comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis expositus inuentus est puer dracone in¬
uolutus. quieũ significauit magnũ futurũ
Et propt̃ cõmune tẽplũ cũ essent parentes
eiusignoti. uulcani &mineruae dictuesse
filium. Nominis tameneius originẽ fabula
illa potiusquã ista designat historia: Sedquid
ad nos hoc inueracibus libris homines instru¬
at religiosos. illud infallacibus ludis. damo¬
nes delect& impuros quos tam̃ illi religiosi
tam quã deos colunt: Et cũdeillis hiec negap̃
ab omni eoscrimine purgare non possunt:
qñm ludos eis poscentibus exhibent. ubi
turpiter aguntur quaeud ut sapient̃ negan¬
tur. Ethis falsis ac turpibus di placantur:
ubi & si fabula cantat crimen ndminũ falsũ
delectari tam̃ falso crimine crimen est.
ces habuit. Quibus tẽporibus alternauerunt¬
apud eos. &humilitates laborũ procorũ par¬
tis. et prosperitates consolationũ. propte
miscrationẽdĩ CHis temporibus fabulae fleq̃

Expanded text:
nis, expositus inuentus est puer dracone innis, expositus inuentus est puer dracone inuolutus, qui eum significauit magnum futurum, et propter commune templum, cum essent parentes eius ignoti, Vulcani et Mineruae dictum esse filium. Nominis tamen eius originem fabula illa potius quam ista designat historia. Sed quid ad nos? Hoc in ueracibus libris homines instruat religiosos, illud in fallacibus ludis daemones delectet inpuros; quos tamen illi religiosi tamquam deos colunt, et cum de illis haec negant, ab omni eos crimine purgare non possunt, quoniam ludos eis poscentibus exhibent, ubi turpiter aguntur, quae uelut sapienter negantur, et his falsis ac turpibus di placantur, ubi etsi fabula cantat crimen numinum falsum, delectari tamen falso . crimine crimen est ces habuit, quibus temporibus alternaueruntet humilitates laborum pro eorum peccatis, et prosperitates consolationum propter miserationem Dei. His temporibus fabulae fictae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uir tute quamulta subigerat. morbũ t̃amen
quolanguebant sustinere non posset: Illotem¬
pore udrex uelpotius trrannus busiris.¬
Suisdiis. suos hospites immolabat: Quem
filiũ ꝑhibent fuisseneptuni. exmatrelibia
filia epaphi. Uerũ non credatur hoc stuprũ
ꝑ p&rasse neptunus. Nedii accusentur: sed
po&is & theatris ista tribuantur. ut sit unde
placentur. Ericthonii regis atheniensiũ
cuius nouissimis annis iesunaue mostuus
repperitur. uulcanus &minerua parentes
fuissedicuntur. sed qñm minerũa uirginem
uolunt in amborũ contentione. uulganum
cõmotũ effudisse aiunt semen in terra. atq
inde homininato. Obeam causam taleindi tũ
Nomen. Creca enim linguaeris contentio
cthon. terraẽ. Ex quibus duobus compositũ
uocabulũẽ ericthonius ¶ Verũ quod faten¬
dũẽ refellunt & asuisdus repellunt. ista
doctiores qui hanc opinionẽ fabulosam hinc
exostam ferunt: quia intemplo uulcani &
mineruae quod ambo unũ habebant. Athe¬

Expanded text:
uirtute, qua multa subegerat, morbum tamen, quo languebat, sustinere non posset. Illo tempore uel rex uel potius tsuis diis suos hospites immolabat, quem filium perhibent fuisse Neptuni, ex matre Libya, filia Epaphi. Verum non credatur hoc stuprum perpetrasse Neptunus, ne dii accusentur: sed poetis et theatris ista tribuantur, ut sit unde placentur. Erichthonii regis Atheniensium, cujus novissimis annis Jesus Nave mortuus reperitur, Vulcanus et Minerva parentes fuisse dicuntur. Sed quoniam Minervam virginem volunt, in amborum contentione Vulcanum commotum effudisse aiunt semen in terram, atque inde homini nato ob eam causam tale inditum nomen. Graeca enim lingua εριςcontentio, Xł}-rov terra est, ex quibus duobus conpositum uocabulum est Erichthonius. Verum, quod fatendum est, refellunt et a suis dis repellunt ista doctiores, qui hanc opinionem fabulosam hinc exortam ferunt, quia in templo Vulcani et Mineruae, quod ambo unum habebant Athe
Abbreviated transcription (Latin):
pmixturam mostalis excursus quarum aat¬
illa quaeterrena est fecit sibi quos uoluit. nn¬
udundetumq uel&iam exominibus
falsos deos quibus sacrificando seruir&
illa autem quaecad estis peregrinatur
in terra falsos deos non facit. seda uero
dõ ipsa fit cuius uerum sacrificium ipsi
sit ambae tamen temporalibus uel bonis
pariter utuntur. uelmalis pariter affii¬
guntur. diuersa fide. diuersa spe Diuer addit¬
so amore donec ultimo iudicio separen¬
tur & percipiat unaquaque suum finẽ
cuius nullus est finis dequibus ambobus
finibus deinceps disserendum est.

