comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicere dimitte nobis debita nr̃a. cum ĩa in bap¬
tismo. dicta. facta. cogitata dimissa sint. Uidet
itaq qui recte uidet. ubi quando & unde speranda
sit illa ꝑfectio: cui ñ sit. quod adici possit. Si aut̃
p̃cepta non essent: ñ utiq essent ubi se homo cer¬
tius inspiceret: & uideret unde auerteretur. Qco
naretur. quare gratularetur. quid p̃caretur. Mag¬
na est gͦ utilitas preceptoꝵ: si libero arbitrio tan¬
tum detur. ut gr̃a dĩ ampluis honoretur. Que
si ita se habent unde fit omĩũ reus. sun uno offen¬
datꝰ. qui totã legẽ seruauerit: An forte quia ple¬
nitudo legis caritas est qua ds proximꝰq diligit᷑.
in quibꝰ p̃ceptis caritatis tota lex pendet & ꝓpħe.
merito fit reus omniũ qͥ contra illã facit. in qua
pendent om̃ia: Nemo autẽ peccat nisi aduersus
illã faciendo. quia non adulterabis. ñ homicidi¬
um facies. non furaberis. ñ concupisces: & si quod ẽ
aliud mandatũ in hoc sermone recapitulatur.

Expanded text:
dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta, facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur, quare gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia ? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo, quia \'non adultterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur
Abbreviated transcription (Latin):
miscđiam:ᷤ Et ut generalit̾ breuit̾q cõplectar
quã de uirtute habeo notitionẽ. qͦd ad recte
uiuendũ attinet. uirtus est. Caritas qͦ id qͦd di¬
ligitur dũ ẽ diligit᷑. hec in aliis maior. in aliis
minor. in aliis nulla est. Plenissima uͦ quȩ iam
ñ possit augeri: quã diu uiuit homo. modo ui¬
uit in nemine. Quam dui aut̃e augeri potest.
profecto illud quod minus est quam debet ex
uitio est. Ex quo uitio ñ ẽ iustus in terra qui fa¬
cit bonũ & non peccet: ex quo uitio ñ iustificabit᷑
in conspectu dei om̃is uiuens. Propt̾ qͦd uitiũ
si dixerimus quia peccatũ non habemꝰ. nos ipsos

Expanded text:
misericordiam. Et ut generaliter breuiterque conplectar, misericordiam. Et ut generaliter breuiterque conplectar, quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum adtinet, uirtus est caritas, qua id, quod diligendum est, diligitur. haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est, plenissima uero, quae iam non possit augeri, quam diu hic homo uiuit, in nemine; quam diu autem augeri potest, profecto illud, quod minus vitio est. Ex quo vitio non est justus in terra, qui faciat bonum, et non peccet : ex quo vitio non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens. Propter quod vitium, si dixerimus quod peccat
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ idõ non est pͣuo pͣuius. distortoq di¬
stortius. Si aut̾e quod puto esse uerius. sacrisq
litteris congruentiꝰ. ita sunt animȩ intentio¬
nes. ut corꝑis menbra. non quod uideantur
locis. s quod sentiant᷑ affectib: & aliud illumi¬
natur amplius. alud minꝰ aliud omĩno caret
lumine. & tenebroso mnumbratur obstaculo.
Profecto ita ut quisq illustratione piȩ caritatis
affectꝰ est in alio actu magis. in alio minus. in
alio nichil. sic incipit & habere aliã. aliã ñ habe¬
re: aliam magis. minꝰue habere uirtutẽ. Nã &
maior ẽ in isto caritas quã in illo recte possu¬
mus dicere. & aliqua in isto. &. nulla in illaᷤ qͣn¬
tũ ꝑtinet ad caritat᷑e. Que pietas ẽ & in ipso uno
homine. ut maiorẽ habeat pudiciã quã patien¬
tiam. & maiorem hodie quã heri si ꝓficit. & ad¬
huc ñ habeat contirientiã & habeat ñ paruam

Expanded text:
nec tamen ideo non est pravo pravius, distortoqnec tamen ideo non est pravo pravius, distortoqstortius. si autem — quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius — ita sunt animae intentiones ut corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud inluminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo, profecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in isto, nulla in illo\', quantum pertinet ad caritatem, quae pietas est, et in ipso uno homine, quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam et maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam
Abbreviated transcription (Latin):
uicina lucis afflatũ. tantomagis quantoma¬
gis propinquat egressui ut in eo lucet sit utiq
ex lumine quo progredit᷑. illud autẽ quod ob
scurũ est. sit ex tenebris unde egreditur. Itaq
& non uistificabit᷑ in conspectu di om̃is uiueis
& tam̃ iustus ex fide uiuit. & induti sunt sci
iustitia. alius maiuis. alius minꝰ. & nemo hic
uiuit sine peccato. & hoc alius maiis. alius
minus. optimꝰ aut̾e est qͥ minimus. S qͥd ago
tanquã oblitus cui loquar: Doctori similis
factus sũ: cũ ꝓposuerĩ quid abste discere uelim
S qͥa de peccatoꝵ parilitate. unde in id quod
agebã incidit questio. examinandã tibi senten¬
tiam meam ꝓmere statueram. Iam eam tand̾e
aliquando concludã qr & si uerum est. qͥ hab&
unã. om̃s habere uirtutes. eũ qui unã ñ hab&
nulłã habere. Nec sic peccata sunt paria. qͥa
ubi uirtꝰ nulla est. nichil quidẽ rectum est.

Expanded text:
uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto mauicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut ex lumine quo progreditur, illud autem quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris unde egreditur: itaque et non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens, et tamen justus ex fide vivit: et induti sunt sancti justitia, alius magis, alius minus, et nemo hic vivit sine peccato, et hoc alius magis, alius minus: optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago, tanquam oblitus cui loquor, doctori similis factus sum, cum proposuerim quid a te discere velim? Sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, jam eam tandem aliquando concludam: quia etsi verum est, eum qui habet unam, omnes habere virtutes, eum qui unam non habet, nullam habere; nec sic peccata sunt paria: quia ubi virtus nulla est, nihil quidem rectum est;
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uelut oppͥmentem aquã ꝓficiendo ue¬
lut emergendo euaserint. non habere uirtute.
nec esse sapientes. Ubi autem euaserint mox
habere dotã. nec quicqͣm stultitie remanere:
unde omĩno nullum peccatũ possit existere.
hec similitudo ubi stultitia uelut aqua. & sa¬
pientia uelut aer ponitur. ut animꝰ a p̃focati¬
one stultitiȩ tanquã emergens in sapientiam
repente respiret: non mͥ uidetur satis adc̃o¬
moda nr̃arum scripturarũ auctoritati. sed
illa potius uitiũ uel stultitia tenebris. luci
aut̾ẽ uirtus uel sapientia cõparetur. quantũ
ista similia de corporalibꝰ. ad intelligibilia dici
possunt. Non itaq sicut de aquis in aerem sur¬
gens ubi earũ sũmũ transierit: repente qͣntũ
sufficit inspiratur: s: sĩc̃ de tenebris in luc̃e ꝓ¬
cedens paulatĩ progrediendo luminat᷑. Quod
donec plenissime fiat. iam eũ tam̃ dicimus.
tanqͣm de abditissima spelunca egredientem

Expanded text:
tiam uelut opprimentem aquam proficiendo uetiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutem nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ qui hanc uirtut̾ẽ habet habere om̃s. cum
plenitudo legis sit caritas: An quanto magis ẽ
in homine: tanto magis est uirtute p̃ditus: qͣn
Toͣ minus. tanto minus inest uirtus: quia ipsa ẽ
uirtus. & quanto minꝰ in est uirtus: tantomagiꝰ
est uitium. Ubi gͦ illa plena & ꝑfecta fuerit: ni¬
chil ex uitio remanebit. Proinde mͥ uidentur sto¬
ici idõ falli. quia proficiente hominẽ in sapientia
nolunt omnino habere sapientiam. sed tunc ha¬
bere cũ in ea fuerit omnino ꝑfectus. non quia il¬
lum prouectũ negant. s nisi ex profundo quodã
emergendo repente emicet in auras sapientiȩ li¬
beras: nulla ex parte esse sapientem. Sicut enĩ
nichil inter est ad hominem p̃focandũ utrum
a quam stadiis multis super se habeat altã. ueł
palmo uł digito: sic illos qui tendunt ad sapien¬
tiam proficere quidem dicunt tanquã abimo
gurgitis surgentes in aerem. sed nisi totã stulti¬

Expanded text:
dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas ? an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus, et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere, cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stulti
Abbreviated transcription (Latin):
t̃e. quam greci uel eusebian uł expressius & ple¬
nius theosebian uocant. Quid autẽ est pietas nͥ
di cultus: Et unde ille colitur. nisi caritate: Ca¬
ritas gͥ de corde puro. & conscientia bona. & fide¬
non ÷ de non ficta magna & uera uirtus ẽ: qͥa ip¬
sa est ei finis precepti. Merito dicta ẽ fortis sic̃
mors: siue quia nemo eam uincit sicut mortem.
siuesm hac uita usq ad mortẽ est mansura cari¬
tas. sicut dñs ait. maiorem hac caritatẽ nemo
habet. quam ut animã suã ponat quis ꝓ amicis
suis siue potius quia sicut mors animã uellit a sen¬
sibus carnis. sic caritas a concupiscentiis carnali¬
bus. huic subseruit scientia cũ ẽ utilis: nã sine
illa inflat. Quod uͦ illa edificando impleuerit. ni¬
chil ibi ista inane quod inflet inueniet. Utilem
porro scientiam definiendo monstrauit. ubi cũ
dixisset ecce pietas ẽ sapientia: continuo subiun¬
xit. Abstinere uero a malis scientia ẽ. Cii gͦ non

Expanded text:
tem, quam Graeci uel evoRteiav uel expressius et pletem, quam Graeci uel evoRteiav uel expressius et plenius fteooefieiav uocant. quid autem est pietas nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius, quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat. quod uero illa aedificando inpleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi, cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: a b stinere uero a malis scientia est. cur ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
sine aliqͦ uitio idẽ fomite quodam uel quasi ra¬
dice peccati. cũ clamet qui supra pec̾tus dñi re¬
cũbebat. si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos ip¬
legerint dico. Nam tu quid̾e in eod̾e ipso oꝑe
splendido contra iouinianũ etiam hoc de scrip¬
turis sc̃is diligent̾ ꝓbasti: ubi etiam ex hac ipsa
epła cuius uerba sunt quoꝵ ne intellectũ reqͥri¬
mus. posiusti quod scriptũ est. inmultis enĩ offen¬
quicũq autẽ totã legẽ seruauerit. offendat au¬
tẽ in uno factus est om̃iũ reus. ibi ñ in uno s
in multis. nec quosdam. sed om̃s dixit offen¬
dere. Absit autẽ ut quisquã fidelis existimet
tot milia seruoꝵ xp̃i qui ueraciter dicunt se
habere peccatũ ne se ipsos decipiant. &ueritas
m eis non sit: nullã habere uirtitẽ. cũ uirtus
magna sit sapientia. Dixit autẽ homini. Eoce
pietas est sapientia. Absit gͦ. ut dicamꝰ tot ac
tantos fideles & pios homines di ñ habere pieta¬

