comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoe mundo ꝑ regrinantis & suꝑ nã patriam
requirentis: Quod enĩ negari non potest prior
omnib: cam. & coniuntione maris et femine.
natusẽ Neq enim illo nato dixiss& adam. quod
dixisse legiur: ad quisiui hominẽ ꝑdm̃ : nisi illis
duob: ipse fuisset homo nascendo additus pri¬
mus: Nunc secutus ab el. quẽ maior frater occi¬
dit prefigurationẽ quandam peregrinantis
ciuitatis di et qđ ab impiis. et quodã modo terri¬
genis. Id est terrenã originẽ diligentib: et terre¬
naeciuitatis t̃rena felicitate gaudentib: ꝑsecu¬
tiones iniquas passura fuerat . primus ostendit
Sed quat annorum erat adam cũ eos genuit
non appar&: Exinde digeruntur generationes
alig decain aliae. deillo quẽ genuit adam in eĩ
successionẽ quẽ fr̃t occidit : et appellauit nom
illius seth: dicens ut scriptũ ẽ: Suscitauit enim
mihi dĩ semen aliud ꝓabel quẽ occidit cain
Cum itaq isteduae series generationũ una de

Expanded text:
in hoc mundo peregrinantis et supernam patriam in hoc mundo peregrinantis et supernam patriam requirentis. Quod enim negari non potest, prior omnibus Cain ex coniunctione maris et feminae natus est. Neque enim illo nato dixisset Adam, quod dixisse legitur: Adquisiui hominem per Deum, nisi illis duobus ipse fuisset homo nascendo additus primus. Hunc secutus Abel, quem maior frater occidit, praefigurationem quandam peregrinantis ciuitatis Dei, quod ab inpiis et quodam modo terrigenis, id est terrenam originem diligentibus et. terrenae ciuitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutiones iniquas passura fuerat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur generationes aliae de Cain, aliae de illo, quem genuit Adam in eius successionem, quem frater occidit, et appellauit nomen illius Seth dicens, ut scriptum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Cum itaque istae duae series generationum, una de
Abbreviated transcription (Latin):
ambigendũ ẽ ab homine ꝗ& primohomine primus est¬
nausq̃uande tam diu iuuebant: potiusse consitui
ciutatẽ sane terrenã : non illã quae dr̃ ciuita sdi : de
qua ut scriberemꝰ laborẽ tantihiuus operis inmanus
minẽ filios generaturũ. nehabentẽ ꝓpositũ con¬
tinentiae. centũ etamplius uł scđm hebreos iimul¬
tominus. id est octoginta septuaginta secaginta.
annos a concubendi opere uaciasse. Aut̾non ua¬
cur& ni hulplisgignere potiusse Ftax quȩstio
duobus modissoluitur. Autenĩ tanto serior fuita ffirma¬
ꝓ portione pubertas: quanto iutȩ totius maior
annositas Aut qđ magis uideo eẽ credibile. non
huc primogeniti filii cõmemorati sunt : sed qđ
successionis ordo poscebat: ut ꝑuenir&ur ad noe.
aquorursus ad habrahã uidemus eẽ ꝑualum:
Aede inde usq ad certũ articulũ tẽporisquan¬
tũ oportobat signari. &iam generationibus
cõmemoratiscur sumgior iosissimȩ ciuitatis

Expanded text:
ambigendum est ab homine, qui ex primo homine primus estambigendum est ab homine, qui ex primo homine primus estnatus, quando tamdiu uiuebant, potuisse constitui ciuitatem, sane terrenam, non illam, quae dicitur ciuitas Dei, de qua ut scriberemus, laborem tanti huius operis in manus minem filios generaturum nec habentem propositum continentiae centum et amplius, uel secundum Hebraeos non multo minus, id est octoginta, septuaginta, sexaginta annos a concumbendi opere uacuisse, aut si non uacaret, nihil prolis gignere potuisse?\' Haec quaestio duobus modis soluitur. Aut enim tanto serior fuit proportione pubertas, quanto uitae totius maior annositas; aut, quod magis uideo esse credibile, non hic primogeniti filii commemorati sunt, sed quos successionis ordo poscebat, ut perueniretur ad Noe, a quo rursus ad Abraham uidemus esse peruentum, ac deinde usque ad certum articulum temporis, quantum oportebat signari etiam generationibus commemoratis cursum gloriosissimae ciuitatis
Abbreviated transcription (Latin):
et nr̃os. neque dehac antiquorũ longe uta dissentit
Et siquid hab& itadiũ sum: ituerũ ẽẽ utrũq ñ possit:
rerũ gestarũ fides ab ea lingua repetenda ẽ . & qua
int̃pretatũ est qđ habemꝰ: Quȩ facultas cũ uolenti¬
bus ubiq gentiũ prasto sit : non tam̃ uacat :quod
septua guita int̃pretes in plurimis: quaediũsa di¬
cere uidentur & hebrȩis codicib: em̃dare ausus ẽ ne¬
mo ÷ Non enĩ ẽ illa dĩ sitas putata mendositas.
Nec ego ullo modo putandũ existimo. sedubi ñ est seripto¬
riserror aliquid eo s diuino spũ ubi sensus cẽt consen¬
taneus ueritati t praedicans ueritatẽ. ñ int̃ pretan¬
tiũ munere: sed ꝓph& antiũ libertate. alit̃ dicere
uolius se credendũ ẽ Vnde merito ñ solũ haebrȩis
uerũ &iã ipsis :ũ ad hib& testimonia descripturis.
uti apostolica inuenitur auctor itas.. Sed hine
me oportunioriloco sids̃ ad uuerit ꝓmisi diligentius
locuturũ nunc quod instat &pediam. Non enĩ

Expanded text:
tros, neque de hac antiquorum longaeuitate dissentit, et si quid habet ita diuersum, ut uerum esse utrumque non possit, rerum gestarum fides ab ea lingua repetenda est, ex qua interpretatum est quod habemus. Quae facultas cum uolentibus ubique gentium praesto sit, non tamen uacat, quod septuaginta interpretes in plurimis, quae diuersa dicere uidentur, ex Hebraeis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diuersitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo: sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos diuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non interpretantium munere, sed prophetantium libertate aliter dicere uoluisse credendum est. Unde merito non solum Hebraeis, uerum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de scripturis, uti apostolica inuenitur auctoritas. Sed hinc me opportuniore loco, si Deus adiuuerit, - promisi diligentius locuturum; nunc quod instat expediam. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ imĩ punitatẽ falsam suis. ꝑditis inorib pol¬
licentĩs.: Acꝑ hoc superabunt eos in p̃dicanda dĩmise¬
ricordia : ꝗ hanc in punitatẽ etiã principi daemonũ
&ẽ ĩsatellib pollicent᷑: Item salii ab aeterno suppli¬
cioliberationẽ nec ipsis saltẽ omnib: hominib: ꝓmit¬
tentes sed tantu modo xp̃i baptis mate ablutis qui
participes siuntcorporis ẽĩ quo modo libet uixerint.¬

Expanded text:
rationem inpunitatem falsam suis perditis moribus polrationem inpunitatem falsam suis perditis moribus pollicentes; ac per hoc superabunt eos in praedicanda Dei misericordia, qui hanc inpunitatem etiam principi daemonum et eius satellitibus pollicentur. cio liberationem, nec ipsis saltem omnibus hominibus promittentes, sed tantummodo Christi Baptismate ablutis, qui participes fiunt corporis ejus, quomodolibet vixerint
Abbreviated transcription (Latin):
cantib: parcet : quando ut parcat om̃s sci eĩora¬
bunt: Sed hoc qđ ipsisuis cordib suspicant᷑ Ideo¬
putant scripturas tacuisse diuinas: ut multi
secorrigant uel ꝓlixarũ uel ȩternarũtimore
xerint : nec tam̃ opinant᷑ omnimodo id eloꝗa
diuina tacuisse. Nam quo ꝑtinet inquiunt
quod scriptũ ẽ quã magͥna multitudo dulce¬
dinis tuae dñe quã ab scondistitim̃tib te: nisi
ut intellegamꝰ propt̃ timorẽ fuisse absconditã
miãe diuinȩ tã multã secretãq dulcedinem :
Adlunt etiã ꝓpterea dixisse apostolũ : c̃clusit
enĩ ds̃ om̃s in infidelitate. omniũ misereat᷑ : Quosig¬
nificaret. quod ab illonemodamnabit̃: nec isti
tam̃ ꝗ hoc sentiunt᷑ hanç opinionẽ suã usq ad li¬
berationẽ uel nullã dãnationẽ diaboliatq ange¬
lorũ eĩ extendunt : Humana quippe circa solos
homines mouentur mĩa : et causam maxime¬
agunt sua ꝑ generalẽ ingeñ humanũ : quasi di mise¬

Expanded text:
cantibus parcet, quando ut parcat omnes sancti ejus orabunt? Sed hoc quod ipsi suis cordibus suspicantputant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aeternarum timore xerint; nec tamen opinantur omni modo id eloquia diuina tacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, nisi ut intellegamus propter timorem fuisse absconditam misericordiae diuinae tam multam secretamque dulcedinem? Addunt etiam propterea dixisse apostolum: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quo significaret, quod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen, qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem uel nullam damnationem diaboli adque angelorum eius extendunt; humana quippe circa solos homines mouentur misericordia et causam maximeagunt suam, per generalem in genus humanum quasi Dei mise
Abbreviated transcription (Latin):
tisma xp̃i et eĩ corporis sacram̃tũ sed soliscatho¬
licis quã uismale uiuentib: polsicent̃ : quia ñ solo
unũ corp̾multi sumꝰ. Utetiã si postea in aliquã here¬
sim uel etiã ingentiliũ idolatriã lapsi fuerint.
tun xp̃i ñ moriant᷑ in aet̃num : Sed uitã quandq: con¬
stiti sequant̃ aet̃nã atq: illa omnis impietos quanto
maior fuerit ñeis ualeat ad aeternitatẽ sed ad
diutur nitatẽ magnitudinẽq poenarũꝰ Sunt¬
tib: : quã uis in ea male uiuentib: hoc promittunt:
Perignẽ uidelicet. saluandis. merito fundamenti
dequo ait aplũs: Fundam̃tũ enĩ aliud nemo potẽ

Expanded text:
isti et ejus corporis sacramentum, sed solis Catholicis, quamvis male viventibus pollicentur; quia non solo sunum corpus multi sumus : ut etiamsi postea in aliquam haeresim vel etiam in gentilium idololatriam lapsi fuerint, Christi, non moriantur in aeternum, sed uitam quandoque consequantur aeternam; adque illa omnis inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem magnitudinemque poenarum. Ctibus, quamuis in ea male uiuentibus, hoc promittunt, per ignem uidelicet saluandis merito fundamenti, de quo ait apostolus: fundamentum enim aliud nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
uane ds̃ constituit om̃s filios hominũ. quia et
multos auanita te liberat ꝑ mediato rẽ iłm.
etquos liberandos ñ ẽẽ praesiuit. adutilitatẽ
rio duarum ciuitatum: Nonutiq: uane into¬
tius rationalis creatorae pulcherrima atq
iustissima ordinatione constituit. Deinde
sequit᷑.. Quis est homo qui iuu&. et ñ uidebit
mortẽ eru& animã suã demanu inferni.
iam ñ moritur. et mors ultra non dominabitur
Sicenĩ uu& et non uidebit mortem: ut tam̃ mor¬
tuus fuerit. sed animã suam eruerit demanu
inferni. quo ꝓp̃t quor undam soluenda inferudu
uincla descenderat: Eruerit aũt potestate illa
dequa mneu angelio dicit.: Potestatẽ habeo ponen¬
dianimã mea: Et potestatẽ habeo iterum sum̃ dieã¬

