comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ difficillimũ est ad notare.
tradenda ꝯscͥpsit. Metafora ẽ
uerbi alicuꝰ usurpata tnͣslatõ
Sicut cũ clicimꝰ fluctuare sege¬
tes. gẽmare uites. dum ĩ hus.
reb fluctꝯ. es gemas nõ ĩueni¬
mꝰ in cuub hec uerba aliunde
trãsferũtur. S hee atq alie tͦ¬
pice locutõnes ad ea que intel¬
ligenda st̃ ꝓpt̾ ea figuratis a¬
mictibus obteguntur. ut sen¬
sũ legentis ex̾ceant. et ne nu¬
da atq in ꝓmptu iulescant
Ciũt etiam metafore modis
uͦui. ab animali ad aĩale. ut ali¬
geros ascendit equos metafo¬
rice loquens miscuit qͣdrupe
ta petiuenit. miscuit uolatili
cursũ qͣdupedis ab in anima¬
li ad inanimale: ut Pontu
pinus arat. sulcũ p̾̃mit alta
carina. Miscuit usũ terre aqͥs
dum arare et sulcũ p̾mere ad
t̾ram ꝑtin̾at nõ ad mare. Ab in¬
anmali ad animale: ut florida
iuuẽtꝯ miscuit flores manima¬
les iuuẽtuti. q̃ animã ht. Ab a¬
nimali ad inanimale: ut est hoc¬
tp̃ra cana crepanti. Cuncta sa¬

Expanded text:
ina difficillimum est adnotare, stradenda conscripsit. Metaphora est verbi alicuius usurpata translatio, sicut cum dicimus 'fluctuare segetes', 'gemmare vites', dum in his rebus fluctus et gemmas non invenimus, in quibus haec verba aliunde transferuntur. Sed hae atque aliae tropicae locutiones ad ea, quae intellegenda sunt, propterea figuratis amictibus obteguntur, ut sensus legentis exerceant, et ne nuda atque in promptu vilescant. Fiunt autem metaphorae modis quattuor: ab animali ad animate, ut: Aligeros conscendit equos. Metaphorice loquens miscuit quadrupedta petiverit; miscuit volatili cursum quadrupedis. Ab inanimali ad inanimale, ut Pontum pinus arat, sulcum premit alta carina. Miscuit usum terrae aquis, dum arare et sulcum premere ad terram pertineat, non ad mare. Ab inanimali ad animale, ut 'florida iuventus': miscuit flores inanimales iuventuti, quae animam habet. Ab animali ad inanimale, ut: tempora cana crepanti cincta sa
Abbreviated transcription (Latin):
iũt enĩ ut rustici uocem hoĩez
ꝑdere. Si eũ lupꝰ pͥor underit.
Unde ⁊ sb̾ito tacenti d̾r istud
pubiũ lupus est. in fabula
¶Sartasmos est hostił urisio
cũ a maritudine. Ut referes
gͦ ħ : et nũcius ib̾. Pelide geni¬
tori illi m̾a tristua fc̃ai. Degene¬
remq neoptolemũ narrare
illud. Qͥ bauiũ nõ oclit amet
tua carmina meui. Acq idem
iũgat nulpes et młgeat hẏitoᷤ¬

Expanded text:
iunt enim rustici uocem hominem perdere, si eum lupus prior uiderit; unde et cum subito tacenti dicitur istud proverbium, Lupus in fabula. 29. Sarcasmos est hostilis irrisio, cum amaritudine, ut: Referes ergo haec, et nuntius ibis Pelidae genitori. Illi mea tristia facta Degeneremque Neoptolemum narrare illud: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi, Atque idem jungat vulpes, et m
Abbreviated transcription (Latin):
rio simił uocemq colorẽq. Et
ermes flauos ⁊ mẽbra decora
iuuenta. Congrua est eĩ simi¬
litudo de sp̃e cuiꝰ psona incluci¬
tur. ¶Parabole est ex clissimi¬
libie iusꝯ leo cominꝰ hostẽ. Cõ¬
nõ ex suo s ex alio genͥe simili¬
tudinez faciens. ¶Paradignnia
uero est. excemplũ dicti aut fcĩ
alicuiꝰ aut ex simili. aut ex lis¬
simili gn̾e ꝯueniens eiꝰ ꝙͣ ꝓpomi¬
mꝰ rei ita ut tam fortit̾ ꝑut a¬
pud iponẽ scipio. ꝙͣ atice cato¬
¶ Similitudo aũt trib modis
fit. a pari. a maiori. a muinore.
no in ppło cũ sepe coorta est se
gis orpheus. Trtucia fretus cita
ra fretus ego pietate.

Expanded text:
rio similis, vocemque coloremque et crines flavos et membra decora iuventa. Congrua enim est similitudo de specie, cuius persona inducitur. Parabola conparatio ex dissimileo comminus hostem conon ex suo, sed ex alio genere similitudinem faciens. Paradigma vero est exemplum dicti vel facti alicuius aut ex simili aut ex dissimili genere conveniens eius, quammus rei, ut est: tam fortiter ruit apud Hipponem Scipio quam Vticae Cato. similitudo autem tribus modis fit: a pari, a maiore, a minore; no in populo cum saepe coorta est / sgis Orpheus / Threicia fretus cithara fretus, ego pietate.
Abbreviated transcription (Latin):
que uiclicantur excedant. ut
uoluntas loq̃ntis nõ fallentis
appareat. Quo tropo nõ solũ.
augetur aliqͥd s et minuit᷑. Au¬
getur ut uelocior euro. clurior¬
saxo. Minuitur: ut mollior:
loquiũ: aliud enĩ sonat et alid̾
belli pimici uł tria bella punica
significantur.&. in bucolicis.
aurea mala clecem misi puero
id est augusto decem misi eglo¬
gas pastoꝵ. hurꝰ tropi plures
nia. antifrasis. enigmͣ. carhen¬
tismos. paroemia. sarcasmos.
antismos. ¶ Uronia est se̾tẽ¬

Expanded text:
quae indicantur excedant, ut quae indicantur excedant, ut voluntas loquentis, non fallentis appareat. Quo tropo non solum augetur aliquid, sed et minuitur: augetur, ut 'velocior Euro': minuitur, ut 'mollior ploquium. Aliud enim sonat, et aliudbelli Punici, vel tria bella Punica significantur. Et in Bucolicis 3, 71: Aurea mala decem misi, id est ad Augustum decem eglogas pastorum. Huius tropi plures nia, antiphrasis, aenigma, charientismos, paroemia, sarcasmos, astysmos. Ironia est sente
Abbreviated transcription (Latin):
fluctꝯ et ad equora uenit. An¬
tea enĩ ad equora uenit ⁊ sic te¬
tigit fluctus. ¶Parenthesis¬
qua ex medio remota integer
tem. Passus amor rapiclum
ad naues premittit achatem
Est enim ordo eneas rapiclũ
premittit achatem. nam illd̾
in meliũ. parenthesis est.
pro circũ fuclit. ¶ Sinthesis est
ubi ex onũ parte confusa sũt
uerba ut illd. Iuuenũ fortissi¬
ma frustra. pectora si nob̾ audi¬
entem extrema cupido est. Cer¬
ta sequi que sit reb fortuna
iudetis. Excessere om̃s aditis
ansq relictis. Du quibꝰ ĩꝑium
hoc steterat succiuritis urbi.
Incense moriamur et in me¬
clia arma ruamus. Ordo tał
nũ frustra succurritis incense¬
rat hoc imperiũ relictis aditis¬
certa cupido sequi me audentẽ
extrema ruamur in media .annͣ
et moriamur. ¶ Uꝑbole ẽ excl¬
sitas fidem excedens ultra qͣm
hoc enĩ mͦ ultra fide aliqͥd auge¬
tur. nec tñ atramite significã¬
de uentatis ertatur. ꝙͣ iuis uerbi

Expanded text:
fluctus, et ad aequora venit. Anfluctus, et ad aequora venit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesiqua ex medio remota integer tem passus amor rapidum ad naves praemittit Achaten. Est enim ordo: Aeneas rapidum praemittit Achaten. Nam illud in medio parenthesis est. pro 'circumfudit'. Synthesis est, ubi ex omni paverba, ut illud: Juvenes, fortissima frustra pectora, si vobis audentem extrema cupido est certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis. Excessere omnes, adytis arisque relictis, dii quibus imperium hoc steterat; sucurritis urbi incensae; moriamur, et in media arma ruamus. Ordo tali frustra succurritis bus hoc imperium certa est me sequi audentem extrema, ruamus in media arma et moriamur'. Hyperbole est excelsitas fidem excedens ultra quam Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quamvis verba
Abbreviated transcription (Latin):
totũ. ut flãmas cũ regia pupis
extulerat. Ubi nõ solũ pupis
s nauis. et nõ nauis. s qui in
ca et nõ om̃s. s unus flãmas
extulit. ¶Onomatopeia est
nomen esfectũ adimitand̾ so¬
nũ uocis cofuse. ut tridor ualua¬
rũ. Innitus equoꝵ mugitus
bonũ. balatus ouũ. Perifra¬
sis est cutuloquiũ dũ res unͣ plu¬
imus uerb̃ significatur. ut au
ras uitales capit. Significauͭ
enĩ per copulatõnẽ uerboꝵ unã
rem: hoc est. uiuit. Hic autẽ
tropus geminꝰ est. Nam aut
ueritatem splenclide ꝓclucit
aut feclitatẽ cutuitu deuitat
ueritate splendide plucit: ut¬
est illud maronis .&. iam pͥma
nouo spargebat lumine t̾ras.
Tithanis croceũ liq̃ns aurora
cubile. Uult euĩ dic̾e̾ iam luces¬
cebat aut dies ortus est. Fedi¬
tatem cutuitu deuitat. sicut¬
center ostencdit ꝯcubitũ. ¶ Yp̃¬
baton est tnͣscensio cũ uerbum¬
aut sentencia orcline ꝯmutatur
ro ꝑtheron. Parcuthesis. teme¬
sisinthesis. ¶ Auastrophe uer

Expanded text:
 Flammas cum regia puppis extulerat. Ubi non solum puppis, sed navis, et non navis, sed qui in ea, et non omnes, sed unus flammas extulit. Onomatopoeia est nomen adfictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut 'stridor valvarum', 'hinnitus equorum', 'mugitus boum', 'balatus ovium'. Periphrasis est circumloquium, dum res una plurimis verbis signifras vitales carpit. Significavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est, vivit. Hic autem tropus geminus est; nam aut veritatem splendide producit, aut foeditatem circuitu evitat. Veritatem splendide pEt jam prima novo spargebat lumine terras, Tithoni croceum linquens aurora cubile. Vult enim dicere, jam lucescebat, aut dies ortus erat. Foeditatem circuitu devitat, sicutcenter ostendit concubitum: 16. Hyperbaton est Transcensio, cum aut sententia ordine commutatur.ronproteron, parentesis, temesynthesis. Anastrophe est
Abbreviated transcription (Latin):
id est loꝙ̃cłi ꝑicia. Sccla rethori¬
ca: q̃ ppt̾ nnitore et copiã eloquẽ¬
cie sue marĩe in ciuilib q̃stionib̾
necessaria existunat᷑. Tertia di¬
aletica cognomẽto logicti: q̃ dis¬
pucatõnib sb̃tilissimis uerci secer¬
uit a falsis. Quarta arimetica.
nes. Qͥuta musieci. que in carim¬
nibus. gintibiq osistit. Sexta ge¬
ometua: que mẽsuras tre disi¬
ouosq ꝯplectitur: Septim. as

Expanded text:
ia. Secunda rhetorica, quae propter nitorem et copiam eloquentiae suae maxime in civilibus quaestionibus necessaria existimatur. Tertia dialectica cognomento logica, quae disputationibus subtilissimis vera secernit a falsis. Quarta arithmetica, nes. Quinta musica, quae in carminibus cantibusque consistit. Sexta geometrica, quae mensuras terrae dimensionesque conplectitur. Septima as
Abbreviated transcription (Latin):
appollinẽ. et musas que fuit
temporibꝰ cunii. longe post. dd̾.
Hymni aũt ex greco in latiũ:
laudes int̾p̃tantur. E pitalami¬
a st̃ camuna nubenciũ que de¬
cantantur ab scolaticis in ho¬
norem sponsi et sponse. Hoc
sibi epithalamiũ uenclicauer̃t
et istius genens assũptũ est ꝙ ge
nus pͥmũ agentib in cenis ce¬
lebrantur postea tm̃ in npcus
hesit. Uocatur aũt epithalami¬
um eo qd in thalamis decautat᷑.¬
¶ Treuos qd̃ latine lam̃tũ uoca¬
mus pͥmus uersu ieremias ꝯpo¬
hũc: apd̃ grecos simonides por¬
ta et liricus. Adhibebantur aũt
funenb. atii lamentis. Simiłr
et nũc. E pithaphiũ grece: lati¬
ne suꝑ tumulũ. E st enĩ titulꝰ
mortuoꝵ qui in dormitatõne
eoꝵ fit: qui iam defuncti sunt.
Scribitur enim ibi uita et mo¬
a greco nominc o pꝰ młtor. libro¬
rum: poema uniꝰ. Idilicon p¬
paucoꝵ uersuũ: disticon duoꝵ

Expanded text:
Apollinem et Musas, quae fuit Apollinem et Musas, quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpretantur. Epithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur ab scholasticis in honorem sponsi et sponsae. Haesibi epithalamium vindicarunt, et istius generis carmen adsumptum est. Quod genus primum a gentilibus in scenis celebrabatur, postea tantum in nuptiis haesit. Vocatum autem epithalamium eo, quod in thalamis decantetur. Threnos, quod Latine lamentum vocamus, primus versu Ieremias conpohunc apud Graecos Simonides poeta lyricus. Adhibebantur autem funeribus atque lamentis: similiter et nunc. Epitaphium Graece, Latine supra tumulum. Est enim titulus mortuorum, qui in dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim ibi vita, mour greco nomine opus multorum librorum; poema unius. Idilion paucorum versuum; disticho duorum;
Abbreviated transcription (Latin):
lis. hic aũt uix omm̃o ꝯstat
a quo sit muentꝰ. nisiqd̃ apd̾
nos enniꝰ cũ pͥor usꝰ est. Na
apd̃ grecos si apd̾ lex grãma¬
ticoꝵ pendet ac sb̾ uiclice res
religata sit. Nam quid̃ eoꝵ
colofoniũ q̃ndam quidã archi¬
locum quẽdam auctorez atq
inuentorez uolũt. Bucolicũ
id est pastorale carmẽ. pleriq
siracusis pͥmũ ꝯpositũ apasto¬
rib opinantur: non nulli a¬
lacedemone. Namq tnͣseũte
in trachiamxerse rege psarũ.
cũ spontanee uirgines sb̾ hos¬
tili metu nec egrẽcli possent¬
urbem neq pompã quoꝵq a¬
turbe pastoꝵ ne religio p̃t̾iret
eunde morẽ in ꝯditis cautib
celebranĩt. Apellatur aut buco¬
licũ de maiore parte ꝙͣuis opi¬
lonũ caprarioꝵ q ẜmones in
hus et cantica inserũtur. ¶ Hy¬
mnos pͥmũ. dd̃. ppłia in laude
dei ꝯposuisse. ac cecinisse mani¬
festum est. Deinde apd̃ gentileᷤ
pͥma mẽmia timotee fecit in

Expanded text:
dis. Hic autem vix omnino constat dis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum, id est pastorale carmen, plerique Syracusis primum conpositum a pastoribus opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque transeunte in Thraciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae virgines sub hostili metu neque egredi urbem neque pompam chorumque aturba pastorum, ne religio praeteriret, eundem inconditis cantibus celebrarunt. Appellatur autem Bucolicum de maiori parte, quamvis opilionum caprariorumque sermones in eis et cantica inserantur. Hymnos primum David prophetam in laudem Dei conposuisse ac cecinisse manifestum est. Deinde apud gentiles prima Memmia Timothoe fecit in
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq mixtura quã si instru¬
atur a singłis. Omĩb quoq:
metris p̾orem. hũc pͥmũ moy̾¬
ses in cantico de ut̃o nomii lon¬
ge ante fericide ⁊ homeꝵ ceci¬
nisse ꝓbatur. Uñ apparet an¬
tiquius fuisse apd̾ hebreos stu
diũ cariminũ ꝙͣ apd̾ gentiles
Si quidem et iob moysi tp̃ribꝰ
adeqͣtus: erametro uersu dacti¬
lico spondeoq decurrit. Hunc¬
suis fertur pͥmꝰ ꝯposuisse uł ut
alii putant fericides. syrs qd
metrũ ante homeiũ pithim
lictum est. Post homeꝵ he¬
roicum nominatũ. Pichiuum
aũt uocatũ uolunt. eo qd hoc
gen̾e metu oracła apollnus st̃
eclita. Nam cũ in parnaso phi¬
tonem ẜpentem in iũdictã ma¬
tris sagittis in sequeretur: acco¬
le. desfici hoc illũ metio ortati
st̃ clicentes. ut ait terencianus.
dulatõ eiusdem carminis ꝯue¬
mat miseris. Terencianꝰ hos
elegos clic̾e sol. ꝙ clausula tał
tristib ut tradũt apt̾or ẽẽ mo¬

Expanded text:
utriusque mistura, quam si instruutriusque mistura, quam si instruatur a singulis. 11. Omnibus quoque metris prius est. Hoc primum Moyses in cantico Deuteronomii, longe ante Pherecydem et Homerum cecinisse probat. Unde et apparet antiquius fuisse apdia carminum, quam apud gentiles. Siquidem et Iob Moysi temporibus adequatus, exametro versu, dactilo spondeoque decurrit. sius fertur primus conposuisse, vel, ut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum heroicum nominatum. Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem in vindictam matris sagittis insequeretur, accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dicentes, ut ait Terentianus dulatio eiusdem carminis conveniat miseris. Terentianus hos elegos dicere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset mo
Abbreviated transcription (Latin):
uentorib metra applłata dñr. uͭ
anacreonticũ. safficum. archilo¬
icum. Namn acre anacreoncia
metra anacreon ꝯposuit. saffi¬
ca saffo mulier edicdit. s u̾sus¬
archiloicos archilons quidam ꝯs¬
scͥpsit. Colofonios colofonius
tor est. Sotades gen̾e cretensiᷤ
Simonilia quoq metra simo¬
nides poeta liricus ꝯposuit. A
freq̾ntatorib: ut asclepiadia.
nõ enĩ ea asclepiꝰ inuenit. S ꝑ¬
inde ita uocata qd̾ eadem elegtĩ¬
tissime. et frequtatissime usus
sit. A rebus que scribunt᷑ ut he¬
roicũ. elegiacũ. bucolicũ. Heroi¬
cũ enĩ carmen clictũ qd̾ eo uiro¬
tũ forciũ res et fc̃a narrantur.
Nam heroas. appellant̾ uiri qͣsi
acrii et celodigni. ꝓpt̾ sapic̃ciã
et fortitulinez. Q̾ metrũ aucto¬
ritate cet̾a metra p̾celit unꝰ¬
er om̃ib sam maximis oꝑibꝰ
aptus quam ꝑuis. Suauitatis
et clulcedinis eque capax. qͥb
illo nisi qd tempe ratissimꝰ sit

Expanded text:
ventoribus metra appellata dicuntur, ut ventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; Sapphica Sappho mulier edidit; Archilochios Archilochus quidam scripsit; Colophonios Colophonius tor est Sotades genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem elegantissime et frequentissime usus sit. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegiacum, buccolicum. Heroicum enim carmen dictum est, eo quod virorum fortium res et facta narrantur, nam heroes appellantur viri, quasi aere et celo digni, propter sapientiam et fortitudinem; quod metrum auctoritate cetera metra preceditex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quibuillo, nisi quod temperantius fit
Abbreviated transcription (Latin):
certis peclũ me̾sinis atq
spacus t̾minant᷑ nec ultra clmĩsi¬
onem tp̃roꝵ constituta ꝓceclũt.
tantur per articulos. qui cesa:
mẽbra nominãt᷑. Qͥ ne longiꝰ
ꝓuoluerentur ꝙͣ iudiciũ possit
sustin̾e moclũ statuit ratõ uñ
reuerteretur et ab eo ip̃o u̾sũ dic
tũ qd reuertitur. Huic adheret
nerem. ¶ Carmi uocatur qͥcqͥd
pelib ꝯtinetur: cui datũ nom̃
retur. Uñ hodie lanam ꝙͣ pur¬
gantes discerpũt carminare
clicimꝰ. Seu ꝙ qui illa caneret.
carere mente existimabãtur.
¶Metra uł apeclib mĩcupata
uł a reb que scribunt᷑ uł ab in¬
uentorib uł a freq̃ntatoribus
cra uocata: ut dactilica. iambi¬
ca. trochaica. A trocheo enĩ tro¬
chaicũ metrũ nascitur. A dacti¬
lo dactilicũ. sic et alia a suis pe¬
clib. Anumero ut exametrum
nos ex numero poclũ uocamꝰ.
Hos greci qr geminos ferũt tri¬
metros clicunt. E rametros ãt
latinos pͥmũ fecisse ennius tradi¬
tur eos q longos uocat. Ab in¬

Expanded text:
certis pedum mensuris, atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. rantur per articulos, qui caesa et membra nominantur. Qui ne longius provolverentur quam judicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteatum, quod revertitur. Huic adhaeretnerem. Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: cui datum nomen ietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a pedibus nuncupata, vel a rebus quae scribuntur, vel ab inventoribus, vel a frequentatoribus, tra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trochaeo enim trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A numero, ut hexametrum,nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eosque 'longos' vocant. Ab in
Abbreviated transcription (Latin):
abulas poete a fando noĩa
ut ficto mutoꝵ aĩaliũ int̾ se col¬
loquio. ymago quedã uite hoĩ¬
nũ noceretur. Has pͥmꝰ ĩuenis¬
se tralitur alcemon crotoniẽsis
appellanturq ysopice. qr is apd̾
frigas in hac re polluit. Sut ãt
fabule ant ysopice aut libisti¬
lia int̾ se ẜ mocinare fingũtur
uł que aĩam nõ hñt. ut urbes
arbores petre flumina. Libisti¬
ce aũt clum hominũ cũ bestiis
aut bestiaꝵ cũ hoĩb fingitur uo¬
cis ẽẽ ꝯmerciũ. Fabulas poete
qͣsda ad natura reꝵ nõ uullas
ad mores hominũ int̾p̾tatist̃
Delectancli cr̃i factas ut eas qͣs
uulgo clicũt uł qͣles plautꝰ et
terencius ꝯposucrũt. Ad naturã
reꝵ fabulas fingũt: ut uulcai¬
nꝰ clauclus q per natura nũꝙͣ
rectꝰ est ignis. Ut est illa trifoe
dracho media ip̃a chimera id
est caprea. E tates hominũ
ꝑ eam uolentes cdistinguere: qͣ¬
rũ ferox et horrens est. pͥma
adolescencia ut leo climicliũ u¬

Expanded text:
abulas poete a fando nominaut fictorum mutorum animalium inter se colloquio imago quedam uite hominum nosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistimuta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam ad naturam rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas, ut eas, quas vulgo dicunt, vel quales Plautus et Terentius conposuerunt. Ad naturam rerum fabulas fingunt, ut 'Vulcanus claudus', quia per naturam numquam rectus est ignis, ut illa triformdraco, media ipsa Chimaera: id est caprea, aetates hominum per eam volentes distinguere; quarum ferox et horrens prima adolescentia, ut leo; dimidium v
Abbreviated transcription (Latin):
matis sb̃ sp̃e suad̾e ueritatis. Plerũ¬
q sb̃ noĩe catholicoꝵ doctoꝵ heretici
sua doͥcta conscribũt: ut indubitant̾
lecta credant᷑. ¶Nõ nũꝙͣ etiã blas¬
phemias suas latenti dolo inlibris
nr̃oꝵ inserũt doctiinam uerã adulte¬
raudo corrũpu̾t: scil uł adiciendo q̃ ĩ¬
Caute medicanda cautoꝙ sensu ꝓbũ¬
dasũt que leguntur ut ẜm apłica mo¬
uita: et teneamꝰ que recta sũt: et re¬
futemus que qͣria ueritatis existunt
sicq in bonis instiuam᷑: ut a malis
ille si ꝑmancamꝰ.¬

Expanded text:
matis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerummatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam etiam 295 blasphemias suas latenti dolo in libris nostrorum inserunt, doctrinamque veram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjicendo quae imCaute meditanda, cautoque sensu probanda sunt quae leguntur, ut juxta apostolica monita, et teneamus quae recta sunt , et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque bonis instruamur, ut a malis illaesi permaneam
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣꝙͣ legem intlłit:
qui carnałr uerba legis ꝑcurrit. s
is qui eam sensu int̾ioris intlłigencie ꝑs¬
picit. Nam qui lĩam legis intendũt: eiꝰ
occulta penetrare nõ possũt. Multi enĩ
nõ intlłigendo sp̃ałr scͥpturas nec eas
recte senciendo: in here sun deuoluti sũt
atq in multis ertorib clefluxũt. In
solis fidelib religata est lex testante
clño per ꝓph̾am. Liga testimoniũ sig¬
na legem in discipłis meis: ne eeã aut
eistis discipuli sidilectõne int̾ uos ha¬
buentis. ¶ Siͥpturas heretici sano sen¬
su nõ sapuint: s eas ad errorẽ praue
intelligenae clucũt: Neq seuiet ip̃os
eaꝵ sensib sb̾clũt: s eas ꝑuerse ad er
eos qͣsi in laberinitho implicent a quo
exire uix ualeat. ¶Tanta est hereti¬
coꝵ caliditas ut fłla ueris malaq bõis
ꝑmisceant salucarib q reb plerũq
erroris sui uiruis int̾serant. quo faci¬
lius possint prauitatez ꝑuersi doc¬

Expanded text:
quam legem intelligit qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis ; ne eam aut estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad erreos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dog
Abbreviated transcription (Latin):
ec enĩ lisciplina a grecis
imuenta est agorgia aris¬
totile. ermagora. ⁊ translata¬
est in latinũ a tullio iudelicet
et quĩtiliano et ticiano uł pro¬
ut eam lectori anuirari ĩꝑm¬
tu sit ꝯprehend̾e ĩpossibilẽ. Nã¬
in mẽbranis retentis qͣsi adhe¬
rescit memorie series clict̾onis
ac mox repositis recordat̾o oĩs
elabitur. Huiꝰ cliscipline ꝑfcã
cognitõ: oratorem facit .iii.
de noĩe oratoris et partibus¬
rethorice .

Expanded text:
cis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano et Titiano, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. § 3 De nomine oratoris et partibushetoricae.
Abbreviated transcription (Latin):
aerez. Nubes clicte ab obuubẽdo
id est operiendo celũ. Uñ et nup¬
te: qr uultꝯ suos uelent. Uñ et
tegat. Nubes aut aeris densitas
facit. Uenti eiũ aerez cõglobant.
bem cogitur: aer .ui. de tonitruo
GOintruũ dictũ: qd̾ tonꝰ eius
terreat. Nam tonꝰ sonus¬
est. qͥ id̾o int̾clũ tam grauit̾ cõ¬
cutit omia. ita ut celũ cliscississe
uideatur. q cũ procella uehemẽ¬
tissimi uenti nubib se repente ĩ¬
miscerit: turbine inualescente:
exitũq q̃rente nube ꝙͣ ercauauit
impetu magno prescindit: ac sic
cũ horrendo fragore defert᷑ ad au¬
res. Q mirari qͥs nõ debeat cum
uesicula ꝙͣuis parua magnum
clisplosa enuttat. Cum tonito
aũt: simł et fulgura expͥmit . s
illd̃ celeruis uidetur: q clarũ ẽ
hoc aũt ad aures tarcdiꝰ ꝑuenit
Lux aũt que apparet aute tom¬
truũ fulgur uocatur: que ut di¬
ximꝰ id̾o aute iudetur q clarũ ẽ

Expanded text:
aerem. 2. Nubes dictae ab obnubendo, id est, operiendo coelum, unde, et nuptae, quod vultus suos velent, unde et tegat. Nubes autem aerifacit. Venti enim aerem conglobant nbem cogitur aer. § 8 De tonitruo. Tonitruum dictum quod sonus eius terreat; nam tonus sonus. Qui ideo interdum tam graviter concutit omnia ita ut caelum discississe videatur quia, cum procella vehementissimi venti nubibus se repente inmiserit, turbine invalescente exitumque quaerente, nubem, quam excavavit, impetu magno perscindit, ac sic cum horrendo fragore defertur ad aures. Quod mirari quis non debeat, cum vesicula quamvis parva magnumisplosa emittat. Cum tonitruo autem simul et fulgura exprimit, sed illud celerius videtur, quia clarum est, hoc autem ad aures tardius pervenit. Lux autem quae apparet ante tonitruum, fulgetra vocatur. Quae, ut diximus, ideo ante videtur, 114 quia clarum est
Abbreviated transcription (Latin):
er est manitas plu re ⁊ nube¬
nnũ hñs admixtũ raritatis
qͣm cet̾a elem̃ta de quo uirgiliꝰ
ab eo qd̾ ferat t̾ra. uł eo qd̾ fera¬
tur. Hic aut ꝑtim ad terrenam¬
ꝑtim ad celestez materia ꝑtinz
Nam ille sb̾tił. uͥ uentuosi acꝓ
cellosi motꝰ nõ possũt exist̾e. ad
celestez ꝑtinet partez. Iste u̾o
turbulencior qͥ exaltafonibꝰ hu¬
midis corporescit: terre depu¬
tatur. qͥq ex se młtas sp̃es redd̾
Nam ꝯmotꝯ uentos facit. Ue¬
hem̃cuis excitatꝯ: ignes i tomi

Expanded text:
er est inanitas plurimum habens admistum raritatis, quam caetera elementa. De quo Virgilius: ab eo quod ferat terram, vel ab eo quod feratur. Hic autpartim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et
Abbreviated transcription (Latin):
a ito articos appellat̃. eo ꝙ in
ei arctoꝵ signa inclusa ꝑspiciũt᷑¬
geptẽtriones appellant᷑. Scclus
estatem faciens ultra eũ circulũ
nõ transit. s statĩ reuertit᷑ ⁊ inde
topicus appellat᷑. ¶ Teraꝰ circulꝰ
humerinos qͥ a latmis eqͥnoctiał¬

Expanded text:
 ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciuntuseptentriones appellantur. Secundaestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, q
Abbreviated transcription (Latin):
cus est. in quo sidera st̃: & sm¬
ficat eũ ignẽ qui a toto muldoi
altũ separatꝰ est. S. me ether
est ip̃m elem̃tũ: a ethera uͥosp̃¬
dor etheris. et est ẜmo greco.
¶ Spera celi dicta: eo qd̾ sp̃es eius
in rotundũ formata ẽ. S ⁊ ie¬
cis cłr. sic̾ et pile qͥb ludũt ĩfan¬
tes.Nam plulosophi dñt celu
et cũ motu eiꝰ sidera in eo fixa ab
oriente usq in occidẽtẽ cirrune
septẽtuonib breuiores gyros:¬
est septẽtrionis linea recta qui
per mechaz pilam spere tencie
& clicta axis: qd in ea spera ut
rota uoluit᷑ uł qr ibi plaustrũ
est. Carclines extreme partes
st̃ axis. et clicti carclines eo ql
per eos uertit᷑ celũ. Poli st̾ cr¬
culi qui currũt ꝑ axez. Horĩ
alt̾ est septẽtrionał qͥ nũꝙͣ oct¬

Expanded text:
ocus est in quo sidera sunt, et significat eum ignem qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsud elementum, aethra vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. Sphaera caeli dicta eo quod species eius in rotundum formata est. Seaecis dicitur, sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt, coelum et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores gyrosest septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui nunquam occ
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ forta. S omĩũ corporalium
formaꝵ capacem. ex qͣ iusibilia
hec elem̃ta formata st̃. Uñ et eiꝰ
diriuatõne uocabulũ acceperũt
Hãc ulen: latini matlieria ap¬
pellauerũt id̾o qr om̃e informe
uñ ad faciend̾ est semꝑ machie¬
ria nũcupat᷑. Proinde et eã poe¬
te siluaz noĩauerũt. Nec ĩꝯgrue
qr materie siluaꝵ st̃. Greci. ãt
elementa iotoria nũcupãt eo
munione qͣdam queniũt. Nã
sic ea nit̾ se naturali qͣdam ra¬
ab igni repetẽtes usq ad t̾ram
mͦ a t̾ra usq ad igne. ut iguis
qͥdem in aere desmat. aer ma
qua densetur. aqͣ in t̾rã crasses¬
aqͣ rarescat in aera: aer in ignẽ
extenuet᷑. Quappt̾ omĩa elem̃¬
coꝵ ex eo qd̃ ampliꝰ ht accepis
se uocabłm. st̃. aũt diuina pro¬
uidencia: ꝓpriis aĩantib distri¬
buta. Nam celũ angłis. aerez
uolucrib mare piscib. terrã ho¬
miib. ceterisq aĩantib creator
ip̃e impleuit
.iiii. De celo.
ꝙͣ celatũ uas impressa lu

Expanded text:
modo formatam: sed omnium corporalium formarum capacem, ex qua visibilia haec elementa formata sunt. Unde et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc Ylen Latini materiam appellaverunt, ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Proinde et eam poetae silvam nominaverunt, nec incongrue, quia materiae silvarum sunt. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupmunione quadam conveniant. Nam sic ea inter se naturali quadam raab igni repetentes usque ad terram, modo a terra usque ad ignem, ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassesaqua rarescat in aera, aer in ignem extenuetur. Quapropter omnia elemeeorum ex eo quod amplius habet accese vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis minutis distributa. Nam coelum angelis, aerem volucribus, mare piscibus, terram hominibus, ecclesiasque animantibus Creator ipse implevit. CAPUT III. De coelo.  caelatum vas impressa ste
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. ⁊ famẽ pellens ppłm a mor¬
te saluauit. Nathan declit siue
clantis. Ysaias int̾pretat᷑ salua¬
uatorẽ euĩ uniu̾saꝵ genciũ eiꝰq¬
sacram̃ta ampliꝰ ꝙͣ ceti preclicãt
tõnis exhibuit: dũ reperta eoꝵ
ta futura monstrabãt᷑. Sagaci
mẽte cliscernente aperuit. Hic
et desiderioꝵ uir appellatꝯ ẽ. qr
pane clesiderii nõ mãcducauit
et uinũ ꝯcupiscencie nõbibit.
Osee saluator. aut saluãs int̾ p̃

Expanded text:
fecit et famem pellens populum a morfecit et famem pellens populum a morte salvavit. Nathan dedit, sive dantis. Esaias interpretatur salvavatorem enim unisacramenta amplius quam ceteri praedicat. tionis exhibuit, dum reperta eorum ta futura monstrabantur, sagaci mente discernens aperuit. Hic et desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit et vinum concupiscentiae non bibit. Ozec s
Abbreviated transcription (Latin):
debant ea que cet̾i nõ uidebant
i presciebant q̃ in mist̾i̾o abscon¬
lita erant. Hui est. ꝙ scͥptũ est
in samuele: eamꝰ ad uidentem.
Hinc ysaias. Uidi inqͥd dñm sedẽ¬
tem sr̃ thronũ excelsũ et eleuatũ
& iezechiel. Aperti st̾ celi ⁊ uicli
ethimologie nominũ anmnotãde
st̃. uocabula enĩ eoꝵ satis osten¬
dũt. qͥd in futuris fcĩs clictisq su¬
is prenũciassent. Helias intpre¬
tatur cdñs łs. ex futuri ergo pre¬
sagio sic uocat᷑. Nam cdũ alt̾ care¬
tur in sacrificio cũ qͣdringentis¬
sacerdotibꝰ kial inuocato nom̃ dñi
descenclit de celo ignis suꝑ holo¬
in facie suã et ait. Dñs ip̃e ẽ ds
Ex hac ergo cã tale priꝰ nom̃ acce¬
pit. ꝓ eo qd̾ per eũ pꝰea cognou̾it
ppls clñm cłm. Idem et fortis clñs
dem sacerdotes. uł ꝓpt̾ qd ahab
aduersitate tolerauit. Eliseus
chũ salus int̾pretatur. uocabłm
aut ⁊ idez ex futuri presagio sus¬
cepit. Deniq et mulcas uirtuteᷤ

Expanded text:
debant ea quae caeteri non videbant, et praespiciebant ea quae in mysterio abscondita erant. 2. Hinc est quod scriptum est in Samuele: Eamus ad videntem. Hinc Isaias: Vidi, inquit, Dominum sedentem super solium excelsum, et elevatum. Et Ezechiel: Aperti sunt coeli, et vidi etymologiae nominum adnotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt quid in futuris factis dictisque suis praenuntiassent. Helias interpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praesagio sic vocatus. Nam dum altercaretur in sacrificio cusacerdotibus Baalim, invocato nomine Domini, descendit de celo ignis super oloin faciem suam et ait: Dominus ipse es. Ex hac igitur causa tale prius nomen accepit, pro eo quod per eum postea cognoverit populus Dominum Deum. Idem et fortis Dominudem sacerdotes, vel propter quod Achab adversitatem toleravit. Helisaeus Domini salus interpretatur; vocabulum autem et idem ex futuri praesagio suscepit. Denique et multas virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur. colũba. sũ dolens. Coli¬
ba pro genitu. ꝙͣdo in uẽtre ceti
triduo fuit dolẽs aũt int̾p̾̃catur¬
ꝓpt̾ tristicia ꝙͣ huit cle saluten¬
iuitarũ uł ꝓpt̾ ederã sb̾ito. aresi¬

Expanded text:
erpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito ares
Abbreviated transcription (Latin):
et pile. Aqͥle ido̾ qr ead̾ auis. io¬
uis in armis. m auspicõ fu̾it. Nam
lũ id̾ iouis aduerso titanas ꝓficis¬
cet᷑. iqͥla ei in auspicio apparuisse
ferũt. ꝙͣ ille pro inclicõ uictorie ac¬
ceptu tutele sue auspicatꝰ eã legi¬
oni signũ cledit. Qͦ fcm̃ ẽ. ut cleide¬
ceps militũ signis cõmitt̾et᷑. Cuiꝰ
meminit lucanꝰ dicẽs. Signa pares
aqͥlas: et pila minãcia pil. ¶Drã¬
chonũ signa: ab apolline morte phi¬
tonis serpentis ĩchaita st̃. De hĩc a
grecis et tomanis in bello gestarice¬
ꝑũt. ¶Pila i signo costituisse f¬
cur angustꝰ ppt̾ nationes sibi ĩ cũcto
orbesb̾iectas ut in alus figurã orb̾
ostẽd̾et. Uexillũ et ip̃m signũ bel¬
licũ tractũ nom̃ hñs a ueli climinui¬

Expanded text:
eadem avis Jovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Jovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt, quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus eam legioni signum dedit, quo factum est ut deinceps militum signa comitaretur. Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab Apolline morte Phitonis serpentis inchoata sunt: dehinc et a Grecis et Romanis in bello gestari ceperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in toto orbe subiectas, ut in illa figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsum signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminu
Abbreviated transcription (Latin):
tesꝙ ad oẽm usũ buccma ad ꝯpeta
ouocalũt᷑. Propͥe gͦ ħ agrestibꝰ sig¬
pscos cogebat ad arma qͥrites. Huiꝰ
clangor: buccinũ łr. ¶ Tubã tirreni
le mugire ꝑ ethera clangor. Hanc
ad ꝙͣq p̃de occasionẽ. uoce. aut bucci¬
na cõuocubant᷑ uento pler̃q obstre¬
pente. Hinc pꝰca bellicis cͥtamĩbꝰ ad¬
sita ẽ. ad clenũcianda signa belloꝵ
et ubi exaudiri p̃co ꝑtumultũ ñ po¬
t̾at sonitꝰ cube clangentis attinge̾t
te cuba qͣi tibia. Int̾ tubã aũt ⁊ buc¬
ma: uet̾es discernebãt. Nã buccina
isonans sollicituclinez ad bella denũ¬
cabut. Uirgiliꝰ: q̃ buccina signũ dira
dedit. Tulr a: preliũ indicabas. Ut

Expanded text:
buccina ad compita convocabantur. Proprie ergo hoc agrestibus sigpriscos cogebat ad arma Quirites. Hujus clangor buccinum dicitur. 2. Tubam Tyrrheni bae mugire per aethera clangor. Hanc ad quamque praedae occasionem voce aut buccina convocarentur, vento plerumque obstrepente. 3. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae clangentis attingeret. Item tuba, quasi tibia. 4. Inter tubam autem et buccinam veteres discernebant. 378 Nam buccina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Virgilius: Qua buccina signum Dira dedit. Tuba autem praelium indicabat, ut:
Abbreviated transcription (Latin):
li.: qͦs ex̾citꝰ recipͭ. uñ et signa receptui
apd̾ amazonas. Hec nõ tuba sic̃ a re¬
gibꝰ. s a regina sistro uocabat᷑ feĩaꝵ
.IIII. de ariis.

Expanded text:
quo se exercitus recipit, unde et signa receptui Apud Amazonas autem non tuba, sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum . § 5 De armis.
Abbreviated transcription (Latin):
eatus dictus. qͣi bñ auctus soli
scilieet ad hñdo qd̾ uelit et
nich paciendo qd uolit. Ille au̾̃t n̾e
beatus est qͥ et h̾t omĩa q̃ nult bo ͤ
et nulli uult male. ¶ Ex hus eni
cluob: beatus hõ efficit᷑. Bonisa
uenustate corporis credr dictus p¬
ea et ad animũ tnͣslatũ nom̃. Ei
aũs dicimꝰ bonũ. cui nõ preualet
malũ. Eũq optimũ qͥ pectat in¬
nimũ. Beingnus est uir sponte
ad bñfaciendũ paratus et dulas
alloqͥo. Non aũt multũ clistac li¬
nignus a bono qr et ip̃e ad benen¬
ciendũ uidetur expositꝯ. s in eus
tos inuitare cdulceline. Benefi¬
cus a bñfaciendo alti clictus. uii
beneficiencia uocat᷑ que prio p¬

Expanded text:
eatus dictus, quasi bene auctus, scilicet ab habendo quod velit, et nihil patiendo quod nolit. Ille autem vere beatus est, qui et habet omnia quae vult bona, et nihil vult male. Ex his enim duobus beatus homo efficitur. 23. Bonus a venustate corporis creditur dictus, postea et ad animum translatum nomen. Eum autem dicimus bonum cui non praevalet malum: eumque optimum qui peccat minimum. Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus et dulcis adloquio. Non autem multum distat benignus a bono, quia et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo novit invitare dulcedine. 25. Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficentia vocatur, quae pro
Abbreviated transcription (Latin):
obcutus qr sensu caret. Est enĩ
si datone ⁊ sũ prudencia. Uñ ⁊ ille
amus brrutus ex sorore tarqͥnii
cencia ab auũcło fu̾at occisus: u¬
ale tp̃ris stulticia assimulauit.
uñ ⁊ brutus est cognominatus

Expanded text:
obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Iunius Brutus ex sorore Tarquiniidentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis stultitiam simulavit. Unde etiam Brutus est cognominatus,
Abbreviated transcription (French):
nica est que deceruit in soĩs:
acutũ et graue. Rithinica ẽ.
que requint incursionez uer¬
boꝵ. utrũ bñ sonus an male
cohereat. Metrica est que m̃

Expanded text:
t quae discernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. 2. Metrica est quae me
Abbreviated transcription (Latin):
tum degentib. acq alia sclo huic re¬
nũciantib. Illis enĩ dr: ut sua omia
bñ gerunt: istis ut sua omĩa derelĩ¬
ꝙͣt. illi p̃ceptis generalib astãgu¬
tur. Isti preceptu generalia ꝑfectius
nͥ abnegntis omibꝰ suis etiam se ip̃m
quisq ab neget. S quid se ip̃m ab ne¬
gare uoluptatib ꝓpͥis renũciare: ut
qui suꝑb erat sic humił qui iracũdꝰ¬
est: ẽẽ studeat mansuetꝰ: nam si ita
renũciet: que possidet om̃ib ut suis
nõ renũciet morib: nõ est xͥ discipu¬
lus. Qͥ enĩ renũciat reb suis: sua ab

Expanded text:
 agentibus atque alia saeculo huic renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti praecepta generalia perfectius  abnegatis omnibus suis, etiam seipsum quisque abneget; sed quid est seipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis renuntiare? Ut qui superbus erat sit humilis; qui iracundus esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet quae possidet omnibus, et suis non renuntiet moribus, non est Christi discipulus.
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm a potando noĩatũ. E st q̃
õe uas ĩ quo bibendi ẽ ꝯfuetu¬
do. ¶Fale clicte: qd ex iutro fiant
fiale st̃ clicte: uł qd̾ ĩ ip̃is potare so¬
lemꝰ. uł ꝙ patẽtes st̃ dispansisq la¬
bris. ¶Cratera calix ẽ duas hñs
ansas et est grecũ nom̃. Declinat᷑
ã apd̃ eos hic erat̾. crat̾. Na lati¬
ne ħ cratera łr. uñ ꝑsiꝰ. Si tͥ cra

Expanded text:
m a potando nominatum; est enim omne vas in quo bibendi est consuetudo. Phialae dictae quod ex vitro fiant; phialae sunt dictae vel quod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sunt dispansisque labris. Cratera calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen. Declinatur autem apud eos hic crater; nam Latine haec crater
Abbreviated transcription (Latin):
li et amme iumortales sunt: Sz minu
in malũ mutatur. sic et angłs dũ de se¬
rente deo est lapsus. ¶ Q̾ materiã ħt
uñ exitat. mutabile est qr de informi:
ad formam tnͣsit. ¶ Q̾ uero nõ ħt ma¬
teriam nutabile est. sicut deus utiq est
¶Uenc ac sb̾stancialit̾ st̾ ista in deo. id ẽ
icorruptõ. inmortulitas. incõmutabi¬
litas. Inde et merito cuncte p̃ponit᷑ crea¬
ture. ¶Opus nõ ꝯsiliũ. apud d̾m dici¬
mus mutari nec uariari eum. qr ꝑ ua
ria tp̃ra diu̾sa precepit. s manens idem
mꝯnuitabił ⁊ et̾nus. quid cuiq ꝯgruũ
ẽet tp̃ri ab ip̃a. xt̾nitate in eiꝰ mãsit dis¬
putari. aliud pulcritudinẽ eiꝰ. atq aliud
aliud pulcritudo. qr desistente pulchratu¬
dine homo manet. Ac ꝑ ħ qui ita itlł̾it.
deũ incorporeũ ẽẽ credit. Dum pulcri¬
tudo et magnitudo dei ip̃e deus sit. Idem
hanc regłam. et cet̾a existimanda sunt.

Expanded text:
li et animae immortales sunt, sed incommutin malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non habet materiam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 4. Opus non consilium, apud Deum credimus mutari; nec 117 variari eum, quia per varia tempora diversa praecipit, sed manens idemmutabilis et eternus quid cuique congruum esset tempori ab ipsa eternitate in eius mansit disputare, aliud pulchritudinem ejus, atque aliud aliud pulchritudo; quia, desistente pulchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Idhanc regulam, et caetera aestimanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc noĩe soli mathe matici. cuiꝰ
artis sciencia usq ad eungłium
fuit concessa: ut xp̃o edito ne¬
mo exinde natiuitatẽ alicꝰ de
celo int̾preturet᷑. ¶ Horoscop
dicti qd horas natiuitatis holia
speculant᷑ clissimili ⁊ cluciso fil¬
co. ¶ Sortilegi st̃: qͥ sb̾ nois fi¬
re religionis per q̃ slã oͥs scõꝵ ⁊
psicẽtur. aut quarũcũq scͥptura¬
pł i perfectone futura predi¬
aĩ. ¶Salisatores uocati sũt. qr
di ens inẽbrũ quacũq parte sa
lient ad sͥ ex inde ꝓsperũ seu tus¬
te significare predicũt. Ad hec
omnia pertinent et ligature ere¬
crabiliũ remedioꝵ: que ars medi¬
cor cõdempnat. sũ in precanta¬
tonib sũ in caracterib uł in qͥ¬
buscũq rebus suspendẽdis atq
ligiuidis in quib om̃ib ars de¬
monũ est. ex qͣdam pestifera so¬
actate hoĩnũ et angłoꝵ maloꝵ

Expanded text:
hoc nomine soli Mathematici. Cuius artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicuius de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt qui sub nomine fictae reliprofitentur, aut quarumcunque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecunque partes saliquid sibi exinde prosperum seu triste signare predicunt. Ad hec omnia pertinent et ligature execrabilium remediorum, que ars medicorum condemnat, vel in precantationibus vel in characteribus vel in quibuscunque rebus suspendendis atque ligandis. In quibus omnibus ars demonum est, ex quadam pestifera societate hominum et an
Abbreviated transcription (Latin):
rem i igne̾. Dinc geomãciã. udro¬
mancia. aeromnãcia Piromãciã
dicti. Diuuimi dicti qͣsi deo ple¬
ni. Piinitate enĩ se plenos as¬
sinu̾lãt. ⁊ astucia qͣlã fraudule¬
ta hõib futura cõiectant. Duo
aut st̃ gna cliumationis. ars. et
furor. ¶ Incantatores clicti sũt
qͥ rem uerb ꝑagũt. Arioli uoca¬
ti st̃: ꝓpt̾ qd̾ arca aras u̾dolorũ
nefarias preces enuttũt. ⁊ funes¬
ta sacrificia offerũt. Dusq cele¬
britatib demonũ responsa acci¬
puĩt. ¶ Aruspices nũcupati. qͣsi
horaꝵr inspectores. Dicsenĩ ⁊ ho¬
ras in agendis negocus operibꝰq
custodiũt. ⁊ qͥd per singła tpra

Expanded text:
rem et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nuncupati, quasi horarum inspectores: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
bica. tertia delfica in templo de¬
fici apollinis genita que ante a¬
est. cuiꝰ plurimos uerso open si¬
o homerꝰ inseruit. ¶Q.uarta i¬
mera initalia. Quĩta erictea no
romne ero filia in babilone orta
que grecis illiũ petentib uatici¬
nata est peritura ẽẽ troiam et
omerũ menducia scͥpturũ. Die¬
ta au̾t crictea qr in cad̾ insula es
muenta st̃ carmĩa. ¶ Sexta si¬
mia que femone clicta est a sam¬
insula insula. Uñ fuit cognoĩt
¶Septima cumana uoĩe amul¬
tea que nouẽ libros actrilit t¬
quino prisco. in quib erãt
Dicta ãt cunca a curitate cul
que est in campania cuiꝰ sepl¬
chrũ in sicilia adhuc manet.
Octaua: ellesponcia iagrosi¬
iano nata que scrib̾ solonis e
ciri fuisse tp̃rib. ¶ Nona fus
que uaticinata est anchise.
pans. Celebrior aũt i nobi¬

Expanded text:
byssa, tertia Delphica in templo Delphici Apollinis genita, quae ante Test, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia. Quinta Erythraea, nomine Herophila, in Babylone orta, quae de Graecis Ilium petentibus vaticinata est, perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant Dicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, conprobantur. Celebrior autem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est meliũ ⁊ mactuosũ noc¬
tis tempꝰ qͣndo agi nich põt. et
nos. Meliũ aũt noctis: Actu
caret. Ergo intẽpesta mactu¬
osa qͣsi sñ tp̃r hoc est sñ actu ꝑ
que cdisnoscit᷑ tp̃s. uñ est inte¬
pestiue uerresti. ergo intempes¬
ta dr: qr caret tp̃r id est actu.
Galliciniũ ꝓpt̾ gallos lucis pͥ
qd̾ ħ tp̃r inchoante mane sit.
Diluculũ qͣsi iam incipies pr¬
ua cliei lux. Hec et aurora qͥ
solẽ p̾cedit. Est eĩ aurora di¬
ei clarescentis exordiũ. ⁊ pͥm
splendor aeris qui grece coo
auroram uocamꝰ: qͣsi euror.
.Uñ est illud ⁊ letus eois. Eut
equis eoasq acies.

Expanded text:
tum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et nos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dignoscitur tempus; unde est, intempestive venisti. Ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. 11. Gallicinium propter gallos lucis prapore inchoante mane sit. 13. Diluculum quasi jam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. 14. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece ἠὼς auroram vocamus, quasi eororam. Unde est illud: Laetus Eois Eurus equis, et: Eoasque acies.