comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
len: ita ⁊ nos qui si de mundo nõ essemꝰ
odiremur amũdo. tot habemus pecca¬
torũ similitudines. quot peccati. Qua¬
propter quia multa iam uite spatia
transiuimꝰ fluctnando. ⁊ nauis ns̃a uẽ
procellarũ concussa turbine mĩt scopli¬
lorũ ill isionib per forata ẽ. qña pu¬
mñ licet aiuasi q̃ dam portus secterta fl¬
tis intremus. Ibi cibarius panis ⁊ holꝰ
nr̃is manib irrigatũ lac delicie rustita¬
ne. ulos quidem sed in nocentes cibos pre¬
tent. Ita uiuentes nõ aboratõne sonnꝰ
uon saturitas alectione reuocabit. Si es¬
tus est. secretũ arboris um bra prebebit
si autumnus ip̃a aeris temperies ⁊ stra¬
ta subter folia locum qͥetis ostendũt
Uere ager floribs depingetur ⁊ inder q̃¬
rulas aues psalmi dulcius can tabunt᷑
Si frigus fuerit ⁊ brumales niues.
ligna nõ emam. calidius uigilabo uł
dormiam certe qd̾ sciam uiluis nõ al¬
gebo. Sabeat sibi. ronia suos tumultꝰ

Expanded text:
len, ita et nos, qui, si mundi non essemus, len, ita et nos, qui, si mundi non essemus, odiremur a mundo, tot habemus personarum similitudines, quot peccata. Quapropter, quia multum iam uitae spatium transiuimus fluctuando et nauis nostra nunc procellarum concussa turbine, nunc scopulorum inlisionibus perforata est, quam primum licet, quasi quendam portum secreta ruris intremus. ibi cibarius panis et holus nostris manibus inrigatum, lac, deliciae rusticanae, uiles quidem, sed innocentes cibos praebeant. ita uiuentes non ab oratione somnus, non saturitas a lectione reuocabit. si aestas est, secretum arboris umbra praebebit; si autumnus, ipsa aeris temperies et strata subter folia locum quietis ostendit. uere ager floribus depingitur et inter querulas aues psalmi dulcius decantabuntur. si frigus fuerit et brumales niues, ligna non coemam: calidius uigilabo uel dormiam, certe, quod sciam, uilius non algebo. habeat sibi Roma suos tumultus,
Abbreviated transcription (Latin):
tiocinia supputamꝰ. Nunc ira ꝑsonã
nobis leonis inducit. Nunc cura suꝑ¬
flua in annos plurimos duratura pre¬
cogitat nec recordamur ewangłii dicẽ¬
tis. Stulte ac nocte auferent animã
tuam ate : q̃ aũt p̃parasti cuiꝰ erunt.
Uestes nõ adusus tantũ. sed ad delicias
requirũtur. Ubicũq conpendiũ est: ne¬
locior pes. citꝰ sermo. auris attentior
Si daĩpnũ ut sepe in re familiari acci¬
dere solet. fuerit nũtiatum nultus me¬
rore deprimitur. letamur ad m̃mũ. o¬
lolo contristamur. Unde cum in uno
homine animorũ tam diu̾sa sit facies
prophã dñm deprecat᷑ dicens. Dñe in
ciuitate tua ymagines eorũ dissipa.
Cum enim ad ymaginem ⁊ si militudi¬
nem dei facti sumus. ex uitio nr̃o ꝑso¬
nas nobis plurimas super in ducimus.
Et quomodo intheatralib. sensus u¬
nus atq idem hẏstrio minc herculẽ
robustus ostentat nuc̃ mollis in uene¬
rem frangitur. nũc tremulus incͥli¬

Expanded text:
tiocinia subputamus. Nunc ira personam tiocinia subputamus. Nunc ira personam nobis leonis inponit, nunc cura suflua in annos multos duratura praecogitat, nec recordamur euangelii dicentis: stulte, hac nocte repetunt animam tuam a te; quae autem praeparasti, cuius erunt? uestes non ad usum tantum, sed ad delicias conquiruntur. ubicumque conpendium est, uelocior pes, citus sermo, auris adtentior; si damnum, ut saepe in re familiari accidere solet, fuerit nuntiatum, uultus maerore deprimitur., laetamur ad nummum, obolo contristamur. unde, cum in uno homine animorum tam diuersa sit facies, propheta dominum deprecatur dicens: domine, in ciuitate tua imaginem eorum dissipa. cum enim ad imaginem et similitudinem dei conditi sumus, ex uitio nostro personas nobis plurimas superinducimus. et quomodo in theatralibus scaenis unus atque idem histrio nunc Herculem robustus ostentat, nunc mollis in Uenerem frangitur, nunc tremulus in Cybe
Abbreviated transcription (Latin):
APBROSTUS. quo
cartas. sumptus notari¬
os munstrante tam in¬
mimerabiles libros ue¬
explicauit. in quadam epłã quam
ad eundem de athenis scͥpserat re¬
fert mĩquã se cibũ ongene p̃sente
sine lectõne sumpsisse. nũqnã ue¬
ctis litteris personaret. hoc dieb
egisse uł noctib. ut ⁊ lectio orato¬
nem susciperet. ⁊ oratõ lectionem
Quid nos uentris animalia tale
nunqna fecimus: Quos si scd̾a
hora legentes inuenĩt oscitabimꝰ
manu faciem defricantes. contine¬
mus stomachum. ⁊ quasi post mł¬
tũ laborem mũdalib rursum nego¬
tiis occupamur. Preter mitto pran¬
dia quib mens onerata p̃mitur. pudet di¬
cere de frequentia salutandi. qua aut ip¬
si cotidie ad alios pergimus ad aut nos
uenientes ceceros expectamus. Dem¬
cops igitur ut uerba sermone terit᷑
lacerantur abscentes. iita aliena descri¬
bitur. ⁊ mordentes in uicem consumim᷑
ad inuicem. Talis nos cibus occupat¬
⁊ dimittit. Cũ uo̾ amici recesserint ra¬

Expanded text:
Ambrosius, quo chartas, sumptus, notarios ministrante tam innumerabiles libros uepo; explicauit, in quadam epistula, quam ad eundem de Athenis scripserat, refert numquam se cibos Origene praesente sine lectione sumpsisse, numquam ueis sacris litteris personaret, hoc diebus egisse uel noctibus, ut et lectio orationem susciperet et oratio lectionem. Quid nos, uentris animalia, tale umquam fecimus? quos si secunda hora legentes inuenerit, oscitamus, manu faciem defricantes continemus stomachum et quasi post multum laborem mundialibtiis occupamur. Praetermitto prandia, quibus onerata mens premitur. Pudet dicere de frequentia salutandi, qua aut ipsi cotidie ad alios pergimus aut ad nos venientes ceteros expectamus. Deinceps itur in verba, sermo teritur, lacerantur absentes, vita aliena describitur et mordentes invicem consumimur ab invicem. Talis nos cibus et occupat et dimittit. Cum vero amici recesserint, ra
Abbreviated transcription (Latin):
gantis. latam disputatõnem breui
sermone ꝯ prehendimus ut nõ tã
epłam qͣm conmentariolum dictare
T absentiam corporũ
spiritus confabulatõne
solemus. faciat imus qͥs¬
q qd̵ preualet. Uos dona
gransmutis nos epłas remittimus
grãrũ ita tamen ut quia uelataꝵ
iuiginũ munus ẽ aliqua in ipĩs
munusculis cẽ mistĩa demoristremꝰ¬
Scaccus oratõnis signũ atq ieuinii
est. Selle ut foras pedes uirgo nõ mo¬
ueat cerei ut accenso lumine sponsi
expectetur aduentus. calices mortifica¬
tõnem carius ostendũt ⁊ semper ami¬
mũ ad martyriũ preparatũ. calix quip
uenunt. Sedere aptũ est otiosis.
insacto iacere penitentib. calices
habere potantib licet: ⁊ ꝓpt̾ noctur¬
nos metas. ⁊ animos semper malo
conscientie formidantes cereos qꝙ
accendisse sit gratum. Itẽ ad mar¬

Expanded text:
gantis. latam disputationem breui gantis. latam disputationem breui sermone conprehendimus, ut non tam epistulam quam commentariolum dictaremus. t absentiam corporum spiritus confabulatione solemur, faciat unusquisque, quod praeualet. uos dona transmittitis, nos epistulas remittimus gratiarum, ita tamen, ut, quia uelatarum uirginum munus est, aliqua in ipsis munusculis esse mysteria demonstremusaccus orationis signum atque ieiunii est; sellae, ut foras pedes uirgo non moueat; cerei, ut accenso lumine sponsi expectetur aduentus; calices mortificationem carnis ostendunt et semper animum ad martyrium praeparatum — c al ix quipconueniunt: sedere aptum in sacco jacere poenitentibus, calices habere potantibus. Licet et propter nocturnos metus, et animos semper malo conscientiae formidantes, cereos quoque accendisse sit gratum. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Nescio hominem ridicule uolu¬
erit in terpretari nõ xꝑm eũ negas¬
se sed hominẽ. mẽdacem faciet salua¬
dorem: qui se hoc ẽ filium d̾i negã¬
dum ẽẽ predixerat. Si aũt negauit
filiũ dei. Unde ⁊ amare fleuit. ⁊ tͥ¬
nam negatõnẽ tͥna postea cõfessis¬
ne deleuit. manifestum ẽ peccatum
in spm scm id nõ posse dumiti quod
habeat blasphemiam ut cũ uideas
in uirtutib dm̃. belzebub calump¬
nieris in factis. Toceat igit᷑ aliquẽ
negatorem belzebub uocasse xp̃m: ut
ultro referam gradum negatorem ñ
posse ueniam consequi. Aliud ẽ toim¬
tis cedere. ⁊ se xp̃ianũ negare. aliud
xp̃m dẏabolum dicere sicut tͥ ip̃a scͥp¬
tura atq cõtextus attentius lecta
poterunt demonstrare. Fuerat qui¬
dem prolixius disserendum. s am̃ ⁊
amicis qͥ ad nr̃m hospitiolum con¬
nenerunt. p̃sentiam nrãm negare
non possumus. ⁊ tibi nõ statim res¬
pondere admodum uisum est arro¬

Expanded text:
ait: nescio hominem, ridicule uoluait: nescio hominem, ridicule uoluerit interpretari non Christum eum negasse, sed hominem, mendacem faciet saluatorem, qui se, hoc est filium dei, negandum esse praedixerat. si autem negauit filium dei, unde et amare fleuit et trinam negationem trina postea confessione delenit, manifestum est peccatum in spiritum sanctum id non posse dimitti, quod habeat blasphemiam, ut, cum uideas in uirtutibus deum, Belzebub calumnieris in factis. doceat igitur aliquem negatorem Belzebub uocasse Christum, et ultro referam gradum negatorem non posse ueniam consequi. aliud est tormentis cedere et se Christianum negare, aliud Christum diabolum dicere, sicut tibi ipsa scriptura atque contextus adtentius lecta poterunt demonstrare. Fuerat quidem prolixius disserendum, sed quoniam et amicis, qui ad nostrum hospitioltfm conuenerunt, praesentiam nostram negare non possumus et tibi non statim respondere admodum uisum est adro
Abbreviated transcription (Latin):
obsessis fugare corporib : Probet itaq
nouatianus. aliquem de his qui sacrifi¬
care conpulsi sunt ante tribunal uidi¬
cis respondisse. om̃ia q̃ in ewangłio
scripta sunt. nõ a filio dei sed abelzebrib
pͥncipe demoniorũ fuisse ꝑfecta. ⁊ tũc
potĩt approbare in remissibilem inspi¬
ritũ scm̃ eẽ blasphemiam. Tt aut̃e
assero uixta sensum illius eos qui xpm̃
in persecutõne negauerint scm̃ blas¬
phemasse. contra filiũ hominis dixisse
⁊ non in spm̃ scm̃ blasphemasse. Qui
do xpm̃ hoc est filiũ hominis spm̃a sco
non fecit in uiriam. Si aũt xp̃m negã¬
do. negauit ⁊ spm̃ edisserat heretitꝰ
quo modo nõ peccet ĩ spũ. qui filiũ hõĩs
denegarit. Aut si spm̃ scm̃ hoc loco ĩ¬
telligendum patrem putat. patris nl¬
la est anegatore mentio fca cũ negats
Petrus apło eo tempore cũ ancisle
incerrogatõne perterritꝰ dnm̃ nega¬
uit. in filium hominis an inspm̃ scm̃

Expanded text:
obsessis fugare corporibus? probet itaque obsessis fugare corporibus? probet itaque Nouatianus aliquem de his, qui sacrificare conpulsi sunt ante tribunal iudicis, respondisse omnia, quae in euangelio scripta sunt, non a filio dei, sed a Belzebub, principe daemoniorum, esse perfecta, et tunc poterit adprobare inremissibilem in spiritum sanctum esse blasphemiam. Ut autem adsero iuxta sensum illius eos, qui Christum in persecutione negauerint, contra filium hominis dixisse et non in spiritum sanctum blasphemasse. qui do Christum, iioc est filium hominis, spiritui sancto non fecit iniuriam. si autem Christum negando negauit et spiritum, edisserat hereticus, quomodo non peccet in spiritum, qui filium hominis denegarit. aut si spiritum sanctum hoc loco intellegendum patrem putat, patris nulla est a negatore mentio facta, cum negaret. Petrus apostolus eo tempore, cum ancillae interrogatione perterritus dominum negauit, in filium hominis an in spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ nõ remutetur ei. neq in hoc se¬
culo neq in futuro. Nouatianus
gauit manifestum est uideos quico
tempore blasphemabant pectato blas¬
phemie nõ teneri. quippe qͥ impis colo¬
m interfectis prophĩs de nece dñi &
gitabant ⁊ in tantum erant ꝑdicut
ad saluandos eos se dĩ filus uenisse res¬
ponderit. Unde ⁊ de toto scͥpture ip̃ius
oidine conuincendi sunt. nõ his in re¬
missibilem dictam blasphenniam qui
tormentis compulsi ⁊ uariis euiscera¬
ti crutiatib dñm denegassent. sed his
qui cum uideant in uirtutib oꝑa dei ca¬
lummentur ⁊ clamitent demonis esse
uirtut᷑e ⁊ om̃ia signa q̃ fc̃a sunt nõ ad
diuinam manificentiam sed ad diabolũ
pertinere. Unde ⁊ saluator toto respõ¬
sionis sue hoc agit argumẽto ut doce¬
at nõ posse sathanam eici astathana
⁊ regnũ eius inter nõ ẽẽ diuisum. Cũ
dyaloli enim studiũ sit dĩ ledere creatu¬
ram. qͦ modo enisdem eẽ poti̾t. uolunta¬
tis sanare languentes ⁊ se ipsum de

Expanded text:
m, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque infuturo, Nouatianus gauerit, manifestum est Iudaeos, qui eo tempore blasphemabant, peccato blasphemiae non teneri, quippe qui, inpii coloni, interfectis prophetis de nece domini cogitabant et in tantum erant perditi, ad saluandos eos se dei filius uenisse responderit. unde et de toto ipsius scripturae ordine conuincendi sunt, non his inremissibilem dictam blasphemiam, qui tormentis conpulsi et uariis euiscerati cruciatibus dominum denegassent, sed his, qui, cum uideant in uirtutibus opera dei, calumnientur et clamitent daemonis esse uirtutem et omnia signa, quae facta sunt, non ad diuinam magnificentiam, sed ad diabolum pertinere. unde et saluator toto responsionis suae hoc agit argumento, ut doceat non posse a satana eici satanan et regnum eius inter se non esse diuisum. cum enim diaboli studium sit dei laedere creaturam, quomodo eiusdem esse poterit uoluntatis sanare languentes et se ipsum de
Abbreviated transcription (Latin):
nitudinẽ qu̾a paulus nõ habuit dices
Ex ꝑte cognoscimꝰ. ⁊ ex ꝑte prophetamꝰ
⁊ muic iudennis ꝑ speculum in enig¬
mate. ab scissum ⁊ semi uirũ habnisse
montanũ. Hec coargutõne nõ indi¬
gent. ꝑfidiam eorũ exposuisse stꝑase
est. nẽc necesse ẽ. ut singula deliram̃e¬
ta q̃ proserunt breuior epłẽ sermo sub¬
uertat. cũ ⁊ tu ip̃as scripturas ad pru¬
ne tenens. nõ tam ad eorum mota sis
questiones quã quid sentriem a me
uolueris sciscitari.
cellam de blasphemia ĩ spm̃ sem̃
la quam misisti ⁊ aperta res¬
zponsio ẽ. Sieñ de eo qnco
in esbangłio scribitur. qui¬
cumq dixenͣt contra filium homins

Expanded text:
 quam Paulus non habuerit dicens: ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus et: nunc uidemus per speculum in aenigmate abscisum et semiuirum habuisse Montanum. haec coargutione non indigent; perfidiam eorum exposuisse superasse -\'est, nec necesse est, ut singula deliramenta, quae proferunt, breuior epistulae sermo subuertat, cum et tu ipsa scripturas adprime tenens non tam ad eorum mota sis quaestiones, quam, quid sentirem, a me uolueris sciscitari. CELLAM DE BLASPHEMIA IN SPIRITUM Sla, quam misisti, et aperta responsio est. sf enim de eo, quod in euangelio scribitur: quicumque dixerit uerbum contra fili
Abbreviated transcription (Latin):
Se wangłio congregata tibi
quidam montaui sectator ĩ¬
õgessit. in quib saluator nr̃
se ad patrem iterum missurusq ꝑacli¬
tum pollicetur in quod promissa sint
tempus ⁊ in quo conpleta sunt tempo¬
it apłorũ acta testantur. dccima die ptꝰ¬
ascensum dñi hoc est quinquagesima
se linguasq credentiũ ẽẽ diuisas
ita ut unusquisq om̃im gentium ser¬
mone loqueretur. Quando quidam
ad huc parum credentiũ eos musto e¬
brios asserebant. ⁊ petrus stans in
ait. Uiri iudei. ⁊ om̃s qui habitatis
iherlm̃. hoc uobis notũ sit. ⁊ auri¬
b percipite uerba mea. Non enim
sicut uos estimatis hii ebrii sñt
nam est hora diei tercia. sed hoc ÷̃¬

Expanded text:
euangelio congregata tibi quidam Montani sectator ingessit, in quibus saluator noster se ad patrem iturum missurumque paraclitum pollicetur, in quod promissa sint tempus et quo conpleta sint tempore, apostolorum Acta testantur: decima die posascensum domini, hoc est quinquagesima se linguasque credentium esse diuisas, ita ut unusquisque omnium gentium sermone loqueretur, quando quidam adhuc parum credentium eos musto ebrios adserebant et Petrus stans in ait: uiri Iudaei et omnes, qui habitatis in Hierusalem, hoc uobis notum sit et percipite auribus uerba mea. non enim, sicut uos aestimatis, hi ebrii sunt — nam est hora diei tertia-, sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ⁊ ego curabo contritõnes ues¬
tras. Nigidi aũt sunt. nõ quo⁊
ip̃i peiora non faciant uł peccent
sed qnod hoc ĩ ternos ⁊ illos sit. qd̾
illi erubescunt conseteti pectata qͣ¬
si iusti. nos dum penitentiã agi¬
mus facilius ueniam promerem᷑
Preter muto scelorata misteria que
dicuntun. de lactente puero ⁊ de inc¬
taro. martyre confartata. Ello imana
nõ credere sit falsum omne qd̃ sanguis
est. Aperta cõuincenda blasphemia dicẽ¬
tium deum uoluisse primũ inueteri tes¬
tamento ꝑ moysen ⁊ prophas salua¬
re mundum. quod quia nõ potuit exple¬
re corpus sumpsisse de uirgine. ⁊ in
xp̃o sub specie filii predscantẽ mortem
obisse pro nobis. ⁊ quia ꝑ duos gradꝰ
mũdum saluare nequiuerit. ad extrem̃¬

Expanded text:
tes, et ego curabo contritiones uestes, et ego curabo contritiones uestras. rigidi autem sunt, non quo et ipsi peiora non peccent, sed quod hoc inter nos et illos sit, quod illi erubescunt confiteri peccata quasi iusti, nos, dum paenitentiam agimus, facilius ueniam promeremur. Praetermitto scelerata mysteria, quae dicuntur de lactante puero et de turo martyre confarrata. malo iniqua non credere; sit falsum omne, quod sanguinis est. aperta est conuincenda blasphemia dicentium deum primum uoluisse in ueteri testamento per Moysen et prophetas saluare mundum; quod quia nOli potuerit explere, corpus. sumpsisse de uirgine et in Christo sub specie filii praedicantem mortem obisse pro nobis et, quia per duos gradus mundum saluare nequiuerit, ad extrem
Abbreviated transcription (Latin):
ctgunt. Nos scd̾as nuptias non
tam appetunuis aña concedimꝰ pau¬
lo iubente. ut iudue adolescentule
nubant: illi intantũ putant scelera
ra iterata conuigia. ut quicũq hoc
fecit adulter habeatur. Nos unam
quadragesimam scdm̃ traditõnem
apłorum toto nobis orle congruo
ieuinamus. illi tres manno faciũt
cuiadragesimas qͣsi tres sint saluato¬
res. nõ qd̾ ⁊ ꝑtotũ annũ excepto pẽ¬
tecosten ieuuare nõ liceat sed qd̃
aliud sit necessitate. alud uolunta¬
te munus offerri. Apud nos apłoꝵ
cius est. Nabent enim primos de
perpusa frigie patͥarchas sedõs qͦs
appellant. cenonos. atq ita inter¬
tium idest penultimũ gradum e¬
piscopi de uoluuntur. quasi exin¬
de ambitiosior religio fict. si cid̾
apud nos primũ est. apud illos no¬
iussĩmum sit. Illi ad om̃e pene delic¬
tum eclie obseruant fores. nos co¬
tidie legimus. malo penitẽtiam
peccatoris qũa mortem. ⁊ nũquid
qui cadit non resurgit dicit dñs¬

Expanded text:
cogunt. nos secundas nuptias non cogunt. nos secundas nuptias non tam adpetimus, quam concedimus Paulo iubente, ut uiduae adulescentulae nubant; illi in tantum scelerata putant iterata coniugia, ut, quicumque hoc fecerit, adulter habeatur. nos unam quadragesimam secundum traditionem apostolorum toto nobis orbe congruo ieiunamus; illi tres in anno faciunt quadragesimas, quasi tres passi sint saluatores, non quo et per totum annum excepto pentecosten ieiunare non liceat, sed quod aliud sit necessitate, aliud uoluntate munus offerri. apud nos apostotius est. habent enim primos de Pepusa Phrygiae patriarchas, secundos, quos appellant 7.oiv»voti?, atque ita in tertium, id est paene ultimum, gradum episcopi deuoluuntur, quasi exinde ambitiosior religio fiat, si, quod apud nos primum est, apud illos nouissimum sit. illi ad omne paene delictum ecclesiae obserant fores; nos cotidie legimus: malo paenitentiam peccatoris quam mortem et: numquid, qui cadit, non resurgit?dicit dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uissimis dieb dicit dñs. effundã
de spñ meo suꝑ omnem carnem. ⁊
prophetabunt filii ur̃i ⁊ filie nr̃e
⁊ uiuenes uisiones uidebunt. ⁊ se¬
miores sompnia sommabũt. Et qui¬
dem in sermos meos. ⁊ ancillas me¬
as effundam de spũ meo. Si igit᷑
apls petrus super qũe dñs funda¬
uit ecl̃iam ⁊ prophetiã ⁊ promis¬
sionem dñi illo tempore comple¬
tam memorauit. Quomͦ possumꝰ
nobis tempus aliud nindicare: Qd̃¬
si uolumt respondere. ⁊philippi
de inceps qͣtuor filias prophetasse
⁊ pro ph̾am agabum repperiri ⁊
te formatos ipmq paulum mul¬
ta de futuris heresib ⁊ de fine scli
prophetasse sciant anobis nõ tam
prophetiam repelli. q̃ in dñi signa
taz passione. qũa eos nõ recipi qui¬
b cum scripture ueteris ⁊ noue anc¬
tontati nõ cĩgruant primũ infidei
regulam discrepamus. Nos patre
persona ponimus licet substantia co¬
pulemꝰ illi sabelli dogina sectantes
trinitatẽ in unius ꝑsone angustias

Expanded text:
diebus, dicit dominus, effundam de spiritu meo in omnem carnem et prophetabunt filii etfiliae eorum etiuuenes uisiones uidebunt et seniores somnia somniabunt; et quidem in seruos meos et ancillas effundam de spiritu meo. Si igitur apostolus Petrus, super quem dominus fundauit ecclesiam, et prophetiam et promissionem domini illo tempore conpletam memorauit, quomodo possumus nobis tempus aliud uindicare? quodsi uoluerint respondere et Philippi deinceps quattuor filias prophetasse et propheten Agabum repperiri ette formatos ipsumque Paulum multa de futuris heresibus et de fine saeculi prophetasse, sciant a nobis non tam- prophetiam repelli, quae domini signata est passione, quam eos non recipi, qui cum scripturae ueteris et nouae auctoritate non congruant. Primum in fidei regula discrepamus. nos patremumquemque persona ponimus, licet substantia copulemus; illi Sabellii dogma sectantes trinitatem in unius personae angustias
Abbreviated transcription (Latin):
conte̾tam̾tis q̃ sunt omĩa in inti̾tum
ip̃o usu. scdm precepta ⁊ doctrinas hõĩ¬
num. q̃ sunt ratõnem quidem habentia
sapientie in superstitõne ⁊ humilitate
⁊ non ad parcendum corpori. nõ in hono¬
re aliquo ad saturitatem carnis. hunc
nobis habere sensum uidetur. Curcamꝰ
ꝑ singula ⁊ obscuritatem sensuum atq
uerborum xp̃o reserante pandamus. Si
baptizati estis in xp̃o. ⁊ cum cristo in
baptismate consepulti. mortui aũt ab
elementis mũdi. pro eo qd̃ est elementis
cur mecum nõ dicitis. Michi aũt ab¬
sit gloriari nisi in cruce dñi mei ihũ xͥ¬

Expanded text:
in interitum ipso usu, secundum praecepta, et doctrinas hominum, quae sunt rationem quidem habentia sapientiae, in superstitione, et humilitate, et ad non parcendum corpori; non in honore aliquo ad saturitatem carnis , hunc nobis habere sensum videtur. Curramus per singula, 883 et obscuritatem sensuum atque verborum, Christo reserante, pandamus. Si baptizati estis in Christo, et cum Christo in baptismate consepulti, mortui autem ab elementis hujus mundi, pro eo quod est elementis; cur mecum non dicitis, Mihi autem absit gloriari
Abbreviated transcription (Latin):
suas ꝯpages atq iũcturas uitalem doc¬
trine celestis accipit succũ ut om̃ia pau¬
latun menbra uegetentur ⁊ per occultos
uenarum meatus fundatur. defecatus
sangius ciborũ ⁊ ministretur atq succres
cat immo teneatur temperantia corporis
ut de fonte capitis rigati artus crescant
in perfectõnem d̾i ⁊ impleatur salnato¬
ns oratio. Pater uolo ut sicut ego ⁊ tuu¬
nũ sumus. sic ⁊ isti in nobis unũ sint
omia in omib. Tale quid ⁊ in uerbis
⁊ in sensib ⁊ in genere locutõnis obscu¬
rissime scribit ad ephesios. Ueritatẽ aũt
ioquentes in caritate crescamus in illo
ꝑ om̃ia qui est caput xp̃e : ex quo totum
corpus cõpactum ⁊ cõnexum ꝑ omnẽ

Expanded text:
suas compages atque juncturas, vitalem docsuas compages atque juncturas, vitalem doctrinae coelestis accipit succum, ut omnia paulatim membra vegetentur, et per occultos venarum meatus, fundatur defecatus sanguis ciborum, et mincat, immo teneatur temperantia corporis, ut de fonte capitis rigati artus crescant in perfectionem dei, ut inpleatur saluatoris oratio: pater, uolo, ut, sicut ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint,omnia in omnibus. tale quid et in uerbis et in sensibus et in genere elocutionis obscurissime scribit ad Ephesios: ueritatem autem loquentes in caritate crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
miremur in apostolo si utatur eius lin¬
gue consuetudine inqua natus est ⁊ nu¬
tritus. cum uirgilius alter homerus a¬
pud nos. patrie sue sequens consuetu
dinem sceleratum frigus appellet. Ne¬
mo ergo uos superet atq deuincat. uo¬
lens humilitatem littere sequi ⁊ ange¬
lorum religionem atq culturam ut
non seruiatis spũali in telligentie sed
exemplarib futuroꝵ. q̃ nec ipse uidet
Utrũq enĩ haletur ingreco. presertĩ
cum tumens ambulet ⁊ incedat infla¬
tus mentisq suꝑbiam gestu corporis¬
preferat. Hoc enim significat. emba¬
deyorI. Fr̃ustra aut̃ in flatur ⁊ tumet
sensu carnis sue: carnalit̾ cuncta intel¬
ligens. ⁊ traditõnum uidaycarum de¬
liramenta perquirẽs. ⁊ non tenens ca¬
pud omĩm scripturarũ. illud de quo scͥp¬
tum est. caput aũt uiri xp̃c est. Capd̾
aut atq pͥncipiũ dotius corporis eorũ¬
q qui credunt. ⁊ omĩs intelligentie spi¬
ritualis ex quo capite corpus eclie per

Expanded text:
miremur in Apostolo, si utatur ejus linguae consuetudine, in qua natus est et nutritus, cum Virgilius, alter Homerus apud nos, patriae suae sequens consuetdinem \'sceleratum\' frigus appellet. nemo ergo uos superet atque deuincat uolens humilitatem litterae sequi et angelorum religionem atque culturam, ut non seruiatis spiritali intellegentiae, sed exemplaribus futurorum, quae nec ipse uidit, — utrumque enim habetur in Graeco —, praesertim cum tumens ambulet et incedat inflatus mentisque supraeferat, hoc enim significat ἐμβατεύων. Frustra autem inflatur et tumet sensu carnis suae, carnaliter cuncta intelligens, et traditionum Judaicarum deliramenta perquirens, et non tenens caput omnium Scripturarum, illud de quo scriptum est: Caput viri Christus est . Caput autem ac principium totius corporis, eorumque qui credunt, et omnis intelligentiae spiritualis. Ex quo capite corpus Ecclesiae per
Abbreviated transcription (Latin):
ti eloquii suo ordini reddere atq uic¬
ture ut simplici stamine u̾borum
fila decurrant puroq subtemine
apsici sermonis trectura succrescat
Nemo nos superet. nemo ad u̾sum nos bra¬
uium accipiat. Hoc enĩ grece dicitur. cata¬
bra heito. qnͣdo quis in certamine positꝰ.
iiquitate agonithete uł insidiis magis¬
trorũ. Orasymoꝵ. ⁊ palm̾a sibi debitam
perdit. Multaq sunt uerba quib iuxta
morem uerbis ⁊proiuntie sue. familian¬

Expanded text:
ti eloquii suo ordini reddere atque iuncti eloquii suo ordini reddere atque iuncturae, ut simplici stamine uerborum fila decurrant puroque subtegmine apostolici sermonis textura subcrescat. nemo uos superet: \'nemo aduersum uos brauium accipiat\'. hoc enim Graece dicitur καταβραβευέτω, quando quis in certamine positus iniquitate agonothetae uel insidiis magistrorum βραβεῖον et palmam sibi debitam perdit. multaque sunt uerba, quibus iuxta morem urbis et prouinciae suae familiar
Abbreviated transcription (Latin):
sue ⁊ nõ tenens caput ex quo totũ cor¬
pus ꝑnexum ⁊ conunctõnes submi¬
nistratum. ⁊ constructum crescit in
augmentum d̾i. ⁊ reliqua. Illud qd̾ cre¬
bro diximus. ⁊ si imperitus sermone
non tamen scientia. nequaquã pau¬
lum de humilitate s de conscientie ue¬
ritate dixisse etiam. nũc approbamꝰ.
Profundos enim. ⁊ reconditos sen¬
sus lingua nõ explicat. Et cũ ipse sen¬
tiat quid loquatur: in alienas aures
puro non potest tranfferre sermone.
Que cũ inuernacula lingua habeat
dissertissimũ qmippe ut hebreus ex he¬
breis. ⁊ eruditus ad pedos. Gamaliel
uiri in lege doctissimi. se ipsum int̾¬
pretari cupiens in uoluitur. Si au¬
tem in greca lingua hoc ei accidit ꝙͣ
nutͥtus in tharso cilicio aparua eta¬
te iubiberat. quid de latinis dicendũ
est. qui u̾bum de u̾bo expͥmere conã¬
tes obscruriores eius faciunt sen¬
dentias ⁊ ueluti herbis crescentib
frugum strangulant ubertatem:
sum eius euoluere. ⁊ tricas implica¬

Expanded text:
quo totum corpus per ne xus et coniunctiones subministratum et constructum crescit in augmentum dei et reliqua. — Illud, quod crebro diximus: etsi inperitus sermone, non tamen scientia, nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae, ueritate dixisse etiam nunc adprobamus. profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat et, cum ipse sentiat, quod loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. quem cum in uernacula lingua habeat disertissimum — quippe ut Hebraeus ex Hebraeis et eruditus ad pedes Gamalielis, uiri in lege doctissimi — se ipsum interpretari cupiens inuoluitur. sin autem in Graeca lingua hoc ei accidit, quam nutritus in Tarso Ciliciae a parua aetate inbiberat, quid de Latinis dicendum est, qui uerbum de uerbo exprimere conantes obscuriores faciunt eius sententias, ueluti herbis crescentibus frugum strangulant ubertatem? sum eius euoluere et tricas inplica
Abbreviated transcription (Latin):
nomen latinus sermo nõ explicat. a¬
pud nos dicitur. ad nõ ꝑcendum corpo¬
ri. Non ꝑcunt indei corporibus su¬
is in assumptõne cibom̃. contemp¬
da sint mũdis: nichilq possit ẽẽ pol¬
lutum. qd cũ gr̃arum actõne ꝑcipit᷑
Et id curto adño sit creatum ut satu:¬
ritate ⁊ adimpletõne carnis huma¬
nos artus uegetet atq sustentet. E¬
iementa aũt mũdi. a quib immo
quib mortui sumus. Lex moysi ⁊ om¬
ne uetus testamentum in telligen¬
dum est quib quasielementis ⁊ reli¬
gionis ex ordiis dnm̃ discimus. Qͦ¬
mo enĩ elementa appellantur lite̾
per ciuas sulabas ac uerba coniũgimꝰ
⁊ ad te extendam oratõnem longã
meditatõne procedimꝰ. ars quoe
musica habet elementa sua ⁊ geometri¬
ca ab elementis incipit linearum ⁊ dia¬
letica atq medicina habent p̾sagogas

Expanded text:
nomen Latinus sermo non explicat, anomen Latinus sermo non explicat, apud nos dicitur, ad non parcendum corpori. Non parcunt Judaei corporibus suis in assumptione ciborum, contemda sint mundis , nihilque possit esse pollutum, quod cum gratiarum actione percipitur, et idcirco a Domino sit creatum, ut saturitate, et adimpletione carnis, humanos artus vegetet atque sustentet. Elementa autem mundi, a quibus, imo quibus mortui sumus, Lex Moysis, et omne vetus Instrumentum intelligendum est: quibus quasi elementis, et religionis exordiis Delementa appellantur litterae, per quas syllabas ac uerba coniungimus et ad texendam orationem longa meditatione procedimus, ars quoque musica habet elementa sua et geometrica ab elementis incipit linearum et dialectica atque medicina habent eloa
Abbreviated transcription (Latin):
quo dicamus sedendum ẽẽ semꝑ in sab¬
bato ⁊ de loco in quo quis fui̾t occupa¬
tus penitus non recedendum. sed id ꝙ
impossibile legis est in quo in firmaba¬
tur ꝑ carnem. spũali obseruatõne ꝯ¬
plendum sit. Sequit᷑. Que sunt rõ¬
nem quidem habentia sapientie. Hor
loco quidem coniũctio superflua est ad̾
in plerisꝙ locis piopter imperitiam ar¬
tis gr̃amantice apłm fecisse reperimꝰ.
Neꝙ enim scquitur. u uł alia con¬
iũctio q̃ solet ei p̃poĩtõm ubi quidem
positum fuerit. respondere. uidentur
quidem obseruatõnes iudayce apud
imperitos ⁊ uilem plebeculam yma¬
guem habere rationis humaneq sa¬
doctores eorũ. so foy. hoc sapientes
uocantur. Et si qͣndo certis diebus
traditõnes suas exponunt discipłis¬
rosin. id est sapientes docent traditões
chia. posita ẽ. hoc est falsa religio. Et
magis uirtutem solet sonare quam
telligenda qd̃ humilia sentiant atq

Expanded text:
quo dicamus sedendum esse semper in sabquo dicamus sedendum esse semper in sabbato et de loco, in quo quis fuerit occupatus, penitus noimpossibile Legis est, in quo infirmatur per carnem, spirituali observatione complendum sit. Sequitur: Quae sunt rationem quidem habentia sapientiae. Hoc loco, quidem, conjunctio superflua est: quod in plerisque locis propter imperitiam artis Grammaticae apostolum fecisse reperimus. Neque enim sequitur sed, vel alia conjunctio, quae solet ei praepositioni, ubi quidem positum fuerit, respondere. Videntur igitur observationes Judaicae apud imperitos, et vilem plebeculam, imaginem habere rationis, humanaeque sadoctores eorum σοφοὶ, hoc est, sapientes vocantur. Et si quando certis diebus traditiones suas 885 exponunt, discipοῦσιν, id est \'sapientes docent traditiones\'. ησεία posita est, hoc est \'falsa religio\', et uae magis uirtutem solet sonare quam tellegenda, quod humilia s
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ propt̾ raditõnem uram. Quante tra¬
ditõnes phariseorum sunt quas hodie¬
De uterosfys. uocant. ⁊ quam amles fa¬
bule reuoluere neq̃o noq libri patitur
magnitudo ⁊ plera q tam turpia sunt.
ut erubescam dicere. Dicam tamẽ unũ
in ignomini am gentis inimice. Prepo¬
sitos habent synagoge sapientissimos
quosq fedo operi delegatos ut sanguinẽ
uirginis siue menstruate mũdum uł
inmundum si ocłi̾s discernere non po¬
tuerint gustu probent. Preterea quia
iussum est ut dieb salbatorum sedeat
unusquisq in domo sua. ⁊ nõ egrediat᷑
nec ambulet de loco in qͦ habitat. si quã¬
do cos iuxta luteram ceperimus artare
ut nõ iaceant. nõ ambule̾t. nõ stent s
tantum sedeant si uelit p̃ceptũ serua¬
re solent respondere ⁊ dicere. barachibas
⁊ simeon ⁊ hellas magr̃i nr̃i tradidert̃
nobis ut duo milia pedes ambulemus
in sabbato ⁊ cetera huius modi doctrinas
hominũ preferentes doctrine dei non

Expanded text:
ram. quantae traditiones pharisaeorum sint, quas hodie δευτρώσεις uocant, et quam aniles fabulae, reuoluere nequeo. neque enim libri patitur magnitudo et pleraque tam turpia sunt, ut erubescam dicere. dicam tamen unum in ignominiam gentis inimicae: praepositos habent synagogis sapientissimos quosque foedo operi delegatos, ut sanguinem uirginis siue menstruatae mundum uel inmundum, si oculis discernere non potuerint, gustatu probent. praeterea, quia iussum est, ut diebus sabbatorum sedeat unusquisque in domo sua et non egrediatur nec ambulet de loco, in quo habitat, si quando eos iuxta litteram coeperimus artare, ut non iaceant, non ambulent, non stent, sed tantum sedeant, si uelint praecepta seruare, solent respondere et dicere: \'Barachibas et Symeon et Helles, magistri nostri, tradiderunt nobis, ut duo milia pedes ambulemus in sabbato\' et cetera istius modi, doctrinas hominum praeferentes doctrinae dei. non
Abbreviated transcription (Latin):
bona. Non enĩ sanguinem hyrcoꝵ
⁊ taurorũ querit d̾s. s sacrificiũ dñs
est sp̃s contribulatus. coi contritum
⁊ humiliatum d̾s nõ despicit. Et prop¬
terea quia uitulum fecerunt in cho¬
reb ⁊ coluerunt sidus dei sin remphã
de quo in propha amos plenius disse¬
ruimus. ⁊ adorauerunt figuras qͣs
ipi fecerunt. tradidit eos ut sermuẽt
militie celi q̃ nũc ab apło religio
dicitur ange lorum. Pro humi¬
legitur. id est humilitatis mentis
sine sensus. uere enĩ humilitas seu¬
sus. ⁊ miseranda suspitio. dm̃ credere
hẏrcorum atq taurorum sanguine
delectari. ⁊ nidore timiamatis quẽ
sepe homines declinamus. Quod aut
sequit ur. Si mort ui estis cũ xp̃o ab
elementis mũdi huius. quid ad huc
tanquã iuuentes in mũdo decerintis
ne tetigeritis neq gustauitis. neq

Expanded text:
bona. non enim sanguinem hircorum bona. non enim sanguinem hircorum et taurorum quaerit deus, sed sacrificium domini est spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum deus non despicit. et propterea, qui uitulum fecerunt in Choreb et coluerunt sidus dei Rempham, de quo in propheta Amos plenius disseruimus, adorauerunt figuras, quas ipsi fecerunt, et tradidit eos deus, ut seruirent militiae caeli, quae nunc ab apostolo religio dicitur angelorum. pro \'humilegitur, id est humilitas mentis siue sensus. uere enim humilis sensus et miseranda suspicio deum credere hircorum atque taurorum sanguine delectari et nidore thymiamatis, quem saepe homines declinamus. quod autem sequitur: si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis \'ne tet
Abbreviated transcription (Latin):
martyr exponens ⁊ reuoluens hys¬
toriam ueterem sic locutus est. Et¬
tulerunt hostias ydolo. ⁊ letaban¬
tur in oꝑibus manuũ suarum. Cõ
uersus aut̃ d̾s tradidit eis ut colerẽt
militiam celi sicut scriptũ est in libro
popharum. Militia alutem celi non
tantum sol appellatur ⁊ luira ⁊ astͣ
rutilantia. s ⁊ omĩs angłica mul¬
titudo eorumq extercitus qui hebra¬
ice appellatur sabaoch. id est uirtu¬
tum ⁊ excercituum. Unde ⁊ in esan¬
głio scd̾m lucam legunus. Et sub¬
ito facta est cũ angło militie celes
tis laudantiũ dm̃ ⁊ dicentium. Glo¬
ria in altissimis deo: ⁊ in terra pax
hominib bone uoluntatis. Facit e¬
nim d̾s angłos suos sp̃s. ⁊ ministros
suos ignem urentem. Et ut sciamꝰ¬
eos semper qui colebant ydola licet ĩ
templo hostias uiderentur offerte nõ
deo eas obtulisse sed angłis. ꝑ hieze¬
chiel plemus discimus. Dedi eis ius¬
tificatõnes non bonas ⁊ precepta non

Expanded text:
martyr exponens et reuoluens hismartyr exponens et reuoluens historiam ueterem sic locutus est: ettulerunt hostias idolo et laetabantur in operibus meus et tradidit eos, ut colerent militiam caeli, sicut scriptum est in libro prophetarum. militia autem caeli non tantum sol appellatur et luna et astra rutilantia, sed et omnis angelica multitudo eorumque exercitus, qui Hebraice appellantur sabaoth, id est \'uirtutum\' siue \'exercituum\'. unde et in euangelio iuxta Lucam legimus: et subito facta est cum angelo multis laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. facit enim deus angelos suos spiritus et ministros suos ignem mentem. et ut sciamus semper eos, qui colebant idola, licet in templo hostias uiderentur offerre, non deo eas obtulisse, sed angelis, per Hiezechihel plenius discimus: dedi eis iustificationes non bonas et praecepta non
Abbreviated transcription (Latin):
sitant ⁊ tenentur in terra. nos uixta
spm̃ transeamus ad xp̃m. quia ad dis¬
tictõnem umbrarum nũe coipus ap
sic in spñali in delligentia mũdus om¬
nis ⁊ cibus ⁊ potus. ⁊ tota festiuitas
⁊ perpetuene kalende ⁊ et̾na requies
expoctanda est. Querimus quid dice¬
re uoluerit in humilitate ⁊ religio¬
ne angłorum. aut quem sensum habe¬
at. Et quo dñs locatus est ad discipu¬
los. S urgite abeamus hine. ⁊ relin
rum obseruatõnũ cultura destructa
est. ⁊ quascumq offerunt uictuas
non deo offerunt sed angłis refugis
⁊ spiritib immũdis. Nec mirũ si hoc
post passionem dñi faciunt: cũ pera¬
mos quoꝙ ꝓpha̾m dicatur ad eoes.
Nunquid hostias ⁊ iuctimas obtu¬
listis michi quadraginta annis inde
serto domus isrł ⁊ assumpsistiᷤᷤ
tabernaculum moloc. Eħ ⁊ gidus
dei nr̃i rempha. figur as quas
fecistis ut adoraretis eas: Quod ple¬
nius in contõne iudaica stephanꝰ¬

Expanded text:
sitant et tenentur in terra, nos iuxta sitant et tenentur in terra, nos iuxta spiritum transeamus ad Christum, qui ad distinctionem umbrarum nunc corpus appsic in spiritali intellegentia mundus omnis cibus et potus et tota festiuitas et perpetuae kalendae et aeterna requies expectanda est. quaerimus, quid dicere uoluerit: in humilitate et religione angelorum aut quem sensum habeat. ex quo dominus locutus est ad discipulos: surgite, abeamus hinc et: relinrum obseruationum cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed angelis refugis et spiritibus inmundis. nec mirum, si hoc post passionem domini faciant, cum per Amos quoque prophetam dicatur ad eos: num qui d hostias et uictimas obtulistis mihi quadraginserto domus Israel; et assumpsistis tabernaculum Moloch, et sidus dei vestri Rempham, figuras quas fecistis, ut adoretis eas ? Quod plenius in concione Judaica Stephan
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur aut̃ uuiu̾sa contra cos qui cre¬
dentes ex uideis in dnm saluatorẽ uidaicas
cerimonias obserliare cupiebant. Suꝑ
qua re ⁊ in actib apłornm nõ parua ques¬
tio concitata est. Unde ⁊ supra paulus
ait. Nemo uos iudicet dehis qui magis¬
tros legis ẽẽ se iactant in cibo ⁊ in potu
qd̾ alia mũda sint. alia immũda. aut
in parte diei festi. ut alios dies festos
putent. alios nõ festos. Nobis autẽ
qui in xp̃o credimus resurgeñte. iugis ⁊
eterna festiuitas est. Aut in parte neome¬
nie. hoc est kalendarũ ⁊ mensis noui qnͣ¬
do decrescens luna finitur. ⁊ noctis yͥm¬
bris degitur. Ep̃ianorũ enĩ lumem eter¬
num est. ⁊ semper solis iusticie radiis il¬
lustratur. aut in pate sabbatorũ. ut non
faciant seruile o pus ⁊ onera nõ portent
quia nos xp̃i sumus libertate donati ⁊¬
onera patatorũ gestare desuuimuss
Hec inquit omĩa umbra sunt futu¬
rorum ⁊ ymagines uenture felicita¬
tis ut in quib iudei uixta luteram he¬

Expanded text:
loquitur autem uniuersa contra eos, qui credentes ex Iudaeis in dominum saluatorem Iudaicas caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus apostolorum non parua quaestio concitata est. unde et supra Paulus ait:nemo uos iudicet — de his, qui magistros legis esse se iactant — in cibo et potu, quod alia munda sint, alia inmunda, aut in parte diei festi, ut alios dies festos putent, alios non festos — nobis enim, qui in Christum credimus resurgentem, iugis et aeterna festiuitas est — aut in parte neomeniae, hoc est kalendarum et mensis noui, quando decrescens luna finitur et noctis umbris tegitur — Christianorum enim lumen aeternum est et semper solis iustitiae radiis inlustratur — aut in parte sabbatorum, ut non faciant seruile opus et onera non portent, quia nos onera peccatorum gestare desivimus. Haec, inquit, omnia umbra sunt futurorum, et imagines venturae felicitatis: ut in quibus Judaei juxta litteram hae
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrem. de mũdo nõ sunt sicut egoñ
sum demũdo. ⁊ mũdus odit eods qm̃ nõ
sunt de mundo. sicut ego nõ sum de mũ¬
do sed etontrario quasi iuuentes in mũ¬
do decernitis ne tetigeritis corpus ho¬
minis mortui. nec uestimentũ ⁊ scabel¬
lum in quo sederit mulier menstruata.
neq gustau̾tis suillam carnem lepo¬
rum ⁊ sepiarũ ⁊ lolliginũ murene ⁊
angille ⁊ uniu̾sorũ piscium qui squa¬
mas ⁊ pennulas nõ hñt. q̃ om̃ia incor¬
ruptõne ⁊ in in teritu sunt ip̃o usu. ⁊ ster¬
core digeruntur: Esca enĩ uentri. ⁊ uẽ¬
ter escis ⁊ omne qd̾ intrat ꝑ os. nõ cõ¬
municat hominem. s ea q̃ de nobis exe¬
unt. Scd̾m precepta inquit. ⁊ doctrinas
opulus hic labiis me honorat. cor nõ
eius longe est a me. frustra aut̃ colũt
me. docentes doctrinas ⁊ precepta hõi¬
nuni. Unde ⁊ dñs phariseos corripit
dicens. Irritum fecistis mandatũ del
ut traditõnes ur̃as statueretis. Deus

Expanded text:
t ego non sum de mundo o, et: \'mundus odit eos, quoniam non sunt de mundo, sicut et ego non sum de mundo\', sed e contrario quasi uiuentes in mundo decernitis: \'ne tetigeris corpus hominis mortui, ne uestimentum et scabellum, in quo sederit mulier menstruata, neque gustaueris suillam carnem et leporum et sepiarum et lolliginum, murenae et anguillae et uniuersorum piscium, qui squamas et pinnulas non habent\', quae omnia in corruptione et interitu sunt ipso usu et stercore degeruntur ? esca enim uentri et uenter escis, et omne, quod intrat per os, non communicat hominem, sed ea, quae de nobis exeunt. secundum praecepta, inquit, et doctrinaspopulus hic labiis me honorat, cor uero eius longe est a me. frustra autem colunt me docentes doctrinas et praecepta hominum, unde et dominus pharisaeos corripit dicens: irritum fecistis mandatum dei, ut traditiones uestras statueretis. deus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdet illum d̾s. templum eñ dĩ scm̃ est.
quod estis uos. Nichil habeas humi¬
litate prestantius. nichilq amabilius
Nec est eñĩ precipua obseruatrix. ⁊ qua¬
si custos quedam uirtutum om̃im. Ni¬
chilq est. quod nos ita ⁊̃ hominib gra¬
tos. ⁊ deo faciat: quam si uite merito
magne humilitatis in fimi sumus. Pro¬
pt̾ qd̾ scͥptura dicit. Quanto magnꝰ
in uenies grãm. Et dñs loquit᷑ perpro¬
ph̾am. Superquem alium requiescam
nisi super humilem ⁊ quietum ⁊ tremẽ¬
humilitatem sequere. nõ q̃ ostenditur
atq simulatur gestu corporis aut frac¬
ta uoce uerborum: s q̃ puro affectu cordis
exprimitur. Aliud est enĩ uirtutem ha
q̃ sub quibdam humilitatis signis latet

Expanded text:
perdet illum deus; templum enim dei sanctum est, perdet illum deus; templum enim dei sanctum est, quod estis uos. Nihil habeas humilitate praestantius nihilque amabilius; haec est enim praecipua conseruatrix et quasi custos quaedam uirtutum omnium, nihilque est, quod nos ita et hominibus gratos et deo faciat, quam si uitae merito magni, humilitate infimi simus; propter quod scriptura dicit: quanto magnus inuenies gratiam, et deus loquitur per prophetam: super quem alium requiescam nisi super humilem et quietum et tremenhumilitatem sequere, non quae ostenditur atque simulatur gestu corporis aut fracta uoce uerborum, sed quae puro affectu cordis exprimitur. aliud est enim uirtutem habquae sub quibusdam humilitatis signis latet
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. modesti. humiles. nõ redden¬
tes malum pro malo. neq maledictũ
pro maledicto. sed econtrario benedi¬
centes. Mentiri uo̾. atq iurare lin¬
gua tua prorsus ignoret. tantusꝙ¬
in te sit ueritatis amor. ut quicquid
dixeris uiratum putes. De quo salua¬
tor ad discipulos ait. Ego aut̃ dico
uobis. non iurare om̃ino. Et paulo
post. Sit aut̃ sermo ur̃. est est. non
non. Quod aut̃ his abundantius
est. amalo est. In omi igitur actu at¬
ꝙ uerbo. quieta mens ⁊ placida see¬
uet᷑. semperq cogitatõni tue dei piesen¬
tia octurrat. Sit huiilio animus
ac mitis: ⁊ adu̾sus sola uitia erectus.
sunquam illum aut superbia extollat
in dei habitaculum preparanda ẽ. quem
non auro templa fulgentia nõ geminus
altaria distincta delectant: s anima or¬
nata iurtutib. Ideo ⁊ templum dei sc̃o¬
rum corda dicuntur. affirmante a pło qͥ
ait. Si quis templum dei uiolauerit. dis¬

Expanded text:
inquit, modesti, humiles, non reddeninquit, modesti, humiles, non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto, sed e contrario benedicentes . 19. Mentiri vero atque jurare, lingua tua prorsus ignoret, tantusin te sit ueri amor, ut quicquid dixeris iuratum putes; de quo saluator ad discipulos ait: ego autem dico uobis, non iurare omnino, et paulo post: sit autem sermo uester est est, non non; quod autem his abundantius est, a malo est. in omni igitur actu omnique uerbo quieta mens et placida seruetur, semperque cogitationi tuae dei praesentia occurrat. sit humilis animus ac mitis et aduersus sola uitia erectus; numquam illum aut superbia extollat in dei habitaculum praeparanda est, quem non auro templa fulgentia, non gemmis altaria distincta delectant, sod anima ornata uirtutibus. ideo et templum dei sanctorum corda dicuntur affirmante apostolo, qui ait: si quis templum dei uiolauerit, dis
Abbreviated transcription (Latin):
uen tõnem suam ⁊ illusionem pro
beneficio accpere: Tu ergo si uere
laudabilis eẽ cupis. Laudem hominun
ne requiras. Illiq tuam prepara con¬
scientiam qui illuminabit abscondi¬
ta tenebrarum. ⁊ mamfest abit con¬
silia cordium. ⁊ tunc laus erit cibi
a dño. Sit igitur intentus ⁊ iugi¬
lans. ⁊ adu̾sus peccata semꝑ armatꝰ
animus tuus. Sermo in om̃ib mo¬
deratus ac parcus. ⁊ qui necessitatẽ
magis loquendi udicet quã uolunta
tas in te uirtutes pudor superet. Di¬
u aut̃ considera. quid loquendum sit¬
⁊ ad huc tacens prouide ne quid dix¬
isse peniteat. Uerba tua ponderet co¬
gitatõ. ⁊ lingue officiũ animi libra
dispenset. Unde scriptura dicit. Argẽ
tum ⁊ aurum tuum confla. inuer¬
bis tuis. facito stateram ⁊ frenos
ori tuorectos. ⁊ attende ne forte laba¬
ris in lingua. Nunquam malum u̾¬
bum de ore tuo procedat que ad cumu¬
lum benignitatis iuberis etiam ma¬
ledicentib benedicere. Misericoides

Expanded text:
uentionem suam et illusionem pro uentionem suam et illusionem pro beneficio accipere? tu ergo, si uere laudabilis esse cupis, laudem hominum ne requiras illique tuam praepara conscientiam, qui et illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium; et tunc laus erit tibi a deo. Sit igitur animus intentus ac uigilans et aduersus peccata semper armatus, sermo in omnibus moderatus ac parcus et qui necessitatem magis loquendi indicet quam uoluntattas in te uirtutes pudor superet. diu ante considera quid loquendum sit, et adhuc tacens prouide, ne quid dixisse paeniteat. uerba tua ponderet cogitatio et linguae officium animi libra dispenset; unde scripttum et aurum tuum confla, et verbis tuis facito stateram, et frenos ori tuo rectos: et attende ne forte labaris lingua . Nunquam malum verbum de ore tuo procedat, quae ad cumulum benignitatis juberis etiam maledicentibus benedicere. Misericordes,