comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionabilior. tam̃ quaedam ulciscendi libido est
& nescio quautitadixerim quasi umbrar&gi¬
butionis. Ut quale faciant mala patiantur.
Est igitur libido ulcisaendi quaei radicitur.
est libido habendi pecunã. quaeauaritia.
ẽ libido quomodocumq uincendi quaꝑuica¬
tia est libido gloriandi quaciactantia puncu¬
patur: Sunt multe uariaeq libidines quarum
non nullae habent&iam uocabula propria.
quaedam uero non habent. Quiserim facile
dixerit. quid uoc&ur libidõ dominandi.
quãtam̃ plurimaiũ ualere intyrannorum
animis &am ciuiliabella testantur. XUI¬
umigitur sint multarũ libidines ierũ.
tamen cũ libido dicitur. Neq cuius re
libido sit additur. nonfere assol& animo
occurrere. pisi illa qua obscenae pastes cor¬
iuporis excitantur. Haer autẽ sibi non soluton¬
corpus. pecsolum extrinsetus. Verũ&iam in¬
trinscrus uindicat. Totũq cõmou& hominẽ.
animi simul affectu cũ carnis appoctu con¬

Expanded text:
tionabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, tionabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, ut nescio qua, ut ita dixerim, quasi umbra retributionis, ut qui male faciunt, mala patiantur. Est igitur libido ulciscendi, quae ira dicitur; est libido habendi pecuniam, quae auaritia; est libido quomodocumque uincendi, quae peruicacia; est libido gloriandi, quae iactantia nuncupatur. Sunt multae uariaeque libidines, quarum nonnullae habent etiam uocabula propria, quaedam uero non habent. Quis enim facile dixerit, quid uocetur libido dominandi, quam tamen plurimum ualere in tyrannorum animis etiam ciuilia bella testantur? igitur sint multarum libidines rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes coris excitantur. Haec autem sibi non solucorpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu con
Abbreviated transcription (Latin):
sicut disseruimus autaliquid animae
quod carniis afficit passio uel aspera ut
faciat dolorem. uellenis ut uoluptatem
seddolor carnis tantũ modo offensio est
animacexcarne. & quaedam ab eius pas¬
sione dissensio sicut anmi dolor quae
tristitia puncupatur. Dissensio est ab
hisrebus quae nobis nolentibus acciderunt
Sedtristitiam plerũq pręcedit m&us. qui
& ipse inanimaẽ nonincarne. Dolorem
autẽ carnis non precedit ullus quasi m&uis
carnis. qui antedolorẽ incarne sentiatur
Voluptatẽ uero prexedit appoatus quidĩ
quisentitur incarne. Quasi cupidit ascius
sicut fames & sitis. & eaquae ingenitalibus usi¬
tatius libido nominaturᷤ Cum hoc sit generale
uocabulũ omnis cupiditatis. ¶ Nam & ipsã iram
uihil aliudeẽ . quã ulciscendi libidinẽ. uderes
definierunt. Quam uis nonnũquã homo ubi
uindicte pullus est sensus. &iam rebus in animis
irascatur. Et malescribentẽ stilũ conlidat ud
calamũ frangat iratus. Verũ &ista lic& inra¬

Expanded text:
sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in carne quasi cupiditas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitatius libido nominatur, cum hoc sit generale uocabulum omnis cupiditatis. Nam et ipsam iram nihil aliud esse quam ulciscendi libidinem ueteres definierunt; quamuis nonnumquam homo, ubi uindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irascatur, et male scribentem stilum conlidat uel calamum frangat iratus. Verum et ista licet inra
Abbreviated transcription (Latin):
u& eresc&. & moritur. Quicquid aliud pati¬
mur. Quod non pateremur inuiti. siuolun¬
tati nr̃ae. nr̃a natura omnimodo atq: ex
omnibus pastibus oboedir&¶Atq̃: enim
aliquid caro patitur quoseruire non sini¬
tur: Quid inter est unde. Dũ tam̃ ꝑiusti
fuerat. non feruiendo molestasit f quãuis
nosdõ non seruiendo molesti nobis potueri¬
mus eẽnon illi. Neq enim sic ille nr̃o ut nos
seruitio corporis indigemus. Et ideo nr̃aẽ
fecimus ¶ Dolores porro quidicuntur
carnis animaesunt in carne & excarne
Quid enim caro ꝑscipsã sinc anima ud
dol& uelconcupiscit. sed quod concupisce¬
ne carodicitur ueldolere. aut ipschomoẽ¬

Expanded text:
ueterescit et moritur, et quidquid aliud patiueterescit et moritur, et quidquid aliud patimur, quod non pateremur inuiti, si uoluntati nostrae nostra natura omni modo adque ex omnibus partibus oboediret. At enim aliquid caro patitur, quo seruire non sinitur. Quid ifuerat, non serviendo molesta sit; quamvis nos Deo non serviendo, molesti nobis potuerimus esse, non illi? Neque enim sic ille nostro, ut nos servitio corporis indigemus: et ideo nostra fecimus. Dolores porro qui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per seipsam sine anima vel dolet, vel concupiscit? Sed cum concupiscee caro dicitur vel dolere, aut ipse homo
Abbreviated transcription (Latin):
entia primi hominisco detestabilior quo factus
est in oboediens usq ad mostẽ. Ubienim magna
est inoboedientue poena proposita & resacre¬
atore facilis imperata. quis namsitis explic&.
quantum malusit nonoboedire in refacili.
et tante potestatis imperio. Et tanto terrente
supplicicio. ADeniq ut breuiter dicatur ip
illius peccati poena. Quid inoboedientiae.
Nisi inoboedientia r&ributaẽ: Nam quae
hominis est alia miseria. Nisi aduersus eũ ipsi
inoboedientia eius ipsius: Ut qnm̃ noluit
quod potuit. Quod non potest udit Inparadi¬
so enim &iam sinon ipse omnia poterat ante
peccatũ. Quicquid tamep ponpoterat. Non
uolebat. Et ideo poterat omnia quoeuolebuat.
Nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus &
diuina scripturatestatur: Homo uanitati
similis factusest: Quisenim enumerat quã
multa quaenon potest uelit. Dũ sibi ipse idest
uoluntati eius ipse animus eius. eoq inferior
caro eius. non obtem peratᷤ Ipsonamq: inuito.
&animus plerũq: turbatur. & caro dol& &

Expanded text:
entia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inoboediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inoboedientiae poena proposita et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit non oboedire in re facili et tantae potestatis imperio et tanto terrente supplicio? Denique, ut breuiter dicatur, in illius peccati poena quid inoboedientiae nisi inoboedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria nisi aduersus eum ipsum inoboedientia eius ipsius, ut, quoniam noluit quod potuit, quod non potest uelit? In paradiso enim etiamsi non omnia poterat ante peccatum, quidquid tamen non poterat, non nolebat, et ideo poterat omnia quae uolebat; nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus et diurna scriptura testatur: Homo uanitati similis factus est. Quis enim enumerat, quam multa quae non potest uelit, dum sibi ipse, id est uoluntati eius ipse animus eius eoque inferior caro eius, non obtemperat? Ipso namque inuito et animus plerumque turbatur et caro dolet et
Abbreviated transcription (Latin):
moste moriemini: Non ideo deb& absurdum
uideri. quia non eo prorsus die acorporesi it
soluti. quocibũ int̃dictũ mostiferũq sisser̃
Eoquippedie mutata indeterius uitiataque
natura. atq aligno uitae separatione iustissi¬
ma. mostis in cis &iam corporalis peressitas

Expanded text:
morte moriemini: non ideo debet absurdum morte moriemini: non ideo debet absurdum uideri, quia non eo prorsus die a corpore sunt soluti, quo cibum interdictum mortiferumque sumserunt. Eo quippe die mutata in deterius uitiataque natura adque a ligno uitae separatione iustissima mortis in eis etiam corporalis necessitas
Abbreviated transcription (Latin):
rimus autem homo deerra terrenus. In
animã uiuentẽ factus est. Non inspĩliiiuifi¬
Icantẽ. Quodei postoboedientiae meritũ serua¬
batur: Ideo corpuseius quod cibo ac potu egebat
nefame afficer&ur acsia Et non in mortalitate
illa absoluta atq indissolubili. sed ligno uite
amostis pecessitate prohibehabatus. atq iniu¬
uentutis flore tenelutur: Non spitale sedani¬
male fuisse non dubiũ est Nequaquã tamen
moriturũ. Nisi indĩ praedicentis minantisq sen¬
tentiã delinquendo conruiss&. Et alimentis
quidem &iam extra paradisũ non negatis. alis¬
no tamen uite proibitus. traditus e& tempori
u&ustatiq finiendus. In eadum taxat uita.
quã incorpore lic& animali donex spiritalis
oboedientiae merito fier&. poss& in paradiso
pisi peccass& habere ꝑ p&uã. Qua propt̃ &iam¬
simostẽ istam manifestam. quafic animnaeacor¬
pore separatio intellegamus simul significatã.
in co quoddsdixerat. Quadieederitis ex illa

Expanded text:
rimus autem homo de terra terrenus in rimus autem homo de terra terrenus in animam uiuentem factus est, non in spiritum uiuificantem, quod ei post oboedientiae meritum seruabatur. Ideo corpus eius, quod cibo ac potu egebat, : ne fame adficeretur ac siti, et non inmortalitate illa absoluta adque indissolubili, sed ligno uitae a mortis necessitate prohibebatur adque in iuuentutis flore tenebatur, non spiritale, sed animale fuisse non dubium est, nequaquam tamen moriturum, nisi in Dei praedicentis minantisque sententiam delinquendo conruisset et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen uitae prohibitus traditus esset tempori uetustatique finiendus, in ea dumtaxat uita, quam in corpore licet animali, donec spiritale oboedientiae merito fieret, posset in paradiso nisi peccasset habere perpetuam. Quapropter etiamsi mortem istam manifestam, qua fit animae a corpore separatio, intellegamus simul significatam in eo quod Deus dixerat: Qua die ederitis ex illo,
Abbreviated transcription (Latin):
dibilius disputari potest: Ceste fides xp̃i a nadcip¬
so saluatore nondubitat. Quod &iam post resur¬
rectionem iam quidem insp̃itali sed tamꝗi uera cari
cibum ac potũ cum discipulis funssit. Non enim
potestas sed egestas edendi acbibendi. talibus cor
poribus aufer&ur. Vnde & sp̃italia erunt d ser¬
Nonquia corporieẽ desistent. sed quia spũ uiuifi¬
cante subsistent. Namsicut ista quachalent ani¬
mam uiuentem. Nondũ spm̃ tiuificantẽ anima¬
lia dicuntur corpora. Nectamen animesunt sed
corpora. Ita illa sp̃italia uecantur corpora. absit
tamen ut sp̃sca credamus futura sed corpora
Carnis habitura stibstantiã. sed nullã tarditatẽ
corruptionẽq carnalẽ spuuiuificante possu¬
ra. Tuncim non terrenus. sed od estis homo
erit: Nonquia corpus quod d&erra factumest
non issumerit. sed quiadono cadesti iam taleerit
ut &iam cudo incolendo ponamissa natura. sed
mutat a qualitate conueniat. X XI¬

