comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelle cognoscat &oret ut habeat tantã uoluntatẽ quanta suffic̃ adimplenda
mandata sic quippe adiuuatur ut faciat qđ iubet᷑. tunenĩ utile est uelle
cumpos sumus: & tunc utile ẽ posse cum uolumus Nam: quid prodest
siqđ non possumus uolumus aut qđ possumus nolumus: magnum aliquid
sescire pelugiani putant quandodicunt ñ iuberet dr̃ quod sciret ñpos se
ab omine fieri . quis hoc nesciat : sidideo iubet aliqua quȩ ñ possumus ut no¬
uerimus quid ab illo petere debeamus: ipsa ẽ enĩ fides qua orando impetrat : de¬
nique ipse dixit. s⁊ uolueritis conseruabitis mandata:in eodem libro
ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit inoremeo cus todiam
& super labia mea signaculum astutum ne forte cadam ab eo &
lingua mea perdat me: iamcerte mandata acceperat. Coibe
linguam tuam amalo & labiatua nelo quantur dolum: cumergo

Expanded text:
velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus; et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid si quod non possumus, volumus, aut quod possumus, nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt, Non juberet Deus quod sciret non posse ab homine fieri: quis hoc nesciat? sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus; ipsa est enim fides quae orando impetrat. Denique ipse qui dixit, Si volueris, conservabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: Quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab ipsis, et lingua mea perdat me. Jam certe mandata acceperat: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ne firmantes carnẽ brachiinr̃i nec adnõ discedat cornr̃m sedeidicat. Ad iutor
mĩ estonederelinquas me meminerimus eũ dicere & conuermini & uiueti
cuidicit᷑ : Conuerte nos ds̃ meminerimꝰ dm̃ dicere ꝓicite a uob om̃s impietates
uestras cũ ipse iustificet impiũ. meminerimꝰ ipsum dicere: facite uobis cor
nisiquiadat qđ iubẽ cũ adiuuat ut faciat cui iubet: semper est in nobis
uoluntas libera sed nonsemper bona: aut enĩ aiustitia libera ẽ quando seruit
peccata ł unc ẽ mala aut apeccato libera ẽ quando seruit iustitiae. e tuncẽ
geat᷑: & tã magna fiat ut possit implere diuina mandata quae uoluerit cũ ual¬
de ꝑfceteq uoluerit ad hoc enĩualet qđ scriptũ est: Si uolueris. conseruabis
mandata ut homo qui uoluerit & non potuerit ñdũ accepisse sepleNe

Expanded text:
ine, firmantes carnem bracchii nostri, nec a domino discedat cor nostrum,: sed ei dicat: adiutor ine, firmantes carnem bracchii nostri, nec a domino discedat cor nostrum,: sed ei dicat: adiutor meus esto, ne derelinquas me. Meminerimus eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc egeatur, et tam magna fiat, ut possit implere divina mandata quae voluerit, cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est, Si volueris, servabis mandata : ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plene
Abbreviated transcription (Latin):
discedrator eiꝰ: intellegite fr̃s hoc ꝓpheticũ testimoniũ quia enĩ ñ dixit ꝓpheta
maledictus homo quispẽ habet insemetipso pos sit alicin uderi Ideo dictũ. eẽ
maledict̃ homo quispemhab& in homine ut nemo habeat spẽ in altero homin
sedinse : ut ergo ostenderet sic se am monuis se hominẽ ut nec in se ipso haberetspẽ
pterea cũ dixis set Maledictus homo quispem habet in homine: Mox addi¬
dit et firmat carnẽ brachiisui brachiũ ꝓpotentia posuit operandi: in nomi¬
ne aut̃ carnis intellegenda ẽ. humana fragilitas: acꝑ hoc firmat carnem
brachisui quipotentiã fragilem atq inualidã id ẽ humanã sufficere sibi
adbene operandũ putat: nec adiutoriũ sperat adño: ꝓter hoc enimsubiecit
& ad nõ discedit corcꝰiꝰ nosergo adbene o perandum spẽ non habeamus in hom¬

Expanded text:
discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim non dixit propheta: discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim non dixit propheta: "maledictus homo, qui spem habet in semet ipso", posset allcui uideri ideo dictum esse: maledictus homo, qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. ut ergo ostenderet sic se admonuisse neminem, ut nec in se ipso haberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem bracchii sui. bracchium pro potentia posuit operandi; in nomine autem carnis intellegenda est humana fragilitas. ac per hoc firmat carnem bracchii sui qui potentiam fragilem at- . que inualidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat nec adiutorium sperat a domino. propter hoc enim subiecit: et a domino discedit cor eius. nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in hom
Abbreviated transcription (Latin):
dicit homo ñ possũ facere qđ p̃cipitur : qm̃ concupiscentia mea uincar . I.a quidẽ
deignorantia non habet excusationem necdñ causat᷑ incordesuo sed ma¬
luntatis eiꝰ conueni t᷑: uelle enĩ & nolle ꝓprie uoluntatis ẽ: sed metuendũ. ẽ
ne is taomnia diuina testimonia & quȩ cũq alias quae sinedubitatione sunit
plurima in defensione liberi arbitrii sic intellegantur utaduitã piã & bonam
conuersationem cui merces at̃nadebet adiutor io & gratiedĩ locus non relinqua¬
tur & aud gat miser homo quando beneuiuit & bene operatur Vel potius bene
uiuere & bene operari sibi uidetur insc ipso non in dõ gloriari & spem
recte uiuendi in se ipso ponere ut sequat᷑ eũ maledictũ heremiȩ ꝓphȩtȩ dicentis:
maledictus homo quispemhabet in homine & firmatcarnẽ brachii sui & ad ño

