comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sius parabolã hanc. homo qͥdã nobilis abiit in regionẽ lõ¬
nebant osanna filio dauid : benedictꝰ qui uenit ĩ nomine
onginqua regio eccła est exgentibꝰ. de qua eidẽ homini
nobili qͥ loquitur. ego aũt cõstitutꝰ sum rex ab eo. dicitur
a patre. Postula a me ⁊ dabo tibi gentes hereditatẽ tuã.
possessionẽ tuã t̾minos terre. Lectio.uiiii.¬
ginqua uocat᷑. uł qͥa iam a finibꝰ t̾re clamat ad dñm. uł qͥa
longe est a pecc̃oribꝰ salꝰ. Et cũ d̾s ubiq sit p̾sens. longe tam̃
ab eoꝵ sensu. qͥ idola colunt. d̾s uerus abest. S qui erant
longe: facti sunt ꝓpe in sanguine xp̃i. Passio scĩ sat᷑uini ep̃i¬

Expanded text:
onem lonnebant: Osanna filio David. Benedictus qui venit in nomine nginqua regio, Ecclesia est ex gentibus, de qua idem homo nobilis loquitur: ego autem constitutus sum rex ab eo, dicitur a Patre: Postula a me et dabo tibi gentes, haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, qu quia a finibus terrae clamabat ad Deum, vel quia longe est a peccatoribus salus, et cum Deus ubique sit praesens, longe tamen ab eorum sensu, qui idola colunt, Deus verus abest. Sed qui erant longe, facti sunt prope in sanguine Christi. Vocatis
Abbreviated transcription (Latin):
kuũ in quantũ uenerabilis linus etiã ꝓpħicã suꝑgressus
est laudẽ. cuiꝰ ĩ cõspectu dñi nõ solũ mors. s ⁊ uita extitit pre¬
ominus cohortatione fortissima ĩnumeros celo martyres adqͥ¬
uid ħ clarius sacerdote. qͥ int̾ hominũ turbas ł. uͭ. siuit.¬
gła celestis ꝯu̾sationis emicuit: Atq int̾ angłicos cetus et
sua factus ẽ ⁊ alioꝵ morte conspicis. Lectio .uiͣ.¬
ustissime hic cũ patͥarcha dauid: cantauit dũo do suo dicẽs.
Cor meũ ⁊ caro m̃a. exultauerũt indo uiuo. Exultauit itaq
cor eiꝰ in do uiuo. cũ moriẽtis ac morituri scłi uanitate de¬
specta. totũ se diuinis mancipauit obsequiis. Exultauit ⁊
caro eiꝰ incło. que de hoc mũdo nõ miseri corruptione lãgo¬
ris. s piis ꝓ religione suppliciis cõsecrata nugrauit. łc.¬

Expanded text:
imi, in quantam venerabilis Cyprianus etiam propheticam ingressus imi, in quantam venerabilis Cyprianus etiam propheticam ingressus est laudem, cujus in conspectu Domini non solum mors, sed et vita exstitit preominus cohortatione fortissima innumeros coelo martyres acquid hoc clarius sacerdote, qui inter hominum turbas gloria coelestis conversationis emicuit, atque inter angelicos coetus et sua factus est, et aliorum morte conspicuus? Justissime hic cum patriarcha David cantavit Domino Deo suo dicens: Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deo vivo . Exsultavit itaque cor ejus in Deo vivo, cum, morientis ac morituri saeculi vanitate despecta, totum se divinis mancipavit obsequiis; exsultavit et caro ejus in Deo, quae de hoc mundo non miseri corruptione languoris, sed piis pro religione suppliciis consecrata migravit.
Abbreviated transcription (Latin):
se ⁊ casta. hec me int̾ ip̃a cun abula fecit fieri xͥanã. P ost cuiuͤ
ac turpibꝰ itolatris exhauriat. me quoq. ueluti magã. atq
saclegani custodie gͣuissime mãcipauit. ita ut uitã me copo¬
ralem amittere suspicer. Nichil suꝑest nisi ut amisso spiritu¬
cũ ẜͥ exultat eccła quã ĩ om̃e gaudiũ ⁊ celestis eruditione
sermonis iustruxit. ⁊ mun̾e tumphalis sãguinis d̾corauit.
uit eñi in eo sic̃ comꝑtũ habemꝰ. ⁊ ꝯͣ errores diaboli ł ccio .ii.¬
spiritalis sapiẽtie pleuituto. ⁊ adu̾sꝰ ꝑseqiuitiões mũdi. xͥani
ñpectoris ĩfatigata ꝯstantia. Quis nõ huiꝰmodi uirũ qͣntis ual
preconiis ꝓsequatur. cuiꝰ eloquentia inspirata diuinitꝰ⁊ eccłaᷤᷤ
Ere hic mirabilis atq om̃iũ ubiq studiis celebrandꝰ. quem
scitas sacerdotẽ. ꝑitia doctorẽ. fides martirẽ consecrauit.¬
t aletiosa inqͥt dauid ĩ cõspectu dm̃i. mors scõꝵ ciꝰ. Uid̾te l. ii.¬

Expanded text:
et casta. Haec me inter ipsa cunabula fecit fieri Christianam. Post cujus et turpibus idololatris exhauriat, me quoque veluti magnam atque sacrilegam custodiae tam gravissimae mancipavit, ut vitam me corporalem amittere suspicer. Nihil enim superest, nisi ut, emisso spiritusti exsultat Ecclesia, quam in omne gaudium, et coelestis eruditione sermonis instruxit, et munere triumphalis sanguinis decoravit; fuit enim in eo, sicut compertum habemus, et contra errores diaboli spiritalis sapientiae plenitudo, et adversus persecutiones mundi Christiani pectoris infatigata constantia. Quis non hujusmodi virum quantis valet praeconiis prosequatur, cujus eloquentia inspirata divinitus et Eccleere hic mirabilis atque omnium ubique studiis celebrandus, quem sanctitas sacerdotem, peritia doctorem, fides martyrem consecravit. Pretiosa, inquit David
Abbreviated transcription (Latin):
ant de derem iurgiubꝰ posita est. Ee multi quidẽ huic uuilta seusetũt.
inelaborandum est. Lectio .ñ.¬
ĩ D bam in quatum scriptura ex earũ genere que apocriphe no¬
naescaptur : qõ non sit cont᷑ catholicã ficẽ. s huic loto ii muni cõgnieir
uisa ẽ cotsi demnti. om̃o huiꝰ similitutineo pates. De qua tame ex¬
positione temere nihil audeo iuditare. ne forte nõ euis ĩcouenuet ea
mͥ angustiã fecerit. s inea tarditas ĩ cã ꝯuementi ã no uenietie lec
uio autẽ iͥi iideatur nõ ab surde her loco accipi. qͣntũ poto tio. ĩs.¬

Expanded text:
c multa senserunt, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero,
Abbreviated transcription (Latin):
A sub uenisti. exaudi nos ꝓpitiꝰ. ⁊
Ehãc creaturã cineris qͦ pecc̃ores¬
E i clulgẽtiam tũe scẽ mĩe implo¬
F rantes utunt᷑ benedic̾e dignare.
E⁊ scificationis tue grãm suꝑ eam ĩ¬

Expanded text:
s subvenisti, exaudi nos propitius, ut hanc creaturam cineris, quo peccatores indulgentiam tuae misericordiae implorantes utuntur, +benedicere, et +sanctificationis tuae gratiam super eum i
Abbreviated transcription (Latin):
teni transacco tribunatꝰ sui tp̃r. renũciaturũ se scło pol¬
licebatur. Qua martinꝰ expectatione suspeus ꝑhicamiũ
fere postea quã est baptismũ cõsequut Eolo sclicet noi¬
nterea irruentibꝰ intra gallias barbaris. uilianꝰ cesar collec¬
to ĩ unũ exercitu. apd̾ uangionũ ciuitatẽ donatu cep̃
eragare militibꝰ. ⁊ ut est cõsuetudinis singuli recttabant᷑

Expanded text:
tenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nonterea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare mil
Abbreviated transcription (Latin):
cõstituti. ut ꝑ eos signa ⁊ miracula froquẽt᷑ fiãt. Alii subiecti
angłoꝵ spiritibꝰ p̾sunt. eisq ad explenda diuina misteria ⁊¬
disponẽda pͥncipantur. Alii mira potentia cet̾is p̾minẽt. ꝓ
co qd̾ eis ad obediendũ alia angłoꝵ agmina subiecta sunt.
A lii tanta diuinitatis gr̃a replentur. ut ĩ eis dñs sedeat. ⁊ ꝑ
cos iudicia sua decernat. Alii tanto ꝑfectiori sciẽtia pleni
sunt: qͣuto claritatẽ dĩ uiciniꝰ contẽplant᷑. Alia u̾o ita do
cõuincta sũt angłoꝵ agmma iuuit̾ hec ⁊ deũ. nlłi alii int̾

Expanded text:
 fiant; alii subjectis angelorum spiritibus praesunt, eisque ad explenda divina mysteria disponendo principantur; alii mira potentia caeteris praeeminent, pro eo quod eis ad obediendum alia angelorum agmina subjecta sunt; alii tanta Divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua judicia decernat; alii tanto perfectiori scientia pleni sunt, quanto claritatem Dei vicinius contemplantur; alia vero ita Deo conjuncta sunt angelorum agmina, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta grege facto. om̃s ĩ unũ ille uolucres cõgregate. relicto
fiumĩe mõtes siluasq petierũt. Non sine ad nuratione
multoꝵ. qui tantã ĩ martino uirtutẽ uiderẽt. ut etiam

Expanded text:
ta grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto ta grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
turonice ciuitatis ep̃s. obitum suũ longe ante tu łc.¬
presciuit. dixitq fr̃bus dissolutionem siu corporis
nterea causa extitit. qua condatensem diocesim uisitaret.
formare. licet finẽ dierũ suoꝵ nõ ignoraret. ꝓficisci tam̃
ob istursmodi causam nõ recusauit. Lectio .iii¬
onam hanc uirtutũ suarũ consũmationẽ existimans. si
pacem eccłe redlitam reliquisset. Lectio .iiii.¬
taq ꝓfectus cũ suo illo ut semꝑ frequentissimo discipłoꝵ sc̃is¬
fimoq comitatu. mergos influmĩe cõspicatur pisciũ p̾dã
sequi. ⁊ rapacẽ ingliuuẽ assidius urgere capturis. forma
inquit hec demonũ est: insidiant᷑ ĩ cautis. capiũt nesciẽteᷤ
captos deuorant. exsaturariq nequeunt deuoratis. ł.u̾.¬
mꝑat deinde potenti uͥtute u̾boꝵ. ut eũ cui ĩnatabant
gurgitẽ relinquentes. aridas peterent desertasq regiões.
Eo nimirũ curca aues illas usus imꝑio. quo demones fu¬
gare consueuerat. Lectio .ui.¬

Expanded text:
itum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis nterea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. formare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. i
Abbreviated transcription (Latin):
tionis hũiles. ĩ dãpno rerũ tp̃raliũ do gr̃ãs agentes. hec oĩa
⁊ his similia. ꝓ desicłio regni celestis ⁊ ꝓpt̾ spem et̾ne remu¬
nerationis. ardẽtissimo amore ĩdesinent̾ atq libent̾ ĩsis¬
tunt. ⁊ sic ĩ caritate dĩ ac ꝓximoꝵ amore ꝑseu̾antes. deo
soli uitã finire gaudent. D ingelis. Lectio .iii.¬

Expanded text:
entes. His omnibus et his similibus pro desiderio regni coelestis, et propter spem aeternae remunerationis, ardentissimo amore indesinenter atque libenter insistentes, sic in charitate Dei ac proximorum amore perseverantes, Deo soli vitam finire gaudebant. O altitudo divi
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾inisit. tũc illũ habuisse sermonẽ. quẽ matħs int̾posu¬
it zlucas tacuit. hoc ẽ in monte. Lectio . iii.¬
e deinde cũ descendisset in loco campestri. habuisse alterũ
similẽ. de quo matħs tacet. lucas nõ tacet. ⁊ utrũq sino¬
⁊ tyr. ⁊ sydonis. Et cet̾a. Maritunã młtitioinẽ nõ a ꝓxĩõ
mari galilee. neq eñi hoc miraculũ loco pon̾et. s a mari
magno reor eẽ cognominatã. in qua etiã tẏrus.⁊ sydon
comprchendi poterant. Sermo Rabani ep̃i. ĩ festiuitate

Expanded text:
praetermisit, tunc illum habuisse sermonem, quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est, in monte, ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermoet Tyri et Sydonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum, quia gentium civita
Abbreviated transcription (Latin):
cuns adhuc diaconꝰ inplatea cõuenit. Cui simplicit̾ ait. Ecce
ego p̾stolor beatũ uirũ. ⁊ nescio ubi sit : uł qͥd oꝑis agat. Cui
bricius. Si inqͥt delirũ illũ q̃ris. ꝓspice eminꝰ. Eoce celũ solite
sicut amens respicit. Lectio .iiiͬi.¬
Uinq pauper ille occursu redlito qd petierat impe

Expanded text:
num in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite sicut amens respicit'. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat inpe
Abbreviated transcription (Latin):
uodã igit᷑ tp̃re. cũ iã nichil p̾ter arma ⁊ simplicẽ milicie
uestẽ haberet: media hyeme que solito asꝑior ĩ horruerat.
adeo ut plerosq uis algoris extĩgueret. obuiũ habet ĩ por¬
ta ambianc̃sium ciuitatis. pauperẽ nudũ. Qui c̃ pͥt̾euntes
ut sͥ misererent᷑ oraret. om̃sq miserũ p̾terirẽt. intellexit

Expanded text:
uodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur orar
Abbreviated transcription (Latin):
C ui bame iiersa uice añs seruiebat. ateo iit plerũcpi er⁊ ea
camẽta ip̃e detraheret ⁊ ip̃e tergeret. cibũ uma caperent
hit tamẽ sepius ministraret: leccio. Uͣ.¬
Nienuu fete ante haptismũ ĩ armis funit integer tamẽ ab
his intiis cuubꝰ ilo hoĩiũ genꝰ implicati solet. Multa illi ẽca¬
comailitones benignitas mira caritas. paciẽtia u̾o ater. lu¬
mulitas: iltͣ humanũ modũ. Nam frugalitatẽ ⁊̃ en lau¬
dare nõ est necesse. qua ita usus ẽ: ut iã ilo tp̃r nõ miles
s monachus putaretur. Quibꝰ rebꝰ ita s om̃s comilitones
suos dleuix erat. int eũ miro affectu uenerarentirer. Inui.¬

Expanded text:
cui tamen versa vice dominus serviebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret; cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. Triennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus ilcommilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devi
Abbreviated transcription (Latin):
diorũ mentibꝰ ĩmittabantur. Alii ferto ꝑempti. alii fiã¬
nus exusti. alii flagris u̾berati. alii uectibꝰ ꝑforati. alii pa¬
riati. alii uĩculis mãcipati. alii linguis pͥuati. alii lapi¬
dibꝰ obruti. alii frigore afflicti. alii fame cruciati. Alii
u̾o trũcatis mãibꝰ siue cet̾is cesis mẽb̾s. spectaculũ ꝯtũ¬
melie ĩ ppłis. nudi ꝓpt̾ nomẽ dñi portãtes. hiis̃ tͥũpha¬
tores ⁊ amici dei: qͥ ꝯtẽpnentes sceleratoꝵ ussa pͥncipũ.
mͦ coronant᷑ ⁊ accipiũt palmas laborũ. qͥa fundati erãt
supͣ firmã petrã. id ẽ xp̃m. De talibꝰ : huiꝰmodi. apłs mẽ¬
te cõpũctꝰ ingemiscẽs ait. Sc̃i ludibria ⁊ u̾b̾a experti.¬

Expanded text:
diorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii patibulo, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame macerati, alii vero truncatis manibus sive caeteris caesis membris, spectaculum meliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant supra firmam petram, id est, Christum. De talibus et hujusmodi Apostolus, mente compunctus, ingemiscens ait: S
Abbreviated transcription (Latin):
surũ. qd̾ postea rei ꝓbauit euentꝰ. Ac pͥmũ int̾ alpes deuia
sequutus. incidit in latrones. Cumq unꝰ sequurini ele¬
uatam ĩ caput eiꝰ librasset. ictũ feriẽtis dext̃a sustinuit alt̾.¬

Expanded text:
surum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia surum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alt
Abbreviated transcription (Latin):
subactis sine sanguine hostibꝰ nemo moreretuꝵ. ł. nii¬
xinde relicta militia. scm̃ ylariũ pictauis ep̃m ciuitatis¬
expetiit. Cuiꝰ tunc in dei rebus spectata ⁊ cognita fides f̾
officio. sͥ eum artius implicare : et ministerio uĩ¬
 cũ sepissime restitisset. indignũ se ẽẽ uociferans: intel¬
lexit uir sc̃s̃ altioris ingenii uno eũ mͦ posse cõstringi.
si id ei officii imponeret: in quo qͥdam locus iniurie uide¬
retur. Itaq exorcistã eũ ẽẽ p̾cepit. Quã ille ordinationẽ
ne despexisse tamꝙͣ humiliorẽ uideret᷑: nõ repudiauit. .¬
ec multo post admonitꝰ ꝑsoporẽ. ut patriã parẽtesq uͣi
quos adhuc gentilitas detinebat. religiosa sollicitudine
uisitaret. ex uolũtate sci hẏlarii ꝓfectꝰ est. Multis ab.o
obstrictꝰ p̾cibꝰ ⁊ lacͥmis ut rediret. mestꝰ ut ferũt ꝑegrua¬
tionẽ illã atgressꝰ ẽ. Contestatꝰ fr̃ibꝰ multa se adu̾sa pas¬

Expanded text:
subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Esubactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Exinde relicta militia, sanctum Hilarium Pictavae episcopum civitatis, cujus tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habofficio sibi eum arctius implicare, et ministerio vind cum saepissime restitisset, indignum se esse vociferans; intellexit vir altioris ingenii, hoc eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo qretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa pas
Abbreviated transcription (Latin):
nũc ut nulitẽ dõ. Donatiuũ tuũ tͥ militaturꝰ accipiat. xͥ
ego mles sum: pugnare mͥ nõ licet. lectio .iiͦ.¬
unc u̾o adu̾sꝰ hanc uocẽ tyrãnus infremuit. dicẽs eũ metu
pugne que postero die erat futura: nõ religionis gr̃a de¬
t martinꝰ intrepidꝰ unmo illato ꝯͥ t̾rore ꝯstantior. si hoc
inqͥt ignauie ascͥbitur nõ fidei: crastina die aute aciem
astabo merms. ⁊ ĩ nomine dñi iħu signo crucis nõ clipeo
ꝓtectus aut galea. hostiũ cuneos penetrabo sequurꝰ. Re¬
trudi ergo ĩcustodia iubet᷑. daturꝰ fidẽ uerbis: ut mermis
ostera die hostes legatos de pace miserunt. sua om̃ia
seq dedentes. Unde quis dubitet ha ic uere beati
uiri fuisse uictoriã. cui p̾stitũ sit ne ĩermis ad p̾liũ mitt̾et᷑
t quãuis pus dñs seruare militẽ suũ licet int̾ łctio .ii.¬
hostiũ gladios ⁊ tela potusset. tamẽ ne uł alioꝵ morte
scĩ uiolaret᷑ obtutus. exemit pugne necessitatẽ. Neq eñi

Expanded text:
nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia det Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis ostero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolare
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitate exequat diłctionis. qͦs dignitas secernebat.
nte at̃ putamꝰ beatos istos scẽs amicos saluatoris ł e .ui.¬
effectos. nisi qͥa uoluntatis eiꝰ p̾cepta seruauerunt : Sicut
ip̃e ait. uos amici mei estis. si feceritis que ego p̾cipio ub̾.

Expanded text:
nobilitate sic exaequat dilectio, quos dignitas secernebat. nobilitate sic exaequat dilectio, quos dignitas secernebat. Unde autem putamus beatos istos sanctos amicos Salvatoris effectos? nisi quia voluntatis 637 ejus praecepta servaverunt; sicut ipse ait: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego
Abbreviated transcription (Latin):
seruos. s amicos m̃os. seruus eñĩ inqͥt nescit qͥd faciat dñs eiꝰ. Lc
agna ⁊ plena gr̃a est: qr amicꝰ ingreditur int̾iora cubilis .iiͦ.
famulus foras expectat ad ianuã. ⁊ cuiꝰ ille cordis secreta ri¬
matur. illiꝰ iste exitum p̾stolatur. Unde ⁊ ĩcanticis canticoꝵ
eccła cũ exultatione dicit. Indux̃ me incubiculũ suũ. Scilic
qd̃ post ignorantiã gentilis erroris. misteria meruit scire
T que antea foris iacebat ut sacrilega. postea intrinsecꝰ
assumitur ut sponsa. Nõ inqͥt dicã uos seruos. s amicos.
idete quantũ saluator donauit scĩs suis. Lectio. iiii.
quos amicos uocando. pares sibi fec̃. Amicitia enĩ. gͣdũ
nescit. Nam ⁊ si sit in plerisq inferior cõditione. s eqͣlis
affectu est. Et si p̾eat honoribꝰ. nõ p̾cedit officiis. Le .uͭ.¬
qualit̾ eñi sͥ amici diferũt. diues ⁊ pauꝑ. Et licet sit alt̾
potentior. alter humilior. amicitie tamẽ caritas sͥ utr̃q

Expanded text:
inquit, nescit quid faciat Dominus ejus . Magna plane gratia est, quia amicus ingreditur interiora cubiculi, famulus, foras exspectat ad januam; cujus ille cordis secreta rimatur, illius iste exitum praestolatur. Unde et in Canticis Canticorum Ecclesia cum exsultatione dicit: Induxit me Rex in cubiculum suum . Scilicet, quia post ignorantiam gentilis erroris, mysteria scire meruit e antea foris jacebat ut sacrilega, postea intrinsecus assumitur ut sponsa. Non, inquam, dicam vos servos, sed amicos. Videte quantum Salvator donavit sanctis suis, quos amicos vocando pares sibi fecit; amicitia enim gradum nescit. Nam etsi sit in plerisque inferior conditio, sed aequalis effectus est, etsi praeeat honoribus, non praeit officiis; aequaliter enim sibi amici dives et pauper deferunt. Et licet sit alter potentior, alter humilior, amicitiae tamen caritas, sibi utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
on itaq hoc ad uniu̾sitatẽ omuiũ retulit. s ad creature
integritatẽ. Id est sp̃m ⁊ aĩam ⁊ corpus. Et illd̾ qd̾ intelli¬
gimus. ⁊ illd̾ qd̃ uidemus:⁊ iltõ qd̾ uisibiles. ⁊ cõtrectabi¬
les sumꝰ. Qui enĩ dixit capillus capitis ur̃i non ꝑibit
ut si om̃ia ip̃i homines intelligendi sunt : om̃ia p̾desti¬
nata ad salutẽ possimꝰ dicere. ex quibꝰ om̃ibꝰ ait. Nichil
ẽẽ ꝑiturũ cũ supra de sius ouibꝰ loqueretur. aut certe oĩa
norum omniũ. siue ĩ diu̾sitatibꝰ ingenioꝵ omnibꝰ. suie
ĩ arcium licitarũ. ⁊ utiliũ ꝓfessionibꝰ omnibus. In octa¬

Expanded text:
on itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad creaturae integritatem, id est, spiritum et animam et corpus, et illud quod intelligimus, et illud quod videmus, et illud quod visibiles et contrectabiles sumus. Qui enim dixit: Capillus capitis vestri non peribit ut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere, ex quibus omnibus ait nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretunorum omnium, sive in diversitatibus ingeniorum omnibus, sive in artium licitarum et utilium professionibus omnibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
cõfecerã. carere nõ poterã. Itaq miser ego lecturꝰ tulliũ ie¬
iunabã. post noctiũ trebras iugilias. post lacͥmas qͣs mͥ
sumebat᷑ ĩ manibꝰ. Si qͣndo ĩmemetip̃m reu̾sus ꝓpħas le¬
gere cepissẽ. sermo horrebat incultꝰ. qͥa lumẽ cecis oculiꝰ
nõ uitebã. nec ccłoꝵ culpã putabam. s solis. łctio sc̃ euã¬

Expanded text:
confeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jeconfeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jejunabam: post noctium crebras vigilias, post lacrymas, quas sumebatur in manibus. Si quando in memetipsum reversus, Prophetas legere coepissem, sermo horrebat incultus; et quia lumen caecis oculis non videbam, non oculorum culpam putabam, sed solis. Dum me ita
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uictorinũ oratorẽ. Lostquã u̾o omnẽ mũdanã stu¬
diis litt̾aturã adeptiis est: ꝓbatissimoꝵ quoq monacho¬
rũ habitũ factũq est immitatus. lectio. niͣi.
upiditatẽ siqͥdem anumi iugi sinceritate calcans.
uoluptatẽq corporis ꝑhenni frangens ieiunio. ple¬
rosq bonoꝵ religiosoꝵ meliores fore. suo docuit ĩstituto.
uedam igit᷑ tp̃re. dñ ex more item iheronimꝰ lecciõ. uͣ¬
diuna ad legendũ pandit uolumina: ⁊ mortalẽ bi¬
bliothece sue auctorẽ tulliũ recordat᷑. mox celitꝰ ne ta¬
les qͥnãtoq reuolueret libros. salutifero castigatus ẽ
uerte. Ita enĩ ip̃e de se ad eustochiũ uͥginẽ scͥbẽs. asserit.
ũ ante annos płimos domo. parentibꝰ. sorore. łctio. uĩ.¬
cognatis. ⁊ qd his difficiliꝰ est. cõsuetudĩe laucioris cibi
me ꝓpt̾ celoꝵ regna castrassem. ⁊iherusolimã militaturꝰ
ꝑgerem. bibliotheca quã rome cũ sũmo studio ac labore

Expanded text:
e mundanarum studium litterarum adeptus est, probatissimorum quoque monachorum habitum factumque est imitatus. Lectio IIIa. Cupiditatem siquidem animi iugi sinceritate calcans, voluptatem quoque corporis perhenni frangens ieiunio, plerosque bonorum religiosorum melQuodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus pergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore
Abbreviated transcription (Latin):
Ui cũ eundẽ głosissimũ paulũ. idem uen̾abilis sequeretur
lucas ĩ płimis t̾re marisq tͥbulationibꝰ. digne ab illo hꝰmodi
testimonio diligentie. meruit laudari. Sic eñi corrthiis¬
qm armo theo illustri iuiro scribẽs dĩc̃. Lucas ẽ solus mecũ.
Et ĩ alio ioco epłe sue. ait de illo int̾ reliqua salutationis¬
u̾ba. eccłe duĩ que erat corithi. Misimꝰ etiã ⁊ fiatrẽ nr̃m.

Expanded text:
 eumdem gloriosissimum Paulum idem venerabilis Lucas sequeretur in plurimis terrae marisque tribulationibus, digne ab illo hujusmodi testimonii elegantia meruit laudari. Sic enim ColossensEt Timotheo illustri viro scribens ait: Lucas solus mecum est . Et in alio loco epistolae suae ait de illo inter reliqua salutationis, Ecclesiae Dei quae est Corinthi, misimus etiam fratrem nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
pace int̾ cłicos restituta. cũ iam regredi ad monasteriũ co¬
gitaret. uiribꝰ corporis cepit repente destitui. Cõuocatisq diᷤ¬
cipulis. indicat se iam resolui. Lectio .uiiiiͦ.¬
Unc u̾o meror ⁊ luctꝰ om̃iũ. uox una plangentiũ. Quur no
pater deseris. aut cui nos desolaros relinqͥs: Inuadent enĩ¬
gregẽ tuũ lupi rapaces. Et quis eos a morsibꝰ nr̃is. ꝑcusso

Expanded text:
redi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rap
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e ministremꝰ. specialit̾ iniũgitur sõe p̾dicationis officiũ.
eneralit̾ u̾o ⁊ nob̾ ⁊ uob̾ salutaris indicitur obediẽtia ł. iiĩ.¬
mãtatoꝵ. inqͥbꝰ denuo mãdatis tãꝙͣ ditissimis ferculis.
sic celestiũ uͥtutũ delitiarũ copia sp̃alis exuberat. ut in
u̾bo di habundet qd̾ ꝑfectꝰ comedat. Habet etiã. quod
bi ẽ eñĩ simul ⁊ lacteus potꝰ. qͦ ten̾a fideliũ nutͥatur ĩfã¬

Expanded text:
inistremus, specialiter injungitur sanctae praedicationis officium: generaliter vero nobis et vobis, salutaris indicitur obedientia mandatorum. In quibus denuo mandatis, tanquam ditissimis ferculis, sic coelestium deliciarum copia spiritalis exuberat, ut in verbo Dei abundet quod perfectus comedat, abundet etiam quod bi est eni
Abbreviated transcription (Latin):
deportatũ fu̾it cadauer locũ. ĩsingulis singula repperi. ⁊ pau
ca de płibꝰ carpens. ꝓ ut sensu carꝑe potui ĩgenioli mei. par¬
tim stilo ꝓpͥo explicare conatꝰ sum : partĩ at sic̃ a quibꝰdam
repperi scͥpta doctoribꝰ exarans. ur̃is nũc intẽtis caritatis
auribꝰ. nr̃ subsequens sermo declarat. lectio .iĩ.¬
bitur głosissimꝰ euangelista iħu xͥ lucas. natione uidelicet

Expanded text:
it cadaver loco, in singulis singula reperi; et post pauca de pluribus carpens, prout sensu capere potui ingenioli mei, partim stylo proprio explicare conatus sum, partim autem sicut a quibusdam reperi scripta doctoribus exarans, vestrae intentis charitatis auribus noster subsequens sermo declarabit. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sus discipłis ait. uocatis me magister ⁊ añe. ⁊ benediciti.
esetiã huiꝰ dñi familia: Nimirũ illa ẽ quã ip̃e dñs de
manu inimici redemit. ⁊ suo dño mancipauit. łctio .iĩi.¬
ec autẽ faiilia scã est eccła catholica. que ꝑ orbẽ t̾re copio¬
sa fertilitate diffunditur. ⁊ redemptã se p̾cioso añ sui san¬

Expanded text:
discipulis ait: Vos vocatis me Magister et Domine; et bene dicitis: etiam hujus Domini familia? Nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. Haec autem familia sancta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso sui
Abbreviated transcription (Latin):
Um me ita antiquus serpens illuderet. lectio uiĩi.¬
ĩ media ferme qͣdragesima medullis ĩfusa febris. corpuᷤᷤ
meũ ĩualit ex austũ. ⁊ sine ulla reqͥe qͦ dictu quoq ĩ credi¬
bile sit : sic infelicia membra depasta sũt: ut ossibꝰ uix
hererent. Interĩ parabant᷑ exseqͥe. ⁊ uitalis animi calor
toto frigescente iã corpore. ĩsolo tantũ cepente pectꝰculo.
palpitabat. Cũ subito raptus inspũ ad tͥbunal iudicis
ꝑtrahor. ibi tantũ luminis ⁊ tantũ ex cͥcũstãtiũ clarita¬
te uidi fulgoris. ut ꝓiectus int̾rã. sursum aspic̾e nõ auderẽ.

Expanded text:
um me itaque antiquus serpens illuderet, in media ferme Quadragesima medullis infusa febris corpus meum invasit exhaustum; et sine ulla requie quod dictu quoque incredibile sit sic infelicia membra depasta sunt, ut ossibus vix haererent. Interim parabantur exequiae, et vitalis animi calor, toto frigescente jam corpore, in solo tantum tepente pectusculo palpitabat. Cum subito raptus in spiritu ad tribunal judicis pertrahor, ubi tantum luminis, et tantum erat ex circumstantium claritate fulgo
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui p̾sidebat. mẽtiris ait. Cicerouianꝰ es : nõ xͥanꝰ. ubi
thesaurꝰ tuus. ibi ⁊ cor tuũ. Ilico obinitui. Et int̾ uerba¬
nã cedi me usserat. cõscientie magis igne torquebar. illũ
mecũ u̾siculũ reputans. In inf̾n̾o autẽ quis cõfitebit᷑ tͥ :
Clamare tamẽ cepi. ⁊ eiulans dicere. Miserere mei dñe.
iserere mei. Hec uox. int̾ flagella resonabat. Innatale

Expanded text:
 ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum. Ilico obmutui et inter verbera—nam caedi me iusserat—conscientiae magis igne torquebar illum mecum versiculum reputans: In inferno autem quis confitebitur tibi? Clamare tamen coepi et heiulans dicere: Miserere mei, domine, miserere mei Haec vox inter flagella resonabat. Tande
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o quis sit: quẽ oportet ẽẽ fidelẽ parit᷑⁊ prudentẽ.
ait. Sic nos existimet homo. ut ministros x ⁊ dispẽsato¬
res ministerioꝵ dĩ. hic iã querit᷑ int̾ dispensatores ut fi
e quis at urm̃ solos apłos dispensatores factos existunet.
nglectoq milicie spualis officio serius piger infideliter
crui engo paro familias suniꝰ. dispensatores dñ sumꝰ. mõ¬

Expanded text:
vero quis sit, quem oportet esse fidelem pariter et prudenteait: Sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispensatoreem nostrum solos apostolos dispensatores factos existimet, neglectoque militiae spiritalis officio, servus piger infideliter ervi ergo patris familias su
Abbreviated transcription (Latin):
ause querende sũt singłoꝵ dni diłctoꝵ. atq fc̃oꝵ
sost inuentũ staterẽ. post tributa recllita. qͥd sͥ uult
repentina apłoꝵ int̾rogatio : In illa hora accesserũt aisciplĩ
ad iħm : dicentes. Quis putas maior est ĩ regno celorũ:
Qui uiderãt ꝓ petro ⁊ dñꝯ idem tͥhutũ redlitũ. ex equalitate
precii arbitrati sunt om̃ibꝰ apłis petrũ ẽẽ prelatũ. qͥ u red¬
ditione tributi. dño fuerat comparat᷑. Ideo int̾rogãt. qͥs
itensq iħs cogitationes eoꝵ. ⁊ causã erroris intelligẽs.
uult desidiũ głe. hunulitatis cõtentione sanare. Et a duo¬
cans iħs paruulũ. staruit cũ ĩ medio eoꝵ. uel simplicit̾¬

Expanded text:
ausae quaerendae sunt singulorum Domini dictorum atque factorum. Post inventum staterem, post tributa reddita, quid sibi vult repentina apostolorum interrogatio? In illa hora accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Quis putas major est in regno coelorum? Qui audierante arbitrati sunt omnibus apostolum Petrum esse praelatum, qui in redditione tributi Domino fuerat comparatus, ideo interrogant: Quis idensque Jesus cogitationes eorum, et causas erroris intelligens, vult desiderium gloriae humilitatis contentione sanare. Et advocans Jesus parvulum statuit eum in medio eorum, et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
sũ michael archangłs. qͥ ĩ cõspectu ani semꝑ assisto. loc̃q
hũc int̾ris incolere. tutũq seruare instituẽs. Hoc uolui¬
iinũ p̾̃cibꝰ scm̃q int̾cessorẽ deposcere michaelẽ. duas qͥdẽ
lamias ibi cernẽtes. quarũ australis que ⁊ maior erat. a¬
liquot gradibꝰ in ocasũ uergentibꝰ. adiri pot̾at. S nec
ultra cuiptam intrare ausi. p̃ foribꝰ cotidie or̃ou uacaluãt.

Expanded text:
sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini semper assisto, locumque sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini semper assisto, locumque hunc in terris incolere, tutumque servare instituens, hoc voluiDeum precibus, sanctumque intercessorem poscere Michaelem. Duas quidem januas ibi cernentes, quarum Australis, quae et major erat, aliquot gradibus in Occasum vergentibus adiri poterat. Sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant.
Abbreviated transcription (Latin):
tigit taurũ armẽti gregis cõsortia sꝑnentẽ. singularẽ in¬
cedere solitũ. ⁊ ad extremũ redeunte peculio. domũ nõ eẽ
regressũ. Quẽ dñs collecta seruoꝵ młtitudĩe. ꝑdeuia q̃q
req̾rens. ĩuenit tantẽ ĩuertice mõtis. foribꝰ cuiꝰdã assistẽ
spelunce. Iriq ꝑmotꝰ. quur soliuagus inced̾et. correpto
arcu appetiit ullũ. sagita toxicata. Que uelut uenti fla¬
mine retorta. eũ a qͦ iactata ẽ: mox reu̾sa ꝑcussit. ł .iiii.¬
urlati cuies ⁊ stupefacti. qͣliter res sit effecta. nõ
eñi accede ꝓpiꝰ audebãt. cõsulunt ep̃m qͥd facto opus
sit. Qui indicto ieiunio tͥluano. a d̾o monuit eẽ q̃rendũ.
uisionẽ alloquit᷑ dicẽs. Iam benefecistis qd̾ hominibꝰ la¬
tebat a do querendo misteriũ. causa uidelicet hominis
suo telo ꝑcussi. sciatis at̃ hoc mea gestũ uolũtate. Ego eñi

Expanded text:
tigit taurum armenti gregis consortia spernentem, singularem intigit taurum armenti gregis consortia spernentem, singularem incedere solitum, et ad extremum redeunte pecore domum non esse regrrequirens, invenit tandem in vertice montis foribus cuiusdam adsistere speluncae, iraque permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetit illum sagitta toxicata. Quae velud venti flamine retorta, eum a quo iecta est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, qualiter res fieret effecta – non enim accedere propius audebant –, consulunt episcopum, quid facto opus esset. Qui, indicto ieiunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum.  alloquitur, dicens: Jam bene fecisti, quod homines latebat, a Deo quaerendo mysterium, causam videlicet hominis suo telo percussi. Sciatis hoc mea gestum voluntate. Ego enim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõsecͣta noĩe d̾mõstrat eccła. que nõ metalloꝵ
fulgore. s pͥuilegio comẽdata signoꝵ. uili facta scemate.
s celesti ẽ p̾dita uͥtute. ut pote quã fragilitatis humane
memor archangłs ecelo ueniẽs. ad ꝓmerendã ibi morta¬
libꝰ suꝑnoꝵ societatẽ ꝓpͥa sͥ manu condere dignatꝰ ẽ. Uei¬
tice siqͥtem mõtis excelsi posita. d̾ corpore eiꝰdem mõtis.¬
saxeo spelunce instar p̾cauato ostenditirs.I. ii.¬
st autẽ locus ĩ apulie funbꝰ. ubi int̾ sinũ adriaticũ.
montẽ garganũ ciuuitas sepontis posita ẽ. Qui a menibꝰ
nio. beati archangeli quã p̾fatus sũ gestat eccłam. Hãc mor¬
ralibꝰ hoc mͣ cognitã. libellus ĩ eatẽ eccła positꝰ indicit. ł .ii.
rat ĩ eatẽ ciuitate uir p̾diues noĩe garganꝰ. qͥ exeuentu suo
mõti uocabulũ indiait. huiꝰ dũ peculia. qͦꝵ ĩfinita młtitu¬
diue pollebat. passim. ꝑ deuexi mõtis latera pascerent᷑. con¬

Expanded text:
e non metallorum fulgore et privilegio commendata est signorum. Vilifacta schemate, sed coelesti praedita virtute, utpote quam fragilitatis humanae memor archangelus e coelo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum societatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore ejusdem saxi speluncae instar praecavata ostenditur. Est autem locus in Apulmontem Garganum civitas Sepontus posita est, qui a moenibmo, beati archangeli praefatam gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam, libellus in eadem pnomine Garganus, qui et ex eventu suo monti vocabulum dedit. Hujus dum pecora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per devexi montis latera pascerentur, con
Abbreviated transcription (Latin):
onsequenti etiã tempore traus mare ĩ urbe roma. ⁊ apud
mediolanũ. ubi tũc imꝑatoris ualentiniani minoris
comitatu fuerat cõstitutꝰ. in urbe qua tũc ep̃atum ad¬
ministrabat acceptissimꝰ o. ⁊ in optimis iuris p̃ claris¬
simus sacerdos ambrosus. huiꝰ urt̾ea u̾bi di p̃dicatoris
frequentissimis in eccła disputationibꝰ astars in ppło. in¬
tendebat suspensus atq ad fixus. Lectio . iiiͣi.¬
erum aliquando maiucheoꝵ apud cartaginẽ adoles¬
cens fuerat errore seductus. ⁊ ideo cet̾is suspẽsior ade¬
rat. ne qͥd uł ꝓ ip̃a uł contra ip̃am heresim diceret᷑. Et
ꝓuenit dłi lib̾atoris clementia. sui sacerdotis cor ꝑtrac¬
tantis. ut contͣ illũ errorẽ incidentes legis solu̾ent᷑ questio¬
nes. Atq ita eo edocto. sensim atq paulatim heresis illa.
miseratione diuina. eiꝰ ex animo pussa est. Lectio .uͣ.¬
⁊ ꝓtinꝰ in fide catholica confirmato. ꝓficiendi ĩ religioe

Expanded text:
onsequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficien
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecti sunt martyrũ ppłi. Item nãq maximianiꝰ. sic̃ aiui¬
ntiadi fnie cntelitate. ⁊eterisq uicuis obsesius. fuielai.
ita etiam exsecrandis gentiliũ ritibꝰ deditus ⁊ ciga deũ
ꝓphonus. impietatẽ suã ad extinguendũ xp̃ianitatis no¬
men armauerat.⁊ .iĩ.¬
i qui tũc ueri dlĩ cultũ ꝓficeri audebant: usq quaq sparsis
militũ turms. uł adsupplicia. uł ad necem rapiebantur.
scxcents uiros in armis habebat. hiĩ ĩ auxiliũ maxuia¬
no ab orienis partibꝰ accersiti uenerant. uiri in rebus
cellicis strenui. uirtute nobiles. s fide nobiliores . ł. uiͣ.¬
Rga imꝑatorẽ fortitudine. erga xp̃m deuotione

Expanded text:
puli. idem namque Maximianus sicut auaritia, libidine, crudelitate, ceterisque uitiis obsessus furebat, ita etiam exsecrandis gentilium ritibus deditus et erga deum caeli profanus impietatem suam ad extinguendum Christianitatis nomen armauerat. si qui tunc dei ueri cultum profiteri audebant, sparsis usquequaque militum turmis uel ad supplicia uel ad necem rapiebantur, xcentos uiros in armis habebat. hi in auxilium Maximiano ab Orientis partibus acciti uenerant, uiri in rebus bellicis strenui et uirtute nobiles, sed nobiliores fide; erga imperatorem fortitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
leratuis nocauit.  de publicauo iustũ. de cheloneario dis¬
airulum fecit. Quẽ etiam ꝓficientibꝰ eiusdẽ gr̃e ĩcreinẽ¬
cis de comuni discipłoꝵ mimero ad apostolatꝰ gradun
pmouit nec solum p̾dicandi. uerum eciam scribe idi eu ĩ¬
iia reuocaret. cũ hunc tantis mundi nexibꝰ absolutũ
nam celestem factũ conspiceret. ut cõmunicato cum
angsicis spintibꝰ uocabulo euang ista ⁊ apłs esst. Ui¬

Expanded text:
us vocavit, et de publicano justum, de telonario discipulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evanvenia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretu
Abbreviated transcription (Latin):
tinente triumphũ. ab helena iam dicti pͥncipis matre
scã crux fuisset inuenta. atq ꝑsanitatẽ egroti. ⁊ resuscita¬
tionẽ mortui fuisset euidenti indicio uͥtutis declanita.
regina uoti compos effecta. ita salutare lignũ secari per
mediũ fecit. ut ex ea ⁊ crucẽ constantinopolim deferret
ad filiũ. ⁊ crucẽ iherusolins thecis argenteis cõditã re
fuerat nembris dm̃icis aptata ad suppliciũ. ibi glorifica¬
ta ueneraretur a populo. Leccio .ii.
uiciunarũ gentiũ quos impetu uastans barbarico. suo
nefando subiugarat dñio. coli se iuberet ut deũ. uocariq
regem regum. ⁊ dñm dominantium. lectio .iii.¬
ec hoc ei solum habũdauit ad sue dampnationis int̾i¬
tum. uerũ etiam syriam. ⁊ palestinã. cũ sibi subiugas¬
set. ⁊ egyptiam. s ⁊ regna queq. que extra ⁊ infra lui¬
taneum glomerabantur ꝑ circulũ. suo crudelissimo sub¬

Expanded text:
tinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre tinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditam resfuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itavicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominantium. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, verum etiam Syriam et Palaestinam cum subjugasset et Aegyptum, regna quae extra et infra limitanea glomerabantur per circulum suo crudelissimo sub
Abbreviated transcription (Latin):
eius debet ẽẽ sollempnitas. S quo pacto eiꝰ festiuitatẽ dig¬
ne celebrare ualet infirmitas hominũ. que gaudiũ parere
ualit̾ eam laudare pot̾it mortalis hominis transitoriũ
u̾bum. que illd̾ de se ꝓtulit uerbũ qd̾ manet et̾nũ: Q
lingua in eiꝰ laude inuenit᷑ idonea. que illũ genuit cui
omĩa benedicũt. ⁊ cũ tremore obediunt cdementa: Nã
dum cuiꝰlibet martyris fortia facta extollere cupimꝰ. dũ
uirtutũ eiꝰ insignia ad redẽptoris nr̃i głam p̾dicamus.
etiã si ad cogitandũ tardior sensus impediat. uł ad lequẽ¬
diun balbuciens lingua suppetat. u̾boꝵ tamẽ copiã. ip̃iꝰ
rei materia sub ministrat. In exaltatione sc̃e crucis łc.¬
Empore illo. postquam constantino augusto .q̃¬
contra maxentiũ tyrannũ ꝓperanti ad bellũ. signũ
sc̃ẽ crucis celitꝰ fuisset ostensum. ⁊ ip̃o feliciter op¬

Expanded text:
ejus debet esse solemnitas. Sed quo pacto ejus festivitatem digejus debet esse solemnitas. Sed quo pacto ejus festivitatem digne celebrare valet infirmitas hominum, quae gaudium parere ualiter eam laudare poterit mortalis hominis transitorium verbum, quae illud de se protulit Verbum, quod manet in aeternum? Quae lingua in ejus laude invenitur idonea, quae illum genuit cui omnia benedicunt, et cum tremore obediunt elementa? Nam dum cujuslibet martyris fortia facta extollere cupimus, dum virtutum ejus insignia ad Redemptoris nostri gloriam praedicamus; etiamsi ad cogitandum tardior sensus impediat, vel ad loquendum balbutiens lingua non suppetat; verborum tamen copiam ipsius rei materia subministrat. Cum vero beatissimae GenitricTempore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter ob
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ nebula impleuit domũ dei. ⁊ nõ poterant sa¬
cerdotes ministrare ꝓpt̾ nebulam. hec sententia suꝑbo ᷤ
iudeoꝵ pontifices ac doctores insinuat. qͥ dũ ĩcarnatio¬
nis xp̃i sacramẽta ĩuestigare despiciunt. debitũ fidei
sue ministeriũ ꝑ erroris nebulã ꝑdunt. Ita enim eoꝵ
mentes infidelitatis caligo repleuit. ut ꝓpͥis exigentibꝰ
meritis nõ agnoscant cultum credulitatis. lectio . iii¬
d uld̾ ergo templũ dñs ĩnebula descendit. ut cecã iu¬
daice infidelitatis caliginẽ designaret. In hoc autẽ sic̃
scͥptũ ẽ : in sole posuit tab̾naculũ suũ. ut sedentes ĩ tene¬
bris ⁊ umbra mortis illuminaret. Infra octabas ł.i.¬
s nichil ex eo in sua natura suscepit. In beatissime autẽ uir¬
guus uterũ nõ solum ẽ dignatus descendere. s ex eo etiã. ꝑ¬
fectam sͥ substantiam nr̃e mortalitatis unire. Lectio. nͣ¬
uanto igitur nr̃i templi maior est dignitas. tanto głosior

Expanded text:
it domum Dei, et non poterant sacerdotes ministrare propter nebulam, haec sententia superbos Judaeorum pontifices ac doctores insinuat, qui dum incarnationis Christi sacramenta investigare despiciunt, debitum fidei suae ministerium per erroris nebulam perdunt: ita enim eorum mentes infidelitatis caligo replevit, ut propriis exigentibus meritis non agnoscant cultum credulitatis. Ad illud ergo templum Dominus in nebula descendit, ut caecam Judaicae infidelitatis caliginem designaret. In hoc sic scriptum est: « In sole posuit tabernaculum suum , ut sedentem in tenebris et umbra mortis illuminaret . » Ised nihil ex eo in sua natura suscepit. In beatissimae autem Virginis uterum, non solum est dignatus descendere, sed ex eo etiam perfectam sibi substantiam nostrae mortalitatis unire. Quanto uanto igitur nostri templi major est dignitas, tanto gloriosior
Abbreviated transcription (Latin):
raq cum ⁊ hiĩ sic̃ ceteri mulitũ ad dilaniandã xͥauoꝵ
dun de tractare ausi sũt: atq. ħ iusmodi p̾ceptis se ob¬
temꝑotiros uegant. Maxunianus autẽ nõ longe tũc abr¬
uit. nã se cͥca octodoꝵ. itiuere fessus tenebat. Ubi cũ
⁊ ꝑ nunciũ delatũ ẽẽt. ligionẽ hanc adu̾sus mandata
igi rebellem. in augustiis substitisse. infurorẽ instĩctu
idiguationis exarsit . ⁊ ur.¬
d prius mͥ quam reliqua cõmeniorẽ. situs loci istius.
clarione inserendus uidetur. Locus iste sexaguita fere
mili ous a ienauense urbe abest: quactuordetĩ uero mi¬

Expanded text:
taque cum hi, sicut et caeteri milites, ad dilaniandam Christirium detrectare ausi sunt, atque hujusmodi ptemperaturos negant. Maximianus non longe aberat; nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat, ubi cum ei per nuntios delatum esset legionem hanc aduersum mandata regia rebellem in Agaunensibus angustiis substitisse, in furorem instinctu indignationis exarsit. sed mihi priusquam reliqua conmemorem, situs loci eius relationi inserendus uidetur. Agaunus sexaginta ferme milibus a Genauensi urbe abest, quattuordecim uero mi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit cognoscitur. ⁊ in his semꝑ uiuere a fidelibꝰ inuenit᷑.
uxta qd̾ etiã scłariũ qͥdam poeta. suis iubens qd̾ sͥ tumu¬
lum mortuo. maggere publico locarent. ꝓ grammate
fixit dicens. Uiuere post obitũ uates ius nosse uiator:
qd̃ legis ecce loquor. uox tua nempe mea est. Omelia¬
t ursuis quidem scriptis ille do acceptus. ⁊ carus sacer¬
dos. quantũ lucente ueritare uidere conceditur. recte.
ac sane fidei. spei. ⁊ caritatis catholice eccłe iuxisse ma¬
nifestatur. qd̃ agnoscũt qͥ eũ de diuinis scͥbentẽ legẽteᷤᷤ

Expanded text:
fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nosse viator, Quod legis ecce loquor, vox tua nempe mea est. Em scriptis ille Deo acceptus et charus sacerdos, quantum lucente veritate videre conceditur, recte ac sane, fidei, spei, et charitatis catholicae Ecclesiae vixisse manifestatur: quod agnoscunt qui eum de divinis scribentem