comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ fiit. Nuistũ cotũ ẽo ⁊ nichil aliuo eẽ. ⁊ no¬
luit cotũ cẽ. ⁊ aliuo nesse. Ec hac uoluntate pꝰca
fecit ut bona eẽnt que ẽs̃ bonũ erat sic̃ uid̾at ⁊
uoluerat. ⁊ ꝑmisit ut mala eẽnt. que eẽ bonũ
erat. quecũ bonis futura ẽẽ p̃uiderat: ⁊ ut eẽnt
cũbonis uoluerat. quia bonũ erat. Et erat qͥ dẽ
uoluntas eiꝰ eterna.: ⁊ de bonis ⁊ de malis. q̃uo
luit ut eẽnt: s nonerat notũ hominib donec
cõplerent᷑ ⁊ fierent. de qͥbꝰ bonis ⁊ mał uoluntas

Expanded text:
t justum totum esse, et nihil aliud esse; et voluit totum esse et aliud non esse. Et hac voluntate postea fecit ut bona essent quae esse bonum erat, sicut viderat et voluerat. Et permisit ut mala essent quae esse bonum erat, quae cum bonis futura esse praeviderat, et ut essent cum bonis voluerat quia bonum erat. Et erat quidem voluntas ejus aeterna et de bonis et de malis quae voluit ut essent; sed non erat notum hominibus donec complerentur et fierent, de quibus bonis et malis voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul que futura erant. cũ bonis priꝰquã erant.
⁊ considerauit quia mał ad uinctis bona cõmen¬
darentur. ⁊ puleriora een̾t conꝑatione maloꝵ.
⁊ bona cent mala int̾ bona. que non erant bona.
qm̃ ereis ornarentur bona ⁊ cõmendarent᷑: ⁊
ampliꝰ bonũ acciꝑent ad decorẽ ⁊ pulcritudinẽ
uniu̾soꝵ. Ꝙ respent cuncta in ordine suo: ⁊
uidit bona ibi ⁊ que sͥ bona non suerunt: ⁊ uo¬
lnie sic ẽt om̃ia ut boñ fuit. q ita boñ fuit ut up¬
dit:

Expanded text:
cul futura cum bonis priusquam erant et consideravit, quod his malis adjunctis bona commendarentur, et pulchriora fierent comparatione malorum, et bona essent mala inter bona quae non erant bona. Quoniam ex eis ornarentur bona et commendarentur, et amplius bonum acciperent ad decorem et pulchritudinem universorum. Et respexit cuncta in ordine suo: et vidit bona ibi, et quae bona sibi bona fuerunt, et voluit sic esse omnia ut bonum fuit, quia ita bonum fuit ut vidit
Abbreviated transcription (Latin):
cacionis euidentiꝰ demonstraret: quando dictũ:
homini ut portionẽ carnis sue ñ quidẽ super¬
fluã. s illiꝰ qđ suꝑfluũ erat in homine signũ
aufertet: ut ꝑhoc agnosceret. qr culpã ꝗͣ nat᷑a
ꝑ illã partẽ corporis traheret. gr̃a ꝑ sac̾mentũ
cireũcisionis emundaret. S qr circũcisio eas¬
tantũ que forisst̃ enormitates amputare pocest.
eas uͦ q̃ intrinsecus st̃ pollucionũ sordes munda¬
re ñpotest: uenit post eircũcisionẽ lauacrum
a que totũ purgans. ut ꝑfecta iusticia signaret᷑.
Rursũ qr pͥoris ppłi qui subtimore seruiebat. mun¬
dacio laboriosa fuit. ꝓpterea sacm̃tũ circũcisio¬
nis incarne que dolorẽ habet illi datũẽ.
nouo aũt ppło qͥ uoluntate ⁊ dilectione seruit.
sac̾m̃tũ instificationis inlauacro aque. que

Expanded text:
cationis evidentius demonstraret, quando dictum est cationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem carnis suae non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine signum auferret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rursum quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne, quod dolorem habet, illi datum est; novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in lavacro aquae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ eiꝰ q̃ ꝑ illa dat᷑ gr̃e sp̃uał. Oport̾e aũt. ut scdm
ꝓcessũ tempoꝵ. sp̃italiũ gr̃arũ signa mag̃ sẽꝑ
acmagis euidencia ac declarantia formarent᷑:
ut cũ effectu salutis. cresceret cognicio ueritatis.
Itaq sublege naturali primũ datast̃ sacm̃ta.
decimationes sacͥficia. ⁊ oblationes: ut incͤima¬
cione quidẽ peccatoꝵ remissio. insacͥficiis uero
carnis mortificatio. in oblacione aũt. boni operis
ex hibicio signaret᷑. S erat obscura significacio
hec in sacram̃to decimationis. ubi hõ de his que
possidedat partẽ obtulit. partẽ retinuit: ut
ad hunc modũ in co quoderat. qđ inꝑfectionis
⁊ defectꝰ fuit sibi tribueret. qđ uͦ adbonitatem
spectabat. eõ inputaret. Hoc sibi uoluerunt
nouẽ partes retente. qr nouenariꝰ sigñ in ꝑfecti¬
onis:: adenario ꝑfecto deficiens. Propterca
auc. quia obscur̾ signũ fuit emundacionis iude¬
cimatione: data÷ circũcisio. ut uirtutẽ iustifi¬

Expanded text:
stat. Oportet autem ut, secundum processum temporum, spiritualium gratiarum signa magis ac magis semper evidentia ac declaranda formarentur, ut cum effectu salutis cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia, et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio, in sacrificiis vero carnis mortificatio, in oblatione autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de his quae possidebat, partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo quod erat quod imperfectionis et defectus fuit sibi tribueret; quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novae partes retentae, quia novenarius signum est imperfectionis, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emendationis in decimatione, data est circumcisio, ut virtutem justifi
Abbreviated transcription (Latin):
riceperunt debito ꝑcipiendi baptistui:
hoc ueritati ⁊ racioni consentaneũ eise ꝓbat᷑.
ex counũ quemq obligari cepisse debito
baptismatis fuscipiendi. ex qͦt post iustitugio¬
preceptũ. uł ante institucionẽ consiliũ ꝑcepit
baptirandi. Qui enĩ necpriꝰ contemptor consi¬
lii. nec post p̃uaricator p̃cepti extitt. culpandꝰ
ñ fuit. nisi forte qͥs aut priꝰ aut postea ita igno¬
rans fuisse dicat᷑. ad quẽ diune institucioniᷤ
noticia ꝑ uenisset. nͥ eiꝰ culꝑa obstitisset. Quan¬

Expanded text:
ito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutiopraeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
moneret᷑. Quãuis gͦ inpassione. ip̃i ꝑquã consũ¬
matasunt om̃ia. uet̾is figure statꝰ finẽ acceꝑit.¬
⁊ noui constitucio sacram̃ti erardiũ: tam̃ ⁊ pͥꝰ
aliquanto temꝑe. ⁊ noua uichoatasunt ad con¬
suetudinẽ. ⁊ uetera post modũ aliꝗ̃ diu tole.¬
rata scdm dispensacionẽ. Simul gͦ fuerunt
utraq tempore illo. siue ante passionẽ siue post.
ab eo quando utchoatasunt noua. clonee post.¬
modã ueterast̃ int̾dicta. Et in isto medio tem¬
pors. qd suit baptismꝰ cũ circũcisione ab incho¬
acionc sua usq adpassionẽ. ip̃i. hoc fuit cutũ.¬
cisio cũ baptis mo post pasionẽ. ip̃i. usq ad illus
tempꝰ. quo ipsa circũcisio cepit ꝓhiberi. Sicut
eñi ante passionẽ. ipsa circũ cisio instatusuo ad
remediũ suscipiebat᷑. ⁊ tñ etiã tunc baptismus
sine perieło salutis ñ contẽpnebat᷑. abhis quibꝰ

Expanded text:
moneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam consummoneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem acceet novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Similiter ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione ab inchoatione sua usque ad passionem Christi, hoc fuit circumcisio cum baptismo, post passionem Christi usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur, et tamen tunc etiam baptismus sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃m. siue ꝑ discipłos. xp̃i. aliquandiu solũ ne
aconsuetudine abhorreret. inusũ ꝓductũ. nouis¬
sime aũt̃ quando in uniuersũ mundũ p̃dicatores
baptitare muissisc̃. generalit̃ insticutũ. Uident᷑
aut̃ hic tria quedã temꝑa distinguenda. Primũ
eñi ante baptismũ cut̃cisio sola statũ habuit.
⁊ suscipiebat᷑. ad iustificationẽ sine baptismo.
Nouissime aũt nunc post circũcisionẽ solus bap.¬
tismꝰ statũ habet. ⁊ celebrat᷑ ad salutẽ. sine circũ¬
firmaretur Oportuit enĩ ut ⁊ illa que fimen¬
da erant: nequaꝗͣ subito ł p̃cipitant̾ s paulatĩ
⁊ quasi c̃quadã reuerencia dimitterent᷑. ut os¬
tenderent᷑ bona fuisse tempore suo: ⁊ similiter
que incipienda erant. n subito in aucheutatẽ
assumerent᷑. s cñ mora ⁊ grauitate inchoarent᷑.
ne uelud aliena ⁊ pret̾ rẽ aliunde iaueta
silii auetiritas ubiq seruaret᷑. ⁊ humotia
causatio nediuma oꝑa rep̃hendere auderet. ad¬

Expanded text:
m, sive per discipulos Christi, aliquandiu solum, ne a consuetudine abhorreret in usum productum; novissime autem, quando in universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autem haec tria tempora distinguenda: Primum enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumfirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitarentur, sed paulatim, et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bquae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, ne velut aliena et praeter rem aliunde inducta silii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio ne divina opera reprehendere auderet, ad
Abbreviated transcription (Latin):
iołus ibaptisma. ip̃i. c hec distancia ÷ qd inbaptis¬
mo ioħis ꝑ intinctionẽ aque solũ sac̾mentũda¬
batur. inbaptismate uͦ rp̃i. cũ sac̾mento eciã res
uentur̃ ⁊ baptiratur̃ in spũ p̃dicauit. hic bapti¬
tans ad remissionẽ peccatoꝵ spm̃ infundit. Illic
hom̃ies baptizabant᷑ in noĩe uenturi. hichoĩes

Expanded text:
is et baptismum Christi haec distantia est, quod in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur. In baptismate vero Christi cum sacramento res etiam venturum, et baptizaturum se Spiritu praedicavit; hic baptizans ad remissionem peccatorum Spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi; hic homines
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dictũ÷ sicirtucidamini ap̃c nobis nichil
prod÷: iã de inceps ñ poterat circũcisio ad salu¬
tarat quibꝰ inuncta fuerat. sine periculo
salutis contẽpni. Nursũ quẽ admodũ inpͥnci¬
pio baptismꝰ a ioħe scd̾m solũ sacram̃tũ dabat᷑.
ut hi quibapti randi usũ ñ nouerant. erudi¬
rentur: sicin nouissimo aquibus dã fidelibus
circũcisio dispensatores sid̾m solũ sacram̃tũ
suscipiebat᷑. nehi quicutũcidi consueuerint

Expanded text:
um est: « Si circumcidimini, Christus nobis nihil prodest , » jam deinceps non poterat circumcisio ad salutaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circumcidi consueverant
Abbreviated transcription (Latin):
sit saename n tum babtisci. Iiii¬
uenitut eciã quando institutũ sit sacra.¬
menti ꝥaptism. ex qͦ de inceps licitũ non
fuit illud negligere. quando illuo suscipe debitũ
fuit. Et sunt quidẽ suꝑhoc diu̾se pluriũ estima¬
ciones. Alii dicunt ex eo institutũ baptisma. qͦ s
nichodemo nocte adse uenienti. modũ noue rege¬
insticucionẽ baptismi ex eo cepisse. qͦ ip̃s post re¬
surrectionẽ suã incelũ ascensurus. discipłos ad p̾-¬
dicandũ misit dicens. Ite docete om̃s gentes.
baptirantes eos in nomine patris. ⁊ filii. spc scĩ.
Quidã institucionẽ baptismi. ex eocepisse pu¬
tant. qͦ ioħs in aqͣ baptirare cepit. p̃dicans bap.¬
tiraturũ inspũ. Alii inpassione. xp̃i. quando dix̃.

Expanded text:
sit sacramentum baptismi. Quaeritur etiam quando institutum sit sacramentum baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium opiniones. Alii dicunt ex eo institutum baptisma, quo Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regeinstitutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et FilQuidam institutionem baptismi ex eo coepisse putant quod Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritum . Alii in passione Christi, quando dixit: «
Abbreviated transcription (Latin):
Quane institutũ sit sacr amentum babtiscoi.
Unc restat demonstrare. quare
institutũ: baptismi sac̾mentũ. ⁊ qͣre
circũcisio que loco illiꝰ olim posita fuisse pu¬
succedente baptismo ablatasit ł̃ mutata. Nã
siolĩ ꝑ circũcisionẽ summilit̾ ut nunc ꝑ baptis¬
mũ peccata dimittebãt᷑. quid necesse fuit. ut
ipsa cut̾cifio. succedente baptismi sacramento
mutaret᷑ Cur aut̃ accepta minꝰ ꝑfuisse credat᷑
que neglecta ñ minꝰ nocuisse affirmat᷑: Sicut

Expanded text:
Quare institutum sit sacramentum baptismi. Nunc restat demonstrare quare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse pusuccedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem, similiter ut nunc per baptismum, peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio, succedente baptismi sacramento, mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, qui neglecta non minus nocuisse affirmatur? Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
atoris sui acceꝑat conditꝰ. ꝑ gr̃an eiꝰ dẽ post¬
modũ acciꝑet glorificandis. Siegͦ conlitor
dĩ rationales sp̃s quos fecerat uaria sorte par¬
illis quos insua puritate reliquerat sursũ in
celo mansionẽ constituens. illos uͦ quos corꝑibꝰ
cerrenis sociauerat deorsũ int̾rena habitaciõc
disponens: utrisq regulã p̃ponens obedientie
quatinꝰ ⁊ illi ab coubi erant noncaderent. ⁊ isti
abeo ubi erant adid ubi ñ erant ascenderent:
ut cũ isti ꝑuenissent ⁊ illi nondiscessisent. sup̃
io qđ factierant adid ad qd facti erant ꝑtinge̾nt.
ut cũ eo essent a quo facti erant. fecit itaq dĩ
hominẽ ex dupplici substancia: corpꝰ scđ̾m ma¬
theriã de terra sumens. animã uero sine ma¬
theria de nichilo fingens. Qualit homo ad¬

Expanded text:
atoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postatoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postmodum acciperet glorifiDeus rationales spiritus, varia sorte pillis quos in sua puritate reliquerat sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia: corpus secundum materiam de terra sumens; animam vero sine materia de nihilo fingens. CAP. II.
Abbreviated transcription (Latin):
glorificando: ut sciret hiomo. qr si potuit dẽ tã dis¬
purẽ naturã corꝑis ⁊ anime ad unã fedationẽ atq
amicitiã coniung̾e̾. nequaꝗͣ ei in possibile futum
rationał creat̾e humilitatẽ licet longe inferio¬
re adsue głe participacionẽ sublimare. Nursũ¬
sitantũ gaudiũ÷ ⁊ canta ioc̃ditas uita ista mor¬
tał que constat ex p̃sentia sp̃s in corpore corrup¬
tibili: quanta iocũditas foret. ⁊ quantũ gaudi¬
ũ uita illa in mortał. exp̃sentia dĩtatis insp̃ũ ra¬
cionali: Quia gͦ in parte ꝓęrẽplo uniu̾sitatis
humiliatus: rationalis sp̃s. usq ad consorciũ
terreni corporis: ne forte hoc ipsũ ad dep̃ssionẽ
eiꝰ ꝑtinẽ uideretur. ad unxit ꝓuidentia dĩ
ut post modũ cũ eodẽ corpore glorificato ad con¬
sortiũ illoꝵ qui insua puritate ꝑstĩderant. sub¬
limaretur: ut qđ minꝰ erdispensatione ere¬

Expanded text:
glorificando, ut sciret homo, quod si potuit Deus tam disglorificando, ut sciret homo, quod si potuit Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam corationalis creaturae humilitatem, licet longe inferiorem, ad suae gloriae participationem sublimare. Qusi tantum gaudium est et tanta jucunditas vita ista mortalis quae constat ex praesentia spiritus in corpore corruptibili, quanta jucunditas foret et quantum gaudium, vita illa immortalis ex praesentia Divinitatis in spiritu rationali? Quia ergo in parte pro exemplo universitatis humiliatus est rationalis Spiritus usque ad consortium terreni corporejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua puritate perstiterant sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione cre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ ÷ quał creatus sit homo. ⁊ qualiter
dispositꝰ. discutiendã transeamus. Ds̃ om̃i¬
potens cuiꝰ beatitudo nec augeri potest om̃i
creauit: ut cũ illius quodipse erat. ⁊ q̃ ipse
beat᷑ erat. participẽ faceret. Uerũ qr hoc ad fe¬
licitatiilliꝰ augmentũ ꝑtinuit. ut grãm con¬
ditoris sui ꝑ quã glorificandus erat agnoscẽt:
uoluit ipse conditor priꝰ ei insua condicione
ostencde̾. quod post modũ in ipso facturus
crat exdignatione. Creaturã gͦ rationa¬
lẽ quã fecerat iussit partĩ insua puritate
ꝑ sist̾e̾. partĩ eam corporeis indumentis ⁊ c̃¬
renis mansionibus copulans. luteã matheriã
fecit. aduite sensũ uegetare. Hoc siquidẽ
ꝓ eremplo future societatis que int̾ ipsũ ⁊ spm̃
rationalẽ inglorificationẽ eiusdẽ ꝑficienda fi¬
erat ꝓposito: ut uidelicet ostenderetur. quia
scłm aliquid postmodũ futurus erat exdig¬
minẽ. quẽ postea exhibiturus erat hominẽ

Expanded text:
situm est qualis creatus sit homo, et qualiter dispositus: discutiendam transeamus. Deus omnipotens cujus beatitudo nec augeri potest omnincreavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futurae societatis quae inter ipsum et Spiritum rationalem in glorificationem ejusdem perficienda fuerat proposito ut videlicet ostenderetur quia  hoc secundum aliquid postmodum futurus erat ex digminem, quam postmodum exhibiturus erat hominem
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa imipsa scđ̾m sapienciã: similitudo quia
una ⁊ simplex ipsa scđm essentiã. Imago qr
rationalis. similitudo qi spũał. Imago em̃ ꝑti¬
net aofigurã: similitudo ad naturã. Hec autẽ
inanina sola factasunt: qr corporea nat᷑a simili¬

Expanded text:
omnia in ipsa secundum sapientiam; similitudo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura simili
Abbreviated transcription (Latin):
Ue inprima parte oꝑis hui decon¬
dicione hominis ꝓ sequendã distinni¬
mus: ordine nunc suscepimꝰ ex plananda. Qua¬
tuor enĩ erant aprncipio ꝓposita: primũ qͣre
creatꝰ sit homo. scđm quał creatussit. ⁊ qͣlit̾
institut᷑. terciũ qualicer lapsussit. quartũ

Expanded text:
e in prima parte hujus operis de conditione hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enim erant a principio proposita. Primum quare creatus sit homo, secundum qualis creatus, et qualiter institutus; tertium qualiter lapsus sit; quartum
Abbreviated transcription (Latin):
inme. usint cõsũmati in unũ: ⁊ cognoscat
mundꝰ quia tume misisti. Nogatꝰ unitas: ꝑ
unione. Uerbũ cũ patre unũ innatura: homo
c̃ uerbo unũ inꝑsona: menbra cũ capite unũ.
primũ iniusticia. postea ingła. Ut eñs in iusti¬
cia unũsint. cognoscat mundꝰ quia tu me
misisti: ut aũt ingła unũ sint. uolo ut ubi ego¬

Expanded text:
ati in unum, et cognoscat mundus, quia tu me misisti. Rogat unitas pro unione, Verbum cum Patre unum in natura, homo cum Verbo unum in persona, membra cum capite unum primum in justitia, postea in gloria. Ut enim in justitia unum sint, cognoscat mundus, quia tu me misisti. Ut autem in gloria unum sint,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ubiuita fuit morsc̃e nonpotuit. Acꝓpterea nisi
uita priꝰ recessisset. mors uenuse non potuisset. Scrip¬
tũ quitpe ẽ. quia clamans uoce magna dint. ds̃ ds̃
derelictũ esse adõ. ⁊ conquerit᷑. dm̃ ase recessisse. ⁊
quasi idõ se moriturũ ẽe. quod d̃s ab ipso recesserit.
Ideo dixit quia elamat homo scparatione diuinitatis
moriturus. S uidete quid dr̃. Sieñ agitur de illa
mabat: illa utiq iam facta erat. Noneñi derelin¬
quendũ s derelictũ iamse ꝓtestabatur dicenf. ds̃ ds̃.
meus. ut quid dereliquistime: Sigͦ de illa seꝑatione
diunitatis agitur. iamrecesserat deus: quando hõ
incruce pendens derelictũ se adõ uociferabatur.
Ec utiq adhuc ap̃s incarne iuuebat: quando sic
dĩ abeo recesserat. Respondeant gͦ. Simore et ñ po

Expanded text:
et ubi vita fuit, mors esse non potuit; ac propterea nisi et ubi vita fuit, mors esse non potuit; ac propterea nisi vita prius recessisset mors venire non potuisset. » Scriptum quippe est quia Jesus clamans magna voce dixit: « derelictum esse a Deo, et conqueritur Deum a se recessisse, et quasi ideo se moriturum esse quod Deus ab ipso recesserit. Ideo dixit, quia clamat homo separatione divinitatis moriturus. Sed videte quod dicitur. Si enim agitur de illa mabat; illa utique jam facta erat. Non enim derelinquendum, sed derelictum jam se protestabatur dicens: Deus meus utquid dereliquisti me? Si ergo de illa separatione divinitatis agitur, iam recesserat Deus quando homo in cruce pendens derelictum se a Deo vociferabatur. Et utique adhuc Christus in carne vivebat, quando sic Deus ab eo recesserat. Res
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tam̃ ereaturã eẽ negat. Ioem qͦq in eodẽ libro
xp̃m non ad optuũ. s naturalẽ filiũ esse testat᷑. dicens
Perapoptionẽ nos filii dicim̃: ille ꝑueritatẽ nature.
Q uomͦg ex nichilo. qui ex nichilo fecit om̃ia: Ita o¬
portet. scam cestimonia script̾arũ fidei uestigia fir-¬
mare: ut recte credulitaci sinc̾ere confessionis pu-¬
duunitatẽ a tp̃o homine recessisse ⁊morct̾ hõis
alius quã seꝑationẽ diunitatis acarne non fuisse.
Inueniunt eñ quedã uerba inquibꝰ ita dietũ eisse
udetur ⁊ inuenicntes eiꝰ modi littere adherent.
non ptingentes ad sp̃m. Beatus ambrosius cale aliqͥd
uidetur dicere in expositionẽ psalmi illiꝰ. quẽ ipse
dñs inpassione dese scriptũ esse ostendit dicens.
D̾s. sꝰ. meus. ut quio me dereliquisti Suꝑ hunc¬
gͦ loeũ ambrosuis ita dicit. Clamat. homo sẽpatione
diuinitatis moriturus. Ialia quedã quasi ad id¬
ipsũ ꝓbandũ ad clucta: quia scilicit. deus uitaẽ.

Expanded text:
reaturam esse negat. » Idem quoque in eodem libro Christum non adoptivum, sed naturalem filium esse testatur, dicens: « Per adoptionem nos filii dicimur, ille per veritatem naturae. Quomodo ergo ex nihilo, qui ex nihilo omnia fecit? » Ita oportet secundum testimonia Scripturarum fidei vestigia formare, ut rectae credulitati sincerae confessionis puvinitatem a Christo homine recessisse, et mortem hominis aliud quam separationem divinitatis a carne non fuisse. Inveniunt enim quaedam verba in quibus ita dictum esse videtur: et invenientes ejusmodi litterae adhaerent, non pertingentes ad spiritum. Beatus Ambrosius tale aliquid videtur dicere in Expositione psalmi illius, quem ipse Dominus in passione de se scriptum esse ostendit: « Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? Super hunc locum Ambrosius ita dicit: Clamat homo separatione divinitatis moriturus, et alia quaedam quasi ad ipsum probandum adducta: quia scilicet Deus vita est,
Abbreviated transcription (Latin):
ieoñ ꝑgis parit̾ amdulapi: sccurussũ quasi aruc̃
habeas. Uenit hostis m̃s. ⁊ irrucns ineriẽ ⁊raist
non ualentẽ uusacrib aificit. T̃ume plagari cernã
ncħ moueris s patient᷑ sustines: ⁊stas iusta qͣss ata.
Adhuc stas iuxtame: ⁊ causorte receiise ame. Iux¬
taes loco: s longe anxilio. Iuxta fiusti. quando
presentẽ enbiustite in dilectione: Longo factuses
quando inꝑiełis constituto. te sub ttansti acõpassione
Sieg̾ humꝓnitas adiuinitate in passionẽ derelictã
se damabat: qͥa eam inianicoꝵ potestati ad crucifi.¬

Expanded text:
ergis, pariter ambulamus. Securus sum quasi amicum mecum habens. Venit hostis meus et irruens inermem et resistere non valentem vulneribus afficit. Tu me plagari cernens  moveris; sed patienter sustines, et stas juxta, quasi non » Adhuc stas juxta me, et causor te recessisse a me. Juxta es loco; sed longe auxilio. Juxta fuisti, quando praesentem exhibuisti in dilectione; longe factus es, quando in periculis constituto te subtraxisti a compassione. Sic ergo humanitas a divinitate in passione se derelictam clamabat, quia eam ini
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium. uniuersitas cristiatorum. titud
De duob eanietib eccłie. laicis ⁊clericis. in¬
nuensitas aut hec. duos ordines conpla¬
titur. larcos ⁊ dericos. quasi duo lacera
corpors uniꝰ. Quasi eñs ao sinistrã sunt larci :¬
qui uite presentis necessitati inseruiunt. Non
ita dico adsinistrã quẽ admodũ illi aosinistrã
statuentun quibus dicetur. ite maledieti in
ignẽ eternũ. Absit ame. ut bonos laytos ibi sta¬
tuere presumã. Nã quiboni erunt siue larci
siue clerici ibi non crunt: ⁊ quimali erunt siue
larei siue clerici. ibi erunt. flong̾ adillã sinistrã
illã sinistrã dequa dr̃. indextera eiꝰ longrutã.

Expanded text:
ium, universitas Christianorum? CAP. III. De duobus parietibus Ecclesiae, clericis et laicis. Universitas autem haec duos ordines complectitur, laicos et clericos, quasi duo latera corporis unius. Quasi enim ad sinistram sunt laici qui vitae praesentis necessitati inserviunt. Non ita dico ad sinistram quemadmodum illi ad sinistram statuentur, quibus dicetur: Ite, maledicti, in ignem aeternum . Absit a me ut bonos laicos ibi statuere praesumam! Nam qui boni erunt sive laici sive clerici ibi non erunt; et qui mali erunt sive laici sive clerici ibi erunt. Non ergo ad illam sinistram illam sinistram d
Abbreviated transcription (Latin):
amdulant. ⁊ nensibi cam̃ solũ mͦ ambulant.
s toti corpou. Ec adhunc modũ. unũ quoeq
qͥuos habet silũ inse. non habet solũ m ꝓpt̃ st:
quatinꝰ sedm dsptasationẽ optim la gtars
⁊ distributoris sapientisimi. singłasint om̃iũ.
meruit: sciat non ꝗose solũ ꝑtiñẽ qđ habet.
etiã si solus habet. Nac itaq similitudine eccłia
itaq nom̃ signat menbra xp̃i. participantia sp̃m
oleo leticie. qdđ precunctis participibꝰ suis sedm
plenitudinẽ accepit. ⁊ cunctis participibꝰ suis
quasi caput menbris scđm participationẽ trans¬
fudit. sicut unguentũ incapite qđ descendit
acapite in barbã. ⁊ deinde usq in helã h̃ in¬

Expanded text:
sibi tamen solummodo ambulant, sed toti corpori. Et ad hunc modum unumquodque quod habet solum in se non habet solummodo propter se quatenus secundum dispositionem optimi largitoris, et distributoris sapientissimi, singula sint omnium, meruit sciat non ad se solum pertinere quod habet, etiam si solus habet. Hac itaque similitudine Ecclesia itaque nomen signat membra Christi participantia Spiritum oleo laetitiae, quod prae cunctis participibus suis secundum plenitudinem accepit et cunctis participibus suis quasi caput membris secundum participationem transfudit: Sicut unguentum in capite, quod descendit a capite in barbam et deinde usque in oram ;
Abbreviated transcription (Latin):
tencionẽ inbonooꝑe dirige̾t. neq aliqͥd bñ oꝑando
sp̃e sua exettaret. S aliud÷ inqͥbꝰ aã cognitionẽ fide
transcend̾e. aliud illa q̃nũꝙͣ ignorandaf̃ credenda
nescire. Illic mitũ fides ht̃. ubi etĩa cognitione non
dise̾nit. hic qr acognitiõe oĩno destituit᷑. cadit ipsa.

Expanded text:
nem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic quia a cognitione omnino destituitur cadit ips
Abbreviated transcription (Latin):
iscit qͥd: qđ ar. ec aũt scientu cognitio e. q̃sic̃ sine illa
scientia cẽ ñ pot̃. qͥres cẽ uł ñ etiã ẽẽ scit᷑. ita sine fide ẽẽ
accedat ut credat᷑ qđ audibat᷑. ⁊ intelligebat᷑. est
eredulitas incognitiõe. ⁊ inuenit᷑ incredulitate fidĩ
substancia. in cognitiõe matĩa. Pot̾ aũt cognitiohuiꝰ¬

Expanded text:
icitur. Haec autem scientia cognitio est, quae sicut sine illa scientia esse non potest qua res esse vel non esse scitur, ita sine fide esse accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hu
Abbreviated transcription (Latin):
ciat illo qͥdsit qđ credit. ⁊ scit cuic̾dit. Tales ft̃ si plices
in sc̃a eccłia. qͥ ꝑfectioribꝰ credentibꝰ ⁊ cognoscentibꝰ cre¬
dunt. qͥ nimir̃ insua sĩplicitate saluant᷑. nec ab illoꝵ
merito alieni ft̃ q̃uis ad cognitione illoꝵ ñ ꝑtingunt.
Scriptũ: Boues arabant. iasine pascebant᷑ iusta eos.
 ĩ plices qͥppe insc̃a eccłia qͣuis cũꝑfectis occulta sacm̃¬
toꝵ dĩ rimare ñ ualeant. qr tñse ab illoꝵ societate non
duudunt. quasi iusta eospositi in eadẽ fide ⁊ spe bene
oꝑando se paseunt. Sic gͦ fides aliq̃n cũ cognitioneẽ.¬

Expanded text:
simplices in sancta Ecclesia qui perfectioribus credentibus et cognoscentibus credunt, qui nimirum in sua simplicitate salvantur, nec ab illorum merito alieni sunt, quamvis ad cognitionem illorum non pertingunt. Scriptum est: Boves arabant et asinae pascebantur juxta eos . Simplices quippe in sancta Ecclesia quamvis cum perfectis occulta sacramentorum Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ foueret᷑. in alt̾o sensus mentis a d felicitatẽ
repleretur. Carni usibililia: sp̃ui inuisibilia.
Carni ad solatiũ: spũi adgaudiũ. E xhis bonis
unũ dedit. alius ꝓmisit. Unũ ut gratis possi¬
deretur: alterũ ut ꝑmeritũ quereretur.
Quod uisibile erat bonũ gratis dedit: quod au̾t
iuisibile erat. merito querendũ ꝓposuit. ut
erdono gratuito ꝓbaretur. ⁊ excellencia ꝓmis¬
sionis. ⁊ fides promittentis. Sienĩ cale ⁊ tantũ
est quod gratis dedit. quale ⁊ quantũ esse
sitanta bonitas illi mnerat. ut nicħ̾ meritis tã
multa daret. quomͦ malicia ei uiet̃ poterit.
ut seruientes ñ remuncret.: Ad hoc spectabat.
quod uisibilia omĩa gratis datasunt hom̃i:
⁊ continuo creatus dñs÷ rerũ
constitutus:. Postea uͦ obedientia iniuncta:
illi. ⁊ p̃ceptũ datũ: ut primũ mereretar. ac¬

Expanded text:
tatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem tatem foveretur, in altero sensus mentis ad felicitatem repleretur. Carni visibilia, spiritui invisibilia; carni ad solatium, spiritui ad gaudium. Ex his bonis unum dedit, alterum promisit. Unum ut gratis possideretur, alterum per meritum quaereretur. Quod visibile erat bonum gratis dedit; quod autem invisibile erat merito quaerendum proposuit, ut ex dono gratuito sionis, et fidelitas promittentis. Si enim tale et tantum est, quod gratis dedit, quale et quantum est, si tanta bonitas illi inerat, ut nihil meritis tam multa daret, quomodo malitia ei inesse poterit ut servientes non remuneraret? Ad hoc spectabat quod visibilia omnia gratis data sunt homini; et continuo creatus, dominus rerum constitutus est. Post ea vero obedientia injuncta est illi, et praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
tens duunitatẽ. ⁊ ppositꝰ liber scriptus intus¬
⁊ foris: foris inhumanitate. int̾ indiuinitate.
ut foris legeretur ꝑimitacionẽ. uitꝰ ꝑ contẽpla¬
cionẽ: foris ad sanitatẽ. intus adfelicitatẽ. foriᷤ
admeritũ. intꝰ ad gaudiũ. Intꝰ inprncipiocrat
uerbũ: foris uerbũ caro factũ: ⁊ habitauit ĩ nob̾.
Liber gͥ iniꝰ erat. semel intꝰ seriptꝰ. ibis foris. foris
primũ ꝑ iisibiliũ conditionẽ. scdo foris ꝑcarniᷤ
assũptionẽ. Primũ ad iocũditatẽ: scdo ad sanita¬
tẽ. Primo adnat᷑am : sedo contra culpã. Primo
fuerat. ut cotꝰ beatificaret᷑: duo illi
bona conditor suus aprincipio preparabat. Unũ
uisibile. alterũ inuisibile. Unũ corporale. altͣm
spĩale. Unũ transitoriũ. alterũ eternũ. Utrũq
plenũ. ⁊ utrũq in suogen̾e ꝑfectũ. Unũ carni.
alterũ spĩtui: ut inuno sensus carnis ad iocũdi¬

Expanded text:
tens divinitatem, et positus est liber scriptus intustens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbum ; foris, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Liber ergo unus erat semel intus scriptus, et bis foris. Foris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad naturam, secundo contra culpam; primo fuerat, ut totus beatificaretur, duo ejus illi bona; cit, unum visibile, alterum invisibile; unum corporale, alterum spirituale; unum transitorium, alterum aeternum; utrumque plenum, et utrumque in suo genere perfectum; unum carni, alterum spiritui, ut in uno sensus carnis ad jucundi
Abbreviated transcription (Latin):
Intꝰ ꝑsensũ rationis. foris ꝑsensũ carnis: ut inĩ¬
grederet᷑ ⁊ conͣplarit᷑ ⁊ egredrit᷑ ⁊ concẽplã
retur. Intꝰ sapienciã. foris oꝑa sapieneie: ut
utrũq contẽplaretur. ⁊ utrinq reficeretur
Uideret ⁊ gauderet: amaret. ⁊ laudaret. Sa¬
piencia paseua intꝰ erat. opꝰ sapientie pascua
fous tant: ⁊ admissus: sensus hominis. ut ad
utrũq ires. ⁊ inucroq refectionẽ inueniret.
n ꝑ cognitionẽ. renecretur ꝑ dilectionẽ. Sa¬
pientia liber erat. scriptus int̾. Opris sapien¬
cie libererat. scriptꝰ foris. uoluit au̾c postea
adhuc alit foris scribi sapiencia. ut manifes.¬
tius uideretur: ⁊ ꝑfectiꝰ cognosceret᷑: ut oła
hom̃is illummnaretur. adseripturã scłam. qm̃
caligauerat adprimã. fecit gͦ seđm opꝰ post
primũ. ⁊ illud cudentiꝰ erat. qm̃ ñsolũ demon̾¬
trauit. s illuminauit. Assũpsit carnẽ. ñ amit¬

Expanded text:
Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut inIntus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingrederetur et contemplaretur; et egrretur, intus sapientiam, foris opera sapientiae, ut utrumque contemplaretur, et utrinque reficeretur; videret et gauderet, amaret et laudaret. Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refectionem inveniret. Iret per cognitionem, reficeretur per dilectionem. Sapientia liber erat scriptus intus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter scribi foris sapientia ut manifestius videretur et perfectius cognosceretur, ut oculus hominis illumin post primum et illud evidentius erat, quoniam non solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amit
Abbreviated transcription (Latin):
arationali creat̾a laudaret᷑. si ñ om̃ĩa oꝑa dei
acationali creat᷑a cognoscerent᷑. Ut gͦ ꝑfecta
esset laus dĩ. monstratasunt rationali ereatẽ
oꝑadĩ: ut eũ intꝰ i foris miraret᷑. ⁊ ꝑamiraci¬
onc̃ ꝓficeret. addilcctionẽ. facta: creata una.
cui sensus cotꝰ intꝰ erat: ⁊ creata alia facta: cuiꝰ
sensus cotꝰ foris fuit. Sensus angłoꝵ int erat.
foris erat. contingebant uisibilia que foris erat.
s ñ ꝑ ea similit̾ inuisibilia que intꝰ erant. qm̃¬
qm̃ uisibilia ininuisibilibꝰ cognoseunt᷑: s non
eq qui uisibilia uident ineis inuisibilia uident.
qr sensus quo inuisibilia ꝑcipiunt᷑ insũmis
infima conp̃hendit: s sensus quo uisibilia
contingunt᷑. ininfimis sũma non capit. Sie
itaq una ereata erat. cuiꝰ sensus totꝰ intꝰ erat.
⁊ alia creatã crat. euiꝰ sensus cotꝰ foris erat:⁊
positus: in medio homo. ut intꝰ ⁊ foris sensũ.
haberet. Intꝰ aoinuisibilia: foris ad iusibilia:

Expanded text:
rationali creatura laudaretur, si non opera Dei omnia a rationali creatura cognoscerentur. Ut ergo perfecta esset laus Dei, monstrata sunt rationali creaturae opera Dei, ut eum intus et foris miraretur, et per admirationem proficeret ad dilectionem. Facta est creatura una cujus sensus intus totus erat, et creatura altera facta est cujus sensus totus foris erat. Sensus angelorum intus erat, foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia.
Abbreviated transcription (Latin):
quatuiꝰ ꝑ ista indigentiã suã im illis agnoscẽt.
it intelligeret qr quod ipse erat. bonũ sibi
sufficiens nonerat. nͥ ⁊ illud quoq habere me¬
reret᷑. bonũ aqͦ erat. Noc aũt bonũ illi fuit.
quod ipse sibi sufficiens ñ fuit. Magna quippe
dignitas humane conditionis. qđ ał facta:¬

Expanded text:
quatenus per ista indigentiam suam in illis agnosceret, et quatenus per ista indigentiam suam in illis agnosceret, et ut intelligeret ipsa quia quod erat bonum sibi sufficiens, non erat nisi illud quoque habere mereretur bonum a quo erat. Hoc autem bonum illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod ta
Abbreviated transcription (Latin):
his queiã cdata fuerant indono: s inhis que
ꝓposita fuerant in p̃nuo. Neq uero iocireo serui¬
ciũ ab homine quesitũ÷ qđ om̃i potens condi¬
tor hominis asc facti seruicio indigeret : s ut
ipse homo uerabona merito ad quisita gloriosĩ
possiãct. Et qr plus erat sũme bonitati. ⁊ me¬
ritũ dare ⁊ p̃miũ: ꝗͣ sine merito solũ p̃miũ.
Protẽporalibꝰ aut̃ ⁊ transitorũs. homoseruire
ñ debuit. nedignitas humane condicionis
aduilitatẽ deduceret᷑: si phis que subiecta
illi fuerant seruire cogeret᷑. Propt̾ hoc inui¬
sibilia quasi uera bona seruienti post meritũ
mnittunt᷑: ista aũt quasi modica ⁊ transito.¬
tia gratis int̾merendũ adicunt᷑. Ista interĩ
adsolatiũ. illa postea ad gaudiũ. Ista adsus¬
tentacionẽ: illa adglorificationẽ. Sine illis
ñ potest homo beatificari inpatria: sine istis
ñ potest sustentari inua. Propt̃ qđ ⁊ talis fac¬
tus: homo. ut interĩ nẽ ad tẽpꝰ istis indigeret.

Expanded text:
no, sed in iis quae proposita fuerant in praemio. Neque vero idcirco servitium ab homine quaesitum est, quod omnipotens conditor hominis a se facti servitio indigeret, sed ut ipse homo vera bona merito acquisita gloriosius possideret. Et quia plus erat summae bonitati et meritum dare et praemium, quam sine merito solum praemium; pro temporalibus autem et transitoriis homo servire non debuit ne dignitas humanae conditionis ad utilitatem deduceretur, si pro his quae subjecta illi fuerant, servire cogeretur. Propter hoc invisibilia quasi vera bene servienti post meritum promittuntur; ista autem quasi modica et transitoria gratis inter merendum adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustentari in via. Propter quod talis factus est homo ut interim nunc ad tempus istis indigeret,
Abbreviated transcription (Latin):
quatinꝰ sola uoluntate ad illus iret. qd sola
Ailectione possicdere deberet. Ut gͦ int̾ioris
uite bonũ querere addisceret. ert̾ior uita eiꝰ
talis facta: ut ad tempꝰ ꝑse stare nonsufficiens.
alio precerse ⁊ ertrase bono sustentante indige̾t.

Expanded text:
 sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono sustentante indigeret.
Abbreviated transcription (Latin):
orainib U̾tro oc̃is sr̃s celestes mittantu.
sp̃s. ade tira haatianda mittant᷑.
Quidã putant alioseẽ millamultitudine. qͥ foraᷤ
pofficio ad ext̾iora nuntianda excunt alios qͥ
intꝰ semꝑ adsistunt sieut scriptũ: Oilia mili¬
ũ ministrabant ei : ⁊ decies milies centena mi¬
lia assistebant ei. Apłs au̾t excellentiã filii
cãmendans p̃angłis: om administratores sp̃e
esse. in minist̾ui missos. ꝓpt̃ eos qͥ hereditatẽ
capunt salutis confirmat. Hic questio nasci¬
tur quomͦ om̃s mittunt᷑. si quidã semꝑ assistunt.
s si om̃s nuntĩ sunt quomͦ quidã. semꝑassiste̾

Expanded text:
 Utrum omnes spiritus coelestes mittantur. estes ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assiste
Abbreviated transcription (Latin):
mos. id÷ scraphim ⁊ cherubim ⁊ chronos. ad sola
diuina ⁊ int̾na conu̾sionẽ habere: semperq
creatori assiste. inferiores aũt tres: ad ext̾iora
agenda ⁊ nuncianda mitti. Tres aut medi¬
os ñ solũ clignitate. uł loco. s officio etia int
utrosq consiste̾: qui p̃ceptũ diuiñ asuꝑioribꝰ
accipiunt. ⁊ deferunt ad inferiores. Aeꝑhoc
cũ sup̃mi mediis. medis imis. atq hii nobis
p̃ceptũ diuinũ nunciant: om̃s merito angłi

Expanded text:
mos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum divinum nuntient - omnes merito ang
Abbreviated transcription (Latin):
cogens. Iusticiã patiensẽ : quasi fiat aliquid iustũ:
absaluatione assuiens iusticia utit᷑ debite potesta¬
tis: quosdã uͦ ad ꝑditiotĩ Pesereus utit᷑ lictunͥ¬
tatis. ilic deebit suo: hio de mẽrito nro. sSnuͦ
eos. quosiuinc ad saluatioñe assumit desereret. in
iusticiã eqͥtatis. Suaũt tos quos nunc deserit̃
Lassum̾et. similit in iusticia ñ eẽt: quia ineoꝵ salpa¬
cione ut̾ec᷑ iusticia potestatis Siue gͥ inhis qͥsal¬

Expanded text:
cogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvationem assumit desereret injujustitiam aequitatis. Si autem eos quos nunc deserit assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestatis. Sive
Abbreviated transcription (Latin):
uscepit denatura hostiã ꝑnat᷑a ut de
nr̃s eẽt holoc anstãi offerendũ ꝓ nobis.
ut inhoc ipso adnos ꝑtiu̾t redemptio. quia de nĩt
sũpta erat in molatio. Cuiꝰ quidẽ redemptionis
participes efficim᷑ supsi redemptori ꝑcartẽ nob̾
sociato: ꝑfidẽ unimur. Natura quidẽ. humanq.
tota ꝑpeccatũ corrupta fuerat. Teota ꝓpt̾ peecatũ
dampnationi debita erat: ⁊ iccirco si tota dãꝑnata
fuisset: inusticia non fuisset. Uentt aũt gr̃a ⁊ eleg̃
quosdã demassa uniuersitatis ꝑ misecłiã. adsalutẽ:
quosdã aut̃ ꝑiusticiã deseruit. ad dapnation̾e. Et
quos ꝑmiscdiã saluaũ. nonsine iusticia saluaũ.
quia ineiꝰ potestate erat. ut ħo iuste fac̾e posset.
quos tm̃ si non saluasset uiste feciset: quia ineoꝵ
merito erat. ut si hoc fac̾et: iniustũ nonesset.

Expanded text:
uscepit de natura hostiam pro natura, ut de tro esset holocaustum offerendum pro nobis, ut in hoc ipso ad nos pertineret redemptio; quia de nostro sumpta erat immolatio. Cujus quidem redemptionis participes efficimur, si ipsi redemptori per carnem nobis sociato per fidem unimur. Natura quidem humana tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damnationi debita erat; et idcirco si tota damnata fuisset, injustitia non fuisset. Venit autem gratia et elegit quosdam de massa universitatis per misericordiam ad salutem; quosdam autem per justitiam deseruit ad damnationem. Et quos per misericordiam salvavit, non sine justitia salvavit, quia in ejus potestate erat ut hoc juste facere posset, quos tamen si non salvasset juste fecisset; quia in eorum merito erat ut si hoc faceret injustum non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
ficere potuisset: qm̃ si hoc uerũ esset. ñ decosta
uenientiꝰ dici debuisset. Noc siquidẽ in materia
maius ⁊ principali fuisset: ⁊ principalis materi¬
iurtute oꝑante multiplicata ÷ quẽ ad modũ pos¬
tea naturã humanã aprimis parentibꝰ insubseqͦn

Expanded text:
ficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa ficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa venientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuisset et principalis materirante multiplicata est, quemadmodum postea na
Abbreviated transcription (Latin):
tis non colligunt. quia sunt simplicia. s tamen
unitatẽ suã innulta effundunt. qr multiplican¬
tur ⁊ siunt materia: qualia sunt corpora simpli¬
cia. quos a tomos dicunt. Que quidẽ ex materia
non sunt quia simplicia sunt: s tñ materia fiunt.
quia insemet ipsis multiplicant᷑. ⁊ in augnentũ
excrescunt. Quando gͦ simplex materia siue ato¬
mus simplex factusẽ: de nichilo aliqͥd factũ: q̃n
uero id ipsũ simplex corpus uisemet ipso multi¬
plicatur. ⁊ inplura excrescit: fit aliqͥo dealiqͦ
inmaiꝰ. Quodlibet mirabile uideatur: tam̃ ma¬
uisest de nichilo aliquid facere. ꝗͣ dealiquo
aliqͥd plus facere. Hoc mͦ oꝑandi de substantia
coste. use diuina uirtute absq extrinseco addi¬
tamento multiplicata: corpus mulieris factũ:
Neq eñi conuenit ut costã illã extrinsecus addita¬
mentũ accepisse dicamꝰ. quatinꝰ in eã quantitatẽ
excresceret. que corpori mulieris formandosuf¬

Expanded text:
tis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen tis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando suf