comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph&e hunc compatientis affectum in eade mepistula adgalatas precipit dicens
Si pre ociupatus fuerit homo inaliquo delicto : uos qui spiritales estis instruite hu
ius modi in spũ lenitatis. intendens te ipsum ne & tu tempteris. ui de si non dixit
sieri tam quam ille ut illum iucrifacias non utique ut ipsum delictum fallaciter age¬
r& aut se id habere simular& sed ut in alterius delicto quid &iam sibi accedere
possel ad tender& at que ita alteri tamquam sibi ab altero uell& misericorditer
subuenira : H loc est non mentientis astu. sedcum patiertis affectu sic iudaeo sic
gentili sic cuilib& homini Paulus inerrore uel peccato aliquo constituto. non si¬
mulando quod nonerat sed compatiendo qui a ess& potuiss& tamquam qui se¬
hominem cogitar& omnibus omna factus est. ut omnes lucri sacer& te ipsum sipla¬
E& obsecro tepaulisper intuere te ipsum inquam erga meipsum & recole uel si

Expanded text:
prophetae. Hunc compatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: prophetae. Hunc compatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuissethominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si
Abbreviated transcription (Latin):
factiis est ut omnes iucri facer& nonmentientis astus. sed cum patientis affec¬
unae diligentiã procurando : Cum itaque illa testa menti ueteris sacra men¬
ta &iam sibi agenda minime recusabat : Non misericordites fallebat sed om¬
nino non fallens atque hoc modo ad nõdo illausque ad certi temporis dispensa¬
tionẽ iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. Tunc aũt
non mentientis astu. sed cum patientis affectu iudaeis tã quã iudaeus fiebat
quando eos ab illo errore quo uel in xp̃mcredere nolebat uel per uetera sacerdo¬
tia sua caeri moniarum quo obseruationesse a peciatis posse mundari fieri¬
que saluos existimabant sic libera re cupiebat tam quam ipse illo errore teneret᷑:
diligens uti que ꝓximum tã quã sc ipsum & haec aliis faciens quam sibi aliis fieri
uell& si hoc illi opus esset quod cum dñs monuisse ad iunxit. Haec est enim lex &

Expanded text:
factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affecfactus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affeccinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex et
Abbreviated transcription (Latin):
rum ueritatem sicut ipse testatur nisi forte & hic fallit omnis creatura dĩ.bonaẽ
rnihil abiciendum quod cum gratiarum actione accipitur ergo & ipsi paulo non
solum uiro uerum &iam dispensatorimaxi me simulate suscipiendo sacrorum¬
caerimoni arum que gentilium sed decibis & preputio uerum sentiendo ac docen¬
do tamentam quam gentilis factus est gentibus & non potuit fieritam quã iudae¬
us iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta iudaeorum : Cur ole astro in ser¬
to seruauit dispensationis ueracem fidem & naturalibus ramis non extra sed in
arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simula tionis uelamen obtendit
Cur factus tam quam gentilis gentibus quod sentit doc& quod agit sentit : Fac¬
tus autem tã quã iudaeus iudeis aliud claudit inpectore aliudpromit in uer¬
bis infactis in scriptis. sed ab sit hoc sapere utris que enim debebat caritatem
decorde puro & conscientiabona& fide non ficta. acperhoc omnibus omnia

Expanded text:
runt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ta non solum interra si in caelo utiam : dici aliquando cessar& in ebriatus : gladius
meus incelo. haec interim iuxta medio critatẽ sensus meibreuiter strictim que dicta¬
ui : Ceterum sciat beatitudo tua inistius modi disputationibus molestiam legendo ñ
debere subripere quia facile & nos potuimus aliquid e mentiri quod ex unauoce solue¬
r& questionem sicut & ceterosfecisse monstrauimus. sed magis condec& obueritatẽ labo¬
rare paulis ꝑ & peregrino aurẽ ac commodare sermoni quã de aliena lingua fictam

Expanded text:
ta non solum in terra, sed et in coelo; ut jam dici aliquando cessaret: « Inebriatus est gladius ta non solum in terra, sed et in coelo; ut jam dici aliquando cessaret: « Inebriatus est gladius meus in caelo. Haec interim iuxta mediocritatem sensus mei breuiter strictimque dictaui. ceterum sciat beatitudo tua in istiusmodi disputationibus molestiam in legendo non debere subrepere, quia facile et nos potuimus aliquid ementiri, quod exuna uoce solueret quaestionem, sicuti et ceteros fecisse monstrauimus. sed magis condecet ob ueritatem laborare paulisp
Abbreviated transcription (Latin):
iectio de precantis : si ex duobus uellis compositum uerbum facere dices osyanna si ue
ut nos loqui muro sanna media uocali lit tera helisa sic facere solemus inuersibus¬
id ÷ uergilii quan dome ne incepto desistere uictam : scandimus menincepto A
lephnam que lit terã primã uerbi sequentis extrema prioris uerbi ainueniens ex¬
ciusit qua propter ut ad questionis originem reuertamur ubi nos legimus inlati
no. O dñe saluum fac. odñebene conplace. bene dictus qui uenit in nomine dñ iux¬
ta hebreum sensum legere possumus obsecro dñe saluum me fac obsecrodñe pro
mus populum tuum isrł siue generalitermundum. denique matheus que uangeli¬
um hebreo sermone conscripsit i taposuit . osannabarrama id ÷ osanna in excelsis
quod saluatore nascente salus incaelumusque &iam ad excelsa ꝑ uenerit pacefac¬

Expanded text:
iectio deprecantis est. si ex his duobus uelis conpositum uerbum facere, dices \'osianna\' siue, iectio deprecantis est. si ex his duobus uelis conpositum uerbum facere, dices \'osianna\' siue, ut nos loquimur, \'osanna\' media uocali littera elisa, sicuti facere solemus in uersibus, quando meneincepto desistere uictam scandimus \'men incepto\'. aleph quippe, littera prima uerbi sequentis, extremam prioris uerbi inueniens exclusit. quapropter, ut ad quaestionis originem reuertamur, ubi nos lno: « O Domine salvum me fac; o Domine bene complace: benedictus qui venit in nomine Domini, » juxta Hebraeum sensum legere possumus: « Obsecro, Domine, salvum fac; obsecro Domine,mus populum tuum Israel, sive generaliter mundum. Denique Matthaeus, qui Evangelium Hebraeo sermone conscripsit, ita posuit, OSANNA BARRAMA, id est, Osanna in excelsis: quod Salvatore nascente salus in coelum usque, id est, etiam ad excelsa pervenerit, pace fac
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs & in iuxit nobis. Vnde& euangelis tarum scriptura comnie morat pharise¬
os & scribas. haec in dignatos quod uiderunt populum psal mi prophetiam suꝑ xp̃o
intellegere completã & clamantes paruulos osi anna filiodauid dixisse ci : Audis quidis¬
tilocuntur &ihm̃ respondisse eis iinumquam legistis quia exore in fantium¬
& de coquidem quod facile exprimi poterat benedictus quiuenit in nomine dñi: Om¬
niilio euan gelistarum scriptura consentit. de uerbo uero osianna qui a ingrecũ non pote
bebre um posucrunt dicentes: osi anna luca sigitur qui intor euange listas grecisermo¬
nis cruditissimus fuit quippe ud ine dicus & quiin grecis euangelium scripserit quia se
uidit ꝓpriacatẽ sermonis tronsferre non posses melius arbitratus ÷ tacere quamid
ponere quodle¬
igenti facera questionem ad sum mam sicuti nos in lingũ
dentibus sp̃mcoartamus & cogimus in sonanduni
Vt quando uolunt dnm dep̃cari ponant uerbum petentis affectu & dicant uerbum

Expanded text:
nus et inluxit nobis. unde et euangelistarum scriptura commemorat pharisaeos et scribas haec indignatos, quod uiderunt populum psalmi prophetiam super Christo intellegere conpletam et clamantes paruulos: osianna filio Dauid, di- I xisse ei: audis, quid isti loquuntur? et Iesum respondisse:  numquam legistis, quia ex ore inet de eo quidem, quod facile exprimi poterat: benedictus, qui uenit in nomine domini, omnium euangelistarum scriptura consentit; de uerbo uero \'osianna3, quia in Graecum non poterHebraeum posuerunt dicentes \'osianna\'. Lucas igitur, qui inter omnes euangelistas Graeci sermonis eruditissimus fuit, quippe ut medicus et qui in Graecis euangelium scripserit, quia se uidit proprietatem sermonis transferre non posse, melius arbitratus est tacere, quam id ponere, quod legenti faceret quaestionem. Ad summam, sicuti nos in lingua dentibus spiritum coartamus et cogimus in sonandum \ut, quando uolunt dominum deprecari ponant uerbum petentis affectu et dicant \'anna
Abbreviated transcription (Latin):
qui dudum in pontisi caligra du constantioio politanam rexit ecdesiam: por¬
rosi quȩras uel recolas quid hic senserit. noster itidem cyprianus inueniessor¬
tas se nec nobis de fuisse quos in eo quod asserimus seque remur quam quam
sicut paulo ante dixitantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam de¬
beam seruitutem qua e assolas ita sequar ut conscriptoresearum nihil in e.¬
is omni noer rasse nihil fallaciter posuisse non dubitem pro indecum que¬
ro tercium ut tres &iam egotribus opponam possem quidem ut arbi tror

Expanded text:
qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam. Porqui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam. Porro si quaeras uel recolas, quid hinc senserit noster Ambrosius, quid noster itidem Cyprianus, inuenies fortasse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur. quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror
Abbreviated transcription (Latin):
in agrisententiam sim secutus cum tutam plures naminatim comme mora¬
ueris quite in eo quod astruis precesserunt pecens quod in eo site repre¬
hendo errantem patiarte errare cum talibus. quorum ego fateor ne mi¬
nem legi sed cum sint ferme sex uel septem horum quattuor auctoritatem
tu quoque infringis nam lao dicenum cuius nomen taces de ecclesia dicis
nuperegressum: alex andrum autem ueterem hereticum: orige nemue¬
ro ac di drmum reprehensos abstelego inrecentioribus opus culistuis &
non medio criter nec demedio cribus questionibus quam uis orige nem mi¬
rabili ter ante laudaueris : Cũ hisergo errare puto qui a necte ipse patieris
quamiuis hocper indedicatur. ac si in hac sententia noner rauerint. nam
quis est qui se uelit cum quolib& errare: Tresigitur restant. eu sebius emi¬
senus theo dorus era cdeotes &quem paulo post commemoras iohannes

Expanded text:
in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemorain hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod adstruis, praecesserunt, petens, ut, in eo si te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi, sed, cum sint ferme sex uelseptem, horum quattuor auctoritatem tu quoque infringis. nam Laodicenum, cuius nomen taces, de ecclesia dicis nuper egressum, Alexandrum autem ueterem hereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non mediocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo errare puto quia nec te ipse patieris. quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sentequis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes,
Abbreviated transcription (Latin):
setatis scãe acbenigne pietate humilitatis accepit: At que ita rarius & sancti¬
us exem plum posteris prebuit quo nonde dignarentur sicubi sorte recti trami¬
tem̃ reliquissent &iam aposteri oribus corrigi quampaulus quo fidenter au¬
derent &iam minores maioribus iro defendenda euangelicaueritate s al¬
uafraternacaritate resistere : Nam cum satius sit a tenendo itinere in nul¬
lo quam in aliquo declinare Multoenim est tamen mirabilius & laudabili¬
us libenter accipere corrigenten quam audacter corrigere de ui antem: laus
ita que iuste libertatis in paulo & scãe humilitatis in p&ro quantum mihi pro
modulo meuidetur magis fuerat aduersus calum ni antem porphrrium de¬
sendenda quam ut ei daretur ob trectandi maior oc casio quam multo mor¬
datius criminare tur xp̃i anis sallaciter uel suas lit teras scribere uel dĩ sua
sac ramenta portare flagis ame ut aliquem saltim unum ostendam. Cuius

Expanded text:
ritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctiritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus, quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare, multo I est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare. Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
un ines quulocuentur mendetium sedut dlixi &alia magna questioest eog rqos
uo luerie ⁊ u boc existimit ubi mentiatur dumtamen ab s eribentibus aui orto¬
bus starum senpturarum & maxime cano mcarum in cancube cre ascaus torl¬
fentlitur abesse omnino mendatium nedis pens ores p̃i de quibuas est lude¬
iami queritur interdis penstores ut si delis quis iniseno cesr fi qquiins at nuon
aliquid sibisi deliter didicisse uide antur pueri tatis dispensatiq ne menta riuu
ia fides in latino ser mone abeo dicatur appella ta quia sit quod dicitur. i¬
biautem sit quod dicitur mentien diutique non locus fidelis igitur dispen¬
sater uspesto lespaulus procul dubio nobis ex hibi& inser bendo figetus duiaue¬
ritas dispensa torerat non falsi tatis: acperhoc uerun sepipst sidisse Quiaue
nen rec te in gredientem adueritatem euangeli cique in ficieni rostiessc qt
gences coger& iudaitart: Ipse uero parus quod apaulo siebat utiliter liber tate ca¬

Expanded text:
nes, qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur, dum tamen ab scribentibus auctoribus sanctarum scripturarum et maxime canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus diam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit, quod dicitur. ubi autem fit, quod dicitur, mentiendi utique non est locus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentes cogeret iudaizare. ipse uero Petrus, quod a Paulo fiebat utiliter libertate ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtua hereditate pugnabant contra fas scitatis ostium gladiis interemps & nul¬
lus eruor redidit nobis libertatem : eccead huc romano imperio subia cemusest
Nonp pheca non sacerdos noniustus quis qua im molatus ÷ nobis e ple ore o so falbui dp aona

Expanded text:
pro tua hereditate pugnabant, contra fas sanctitatis hostium gladiis interempti sunt, et nulpro tua hereditate pugnabant, contra fas sanctitatis hostium gladiis interempti sunt, et nullus cruor nobis reddidit libertatem: ecce adhuc Romano imperio subiacemus. non propheta, non sacerdos, non iustus quisquam immolatus est nobis, et pro luxurioso filio, id
Abbreviated transcription (Latin):
diam aũt mẽa non auferam abcis quod testimonio &id in quo filius senior gloriat᷑
salsum ẽẽ conuincitur . dum in di iudicuis non ambu lat &eiusmandata non fa¬
uit & quo modo ista non faciens cumpatre semꝑ fuisse docetur Dum pec cans iu¬
si tatur inuirga &uisi tato miseri cordia non negatur : Nec miran dum patneũ
ausum fuis se mentiri qui fratri potuit inuidere. Maxi mecũ in die iu dicii quidã
in prudentius mentiantur : Non ne in nominetuo comedimus & bibimus uirtutes
multas facimus demoniaeicimus : Ouiduero sit & om̃a meatua sunt suoloco con¬
gruentius explicabitur & num quam de disti mihi edũ ut cũ amicis meis epularer
tantus in quit i srł sangis effusus ÷ tot hominum cesa sunt milia & nullus eoꝵ nr̃ae
extitit salutis redemtor ipse iosias qui placuit in conspectutuo & nuꝑ machabei qͥ

Expanded text:
diam autem meam non auferam ab eo\'. quo testimonio et id, in quo filius senior gloriatur, diam autem meam non auferam ab eo\'. quo testimonio et id, in quo filius senior gloriatur, falsum esse conuincitur, dum in dei iudiciis non ambulauit et eius mandata non fecit. et, quomodo ista non faciens cum patre semper fuerit, edocemur: dum peccans uisitatur in uirga et uisitato misericordia non negatur. nec mirandum est patri eum ausum fuisse mentiri, qui fratri potuit.inuidere, maxime cum in die iudicii quidam inpudentius mentiantur: \'nonne in nomine tuo comedimus et bibimus et uirtutes multas fecimus, daemonia eiecimus?\' quid uero sit: et omnia mea tua sunt, suo loco, congruentius explicabitur. Et numquam dedisti mihi haedum, ut cum amicis meis epularer. \'tantus\', inquit Israhel, \'sanguis effusus est, tot hominum caesa sunt milia, et nullus eorum nostrae extitit salutis redemptor. ipse Iosias, qui placuit in conspectu tuo, et nuper Macchabaei, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ad exemplum illius pharisei dicentis : ds gratia s agotibi quianan sum sicut c&eri homi¬
nes raptores iniusti adulteri sicut & hic publictinus. orote non netͥ uidetur eaque ille
depupli cano dixerat dicere iste defratre hic qui come dit omnẽ sub stantiam ui uenscun
meracricib didit aũt quod ait: manda tumtuum num quã prae ceriui patrisser mo non
con gru it : Nom enim confirm auit uera eẽ que dixerat filiussi irascentem aliaratione
conpescuit. Filitume cum es semper num quid ait bene quidem dicis & fecisti cunc¬
mihi in captiui tatibus erudiris. Mecum es non quia mea p̃cepta comple ueris sed quod
te in longuã regionem habire non pas sussum mecum ad extremum secundum illud qđ
louitus sum addauid. Si te derelinquerint fili eius legẽ meã & iniudicus meis non
ambulauerint Si iustificationis meas ꝓfanauerint & mandata mea non custodi¬
erint uisi tabo inurga iniqui tates eoꝵ & inflagelis inustitias eorum misericor¬

Expanded text:
dicere ad exemplum illius pharisaei: deus, gratias ago tibi, quia non sum sicut ceteri homines, raptores, iniusti, adulteri, et sicut hic publicanus. oro te, nonne tibi uidetur ea, quae ille de publicano dixerat, dicere iste de fratre: hic, qui comedit omnem substantiam suam uiuens cum meretricibus? ad id autem, quod ait: mandatum tuum numquam praeteriui, patris sermo non congruit; non enim confirmauit uera esse, quae dixerat filius, sed irascentem alia ratione conpescuit: fili, tu mecum es semper. numquid ait: lbene quidem dicis et fecisti cuncmihi et in captiuitatibus erudiris; mecum es, non quia mea praecepta conpleueris, sed quod te in longam regionem abire non passus sim; mecum es ad extremum secundum illud, quod locutus sum ad Dauid: si dereliquerint filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint, si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint, uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis iniustitias eorum; misericor
Abbreviated transcription (Latin):
hosuer sus eẽ ad sũptos quodille quire ꝓmit tebatur degene re cdauid uenerit sal¬
uaturus urł : dicenteda uid lapi dẽ quẽ reprobarunt edificantes hic fac¬
tu ÷ in caput anguli : Ad ñõ factum ÷ hic ÷ mirabilis in oculis nr̃is : Hlaoc ÷ dies

Expanded text:
hos uersus esse adsumptos, quod ille, qui repromittebatur de genere Dauid, uenerit salhos uersus esse adsumptos, quod ille, qui repromittebatur de genere Dauid, uenerit saluaturus Israhel dicente Dauid: lapidem, quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. a domino factus est hoc et est mirabilis in
Abbreviated transcription (Latin):
nos corrupte propt̃ ignorantiã dicimus: Osanna saluisi
exprimatur omnium in terp̃tatione signatum est n÷¬
Nunc illud incu¬
ra ÷ quid sine adiectione saluandi sclus annaser
diun uero heth num
ra anima meam ita interp̃tatus ÷ obsecrodñ elibera anima meã ubi autẽ septua ginta
u &ille obsecro transtulerunt aquila &ceteris editionibus uae inter p̃tantibus in hebr¬
o scribitur anna uerum ita ut in principio aleht habeat non ha&. ex quo anim aduer¬
timursi ex alehpscrbatur anna significari obsecro si autẽ ex ib& ẽt̃ coniunctionems¬
ue inter iectionẽ quae apud grecos ponitur auecet inuCANXI. cuius int̃p̃tationen
latinus sermoñ ex primitur. S qm̃ hae minutiae &istius modi disputationis archa¬
num ꝓp̃t barbariem lingue pariter ac litterarum lengenti molestiam tribuunt adex¬
tat & insi nagogis iudacorum celeberrime legabuntur. unde & populis noti orꝰ erai

Expanded text:
nos corrupte propter ignorantiam dicimus OSANNA, salvifica, sive salvum fac exprimatur, omnium 66 interpretatione signatum estnunc illud in cura est, quid sine adjectione salvandi, solus ANNA serium uero heth, nun, ra animam meam, ita interpretatus est: obsecro, domine, libera animam meam. ubi autem Septuaginta w et ille \'obsecro transtulerunt, Aquila et ceteris editionibus w δή interpretantibus, in Hebraeo scribis \'anna\', uerum ita, ut in principio aleph habeat, non heth. ex quo animaduertimus, si ex aleph scribatur anna, significari \'obsecro\', si autem ex heth, esse coniunctionem siue interiectionem, quae apud Graecos ponitur δή et est in aomv δή, cuius interpretationem Latinus sermo non exprimit. Sed quoniam hae minutiae et istiusmodi disputationis arcanum propter barbariam linguae pariter ac litterarum legenti molestiam tribuunt, ad extat et in synagogis Iudaeorum celeberrime legebatur, unde et populis notior erat,
Abbreviated transcription (Latin):
s ab surdum Curergo non aperte dicis officiosum mendacium defen denaum Qus ser¬
te nomen te moue quia non tam usi tatum est in ecclesi asticis libris uo cabubansis¬
ficii quad am brosius noster nontimuit quisuos quos damitilum oreceptionuon
plespos de ofsicus uoluit appellare. Ansi officise mentiatur quis que eud pandus et
indispen satiue appro ban dus rogote mentiatur ubi legerit qus gaic eul ꝑan clus est

Expanded text:
si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forsi absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos \'De officiis\' uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus, rogo te ? mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et
Abbreviated transcription (Latin):
illa quae significationis causa precepta sunt curcum cisio &atiera qliagrtotilas
reuelatio no latius in notescente necesse fuerat ab oleri iusti si care neminem pote¬
am isenta men i deo suerant tanquam diabolica gentiui satrilegsias uei ca pdae
cumipsa gratia iam cepertt re uclari que umbris talibus uerta prenun tiuatie isolinit¬
tenda paulu lum eis maxime qui exillo populo cuidata sunt uenerant post. sa dar¬
potam quam cum honore sepulta sint axp̃ianis omnibus lurep arabili ter deren¬
de: H oc autem quod dicis non dispensatiue it nr̃i uoluert mquores quid sibi uult
orote. Qit enum hoc est quod ego appello officio sum mendacium ut hea dis penla¬
dio sit officium uelut honeste mentiendi aaut quid aliud sit omnino uidcs pu
forte addito nomine dispensationis fit ut mendacium non sit men ta tudco uoa

Expanded text:
illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis: \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\', quid sibi uult, oro te? aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod
Abbreviated transcription (Latin):
hi operatum est mortem. Vt fiat supramodum peccator: Aut peccatum per
mandatum. Quod autem hic dicit peccatum permandatum fieri supramodũ
hoc alibi lex sub intrauit ut habundar& delictum. Ubi autem abundauit de¬
lictum super abundauit gratia & alibi cum superius de dispensatione gratiȩ
loquer&ur quodipsa iusti fic& uelut interrogans ait. Quider golex atque
huic inter rogationi continuo respondit. preuaricationis gratia posita
est donec uenir& semen promis sum est : Hoc ergo dam nabiliter dicit esse sub
lege quosreos facit lex non implentes legem dumnon intellegendo gratiae
bene ficium ad facienda dĩ precepta quasi de suis uiribus superba elatione prȩ
sumunt: plenitudo enim legis caritas : Caritas uero di diffus a est in cordibus
quod lex ait non concupis cessi huma infir mitas gratia di adiuta non siuert surse nlu
te nas & prtua ricatorem potius damnat quam liberat pecca tore msu into maas

Expanded text:
hi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per hi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc alibi: Lex subintrauit, ut abundaret delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabiliter dicit esse sub lege, quos reos facit lex non implentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis sumunt. p 1 enitudo o enim legis caritas; caritas uero dei diffusa est in cordibus ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
beni in telle gentes & qui a prȩnunti andae ueritatis ratione mandata sint
e. quous que debeant perdurare. unde est illud quod ait sispũ ducimini non ad¬
huc estis sub lege Vnde uelut collegis apparere qui sublege est non dispensatiue ut
nr̃ os putas uoluis se maiores seduere intellego eum scm̃ spm̃ non habere: Hag¬
namihi uidetur questio quid sit ẽẽ sublege sic quem ammodum a posto luscul¬
pat neque enim hoc eum propter circum cisionem arbitrordicere aut illa sa¬
crificia quae tunc facta a patribus nuncxp̃i anis nonfiunt &cetera eius modi sed
hoc ipsum quodlex dicit non concupisces quod fate murxp̃i anos obseruare debȩre
at que euangelica maxime in iustratione predicare legem dicit eẽ scãm&
mandatum sc̃m & iustum & bonum: de inde sub iungit: Quoder gobonum est
mihi factum est mors. ab sit. Sed peccatum ut appareat peccatum perbonum mi¬

Expanded text:
bant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint bant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: Si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. \'Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: Non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum: deinde subiungit: Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit. sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mi
Abbreviated transcription (Latin):
einihil pro desse xp̃m anquia hoc fulla citer factum est. Ideo non offuitat ipse hoc
con posuit nec ait si circumci damini ue raciter sicut nec falla citer sed sine ulla
nor beptione dixit si circuncidamini x p̃s uobis nihil proderit si cutergo tuius hoc io¬
cum clape sententiae ut ueles sub intelleginisi fallaciter ita non inpudenter flagito
urnciam nos illic in tellegeresi nas: eis dictum sicir cumcidamini qui propter ca
uolebantcir cumcidi quod aliterputabant in xp̃o saluosesse non posse. hoc ergo a¬
nomo hac uoluntate ista intentione quis quis tunc circumcidebatur xp̃seiomnino
no pderat sicũt alibi apertedicit Nam si perlegem iustitia ergo xp̃s gratis mor¬
tuus est hoc dedarat & quodipse comme morasti euacuatiestis axp̃o qui inle ge
iustisi camini agratia exci distis illos itaque arguit qui se iustificari in legecre¬
uebant Non quia legia ma illa in eius honore a quomandata sunt obserua¬

Expanded text:
nihil prodesse Christum. an quia hoc fallaciter factum est, ideo non offuit? at ipse hoc non posuit nec ait si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter, sed sine ulla exceptione dixit: Si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: Nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obserua
Abbreviated transcription (Latin):
nouere sco&omnimihi affectione uenerabili papae agustino hie Ronimus in
xp̃o salutẽ Virum honorabilem fratrẽ meum silium dignationis tuae orosium
prbrm & sui merito & te iubente suscepi sed incidit tempus difficillimum. quan¬
domihi tacere melius fuit quamlo qui ita ut nr̃ã studia cessarent. & iuxta appium cani¬
na exerceretur facundia. Itaque duobus libellistius quos meo nomini de dicasti : Eru¬
ditissimis &omnielo quentiae splendore fulgentibus ad tempus respondere non potui : t̃
quo quicquam in illis reprehendendum sed qui a iuxtabeatum a postolum. Vnus quisq
in suo sensuhabund& alius quidem sic ali

Expanded text:
O ET OMNI MIHI AFFECTIONE VENERA- BILI PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUS IN CHRISTO SALUTEM. Virum honorabilem fratrem meum filium dignationis tuae Orosium presbyterum et sui merito et te iubente suscepi. sed incidit tempus difficillimum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nostra studia cessarent et iuxta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis. quos meo nomini dedicasti, eruditissimis et omni eloquentiae splendore fulgentibus ad tempus respondere non potui, non quo quicquam in illis reprehendendum putem, sed quia iuxta beatum apostolum unusquisque in suo sensu abundet alius quidem sic ali
Abbreviated transcription (Latin):
tis ad sponsam surge ueni ꝓximamea columbamea & ue ni columbamea sub tegmine pe¬
tre & morses integmine p&reponitur ut uideat posterioradĩ in tegmine ante muralis pri¬
muni ueni ad id quod ante murus : & poste a poteris introire ubi murum ÷ p&re ostende
mihi faciemtuam usque ad presentem diem similia dicuntur ad sponsam : Nec dum enim
habebat fiduciã ut reuelata facie gloriã dñi contemplaretur . qui a uero iam ornata: g
que conposita dicitur ei. ostende mihi faciemtuam : Nondum erat uox ipsius ita suauis
ut mereretur ei dici. audire mefuc uocem tuam quando ergo didicit loqui tace &audi

Expanded text:
tis ad sponsam. Surge, veni, proxima mea, columba 532 mea, et veni, columba mea, sub tegmine petis ad sponsam. Surge, veni, proxima mea, columba 532 mea, et veni, columba mea, sub tegmine petrae. Et Moyses sub tegmine petrae ponitur, ut videat posteriora Dei in tegmine antemuralis . Primum veni ad id quod ante murum est, et postea poteris introire ubi murus est petrae. Ostende mihi faciem tuam. Usque ad praesentem diem similia dicuntur ad sponsam. Necdum enim habebat fiduciam, ut revelata facie gloriam Domini contemplaretur. Quia vero jam ornata est atque composita, dicitur ei: Ostende mihi faciem tuam. Nondum enim erat vox ejus ita suavis, ut mereretur ei dici: Audire me fac vocem tuam. Quando ergo didicit loqui? Tace eni
Abbreviated transcription (Latin):
brterum firmum anno preterito obremcarum rauennam & in de africa siiliam que
direximus quemputamus iam in a srce partibus commorari scõstuos adherentes laaeri
ut meo obsequio salutes precor: Lit teris quoque meas ad sc̃m prbrm firmum dirigi
cer grandem latini ser monis inista ꝓuintia notariorumpatimur pae nuriam & idcir cotus
pre ceptis parare non possumus: Maxime inediditione septuaginta que asteris cisuersis¬
bus quȩ distinc ta est plera que enimprioris laboris frauie uuidus dangansi iscisugr ito¬
tequia iuxta ÷ estas. uul nobis dĩ eloquiũ nuntiare posthie mem post procella s animarun
ad ppinquas sẽ es sem& ait ficus produxit grussussuos uitesslorescunt de de runco don¬
spetio samea colum bamea hȩc que superius ex posumus sponsa non audier abusa duis¬
centulis & sola sponsa audiens loquitur . Volum: autẽ & ipsius iam audire sermonẽ loquen¬

Expanded text:
byterum Firmum anno praeterito ob rem earum Rauennam et inde Africam Siciliamque byterum Firmum anno praeterito ob rem earum Rauennam et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus iam in Africae partibus commorari. sanctos tuo adhaerentes lateri ut meo obsequio salutes, precor. litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxiter: Grandem latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque dictincta est: pleraque enim prioris laboris, fraude cujusdam amisimus. te quia juxta est aestas. Vult nobis Dei eloquium nuntiare, post hyemem, post procellas, animarum appropinquasse messem, et ait: Ficus produxit grossos suos, vites florescunt, dederunt odoolumba mea. Haec quae superius exposuimus, sponsus, non audientibus adolescentulis, sed sola sponsa audiente, loquitur. Volumus autem et ipsius jam audire sermonem loquen
Abbreviated transcription (Latin):
& sublimi ingenio de scripturarum trit hauriri fontibus ate positum at quae¬
dissertum est sed que soreuerentiã tuam parum ꝑ patiaris metuum laudare ingenium
Nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. Ceterum aemuli & maxime hereticisi di¬
uersis inter nossententias uiderint de animicalum niabuntur sancore descendere . mihi
autem deceterum te a mare sus cipere colere mirari tua que dicta quasi mea defendere
cete & india logo quem nuperedidi beatitudinistuae. Vt dignum fuerat recor datussũ
Magis que demus operam ut pernitio sissima haeresis decccdesus auferatur : Quae
semꝑ simulat paenitentiam. ut docendi in ecclesiis habeat facultatem ne si a perta selu¬
ce ꝓdiderit foras expulsamoriatur scãe & uenerabiles siliac tuac e usto chia & paula &g
nere suo & exortatione tua digne grediuntur spe cialiter que salutant beatitudinem
tuam omnis quoque frat̃nitas quac nobis cum dño saluatori seruire conatur scm̃ pres¬

Expanded text:
ngenio de scripturarum sanctarum hauriri fontibus, dissertum est. sed quaeso reuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uiderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem decretum est te amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. certe et in dialogo, quem nuper edidi, beatitudinis tuae, ut dignum fuerat, recordatus sum magisque demus operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. quae semper simulat paenitentiam, ut docendi in ecclesiis habeat facultatem, ne, si aperta se luce prodiderit, foras expulsa moriatur. Sanctae et uenerabiles filiae tuae, Eustochium et Paula, et genere suo et exhortatione tua digne gradiuntur specialiterque salutant beatitudinem tuam, omnis quoque fraternitas, quae nobiscum domino saluatori seruire conantur. sanctum pres
Abbreviated transcription (Latin):
tur bamuri ducemtemquam noium ali qua peoserer tes suagno scandaloꝵ
uiror suerunt quuie &iam ab a postolis approbata est uinde illudiepuduoiũ
urgal duo siun beb res nec hedera est net u cu bites sednescio quus aiuilquas
inom cosuo uixum nullis sus tentandum adminicuslis erescto qua aliues qura
seinsi quia i hiuic simile sciebant satis incimio fortohsse pplus quas uosiari¬
bus cpistolistius respondis se arbitror quarum ducosper e pri anu a tistoo
un am perfirinum rescribe quodui sum fuerit adnosuel aliosainstruendos
fateos mar nes uil hoc fieri uelle detuuis adime quod aems isis dte fue tu
iustissime ex postules t monplate at nobisinu emtors a trneis ad tce sartan

Expanded text:
toritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo e consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam sse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
suusente&etitim propterea non circum cidit neoccasionem dar& eis quiseilla circuncisi¬
onedi echaont eredentes sal uos ẽe non posse Rad decp tio nemigertum bore dum epardũ

Expanded text:
suaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisisuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
tione &iam diuinitus eum de hacreamononitum acceperat. siue quod ante quam
illi quosti muerat uenissent antiochiam cum gentibus eum conuesciui derat Neq¬
enimne gamus in hac sententia fuis se iamp&rum inqua & paulus fuit nonitaquȩ
tunc eum quid in eare uerum ẽe docebat. sed eius simulationem
que gentes
iudaitare cogebantur arguaebat non ob aliud nisi quia sic illa
omnia simu¬
latoria gerebantur tam quam uerum ess& quod dicebant illi qui
si necircum¬
iisione preputii at que aliis obseruationibus umbre futurorum putabant credentes
sal uos ẽe nom posse. Ergo & timo theum proptereacircumcidit ne iudacis & maxime
cognationi eius materne sic uiderentur qui ex gentibus in xp̃mcrediderant de testari car¬
um asione si cut ido latria d& estan da est . Cumnillam dssier pecepert hanc satanas per¬

Expanded text:
tione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam tione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neqenim negamus in hac sententia fuisse jam Petrum, in qua et Paulus fuit. Non itaque tunc eum quid in ea re verum esse docebat: sed ejus simulationem, qua Gentes judaizare cogebantur, arguebat; non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tanquam verum esset quod illi dicebant, qui sine circumcisione praeputii atque aliis observationibus quae erant umbrae futurorum, putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas per
Abbreviated transcription (Latin):
falsa sunt: presertim quia in ipsis hiero solimis a postoli iam decreuerant ne
quis quam gentes coger& iudaitare. Non autem de creuerant nequis quam tunc
iuda eos uidaitare ꝓhiber& quamuis &iam ipsos iam doctrinaxp̃iana non co¬
ger& : ꝓ inde si post hoc a postolorum de cretum p&rus habuit illam in antiochia si¬
mulationem quagentes coger& iudaizare qm̃ nec ipse cogebatur: quam uis ꝓpter
commendanda elo quiadi quae uiclaeis sunt credita non ꝓhibebatur: Quid mi¬
rum si constringebat eum paulus libere asserere quod cum ceteris a postolis sihiero so¬
limis de creuisse meminerat si autem hoc quod magis arbitror ante illud hiero¬
solimi tantum concilium p&rus fecit. nec sic mirum est quod eum uolebat paulus ñ
timi de obtegere sed fidenter ad serere. quod eum pariter sentire iam nouerat si¬
ue quod cum eo contulerat euangelium. si uequd incornelii centurionis uoca¬

Expanded text:
falsa sunt, praesertim quia in ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ne falsa sunt, praesertim quia in ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant, ne quisquam tunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde, si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uoca
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus eẽ non possent . Ipsum enim senserant uehmentis simum gratiae p̃dicatorem
& intentioni eorum maxime aduersum docentem : Nonper illam hominem iusti¬
ficar sedper gratiam ihũi xp̃i cuius prȩnuntiande causa ille umbrȩ in lege mandate
sunt &ideo illi inuidiam & percutionem concitare molientes Tam quam inimi¬
cum legis mandatorum que diuinorum criminabantur cuius falsae criminatio nis
inuidiam congruentius deuitare non poss& quam ut ea ipsecelebrar& quedam ni¬
re tam quam sacri lega putabatur at que ita ostender& nec iudȩ os tunc ab eis tã¬
quam a nefariis ꝓhibendos. nec gentiles ad eatam quã ad necessaria compellen¬
dos : Namsire uera sic eare ꝓbar& quem ammodum de illo auditum erat &ideo cele¬
branda susuper& & actio ne simulata suã poss& occultare sententiam non ei dicer&
ia cobus & scientomnes sed dicer& & putabunt omnes qnm quȩ dete audierunt

Expanded text:
dentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem dentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificari, sed per gratiam Iesu Christi, cuius praenuntiandae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: et scient omnes, sed diceret: \'et putabunt omnes\', quoniam, quae de te audierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bentes superse his as sum ptisscificate cumipsis &impende in eos ut radant capita
& scient om̃a quia quȩ deceaudierunt falsa sunt sed sequeris & ipsecustodiens le¬
gem degentibus autem qui crediderunt nos mandauimus uidicantes nihi leius mo¬
diseruare illos msi ut obseruent ab idolisimmolato & a sanguine& fornicatione
Nonut opinor obscurum est &aia cobum hocideo monuisseut scirent falsaes seque
legis neꝑ
doc trinam x p̃iue lud s acrilega nec dõmandante conscriptadã¬
naripu¬
carentur quepormoy senpatribus fuerant ministrata. hoc enim
depaulo iac tauerunt Non illiqui in tellegebant quo animo uidȩ is fideubus
ob seruari tunc ista deberent propter commendandam scilice auctoritatem diuinã
& sac ramentorum illorum proph&i cam sc̃i cacem non propteradipiscendam salutem
quat iam in xp̃ore uelabatur & ꝑbaptismis acramentum ministrabatur. Sed illi hoc de
puulo sparserant qui sic ea uolelunt obseruari tam quam sine his in euangelio salus cre¬

Expanded text:
umptis sanctifica te cum ipsis et inpende in eos, ut radant capita, et scient omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus cre