Expanded text:
dibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipdibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum discipulis sumsit. Non enim potestas, sed poribus auferetur, unde et spiritualia erunt, non quia corpora esse desistent, sed quia spiritu vivificante subsistent. Nammam uiuentem, nondum spiritum uiuificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen animae sunt, sed corpora: ita illa spiritalia uocantur corpora; absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu uiuificante passura. Tunc iam non terrenus, sed caelestis homo erit; non quia corpus, quod de terra factum est, non ipsum erit; sed quia dono caelesti iam tale erit, ut etiam caelo incolendo non amissa natura, sed mutata qualitate conueniat. P
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. ut nullo morbo uel senectute inu&erata mori¬
antur. Neq ullis aliis corporalibus alimentis. qui¬
biis esuriendi acsitiendi qualicũq molestia deuit&e
Quõ cesto &omnimodo. inuio labili munere immor¬
talitatis induentur. Ut nonnisi siuelint possibili¬
tate nonneressitate uescantur. Quod angeliquo¬
q: uisibiliter & tractabiliter apparentes. Nonquia
indigebuant. sedquia uolelunt it poterant ut homi¬
nibus congruerent. suiministerii quadam humani¬
tate fecerunt. Neq enim infantasmate angelos
edidisse credendũ est. Quando eos homines hospici¬
osus ceperunt. Quãuis utrũ angeli essent igno¬
rantibus. cũ sim ili nobis indigentia uesci uiderent᷑
Vnde ẽ quod ait angelus in libro tobiae. Videhatis
me manducare : sed uisu ur̃o uidebatis. Idest noces¬
sitate reficiendi corporis sicut uos facitis. mecibũ
sume reputabatis. Sedsi foste deangelis aliu cre¬

Expanded text:
fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata morifiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. Quod angeli quoque uisibiliter et tractabiliter apparentes, non quia indigebant, sed quia uolebant et poterant, ut hominibus congruerent sui ministerii quadam humanitate, fecerunt. Neque enim in phantasmate angelos edisse credendum est, quando eos homines hospitio susceperunt, quamuis utrum angeli essent ignorantibus simili nobis indigentia uesci uiderentur. Unde est quod ait angelus in libro Tobiae: Videbatis me manducare, sed uisu ueatro uidebatis; id est necessitate reficiendi corporis, sicut uos facitis, me cibum sumere putabatis. Sed si forte de angelis aliud cre
Abbreviated transcription (Latin):
incantico canticorũ. Quattuor autẽ paridisi
flumina: quattuor euangdia. Ligna fructistra.
scõs. Fructus autẽcorũ. operacorũ. Lignum uits¬
scin scõrũ utiq xp̃m. Lignũ scientiae boni &mali
proprũ uoluntatis arbitrium. Nec seipso quippe
homo diuina uoluntate contempta. Nisi ꝑnitiose
uti potest. Atq it adiscit quid intersit. utrum
inhereat communi omnibus bono. anproprio
delect&ur. Sequippeamans. Donatur sibi.
Vt inde timoribus meroribusq compl&us. Cant&
in psalmo. sitamen malasua sentit. Ad meipsum
turbataẽ animamea. Correctusq: iamdicat
Fostitudinem meam ad tecustodiam. Haec &siqua
alia cõmodius dicipossunt. De intellegendo sp̃ita¬
liter paradiso. Nemine prohibente dicantur
Dũ tam̃ & illius historiaeueritas. fidlissimarerũ
gistarũ parratione commendata credatur. XX¬
orporaergo iustorũ quac in resurrectione
futura sunt. Neq ullo ligno indigebunt qͦ

Expanded text:
in cantico canticorum; quattuor autem paradisi in cantico canticorum; quattuor autem paradisi flumina quattuor euangelia, ligna fructifera sanctos, fructus autem eorum opera eorum, lignum uitsanctorum utique Christum, lignum scientiae boni et mali proprium uoluntatis arbitrium. Nec se ipso quippe homo diuina uoluntate contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde timoribus maeroribusque conpletus cantet in psalmo, si tamen mala sua sentit: Ad me ipsum turbata est anima mea; correctusque iam dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam. Haec et si qua alia commodius dici possunt de intellegendo spiritaliter paradiso nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae ueritas fidelissima rerum gestarum narratione commendata credatur. orpora ergo iustorum, quae in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non fuerint duemulieres agar & sirra. &
excis duo filii abrahie. unus de ancilla alius
ddibera: quiaduo testamenta in eis figurata
dicit apostolus: Autideo denulla p&ra moy¬
sen ꝓcutiente aquade fluxerit: quia potest¬
illic figurata significatione &iam xp̃sintelle¬
gi. Codem apostolo dicente. P&ra autẽ erat
xp̃s Nemoitaq proib& intellegere paradi¬
sum. uitã beatorũ. Quattuor eius flumina
quattuor uistutes prudentiam fofeitudinẽ
temperantiã . atq iustitiã Et lignacius. omnos
utiles disciplinas. Et lignorũ fructus. mores
piorũ. Et lignũuitae. ipsam bonorũ omnium
matrẽ sapientiã. Et lignũ scientiae boni& mali.
transgressimanditi experimentum
Penam enim peccatoribus beneuti quequm
homo. Possunt hicc&iam inedesia intellogi
ut eamdius accipiamus tamquã proph&ica
indicia prȩcedentia futurorum. Paradisum
scilic& ipsam ecdesiam. Sicutdeilla intellexit᷑

Expanded text:
ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sarra, et ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sarra, et ex eis duo filii Abrahae, unus de ancilla, alius de libera. quia duo testamenta in eis figurata dicit apostolus; aut ideo de nulla petra Moyse percutiente aqua defluxerit, quia potestillic figurata significatione etiam Christus intellegi, eodem apostolo dicente: Petra autem erat Christus. Nemo itaque prohibet intellegere paradisum uitam beatorum, quattuor eius flumina quattuor uirtutes, prudentiam, fortitudinem, temperantiam adque iustitiam, et ligna eius omnes utiles disciplinas, et lignorum fructus mores piorum, et lignum uitae ipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum scientiae boni et mali transgressi mandati experimentum. Poenam enim peccatoribus bene utique, quhomo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi, ut ea melius accipiamus tamquam prophetica indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam ecclesiam, sicut de illa legitur
Abbreviated transcription (Latin):
t Agdatur ergo aliisq sumdunt. Ne. animalia
corpori molestiac aliquidesuriendo acsitiendo
sentirent. Dedigno autẽuitae proptere igustabu¬
tur. Nemorscis undecumq subriper&. ud senoc¬
tute cnfecta decursis temporũ spatiis interireNT
Tamquã c&eri essent alimento illud sicramento.
ut sic fuis se accipiatur lignum uite in paradiso
corporili. sicut insp̃itali. Hocest intellegibili
paradiso sapientiadĩ. Dequascriptũ est. Lignum
uiteest. amplettentibus cam. XUIIII.
Nde ponnulli totũ ipsum paradisum
ubi primihomines parentes generis hu¬
mani scaẽ fcripturae ueritate fuisse narrant᷑.
ad intedlegibilia referunt: Arboresq illas
& ligna fructifera. inuistutes uite. moresque
conuestunt. Tamquã uisibilia &corporalia illa
non fuerint. Sed intellegibiliũ significandorũ
causȩ comodo dicta. ud scriptasint: Quasi
propterea nonpotueritẽe paradisusco, porilis.
quia porest &iam spiritalis intellegi. Tãquã

Expanded text:
 Agebatur ergo aliis quae sumebant, ne animalia  Agebatur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent; de ligno autem uitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet uel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent; tamquam cetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum uitae in paradiso corporali, sicut in spiritali, hoc est intellegibili, paradiso sapientia Dei, de qua scriptum est: Lignum uitae est amplectentibus eam. CAPUT XXI. De pubi primi homines parentes generis humani sanctae scripturae ueritate fuisse narrantur, ad intellegibilia referunt arboresque illas et ligna fructifera in uirtutes uitae moresque conuertunt; tamquam uisibilia et corporalia illa non fuerint, sed intellegibilium significandorum causa eo modo dicta uel scripta sint. Quasi \' propterea non potuerit esse paradisus corporalis, quia potest etiam spiritalis intellegi; tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
plendam immostalitatis indissolubilis secui¬
rissimã uoluntatẽ: Omni molestiae sensu.
omni corriiptibilitate & tarditate d& racta
Non solum enim nonerittale qualenuncest.
inquauis optima ualitudine. Sed nec talequidẽ
quale fuit inprimis hominibus. antepeccatum
Suilic& morituri nonessent pisi poccassent.
llimentis tamen uth omines utcduntur: Nondũ
sp̃itilia. sed adhuc animalia corpora terrenages¬
tantes Quadic& senio non uaerescerent. ut
nacessicate ꝑducerentur ad mostem Ouistatus
es delignouitae quod in medio piradiso cũ arbo¬
reu&ata simulerat. mirabilidĩgratia prestalut᷑
Tamen &alios sumdunt cibos. prȩter unã arborẽ
qua fuerat interdicta: Nonquia ipsaerat malũ.
sed propt̃ commiendandũ pure & simplicis oboe¬
t dientiae bonũ: quam ignauistusest rationalis
crraturae. subcreatoredño constitute: Namubi
nullũ malũ tangedatur. profecto si proibitum
tanger&ur. sola in oboedientia peccabatur.¬

Expanded text:
plendam inmortalitatis indissolubilis secuplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quauis optima ualetudine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quia ipsa erat malum, sed propter commendandum purae et simplicis oboedientiae bonum, quae magna uirtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum malum tangebatur, profecto, si prohibitum tangeretur, sola inoboedientia peccabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
requiescit inspe. quas lib& sineullo iam sensu
contumelias accepisse uideatur. Non enim¬
sicut platoni uisum est. corpora obliuione desi¬
derant. Sed potius quia meminerunt quid sibi
abeosit promissum quineminẽ fallit. Qui
eis aiam deapillorũ suorũ integritate securita¬
ta dedit: Resurrectionẽ corporũ inquibus
mulca dura ꝑpessisunt. Nihilineis ulterius
tale sensuri. deside rabiliter & patienter expec¬
tant: Si enim carnẽsuã non oderant. quando
cim suaementi infirmitate resistente. spiri¬
cali uit cohereetunt. Quantomagiscam dili¬
eunt &iam ipsam spiritalem futuram
Sictenim sp̃scurni seruiens. non in congrue
carnalis. Ita caro sp̃itui seruiens. recte appel¬
libitur sp̃italis. Nonquia in sp̃m conuest&
sicut non nulli pucant. exeoquod seriptum est
Seminatur corpus animale. surg& corpus
sp̃itule: Sedquia spitui summa & mirabili
obtemperandi facilitate subd&ur. usq adim¬

Expanded text:
requiescit in spe. quaslibet sine ullo iam sensu requiescit in spe. quaslibet sine ullo iam sensu contumelias accepisse uideatur. Non enimsicut Platoni uisum est, corpora obliuione desiderant, sed potius, quia meminerunt quid sibi ab eo sit promissum, qui neminem fallit, qui eis etiam de capillorum suorum integritate securitatem dedit, resurrectionem corporum, in quibus multa dura perpessi sunt, nihil in eis ulterius tale sensuri desiderabiliter et patienter expectant. Si enim carnem suam non oderant, quando eam suae menti infirmitate resistentem spiritali iure cohercebant, quanto magis eam diligunt etiam ipsam spiritalem futuram! Sicut enim spiritus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabitur spiritalis, non quia in spiritum conuertetur, sicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad in
Abbreviated transcription (Latin):
tim nediiscorporatis religionis obsequio subde¬
rentur: Quidita nisiquiaeas quãuis nullicor¬
pori sociatas. noncredidit illis eẽ mediores. Qua¬
propt̃ sinon audebunt istis sicut eos ausuros eẽ
non arbitror diis beatissimis &tam̃ inadcernis
corporibus constitutis humanas animas ante¬
poere. Cureis uid&ur absurdũ quod fidescris¬
tiana praedicat. & primos homines ita fuisse
conditos ut si non peccassent. Nulla moste asuis
corporibus soluerentur. sed promeritis oboedi¬
entiae custodite inmostalitato donati. Cum eis
uiuerent in a&nũ: Et taliascõs in resurrectionẽ
habituros caipsa inquibus hiclaborauer̃ corpora.
ut nec eorũ carni aliquid corruptionis uldiffi¬
cultatis. Neccorũ beatitudiñi aliquid doloris
& infelicitatis possit accidere: X UIIII
ro indenunc scõrũ animaede functorũ
ideo non habent grauẽ mostẽ. qua se pa¬
ratę sunt a corporibus suis Quiacaro eorũ

Expanded text:
tem ne diis corporatis religionis obsequio subdetem ne diis corporatis religionis obsequio subderentur. Quid ita, nisi quia eas quamvis nulli corpori sociatas, non credidit illis esse meliores? Quapropter, si non audebunt isti, sicut eos ausuros esse non arbitror, diis beatissimis, et tamen in aeternis corporibus constitutis, humanas animas anteponere; cur eis videtur absurdum, quod fides christiana praedicaconditos, ut, si non peccassent, nulla morte a suis corporibus soluerentur, sed pro meritis oboedientiae custoditae inmortalitate donati cum eis uiuerent in aeternum; et talia sanctos in resurrectione habituros ea ipsa, in quibus hic laborauerunt, corpora, ut nec eorum carni aliquid corruptionis uel difficultatis nec eorum beatitudini aliquid doloris et infelicitatis possit accidere? CAPUT roinde nunc sanctorum animae defunctorum ideo non habent grauem mortem, qua separatae sunt a corporibus suis, quia caro eorum
Abbreviated transcription (Latin):
de proximo reuoluantur. Iphacitaq durissima
conditione constitutus. &iambonas. atq supients
animas. Quibus non talia corpora distributasu
cũquibus semꝑ atq inmortalit̃ uiuerent. Ute¬
q incorporibus ꝑmanere. Neq sinchis possint
ina̾na puritate durare Dequo platonico
dogmate. laminlibris superioribus diximus.
Xpĩano tẽpore erubuisse porfiriũ. & non solũ
ab animis humanis remouis se corporabestiarũ
uerũ&iam sapientiũ animas ita uoluis se decorpo¬
reis pexibus liberari. Vtcorpus omnefugientes
beate apud patrẽ sine fineteantur. Itaq Neaxp̃o
uinci uider&ur uitam sc̃is pollicente ꝑp&tiã. &iã
ipse purgatas animas sineullo ad mifrias pristinas
reditu in aana felicitate constituit. Quit xp̃oadue¬
negins. Nonsolũ sineterrenis sed sineullis omnino
corporibus cas asseruit insempit̃nũeẽ uicturas
Nectamen ista qualicũq opinione pręcepit sil¬

Expanded text:
de proximo reuoluantur. In hac itaque durissima de proximo reuoluantur. In hac itaque durissima condicione constituit etiam bonas adque sapientes animas, quibus non talia corpora distributa sunt, cum quibus semper adque inmortaliter uiuerent, ut neque in corporibus permanere neque sine his possint in aeterna puritate durare. De quo Platonico dogmate iam in libris superioribus diximus Christiano tempori erubuisse Porphyrium et non solum ab animis humanis remouisse corpora bestiarum, uerum etiam sapientium animas ita uoluisse de corporeis nexibus liberari, ut corpus omne fugientes beatae aput Patrem sine fine teneantur. Itaque ne a Christo uinci uideretur uitam sanctis pollicente perpetuam, etiam ipse purgatas animas sine ullo ad miserias pristinas reditu in aeterna felicitate constituit; et ut Chrinegans, non solum sine terrenis, sed sine ullis omnino corporibus eas asseruit in sempiternum esse victuras. Nec tamen ista qualicumque opinione praecepit sal
Abbreviated transcription (Latin):
pie iusteq ꝑegerint ut a suiscorporib separiti
inipsorũ deorum qui sua corpora nũquã deser̃.
recipiantur sinũ. Scilic& in memores supera
ut conuexa reuisant. Rursus & incipiant. Incor¬
pori uelle reuesti: Quod uirgilius explatoni¬
co dogmate dixisse laudatur: Itaquippe
animas mostaliũ nec insuis corporibus semꝑeẽ
posseexistimat. sed mostis pecessitate dissolui.
Nec sine corporib durare ꝑp&cuo. sed alternan¬
tibus un cibus indesinenter uiuos exmostuis
&exuiuis mostuos ficriputat: Vtac&eris ho¬
minibus. hoc uideantur differre sipientes.
quod postmostẽ feruntur ad sidera. Vt ali¬
quanto diutius in astro sibi congruoquisq
requiescat. Atq inde rursus miferiae pristinȩ
oblitus. & cupiditate abendi corporis uictus.
redeit adlabores aerĩnasq mostalium
Illuiero quistultã dirxerint uitã ad corpora
suis meritis debita si uehominũ si uebestiarũ

Expanded text:
pie iusteque peregerint, ut a suis corporibus separati pie iusteque peregerint, ut a suis corporibus separati in ipsorum deorum, qui sua corpora numquam deserunt, recipiantur sinum, . Scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; quod Vergilius ex Platonico dogmate dixisse laudatur. Ita quippe animas mortalium nec in suis corporibus semper esse posse existimat, sed mortis necessitate dissolui, nec sine corporibus durare perpetuo, sed alternantibus uicibus indesinenter uiuos ex mortuis et ex uiuis mortuos fieri putat; ut a ceteris hominibus hoc uideantur differre sapientes, quod post mortem feruntur ad sidera, ut aliquanto diutius in astro sibi congruo quisque requiescat adque inde rursus miseriae pristinae oblitus et cupiditate habendi corporis uictus redeat ad labores aerumnasque mortalium; illi uero, qui stultam duxerint uitam, ad corpora suis meritis debita siue hominum siue bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
Qñm nec morsista quabona phib& bonis
Nectantũ paucis. intellegentibus siue creden¬
tibus. sed omnibus potaest. Quafitanime
acorpore separatio. Quaceste cõrpiis animan¬
tis quod eudenter inuclut. Euidenter emo¬
ritur. Eis potuis setaccidere. pisipoccati
meritũ sequer&ur: Lic& enim iustorũ acpi¬
orũ animaede functorũ: quod in requie ui¬
uunt dubitare fas nonsit. Usq ad eo tamep
cis mlius e& cũ suis corporibus bene ualentib
uiuere. ut &iam illi qui omnimodo eẽ sine
corpore beatissimũ existimant. hanc opinio¬
nẽ suã sententia repugnante conuincant:
Neq eñ quisquã audebit illorũ. sapientes
homines siue morituros. siue iam mortuos
idest aut carentes corporibus. autcorpori relic¬
turos diis immortalibus anteponere : Quib
dssũmus apud platonẽ munus ingens indis¬
solubilẽ scilic& uitã idest a&nũ cũsuis corporib
consostiũ pollic&ur Optimeautẽ cũ hominib
agi arbitraitur idem plato sitam̃ hanc uitã

Expanded text:
m nec mors ista, quae bona perhibetur bonis nec tantum paucis intellegentibus siue credentibus, sed omnibus nota est, qua fit animae a corpore separatio, qua certe corpus animantis, quod euidenter uiuebat, euidenter emoritur, eis potuisset accidere, nisi peccati meritum sequeretur. Licet enim iustorum ac piorum animae defunctorum quod in requie uiuant dubitare fas non sit, usque adeo tamen eis melius esset cum suis corporibus bene ualentibus uiuere, ut etiam illi, qui omni modo esse sine corpore beatissimum existimant, hanc opinionem suam sententia repugnante conuincant. Neque enim quisquam audebit illorum sapientes homines, siue morituros siue iam mortuos, id est aut carentes corporibus aut corpora relicturos, dis inmortalibus anteponere. quibus Deus summus aput Platonem munus ingens, indissolubilem scilicet uitam, id est aeternum cum suis corporibus consortium, pollicetur. Optime autem cum hominibus agi arbitratur idem Plato, si tamen hanc uitam
Abbreviated transcription (Latin):
miserãq ager& seruitutẽ: mostuus spũ uolens
& corpore moriturus inuitus. desestor a& neuite
&iam a&na Nisigratia liber& morte dam̃natus
Quisquis huiusmodi damnationẽ. ud nimiã
uel iniustã putat m&iri Profecto nescit quan¬
ta fuerit iniquitas inpegcando. uibi tantaerat
non peccandi facilitas. Sicutenim abrahae
Nonimmerito magna oboedientia p̃dicatur.
quia ut occider& filium. res difficillima ẽ
imperata. Ita ut in paradiso tanto maior in¬
oboedientia fuit Quanto id quod preceptũ ẽ
nullius difficultatis fuit s Et sicut oboedier¬
tia secundi hominis. eopredicabilior quofac¬
tus est oboediens usq ad mostẽ Ita moboedii¬

Expanded text:
miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore moriturus inuitus, desertor aeternae uitae etiam aeterna, nisi gratia liberaret, morte damnatus. Quisquis huius modi damnationem uel nimiam uel iniustam putat, metiri profecto nescit, quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non inmerito magna oboedientia praedicatur, quia, ut occideret filium, res difficillima est imperata: ita in paradiso tanto maior inboedientia fuit, quanto id, quod prae- . ceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut oboedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est oboediens usque ad mortem: ita inoboedi
Abbreviated transcription (Latin):
n ea fecerunt. Quiaid mulier serpente sua¬
dente. uir muliere imꝑtiente cõmisit. qua¬
si quicquãdõ. Cui udcreder&ur uelcedere¬
tur anteponendum fuit. XU¬
uiaergo contemptus estds̃ iubensqui
creauerat. quiad suã imaginẽ fecerat.
qui Ac&eris animalibus pręposuerat qui
inparadiso constituerat. Quirerũ omnium
copiam salutisq prestiterat. Qui preceptis nec
pluribus. Nec grandibus. necdifficilibus hono¬
rauerat. sed uno breuissimo atq: leuissimo
adoboedientiae salubritatẽ amminiculaue d¬
rat quo eam creaturam cuilibera seruitus ex¬
pedir& se eednm cõmonebat. iusta damnatio
subsecutaẽ  Talis damnatio. uthomo quicusto¬
diendo mandatũ. futurus fuerat &iam carne
spiritalis. fier& &iam mente carnalis. &qui
sua suꝑbia sibi plactierat dĩiustitia sibidonar&.
Mec sicutdñs insuae& omnimodis potestate:
Sed aseipse quoq dissentiens sub illo cui peccan¬
do consensit. prolibestate quã concupiuit durã

Expanded text:
non fecerunt, quia id mulier serpente suanon fecerunt, quia id mulier serpente suadente, uir muliere inpertiente commisit, quasi quidquam Deo, cui uel crederetur uel cederetur, anteponendam fuit. uia ergo contemtus est Deus iubens, qui creauerat, qui ad suam imaginem fecerat, qui ceteris animalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram
Abbreviated transcription (Latin):
iptũ manifestũq peccatũ. Vnde sibi displice¬
ant quiiam sibi placendo ceciderant. Salubri¬
us enim p&crus sibi displicuit quando fleuit
qua sibi placuit. quando presumpsit. Hoc
dicit & sacet psalmus Implefacies eorum
gnominia & quaerent nomenttũ dñe Id est
ut eis placeas quaerentibus nomentuum.
qui sibi placuerant quaerendosuum.
qua&iam in peccatis manifestis suffu¬
gium excusationis inquiritur: Sicut illi
primihmines quorũ &illa dix̃ serpens sedu¬
xit me & manducaui. Et illedix̃. Mulier
quã de distimexũ. haec mihi dedit aligno &
comedi. Nusquã hic sonat p&itio ueniae.
nusquã imploratio medicinae Nam lic&
isti non sicutcaiN quod cõmisser̃ negent.
Adhuctam̃ suꝑbia i naliud quaerit referre
quod ꝑperam fecit. suꝑbia mulieris inserpon¬
tem. suꝑbia uiri inmulierẽ. sed accusatio poti¬
us quam excusatio ueraẽ. ubi mandatidium i
est aꝑta t̾rans gressio Neq enĩ hoc propter

