comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrosa nocte ut in orbe toto lumen descendentis dei tanꝗͣ
fulgur appareat. Quod sibylla his uersibus elocuta est.
H ec est nox quae a nobis ꝑꝑ aduentum regis ac dei nr̃i ꝑuigil
celebratur. cuius noctis duplex ẽ ratio. quod in ea et uitam
recepit cum passus ẽ. et postea regnum orbis terrae recepturꝰ
est. Hic est enim liberator. et udex. et ultor. et rex et deus
quem nos christum uocamus. ꝗ prius ꝗͣ descendat hoc signũ
dabit. Cadet repente gladius e caelo. ut sciant iusti ducem
sanctae militiae descensurum. et descendet comitantibus an¬
gelis in medium terrae. et antecedet eum flamma in extingiu¬
bilis. et uirtus angeloꝵ tradet in manus iustoꝵ multitudi¬
nem illam quae montem circunsederit. et concidetur ab hora
tertia usq in uesperum. et fluet sanguis more torrentis de¬
letisq omnibus copus impius solus effugiet. et peribit ab eo
uirtus sua. Hic est autem ꝗ appellatur antichristus. sed se

Expanded text:
tenebrosa nocte, ut in orbe toto lumen descendentis dei tamquam fulgur appareat; quod Sibylla his uersibus elocuta est: νυκτὶ μελαίνῃ. haec est nox quae a nobis propter aduentum regis ac dei nostri peruigilio celebratur: cuius noctis duplex ratio est, quod in ea et uitam tum recepit, cum passus est, et postea regnum orbis terrae recepturus est. hic est enim liberator et iudex et ultor et rex et deus, quem nos Christum uocamus, qui priusquam descendat, hoc signum dabit. cadet repente gladius e caelo, ut sciant iusti ducem sanctae militiae descensurum, et descendet comitantibus angelis in medium terrae et ante-, cedet eum flamma inextinguibilis et uirtus angelorum tradet in manus iustorum multitudinem illam quae montem circumsederit et concidetur ab hora tertia usque in uesperum et Suet sanguis more torrentis: deletisque omnibus copiis inpius solus effugiet et peribit ab eo uirtus sua. hic est autem qui appellatur Antichristus, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum antiquis litteris graecis. Zfpa rpOΝd. idem
latine iupiter saturni. hoc certe non poetae tradunt.
sed antiquaꝵ rez scriptores. quae adeo uera sunt. ut
ea sibyllinis uersibus confirmentur. qui sunt tales. Dci
cum tres ioues a theologis enumerari diceret. ait terti¬
um fuisse cretensem saturni filium cuius in illa insu¬
la sepulchrum ostenditur. Quomodo igitur põt alibi
deus ẽẽ uiuus. alibi mortuus alibi habere templum.
alibi sepulchrum: Sciant ergo romani capitolium
suum. idest summum caput religionum publicarum
nihil esse aliud ꝗͣ inane monumentum. Ueniamus nũc
ad eius patrem qui ante regnauit. et qui fortasse plus
habebat in se quod eox coitu tantoꝵ elementoꝵ genitus
esse dicatur. Uideamus quid in eo fuerit deo dignum.
In primis illud quod aureum seculum narratur habuis

Expanded text:
scriptum antiquis litteris Graecis ZAN KPONOT id est Latine Iuppiter Saturni. hoc certe non poetae tradunt, sed antiquarum rerum scriptores. quae adeo uera sunt, ut ea Sibyllinis uersibus confirmentur, qui sunt tales: δαίμcum tres loues a theologis enumerari diceret, ait tertium fuisse Cretensem Saturni filium, cuius in illa insula sepulchrum ostenditur. quomodo igitur potest alibi deus esse uiuus alibi mortuus, alibi habere templum alibi sepulchrum? sciant ergo Romani Capitolium suum id est summum caput religionum publicarum nihil esse aliud quam inane monumentum. Veniamus nunc ad eius patrem, qui ante regnauit et qui fortasse plus habeat in se, quod ex coitu tantorum elementorum genitus esse dicatur.. uideamus quid in eo fuerit deo dignum, in primis illud quod aureum saeculum narratur habuis
Abbreviated transcription (Latin):
et maiestate caelesti suggerente nobis dicendi facultatem in¬
ueteratos depulimus errores. Nunc uero maior nobis ac
difficilior cum philosophis proposita est luctatio. quorum
summa doctrina et eloquentia quasi moles aliqua mihi op¬
um gentium premebamur. ita hic auctoritate praestantium
omni genere laudis uirorum. Quis autem nesciat plus ẽẽ
momenti in paucionbus doctis ꝗͣ in pluribus imperitis. S
non est desperandum istos quoque de sententia deo et ue¬
ritate ducibus posse depelli. nec tam pertinaces fore arbi¬
tror ut clarissimum solem sanis ac patentibus oculis ui¬
dere se negent modo illud uerum sit quod ipsi solent
profiteri studio in uestigandae ueritatis se teneri effi¬
ciam profecto ut quaesitam ueritatem diu et aliquã¬
do inuentam esse credant. et humanis ingenus inueniri
non potusse fateantur:
IR MIANILACTANTUDE FALSASAPIEN

Expanded text:
et majestate coelesti suggerente nobis dicendi facultatem, inet majestate coelesti suggerente nobis dicendi facultatem, inveteratos depulimus errores. Nunc vero major nobis, ac difficilior cum philosophis proposita luctatio est: quorum summa doctrina et eloquentia, quasi moles aliqua mihi opum gentium premebamur; ita hic auctoritate praestantium omni genere laudis virorum. Quis autem nesciat, plus esse momenti in paucioribus doctis, quam in pluribus imperitis? Sed non est desperandum, istos quoque de sententia, Deo ac veritate ducibus, posse depelli: nec tam pertinaces fore arbitror, ut clarissimum solem sanis ac patentibus oculis videre se negent. Modo illud verum sit, quod ipsi solent profiteri, studio investigandae veritatis se teneri, efficiam profecto, ut quaesitam veritatem diu, et aliquado inuentam esse credant et humanis ingeniis inueniri non potuisse fateantur. LIBER III DE FALSA SAPIEN
Abbreviated transcription (Latin):
potest esse caelestis in aere. quod fit ex terra. quod quidem de
nomine ipso apparere sapienti potest. Quicquid enim simu¬
latur id falsum sit necesse est. nec potest unꝗͣ ueri nomen
accipere. quod ueritatem fuco et imitatione mentitur. Si
autem omnis imitatio non res ponssimum seria sed quasi
ludus ac iocus est. non religio in simulachris. sed munus
religionis est. Praeferendum est igitur. falsis omnibꝰ uerum
calcanda terrena ut caelestia conseqͣmur. Ita eĩ se res habet:
ut ꝗsꝗ aĩam suam cuiꝰ origo de caelo ẽ. ad inferna et ima pro¬
strauerit eo cadet. quo se ipse deiecerit. Ideoq oportet ratio¬
nem ac status sui memorem non nisi ad suꝑna niti semꝑ ac
tenđe. Quod qui fecerit. bic plane sapiens. hic iustꝰ hic homo.
hic deniq caelo dignus uidicabitur. quem suus parens non
humilem nec ad terram more quadrupedis abiectum. sed
stantem potius ac rectum sicut eum fecit agnouerit. Pera