Expanded text:
dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed maluntatis eius conuenitur. uelle enim et nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia diuina testimonia et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione arbitrconversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis, Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
luis se : uoluntas quippe arguitur . In eo qđ dicit᷑ Noluit intellegere ut bene a ge¬
ret. Sed et illa ignorantia quae nonẽ eorum quiscire nolust sedeorum quitam quã
sĩ pliciter nestiunt: Neminem sic excusat ut sẽpit̃no igne ñ ardeat : si  ꝓpter eu
non credidit quia ñ audiuit omnino qđ crederet. sed fortasse ut mitius ardeat
non enĩ sinecausa dictum .ẽ. Effunde irãtuam ingentes quȩ te non nouerunt
& illud qđ ait apłr. Cum uenerit inflama ignisdare uindictam in eos quiigno¬
rant dm̃ uerũ tamen ut habeam & ipsam scientiã nedicat unusquisq nesciui.
ñ audiui : ñ intellexi : uoluntas conuetur humana ubidicitur. Nolite . eẽ sicut
equus & mulus quib: ñest intellectus : quã uispeior appdreat dequo dictum est
uerbis non em̃dabit᷑ seruus durus: sienĩ intellexerit ñ ob audiet : quando aut̃

Expanded text:
luisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolurant Deum . Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi; voluntas convenitur humana, ubi dicitur, Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus : quamvis pejor appareat, de quo dictuuerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem
Abbreviated transcription (Latin):
tissuis quam illi quisciunt: peiꝰ enĩ uidet᷑ eẽ perire quam iudicari sed cũ hoc degen¬
tibus & deiuda eis loqueret᷑ quia illȩ sineleges ⁊stiaut̃ legẽ acceperunt: quis au¬
quando quidem de illis dictũ ẽ ꝑlegẽ iudicabuntur. sine fide dixp̃i nemo liberar i potest
ac ꝑ hoc ita uidicabunt᷑ ut pereant. Nã sipeior ẽ. condicio nescientium quas cientiũ.
legem dĩ quo modo uerum erit quod in euangelio dñs ait: Seruus quines cit
uoluntatẽ dñi sui& fac̃ digna plagis uapulauit puuca: seruus at quiscit uolunta ten
dñi sui & facit digna plagis uapulauit multa. Eccc ubiostendit grauius peccare
hominẽ scientẽ quam nescientẽ nec ta menideo confugendũ est adignorantiȩ
tenebras ut in eis quisq: requirat excusationẽ : aliud ẽ. enim netesse. aliud scire no¬

Expanded text:
tis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis auquando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire no
Abbreviated transcription (Latin):
peccato .ccxcuiii. Quis itelege peccauerunt Sinsleqe pepibunt¬
& c&era ec libro desratia & libyo arbrit pio
tis exigit᷑ satis liberũ de monstratur arbitriũ: Nemo er godm̃ causet᷑ in corde su
sedibimputet quisq cũpeccat. Neq cũ aliquis secundũ dm̃ operatur alienet
hoc appria uoluntate : Quando enim uolens fac̃ tunedicendũ ẽ opus bonũ Tunc
speranda ẽ bonioperis mer es abeo de quodictũ ẽ qreddet unicuiq scđm opera sua :
quiergo nouer̃ diuina mandata aufert᷑ ei excusatio quã solent habere homines
deignorantia sed nec ipsisine poena er̃ quilegẽ dinesciunt: Quie nĩ sinelege peccauer
sinelege peribunt quiatanlege peccauer̃ ꝑlegẽ iudicabunt᷑: qđ mihi ñ uidetur
apłs ita dx isse tãꝗ peius aliquid significauerit eẽ passuras quilegẽ nesciunt in pecca¬

Expanded text:
peccato. CCLXXXIII. QVI SINE LEGE PECCAVEKVNT, SINE LEGE PERIBVNTpeccato. CCLXXXIII. QVI SINE LEGE PECCAVEKVNT, SINE LEGE PERIBVNT. EX LIBRO DE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO. tis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in pecca
Abbreviated transcription (Latin):
custa dire & ꝓterea dicunt faciamus mala ut uenianT bona : Insinistrã declina
ideo uobis dixi non declinetis indexterã neq insinistrã: hoc ẽ. nec sic defendatis
liberũ ar briũ ut᷑ bona opera sinedĩgratia tribuatis nec sic defendatis gratiã
ut qua side illa securi mala opera diligatis qđ ipsa gratia dĩ auestat a uob talu
quippe uerba spꝓ ponens apłs ait : Quid ergo dicimus ꝑ manebimꝰ inpecca to
ut gracia ab undet: atq his uerbis hominũ errantiũ & digratiam non intelle¬
gentiũ res pondit ut debuit dicens Absit. Sie nĩ mos tuisumus peccato : quomo¬
douiuimꝰ in eo Nihil dicipotuit breuius & melius Quid enim nobis gracia dĩ
utilius confert in hoc p̃senti scło maligno : nisiut moriamur peccato: acper hoc
ipsi gratiae inuenietur ingratus. qui ꝓpt̃ illam uult uiue rempeccato ꝑ quã mori

Expanded text:
custodire, et propterea dicunt: faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant. custodire, et propterea dicunt: faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant. ideo uobis dixi: non declinetis in dextram neque in sinistram, hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait quid ergo dicimus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: absit. si enim mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur
Abbreviated transcription (Latin):
seriptura. Intellegite ergo qͥ insipientes estis inpopulo & stulti aliquando sapite
Coipso quippe qdđ p̃ceptũ. atq imperatũ ẽ. ut intellegamus atq sapiam oboedien¬
tiã nr̃am requirit qua nulla potest eẽ. sinelibero arbitrio: sed sipos set hoc ipsun
sine adiutorio gratiae fieri ꝑliberũ arbitriũ ut intellegerenus atque saperenꝰ
nondice retur dõ damihi intellectũ ut discã mandata tua Neq in euangelioseri
esset Tunc aperuit illis sensũ ut intellegerent scripturas. Nec ia cobus apłs diceret
Siquis aut̃ urm indiget sapientiã postuletadõ quidat omnib: afluenter & non in¬
sofficit ad facienda operabona declinat indexterũ: Sedrursũ illiquiputant bonã¬
eẽ uitam de trendã quando audiunt sic dĩ gratiã p̃dicari ut credatur & in¬
legatur uoluntates hominũ ipsa exmalis bona facerȩ ipsa etiã quae fecer it

Expanded text:
scriptura: intellegite ergo qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapitescriptura: intellegite ergo qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapiteeo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus apostolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non insufficit ad facienda opera bona", declinat in dextram. sed rursus illi qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut et credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam quas fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
satisagite in uiolati & in maculati apuddm̃ repperiri in pace & dñi nr̃i pacientiã
salutẽ existimare sicut & dilectissimus frat̃ nt̃r paulus scđm eam quȩdata est ei
sapientiã scripsit uob ut momnib epistolis loquens in eis dehis inquib sunt quae¬
dam difficilia intellectu quae indocti & instabiles homines ꝑ uestunt sicut & ceteras
dicit & ubi sentitis ñ uos intellegere interĩ credite diuinis eloquiis quia & liberu
hominis arbitriũ & gratiadi sinecui adiutor io liberũ arbitriũ nec conuerti
potest addm̃ nec ꝓficere indm̃: Et qđ piecreditis ut etiam sapienter intellegatis
ontte & ad hoc ipsũ enĩ idẽ ut sapient̃ intellegamꝰ: est utiq liberum arbitrium:
nisi enĩ libero arbitrio intellegerenus atq saperemus. ñ nob p̃ciperet᷑ dicenteo

Expanded text:
satis agite inuiolati et immaculati apud deum reperiri in pace et domini nostri patientiam satis agite inuiolati et immaculati apud deum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimare, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam quae data est ei sapientiam scripsit uobis, ut in omnibus epistulis, loquens in eis de his in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt, sicut et ceteras terribiliter dicit, et ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis, quia et liberum hominis arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente
Abbreviated transcription (Latin):
onib: ei & dix̃. quid enĩ hubes qđ ñuccepistĩ suũt accepisti quid glori¬
uris quasi ñ ucceperis : Sic enĩ gloriuntur quasi ñ aceperint : quise ase¬
ipsis iustificuriputant. Acꝑ hoc inscipsis ñ in dño gloriuntur : dicunt
grutiũ dĩ secundũ merita nr̃uduri quod omnino fulsis simum est
onquia nullum est meritum uelbonum priorum uel mulũ impioꝵ:
Aliquin: quomodo iudicabt ds̃ mundũ sed mi secordia & gratiadi conuerut
hominẽ dequapsalmus dicit. Ds̃ m̃siniscricordiaei p̃ueniet me. Vt iustificet᷑ impi
hoc ẽ eximpio fiat iustus & incipiat habere mer itũ bonũ qđ dñs coronabit quando
iudicabit᷑ mudus . Ipsa ẽ enĩ quaestio degratiadĩ quȩ fecit ut homines non intelle
gentes putarent apłm paulum dicere faciamus mala ut uenia t bona : Unde &¬
apłr petrus In secunda epistola sua: qua ꝓpter inquit carissimi haec expectantes

Expanded text:
onibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid glorionibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi nipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis, non in domino gloriantur. Dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari. quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum; alioquin quo modo iudicabit deus mundum? —, sed misericordia et gratia dei conuertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, qgentes putarent apostolum Paulum dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda epistula sua: quapropter, inquit, carissimi, haec exspectantes
Abbreviated transcription (Latin):
suluur& mundus ꝑ ipsũ. Posteauero sicut scribit upłs puulus. Iudicabit ds̃
mundũ quando uenturus .ẽ sicut totu ecclesia insimbulo confitet᷑ iudru.¬
reuiuos & mortuos: Siergo ñ .ẽ. dĩ gratia : quomodo suluut mundũ & si ñ ẽ
uberũ arbitrium quomo iudicat mundũ : ꝓ hibe upłs dicens nemoglor&
in homine : & ulio loco: quigoriut̃ in quit in dno gloriẽ . Illiuero heretici seip¬
sos useipsis iustos fieriputantes quasihoc eis ñ ds̃ dederit sed ipsisibi : Non
utiq in dño sed insem& ipsis gloriunt᷑ Tulib: dicit cipłs: quis enite discer¬
nit qđ ideo dicit qr demussa illius ꝑditionis quae fucta ẽ exudũ ñ discernit
hominem ut eũ fuciut uus in honorẽ ñ in contumeliã nisids̃ : sed qm̃ homo
curnulis & inunit̃ inflatus. Cũ uudiss& quis enĩtediscernit : poss& respon¬
lere ueluoce aiel cogitatione & dicere discernit me fides mea. discernit
meoaatiomeu. Discernit me iustitu meu. mox upłs occurrit cogituti¬

Expanded text:
sum mundus. postea uero, sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum, quando uenturus est, sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, iudicare uiuos et mortuos. si ergo non est dei gratia, quomodo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quomodo iudicat mundum? Prohibet apostolus dicens: nemo glorietur in homine et alio loco: qui gloriatur, in domino glorietur. illi uero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis deus non dederit, sed ipsi sibi, non utique in domino, sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
citiũ Copulundiã ñ ut statĩ recipiut̃ sedut recipiendus optet᷑ itq itutructet᷑ ut
recipipossqr Ilũ enĩ p̃ceptũ inumicitiũ possumꝰ dicere cuiom̃a ntũ consiliurefun¬
dere uude mus & siquisquã ẽ quise ñ aud& in gerere udumiciũ fuciendum

Expanded text:
micitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut micitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audemus. Et si quisquam est, qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam
Abbreviated transcription (Latin):
nuomunent tuuppurent ideo ulterũ nulla habere quȩ liteunt & fostussemuro¬
nis ponderis bonu quib tesiuperut nescientẽ ñ eni fullinos aut udulitione potius ite apłs
iubie cũdicit nilid ꝑ contentionẽ rieq ꝑ inunẽ gloriũ sedinhumilitutem̃tis alt̃ alterst̃
existimantes supericem sibrñ hocitu debem existimare ut ñ existimem᷑ sed nos existi¬
maresingum. sed uere ex istimemꝰ posseuliquid occultũ inalio quo nobis superior &iũ sibo¬
nũnt̃m quoillo uidem̃ supericas ẽẽ n sitoccultũ. Iste cogitationes deprim̃tes suꝑbiũ ad
uugentes caritactẽ fuciunt oneru ftt̃ na inuicem ñ solũ uequo unimo sed &iũ libentissi¬
e sustinere. Nullomodouũt de quoquã homine in cognito ferendu sententuẽ: &
nemonisi ꝑumicitiũ cognoscit᷑. & ideo amicoꝵ malu firmus sustinem q bonueo¬
nosdelectant & tenent: Nullius ituq repudidodu ẽ umicitiu sese ingerendis udur¬

Expanded text:
na eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant, et fortasse majoris ponderis bona, quibus te superat nescientem. Non enim falli nos, aut adulatione potius uti Apostolus iubet, cum dicit: nihil per conten- . tionem neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis alter alterum existimantes superiorem\', sibi. non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus,\' sed nos existimare fingamus, sed uere existimemus posse esse aliquid occultum in alio, quo nobis superior, etiam si bonum nostrum, quo illo uidemur superiores esse, non sit occultum. istae cogitationes deprimentes superbiam et augentes caritatem faciunt onera fraterna inuicem non solum aequo animo sed etiam libentissime sustineri. nullo modo enim de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. et ideo amicorum mala firmius sustinemuelectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia sese ingerentis ad a
Abbreviated transcription (Latin):
eiidatum fuerita patremeo Et uobis datum est nossemisteriuenne¬
onieaelor uat umestiutem non est datum ostiumergo apertumest in
iteniquibi datumest. Aeluer sarui autem multiexen quabur nonessdatũ
meo q uod noninue nititum fnetremmeum sedua lefaddentequs exspui
coacedo muano e uibus ualefecit nirieis quiere didertont inquoꝵ scilic&
cordibus eua nigelit anti aptũ ẽ ostiũ quidaut adiungat adtenait doen quet

Expanded text:
cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium recui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium ergo apertum est in eis quibus datum est, aduersarii autem multi ex eis quibus non est datum. meo, quod non inueni Titum, fratrem meum, sed uale illis faciens exii in Macedoniam. quibus uale fecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus euangelizanti apertum est ostium? quid autem adiungat attendite: deo aut
Abbreviated transcription (Latin):
isipiens incorde suo : non est ds̃. Quid est ergo scđm ea quȩ c orpus gessit nisi seđim
ruqueges sit eo tempore quo incorpore fuit : ut ꝑcorpus intellegamus ꝑ corpo
ristempus: Post corpus aut nemo erit in corpore. nisi resurrectione nouss simꝓo
Non adulla merita comparanda sed ad recipienda ꝓbonis merotis prenaa
uomodo aperitur ostium uerbinisi cũ sensus a perit᷑ audientis. Vt credat:
&initio fidei facto eaque ad aedificandam salubrem doctrinam prȩdican¬
tur & dis putantur amittat : Ne ꝑ infidelitatem cordeclauso ea quat
dicuntur in prob& acrepellat. unde a deorint hios ait: Perma nebo autem
epenss qut adpente costen. Ostiume nim mihi apertum est magnum et
cuidensba laduer arir mult qđ uidhic uiud potest inteni est masipme et¬
fie oibi peum primitus euangelio credidis se mults & multos ciusdem
fide naduer sertos entitis ses ecundum illud dñi Nemouenit adme naisi

Expanded text:
insipiens in corde suo: non est deus? quid est ergo: secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum insipiens in corde suo: non est deus? quid est ergo: secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempris tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima, non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, Quomodo aperitur ostium verbi, nisi cum sinitio fidei facto ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat, ne per infidelitatem corde clauso ea quae dicuntur improbet ac repellat? unde et ad Corinthios ait: permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
adlibenitorem hominum : Necilleullis humanis p̃cedentibus meritis. cum & ipse
sit homo. libenttor factus ẽ. hominum. Quisenim audiat qđ dicunt᷑ par uuli
prosuis futuris meritis in ipsa infantili a&ate baptizati exiredehacuita & ideo
alii non baptizati in eadem axate mori quia & ipsorum prescita sunt merita futun
sed malu noneorum uitãbonam uel malum dõ remunerante ueldam nante:
sed nullam apłs quidem limitem fixit. quem trangredi non debeat hominis ut
Adiunxit uel gesturus fuit: Sed unde hoctalib uiris inmentẽ uenerit nescio ut futunt quȩ
non sunt futur puniant᷑ authonorent᷑ merita paruulorũ : Curautẽ dictũ ẽ secundu
ea quaepercorpꝰ gessit hominem iudicandũ cumgenintur multa solo animo
non ꝑcorpus nec ꝑullum corporis membrum: & plerumq tammagna uttalib
cogitationibus poena iustissimȩ debeatur. sicutiest. Vt alia taceam quod dixit

Expanded text:
liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ciatis : Locum ipsum scripturȩ attendite & uidebitis illa dm̃ ꝓmit tere facturi
se.ut faciant quae iubet ut fiant: non sane ibitacet merita eorum: sed malaqui¬
bus se ostendit reddere promalis bona hoc ipso quo eos facit habere deincepsopera
ona cum ipse facit ut faciant diuina mandata: sed omnis haec ratioqͣ defendimꝰ gratiã
lentissime diuinorũ eloquiorum testimoniis asseratur : tam̃ apud eos quinisialiqui
sibias signent qđ prioresdent & retribuat᷑ eis ab omnistudio pietatis reprimi
ẽputant Laborat aliquando in etate maiorũ iã utentiũ uoluntatis arbitrio
sed ubiuinit᷑ ad paruulos & ad ipsum mediatorem dĩ & hominum hominem xpm
ihm̃ omnis deficit p̃cedentium gratiam dĩ humanorum adsertio meritor um:
quia nec illi ullis bonis prȩcedentibus meritis discer nuntur aceteris . ut ꝑtinea t̃¬

Expanded text:
ciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum ciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus gratdentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant
Abbreviated transcription (Latin):
iste damnibilis quorum mox apłs ora obstuxit ad iungens: Quot quot enim
spũ dĩ aguntur hi filii sunt dĩ. Ne facta mortificare nos carnis non ꝑ dĩsed
nr̃ m sp̃m crederemus de quo dĩ spũ etiam ibiloquȩbat᷑ ubiait omnia autẽ
hȩc operatur unusatq: idem sp̃s. diuidens ꝓ pria unicuiq: ꝓ ut uult. Inter
quac om̃a sicut scitis nominauit & fidem: sicut quamuis donumdi sit facta
&rnis mortificare exigitur aut ema nobis ꝓposito p̃mio uitae : Itadonum ẽ
& fides quã uis & ipsa cumdicitur sicredideris saluus eris: proposito prȩmio
salutis exigatur a nobis. Ideo enim hac & nobis p̃cipiuntur & donadĩeẽ monstran
t intellega turqđ & nos ea facimus & ds̃ facit ut illa faciamus sicut ꝑ ꝓphetã
exechielem a ꝑtis sime dicit: quid emm a pertius quam ubidicit : Ego faciam ut fa¬

Expanded text:
iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnis non per dei, sed per nostrum spiritum crederemus. de quo dei spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
homo firmiori quam in firmiori fidem suam spem. caritatẽ que committit sed
cum dicitur inquiunt sicredideris suluds unum horum exigit᷑ alterũ offert᷑ đe
rogatur enim ut det quodiubet : Rogast credentefut sibi augeatur fides: ro¬
gant ꝓ non credentib: ut eis donet᷑ fides: Et in suis igitur increm̃tis & in
dicitur si spũ facta carnis mostificaueris uiuetis. Nam & hic ex his duobus
unũ exigitur : alterum aufertur. Sispũ inquit facta carnis mortificauer itis
uiuetis : Vt ergo spũ facta carnis mortificemus : ex igitur: ut aut uiua
offert᷑ : Nũ igit᷑ placet : ut facta carnis mortificare᷑ dõnũdĩeẽ dicamus: Neq iddonũ
dĩ eẽ fateamꝰ : qm̃ ex igi audimus a nobis p̃mio uitȩ si hoc fecerimus oblato
Absit hoc ut placeat participib & defensoribus gratia: pelagiano esterror

Expanded text:
homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur:rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in admo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error
Abbreviated transcription (Latin):
homofaciat qđ dõ ñdon ante ad hominẽ ꝑtinet ñfaciet ipse quod donet
Hoc ẽ nisi habeat homo fidem & semet ipso ñ impletds̃ qđ ꝓmisit ut opera
iustitiȩ dentur exdõ ac ꝑhoc ut ꝓmissa sua ds̃posset implere t̃ .ẽ. in dĩ sed
in hominis potestate. Quod siueritas & pietas noscredere: eredamus cum
abraham. qm̃ quȩ ꝓmisit potens ẽ & facere. Promisit aũt filios abrahae quod ẽẽ
non pos sunt si non hebeant fidem ergo ipse donat᷑ fidem sane Cum apłs dicat
Iideo exfide ut scđm gratiam fir masit ꝓmissi Oyiror homines in firmitati
suȩ semall e committere quam firmitate ꝓmissionis dĩ⁊sed incerta est
mihi inquit de meipso uoluntas dĩ Quidergo tua ne tibiuoluntas de ĩpsocerta ẽ
nec times quiuidetur stare indeat necadat: Cumigit᷑ utraq incer tasit cur ñ.

Expanded text:
homo faciat quod deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet, homo faciat quod deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet, hoc est: nisi habeat homo fidem ex semet ipso, non implet deus quod promisit, ut opera iustitiae dentur ex deo. ac per hoc, ut promissa sua deus possit implere, non est in dei, sed in hominis potestate. quod si ueritas et pietas non credere uetat, Credamus cum Abraham, quoniam quae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui uidetur stare, ne cadat, timeat? cum igitur utraque incerta sit, cur non
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat non qđ homines. quia &si faciunt homines bona quȩ ꝑtinent ad col¬
dũdm̃ ipse facit ut illifaciant quȩ p̃cepit nonilli faciunt ut ipse faciat qđ ꝓ
misit: Alioquin ut dĩ ꝓmissa compleantur ñ in disedin hominũ ẽ potestat
et qđ a dño ꝓmissũ ẽ : ab ipsis redditur abrahae: Non autem siccredidit
potens ẽ & facere acꝑ hoc facta ñ aliena sed sua. Anforte operabonagentiũ
dis ꝓmisit abra hae in semine ipsiuꝰ ut hoc ꝓmit teret. quod ipse facit Naũt ꝓmisi
fidẽ gentiũ quam sibihomines faciunt sedut ꝓmitter& quod ipse fac̃. Illam
p̃sciuit homines eẽ factur os ñ quidem sic apłs loquitur Filios quippe ds̃ pro¬
misit abraha quifedei uestigia sec tarentur qđ aꝑtissimedic̃ sedsi opera gentũ
uiuit. Et omne qđ ñ est exfide peccatum ẽ. Et sine fide in posibile ẽ placere
Nihilomnus ut impleat qđ ꝓmisitds̃ in hominũ ẽ potestate. Nisienim

Expanded text:
fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colfuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium quam sibi homines fapraesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentiumuiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilominus, ut impleat quod promisit deus, in hominum est potestate. nisi enim
Abbreviated transcription (Latin):
raedistinatio ẽ quȩ sine prȩscientia ñ potest . eẽ. Potest aũt eẽ sine p̃distina¬
tione p̃sentia predistinatione quippeds̃ ea prȩsciuit quȩ fuerat ipse factu¬
rus: Vndedictum ẽ Quȩ futura sunt: p̃scire aũt potens ẽ. etiã quȩ ipse
non facit: sicut quȩ cumq peccata. Quia & sisunt quȩdẽt qua ita peccatas
it ponȩ sint etiã peccatorum: Vnde dictũ . ẽ. tradidit illos dr̃ in reꝓbã
mentẽ ut faciant quae non conueniunt: Nonibi peccatũ dĩ est sed iudicium
Iuo circa predistinatio dĩquȩ inbono ẽ gratiae ẽ ut dixi p̃paratiogratia
uero est ipsius p̃distinationȩs effectꝰ. quando ergo ꝓmisit ds abrahae insemineei
fidem gentiũ dicens patrẽ multarũ gentiũ posuite: Vnde dicit apłs:
Ideo exfide ut scđm gratiam firma sit ꝓmissio omnisẽmini ñ denr̃ ae uoluntati
potestate sed desua p̃distinatione ꝓmisit ꝓmisit enĩ quod ipse facturus

Expanded text:
test esse; potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est, Fecit quae futura sunt. Praescire autem potest etiam quae ipse non facit: sicut quaecunque peccata; quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam peccasensum, ut faciant quae non conueniunt - non ibi peccatum dei est, sed iudicium. quocirca praedestinatio dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse factu
Abbreviated transcription (Latin):
bilibus paruulis qui& in animo & incorpore cumtanta uitioꝵ uari&ate nascuntur
hoc dici pot est quod dns ait deillo quicaecus est natus. non ꝓpt̃ peccatum ipsius uel
parentum idẽe factum sed ut manifestarentur operrdi in illo. multiquippenec
sanantur omnino sed cumeis demuitus siue qualib&a &ate siue in ipsa moriuntur
infantia non nullis &iam paruulis iamrenantis uel ꝑmanent cũquib: natisunt.
uel accedon buiusmidimala. absit ut dicamus indigne. sed hinc potius intellegar
eis ad alterum saeculum ꝓdesse quod renascuntur : Huius autem saeculi dispositien
ꝓpter initium suꝑbiae homines ꝑquoda posta uit adõdiuersis malis hominum
ꝑagi in iugo gnrui suꝑfilios adam adie exitus deuentre matriseorum usq in
diem sepulture inmatre omnium

Expanded text:
bilibus paruulis, qui et in animo et in corpore cum tanta uitiorum uarietate nascuntur, bilibus paruulis, qui et in animo et in corpore cum tanta uitiorum uarietate nascuntur, hoc dici potest, quod dominus ait de illo qui caecus est natus, non propter peccatum ipsius uel parentum id esse factum, sed ut manifestarentur opera dei in illo. multi quippe nec sanantur omnino, sed cum eisdem uitiis siue qualibet aetate siue in ipsa moriuntur infantia. nonnullis etiam paruulis iam. renatis uel permanent cum quibus nati sunt uel accedunt huius modi mala, absit, ut dicamus indigne; sed hinc potius intellegamus eis ad alterum saeculum prodesse quod renascuntur, huius autem saeculi dispositionem propter initium superbiae hominis, per quod apostatauit a deo, diuersis malis. hominum peragi in iugo graui super filios Adam, a die exitus de matris uentre eorum usque in diem sepulturae in matre omnium
Abbreviated transcription (Latin):
&iã contagia peccatorũ : Innascentes exgignentibus possetnensire sed uide¬
lic& egregius dialecticur non mepateris elabi sed presse interro fabis & breuit
in panobolis actionemream annit tustem putem & adutrũq res pondens
siactione inquis õstendere quid fecerint: sinatunt ostende quir eos
fecerit quasi & actio mala faciat nisi naturam ream actione quippe r tusõhomo
ẽ homo autem natura ẽ: Homines igitur sicut peccatiactione maiores : itaminores
maiorum contagione sunt reusti ex eoquod faciunt: illi ex quibus originẽ dscunt. quo¬
circa par uuli bonũ est quod homines sunt quod omnino non e& nisieos ille qui summe¬
bonus est creauis se . Malum uero sinullum ex origine t raeherent numq cumuitis uel cor¬
ponelibus nascerentur drenim quiest animarum ipse est etiã corporũ conditor. qui uto
humana in ipsa conditione natunte uitia non infligit in merite: Neq: enim de innumenao¬

Expanded text:
etiam contagia peccatorum in nascentes ex gignentibus posse transire. Sed uideetiam contagia peccatorum in nascentes ex gignentibus posse transire. Sed uidelicet egregius dialecticus non me pateris elabi, sed presse interrogabis et breuiter, in paruulis actionem ream an naturam putem, et ad utrumque respondens: "si actione" inquis "ostende, quid fecerint; si natura, ostende quis eos fecerit". quasi et actio mala faciat nisi naturam ream. actione quippe qui reus est, homo est. homo autem natura est hominis. igitur sicut peccati actione maiores, ita minores maiorum contagione sunt rei, isti ex eo quod faciunt, illi ex quibus originem ducunt. quocirca paruuli bonum est, quod homines sunt. quod omnino non ebonus est, creavisset. Malum vero si nullum ex origine traherent, nunquam cum vitiis vel corporalibus nascerentur. Deus enim qui est animarum, ipse est etiam corporum conditor, qui utique humanae in ipsa condicione naturae uitia non infligit inmerite. neque enim de innumera
Abbreviated transcription (Latin):
causamcur subdiabolo sit quinascitur donec renascatur Inxp̃o peccati
exorigine dicimus esse contagium. Vos autem qui hoc negãtis ea saltim quae
naꝑtã sunt. Intuemini : quur non nulli &iam dȩmonem patiantur in fantes
Nisiforte & ips as aut esse aut subdiabolo ẽẽ negabitis. Nec uos euangelium¬
commonebit ubi forsitan ꝓpter uos interrogauit dñs quod sciebat ut pater pur
res ponder & Filium suum ab in fantia sua daemonio tam gricui uexare ut axp̃i
nuptias eẽ nondeo quod me dicere calum niaris : nuptiae quippe habent ordinem
suum & benedictionem suam bonumq suum quod nec sub intnente peccataa mitter e¬
potuerunt. Tuautem quare sit sub diabolo ille saltim in fans qui manifestissi ne
uexitur adiabolo itaut aliquando ipsa uex atione moriat᷑ respondesi potes
Nonus enĩ quem quam ullã poenã palienis subire peccatir nehine fiat credibili

Expanded text:
causam, cur sub diabolo sit qui nascitur, donec renascatur in Christo, peccati causam, cur sub diabolo sit qui nascitur, donec renascatur in Christo, peccati ex origine dicimus esse contagium. uos autem, qui hoc negatis, ea saltem quae aperta sunt intuemini, cur nonnulli etiam daemonem patiantur infantes. nisi forte et ipsos aut esse aut sub diabolo ecommonebit, ubi forsitan propter vos interrogavit Dominus quod sciebat, ut pater pueri responderet, filium suum ab infantia sua a daemonio tam gravi graviterque vexarnuptias esse non dico, quod me dicere calumniaris. Nuptiae quippe habent ordinem suum et benedictionem suam, bonumqpotuerunt. tu autem, quare sit sub diabolo ille saltem infans, qui manifestissime uexatur a diabolo, ita ut aliquando ipsa uexatione moriatur, responde, si potes. non uis enim quemquam ullam poenam pro alienis subire peccatis, ne hinc fiat credibile
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uoluntas mala non est. Cuius quam ulla origo peccati: hȩc si sapias simplicit̃
& uereciter gratiam xp̃i. erga paruulos confiteberis nec cogeris res piissimas atq
absur dissimas dicere aut baptizandos nonesse paruulos. Quod quidem postea
estis forte dicturi. Aut tam magnum sac nementum sic in eis esse ludibrium ut in
saluatore baptizentur sed non saluentur. Alibenctore redimantur. sed non liberent᷑
Lauacnore genesationis lauentur sed non abluantur. Exorcitentur & ex sufflentur
seda potestate tenebnerum noneruantur. Sit eorum pretium sanguinis quiin remis.¬
one fusus est peccatorum : Sed nullius pecca tiremissinepurgentur. Hoc totum
ꝓpterea quia tim&is dicere non baptizentur ne non solũ facies urae sputis obliniantur
uircum : uerum &iam capita sandalis muliercularum commitigentur: nos certe

Expanded text:
nisi uoluntas mala non est cuiusquam ulla origo peccati. haec si sapias, simpliciter nisi uoluntas mala non est cuiusquam ulla origo peccati. haec si sapias, simpliciter et ueraciter gratiam Christi erga paruulos confiteberis nec cogeris res impiissimas atque absurdissimas dicere, aut baptizandos non esse paruulos, quod quidem postea estis forte dicturi, aut tam magnum sacramentum sic in eis esse ludibrium, ut in saluatore baptizentur, sed non saluentur, a liberatore redimantur, sed non liberentur, lauacro regenerationis lauentur, sed non abluantur, exhorcizentur et exsufflentur, sed a potestate tenebrarum non eruantur, sit eorum pretium sanguis, qui in remissionem fusus est peccatorum, sed nullius peccati remissione purgentur; hoc totum propterea, quia timetis dicere: "non baptizentur", ne non solum facies uestrae sputis oblinantur uirorum, uerum etiam capita sandaliis muliercularum commitigentur. Nos certe
Abbreviated transcription (Latin):
Quosergo prȩdistinauit ipsos & uoc auit. uocatione illa quã me sȩpe cõmemorare
nompiga dequa dictũ est. sine penitentia sunt dona & uocatio di. Namque insua
quȩ falli mutarique non potest Praescientia opera sua futura disponere. id omni
nec aliud quicquam est prae distinare.
xdiiii. Quor paruuli Sipeccarum origipale nonesser nulli aulo
Tenerentur obpoxi. Ex ligro contra bulianum.¬
tustne itaq putas ideo in paruulis non eẽ delictũ qua sine uoluntate quae in eis nulla est
eẽ non potest. Hoc eñirectedicit᷑: ꝓpt̃ propriumcuiusq peccatum. Non ꝓpt̃ primi pec¬
cati originale contagium. Quod sinullum & ꝓfecto nullimalo paruuli obstricti
Nihilmali uel in corpore. uel in anima substantiae iusti di potestate paterentur
Quod tamen & ipsum a mala uoluntate priorũ hominum sumpsit exordium. Ita

Expanded text:
quos ergo praedestinauit, ipsos et uocauit, uocatione illa, quam me saepe commemorare quos ergo praedestinauit, ipsos et uocauit, uocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictuquae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino nec aliud quicquam est praedestinare. CAPUT CCXCVII. Quod parvuli, si peccatum originale non esset, nulli malo tenerentur obnoxii; ex liustra itaque putas ideo in paruulis non esse delictum, quia sine uoluntate, quae in eis nulla est, esse non potest. hoc enim recte dicitur propter proprium cuiusque peccatum, non propter primi peccati originale contagium. quod si nullum esset, profecto nullo malo paruuli obstricti nihil mali uel in corpore uel in anima sub tanta iusti dei potestate paterentur. quod tamen et ipsum a mala uoluntate primorum hominum sumsit exordium. ita