comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid deillis dicit : & sequitur:
FIANT SICUT FAENUMTEC¬
iorum quodprius qua
EUELLATUR ARTIRR
Faenum tectorum herba est quae
nascitur in tectis in solario integulato.
in alto uidetur. & radicem non ha¬
bet:. Quanto melius humilius nasce¬
retur & laetius uiresceret. modo
nascitur altius adceleriorem aridi¬
tam: Nondum euulsum est: & aru¬
it: Nondum finiti sunt in iudicio
dĩ: &iam non habent sucum uiri¬
ditatis: Adtendite openr ipsorum.
& uidete quia aruerunt: Sed uiuunt.¬
& hic sunt: Nondum ergo auulsi
sunt: aruerunt. sed nondum auulsi
sunt: Facti sunt sicut faenum tec¬
torum: quod priusquam euella¬
tur aruit: Etuenient messores :
sed non deillis implent manipulos
Venturi sunt enim messores: & collectu¬
risunt triticum inhorreum: & tita¬
niam alligabunt: & mittunt in ig¬
nem: Sic & faenum tectorum ex¬
purgatur: & quicquid inde euelli¬
tur. in ignem mittitur .: quia & pri¬
usquam euelleretur aruit: Non
inde implet messor manus: sequitur
enim & dicit: NONRE PLE¬

Expanded text:
Sed quid de illis dicit? Sequitur, «Fiant sicut fenum tectorum, quod prius quam evellatur aruit.» Fenum tectorum herba est quae nascitur in tectis, in solario integulato. In alto videtur, et radicem non habet. Quanto melius humilius nasceretur, et laetius viresceret? Modo nascitur altius ad celeriorem ariditatem. Nondum evulsum est, et aruit: nondum finiti sunt in judicio Dei, et jam non habent succum viriditatis. Attendite opera ipsorum, et videte quia aruerunt. Sed vivunt, et hic sunt: nondum ergo avulsi sunt: Aruerunt, sed nondum avulsi sunt: facti sunt «sicut fenum tectorum, quod prius quam evellatur aruit.» 12. Et venient messores, sed non de illis implent manipulos. Venturi sunt enim messores, et collecturi sunt triticum in horreum, et zizania alligabunt, et mittent in ignem. Sic et fenum tectorum expurgatur, et quidquid inde evellitur, in ignem mittitur; quia et priusquam evelleretur aruit. Non inde implet messor manus. Sequitur enim et dicit: «Non reple
Abbreviated transcription (Latin):
inquit iustus. concidet ceruices peo¬
catorum: Quis non contremes cat :
Quisenim non peccauit& Dñs iustus
concidet ceruices peccatorum: Om¬
nibus qui audiunt intrirt tremor in
cor. sicredunt scriptunredĩ: Si enim
sibi sine causa tundunt homines pec¬
torx: mentiuntur quia tundunt pec¬
torr siusti sunt. & in eo quodmentiun¬
tur dõ. fiunt peccatores: Siergo uera¬
citer sibi tundunt pectont. peccatores
sunt Et quis nr̃m non sibi tundunt
peccus & Etquis nr̃m non elidit oculos
ad tenirm sicut ille publicanus & dicit
dñe propitius esto mihi peccatori Si
ergo omnes peccatores & nemo inue¬
nitur sine peccato. omnibus timen¬
dus est gladius inceruices. quia dñs
iustus concidet ceruices peccatorum:
Non puto fr̃smei. quia omnium peccato¬
rum. sed in membro quod percutit. ibi
designat quos peccatores percutiat:
Non enim dixit dñsiustus concidet ma.¬
nus peccatorum. aut dñs concidet
pedes peccatorum nondixit. Sed

Expanded text:
inquit, «justus concidet cervices peccatorum.» Quis non contremiscat? Quis enim non peccavit? «Dominus justus concidet cervices peccatorum.» Omnibus qui audiunt, intrat tremor in cor, si credunt Scripturae Dei. Si enim sibi sine causa tundunt homines pectora, mentiuntur quia tundunt pectora, si justi sunt; et in eo quod mentiuntur Deo, fiunt peccatores. Si ergo veraciter sibi tundunt pectora, peccatores sunt. Et quis nostrum non sibi tundit pectus? et quis nostrum non elidit oculos ad terram, sicut ille Publicamus, et dicit, «Domine, propitius esto mihi peccatori» ? Si ergo omnes peccatores, et nemo invenitur sine peccato; omnibus timendus est gladius in cervices, quia «Dominus justus concidet cervices peccatorum.» Non puto, fratres mei, quia omnium peccatorum; sed in membro quod percutit, ibi designat quos peccatores percutiat. Non enim dixit, Dominus justus concidet manus peccatorum; aut, Dominus justus concidet pedes peccatorum, non dixit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
legñda siscipim. Reliqͥ aut̃ emta: cũ auc¬
tore suo dicimꝰ ed renuenda. Ete chrom¬
ca e usebii cesariensis atq eidẽ histo¬
riȩ eccłasticę libris. ꝗͣmuis in pͥmo nar

Expanded text:
legenda suscipimus. Reliqua autem omnia cum auctore suo dicimus esse renuenda. Item, Chronica Eusebii Caesariensis atque ejusdem historiae ecclesiasticae libros, quamvis in primo nar
Abbreviated transcription (Latin):
crescendum & proficiendum est:
Deipso quippe profectu. Ait
apostolus : Et si exterior homo
Noster corrum pitur. sed interi¬
or renouatur dedieiNdiem:
Nonsic proficiamus utex nobis
ueteres efficiamur. sed ipsa noui¬
tas crescat:
MEMENTO DNE DAUID

Expanded text:
crescendum et proficiendum est. crescendum et proficiendum est. De ipso quippe profectu ait Apostolus: «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Non sic proficiamus ut ex novis veteres efficiamur, sed ipsa novitas crescat. 2. «Memento, Domine, David
Abbreviated transcription (Latin):
MOC XXUI. Iustum quidemerat
hmi. ut fratrem pͥotius audiremus
collegam meum. praesentem omnibus
nobis : Etmodo non negauit. sed dis¬
tulit: Etideo hoc indico caritatiues¬
trae: utmeum promissum teneatis
Non fuit autem absurdum caritati
nr̃ae. ut prior obtem perarem iubenti:
Extorsit enimmihi. utessetmodo
auditormeus: eo sane pacto. ut & ego
simipsius Quia in ipsa caritate. om¬
nes eius auditoressumus: quiunus no¬
bis incaelo magisterest: Ergo ani¬
mum intendite ad psalmum: quem
in ordine sicut nostis tractandum ha¬
bemus : Est &iam ipse praenotatus
canticum graduum: & aliquanto ce¬
teris sub eodem titulo prolixior:
Non ergo inmoremur. Nisiubine¬
cessitas coegerit. uttotum si dñs per¬
miserit explicare possimuf Quia
& uos. Nontamquam rud es omnia
debetis audire: Aliquid & de praete¬
ritis auditionibus. Adiuuarenos de¬
betis. Neomnia tam quam noua.
a nobis dicinecessesit: Et noui qui¬
dem essedebemus: quiauetustas no¬
bis obripere nondebet. sed &iam

Expanded text:
 2. Justum quidem erat, charissimi, ut fratrem potius audiremus collegam meum, praesentem omnibus nobis. Et modo non negavit, sed distulit: et ideo hoc indico Charitati vestrae, ut mecum promissum teneatis. Non fuit autem absurdum Charitati vestrae, ut prior obtemperarem jubenti: extorsit enim mihi ut esset modo auditor meus, eo sane pacto ut et ego sim ipsius, quia in ipsa charitate omnes ejus auditores sumus, qui unus nobis in coelo Magister est . Ergo animum intendite ad Psalmum, quem in ordine, sicut nostis, tractandum habemus. Est etiam ipse praenotatus, «Canticum graduum;» et aliquanto caeteris sub eodem titulo prolixior. Non ergo immoremur, nisi ubi necessitas coegerit; ut totum, si Dominus permiserit, explicare possimus. Quia et vos non tanquam rudes omnia debetis audire; aliquid et de praeteritis auditionibus adjuvare nos debetis, ne omnia tanquam nova a nobis dici necesse sit. Et novi quidem esse debemus, quia vetustas nobis obrepere non debet; sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ne foris . Nisi quod dictum fueritintus:
Custodi os cordis amalo. & in nocens
eris: In nocens erit lingua corporistui :
in nocentes manus erunt. etiam pedes
in nocentes erunt. Oculi in nocentes. &
militabunt. quia imperator iustus te¬
nuit cor: TUNC DICENT INTER
GENTES. MAGNIFICAUIT DNS
FACERE CUEIS: MACGNIFICA¬
UIT DNS FACERE NOBISCUM.
FACTI SUMUS IOCUNDATI
Videte fr̃s. si modo sronnon illud dicit
inter gentes per totum orbem terrarũ.
uidete si non adecclesiam curritur.
In toto orbe terrarum pretium nostrũ
accipitur. amen respondetur : Di¬
cunt ergo intergentes hiero solimitani
captiui. hiero solimitani redituri pere¬
grini: suspirantes patriae suae: Quid
dicunt: Magnificauit dñs facere
nobiscum. facti sumus iocundati : Nũ¬
quid ipsi secum fecerunt : Ipsi male se¬
cum fecerunt. quia sub peccato se uendi¬
derunt: Redemptor uenit: & bene
cum illis fecit : Et magnificauit dñs
facere cumeis: magnificauit dñs facere

Expanded text:
ne foris, nisi quod dictum fuerit intus. ne foris, nisi quod dictum fuerit intus. Custodi os cordis a malo, et innocens eris: innocens erit lingua corporis tui, innocentes manus erunt; etiam pedes innocentes erunt, oculi innocentes erunmilitabunt, quia imperator justus tenuit cor. 9. «Tunc dicent inter Gentes, Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Videte, fratres, si modo Sion non illud dicit inter Gentes, per totum orbem terrarum; videte si non ad Ecclesiam curritur. In toto orbe terrarum pretium nostrum accipitur; Amen respondetur. Dicunt ergo inter Gentes Jerosolymitani captivi, Jerosolymitani redituri, peregrini, suspirantes patriae suae. Quid dicunt? «Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Numquid ipsi secum fecerunt? Ipsi male secum fecerunt, quia sub peccato se vendiderunt. Redemptor venit, et bene cum illis fecit: et «magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere
Abbreviated transcription (Latin):
cidium. Adhuc homo uiuit: & tu homici¬
da puniris: Quissis enim apud dm̃ quae¬
ritur. Nun quid nondum apparueris
apud homines : Certe ergo nouimus
& nosse debemus & tenere: quia est os
cordis. & lingua cordis: Ipsum os imple¬
tur gaudio: in ipso ore intus oramus dm̃
quando labia clausa sunt : & patet consci
entia: Silentium est &clamat pectus.
Securus ergo esto. ille audit qui misere¬
tur. Etrursus quando nemo audit ho
minum malasi procedunt deore tuo.
Noli esse securus: quia ille audit quidam¬
nat : Susanna audiebatur ab iniustis
iudicibus. tacebat & orabat. os eius
non audiebatur ab hominibus . cor eius
clamabat addm̃: Numquid quia uox
eius ore corporis non processit. propter¬
ea exaudiri non meruit: Exaudita
est illa quando orauit: Nemo hominũ
sciuit: Ergo fr̃s quidhabeamus in ore
interiore cogitate : ibi uide te nequid
malidicatis intus. & nihil malifacitis
foris: Non potest enim fieri ab homi¬

Expanded text:
cidium: adhuc vivit homo, et tu homicicidium: adhuc vivit homo, et tu homicida puniris. Quid sis enim apud Deum, quaeritur, non quid non dum apparueris apud homines. 8. Certe ergo novimus, et nosse debemus, et tenere quia est os cordis, est et lingua cordis. Ipsum os impletur gaudio: in ipso ore intus oramus Deum, quando entia: silentium est, clamat pectus, Securus ergo esto; ille audit qui miseretur. Et rursus quando nemo hominum audit mala, si procedunt de ore tuo, noli esse securus, quia ille audit qui damnat. Susanna non audiebatur ab injustis judicibus, tacebat et orabat. Os ejus non audiebatur ab hominibus, cor ejus clamabat ad Deum . Numquid quia vox ejus de ore corporis non processit, propterea exaudiri non meruit? Exaudita est illa; quando oravit, nemo hominum scivit. Ergo, fratres, quid habeamus in ore interiore, cogitate. Ibi videte ne quid mali dicatis intus, et nihil mali facitis foris: non potest enim fieri ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
minaui fostum: Numquid quia nomina¬
ui fustum contaminauit me fustũ:
Eccedeore meo exit. & non me fecit
inmundum : Fur autem surgit in noc¬
te & nihil dicit ore. & faciendo fit iN¬
mundus : Non solum nondicit. sed &
premit facinus toto silentio: & usq ad¬
eo uocem suam timet audiri. Ut nec ue¬
stigia sua uelit sonare : Numquid er¬
go qui ita silet mundus est: Plus au¬
temdico fr̃s mei : Ecce adhuc instratu
suo iacet. Nondum surrexit ut fustũ
faciat : uigilat & exspectat ut homines
dormiant: Iam dõ clamat. lamfur est:
lam inmundus est. lam facinus deore
interiore processit: Quando enim fa¬
cinus procedit exore : quando uoluptas¬
faciendi decernitur: Dec reuisti facere:¬
dixisti: dixisti fecisti: Si fustum non
feceris foris. ille non meruit perdere
cui disponebas auferre . & ille nihil per¬
didit : & tu de fusto damnaberis: De¬
creuisti occidere hominem. dixisti iN
corde. sonuit deore interiore tuo homi¬

Expanded text:
nominavi furtum; numquid quia nominanominavi furtum; numquid quia nominavi furtum, contaminavit me furtum? Ecce de ore meo exiit, et non me fecit immundum. Fur autem surgit in nocte, et nihil dicit ore, et faciendo fit immundus. Non solum non dicit, sed et premit facinus toto silentio; et usque adeo vocem suam timet audiri, ut nec vestigia sua velit sonare: numquid ergo quia ita silet, mundus est? Plus autem dico, fratres mei. Ecce adhuc in stratu suo jacet, nondum surrexit ut furtum faciat; vigilat, et exspectat ut homines dormiant: jam Deo clamat, jam fur est, jam immundus est, jam facinus de ore interiore processit. Quando enim facinus ex ore procedit? Quando voluntandi decernitur. Decrevisti facere; dixisti, fecisti. Si furtum non feceris foris; forsitan ille non meruit perdere, cui disponebas auferre: et ille nihil perdidit, et tu de furto damnaberis. Decrevisti occidere hominem; dixisti in corde, sonuit de ore tuo interiore homi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit dicere dñs: Non quod intrat in os
sed quod exit inquinat : secutus eodem lo¬
co secundum alium euangelis tam dixit :¬
Quae sunt quae procedunt deore : Vt
intellegas nondeore corporis eum dixisse.
sed deore cordis: Ait enim : Decorde
enim exeunt cogitationes malae: forni¬
cationes. homicidia. blasphemiae: haec
sunt quae co inquinant hominem: Non
lotis autem manibus manducare : Nor
coinquinant hominem: Illa ergo fr̃s
mei quomodo exeunt deore. nisi quia
exeunt decorde : sicut ipse dñs dicit:
Non enim quando illa loquimur tunc
nos maculant. nequis dicat quando lo¬
quimur deore nr̃o exeunt. quia uerba.
uoces deore nr̃o exeunt. & quando ma¬
la loquimur inmundi efficimur : Quid
si aliquis non loquatur & tantum cogi¬
tet mala mundus est : quia deore ipsi¬
us corporis nihil processit : sed deore
cordis iamds̃ audiuit. Ecce fr̃s ad ten¬
dite quae dico: Nomino furtum No

Expanded text:
voluit dicere Dominus, «Non quod intrat in os, voluit dicere Dominus, «Non quod intrat in os, sed quod exit, inquinat?» Secutus eodem loco secundum alium evangelistam dixit quae sunt quae procedunt de ore; ut intelligas non de ore corporis eum dixisse, sed de ore cordis. Ait enim: «De corde enim exeunt cogitationes malae, fornicationes, homicidia, blasphemiae; haec sunt quae coinquinant hominem: non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem» . Illa ergo, fratres mei, quomodo exeunt de ore, nisi quia «exeunt de corde,» sicut ipse Dominus dicit? Non enim quando illa loquimur, tunc nos maculant. Ne quis dicat: Quando loquimur, de ore nostro exeunt, quia verba et voces de ore nostro exeunt; et quando mala loquimur, immundi efficimur. Quid si aliquis non loquatur, et tantum cogitet mala, mundus est, quia de ore ipsius corporis nihil processit? Sed de ore cordis jam Deus audivit. Ecce, fratres mei, attendite quae dico. Nomino furtum: modo
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatem sion factisuus iocundati.
tunc impletur uero gaudio os tuum. &
lingua tua exultatione: Manifestuma Ill¬
acceptum .ẽ. apud dm̃: In ipso gaudio
uel in ipso ore quod habemus intus & man¬
ducamus &bibimus. sicut deisto ore ad
refectionem corporis. sic de illo ore ad
refectionem cordis: Nam unde bea¬
ti qui esuriunt & situnt iustitiam : qnm̃
ipsi saturabuntur : Si autem non facit
inmundum nisi quod exit deore . & hoc
cum audimus in euangelio Non intelle¬
gamus nisi os corporis : Absurdum ẽ &
nimis stultum. ut tunc putemus non fieri
inmundum hominem cum manducat.
tunc autem putemus in mundum siuomat:
Ait enim dñs: Non quod intrat: sed quod
exit inquinat : Quando ergo mandu¬
cas non fis inmundus: & quando uomis ef¬
ficeris inmundus: Quando bibis non es
inmundus : & quando spuis in munduses:
Quando spuis enim. deore tuo exit aliquid.
quando bibis in os intrat aliquid: Quid

Expanded text:
tivitatem Sion, facti sumus jucundati;» tivitatem Sion, facti sumus jucundati;» tunc impletur vero gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione: manifestum  gaudium tuum apud Deum. In ipso gaudio, vel in ipso ore quod habemus intus, et manducamus et bibimus: sicut de isto ore ad refectionem corporis, sic et de illo ore ad refectionem cordis. Nam inde, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . 7. Si autem non facit immundum nisi quod exit de ore, et hoc cum audimus in Evangelio, non intelligimus nisi os corporis; absurdum est et nimis stultum, ut tunc putemus non fieri immundum hominem, cum manducat, tunc autem putemus immundum, si vomat. Ait enim Dominus: «Non quod intrat in os, sed quod exit, coinquinat.» Quando ergo manducas, non fis immundus; et quando vomis, efficeris immundus? Quando bibis, non es immundus; et quando spuis, immundus es? Quando spuis enim, de ore tuo exit aliquid; quando bibis, in os intrat aliquid. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
est . & sarcina mea leuis est : Etomnia
ait apostolus munda mundis: Inmundis
autem & infidelibus nihil. ẽ. mundum.
sed polluta sunt eorum & mens & conscien¬
tia: Quid uoluit intellegi: Mundo
homini & panis & porcina munda est.
inmundo nec panis nec porcina: Inmun¬
dis autem inquit & infidelibus nihil est
mundum: Quare nihil est mundum :¬
sed polluta sunt inquit eorum & mens &
conscientia: Quia interius quod est in¬
mundum est : foris quod est. Nihil mun¬
dum eẽ potest: Siergo illis quibus in¬
teriora inmunda sunt exteriora munda
esse nom possunt. si uolueritis ut exterio¬
ra munda sint. Interiora mundate : Ibi
est enim os quod implebitur tibi gaudio.
& quando taces: Quando taces enim &¬
gaudes : os tuum clamat ad dm̃: sed uide
unde gaudeas: Si desaeculo gaudes: in¬
mundo gaudio uociferaris ad dm̃: Si ue¬
ro deredemptione gaudes quomodo di¬
xit psalmus iste. cum conuesterit dñs cap¬

Expanded text:
est, et sarcina mea levis est» : et, «Omnia,» est, et sarcina mea levis est» : et, «Omnia,» ait Apostolus, «munda mundis: immundis autem et infidelibus, nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia» . Quid voluit intelligi? Mundo homini et panis et porcina munda est, immundo nec panis, nec porcina. «Immundis autem,» inquit, «et infidelibus nihil est mundum.» Quare nihil est mundum? «Sed polluta sunt,» inquit, «eorum et mens et conscientia:» quia si interius quod est, immundum est; foris quod est, nihil mundum esse potest. Si ergo illis quibus interiora immunda sunt, exteriora munda esse non possunt; si volueris ut exteriora munda sint, interiora mundato. Ibi est enim os quod implebitur tibi gaudio, et quando taces: quando enim taces et gaudes, os tuum clamat ad Deum. Sed vide unde gaudeas. Si de saeculo gaudes, immundo gaudio vociferaris ad Deum: si vero de redemptione gaudes, quomodo dixit psalmus iste, «Cum converteret Dominus cap
Abbreviated transcription (Latin):
rat. & cogitationem ipsius audierat:
dictum est. Impletum ẽ gaudio os nr̃m :¬
& lingua nr̃a exultatione : Quaerimus
enim quod os: & quae lingua: Adtendat
caritas uroe : Insultatum ẽ dño : quia Ñ
lotis manibus discipuli eius manducareNT:
Respondit illis dñs sicut oportebat: &
uocatis turbis ait: Audite omnes & in¬
tellegite : Omne quod intrat in os non
coinquinat hominem. sed quodexit:
Quid est hoc : Cumdixit quod intrat
in os : non nisi os corporis uoluit ostende¬
re : Intrant enimcibi. & non co inquinaN
homines cibi. quia omnia munda mundis
& omnis creatura dĩ bona est . & nihil
abiciendum quod cum gratiarum actio¬
ne percipitur : Infigura iuda eis posita
erant quaedam. & in munda dicta sunt :
& remotae sunt umbnre: Non sumus
retenti in littera sed uiuificati in spũ
Et non . ẽ. in positum iugum obseruatio¬
nis xpianis. quod in positum erat iudaeis
Quia dñsdixit: Iugum enim meum suaue

Expanded text:
rat, et cogitationem ipsius audierat .rat, et cogitationem ipsius audierat .dictum est, «Impletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione:» quaerimus enim quod os, et quae lingua. Attendat Charitas vestra. Insultatum est Domino, quia non lotis manibus discipuli ejus manducarent. Respondit illis Dominus sicut oportebat, et vocatis turbis ait: «Audite omnes, et intelligite. Omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, sed quod exit.» Quid est hoc? Cum dixit, «Quod intrat in os,» nonnisi os corporis voluit ostendere. Intrant enim cibi, et non coinquinant homines cibi; quia, «Omnia munda mundis;» et, «Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur» . In figura Judaeis posita erant quaedam, et immunda dicta sunt . , remotae sunt umbrae, non sumus retenti in littera, sed vivificati in spiritu: et non est impositum jugum observationis Christianis, quod impositum erat Judaeis; quia Dominus dixit, «Jugum enim meum suave
Abbreviated transcription (Latin):
exsufflaret. repelleret. abiceret.
ne inmunda tanger& mundum. & con¬
taminaret eius munditiam:. Quia hoc
non fecit dñs: Ideo illum credidit nescis¬
se . qualis mulier illi accessisset ad pedes:
Dñs autem non solum illam nouerat.
sed & cogitationes illius audiebat. Quia
& si contactus corporis aliquid facit õ
inmunde pharisee. Caro dnĩ posset pollui
contactu mulieris. An mulier munda¬
ri contactu dñi. Permittebat autem
medicus aegrotam tangere medicamen¬
tum. & illa quae uenerat nouerat me¬
dicum: Et quae solebat in sua fostasse. eẽ.
fornicatione frontosa. frontosior facta
.ẽ. ad salutem: In rupit indomum quo non
erat inuitata : sed uulnera habebat. & illuc.
uenerat ubi medicus recumbebat: Ille au¬
tem qui inuitauerat medicum. sanus sibi uide¬
batur. propterea non curabatur: Iam
quae sequuntur in euangelio nostis. quo¬
modo confusus ẽ ipse pharisaeus cum ei
ostenderet . quia & illam mulierem noue¬

Expanded text:
exsufflaret, repelleret, abjiceret; exsufflaret, repelleret, abjiceret; ne immunda tangeret mundum, et contaminaret ejus munditiam. Quia hoc non fecit Dominus, ideo illum credidit nescisse qualis mulier illi accessisset ad pedes; Dominus autem non solum illam noverat, sed et cogitationes illius audiebat: quia etsi contactus corporis aliquid facit, o immunde pharisaee, caro Domini posset pollui contactu mulieris, an mulier mundari contactu Domini? Permittebat autem medicus aegrotam tangere medicamentum; et illa quae venerat, noverat medicum; et quae solebat in sua fornicatione fortasse esse frontosa, frontosior facta est ad salutem. Irrupit in domum quo non erat invitata; sed vulnera habebat, et illuc venerat ubi medicus recumbebat. Ille autem qui invitaverat medicum, sanus sibi videbatur; propterea non curabatur. Jam quae sequuntur in Evangelio nostis, quomodo confusus est ipse pharisaeus, cum ei ostenderet quia et illam mulierem nove
Abbreviated transcription (Latin):
elrmosinas . &ecce omnia munda sunt
uobis: Vnde autem procedit ely mosina.
Decede : Si enim manum porrigas. Nec
incorde miserearis. Nihil fecisti: Si
autem incorde miserearis: etiam si Ñ
habeas quod porrigas manu: Acceptat
ds̃ elymosinam tuam : Illi autem iniqui
foris quaerebant munditiam: De tali¬
bus erat etiam ille pharisaeus qui inuita¬
uerat dñm. quando accessit mulier quae
inciuitate peccatrix erat & famosa. quae
lacrimis lauit pedes dñĩ : tersit capillis.
unxit unguento : Pharisaeus ergo qui
inuitauerat dnm & munditiam non habe¬
bat nisi forinsecus corporis. corde autẽ.
plenus erat iniquitate & rapina. dixit
apud semet ipsum : Is te si esset propheta:
sciret quae mulier illi accessit adpedes :
Vnde nouerat . utrum sciret ARnescir&:
Sed ideo eum nescire arbitratus est: quia
non a se eam repulit: Si enim accessisset
ad ipsum pharisa eum talis mulier. ille
qui munditiam tenebat quasi in carne.

Expanded text:
eleemosynas, et ecce omnia munda sunt eleemosynas, et ecce omnia munda sunt vobis» . Unde autem procedit eleemosyna? corde. Si enim manum porrigas, nec in corde miserearis, nihil fecisti; si autem in corde miserearis, etiamsi non habeas quod porrigas manu, acceptat Deus eleemosynam tuam. Illi autem iniqui, foris quaerebant munditiam. De talibus erat etiam ille pharisaeus qui invitaverat Dominum, quando accessit mulier quae in civitate peccatrix erat et famosa, quae lacrymis lavit pedes Domini, tersit capillis, unxit unguento. Pharisaeus ergo, qui invitaverat Dominum, et munditiam non habebat nisi forinsecus corpore, corde autem plenus erat iniquitate et rapina, dixit apud semetipsum: «Iste si esset propheta, sciret quae mulier illi accessit ad pedes.» Unde noverat utrum sciret, an nesciret? Sed ideo eum nescire arbitratus est, quia non a se eam repulit. Si enim accessisset ad ipsum pharisaeum talis mulier, ille qui munditiam tenebat quasi in carne,
Abbreviated transcription (Latin):
NRM. ETLINCUA NRA EXULIA¬
TΟΝE: Os frs̃mei quod habemus iN
corpore quomodo impletur gaudio: Ñ
solet impleri nisi aut cibo. aut potu. aut
aliqua retali missa in os : impletur ali¬
quando osprm : Et plus ẽ quod dicimus
sc̃itati unre : quando os plenum habemꝰ
loqui non possumus : Habemus autem
intus os id est incorde : unde quicquid ꝓ¬
cedit. si malum .ẽ. inquinat nos. sibonũ
ẽ. mundat nos : De ipso enimore. audis¬
tis dum euangelium legeretur : Insulta¬
bant enim dño iuda ei: quia discipuli eius
Ñlotis manibus manducabant: IlliiN¬
sultabant quimunditiam foris habebaN:
& intus maculis plenierant: Illi in sulta¬
bant. quorum iustitia non erat nisi in o¬
culis hominum : Dñs autem quaerebat
munditiam nnrm interiorem. quae si
fuerit. necesse ẽ ut & quae foris sunt
munda sint : Mundate inquit quae in¬
tus sunt & quae foris sunt munda eruNT :
Ipse dñs dicit alio loco: Uerum date

Expanded text:
nostrum, et lingua nostra exsultanostrum, et lingua nostra exsultatione.» Os, fratres mei, quod habemus in corpore, quomodo repletur gaudio? Non solet impleri, nisi aut cibo, aut potu, aut aliquare tali missa in os. Impletur aliquando os nostrum: et plus est quod dicimus Sanctitati vestrae; quando os plenum habemus, loqui non possumus. Habemus autem intus os, id est in corde, unde quidquid procedit, si malum est, inquinat nos; si bonum est, mundat nos. De ipso enim ore audistis, dum Evangelium legeretur. Insultabant enim Judaei Domino, quia discipuli ejus non lotis manibus manducabant. Illi insultabant, qui munditiam foris habebant, et intus maculis pleni erant; illi insultabant, quorum justitia non erat, nisi in oculis hominum. Dominus autem quaerebat munditiam nostram interiorem; quae si fuerit, necesse est ut et quae foris sunt munda sint. «Mundate,» inquit, «quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt» . Ipse Dominus dicit alio loco: «Verum date
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum tamquam consolatorum: illo
consolante morituros qui mortuus est :
Omnes enim mori gemimus: consolatus
est ille qui mortuus est : Ne moritime¬
remus: Prior resurrexit. ut habere¬
mus quod speraremus: Quia ergo prior
resurrexit. spemnobis dedit : quia in mi¬
seria positi. spe consolatisumus: Hinc gau¬
dium magnum. & conuestit dñs capti¬
uitatem nram. utiam de captiuitate uiã
teneamus : & eamus ad patriam : Iamer¬
goredempti. Inuia nontimeamus insidi¬
antes hostes nrõs: Ideo enim redemit nos:
ut non audeat hostis insidiari nobis : side
uia non recesserimus : Ipse enim xp̃s. fac¬
tus est uia: Uis non patilatrones: Ait
tibi: Uiam tibistraui ad patriam: Noli
recedere : Talemuiam muniui. ut latro
ad te non audeat accedere: Tu ab illa no¬
lirecedere : &latro adte non audet acce¬
dere : Ambula ergo in xp̃o & canta. gau¬
dens canta tam quam consolatus. quia ille
te praecessit qui iussit ut sequaris.
TUNCREPLEIĨ .Ẽ. CAUDIOOS

Expanded text:
ipsorum, tanquam consolatorum, illo ipsorum, tanquam consolatorum, illo consolante morituros qui mortuus est. Omnes enim moriendo gemimus: consolatus est ille qui mortuus est, ne mori timeremus. Prior resurrexit, ut haberemus quod spararemus. Quia ergo prior resurrexit, spem nobis dedit: quia in miseria positi, spe consolati sumus; hinc gaudium magnum. Et convertit Dominus captivitatem nostram, ut jam de captivitate viam teneamus, et eamus ad patriam. Jam ergo redempti, in via non timeamus insidiantes hostes nostros. Ideo enim redemit nos, ut non audeat hostis insidiari nobis, si de via non recesserimus. Ipse enim Christus factus est via . Vis non pati latrones! Ait tibi: Viam tibi stravi ad patriam; noli de via recedere. Talem viam munivi, ut latro ad te non audeat accedere; tu ab illa noli recedere, et latro ad te non audet accedere. Ambula ergo in Christo et canta gaudens, canta tanquam consolatus; quia ille te praecessit, qui jussit ut sequaris.Tunc repletum est gaudio os
Abbreviated transcription (Latin):
mur:. Quare autem uelut consolati
ait : & non ait consolati : Non sem¬
per quasi ad similitudinem ponitur hoc
uerbum. sicut quod dicimus: Aliquando
ad proprietatem refertur. Aliquando
adsimilitudinem ÷ Modo ad propri¬
etatem relatum est: Sed exempla nobis
etiam de communi locutione hominum
danda sunt. ut facile intellegatur:
Quomodo dicimus. sicut uixit pater.
ita & filius : Adsimilitudinem hoc di¬
cimus: Et sicut pecus moritur. ita ho¬
mo moritur. Ad similitudinem hoc di¬
citur: Quando autem dicimus fe¬
cit sicut uir bonus : Numquid Non
est uirbonus : sed similitudinem habet
iri boni:Fecit tamquam iustus :
hoc tamquam non negat eum iustum
esse : sed proprietatem eius ostendit:
Fecisti sicut senator: ergo non sum
senator:: Sidicat immo quia es: sicut
senator fecisti: Et quia iustus es: si¬
cut iustus fecisti: Etquia bonus es:
sicut bonus fecisti: Ergo quia & isti
uere consolatierant. sicut consolatigau¬
debant: Idest. magnum erat gaudium

Expanded text:
mur. Quare autem «velut consolati» mur. Quare autem «velut consolati» et non ait, consolati? Non semper quasi ad similitudinem ponitur hoc verbum, «sicut:» quod dicimus, «sicut,» aliquando ad proprietatem refertur, aliquando ad similitudinem; modo ad proprietatem relatum est. Sed exempla nobis etiam de communi locutione hominum danda sunt, ut facile intelligatur. Quando dicimus, Sicut vixit pater, ita et filius; ad similitudinem hoc dicimus: et, Sicut pecus moritur, ita homo moritur; ad similitudinem hoc dicitur. Quando autem dicimus, Fecit sicut vir bonus; numquid non est vir bonus, sed similitudinem habet viri boni? Fecit tanquam justus; hoc tanquam, non negat eum justum esse, sed proprietatem ejus ostendit. Fecisti sicut senator: Ergo non sum senator, si dicat: Imo quia es, sicut senator fecisti; et quia justus es, sicut justus fecisti; et quia bonus es, sicut bonus fecisti. Ergo quia et isti vere consolati erant, «sicut consolati» gaudebant; id est, magnum erat gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
confusio: Videte sinon .ẽ. confusio tota
uita humana : Quicquid agunt homines
inspeuana. quando cognouerint quid a¬
gunt erubescunt : Quare laborant : Cui
laborant : T ilis meis inquit : Et ipsicui
Tiliissius : Et ipsiquibus: Filiis suis:
Nemo ergo sibi. Ab ista ergo confusio¬
ne iam conuersi erant. quibus dicit aposto¬
lus : Quam enimgloriam habebatis iN
his inquibus nunc erubescitis: Confu¬
sio .ẽ. ergo ista tota uita rerum humana¬
rum non pertinens ad dm̃: In hac confu¬
sione idest in ista babilonia. captiua
tenetur syon: Sed conuestit dñs captiui¬
consolati: Id est gauisi sumus. tam quã
consolationem accipientes: Consolatio
non est. Nisi miserorum : Consolatio Nĩ¬
est. Nisi gementium lugentium: Quare
quasi consolati. Nisi quia adhuc gemimus.
Cemimus inre : consolamur in spe: Cũ
transierit res degemitu. gaudium ue¬
niet aeternum: Vbi non opus erit con¬
solatione. quia nulla miseria sautiabi¬

Expanded text:
Confusio. Videte si non est confusio tota Confusio. Videte si non est confusio tota vita humana. Quidquid agunt homines in spe vana, quando cognoverint quid agunt, erubescunt. Quare laborant? cui laborant? Filiis meis, inquit. Et ipsi cui? Filiis suis. Et ipsi quibus? Filiis suis. Nemo ergo sibi. Ab ista ergo confusione jam conversi erant, quibus dicit Apostolus: «Quam enim gloriam habebatis in his, in quibus nunc erubescitis» ? Confusio ergo est ista tota vita rerum humanarum, non pertinens ad Deum. In hac confusione, in ista Babylonia, captiva tenetur Sion: sed convertit Dominus captiviri, id est gavisi sumus, tanquam consolationem accipientes. Consolatio non est nisi miserorum; gemimus iest nisi gementium, lugentium, Quare «quasi consolati,» nisi quia adhuc gemimus. Gemimus in re, consolamur in spe: cum transierit res, de gemitu gaudium veniet aeternum, ubi non opus erit consolatione, quia nulla miseria sauciabi
Abbreviated transcription (Latin):
FACTI SUMUS SICUT
CONSOLAII
oc uoluit dicere. facti sumus gau¬
dentes: Quando: Cum conuesterit
dñs captiuitatem sion: Quae sion:
ipsa hierusalem: aeternam siori:
Quomodo aeternam sion: quomodo
captiuam sion . Inangelis aeterna.
in hominibus captiua: Non enim om¬
nes illius ciuitatis ciues captiui sunt:
sed qui inde peregrinantur ipsi captiui
sunt: Homo ciues hierusalem sed uen¬
ditus sub peccato. factus peregrinus.
de propagine ipsius natum est genus
humanum : & impleuit temars captiui¬
tatis sron: & ista captiua sron: quo¬
modo umbra illius hierusalem : umbra
illius sron quam acceperunt iudaei iN
imagine. infigura fuit incaptiuitate
ille populus ad ciuitatem suam : Septua¬
ginta anni significant omne tempus. qđ
septem diebus uoluitur : Cum autemtran¬
sierit omne tempus. tunc redimus &
nos ad patriam nrem : quomodo ille popu¬
lus post .Lxx annos rediit a captiuitate
babiloniae : Babilonia ẽ enim mun¬
dus iste : Babilonia enim interpretat᷑

Expanded text:
facti sumus sicut consolati.» oc voluit dicere, Facti sumus gaudentes. Quando? «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quae Sion? Ipsa Jerusalem, et aeterna Sion. Quomodo aeterna Sion, quomodo captiva Sion? In angelis aeterna, in hominibus captiva. Non enim omnes illius civitatis cives captivi sunt; sed qui inde peregrinantur, ipsi captivi sunt. Homo civis est Jerusalem, sed venditus sub peccato, factus est peregrinus. De propagine ipsius natum est genus humanum, et implevit terras captivitas Sion. Et ista captivitas Sion quomodo umbra illius Jerusalem? Umbra illius Sion quam acceperunt Judaei in imagine, in figura fuit in captivitateille populus ad civitatem suam . Septuaginta anni significant omne tempus quod septem diebus volvitur: cum autem transierit omne tempus, tunc redimus et nos ad patriam nostram; quomodo ille populus post septuaginta annos rediit a captivitate Babyloniae. Babylonia est enim mundus iste: Babylonia enim interpretatur,
Abbreviated transcription (Latin):
UNdeclamat deprofundo: Quis est
ergo quiclamato peccator: Etqua
speclamato quia quiuenit soluere
peccata: dedit spem &iam in profun¬
do posito peccatori: Ideo quid sequi¬
tur post istas uoces. E¬
SIINIQUI TA¬
TEM OBSERUABERISONE DNE¬

Expanded text:
Unde clamat? De profundo. Quis est ergo qui clamat? Peccator. Et qua spe clamat? Quia qui venit solvere peccata, dedit spem etiam in profundo posito peccatori. Ideo quid sequitur post istas voces? «Si iniquitates observaveris, D
Abbreviated transcription (Latin):
uultis exaltari: Intellexerunt ergo
humilitatem futuram sibi: & correc¬
ti sunt : Ergo & nos hoc audiamus.
quia hoc dicit psalmus iste: Surgite.
postea quam sedistis: Sed nequis pu¬
tet se adhoc sedere ut honore tur.
u tostenderet quia sessionem istam hu¬
militatem uoluit commendare: Ne
quis se putaret iustum esse sedere.
aut adiudicandum. aut ad aepulandũ
& gaudendum. & maiorem superbia
ibi quaereret in significationem humi¬
litatis. addidit
QUI MANDU¬
CATIS PANEM DOLORIS

Expanded text:
vultis exaltari. Intellexerunt ergo vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur; ut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit, «Qui manducatis panem doloris
Abbreviated transcription (Latin):
tus : & habitu inuentus ut homo: Hu¬
miliauit semet ipsum factus oboedi¬
ens usq ad mortem: mortem autem
crucis : Haec est sessio ipsius : sed au¬
di resurrectionem: Propter quod
ds̃ eum exaltauit: & donauit illi No¬
men quod est super omne nomen
Iam uos adillud nomen festinatis: sur¬
gite. sed postea quam sedistis: Sur¬
gere uultis. sed primo sedete: Et
surgens ab humilitate: uenis ad reg¬
num: Nam si praeripis regnum:
cadis a regno antequam surgas: Po¬
testis bibere inquit calicem que mego
bibiturus sum: & illi : Possumus:
Etille : Calicem inquit meum bibe¬
tis. sed ere autem addexteram uel ad
sinistram meam ait. Non est meum da¬
re uobis : aliis paratum .ẽ a patremeo
Quid est Non est meum dare uobis :
Non est meum dare superbis: Hoc
enim adhucerant : Sed uultis illud
accipere : Nolite esse quod estis:
Aliis paratum est: & uos alii estote.
& uobis paratum est: Quid est alii
estote : Prius humiliamini : quiiã

Expanded text:
us, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.» Haec est sessio ipsius. Sed audi resurrectionem: «Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,» inquit, «calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi: «Possumus.» Et ille: «Calicem,» inquit, «meum bibetis; sedere autem ad dexteram, vel ad sinistram meam,» ait, «non est meum dare vobis: aliis paratum est a Patre meo» . Quid est, «non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam
Abbreviated transcription (Latin):
enesis liber .⁊.
Lesunaue liber .i.
Iudicum liber .i.
Paralẏpomenon libri duo.
Ps al morum liber .i.
Salooionis liberiy¬

Expanded text:
enesis liber unusJesu Nave liber unus, Judicum liber unus, Paralipomenon libri duo, Psalmorum CL liber unus, Salomonis libri
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid: Nemo habet aliquid boni.
nisi ab illo acceperit qui solus bonus
est: Qui autem sibi uoluerit arro¬
gare sapientiam: stultus est: Sit
humilis. utueniat sapientia: & in lu¬
minet illum: Si autem ante quam
ueniat in illum sapientia putat sẽ . &e.
sapientem. ante lucem surgit: IN¬

Expanded text:
aliquid. Nemo habet aliquid boni, aliquid. Nemo habet aliquid boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit arrogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut veniat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam veniat in illum sapientia, putat se esse sapientem; ante lucem surgit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut neq quid agatis indomibus uestris ui¬
dere possi mus: Quomodo ergo custo¬
dimuf: quomodo homines: Quan¬
tum possumus : quantum accepimus:
Et quia nos sicut homines custodimus.
& perfecte custodire non possumus :
ldeo sine custode remanebitis: Absit:
Nam ubi est ille dequo dicitur :¬
NISI DNS CUSTODIERIT CI¬
UITATEM . INUANŨ LABO¬
RANT QUICUSTODIUNT EÃ
Laboramus incustodiendo : sed uanus
est labor noster . Nisi ille cus todiat qui
custodit & cum dormieritis : Ille enim
dormiuit incruce semel & surrexit.
lam non dormit: Es tote israhel.
quia non dormit neq: dormitabit qui
custodit istahel: Eia fratres. siuo¬
lumus subumbra alarum dĩ custodi
uobiscum. tamquam uobis pastores
simus. sed cum illo pastore. uobiscum
oues sumus : Tamquam uobis ex hoc
loco doctoressumus: sed sub illo uno
magistro in hac scola uobiscum condis
abillo qui humiliatus ẽ. propternos
& exaltatus .ẽ. ad custodiendos nos.
humilessimus: Nemosibi arroget

Expanded text:
ut neque quid agatis in domibus vestris viut neque quid agatis in domibus vestris videre possimus. Quomodo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est ille de quo dicitur, «Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam?» Laboramus in custodiendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat qui vcustodit et cum dormieritis. Ille enim dormivit in cruce semel, et surrexit; jam non dormit. Estote Israel; quia non dormit, neque dormitabit, qui custodit Israel . Eia, fratres, si volumus sub umbra alarum Dei custodirvobiscum. Tanquam vobis pastores sumus, sed sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus; sed sub illo uno Magistro in hac schola vobiscum condiscab illo qui humiliatus est propter nos, et exaltatus est ad custodiendos nos, humiles simus. Nemo sibi arroget
Abbreviated transcription (Latin):
domum dĩ faciunt. & unam ciuitate:¬
Habet custodes
quomodo habet aedificantes laboran¬
tes ut aedificetur. sic habet & custodi¬
entes : Nam ad custodiam pertinet.
quod dicit apostolus: Timeo nesicut
serpens euam seduxit astutia sua. sic
& uestrae mentes corrumpantur a ca
quibus praeerat: Etepiscopi hoc fa¬
ciunt : Nam ideo altior locus positus
est episcopis. ut ipsi super intendant.
& tamquam custodiant populum
Nam & grece quod dicitur.
ep̃s: hoc latine super intentor inter¬
pretatur. quia super intendit. quia
desuper uidet :: Quomodo enimuinito¬
ri altior fit locus ad custodiendam uine¬
am: sic & episcopis altior locus factus
est: Et de isto alto loco periculosa red¬
ditur ratio : Nisi eo corde stemus hic.
uthumilitate sub pedibus uestris simus.
et prouobis oremus : Vt qui nouit
mentes uestras. Ipse custodiat. Quia
nos intrantes. uos exeuntes. possu¬
mus uidere: Vsq: ad eo autem non ui¬
demus quid cogitetis incordibus uris.

Expanded text:
domum Dei faciunt, et unam civitatedomum Dei faciunt, et unam civitateHabet custodes: quomodo habet aedificantes, laborantes ut aedificetur; sic habet et custodientes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus: «Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sicet vestrae mentes corrumpantur a casquibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, et tanquam custodiant populum. Nam et graece quod dicitur episcopus, hoc latine superintentor interpretatur; quia superintendit, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vobis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. Quia nos intrantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibus vestris,
Abbreviated transcription (Latin):
operarii. sed nisi dñs a edificauerit domũ:
inuanum laborauerunt aedificantes eã :
Quae. autem domus: cipsa ⁊ ciuitas:
Domus enimdĩ populus dĩ: quia do¬
mus dĩ templum dĩ: Etquid dicit apo¬
stolus : Templum enimdĩ scm̃ est: quod
estis uos: Omnes autem fideles quae est
domus dĩ. Non solum qui modo sunt sed
& qui ante nos fuerunt & iam dormie¬
runt. & qui post nos futuri sunt. Ad¬
huc quinasci habent in rebus humanis
usq infinem saeculi. Congregati in u¬
num fideles innumerabiles sed dño
numerati : De quibus dicit apostolus
Nouit dñs qui sunt eius: Crana illa
quae modo gemunt inter paleas. quae
massam unam factura sunt. quando
area infine fuerit uentilata : Omnis
ergo numerus fidelium scõrum exom¬
nibus commutandorum ut fiant aequa¬
les angelis dĩ. Adiuncti etiam ipsi
angelis. qui modo non peregrinantur
sed expectant nos quando a peregrina¬
tione redeamus.Omnes simul unã

Expanded text:
operarii; sed «nisi Dominus aedificaverit domum, operarii; sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam.» 3. Quae autem domus Dei, et ipsa civitas. Domus enim Dei, populus Dei; quia domus Dei, templum Dei. Et quid dicit Apostolus? «Templum enim Dei sanctum» «est, quod estis vos» . Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem saeculi, congregati in unum fideles innumerabiles, sed Domino numerati, de quibus dicit Apostolus, «Novit Dominus qui sunt ejus» ; grana illa quae modo gemunt inter paleas, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata : omnis ergo numerus fidelium sanctorum, ex hominibus commutandorum ut fiant aequales Angelis Dei, adjuncti etiam ipsi Angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspectant nos quando a peregrinatione redeamus; omnes simul unam
Abbreviated transcription (Latin):
suam: Laborant multi in aedificando.
sed si non ille aedificet. Inuanum labo¬
rauerunt aedificantes eam: Qui sunt
qui laborant aedificantes: Omnes qui
in ecclesia prxedicant uerbum dĩ : mini¬
stri sacramentorum dĩ: Omnes curri¬
mus. omues laboramus. omnes aedifi¬
camus modo : & ante nos cucurrerunt.
laborauerunt. aedifica uerunt : sed
nisi dñs aedificauerit domum. inuanũ
labor auerunt a edificantes eam : Ideo
quosdam uidentes ruere apostoli : & pro¬
prie paulus ait. Dies obseruatis. & an¬
nos. & menses. & tempora : Timeo uos.
neforte sine causa laborauerim in uos:
Quia nouerat se intus ad nõ aedificari.
plangebat istos: quia sine causa labo¬
rauerat in eis: Nos ergo loquimur fo¬
ris. ille aedificat intus. Quomodo au¬
diatis nos aduertitis. quid cogitetis
ille solus nouit. qui cogitationes uras
nouit: Ipse aedificat. Ipse monet. Ip¬
se terret. Ipse intellectum a perit. Ip¬
se ad fidem applicat sensum uestrum:
Et tamen laboramus & nos tamquam

Expanded text:
suam. Laborant multi in aedificando; sed si non ille aedificet, «in vanum laboraverunt aedificantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? Omnes qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus, omnes laboramus, omnes aedificamus modo; et ante nos cucurrerunt, laboraverunt, aedificaverunt: sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt, aedificantes eam.» Ideo quosdam videntes ruere Apostoli, et proprie Paulus ait: «Dies observatis, et annos, et menses, et tempora; timeo vos», «ne forte sine causa laboraverim in vos» . Quia noverat se intus a Domino aedificari, plangebat istos, quia sine causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille aedificat intus. Quomodo audiatis, nos advertimus; quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras videt. Ipse aedificat, ipse monet, ipse terret, ipse intellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum vestrum: et tamen laboramus et nos tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
nam xp̃s intraet qui .ẽ. caput nr̃m: ut
MON QUOD OESCENOIT
SUPER MONTEM
SION
Hoc uoluit intelligi furtres mei
girtia dĩ esse: quod fiaetres habitiNT
inunum. Non ex suis uiribus nonex
sius meritis : sed exillius dono. sed ex
illius grtia sicut ros decaelo: Non
enim tenbe sibi pluit. aut non quic¬
quid genuerit arescit: Nisi pluuia
de superdes cendat : Dicit quodã
loco inpsalmo: Pluuiam uoluntariã
segrega ds̃ hereditatituae. Quare
dix̃ uoluntariam : quia non meritis
nr̃is sed illius uoluntatem: Quid e¬
nim boni meruimus peccatores: quid
boni meruimus iniqui. Exadam
adam: & super adam multa peccata

Expanded text:
nam Christus intrat, qui est caput nostrum, ut nam Christus intrat, qui est caput nostrum, ut mon, qui descendit super montes» «Sion.» Hoc voluit intelligi, fratres mei, gratiam Dei esse quod fratres habitant in unum; non ex suis viribus, non ex suis meritis, sed ex illius dono, sed ex illius gratia, sicut ros de coelo. Non enim terra sibi pluit, aut non quidquid genuerit arescit, nisi pluvia desuper descendat. Dicit quodam loco in psalmo: «Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae» . Quare dixit «voluntariam?» Quia non meritis nostris, sed illius voluntate. Quid enim boni meruimus peccatores? quid boni meruimus iniqui? Ex Adam Adam, et super Adam multa peccata