Expanded text:
permixtarum mortalis excursus; quarum permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
rdigiõ xp̃iana. Quid peralias terrarũ
purtes. forsitan factum sit. Non fuit
comites imperatoris honorii. quasto
euesterunt. & simulacra fregerunt ex ad¬
quousq ad hoc tempus pertriginta fer¬
me annos. quis non uideat quantũ creue¬
rit cultus nominis xp̃i. presestim postea
quãmultieorum xp̃iani facti sunt qui
tamquã uera illa diuinatione reuoca¬
bantur a fide eamque compl&o eodem
uumero annorũ inanem ridendamque
uiderunt nos ergo qui sumus uocamur¬
que xp̃iani. non in p&rum credimus
sedinquem credidit p&crus: ꝓ&ride xp̃o
aedificati sermonibus non carminibus
uenenati. necdecepti maleficiis sed benefi¬
cuseius adiuti ille p&̾ri magister xp̃s in
doctrinam quae aduitam ducit a&ernã
ipseest magister noster: sed aliquandoiam recapitilat
concludamus hunc librũ. huc usq disseren¬
ts & quantũ satis uisum est de monstrantes
quis namsit duarum ciuitatum caelestis
dĩq terrenae. ab initio usq infinem

Expanded text:
religio Christiana, quid per alias terrarum religio Christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit comites imperatoris Honorii quarto deuerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃ : Tunc triamilia hominũ a postolis
eum predicantibus credider̃: Tuncitaq
nominis illius cultus exorsus est sicut nos
credimus &ueritas hab& efficatia sp̃s scĩ
sicut autẽ finxit uanitas impia uelputauit
magicis astibus p&cri paulo post&iam
signo mirabili facto. quando ad uerbum
ipsius p&ri. quidam mendicus ab utero
matris. ita claudus ut abaliis postar&ur.
&adpostam templi ubi stipem peter&
poner&ur. In nomineihũ xp̃i saluus ex¬
iluit: quinq hominũ milia crediderunt
Aedemde aliis atq aliis accessibus credenti¬
um creuit cedesia. Acꝑhoc colligitur &iã ꝯro¬
hes ex quoannus ipse sumpsit initium sci¬
maias numeratis proinde consulibuis.
trecenti sexaginta quinq anni repperi¬
untur impl&ui ꝑ casdem idus consulatu
honorio & cuthiciani Porro sequenti
inno. consule malia theodero. quando
um secundum illud oraculum daemonũ
ut figmentũ hominũ. nulla essedebuit

Expanded text:
Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adqum creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur es, ex quo annus ipse sumsit initium, sciMaias. Numeratis proinde consulibus trecenti sexaginta quinque anni reperiuntur inpleti per easdem Idus consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit
Abbreviated transcription (Latin):
nis distribuerentur propositoscõ. & ardentis¬
sima caritate ad paupertatẽ uoluntariam ꝙ¬
uenirent atq inter frementes & sanguinem
sicientes iudacos seusq ad mostem prouerita¬
te cestare. Nonarmata potentia sod poten¬
tiorr patientia prepirent. hoc sinullis magicis
astibus factum est.cur credere dubitant.
Cadem uistute diuina ꝑ totũ mundũ id ficri¬
apotuisse quia hoc factũ est. Si autẽ uthierbso¬
limis sic adcultũ nominis accender&ur tan¬
ta hominũ multitudo quaeillũ incruce ue
fixerit prehensum. uel riserat fixum. iam
malefictum illud fecerat p&rus: ex ipso
annoquȩrendũ est. quando trecenti sexag
quinq compl&i sint: Mostuu s estereo
xp̃s. duobus geminis consulibus octauo
Kalendas aprilis resurrexit testiadie sicut
a postoli sui &iam sensibus probauerunt:
Deinde postquadragintadies ascendit in
cadum: post decim dies idest qͥuinquagesi¬
mo post suam resurrectionem die misit

Expanded text:
nis distribuerentur, proposito sancto et ardentisnis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fiea hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, iam maleficium illud fecerat Petrus, ex ipso anno quaerendum est, quando trecenti sexaginta quinque conpleti sint. Mortuus est ergo Christus duobus Geminis consulibus octauo Kalendas Aprilis. Resurreiit tertio die, sicut apostoli suis etiam sensibus probauerunt. Deinde post quadraginta dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit
Abbreviated transcription (Latin):
niensibus loquitur dicens. lam nunc annun¬
tiat hominibus omnes ubiq agere pieniten¬
tiam. Eoquod statuit diem iudicare orbem
inaequitate. Inuiro quodefiniuit fidem
omnibus resuscitans illum amostuis. mlius
in hac questione soluenda inde inicium sumi¬
mus. prȩsestim quiatuncdatus est &iam sp̃s
sc̃s. sicut eunidari postresurrectionẽ xp̃i
opostebuit in eaciuitate ex quadebuit incipe¬
relex secunda hoc est testamentũ nouum.
Primaenim fuit exmonte sina ꝑ moysen
quod testamentũ uocatur u&ius. Dehacaut̃
lex prodi& & uerbũ dñi dehierusalem unde
&ipse pomines gentes dixit prȩdicar i opor¬
tere in nominesuo paenitentiam. Secltame¬
incipientibus abhicrusalem: Ibiergo exor¬
susest huius ominis cultus. ut in iłim xp̃m qui
crucifixus fuetat & resurrexerat crederau
Ibihaec fides tam in signibus acgyptis incalue
ut aliquod hominũ milia inxp̃i nominemirabi¬
li alacritate conuersa. uenditissuis rebus utee¬

Expanded text:
niensibus loquitur dicens: Iam nunc adnunniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est testamentum nouum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysen, quod testamentum uocatur uetus. De hac autlex prodiet et uerbum Domini ex Hierusalem. Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo paenitentiam, sed tameincipientibus ab Hierusalem. Ibi ergo exorsus est huius nominis cultus, ut in legum Christum, qui crucifixus fuerat et resurrexerat, crederetur. Ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uenditis suis rebus, ut ege
Abbreviated transcription (Latin):
gerem si nondũ annus ipse transis set quem¬
diuinatio ficta promisit & decepta uani¬
tas credidit: Cum uero ex nominis xp̃icul: quo¬
tus ꝑcius incarnepręsentiã & ꝑapostolos
institutus est: ante aliquot annos. annitre¬
centi sexaginta quinq compl&i sunt¬
Quid aliud querimus unde ista falsitas
refellatur ut enim inxp̃inatiuitate hunis
rei non ponamus initium quia infans& pu¬
er discipulos non habebat tamen quando
haberecoepit proculdubio. Tunc in notuit
ꝑeius corporalẽ pręsentiam doctrina
& religio xp̃iana idest postea quã influuuio
iordane ministerio iohannis est baptitatus:
Propt̃ hoc enuim deillo proph&ia illaprę¬
cesserat dicens.: Dominabitur amariusq
ad mare & a flumine usq: ad terminos orbis
terrae Sed qñm prius quã passuse& & re¬
sur rexiss& amostuis. Nondũ fides omnib
fuerat definita. In resurrectione quippexp̃i¬
pio definitaest. Nam sic apostoltis paulus athe¬

Expanded text:
gerem, si nondum annus ipse transisset, quemgerem, si nondum annus ipse transisset, quemdiuinatio ficta promisit et decepta uanitas credidit. Cum uero, ex quo nominis Christi cultus per eius in carne praesentiam et per apostolos institutus est, ante aliquot annos anni trecenti sexaginta quinque conpleti sintquid aliud quaerimus, unde ista falsitas refellatur? Ut enim in Christi natiuitate huius rei non ponamus initium, quia infans et puer discipulos non habebat, tamen quando habere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesentiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis est baptizatus. Propter hoc enim de illo prophetia illa praecesserat: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sed quoniam, priusquam passus essesurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Athe
Abbreviated transcription (Latin):
sui Si p&rus maleficus fecit ut xp̃m sicdilige¬
r& mundus. quid fecit innocens xp̃s ut eum
siediliger& p&rus. Respondeant igitur ipsi
sibi. & si possunt intellegant illa suꝑnagratia
piendã usq ad temporariã mostẽ prõillo
fatiendam xp̃m diliger& p&rus. de inde isti ad i¬
dii qui sunt qui possunt ista praedicere. nec
possunt a uertere ita succumbentes uni ma¬
lefico & uni scderi magico quod puer ut
dicunt anniculus occisus &dilaniatus & ritu
nefario sepultus est. ut sectam sibi aduersariã
tam prolixo tempore conualescere. tot tan¬
tarũq ꝑsecutionũ horrendas crudelitates
non resistendo sed patiendo superare & ad
suorũ simulacrorũ tẽplorũ sacrorum
oraculorũq euersionem ꝑuenire ꝑmitte¬
quiudin lectus tanto scdere uel inpulsus est
ista prestare. Non enim alicuidaemoni
sed dõdicunt illiuersus haec p&rũ aste
magita definisse talem dm̃ habent qui xp̃m

Expanded text:
sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligesui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna gratia piendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti di qui sunt, qui possunt ista praedicere nec possunt auertere, ita succumbentes uni malefico et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus et dilaniatus et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem peruenire permitteorum, qui uel inlectus tanto scelere uel inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui Christum
Abbreviated transcription (Latin):
fingerent dacmonũ responsis quostãquã¬
deos colunt definitũeẽ quanto tempore
mansura e& religio xp̃iana. cum enim
uiderent. nectot tantisq ꝑ secutionibus
eam potuissẽ consumi. sedhis potius mira¬
ea incrementa sumssisse ex cogitauerunt nescio
quos uersus grecos tamquã consulenti cuidã
diuino oraculo effusos. ubi xp̃m quidem
abhuns tamquã sacrilegii crimine faciunt
innocentẽ. P&rũ autẽ malitia fecis se sub¬
iungunt. ut coler&ur xp̃inomep ꝑ trecen¬
tos sexagintaquinq annos demnde compl&co
memorato numero annorũ sine mora stme¬
r& finẽ Ghominũ corda doctorũ. Oinge dst¬
nia litterata digna credere ista dexp̃o. qui
credere nonuultis inxp̃m Quod eius disci¬
pulus p&crus ab eo magicas artes non didice¬
rit: sedipso innocente tamen eius maleficus
fuerit. nomenq illius quã suũ coli maluerit
magicis astibus suis magnis laboribus & pericu¬
lissuis postremo &iamꝰ effusione sanguinis add¬

Expanded text:
fingerent daemonum responsis, quos tamqudeos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem maleficia fecisse subiungunt, ut coleretur Christi nomen per trecentos sexaginta quinque annos, deinde conpleto memorato numero annorum, sine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingnia litterata digna credere ista de Christo, quae credere non uultis in Christum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
terent xp̃iane: quasi possent in differenter
sine ulla coriuptione haberi inciuitatedi
sicut ciuitas confusionis in differenter
habuit phylosophos. intersediuersa & ad¬
uersa sentientes. Quiergo inecdesia xp̃i
morbidũ aliquid prauumq sapiunt sicor¬
repti ut sanũ rectũq sapiant. resistunt
contumaciter. suaq pestifera & mostifera
dogmata emendare nolunt sed defensire
ꝑsistunt: her&icifiunt: & foras exeuntes
habentur in exercentibus inimicis: &iam sic
quippe ueris illis gatholicis menbris xp̃i

Expanded text:
terent Christianae, quasi possent indifferenter terent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Chri
Abbreviated transcription (Latin):
credidissent: & in alias gentes itũ est eis
annuntiantibus euarigelium quos ipsesig
luminaria & aptauerat uerbo & accende¬
bat sp̃uscõ. Dixerat enimeis polite tims¬
recos quicorpus occidunt animã auton
non possunt occidere Quiut frigidi timo¬
re nonessent ignecaritatis ardebant.
Deniq non solũ ꝑipsos quicum &antepa¬
sionẽ audierant. & postresur rectionem
posteros eorũ. in terhorrendas ꝑsecutiono
&uar ios cruciatus ac funera martyrum:
praedicatũ est toto orbe euangelium. Conte
dentes ineum qui procorũ redemptione cri¬
cifixus est. xp̃iano amore uenerarentur
sanguinẽ martyrũ quẽdiabolico furore
fuderunt: ipsiq reges quorũ legibus uasta¬
batur ecdesia ei nomini salubriter subde¬
rentur. quodd&erra crudeliter auferre
conatisunt. & falsos deos inciperent ꝑsequi.
quorũ causa cultoresdĩ ueri fuerant per
nũ deseri. & in nomine liberanti mediato¬
ris currere genus humanũ her&icos mno¬
uit. qui sub uocabulo xp̃iano doctrinae ress¬

Expanded text:
credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Qui ut frigidi timore non essent, igne caritatis ardebant. Denique non solum per ipsos, qui eum et ante passionem et post resurrectionem posteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangelium, contesdentes in eum, qui pro eorum redemtione crucifixus est, Christiano amore uenerarentur sanguinem martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores Dei ueri fuerant antea persnum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resis
Abbreviated transcription (Latin):
̃qũm cogitantur inmutabilia diuina ꝓmifsa
& quod ait apostolus. Nouit dñs qũi sunt
mores xp̃ianorũ malorũ siue falsorũ prod est
dolentibus qnm decaritate descendit qua
cos perire nolunt. nec impedire aliorum
salutim. Deniq magne consolationes fiup̃
&iam decorrectionibus eorũ quaepiorum
animas tanta iocunditate ꝑfundunt quan¬
tis doloribus desua ꝑditionẽ cruciauerant
inhis diebus malis non solũ a tempore corpo
ralis presentiaexp̃i &apostolorum eius. sed
ab ipso abd. quẽ primũ iustũ impius frater
occidit. & de inceps usq in huius saeccli finem
int̃ꝑsecutiones mundi & consolationes dĩ.
peregrinando procurrit ecdesia ¶Proinde
ne illud quidem temere puto eẽ dicendum
siuecredendũ. quod nonnullis uisu ẽ ud uid&
nonam plius ecclesiam passuram ꝑ secutiones
usq ad tempus antixp̃i. quã quod iam pas¬
su est: ldest decima aut undecima eademq
nouissimasit ab antichristo. primã quippe

Expanded text:
tantur inmutabilia diuina promissa, et quod ait apostolus: Nouit Dominus qui sunt mores Christianorum malorum siue falsorum, prodest dolentibus, quoniam de caritate descendit, qua eos perire nolunt nec inpedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta iucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciauerunt. his diralis praesentiae Christi et Apostolorum ejus, sed ab ipso Abel, quem primum justum impius frater occidit, et deinceps usque in hujus saeculi finem, inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando procurrit Ecclesine illud quidem temere puto esse dicendum siue credendum, quod nonnullis uisum est uel uidetur, non amplius ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi. quam quot iam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe
Abbreviated transcription (Latin):
An consequens sit ut corporeũ dolorem
sequatur carnis
iiii
Denaturalibus exemplis quorum ceonsi¬
tone doccat posse intercruciatus uiuentia corponi¬
Quanta sint quorum ratione quęI ꝑmanere.¬
ad agnosci & tamen eadem ueraesse nonsit
rilia sint sed pleraq humano in genio modi¬
ficata pleraque autem de monum artec̃posita

Expanded text:
XXXV. 151. An consequens sit ut corporeum dolorem sequatur carnis IIII. De naturalibus exemplis, quorum consideratio doceat posse inter cruciatus uiuentia corpoQuanta sint, quorum ratio nequeat agnosci, et tamen eadem uera esse non sit lia sint, sed pleraque humano ingenio modificata, pleraque autem daemonum arte conposita
Abbreviated transcription (Latin):
XUIII. Quid apostolus p&rus denouissi modĩ
iudicio praedicar&¬
XUIIIIQuid apłs paulus thessalonicnsibusscrip¬
serit demanifestatione antixp̃i cuius tẽpus¬
Quididem apłs inprima ad cos demepła dere¬
surrectione docuerit mortuorum.
XXI Quides aias proph&a demortuorumre¬
surrectione & der&ributione iudicu sit

Expanded text:
XVIII.-- Quid apostolus Petrus de novissimo Dei judicio praedicarQuid apostolus Thessalonicensibus scripserit de manifestatione antichristQuid idem apsurrectione docuerit mortuorum. XXI. Quid Esaias propheta de mortuorum resurrectione et de retributione iudicii sit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uno sciremus &iam ꝑalias gentes esse
potuisse qui secundũ dm̃ uixerunt eique
placuer̃ ꝑtinentes ad spiritalẽ hierusalẽ
quod nemini concessum fuisse credendũe
uisi cui diuinitus reuelatus est unus media
incarne sicantiquis scĩs pręnuntiabatur
quẽ ad modũ nobis uenisse nuntiatuẽ. ut
una eademq ꝑ ipsũ fides omnes indiciuit¬
tẽ dĩdomũ dĩtẽplũ predestinatos ꝑducat

Expanded text:
hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediatui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perduca
Abbreviated transcription (Latin):
tinuisse addm̃ pra&er israbelitas. ex quo
propago istahel esse coepit. reprobatociu
fratre maiore. Populus enim reueraqui
propriae dĩpopulus dicer&ur nullus alius
fuit. homines autẽ quosdam non terrena
sed cadesti soci&ate adueros is rahelitas
superneciues patriac ꝑtinentes &iam in
aliis gentibus fuisse negare non possunt.
quia sinegant facillime conuicuntur de
sc̃o & mirabiliuiro iob quinec indigena
nec proslitus. idest aduena populi ĩ srabd
fuit sed exgente idumea genus ducens ibior¬
tus ibidem mostuus est quidiuino sic laudat᷑
edoquio ut quod adiustitiã pi&ateq atari
nullus eihomo suorũ tẽporũ Quo aequ&
quae tẽporaeius quãuis nom inueniamus
inchronicis. colligimus tamen ex libro eius
quẽ proposui merito israhlite in auctor¬
tatẽ canonicã. receperunt testia generatio¬
ne posteriorẽ fuisse quã israhelꝰ. Diuini¬
tus autẽ prouisũ fuisse nondubito. utex

Expanded text:
tinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo tinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
obliti legemdĩ. Adhoc dequoagimus testi¬
monium nil ualerent ideoparũ fuit utdi¬
cer&. Neoccideris eos nequando obliuis¬
cantur legẽ tuã : nisi adder& &iam disꝑge
eos. Qñm sicũisto testimonio scripturarũ
insua tantd modo terra. nonubiq essent
ꝓfecto ecdesia quaeubiq est cos ꝓph&ia¬
rũ quaedexp̃o praemissesunt testes in om¬
nibus gentibus habere non poss&. Quappt̃
ꝑgenitus. nec abillo populo incanonem
sacrarũ litterarũ receptus legitur aliquid
proph&asse de xp̃o: si innr̃am noticiam
uenit aut uenerit. ad cumulũ a nobis com¬
memorari potestꝰ non quae necessarius sit¬
&iam sidesit. sed quia non in congruecre a¬
ditur fuisse &inaliis gentibus. homines
quibus hoc misteriũ reuelatũ ẽ & qui haec
&ciam praedicepe inpulsi sunt. siue pasticipes¬
euisdem gratiae fuerint siuc e xpesers sedpes
fuisse confessos nec ipsos iudacos fuisse¬
existimo audere contendere neminẽ per¬

Expanded text:
obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testiobliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecclesia, quae ubique est, eos prophetiarum, quae de Christo praemissae sunt, testes in omnibus gentibus habere non posset. CAPUT progenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participeusdem gratiae fuerint siue expertes, sed per fuisse confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem per
Abbreviated transcription (Latin):
quis dixerit illas proph& ias xp̃ianos finxis¬
se de xp̃o. quaesibillae nomine ꝓferuntur
ud aliorum siquaesunt qui non ꝑtinent ad
populũ iudaeorũ ᷤ Nobis quidem ille suffi¬
ciunt quaedenr̃orũ inimicorũ codicibus
proferuntur: Quos agnoscimus ꝓp̃thoc
testimoniũ quod nobis inuiti pe̾rhibent
cosdem codices habendo atq seruando. per
omnes gentes &iam ipsos eẽ disꝑsos quaqua
uersum xp̃iecdesia dilatatur nam proph&ia
ipsalmis quos legunt &iam deacre praemis¬
saest ubi scriptũ est. D̃smeus misericordia
eius pracueni& me d̃smeus de monstrauit mi
hi inimicis meis neoccideris eos nequando
obliuiscantur legemtuã disꝑgreos inuistute
tua. De monstrauit ergo ds cedefiae inetus
inimicis iudaeis gratiã misericordiaesuae
¶ qñm sicut dicit apostolus. delictcũ illorum
salusẽ gentibus: Et ideo noncos occidit id ÷
nonineis ꝑdidit quod sunt iudaci. quãuis
aromanis fuerint deuicti &oppressi ne

Expanded text:
quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Christo, quae Sibyllae nomine proferuntur uel aliorum, si quae sunt, quae non pertinent ad populum Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus, misericordia eius praeueniet me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeis gratiam misericordiae suae, quoniam, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Quod &iambellantium sacuitia
omnes que hominum inqui&udi¬
nes ad pacis finem cupiant ꝑuenire
sinecuius app&citu. pulla natura sit
XIIIDe paccuniuersali quacinterquas lib&
perturbationes priuari Nonpot est lege
naturae. dum subiusto iudice adid
quisq peruenit ordinatione quod me

Expanded text:
Quod etiam bellantium saeuitia omnesque hominum inquietudines ad pacis finem cupiant peruenire, sine cuius adpetitu nulla natura sitXIII. De pace uniuersali, quae inter quaslibet perturbationes priuari non potest lege naturae, dum sub iusto iudice ad id quisque peruenit ordinatione, quod me
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. ascendit incalũ. Iudaci autẽquieũ
occider̃ &ineum crederenoluer̃ quidoposec¬
bat eum mori & resurgere uastati infelicius
a romanis funditusq a suo regno ubi iam eis
alienigene dominabantur eradicati dispsiq
ꝑterras quandoquidem ubiq non de sunt
ꝑscripturas suas testimonio nobiss̃ ꝓph&ias
nos non finis se dexp̃o ͭ quas plurimi eorum
considerantes &antepassionẽ & maxime
posteius resurrectionẽ crediderunt ineũ.
dequibus praedictũ est. Si fuerit numerus
filiorũ israbd sicut harenamaris reliquiae

Expanded text:
corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut hare
Abbreviated transcription (Latin):
testamento ut ipsce& expectatiõ gentiũ ficri
autẽ non poss& ut expectarent cum gentes
uenturũ sicut eum cernimus expectari ut ue¬
mat ad faciendũ iudiciũ inclaritate potentir.
uisi prius in eum crederent cũuenit ad natien¬
dũ iudiciũ inhumilitate patientiae cenante¬
ergo herode iniudaea. apudromanos autem
iammutato rei publice statu imperante cesa¬
re augustt & percum orbepacato. natus est
xp̃s Secundũ praecedentẽ ꝓph&iã inbodem
iudee homomanifestus exhomine uirgine.
d̃soccultus exdõpatre sic̃ enim proph&a prae¬
dixerat. Ecce uirgo concipi& in utero &puri&
filiũ & uocabunt nomen euis emmanuhel. qđ
est interpr&catũ nobiscum ds̃. Quiut inse com¬
mendar& miracula multa fecit ex quibus
quaedam quantũ ad eum praedicandũ satiseẽ
uisuẽ scriptura euangelica contin& quorũ
primũẽ quod tam mirabiliter natus est.
ultimũ autẽ quod cũsuo resuscitato a mostuis

Expanded text:
testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in humilitate patientiae. Cergo Herode in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato natus est Christus secundum praecedentem prophetiam in Bethleem Iudae, homo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se comendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
capit templũ reserat. non deuotione supplicis
sediure uictoris. & ad scãscõrũ quonisi sũmum
sacerdotẽ ponlicetut intrare. Nonutuenerator
sedut profanator accedit: confirmatoq hir¬
cam pontificatui. & subiugataegenti imposito
custode antipatro quostunc procuratores
uocabant uinctũ secũ aristobolũ ducit: exillo
iudaei &iam tributarii romanorũ ẽẽceperunt
spostea cassius &iam templũ expoliauit.
Deinde post paucosannos &iam herodem alie¬
nigenam regem habere meruer quoregnante
nitus est xp̃s ¶ lamenim uenerat plenitudo
temporis significat a proph&aco spũ perõs
pitriardue iacob ubiait. Nondefici& princeps
exiuda neq dux defemoribus cius. done ueni¬
at cui repositũ ẽ. Et ipseerit expectatio gentiũ:
noner godefuit iudacorũ princeps exiudacis
usq adistũ herodem quẽ primũ acceper̃ alieni¬
genam regẽ tempuserg oiamerat utuenir&
illecui repositũerat quod nouo ꝑmissũest

Expanded text:
capit, templum reserat, non deuotione supplicis, capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo temporis significata prophetico spiritu per os patriarchae Iacob, ubi ait: Non deficiet princeps ex Iuda, neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatgo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est
Abbreviated transcription (Latin):
iste aristobolus fuit cui successit alexander
nam ipserex & pontife quicrudeliter in
suos regnas setraditur. posthunc uxor eius
ilexandra regina iudacorũ fuit excuius tem¬
pore demnceps mala sunt eosecuta grauiora. filii
quippe huius alexandrae aristobolus & hirca¬
nus int̃se de imperio dimicantes. uires aduer¬
susi srabeliticam gentẽ prouocauere romanas
hirtainus namq ab eis contra fratrẽ poposcit
auxilium. Tunciam roma subiugauerat afri¬
cam. subiugauerat greciam. lateque &iam aliis
orbis pustibus imperans: tamquã seipsã non ua¬
lens ferresuasę quodam modo magnitudine
fregerat. peruenerat quippe ad seditiones
domesticas graues atq inde adbella socialia
moxq ciuilia: tantũq secõminuerat &actri¬
uerat. ut ei mutandus reipublicae status quo
reger&ur regibus imminer&. ÷ Dõ seius
ergo populiromani praeclarissimus prin¬
ceps iudaeam cũ exercitu in gressus ciuitatem

Expanded text:
iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
syriae multis &grauissimis malis adidola
colenda compulsi: templũq ipsũ repl&ũ sacrile¬
gis suꝑstitionibus gentiũ. Quidam dux eorum
strenuissimus uidas qui&dam machabeus dictus ẽ
anthiochi ducibus pulsis. ab omni illa idolatue
contaminatione mundauit. Non autẽ multo post
alchimus quidam ꝑ ambitionẽ cũageneresicer¬
dotali ess& alienus. quod nefaserat pontifex
factus est H inciam postannos ferme quinqua¬
ginta in quibus eistamen pax non fuit quãus
aliqua & prosperegesserint: Primus apudes
aristobolus a sumpto diademate & rexaponti¬
fex factus est. antea quippe exquo debabylons
capriuitate reuersis templũq instauratũ est
non reges sedduces uel principes habuerunt.
quãuis &quirex est possit dici princeps.
A principatu imperandi & dirx eo quod sitditor
exartitus sednoncontinuo. Quicumq prinares
uel duces sunt &iam reges dicipossunt quod

Expanded text:
Syriae multis et grauissimis malis ad idola Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit, quamuis aliqua et prospere gesserint, primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
regibus. ipnisq romanis. Nehunc aggei
prdpb&iam in illa instauratione templi
opinar&ur impl&am oninulto popl
adueniente alex andro subiugatie piar¬
do e si mullaẽ factauast atibi Eni nsi quon
cidusi resistere. Etideo plac itu fcolline
subditi rexper̃: Nonerattame figllun
tanta domus illius. quanta fuit in suorum
regũ libera potestate. Hostis sansalrumn¬
der. immolauit inditẽplo: Nonadeusculti
uera pi&ate conuersus. sed impialaniscut
cũdiiscum falsis colendũ putans Lenat
ptolomeus largifilius. quod supramemor an
postalex andri mostem. captiuos indeona
gyptũ transtulit. quosctus suacesin arila¬
meus philaddphus benł uolentis me inde
dimisit ꝑquẽ factũe quod paulo ante natra¬
ii. ut septuaginta interpr&ũ scripturas ha¬
beremus ł deinde contritisunt bellis. quie
inmadubeorũ libris explicantur. Posthueo
capti a rege alex andriae ptolomeo quiet
appellatus ephiphanes. Inde ab antiocoroet

Expanded text:
regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod paulo ante narraui, ut septuaginta interpretum scripturas haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege
Abbreviated transcription (Latin):
omnes quifaciunt iniqua & aduersatis dõ
& saliu ficti sunt: Haec oblocutis qui timcbant
dñm. &unusquisq ad ꝓximũstiu: & anim ad¬
uesticdñs: Etaudiuit & scripsit librũ memorię
inconspectusuaeis quitiment dñm & reuerent᷑¬
pomeneius: Istolibro. significatũẽ testam̃tũ¬
uouũ f Deniq quod sequitur audiamus.
Eterunt mihi dicit dñs om̃ps indie. Quaego
homo filiũ suũ seriuentẽ sibi: Et conuestimini
dõ & non seruientẽ. Oñm eccedies uenit ardens
sicut dibanus & concremabiteos. &erunt omnes
alienigenae. & omnes facientes iniquitatẽ sti¬
pula. Sũncend&illosdies qui adueni& dicitdñs¬

Expanded text:
romnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, romnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum enomen eius. Isto libro significatum est testamnouum. Denique quod sequitur audiamus: erunhomo filium suum bene seruientem sibi. et conuersi Deo et non seruientem. Quoniam ecce dies uenit ardens sicut clibanus et concremabit eos, et erunt omnes alienigenae et omnes facientes iniquitatem stipula, et incendet illos dies, qui adueniet, dicitD
Abbreviated transcription (Latin):
danedus testamenti quẽ uosuultis. Significa¬
ir utiq &iam iudaeos secundũ scripturas
quslegunt xp̃m quaerere . & uelle: Sed mul
scorum quẽquęsier & uoluer̃. uenis se non
agnouer̃ excerati cordibus suis praecedentib
neritissuis Quod sanchic nominat testam̃tũ
ud supra ubiait testam̃ tũmeũ eratcũeo. uel
hicubieum dixit. Angdũ testamenti nouũ
proculdubio destamentũ debemus accipere.
ubi sempiterna: nonuous. ubitem poralias̃
pmissa: Quae ꝑ magno habentes plurimi
infirmi. & dõ uero talium rerũ mercede ser¬
uientes. quando uident impios abundare
turbantur ¶Propt̃ quodidem proph&ca¬
Vt poui testamenti adernã beatitudinẽ quac
nondabitur nisibonis. distinguer& a u&ce¬
ris terrena felicitate. quaeplerũq datur
dixistis: Vanus estomnis qui seruitdõ:
Etquid plus. Quiacustodiuimus obseruati¬
ones eius. Et quia ambulauimus supplican
tes antefaciem dñi omnipotentis Et nunc
nos beatificauimus alienos. & reaedificant᷑

Expanded text:
nti, quem uos uultis, significauit utique etiam Iudaeos secundum scripturas, quas legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem prophetaut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo, et quid plus, quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulates ante faciem domini omnipotentis. et nunc nos beatos dicimus alienos. reaedificantur
Abbreviated transcription (Latin):
I Desummobono & summomalo quid xp̃i¬
ani sentiant contra phi losophos quisũ¬
mumbonum in sesibi essed ixerunt.
Decrrore humanorũ iudi uertitur.¬
ciorum cumueritas lat&.
XIII
Quod amicitia bonorum securaesse
Non possit dumapericulis quacin
hac uita sunt trepidari necesscest.
Dcamititia scorũ angelorũ queho¬
mini in hoc mundo nonpotest esse ma¬
nifesta propter fallatiam demonum
in quos inciderunt qui multos sibi
deos colendos putarunt.

Expanded text:
I. De summo bono et summo malo quid Christiani sentiant contra philosophos, qui summum bonum in se sibi esse dixerunt. deciorum, cum ueritas latet. VIII. Quod amicitia bonorum secura esse non possit, dum a periculis, quae in hac uita sunt, trepidari necesse est. De amicitia sanctorum angelorum, quae homini in hoc mundo non potest esse manifesta propter fallaciam daemonum, in quos inciderunt, qui multos sibi deos colendos putarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdictũ est. Eiat mensaeorũ coram ipsis in
laqueũ in recributionẽ & inscandalum
Obscurentur oculieorũ neuideant &dor¬
sũ illorũ semꝑ incurua: Proinde cum in¬
scripturis nr̃is non credunt complentur
incis suae quas caecilegunt. Nesi foste

Expanded text:
is in laqueum et in retributionem et scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne uideant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte