comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni sustinuere. Dux stultitia et temerirate centenio par aĩo
nequaꝗͣ comparandus ubi rem inclinatam ac trepidiantes suos
uidit. equo arrepto cum ducentis ferme equitibus effugit
Caetera a fronte pulsa atergo atq alis circumuenta acies
eausq cesa ut ex duo de .xx. milibus hominuin duo milia haud
amplius euaserint.Castris hostes potiti sunt. Hȩ clades alia sup
aliam romanae cum eẽnt nuntiate ingens quidem et luctus
et pauor ciuitatem cepit.Sed tamen quia consules ubi sum
rerum eẽt adid locorum prospere gerent. minusis cladibus o¬
cominouebantur Legatos ad consiles mittunt.C.lectoriũ
metilium qui nuntiarent ut reliquias duorum exercituum
cum cura colligerent durentq: operam ne per metum ac o¬
desꝑationem hosti sedederent. Id postꝗͣ cannensem accidisse
cladem et ut desertores de exercitu uolonum conquirerent
Idem negotii p. Cornelio datum: cui et dilectus mandatus eãt

Expanded text:
ni sustinuere. dux stultitia et temeritate Centenio par, animo ni sustinuere. dux stultitia et temeritate Centenio par, animo haudquaquam comparandus, ubi rem inclinatam ac trepidantes suos uidet, equo arrepto cum ducentis ferme equitibus effugit; cetera a fronte pulsa, inde a tergo atque alis circumuenta acies usque est caesa ut ex duodeuiginti milibus hominum duo milia haud amplius euaserint. castris hostes potiti sunt. hae clades, super aliam alia, Romam cum essent nuntiatae, ingens quidem et luctus et pauor ciuitatem cepit; sed tamen quia consules, ubi summa rerum esset, ad id locorum prospere rem gererent, minus his cladibus commouebantur. legatos ad consules mittunt C. Laetorium M. Metilium qui nuntiarent, ut reliquias duorum exercituum cum cura colligerent, darentque operam ne per metum ac desperationem hosti se dederent, id quod post Cannensem accidisset cladem, et ut desertores de exercitu uolonum conquirerent. idem negotii P. Cornelio datum, cui et dilectus mandatus erat;
Abbreviated transcription (Latin):
litum in uillis circa nepribusq et siluis disponit qui signo
dato simul omnes elatebris exirent. et magonem duo fer¬
me milia equitum: qua fugam inclinaturam credebat.
omnia itinera insidere iubet. his nocte preparatis prima
luce in aciem copias duc̃. Nec fuluus est cunctatus non tã
sua ulla spe: ꝗͣ militum impetu fortuito tractus. Itaq eadem te¬
meritate ꝗͣ processum in aciem ẽ: instruitur ipa acies ad l¬
bidinem militum forte procurrentium consistentiumq q̃
loco ipõrum tulisset animus de iñ per libidinem aut metum
deserentium locum prima et sinistra alia primo instructac
et in longiudinem porrecte acies clamantibus tribunis nihil
introrsus roboris ac uirium eẽ: et quacumq impetum fe¬
cisset hostis perrupturos: nihil ꝙ salutare eẽt non modo ad
animum sed ne ad aures quidem: admittebat. Et hannibal ꝗ¬
dem haud quaꝗͣ simili sua neq sili exercitu neq ita extructo

Expanded text:
litum in uillis circa uepribusque et siluis disponit, qui signo litum in uillis circa uepribusque et siluis disponit, qui signo dato simul omnes e latebris exsisterent, et Magonem ac duo ferme milia equitum qua fugam inclinaturam credebat omnia itinera insidere iubet. his nocte praeparatis, prima luce in aciem copias educit; nec Fuluius est cunctatus, non tam sua ulla spe quam militum impetu fortuito tractus. itaque eadem temeritate qua processum in aciem est instruitur ipsa acies ad libidinem militum forte procurrentium consistentiumque quo loco ipsorum tulisset animus, deinde per libidinem aut metum deserentium locum. prima legio et sinistra ala in primo instructae et in longitudinem porrecta acies. clamantibus tribunis nihil introrsus roboris ac uirium esse et quacumque impetum fecissent hostes perrupturos, nihil quod salutare esset non modo ad animum sed ne ad aures quidem admittebat. et Hannibal haudquaquam similis dux neque simili exercitu neque ita instructo
Abbreviated transcription (Latin):
exercitusq opprimendi occasionem. inminebat. Cum fuluium
praetorem apuli legati nuntiabant primo dum urbes quasd̃
apulorum q̃ ad hannibalem desciuissent: oppugnarctur inte¬
tius rem egisse postea nimio successu et ip̃m et milites pre¬
da impletos intantam licentiam. socordiamq effusos: ut nul¬
la disciplina militie eẽt cum spe alias tum paucis diebus
expertus. qualis sub inscio duce exercitus eẽt in apuliam
castra mouit. Circa herdoneam romanae legiones et pre¬
tor fuluius erant. Quod ubi allatum ẽ hostes aduentare:
prope est factum ut iussn praetoris signis conuulsis in a
exirent. nec res ulla magis tenuit ꝗͣ spes haud dubia suo id
arbitrio ubi uellet acturos. Nocte insequenti hannibalcũ
tumultuatum in castris. et plerosq ferociter signum ut da¬
ret institisse duci ad arma uocatis sciret. haud dubius ꝑ¬
pere pugne occasionem dari tria milia expeditorum mi¬

Expanded text:
exercitusque opprimendi occasionem imminebat. Cn. Fuluium exercitusque opprimendi occasionem imminebat. Cn. Fuluium praetorem Apuli legati nuntiabant primo, dum urbes quasdam Apulorum quae ad Hannibalem desciuissent oppugnaret, intentius rem egisse: postea nimio successu et ipsum et milites praeda impletos in tantam licentiam socordiamque effusos ut nulla disciplina militiae esset. cum saepe alias, tum paucis diebus ante expertus qualis sub inscio duce exercitus esset in Apuliam castra mouit. circa Herdoneam Romanae legiones et praetor Fuluius erat. quo ubi allatum est hostes aduentare, prope est factum ut iniussu praetoris signis conuolsis in aciem exirent; nec res magis ulla tenuit quam spes haud dubia suo id arbitrio ubi uellent facturos. nocte insequenti Hannibal, cum tumultuatum in castris et plerosque ferociter, signum ut daret, institisse duci ad arma uocantes sciret, haud dubius prosperae pugnae occasionem dari, tria milia expeditorum mi
Abbreviated transcription (Latin):
sim: alii alia peste absumpti sint.Capua a consulibus iterũ
sumina ui obsideri cepta est. quaeq in eam rem opus eranti
comportabantur parabanturq Casilinum frumentum con¬
uectum ad uulturni hostium: ubi nunc urbs est castellum
communitum ante fabius maximus munierat presidiuin
impositum: ut mare maximum et flumen in potestate
eẽt in ea duo marinma castella frumentum:quod ex sa¬
dinia nuper missum erat quodq: minutuis praetor ex etru¬
ria coemerat ab hostia. conuectum est. ut exercitui per
hyemem copia eẽt.Cacterum super eam cladem:quae i lu¬
canis accepta erat: uolonum quoq: exercitus. qui uiuo
cho summa fide stipendia fecerat uelut exaucteratus mor¬
te ducis absignis discessit.Hannibal non capuam neglecta
neq ut tanto discrimine desertos uolebat socios sed prospero
ex temeritate unius romani ducis successu ĩ alteĩusducis

Expanded text:
sim alii alia peste absumpti sint. Capua a consulibus iterum sim alii alia peste absumpti sint. Capua a consulibus iterum summa ui obsideri coepta est, quaeque in eam rem opus erant comportabantur parabanturque. Casilinum frumentum conuectum; ad Uolturni ostium, ubi nunc urbs est, castellum communitum, <ibique et Puteolis—iam> ante Fabius Maximus munierat—praesidium impositum ut mare proximum et flumen in potestate essent. in ea duo maritima castella frumentum, quod ex Sardinia nuper missum erat quodque M. Iunius praetor ex Etruria coemerat, ab Ostia conuectum est ut exercitui per hiemem copia esset. ceterum super eam cladem quae in Lucanis accepta erat uolonum quoque exercitus, qui uiuo Graccho summa fide stipendia fecerat, uelut exauctoratus morte ducis ab signis discessit. Hannibal non Capuam neglectam neque in tanto discrimine desertos uolebat socios; sed prospero ex temeritate unius Romani ducis successu in alterius ducis
Abbreviated transcription (Latin):
litum pars dimidia ciues. pars socii. Et ip̃e aliquantum uolunta¬
riorum itinere in agris consciuit ac prope duplicato exercitu.
in lucanos peruenit ubi hannibal ne quicqͣ secutus claudium o¬
substiterat. Haud dubia res est quippe̾ inter hannibalem duce
et centurionem exercitusq alterum uincendo ueteranum. ali¬
rum nouum totum et magna etiam ex parte etiam tumultuaĩu
ac semi ermem. ut conspecta inter se agmina sunt et neutra pars
detractauit pugnam. extemplo instructe acies pugnatum tame
ut in nulla pari re duas amplis noras concitata et donec dux s¬
tisset romanam aciem postꝗ̃ is non prouetere fama solum:sed ẽt
metu futuri dedecorissi sua temeritate contracte cladi suꝑ eẽt
obiectans se hostium teliscecidit. fusa ex templo est romana
acies sed ad se nerue quidem iter patuit:omnibus uiis ab eqti
insessis ut ex tanta multitudine uix .x. euaserint. caeteri pas¬

Expanded text:
litum, pars dimidia ciues, pars socii; et ipse aliquantum uoluntalitum, pars dimidia ciues, pars socii; et ipse aliquantum uoluntariorum in itinere ex agris conciuit ac prope duplicato exercitu in Lucanos peruenit, ubi Hannibal nequiquam secutus Claudium substiterat. haud dubia res erat, quippe inter Hannibalem ducem et centurionem exercitusque alterum uincendo ueteranum, alterum nouum totum, magna ex parte etiam tumultuarium ac semermem. ut conspecta inter se agmina sunt et neutra pars detractauit pugnam, extemplo instructae acies. pugnatum tamen †ut in nulla pari re† duas amplius horas concitata, donec dux stetit, Romana acie. postquam is non pro uetere fama solum sed etiam metu futuri dedecoris, si sua temeritate contractae cladi superesset, obiectans se hostium telis cecidit, fusa extemplo est Romana acies; sed adeo ne fugae quidem iter patuit omnibus uiis ab equite insessis, ut ex tanta multitudine uix mille euaserint, ceteri pas
Abbreviated transcription (Latin):
claudius in lucanos abiit. sostero die cum uacua castra roma¬
norum nuntiatum hannibali eẽt:et duobus agminibus diue¬
sos abusse. in certus primo utrum sequeretur: Appium insti¬
tuit sequi. Ille circum ducto hoste ꝗͣ uoluit alio itinere ad ca¬
puam redit.Hannibali alia in his locis bene gerende rei fortu¬
na oblata est.M Centenius fuit cognomine penula insignis
inter primipili centuriones et magnitudine corporis et aĩo
Is per functusmilitiaꝑ .p. Cornelium sulla in practorem o¬
in senatum introductus petit a patribus uti sibi quinq milia mili¬
tum darentur se peritum et hostis et regionum breui opere pre¬
tium facturum. se quibus artibus ad i locorum nostri et duc
et exercitus capti forent. us aduersus inuentorem usurum. Id ñ
permissum magis stolide. ꝗͣ stolide creditum: tanq̃ eedem mi¬
litares et imperatores artes cent.Data proquinq: octo milia mi¬

Expanded text:
Claudius in Lucanos abiit. postero die cum uacua castra RomaClaudius in Lucanos abiit. postero die cum uacua castra Romanorum esse nuntiatum Hannibali esset et duobus agminibus diuersos abiisse, incertus primo utrum sequeretur Appium institit sequi. ille circumducto hoste qua uoluit alio itinere ad Capuam rediit. Hannibali alia in his locis bene gerendae rei fortuna oblata est. M. Centenius fuit cognomine Paenula, insignis inter primi pili centuriones et magnitudine corporis et animo. is, perfunctus militia, per P. Cornelium Sullam praetorem in senatum introductus petit a patribus uti sibi quinque milia militum darentur: se peritum et hostis et regionum breui operae pretium facturum et quibus artibus ad id locorum nostri et duces et exercitus capti forent iis aduersus inuentorem usurum. id non promissum magis stolide quam stolide creditum tamquam eaedem militares et imperatoriae artes essent. data pro quinque octo milia mi
Abbreviated transcription (Latin):
natus. Hannibal ex agro bencuentano castra ad capuam cũ
mouisset tertio post die ꝗͣ uenit copias in aciem eduxit. hai¬
quanꝗͣ dubiusꝙ campanis absente se paucos ante dies secun¬
da fuisset pugna. quin multo minus se suumq totiens uictore
eercitum sustinere romani possent. Caeterum postꝗͣ pug¬
nari ceptum est. equitum maxime in cursu cum iaculis ol¬
ruerentur laborabat romana acies donec signum eꝗtibus.
datum est ut in hostem admitterent equos. Ita aquestre
prelium erat. cum procul uisus sempronianus exercitus
cui. Ei Cornelius questor pre erat utriq parti parem metum
prebuit ne hostes noui aduentarent uelut ex compoito urrĩ¬
q signum receptui datur reductiq in castra prope equo o
marte discesserunt plures tamen a romanis primo icursi
equitum ceciderunt. Inde consules ut auerterent capua hanni¬
balem nocte que secuta est. diuersi fuluius in agrum cumanum

Expanded text:
natus. Hannibal ex agro Beneuentano castra ad Capuam cum natus. Hannibal ex agro Beneuentano castra ad Capuam cum mouisset, tertio post die quam uenit copias in aciem eduxit, haudquaquam dubius, quod Campanis absente se paucos ante dies secunda fuisset pugna, quin multo minus se suumque totiens uictorem exercitum sustinere Romani possent. ceterum postquam pugnari coeptum est, equitum maxime incursu, cum iaculis obrueretur, laborabat Romana acies, donec signum equitibus datum est ut in hostem admitterent equos. ita equestre proelium erat, cum procul uisus Sempronianus exercitus, cui Cn. Cornelius quaestor praeerat, utrique parti parem metum praebuit ne hostes noui aduentarent. uelut ex composito utrimque signum receptui datum reductique in castra prope aequo Marte discesserunt; plures tamen ab Romanis primo incursu equitum ceciderunt. inde consules, ut auerterent Capua Hannibalem, nocte quae secuta est diuersi, Fuluius in agrum Cumanum,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cum eo consociatum:nihil federatum hospiti cum hoste
cuius patriam ac penates publicos priuatosq oppugnatu¬
ueniss&. Si uir cet congrederetur dui cuntantem cris¬
pinum pertulere turmales ne impune iusultarc campanum
putaretur. Itaq tantum moratus dum imperatores consulere
permitterent ne sibi extra ordinem in prouocantc hostepugnar
permissu eorum arma cepit.equumq conscedit & badiu noie cõ¬
pellans ad pugnam cuocauit.Nulla mora a campano facta
st infestis equis concurrunt. Frispinus supra scutum sinistru
humerum badio hasta transfixit suꝑq delapsum cum uul¬
nere ex cquo desiliit ut pedes iacentem conficeret.Baduis
postꝗͣ opprimeretur parua atq equorelicto ad suos aufug
ispinus equum armaq capta. et cruentam cuspidem. insignis
spolus ostentans cum magna laude et gratulatione miłitu
ad consules est deductus laudatusq ibi magnifice et domis do¬

Expanded text:
sibi cum eo consociatum, nihil foederatum, hosti cum hoste, sibi cum eo consociatum, nihil foederatum, hosti cum hoste, cuius patriam ac penates publicos priuatosque oppugnatum uenisset. si uir esset, congrederetur. diu cunctantem Crispinum perpulere turmales ne impune insultare Campanum pateretur. itaque tantum moratus dum imperatores consuleret permitterentne sibi extra ordinem in prouocantem hostem pugnare, permissu eorum arma cepit equumque conscendit et Badium nomine compellans ad pugnam euocauit. nulla mora a Campano facta est; infestis equis concurrerunt. Crispinus supra scutum sinistrum umerum Badio hasta transfixit, superque delapsum cum uolnere ex equo desiluit ut pedes iacentem conficeret. Badius priusquam opprimeretur parma atque equo relicto ad suos aufugit; Crispinus equum armaque capta et cruentam cuspidem insignis spoliis ostentans cum magna laude et gratulatione militum ad consules est deductus laudatusque ibi magnifice et donis do
Abbreviated transcription (Latin):
Q ubi ẽ crispino nuntiatum ratus colloquitim amicum ac
familiare queri manente memoria etiam in diseidio publico¬
rum federum priuati iuris paulum a caeteris processit post¬
ꝗͣ in conspectum uenere prouoco te inquit ad pugnam o
crispine badius. Conscendamus equos summotisq aliis uter
bello melior sit deceruamus.Adea crispinus nec sibi nec ulli
ait hostes de ẽẽ: in quibus uirtutem ostendant sciatiam su
in acie occurrit: declinaturum ne hospitali cede dextam
uiolet.Conuersusq ab ibat Enimuero ferotius tum campa¬
nus increpare mollitiem ignauiamq et se digna probrai
insontem iacere. hospitalem hostem appellant simulante.
parcere cui sciat parem se non ee si parum publicis federi¬
bus ruptis direpta simul et pruata iura eẽ putet B adium
campanum.L.quiritio crispino romano palam omnibus¬
duobus exercitibus audientibus renuntiare: hospitium.nili

Expanded text:
quod ubi est Crispino nuntiatum, ratus conloquium amicum ac quod ubi est Crispino nuntiatum, ratus conloquium amicum ac familiare quaeri, manente memoria etiam in discidio publicorum foederum priuati iuris, paulum a ceteris processit. postquam in conspectum uenere, 'prouoco te' inquit 'ad pugnam, Crispine' Badius; 'conscendamus equos summotisque aliis uter bello melior sit decernamus.' ad ea Crispinus nec sibi nec illi ait hostes deesse in quibus uirtutem ostendant; se, etiamsi in acie occurrerit, declinaturum, ne hospitali caede dextram uiolet; conuersusque abibat. enimuero ferocius tum Campanus increpare mollitiam ignauiamque et se digna probra in insontem iacere, hospitalem hostem appellans simulantemque parcere cui sciat parem se non esse. si parum publicis foederibus ruptis dirempta simul et priuata iura esse putet, Badium Campanum T. Quinctio Crispino Romano palam duobus exercitibus audientibus renuntiare hospitium. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
castra Romana ad. ci cornelium questorem deferret.Is fu¬
nus imperatoris in castris celebrantibus cum exercitu beneuen¬
tanis fecit. Consules agrum campanũ in gressi cum passim po¬
pularentur eruptione:opidanorum et magonis cum equita¬
tu territi et trepidi ad signa milites palatim passim reuocari
& uix dum instructa acie fusi supra mille et quingentos
milites amiserunt. Inde ingens ferotia superbe suopte inge¬
nio creuit genti. multisq preliis lacessebant romanos sed
intentiores ad cauendum consules una pugna fecerat.In¬
caute atq in consulte inita. Restituit his animos. et illis
minuit audatiam paruauna res.Sed in bello nihil tam leue
ẽ. quod non magnae interdum rei momentum faciat.
uintio crispino badius campanus hospes erat per familiaril
spitio iunctus Creuerat consuetudo ꝙ eger romae ap̃ cris¬
pͥinum badius ante defectionem campanam liberaliter
comiterq curatus fuerat. Tum baduis progressus ante sta¬
tiones quae pro porta stabant:uocari crispinum iussit

Expanded text:
castra Romana ad Cn. Cornelium quaestorem deferret; is funus imperatoris in castris celebrantibus cum exercitu Beneuentanis fecit. consules agrum Campanum ingressi cum passim popularentur, eruptione oppidanorum et Magonis cum equitatu territi et trepidi ad signa milites palatos passim reuocarunt, et uixdum instructa acie fusi supra mille et quingentos milites amiserunt. inde ingens ferocia superbae suopte ingenio genti creuit multisque proeliis lacessebant Romanos; sed intentiores ad cauendum consules una pugna fecerat incaute atque inconsulte inita. restituit tamen his animos et illis minuit audaciam parua una res; sed in bello nihil tam leue est quod non magnae interdum rei momentum faciat. T. Quinctio Crispino Badius Campanus hospes erat perfamiliari hospitio iunctus. creuerat consuetudo, quod aeger Romae apud Crispinum Badius ante defectionem Campanam liberaliter comiterque curatus fuerat. is tum Badius progressus ante stationes quae pro porta stabant uocari Crispinum iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
hyspanos supra cec mil in italiã adsolicitandos populares
qui inter auxilia hannibalis erant miserunt.Id modo eius.
anni in hyspaniam. ad memoriam insigne:est.ꝙ merce¬
narium militem in castris neminem anꝗͣ tum beltiberos
romani habuerunt

Expanded text:
Hispanos supra trecentos in Italiam ad sollicitandos populares Hispanos supra trecentos in Italiam ad sollicitandos populares qui inter auxilia Hannibalis erant miserunt. id modo eius anni in Hispania ad memoriam insigne est quod mercennarium militem in castris neminem antequam tum Celtiberos Romani habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
anteqͣ siphax in hispaniam aut romani in affricam transeant
opprimi siphacem.nihildum preter nomen ex federe ro haben.¬
tem posse. Facile persuasum gale filio deposcente id bellum. ut
miter& exercitum. Qui carthaginensibus legionibus iunctis.
magno praelio syphacem deuicit. xxx. milia inde eo prelio i¬
hominum caesa dicuntur. Syphax cum paucis equitibus in
maurusios ex acie numidarum. extremi prope occeanun
aduersus gaddis colunt refugit. Affluentibusq ad famam eius
undiq barbaris ingentes breui copias armauit utrum ꝗbus
in hyspaniam angusto direptam freto.traiceret massinissa
cum uictore exercitu aduenit isq ibi cum siphace in genti gla
perse sine ullis carthaginensium opibus gessit bellum Inhys.¬
pania ni hil memorabile gestum preterꝗͣ ꝙ celtiberum uiue¬
tutem eandem mertede quaefacta cum carthaginensibus
erat imperatores romani ad se produxeruntSet nobilissios

Expanded text:
antequam Syphax in Hispaniam aut Romani in Africam transeant; antequam Syphax in Hispaniam aut Romani in Africam transeant; opprimi Syphacem nihildum praeter nomen ex foedere Romano habentem posse. facile persuasum Galae filio deposcente id bellum ut mitteret exercitum; qui Carthaginiensibus legionibus coniunctus magno proelio Syphacem deuicit. triginta milia eo proelio hominum caesa dicuntur. Syphax cum paucis equitibus in Maurusios ex acie Numidas—extremi prope Oceanum aduersus Gades colunt—refugit, adfluentibusque ad famam eius undique barbaris ingentes breui copias armauit, cum quibus in Hispaniam angusto diremptam freto traiceret. <eo> Masinissa cum uictore exercitu aduenit; isque ibi cum Syphace ingenti gloria per se sine ullis Carthaginiensium opibus gessit bellum. in Hispania nihil memorabile gestum praeterquam quod Celtiberum iuuentutem eadem mercede qua pacta cum Carthaginiensibus erat imperatores Romani ad se perduxerunt, et nobilissimos
Abbreviated transcription (Latin):
sequi et seruare ordines docuit: et operi alusq uistis mil¬
taribus ita assuefeci ut breui rex non equiti magis ꝗͣ pediti
fideret collatisq equo campo signis iusto praelio carthaginẽ.¬
sem hostem superaret. Romanis quoq in hispama legatoꝵ
regis aduentus magno emolumento fuit.Namq: ad fami
eorum transitiones crebre a numidis ceptae fieri ita cum
siphace romanis amicitia iuncta e. Quod ubi carthagi.¬
nenses accepere ex templo ad galam in parte altera nu¬
nidę messulia ea gens uocatur regnantem legatofmittũ
filium gala massinissam habebat uii. et .x. annos natum.
Caeterum. iuuenem caindole utiam eum. appareret euis
regnum opulentius ꝗͣ cum accepisset facturum. Legati
quoniam siphax se romanis iuncxiss& ut potentior so.¬
cietati eorum aduersus reges populosq affrice eẽt. donec
melius foret galę quoq carthaginensibus iuugi ꝗ̃ primu¬

Expanded text:
sequi et seruare ordines docuit, et operi aliisque iustis milisequi et seruare ordines docuit, et operi aliisque iustis militaribus ita adsuefecit ut breui rex non equiti magis fideret quam pediti conlatisque aequo campo signis iusto proelio Carthaginiensem hostem superaret. Romanis quoque in Hispania legatorum regis aduentus magno emolumento fuit; namque ad famam eorum transitiones crebrae ab Numidis coeptae fieri. ita cum Syphace Romanis coepta amicitia est. quod ubi Carthaginienses acceperunt, extemplo ad Galam in parte altera Numidiae—Maesuli ea gens uocatur—regnantem legatos mittunt. filium Gala Masinissam habebat septem decem annos natum, ceterum iuuenem ea indole ut iam tum appareret maius regnum opulentiusque quam quod accepisset facturum. legati, quoniam Syphax se Romanis iunxisset ut potentior societate eorum aduersus reges populosque Africae esset, docent melius fore Galae quoque Carthaginiensibus iungi quam primu
Abbreviated transcription (Latin):
tantum habilem ita iam inde a principus gentis. maiores suos
hella gessisse ita se apueris insuetum. Sed liabere hostem p¬
destri fidentem in arte: cui se equari robore uirium uellit
et sibi pedites comparandos eẽ. et ad id multitudinc hominu
regnum habundare: sed armandi ornandiq et instruendio
eoi artemignorare.omnia uelud forte congregata turba
sua inscia ac temeraria eet. Facturos et in presentia quod uel¬
let legati respondent fide accepta ut remitteret extimplo eum
imperatores sui non comprobassent factum. Quaestorio no¬
men fuit qui ad regem remansit cum duobus romanis relata
numida legatos in hispaniam misit ad accipiendum fidẽ
ab imperatoribus yomanorum. Hisdem mandauit ut pro¬
tinus numidas qui intra portas seu praesidia carthaginens¬
um auxiliares ad transitionem perlicerent et statoris ex
multa iuiuentute regipedites conscripsit.ordinatosq ꝓx¬
ime morem romanum instruendo et decurrendo signa

Expanded text:
tantum habilem; ita iam inde a principiis gentis maiores suos tantum habilem; ita iam inde a principiis gentis maiores suos bella gessisse, ita se a pueris insuetos; sed habere hostem pedestri fidentem Marte, cui si aequari robore uirium uelit, et sibi pedites comparandos esse. et ad id multitudine hominum regnum abundare sed armandi ornandique et instruendi eos artem ignorare. omnia uelut forte congregata turba uasta ac temeraria esse. facturos se in praesentia quod uellet legati respondent, fide accepta ut remitteret extemplo eum, si imperatores sui non comprobassent factum. Q. Statorio nomen fuit, qui ad regem remansit. cum duobus Romanis rex tres a Numidis legatos in Hispaniam misit ad accipiendam fidem ab imperatoribus Romanis. iisdem mandauit ut protinus Numidas qui intra praesidia Carthaginiensium auxiliares essent ad transitionem perlicerent. et Statorius ex multa iuuentute regi pedites conscripsit ordinatosque proxime morem Romanum instruendo et decurrendo signa
Abbreviated transcription (Latin):
no. Pet. En Cornelius cum in hyspania res prospere cent.
multosq et ueteres receperint socios et nouos addicerent ĩ
ffricam quoq spem extenderunt. Siphax erat rex nu¬
midarum subito carthaginensibus hostis factus.Ad eum
centuriones tres legatos miserunt qui cum eo amicitia
societatemq facerent: et pollicerentur si perseuerar et
rgere bello carthaginenses:gratam eam rem fore sena¬
tuiꝰ populoq ro. et admissuros ut in tempore bono cumu¬
latam eam gratiam referant. Erata ea legatio barbaro
fuit conlocutusq cum legatis de ratione belli gerendi ut
ueterum militum uerba audiuit: ꝗͣ multarum rerum
ignarus ipẽ cet e comparatione tam ordinate disci¬
plinae animum aduertit: Tum primum ut probonis ac fideli¬
bussoens facerent orauit ut duo legationem referrent adu
peratores suos: unus apud sese magister rei militaris redir&
rudem adpedestria bella numidarum ee gentem equis

Expanded text:
no P. et Cn. Cornelii , cum in Hispania res prosperae essent no P. et Cn. Cornelii , cum in Hispania res prosperae essent multosque et ueteres reciperent socios et nouos adicerent, in Africam quoque spem extenderunt. Syphax erat rex Numidarum, subito Carthaginiensibus hostis factus; ad eum centuriones tres legatos miserunt qui cum eo amicitiam societatemque facerent et pollicerentur, si perseueraret urgere bello Carthaginienses, gratam eam rem fore senatui populoque Romano et adnisuros ut in tempore et bene cumulatam gratiam referant. grata ea legatio barbaro fuit; conlocutusque cum legatis de ratione belli gerundi, ut ueterum militum uerba audiuit, quam multarum rerum ipse ignarus esset ex comparatione tam ordinatae disanimum aduertit. tum primum ut pro bonis ac fidelibus sociis facerent, orauit ut duo legationem referrent ad imperatores suos, unus apud sese magister rei militaris restaret: rudem ad pedestria bella Numidarum gentem esse, equis
Abbreviated transcription (Latin):
pe res.p.usa est.Cum consul alter in apulia. alter in lucaĩs
in hostium agro permissi magistratuum ab capua profecti
d castra romanorum quae super suessulam erant uenerunt
Stationi militum qui ẽent dixerunt conloqui sese cum praeto¬
re uelle.Cu. fuluius castris prȩerat.Cui ibi nuntiatum est
decem ex eo numero iussit inermes deduci adse. Ubi que po¬
stularent audiuit nihil autem aliud petebant ꝗ ut capua r¬
cepta. bona sibi restituerentur in fidem omnes accepti. et ab
altero pretore sempronio tuditano oppidum atrinum e xpug¬
atum. Amplius .Lxx. hominum capta eris argentiq sig¬
nati aliquantum. Romae foedum incendium. per duas noctes
ac diem unum tenuit.Solo equata omnia inter salmas et
portam carmentalem cum equimelio iugulariq uico uitem¬
lis fortunae dee ac matris matute.et extra portam late
uagans ignis facra profanaq multa absumpsit. Eodẽ an¬

Expanded text:
pe res publica usa est. cum consul alter in Apulia, alter in Lucanis pe res publica usa est. cum consul alter in Apulia, alter in Lucanis ex hostium agro permissu magistratuum ab Capua profecti, ad castra Romana, quae super Suessulam erant, uenerunt; stationi militum qui essent dixerunt: conloqui sese cum praetore uelle. Cn. Fuluius castris praeerat; cui ubi nuntiatum est, decem ex eo numero iussis inermibus deduci ad se, ubi quae postularent audiuit—nihil autem aliud petebant quam ut, Capua recepta bona sibi restituerentur—, in fidem omnes accepti. et ab altero praetore Sempronio Tuditano oppidum Atrinum expugnatum; amplius septem milia hominum capta et aeris argentique signati aliquantum. Romae foedum incendium per duas noctes ac diem unum tenuit. solo aequata omnia inter Salinas ac portam Carmentalem cum Aequimaelio Iugarioque uico et templis Fortunae ac matris Matutae; et extra portam late uagatus ignis sacra profanaque multa absumpsit. eodem an
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ro alienigenis ac barbaris italici aduersus ueteres socios Ro
bellum gererent et uectigalem ac stipendia militaia itali
africe facerent. Arpianis purgantibus ignaros omnium
se uenum aprincipibus datos pene captos oppressoq a pau¬
cis eẽ initio ordo plures cum pluribus conloqui. Postremo
praetor arpinus a suis ad coñs deductus fideq data inte
signa aciesq arpini repente pro romanis aduersus cartha¬
giuen arma uerterunt. hispani quoq paulominus ni¬
mille homines nihil preterea cum consule pacti: ꝗ ut sine
fraude punicum emitteretur praesidium ad consulem
ranstulerunt signa. Carthaginensibus porte patefacta
emissiq cum fide in columes ad hannibalem salapiam ue¬
nerunt. Arpi sine clade illuis praeterꝗͣ unius ueteris pro¬
ditoris noui perfuge restituti ad romanos. hyspanis dupli¬
ia cibaria dari iuissa operaq eorum forti ac fideli per sai¬

Expanded text:
pro alienigenis ac barbaris Italici aduersus ueteres socios Romanos pro alienigenis ac barbaris Italici aduersus ueteres socios Romanos bellum gererent et uectigalem ac stipendiariam Italiam Africae facerent, Arpinis purgantibus ignaros omnium se uenum a principibus datos Poeno, captos oppressosque a paucis esse. initio orto plures cum pluribus conloqui; postremo praetor Arpinus ab suis ad consulem deductus fideque data inter signa aciesque Arpini repente pro Romanis aduersus Carthaginiensem arma uerterunt. Hispani quoque, paulo minus mille homines, nihil praeterea cum consule pacti quam ut sine fraude Punicum emitteretur praesidium, ad consulem transtulerunt signa. Carthaginiensibus portae patefactae emissique cum fide incolumes ad Hannibalem Salapiam uenerunt: Arpi sine clade ullius praeterquam unius ueteris proditoris, noui perfugae, restituti ad Romanos. Hispanis duplicia cibaria dari iussa operaque eorum forti ac fideli persae
Abbreviated transcription (Latin):
tam exaudiri tribuit. lentior de inde aequaliorq accedens
auribus magnam partem hominum sopiuit. Postꝗ portam
tenuerunt cornicines in uia paribus interuallis dispositos ca¬
nere iubent ut consulem excitent. Et ubi factum ex com¬
posito ẽ signa efferri consul iubet ac paulo ante lucem. per
effractam portam urbem ingreditur. tum demum hostes
excitati sunt iam et imbre conquiescente et propinqua
luce. Praesidium in urbe erat hannibalis quinq milia ferme
armatorum et ip̃i arpini tria milia hominum armabat
Fos primos peni ne quid atergo fraudis eẽt hosti opposuert
Pugnatum primo intenebris angustisq uiis est. cum ro¬
mam non uus tantum sed tecta etiam portȩ proxima oc¬
cupassent. Ne peti superne ac uulnerari possent. Cogniti in¬
terius quidam arpini & romani: atq inde colloquia coc¬
ta fieri. sercunctantibus romanis: quid sibi uellent arpini
ꝗͣ obnoxiam romanorum aut quod meritum poenorum.

Expanded text:
tam exaudiri prohibuit, lentior deinde aequaliorque accidens tam exaudiri prohibuit, lentior deinde aequaliorque accidens auribus magnam partem hominum sopiuit. postquam portam tenebant, cornicines in uia paribus interuallis dispositos canere iubent ut consulem excirent. id ubi factum ex composito est, signa efferri consul iubet ac paulo ante lucem per effractam portam urbem ingreditur. tum demum hostes excitati sunt iam et imbre conquiescente et propinqua luce. praesidium in urbe erat Hannibalis, quinque milia ferme armatorum, et ipsi Arpini tria milia hominum armarant. eos primos Poeni, ne quid ab tergo fraudis esset, hosti opposuerunt. pugnatum primo in tenebris angustisque uiis est. cum Romani non uias tantum sed tecta etiam proxima portam occupassent ne peti superne ac uolnerari possent, cogniti inter se quidam Arpinique et Romani atque inde conloquia coepta fieri, percontantibus Romanis quid sibi uellent Arpini, quam ob noxam Romanorum aut quod meritum Poenorum
Abbreviated transcription (Latin):
moenibus erat quia maxime neglectam custodia uidet
eam potissimum aggredi statuit Comparatis omnibus q
ad urbes oppugnandas usui sunt: centurionum robora ex
toto exercitu delegit tribunosq uiros fortes eis praefecit
et milites sexcentos quantum satis uisum ẽ attribuit
eosquibi quartę uigiliae signum ceciniss& id ad eum locum o¬
scalas iussit ferre: Porta ibi humilis et angusta erat. infre¬
quenti uia per desertam partem urbis. Cam partem urb̃ scalis
prius transgressos ad murum pergere ex interiore parte
aut claustra refringere iubet et tenentes partem urbis cor¬
nu signum dare: ut caetere copie admouerentur parata o
atq instructa eẽ habiturum. Ea impigre facta. et quod
impedimentum agentibus fore uidebatur id meximẽ ad
fallendum iuuit.Imber a media nocte cohortus custodes
uigilesq deapsos estationibus subfugere intecta coegit Son¬
tusq primo largioris procelle strepitumq molestumꝰ ad por¬

Expanded text:
moenibus erat, quia maxime neglectam custodia uidit, moenibus erat, quia maxime neglectam custodia uidit, ea potissimum adgredi statuit. comparatis omnibus quae ad urbes oppugnandas usui sunt centurionum robora ex toto exercitu delegit tribunosque uiros fortes eis praefecit et milites sescentos, quantum satis uisum est, attribuit eosque, ubi quartae uigiliae signum cecinisset, ad eum locum scalas iussit ferre. porta ibi humilis et angusta erat infrequenti uia per desertam partem urbis. iam portam scalis prius transgressos murum aperire ex interiore parte aut claustra refringere iubet et tenentes partem urbis cornu signum dare ut ceterae copiae admouerentur: parata omnia atque instructa sese habiturum. ea impigre facta; et quod impedimentum agentibus fore uidebatur, id maxime ad fallendum adiuuit. imber ab nocte media coortus custodes uigilesque dilapsos e stationibus subfugere in tecta coegit, sonituque primo largioris procellae strepitum molientium por
Abbreviated transcription (Latin):
sum calibus. Cum interdiu solutum custodes sequebant᷑
nocte clausum asseruabant.Arpis domi primum desiderari
queriq est coeptus. De inde fama per totam urbem uulgata
umultum proprincipe amisso fecit metuq: rerum nouarũ
extimplo nuntii missi. Quibus nequaꝗ̃ offensus penus quia et¬
penus ipsum ut ambigue fidei uirum suspectum iam pridẽ
habebat. et causam nactus erat tam ditis hominis bona pos¬
idendi uendendiq. Caeterum ut ire magis ꝗͣ auaritiae da¬
tum crederent homines: credulitati quoq grauitatem ad¬
didit. coniugem eius ac liberos in castra accitos. questione
habita primum de fuga de inde aliunde inquantum auri ar¬
gentiq domiq relictum eet satis cognitis omnibus uiuos com¬
bussit. Fabius absuessula profectus. arpos primum institit op¬
pugnare ubi cum millc fere passibus castra posuisset contein¬
platus ex propinquo situm urbis mocniaq que pars tutissima

Expanded text:
sum. Calibus eum interdiu solutum custodes sequebantur, sum. Calibus eum interdiu solutum custodes sequebantur, nocte clausum adseruabant. Arpis domi primum desiderari quaerique est coeptus; dein fama per totam urbem uolgata tumultum, ut principe amisso, fecit, metuque rerum nouarum extemplo nuntii missi. quibus nequaquam offensus Poenus, quia et ipsum ut ambiguae fidei uirum suspectum iam pridem habebat et causam nactus erat tam ditis hominis bona possidendi uendendique; ceterum, ut irae magis quam auaritiae datum crederent homines, crudelitatem quoque auiditati addidit coniugemque eius ac liberos in castra accitos, quaestione prius habita primum de fuga Altini, dein quantum auri argentique domi relictum esset, satis cognitis omnibus uiuos combussit. Fabius ab Suessula profectus Arpos primum institit oppugnare. ubi cum a quingentis fere passibus castra posuisset, contemplatus ex propinquo situm urbis moeniaque, quae pars tutissima
Abbreviated transcription (Latin):
quoq arbitrari agere aiebat. Et cum illud potius agendurplatq¬
eos agitandum si quomodo fieri possit. neq socii populo ro de¬
siscant. et non uocitent. documentum autem dicatur statu
oportere.si quis resipiscat.et antiꝗ̃ societatem respiciat quod
si abire aromanis liceat. redire ad eos non liccat quid dubui
cẽt quin breui desiderata ab socus ro. res federibus punicis
omnia in italia iuncta uisura sit:se tamen non eum eẽ qu
a latino fidei ne quicꝗͣ censeat habendum sed mediam con¬
secuturum consilii uiam:neq: eum pro hoste neq: pro so¬
cio in praesentia habitum. Libera custodia haud procul ca¬
stris placere in aliqua fida ciuitate eum seruary per belli te¬
pus. Perpetrato bello tum consultandum utrum defectio¬
prior plus meĩta sit. pene an hic reditus uenia. Fabio assen¬
sum est. catenisq ligatus traditus et ipe et comites et auri
satis quod magnum pondus secum attulerat ei seruare u¬

Expanded text:
quoque arbitria agere aiebat; qui, cum illud potius agendum atququoque arbitria agere aiebat; qui, cum illud potius agendum atque cogitandum sit si quo modo fieri possit ne qui socii a populo Romano desciscant, id non cogitent, documentum autem dicant statui oportere si quis resipiscat et antiquam societatem respiciat. quod si abire ab Romanis liceat, redire ad eos non liceat, cui dubium esse quin breui deserta ab sociis Romana res foederibus Punicis omnia in Italia iuncta uisura sit? se tamen non eum esse qui Altinio fidei quicquam censeat habendum; sed mediam secuturum consilii uiam. neque eum pro hoste neque pro socio in praesentia habitum libera custodia haud procul a castris placere in aliqua fida ciuitate eum seruari per belli tempus; perpetrato bello tum consultandum utrum prior defectio plus merita sit poenae an hic reditus ueniae. Fabio adsensum est Calenisque legatis traditus et ipse et comites; et auri satis magnum pondus quod secum tum attulerat ei seruari ius
Abbreviated transcription (Latin):
mum lictorem iussit. et ut is descendere ex equo inclamauit
tum demum desiliens experiri inquit uolui fili saltem scire
consulem te ẽẽ. In ea castra classius altinius arpianas clam no¬
cte cum tribus seruis uenit. promitens sisibi praemio for&
se arpos proditurum ẽẽ. Cam rem cum ad consilium retu¬
lisset fabius. aliis pro transfuga. uerberandus necandusq
uideri ancipitis animi communis hostis qui post cannen¬
sem cladem tanqͣ cum fortuna fidem stare oporteret ad
hannibalem discessit traxissetq ad defectionem arpos
tum quoniam res.ro contra spem uotaq eius uelud resi¬
geret turpius uideatur nouam reficere proditionem:pro¬
aliunde sentiat infidus socius.uanus hostis: ad faller iori
pyrrhiue proditorem tertium transfugis documentum
ec. Contra ea consulis pater fabius temporum oblitos ho¬
mines in medio ardore belli tanqͣ in pace liberandũ¬

Expanded text:
mum lictorem iussit et is ut descenderet ex equo inclamauit, mum lictorem iussit et is ut descenderet ex equo inclamauit, tum demum desiliens 'experiri' inquit 'uolui, fili, satin scires consulem te esse'. in ea castra Dasius Altinius Arpinus clam nocte cum tribus seruis uenit promittens, si sibi praemio foret, se Arpos proditurum esse. eam rem ad consilium <cum> rettulisset Fabius, aliis pro transfuga uerberandus necandusque uideri ancipitis animi communis hostis, qui post Cannensem cladem, tamquam cum fortuna fidem stare oporteret, ad Hannibalem descisset traxissetque ad defectionem Arpos; tum, quia res Romana contra spem uotaque eius uelut resurgere ab stirpibus uideatur, nouam referre proditionem proaliunde sentiat, infidus socius, uanus hostis; id ad Faleriorum Pyrrhique proditorem tertium transfugis documentum esset. contra ea consulis pater Fabius temporum oblitos homines in medio ardore belli tamquam in pace libera d
Abbreviated transcription (Latin):
ne iusse et xx. milia sociorum. his ducibus his copis aduersus
multa simul: aut mota aut suspecta bella munierunt Roma¬
num imperium Consules duabuis urbanis legionibus scriptis &¬
supplementoq in alias lecto priusꝗͣ ab urbe mouerent prodi¬
gia procurarunt quae nuntiata erant. Murus ac portae ta¬
te. et aricia etiam iouis edes. de caelo tacta fuerant et alia
ludibria oculorum auriumq credita proucris. N auium lon¬
garum spẽs influmen aricine quae nulla erat uise et in io¬
uis uicilini templo quod in compsino agro e arma concre¬
pussent. et flumen amiterni cruentum fluxisse. His pre¬
curatis ex decreto pontificum profecti cons sempronius in
lucanos in apuliam fabius pater filio legatus ad suessulam in
castrauenit.Cum obiuam filius progrederctur lictoresq
uerecundia maiestatis eius ante irent taciti. prater undecĩ
fasces equo prouectus senex ut. cons animaduertere proxi¬

Expanded text:
nes iussae et uiginti milia sociorum. his ducibus, his copiis aduersus nes iussae et uiginti milia sociorum. his ducibus, his copiis aduersus multa simul aut mota aut suspecta bella muniuerunt Romanum imperium. consules duabus urbanis legionibus scriptis supplementoque in alias lecto priusquam ab urbe mouerent prodigia procurarunt quae nuntiata erant. murus ac porta Caietae et Ariciae etiam Iouis aedes de caelo tacta fuerat. et alia ludibria oculorum auriumque credita pro ueris: nauium longarum species in flumine Tarracinae quae nullae erant uisas et in Iouis Uicilini templo, quod in Compsano agro est, arma concrepuisse et flumen Amiterni cruentum fluxisse. his procuratis ex decreto pontificum profecti consules Sempronius in Lucanos, in Apuliam Fabius. pater filio legatus ad Suessulam in castra uenit. cum obuiam filius progrederetur lictoresque uerecundia maiestatis eius taciti anteirent, praeter undecim fasces equo praeuectus senex, ut consul animaduertere proxi
Abbreviated transcription (Latin):
suis practorumq et de exercitibus quibus cuiq pre essent ã¬
suluerunt Itaq prouintiae atq exercitus diuisi bellum
cum hannibale consulibus mandatum et exercitum un¬
decumq ip̃e sempronius habuerat.Alter quia fabius consul
ee binȩerant legiones.M.emilius praetor cuius per macri¬
na sors erat uiris dictionem attilio collegȩ praetori urbano
luceriam prouintiam hrẽt. Legionesq duas. quibus. q. fabius
qui tum consul erat praetor praefuerat praetori sempronio
prouinciam arimenum cum fuluio suesulam cum binis hisde
legionibus euenerunt:. ut fuluius urbanas legiones duceret.
Tuditanus a .n. pomponio acciper& prorogata imperia prouĩ¬
tiae. qui. M.claudio sicilia finibus eis quibus regnum hyer¬
nis fuiss&. Lentulo propractore prouintia uetus. Octacilio
classis exercitis nulli additi noui.Mualerio graetia macedomaq
cum legione et classe quam hret. M. mutio cum uetere exe¬

Expanded text:
suis praetorumque et de exercitibus quibus quique praeessent consuis praetorumque et de exercitibus quibus quique praeessent consuluerunt; itaque prouinciae atque exercitus diuisi: bellum cum Hannibale consulibus mandatum et exercituum unus quem ipse Sempronius habuerat, alter quem Fabius consul; eae binae erant legiones. M. Aemilius praetor, cuius peregrina sors erat, iurisdictione M. Atilio collegae, praetori urbano, mandata Luceriam prouinciam haberet legionesque duas quibus Q. Fabius , qui tum consul erat, praetor praefuerat. P. Sempronio prouincia Ariminum, Cn. Fuluio Suessula cum binis item legionibus euenerunt ut Fuluius urbanas legiones duceret, Tuditanus a M. Pomponio acciperet. prorogata imperia prouinciaeque, M. Claudio Sicilia finibus eis quibus regnum Hieronis fuisset, <P.> Lentulo propraetori prouincia uetus, T. Otacilio classis — exercitus nulli additi noui—; M. Ualerio Graecia Macedoniaque cum legione et classe quam haberet; Q. Mucio cum uetere exe
Abbreviated transcription (Latin):
proximo anno adempto aequo tributo mouerant atq: er¬
rarium fecerant propter coniurationem deserte italiae
ad cannas factam. Sed nouem tribunorum auxilio ueriti
causam in magistratu diceret dimissiq fuerant neq lus¬
trum perficerent mors prohibuit. s. furius . M.attilius n¬
gistratu se abdicauit Consilia consulaĩa habita a fabiomax¬
imo Cons creati consules ambo absentes.O. fabius maxim
consulis filius et .T. sempronius graccus iterum praetores
fiunt cito qui tum ediles curules erant.P. sempronius.T
tuditanus. et. Cn. fuluius centimalus . et. M. emilius lepidus
ludos scenicos per quatriduum eo anno primum factos
ab currulibus edilibus memoriae proditur. Edilis tuditanus
ic erat qui ad cannas alus pauore in tanta clade torpen¬
tibus per medios hostes auxilus erupit. Comitus perfectis o¬
austere. Q. fabio cons designati. consulem romam accer¬
siti magistratum inierunt senatumq de bello ac prouintus

Expanded text:
proximo anno adempto equo tribu mouerant atque aeproximo anno adempto equo tribu mouerant atque aerarium fecerant propter coniurationem deserendae Italiae ad Cannas factam—sed nouem tribunorum auxilio uetiti causam in magistratu dicere dimissique fuerant. ne lustrum perficerent, mors prohibuit P. Furii ; M. Atilius magistratu se abdicauit. comitia consularia habita ab Q. Fabio Maximo consule. creati consules ambo absentes, Q. Fabius Maximus , consulis filius, et Ti. Sempronius Gracchus iterum. praetores fiunt duo qui tum aediles curules erant, P. Sempronius Tuditanus et Cn. Fuluius Centumalus , et <cum illis M. Atilius et> M. Aemilius Lepidus . ludos scenicos per quatriduum eo anno primum factos ab curulibus aedilibus memoriae proditur. aedilis Tuditanus hic erit, qui ad Cannas pauore aliis in tanta clade torpentibus per medios hostes duxit. his comitiis perfectis auctore Q. Fabio consule designati consules Romam accersiti magistratum inierunt, senatumque de bello ac prouinciis
Abbreviated transcription (Latin):
signa militaia.Luuii. et spolia plurima gallica fuere anuli
aurei torques armilleq: magnus numerirs.Duo etiam in¬
signes reguli gallorum moenia capta et cuius maro nomi¬
na erant eo praelio ceciderunt.Octo elephanti capti tres
occisi Cum iam probe res in hyspania eent uerecundia ro¬
manos tandem coepit saguntum oppidum quod causa bell
eẽt. octauum iam annum subhostium potestate ẽẽ Itaq
id oppidum inde pulso praesidio punico receperunt. culto¬
ribusq antiquis quos et uis reliquerat belli restituerunt Ø¬
et tudertanos qui contraxerant eis cum carthaginensibus bellum
in potestate redactos sub corona uendiderunt urbemq: eorum
deleuere. Haec in hispaia. Quinto Fabio. M. claudio consu¬
ubus gesta romae cum tri.p. noui magistratum inissent
extemplo censoribus. P furio & marco attilio Q metello
tribuno pleb̾ dies dicta ad populum est. Quaestoyem eu

Expanded text:
signa militaria quinquaginta octo. et spolia plurima Gallica fuere, signa militaria quinquaginta octo. et spolia plurima Gallica fuere, aurei torques armillaeque, magnus numerus; duo etiam insignes reguli Gallorum— Moeniacapto et Uismaro nomina erant—eo proelio ceciderunt. octo elephanti capti, tres occisi. cum tam prosperae res in Hispania essent, uerecundia Romanos tandem cepit Saguntum oppidum, quae causa belli esset, octauum iam annum sub hostium potestate esse. itaque id oppidum ui pulso praesidio Punico receperunt cultoribusque antiquis quos ex iis uis reliquerat belli restitueruntet Turdetanos, qui contraxerant eis cum Carthaginiensibus bellum, in potestatem redactos sub corona uendiderunt urbemque eorum deleuerunt. haec in Hispania Q. Fabio M. Claudio consulibus gesta. Romae cum tribuni plebis noui magistratum inissent, extemplo censoribus P. Furio et M. Atilio a <M.> Metello tribuno plebis dies dicta ad populum est— quaestorem eum