica facturũ sese quȩ
peteret. acpostea sepius eadem pos¬
tu lanti. fertur dixisse. nefestinaret
abire. satis mature illum cũ filio suo
consulatu petiturũ. Is eo tẽpore contuber¬
nis patris ibidẽ militabat. annosnatus.
circiter .Ax. Quȩres marium cũ prohono¬
re quẽ afflictabat. tũ contrametellum
ue hementer accenderat. Ita cupidine
atq: ira pessimis consultorib grassari.
neq facto aliquoneq dicto abstinere
quod modo ambitiosũ foret milites qͥbis
in hibernis p̃erat laxiore imperioquã
antea habere. Apud negotiatorꝰ quox magn.
multitudo uticȩ erat criminose simul et
magnifice debello loqui. Pimidia pars
exercitus sisibi ꝑmitteret ꝑ aucis diebus

Expanded text:
non omnia omnibus cupienda esse, debere illi res suas satis placere; postremo caueret id petere a populo Romano, quod illi iure negaretur. Postquam haec atque alia talia dixit neque animus Mari flectitur, respondit, ubi primum potuisset per negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepius eadem postulanti fertur dixisse, ne festinaret abire: satis mature illum cum filio suo consulatum petiturum. Is eo tempore contubernio patris ibidem militabat. Annos natus circiter viginti. Quae res Marium cum pro honore, quem affectabat, tum contra Metellum vehementer accenderat. Ita cupidine atque ira, pessimis consultoribus, grassari; neque facto ullo neque dicto abstinere, quod modo ambitiosum foret; milites, quibus in hibernis praeerat, laxiore imperio quam antea habere; apud negotiatores, quorum magna multitudo Vticae erat, criminose simul et magnifice de bello loqui: dimidia pars exercitus si sibi permitteretur, paucis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
domus aut metu subipriũ suũ coegere Nom̃ glamq sibi addide¬
eniꝙ affrice pars inferior pleraꝙ ab numidis possessae idtioms
ingentẽ nom̃q ĩperantiũ c̃ cessere P ostea fenices aliimultitudinis
domiminuendȩ grã pars ĩperii cupidine sollicitata plebe & alus
nouarũ rerũ auidis hipponẽ adrimetũ leptĩ aliasq urbes inora
maritima c̃didere. hȩq breui multũ auctȩ parsoriginibsuis
psudio aliȩ decor fuere Nã decartagine silere melius pito pari¬

Expanded text:
armis aut metu sub imperium suum coegere, nomen gloriamque sibi addidearmis aut metu sub imperium suum coegere, nomen gloriamque sibi addidedenique Africae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum avidis, Hipponem, Hadrumetum, Lepcim aliasque urbis in ora marituma condidere; eaeque brevi multum auctae, pars originibus suis praesidio, aliae decori fuere. nam de Carthagine silere melius puto
Abbreviated transcription (Latin):
breuo dilabit᷑ Ec conumerontedipse. & armenuna uib in affrita
transuecti ꝓximos nr̃o mrilocos occupauere Siꝑ sȩ intra occeanũ
mnagis hiꝙ alu eos nouuũ inũsosꝓtuguriis habuere q neq materia
in agris. neq ab hiispanis emedi autꝰ mutandlicoꝵiaerat adater
inagnis Qign ara linguac mertia ꝓinbebaoit in paulatiper
connubia getalos secũ miscuere. Etqr sepe tẽptantes agros¬
aliadeinde locapetiuerant. semet ipsis numidas appellauere
Ceterũ ad huc edificia numidarũ agrestiũ ꝙͣ mappalia illi
agitabant Getulis ubsulemagis haud ꝓculab ał dorib hiq
inture oppida habuere Nã fretodiusi ab hispania mu¬
tareres int̃se instituerant Nom̃ eoꝵ paulatĩ libies coruper
barbara liguamuros ꝓmedis appellantes Sires ꝑsarum
breui adoleuit Ac postea nomine numidiȩ ꝓpt̃ multitudi¬
nẽ aparentib digressi posedere ea loca q̃ ꝓximȩ carta¬
ginẽ numidia appellat᷑ Deĩde utriq alteris fret finitimos

Expanded text:
brevi dilabitur. Ex eo numero Medi, Persae et Armenii nauibus in Africam transuecti proximos nostro mari locos occupauere, sed Persae intra Oceanum magis, iique alueos nauium inversos pro tuguriis habuere, quia neque materia in agris neque ab Hispanis emendi aut mutandi copia erat: mare magnum et ignara lingua commercio prohibebant. Ii paulatim conubia Gaetulos secum miscuere et, quia saepe temptantes agroalia, deinde alia loca petiuerant, semet ipsi Numidas appellauere. Ceterum adhuc aedificia Numidarum agrestium, quae mapalia illi agitabant, Gaetuli sub sole magis, haud procul ab ardoribus—, iique mature oppida habuere; nam freto divisi ab Hispania mutare res inter se instituerant. Nomen eorum paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros pro Medis appellantes. Sed res Persarum brevi adoleuit, ac postea nomine Numidae, propter multitudinem a parentibus digressi, possedere ea loca, quae proxima Carthaginem Numidia appellatur. Deinde utrique alteris freti finitimos
Abbreviated transcription (Latin):
cognitꝰ De affrica & eius in colis ad necessiti diie resatis dictũ
ꝗ duusoregnolegati ab africadecessere & ingurtha ctra tmorẽ
anmip̃mia scoleris ad eptũ sese uidet. certũ ed ratꝰ qđ examnics
apđ mantiã acceperat. om̃a romȩ uenalia e̾t̾. simul& illoꝵ

