comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit tunc saluus erit. hoc ẽ tuno ad
salutem in cipiet pertinere tamen
sine peccato statim nõ erit. Dñs eñ
cũ intrasset domũ ⁊achei credentis
ait. Hodie salus domini huic
facta est. Nunquid si unus credidit
statim uniu̾sa domus familias si¬
ne peccato fuit cui tunc utiq ma¬
ior domus credendi initium salu¬
tis intrauit: Nam ⁊ dauid cũ
peccasset. in gemuit. Et quauis
meruiss audire duissum sibiẽe
delictum. multo tamen postea id¬
ipm exilio. ⁊ plurimo expiauit
opprobr̾o. ut mainfeste ⁊ pena
inpresenti reddita ⁊ remissio in
futurũ reddita iudeatur. ⁊ ꝑ hoc
deus multum miscd̃ie in gemis¬
centi douauit peccatori ut pecca¬
tũ quod morte dignum erat tẽ¬
poraria castigatõne purgaret.
Ananie de paulo dicitur. q̃ relam
de persecutõne eius cũ tunore fa¬
ciente: ego moustrabo illi qũata
patietur ꝓpt̾ nomen meũ. ut cũ
paulus ibi solueretur. ubi ligas¬
set ꝑ soquendo xp̃m. mox patien¬
do pro xp̃o. tribulatus usq ad mor¬

Expanded text:
rit, tunc salvus erit, hoc est, tunc ad salutem incipiet pertinere: tamen sine peccato statim non erit. Dominus enim, cum intrasset domum Zachaei credentis, ait: Hodie salus domui huic facta est . Numquid si unus credidit, statim universa domus familias sine peccato fuit, cui tunc utique major domus credenti initium salutis intravit? Nam et David cum peccasset ingemuit. Et quamvis meruisset audire dimissum sibi esse delictum, multo tamen postea idipsum exsilio, et plurimo expiavit opprobrio: ut manifeste et poena in praesenti reddita et remissio in futurum reddenda videatur: et per hoc Deus multum misericordiae ingemiscenti donaverit peccatori, ut peccatum quod morte dignum erat, temporaria castigatione purgaret. Ananide persecutione eius cum timore facienti: ego monstrabo illi, quanta patietur propter nomenmeum, ut, cum Paulus ibi solueretur, ubi ligasset persequendo Christum, mox patiendo pro Christo tribulatus usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
tur sic tenemus. Sane dñs nr̃ am
monint infideles. Ego ueni in no¬
mine patͥs mei . ⁊non me recepis¬
tis. Ueniet alius in nomine suo
forsitan ipm recipietis. Aut nobis¬
cũ illum cui credimꝰ peccatores. Unũ
sine peccato. eũdemꝙ unigenitũ
sequere. aut si tu es ille alius cõ¬
fitere. Ip̃e est dñs ihc̃. qui morte de¬
uicta ⁊ dẏabolo trihumphato. ascẽ¬
dens in altum. captiũa duxit cap¬
tiuitatẽ. dedit dona hominib. De
eius plentudine nos om̃s accepi
mus sicut apłs docet. Uncuiq an¬
tem aut nrm data est gr̃a. sc̃dm̃
mensuram donatõnis xp̃i. Et ad
romanos idem magr̃ gentium
scribit. Dico enim ꝑ gram que
data ẽ michi. om̃ib qui sunt int̾
nos. nõ plus sapere quam opor¬
tet sapere. sed sapere ad sobueta

Expanded text:
tur, sic tenemus. Sane Dominus noster tur, sic tenemus. Sane Dominus noster admonuit infideles: Ego veni in nomine Patris mei, et non me recepistis. Veniet alius in nomine suo: forsitan ipsum recipietis . Aut nobiscum illum, cui credimus peccatores, unum sine peccato eumdemque unigenitum sequere, aut si tu es ille alius, confitere. Ipse est Dominus Jesus; qui, morte devicta et diabolo triumphato, ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . De ejus plenitudine nos omnes acmus; sicut apostolus docet: unicuique autem nostrum data est gratia. secundum mensuram donationis Christi. et ad Romanos idem magister gentium scribit: dico enim per gratiam, quae data est mihi, omnibus qui sunt inter uos: non plus sapere quam oportet sapere, sed s
Abbreviated transcription (Latin):
graiũ ꝙ atq iuitutũ. Subicit. Hoc
sp̃s. diuidens singulis prout uult.
De inde ꝑcõꝑatõnem mẽbrorũ
incorpore hominis manifestat
corpus unitatis ecclie ex dispa¬
rib operũ modis in unã perfectõ¬
nis conuenire concordiam. pro¬
bans nullum penitus ẽẽ men¬
brorũ quod nõ egeat alt̾ius ope
atq compage ip̃o dño capite ꝯ¬
stituto. in quo om̃s sensus ac
thesauri sapientie ac scientie¬
sunt absconditi. Unde ⁊ nobis
dedit sensum. ꝑ quẽ sciremus ꝙ¬

Expanded text:
gratiarum atque uirtutum subicit: haec spiritus, diuidens singulis prout uult. deinde per conparationem membrorum in corpore hominis manifestat corpus unitatis Ecclesiae ex disparibus operum modis in unam perfectionis conuenire concordiam, probans nullam penitus esse membrorum, quod non egeat alterius ope atque conpage, ipso domino capite constituto, in quo sunt omnes sensus ac thesauri sapientiae ac scientiae absconditi. unde et nobis dedit sensum, per quem sciremus
Abbreviated transcription (Latin):
Oaperiendi pariter uite nr̃e bo¬
na malaꝙr suscipiunt examen
iudicii in pondere prebituri quo¬
modo sine examine in hac uita
⁊ aute mortem abolitos ẽẽ cog¬
noscimus quos nõ solũ post moi¬
tem uerũ ecĩa post resurrectõ¬
nem legimus profeiendos. E¬
go in potestate habui peccare
liberari apeccato in potestate ñ
habeo. Niecari meum ẽ. ab sol¬
ui non meum. Ubi uero pec¬
cato me dedi seruus factus
sum accusatoris reus iudicis
Possum propter assiduarũ pre¬
cum p̃missa suffragia de bono
iudice spem ferre. in nocentem
sine timore conscientiam ante
promulgatõnem sententie uẽ¬
dicare nõ possum. Dicit enun
apls. Nolite ante tempus qͥd
uidicare donec ueniat dñs qͥ
⁊ illumĩabit occulta tenebra¬
rum ⁊ manifestabit consilla
cordium. ⁊ tunc lans erit uni¬
quiq adeo. Alioquim si in potes¬
tate est hominis ut liberum
se ip̃e faciat a pectato suo. aut
non est uidex xp̃c. aut frustra ẽ.

Expanded text:
o aperiendi, pariter uitae nostrae boo aperiendi, pariter uitae nostrae bona malaque suscipiunt, examen iudicii in pondere praebituri: quomodo sine examine in hac uita et ante mortem abolitos esse cognoscimus, quos non solum post mortem uerum etiam post resurrectionem legimus proferendos ? ego in potestate habui pecoare, liberari a peccato in potestate non habeo. precari meum est, absolui non meum. ubi uero peccato me dedi, seruus factus sum accusatoris, reus iudicis. possum propter adsiduarum precum praemissa suffragia de bono iudice spem ferre, innocentem sine timore conscientiam ante promulgationem sententiae uindicare non possum. dicit enim apostolus: nolite ante tempus quid iudicare, donec uen inluminabat occulta tenebrarum et manifestabit consilia cordium: et tunc laus erit unicuique a Deo. alioquin si in potestate est hominis, ut liberum se ipse faciat a peccato suo, aut non est iudex Christus aut frustra est.
Abbreviated transcription (Latin):
superb arbitrio gloriaris ⁊ dicis.
peccator sum quia uolo. pecco dñ
uolo. cũ aũt rursum noluero. pos¬
sum ẽẽ sine peccato. Qd̃ dicis pec¬
to cũ uolo. uerũ est. quia ⁊ qd̾
opere nõ fecis cegitatõne fecisti.
Rursus cũ nolo. nõ pecco. durũ
quidem. ac difficile. nec semper
om̃ia sub est. s tamen aliquan
baptisim ubi ex ꝑsona dñi dicit᷑.
remissa sunt tibi peccata tua
Quod suadeor credere quia ꝑmit¬
tor audire. Possum ergo ẽẽ sine
peccato in hac duntaxat corrup¬
tõne qua uiuimꝰ. nõ suspicio. ñ
p̃sumo. ñ audeo. Si enĩ dauid o¬
rat ad dñin. Tibi soli p̾caui ⁊ ma¬
lum coram te feci. Et scdm̃ apo¬
chalypsim iohĩs iudicandi sunt mor¬
tui ex his q̃ coram deo pͤcannus ex
his que scripta sunt in libris recipi¬
entes scd̃m opera sua. cur meũ cire¬
a mep̃sumo uidicium si mescio
etiam de ip̃o iudicandũ: Aut si li¬
bri illi sacri nũquã nisi inuiditi¬

Expanded text:
superbus arbitrio gloriaris et dicis superbus arbitrio gloriaris et dicis \'peccator sum quia uolo; pecoo dum uolo; cum autem rursum uoluero, possum esse sine peccato\'. quod dicis \'pecco cum uolo\' uerum est, quia et quod opere non feceris, cogitatione fecisti; rursus cum uolo, non pecco\' durum quidem ac difficile, nec semper omni subest, sed tamen aliquandbaptismi, ubi ex persona Domini dicitur: remissa sunt tibi peccata tua. quod suadeor credere, quia permittor audire: possum ergo esse sine peccato, in hac dumtaxat corruptione, qua uiuimus, non suscipio, non praesumo, non audeo\'. si enim Dauid orat ad Deum tibi soli peccaui et malum coram te feci et secundum Apocalypsim Iohannis iudioandi sunt mortui ex his, , quae coram Deo peccauerunt, ex his, quae scripta sunt in libris, recipientes secundum opera sua: cur meum circa me praesumo iudicium, si me scio etiam de ipso iudicandum? aut, si libri illi sacri numquam nisi in iudici
Abbreviated transcription (Latin):
ram factũ est potint: utrũne ipĩ
an quartus in medio eorũ similis
filio dei : leprosus exclamat. Do¬
mine si uis potes me mũdare possi¬
bilitate uoluntatẽ manifestans
uoluntatẽ possibilitate cõfirmãs
Ipẽ ẽ enĩ solus cui nõ uelit posse
subsistit. Accesserũt ad eñ ceci ut
illuminarent᷑ orantes: Quib ait
iudicat. si quis hec filiũ dei posse cre¬
diderit. ⁊ brictanicꝰ nr̃. mox ut uo¬
luerit se posse cõfidit. Fideli para¬
litico dñs dicit. constans esto fili
dunissa sunt tibi peccata tua. ut nẽ
nouus magr̃ ministerq mensar.
remissionem peccatorũ de sua ma¬
gis ẽ ausus possibilitate p̃sume̾
nec de dño expectat audire. Scribe
intelligentes ueritatẽ uerũ mur¬
murant. ⁊ dicunt. Quis põt dim¬
tere p̾cata nͥ solus deus. ⁊hic abo¬
lita ẽẽ iudicat q̃ dm̃ nesciant di¬
misisse: Ecce in flatus spũ carnis
tue. tanquã super nichil sit libero

Expanded text:
ram factum est potuit: utrumne ipsi ram factum est potuit: utrumne ipsi an quartus in medio eorum similis filio Dei ? leprosus exclamat: Domine, si uis, potes me mundare, possibilitate uoluntatem manifestans. uoluntatem possibilitate confirmans. ipse est enim solus, cui, cum uelit, posse subsistit. aocesserunt ad eum cilluminarentur, orantes: quibus ait judicat, si quis haec Filium Dei posse crediderit, et Britannicus noster, mox ut voluerit, se posse confidit? Fideli paralytico Dominus dicit: Constans esto, fili, dimissa sunt tibi peccata tua; et nunc nonus magister ministerque mensarum remissionem peccatorum de sua magis ausus est possibilitate praesumere, nec de Domino expectat audire! scribae non intellegentes ueritatem murmurant et dicunt: quis potest dimittere peccata nisi solus Deus.?; et hic abolita esse iudicat, quae Deum nesciat dimisisse! Ecce inflatus spiritu carnis tuae, tamquam super nihil sit, libero
Abbreviated transcription (Latin):
ficilia dicas cõpleri. Tamẽ quomo
D per hominẽ posse promittas do¬
minũ exprobras in uidie qui ad ĩc¬
to adiutorio suo temptet asscribere
quod solus ꝑ uoluntatẽ homo po¬
tinss implere. Aut tolle homini
si nelit ⁊ gratie asscribe quod pos¬
sit aut quia homini tribuis posse
cũ uelit remoue simulatã gr̃e pal¬
patamq nec coherentem participa¬
tõnem. ⁊nudam ex habundantia
cordis profitere blasphemiam sed
mearũ ista partium nõ sũt latius
in dagare. p̃sertun unde beatissimi
patres. augustinus iheronimus
plenissimã conuicte hereseos proba¬
tõnem occidentalib prouintiis tra¬
diderunt. ad propositam supra re¬
deam q̃stionem. ad qũa nõ fiducia.
suscitatus in genii. sed in mria mo¬
tus accessi. Picis posse in hoc scło
ẽẽ hominẽ sine peccato cum dei ad¬
iutorio. Tu dicis pot̃ homo. ego
dico pot̃ dens. tres in cammo pue¬
ros estuans. intcorsum flãmañ
lesit. Quis eorum qd̃ contra natu¬

Expanded text:
ficilia dicas conpleri. tamen quoquo ficilia dicas conpleri. tamen quoquo modo per hominem posse promittas, Dominum exprobras inuidiae, qui adiuncto adiutorio suo temptet adscribere, quod solus per uoluntatem homo potuisset implere. aut tolle homini si uelit et gratiae adscribe quod possit ant, quia homini tribuis posse cum uelit, remoue simulatam gratiae palpatam nec cohaerentem participationem et nudam ex abundantia cordis profitere blasphemiam. Sed mearum ista partium non snnt latius indagare, praesertim unde beatissimi patres Augustinus et Hieronymus plenissimam conuictae haereseos probationem ocoidentalibus prouinciis tradiderunt. ad propositam supra redeam quaestionem, ad quam non fiduoia suscitatus ingenii sed iniuria motus acoessi. dicis, posse in hoc saeculo esse hominem sine peccato cum Dei adiutorio. tu dicis \'potest homo\', ego dico potest Dens. tres in camino pueros aestuans introrsum flamma non laesit. quis eorum quod contra natu
Abbreviated transcription (Latin):
in uenientes ex sensu diuersitatẽ
sermonis nũcturis discordib non
choerent qd̃ ip̃a quoq pagina dis¬
crepantia inter se uerba nõ recipit
Scribens enu posse hominẽ sine
peccato ẽẽ. ⁊ facile dei mandata cꝰ¬
stodire si uelit. Et quẽ ad modum
beatissimus pater iheronimus de
hac cadem sententia in epła quã
a thesifontem scribit exposint no¬
ussime quasi egrauissimo somno.
ex pergiscens adicis non sine adu¬
rorio dei. In hec enim repugnat
tibi ip̃a u̾itas. ⁊ reclamat. Quid
ꝑ fastidiosum tumorem nausian¬
tem uerecũdiam nõ necessarium
tibi in ore tuo ad iitoriũ dei de¬
tines qui facilia tibi arbitraris
cuncta: Suumus labiis me hono¬
ras: cor aut tuũ longe est a me. Nõ
est opus duob incooperatõne q uod
uni facile ẽ. frustraq se gr̃a diui¬
nitatis inderserit ubi fatetur se
homo quod facile possit si uelit. Tu
uolenti facilia esse mandata dixisti
at ego etiam illud asseto. quod ⁊ dif¬

Expanded text:
inuenientes ex sensu diuersitatem inuenientes ex sensu diuersitatem sermonis, iuncturis discordibus non cohaerent, quod ipsa quoque pagina discrepantia inter se uerba non recipit? scribis enim, posse hominem sine peccato esse et facile Dei mandata custodire, si uelit; et, quemadmodum beatissimus pater Hieronymus de hac eadem sententia in epistula, quam ad Ctesiphontem scripsit, exposuit, nouissime quasi e grauissimo somno expergescens adicis: non sine adiutorio Dei. in hoc enim repugnat tibi ipsa ueritas et reolamat. quid per fastidiosum tumorem nausiantemque uerecundiam non necessarium tibi ia ore tuo adiutorium Dei detines, qui facilia tibi arbitraris cuncta? summis labiis me honoras, cor autem tuum longe eat a me. non est opus duobus in operatione, quod uni facile est, frustraque se gratia diuinitatis interserit, ubi fatetur se homo, quod facile possit, si uelit. tu uolenti facilia esse mandata dixisti, at ego etiam illud adsero, quod et dif
Abbreviated transcription (Latin):
post hanc sotiam antiquo erro¬
ri emendatõnem potest homo
sine peccato ẽẽ cũ dĩ ad iutorio
quã in libro tuo quem testuo¬
niorum titulatõne signasti.
hec ip̃a sententia hoc modo scripta
sit. posse hominẽ sine peccato ẽẽ. et
facile dei mandata custodire si uelit.
Nulla ibi gr̃a dei. Nullum ad intoriũ
nominatũ est. Qũalibet crebro dicas
de grã dei. non ideo negaui. quia nõ
dixi. s ideo dixisse accipiendus sũ qr
nõ negaui. Quasi u̾o̾ ⁊ susanna ideo
de adultĩo confessa credenda sit. quia
arguentibz aliis non negauit aut
testimonium falsorum testiũ dñs
masse est. fustra dauid postulat. po¬
ne dñe custodiam ori meo. ⁊ ostiũ
circũstantie labiis meis. Frustra
et ego me non dixisse in quo argu¬
or testib ⁊ destificatõne confirmo
Si alt̃ audire potuit quod m̃s ser¬
mo nõ dixit. S concedo ut quod ne¬
quaquam dixeris pro dc̃o accipĩẽ¬
dũ putes. Quid agimus ex eo qd̃

Expanded text:
post hanc sociam antiquo erropost hanc sociam antiquo errori emendationem: potest homo sine peccato esse cum Dei adiutorio; quamquam in libro tuo, quem Testimoniorum titulatione signasti, c ipsa sententia hoc modo scripta sit, posse hominem sine peccato esse et facile Dei mandata custodire, si uelit. nulla ibi gratia Dei, nullum adiutorium nominatum est, quamlibet crebro dicas de gratia Dei: non ideo negaui, quia non dixi, sed ideo dixisse accipiendus sum, quia non negaui. quasi uer et Susanna ideo de adulterio confessa credenda sit, quia arguentibus aliis non negauit , aut testimonium falsorum testium Dominmasse est, frustra Dauid postulat: pone, Domine, custodiam ori meo et ostium circumstantiae labiis meis: frustra et ego me non dixisse, in quo arguor, testibus et testificatione confirmo, ei alter audire potuit, quod meus sermo non dixit. sed concedo, ut quod nequaquam dixeris pro dicto accipiendum putes. quid agimus ex eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mecum: Attende quia premiserit
Ꞧ. ego. Quaꝓpt̾ inder hec duo
media est. cusꝰ est uere. ⁊ uelle
⁊ per ficere pro bona uoluntate.
⁊ tamen uoluntate hominis:
unde ⁊ ille confisus est. ut diceret
mecũ. qui dixerat nõ ego. In uolũ¬
tate hominis gͦ. gr̃a diuine uir¬
tutis operatur. q̃ ⁊ hoc ipm uelle
donauit. Ita conscientia homĩs
profitetur. ut dicat nõ ego. gr̃a
minerat enĩ dñi piedicantis.
Nemo uenit ad me nisi quẽ pater at¬
traxerit. Et rursum alibi. Ego au¬
tem uobiscum sum om̃ib dieb:
usq ad consũmatõnẽ scli. Et in a¬
lio loco de spũ scõ. sicut ait. Expe¬
dit uobis ut ego eam. Nam si ñ
abiero. non ueniet consili ator
ille ad uos. Si aut̃ iero. mutam
eum aduos. In felix o homo se¬
cũdum u̾tatem sententie dei pr̃
te attrahat filius tecum. ⁊ spc̃
consiliator ⁊ in hac tanta dui¬
ne maiestatis circumstantia au¬
des dicere. gr̃a quidem dei adu¬
uante s mea possibilitate sum
quod sum. Asseris enim nunc

Expanded text:
mecum\'? attende, quia praemiserit non ego\'. quapropter inter haec duo media est, cuius est uere et uelle et perficere pro bona uoluntate et tamen uoluntate hominis. unde et ille confisus est, ut diceret mecum\', qui dixerat non ego. \' in uoluntate ergo hominis gratia diuinae uirtutis operatur, quae et hoc ipsum uelle donauit. ita conscientia hominis profitetur ut dioat non ego\'; gratia minerat enim Domini praedicantis: nemo uenit ad me, nisi quem Pater attraxerit; et rursum alibi: ego autem uobiscum sum omnibus diebus usque in consummationem saeculi. et alio loco de Spiritu Sancto sic ait: expedit uobis, ut ego eam: nam si non abiero, non ueniet consolator ille ad uos; si autem iero, mittam eum ad uos. Infelix, o homo, secundum ueritatem sententiae Dei! Pater te attrahit, Filius tecum et Spiritus consolator, et in hac tanta diuinae maiestatis circumstantia audes dicere: \'gratia quidem Dei adiuuante sed mea possibilitate sum quod sum\'! adseris enim nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dum incubuisse nequitiam nł¬
lam huic credis dei in custodien¬
do grãm p̃fuisse : Aut forte frus¬
tra dictum putas. Dm̃ est ter¬
ra ⁊ plenitudo euis: orbis der¬
rarum ⁊ uniu̾si qui habitant
in eo. At u̾o ut adẽe ad iuto¬
riũ dei . ⁊ per singula ⁊ per sin¬
gulos manifestius probes en

Expanded text:
dum incubuisse nequitiam, nudum incubuisse nequitiam, nullamne credis Dei in custodiendo gratiam praefuisse? aut forte frustra dictum putas: Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et uniuersi qui habitant in eo. at uero, ut adesse adiutorium Dei et per singula et per singulos manifestius probes, en
Abbreviated transcription (Latin):
Quantum ergo de dei adintorio.
audeam ꝑmetire quod ministra
persingula etĩa gentib probo ut
manifestũ nobis eẽt quẽ usq ĩ
finẽ cauere. ⁊quẽ sine cessatõe
in uocare debeamus. Pyabolus
interrogat᷑ ad nõ. Unde ad es:
At ille respondit. Circũiens
terram. ⁊ peragr̃as cĩ sub celo st̃
assum. Rogo de. Sollicitudo ista
dyaboli. bone uoluntatis an ma¬
le est: fatearis necesse ẽ. om̃io
male. Hoc enĩ ⁊ sequẽs expostu¬
latio essis ostendit. Manifes¬
tatio ista dẏaboli tempore iob
facta ẽ. scilicet tempore moysi.
Certe tunc milla uidea. nulla ihe¬
rlm̃ nulla per orbem eccłia erat
Ad huc uniu̾sa gentilitas dei no¬
ticiam non habebat. ⁊ ĩa tamẽ
dẏabolus circũiens terrã om̃ia
q̃ sub celo sunt peragrabat atq
ad seducendum ⁊ dispergendũ.
humanũ genus incessabili ma¬
litie sue sollicitudo ferebatur
Itaq cũ uideas hominib igna¬
ris tantam dyaboli in disꝑden¬

Expanded text:
quantum ergo de Dei adiutorio quantum ergo de Dei adiutorio gaudeam, per id metire, quod ministrari per singula etiam gentibus probo: ut manifestum nobis esset, quem usque in finem cauere et quem sine cessatione inuocare debeamus. Diabolus interrogatur a Domino: unde ades? at ille respondit: circumiens terram et peragrans quae sub caelo sunt adsum. rogo te: sollicitudo ista diaboli bonae uoluntatis an malae est? fatearis necesse est: omnino malae. hoc enim et sequens expostulatio eius ostendit. manifestatio ista diaboli tempore Iob facta est, scilicet tempore Moysi. certe tunc nulla Iudaea, nulla Hierusalem, nulla per Orbem Ecclesia erat. adhuc uniuersa gentilitas Dei notitiam non habebat et iam tamen diabolus circumiens terram omnia quae sub caelo sunt peragrabat atque ad seducendum et disperdendum humanum genus incessabili malitiae suae sollicitudine ferebatur. itaque cum uideas hominibus ignaris tantam diaboli in disperden
Abbreviated transcription (Latin):
tur opinaris. Dat plunĩa suꝑ
iustos ⁊ in instos. Utiq qui dat
ꝯ uult dat. ⁊ ubi uult dat uel
dispensando dispositam ꝯstitutõ¬
nem. uł effundendo propuam
largitatem. Ac ne scdm̃ amen¬
tiam impietatis tue etiã hoc eua¬
cuare mediteris. Audi prophãm
super hac ui̾tate testantem. A
ad uocat aquas maris. ⁊ effudͭ
eas super faciem terre. dñs no¬
men est illi. Quid uero dicam
de spe uera generis humani. qii¬
A omĩs qui arat in spe arat: Spe¬
rare aũt nõ est. possibilitatis pio¬
prie s largitatis aliene. Cum
aũt quis seminauit iactamq
sementẽ in sinu t̾re cultor ab¬
sconderit. nõ ualet ultra quod
faciat. nͥ ut oclõs tendat ad ce¬
lum. oret ĩro terram cui cõmisit
s deũ cui credidit. ut labores eiꝰ
uł matutino uł serotino. ymbie
fecundet. Et ut spiritali testimoĩo
etiam ad conmues usus per fruar
neq qui plantat neq qui rigat qͥc¬
quam sunt s qui ĩcremẽtũ dat d̾s

Expanded text:
tur, opinaris? dat pluuiam super tur, opinaris? dat pluuiam super iustos et iniustos. utique qui dat, cum uult dat et ubi uult dat, uel dispensando dispositam constitutionem uel effundendo propriam largitatem. ac ne secundum amentiam impietatis tuae etiam hoc euacuare mediteris, audi prophetam super hac ueritate testantem: qui aduocat aquas maris et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen est illi. quid uero dicam. de spe uera generis humani, quia omnis qui arat, in spe arat. sperare autem non est possibilitatis propriae sed largitatis alienae. cum autem quis seminauerit iactamque sementem in sinu terrae cultor absconderit, non habet ultra quod faciat nisi ut oculos tendat ad caelum, oret non terram cui commisit sed Deum cui credidit, ut labores eius uel matutino uel serotino imbre fecundet. et ut spiritali testimonio etiam ad communes usus perfruar, neque qui plantat neque qui rigat quicquam sunt sed qui incrementum dat Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
in tua confutõne maiifestior:
Mea semper hec ẽ fidelis atq ĩ¬
dubitata sententia. deum adiuto¬
rium suũ nõ solum in corpore suo
quod est eccłia cui specia lia obcre¬
dentiũ fidem gr̃e sue dona largi¬
tur. uerũ etiam uniu̾sis in hoc
mũdo gentib propter longani¬
mem sui et̾namq clementiam
sumministrat. E ut tu asseris
cum discipulo tuo celesti o cui iã
apud affricauã synodum occul¬
ta illa impiorũ dogniatũ natura
concusa ẽ. in solo naturali bono
⁊ in lilero arbitrio generaliter
uniu̾sis unam grãm unam gr̃am¬
contributam s speciatim cotidie
per tẽpora ꝑ dies. ꝑ momẽta ꝑ a
thomos ⁊ cunctis ⁊ singulis mi¬
nistrare. Dicit enĩ scriptura. Q
facit solem suũ ouri super bonos
⁊ malos. At tu forte respondes.
Ordinẽ suũ conpõĩta bene natu¬
ra custodit. ac per hoc deus ele¬
mentaris semel cursib constitu¬
tis. facit inde q̃ facit. Quid er¬
go de illa sententie parte q̃ sed¬

Expanded text:
in tua confusione manifestior. in tua confusione manifestior. mea semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adiutorium suum non solum in corpore suo, quod est Epclesia, cui specialia. ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, uerum etiam uniuersis in hoc mundo gentibus propter longanimem sui aeternamque clementiam subministrare, non — ut tu adseris cum discipulo tuo Caelestio, cui iam apud Africanam synodum occulta illa impiorum dogmatum natura contusa est — in solo naturali bono et in libero arbitrio generaliter uniuersis unam gratiam contributam, sed speciatim cotidie per tempora, per dies, per momenta, per atomos et cunctis et singulis ministrare. dicit enim Scriptura: qui facit solem suum oriri super bonos et malos. at tu forte respondes: ordinem suum conposita bene natura custodit ac per hoc Deus elementariis semel cursibus constitutis facit inde, quia fecit\'. quid ergo de illa sententiae parte, quae sequi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dixit. etiam se staturũ ante
tribunal dei. ⁊ propria corporis pro¬
ut gessit cum cetĩs redditurũ. Con¬
tra aut̃ pelagius confident̾ audet
dicere. Ita cõsũmo uniu̾sam in car¬
ne perfectõnem ut de uidicis bonita¬
te nichil sperem: Iusti in illa die
iudicis operum suorum gla̾s audien¬
tes. ad huc tamen uelut ignorãtes
interrogabunt. Dñe qnͣdo te uidimꝰ
⁊ hec fecimus tibi. ⁊ hic nr̃ scien¬
tissimus legis agnoscit. qͦ die qua
hora. quo momẽto ultimã sedem
ultra qũa nõ sit alla plenissime scĩ¬
tatis intrabit. au forsitan reclamat
⁊ loquitur. Redde m hec amicitie
ut nõ dicam suꝑbie ingererentur
opprobria. si dicerem sine ad uitori¬
O hominẽ posse ẽẽ sine peccato. nc̃
aut̃ ad uitoriũ adicio. Nichil diffi¬
cile assero. Antu fortassis dei adui¬
touũ negas. Concelo paulisper
calũpnie tue ut dum quod inte
conuincere uolo in me uidear. de¬
tegere in ueniamur. simul ⁊ ego
in mei defentõne purgatior. ⁊ tu

Expanded text:
e staturum ante tribunal Dei et propria corporis prout gessit cum ceteris redditurum; contra autem Pelagius confidenter audet dicere: cita consummo uniuersam in carne perfectionem, ut de iudicis bonitate nihil sperem. iusti in illa die iudicis operum suorum glorias audientes, adhuc tamen uelut ignorantes, interrogabunt: Domine, quando te uidimus et haec fecimus tibi? et hic noster scientissimus legis agnoscit quo die, qua hora, quo momento ultimam sedem, ultra quam non sit alia plenissimae sanctitatis, intrabit! Aut forsitan reclamat et loquitur: Crecte mihi haec amentiae, ut non dicamsuperbiae, ingererentur obprobria, si dicerem sine adiutorio hominem posse esse sine peccato ; nunc autem adiutorium Dei, cui nihil difficile, adsero. an tu fortassis Dei adiutorium negas? \' concedo paulisper calumniae tuae, ut, dum quod in te conuincere uolo in me uidear detegere, inueniamur simul et ego in mei defensione purgatior et tu
Abbreviated transcription (Latin):
debatur breuiter. rursumq ex ocłis tolle¬
batur. In alto̾ aũt tauta familiaritas erat
⁊ per seuerantia ut cũ eis pariter uesceret
Unde ⁊ paulus apłs refert cũ quĩgentis
simul apparuisse discipulis.⁊ in iohanne
legimus qd piscantib aplis in lutore ste¬
terit. ⁊ partem assi piscis fauũq comede¬
nt q̃ uere resurrectionis iuiditia sunt. In
herłm autem nichil horũ fecisse narrat᷑.¬

Expanded text:
debatur breui rursumque ex oculis tolledebatur breui rursumque ex oculis tollebatur, in altero autem tanta familiaritas erat et perseuerantia, ut cum eis pariter uesceretur. unde et Paulus apostolus refert eum quingentis simul apparuisse discipulis et in Iohanne legimus, quod piscantibus apostolis in litore steterit et partem assi piscis fauumque comederit, quae uerae resurrectionis indicia sunt. in Hierusalem autem nihil horum fecisse narrat
Abbreviated transcription (Latin):
ueret lapidem. s postqͣm dñs resurrexit
hora qua ipse uoluerat. ⁊ q̃ nulli morta¬
lium cognita est. idicasse qd̃ factũ est.
⁊ sepulchrum nacuũ reuolutõne lapi¬
dis ⁊ sui ostendisse presentiam. q̃ om̃ia
uidebant splendente facie ip̃ius ⁊ horro
rum fulgoris clautate uincente.
Uomodo math̾s scribit Al¬
⁊ marchus quod mandatũ sit apħs¬
per mulieres ut p̃cederent saluatorem
in galileam. ⁊ ibi eũ uiderent. lucas au
insum ẽẽ conmemorant. Aliud est uu¬
decim se offerre discipulis qui propter
metum uideorũ absconditi erant. qnͣ¬
do ad eos clausus in gressus ẽ ianuis
⁊ putantib q uod iuderetur in spũ ma¬
mus ⁊ latus obtulit clauis ⁊ lancea
uulneratum. Aliud qͣndo scdm̃ lucam
prebuit se eis in multis argumentis
ꝑ dies quadraginta apparens eis. ⁊ lo¬
quens de regno dei. ⁊ conuescens p̃cepit
eis a iherosolimis ne descederent sed¬
tero enim proconsolatõne dimentium ui¬

Expanded text:
ueret lapidem, sed, postquam dominus resurrexerit ueret lapidem, sed, postquam dominus resurrexerit hora, qua ipse uoluerat et quae nulli mortalium cognita est, indicasse, quod factum est, et sepulchrum uacuum reuolutione lapidis et sui ostendisse praesentiam. quae omnia uidebantur splendente facie ipsius et horrorem tenebrarum fulgoris claritate uincente. Quomodo Matheus scribit et Marcper mulieres ut praecederent Jesum in Galilaeam, et ibi eum viderent: Lucas auuisum esse commemorant? — Aliud est undecim se offerre discipulis, qui propter metum Iudaeorum absconditi erant, quando ad eos clausis ingressus est ianuis et putantibus, quod uideretur in spiritu, manus et latus obtulit clauis et lancea uulneratum, aliud, quando secundum Lucam praebuit se eis in multis ar gumentis per dies quadraginta apparens eis et loquens de regno dei et conuescens praecepit eis, ab Hierosolymis ne discedtero enim 2 pro consolatione mentium uidebatur et ui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uestiment um eius sicut nix. Pre
timore aũt eius exterriti sunt custo¬
des ⁊ facti sunt uelut mortui. Qui
aũt fuerant tanto timore per terri¬
ti ut mortui putarentur. aut dimi¬
sisse sepulchrum ⁊ fugisse credendi
torpusse ut nõ dicam uiros sed nec
mulierculas quidem sepulchrũ intͤ¬
re cupientes auderent prohilere. Magrꝰ
eñĩ timor eos exterruerat. uidentes lapi¬
dem reuolunim ⁊ terremotũ factum ñ
more solito s magnũ qui cuncta concu¬
teret ⁊ euersionem terre funditus mi¬
naretur angłm qͦq dei descendisse de ce¬
lo. tam claro uultu nõ ut lampadã hu
mano lumine ⁊ arte succendam sed fui¬
gul imitaretur celi quo illustrantur
om̃ia. Unde ⁊̃ intenebris uidere potue¬
runt. Itaq libere introeunt. Uenerat
enĩ maria magdalene q̃ eis nũtiauerat
lapidem reuolutum ⁊ corpus dñi de mo¬
numento ẽẽ sublatum. Angł̾m aute
non putemus io circo uenisse ut aperi¬
ret sepulchrũ dño resurgenti. ⁊ reuol¬

Expanded text:
ius sicut nix. prae timore autem eius exterriti sunt custodes et facti sunt uelut mortui. qui igitur fuerant tanto timore perterriti, ut mortui putarentur, aut dimisisse sepulchrum et fugisse credendi torpuisse, ut non dicam uiros, sed nec mulierculas quidem sepulchrum intre cupientes auderent prohibere. magnus enim timor eos exterruerat uidentes lapidem reuolutum et terrae motum factum non ex more solito, sed magnum, qui cuncta concuteret et euersionem terrae funditus minaretur, angelum quoque dei descendisse de caelo tam claro uultu, ut non lampadas et 1 humana lumen arte succensum, sed fulgur imitaretur caeli, quo inlustrantur omnia. unde et in tenebris uidere potuerunt. itaque libere introeunt; uenerat enim Maria Magdalene, quae eis nuntiauerat lapidem reuolutum et corpus domini de monumento esse sublatum. angelum autem non putemus idcirco uenisse, ut aperiret sepulchrum domino resurgenti et reuol
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ obscandalum eorũ qui de uideis credi¬
derant legis extercuerint cerimoni
dñs ut fleret eam. ⁊ plangeret ⁊¬
pendens incruce loqueretur. Pater
ignosce eis. quod enĩ facuit nesci
mit. Itaq impetrauit qd̃ petierat
Multaq statim de uideis milia cre¬
diderunt. ⁊ usq ad quadragesimũ
scdm̃ annũ datum est tempus pe¬
nitentie. Post qͦs ꝑseuerantib uł¬
in blasphemiam egtessi sunt duo¬
ursi de silius gentiũ romanorũ. uespasia¬
nus. ⁊ titus ⁊ blasphemantes pueros
ascendentiq u̾bo eliseo in domũ dei hoc
eñi interpretatur bethel uoce consona
illudentes int̾fecerunt atq lacerauem̃t.
Et ex eo tempore. iherłm nõ appellatur
ciuitas scã s ⁊ sc̃ĩtatem ⁊ pristinũ nomẽ
amitens spũalr uocatur sodoma ⁊ egyp¬
tus ut edificet᷑ pro ea noua ciuitas qmͣ
fluminis impetus letificat. equa media
egreditur fons qui totuis orbis amari¬
tudinem mitigauit ut miserabilis isrł

Expanded text:
et ob scandalum eorum, qui de Iudaeis crediet ob scandalum eorum, qui de Iudaeis crediderant, legis exercuerint caerimonialem dominus, ut fleret eam et plangeret et pendens in cruce loqueretur: pater, ignosce eis; quod enim faciunt. nesciunt n t. itaque impetrauit, quod petierat, multaque statim de Iudaeis milia crediderunt et usque ad quadragesimum secundum annum datum est tempus paenitentiae, post quos perseuerantibsphemia egressi sunt duoursi de siluis gentium Romanorum, Uespasianus et Titus, et blasphemantes pueros ascendentique uero Heliseo in domum dei — hoc enim interpretatur Bethel — uoce consona inludentes interfecerunt atque lacerauerunt et ex eo tempore Hierusalem non appellatur ciuitas sancta, sed et sanctitatem et pristinum nomen amittens spiritaliter uocatur Sodoma et Aegyptus, ut aedificetur pro ea noua ciuitas, quam fluminis impetus laetificat et de cuius medio egreditur fons, qui totius orbis amaritudinem mitigauit, ut miserabilis Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
tib ut ab oriente ⁊ occidente ueniant
⁊ recunbant cũ abraham ysaac ⁊ ia¬
cob. Et petre scisse sunt. dura corda gẽ¬
tilium. siue petre uniu̾sa naticinia
propharũ. qui ⁊ ip̃i apetra xp̃o cũ apłis
petre uocabulum susceperunt ut qͥc¬
quid in eis duro legis uelamine clau¬
debatur scissum pater ⁊ gentib. Mo¬
nuenta quoq de quib scriptum ẽ.
Uos estis sepulchra extrinsecus de¬
ablata q̃ intus plena sunt ossibus
mortuorum. ideo sunt aperta ut egre¬
derentur de his qui pͥus in fidelitate
mortui erant. ⁊ cũ resurgente xp̃o at¬
q iuente uiuerent ⁊ in grederent᷑
celestem iherłm ⁊ haberent muni¬
cipatum neqͣq in terra s in celo mo¬
rientesq cũ terreno adam. resurgẽt
cũ adam celesti. Porro scdm litterã
nulli iuolentum ẽẽ uideatur mor¬
tuo saluatore appellari iherłm scãm
ciuitatem cũ usq ad destructõnem e¬
is semper aplĩ templũ ingressi sint

Expanded text:
tibus, ut ab oriente et occidente ueniant tibus, ut ab oriente et occidente ueniant et recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob. et petrae scissae sunt: dura corda gentilium; siue petrae uniuersa uaticinia prophetarum, qui et ipsi a petra Christo cum apostolis petrae uocabulum susceperunt, ut, quicquid in eis duro legis uelamine . claudebatur, scissum pateret gentibus. monumenta quoque, de quibus scriptum est: uos estis sepulchra extrinsecus dealbata, quae intus plena sunt ossibus mortuorum, ideo sunt aperta, ut egrederentur de his, qui prius in fidelitate mortui erant, et cum resurgente Christo atque uiuente uiuerent et ingrederentur caelestem Hierusalem et haberent municipatum nequaquam in terra, sed in caelo, morientesque cum terreno Adam resurgerent cum Adam caelesti. porro secundum litteram nulli uiolentum esse uideatur mortuo saluatore appellari Hierusalem sanctam ciuitatem, cum usque ad destructionem eius semper apostoli templum ingressi sint
Abbreviated transcription (Latin):
rat hẏstoria usq ad consummatõnẽ
mundi. Et querendum qđ̵ uelum tẽ¬
pli scissum sit: ext̾i̾us an interius:.
Michi uidetur in passione dm̃i illud
uelum ẽẽ scissum qd̃ ⁊ in tabernaculo
⁊ in templo foris positum fuit. ⁊ ppel¬
labatur exterius quia nũc ex parte ui¬
demus ⁊ exparte cognoscimus. Cum
aũt ueni̾t qd̾ ꝑfectum est tunc etiã
uelum interius dirumpendum est
ut om̃ia q̃ nunc abscondita sunt. do¬
mus dei sacramenta uideamus. quid
significent duo cherubin quid oracu
lum quid uas aureum in quo mania
reconditum fuit. Nunc enĩ per spe¬
culum uidemus in enignate ⁊ cum
hystorie nobis nelum scissum sit ⁊
in grediamur atrium dĩ tamen secre¬
ta eins ⁊ uniu̾sa misteria q̃ in celesti
i herłm clausa retinentur scire non pos
sumus. Igit̾ inpassione dñi terra mota
est uixta illud qd̾ scriptũ est in aggeo:
ad huc semel ego mouebo celum ⁊ ter¬
ram. ⁊ ueniet desideratus cunctis gen¬

Expanded text:
rat historia, usque ad consummationem rat historia, usque ad consummationem mundi. et quaerendum, quod uelum templi scissum sit, exterius an interius; mihique uidetur in passione domini illud uelum esse conscissum, quod et in tabernaculo et in templo foris positum fuit et appellabatur exterius, quia nunc ex parte uidemus et ex parte cognoscimus; cum autem uenerit, quod perfectum est, tunc etiam uelum interius disrumpendum, ut omnia, quae nunc nobis abscondita sunt, domus dei sacramenta uideamus: quid siglum, quid vas aureum, in quo manna reconditum fuit. Nunc enim per speculum videmus in imagine, et cum historiae nobis velum scissum sit, et ingrediamur atrium Dei, tamen secreta ejus et universa mysteria, quae coelesti Hierusalem clausa retinentur, scire non psumus. Igitur in passione Domini terra commota est, juxta illud quod scriptum est in Aggaeo; Adhuc semel, et ego movebo coelum et terram et ueniet desideratus cunctis gen
Abbreviated transcription (Latin):
quid mota est. pendentem dñm suũ ferre
non sustinens. ⁊ petre scisse sunt ut in¬
dicarent duritiam iudeorum qui presen¬
tem di filiũ in telligere uoluerũt. Et
monumenta aperta suntin signum fu¬
ture resurrectionis. multaq scõrum
corpora exeuntia de sepulchris uenerũt
in scãm cuitatem. ⁊ apparuerunt mul¬
tis. Scãm ciuitatem iherosolimam de¬
bemus accipere ad distinctõnem om̃im
cuutatom. q̃ tunc idolis sermebant.
Inhac enĩ sola fuerat templum ⁊ uniꝰ
dei cultus ⁊ uera religio. Et nõ om̃ib
apparuerunt sed multis. qui resurgen¬
tem dnm̃ susceperunt. Deinde iuxta
scissum est in duas ꝑtes. a summo usq
deorsum. ⁊ om̃ia legis sunt reuelata
mistĩa ut q̃ prius recundita teneban¬
tur uniu̾sis gentib proderentur. In
duas aut̃ ꝑtes. in uetus ⁊ nouũ testa¬
mentum. Et asummo usq deorsum.
ab initio mũdi qͣndo homo conditus
est ⁊ reliqua q̃ facta in medio sacca nar¬

Expanded text:
quit, mota est — pendentem dominum suum ferre quit, mota est — pendentem dominum suum ferre non sustinens — et petrae scissae sunt — ut indicarent duritiam Iudaeorum, qui praesentem dei filium intellegere noluerunt — et monumenta aperta sunt — in signum futurae resurrectionis — multaque sanctorum corpora exeuntia de sepulchris uenerunt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. sanctam ciuitatem Hierosolymam debemus accipere ad distinctionem omnium ciuitatum, quae tunc idolis seruiebant; in hac enim sola fuit templum et unius dei cultus et uera religio. et non omnibus apparuerunt, sed multis, qui resurgentem dominum susceperunt. Dein iuxta cissum sit in duas partes a summo usque deorsum et omnia legis reuelata mysteria, ut, quae prius recondita tenebantur, uniuersis gentibus proderentur. in duas autem partes, in uetus et nouum instrumentum, et a summo usque deorsum, ab initio mundi, quando homo conditus est et reliqua, quae facta in medio sacra nar
Abbreviated transcription (Latin):
na. emisit spm̃. ⁊ uelum templi scissum
est iuduas ꝑtes a summo usq deorsum.
⁊ terra mota est. ⁊ petre scisce sũt. ⁊ mo¬
numenta aperta sunt.⁊ multa corpora
sc̃orum qui dormierant surrexerunt. ⁊ ex¬
euntes demonumentis post resurrectõnẽ
eius uenerunt in scãm cuutatem iherlm¬
⁊ apparuerunt multis. Et de hoc loco in
cisdem conmentariis disseruunus. prim̃¬
q dicendum qd̃ diuine potentie iuditiũ
sit ponere animam qͣnͣdo uoluerit. ⁊ rur¬
sum accipere eam. Deniq centurio audi¬
ens eum dicere ad patrem. In manꝰ tuas
cõmendo spm̃ meũ. ⁊ stati sponte spm̃
dimisisse conmotus signi magnitudine
ait. uere dei filius erat iste. Uelum quo¬
ꝙ templi scissum est induas ꝑtes ut cõ¬
pleretur id qd̃ refert iosephus presides
templi dixisse uirtutes transeamus ex
his sedib. In ewangłio aut̃ qd̾ hebraicis
licteris scriptum est. legimus nõ uelũ
templi scissum s superluminare templi
mire magnitudiuis corruisse. Terra in¬

Expanded text:
. Et ecce velum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum, & terra mota est: & petrae scissae sunt, 52. & monumenta aperta sunt: & multa Corpora Sanctorum, qui dormierant, surrexerunt. Si Cheuntes de monumentis post resurrectionem eius uener unt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. — Et\' de hoc loco in isdem commentariis disseruimus. primumque dicendum, quod diuinae potentiae indicium sit ponere animam, quando uoluerit, et rursum accipere eam. denique centurio uidens eum dixisse ad patrem: in manus tuas commendo spiritum meum et statim sponte spiritum dimisisse commotus signi magnitudine ait: uere dei filius erat iste. uelum quoque templi scissum est in duas partes, ut conpleretur id, quod refert Iosephus praesides templi dixisse uirtutes: \'transeamus ex his sedibus\'. in euangelio autem, quod Hebraicis litteris scriptum est, legimus non uelum templi scissum, sed superliminare templi mirae magnitudinis conruisse. terra, m
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem sonet. multis ueti̾s instru¬
mentis testimoniis probari potest:
Et ne leuenẽ putemus ẽẽ tristitiam
⁊ modicam causam doloris. iungit ⁊¬
pellat. ⁊ fc̃ẽs iuxta carnem in spũ a
se ostendit alienos. Quorũ est inqͥt
altaui. nũc dicit filii alieni mentiti
sunt mͥ. Et quorũ głi̾a. ut de cũctis
gentib eligerentur inpeculiarem
populum d̾i. Et quorũ testamẽta unũ
in litera alterũ in spũ. ut qui pͥus in
carne seruierant cerimoniis legis abo¬
lite. postea seruirẽt̃ in spũ mandatis
ewangłii sempiterni. Et legislatio
ad utrumq respondet. ⁊ noui ⁊ uetis
test amenti. Et cultus. id est uerare¬
ligio. Os promissiones. ut quicquid
repromissum est patrib compleret᷑
in filiis. Et qd̾ om̃ib maius est. ex
quib xp̃c de Maria generatus est uirꝰ¬
gine. Et ut sciremus quis iste sit
xp̃e. causas doloris sui uno sermone ꝯ¬
prehendit qui est super omĩa bene¬

Expanded text:
occisionem sonet, multis ueteris instruoccisionem sonet, multis ueteris instrumenti testimoniis probari potest. et ne leuem putemus esse tristitiam et modicam causam doloris, iungit et pellat et fratres iuxta carnem, in spiritu a se ostendit alienos. quorum est, inquialtaui, nunc dicit: filii alieni mentiti sunt mihi. et quorum gloria, utde cunctis gentibus eligerentur in peculiarem populum dei. et quorum testamenta, unum in littera, alterum in spiritu, ut, qui prius in carne seruierant caerimoniis legis abolitae, postea seruirent in spiritu mandatis euangelii sempiterni. et legislatio ad utrumque respondet: et noui et ueteris testamenti. et cultus, id est uera religio. et repromissiones, ut, quicquid repromissum est patribus, conpleretur in filiis. et — quod omnibus maius est — ex quibus Christus, de Maria generatus uirgine. et ut sciremus, quis iste sit Christus, causas doloris sui uno sermone conprehendit: qui est super omnia deus bene
Abbreviated transcription (Latin):
suũ dimiitite. Si aũt nõ uis dele me de
lbro tuo quem scripsisti. perspiciemus
eundem ⁊ moysi ⁊ pauli erga creditũ sibi
gregem affectum. Pastor eñi bonus po¬
nt animam suam pro ouib. Mercena¬
rius aut̃ cum uiderit lupum uementẽ
fugit. quia nõ sunt eius oues. Et hoc
Qui enim delentur de libro iuuenti¬
um.⁊ cum uistis non scribentur. Ana¬
th̾a fuit a dño. Si mulq cerne aplm̃
quante caritatis in xp̃o sit. ut pro illo
cupiat mori ⁊ solus perire. dum modo
om̃e ĩtullum credat hominũ genus:
Perire aũt nõ in ꝑpetuũ s in presentiaꝵ
Qui enĩ perdiderit animam suam pro
xp̃o saluam eam facit. Unde ⁊ de quadra¬
gesumo tertio psalmo assumit exem¬
plum. Qm̃ ꝓpt̾ te mortificamur to¬
tadie. reputati sumus ut oues occisio¬
nis. Wlt ergo apls perire perire incar:¬
ne. ut alii saluentur inspũ: sunm san¬
guinẽ fundere ut multorũ anime cõ¬
seruent᷑. Quod aũt anatha int̾dum

Expanded text:
suum, dimitte; sin autem non uis, dele me de suum, dimitte; sin autem non uis, dele me de libro tuo, quem scripsisti, perspiciemus eundem et Moysi et Pauli erga creditum sibi gregem affectum. pastor enim bonus ponit animam suam pro ouibus, mercennarius autem, cum uiderit lupum uenientem, fugit, quia non sunt eius oues. et hoc Qui enim delentur de libro viventium et cum iustis non scribuntur, anathema fiunt a domino. simulque cerne apostolum, quantae caritatis in Christo sit, ut pro illo cupiat mori et solus perire, dum modo omne in illum credat hominum genus, perire autem non in perpetuum, sed inpraesentiarum. qui enim perdiderit animam suam pro Christo, saluam eam facit. unde et de quadragesimo tertio psalmo adsumit exemplum: quoniam propter te mortificamur tota die, reputati sumus ut oues occisionis. uult ergo apostolus perire in carne, ut alii saluentur in spiritu, suum sanguinem fundere, ut multorum animae conseruentur. quod autem anathema interdum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ut nec metu mortis. nec spe uite. necꝑ
secutõne nec fame. nec miditate. nec ꝑicło
noc gladio. possit separari a caritate xpisti
⁊ si angłi quoq ⁊̃ potestates. ⁊ uł presen¬
tia uł futura. ⁊ omnes celorũ fortitudĩes
⁊ excelsa pariter ac profunda. ⁊ uniu̾sa
simul ei citatura ingruat. quod nequaqũa
potest fieri. tamen nõ separetur. acaritate
ta mutatio. immo maudita prudentia ut
pro caritate xp̃i nolit habere xp̃m: Et ne
ei forsitan non ccedamus. iurat ⁊ confir¬
mat in xp̃o.⁊ conscientie sue testem inuo¬
cat spm̃ scm̃ se habere tristitiam. nõ leuẽ¬
⁊ non fortuitam. s magna. ⁊ incredi¬
bilem ⁊ habere dolorem in corde. nõ qui
ad horam pungat ⁊ transeat sed qui iugi¬
ter in corde ꝑmaneat. Quo tendit ista
tristicia: Ad quid proficit incessabilis
alii salui fiant. Sed si cõsideremus mo¬
ysi uctem rogantis dñi. propopło uideoꝵ
atq dicentis. Si dimittitis eis peccatũ

Expanded text:
tis, ut nec metu mortis, nec spe vitae, nec persecutione, nec fame, nec nuditate, nec periculo, nec gladio, possit separari a caritate ejus;  si angeli quoque et potestates et uel praesentia uel futura et omnes caelorum fortitudines et excelsa pariter ac profunda et uniuersa simul creatura ei ingruat — quod nequaquam potest fieri —, tamen non separetur a caritate ta mutatio, immo inaudita prudentia, ut pro caritate Christi nolit habere Christum? et ne ei forsitan non credamus, iurat et connrmat in Christo et conscientiae suae testem inuocat spiritum sanctum, se habere tristitiam non leuem et fortuitam sed magnam et incredibilem et habere dolorem in corde, non qui ad horam pungat et transeat, sed qui iugiter in corde permaneat. quo tendit ista tristitia ? ad quid proficit incessabilis alii salui fiant. sed si consideremus Moysi uocem rogantis deum pro populo Iudaeorum atque dicentis: si dimittis eis peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ patres. ex quib est xp̃e uxta car¬
nem. qui ẽ semper om̃ia deus bñdictꝰ
in scła. AMeNI. Neuera ualida ques¬
tio ẽ. quomodo apłs qui supra dixerat
Quis nos seꝑabit acaritate xp̃i. tribu¬
latõ. anangustia. an ꝑsecutio. an fa¬
mes. an nudutas. an ꝑiculum. an gla

Expanded text:
quorum patres, ex quibus est Christus iuxta carnem, qui est super om- nia deus benedictus in saecula, amen2 — Re uera ualida quaestio, quomodo apostolus, qui supra dixerat: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio an angustia an persecutio an fames an nuditas an periculum
Abbreviated transcription (Latin):
Hatr̃e señe cũ nauicula ⁊ rete dimit¬
tunt: publicanus atheloneo surgit
⁊ sequitur saluatorem. Uolens disci¬
pulus reu̾ti domũ ⁊ sius antea renũ¬
tiare magistri uoce prohibetur. Sepul¬
tura nõ datur patͥ: ⁊ pietaͬs genus ẽ
impiũ eẽ pro dño. Nos quia serica
ueste nõ utimur mõachi iudicamur
quia ebrii nõ sumus. nͨ cachmino ora
dissoliumus continẽtes uocam᷑ ⁊ tris¬
tes. Situnica nõ canduerit. statim il¬
lud detruuio impostor ⁊ grecus est ca¬
uillantur. Uafri ora licet ⁊ pingui eqͣ¬
liculo farsos circũferant homĩes. ble¬
silla nr̃a ridebit nec dignabitur eloqͣ¬
tium ranarũ audire conuitia. cum
dñs eius dictus sit belzebub.

Expanded text:
patrem senem cum nauicula et rete dimitpatrem senem cum nauicula et rete dimittunt; publicanus a teloneo surgit et sequitur saluatorem; uolens discipulus reuerti domum et suis ante renuntiare magistri uoce prohibetur; sepultura non datur patri et pietatis genus est inpium esse pro domino. nos, quia serica ueste non utimur, monachi iudicamur, quia ebrii non sumus nec cachinno ora dissoluimus, continentes uocamur et tristes. si tunica non canduerit, statim illud e triuio: \'inpostor et Graecus est\'. cauillentur uafriora licet et pingui aqualiculo farsos circumferant homines: Blesilla nostra ridebit nec dignabitur loquacium ranarum audire conuicia, cum dominus eius dictus sit Beelzebub.