comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
israel. Principes aut̃ primos angelos intellegimus. Et egoremansi ibi
uxta regem ꝑsarum. Regem persarum angelum id est principẽ uocat.
Et ostendit quod iuxta micha helem paululum sit moratus. qui con¬
tra perpersarum principem loquebatur. Ueni aut̃ ut docerem
te quȩ uentura sunt popule tuti in nouissimis diebus.
Quod danihel dep̾catus est hoc adõ meretur audire qid̃ fu¬
turum sit populo israheli. non in uicino tempore. sed in na¬
interptatus est : luxta illus quod in cenͣsimo secundo psalmo
legimus. Benedic anima mea dnm̃ & om̃a anteriora mca
nomen scm̃ eius. Prius enim quamdĩ uisionẽ uidere mercam᷑.
interiora nrã foras aspiciunt. Cum aut̃ uiderimus uisionem
dĩ conuertuntur interiora nr̃a & tõti in illissumus. De qui
& pauor recessiss& decorde sacramenta dĩ audire non poterat:
& id circo nunc ait quia confortastime loquere dnẽ. Tu enim fecisti
ut possim & audirc & sentire quȩ loqueris. Et ait. Num quidscis

Expanded text:
Israel. Principes autem primos, archangelos intelligimus. Et ego remansi ibi juxta regem Persarum. Regem Persarum angelum, id est, principem vocat, et ostendit quod juxta Michaelem sit paululum moratus, qui contra principem Persarum loquebatur. Veni autem ut docerem te quae ventura sint populo tuo in novissimis diebus. Quod Daniel deprecatus est, hoc a Deo meretur audire, quid futurum sit populo Israel non in vicino tempore, sed 700 in nointerpretatus est, juxta illud quod in centesimo secundo psalmo legimus: Benedic, anima mea, Domino, et omnia interiora mea, nomen sanctum ejus. Prius enim quam visionem Dei videre mereamur, interiora nostra foras aspiciunt; cum autem viderimus visionem Dei, convertentur in nos interiora nostra, toti in illis sumus de quibet pavor recessisset ex corde, sacramenta Dei audire non poterat, et idcirco nunc ait: Quia confortasti me, loquere, Domine. Tu enim fecisti ut possim, et audire, et sentire quae loqueris. Numquid scis
Abbreviated transcription (Latin):
ad lacũ leonum perrexit. Lacum uocat de pressam in altun
foueam. uelarentem cisternam. inqua leones nutriebantur.
estinus autem primo diliculo pergit ad lacum. credens eum mi¬
uiuere. Lacus latine aquarum dulcium congregatio nincupa¬

Expanded text:
ad lacum leonum perrexit. Lacum vocat depressam in altum foveam, vel arentem cisternam, in qua leones nutriebantur. Festinus autem primo diluculo pergit ad lacum, credens eum vivere. Lacus autem Latine, aquarum dulcium congregatio nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
dñĩ exore hieremiȩ occurrit nechao regiȩgiptio et interfectus ẽ
et tamen uterque iustus appellatur. De
poris scribere neque enim a me librum sedepiftolam flagitasti qui
dictandus exotio ẽ. etomnes oppiniones eorum xpĩ auxilio destru¬
ende qđ nob̃ sanctarum scripturarum testimoniis ad serendum ẽ
Inquibus cortidie credentibus loquitur as̃. Iilud que ꝑte sancte
adque illustris domus conciliabalum precor atque commoneo. ne
perunum aut multum tres homunculos suscipiant tantarum facces
haereseost. Aut ut parum dicam infamiam ut ubi primum iurtus et
sanctitas laudabatur ib i presumcionis diabolicȩ et sordidissimȩ soci¬
etatis turpitudo uersetur. sciantque sequi huiuscemodi hominibus
opes sug gerunt. hereticorum multitudinem congregare et eristi
bostes facere etnutrire aduersarios ciꝰ frustraque aliud lingua p̃tendere

Expanded text:
domini ex ore Hieremiae occurrit Nechao, regi Aegyptio, et interfectus est, domini ex ore Hieremiae occurrit Nechao, regi Aegyptio, et interfectus est, et tamen uterque iustus appellatur. de ceteris non est huius temporis scribere; neque enim a me librum sed epistulam flagitasti, qui dictandus ex otio est, et omnes oppositiones eorum Christi auxilio destruendae. quod nobis sanctarum scripturarum testimoniis adserendum est, in quibus cotidie credentibus loquitur deus. illudque per te sanctae atque inlustris domus conciliabulum precor atque commoneo, ne per unum aut — ut multum — tres homunculos suscipiant tantarum faeces hereseon aut — ut parum dicam — infamiam, ut, ubi primum uirtus et sanctitas laudabatur, ibi praesumptionis diabolicae et sordidissimae societatis turpitudo uersetur. sciantque se, qui huiusce modi hominibus opes suggerunt, hereticorum multitudinem congregare et Christi hostes facere et nutrire aduersarios eius frustraque aliud lingua praetendere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter me ista tempestas tollite & mittite me inmare.
Ille humilitate ꝓiectus est in profundum. ut intypum dñi
gloriosius resurgerae. tuper superbiam ad astra sustolleris
Ut dete loquatur iesus. Uidebam satanam quasi uulgur decelo ca¬
dentem. Quod autem inscripturis sc̃is iustiappellantur. ut zacha¬
nas et elisabet. iob. & saphat & iosias. et multi quorum nominib:
sacra scriptura contexta ẽ. Quam quam in ꝓmisso opere plenius¬
sidñs graciam dederit dicturussim tamen in presenti epistola hoc
breuiter strinxisse sufficiat quodiusti appellentur. non quo omni
uicio careant. sed exmaiore parte uirtutum. Denique & zacha¬
rias silentio condempnatu. & iob suo sermone peprehenditur
& iosaphat. et iosias qui iusti absque dubio scripti sunt. fecisse
narrantur que dnõ displicerent. Quorum alter impio aux¬
lium tulit et correptus ẽ aꝓpheta. Alter contra preceptum

Expanded text:
propter me est ista tempestas, tollite me et mittite me in mare. propter me est ista tempestas, tollite me et mittite me in mare. ille humilitate proiectus est in profundum, ut in typum domini gloriosius surgeret; tu superbia ad astra sustolleris, ut de te loquatur Iesus: uidebam satanan quasi fulgur de caelo cadentem. Quod autem in scripturis sanctis iusti appellantur ut Zacharias et Helisabeth, Iob, Iosaphat et Iosias et multi, quorum nominibus sacra scriptura contexta est, quamquam in prsi dominus gratiam dederit — dicturus sim, tamen in praesenti epistula hoc breuiter strinxisse sufficiat, quod iusti appellentur, non quod omni uitio careant, sed ex maiori parte uirtutum. denique et Zacharias silentio condemnatur et Iob suo sermone reprehenditur et Iosaphat et Iosias, qui iusti absque dubio scripti sunt, iecisse narrantur, quae domino displicerent. quorum alter inpio auxilium tulit et correptus est a propheta, alter contra praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
qui escere. sciens illud scriptum. Peredam sapientiam sapientiũ
&e prudentia prudentium rȩꝓbabo &e fatuum dĩ sapientius est
hominibus. Cum hec seita habeant ꝓuoco aduersarios. ut omnes
retro cartulas discutiant & siquid in meo ingeniolo uicii repererint
ꝓferant in medium. aut enim bona erunt et contra dicam eorũ
calum niȩ. aut repre hensibilia & confitebor errorem malens
emendare quam pesseuerare in prauitatȩ sententiȩ. &tu
ergo doctor egregge. aut defende quod locutus es et sen¬
tentiarum tuasum accumina adstrue eloquio subsequenti:
nequando tibi placuerit neges quod locutus es aut sicerte
esrasti quasi homo libere confitere. & discordantium int̃
se redde concordiam. Inmentem tibi ueniat tunicam sal¬
uatoris neca lamitatibus fuisse conscissam fratrum inter
se cernis iurgia. & rides atque letaris quod alii tuo no¬
mine. alii xp̃ĩ appellentur imitare ionam et dicito. si

Expanded text:
quiescere sciens illud scriptum: perdam sapientiam sapientium quiescere sciens illud scriptum: perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo et: fatuum dei sapientius est hominibus. cum haec ita se habeant, prouoco aduersarios, ut omnes retro chartulas discutiant et, si quid in meo ingeniolo uitii reppererint, proferant in medium. aut enim bona erunt et contradicam eorum calumniae aut reprehensibilia et confitebor errorem malens emendare quam perseuerare in prauitate sententiae. et tu ergo, doctor egregie, aut defende, quod locutus es, et sententiarum tuarum acumina adstrue eloquio subsequenti, ne, quando tibi placuerit, neges, quod locutus es, aut, si certe errasti quasi homo, libere confitere et discordantium inter se redde concordiam. in mentem tibi ueniat tunicam saluatoris nec a militibus fuisse conscissam. fratrum inter se cernis iurgia et rides atque laetaris, quod alii tuo nomine, alii Christi appellentur. imitare Ionam et dicito: si
Abbreviated transcription (Latin):
past onscipuli non magistri. Ideo ercuit uestra herdis : &odecepisus
plurimnos. maximeq cosqui ad hierent mulierib & seuint sẽ petare
non possunt quia sempes docetis. semper negatis. & audire
meremini illud ꝓpheticum. Gloria illis inpartubus & partici¬
onibus da illis dñe. Quid dabis illis. uuluam stelilem. et ubera
arencia. feruet animus non possum uerba cohibere. Episto¬
laris angustia non potitur longi operis magnitudinem. nul¬
lius in hoc opusculo nomen ꝓpnȩ tangitur aduersum ma¬
gistrum peruersi dogmatis locutisumus quasi ratus fuerit
atque rescripserit suo quasi mus. prodetur iniudicio. ampliora inuero
certamine uulnera suscepturus. Multi annisunt quod ab olescentia
usque adhanc ętatem diuersa scripsi opuscula semperq habui studi¬
um audientibus loqui quod publice in ecclesia didiceram nec ph¬
lo sophorum argumenta sectari. Sedapostolorum simplicitatq ad¬

Expanded text:
pa sit discipuli, non magistri. ideo creuit uestra heresis et decepistis pa sit discipuli, non magistri. ideo creuit uestra heresis et decepistis plurimos maximeque eos, qui adhaerent mulieribus et sciunt se peccare non posse, quia semper docetis, semper negatis, et audire meremini illud propheticum: gloria illis in partubus et parturitionibus. da illis, domine. quid dabis illis? uuluam sterilem et ubera arentia. feruet animus, non possum uerba cohibere. epistolaris angustia non patitur longi operis magnitudinem. nullius in hoc opusculo nomen proprie tangitur; aduersus magistrum peruersi dogmatis locuti sumus. qui iratus fuerit atque rescripserit, suo quasi mus prodetur indicio ampliora in uero certamine uulnera suscepturus. Multi anni sunt, quod ab adulescentia usque ad hanc aeta-, tem diuersa scripsi opuscula, semperque habui studium audientibus loqui, quod publice in ecclesia didiceram, nec philosophorum argumenta sectari sed apostolorum simplicitati ad
Abbreviated transcription (Latin):
sedamici. Aut si contrana nrõ dogmate doxentis. incouincenus quo a
omnes cognoscent ȩcłe quod sentiatis. sententias urãs ꝓdidisse supe¬
rasse ẽ Patet pͥma fronte blas phemia. Non neces sehab& conunci
qera sua statim ꝓfessione blas phemum ẽ. Minamini nobis rst unis¬
omeri quam utare nullus potest. nisi qui omnino non seribit: Unde
nostis quid diceur sumus ut responsionem paretis forsitan uradi¬
ce mus hoe frustra ingeni uñ accuetis stilum: Euno nuani. amani
et mmahe doman nominibus scpanti. impictate concordes aitiari
nobis laborem faciunt lo quuntur enim quoasentiunt. suulart
heresis ẽ quepublitȩ eubescit loqui quod secreto docere nonme¬
tuat ma gisfrorum silentia profert rabies discipulorum quod audier
incubiculis intectis predicant. ut si placuerit audientibus quoꝗ
past uusccoilsnatur adgboram magistrorum sidisplacuent cul¬

Expanded text:
sed amici, aut, si contraria nostro dogmati dixeritis, in eo uincemus, quod sed amici, aut, si contraria nostro dogmati dixeritis, in eo uincemus, quod omnes cognoscent ecclesiae, quid sentiatis. sententias uestras prodidisse superasse est. patet prima fronte blasphemia. non necesse habet conuinci, quod sua statim professione blasphemum est. minamini nobis responsionem, quam uitare nullus potest, nisi qui omnino non scribit. unde nostis, quid dicturi simus, ut responsionem paretis? forsitan uestra dicemus et frustra ingenii uestri acuitis stilum. Eunomiani, Arriani et Macedoniani nominibus separati, inpietate concordes nullum nobis laborem faciunt; loquuntur enim, quod sentiunt. sola haec heresis est, quae publice erubescit loqui, quod secreto docere non metuit. magistrorum silentia profert rabies discipulorum. quod audierunt in cubiculis, in tectis praedicant, ut, si placuerit audientibus, quod dixerunt, referatur ad gloriam magistrorum, si displicuerit, cul
Abbreviated transcription (Latin):
cui quod in patriharchis. prophetid& apostolis fuisse
mepereas a pebare : Qud ȩclȩsiasticam simplicitatem siue rusticitatẽ aut
impenitam ut uobis uidetur loquere quod credis publice pdica. Quod
secieto discipulis loqueris qui dicis tehabere arbitniliberatem : quare non
libet quodsentis loqueris. Aliud audiunt cubiculorum tuorum secreta aliud
oos troum populi. & eñ uulgus in doc tum non potest archanorimcuꝵ
onera sustentare nec capere solidum cybum quod infantiȩ lactȩ con¬
tontum est. Nec scribi & comminaris michi rescripturum tuorum ful¬
monian ut scilice hoctimore percerritus non audeam orare serare .&.
non anim aduertis id circo nos scribere ut uos respondere cogamini.
mino urel aliquando dicere quođ tempore personis &e locis uel loqui¬
rami ued taant Bdolo uolis liberum esse negare quo sem set
responsar estes quod ce nos loquimur ae nequaquam ertis aduersaro

Expanded text:
cui, quod in patriarchis, prophetis et apostolis fuisse cui, quod in patriarchis, prophetis et apostolis fuisse nequeas adprobare? audi ecclesiasticam simplicitatem siue rusticitatem aut inperitiam, ut uobis uidetur. loquere, quod credis; publice praedica, quod secreto discipulis loqueris. qui dicis te habere arbitrii libertatem, quare non libere, quod sentis, loqueris? aliud audiunt cubiculorum tuorum secreta, aliud nostrorum populi. etenim uulgus indoctum non potest arcanorum tuorum onera sustentare nec capere solidum cibum, quod infantiae lacte contentum est. necdum scripsi et comminaris mihi rescriptorum tuorum fulmina, ut scilicet hoc timore perterritus non audeam ora reserare, et non animaduertitis idcirco nos scribere, ut uos respondere cogamini et aperte aliquando . dicere, quod pro tempore, personis et locis uel loquimini uel tacetis. nolo uobis liberum esse negare, quod semel responsuri estis, quod et nos loquimur, et nequaquam eritis aduersarii
Abbreviated transcription (Latin):
eccator dixit ds. quare tu en arras iusticias meas. &
assumis testamentum meum ꝑerhos tuum : tu autem
o disti disciplinam. & ꝓiecisti sermones meos post te.
U erba dĩ dumnonuis facere post tergum tuum ꝓicis.
etno uus apostolus orbiterrarum facienda & non faci¬
enda decernis sed non est ita utloqueris aliud intua
mente uersatur. quando enimte dicis peccatorem. &
posse hominem sinepeccato esse siuelit. Illud uis in¬
tellegi tequidem sanctum esse & omm kasesepec¬
cato: sedpes humilitatem peccati nomen assumere. ut
alios pocios. laudes & tibi degahas. Illud quoque ar¬
gumengum urum ferse quis possit dicitus his uerbis
tate non est positum. esse autem posse generalites dici.
Iuodlic& alius non fuerit tamenpossit esst̃ qui ẽe uoluerit
Nogo que estista argumentacio posse quodnum quam
fuerit. possefieri quod numquam fecisse testeris. Id ciu¬
libae tribuere qui anfututurus sit ignores & darenescio

Expanded text:
peccatori dixit deus: quare tu enarras iustitias meas et peccatori dixit deus: quare tu enarras iustitias meas et adsumis testamentum meum per os tuum? tu autem odisti disciplinam et proiecisti uerba mea retrorsum. uerba dei dum non uis facere, post tergum tuum proicis et nouus apostolus orbi terrarum facienda et non facienda decernis. sed non est ita, ut loqueris; aliud in tua mente uersatur. quando enim te dicis peccatorem et posse hominem sine peccato esse, si uelit, illud uis intellegi, te quidem sanctum esse et omni carere peccato, sed per humilitatem peccati nomen adsumere, ut alios potius laudes et tibi detrahas. Illud quoque argumentum uestrum ferre quis possit? dicitis his uerbis: stra positum potestate, esse autem posse generaliter dici, quod, licet alius non fuerit, tamen possit esse, qui esse uoluerit. rogo, quae est ista argumentatio: posse esse, quod numquam fuit, posse fieri, quod nullum fecisse testeris, id cuilibet tribuere, qui an futurus sit ignores, et dare nescio
Abbreviated transcription (Latin):
multa uelle que scã sunt & tamen implere non posse
Spiritus enim fortitudo ducit aduitam. sed carnis fragi¬
litas reducit admortem. E audio dnm com monentem.
Nigilate & orate nemntretis intemptacionem. Spiritus
promptus. caro aut̃ infirma: frustra blasphemas. & igno¬
rantium auribus ingeris nos liberum arbitrium condemp¬
nare. Damnetur ille qui dampnat. Carterum nos ab
eo differimus brutis animalibus quodliberi arbitrii con¬
ditisumus. sed ipsum liberum ut dycimus arbitrium dĩn¬
titur auxilio. illiusq persingula ope indiga&. quod
luntatem. && non statim ex libero arbitrio facit dm̃ quinul
hominibus iusticiam iactitas. & peccatorem essete con¬
fiteris. Responde michi uelis nolis carere peccato. siuis
quare uixta sententiam tuam non imples quod deside¬
ras. sin autem nonuis. contemptoremte preceptorum dĩ¬
te esse demonstras. Si contemptor es. utique & pec
ꝯcator sipeccator. auditibi scripturam loquentem.

Expanded text:
multa uelle, quae sancta sunt, et tamen inplere non posse multa uelle, quae sancta sunt, et tamen inplere non posse — spiritus enim fortitudo ducit ad uitam, sed carnis fragilitas reducit ad mortem - et audio dominum commonentem: uigilate et orate, ne intretis in temptationem. spiritus promptus, caro autem infirma. Frustra blasphemas et ignorantium auribus ingeris nos liberum arbitrium condemnare. damnetur ille, qui damnat. ceterum nos ab eo differimus brutis animalibus, quod liberi arbitrii conditi sumus, sed ipsum liberum, ut diximus, arbitrium dei nititur auxilio illiusque per singula ope indiget, quod luntatem et nohominibus justitiam jactitas, et peccatorem te esse confiteris, responde mihi, velis, an nolis carere peccato? Si vis, quare juxta sententiam tuam non imples quod desideras? Sin autem non vis, contemptorem te praeceptorum Dei esse demonstras. Si contecator. si peccator, audi tibi scripturam loquentem:
Abbreviated transcription (Latin):
contubernalis ur̃t phorphyrius qua ratione de mens & mi¬
sericors. ds ab adam usque ad moysen. & amoy seusq
ad aduentum xpĩ passus sit. Uniuersas gentes perreig¬
norantia legis & mandatorum dĩ. Neque enim brittannia
fertilis proum̾tia tyrannorum & scythice gentes omnesq
adoceanum pertiscuitum barbare nationes. moy sen ꝓphetasq
cognouerant quid necesse fuit inultimo uenire tempore
& nonprius quam in numerabileͥs perire hom multitudo
Quam questionem beatus apostolus ad romanos scribens
pru dentissime uentilat. Ignorans hec. & dĩ concede scien¬
tiȩ dignare & ista nescire quȩqueris. Concede dõpenitenci
sui nequaquam teindigae defensose. Ego miserabilis quituas
expecto n contumelias qui illud semper lego. Grã salui facti
estis & beati quorum remisse sunt iniquitates & quorũ
tecta sunt peccata. Ut demea fragͥlitate loquar. Nouime

Expanded text:
contubernalis uester Porphyrius- qua ratione clemens et micontubernalis uester Porphyrius- qua ratione clemens et misericors deus ab Adam usque ad Moysen et a Moysi usque ad aduentum Christi passus sit uniuersas gentes perire ignorantia legis et mandatorum dei. neque enim Britanni, fertilis prouincia tyrannorum, et Scythiae gentes omnesque usque ad oceanum per circuitum barbarae nationes Moysen prophetasque cognouerant. quid necesse fuit in ultimo uenire tempore et non, prius quam innumerabilis periret hominum multitudo ? quam quaestionem beatus apostolus ad Romanos scribens prudentissime uentilat. ignoras haec et dei concedis scientiae; dignare et ista nescire, quae quaeris. concede deo potentiam sui, nequaquam te indiget defensore. ego miserabilis, qui tuas expecto contumelias, qui illud semper lego: gratia salui facti estis et: beati, quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata, ut de mea fragilitate loquar, noui me
Abbreviated transcription (Latin):
sedodi malum illud fatio. Quenecessitas illius impediat
uoluntatem quetanta us odio digna imper& facere ut
non quod uult. sed quod odit & non uult facere com¬
pellatur respondebit michi. O bo motuquis es qui
respondeas dq̃  num quid dicit figmentum figulo
quare mefecisti sic An non haba figulus potestatem
luti de eadem massa aliud quidem uas facere in hono¬
rem. aliud aut̃ in contumeliam. Obi dõ sortiorna
calumniam quare cum adhuc inutero essent¬
esau. & iacob. dixerit. Iacob dilexi. esau aut̃ odio
habui. Acusa eum
habui: Acusa eum iniquitatis. cur achan filius chermi
decherichontina preda aliqua furatus sit. & tanta mi¬
lia hominum illius uitio trucidata sint. Quam obrẽ
filii heli pec cauerint. & om̃is poene populus extinctus¬
est arca quesit capta.. D auid peccauit ut numerarae
populum. & cur intote. israhel tanta hominum caesa
sunt milia & ad extremum quod sola nobis obicere

Expanded text:
sed, quod odi malum, illud facio, quae necessitas illius inpediat sed, quod odi malum, illud facio, quae necessitas illius inpediat uoluntatem, quae tanta uis odio digna imperet facere, ut non, quod uult, sed, quod odit et non uult, facere conpellatur: respondebit tibi: o homo, tu quis e s, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum figulo: quare me fecisti sic? an non habet potestatem figulus luti de eadem massa aliud quidem uas facere in honorem, aliud autem in contumeliam? obice deo fortiorem calumniam, quare, cum adhuc in utEsau et Iacob, dixerit: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. accusa eum iniquitatis, cur Achar, filius Charmi, de Hierichuntina praeda aliqua furatus sit et tanta milia hominum illius uitio trucidata sint, quam ob rem filii Heli peccauerint et omnis paene populus extinctus arcaque sit capta, Dauid peccauit, ut numeraret populum, et cur in toto Istrahel tanta hominum caesa sint milia, et ad extremum — quod solet nobis obicere
Abbreviated transcription (Latin):
nolo hoc facio. Consentio legi quoniambona est. Nunc autem
nequa quam ego operor illud: sed quod in me habitat peccatum
Scio enim quoni non habitat inme: hoc est incarne mea bonũ
U elle enim adiacae michi oꝑerari opera riaut̃ bonum non
inuenio. Non enim quod uolo hoc bonum fatio: sed
quod nolo hoc malum ago: siaut̃ quod nolo ego hoc
facio. nequa quam ego operor illud sed quod in me habitat
peccatum. Recla mabis et dices manicheorum dogmanos
sequi. & eorum qui dediuersis naturis exclesiȩ bella con¬
cinebant afferentium malam ẽẽ naturam que immuta¬
ri nullo modo possit. et hoc non michi sedapostolo imputa
qui no uit esse aliud dm̃. aliud hominem.
aliam cas
spiritum. & spiritus aduersus carnem. & hoc inuicem sibi
aduersantur. ut non que uolumus ipsa faciamus. Ame
num quam audies malam esse naturam. sed quomodo sit
fragilitas carnis disserenda. Ipso qui scribit docente discam.
Interroga eum quare dixerit non enim quod uolo hoc operor

Expanded text:
nolo, illud facio, consentio legi, quoniam bona est. nunc autem nequaquam ego operor illud, sed, quod in me habitat, peccatum. scio enim, quoniam non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, operari autem bonum non inuenio. non enim, quod uolo bonum, hoc facio, sed, quod nolo malum, hocago. sin autem, quod nolo ego, hoc facio, nequaquam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. Reclamabis et dices Manicheorum dogma nos sequi et eorum, qui de diuersis naturis ecclesiae bella concinnant, adserentium malam esse naturam, quae inmutari nullo modo possit. hoc non mihi sed apostolo inputa, qui nouit aliud esse deum, aliud hominem, aliam carnspiritum et spiritus contra carnem et haec inuicem sibi aduersantur, ut non, quae uolumus, ipsa facia- mus. a me numquam audies malam esse naturam, sed, quomodo sit carnis fragilitas disserenda, ipso, qui scripsit, docente discamus. interroga eum, quare dixerit: non enim, quod uolo, hoc operor,
Abbreviated transcription (Latin):
ToRtoc idest ut poslea ipse inter pretatus est. dominatio.
proquo nos uertimus aspettus cius. Idem com temptoꝵ¬
res historiae. calum nutur. quod nequaquam dominatio
nabuchorsosor orbem terrarum possederit. Neq enim
gretis acbar baris cunctisq. septem trionis. et occidentil na¬
tionibus imperauit. sed tantum orientis pro uintias te¬
nunt. Id est asiam. non curopã. et libiam. Ex quo intelle
mus accipere obsuꝑbiã regis impũ. qui tantum gloriatur

Expanded text:
 ut postea ipse interpretatus est, id est, dominatio, pro quo nos vertimus, aspectus ejus, iidem contemptores historiae calumniantur, quod nequaquam dominatio Nabuchodonosor regis orbem terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam. Ex quo intelligmus accipere, ob superbiam regis impii, qui tantum gloriatur
Abbreviated transcription (Latin):
decim efficiuntur. Cui suc cessit tiberius caesar. et imperiũ
habuit annis uiginti duobus. mensibus septem. diebus ui¬
xp̃s. annos habens quasi triginta cum pateretur. Item gaius cȩsar
qui et galicula annis tribus. mensibus sex diebus decem.
Nero annis nouem. mensibus : diebus tredecim. Galba mensibus

Expanded text:
decim efficiuntur. Cui successit Tiberius Caesar, et imperium decim efficiuntur. Cui successit Tiberius Caesar, et imperium habuit annis viginti duobus, mensibus septem, diebus vi Christus, annos 694 habens quasi triginta tres cum pateretur. Item Caius Caesar qui et Caligula, annis tribus, mensibus octo, diebus tredecim. Nero annis novem, mensibus novem diebus tredecim. Galba mensibus
Abbreviated transcription (Latin):
idem augustus ex quo natus est xp̃s annos num erũ
quin decim. et erunt reliqua tempora annorum
triginta septẽ. menses quinq. Unde adimplent᷑
sexaginta duae eb domades. et dimidia. quȩ effici¬
unt annos qua dringentos triginta septem. men¬
sessex in diem natiuitatis xp̃i. Et manifestata
est iustitia ȩterna et unctus est sc̃s sanc torum.
idest xp̃s. et signata est uisio. et prophetes. et di¬
missa sunt peccata quȩ perfidem nominis xp̃i
omnibus in eum credentibus tribuuntur.
Quid est aut̃ quod dicit signariausum. et prophetiam.¬
qm̃ om̃s prophetȩ̨ nuntiabant deipso quod esset
uenturusi et pati haberet. Igitur qm̃ ad impleta est prophetia per aduen¬
tum eius. propterea signare uisionẽ. et prophetiam dicebat. qm̃ ip¬
se est signaculum omnium prophetarum. ad implens omiã quȩ
retro deo prophetę nunciabant. Post aduentum enĩ et pas
ciet esseuenturum. Et post paululum. Uideamus inquit¬
quid aliȩ septem et dimidiaẽ ebdomades. quȩ anni quin

Expanded text:
idem Augustus, ex quo natus est Christus, annos numero quindecim. Et erunt reliqua tempora annorum triginta septem, menses quinque. Unde adimplentur sexaginta duae hebdomades et dimidia, quae efficiunt annos quadringentos triginta septem, menses sex in diem Nativitatis Christi. Et manifestata est justitia aeterna, et unctus est sanctus sanctorum, id est, Christus, et signata est visio, et prophetia, et dimissa sunt peccata, quae per fidem nominis Christi omnibus in eum credentibus tribuuntur. Quid est autem quod dicit, signariQuoniam omnes prophetae nuntiabant de ipso, quod esset venturus, et pati haberet. Igitur quoniam adimpleta est prophetia per adventum ejus, propterea signari visionem et prophetiam dicebat: quoniam ipse est signaculum omnium prophetarum, adimplens omnia quae retro de eo prophetae nuntiabant. Post adventum enim et passuntiet esse venturum. » Et post paululum, « Videamus, inquit, aliae septem et dimidia hebdomadae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quem rursum filius eius. laborsor doch. Quomertuo.
baltha sar eius filius regnum tenuerit. quem nunc scrip¬
tura cõmemorat. Quo interfecto ad ario rege medorũ
qui cyriregis. per sarum auunculus fuit. et tyro ꝑsȩ regis.
quȩ duo regna esaias ascensorem bige cameli. et asini
uocat. destructum x̃ imperium caldeorum quod
quidem ephonin ciri maioris scribit infantiã: Et pom¬
peius trogus et multialii qui barbaras scripserunt
S
appellari nomine. Vnus quisq autem principum uocato¬
rum uxxtasuam bibebat ȩtatem. siue ut ceteri inter pretes
transtulerunt. bibebat ipse rex unum toram cunctis princi¬
pibus. quos uocarat. Precepit ergo iam temulentus ut afferen¬
tur aurea atq argentea quȩ asporͣuerat nabucho dbeaso

Expanded text:
quem rursum filius ejus Labosordach: quo mortuo quem rursum filius ejus Labosordach: quo mortuo Balthasar filius ejus regnum tenuerit, quem nunc Scriptura commemorat: quo interfecto a Dario rege Medorum, qui Cyri regis Persarum avunculus fuit, et Cyro Persa quae duo regna Isaias ascensorem bigae, cameli, et asini vocat destructum esse imperium Chaldaeorum. Quod quidem et Xenophon in Cyri majoris scribit infantia: et Pompeius Trogus, et multi alii qui barbaras scripsere s appellari nomine. Unusquisque autem principum vocatorum juxta suam bibebat aetatem: Sive ut caeteri interpretes transtulerunt: Bibebat ipse rex vinum coram cunctis principibus quos vocaverat. Praecepit ergo jam temulentus, ut afferrentur vasa aurea atque argentea, quae asportaverat Nabuchodonoso
Abbreviated transcription (Latin):
contra onines ange licȩ forͣtudines requi siture sunt dia¬
bolum. etintantam crescet potentiam. qui quondam
aduersus dm̃ suꝑbierat. ut maior futurus sit quã fuit
inditia. et gradientes insuꝑbia potest humiliare.
ntellexit nabuchodonosor quare septe nu poeza sistinu¬
erit. et id circo sehumiliatum. quia contra dm̃ se suꝑbuerit::
TASARREX
fecit grande conuiuium opti matibus sius mille. et
unusquisq secundum suam bibebat adatem. Sciendũ
est non et̃ hunc filium nabucho donosor ut uulgo legen¬
tes arbitrantur. sed iuxta berosum qui caldeam scribit
historiam. et iosephum quiberosum sequitur. post nabucho dono¬
sor qui regnauit annis quadraginta tribus. successisse in regnũ
eiusfilium. qui uocabatur euhilmaro dach.. De quo scribit et¬
hic remias quod in primo anno regni sui leuauerit caput
ioachim fegis uidae. et eduxerit eum dedomo carceris.
Refert io sephus quod post mortem euhil marodach
in regnum patris successerit cius filius. neglisar. Post

Expanded text:
cunt, omnes angelicae fortitudines requisiturae sunt diabolum; et in tantam crescet potentiam, ut qui quondam adversus Deum superbierat, major futurus sit, quam fuit judicia, et gradientes in superbia potest humiliare. Intellexit Nabuchodonosor, quare septennii poenas sustinuerit; et idcirco 651 se humiliatum, quia contra Deum superbierit. Balthasar rex fecit grande convivium optimatibus suis mille: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem. Sciendum est non hunc esse filium Nabuchodonosor, ut vulgo legentes arbitrantur; sed juxta Berosum, qui Chaldaeam scripsit historiam, et Josephum, qui Berosum sequitur, post Nabuchodonosor qui regnavit annis quadraginta tribus successisse in regnum ejus filium qui vocabatur Evilmarodach, de quo scribit Jeremias, quod in primo anno regni sui levaverit caput Joachin regis Judae, et eduxerit eum de domo carceris . Refert idem Josephus, quod post mortem Evilmarodach, in regnum patris successerit filius ejus Neglisar: post
Abbreviated transcription (Latin):
des nonẽ: bonũ opꝰ cẽ non potest. Itẽ qͥ fidẽ oꝑan¬
tẽ habent. sisacram̃ta dĩ susciꝑe rennuunt salua¬
ri non possunt. qr dilectionẽ dĩ nonhabent. eniꝰ
p̃cepta insacram̃tis ciꝰ contenpnunt. Uerũtamen
ñ ꝑficit᷑. sis salutis effectꝰ ñmpedit᷑ etiã si sacram̃tũ
qđ inuera uoluntate ⁊ desidioẽ artido necessita¬
tis excluditur. Ubi aut̃ triasimul haberi possẽ.
sine ꝑiculo salutis nullatenꝰ ab ẽe pocest. qi nec
fides m̾itũ habet sicã potest oꝑari negligi. nec
opus bomiĩ÷ aliqd si sine fide sit.Q. rursus. fides
oꝑans hominẽ scĩficare ñ sufficit. si eã q̃ insac̾m̃tis
cłi constat scĩficationẽ susciꝑe contẽpnit. T̃riagͦ
simul ft̃. fides. sac̾m̃tũ ⁊ op. Infide. xp̃iano forti¬
tudo tͥbuit̃. Insac̾mentis arma. in oꝑibꝰ uͦbonis te¬
la contͣ diabolũ pugnato. Inciciꝑ iu ti⁊¬

Expanded text:
des, opus bonum esse non potest. Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen editur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo. PARS DECI
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis cemerario auso ⁊ faerilego in defuncto
querit ꝓpinquitatẽ. uł subalt̾o affinitatis uoca¬
bula dissipare. uł susceptã sobolẽ alt̾icopule
credens legitime sociari. ꝓpinquitatis prioris.
hie negat dĩ uerbũ ualidũ ẽẽ uł forte. ⁊ quitã
facile ł tã uelocit᷑ querit aissolu̾e. hie ñcredit¬

Expanded text:
ergo temerario ausu et sacrilego in defuncto quaerit propinquitatem, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel susceptam sobolom alterius copulae credens legitime sociari, propinquitatis prioris, hic negat Dei verbum validum esse et forte. Et qui tam facile vel tam velociter quaerit dissolvere, hic n
Abbreviated transcription (Latin):
ses erentib hominilꝰ de germanic par.¬
tibus didici. quos beate. recordationis
papã gregorius dũ eos adreligimnẽ ap̃ianitatis
diuna grã illustrarec dicenciã us dedissec in
quarta sese iapulars gentratione. Quod qͥdẽ
s dũ rudes erant inuitandi ad fidẽ quãq̃ mi¬
nime seriptũ repperimꝰ. non ambigamus:
cneptẽ nouereã frĩs uxorẽ uł ddepropria
eognatione. uł quã cognatus habut nullus
mieio sibi inconipgio copulaꝵe faiquis huie
cali nefario conuenit conugio ⁊ in es ꝑ manse¬
rit. sciat se apłice auctoritatis anichemitis uin-¬
culis esse in nodatũ. ⁊ nullus sacerlos tribuat
supmictatur. ut caecrdos soci considerauerit.

Expanded text:
sserentibus hominibus de Germaniae partibus didici, quod beatae recordationis papa Gregorius dum eos ad religionem. Christianitatis divina gratia illustraret, licentiam illis dedisset in quarta sese copulare generatione, quod quidem sed dum rudes erant invitandi ad fidem, quanquam minime scriptum reperimus, non ambigamus. de propria cognatione, vel quam cognatus habuit, nullus audeat sibi in conjugio copulare. Si quis huic tali nefario conjugio convenerit, et in eo permanserit, sciat se apostolica auctoritate anathematis vinculis esse innodatum, et nullus sacerdos tribuat submittatur, vt sacerdos loci considerauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
leg lause aꝯpridas iri cognationis transite¬
n copulã. Est enĩ uerbũ am̃ ualidũ. ⁊ forte est.¬
ambile: ꝑseuerabile: inmutabile. non mo¬
mentlncu. ñ cransitoriũ. Ait aut̃ ꝑse ipsam
homines inearne apparerit. eo inspirante drnt aai.
quã obrẽ relinq̃t homo patrẽ ⁊ matrẽ suã ⁊ adhe.¬
rebit irorisue. ⁊ erunt duo incarneuna. Cui
non contradix dñs. Deinde cũ ueritas auretur
det̾ra interrã ⁊ iniusibilis inhumanitate appa¬
ruit: interrogatũ: silicitũ eẽt honuni uxorem
dimitt̾e. Quod phibens fieri uetuit. ꝓpt̃ si form̃¬

Expanded text:
legitime ad prioris viri cognationis transire copulam. Est enim verbum Domini validum et forte, durabile, perseverabile, immutabile, non momentaneum, non transitorium. Ait autem per seipsam ante dixit Adam: Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cui non contradixit Dominus. Deinde cum Veritas oriretur de terra in terram, et visibilis in humanitate appareret, interrogatum est, si licitum esset homini uxorem dimittere . Quod prohibens fieri vetuit,
Abbreviated transcription (Latin):
inrerũ ereatione. de sola cerra ⁊ celo: mentionẽ fecissit
S non ꝓpteraa aquas increatas etꝰ. credendũ ẽ. quia
incrtatione rerũ. aquarũ nom̃ positũ ñ. est: quia¬

Expanded text:
in rerum creatione de sola terra et coelo mentionem fecisset. in rerum creatione de sola terra et coelo mentionem fecisset. Sed non propterea aquas increatas esse credendum est, quia in creatione rerum aquarum nom
Abbreviated transcription (Latin):
creata suerunt. Ibi namq terta erat ipsũ terre elem̃¬
tũ. ⁊ cdũ erat. mobilis illa ⁊ leius confusio reliquoꝵ
triũ. que incireuitu medio iacemtis cerre. suspẽsa
ferebatur: ⁊ihis duobus om̃iũ corpoꝵ siue celestiũ stue
cerretriũ formamdoꝵ materia continebatur De inde
sequit᷑ seriptura ⁊ dicit. Q. cenebre erant suꝑ faciem
abrssi. duo superuis ꝓposuerat. uidelicet celũ ⁊ terrã.
m quedã alia duo subuingit. scilicet tenebras. ⁊ a¬
byssũ: alterũ id÷ abyssũ interra. alterũ id tenebras
meo quod celũ uocauerat significans intelligendum
Propterea namq suꝑ faciem abyssi cenebre erant: quia
abyssus subtus erat. ⁊ de suꝑ caligo tenebrosa erat.
Neq ab yssus cenebre erat. quia lum̃ fucura n̾erat:
s de suꝑ faciem ab yisi tenebrarũ locus fuit. ineo quod
scilicet elemento unde lum̃ postea uenire debuit.
Neq eñi nisi inlucis loco: tenebre eẽ potuerunt:

Expanded text:
creata fuerunt. Ibi namque terra erat ipsum terrae elemecreata fuerunt. Ibi namque terra erat ipsum terrae elementum, et coelum mobile erat illa et levis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et tenebrae erant super faciem abyssi. Duo superius proposuerat; videlicet coelum et terram. Modo quaedam alia duo subjungit scilicet tenebras et abyssum; alterum, id est abyssum in terra, alterum, id est tenebras in eo quod coelum vocaverat, significans intelligendum. Propterea namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde lumen postea venire debuit. Neque enim nisi in lucis loco, tenebrae esse potuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
nascenti mundi exordio. interre corpore futura a qͥs
teceptacula parata erant: in quibus eciã magna
illa abissus dequa om̃iũ fluenta aquarũ produ¬
cenda siue diriãda fuerant. patulo adhuc hiatu
uacuoq horrendũ in preceps in ane prescrebat. Cui
quidẽ de suꝑ tenebrose illius caliginis. qua toca
cunc terre suꝑficies obuoluta erat. nebula tenebat᷑.
quasut ego arbitror tenebras scriptura cũ celum
⁊ cerra crearentur. suꝑ faciem abissi flusse testat᷑.
Talis mundi facies. in principio priusꝗͣ formã reci¬
peret aut disposicionẽ ꝑ scripturã signisicatur cũ
dicit᷑ In principio ereauit ds̃: clũ ⁊ terrã. Terra
habet incomposita: ⁊ cenebee erant suꝑfaciẽ abisi.
pecdũ namq ⁊ certã materia illam omiũ cilastiũ cetes¬
triũꝙ helloco significat puto. dequa postea succelent̃
usormna sactasunt: que inipsa prius ꝑ essenciã simul

Expanded text:
nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem, per Scripturam significatur cum dicitur: In principio creavit Deus coelum et terram. Terra faciem abyssi . Per coelum namque et terram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter in forma facta sunt quae in ipsa prius per essentiam simul
Abbreviated transcription (Latin):
uantũ conicere potui ex his iulla ꝑcoarisit.¬
que inscripturis de hacre manifesti. siue obscure
repperi. scd̾m rei geste uericatẽ expressa: prima illa
rerũ om̃iũ moles quando creata. est. ibidẽ tunc ad¬
esse prodiit. ubi nunc formata subsistit. E ratq terreũ
hoc elem̃tũ. medio eodemq uno loco subsidens. cet̾is
inuna confusione ꝑmitis: forma meliore preditũ
s bisdẽ cirtũquaq inmodũ cuiꝰdam nebule. obpã.¬
sis ita inuolucũ. ut apparere non posset quod fait.
lua uͦ tria inuna sicut dictũ ẽ. adhuc confusione
ꝑmixta. siue pocuis inuna ꝑ mixtione confusa.¬
ex circũquaq suspẽsa. eo usq in altũ porrigebãtur.
quousq nunc sũmũ corportẽ creature ꝑtugit.
totũq hoc spaciũ quod asuꝑ ficie terre medio iacc̃tis
loco usq adextrenũ sup̃mũq anbitus celi. limicẽ
patet. illa nebula ⁊ caligine replebatur. Et qui nunc
sunt aluei siue chracones aquarũ: ĩãtunc i ipso

Expanded text:
uantum conjicere potui ex iis quae in Scripturis de hac re sive manifeste sive obscure reperi secundum rei gestae veritatem expressa, prima illa rerum omnium moles quando creata est, ibidem tunc adesse prodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebquousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria: non mͦ primũ cũ facta adnir. hec de ni¬
chilo creata fuisse exstimet: set pocius de ipsa
que prius creata erat. de nichilo materia formata
intelligat: cciã si aliquando uerbũ creationis. po¬
sitũ reppererit. ut.ẽ. ibi. ereauit as̃ ecte grandia.
⁊ om̃em animã uiuentẽ atque motabilẽ. ñ adma¬
teriam qua ct. ceperunt s ad formã qua hoc eͥ¬
lucem. ut cetera om̃ia post modũ faceret inluce.
Significauit eñ nobis se n̾ amare oꝑa que intene.¬
btis fuint. qm̃ malasunt: quia om̃is qui mele
agit odit lucẽ. ⁊ ñuenit ad luce̾. ut ñ arguantur.
oꝑa eius: quia mala sunt. Qui aut̃ facit ueritatt̃.

Expanded text:
luminaria, non modo primum cum facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua esse coeperunt, sed ad formam qua hoc lucem, ut caetera omnia postmodum faceret in luce. Significavit enim nobis se non amare opera quae in tenebris fiunt, quoniam mala sunt. Quia omnis qui male agit odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus, quia mala sun
Abbreviated transcription (Latin):
propterea quia primus dies aurorã Pcedentem.
non habuit. quoniã antequã lux crearetur plene
tenebre suerunt. mex aũt luce apparente suꝑcerrã
plenis dies. propterea quod a ꝑfecto opus dei inicho¬
ari debuisset. idõ qxisse scripturam. factũ est.
quia sient dyximus primus dies. iane precedens
non habuit. qm̃ aluce plena atq ꝑfecta inicium
sũpsit. Propterea om̃is aurora precedentis dier est:
i om̃is dies ab ortu sot initiũ sumit. Est que dies na¬
turał. illud spaciũ temporis: qđ ab ortu solis usque
ad ortũ ꝑtransiens. noctẽ inse diemq concludit.
Inquo qm̃ naturalit̾ dies noctẽ precedit. ⁊ fune diei.
uesperã dicimꝰ. fine noctis aurorã. constat indubi¬
canter. qđ aurora semꝑ ad p̃cedentẽ dic̃ referenda sit
Ergo illud primũ momentũ cemꝑoris. quando ercata:
om̃iũ uisibiliũ iuisibiliũ que natura. noenar suit
neque dies: ⁊ quando tempus fuit. quia mutabilitas

Expanded text:
propterea quia primus dies auroram praecedentem propterea quia primus dies auroram praecedentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparente super terram plenus dies, propterea quod a perfecto opus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: Factum est Quia, sicut diximus, primus dies mane praecedens non habuit, quoniam a luce plena atque perfecta initium sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum pertransiens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud primum momentum temporis quando creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas
Abbreviated transcription (Latin):
Nursumq nͥ mobił fuisset lux illa nequaꝗͣ alt̾nia ui¬
cissitudine diẽ ac noctẽ distinguere. nec temporis
spaciũ ullacenus sine motu ꝑ agere ualuisset. sđm
hanc itaq considerationẽ. conuenientius puto. ut
etedamus lucẽ ipͣsaᷤm in principio factã ad inlumi¬
nanda corporea. sine dubio. corpoream fiusse. quale
fortasse. esse potuisset corpꝰ aliquod lucidũ. cnus
presentia cuncta illustrarentur: que a admodũ
mͦ in sole uideri potest. ipsamq uice ⁊ loco solis
factam. ut uiterĩ motusuo eir cũ agitaretur. ⁊ noc¬
tem diemq discerneret. Cũ qua quia dies prima
exorta .c̃. ego crediderĩ magis illã quando facta.ẽ.
ibidẽ primũ apparusse. ubi sol cotidiano cursu
encũuectus. oriens emergit: ut eodẽ tramite circ̃¬
currens. acprimo adoccasũ descendens uesperam
faceret. de inde reuocata adhortũ aurorã hoc. ÷
mane ante ortũ seguentis dici. illust tarit. Et

Expanded text:
Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna viRursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ed nunc suꝑ c̃. ut rei geste & UUI. &¬
ueritatẽ diligentius ꝓsequam᷑. Principium
gͦ diuinoꝵ operũ suit creatiolucis: quando ipsa
lux non materialiter de nichilo creaca . c̃. s depre.¬
iacenti illa uniu̾sitatis materia. formabiliter
facta est. ut lux essit. ⁊ iũ acpropͥetatẽ lucendi
haberet. Hoc opus de prima die factũ est. s huiꝰ
operis materia ante primã diem creata. est.
morque cũ ipsa luce diescepit: quia ante lucẽ
nec nor fuit nec dies: cciã si tempus fuit. Si aũt
quentur qualis heclux suit. corporea aut mea¬
porea
ris caperea. cuiꝰ modi co buit: ⁊ utrũ uno
lco citeũseripta. arudiq disfusa: utrũ inmotu.
uł inmobilis: quantũ ego arbitror rectisime
rasponactur exporalibus rebus ⁊ uisibilibus inlu¬
minandis non nisi lucẽ corporeã congruere potu¬
ise. om̃e aut corpus quã libet subtile. ⁊spiricali
nature apprerimans: loco citcũseribi necesse. est ec̃.

Expanded text:
ed nunc superest ut rei gestae veritatem diligentius prosequamur. Principium ergo divinorum operum fuit creatio lucis, quando ipsa lux non materialiter de nihilo creata est; sed de praejacenti illa universitatis materia formaliter facta est ut lux esset, et vim ac proprietatem lucendi haberet. Hoc opus prima die factum est; sed hujus operis materia ante primam diem creata est. Moxque cum ipsa luce dies coepit; quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qualis haec lux fuit, corporea an incorporea, et si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est.