Expanded text:
cognitus. de Africa et eius incolis ad necessitudinem rei satis dictum. Postquam diviso regno legati Africa decessere et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptum sese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illo
Abbreviated transcription (Latin):
marii cognouert̃. diũsi in locos diffici¬
les abeunt Itauigurthȩ place̾ erat spę¬
ranti mox effi sos hostes inuadiposse.
romanos sicuti plerosq remoto metu
laxius licentiusq futuros metelus in¬
tere a romã ꝓfectus. c̃tra spẽ suã lȩtissimis
animis excipit̾ P lebi patribq pꝰ quã in¬
iudia decesserat uixta carus. Sed marius im¬
pigre prudent᷑ ꝙ suoꝵ & hostiũ res
panit̾ attendere. cognoscere ꝗd bonitri
aut ẽtra eet ex plorare ninera
regũ. consilia. & insidias eoꝵ ante uenire Nichil
apd seremissũ. neq apđ illos tutũ pati Itaq &
getulos & iugur tha ex socus nr̃is p̃dã agentes sepe
aggressus itinere fuderat. ipsũq regẽ haut ꝓcul ab
belli patrandi copiã cognoũ statuit urbes quȩ uiris
aut loco hostib & adũsũ se oportunissimȩ erant
singulas circũ uenire. Ita uigurthã aut p̃sidus

Expanded text:
Mari cognoverunt, diuersi in locos difficilis abeunt. Ita Iugurthae placuerat, speranti mox effusos hostis invadi posse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laxius licentiusque futuros. Metellus interea Romam profectus contra spem suam laetissimis animis accipitur, plebi patribusque, postquam invidia decesserat, iuxta carus. Sed Marius impigre prudenterque suorum et hostium res pariter attendere: cognoscere, quid boni utrisque aut contra esset, explorare itinera rapud se remissum neque aqud illos tutum pati. itaque et Gaetulos et Iugurtham ex sociis nostris praedas agentis saepe aggressus in itinere fuderat ipsumque regem haud procul ab  modo neque belli patrandi cognovit, statuit urbis, quae viris aut loco pro hostibus et advorsum se opportunissumae erant, singulas circumvenire: ita Iugurtham aut praes
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is curarerũ publicarũ minime mͥhac tẽpestate cupienda
uident᷑ qm neq uirtuti honos dat᷑ neq illi qͥb ꝑfraudẽ ius fuit
uꝙ tutiaut eomagis honestist̃ nãuiqdẽ tegore patriã aut

Expanded text:
omnis cura rerum publicarum minime mihi hac tempestate cupienda videntur, quoniam neque virtuti honor datur neque illi, quibus per fraudem iis fuit uti, tuti aut eo magis honesti sunt. Nam vi quidem regere patriam aut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sr debat ex dificultate rerũ eadẽ illa existimns q̃ supͣdiximꝰ
catiliñ agitare lgit᷑ ubi it̃ eiũ exꝑ fugis cognoũ castra ꝓpore mͦuit.
ac sub ipsis radicib montiũ c̃sedit qͣillide scens erat ingallia ꝓperiti
N eqitam̃ antonuꝰ ꝓculaberat ut pote qͥ magno exercitu locis eqͥ orib:
optimũ factu ratꝰ intalire fortuñ belli tẽptare .statuut cua itono
qͣ pͥmũ c̃ fligebe. ltaq c̃tione aduocata. huiꝰ scemꝰ mrationẽ habuit
õꝑiũ habeo milites ũbauir tutẽ ñ addere. neq ex ignauo strenuũ.
neq fortẽ exiimdo exercitũ oratione ĩperatorissieri. Quanta
cuq anmoaudatia natura aut morib in est. tanta inbello
patere solet. Quẽneq głã neq picula excitant. nequiq
hortere. Timor inim aurib: officit. Sedego ues qꝰ pauca

Expanded text:
bat ex difficultate rerum eadem illa existumans, quae supra diximus, Catilinam agitare. Igitur ubi iter eius ex perfugis cognovit, castra propere movit ac sub ipsis radicibus montium consedit, qua illi descensus erat in Galliam properanti. Neque tamen Antonius procul aberat, utpote qui magno exercitu locis aequioribus optumum factu ratus in tali re fortunam belli temptare, statuit cum Antonio quam primum confligere. Itaque contione advocata huiusce modi orationo habeo, milites, verba virtutem non addere neque ex ignavo strenuum neque fortem ex timido exercitum oratione imperatoris fieri. Quanta cuiusque animo audacia natura aut moribus inest, tanta in bello patere solet. Quem neque gloria neque pericula excitant, nequiquam hortere: timor animi auribus officit. Sed ego vos, quo pauca
Abbreviated transcription (Latin):
copiaqnpse adduxerat & ꝗmnliuꝰ habuerat ñs legiones
instituit. cohortes ꝓnumero militũ cõpl&. deinde ut
qisq uoluntarius aut exotibͥs in castra uenerat eqͣlit̃
di stribuerat. acbreui spacio legiones numero honnã
expleuerat cũ in initioñ ãplius duobimilib: habius s&
Sexom̃i copia cłcit̃ pars quarta erat militarib armis
instructa Ceteri ut quẽ q cas armuerat sparos aut
copias sese habuturũ si romȩ socu incepta patrauis sent
c̃ currebant. opib c̃uirationis fretꝰ. Simubalienũ suis
rationib existumans uideri. causã cunum cũ seruis sugi¬
nus cõmund  uisse. Sed postiiuã inrastra iupitius
peruenit romȩ conurationẽ patefactã. delentuli

Expanded text:
ipse adduxerat et Manlius habuerat, duas legiones instituit, cohortis pro numero militum conplet. Deinde, ut quisque voluntarius aut ex sociis in castra venerat, aequaliter distribuerat ac brevi spatio legiones numero hominum expleverat, cum initio non amplius duobus milibus habuisset. Sed ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut copias sese habiturum, si Romae socii incepta patravissent. e copiae concurrebant, opibus coniurationis fretus, simul alienum suis rationibus existumans videri causam civium cum servis fugitivis communicavisse. Sed postquam in castra nuntius pervenit Romae coniurat
Abbreviated transcription (Latin):
ura estimo magrmiorsꝑes uretorie tmet. Animꝰ ȩtas
uirtꝰ urã mehortatur Oroterea necessitudo q̃
etiã timidos fortes facit. Nam multatido hostiũ necircũ¬
uenire queat. ꝓibent angustiȩ loci. Qđ si uirtutiurȩ for¬
tuna uunderit. cauete inulti animã amittatis. neti capti
potius sicuti peceora trucidemini. quã uiroꝵ morepugnantes
upientã cant̃ atq luctoosã uictoriã hostib relinqͣtis hȩo
ubi ouit paululũ cõmemoratus signa canere iubet atq
in struetos ordines in locũ eqͥũ deducit. Neuiremetisomum.
eqͥs qͦmlitib exeq̃to ꝑiculo animꝰ ãplior e̾e̾t Ipsepedes exerctũ ploco

Expanded text:
estumo, magna me spes victoriae tenet. animus aetas virtus vostra me hortantur, praeterea necessitudo, quae etiam timidos fortis facit. nam multitudo hostium ne circumvenire queat, prohibent angustiae loci. quod si virtuti vostrae fortuna inviderit, cavete inulti animam amittatis, neu capti potius sicuti pecora trucidemini, quam virorum more pugnantes cruentam atque luctuosam victoriam hostibus relinquatis.' Haec ubi dixit, paululum conmoratus signa canere iubet atque instructos ordines in locum aequom deducit. dein remotis omnium equis, quo militibus exaequato periculo animus amplior esset, ipse pedes exercitum pro
Abbreviated transcription (Latin):
.p. in mximꝰ piculauenerit uq indicio titiu ult᷑tu & legatoꝵ alo¬
gobrũ c̃udi c̃fessiq s. cedẽ incendia aliaq sefoda atq oru¬
rerũ capitaliũ mͦre miorum suppliciũ sum̃ dũ Postꝗ assedit

Expanded text:
ue indicio T. Volturci et legatorum Allobrogum convicti confessique sint caedem, incendia aliaque se foeda atque crurerum capitalium, more maiorum supplicium sumundum.' Postquam Cat
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ti caperet ła potestas ꝑsenatũ more mno magistra¬
tui matimu ꝑmittit᷑ exercitũ parare. bellũ gerere.

Expanded text:
ti caperet. Ea potestas per senatum more Romano magistratui maxuma permittitur: exercitum parare, bellum gerere,
Abbreviated transcription (Latin):
fulatũ mandandi A tullio ciceroni: uãꝙantea pleraq
nobilitas in uidia estuabat. & qͣsi pollui c̃ sulatũ cre¬
debant sicũ qͣuis egregiuꝰ homo nouus ad eptus fo¬
ret S ubi ꝑriculũ aduenit inuidia atꝯ. suꝑbia
pꝰfuere. lgit᷑ comnis habitis. c̃sules declarant᷑ aa tul¬
liuꝰ & a. antonui. Qđ factũ pͥmꝰ populares c̃iurations c̃cus¬
serat: neq tam̃ catilinȩ suror ninuebat᷑. s indies plura a¬
gitare. armpiritaliã locis oportuns parare pecunã sua
aut anicoꝵ fide sutã mutuã. fessulas admnliũ quindã
partare qͥpꝰstea pͥnceps fuit belli faciundi łatẽ pesta

Expanded text:
leraque nobilitas invidia aestuabat et quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novus adeptus foret. Sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. Igitur comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius. Quod factum primo popularis coniurationis concusserat. Neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed in dies plura agitare: arma per Italiam locis opportunis parare, pecuniam sua aut amicorum fide sumptum mutuam Faesulas ad Manlium quendam portare, qui postea princeps fuit belli faciundi. Ea tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
corporis anuirtute animi resmilitaris ma¬
gis ꝓcede retnã et pͥusquã incipias consulto
et ubi consulueris. mature est opus facto. lta
utruq ꝓse indigens al terũ alterius autt¬
lic eget.
gitur minitio reges. nã in t̾ris nom̃ imperu
pmũ fuit. diusi pars ingentũ. Alii corpꝰ ecer

Expanded text:
corporis an virtute animi res militaris magis procederet. nam et prius quam incipias consulto et ubi consulueris mature facto opus est. ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget. igitur initio reges — nam in terris nomen imperi id primum fuit— divorsi pars ingenium, alii corpus exer
Abbreviated transcription (Latin):
nauim ascendere. Sembreui uticam appulsi. Atteras adu¬
gurtham inittunt ꝗ occissime ad proiuntiam accedat
scͦq ad c̾um ab senatu missos. Ille ubiaccepit homines cla¬
ros quor auctoriatẽ romȩ pollere audiuera iudina in¬
ceptum summi uenis se. primo cõmotus metuadq libidine di¬
uersus agitabatur. Timebat iram senatꝰ niparuisset lega¬
tis. porro animꝰ cupidine cecus ad incęptũ scelus pariebat᷑.
uicittam̃ in auido ingenio prauũ consiliũ. Ign᷑ exereitu
circũ dato. sũma in cirtã iħ rũ pere nint maxime spe¬
rans dedueta manu hostium autii autdolis seserasum
uictoriȩ inuenturũ. qđ ubi sec precedit. neq qd uiten de¬
rat esficere porest ut pͥus ꝗ legatos c̃ueniret ad herbalis potiret
ne ãplius morando scaurũ quẽ plurimũ metuehat incenderet. cũ paucis
eqͥtib inẜunciã uenit. Aotã & senatꝰ uerbis graues mine nuntiabant᷑.
qđ ab oppugnanone ñ desisteret. multatam̃ oratione c̃sũ pta legati

Expanded text:
nauem ascendere. Dein brevi Vticam appulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissime ad prouinciam accedat, seque ad eum ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quorum auctoritatem Romae pollere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo commotus metu atque libidine diuersus agitabatur: timebat iram senatus, ni paruisset legatis; porro animus cupidine caecus ad inceptum scelus rapiebat. vicit tamen in auido ingenio prauum consilium. Igitur exercitu circumdato summa vi Cirtam irrumpere nititur, maxime sperans diducta manu hostium aut vi aut dolis sese casum victoriae inventurum. Quod ubi secus procedit neque quod intenderat efficere potest, ut, prius quam legatos conveniret, Adherbalis potiretur, ne amplius morando Scaurum, quem plurimum metuebat, incenderet, cum paucis equitibus in prouinciam venit. Ac tametsi senati verbis graues minae nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret, multa tamen oratione consumpta legati
Abbreviated transcription (Latin):
factiones c̃firment. insidias c̃suli inturent. cedẽ incen¬
dia aliaꝙ belli facinora parent. sese ꝓpediẽ cũ nigno
exercini ad urbẽ accessurũ. Dũ hȩc romȩ gerunt᷑
Emanlius ex suonumero legatos ad mxcũ mittit. cũ
facerem s un corpora nr̃a ab iniuriatuta forent. qͥ mi¬
seri. egentes: uolentia atq crudelitate feneratoꝵ. pleriq
patria som̃us famẽ atq ftrtunis expertes sumꝰ. neq: cuiq nr̃m

Expanded text:
factionis confirment, insidias consuli maturent, caedem incendia aliaque belli facinora parent: sese propediem cum magno exercitu ad urbem accessurum. Dum haec Romae geruntur, C. Manlius ex suo numero legatos ad Marcium Regem mittfaceremus, sed uti corpora nostra ab iniuria tuta forent, qui miseri, egentes violentia atque crudelitate faeneratorum plerique patria, sed omnes fama atque fortunis expertes sumus. neque quoiquam
Abbreviated transcription (Latin):
paulum imminuta. cui metellus petenti
more regum ut sellã uxta poneret.
item postea custodiȩ causaturmam
equiti romanorũ. utrũq negauerat¬
eorum mͦ foret quos popołs romanꝰ
reges apƿellauisset. presidium quod
contumeliosũ in cosforet. siequites
romani satellites numidȩ traderentur
unc marius axium aggreditur atq
hortatur. ut contumeliarũ imperator
cũ suo auxilio poenas petat: hominẽ
obmorbos animo parũ ualido scdã
oratione extollit. illũ regemingentẽ
uiru etͦ. masinisse nepotẽ ce̾. sungur¬
tha captus aut occisus foret imperiũ
numidiȩ sine mora habiturũ. id adeo.
maturir pose euenire. supse consul ad
id bellũ missus foret. Itaq etillũ et
equites romanos. milttt etnegotiatore
alios ipse. plerosq ꝑacisspesimpellit.
utiromã ad suos necessarios aspere in
metellũ debello scribant. marumim¬
peratorẽ poscant. Sic illi amultis mor¬
talibus honestissima suffragatione
consulatus petebat᷑. Simult eatem¬

Expanded text:
paulum imminuta. Cui Metellus petenti, more regum ut sellam iuxta poneret, item postea custodiae causa turmam equitum Romanorum, utrumque negauerateorum modo foret, quos populus Romanus reges appellauisset; praesidium, quod contumeliosum in eos foret, si equites Romani satellites Numidae traderentur. Hunc Marius anxium aggreditur atque hortatur, ut contumeliarum in imperatorem cum suo auxilio poenas petat. Hominem ob morbos animo parum valido secunda oratione extollit: illum regem, ingentem virum, Masinissae nepotem esse; si Iugurtha captus aut occisus foret, imperium Numidiae sine mora habiturum; id adeo mature posse evenire, si ipse consul ad id bellum missus foret. Itaque et illum et equites Romanos, milites et negotiatores, alios ipse, plerosque pacis spes impellit, uti Romam ad suos necessarios aspere in Metellum de bello scribant, Marium imperatorem poscant. Sic illi a multis mortalibus honestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tem
Abbreviated transcription (Latin):
ut in tanta reignarus omium. trepidet.¬
sustineat. sumet aliquẽ ex poplo moni¬
torem officii sui. Ita plerumq euenit
ut quẽ uos imperare uissistis. issibi
imperatorẽ alium querat. At ego
scio qui rites. qui postquã consules
facti sunt. acta maioꝵ et grecosũ
militaria precepta legere ceperint
preposteri homines: nã gerere quã
fieri tempore posterius. re atq: usu pr¬
us est. Comparate nimc quirites cũ
illorũ superbia mehominem nouum.
quȩ illi audire etlegere solent eoꝵ
partẽ uidi. alia egomet gessi. Nuȩ
illi lititris. cã ego militando didici.
nc̃ uos existimate facta an dicta pluris
sint. contẽpnunt nouitatẽ meam.
ego illorũ ignauiam. mihi fortuna.
ulłis ꝓbra obiectantur. Quã quã ege¬
naturam una et comunem omium.
existimo. sed fortis simũ est quẽq

Expanded text:
ut in tanta re ignarus omnium trepidet,stinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem vos imperare iussistis, is sibi imperatorem alium quaerat. Atque ego scio, Quirites, qui, postquam consules facti sunt, et acta maiorum et Graecorum militaria praecepta legere coeperint: praeposteri homines, nam gerere quam fieri tempore posterius, re atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam; mihi fortuna, illis probra obiectantur. Quamquam egnaturam unam et communem omnium existimo, sed fortissimum quemq
Abbreviated transcription (Latin):
metellus ubidecasu bomil caris et
indicio pate fado exꝑfugis cognoruit.
russus taqua ad tegru bellu cuneta parit.
festinatq mariũ fatigantẽ de ꝓfectione
simul et inuitu et offensũ sibiparũ idoneu
ratꝰ. domũ dimitut. Etromȩ ƿlebes litteris
quȩ demetello acmario missȩ erant cog¬
nitis. uolenti animo de ambob acceperaN
Imperatori nobilitas quȩ antea decorifuit

Expanded text:
Metellus, ubi de casu Bomilcaris et Metellus, ubi de casu Bomilcaris et indicio patefacto ex perfugis cognovit, rursus tamquam ad integrum bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et inuitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. Et Romae plebes litteris, qua de Metello ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. Imperatori nobilitas, quae antea decori fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ratus opera. aut in genio suo opusee
in tabernaculũ introut. Pormiente
illo. eplam supercaput inpulumo
temere positã sumit ac ꝑlegit. Nein
ꝓpere cognitis insidiis ad regẽꝑgit
Nabdalsa paulo post experrecturus ubi
neq eplam sepperit etrẽ omẽm iq
acta erat exꝑfugis cognouit. pͥmo
indicẽ ꝑ sequs conatꝰ. postq id frustra
fuit. iugurthã placandi grã accedit.
dicit quȩ ipse parauis sec ꝑfidiaclien
ciciã. ꝑq sua antea fidelit̾ acta. nesuꝑtali sce¬
lere suspectũ sesehaberet. Ad earex aliter
atq ãnimo gerebat placide respondit.
Bomilcare alisq multis quos sotios insidiaꝵ
cognouerat int̾fectis. irã obpresserat neqͥ
exeo negotio seditio oriret᷑ Neq post id
locoꝵ iugurthȩ dies autnox ulla qͥcta fuit
neq loco neq mortali cinꝗ aut tẽpori
satis credere: ciues hostesq uixta metuere
circũ spectare om̃a. et omĩ strepitu
arreptis armis tumultũ facere. ita for¬
midine qͣ si necordia exagitari. Igitur

Expanded text:
ratus opera aut ingenio suo opus esse in tabernaculum introiit, dormiente illo epistulam super caput in pulvino temere positam sumit ac perlegit, dein propere cognitis insidiis ad regem pergit. Nabdalsa paulo post experrectus ubi neque epistulam repperit et rem omnem, uti acta erat, ex perfugis cognovit, primo indicem persequi conatus, postquam id frustra fuit, Iugurtham dicit, quae ipse parauisset facere, perfidia clientis amicitiam perque sua antea fideliter acta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcare aliisque multis, quos socios insidiarum cognoverat, interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio oreretur. Neque post id locorum Iugurthae dies aut nox ulla quieta fuit: neque loco neque mortali cuiquam aut tempori satis credere, civis hostisque iuxta metuere, circumspectare omnia et omni strepitu um somno excitus arreptis armis tumultum facere: ita formidine quasi vecordia exagitari. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria exmanib criperetur.
obis satis cognitum est illũ ma¬
gis honore marii quã in uiria sua
ex crutiatũ. neq ta aͥciȩ laturũ
fuisse si adempta proumcia alii
quã mario traderetꝰ Igit̾ co do¬
lore impeditus. et quia stulticię ui¬
debatur alienam rem periculo
suo curare. legatos ad boccum
mittit. postulatũ. ne sine causa
hostis poplõ romano ficret.
abere tũ magnam copiam. soci¬
ȩtatis amicitieq conuingende.
quȩ potior bello esset. Qua quã
opibus sius confideret. tam̃ non de¬
bere in certa ꝓcertis mutare. omẽ
bellũ sumi facile̾. Cȩterum acerrime

Expanded text:
ictoria ex manibus eriperetur. Nobis satis cognitum est illum magis honore Mari quam iniuria sua excruciatum, neque tam anxie laturum fuisse, si adempta prouincia alii quam Mario traderetur. Igitur eo dolore impeditus et quia stultitiae videbatur alienam rem periculo suo curare, legatos ad Bocchum mittit postulatum, ne sine causa hostis populo Romano fieret: habere tum magnam copiam societatis amicitiaeque coniungendae, quae potior bello esset, et, quamquam opibus suis confideret, tamen non debere incerta pro certis mutare. Omne bellum sumi facile, ceterum aegerrime
Abbreviated transcription (Latin):
cus suis ratꝰ t̃ cͣiunctum nob fore
Aut qͦ portissimũ inselix acceda Q nr̃is p̃sidia om̃a extinctast̃
P at̃ it netesse erat naturȩ c̃cessit srĩ quẽ minime decuit ꝓpinqus
pscelus uitã eriput ad sines ãnicos. ꝓpinqͦs ceteros meos aliũ ala
clades opp̃s sit Capti ab iugurtha pafs in cruce acti. pars bestis
abũsa factas̃ in colona manerent tam̃ siqͥđ exinpius omliaccidis s

Expanded text:
ore. Aut quo potissimum infelix accedam? Generis praesidia omnia extincta sunt. Pater, uti necesse erat, naturae concessit. Fratri, quem minime decuit, propinquos per scelus vitam eripuit. Affinis amicos propinquos ceteros meos alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars bestiisaduersa facta sunt, incolumia manerent, tamen, si quid ex improuiso mali accidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
in his urbib que alise. defecerant.
satisq munitȩ loce aut menibus
esant prefidia in ponit. ceterum
exescitũ in prouinci᷑ que proxi¬
ma estnamumide hieman digr̃a col¬
locat. Meq ud tẽpus ex aliorũmore
quieti aut lũxũriȩ concedit. Sed
qm̃ armis bellum parũ procedebat.
in sidias regi per amicos tendere.
et eorũ ꝑrofidia pro armis uitipa¬
rat. Igitur bomilcarem qui rome
cũ uigurta fuerat etinde uadib
datis clammassiuȩ nece uidiciũ

Expanded text:
in iis urbibus, quae ad se defecerant satisque munitae loco aut moenibus erant, praesidia imponit. Ceterum exercitum in prouinciam, quae proxima est Numidiae, hiemandi gratia collocat. Neque id tempus ex aliorum more quieti aut luxuriae concedit, sed, quoniam armis bellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere et eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Romae cum Iugurtha fuerat et inde uadibus datis clam de Massiuae nece iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtꝰ & sapientiamior in illis fut qͥ ex paruis opibitantum
ĩꝑiũ fecere. qͣm nob̵ qͥea bene parta urcretinemꝰ Placet
igit᷑ eos dimitti & augeri exercitũ catilinȩ  minime
Sita censeo publicandaseoꝵ pecunias. ipsos inuinculis ha¬
bendos ꝑmuncipia q̃ maxi me opib ualent. neuqͥs dehis
pꝰstea ad senatũ referat. ne ue cũ populo agat. Quialit̃

Expanded text:
virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? Minume. Sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat
Abbreviated transcription (Latin):
largiri liberalitas. inlaerũ rerũ audacia fertitudo uocat᷑
Cores .p. in extremositaẽ. Sint sane qm̃ ita semores hñt
liberalesex socioꝵ foctuns. sint miscđes infuri b aerarii
ne illis sanguinẽ nrũm largiant᷑. & dũ paucis sceleratis
parcuit. bonos om̃s ꝑditũ eant. Bene & cõposite .c. cȩsas
paulo ante in hoc ordine deuita & mor teclisseruit
credofalsa gistimns eaq̃ deinferis memorant
diũ sontinere in los abonis. loca tetra. ĩculta. feda. atq for¬
midolosahabe Itaq censuit pecuna seoꝵ publicandas
ipsos ꝑ municipia ĩ custodus habendos. uidelicet timens
nesi romȩ sint aut a popularib c̃iurationis aut amul¬
titudine conducta ꝑ iũeripiart᷑. Qua suiꝰ iuatqri
scelesti tantũ mͦ ĩ unbe & ñ ꝑtotã italiã sint aut ñ ibi
plus possit audatia ubi ad defendendũ opesm nore s̃
Quare uanũ eqͥdẽ hoc t̃siliũ ẽ siꝑiculũ exillis metuit

Expanded text:
largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est. sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur; quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt. quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit;
Abbreviated transcription (Latin):
comĩ multitudine non amplui
ge facto locim coepere. paulo qua
alii ediciore neq inde maxima
ui depelli quiuer̃. sedtela emin
missaremittere. pauci. in pluribus
minus frustrata. sinumidȩ prop ius
dere atq fugare. Interim metellas cũ
acerrime rẽ gereret clamorem ueltu¬
multum hostilem atergo accepit. Is¬
inconuerso ęquo anim aduertis fugã
ad seuersum fieri. quȩ res indicabat
populares ẽẽ. Igitur equitatũ omnẽ
ad eastra propere misit. ac statim
.b. mariũ cum cohortibus sotiorum.
eumq lacrimans per amiciciam perq¬

Expanded text:
ex omni multitudine non ampliusex omni multitudine non ampliusge facto locum cepere paulo quam alii editiorem, neque inde maxuma vi depelli quiverunt, sed tela eminus missa remittere, pauci in pluribus minus frustrari; sin Numidae propius dere atque fugare. interim Metellus quom acerrume rem gereret, clamorem hostilem a tergo accepit, dein convorso equo animadvortit fugam ad se vorsum fieri, quae res indicabat popularis esse. igitur equitatum omnem ad castra propere misit ac statim C. Marium cum cohortibus sociorum, eumque lacrumans per amicitiam perq
Abbreviated transcription (Latin):
quisq curaret. Deinde signo dato idiq
simul clamor ingens oritur. nei: eares
numidas terret. infensi intentiq sine
tumultu manent. pręlium inpipitur:
romani ꝓingenio quisq pars eminus
glande aut lapidib pugnare. aluieua¬
dere acmurum mͦ suffodere. mͦ scalis
aggredi cupere. p̃lium inmanibus face¬
re. contra ea oppidani in ꝓximos saxa
uoluere. sudes. pila. preterea pice
sulphure et teda mixtã ardenti a
mittere. O ednẽ illos quidem qͥ pro¬
culcul manserant timar aninu satis
numuerat. Namplerosq iacula tor¬
mentis aut manu emissa uulnerabat
pariq periculo scd fama impari boni
atq ignani erant Num apud l amam
siccertatur ingurtha ex in prociso
castra hostium cumagna manii in¬
uasit. remissisꝗͥ inpresidiꝰum erant.
et om̃a magis quam pręlium expec¬
tantibus portam in pupit. At nr̃i
repentino metu perculsi sibi quis¬
q ꝑro moribus consulunt alii fu¬
Ee. alii arma capere. magna
pars uulnerati. aut occisi. Eeteru

Expanded text:
quisque curaret. deinde signo dato undique simul clamor ingens oritur, neque ea res Numidas terret: infensi intentique sine tumultu manent, proelium incipitur. Romani, pro ingenio quisque, pars eminus glande aut lapidibus pugnare, alii succedere ac murum modo subfodere modo scalis aggredi, cupere proelium in manibus facere. contra ea oppidani in proxumos saxa volvere, sudis, pila, praeterea picem sulphure et taeda mixtam ardentia mittere. sed ne illos quidem, qui procul manserant, timor animi satis muniverat; nam plerosque iacula tormentis aut manu emissa volnerabant, parique periculo sed fama inpari boni atque ignavi erant. Dum apud Zamam sic certatur, Iugurtha ex inproviso castra hostium cum magna manu invadit; remissis qui in praesidio erant et omnia magis quam proelium expectantibus portam inrumpit. at nostri repentino metu perculsi sibi quisque pro moribus consulunt; alii fugere, alii arma capere; magna pars volnerati aut occisi. ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝗͦ in ꝓuisus grauior accederet. an mobilitate in¬
genũ. pacẽ atq. bellũ mutare solitds. parũ ex plora

Expanded text:
ne, quo improuisus grauior accideret, an mobilitate ingeni pacem atque bellum mutare solitus, parum explora
Abbreviated transcription (Latin):
qđ signaita ad ciues ꝑferant. Alit̃ haud facile eos ad
tantũ negotiũ ĩpelliposse. Ceteri nichil suspicantes
dant uisiurandũ. Cassius semet eo breui uenturũ

Expanded text:
 signatum ad civis perferant: aliter haud facile eos ad tantum negotium inpelli posse. ceteri nihil suspicantes dant, Cassius semet eo brevi venturu
Abbreviated transcription (Latin):
S mułtimortales ddediti uentriatq sono. inoocti in¬
cultiq: intã fsicuti pegrinantes trans egere. qͥb: ꝓfer

Expanded text:
 multi mortales, dediti uentri atque somno, indocti incultique uitam sicuti peregrinantes transiere».
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ inciteriore gallia . Q. murena. qͥ ei ꝓuinciȩ legat p̃erat
At romȩ lentulꝰ cũ teteris. qͥpͥncipes c̃iurationis erant paratis
ut uidebat᷑ magnis copus c̃stituera t uticũ catilina in
agrũ fessulanũ cũ exercitu uenissent Abestia tꝑpl
plebis
c̃tione habitꝰ q̃ reret᷑ deactionib citeronis. belliq grauis fimi

Expanded text:
re Gallia C. Murena, qui ei provinciae legatus praeerat. At Romae Lentulus cum ceteris, qui principes coniurationis erant, paratis ut videbatur magnis copiis constituerant, uti, quom Catilina in agrum Aefulanum cum exercitu venisset, L. Bestia tribunus plebis contione habita quereretur de actionibus Cicer
Abbreviated transcription (Latin):
crasso cons tĩ bunitia potestas restituta ẽ. homnes ad olescentes
sũm̃ poteltatẽ nsi. qͥbiaetas animꝰq feroꝵ erat cepere sentũ
crimnndo plebẽ exagitare de in largiendo atq pollicitando
ñgis incendere ua ipsi clari potentesq fieri. Contra eossũm

Expanded text:
Crasso consulibus tribunicia postestas restituta est, homines adulescentes summam potestatem nacti, quibus aetas animusque ferox erat, coepere senatum criminando plebem exagitare, dein largiundo atque pollicitando magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri. contra eos sum
Abbreviated transcription (Latin):
oppidi ubi signa eescuta erant. presidiiꝰ
hostiũ: portȩ ante clausȩ fugã prohibebanT
Ad hoc mulieres pueriq protectis ȩdificioꝵ
saxa ctalia quȩ locus prebebat certatĩ
mitterẽ. itaneq caueri anceps malũ neq

Expanded text:
oppidi, ubi signa et scuta erant, praesidium hostium, portae ante clausae fuga prohibebant; ad hoc mulieres puerique pro tectis aedificiorum saxa et alia, quae locus praebebat, certatim mittere. Ita neque caueri anceps malum neq
Abbreviated transcription (Latin):
ubi paulo asperior ascensus erat. singulos ꝑse iner¬
mes mittere. de inde ipse cũ illoꝵ armis seqͣ
quȩ dubia nisui uidebant᷑ potissimꝰ tẽpta re
ac sepius ascendens eadẽ & descendens dein
dem statĩ digre diens. ceteris audatiã ad dere
git᷑ diumultũq fatigati. tandẽ in castellũ ꝑ ue¬
niunt. desertũ ab ea parte qđ om̃s sic̃ aliis dieb
aduersũ hostes aderant: . Marius ubiex nuntis
quȩ ligus egerat cognouit quã quã toto die
intentus p̃lio inuidias habuerat tũ uͦ cohorta¬
tus milites & ipse ex trauineas regressus testudi

Expanded text:
ubi paulo asperior ascensus erat, singulos prae se inerubi paulo asperior ascensus erat, singulos prae se inermos mittere, deinde ipse cum illorum armis sequi; quae dubia nisui videbantur, potissimus temptare ac saepius eadem ascendens descendensque, dein statim digrediens ceteris audaciam addere. Igitur diu multumque fatigati tandem in castellum perveniunt, desertum ab ea part, quod omnes sicut aliis diebus advorsum hostis aderant. Marius ubi ex nuntiis quae Ligus egerat cognovit, quamquam toto die intentos proelio Numidas habuerat, tum vero cohortatus milites et ipse extra vineas egressus testudi
Abbreviated transcription (Latin):
dit̃. ñ temere iti ascenderat. sed tẽptans oma &
urcimspiciens ltq. mariũ ꝓpere adiit. acli
docet hortat ab ea parte qua ipsȩ descenderat.
castellũ tepteri pollicetur ses itneris enculiqꝗ¬
chil duce Marius cũ ligure ꝓmissa eius cognitũ ex ẜ eog noscert¬
p̃sentib misit. queꝵ uticuiusq in geniũ erat.
itare difficilẽ aut facilẽ nuntia uere. Consu¬
lis animus tam̃ paululũ arrectus ⁊ taq: ex co¬
uelocissimos delegit et cũ ipssis p̃sidio qͥ forent
quatuor centuriones. om̃sꝙ. liguriparere
iubet & negocio ꝓxonũ diẽ c̃sticuit s. ubi
ex p̃cepto tẽppus iusuẽ paratas c̃postas om¬
nib ad locũ ꝑgit ceterũ illi qͥ & centuriȩ perant
p̃doctuaduce arma ornatũq. mutauerant ca¬
pite atꝙ pedib nudis uti ꝓ spectus nisus¬
q ꝑ saxa sacilius soret Suꝑt̾ga gladu& sciua
ueru ea numidica excorus ponderis gra
timidos in solentia mneris leuare manu

Expanded text:
ditur, non temere, uti ascenderat, sed temptans omnia et ditur, non temere, uti ascenderat, sed temptans omnia et circumspiciens. itaque Marium propere adit, acta edocet, hortatur, ab ea parte qua ipse ascenderat castellum temptet, pollicetur sese itineris periculique ducem. Marius cum Ligure promissa eius cognitum ex praesentibus misit. quorum uti quoiusque ingenium erat, ita rem difficilem aut facilelis animus tamen paulum arrectus. Itaque ex coue quam uelocissimos delegit et cum iis, praesidio qui forent, quattuor centuriones, omnisque Liguri parere iubet et ei negotio proximum diem constituit. Sed ubi ex praecepto tempus visum, paratis compositisque omnibus ad locum pergit. Ceterum illi, qui escensuri erant, praedocti ab duce arma ornatumque mutauerant: capite atque pedibus nudis, uti prospectus nisusque per saxa facilius foret; super terga gladii et scuta, verum ea Numidica ex coriis, ponderis grattimidos insolentia itineris leuare manu;
Abbreviated transcription (Latin):
Atmarius multis dieb & laborib cõsũptis. anxins
trahere cũ animo suo omit teretae inceptũ qm̃¬
srustia erat anfortuna operiret q̃sepe ⁊ spere asu
fuerat
ue cũmul tos dies noctesq estuans agitaret. sorte
qͥdaligus excohor tib auxiliaris miles grega¬
rius castrifequatũ egressiꝰ haud ꝓcul ab latere
castelli qđ ad ũ sũ ꝑliantib erat. ani aduerut iñ
saxarepentes eocleas. quarũ cũ unã atq alterã
deinplures peteret studio legundi paulatiꝓpe
ad sumũ montis egressus ẽ. Ubi pꝰꝗsolitudinẽ
intelligit more ingeniihumani cupidd diffici¬
lia faciundianimũ utit. & forte in eoloco gran¬
dis ilex coaluerat int̃ saxa. paulũ mͦ ꝓna. deinde
flexa at ꝙ aucta in altitudine qͦcuntagignenti¬
ũ natura fert. cuius ramis mͦ mͦ eminentib saxis
nisus ligis castelliplantie describit. qđ cunc¬
tinumidȩ intenti p̃hantib aderant. Explora¬
tis om̃ib q̃ mox usui sore ducebat. eo dẽ regre¬

Expanded text:
at Marius multis diebus et laboribus consumptis anxius trahere cum animo suo, omitteretne inceptum, qufrustra erat, an fortunam opperiretur, qua saepe prospere usus fuerat. quae quom multos dies noctisque aestuans agitaret, forte quidam Ligus, ex cohortibus auxiliariis miles gregarius, castris aquatum egressus haud procul ab latere castelli, quod avorsum proeliantibus erat, animum advortit inter saxa repentis cocleas, quarum quom unam atque alteram, dein plures peteret, studio legundi paulatim prope ad summum montis egressus est. ubi postquam solitudinem intellexit, more ingeni humani cupido difficilia faciundi animum adorta. et forte in eo loco grandis ilex coaluerat inter saxa, paulum modo prona, deinde inflexa atque aucta in altitudinem, quo cuncta gignentium natura fert. quoius ramis modo, modo eminentibus saxis nisus Ligus in castelli planitiem pervenit, quod cuncti Numidae intenti proeliantibus aderant. exploratis omnibus, quae mox usui fore ducebat, eadem regre