Expanded text:
potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terra. Quod quidem de potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terra. Quod quidem de nomine ipso apparere sapienti potest. Quidquid enim simulatur, id falsum sit necesse est; nec potest unquam veri nomen accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur. Si autem omnis imitatio, non res potissimum seria, sed quasi ludus ac jocus est, non religio in simulacris, sed mimus religionis est. Praeferendum est igitur verum omnibus falsis: calcanda terrena, ut coelestia consequamur. Ita enim res se habet, ut quisquis animam suam, cujus origo de coelo est, ad inferna et ima prostraverit, eo cadat quo se ipse dejecerit. Ideoque oportet rationis, ac status sui memorem, non nisi ad superna niti semper, ac tendere. Quod qui fecerit, hic plane sapiens, hic justus, hic homo, hic denique coelo dignus judicabitur; quem suns parens non humilem, nec ad terram more quadrupedum abjectum, sed stantem potius, ac rectum, sicut eum fecit, agnoverit. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
hominum non tenere. eosq impietatis ac sceleris sui supplicia
pensuros. qui rebelles aduersus parentem generis humani de¬
um susceptis in expiabilibus sacris. fas omne uiolauerint.
Quicunq igitur sacramentum hominis tueri rationemq na¬
ture suae nititur obtinere. ipse se ab humo suscitet. et erecta
mente oculos suos tendat in caelum. non sub pedibus quae¬
rat deum nec a uestigus suis eruat quod adoret. quia qe¬
quid homini subiacet infra hominem sit necesse est. sed q̃¬
rat in sublimi. quaerat in summo quia nihil potest eẽ ho¬
mine maius. nisi quod fuerit supra hominem. Deus autem
maius est homine. supra ergo. non infra est. nec in una potiꝰ
sed in summa regione quaerendus est. Quare non est dubiũ
quin religio nulla sit ubicunq simulachrum est. Nam si
religio ex diuinis rebus est. diuini autem nihil est nisi in
celestibus rebus. carent ergo religione simulachra quia nib

Expanded text:
hominum non tenere eosque inpietatis ac sceleris sui supplicia hominum non tenere eosque inpietatis ac sceleris sui supplicia pensuros, qui rebelles aduersus parentem generis humani deum susceptis inexpiabilibus sacris fas omne uiolauerint. Quicumque igitur sacramentum hominis tueri rationemque naturae suae nititur obtinere, ipse se ab humo suscitet et erecta mente oculos suos tendat in caelum. non sub pedibus deum quaerat nec a uestigiis suis eruat quod adoret, quia quidquid homini subiacet, infra hominem sit necesse est: sed quaerat in sublimi, quaerat in summo, quia nihil potest esse homine maius nisi quod fuerit supra homajor est homine; supra ergo, non infra est, nec in ima potius, sed in summa regione quaerendus est. Quare non est dubium quin religio nulla sit, ubicumque simulacrum est. Nam si religio ex divinis rebus est, divini autem nihil est, nisi in coelestibus rebus; carent ergo religione simulacra, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
artificis parentisq nostri unicum nomen. qui propterea hominẽ
rigidum figurauit. ut sciamus nos ad superna et caelestia pro¬
uocari. Tertio quod spiritus qui praesunt ipsis religionibus
condemnati et abiecti a deo per terram uolutentur: qui non
tantum nihil praestare cultoribus suis possunt. quoniam rez
potestas penes unum est: uerumetiam mortiferis eos illecebs
et erroribus perdant. quoniam hoc illis quotidianum sit op
tenebras hominibus obducere. ne quaeratur ab iis uerus deus
Non igitur colendi sunt. quia sententiae dei subiacent. Est eĩ
piaculum maximum addicere se potestati eoꝵ. quibus si
iustitiam sequare potentior esse possis. et eos aduratione
diuini nominis expellere ac fugare. Quod si apparet religi¬
ones istas tot modis esse uanas quibus docui manifestũ
est eos qui uel mortius supplicant. uel terram uenerantur
uel spiritibus impuris animas suas mancipant rationem

Expanded text:
artificis parentisque nostri unicum nomen, qui propterea hominem artificis parentisque nostri unicum nomen, qui propterea hominem rigidum figurauit, ut sciamus nos ad superna et caelestia prouocari. tertio, quod spiritus qui praesunt ipsis religionibus condemnati et abiecti a deo per terram uolutentur; qui non tantum nihil praestare cultoribus suis possint, quoniam rerum potestas penes unum est, uerum etiam mortiferis eos inlecebris et erroribus perdant, quoniam hoc illis cottidianum sit opus, tenebras hominibus obducere, ne quaeratur ab iis uerus deus. non igitur colendi sunt, quia sententiae dei subiacent. est enim piaculum maximum addicere se potestati eorum quibus, si iustitiam sequare, potentior esse possis et eos adiuratione diuini nominis expellere ac fugare. quodsi apparet religiones istas tot modis esse uanas quibus docui, manifestum est eos qui uel mortuis supplicant uel terram uenerantur uel spiritibus inpuris animas suas mancipant, rationem
Abbreviated transcription (Latin):
gruens ut simulachrum hominis a simulachro dei colatur. Colit
enim quod est deterius et imbecillius. tum in expiabile facinꝰ
esse deserere uiuentem ut defunctoꝵ monumentis seruias. qui
nec uitam nec lucem dare cuiꝗͣ possunt. qua ipsi carent. Nec eẽ
alium deum praeter unum cuius uidicio ac potestati omnis aĩa
subiecta sit. Altero quod ipsae imagines sacrae quibus hoiẽs
inanissimi seruunt. omni sensu carent quoniam terra sit. Qs
autem non intelligat nefas esse rectum animal curuari ut ado¬
ret terram: quae idcirco pedibus nostris subiecta est ut calcã¬
da nobis non adoranda sit. qui sumus ideo excitati. et ex ea
statum sublimem praeter caeteras animantes accepimus. ut nõ
reuoluamur deorsum nec hunc caelestem uultum prouciamus
ad terram. sed oculos eo dirigamus. quo illos nature suae con¬
dicio direxit nibilq aliuid adoremus. nibil colamus aisi solius

Expanded text:
gruens ut simulacrum hominis a simulacro dei colatur: colit gruens ut simulacrum hominis a simulacro dei colatur: colit enim quod est deterius et inbecillius; tum inexpiabile facinus esse deserere uiuentem, ut defunctorum monumentis seruias, qui nec uitam nec lucem dare cuiquam possunt, qua ipsi carent; nec esse alium quemquam deum praeter unum, cuius iudicio ac potestati omnis anima subiecta sit. altero, quod ipsae imagines sacrae quibus homines inanissimi seruiunt omni sensu careant, quoniam terra sint. quis autem non intellegat nefas esse rectum animal curuari, ut adoret terram? quae idcirco pedibus nostris subiecta est, ut calcanda nobis, non adoranda sit, qui simus ideo excitati ex ea statumque sublimem praeter ceteras animantes acceperimus, ut non reuoluamur deorsum nec hunc caelestem uultum proiciamus ad terram, sed oculos eo dirigamus quo illos naturae suae condicio direxit nihilque aliut adoremus, nihil colamus nisi solius
Abbreviated transcription (Latin):
ipse iustus. et mitis et patiens. Nec enim fieri potest ut non is
in quo perfecta sit uirtus. sit etiam perfecta patienta. Unde ꝗ¬
dam purant ne irasci quidem deum omnino quod affectibus ꝗ
sunt perturbationes animi subiectus non sit. quia fragile ẽ ome
animal quod afficitur et commouetur. Quae persuasio ueritatẽ
ac religionem funditus tollit. Sed seponatur interim nobis hic
locus de ira dei disserendi. quod et uberior est materia. et oꝑe
proprio latius exequenda. Illos ergo nequissimos spiritus quis¬
quis ueneratus fuerit. ac secutus. neq caelo neq luce potietur
quae sunt dei. sed in illa decidet quae in distributione reꝵ attri¬
buta esse ipsi maloꝵ principi disputauimus. in tenebras scilie&
et inferos et supplicium sempiternum. Docui religiones deoꝵ
triplici modo uanas esse. uno quod simulachra ista quae colunt᷑
effigies sint hominum mortuoꝵ. Esse autem peruersum et incon¬

Expanded text:
ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut non is ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut non is in quo perfecta. sit uirtus, sit etiam perfecta. patientia. unde quidam putant ne irasci quidem deum omnino, quod adfectibus, qui sunt perturba-tiones animi, subiectus non sit, quia fragile est omne animal quod adficitur et commouetur. quae persuasio ueritatem ac religionem funditus tollit. sed seponatur interim nobis hic locus de ira dei disserendi, quod et uberior est materia et opere proprio latius exequenda.. illos ergo nequissimos spiritus quisquis ueneratus fuerit ac secutus, neque caelo neque luce potietur, quae sunt dei, sed in illa decidet quae in distributione rerum adtributa esse ipsi malorum principi disputauimus, in tenebras scilicet et inferos et supplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo uanas esse: uno, quod simulacra ista quae coluntur effigies sint hominum mortuorum; esse autem peruersum et incon
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. Itaq siue illud periculum quod imminet uitari potest.
uideri uolunt id placati auertisse. siue non potest. id agunt
ut propter illoꝵ contemptum accidisse uideatur. Ita sibi apđ
homines qui eos nesciunt. auctoritatem ac timorem pariunt.
ac uersutia et his artibus notitiam ueri dei et singularis apđ
omnes gentes inueterauerunt. Suis enim uitus perditi saeui¬
unt et grassantur ut perdant. Idcirco etiam humãs hostias
titur nec tam malis succurrit erroribus: Ut mala cum bonis
pugnent. ut uitia sint aduersa uirtutibus. ut habeat alios
quos puniat. alios quos honoret. Ultimis enim temporibus
statuit de uiuis ac mortius iudicare. de quo iudicio mihi erit
in ultimo libro disputatio. Differt igitur donec ueniat tempo¬
⁊ finis. quo esfundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti
sicut uatum praedicta prioꝵ terribili monitu horrificant. Nũc
autem patitur homines errare. et aduersum se quoq impios esse

Expanded text:
dunt. itaque siue illut periculum quod imminet uitari potest, dunt. itaque siue illut periculum quod imminet uitari potest, uideri uolunt id placati auertisse, siue non potest, id agunt ut propter illorum contemptum accidisse uideatur. ita sibi aput homines qui eos nesciunt auctoriHac versutia, et his artibus, notitiam veri ac singularis Dei apud omnes gentes inveteraverunt. Suis enim vitiis perditi, saeviunt, et grassantur, ut perdant. Idcirco etiam humanas hostias titur, nec tam malis succurrit erroribus? Ut mala cum bonis pugnent; ut vitia sint adversa virtutibus; ut quos puniat, alios quos honoret. ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudicare; de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. differt igitur, donec ueniat temporum finis, quo effundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti, sicut uatum praedicta piorum terribili monitu horrificant. nunc autem patitur homines errare et aduersum se quoque inpios esse,
Abbreviated transcription (Latin):
imolatur. Quotiens autem pericula impendent ob aliquam se
ineptam et leuem causam profitentur iratos. sicut uno uar¬
roni quod formosum puerum in tenta iouis ad exuiias tenẽ¬
das collocauerat. et ob hanc causam romanum nomen apud
cannas pene deletum est. Quod si uino alterum ganymedem
uerebatur. cur uiuentus romana luit poenas: Uel si dii tantũ¬
modo duces curant. caeteram multitudinem negligunt. cur
Uarro solus euasit qui hoc fecit. et paulus qui nihil meruit oc¬
cisus est. Uidelicet nihil tunc romanis accidit fatis iunonis
iniquae. cum hannibal duos exercitus populi r. et astu et uir¬
tute confecit. Nam iuno audere non poterat aut carthagi¬
nem defendere. ubi arma eius et currus fuit. aut romanis
nocere. quia progeniem troiano a sanguine duci Audierat
tyrias olim quae uerteret arces. Sed illoꝵ sunt isti lusus. ꝗ
sub nominibus mortuoꝵ delitescentes. uiuentibus plagas ten¬

Expanded text:
immolatur. quotiens autem pericula impendent, ob aliquam se immolatur. quotiens autem pericula impendent, ob aliquam se ineptam et leuem causam profitentur iratos, sicut Iuno Varroni, quod formonsum puerum in tensa lorus ad exuuias tenendas conloca.cerat: et ob hanc causam Romanum nomen aput Cannas paene deletum est. quodsi luno alterum Ganymeden uerebatur, cor iuuentus Romana luit poenas? uel si dii tantummodo duces curant, ceteram multitudinem neclegunt, cur Varro solus euasit qui hoc fecit et Paulus qui nihil meruit occisus est? uidelicet nihil tunc Romanis accidit fatis lunonis iniquae, cum Hannibal duos exercitus populi Romani et astu et uirtute confecit. nam Juno audere non poterat aut Carthaginem defendere, ubi arma eius et currus fuit, aut Romanis nocere, quia progeniem — Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim quae uerteret arces. sed illorum sunt isti lusus, qui sub nominibus mortuorum delitiscentes uiuentibus plagas ten
Abbreviated transcription (Latin):
deoq ab illis attribui putant et imperia et uictorias. et
opes. et euentus prosperos rez. Deniq ipsoꝵ nutu saepe
rempu periculis imminentibus liberatam. quae pericula &
responsis denuntiauerunt. et sacrificus placati auerterunt.
Sed omnia ista fallaciae sunt. Nam cum dispositiones dei
praesentiant. quippe cum ministri eius fuerint. interponũt
se in us rebus ut quaecunq a deo uel facta sunt uel fiunt.
ipsi potissimum facere aut fecisse uideantur. et quotiens
alicui populo. uel urbi secundum dei statutum boni quid
impendet. illi se id facturos uel prodigus uel somnus. uel
graculis pollicentur. si sibi templa. si honores. si sacrifi¬
cia tribuantur. quibus datis cum illud acciderit qdđ̃
necesse est. summam sibi pariunt uenerationem. hinc
templa deuouentur et nouae imagines consecratitur.
mastantur greges hostiaꝵ. Sed cum hec facta sunt
nihilominus tamen uita et salus eor qui hec fecerũ

Expanded text:
deoque ab ipsis adtribui putant et imperia et uictorias et deoque ab ipsis adtribui putant et imperia et uictorias et opes et euentus prosperos rerum, denique ipsorum nutu saepe rem publicam periculis inminentibus liberatam, quae pericula et responsis denuntiauerint et sacrificiis placati auerterint. sed omnia ista fallaciae sunt. nam cum dispositiones dei praesentiant, quippe qui ministri eius fuerunt, interponunt se in his rebus, ut quaecumque a deo uel facta sunt uel fiunt, ipsi potissimum facere aut fecisse uideantur, et quotiens alicui populo uel urbi secun- , dum dei statutum boni quid inpendet, illi se id facturos uel prodigiis uel somniis uel oraculis pollicentur, si sibi templa, si honores, si sacrificia tribuantur. quibus datis cum illut acciderit quod necesse est, summam sibi pariunt uenerationem. hinc templa deuouentur et nouae imagines consecrantur, mactantur greges hostiarum, sed cum haec facta sunt, nihilo minus tamen uita et salus eorum qui haec fecerint
Abbreviated transcription (Latin):
dominum ne patrem suum norint. et ut illiciant facile in tẽ¬
plis se occulunt. et sacrificus omnibus presto ad sunt. edũto
s aepe prodigia. quibus obstupefacti homines fidem commnodẽt
simulachris diunitatis ac numinis. Inde est quod ab au
gure lapis nouacula incisus est. quod iuno ueiensis migra¬
re se romam uelle respondit. quod fortuna muliebris per¬
culum denuntiauit. quod claudiae manum nauis secuta
est. quod in sacrilegos et uino nudata. et locrensis proser¬
pina. et ceres milesia uindicauit. et hercules de appio. &
iupiter de atinio. et minerua de caesare. Hinc quod serpẽs
urbem romanam pestilentia liberauit. epidauro accer¬
situs. Nam illuc daemoniarches ipse in figura sua si¬
ne ulla dissimulatione perductus est. Siquidem legati ad
eam rem missi draconem secum mirae magnitudinis attu¬
lerunt. In oraculis autem uel maxime fallunt. quorum
praestigias prophani a ueritate intelligere non possunt.i¬

Expanded text:
dominum, ne patrem suum norint; et ut illiciant facile, in temdominum, ne patrem suum norint; et ut illiciant facile, in templis se occulunt, et sacrificiis omnibus praesto adsunt, eduntque saepe prodigia, quibus obstupefacti homines, fidem commodent simulacris divinitatis ac numinis. Inde egure lapis noua-cula incisus est, quod Iuno Veiens migrare se Romam uelle respondit, quod Fortuna Muliebris periculum denuntiauit, quod Claudiae manum nauis secuta. est, quod in sacrilegos et Iuno nudata et Locrensis Proserpina. et Ceres Milesia uindicauit et Hercules de Appio et Iuppiter de Atinio et Minerua. do Caesare, hinc quod serpens urbem Romam pestilentia liberauit Epidauro accersitus. nam illuc daemoniarches ipse in figura sua sine ulla dissimulatione perlatus est, siquidem legati a.d eam rem missi draconem secum mirae magnitudinis aduexerunt. in oraculis autem uel maxime fallunt, quorum praestrigias profani a ueritate intellegere non possunt, i
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ ministerio res geratur. et hi tamen possunt aliquid prae¬
ter uissa rectoris per ipsius ignorantiam quae est condicioĩs
humanae Ille autem praeses mundi et rector uniuersi. qui
scit omnia cuius diuinis oculis nihil septum est. solus hẽt
reꝵ omnium cum filio potestatem nec est in angelis quicꝗͣ
nisi parendi necessitas. Itaq nullum sibi honorem tribui uo¬
lunt. quoꝵ honor in deo est. Illi autem qui desciuerunt a dei
ministerio. quia sunt ueritatis inimici et praeuaricatores. dei
nomen sibi et cultum deoꝵ uindicare conantur non quo ullũ
honorem desiderent. Quis enim perditis honor est: nec ut
deo noceant. eui noceri non potest. sed ut hominibus quos ni¬
tuntur a cultu et notitia uere maiestatis auertere. ne immor¬
talitatem possent adipisci quam ipsi sua nequitia ꝑdiderunt.
Offundunt itaq tenebras. et ueritatem caligine obducunt. ne

Expanded text:
lorum ministerio res geratur. et hi tamen possunt aliquid praelorum ministerio res geratur. et hi tamen possunt aliquid praeter iussa rectcris per ipsius ignorantiam, quae est condicionis humanae: ille autem praeses mundi et rector uniuersi, qui scit omnia, cuius diuinis oculis nihil saeptum est, solus habet rerum omnium potestatem nec est in angelis quicquam nisi parendi necessitas. itaque nullum sibi honorem tribui uolunt, quorum honor omnis in deo est, illi autem qui desciuerunt a dei ministerio, quia sunt ueritatis inimici et praeuaricanomen sibi et cultum deorum vindicare conantur; non quo ullum honorem desiderent quis enim perditis honor est?, nec ut Deo noceant, cui noceri non potest: sed ut hominibus, quos nituntur a cultu et notitia verae majestatis avertere, ne immortalitatem adipisci possint, quam ipsi sua nequitia perdiderunt. Offundunt itaque tenebras, et veritatem caligine obducunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
uere maleficos uulgus appellat cum artes suas excerabilest
exercent ueris suis nominibus cient. illis caelestibus quae
in litteris sanctis leguntur. hi porro incaesti ac uagi spiri¬
tus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus of¬
fundunt.serunt ac miscent falsa cum ueris. Ipsi enim cae¬
lestes multos esse finzcerunt. unumq omnium regem iouẽ
eo quod multi sunt in caelo spiritus angeloꝵ. et unus do¬
minus ac parens omnium deus. Sed ueritatem mentitis
nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt. Nam deus
ut in principio docui neq nomine cum solus sit eget. neq
angeli cum sint immortales dici se deos aut patiuntur. aut
uolunt. quoꝵ unum solumq est officium seriure nutibꝰ dei
nec omnino quicꝗͣ nisi uissa facere. Sic enim mundum re¬
Q a deo dicimus. ut a rectore prouinciam cuius apparito¬
res nemo socios esse in regenda prouincia dixerit.qͣuis il¬

Expanded text:
uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles exercent, ueris suis nominibus cient, illis caelestibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus angelorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt. nam deus, ut m principio docui, neque nomine, cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. unum solumque officium est seruire nutibus dei nec omnino quicquam nisi iussu facere. sic enim mundum regi a deo dicimus ut a rectore prouinciam: cuius apparitores nemo socios esse in regenda. prouincia dixerit, quamuis il
Abbreviated transcription (Latin):
oeõr. Asclepius quoq auditor eius eandem sententiam la-¬
tius explicauit in illo sermone perfecto quem scripsit ad
regem. Uterque uero daemonas esse affirmat inimicos et
appellat. Adeo non ignorãt¬
exx caelestibus deprauatos terrenos esse coepisse. Eoꝵ inuẽ¬
ta sunt astrologia et aruspicina et auguratio. et ipsa quae
dicuntur oracula. et nicromantia et ars magica et quie¬
quid praeterea maloꝵ eꝯcercent homines uel palam uel oc¬
culte. quae omnia perse falsa sunt. ut sibylla aerythreate
ciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatẽ mẽ¬
tita diuinitate diuinitate deludunt. quod illis uerum ape-¬
rire non exepedit. Ni sunt qui fingere imagines et simulachra
docuerunt. qui ut hominum mentes a cultu ueri dei auerte¬
rent effictos mortuoꝵ regum uultus et ornatos exequisita .t¬
pulchritudine statui consecrariq fecerunt et illoꝵ sibi noĩã
quasi personas aliquas induerunt. Sed eos magi et ii quos

Expanded text:
ῶσίς ἐστι τοῦ Θεοῦ. Asclepius quoque auditor ejus, eamdem sententiam latius explicavit in illo sermone perfecto, quem scripsit ad regem. Uterque vero daemonas esse affirmat inimicos et ροὺς appellat: adeo non ignoraex caelestibus deprauatos terrenos esse coepisse. Eorum inuenta sunt astrologia et haruspicina et auguratio et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. et ars magica et quidquid praeterea malorum exercent homines uel palam uel occulte: quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Erythraea teciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos magi et ii quos
Abbreviated transcription (Latin):
aeditis uerberari se et ardere. et iam iamq eaire proclamãt
tantum habet dei cognitio ac iustitia potestatis. Cui ergo
nocere possunt. nisis us quos habent in sua potestate. De¬
niq affirmat eos hermes qui cognouerint deum. non tantũ
ab incursibus daemonum tutos esse. uerumetiam ne fato ꝗđ

Expanded text:
editis uerberan se et ardere et iam iamque exire proclamant: tantum habet cognitio dei ac iustitia potestatis. cui ergo nocere possunt nisi iis quos habent in sua potestate? denique adfirmat Hermes eos qui cognouerint deum non tantum ab incursibus daemonum tutos esse, uerum etiam ne fato quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quia singuli quoque coetus hereticoꝵ se potissimum
christianos et suam eẽ catholicam ecclesiam putant. scien¬
dum est illam esse ueram in qua est confessio et poenitentia
quae peccata et uulnera quibus subiecta ẽ imbecillitas caris
salubriter curant. haec interim paucis admonendi gratia re¬
tuli ne quis errorem fugere cupiens. maiore implicetur er¬
rore: dum penetrale ueritatis ignorat. Postea plenius et
uerius contra omnes mendacioꝵ sectas. proprio separatoo
opere pugnabimus. Sequitur ut quoniam satis de religioe
uera et sapientia locun sumus. in procimo libro de iustitia
disseramus:¬

Expanded text:
tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissimum tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissimum Christianos, et suam esse Catholicam Ecclesiam putant, sciendum est illam esse veram, in qua est confessio et poenitentia, quae peccata et vulnera, quibus subjecta est imbecillitas carnis, salubriter curat. Haec interim paucis admonendi gratia retuli, ne quis errorem fugere cupiens, majori implicetur errore, dum penetrale veritatis ignorat. Postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequuera et sapientia locuti sumus, in proximo libro de iustitia disseramus
Abbreviated transcription (Latin):
falsorum prophetarum uancinio illecti. de quibus et uen
prophetae et ipsa praedixerant. excciderunt a doctrina dei &
traditionem ueram reliquerunt. Sed illi omnes daemonicis
fraudibus irretiti. quas prospicere et cauere debuerunt. di¬
uinum nomen et cultum per imprudentiam perdiderunt.
Cum enim phryges aut nouatiani. aut ualentiani aut mar¬
tionitae: aut antbropiani aut arriani. seu quilibet alii no¬
minantur: christiani esse desiuerunt. qui christi nomine amis¬
so humana et externa uocabula induerunt. Sola igitur ca¬
tholica ecclesia est quae uerum cultum retinet. hic est fons
ueritatis. hoc domicilium fidei hoc templum dei. quo siꝗs¬
uel non intrauerit. uel a quo si quis ecierit. a spe uitae ac sa¬
luts aternae alienus est. Neminem sibi oportet pertinaci cõ¬
certatione blandiri. Agitur enim de uita ac salute. cui nisi
caute ac diligenter consulatur amissa et extinctaerit. Sed

Expanded text:
falsorum prophetarum uaticinio inlecti, de quibus et ueri falsorum prophetarum uaticinio inlecti, de quibus et ueri prophetae et ipse praedixerat, exciderunt a doctrina dei et traditionem ueram reliquerunt. sed illi omnes daemonicis fraudibus inretiti, quas prospicere et cauere debuerant, diuinum nomen et cultum per inprudentiam perdiderunt. cum enim Phryges aut Nouatiani aut Valentiniani aut Marcionitae aut Antminantur, christiani esse desierunt, qui Christi nomine amisso, humana et externa vocabula induerunt. Sola igitur catholica Ecclesia est, quae verum cultum retinet. Hic est fons veritatis, hoc domicilium fidei, hoc templum Dei, quo si quis non intraverit, vel a quo si quis exiverit, a spe vitae ac salutis aeternae alienus est. Neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. Agitur enim de vita et salute: cui nisi caute ac diligenter consulatur, amissa et extincta erit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nosse se et colere simularent. augendis opibus. et honori stu¬
dentes affectabant maximum sacerdonium et a potioribus ui¬
di secedere. cum suffragatoribus sius maluerunt. ꝗͣ eos ferre
prepositos quibus concupierant ipsi ante preponi Quidam
uero non sats caelestibus litteris erudit cum ueritatis accusa¬
toribus respondere non possent obucientibus uel impossibile.
uel in congruens eẽ: ut deus in uterum se mulieris incduder&
nec caelestem illam maiestatem ad tantam infirmitatem poru¬
isse deduci ut hominibus contempriu derisui contumeliae
ludibrio ẽẽt. postremo etiam cruciamenta ꝑferret. atq eoce¬
crabili patibulo figeretur. Quae omnia cum neq ingenio neq
doctrina defendere ac refutare possent. nec enim uim rogati¬
onemq penitus ꝑuidebant. deprauati sunt ab itinere recto
et caelestes litteras corruperunt:. ut nouam sibi doctrinam
sine ulla radice ac stabilitate componerent. Nonnulli aũt

Expanded text:
nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori stunosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes adfectabant maximum sacerdotium. et a potioribus uicti secedere cum suffragatoribus suis maluerunt quam eos ferre praepositos quibus concupierant ipsi ante praeponi. quidam uero non satis caelestibus litteris eruditi cum ueritatis accusatoribus respondere non possent, obicientibus uel inpossibile uel incongruens esse ut deus in uterum se mulieris includeret nec caelestem illam maiestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci, ut hominibus contemtui derisui contumeliae ludibrio esset, postremo etiam cruciamenta perferret atque exsecrabili patibulo figeretur, quae omnia cum neque ingenio neque doctrina defendere ac refutare possent — nec enim uim rationemque penitus peruidebant —, deprauati sunt ab itinere recto et caelestes litteras corruperunt, ut nouam sibi doctrinam sine ulla. radice ac stabilitate conponerent. nonnulli autem
Abbreviated transcription (Latin):
cupiet haurire. non ad detritos lacus deferatur: qui non hẽnt
uenam. sed uberrimum dei nouerit fontem quo irrigatus pen¬
ni luce potiatur. Ante omnia scire nos conuenit. et ipsum et
legatos eius praedixisse. quod plurim& sectae et hereses hẽrent
existere. quae concordiam sancti corporis rumperent. ac monu¬
isse ut summa prudentia caueremus. nequando in laqueos et
fraudes illius aduersarii nr̃i cum quo nos deus luctari uoluit.
incideremus. Tum dedisse certa manclata quae in perpetuum
custodire debemus. Quoꝵ plerique immemores deserto itine¬
re caelesti. uias sibi deuias per anfractus et praecipitia condide¬
reint. per quam partem plebis incautam et simplicem ad tene¬
bras mortemq deducerent. Quod quatenus acciderit. exponã
uerunt quidam nostroꝵ uel minus stabilita fide uel minus
docti uel minus cauti. qui discidium facerent unitatis. et ec¬
clesiam dissiparent. Sed u quoꝵ fides fuit lubrica. cum deũ

Expanded text:
cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo inrigatus perenni luce potiatur. ante omnia scire nos conuenit et ipsum et legatos eius praedixisse quod plurimae sectae haberent exsistere quae concordiam sancti corporis rumperent, ac monuisse ut summa prudentia caueremus, ne quando in laqueos et fraudes illius aduersarii nostri cum quo nos luctari deus uoluit incideremus; tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire debemus: quorum plerique immemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfractus et praecipitia condiderunt, per quas partem plebis incautam et simplicem ad tenebras mortemque deducerent. quod quatenus acciderit exponam. fuerunt quidam nostrorum uel minus stabilita fide uel minus docti uel minus cauti, qui discidium facerent unitatis et ecclesiam dissiparent. sed ii quorum fides fuit lubrica, cum deum
Abbreviated transcription (Latin):
deus summus carens origine quia ipse est origo reꝵ. et in eo
simul et filius et omnia continentur. Quapropter cum mens
alteruis et uoluntas in altero sit uel porius una in utroque
merito unus deus uterq appellatur. quia quicquid est in patre
ad filium transfluit. et quicquid est in filio a patre descendit.
N on potest igitur summus ille ac singularis deus. ni per filiũ coli
Qui solum se patrem colere putat. sicut filium non colit. ita ne
patrem quidem colit. Qui autem filium suscipit. et nomen eiꝰ
gerit. is uero cum filio simul et patrem colit. quoniam legatꝰ
et nuntius. et sacerdos summi patris ẽ filius. Hic templi maci¬
mi ianua ẽ. hic lucis uia hic dux saluns. hic hostiĩ uitae.
Sed quoniam multae haereses extiterunt. et instinctibus daemonũ
populus dei scissus ẽ. determinanda ẽ nobis ueritas breuiter
et in suo proprio domicilio collocanda ut siquis aquam uitae

Expanded text:
deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum et in eo deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum et in eo simul et filius et omnia continentur. quapropter cum mens et uoluntas alterius in altero sit uel potius una in utroque, merito unus deus uterque appellatur, quia quidquid est in patre, ad filium transfluit et quidquid est m filio, a patre descendit. non potest igitur summus ille ac singularis deus nisi per filium coli. qui solum patrem se colere putat, sicut filium non colit ita ne patrem quidem. qui autem filium suscipit et nomen eius gerit, is uero cum filio simul et patrem colit, quoniam legatus et nuntius et sacerdos summi patris est filius. hic templi maximi ianua est, hic lucis uia, hic dux salutis, hic ostium uitae. Sed quoniam multae haereses extiterunt et instinctibus daemonum populus dei scissus est, determinanda est nobis ueritas breuiter et in suo proprio domicilio conlocanda, ut si quis aquam uitae
Abbreviated transcription (Latin):
pater in filio. quia uoluntan patris fideliter paret. nec unꝗͣ faciat
aut fecerit. nisi quod pater aut uoluit. aut uissit. Deniq unum
deum ẽẽ tam patrem ꝗͣ filium isaias in illo exemplo quod suꝑiꝰ
posuimus ostendit. cum diceret. Adorabunt te: et in te preca¬
buntur. quoniam in te deus est et non ẽ alius deus preterte.
Sed et alio loco similiter ait. Sic dicit dominus reoc israel et
qui eruit eum deus aeternus. Ego primus et ego nouissimus.
et praeter me non est deus. Cum duas ꝑsonas proposuisset di
regis. idest christi. ex dei parris. qui eum post passionem ab
inferis excitauit. sicut ostendisse diximus osee prophetam
qui ait. Et de manu inferoꝵ eruam eum tñ ad utranq per¬
sonam referens intulit. et praeter me non ẽ deus. cum posset
dicere praeter nos. Sed fas non erat plurali numero separato¬
nem tantae necessitudinis fieri. Unus est enim solus liber

Expanded text:
pater in filio, quia uoluntati patris fideliter paret, nec umquam faciat pater in filio, quia uoluntati patris fideliter paret, nec umquam faciat aut fecerit nisi quod pater aut uoluit aut iussit. denique unum deum esse tam patrem quam filium Esaias in illo exemplo quod superius posuimus ostendit, cum diceret: adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te deus est, et non est deus alius praeter te. sed et alio loco similiter ait: sic dicit deus rex Israhel et qui eruit eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter me non est deus. cum duas personas proposuisset, dei regis, id est Christi, et dei patris, qui eum post passionem ab inferis excitauit, sicut ostendisse diximus Osee prophetam qui ait: et de manu inferorum eruam eum, tamen ad utramque personam referens intulit: et praeter me non est deus, cum posset dicere \'praeter nos\': sed fas non erat plurali numero separationem tantae necessitudinis fieri. unus est enim, solus, liber,
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam summo patri et fidelis et carus ẽ non separatur sicut
nec riuus a fonte. nec radius a sole. quia et aqua fontis in riuo
ẽ. et solis lumen in radio. E que nec uox ab ore seuingi nec uir¬
tus aut manus a corpore diuelli põt. Cum iguur a ꝓphetis manꝰ
dei idem et uirtus et sermo dicatur. utiq nulla disereno est. quia
et lingua sermonis ministra. et manus in qua uirtus ẽ indiuiduae
sunt corporis portiones. Propriore uti exxemplo libet. Cum quis
habet filium quem unice diligat. qui tñ sit in domo. et in manu
patris. licet ei nomen domini potestatemq concedat. ciuili tamẽ
uire et domus una et unus dominus nominatur. sic hic mundꝰ
una dei domus ẽ. et filius ac pater. qui unanimes incolunt mũ¬
dum. deus unus. quia unus ẽ tanꝗͣ duo. et duo tanꝗͣ unus. Neo
id mirum cum et filius sit in patre: quia pater diligit filium et

Expanded text:
quoniam summo patri et fidelis et carus est, non separatur, sicut quoniam summo patri et fidelis et carus est, non separatur, sicut nec riuus a fonte nec radius a sole, quia et aqua fontis in riuo est et solis lumen in radio; aeque nec uox ab ore seiungi nec uirtus aut manus a corpore diuelli potest. cum igitur a prophetis idem manus dei et uirtus et sermo dicatur, utique nulla discretio est, quia et lingua, sermonis ministra, et manus, in qua est uirtus, indiuiduae sunt corporis portiones. propiore uti exemplo libet. cum quis habet filium quem unice diligat, qui tamen sit in domo et in manu patris, licet ei nomen domini potestatemque concedat, ciuili tamen iure et domus una et unus dominus nominatur. sic hic mundus una dei domus est et filius ac pater, qui unanimes incolunt mundum, deus unus, quia et unus est tamquam duo et duo tamquam unus. neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
ac falsos deos colunt. Nos autem religiosi ꝗuni et uero dõ
supplicamus: Fortasse quaerat aliquis. quomodo cum unũ¬
deum colere dicamus. nos duos tñ asseueremus. deum patrẽ.
et deum filium. quae asseueratio plerosq ur maximum impe¬
git errorem. Quibus cum ꝓbabilia uideantur eẽ quae dicimꝰ
in hoc uno labare nos arbitrantur. quod et alterum et morta¬
lem deum fateamur. De mortalitate iam diximus.Nunc
de unitate doceamus. Cum dicimus deum patrem et de¬
um filium. non diuersum dicimus. nec utrunque secernimꝰ.
quia nec pater eẽ sine filio põt. nec filius a pr̃e secerni. Si
quidem nec pater nuncupari sine filio. nec filius põt sine
patre generari. Cum igitur et pater filium faciat. et filius
patrem. una utriq mens. unus spiritus. una substantia ẽ.
ed ille quasi excuberans fons ẽ hic tanꝗͣ defluens ex eo ri¬
uus. Ille tanqͣ sol. hic tanqͣ radius a sole porrectus. Qui

Expanded text:
ac falsos deos colunt, nos autem religiosi qui uni et uero deo ac falsos deos colunt, nos autem religiosi qui uni et uero deo supplicamus. Fortasse quaerat aliquis quomodo, cum deet Deum Filium: quae asseveratio plerosque in maximum impegit errorem. Quibus cum probabilia videantur esse, quae dicimus, in hoc uno labare nos arbitrantur, quod et alterum, et mortalem Deum fateamur. De mortalitate jam diximus: nunc de unitate doceamus. Cum dicimus Deum Patrem, et Deum Filium, non diversum dicimus, nec utrumque secernimus; quia nec Pater sine Filio esse potest, nec Filius a Patre secerni, si quidem nec Pater sine Filio nuncupari, nec Filius potest sine Patre generari. Cum igitur et Pater Filium faciat, et Filpatrem, una utrique mens, unus spiritus, una substantia est: sed ille quasi exuberans fons est, hic tamquam defluens ex eo riuus, ille tamquam sol, hic quasi radius ex sole porrectus. qui
Abbreviated transcription (Latin):
mere: diximus nomen religionis ab uinculo pietatis eẽ dedu¬
ctum. quod hominem sibi deus religauerit. et pietate con¬
strinocerit. quia nos seruire ei ut domino. et obsequi ut prĩ
necesse ẽ. Melius ergo id nomen lucretius interpretatus est
qui ait religionum se nodos soluere. Suꝑstinosi autem uo¬
cantur. non qui filios suos suꝑstites optant. omnes enim
optamus. sed aut ii qui suꝑstitem memoriam defunctoꝵ
colunt aut qui parentibus sius suꝑstites colebant imagiẽs
eoꝵ domi tanꝗͣ deos penates. Nam ꝗ nouos sibi ritus assu¬
mebant. ut deoꝵ uice mortuos honorarent.quos ex hoĩbꝰ
in caelum receptos putabant. hos suꝑstitiosos uocabant. Eos
uero ꝗ publicos et antiquos deos colerent. religiosos nomi¬
nabant. Unde uirgilius. Uana suꝑstitio ueterumq ignara
deoꝵ. Sed cum ueteres quoq deos inueniamus eodem modo
conseeratos ẽẽ post obitum suꝑstitiosi ergo sunt. qui multos

Expanded text:
mere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse dedumere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse deductum, quod hominem sibi deus religauerit et pietate constrinxerit, quia seruire nos ei ut domino et obsequi ut patri necesse est. eo melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est, qui ait religionum se nodos soluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios superstites optant — omnes enim optamus —, sed aut ii qui superstitem memoriam defunctorum colunt aut qui parentibus suis superstites colebant imagines eorum domi tamquam deos penates. nam qui nonos sibi ritus adsumebant, ut deorum uice mortuos honorarent quos ex hominibus in caelum receptos putabant, hos superstitiosos uocabant, eos uero qui publicos et antiquos deos colerent, religiosos nominabant. unde Vergilius: uana superstitio ueterumque ignara deorum. sed cum ueteres quoque deos inueniamus eodem modo consecratos esse post obitum, superstitiosi ergo qui multos
Abbreviated transcription (Latin):
gis diligit. aut deos satis honorat. laudetur autem ꝗ minꝰ
Quod argumentum etiam ex contrario ualet. Si enim totos di¬
es precar. et imolare criminis ẽ. ergo et semel. Si supstites
filios subinde optare uinosum ẽ. suꝑstitiosus igitur est et il¬
le qui etiam raro id optauerit. Aut cur uitu nomen sit ex
eo tractum quo nihil honestius nibil ustius optari potest:
N am quod ait religiosos a relegendo appellatos. ꝗ retractent
ea diligenter quae ad cultum deoꝵ ꝑtineant. cur ergo et illi
qui saepe hoc in die faciant. religiosoꝵ nomen amutant. cũ
multo utque diligentius ex assiduita ipsa relegant ea qͥbus
du coluntur: Quid ergo ẽ: nimirum religio ueri cultus est.
suꝑstitio falsi. et omnino quid colas interest. non quẽ admo¬
dum colas aut quid precere. Sed quia deoꝵ cultores reli¬
giosos se putant cum sint suꝑstitiosi nec religionem possut
a suꝑstitione discernere. nec significantiam nominum expri

Expanded text:
gis diligit, aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? gis diligit, aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? Quod argumentum etiam ex contrario valet. Si enim totos dies precari et immolare criminis est; ergo et semel. Si superstites filios subinde optare vitiosum est, superstitiosus igitur est et ille, qui etiam raro id optaverit. Aut cur vitii nomen, si ex eo tractum, quo nihil honestius, nihil justius optari potest? Nam quod, ait religiosos a relegendo appellatos, qui retractent ea diligenter, quae ad cultum deorum pertineant, cur ergo illi, qui hoc saepe in die faciant, religiosorum nomen amittant; cum multo utique diligentius ex assiduitate ipsa relegant ea, quibus dii coluntur? Quid ergo est? Nimirum religio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas, aut quid precere. Sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere, nec signi
Abbreviated transcription (Latin):
tes his enim uerbis omnibus inest. uis legendi eademq in
religioso. Ita factum ẽ in suꝑstitioso et religioso alterũ uitu
nomen alterum laudis. Haec interpretatio ꝗͣ in epta sit. ex
re ipsa licet noscere. Nam si in usdem dus colendis et suꝑ¬
stitio et religio uersatur. exigua uel potius nulla distantia ẽ.
Quid enim mihi afferet cause cur precari pro salute filiorum
semel religiosi. et idem decies facere suꝑstitiosi eẽ hominis
arbitretur: Si enim semel facere optimum ẽ. quanto magis
sapius: Si hora prima ergo et tota die. Si una hostia placa¬
bilis placabiliores utique hostiae plurim&e quia multiplica¬
ta obsequia deum merentur potius ꝗͣ offendunt. Non enim
nobis odiosi uidentur i famuli qui assidui et frequentes⁊
ad obsequendum fuerint. sed magis cari. Cur igitur sit cul¬
pae et nomen reprehensibile suscipiat. qui aut filios suos ma¬

Expanded text:
tes. His enim verbis omnibus inest vis legendi eadem, quae in tes. His enim verbis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso: ita factum est in superstitioso et religioso, alterum vitii nomen, alterum laudis. » Haec interpretatio quam inepta sit, ex re ipsa licet noscere. Nam si in iisdem diis colendis, et superstitio, et religio versatur, exigua, vel potius nulla distantia est. Quid enim mihi afferet causae, cur precari pro salute filiorum semel, religiosi, et idem decies facere, superstitiosi esse hominis arbitretur? Si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? Si hora prima; ergo et tota die. Si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plurimae, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis chari. Cur igitur sit in culpa, et nomen reprehensibile suscipiat, qui aut filios suos ma