comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adius ronnũ quasi unũ apicẽ postremoonis relatisunt : Cõpar&ur ergͦ
papa romanus. augustis & caesaribus. Patriarchȩ uͦ patricus. qui pͥmi post
cȩsares. in imperus fusse uident᷑. Ita & isti quisatis paucisunt. pͥmi post
triũ sediũ p̃sules hbent᷑. Deinde archep̃os. qui ipsis m& ropolitanis p̃mineas
M& ropolitanos aut̃. ducibus cõparemus. quia si cut duces singularx̃ suał
ꝓuinciarũ : ita & insingulis ꝓuincus illis inguli ponuntur. Unde & in
calcedonensi c̃cilio iub&ur. neun ꝓuincia in duos m&ropolitanos
diuidat᷑. Quod comite ł p̃fecti inscło: hoc ep̃i c&eri in ecła explex¬
Ferunt enĩ inorientis partibus ꝑ singulas urbes. & p̃fecturas singulas cẽ
episcopoꝵ gubnationes : sieati tribuni militibus p̃erant. Ita abbates
mon chs̃. athletis spiritualibus. p̃eẽ nos cuncuntur. Que ad modũ
sunt in palatus. p̃toreᷤ. ł comites palati. quis eculariũ causas

Expanded text:
ad jus Romanum, quasi unum apicem, postremo omnes pene relati sunt. Comparetur ergo ad jus Romanum, quasi unum apicem, postremo omnes pene relati sunt. Comparetur ergo papa Romanus Augustis et Caesaribus, patriarchae vero patriciis, qui primi post Caesares in imperiis fuisse videntur: ita et isti, qui satis pauci sunt, primi post trium sedium praesules habentur. Deinde archiepiscopos, qui ipsis metropolitanis praeeminent, ropolitanos autem ducibus comparemus. Quia sicut duces singularum sunt provinciarum, ita et illi in singulis provinciis singuli ponuntur. Unde in Chalcedonensi concilio jubetur ne una provincia in duos metropolitanos dividatur. Quod comites Fertur enim in Orientis partibus per singulas urbes et praefecturas singulas esse episcoporum gubernationes. Sicut tribuni militibus praeerant, ita abbates monachis, athletis spiritalibus, praeesse noscuntur. Quemadmodum sunt in palatiis praeceptores vel comites palatii, qui saecularium causas
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut augusti romanoꝵ. totius orbis monarcha tenuis se ferunt᷑. Ita sumus pontfex.
insederom ⁊ ucẽ beati p&rigerens. totius acclesiae apice sublimatur
De quosardicensi c̃cilio statuit᷑. cunctoꝵ statuta ad eũ referri debere.
idq. obseruandũ quod ipse sutuerit. Sicud uͦ sumus sđ̃i status. aut principatꝰ.
ñ tantũ apud rom nos. uerai apud aliarx partiũ gentes fuit. ita & aliae¬
ecclesiae dign tatis edis apostolict. ł romne c̃sotiant᷑. idẽ antiochensis inasia.
alex andriꝵ in a frica. In concilio enĩ niceno. harx triũ priuilegiũ ecclesiarx
c& eris omibus anteferendũ ostendit᷑. Sed potest triũ locoꝵ eminentia
ad unã dignitatẽ referri. Quia in duobus hoꝵ p&rus ipse sedit. t̃ciũ nihilominuᷤ
iđ alex andrinã ꝑ marcũ filiũ suũ & cuangeliũ. quod exore eiꝰ ipse marcus
descripserat. suam effeccrat sed ẽ. Similit intellegendũ de principatibus
scłi. quod quãuis indiuersis orbis partibus ꝑ tẽpora sua fulserint. tamen

Expanded text:
Sicut autem gens Romanorum totius orbis monarchiam tenuisse fertur, ita summus pontifex, in sede Romana vicem beati Petri gerens, totius Ecclesiae apice sublimatur. De quo Sardicensi concilio statuitur cunctorum statuta ad eum referri debere, idque observandum quod ipse statuerit: sicut vero summus saeculi principatus non tantum apud RomEcclesiae dignitati sedis Romanae consociantur, id est Antiochensis in Asia, Alexandrina in Africa. In concilio enim Nicaeno harum trium privilegium Ecclesiarum caeteris omnibus anteferendum ostenditur. Sed potest trium locorum eminentia ad unam dignitatem referri, quia in duobus horum ipse Petrus sedit; tertium nihilominus, id est Alexandriam, per Marcum filium suum et Evangelium, quod ex ore ejus ipse Marcus descripserat, suam effecerat sedem. Similiter intelligendum de principatibus saeculi, quod quamvis in diversis orbis partibus per tempora sua fulserint, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
inframonasteria Nec archi¬
diaconi sintlaici: XUI Deinces¬
tuosis. utta no niceexaminent
& neçꝓpt̃ alicuius amititiã
sidera ei rebelli s̃ constringant :
ndeiustitias ecclesiarũ diuidu¬
arũ orfanorũ & pupilloꝵ ut
publicis iudicib: ñ dispitiant᷑¬

Expanded text:
infra monasteria, nec archidiaconi sint laici 16. De incestuosis, ut canonicae examinentur, et nec propter alicuius amicitiam scelera ei rebelles sunt, constringantur. 2. De iustitis aecclesiarum Dei, viduarum, orfanorum, et pupillorum, ut in publicis iudici
Abbreviated transcription (Latin):
nis homo deduo decim man
bruneã habeiat qui uero bru¬
niã hacbens & eã secũ ñ tullerit
goti is debeant idẽ partib
saxomeusq: ad bardenuui
dus ad fora cheim adbreembist¬
arma & bruni cs ñducant adue¬
nundandũ qđ sinuenti fuerim
portantis om̃s substantia eoꝵ

Expanded text:
nis homo de duodecim mansus bruneam habeat. Qui vero bruniam habens et eam secum non tullerit, gotiis debeant, id est partibus Saxoniae usque ad Bardaenowic dus. Ad Foracheim , et ad Breembergarma et brunias non ducant ad venundandum. Quod si inventi fuerint portantes, ut omnis substan
Abbreviated transcription (Latin):
mittant᷑ testes adiuram̃tũ ante¬
quã discutiant᷑. & si alit̃ discuti
ñpossint separent᷑ ab inuicẽ& sin¬
gulari t̃ inqui rant: Etñ solũ accu
saitores liceat testes eligere absen¬
tesuo causatore &omnino nollis
ieiunꝰ adiuram̃tũ uel ad testimon¬
reciperenol& & dcipsopago ñ de
altero testiseligant᷑ nisisi fortelon¬

Expanded text:
mittantur testes ad juramentum antequam discutiantur: et si aliter discuti non possint, separentur ab invicem, et singulariter inquirantur. Et non licet soli accusatori testes eligere absente suo causatore. Et omnino nullus nisi jejunus ad juramentum vel ad testimonrecipere nolit. Et de ipso pago non de altero testes eligantur, nisi forte lon
Abbreviated transcription (Latin):
du in alterius potestatẽ cõmi¬
serit ibiq constitut᷑ dãnũ a¬
liquid cui lib& fecerit quieũ
in locũ uuadii suscepit utdã¬
nũ soluat. aut hominẽ in mal¬
lo ꝓductũ dimit tat ꝑdensi¬
suscepit. It quidã nũ fec̃ dimis¬
sus iuxta qualita tẽrei cogat
em̃dare: Si uero liberã femi¬
nã habuerit usq dũ inpig
extiterit & filios habuerit

Expanded text:
dii in alterius potestate commidii in alterius potestate commiserit, ibique constitutus damnum aliquod cuilibet fecerit, qui eum in loco wadii suscepit aut damnum solvat, aut hominem in mallo productum dimittat, perdens sisuscepit. Et qui dampnum fecit, dimissus iuxta qualitatem rei cogatur emendare. Si vero liberam feminam habuerit, usque dum in pignere extiterit, et filios habuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcał Quires suas ꝓanima sua
adca sadĩ tradereuoluerit.
domitraditionẽ faciatcorãtes¬
tib legitimis &q ad teñ ins
hoste factes traditiones de
quib: nulla ẽ. questio stabi¬
ls pmaneant : Si uero aliquis
alii ressuas tradiderit & in
hoste ꝓfectfuerit illecuires
tradites interim mortuus fu¬
erit qui restradidit cũ reuer¬
sus fuerit adhibitis testib
corã quib traditio facta ẽ
ressuas recipiat. diaut & ip
semortuus fuerit heredes eiꝰ
legitimi restraditas recipe
libertatẽẽ c̃ secut᷑ liber ꝑma¬
neat. Si q̃s uero aliquis eũ in¬
ius teinseruiretẽta uerit &
illecertã ingenuitatis sueo
tenderit. Et aduersariũ seu
qui hoc tẽtauerit multãq
incartaẽ. soluere cogatur.
Si uero carta ñ paruerit sedĩ
ab illo qui eũ inferui reuolu¬
erit diffacta ẽ. uui drigildũ
eicͥponat duas partes illi
qui inser uire uoluerit t̃tiã
regi. E tilleiterũ ꝑ p̃ceptũre¬
gis libertatẽ suã conquirat.

Expanded text:
 Qui res suas pro anima sua ad casam Dei tradere voluerit, domi traditionem faciat coram testibus legitimis. Et quae in hoste factae sunt traditiones, de quibus nulla est quaestio, stabiles permaneant. Si vero aliquis alii res suas tradiderit et in hostem profectus fuerit, et ille cui res traditae sunt interim mortuus fuerit, qui res tradidit, cum reversus fuerit, adhibitis testibus coram quibus traditio facta est, res suas recipiat. Si autse mortuus fuerit, heredes eius legitimi res traditas recipialibertatem est consecutus, liber permaneat. Si vero aliquis eum iniuste inservire temptaverit, et ille cartam ingenuitatis suae ostenderit, et adversarium iniqui hoc temptavit, multam quae ipta est, solvere cogatur. Si vero carta non paruerit, sed iam ab illo qui eum inservire voluerit disfacta est, widrgildum eius componat, duas partes illi quem inservire voluerat, tertiam regi; et ille iterum per praeceptum regis libertatem suam conquirat.
Abbreviated transcription (Latin):
sec łm canoni cã aut secłmn
gula rẽ institutio neui uerede¬
beant .xi. Deseruis ꝓpriis uel
ancillis ut nãplius tundant᷑
ueluelant᷑ nisi scđm mensurã
& ibi satis fiant & uilleñ sit de¬
solate: XII Dec̾gregationib
suꝑ fluis ut npllatenꝰ fiam
sed tantos c̾greg& quaentos ẽ¬
siliũ darepotest. XIIi dehis
quiñ funt scłm regulãe pul¬
saci & deinceps em̃den xiiii¬

Expanded text:
secundum canonicam, aut secundum regularem institutionem vivere debeant. 11. De servis propriis vel ancillis, ut non amplius tundantur vel velentur nisi secundum mensuram, et ubi satis fiat, et villae non sint desolatae. 12. De congregationibus superfluis, ut nullatenus fiant, sed tantos congreget quantis consilium dare potest. 13. De his qui non fiunt secundum regulam pulsati, ut deinceps em
Abbreviated transcription (Latin):
iuuare ꝑmalũ ingeniũ p̃su¬
serit adq: indecorã uidicb
uel comiti increpat᷑ fuerit
fuerit int̾pellactꝰ. & timens
ne in seruitiũ cadat. aliqu
deppinquis suis ꝑ quẽsem ser¬
uitiũ casurũ timens occidere
idẽ patrẽ matrẽpatruelem
auunculũ uelquẽlib& hu¬
ius modi ꝓpin quitatis ꝑso¬
nã ipsequi hoc ꝑp&rec uerat
moriat᷑: agnitio eiꝰ & cͥsan¬
guini tacs inseruitu tẽcadas
& sinega uerat illũ occidis se

Expanded text:
iuvare per malum ingenium praesumpserit, atque inde coram iudicibus vel comite increpatus fuerit, fuerit interpellatus, et timens ne in servitium de propinquis suis, per quem se in servitium casurum timens occiderit, id est patrem, matrem, patruelem, avunculum vel quemlibet huiusmodi propinquitatis personam: ipse qui hoc perpetraverit, moriatur; cognatio eius et consanguinitas in servitutem cadat. Et si negaverit se illum occid
Abbreviated transcription (Latin):
erit qđ cũq reus dãnũ fece¬
rit totũ illequieũ in fra inmu¬
nitatẽre in& Necred dereuult
soł cogat᷑: Etipse comis ueni ens
licenticc̃ hecbeat ipsũ hominẽ
insra inmunita tẽquerendi
ubicũq eũ inueni repotuerit.
Si antestectim in prima inqui¬
sitione comiti responsũ fuerit
qđ reus in frammuni tatẽqui¬
dẽfu is se sed fuga lapsus fuis
hoc satisfactũ. diaut̃ intran¬
tun ipsc̃c inmunitatẽ comi¬
ticollecta manu quis lib&
resistere tẽp tauerit. comis
hoc ad regẽuel principẽde¬
ferat ibiq iudic&̾. utsicut
illequi in munita tedãnũ
CAP̃ QUE IIS LEGE SALA CA
domnꝰ augustus karolus
anno incarnationis dñi
uero sui anno ui p̃ponendo
addereius sit. icãe¬

Expanded text:
amni fecerat, totum ille qui eum infra immunitatem retinet nec reddere vult, solvere cogatur. Et ipse comes veniens licentiam habeat ipsum hominem infra immunitatem quaerendi, ubicumque eum invenire potuerit. Si autem statim in prima inquisitione comiti responsum fuerit quod reus infra immunitatem quidem fuisset, sed fuga lapsus sit, hoc satisfactum. Si autem intranti in ipsam immunitatem comiti collecta manu quislibet resistere temptaverit, comes hoc ad regem vel ad principem deferat, ibique iudicetur, ut sicut ille qui in immunitate damnum la que in lege Salica domnus augustus Karolus, anno ab incarnatione Domini vero sui anno tertio, praeponendo addere iussit; » a
Abbreviated transcription (Latin):
diquis homo mortuus fuerit
& filius ñ dimiserit. si pat̃ aut
mat̾ suꝑ fuerint ipsimberedi¬
tatẽ succedant: Sipater aut
mat̃ ñ suꝑ fuerint & fratres uel
ꝓro res reliquerit ipsi in here¬
ditatẽ obtineant qđ si nec isti
fuerint sroris patris ighere¬
ditatẽ eius succedant: Siuer
sororis patris ñ stiterint. soro¬
ris matris eius inhereditatẽs.¬
biuindicent: Siaut̃ nulli ho¬
rũfuerint quicũ quȩ ꝓ ximi¬
ores fuerint depat̾na gener¬
rationeipsi in hereditate succe¬
dant. d&ra uero salica nulla
portio hereditatis muliertue¬
niat sed adiuirilẽ sexũ totat̃ra
hereditcs ꝑueniat. LXIII.

Expanded text:
Si quis homo mortuus fuerit et filius non dimiserit, si pater aut mater superfuerit, ipsi in hereditate succedant; si pater aut mater non superfuerint, et fratres vel sorores reliquerint, ipsi hereditatem optineant. Quod si nec isti fuerint, sorores patris in hereditatem eius succedant. Si vero sorores patris non extiterint, sorores matris eius hereditatem sibi vindicent. Si autem nulli eorum fuerint, quicumque proximiores fuerint de paterna generationem, ipse in hereditate succedant. De terra vero Saliga nulla portione hereditatis mulieris veniat, sed ad virilem sexu tota terra hereditatis perveniat. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
Siautẽ homo furtũ authomi¬
cidiũ uel quolib& crimen
foris cõmittens infra in muni¬
tatẽ fugerit mand& comis
uel ep̃o uel abb̃t ueluicedo¬
mino uelqui cũ quelocũ ep̃i
uel abbatis tenuerit utred¬
datei reũ: Sulletꝰ tradixe¬
rit & eũ r& derenoluerit.
inprimec c̃tradictione. soł¬

Expanded text:
Si autem homo furtum fecerit aut homicidium, vel quodlibet crimen foras committens infra inmunitate fugerit, mandet comes vel episcopo, vel abbate, vel vicedomino, vel quicumque locum episcopi aut abbatis tenuerit, ut reddat ei reum. Si ille contradixerit et eum reddere noluerit, in prima contradictione so
Abbreviated transcription (Latin):
omnia alii trestestes iuratidi¬
ceredeberent qđ in mallo legi¬
timo ł anteregẽillequi accepit
in laisũ suũ furtinã in mallo
publico hocẽ. ante theata.

Expanded text:
omnia alii tres testes jurati dicere debent, quoniam in mallo legitimo, vel ante Regem, ille qui accepit in laisum suum fortunam in mallo publico, hoc est ante theada,
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑: Primo ubi cũq aliqđ ma¬
lũ ꝑ hocꝑ peratũ fuit auctor
lacti int̃ faciant᷑ ad uitores uero
eorũ singuli alt̃ab altero flegis¬
lent᷑ & naris sibi inuicẽp̃cidan
Ubi uero nihilmali ꝑ p&ratũ ẽ
Si milit̃ quidẽint̃ seflagellent᷑
& capillis sibiuicissem decun¬
dant. siuero aliqua conspiran¬
beris utiurent cũ idoneis iurato¬
facereñ potuerint succ̃ legẽ con¬

Expanded text:
 Primo, ut ubicunque aliquod malum per hoc perpetratum fuit, auctores facti interficiantur. Adjutores vero illorum singuli alter ab altero flagellentur, et nares sibi invicem praecidant. Ubi vero nihil mali perpetratum est, similiter 375 quidem inter se flagellentur, et capillos sibi vicissim detondeant. Si vero per dextras conspiraberi sunt, aut jurent cum idoneis juratofacere non possunt, suam lege
Abbreviated transcription (Latin):
litas aeris uel aliqua qualiscũ¬
.&. tribulatio ut ñ ex pactete
dictũnrum: Sed stactim dep̃ce¬
murdĩ misericordiã & in p̃sent
anno defamis in opi autsuis quis¬
q: ad iuu& ꝓut potest. & suc̃
anno nãc ñnimis careiund& &
neforis imperiũ urum̃ uindat᷑
aliquid alimonie UDear¬
mis in frapatria ñ portantis
idẽ scutis & lanceis & luricis
si faiduosus quesitdiscutiat᷑:
Tuncqui sed uob cͥtraria sit
ut pagatisint. & distringan¬
tur ad pacẽ &iã sino luerini
& si alit̃ pacificarenolunt
addu cant᷑ in nr̃a p̃sentia &
si aliquis patificationẽ alte¬
rũ occidit cͥponat illũ & ma¬
nũ quẽꝑiu ra uit ꝑdat & insuꝑ

Expanded text:
litas aeris, vel alia qualiscumque tribulatio, ut non expectetur edictum nostrum, sed statim deprecetur Dei misericordia. Et in praesenti anno de famis inopia, ut suos quisque adiuvet prout potest, et suam annonam non nimis care vendat. Et ne foris imperium nostrum vendatur aliquid alimonimis infra patriam non portandis, id est scutis et lanceis et loricis. Si faidosus quis sit, discutiatur tunc, quis e duobus contrarius sit ut pacati fiant, et distringantur ad pacem, etiam si noluerint. Et si aliter se pacificare nolunt, adducantur in nostram praesentiam. Et si aliquis post pacificationem alterum occiderit, conponat illum, et manum qu
Abbreviated transcription (Latin):
Voũe diquis adecclesiã confu¬
giũ fecerit inatrio ipsius ecclȩ¬
siepacẽhac beat Nec sit eine¬
cessitas ecclesia in gredi. &
nullus eũ indeꝑuĩ abstrahe¬
rep̃ sumat sedliceat eic̃fiteri

Expanded text:
 quis ad ecclesiam confugium fecerit, in atrio ipsius ecclesiae pacem habeat, nec sit ei necesse ecclesiam ingredi, et nullus eum inde per vim abstrahere praesumat, sed liceat ei confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
rachdix̃. Verbũ dulcemultiplicat
ami cos &mitigat inimicos. dipos¬
sides amicũ intẽptatione posside
eũ & ñ facilecreda silli Estenĩa¬
micus scđm tẽpus suũ. & ñ ꝑmane¬
bit in dietribulationis. Est amic
qui egredit᷑ ad inimititĩ
Istaut̃ amicus sotius m̃se. & ñ ꝑ¬
micus si ꝑ manserit tibi fictꝰerit
tibi quasi co aequalis. & indo¬
mesticistuis fidelit̃ agit. ab
amicistuis adtende. & ab ini¬
nicistuis separare. amitu

Expanded text:
 dulce multiplicat amicos, et mitigat inimicos . Si possides amicum, in tentatione posside eum, et ne facile credas illi . Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis . Est amicus qui egreditur ad amicitiam. Est autem amicus socius mensae, qui non pmicus si permanserit fixus, erit tibi quasi aequalis, et in domesticis tuis fideliter aget . Ab amicis tuis attende, et ab inimicis tuis separare. Amicu
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ in sinuate. Quiads
suꝑ bis resistit. humilib aut̃.
datgratiã : Humilia mini igr̃
sub potentimani idĩ. ut uos ex¬
alt& intẽpore uisitationis
inconspectuid ñi: & ex altabitus
bitantes. Non alta sapientes. sed
umilib: c̃sentientes: Salomon¬
lix̃ Vbi fuerit suꝑbia. ibierit &c̃¬
tumelia Vbi aut̃ humilitas.

Expanded text:
humilitatem insinuate; quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationisin conspectu Dei, et exsultabit vos  invicem arbitrantes . Non alta sapientes, sed humilibus consentientes . SALOMON. Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia . Ubi a
Abbreviated transcription (Latin):
lta caritas mirabiliter surgit
ũ adima ꝓximoꝵ semi sericor¬
diter inclinat. Et qđ benit̃ des¬
cendit ad infima ualenter
recurrit ad sũma.a libi dic̃. Vir¬

Expanded text:
lta charitas mirabiliter surgit, cum ad ima proximorum se misericorditer attrahit; et quo benigne descendit ad infima, eo valenter recurrit ad summa. In qua vi
Abbreviated transcription (Latin):
iminicantatẽ dulci acsa
claudunt oculos suos c̃tra carita¬
tẽ obdormescunt inc̾cupiscen¬
tis & delectationib carnalis
extendecanta tẽꝑ totũ orbem si
orbemiacent. Quomodo eni
corpustuũ sinespũ hocẽ sineo
ma si fuerit mortuũ ẽ. Ita ani¬

Expanded text:
mini charitatem dulci ac salves. Qui claudunt oculos suos contra charitatem, obdormiscunt in concupiscentiis et in delectatione carnis. Extende charitatem per totum orbem, si orbem jacent. Quomodo enim corpus tuum sine spiritu, hoc est sine anima, si fuerit, mortuum: ita
Abbreviated transcription (Latin):
toseobligatiorẽ eẽcons picit u
reddenda ratione ł ãquip
quã ñ inuenit humilẽ ueri
fugitm̃tẽ. Illiceos a sorte hu¬
miliũ iudex separat. qui sehic
insuꝑbie cornib ex altant hi¬
miles a sedonũ accipiunt qdđ
a sccorda suꝑbientiũ repellur

Expanded text:
se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Eam quippe, quam non invenit humilem, veritas fugit mentem. Illic eos a sorte humilium judex separat, qui se hic in superbiae cornibus exaltant. Humiles donum accipiunt, quo a se corda superbientium repellunt.
Abbreviated transcription (Latin):
De liberio hominibuo qui uxoreꝵ
fio calinas regias. et feminis qui liberio
hominis Aimiliter fiscalinꝰ. regiao
accipiunt. ub de hareditali parensum
uilde euusco suo quaerinda nee do trtimonio
pro hac re aby sesentur dedtalio etiam
nobis in hae causto honor Seruetur quales
et antecessori buo nostris Regibuo uel

Expanded text:
De liberis hominibus qui uxores fiscalinas regias, et de feminis liberis quae homines similiter fiscalinos regios accipiunt, ut non de hereditate parentum, vel de causa sua quaerenda, nec de testimonio pro hac re abiciantur; sed talis etiam nobis in hac causa honor servetur, qualis et antecessoribus nostris re
Abbreviated transcription (Latin):
tateuirtus quelib& & sineta¬
itateinuitio deputat᷑. Suma
nonachi uirt ẽ humilitas
dũmũ uiti uei suꝑbia. ESto in ha¬
litatefundat. esto omniũ nouisq
eultimus . bumiliate ut exaltes
Minimũ tefacomnib: Nullitep̃s
nas. nullitẽ superio rem deputes. a¬
timaom̃s superiores essex ibi. Qu¬
ius sũ mussis humilitatẽtene.
si humilitatẽ tenueris. glorio su
Quanto enĩ humilior fueris tant
sequit̃ altitudoglorie. desce¬
de ut ascendas. bumiliare u
exalteris. Neex altatꝰ humili
humilitas aut̃. ea sũnescit. hus¬
litas lapsũ ñ nouit. bumilitasn¬
s. Porta quoq: sẽꝑ uerecundiã
uiltu. dere cordationedelicti:
uses in puluere sede. cinis es in
ere uiue. Insũma honore
patibi sit humilitas Nteex¬
lathonor. tanto maiorẽ hu¬
litatep̃spicuus quanto magis

Expanded text:
ate, virtus quaelibet in vitium deputabitur. Summa monachi virtus est humilitas. Summum ejus vitium, superbia. Esto in humilitate fundatus, esto omnium novissimus et ultimus. Humilia te ut exalteris, minimum te fac omnibus, nulli te nas, nulli te superiorem deputes. Aestima omnes superiores esse tibi, quamvis summus sis. Humilitatem tene, quia si humilitatem tenueris, gloriosus eris. Quantum enim humilior fueris, tantum te sequitur altitudo gloriae. Descende ut ascendas, humiliare ut exalteris, ne exaltatus humilieris. Humilitas autem casum nescit, humilitas lapsum non novit. Qui ens. Porta quoque semper verecundiam in vultu, de recordatione delicti. Pulvis es, et in pulvere sede. Cinis es, et in cinere vive. In summo honore, summa tibi sit humilitas. Non te extollat honor. Tanto majore humilitate eris perspicuus, quanto majore
Abbreviated transcription (Latin):
iminicantatẽ dulci acsa
claudunt oculos suos c̃tra carita¬
tẽ obdormescunt inc̾cupiscen¬
tis & delectationib carnalis
extendecanta tẽꝑ totũ orbem si
orbemiacent. Quomodo eni
corpustuũ sinespũ hocẽ sineo
ma si fuerit mortuũ ẽ. Ita ani¬
tatesi fuerit mortua deputa¬

Expanded text:
mini charitatem dulci ac salves. Qui claudunt oculos suos contra charitatem, obdormiscunt in concupiscentiis et in delectatione carnis. Extende charitatem per totum orbem, si orbem jacent. Quomodo enim corpus tuum sine spiritu, hoc est sine anima, si fuerit, mortuum: ita  est sine charitate si fuerit, mortua deputa
Abbreviated transcription (Latin):
ecͥtrarius cũ despiait amicũa¬
liqua ad uersitate ꝑcus sum
Cũ enĩ aduersa ꝓcedunt.
nicus fraudulentus deegi
statĩq despicit quẽ sediligeri
simulauit. amititia cera
nullaui excluditur. nullotẽ¬
pore abolit ubicũq seuert¬
rit tẽpus ille firmissime:
Raris amici quiusq in finẽ
istanttari Quos enĩ aliqui cͥoss¬
uinatos a caritate hab

Expanded text:
contrarius, cum despicit amicum aliqua adversitate percussum. Unde enim adversa procedunt, amicus fraudulentus detegitur, statimque despicit quem se diligere simulavit. Amicitia certa nulla vi excluditur, nullo tempore aboletur: ubicunque se verterit tempus, illa firmissima est. Rari sunt amici, qui usque ad finem existant chari. Quos enim aliqui conglutinatos charitate hab
Abbreviated transcription (Latin):
ligere ꝓpt̃ dm̃. Quis quis carita
ñ hab& omnebonũ amittito
habe. Uires quas in peritia de¬
negat. caritas subministrat
Plerũq caritas quib dã occups¬
tionib p̃pedita & integra fla¬
grat incorde. & tam̃ ñ monstrs
in opere: Quia & solcũ nubeae¬
de incelos siceẽ occupata caritas
solec. Int̾iũ sui ardoris exurit. & fo¬
nsflamas operis nostendit. Hiero¬
nim̃dix̃. Tetarũ longitudo ñ sepa¬
dt quoscartas iungit. Isidorus dõ
Quãuis ñ nulli fideadq operib scĩs
uideat᷑ cẽparticipes tam̃ qui a pri¬
uant᷑ ad c aritate frat̃ nedilectionis
ullũ habent increm̃ tũ uirtutis.¬
tedic̃. Nullũ pͥmiũ caritate
in sat᷑. Caritas enĩ uirtutũ om
obtine principatũ. Iterũ¬
deTenenda ẽ . cũ sc̃is uiris uni¬
ascantatis Et quanto seu ñ quis¬
ꝓ sub trahit mundũ. tanto ne¬
ces seẽ. ut se ad soti & bono rũ con¬
sortio. Itedic̃ Carta sindilectio¬
nedĩ & ꝓximi constat:. Seruata

Expanded text:
ligere propter Deum. Quisquis charitatem non habet, omne bonum amittit quod habet. Vires, quas imperitia denegat, charitas subministrat. Plerumque charitas quibusdam occupationibus praepedita, et integra flagrat in corde, et tamen non monstratur in opere. Quia sol cum nube tedet in coelo: sic esse occupata charitas solet, et intus vim sui ardoris exurit, et foris flammas sui operis non ostendit. HIERONYMUS. Terrarum longitudo non separat quoscunque amor jungit. ISIDORUS. Quamvis nonnulli fide atque operibus sanctis videantur esse participes, tamen quia privantur charitate fraternae dilectionis, nullum habent incrementum virtutis. Nullum praemium charitate pensatur. Charitas enim virtutum omnium obtinet principatum. Tenenda cum sanctis viris unitas charitatis: et quanto se unusquisque subtrahit mundo, tanto necesse est ut se associet bonorum consortio. Charitas in dilectione Dei et proximi constat. Servat autem
Abbreviated transcription (Latin):
manebtelsitatis. a¬
micus si ꝑ manserit tibi fictꝰerit
tibi quasi co aequalis. & indo¬
mesticistuis fidelit̃ agit. ab
amicistuis adtende. & ab ini¬
nicistuis separare. amitu

Expanded text:
tatis. Amicus si permanserit fixus, erit tibi quasi aequalis, et in domesticis tuis fideliter aget . Ab amicis tuis attende, et ab inimicis tuis separare. Amicu
Abbreviated transcription (Latin):
sides amicũ intẽptatione posside
eũ & ñ facilecreda silli Estenĩa¬
micus scđm tẽpus suũ. & ñ ꝑmane¬
bit in dietribulationis. Est amic
qui egredit᷑ ad inimititĩ¬

Expanded text:
sides amicum, in tentatione posside eum, et non facile credas illi. Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis. Est amicus, qui egreditur ad amiciti
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ aeram̃tũ erugina
malitia illius. In labiis suis i¬
dulcat᷑ in imicus & in cordes
insidiat᷑ ut subuertat tein fog
Inoculis suis lacrimatur in in¬
plantastuas. Capud suũ mod¬
bit & multa susurrans cõmu

Expanded text:
nim aeramentum aeruginabit malitia illius . In labiis suis indulcat inimicus, et in corde suo insidiatur, ut subvertat te in foveam . In oculis tuis lacrymatur inimiplantas tuas. Caput suum movebit, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
uma&e. Qũ ami cotuo cͥfir mauer¬
bũ & fidelit̃ agecũ illo. & mom
utẽpore inuenies qđ tibi neces¬
ariũẽ. Estamicus solo nomi
þabebit amititiã bonã qm̃ scđm¬

Expanded text:
tuo confirma verbum, et fideliter age cum illo, et omni tempore invenies quod tibi necessarium est . Est amicus solo nominhabebit amicitiam bonam:
Abbreviated transcription (Latin):
nehumilitate & ueraoboedien¬
tia eẽ non potest. Inuitas patrũs
Corporalis labordux ẽ. humili¬
tis. Omnis enĩ labor sinehum¬
tateuanitasẽ. Numilitas neo
sairascitur. nec aliis irasciꝑn¬
tit. humilitas ẽ. siquandi
cauerit intefrat̃ tuus. antequã
peniteat indulseris ei humi

Expanded text:
sine humilitate et vera obedientia esse non potest. EX VITIS PATRUM. Corporalis labor dux est humilitatis. Omnis enim labor sine humilitate vanitas est. Humilitas nec ipsa irascitur, nec aliis irasci permittit. Humilitas est, si, quando peccaverit in te frater tuus, antequam ille poeniteat, indulseris ei.
Abbreviated transcription (Latin):
bant cereros ambrosius dixit
diquis si neuia nullus ꝓuenit
quotendit. Ita sinecaritate quȩ
dicta ẽ. uia ñ ambula reposs̃ ho¬
mines s&cerrare. Ios aut̃ quos ad
tolerantiã passionũ fortes dĩca¬
pittes reddit Mulla delectatio
amnis uoluptas mala blande
rrũpit. Erego rius dix̃ ana
iuppe& sũma ẽ ꝓbatio cari¬
tis si& ipsediligitur qui ad¬
satur. ut ille quibonũ ẽ in

Expanded text:
bant caeteros. AMBROSIUS. Sicut sine via nullus venit quo tendit, ita sine charitate, quae dicta est via, non ambulare possunt homines, sed errare. Eos autem quos ad tolerantiam peccatorum fortes Dei charitas reddit, nulla delectatio carnis, nulla voluptas mala blande corrumpit. GREGORIUS. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipsi diligitur qui adversatur, et il
Abbreviated transcription (Latin):
utilem maerorẽ coradlaso¬
tendit laudẽdĩ & uerbaor
eiꝰ cuiꝰ. cerui cẽm clinat hu¬
militas. & nerigit suꝑbia
ueronimꝰ dix̃ ad sumitatẽ uir¬
utũ ñ potentia. sed humilita
as quantũ inclinat᷑ adima tan
mlitatecaruerits Qui enĩ hu¬
nilis fuerit. ex altabit̃ ingloria
lagna ẽ. uirtus humilitatis
qui ex desiderio loca ultimate¬
nentes sẽꝑ humilitatẽ in alto
ñ sesubleuant e tcaelestis ra¬
lis eẽ sehumilẽꝓfit& Quelibe
litate c̃diant᷑. Tanto ergo sehus¬

Expanded text:
utilem moerorem cor ad lasctendit laudem Dei, et verba oris ejus cujus cervicem inclinat humilitas, et non erigit superbia. HIERONYMUS. Ad summitatem virtutum non potentia, sed humilitattas quantum inclinatur ad ima, tamilitate caruerint. Qui enim humilis fuerit, exaltabitur in gloria. Magna virtus humilium est: qui ex desiderio loca ultima tenentes si per humilitatem in altum non sublevant coelestis relis esse humilem profitetur. Quaelibet litate condiantur. Tanto ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lũ caritatis. Basilius dix̃. Qu
caritateplenꝰ ẽ tranquillo an¬
mo & serenis simo uultu ꝓced
Vir aut̃ odiopleñ abulat iracun
esarius dix. Verã ergo caritatẽ
& uerã oboedientiã recinentes
nihildenris meritis p̃sumamꝰ
sed dedĩ uirtute c̃fidamꝰ. Talia e¬
nis sinetaritate ieiunia qualis
sineoleo lucerna Nihil nobꝓ
dest qđ nos p̃tiosis uigili is labo¬
resq cͥficimꝰ si intra nos caritatẽ
habemꝰ: Quianibil ꝓdest qđ af¬
ligi corpustuũ. quando nihil
ficit cord&uo. Sicaritas uera¬

Expanded text:
. BASILIUS. Qui charitate plenus est, tranquillo animo et serenissimo vultu procedit. Vir autem odio plenus ambulat iracundus. CAESARIUS. Veram autem charitatem et veram obedientiam retinentes, nihil de nostris meritis praesumamus, sed de Dei virtute confidamus. Talia enim sunt sine charitate jejunia, qualis sine oleo lucerna. Nihil nobis prodest quod nos continuis vigiliis laboribusque conficimus, si intra nos charitatem non habemus. Quia nihil prodest quod affligis corpus tuum, quando nihil proficit in corde tuo. Si charitas
Abbreviated transcription (Latin):
diuiderespolia cũ suꝑbis: Hie
magnes humiliatem omnib:
& corãdõ inuenies gratiam
qui t̃humiliat se. &interioraes
plena sdolo: Origenis dix̃ Si¬
milis & qui&us ñ fueris. ñ por
habitare inte gratia sp̃s scĩ
erubes cat homo suꝑbus eẽ.
Semꝑ conscientia seruidĩ. hum

Expanded text:
dere spolia cum superbis . magnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo . ORIGENES. Si humilis et quietus non fueris, non potes habere in te gratiam Spiritus sancti. erubescat homo fieri superbus. Semper conscientia servi Dei hu
Abbreviated transcription (Latin):
mititia quenihil querit exreb:a
nici. Nisi solã oeniuolentiã. scili¬
i&ut gratis am&amanti. Plerũq a¬
micitia exneces sitate: uł indigen¬
tianascit. Ut sit ꝑquẽquisque
qđ desiderat consequatur. ille
aut̃ amititia uera cit̃ quaerit
quini hilegendo eã ad p&it. Nã
illa ex inopia breuis & fugata.

Expanded text:
micitia, quae nihil quaerit ex rebus amici, nisi solam benevolentiam, scilicet ut gratis amet amantem. 3. Plerumque amicitia ex necessitate vel indigentia nascitur, ut sit per quem quisque quod desiderat consequatur. Ille autem eam veraciter quaerit, qui nihil egendo eam appetit. Nam illa ex inopia brevis est et fucata,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquus & extraneis pe
tam peadẽcantate adi amo¬
teflectendũ Sic enĩ multi
rami arboris exunara diceꝓde¬
unt sic & cxereuir tutes exuna
caritategenerant. Nec hocb&
Aiquidramꝰ uiriditatis bonio

Expanded text:
pinquis et extraneis. Nec tamen pro eadem charitate a Dei amore flectendum. Sicut enim multi rami arboris ex una radice procedunt, sic caeterae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid ramus viriditatis boni o
Abbreviated transcription (Latin):
sequiũ minuat & ipsiheredes¬
ꝓpt indigentiã m̃daci uellatto¬
nes seu malefacto res efficiani
& ut sepius ñ fiant mannitiad
plcccita
nisi sicud in alio
capitu la rep̃cepimꝰ ia
seruee XUII. Deecclesi is seu
scis nouiter sineaut toritate
inuentis. nisi epĩo ꝓbantem inime
uenerent. salua &iã de hoc & deom¬
nb ecclesus canonica auttoritate¬
xuiii. Defalsis mon&is qr in mul¬
tis locis c̃traiuistitiã. & c̃traeditũ
fiunt uolumꝰ utnullo alioloco
monita sit nisim palationronisi
farceiterũ a nob alit̃ fuerit ordi¬
natũ illitam̃ denarii qui modo
monitas sipensantes & merifue¬
int ab eant᷑: XViiii. dehariban¬
nouolumꝰ ut mis sinrĩ hoc annofi¬
delit̃ ex actaredeant absq uilli¬
ro in argentũ bruneis ȩram̃to pa¬
nis integris. caballis boues uaccis
łaliquo peculio & uxores ł infan¬
tes ñ fiant dispoliati ꝓ actoredan
uestim̃tis accipiatlegitimũ lri¬
bannũ. idẽ lbrs .iii. quiuero ñ
buerunt aplius in supra scripti

Expanded text:
sequium minuatur, et ipsi propter indigentiam mendici vel latrones seu malefactores efficiantur, et ut saepius non fiant manniti ad placnisi sicut in alio capitulare praecepimus servetur. 17. De ecclesiis seu sanctis noviter sine auctoritate inventis, nisi episcopo probante minime venerentur: salva etiam de hoc et de omnibus ecclesiis canonica auctoritate. 18. De falsis monetis, quia in multis locis contra iustitiam et contra edictum fiunt, volumus ut nullo alio loco moneta sit, nisi in palatio nostro, nisi forte iterum a nobis aliter fuerit ordinatum. Illi tamen denarii qui modo monetati sunt, si pensantes et meri fuerint, habeantur. 19. De heribanno volumus, ut missi nostri hoc anno fideliter exactare debeant absque ulliro, in argento, bruneis, aeramento, pannis integris, caballis, boves, vaccis, vel alio peculio, et uxores vel infantes non fiant dispoliati pro hac re de estimentis, accipiat legitimum haribannum, id est libras tres. Qui vero non habuerit amplius in suprascripto
Abbreviated transcription (Latin):
ut serue .XV deliber hominib:
quiad seruitiũ dĩ setradereuluq
tprius hoc ñ faciunt quã a nob
licentiã postulant. hocideoqr
sinc tioneregali  fugiendo
quos dã uero cupi ditces¬
sausa ab his queres illoꝵ ccupiscuds̃
circũ uentis audiuimꝰ hoc ideo fu

Expanded text:
us. De liberis hominibus, qui ad servitium Dei se tradere volunt, ut prius hoc non faciant, quam a nobis licentiam postulent. Hoc ideo, functione regali fugienda, quosdam vero cupiditcausa ab his qui res illorum concupiscunt circumventos a
Abbreviated transcription (Latin):
c& nobis aut antiqua &iusta telo¬
nea anegotiatorib exigant᷑ tã
depontib quã denauigiis serimer¬
catis nouauero seu in iusti ubi
uel funis tenduntur uel cũ na¬
uib sub pontib transit᷑ seuhis
similia in quib: nullũ ad iutor ĩ
ł similit᷑ &iã nec dehis qui sinene¬
gotian dicausã substantiã suã de
unodo sua ad aliã autpa latiũ aut

Expanded text:
cet nobis, ut antiqua et iusta telonede pontibus quam de navigiis seu mercatis. Nova ergo seu injusta ubi vel funes tenduntur, vel cum navibus sub pontibus transitur, seu his similia in quibus nullum adjutorium similiter etiam nec de his qui sine negotiandi causa substantiam suam de una domo sua ad aliam, aut ad palatium, aut
Abbreviated transcription (Latin):
& sem&upsum adeccle: siã tradere uoluerit. Nullur habeat
gitiã cantr a dicereer p̃i dux. nĩ comis. riec ulla ꝑsona sed
nitatẽ faciat. & tester: sexł. septem adhibeat. & nomina
rum ipsa carta contineat. &coram sacer date quiad ecde¬
i deseruit suꝑ altare ponat. et propri&as deipsas res¬
illa ecclesia in ꝑ p&uo ꝑmaneat. &si aliqua ꝑsona autipse
uidedit uel aliquir deheredib eiur p̾haec deipsas res. de
a ecclesia abstrahere uoluerit uel aliquir hamo qualis¬
umq ꝑsona hoc p̃sumpserit facere affectum quo in coa¬

Expanded text:
habeat licentiam contra dicere, non dux, non comes nec ulla persona, sed firmitatem faciat, et testes VI vel septem adhibeat, et nomina ipsorum ipsa carta contineat, et coram sacerdote qui ad ecclesiam deservit super altare ponat, et proprietas de ipsas rebus ad ecclesiam in perpetuum permaneat. Et si aliqua persona aut ipse qui dedit vel aliquis de heredibus eius postea ipsas res de illa ecclesia abstrahere voluerit vel aliquis homo, qualiscumque persona hoc presumpserit facere, et effectum quem inchoa
Abbreviated transcription (Latin):
serit autꝑ dita fuerit quodille homo fecit. Tunc lice at
illum heredẽ cũ illos tester nominatur quinq ipse sđ
sextus in ipsam ecdesiã iur& qd pat̾ eiur nec cartã fec¬
tiuũ autliberum aut seruũ & ipse int̃ ianuar ecclesiae
confugiens. Nullur habeat potestatemuim abstrahen
Sed extimoredĩ honorẽ eoclesiae inpendat & sacerdo¬
tem ecclesiae int̃pell& proseruosuo rag& sibi eũ redo¬
re & don& legitimo uuadio. uitilla culpa ille seruus
cersa habeat. Tunc ille prłt reddat in pacẽ seruũ domino
seruũ aputse illũ conteneat &cura deillum habeat ut
ex inde fugitiuus ni euadati & si euaserit ille prbt sine
ulla dilatione ꝑ quirat & dominũ restituat. &si ipsũ

Expanded text:
serit aut perdita fuerit, quam ille homo fecit, tunc liceat serit aut perdita fuerit, quam ille homo fecit, tunc liceat illi heredi cum testibus nominatis quinque, ipse sit sextus, in ipsa ęcclesia iurare quod pater eius in hec cartam fectivum, aut liberum aut servum, et ipse inter ianuas ecclesię confugerit, nullus habeat potestatem per vim abstrahendi re Dei honorem ecclesie impendat et sacerdotem ecclesie interpellat pro servo suo, roget sibi eum reddere et donet legitimum vvadium, ut illam culpam illo servo concessam habeat. Tunc ille presbyter reddat in pace servum domino sservum, apud se illum contineat et curam de illo habeat, ut exinde fugitivus non evadat. Et si evaserit, ille presbyter sine ulla dilatione perquirat et domino restituat. Et si ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cartam firmitatẽ fecerit sicut superiur dictum. est
posthaec ad pastorem ecclesiae adbeneficium sus cepe¬
ł ut uistualem necersitatẽ conquerendã diebus uite sue.
qđ spondit prosoluat ad ecclesiam censum. deilla terra
hac ꝑ epistolam firmitar fiat: ut peiur discersu. nullur
hedibus. non contradicat. Esi contigerit ut post mortẽ
us quideditillas rer filiur relinquid: forsitan ipsefiliur
ult dicere qđ hereditar paternasua sibi sit legitima ad par¬
dendum: & paterciur nondedirs& nec firmitatem fecirs&.
onliceat ei iurire sed ipsa carta quod pat̾ eius fecit. p̃senr
sent.
& oculis siuis uidis sent & aurib: addissent qd pat̃ eiuse
urer ad ecclesiam de dirs& & cartam fecies& & illosa
tester aduocars& hoc ꝑsaeram̃tum dicant. qd nos uri
testes sumus. Post haec paestor eeclesiae ressuas pos¬
sadeat : & illep̃sumptor qui contradix̃ illa multa q̃d ca
ta contin& adecclesiã ꝓsoluat. Si aũt illa carta aut an¬

Expanded text:
em fecerit sicut superius dictum est, et post hec a pastore ęcclesię per beneficium acciperit ad victualem necessitatem conquirendam diebus vite sue, et quod spondit persolvat ad ecclesiam censum de illa terra, et hoc per epistulam firmitatis faciat, et post eius discessum ullus de heredibus non contradicat. Et si contigerit post mortem ei qui dedit illas res filium relinquat, forsitan ille filius vult dicere quod hereditas paterna sibi sit legitima ad possidendum, et pater eius non dedisset nec firmitatem fecisset, non liceat ei iurare, sed ipsa carta quem pater eius fecisset presens sent t oculis suis vidissent et auribus audissent quod pater eius illas res ad ecclesiam dedisset et carta fecisset et illos testes advocasset, hoc per sacramentum dicant « quos nos vere testes sumus ». Post hec pastor ecclesie res suas possideat, et ille presumptor qui contra dixerat, illa multa que in carta continet ad ecclesiam persolvat. Si autem illa carta aut ar
Abbreviated transcription (Latin):
que furauit tres nouigildor soluat. aut seruũ autan¬
dilã autbiouẽ autcaballũ autqualecumq animal uel
deras res quiad eclesiam ꝑteneant. si post furtum
tullit coram sacerdate uel ministroens quẽ pastor
quẽ pastor ecdesiae iurserit audiresacramentũ. Si q̃¬

Expanded text:
quam furavit tres nougeldos solvit aut servum aut ccillam aut bovem aut caballum aut quacumque animal vel ceteras res qua ad ecclesiam Dei pertinent. Si post furtum tulit coram sacerdote vel ministro eius quem pastor ecclesię iusserit audire sacramentum.
Abbreviated transcription (Latin):
separentur ab inuicem & singulariter inqui¬
rantur & si solem accusatori liceat testes
elegere absente suo causatore & omninoriul
refutater & prob&. quare illum reciper etl
& de ipso pago rĩ de altero testes elȩgantur
nisi forte longius extra comitatũ causa sit in¬
eliberir hominib: ꝗ ad seruicium dĩ setrade¬
re uolunt ut prius hoct̃ faciant quã a nobir li¬
alia functione regalir fugiendo quordã uero
cupiditatis causa ab his quirer illarũ concupis¬
cunt circũ uentur audiuimur hocideo fier ꝓhi¬

Expanded text:
separentur ab invicem, et singulariter inquiseparentur ab invicem, et singulariter inquirantur; et non solum accusatori liceat testes eligere absente suo causatore. Et omnino nurefutat, et probet quare illum recipere nolit. Et de ipso pago non de altero testes eligantur, nisi forte longius extra comitatum causa sit inliberis hominibus, qui ad servitium Dei se tradere volunt, ut prius hoc non faciant, quam a nobis lialia functione regali fugienda, quosdam vero cupiditatis causa ab his qui res illorum concupiscunt circumvent
Abbreviated transcription (Latin):
e ar matura in exercitu sicut antea in alio
capitulare cõmendauimus. Ita seru&ur &
insuꝑ omnir homo. de xii. mansis brunia habeat
Qui uero brunia habens & eam secum nontul¬
lerit omne bene ficium cumbrunia ꝑ clat.
De clamatoribus uel canse dicis Cãp̃. un¬
qui nec iudicium scabiniorum ad qui es cere
nec blarphaemare uolunt Antiquis consue¬
tudo seru&ur. Idest ut custodia recludantur
donec unum eduobus faciant. &si ad palaciũ
ꝑ hac reclamauerint & litteris detullerint p̃
quidem eis credatur nectamen in carcere
ponantur sed cum cus todia & cum ipsis litte¬
Ieiur amento ut nulli alteri ꝑsacram̃tum
fidelitas promittatur nisi nobis & unicuiq
ꝓ prio seniuri adnram utilitatẽ &suis senions
excepto hir sacramentis quae iuste secundum
legem alteri abaltero deb&. & infantes quean¬
tea ron potuerunt propt̃ iuuenilem aetatẽ
iurare modo fidelitatem repromittanti
mitatur tester adiuramentum antequam
discuciant. &si aliter discuti non possunt

