comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omniu gentium ciuium. Regu Impe¬
ratoꝵ ue pares. paulisper alter alterius
conspectu admiratõe mutua ꝓpe actoniti
ꝯticuere. Tum anibal pͥor si hoc ita fato
datum erat ut qui pͥmus bellum intuli
riam habui Is ultro ad pace petendam
uenirem. Letor te michi sorte potissimu
datum A quo peterem tibi quoq inter
multa egregia nõ in ultimis laudum
fuerit hoc. Anibalem cui tot de Roams
ducibus uictoriam dedi dedissent tibi
cessisse teq huic bello uestris plus ꝙͣ
nostris cladibus insigni fine imposuisse.
Hoc quoq ludibriu casus dederit anfor¬
tuna ut qui cum patre tuo ceperiz arma
cum eodem primum Romanoꝵ mꝑator
signa contulerim. ad filium eius ine̾mis
ad pacez petendam ueniam. Optimum
quidem fuerit eam patribus nostris
mentem datam ab diis esse ut et uos
ytalie ⁊ ios africe imꝑio cotẽpti essemus
Neq enim ne uobis sicilia ac Bardinia
satis digna p̾cia sunt ꝓ tot classib tot

Expanded text:
omnium gentium cuilibet regum impeomnium gentium cuilibet regum imperatorumue pares. paulisper alter alterius conspectu, admiratione mutua prope attoniti, conticuere; tum Hannibal prior: 'si hoc ita fato datum erat ut qui primus bellum intuli riam habui, is ultro ad pacem petendam uenirem, laetor te mihi sorte potissimum datum a quo peterem. tibi quoque inter multa egregia non in ultimis laudum hoc fuerit Hannibalem cui tot de Romanis ducibus uictoriam di dedissent tibi cessisse, teque huic bello uestris prius quam nostris cladibus insigni finem imposuisse. hoc quoque ludibrium casus ediderit fortuna ut cum patre tuo consule ceperim arma, cum eodem primum Romano imperatore signa contulerim, ad filium eius inermis ad pacem petendam ueniam. optimum quidem fuerat eam patribus nostris mentem datam ab dis esse ut et uos Italiae et nos Africae imperio contenti essemus; neque enim ne uobis quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot classibus, tot
Abbreviated transcription (Latin):
et pactas inducias ⁊ spem fedeꝵ tñ si ĩtegͤᷤ
ꝙ si uictus peteret pacem requiora impe¬
trari posse ratus. Nuncium ad hipionez
misit/ ut colloquendi secu potestatẽ facẽt
Io utrum sua sponte fecerit an puiblico
consilio. Neutium cũ affirmũ heo ualeũis
antias pͥmo prelio uictum eu ab scipione
traddit in castra ad scipionem uenisse.
Ceteꝵ Scipio cum colloquium haud ãnu¬
iss anibo ex proposito duces cast᷑ ꝓtulerũt
ut coiri ex propinquo possent/. sipio haud
ꝓcul nargata urbe tuz ad ceta loco opor¬
tuno tum ꝙ aquatio intra teli coniectum
erat consedit. Anibal tumulũ a qͣtuor
milib inde tutum cõmodumq tilioqͥi
nisi ꝙ longinque aquationis erat cepit.
Ibi in medio Locus conspectus undiq ne
quid insidiaꝵ esset delectus submotis
par in spacium armatis cum singulis
Intepretib congressi sunt nõ sue modo
etatis maximi duces. s oĩs ante se meorie

Expanded text:
et pactas indutias et spem foederum, tamen si integer et pactas indutias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem misit ut conloquendi secum potestatem faceret. —id utrum sua sponte fecerit an publico consilio, neutrum cur adfirmem habeo. Ualerius Antias primo proelio uictum eum ab Scipione,tradit in castra ad Scipionem uenisse. ceterum Scipio cum conloquium haud abnuisset, ambo ex composito duces castra protulerunt ut coire ex propinquo possent. Scipio haud procul Naraggara urbe cum ad cetera loco opportuno tum quod aquatio intra teli coniectum erat consedit. Hannibal tumulum a quattuor milibus inde, tutum commodumque alioqui nisi quod longinquae aquationis erat, cepit. ibi in medio locus conspectus undique ne quid insidiarum esset delectus. summotis pari spatio armatis, cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis maximi duces sed omnis ante se memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute ⁊ ꝯsilio scipionis facta uelut fa¬
talem eum ducem in exicium suũ natu
horrebant. ¶Iam hasdrumetum uenãt
Anibal unde ad reficiendum ex iactacõe
maritima militem paricis dieb sũptis
excitus pauidis nunciis oĩa cica Carta¬
ginem obtineri armis afferentib magmꝰ
itinerib zamam contendit/. zama.u.
dieꝵ iter ab Cartagine abest/. Inde pre¬
missi speculatores cum excepti a custodib
Romanis deducti ad Scipionez essent.
tradditos eos tribunis militu Iussosq
omisso metu uisere oĩa ꝑq castra qͣ uellet
circunduci iussit. ꝑcunctatosq statiz an¬
ꝑ cõmodum oĩa explorassent datis qui
prosequerentur retro ad Anibalez dimisit
tinibal nichil quidem eoꝵ qͥ nũciabant¬
Nam ⁊ Massimissam cũ sex nulib peditũ
quatuor Equitum uenisse eo ipso forte
die afferebant leto ammo audit maxiẽ
hostis fiducia qua nõ dum illo profecto

Expanded text:
uirtute et consilio Scipionis facta, uelut fauirtute et consilio Scipionis facta, uelut fatalem eum ducem in exitium suum natum horrebant. iam Hadrumetum peruenerat Hannibal; unde, ad reficiendum ex iactatione maritima militem paucis diebus sumptis, excitus pauidis nuntiis omnia circa Carthaginem obtineri armis adferentium magnis itineribus Zamam contendit.—Zama quinque dierum iter ab Carthagine abest. — inde praemissi speculatores cum excepti ab custodibus Romanis deducti ad Scipionem essent, traditos eos tribuno militum, iussosque omisso metu uisere omnia, per castra qua uellent circumduci iussit; percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidem eorum quae nuntiabantur—nam et Masinissam cum sex milibus peditum quattuor equitum uenisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia, quae non de nihilo profecto
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatores. qui consules Romanos sua
cornis ꝑuagatos capta castra captas u̾bes
Romanas/ non esse hodie tot fasces ma¬
gistratibus pͥp.xͥ. quot captos ex cede
Imperatoꝵ preferre possi. Anibal has
formidines agitando animis ip̃is curãᷤ
et metus augebant/ ecia ꝙ cũ assue¬
scerent ꝑ aliquot amios bellũ añ oculos
aliis atq aliis in ytalie partib lenta
spe in nullum propinqui debellandi
finem gerere. erexerant oĩu aĩos scipio ⁊
Anibal uelut ad suppremu certamen cõpe¬
rati duces ei quoq quib erat in Sipione
fiducia ⁊ uictorie spes/ quo mag̾ in ꝓpiqua
causa inmineret aĩs/ eo cura intentiores.
haud dispar habitus aĩoꝵ Cartaginẽsibus
erat quos mõ petisse pacem intuentes
Anibalem hac reꝵ gestaꝵ eius magnitu¬
dinem penitebat/. mõ cu respicerent bis
se se acie uictos siphacem captum pulsos
se yspania pulses ytalia/ atq ea oĩa uniꝰ

Expanded text:
imperatores, qui consules Romanos sua imperatores, qui consules Romanos sua coronis, peruagatos capta castra captas urbes Romanas. non esse hodie tot fasces magistratibus populi Romani quot captos ex caede imperatorum prae se ferre posset Hannibal. has formidines agitando animis ipsi curas et metus augebant, etiam quod, cum adsuessent per aliquot annos bellum ante oculos aliis atque aliis in Italiae partibus lenta spe in nullum propinquum debellandi finem gerere, erexerant omnium animos Scipio et Hannibal uelut ad supremum certamen comparati duces. iis quoque quibus erat ingens in Scipione fiducia et uictoriae spes quo magis in propinquam eam imminebant animis eo curae intentiores erant. haud dispar habitus animorum Carthaginiensibus erat quos modo petisse pacem, intuentes Hannibalem ac rerum gestarum eius magnitudinem, paenitebat, modo cum respicerent bis sese acie uictos, Syphacem captum, pulsos se Hispania, pulsos Italia, atque ea omnia unius
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝯstare apud
ammu poterat utrũ gaudio dignũ eẽt
⁊nibalem post sexdecimum amuz ex
Italia decedentem uacuam possessionez
Locum ninirum nõ periculũ mutatu
cuius tante denunciationis uate qͥnuꝑ
decessisset. qͥ. fabium haud frust᷑ caner
solitum grauiorem in sua terra futuru
hostem anibalem ꝙͣ aliena fuiss. nec¬
cum Scipioni aut sciphace nicondite
harbarie Rege cui statorius eius miles¬
adducere exercitum selitus est aut cum
sccero euis hasdrubale fugatissimo duce
s cum ainibale prope nato in pretorio
patris fortissimi ducis alito atq educato
Inter arma puero qͦnda milite uixduz
Iuuene imꝑatore qui senex uincendo
factus/ yspamas gallias ytaliã ab alpib
ad fretum monumentis ingẽtiu reꝵ
compless ducere exercitu eqͣlez stipẽdiis
suis duratum onum rez pacientia
qua fides fiat. horrores passum ꝑfusuz
s ecia imꝑatoꝵ potestatem młtos occur¬
suros scipioni in acie. qui pretor̃s qui

Expanded text:
nstare apud animos poterat utrum gaudio dignius esset Hannibalem post sextum decimum annum ex Italia decedentem uacuam possessionem locum nimirum non periculum mutatum; cuius tantae dimicationis uatem qui nuper decessisset Q. Fabium haud frustra canere solitum grauiorem in sua terra futurum hostem Hannibalem quam in aliena fuisset. nec Scipioni aut cum Syphace inconditae barbariae rege, cui Statorius semilixa ducere exercitus solitus sit, aut cum socero eius Hasdrubale fugacissimo duce sed cum Hannibale, prope nato in praetorio patris fortissimi ducis, alito atque educato inter arma, puero quondam milite, uixdum iuuene imperatore, qui senex uincendo factus Hispanias Gallias Italiam ab Alpibus ad fretum monumentis ingentium rerum complesset. ducere exercitum aequalem stipendiis suis, duratum omnium rerum patientia quas uix fides fiat homines passos, perfusum sed etiam imperatorum portantem. multos occursuros Scipioni in acie qui praetores, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ⁊ duas legiones acciperet. Iulluis
oram Sicilie tutaretur/ inde pompͥ.
euenit. Ceteris ita uti qͥsq obtinebant
ꝓuincias / exercitusq progata imperia
sexdecim non ampłius t̾o ano legioib
defensum imperium est et ut ab pla
t.L. mallius dictator. quasq hostias
maiores nouerat. si ꝑ qͥnqueniu illud
publica res eodem statu fuiss ut eos
Ludos coñs prius ꝙͣ ad bellu ꝓficisce¬
rentur facerent qui in cͥco ꝑ qͣt̾diuu
facti hostieq quib uota erant diiͨ cese.
Inter hec simul spes stmul cura ĩ dies
crescebat nec satis aertum ꝯstare apud
animu poterat i¬
eius reliquisse pͦp
cuius tante denu¬

Expanded text:
ciam et duas legiones acciperet; Uillius oram Siciliae tutaretur: M. Pomponiuseuenit. ceteris ita uti quisque obtinebant prouincias exercitusque prorogata imperia. sedecim non amplius eo anno legionibus defensum imperium est. et ut placnsulibus T. Manlius dictator quasque hostias maiores uouerat si per quinquennium res publica eodem statu fuisset, ut eos ludos consules priusquam ad bellum proficiscerentur facerent. ludi in circo per quadriduum facti hostiaeque quibus uotae erant dis caesae. inter haec simul spes simul cura in dies crescebat nec satis certum constare apud animos poterat eius reliquisse popucuius tantae d
Abbreviated transcription (Latin):
Regem in triumpho ductu polibiꝰ haud¬
quanꝙͣ spernendus auctor traddit secutus
Scipionem triumphante est pileo capiti
imposito. q. terrentius Culleo cũq tota
demde uita ut dignu erat libertatis autore
cluit. Africani. Cognomen militais pͥus
fauor an popularis aura celebrauerit
am sicuti felicis Sille magni Pompegii
patru memoria ceptum an absẽtatione
familiari sit paꝵ comꝑtum heo. pͥmꝰ
certe hic imperator nomine uicte a se
gentis est nobilitatus. exemplo dem̃ huiꝰ
nequaꝙͣ uictoria pares insignes ymaginuz
titulos claraq cognoia familie fecerẽ.¬

Expanded text:
regem in triumpho ductum Polybius, haudregem in triumpho ductum Polybius, haudquaquam spernendus auctor, tradit.— secutus Scipionem triumphantem est pilleo capiti imposito Q. Terentius Culleo , omnique deinde uita, ut dignum erat, libertatis auctorem coluit. Africani cognomen militaris prius fauor an popularis aura celebrauerit an, sicuti Felicis Sullae Magnique Pompeii patrum memoria, coeptum ab adsentatione familiari sit parum compertum habeo; primus certe hic imperator nomine uictae ab se gentis est nobilitatus; exemplo deinde huius nequaquam uictoria pares insignes imaginum titulos claraque cognomina familiarum fecer
Abbreviated transcription (Latin):
ginenses. Scipio contione aduocata mas.¬
simissam ad Regnum paternu Circha
opidis ⁊ octeris urbib agrisq q̃ ex Regni
Siphacis in popłi Romani potestatez ue¬
nissent adiectis doauit Cõsulez octauur
R omam ꝓficisci ut que a se ex decem
Legatoꝵ senctencia acta essent ea patruz
auctoritate populiq iussu cofirmarent᷑
Pace terra mariq parata exertitu in
Naues imposito in Siciliam Lilibeum
traiecit. Inde magna parte ĩ nauib missa
ipse ꝑ Letam pace non minꝰ ꝙͣ uictoria
ytaliam eciam effusis non uibib mõ ad
exhibendos honores si agiestiu eaa tubua
obsibente uias Romam ꝑuenit. triumpħaq
omniuz clarissimo urbem est muectus.
Argenti tulit in Erarium pondera .c.m.
diuisit. Morte subtractus spectacło mag̾
hominu ꝙ̃ triũphantis glorie si fas est.
Tibur audita multo ante morte quia ab
alba traductus fuerat conspecta tñ mõs
eius fuit publico funere est elatus. Hunc

Expanded text:
ginienses. Scipio contione aduocata Maginienses. Scipio contione aduocata Masinissam ad regnum paternum Cirta oppido et ceteris urbibus agrisque quae ex regno Syphacis in populi Romani potestatem uenissent adiectis donauit. Cn. Octauium Romam proficisci ut quae ab se ex decem legatorum sententia acta essent ea patrum auctoritate populique iussu confirmarentur. pace terra marique parta, exercitu in naues imposito in Siciliam Lilybaeum traiecit. inde magna parte militum nauibus missa ipse per laetam pace non minus quam uictoria Italiam effusis non urbibus modo ad habendos honores sed agrestium etiam turba bsidente uias Romam peruenit triumphoque omnium clarissimo urbem est inuectus. argenti tulit in aerarium pondo centum udiuisit. morte subtractus spectaculo magis hominum quam triumphantis gloriae Syphax est, Tiburi haud ita multo ante mortuus, quo ab Alba traductus fuerat. conspecta tamen mors eius fuit quia publico funere est elatus. —hunc
Abbreviated transcription (Latin):
posset facile uobrs appareret non leti
s prope amentis magis cordis hũc quẽ
increpatis risum esse qui tam̃ nequaꝙͣ
adeo est intempestiuus ꝙ uestre iste
absurde atq aborrentes lacrime sunt.
oũne flere decuit cuz adempta nobis
arma incense naues. interdictũ exterins
bellis illo enim uulnere concidimꝰ noce̾
in uos odio uestro consultum ab Roanis¬
oculis credatis. Nulla magna Ciuit as
quiescere potest si foris hostem no habet
domi muenit ut preualida corpora ab
extremis causis tuta uidentur sed suis
uirib onerantur. Tũtum nͥ miru ex
publicis malis sentimus quantum ad
priuatas res ꝑtinet/ nec in hiis quicqͣ
acrius ꝙͣ pecumie dapnum stimulat. Itaq
cum spolia uictorie Cartagini detrahebãt᷑
nemo ingemuit nunc ꝙ tributum ex
priuato conferend̃ est tanꝙͣ in publico
Funere comploratis ꝙͣ uereor ne prope¬
diem sentiatis leuissimo in malo nos
hodie lacrimasse. Hec hanibal apud Cãta¬

Expanded text:
posset, facile uobis appareret non laeti posset, facile uobis appareret non laeti sed prope amentis malis cordis hunc quem increpatis risum esse; qui tamen nequaquam adeo est intempestiuus quam uestrae istae absurdae atque abhorrentes lacrimae sunt. tunc flesse decuit cum adempta sunt nobis arma, incensae naues, interdictum externis bellis; illo enim uolnere concidimus. nec est cur uos otio uestro consultum ab Romanis credatis. nulla magna ciuitas diu quiescere potest; si foris hostem non habet, domi inuenit, ut praeualida corpora ab externis causis tuta uidentur, suis ipsa uiribus onerantur. sed tantum nimirum ex publicis malis sentimus quantum ad priuatas res pertinet, nec in iis quicquam acrius quam pecuniae damnum stimulat. itaque cum spolia uictae Carthagini detrahebanturnemo ingemuit: nunc quia tributum ex priuato conferendum est, tamquam in publico funere comploratis. quam uereor ne propediem sentiatis leuissimo in malo uos hodie lacrimasse.' haec Hannibal apud Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
antes per¬
fugas fugatiuos captiuoꝵ.m. m.m.M.
Senator fuit Naues ꝓuectas in altum
incendi iussit. quingentas fuisse oĩs
generis que Remis agerentur quidam
tradiderunt. quaꝵ conspectum repente
incendium tam Lugubre fuisse Penis
qiͣ tunc ipsa Cartago ardert de ꝑfugis
grauius ꝙͣ de fugituus consultum
nominis Latini qui erant ꝑ securi
ꝑcussi.xͥ. in crucem sublati. Annis
ante xl. pax cum Cartaginensibus
ꝯ̃s. bellum initum ante amnus post tͥb
Elio consulibus sepe postea ferunt
Scipionem dixisse.ti. claudi. primu
cupiditatem deinde. Gñ. Corneli
fasse in mora quominus ad belluz
exitum Cartaginis finiret. Catagine
cum prima collatio pecume duit ino
bello ex austis difficilis uideretur mesti.¬
ciaq ⁊ fletus in Curia esset ridentem
Anibalem ferunt. conspectum cuiꝰ cu
has drubal Edins risum increparet in
publico fletu cum ip̃e lacrimaꝵ causa
esset si qd̃ admodum oris habit᷑ cemitũ
oculis inquit. Sic ⁊ animus intus ceni

Expanded text:
antos perfugas fugitiuos captiuorum quattuorsenator fuit. naues prouectas in altum incendi iussit; quingentas fuisse omnis generis quae remis agerentur quidam tradunt; quarum conspectum repente incendium tam lugubre fuisse Poenis quam si ipsa Carthago arderet. de perfugis grauius †quam de fugitiuis† consultum: nominis Latini qui erant securi percussi, Romani in crucem sublati. annis ante quadraginta pax cum Carthaginiensibus lio consulibus. bellum initum annis post tribus Aelio consulibus. saepe postea ferunt Scipionem dixisse Ti. Claudi primum cupiditatem, deinde Cn. Corneli fuisse in mora quo minus id bellum exitio Carthaginis finiret. Carthagini cum prima conlatio pecuniae diutino bello exhaustis difficilis uideretur, maestitiaque et fletus in curia esset, ridentem Hannibalem ferunt conspectum. cuius cum Hasdrubal Haedus risum increparet in publico fletu cum ipse lacrimarum causa esset, 'si, quemadmodum oris habitus cernitur oculis', inquit 'sic et animus intus cerni
Abbreviated transcription (Latin):
amicosq suos nobiles homines p̾atiz
ad quos mandata a propinquie
habuerunt. quibus conuentis cum
rursus peterent ut sibi quos uellẽt
redimendi ex hiis potestas fieret
fussi nomia edere/ cuta. cc. ferme
uellent/ ad .p. Corneliu ĩ Aifricam
deportarent/ nunciarentq ei ut si
pax conuenissi sine precio eos Cãta¬
ginensib redderent feciales cu i
Africam ad fedus feriendu ire
iuberentur ip̃is postulantib senatꝰ
consulctus in ħ uerba factum est
ut primos lapides silices pͥmasq
uerbenas secum ferrent ut uti p̃tõ
Romanus hiis imperaret. Ut fedus
ferrent Illi pretorez sagminã posce¬
rent. Herbe id genus ex arte sũptu.¬
dari fetialib solet. Ita dimissi ab
rͦ. Cartaginenses cum in a facam
uenissent ad Scipionem quibus
ante dictum est legib pace fecerũt
Naues lougas El ephantos per¬
fugas fugatiuos

Expanded text:
amicosque suos, nobiles homines, partim amicosque suos, nobiles homines, partim ad quos mandata a propinquis haberent. quibus conuentis cum rursus peterent ut sibi quos uellent ex iis redimendi potestas fieret, iussi nomina edere; et cum ducenta ferme uellent ad P. Cornelium in Africam deportarent, nuntiarentque ei ut, si pax conuenisset, sine pretio eos Carthaginiensibus redderet. fetiales cum in Africam ad foedus feriundum ire iuberentur, ipsis postulantibus senatus consultum in haec uerba factum est ut priuos lapides silices priuasque uerbenas secum ferrent ut, ubi praetor Romanus imperaret ut foedus ferirent, illi praetorem sagmina poscerent.—herbae id genus ex arce sumptum fetialibus dari solet. ita dimissi ab Roma Carthaginienses cum in Africam uenissent ad Scipionem, quibus ante dictum est legibus pacem fecerunt. naues longas elephantos perfugas fugitiuos
Abbreviated transcription (Latin):
quos ante ictum ess fefellissent per
eos dem inquit hasdrubal. qͥs tã infesti
sunt federa uiolantibus. Inclinatis
omnium ad pacem aminis coͣ. Lẽtulus
consul cui classis prouincia erat se¬
natui consulcto intercessit. tum. M.
tulerunt uellent iuberent ne senatum
decernere/ ut cum Cartaginensibus pax
fieret et ꝙͣ eam pacem dare ꝙͣq Ex
Africa exercitum deportare iuberẽt Ne
senatum decernere ut cu Cartaginẽsib
pax fieret/ ⁊ quam eam pacez dare qͣq
ex africa exercitum deportare iuberent
de pace uti rogasset omnes trib iusẜũt
pacem dare .ꝑ. Scipionem eundez exer¬
citum deportare in hac rogatoe senatꝰ¬
decreuit. Ut .p. Scipio ex .x. legatoꝵ
senctentia pacem cum populo Carta¬
ginensi quib legibus ei uideretur
Faceret/. gracias deinde pribus erga
Cartaginenses petierunt ut sibi in
urbem introire ⁊ larii cum ciuibus
suis Liceret qui capti in publice
custodia essent. ini hiis paͬtiz ꝓpͥiquo

Expanded text:
quos ante ictum esset fefellissent. 'per quos ante ictum esset fefellissent. 'per eosdem', inquit Hasdrubal 'quoniam tam infesti sunt foedera uiolantibus.' inclinatis omnium ad pacem animis Cn. Lentulus consul, cui classis prouincia erat, senatus consulto intercessit. tum M'. opulum tulerunt uellent iuberentne senatum decernere ut cum Carthaginiensibus pax fieret; et quem eam pacem dare quemque ex Africa exercitum deportare iuberent. dem decernere ut cum Carthaginiensibus pax fieret; et quem eam pacem dare quemque ex Africa exercitum deportare iuberent. de pace 'uti rogas' omnes tribus iusserunt; pacem dare P. Scipionem , eundem exercitum deportare. ex hac rogatione senatdecreuit ut P. Scipio ex decem legatorum sententia pacem cum populo Carthaginiensi quibus legibus ei uideretur faceret. gratias deinde patribus egere Carthaginienses, et petierunt ut sibi in urbem introire et conloqui cum ciuibus suis liceret qui capti in publica custodia essent: esse in iis partim propinquos
Abbreviated transcription (Latin):
retur in yspania imperium esse. Is ĩ unã
Legionem conscriberet Romanos milites.
Et inde xu. cchortes socios Latini nois
quib prouinciam obtineret ueteres
milites.l. Corneluis. 2.l. manlius
mentem dari populo Romano eo ĩuictũ
esse. ꝙ in eis rebus sapere et consuler
meminerunt ⁊ hcule miranduz fuisse
si aliter faceret ex insolentia/ quibus
bona noua fortuna sit impotentes Leticie
insanire.p.r. usitata ac prope iam ex ip̃a¬
obseleta uictoria gaudia esse ac plus pene
parcendo uictis. ꝙͣ uincendo imꝑiũ auxisse.
Ceteroꝵ miserabilior oratio fuit/ comme¬
morantium ex quantis operibus qͦ ceci¬
disset Cartaginensium res. Nichil hiis
qui modo prope orbem terraꝵ obtinuu̾int
armnis superesse preter Cartagiis mema
hiis inconclusos non terra non mari
quicq̃ sui uir̃ tenere. urbem quoq ipãm
ac penates. ita habituros. si nõ ĩ ea mema
ginensium sub clamasse ferunt/ ꝑ quos
deos fedus icturi essent/. cum eos per

Expanded text:
rent in Hispania imperium esse; is ex duobus exercitibus in unam legionem conscriberet Romanos milites et in quindecim cohortes socios Latini nominis, quibus prouinciam obtineret; ueteres milites L. Cornelius et L. Manlius mentem dari; populum Romanum eo inuictum esse quod in secundis rebus sapere et consulere meminerit; et hercule mirandum fuisse si aliter faceret; ex insolentia quibus noua bona fortuna sit impotentes laetitiae insanire: populo Romano usitata ac prope iam obsoleta ex uictoria gaudia esse ac plus paene parcendo uictis quam uincendo imperium auxisse — ceterorum miserabilior oratio fuit, commemorantium ex quantis opibus quo reccidissent Carthaginiensium res: nihil iis qui modo orbem prope terrarum obtinuerint armis superesse praeter Carthaginis moenia; his inclusos, non terra non mari quicquam sui iuris cernere; urbem quoque ipsam ac penates ita habituros si non in ea quoque, giniensium succlamasse ferunt per quos deos foedus icturi essent cum eos per
Abbreviated transcription (Latin):
Lictorius edum e trib plus uicõ creati
magistratu se abdicauerunt/ cũ ludos
Ludoꝵq causa epulum funonis fe¬
cissent ⁊ signaria ex multtaticio ãgẽto
Facta in Capitolio posuissent. Cerialia
C̃ fecerunt. Legati ex a frica Romani
simul Cartaginenses cum uenissent
Romam/ senatus ad Edem bellone
habitus ubi cum.l. ueturius. philo
pugnatum cum Anibale esse suppͥma
Lugubri bello imposito ingenti leticia
patrum exposuiss adiecit u̾minam
eciam siphacis filium / que paue geste
bene rei accessio erat deuictum In
contionem prodire iussus gaudium
id populo impartiri tum patuer ftta
gratulatione. omina in urbe templa
supplicationesq decrete in triduum
Regis. Nam hii quoq uenerlint¬
petentib ut senatus sibi daretur res¬
ponsum Iussu patrum. a dictatore
est. Consul. nouos hiis senatũ datuõs
esse. Comitia inde habita creati cons
MM̾. Cornelius lentulus .p. Elius

Expanded text:
Laetorius aediles plebis uitio creati Laetorius aediles plebis uitio creati magistratu se abdicauerunt cum ludos ludorumque causa epulum Ioui fecissent et signa tria ex multaticio argento facta in Capitolio posuissent. Cerialia x senatus consulto fecerunt. legati ex Africa Romani simul Carthaginiensesque cum uenissent Romam, senatus ad aedem Bellonae habitus est. ubi cum L. Ueturius Philo pugnatum cum Hannibale esse suprema lugubri bello impositum ingenti laetitia patrum exposuisset, adiecit Uerminam etiam Syphacis filium, quae parua bene gestae rei accessio erat, deuictum. in contionem inde prodire iussus gaudiumque id populo impertire. tum patefacta gratulationi omnia in urbe templa supplicationesque in triduum regis—nam hi quoque uenerant—petentibus ut senatus sibi daretur responsum iussu patrum ab dictatore est consules nouos iis senatum daturos esse. comitia inde habita. creati consules Cn. Cornelius Lentulus P. Aelius
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi superantem in sanos montes multo
sceuioribus ⁊ infestioribus locis tẽpestas
adorta disiecit classem/. multe quassate.
Armanientisq spoliate/ Naues q̃da fracte/.
Ita uexata ac lacerata classis caralis
tenuit ubi dum subducte reficiuntur
Naues yenis oppressit/. Circum actũq
ami tempus. ⁊ nullo prorogantẽ impe¬
rium priuatus.tͥ. claudius classem
Romanam reduxit M. ẜuilius. Ne
Comitioꝵ causa ad urbem reuocaretur.
dictatore dicto. c. ẜuilio ge̾nio ĩ ꝓuĩciã
est profectus. Dictator magiscrũ eqͥtũ ꝙ
elium petum dixit sepe comitia incepta
ꝑfici tem pestates prohibrerunt. Itaq
ueteres magistratus abissent noui suffc̃ti
nec essent res publice sine culibus ma¬
grantibus erat. L. mauluꝰ torquatus
pontifex eo anno mortuus in locum eius
suffectus sulpicius galba ab .l. licimo
et scribe uiatoresq edilicii cla egisse
per radicem dupnati sunt. nͨ sm̃ ĩfaĩa
Luculli Edilis. p̃. elius iubo. et .i.

Expanded text:
ibi superantem Insanos montes multo ibi superantem Insanos montes multo et saeuior et infestioribus locis tempestas adorta disiecit classem. multae quassatae armamentisque spoliatae naues, quaedam fractae; ita uexata ac lacerata classis Carales tenuit. ubi dum subductae reficiuntur naues, hiemps oppressit circumactumque anni tempus, et nullo prorogante imperium priuatus Ti. Claudius classem Romam reduxit. M. Seruilius , ne comitiorum causa ad urbem reuocaretur dictatore dicto C. Seruilio Gemino , in prouinciam est profectus; dictator magistrum equitum P. Aelium Paetum dixit. saepe comitia indicta perfici tempestates prohibuerunt; itaque ueteres magistratus abissent, noui suffecti non essent, res publica sine curulibus magistratibus erat. T. Manlius Torquatus pontifex eo anno mortuus; in locum eius suffectus C. Sulpicius Galba . ab L. Licini scribae uiatoresque aedilicii clam egessisse per indicem damnati sunt, non sine infamia Luculli aedilis. P. Aelius Tubero et L.
Abbreviated transcription (Latin):
agro terra ingentibus cauernis consedit
derboresq in profundo auste Aritie foruz
et cura Calieme frussione mũs aliqͦt
Locis ⁊ porta de Celo tacta ⁊ in palacio
Lapidibus pluerit. Id prodigium more
patrio nouendiali sacro. Cetera host iis
maioribus expiata Inter que ⁊ Iaz aquaꝵ
insolita magnitudo in Religionez uersa
Nam ita habundauit tiberis. ut Ludi
apolliares circo mundato extra portaz
Collinam ad Edem Eiui̾cine ⁊reneris
seperati sunt. Ceteꝵ ludoꝵ ip̃a die subita
seauitate orta pompa duci cepta ad petam
collinam reuocata ductaq in circum esti.
Cum cessisse inde aquam nunciatu ess
Leticiamq populo ⁊ ludis celebrit atem
addidit sedes sua selẽpni spectacło redita.
Laudium cons profectum tandez ab
uebe inter portus Cusanu Loricanuzq
atrox uis tempestatis adorta in metu
ingentem adduxit. Populonetum nñ cu
ꝑuenisset stetissetq ibi dum reliquẽtis¬
Corsicam A Corsita in dudimam tͣrecit

Expanded text:
agro terra ingentibus cavernis consedit, agro terra ingentibus cavernis consedit, arboresque in profundum haustae; ariciae forum et circa tabernae, Frusinone murus aliquot locis et porta de caelo tacta; et in Palatio lapidibus pluit. id prodigium more patrio nouendiali sacro, cetera hostiis maioribus expiata. inter quae etiam aquarum insolita magnitudo in religionem uersa; nam ita abundauit Tiberis ut ludi Apollinares circo inundato extra portam Collinam ad aedem Erycinae Ueneris parati sint. ceterum ludorum ipso die subita serenitate orta pompa duci coepta ad portam Collinam reuocata deductaque in circum est cum decessisse inde aquam nuntiatum esset; laetitiamque populo et ludis celebritatem addidit sedes sua sollemni spectaculo reddita. Claudium consulem profectum tandem ab urbe inter portus Cosanum Loretanumque atrox uis tempestatis adorta in metum ingentem adduxit. Populonium inde cum peruenisset stetissetque ibi dum reliquCorsicam, a Corsica in Sardiniam traiecit.
Abbreviated transcription (Latin):
Legatos / ⁊ quitunq legati Cataginez
uenissent, ne ante dinicterent Eos
ꝙͣ ad Romanum imꝑatorem qͥd ita
petentes uenissent. certiorem facerent
cun. Legatis Cartig inensibus demix
missi. . ueturius. philo ⁊m. mãcius
ralla ⁊ Scipio imperatoris frater.¶Per
eos dies commeatus ex sicilia sadimaq
tantam uilitatem hannone fecerunt ut
pro uectura frumentum Nautis merca¬
tores relinquerent. Eome ad Runcium
pͥmum rebellionis Cartag mensium tre¬
pidatum fuerat. Iussusq erat t̾. claudiꝰ
mate classem in Siciliam duoere atq
in afucaz traicere. Et alter coñs.M.
seruilius ad uribem morari donec qͦ statu
res in africa essent sairetur / segnitꝰ
omnia incomperanda deducendaq classe
ab.t̃. claudio. ꝯs. facta erant ꝙ pr̃es
de pace Ecipionis potius arbitrium esse.
quib legibus daretur conẜ. censuerãt.
Prodigia ergo nunciata sub ipãm rebel¬
Lionis terrorem actulerant cuniis sdie

Expanded text:
legatos et quicumque legati Carthaginem legatos et quicumque legati Carthaginem uenissent ne ante dimitterent eos quam Romanum imperatorem qui et quae petentes uenissent certiorem facerent. cum legatis Carthaginiensibus Romam missi L. Ueturius Philo et M. Marcius Ralla et L. Scipieos dies commeatus ex Sicilia Sardiniaque tantam vilitatem annonae effecerunt ut pro vectura frumentum nautis mercator relinqueret. Romae ad nuntium primum rebellionis Carthaginiensium trepidatum fuerat, iussusque erat Ti. Claudius mature classem in Siciliam ducere atque inde in Africam traicere, et alter consul M. Servilius ad urbem morari, donec quo statu res in Africa essent sciretur. segniter omnia in comparanda deducendaque classe ab Ti. Claudio consule facta erant, quod patres de pace P. Scipionis potius arbitrium esse quibus legibus daretur quam consulis censuerant. prodigia quoque nuntiata sub ipsam famam rebellionis terrorem adtulerant: Cumis solis
Abbreviated transcription (Latin):
annum redii militares artes quas me
a puero fortuna nunc priuata nũc
publica docuit probe uideor sare urbis
ac foris iura Leges mores uos me opõ¬
tet doccatis. Excusata imprudentia
esset. Id ommium maxiie difficile
erat ꝙ ex nauib per inducias captis
nichil preter ipsas comperatas naues
nec inquisitio erat facilis aduersatib
inquiri Cetera que abessent extianda
Scipioni ꝑmicti. atq ita pecuma luere
Cartagnnenses sunt qui habent haĩbalẽ
ex acie ad Mare peruenisse. de
preparata naue ad Regez Anthiocum
E xtemplo profectum tradderent postu¬
Lantiq ante omnia scipioni ut
hanibal sibi tradderetur Responsũ ẽ.
Hanibalem in Africa non esse. Postꝙ̃
redierunt ad Scipionem legati que
publica in nauib fuerãt ex publicis
descripta racionibus questorsq pͥuata
profiteri domini iussi pro ea summa
exacta / Indrcieq Cartaginens ibi date
in tres menses aditum ne ꝑ ĩduciaꝵ
tempus alio usq̃ ꝙͣ Roma micterent

Expanded text:
annum redii. militares artes, quas me a puero fortuna nunc priuata nunc publica docuit, probe uideor scire: urbis ac fori iura, leges, mores uos me oportet doceatis.' excusata imprudentia esset. id omnium maxime difficile erat quod ex nauibus per indutias captis nihil praeter ipsas comparebat naues, nec inquisitio erat facilis aduersantibuinquiri: cetera quae abessent aestimanda Scipioni permitti atque ita pecunia luere Carthaginienses. —sunt qui Hannibalem ex acie ad mare peruenisse, inde praeparata naue ad regem Antiochum extemplo profectum tradant, postulantique ante omnia Scipioni ut Hannibal sibi traderetur responsum esse Hannibalem in Africa non esse. postquam redierunt ad Scipionem legati, quae publica in nauibus fuerant ex publicis descripta rationibus quaestores, quae priuata, profiteri domini iussi; pro ea summa exacta; indutiaeque Carthaginiensibus datae in tres menses. additum ne per indutiarum tempus alio usquam quam Romam mitterent
Abbreviated transcription (Latin):
traiceret. Cons. mari Scipio eodem
quo adhuc iure imperium tẽra ge¬
reret Si conditiones conuenirent
pacis. tm̃ pł. populum rogarent utr̃
consulem. p. Scipionem iuberẽt pace
dare ⁊ ꝙͣ si deportandus exercitꝰ uictor
ex nfrica ess deportare si pacez ꝑ. p.
Scipionem atq ab eodem exercitum
deportari iussissent/ ne cons. ex sicilia
in africam traiceret/. alter. ꝯsul Cui
Italia ueniss duas legiones a sextio pr.
acciperet.p. scipioni cum exercitib qͦs
haberet in prounicia Africa prorogatũ
Imperiu pretorib. M. ualerio fracco.
due legiones in brutiis qͥb coñs liuiꝰ
priore anno prefuerat decrete.p. Elius
pr̃. duas legiones in Sicilia ab ꝯsule
termilio acciperet. Legio una fabiom
decernitur. M̾. ẜrulius prioris ani cõns.
cum suis duabus itẽ Legionib ĩ Etru¬

Expanded text:
traiceret; consul mari, Scipio eodem traiceret; consul mari, Scipio eodem quo adhuc iure imperii terra rem gereret; si condiciones conuenirent pacis, tribuni plebis populum rogarent utrum consulem an P. Scipionem iuberent pacem dare et quem, si deportandus exercitus uictor ex Africa esset, deportare. si pacem per P. Scipionem dari atque ab eodem exercitum deportari iussissent, ne consul ex Sicilia in Africam traiceret. alter consul cui Italia euenisset duas legiones a M. Sextio praetore acciperet. P. Scipioni cum exercitibus quos haberet in prouincia Africa prorogatum imperium. praetoribus M. Ualerio Faltoni duae legiones in Bruttiis quibus C. Liuius priore anno praefuerat decretae— P. Aelius praetor duas legiones in Sicilia ab Cn. Tremelio acciperet, legio una M. Fabio in decernitur. M. Seruilio prioris anni consuli cum suis duabus item legionibus in Etru
Abbreviated transcription (Latin):
Eluis Siciliam est sortitus. Cum uõde
prouinciis Consulum nichil añ pla¬
cebat agi q̃ Legati philippi Regis et
Cartaginem siue auditi essent belli
Africe seu bellum foret facile uictoĩa¬
fore seu iam finiretur finiti tati belli
se consule gloriam petens negabat.
Itaq prius quicq̃ agi passuru ꝙͣ sͥ
moderato uiro ⁊ prudenti qui głie eiꝰ
certamen cum Scipione preter ꝙ̃ ꝙ
Iniqum esset eciam impar futuru
cernebat. nuncius eͥnius.⁊ m. actiliꝰ
atͥ. claudio consule. eñ. Corneliuz
temptare agebant ꝙ ex auctorit ate
patru Latum ad populum ess cuius
uellent imperium in Africa esse. oes.
imperium decreuisse młtis ꝯtẽtionib
et in senatu ⁊ ad populum acta res.
Postremo eo reducta est ut senat ui
censuere uti cõs. prouincias inter
se comperarent sortirenturue uter
ytaliam uter classem nauium .l.
haberet Cui classis obueniss in Si¬
ciliam nauigaret si pax cum Carta¬
gmensibus componi nequisset ĩ africa

Expanded text:
ero Siciliam est sortitus. De provinciis consulum nihil ante placebat agi quam legati Philippi regis et Carthaginiensium auditi essent; belli Africae, seu bellum foret facilem uictoriam, seu iam finiretur finiti tanti belli se consule gloriam petens. negare itaque prius quicquam agi passurum quam smoderato uiro et prudenti, qui gloriae eius certamen cum Scipione, praeterquam quod iniquum esset, etiam impar futurum cernebat. Q. Minucius Thermus et M'. Acilius ab Ti. Claudio consule Cn. Cornelium temptare aiebant: ex auctoritate patrum latum ad populum esse cuius uellent imperium in Africa esse; omnesimperium decreuisse. multis contentionibus et in senatu et ad populum acta res postremo eo deducta est ut senatui censuerunt uti consules prouincias inter se compararent sortirenturue uter Italiam, uter classem nauium quinquaginta haberet; cui classis obuenisset in Siciliam nauigaret; si pax cum Carthaginiensibus componi nequisset, in Africam
Abbreviated transcription (Latin):
Principium quoq signa fluctuari
ceperant, uagam ante se cernentes
aciem qd̵ Scipio ut iudit receptui
prope canẽ astatis iussit et sautiis
in posteram aciem subductis pricipes
triariosq in cornua inducit/. qͦ tutiõ
firmiorq media hastatoꝵ acies esset
Ita nouum de Integro preliu ortũ est.
quippe ad ueros hostes peruentu erat
et armoꝵ gne ⁊ usu militie et fama
roꝵ gestior ⁊ mugritidine ill pei ul
pericali dispares s

Expanded text:
principum quoque signa fluctuari principum quoque signa fluctuari coeperant uagam ante se cernendo aciem. quod Scipio ubi uidit receptui propere canere hastatis iussit et sauciis in postremam aciem subductis principes triariosque in cornua inducit quo tutior firmiorque media hastatorum acies esset. ita nouum de integro proelium ortum est; quippe ad ueros hostes peruentum erat, et armorum genere et usu militiae et fama rerum gestarum et magnitudine uel spei uel periculi pares;
Abbreviated transcription (Latin):
ut contra eciam ne resistentes ꝑtinaciter
primo cedendo ad se pueniret hostis
pedem referrent/. Igitur auxiliars tega
dant. repente / ⁊ in suos reuersi partun
refugere in secundam aciem partim
non recipientes cedere uti paulo ante nõ
adiuti ⁊ tune exclusi et prope duo
iam ꝑmixta prelia erant Cum Cãta¬
ginenses simul cum hostibus simul cu
suis cogerentur conserere manus. Non
tamen ita perculsos iratosq accipere
uolebant. sed datis ordinibus in cõnua
uacuumq cirta campum extra p̾lium
eicere ne paiudos fuga uulueribusq
milites in ceteram integram aciem
miscerent/. Ceteꝵ tanta strage hom̃um
armoꝵq Locum in quo steterant
paulo ante auxiliares compleuerant
Ut prope difficilior transitus esset ꝙͣ
ꝑ confertissimos hostes fuerat. Itaq
qui primi fuerant astati ꝑ cumulos
corpoꝵ armoꝵq ⁊ tabes sanguinis
q quisq poterant sequentes hostem
et signa ⁊ ordines confunderunt.

Expanded text:
ut contra etiam, ne resistentes pertinaciter ut contra etiam, ne resistentes pertinaciter primos caedendo ad se perueniret hostis, pedem referrent. igitur auxiliares terga dant repente et in suos uersi partim refugere in secundam aciem, partim non recipientes caedere, ut et paulo ante non adiuti et tunc exclusi; et prope duo iam permixta proelia erant, cum Carthaginienses simul cum hostibus simul cum suis cogerentur manus conserere. non tamen ita perculsos iratosque in aciem accepere sed densatis ordinibus in cornua uacuumque circa campum extra proelium eiecere, ne pauido fuga uolneribusque milite sinceram et integram aciem miscerent. ceterum tanta strages hominum armorumque locum in quo steterant paulo ante auxiliares compleuerat ut prope difficilior transitus esset quam per confertos hostes fuerat. itaque qui primi erant, hastati, per cumulos corporum armorumque et tabem sanguinis qua quisque poterat sequentes hostem et signa et ordines confuderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hii quo in suo dextro cornu ip̃os Carta¬
gine equites in fugam uerterũt. Leluis
ut turbatos uidit hostes addit perculsis
terrorem utrinq Equite nudata erat
punica acies quando pedes concurrit
nec spe nec uiribus iam par ad hoc ductu
parua s magna eadem in rege̾tu momͣ.
congruens clamor a Romanis eoq maĩo
et terribilior dissone illis ut gentium
multaꝵ discrepãtibus Linguis uoces
pugna Romana stabilis ⁊ suo armoꝵ
pondere incumbentium ĩ hostem ꝯcusato
et uelocitas illuic maior quis igitur
primo impetu Extemplo mouere Loco
hostium aciem Romana ala. Deinde ⁊
unboni prilsantes ui. summiotos gradu
in alto aliquantum spacio uelut nllo
resistente moessere urgentibus ⁊ nouis¬
smiis primos ut semel motam aciem
sensere qd ipm uim magnam ad pel¬
Lendum hostem adebat apud host is
auxiliaris cedentis secundam aciẽ afri
et Cartaginenses adeo non substinebãt

Expanded text:
hi quoque in suo dextro cornu ipsos Carthahi quoque in suo dextro cornu ipsos Carthaginiensium equites in fugam uerterunt. Laelius, ut turbatos uidit hostes, addidit perculsis terrorem. utrimque nudata equite erat Punica acies cum pedes concurrit, nec spe nec uiribus iam par. ad hoc dictu parua sed magna eadem in re gerenda momenta: congruens clamor ab Romanis eoque maior et terribilior, dissonae illis, ut gentium multarum discrepantibus linguis, uoces; pugna Romana stabilis et suo et armorum pondere incumbentium in hostem, concursatio et uelocitas illinc maior quam uis. igitur primo impetu extemplo mouere loco hostium aciem Romani. ala deinde et umbonibus pulsantes in summotos gradu inlato aliquantum spatii uelut nullo resistente incessere, urgentibus et nouissimis primos ut semel motam aciem sensere, quod ipsum uim magnam ad pellendum hostem addebat. apud hostes auxiliares cedentes secunda acies, Afri et Carthaginienses, adeo non sustinebant
Abbreviated transcription (Latin):
simisse impotenti futuros domatu terẽt
⁊aliis alie spes ac metus iactantur. Car¬
tagmensibus menia patria dii penates
sepulcra maioꝵ liberi cum parentibus
coniuges pauide aut exadium ẜuitiũq
aut imperium orbis terraꝵ nich̾ aut
in metu aut in spem mediu ostendent᷑.
Cum maxime ħ imperator apud carta¬
ginenses duces suaz gentium inter po¬
pulares. pluraq per interpetres interiz¬
mixtos alienngenis ageret tube cõnuaq
ab Romanis cecinerunt. tantꝰq clamor
ortus ut Elephanti inter suos sinstro
muxime cornu uerterentur. Maug̃ ac
Rumidas abdidit facile massimissa per¬
culsis terrorem. Audauitq ab ea parte
aciem equestri auxilio puuce tn bestiaꝵ
intrepide in hostem acte inter uelitu
ordines cum multis suis uulneribus
ingentem stragem edebant. Resilentes
enim ad manipulos uelites cum uiam
Elephantis ne obterrentur fecissent in
incidentibus telis exacti ex Roana acie.

Expanded text:
sinissae impotenti futuro dominatu terret: sinissae impotenti futuro dominatu terret: aliis aliae spes ac metus iactantur. Carthaginiensibus moenia patriae, di penates, sepulcra maiorum, liberi cum parentibus coniugesque pauidae, aut excidium seruitiumque aut imperium orbis terrarum, nihil aut in metum aut in spem medium, ostentatur. cum maxime haec imperator apud Carthaginienses, duces suarum gentium inter populares, pleraque per interpretes inter immixtos alienigenis agerent, tubae cornuaque ab Romanis cecinerunt, tantusque clamor ortus ut elephanti in suos, sinistrum maxime cornu, uerterentur, Mauros ac Numidas. addidit facile Masinissa perculsis terrorem nudauitque ab ea parte aciem equestri auxilio. paucae tamen bestiarum intrepidae in hostem actae inter uelitum ordines cum multis suis uolneribus ingentem stragem edebant. resilientes enim ad manipulos uelites cum uiam elephantis ne obtererentur fecissent, in incidentibus telis exacti ex Romana acie
Abbreviated transcription (Latin):
aut in dextram. Leuamq discursu appli¬
cante segnibus uiam qͣ irruerẽt man¬
cipia tela lelius darent. Anibal ad ter
erat instruxit. Deinde auxilia liguru
galloꝵq balliaribus mau̾isq admixtis
in secunda acie Cartagmenses afrosqz
et Muaedonum legionem modico demde
interuallo relicto subsidiariam aciem
ytalicoꝵ Militum hurtii pleriq erant
ui ac necessitate plures ꝙͣ sua udũtate
decedentem ex ytalia secuti instruxit.
Equitatum et ipse circum dedit cornu
dextrum Cartagmenses simstrum Nui¬
mide tenuerunt uaria adhortaco erat
in exercitu inter tot homines quibus
non lingua non mos/ non lex. non
arma non uestitus habitusq non ca
militandi eadem esset/ auxiliarib et
presens. et multiplicata merces ex p̾da
obstentatur. galli proprio atq insito
in Romanos odio accenduntur. Ligu¬
ribus campi uberes ytalie deductis ex
asperruis hiis montibus in spẽ uictoĩe
substententur. Mauõs Numidasq mas¬

Expanded text:
aut in dextram laeuamque discursu appliaut in dextram laeuamque discursu applicantes se antesignanis uiam qua inruerent in ancipitia tela beluis darent. Hannibal ad terrerat— instruxit, deinde auxilia Ligurum Gallorumque, Baliaribus Maurisque admixtis: in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem: modico deinde interuallo relicto subsidiariam aciem Italicorum militum—Bruttii plerique erant, ui ac necessitate plures quam sua uoluntate decedentem ex Italia secuti—instruxit. equitatum et ipse circumdedit cornibus; dextrum Carthaginienses, sinistrum Numidae tenuerunt. uaria adhortatio erat in exercitu inter tot homines quibus non lingua, non mos, non lex, non arma, non uestitus habitusque, non causa militandi eadem esset. auxiliaribus et praesens et multiplicata ex praeda merces ostentatur: Galli proprio atque insito in Romanos odio accenduntur: Liguribus campi uberes Italiae deductis ex asperrimis montibus in spem uictoriae ostentantur: Mauros Numidasque Ma
Abbreviated transcription (Latin):
nac liberu
fingenti que uult flecti omiatũ. qͥb
quondam hauspiciis patres eoꝵ pugna
tibus in aciem portendisset eos adesse
finem belli ac laboris in manibus esse.
predam Cartagiiis reditum domum ĩ
patriam ad parentes liberos coniuges
penatesq deos. Celsus hoc corpore uultuq
ita leto ut uicisse iam creder̃s dicebat.
Instruit deinde primos hastatos post eos
principes/ triariis postremam aciem clau¬
sit. Non confertas autem echortes añt
sua queque signa instruebat sed mani¬
pulos ut aliquantum inter se distãtes
esset spacium quo elephanti hostiu acti
nichis ordines turbarent Leliu cuiꝰ¬
opera ante legati eo anno questorie
extra sortem.ex. senatus consultu cu¬
opera utebatur cum Italico Equit atu
a sinstro cornu Massimissam Numi¬
dasq ab dextro opposuit uias patentes
inter manipulos añt signoꝵ uelitibus¬
ea tunc Leuis armatura erat cõpleuit
dato precepto ut ad impetu elephatoꝵ
aut post in rectos refringerent ordines

Expanded text:
ac liberum fingenti qua uolt flectit. ominatur, quibus quondam auspiciis patres eorum ad Auntibus in aciem portendisse deos. adesse finem belli ac laboris; in manibus esse praedam Carthaginis, reditum domum in patriam ad parentes liberos coniuges penatesque deos. celsus haec corpore uoltuque ita laeto ut uicisse iam crederes dicebat. instruit deinde primos hastatos, post eos principes; triariis postremam aciem clausit. non confertas autem cohortes ante sua quamque signa instruebat sed manipulos aliquantum inter se distantes ut esset spatium qua elephanti hostium acti nihil ordines turbarent. Laelium, cuius ante legati, eo anno quaestoris extra sortem ex senatus consulto opera utebatur, cum Italico equitatu ab sinistro cornu, Masinissam Numidasque ab dextro opposuit. uias patentes inter manipulos antesignanorum uelitibus—ea tunc leuis armatura erat—compleuit, dato praecepto ut ad impetum elephantorum aut post directos refugerent ordines
Abbreviated transcription (Latin):
simisse res redderent fedusq cum eo
facerent frumentum stipendiumq
auxiliis donec ab Romanis Legati
disccipta pensionib Equis in annos
si per priores inducias Naues oneraĩe
capte. queq fuissent in Rauibus e̾sti¬
tuerentur. Aliter nec inducias nͨ spem
pacis ullam esse. Has condition es
Legati cum domum referre iussi in
contione ederent/ et gisgo ad dissua¬
dendum processiss pacem/ audiretũꝙ
a multitudine inquieta eadem et in¬
belli Indignatus Anibal dici ea ĩ tali
tempore/ audiriq arreptum gilgonez
manu sua ex superiore leco detraxit.
que insueta libere Ciuitatis species cum
fremitum popli mouisset ⁊ ꝑturbatus
militaris uir in urbana libertate .ix. ĩ qͥt
anioꝵ a uobis profectus. post ui. ⁊ xxx.¬

Expanded text:
sinissae res redderent foedusque cum eo sinissae res redderent foedusque cum eo facerent: frumentum stipendiumque auxiliis donec ab Roma legati redargenti discripta pensionibus aequis in annos si per priores indutias naues onerariae captae quaeque fuissent in nauibus restituerentur; aliter nec indutias nec spem pacis ullam esse. has condiciones legati cum domum referre iussi in contione ederent et Gisgo ad dissuadendam pacem processisset audireturque a multitudine inquieta eadem et imbelli, indignatus Hannibal dici ea in tali tempore audirique arreptum Gisgonem manu sua ex superiore loco detraxit. quae insueta liberae ciuitati species cum fremitum populi mouisset, perturbatus militaris uir urbana libertate 'nouem' inquit 'annorum a uobis profectus post sex