comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mines qui nos inse¬
quuntur equi st̃. et
õs qui in tͣne natist
siguraliter equi st̃
⁊ hñt ascensores suoᷤ
ount quos dñs asce¬
lus. alios ascendit
iudas equus erat.⁊
cum ascensore hũit
dm̃. de equitatu sa¬
lutis erat. cum cẽtis
tis salutis erat ⁊ iã¬
guentib pstitit sa¬
nitatem. ubi se dia¬
bło substrauit. qui
pꝰ buctellam nieum
mirauit eqiuis sacha¬
ne fc̃s ⁊ illiꝰ halenis̃
ductus ꝯͣ dñm equi¬
tores equi st̃ humiẽ¬
tes. s hñt angłos ma¬
los qͥb agunt᷑ ascen¬
sores. ⁊ so feroces st̃.
si uidis ꝑsecutorem
tuũ nimis seuientẽ
scito qr ab ascenso¬
re perurgetur. eti¬
deoseuus est. et tru¬
tulentusz¬
mił agiti ⁊ toto uerbere
coͣgit. Quos uidis in luxͣia turpiores
in creduutate seuiores ĩ auaritia te¬
triores scito de qͣdrigis ẽẽ phaonis qͣs
currui suo subuigat. in ip̃is fertur
⁊ uolitat ꝑ aꝑtos scełm campos ef¬
fusis habenis. st alii ascensores ełti¬

Expanded text:
mines qui nos insequuntur equi sunt; et omnes qui in carne nati sunt, figuraliter equi sunt, et habent ascensores suos. Sunt quos Dominus ascelus. Alios ascendit Judas equus erat, et cum ascensorem habuit Dominum, de equitatu salutis erat: cum caeteritis salutem et languentibus praestitit sanitatem; ubi diabolo se substravit, qui post buccellam in eum intravit, equus Satanae factus, et illius habenis ductus contra Dominum equires equi sunt hinnientes, sed habent angelos malos, quibus aguntur ascensores, et ideo feroces sunt. Si videris persecutorem tuum nimis saevientem, scito quia ab ascensore pungitur, et ideo saevus est et truculentusmul agit, et torto verbere cogit. Quos cum videris in luxuria turpiores, in crudelitate saeviores, in avaritia tetriores, scito de quadrigis esse Pharaonis, quas currui suo subjugat: in ipsis fertur et volitat per apertos scelerum campos, effusis habenis. Sunt alii ascensores e
Abbreviated transcription (Latin):
re dubrtasti: os gͦ ꝑ ignem salua¬
tur. ut si forte de sp̃e plũbi aliqͥd fu̾it
ad nxtum ignis deccqͣt. ⁊ resoluat
ut refitiantur õs aurum optimũ
qr aurum terre ulius optinũ est¬
ꝙͣ hĩturi st sc̃ĩ⁊ sicuꝓbat aurũ fornax.

Expanded text:
are dubitasti? Omnes ergo per ignem salvantur, ut si forte de specie plumbi quidquam fuerit admissum, ignis decoquat et resolvat, ut efficiantur omnes aurum optimum, quia aurum terrae illius optimum quam habituri sunt s
Abbreviated transcription (Latin):
electos ascensores
ternistratores de¬
mersit in mare
potentior in ma¬
licia ⁊ regnũ ne¬
quicie tenens qͣdͥ¬
gas agit ñ illi sa¬
tis est unũ equũ
astend̾e s plures

Expanded text:
electos ascensores, ternistratores demersit in mare potentior in malitia, et regnum nequitiae tenens, quadrigas agit: non illi satis est unum equum ascendere, sed plures
Abbreviated transcription (Latin):
natura eẽ lapidem. nõ
.i. fieret: nisi ꝙ sĩ erat.
hec pp̃ illos dñis qͥ ma¬
le nature phaonemr⁊
egyrcios dñt fuisse. nec
ex lib̾tate arbitri ĩ hoc
eẽ deductos. ⁊ qui creato¬
rem deum accusant tã¬
qͣm seuum qui hoĩes
sitat in lapides. si dixit.
fiant tamqͣm lapides
⁊ tatuit. s tp̃e statuit ⁊
m̃suram dẽpnationis

Expanded text:
 lapidem. Non enim fieret nisi quod non erat. Hoc propter illos diximus qui malae naturae Pharaonem vel Aegyptios dicunt fuisse, nec ex libertate arbitrii in hoc esse deductos; et qui creatorem Deum accusant, tanquam saevum, qui homines vertat in lapides: non dixit: Fiant tanquam lapides et tacuit, sed tempus statuit et mensuram dominationis
Abbreviated transcription (Latin):
ex aromatib ꝯpositum fatimꝰ cũ ĩ altari
bom oꝑis uirtutum mul⁊ plinitate redo
Sumq in tenuissimũ pulu̾em uniũsa
ꝯtudis pones ex eo toram tab̾natło testiõi
in teniissimũ puluerem aromata ⁊tẽ
lona sint subtiłr retractamꝰ. aromata gͦ
in puluerem redigere ẽ uͥtutes recogitã¬
do tere ⁊ usq ad subtilitatem exammis¬

Expanded text:
ex aromatibus compositum facimus, cum in altare boni operis virtutum multiplicitate redolumque in tenuissimum pulverem universa contuderis, pones ex eo coram tabernaculo testimonii . » In tenuissimum pulverem aromata univebona sint subtiliter retractamus. Aromata ergo in pulverem redigere, est virtutes recogitando terere, et usque ad subtilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
debemus putare unguentũ
fĩ s chimiana ł incensum
ꝙ iponitur illi altart ĩcen¬
m̃am subtilitatẽ ꝯminu¬
tis .i. stacte onicha. galbano.

Expanded text:
debemus putare unguentum fieri, sed thymiama vel incensum, quod apponitur illi altari incenmam subtilitatem comminutis, id est, stacte, onyche, galbano
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo distabit inter illa int̃iora q̃
uelo teguntur ⁊c̃. ¶ Qui tetigerit
gere tab̾nacłm qñ offerebant hostias ł q̃
ubet dona ⁊ tangendo sficabantur pp̃ il¬
lud oleum quo cuncta ꝑͣ cta st̃. non siuit

Expanded text:
Quid ergo distabit jam inter illa interiora quae velo teguntur? Qui tetigerit. gere tabernaculum, quando offerebant hostias, vel quaelibet dona, et tangendo sanctificabantur, propter illud oleum quo cuncta peruncta sunt: non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dit oĩa que locutꝰ est nob̃ do¬
minꝰ fatiemꝰ ⁊ audiemꝰ. cum
uideatur ordo postulare audi
bis dei redd̾e fatiendi seruitu¬
tem. ut ad intelligentiã eoꝵ¬

Expanded text:
ia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus, cum uideatur ordo postulare, ut dbis dei reddere faciendi seruitutem, ut ad intellegentiam e
Abbreviated transcription (Latin):
yses ut sublimia dei p̃cepta
ꝑiꝑet alta ꝯscendit. ⁊ ut int̾¬
na penetret ab ext̃ius tumb̾¬
tib cctultatur. qr uiri sã qͥ ex¬
cessitate coguntur. studiose
semꝑ ad cordis secreta ꝯfu¬
gunt. ibiq cogitatõis inti¬
me cacum ascendt̃. ⁊ legẽ
qͣi in monte pripiũt. d̾ post
uum ĩ ꝯtẽpłonis sut ũtice¬
suꝑne uolũtatis snĩam ꝑse¬

Expanded text:
yses ut sublimia Dei praecepta perciperet, alta conscendit; et ut interna penetret, ab externis tumultibus occultatur: quia viri sancti qui excessitate coguntur, studiose semper ad cordis secreta confugiunt, ibique cogitationis intimae cacumen ascendunt, et legem quasi in moyses ut sublimia Dei praecepta na penetret, ab externis tumultibus occultatur: quia viri sancti qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
egypcii aũ uolenter in
seruitutem redacti st̃
hebrei ũo molent̃ inser¬
nec dispensatoris culpa
e ubi digna repensant᷑
ꝓ meritis. hoc ⁊ palus fe
tradidit. nemo gͦ pau
se qui hoĩem de ecc̃a eie¬
cit. ut expulsus uiscet
ñ blasphemare. hõis .ii.
amans trena despicit
celestia. ⁊ p̃p auaritiã
se subitit dabło. dei ã
ꝑmissio ẽ. iusta cũ eũ
qui sꝑnens meliora. e¬
legit peiora. dimittit
arbitrio suo ut cadit.¬

Expanded text:
in servitutem redacti sunt, Hebraei vero violenter in sernec dispensatoris culpa est, ubi digna repensantur pro meritis. Hoc et Paulus fectradit . Nemo ergo dicat se, qui hominem de Ecclesia ejecit, ut expulsus disceret non blasphemare: hominis enim amans terrena despicit coelestia, et propter avaritiam se subjicit diabolo. Demissio justa, cum eum qui, spernens meliora, elegit pejora, dimittit arbitrio suo ut cadat
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ iõ dixit. quos incolo qr
in terra natus est ꝙͣ ñd̾
ibi uitam ducens utu
ĩ aliena terra erat ñ so¬
lum qñ ꝑegrinabatur
sicut ĩ mesopothanua

Expanded text:
ergo ideo dixit: quos incolo, quia in terra natus est, quam noibi uitam ducens utique in aliena terra erat, non solum quando peregrinabatur. sicut in Mesopotamia
Abbreviated transcription (Latin):
Quenitur cũ ioseph fiu¬
menta tollig̾et. uñ ho¬
mines uiu̾ent. pecora
uñ uiuebãt tum tãta
fames mualuisset ⁊ fũs
ioseph pħaoni dixerũt
siõ st̃ paschua pecorib
pueroꝵ tuoꝵ ⁊ c̃ si ergo
ea fame paschua defec̃¬
ant in t̾ra chananz cur
ĩ egypto si defec̾ant cũ
eadem fames eẽt u̾q. an
situt ꝓhibetur. ab eis qͥ
loca sciunt ĩ młtis egyp¬
n paludib pot̾ant pas¬
eet frum̃toꝵ q̃ solẽt nt¬
si in undacione ꝓuenire
dñr ille paludes feratiuᷤ
paschua gignere qñ aqͣ
nili minus excrescit.

Expanded text:
Quaeritur, eum Joseph frumenta colligeret, unde homines viverent, pecora unde vivebant, cum tanta fames invaluisset, et fratres Joseph Pharaoni dixerunt: « Non sunt pascua pecoribus puerorum tuorum, » etc. Si ergo ea fame pascua defecerant in terra Chanaan, cur in Aegypto non defecerant, cum eadem fames esset ubique? An, sicut perhibetur ab eis qui loca sciunt, in multis Aegypti paludibus poterant pasesset frumentorum, quae solent Nili inundatione provenire: dicuntur illae paludes feracius pascua gignere, quando aqua Nili minus excrescit.
Abbreviated transcription (Latin):
sitis. Quintam ꝑtem regi da¬
bitis. Quatuor reliquias per¬
mitto uob̃ insementem ⁊ ĩ ci¬
bos familis ⁊ liberis nrĩs. Qui¬
alus nra in manu tua est. Respitiat
minum nm qd̃ defitiente pecunia pecora simul
defecert̃ nec clam te est qd̃ absq pecorib ⁊ terra
nichil hẽamus. Cur ergo moriemur te udẽte.
⁊ nos ⁊ terra nr̃a tui erimus. eme nos in serumi¬
tem regiam. ⁊ prebe semimna ne peunte cultore t̃¬
ra recligatur in solitudinem E m ii

Expanded text:
sitis. Quintam partem regi dabitis; quatuor reliquas permitto vobis in sementem, et in cibum familiis et liberis vestris. Quialus nostra in manu tua est: respiciat quod, deficiente pecunia, pecora simul defecerunt: nec clam te est, quod absque corporibus et terra nihil habeamus. Cur ergo moriemur, te vidente? et nos et terra nostra tui erimus: eme nos in servitutem regiam, et praebe semina, ne, pereunte cultore, redigatur terra in solitudinem. Emit
Abbreviated transcription (Latin):
tołancia laboris ad hesit uelud ꝓra
chel. lya ĩpmata ꝯuingitur.⁊ hanc
sustinet utadillã ꝑueniat si ꝑseue¬
lugens. esuiens. ⁊ sitiens iustitiam
misericors m̃bi cordis patificꝰ uellet

Expanded text:
tolerantiam laboris adhaeserit, velut pro Rachel Lia inopinata conjungitur; et hanc sustinet, ut ad illam perveniat, si persevelugens, esuriens sitiensque justitiam, misericors, mundi cordis, pacificus . Vellet
Abbreviated transcription (Latin):
ut in hac uita latius innotescẽs.
ppłarem głam mereatur. Iniu¬
stum est a ut eam ꝯseqͣtur si a
tinet. nec gub̾nacionis cõis u¬
tuitatis iꝑtitur. pp̃ea l̾a sorori

Expanded text:
tiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amtinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori
Abbreviated transcription (Latin):
dies nupciaꝵ pͥme uxo¬
ris. nam seq̃r ⁊ ingssꝰ
est ad rachel. ⁊ dilexit
rachel magis ꝙͣ lyam
nis aiusz¬

Expanded text:
dies nuptiarum primae uxoris. Nam sequitur: Et ingressus est ad Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, nis aliis
Abbreviated transcription (Latin):
diens pr̃ius ad mortẽ iacob seruit. qr
filius hoĩs ñ uenit muustͣr s ministrare.
ille tres uirgas ampitatis corticib ĩ al
bap̃atis trium ꝑsonaꝵ noĩa pa. ⁊ ẜ. iGs.
bis in corꝑe xͥ p̃dicantur una tp̃ał in qͣ
laboramus. altera et̾na in qͣ delectacc̃em
dei ꝯtẽplabim᷑ istam dñs passione illam
resurrectione declarauit. uñ lya intp̃ro
ius laborans. rachel iusũ principiũ. icx
laboriosa est in oꝑib ⁊ interta. quo exi¬
tu ꝑueniat ad militatem eoꝵ quib ꝯ¬
sulere uolumus. hec est lya prior uxoria

Expanded text:
diens Patri usque ad mortem. Jacob servivit, quia « filius hominis non venit ministrari, sed ministrare :Ille tres virgas amputatis corticibus in albaptismatis trium personarum nomina Patris, risti corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua delectationem Dei contemplamur: istam Dominus passione, illam resurrectione declaravit. Admonent nour "laborans", Rachel autem uisum principium" siue laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm alteri uiro. ma¬
ne apd me Seru¬
uit igitur iacob.
ci dies pre amoris
magnitudine. Di¬
xitq ad laban. da
michi uxorem me
ad eam. Qui uoca¬
tis młtis amicorũ
turbis ad ꝯuiuiũ
fecit nuptias ⁊ uesꝑe¬
lyam filiã suam

Expanded text:
o, mane apud me. Servivit igitur Jacob ci dies prae amoris magnitudine. Dixitque ad Laban: Da mihi uxorem meaad eam. Qui vocatis multis amicorum turbis ad convivium, fecit nuptias. Et vespere filiam suam
Abbreviated transcription (Latin):
Quos int̾rogans sunqͥd ait nostis laban. filuĩ
nachor dixert. sioimus. sanus ne est inquit.
ualet inquiunt. Et ecte rachel filia eius. uenit
las greges. Date ante potum ouib. ⁊ sic ad pas¬
tum eas reclucite. Qui redert̃ ñ possumus conͤ
oĩa pecora ꝯgregentur. ⁊ amoueamꝰ lapidẽ pu

Expanded text:
Quos interrogans, Numquid, ait, nostis Laban, filium Nahor? Dixerunt: Novimus. Sanusne est? inquit. Valet, inquiunt: et ecce Rachel, filia ejus venit las greges: date ante potum ovibus, et sic ad pastum eas reducite. Qui responderunt: non possumus, donec omnia pecora congregentur, et amove
Abbreviated transcription (Latin):
itineris redit. os meum es. ⁊ caro mea. Et post¬
qͣm impleti sunt dies m̃sis unus dixier slum
qr frater m̃s es: gratis seruies mͥ. Dic quid mer¬
ceclis accipies: habebat uero duas filias. nomẽ
maioris lỹa. minor appellabatur rachel. s lya
lippis erat cclis. rachel decora facie ⁊ uenusto as

Expanded text:
caro mea. Et postquam expleti sunt dies mensis unius, dixit ei, Num quia frater meus es, gratis servies mihi? Dic quid mercedis accipies. Habebat vero duas filias, nomen majoris, Lia; minor autem appellabatur Rachel. Sed Lia lippis erat oculis; Rachel, decora facie, et venusto
Abbreviated transcription (Latin):
clñs qd̃ cespiceret lyã.
aꝑuit uuluã euis so¬
rore sterili ꝑmanente
que ꝯceptum genuit
filiũ. uecauitq nom̃¬
eus ruben ditens. uidit
dis hũilitatem meã
nunc amabit me uir
peꝑit filiũ ⁊ ait Qm̃ au

Expanded text:
minus quod despiceret Liam, aperuit vulvam ejus, sorore sterili permanente. Quae conceptum genuit filium, vocavitque nomjus Ruben, dicens: Vidit Dominus humilitatem meam: nunc amabit me vir peperit filium, et ait: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
maxi̾e in illa sĩplicita
la ab ignoto oscłm ac¬
ceꝑit. si postea ĩbicauit.
iacob ꝓpniquitatem
ergo intelligend est
aut illum qui ꝓpi¬
quitatem nou̾at fidẽ¬
postea script᷑am nar¬
rasse ꝑ recapitulõnẽ
cũ pͥmum iacob ĩdi¬
cau̾it quis esset.
bictormꝰ martyr. Nia¬
chel ⁊ lyam ĩ siłitudi¬
nem ecc̃e. ⁊ synagoge
int̃pretatꝰ est. lya ma¬
iorem natu. synago¬
ga sigcare existimat.
que prior ppłm deige
cooꝑta est ⁊ signata.
rachel minor ⁊ płchͣ
prius st̃ilis. pꝰ ferda

Expanded text:
a simplicitatla ab ignoto osculum acceperit, si postea indicavit Jacob propinquitatem? Ergo intelligendum est: aut illum, qui propinquitatem noverat, fidenpostea Scripturam narrasse per recapitulationem, cum primum Jacob indicaverit quis esset.Victorinus martyr Rachel et Liam in similitudinem Ecclesiae et Synagogae interpretatus est. Liam majorem natu Synagogam significare existimat, quia prior populum Dei gecooperata est et signata. Rachel minor et pulchra, prius sterilis, post fecunda,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut bechel igaigala que anteꝙͣ
hr̃ent heo uccabula. ałr uocaba̾¬
tur. sotand̾ ex priorib. ⁊ p̃senti
lcco ꝙ yscac ñ sit natus ad q̃rcũ
ubi bersalee us hodre opid̾ est
q̃ ꝓuintia añ ñ grande ip̃c ex di¬
uisione p̃sidiũ palestine saluta-¬
ris dõa. unde hĩtauit a braham
deus gratis danitus erat ñ precio
ẽmpta intelligituraũ spaciũ
cura puteum ad illud emprio¬
uii. agne date qñ abymelech

Expanded text:
algala, quae, antequam haberent haec vocabula, aliter vocabantur. Notandum ex prioribus et praesenti loco quod Isaac non sit natus ad quercumubi Bersabee usque hodie oppidum est, quae provincia ante non grande tempus ex divisione praesidum Palaestinae Salutaris dicta est. Unde habitavit Abraham Deus gratis daturus erat, non pretio empta. Intelligitur autem spatium circa puteum ad illud emptioem agnae datae, quando Abimelech
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus est ioseph domum suã. obtulert̃q ei munera tenentes
in manib. ⁊ adorauert̃ ꝓni in terrã. at ille lement resalutatis eis
nex. de quo dixeratis michi. Adhuc inuit: Qu N¬
tert. sospes est seruus tuus pr nr̃. adhuc iiuit. At¬
inturuati adorauert eum. attollens a iudit ioseph¬
ccłos. benianun frẽm suum utermum ⁊ ait. Iste
est fr̃ uester ꝑuuilus de quo dixeratis mͥ. Et rusũ¬

Expanded text:
ingressus est Joseph domum suam. Obtuleruntque ei munera tenentes in manibus, et adoraverunt proni in terra. At ille clementer resalutanex, de quo dixeratis mihi? adhuc vivit? Qrunt: Sospes est servus tuus pater noster, adhuc vivit. Etncurvati, adoraverent eum. Attollens autevidit Benjamin fratrem suum uterinum, et ait: Iste est frater vester parvulus, de quo dixeratis mihi? Et rursu
Abbreviated transcription (Latin):
riti dixeit mutuo pp̃ petiuniam ꝙ̃ reculimus prius in saccis nr̃is ĩtro¬
ducti sumus ut deuoluat in nos calumpniam. ⁊ iuolenter subiti¬
at seruituti.⁊ nos ⁊ asmos nr̃os. Qmobrem in ip̃is forib accetentes
cendimus ut emeremus escas. Quib emptis tum uenissem ad duĩ¬
ñt̃ in eodem pondere portauimus. s ⁊ aliud attulimꝰ argentum ut
emamus que nectĩa nobis st̃. Non est in nr̃a ꝯscĩa quis eam posuerit
in maisupus nr̃is. at ille redit pax uob̾tum. siolite timere. Heus

Expanded text:
rriti, dixerunt mutuo: Propter pecuniam, quam retulimus prius in saccis nostris, introducti sumus, ut devolvat in nos calumniam, et violenter subjiciat servituti, et nos, et asinos nostros. Quamobrem in ipsis foribus accedentesd. nos. Jam ante descendimus ut emeremus escas, quibus emptis, cum venissemus ad divequam nunc eodem pondere reportavimus. Sed aliud attulimus argentum, ut emamus quae necessaria sunt. Non est in nostra conscientia quis eam posuerit in marsupiis nostris. At ille respondit: Pax vobiscum: nolite timere; Deus
Abbreviated transcription (Latin):
intipitab abrahã. ⁊ succedit. ĩtia etas siłis ad¬
olescentie. ⁊ bene ꝯpatur diei tertio quo ab
aquis fra seꝑata ẽ ab oĩb .i. gentib quaꝵ er¬
ror instabil. ⁊ uanis simłacroꝵ doctrinis ta¬
qͣm uentis oĩb mobeł. ꝙ maris noĩe bene sig¬
qͣm irrigata t̾ra ut fructus utiles afferret.

Expanded text:
it ab Abrah., et succedit aetas tertia similis adolescentiae. Et bene comparatur diei tertio, quo ab aquis terra separata est. Ab omnibus enim gentibus, quarum error instabilis et vanis simulacrorum doctrinis tanquam ventis omnibus mobilis, maris nomine bene sigquam irrigata terra, ut fructus utiles posset
Abbreviated transcription (Latin):
gere ꝓximum ut hãt in se
sem̃ scd̃m siłitudinem suã
ut .s. ex sua infirmitate ꝯpa¬
tiatur indigenti. ⁊ ꝓdarcat lig¬
num forte .s. fructifers .I. be
nefitiũ eripiendo opp̃ssum.
⁊ p̃bendo ꝓtectionis umbra
Solet queri utrum ħ lũaria
corꝑa sola sint. an hr̃ant ueo¬
tores sp̃c. ⁊ ab eis iusitalit in¬
spirent᷑ sicut ꝑ aĩas aĩali¬
um carnes aĩantur. s de tã
obsturare nil tem̃e credend̾¬

Expanded text:
 ut habeat in se semen secundum similitudinem suam; ut scilicet ex sua infirmitate compatiatur alii indigenti, et producat lignum forte fructiferum, id est, beneficum, eripiendo oppressum, et praebendo ei protectionis umbraSolet quaeri utrum haec luminaria corpora sola sint, aut habeant rectores spiritus, et ab eis vitaliter inspirentur, sicut per animas animalium carnes animantur. Sed de tam obscura re nihil temere credendu
Abbreviated transcription (Latin):
creli. cristallinus .ii.
lapis cuius magna
de deo scriptum est me¬
miñit quiligat aqͣs
in nubib suis. qui .n.
infra celum ligat aqͣs
ad tp̃c naporib nibi¬

Expanded text:
otest. Chrystallinus enim lapis cui magna  scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibus nubi
Abbreviated transcription (Latin):
lacione terre aqͣs
uaporałr trahit.
⁊ꝑ subtiles munu¬
tias suspendit. ⁊ pꝰ
corpulentius ꝯglo¬
batas pluialiter
refundit. si uͦ pot̃
aqua sicut uide¬
mus ad tantas ms¬
nucias ꝑuenire:
ut feratur uaꝑali¬
ter fr̃ aerem aquis
naturcłr leuiorẽ
iiud lenius celũ
minutiorib gut¬
manare uaporibꝰ.

Expanded text:
latione terrae aquas vaporaliter trahit, et per subtiles minutias suspendit, et post corpulentius conglobatas pluvialiter refundit. Si ergo potest aqua sicut videmus ad tantas minutias pervenire, ut feratur vaporaliter super aerem aquis naturaliter leviorem, illud levius coelum minutioribus gutmanare vap
Abbreviated transcription (Latin):
hystoria. sic est ueraciter fõn
.n. est ecc̃a. que uerbi pabulo
nos reficit ⁊ p̃r̃otinii umbꝰ¬
tulo: tustodit. loq̃ndo pastio
opitulando ꝓtegit. ut ñ so¬
lum ħbam refectionis ꝓferat
s ⁊̃ arborem ꝓtectionis:¬

Expanded text:
historia, sic est veraciter factuenim est Ecclesia, quae verbi pabulo nos reficit, et patrocinii umbraculo custodit: loquendo pascit, opitulando protegit; ut non solum herbam refectionis proferat, sed etiam arborem protectionis
Abbreviated transcription (Latin):
ter celum ⁊ fram unuĩsa ꝯ¬
tur. ut lux q̃ preterito biduo
aquas clara luce lustrauerat
in puro aere clarior sulgeat
⁊ appareat fraque latebat
⁊ que aquis limosa erat fi¬
at arida ⁊ gminib apta. si
q̃ratur uͥ ꝯgregare sint aq̃
que õs ꝑtes terre usz ad telũ
tep̃ant. potuit fĩ ut fra sub
res fuisse q̃ sicut nebulas te¬
gebant terras s ꝯgregatc̃e
ad distuctionem aqͣꝵ totam
solidiorem m̃di ꝑtem t̃ram
appellauit dicens. In pͥnipio
formari incipit. ⁊ t̃re facies
apparet. recedentib aquis ad
distinctoem ꝑtis q̃ ad huc pre¬
mebatur. aquis portio ꝙͣ ari¬
dam ẽẽ licebat. fre nom̃ accep̃

Expanded text:
ter coelum et terram universa ctur, ut lux, quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat; et appareat terra, quae latebat; et quae aquis limosa erat, fiat arida et germinibus apta. Si quaeratur ubi congregatae sunt aquae, quae omnes partes terrae usque ad coelum texerant, potuit fieri ut terra subsres fuisse, quae sicut nebula tegerent terras, sed congregatione ad distinctionem aquarum totam solidiorem mundi partem terram appellavit dicens: « In principioformari incipit, et terrae facies apparet, recedentibus aquis, ad distinctionem partis quae adhuc premebatur aquis, portio quam aridam esse licebat, terrae nomen accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis. necc̃am est ergo ut
qui baptrant᷑ in xp̃o i
morte ip̃ius baptroen¬
tur ⁊ cũ ip̃o sepeliant᷑
⁊die tertia resurgant
quos.s. setũ suscitauit
nox isti obseruabilis dñi qñ eluxit eos
de terra egypti. hanc obseruare debent
religio phase Omnis alienigena ñ come

Expanded text:
nis. Necessarium est ergo ut qui baptizantur in Christo, in morte ipsius baptizentur, et cum ipso sepeliantur, et die tertia resurgant, quos scilicet secum suscitavit Nox est ista observabilis Domini, quando eduxit eos de terra Aegypti: hanc observare debent n: Haec est religio Phase: Omnis alienigena non come
Abbreviated transcription (Latin):
sus est in terram chanaã ⁊ genuit ysaac
ꝓmissione us ad natum ysaic. Hus ad
nati st̃ .n. sexagenario pr̃e gemini. ⁊ ip̃e
esau pꝰ .x. annos uero intrauit iacob ine¬
gyptum cũ eẽt annoꝵ .Dxx. iosephã trĩ

Expanded text:
ram Chanaan et genuit Isaac, promissione usque ad natum Isaac. his addnati sunt enim sexagenario patri gemini ipse et Esau. post X autem annos intrauit Iacob in Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
gyptum discusseris tine¬
as tocius corruptele et
iitioꝵ intitam̃ta re ie¬
ceris hĩtabis in tab̃na¬
expoliari. s suꝑuestrri
hĩtatio ã tab̾nacłor ex¬
peclitum indicat eũ eẽ
qui festinat ad deũ. sed
nec in ha stand̾ esti sllo¬
uenda st ⁊̃ castra de soc
na. hxerat triduũ ad
ꝙ festinaibat moyses
⁊ ciron. ⁊ ꝯtradice bat
ph̃ao dicens. ñ eatis lo¬
guus. nolebat ad lccũ
signor ꝑuenire filios
isrł. ut possent t̃uiz dier¬
⁊ĩ die tercia resurgemꝰ
⁊ uiuemus ĩ ꝯspectu
eius. pͥmadies nobis

Expanded text:
gyptum, discusseris tineas totius corruptelae, et vitiorum incitamenta rejeceris, habitabis in tabernaexspoliari sed supervestiri. Habitatio autem tabernaculorum expeditum indicat esse eum qui festinat ad Deum. Sed nec in hoc standum est: movenda sunt etiam castra de Socona: hoc erat triduum ad quod festinabant Moses et Aaron, et contradicebat Pharao dicens: Non eatis longius. Nolebat ad locum signorum pervenire filios Israel, ut possent tertii dieet in die tertia resurgemus, et vivemus in conspectu ejus . Prima dies nobis
Abbreviated transcription (Latin):
adorant filii m̃ris eiꝰ
qr scd̃m carnem natꝰ
est ex ea. ip̃m qui ma¬
dici putat᷑. qr ab errã¬
tib expectatur.

Expanded text:
adorant filii matris ejus, quia secundum carnem natus est ex ea: ipsum qui madici putatur, qui ab errantibus exspectatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qr om̃s uie uisiones dei fi mor¬
talium p̃bebantur aspectibꝰ
⁊ ex quib fiebat sonus quo
mortalis attragetur auditꝰ
sic exhibebantur assumpta
sicito deus uolebat sp̃e ꝙͣ uole¬
bat ut si in eis ip̃a ullo sensu
coꝑis sentiretur diuuina nat᷑a
que muisibłis uq tota ẽ ⁊ulło
ꝯtinetur leco i q in duob p̃cep¬

Expanded text:
 omnes uisiones dei, quae mortalium praebebantur aspectibus et ex quibus fiebat sonus, quo mortalis adtingeretur auditus, sic exhibebantur adsumpta, sicut deus uolebat, specie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inuisibilis ubique tota est et nullo continetur loco. et quia in duobus prae
Abbreviated transcription (Latin):
tus m̃s tu fortinuido ma
⁊ pͥncipium filioꝵ me.¬
or duus ad ferendũ.
⁊ durus ꝓ capacitate
⁊ iiursa sicut aqͣ nõ
ebullias. ascendisti sr̃
tand̾. ⁊ maior robore
effusus es qͣi aqͣ ne adi¬
cias. ascendisti tubile
stratum i ascensu ⁊ est

Expanded text:
tus meus, tu fortitudo mea et principium filiorum meorum, durus ad ferendum et durus procacitate, et injuria, sicut aqua non ebullias. Ascendisti enimtandum, et major robore. Effusus es sicut aqua, ne adjicias. Ascendisti enim custratum in ascensu. Est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subaudiat᷑ ista ut sic
sensus. ite. p̃teroues ⁊
boues ⁊ relinquite ista
solet .n. tar etlipsis fieri
plaga: dense tenebre. ẽ
tendo uxorẽ alienã qũ
cui uis ñ sufficit sua ⁊̃
alienã tẽptare. ũe den¬
se st tenebre. nicħ .ii. sã
dolet paciens nicħ tam

Expanded text:
et subaudiatur, ista, ut sit sensus: Ite praeter oves et boves, et relinquite ista. Solet enim talis eclipsis fieri plaga, densae tenebrae. Est tendo uxorem alienam quando cuivis non sufficit sua, etiam alienam tentare. Vere densae sunt tenebrae; nihil enim tam d
Abbreviated transcription (Latin):
b egypcioꝵ innuabiles quales añ illd̃ tp̃r ñ fu¬
erant. nec post ea future sunt. oꝑuert̾q uniũ¬
sam suꝑficiem terre. uastantes dĩa. Duorata ess
igitur herba terre. ⁊ quicqͥd pomoꝵ in arborib
fuit q̃ grando dimiserat. nich̃q oĩo uirẽs relit¬
tum est in lignis ⁊ in h̾bis terre. ⁊ ĩ cuncta egyp¬
to. Qmobrem festinus ph̾ao uccauit moysen ⁊ai
ron. ⁊ dixit eis. peccaui in dñm dm̃ ur̃m ⁊ ĩ uos.¬

Expanded text:
Aegyptiorum innumerabiles, quales ante illud tempus non fuerant, nec postea futurae sunt. Operueruntque universam superficiem terrae, vastantes omnia. Devorata est igitur herba terrae, et quidquid pomorum in arboribus fuit, quae grando dimiserat, nihilque omnino virens relictum est in lignis et in herbis terrae, in cuncta Aegypto. Quam ob rem festinus Pharao vocavit Mosen et Aaron, et dixit eis: Peccavi in Dominum Deum ves
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscanus ĩ qͥbꝰ¬
dam ꝑ sacrificia sac̃do¬
tum ⁊ obsetracões põ¬
tificum nos eẽ pͣgan¬
dos quos aaron desig¬
nat ꝑsona. in quibdã
ꝑ scĩam legis em̃den¬
dos ꝙ moysi designat
offm̃. in difficiliorib¬

Expanded text:
ut cognoscamus in quibusdam per sacrificia sacerdotum et obsecrationes pontificum nos esse purgandos, quos Aaron persona designat: in quibusdam per scientiam legis emendandos, quod Mosi designat officium. In difficiliorib
Abbreviated transcription (Latin):
meritas illoꝵ qui licet
diu̾̃sis penis multati sẽ¬
per induricia sua ma¬
ant rectorem:
Ibi . uiͣ plaga. uesice nrr¬
gentes ulc̾aq manẽtia
hic plaga q̃ pꝰ maximi¬
gi cetem. s ꝑ uulnera
morientii printipũ
⁊potentui exalta es:
ad seruitutẽ retractꝰ
nec hic postea ad ydola¬
triam coactus. ibiegyp

Expanded text:
meritas illorum qui, licet diversis poenis multati, semper in duritia sua maeant rectoremeritas illorum qui, licet Ibi sexta plaga, vesicae turgentes ulceraque manantia: hic plaga quae post Maximigi caedem, sed per vulnera morientium principum et potentium exaltata ad servitutem retractus, nec hic postea ad idololatriam coactus. Ibi Aegy
Abbreviated transcription (Latin):
gant diuine dispẽsati¬
onis ⁊ ꝓuidentie obstu¬
rissimas rõnes. posuit
.n. deꝰ tenebras latibłm
suũ quas illi audacter
⁊temere ꝑscrritantes
⁊ aua ex aliis asserẽtes
intrassas. ⁊ palpabiles
erroꝵ senebras deuolu¬
ti st̃.
tur ⁊ ignorabant ad ꝙ̃
finem eoꝵ pene deueni¬
archanĩ diumi iuditiz

Expanded text:
gant divinae dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum : quas illi audacter et temere perscrutantes, et alia ex aliis asserentes, in crassas et palpabiles errorum tenebras devoluti sunt. tur et ignorabant ad quem finem eorum poenae deveniarcanum divini judicii
Abbreviated transcription (Latin):
exitio hic sub gallo
⁊ uolusiano qui de¬
serunt. pestis ĩfusa
ẽ ꝑ oĩa spatia rõan
humanũ dedit ne
Ibi . uiii. corrrectio¬
extitate undiq
lccuste. hic excitate urdiq gł iõanum
orbem ceclib ⁊ incendiis uastauert̃.ibi
.ixͣ. plaga tenebre tractabiles plus pe¬
riculi ꝯminantes ꝙͣ fatientes. hio au¬
reliano ꝑsecutore decernenti diristur¬
binib terribile fulm̃ sub ip̃ius pedibꝰ
ruit. ostendens ꝙͥ fac̃et. tantus ultor nͥ
patiens eẽt. qͣmqͣm mira dui. m̃fes. tres ĩ¬
terfecti st̃ mmꝑatores. aurelianꝰ tacitus
i florianus ibi. xͣ ⁊ultima plaga fͦgeni¬
toꝵ interfectio. hic oĩm ꝑdicio ydoloꝵ q̃
pͥmitus fc̃ã in p̾mis amabant. ibi rex
potenciam dei ꝓbauit. ⁊ sensit ⁊ tinu¬
it ⁊ ppłm dei liber dimisit. hic qͦ ħ oĩa¬

Expanded text:
exitio: hic sub Gallo et Volusiano, qui Deserunt, pestis infusa er omnia spatia Romani humanum dedit neci. Ibi octava correctioexcitatae undique locustae: hic excitatae undique gentes Romanum orbem caedibus et incendiis vastaverunt. Ibi nona plaga, tenebrae tractabiles, plus periculi comminantes quam facientes: hic Aureliano persecutore decernente, diris turbinibus terribile fulmen sub ipsius pedibus ruit, ostendens quid faceret tantus ultor, nisi patiens esset; quanquam intra sex menses tres interfecti sunt imperatores, Aurelianus, Tacitus et Florianus. Ibi decima et ultima plaga, primogenitorum interfectio: hic omnium perditio idolorum, quae primitus facta in primis amabant. Ibi rex potentiam Dei probavit, et sensit, et timuit, et populum Dei liberum dimisit: hic quoque ha
Abbreviated transcription (Latin):
illi cohibendi erãt a peo¬
catis tumendo .s. ne pe¬
nas sensibiles patent᷑
qui ñd̃ pot̃ãt amare iꝰ¬
titiam. ⁊ tẽptabant᷑ a
dño ut appareret cuius¬

Expanded text:
illi cohibendi erant a peccatis, timendo scilicet ne poenas sensibiles paterentur; quia nondum poterant amare justitiam, et tentabantur a Domino, ut appareret cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nomen dñi ⁊ doctrina
blasphemet᷑. ilid̃ ã in¬
tum. qi ꝑtundi subu¬
laeus aurẽ ad postem
p̃cepit deus qui lib̾tatẽ¬

Expanded text:
doctrina blasphemetur: illud enim intum, quia pertundi subula ejus aurem ad postem cepit Deus, qui lib
Abbreviated transcription (Latin):
uirga prussisse. moyses
.W eade uirga mare bi¬
uisit si flum̃. Quid ergo
sibi uult accipe uirgã
in qͣ pusisti flum̃. an for¬
te mare appellauit flu¬
pium hꝰ litutionis an
ꝙ caron fecit moysi po¬
tius attributum ẽ. qr
ꝑ moysen iubebat deus
que facet aaron. ⁊i hpo
auctoritas ĩ illo mini¬
sterium unde erittibi
ad ppłm. tu ã illi ĩ huꝰ
que ab deumz¬

Expanded text:
Moyses enim eadem virga mare divisit, non flumen. Quid ergo sibi vult: Accipe virgam in qua percussisti flumen? An forte mare appellavit fluplum hujus locutionis? An quod Aaron fecit, Moysi potius attributum est, quia per Moysen jubebat Deus quae faceret Aaron, et in hoc auctoritas, in illo ministerium? Unde: Erit tibi ad populum, tu autem illi in his quae ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
nil tale fuit quo usz ue¬
nirent ad loca q̃ colebãt
s ille sensus est ꝓbabili¬
or ut credamꝰ sic appella¬
tam tũc fuisse tram mł¬
nomina t̾¬

Expanded text:
id non fuit, quousque uenirent ad loca quae colebantur. uerum ille sensus est probabilior, ut credamus sic appellatam tunc fuisse terram. munomina
Abbreviated transcription (Latin):
las .siciens ppłe ꝓ aqua
uibet deus ut ostẽdat ẽ
petram ex qͣ bibãt. si qͥs
au legens moysen: m᷑¬
plicet ei litt̾a legis. oste¬
dit eis moyses petram.
que est xp̃c ⁊ durit ad ip¬
sam. uñ bene bibat i siti
reficiat.

Expanded text:
s . Sitiens populus pro aqua jubet Deus ut ostendat eis petrum ex qua bibant. Si quis autem legens Moysen muplicet ei littera legis, ostendit ei Moyses petram, quae est Christus, et ducit ad ipsam, unde bibat et sitim reficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
sionis nom̃ accepit sicut¬
⁊ moab tam urbis ꝙͣ ꝓuĩ¬
is de pheca raphydm. uñ
ce heremo syn ꝑ man¬
siones suas iuxͣ os diũ ⁊¬

Expanded text:
sionis nomen accepit, sicut et Moab tam urbis quam provin, Alus, Depheca, Raphidim. Unde de eremo Sin per mansiones suas jux
Abbreviated transcription (Latin):
nis qm̃ uios tnͣsisse ñ le¬
gitim qͣmius scͥptura:
fortasse potũit t̾ram phe¬
nicis appellare. u̾ palmaz
arbores iam eẽ ceꝑant pͦ
heremi uastitatẽ. qr pal¬
ma grece sic uccatur. In¬
mitio . li. ꝓfectionis sue
inuenert̃ litum. uͥ. lx.

Expanded text:
nis, qua illos transisse non legitur. quamquam scriptura fortasse potuerit terram Phoenices appellare, ubi palmarum arbores iam esse coeperant post heremi uastitatem, quoniam palma graece sic appellatur. initio enim profectionis suae inuener
Abbreviated transcription (Latin):
uellet domum maltitudine
cingere funicło. Ũbi gr̃a. a ba¬
si tabule uniꝰ meridiam la¬
teris us ad basim tabłe que
e e regione in latere septem¬

Expanded text:
vellet domum in latitudine cingere funiculo, verbi gratia, a basi tabulae unius meridiani lateris, usque ad basim tabulae, quae est et e regione in latere septen
Abbreviated transcription (Latin):
sionis tota m̃te deside¬
rabat. ⁊ incolatume¬
gẏpti detestabat᷑. nos¬
ut qͣm diusumꝰ in lor
requiescere optemus.
mortuus ẽ. noc qͦ stu¬
deamꝰ ꝑ decalogi obser¬
uantiam ad et̾nam
beatitudinẽ ꝙͣ cente¬

Expanded text:
ssionis tota mente desiderabat, incolatumque Aegypti detestabatur, morut quamdiu simus in hoc requiescere optemus: mortuus est. Et nos studeamus quo per decalogi observantiam ad aeternam beatitudinem, quam cente
Abbreviated transcription (Latin):
fine mundi se se ad fidem colliget
colubri caudam tenens qr eum ꝙͣ
mortalem ante despexerat ĩ ultĩa
ꝑte ecc̃e redemptorem suũ ꝯfitebr̃
mox serpens mͥ uirgam redit.qr
ut iudaitus ppłc in xp̃m credid̾it
mox ad iudictum in potestate dius¬
nitatis sue apparebit. ut iam ser¬

Expanded text:
fine mundi, sese ad fidem colliget; colubri caudam tenens, quia eum quem mortalem ante despexerat, in ultima parte Ecclesiae Redemptorem suum confitebitur. Mox serpens in virgam redit, quia ut Judaicus populus in Christum crediderit, mox ad judicium in potestate divinitatis suae apparebit: ut
Abbreviated transcription (Latin):
s qi addidit ilcq̃tur
ip̃e ter ad ppłm. uide
gue se ẽẽ tardioris. de
uccis & gratilitate nͭ
ei pstare dñs uoluit
s pp̃ hoc adiutoriũ
fr̃is adurxit quis

Expanded text:
m addidit: et loquetur ipse tibi ad populum, uidetguae se esse tardioris. de uocis autem gracilitate nihil ei praestare dominus uoluit, sed propter hoc adiutorium fratris adiunxit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
yses ad dñm. precor do¬
mine ñ sũ elcqns añ
hesf̃num n ante nu¬
dius t̾cianũ diem. n
ex quo cepistilcqui fa¬
mulo mo intelligit᷑
credere posse fi deiuo¬
luitate subito elcq̃¬
tem cum dicit n ex qͦ
cepisti liqͥ famulo tuo
taiꝙͣ ostendens fi pos¬
se ut qui ante hesfuũ
⁊ nudius fcianum di¬
em eltq̃ns ñ fuisset: re¬
pente fieret ex quo c̃
illo dñc leqͥ cepit.

Expanded text:
ses ad Dominum: Precor, Domine, non sum eloquens ante hesternum neque ante nudiustertianum diem, neque ex quo coepisti loqui famulo tuo, intelligitur credere posse fieri Dei voluntate subito eloquentem, cum dicit: neque ex quo coepisti loqui famulo tuo, tanquam ostendens fieri potuisse ut qui ante hesternum et nudiustertianum diem eloquens non fuisset, repente fieret ex quo cum illo Dominus loqui coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
ã eris eum in hus q̃ ad deũ
ꝑtinent. uirgam quoq hãc
sume in manu tua in qͣ
fcurus es signa. Abiit moy¬
ses ⁊ reũsus est ad iethro so¬
cerum suũ. Dixitq ei ua¬
dam ⁊ reuertar ad fr̃es me¬
os in egyptum ut iudeam
si abhuc uiuunt. Cui ait
iethro. uade in pate. Dixitg
dñs ad moysen: in madiã.
uade ⁊ reuertere megyptũ

Expanded text:
 eris ei in his quae ad Deum pertinent virgam quoque hanc sume in manu tua in qua facturus es signa abiit Moses et reversus est ad Iethro cognatum suum dixitque ei vadam et revertar ad fratres meos in Aegyptum ut videam si adhuc vivunt cui ait Iethro vade in pace dixit ergo Dominus ad Mosen in Madian vade revertere in Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
moyses in egypto ⁊ erudiretur oĩ
nec tardus luigua nec ꝓfitebatur
se melcq̃ntem. erat .ni. qnͣtum ad
⁊ ĩpeditam lingͣm.⁊ se ꝓnuntiat
mutũ. cum incipit cognosc̃e uer¬
bum uerũ qd̃ erat in principio a¬
pd̃ deum. mutis .i. animalib ꝙͣ¬
ius. indectus homo ꝯparetur elcq̃nᷤᷤ
uidebr̃. si uero eruditis. ⁊ elcq̃nti¬
b stulius ⁊ multus. at si quis dei
ũbum. ⁊ diuinam respitiat sapi¬
entiam młto amplius ꝙͣ ap̃ nos
petudes. ap̃dm̃ mutũ se aĩal ꝓfite
pud te. qr gͥ in id intelligentie ꝓ¬
fert ut se cognosceret qd est mag¬
na ꝑs sap̃ie remuũat eum diui¬
na dignatio dicens. aꝑiam os tu
eoꝵ ergo qui u̾ba dei lecuntur. os
deus aꝑuit. eoꝵ qui lccutur m̃¬
datium. fłm testimoniũ scurcili¬
tates turpitudines. susurronum
quoq ⁊ detractoꝵ. ⁊ eoꝵ qui cciosa
iccuntur diabłs. aꝑit os de uida re
os ergo eius aꝑuit. ut lcq̃retur cũ
phiseis qũo eum traderet accepta
petumia. non est al parue gre discer

Expanded text:
Moses in Aegypto, et erudiretur omninec tardus lingua, nec profitebatur se ineloquentem. Erat enim, quantum ad et impeditam linguam, et se pronuntiat mutum, cum incipit cognoscere verum Verbum, quod erat in principio apud. Deum : mutis enim animalibus quamvis indoctus homo comparetur, eloquens videbitur; si vero eruditis et eloquentibus, stultus et mutus. At si quis Dei verbum et divinam respiciat sapientiam multo amplius guam apud nos pendens, apud Deum mutum se animal profitebpud te. Quia igitur in id intelligentiae profecit, ut se cognosceret, quod est magna pars sapientiae, remuneravit eum divina dignatio dicens: Aperiam os tEorum ergo qui vera loquuntur, os Deus aperit: eorum qui loquuntur mendacium, falsum testimonium, scurrilitates, turpitudines, susurronum quoque et detractorum, et eorum qui otiosa loquuntur, diabolus aperit os. De Juda refOs ergo ejus aperuit, ut loqueretur cum Pharisaeis, quomodo eum traderet accepta pecunia. Non est autem parvae gratiae discer
Abbreviated transcription (Latin):
deus aures scõr
ad audienda
ũba diina
unde dominꝰ
aꝑuit ccł̃os a¬
gar. ⁊ udit pu
pueri tui ut
sunt nob̾tũ
auris uero q̃
ꝑ erudicionẽ
aliqñ clausa.
uñ ne recipi¬
as auditum
na tupia:
Qui nouit e¬
rudicionem
dñi. claudit
aureur idicit.
ego ã sic mu¬
tus qui ñ aꝑ¬
it os suũ ⁊ sic̃
surdus n au¬
biebam. si uo
ad uilitatẽ
aĩe ꝑtinent
sermo ẽ. si mo¬
res docet u̾tu¬
tes inuitat
uia resecat.
aures pateãt
⁊ tota aĩe ia
e lex at drẽt¬

Expanded text:
Deus aures sanctorum ad audienda verba divina; unde: Dominus aperuit oculos Agar, et vidit putpueri tui, ut sunt nobiscum . Auris vero quae per eruditionem aliquando clausa; unde: Ne recipias auditum na, turpia, qui novit eruditionem Domini, claudit aurem et dicit: Ego autem sicut mutus, qui non aperuit os suum, et sicut surdus non audiebam . Si vero ad utilitatem animae pertinent sermo est, si mores docet, ad virtutes invitat, vitia resecat, aures pateant et tota animae janest lex ut d
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstruam te
it aꝑios tu¬
um: ⁊ ego m¬
os tuũ ⁊ mi¬
plebo illud.
ubi sigͣt in
hõie uolun¬
tatem acci¬
piendi ꝙ deᷤᷤ
donat uoiẽ¬
ti ut ad uo¬
luntatis ex¬
ordiũ ꝑtine¬
at dilata s̃
tuu̾ ad der¬

Expanded text:
instruam te ait, Aperi os tuum, et ego ios tuum et adinplebo illud — ubi significat in homine uoluntatem accipiendi quod deus donat uolenti, ut ad uoluntatis exordium pertineat "dilata os tuum", ad de
Abbreviated transcription (Latin):
inde mortuz
rebant aiãm tuam. tum solũ
regem egypti siͥptura mortu¬
um dixerit de quo solo aña
dcm fuerat ꝙ moysen q̃uebat
cccidere. an ip̃e pꝰ alios mumui¬
cos ultimus mortuus ẽ. qd
si ita est ñ locutio s senso est.

Expanded text:
inde, mortui rebant animam tuam, cum solum regem Aegypti Scriptura mortuum dixerit: de quo solo antea dictum fuerat quod Mosen quaerebat occidere: an ipse post alios inimicos ultimus mortuus est? Quod si ita est, non locutio, sed sensus est.
Abbreviated transcription (Latin):
diffidenti ñ dedisse ple¬
nissimam facultatẽ
ꝙͣ daturus erat.⁊ per
duos agi uoluisse ꝙ
dedisse aaron. sic .n. di¬
cir. Nlõne ecce aaron fr̃
tuus leuites. scio qr
leqñs icq̃tur ip̃e. Qui¬
b uerbis ostendẽ. po
cius increpasse. qr ts¬

Expanded text:
diffidenti non dedisse plenissimam facultatem, quam daturus erat. et per duos agi uoluisse, qdedisse Aaron. sic enim dicit: nonne ecce Aaron frater tuus Leuites? scio quia loquens loquetur ipse. quibus uerbis ostenditur deus increpasse pot
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est rex egypti. ⁊ ingemistentes filii isrł̃ ꝓpter.¬
opera ucciferati sunt. Ascenditq clamor eoy ad
deum abͣ opib. ⁊ audiuit gemitum eoꝵ ac recor¬
datus federis qd̃ repigerat cum abraham ysaac

Expanded text:
ingemescentes filii Israheopera vociferati sunt ascenditque clamor eorum ad Deum ab operibus et audivit gemitum eorum ac recordatus foederis quod pepigerat cum Abraham et Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
Celum creat᷑a sp̃ualis ab ex¬
orduo ꝑfc̃a ⁊ beata. fra corꝑea¬
ł materies adhuc ĩperfecta
Informem matiam sp̃itał
uite situt ĩ se pͭ existere ñ ꝯũ¬
sa ad treatorem in qͦ forma¬

Expanded text:
elum, creatura spiritualis, ab exordio perfecta et beata. Terra, corporalis materies adhuc imperfecta. Coelum, informem materiam spiritualis vitae, sicut in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃senti uita spei sue radicem sigt̃
⁊ ab amore inmarcessibilis hrclita¬
encch ab adam septimus ponitur
q hic manentem cuutatem si q̃¬
runt. s expectationẽ us in finẽ tp̃is
extendt̃ qr septenaria reuolucõe
t̃minatur. tum eternitas cctaua
successerit. unde iste encch qui poũr
septimus ⁊ tnͣslatus ẽ. qr deo placu¬
it septimã requiem sigͣt ad ꝙͣ post
hant uitam qui deo ꝑseueranter
adheret sine dilatione tnͣffertur.
sigͣt adam int̃p̃r homo ł rubra t̃ra
sech positio ł resurc̃o. henos ip̃. say¬
nan lam̃tatio. malalehel laudãs
dm̃. iaredh roboratꝰ. encch dedicatio.
illathussalem mortis emissio. la¬
mech hũiliatus. soe requies. ꝓre¬
dens ergo hõ ex t̾ra resurgẽs a peccĩs.
erit homo mucoans dm̃ ⁊ deflens
pecc̃a pristina. sicq laudans dm̃
roboratꝰ sp̃u dei declicatur ĩ uitam
et̃nam. atti uictor mortis deo sub¬
iectus requiem possidet sempit¬
nam qͣm sigͣt nor qui requies int̃¬

Expanded text:
in praesenti vita spei suae radicem figunt, et ab amore immarcescibilis haereditaEnoch ab Adam septimus ponitur, quia hic manentem civitatem non quaerunt, sed exspectationem usque in finem temporis extendunt, quod septenaria revolutione terminatur, cum aeternitas octava successerit. Unde iste Enoch qui ponitur septimus, et translatus est quia Deo placuit, septimam requiem significat, ad quam post hanc vitam, qui Deo perseveranter adhaeret, sine dilatione transfertur. signat: Adam interpretatur homo vel rubra terra; Seth, positio vel resurrectio; Enos, homo; Cainan, lamentatio; Malalehel, laudans Deum; Jared, roboratus; Enoch, dedicatio; Mathusalam, mortis emissio; Lamech, humiliatus; Noe, requies. Procedens ergo homo de terra, resurgens a peccatis, erit homo invocans Deum et deflens peccata pristina: sicque laudans Deum, roboratus Spiritu Dei, dedicatur in vitam aeternam. Atque victor mortis Deo subjectus, requiem possidet sempiternam, quam significat Noe qui requies inte
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑgit hystoriaz
de quibꝰ sus iccis coluguntur
fiuctus mistioꝵ ⁊ notand̃. qr ĩ
generatione seth nlła femĩa
pͥonitur noĩatim sit ingũaus¬
õne caym. uistoꝵ est enĩ omnia uir¬
liter agere nicħ femineum. nichil
fragile usurpare. ꝓcedit .ni. hec gene¬
ratio ꝑ denariũ us ad nce in quo p̃¬
ceptoꝵ signatur impletio sic̃ ꝑ un¬
denanum in gñatõe caẏm trans

Expanded text:
spargit historiarum, de quibus suis locis colliguntur fructus mysteriorum. Et notandum quia in generatione Seth nulla femina ponitur nominatim, sicut in generatione Cain: justorum enim est omnia viriliter agere, nihil femineum, nihil fragile usurpare. Procedit etiam haec generatio per denarium usque ad Noe, in quo praeceptorum signatur impletio, sicut per undenarium in generatione Cain trans
Abbreviated transcription (Latin):
gñationes .lixuii. scd̃ iucam
utut ergo .uii. generacione pec¬
satum caym solutũ est. ñ .ii.
iudicabit deus bis midip̃m
⁊ qui semel receꝑit in uita su¬
a. si eosdem munianis pacienur
in morte quos passus ẽ inui¬
ta sua. ita ⁊ lameth .i. tocius
mundi peccm xp̃i soluetur
lamech que õs int̾iere dilu¬
pulchre qri ħ uocabłm hũit dc̃m
est qi uitiũ fuit. tunc iuccã¬
di nom̃ dñi. licet pleriq hebre¬
oꝵ arbitrentur ꝙ tunc pͥmũ
in noĩe dñi ⁊ in siłitudie eiꝰ fa¬
bricata sĩt ydola.
siłitudinem dei fc̃s est. alii ad
suꝑiorib cum recapitulacc̃e
indie qua treauit deus lpĩem
in die .n. creatus ẽ. qr ĩ clarita¬
te diuine ꝯtempłois ꝯstitutꝰ
declit qua intelligendo bona
⁊ mala disc̾neret intellecta di¬
lig̾et ⁊ dilecta obłoni ñ trad̾et.
⁊ in hoo dei siłitudinem retiñet

Expanded text:
ucam. Sicut ergo septima generatione peccatum Cain solutum est: « Non enim judicabit Deus bis in idipsum, » et qui semel recepit in vita sua, non eosdem cruciatus patietur in morte quos passus est in vita sua: ita et Lamech, id est, totius mundi peccatum, Christi solvetur Lamech, quae omnes interiere dilupulchre, quia hoc vocabulum habuit, dictum est quia initium fuit tunc invocandi nomen Domini: licet plerique Hebraeorum arbitrantur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine ejus fabricata sunt idola. similitudinem Dei factus est. Alii, ad superioribus cum recapitulatione. « In die qua creavit Deus hominem. » In die etenim creatus est, quia in claritate divinae contemplatidedit, qua intelligendo bona et mala discerneret, intellecta diligeret, et dilecta oblivioni non traderet, et in hoc Dei similitudinem retineret.
Abbreviated transcription (Latin):
Rab̾. Dixiti lamech. Qluint hebrei la¬
mech du iuuentẽ caliginem ccłoꝵ
inturrisse adolescentẽ dutẽ ⁊ rectorẽ
itnus hũisse exercens ergo uenacc̃em
sagittam direxit quo adolescens in¬
dicauit casuc caym int̾fecit. inter

Expanded text:
. Aiunt Hebraei Lamech diu vivendo caliginem oculorum incurrisse, et adolescentem ducem et rectorem itineris habuisse. Exercens ergo venationem, sagittam direxit quo adolescens indicavit, casuque Cain inter
Abbreviated transcription (Latin):
tauit ymaginem t̾re¬
ni qui ꝓ abel iusto repo
prius portant ymagi¬
nem treni hõis ꝙͣ tele¬
uem ñ ultͣ cognitim
nec filium generat᷑o¬
um. s deo iubente fre¬
git uotum ut dei filiꝰ
de eo nasc̾etur: ⁊homo
reclimeret᷑. de styrpe .ni.
caym nasu ñ debuit.
unde ante sech nlli¬

Expanded text:
tavit imaginem terreni qui pro Abel justo reposprius portant imaginem terreni hominis quam coelerem non ultra cogniturum nec filium generaturum. Sed Deo jubente fregit votum, ut Dei Filius de eo nasceretur, et homo redimeretur; stirpe enim Cain nasci non debuit. Unde ante Seth nul
Abbreviated transcription (Latin):
puntur nec iuenirent᷑ nisi¬
prius q̃ tam radices hystorie
iacerentur. nec de rans ar¬
boꝵ fructus legeres nisi m̃¬
cos antea plantassesz¬

Expanded text:
puntur, nec invenirentprius quaedam radices historiae jacerentur; nec de ramis arm fructus legeres, niscos antea plantasses
Abbreviated transcription (Latin):
abadam ꝑ caym un¬
denario terminantur¬
in quo transgressio¬
signatur. lamech nã¬
q septimus est tuitͦs
filii: ⁊ una filia addũ¬
tur. ut undenariꝰ mi¬

Expanded text:
ab Adam per Caindenario terminantuin quo transgressiosignatur. Lamech name septimus est, cui tres filii et una filia adduntur, ut undenarius i