Expanded text:
e armatura in hoste, sicut antea in alio capitulo commendavimus ita servetur, et insuper omnis homo qui 12 habet mansos brunia habeat, qui vero bruniam habet et eam secum non tulerit, omne beneficium et bruniam perdat.De clamatoribus vel causidicis, qui nec iudicium scabiniorum adquiescere nec blasphemare volunt, antiqua consuetudo servetur, id est ut in custodia recludantur, donec unum e duobus faciant. Et si ad palatium pro hac re proclamaverint et litteras quidem eis credatur, nec tamen in carcere ponantur; sed cum custodia et cum ipsis litteramento, ut nulli alteri per sacramentum fidelitas promittatur, nisi nobis et unicuique proprio seniori ad nostram utilitatem et sui senioris; excepto his sacramentis, quae iuste secundum legem alteri ab altero debentur. Et infantes, qui antea non potuerunt propter iuvenilem aetatem iurare, modo fidelitatem remittantur testes ad juramentum antequam discutiantur. Et si aliter discuti non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cumqi lib& causa fr&a nonexigat prius quã facinus conpo¬
natꝰ. Si q̃ aut̃ ꝑ cupiditatẽ istã trans grersur fuerit legib
conponatꝰ fr&cum aut̃ nonilli iudici. tribuat quiculpa
cõmisit sed illi quisolucionẽ recipit. Terciã partẽ corã
testib firco tribuit. utpax ꝑp&ua stalulir ꝑ maneatꝰ

Expanded text:
 causa freda non exigant prius quam facinus componatur. Si quis autem per cupiditatem ista transgressus fuerit, legibus componat. Fredum autem non illi iudici tribuat cui culpam commisit, sed illi qui solutionem recipit; tertiam partem coram testibus fisco tribuat, ut pax perpetua stabilis permaneat.
Abbreviated transcription (Latin):
des aut in aequalitas aeris uel alia quale¬
cumq tribulatio ut non expecteur aedictũ
Nostrũ sed statim dep̃c&ur dĩ misericordia
nimis careustid& & neforis imperiũ nostrũ
umn dantur aliquo alimoniae. Cap̃l . i1.¬
e armir infrapatria non portandir id est
scutis & lanceis & loricis si faidosus quissit
discuciatur. Tunc quib: eduobus contrarius
sit utpacati fiant & distringantur: ad pacem
&iam si noluerint &sialiter pacificare nolunt
addu cantur in nr̃a p̃sentra. Etsi aliquir postꝰ
pacificationem alterũ occidit conponatillũ.
& manum quam ꝑiur auit ꝑdat & insuꝑ bannũ¬

Expanded text:
des aut inequalitas aeris, vel alia qualiscumque tribulatio, non exspectetur edictum nostrum, sed statim deprecetur Dei misericordia; nimis care vendit, et ne foris imperium nostrum vendatur aliquid alimoniae. 20. De armis infra patriam non portandis, id est scutis et lanceis et loricis. Si faidosus quis sit, discutiatur tunc, quis e duobus contrarius sit ut pacati fiant, et distringantur ad pacem, etiam si noluerint. Et si aliter se pacificare nolunt, adducantur in nostram praesentiam. Et si aliquis post pacificationem alterum occiderit, conponat illum, et manum quam per
Abbreviated transcription (Latin):
adie mortis defuncti. quicumq inoffici¬
osum dicere uoluerit testamentum: in quo¬
andi actionis licientiam senuerit habitu¬
rum. Quod temporis spacium: &iam fili¬
i sibi sicontra parentum testamenta uel
uoluntatir agere uoluerit agnurcant esse
Lase quer illa testamento: similis iudi catur
cuntra quam similit̃ preter missus: & si
minus cui actio haec conp&it quã quarta
portionis suae modus est demittatur In¬
tra quinquennio superius constitutũ age¬
re ꝑ mittitur. & sicut in officio sum testa

Expanded text:
a die mortis defuncti quicumque inofficiosum dicere voluerit testamentum, incoandae actionis licentiam se noverit habiturum. Quod temporis spatium etiam filii sibi, si contra parentum testamenta vel voluntates agere voluerint, agnoscant esse si querella testamento similis iudicatur, contra quam similiter praetermissus, etsi ei minus, cui haec actio conpetit, quam quartae portionis suae modus est, dimittatur, intra quinquennium superius constitutum agere permittitur. Et sicut inofficiosum testa
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis sũ altero de qualibet sausa sontritionẽ
si ille falsuseas suspisatur liseata alios teste
quos meliciss potuerit iongraeos oppontiẽ ut uerisuĩ
testimonio falsoꝵ testiũ ꝑ uersitus sura et qđlia¬
bẽpartes tatiũ itaint̃ se dissoris intua nulla toius
una pars alteri seise uont eligantur duo s ipsis
utru parsfalsitatẽ utra ucrito peni suoteslimo¬
ci uirotius dt̃ parris tistss qua falsia paruer
manus suas redsnant suius conpesisi onis duepartes

Expanded text:
Si quis cum altero de qualibet causa contentionem si ille falsos eos esse suspicatur, liceat ei alios testes, quos meliores potuerit, contra eos opponere, ut veracium testimonio falsorum testium perversitas superete partes testium ita inter se dissenserint, ut nullatenus una pars alteri cedere velit, eligantur duo ex ipsisutra pars falsitatem, utra veritatem suo testimoceteri vero eiusdem partis testes, qui falsi apparuerunt, manus suas redimant; cuius conpositionis duae partes
Abbreviated transcription (Latin):
iure porsedisse probantur. Ineorũ dic¬
Tione reposersa ꝑmaneat. Nec actio tanti
seui spatus sepulte ulteriur conlegũ ordine
sub aliquo rep&itione cansurgat possessione
inpor sessores iuri sine dubo ꝑmanente ꝓ¬

Expanded text:
jure possedisse probantur, in eorum ditione res possessa permaneat; nec actio tantis aevi spatiis sepulta ulterius contra legum ordinem sub aliqua repetitione consurgat, possessione in possessoris jure sine dubio permanente. P
Abbreviated transcription (Latin):
Inaliquo crimine fuerit accusatur tĩ condẽ¬
n&ur penitur in auditur. sed se inicrimine
accusatur & sulita discursione fuerit fortar¬
se conuistus promadum criminir sententiã¬
nomer &ur excipiat ultione. Int̃ romanx
terminare. Siquis auctoritatẽ nr̃am

Expanded text:
e fuerit accusatus, non condemnetur penitus inauditus; sed si in crimine accusatur, et habita discussione fuerit fortasse convictus, pro modo criminis sententiam excipiat ultionis. Inter Romanos terminari. Si quis auctoritatem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
Sios destatu ibidẽ de libtatẽ uł ue os ditote
conpellandũ est iuxta legis sonstitus onẽ in anni¬
at̾ deceteris ufro causisunde quisracionem et
ie diturus non manniatur s& ꝑ somi tẽ banniat
si pastunã & alteã sonitis admonisionẽ

Expanded text:
is de statu suo, id est de libertate, vel de hereditate conpellendus est, iuxta legis constitutionem manniatur. De ceteris vero causis, unde quis rationem est redditurus, non manniatur, sed per comitem banniatur. Et si post unam et alteram comitis admonitionem