comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coeternus ꝙ co om̃ipotens:
otandũ quia ꝑsona multiplicit̾ dicit᷑. Est eñi
ꝑsona substantia rationalis indiuidua: ut qͥs¬
libet homo. In rechorica uͦ dicit᷑ ꝑsona: quicũq
ꝓpter certũ dictum uł factum. in controuersiã du¬
cit᷑. In gramatica autẽ. ꝑsona sic describit᷑. ꝑsona
ẽ qui loquit᷑ ad alium: uel ad quẽ loquit᷑ alius:
uł de quo aliĩ loquunt᷑. Cum gͥ euenit qͦd idem
homo loquit᷑ ad alium. & in eum dirigit᷑ locutio.
& de eo fit loquutio. tunc una & eadẽ res ẽ pͥma

Expanded text:
coaeternus et coomnipotens. Notandum quia persona multipliciter dicitur. Est enim persona substantia rationalis individua, ut quilibet homo. In rhetorica vero dicitur persona, quicunque propter certum dictum vel factum in controversiam ducitur. In grammatica autem sic persona describitur: Persona est qui loquitur ad alium, vel ad quem loquitur alius, vel de quo aliqui loquuntur. Cum igitur evenit quod idem homo loquitur ad alium, et in eum dirigitur locutio, et de eo fit locutio, tunc una et eadem res est prima
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ confessio fit ad salutẽ: tunc implet᷑ in¬
iusibilit᷑. cũ mysteriũ baptismi. ñ contẽpeꝰ
religionis. s articulus necessitatis exeludit:
Sciendũ qm̃ augustinꝰ hauc sententiã ñ
retractauit. ut qͥd̾a falso putant: s illud qd̾
in exemplo dixerat latronẽ ñ fuisse baptira¬
tũ: qͥa incertũ ẽ. utrũ fuerit baptratus an
non. Qd̾ gͦ alibi ait cathecuminũ qͣuis in
bonis oꝑib defunctũ. uitã habere ñ credimꝰ
nͥ martyr fuerit: hoc & similia de contẽp¬
nentib saeramentũ baptismi dicta sunt¬

Expanded text:
mpletur invisibiliter, cum ministerium baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit. Sciendum quoniam Augustinus hanc sententiam non retractavit, ut quidam falso putant; sed illud quod in exemplo dixerat, latronem non fuisse baptizatum, quia incertum est utrum fuerit baptizatus an non. Quod igitur alibi ait, cathecumenum, quamvis in bonis operibus defunctum, vitam habere non credimus, nisi martyr fuerit, hoc et similia de contemnentibus sacramentum baptismi dicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tutib eximii. ut mons in terra. tantũ loco
cederet: qͣntũ incolȩ ciuitatis opus habebant:
Cũ enĩ uolens ȩccłiam in loco apto. uideret
eũ angustiorẽ ẽẽ ꝙͣ res exigebat. eo qͦd ex u¬
na parte rupe maris. & ex altera monte pro¬
ximo coartaret᷑ : uenit nocte ad locũ. & ge¬
nib flexis ammonuit dñm ꝓmissionis suȩ:
ut mont̃ẽ longiꝰ uixta ficdẽ petentis ageret. Et
mane fac̾to reuersus inuenit montẽ tantũ spacii re¬
liqͥsse structorib eccł̃iȩ. qnͣtũ opꝰ habuerãt. Hec ad¬
uersũ qͣrulos Ceterũ nos montẽ intelligimus
diabolũ: qͥ de anuna hominis possessa. ab
apłis et corũ similib. tnsferri potest in mare:
ioẽ in loca amara. Uñ in psalmo. Non time¬
bimus dũ turbabit᷑ t̾ra: & tnͣsferent᷑ montes

Expanded text:
tutibus eximii, ut mons in terra tantum loco tutibus eximii, ut mons in terra tantum loco cederet, quantum incolae civitatis opus habebant. Cum enim volens aedificare ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, et altera monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis, admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus, invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant. Haec adversum quaerulos. Caeterum nos montem intelligimus diabolum, qui de anima hominis possessa, ab apostolis et eorum similibus transferri potest in mare, id est, in loca amara. Unde in psalmo: Non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes
Abbreviated transcription (Latin):
Uuit eis. Habete fidem dĩ. Am̃ dico uobis:¬
⁊ si habueritis fidẽ. et ñ hesitaueritis in corde.
⁊ ñ solum de ficulnea facietis: s et si monti hu¬
ic dixeritis tolle te. & iacta te in mare: fiet:
ñ Iatrant contͣ nos gentiliũ canes: & in suis
uoluminib asserentes apłos fide caruisse: qͥa
montes tnͣsferre ñ potuerunt. Qͥb responde¬
mus. multa signa facta eẽ a dño iuxta ioħis
ȩũgłiste testimoniũ: quȩ si scͥpta eeñt. mun¬
dus caꝑe ñ posset: ñ qͦd mundus uolumina
caꝑe ñ potuerit: quȩ potest qũauis multipli¬
cata sint. unũ armariolũ. uł unũ caꝑe tri¬
eliniũ: s qͦ magnitudinẽ signoꝵ ꝓ miracłis
q incredulitate ferre ñ posset. Igit᷑ & hec cre¬
dimꝰ fecisse apłos: s ideo scͥpta ñ eẽ. ne infide¬
lib contͣdicendi maior daret᷑ occasio: qnͣ do¬
quidẽ minorib signis quȩ scͥpta fc̃ ñ credunt:
ocesariȩ ponti antistitis. uiri meritis ce uir¬

Expanded text:
ico vobis, si habueritis fidem et non haesitaveritis in corde, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, Tolle te et jacta te in mare, fiet. HIERON. Latrant contra nos gentilium canes in suis voluminibus, asserentes apostolos fide caruisse, quia montes transferre non potuerint. Quibus respondemus, multa signa facta esse a Domino, juxta Joannis evangelistae testimonium, quae si scripta essent, mundus capere non posset , non quod mundus volumina capere non potuerit, quae potest quamvis multiplicata sint, unum armariolum vel unum capere triclinium, sed quod magnitudine signorum pro miraculis et incredulitate ferre non posset. Igitur et haec credimus fecisse apostolos; sed ideo scripta non esse, ne infidelibus major contradicendi daretur occasio, quandoquidem minoribus signis quae scripta sunt, non credunt. ocaesariae Ponti antistitis, viri meritis et vir
Abbreviated transcription (Latin):
ao ceret᷑. Non in congrue marcus introdueit
qũ respondentẽ fico: qͥa res ipsa clamabat
qo ñ dum fructũ. s folia tantũ haberet. Qõ
s̾ dieit iam ñ amplius in ȩternũ qͥsꝙͣ ex te¬
fuetũ manducet. ñ de tota generalit syna
nisti õ iudea ut deinceps inꝑpetuũ nemo
fructũ manducet ex te.i. nullus iustus de¬
lectet᷑ in fructu tuo Re xxiii.
t eũ uesꝑa facta eẽt: egrediebat᷑ de cuura¬
te. Et cũ mane tͣnsirent uidert̃ ficum

Expanded text:
doceretur. Non incongrue Marcus introducit doceretur. Non incongrue Marcus introducit eum respondentem fico, quia res ipsa clamabat, quod nondum fructum, sed folia tantum haberet. Quod ergo dicit, jam non amplius in aeternum quisquam e manducet; non de tota generaliter Synnisti, o Judaea, ut deinceps in perpetuum nemo fructum manducet ex te, id est, ullus justus delectetur in fructu tuo R. 123X Et cum vespera facta esset, egrediebatur de civitate. Et cum mane transirent
Abbreviated transcription (Latin):
test etiã dicere illũ nesciuisse qͦd ñ eẽt tẽpus
pomoꝵ qnͣdo quesiuit ficus in arbore. Qd̃
gͦ nouerat arboris cultor: ñ nouerat arbo¬
ris creator Cũ gͦ esuriens quesiuit poma:
significauit se aliqͥd aliuo querere. Quȩ enĩ
culpa arboris infecunditas: cũ eam maledix̃ꝰ
Illoꝵ culpa ẽ sterilitas: quoꝵ uoluntate est
fecunditas. Nec de existimatione fame ce ser¬
monũ pompa. s de destimonio actionum
ꝓbat᷑ homo: sic̃ nec de florib ac folis cogno¬
scit᷑ arbor. s de fructu. Iudea gͦ quȩ uerba scri¬
pturȩ sine oꝑib sonabat. digna fuit ultione
punita: ꝗͣ uitare debuit arboris sterilitate ꝑ¬
territa. Aliud gͥ intelligamꝰ significari imi¬
qͥa spem futurors et animȩ salut̃ẽ curis pre¬
sentiũ egͥtudinũ cõmendauit᷑ infideltaue u
piulu. dampno arboris indicauit: utt sine de¬
putio edrũ in quoꝵ redemptioñẽ uenerat

Expanded text:
test etiam dicere illum nescivisse, quod non esset tempus test etiam dicere illum nescivisse, quod non esset tempus pomorum, quando quaesivit ficus in arbore. Quod ergo noverat arboris cultor, non noverat arboris Creator? Cum ergo esuriens quaesivit poma, significavit se aliquid aliud quaerere. Quae enim culpa arboris infecunditas, cum eam maledixit? Illorum culpa est sterilitas, quorum voluntate est fecunditas. Nec de existimatione famae et sermonum pompa, sed de testimonio actionum probatur homo, sicut nec de floribus ac foliis cognoscitur arbor, sed de fructu. Judaea ergo quae verba Scripturae sine operibus sonabat, digna fuit ultione punita, quam vitare debuit, arboris sterilitate perterrita. Aliud igitur intelligamus significari in mit notandum quia spem futurorum et animae salutem, curis praesentium aegritudinum commendavit: infidelitatis vero periculum damno arboris indicavit, ut sine detrimento eorum in quorum redemptionem venerat,
Abbreviated transcription (Latin):
internȩ fecunditatis uirtite exũberae
eiusdẽ formȩ poma ꝓrũpunt: & usq adn¬
turitatẽ fructuũ ꝓuehunt᷑. Quib ꝓrũpen¬
tib: pͥora decidunt solutis eors radicib s
tam̃ inciderit ut in sinu uirgularũ. herente.
ñ decidant a radicib: poma cetera maturita¬
te p̃ueniunt. Igit᷑ ꝓpͥa ẽ synagogȩ similitudo
Primos enĩ fructus qͦs ab exordio ꝓtulerat.
grossors amisit exemplo: qͥa plebem eiꝰ uu¬
tilem fidelis & usq ad consummationẽ tem¬
porũ manens ppłs gentiũ ꝓtrusit. Uerũtam̃
eredentes pͥmi ex urł apłi. &. int̾ legem &
uangłm. grossors mͦ inherentes: ceteros resur¬
rectionis gła &e tempore ante ibuut. In huiꝰ
rei formã pudor̃e suũ adam atq eua huius
arboris foliis texerunt: qͥa synagoga infide¬
lis. & legis mandata tͣnsgrediens. impudentiȩ
suȩ feditates & turpitudinũ confusionẽ in¬
fructuosis eẽt uerboꝵ uelam̃tis. tanꝗͣ fici fo¬

Expanded text:
berante, ejusdem formae poma prorumpunt, et usque ad maturitatem fructuum provehuntur. Quibus prorumpentibus, priora decidunt, solutis eorum radicibus. Si tamen inciderit, ut si sinu virgularum haerentes, non decidant a radicibus, poma caetera maturitate praeveniunt. Igitur propria est Synagogae similitudo. Primos enim fructus quos ab exordio protulerat, grossorum amisit exemplo; quia plebem ejus inutilem fidelis usque ad consummationem temporum manens populus gentium protrusit. Verumtamen credentes primi ex Israel apostoli, inter legem et Evangelium grossorum modo inhaerentes, caeteros resurrectionis gloria et tempore anteibunt. In hujus rei forma pudorem suum Adam atque Eva hujus arboris foliis texerunt, quia Synagoga infidelis et legis mandata transgrediens, impudentiae suae foeditates, et turpitudinum confusionem infructuosis esset verborum velamentis tanquam fici fo
Abbreviated transcription (Latin):
Pretermissũ erat qͥd dñs in itinere fecerit ma¬
ne reu̾tens in ciuitatẽ: s hic recolendo pom¬
t᷑. Esuriens uenit ad ficũ. sitiens uenerat ad
puteũ. ueritatẽ humanȩ carnis in utroq
ostendens: simulq insinuans. qͥa salutem
hominũ esuriebat. & fid̾e eccłiȩ sitiebat:
estuans ad incredulitatẽ isrłis. Arbor est
synagoga. quȩ erat iuxta uiã. legẽ enim
habebat. folia st̃ strepitꝰ traditionũ pharise¬
icaꝵ. et iactatio legis: et ornatus uerborũ
Potuit saluator eadẽ uirtute qua arborea
sicauit. etiã inimicos suos siccare. nͥ expes
synagoga ꝓpter similitudinẽ multus
norũ. Secus uiam .i. iuxta mundũ. Ideo u
in synagoga fructũ ñ imienit qͥa scđmni¬

Expanded text:
Praetermissum erat quid Dominus in itinere fecerit mane revertens in civitatem, sed hic recolendo ponitur. Esuriens venit ad ficum, sitiens venerat ad puteum, veritatem humanae carnis in utroque ostendens, simulque insinuans, quia salutem hominum esuriebat, et fidem Ecclesiae sitiebat, aestuans ad incredulitatem Israelis. Arbor est Synagoga, quae erat juxta viam: legem enim habebat. Folia sunt strepitus traditionum Pharisaicarum, et jactatio legis et ornatus verborum. Potuit Salvator eadem virtute qua arborem siccavit, etiam inimicos suos siccare, nisi exspSynagoga, propter similitudinem multorum granorum; secus viam, id est, juxta mundum. Ideo Christus in Synagoga
Abbreviated transcription (Latin):
dentes respicere: s dat locũ fugiendi. Eri¬
gens autẽ se ih̾c dix̃ ei. Mulier uͥ st̃ qͥ te accu¬
sabant: Nemo te condempnauit: Quȩ dix̃:
Nemo dñe. Dixit autẽ iħc. Nec ego de condep¬

Expanded text:
dentes respicere, sed dat locum fugiendi. Eridentes respicere, sed dat locum fugiendi. Erigens autem se Jesus, dixit ei: Mulier, ubi sunt qui te accusabant? Nemo te condemnavit? Quae dixit: Nemo, D
Abbreviated transcription (Latin):
conscientiã niãm uidcamꝰ. & iusta exami¬
natione dirimamꝰ: unde illis dicit. Qͥ sine
peccato ẽ urm̃: in illã lapid̾e mittat. Quasi¬
dicat. Ascendat unusqͥsq tͥbunal m̃tis suȩ.
& inueniet se peccator̃e. Ergo aut istam¬
dimittite: aut cũ illa penã legis excipite.
Puniat᷑ peccatrix: s ñ a preuaricatoribꝰ legiᷤ
Ecce plena iusticia ut iustus mala pumat:
Reus minister et si occidat reos: tam̃ ñ debet
qͥa reus ẽ Et iterũ se inclinans: scͥbebat
in t̾ra. Audientes autẽ unus pꝰ unũ exiebant:
incipientes a seniorib. Et remansit solus.
et mulier in medio stans. Remansit solus¬
scilic&e ab illis: qͥa discipuli manent cũ eo
in medio quoꝵ stat mulier. Ideo iterũ scͥp¬
sit in t̾ra ex more consuetudins humanȩ
uultũ alio uertens: ut illis liberũ eet exire.
qͦs p̃uidebat eitius exituros ꝗͣ plura interro¬
gaturos. Auerso itaq uultu ñ dignat᷑ ca¬

Expanded text:
conscientiam nostram videamus, et justa examiconscientiam nostram videamus, et justa examinatione dirimamus, unde illis dicit: Qui sine peccato est vestrum, in illam lapidem mittat. Quasidicat: Ascendat unusquisque tribunal mentis suae, et inveniet se peccatorem. Ergo aut istamdimittite, aut cum illa poenam legis excipite. Puniatur peccatrix sed non a praevaricatoribus legis. Ecce plena justitia, ut justus mala puniat. Reus minister etsi occidat reos, tamen non debet, quia reus est. Et iterum se inclinans, scribebat in terra. Audientes autem haec, unus post unum exibant, incipientes a senioribus, et remansit solus Jesus, et mulier in medio stans. Remansit solusscilicet ab illis, quia discipuli manent cum eo, in medio quorum stat mulier. Ideo iterum scripsit in terra ex more consuetudinis humanae, vultum alio vertens, ut illis liberum esset exire, quos praevidebat citius exituros, quam plura interrogaturos. Averso itaque vultu, non dignatur ca
Abbreviated transcription (Latin):
bant dñm uel inmiscdem futurũ in uidi¬
cando: uel iniustũ. Si scd̃m legẽ decerneret
hanc eẽ lapidanda. deriderent qͣsi ñ haben-¬
tẽ mansuetiouẽ ꝗͣ p̃dicabat: ꝓ qua ppłs e¬
um diligebat. Si lapidare uetaret. in hoc di¬
cerent hostem legis & contrariũ moysi. ĩmo
deo auctori: & ideo cũ adultera reũ mortis:
ħe autẽ inclinans se deorsum: digito scbebat
in terra. Cũ autẽ ꝑseuerarent interrogantes
eũ: erexit se ꝙ dixit eis. Qͥ sine peccõ ẽ ur̃m:
pͥmus in illam laptõe mittat. Digito dei lex
scͥpta ẽ: s ꝓpter duros in lapide. Nunc ipse
legis lator de sede patͥs inclinatꝰ in mundũ
ao reclinanda peccata humani generis in t̾ia
scͥbebat: qͥa fructũ querebat. Exarat cotidie
derrã digito: cũ tangit corda audientiũ sp̃ũ
satores in t̾ra seͥbendos significaret: nos autẽ
cõpositione flexibilis ẽ. subtilitas discretioĩs
expͥmit᷑: ꝑ terrã corhumanũ. qͦd frucꝰtus red

Expanded text:
bant Dominum vel misericordem futurum in judicando, vel injustum. Si secundum legem discerneret hanc esse lapidandam, deriderent quasi non habentem mansuetudinem quam praedicabat, pro qua populus eum diligebat. Si lapidare vetaret, in hoc dicerent hostem legis et contrarium Moysi, imo Deo auctori, et ideo cum adultera reum mortis. Jesus autem inclinans se deorsum, digito scribebat in terra. Cum autem perseverarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Digito Dei lex scripta est, sed propter duros in lapide. Nunc ipse legislator de sede Patris inclinatus in mundum, ad reclinanda peccata humani generis, in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Exarat quotidie terram digito, cum tangit corda audientium Spiritsatores scribendos in terra significaret, nos autem i articulorum compositione flexibilis ést, subtilitas discretionis exprimitur; per terram, cor humanum quod fructus redd
Abbreviated transcription (Latin):
cũq liquorẽ ei si suꝑfundas. Suaiuis aut̃e
ẽ dñs unit̾sis: et miserationes eiꝰ suꝑ omĩa
oꝑa eiꝰ. Tempus diluculi demonstrat lucẽ
ȩuangelii exortam: remota umbra legis:
Cotidie in templo sol iusticiȩ diluculo o¬
rit᷑: cũ peccatores ad se uenientes miscdit᷑¬
sp̃c sci illustratione elarificat. Sessio ẽ hu¬
militas incarnationis: qua miseret᷑ ꝙ docet:¬

Expanded text:
 liguorem ei superfundas. Suavis autem est Dominus universis, et miserationes ejus super omnia opera ejus . Tempus diluculi, demonstrat lucem Evangelii exortam, remota umbra legis. Quotidie in templo sol justitiae diluculo oritur, cum peccatores ad se venientes miserisancti illustratione clarificat. Sessio est humilitas incarnationis, qua miseretur et docet
Abbreviated transcription (Latin):
negligant᷑ occidunt. Nam minutȩ guitȩ
flum̃ implent: ꝙ minuta grana harenȩ
si multa sint oppͥmunt nauẽ. Et hoc fa¬
cit sentina neglecta: qͦd fluctus irruens.
Paulatim intiat aqua ꝑ sentinã: s diuin¬
trando. ꝙ ñ exhauriendo mergit nauem:
Et qͥa ds peccatores flagellat in hoc scło ad
emundationẽ. ferto patr̃e erudientẽ: ne sen¬
autt̃e ꝑrexit ad montẽ oliuet: & dilucło
tterũ uenit in templũ. Et om̃is ppłs uenit
ad eũ: et sedens docebat eos. Reuersis uniuer¬
sis qͥ sequitti fuerant. eum de ciuitate: ꝑuenit
bethaniã quȩ ẽ in moute oluieti. Ne mireris
sinocte illuc uenerit. si nocte nichodemo p̾¬
dicauerit: de quo alibi legit᷑. qͥa erat ꝑno¬
ctans in oratione dĩ. Legis etiã qͦd ante
passionẽ iherosolunis ꝑacta cena. & ymno
sublimitatẽ dñice pietatis ꝙ miscdiȩ de¬
siguat: unde nob̃ chrisma .i. unctio qua
ungim᷑ ut contͣ diabolũ luctem᷑. Oleos

Expanded text:
negligantur, occidunt. Nam minutae guttae negligantur, occidunt. Nam minutae guttae flumen implent, et minuta grana arenae si multa sunt opprimunt navem. Et hoc facit sentina neglecta, quod fluctus irruens. Paulatim intrat aqua per sentinam; sed diu intrando et non exhauriendo mergit navem. Et quia Deus peccatores flagellat in hoc saeculo ad emendationem, ferto patrem erudientem, ne senautem perrexit ad montem Oliveti, et diluculo venit iterum in templum. Et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos Reversis universis, qui secuti fuerant eum de civitate, pervenit Bethaniam, quae est in monte Oliveti. Ne mireris si nocte illuc venerit, si nocte Nicodemo praedicaverit, de quo alibi legitur, quia erat pernoctans in oratione Dei . Legis etiam quod ante passionem Hierosolymis peracta coena, et hymno sublimitatem Dominicae pietatis et misericordiae designat, unde nobis chrisma, id est, unctio qua ungimur, ut contra diabolum luctemur. Eleos
Abbreviated transcription (Latin):
exctat et monet homines cognoscere
amala in quib om̃s ft̃: ꝓfecto illi uidi¬
uint᷑ qͥ ooerunt ammonentẽ lucẽ. & fugͥat
Ne arguant᷑ mala eoꝵ quȩ fc̃ impietas. in¬
cedusitas. odiũ et̾nȩ lucis: et nolle eam as¬
picere: s uelle in tenebͥs peccators remanere:
Utiq om̃is qͥ ẽ in intentione mali. & cum
amore ipsiꝰ mali oꝑat᷑. odit lucẽ. qͥa dẽcegit
mala: ꝙ ita ñ uenit ad lucẽ ut ei iungatur:
s ugat ne mala quȩ diligit arguant᷑.
i autẽ facit ueritatẽ uenit ad luc̃ẽ: ut
manifestent᷑ oꝑa eiꝰ qͥa in deo st̃ facta. Qͥa
initiũ honi ẽ. accusatio mali. ueritatẽ facit.
idẽ ea quȩ ueritas iubet. qͥcũq ammonitꝰ
ꝑ lucẽ sua mala accusat: ut hȩc eiꝰ accusa¬
tio et alia bona quȩ fecit manifestent᷑ qͦd
illuminatione cdiuuna sc̃ facta. Qͥ uult gͦ
uenire ad lucẽ ñtantũ a grandib peccatis
abstineatꝰ. s etiã a minorib uerã confessi¬
oñe faciat: qm̃ plura minuta peccata. si

Expanded text:
ines cognoscere sua mala, in quibus omnes sunt; profecto illi judicantur qui oderunt admonentem lucem, et fugant ne arguantur mala eorum quae sunt impietas, incredulitas, odium aeternae lucis, et nolle eam aspicere, sed velle in tenebris peccatorum remanere. Utique omnis qui est in intentione mali et cum amore ipsius mali operatur, odit lucem, quia detegit mala, et ita non venit ad lucem, ut ei jungatur; sed fugat ne mala quae diligit arguantur. « Qui autem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in domo sunt facta. » Quia initium boni est accusatio mali, veritatem facit, id est ea quae veritas jubet. Quicunque admonitus per lucem sua mala accusat, ut haec ejus accusatio et alia bona quae fecit manifestentur quod illuminatione divina sunt facta. Qui vult ergo venire ad lucem, non tantum a grandibus peccatis abstineat, sed etiam a minoribus veram comessionem faciat, quoniam plura minuta peccata, si
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ salutis dilectionẽ scilicoe dĩ pat̾s. e
quo ẽ omĩs restauratio uel institutio ꝑfii¬
um suũ in sp̃u scõ. Idem dicit ex filio deiqdꝰ
supͣ ex filio hominis credentes consequi: ut
ꝑ qũe in dectate conditi sumꝰ. ꝑ eunde in ho¬
mine restaurem᷑. Non enĩ misit ds filium
suũ in mundũ ut uidicet mundũ: s ut sal¬
uet᷑ mundus ꝑ ipsũ. Uenit saluator ut sal

Expanded text:
lectionem scilicet Dei Patris ex quo est omnis restauratio vel institutio per Filium suum in Spiritu sancto. Idem dicit ex Filio Dei, quod supra ex filio hominis credentes consequi, ut qui per quem in deitate conditi sumus, per eumdem in homine restauremur. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Venit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in die udicui: Non intelligunt tempus
preceritũ poni ꝓ futuro. Nam iudicatus est
dr̃ dampnatus ẽ dĩ p̾scientia. qͥ nouit quid
immineat ñ credentib: ꝙ uͥ dicit᷑ ñ ueniet
ad iudiciũ ita intelligendũ ẽ. ñ ueniet ad
dampnationẽ. Hoc ẽ autẽ iudiciũ qͥa lux
uenit in mundũ: & dilexert̃ homines magi
⁊denebras quã lucem. Erant enĩ eoꝵ mala

Expanded text:
teritum tempus poni pro futuro. Nam judicatus est, dicitur damnatus est Dei praescientia, qui novit quid immineat non credentibus, et ubi dicitur, non veniet ad judicium; ita intelligendum est, non veniet ad damnationem. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam
Abbreviated transcription (Latin):
lucta ẽ int̾ bonos et malos. sic̃ tacob ꝙ esau
luctabant᷑: & semꝑ mali ꝑsequunt᷑ bonos.
ut ysmael ysaac. Ideo nãq dix̃. sara abiahe.
eice ancillã q filiũ eiꝰ. qͥa illusionẽ uidit in
lusu: ñ ioeo qͥa ludebat ysmael cũ filio suo.
Unde apłs. Sic̃ tunc ille qͥ sedm carñe natꝰ
erat ꝑsequebat᷑ eum qͥ sed̾m sp̃m: ica or nunc
sp̃m amatores xp̃i. Plus gͦ nos ꝑsequunt᷑.
qͥ nos illudendo seducunt ita. Ueni. ueni ba¬
ptirare hic: hic habes uerũ baptismũ. Isma
el gͦ ñ ideo fuit exheredatus. qͥa ex ancilla
natꝰ: s qͥa suꝑb fuit. Nam si eẽt ideo exhe¬
redatꝰ: filii iacob ñ admicterent᷑ ad heredita¬
dem. Qd̃ autẽ sara affligit ancillã agar: ñ
d̃r ꝑsequutio s correctio. Unde etiã angłs fu¬
gienti dicit. Reuertere: & humiliare sub ma¬
nu dñe tuȩ. Sic boni pͥncipes hereticos ꝙ qͦ¬

Expanded text:
luctatio est inter bonos et malos, sicut Jacob et Esau luctatio est inter bonos et malos, sicut Jacob et Esau luctabantur , et semper mali persequuntur bonos, ut Ismael Isaac. Ideo namque dixit Sara Abrahae: « Ejice ancillam et filium ejus , » quia illusionem vidit in lusum, non ideo quia ludebat Ismael cum filio suo. Unde Apostolus: « Sicut tunc ille, qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum; spiritum amatores Christi. Plus ergo nos persequuntur, qui nos illudendo seducunt ita. Veni, veni baptizare hic; hic habes verum baptismum. Ismae ergo non ideo fuit exhaeredatus, quia ex ancilla natus, sed quia superbus fuit. Nam si esset ideo ex haeredatus, filii Jacob non admitterentur ad haereditatem. Quod autem Sara affligit ancillam Agar, non dicitur persecutio, sed correctio. Unde etiam angelus fugienti dicit: Revertere et humiliare sub manu dominae tuae . Sic boni principes haereticos et qu
Abbreviated transcription (Latin):
os in societate xp̃iana et dicens. Qa eñi. d̃
omnimꝰ siuie occasione siue ueritate xp̃c anĩ¬
tietur: Et in hoc gaudeo. Non de alieno
malo gaudebat: s qͥa uerũ predicabat᷑. Si qͥͦs
isti sui similes baptirabant: tunc mali ma¬
los. Si qͦs uͦ tales quales ammonee dñs cũdi¬
cit. quȩ dieunt facite. quȩ autẽ faciunt facen¬
nolite: tunc mali bonos baptrabant. Et n
gͦ in filiis iacob ñ obfuit illis qͥ nati funt de
ancillis. qͦ minꝰ tenerent terrã ꝓmissionis eĩ
frĩb ex ȩquo. s p̾ualuit sem̃ paternũ: sic qͥti¬
q ꝑ malos baptirant᷑. quãꝗͣ ex malis natist
tam̃ qͥa ex semine uerbi dĩ qͦd figurat᷑ in acib
nati ft̃: si boni ẽẽ uoluerut hereditatẽ cũ frẽ¬
siue facinorosus qͥsq in confessione sc̃ȩ tͥnitats
baptiret. ñ ualet ille rebaptirari a catholicis:
ne confessio uł inuocatio tanti nominis ui¬
deat᷑ a nullari. Et in ittero eccłiȩ magna

Expanded text:
os in societate Christiana, et dicens: Quid enim, dum os in societate Christiana, et dicens: Quid enim, dum omni modo sive occasione sive veritate Christus annuntietur! et in hoc gaudeo . » Non alieno malo gaudebat, sed quia verum praedicabatur. Si quos isti similes sui baptizabant, tunc mali malos. Si quos vero tales quales admonet Dominus, cum dicit: « Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facenolite , tunc mali bonos baptizabant. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent terram promissionis cum fratribus ex aequo, sed praevaluit semen paternum; sic quicunque per malos baptizantur, quanquam ex malis nati sint, tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, nati sunt si boni esse voluerint, haereditatem cusive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille rebaptizari a Catholicis, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et in utero Ecclesiae magna
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ ds̃ abraham. ds̃ ysaac. et d̃s iacob:
qͣsi noe qͥ ante istos fuit. & moyses qͥ pͥus.
scĩ patͥarchȩ ñ eeñt. In istis quippe tͥb inue¬
nimꝰ peꝑisse liberas et ancillas: qͣo dotũ figura
ẽ ut ait apłs. Hȩc autẽ in figura contingebat̃
illis. Et illud. Scripta sunt in qt ꝓpt̾ nos: in
qͦs finis scł̃oꝵ uenit. In generationib autẽ
liberarũ & ancillars. qͣtuor fc̃ genera homi¬
nũ: in quib complet᷑ forma totiꝰ. xp̃ianitatiꝰ:
Ancillas accipiamꝰ in malis: liberas in boniᷤ.
Aut gͥ libere pariunt bonos ut sara ysaac.
aut malos et bonos ut rebecca esau & iacob:
aut male malos ut agar ysmael. aut ma¬
le bonos & malos. ut ancillȩ ia cob. qo
hanc similitudinẽ ant bom baptrart
bonos ut ananias paulũ: aut malos Es
philippus symonẽ magũ: aut mali bons
ꝙ malos ut p̾dicatores quida. qͦs dictt apbꝰ
ñ caste solere annuntiare ȩĩgłm: tolerans e¬

Expanded text:
Ego sum Deus Abraham et Isaac et Jacob , Ego sum Deus Abraham et Isaac et Jacob , quasi Noe qui ante istos fuit, et Moyses qui post, sancti patriarchae non essent. In his quippe tribus invenimus peperisse liberas et ancillas, quod totum figura est, ut ait Apostolus: Haec autem in figura contingebant illis . Et illud: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum venit . In generationibus autem liberarum et ancillarum quatuor sunt genera hominum, in quibus completur forma totius Christianitatis. Ancillas accipiamus in malis, liberas in bonis. Aut igitur liberae pariunt bonos, ut Sara Isaac ; aut malos et bonos, ut Rebecca Esau et Jacob ; aut malae malos, ut Agar Ismael ; aut malae bonos et malos, ut ancillae Jacob . Ad hanc similitudinem aut boni baptizant bonos, ut Ananias Paulum : aut malos, ut Philippus Simonem Magum , aut mali bonos et malos, ut praedicatores quidam, quos dicit Apostolus non caste solere annuntiare Evangelium, tolerans e
Abbreviated transcription (Latin):
dent̾ notauit: de scd̾a natiuitate. ac de cet̾is
ficdi mysteriis plenius doceri meruit Di¬
eit ad eũ nichodemus. Quomͦ potest homo
nasci cũ sit senex: Numqͥd pot̾ in uentĩe ma¬
tauerunt dñm̃ posse coquere. & manducare
conscissũ sic̃ agnũ. qnͣdo dñs dixit. nͥ quis
manducauerit carnẽ meã. et biberit sangui.¬
nẽ incũ. ñ habebit uitã in se: & statun rece¬
dentes ñ amplius st̃ eum sequuti. Dñs autẽ
hoc remanentib exposuit dicens sp̃e ẽ. et
uita qͦd dixi: nam sp̃c uiuificat. caro autẽ
nichil ꝓdest: ne carnalit̾ intelligerent qͦd di-¬
xerat. Ita nichodemꝰ nũdũ nouerat parentes:
qͥ generãt ad uitã. Una enĩ generatio ẽ carnał:
altera ẽ sp̃ualis. Sciendũ quomͦ uterus ñ pot̾
repeti: sic nec baptismus. Qͥ nascit᷑ de catho¬
lica ȩccl̃ia. tanꝗͣ de sara nascit᷑: qͥ autẽ de be¬
resi. tanꝗͣ de ancilla. Aduerte cur dñs dicat

Expanded text:
denter notavit, de secunda nativitate ac de caeteris denter notavit, de secunda nativitate ac de caeteris fidei mysteriis plenius doceri meruit. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Nunquid potest in ventrem mataverunt Dominum posse coquere, et manducare concisum, sicut agnum, quando Dominus dixit: « Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit vitam in se , » et statim recedentes non amplius sunt eum secuti. Dominus authoc remanentibus exposuit, dicens: Spiritus est et vita quod dixi, nam spiritus vivificat, caro autem nihil prodest , ne carnaliter intelligerent quod dixerat. Ita Nicodemus nondum noverat parentes qui generant ad vitam. Una enim generatio est carnalis, altera est spiritualis. Sciendum quomodo uterus non potest repeti, sic nec baptismus. Qui nascitur de catholica Ecclesia, tanquam de Sara nascitur, qui autem de haeresi, tanquam de ancilla. Advertite cur Dominus dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
ulo. Hichodemus uenit ad iħm nocte: uł
qͥa metuit offendere ppłm eũ eẽt unus de
pͥncipib: uł qͥa magister erat in isrł. palã
discere erubuit. Nox itaq significat lite¬
iã legis: uel ignorantiã corois. uł timorem:
Nichodemꝰ uͦ unus ex his qͥ ꝑ signa crediderãt
figura ẽ cathecuminoꝵ: ña licet credant. qͣd̾a
tam̃ nocte sacramentoꝵ ad baptismũ ꝑtie¬
niunt: uͥ de inuio tenebrar ad uiã celestis
luminis renati tnͣseunt. Si enĩ tantũ ualu-¬
it baptismatis figura. ut ꝑ moysen bapti¬
⁊ati in nube & in mari ad manna ꝑduceren¬
tͣ ÷ ñne ꝑ uerũ baptisma ad idẽ ꝑueniri po-¬
terit: Qͥd ẽ manna: Ego sũ inqͥt panis ui¬
uus: qͥ de celo descendi. Respondit iħe: et
dixit ei. Am̃ am̃ dico tͥ: nͥ qͥs natus fuerit
denuo. ñ pot̃ uidere regnũ dĩ. Id est ñ potest
me cognoscere qͥ sũ regnũ patͥs: qͥ sum uisio.
ueritatis. Qͥa nichodemus aꝑta signa pru¬

Expanded text:
UST. Nicodemus venit ad Jesum nocte, vel ia metuit offendere populum, cum esset unus de principibus; vel quia magister erat in Israel, palam discere erubuit. Nox itaque significat litteram legis, vel ignorantiam cordis vel timorem. Nicodemus vero unus ex his qui per signa crediderant figura est catechumenorum: nam licet credant, quadam tamen nocte sacramentorum ad baptismum perveniunt, ubi de invio tenebrarum ad viam coelestis luminis renati transeunt. Si enim tantum valuit baptismatis figura, ut per Moysen baptizati in nube et in mari ad manna perducerentur, nonne per verum baptisma ad idem perveniri poterit? Quid est manna? Ego sum, inquit, panis vivus qui de coelo descendi. Respondit Jesus et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Id est, non potest me cognoscere, qui sum regnum Patris, qui sum visio veritatis. Quia Nicodemus aperta signa pru
Abbreviated transcription (Latin):
ysen: ideoq dñs immisit in illũ ignitos sex¬
pentes. Cum gͥ moyses orasset iussit eũ ans
Peccata. Qs serpens exaltatus: Mortius My
in cruce: qͥ ꝑ esfigiem serpentis figuratł.
a serpente mors. Liberant᷑ gͦ qͥ eũ fide intumn¬
t᷑ a plagis ignitoꝵ serpentiũ .i. ab incenti¬
uis uitiors: quȩ animã pungunt in mor¬
tẽ. Sic enĩ dilexit d̾s mundũ ut filiũ sui

Expanded text:
ysen, ideoque Dominus immisit in illum ignitos serpentes. Cum igitur Moyses orasset, jussit eum Dominus Peccata. Quis serpens exaltatus? Mortuus Dominus in cruce, qui per effigiem serpentis figuratur, quia a serpente mors. Liberantur ergo qui eum fide intuentur, a plagis ignitorum serpentium, id est ab incentivis vitiorum, quae animam pungunt in mortem. Sic enim dilexit Deus mundu
Abbreviated transcription (Latin):
terea nãq descendit ut in illo & cũ illo unũ
ceñt: qͥ ꝑ illũ ascensuri erant. Dñs ascendit.
corpus autẽ ñ ascendit: s letiatũ ẽ in celum.
rit uestiat se. recte utiq dicimꝰ. nemo ascen-¬
dit nͥ qͥ descendit: nec uestem consideramus
quã secũ leuauit: s ipsũ qͥ uestitus ẽ solum
dicimꝰ ascendisse. Et sic̃ moyses exaltauit
serpentẽ in deserto: ita exaltari oportet filiũ¬

Expanded text:
 namque descendit, ut in illo et cum illo unum essent, qui per illum ascensuri erant. Dominus ascendit, corpus autem non ascendit, sed levatum est in coelum, rit, vestiat se recte utique dicimus, nemo ascendit nisi qui descendit; nec vestem consideramus quam secum levavit, sed ipsum qui vestitus est, solum dicimus ascendisse. Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filiu
Abbreviated transcription (Latin):
regneraturus eram amisi. Ille tam̃ grãm qũa
poposeit: ñ amisit. Augustinꝰ libro qͣrto de
baptismo. Considerans latronẽ cui dictũ est.
passione ꝓ nomine xp̃i. id qͦo ex baptismo de
ẽ supplere posse: s etiam fid̃e conuersionẽq
cordis si forte ad celebrandũ mysteriũ baptismi
in angustiis teporũ succurri ñ potest. Qnͣtũ

Expanded text:
regeneraturus eram, amisi. » Ille tamen gratiam quam regeneraturus eram, amisi. » Ille tamen gratiam quam poposcit, non amisit. Augustinus libro quarto de baptismo: « Considerans latronem cui dictum est, passionem pro nomine Christi id quod ex baptismo deerat posse supplere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum ministerium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
or & in hoc neglectu uitã fimerit: a regno
moriunt᷑: tantũ eis ualet ad dimittenda pee¬
ena÷ qntũ si abluerent᷑ sac̃ fonte baptismatsͤ
Qt eñ dix siqͥs ñ renatꝰ fuerit ex aqua ce spũ
s intioibit in regnũ celoꝵ. alia sententia i¬
sts fecit exceptos: uͥ ñ minus generalit̾ ait.
q me confessus fuerit eorã hominib. confite
hor eũ corã patre meo. E quid̾e sangus & aqͦ
quȩ de nuilnere lateris ꝑeussi xp̃i exiert̃: ty¬
qũ martyrii & baptismi qͦ ttur ad celũ pari¬
ter ꝓtulerurit. Deniq siqͦs in fide xp̃i ꝙ in
earttate ñficta radicatos. excludat articulus
mortis a sacram̃to baptismi: constat qͥa ñ
exeludunt᷑ a salute. Martyres enĩ ft̃ coram
deo. si puro corde martyrio parati erant: et¬
martyrio baptirati fc̃ in igne uel sp̃u: uxta
ni spu scõ: ñ post multos hos dies. hine est:
qͥd ait ambrosius de ualentiniano. Uentrẽ
meũ doleo. ut ꝓpħico utar exemplo: qͥa qũe

Expanded text:
o, et in hoc neglectu vitam finierit, a regno moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum, alia sententia istos fecerit exceptos, ubi non minus generaliter ait: Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo . Equidem sanguis et aqua quae de vulnere lateris percussi Christi exiverunt, typum martyrii et baptismi, quo itur ad coelum, pariter pertulerunt. Denique si quos in fide Christi et in charitate non ficta radicatos, excludat articulus mortis a sacramento baptismi, constat quia non excluduntur a salute. Martyres enim sunt coram Deo, si puro corde martyrio parati erant, et baptizati sunt in igne et Spiritu, juxta ncto non post multos hos dies . Hinc est quod ait Ambrosius de Valentiniano: « Ventrem meum doleo , ut prophetico utar exemplo, quia quem
Abbreviated transcription (Latin):
ctus pͥus in iudicio iusticiȩ: item erectus dat
sententiã miscdiȩ: qͥa hoc utrũq facere est.
duunȩ potentiȩ. Qͥa mulier poterat tume¬
re ne ipse qͥ sine peccato ẽ eam puniret:
dicit ei ut misericors y̾terita dimitdens. nec
ego te condempnabo: ut iustus ne ampliꝰ
peccet int̾dicens. Propt̾ illos qͥ desꝑant ꝓpo¬

Expanded text:
io justitiae, erectus item dat sententiam misericordiae, quia hoc utrumque facere est divinae potentiae. Quia mulier poterat timere, ne ipse qui sine peccato est, eam puniret: dicit ei, ut misericors praeterita dimittens, nec ego te condemnabo, ut justus, ne amplius peccet interdicens. Propter illos qui desperant, p
Abbreviated transcription (Latin):
de celo: filiꝰ hominis qͥ ẽ in celo. Nemo ascen¬
dit .i. ascendere facit ad eminentiam suꝑnȩ ui-¬
tȩ. nͥ qui inde descendit humiliando se: it est
filiꝰ dĩ qͦo ẽ uerbũ patͥs nrãm assum̃do infir¬
mitatẽ. scd̃m qũã dicit᷑ minor patre. Descen-¬
dit in qũã ꝑ hoc filius hominis effectus: qͥ
tam̃ in celo ẽ hoc ẽ in illa equalitate patͥs. qͣ
antea habuit. Assumens quippe qͦd ñ erat: ñ
amisit qͦd erat. Aliter. Ds̃ diuinitat̾ẽ suã ñ
indignã censuit nomine filii hominis: sic̃
carnẽ suã dignatus ẽ. nomine filii dei. ne qͣsi
duo xp̃i dicerent᷑. Et ita ꝑdistantiã diuinita¬
tis & infirmitatis filiꝰ d̃i manebat in celo:
filiꝰ hominis ambulabat in terra. ꝑ unitatẽ¬
uͦ ꝑsone quȩ in duab naturis unus xp̃c est.
& filiꝰ dĩ ambulabat in t̾ra. et idẽ ipse filius
hominis d̾r descendisse de celo: & ante passi

Expanded text:
de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Nemo ascende coelo, Filius hominis qui est in coelo. Nemo ascendit, id est ascendere facit ad eminentiam supernae vitae nisi qui inde descendit humiliando se, id est, Filius Dei, qui est Verbum Patris, nostram assumendo infirmitatem, secundum quam dicitur minor Patre. Descendit, inquam, per hoc filius hominis effectus, qui tamen in coelo est, hoc est in illa aequalitate Patris quam antea habuit. Assumens quippe quod non erat, non amisit quod erat. Aliter: Deus divinitatem suam non indignam censuit nomine filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine Filii Dei, ne quasi duo Christi diceretur. Et ita per distantiam divinitatis et infirmitatis, Filius Dei manebat in coelo, filivero personae quae in duobus naturis unus Christus est, et Filius Dei ambulabat in terra, et idem ipse filius hominis dicitur descendisse de coelo, et an
Abbreviated transcription (Latin):
ic magistro  Uolebat illũ nasci ex sp̃u: qͦd
neqͥt nͨ humilis. Ille autẽ inflatus erat: et
alicuiꝰ mom̃t sͥ eẽ uidebat᷑: qͥa doctor erat ui¬
⁊ a qͣd uidimꝰ testamur: & testimoniũ nr̃m
ñ accipitis. Si eeñt humiles ex spũ nati.
foris mundo: de his quȩ uident᷑ in abscõdito
di. Euangłista iob̃es in consuetudine habet
geminare am̃. in confirmatione diuinoꝵ uer¬
ꝓfertis ore credatis corde. Tale ẽ gͦ am̃ amen:
ac si diceret. Gemina id ueritate tam oris qͣ
cordis ꝓnuntio. Si terrena dixi uob̃ & ñ cre¬
ditis: qͦmͦ si dixero uob̃ celestia credetis: Sen¬
plũ possũ suscitare deiectum a uob̃. qͦd terre¬
nũ ẽ: qͦmͦ credetis qͥa ꝑ sp̃m possunt homines
regenerari: Hunc tam̃ ꝑ increpationẽ inui¬
tatũ ad humiliratẽ: instruit adhuc de diui¬
na & humana sui natiuitate. de passione.
et ascensione. & aliis plurib. Unde sequitur:
Et nemo ascendit in celũ. nisi qui descendit

Expanded text:
ic magistro? Volebat illum nasci ex spiritu, quod nequit nisi humilis. Ille autem inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Ju, et quod vidimus testamur, et testimonium nostrum non accipitis. » Si essent humiles ex spiritu nati, is testatur foris mundo de his quae videntur in abscondito ei. Evangelista Joannes in consuetudine habet geminare Amen in confirmatione divinorum verfertis ore, credatis corde. Tale est ergo, amen, amen, ac si diceret: Gemina id veritate tam oris quam cordis pronuntio. Si terrena dixi vobis, et non creditis: quomodo si dixero vobis coelestia, credetis? AUplum possum suscitare dejectum a vobis, quod terrenum est: quomodo credetis, quia per Spiritum possunt homines regenerari? Hunc tamen per increpationem invitatum ad humilitatem, instruit adhuc de divina et humana sui nativitate, de passione, et ascensione, et aliis pluribus. Unde sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit
Abbreviated transcription (Latin):
uendicat humana prudentia: presertim. cũ ip¬
sum mysteriũ trinitatis. sine hoc principatu ñ
sit. Naturaliter enĩ pat̾ genuit filiũ : moralit̃
filius factus ẽ obediens patͥ usq ad mortẽ: rati¬
pectorib infundit.

Expanded text:
vindicat humana prudentia, praesertim cum ipvindicat humana prudentia, praesertim cum ipsum mysterium Trinitatis sine hoc principatu non sit. Naturaliter enim Pater genuit Filium, moraliter Filius factus est obediens Patri usque ad mortem, ratipectoribus infundit.
Abbreviated transcription (Latin):
randa mẏsteria reuelant᷑. Euanglistis qͦ qũa
putas defiusse sapientiam: Qui cũ uariis ge¬
genere prestant. Est enĩ sapientia naturalis in
iohe. qui uerbũ in pͥncipio repperit: transcendẽs
angłos & iurtutes celore. Maths singula ꝓse¬
quitus scdđm hominẽ: moralit̾ edidit nob̾ pre¬
cepta iuuendi. Marcus rationabilit̾ mox in
principio locandũ putauit. ecce mitto angłm
meũ. & uox clamantis in deserto: ut ammira¬
tionẽ moueret. & doceret humilitatẽ in ioħe
baptista: qua deo placuit. At uͦ lucas uelut
hystorracum ordinẽ tenuit: om̃s sapientie spe¬
reserauit: unde & dauid docens sapientiã na-¬
tinalemait. Emitte sp̃m tuũ & cueabunt᷑. Do¬
cet moralia in beatitudinib: & in illo sermo¬
ne dĩi ostendit inimicũ etiã ẽẽ diligendum.
Docet rationabilia cũ dicit. Qui fidelis ẽ in
minimo: ꝙ in maiori fidelis ẽ. Ergo sapientia
sp̃ualis possidet omnẽ principatũ. quẽ falso sͥ

Expanded text:
randa mysteria reuelantur. euangelistis quoque quam putas defuisse sapientiam, quorum alii cum uariis gegenere praestant. Est enim sapientia naturalis in Joanne, qui Verbum in principio reperit, transcendens angelos et virtutes coelorum. Matthaeus singula prosecutus secundum hominem, moraliter edidit nobis praecepta vivendi. Marcus rationabiliter mox in principio locandum putavit: Ecce mitto angelum meum , et, vox clamantis in deserto , ut admirationem moveret et, doceret humilitatem in Joanne Baptista, qua Deo placuit. At vero Lucas velut historicum ordinem tenuit, omnes sapientiae spereseravit . Unde et David docens sapientiam naturalem, ait: Emitte spiritum tuum, ut creabuntur . Docet moralia in beatitudinibus, et in illo sermone Domini ostendit inimicum etiam esse diligendum . Docet rationabilia, cum dicit: Qui fidelis est in minimo, et in majori fidelis est . Ergo sapientia spiritualis possidet omnem principatum, quem falso sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ris. abundat aliis. sibi restrictior: Quid etiam ac¬
tres libri salomonis: nisi trinȩ huiꝰ sapientiȩ
salomone ostendunt fuisse sollertems De ghi¬
ce in ꝓuerbiis scͥpsit: de naturalib in ȩclesi¬
aste uanitati enĩ ereatura mundi subiecta ẽ
De mirabilib & rationalib in eantico canti¬

Expanded text:
uralis abundat aliis, sibi restrictior. Quid etiam uralis abundat aliis, sibi restrictior. Quid etiam tres libri Salomonis nisi trinae hujus sapientiae Salomonem ostendunt fuisse solertem? De ethicis in Proverbiis scripsit, de naturalibus in Ecclesiaste, vanitati enim creatura mundi subjecta est , de mirabilibus et rationabilibus in
Abbreviated transcription (Latin):
intelligitis quia omne qͦd in os intrat in uen¬
trem uadit: & in secessum emittit᷑ Ambro¬
sius suꝑ lucam. Tria sunt quȩ philosophi mũ¬
di istius p̾cellentissima putauertint: triplicẽ
scilico ẽẽ sapientiam: qͦd aut rationalis ẽ. aut
naturalis. aut moralis. Hec tria in ueteri testa¬
m̃to possumꝰ aduertere. Quid enĩ aliud signi¬
fieant tres illi putei. quorũ unus ẽ trisionis.
alius iuramenti. teretus abundantiȩ: nisi tri¬
plicem istam in patͥarchis fuisse uirtutẽꝰ Pu si¬
teus uisionis ẽ rationabilis: eo qͦd ratio uisũ mento
acuit: & animi purgat obtutũ. Puteus iuram̃ti
ẽ sapientia naturalis: quȩ ea quȩ naturȩ sunt cõ t¬
prehendit. & affirmat quasi iurando: cũ dñs
naturȩ. ioest ds̃. quasi testis fidei adhibet᷑. Pu¬
teus abundantiȩ est ȩchicus: eo qͦd cedentib
allophilis. quors spetie uicia corporis figurant᷑.
ꝓfluunt boni mores: ꝙ bonitas ipsa popula ano¬

Expanded text:
intelligitis quia omne quod in os intrat, in venintelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur . Ambrosius super Lucam: « Tria sunt quae philosophi mundi istius praecellentissima putaverunt, triplicem scilicet esse sapientiam, quod aut rationalis est, aut naturalis, aut moralis. Haec tria in Veteri Testamento possumus advertere. Quid enim aliud significant tres illi putei, quorum unus est visionis, alius juramenti, tertius abundantiae, nisi triplicem istam in patriarchis fuisse virtutem? Puteus visionis est rationabilis, eo quod ratio visum mentis acuit, et animi purgat obtutum. Puteus juramenti est sapientia naturalis, quae ea quae naturae sunt, comprehendit et affirmat quasi jurando, cum Dominus naturae, id est Deus, quasi testis fidei adhibetur. Puteus abundantiae est ethicus, eo quod cedentibus Allophylis, quorum specie vitia corporis figurantur, fluunt boni mores, et bonitas ipsa popularis pl
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑: qͦd fieri nequit nisi ꝙ ea intelligamꝰ. quȩ
ex ui uerboꝵ consueto usu significant᷑. Et hȩc
etiam ad cõmunẽ practicam ꝓpͥe attinent: ue-¬
luti discretio seminandi. ne sem̃ cadat secꝰ uiã.
& uolucres celi comedant illito: ne cadat in
petrosa. ꝙ estu solis arescat: ne inter spinas. et
suffocet᷑ ab illis: s in terrã bonã si ceciderit.
fructũ dabit. Sic ꝙ in ceteris. Iuxta p̾dicta: di¬
cunt᷑ aliȩ uirtutes politicȩ. aliȩ purgatoriȩ
aliȩ purgati animi. Ad theoricam sane spectat
ȩuangłm ꝑ intellectibilem sp̃em quȩ theologi¬
a dicit᷑. ubicũq diuinitatẽ siue ꝑ uerba. seuꝑ
miracula indicat: idest uͥ trinitatẽ reserat:
uͦ spetiem facit nos ȩuangłica lectio theoritꝰ
docent᷑ seipsas attendere. ꝙ suam in corporib
animationẽ. & inȩternis considerationẽ. Ad
phisiologiam quide respicit: qͦo ibi diett᷑. Non

Expanded text:
untur: quod fieri nequit, nisi et ea intelligamus: quae untur: quod fieri nequit, nisi et ea intelligamus: quae ex vi verborum consueto usu significantur. Et haec quidem ad communem practicam proprie attinent, veluti discretio seminandi, ne semen cadat secus viam, et volucres coeli comedant illud ne cadat in petrosa, et aestu solis arescat, ne inter spinas, et suffocetur ab illis; sed in terram bonam si ceciderit, dabit fructum . Sic et in caeteris. cuntur aliae virtutes politicae, aliae purgatoriae, aliae purgati animi. Ad theoricam sane spectat Evangelium, per intellectibilem speciem quae theologia dicitur, ubicunque divinitatem sine per verba, seu per miracula indicat, id est, ubi Trinitatem reserat, vero speciem facit nos evangelica lectio theoricosdocentur seipsas attendere, et suam in corporibus animationem et in aeternis considerationem. Ad physiologiam quidam respicit, quod ibi dicitur: Non
Abbreviated transcription (Latin):
in oratione: qͦd etiam cũ uellent eum raꝑe. ꝙ fa¬
cere regem. fugit: & dimissa turba ascendit in
montẽ solus orare. Et cetera: in quib singularis
ꝑfectio scĩtatis eiꝰ declarat᷑. Ad familiarẽ uͦ pra¬
cticã ꝑtinet: ut illud. fili qͥd fecisti nob̃ sic Ecce
pat̾ tuus & ego dolentes: querebamꝰ te. Et des-¬
cendit cum eis nazareth: ꝙ erat subditꝰ illis. Et
qͦd dimissis turbis disserit discipulis parabo¬
las: atq eos mͦ increpat. mͦ laudat: ꝙ. de cruce¬
matr̃ẽ discipulo comm̃dat. Sic ꝙ similia. sub¬
lica uͦ practica notat᷑ in parabolis: ut ibi. homo
erat pat̾familias qͥ plantauit uineam: & sep̃e
circũdedit ei. Sic ꝙ ibi. Qui ñ intrat ꝑ ostium
in ouile ouiũ s ascendit aliunde ille fur est et
latro. Similit̾ in aliis. In parabolis autẽ: biꝑsi¬
tita ẽ intelligentia. In eis namq intelligi opor¬
det principalit̾ illa quȩ ꝑ similitudinẽ accipi¬

Expanded text:
in oratione , quod etiam, cum vellent eum rapere et fain oratione , quod etiam, cum vellent eum rapere et facere regem, fugit : et dimissa turba, ascendit in montem solus orare, et caetera in quibus singularis perfectio sanctitatis ejus declaratur. Ad familiarem vero practica pertinet, ut illud: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce, pater tuus et ego dolentes quaerebamus te, et descendit cum eis Nazareth, et erat subditus illis . Et quod, dimissis turbis, dixerit discipulis parabolas, atque eos modo increpat, modo laudat, et de cruce discipulo matrem commendat. Sic et similia. Publica vero practica notatur in parabolis, ut ibi: Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei . Sic et ibi: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro . Similiter in aliis. In parabolis enim bipartita est intelligentia. In eis namque intelligi oportet principaliter illa, quae per similitudinem accipi