Expanded text:
sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini discumbebat: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos iplegerint, dico. nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti, ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt, quorum nunc intellectum requirimus, posuisti, quod scriptum est: In multis enim offenQuicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno sin multis nec quosdam sed omnes dixit offendere. Absit autem, ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia. dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pieta
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicauit. quando quidẽ psalmꝰ ipse cũ p̾misiss&
atq dixiss&. tudñe seruabis nos & custodies nos a
generatione hac in ȩt̾nũ. ac deinde ꝑcussisset eos.
in quoꝵ stulta impiaq doctrina nulla lib̾ationis
& beatitudinis animȩ seruat᷑ et̾nitas. continuo
subiciens incircuitu impii ambulant. Tanqͣm
ei diceret᷑. Qd gͦ tu credis. sentis. intelligis: Nũqͥd¬
nam existimandũ ẽ subito placuisse homin̾e face¬
re quẽ nũquã antea infinita retro ęt̾nitatȩ fecis¬
set: cui nichil noui accidere potest. in quo mutabi¬
le aliquid ñ ẽ  Continuo respondit. ad ipsũ dm̃
loquens. Scd̾m altitudinẽ tuã. multiplicasti filioᷤ
hominũ. Sentiant inquit homines qͦd putant.¬
& quod eis placet opinent᷑ &. disputent: scđ̾m alti¬
tudin̾e tuã quã nullus hominũ potest nosse mul¬
tiplicas filios hominũ. Ualde quippe altũ ẽ &
tẽpr̃ pͥmũ facere uoluisse: nec consiliũ uoluntatẽq

Expanded text:
misisset atque dixisset: Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum, ac deinde percussisset eos in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae servatur aeternitas, continuo subjiciens: In circuitu impii ambulabunt, tanquam ei diceretur: Quid ergo tu credis, sentis, intelligis? Nunquidnam existimandum est subito Deo placuisse hominem facere quem nunquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil novi accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? continuo respondit, ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent, secundum altitudinem tuam quam nullus hominum potest nosse multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est etempore primum facere voluisse, nec consilium voluntatemque
Abbreviated transcription (Latin):
culos quos opinant᷑ eoꝵ uita ẽ recursura. s qͥa mͦ
talis est erroris eoꝵ uia. idest falsa doctrina. Qd
aut̾e mirũ ẽ si in his circuitib errantes nec aditũ
nec exitũ inueniunt. qͥa genꝰ humanũ atq ista nr̃a
mortalitas. nec qͦ initio cepta sit sciunt. nec qͦ fine
claudat᷑. qͥndo quidẽ altitudin̾e dĩ penetrare non
possunt:. qua cũ ipse sit ȩt̾nꝰ . &. sine initio. ab aliquo
tam̃ initio exorsus ẽ teꝑa . &. homin̾e qu̾ẽ nũquã
antea fecerat. fecit in tẽpr̃. Nontam̃ nouo & repen¬
tino. s immutabili et̾no sconsilio. Quis hanc ualeat
altitudinẽ inuestigabilẽ inuestigare & inscrutabi¬
lem ꝑscrutari. scd̾m quã ds hominẽ t̾eꝑale aute
que nemo unꝗͣ. hominũ fuit. ñ mutabili uolunta

Expanded text:
culos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo culos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus enec exitum inueniunt? quia genus humanum adque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt, nec quo fine claudatur; quando quidem altitudinem Dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed inmutabili aeternoque consilio. Quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem uestigare et inscrutabilem perscrutari, secundum quam Deus hominem temporalem, ante que
Abbreviated transcription (Latin):
fide ut his salomonis u̾bis illos circuitꝰ significa¬
tos esse credamꝰ: qͥb illi putant sic eadẽ t̾eporũ
tẽꝑaliũq rerũ uolumina repeti: ut uerbi gr̃a sic
isto scło plato philosophus in urbe atheniensi. et
in ea sola quȩ academia dicta ẽ discipłos docuit.
ita ꝑinnumerabilia retro scła multũ qͥdẽ ꝓlixis
int̾uallis. s tam̃ certis. Widẽ plato. & eadẽ ciuitaᷤ.
& eadem scola. idemq discipli repetiti. & ꝑinnume
rabilia deinceps scła repetendi s int. Absit inꝙͣ ut
nos ita credamꝰ. Semel enĩ xp̃s mortuus est ꝓpec¬
catis nr̃is. surgens iã non moritur: mors ei ultra
ñ dñabit᷑. & nos pꝰ resurrectionẽ sẽꝑ cũ dño erimꝰ.
cuimͦ dicimus quod sac̃ ammonet psalmꝰ. Tu dñe
seruabis nos & custodies nos: ageneratione hac
inet̾num. Satis aut̾ẽ istis existimo conuenire qͦd
sequit᷑: in circuitu impii ambulant. Non qͥa ꝑcir¬

Expanded text:
fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significafide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi et in ea schola, quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula multum quidem prolixis interuallis. sed tamen certis, et idem Plato et eadem ciuitas et eadem schola irabilia deinde saecula repetendi sint. absit, inquam, ut nos ita credamus. semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per cir
Abbreviated transcription (Latin):
hos circuitꝰ in eadẽ redeuntes. & in eadẽ cuncta
reuocantes dictũ intelligi uolunt. quod ille aut
de his reb dix̾ de qͥbꝰ suꝑius loquebatur hoc ẽ de
generationibꝰ aliis euntibꝰ. aliis uenientib de soli
anfractib de torrentiũ lapsib aut certe de omĩũ
rerũ generib quȩ orunt᷑ atq occidunt. fuerunt
enĩ homines ante nos. sunt & nobiscũ: erunt & pꝰ
nos. Itaq animantia uł arbusta. monstra qͦq ip¬
sa quȩ musitata nascunt᷑. quãuis inter se diu̾sa
sint &. quedã eoꝵ semel facta narrent᷑ tam̃ scdm
iã quod generalit̾ miracula & monstͣta sunt:
utiq & fuerunt & erunt. Nec recens & nouũ ẽ
ut monstrũ sub sole nascatur. quãuis hȩc u̾ba qͥdã
sic intellexerunt. tanquã inp̃destinatione di iam
facta fuisse om̃ia. sapiens ille uoluisset intelligi.
& id̾o nichil recens esse sub sole. Absit aut̃ẽ a recta

Expanded text:
hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus, aanfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta
Abbreviated transcription (Latin):
mã etiã cũ sapientiã perceꝑit. lib̾are ñ possunt eun.¬
t̾e sine cessatione ad falsam beatitudinẽ: ꝙ ad ue¬
ram miseriã sine cessatione redeuntẽ. Quomͦ enĩ
uera beatitudo ẽ. de cuiꝰ nũquã exernitate confidit᷑.
dũ anima uenturã miseriam aut imperitissimae
in ueritate nescit. aut infelicissime inbeatitudine
ꝑtimescit: At si ad miserias nũquã ulterius redi¬
tura ex his ad beatitudinẽ ꝑgit: fit gͦ aliqͥd noui in
falsi circuitꝰ a falsis sapientib fallacibq cõꝑ¬
ti. in doctrina sana tramite recti itineris uitentur.
Nam quidã & illud quod legitur in libro salomoniꝰᷤ
qui uocat᷑ eccłiastes. quid ẽ quod fuit ipsũ qͦd erit.
& quid ẽ quod factũ ẽ ipsũ quod fiet. & ñ est om̃e
recens sub sole: qui loquitur & dicit ecce hoc no¬
uum ẽ. iã fuit in scłis quȩ fuerunt ante nos: ꝓpt̾

Expanded text:
mam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt eunmam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque comperti in doctrina sana tramite recti itineris uitentur ? nam quidam et illud quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: quid est quod fuit? ipsum quod erit. et quid est quod factum est? ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. qui loquetur et dicet: ecce hoc nouum est: iam fuit in saeculis quae fuerunt ante nos, propter
Abbreviated transcription (Latin):
possent & posteri etiã post annoꝵ sex centi¬
es milies eãdẽ curiositate reqͥrere: s intantũ hȩc mor¬
talitas hominũ exoriendo & occubando. & imꝑita
ꝑseueraret infirmitas. Potuerunt & qͥ fuerunt an¬
te nos ipsis recentib hominis creati tẽꝑib istã mo¬
uere questionẽ. Ipse deniq pͥmꝰ homo. uł pꝰ tridie uł
eodẽ die pꝰea quam factus est potuit inquirere cur
non ante sit factus. E quando cũq antea factus es¬
initio rerũ tẽꝑaliũ controu̾sia repperiret. hanc aut̃
se philosophi mundi huiꝰ ñ alit̾ putauerunt pos¬
se uł debere dissoluere: nͥ ut circuitꝰ teꝑũ induce¬
rent. quib eadẽ semꝑ fuisse nouata atq repetita
in rerũ natura. atq ita deinceps fore sine cessatione
asseuerarent uolumina uenientiũ & p̾tereuntiũ
siue certis intesuallis oriens & occidens mundus.
eadẽ semꝑ quasi noua que transacta & uentura st̃
ex hiberet. Aquo ludibrio prorsus immortalẽ ani¬

Expanded text:
posfent et posteri etiam post annorum sexcenties millies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et occubendo, et imperita perseveraret infirmitas. Potuerunt, qui fuerunt ante nos, ipsis recentibus hominis creati temporibus istam movere quaestionem. Ipse denique primus homo, vel postridie, vel eodem die, posteaquam factus non ante sit factus; et quandocumque antea factus esinitio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntisiue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem ani
Abbreviated transcription (Latin):
copulantis intentione uoluntatis apparuit. S
hec tͥa ñ int̾se eqͣlia. nec uniꝰ e̾eᷤᷤ substantie claru¬
erunt. De inde in ipso animo abhis q̃ extͥnsecus
sensa sunt uel introducta. in uenta ẽ alt̾a tͥnitas ubi
apparerent eadẽ tͥa uniꝰ ẽẽ substantie. ĩmaguia¬
to corꝑis que in memoria ẽ ꝙ in deformatio eũ
adeam conu̾̃tit᷑ acies cogitantis & utrunq coniun¬
gens intentio uoluntatis. S id̾o & ista tͥnitas ad
ext̾iorẽ hominẽ reꝑta ẽ ꝑtinere. qͥa de corꝑib
inlata ẽ que sentiunt᷑ extͥnsecus. Induodecimo
discernenda uisa ẽ sapientia abscientia: ꝙ in
ea que ppͥe scientia n̾cupat᷑. qͥa inferior est. pͥus
quedam sui gem̃s tͥnitas inqͥrenda. quȩ licet ad
int̾iorem hoĩnẽ iam ꝑtineat. ñ dũ tam̃ imago¬

Expanded text:
copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde formatio, cum ad eam conuertitur acies cogitantis, et utrumque coniungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tam
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ e̾ẽ essentiȩ. In decimo hoc idem diligentiꝰ subtili¬
usq tͣctatũ est. atq ad id ꝑductũ. ut inueniret᷑ in
m̃tẽ euidentior tͥnitas eiꝰ. in memoria scilicet. &
intelligentia. & uoluntate. S qm̃ & hoc cõꝑtũ
ẽ. qd̾ mens nunꝗͣ e̾eᷤ ita potuerit. ut ñ sui memi¬
niss. ñ se intellig̾et ꝙ dilig̾et. quãuis ñ semꝑ se
cogitaret. Cũ aut̃ cogitaret. ñ se a corꝑalib reb
ead̾e cogit̾one discerner&: dilata ẽ detͥnitate
cuiꝰ hec imago ẽ disputatio. ut in ipsis etiam
corꝑalib uisis inueniret᷑ tͥnitas: &. distinc̾hus
in ea lectoris exerceat᷑ intentio. In undecimo gͦ elec¬
tꝰ ẽ sensꝰ ocłoꝵ. in qͦ id qd̾ inuentũ e̾e̾t etam in cete¬
ris quattuorsensib corꝑis & ñ dictũ poss agnosei:
atq ita ex t̾ioris hominis tͥnitas. pͥmo in his que
cernunt᷑ ex tͥnsecꝰ ex corꝑe scilicet qd̾ uidet᷑. ꝙ for
ma que dematie cernentis in pͥmit᷑. & utrũq

Expanded text:
tur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in memoria scilicet et intellegentia et uoluntate. sed quoniam et hoc compertum est, quod mens numquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de trinitate, cuius haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus uisis inueniretur trinitas et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. in undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inuentum esset etiam in ceteris quattuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur exma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
monui. ꝙ ꝑ caritat᷑ẽ que inscͥpt᷑is sc̃ĩs d̾s dicta ẽ.
ꝑ qũa cepit ut cũq etiam tͥnitas intelligentib ap¬
parere. sicut sunt amans. & qd̾ amat᷑. & amor. In no¬
no. adimagĩe dĩ qd̾ ẽ homo scd̾m m̃tẽ ꝑuenit ais¬
putatio. ꝙ in ea quedam tͥnitas inuenit᷑. idẽ mens

Expanded text:
itatem, quae in Scripturis sanctis Deus dicta est , per quam coepit utcumque etiam Trinitas intelligentibus apparere, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. In nono, ad imaginem Dei, quod est homo secundum mentem, pervenit disputatio: et in ea quaedam trinitas invenitur, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcredulitatis excedant. Nullo mͦ ista posst̾ nͥ a carnalibꝰoredi.
Hi aut̃ẽ qͥspiritales st̃ istos ita credentes chiliastas appellant
greco uocabulo: qͦs u̾bũ e u̾bo expͥmentes ñ possemꝰ miliarios
nuncupare. Eos autẽ longũ ẽ refellere ad singła:. s potiꝰ quẽ¬
ad modũ scͥpt᷑a heo accipienda sit iã debemꝰ ostende̾. aAit ipse
dñs iħc xp̃c. Nemo potest ĩtroire ĩdomũ fortis &uasa eus
eripe. nͥ pͥmo alligauerit fort̾e. diabolũ uolens ĩtelligi foctẽ.
qr ipse genus humanũ potuit tenere captiuũ. asa uͦ eiꝰ
qͣ fuerat erepturꝰ fideles suos futuros. qͦs ille ĩ diu̾sis peccatis
atq ĩpietatib possidebat. t gͦ alligaret᷑ hic fottis. ꝓpt̾ea

Expanded text:
incredincredhi autem qui spiritales sunt istos ista credentes chiliastas appellant graeco uocabulo, quos uerbum e uerbo exprimentes nos possumus miliarios nuncupare. eos autem longum est refellere ad singula, sed potius quemadmodum scriptura haec accipienda sit iam debemus ostendere. Ait ipses Christus: nemo potest introire in domum fortis et uasa eius eripere, nisi primo all iga uerit fortem, diabolum uolens intellegi fortem, quia ipse genus humanum potuit tenere captiuum; uasa uero eius, quae fuerat erepturus, fideles suos futuros, quos ille in diuersis peccatis atque impietatibus possidebat. ut ergo alligaretur hic fortis, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
b̃t̃ ẽ eo mille annis. Qͥ ꝓpt̾ hec huiꝰ libri u̾ba: pͥmã resurrecti¬
onẽ futurã. suspicati st̾ corporalẽ. Int̾ cet̾a maxime numero
annoꝵ mille ꝑmotist̃: tãꝙͣ oporteret ĩ scis eomͦ uelut tanti
tẽporis fieri sabbatismũ. uacatioe scilic& scã. post labores annoꝵ
sex miliũ ex qͦ creatꝰ e᷑ homo. & magni illiꝰ peccati merito ĩ huiꝰ
mortalitatis erũnas de paradysi felicitate dimissꝰ ẽ : ut qm
scͥptũ ẽ unꝰ dies ap̃ dñm sic̃ mille anni. & mille anni sic̃ dies unꝰ.
sexannoꝵ mil ibꝰ tãꝗͣ sex dieb ĩpletis. seqͣt᷑ uelud septimꝰ sabb̃i.¬
mille postremis: Ad hoo soilioa sabb̃m celebrandũ resurgentib
hoc opinati fuimꝰ aliqͣndo: s c̃ eos qͥ tẽ resurrȩxerint dicant
ĩ moderatissimis carnalib epulis uacat᷑os.ĩqͥb cyb sit tantꝰ
ae potꝰ. ut ñ solu̾ nulla molestiã teneant. s modũ qͦq ipsius

Expanded text:
nis. Qui propter haec huius libri uerba primam resurrectionem futuram suspicati sunt corporalem, inter cetera maxime numero annorum mille permoti sunt, tamquam oporteret in sanctis eo modo uelut tanti temporis fieri sabbatismum, uacatione scilicet sancta post labores annorum sex milium, ex quo creatus est homo et magni illius peccati merito in huius mortalitatis aerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut, quoniam scriptum est: Unus dies aput Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus, sex annomille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus hoc opinati fuimus aliquando. Sed cum eos, qui tunc resurrexerint, dicant inmoderatissimis carnalibus epulis uacaturos, in quibus cibus sit tantus ac potus, ut non solum nullam modestiam teneant, sed modum quoque ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa sua dimittenti & eũ sequenti ꝓmittit dicens. Accipi&
ĩ hoc scło centuplũ. Qͦd exponens qͦdã mͦ apłs ait. Quasi nichil
habentes. & om̃ia possidentes. Qͥa & ante ĩa dictũ erat. fidelis
hominis totꝰ mundꝰ diuitiarũ ẽ. qͣnto magis mille ꝓuniu̾si¬
tate ponuntꝰ. uͥẽ. soliditas illiꝰ denariȩ qͣdraturȩ: Un nec il¬
lud meliꝰ ĩtelligit᷑. qđ ĩ psalmo legit᷑. Memor fuit ĩ scłm tes¬
tam̃ti sui u̾bi qđ mandauit ĩ mille generatioes: id e iꝰ om̃s. ꝙ

Expanded text:
omnia sua dimittenti et eum sequenti promittit dicens: accipiet omnia sua dimittenti et eum sequenti promittit dicens: accipiet in hoc saeculo centuplum; quod exponens quodam modo apostolus ait: quasi nihil habentes et omnia possidentes, quia et ante iam dictum erat: fidelis hominis totus mundus diuitiarum est - quanto magis mille pro uniuersitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? unde nec illud melius intellegitur quod in psalmo legitur: memor fuit in saeculum testamenti sui uerbi, quod mandauit in mille g
Abbreviated transcription (Latin):
Draconẽ illu serpent̾ẽ antiqu̾u qͥ cognominatꝰ ẽ diabolus
& satanas. & alligauit illũ mille annis. hoc ẽ eiꝰ potestatẽ abꝰ.
eis seducendis acpossidendis qͥ fuerant lib̾andi. eohibuit
atq frenauit. Mille autẽ anni duobꝰ modis posst̃ qͣntũ mͥ
occurrit ĩtelligi: aut qr ĩ ultimis annis mille. ista res agit᷑
idẽ sexto annoꝵ miliario tãꝗͣ sexto die. cuiꝰ nõ spatia post̾ior.
partẽ qͦ remanebat usq ad t̾minu soli. mille annos appella¬
uerit: eoloqͣndi mͦ qͦ pars significat᷑ a toto. Aut certe mille
annos panius om̃ibꝰ huiꝰ scłi posuit: iit ꝑfecto num̾o notaret᷑
ipsa tẽporis plenitudo. Millenarius qͥppe numer: denarii
numi qͣdratũ solidũ reddit. decẽ qͥppe decies ducta. fiunt
cent̾u: q iã figura qͣdrata s ple̾na ẽ. Ut aut̃ ĩ altitudine surgat¬
& solida fiat: rursus centũ decies multiplicant᷑ & mille st̃. Porro
sicentũ ipsa punu̾sitate aliqͣndo ponunt᷑. qͣle illud ẽ qͦd dñs

Expanded text:
draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas; et alligauit illum mille annis, hoc est eius potestatem ab eis seducendis ac possidendis qui fuerant liberandi cohibuit atque frenauit. mille autem anni duobus modis possunt, quantum mihi occurrit, intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliario tamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo loquendi modo, quo pars significatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit, ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit. decem quippe decies ducta fiunt centum, quae iam figura quadrata, sed plana est. ut autem in altitudine surgat et solida fiat, rursus centum decies multiplicantur et mille sunt. porro si centum ipsa pro uniuersitate aliquando ponuntur — quale illud est, quod dominus
Abbreviated transcription (Latin):
płs ñait unusqͥsq aut̃ t̾ẽptat᷑ a concupiscentia.
s addidit sua: ut qͥhoc audit intelligat qͦmͦ clama¬
re debeat. ego dixi d̾ miserere mei. sana ai̾am meã
qm̃ peccaui tͥ. N̾enĩ sanatione indiguiss. nͥ pecc̾ãdo se
ipsa uiciass: ut ad u̾sꝰ ipsã caro sua ꝯcupiscerꝙ. idẽ ip¬
sa sibinꝙ ipsi exea parte qͣincarne infirmae̾ repugna¬
r&. Caro enĩ uichil nͥ ꝑ ai̾am ꝯcupiscit. S ꝯcupiscẽ caro
Totũ hoc nossumꝰ : n caro ipsa qͦ discedente aĩa morit᷑. nr̃a
pars infixmaẽ. Ñ fugienda dimittit᷑. s recipienda re¬
ponit᷑: nec recepta ult̾iꝰ relinqͣt᷑. Seminat᷑ enĩ corpꝰ aĩale:
surgit corpꝰ spũale. Tunc iam caro nichil ꝯcupiscit adu̾sꝰ¬
pugnãt ia. uer ꝙ̃ sine ulla corꝑal alim̃t⁊ indigentia. in
mꝰ. Nenĩ alterũ eors putare debemꝰ inimiẽ. s uiciũ qͦ ca¬
ro ꝯcupisẽ adu̾sus spm̃. qͦd sanatũ nec ipsũ erit. ⁊ substan¬

Expanded text:
 ait: unusquisque temtatur a concupiscentia, sed addidit: sua, ut qui hoc audit intellegat, quomodo clamare debeat: ego dixi, domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi non enim sanatione indiguisset, nisi peccando se ipsa uitiasset, sed ut aduersus eam caro sua concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi ex ea parte, qua in carne infirmata est, repugnaret. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit, sed concupiscere caro totum hoc nos sumus; et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est; non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquitur. seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscit adupugnantia uerum etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia in mus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus sp
Abbreviated transcription (Latin):
mala: qͥb ñ ꝯsentiendo ñ unumꝰ male. Sunt in nob̾
ꝯcupiscentiȩ pecc̃oꝵs: qͥb ñ obediendo ñ ꝑficimꝰ malũ:
s eas habendo ñ ꝑficimꝰ bonuͣ. Utrũq ostendit apłs
nec bonũ hic ꝑfici uͥ malũ sic ꝯcupiseit᷑: nec malũ hie¬

