comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ ex̧oriendo etoccubando et imperitã ꝑseue¬
raret infirmitas. potuer̃ et quifuerunt ante nos ipsis
recentib hominis creati tẽporib: istã mouere quaes¬
tionẽ. Ipsedeniq primus homođ postridie ł eodẽdie :
postea quã factus ẽ potuit inquirere : Cur ñsit ante
factus: et quando cũq antea sactus ẽẽt .ñ uires tunc
alias. et alias nunc: uel etiã postea ista deinitiorerũ
tẽporaliũ controuersia reperiret: Hanc aũt sephi¬
losophi mundihuius. nalit̃ putauer̃ posse uel de¬
bere dissoluere : nisi ut circuitus tẽporũ inducerent
qoi eadẽ semꝑ fuisse renouata atq repetita in re¬
rũ natura atq ita deincepsfore sine cessatione
asseuerarent uolumina uenientiũ et practereun¬
tiũ saeculorũ siue in mundo ꝑmanente istici¬
cuitus fierent: siue certis inter uallis oriens etoc¬
cidens mundus. eadẽ semꝑ quasi noua ea quae

Expanded text:
hominum exoriendo et obcubando et imperita perseuehominum exoriendo et obcubando et imperita perseueraret infirmitas. potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae
Abbreviated transcription (Latin):
singillatim momenta de trahant̃ : de crescente numero:
licet tam ingenti ut uocabulũ ñ inueniat retrorsũ rede¬
undo tãquã silio minis dies ab illo inquonunc uiuit. usq
adillũ in quonat᷑ ẽ detralias. quandoq ad initiũ illa detractio
ꝑducet̃. Si aũt de trahant̃ retrorsũ inspatio. quo anullo
coepit exordio ñdico singillatini minuta mom̃ta: uel
horarũ aut dier ũ aut mensum : aut annorũ etiã quan¬
titates: sedtam magna spatia quanta illa summa conp̃¬
hendit annorũ : quaeiã dici aquib libet cõputatoribus
ñ potẽ : quaetam̃ inomentorũ mutatim detractione
consumit̃ et detrahant̃ haec tanta spatian semelatq
iterum saepiusq: sed semꝑ: quid sit quidagit᷑ quando
nũquã admitiũ qđ omninonullũ ẽ. ꝑuenit᷑. Quaꝓpt̃¬
qđd nos modo quaerimꝰ p̃ quinq milia et ꝗd excurritannorũ:
curiositate requirere : suntantũ haec mortalitas

Expanded text:
siugillatim momenta detrahantur, decrescente numero siugillatim momenta detrahantur, decrescente numero licet tam ingenti, ut uocabulum non inueniat, retrorsum redeundo tamquam si hominis dies ab illo, in quo nunc uiuit, usque ad illum, in quo natus est, detrahas quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta uel horarum aut dierum aut mensum aut annorum etiam quantitates, sed tam magna spatia, quanta illa summa conprehendit annorum, quae iam dici a quibuslibet conputatoribus non potest, quae tamen momentorum minutatim detractione consumitur, et detrahantur haec tanta spatia non semel adque iterum saepiusque, sed semper: quid fit, quid agitur, quando numquam ad initium, quod omnino nullum est, peruenitur? Quapd nos modo quaerimus post quinque milia et quod excurrit annorum,  eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas
Abbreviated transcription (Latin):
rent̃ annorum autitidẽ ꝑ totidẽ totiens multi¬
plicarentur
haec summa ubiiam nullũ numeri nom̃ haberemꝰ eȩquo
ds̃ hominẽ fecit similit̃ quaeri posset curante ñ fecerit
Dĩ quippe abliominis creatione cessatio retrorsus aeterna
si ne initio tantaẽ ut siei conferat̃ qualibet magna etineffa¬
bilis nuinerositas tẽporũ quaetam̃ sine clusa certis patus
t̃minat᷑ nec saltẽ tanta uideri debeat quantã sihumoris
breuissimã gta uni ũ somuari etiã quantũ oceanꝰ circũ fluit
cõparem: Qm̃istorũ duorũ unũ quidẽ ꝑ exiguũ ẽ. alte¬
rũ in cõparabilit̃ magnũ. sed utrũq: finitum: Illud uero
tẽ porisspatiũ quodabaliquo initioꝓgredit̃: etaliquoter¬
mino coercet᷑ magnitudine quanta cũq tendat̃ cõpa¬
ratũ illi qđ in itiũ ñ habet: nescio utrũ ꝓminimo: anpo¬
tius ꝓnullo deputandũ ẽ. Hincenĩ sia fine uel breiuissima

Expanded text:
rentur annorum, aut itidem per totidem totiens multirentur annorum, aut itidem per totidem totiens multiplicaretur haec summa, ubi iam nullum numeri nomen haberemus, ex quo Deus hominem fecit: similiter quaeri posset, quur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut, si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen fine conclusa certi spatii terminatur, nec saltem tanta uideri debeat, quanta si umoris breuissimam guttam uniuerso mari, etiam quantum oceanus circumfluit, conparemus; quoniam istorum duorum unum quidem perexiguum est, alterum incomparabiliter magnum, sed utrumque finitum; illud uero temporis spatium, quod ab aliquo initio progreditur et aliquo termino cohercetur. magnitudine quantacumque tendatur, conparatum illi, quod initium non habet, nescio utrum pro minimo an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine uel breuissima
Abbreviated transcription (Latin):
ret̃ eis quinolunt credere ñeũ semꝑ fuisse. sed ẽẽ coe¬
pisse sicut etiã plato aꝑtissi me confitet᷑: quã uis a non¬
nullis contra quãloquit̃ sensisse credat᷑̃: Hoc etiã
deprima hominis conditione responderim ꝓptereos
quisimilit̃ mouentur: Curliomo ꝑ innume rabilia
atq: infinita retro tẽpora creatus ñ sit tam que sero
sit creatus : ut minus quasex milia sint annorũ ex quo
eẽ coepisse insacris litteris inuenit̃. Sienĩ breuitas
eos offendit tẽporis. qđ tãpauci eis uident᷑ anni
ex quo institutus homo innr̃is auctoritatib legit᷑
considerent nisul eẽ diuturnũ in quo ẽ aliquid
extremũ: et om̃a saeculorũ spatia desinita siaet̃¬
nitati in terminatȩ conparent̃ ñ exigua existi¬
manda eẽ sednulla ac ꝑ hoc si non quinq uelsex
uerũ etia sexagintamilia siue sescenta. a utseca¬
gies aut sescentiens: aut sescentiens miliens dice¬

Expanded text:
retur, eis, qui nolunt credere non eum semper fuisse, sed esse coeretur, eis, qui nolunt credere non eum semper fuisse, sed esse coepisse, sicut etiam Plato apertissime confitetur, quamuis a nonnullis contra quam loquitur sensisse credatur: hoc etiam de prima hominis conditione responderim, propter eos, qui similiter mouentur, quur homo per innumerabilia adque infinita retro tempora creatus non sit tamque sero sit creatus, ut minus quam sex milia sint annorum, ex quo esse coepisse in sacris litteris inuenitur. Si enim breuitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis uidentur anni, ex quo institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: considerent nihil esse diuturnum, in quo est aliquid extremum, et omnia saeculorum spatia definita, si aeternitati interminae comparentur, non exigua existimanda esse, sed nulla. Ac per hoc si non quinque uel sex, uerum etiam sexaginta milia siue sescenta, aut sexagiens, aut sescentiens, aut sescentiens miliens dice
Abbreviated transcription (Latin):
credidit: quae uera senarrasse p̃terita: exhis quae
fut ura p̃nuntiauit cũ tanta ueritate implent̃ ostendie:¬
Alii uero ꝗ mundũ stũ nextimant sempiterĩ : siue
noneũ solũ sed innumerabiles opinent᷑. siue solũ ꝗdẽ
eẽ sed certis saeculorũ interuallis. innume rabiliter
oriri & occidere. Necesse ẽ fateant̃ hominũ genꝰ pruis
ssine hominib gigentib extitisse: Neq enĩ utalluiu¬
sonib Incendusq terrarũ quasillinputant toteꝓrsus
orbe contingere: Eti deo paucos homines ex quib
multitudo pristina reparet̃ semꝑ renere contendunt:
Ita ethipossunt putare qđ aliqui hominũ ꝑ eunte
mundo relinquant̃ inmundo: Sed sicutips ũmundũ
esmateria sua renasci existimant. Ita in illo exelem̃tis
÷ẽĩ genus humanũ: ac de in dea parentib: progeniẽ
pullulare mortaliũ sicut aliorũ animaliũ : Quod¬
aut̃ respondimꝰ cũ de mundi origine quaestio uerte¬

Expanded text:
credidit; quae uera se narrasse praeterita ex his, quae credidit; quae uera se narrasse praeterita ex his, quae futura praenuntiauit, cum tanta ueritate inplentur, ostendiAlii uero, qui mundum istum non existimant sempiternum, siue non eum solum, sed innumerabiles opinentur. siue solum quidem esse, sed certis saeculorum interuallis innumerabiliter oriri et occidere, necesse est fateantur hominum genus prius sine hominibus gignentibus extitisse. Neque enim ut alluuioibus incendiisque terrarum, quas illi non putant toto prorsus orbe contingere, et ideo paucos homines, ex quibus multitudo pristina reparetur, semper remanere contendunt, ita et hi possunt putare, quod aliquid hominum pereunte mundo relinquatur in mundo; sed sicut ipsum mundum ex materia sua renasci existimant, ita in illo ex elementis eius genus humanum ac deinde a parentibus progeniem pullulare mortalium, sicut aliorum animalium. autem respondimus, cum de mundi origine quaestio uerte
Abbreviated transcription (Latin):
conputant̃ : Longe itaq hinumeri annorũ
illis egrptus r̃ minores nec eis etiã sitertantũ¬
cõputarent᷑ aequarent. Perhubent̃ enĩ egrptii¬
quondã tã breues annos habuisse. ut quaternis
mensib: finirent᷑ Vnde arinus plenior& uesior
qualis et nob̵ etillise : treseorũ annosconplec¬
tebat̃ antiquos s ed nec siquidẽ ut dixigrȩca:¬
aegrptiȩ numero teporũ concordathustoria:
Etideo grȩcȩ potiussides habendaẽ ꝗa ueritatẽ ñ excedit
annorũ : quilit teris nr̃is quae uere s acrae s̃. continentur :
Porro sihaec epła alexandriquemaxime in notuit multũ
abhorrent inspatis tẽporũ a ꝓbabili fidererũ: quanto
minus credendũ ẽ illis lit teris quas plenas fabulosisuelut
antiquitatib: ꝓferre uoluerint: contia auctoritatẽ notis¬
simorũ diuinorũq librorũ: quactotũ orbẽ sibi cre¬
diturũ eẽ p̃dixit : ẽteuitotus orbis sicut ab ea praedictũẽ

Expanded text:
conputentur. Longe itaque hi numeri annorum conputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantuconputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptiiquondam tam breues annos habuisse, ut quaternis s finirentur; unde annus plenior et uerior, nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplecebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, GraAegyptiae numero temporum concordat historia. Et ideo Graecae potius fides habenda est, quia ueritatem non excedit annorum, qui litteris nostris, quae uere sacrae sunt. continentur. Porro si haec epistula Alexandri, quae maxime innotuit, multum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum: quanto minus credendum est illis litteris, quas. plenas fabulosis uelut antiquitatibus proferre uoluerint contra auctoritatem notissimorum diuinorumque librorum, quae totum orbem sibi crediturum esse praedixit, et cui totus orbis, sicut ab ea praedictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
inꝗb: longe plura annorũ milia referunturre ugustaui¬
uanitas refallat̃ : et nulla in illis reihuius idonea
reperiat᷑ auctoritas: illa epła alexandrimagni :¬
adolympiadẽ matrẽsuã quã serpsit narratio¬
nẽ cuiulđa egyptii sacerdotis insinuans: quãp¬
tulit ex litteris quae sacrae apud illos haberent̃
Continet etiã regna quȩ greca quoq nouithis¬
toria in quib regnũ assrriorũ in eadẽ epistula assirios¬
alexandriquinq milia excedit annorũ: Ingre
ga uero historia mille ferme et trecentos habet
abipsius beli principatu quẽ regẽ etille aegrp¬
tius in eius dẽ regni ponit ex ordio: Persarum
aut̃ et macedonũ imperiũ : usq ad ipsũ alexanͣ¬
drũ cuilo quebat᷑ plus quã octo annorũmilia
ille constituit : Cũ apud graecos macedonũ usq
ad mortẽ alexandri :qua dringenti octoginta
quinq: reperiant᷑. Persarũ uero donec ipsius alexan¬
driuictoria fineret᷑ ducentiet triginta tres

Expanded text:
ibus longe plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reperiatur auctoritas: illa epistula Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cuiusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae aput illos haberentur, continet etiam regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyriorum in eadem epistula Alexandri quinque milia excedit annorum; in a uero historia mille ferme et trecentos habet ab ipsius Beli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum tem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexanm, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad mortem Alexandri quadringenti octoginta quinque reperiantur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, ducenti et triginta tres
Abbreviated transcription (Latin):
angustiaq metrunt᷑. et fit illis qđ uta postolus
cõparantes enĩ semetipsos sibi metipsis nintella¬
gunt Nam qui a illis quicquidnoui faciendũ
uenit inmentẽ nouo c̃silio faciunt: nutabiles quip
sunt sed semetipsos pillatopantes ñ illũ sed seip¬
sos neo illi sedsibicoparantꝰ nobis aut̃ fasnone
cred crealitet afficidm̃ inacattalit̃ cñ operatus

Expanded text:
angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: Conparantes enim semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. Nam quia illis quidquid noui faciendum uenit in mentem, nouo consilio faciunt mutabiles quippe itare non possunt, sed semet ipsos pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem fas non est credere, aliter affici Deum cum uacat, aliter cum operatur;
Abbreviated transcription (Latin):
Porro si illic circuitus admittant᷑ inquiunt: quabu suł
manentẽ mundo ł ipso quoq reuolutile ortus suoset
occasus eisdẽ circuitib inserente eade teporalia repe¬
tunt̃ nec ignauũ otiũ praesertim tam longȩ sine
initio diuturnitatis đõ traibuit̃ . Nec in ꝓuida time¬
diuersitate uariata : ulla cius scientiał p̃scientia con¬
phendi Has argumentationes quib impunram simplicẽ
pietatẽ ut cũ illis in circuitu ambulemus : deuia
recta conant̃ aũtere : siratiorefutare ñ posset udes fi¬
inridere deberet: huc accedit quod in aduitorio
dñi dĩ nr̃chos uolubiles circulos quosopinio consigit :
ratiomanifesta confringit: Hinc enĩ maxime
isti erant : utincircuitu falso ambulare quã uero
etrecto itinere malint: quod mentẽ diinam
omnino inmutabilẽ: Cuius libet infinitatis
capacẽ : e tinnum era om̃a sine cogitationis alter¬
nationenumerantẽ desua humana mutabilil

Expanded text:
Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus vel Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus vel manente mundo, vel ipso quoque revolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus inserente, eadem temporalia repetuntur, nec ignavum otium, praesertim tam longae siinitio diuturnitatis, Deo tribuitur, nec inprouida temediuersitate uariata ulla eius scientia uel praescientia conprehendi. Has argumentationes, quibus inpii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de uia recta conantur auertere, si ratio refutare non posset, fides inridere deberet. Huc accedit, quod in adiutorio Domini Dei nostri hos uolubiles circulos, quos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare quam uero et recto itinere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mutabili
Abbreviated transcription (Latin):
insinitaro :omnes finitas apud serationes
habet. Bonitas aut̃ eĩ nũquã uacua fuoss
credenda ẽ. Nesite poralis cioperatio es
unt endẽ semꝑ repeti: eadeq semꝑrepetenda transcurrere :
suel manente midndo mutabilit: licet nũ quanfuertiaisi
nemitio teporis tam̃ factuse. lẽi quoq ortu& occa su semꝑ
sillis circuntib repetto semꝑq repetendo: neuidelicet sia¬
liqnõ primũ di opera coepta dicuntur: priorẽ suamsine
initio uacationẽ tãqua inertem: ac desidiosa .Nideo
sibi displicentẽ damnasse. quodammodo atq: oblioc
nmutasse credature Siaũt semꝑ quiđẽ tẽporalia sed
alia atq alia ꝑ hibetur operatus: ac sic aliquandoetia¬
scire fatetiahominẽ faciendu: quemnũqua antea fecerat ꝑue¬
nisse. non scienta quapurant non posse. quaecũq: infinita
conp̃hendi:s ed quasi adhorã sicut ueniebat inmentẽ :
fortuita quadã in constantia iideat̃ fecisse quaefeca:

Expanded text:
m finitarum omnes finitas apud se rationes m finitarum omnes finitas apud se rationes habet. Bonitas autem ejus nunquam vacua fuisse credenda est, ne sit temporalis ejus operatio, cujus uiunt, eadem semper repeti, eademque semper repetenda transcurrere: vel manente mundo mutabiliter, qui licet nunquam non fuerit nitio temporis tamillis circuitibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpora aeterna : quae tam̃ ñ fuerint dõ coae¬
t̃na Siꝗdẽ ille ante tẽpora aet̃na : n solũ erat
uerũ etiã ꝓmisit uitã acternã quã mani¬
festauit tẽporib suis idẽ congrius. Euida¬
liud quã uerbũ suũs hoc ẽ eniuita ae terna
Quomodo aut̃ ꝓmisit: cũ hominib uttq ꝓmi¬
serit ꝗ ñdũ erant ante tẽpora a et̃na Nisiꝗa
in eĩ a ternitate . atq: in ipso uerbo ei eidem
coaeterno ia p̃destinatione fixuerat : quod
suo tẽpore futurũ erat: Illud quoq: ñ dubito¬
ante quãhomo creatus esset. numqua
quẽ quã fuisse homine. nec eundẽ ipsũ nes¬
cioꝗb circuitib nescio quotiens reuolutũ :
nec aliũ aliquẽ natura similẽ. Neq ab hac
side mephilosophorũ argumta deteprent :
quorũ acutissimũ illud putat̃ qđ dicunt. nulla
infinita ulla scientia posse conpliendi: Acꝑ
hoc dr̃ in qurunt rerũquas fecit omniu¬

Expanded text:
tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaetempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, uerum etiam promisit uitam aeternam, quam manifestauit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum erant ante tempora aeterna, nisi quia in eius aeternitate adque in ipso Verbo eius eidem coaeterno iam praedestinatione fixum erat, quod suo tempore futurum erat? CAPUT antequam primus homo creatus esset, nunquam quemquam hominem fuisse: nec eumdem ipsum, nescio quibus circuitibus, nescio quoties revolutum, nec alium aliquem natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt, nulla infinita ulla scientia posse comprehendi: ac per hoc Deus inquiunt, rerum quas facit, omniu
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor Sedideo putaui sine afir matione
tractanda ut haec legupt uideant a ꝗb. quaeti¬
onũ periculis debeant tẽperare: Nec adom̃a
seido neos arbitrent̃ potiusq intellegant ꝗa
sit apło obtẽperandũ p̃cipienti s alubrit̃ ubias
Dico aũt ꝑ grãm di quaedata ẽ mihi: omnibus
ꝗ sunt in uob ñplus sapere quã o portet sapere sed
sapere ad tẽperantiã : unicuiq sicut ds̃ partitus
ẽ mensurã fidei. Sienĩ ꝓuirib suis alat̃ infans.
fict ut crescendo pluscapiat. Siaut uires suae
capacitatis excedat: deficiet ante quã crescat.
quae secula p̃terie rint ante quãgenꝰ institue¬
ret̃ humanũ mefateor ignorare . ñ tam̃du¬
bito nihil omnino craeaturae creatori ẽẽ coae¬
ternũ Dicit etiã apłus tẽpora aet̃na nec ea
futura sed qđ magise mirandũ p̃terita. Sic
enĩ ait. Inspemuitę ęt̃nȩ quã ꝓmisit ñ men¬
dax ds ante tẽpora aet̾na: manifesta uitaũt
tẽ poribsuis uerbũ suũ Ecce dix̃ retro qđ fuerit:

Expanded text:
fiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est mihi omnibus qui sunt in uobis, non plus sapere quam oporterantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Si enim pro viribus suis alatur infans, fiet ut crescendo plus capiat: si autem vires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat.Quae saecula praeterierint antequam genus institueretur humanum, me fateor ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem uitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; man i fe s tau ita autem temporibus suis uerbum suum. Ecce dixit retro quod fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
sids̃ semꝑ dñs fuit semꝑhabuit creatura suo
dominatui seruientẽ: Uerũ tam̃ deipso ñge¬
nitã sedabipso denihilo factã nec ei coaeternã¬
erat quippe anteillã quauis nullo tẽpore sine
illa ñ eã spatio trans currente. sed manente
ꝑpetuitate praecedens. Sedhocsi respondero
eis ꝗreꝗrunt quomodo semꝑ creator s̃emuꝑdñs suit:
sicreatura seruiens n sẽꝑfuit aut quomodo ereitas
et ñ potius creatori coaetnã ẽ Sisem ꝑsuti: uereos
nefa cilius uidicer affirmare quod nescio qua
docere quod scio. Redeo igit̃ ad quodereatos

Expanded text:
dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui servientem; verumtamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factaerat quippe ante illam, quamuis nullo tempore sine illa; non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed hoc si respondero eis qui requirunt, quo modo semper creator, semper dominus fuit, si creatura seruiens non semper fuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator
Abbreviated transcription (Latin):
Acꝑ hoc &sisẽ ꝑfuer̃ creatis̃. nec si semꝑ fuer̃ łdeo
creatori coacternis. Ille enĩ semꝑfuit aeter¬
nitate immutabili: isti aut̃ factis unt Sedideo
semꝑ fuisse dicunt̃: ꝗa omni tẽpore fuer. sine
mutabili ñ potẽ ẽẽ coaet̃nũ: Ac ꝑ hoc etiã sum
mortalitas & gelorũ ñ transit intẽpore. nec p̃te¬
rita ẽ quasi iam ñ sit nec futura qua si ñdũsit.

Expanded text:
 hoc etsi semper fuerunt, creati sunt, nec si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate inmutabili; isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine mutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterit
Abbreviated transcription (Latin):
rib atq in ꝓbitatib cedant. ea ipsa tamen
quaecũ eis non ꝑpetrant: nolunt plerũq
corripere : cũ fortassis possint aliquos
corripiendo corrigere : Nẽ sim̃ potue¬
rint. sua salus ac fama inpericulũ exiti¬
umq ꝑueniat: nec ea consideratione
qua suã famã aqsalutẽ uident ẽẽ necessa¬
riã utilitatĩ erudiendorũ hominum:
sedea potius insirmitate quadelectat¬
formidat̃ uulgi iudiciũ et carnis excru¬
ciatio ł ꝑemtio: hoc ẽ ꝓpt̃ quȩdã cupidi¬
tatis uincula : ñ ꝓpt̃ officia caritatis: non inerpłaab¬
mihi itaq uidetur haec parua ẽẽ causa ioutilis
quare cũ malis flagellent᷑ et boniquando

Expanded text:
ribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, ribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectatformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando
Abbreviated transcription (Latin):
mundo peregrinant᷑ etspem suꝑ nȩ
patriae prae sagant: non solũ quippe
insirmiores utã ducentes coniugalẽ
silios habentes uel habere quaerentes:¬
domos acsamilias possidentes qͥuosa¬
postolus inecdesus allo quit̃ docenset mo¬
nens quẽ ad modũ uiu̾ere debeant etuxo¬
res cũmaritis : et maritcumuxoribus
etsili cũ parentib et parentes cũfiliis:
etierui cũ dominis : et dominicũ seruis
multa tẽporalia multa terrena siben
adipiscunt᷑ et inoleste amirtunt: ꝓ pt quae non
audent offendere homines. quorũ sibi uita
contaminatissima. esceleratissima dis¬
plicet: uerũ etiã hi quis uperiorẽ uitȩ gradũ
tenent. nec coniugalib uinculis in retiti sunt
etuictu paruo aqtegim̃to utunt᷑ plerumq
suae same acsaluti: dũ insidias atq impetus
malorit timent: ab eorũ rep̃hensionessese
abstinet et quãuis non intantũ eosinetuant
ut dsimilia ꝑpe̾tranda ꝗb libet eorũ terro¬

Expanded text:
mundo peregrinantur et spem supernae mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes,domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terro
Abbreviated transcription (Latin):
dam nabilib: parcunt : dũ eos insuis licet
leuib: et uenialib metuunt: iure cũ eis
tẽporalit̃ flagellant᷑ quãuis inae ternum
minime puniant᷑ iure istã uitã quando
diunitus affligunt. cũ eisamarã sentiunt.
cuius amando dulcedinẽ. peccantib eis
amarieẽ noluer̃  nã si ꝓpterea quisq
obiurgandis et corripiendis maleagentib:
parcit᷑. qui ao portunius tẽpus inquirit
uel eisdẽ ipsis metuit : nede teriores ehoq
efficiantur: uel adbonã uitã etpiã erudi¬
endos impediant alios infirmos et̃ premant
atq auertant. aside : non uidet᷑ ẽẽ cupidi¬
tatis occasio sed consiliũ caritatis: Illuidẽ
culpabile qđ i ꝗ dissimilit̃ uiuunt : etama¬
lorũ factis abhorrent : parcunt tamen
peccatis alienis. quaedoxere aut obiur¬
gare deberent: dũ eorũ offensiones
cauent: nesibi moceant in his reb: quib:
licite boniatq in nocent̃ utuntur
Sed cupidius quãoportebat eos ꝗ in hod

Expanded text:
damnabilibus parcunt, dum eos in suis licet damnabilibus parcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gitiorũ atq impietats ab ominationẽ
adaliqua tam̃ peccata uel rara. ł tanto
crebriora quanto minora: hocergo
excepto quis tandẽ faciler epperitur
qui eo sdẽ ipsos propt̃ quorũ horrendã
suꝑbiã. luxuriamq: et auaritiã atq execra¬
biles iniquitates etimpietates. ds̃ sicut
minando p̃dixit : conterit terras. sic
habeat ut habendñ sic cũ eis uiuat.
ut cũtalib: ẽ. uiuendũ : plerũq enĩ
ab eis docendis ad monendis: aliquando
etiã obiurgandis et corripiendis. male
dissimulat᷑: uel cũ laboris piget: uel cumos
eorũ uerecundamur offendere: uel cũini¬
micitias deuitamus ne impediant᷑ et noceant
inistis tẽporalib reb: siue quas adipisciadhuc
appetit nr̃a cupiditas. siuequas a mitere for¬
midat insirmitas. Ita ut quãuis bonis maloꝵ
uita displiceat: etideo cũ eis nincidant in illã
&lamnationẽ quae posthanc uitã talibus
praeparat᷑ : tam̃ quia ꝓpt̃ ea peccatis eorũ

Expanded text:
gitiorum adque inpietatis abominationem, gitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus praeparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
fundit᷑ : ꝗa eodẽ praeli pondere expri¬
mit᷑ ita una eadẽq: uis inruens. bonos
ꝓbat. purificat. eliquat: malos damnat.¬
uastat exterminat : Vnde in eadẽ afflictio¬
ne mali dm̃ detestant᷑ atq blasphemant
boni aũt precantur edaudat : Tantũ int̃¬
est : non qualta. sed qualis quisq: patiatur.
Nam pari motu exagitatũ exhalrat hor¬
ribilit̃ caenũ : etssuauit᷑ flagrat unguentũ:¬
Quidigit᷑ inillarerũ uastitate xp̃iani
passis : qđ ñ eis magis sidelitꝰ ista conside¬
rantib: ad ꝓuectũ ualeret : primo quod
ipsa peccata quib ds̃ indignatussimpleuit
tantis calamitatib: mundũ. humilit̃ cogi¬
tantes : quãuis longe absint a facinorosis.
flagitiosis atq: impiis tam̃ ñ usqr adeo
seadelictis deputant alienos: ut mec tẽpo¬
ralia proeis mala ꝑpetiseiudicent dignos.
excepto enĩ quod unus quisq quã libet
laudabilit̃ uiuens cedit inꝗb:dam
carnali concupiscentiae &si nõnad
facinorũ inmanitatẽ et gurgitẽ fla¬

Expanded text:
funditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnauastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentuQuid igitur in illa rerum vastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad profectum valeret? Primo, quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus implevit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamvis longe absint a facinorosis, flagitiosis atque impiis, tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se judicent dignos. Excepto enim quod unusquisque, quamlibet laudabiliter vivens, cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum immanitatem et gurgitem fla
Abbreviated transcription (Latin):
porueñ Quaigit᷑ fronte : quocorde qua impu xxxini ũ¬
dentia : qua insipientia uel potius am̃tia illa
dũs suis ñ inputant et haec mr̃o imputant xp̃o:
erudelia bella ciuilia omnib bellis hostilibus
auctorib etiã eorũ fatentib amariora quib
illa respublica nec afflicta sed omnino ꝑdita
iudicata ẽ : longe ante aduentũ xp̃i exortas:
et sceleratarũ concatenatione causarum
abello mariano atq: syllano adbella serto¬
rii et catilianȩ : quorũ asylla fuerat ille ꝓscrip¬
tus ille nutritus. inde adlepidi et catuli
bellũ quorũ alter gesta syllana reseͥndere¬
alter defendere cupiebat Inde ad pompei
rat: Caesaraũt põpei potentiã non ferebat¬
uuilli rabiqt sed quia nonsabebat: quã tam̃ illo uicto inter¬
ẽ te rorũ sii fectoq: transcendit: Hinc ad aliũ caesarem ꝑ

Expanded text:
runt. Qua igitur fronte quo corde, qua inpudentia qua insipientia uel potius amentia illa dis suis non inputant, et haec nostio inputant Christo? Crudelia bella ciuilia, omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa res publica nec adflicta, sed omnino perdita iudicata est, longe ante aduentum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano adque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus, inde ad Lepidi et Catuli bellum quorum alter gesta Syllana rescinderealter defendere cupiebat, inde ad Pompei rat; Caesar autem Pompei potentiam non ferebat, sed quia non habebat. quam tamen illo uicto interfectoque transcendit, hinc ad alium Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ uirtutib: quib: ad tantã głam ꝑuenirenite¬
bantur Detalib enĩ qui ꝓpt̃ hocboni aliquid fa¬
cere uident᷑ utgloriscent̃ ab hominib: etiã dñsuit
am̃ dico uob receper̃ mercedẽ suã : Sic etistii
priuatas ressuassprore cõmuni hoc ẽ republica
et proei acrio contempser auaritiae restiter :
consuluer̃ patriȩ consiliolibero neq: delicto
secundũ suas leges neq libidini obnoxui: Sed his
omnib: artib tã quã uerauia nisis̃ adhonores
imperiũ glam. honorati sunt in omnib: feregen¬

Expanded text:
id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire niteid est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuatas res suas pro re communi, hoc est re publica, et pro eius aerario contemserunt, auaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero, neque delicto secundum suas leges neque libidini obnoxii; his omnibus artibus tamquam uera uia nisi sunt ad honores imperium gloriam; honorati sunt in omnibus fere gen
Abbreviated transcription (Latin):
estis: sedunglorificent patirẽ ur̃ m ꝗ incȩlis
ẽ. adquẽ conũsisiant quodestis. hoc secuti
sunt marte res: ꝗs cȩuꝰlas eacurtios et decios
non sibi inferendo poenas sedinlatas ferendo:
& uirtute uera qm̃ uera pietate et innume¬
rabili multitudine superarunt: Sed cũ illiꝰ
essent inciuitate terrena quib: propositus f̃¬
Ierat omniũ ꝓilla officiorũ sinis in columi ñ¬
tas eĩ eeregnũ non in cȩlo sed interra ñ in pnla
aet̃na sed in decessione morientiũ et successione¬
moriturorũ : quidaliudamarent quãgłãm.
qui uolebant etiã post mortẽ tãquã uiuere
ds̃ uitã act̾nã cũ scĩs angelis suis insuacuntate
cȩlesti ad cuius societatẽ pietas uera ꝑducit:
qua e non sex hibet seruitutẽ religionis  quã latriã
grȩci uocant nisi uni uero dõ sine quȩ hanc eis
terrenã glãm excellentis simi imperiiꝰ conce¬
deret : nonred deret᷑ merces bonis artib: eorũ

Expanded text:
estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis est, ad quem conuersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uera, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione morientium et successionmoriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere Deus uitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
diuineq uiuentes debellatis quodã modo cordib
duris atq: introducta pacenustitae fingens in ecła
fine ꝗeuer̃ sedeã quoq: ipsã ad dĩglãm referentes
cuius gr̃a taleserant. Isto quoq fomite eosꝗb con¬
sulebant adamorẽ illius a quo eꝓpsytalesfierent
accedebant : Namq nȩ ꝓpt̃ hum anã glãmboni
essent docuerat eos magister illorũ dicens
cauaete facere iustitiã uram corã hominibus
utui de amini ab eis Alio quin mercedẽ ñ habe¬
bitis apud patrẽ ur̃m ꝗ incȩlis ẽ sedrursus
ne hoc ꝑũse intellegentes hecꝑ se tallt¬
hominib: placere metuerent minusq prodes¬
sent latendo qđ bonis̃ de monstrans quo sfine
in notescere deberent : luceant inquitopera
ur̃a corã hominib: ut uideant bona facta ur̃a
etglorificent patrem ur̃m qui incelit : non
ergo utuide amini ab eis: lde hac intentione
uteos ad uos conũti uelitis ꝗam ꝑuos aliquiqͥ¬

Expanded text:
diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingens in ecclefine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrem uestrum, qui in caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent minusque prodessent latendo, quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent: Luceant, inquit, opera uestra coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. Non ergo ut uideamini ab eis, id est hac intentione, ut eos ad uos conuerti uelitis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ in imitũ piaefidei simaior in corde
sit cupiditas głãe : quã cditimor lamot e
do minus iusret quomodo potestis redor
glam quae dsobodoẽ non quaerentes¬
itẽ deꝗb dã ꝗineũ crediderantet uerebant᷑ pali a
confiteri aitaeuangelista Dilexer̃ głam hominũ
magis quã dĩ qđ icĩ a postoliñ fecer̃ : Quicũ in his
locis p̃dicarent xp̃i nom̃ ubi ñ solũ imꝓbabatur
sic̃ illeait . Iacentq: ea semꝑ qua apud quosq imꝓ¬
bant̃ uerũ enã summȩ detestationis habebant᷑
tenentes quod audierant ab ono magistro eodẽq
medi comentiũ siꝗs me negauerit corã hominibus
negabo eũ corã patremeo ꝗ incelis ẽ ł corã angelisdi.
inter maledicta et obꝓbria. int̾rauissimas ꝑsecuti¬
ones er udelesq poenas ñ ĩ de territi a p̃dicatione
salutis humanae tanto ffemitu offensionis hu¬
manae : & qđ e os diuina facientes atq dicentes :¬

Expanded text:
uitium inimicum piae fidei, si maior in corde uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis crederquae a solo Deo est non quaerentesin eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei. Quod sancti apostoli non fecerunt; qui cum in his locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
quos derepublica scripsit: ub iloꝗt̃ deinstitu¬
endo principe ciuitatis quẽ dicit alendum
ẽẽ gła : et consequent̃ cõmemorat maiores
suos multa mira atq: p̃clara gloriae cupidi¬
putantes hocutile eẽ reipublicae: quã qua
necin ipsis phrlo sophiae libris tullius a hac
peste dissimulet ubi eã lucae clarius consiait᷑
cũ enĩ destudiistalib loqueret᷑ qua eutiq
secundas̃ fine ueriboni ñ uentositatelaudis
humanae : Hanc intulit uniũ salẽ genera
leq sententiã: Honos alit artes omnesq
qua eapud quosq in ꝓbant᷑: huic igit̃ cupi¬
ditati melius resistit᷑ sine dubitatione quam
cedit̃ : Tanto enĩ quisq ẽ dõ simnilior: quanto
et abhac inmunditia mundior: Quaeinhas
uita etsi non funditus eradicat᷑ eecorde
quia etiã bene ꝓficientes animos tenbare
noncessat saltem cupiditas głae superctus
dilectione iustitiae: ut si alicubii acent
etredat amor iueritatis Nlam enĩehoc

Expanded text:
quos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituquos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupidiputantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, lemque sententiam: « Honos alit artes, et gloria quae apud quosque improbantur. » Huic ergo cupiditati melius est resistere sine dubitatceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sit hominib: ad domanda grauia mala multã¬
rũ gentiũ : Quica usa honoris laudis & glȩ con¬
suluer̃ patriȩ inqua ipsam głam requir ebant
salutẽq eĩ salutisuae p̃ponere ñ dubitauerunt.
prorsto unouito ide amore laudis: ꝓecuniae
cupiditate et multa aliauitia cõprimentss N
ẽẽ cognoscit: qđ nec poetã fugit oratiũ quiant:
Laudis amore tumescunt certapiacula
quaeteterpurelecto poterant recreare
lbello : Idemq: in carmine lyrico adrepris¬
menda dominandi libidinẽ : Ita cecinit:
Latius regnes auidũ dominando sp̃m: quãsly
biã reniotis gadib iungas. etuterq poenus
seruiat uni. Uerũ tam̃ ꝗlibidines turpiosies
fide pietatis impetrato spũ sc̃o : etiamore intel¬
ligent̃ibilis pulchritudinis non refrenant:
melius saltẽ cupiditate humanae lau dis eigłȩ
non ꝗđẽ iam scĩ sed minus turpes sunt : Etiã
tullius hͣnc dissimulare ñ potut : in eisđe libri

Expanded text:
sit hominibus ad domanda grauia mala multasit hominibus ad domanda grauia mala multarum gentium, qui causa honoris laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia cesse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiritu sancto et amore intellegibilis pulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris
Abbreviated transcription (Latin):
legionib hostiu c̃tendisse romanos Cognorae¬
rat paruis copiis bella gesta cũopulentis regibus¬
sbiq multa agitanti constare dix̃ paucorũ ciuiũ
egregia uirtute cuncta patrauisse eoq factũuidi¬
uitias pauꝑtas multitudinẽ paucitas superaret:
Sed postqua iuxuatq desidia inquit ciuitas cor¬
ruptae : Rus sus respubliclai magnitudine sui sim¬
peratorũ atq magis tratuũ uitia sustentabat:
Paucorũ igit᷑ uirtus adgłamꝰ honorẽ imperium
uera uia ide ipsa uirtute nitentiũ: etiã a catone
laudata est. Hinc erat domi industria quã cõme¬
morauit cato. utaerariũ esset opulentũ tenues
respriuate : Vnde corruptis morib uitiũ econ¬
trario posuit. publice egestagẽ . priuatim opu¬
lentiã. Quã obrem cũ diu fuissent regnaorientis
inlustria : uoluit đs & occidentale fieriqđ tẽpore
esset posterius: sedimpersilatitudine: & magni¬
tudine ilustrius : iq talib: potissinũ conces¬

Expanded text:
legionibus hostium contendisse Romanos, cognouelegionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cusibique multa agitanti constare dixit, paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse, eoque factum ut divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. Sea postquam luxu atque desidia, inquit, civitas corrupta est, rursus respublica magnitudine sui imperatorum atque magistratuum vitia sustentabat. Paucorum igitur virtus ad gloriam, honorem, imperium, vera via, id est virtute ipsa, nitentium, etiam a Catone laudata est. Hinc erit domi industria, quam commemoravit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res privatae. Unde corruptis moribus vitium e contrario posuit, publice egestatem, privatim opuentur. Quam ob rem quam diu fuissent regna Orientis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum conces
Abbreviated transcription (Latin):
tar quinio fuit : donec bellũ graue quod ꝓpt̃
ipsũ cũ etruria susceptũ fuerat finiretur:
Postea uero seruili imperlo patres exercuisse¬
plebẽ regidmore uerberasse. agro pepulisse¬
et ceteris exꝑtib: solos egisserinimperio : Qua¬
rũ discordiarũ dũillidominariuellent illi
serui re noͥlent : finẽ fuisse bellũ punicũ secun¬
dum: Quiarursus grauis metus coepit urgere:
atq ab illis ꝑturbationib: alia maiore cura
cohibere animos inquietos etad concordiam
reuocare ciuilẽ: Sed ꝑquosdã paucos quipsuo
modo bonierant magna adminis trabantur
atq illis toleratis ac temperatis malis paucoꝵ¬
bonorũ puidentia resilla crescebat. Sic̃ idẽ S¬
hostoricus dicit multa sibilegentie taudient t csi to
quȩ populuisromanus domimilitiȩq mariatq:
trapclara facinora fecerit libiuis sese atendere:
Quaqr esmaxime tanta negotia sustiniuisset
qm̃sciebat sac penumero parua manueũmna gnis

Expanded text:
Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, finiretur; postea uero seruili imperio patres exercuisseplebem, regio more uerberasse, agro pepulisseet ceteris expertibus solos egisse in imperio; qurum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucbonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis