comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuitatua. Melius . ẽ. enim utfilictui
terogent. quã te respicere inmanus
filioꝵ tuoꝵ Vtilẽ sine filiis mori. quã
relinquere filios impios. Docefiliũ tuũ
& operare in illum Neinturpitudine
illius confundaris nede deris alio pos¬
sessionẽ tuã. neforte ꝓaeniteat. te
Suꝑfiliã euxoriosam fierta custodia ne
inimicis. Hieronimꝰ dixte
Virsapiens quando filiũ suũ bone in dolis
amittit. non doleat quod talẽ ꝑdiderit
sed doleat quod talem habuerit UIII¬
dedrurtisus Et pauseRibis¬
Ns dic̃ in euangł. Diues difficile in¬
teebit in regnum caeloꝵ Et facilius. ẽ

Expanded text:
in vita tua . Melius est enim ut filii in vita tua . Melius est enim ut filii te rogent, quam te respicere in manus filiorum . Utilius est sine filiis mori quam relinquere filios impios. Doce filium tuum, et operare in illo, ne in turpitudinem illius offendas . Ne dederis alii possessionem tuam, ne forte poeniteat te . Super filiam luxuriosam firma custodiam, ne inimicis . HIERONYMUS. Vir sapiens quando filium suum bonae indolis amittit, non doleat quod talem perdiderit, sed gaudeat quod talem habuerit. CAPUDe divitibus et pauperibus. CHRISTUS. Dives difficile intrabit in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
quid filios ac nepotes Qui pareit uir gae suae
odit filiũ suũ qui aũ diligit illũ instanter
erũditꝰ Corona senum fili filioꝵ & gloria
filieꝵ patres eoꝵ Irapatris. filius ftulus
& dolor matris quae genuit eũ. hies filius
sirach đ ꝑilii tibi sunt erude illos ucurua¬
illos apuerttia illoꝵ ꝑ iliae tibi sania¬
serua ccrpus illarũ & non ostendas lilarẽ
faciem ad illas Nonio cunderis infiliis impis
si multiplicentur. Non oblecteris suꝑfilios
si noniẽ timordĩ cum ipsis. Melior. ẽ. unus
tenens dm̃ quã mille filu impii. Quidiligie
filiũ suum assiduat illũ flagella Quidoce
filiũ suum laudabitꝰ millo & in mẽdio domes¬
ticoꝵ in illo gloriabitꝰ. Quidoc& filiũ suũ
inzelum mictit in onicum : & in medio
amicoꝵ gloriabitꝰ in illo Nondes filiopo¬
testate iniuuentute sua. & nedes picias
cognatus illius. A filustuis: aue & ado¬
mesticistuis separare. Filio & mulieri
fratri& amico. ñdes potestate supte

Expanded text:
 filios et nepotes . Qui parcit virgae, odit filium suum . Qui autem diligit eum, instanter illum erudit . Corona senum filii filiorum, et gloria filiorum patres eorum . Ira patris filius stultus, et dolor matris quae genuit eum . JESUS SIRACH. Si filii tibi sunt, erudi illos a pueritia eorum . Filiae si tibi sunostendas hilarem faciem tuam ad illas . Ne jucunderis in filiis impiis, si multiplicentur . Ne oblecteris super filios, si non est timor Dei cum ipsis . Melior est unus timens Deum, quam mille filii impii . Qui diligit filium suum, assiduat illi flagella . Qui docet filium suum laudabitur in illo et in medio domesticorum in illo gloriabitur qui docet filium suum in zelum mittit inimicum et in medio amicorum gloriabittestatem a juventute sua, et ne despicias cogitatus illius . A filiis tuis cave, et a domesticis tuis separare . Filio et mulieri, fratri et amico, non des potestatem super te
Abbreviated transcription (Latin):
tes tãꝗ nihib habentes & om̃a possi¬
deftes
Sał . Benedictio dñi. diuites facit. nec
sociabitꝰ eis afflictio Non ꝓderunt diui¬
tiae indieultionis Iustitia uero libera¬
bit amorte Qui confidit indiuitiis suis
corruit. Custo di&ur iusto. substantia
pecca ris qui congregat thesaurus.
lingua menda cii. uanus ẽ. & in pin¬
gitur ad laqueos mortis Melius ẽ.
paup & sufficiens sibi. quam uir glorio¬
sus & indigens panem. Omnes dies pau¬
peris mali quides picit pauperi. ex y

Expanded text:
am nihil habentes, et omnia possidentes. SALOMON. Benedictio Domini divites facit, nec sociabitur eis afflictio. Non proderunt divitiae in die ultionis, justitia vero liberabit a morte . Qui confidit in divitiis suis, corruet . Custoditur justo substantia peccatoris . Qui congregat thesauros lingua mendacii, vanus est, et impingetur ad laqueos mortis . Melior est pauper et sufficiens sibi, quam vir gloriosus et indigens pane . Qui despicit paupe
Abbreviated transcription (Latin):
rantibonum iudaeo primũ & greco.
Non ẽ. enim ꝑ sonarum acceptio apud
dm̃. Si ꝑ sonam hominis non accipit.
genti quitim& eũ. &operatur iustitiã
acceptus. e illi. Sał.d. Accipere ꝑsonã
impii ñ e bonum ut declines auerita¬
te iudicu. Qui diẽ impio iustus es male¬
dicent eũ populi & de testabuntꝰ eum
tribus. Et qui argunt. Laudabuntꝰ eũ
&suꝑ ipsos ueni & bene dictio
Qiuii cognos cit iniudicio faciẽ ñ fac̃bene
Hi sur fil si rach. dix̃. Non accipias ꝑsonam
ut delinquas. Noli resiftore contra faciem
potentis Sicut abominatio ẽ suꝑbo humili¬
tas sic ex secratio diuiti paũperes. Substan¬
tia supbiae. eradicabitꝰ & domus quae nimis
locuplex ẽ adnullabitꝰ suꝑbia. Hieronim dđ

Expanded text:
ranti bonum, Judaeo primum et Graeco . ranti bonum, Judaeo primum et Graeco . Non est enim personarum acceptio apud Deum. Si personam hominis non accipit, . Qui timet et operatur justitiam, acceptus est illi . SALOMON. Accipere personam impii, non est bonum, ut declines a veritate judicii . Qui dicit impio: Justus es, maledicent ei populi, et detestabuntur eum tribus: et qui arguunt eum laudabuntur, et super ipsos veniet benedictio . Qui cognoscit in judicio faciem, non facit bene . JESUS SIRACH. Non accipias personam ut delinquas . Non resiste contra faciem potentis . Sicut abominatio est superbo humilitas, sic exsecratio divitis in paupere . Substantiae superbi eradicabuntur, et domus quae nimis locuples est, annulabitur superbia. HIERONYMUS.
Abbreviated transcription (Latin):
si ne culpa nors pates. Sublãmitas honorum
magnitudo scelerum ẽt Hoc aũ habe tan
turibonũ possessio p̃sentiã rerum siuitan
reficiat miserorum pre hocitem ptatio ẽ
Mundilucrã tantoq maiora supplicia dabt¬
quanto & ipsa maiora sunt Diu enim cum
reb: nr̃is durare ñ possumꝰ quia aut nos
illas moriendo deserimus aut illenos uiuen¬
tes deserunt. Potestas. cito ruinã patitꝰ
Num quã mentis requiem hab& qui curis
terrenis sesubdit: Sem ꝑ requiem men¬
tis habebis. sia temundicuras abiceris
dol derarũ ẽ. ut qui diuitias possident
ad requiem tendant Estelatio pauperu
quos nec diuitiae eleuant & uolontas in cis
sola suꝑba ẽ. his &sio per desunt ꝓpt̃ m̃ter
radedit . plurib: obtem perare. IUIĨ
LUIIII
de acceprione persoparũ
Or̃s dic̃ Ron accipies ꝑ sonam nec
munera. Nulla erit distantia ꝑsona¬
rum. Ita paruum audies ut magnum¬
Pauł ap̃ dix̃. Gloria aũ &pax. omni ope¬

Expanded text:
sine culpa non potes. Sublimitas honorum sine culpa non potes. Sublimitas honorum magnitmen bonum possessio praesentium rerum, si vitam reficiat miserorum; propter hoc tentatio est mundi lucrum. Tantoque majora supplicia quantum et ipsa majora sunt. Diu enim cum rebus nostris durare non possumus, quia aut nos illas moriendo deserimus, aut illae nos morientes deserunt. Potestas cito ruinam patitur. Nunquam mentis requiem habet qui curis terrenis se subdit. Semper requiem mentis habebitis, si ante mundi curam reliqueritis. Valde rarum est, ut qui divitias possident, ad requiem tendant. Est elatio pauperum quos nec divitiae elevant, et voluntas in eis sola superbia est. His etsi opes desunt, propter ra dedit, pluribus obtemperare. CAPUT LVIII. De acceptione personarum. MOYSES. Non accipias personam nec munera: nulla erit distantia personarum: ita parvum audias ut magnum. . PAULUS. Gloria autem et pax omni ope
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis occupationẽ scłi de uinetus
qui in scło bene tem poralit̃ imperat sine F¬
ne in ꝑ p&uum regnat. Et degloria scu
huiuos ad aec̃nam transit gloriam Quiu
ad infernator quendi descendurtt
Promaltia plebis &iam reges muttaron eit
Et qui ante iudebantꝰ eẽ boni acceptor eg¬
no fiunt iniqui Quorundam suꝑbosdi¬
uites rerũ copia facit elatos. Non suiet
opes inuitio sed uoluntas. Noncrimen
in reb ñ ẽ sed inuisu agentis.¬
Honis donis bene utuntꝰ. qui diuitias coneessas
in reb: salutarib: ꝑfruuntur. Bonis male
utuntur. quia ut iusti ꝓtemporali lucro
iudicant aut aliquidboni ꝓuanaegloria
ad p&itũ faciunt Malis maleutuntur
qui noxias cogitationes operib prauis ꝑfici¬
unt Benemalis utuntꝰ quiluxoriã carnis
coniugalir honestateres tringurti
sauiter indõ delinquunt quidiurtian adõ
conceł sas & non inreb salutarib sed inusib
pͥrtuis utuntꝰ. Caue honores quos temene

Expanded text:
to magis occupatione saeculari detentus? to magis occupatione saeculari detentus? Qui hoc saeculo bene imperat, sine fine in perpetuum regnat, et de gloria saeculi hujus ad aeternam transit gloriam. Qui ad inferna torquendi descendunt. Pro malitia plebis etiam reges mutantur: et qui ante videbantur esse boni, accepto regno fiunt iniqui. Quosdam superbos divites copia rerum facit elatos. Non sunt opes in vitio, sed voluntas. Nam crimen in rebus non est, sed in usu agentis. Bonis bene utuntur, qui divitias sibi concessas in rebus salutaribus perfruuntur. Bonis male utuntur qui aut juste pro temporali lucro judicant, aut aliquid boni pro vanae gloriae appetitu faciunt. Malis male utuntur qui noxias cogitationes operibus pravis perficiunt. Bene malis utuntur qui luxuriam carnis conjugali honestate restringunt. Graviter in Deum delinquunt qui divitiis a Deo concessis non in rebus salutaribus, sed in usibus ispone. Cave honores quos tenere
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ deuincta ẽ. dedõ libere cogitare non
possumꝰ. Cregr ð Terrena pulcdritudo
confunditur cũ celsitudo caelestis aperitꝰ
In hoc scło potens quilib& si fructum ñ hab&
bonae operationis. &iam in pedimentum
p̃stat c&eris. In populo plus folent nomina
diuitũ quã pauperum scire. Sol& enim
rerũ abuindantia. tanto magis diuino amme
mentẽ soluere. quantomagis hanc ex igit
diuersa cogitare. A maiorẽ dolorẽ mentẽ
ocea sum p&it. Quis quis uero suꝑnades¬
dere quia in oriente habit& demonstrat
Cibria n&ꝰ Poenam de aduersismundi ille
senut ci&lascitia & gloria omnis inmun
tes in hac fallaciuita dum deponentiaglo¬
ria rerum abundantia gestiunt. repens
hora quanesciunt. in ꝓuiso exrtu rapiunt
atq ab sorbente ꝓ fundo cruciandi. aẽ nis
gebennae incendis deputantur. Quan¬
toqr usq amplius scłarib honorib dram¬
tate sublimatur. tanto grauius curarum
ponderib: ad grauatur Sienimuis uala¬
peccata animae diuitare graeuatus qua¬

Expanded text:
re non possumus. GREGORIUS. Terrena altitudo confunditur, cum celsitudo coelestis aperitur. In hoc saeculo potens quilibet si fructum non habeat bonae operationis, etiam impedimentum praestat caeteris. In populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Solet enim eorum abundantia tanto magis divino timore mentem solvere, quanto magis hanc erigit diversa cogitare. Ad majorem dolorem mentem occasum petit. Qui vero superna desiderat, in oriente habitare demonstrat. ingi. poenam de aduersis mundi ille sentit cui et laetitia et gloria omnis in muntes in hac fallaci vita, dum de potentiae gloria rerum abundantiam gestiunt, repentina hora quam nesciunt, improviso exitu rapiuntur, atque absorbente profundo, cruciandi aeternis gehennae incendiis deputantur. Quanto quisque amplius saecularis honoris dignitate sublimatur, tanto gravius curarum ponderibus aggravatur. Quanto quisqupeccata animus devitare quietus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtatis in die diuitiarum Iug̃s. dixit
plus ẽ pauperi uidere caelũ stellatũ. quam
diuite tectum in auratum. hieronimꝰ
Quanto enim maior honor tanto maiora pe¬
ricula Cito patitꝰ insidus glorio sus
Non laudis ẽ pos sederediuitias sed ꝓxp̃o eas con¬
tem nere. Sufficit nob dep̃sentib huius scłi
angustus cogitare. quid necesse .ẽ. sensum ad
incesta extendere. Quae aut consequi ñ por

Expanded text:
paupertatis in die divitiarum . AUGUSTINUS. paupertatis in die divitiarum . AUGUSTINUS. Plus est pauperi videre coelum stellati tectum inauratum. HIERONYMUS. Quantum enim major honor, tantum majus periculum. Cito petitur insidiis gloriosus. Non laus est possidere divitias, sed pro Christo eas contemnere. Sufficit nobis de praesentibus hujus saeculi angustiis cogitare; quid necesse est sensum ad incerta et futura extendere, quae aut consequi non pos
Abbreviated transcription (Latin):
Fostiorib aũ fortior inftat cruciatio
hies̃ fił sirachđ Noli adtendere ad pos¬
sessiones iniquas a nedixeris ẽ mihi
sufficiens uita. Noli anxius ẽẽ indiui¬
tus iustis. nihil enim ꝓdest tibi indie
obductionis & uindictae
Noliditari homini fostiorite. quam si fenera¬
beris tam ꝙ ꝑditum habe qui gloriatur
in substantia pauꝑtatem ueriat. ꝑ ili ne
in multis sint actustui. &iam sidiues fue¬
ris ñ eris inmunis adelicto Bona ẽ substan¬
tia cuinon. ẽ peccatum in conscientia
Diuitis aũ & pauperis corbonũ. &inomnitẽ¬
pore uultus illoꝵ hilaris. Quiq̃ rit locuple¬
tare auestit oculum suum. Honus diues
qui inuentus ẽ sinemacula Substantiae
iustoꝵ sicut fluuius sic cabuntꝰ & sicut to¬
nitruũ magnum inpluuia ꝑtracsibit
Est nequissima pauꝑtas. ino¬
re impii Iaborauit pauꝑ in
diminutione uictus. & infine
fit in ops Bona & mala uita. & mors pau¬
ptas & honos tas adõsunt Memento pauꝑ¬
tatis in tempore abundantiae & neces sitatẽ

Expanded text:
cruciatio illis . JESUS SIRACH. Noli attendere ad possessiones iniquas: et non dixeris: Est mihi sufficiens vita . Noli anxius esse in divitiis injustis: nihil enim proderunt tibi in die ultionis et vindictae. Noli fenerari homini fortiori te: quod si feneraveris, tanquam perditum habe . Qui gloriatur in substantia, paupertatem vereatur. . Fili, ne in multis sint actus tui etiam si dives fueris, non eris immunis a delicto . Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia . Divitis autem et pauperis cor bonum, in omni tempore vultus eorum hilaris . Qui quaerit locupletari, avertit oculum suum . Bonus dives, qui inventus est sine macula . Substantiae injustorum sicut fluvius siccabuntur, et sicut tonitruum magnum in pluvia pertransivit . Est nequissima paupertas in ore impii . Laborabit pauper in diminutione victus ejus, et in fine fit inops . Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas, a Deo sunt . Memento paupertatis in tempore abundantiae, et necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
usq: intempus abscondit uerba & labia mul¬
toꝵ enarrabunt sensus eius. Honoo &glo¬
ria insermone sensati. L ingua uero in¬
prũdentis. sub uersio . ẽ ipsius. Siuideris
sensatũ . euigila adillum. Ex uisu cognor¬
citꝰ uir. & ab occursu faciei cognoscitꝰ sen¬
satus . Non . ẽ sensus ubi abundat amari¬
tudo. A mictus corporis &risus dentium
& ingressus hominis. enuntiant deillor
Inlabiis sensati inuenitur gratia: un
Tacitus & sensatus. honor abitur. Seruate ab in¬
sensato ut molestiã habeas. deflecte ab insen¬
sato & inuenies requiem & ñ ex a cerba ueris
instuctitia illius. Pungens oculum. deducit
lacrimas. Et qui pungit .cor ꝓfest sensum
In medio insensatoꝵ serua uerbum tempor i
Abuno sensato in habitur patria. Etatrib:
impus. deser&ur. In sensum sit tibi cogita¬
tus . dĩ: Lxii. deseruis Et dominis

Expanded text:
usque in tempus abscondit verba ejus, et labia multorum enarrabunt sensum ejus . Honor et gloria in sermone sensati . Lingua vero imprudentis subversio est ipsius . Si videris sensatum, evigila ad illum . Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus. Non est sensus ubi abundat amaritudo . Amictus corporis, et risus dentum, et ingressus hominis enuntiant de illo . In labiis sensati invenitur gratia . Tacitus et sensatus honorabitur. Serva ab insensato, ut non modestiam habeas . Deflecte ab insensato, et invenies requiem, et non exacerbaberis in stultitia illius . Pungens oculum deduxit ad lacrymas: et qui pungit cor, profert sensum . In medio insensatorum serva verbum temporibus . Ab uno sensato inhabitabitur patria, et a tribus impiis deseretur. In praeceptis Dei cogitatum habe. CAPUT LXI. De servis et dominis
Abbreviated transcription (Latin):
rat patrẽ suũ. uitam uiu& longiorem
Qui oboedit patri. refrigerabit matri
Quitim& dm̃ honorat parentes. Honora pa¬
trẽ tuũ. ut suꝑ ueniat tibi benedictio ad nõ
Benedictio patris. firmat domũ filioꝵ
Maledictio aũ matris. eradicat fundamenta
Neglorieris in contumelia patristui. non. ẽ
enimtibi gloria sed confusio Gloria enim
hominis ex honore patris sui ẽ Et dede¬
cus filius. pater sine honore Fili suscipe
se nectam patristui. & ne contristes eum in
patrqmonerit in obliuione Male famȩ e
qui relinquid patrẽ .&. ẽ maledictus a dõ
qui experatimatrẽ. Hon ora patrẽ tuũ
& gemitus matristuae neobliuis caris
uonoito. qm̃ nisi pillos non fuisser
ac filios sed sinecessitas uenerit
recur & non possit utrumq seruare Tunc odio
in ꝓpinquis pi&as in dõ ẽ Honora patretuũ
sed site auero patre non separat. Tam diu scito
sanguinis copulã quã diuille suũ nouerit
creatorem. Basił d Parentes nr̃os ut ꝓ¬
priauiscera diligamus Siaccedere nos ad

Expanded text:
at patrem suum, vita vivet longiore . Qui obedierit patri, refrigeravit matrem . Qui timet Deum, honorat parentes . Honora patrem tuum, ut superveniat tibi benedictio a Domino . Benedictio patris firmat domos filiorum: maledictio autem matris eradicat fundamenta . Ne glorieris in contumelia patris tui: non est enim tibi gloria, sed confusio . Gloria enim hominis ex honore patris sui est: et dedecus filii, pater sine honore . Fili, suscipe senectam patris tui, et ne contristes eum in patris non erit in oblivione . Malae famae est qui relinquit patrem: et est maledictus a Deo qui exasperat matrem . Honora patrem tuum, et gemitus matris tuae ne obliviscaris: memento quoniam nisi per illos non fuisses. ac filioretur, et non possit utrumque servari, tunc odium  odium, pietas in Deum est. Honora patrem, sed si te a vero patre non separat: tandiu sis tu sanguinis copula, quandiu ille suum noverit Creatorem. BASILIUS. Parentes nostros ut propria viscera diligamus, si accedere nos ad
Abbreviated transcription (Latin):
narum rerum postulatio.ẽ. quando corpus eadẽ
uult habere quae sp̃s. Gregr̃ .&. Abundare in
conui is. loquacitas sol&. Semꝑ enim uolup¬
tas cõmutatꝰ aepulas. Cum corpus in refectio¬
nis delectatione resoluitur. Co inanigaudio
relaxatꝰ Semꝑ aepulas. loquacitas sequit
nunc qm̃ ipsi consolabuntꝰ. Uae uob qui
rid&is nunc quia lugebitis & flebitis

Expanded text:
narum rerum postulatio est, quando corpus eadem narum rerum postulatio est, quando corpus eadem vult habere quae et spiritus. GREGORIUS. Abundare in conviviis loquacitas solet, semper enim voluptas comitatur epulas. Cum corpus in refectionis delectatione resolvitur, cor ad inane gaudium relaxatur. Semper epulas loquacitas sequitununc, quoniam ipsi consolabuntur . Vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis
Abbreviated transcription (Latin):
Aeribu&ꝰ enim tibi inraributione iustoꝵ¬
Pauł ap̃ d. Siue manducatis siuebibitis. siue
aliud quid facitis. om̃a ingloria dĩ facite
Sal d. Melius ẽ. uocare adholera cũ caritate
quã aduitulum saginatum cum odio¬
latione & ñte offendas suꝑ omnẽ escam
In multis enim aescis erit infirmitas. & apes¬
tilentia ꝓpin quabit usq: ad colera
Suꝑ mensam neextendas manũ tuã prioꝵ.
& inuidia contrirminatus erubes cas. Si in me¬
dio multoꝵ sedisti. priorillis. ñ extendar manũ
tuã nec prior pos carbibere. Si coactus fueris
in edendomultum surge de medio &uome. & re¬
frigerabitte & ñ adducis corporituo in firmi¬
tatem. In conuiuio uini non arguas ꝓximũ
& ñ despicias eum in iocunditatem illius.
Uir respiciens in mensam alienã ñ ẽuita eius
incogitatione uictus. Alit enim animã suã
cibis alienis. hieronimus dix̃
Ad conuium peccatoris rogatus ad hoc ambula
utspiritales inuitatorituo p̃beas cibos: Bo¬

Expanded text:
rrectione justorum. PAULUS. Sive ergo manducatis, sive bibitis, sive aliud quid faciatis, omnia in gloriam Dei facite . SALOMON. Melius est vocari ad olera cum gaudio, quam ad vitulum saginatum cum odiolatione, et non te effundas super omnem escam . In multis enim escis erit infirmitas, et aviditas appropinquabit usque ad choleram . Super mensam non extendas manum tuam prior, ne invidia contaminatus erubescas . Si in medio sedes, tu prior illis non extendas manum tuam, nec prior poscas bibere . Si coactus fueris in edendo multum, surge de medio et vome, et refrigerabit te, et non adduces corpori tuo infirmitatem . In convivio vini non arguas proximum, et non despicias eum in jucunditate illius . Vir respiciens in mensam alienam, non est vita ejus in cogitatione victus: alit enim animam suam cibis alienis . HIERONYMUS. Ad convivium peccatoris rogatus, ad hoc ambula ut spirituales invitatori tuo praebeas cibos. Bo
Abbreviated transcription (Latin):
augures malum portendere fert᷑:
Nam cum in urbe uisa fuerit: soli¬
tudinem significare dicunt.: Noctua
dicit᷑ pro eoqd̾ nocte circũ uolat. ⁊¬
per diem non possit uicłe: Nã ⁊ exorto
splendore solis uisus illuis hebetat᷑.
Hanc autem insula crecensis non habet
et si ueniat aliunde statim moritur.
Noctua autem non est bubo: Nam bubo

Expanded text:
augures malum portendere fertur: augures malum portendere fertur: nam cum in urbe visa fuerit, solitudinem significare dicunt. Noctua dicitur pro eo quod nocte circumvolat et per diem non possit videre; nam exorto splendore solis, visus illius hebetatur. Hanc autem insula Cretensis non habet; et si veniat aliunde, statim moritur. Noctua autem non est bubo; nam bubo
Abbreviated transcription (Latin):
aufert et occultat: Cicero dicit ꝓ¬
ualerio flacco. Non plus aurum tͥ
quam monedulȩ committendum:
pertino circumuolat p̃cipiti motu
acta. et tenuissimis brachiorum nĩ¬
bris suspensa. animal muriũ si mile.
non tã uoce resonans quã stridore.
specie quoq uolatilis simul ÷ et qͦ¬
drupes. quod in aliisauibus reperi-¬
ri non solet: Lucima auis inde
nomen sumpsit. quia cantu suo
significare solet diei surgentis exor¬
tum. quasi lucenia. eadem et acre.¬
dula: De qua cicero in pronogsticis:
Et matutinos exercet acredula cantꝰ:
a planctu et luctu nominata. cũ
enim clamat: aut flecum imitat᷑
aut gemitum. Uñ aput augures
si lam̃tetur tristiciam. tacens ostr¬
dere fertur prosperitatem: Bubo
a sono uocis compositum nom̃ ht̃
auis feralis. onusta quidem plumis.
s grauis semper detenta pigricie in
sepulchris die noctuq uersatur. et
semper cõmorans in cauernis: de qͣ
dirum mortalib om̃. Deniq apt̃

Expanded text:
aufert et occultat. Cicero pro aufert et occultat. Cicero pro Valerio Flacco 76: 'Non plus aurum tibi quam monedulae committendum.'pertino circumvolet praecipiti motu acta, et tenuissimis brachiorum membris suspensa; animal murium simile, non tam voce resonans quam stridore; specie quoque volatilis simul et quadrupes, quod in aliis avibus reperiri non solet. Luscinia avis inde nomen sumpsit, quia cantu suo significare solet diei surgentis exortum, quasi lucinia. Eadem et acredula, de qua Cicero in Prognosticis frag. 6: Et matutinos exercet acredula cantus. a planctu et luctu, nominata; cum enim clamat aut fletum imitatur aut gemitum. Unde et apud augures si lamentetur tristitiam, tacens ostendere fertur prosperitatem. Bubo a sono vocis conpositum nomen habet, avis feralis, onusta quidem plumis, sed gravi semper detenta pigritia: in sepulcris die noctuque versatur, et semper commorans in cavernis. De quadirum mortalibus omen. Denique apud
Abbreviated transcription (Latin):
ubi mennon periit: Nam cat̾uatim
ad uolare dicuntur ex egipto ad iliũ
uixta mennonis sepulchrum. et ꝓiñ
eas ilienses mennonias uocant. Quin¬
to aũ anno ad ilium ueniunt. et cũ
biduo circum uolauerint: t̾cia die
in euntes pugnam: uicissim se ungui¬
biis rostrisq clilacerant: Ercime aues
dicte ab ercinio saltu germanie ubi naᷤᷤ¬
cuntur. quarum penne ad eo per obs-
cura emicant: ut quãuis nox obten¬
ta densis tenebrissit: ad p̃sidium iti-¬
neris dirigendi iact& intluceant.
cursusq uie pateant indicio pluma.¬
rum fulgentium. Onocrotolon g̾ci
uocant rostro longo. Ibis auis nili
fluminis. que sem⁊ ipsam purgat.
rostro in anum aquam fundens.
Nec serpentium ouo uescitur. ꝗratis¬
simam ex eis escam nidis suis portãs
Meropes eosoem et gaulos qui pa¬
rentes suos recondere atq alere dicun-¬
tur: Coredulus genus uolatile quasi
cor edens. Monedula auis quasimo-¬
netaͣla que cum aurum inuenit:

Expanded text:
ubi Memnon periit. Nam catervatim ubi Memnon periit. Nam catervatim advolare dicuntur ex Aegypto ad Ilium iuxta Memnonis sepulchrum, et proinde eas Ilienses Memnonias vocant. Quinto autem anno ad Ilium veniunt, et cum biduo circumvolaverint, tertia die ineuntes pugnam vicissim se unguibus rostrisque dilacerant. Hercyniae aves dictae ab Hercynio saltu Germaniae, ubi nascuntcurum emicant, ut quamvis nox obtenta densis tenebris sit, ad praesidium itineris dirigendi praejactae interluceant, cursusque viae pateat indicio plumarum fulgentium. 94 32. Onocrotalon Graeci vocant rostro longo. Qufluminis, quae semetipsam purgat, rostro in anum aquam fundens. Haec serpentium ova vescitur, gratissimam ex eis escam nidis suis deportans. Meropes eosdemque et gaulos, qui parentes suos recondere atque alere dicuntur. Coredulus genus volatile, quasi cor edens. Monedula avis, quasi monetula, quae dum aurum invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
natos suos. eosq per triduum luge̾:
deinde se ipsam uulnerare. et asꝑ¬
sione sui sanguinis uiuificare fili¬
phalib insulis appellate. ubi pli¬
rimum abundant. aduersus qua̾
hercules sagittis est usus: Sunt enim pe-¬
lagi uolucres in insulis habitantes: dio.
medias uolucres a socus diomedis appel:¬
latas. quos ferunt fabule in easdem
uolueres suisse conuersos forma fulice
similes magnitudine cignorum. colo¬
re candido. duris et grandibus rostris:
Sunt autem circa apuleam in insula
diomelia int̾ scopulos littorum et
saxa uolitantes: Iudicant int̾ suos:
aduenas. Nam si grecus est: et propiꝰ
accedunt et blandiuntur: Si alieni¬
gen& morsu impugnant. ⁊ uulnerat:
lacrimosis quasi uocibus dolentes. uł¬
suam mutacionem. uł regis interitũ:
Nam diomedes ab illiriis int̾emptus:
Nȩ autem aues latine diomedie uocã.¬
tur. Greci aũ eas herodios dicunt. Men-¬
nonides aues ȩgiptie appellate a loco

Expanded text:
natos suos, eosque per triduum lugere, natos suos, eosque per triduum lugere, deinde seipsam vulnerare, et aspersione sui sanguinis vivificare filiphadibus insulis appellatae, ubi plurimum abundant, 93 adversus quas Hercules sagittis est usus; sunt enim pelagi volucres in insulis habitantes. 28. Diomedeas aves a sociis Diomedis appellatas, quos ferunt fabulae in easdem volucres fuisse conversos, forma fulicae similes, magnitudine cygnorum, colore candido, duris et grandibus rostris. Sunt autem circa Apuliam in insula Diomedea inter scopulos littorum, et saxa volitantes, judicant inter suos et advenas. 29. Nam si Graecus est proprius accedunt, et blandiuntur; si alienigena, morsu impugnant, et vulnerant, lacrymosis quasi suam mutationem vel regis interitum. Nam Diomedes ab Illyriis interemptus est. Haec autem aves Latine Diomediae vocantur, Graeci eas ἐρωδιούς dicunt. Memnonides aves Aegyptiae appellatae a loco,
Abbreviated transcription (Latin):
culis. ac sic cinnama illa deponunt.
et preciis amplioribus uendunt. eoqͣ¬
her cinnama magis quã alia merca¬
tores probent: Psietiꝰcus in indie lit¬
torib gignit᷑ colore uiridi. torque
puniceo. grandi lingua. et ceteris a¬
uib lȩtior Uñ et articulata uerba
exprimit. ita ut si eam non uideris
hominem loqui putes Ex natura
autem salutat dicens. aue. uł kere.
Cetera nomina institucione discit. Uñ
nomina discam hoc didici per me
dicere. cesar aue: Alcion pelagi uolu¬
cris dicta quasi ales cianea: eoquod ĩ¬
hieme in stagnis oceani nidos facit
pullos quoq educit. qua cubante fer¬
tur extento ȩquore pelagus silentib
uentis continua septem dierum
tranquillitate mitescere. et eiiis foe¬
tibus eclucandis obsequium ipsa
natura p̾bere: pellicanus auis ȩgip¬
tia habitans in solitudine nili flu¬
minis. uñ ⁊ nom̃ sumpsit: Nam
canopus egiptus dicitur fertur¬
autem si uerumsit eam occiðe

Expanded text:
culis, ac sic cinnama illa deponunt, culis, ac sic cinnama illa deponunt, et pretiis amplioribus vendunt; eo quod cinnamum magis quam alia mercatores probent. Psittacus Indiae litoribus gignitur, colore viridi, torque puniceo, grandi lingua et ceteris avibus latiore. Unde et articulata verba exprimit, ita ut si eam non videris, hominem loqui putes. Ex natura autem salutat dicens: 'have,' vel χαῖρε. Cetera nomina institutione discit. Hincnomina discam; hoc didici per me dicere: 'Caesar have.' Alcyon pelagi volucris dicta, quasi ales oceanea, eo quod hieme in stagnis oceani nidos facit pullosque educit: qua excubante fertur extento aequore pelagus silentibus ventis continua septem dierum tranquillitate mitescere, et eius fetibus educandis obsequium ipsa rerum natura praebere. Pelicanus avis Aegyptia habitans in solitudine Nili fluminis, unde et nomen sCanopus Aegyptus dicitur. Fertur, si verum est, eam occidere
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. tam̃ de t̾ra altius non e¬
leuatur Qua sua fouere negli g̃.
s proiecta tantũmͦ foetu pulueris
animantur: Ardea uocata quasi
formidat enim imbres. ⁊ supra nu-¬
bes auolat. ut procellas nubium
sentire non possit: Cum autem
altius uolauerit : si ꝗnificat tem¬
pestatem: hanc multi tantalum no¬
minant: foenix arabiȩ auis dicta
quod colorem foeniceum habeat.
uel quod sit in toto orbe singula¬
ris et unica: Nam arabes singula-¬
Nec quigentis ultra annis iuuens:
dũ se ui derit senuisse: collectis aro¬
matum uirgultis rogum sibi ins¬
truit. et conuersa ad radium soł
alarum plausu uoluntarium
sibi incendium nutrit. sicq iterum
de cineribus suis resurgit. Cin omol¬
gus et ipsa arabie auis proinde ita uoca¬
ta. quod in excelsis nemoribus texit nidoᷤᷤ
ex fruticibus cinnamoni. et qm̃ non
possunt ibi homines conscende ꝑꝑ ra-¬
morum altitudinem et fragilitatẽ:
eosdem nidos plumbatis appetunt ia.¬

Expanded text:
videtur; tamen de terra altius non evidetur; tamen de terra altius non elevatur. Ova sua fovere neglegit; sed proiecta tantummodo fotu pulveris animantur. Ardea vocata quasi e Ardea. Formidat enim imbres, et supra nubes evolat, ut procellas nubium sentire non possit. Cum autem altius volaverit, significat tempestatem. Hanc multi Tantalum nominant. Phoenix Arabiae avis, dicta quod colorem phoeniceum habeat, vel quod sit in toto orbe singularis et unica. Nam Arabes singulaHaec quingentis ultra annis vivens, dum se viderit senuisse, collectis aromatum virgulis, rogum sibi instruit, et conversa ad radium solis alarum plausu voluntarium sibi incendium nutrit, sicque iterum de cineribus suis resurgit. Cinnamolgus et ipsa Arabiae avis, proinde ita vocata quod in excelsis nemoribus texit nidos ex fruticibus cinnami: et quoniam non possunt ibi homines conscendere propter ramorum altitudinem et fragilitatem, eosdem nidos plumbatis appetunt ia
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Serpentium hostes maria transuo¬
lant. In asiam collecto agmine ꝑgt̃:¬
sequntur. Eximia illis circa filioc
exuant. Quantum aũ tempus impen¬
ris. tantum et ipse inincem a pulliꝰ
aluntur. Olor est auis quam greci
cignum uocant. Glor autem dr
quod sit totus albus plumis. nullꝰ
enim meminit cignum nigrum Olo enĩ
gece cotum dicitur Cignus autem a ca¬
nendo est appellatus. eo quod carminis dul
cedinem modulatis nocibus sundit. Ido
autẽ eum suauit̾ canere dicunt. quia
collum longum et inflexum ht. et ne-
cesse est luctantẽ uocem ꝑ longum et
flexuosum it̾ uarias reddere modula
ciones: ferunt autem in hiꝑboreis partib
p̃cinentibus citharedis olores plurimoᷤ
aduolare. apteq ad modum concine¬
re: Olores autem latinum nomen ÷
nam grece cigni dicuntur: Naute
semper letissimus ales: Hunc optant
naute quia se non mergit in undaᷤ:¬
Strutio greco nomine qͣuod animal
in similitudinem auis pennas hr̃e

Expanded text:
tes, serpentium hostes, maria transvotes, serpentium hostes, maria transvolant, in Asiam collecto agmine micas aves. Eximia illis circa filios exeant. Quantum autem temporis impeno tantum et ipest, quem Graeci cygnum appellant. Olor autem dictus, quod sit totus plumis albus. Nullus enim meminit cygnum nigrum. Olor enim Graece totum dicitur. Cygnus autem a canendo est appellatus, eo quod carminis ducedinem modulatis vocibus fundit. Ideo autem suaviter eum canere dicunt, quia collum longcesse est eluctantem vocem per longum et flexuosum iter vationes. Fertur in hyperboreis partibus praecinentibus citharoedis olores plurimos advolare, apteque ad modum concinere. Olores autem Latinum nomen est: nam Graece cygni dicuntur. Nautaesemper laetissimus ales. Hunc optant nautae quia se non mergit in undaStruthio Graeco nomine dicitur, quod animal in similitudine avis pinnas habere
Abbreviated transcription (Latin):
maria cadauera senciunt. alcius quip¬
pe uolantes multa moncium obscuri¬
tate celantur ex alto illi conspiciunt:
Gradipes aput grecos uocatur auis. aput
nos tarcla. eoquod graui uolatu deten-¬
ta nequaquã ut eetere uolucres attol¬
litur uelocitate pennarum Grues
Tali enim sono susurrant : hȩ autem
dum properant unam sequantur ordi¬
ne litterato: De quibus lucamis: Et
turbata perit disꝑsis littera pennis.
Excelsa autem perunt quo facilius uideatt̃
quas petant terras. Castigat aũ uoce qͦq :
cogit agmen Atubi raurescit succedit
alia: Nocte autem excubias diuidunt.¬
et ordinem uigiliarum ꝑ uices facirt̃:
tenentes lapillos suspensis digitis. quib
sonnos arguant quod cauendum erit.
clamor indicat etatem: In illis color
prodit. nam senectute nigrescunt:
Giconie uocate a sono quo crepitant qͣsi
cicanie. quem sonum oris pocius qͣuã
uocis. quia eum quatiente rostro faci¬
unt. He ueris nuncię societatis comi¬

Expanded text:
maria cadavera sentiunt; altius quipmaria cadavera sentiunt; altius quippe volantes multa quae montium obscuritate celantur ex alto illae conspiciunt. 13. Bradypus apud Graecos vocatur, avis apud nos tarda, eo quod gravi volatu detenta, nequaquam, ut caeterae volucres, attollitur velocitate pennarum. 14. Grtali enim sono susurrant. Hae autem dum properant, unam sequuntur ordine litterato. De quibus Lucanus: Et turbata perit dispersis littera pennis. Excquas petant terras. Castigat autem reliquas acri voce ea quae cogit agmen. At ubi raucescit, succedit alia. Nocte autem excubias diet ordinem vigiliarum per vices faciunt, tenentes lapillos suspensis digitis, quibus somnos arguant: quod cavendum erit, clamor indicat. Aetatem in illis color prodit; nam senectute nigrescunt. Ciconiae vocatae a sono quo crepitant, quasi cicaniae: quem sonum oris potius esse quam vocis, quia eum quatiente rostro faciunt. Hae veris nuntiae, societatis comi
Abbreviated transcription (Latin):
tant esse composita. ut griis. coruus. cig.¬
lus. graculiis. ⁊ cetera: Sarietas enim uo¬
cis earum docuit homines quid nomi¬
narentur. Aquila ab acumine oculoꝵ
uocata. tanti enim contuitus esse dr᷑.
ut cum super maria immobili penna
feratur: nec humanis pateat obtutib
de tanta sublimitate pisciculos natare
uideat. ac cormenti instar descendens
raptam p̃dam pennis ad littus pertra¬
hat. Nam et contra radium solis fert᷑
obtutum non flectere Unde et pulloᷤᷤ
suos ungue suspensos radiis solis obicit.
et quos uiderit immobilem aciem
tenere. ut dignos genere conseruat:
Si quos uero inflectere obtutum: qͥsi
degeneres abicit. Uultur a uolatu
tardo nominatis putatur. Oag.¬
nitudine quippe corporis p̃cipites
uolatus non ht̃: horum quosclam
dicunt concubitu non misceri. et
sine copula concipere et generare.
natosq eorum pene usq ad c. annos proced̾e:
Sultures autem sicut et aquilȩ etiã ultͣ

Expanded text:
tat esse composita, ut grus, corvus, cygtat esse composita, ut grus, corvus, cyglus, graculus, etc.; varietas enim vocis eorum docuit homines quid nominarentur. 10. Aquila, ab acumine oculorum vocata. Tanti enim contuitus esse dicitur, ut cum super maria immobili penna feratur, nec humanis pateat obtutibus, de tanta sublimitate pisciculos natare videat, 89 ac formenti instar descendens raptam praedam pennis ad littus pertrahat. 11. Nam et contra radium solis fertur obtutum non flectere, unde et pullos suos ungue suspensos radiis solis objicit, et quos viderit immobilem tenere aciem, ut dignos genere conservat, si quos vero inflectere obtutum, quasi degeneres abjicit. 12. Vultur, a volatu tardo nominata putatur. Magnitudine quippe corporis praepetes volatus non habet: harum quasdam dicunt concubitu non misceri, et sine copula concipere, et generare, natosque earum pene usque ad centum annos procedere. Vultures autem, sicut et aquilae, etiam ultra
Abbreviated transcription (Latin):
cleserta quis penetrare potuit qui
earum genus uł differentias nosset:
Aues dicte eo quod uias rectas non
habeant. s ꝑ auia queq discurrunt:
alites quod alis alta intendant. ⁊
ad sublimia remigio alarum constẽ¬
dant: Solucres a uolando: Nam uñ
uolare. inde ambulare dicimus. Uo¬
la enim dicitur media pars pedis
alarum quarum motu penne agitantur.
inde uolucres: Pulli dicuntur omnium
auium nati .s ⁊ animalium et quadru¬
pedum nati pulli dicuntur: Et homo
paruus pullus. Recentes igitur nati pul
pulla dicta est Alȩ sunt in quibus pen-¬
ne per ordinem fixe uolandi exibent
usum. Socate autẽ alȩ. quod his aues
complexos alant ac foueant pullos: Pen¬
ne a pendendo .i. a uolando dicte. Uñ:
pendere.: Uolucres enim pennarum au¬
xilio mouent᷑. quando se aeri mandãt:
pluma quasi piluma. Nam siciit in qͣ¬
drupeclum corpore. ita pluma ĩ auib
Quium nomina multa a sono uocis cons.¬

Expanded text:
 deserta quis penetrare potuit, qui  deserta quis penetrare potuit, qui earum genus vel differentias nosset. Aves dictae, eo quod vias certas non habeant, sed per avia quaque discurrunt. Alites, quod alis alta intendant, et ad sublimia remigio alarum conscendant. Volucres a volando. Nam unde volare, inde et ambulare dicimus. Vola enim dicalarum, quarum motu pinnae agitantur, inde volucres. Pulli dicuntur omnium avium nati, sed et animalium quadrupedum nati, pulli dicparvus pullus. Recentes igitur nati pullpulla dicta est. 6. Alae sunt, in quibus pennae per ordinem fixae volandi exhibent usum. Vocatae autem alae, quod iis aves complexos alant et foveant pullos. 7. Penna a pendendo, id est, a volando, dicta, unde, et pendere; volucres enim pennarum auxilio moventur, quando se aeri mandant. 8. Pluma, quasi piluma; nam sicut pili in quadrupedum corpore, ita pluma in avibus. 9. Avium nomina multa a sono vocis cons
Abbreviated transcription (Latin):
num nomen auium s genus diu̾.¬
sum: Nam sicut specie sibi differẽ.
ita et nature diuersitate: Nam aiͥȩ
simplices sunt ut colũbe. aliȩ statute
ut ꝑdix. aliȩ ad manum se subiciunt.
ut accipitres. alȩ reformidant. ut
garamantes. Alie hominũ conuersa.¬
cione delectantur. ut hirundo. Aliȩ
in desertis secretam uitam diligunt.
ut turtur. Aliȩ solo semine reꝑto pas¬
cuntur. ut anser. Aliȩ carnes edunt.
et rapinis intendunt. ut miluus. Aliȩ
incurie que manent in locis semꝑ .xi.
rib reu̾tunt᷑. ut ciconiȩ. hirundines:
Alie congregate .i. gregatim uolantes
ut sturni. ⁊ coturnices Aliȩ soliuagȩ̨.
.i. solitariȩ propt̾ insidias dep̃dandi.
ut aquila et accipit̾ ex quecũq tales
sunt: Aliȩ uocib strepunt. ut hirun¬
do. aliȩ cantus edunt dulcissimos.
ut cignus et merula. Aliȩ uerba:
uoces hominum imitantur ut psi¬
tacis. ⁊ pica. S alia sicut genere ita
⁊ morib: innumerabilia: Nam et¬
uolucrum quot genera sint in ue

Expanded text:
num nomen avium, sed genus diversum. Nam sicut specie sibi differunt, ita et naturae diversitate. Nam aliae simplices sunt, ut columbae; aliae astutae, ut perdix; aliae ad manum se subiciunt, ut accipiter; aliae reformidant, ut garamantes; aliae hominum conversatione delectantur, ut hirundo; aliae in desertis secretam vitam diligunt, ut turtur; aliae solo semine reperto pascuntur, ut anser; aliae carnes edunt et rapinis intendunt, ut milvus; aliae enchoriae, quae manent in locis semper, utribus revertuntur, ut ciconiae, hirundines; aliae congregae, id est gregatim volantes, ut sturni et coturnices; aliae solivagae, id est solitariae propter insidias depraedandi, ut aquila, accipiter et quaecumque ita sunt; aliae vocibus strepunt, ut hirundo; aliae cantus edunt dulcissimos, ut cygnus et merula; aliae verba et voces hominum imitantur, ut psittacus et pica. Sed alia sicut genere, ita et moribus innumerabilia; nam volucrum quot genera sint inveni
Abbreviated transcription (Latin):
et in speculis parietum pro inagine ũ¬
bras reddente Cemmas multi ex eo faci¬
unt: Hunc lapidem et in india et in i¬
talia. et ad oceanum in hispania nasci tra¬
dunt: Ferunt aũ sub tyberio cerare quen¬
dam artificem ex cogitasse uitri temꝑa¬
mentum. ut flexibile esset et ductile.
qui dum admissus suisset ad cesarem:
porrexit fialam cesari quã ille indig¬
natus in pauim̃tum proiecit: Arcifex
De inde marculum de sinu protulit
⁊ sialam correxit hoc facto cesar dixit
artisici Nũquid alius scit hanc condi-¬
turam uitrorũ : Postquã ille uirans
negauit alterũ hoc scire iussit illum
cesar decollari. ne dum hoc cognitum
sieret. aurum proluto haberetur. et
omnia metallorũ p̃cia abstaberentur:
Et reuera quia si uasa uitrea non fran¬

Expanded text:
et in speculis parietum pro imagine umet in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum proiecit. Artifex deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frange
Abbreviated transcription (Latin):
continiusq fornacibus ut ȩs liquatur.
ex massis rursus
funditur in officinis. et aliud flatu sigu¬
ratur ⁊ aliud torno teritur. Aliud ar-¬
genti modo celatur Tinguntur enim
multis modis. ita ut iacinctos. saphirosq
et uirides imitetur et omces uł aliarũ
geminarum colores. neq est alia specu¬
lis aptior materia. uel picture accõmo¬
dacior. Maximus tam̃ honor in candido
uitro proximoq in cristalli similitu.¬
dine. Unde et ad potandum argenti
metalla et auri repulit. Uitrum olĩ
fiebat et in italia ⁊ ꝑ gallias et in his-¬
pania harena alba mollissima pila mo-¬
laq terebatur. deinde miscebatur trib:¬
b partib nitri pondere uł mensura. ac
liquata in alias fornaces transfudebatur.
que massa uocabat᷑ ad monitrum. atq hec
recocta siebat uitrum purũ et candidũ.
In genere uitri et obsianus lapis adnume-¬
rat᷑. Est autem uirens int̾dũ et niger ali¬
quando. et translucidus crassiore uisu.

Expanded text:
continuisque fornacibus ut aes liquatur, continuisque fornacibus ut aes liquatur, . Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur. Tinguitur etiam multis modis, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum et niger aliquando et translucidus, crassiore visu
Abbreviated transcription (Latin):
itrum dictum quod uisui transluceat
perspicuitate In aliis enim metallie
quidquid intrinsecus continetur abscon¬
dit᷑. In uitro uero quilibet liquor uł speci¬
es qualis interius talis exterius declaratur.
et quodam modo clausus patet Cuius o¬
rigo hec fuit. In parte sirie que fenicis uo¬
catur finitima uidee circa radicem mon¬
tis carmeli palus est. ex qua nascitur be:¬
lus annis quinq milium passuum spacio
in mare fluens iuxta tolomaidem. cuius
harene decurrente fluctu sordibus elu.¬
untur: Hic fama est pulsa naue mer-¬
catorum intri. cum sparsim ꝑ litus epu:-¬
las ꝑarent. nec essent pro attollendis ua¬
sis lapides: glebas intri. naute subdidert̃.
quibus accensis ꝑmixta harena littoris
translucentis liquoris noui fluxisse ri-¬
uos. et hanc suisse originem uitri: Max
ut est ingenuosa sollertia. non fuit con¬
tenta solo nitro s et aliis mixturis hãc
artem studuit bi euibus enim aridisq
lignis conquiritur adiecto cipro ac nitro.

Expanded text:
itrum dictum quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuius origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coquitur, adiecto cypro ac nitro
Abbreviated transcription (Latin):
De uoca Bylis IhesseRaRum.
iactus quisq aput lusores ueteres
a numero uocabat᷑. ut unio trinio.
quat᷑nio. senio. postea appellatio
singulor mutata est. et unionem
canem. trinionem. suppum. qua-¬
fernionem planum uocabant.
De iactu tesse RaRom.
actus tesserarum ita a ꝑitis aleato¬
ribus componibur. ut afferat qd̃
uoluerit. ut puta senionem. qui
eis in iactu boni affert: Uitant aũ
canem. quia dampnosus est. unũ
enim significat.
De calculorum

Expanded text:
De vocabulis tesserarum . De vocabulis tesserarum . Iactus quisque apud lusores veteres a numero vocabatur, ut unio, binio, trinio, quaternio, quinio, senio. Postea appellatio singulorum mutata est, et unionem canem, trinionem suppum, quaternionem planum vocabant. De iactu tesserarum . Iactus tesserarum ita a peritis aleatoribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qui eis in iactu bonum adfert. Vitant autem canem quia damnosus est; unum enim significat. De calculorum
Abbreviated transcription (Latin):
lea. id est usus tabule inuenta a gre-¬
cis in otio troiam belli a quodam
milite alea nomine. a quo et
ars nomen accepit. Tabula
luditur. pirgo. calculie tesserie q:
qd̃ per eum tessere pergant. siue qd̃
turris petiem habeat: Nam greci turrem
alculi uocati. quod lenes sint et rotun-¬
di. unde et calculus dicit᷑ lapis bre-¬
uis. qui sine molestia su breuitate calca¬
tur. Item calculi. quod ꝑ uias ordina¬
les eant. quasi ꝑ calles. De Ihes SeRIS.
esserȩ uocate. quia quadrate sunt
ex omnibus partib Ias alii lepuscu-¬
los uocant. eoquod exiliendo discurrunt:
Olim autem tessere iacula appellahant᷑
a iaciendo : De figoris aleae.
uidam aũ aleatores sibi uident᷑ phisio¬
logicȩ ꝑ allegoriam hanc artem ex.¬
ercereᷤ. et sub quadam similitudine
singere Nam tribus tesseris ludere ꝑhi¬
bent ꝑꝑ tria seruli tempora. p̃sentia.
preterita. et sutura: quia non stant
s currunt Set et ipsas uias senariis
et tabulam t̾nis descriptam dict̃ lineiꝰ

Expanded text:
lea, id est ludus tabule, inventa a Grecis in ocio Troiani belli a quodam milite Alea nomine, a quo etiam ars nomen accepit. Tabula luditur pyrgo calculis tesserisque. d per eum tesserturris speciem habeat. Nam Graeci turrem. Calculi vocati quod lenes sint et rotundi. Unde et calculus dicitur lapis brevis, qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculi, quod per vias ordinales eant, quasi per calles. De tesseris . Tesserae vocatae quia quadrae sunt ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. De figuris aleae . uidam autem aleatores sibi videntur physiologice per allegoriam hanc artem exercere, et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere perhibent propter tria saeculi tempora: praesentia, praeterita, futura; quia non stant, sed decurrunt. Sed et ipsas vias senariis et tabulam ternis discriptam dicunt lineis.