Expanded text:
mala, quibus non consentiendo non uiuimus male. sunt in nobis mala, quibus non consentiendo non uiuimus male. sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur, nec malum hi
Abbreviated transcription (Latin):
diamꝰ apłm. Scio in qͥt qr n̾ habitat inme: hoc ẽ in carne
mea bonu̾. hoc itaq ait. qͥa uitũ carns inre bona ñ ẽ bo¬
nuͣ. qd̾ ẽ e̾eᷤ destitͣit caro erit. s ĩa uitiata ueluitosa ñ
ẽ in carne mea bonͣ. Se itaq dic̃ eẽ carnẽ suã: nͣgͦ ipsaẽ
inimica ña. Et qñ eiꝰ uitiis resistit᷑. ipsa amat᷑. qͥa ipsacu¬
rat᷑. Nemo enĩ unꝗͣ carne̾ sua̾ odio habuit: sic̃ ipse
apłus dic̃. &alio loco ait. Igit᷑ ipse ego inente seruio
legi dĩ. carue aut̃ legi pecc̃i. Audiant qͥ aures habent.
Igit᷑ ipse ego mente.seruie legi ãt ego carne: s m̃te seruio
legi di. carne aut̾ lege peceati. Qͦmͦ carne legi peccati c.
N qͥd ꝯeupiseentie ẽsentiendo carnali. Absit .s motꝰ de¬
sidiors illic habendo qͦs hab̾e nolebat: ꝙ tam̃ habebat.
S eis ñ ꝯsentiendo. iñte seruiebat legi di: ⁊ tenebat
m̃bra ne fierent arma pecẽi. Sunt gͦ in nob̾ desidia

Expanded text:
m: scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum. quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra, et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quomodo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat; sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. sunt ergo in nobis desideria
Abbreviated transcription (Latin):
accusationes odio &. liuore suscipiant. ꝙiam ꝯsolatores ui¬
di se uolunt. ꝙ. id̾o pie cauteq uigilandũ ẽ. ut c̃ aliquẽ rep̃¬
sit uitiũ qd̾ ñ ꝗͣ habuimꝰ uel qͦ iã caruimꝰ. ꝙ si nũ ꝗͣ habuimꝰ. co¬
gitemꝰ ꝙ nos hoĩes e̾eᷤ: ꝙ hab̾e potuisse. Si uͦ habuimꝰ ꝙ ñ habemꝰ.¬

Expanded text:
accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uiaccusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprsit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habe
Abbreviated transcription (Latin):
atq odiũ. Odiũ ẽ enĩ ira inueterata: qͣsi q̃ uetustate ipsa tantũ
robur acceꝑit. ut m̃ ito appellet᷑ tͣbes. fieri aut̃ potest: ut si
irascaris hõi. uelis eũ corrigi. Si aut̃ od̾is hoĩnẽ: ñ potes eñ
uelle corrigere. Qͦ mͦ enĩ dicis frĩ tuo sine etͦtiã festucã de ocło̾
tuo: ꝙ eece tͣbes ẽ in ocło tuo: hypocͥta eice pͥmũ tͣbẽ de ocło
tuo. ꝙ tc̃ uidebis eic̃ẽ festucã de ocło frĩs tui. idẽ pͥmũ ate ex¬
pelle odiũ.ꝙ de inde pot̾is iam eũ quẽ ailigis enĩdare. ꝙ bene
ait hypocrita. Accusare enĩ uitia. officiũ ẽ bonoꝵ. uiroꝵ
&. beniuoloꝵ: qd̾ c̃ mali faciunt. alienas partes agunt. sic̃t
ypocrite qͥ tegunt sub ꝑsona qd̾ sunt. ꝙostentant in ꝑsona
qd̾ ñ sunt. Hypocrarũ gͦ nomine simulatores acceꝑis ꝙ ẽ
multũ cauendũ & molestũ simulatoꝵ genꝰ: qͥ ẽ om̃iũ uitioꝵ

Expanded text:
et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam deHypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui: id est, primum abs te expelle odium, et deinde poteris jam eum quem diligis, emendare. Et bene ait, Hypocrita. Accusare enim vitia, officium est bonorum virorum et benevolorum: quod cum mali faciunt, alienas partes agunt; sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt, et ostentant in persona quod non sunt. Hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. Et multum canendam et molestum simulatorum genus, qui cum omnium uitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃ : Oñno ñ meruit. Anforte om̃s qͦs occid̾ ant crucifixe
rant. q ꝓpt̾ea hoc etiã ipsi pati meruer᷑ Ridiculũ ẽ hoc pu¬
tare. Qͥd gͦ aliud dictũ ẽ. Om̃is eiuĩ qͥ gladio ꝑcrsserit. gladio
detem̾ario ꝙ in iqͦ iuaicio nos hoc loco dñs monet. uult enĩ
ut si plici corde. ꝙ in unũ diñ intento. faciamꝰ q̃ẽq facimꝰ. ꝙ
multa in certũ ẽ qͦ corde fiant. qͥe qͥb udicare tem̾ariũ ẽ
Maxine aut̃ tntem̾e uidicant de in certis& facile rephen¬
dunt. qͥ magis amant uituꝑare ꝙ dãpnare. ꝗͣ enĩdare ꝙ cor-¬
rig̃e. qd̾ uitiũ uel suꝑbie ẽ uel inuidentie: consequent᷑ subiẽ
ꝙ dic̃. Qͥd aut̃ uides festucã in ocło frĩscui.ͥ tͣbẽ aut̃ in ocło
tuo ñ uides:: Ut si forte u̾bi gr̃a ira ille peccaũ. tuodio rep̃hen¬
das. Quantũ aut̃ int̾ festucã ꝙ tͣben. qͣsi tantũ int̾ irã distat

Expanded text:
alter omnino non meruit? an forte omnes quos occiderant crucifixi alter omnino non meruit? an forte omnes quos occiderant crucifixi erant, et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. Quid ergo aliud dictum est, Omnis enim qui gladio percusserit, gladio de temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat
Abbreviated transcription (Latin):
iniq̃ mensi fuerimꝰ. ꝙ apd̾ ãm iniqͣ m̃sura ẽ. unde nob̾ reme¬
tiat᷑ : nã ꝙ m̃sure nomine. ipsũ uidiciũ significatũ arbitror.
necesse ẽ. nͥ forte arbit᷑ndũ ẽ. qd ini qͥtas ei noceat aliqͥd. in
quẽ ꝓcedit. Ei aut̃ nicħ aqͦ ꝓcedit. Imo uͦ sepe nicħ nocet ei qͥ
patit᷑ iniuriã. Ei aut̃ qͥ fac̃. necesse ẽ ut noceat. Eͥd enĩ nocuit
mr̃ib. Ini qͥtas ꝑsequentiũ. Ipsis aut̃ ꝑsecutorib płimũ: qͥa
cet ei. de qͦ tenere uidicat᷑. Ei aut̃ qͥ tem̾̃e uidicat. ipsa tenie¬
ritas necesse ẽ ut noceat. Ista regula. &̃ illud dictũ arbitror.¬
Om̃is qͥ ꝑcusserit gladio: gladio moriet᷑. Quã multi enĩ gladio
ꝑcutiunt. nec tam̃ gladio moriunt᷑. Sic̃ nec ipse petiꝰ s ne ip¬
surdiꝰ ꝗͣ ut maiorẽ putet gladii penã ẽs potuisse q̃ petro ñ acce¬
fixi sunt: qͥa ꝙ ille qͥmeruit ueniã pꝰea ꝗ erucifixꝰ ẽ meruit ꝙ

Expanded text:
sura est, unde nobis remetiatur? nam et mensurae nomine ipsum iudicium significatum arbitror. necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit. immo uero saepe nihil nocet ei qui patitur iniuriam, ei autem qui facit necesse est ut nmartyribus iniquitas persequentium? ipsis persecutoribus plurimum, quia, cet ei de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat ipsa temeritas necesse eOmnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Quam multi enim gladio percutiunt, nec tamen gladio moriuntur, sicut neque ipse Petrus? Sed ne is potuisse, quae Petro non accifixi sunt, quia et ille qui meruit veniam, posteaquam crucifixus est meruit, et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃struit dicendo. Cũ enĩ lib̾ sim ex oĩb om̃iũ me seruũ feci:
ut plures lucri facẽm. Qd̾ ut intelligas ñ simulatione s ca¬
ritate fieri qͣ infirmis hõib tãꝗͣ nossimus cõpatim̃. Ita onĩ
monet alio loco dicens. Hos inlib̾tate uocati estis fr̃s. tantũ
ne lib̾tatẽ in occasione caruis detis: s ꝑ caritatẽ seruite in¬
uicẽ. Qd̾fieri ñ potest. nͥ alt̾ius infirmitatẽ qͥsq habeat qͣsi suã:
ut eã eqͣnimit̃ ferat. donec abea lib̾et᷑. ille cuiꝰ curat salutẽ.
Raro gͦ ꝙ magna necessitate obuirgationes adhibende s: ita
tam̃ ut ꝙ̃ inhis ipsis ñ nob̾s do ut seruiat᷑ instemꝰ. Ipse ẽ
enĩ finis. ut nicħ auplici corde faciamꝰ: auferentes tͣbẽ de ocło
nr̃o in uidentie. uel maligne uel simulationisiit uideamꝰ
eic̃ẽ festucã deocło frĩs¬

Expanded text:
praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua infirmis hominibus, tamquam nos simus, compatimur, ita enim monet alio loco dicens: uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de oculo fr
Abbreviated transcription (Latin):
aut obiurgationẽ ñ odiũ s miscd̃ia p̃cedat᷑: ut siue ad correc̃ti¬
onẽ eiꝰ ꝓpt̾ quẽ id facimꝰ. siue ad ꝑu̾sionẽ ualuerit. Nã incertꝰ
ẽ exitus ostam̃ de sĩplicitate ocłi nr̃i securi simꝰ. Si aut̃ cogi¬
tantes nosinet ipsos inuenerimꝰ ieo e̾ẽ uitio. in qͦ ẽ ille qu̾e
rep̃henaere parabamꝰ: ñ rep̃hendamꝰ neq ob urgemꝰ. s cam̃
ꝯgemiscamꝰ. ꝙ ñ illũ adobt̾eꝑandũ nob̾ s ad parit᷑ conandũ
iudeos lucri facerẽ. his qͥsublege sunt. qͣsi sib lege o̾e̾m ẽ ñ
sim ipse sublege. ut eos qͥ sublege erant lucrifacerem: his
firmꝰ. ut infirmo lucͥ facerẽ Am̃ib omia factꝰ sũ. ut omĩs lu¬
cri facerẽ: Ñ utiq simulatione faciebat. quẽ ad modũ qͥ dã
intelligi uolunt. ut eoꝵ de testanda si mulatio. tanti exẽpli
auctoritate muniat᷑. S hoc faciebat caritate. qͣ eiꝰ infir mi¬
tatẽ cui uolebat subuenire. tãꝗͣ suã cogitabat. Hoc enĩ ꝙ

Expanded text:
n odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque obiurgemus, sed tamen congemescamus et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter coJudaeos lucrifacerem; his qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum non sim ipse sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem; his firmus, ut infirmos lucrifacerem; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et
Abbreviated transcription (Latin):
bi etiã ait. Tuqͥs es ut uidices alienũ seruũ:. Suo dño stat. aut
cadit. Petalib enĩ reb qͥsunt bono ꝙ simpliei & magno animo
fieri ꝗͣuis possint etiã ñbono. uolebant illi c̃ hoĩnes e̾e̾nt in
occulta cordis ferre sententiã. deqͥb As solꝰ iudicat. Ad hoc ꝑti¬
net ꝙ̃ illud qd̾ alio loco dic̃. Nolite ante tẽpꝰ qͥcꝗͣ indicare. qͦ ad

Expanded text:
judicas alienum servum? Domino suo stat, aut cadit De talibus enim rebus quae possunt bono, et simplici, et magno animo fieri, quamvis possint etiam non bono, volebant illi, cum homines essent, in occulta cordis ferre sententiam, de quibus Deus solus judicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: Nolite ante tempus quidquam judicare, quoad