comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indialogo aug̃ contra petilianũ. Petilianꝰ
dix̃. Si qͥsꝗͣ. carmina sacdotis memoriter
ñ qͦd sit uerũ baptisia. Ut enĩ sit uerꝰ
qͥsque sac̾dos. oportet ut ñ solo sacram̃to
s iꝰticia qͦ induat᷑ sic̃ scͥptũ ÷. Sac̾dotes
tui induant᷑ iusticiã. Qͥ aut̃ solo sacra¬
m̃to sac̾dos ÷. sic̃ fuit pontifex caypħas.
ꝑsecutor uniꝰ ⁊ uerissimi sac̾dotis. quam¬
uis ipse ñ sit uerax. qͦd dat tñ ueru̾ẽ.

Expanded text:
in Dialogo suo scribens ad Petilianum : « Petilianus dixit: Si quisquam carmina sacerdotis memoriter non quid sit verum baptisma. Ut enim quis sit verus sacerdos, oportet sacerdotes tui induantur iustitia. qui autem solo sacramento sacerdos est, sicut fuit pontifex Caiphas, persecutor unius et uerissimi sacerdotis, quamuis ipse non sit uerax, quod dat tamen uerum est,
Abbreviated transcription (Latin):
di baptismũ tã laxũ sacram̃tũ ÷. ut oꝰ
laicis si necessariũ sit concedat᷑. uidea¬
mꝰ si ordinatio hereticoꝵ integͣ ut dic¬
tũ ÷ in dando baptismo. sic ̃ integra
ad luciferianũ. Sic̾ hic ÷ qͥ baptiat
xͦ : ita hic ÷ qͥ scĩficat. & paulopꝰ. Orote
inqͥt. ut aut sacͥficandi ei licentiã tͥbu¬
as. cuiꝰ baptisma ꝓbas: aut reꝓbes eiꝰ
baptisma. quẽ ñ putas eẽ sac̾dotẽ. Ne¬
q eniꝰ fieri pot̾. ut qͥ in baptismate ses
est. sit ad altare peccator.  Quia gͥ heresi
nũ sacram̃ta ñꝰ amittit. quȩ ubic̃q st̃ ipsa¬

Expanded text:
di baptismum tam laxum est sacramentum, ut etiam laicis, si necesse est, concedatur, videamus si ordinatio haereticorum integra, ut dictum est, in dando baptismo, sit etiam integra ad Luciferianum: « Sicut hic est qui baptizat  ita hic est qui sanctificat. » Et paulo post: « Oro te, inquit, ut aut sacrificandi ei licentiam tribuas, cujus baptismum probas, aut reprobes ejus baptisma, quem non putas esse sacerdotem. Neque enim fieri potest, ut qui in baptismate sanctus est, sit ad altare peccator. » Quia igitur qunum sacramenta non amittit, quae ubicunque su
Abbreviated transcription (Latin):
testet᷑ qͥo ad ierobo ã p̃ces iguis descendit
de celo. o rursus p̃cante helia ignis mis¬
sus ẽ. qͥ sacͥficium consumpsit. ñ meri¬
ta ꝑsonarũ consides. s officia sac̾dotũ.
Ap̃d hereticos aut̃. nec merita st̃ nec

Expanded text:
testetur, quod ab Jeroboal preces ignis descendit de coelo, et rursus precante Helia ignis missus est , qui sacrificium consumpsit non merita personarum consideres, sed officia sacerdotum. » Apud haereticos autem nec merita sunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tale ouiq fieri sacͥficiũ qualis accedit ut of¬
ferat. & qͣlis accedit ut sumat. & eos de sacͥficiiꝰ
taliũ manducare. qͥ ad illa tales acceđt. qͥles
illi st̃. ltaq sioffãt do malꝰ. ꝯaccipiat bonꝰ. tale
cuiq : qͣlis qͥsq fuerit.qr illo scͥptũ ÷. omĩa¬

Expanded text:
tale cuique fieri sacrificium, qualis accedit ut offerat et qualis accedit ut sumat, et eos de sacrificiis talium manducare qui ad illa tales accedunt, quales et illi sunt; itaque si offerat deo malus et accipiat inde bonus, tale cuique esse qualis quisque fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa parte uenientes etiã positi. pro
mansit integra. qr in p̾cisioe fuerat
uiciũ. qͦd unitate pacis correctũ est.
ad donatistas. Sic̃ urgeri uideor cũ mͥ
ce baptirat. sic & ego urgeor. c̃ dico.
gͦ auarꝰ religionis simulator peccata

Expanded text:
ipsa parte venientes etiam praepositi pro bipsa parte venientes etiam praepositi pro bmansit integra, quia in praecisione fuerat vitium, quod unitate pacis correctum est, ad Donatistas : « Sicut urgeri videor, cum te baptizat; sic et ego cum dico: Ergo avarus religionis simulator peccata
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥ digni aut indigni. s ordinẽ tradi¬
tionis. ut quanuis aliqͥs bomi meriti
sit. ñ tñ possit benedic̾e nͥ fuerit or¬
dinatꝰ. ut officiũ ministerii exhibeat.
Cũ gͥ ñ merita sint consid̾anda sed
saltẽ officia. qr nemo potꝰ benedicere
nͥ ordinatꝰ sit. ut officiũ ministerii
exhibeat. qͥd benedicere posst̃ hereti
&ͥ. si aliqua culpa quisꝗͣ ab officio remo¬
ueat᷑. sacram̃to dĩ semel imposito n
carebit. quãuis ad iudiciũ ꝑmanente.
ltẽ ad parmemanũ. de hereticis etiã
dãpnatis. Qd qͥdã dict̃ baptismũ quẽ
accepit nꝰ amittet qͥ recedit ab eccłia.
tis modis apparet frustra ⁊ manit̾ dici.
pͥmo qr nulla ostendr causa. cur ille
qͥ ipsũ baptisma acciꝑe ñ pot̾. ius
dandi possit amittẽ. Utrũq eniꝰ sa¬
cram̃tũ ÷ & quadã conseeratiõe utrũq
homini datur. illud cum baptuatur.
illud eũ ordinat᷑. idoq non licet a catho¬
lico utrũq iterari. Nam si quando ex

Expanded text:
sequi digni aut indigni, sed ordinem traditionis, ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officium ministerii exhibeat. » Cum igitur non merita sint consideranda, sed saltem officia, quia nemo potest benedicere nisi ordinatus sit, ut officium ministerii exhibeat, quomodo benedicere possunt haeretic« Etsi aliqua culpa quisquam ab officio removeatur, sacramento Domini semel imposito non carebit, quamvis ad judicium permanente. » Idem ad Parmenianum de haereticis etiam damnatis : « Quod quidam dicunt baptismum quem accepit non amittet qui recedit ab Ecclesia; tis modis apparet frustra et inaniter dici. Primo, quia nulla ostenditur causa cur ille qui ipsum baptisma amittere non potest, jus dandi possit amittere. Utrumque enim sacramentum est, et quadam consecratione utrumque homini datur; illud cum baptizatur, istud cum ordinatur, ideo non licet a catholico utrumque iterari. Nam si quando ex
Abbreviated transcription (Latin):
ticos. qͥ ꝰ ex ea parte eccłiȩ conectunt᷑.
qua ea rite celebrant. qͥs dubitet sacra¬
m̃tum sacͥficii diuini ubic̃q fiat. intra
eccłiam eẽ cũ sit de eccłia : S tñ sciendũ
ad sui ueritatẽ. locͦ tũ ipsiꝰ nꝰ his eꝰ qui

Expanded text:
ticos qui etiam ex ea parte Ecclesiae connectuntur, quia ea rite celebrant, quis dubitet sacramentum sacrificii divini ubicunque fiat, intra Ecclesiam esse, cum sit de Ecclesia? Sed tamen sciendum am s
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntq inuocationẽ diuini nominis
quam gregorius sacrilegã consecratio¬
nem uocat. in hoc irritam duci. qr ey¬
pͥanus dicit non statim suscipi debere
nichil eẽ astruunt. qͦd hereciei confice¬
re uident᷑. ignominiã illã a xp̃o aufe¬
rãt. qͣm sͥ de sacrificiis hereticorum
ꝗͣ late pateat inconueniens uideamus
Primum inuocationem dium nottunis.
in saeramentis suis annullari credere
nefas ẽ. Unde augustinus ad parmeni
um. Sacrificia inquiunt impioꝵ exe¬
cratio ẽ. dñõ & enĩ inique offerunt illa.
Et post pauca. Sacrificia gͦ impioꝵ
eis ipsis ober̾t: qui offerunt impie.
endum accesserit. Itẽ augustinus ad¬

Expanded text:
voluntque invocationem divini nominis, quam Gregorius sacrilegam consecrationem vocat, in hoc irritam duci, qui Cyprianus dicit non statim suscipi debere,nihil esse astruunt, quod haeretici conficere videntur, ignominiam illam a Christo auferant, quam sancti de sacrificiis, vel cam late pateat inconveniens videamus. Primum invocationem divini nominis in sacramentis suis annullari, credere nefas est. Ait enim Augustinus ad Parmeni. Sacrificia, inquiunt, impiorum exsecratio est Domino. Etenim inique offe» Et post pauca. « Sacrificia ergo impiorum eis ipsis oberunt qui offerunt impie. endum accesserit. » Item idem in
Abbreviated transcription (Latin):
in anima & corpore uiuificetur: dum ipsa caro
xp̃i ut dictũ: non exsanguis & mortua. s uiua
& uiuificatͥr credit̃. Unde ut ait aug̃. nec
caro sine sangͥne: nec sanguis sine carne com¬
portione: acalice sacͥ cruoris abstineant.
Qͥ pculdubio aut integra sacram̃ta accipiant.
aut ab integͥs arceant᷑: qr diuisio uniꝰ eiuscłeq
misterii: sine grandi sacͥlegio ñ pot̃ ꝓuenire.

Expanded text:
in anima et corpore vivificetur; dum ipsa caro Christi, ut dictum est, non exsanguis et mortua, sed viva et vivificatrix creditur. Unde, ut ait Augustinus, nec caro sine sanguine, nec sanguis sine carne, jure comportione a calice sacri cruoris abstineant, qui procul dubio aut integra sacramenta accipiant, aut ab integris arceantur, quia divisio unius ejusdemque mysterii, sine grandi sacrilegio non potest provenire.
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa st̃ baptismata. S quom
cũ baptirat bonꝰ ⁊ melior. ñ ideo
iste accipit bonũ s ille meliꝰ. sed
umĩ ẽ s equale quod acceperunt.
sic & cuĩ baptisat malus. quodda¬
tũ ẽ unũ ÷. nec impar ꝓpt̾ impa¬
res ministros. s par & ȩquale.
ꝓpt̃. hic ÷ qui q baptiiat. ¶ Sed ne
putet᷑ de his malis qͥ ignorantur
aut colerant᷑ in ipsa eccłia dictũ:
ait aug̃. contra cresconiu gͣmati¬
cũ. Si queris qͦmͦ baptirent quos
aãpnauit eccłia. respondeo sic eoᷤᷤ
baptizare. qͦmͦ baptizant qͦs damp¬
nauit d̾s. antequã de illis qͥcquã
iudicaret eccłia. ltẽ. Si int̾ bonos
ministros cũ sit aliꝰ alio melior.
non ẽ melior baptismꝰ qͥ ꝑ meliorẽ
dat̃. nullo mͦ ẽ malus. qͥ etiã ꝑ malũ
dat᷑. qr id̾e baptismꝰ dat᷑. & ido ꝑdis

Expanded text:
tismata. Sed quomodo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accipit et ille melius, sed unum est et aequale quod a ceperunt: sic et eum baptizat malus; quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros, sed par et aequale, propter hic est qui baptizat. » Sed ne putetur dictum de his malis, qui vel ignorantur aut tolerantur in ipsa Ecclesia, ait Augustinus ad Cresconium grammaticum : « Si quaeris quomodo baptizent quos damnavit Ecclesia, respondeo, sic eos baptizare, quomodo baptizant quos damnavit Deus, antequam de illis quidquam judicaret Ecclesia. » Item : « Si inter bonos ministros, cum sit alius alio melior, non est melior baptismus qui per meliorem datur, nullo modo est malus qui etiam per malum datur, quia idem baptism
Abbreviated transcription (Latin):
et misterio: ut singłaris & ꝓpͥa hominũ cre¬
det᷑ refectio. Cui etiã post modũ ꝑ apłos
aqua acdinisceri uoluit. qui cõminis potꝰ
est hominũ & bestiarũ: ut ad unitatẽ tan¬
cimisterii ꝑtinere signaret ñ̾solũ iustoꝵ.
s s peccatoꝵ si penitere uellent consorti¬
um: quatiꝰ qͦd suii erat. ipse ꝑse in erordio
saeram̃ti priꝰ erequeret᷑: & nos qͦd nr̃i erat

Expanded text:
 mysterio, ut singularis et propria hominum crederetur refectio, cui etiam postmodum per apostolos aquam admisceri voluit, qui communis potus est bestiarum et hominum, ut ad unitatem tanti mysterii pertinere signaret, non solum justorum sed et peccatorum, si poenitere vellent, consortium: ut quod suum erat, ipse per se in exordio sacramenti prius exsequeretur, et nos quod nostri erat
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ in libro de corꝑe dnĩ. Intra catho¬
licam ȩccłiam in ministio corꝑis &san¬
gͥnis dniꝰ uichil abono maiꝰ. nchilama¬
lo minus ꝑficit᷑ sacerdote. qr ñ in merito
consecrantis. s in uerbo effecit᷑ creatoriᷤ.
& inuirtute sp̃c sci. Si enĩ in merito¬

Expanded text:
Augustinus: « De corpore Domini intra catholicam Ecclesiam in ministerio corporis et sanguinis Domini nihil a bono majus, nihil a malo minus perficitur sacerdote, quia non in merito consecrantis est, sed in verbo efficitur Creatoris et in virtute Sp
Abbreviated transcription (Latin):
hereticis uł scisinaticis corpus xͥ confici
sistat: & id̾o offerant sacrilega & inania
& falsa. Ad hoc etiam accedit qͦd cetera
sacram̃ta forma sunt tantũ & figura
suoꝵ. effectuum: non ipsa ui̾tas: posscͦq
apud hereticos uera quidem sacram̃ta¬
dici qͣntum ad formam. & inania & fal
sa qͣntum ad effectus gr̃am. qͣm apud
ilos non comferunt: s sacram̃tum corporis
xͥ cum nullatenus sit sine corpore xp̃i si
uerum ẽ apud hereticos. nullatemis ẽ in¬
ane & falsum apud eos. quia ubicumꝙ ẽ
manis & falsus s semꝑ uerus. Si gͦ sacri
do: gͦ filius in qͦ pat̾ sͥ complacuit. pa¬
agnus ẽ immaculatus sentire ẽ nefari¬
um: ut alieno scelere aliquatenus eum
hereticos eucaristia fieri non possit. &¬

Expanded text:
haereticis vel schismaticis corpus Christi confici haereticis vel schismaticis corpus Christi confici eos: et ideo offerant sacrificia sacrilega, inania et falsa. Ad hoc etiam accedit, quod caetera sacramenta forma sunt tantum et figura sanctorum effectuum, non ipsa veritas, possuntque apud haereticos vera quidem dici sa, quantum ad effectus gratiam, quam apud eos non conferunt. Sed sacramentum corporis Christi cum nullatenus sit sine corpore Christi, si verum est apud haereticos, nullatenus est inane et falsum apud eos, quia ubicunque est anis et falsus, sed semper verus. Si ergo sacrifDeo, ergo Filius in quo sibi Pater complacuit, PaAgnus immaculatus est, sentire est nefarium, ut alieno scelere aliquatenus eum riano, quod apud haereticos eucharistia fieri non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmouet᷑: Item cipͥanus. Ad hȩc ominia &̾¬
accedit istud malum. ut antistes diaboli au¬
deat eucharistiam facere: cum nee scĩfica¬
ri illic oblatio possit. uͥ sp̃s sc̃s non ẽ. Et
paulo pꝰ. Falsa altaria. & illicita sacerdo¬
tia. & sacͥficia sacrilega. & omnia adultera¬
ta fingentes: int̾ etnicos & publicanos compu¬
tentur omnes qͦs constat a caritate & unita¬
te eccłiȩ cotholicȩ recassisse. Ergo omna qͤ
faciunt heretici carnalia sunt: inania &
falsa. Nonstatim suscipienda & assumen¬
da sunt. quȩ iactantur in xp̃i nomine:
s que geruntur in xp̃i uitate. Quomͦ enĩ
deo possunt. qui contra dm̃ qͦd eis non li¬
b iob. hereticorum sacrificia dõ ẽe ac¬
cepta nequeunt. nͥ pro eis uniu̾sał eccłie
manib offerantur. Item idem. In una nãq
domo agnus comeditur: quia in una ca¬
tholica eccłia uera hostia redemptoris imn¬
molatur. Dis om̃ib auecoribus
uidentur scĩ astruere extra eccłiam ab

Expanded text:
or. » Item Cyprianus: « Ad haec omnia accedit etiam illud malum, ut antistes diaboli audeat eucharistiam facere, cum nec sanctificari illic oblatio possit, ubi Spiritus sanctus non est. » Et paulo post: « Falsa altaria et illicita sacerdotia, et sacrilega sacrificia, et omnia adulterata fingentes: inter ethnicos et publicanos computentur omnes, quos constat a charitate atque unitate Ecclesiae catholicae recessisse. Ergo omnia quae faciunt haeretici carnalia sunt, inania et falsa. Non statim suscipienda et assumenda sunt, quae jactantur in Christi nomine, sed quae geruntur in Christi veritate. Quomodo enim Deo possunt qui contra Deum quod eis non li Haereticorum sacrificia Deo accepta esse nequeunt, nisi pro eis universalis Ecclesiae manibus offerantur. » Item idem : « In una namque domo agnus comeditur: quia in una catholica Ecclesia vera hostia Redemptoris immolatur. » His omnibus auctoritatibus videntur sancti astruere, extra Ecclesiam ab
Abbreviated transcription (Latin):
id̃ ẽ intus & foris. ltẽ. Ergo ñ foris . s
nec intꝰ quisq qͥ ex parte dbaboli ẽ. pot̾
inse uel in quoquã maculare sacram̃¬
tũ quoa xp̃i ẽ. Quomͦ enĩ posset
maculare malus. qͦd ñ pot̾ consecrare.
uel meliorare bonus quod solus efficit
xp̾e. &nullus alrus: Si enĩ alius effi¬
cẽt: iã ad xp̃m ñ attineret. S quod
bonũ siue sũmo bono eẽ posset:¬

Expanded text:
id est intus et foris. » Item: « Ergo non foris, sed nec intus quisquam qui ex parte diaboli est, potest in se vel in quoquam maculare sacramentum quod Christi est. » Quomodo enim posset maculare malus quod non potest consecrare vel meliorare bonus, quod solus efficit Christus et nullus alius? Si enim alius efficeret, jam ad Christum non attineret. Sed quod bonum sine summo bono esse posset
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas fuerit: s decet reuera eũ candidis¬
simũ ẽẽ & mundissimũ. si facultas ñ defue¬
rit: qͥ transferri debet in splendidissimũ
corpus ĩmaculati agni. Sic̃ enĩ mucor & ue¬
tustas intalisacram̃to phibent᷑ nẽ irrogent
sum̃tib fastidiũ: sic in eo nichil debet ẽẽ
quod sum̃di minuat desidium.x
fecato & puro. seu cũ fece: ut musto de ra¬
pane corpꝰr confici debeat. int̾ latinos
& grecos magna concertatio ẽ: adeo ut
illi istos arunitas. isti illos ferm̃tarios. qui¬
si cuilib& heresis notent uocabulo: cum
cũ ut multis bonis catholieis uidet᷑ nonsit
contra fidẽ xͥanã. seu arimũ seu ferm̃tatum
sacrificet᷑: tũ qr utrũq panis ẽ. & sic̃ uttũꝙ¬
qr etiã quãuis xp̃c de arimo pane corpꝰ suĩ
fecit. forsitan ñqr res quȩ fiebat hoc enge¬
bat.s quia cena inqua hoc factũ ẽ panem
Quãuis enĩ in uetĩ lege p̾ceptũ sit armun

Expanded text:
cessitas fuerit; sed decet revera eum candidissimum esse et mundissimum si facultas non defuerit, qui transferri debet in splendidissimum corpus immaculati Agni. Sicut enim mucor et vetustas in tali sacramento prohibentur, ne irrogent sumentibus fastidium, sic in eo nihil debet esse, quod sumendi minuat desiderium. faecato et puro, seu cum faece, ut musto de rapane corpus Christi confici debeat inter Latinos et Graecos magna concertatio est, in tantum, ut illi istos Azymitas, isti illos Fermentarios quasi cujuslibet haeresis notent vocabulo, cum tamen, ut multis bonis catholicis videtur, non sit contra fidem Christianam seu azymum seu fermentatum sacrificetur, tum ququia etiam quamvis Christus de azymo pane corpus suum fecerit forsitan non quia res quae fiebat hoc exigebat, sed quia coena in qua hoc factum est, panem Quamvis enim in veteri lege prae
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ & grã. Hoc ÷ enĩ ait corpꝰ meũ. hoc u̾¬
bo ꝓposita consecrant᷑. & sic̾ illa uox q̃
dic. crescite & multiplicamini. & com¬
plete terrã. semel qͥdẽ dicta ÷. s om̃i tem¬
ꝑe sentit effectũ ad genãtionẽ oꝑante
nat᷑a: ita & uer illa semel qͥdẽ dicta ẽ.
s ꝑ om̃s m̾sas eccħe usq ad hodiernum.¬

Expanded text:
ait, corpus meum. Hoc verbo proposita consecrantur, et sicut illa vox, quae dixit: Crescite et multiplicamini, et complete terram, simul quidem dicta est, sed omnium tempore sentit effectum, ad generationem operante natura: ita et vox illa semel quidem dicta est, sed per omnes mensas Ecclesiae usque ad hodiernum
Abbreviated transcription (Latin):
Credendũ ÷ enĩ quod in uerbis xp̃i sac̃¬
m̃ta efficiunt᷑. Cuiꝰ enĩ potentia crean¬
t᷑ pͥus: eiꝰ utiq uerbo ad meliꝰ recreant.
um gͣ augustinꝰ ea quȩ
priꝰ creata st̃. dicat iterũ creari in
sacramto : si hoc hoĩes possent facere.
constaret hores eẽ factores corꝑis xp̃i:
& ita quasi creatores ex̃ creatoris sui.
qͦo ÷ impossibile. Ait enĩ eusebiꝰ enus¬
senus. Inuisibilis sacerdos uisibiles erae¬
aturas in substantiã corꝑis s sangͥnis

Expanded text:
Credendum est enim quod in verbis Christi sacramenta conficiantur. Cujus enim potentia creantur prius, ejus utique verbo ad melius recreantur. » Cum ergo Augustinus ea quae prius creata sunt, dicat iterum in sacramento creari, si hoc homines possent facere, constaret eos esse factores corporis Christi, et ita quasi creatores esse Creatoris sui, quod est impossibile. Ait enim Eusebius Emissenus: « Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
i ergo inuisibilis sacerdos
corpꝰ suũ uerbo suo conficit. quomͦ
uisibilis sacerdotis: Cũ gͦ nichil ad uisi¬
bilẽ aitineat sacerdotẽ. qͦmͦ id a bono me¬
liꝰ uł amalo peiꝰ conficiat᷑ sacerdote. aqͥ

Expanded text:
i ergo invisibilis sacerdos corpus suum verbo conficit, quomodvisibilis sacerdotis? Cum vero nihil ad visibilem attineat sacerdotem, quomodo id a bono melius, a malo pejus conficiatur sacerdote, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
pa uiatori & pancratio inter cetera. A scis¬
maticorum sacrificiis: potiꝰ autem saclegis
abstinere debetis. Item idẽ ad eosdem. Non
nominẽtenis inuenitur xp̃c apud quos¬
libet hereticos. re autem ipsa non ẽ ap̃ eos.
Item cipͥanus. Constat oleum unde bap¬
tizati unguntur sc̃ificari. & eucaristiam
apud illos fieri non posse. uͥ spes nulla ẽ.
&e fiddes falsa: ubi omma ꝑ mendatia gerũ¬
Sacerdotes qui euobaristiȩ deseriuunt:
& sanguinẽ dñi populis eiꝰ diuidunt. im¬
pie agunt in lege dñi: putautes euehariꝰ¬
& necessariam ẽẽ tantum sollempnẽ ora¬
tionẽ. & non sac̃dotum merita. tem gre¬

Expanded text:
pa Viatori et Pancratio inter caetera: « A schismaticorum sacrificiis, potius autem sacrilegiis abstinere debetis. » Item idem ad eosdem: « Non nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos: re autem ipsa non est apud eos. » Item Cyprianus: « Constat eos oleum unde baptizati unguntur sanctificare, et eucharistiam apud illos fieri non posse: ubi spes nulla eum, et fides falsa, ubi omnia per mendacium geruSacerdotes, qui eucharistiae serviunt, et sanguinem Domini populis ejus dividunt, impie agunt in legem Christi, putantes euchariset necessariam esse tantum solennem orationem, et non sacerdotum merita, de
Abbreviated transcription (Latin):
no maior sutrerisset: cũ abraliã ysaae ꝯ
iacob. & cetõs quã plures in obsequiis diui¬
nus duitiꝰ laborasse constet: S euidens est
ꝑceito: qr & si plures eo laborauert̃ diutius.
nemo feruentiꝰ s puriꝰ. qͥ tẽpore uiuentutis
sue inuentꝰ ÷ intẽptatione fidelis & fortis.
cidendus etiã herodẽ increpare ñ metue¬
ret in carcẽ: qr frĩ suo urorẽ suã p̾supsisset
quare panis in caruẽ. uinũ in sangui

Expanded text:
o major surrexisset, cum abraham, Isaac et o major surrexisset, cum abraham, Isaac et Jacob, et caeteros quamplures in obsequiis divinis diutius laborasse constet? Sed evidens est pro certo, quia etsi plures eo laboraverunt diutius, nemo ferventius et purius qui tempore juventutis suae inventus est in tentatione fidelis et fortis, cidendus etiam Herodem increpare non metueret in carcere, quia fratri suo uxorem suam praesumpsisset Cur panis in carnem, et
Abbreviated transcription (Latin):
laboraret. s & paceret᷑. ñ tũ e̾e̾t condigiũ
ut hoc tẽporali cõmertio ȩt̃nitatẽ mera¬
ret᷑: ne tñ malis diutiꝰ licẽt peccare. ad
maiorem sui penã. ne etiam bonis in mun¬
di exilio tedẽt uiuere. si nimia fieret eis di¬
uł nimio suo labore defice̾nt. Sed & ne
ĩminutio tẽporalis laboris aliqͦtl ȩcermpr¬
mii uidet᷑ dispendiũ. ipsiꝰ p̃cursoris sui ui¬
tã. qͦ nemo maior ipso teste surrerit. cri¬
ginta duoꝵ & semis annoꝵ ẽẽ uoluit. sui
eciã ipsius qui suꝑ om̃s ÷. eodẽ num̾o con¬
sumauit: ut qr d̃s ñ curat ex quanto tẽ¬
pore. s ex quanto corde sibi seruiat᷑. per¬
fectionẽ mi̾ti ñ cẽpori a scͥbero. s uircuti.
ẽce enim in tantillo tempore plenã obedien¬
tuam pat̾ seruauit: quod nullus ab orgine
muindi facere potuit. Et quis diutiꝰ eo uixis¬
setꝰ si cẽporis diut̾nitatẽ. & ñ uirtutẽ mi̾toꝵ
ꝑfectioni suffic̃e̾ uidisset: S & qm̃ ioħe ne¬

Expanded text:
oraret, sed et pateretur, non tamen esset condignum, ut hoc temporali commercio aeternitatem mercaretur, ne tamen malis diutius liceret peccare ad majorem sui poenam, ne etiam bonos in mundi exsilio taederet vivere, si nimia foret eis divel nimio suo labore deficerent. Sed et ne minutio temporalis laboris aliquod aeterni praemii videretur dispendium, ipsius praecursoris sui vitam quo nemo major, ipso teste, surrexit, triginta duorum et semis annorum esse voluit, sui etiam ipsius, qui super omnes est, eodem numero consummavit, ut quia Deus non curat ex quanto tempore, sed ex quanto corde sibi serviatur, perfectionem meriti non tempori ascriberet, sed virtuti. Ecce enim in tantillo tempore plenam obedientiam Deo Patri servavit, quod nullus ab origine mundi facere potuit. Et quis diutius eo vixisset, si temporis diuturnitatem, et non virtutem meritorum perfectioni sufficere vidisset? Sed et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ gͦ testatꝰ sit arimũ panẽ corpus suũ
factum & sine exceptione p̃ceꝑit. hoc in sui cõmemo¬
rationẽ ẽẽ faciendũͥ qͥs actestante do ñ credat ari¬
mũ panẽ corpꝰ xͥ fieri. qͥs ad hoc idem faciendũ.
non obediat p̃cipienti. sub eremplo idẽ faciẽdi.
Si mortiferũ scisset.xͦ suis fidelib fore. de arimo
corpꝰ suũ conficẽ. sic̃ cetã peccata. ne hoc face̾mꝰ
int̾dixisset: uł saltẽ face̾ ñ p̃cepisset. Nẽ autem
cũ diperit hoc facite. & arimũ ñ exceꝑitꝰ. quis

Expanded text:
Cum ergo testatus sit azymum panem corpus suum Cum ergo testatus sit azymum panem corpus suum factum, et sine exceptione praeceperit hoc in sui memoriam faciendum esse; quis, attestante Deo, non credat azymum panem corpus Christi fieri? quis ad hoc idem faciendum non obediat praecipienti, sub exemplo idem faciendi? Si mortiferum scisset Christus fidelibus suis fore de azymo corpus suum conficere, sicut caetera peccata ne hoc faceremus interdixisset, vel saltem facere non praecepisset. Nunc autem cum dixerit, Hoc facite, et azymum non e
Abbreviated transcription (Latin):
legi iã debens. baptismũ nouũ gr̃ę qͦd
ante ñ fecãt. in remissionẽ peccõꝵ. non
iudeis tantũ s & om̃ib gentib p̾dicari
& dari instituit. Unde etiã astruunt.
citẽcisionẽ cũ baptismate. nec celebrationẽ
uetis pasche cũ nouo usurpamꝰ. quãuis
ipse ut mediator noui cestam̃ti ac uetis.
illud cõplendo. istud instituendo. ꝑage̾
sit dignatꝰ. qr ante passionẽ qͥde aliqua
noui testam̃ti ac uet̾is ꝓsua dignitate rite
ꝑfecit s post resurrectionẽ omĩ legalis
uecustatis umbratica suꝑfluitate remo¬
ta. soliꝰ gr̃ȩ ueritatẽ omĩb instituit. diẽt
econtra latini qr reuera hoc salubriter
unitandũ ẽ in ipso: quod eccłȩ suȩ faci¬
endũ tradidit exemplo. testimonio p̃cep¬
to. Cum enĩ dixisset panis quẽ ego dedo.
caro mea ẽ ꝓ mundi uita: arimũ panẽ
benedixitꝰ. fregit. & dedit dicens. Hoc
est corpꝰ meũ qͦd ꝓ uob̾ tradet᷑: ꝙ addi¬
dit: hoc facite in meã cõmemorationẽ.

Expanded text:
d ante non fecerat, in remissionem peccatorum non Judaeis tantum, sed et omnibus gentibus praedicari et praestari instituit. Unde etiam astruunt, circumcisionem cum baptismate, nec celebrationem veteris paschae cum novo usurpamus: quamvis ipse ut mediator novi testamenti ac veteris, illud complendo, istud instituendo, peragere sit dignatus; quia ante passionem quidem aliqua novi testamenti ac veteris pro sua dignitate rite perfecit, sed post resurrectionem omni legalis vetustatis umbratica superfluitate remota, solius gratiae veritatem omnibus instituit. Dicunt econtra Latini, quia revera hoc salubriter imitandum est in ipso, quod Ecclesiae suae faciendum tradidit, exemplo, testimonio, praecepto. Cum enim dixisset: Panis quem ego dedero, caro mea est pro mundi vita, azymum panem benedixit, fregit et dedit, dicens: Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur. Et addidit: Hoc facite in meam commemorationem.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. & sic sananda ꝑ grãm: ut intim in regno
mortis amaritudo passionũ & laboꝵ peccata
excoquens purgaret: & ita grã celestis uir-¬
cutũ germina. quo lib̾ius. eo ubius inse¬
rens. nos uitȩ et̾nȩ reformaret. ꝓpt̾ peccoꝵ
igit᷑ excoctionẽ & purgationẽ. ñ erat uitu̾m
mors tẽporalis auferenda. s et̾na: ne aut
inmundi & impuri requiẽ obtuie̾mꝰ illicitã:
aut imbelles & ĩmeriti iusticiȩ recipemus
mercedẽ nob̾ indebitã. Non enĩ ẽet diui¬
ne discretionis eqͥtati condignũ. ut uł soci¬
ata sibi ꝑuersoꝵ ĩmundicia. suã fuscaret
puritatẽ: uł ĩmi̾toꝵ ignauiã remune¬
rans. nullo magis mĩto. hoĩ quã lapidi. tan¬
te sue głe largiret᷑ dignitatẽ. Ne itaq pec¬
cati obstinatione incurabiles fieremꝰ. magna
sua grã mortẽ ñ abstulit tẽporalem. ne in
ȩt̾num morerem̃. uitã et̾nã distulit. ut

Expanded text:
tiam, et sic sananda per gratiam, ut interim in regno tiam, et sic sananda per gratiam, ut interim in regno mortis amaritudo passionum et laborum, peccata excoquens, purgaret, et ita gratia coelestis virtutum germina, quo liberius eo uberius inserens, nos vitae aeternae reformaret. Propter peccatorum igitur excoctionem et purgationem non erat interim mors temporalis auferenda, sed aeterna, ne aut immundi et impuri requiem obtineremus illicitam, aut imbelles et immeriti, justitiae reciperemus mercedem nobis indebitam. Non enim esset divinae discretionis aequitati condignum, ut vel sociata sibi perversorum immunditia suam fuscaret puritatem, vel immeritorum ignavium remunerans, nullo magis merito homini quam lapidi tantae suae gloriae largiretur dignitatem. Ne itaque peccati obstinatione incurabiles fieremus, magna sua gratia mortem non abstulit temporalem ne in aeternum moreremur; vitam aeternam distulit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
haba uitã eternã. ñ qͦd incorpore stati eger¬
nalit̃ iuuat s ut animã que priꝰ inadã
mortua fuit quã corpꝰ. ꝑunitatẽ tanti sac̃¬
menti resuscitatã astruat: ut scilicet recto
ordine ipsa quȩ peccando ađo. que uita ȩt̃¬
na ẽ diuisa. priꝰ fuit mortua. ꝑ cõmunio¬
nẽ tanti sacraniti it̾m comuncta đo & uni
peccando adã adeo diuisꝰ ẽ: ido d̃s̃ postino¬
dũ in mnorte corporali diuiduũ eũ fecit. a se¬
ipso: ut in corporis & animȩ diuisione cog¬
non adhesisset. Igͥ qr mors extĩor mortis
extͥnsecȩ tã erat fig̾ã quã pena. udoq
hinc t̾rendo hinc monendo. erat quedã
ipsus culpȩ medicina. si ds̃ priꝰ abstulis¬
set penã medicinalẽ quã culpã mortife¬
ram. ineurabiles nos redd̾ẽt: qr ablata
pena magis condelectarem̃ culpe. & ita culpa
uigente & obstante. nullus diuinȩ relinquerẽt᷑
locus gr̃e. Cum gͥ culpa mors sit anmȩ. in¬
tĩm punienda erat ꝑ tẽporalis mortis moles¬

Expanded text:
habet vitam aeternam, non quod in corpore statim aeternaliter vivat, sed ut animam quae prius in Adam mortua fuit quam corpus, per unitatem tanti sacramenti resuscitatam astruat, ut scilicet recto ordine, ipsa quae peccando a Deo, qui vita aeterna est, divisa, prius fuit mortua, per communionem tanti sacramenti, iterum conjuncta Deo et unitpeccando Adam a Deo divisus est, ideo Deus postmodum in morte corporali, dividuum eum facit a seipso, ut in corporis et animae divisione cognon adhaesisset. Quia igitur mos exterior, mortis intrinsecae tam erat figura quam poena, ideoque hinc terrendo, hinc monendo erat quaedam ipsius culpae medicina. Si Deus prius abstulisset poenam medicinalem, quam culpam mortiferam, incurabiles non redderet, quia ablata poena magis condelectaremur culpae, et ita culpa vigente et obstante, nullus divinae relinqueretur locus gratiae. Cum igitur culpa mors sit animae, interim punienda erat per temporalis mortis moles
Abbreviated transcription (Latin):
ut crederet mortẽ ẽẽ in pomo. & ita uitaret:
assequam᷑. Utrũq enĩ ex se contrariũ uisui ef
fectũ parit: illud dum uidet᷑ cibꝰ uoluptatiᷤᷤ
& uite. mortẽ inferens: istud dũ uidet᷑ cibꝰ mor¬
talitatis uitã ȩt̾̃nam exhibens. Sic̃ gͥ a petro
priꝰ tͥnam negationẽ tͥna confessio repetita
est: sic ab homine ut saluari possit ꝑ ꝑfida
fide qua ꝑiit uera fides erhigenda ÷. quia
tantũ sacram̃tũ nec sine fide pot̃ intelligi:
nec nos etiã ꝑ illud sine fide saluari.
eret᷑ magis corpus xͥ quã in cet̾i̾s corpoꝵ
speb:. cum cibo mortalitatis ñ uideat᷑ apte
uita ĩmortalis designari. S sciendũ qr uita
litudine expͥmi potuerit: nulla tñ apti¬
ori quã illa quȩ aliqͦ mͦ uita ẽ: qr uite hu¬
manȩ alende & retinende congruit. Quia
enĩ tẽ poralis cib & potus nr̃ uita eterna
esse ñ poterant. nec debebant: nomine
ut non solũ consueta cibi similitudine nobis¬

Expanded text:
e in pomo, et ita vitaret; assequamur. Utrique enim ex se contrarium visui esse effectum parit, illud dum videtur cibus voluptatis et vitae, mortem inferens; istud dum videtur cibus mortalitatis vitam aeternam exhibens. Sicut igitur a Petro post trinam negationem trina confessio repetita est, sic ab homine ut salvari possit, pro perfida fide qua periit, vera fides exigenda est, quia tantum sacramentum nec sine fide potest intelligi, nec nos etiam per illud sine fide salvari. cretur magis corpus Christi quam in caeteris corporum speciebus, cum cibo mortalitatis non videatur apte vita immortalis designari? Sed sciendum quia litudine exprimi potuerit, nulla tamen aptiori quam illa, quae aliquo modo vita est, quia humanae vitae alendae et retinendae congruit. Quia enim temporalis cibus et potus noster vita aeterna esse non poterant nec debebant, nomine ut non solum consueta cibi similitudine cong
Abbreviated transcription (Latin):
cestam̃ti insticuta: ubi ẽ dilectio di s paimi.
ibist̃ p̾cepta decalogi. ubi ẽ ordo leuitarum
ssacerdotis dedicatio altaris. & templi: Hec
om̃a ab illis ad nos. non deficiendo s profici¬
edo transierunt. Enchenia pascha. pentecoꝰ¬
tin qͥdragesimam.: quia in ueti lege inatu¬
ta sunt celebrare non desistimus. Pontificeᷤᷤ
sacerdotes. leuittas. reliquosq eccłiasticos
ndines ad exemplũ ueterũ institiumꝰ. &
atcra q̃mplura in hẽ modum.
nistris s tñ eccłias¬
ticis. qͦd uera & ra¬
ta sacram̃ta cele¬
ori astruximus.
Iscismaticis quamuis non rata si saltemue¬
ra sint que celebrant uideamus: maxime
qr sci aliquib in locis ea sacram̃ta ẽẽ ne¬
gant. & potius ea sacrilegia uocant. A
qr de corpore & sanguine dñi qͦo p̾sentis
ẽ negotii maior ẽ dubitatio: de ipso ipso auxi

Expanded text:
testamenti instituta, ibi est dilectio Dei et proximi, ubi sunt praecepta Decalogi, ubi est ordo levitarum et sacerdotii, dedicatio altaris et templi? Haec omnia ab illis ad nos non deficiendo, sed proficiendo transierunt. Encaenia, Pascha, Pentecosten, Quadragesimam, quia in veteri lege instituta sunt, celebrari non desistimus; pontifices, sacerdotes, levitas, reliquosque ecclesiasticos ordines ad exemplum veterum instituimus, et caetera quamplura in hunc modum. nistris, sed tamen ecclesiasticis, quod vera et rata sacramenta celeastruximus, licet vel schismaticis, quamvis non rata, si saltem vera sint quae celebrant, videamus: maxime quia sancti aliquibus in locis ea sacramenta esse negant, et potius ea sacrilegia vocant. Et quia de corpore et sanguine Domini, quod praesentis est negotii, major est dubitatio, de ipso, ipso auxi
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt᷑ aut̃ duo diuersa sacram̃ta panis &
uinũ. quantũ ad diuersas suas sp̾es: cumtũ
& uinũ ide sig̾cant. & una re sacram̃ti. quia
sacram̃ta panis & uinũ. sic duȩ discretȩ res
sacram̃ti corpꝰ & sangͥs. qͦd ÷ impossibile. cũ
xp̃i corpꝰ ñ sit exsangue & mortuũ. Ido etiã
anima ꝑieramꝰ. corpus ꝑ corpus. & animã ꝑ
animã redimens. corpus &o animã suã ꝓ nĩa
redẽptione in morce diuisa fuisse signet᷑:
diũ corpus eiꝰ insepulchro iacuit. anima uͦ
ad liberandas scõꝵ animas ad inferna descen¬
dit. Cumgͥ in tali misterio corpus ꝑ corpus.
anima aut̃ ap̃i sig̾canda e̾ẽt ꝑ aliquã ui¬
sibilẽ spẽm: nichil inuentũ ẽ increaturis

Expanded text:
Dicuntur autem duo diversa sacramenta panis et vinum, quantum ad diversas suas species, cum tet vinum idem significant, et una re sacramenti, quia sacramenta panis et vinum, sic duae discretae res sacramenti, corpus et sanguis, quod est impossibile, cum Christi corpus non sit exsangue et mortuum. Ideo etiam anima perieramus, corpus per corpus, et animam per animam redimens, corpus et animam suam pro nostra redemptione in morte divisa fuisse signetur, dum corpus ejus in sepulcro jacuit, anima vero ad liberandas sanctorum animas ad inferna descendit. Cum igitur in tali mysterio corpus per corpus, anima autem Christi significanda esset per aliquam visibilem speciem, nihil inventum est in creatur
Abbreviated transcription (Latin):
moniis. S si idẽ uetat᷑ arimũ. qr eo utunt᷑
iudei in ritib suis: ita &̃ eoꝵ uetet᷑ ferm̃ca¬
cũ: qr eo etiã utunt iudei in sacͥficiis suis.
Uñ in leuitico. Offeret panes ferm̃tatos
cũ hostia grãrũ: quȩ offert̃ ꝓ pacificis.
ltẽ in eodẽ. In pentecoste offeretis panes pͥmi¬
tiarũ de duab decimis simile fermentati
Quia gͥ nulla ratio cogit ut arimuaxͥ
er traditionũ pͥncipũ eccłȩ. petͥ scilicet
ꝯ pauli celebrauit. indesment̾ conseniet

Expanded text:
eo utuntur Judaei in ritibus suis, ita etiam eorum vetetur fermentatum, quia eo etiam utuntur Judaei in sacrificiis suis. Unde in Levitico: Offeret panes fermentatos cum hostia gratiarum, quae offertur pro pacificis . Item in eodem: In Pentecoste offeretis panes primitiarum de duabus decimis similae fermentatae . Quia ergo nulla ratio cogit ut azymum a ex traditione principum Ecclesiae, Petri scilicet et Pauli, celebravit, indesinenter conservet,
Abbreviated transcription (Latin):
ipso xͦ qͥ corpus & sangͥnẽ suũ diuisĩ conse¬
crauit & dedit ñ ad diuisionẽ substantie
suȩ ut illi duos xͦs acciꝑent. cũ in utͦq unũ
ip̃m aeceꝑint: s ad discretionẽ fige. ut pa¬
nis dũ dentib terit. carnẽ xͥ inpassione
actͥtan: & dũ uinũ in ora fideliũ fundit᷑.
sanguinẽ x de latẽ fusũ signaret. S nec¬
ido corpꝰ & sangͥs ꝑ se dicit᷑. quasi corpus
eranume. & sangͥs effusꝰ & diuisus a corpo¬
re credi debeat. cũ utrũq unꝰ sit .xͨ. ĩmor¬
talis indiuisus: s in memoriã passionis eiꝰ
ita dicit᷑: qr in ipso sacram̃to mortẽ ap̃i
nmnuntiare debemꝰ. Unde etiã aqua in
sacramento admiscetur. non solum ut capici

Expanded text:
isto, qui corpus suum et sanguinem divisim consecravit et dedit, non ad divisionem substantiae suae, ut illi duos Christos acciperent, cum in utroque unum Christum acceperint, sed ad discretionem figurae, ut panis dum dentibus teritur, carnem Christi in passione attritam, et dum vinum in ora fidelium funditur, sanguinem ideo corpus et sanguis per se dicitur, quasi corpus exanime, et sanguis effusus et divisus a corpore credi debeat, cum utrumque unus sit Christus immortalis, indivisus; sed in memoriam passionis ejus ita dicitur, quia in ipso sacramento mortem Domini annuntiare debemus. Unde etiam aqua in sacramento admiscetur, non solum ut capiti
Abbreviated transcription (Latin):
animas nrãs affligẽ doceam̃. Ingrã etiã ut
ait apłs. ñ inferm̃to ueti̾. s in arimis sin¬
ceritatis & ueritatis epulari monemur:
ut ꝑ arimũ sinceri s ueri eẽ debe signem̃.
Quid gͥ ad conficiendum xͥ sacram̃tum dignius:
quã illud qͦd &ueritate & figa̾ salutẽ omĩmodi
oꝑat̃: Nec tũ fig̃is utentes iudaitare putan¬
di sumł: qr lic& in hoc idem faciamꝰ qͦd iudei. nor
tñ eadẽ causa facimꝰ qua ipsi: qr ñ fatimꝰ ut ui¬
daismũ seruemꝰ: & cũ ipsi suis figͣis futã tantu

Expanded text:
s affligere doceamur. In gratia enim, ut ait Apostolus, non in fermento veteri, sed in azymis sinceritatis et veritatis epulari monemur , ut per azymum sinceri et puri esse debere signemur. Quid igitur ad conficiendum Christi sacramentum dignius, quam illud quod et veritate et figura, salutem omnimodis operatur? Nec tamen figuris utentes judaizare putandi sumus, quia licet in hoc idem faciamus quod Judaei, non tamen eadem causa fecimus qua et ipsi, quia non facimus ut judaismum servemus. Et cum ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc utiq xͦ faciens ñ fecit tantũmͦ. ut p̃cep¬
cũ de ͥtimis in pascha seruaret: s etiã ut feriñ¬
tarios qͦs p̃uidebat reꝓbans. arimitas appbars:
aut certe si eciã ferm̃tarii approbarent. ipse
arimita arimitas p̃ponẽt. Si enĩ diuina sacra¬
m̃ta ꝑ eas elem̃toꝵ spes quȩ digniores st̃ cele¬
brare debemꝰ. quẽ panẽ digniorẽ estimabimus
quã eũ quẽ & uetꝰ lex ad significandã. Meligłm
elegit ad exhibendã dñci corporis ueritatẽ:
Inlege armũ panis afflictionis đr: ut ꝑ hoc s̃¬

Expanded text:
hristus faciens, non fecit tantummodo ut praeceptum de azymis in pascha servaret, sed etiam ut fermentarios quos praevidebat, reprobans, azymitas approbaret; aut certe si etiam fermentarii approbarentur, ipse azymita, azymitas praeponeret. Si enim divina sacramenta per eas elementorum species quae digniores sunt, celebrare debemus, quem panem digniorem existimabimus, quam eum quem et vetus lex ad significandam, et Evangelium elegit ad exhibendam Dominici corporis veritatem? In lege azymus panis afflictionis dicitur, ut per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
amittent lucrũ. Unde etiã ds ade mise¬
ricordit phibuit lignũ uitȩ dicens. uide¬
te ne for̾te sumatis de ligno uite:qr si ille
qui in anima ꝑierat. ꝑ lignũ in obedientiȩ.
uiuẽt eciã in carne et̾nalit̾ ꝑ concessũ lignũ
uitẽ. ex toto piissetꝰ dũ carnẽ ȩt̾̃nalit̃ uiuenꝰ.
ꝙ in anima peccando ȩt̾nalit᷑ moriens. in¬
curabilis ẽẽt ut demones: uel etiam post
hanc uitã eũ carne uicturi. ȩcernalit̾ mali
homines. Mali enĩ etiam in corpote uitam
eternã habebt̃: quã tũ magis mortẽ dixen
qr deo qui uera uita ẽ ñ placebt.ͥ & ido sine

Expanded text:
mitterent lucrum. Unde etiam Deus Adae misericorditer prohibuit lignum vitae, dicens: Videte ne forte sumat de ligno vitae. Quia si ille qui in anima perierat per lignum inobedientiae, viveret etiam in carne aeternaliter per concessum lignum vitae, ex toto periisset; dum carne aeternaliter vivens, et in anima peccando aeternaliter moriens, incurabilis esset ut daemones, vel etiam post hanc vitam cum carne victuri aeternaliter ut mali homines. Mali enim etiam in corpore vitam aeternam habebunt, quam tamen magis mortem dixerim, quia Deo qui vere vita est,
Abbreviated transcription (Latin):
retinẽt uitã: quantomagis tiero ligno uite
uiuentis creatori xͦ ẽ omĩpotentiale. ut cor¬
pori & anime głosius conferat et̾nalit̾ uitĩ.
Unde etiã qr cibo & potu ita uiuimꝰ. ut alte¬
rutͦ carere nequeamꝰ. utrumq in sacram̃to
suo ẽẽ uoluit: ne si alterutrũ deeẽt. quasi
imꝑfecto uitȩ signo ipse ñplena. s imꝑfec¬
ta uita signari uidẽt᷑. Dignũ etiã fuit ut
eisde sp̾eb quib alit᷑ ⁊ creat᷑ caro & sangi¬

Expanded text:
retineret, quanto magis vero ligno vitae viventis, creatori Christo est omnipotentiale, ut corpori et animae gloriosius conferat aeternaliter vitam? Unde etiam quia cibo et potu ita vivimus, ut alterutro carere nequeamus, utrumque in sacramento suo esse voluit, ne si alterutrum deesset, quasi imperfecto vitae signo, ipse non plena, sed imperfecta vita signari videretur. Dignum etiam fuit, ut eisdem speciebus quibus alitur et creat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ panẽ mirabilit̾ sibi exhibuisse: sicut
de qͥnq panib legit᷑ qͥnq milia hominũ
pauisse. Econtra latini. Quia hoc mi¬
racłm eũ fecisse ñ legit᷑. licet potuerit.
qͥd tñ feci̾t. nulla auctoritate firmat᷑:
p̃sertĩ qͥ eotenꝰ ita legẽ seruairtut ex ea
nec iota unũ soluere uoluerit. Quia enĩ
natꝰ ex muliere. factus sub lege. debitor
legis ercita̾t: si eotenꝰ legẽ soluisset. le¬
gẽ transgrediendo peccator fieret: causa¬
q nr̃e salutis ꝑiret. Nisi enĩ omĩno in¬
nocens & mundꝰ. ꝓ nob̾ ĩmundis & inĩtiꝰ
occũbẽt: ñ aliene s suȩ culpȩ debitũ
moriendo solue̾t: & sic ade peccato ñde¬
leto. regnũ mortis ecernȩ ñ cessaret.
lum enĩ de obseruantia arimoꝵ lex di
illiꝰ de isrł: iustã occisionis sue causã
iudei inuenissẽt. si eũ ut legis tͣnsgres¬
sorem punirent. Qui enun aduersus eũ
tam studiose tot falsos testes subornauer̃t:
ꝓditore ipso qui cenȩ int̾suit deferente.

Expanded text:
um panem mirabiliter sibi exhibuisse, sicut de quinque panibus legitur millia hominum pavisse. Econtra Latini: Quia hoc miraculum eum fecisse non legitur, licet potuerit, quod tamen fecerit nulla auctoritate firmatur; praesertim qui eotenus ita legem servaverat, ut ex ea nec iota unum solvere voluerit. Quia enim natus ex muliere, factus sub lege, debitor legis extiterat; si eotenus legem solvisset, legem transgrediendo peccator fieret, causaque nostrae salutis periret. Nisi enim omnino innocens et mundus pro nobis immundis et injustis occumberet, non alienae, sed suae culpae debitum moriendo solveret, et sic Adae peccato non deleto, regnum mortis aeternae non cessaret. Cum enim de observantia azymoilla de Israel , justam occisionis suae causam Judaei invenissent, si eum ut legis transgressorem punirent. Qui enim adversus eum tam studiose tot falsos testes subornaverunt, proditore ipso qui coenae interfuit deferente,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã inusitatũ ẽẽ uidert̃ & ãmirabile. ut
iniusibilis sacerdos uisibiles creat᷑as in
substantiã suę carnis inuisibilit̾ conuer¬
tat. & qͦd t̾renũ ÷ celeste faciat: ut qͥ p
nob̾ tanta in se oꝑat᷑. nob̾ de nob̾ maiora
ꝓmittat. Qui eni aquã ꝓ nob̾ figurate
oblatã sic̃ & uinũ ꝓse oblatũ. in uerita¬
cẽ & unitatẽ sui sangͥnis. mutat in suo
& nr̃o sacramto: quantomagis nos secum¬
unũ faciet in ȩt̾nitatis sue p̃mio: S &
in tanti sui misterii fide intellectꝰ intͥn¬
seci. & extĩoꝵ sensuũ luctã subinnuens:
ait aug̃ in sermone de uerbis dñi. Qod
uidetis in altari panis & calix ÷: qͦd etiam
ocłi uri renuntiant. qͦd aut̃ fides postilat

Expanded text:
etiam inusitatum esse viderunt, et admirabile, ut etiam inusitatum esse viderunt, et admirabile, ut invisibilis sacerdos, visibiles creaturas in substantiam suae carnis invisibiliter convertat, et quod terrenum est coeleste faciat, ut qui pro nobis tanta in se operatur, nobis de nobis majora promittat. Qui enim aquam pro nobis figurate oblatam sicut et vinum pro se oblatum in veritatem et unitatem sui sanguinis mutat in suo et nostro sacramento, quanto magis nos secum faciet unum in aeternitatis suae praemio? Sed et in tanti mysterii fide, intellectus intrinseci et exteriorum sensuum luctam subinnuens ait Augustinus in sermone De verbis Domini: « Quod videtis in altari panis et calix est, quod etiam oculi vestri renuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
de superata exterius falsitate. dupplic
asseqͥtur grãm. Cetera enĩ xp̃i miracula
cũ sint infidelib in signũ ut conuer¬
tant᷑: hoc solũ fidelib dat᷑ ad meritũ:
ut illo erudiant᷑. In illis enĩ que d̾s in
extͥnseca fecit mati̾a roborat᷑ fides: in
hoc aut̃ solo qͦd ex seipso fac̃. fides exerci¬
tat᷑. ut uicta & inuicta felicius coronet.
Uicta inquã ne cõprehendat. s inuicta
ne diffidat: dũ exci̾ores qͥdem sensꝰ obiec¬
ta panis & uini sp̾̃e. colore. odore. & sa¬
pore. ipsũ qͦd fuerat m̃tiendo. panem
& uinũ quod ũ ÷ nitunt᷑ astruere. intĩoi
aut̃ intellectꝰ. ipsũ qͦd ẽ. corpꝰ scilicet. xp̃i
contẽplans nec cõp̃hende sufficiens: ñ cam̃
desistit crede. Hanc credendi difficulta¬
tẽ scĩ attendentes & cauentes. de hac sac̃¬
mentali confectione astruenda. diu mul¬
tũq laborauer̃t: qr ñ solũ inuisibile. s

Expanded text:
de superata exterius falsitate duplicem de superata exterius falsitate duplicem assequitur gratiam. Caetera enim Christi miracula cum sint infidelibus in signum ut convertantur, hoc solum fidelibus datur ad meritum ut illo erudiantur. In illis enim quae Deus in extrinseca materia fecit, roboratur fides, in hoc autem solo quod ex seipso facit, fides exercitatur, ut victa et invicta felicius coronetur. Victa, inquam, ne comprehendat, sed invicta ne diffidat; dum exteriores quidem sensus, objecta panis et vini specie, colore, odore et sapore, ipsum quod fuerat mentiendo, panem et vinum quod non est nituntur astruere; interior autem intellectus, ipsum quod est corpus scilicet Christi contemplans, nec comprehendere sufficiens, non tamen desistit credere. Hanc credendi difficultatem sancti attendentes et caventes, de hac sacramentali confectione astruenda diu multumque laboraverunt, quia non solum invisibile, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ita inusitatis qͥb lib& sacrificii sui cir¬
cũstantiis. impedire noluit qͦ spualiꝰ
& liberiꝰ nos sibi in suo sacram̃to uniret.
Ne gͦ mens insolita uisione t̾baret᷑. con¬
suetã suo sacram̃to reliqͥt spe̾m: ut
ad intiora contẽplanda puriorẽ fidei
dirigeremꝰ aciẽ. ꝑ acceptionẽ enĩ huiꝰ
sacram̃ti. xp̃o ꝑfecte uniri & concorpora¬
ri debemꝰ : & in hac uita conformitate
innocentiȩ quantũ possumꝰ. & post hac
uitã simili beatitudine quantũ digni
fuerimꝰ. Nec decet ad exti̾ora distendi.
ad multiplicia dissipari: qͦs ab om̃ib
ut unũ cũ xͦ sint opportet recolligi.
Quod tñ eccłȩ sue ds uoluit ẽẽ tã fruc¬
tuosũ. ñ om̃imͦ uoluit ẽẽ ociosũ: quia
dũ in misterio qͦd ñ ÷ apparet. quod ẽ
occultat᷑. fidi lucta ꝓponit᷑. ut meri¬
tũ augeat᷑: dũ contra hoc qͥd uidet.
credens qͦd ñ uidet: de credita intꝰ uĩtate

Expanded text:
ita inusitatis quibuslibet sacrificii sui cirita inusitatis quibuslibet sacrificii sui circumstantiis impedire noluit, quo spiritualius et liberius nos sibi in suo sacramento uniret. Ne ergo insolita visione mens turbaretur, consuetam suo sacramento reliquit speciem, ut ad interiora contemplanda puriorem fidei dirigeremus aciem. Per acceptionem enim hujus sacramenti Christo perfecte uniri et incorporari debemus, et in hac vita conformitate innocentiae quantum possumus, et post hanc vitam simili beatitudine quantum digni fuerimus; nec decet ad exteriora distendi, nec ad multiplicia dissipari, quos ab omnibus, ut unum cum Christo sint, oportet recolligi. Quod tamen Ecclesiae suae Deus voluit esse tam fructuosum, non omnimodo voluit esse otiosum; quia, dum in mysteriooccultatur, fidei lucta proponitur ut meritum augeatur; dum contra hoc quod videtur, credens quod non videtur, de credita intus veritate,