Expanded text:
uane Deus constituit omnes filios hominum, quia et uane Deus constituit omnes filios hominum, quia et multos a uanitate liberat per mediatorem Iesum, et quos liberandos non esse praesciuit, ad utilitatem rio ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam suam de manu inferi? iam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Sic enim uiuet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi
Abbreviated transcription (Latin):
Quã quã possit intellegi auertis misericor¬
diamtuam quam ꝓmis isti dauid. quod aũt dix̃
in finẽ quid est nisi usq infinẽ: Qui finis intel¬
legendus ẽ ultimum tẽpus. quando in xp̃m ibim
&iã gensilla ẽ creditura.: Ante quẽ finẽ illa fieriopo¬
tebat quae superius aerumnosa defleuit: propt
quae educ sequitur : Ex ardescit sic̃ ignis iratuao.
mem̃to quae ẽ mea substantia. Nihil hic me¬
lius. quam ipse iłis intellegitur. substantia populi
eĩ : & quo natura ẽ carnis eĩ. Nenĩ uane inquid
constitiusti omnes filios hominũ᷑ Nisienim ẽẽt
unus filius hominis sub stantia iħl: ꝑquẽ filiũ homi¬
nis liberarentur. multi filii hominũ uane utique
constituti ossent om̃s filii hominum.: Nunc uero
om̃is quidẽ humana natura : ꝑ peccatũ primi homi¬
nis inuanitatẽ deueritate conlapsa ẽ propter
quoddic alius psalmus homouanitatisimilis
factus ẽ dieseius uelut umbr p̃tereunt. Sedñ

Expanded text:
quamquam possit intellegi: \'Auertis misericorquamquam possit intellegi: \'Auertis misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem dixit: In finem, quid est nisi usque in finem? Qui finis intellegendus est ultimum tempus, quando in Christum Iesum etiam gens illa est creditura, ante quem finem illa fieri oportebat, quae superius aerumnosa defleuit. Propter quae et hic sequitur: Exardescit sicut ignis ira tua: memento quae est mea substantia. Nihil hic melius quam ipse Iesus intellegitur substantia populi eius, ex quo natura est carnis eius. Non enim uane, inquit, constituisti omnes filios hominum. Nisi enim esset unus filius hominis substantia Israel, per quem filium hominis liberarentur multi filii hominum, uane utique constituti essent omnes filii hominum. Nunc uero omnis quidem humana natura per peccatum primi hominis in uanitatem de ueritate conlapsa est, propter quod dicit alius psalmus: Homo uanitati similis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
Dir ipuer̃ eũ om̃s transcuntesuiam. factus ẽ ob pro¬
prium uicinis suis & altasti deteram in imicorũ
eius: locundasti om̃s mimicos ei: Auertisti adiu¬
tor iumgladii eius. et ñ es opitulatus eunbello
Dissoluisti eum ab emundationẽ sedẽ eĩ int̃ram
conlisisti.: M inuistidies sedis eĩ ꝑ fudisti eũ confu¬
sione: Hax omĩa uenerunt suꝑ ancillã ierusalẽ :
in qua regnauerunt ñ nulli&iam filii liberȩ
regnũ illud tenentes indispensatione tẽporaria
Regnũ aũt caclestis ierusalem: cuius erant filiui m
uera fide habentes et inuero xpo sperantes: Quo
modo ista aũt uenerint suꝑ illud regnum i nd&
ẽ rerum gestarum. silegatur historia. Post¬
sed et ipsa p̃catio ꝓph&atio ẽ. Usq quo dñe auer¬
tisinfinẽ: sub auditur faciẽ tuam : Sic̃ alibidr̃
quo usq aũtis faciẽ tuam ame : Nã ideo quidã
codices hic non habent auertis. sed auerter is.

Expanded text:
diripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprodiripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in dispensatione temporaria, regnum autem caelestis Hierusalem, cuius erant filii, in uera fide habentes et in uero Christo sperantes. Quo modo autem ista uenerint super illud regnum, index est rerum gestarum, si legatur, historia. sed et ipsa precatio prophetatio est. Usque quo, Domine, auertis in finem? subauditur \'faciem tuam\', sicut alibi dicitur: Quo usque auertis faciem tuam a me? Nam ideo quidam codices hic non habent auertis, sed \'auerteris\';
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ sedes fuit: et maxime ipsius templi labem
quod fuerat a salomone construetum. Sed ne obhoc
putaretur ds̃ coniti sua promissa secisse. continuo
subiecit: insta listixp̃m tuum. Nonẽ ergo ille
salomon: odna ipse dauid. sed dilatatus ẽ xp̃s¬
dñ Cumenĩ xp̃i eĩ dicerentur om̃s reges.
mefuco illo clirismate consecrati. ñ solũ arege
dauid et deinceps. sed ab illo eidẽ r& primuse
prophetica unctione gestabant. qui scđdm
opinionẽ hominũ. qui eũ putabant indaud
uł insalomone intellegendũ differebatur
in longũ : Secundũ dispositionẽ aũ dĩuen¬
turus suo tempore parabatur: Interea dũ
ille differtur : quid factũ sit deregno ter¬
renȩ ierusalẽ. ubi sperabatur utiq regna¬
turus. secutꝰ iste psalmus adiunx̃ atq ait.
ł uertisti testam̃tũ serui tui profanasti in
terrã sc̃ĩtatẽ eĩ destrucxisti om̃s macerias
eĩ Posuisti munitiones eĩ informidinem.

Expanded text:
eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non ergo est ille Salomon, sed nec ipse Dauid, si dilatus eni. Cum enim christi eius dicerentur omnes reges mystico illo chrismate consecrati, non solum a rege Dauid et deinceps, sed ab illo etiam Saule, qui prophetica unctione gestabant; qui secundum opinionem hominum, qui eum putabant in Dauid uel in Salomone intellegendum, differebatur in longum; secundum dispositionem autem Dei uenturus suo tempore parabatur. Interea dum ille differtur, quid factum sit de regno terrenae Hierusalem, ubi sperabatur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit adque ait: Euertisti testamentum serui tui, profanasti in terra sanctitatem eius; destruxisti omnes macerias eius, posuisti munitiones eius formidinem;
Abbreviated transcription (Latin):
mo aũt filiorũ eĩ. Ut intellegamꝰ de ipso dici
quodã modo : quod deẽĩ corpore dr̃ proptꝰ
ꝗd &iam ipsed ecelo cũ corpus ei qđ sunt fidoles
eius saulus ꝑ sequeretur: Saule inquit saule
quid me ꝑsequeris : Deinde in consequentibus
psalmi neq nocebo inquid inueritate mea
Neq ꝓfanabo testam̃tum meũ : etquae proce¬
dunt delabiis meis non reꝓbabo Semel
uiraui in scõ meo: siđđ mentiar Id est nequa¬
quam dd mentiar Solet enĩ sic loqui scrip¬
tura: Quid aũt nomentiatur adiungit. et
dicit. Sem̃ eius in aet̃nũ man&: et sedes eius
sic̃ sol in conspactumeo: et sic̃ luna ꝑfecta inaet᷑¬
num et testis incȩlo fidelis. Post hax tantȩ ꝓ¬
in salomone conpl&a: tamquam id speraretur.¬
n& inuenir&ur tuuero inquit reppulisti: et
adnihilum deduxisti dñe. Hoc quippe factumẽ
deregno salo monis: n poster is eius usque ad eũsio¬
nem ipsius terrane in ierusalem: quae regni

Expanded text:
mo autem: Filiorum eius; ut intellegamus de ipso dici mo autem: Filiorum eius; ut intellegamus de ipso dici quodam modo, quod de eius corpore dicitur. Propter quod etiam ipse de caelo, cum corpus eius, quod sunt fideles eius, Saulus persequeretur: Saule, inquit, Saule, quid me persequeris? Deinde in consequentibus psalmi: Neque nocebo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non reprobabo. Semel iuraui in sancto meo, si Dauid mentiar; id est, nequaquam Dauid mentiar. Solet enim sic loqui scriptura. Quid autem non mentiatur, adiungit et dicit: Semen eius in aeternum manet; et sedes eius sicut sol in con-. spectu meo, et sicut luna perfecta in aeternum, et testis in caelo fidelis. CAPUT X. Quam in Salomone conplnec inueniretur: Tu uero, inquit, reppulisti et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni
Abbreviated transcription (Latin):
in regrorũ libro: et siuenerit inquit iniꝗ¬
tas ẽius redarguam illum inuirga iurorũ.
et in actib filiorum hominum. Misericordia
aut mea ñ amoueam abeo Tactibus significans.
ritis inpsalmo uero eñ ager& tãquã delauid.
utquidda eĩ modi &iam ibi diceret. Siderelique¬
rint inquit filii eius legem meam: tiniudiciis
meis ñ ambulauerint Suusti ficationes meas
ꝓfanauerint: ⁊ mandata mea ñ custodier int
Uisitabo inuirgag iniquitates eorum :¬
etin flagellis delicta eorum. Miser icordiã aut
mea non disꝑgã ab eo. non dix̃ ab eis cũloquere¬
tur defiluis eius non de ipso: Sed dix̃ abeo. Quod
bene intellatum tantundem ual&. non eñĩxp̃i
ipsius: quodẽ caput ecłae: possent inuenir i ulla
pacata : quae opus eẽt humanis correptionib:
seruata miseri cordia diuinitus cohercȩri
sedineus corpore ac membris qđ populus ẽĩ est:
Ideo in libro regnorũ iniquita sẽi dr̃ : inpsal¬

Expanded text:
in regnorum libro: Et si uenerit, inquit, iniqin regnorum libro: Et si uenerit, inquit, iniquitas eius, redarguam illum in uirga uirorum et in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo; tactibus significans ritis\'? In psalmo uero cum ageret tamquam de Dauid, ut quiddam eius modi etiam ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint; si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint: uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis delicta eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Non dixit ab eis\\ cum loqueretur de filiis eius, non de ipso; sed dixit ab eo, quod bene intellectum tantundem ualet. Non enim Christi ipsius, quod est caput ecclesiae, possent inueniri ulla peccata, quae opus esset humanis correptionibus seruata misericordia diuinitus coherceri; sed in eius corpore ac membris, quod populus eius est. Ideo in libro regnorum: Iniquitas eius dicitur; in psal
Abbreviated transcription (Latin):
Manus enĩ mea auxiliabitur ei. etbra chium m̃m
confortabit eum.: Non ꝓfici& inimicus in eo.
et silius iniquitatis non adpon& nocere ei. Et
concidam inimicos a facie eius. ec eos qui oderunt
cum fugabo: etuerit as mea et miser icordiameo
cumipso: et in nomine meo ex altabitur cornu eius
e ponam in marimanũ eius et influminib: d&
terameĩ Ipse inuocabit pat̾ m̃s estu ds̃m̃s. et
susceptor sulutis macȩ : Et ego primogenitum
ponã eũ &celsum aput reges terrae : In act nũ serua¬
bo ei miseri cordiũ meam ettestam tũ mm fidele
ipsi et ponã in scłm scł̃i sem̃ eius etdironũ ei sicut
diescaeli Quac om̃ia dedño iliui xpͥo intelleg sar
sib nomine dđ ꝓp̃t formã serui: quam desemine cł.
idem mediator ad sumpsit & uirgine : Conti¬
nuo &iã dr̃ depacatis filiorum eius: tade aliquid
quale in regnorum libro positum ẽ: etquasi desa¬
nomone ꝓ cliuius accipitur. Ibi nãquae hocẽ

Expanded text:
Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confortabit eum. Non proficiet inimicus in eo et filius iniquitatis non adponet nocere ei. Et concidam inimicos eius a facie eius, et eos, qui oderunt eum, fugabo. Et ueritas mea et misericordia mea cum ipso, et in nomine meo exaltabitur cornu eius. Et ponam in mari manum  Ipse inuocabit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam eum, excelsum aput reges terrae. In aeternum seruabo ei misericordiam meam et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen eius, et thronum eius sicut diessub nomine Dauid propter formam serui, quam de semine Dauid idem Mediator adsumsit ex uirgine. Continuo etiam dicitur de peccatis filiorum eius tale aliquid, quale in regnorum libro positum est et quasi de Salomone procliuius accipitur. Ibi namque, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
fuer int diestui. eidor mies cum patrib tus. suscita¬
bo sem̃ tuum postte. alius pacificus intellegitur
& ꝓmissusqui ñ ate sicut iste sed post mortẽ đđ
mortem regis dauid cui sic est ꝓmissus. eum̃ ue¬
nire oportebat. quia aedificaret domũ dõ
non delignis et lapidib:: sed de hominib: quade¬
millum aedificare gaudemus. Huic enim do¬
mui dicit apłus. hoc est fidelib xp̃i. Templu
enĩ di sc̃m ẽ : quodestis uos. Propt̃ quod etin
psalmo octogensimo & octauo : cuius est titulus
intellectus ipsi et han Israhelitȩ cõmemorantur:
ꝓmissiones dĩ factac̃ regi dauid etistis quae in libro
regnorum sunt posite quaedam sibi similia dicun¬
tur sic̃ est Iuraui dlauid seruo meo usq in act̾nũ
p̃parabo semtuum Tunc etiterum locutus es
in aspatu filiistius et dixisti posui ad uitorium suꝑ
potentẽ: et & altaui elatum depopulo meo. Inue¬
nidđ seruum meum. inoleo scõmeo unxi eum:

Expanded text:
fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitafuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intelligituresse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem Dauid mortem regis Dauid, cui sic est promissus, eum uenire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit apostolus, hoc est fidelibus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod estis uos. CAPUT psalmo octogensimo octauo, cuius est titulus: Intellectus ipsi Aethan Israelitae. commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Dauid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũq adũbrata sit. Inisto aute ipsaueritas p̃senta¬
ta ẽ: Notum ẽ eni quib terminis regnũ con¬
dusum fuerat salomonis: Ettam̃ in eo psalmo
legitur. ut alia taceam. dominabitur a mariusq
admare : et aflumine usq: ad terminos orbis
terrae. Quod in xp̃o uidemus impleri A flu¬
mine quippedominandi sumisit & ordiũ ubibap¬
tizatus a iohanne. eo de monstrante coepit agno sci
adiscipulis qui eũ ñ solum magistrũ : uerũ &iã dñm
appellauer̃ N& ob aliud uiuente ad huc pa¬
tre suo đđ regnare salomon caepit: quo nulli
regũ illorũ contigit: nisi ut hinc quoquae satis
ad eius patrẽ loquitur dicens: Eter it cũ repl&i
fuer int diestui : etdormieris cũ patribustius
et suscitabo sem̃ tuum post te quierit de
uentre tuo etp̃ parabo regnũ illius: Quo¬
modo ergo ꝓp̃t id quo d soquitus hic aedifi¬
cabit mihi domũ. Iste salomon putabit

Expanded text:
cumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentacumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum est enim, quibus. terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, quod in Christo uidemus inpleri. A flumine quippe dominandi sumsit exordium, ubi baptizatus a Iohanne eodem,. monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum magistrum, uerum etiam Dominum appellauerunt. Nec ob aliud uiuente adhuc patre suo Dauid regnare coepit Salomon, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis ad eius patrem loquitur dicens: Et erit, cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui erit ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quomodo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur
Abbreviated transcription (Latin):
Nã etipsi usq adeo filium quẽ loco ifto regi dauid
ꝓ missum legunt intellegunt ñ fuisse salomonẽ:
uteo qui ꝓmissus est tanta iam manifestatione
declarato. ad hiuc mnirabili cȩcitate alium sperare
sedicant Facta ẽ quidẽ non nulla imago reifutu¬
rae &iam in salomone : in eo qđ templum aedifica¬
uit. & pacẽ habuit scđm nom̃ suum . salo mon
quippe pacificus ẽ latine Et in &xordio regni¬
nin suimirabiliter laudab ilis fuit. sed eadem sua ꝑso¬
scripta sunt : quasi deipso ista p̃dicta sunt. Dum
scriptura scã & iam rebus gestis ꝓph&ans. quodam
modo meo figuram declinat futurorum.: Nã prae¬
t̃ libros diuina hiftoriae. ubi regnasse narratur.
psalmus &iam septuage simus primus. titulo
nominis eius inscriptus ẽ : in quotam multa
dicuntur.q: omnino ei conuenire non possunt
Dno aũt xp̃o aptissima ꝑ spicuitate conueniunt.
ute uident̃ appareat: quod in illo figura qualis¬

Expanded text:
Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid promissum legunt, intellegunt non fuisse Salomonem, ut eo, qui promissus est tanta iam manifestatione, declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit; sed eadem sua persoscripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram definiat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualis
Abbreviated transcription (Latin):
mihi domum nomini meo. et dirigam thironum
illius usq in aeternum. Ego ero illi in patrem
in tactib: filiorũ homindm miseri cordiã aũt
meam non amoueam sic̃ amoui aquib: amoui
faciem meam.: Et fidelis erit domuseriis
etregnũ eĩ usquae in aet̾num coramme: et
thronus eĩ erit er&ctus usque in aetͬrium.
Hanc tam grandẽ ꝓmissionẽ quiputat in salo¬
mone fuisse compl&am multum errat. Ad¬
tendit enĩ quod dictũ ẽ. hic aedificabit mihido¬
mũ: qm̃ salo mon templũ illud nobiles truxit
etaspiciatsalo monis domũ plenã muli eribus
alienigenis colentibus deos falsos. etipsum ab eis
regem aliquando sapientẽ in eandem id olatr iã
seductum atq deiatum. et ñ audeat & istima¬
re dm̃ uł hoc ꝓmisisse mendaciter : ułtalem
salo monẽ domũq eĩ futurã ñ potuisse p̃scire.
Non hinc aũt deberomus ambigere. n& si non
hicalium aliquẽ requiramꝰ. sicut carnades iudei.

Expanded text:
mihi domum nomini meo, et dirigam thronum mihi domum nomini meo, et dirigam thronum illius usque in aeternum. Ego ero illi in in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo, sicut amoui, a quibus amoui faciem meam; et fidelis erit domus eius et regnum eius usque in aeternum coram me, et thronus eius erit erectus usque in aeternum. Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse conpltendit enim, quod dictum est: Hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile struxit et aspiciat Salomonis domum plenam mulieribus alieregem aliquando sapientem in eandem idolatriam seductum adque deiectum; et non audeat existimare Deum uel hoc promisisse mendaciter uel talem Salomonem domumque eius futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deberemus ambigere, nec si nonhic alium aliquem requiramus, sicut carnales Iudaei.
Abbreviated transcription (Latin):
prospora ꝓuenissent. cogitauit facere dõdomũ
templũ illud scilicet e cellentissime diffa¬
matum qđ a rege salomone filio eius postea
fabricatũ ẽ: Hoc eo cogitante . factum es
uerbum dĩ ad nathan proph&am quo d
ꝑserret ad regem. Vbi cum dixiss&
ds̃ quodñ ab ipso đđ sibi aedifi caretur domus nequȩ
ꝑtantũ tẽps. semandasse cui quaminpopulo ꝓtay¬
suꝑ ihł eteram tecũ in omnib: quib: ingredi ebaris.
et & terminaui om̃s inimicostuos a facietua.
Etfecite nominatũ scđm on nom̃ magnorũ
qui sunt suꝑterram et ponã locum populo meo
et non sollicitus erit ultra. etñ ad pon& filius ini¬
quitatis humiliare eum sicut ab inmo: adiebus
quibus conftitui iudices suꝑ populum meum iħł.
etrequiẽ tibi dabo ab omnib: in imicistius Et nun
cũ repletifuer int diestu etdor miescũ patrib:
tuis. et suscitabo sem̃tuum postte . quier it deuen¬
tretuo et p̃parabo regnũ eius. Hic aedificabit

Expanded text:
prospera provenissent, cogitavit facere Deo domum, prospera provenissent, cogitavit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio ejus postea fabricatum est. Hoc eo cogitante, factum est verbum Domini ad Nathan prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus quod non ab ipso David sibi aedificaretur domus, neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo in Israel, et eram tecum in omnibus quibus ingrediebaris, et exterminavi omnes inimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum qui sunt super terram: et ponam locum populo meo et non sollicitus erit ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum, sicut ab initio a diebus, quibus constitui iudices super populum meum Israel; et requiem tibi dabo ab omnibus inimicis tuis, et nuncum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui erit de uentre tuo, et praeparabo regnum eius. Hic aedificabit
Abbreviated transcription (Latin):
populũdi. tonuit dnssuꝑ eas. etton fusi sunt
Etoffenderunt corã iħl atq superatisunt
Ad susit lapidẽ unum. et statuit illum
int̃masse phat nouã etueterẽ et uocauit
nom̃ eius abenneter quod ẽ latine lapis ad¬
iutorisẽtdix̃ usq huc adiuuit nosdñs.
Mas sephat int̃pretatur intentio : hapis
ille adiutoris medi&as ẽ saluatoris : per quẽ
transeundũ ẽ amas pͣhat uetere ad nouam
idest ab intentio nequa & p&tabatur in carna¬
li regno. beatitudo falsa carnalis: adintentio nẽ
qua ꝑ nouum testam̃ tum ee p&tatur in regno
cȩ lorum beatitudo uerissima spalis : qua qm̃
nihil ẽ melius. huc usq: adiuuat ds̃: Iam iudeo¬
eẽ monstrandũ : quid ipsi dauid saulis succossit
in regnũ : cuius mutatione finalis illa mutatio
figurata ẽ Propter quã diuinitus cuncta dicta
cuncta scripta sunt: ds̃ promiserit quod ad
rem quade agimus ꝑtinet cũ regi dauid multa

Expanded text:
populum Dei tonuit Dominus super eos, et confusi sunt populum Dei tonuit Dominus super eos, et confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit lapidem unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spiritalis; qua quoniam nihil est melius, huc usque adiuuat Deus. CAPUe monstrandum quid ipsi David, qui Saüli successit in regnum, cujus mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam divinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus promiserit, quod ad rem qua de agimus pertinet. Cum regi David multa
Abbreviated transcription (Latin):
transier̃ uł transeuitt. uł transibunt.
indenonerant in de secundũ dĩ p̃scientiã non
scđm gener is humani unam eandemq natu¬
rã  prorsus quieumq: & is rahelitis adlȩren¬
tesxp̃o ꝑseuerant in illo. nũ quã erunt cũ¬
eis israhelitis qui eĩ inimici. usque in fine
te huusẽe ꝑ sistunt. Sedirdiuisione
quaehic p̃nuntiata ẽ ꝑp&uo ꝑmanebun
inseruitut̃ generans nusiquia testanonst
ꝑluba testam̃to nouo: alio quin quã diule¬
gitur: mor̃ ses uelam̃ suꝑ corda eorum posi¬
tumẽ. Cum aũt inde quisq transierit ad
xp̃m. aufer&ur uelam̃ Transeuntium quip¬
pe ipsa intentio mutatur deuetere ad nouũ:
ut ñ iam quisq intendat accipere carnalem:
sed spalem felicitatem : Propter quod ipse
magnus ꝓph&a samuhel. ante quã unxiss&
regẽ saul: quando & clamauit ad dñm pro
tłł etꝙ audiut eũ. Etiũ offerret holo causto¬
simaccedentib: alienigenis ad pugnã contra

Expanded text:
transierunt, vel transeunt, vel transibunt transierunt, vel transeunt, vel transibunt inde, non erant inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eamdemque naturam. Rursus quicunque ex Israeliticis adhaerentes Christo perseverant in illo, nunquam erunt cum Israeliticis, qui ejus inimici usque in finem vitae hujus esse persistunt, sed in divisione, quae hic praenuntiata est perpetuo, permanebunt. in seruitutem generans, nisi quia testimonium perhibet testamento nouo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Samuel, antequam unxisset regem Saul, quando exclamauit ad Dominum pro Israel, et exaudiuit eum, et, cum offerret holocaustosim, accedentibus alienigenis ad pugnam contra
Abbreviated transcription (Latin):
atque translata: Sedhocquid ad saulẽ. cumsi
tale aliquid cõminandũ ẽet ipsi dauid fuerit
potius cõminandum: cuius erat filius salo¬
mon: Postremonunc int̃ se genli aebrea diuisa
nonẽ sed in different̃ in euisdẽ erroris soti&a¬
te disꝑsa ꝑtras : diuisio uero illa quã ds̃ subꝑ
sona saulis illius regni et populi figunã gerentis
eidem regno populoq: minatus ẽ. aeterna
atq inmutabilis significata ẽ: ꝑhoc quodad¬
iunctũ ẽ. et non conũt&ur neq penitebit eũ
et nonꝑ man& i. Idest homo minatur et non
ꝑmanetu Ñ aut ds̃ quẽ non penit& sicut homi¬
nem Uibi enim legitur quod poeniteateum.
mutatio rerum significatur immottbili
praescientia manente diuina. Ubi ergo nͣ
penitere dr̃ non mutare intellegitur. pror¬
sus in solubilẽ uidemꝰ ꝑhax uerba ꝓlatã diui¬
nitus fuis se sententĩa. deista diuisione populi
iħł. etomnino ꝑ p& uã. quicũque enĩ ad xp̃m

Expanded text:
adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; et non permanet. Id est homo minatur, et non permanet, non autem Deus, quem non poenitet sicut hominem: ubi enim legitur quod poeniteat eum, mutatio rerum significatur immutabili praescientia manente divina. Ubi ergo non poenitere dicitur, non mutare intelligitur. Prorsus insolubilem videmus per haec verba prolatam divinitus fuisse sententiam de ista divisione populi Israel, et omnino perpetuam. Quicunque enim ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
sed melius fic accipitur bono suꝑte: ut quia
illebonus ẽ Ideo sit suꝑte luxta illud
aliud ꝓph&icũ. Don& ponã om̃s inimicos
tuossubpedib: tius In quib: ẽ etiħł
cui suo ꝑsecutori : regnum abstulit xp̃s.¬
Quã uis fuerit illic etissł: inquo dolus non
erat Quodã quasi frumentũ illaritm
palearum: Nã utiq inde erant apłi.
inde tot marty res: quorum prior
stephanus: indetot ecłae quas aplus¬
incũsionie paulus cõmemorat. conuersatione eiuis
magnificantes dm̃ : dequare non dubito
intellegendum ẽe quod sequitur. et
dutadetur iił induo. in ihił scilica inimicum
mũ simulerant. uelut abraam. ad huc ad
fecundata clamar&. Eice ancillam & filiũ
eius. Propt̃ pacatum quidem salomonis.
regnante filio eĩ roboam: scimꝰ hił induo
fuisse diuissum: atq ita ꝑ seueras schabenti¬
bus singulis partibus ꝓegessuosdo nec illa
gens tora chaldeis ẽ tingenti uastatione subũ sa

Expanded text:
sed melius sic accipitur bono super te, ut, quia sed melius sic accipitur bono super te, ut, quia ille bonus est, ideo sit super te, iuxta illud aliud propheticum: Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis; in quibus est et Israel, cui suo quamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum. Nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus, inde tot Ecclesiae, quas apostolus Paulus commemorat, in conversione ejus magnificantes Deum. De qua re non dubito intelligendum esse quod sequitur, et Israel dividetur in duo, in Israel scilicet inimicummum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaei gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa
Abbreviated transcription (Latin):
tetur : neq penitebit eum. qm̃ nonẽ sicut
homo utpeniteat eum: ipseminatdr etñ ꝑ
manet Iste cuidr̃ spernitte dñs nesis rex suꝑ¬
nu tua hodie : quad raginta regnauit annos suꝑ
ihł. tanto scilicet spatio temporis. quanto et
ipse dauid . Etaudi uit hoc primo temporo
regnisui ut intellegamus ideo dictum: quia nul¬
lus destirpe eius fuerat regnaturus.: Etrespicia¬
codicibus legitur : disrump& dñs regnum
iħł demanutua Sed sicut a nobis positum ẽ:
inuentum ingrȩcis ÷ Disrumpet dñs regnũ
abiłił dem anutua.: Uthoc intellegatur dema
tua qđ dictum ẽ ab iħł. Populi ergo iħł ꝑso¬
nam figurate gerebat homo iste : quipopulus
turo. Dequo cũ dr̃. et dabit ilłud ꝓximonio:
ad tarnis cognationẽ id refertur  Exiħł enĩ¬
xp̃s scđm carnẽ unde ẽsaul: Quoduero ađ¬
ditũ ẽ: etbono suꝑte post̃ quidẽ intellegi
melioriteNã etquidam sic s̃ int̃p̃tari.

Expanded text:
tetur neque poenitebit eum, quoniam non est sicut tetur neque poenitebit eum, quoniam non est sicut homo ut poeniteat eum. Ipse minatur et non permanet. » Iste cuium ab Israel de manu tua hodie, » quadraginta regnavit annis super Israel, tanto scilicet temporipse Dauid, et audiuit hoc primo tempore regni sui; ut intellegamus ideo dictum, quia nullus de stirpe eius fuerat regnaturus, et respiciacodicibus legitur: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; sed sicut a nobis positum est inuentum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua; ut hoc intellegatur de manu tua, quod est ab Israel. Populi ergo Israel personam figurate gerebat homo iste, qui populus turo. De quo cum dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis cognationem id refertur; ex Im camem, unde et Saul. Quod uero additum est: bono super te, potest quidem intellegi meliori te\'; nam et quidam sic sunt interpretati;
Abbreviated transcription (Latin):
nito eius qui uenit querer e quod perierat usq
ad eo iã eramus noti. utin ipso essemus elacti:
ante constitutionẽ mundi: Quer& sibi ergo dix̃
suũ habebit: Unde in latina linguahoc uerbum
accipit p̃positionẽ et ad quirit dr̃ quod satis aꝑtũ
ẽ quid signific& quam quam etsine ad ditam̃ to
p̃positionis querere intellegatur ad quirere.
& quo lucra uocantur etquaestus. Rursus pa¬
cauit saud ꝑ moboedientiã⁊ etrursus samuhel
inuerbo dñi: aitilli: Quia spreiusti ũbũ dñi
etueniã p̃caretur : rogaretq: samuhelẽ. utreũ¬
teretur cũ illo ad placandum dm̃ : non reũtar
inquit tecum. quia spreuisti uerbum dñi: et
spreuitte dũs nesis rex suꝑ iħił. et conuernt
samu hel faciẽ suam ut habiret: et tenuit
saul pinnulam diplo idiseius : etdisrupit eam.
Ttdix̃ ad cãssa muhel Disrumpet dñs regnũ abilł
demanutua die: etdabit ꝓximotuo bono
suꝑte. et diuidetur iħł induo. et non conuer¬

Expanded text:
nito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque nito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositionem et Cadquirit dicitur; quod satis apertum est quid significet. Quamquam et sine additamento praepositionis quaerere intellegatur adquirere; ex quo lucra uocantur et quaestus. CAPUT ccauit Saul per inoboedientiam, et rursus Samuel in uerbo Domini ait illi: Quia spreuisti uerbum Domini. et ueniam precaretur rogaretque Samuelem, ut reuerteretur cum illo ad placandum Deum: Non reuertar, inquit, tecum; quia spreuisti uerbum Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; et tenuit Saul pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur I
Abbreviated transcription (Latin):
que mandauit tibi dñs, Non sic accipiendum ẽ :
acsiipsum saulẽ ds̃ inaet̃num p̃parauerit regnatu¬
rum et hoc postea noluerit seruare pacanti
Neq eũ p&caturum eẽ nesciebat: sed p̃paraue¬
rat regnũ eius. in quo figura regnieẽt et̃ni. Ideo
addidit et nuncregnum tiuim ñ stabit tibi.
Stetit ergo et stabit qđ in illo significatum ẽ sed
ñ huic stabit . quia ñ in eternum ipse fuerat
regnaturus N& ꝓgenie scius ut salutẽ ꝑ poste¬
ros alterum alteri succedentes uideretur imple¬
ri quod dictũ ẽ in aeternum: Etquer& inquit
dñs sibi hominẽ. siue clauid: sine ipsum mediato¬
rem significans testamenti noui: quisigurabatur
inchrismate : & iã quo unctus est ipse dauid
et ꝓgenies eius: Non aũt quasi nescia ubisit. ita
sibi hominẽ ds̃ querit. sed ꝑ hominẽ hominum
loquitur : quia et sic loquendo nosquaerit
Ñsolum enĩ dõ patri. uerum ipsiquoquae unige¬

Expanded text:
quae mandauit tibi Dominus, non sic accipiendum est, quae mandauit tibi Dominus, non sic accipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit; sed per hominem more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unige
Abbreviated transcription (Latin):
pepercerit cũ poss& occidere : atquae ita suspicio nem
deanimo eius qua scm̃ dauid putans in imicum suum
uehem̃ter ꝑsequebatur auferr&. Neitaq: reus
eẽttanti sacram̃ti insaule uiolatẽ : quia uel indu¬
mentũ eĩ sic ad tr&tauit &xtimuit. Ita enim scrip¬
tum ẽ: Et ꝑcussit cordauid suꝑ eum. quia abstulit
pinnulam clamidis eĩ: Viris autẽ quicũ illo erant:
et ut saulẽ in manus suas traditum intimer& suade¬
bant Non mihi inquit contingat ad nõ sifecero
futuri non ꝓpt̃ ipsam sed ꝓpt illud quod p̃figu¬
rabat tanta ueneratio & ibebatur: Vnde et
illud quod ait sauli samuhel: Qm̃ non seruasti
mandatũmeũ quod mandauit tibidñs quẽ ad modũ
nunc parauerat dñs regnũ tuũ usq in et̃num suꝑ
ih ł Etnunc regnũtuum non stabittibi. et quaer&
dñs sibi hominẽ scđm corsuum. et mandabit eidñs
eẽ in principẽ suꝑ populum suum. quia ñ custo disti

Expanded text:
pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum est: Et percussit cor Dauid super eum, quia abstulit pinnulam chlamydis eius. Viris autem, qui cum illo erant et, ut Saulem in manus suas traditum interimeret, suadebant: Non mihi, inquit, contingat a Domino, si fecero futuri non propter ipsam, sed propter illud, quod praefigurabat, tanta ueneratio exhibebatur. Unde et illud, quod ait Sauli Samuel: Quoniam non seruasti mandatum meum, quod mandauit tibi Dominus, quem ad modum nunc parauerat Dominus regnum tuum usque in aeternum super Israel: et nunc regnum tuum non stabit tibi, et quaeret Dominus sibi hominem secundum cor suum, et mandabit ei Dominus esse in principem super populum suum; quia non custodisti
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ quidieit intellegit : aut non recolit. &iam
ipsum scđm ordinẽ a aron sacerdotium tam qua ̃
umbram futuri aeterni sacerdoni confatutum.
Acꝑ hoc quando aeternitas ei ꝓmissa ẽ: non ipsi
umbrae acsigurae: fidei. quod ꝑ ipsam adumbra¬
batur sigurabaturq ꝓmissum ẽ: Sed neputa re¬
tur ipsa umbra eẽ mansura: ideo & iã mutatio eĩ
debuit proph&ari: Regnum quoquae isto modo
&iã saulis ipsius: quicerte reꝓbatus adque
rei ectus est futur i regnium eratumbra
in aet̾nitate mansuri. Ol eum quippe quo unc¬
tus ẽ : et abeo chrismate xp̾s ẽ dicius. mistice accipien¬
dum : et magnum sacram̃tum intellegendũ ẽ: Ouod
in eo tantum ueneratus ẽ ipse dauidiut ꝑcusso corde
puta uerit quando intenebroso occultatus antro
quo & iam saul urgente intrauerat necessitate nanirae :
&x iguã particulam uestis eis retrorsum latenter
abscidit. ut haberet unde monstrar& quomodo ei

Expanded text:
nondum intellegit aut non recolit etiam nondum intellegit aut non recolit etiam ipsum secundum ordinem Aaron sacerdotium tamquam umbram futuri aeterni sacerdotii constitutum; ac per hoc, quando aeternitas ei promissa est, non ipsi umbrae ac figurae, sed ei, quod per ipsam adumbrabatur figurabaturque, promissum est. Sed ne putaretur ipsa umbra esse mansura, ideo etiam mutatio eius debuit prophetari. Regnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus adque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum quippe illud, quo unctus est et ab eo chrismate christus est dictus, mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegendum est; quod in eo tantum ueneratus est ipse Dauid, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrorsum latenter abscidit, ut haberet unde monstraret, quo modo ei