Expanded text:
apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceapertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando fleuit, quam sibi placuit, quando praesumsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Inple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine, id est, ut tu eis placeas quaerentibus nomen tuum, qui sibi placuerant quaerendo suum.qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur; sicut illi primi homines, quorum et illa dixit: Serpens seduxit me, et manducaui, et ille dixit: Mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. Nusquam hic sonat petitio ueniae, nusquam inploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain quod commiserunt negent, adhuc tamen superbia in aliud quaerit referre quod perperam fecit: superbia mulieris in serpentem, superbia uiri in mulierem. Sed accusatio potius quam excusatio uera est, ubi mandati diuini est aperta transgressio. Neque enim hoc propterea
Abbreviated transcription (Latin):
tͤfatione sunt dii. Plusautẽ app&endo. minus
est. quidũ sibi sufficere diligit. ab illo qui ei
uere sufficit deficit  Illuditaq malũ quocũ
sibi homo plac& tam quãsitx psũ lum̃. Auesti¬
tur abeolumine. quod eisiplaceat. &ipse fitlu¬
me. illud inquã malũ precessit in abdito. ut
soquer &ur hoc malũ. Quod ꝑ p&ratũ est inaꝑto
Verũest enĩ quod scriptũ est Anteruinã exal¬
tbitur cor. Et antegloriam humiliabitur.
Illa prorsus ruina quaefit in occulto. pręcedit
riunam quaefit in manifesto. Du illaruina eẽ
uonputatur. Quisenĩ exaltationẽ ruinã putat
uiam ibi sit defectus quo estrelictus excdsus. Quis
autẽ ruunãee ponuideat quando fit mandati
euidens atq indubitata trans gressio. Propt̃
hocds̃ illud prohibuit quod cum ess& asmissũ
ulla defendi poss& imaginatione iustitiae.
Ec audeo dicere. suꝑbiseẽ utile cadere inaliqđ

Expanded text:
ticipatione sunt di. Plus autem adpetendo minus ticipatione sunt di. Plus autem adpetendo minus est, qui, dum sibi sufficere deligit, ab illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa ruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit defectus, quo est relictus Excelsus? Quis autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens adque indubitata transgressio? Propter hoc Deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. Et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
deiciest : Quapropt̃. quod nunc inciuitate
dĩ. & ciuitatidĩ in hxc peregrinanti sieculo.
maxime cõm̃datur humilitas. &ineius rege
quiest xp̃s. A laxime predicatur contrari¬
umq huic uistuti elationis uitium ancius
aduersario qui est diab&lus maxime domi¬
nari sacris litteris edoc&ur: Profecto
istaẽ magna differentia. Quaciuitas unde
loquimur ut raq: discernitur. Vna scilic&
soci&as piorũ hominũ altera impiorum.
singulae quaeq cũ angelis ad se ꝑtinentibus
in quibus precessit hac amordĩ. Hac amor
sui ¶ Manifesto ergo aꝑtoq peccato ubi fac¬
tuẽ quodds̃ fieri prohibuerat. diabolus
hominẽ noncepiss& nisi iamille sibi ipsiplaa¬
re coepiss&. hincenim & dlectauit qđ dict̃ĩẽ
Critis sicutdii. Quod melius cẽpossent. sũmo
ueroq principio coherendo ꝑ oboedientiam
non suum sibi exsistendo principtũ ꝑsuꝑbiã
Dnĩ creati. nonsua ueritate. seddĩ ueripar¬

Expanded text:
deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humilitas et. in eius rege, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque huic uirtuti elationis uitium in eius aduersario, qui est diabolus, maxime dominari sacris litteris edocetur: profecto ista est magna differentia, qua ciuitas, unde loquimur, utraque discernitur, una scilicet societas piorum hominum, altera inpiorum, singula quaeque cum angelis ad se pertinentibus, in quibus praecessit hac amor Dei, hac amor sui. Manifesto ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fieri prohibuerat, diabolus hominem non cepisset, nisi iam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectauit quod dictum est: Eritis sicut di. Quod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri par
Abbreviated transcription (Latin):
hlcẽ est. sednihilo propinquaro ¶ Vnde su¬
ꝑbi secundũ scripturas scãs. Alio nomino
appellantur sibi placentes. Bonum est enĩ
sursũ haberecor. Nontam̃ ad seipsũ quod eft
suꝑbiae sed ad dnm̃. quodest oboedientiae.
quaenisihumiliũ non potest eeł Est igitur
aliquid humilitatis. miromodo quod sursũ
faciat cor. & est aliquid clationis quoddeor¬
sum faciat corł hoc quidem quasi contrariũ
uid&ur ut datiosit deorsũ. & humilitas sur¬
sũ sedpiahumilitas. facit subditũ superiori
Nihil est autẽ superiusđõ. Et ideo exaltat
humilitas quaefacit subditũdõ. Clatio autẽ
quae inuitio ẽ eo ipso respuit subiectionem.
ei cadit abillo quo non est quicquã superius
Et exhocerit inferius : Etfit quod scriptũe.
Deiccistieos cũextollerentur Nonenĩait
Cũ eleuati fuissent. ut prius extollerentur
& posteadei cerentur. sed cuextollerentur
Tuncdeiecti sunt. Ipsũ quippe extolli iam

Expanded text:
esse est, sed nihilo propinquare. Unde suesse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum scripturas sanctas alio nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non tamen ad se ipsum, quod est superbiae, sed ad Dominum, quod est oboedientiae, quae nisi humilium non potest esse. Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo; et ideo exaltat humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius et fit quod scriptum est: Deiecisti eos, cum extollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam
Abbreviated transcription (Latin):
amore superioris immutabilis boni a quo
inlustrabatur ut uider&. Et accendebatur
ut amar&. stabilis ꝑmaner&: non inde adsi¬
bi placendũ auester&ur. Vt ex hoc tenebres¬
cer& & frigescer&. ut ud illa creder& ue¬
rum dixisse serpentẽ. uel illedim andato
uxoris prȩponeret uoluntatẽ: Putar&: se
uenialiter transgressorẽ eẽ p̃cepti. siuitae sux
sociam non deserer&. &iam insoci&ate pecca¬
ti ͣ Nonergo malũ opus factũẽ. Idest illat rans
gressio ut cibo prohibito uescerentur: uisi
ab eis qui iam malierant. neq enim fier& ille
fructus malus nisi a barbore mala :Ut autẽ
e&̃ arbormala contranaturã factũẽ: Quiani fi¬
si uitio uoluntatis. quod contra naturam est.
nonutiq fier&. sed uitio de prauari. Nisiex
nihilo facta natura non poss& Ac ꝑhoc utnatu¬
rasit. Ex eohab& quodadõ factaẽ: Ut autẽ ab
eo quod est deficiat ex hoc quod denihilo factaẽ
necsic deficithomo. Vt omnino nihil e&

Expanded text:
amore superioris immutabilis boni, a quo amore superioris immutabilis boni, a quo illustrabatur ut videret, et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret; non inde ad sibi placendum averteretur, et ex hoc tenebresceret, aut frigesceret, ut vel illa crederet verum dixisse serpentem, vel ille Dei mandato uxoris praeponent voluntatem, putaretque se venialiter transgressorem esse praecepti, si vitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa trangressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, ut omnino nihil esset,
Abbreviated transcription (Latin):
edendo ubi aliorum tanta copia subiacebat
Tam leue preceptũ ad obseruandũ tãbreue
admemoria r&unendũ ubi presestim nondũ
uoluntati cupiditas resistebut. Quodde poc¬
na transgressionis postea subsecutũ est. tanto
maiore iniustitia uiolatum est. quanto facilio¬
re poss& obseruantia custodiri. XIII¬
Nocculto autẽ malieẽ coeperunt. Ut in
aꝑtã in oboedientiam laberentur. non
Ienim admalũ opus ꝑuenir&ur. Nisi pre¬
cessiss& uoluntas mala. Porro malęuo¬
luntatis initiũ. quae potuit eẽ nisi suꝑbia:
initiũ enĩ omnis peccati suꝑbiaẽ Quid est
autẽ suꝑbia. nisi ꝑuersie celsitudinis appdũ¬
tus. Peruerẜenim õclsitudo. Desesto eo cui
deb& animus inhęrere principio sibi quodã¬
modo ficriatq eẽ principium hoc fit cũ
sibi nimis plac& sibi uero ita plac&. Cum
ab illo bono immutabili deficit. quod ei
magis placere debuit. quã ipsesibi ͭ Sponta asitꝰ¬
neus est autc̃iste defectus qnmsi uoluntas in

Expanded text:
edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obseruantia custodiri. n occulto autem mali esse coeperunt, ut in apertam inobedientiam laberentur. Non enim ad malum opus perveniretur, nisi praecessisset voluntas mala. Porro malae voluntatis initium quid potuit esse nisi superbia? Initium enim omnis peccati superbia estautem superbia, nisi perversae celsitudinis appetitus? Perversa enim est celsitudo, deserto eo cui debet animus inhaerere principio, sibi quodammodo fieri atque esse principium. Hoc fit cum sibi animus placet: sibi vero placet, cum ab illo bono immutabili deficit, quod ei magis placere debuit, quam ipse sibi. Spontaneus autem est ille defectus: quoniam si voluntas in
Abbreviated transcription (Latin):
illos diuinagratia deseruss& exosta est.
Vnde insua nuditatẽ oculus aperuerunt.
idest eam curiosius adusterunt & quia impu¬
dens motus uoluntatis arbitrio resistebat
pudenda texerunt. quomodo essent filios
propagaturi. siut ereati fuerant. sine preuari¬
catione mansissent. Sed quia & liber iste clau¬
dendus est nectanta ista questio in sermonis
angustia est coastanda in eum qui sequitur
commodiore disputatione diffestur

Expanded text:
illos diuina gratia deseruisset, exorta est; illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, sine praeuaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est nec tanta quaestio in sermonis angustias coartanda, in eum qui sequitur commodiore dispositione differtur
Abbreviated transcription (Latin):
lic& secundum quendam modum mostui
sunt peccundo. Quia fontem uitaedeserue¬
runt quid sest. Quem potando sapienter
& beate poterant uiuere tamen non sic
mori potuerunt ut omnimodo desisterent
uiuere atq sentire. Onm̃ immostales
creati sunt: atq ita insecundam mostem
postultimum precipitabuntur iudicium.
ut noc illic uita careant quando quidem
&iam sensu cum indoloribus futuri sunt
poncarebunt. sed homines addĩgratiam
ꝑtinentes ciues scõrum angdorum inbeata
uita manentium ita spiritalibus corporibus
induentur utnoq peroent ampluis. Peq
moriantur. Latamen immostalitate uestiti.
quesicut angelorum nec peccato poss& auferti
Natura quidem manente carnis. sednulla omni¬
no carnali corruptibilitate ul tarditate rona¬
nente. Sequitur autem quaestio pecessario per¬
traccanda & dñodõ ueritatis ad iuuante soluenda
silibido membrorum in oboedientium expeccato
inoboedientiae in illis primis hominibus. cum

Expanded text:
licet secundum quendam modum mortui licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut nec illic uita careant, quando quidem etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum angelorum in beata uita manentium, ita spiritalibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius neque. moriantur; ea tamen inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum