comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consilio ista pendamus: ani¬
mi debemus intelligere et
corporis sanitatẽ: Ut prius
animus. qui serpentis labo¬
rabat insidiis absolutus sit:
Anima enim nunquã a cor¬
pore uinceretur: nisi prius
a diabolo temꝑtaretur: Nã
cum anima agat corpus. ui¬
uificet et gubernet: quem¬
admodũ in eius illecebras
captiua raperetur: nisi et ip¬¬
sa superioris alicinus potesta¬
tis uinculis stringeretur: De¬
niq non prius eua esuriit:
quam serpentis eam uersutia
temptauit: Et ideo ad uersus
ipsum auctorem peccati: pri¬
us debint medicinã salutis
operari:
ortassis etiam in typo
mulieris illius socrus
bribus caro nr̃a languebat:
et diuersarũ cupiditatũ im¬
modicis estuabat illecebris:
Nec minorem febrem amo¬
Cris esse dixerim: quã caloris:
Itaq illa animam febris:
hȩc corpus infiãmat: fẽbris
enim nr̃a. auaricia est. febriᷤ
nr̃a libido est: eo quod igni¬
tȩ sint cupiditates: Vnde ait
re: quam uri: febris ña lu¬

Expanded text:
consilio ista pensamus, aniconsilio ista pensamus, animi debemus intellegere et corporis sanitatem, ut prius animus qui serpentis laborabat insidiis absolutus sit. anima enim numquam a corpore uinceretur, nisi prius a diabolo temtaretur. nam cum anima corpus agat, uiuificet et gubernet, quemadmodum in eius inlecebras captiua raperetur, nisi et ipsa superioris alicuius potestatis uinculis stringeretur? denique non prius Eua esuriuit quam serpentis eam uersutia temtauit, et ideo adueipsum auctorem peccati prius debuit medicina salutis operari. 63. Fortassis etiam in typo mulieris illius socrus bribus caro nostra languebat, et diversarum cupiditatum immodicis aestuabat illecebris. Nec minorem febrem amoris esse dixerim, quam caloris. Itaque illa animum febris, haec corpus inflammat. Febris enim nostra avaritia est, febris nostra libido est; eo quod ignitae sint cupiditates. Unde et Aim nubere quam uri . Febris nostra lu
Abbreviated transcription (Latin):
us dixit: ne edatis ab omni
ligno: Uterq igitur deceptuᷤ
a diabolo: est sanatus a xp̃o:
Sequere cȩtera: et euange.¬
licȩ lectionis disce mysteria:
atq in duorum sanitate. pu¬
blicȩ sacramentũ salutis ag¬
nosce: Sicut enim in adam
omnes moriuntur: ita in xp̃o
uis est ille qui in syna¬
goga spm demonii ha¬
bebat᷑ in mundũ: nisi ppłs
iud eorum. qui quasi serpen¬
tinis spiris deuinctus. et in¬
nodatus diaboli laqueis: si¬
mulatam corporis mundiciã
interioris mentis sordibus
inquinabat: Et bene in syna¬
mundũ habebat: quia scm̃
enim diabolus: unde xp̃s
exierat: Simul ostenditur
natura diaboli non improba:¬
sed opera iniqua:Nam quẽ
per superiorẽ naturam deũ
confitetur: opere negat: Et
in hoc apparet eius nequitta:
neget. quem demones confi¬
tentur: O peior magistro. di¬
scipulorũ hereditas: Ille uer¬
bo dñm temptat: hi facto:
Ille dicit mitte te: isti ador¬
untur ut mittant: Si altiore

Expanded text:
ue dixit Deus ne edatis ab omni ue dixit Deus ne edatis ab omni ligno ? Uterque igitur deceptus a diabolo est, sanatus a Christo. 61. Sequere caetera, et Evangelicae lectionis disce mysteria, atque in duorum sanitate publicae sacramentum salutis agnosce. Sicut enim in Adam omnes moriuntur: ita et in Christo uis est ille qui in Synagoga spiritum daemonii habebat immundum, nisi populus Judaeorum, qui quasi serpentinis spiris revinctus, et innodatus diaboli laqueis, simulatam corporis munditiam interioris mentis sordibinquinabat? et bene in synamundum habebat, quia spirienim diabolus, unde Christus exierat. simul ostenditur natura diaboli non inproba, opera iniqua. nam quem per superiorem naturam dominum confitetur opere negat. et in hoc apparet eius nequitia, neget quem daemones conStentur.s o peior magistro discipulorum hereditas! ille uerbo dominum temtat, hi facto; ille dicit: mitte te, isti adoriuntur ut mittant. si altiore
Abbreviated transcription (Latin):
Spoliantes uos ueterem ho¬
minem: induite nouum qui
t bene sabbato cȩpit.:
ut ipsum se ostenderet
creatorem. qui opera operi¬
bus intexeret: et perseque¬
retur opus quod ipse iam ce.¬
perat: Ut si domum faber
renouare disponat: non a
fundamentis. sed a culmini¬
bus incipit soluere uetusta¬
tem: Itaq ibi prius manum
ad mouet: ubi ante desierat:
Beinde aminoribus incipit:
ut ad maiora perueniat. Li¬
berari a demone homines sed
in uerbo dei possunt: Resur¬
rectionem mortuis imperare:
diumȩ solius est potestatis:
Nec quemquã mouere de¬
bet: quod iħu nazareni no¬
men in hõc libro diabolus
dixisse primus inducitur:
accepit: quod de cȩlo ange¬
ius ad uirginem detulit. Est
huius impudentiȩ: ut inter
homines aliquid primuᷤ u¬
surpet. et ad homines qua-
si nouum deferat: quo terro¬
rem suȩ potestatis incutiat:
Demiq et in genesi. primus
deum homini nuncupauit:
Sic enim habes: Et dixit ser-¬
pens mulieri: Quid utiq de¬

Expanded text:
exspoliantes uos ueterem hoexspoliantes uos ueterem hominem induite nouum, qui t bene sabbato coepit, ut ipsum se ostenderet creatorem, qui opera operibus intexeret et persequeretur opus, quod ipse iam coeperat, ut si domum faber renouare disponat, non a fundamentis, sed a culminibus incipit soluere uetustatem. itaque ibi prius manum admouet, ubi ante desierat. deinde a minonbus incipit, ut ad maiora perueniat. liberare a daemone et homines, sed in uerbo dei possunt, resurrectionem mortuis imperare diuinae solius est potestatis. Nec quemquam mouere debet quod Iesu Nazareni nomen in hoc libro diabolus dixisse primus inducitur. accepit, quod de caelo angelus ad uirginem detulit: est huius inpudentiae ut inter homines aliquid primus usurpet et ad homisi novum deferat, quo terrorem suae potestatis incutiat. Denique et in Genesi primus Deum homini nuncupavit; sic enim habes: Et dixit serpens mulieri: Quid utiq
Abbreviated transcription (Latin):
ide clementiam
dñi saluatoris:
Nec indignati¬
one commotus.
nec scelere offen¬
sus: nec iniuria uiolatus: Iu¬
deam deserit:. Quin etiam im¬
memor inuiriȩ: memor cle¬
mentiȩ: nunc docendo: nunc
liberando: nunc sanando: in
fide plebis corda demulcet:
Et bene sc̃s lucas uirum ab
spũ nequitiȩ liberatum ante
premisit: et substituit femi¬
ne sanitatem: Utrumq enim
sexum dñs curaturus adue¬
nerat: et prior sanari ddebuit.
qui prior creatus est: Nec pre¬
termitti illa: que mobilitate
magis animi quam prauita¬
te peccauerat: Sabbato me¬
dicinȩ dñicȩ opera cepta sig¬
nificat: ut inde noua creatu¬
ra inciperet: ubi uetus creã¬
tura ante desiuit: Nec sub le-¬
ge esse dei filium sed supra le-¬
gem: in ipso principio desig.¬
naret: nec solui legem sed
impleri: Neq enim per legẽ
sed uerbo factus est mundus:
sicut legimus: Uerbo dñi cęli
firmati sunt: Non soluitur
ergo lex sed impletur: ut fi¬
at renouatio hominis iam
labentis: Unde et apłs ait:

Expanded text:
ide clementiam Domini Salvatoris: nec indignatione commotus, nec scelere offensus, nec injuria violatus Judaeam deserit; quin etiam immemor injuriae, sed memor clementiae, nunc docendo, nunc liberando, nunc sanando, in fide plet bene sanctus Lucas uirum ab spiritu nequitiae liberatum ante praemisit et substituit feminae sanitatem. utrumque enim sexum dominus curaturus aduenerat et prior sanari debuit qui prior creatus est nec praetermitti illa quae mobilitate magis animi quam prauitate peccauerat. sabbato medicinae dominicae opera coepta significat, ut inde noua creatura coeperit, ubi uetus creatura ante desiuit nec sub lege esse dei filium, sed supra legem in ipso principio designaret nec solui legem, sed inpleri. neque enim per legem, sed uerbo factus est mundus, sicut legimus: uerbo domini caeli firmati sunt. non soluitur ergo lex, sed inpletur, ut fiat renouatio hominis iam labentis. unde et apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
reddunt: quia mediator dĩ
et hominũ cum igne sanc¬
ti sp̃s ueniens: mandata le¬
gis graura quȩ dum carna¬
liter tenerentur portari non
poterant: tolerabiliora nobiͤ
per spiritalẽ intelligentiam
ostendit: Quasi enim ma¬
nus moysi leues reddidit:
quia pondus mandatorũ
legis ad uirtutẽ confessioniᷤ
retorsit: Hanc nobis sequen¬
tibus miscđiȩ promissionẽ
innotuit: cum per propħam
dicit: Nolo mortem pecca¬
toris: sed ut conuertatu
et uiuat: Hinc iterum sub
iudee specie: unicinq pecca¬
tricianime dicit᷑: Si dereliquerit
uir uxorẽ suã. et illa recedens
ad eã: Nunquid non polluta
et contaminata erit muslier

Expanded text:
reddunt, quia Mediator Dei reddunt, quia Mediator Dei et hominum cum igne sancti Spiritus veniens, mandata legis gravia, quae dum carnaliter tenerentur, portari non poterant, tolerabiliora nobis per spiritualem intelligentiam ostendit. Quasi enim manus Moysi leves reddidit, quia pondus mandatorum legis ad virtutem confessionis retorsit. Hanc nobis sequentis misericordiae promissionem innuit, cum per prophetam dicitur: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . Hinc iterum sub Judae specie unicuique peccatrici animae dicitur: Si dereliquerit vir uxorem suam, et illa recedens ultra? Nunquid non polluta et contaminata erit mulier
Abbreviated transcription (Latin):
confitentẽ suscipit: et sa¬
nam dimittit: Inflexit er¬
go ad miscłiam duritiam
legis: quia quos iuste illa
damnat. ipse misciter libe¬
rat: Unde bene quoq in le¬
ge scriptũ est: quia manus
moysi erant graues: Sumen¬
tes igitur lapidem: p osue¬
runt subter in quo sedit:
Aaron autẽ et hur: sustenta¬
bant manus eius: Moyses
quippe sedit in lapide: cum
lex requieuit in eccła: Sed hȩc
eadem lex manus graues ha-¬
buit: quia peccantes quosq
non miscłiter pertulit: sed
seuera districtione percussit:
Aaron uero mons fortitudi¬
nis: hur autẽ ignis inter¬
pretatur: Quem itaq iste
mons fortitudimis signat:
nisi redemptorẽ nrm̃: De
quo per propħam dicitur
Erit in nouissimis diebus.
preparatus monꝰ domus do¬
mini in uertice montium:
Aut quis per ignem: nisi
sp̃s sc̃s figuratur: De quo
idem redemptor nr dicit: Ig¬
nem ueni mittere in terram:
Aaron ergo et hur graues
manus moysi sustinent:
atq sustentando leuiores

Expanded text:
confitentem suscipit, et saconfitentem suscipit, et sanam dimittit. Inflexit ergo ad misericordiam duritiam legis, quia quos juste illa damnat, ipse misericorditer liberat. Unde bene quoque in lege scriptum est quia manus Moysi erant graves; sumentes ergo lapidem, posuerunt subter, in quo sedit; Aaron autem et Hur sustentabant manus ejus . Moyses quippe lex requievit in Ecclesia. Sed haec eadem lex manus graves habuit, quae peccantes quosque non misericorditer pertulit, sed severa districtione percussit. Aaron vero mons fortitudinis, Hur autem ignis interpretatur. Quem itaque mons iste fortitudinis signat, nisi Redemptorem nostrum? de quo per prophetam dicitur: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium ? Aut quis per ignem, nisi Spiritus sanctus figuratur, de quo idem Redemptor noster dicit: Ignem veni mittere in terram? Aaron ergo et Hur graves manus Moysi sustinent, atque sustentando leviores
Abbreviated transcription (Latin):
uruntur: Plus ergo peni.¬
tens mulier pascebat in¬
tus: quam phariseus dñm
pascebat foris: Quia ab estu
carnaliũ quasi hynulus re-¬
demptor nr̃ ad illius men¬
tem fugerat: quam post
intiorum ignem penitentie
umbra temperabat: Pense.¬
mus quantȩ pietatis finit:¬
peccatricẽ mulierem non so¬
lum ad se admittere: sed ei
etiam ad tangendũ pedes
prebere: Consideremus gra¬
tiam misericordis dei: et
damnemus multitudinẽ
reatus nr̃i: Ecce peccatores
uidet. et sustinet: Resisten¬
tes tolerat: et tamen cotidie
per euangłium clementen
uocat: Confessionẽ nrãm ex
puro corde desiderat: et
cuncta quȩ deliquimus
emperauit nobis di¬
strictionẽ legis: mi¬
scđia redemptoris: In illa
quippe scriptũ est: Siquis
hoc uel illud fecerit: morte
moriatur: Siquis hec uel
illa fecerit: lapidibus ob¬
ruatur: Apparinit conditor
et redemptor nr̃ in carne:
confessiom peccatorũ non
penam sed uitam promit¬
tit: Mulierẽ sua uulnera

Expanded text:
uruntur. Plus ergo poeniuruntur. Plus ergo poenitens mulier pascebat intus quam Pharisaeus Dominum pascebat foris, quia ab aestu carnalium quasi hinnulus Redemptor noster ad illius mentem fugerat, quam post vitiorum ignem poenitentiae umbra temperabat. 8. Pensemus quantae pietatis peccatricem mulierem non solum ad se admittere, sed ei etiam ad tangendum pedes praebere. Consideremus gratiam misericordis Dei, et damnemus multitudinem reatus nostri. Ecce peccatores videt et sustinet, resistentes tolerat, et tamen quotidie per Evangelium clementer vocat. Confessionem nostram ex puro corde desiderat, et cuncta quae delinquimus emperavit nobis districtionem legis misericordia Redemptoris. In illa quippe scriptum est: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur. 1598 Si quis haec vel illa fecerit, lapidibus obruatur . Apparuit conditor et Redemptor noster in carne, confessioni peccatorum non poenam, sed vitam promittit; mulierem sua vulnera
Abbreviated transcription (Latin):
phariseũ ueritas pa¬
scebat᷑ fori̾ apud peccatricẽ mu¬
lierẽ sed tamen conuersã. pasce¬
bat᷑ intuᷤ:. Vnde et ei scã ȩccła quẽ
sub specie hinuli ceruoꝵ querit:
in canticiꝰ canticoꝵ dicit. Indica mͥ
quẽ diligit anima mea: ubi pascaᷤᷤ
ubi cubẽ m meridie: Ceruorũ
quippe hinulus dñs apel¬
latur: iuxta assumptã car¬
nem antiquorũ filius pa¬
trum: feruentior uero in me¬
ridiȩ estus ardescit: et um¬
brosum locum hynulus que¬
rit: quem estus igne non af¬
ficit: In illis ergo cordibus
dñs requiescit: quȩ amor
presentis scłi non incendit:
Quȩ carnis desideria non ex¬
urunt: quȩ incensa suis an¬
xietatibus in huius mundi
concupiscentiis non ardescũt:
Unde et mariȩ dicitur: Sp̃s
sc̃s super ueniet in te: et uir¬
tus altissimi obumbrabit ti¬
bi: Umbrosa ergo loca m
meridie ad pascendum hy¬
nulus querit: quia talibus
mentibus dñs pascitur. quȩ
per respectũ gr̃ȩ temperate:
corporalibus desideriis non

Expanded text:
Pharisaeum Veritas pascebatur foris, apud peccatricem mulierem, sed tamen conversam, pascebatur intus. Unde et ei sancta Ecclesia, quem sub specie hinnuli cervorum quaerit, in Canticis canticorum dicit: Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie . Cervorum quippe hinnulus Dominus appellatur, juxta assumptam carnem antiquorum filius patrum. Ferventior vero in meridie aestus ardescit, et umbrosum locum hinnulus quaerit, quem aestus igne non afficit. In illis ergo cordibus Dominus requiescit, quae amor praesentis saeculi non incendit, quae carnis desideria non exurunt, quae incensa suis anxietatibus in hujus mundi concupiscentiis non arescunt. Unde et Mariae dicitur: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Umbrosa ergo loca in meridie ad pascendum hinnulus quaerit, quia talibus mentibus Dominus pascitur, quae per respectum gratiae temperatae corporalibus desideriis non
Abbreviated transcription (Latin):
ant: nulla periturarũ rerũ
damna perturbent: Si enm
fixa mente mansura damna
pertimescitis: damna rerũ
transeuntiũ grauia non puta¬
tis: Si eterne retributionis
glam conspicitis: de tempo¬
rali iniurra non doletis:Co¬
lerate ergo aduersarios ur̃os:
sed ut frẽs diligite quos tole¬
ratis: Eterna prȩmia. pro dã¬
nis temporalibꝰ querite: Nec
quisquã ur̃m. suis se uiribus
hanc implere posse confidat:
sed obtinete precibus: ut ip¬
se hanc qui imperat prestet:
Et scimus. quia petentes li¬
benter exaudiet: quando hoc
petitur largiri quod iubet:
Cum continue pulsatur in
prece: concite opitulatur m

Expanded text:
ant, nulla periturarum rerum ant, nulla periturarum rerum damna perturbent. Si enim fixa mente mansura damna pertimescitis, damna rerum transeuntium gravia non putatis; 1618 si aeternae retributionis gloriam conspicitis, de temporali injuria non doletis. Tolerate ergo adversarios vestros, sed ut fratres diligite quos toleratis. Aeterna praemia pro damnis temporalibus quaerite. Nec quisquam vestrum suis se viribus hanc implere posse confidat, sed obtinete precibus ut ipse hanc qui imperat praestet. 1619 Et scimus quia petentes libenter audit, quando hoc petitur largiri quod jubet. Cum continue pulsatur in prece, concite opitulatur in
Abbreviated transcription (Latin):
citur: quando mens nr̃a
et inter tẽptamenta eius.
a delectatione atq consen¬
su non trahitur: et inter
contumelias proximi custo¬
ditur ab odio: et inter fla¬
gella dei cõpescitur a mur-¬
muratione: Nec hȩc agenteᷤ.
retribui nobis presentia bo¬
na requiramus: Nam pro la¬
bore pacientiȩ:bona sperã¬
da sunt sequẽntis uitȩ. Ut
tunc prȩmiũ nr̃i laboris in¬
cipiat: quando omnis iam
labor funditus cessat: Unde
et per psalmistã dicitur:
Non in finem obliio erit
pauperis: pacientia paupe¬
rũ non peribit in finẽ. Qua¬
sienim pacientia pauperũs¬
perisse cernitur: cum nichil
pro illa in hac uita humili.¬
bus recõpensatur: Sed paci-¬
entra pauperũ in finem nos
peribit: quia tunc eius gła
percipitur: cum simul om̃ia
laboriosa terminant᷑: Serua¬
te ergo frẽs in mente patien¬
tiam: eamq cum res exigit.
exercete in operatione: Nul¬
lum ur̃m ad odium proximi.
contumeliosa uerba cõmoue¬

Expanded text:
citur quando mens nostra citur quando mens nostra et inter tentamenta ejus a delectatione atque consensu non trahitur, et inter contumelias proximi custoditur ab odio, et inter flagella Dei compescitur a murmuratione. Nec haec agentes, retribui nobis bona praesentia requiramus; nam pro labore patientiae bona speranda sunt sequentis vitae, ut tunc praemium nostri laboris incipiat, quando omnis jam labor funditus cessat. Unde et per Psalmistam dicitur: Non in finem oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem . Quasi enim perisse patientia pauperum cernitur, cum nihil pro illa in hac vita humilibus recompensatur. Sed patientia pauperum in finem non peribit, quia tunc ejus gloria percipitur, cum simul omnia laboriosa terminantur. Servate ergo, fratres, in mente patientiam, eamque, cum res exigit, exercete in operatione. Nullum vestrum ad odium proximi contumeliosa verba commove
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ: Nullo iste gladioper¬
cussus occubuit: et tamen
coronam̃ pacientiȩ quã in
mente tenuit: in egressio¬
ne percepit: Probamus co¬
tidie uerum esse. quod an-¬
te nos dictum est: quod
scã eccł̃a electorũ fioribus
plena: habet in pace lilia:
in bello rosas: Sciendũ pre-¬
terea est: quod tribus mo.¬
dis uirtus pacientie exerce¬
ri solet: Alia namq sunt
quȩ a deo:alia quȩ ab anti¬
quo aduersario: alia quȩ a
proximo sustinemus: A pro¬
ximo namq persecutiones.
damna et contumelias: ab
antiqͦ uero aduersario.tẽs¬
tamenta: a deo autẽ. Nagel¬
la toleramus: Sed in omni.¬
bus tribus nis modis. ui¬
gilanti oculo semet ipsam
debet mens circumspicere:
ne contra mala proximi. per¬
trahatur ad retributionem
mali:ne contra tẽptamen.¬
ta aduersarii. seducatur ad
delectationẽ uel consensũ
delicti: ne contra flagella
opificis. ad excessum proru¬
at murmurationis: Perfe¬
cte enim aduersarius uin-¬

Expanded text:
ceptum? Nullo iste gladio perceptum? Nullo iste gladio percussus occubuit, et tamen coronam patientiae quam in mente tenuit in egressione percepit. Probamus quotidie verum esse quod ante nos dictum est, quia sancta Ecclesia, electorum floribus plena, habet in pace lilia, in bello rosas. 9. Sciendum praeterea est quod tribus modis virtus patientiae exerceri solet. Alia namque sunt quae a Deo, alia quae ab antiquo adversario, alia quae a proximo sustinemus. A proximo namque persecutiones, damna et contumelias; ab antiquo vero adversario tentamenta; a Deo autem flagella toleramus. Sed in his omnibus tribus modis vigilanti oculo semetipsam debet mens circumspicere, ne contra mala proximi pertrahatur ad retributionem mali, ne contra tentamenta adversarii seducatur ad delectationem vel consensum delicti, ne contra flagella opificis ad excessum proruat murmurationis. Perfecte enim adversarius vin
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt: sed dicere aliqͥd
nullo modo potuerunt: Alii
om̃ino nichil uiderunt:
sed omnes qui aderant ita
uehementissimus timor per¬
culit: ut nullus egredien¬
te illa scã anima illic stare
potuisset. Et hi ergo qui
uiderant. et hi qui omnino
nichil uiderant: uno om̃s
timore perculsi. et territi fu-¬
gerunt: nullusq illic assiste.¬
re illo moriente potuit:
omp̃s deus qualiter terre¬
at. quando districtus iu¬
dex uenturus est: sisic ad¬
sistententes terruit. quãn¬
do gratus remimerans ue-¬
nit: Aut qualiter timeri
potest cum uideri poterit:
si sic mentes presentiũ stra.¬
uit. et quando uiderinor
uata illa in ȩccłastica pace
pacientia: ad quantũ hunc
retributionis culmen eue¬
xit: Quid huic suus conch¬
tor intus dedit: de quo
nobis tantam głam in die
eius exitus et foris innotu¬
it: Quibus hunc credamu
nisi scĩs martiribus sociatũ:
quem attestante ppło corpo¬
reis quoq oculis. a beatis
spiritibus constat esse sus¬

Expanded text:
viderunt, sed dicere aliquid viderunt, sed dicere aliquid nullo modo potuerunt; alii omnino nihil viderunt; sed omnes qui aderant ita vehementissimus timor perculit, ut nullus, egrediente illa sancta anima, illic stare potuisset. Et hi ergo qui viderant, et hi qui omnino nihil viderant, uno omnes timore perculsi et territi fugerunt, nullusque illic assistere illo moriente potuit. otens Deus qualiter terreat quando districtus judex venturus est, si sic assistentes terruit quando gratus et remunerans venit; aut qualiter timeri potest cum videri potuerit, si sic mentes praesentium stravit et quando videri non mi, servata illa in Ecclesiastica pace patientia, ad quantum hunc retributionis culmen evexit. Quid huic suus conditor intus dedit, de quo nobis tantam gloriam in die ejus exitus et foris innotuit? Quibus hunc credamus nisi sanctis martyribus sociatum, quem, attestantibus corporeis quoque oculis, a beatis spiritibus constat esse sus
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ ad edificationẽ loquar
finit quidã diebus nr̃is ste.¬
phanus nomine: pater
monasterii iuxta reatine
sunt multi qui illum noue.¬
runt: eiusq uel uitam uel
obitum narrant: Erat autẽ
huuis lingua rustica: sed
docta uita: hic pro amore
celestis patriȩ cuncta despexerat.
possidere in hoc mundo aliquid¬
fugiebat: Tumultus deuita¬
bat hominũ: crebris ac pro¬
lixioribus orationibus inten.¬
tus erat: Uirtus tamen pa¬
cientiȩ uehementer in eo ex¬
creuerat: ita ut eum sibi
amicum crederet: qui sibi
molestiȩ aliquid irrogasset:
Reddebat contumeliis grãs:
Siquod in ipsa sua ioprã¬
ei damnũ fuisset illatũ: hoc
maximũ lucrum putabat:
Omnes suos aduersarios:
nil aliud quam adiutores
estimabat: hunc cum dies
mortis eius egredi de corpo¬
re urgeret: conuenerunt
multi: ut tam sc̃ẽ animȩ
de hoc mundo recedenti.su¬
as ammas cõmendarent:
Cumq cirta lectum illius
hi qui conuenerant omneᷤ
assisterent: alii corporeis
oculis ingredientes angłoˢ

Expanded text:
entiae ad aedificationem loquar. 8. Fuit quidam diebus nostris Stephanus nomine, pater monasterii juxta Reatinaesunt multi qui illum noverunt, ejusque vel vitam vel obitum narrant. Erat autem hujus lingua rustica, sed docta vita. Hic pro amore coelestis patriae cuncta despexerat, possidere aliquid in hoc mundo fugiebat; tumultus devitabat hominum, crebris ac prolixioribus orationibus intentus erat. Virtus tamen patientiae in eo vehementer excreverat, ita ut eum sibi amicum crederet, qui sibi molestiae aliquid irrogasset; reddebat contumeliis gratias; si quod in ipsa sua inopia damnum ei fuisset illatum, hoc maximum lucrum putabat; omnes suos adversarios nihil aliud quam adjutores aestimabat. Hunc cum dies mortis egredi de corpore urgeret, convenerunt multi, ut tam sanctae animae 1617 de hoc mundo recedenti suas animas commendarent. Cumque circa lectum illius hi qui convenerant omnes assisterent, alii corporeis oculis ingredientes angelos
Abbreviated transcription (Latin):
quem ego bibiturus sume
Cui cum protinus responde¬
rent possumu̾s: ilico dñs
respondit dicens: Calicẽ qui¬
dẽ meũ bibetis: Quid eñi per ca¬
licẽ: nisi dolorẽ passionis acci¬
ꝑimus: De quo altas dicit:
Pater: si fieri potest: tran¬
seat a me calix iste: Et rebe.¬
dei filii. id est racobus et io¬
hes. non uterq per martiri.¬
um occubuit: et tamen qͦd
uterq calicem biberet audi¬
uit: Iohes namq nequaquã
per martiriũ uitam finiuit:
sed tamen martir extitit:
quia passionẽ quam non
suscepit in corpore. seruauit
in mente: Et nos ergo hoc
exemplo sine ferro marti
entiam ueraciter in animo
custodimꝰ ¶Non ab re arbi¬

Expanded text:
quem ego bibiturus sum? quem ego bibiturus sum? Cui cum protinus responderent: Possumus, illico Dominus respondit, dicens: Calicem quidem meum bibetis. Quid enim per calicem, nisi dolorem passionis accipimus? De quo alias dicit: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Et Zebedaei filii, id est Jacobus et Joannes, non uterque per martyrium occubuit, et tamen quod uterque calicem biberet audivit. Joannes namque nequaquam per martyrium vitam finivit, sed tamen martyr exstitit, quia passionem quam non suscepit in corpore servavit in mente. Et nos ergo hoc exemplo sine ferro esse entiam veraciter in animo custodimus. Non abs re arbi
Abbreviated transcription (Latin):
raciter pacientiã seruat: qͥ
et ad tempus aliena mala
sine dolore tolerat: et hȩc
eadem retractans. pertulis¬
se se talia exultat: ne bonũ
pacientiȩ qu̾ietis tempore
pereat: quod in perturba¬
tionibus custoditur: Sed
quia natalem martiris ho¬
dierna die colimus frẽs mei:
nequaquã nos a uirtute pa
cientiȩ enis. estimare extra¬
neos debemus: Si enim ad¬
iuuante nos dño. uirtutẽ
pacientiȩ seruare contendi¬
mus: et in pace ȩccłȩ uiui¬
mus: et tamen martirii
palmam tenemus Duo quip
pe sunt. martirii genera:
Unum in mente: aliud in
mente simul et actione:
etiam si nullo ferro percu¬
tientiũ trucidemur: Mori
quippe a persequente: mar¬
tirium in aperto opere est.
ferre uero contumelias:
odientem diligere: martimi.¬
um est in occulta cogitati.¬
one: Nam quia duo sunt
martirii genera: unum in
occulto opere. aliud in pu¬
blico: testatur ueritas que
debedei filios requirit di¬
cens: Potestis bibere calicẽ:

Expanded text:
raciter patientiam servat, qui raciter patientiam servat, qui et ad tempus aliena mala sine dolore tolerat, et haec eadem retractans, pertulisse se talia exsultat, ne bonum patientiae quietis tempore pereat, quod in perturbationibus custoditur. 7. Sed quia natalem martyris hodierna die colimus, fratres mei, nequaquam nos a virtute ejus patientiae existimare extraneos debemus. Si enim, adjuvante nos Domino, virtutem patientiae servare contendimus, et in pace Ecclesiae vivimus, et tamen martyrii palmam tenemus. Duo qupe sunt martyrii genera: unum in mente, aliud in mente simul et actione. etiamsi nullo ferro percutientium trucidemur. Mors quippe a persequente, martyrium in aperto opere est: ferre vero contumeliodientem diligere, martyrium est in occulta cogitatione. Nam quia duo sunt martyrii genera, unum in occulto opere, aliud in publico, testatur Veritas, quae Zebedaei filios requirit, dicens: Potestis bibere calicem
Abbreviated transcription (Latin):
tuit: ab aperto certamine
interim recedens: in secreta
cogitatione deceptionis tẽ¬
pus inquirit: Et qui publi¬
cum bellum perdidit: ad
exhibendas occulte insidiaᷤ
exardescit. Quietis namq:
iam tempore. ad uictoris
amimũ redit: et uel dam¬
na rerum. uel iniuriarũ
iacula ad memoriã redu¬
cit: cunctaq quȩ sibi illata
sunt uehementer exagge.¬
rans: fuisse intolerabilia
ostendit: Et quiescentiani.
mum tanto furore contur.¬
bat: ut plerumq uir pati.¬
ens illa se ȩquanimiter
tolerasse. etiam post uicto¬
riam captiuus erubescat:
seq non reddidisse contu¬
melias doleat: et deterio¬
ra rependere si occasio pre.¬
beatur querat: Quibus er
go sunt similes isti: insi his
qui per fortitudinẽ in cam.¬
po uictores sunt. sed per ne¬
gligentiã postmodũ. intra
arbis claustra capiuntur
Quibus isti sunt similes:¬
nisi his quos irruens grauis
languor a uita non subtrahit.
sed leniter ueniens recidiua
febris occidit: Ille ergo ue¬

Expanded text:
tuit, ab aperto certamine tuit, ab aperto certamine interim recedens, in secreta cogitatione deceptionis tempus inquirit, et qui publico bello perdidit, ad exhibendas occulte insidias exardescit. Quietis namque jam tempore ad victoris animum redit, et vel damna rerum, vel injuriarum jacula ad memoriam reducit; cunctaque quae sibi illata sunt vehementer exaggerans, fuisse intolerabilia ostendit, et quiescentis animum 1616 tanto furore conturbat, ut plerumque vir patiens illa se aequanimiter tolerasse etiam post victoriam captivus erubescat; seque non reddidisse contumelias doleat, et deteriora rependere, si occasio praebeatur, quaerat. Quibus ergo isti sunt similes, nisi his qui per fortitudinem in campo victores sunt, sed per negligentiam postmodum intra urbis claustra capiuntur? Quibus isti sunt similes,nisi his quos irruens gravis languor a vita non subtrahit, sed leviter veniens recidiva febris occidit? Ille ergo ve
Abbreviated transcription (Latin):
eo quidem tempore quo ad.¬
uersa patiuntur. uel contu.¬
melias audiunt: nullo do¬
lore pulsentur: Et sic paci¬
entiam exhibeant. ut custo¬
dire etiam cordis innocenti¬
am curent: Sed cum post
paululũ. hȩc ipsa quȩ per¬
tulerunt ad memoriã reuo¬
cant: igne uehementissimi
doloris instigantur: Argu¬
menta ultionis inquirunt:
et mansuetudinẽ quamto¬
lerantes habuerunt: in re¬
tractatione sua semetipsos
diiudicantes pertunt Qal¬
lidus namq aduersarius.
bellum contra duos mouet:
unum uidelicet infiãmans
ut contumelias prior infe¬
rat: alterum uero prouo¬
cans: ut contumelias lesuᷤ
reddat: Sed quia eius iictor¬
iam extitit. quem ad pro¬
ferendas contumelias com¬
mouit: contra illum acriuᷤ
dolet: quem ad reddendas
imurias cõmouere non po¬
tuit: Unde fit. ut tota se
uirtute contra eum erigat:
quem contumelias fortiter
pertulisse considerat: Quẽ.
quia cõmouere in ipsa mmiu¬
riarum iaculatione non po.¬

Expanded text:
eo quidem tempore quo adeo quidem tempore quo adversa patiuntur vel contumelias audiunt nullo dolore pulsentur, et sic patientiam exhibeant, ut custodire etiam cordis innocentiam curent. Sed cum post paululum haec ipsa quae pertulerint ad memoriam revocant, igne vehementissimi doloris instigantur, argumenta ultionis inquirunt, et mansuetudinem quam tolerantes habuerunt, in retractatione sua semetipsos dijudicantes perdunt. 6. Callidus namque adversarius bellum contra duos movet, unum videlicet inflammans ut contumelias prior inferat; alterum vero provocans, ut contumelias laesus reddat. Sed quia ejus jam victor exstitit quem ad proferendas contumelias commovit, contra illum acrius dolet, quem ad reddendas injurias commovere non potuit; unde fit ut tota se virtute contra eum erigat, quem contumelias fortiter pertulisse considerat. Quem quia commovere in ipsa injuriarum jaculatione non po
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qui idcirco malum nos
retribuit quia nequaquã
ualet: proculdubio ut pre¬
diximus patiens non est: quia
pacientia non in ostensione
inquiritur. sed in corde: Per
inpacientiȩ autem uicium:
ipsa uirtutũ nutrix doctri¬
na dissipatur: Scriptũ namq
est: Doctrina uiri. per pacien¬
tiam noscitur Ganto ergo
quisq minus ostenditur
doctus: quanto conuincitur
minus patiens:Neq enim
potest ueraciter bona docen¬
do impendere:siuiuendo
nesciat ȩquanimiter aliena
mala tolerare: Quanto enĩ
culmine uirtus pacientiȩ
polleat: rursus salomonin¬
dicat dicens: Melior est pa¬
tiens uiro forti: et qui dña¬
tur animo suo expugnato¬
uictoria urbes expugnare:
quia extra sunt quȩ uin¬
cuntur: Maius autẽ est qͦd
per pacientiã uincitur: quia
ipse a se animus superatur:
Et semet ipsum sibimet ip¬
si subicit: quando eum pa¬
cientia in humilitate tole¬
rantiȩ sternt: Sciendũ ue¬
ro est: quod plerumq eue¬
nire patientibus solet: ut

Expanded text:
Sed qui idcirco malum non Sed qui idcirco malum non retribuit quia nequaquam valet, procul dubio, ut prdiximus, patiens non est, quia patientia non in ostensione inquiritur, sed in corde. Per impatientiae autem vitium ipsa virtutum nutrix doctrina dissipatur. Scriptum namque est: Doctrina viri per patientiam noscitur . Tanto ergo quisque minus ostenditur doctus, quanto convincitur minus patiens. Neque enim potest veraciter bona docendo impendere, si vivendo nesciat aequanimiter aliena mala tolerare. Quanto enim culmine virtus patientiae polleat, rursus Salomon indicat, dicens: Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatovictoria urbes expugnare, quia extra sunt quae vincuntur. Majus autem est quod per patientiam vincitur, quia ipse a se animus superatur, et semetipsum sibimetipsi subjicit, quando eum patientia in humilitate tolerantiae sternit. Sciendum vero est quod plerumque evenire patientibus solet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis dñari discimus: hoc
psum incipimus possidere
quod sumus: Pacientia ue¬
ra est aliȩna mala ȩquani¬
initer perpeti: contra eũ
quoq qui mala irrogat.
nullo dolore morderi: Nã
qui sic proximi mala por
tat ut tamen tacitus dole¬
at: et tempus digne retri¬
butionis querat: pacienti¬
am non exhibet sed often¬
dit. Scriptũ quippe est: Ca¬
ritas patiens est: benigna
est: Datiens namq est: ut
aliena mala toleret: Benig¬
na uero est: ut ipsos etiam
quos portat amet: Hinc
namq per semet ipsam ue¬
ritas dicit: Diligite inimicoᷤ
urõs: benefacite his qui uos
oderunt: Orate pro perse.¬
quentibus et calumniantibꝰ
uos Urtus itaq est coram
hominibus aduersarios to¬
lerare: sed uirtus coram deo
diligere: Quia hoc solũ ds̃
sacrificiũi accipit: quod an¬
te eius oculos in altari bo¬
ni operis flãma caritatis
incendit Sciendũ uero est.¬
quod plerumq ideo patien.
tes indemur: quia retribu¬
ere mala non possumus:

Expanded text:
ipsis dominari discimus, hoc ipsis dominari discimus, hoc ipsum incipimus possidequod sumus. Patientia vero est aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat nullo dolore morderi. Nam 1615 qui sic proximi mala potat, ut tamen tacitus doleat, et tempus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostendit: scriptum quippe est: Charitas patiens est, benigna est . Patiens namque est, ut aliena mala toleret; benigna vero est, ut ipsos etiam quos portat amet. Hinc namque per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui vos oderunt: orate pro persequentibus et calumniantibus vos . Virtus itaque est coram hominibus adversarios tolerare, sed virtus coram Deo diligere, quia hoc solum Deus sacrificium accipit, quod ante ejus oculos in altari boni operis flamma charitatis incendit. 5. Sciendum vero quod plerumque ideo patientes esse videmur, quia retribuere mala non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
mnes ¶electi quia
summi capitis membra
sunt: caput quoq suum in
passionibus sequuntur: et
ipsos aduersarios in sua mor¬
te sentiunt. de quorũ uita
presumebant: ut tanto eis
crescat mertes operis: quan¬
to eis uirtutis lucrum profi.
cit ex alienȩ damno carita¬
tis: Sed quta dura sunt quȩ
predicuntur de afflictione
mortis: protinus consolatio
subditur de gaudio resurre¬
ctionis: cum dicitur: Capil¬
lus de capite ur̃o non peri¬
bit: Scimus fratres: quia ca¬
ro incisa dolet: capillus in¬
cisus non dolet: Ait ergo¬
dñs martiribus suis: Capil.¬
lus de capite ur̃o non peri¬
bit: Ulidelicet aperte dicens:
Cur timetis ne pereat quod
incisum dolet: quando et il.¬
lud in uobis perire non po¬
test. quod incisum non dolet:
Sẽquitur: In pacientia ur̃a:
possidebitis animas ur̃as: Id¬
circo possessio animȩ in uir¬
tute pacientiȩ ponitur: quia
radix omniũ custosq uirtu.¬
tum pacientia est: Per paci-¬
entiam uero possidemus ani¬
mas nr̃as: quia dum nobis

Expanded text:
 electi, quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passionibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant, de quorum vita praesumebant: et tanto eis crescat merces operis, quanto eis vicit ex alienae damno charitatis. 4. Sed quia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio subditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam vero possidemus animas n
Abbreviated transcription (Latin):
cte intelligimus: et iubem᷑:
Prohibemur scilicet. ubi no¬
bis dicitur: nolite diligere
mundũ: Iubemur autẽ. ubi
nobis dicitur. diligite mimi¬
cos urõs: Ipsi sunt enĩ mun¬
dus: qui nos odit: Ergo pro¬
hibemur diligere in illo. qͦd
ipse diligit in se ipso: et u¬
bemur diligere in illo. quod
ipse odit in se ipso: Uicium
quippe in illo diligere prohi¬
bemur: iubemurq diligere
naturã: cum ipse in se dili¬
gat uicium. oderitq natu-¬
ram: ut nos eum et diliga¬
mus et oderimus recte: cũ
se ipse diligat oderitq per¬
uerse:

Expanded text:
cte intelligimus, et jubemur: cte intelligimus, et jubemur: prohibemur scilicet, ubi nobis dicitur, Nolite diligere mundum ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt dus, qui nos odit. Ergo prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso, et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam, ut nos eum et diligamus, et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque perverse.
Abbreviated transcription (Latin):
meritis suis. quorum nulla
bona prȩcesserant opera:Nor
natura: quȩ tota fuerat per
liberum arbitriũ in ipsa ra-¬
dice uiciata: sed gratinta
hoc est uera gr̃a: Qui enm
de mundo mundũ elegit:
fecit quod eligeret non in¬
uenit: quia reliquiȩ per ele¬
ctionẽ gr̃e saluȩ facte sunt:
Si autẽ gr̃a inquit: iam nor
ex operibus: Alioquin: gr̃a
iam non est gr̃a: Octaua le.
iautem queratur quo¬
Imodo se diligat mun-¬
dus perditionis: qui odit
mundũ redẽptionis: diligit
se utiq falsa dilectione. non
uera: Promde falso se diligit:
et uere odit: Qui enim di¬
ligit iniquitatẽ: odit animã
suam: Sed diligere se dici-¬
tur: qm̃ miquitatẽ qua
iiquus est diligit: et rur¬
sus odisse se dicitur: qm̃
quod ei nocet hoc diligit:
Odit ergo in se naturam:
diligit ucium: Odit quod
factus est per dei bonitatẽ:
diligit quod in eo factum
est per liberam uoluntatẽ:
Unde nos quoq: illum di¬
ligere. et prohibemur si re.¬

Expanded text:
meritis suis, quorum nulla meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . 4. Si autem quaeratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione, non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si re
Abbreviated transcription (Latin):
lius hominis ut iudicet
mundum: sed ut saluetur
mundus per ipsum: Et in
epła sua ioħes ait: Aduoca.¬
tum habemus ad patrem.
propiciator est peccatorũ
nr̃orum: Non tantũ nr̃orũ:
sed et totius mundi: Totus
ergo mundus ȩccła est: et
totus mundus odit eccl̃am:
Mundus igitur odit mun¬
dum: inimicus reconciliatũ:
damnatus saluatũ: inqui¬
natus mundatũ: Sed iste
mundus quem deus in xp̃o
reconciliat sibi. et qui per
peccatũ omne donatur: de
mundo electus est mimico.
damnato. contaminato¬
quippe massa quȩ tota
in adam periit. fiunt uasa
dus pertinens ad reconcili¬
ationẽ: quem mundus odit.
ex eadem massa pertinens
ad uasa irȩ: quȩ perfecta
sunt ad perditionẽ: Demq
cum dixisset si de mundo
essetis. mundus quod suũ
erat diligeret: continuo sub¬
iecit: Quia uero de mundo
non estis: sed ego elegi uos
de mundo: propterea odit
uos mundus. Ergo et ipsi
inde erant: Unde ut non
essent: electi sunt inde:no

Expanded text:
lius hominis ut judicet lius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . » Et in Epistola sua Joannes ait: « Advocatum habemus ad Patrem propitiator est peccatorum nostrorum, non tantum nostrorum, sed etiam totius mundi . » Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui per peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminatoquippe massa quae tota in Adam periit, fiunt « vasdus pertinens ad reconciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . » Denique cum dixisset, « Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret, » continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ab eo continet unde
turpatur: nisi diligat undde
honestatur: Merito itaq
magister bonus dilectionẽ
sic sepe cõmendat: tanquã
sola precipienda sit: sine
qua non possunt prodesse
cȩtera bona: et quȩ non po¬
test haberi sine cȩteris bo¬
nis: quibus homo efficitur
ro hac autem dilectio¬
ne: pacienter debemuᷤ
etiam mundi odia sustinere:
Necesse est enim ut nos
oderit. quos cerint nolle
quod diligit: Sed plurimũ
nos de se ipso dñs consola¬
tur: Qui cum dixisset hȩc
mando uobis. ut diligatis
inuicem: adiecit atq ait: Si
mundus uos odit: scitote
qm̃ me priorem uobis odio
habuit: Cur ergo se membrũ
supra uerticem extollit: Le.¬
cusas esse in corpore: si non
uis odium mundi sustinere
i de mundo inquit es¬
setis: mundus quod su¬
um erat diligeret: Uniuerse
utiq hoc dicit eccłȩ: quam
plerumq: etiam ipsam mus¬
di nomine appellat: sicut est
illud: Deus erat in xp̃o:
mundum reconcilians sibi:
Itemq illud: Non uenit fi¬

Expanded text:
Quis ab eo continet unde Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur ro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere i de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . » Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit fi
Abbreviated transcription (Latin):
enim uera dilectione dilige¬
remus inuicem: nisi diligen¬
iligit enim unusquisq
proximũ tanquã se¬
ipsum: si diligit deum: Nam
hic est fructus noster: De
fructu itaq nobis mandanˢ.
hȩt mando inquit uobis:
ut diligatis inuicem: Unde
et apls paulus cum contra
opera carnis cõmendare
fructum sp̃s uellet: a capi¬
te hoc posuit: Fructus in qͥt
sp̃s: caritas est: Ac deinde
cetera. tanquã ex isto capi¬
te exorta et religata conte¬
xuit: Quȩ sunt: gaudium:
pax. longanimitas: bonitaᷤ.
benignitas: fides: mansue¬
uis autem bene gau¬
det:qui bonum non
diligit unde gaudet: Quis
pacem ueram nisi cum illo
potest habere: quem uera¬
citer diligit.: Quis est lon¬
ganimis in bono perseueran¬
ter manendo: nisi ferueat
diligendo: Quis est benig¬
nus: nisi diligat cui opitula¬
tur: Quis bonus: nisi dili¬
gendo efficiatur: Quis salu¬
briter fidelis: nisi ea fide quȩ
per dilectionẽ operatur.:
cui non dilectio moderetur:

Expanded text:
enim vera dilectione diligeenim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligenigit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansueuis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? cui non dilectio moderetur?
Abbreviated transcription (Latin):
et fructus ũr maneat: ut
quod cumq petieritis patrẽ
in nomine meo. det uobis:
De quibus uerbis. iam nos
quod dedit dñs disseruisse
meministis: Hic autẽ dicit:
sequenti scilicet lectione qũa
modo cum recitaretur audi¬
distis: hec mando uobis: ut
diligatis inuicem: Ac per hoc
nnitelligere debemus. hunc
esse fructũ nr̃m: de quo ait:
Ego uos eleguit eatis et fru¬
ctum afferatis: et fructus ue¬
t quod ad iunxit: ut
quod cumq petieritis
patrem in nomine meo det
uobis: tunc utiq dabit no¬
bis si diligamus inuicẽ: cũ
et hoc ipsum ipse dederit no¬
bis qui nos elegit non ha¬
bentes fructũ: quia non eũ
nos elegeramus: et posint
nos ut fructũ afferamus:
hoc est inuicem diligamus:
Quem fructum smne illo ha¬
bere non possumus: sicut
palmites facere sine uite ni¬
chil possunt: Karitas ergo
est fructus nr̃: quam defi¬
nit apłs: de corde puro et
conscientia bona. et fide nor
ficta: hac diligimus inuicẽ:
hac diligimus deum: Neq

Expanded text:
et fructus vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vet quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
multis iam periculis fessas
benignissimus pastor inqui¬
rat: ut sicut de baptistȩ
dñici hodie natiuitate gau¬
demus: ita de dei nr̃i recos¬
ciliatione letemur: cui est¬

Expanded text:
multis jam periculis fessas, benignissimus pastor inquirat: ut, sicut de Baptistae dominici hodie nativitate gaudemus, ita de Dei nostri reconciliatione laetemur: cui
Abbreviated transcription (Latin):
sit inumr: corpus et san¬
guis dicitur: Figuram pa¬
nis et uim habet faciente
dño: quia non habemus ĩ
usum carnem crudam co¬
medere et bibere sanguinẽ:¬
non quemadmedũ homĩe
per gr̃am. sed quasi filius
ex substancia patris⁊ta
uera est xp̃i caro. sicut ip̃e
dicit quam accipimus: et
uiuus: qui de celo descendiz
Sed caro non descendit de
dit de celo panis uĩuus:
sors est diuinitatis et cor¬
poris: et tu qui accipis
stancie: in illo iam paiti¬
cipas alimento. Ang̾time.¬

Expanded text:
sit, unde corpus et sanguis dicitur? Figuram panis et vini habet faciente Domino, quia non habemus in usu carnem crudam comedere, et bibere sanguinenon quemadmodum homines per gratiam, sed quia Filius ex substantia Patris: ita vera caro, sicut ipse dixit, quam accipimus, et uiuus qui de celo descendi. Sed caro non descendit e cdit panis e celo et panis uiuus? sors est diuinitatis et corporis. Et tu qstantiae in illo participaris alimento. Augusti