comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pubescens. tunc seagnouit heredem Tunc
orientis occidit etortum est occidentis
imperium Et nediutius uerbis morer
committomedentibus insanientium. sed
ueritatis praesi dio liberandum Regna¬
uitninus annisłnCui succes sit ut dixi
exor sua semiramis Quae cum etipsco
xLit annis regna uerit. medio suitem¬
porebabrlonam caput regnisui condi¬
dit. Itababrlon postannos ĩclx et pro¬
pemodum quattuor quam conditaerat
Amedis et arbatorege eorum prae fecto
autem suospoliata opibus etregno at que
ipsoregepriuata est . Ipsatamen aliquandiu¬
postea mansit in columis Similiter etro¬
ma post annos totidem hoc est ĩclx et fere
quattuor agothis et alari coregeeorum
comite autem suo inrupta et opibus spoli¬
ata non regno manet adhuc etregnat
incolumis Quamuis intantum archanis
statutis inter utram que urbem conue¬
nientiae totius ordo seruatus sit: ut et
ibi praefectus eius arbatus regnum inua¬
serit : et hic praefectus huius attalus reg¬

Expanded text:
pubescens tunc se agnouit heredem; tunc pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occidit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum. Regnauit Ninus annis LII. cui successit, ut dixi, uxor sua Samiramis: quae cum et ipsa XLII annis regnauerit, medio imperii sui tempore Babylonam caput regni condidit. ita Babylon post annos MCLX et propemodum quattuor, quam condita erat, a Medis et ab Arbato, rege eorum, praefecto autem suo, spoliata opibus et regno atque ipso rege priuata. est : ipsa tamen postea aliquamdiu mansit incolumis. similiter et Roma post annos totidem, hoe est MCLX et fere quattuor, a Gothis et Alaricho rege eorum, comite autem suo, inrupta et opibus spoliata non regno, manet adhuc et regnat incolumis, quanmis in tantum arcanis statutis inter utramque urbem conuenientiae totius ordo seruatus sit, ut et ibi praefectus eius Arbatus regnum inuaserit et hic praefectus huius Attalus reg
Abbreviated transcription (Latin):
regni penes seretinuere chaldei. quibabr¬
lonam sibi aduersus medos uindicalierunt
Itab abrloniae potesias apud medos. pro¬
prietas apud chaldeos fuit Chaldeiaute
propterantiquain regice urbis dignitate
non illã suã sed seillius uocarem aluerunt
Vnde factum est ut nabuchodonosor. Caete¬
rique post eum usque ad cirum reges quam¬
uis chaldeorum uiribus potentes etbabrlo¬
niae nomine clari legantur. inumerota¬
men et cardineregum non habentur inlus¬
trium Babrlonitaque eo annosubar¬
bato praefecto dehonorata. quoroma sub
procha rege ut propried ixerim semina¬
taest. B abilon nouissime eo tempore. acr¬
rorege subuersa. quo primum roma a tar¬
quiniorum regum dominatione liberata
est Si quidem subuna eadem que conue¬
nientia temporum. illacecidit ista surrexit
Illa tunc primum alienorum perpessa
dominatum. haectunc primum etiam su¬
orumas pernata festidium Illa tunc qua¬
simoriens dimisit hereditatem haec uero

Expanded text:
regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babyregni penes se retinuere Chaldaei, qui Babylonam sibi aduersum Medos uindicauerunt. ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius uocare maluerunt. unde factum est, ut Nabuchodonossor ceterique post eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur inlustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata, quo Roma sub Proca rege, ut proprie dixerim, seminata est. Babylon nouissime eo tempore a Cyro rege subuersa, quo primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. siquidem sub una eademque conuenientia temporum illa cecidit, ista surrexit; illa tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium, illa tunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero
Abbreviated transcription (Latin):
apud babilonem interfecissec regninom̃
et sumiam ad medos transtulit . Itaniniet
babilonis regnum eo annoin medos diriuatõ
est : quo anno a pud latinos prochas. a mu¬
lu et numitoris pater. auus autemrheae
siluiae quae mater romuli fuit. regna recepit
Vt autem omnia haec meffabilibus mrste¬
rus et pro fundis simis dĩ iudicus dispdsita
non authumanis uiribus aut incertis casib:
accidis seper doceam: Omnes hrstoriȩ
antiquae anino incipiunt. omnes histo¬
riaeromanae a procha ex oriuntur Deix¬
de a primo annoimperiininiusque quo
babrlon a semiramidem staurariceptaẽ
interueniunt anni. IxiiiiEta primo an¬
no prochae cum regnꝰa recepit us que ad
conditionẽ urbis factam aromulo : Inter¬
sunt aeque a rini Ixiiii. Ita regnante ꝓcha
futurae romae sementis iacta est. et si
nondum germen apparet Eodem anno
regniipsius prochaebabilonis regnum de¬
fecit. et si ad huc babrlon ipsa consistit Dis¬
cedente autem arbato inmedos. partem

Expanded text:
apud Babylonam interfecisset, regni nomen apud Babylonam interfecisset, regni nomen et summam ad Medos transtulit. ita Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos deriuatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amuli et Numitoris pater, auus autem Rheae Siluiae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. ut autem omnia haec ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei iudiciis disposita, non aut humanis uiribus aut incertis casibus accidisse perdoceam, omnes historiae antiquae a Nino incipiunt, omnes historiae Romanae a Proca exoriuntur. deinde a primo anno imperii Nini usque quo Babylon a Samiramide instaurari coepta est, interueniunt anni LXIIII, et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Vrbis factam a Romulo intersunt aeque anni LXIIII. ita regnante Proca futurae Romae sementis iacta est, etsi nondum germen apparet. eodem anno regni ipsius Procae Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babylon ipsa consistit. discedente autem Arbato in Medos, partem
Abbreviated transcription (Latin):
romacanum atque in fineromanum quod usq
adnuncmanet eademq: ineffabili ordi¬
natione perquattuor mundi cardines quat¬
tuor regnorum principatus distinctis gra¬
dibus eminentes. ut babilonium regnũ ab
oriente : A meridie kartaginiense. A sep¬
tentrione macedonicum.: Aboccidente
romanum Quorum interprimun acno¬
uissimum idest interbabi lonium etroma¬
num quasuinterpatremsenem acfiliũ
paruum. a fricanum ac macedonicum
breuia et inedia. quasi tutor curatorq ue¬
nerunt potestate temporis non iurehere¬
ditatis admissit Iuod utrum ita sit. a per¬
tissime expedire curabo
ex primus apud as srrios quieminere
cȩteris potuit. ninus fuit
semira mis uxor eius totius a siace regina
babilonam urbem in staurauit. Eaputq
regnias srrus utes sec instituit Regnũ
as srriorum diu in concus sa potentia
steat Sedcum arbatus quem alii arbacen
uocant prefectus medorum idem que
natione medus sardanapallum regem suum

Expanded text:
canum atque in fine Romanum quod usque canum atque in fine Romanum quod usque ad nunc manet, eademque ineffabili ordinatione per quattuor mundi cardines quattuor regnorum principatus distinctis gradibus eminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginiense, a septentrione Macedonicum, ab occidente Romanum: quorum inter primum ac nouissimum, id est inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium paruum, Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure hereditatis admissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curabo. Rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Samiramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriis ut esset instituit. regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen uocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem suum
Abbreviated transcription (Latin):
iames se hominum arbitror
quem
latere possit quia hominemin
hoc mundo ds̃ fecerit unde etiam peccan¬
tehominemundus arguitur: ac propter
nr̃am intemperantia comprimendam
terrahaec in quauiuimus defectu caetero¬
rumanimalium. et sterilitate suorum fruc¬
tuum castigatur I taquesicreaturadi me¬
rito et dispensatio dĩ sumus. Quis enim
magis diligit quam illequi fecit. Quisau¬
temordinatius regit. quamis qui et fecit
et diligit T uis uero sapientius et fortius
ordinare etregere facta potest quam
quiet faciendo prouidit. et prouisa perfe¬
cit : Qua propter omnem potestaitem
adõ esse omnem que ordinationem : et
qui non legerunt sentiunt. et quilegeruns
agnoscant Quod si potestates ado sunt quã¬
tomagis regna aquibus reliquae potestates
progrediuntur: Si autem regnadiuersa :
quanto aequius regnum aliquod maximum
cuireliquorum regnorum potestas uniuer¬
sa subicitur Qualea principiobabi lonium
et deinde macedonicum fuit postetiã a fri¬

Expanded text:
iam esse hominum arbitror, quem latere possit, quia hominem in hoc mundo Deus fecerit. unde etiam peccante homine mundus arguitur ac propter nostram intemperantiam conprimendam terra haec, in qua uiuimus, defectu ceterorum animalium et sterilitate suorum fructuum castigatur. itaque si creatura Dei, merito et dispensatio Dei sumus; quis enim magis diligit, quam ille qui fecit? quis autem ordinatius regit, quam is qui et fecit et diligit? quis uero sapientius et fortius ordinare et regere facta potest, quam qui et facienda prouidit et prouisa perfecit? quapropter omnem potestatem a Deo esse omnemque ordinationem, et qui non legerunt sentiunt et qui legerunt recognoscunt. quod si potestates a Deo sunt, quanto magis regna, a quibus reliquae potestates progrediuntur; si autem regna diuersa, quanto aequius regnum aliquod maximum, cui reliquorum regnorum potestas uniuersa subicitur, quale a principio Babylonium et deinde Macedonicum fuit, post etiam Afri
Abbreviated transcription (Latin):
repos seimperium totius greciȩ uideba¬
tur. Fit itaque terrestreproelium.
Thebanis minimone gotio uincentibus
Vincitur enim etiam hoc conflictupis¬
sander et occiditur. Pausanias quoq
dux alter lachedemoniorũ insimulatus
ꝓditionis in exilium truditur. Thebani
autẽ uiotoria potiti collecta uniuersi
exercitus manuspartham contendunt.
putantes seuacuam presidio ciuitate
nullo intraturos negotio cuius iamom̃s
paene copias cumipsõdelessent rege
At que ab omnibus sociis destitutos ui¬
derent. Lachedemonii periculo ciuita¬
tis impulsi habito i exercitati militis
qualicumq: dilectu. obuiamhosti ꝓcedur
Seduictis semel aduersumuictores obsis¬
tendi necuirtus nec animuserat . Cum
igitur cȩdes unius tantũ paene parti sago¬
retur repente rex agesilaus accersit:
ex asi c in ꝓuisus bello suꝑuenit. Theba¬
nos iam succes suduplicis uictoriae. lȩ¬
tiores segniores que aggreditur. Nec
difficile superat. Maxime cum ad huc

Expanded text:
re posse imperium totius Graeciae uidebanre posse imperium totius Graeciae uidebantur. fit itaque terrestre proelium, Thebanis minimo negotio uincentibus. uincitur enim etiam hoc conflictu Lysander et occiditur; Pausanias quoque dux alter Lacedaemoniorum insimulatus proditioni sin exilium traditur; Thebani autem uiotoria potiti, collecta uniuersi exercitus manu, Spartam contendunt, putantes se uacuam praesidio ciuitatem nullo intraturos negotio, cuius iam omnes paene copias cum ipso rege delessent atque ab omnibus sociis destitutos uiderent. Lacedaemonii periculo ciuitatis inpulsi habito inexercitati militis qualicumque dilectu obuiam hosti procedunt. sed uictis semel aduersum uictores obsistendi nec uirtus nec animus erat. oum igHur oaedes tantum unius paene partis ageretur, repente rex Agesilaus arcessitus ex Asia inprouisus bello superuenit; Thebanos iam successu duplicis uictoriae laetiores segnioresque adgreditur nec difficile superat, maxime cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc ꝓpensior ciuibus quod quieti liberta¬
tique eorum. alieni sanguinis discrimen in¬
penderet Pugnaret aduersus solentis si¬
mos hostes periculo regis. proemio patriȩ
Conserunt ita que naualecertamen Persȩ
conone sparchanipis androduce Milites
remiges ipsiq: ductores uno pariter in mu¬
tuã
cedem ardore rapiuntur. Magnitudinẽs
atq trocitatembelliistius. inclinatus ex hoc
semꝑ in posterum lachede moniorum sta¬
tus ꝓdit : Namq: ex illo fluere ac sublap¬
sa retroseferrisparthanorũ spesuisa
don ec assurgendo egre ac misere occiden¬
do confecta et potestate careret et nomi¬
ne Atheniensibus uero haec eadem pug¬
na initium recuperandȩ potentiae sicut
lachede moniis a mittendȩ fuit. Primugi¬
tur thebani auxilio atheniensiũ fulti. su¬
periore clade saucios ac trepidos aggre¬
diuntur . Multa animatifiducia prop¬
ter uirtutem atquein dustriamepami¬
nondȩducis suicum quo sibi facile obtine¬

Expanded text:
in hoc propensior ciuibus, quod quieti libertain hoc propensior ciuibus, quod quieti libertatique eorum alieni sanguinis discrimen inpenderet et pugnaret aduersus insolentissimos hostes periculo regis, praemio patriae. conserunt itaque nauale certamen Persae Conone, Spartani Pisandro duce; milites remiges ipsique ductores uno pariter in mutuam caedem ardore rapiuntur. magnitudinem atque atrocitatem belli istius inclinatos ex hoc semper in posterum Lacedaemoniorum status prodit: namque ex illo fluere ac sublapsa retro referri Spartanorum spes uisa, donec adsurgendo aegre ae misere recidendo confecta et potestate careret et nomine. Atheniensibus uero haec eadem pugna initium recuperandae potentiae sicut Lacedaemoniis amittendae fuit. primi igitur Thebani, auxilio Atheniensium fulti, superiore clade saucios ac trepidos adgrediuntur, multa animati fiducia propter uirtutem atque industriam Epaminondae ducis sui, cum quo sibi facile obtine
Abbreviated transcription (Latin):
multo sanguine obliti. uelut inuicti ab alte¬
rutro recesserunt Igitur conon accepto
iterum ꝑseipsum a rege magnostipendio
reuersus ad classem inuadit hostiles agros
Turros castella cȩteraq: prȩsidia expugnat
Etueluti effusa tem pestas. quacum que in¬
cubuit cuncta prosternit. Lachede monu
uero domesticis malis circumuenti. exter¬
nis in hiare desistunt. Abiciuntq: spemdo¬
minationis imminente periculo seruitutis.
Agesilaum quẽ cum exercitu inasiammise¬
rant ad subsidium patriȩreuocant Inter¬
ea pissander dux apud spartham ꝑagesi¬
laum regem relictus maximam munitis¬
simamq tunc classem instruxerat. motus
emõlatione uirtutis agesilaa. ut illo pedes¬
trem expeditionẽ agitante. ipse quoque
naualidiscursũ orammaritimam ꝑuaga¬
retur . Conon uero susceptũ negotium du¬
plicicura impendebat. Debens sociis sol¬
licitudinem. patriȩfidem. Vt huic ex hi¬
beretnaturam. illis prȩberet industriam.

Expanded text:
multo sanguine obliti uelut inuicti ab altemulto sanguine obliti uelut inuicti ab alterutro recesserunt. igitur Conon accepto iterum per se ipsum a Rege Magno stipendio reuersus ad classem inuadit hostiles agros, turres castella ceteraque praesidia expugnat et ueluti effusa tempestas quacumque incubuit cuncta prosternit. Lacedaemonii uero domesticis malis circumuenti externis inhiare desistunt ahiciuntque spem dominationis inminente periculo seruitutis; Agesilaum, quem cum exercitu in Asiam miserant, ad subsidium patriae reuocant. interea Pisander , dux apud Spartam per Agesilaum regem relictus, maximam munitissimamque tunc classem instruxerat, motus aemulatione uirtutis Agesilai, ut, illo pedestrem expeditionem agitante, ipse quoque nauali discursu oram maritimam peruagaretur. Conon uero suscepto negotio duplioem curam inpendebat debens sociis sollicitudinem, patriae fidem, ut huic exhiberet naturam, illis praeberet industriam:
Abbreviated transcription (Latin):
denuntia tobello a ppetut. alterũ pacta pace
suspendit Farnabutus tissa fernen a puo
arta xerxen communem tuncregẽ defertut
ꝓditorem. Prȩsentim quicũ hoste bellitem¬
pore defoederis conditione pepigis set hor¬
taturq: regem uti in locum eius cononẽ athe¬
nien sẽ uirũ quitunc forte apud cyprum exu¬
labat ducemna ualibello constituct: Ac¬
ceptis igitur quingentis argentitalentis co¬
non ꝑfarnabutum euocatur classique p̃¬
ficitur. Quibus compertis lachedemonii
& ipsi auxilia naualis belli a rege aegipti her¬
crnione plegatos petunt : A quocentum
instructas triremes. & ocmilia modium
magna contraxere subsidia. Qui militiae
consensuomniũ agesilaum ducem decre¬
uerunt. Virum pedeclaudũ sed quimndif¬
ficilli morerum statu. mallent sibi regẽ clau¬
dicare qua regnũ Raroumquã ita pares om
mindustria duces munum coerebellum
Quia cerbissimis inuicẽ proelus fatigati &

Expanded text:
denuntiato bello adpetit, alterum pacta pace denuntiato bello adpetit, alterum pacta pace suspendit. Farnabazns Tiasafernen apaud Artaxerxen, communem tunc regem, defert ut proditorem, praesertim qui cum hoste belli tempore de foederis condicione pepigisset; hortaturque regem, ut in locum eius Cononem Atheniensem uirum, qui tunc forte apud Cyprum exulabat, ducem nauali bello constituat. acceptis igitur quingentis argenti talentis Conon per Farnabazum euocatur classique praeficitur. quibus conpertis Lacedaemonii et ipsi anxilia naualis belli a rege Aegypti Hereynione per legatos petunt, a quo centum instructas triremes et sescenta milia modium magna contraxere subsidia. cui militiae consensu omnium Agesilaum ducem decreuerunt, uirum pede claudum, sed qui in difficillimo rerum statu mallent sibi regem claudicare quam regnum. raro umquam ita pares omni industria duces in unum coiere bellum, qui acerbissimis inuicem proeliis fatigati et
Abbreviated transcription (Latin):
tis etdemdeminantis imperio. arma depo¬
nere paciq: feruire si non ipso cantũ annun¬
tiatȩ pacis sono ꝑ cordacunctorum egrabelli
tabuis sec intentio & post diuturnas laborũ
uigilics oscitantes acstupefactos. quies ino¬
pinata lcxas set prius quã ipscc̃ quietem
uoluntaspacta componeret : Vnde autẽ
tanta fatigatio omniũ ꝑtotã greciã populoꝵ
corda corporaq: oppresserit. quȩ efferos
animos ignoto ad qui escere otio tã facileper¬
sua sit : quambreuissi meostendam. nes¬
Lache demonii ut pote homines et grecihomi
quo plura habebant eo ampliora cupientes
post quamacheniensium potitisunt uniuersã
a siam spedominationis hauserunt. Ita queto¬
toorientibellum mouentes hirerliden ducẽ
in ha ncmilitiam legunt Quicũ sibi aduersus
duos potentis simos artarxerxis ꝑsarũ regis
p̃fectos farnaburun et tissa fernen pugnã¬
dumuideret : ꝓuiso ad tempus consilio ut
pondus geminȩ congressionis eluderet : Vnũ

Expanded text:
tis et deinde minitantis. imperio arma depotis et deinde minitantis. imperio arma deponere pacique seruire ? — si non in ipso tantum adnuntiatae pacis sono per corda cunctorum. aegra belli tabuisset intentio et post diuturnas laborum uigilias oscitantes ac stupefactos quies inopina laxasset, priusquam ipsam quietem uoluntas pacta conponeret. unde autem tanta fatigatio omnium per totam Graeciam populorum corda corporaque oppresserit, quae efferos animos ignoto adquiesoere otio tam facile persuasit, quam breuissime ostendam. Lacedaemonii, utpote homines et Graeci homines, quo plura habebant, eo ampliora cupientes, postquam Atheniensium potiti sunt, uniuersam Asiam spe dominationis hauserunt. itaque toto Orienti bellum monentes Hircyliden ducem in hanc militiam legunt. qui eum sibi aduersus duos potentissimes Artaxerxis Persarum regis praefectos Farnabasum et Tissafernen pugnandum uideret, prouiso ad tempus consilio, ut pondus geminae congressionis eluderet. unum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ utrumq uitandumsciã utrumq faciam
Vt quocũq modo alterutra temperentur. si
nec multa pretermissa nec multum cons¬
tricta uideantur
Anno aburbe condita ccc.lxiii quemannũ
sicut grauissimum ꝓpterignotam sibicaptiuita¬
temroma psensit Ita magnificũ ꝓpt̃ isolitam
pacem grecia habuit. Eosi quidẽ tempore
quogalli romam captam incensam que cenu¬
erunt acuendiderunt artarxerxes rexpa¬
rum discedere ab armis et qui escere in pace
uniuersamgreciam perlegatos precepit de¬
nuntians contradictorẽ pacis belloimpeten¬
dum Quemita iubentẽ pocuis sentutiq grec
tam constanter contemnere quã foratersȩ¬
peuicerunt Nisi porrectã undiq: occasionẽ
quam a uide desiderauerant tamlibenter
hausissent. Ostenderunt enim qua megre
et misere illa eatenus gesserint quaetam
facilein digna etiam conditione posuerunt
Nam quid tam in dignum liberis et fortibus ui¬
ris quam longere moti saepeuicti adhuchos¬

Expanded text:
cum utrumque uitandum sciam, utrumque faciam cum utrumque uitandum sciam, utrumque faciam ut quocumque modo alterutra temperentur, si nec multa praetermissa nec multum constricta uideantur. Anno ab Vrbe consicut gravissimum propter ignotam sibi captivitatem Roma persensit, ita magnificum propter insolitam pacem Graecia habuit; eo siquidem tempore, quo Galli Romam captam incensamque tenuerunt ac vendiderunt, Artaxerxes, rex Persarum, discedere ab armis et quiescere in pace universam Graeciam per legatos praecepit, denuntians contradictorem pacis bello impetendum: quem ita jubentem potuissent utique Graeci tam constanter contemnere, quam fortiter saepe vicerunt, nisi porrectam undecumque occasionem, quam avide desideraverant, tam libenter hausissent: ostenderunt enim quam aegre et misere illa eatenns gesserint, quae tam facile indigna etiam condicione posuerunt: nam quid tam indignum liberis et fortibus uiris, quam longe remoti; saepe uicti, adhuc hos
Abbreviated transcription (Latin):
t superiorelam libro contestatus sum. et nunc
necessariere peco secundum prȩceptũ tuum
de anteactis conflictationib: scłi nec omnia
nec pomnia posse quae gesta et sicut gestas̃
explicari. qm̃ magna atq: innumera copiosis¬
sime etaplurimis scripta sunt. Scriptores au¬
tẽ et sinon eas dẽ causas easdẽtm̃ res habuere
ꝓpositas Quippecũ illibella nos miserias
bellorũ euoluamus. Fraeterea et ex hacipsa
de quã queror habundantia angustia orit᷑
mihi et concludit mesollicitudonodosior
Sienim aliquastudio breuitatis omitto. puta¬
buntur aut mihinunc defuisse autinillo
tunc tempore non fuisse siuero significare cũc¬
ta nec ex primere studens compendios a bre¬
uitate succingo obscura faciam. &ita apud
plerosq: erunt dicta ut nec dicta uideantur
Maxime cũ econtrario nosuimrerũ nomma¬
ginẽ commenda recuremus. Breuas autem
at que obscuritas immo ut est semꝑ obscura
breuitas & si cognoscendii maginẽ prȩfert
Aufert tam̃ intellegen diuigorem. Sedego

Expanded text:
t superiore iam libro contestatus sum et nunc necessarie repeto secundum praeceptum tuum de anteactis conflictationibus saeculi: nec omnia nec per omnia posse quae gesta et sicut gesta sunt explicari, quoniam magna atque innumera. copiosissime et a plurimis scripta sunt, scriptores autem etsi non easdem causas, easdem tamen res habuere propositas: quippe cum illi bella, nos bellorum miserias euoluamus. praeterea ex hac ipsa de qua queror abundantia angustia oritur mihi et concludit me sollicitudo nodosior. si enim aliqua studio breuitatis omitto, putabuntur aut mihi nunc defuisse aut in illo tunc tempore non fuisse; si uero significare cuncta nec exprimere studens conpendiosa breuitate succingo, obscura faciam et ita apud plerosque erunt dicta, ut nec dicta uideantur: maxime cum e contrario nos uim rerum, non imaginem commendare curemus; breuitas autem atque obscuritas, immo ut est semper obscura breuitas, etsi cognoscendi imaginem praefert, aufert tamen intellegendi uigorem. sed ego
Abbreviated transcription (Latin):
ro sperans abeo. quispẽ non habebat
& maledictus utiq qr spẽ suam posu¬
erat in homine. Atcalus itaq tamꝗ
inane imperu simulacrum cũ gotis
usq adispanias portatusẽ undedis¬
cedens naui incerta moliens inma¬
ricaptus & ad constantium comi¬
tẽ deductus deinde imperatori
honorio exibitꝰ truncatamanu ui¬
tae relictus ẽ heraclian: interea
africae comes missuscũ idem at¬
talus ũbra gestar& imperu a fricastrenuȩ
aduersũ udices ab eomissosutatꝰ c
sulatũ as secutꝰ ẽ quoe latu suꝑcilio
sabinum domesticum suuurũ inge¬
no callidũ industriaq olertẽ & si¬
pientẽ nominandũ suanmniuires
tranquillis studiis acconoda uiss&
generũ adlegit cũ quo quorundã
periculorũ suspiciones dũ patitur
fecit atq aliquandiu africana anno¬
na extra ordinẽ detenta : Ipsetandẽ
cũ in iñsacerte tẽporib nr̃is satis incre¬
dibili classe nauiũ romã c̃tendit:
Nam abius se tunctriamilia septin

Expanded text:
ro, sperans ab eo qui spem non habebat ro, sperans ab eo qui spem non habebat et maledictus utique quia spem suam posuerat in homine. Attalus itaque tamquam inane imperii simulacrum cum Gothis usque ad Hispanias portatus est, unde discedens naui incerta moliens in mari captus et ad Constantium comitem deductus, deinde imperatori Honorio exhibitus truncata manu uitae relictus est. Heraclianos interea Africae comes missus, cum idem Attalus umbram gestaret imperii, Africam strenue aduersum indices ab eo missos tutatus, consulatum adsecutus est; quo elatus sapercilio Sabinum domesticum suum, uirum ingenio callidum industriaque sollertem et sapientem nominandum si animi uires tranquillis studiis adeommodauisset, generum allegit ; cum quo quorundam periculorum suspiciones dum patitur fecit atque, aliquamdiu Africana annona extra ordinem detenta, ipse tandem cum inmensa, certe temporibus nostris satis incredibili classe nauium Romam contendit. nam habuisse tunc tria milia septin
Abbreviated transcription (Latin):
nequã magis quamꝓb: apud uien¬
nam int̃fecit atq in eius locũ maxi¬
mum quendã subfatuit Ipseue¬
ro rerontius a suis militib occi¬
suse: Maximus exutus purpusa
defatuq amilitib gallio canis quim
africamt raiecti de inde initaliã reuo¬
catis nuc nt̃ barbas in hispania egens
exsolat. Luin. poste auir galliarum
nobilissim ntr rannidem moxutas¬
surrexit & aecidit. Sebastianus fra¬
t̃ eiꝰ dẽ hocsdum ut trrannꝰ moreret᷑
elegit Nam continuo utcreatꝰ occisi is¬
ẽ quidde infelicissimo attalo loquar
ciuoccidi int̃trrannos honor & mo¬
ri lucrũ fuiss&: In hocalaricus
imperatore facto infecto. refecto ac
defecto citius hi somnib: actispaene quã
dictis mimũ risit & ludũ spectauit
imperiui. Nec mirum suurae hacpõ¬
pamiserli susẽ cui. ille ũbratalis con¬
sult̃ tullus aususẽ incuria dicerelo¬
quaruob patres conscripti consul& pon¬
tifex quorũ alterũ teneo alterũ spe¬

Expanded text:
nequam magis quam probus, apud Viennequam magis quam probus, apud Viennam interfecit atque in eius locum Мaximum quendam substituit. ipse uero sus est. Maximus, exutus purpura, destitutusque a militibus Gallicanis, qui in Africam trajecti, deinde in Italiam revocati sunt, nunc inter Barbaros in Hispania egens exsulat. Jovinus postea, vir Galliarum nobilissimus, in tyrannidem mox ut assurrexit et cecidit. Sebastianus frater eiusdem hoc solum, ut tyrannus moreretur, elegit: nam continuo ut creatus occisus est. quid de infelicissimo Attalo loquar, cui occidi inter tyrannos honor et mori lucrum fuit ? in hoc Alaricus imperatore facto infecto refecto ac defecto, citius his omnibus actis paene quam dictis, mimum risit et ludum spectauit imperii; nec mirum si iure hac pompa miser lusus est, cuius ille umbratilis consul Tertullus ausus est in curia dicere loquar uobis, patres conscripti, consul et pontifex, quorum alterum teneo, alterum spe
Abbreviated transcription (Latin):
hinic scło quolib& tempore & quo¬
quo pacto abstrah quidaut̃ lucri
ẽ pagano inmedioxp̃ianorum ad¬
uersus fidẽ obdurato sipaulo
diutius dic̃ptrahat quando ꝗ mor¬
o cuidesperata c̃uersio ẽ
iuia ineffabilias̃ iudic iadĩque
nec scire om̃a nec explicare quȩ sc̃i¬
mus possum: breuit̃ ex presserim
correptionẽ iudicis dĩ quoqb pac¬
to accidat iuste sustine re qui sci
tot obpositistrrannis nichiladuer¬
sũ barbaros agiposse. Ipsospri¬
us trrannos deleriiub&. Cons¬
tantiae comiti hui: belli summa
lica & quã utilitatẽ in romanotan¬
dẽ ducereceperit & quã eatenus
ꝑniciem ꝑ longatẽ pora barbaris
comitib subiecta tolerarit. Igit᷑
constantius comes ingalliam cumex¬
ercitu ꝓfectus constantiũs impe¬
ratorẽ apud arelatam ciuitatẽ clau¬
sit coepit occidit. Iam hinc utde
cataloga trrannorum quã breuis¬
sime loquar. constantem constan¬
tini filiũ gerontius comessuus uir

Expanded text:
huic saeculo quolibet tempore et quohuic saeculo quolibet tempore et quoquo pacto abstrahi? ..quid autem lucri est pagano in medio Christianorum aduersus fidem obdurato, si paulo diutius diem protrahat, quandoque morituro, cui desperata conuersio est? Et quia ineffabilia eunt iudicia Dei, quae neo scire omnia nec explicare quae scimus possumus, breuiter expresserim, correptionem iudicis Dei, quoquo pacto accidat, iuste sustinere qui sciutot oppositis tyrannis nihil aduersus barbaros agi posse, ipsos prius ttantio comiti hujus belli summa lica et quam utilitatem in Romano tandem duce receperit et quam eatenus perniciem per longa tempora barbaris comitibus subiecta. tolerarit. igitur Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, Constantinum imperatorem apud Arelatem ciuitatem clausit cepit occidit. lam hinc, ut de catalogo tyrannorum quam breuissime. loquar, Constantem Constantini filium Gerontius comes suus, uir
Abbreviated transcription (Latin):
receptos om̃s fundit: interis¬
se Quodegonuncrefero acre¬
nuntio & nforte fide nõ accep¬
tatum. exitutam̃ ꝓbandã quia
haec infigurã nr̃i factas
Ut̃q populus unius dei ẽ
unapopuli utriusq causa
subdita fuit : hi sraelitarũ
sinago gaȩgrptus : subdita
ẽ .xp̃ianorum ecclesia roma¬
nis ꝑ secuti sunt aegrptii
ꝑseut socios modo & amicos
fouent ut inueniantur iã int̃
eos quidam ro mani quimalint
in t̃barbaris pauperem libertatẽ
quam inter romanos tribut ariã
sollicitudinẽ sustinere : Quã¬
quã si obhocsolum barbarii roma¬
ns finib in missi forent: Quoduul¬
go ꝑorientem &occidentẽ ecde¬
sia exp̃iunis sua euis : uandalis & bur¬
gundionib: diuersisq: innumeris
credentium populis replent᷑ lau¬
danda & ad tollenda misen cordia
dĩ uider& quando quidẽ & sic̃
labe factione nr̃itantȩgentes ad¬
amitionẽ ueritatis acciperent
quã inuenire utiq: nisiac occasi¬
one non possent: Quidenim dã

Expanded text:
receptos omnes funditus interisreceptos omnes funditus interisse. quod ego nunc refero ac renuntio, etsi forte fide non acceptatum, exitu tamen probandum, quia haec in figura nostri facta sunt. uterque populus unius Dei est, una populi utriusque causa. subdita fuit Israhelitarum synagoga Aegyptiis, subdita est Christianorum ecclesia Romanis. persecuti sunt Aegyptiis ut socios modo et amicos fouent, ut inueniantur iam inter eos quidam Romani, qui malint inter barbaros pauperem libertatem, quam inter Romanos tributariam sollicitudinem sustinere. quamquam si ob hoc solum barbari Romanis finibus inmissi forent, quod uulgo per Orientem et Occidentem ecclesiae Christi Hunis Suebis Vandalis et Burgundionibus diuersisque innumeris credentium populis replentur, laudanda et adtollenda misericordia Dei uideretur, quandoquidem, etsi cum labefactione nostri, tantae gentes agnitionem ueritatis acciperent, quam inuenire utique nisi hac occasione non possent. quid enim damni
Abbreviated transcription (Latin):
& quod cum expositũ fuerit inuiti
lic& ꝓpt̃ ipsa rerũ fidem fatebunt᷑
qui a exilla maximitnȩ ꝑsecutiois
maxim apunitione istas uulnera:
quib: &iam nuncisti dolent &intan¬
tũ dolent ut & iamclama it nos¬
q: ad reclamandũ laces sant solli¬
citos fiȩri qualit̃ c̃ticiscant : In
primolibello expositũ a nobẽ pomduicai¬
peiũ trocum &corneliũ tacitũ
cõmemorasse non plene quidẽ
nrm̃ uero mosen &iamipsorũ testi¬
monio fidelẽ fidelit̃ sufficient̃q
dixisseae gyptios & regẽ eorum
cum populũ b̃ture intentũ
& paratum dõ suo in pediendȩ
deuotionis instinctu ad lutũ pa¬
leasq: reuocarent decemacer¬
bissimis plagis fuusse uexatos
de in de uiolentia ipsorum edo¬
mitos ñ solũ coegisse festinantẽ:
sed&iam ꝓprussius argentis &au¬
reis uasis accumulauisse : pob¬
litus plagesuo & cupidos prae¬
deindebitȩ inuidos&iam religi¬
onis aliȩne dũ in nocentes auide
ꝑsecunt᷑ marirubro ultime

Expanded text:
et quod cum expositum fuerit, inuiti et quod cum expositum fuerit, inuiti licet propter ipsam rerum fidem fatebuntur, quia ex illa Maximianae persecutionis maxima punitione ista sunt uulnera, quibus etiam nunc isti dolent et in tantam dolent, ut etiam clament nosque ad reclamandum lacessant: sollicitos fieri, qualiter conticescant. In primo libello expositum a nobis est, Pompeium Trogum et Cornelium Tacitum commemorasse non plene quidem, nostrum uero Moysen, etiam ipsorum testimonio fidelem, fideliter sufficienterque dixisse, Aegyptios et regem eorum, cum populum Dei seruire intentum et paratum Deo suo, impediendae deuotionis instinctu ad lutum paleasque reuooarent, decem acerbissimis plagis fuisse uexatos. deinde uiolentia malorum edomitos non solum coegisse festinantem sed etiam propriis suis argenteis et aureis uasis accumulauisse. post, oblitos plagae suae et cupidos praedae indebitae, inuidos etiam religionis alienae, dum innocentes auide persequuntur, mari Bubro ultime
Abbreviated transcription (Latin):
miquppe & ꝑsecutores honore de¬
posito & assumpta quiete priuati
quodbeatissimũ homines & summũ
bonũ uitae bone iudicant & hoc
tuno uł ut premuloco auctores
ꝑsecutiones adeptisunt quando ac¬
censa ꝑ secutio medio suit̃e pore
toto orbe seuiȩbat. An &iam hanc
beatitudinẽ illis tẽporib: poenalit̃
assidisse asseris : & nos hine quod
t̃rere moliris quib: humilit̃ respon¬
derim meplurima cura pietatis
accigtũ cõmone deueris nont̃re¬
re de falsis: decẽꝑsecutionis ane¬
rone usq ad maximianũ eccle¬
sia xp̃i passa ẽ noue mute godixi
ultiones utipsiñnegant calami¬
tates euestigiis consecutes: Nec
in uerbo premo cutrum debitȩ
ultiones anfortiũtate ꝑmuta¬
tiones fuis seuideant᷑ a quȩta¬
m̃ mĩeo suoq testimonib: olades
fuer̃ : In decima hȩsitatũ pu¬
tantmisemi &cȩpinoniudentes
tanto eãn psis fiussegrauo rem
quantomin intelleta eenm
puisenim flagollat᷑ e ñsentitt

Expanded text:
mi quippe et persecutores, honore demi quippe et persecutores, honore deposito et adsumpta quiete, priuati, quod beatissimum homines et summum bonum uitae bonae iudicant, et hoc tunc uelut praemii loco auctores persecutionis adepti sunt, quando accensa persecutio medio sui tempore toto Orbe saeuiebat. an etiam hanc beatitudinem illis temporibus poenaliter accidisse adseris et nos hinc quoque terrere moliris? Quibus humiliter responderim, me plurima cura pietatis accinctum commonere de ueris, non terrere de falsis. decem persecutiones a Nerone usque ad Maximianum Ecclesia Christi passa est: nouem, ut ego dixi, ultiones, ut ipsi non negant, calamitates e uestigiis consecutae sunt. nec in uerbo premo; utrum debitae ultiones an fortuitae permutationes fuisse uideantur, quae tamen meo suoque testimonio clades fuerunt. in decima haesitatum putant miseri et caeci, non uidentes tanto eam ipsis fuisse grauiorem quanto minus intellecta est. impius enim flagellatur et non sentit.
Abbreviated transcription (Latin):
anorũ ultionib: coaptante
& int̃dũ quidẽ uerisimiliũ
speciȩ ꝑ motii : ut pote homine¬
signaridiuinorũ sec retotimo¬
re palliumus: Sed nunc eua¬
cuauit maximianus nr̃ om¬
nẽ scȩnam sabuletuae nr̃ae¬
q: religionis antiquitatẽ colũ¬
cruciatib exinati mortib
toto orbe xp̃ianitenemꝰ: eui¬
dens testimoniũtuũ: Mullã
superiorẽ ꝑ secutionẽ ad eo
ł grauem ł dut̾nã fuis se &ta¬
m̃ eece in t̃tranquillis simatẽ¬
porũ bona ipsorũ quoq impe¬
ratorẽ quusta fecerunt in¬
usitata felicitas nulla domi
fames nulla pestilentia nullũ
forisbellum nisi uoluntariũ
quo exerceri iures ñ periclita¬
riqueant res: preterea hu¬
mano generi hucusq in cognita
multo rũ simul regũ patiens
consortiũ & magna concordia
potestasq: cõmunis alias numꝗ
nunc in cõmune ꝓpiciens deinde
&iam quod absq ulla bacte nꝰ mor¬
tdiũ notitia ẽ. imperatore illi maxi¬

Expanded text:
anorum ultionibus coaptantem. anorum ultionibus coaptantem. et interdum quidem uerspecie permoti, utpote homines ignari divinorum secretorum, timore palluimus; sed nunc evacuavit Maximianus noster omnem scenam fabulae tuae, nostraeque religionis antiquitatem columcruciatibus, exinaniti mortibus toto orbe Christiani. Tenemus evidens testimonium tuum, nullam superiorem persecutionem adeo uel grauem uel diuturnam fuisse. et tamen eeoe inter tranquillissima temporum bona ipsorum quoque imperatorum, qui ista fecerunt, inusitata felicitas: nulla domi fames, nulla pestilentia, nullum foris bellum nisi uoluntarium, quo exerceri uires non periclitari queant; res praeterea humano generi huousque incognita: multorum simul regum patiens consortium et magna concordia potestasque communis, alias numquam, nunc in commune prospiciens. deinde etiam, quod absque ulla haotenue mortalium notitia est, imperatores illi maxi
Abbreviated transcription (Latin):
mianus illrricum asiam &
orientẽ constantius it aliã
sed constantius uirtranquil¬
lis simus galliatatum hul¬
paniuq: contentus galerio
cacceris partib: cessit : Ca¬
lerius duos caesares legit
maximinũ quẽ in oriente
consatuit & seuerum ciu
ꝑmisit italiã: Ipse millr¬
co constitut᷑ constantius
uero augustus summeman¬
suetudinis & ciulitatis in
brritania mortẽ obiit qui
sonstantinũ filiũ ex concu¬
bina helena creatum impe¬
ratorem galliarũ reliquid
ANNO A burbe c̃dita mil¬
mo constantinꝰ tricesi¬
simus quartus gubernacu¬
la imperĩ a constantio patre
suscepit quȩ uno & triginta
annis felicis sime tenuit.
Occurit᷑ mihi subito &tri¬
pidus quib: dã insultatur hȩ¬
ia inquiunt tandẽ in foueas
nr̃a sdiuexspectate uenisti
hiede decursurũ opperieba¬
mur hic delapsũ opprimimꝰ
hic confusum tenemus susti¬
nuimuste hactenꝰ artificiose
quodã modo & calide fortiu¬
tas temporum mutatione sxp̃i¬

Expanded text:
mianus Illyricum, Asiam et mianus Illyricum, Asiam et Orientem: Constantius Italiam, Sed Constantius, vir tranquillissimus, Gallia tantum Hispaniaque contentus, Galerio caeteris partibus cessit. Galerius duoMaximinum, quem in Oriente constituit, et Severum, cui permisit Italiam, ipse in Illyrico constitutus. Constantius vero Augustus summae mansuetudinis et ciuilitatis in Britannia mortem obiit. qui Constantinum filium ex concubina Helena creatum imperatorem Galliarum reliquit. Anno ab Vrbe condita MConstantinns tricensimus quartus gubernacula imperii a Constantio patre suscepit, quae uno et triginta annis felicissime tenuit. Occnritur mihi subito et tripndiis qaibusdam insultatur: Eia, inquiunt, tandem in foueas nostras diu expectate uenisti. hic te decursurum opperiebamur, hic delapsum opprimimus, hic confusum tenemus. sustinuimus te hactenus, artifieiose quodammodo et callide fortuitas temporum mutationes Christi
Abbreviated transcription (Latin):
strenuae aduersũ carposbast̃nas¬
q: pugnat᷑uẽ. sarmathas deinde
cucer̃ quorũ copiosissimã capti¬
uã multitudinẽ ꝑ romanorũ fi
tianꝰ inoriente: maximianus her¬
culius in occidente uastarieecłs
Affligi int̃ ficiq xp̃i anos decimo
cutio omnib fereante actis diu¬
tirnior atq: inmani fuit : Namꝑ
decem annos incendus ecdesiarũ
proscriptionb: in nocentũ caedib:
marerrũ incaes sabilit̃ acta ẽ sȩqui
t tremotꝰ insrria ex quo apuder¬
rum & sidonẽ passũ labentib tec¬
tis multa hominũ milia prostra¬
tas: Secundo ꝑsecutionis anno
dio eletian ab inuito exegit maxi¬
miano ut simulpurpurã imperia¬
q deponerent acuiniorib: inrẽ¬
publicã substitutis ipsi in priuato
otio ponse nescerent. Itaq sub
unadiae dioclecianus apudni¬
comediã maximian apudine¬
diolamũ põtestatẽ imperus simul
constantius augusi primiro¬
panũ imperiuu indua spartes
dec̃min auerunt ialeruis maxi¬

Expanded text:
strenue aduersus Carpos Basternasstrenue aduersus Carpos Basternasque pugnatum est. Sarmatas deinde uicerunt: quorum copiosissimam captiuam multitudinem per Romanorum tianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari Ecclesias, affligi interficique Christianos decimo cutio omnibus fere ante actis diuturnior atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. sequitur terrae motus in Syria, ex quo apud Tyrum et Sidonem passim labentibus tectis multa hominum milia prostrata sunt. secundo persecutionis anno Diocletianus ab inuito exegit Maximiano, ut simul purpuram imperiumque deponerent ac iunioribus in rempublicam substitutis ipsi in priuato otio consuna die Diocletianus apud Nicomediam, Maximianus apud Mediolanum potestatem imperii simul Constantius Augusti, primi Romanum imperium in duas partes determinaverunt: Galerius Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Aegyptum totã proscriptio¬
nibus caedib:q foedaũ. Pret̾ea
galerius maximianꝰ cum duob:
iam proelus aduersus narseum
conflexiss& : t̃tioint̃ gallianicũ
& carras congressus &iuctꝰ amis¬
sis copus addio cletianũ refugiit
a quo arro gantissime exceptus.
it aut ꝑ aliquod miliapas suũ pur¬
puratus ante ueiculum eius cur¬
risse referat᷑ : Uerũ tamen
accontumelia quasicote ad uir¬
tutemususe: ꝑ quã detrita re¬
gu fastus robigine aciem m̃tis
expedit: Itaq: mox ꝑ illrricũ
& moesiam undiq cõpias c̃trax̃
raptimq: in hostem reuersus
narseũ magnis c̃silus uiribq
superauit extinctis ꝑsarũ co¬
piis: Ipsoq: narseo infugã acto
castraeius inuasituxores soro¬
res liberosq cepit imm̃ sã iuĩga¬
re ꝑsicae diripuit captiuos
quã plurimos ꝑsarũ nobiliũ ab¬
dux̃ Reuersus in me sopotha¬
mia adio cbetiano pluri honere
susceptus ẽ. postea ꝑ eosdem duces

Expanded text:
dit, Aegyptum totam proscriptiodit, Aegyptum totam proscriptionibus caedibusque foedauit. praeterea Galerius Maximianus cum duobus iam proeliis aduersus Narseum conflixisset, tertio inter Gallinicum et Carras congressus et uictus, amissis copiis ad Diocletianum refugit: a quo arrogantissime exceptus est, ita ut per aliquot milia passuum purpuratus ante uehiculum eius cucurrisse referatur. uerumtamen hac contumelia quasi cote ad uirtutem usos est, per quam detrita regii fastus rubigine aciem mentis expediit. itaque mox per Illyricum et Мoesiam undique copias contraxit raptimque in hostem reuersus Narseum magnis consiliis uiribusque superauit. extinotia Persarum copiis ipsoque Narseo in fugam aoto, castra eius innasit, uxores sorores liberosque cepit, immensam uim gazae Persicae diripuit, captiuos quamplurimos Persarum nobilium abduxit. reueraus in Mesopotamiam a Diocletiano plurimo honore susceptus est. postea per eosdem duces
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsarũ orientem bello preme¬
r& hocpericulo dio detian
ꝑ motus maximianũ : hercu¬
liũ excaesare fecit austustũ
constantiũ uero & maximi¬
anũ galeriũ caesa reslegit
Constantius herculimaximi¬
ani priuignã theodorã accȩ¬
pituxorẽ ex quasex filios fra¬
tres constantini sustulit
Carausius brittana sibi ꝑsep¬
tẽ annos forcissime uindicata
acrem̃ta tandem fraude allec¬
to socusui int̃fectꝰ ẽ. Allettꝰ pos¬
tea ereptã caruusio insulã ꝑ
triennium tenuit quẽ ascle
pio dotus p̃fectus precorio op¬
pressit brritaniãq p̃ decem
annos recepit : Constantius
uero caesar in gallia primo
prȩlio abalam annis ꝓfligato
exercitusuo uixipse subrep
tꝰẽ secundo aut̃ secuta ẽ. satis
secundauictoria nam paucis
horis sexagintamilia a laman¬
norũ caesare feruntur
At maximi anus augustus quin¬
genti annos in africa domuit.
porro autem dio clecianus achil¬
leum obsessum ꝑ occo menses

Expanded text:
Persarum Orientem bello premePersarum Orientem bello premeret. hoc perionlo Diocletianns permotns Marimianum Herculium ex Caesare fecit Augustum, Constantium uero et Maximianum Galerium Caesares legit. Constantius Herculii Maximiani priuignam Theodoram accepit uxorem, ex qua sex filios fratres Constantini sustulit. Carausins, Britannia sibi per septem annos fortissime uindicata ac retenta, tandem fraude Allecti socii sui interfectus est. Allectus postea ereptam Carausio insulam per triennium tenuit: quem Aspiodotus praefectus praetorio oppressit, Britanniamque post decem annos recepit. Constantius vero Caesar in Gproelio ab Alamannis profligato exercitu suo, uix ipse subreptus est; secundo autem secuta est satis secunda uictoria: nam paucis horis sexaginta milia Alamannorum caesa referuntur. at Maximianus Augustus Quinquegentianos in Africa domuit. porro autem Diocletianus Achilleum obsessum per octo menses
Abbreviated transcription (Latin):
& belianꝰ collectarusticano&
manu quos baucaudas uoca¬
bant ꝑnicio sos tumultus ex¬
citauissent. maximianũ
cognom̃tũ herculium cae¬
sarẽ fec̃ misitq ingallias qui
facile agrestium hominum
imperitã & confusã manum
militari uirtute c̃posuit:
Dein de cariusius quidã genere
quidẽ infim: sed c̃silio & manu
promptꝰ cũ ad obseruanda oce¬
anilitora quaecunc franci
& saxones in festabant positꝰ
plus inꝑniciẽ quã in ꝓuectũ
reipublicae ager &areptã
p̃donib: praedam nulla ex par¬
te resticuendo dominis sedsi¬
hisoli uindicando accedens
suspicionẽ : quia ipsosquoq
hostes adincursandos fines
artifici neglegentia ꝑmit¬
ter&: Quã brẽ amaximiano
iussus occidi purpurã sump¬
sit acbrictanias occupauit.
Igitur ꝑ om̃s romanuim peru
fines subitarum turbationũ
fragores concrepuerunt i
Carausio inbrittanis rebellan¬
te achilleo in aegrpto. cũ &
africam quingenti ani in festa¬
rent: A Marseus &iam rex

Expanded text:
et Aelianus collecta rusticanorum et Aelianus collecta rusticanorum manu, quos Bacaudas uocabant, perniciosos tumultus excitauissent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit misitque in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari nirtute conposuil deinde Carausius quidam, genere quidem infimus sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus plus in perniciem quam in prouectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis sed sibi soli uindicando accendit suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad incursandos. fines artifici neglegentia permitteret: quamobrem a Maximiano iussus occidi, purpuram sumpsit ac Britannias occupauit. igitur per omnes Romani imperii fines subitarum turbationum fragores concrepuerunt, Carausio in Britanniis rebellante, Achilleo in Aegypto, cum et Africam Quinquegentiani infestarent, Narseus etiam rex
Abbreviated transcription (Latin):
oppressit & coept: Alid quo ꝓ¬
culum & bono sũ apud agrip¬
pinã magis proelus superatos
int̃ fecit ipseaut̃ apud sirmiũ
in tur referata militaritum ul¬
tu int̾ fectus ẽ.
Ni ab urbe condita millesimo¬
Anensis tricesimus secunđ
suscepit imperium acbiennio
tenuit quicũ filios suos carinũ
& numerianũ c̃sortes regni iͤnt̃¬
fecisset bello particop quãdu¬
as nobilissimas purthorum urbes
cochẽ & tesi fontẽ coepit supte
gridem in castris fulmine ictus
interut numerianũs. quicũ pa¬
tre fuerat rediens fraude apri¬
ũ sociisui int̃ fectꝰ e t ut
AN aburbe condita milesimo
eletian tricesimꝰ t̃tius ab exercitu
imperator eleccus annis iuginti
fuit statĩq ut potestatis copiã
babuit : A prumint̃ fectorẽ nume¬
niani manusua int̃ fecit : Carinũ
deinde que carus cȩsarem inclama¬
tiã reliquerat flagitio sȩ ui¬
uentẽ  difficillimo bello&
maximo labore superauit
Dehinc cummn gallia amandus

Expanded text:
oppressit et cepit, aliud, quo Poppressit et cepit, aliud, quo Proculum et Bonosum apud Agrippinam magnis proeliis superatos interfecit. ipse autem apud Sirmium in turre ferrata militari tumultu interfectus est. Anno ab Vrbe condita MXXXVInensis tricesimus secundus suscepit imperium ac biennio tenuit. qui cum filios suos Carinum et Numerianum consortes regni effecisset, bello Parthico postquam duas nobilissimas Parthorum urbes Cochem et Ctesiphontem cepit, super Tigridem in castris fulmine ictus interiit. Numerianus, qui cum patre fuerat, rediens fraude Apri soceri sui interfectus est. i Anno ab Vrbe condita MXLI cletianus tricesimus tertius ab exercitu imperator electus annis uiginti fuit; statimque ut potestatis copiam habuit, Aprum interfectorem Numeriani manu sua interfecit. Carinum deinde, quem Carus Caesarem in Dalmatia reliquerat, flagitiose uiuentem difficillimo bello et maximo labore superauit. dehinc cum in Gallia Amandus