comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pe numero est apostolus quidicit
Odis eri cordia conrequutussũ ut si deler
erren: Illiccutem quire cipiuntur
atcclibus intaber nocculce aderna
fatendum est quod nonrint hirmoribur
praediti ut eir libercendi sine suffrecgio
scõrum sua porsit uita suffecere. hac
ꝑhoc multo ampliur in eis. super exultat
misericordice iudicio: Nectamen ideo
putcendur est quis quam scelerctis simus
nequar queem iuitce uel bonce uel tolera¬
bilioremutatur recipi intaberna culae
a ernae qm̃ obrecutur est scĩr demamo¬
nec iniquitatis id est depecunia ueldi ui¬
tus quoce mele fuercent cedqui siter auta&iã
sibene nontacmen uerin red queer iniquitar
sutartes sedi uiticer qm̃ nereit que sinduere
diuitiȩ quibur illi abundcnt qui& celior
dccipiunt intabernacula a &erna estita¬
quequidam uite modur nec tome nicele ut
hir quiecem uiuunt nihil prosit aedeaper¬
sendum regnum cecelorum largitar aelimo¬
si nccrum: quibur a&icm iustorum iusten¬

Expanded text:
pe numero est apostolus, qui dicit: pe numero est apostolus, qui dicit: misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. illi autem qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit uita sufficere; ac per hoc multo amplius in eis superexsultat misericordia iudicio. nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus nequaquam uita uel bona uel tolerabiliore mutatus recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mamona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiam si bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sunt uerae diuitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum regnum caelorum largitas elemosynarum, quibus etiam iustorum susten
Abbreviated transcription (Latin):
tiam consequuntur si ad remittendum alus¬
quod ineis quis que peccauerit in eorabile
fuerit cum dicatdm̃r: siccutem non di mise¬
ritir hominibur nequepater uester dimitta
uobis cedhocenim ucel& quod & icem icc cobur
apostolur ait iudiciumfliturum sine mica
lli qui non fecit mirericordicem uenire qui¬
pedeb& inmentem a&iam seruur ille cui
debitoridm eiur relaexocuit decim milia
taclentorum quȩ postea iurrit ut redder &
quia ipre non misertus est conserui sui qui
eidebebat centum dencrior
n hirergo qui filiirunt promissionis & uec sa
misericor diae ual& quodait idem apostłs
conrequenter ad iungens
Suꝑ ex ul.tat autemon Seri cordia iudicio
o & illi iusti quitcenta scĩtate iuxerunt.
utclior quoq recipiant intaberna cula
aderne aquibur amicifaatirunt dema¬
mona iniquitatir. ut taclererrent micras
liberatirunt abeo qui iusti ficat impium.
imputcns mer cedem secundum grectia
non secundum debitum in eorumꝰ quip¬

Expanded text:
tiam consequuntur. si ad remittendum altiam consequuntur. si ad remittendum alquod in eis quisque peccauerit inexorabiles fuerint, cum dicat dominus: si autem non dimiseritis hominibus, neque pater uester dimittet uobis. ad hoc enim ualet quod etiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. uenire quippe debet in mentem ille seruus, cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum. quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. In his ergo, qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequenter adiungens: Superexsultat autem misericordia iudicio, quoniam et illi iusti. qui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici factimona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo qui iustificat impium, imputans mercedem secundum gratiam, non secundum debitum. in eorum quip
Abbreviated transcription (Latin):
ait peccata uestra: Cotidianam quippe oratio¬
nem docebat & iustificatis utique discipulis
lo quebatur: Quidestergo peccata uestra nisi
peccata sine quĩbus nec uos erits qui iustisicati
& scĩ ficati estis  ubi ergo illi quiper hanc ora¬
tionem occasionem perp&randorum cotidie
scelerum querunt: dicunt dñm significasse
etiam magna peccata qm̃ non dixit dimitt&
uobis parua sed peccata uestra ibi non
considerantes qualibus loquebatur
Uaudientes dictum peccata uestra. Nihil
aliud debemus & istimare quam parua
qñm talium iamnonerant magna:
Verum tamen nec ipsa magnaꝰ aquibus
omnino mutatis in melius moribus rece den¬
dum est dimituntur orantibus nisisiat
quod ibi dicitur: Sicut & nos limittimus
debitoribus nostris : Si enim minima peccata
sine quibus non est etiam uita iustorum
aliter non remituntur quantomagis mult
&magnis criminibus inuo luti etiamsiea
per p&rare iamelesinant nullam indulgen¬

Expanded text:
ait: Peccata uestra. Cottidianam quippe oratioait: Peccata uestra. Cottidianam quippe orationem docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo : Peccata uestra nisi \'peccata sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis\'? Ubi ergo illi, qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cottidie scelerum quaerunt, dicunt Dominum significasse etiam magna peccata, quoniam non dixit: \'Dimittet uobis parua\\ sed peccata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. Verum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orantibus, nisi fiat quod ibi dicitur: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Si enim minima peccata, sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur: quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiamsi ea perpetrare iam desinant, nullam indulgen
Abbreviated transcription (Latin):
sicent quiac dicitur ꝑ hcene enim nobir uoluit
scclucctor ostendere quantum lib& iustem
huius uite caligine atq insirmitate iuuamur
non nobis de erre peccata pro quibur dimit¬
tendis debeamur orcre & eir qui innor pec¬
cant ut & nobis ignor catur ignorcere non
itacquae propter ea dm̃ ait
Sidi miseritis peccata hoonnibus diontt&
uobis & pater uester peccata ues tra
Ut dehac orcctione consisi securi cotidiam
scelera focceremur uel potentia qua nonti¬
meremus hominum leges uel astutia qua ipror
hominer felleremur sed ut per illam dirceremur
non potare nos esse sine peccatis a&icem nia
cri minibus erremur immuner sicut a&iam
legis u&eris saccerdoter hoc iprum dr̃ scccri¬
sicus ammonuit quac eiur sit eor primum.
proruis deinde propopuli offerre peccatir
nacm & ipra uerba tanti magistri & dnĩ nr̃i.
uigilanter intuendasunt: Non enimatt sidi¬
misertus peccata hominibus. & ƿater uester
dimitt& uobis: qualia cumque peccata sed

Expanded text:
iant, quia dicitur. Per hanc enim nobis voluit Salvator ostendere, quantumlibet juste in hujus vitae caligine atque infirmitate vivamus, non nobis deesse peccata pro quibus dimittendis debeamus orare, et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. Non itaque propterea Dominus ait, Si dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis et Pater uester peccata uestra, ut de hac oratione confisi securi cottidiana scelera faceremus, uel potentia qua non timeremus hominum leges uel astutia qua ipsos homines falleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiamsi a criminibus essemus inmunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum Deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. Nam et ipsa uerba tanti magistri et Domini nostri uigilanter intuenda sunt. Non enim ait: Si dimiseritis peccata hominibus, et Pater uester dimittet uobis qualiacumque peccata\', sed
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam tam longe poñtȩ a continentib: terrir ut adeas nulli
uideatur natan potuirre bestiarum quosi hominer ear cap¬
tarse secum aduexerunt. & eo modo ubi habitabant canimꝰ
genera insantuerunt uenandi studio fieri potuirse in credi¬
bile nonest: Quam uir ius sudĩ siue ꝑmissu &iam opeee an¬
gelorum ngandum non sĩt potuisse trans ferris Siuero e¬
terra. xostesunt sec̃m originem primã quando dix̃ ñr
Producat terra animã uiuam: Multo clarius appar&
non tam reparandorum animaliũ causa quam figuranda¬
rum uari arum gentium propter ȩccleriȩ sac ramentum
in arca suis se omnia genera sĩ in insulis quo transire non

Expanded text:
quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non
Abbreviated transcription (Latin):
tribus hominib nocsilus septuaginta tres uel potius.
ut ratio declaratura est: septuaginta duegentes toudẽ¬
que linguȩ ꝑ terras esse. coepesunt: quȩ crescendo &in¬
sulas impleuesunt: Auctus ẽ autem numeris gentiũ.
multo amplius quam linguccrũ: nam &inafriga barba¬
ras gentes inuna lin gua plurimas nouimus. & homines.
quidem multiplicato genere humano adinsular in habitan¬
das nauigio transise potuirse:: quis ambigat :¬
Sed questio est deomnigenere bestiasum. quȩ sub cura ho¬
minum non sunt neq sicut ranȩ nascuntur & terra :
Sedsola commixtione maris & feminȩ propagantur: sicut
lupi atq huius modi c&era quomodo post diluuium.
quo ea quȩ in arca non esant. cuncta del&asunt: &iam in
insulis erse potue rint sireparatoo non sunt nisi & his quo¬
sum genera in uiroq sexu arta seruauit pos sunt quidẽ:
credi ad insular natando transirse sed proximas: sunt auten

Expanded text:
tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, vel potius, tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, vel potius, ut ratio declaratura est, septuaginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas impleverunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gequidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigatSed quaestio est de omni genere bestiarum, quae sub cura hominum non sunt neque sicuti ranae nascuntur ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
qulortoautemn ciam nor aliquid talir locutionis in teriorib
uuribur capimur: angelir propinquamur: oulm ite ꝙ
mibi as siqdue seddenda ratio est in hoc opere delo¬
quutionib dĩ: aut enim ueritar in commutalilis ꝑ se
i psam ineffabiliter loquitur rationalis ereatum.
mentib aut ꝑ mutabilẽ creaturã loquiturisiue spiri¬
tclib imaginib nr̃o. spiritui: nue corporalib uoerb
corporis sensui illud sane quod dictum estrid nunc
non deficient & illir omnia quȩ conati fuerint facere
ondictum est confirmando: sed tamquam interrogando
sicut sol& a comminantib dici quẽ am modũ ait quidã
Nonarina xpediant totaq &urbe sequentur. Sic esgo
accipiendum esttamquã dixerit non ne omnia deficiert
x illis quȩ conatifuerint facere ⁊ sedsĩ itadicatur non x¬
primit comminantem: uerum ꝓpter tardius cusos addi¬
dimus particulam . Ioẽ neut diceremur nonne qm̃ uocẽ
pronuntiantir non possumus scribere: &illirigitur

Expanded text:
locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, ut diceremus \'nonne1, quoniam uocem pronuntiantis non possumus scribere. Ex illis igi
Abbreviated transcription (Latin):
igitur omner progeniti : d&rib filiisnoe: Idẽ quinde¬
cim de iaf&h triginta unũ decham: & uiginti septim
desem: I. iunt septuagnta tres: deinde sequitur scriptu¬
rac dicens : hufilii sẽ intribub suir secđm linguas suar.¬

Expanded text:
igitur omnes progeniti de tribus filiis Noe, id est quindeigitur omnes progeniti de tribus filiis Noe, id est quindecim de Iapheth, triginta unus de Cham, uiginti septem de Sem fiunt septuaginta tres. Deinde sequitur scriptura dicens: Hi filii Sem in tribubus suis secundum linguas sua
Abbreviated transcription (Latin):
ente desem . & p̃ latus ẽ &iam filiis cum sit quintur.
nepur nisi quia uerimẽ. qđ traditur & illo hebrxor
esse cognominator tam quã hebreor cum & aliaerse
possit opinio ut & abraham tam quã abra hȩi dicti
es se uideantur: Sednimirũ hoc uenimẽ quod &he¬
ber hebrxi appellatirunt acde inde una d&racta
littera hebrei: Quam linguã solus isrħł populur.
potuit obtinere in quodĩ ciuitar & in scir̃ peregrinatio ẽ.
inomnib: sacramento adumbrata:Igiru
eiur nepotem: atq &illo indem ꝓ nepos natus ẽ : &tq inde
ab nepus : qui ẽ heber Cenuit autẽ eberduorsilios
quorũ unũ appellauit phalech quod interp̃tatur di¬
uidens. Deinde scriptura subiungens rationemq
huius nominis reddens quia indieb inquit eus diuisa
est terra: hoc autem quidiit postapparebit: aliur uero
quinatur est geber: genuit duodecim silios : aeꝑhoc
fiunt omner ꝓgeniti desem uiginti septem: Ip̃ sũ ma

Expanded text:
ente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus ente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uideantur; sed nimirum hoc uerum est, quod ex Heber Heberaei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitueius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt omnes progeniti de Sem uiginti septem. In summa
Abbreviated transcription (Latin):
Restat commemorare filiorsem maximi fliinoe ad eum
quippe gradatim generationũ istanim ꝑuenit aminimo
xortanar sanoi Sedunde incipiunt commemorari
filii sem. hab& quid dam obscuritatis quod e positione
inlus trandumest quia & multum adsem ꝑtin& : quam
requirimur: ñcenim legitur: & semnatur ẽ. et ipnpa¬
triomniũ filiorim heber fratri ia f& maiori: ondo
uerborũ. ẽ: & semnatur ẽ. heber &iam ipsi idẽ ipsi sem
natur est heber quisem pater est omniũ filionim:
Sem ergo patriascham intelleiuoluit: omniũ quide glr¬
pe eius xorai sunt quos cõmemoraturis est siue sint silii
siue nepotes. & ꝓne potes & de inceps inde&xorti
Nonsane istum. ebergenuit sem. Sedabillo quintus
inꝓgenitorum serie. repperitur: Sem quippe inter a¬
lior filior genuit arfaxat. arfaxat genuit chainan.
chainan genuit sala: salagenuit heber: Nonitaq:
frustra ipseprimus ẽ nominatur inꝓgenie ueni.¬

Expanded text:
Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ipsi patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse primus est nominatus in progenie ueni
Abbreviated transcription (Latin):
uinus beli filius conditor nineue ciuitatis magnȩ: c̃uius
ciuitatis nomen & illius nomine deriuatum ẽ : ut anino
nineue uocar&ur: Assur autem unde assyrii non
fuit infiluis cham medn filunoe. sed infiliis sem seppe¬
ritur qui fuit noe maximus filius: unde appar& deꝓge¬
nie sem & ortos fuisse quipostea rggnũ gygantis illiur
obtinerent: & indeꝓaederent atq alias conderent ciuitates
arum primaẽ. anino appellata nineue
memorantur: quos genuit: non tamquam singuli homines
sed nationes septem et deseta uelut desgto filo gens cõ¬
memoratur xisse quȩ appellatur filisthum unde fiunt
octo: In de iterum adchanaan reditur in quofilio male¬
dictur ẽ cham & quos genuit un decim nominantur:
Deinde usq: ad quos fines ꝑuenerint. commemoratis quib:¬
dam ciuitatib: dicitur: ac ꝑ hoc filiis nepotib q compu¬
tatir. deꝓgenie cham triginta unum geniti referuntur.

Expanded text:
Ninus, Beli filius, conditor Ninivae civitatis magnae: cujus Ninus, Beli filius, conditor Ninivae civitatis magnae: cujus civitatis nomen ex illius nomine derivatum est, ut a Nino Ninive vocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem exortos fuisse qui postea regnum gigantis illius obtinerent, et inde procederent, atque alias conderent civitates, quarum prima est a Nino appellata Ninive. et commemorantur quos genuit; non tanquam singuli hsed nationes septem. Et de sexta, uelut de sexto filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim; unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur, in quo filio maledictus est Cham, et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines peruenerint commemoratis quibusdam ciuitatibus dicitur. Ac per hoc filiis nepotibusque conputatis de progenie Cham triginta unus geniti referuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ initium sgnieiur babylon orech aschãh &chalene
int̃sa sennaar. deterra illa & ut arsur. & edificauit nine¬
uen & roboth ciuitatẽ & chala och & dasẽ inter mediũ nineue
& chalach haeo ciuitar magnan
Iste porro chus ƿater
ogaitis nebroth primus nominature imduo ebamio
Sed istum gigantem autpost nepotes suor natorgeniuto aui
quodes credibiliur seossum deillo ꝓpter eius omineutiamerip¬
tura loquuta est: Quando quidem & renum eiur eom me¬
moratum est cuiur initiã erat illa nobilis sima babyllom
iuitas ÷ &quȩ iuxta commemosatȩ sunt siue ciuita tes
siuereiones: Quod uero dictumẽ d&̃sa illa ident. d&cerra
senna ar: quȩ ꝑtinebat ad segnum nebroth xisse arsur
Et edificarse nineuen & alias quar contexuit ciuitater longe
postea factumẽ : qđ & hac occasione pes strinxit: ꝓpter
nobilitatem regnias syriorum qđ mirabiliter dilatte uit

Expanded text:
tum est initium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne tum est initium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. De terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen et Roboth ciuitatem et Chalach et Dasem inter medium Nineuae t Chalach: haec ciuitas magna. Iste porro Chus, pater gigantis Nebroth, primus nominatus est in filiis Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter eius eminentiam scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, et quae iuxta commemoratae sunt siue ciuitates siue regiones. Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nebroth, exisse Assur et aedificasse Nineuen et alias quas contexuit ciuitates, lonpostea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit, propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatavit
Abbreviated transcription (Latin):
nentib: Sedea quȩ ꝓcursa resonant his con nectuntuꝵ
Ita in ꝓph&ica historia dicuntur & aliqua quȩ nihil sig¬
nificant sed quib: adhȩreant quȩ significant: & quoda
Generationes ergofiliorum noe dein¬
cepr intuendȩ & quod dehis dicendum uid&ur at texen¬
dum ẽ. huic operi quo ciuitatir utriusq terrenȩ scilic&
et cȩlestir ꝑ tempora ꝓcussur ortenditur: Coeptȩ sunt
enim comme morari aminimosilio quiuocatusẽ ia fahi
cuius fihii octonominatisunt : Nepotes autem septem dedu¬
obur filur eius Tris euno quat tuor & altero: Fiunt
itaq omnes quin decim: silii autẽ cham hoc ẽ medii filii
noe quat tuor: &nepoter quinq exuno eiur filio prone
poter duo gnepote uno. Fit eorũ sũma un decim.
Quib enumeratir reditur tamquã adcaput & dicitur cho
autem genuit nebsoth: hic coepit esse gigo r suꝑ
dicunt sicut nebroth gigas uenator contradnm: Et fac¬

Expanded text:
nentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. nentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et quodaGenerationes ergo filiorum Noe ceps intuendae, et quod de his dicendum videtur, attexendum est huic operi, quo civitatis utriusque, terrenae scilicet et coelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt autem commemorari a minimo filio, qui vocatus est Japheth; cujus filii octo nominati sunt; nepotes autem septem de duobus filiis ejus, tres ex uno, quatuor ex altero: fiunt itaque omnes quindecim. Filii autem Cham, hoc est medii filii Noe, quatuor, et nepotes quinque ex uno ejus potes duo ex nepote uno; fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Nebroth; hic coepit esse gigans super Propter hoc dicunt: Sicut Nebroth gigans uenator contra Dominum. Et fac
Abbreviated transcription (Latin):
Omner cominemorarentur nimis longum fer&. et ess& hȩc
historica magir diligentia quam ꝓphaica prouidentia:
Illa itaq & sequitur litteranim sacrasũ scriptor. istocrum uel
potius ꝑ eum dĩ sps̃: quib non solum narentur prȩterita: uenĩ
&ĩam p̃nuntientur futura quȩ tamen ꝑtinent ad ciuitatẽ dĩ
Quia & dehominib qui non sunt quereius quic quid hic
dicitur ad hoc dicitur ut illa & compasatione contraria uel
ꝓficiat uelemineat: non sane omnia que gestanar santur
aliquid &iam significare putanda sunt : Sed ꝓpter illa quȩ
aliquid sĩgnificant &iam ea quȩ nihil significant attexim¬
tur: Non solo enĩ uomere terra ꝓscinditur sed ut hoesien.
possit &iam c&erc aratri menbra sunt neces saria &nei
sol in eui inchytharir atq huiurcemodi uasis musicir.
aptantus adcantũ: Sed ut aptacri possint: in sunt &ce¬
tera in compagib organorum quȩ non ꝑcutiuntur a ca¬

Expanded text:
omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis diligentia quam prophetica prouidentia. Illa itaque exsequitur litterarum sacrarum scriptor istarum uel potius per eum Dei Spiritus, quibus non solum narrentur praeterita, uerum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues eius, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex conparatione contraria uel proficiat uel emineat. aliquid etiam significare putanda sunt, sed propter illa que aliquid significant etiam ea que nichil significant attexuntur. Solo enim uomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nerui in citharis adque huius modi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a ca
Abbreviated transcription (Latin):
homine habent: tamgrande mũsterium atq: honorant
in corde infismũ & stultum dĩ qui a foriui¬
entiur ẽ hominib:: huius reisigura ẽ: quod cham &cienr
hoc nuntiauit foris.: Sem uero &iaf&h ut hoc uelarent
Idest honorarent ingrersisunt. hoc ẽ interius id egernt:
Hacec scripture secr&a diuinae indagamus ut porsumus.
alius alio magirminur. ue congnienter : ueslinita men side lit̃
Cestũ tenenter non ea sine aliqua p̃figuratione futuionĩ
gesta atq conscripta: Neq: niñ ad xp̃m & eius ecclesiã
quȩ ciuitaer dĩ ẽ esse referenda : cuius abinitio generir hu¬
mani nondefuit p̃dicatio quam ꝑomnia uidemus impleri
Bene dictis igitur duob filis noe atq uno in medio corĩ
maledicto Se incepr usq adabrałam deius torim aliquorũ
qui pie dm̃ colerent cõmemoratione silentium est ꝙ annos
amplius quã mille: Nec eos qefuisre crediderimꝰ : sed ñ

Expanded text:
homine habent tam grande mysterium, atque honorant intus homine habent tam grande mysterium, atque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quod forentius est hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta adque conscripta neque nisi ad Christum et eius ecclesiam, quae ciuitas Dei est, esse referenda; cuius ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia uidemus inpleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe adque uno in medio eorum maledicto deinceps usque ad Abraham de iustorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silentium est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim, sed si
Abbreviated transcription (Latin):
uincam dequa dicit ꝓph&a: uinea dm̃ saba otoe bomiunr
uiteer etbibit de uinoenis. siue ille calix hic intelleatur
dequodicit: potes tirbibere calieem quemego bibiturir sum
& pater si fieri porest : transeat᷑ calix iste: Quosuam si ne
dubio significat passionem siue quia uinum fiuc tus ẽ. ui¬
ne ae hoc potius illo significatum est quod xipsa uinea
hoc est &genere israhelitas u carnem ꝓnobis & sanguinem
ut patipors& arsumsit & inebriature idẽ pas susẽ anuda¬
unde item dicit: infirmum d̃ fortius est hominib &stultũ di
sapientius ẽ hominib: Quoduero cumdiatumerr& etnu¬
daturẽ addidit scriptura in domosua. elianter ostendit
quod asuȩ carnis gente & domesticir sanguinis sui utiq
iudeis fuerat crlicem mostemq: passusus: hanc passionẽ
xp̃i foris in sono tantũ uocis seꝓbi annuntiant: Nonenĩ
quod annuntiant intelleunt: reꝓbi autem in interiore.

Expanded text:
uineam, de qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus uineam, de qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est, idest passus est, et nudafirmitate. Unde idem dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae Judaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum vocis reprobi annuntiant: non enim quod annuntiant, intelligunt. Probi autem in interiore
Abbreviated transcription (Latin):
naan. interp̃tatur motus eorũ quod aliud quidẽ qu&
Opus eorum: Semuero &ia fah tam quam ciscum cino.
& p̃putium uel sicut alio modo eos appellat apostolur iu¬
dxi. & greci seqduocati & iurtificati cognita quo quo mo¬
do nuditate patrir. qua significa batur parsio saluatoris
Sumentes uestimentum posuerunt sipsa dossasu& & in¬
tsauesunt auersi. &operuerunt nuditatẽ patris sui. nec
uiderunt quodreuerendo texerunt: Quodã enĩ modo
inparsione xp̃i: et quod ꝓnobis factumẽ : honoramus &¬
xp̃i. eo scilic& lam tempore quo habitat ia fah: in domib
sem & malur frater in medio eorum. trans acta. celebrãt
ecclena non adhuc ꝓsp&tat futuram: Sed malus srat̃.
infilio suo hoc ẽ in operesuo puer idest seruusẽ fratrũ bono¬
rũi cũ uel ad xercitationẽ pacientiȩ : uel ad ꝓuec tum sa¬
pientiȩ scienter utuntor milis boinseno enais onet apostolo
ꝓuoxpis annuntiaentnnoncaste: sed nue oeca sione inquit

Expanded text:
naan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam naan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam opus eorum? Sem uero et Iapheth tamquam circumcisio et praeputium, uel sicut alio modo eos appellat apostolus, ludaei et Graeci, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris sui, nec uiderunt quod reuerendo texerunt. Quodam enim modo in passione Christi et quod pro nobis factum est honoramus Christi eo scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni. Sunt enim teste apostolo, qui Christum adnuntiant non caste; sed siue occasione, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
ficientium iuxta illud apostoli : O port& hȩreses esse ut
ꝓbatimanifesti fiant in uobis: unde &iam scriptum ẽ :
Pilius eruditur sapiens erit : in prudente autẽ ministro.
ut &ur: Multa quippe adsidem catholicã ꝑtinecłia
dum hȩre ticosum callida in qui &udine & agitantur ut ad¬
uessus eor defendi possint: & considerantur diligentius.
et intelleguntur clariur & instantius p̃dicatus . & ab ad
uesscorio motaquestio discendi eistit occano:
Iuam uir non solum qui sunt aꝑtissime separati ueslim
omnes quixp̃iano uocabulo gloriantur: & perdite .ui¬
uunt non absurde possunt uideri medio noe filio sigurati
passionem quippexp̃i quȩ illius hominis nuditate significa¬
tacẽ & adnuntiant ꝓfitendo : & male agendo ehonorant.
De talib ergo dictume & frutib eorum cognos exis eos
Ideo cham insiliosuo maledictur ẽ: tam quã infructusuo.
Idẽ in operesuo : unde conuenienter & ipse filius eius cha¬

Expanded text:
ficientium, iuxta illud aficientium, iuxta illud aprobati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius et inteuersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Cha
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ iaph&: ethabit& indomib sem Si cut ipsa eius dem noe
& uine ȩ plantatio && eius fructu: inebriatio & dor mientis
iudatio & quȩ ibi cetera fada atq conrcripta sunt : proph&¬
cis sunt grauidata sensib: & uelata tegminibur :
fuesunt satis aꝑta sunt: Quis enĩ hec diligenter & intellgenter
aduertens uonagnoscat inxp̃o Semquippe decuius semi
tico canticosum &iam ips a p̃cedente ꝓph&ia ungento
comparxur effuso : Incuiur domib: iqẽ ecdenis habitat
gentium latitudo :Nam iaph&. latitudo inter p̃tactur:
Cham porro qđ inter p̃tatur callidus medius noe filiur tã quã
se abutroq discernens & inter utsũꝙ semanens. Nec in pri¬
mitissrahehtarũ uec in plenitu dine gentiũ : quid significatus
tuiĩ hȩse ticorum genus callitum non ipũ sapientiȩ sedim¬
pacientiȩ : quosolent hȩreticorũ feruere primordia &
pacem ꝑturbare sanctonim: Sed hȩc inusum cedunt pro¬

Expanded text:
Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebriatio et dormientis enudatio, et quae ibi cetera facta adque conscripta sunt, propheticis sunt grauidata sensibus et uelata tegminibus. Cfuerant, satis aperta sunt. Quis enim haec diligenter et intellegenter aduertens non agnoscat in Christo? Sem quippe, de cuius semintico canticorum etiam ipsa praecedente prophetia unguento conparetur effuso; in cuius domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam Iapheth latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur calidus, medius Noe filius, tamquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum nec in plenitudine gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereticorum feruere praecordia et pacem perturbare sanctorum ? Sed haec in usum cedunt pro
Abbreviated transcription (Latin):
ost diluuiuor. pro cunnenis scãe
uestigic ciuitatis utrum continua tc
sint aninter currentib impi&atir interiupta
temporib ita ut nullus hominũ ueri un iurdĩ cultor.
xirteraa: adliquidũ scripturis boquentib inuenis
difficile ẽ ꝓpterea quia in cinonicis libris port noe qui cum con
⁊ uoane poaater ie uidemti oiuuino eloquio p̃dicatam ausi qđ noe
⁊ uonilits suor sem & iafeh ꝓph&ica benedictione cõmendat
bncuen &piudenr quod longe fuerat port ficturiroriode
prtuonẽ dciam illuo : ut siliũ suũ medium hocẽ porimono¬
iito umni orem ulumoq maiorẽ. qui peccauerat in patienonot
imnipso resmnflioeius suo ne pote male dicera his uerbis maler¬
binuo chanaam puer pomulus erit fratrib suir: chana amporro
uatur sutrat eecham: qui patris dormientis nec texerat. sed potius
ptuderat nuditatem unde &iam quoo secutur adiungit bene¬
dicaionem duosum maximi &minimi filioram dicens.
Benedictus dñr dr̃ sem & erit chanaan puer illiur. l.&ific &

Expanded text:
ost diluvium procurrentis sanctae vestigia civitatis, utrum continuata sint, an intercurrentibus impietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum veri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet
Abbreviated transcription (Latin):
niunt qui non secedunt.: Uec sic loquitur angelis dr̃
quo modo nor inuicem nobis ueldõ: uel angelis. uel ipsi
angeli nobis. siueper illos dr̃ nobis sed in effabili suo modo
Nobis autẽ hoc indicatur nr̃o modo dĩ quippe sublimi¬
orante suũ factũ loquutio: ipsius sui factiẽ immutabi lis
ratio quȩ non hab& sonums sepemteor onor teanieuntemt
eduo⁊ sempnibne manentem &tem porabre roope portis¬

Expanded text:
niunt, qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, niunt, qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter oper
Abbreviated transcription (Latin):
Adimaginẽ nr̃am: nec far est credere ad imaginem an¬
gelosum hominẽ. factum aut eandẽ esse imaginem
angelorim & dĩ Recte illic intellegitur pluralitas tri¬
nitatis: quȩ tamen trinitas quia unus. ẽ dr̃. &iam cũ
dixis s& faciamus. Et fecit inquit ds̃ hominem adi¬
maginem dĩ: Nondixit fecerunt dii aut adimaginẽ
deorim: Poterat & hic eadem intellgi trinitar. :¬
tamquam pater dixerit adsilium & sp̃m scm̃: Ueni¬
te & dercendentes confundamur ibi linguan
Si aliquid ers& quod angelos ꝓhiber & intellegr quib
potius conuenit uenise ad dm̃ motib scĩr. Hoc ẽ.
cogitationibus piis quibur ab eis consulitur immu¬
tabilis ueritas. tamquam l& &̃na in illa eorum.
curia superna.: neque enimsibi. ipñ sunt ueritas
Sedcreatricis participer ueritatis ad illam mouentur.
tamquam ad fontem uitȩ. ut quod non habent & seipsis
capiant &ipsa: & eorum stabilis est iste motus quoue¬

Expanded text:
ad imaginem nostram; nec fas est credere ad imaginem Anad imaginem nostram; nec fas est credere ad imaginem Angelorum hominem factum, aut eamdem esse imaginem Angelorum et Dei; ideo recte illic intelligitur pluralitas Trinitatis. Quae tamen Trinitas, quia unus est Deus, etiam cum dixisset, Faciamus: Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem Dei : non dixit, Fecerunt dii, aut, ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intelligi Trinitas, tanquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sante, et descendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ue
Abbreviated transcription (Latin):
quid ignorare. sed adtempus uidere &cogn
do sĩbi quantum displicer& ostendit: Quam uir possit
intellegi dr̃ adillam ciuitatem descendissȩ quia descen¬
derunt angelieiur in quibur habitat ut qđ ad iunctũ est
& dixit dñr dr̃ : eccegenus unũ: & labium unum. omnium.
Etcetera: ac deindẽ additum. uenite & descendenter
consundamur ibi linguã eoꝵ. Recapitulatio st denonr¬
trans quẽ am modũ factum sit quod dictũ fuerat. descen
dit dñr. Sienĩ iam dercenderat. quid sibi uult: uenite
& dercendentes confundamus quod intellgitur angelir
dic tum : tusi quia ꝑ angelos dercendebat qui in angelir
descendentib: erat ⁊ & bene non ait Venite &der¬
cendenter confundite: Sed confundamus ibi linguã
c: Ostendenr ita seo perari perministros nios.
ut sint &iam ips̃ co operatores dĩ sicut apostolus dic̃
tur ẽ homo deangelis intellgi quod dictum est paci¬
amur hominẽ qui a non dixit: faciams quia sequitur

Expanded text:
aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cogaliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cogdo sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modum fdit Dominus. Si enim jam descenderat, quid sibi vult, Venite, et descendentes confundamus quod intelligitur Angelis dictum, nisi quia per Angelos descendebat, qui in Angelis descendentibus erat? Et bene non ait, Venite, et descendentes confundite: sed, Confundamus ibi linguam m; ostendens ita se operari per ministros suos, ut sint etiam ipsi cooperatores Dei: sicut Apostolus dicit, tus est homo, de Angelis intelligi quod dictum est, Faciamus hominem, quia non dixit, Faciam: sed quia sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃: qua est impia signi ficato superbia Merito auteno
malus punitur affectur &iam cui non suecedit effectui:
enus uero ipsum penȩ quale ffuit qm̃ dominatio imperantii
inlingua est  Ibiẽ damnata suꝑ bia ut non in telleger&ur
ibenr homini qui noluit intellgere ut oboedir& dõ
iubenti Sic illa conspiratio dissoluta est. cum quis que
abeo quem non intellegebat absceder&: nec se nisiei.
cum quo loqui poterat aggregar& & ꝑ linguar diuisȩ sunt
gentes dispersȩ que per terrar. sicut dõ placuit: qui hoc
modis occultir nobisq in comprȩhensbi libur fecit:¬
Hoc est non fibi dĩ sed illa soci&ar secđm hominẽ. uiuens:
quamterrenam dicimus ciuitatem: Non loco moue turdr̃
qui semper est ubiq totus sed dercendere dicitur cumali¬
quid facit interra: quod prxer usitatum naturȩ cursum
mirabiliter factum prȩsentiam quod ammodo eiur osten¬
dat. Nec uidendo dircit adtempur quinum quam potest

Expanded text:
Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem malus punitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque inconprehensibilibus fecithoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ molis xtoller&: quando montes trans cen¬
der &. uniuersor quando spatium nebulosi aeris huiur
euader&: quid deniq nocer & dõ quanta cumque .:¬
uel spiritalis uel corporalir elatio tutam. ueramq:
incȩlum uiam mlitur humilitar sussum leuans corad
tum̃ uon contradñm sicut dictur ẽ. ggans isteuenator con¬
ta dñm: quodnon intellegenter nonnulli ambiguo greco
fli sunt ut non int̃ p̃terentur contradnm̃ Sed ante dnm̃
enantion quippe & contra &ante significat: hocenĩ uerbum
esipsalmo & ploremur antechim̃ qui fecit nor: & hoc uerbũ
est &iam in libro iobubi scriptũ ẽ. in furore erupistt contra
dnm̃: Sic ergo intellegendur est gyganr iste uenator contrã
qͥnm̃⁊ quidautem hic significatur hoc nomine . quodẽ. uena¬
tor: Nisi animalium terrigenarum deceptor opprersor
&tinctor: Erigebat ergocumsuir populis tunem cantra

Expanded text:
altitudinem molis extolleret? quando montes transcenaltitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambiguo Graeco falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor extinctor ? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilem consaructionẽ &iamgentiũ commendat.
historia babyllon quippe interp̃tatur confusio: unde colli¬
gitur gygantẽ illũ nebroth fuirse illius conditorem:
Quod superiur breuiter fuerat intimatũ. ubi cũ de illo scrip¬
tura loquer&ur ait. Initum regieiur fuir se babyllo¬
nem: Id est quȩ ciuitatũ c&erarum gerer& principatũ.
ubi ersae tamquã in m&ropoli habitaculum sgni quam¬
uis perfecta non fuerit usq intantũ modum quantũ
superba cogitabat impi&as: ⁊amnimia disponebatur
altitudo quȩ dictaẽ. us̃q incęlum: Siue unius turris eꝰ.
quam p̃cipuam moliebantur inter aliar siue omniũ turriũ
quȩ ꝑnumerim singularem ita significatȩ sunt ut dicitur.
miles & intelleguntur miliamilitũ utrana ut locusta
sic enim appellataẽ. multitudo ranarũ ac locustar ũ
mplagir.: quib exyꝓtii ꝑcursi sunt ꝑ mousen :¬
sicuiur lib&: & quantumlib& incȩlum aduersur tm̃.

Expanded text:
mirabilem constructionem etiam gentium commendat mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysensi cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi: & dixit homo ꝓximosuo: uenite faciamur lateres
& coquamur illorꝰ igni & factisunt illir laterer in lapide
& bitumen erat illis lutum & dixerunt: uenite ȩdificemus
nobirm& ipsir ciuitatem&tunem : cuius caput erit usq
ad celũ & faciamur nrũm nom̃ ante quã dispargamur
in faciẽ omnirtenx: Et dircendit dnr̃ uidere ciuitatẽ &
tunem quã ȩdificauerunt si lii hominũ: &dixit dñr dr̃
eccegenur unũ & labiũ unũ omniũ :, Et hoc incboauerunt
facere: & nunc nondeficient & illis: omnia quȩ conati
suerint facere: uenite & dercendenter. Confundamur
ibi linguam eorum : ut non audiatimurquisq uocem ꝓxi¬
mii & disꝑsit eordñr inde suꝑ faciem omnirtere: & cersa¬
uerunt ȩdisicantes ciuitatem & turrẽ: Prept̃ hoc appel¬
latumẽ nom̃ illius confusio: quia ibi confudit dñs labia om¬
nis tenx: &inde disꝑsit illos dnĩdr̃ suꝑ faciẽ. omnirtene
Sta ciuitar quȩ appellata ẽ confusio ipsaẽ babyllon cuiur

Expanded text:
omo proximo: Venite, faciamus lateres et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ipsis ciuitatem et turrem, cuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus uideaedificauerunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium; et hoc inchoauerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius