comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾antes sua deformitas t᷑pet. Dem̃ uid̾e debuit ori¬
genes ⁊ qͥcumq ita sapiunt. si ħ opimo u̾a ẽẽt.
mundum iõ factum ut am̃ę ꝓ m̾̃itis peccõꝵ suoꝵ
tãqͣm ergastula quibꝰ penalit̾ includerent᷑ corp̃ra
acciꝑent suꝑiora ⁊ leuiora quȩ minus inferiora uͦ
⁊ gͣniora quȩ ampliꝰ peccauer̃. demones quibꝰ det̾iꝰ
nicħ ẽ. t̾rena corp̃ra quibꝰ inferus ⁊ grauiꝰ ncħ ẽ.
potiꝰ qͣm homines. ⁊ ut̃ bonos hr̃e debuisse. Nẽ u̾o
ut intellige̾mus am̃aꝵ m̾ita nõ qͣlitatibꝰ corpoꝵ ẽȩ
pensanda. aeriũ pessimꝰ demor. hõ aut̃ ⁊ nc̃ licet
malꝰ longe minoris mitiorisq malicie.⁊ certȩ ante
pecem tñ luteũ corpꝰ accep̃. Qd aut̃ stultiꝰ dici pot̃
qͣm istum solẽ ut in uno mundo unꝰ ẽẽt. nõ decori
pulcͥtudinis uł etiam saluti rerum corꝑaliũ cõsu.¬
luisse artificẽ dm̃. s hoc potius euenisse qr una aĩa
sic peccauerat ut tali corpr̃i m̾eret᷑ includi : Ac ꝑħ

Expanded text:
sideratos sua deformitas turpet. Deinde videre debuit Origenes, et quicunque ita sapiunt, si haec opinio vera esset, mundum ideo factum ut animae pro meritis peccatorum suorum tanquam ergastula quibus poenaliter includerentur corpora acciperent, superiora et leviora quae minus, inferiora vero et graviora quae amplius peccaverunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius m homines etiam bonos habere debuisse. Nunc vero ut intelligeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem et nunc licet malus, longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest quam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evenisse, quia una anima sic peccaverat, ut tali corpore mereretur includi? Ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ inferens: ⁊ uidit ds̃ omĩa quȩ fec̃ ⁊ ecce bona
ualde. nillam aliã causam faciendi mundi intel¬
ligi uoluit. nisi ut bona fierent a bono dõ. uͥ si ne¬
mo peccass. tantũmꝰ nat̾is bonis eẽt mundꝰ ornatꝰ
⁊ plenꝰ. & qr pecẽm ẽ. ñ iõ cuncta sunt impleta pec¬
ettis. cum bonoꝵ longe maior mimerꝰ in celestibꝰ
sue nat᷑e ordinẽ seruet. Nec mala uoluntas qr nat᷑e
ordinẽ seruare noluit. iõ usti dĩ leges omĩa bñ
ordimantis esfugit. qm̃ fic pictura cũ colore igro¬

Expanded text:
omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono deo. ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt impleta peccatis, cum bonorum maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec. mala uoluntas quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti dei leges omnia bene ordinantis effugit; q
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ȩtiam qͥdam qui unũ nob̾cum credunt omĩi
rerũ eẽ pͥncipium. nullãq nat᷑am quȩ nõ ẽ qd̾ ds̃
ẽ. nͥ ab illo conditore ẽẽ posse. noluer̃ tñ istã causã
fabricandi mundi tam bonã ac simplicẽ bene ac
simplicit̾ crede. ut d̾s bonus cond̾et bona. ⁊ eẽnt pꝰ
d̾m quȩ non ȩẽnt qd̾ ds ẽ. bona tam̃ quȩ ñ fac̾et
nͥ bonus ds̃. s amãs dicunt non quidẽ partes dĩ
s. factas a dõ peccasse a conditore recedendo. ⁊ diu̾siᷤ
sa corpora qͣsi uincła meruisse.⁊ hc̃ ẽẽ mundũ. eãq¬
causam mundi fuisse faciendi nõ ut condent᷑ bona.
s ut mala cohib̾ent᷑. Hinc origenes uire culpat᷑.
in libris enim quos appellat ꝑiarchon .i. de pͥnci
hominem in eccłiasticis lit̾tis tam doctum. ⁊ ex̾ci¬
tatum non attendisse pͥmum. qͣm ħ eẽt ꝯtrarium
sẽpture hꝰ tante auctoritatis intentioni. quȩ ꝑ oĩa
oꝑa dĩ subiungens ⁊ uidit ds̃ qr bonum ẽ. cõpletisq

Expanded text:
quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ullamque naturam, quae non est quod Deus est, nisi ab illo conditore esse non posse; noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona, et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen quae non faceret nisi bonus Deus. Sed animas dicunt, non quidem partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore recedendo; et diversis rsa corpora quasi vinccausam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. Hinc Origenes jure culpatur; in libris enim quos appellat περὶ Ἀρχῶν, id est de hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non attendisse, primum, quam hoc esset contrarium Scripturae hujus tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subjungens
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rȩ ac maris omiũq gignentium quę radicibꝰ eõ¬
tinuata sunt t̾rȩ. dies t̾enus. Cũ in cognitione lu¬
minariũ maioris ac minoris omĩũq sẏđii. dies qͣrꝰ
Cum incognitione omĩũ ex aqͥs aĩaliũ natatiliũ a

Expanded text:
terrae ac maris, omniumque gignentium quae radicibus conterrae ac maris, omniumque gignentium quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium majoris et minoris, omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium na
Abbreviated transcription (Latin):
mane aliquatenꝰ congruent̾ intellige̾ ualeamꝰ.
qm̃ scientia creaturȩ in comparatione scientie
creatoris quodãmͦ uesꝑascit. itẽ lucescit. ⁊ mane
fit. cum ⁊ ipsa refertur ad laudem dilectionẽq
creatoris nec in noctẽ uergit᷑. uͥ nõ creator creat᷑e
dilectione relinquit᷑. Deniq scͥptura cum illos
dies dimimeraret exordine nusqͣm int̾posuit
uocabulum noctis. Nõ enĩ ait alicubi facta ẽ
noc. s facta ẽ uesꝑa ⁊ factum ẽ mane dies unꝰ.
ita dies scds.⁊ cęt̾i. Cognitio quippe creat᷑e in se
ipsa decoloratior ẽ. ut ita dicam. qͣm cũ in dĩ sa¬
pientia cognoscit᷑. ułut in arte qua facta ẽ. Iõ
uesꝑa qͣm nox congruentiꝰ dici pot̾. Quȩ tñ ut
dixi cum ad laudandum ⁊ ad amandũ refert᷑
creatorẽ. reciurit in mane. ⁊ ħ eum fac̃ incogni¬
tione sui ipsiꝰ dies unus ẽ. Cum in cognitione
firmam̃ti qd int̾ aquas inferiores ⁊ suꝑiores
cȩlum appellatum ẽ. dies scd̾s. Cũ in cognitione

Expanded text:
ualeamus. Quoniam scientia creaturae in conparationem scientiae Creatoris quodam modo uesperascit, itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem uergitur, ubi non Creator creaturae dilectione relinquitur. Denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis. Non enim ait alicubi: Facta est nox; sed: Facta est uespera et factum est mane dies unus. Ita dies secundus et ceteri. Cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in Dei sapientia cognoscitur, uelut in arte qua facta est. Ideo uespera quam nox congruentius dici potest; quae tamen, ut dixi, cum ad laudandum et ad amandum refertur Creatorem, recurrit in mane. Et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatum
Abbreviated transcription (Latin):
mam̃to qͣrto die facta sunt sẏd̾a. Nimirũ si ad isto¬
rum dieꝵ oꝑa dĩ ꝑtinent angłi. ipsi sunt illa
luac quȩ diei nomen accep̃. Cuiꝰ unitas ut cõm̃da¬
ret᷑. nõ ẽ dictꝰ dies pͥmus. s dies unus. Nec alius
ẽ dies scd̾s. aut t̾eiꝰ aut cęt̾i. s idem ipse unꝰ ad
implendum senariũ uł septenariũ numeꝵ re¬
petitus ẽ. ꝓpt̾ senariã ⁊ septenariã cognitionẽ.
Cum enĩ dix̃ ds̃. fiat lux. ⁊ facta ẽ luxe. si recte in¬
in hac kice creatio intelligit᷑ angłoꝵ ꝓfecto facti s̃
participes lucis ȩt̾nȩ. quod ẽ in cõmutabił ipsa
sapĩa dĩ ꝑ qͣm facta sunt omĩa. quẽ dicimꝰ uni¬
genitum dĩ filium ut ea luce illuminati qua
creati fierent lux ⁊ uocarentur dies. participatione
incõmutabił lucis ⁊ diei. qd̃ ẽ u̾bum dĩ. ꝑ quod
⁊ ipsi ⁊ omĩa facta sunt. Lum̃ quippe dĩ ueꝵ. qd̾

Expanded text:
mamento quarto die facta sunt sidera. Nimirum ergo si ad istomamento quarto die facta sunt sidera. Nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux, quae diei nomen accepit. cuius unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius est dies secundus aut tertius aut ceteri; sed idem ipse unus ad inplendum senarium uel septenarium numerum repetitus est propter senariam uel septenariam cognitionem; Cum enim dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux; si recte in hac luce creatio intelligitur Angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum dei filium, ut ea luce inluminati, qua creati, fierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. lumen quipp
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam ħ aꝑtissime a dõ factos ẽẽ angłos diuinitus
dictum ẽ. cum eis int̾ cęt̾a cȩlestia cõmemoratis.
infert᷑ ad omĩa ipsȩ dix̃ ⁊ facta sunt. Quis porro
andebit opinari pꝰ omĩa ista quę sex diebꝰ enu¬
merata sunt angłos factos: S ⁊ si quisqͣm ita de¬
sipit. redarguit istam uanitatem illa scͥptura pariꝰ
auctoritatis. uͥ ds dic̃. Quando facta sunt syd̾a.
laudauer̃ me uocem magna om̃s angłi mi. Iã gͦ¬
erant angłi qnõ facta sunt sid̾a. facta sunt aut̃
quarto die. Numquid nam gͦ die t̾rio factos ẽẽ
dicemus: absit. In ꝓmptũ ẽ enĩ. quid in illo die fac¬
tum sit. Ab aquis utiq t̾ra discreta ẽ.⁊ distinctaᷤᷤ
sui gen̾is species duo ista elem̃̾ta sumpser̃ ⁊ ꝓdux̃
t̾ra quicquid ei radicitꝰ inheret. Numquid nã scđ̃o:
ne ħ qͥdẽ. T̃c̃ enĩ firmam̃tũ factum ẽ int̾ aquas
suꝑiores ⁊ inferiores. cęlumq appellatũ ẽ. In fir¬

Expanded text:
Etiam hic apertissime a Deo factos esse angelos diuinitus dictum est. cum eis inter cetera caelestia commemoratis infertur ad omnia: Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? Sed etsi quisquam ita desipit, redarguit istam uanitatem illa scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angerant Angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promptu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utique terra discreta est, et distinctas sui generis species duo ista elementa sumpserunt, et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem: tunc enim firmamentum factum est inter aquas superiores et inferiores caelumque appellatum est; in quo fir
Abbreviated transcription (Latin):
dere. qui ꝑtiñent non ad ipsum hominem. s ad ea
quȩ sunt hominis. sicuti ẽ uictus atq uestitus.
⁊ quecumq alia huic uitȩ sunt necessaria. osten¬
dens in om̃ibꝰ quid sit cuiusq minus.⁊ ꝓpt̾ quid
cuiq debeat supplicari. In qua uniu̾sa diligentia.
nullos demonstrauit uł nominauit dõs. a quibus
istum hominem ciuilẽ theologiam tam diligent᷑
exponendo ⁊ aꝑiendo. eamq illi fabulosȩ in digne
atq ꝓbrose similem demonstrando atq ipsam fa-¬
bulosam partem ẽe huius satis euident̃ a ocendo.
nõ nisi illi naturali qͣm dicit ad philosophos ꝑtin̾e
in am̃is hominũ moliri locũ ea subtilitate ut fa¬
bulosam rep̾hendat. cuulẽ uero rep̃hende quidem
ñ audeat s. ꝓdendo rep̾hensibilẽ ostendat. atq ita
utraq iudicio recte intelligentium repbata sola
naturalis remaneat eligenda: de qua sus loco in
ad uitorio dĩ ueri. diligentius disserendum ẽ. Libta

Expanded text:
dere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, dere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adqbulosam partem esse hujus satis evidenter docendo, nonnisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, civilem vero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, atque ita utraque judicio recte intelligentium repnaturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est. CA
Abbreviated transcription (Latin):
dheo logiȩ ułut electe ꝓbate. illam theatricam:
abuastam atq repbatam membrũ pardemq fecer.
at eũ sit uniu̾sa t̃pis ⁊ fallax atq in se contineat
com̃ticios ̃os. una pars euis sit in litteris sac̃dotũ.
aita in carminibꝰ poetaꝵ. Utrum ht̃ ⁊ alias par¬
tes alia questio ẽ. Nc̃ ꝓpt̾ diuisionẽ uanonis.
⁊ urbanam ⁊ theatricam theologia ad unam
eauile ꝑtine. satis ut opinor ostendi. Uñ quia s̃
ambȩ simił t᷑pitudinis. ab surditatis. indignita¬
as. falsitatis. absit auiris religiosis ut siue ab hac.
siuȩ ab illa. uita sꝑetur ȩt̾na. Deniq ⁊ ipse uano
cõmemorare ⁊ enuimerare dõs cey a cõceptione hõis
quoꝵ numerus ẽ exorsus a iano. eamq seriẽ ꝑdux̃
usq ad decrepiti hominis mortem.⁊ dos ad ipsum
hominẽ ꝑtinentes clausit ad neniã deam quȩ in-
funeribꝰ senũ cantat᷑. Deiñ cepit dõs alios osten¬

Expanded text:
theologiae uelut electae et probatae illam theatricam theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios osten
Abbreviated transcription (Latin):
cum a carminibꝰ poetaꝵ. ułut res honestas a tur¬
pibꝰ. ueraces a fallacibꝰ gͣues aleuibꝰ. serias alu¬
dieris. appetendas a respuendis. qua poss quasi¬
conent᷑ subtilitate discerñe. Intelligimus qͥd agã
Illam theatricã ⁊ fabulosam theologiam ab ista
eiuili pende nouer̃. ⁊ ei de carminibꝰ poetaꝵ tas
de speculo resultare :⁊ iõ ista exposita qͣm dampil¬
re ñ audent. illã eiꝰ imaginem lib̾iꝰ arguunt es
rep̃hendunt. ut qͥ agnoseunt quid ułuit⁊ ⁊ hal
ipsã faciem euiꝰ illa imago ẽ detestent᷑. Quã cala
dii ipsi tãqͣm in eodem speculo se intuentes. ua
diligunt. ut qui qualesq sint in utͣq melus
uid eantur. Unde ⁊ cultores suos t̾ribilibꝰ iẜ¬
compuler. ut in mundicia theologiȩ fabulose
dicarent. in suis sollem pnitatibꝰ pon̾ent. in ntb
duinis hab̾ent. atq ita ⁊ se ipsos inmundissi¬
mnas sec manifestiꝰ eẽ docuerunt.⁊ huiꝰ urbane

Expanded text:
cum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turcum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possconentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant: illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus iconpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae
Abbreviated transcription (Latin):
afficiuntur. ut ⁊ ille minus moueat᷑: ⁊ illa plus
reluctet᷑ : &̾ certȩ si ad est uirginiensis dea. ut
uirgini z ona soluat᷑. si ad est ds subigus. ut uiro
subigatur. si ad ẽ dea p̃ma. ut subacta ne se cõmo¬
ueatꝰ. compͥmatur. dea ꝑtunda ibi quid facit: Eru¬
bescat eat foras. agat aliquid ⁊ maritus. ualde
inhonestum ẽ ut quod uocatur illa impleat quisq
nisi ille. S forte idõ tołatur. quia dea dr̃ eẽ ñ ds.
Nam si mascłs cred̾et᷑. ⁊ ꝑtundꝰ uocaret᷑. maus contͣ
eum ꝓuxoris pudicitia posceret maritus aucciliũ
qͣm feta cont̃ filuanum. S quid ħ dicam cum ibi
sit ⁊ pͥapꝰ nimiꝰ mascłs. suꝑ cuiꝰ inmanissimũ et
turpissimum fascinũ sed̾e noua nupta iubebat᷑.
more honestissimo ⁊ religiosissimo mat̾naꝵ: E art
adhuc. ⁊ theologiam ciuilẽ a thealogia fabulosa.
urbes. atheatris. templa abscenis. saera pontifi¬

Expanded text:
adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo toleratur, quia dea dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur as domitiꝰ. Ut maneat cum iuro. addit᷑
dea manturna. Quid ultͣ queritur: Parcat᷑ hu¬
mane uerecundiȩ. ꝑagat cet̾a concupiscentia car¬
nis ⁊ sanguinis. ꝓcurato secreto pudoris. Quid im¬
pletur cubiculũ tribu numinũ. qnõ ⁊ paranim¬
phi iñ discedunt: & adħ impletur. ñ ut eorum
psentia cogitata maior sit cura pudicitiȩ. s lit
feminȩ secus infirmi nouitate pauide. illis cooꝑĩ¬
tibus sine ulla difficultate uirginitas auferat᷑.
Adest enim dea uirginiensis.⁊ ds̃ pat̾ subigꝰ. ⁊ dea
mat̾ p̾ma. ⁊ dea ꝑtunda. ⁊ uenꝰ ⁊ pͥapꝰ. Quid ẽ hoc:
Si omnino laborantem in illo oꝑe iurũ ab diis ad¬
inuari oportebat. nõ suffice̾t aliquis unus aut ali
desinat: Si ẽ ulla frons in hominibꝰ. ꝗͣ ñ ẽ in nu¬
minibꝰ. nonne cum credunt coniugati tot das utriq
sexus ẽẽ p̃sentes ⁊ huic oꝑi instantes. ita pudore

Expanded text:
hibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur hibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore
Abbreviated transcription (Latin):
hibi. ne siluans ds̃ ꝑ noctẽ ingrediatur ⁊ uexet.
Eoꝵq custodũ significandoꝵ causas tres homineᷤ
noctu cireuire limina domus. ⁊ pͥmo lim̃ securi
ferire. postea pilo. t̾cio deuenere scopis ut his da¬
tis culte signis d̾s siluanꝰ ꝓhibeat᷑ intrare. q̃ naq
arbores cedunt᷑ ac putantur sine ferro. neq far cõ¬
ficitur sine pilo. neq fruges coaceruant᷑ sine scopiᷤᷤ.
Ab his aut̃ tribus rebus tres nuncupatos dõs. int̾¬
cidona a securis int̾cisione. pilimũ apilo. deuerã
a scopis. quibꝰ diis custodibꝰ cont̃iuim dĩ siluani feta
tanꝗͣ ꝯtͣriis repugnarent. Itane ista ẽ innocentia
doꝵ ista concordia : hȩccinȩ sunt numina sobria¬
urbium. magis ridenda qͣm ludibria theatroꝵ:
Cũ mars ⁊ femina ouingunt᷑. adhibetur ds̃ uiga¬
tinus. Sit hoc ferendum. S domiĩ ẽ ducenda quȩ
nubit. adhibetur᷑ ds domidiicꝰ. Ut in domo sit. ad¬

Expanded text:
hiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, hiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines nferire, postea pilo, tertio devertere scopis; ut his datis culture signis, deus Sylvanus prohibeatur intrare; quod neque arbores ceduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coacervantur sine scopis. Ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos: Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Divertam a scopis, quibus diis custodibus contra vim dei Sylvani feta tanquam contrariis repugnarent. Itane est innocentia deorum, ista concordia? Heccine sunt numina surbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
& ob ħ lib̾o eandem uirilem corporis partẽ intẽplo
poni. femineam lib̾e. Adħ addunt mulieres attri¬
butas lib̾o. ⁊ uinum ꝓpt̾ libidinẽ concitandam.
Sic bachanalia suma celebrabant᷑ insania. uͥ uarro
ipse confitetur abachantibꝰ talia fieri non potuissȩ.
nisi mente cõmota. Hȩc tam̃ pea displicuerunt
senatui saniori. ⁊ ea uissit aufferri. Saltem hic tan¬
hñt in hominum m̃tibꝰ possint. H c̾ce ñ fierent
in theatris. ludunt quippe ibi ñ furiunt. qͣmiuis
dõs hr̃e qui ȩtiam ludis talibꝰ delectentur. simile
sit furoris. Quale aut̃ illud ẽ quod cum religiosũ
a suꝑsticioso ea distincione discernat ut a suꝑsti¬
cioso dicat timeri dos. a religioso aut̃ tantum¬
uereri ut parentes ñ ut hostes timeri. atq om̃s
ita bonos dicat. ut facilius sit eos nocentibꝰ par¬
cere qͣm led̾e quẽqͣm innocentem. tñ mulieri fe¬
tȩ pꝰ partum tres dõs custodes cõmemorat ad¬

Expanded text:
et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tan dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autuereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat ad
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse intelligunt᷑. ⁊ ꝓ unius cuiꝰq uita uł morte sacͣ
eis ⁊ sollempnia constituta hunc enorẽ insinuantibꝰ
firmantibꝰq demoniis. aut certȩ exqualib occasione
inmundissimos sp̃c fallendis humanis m̃tibꝰ urepsisse.
cisa. ꝓpt̾ qd̾̃ eus dicunt ꝓ unius cuiꝰq ꝓpͥo mun̾e sup¬
plicari oportere uñ ñ quidẽ omnia s multa iã dixximꝰ.
nonne scurrilitati mimicȩ qͣm diuine consonant dig¬
nitati : Si duas quisqͣm nutrices adhib̾et in fanti.
quarum una nicħ ȩscam. alt̾a nicħ nͥ potũ daret.
sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas. educã ⁊ poti¬
nam. nempe desiꝑe ⁊ aliquid mimo simile in sua
domo age̾ uid̾etur. Lib̾ũ alib̾am̃to appellatũ uolut̃.
qd̃ mares in coeundo ꝑ eius bñficium emissis semi¬
nibꝰ lib̾entur. hoc idẽ in feminis ag̾e lib̾am qͣm &̾̃
uenerẽ putant. quod ⁊ ipsas ꝑhibeant sem̃ emitt̃e

Expanded text:
fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus fallendis humanis mentibus inrepsisscisa, propter quod eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere;
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ambas in ꝓbandas intelligebant. ⁊ illam scilic
fabulosam ⁊ istam cuilẽ. illam u̾o audebant in ꝓbare.
hanc ñ audebant. illam culpandã ꝓposuer̃. hanc eiꝰ
eliget᷑. s cum illa respuenda intellig̾etur. atq sine
ꝑiculo eorum qui cuulẽ theologiam rep̃hende̾ metue¬
bant. utͣq contempta ea qͣm naturalẽ uocant. apud
meliores animos inueniret locum. Nam ⁊ ciuił ⁊ fa¬
bulosa ambȩ fabulosȩ sunt. ambeq cuules. ambas
inueniet fabulosas. qͥ uanitates ⁊ obscenitates ambaꝵ
prudent̾ inspex̾it. ambas. cuules qͥ scenicos ludos ꝑti¬
nentes ad fabulosam in dõꝵ cuuluĩ festiuitatibꝰ ⁊ in
urbibꝰ diuinis rebus aduerterit. Quomͦ gͥ uitȩ et̾ne
mulac ⁊ sac̾ conuincunt diis fabulosis aꝑtissime reꝓ¬
batis eẽ simillimos formis. etatibꝰ. sexii. habitu. coniu¬
giis gen̾atioribꝰ ritibꝰ: In quibꝰ omibꝰ aut homines

Expanded text:
sunt, ambas inprobandas intellegebant, et illam scilicet sunt, ambas inprobandas intellegebant, et illam scilicet fabulosam et istam ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitaemulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines
Abbreviated transcription (Latin):
moribꝰ uix ht̃ ut̾ tormenta confessionẽ. Deide si isti
saera que soenicis turpitudinibꝰ comuncunt᷑ et fediora.
hinc exeusantur atq purgantur. qd hñt int̾ptacio¬
res suas quibꝰ ostendatur reꝵ significare naturam.
eut. uon etum poecici similit excusent ia ha piuingir᷑
quicquid gignit ipsa consumit. uł sic̃ idem opinat᷑
uaio quod ꝑtineat saturmis. ad semina quȩ in t̾ra
de qͣ oriunt᷑ it̾m recidt̃. itemq alii alio mͦ: ⁊ similit̾
cȩt̾a. & tñ theologia fabulosa dr̃. ⁊ cum om̃ibꝰ huiꝰ¬
cemodi int̾p̾tationibꝰ ss rep̃hendit᷑. abicit᷑. imꝓbatur
nec solu a naturali quȩ philosophoꝵ ẽ. uerum etiã
ab ista cuuli de qua agimus quȩ ad urbes ppłoq asserit᷑
ꝑtinere. eo quod de diis indigna confina̾int m̾ito re¬
pudianda discernitur. eo nimirum consilio qm̃ accu¬
tissimi homines atq doctissimi a quibꝰ ista conscͥpta

Expanded text:
moribus vix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista moribus vix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scenicis turpitudinibus convincuntur esse foediora, hinc excusantur atque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinere, eo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur, eo nimirum consilio, ut, quoniam acutissimi homines adque doctissimi, a quibus ista conscripta
Abbreviated transcription (Latin):
num int̾ptationes. quasi u̾o nos in hac disputacione
phisiologiam queruus. ⁊ ñ theologiam. idẽ rẽonẽ
nõ nature s di. Quamuis enim qui uerꝰ ẽ ds̃ ñ opi¬
nione s natura ds̃ sit non tam̃ omĩs natura d̃s est
quia ⁊ hominis. ⁊ peccoris. ⁊ arboris. ⁊ lapidis. utiq
natura ẽ quoꝵ nicħ ẽ d̾s. Si aut̃ int̾p̾tationis huiꝰ
qño agitur de sacris matris dõꝵ caput ẽ certe quod
mat̾ doꝵ t̾ra ẽ. quid ultͣ querimꝰ: Quid cet̾a ꝑscru¬
tamur: Quid euidentiꝰ suffragatur eis quidicunt
om̃s istos dõs homines fuisse: Sic enim sunt t̾rigene.
sic eis mat̾ ẽ t̾ra. In uera aut̃ theologia. opus dĩ ẽtr̃a
ñ mat̾. Uerũptam̃ quo qͦmͦ sac̃ eiꝰ int̾ptent᷑. ⁊ referant
ad ueram naturã. iuros muliebria pati nẽ seãm na
turam: s cont᷑ naturam: hic morbꝰ. ħ erim̃. ħ dedecꝰ.
bt̃ int̾ illa saera ꝓfessionem. quod in uiciosis hominũ

Expanded text:
num interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione num interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in vitiosis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
spectaełis nudauer. quȩ saeraꝵ ediũ parietibꝰ oc¬
culunt᷑. Qͥd de sacris eoꝵ boni sentiendum ẽ. que
tenebris oꝑuintur. cum tam fint detestabilia quȩ
ꝑferunt᷑ inlucẽ: & certe quid in oceulto agant
ꝑ abscisos ⁊ molles ipsi uiderunt. eosdem tamen
homines infelicit̾ ac turpit̾ eneruatos atq cor¬
ruptos occultare minime potuer. ꝑ suad eant cui
possunt se aliquid semen ꝑ tales ag̾e̾ homines.
quos int̾ sua scã numerari atq uersari negare
ñ possunt. Nescimus quid agant. s scimus ꝑ qͣles
agant. Nouimus aut̃ quȩ agantur in cena. quo
nũqͣm uł in choro meretricum abscisus aut mollis
intrauit.⁊ tam̃ & ipsa turpes.⁊ infames agunt.
neq enim ab honestis agi debuer̃. Quȩ sunt gͦ illa
sacra quibꝰ agendis tales eligit scĩtas. quales nec
thymelica inse admisit obscenitas : At enim hñt ista¬
phisiologicas qͣsdam sic̃ auint. id ẽ naturaliũ ratio¬

Expanded text:
spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus ocspectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possunt. Nescimus quid agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenitas? CAPUT VIII. De intphysiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium ratio
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tanta ẽ turpitudinem. s plane frust᷑ sac̃dotes
uł sacris ritibus conant᷑ finge̾ dõꝵ quȩ nulla ẽ hone¬
tatem. Saera sunt uinonis. ⁊ ħ in eiꝰ dilecta ĩsula
samo celebrabant᷑. ubi nuptũ data ẽ ioui. Sac̃ s cereli
ũ a plutone rapta ꝓserpina querit᷑. Sac s ueneris
uͥ amatus eius adon apridente extinctus. tuuenls
formosissimꝰ plangit᷑. Sacra sunt matris doꝵ ubi
attis pulcher adolescens a dea dilectꝰ ⁊ muliebria
abscisus. ętiam hominum abscisoꝵ quos gallos
uocant infelicitate deplorat᷑. hȩc cum deformia
sint omni scenica feditatȩ. quidͤ quod fabulosa de
diis fignita poetaꝵ ad theatrum uidelicet ꝑtins¬
cia. ulut secern̾e nituntur aciuili theologia q¬
ꝑtin̾e ad urbem uolunt. qͣsi ab honestis ⁊ digiᷤ
in dignis turpia: Itaq potuuis c̃ uñ giẽ debeant̃
histrionibꝰ qͥ ocłis hominum peꝑcer̃. nec omnia

Expanded text:
quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infelisint omni scenica feditate, quid est quod fabulosa de diis figmenta poetarum, ad theatrum videlicet pertinentia, velut secernepertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt nec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
inuentura mercedem. qͣm sibi crede̾ deberet ab her¬
cule ꝑsolutam. Ac sic abeunti cum pͥmus uiuenis di¬
tissimus tharaciꝰ occiuriss. eamq dilectã secum diuti
habuiss. illa herede defunctus ẽ. Quȩ amplissimã
adepta pecuniam. ne diuinȩ mercedi uideretur ingͣta.
quod acceptissimum putauit eẽ numinibꝰ ppłm to¬
manum x ipsa scͥpsit heredẽ. atq illi ñ eũ parente
inuentũ ẽ testam̃tum. quibꝰ meritis eam ferunt õ
honores meruisse diuinos. Hȩc si poete fing̾ent. si mi¬
mi age̾nt. ad fabulosã theologiam dic̾ent᷑ ꝓculdubio
ꝑtin̾e .⁊ a cuuł theologie dignitate separanda iudi¬
carentur. Cum uero ħ dedecora nõ poȩtaꝵ. s ppłos.¬
nõ mimoꝵ s sacroꝵ. nõ theatroꝵ s tempłoꝵ. id ẽ ñ
fabulosȩ s cuuł theologiȩ a tanto auctore ꝓdunt᷑.
ñ frustra histriones ludicris artibꝰ fingunt dorum

Expanded text:
inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Herinuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, snon mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq a talibꝰ uincitur. ⁊ fatetur sic̃ forma huma¬
na dõs fecerunt. ita eos delectari humanis uo¬
luptatibꝰ credidisse. Non enĩ ⁊ maligni sp̃c suo nego¬
cio defuerunt. ut eͥas noxcias opiniones humanaꝵ
m̃tũ ludificatione firmarent. Uñ etiam illud est
quod hercuł editiiꝰis ociosus atq feriatꝰ. lusit tesseris
secum utͣq manu alt̾nante. in una constituens her¬
culem. in alta se ipsum. sub ea conditione ut si ipsȩ
uiciss. de stipe templi sibi cenã pararet amicãq cõ¬
duceret. si aut̃ uictoria hercuł fieret hoc eidem de pi¬
cunia sua uoluptati hercuł exhib̾et. Deinde cuma
se ipso tanqͣm ab herculȩ uictus c̃ȩt. debitam cenã
⁊ nobilissimam meretricẽ larentinã dõ hereuli dedii
At illa cum dormisset in templo. uidit in sompnis her¬
culẽ sibi ẽẽ cõmiactuĩ. sibiq diccissȩ quod inde descmn¬
dens cui pͥmum uiuem obuia fieret. apud illum eͥt

Expanded text:
Denique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humaDenique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset
Abbreviated transcription (Latin):
poetȩ sius carminibꝰ indigna duxcer̃: Numquid
diana theatrica portat arma.⁊ urbana simplicit̾
uirgo ẽ: Num qͥd sẽnicus appollo eitharista ẽ ⁊ ab
hac arte delficus uacat: S hȩc honestiora sunt. in
comparatione turpioꝵ. Quid de ipso ioue senserunt.
qui eiꝰ nutricẽ in capitolio posuer̃: Nonne attestati
sunt euemero. qui om̃s tales dõs non fabulosa gar¬
rulitate. s historica diligentia homines fuisse mor¬
talesq conscͥpsit. Epulones & dõs parasitos iouis.
ad eius m̃sam qui constituerunt. quid aliud quam
inimica sacra ẽẽ uoluerunt: Nlam parasitos ious
ad coniuiuũ eiꝰ adhibitos si mimꝰ dixiss. utiq risũ
quȩsisse uderetur. Uaio dixc̃. ñ cum urid̾et dõs. s
cum cõm̃daret hoc dix̃. diuinarũ ñ humanarũ reꝵ
libri hoc eum scͥpsisse testantur. nec ubi ludos scȩ¬
nicos exponebat. s ubi capitolina uira pandebat.

Expanded text:
poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conuiuium eius adhibitos si mimus dixisset, utique risum quaesisse uideretur. Varro dixit! non cum inrideret deos, sed cum commendaret hoc dixit; diuinarum, non humanarum rerum libri hoc eum scripsisse testantur, nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi Capitolina iura pandebat.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ respuenda iudicatur. pars huius ẽ. quȩ colenda
⁊ obseruanda censetur. nõ sane pars in congrua sic̃
ostendere institui.⁊ quȩ ab uniuerso corpr̃e aliena
inportune illi conexa atq suspensa sit. s omnino
consona ⁊ tanqͣm eiusdẽ corporis membrũ conueni¬
entissime copłata. Quid enim aliuid ostendunt illa
simulacͣ. forme. ętates. sexꝰ. habitus dõꝵ. Nũquid bar¬
batum iouem. imberbem mercurium poete hñt.
pontifices ñ hñt. Numquid priapo mimi ñ & sac̃¬
dotes ernormia pudenda fecer̃: An alit̾ stat ad oran¬
dus in locis sacris. qͣm ꝓcedit ridendꝰ ĩ theatris: Nũ
saturnꝰ senex appollo ephoebꝰ ita ꝑsonȩ sunt histrio¬
num. ut ñ sint statuę delubroꝵ : Cum forcłs qui fo
ribꝰ p̃ est ⁊ lim̃tinus qui limini dii sunt mascłi. atq
int̾ hos cardinea femina ẽ q̃ cardinẽ seruat: Nõne
ista in rerum diuinaꝵ libris reppiunt᷑. quȩ graues

Expanded text:
et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corpore aliena importune illi connexa atque suspensa sit, sed omnino consona, et tanquam ejusdem corporis membrum convenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra, formae, aetates, sexus, habitus deorum? numquid barbatum Jovem, imberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? an aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? num Saturnus senex, Apollo ephebus, ita personae sunt histrionum, ut ribus praeest, et Limentinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter hos Cardea femina est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues
Abbreviated transcription (Latin):
poete minus eẽ qͣm ut ppłi sequi debeant. quȩ aut̃
philosophi. plusqͣm ut ea uulgum scrutari expe¬
diat. Quȩ sic ab horrent inquit. ut tam̃ ex utroq
gen̾e ad cuules rõnes assumpta sint nõ pauca. Qua¬
re que er̃ cõmunia cum ꝓpͥs. una cum ciuilibꝰ sc̾bemꝰ.
E quibꝰ maior societas debet eẽ nob̾ cum philosophis
qͣm cum poetis. Non gͦ nulla cum poetis. & tam̃
alio loco dr̃ de gen̾ationibꝰ doꝵ. magis ad poetas ꝙͣ
ad phisicon fuissȩ ppłos ineliatos. hic eni dixit
quid fieri debeat. ibi quid fiat. Phisicos dixit utilita¬
tis causa scripsisse. poetas delectacionis. ac ꝑ hoc ea
quȩ apoetis conscripta ppłi sequi ñ debent cͥmina
sunt dorum. quȩ tam̃ delectent ⁊ ppłos ⁊ dõs. Delec¬
tacionis enim causa sicut diocit scribunt poete nõ
utilitatis. ea tamen scͥbunt quȩ dii expectant. ppłi
pitudinis plena.⁊ hȩc tota quȩ merito culpanda

Expanded text:
poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem philosophi, plus quam ut ea uulgum scrutari expediat. \'Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad ciuiles rationes adsumta sint non pauca. Quare quae erunt communia, una cum propriis ciuilibus scribemus; e quibus maior societas debet esse nobis cum philosophis quam cum poetis. Non ergo ulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat, ibi quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse, poetas delectationis. Ac per hoc ea, quae a poetis conscripta populi sequi non debent, crimina sunt deorum, quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis; ea tamen scribunt, quae di expetant, populi pitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda
Abbreviated transcription (Latin):
cietas demonũ qͥ colunt᷑ cͥminibꝰ sius: Si ueris qͣm
mał. si falsis qͣm male : ħ cum dicimus. uidĩ fortasse¬
cupiam nimis harz rerum ignaro pot̾. ea sola de diis
talibꝰ maiestati indigna diuinę ⁊ ridicula detestabi¬
lia celebrari. quȩ poeticis cantatur carminibꝰ. ⁊ ludis
scenicis actitantur. sacra uero illa quȩ ñ histriones
s sacerdotes agunt. ab omni ẽẽ dedecore purgata ⁊
aliena. hoc si ita ẽẽt. numqͣm theatricas turpitu¬
dines in eoꝵ honorem quisqͣm celebrandas ȩẽ censeret.
nũqͣm eas ipsi dii p̃ciꝑent sibimet exchib̾i. S ĩo nicħ
pudet ad obsequium dõꝵ talia gerere in theatris.
quia similia geruntur in templis. deniq cum me¬
moratus auctor euulẽ theologiam a fabulosa ⁊ na¬
turali t̾riã qͣndam sui gen̾is distinguere conaretur.
magis eam ex utraq temꝑatam. qͣm ab utraq se¬
ꝑatam intelligi uoluit. Ait enim ea quȩ scͥbunt

Expanded text:
cietas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si ueris, quam cietas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si ueris, quam mali! si falsis, quam male! Haec cum dicimus, uidcuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de diis talibus majestati indigna divinae, et ridicula, detestabilia celebrari, quae poeticis cantantur carminibus, et ludis scenicis actitantur; sacra vero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali tertiam quandam sui generis distinguere conaretur, magis eam ex utraque temperatam quam ab utraque separatam intellegi uoluit. Ait enim ea, quae scribunt
Abbreviated transcription (Latin):
losa gͥ. nec cuuli theologia. sempit̾nam quisqͣm
adipiscitur uitam. Illa et enim de diis turpia fin¬
gendo seminat. ħ fauendo metit. Illa m̃datia spar¬
git. hȩc colligit. Illa res diuinas falsis criminibꝰ
insectatur. ħ eorum cͥminũ ludos indiuinis rebus
amplectitur. Illa de diis nefanda figm̃ta hominũ
carminibꝰ ꝑsonat. hȩc ea dõꝵ ipsorum festiuitatibꝰ
consecrat. Facinora ⁊ flagitia numinum illa
cantat. uł amat. Illa ꝓdit̾ aut fingit. hec aut̃ aut
attestatur ueris. aut oblectatur ⁊ falsis. Ambȩ
turpes. ambeq dampnabiles. S illa theatrica quȩ¬
ẽ publicam turpitudinẽ ꝓfitet᷑. ista quę urbana ẽ
illuis turpitudine ornatur. Hincine uita et̾na sꝑa¬
bitur. uñ ista breuis t̾pralisq polluitur: An uͦ uitam
polluit consortium nefariorum hominũ sise ĩserant.
affectionibꝰ ⁊ assensionibꝰ nr̃is. ⁊ uitam nõ polluit so¬

Expanded text:
losa igitur nec ciuili theologia sempiternam quisquam losa igitur nec ciuili theologia sempiternam quisquam adipiscitur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo seminat, haec fauendo metit; illa men- dacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. dis nefanda figmenta hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festiuitatibus consecrat; facinora et flagitia numinum illa cantat, haec amat; illa prodit aut fingit, haec autem aut adtestatur ueris aut oblectatur et falsis. Ambae turpes ambaeque damnabiles; sed illa, quae theatrica est, publicam turpitudinem profitetur; ista, quae urbana est, illius turpitudine ornatur. Hincine uita aeterna sperabitur, unde ista breuis temporalisque polluitur? An uero uitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant adfectionibus et adsensionibus nostris, et uitam non polluit so
Abbreviated transcription (Latin):
mund̾ opꝰ sit diuinum. urbes uero theat᷑ oꝑa sint
hominum. nec alii derideantur in theatris qͣm
qͥ adorantur in templis. nec aliis ludos exhibeatiꝰ.
qͣm quibꝰ uictimas immolatis. Quanto lib̾ius
subtiliusq ista diuid̾es. dicens alios ẽẽ naturaleᷤ¬
dõs. alios ab hominibꝰ institutos. s de institutis
aliud hĩẽ lictas poetaꝵ. aliud sacerdotum. utraq
itim̃ ita &e int̾ se amicas consortio falsitatis. ut
grate fint utirq demonibꝰ quibꝰ doctrina inimica
e aeritetis. Seq̃strata gͥ paululum theoslogiaiqm
naturalem uocant. de qua p̾ea disserenduum ẽ. placit¬
pe tandem uitam ęt̾nam peti aut spare ab ã ns
poeticis. Theatriens. iudieris senicis: Absic. imnns
auertar as uerus. to imane saci eg li. uins¬
placant cum coꝵ ialic eͥmina froquentent. utta ehua
poscenda ẽ : Nemo ut arbitror. usq ad tantum p̃¬
cipicͥum furiosissimȩ impietatis insanit. Nec fabu¬

Expanded text:
mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint hominum, nec alii derideantur in theatris, quam qui adorantur in templis, nec aliis ludos exhibeatis, quam quibus uictimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista diuideres, dicens alios esse deos naturales, alios ab hominibus institutos, sed de institutis aliud habere litteras poetarum, aliud sacerdotum, utrasque tamen ita esse inter se amicas consortio falsitatis, ut gratae sint utraeque daemonibus, quibus doctrina inimica est ueritatis! Sequestrata igitur paululum theologia, quam naturalem uocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem uitam aeternam peti aut sperari ab dis poeticis theatricis, ludicris scaenicis? Absit; immo auertat Deus uerus tam inmanem sacrilegamque demeplacant, cum eorum illic crimina frequententur, uita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. Nec fabu