comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amorẽ uirginũ. consolationẽ continentiũ. Mise¬
ricordiã miserorũ. intemeratã obseruantiã regularũ.
ad postremũ spetimen om̃iũ uistutũ.: Conserebat
in paruo locello tunc bonus iħs. ex diuersis nemo¬
ribus monachoꝵ paradisũ: ex cuius fonte irrigar&
corda fideliũ: Contentꝰ demiq paruula cellula.
sublatꝰq ab oculis hominũ. soli dõ placere festina¬
bat.: Distractis pauperib uniuersis quae ad usũ
tẽporalẽ secũ attulerat : scđm euglicũ p̃ceptum.
de crastino nichil cogitabat. Noctu uͦ ab aspec¬
tibus se pͥuabat hominũ. & ad sepulchrũ beati
Martini. orationis grã ibat solus. Qđ uideli¬
coꝵ ab eadem cellula : duob fere milib dista¬
bat Non collegę fultꝰ latere. non bacilli cor¬
roboratꝰ munimine: sed duas secũ tabellas
scribendi offitio aptissimas. fabrili opere ita co¬
nexas. ut possint pate fieri. non tam̃ dis iungi.
quib scolastici dextro foemore solent uti :

Expanded text:
sericordiam miserorum, intemeratam obseruantiam regularum, ad postremum, specimen omnium virtutum. Conserebat in paruo locello tunc bonus Iesus ex diuersis nemoribus monachorum, paradisum: ex cuius fonte irrigaret corda fidelium. Contentus denique parua cellula, sublatusque ab oculis hominum, soli Deo placere festinabat. Distractis pauperibus, vniuersis, quæ ad vsum temporalem secum attulerat, secundum Euuangelicum præceptum, de crastino nihil cogitabat. Noctu vero ab aspectibus se priuabat hominum, & ad sepulchrum Beati Martini, orationis gratia ibat solus, quod videlicet ab eadem cellula duobus fere milibus distabat. Non Collegæ fultus latere, non baculi corroboratus munimine, sed duas solum tabellas manu baiulans, scribendi officio aptissimas, fabrili opere ita connexas, vt possint patefieri, non tamen disiungi. Quibus scolastici dextro femore solent vti.
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ : hoc opus p̃tii: ꝑdidisti cũ flore iuuentu¬
tis.: Parce tibi & relictis his in extricabilit̾ conexis
litteris: ad psalmos abi. Sed isdem sp̃s qui eum
pͥdẽ docuerat abonis silere.: tunc docebat eum
amalis contiscescere Ille uͦ curuato capite. &
obturatis auribus defixisq in t̾ram aspectibus il lud
in corde uersabat dauiticũ. Dixi custodiã uias
meas : ut non delinquã in lingua mea. Posui ori
meo custodiã : cđm consister& peccator ad uersũ
me: Ob mutui & humiliatus sũ: & silui abonis.
N ec tamen erat immemor dnĩci ꝓmissi : in patientia
urã possidebitis animas uras Quae uͦ restant
rerũ. Laudent gͦ qui uolunt expulsores doemo¬
nũ. curatores cadauerum. c&erosq: infamatos uiros
uirtutibus. Ego int̾ om̃s exiguus. : odonis mei¬
primã patientiae laudabo uirtutẽ. deinde contẽptũ
rerum. post haec animarũ luchrũ. restaurationẽ

Expanded text:
alienum? Hoc opus precij perdidisti cum flore iuuentualienum? Hoc opus precij perdidisti cum flore iuuentutis. Parce tibi, & relictis his inextricabiliter connexis literis, ad Psalmos abi. Sed isdem Spiritus qui eum pridem docuerat a bonis silere, tunc docebat eum a malis conticescere. Ille vero curuato capite, & obturatis auribus, defixisque in terram aspectibus: illud in corde versabat Dauidicum. Dixi, custodiam vias meas, vt non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator aduersum me. Obmutui & humiliatus sum, & silui a bonis. Nec tamen erat immemor dominici pręcepti atque promissi. In patientia vestra possidebitis animas vestras. Quæ vero restant rerum. Laudent ergo qui volunt expulsores Dęmonum, curatores cadauerum, cæterosque infamatos viros virtutibus. Ego inter omprimam patientiae laudabo virtutem deinde contemptum rerum, post haec animarum lucrum, restaurationem
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpta mundi gła. soli dõ placere curabat:
Diebus itaq continuatis lectioni insud abat.
& noctibus orationi uacabat. sciens eẽ scriptum.
Qui ignorat : ignorabitur:: His p̃terea diebus.
nauta nr̃ peritissimus. qui nos suo ductu docuit
transmeare gurgites mundi istius : in mensum
prisciani transiit trans natando pelagus.
am uirgilii cũ uoluisso legere carmina: osten¬
sũ fuit ei ꝑ uisũ. uas qđdam deforis quidẽ pulcherrimũ:
intꝰ uero plenũ serpentibus. A quibus se subito circũual¬
lari conspicit: nec tamen momordi: Et euigilans.
serpentes doctrina poetarũ. Uas in quo latitabant.
librũ uirgilii.: Uia uͦ ꝑ quẽ incedebat ualde sitiens.
modũ uistus patientię: suc cincte describam.
De inde relictis carminibus poetarum alti edoet
se totũ conuertit: Coeperunt interea rabido latra
tu : om̃s poene canonici. cornicari contra eũ. Quid
agere uelis inquiunt . Cur inuadere queris opus

Expanded text:
contempta mundi gloria, soli Deo placere curabat. contempta mundi gloria, soli Deo placere curabat. Diebus itaque continuatis lectioni insudabat, & noctibus orationi vacabat, sciens esse scriptum, Qui ignorat ignorabitur. His præterea diebus Nauta noster peritissitransmeare gurgites istius mundi, immensum Prisciani transiit transnatando pelagus. Nam Virgilii cum voluisset legere carmina, ostensum fuit ei per visum vas quoddam, deforis quidem pulcherrimum, intus vero plenum serpentibus, a quibus se subito circumvallari conspicit, nec tamen morderi, et evigilans serpentes doctrinam poetarum, vas in quo latitabant, librum Virgilii; viam vero per quam incedebat valde sitiens, modum emanare virtus patientiae, succincte describam. Deinde relictis carminibus poetarum, alti edoctse totum convertit. Coeperutu omnes pene Canonici cornicari contra eum. Quid agere vis? inquiunt. Cur inuadere quæris opus
Abbreviated transcription (Latin):
dultius posse uideatur: Retinentur actenus beneuenti::
Numquã mane. nũquã uespere. eiꝰ memoria labebatur
a suo pectore. atq ore . Illũ corde retinens : quem
locus se p̾buit descripte narrationis: auxiliante dño¬
cũ eiꝰ uitam plenit̾ exponere coepero : tunc quȩ ꝑ eum
beatꝰ Martinus operari uoluit ennarrabo.: Nunc inte¬
rim reuertamur ad eat. unde digressi sumus.
GITURuir beatissimus nono decimo atatis suȩ anno.
confugiens apud beatũ Martinũ: clericatus suscepit
offitium. Qua nam ibi confluxerat turba magna¬
torũ : & quanto cũ apparatu : ne sequenti pauper¬
tati qua post modũ contentꝰ fuit in iuriam facere
uidear : malo silere quam ꝓmere: Int̾ hos uero
affuit comes fulco qui eũ enutrierat: cui mox
cellã iuxtabeati Martimi tribuit acđam. & coti¬
dianũ uictũ ex eadẽ canonica ad quisiuit. eiq
concessit.: Sed pauꝑtatis amator uir beatissimꝰ.

Expanded text:
dulcius posse videatur. Retinentur hactenus Beneventi. dulcius posse videatur. Retinentur hactenus Beneventi. Nunquam mane, nunquam vespere ejus memoria habebatur a suo pectore atque ore, illum corde retinens quem locus se pcum eius vitam pleniter exponere cæpero, tunc quæ per eum Beatus Martinus operari voluit, enarrabo. Nunc interim reuertamur ad ea vnde digressi sumus. Igitur vir beatissimus nonodecimo ætatis suæ anno, confugiens apud Beatum Martinum, Clericatus suscepit officium. Quænam ibi confluxerat turba Magnatorum, & quanto cum apparatu, ne sequenti paupertati qua postmodum contentus fuit iniuriam facere videar, malo silere quam promere. Inter hos vero affuit Comes Fulco, qui eum enutrierat, cui mox Cellam iuxta Beati Martini tribuit Ecclesiam, & cotidianum victum ex eadem Canonica adquisiuit, eique cōcessit. Sed paupertatis amator vir Beatissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
instituȩ : quarũ plixitas dignȩ a nobis harũ bre
uissimarũ fastidium tollatꝰ: Ille uͦ coepit dicere.
di tempus sibi &as omẽ denegar&. si aquo uis
facte fuissent : coepitq int̾haec earũ breuitatom
laudare. & eas quas p&ebant ꝓlixitatẽ in nausiã
habere At illi econtra inferebant: si alit̾ face¬
r& Martinũ offender&: addentes qđ talis excusa¬
tio palliatã suꝑbiam significar&: His uerbis p̃ei¬
busq mixtis. pat̾ nr̃ odo cõuictus: mox suꝑ tantiof¬
fitiũ laboris cũ om̃i annisu incubuit. Tres uͦ hrmnos
in eiꝰ laude cõposuit: equib uniꝰ tantũ exẽplar in¬
serere huic operi adudicaui: Rex xr̃ẽ MarTINi
DECUS. NICLAUSTUATUILLIUS. Q CETR
Similit̃ xii. antiphonas. t̾nas ꝑ singulas habentes dif¬
ferentias. quarũ uerba & uocũ consonantia. ad eo
sibi inuicẽ concordant : ut nichil insensu plus minꝰue.
nichil in srmphoniȩ modulationib . repperiri

Expanded text:
institue, quarum prolixitas digne a nobis harum binstitue, quarum prolixitas digne a nobis harum buissimarum fastidium tollat. Ille vero cœpit dicere, di tempus sibi ætas omne denegaret, si a quouis factæ fuissent. Cœpitque inter hæc earum breuitatem laudare, & earum quas petebant, prolixitatem in nauseam habere. At illi e contra inferebant si aliter faceret, Martinum offenderet: addentes, quod talis excusatio palliatam superbiam significaret. His verbis precibusque mixtis, Pater noster Odo conuictus, mox super tanti officium laboris, cum omni annisu incubuit. Tres vero hymnos in eiusdem laude cōposuit, e quibus vnius tantum exemplar inferere huic operi adiudicaui. Rex Christe Martini decus, hic laus tua, tu illius, & cętera. Similiter duodecim Antiphonas, ternas per singulas habentes differsibi invicem concordant, ut nihil in sensum plus minusve, nihil in symphoniae modulationibus reperiri
Abbreviated transcription (Latin):
dũ deuotionẽ inbeato martino uisus ẽ habere.
ut p̃ coceris scĩs cũ diliger&. suęq ꝓ tectioni semo¬
ipsũ cotidie cõmendar&. illũ nempe ubicũque
ad eẽt corde retantans. ore p̃dicans. operibus
sequens: Ecce erim sunt euoluti aud plusquã
sex anni : dũ ante eiꝰ corpus uigiliarũ excubias.
diuersus ordo aeccłȩ cęlebrar&. contigit ut &¬
ipse ibidem int̾eẽt. Uerũ quia eiꝰdem offitu
antiphone uti omnibus pat& breues sunt: & eiꝰ tẽporis
longiores noctes: uolentes offitiũ ad lucẽ usq ꝓten¬
dere. unã quãq antiphonã ꝑ singulos psalmorum
uersus reporendo canebant: Fiebat namq eis. la¬
bor imꝓbus. Deniq uenientes ad cũ quasi unohore
dicentes. dep̃cabantur.: Diunamq est qđ tuũ ad¬
uentũ p̃stolauimꝰ pat̾. quatenus nos a tanto labore
subleuares: Nunc uero quia p̃sto es : alias nobis
antiphonas de uita beati Mastini tui dñi p̾camur

Expanded text:
 habere,  habere, ut prae caeteris sanctis eum diligeret, suaeque protectioni semetipsum quotidie commendaret, illum nempe ubicunque adesset. corde retentans, ore praedicans, operibus sequens. Ecce enim sunt evoluti haud plusquam sex anni, dum ante ejus corpus vigiliarum excubias diversus ordo ecclesiae celebraret, contigit ut ipse ibidem interesset. Verum quia ejusdem officii antiphonae, uti omnibus patet, breves sunt, et ejus temporis longiores noctes; volentes officium ad lucem usque protendere, unamquamque antiphonam per singulos psalmorum versus repetendo canebant. Fiebat namque eis labor improbus. Denique venientes ad eum, quasi uno ore dicentes deprecabantur: Diu namque est quod tuum adventum praestolavimus, pater, quatenus nos a tanto labore sublevares. Nunc vero quia praesto es, alias nobis antiphonas de vita beati Martini domini tui precamur
Abbreviated transcription (Latin):
Obhoc parentũ reductus sũ domũ : & ꝑ enniũ omne
genus curationis adhibuerunt michi: Nam quanto
ampliora & om̃igena sumebã medicamina. totiens
eminus salutis a me remedia fiebant Illis diebus
cũ graui merore largoq suspirio pat̾ m̃s p̃dictus.
meã huiꝰ cemodi exponebat fuisse natiuitatẽ. addens
insuꝑ. Ecce beate Martine qđ grate obtuli: exacte
requiris: Uere ut dec& ex audibilis es inuoto : sed
carus innegotio. Desperato tandẽ salutis remedio:
unũ fore putaui solatiũ. si anhelant̾ confugerẽ ad
cum:: Nempe ut cui traditus fuinesciens. deposita
capitis coma denuo illi seruirẽ sciens: Qđ &ita
factum est. Ecce habes ofili ostus mex natiuita¬
tis: atque exordiũ conuersationis. Anĩ aduer¬
te : quia nichil boni egi mea sponte. Tu tamen
de meis prauis moribus ut dignũ uideris iudica.
dĩ tamen miscđiam suꝑ me respitientem. in cessan¬

Expanded text:
Ob hoc et ad parentum reductus sum domum, et per biennium omne Ob hoc et ad parentum reductus sum domum, et per biennium omne genus curationis adhibuerunt mihi; nam quanto ampliora et omnigena sumebam medicamina, toties eminus salutis a me remedia fugiebant. Illis in diebus cum gravi moerore largoque suspirio pater meus praedictus meam hujuscemodi exponebat fuisse nativitatem, addens insuper: Ecce, beate Martine, quod grate obtuli exacte requiris. Vere ut decet exaudibilis es in voto, sed charus in negotio. Desperato tandem salutis remedio, unum fore putavi solatium, si anhelanter confugerem ad eum: nempe ut cui traditus fui nesciens, deposita capitis coma denuo illi servirem, sciens quod ita factum est. Ecce habes, o filii ortum meae nativitatis, atque exordium conversationis: animadverte quia nihil boni egi mea sponte. Tu tamen de meis parvis moribus, ut dignum videris, judica, dum tamen misericordiam super me respicientem incessan
Abbreviated transcription (Latin):
ut solebat canonicorũ dealbatus affuit chorus. & dũ
in laudibus tante sollempnitatis diuersarũ fier& mo¬
dulctio uocũ : uelud inpatiens iuuenis. in medio eoꝵ
ꝓsilii : unaq cũ ipsis natũ mundi regẽ laudare coepi
Scio enĩ & confiteor me imꝓbe fecisse . sed tamen daui¬
ticũ illud quod scriptũ ẽ retinens. non in merato hoc
agere p̾sũpsi Laudate dnm̃ om̃s gentes: & conlau¬
date eũ om̃s popłi. Statim uͦ capitis me inuasit ni¬
mius dolor : qui paulisꝑ me contriuit. & recessit.
ł lecta itaque leccione euuangelica: denuo inuasit
ad cancellos applicuissem aecłȩ: mox a sũmo statu
uelud exanimis ruerer: In tantum enĩ excrutiabat
me dolor ille :: ut eo ueniente. nec ad momenti
spatiũ ulla spes uitȩ in me remaner&. Sexto
instante & decimo aetatis mea hoc mͥ contigit anno &
tribus annis sequentibus. isto sũ uomere sulcatus .

Expanded text:
vt solebat Canonicorum dealbatus affuit Chorus, & dum vt solebat Canonicorum dealbatus affuit Chorus, & dum vt solebat in laudibus tantæ solemnitatis, diuersarum fieret vocum modulatio, velut impatiēs iuuenis, in medio eorum prosiliui, vnaque cum ipsis, mundi Regem laudare cœpi. Scio enim & confiteor me imdicum illud corde quod scriptum est retinens, non immerito hoc agere praesumpsi: Laudate Dominum omnes gentes, et collaudate eum omnes populi. Statim vero capitis me invasit nimius dolor, qui paulisper me contrivit et recessit. Perlecta itaque lectione evangelica, denuo me invasad cancellos applicuissem ecclesiae mox a summo statu velut exanimis ruerem. Intantum enim excruciabat me dolor ille, ut eo veniente, nec ad momenti spatium ulla spes vitae in me remaneret. Sexto instante et decimo aetatis meae hoc mihi contigit anno, et tribus annis sequentibus isto sum vomere sulcatus.
Abbreviated transcription (Latin):
amplius me ingerebã huiꝰ cemodilusibus: tan̾to re¬
diebam merens sine omĩ affectu. & fatigatione con¬
fossus. Hlis uͦ diebus suasit mͥpat̾ ms gȩlebres ha¬
bere uigiliarũ excubias. quas ipse cȩlebrare consueue¬
rat. Euolutis autẽ aliqđ annis: natalis dñĩ uigilias
me celebraturũ p̃paraui: Et cũ partẽ noctis duxissẽ ꝑui¬
gilẽ : subito menti mex conparuit obsecrare. ꝓuitamca
dñi iħu genitricem. Tunc siquidẽ orans: coepi dicere.
Odnã & mat̾ miscđię. tu nocte ista mundo adidisti sal¬
uatorẽ. oratrix prome dignant̃ existe. Ad tuũ głosũ
& singularẽ confugio partũ piissima: & tumeis p̃cib
aures tuȩ pi&atis inclina. Uehementer expauesco.
ne uita mea tuo displiceat filio: & quia domina ꝑ te
mundo se manifestauit. ꝓpt̾ te queso absq dilatione
misereatur mei. Int̾ has p̃ces & matutinas laudes : missa¬
rũq sollẽpnia : dies crastinus in luxerat: Q ecce

Expanded text:
amplius me ingerebam huiuscemodi lusibus, tanto reamplius me ingerebam huiuscemodi lusibus, tanto redibam mœrens sine omni effectu & fatigatione confusus. His vero diebus suasit mihi pater meus celebres habere vigiliarum excubias, quas ipse celebrare consueuerat. Euolutis autem aliquot annis, vigilias Natalis Domini me celebraturum pręparaui, & cum partem noctis duxissem peruigilem, subito menti meæ comparuit obsecrare pro vita mea, Domini Iesu Genitricem. Tunc siquidem orans, cœpi dicere. O Domina & mater misericordiæ, tu nocte ista mundo edidisti Saluatorem, oratrix pro me dignanter existe; ad tuum gloriosum & singularem consugio partum piissima: & tu meis precibus aures tuæ pietatis inclina. Vehementer expauesco ne vita mea tuo displiceat filio, & quia Domina, per te mundo se manifestauit, propter te quæso absque dilatione misereatur mei. Inter has preces & matutinas laudes, Missarumque solemnia, dies crastinus illuxerat. Et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
Ad haec ferebat᷑ respondisse unus eo: Ne forte uindi¬
c& se pater pueri in prb̃rm: dimittamus eũ usque
ad tempus: Hanc reuelationẽ ipse prħr addiscens.
restituit me quidẽ meis parentibus. Hac omnia quę
a me requiris ofili: ita ego a meo patre audiui.
Factũ est ergo cum ad ole uissem. ego quẽ modo
u& ulũ in tueris ac turpem: strenuũ p̃dicabant¬
& conspicabilẽ uiuenẽ. Coepitq pat̾ m̃s ꝑ increm̃¬
ta tẽporũ me ab acclesiastico subtraere ordine: & mi
litaribus exercitiis applicare.: Qua de re. intra
domũ uuillelmi me tradidit seruiturũ comiti.
Relictis tandem litterarũ studiis: uenatorũ aucupũ¬
que coepi deseruire offitiis. Sed omp̃s ds̃ qui inuitis
salutẽ p̃stat : & qui uocat ea quȩ non sunt quasi
ea quae sunt : coepit me in somnis t̾rere. & uitam
meã ad malũ ꝓnam ostendere. s& insuꝑ totã meã
uenationẽ. uertebat infatigationẽ. Nam quanto

Expanded text:
Ad haec ferebatur respondisse unus eorum: Ne forte vindiAd haec ferebatur respondisse unus eorum: Ne forte vindicet se pater pueri in presbyterum, dimittamus eum usque ad tempus. Hanc revelationem ipse presbyter addiscens restituit me quidem meis parentibus. Haec omnia quae a me requiris, o fili, ita ego a meo patre audivi. 8. « Factum est autem cum adolevissem ego, quem modo vetulum intueris ac turpem, strenuum praedicabant et conspicabilem juvenem: coepitque pater meus per incrementa temporum me ab ecclesiastico subtraherlitaribus exercitiis applicare. Qua de re, intra domum Vvillelmi me tradidit, seruiturum Comiti. Relictis tandem literarum studiis, venatorum, aucupumque cœpi deseruire officiis. Sed Deus omnipotens qui inuitis salutem præstat, & vocat ea quæ non sunt, quasi ea quæ sunt, cœpit me in somnis terrere, & vitā meam pronam ad malum ostendere, & insuper totam meam venationem vertebat in fatigationem, nam quanto
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotũ Mastine. hunc puerũ. Deponensq me suꝑ
eunde a quo el euauit stratulũ. abiens recessit. sed
qđ gesserat. minime ꝓdere uoluit Post haec ab¬
lact̾atũ. cuidct̃ suo pres bitero remotiori manente
loco : me tradidit educandũ: & litterarũ studi¬
is imbuendũ. Fatebat̾ post modũ ipse prbr.
qđ his diebus talẽ uidiss& uisionẽ. Uidebam.
& ette accłarũ principes. coeper michi puerũ porerte.
&iam ex acte. Cumq sciscitarẽ quid de eo fieri uellent.
anpatris domũ reducere : non ita se inquiunt uenisse.
sed ut in orientis pastes eũ ducerent: At uͦ prb̃r cũ eũ
dimit ter& noll&. & eis resistera nequir&. & quid am¬
plius ager& nescir& : t̾ra ꝓstratus. conuertit se ad p̃¬
ces. dep̾cans ut pͥus in eũ ultionẽ plecterent: quã puerũ
tollerent.: Nunc uindictã patris se dicebat ꝑp&i.¬
nunc se aparentibus dicebat uocandũ ꝓditorẽ pueri:

Expanded text:
Sacerdotum Martine, hunc puerum. Deponensque me super Sacerdotum Martine, hunc puerum. Deponensque me super eundem, a quo eleuauit, stratulum, abiens recessit, sed quod gesserat, nemini prodere voluit. Post hæc ablactatum cuidam suo presbytero remotiori manente loco, me tradidit educandum, & literarum studiis imbuendum. Fatebatur postmodum ipse presbyter, quod his diebus talem vidisset visionē. Videbam, & ecce Ecclesiarum Principes cœperunt mihi puerum petere, etiam exacte. Cumque sciscitarer quid de eo fieri vellent, an patris domum reducere? Non ita se inquiunt venisse, sed vt in Orientis partibus eum ducerent. At vero Presbyter cum eum dimittere nollet, & eis resistere nequiret, & quid amplius ageret, nesciret, terræ prostratus, conuertit se ad preces, deprecans vt prius in eum vltionem exercerēt, quam puerum tollerent. Nunc vindictam patris se dicebat pnunc se a parentibus dicebat vocandum proditorem pueri.
Abbreviated transcription (Latin):
rent gram̃. Qua de causet. omnibus carus erat pci¬
puęq apd̾ uiullelmũ comitẽ robustissimũ: qui
Multo quidẽ assueuerat. scorũ ꝑuigil cęlebrare
uigilias Noctẽ uͦ illã qua angłis & hominibus
nali utero ẽ egressus tamqua sponsus de thalamo.
sũmo insilentio cũ lacrimis & orationibus transige¬
bat. Dũ gͦ has excubias celebrar& diligent̃. menti
suae suggestũ est. ut dño paer& obuirginis partũ
condonari sibi filiũ. Laliq instantia peũ. mat̾nũ denuo
iã emortuũ meruit suscitare uterũ. Sepius enĩ re¬
tulit pat̾ m̃s non nullis : talẽ fuisse ordinẽ mede nati¬
uitatis. Per illud namq infantie mea tempus.
contigit illũ in gredi septa cubiculi meq ibi suꝑ
cunabulũ. sine custode repperit. Huc illucque
circũspitiens. cũ neminẽ ider&. suis me manib
eleuauit. & corde sursũ respitiens. suscipe ait. gema

Expanded text:
rentur gratiam, qua de causa omnibus charus erat, praecirentur gratiam, qua de causa omnibus charus erat, praecipueque apud Guillelmum robustissimum comitem, qui Multo quidem assueverat sanctorum pervigil celebrare vigilias. Noctem vero illam, qua angelis et hominibus  a virginali utero est egressus, tanquam sponsus de thalamo summo, in silentio cum lacrymis et orationibus transigebat. Dum ergo has excubias diligenter celebraret, menti suae suggestum est, ut Domino peteret ob virginis partum condonari sibi filium, talique instantia precum maternum denuo jam emortuum meruit suscitare uterum. Saepius enim retulit pater meus, nonnullis talem fuisse ordinem meae nativitatis. 6. « Per illud namque infantiae meae tempus contigit illum ingredi septa cubiculi, meque ibi super cunabulum sine custode reperit: huc illucque circumspiciens, cum neminem videret, suis me manibus eleuauit, & corde sursum respiciens, Suscipe, ait, gemma
Abbreviated transcription (Latin):
alternantib post posito pudore. & ueluti monastico
pcul posito tramite. audacter erupi in uocẽ. atque
sui oitꝰ & habitꝰ uitã conuersationemue. nec ueritꝰ
sum ab eo diligenter inquirere. parit̃q ut michi
dignaretur exponere ꝓcliuius copr roconticn¬
lle quippe uti semꝑ solitus erat. paululo conticuit:
De inde terso fatici rubore : atq ab intimo iuspirisd
trahens ⁊ suã michi originẽ coepit exponere. sed
tamen illius uerbe. lacrimis & gemitibus crant
plena : Pat inquidm̃s abbo est uocatus. sedalte¬
rius moris ee uidebatur & actibus: quã nune
homines psentis teporis et̃ udentur. Uaerũ nãar
hrstorius & tistimani nouellã: menorit̾ rocinebat.
n suo nempe conuuio: cuuangelicus semꝑ resonabat
sermo.: Uerũ si quando lis. qͦuo quomodo int par¬
tes fuiss& exhorta: tanta in cũ censurt excreuerat
ueritas : ut undique om̃s ad eũ obdiffinendi ꝓficisce¬

Expanded text:
alternantibus, postposito pudore, & veluti monachico alternantibus, postposito pudore, & veluti monachico procul posito tramite, audacter erupi in vocem, atque sui ortus & habitus vitam conuersationemq. nec veritus sum ab eo diligēter inquirere, pariterq. vt mihi dignaretur exponere, procliuius cœpi rogare: ille quippe vti semper solitus erat paululum conticuit, deinde terso faciei rubore, atque ab intimo suspiria trahens, suam mihi originem cœpit exponere: sed tamen illius verba lachrymis & gemitibus erant plena. Pater, inquit, meus Abbo est vocatus, sed alterius moris esse videbatur & actus, quam nunc homines præsentis temporis esse videntur. Veterum namque historias, & Iustiniani Nouellam memoriter retinebat; in suo namque conuiuio Euangelicus sempersermo. Verum si quando lis quoquo modo inter partes fuisset orta, tanta in eum censurae excreverat veritas, ut undique omnes ad eum ob diffiniendi proficisce
Abbreviated transcription (Latin):
O LGIIUR UIR BEATISSIMUS
ex francorũ ꝓsapiet extitit oriundus. sed in¬
tra domũ Uuillelmi robustissimi ducis
aquitaniae ẽ alitus. Nono decimo &tatis
suae anno: apud beatũ Martinũ turoniȩ
ẽ tonsus. ibiq grãmaticȩ laribus educatus: De inde
apud parisiũ dialectica musicaq aremigio doctissi¬
mo uiro ẽ instructꝰ. & tricesimo ostꝰ sui anno burgun
atque romane urbis conistentiũ  cenobioꝵ effectus
est dux: & pat̾ dulcissimus:
ne xxx romã ueniens . me miserũ t̾renis irretitũ
nexib repperit:: Miseransq suo rote piscatus est.
atq coenobiũ scĩ paeri ticini positus usq ꝑduxit:
aruoq ibi tẽpore abhugone rege detentus: p̃dicto uiro
domno hildebranno regularibus me tradidit educandũ
lon multo post romã ueniens: me infelicẽ dignatus est
sibi sotiũ sumere Q quẽ canonicũ parentibus abiens
rapuit : rediens post modũ monaehũ reduxit:
llis pterta dieb dũ iter carperemus simul. loquelis

Expanded text:
O igitur vir beatissimus, ex Francorū prosapia extitit oriundus: sed intra domum Vvillelmi robustissimi Ducis Aquitaniæ est alitus. Nonodecimo ætatis suæ anno apud Beatum Martinum Turonis est tonsus, ibique Grammaticæ laribus educatus, deinde apud Parisium Dialectica, Musicaque a Remigio doctissimo viro est instructus, & tricesimo ortus sui anno Burgundatque Romanæ vrbis circumstantium Cœnobiorum, effectus est dux & pater dulcissimus. tricesimo, Romam veniens, me miserum terrenis inretitum nexibus, reperit: miseransque suo rete piscatus est, atque Cœnobium S. Petri, Ticini positum, vsque perduxit, paruoque ibi tempore ab Hugone Rege detentus, prædicto viro domno Hildebranno regularibus disciplinis me tradidit educandum. Non multo post, Romam veniens, me infelicem dignatus est sibi socium assumere: & quem Canonicum parentibus abiens rapuit, rediens postmodum Monachum reduxit. Illis præterea diebus dum iter carperemus simul, loquelis
Abbreviated transcription (Latin):
ex eiꝰ ort sũpsi. & mea memoriae cõmendaui. De inde
qua domnus hildebrannꝰ uirnẽpe ueridicus & clunia¬
ci cȩnobii p̃positꝰ. in regularibq disciplinis p̃ceptor
neq uidi. neq facultas uidendi aliquando se michi
p̃buit.. &̾ quia regularib disciplinis tunc eram
artatꝰ. saltẽ nec licuit ꝑ contare: Precipueq cũ
me tellꝰ italica adidit: & intra aeccłȩ septa nu¬

Expanded text:
ex eius ore sumpsi, & meæ memoriæ commendaui. Deinde ex eius ore sumpsi, & meæ memoriæ commendaui. Deinde quæ domnus Hildebrannus, vir nempe veridicus, & Cluniaci Cœnobij præpositus, in regularibusque disciplinis Præceptor neque vidi, neque facultas videndi aliquando se mihi præbuit. Et quia regularibus disciplinis tunc eram arratus, saltem nec licuit percunctari, præcipueque cum me tellus Italica edidit, & intra septa
Abbreviated transcription (Latin):
dũ eẽ suo concedat afflatu.: Qua ꝓpt̾ odilectissimi.
quia ur̃a exhostatione compulsus. tantũ opus audac¬
ter sũpsi. ut ad finem usq ꝑducam. uris orationibus
me adiuuare dignamini Sedsi quis foste hoc lege¬
rit: uł alio legente audierit: obsecro ne horrescat
aut irrideat. uel fictã temerario ore dicere p̃sumat.¬
& quasi derelicto adõ mundo. actenꝰ talẽ accła non
usq ad consumationẽ scłi uobis cũ sum: Ego tamen
iłm testor: quia multa michi de eo p̃ter haec qua
narro magist̃ m̃s arnulfus ius iurando solitꝰ erat
nomine Landricus. e quib minime curaui scribere.
& non ad aliud: nisi quia in hiant̾ eiꝰ non sequeliant᷑
uiam: eori nolui sumere testimonia.: Qua uidelic&
si uellẽ describere: sufficere arbitror in laudẽ cuiꝰ lib&
antiqui patris. aut apliciuiri: Ea nimirũ michi
scribere bene placuit. qua quasi de alio narrante

Expanded text:
dum esse suo concedat afflatu. Quapropter, dilectissimi, dum esse suo concedat afflatu. Quapropter, dilectissimi, quia vestra exhortatione compulsus tantum opus audacter sumpsi, ut ad finem usque perducam, vestris orationibus me adjuvare dignemini. Sed si quis forte haec legerit, vel alio legente audierit, obsecro ne horrescat, aut irrideat, vel ficta temerario ore dicere praesumat, et quasi derelicto a Deo mundo hactenus talem Ecclesia non vsque ad consummationem sæculi vobiscum sum. Ego tamen Iesum testor, quia multa de eo mihi præter hæc quæ narro, Magister meus Arnulphus iusiurando solitus erat x nostris fratribus nomine Landricus; e quibus minime curaui scribere, & non ob aliud nisi quia dum inhianter eius non sequebantur viam, eorum nolui sumere testimonia. Quæ videlicet si voluissem describere, sufficere posse arbitror in laudem cuiuslibet antiqui Patris, aut Apostolici viri: ea nimirum mihi scribere bene placuit, quæ quasi de alio narrante
Abbreviated transcription (Latin):
sunusont popłi &lauꝗe erũ nuntiat aeccła
assupto scrmone ciꝰ illis ut contatisunt cocpi origi¬
nt rpenere: Suoaudito: indider̃ michi si eum
Euc tune ꝓfitebae diligerem plata uerbis ilue di¬
latiope ut bone hereditatis cõmode posteris tiuns¬
scripta dimit terem.: Itaq: corde uolutans horũ uirorũ
uehem̃ter p̃cepta amantiũ. prius ut moris ẽ monachorũ
conticui ad modicũ. ueritus ne temerario ore tanti uiri
uitã potius narrando de honestarẽ. quã digne describe¬
rẽ: & qđ nec grãmatic& artis locutio uerba detorar&
mea. neq dignus uidebar husꝰ scĩssimi uiri narrare ui¬
õpere. cũ medullatis lacrimis: uirginis creatorẽ & filiũ
inuocare coepi. eiq comparẽ scm̃ spm̃ tribittorẽ lin¬
guarũ distributoremq sermonũ: qui aperit ora mu¬
torũ. & dissertas facit linguas infantiũ. ut quime
dudũ uoluit frigescere scło & in amorẽ tantipatris
eẽ accensũ. om̃i destitutũ litterarũ auxilio. facun¬

Expanded text:
 laudem eorum nuntiat Ecclesia; assumpto sermone ejus illis, ut percunctati sunt, coepi originem exponere. Quo audito indiderunt mihi, si eum ut tunc profitebar diligerem; prolata verbis sine dilatione, ut bonae haereditatis commoda posteris transcripta dimitterem. Itaque corde volutans horum virorum vehementer praecepta amantium  al., amans, prius ut moris est monachorum conticui ad modicum, veritus, ne temerario ore tanti viri vitam potius narrando dehonestarem, quam digne describerem; et quod nec grammaticae artis locutio mea decoraret verba, neque dignus videbar hujus sanctissimi viri narrare viopere, cum medullatis lacrymis virginis Creatorem et Filium invocare coepi, ejusque comparem sanctum Spiritum tributorem linguarum, distributoremque sermonum, qui aperit os mutorum, et disertas facit linguas infantium: ut qui me dudum voluit frigescere saeculo, et in amorem tanti patris esse accensum; omni destitutum litterarum auxilio facun
Abbreviated transcription (Latin):
Librũ quem dostissimus iur palladius
de uita & iustitibus beatoꝵ heremitarum
patrũ. temporib theodosii imperatoris con¬
posuit. semel autbis coactꝰ scribere non graue ꝑtuli¬
ꝑtele sed mox subnixo corpore flexisq arciculũs
tascribere curalu. ⁊ urẽ utilitati commodius
nł me agert aliquid fore cenisũi. Igitur coepti
operis dum anhelanter ad finc̃ uellem ꝑcurrere
stomachico coepi dolore affligi uchementer
nterta contigit die quadam. mecũ ad eẽ uirum
uenerabilem domnũ adhelradũ confrem nrm. unaq
cũ eo sacri salernitam palatii exactorẽ ioħm. qui
infirmitatis mea tolerantiam ꝓuidentes. coepe¬
runt miehi scĩs simi patris nr̃i domni odonis pia &
uenerabilẽ eximũq inserere menoriã scieites pam¬

Expanded text:
Librum quem doctissimus vir Palladius de vita et virtutibus beatorum eremitarum Patrum temporibus Theodosi imperatoris composuit, semel a vobis coactus scribere non grave pertuli: sed mox subnixo corpore, flexisque articulis scribere curavi, vestrae utilitati commodius nihil me agere aliquid fore censui. Igitur coepti operis dum anhelanter ad finem vellem percurrere, stomachico coepi dolore affligi vehementer. Interea contigit die quadam mecum adesse virum venerabilem domnum Adhelradum confratrem nostrum, unaque cum eo sacri Salernitani palatii exactorem Joannem, qui infirmitatis meae tolerantiam providentes, coeperunt mihi sanctissimi patris nostri domni Odonis piam et venerabilem eximiamque inserere memoriam, scientes p
Abbreviated transcription (Latin):
quimirabilitercunc¬
ta condidisti. et tua
disposicione cuncta
si sti condicionem¬
ad propa gandam
sobolem ex uiro et fe¬
mina ẽẽ et precepisti
dilectionem et hono
patrem et matrem
corsds̃ clamantem
ad te ꝓgenitorem eo
prouidentia michi
humiliter preparare dignatus es seue ꝓ
fratrib meis at que sororib uł omni paren¬
tela qui michopetcatori ex carnis consangui¬
nitate coniunotis tam uiuis quã et de func¬
tis quia nomina et merita tibisolidno do uni¬
uersorum cognita sunt ut procegas eos atq
ab omnimalo defendas et inuiã salutis tue¬

Expanded text:
qui mirabiliter cuncta condidisti, et tua dispositione omnia sisti conditionem propagandae sobolis ex viro et femina esse, et praecepisti dilectipatrem et matrem cors Deus, clamantem ad te pro genitore meo providentia mihi humillimo praeparare dignatus es; seu et fratribus meis atque sororibus, omnique parentela, qui mihi peccatori ex carnis consanguinitate conjuncti sunt, tam vivis quam et defunctis, quorum nomina et merita tibi Domino Deo universorum cognita sunt, ut protegas eos atque ab omni malo defendas, et in via salutis e
Abbreviated transcription (Latin):
tuam mundum uiuicasti. libera famu¬
lum tuũ ꝑ hoc sacrum corpus et sangui¬
nem tuum a cunctis iniquitatibus suis¬
et uniuersis malis. et facies eum tuis obe¬
dire mandatis et ate nunquam inꝑpetu¬
um. separari. Qui cum patre.
EE SICPACIANT ILLI .UII. DIES SINE¬
CESSITAS EUERIT TAMDECÕ MUNI¬
ONE AUA II DEAUO OFFICIO. ET SUSCI¬
PIC CATIS. EUERIT DIMITEH TUREI.
TIA. INFIRAUS DEEANTARE PERSINGU¬
LOS DIES UESPROS ETMATUTIHAS¬
Omps sempiterne ds̃ qui sub uenis in pe¬
riculis et necessitate laborantibus. ma¬
iesta temtuam suppliciter exora mus
ut mit tere digneris sc̃m angłm tuum¬
qui famulum tuum in angustiis ecne¬
cessitatibus laborantem consolationi¬
bus tuis attollat. quibus et depre senti
consequatur auxilium. et ȩcȩrna reme

Expanded text:
tuam mundum vivificasti, libera me per hoc sacrum corpus et sanguinem tuum a cunctis iniquitatibus et universis malis meis, et fac me tuis obedire praeceptis, et a te nunquam in perpetuum separari. Qui cum Patre. sic faciant illi per septem dies, si necessitas fuerit, tam de communione quam et de alio officio; et suscipeccatis fuerit, dimittentur ei.tia infirmis decantare per singulos dies vespertinales et matutinas sempiterne Deus, qui subvenis in periculis et necessitatibus laborantibus, majestatem tuam suppliciter exoramus, ut mittere digneris sanctum angqui famulum tuum in augustiis et necessitatibus laborantem consolationibus suis adtollat, quibus et de praesenti consequatur auxilium et aeterna reme
Abbreviated transcription (Latin):
Exaudiꝰ prostra tum co
mad oran dam¬
tuam gloriosissimam
lis omnibus tua
Ad orote incruce uul¬
neratum. D ep̃cor
te uttua uulne¬
ra remedium sinT

Expanded text:
e, prostratum ante adorandam gloriosissimam tuam lis omnibus, tuo adoro te in ipsa vulneratum, deprecor te ut ipsa vulnera remedium sint
Abbreviated transcription (Latin):
enedicat te ds̃ cȩli adiuuecte xp̃s filiu
ad profectum animȩ tuȩ inte augeat ab
om̃i malo teliberet. dextera sua te de¬
fendat. qui scõs suos semꝑ adiuuat. ipse

Expanded text:
enedicat te Deus coeli, adiuvet te Christus Filius ad profectum animae tuae tibi porrigat, ab omni malo te liberet, dextera sua te defendat, et qui sanctos suos semper adiuvat, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Conuenertit igitur ad eandẽ sol lẽpnita tẽ. excir cũ¬
quã plurimi erant eeci & elaudi. seu para litici atq
diuersis langorib dediti. expec tantes tẽpus refecti¬
onis Dequibus omib imperatũ ẽ.apatre nro ut ante
tepus missȩ. nequa quã eas eibus impertiretur
faetaautẽ hora: ingressi sunt om̃s admissã: Tantti
enĩ: magnitudo aeceł &: ut nullus cogeretur fori
stare. Enĩ uͦ ut angłi cũ cępere imnum ouere.
id ÷ głainexeelsis dõ. magno quodã strepitu fores
acccłae subito sunt coneu̾sse & itserate ia dũ taxr
ut om̃s postergũ aspicerent quodã orrore ꝑculsi:
In ipso autẽ strepitu : om̃s qui illue adirant infirmi
stine sunt santatti red diti. Seilic&¬
surdiauditũ: claudi. recipere gressus Equidem
& lã pades aecctae. onĩs fuere inluminate Tunc
intellexerunt om̃s bea tĩ ibi sicut predixesta¬
fr̃ aduenis se benedictũ: In tantũ enĩ deuotuo

Expanded text:
Conuenerat igitur ad eandem solemnitatem ex circuConuenerat igitur ad eandem solemnitatem ex circuquamplurimi erant caeci et claudi, seu paralytici, atque diversis languoribus dediti, exspectantes tempus refectionis; de quibus omnibus imperatum est a patre Odone ut ante tempus missae nequaquam eis cibum impertirent. Facta autem hora, ingressi sunt omnes ad missam. Tanta enim est magnitudo ecclesiae, ut nullus cogeretur foris stare. Enimvero ut angelicum coepere hymnum canere, id est, Gloria in excelsis Deo; magno quodam strepitu fores ecclesiae subito sunt concussae et reseratae, ita duntaxat ut omnes post tergum aspicerent quodam horrore perculsi. In ipso autem strepitu omnes qui illic aderant infirmi pristinae sanitati sunt redditi, scilicsurdi auditum, claudi reciperent gressum. Et quidem, & lampades Ecclesiæ omnes fuerunt illuminatæ. Tunc intellexerunt omnes, beatum ibi, sicut dixerat, aduenisse Benedictum. Intantum enim deuotio
Abbreviated transcription (Latin):
requisiti curuacu redissent : confusipre sũptione inobe¬
dienti&e. eru bescebant conficeri qđ egenint S& silentiũ
qđ indicabat pudor: hoc reserabat faciei rubor Quib
ait economus: Scio enĩ prsũptionẽ uram. sed qm̃ prus
imperata rennuistis: nunc scđo in paludẽ piscandi
grã redite Quod & factũ ẽ. Reuera subico tantos in hac
piscatione traxerunt pisces: ut pene nullus ambiger&.
qđ ipse qui in deserti regione orti gõmetras populo
tribuerat. & tunc in ea dẽ palu dem pisces in fluer&.
& enĩ usq ad eo ibi dem super habundant. ut uide¬
lie& nullo tẽpore ab ea deficiant: Sieq factũ est :
lus quȩrands prius ebullire consuer
inceps piscĩb habundaret: Hoc mimculũ ipse¬
bentus pat̾nr̃. in libro quẽ de aduentu corporis seĩ
benedieti descripsit in aurelianensi. eo dom sensu.
sed nonisdẽ uerbis. cũ cȩteris ꝑ spicacissi me aedidit.

Expanded text:
elicet requisiti cur vacui rediissent, confusi praesumptione inobeelicet requisiti cur vacui rediissent, confusi praesumptione inobedientiae erubescebant confiteri quod egerant. Sed silentium quod indicebat pudor, hoc reserabat faciei rubor. Quibus ait oeconomus: Scio enim praesumptionem vestram. Sed quoniam prius imperata renuistis, nunc secundo in paludem piscandi gratia redite; quod et factum est. Revera subito tantos in hac piscatione traxerunt pisces, ut pene nullus ambigeret, quod ipse qui in deserti regione ortigometras populo tribuerat, etiam tunc in eamdem paludem pisces influeret. Etenim usque adeo ibidem superabundant, ut videlicet nullo tempore ab ea deficiant. Sicque factum est ut palus, quae ranas prius ebullire consueverat, deinceps piscibPater noster in libro quem de aduentu corporis Sancti Benedicti descripsit in Aurelianensi, eodem sensu, sed non iisdem verbis cum cæteris perspicacissime edidit.
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus tui. ut occurramus tibi: At ille:
Lemo inquid S& ego tale signu ostendã
tũ patrẽ suscipere ꝓoterimꝰ. aut qͥb ob¬
sequiis ad stabimꝰ ei  Cuibeatus respondit
benedictus Si ꝓl auciorib cibis estis solli¬
citi : pisces abundanter habetis. & ille. Nequa quã ait dñe.
Et sc̃s. Precipiatur inquid piscatorib : ut nequaquã eant
inligeris alueũ ad piscandũ: s& in hac palude quȩ secus
influit monasteriũ. His auditis euigilans a som no fr̃
cũ tẽpus affuiss& loquendi. om̃ia quȩsi bi fuerant
imperata: studuit frĩb innotescere Certi ergo fr̃s
deciduentu tanti patris. &am monitione patriꝰs nrĩs
odonis edoeti : unusquisq satagebat spĩtali patri
Interea famuli monasterii quꝑpis candiofficio erant᷑
dediti. nequaquã sicut eis imperatũ fuerat habierunt
inpaludem : s& in ligeris fluuiũ a quo fuerant seereti:
Inde factũẽ.ut absq ullo emolum̃to. lic& fatigati fere¬

Expanded text:
adventus tui, ut occurramus tibi. At ille: Nemo, inquit, sed ego tale signum ostendamtum patrem suscipere poterimus, aut quibus obsequiis astabimus ei? Cui beatus respondit Benedictus: Si pro lautioribus cibis estis solliciti, pisces abundanter habetis. At ille: Nequaquam, ait, domine. Et sanctus: Praecipiatur, inquit, piscatoribus ut nequaquam eant in Ligeris alveum ad piscandum, sed in hac palude, quae secus influit monasterium. His auditis evigilans a somno frater, cum tempus fuisset loquendi, omnia quae sibi fuerant imperata studuit fratribus innotescere. Certi ergo fratres de adventu patris et admonitione patris nostri Odonis edocti, unusquisque satagebat spirituali patrInterea famuli monasterii qui piscandi officio erant dediti, nequaquam, sicut eis imperatum fuerat, abierunt in paludem, sed in Ligeris fluvium, a quo fuerant secreti. Unde factum est, ut absque ullo emolumento, licet fatigati, fere hora te
Abbreviated transcription (Latin):
Diuimitus enĩ dispositũ ẽ. utcũ eisdem excellentis simus legis lator
inceteris modis sit adõ decoratus: &iã hunc maiori auctor itãte
tam ipse quã legis lationes roboretuꝵ. quod eandem uitam sumus
ipłice sedis pontifex ordinauit:. Quȩscilic& uita &iam exocas ione
dialogi cius ut pluribus in notes eaer& : & non solũ apud latinos sed o&ũ
ipud gr etos notis si ma for& Nec illud p̃tereit quod omĩ modis guu¬
donhum nobiss̃ hunc tantũ splendorẽ in hanc nr̃am occiduamꝰ
uegionẽ uenire diuino nutudonat t̃ sit: Neque enĩ abrecredimus

Expanded text:
Diuinitus enim dispositum est, vt cum isdem excellentissimus Legislator Diuinitus enim dispositum est, vt cum isdem excellentissimus Legislator in cæteris modis sit a Deo decoratus: etiam hinc maiori authoritate, tam ipse quam legislatio eius roboretur, quod eādem vitam summus Apostolicæ Sedis Pontifex ordinauit. Quæ scilicet vita, etiam ex occasione Dialogi eius, pluribus innotesceret: & non solum apud Latinos, sed etiam apud Græcos notissima foret. Nec illud prætereat quod omnimodis gaudendum nobis est, hunc tantum splendorem in hanc nostram occiduam regionem venire, diuino nutu donatum esse. Nec abs re credimus
Abbreviated transcription (Latin):
insesetã ualidos ibidẽ ex ꝑtusest: Sicut enĩ duxbonoꝵ p&rus primo
sibiostensus est .tunc domini cogregiplatus. sic iste princepsdĩtanteꝵ
muilb monachorũ p̃feretidus oportuit ut ꝓprio discrimine ꝓbar&.
qualit̃ subditis miserer debuis s&. Quia tam̃ primocertaminis
imp&um fortit̃ deuicit: talequid de incepsnumquã sensit: Quã
oboedient̃ sane &e quã diserit priuato bonoquisq debeat cõmune
benũ p̃ferre : hie spiritalis discipline magister. in hoc suo facto
desmnonstrat. quod mox ut exꝑatus est dilectã solitudinom seumm¬
randa eius gesta in promptu habentur. nos interim taceam de illis:
Hoc tamen adipsius honorisicentiã referamus. qđ non alius quilib &
exmagistris eccłe uitã tantipatris digessit. quã insignis ille disertis¬
simus p̃p. gregorius qui cotum quod scripsit: quasi aurũ resulg&:

Expanded text:
in sese tam validos, ibidem expertus est. Sicut enim Dux bonorum Petrus, primo in sese tam validos, ibidem expertus est. Sicut enim Dux bonorum Petrus, primo sibi ostensus, est tunc Dominico gregi prælatus: sic iste Princeps Dei tantorum millibus Monachorum præferendus, oportuit vt proprio discrimine probaret, qualiter subditis misereri debuisset. Quia tamen primo certaminis impetum fortiter deuicit, tale quid deinceps nūquā sensit. Quam obediēter sane, & quam diserte, priuato bono quisq. debeat cōmune bonū præferre, hic spiritalis disciplinę magister, in hoc suo facto demōstrat. Quod mox vt expetitus est, dilectā solitudinem, se viranda eius gesta in promptu habētur, nos interim taceamus de illis. Hoc tamen ad ipsius honorificentiam referamus, quod non alius quilibet ex magistris Ecclesiæ, vitam tanti Patris digessit, quam insignis ille disertissimus Papa Gregorius, qui totum quod scripsit, quasi aurum refulget.
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑbia. & dehisquefecit ut noneat in ꝑdicionẽ: At ueroquia
scriptura iub& : sc̃s enĩ dies dni ẽ. nolite contristari. quod ex nob
uł innobis triste ẽ. omitanius: &quasi nobis tũ sit hodie sponisus.
gudere praesumamus. Alunus uero nr̃a confessionis ueluł ante pedes
paterne piaetatis offerentes. ñr̃m posse in eilaude & ãmiratione
totũ subleuemus Eius aut̃ laudes quisque celsiori uoce clamat::
quanto huic ardentius anut: uł eiuitã ꝑspicatius pensat. Sua
nimirũ asui primordio . tota ãmiratione dignissi maest
philo pͦhoꝵ uanastudia ad huc tenerrimus cognouit: Suigrandeuo
animoiã tunc heremi uastitatẽ subire ausus ẽ. qđ nec ipse quidem
martinus toto orbe mirabilis fecisse refert᷑: & quia iugum ñ solũ
ab adolescentia : sed &iã ab ipsa infantia portauit : ut ibidẽ hieremi¬
as: ꝓsequitur: m illo celesti capitolio singulariter sedebit: Nec sine
diuino moderamine gestum fuis se constat ꝙ aculeos tẽptationis

Expanded text:
de superbia, & de his quæ fecit, vt non eat in perditionem. At vero, quia Scriptura iubet: Sāctus enim dies Domini est, nolite contristari. Quod ex nobis, vel in nobis triste est, omittamus: & quasi nobiscum sit hodie sponsus, gaudere pręsumamus. Munus vero nostrę cōfessionis, velut ante pedes Paternæ pietatis offerentes, nostrum posse in eius laude & admiratione, totum subleuemus. Eius vero laudes, quisque tanto celsiori voce clamet, quanto hunc ardentius amat, vel eius vitam perspicacius pēsat, quę nimirum a sui primordio, tota admiratione dignissima est. Philosophorū inania studia, adhuc tenerrimus cognouit: qui grandæuo animo, iā tunc eremi vastitatem subire ausus est. Quod nec ipse quidem Martinus, toto orbe mirabilis, fecisse refertur. Et quia iugū non solū ab adolescentia, sed etiam ab ipsa infantia portauit, vt ibidē Ieremias prosequitur, in illo cœlesti capitolio singulariter sedebit. Nec sine diuino moderamine gestū fuisse cōstat, quod aculeos tentationis
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs ihs xp̃s aputte sit ut te defendat. in.¬
tratesit ut te reficiat circa tesit ut te con¬
seruet. antetesit ut tededucat. post tesit
ut te iustificet. super tesit ut tebenedicat.

Expanded text:
s Christus apud te sit, ut te defendat; intra te sit, ut te reficiat; circa te sit, ut te conservet; ante te sit, ut te deducat; post te sit, ut te custodiat; super te sit, ut te +benedicat,
Abbreviated transcription (Latin):
ex patre patris unice solus ante principium
natus in effabiliter Tulumen tusplendor
patris tuspes per hennis omnium intendequas
fundunt preces tuiperorbem famuli:
Memento salutis auctor quod nostriquondam
cor poris ex inlibatauir ginenascendo forma
sumpseris Sic presens testatur dies currens
ꝑ annicir culũ quod solus a sede patris mundi
salus adueneris Hlunc caelũ terrahunc mare
hunc omne quod in eis est auctorem aduentus
cui laudat exultans cantico: Nosquo que quisc̃õ
tuo redemptis an guinesumus obdiem natalis
tui ymnum nouum concinimus Laus honor uirtꝰ¬

Expanded text:
e Patre Patris unice, Solus ante principium Natus ineffabiliter. Tu lumen, tu splendor Patris, Tu spes perennis omnium, Intende quas fundunt preces Tui per orbem famuli. Memento, salutis auctor, Quod nostri quondam corporis Ex illibata virgine Nascendo formam sumpseris. Sic praesens testatur dies Currens per anni circulum Quod solus a sede Patris Mundi salus adveneris. Hunc coelum, terra, hunc mare, Hunc omne quod in eis est, Auctorem adventus tui Laudans exsultet cantico. Nos quoque qui sancto tuo Redempti sumus sanguine, Ob diem natalis tui Hymnum novum concinimus. Ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
atq uirginali carne¬
factus prodi it
agit in fans inter arca
conditus presepid men¬
bra pannis in uoluta
uirgo mater alligat
et manus pedesq: crura
stricta cingit fascia
Lustra sexq: iam perac¬
ta tempus implens
corporis seuolente na¬
cus ad hoc passioni dedi¬
tus agnus incruce leua¬
tus immo landus stipite
Hicaceto fel arundo spu¬
ta claui lancea mitte
corpus perfora tum

Expanded text:
tre virginali Carfactus prodiit. Vagit infans inter arcta Conditus praesepia: Membra pannis involuta Virgo mater alligat; Et manus, pedesque, crura Stricta cingit fascia. Lustra sex qui jam peracta Tempus implens corporis, Se volente natus ad hoc, Passioni deditus, Agnus in Cruce levatur Immolandus stipite. Hic acetum, fel, arundo, Sputa, clavi, lancea Mite corpus perforatu
Abbreviated transcription (Latin):
eparentis protho plasti
fraude facta condolens
quando pomi noxi ali
ipse lignum tunc nota¬
uit damna ligni ut solueret
oc opus nostre salutis or¬
do depoposcerat multi¬
formis prodicoris arfut
artem falleret et me¬
delam ferret inde hos

Expanded text:
parentis prothoplaustri fraude facta condolens, quando pomi noxialis ipse lignum tunc notavit, damna ligni ut solveret. Hoc opus nostre salutis ordo depoposcerat, multiformis proditoris ars ut artem falleret, et medelam ferret inde hos