comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
munđcor aud& dicere. Explicamihi quo¬
modouid& uerbum &iam si possim &iam
siego iamuideam. Poro au siforcte ego ñ
sum in his munenb̵.  & tamen abista uisione
longe sum. quantum ille qui nꝰ dumiste suꝑ¬
uiuis ut pecora auersansangel ꝑfruuntur.
Tuau siñuiues ut pecoraiam nͥ auersans. De¬
sideras aliquid & ñ capis. incoasti ipsodeside¬
no uitamangelorum. crescatinte & ꝑfi¬
ciatur inte & capias hoc. Non ames ed ab
illo. quia & mefecit& te. Tamen nꝰ ut¬
cumq nosdimisit & dñs qui uoluit in tel¬
legi quia in eo quodd. nꝰ potest filiurase fa¬
cere quicqua nisiquod uident patremfa¬
cientem. Nono pera pat̾ facit quae ui¬
deat filiur & alia filiur cumuident patrõ
facientem. Sed eadem opera ipsa& pat̾.
& filius. Secutus eniait. Quecumq ille
fecenit. haec & filius si milit̃ facit Sihaee
pat᷑. Si ꝑfilium facit quae facit pat̃. ñ alia¬
pat̃ alia filius facit. sed eademopera sun

Expanded text:
mmundum cor audet dicere, Explica mihi quommundum cor audet dicere, Explica mihi quomodo videt Verbum; etiam si possim, etiam si ego jam videam? Porro autem si forte ego non sum in his moribus, et tamen ab ista visione longe sum; quantum ille qui nondum isto suVivis ut pecora, aversaris: Angeli perfruuntur. Tu autem si non vivis ut pecora, jam non aversaris: desideras aliquid, et non capis; inchoasti ipso desiderio vitam Angelorum. Crescat in te, et perficiatur in te; et capias hoc non a me, sed ab illo qui et me fecit et te. 8. Tamen non utcumque nos dimisit et Dominus, qui voluit intelligi quia in eo quodiderit Patrem facientem, non alia opera Pater facit quae videat Filius, et alia Filius cum viderit Patrem facientem; sed eadem opera ipse et Pater et Filius. Secutus enim ait: Quaecumque enim ille fecerit, haec et Filias similiter facit. Non Pater. Si per Filium facitPater, alia Filius facit, sed eadem opera sunt
Abbreviated transcription (Latin):
p&ebant interra. Surge quere suspira
anhela desidera & claũsapulsa. Sinaur
dum desi deramur ndum desideram mar
margar& as qualescumꝗ nor psinuen
incorde uro inores ꝑdũcunt ad intelle¬
gentiam. genus uitae ꝑ duc& ad genur
uitae. Aliauita tesfena. Aliauita caelestis
Aliauita pecorum aliauita hominum.
aliauita angelorum. Cli ta pecorum tere¬
nis uoluptatib aestuat. solatemena con¬
quent. in ea ꝓna atq piecta est Vlita ange¬
lorum sola caelestia. Vita hominum me¬
dio est int̃ angelorum & p&corum. Siuiuit
homo secunđ carnẽ pexorib conparatur:
Siuiuit secunđ spm angeli sociatur. Quan
lica uita utrum paruis. angrandissis Sienĩ
adhuc paruus es. dicunt tibi angel cresce:
Nospanem manducamus. tulastenutn re:
lacte fie̾i: ut ꝑueniẽs adcibum spei. Siau
ad hucimatur sordidis uoluptatib si adhuc
fraudis cogitantur simendacia ñ uitantur
Simendacia ꝑ iunis cummulantur. tanun¬

Expanded text:
pebant in terra. Surge, quaere, suspira, pebant in terra. Surge, quaere, suspira, anhela desiderio, et ad clausa pulsa. Si autem nondum desideramus, nondum inhiamus, margaritas quibuscumin corde vestro. Mores perducunt ad intelligentiam: genus vitae perducit ad genus vitae. Alia vita terrena, alia vita coelestis; alia vita pecorum, alia vita hominum, alia vita Angelorum. Vita pecorum terrenis voluptatibus aestuat, sola terrena conquirit, in ea prona atque projecta est: vita Angelorum sola coelestis: vita hominum media est inter Angelorum et pecorum. Si vivit homo secundum carnem, pecoribus comparatur: si vivit secundum spiritum, Angelis sociatur. Quandlica vita utrum parvus an grandis sis. Si enim adhuc parvus es, dicunt tibi Angeli: Cresce; nos panem manducamus, tu lacte nutrire, lacte fidei, ut pervenias ad cibum speciei. Si autem adhuc inhiatur sordidis voluptatibus, si adhuc fraudes cogitantur, si mendacia non vitantur, si mendacia perjuriis cumulantur; tam i
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑ filium quia o mniaꝑ uerbum factasun:
am quoinodo faciat ds̃ quis nouit. nͥ dico
quomodofecent munđ. Sed quo modo
fecent oculum tuum cui carnalit᷑ in he¬
rens uisibilia inuis ibi hb comparans. Talia
eni dedo cogitans. quiahiis oculis uidere con¬
siusti. Si auistis oculs uiden ponit dr̃nꝰ
dicer& B eatimundo corde quia ipsidm̃
uidebunt. Ergohabes oculum corpons
trans ferreuis addm̃. Pone inter a terre
sumus nos quod interrogauimus quo modo
uideat uerbum quo modo pat̃ uideatur auer¬
boᷤ Quid sit uiden uerbum ñ sumtam au¬
dax tam temeranus hoc explicare pol¬
licear & me& uos ut cumꝗ surpicormo¬
dolum urm noui tamen eum. Siergopla¬
c& ũ diutius immoremur ꝑcuramur
loctioneno & uidea mus uerbis dñi turban
corda carnalia ad hoc turban ne meo
quod tenent remaneant. ex torqueatur.
tamꝗ puens ludicum nescio quid quod
semale auocant ut possent in senutib¬
ora grandionb̵ ut possint ꝓficere quire¬

Expanded text:
ilium, quia omnia per Verbum facta sunt. Jam quomodo faciat Deus quis novit? Non dico quomodo fecerit mundum, sed quomodo fecerit oculum tuum, cui carnaliter inhaerens, visibilia invisibilibus comparas. Talia enim de Deo cogitas, qualia his oculis videre consuesti. Si autem istis oculis videri posset Deus, non diceret, Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt . Ergo habes oculum corporistransferre vis ad Deum. Pone in terra terren explicaturi sumus nos quod interrogavimus, quomodo videat Verbum, quomodo Pater videatur a Verbo, quid sit videre Verbi? Non sum tam audax, tam temerarius, ut hoc explicare pollicear et me et vos: utcumque suspicor modulum vestrum, novi tamen meum. Si ergo placet, non diutius immoremur, percurramus lectionem, et videamus verbis Domini turbari corda carnalia; ad hoc turbari, ne in eo quod tenent remaneant. Extorqueatur tanquam pueris ludicrum nescio quid, quo se malo avocant, ut possint inseri utiliora grandioribus, ut possint proficere qui re
Abbreviated transcription (Latin):
Nos adoramus quod scimus ex ꝑsona quidem iu¬
daeorum dictum ẽ sed ñ omnium iudaeorum
nꝰ reꝓbarum iuda eorum sed de quib fuerunt a pofi¬
h quales fuerunt ꝓph&ae. quales fueruntili
omner sc̃i qui omnia nia uendiderunt &p̃tia
rerum suarum adpedes a postolorum pasuer
Non repulit dr̃ plebemsua quae p̃scibit Audiuit
dit uid&e Dic eimuler. Scio quia mesnar
uenit quidiciturxp̃r: sumergouenent ille:
omnia nob de monstrabit. Quid est hoc modo
in quit dectemplo cantendunt iuda et& norde
monte contendimus s cumille uenent & mon¬
temspernit & templu eua&. Docebitnos
orare: scieba tenim quis eampossit docere sed
iam docentem ñ dumagnoscebat. lauergo digna
crat cui manifestar&ur. Messias auanctus est
qae iste & uicinae hebraica punica& syra r
go dic ei mulier. Scio quia messsas uenit. quidici
turxp̃s. Cumergo uenent ille. nobis ad nuntiabit¬
ominia. Dic enhs. Ego sum quilo quor aecumllo¬

Expanded text:
Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit dit, videte: Dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, omnia nobis demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos orare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus guae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, nobis aomnia. Dicit ei Jesus: Ego sum, qui loquor tecum. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
tis In principio erit uerbum & uerbũ erit
aput dm̃ & dĩ erat uerbumHic aequalitas
cumpatre sed uerbum carofactum est & habi¬
tauit in nobis: hac carnemaior est pat̃. Ita
pat̃ & aeciualis & maior ãEqualis uerbo maior
carne aequalis el ꝑquem fecit nosi maior eoqui
factus est ppt̃ nos: adhancregulan sanã catho¬
licam auam p̃cipua nos sed eb&is auã tenere qui
nostis. aqua prsus fides urã labii non deb&.
quae nullis hominum argumentis & torquen¬
mus dirigenda adhancreguli quando que
differamus cumidone fuerimus nouimus orgo ae¬
qualẽ patri filium dt̃qui a nouimos in principio
dm̃ uerbum Quidergo iudiei uolebnt eum

Expanded text:
tis: In principio erat Verbum, et Verbum erat tis: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hic aequalitas cum Patre. Sed Verbum caro factum est, et habitavit in nobis : hac carne major est Pater. Ita Pater et aequalis, et major: aequalis Verbo, major carne; aequalis ei per quem fecit nos, major eo qui factus est propter nos. Ad hanc regulam sanam catholicam, quam praecipue nosse debetis, quam tenete qui nostis, a qua prorsus fides vestra labi non debet, quae nullis hominum argumentis extorquenmus, dirigenda ad hanc regulam quandoque differamus, cum idonei fuerimus. Novimus ergo aequalem Patri Filium Dei, quia novimus in principio Deum Verbum. Quid ergo Jud
Abbreviated transcription (Latin):
qui sus cepi loqui uobis. cogitandus sum a uobis
qui susc eerim& quae susceperim: suscepienĩ
tractanda diuini homospilia carnalis aete¬
namortalis&iam ame carissimi longe sit
una p̃sumptio si uolo sanus indomodĩ conuer¬
sariquae est & desiadĩ uiui column&& firma¬
mentum ueritatis. promodulo meo capio qđ
uobis appono ubi aperitur pasco u obiscum
ubi clauditur pulso uobiscum commotisunt
ergo uidici & indignati sunt uerito quidẽ
auod audebat homo a equalem sefacere dõ
& ideo in mcrito quia in hominẽ non intellege¬
bant dm̃ cirne moidebant dm̃ nesciebant:
habitaculũ cernebant. habitatorẽ ignorabant.
t̃aro illa templum erat. ds̃ in habitabat intus.
Monergo ihs̃ cirnẽ aequabat patri non forma
serui dnõ conparabat: non qđ factũ est ꝓpt̃ nos
sed quod erat quando fecitnos Quis nam sit
ip̃i. catholicis loquor. nł quia bene credidis¬

Expanded text:
qui suscepi loqui vobis, cogitandus sum a vobis qui suscepi loqui vobis, cogitandus sum a vobis qui susceperim, et quae susceperim: suscepi enim tractanda divina homo, spiritualia carnalis, aeterna mortalis. Etiam a me, charissimi, longe sit vana praesumptio, si volo sanus in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis : pro modulo meo capio quod vobis appono; ubi aperitur, pascor vobiscum; ubi clauditur, pulso vobiscum. 2. Commoti sunt ergo Judaei, et indignati sunt; merito quidem, quod audebat homo aequalem se facere Deo: sed ideo immerito, quia in homine non intelligebant Deum. Carnem videbant, Deum nesciebant: habitaculum cernebant, habitatorem ignorabant. Caro illa templum erat, Deus inhabitabat intus. Non ergo Jesus carnem aequabat Patri, non formam servi Domino comparabat; non quod factum est propter nos, sed quod erat quando fecit nos. Quis namque sit Christus, Catholicis loquor, nostis, quia bene credidis
Abbreviated transcription (Latin):
omnino quod capiant sed undeagitentume
citurbentꝰ. & faritasse uel conturbati medi
eraee quid itiuda eorum cordib factum sit: cum
daecaud ireot quidin nob fiat Cũ haec audimꝵ
ampliu a gatmas. Neq enĩ natae sunthiere¬
ses & quaedim dogmata ꝑuorsi tatis in la¬
queantia animas & in ꝓfundũ p̃cipitantia
nisi dumscripturae bonac intellegerentur
Non benc & quodineis non bene intellegit᷑
& iam tanere & auda et̃ adseritur: Itaq
carissimi ualde caute haec audire debemus
adi capienda paruuli sumus : & cordepio & cũ
tremore sicut scriptum est. hanc tenentes re¬
gulam sanctatis: ut quod secundũ fidem qui in¬
buti suinus intellegere uolucrimus tam quã deci¬
bo gaudeamus: Quod aũ secundũ sanã fidei
regulã intellegere non poruerimus. dubitati¬
onem auferamus intellegentiã disferamus:
Hoc est ut etiam siquid sit nescimus. bonũtam̃
& uerumesse minime clubitemus. & ego sis

Expanded text:
non omnino quod capiant, sed unde agitentur et non omnino quod capiant, sed unde agitentur et conturbentur, et fortasse vel conturbati medicergo quid in Judaeorum cordibus factum sit, cum haec audirent: quid in nobis fiat cum haec audimus, amplius cogitemus. Neque enim natae sunt haereses, et quaedam dogmata perversitatis illaqueantia animas et in profundum praecipitantia, nisi dum Scripturae bonae intelliguntur non bene; et quod in eis non bene intelligitur, etiam temere et audacter asseritur. Itaque, charissimi, valde caute haec audire debemus, ad quae capienda parvuli sumus; et corde pio et cum tremore, sicut scriptum est, hanc tenentes regulam sanitatis, ut quod secundum fidem qua imbuti sumus, intelligere valuerimus, tanquam de cibo gaudeamus: quod autem secundum sanam fidei regulam intelligere nondum potuerimus, dubitationem auferamus, intelligentiam differamus; hoc est, ut etiam si quid sit nescimus, bonum tamen et verum esse minime dubitemus. Et ego, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
ohannes euangelista in t̃ consorites & conpar¬
ticipes suos alios euangelistas. hoc p̃cipuum do¬
num accepit adno suꝑ cuius pectus in conuiuiodis¬
cumbebat ut ꝑhoc signifi car& quia secrecta & al¬
tiora deintimo eius corde patabat. utea dicer &
defiliodĩ quae paruulorum mentes forgamꝑ in¬
tenta excitare possunt. implereau nꝰ dum capa¬
ces n poss intgrandius culis au quib:q mentibus
&ada &atem quandam intenus uinlem ꝓuenien¬
tibclataliquid uerbis his quo exerceantiir & par¬
cantur: Audistis cum leger& ur undesermanste
uenent meministis. Hesterno enidie lettum est¬
sed &iam patrem suum dicebat dm̃. Aequalem se
faciens dõ quodiuda eis displicebat. hocipsipatii
placebat. Hocsine dubio plac& & iam eis quihono¬
nficant filium sic hononficant patrem quia sills
ñplaceat displicebunt. Non enĩ drent maior
quia place tibi sed tuminor sidis plic& tibi pd¬
uel deignorantia uel demalitia loquitur dñs

Expanded text:
oannes evangelista inter consortes et comparticipes suos alios evangelistas, hoc praecipuum et proprium donum accepit a Domino super cujus pectus in convivio discumbebat , ut per hoc significaret quia secreta altiora de intimo ejus corde potabat, ut ea diceret de Filio Dei quae parvulorum mentes fortassis intentas excitare possint; implere autem nondum capaces non possint: grandiusculis autem quibusque mentibus et ad aetatem quamdam interius virilem pervenientibus, dat aliquid verbis his, quo et exerceantur, et pascantur. Audistis cum legeretur, et unde sermo iste venerit meministis. Hesterno enised etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . Quod Judaeis displicebat, hoc ipsi Patri placebat. Hoc sine dubio placet etiam eis qui honorificant Filium, sicut honorificant Patrem; quia si eis non placeat, displicebunt. Non enim Deus erit major, quia placet tibi; sed tu minor, si displicet tibi. Adntem vel de ignorantia, vel de malitia, loquitur Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
monstrare filium ñ eẽ aequalemi patri. idest
aequalem dõait quasidicens. quidirascimini
quid indignaminiꝰ non sum aequalis quia ñ pot̃
filius ase facerequicquam nisi quoduideritpa¬
In hacregula cordis sui distorta & praua hereticus
audiat nos non dum obuirgantes sed adhoc aua¬
si quaerentes & &plic& nobis qaod sentit
Puto enim o. quisquis ille es faciemus enim
Quia in principio erat uerbum teneo inquit
&i quia uerbũ erat apu dm̃ & hoc inquit teneo:
sed ille dr̃ maior ille drminor iam nes nescio
quid paganum redol& x pianõ meloqui arbitra

Expanded text:
onstrare Filium non esse aequalem Patri, id est, onstrare Filium non esse aequalem Patri, id est, aequalem Deo, ait, quasi dicens, Quid irascimini? quid indignamini? Non sum aequalis, quia non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit PaIn hac regula cordis sui distorta et prava, haereticus audiat nos nondum objurgantes, sed adhuc quasi quaerentes, et explicet nobis quod sentit. Puto enim, o quisquis ille es faciamus enim quia in principio erat Verbum. Teneo, inquit. Et quia Verbum erat apud Deum? Et hoc, inqused ille Deus major, ille Deus minor. Jam nescio quid paganum redolet: cum christiano me loqui arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ suum dicebat dm̃ acqualẽ se saciens dõ
U identes carne. non uidentes uerbum. Qoquattur
ergo & contra cos uerbum ꝑ carnẽ& interior habi¬
tator son& ꝑ habitaculũ suũ ut qui pot̾& nouerit
quis intus habit&. Quid ergo eis dicits Pespon¬
dititaq: ihs̃ & dixit cis commotis quod aequalẽ
sefacer& dõ Imen amen dico uobis potest
a sesfacere quicaua nisi qđ uiderii patrẽ facientẽ
Adhaec quid responderunt iudaei. Scriptum
non esu& fortasse tacuerunt: Qudã tam̃ qui
xp̃ianos se habere uolunt nontacent: & quod ã mo¬
do &his uerbis concipiunt quaed am dicenda con
ius pater est. capiunt &lis uerbis hanssanae
calumniae. & respondent nobis. uid& isquia
dñs ilis cum anim aduertere & iudaeos & ho
moueri quod patridõ a eciualem se sacer&¬
Et talia uerba subi unxit ut se aequalem ñ esso
monstrar&: Mouebantur enim iuda ei adiuñ
aduersis xp̃q quia aequalem se faciebat dõ
& uolens secorrigere ab hoc motũ xp̃s. et cisdem¬

Expanded text:
 se faciens Deo: videntes carnem, non videntes Verbum. Loquatur ergo et contra eos Verbum per carnem, et interior habitator sonet per habitaculum suum; ut qui potest, noverit quis intus habitet. 3. Quid ergo eis dicit? Respondit itaque Jesus, et dixit eis, commotis quod aequalem se faceret Deo, Amen, amen dico vobis, non potesta se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ad haec quid responderint Judaei, scriptum non est: et fortasse tacuerunt. Quidam tamen, qui christianos se haberi volunt, non tacent, et quodammodo ex his verbis concipiunt quaedam dicenda conttantiae cujus Pater est, capiunt ex his verbis ansam calumniae, et respondent nobis: Videtis quia Dominus Jesus, cum animadverteret Judaeos ex hoc moveri, quod Patri Deo aequalem se faceret, talia verba subjunxit, ut se aequalem non esse monstraret. Movebat enim Judaeos, aiunt, adversus Christum, quia aequalem se faciebat Deo; et volens eos corrigere ab hoc motu Christus, et eis dem
Abbreviated transcription (Latin):
possimus Operani enim sumus & adhuc inuinea
laboramus finito die finito opere merces resti¬
tuiꝰtur. Sedquis operanus ꝑclarat ad accipienda
mercedem nisi quipascitur dumlaborat. Nonit
& tu o perano tuo mercedemsola: daturus es non
&iamadfers illiunde uires repar& in laborẽ :¬
pascis utiq cui mercedem daturus est Pro inde&
tes pascit. Nam sista intellegendorum sacramen¬
torumla&itia subtrahatar a nobis deficimus
in labore & nonent qui ꝑueniat ad mercedem
foraas reideo qui alex in decim preceptis data
e. & ꝑ totum munđ p̃d sanda erat lex quito¬
tus mundus quat a dor parctibus commendatur
onente. occidente mendi e. & aquilone: undede¬
anus ꝑ quatauor multiplicatus aqd quadrage¬
Nnumuenit uel quia pellangeuunt quad quat¬

Expanded text:
possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde ettes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem.Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadragenarium pervenit. Vel quia per Evangelium quod quat
Abbreviated transcription (Latin):
beneuiuimus. cum ab iniquitatib̵ & inlicitis uo¬
luptatib abstinemus Sedquia haec abstinentis
sine mercede nent. Epectamus beata millan
res acceptun sumus mercedem denanum. Ipsat
merces redditur operanis inuinea laborantibus :¬
secunđ euangelium quod uoscredo reminisciNe¬
q enimomnia commemoranda sunt. tamquam
rudibus &impentis. Denanus enim qui accepit
nomen anumero decimredditur & coniunctus
quadra genano: fit quinquagenanus. Vn decum la¬
bore celebramus quadrages ima ante pascha
Cumlaetitia uero tamquãm accepta mercede.
quinquagesimã post pascha Nam huic tamqua
salutan labon boniopens qui ꝑtin& ad quadrage¬
nanum numerum : additurqui & is. & felicitatĩs
denanus ut quinquagenanus fiat : Significauit
discipulis suis. Quad ragłsimoaudie cõmasten¬
diss& incaelum ꝑ actis dełmdi ebus musitmer¬
significationib res ipsȩ preuentȩ sunt. Signfica¬
tionib pascimur. ut adrer ipsas durantes ꝑ uenire

Expanded text:
bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis vobene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium , quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam posalutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat: significavit discipulis suis: quadragesima autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus, misit mersignificationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
& sufficient̃ audiatis : quad rage nanis uumeruri ł¬
sacratus nob in quada ꝑfectione comeendatur
Notum ẽe arbitrorcantati urae : testarredir sepiciss¬
me diuinaescpturae i ei uniumhocnu mero cone¬
r̃sensignificatur lex pheliam significantur ꝓphee
tres apparuerunt ubisediscipulis ostenditinda¬
Ntate uultus & uestis suae. Apparuiteni in medius
in t̃morsen & helia tam quam euangelium lestimo¬
nium haber& Aege & ꝓph&cis Siueergo in lege :
siue in ꝓph&ia. si ue in euangelio quadragenanus ns
numerus iniciunio commendatur. leiunium au
magnum & generalee: abstinere ab iniquitatib̵
& inlicitis uoluptatib̵ saeculi. Quid est ꝑfectum ie¬
iunium utabnegantes impi& atẽ & saeculare
cupiditates temperđte s &iuste & pie uiuamur in hoc
saeculo. Huic ieiunio quam mercedem addita¬
postolus sequitur & dic expectantes illambea
qua dragdsimã abstinentiae celebramus cum

Expanded text:
et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero conseMoysen significatur Lex, per Eliam significantur Prophetres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saeculares cupiditates, temperanter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beaQuadragesimam abstinentiae celebramus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Postillũ quiq semititer& frustra facer& Quid sili ergo
hocuult nisi quia uenit unus xp̃r ad populum iudaco¬
rum & faciendo magna docendo utilia turbabit̃ peo¬
catores : turbauit aquam presentia sua. & excitauit
ad passionem suam. Sedlatens turbauit. Si enim cog¬
nouissent numqua dnĩm glonae crucifixissent. De¬
scendere ergo in aquam turbata hoc est humiliter
credere in dñi passione: ibi sanabatur unus significans
unitatem. Postea quis quisuenir& non sanabatur. quia
quisquis pr&er unitatem fuent : sanan ñ potent Vide¬
amus ergo quid uoluent significare millo uno quem
&amipse seruans unitatis mestenum Sicut prelocu¬
tussum d&otlangaentib̵ unum sanare dignatus ẽ.
nuenit in annis eius numerum quenda langoons
ras quomodo magis ad languorem ꝑtineat quã
adianitatem : Pado diligentns exponendum
ẽ intentos uor uolo quo adent ds̃ ut eoagrue loquar

Expanded text:
post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus Christus ad populum Judaeorum; et faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languorinumerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Ideolitaera sinegratia reos faciebat quos
confitentes gratia liberabat. Nam ho c dicit
apostolus. Sienimdata e& lex quaepos s& uiuifi¬
care : omnino exlege e& iustitia quareergo
data elex Sequitur & dic. Sed conclusit
sciptura omnia subpescato ut ꝓmissio exfi¬
de ihũ xp̃idar&ur credentib: quid euidenti¬
us nonne uerbahaec exposuerunt nobis & quin¬
q porticus & languentium multi tudinem
Quinque poriicus lex est. quarequinq porłi¬
cus nꝰ sanabant langaentes : quia sidata e& lex
quae poss& uiuificare. omnino exlege e&ius
titia. Quare ergo continebat quos non sanabat:
fiebat ut inaqua illa turbata sanarentur qui
in poraicibus sanan ñ poterantꝰ subito enim
uidebatur aquaturpita. & a quo turbabat᷑
ñ urabatur. credafhoc ȩuangelicauiñ łte
fieñ solere non tamensine significante ali¬
quosa cramento postaquam turbatam mit¬
tebat se unus qui poterat. & sanabatursolus

Expanded text:
bat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos bat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabant? fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus:
Abbreviated transcription (Latin):
Rorando adiubantib infirmitatemnram
loquar ut potero: quicquidaũ nꝰ possum sup¬
plebit innob ipse quo qadiubante facio quod
possum Adehac piscina quae quinq porat cu¬
cibus cingebatur in quib̵iacebat magnamul¬
titudo languentium ad sidue nostractasre
memini& rem dicturus sum. quam mecum
plures recognoscant potius quam cognos¬
cant. uerum nihil ẽ abrem &iam notarepe¬
tere: ut & qui nꝰ nouerunt instruantur. &
qui nouerunt confirmentur. Pro inde ñat̃a¬
tamq notabreuit̃ ꝑ firingenda sunt. non
otiose inculcanda piscina illa& aqua
illapopulum mihruidetur significasror
iudaeorum. Significan enimpopulus no¬
mine aquarum a pere nob indicat a poca¬
lipsis iohannis. ubi eicũ mostenderentir
aquae multae. & interrogass& quideens.
Responsum accepit populum ee. A quaergo
illa idest populus ille quinq libiis morsi
tamquam quinque poraicib elaud ebatur.
Sed illilibri ꝓdebant languidos ñsanabant
Lex enimpetcatorer conuincebat non absolue¬

Expanded text:
orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolve
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. sedclausum e adhuc. & expositione indi¬
g& quantũ arbitror. quare in tollendo grabato
dilestio pximi commendatur nisi forte nosof¬
fendit. quia ꝓgrabatum rem quañdam stolidam.
& insensatã : ꝓximus cominendatur. Nonira scat᷑ꝰ
ꝓximursi commendatur nob ꝑrem quae si neani¬

Expanded text:
tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indituum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobis per rem quae sine ani
Abbreviated transcription (Latin):
quem nꝰ uider quo modo diligere potens  cce dicit
tibi dilige dm̃ sidicas mihi ostende mihi quem dil¬
gam quid respandebo nisi quod ait ipse iohannes
dm̃ne mouidit umqua & nete alienum omnino
adõuidendo eẽ arbi tras Dr̃ inquit cantar est
& quimanent in cantate in do man&. Dilige
ergo ꝓximum & intuere inte unde diligirꝓxi¬
mum ibi uidebis ut potens din. Incipe ergo dilige
reꝓximum. frange esunenti panentuum &
egenos sinececto induc indamumtua Siuede¬
nsnudum uesti& domesticosseministui nedir¬
pexens. faciens a uista quid consequenr tunc
crum pst uelud matutina luxtua. Luxiua dr̃ tu¬
us ẽ tibi matutina quia post noetem sacculitibi
ueni& Nam ille ne contur necoccidit: quia semꝑ
man& Entiibi matitinur rede undi qui tibi oc¬
ca sum feceratpereunti. Ergo tolle grabatum
tuum mihiuid&tur dixisse. Dilige ꝓximum

Expanded text:
quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur tibi, Dilige Deum. Si dicas mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam ? Et ne te alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus, inquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet . Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo diligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum
Abbreviated transcription (Latin):
Mou& ergo me&ia quod duo p̃ceꝑiti quuillit̃
iacentem dd ob̵minus inuenit. Tam q enĩ
duo qua eda iubendo. quod minurerat im¬
pleuit. Quo modo ergo inueniamus in hir
bula. Quae sunt illa duo precepta prsre¬
colite mecum notissim a enini ee debent.
nec modo tantum uenire inmente cũ com¬
memorantur a nob: Sed delen numquo
toto corde & extota anima & extota
mente. & ꝓximum tamq te ipsum haec
semꝑ cogitanda haec meditanda haec
retinenda: haec agenda. haec implenda
sunted cdilestio pnorest ordinspcipiendip
ximidui dilsectio pnorest neꝙ ordine facien¬
d Neqͥ enim qui tibi p̃ceper& dilectionem
istam induob p̃ceptis pnustibi commendar&
ꝓpximium & postea dm̃: Sedpnus dm postea
pximus. Tuaũ quia dim ñ dumundes diligen¬
do ꝓximum ꝓmerens quem uideas diligen dop¬
ximum purgas oculum aduidenđ din Euident
iohanne dicente. si fratrẽ quem uider nꝰ diligis dm

Expanded text:
Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his bula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam toto corde, ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsum. Haec semper cogitanda, haec meditanda, haec retinenda, haec agenda, haec implenda sunt. Dei dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum, et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fratrem quem vides non diligis, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
maxime biꝑtita cantas commendatur.
guebat quiadqͣuadraginta duamnur
habebat U deamus ꝓ inde iamquorara¬
mento iste languidur cur&ur adno : Ve¬
int enim ipse dnis cantatis doctorcantate
plenus breuianr sic de illo preditum est
uerbum suꝑ terrã ostendit in duob cantaqs
preceptis pendere legem & ꝓph& as. Inde
ergo pependit morier quadragenano suo
inbehelias cum suo hunc numerum ad tu¬
litdns intestimoniosuo. curatur istelan¬
quidus a presente dño Sedonus qurdeidicit
Vissanus ficneꝵ esponditille hominem señ
habere aquo in piscina mititatur. Uerene¬
go homo quierat necessanus. quare sanitas
penum fuit. sed operatio sanitatis. Sano
aũ duo imperauit. tolle grabatumtuum.
& ambula Rogo uas quur nꝰ sufficer& am¬
bula autcerte curñ sufficer& surgt neque
enĩ cumillesanus surrex isr& in locoreman¬
sisr& Nonne adhoc surexils& ut abura

Expanded text:
maxime bipartita charitas commendatur. maxime bipartita charitas commendatur. guebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere nego homo qui erat necessarius: quare sanitas perium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset?
Abbreviated transcription (Latin):
dib̵ nñs ꝑspinscm̃ quidatus ẽ nob̵ Cantas ergo
impl& legem &udissime dictum ẽ plenitũdo
legis cant᷑as. Queramus hanc can tatem quem¬
in illo languido. Volo exponere quare nu
tasimpl& legen adplenitudinem legir
in omnib openb̵ ꝑtin& qua dra genanus nu¬
merus: in cantate auduo nab precepta com
mendantur. In tuemini obsecre & figite
memonae quod dico nesitis contemptores
uerbi nefiat animaurauia ubi granaiatta
ta nꝰgerminant & uenientinquit uolati¬
lia caeli & colligentea ꝑcipite & recon¬
dite corlibus uñr: Cantatis p̃cepta duo sor
adno commendata. Diligis dñm dituui
ex tota cord& uo & extota animatua&
ex tatamente tua: & diligisꝓximum
tuums tamqua teipsum. In his duob pre
&illa uidua omnes facultates uas. Duo
languido alatranio sauciato stabulanur
duos nummos accepitundesanetur Ne¬
nto apuo samanta norbiduum fecitihr̃ ut
eos cantate firmar&. Binanoergo isto
numero cum aliquidboni significatur.

Expanded text:
itum sanctum qui datus est nobis . Charitas ergo implet Legem, et verissime dictum est, Plenitudo Legis charitas. Quaeramus hanc charitatem, quemin illo languido volo exponere, quare numitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuum tanquailla vidua omnes facultates suas, dua languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur
Abbreviated transcription (Latin):
mihi deme ergo illescripsit. Qido ergone
aliꝗuid uoluit significari moses quod dr̃ requi¬
euit inlic septimo. Non enim defecerat dĩ opc¬
rando creatura suam & indigebat requie sicut
homo. Quomododefecerat qui uerbo fecerat.
Tamen &illuducrũ est quia requieuit csĩ ab opo¬
ribus suis indic septimo & hocuerum est quod
ait ihis pat̾ meus usq modo operitur scriau
& plicituerbis homo hominib. infirmas ut¬
firmis in doctus discere cupientib: & forte
C sapit promeres eplica fẽ non ualens ho¬
minib difsicile forte capientibi &iam si pli¬
caripossit quod capiiur. quis in quam fir
mei &plic& uerbam quomodo dr̃ & qui&us
operetur & operans auiescat : Obsecro uor
ut hoc uobis ꝓficientibus differat᷑ uisio enim
ista templumdĩs Quaerat scm̃ locum quaerit.
portate proximum & ambx late ibi cum uideb¬
tis ubi uerbaominum non quaeratis
Hoc forte potiur dicere ualemus quia & ineo

Expanded text:
de me enim ille scripsit ? Videte ergo ne aliquid voluit significare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est quod ait Jesus, Pater meus usque modo operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus, et forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis quomodo Deus et quietus operetur, et operans quiescat? Obsecro vos, ut hoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo
Abbreviated transcription (Latin):
& sine ipso factum e nihil. De illo ergo homine
ẽ dicens Mat̃ siondic& homo. quidamhamome¬
diator dĩ & hominum homo mat̃ siondic&o quare
mat̃ sion dic& quia indeaccepit carnem: inde uirgo
mana decuius utero serui farma susceptaẽ. in qua
dignatus ẽ apparere humillimus. Mat̃ sion dic& ho¬
mo & hamoiste quid̾dicit: mat̃sion factus ẽ in ea.
homo factus eͥ in ea. namds̃ erat ante eam & homo
mus. Homo factus eꝰ in ea humillimus. quia uerbum
caro factum e & habitauit in nob. Iprefundauit eã
altissimus quia in principio erat uerbam& uerbũ
erat apud dm̃ &ds̃ eratuerbum. Omna ꝑ ipsum fac¬
ta sunt. quia uerbo condidit istam patra. hi chabeat
honorem illa Reppuliteum patnia in quagenera
ERat dies festus iudaeontm. Et ascen¬

Expanded text:
et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine est, dicens, Mater Sion, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat ante eam, et hommus. Homo factus est in ea humillimus; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt . Quia vero condidit istam patriam, hic habeat honorem. Repulit eum patria in qua generaerat dies festus Judaeorum, et ascen
Abbreviated transcription (Latin):
uenient quid deillisfi&. Sienim uenientiamp̃cis
sunt desilua. ubi inserendi sunt nearescant. &
recumbent inquit cumhabrad÷ &isaac &ia eob
In quoconuiuio ne forate noninuites ad semꝑ uiuenđ.
sedadmultum bibendum. Recumbent cumhabraa.
Risaao &iacob. ubi in regno inquit caelorum &
quidentdeillis qui uenerunt destirpe habrahae.S
quis fit deramis quibus arbor plena erat . quidnisiquia
p̃cidentur utistinserantur : Docequia precidentur.
filiaũ regni ibunt in tenebias extenores. Hab& ergo
Non habuithonorem in patna in qua conditus ẽ habe¬
athonorem patna quamcondidit. In illa erum con¬
ditus ẽ conditoromnium. conditus in illa e setun¬
dum formam serui. nam ipsam ciuitatem inqua
conditus e̾ ipsam sion ipsamiuda eorum gentem
ipsam hrerusalem ipse condidit Cume& apud
patrem uerbum dĩ omiua enim ꝑ ipsum facta sin&

Expanded text:
venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . 7. Habeat ergo Non habuit honorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. Nam ipsam civitatem in qua conditus est, ipsam Sion, ipsam Judaeorum gentem, ipsam Jerusalem, ipse condidit cum esset apud Patrem Verbum Dei: Omnia enim per ipsum facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
patn archis. Renim patnia xp̃i populur ih l quia ex
eisuenit secunđ carnem. Sedhuius arbons radix
habraa: isaacia cob: patnarchae sc̃i & ubi suntisti
inrequie apuddm̃ in honore magno ut in habrahe
sinum adiutus ille pauꝑ post corpons exitum le¬
uar&ur & in habrahae sinu de langinquo a suꝑbo
diuite uider&ur. Ergora dixman&. radix
laudatur. sed rami suꝑbi & precidi & arescere
meruerunt. Oleaster aũ humilis illorum p̃cisio¬
ne inuenit locum. Aud iergo quemad modũ p̃¬
cidantur raminaturales. quemad mođ in seratur
oleaster ex ipsocentunone. quem ꝓ̃p comparatione¬
centanonem huius regulicominemoranđ putaui
Ameninquit dicouob ñ inuenitantam sidem ini ħl
ꝓpterea dico uołi qui a multi abonente. & occidente¬
uenient. quamlatam terram occupauerat olear¬
ter amarasilua mundus hic fuit. Sed ꝓphumili
Multi abonente. & occidente uenient. & putoqu

Expanded text:
Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur . Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter hMulti ab oriente et occidente venient. Et puta quia
Abbreviated transcription (Latin):
Dhuicregulo uade puerauus uiuit. id& edistinc¬
tionem : Regulus iste diim addomunisuam discen¬
derecupiebat. illecentuno indiqnũ seẽe dicebat. Illi
dicebatur ego uenio & curabo eum: huic dictum est ua¬
defilius tuus uiuit. Illi presentiam sua ꝓmititebat.
hunc uerbosanabat. Istecamen prae sentia eius ex¬
torquebat. ille praesentia eius indignum eẽ dicebat.
Huic cessume elationi illic concessum ẽhumilital
Tam quam huic dicer&. uade filiustuus uiuit. Nolimi¬
chi tedium facere. nisi signa & ꝓdigia uidentis ncre¬
ditis. Presentia ieamuis indomatua possum&
uerbo iubere. noli tudesignis credere: Centuno
alienigena crediditme uerbo possefacere & ante¬
quam facerem credidit. uos nisisigna & ꝓdigia
uidentis nꝰ creditir. Ergosi ita ẽ frangantur suꝑbi
rami. humilis inseratur oleaster. Maneatia mea
radix illis p̃cisis istis receptis. ubiman& radix in

Expanded text:
uod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit? Videte distincuod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit? Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In
Abbreviated transcription (Latin):
dñsihs thomae ueni mitete manum tuam&
noliee incredulur sed fidelis. &cumille
dicitur ei quiauidisticredidisti. Quare
nũi qui a ꝓph&a in patiia sua honorem is hab&
quia uero apud alienigenas ꝓph&a iste hono¬
&crediderunt praedisti sumus nos. & quod
drir ante laudauit & in nob̵ implore digna¬
tus .e. Uiderunt qui crucifixerunt palpaue¬
runt & sic paucicrediderunt . Nonuidimus
n contrectauimus Audiuimuscredidimus.
fiat nob ꝑficiatur in nob beatitudo quã ꝓmi¬
sit & hic quia patniae ipsius prȩlatisumus &
in futuro saeculo quia ꝓramis fractir in serai
sumus. Hos eninara mos refracturum ee
monstrabat & huncoleastrum in serturũ
Quando commotur centuronis fide qui ei&
sed aantum dic uerbo & sanabiturpuerme¬
us. Nam & egohomo sum subpo testate cons¬
titutur habens subine milites & dicohuicuade &ua
dit & huic ueni & ueni& & seruo meo fachoc & facit

Expanded text:
Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, et noli esse incredulus, sed fidelis; et cum ille dicitur ei, Quia vidisti, credidisti. Quare, nisi quia propheta in patria sua honorem non habet? Quia crediderunt . Praedicti sumus nos; et quod Dominus ante laudavit, et in nobis implere dignatus est. Viderunt qui crucifixerunt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt: nos non vidimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat in nobis, perficiatur in nobis beatitudo quam promisit; et hic, quia patriae ipsius praelati sumus; et in futuro saeculo, quia pro ramis fractis inserti sumus. 5. Hos enim ramos se fracturum esse monstrabat, et hunc oleastrum inserturum, quando commotus Centurionis fide, qui ei sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus: nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit; et huic, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit.