comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
recte definitur app&us animi. quo a&ernis bonis quaelib&
temporalia p̃ponunt᷑ : Nemo itaq potest conuincere aliquh¬
do eẽ mentiendũ : nisi qui potuerit ostender ea &ernũ aliquod
bonũ optineri posse mendacio: Sed cũ tanto quisq ab a&er¬
nitate disceditꝰ quanto aueritate discedit absardirsimũ est
dicere direedendo indeadbom aliquid aliquem ꝑ ueniro : Aut:
est aliquod bonũ aodernũ quod non compl&ctatur ueritas hor
erit uerbum: Etideo nec bonũ erit qr falsum erit : ut auten
animus corporisiteo uerites &ã ipsi animo p̃ponenda est u
eã non solum magis quam corpur: sed &ĩ magis quam seip¬
sum app&at animus : Itec quippeerit integrior & castion
cũ eius potius immutrebilitate quam sua mutabilitate ꝑfrut
Si autem loth cũ ita iustus err& iut angelor &iã hospiter fuscipo
re merer&ur stu prandas filias sod omitis obtulit sut faemi¬
narũ potiur ab eis corpora: quã uirorũ corrũperentur:

Expanded text:
recte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet recte definitur adpetitus animi, quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. nemo itaque potest conuincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum aliquod bonum obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate ddicere, discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem pervenire. Aut si est aliquod bonum aeternum quod non complectatur veritas, non erit verum: et ideo nec bonum erit, quia falsum erit. Ut autem animus corpori, ita etiam veritas ipsi animo praeponenda est; ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se ipsum appetat animus. Ita quippe erit integrior et castior, cum ejus potius immutabilitate, quam sua mutabilitate perfruetur. Si autem Loth cum re mereretur, stuprandas filias Sodomitis obtulit, ut feminarum potius ab eis corpora quam uirorum corrumperentur,
Abbreviated transcription (Latin):
nendacio corrũpit ꝓcorpore suo: quod seit manere in cor¬
ruptũ si abipso animo in corruptio non recedat: Quod enim
uiolenter non p̃cedente libidine patitur corpur uexatio po¬
tius quam corruptio nominanda est: Aut si omnis uexatio
corruptio est : Non omnis corruptio turpis est sed quã
libido ꝓcurauerit : Aut cui libido consenserit : Quanto au¬
tem prȩstantiorest animus corpore. tanto sceleratiur corrũ¬
pitur: ibiergo seruari potest pudicitia ubi nulla : nisi uolunta¬
ria pot est eẽ corruptio : Ceste enĩ si stu prator corpus inua¬
serit qui necui contraria possitinec ullo consilio uel men¬
dacio euitariinecerse ÷ fateamur: aliena libidine pudicitiã
non posse uiolari : Qua propt̃ quo nemo dubitat meliorem
eẽ animũ corpore antegritati corporis integritas animi
p̃ponenda est: quae in a &ernũ seruari potest : Quis autẽ di¬
xerit integrũ animes sementientis : & eni libido quoq: ipscc

Expanded text:
mendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incormendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuitari, necesse est fateamur aliena libidine pudicitiam non posse uiolari. quapropter quoniam nemo dubitat meliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari potest. quis autem dixerit integrum animum esse mentientis? etenim libido quoque ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
si ae quitate seruariuit prȩponamur Non solũ alteriur seo
&icom noãe saluti temporali iub& quid restat in quiunt o
quodubitare debeamus : Num quã omnino eẽ mentiendũ :
Non enĩ dioi potest ẽẽ aliquid in temporalib cõmodirs alute as
uita corporalimaiur aut carius : linde si nec ipsa p̃ponenda :
ueritati quid obici potest ꝓpterꝰ mentiendũ eẽ contendant
qui aliquando putant oposter ementiri : Pudicitia qui ppe
corporir qr multũ honorabili ꝑsona iude&ur occurrer t& pse
flagitare mendaciũ utsi stu prator irruat quipos sit menda¬
cio deuitare sine dubitatione mentiendũ siti facile responderi
potest mullam eẽ pudicitiã corporis. Nisi ab inte gritate animi
pendeat qua disrupta cadat necesse : &iam si intacta uidea¬
tur : &ideo non inreb: temporalib: eẽnumerandam quasi
qua e inuitis porsit auferri : Nullo modo igitur se animus

Expanded text:
nisi aequitate seruari, et se ut praeponamus non solum alterius, sed nisi aequitate seruari, et se ut praeponamus non solum alterius, sed etiam nostrae saluti temporali iubet, quid restat, inquiunt, quo dubitare debeamus numquam omnino esse mentiendum? non enim dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salute ac uita corporali maius aut carius. unde si nec ipsa praeponenda est ueritati, quid obici potest propter quod mentiendum esse contendant, qui aliquando putant oportere mentiri? Pudicitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione mentiendum sit, facile responderi potest nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitur se animus
Abbreviated transcription (Latin):
in carne quid si &icõ fusto nostro quid si adulterio liberari posso
aliquis demorte : Ideo ne furandũ ÷ aut moechandũ : Nesciunt
enim ad hoc secogereut si laqueũ querathomo & stuprum p&at
confirmans quod sibi collum ligabit : nisiei concedatur qđ pe¬
tit consentiat᷑ ꝓpter animã sic̃ ipsidicunt liberandã : qđ si ab¬
surdũ & ne fariũ est : Cur animã suã quisq: mendacio corrũ pat
ut alteruiuat in corpore. Cũ si suũ corp̃ propterea corrum¬
pendũ dar & omniũ iudicione fariae turpitudinis dam nar&in
Proinde non ÷ in istec questione adtendendũ : Nisi utrũ iniqͥtas si
mendaciũ : qđ cũ supͣ cõmemoratis documentis asseratur iui¬
dendũ ÷ ita quȩri utrũ ꝓ alterius salute mentiri aliquis debe¬
at acsi quȩ uer&ur utrum ꝓ alterius salut e iniquus eri
aliquis debeat : Quod si resput animae salus quȩ non potest

Expanded text:
in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo et stuprum petat, confirmans, quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur, quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. quod si absurdum et nefarium est, cur animam suam quisque mendacio corrumpat, ut alter uiuat in corpore, cum, si suum corpus propterea corrumpendum daret, omnium iudicio nefariae turpitudinis damnaretur? proinde non est in ista quaestione adtendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. quod cum supra commemoratis documentis asseratur, uidendum est ita quaeri, utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur, utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat. quod si respuitis animae salus, quae non potest
Abbreviated transcription (Latin):
Nonestum diligere sic̃ scipsum sed plur quã seiprũ : qđ fanae doc¬
trinȩ regulam excedit: multo minur igitur adernco suam ꝑal
terius temporali mentiendo amissurus est : Temporalẽ plane
uitcc̃ suam ꝓa&ornec uiteo ꝓximi : Nondubitabit xp̃ianur amit¬
tere: Hoc eni p̃cessit exemplũ ut ꝓ nobis dñr ipsemoreraur:
Ad hoc enĩ &ut hoc est mandatũ mandatũ meũ ut cdiligatis in uicẽ
sic̃ &ego dilexiuor: mnaiorem dilectionem nemohab&: quã utam¬
mam suam ponat ꝓ amicis suis : Non eni quisquã ÷ ita desipiens  u
dicat aliud quam saluti sempiternȩ hominũ consuluirse dm̃n uel
faciendo qđ pcepitiuel p̃cipiendo qđ fecit : Cũ igitur mentien¬
do uittc a&ernec amittatur : nũ quã ꝓcuius quam tempor ali ui¬
tamentiendũ ÷ enim uero isti quisthomacantur & indignant᷑
si nolit aliquis mendacio perimere animam suã ut alius sener cat

Expanded text:
non est iam diligere sicut se ipsum, sed plus quam se ipsum: quod sanae docnon est iam diligere sicut se ipsum, sed plus quam se ipsum: quod sanae doctrinae regulam excedit. multo minus igitur aeternam suam pro alterius temporali mentiendo amissurus est. temporalem plane uitam suam pro aeterna uita proximi non dubitabit Christianus amittere; hoc enim praecessit exemplum, ut pro nobis dominus ipse moreretur. ad hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, ulexi uos. maiorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. non enim quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuluisse dominum uel faciendo, quod praecepit, uel praecipiendo, quod fecit. cum igitur mentiendo uita aeterna amittatur, numquam pro cuiusquam temporali uita mentiendum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat
Abbreviated transcription (Latin):
mendaciũ &icomꝑdit : Quo constituto quis eorũ quihaec asse¬
runt cõmouebitur illis exemplis cũ dicit᷑ quid si ad tehomo con¬
fugiat quimendaciotuo porsit amoste liberars. Illa enĩ morr
quam stultetiment homines qui peccare non timent : Non animã
sed corp̃ occidit : sic̃ dñr in euangelio doc& Vinde p̃cipit neistati¬
meatur : Os aut̃ qđ mentit᷑ non corp̃ sed animã occidit: Hir enim
uerbis aꝑtissime scriptũ est : Os̃ aut̃ qđ mentit᷑ occidit animã :
Quomodo ergo ñ ꝑuersis sime dicitur. ut alter corporaliter ui¬
uat debere alterũ spiritalit̃ mori Nam &ipra dilectio ꝓximi
exsua cuiusq terminũ accepit : Diliges inquit ꝓximũ ttum
tamquam teipsum: Quo modo ergo quisq: diligit tã quã seipsum.
Cui ut prȩst& uitcc̃ temporalem ipse amittit a&erncc̃ : quando¬
quidem si ꝓillius temporali uita suam ipsam temporalem ꝓdat :

Expanded text:
mendacium, etiam perdit. quo constituto quis eorum, qui haec assemendacium, etiam perdit. quo constituto quis eorum, qui haec asserunt, commouebitur illis exemplis, cum dicitur: quid? si ad te homo confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari? illa enim mors, quam stulte timent homines, qui peccare non timent, non animam, sed corpus occidit, sicut dominus in euangelio docet - unde praecipit, ne ipsa timeatur — os autem, quod mentitur, non corpus, sed animam occidit. his enim uerbis apertissime scriptum est: os autem, quod mentitur, occidit animam. quomodo ergo non peruersissime dicitur, ut alter corporaliter uiuat, debere alterum spiritaliter mori? nam et ipsa dilectio proximi ex sua cuiusque terminum accepit. diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum. quomodo ergo quisque diligit tamquam se ipsum, cui ut praestet uitam temporalem, ipse amittit aeternam? quandoquidem si pro illius temporali uita suam ipsam temporalem perdat,
Abbreviated transcription (Latin):
tio potiur qua simulatio sicut lacrime potiur quã negatio pe¬
tri aestim andac Iam illir exemplis quae de cõmuniuita ꝓfe¬
runtur multo confidentius asserunt non ee credendum
Prius enĩ docent iniquitectem ee mendaciũ multis documen¬
tis litterarũ scarũ &eo maxime qͥo scriptũ est : Odisti
dñe omner quio perantur iniquiteetem ꝑdes omner quilo¬
cuntur mendacium : Autenĩ ut sol& scriptura sequenti uer¬
su exporuit superiorem ut quõ latiur sol& patere iniquitas :
intellegami nominato mendacio tã quã speciem iniquitatir sig¬
nificare uoluerit Aut si aliquid int̃ eẽ arbitrantur. tanto pe¬
iurest mendacũ quanto grauius positũ ÷ ꝑder quam odisti
foste eni odit aliquem dr̃ aliquanto mitiur: ut eũ non ꝑdat : Quem
uero ꝑdit tanto uehementius odit. quanto seuerius pdnit :¬
dit autẽ omner quioperantur iniquitatem at omnes quilo q̃unt᷑

Expanded text:
ctio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Pectio potius quam simulatio, sicut lacrimae potius quam negatio Petri est imitanda. Iam illis exemplis, quae de communi uita proferuntur, multo confidentius adserunt non esse credendum. prius enim docent iniquitatem esse mendacium multis documentis litterarum sanctarum et eo maxime, quod scriptum est: odisti. domine, omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. aut enim, ut solet scriptura, sequenti uersu exposuit superiorem, ut, quoniam latius solet patere iniquitas, intellegamus nominato mendacio tamquam speciem iniquitatis significare uoluerit, aut, si aliquid interesse arbitrantur, tanto peius est mendacium, quanto grauius positum est perdes quam \'odisti. forte enim odit aliquem deus aliquanto mitius, ut eum non perdat; quem uero perdit, tanto uehementius odit, quanto seuerius punit. odit autem omnes, qui operantur iniquitatem; at omnes, qui loquuntur
Abbreviated transcription (Latin):
rent eũ sic ea obseruare uasi p̃ter illa salus ee nonpor¬
s& : pariergo simulatio libestati pauli non est comparan¬
da : &ideo parũ a maredebem libenter correctum
Non autem astruere &iam de auctoritate pauli mendacu
qr & p&rũ coram omnib: in rectamuiam reuocauit:
negenter ꝑcum iudai zare cogerentur : &ipre suȩ p̃di¬
cationi at testatur ÷: Qquicũ putar&ur hostis paterna¬
rũ traditionũ eo qđ nolebat eas in ponere gentib mon
as ꝑnatus eas ipsemore patrio celebrare satis osten¬
dit hoc in eis xp̃s adueniente remansis seaitnec iudacir
essent ꝑniciosae nec gentib necer sariae meciam cuiquã
hominum salutarer : Quod si auetoritas mentiendi nec dean¬
tiquis libris ꝓferri pot est : uel quia non est mendacium
qđ figurate gestum dictumue recipitur uel quiabonis ad
paratione laudatur : nec de noui testamenti librir qr corra¬

Expanded text:
rent eum sic eas obseruare, quasi praeter illas salus esse non posrent eum sic eas obseruare, quasi praeter illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertati Pauli non est conparanda. et ideo Petrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoritate Pauli mendacium, quia et Petrum coram omnibus in rectam uiam reuocauit, ne gentes per eum iudaeizare cogerentur, et ipse suae praedicationi adtestatus est, qui cum putaretur hostis paternarum traditionum eo quod nolebat eas inponere gentibus, non aspernatus eas ipse more patrio celebrare satis ostendit hoc in eis Christo adueniente remansisse, ut nec iudaeis essent perniciosae nec gentibus necessariae nec iam cuiquam hominum salutares. Quodsi auctoritas mentiendi nec de antiquis libris proferri potest, uel quia non est mendacium, quod figurate gestum dictumue recipitur, uel quia bonis ad paratione laudatur, nec de noui testamenti libris, quia corre
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑtam longa tempora tota u&ur illa scriptura ꝓphe¬
ticis figurationib: pasturiuit: Nã & titũ circum cidere
dum hoc urguerent iudȩi . nusi sub introducti falsi fry
Ideo fieri uellent iuthabenent quod de ipso paulo dis semi¬
narentitãquã eorũ ueritati cesserit: qui spem salutis
euangelicȩ incircum cisione carnis : Atq: eius modi ob¬
seruationib: eẽ p̃dicarent : & sine his nemin ixp̃m prodes¬
eo animo circum ciderentur ut ibi eẽ salutem putarent :
uinde ÷ illud: ecce ego paulus dico uobis :qr si circũcida¬
mimi xpr uobis nihil ꝓderit: Ex hac igitur libertate
paulus paternas obseruationes obseruauit : hoc unũ cauerr
& p̃dicans nesinchir ralur xp̃iana nulla putar&ur : p&erus ag
simulatione sua tã quã iniud aismo salurerr& cogebat gentes
iudaizare quod uerba pauli ostendunt dicentis: quomodo
gentes cogis iudaizare : Non enim cogerentur nisi uide¬

Expanded text:
quod per tam longa tempora tota uetus illa scriptura prophequod per tam longa tempora tota uetus illa scriptura propheticis figurationibus parturiuit. nam et Titum circumcideret, cum hoc urgerent iudaei, nisi subintroducti falsi fratres ideo fieri uellent, ut haberent, quod de ipso Paulo disseminarent, tamquam eorum ueritati cesserit, qui spem salutis euangelicae in circumcisione carnis atque eius modi obseruationibus esse praedicarent et sine his nemini Christum prodeseis, qui eo animo circumciderentur, ut ibi esse salutem putarent, unde est illud: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. ex hac igitur libertate Paulus paternas obseruationes obseruauit, hoc unum cauens et praedicans, ne sine his salus christiana nulla putaretur. Petrus autem simulatione sua, tamquam in iudaismo salus esset, cogebat gentes iudaeizare, quod uerba Pauli ostendunt dicentis: quomodo gentes cogis iudaeizare? non enim cogerentur, nisi uide
Abbreviated transcription (Latin):
manendi in sua consu&udinet non neces setatem neq enim siuel¬
l& iudacur ubi nullũ ꝑturbar& recedere aiud aucis obserua¬
tionib ꝓp hiber&uir ab apostolo quando quidẽ ea quȩ salutier seũ
quim gentilium ideo circum cidi: ut hoc ipsum ostender&
nonse d&estari quasi noxiũ. sed in differenter habere tã¬
quam signaculũ cuius utilitasiam tempore pr&eris r&:
non eni sisalus exeo iam nulla err& &iam exitium inde m&u¬
endũ fuit. Ideoq & timotheus cũ in p̃putio uocatur ers&
tamen qr deiudaea matre ostus erat : & ostender & cogna¬
tissuis debebat ad eos iucrifaciendor non hoc sed didicisse
in disciplinec xp̃iana utilla sacramente quȩ legis u&e¬
ris essent ab ominar&ur circũcisus ÷ abapostolo dithoc
modo de monstrarent iudaeis : Non ideo gentes non ea sur¬
cipere qr mala sunt : & ꝑniciosa a patri obseruata. sed qr
am saluti ñ necessaria postaduentũ tanti sacramenti:

Expanded text:
manendi in sua consuetudine, non necessitatem. neque enim, si uelmanendi in sua consuetudine, non necessitatem. neque enim, si uellet iudaeus, ubi nullum perturbaret, recedere a iudaeicis obseruationibus, prohiberetur ab apostolo, quando quidem consilium in quam gentilium ideo circumcidi, ut hoc ipsum ostenderet, non se detestari quasi noxium, sed indifferenter habere tamquam signaculum, cuius utilitas iam tempore praeterisset; non enim, si salus ex eo iam nulla esset, etiam exitium inde metuendum fuit. ideoque et Timotheus, cum in praeputio uocatus esset, tamen, quia de iudaea matre ortus erat et ostendere cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos non hoc se didicisse in disciplina christiana, ut illa sacramenta, quae legis ueteris essent, abominaretur, circumcisus est ab apostolo: ut hoc modo demonstrarent iudaeis non ideo gentes non ea suscipere, quia mala sunt et perniciose a patribus obseruata, sed quia iam saluti non necessaria post aduentum tanti sacramenti,
Abbreviated transcription (Latin):
nec gentib: prodesse circũ cisionẽ nec iudieis obeẽunde
nec illos astringendos ad consu&udinẽ iudaeorũ. nec illor
a paterna d&errendos censuit : linde illa uerba eiur s̃:
circum cisus quis uocatur ÷ non adducat p̃putiũ inp̃putio
quis uocatus est non cireũ cidatur:circũ cisionihil est. & p̃pu¬
tiũ nihil est sed obseruatio mandatorũ di : linuscquisq: inqui
uocatione uocatus : anea ꝑmaneat: Quomodo enim potest
adduci p̃putiũ qđ p̃cisũ est: sed ñ adducat dix̃ iñ ita uiuat qui¬
si p̃putiũ addiocerit : Id ÷ quasi in eam partem quam nudauit
rursus tegmen carnis ad traxerit : & quasi iudaeus eẽ de
destiterit: sicut alibi. dicit circum cisiotla p̃putiũ facta ÷
E hoc non tãquã cogenr dixit a postolus : autillos manere in
p̃putio autiudacos in consu&udine patrũ suorũ sedut neu¬
ter in altera coger&ur : potestatẽ autem haber& quis q

Expanded text:
nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium nihil est sed obseruatio mandatorum dei. unusquisque in qua uocatione uocatus est, in ea permaneat. quomodo enim potest adduci praeputium quod praecisum est? sed \'non adducat\' dixit \'non ita uiuat\', quasi praeputium adduxerit, id est, quasi in eam partem, quam nudauit, rursus tegmen carnis adtraxerit et quasi iudaeus esse destiterit, sicut alibi dicit: circumcisio tua praeputium facta est. et hoc non tamquam cogens dixit apostolus aut illos manere in praeputio aut iudaeos in consuetudine patrum suorum, sed ut neutri in alteram cogerentur, potestatem autem haberet quisque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sanus ÷ homo Aliter cum melius hab& ae grotos: nam in
scripturis ipsiriustificata &icm sodoma dicitur in cõpa¬
ratione selerũ populi isrł x adhanc regulã dirigunt omnia
mendacia que pferuntur deuerib: libris nec rep̃hensa in¬
uenuntur uel rep̃hendi nom porsunt ut aut in dole ꝓficientis
m& spe approbenturs aut significationis alicuus causa n
nnt omnino mendacia: &ideo delibris noui testam̃ti
exceptir figuratis significationib: dñi siuitã moresq sc̃o¬
rũ & facta ac deta considere: Nibil tale ꝓferri potest
qđ adimitationem ꝓuoc& mentiendi : simulatio eñ p&r
& barnabae i non solum cõmemorata: uerũ &iam rep̃¬
hensaest atq correcta: Nonenĩ ut non nulli putant ex ei¬
dem simulatione &iam paulus a postolus: aut timothcum
circum ciditi aut ipse quȩdam ritu iudaico sacramentec
celebrauit: sed ex illa libeftate sententiȩ suȩ qua p̃dicauit

Expanded text:
cum sanus est homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in cum sanus est homo, aliter, cum melius habet aegrotus. nam in scripturis ipsis iustificata etiam Sodoma dicitur in conparatione scelerum populi Israhel. et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia, quae proferuntur de ueteribus libris nec reprehensa inueniuntur uel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium et spe adprobentur aut significationis alicuius causa non sint omnino mendacia. Et ideo de libris noui testamenti exceptis figuratis significationibus domini, si uitam moresque sanctorum et facta ac dicta consideres, nihil tale proferri potest, quod ad imitationem prouocet mentiendi. simulatio enim Petri et Barnabae non solum commemorata, uerum etiam reprehensa atque correcta est. non enim, ut nonnulli putant, ex eadem simulatione etiam Paulus \'apostolus aut Timotheum circumcidit aut ipse quaedam ritu iudaeico sacramenta celebrauit, sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicauit
Abbreviated transcription (Latin):
quod enuntiat referenda est : omne aut̃ figurate aut factũ
aut dictũ hoc enuntiat quod significat eir quib: intellegendũ
platumest : Vnde credendũ est illos homines qui ꝓph&icis tẽ¬
porib: digni auctoritate fuisse cõmemorantur omnia que
scripta sunt deillis ꝓph&ice gersis seatq: dixis se quȩcumq¬
sic accider̃ iut eodem ꝓph&ico spũ memoriȩ litterirq man¬
danda iudicarentur : De obst& ricib autem qr non eas por¬
sunt dicere ꝓph&ico spiritu significandi futuri ueri gratia:
aliud ꝓ alio renuntiasse faraonis &iam si aliquid ipsis nesci¬
entib: qđ ꝑ eas actum est significauit ꝓgradusuo dicunt ap¬
ꝓbatas & remuneratas adõ : Quienĩ nocendi causa mentiri
sol& siiam consulendi causamentiatur: multũ ꝓficit: sed
aliud est qđ ꝑ seipsum laudabile ꝓponitur: aliud quodinde¬
terioris comparatione prȩponitur : Aliter enĩ gratulam̃r

Expanded text:
quod enuntiat, referenda est. omne autem figurate aut factum quod enuntiat, referenda est. omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui propheticis temporibus digni auctoritate fuisse commemorantur, omnia, quae scripta sunt de illis, prophetice gessisse atque dixisse; nec msic acciderunt, ut eodem prophetico spiritu memoriae litterisque mandanda iudicarentur. de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocendi causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, quod in deterioris conparatione praeponitur. aliter enim gratulamur,
Abbreviated transcription (Latin):
estifalsumq: testimoniũ nondicas quo genere cõplextitur
Sed nequis concedat non omne mendaciũ falsuam testimoni¬
um eẽ appellandum : Quid dicturur ÷ adid qđ soriptũ ÷
Or quod mentitur occidit amma : quod nequis arbitr&ur excep¬
tis aliquib mentientib: porse intellegi: alio loco legati ꝑdesom¬
nes quilo quuntur mendaciũ : linde oresuo ipsed ĩrꝰ quid inore
uestroest est: non non: Qđ aut̃ amplius estamalo est: hine &
a postolur cum exuendũ u&erem hominẽ p̃ciper&: quo nomi¬
ne omnia peccata intelleguntur consequenter ait in pͥmis
ponens : quaꝓpter deponenter mendaciũ loquimini ueritatẽ
nec illis quȩ de uacerib: libris mendaciorũ exempla ꝓlata sũnt
terreri se dicuntiubi quicquid gestũ est figurate accipi
potest auamuir reuera contigerit : Quic quid autẽ figurate
fit autdicitur non est mendacium : Omnis enĩ enuntiatio : adid

Expanded text:
est: « Falsum testimonium ne dicas . » Quo genere complectimur est: « Falsum testimonium ne dicas . » Quo genere complectimur Sed ne quis contendat non omne mendacium falsum testimonium esse appellandum, quid dicturus est ad id quod scriptum est: « Os quod mentitur occidit animam? » Quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intelligi, alio loco legat: « Perdes omnes qui loquuntur mendacium . » Etenim ore suo ipse Dominuestro: est est, non non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt: ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamuis reuera contigerit; quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. omnis enim enuntatio ad id,
Abbreviated transcription (Latin):
remunerante mentitar: & multa eius mod exempla cligenter
eorũ hominũ mendicia cõmemorant quos culpare non addear:
atq itec fitearis aliquando et̃ porse non solũ rep̃hensono non
dignũ sed &ĩ dignũ laude mendacium annuntianter ut non
solos premant diuinir librir deditor: sed &ciã omnes homines
sensumq cõmunem dicentes : siquis ad te confugiat quimenda¬
ciotuo pos sit amosdeliberari non esmentiturus : si aliquidͥ
aegrotus int̃rog& quod ei seire non ex peditui &iam pos¬
nt te non respondente grauiur affligi audebis neaut uerũ
dicere in ꝑniciem hominir aut si lerepotius quam honesto ec
misericordimendacio ual&udin eiur opitulars. hiratq
talib: copiosis sime searbitrantur urguere iuts consulen¬
dicausa exigit aliquando mentiamur: contra illi quibur
plac& numquam mentiendũ. multo fostius agunt utentes
primo auctoritate diuina: quõ in ipro decalogo soriptũ

Expanded text:
remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes remunerante mentitas et multa eius modi exempla eligentes eorum hominum mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. addunt etiam, quo non solos premant diuinis libris deditos, sed etiam omnes homines sensumque communem dicentes: si quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui etiam possit te non respondente grauius dicere in perniciem hominis aut silere, potius quam honesto et misericordi mendacio valetudini ejus opitulari? His itaque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut si consulendi causa exigit aliquando mentiamur. Contra illi quibus placet nunquam sic mentiendum multo fortius agunt, utentes primo auctoritate divina, quoniam in ipso Decalogo scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
hab& uolunta tem aiel &iam id agit ne fallatur qui alicui denun¬
tiat quamuis enuntiationẽ ipsam falsam habere uoluerit i qr ideo
uoluit ut uerũ ꝑsuader& : Nutrũ mentiatur quisquis &icm
uerũ uolens enuntiat ciusa fallendi dubitari pot est : Nemo aut̃
dubitat mentiri eũ qui uolenr falsum enuntiat causa fallendi :
qua ppter enuntiationẽ cũ uoluntate ad fallendũ ꝓlatac̃ mnani¬
festun est ce menditũ seditrã hoc oli st mendacit̃ alia questio es
interim dehoc gere in quod omner consentunt inquiramur
utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare scũ uolunt ate
fallendi: Nim quih oo rentiunt habent cestimoma sontentiesu
cõmemoranter rarram cũ risirr& angelis negar se quo dr¬
serit lacob a putre int nogatũ respondirre quo dipsoerr&
esau maior filius eius: Aegyptiuar quoq obstaricer nein fan¬
tes luebrȩi nascenter int̃ficerentur &uam dõ apꝓbant a

Expanded text:
habet uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enunhabet uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat, quamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubitari potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere, in quod omnes consentiunt, inquiramus: utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum uoluntate fallendi. nam qui hoc sentiunt, adhibent testimonia sententiae suae, commemorantes Sarram, cum risisset, angelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et
Abbreviated transcription (Latin):
ione faliam eẽ uoluit s&ille deuerasua falsũ oredi uolut. Por¬
dosimendaciũ est enuntiatio falsum enuntiuare uolentis ut fallat
peutor mentitur est: qr &illehabuit uoluntatẽ falsum dicendo uerũ
ꝑ suadere &istud falsum ꝑsuadere uerum dicere: Aberit igtͥ
ominis temeritas att omne mendaciũ siid quod uerũ creden¬
cognitum est nob cognitũ habenter uł qđ credendũ ponestore¬
dentessuł cũ id non op̃ est enuntiantes : ⁊am̃ non alud quã id quod
enuntiami ꝑsuadere conamuri non est ab est temeritatis erro sed
ab est omne mendaciũ : Nulla enĩ definitionũ illarũ timenda csts
cũbene sibi consciur est animꝑ hoc se enuntiare qđ uerũ eẽ aut no¬
uit aut opinatur auteredit neq uelle aliquid nisi qđ enuntiat ꝑsua¬
dere : sed utrũ sit utile ali quando mendaciũ multo maior magir¬
q: necersaria questio est : utrũ ergomentiatur quisquis fallendi ñ

Expanded text:
ationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat, neuter mentitus est, quia et ille habuit uoluntatem falsum dicendo uerum persuadere et iste, ut falsum persuaderet, uerum dicere. aberit igitur omnis temeritas atque omne mendacium, cum et id, quod uerum credencognitum est nobis pro cognito habentes uel quod credendum non est credentes uel, cum id non opus est, enuntiantes tamen non aliud quam id, quod enuntiamus, persuadere conamur: non abest quidem temeritatis error, sed abest omne mendacium. nulla enim definitionum illarum timenda est, cum bene sibi conscius est animus hoc se enuntiare, quod uerum esse aut nouit aut opinatur aut credit, neque uelle aliquid nisi quod enuntiat persuadere. Sed utrum sit utile aliquando mendacium, multo maior magisque necessaria quaestio est. utrum ergo mentiatur quisquis fallendi non
Abbreviated transcription (Latin):
quid commodi uelit adipiscicum quem uultfalli : Nonnullieniꝰ
qui sibi mostem intulirsent si aliquid mali quod uere contigerat
decaris sus cognouirrent falsũ putando sibi pepercerunt satq
sicut aliis offuit uera cognoscere :
Non esto id agitur quo animo consulendi aut nocendi uel ille
falsum dixit ne falleret uel iste uerũ dixit ut faller&ssed &¬
ceptis commodir aut in commodis eorũ quib: locuti sumt quan¬
uter que neuteruementitur sit Sienim mendacium est
enunitiatio camuoluntecte falsum enuntiandisille potur menti¬
tur est quifalsum dicere soluit &dreit quõ mnedo uolut quamus
qe faller& docerit. Si autẽ mendaciũ est quaclib& enanrtiatio eñ
uountite fillendi onille sediste mentitus estquid rẽ uenũ dicon¬
ao fallor e uoluit Quod simendaciũ est enuntiatio eã uoluntate
aliciuur falsitate rambo mentitisunt: Quia &ille scumen uti¬

Expanded text:
quid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, quid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali, quod uere contigerat, de caris suis cognouissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque is offuit uera cognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi uel ille falsum dixit, ne falleret, uel iste uerum dixit. ut falleret; sed exceptis commodis aut incommodis eorum. quibus locuti sunt, quanis eorum an uterque neuterue mentitus sit. si enim mendacium est enuntiatio cum uoluntate falsum enuntiandi, ille potius mentitus est, qui falsum dicere uoluit et dixit quod uoluit, quamuis, ne falleret, dixerit; si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enunti
Abbreviated transcription (Latin):
illam uum magis pergit latq tec in troner in ce̾dat edĩ putat fal su
ese qđille dexerit: Qsergoistorũ mentiturtille quiligit salsan
deere ne pallat Anille quieligit uerũ dicere ut fallat: Ille qui¬
dem falsum dicando selegit ut uerũ sequeritur cuidos : Anfosto¬
a nbo mentitir̃ ille qruoluit falsum dicere istequoliut fallere
anpotius neuter eorũ mentitus estalle quia uoluntatem habut
nons.llendi &eille q uoluntatem habuit uerũ dicendi : Noneni
nune agitur quis eorũ peccauerit : sed quis mentitior rit : Cito
enĩ uidetur ille peccarre quiuerũ dicendo egit uthomo incede¬
n& in latroner Illeaut̃ non peccas seuel &iam bene fecirre squi
falsum dicendo egit aithomo ꝑnitiem deuitar&: Sed porsunt
excempla istec conuesti ut &ille aliquid grauius eu pati uelit que
falli non uult: multienm quedã uera cognoscendo sibi intuler
ꝑniciem : sitalia fuerunt ut eos latere debuerint : & iste ali¬

Expanded text:
illam uiam magis pergat atque ita in latrones incidat, dum putat falsum esse quod ille dixerit. quis ergo istorum mentitur: ille, qui elegit falsum dicere, ne fallat, an ille, qui elegit uerum dicere, ut fallat? ille, qui falsum dicendo egit, ut uerum sequeretur cui dixit, an istambo mentiti sunt? ille, quia uoluit falsum dicere, iste, quia uoluit fallere. an potius neuter eorum mentitus est? ille, quia uoluntatem habuit non fallendi, et ille, quia uoluntatem habuit uerum dicendi. non enim nunc agitur, quis eorum peccauerit, sed quis mentitus sit. cito enim uidetur ille peccasse, qui uerum dicendo egit, ut homo incideret in latrones, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, si talia fuerunt, ut eos latere debuerint — et iste II ali
Abbreviated transcription (Latin):
rescit : non qđ amplius reuera fugiendum ÷: Hoc totum
ab amoris ꝑuersiacte . gignitur uitium: Cum enĩ dȩsint
uitae nõae : unac sempiterneo quae diuinitus ꝓmittitur:
altereo temporcolis inqua nunc sumus: cũquisq: istcom
tem porcelem amplius diligere coeperat quam illam sẽpi¬
ternconi. propter hacno quem diligit putcet eẽ omnia facienda
Nec ullec aestimce grauioreo peocatec: quaemque huic uitȩ
faciunt in iuricem : & uel eius cõmoditte Aliquid iniqͥe
& inlicite auferimc : Aut ecem paenitus illa tam oste adi¬
mant : itecq fures. &rcoptores & contumeliosos & tor¬
tores : Atq to inter fectores magis oderunt qucc̃ lasci¬
uos ebriosos luxuiriosor si nulli molesti sint : Nonenim
intellegunt aut omnino curant qđ istido faciant iniuriã.
non quidem in illius aliquod in cõmodũ : sed in succ magnã
ꝑniciem cum donec eius insecorrumpunt &icc̃ tẽpora¬

Expanded text:
rescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum rescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum ab amoris peruersitate gignitur uitium. cum enim duae sint uitae nostrae: una sempiterna, quae diuinitus promittitur, altera temporalis, in qua nunc sumus, cum quisque istam temporalem amplius diligere coeperit quam illam sempiternam, propter hanc, quam diligit. putat esse omnia facienda nec ulla aestimat grauiora peccata, quam quae huic uitae faciunt iniuriam et uel ei commoditatis aliquid inique et inlicite auferunt aut eam penitus inlata morte adimunt. itaque fures et raptores et contumeliosos et tortores atque interfectores magis oderunt quam lasciuos, ebriosos, luxuriosos, si nulli molesti sunt. non enim intellegunt aut omnino curant, quod isti deo faciant iniuriam non quidem in illius aliquod incommodum, sed in suam magnam perniciem, cum dona eius in se corrumpunt, etiam tempora
Abbreviated transcription (Latin):
tur sic qđ dictũ ÷ deoreipsius. secundũ superiorem disputa¬
tionem : Os cordis accipiendũ eẽ contendit : quialiquando pr¬
tat eẽ mentiendũ : Haec ceste omnis disputatio quamuis al¬
ternet aliis asserentib: Num quac eẽ mentiendũ : & ad
hoc diunce testimonia reciteentib Alus contrecdicentib
& inter ipsac uerba diuinorũ testimoniorũ mendacio locũ quȩ¬
nentibus emo tecm̃ potest dicere hoc se aut in exemplo aut
in uerbo scripturccrũ inuenire ut diligendũ uel non odio ha¬
bendũ ullum mendaciũ uideatur: sed in terdũ mentiendo
faciendũ eẽ qđ oderis : ut tuod amplius d&estaendum est
deuit&ur: sed in hoc erraent hominer : quo subdunt pr&i¬
ora uiliorib : Cum enim concesseris ammittendum es se
ali quod malũ ne aliud grauius ammittatur : Non ex regulco
ueritatis. sed ex succ quisq cupiditate atq consu&udine
m&itur malii : & id putaet grauius quod ipseamplius ex hor¬

Expanded text:
tur, quod dictum est de ore ipsius\\ secundum superiorem disputatur, quod dictum est de ore ipsius\\ secundum superiorem disputationem os cordis accipiendum esse contendit, qui aliquando putat esse mentiendum. Haec certe omnia disputatio quamuis alternet aliis asserentibus numquam esse mentiendum et ad hoc diuina testimonia recitantibus, aliis contradicentibus et inter ipsa uerba diuinorum testimoniorum mendacio locum quaerentibus, nemo tamen potest dicere hoc se aut in exemplo aut in uerbo scripturarum inuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est deuitetur. sed in hoc errant homines, quod subdunt pretiosa uilioribus. cum enim concesseris admittendum esse aliquod malum, ne aliud grauius admittatur, non ex regula ueritatis, sed ex sua quisque cupiditate atque consuetudine metitur malum et id putat grauius, quod ipse amplius exhor
Abbreviated transcription (Latin):
one fier& : sed neces sitacte in firmitatis alterius : Id ÷ amalo
alterius. cui non aliter uid&ur ꝑsuderi posse quod dicitur : nisi
iurcendo fides fiat: Aut ab illo malonostro quod huius mostec¬
litectis adhuc pellib inuoluti. cornostrũ Nonuelemt os¬
tendere : quod utiq siualeremt iuratione opus non ess& :
Nucc̃ qucc̃ &icc̃ in hac tota sententico sicut dictũ ÷. Custodiens
uerbũ filius a ꝑditione longe aberit. Deipsa dictũ ÷ ueritate
ꝑ quã factes om̃a. quae in cõmutecbilis semꝑa man&: quõ
doc trinc religionis ad eã contemplandecm ꝑducere niti¬
tur: potest uideri ad hoc ee dictum. &nihil falsi deore ipsius
ꝓced& : ut nihil feclsi quod ad doc trincõ ꝑtin& dicat: qđ men¬
dacii genus nullac omnino cõnpensatione subeundũ. paeni¬
tusq: ac p̃cipue deuitcendum est: Uit sicut quod dictum est. i¬
hil falsi absurde accipitur sinon adomne mendaciũ referco¬

Expanded text:
one fieret, sed necessitate infirmitatis alterius, id est a malo one fieret, sed necessitate infirmitatis alterius, id est a malo alterius, cui non aliter uidetur persuaderi posse quod dicitur, nisi iurando fides fiat; aut ab illo malo nostro, quod huius mortalitatis adhuc pellibus inuoluti cor nostrum non ualemus ostendere: quod utique si ualeremus, iuratione opus non esset. quamquam etiam in hac tota sententia, si, quod dictum est: custodiens uerbum filius a perditione longe aberit, de ipsa dictum est ueritate, per quam facta sunt omnia, quae incommutabilis semper manet, quoniam doctrina religionis ad eam contemplandam perducere nititur, potest uideri ad hoc esse dictum: et nihil falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi, quod ad doctrinam pertinet, dicat. quod mendacii genus nulla omnino conpensatione subeundum penitusque ac praecipue deuitandum est. aut si quod dictum est \'nihil falsi\', absurde accipitur, si non ad omne mendacium refera
Abbreviated transcription (Latin):
aliud insinuat. Nsi quod a postolus dicit: Opus autem suum
ꝓb& unusquisq: & tunc in sem& ipso gloriam haboeͥ & non
in altero : Quienĩ excipit uerbũ id ÷ ueritatem: non sibi
sed ut hominib: placeat : non eam custodiat. cũ eis uid& pla¬
ceriporse mendacio: qui autẽ excipit sibi. Nihil falsum
deore ipsius ꝓcedit: Quiꝰ &icom cum plac& hominib men¬
dacium : Nonmentitur ille qui uer itctẽ. Nonde quac illis: sed quco
dõ placer& excepit sibi : Itaq non est curhic dicatur. omnes quidem
perd& qui loqͥuntur mendaciũ : sed non omne mendaciũ. Quan¬
do uniuersaliter omnic mendacia circũcisa sint. ineo : quod
dictum est ci. &nihil falsi de ore ipsius ꝓcedit: sed dicit alius ioo
eẽ accipiendũ sicut accepit a postolus paulus quod ait dñs : Ego
autem dico uobis : Non iurccre omnino : Noom & hic omnis iuratio
circũ cisa est. sed ab ore cordis: ut num quac uoluntatis approbati¬

Expanded text:
aliud insinuat, nisi quod apostolus dicit: opus autem suum aliud insinuat, nisi quod apostolus dicit: opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero? qui enim excipit uerbum, id est ueritatem non sibi sed ut homnibus placeat, non eam custodit, cum eis uidet placeri posse mendacio. qui autem excipit sibi, nihil falsum de ore ipsius procedit, quia etiam cum placet hominibus mendacium, non mentitur ille, qui ueritatem, non de qua illis, sed de qua deo placeret, excepit sibi. itaque non est, cur hic dicatur: omnes quidem perdet, qui loquuntur mendacium, sed non omne mendacium, quando uniuersaliter omnia mendacia circumcisa sunt in eo, quod dictum est: et nihil falsi de ore ipsius procedit. sed dicit alius ita esse accipiendum, sicut accepit apostolus Paulus, quod ait dominus: ego autem dico uobis, non iurare omnino. nam et hic omnis iuratio circumcisa est, sed ab ore cordis, ut numquam uoluntatis adprobati
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ dicerenum qucom lic& : queritur utrũ liceat aliquan¬
domentiri : Autsi falsum testimoniũ ÷ omne mendacium:
Videndũ est utrũ amͦmittat compensationem: ut dicatur uitandi
maioris peccati gratia: sicut illud quod soriptũ est. hononora
patrem & matrem :rapiente officio. fostiore contemntur:
unde ultimũ sepulturae honorem patri ꝓhib&ur ex soluere :
quiab ipsodño ad regnũ dĩ ad nuntiandum uocatur: Itẽ quod
scriptũ est . Verbum custodiens filius aꝑditione longe aberit
Excipiens autem excipit illud sibi : &nihil falsi deore ipsius ꝓce¬
dit: Dioit aliquis. nan aliũs accipiendũ eẽ quod positũ estꝰ exci¬
piens uerbũ filius : Nisi uerbũ dĩ quod est ueritcs : Ergo exci¬
piens ueritetem filius a perditione longe aberit: refestur ad
illud quod dictum est: ꝑ des omner quiloqͥintur mendaciũ:
Quod uero sequitur: excipiens autem excipit illud sibi quid

Expanded text:
monium dicere numquam licet, quaeritur, utrum liceat aliquanmonium dicere numquam licet, quaeritur, utrum liceat aliquando mentiri. aut si falsum testimonium est omne mendacium, uidendum est, utrum admittat conpensationem, ut dicatur uitandi maioris peccati gratia. sicut illud, quod scriptum est: honora patrem et matrem, rapiente officio potiore contemnitur: unde ultimum sepulturae honorem patri prohibetur exsoluere, qui ab ipso domino ad regnum dei adnuntiandum uocatur. Item quod scriptum est: uerbum custodiens filius a perditione longe aberit; excipiens autem excipit illud sibi, et nihil falsi de ore ipsius procedit, dicit aliquis non aliud hic accipiendum esse, quod positum est: excipiens uerbum filius, nisi uerbum dei, quod est ueritas. ergo excipiens ueritatem filius a perditione longe aberit\' refertur ad illud, quod dictum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium. quod uero sequitur: excipiens autem excipit illud sibi, quid
Abbreviated transcription (Latin):
dioitur testimoniũ : Cum enim dõtantũ dicit᷑: Tunc tantum
incorde ueritas amplectenda est: Cuĩ aut̃ homini dicitur :¬
&iam ore corporis uerum ꝓforendũ est: qr hamo non est
cordis inspector: sed plane deipso testimonio non absurde
quęritur: apud quem quisq: sit testis: Non enim apud qͦr¬
cũq loquitar testersumus: sed apud eos quib ex pedit
& deb&ur ꝑ nos cognoscere aut creder e ueritatem:
sicuti est iudex nemniudicando err& : Aut quidoc&ur doetri¬
nco religionis neerr& infide: autinipsa doctoris auetoritate
dubius fluctu&: Cũ autem ille te inter rogat : autuult exte ali¬
quid nosse qui cam rem quȩrit quenon ad eũ ꝑtineat. Nutquã ei
nosse non expedit. non testem sed ꝓditorem requirit : Itaq
si & mentiaris a falso fostas se testimonio alienus eris : sed am̃¬
dacio ꝓfecto noneris: saluo igitur eo quod fcel sum testi¬

Expanded text:
dicitur testimonium. cum enim deo tantum dicitur, tunc tantum dicitur testimonium. cum enim deo tantum dicitur, tunc tantum in corde ueritas amplectenda est; cum autem homini dicitur, etiam ore corporis uerum proferendum est, quia homo non est cordis inspector. sed plane de ipso testimonio non absurde quaeritur apud quem quisque sit testis. non enim apud quoscumque loquimur, testes sumus, sed apud eos, quibus expedit et debetur per nos cognoscere aut credere ueritatem: sicuti est iudex, ne in iudicando erret; aut qui docetur doctrina religionis, ne erret in fide aut in ipsa doctoris auctoritate dubius fluctuet. cum autem ille te interrogat aut uult ex te aliquid nosse, qui eam rem quaerit, quae non ad eum pertineat, aut quam ei nosse non expedit, non testem, sed proditorem requirit. itaque si ei mentiaris, a falso fortasse testimonio alienus eris, sed a mendacio profecto non eris. Saluo igitur eo, quod falsum testi
Abbreviated transcription (Latin):
huius uitae mosteclis intellegit : Alius dicit omnes quidem p
catasua quisq: confiterid& reotanr Defendat ea potiur. &
nolit agere prenitentiã : utrum sic lpoperatur iniquitatem
nisi &uam iustus uideri uolens medicinȩ confernonis non suc¬
cumbat Ut &ipsa uerbocũ distinctiõ nomn aliud intimare
uideatur : Odistiomnes qui operantur iniquitatens ꝓ sed non
ꝑdessi paenitendo in confernone ueritatẽ loquatur ut faci¬
endo istam ueni tectem lieni antradlucom sicut in euangeli
secundũ iohannem dicitur: Qui autem facit ueritatem que¬
nił acllucem : ꝑdep autem amnes qui non solũ operantur
quod odisti: secb &iac̃ loqͥmntur mendaciũ. falsam iustitiam
p̃tendendo nec in pacitentia. consitendo peccata : Nam defal¬
sotestimonio quod indecem p̃ceptis legis positũ ÷ Nullo mo¬
doquidem contendi potest ðilectionem dilectionem ueritatis
incorde seruandam : & ꝓferendũ falsum ad eum : apud quem

Expanded text:
huius uitae mortalis intellegit. alius dicit: omnes quidem phuius uitae mortalis intellegit. alius dicit: omnes quidem pcata sua quisque confiteri detrectans defendat ea potius et nolit agere paenitentiam, ut parum sit quia operatur iniquitatem, nisi etiam iustus uideri uolens medicinae confessionis non succumbat, ut et ipsa uerborum distinctio non aliud intimare uideatur: odisti omnes, qui operantur iniquitatem — sed non perdes, si paenitendo in confessione ueritatem loquantur, ut faciendo istam ueritatem ueniant ad lucem, sicut in euangelio secundum Iohannem dicitur: qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem - perdes autem omnes, qui non solum operantur quod odisti, sed etiam loquuntur mendacium, falsam iustitiam praetendendo nec in paenitentia confitendo peccata. Nam de falso testimonio, quod in decem praeceptis legis positum est, nullo modo quidem contendi potest dilectionem ueritatis in corde seruandam et proferendum falsum ad eum, apud quem