comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cauit & bibit. hoc. ÷ simanet & manet᷑. si
habitat & inhabitat᷑. si heret ut ñ deserat᷑.
Hoc gͦ nos docuit ꝙ amonuit misticis uer¬
bis. ut simus in eiꝰ corpore sub ipso capite.
in m̃bris eiꝰ edences carnẽ eiꝰ. non relinqͣn¬
ces unitatẽ eiꝰ.Quȩ unicas uera deidi¬
lectione seruat᷑. ut corpus suũ corpori
suo id ÷ nob̾ uniat᷑. Unde augustinꝰ in
sermone de sacram̃tis fidelium. feria scda
paschȩ. Quia passus ÷ ꝓ nobis. comiñda
suũ. qͥ etiam fecit nos ipsos. Nama nos
corpus ipsius facti sumus. & miscdia ip

Expanded text:
t manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret et non deseritur. » Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Quae unitas vera Dei dilectione servatur, ut corpus suum corpori suo, id est nobis uniatur. Unde Augustinus in sermone 229 De sacramentis fidelium feria II Paschae : « Quia passus quod etiam fecit nosmetipsos. Nam et nos corpus ipsius facti sumus, et per miseri
Abbreviated transcription (Latin):
sione suȩ maiestatis aquib digne suscep¬
tus & adoratus ẽ. in occultis ꝙ peregrinis
sacram̃toꝵ suoꝵ figuris. Quomͦ etiã ibi
fieret diuersum. quod hic factũ ÷ unũ :
Unde ylarius in libro nono de tͥnitate.
bũ carnẽ cibo dñico sumimꝰ. qͦmͦ ñ nat᷑alit᷑
manere in nobis existimandus ÷. qui & na¬
turã carnis nr̃ȩ iam inseꝑabilem sibi hõ
natus assũpsit. & naturã carnis ad natu¬
ram et̾nitatis. sub sacram̃to nob̾ cõmuni¬
cande carnis amiscuit: Ita enĩ om̃s unũ
misterio carire̾ corporis sui sumimus.
sper hoc unũ erimꝰ. qr pat̾ in eo. ÷ & ille
in nobis. naturalis ꝑ sacram̃tum ꝓpͥecas
perfecte sacramentum ẽ unitatis. Pldeoq¬

Expanded text:
sione suae majestatis, a quibus digne suscepsione suae majestatis, a quibus digne susceptus et adoratus est in occultis et peregrinis sacramentorum suorum figuris. Quomodo etiam ibi fieret diversum quod hic factum est unum? Unde Hilarius in libro octavo De Trinitate : « Verbum carnem cibo dominico sumimus; quomodo non naturaliter manere in nobis existimandus est, qui et naturam carnis nostrae jam inseparabilem sibi homo natus assumpsit, et naturam carnis suae ad naturam aeternitatis sub sacramento 223 nobis communicandae carnis admiscuit? Ita enim omnes unum mysterio carnem corporis sui sumimus, et per hoc unum erimus, quia Pater in eo est, et ille in nobis, naturalis per sacramentum proprietas, perfectae sacramentum est unitatis. Ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
dultimũ ne aliqͥd in ipso nobis alieñu
iuidet᷑ aut arduum. ita uere s perfecte¬
nobis cõmunicauit seipsum. ut uisibilit
etiam corporis & sangͥnis sui mirifico sa¬
cram̃to. ȩccłam suam sibi uniens & concor¬
porans tanta grã insigniret. ut ipse ca¬
put eius. &ipsa eẽt corpꝰ suum. non no¬
minetenus tantũ. sed inueritate sui
corporis uere sibi concorporatum. ut in illi
nullius grẽ nob̃ ẽẽt diuortium cũ quo nõ
solidaret tam unicȩ unitatis saeramentũ:
certũq eẽt hoc pacto nos cũ ipso ꝑ ipsum
in uita ȩt̾na. similẽ dignitatis obtinere
głam. sicũ ipso ꝑ ipsũ in hac uita similem
innocentiȩ seruare uoluerimꝰ grãm: maxine
do. in se capite nr̃o. qͦmͦ corpus suũ głifica¬
re debet ostend̾it. Non enĩ ẽẽt miscdie
dĩ & iusticiȩ condignũ. si eos repelleret a
regni sui consortio. qͥb tam familiariter
uniri dignat᷑ in mundierilio: eisq honoriꝰ
uicissitudinẽ ñ rependet in manifesta ui¬

Expanded text:
tiam ne aliquid in ipso nobis alienum videatur aut arduum, ita vere et perfecte communicavit nobis seipsum, ut visibiliter etiam corporis et sanguinis sui mirifico sacramento, Ecclesiam sibi uniens et concorporans tanta gratia insigniret, ut ipse caput ejus, et ipsa esset corpus suum, non nomine tenus tantum, sed in veritate sui corporis, vere sibi concorporatum: ut in illo nullius gratiae nobis esset divortium, cum quo nos solidaret tam unicae unitatis sacramentum: certumque esset, hoc pacto nos cum ipso per ipsum, in vita aeterna, similem dignitatis obtinere gloriam, si cum ipso per ipsum, in hac vita similem innocentiae servare voluerimus gratiam: maxime do, in se capite nostro, quomodo corpus suum glorificare deberet ostenderit. Non enim esset misericordiae Dei et justitiae condignum, si eos repelleret a regni sui consortio, quibus tam familiariter uniri dignatur in mundi exsilio; eisque honoris vicissitudinem non rependeret in manifesta vi
Abbreviated transcription (Latin):
uersa ẽ. Unide eusebius emisenꝰ. uere uni¬
ca & ꝑfecta hostia. fide estimanda ñ sp̃e:
nec exteriori censenda uisu. s intłoriaffec tu.
Cũ enĩ ert̾ius ñ uideat᷑ nisi spes panis. in¬
terius credit̾ ueritas dnici corporis: & ut

Expanded text:
Emissenus: « Vere unica et perfecta hostia fide aestimanda, non specie, nec exteriori censenda visu, sed interiori affectu. Cum enim exterius non videatur nisi species panis, interius creditur veritas Dominici corporis. » Et, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nete hoc. & firum omĩno mandate me¬
moriȩ: ut agnoscatis xp̃m caput & cor¬
pus. & inde uideatis quanta grã ꝑtine
esse unꝰ. qui ÷ cũ pacre unũ. Quomͦ
cũ patre unũ : Ego & pat̾ unũ sumus.
Quomͦ nob̾cũ unꝰ: Nondicit & semi

Expanded text:
nete hoc, et fixum omnino mandate memoriae, ut agnoscatis Christum caput et corpus, et inde videatis quanta gratia ad Desse unus, qui est cum Patre unum. Quomodo cum Patre unum? Ego et Pater unum sumus . Quomodo nobiscum un
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit pat̾ filiũ ẽ in nob̾: nͥ qr menbra
eius sumꝰ. & in ipso diligim̃. cum ipse
diligitur totus. id est caput & corpus:
ldeo subuinrit. Et ego in ipsis. tamquam
dicẽt. qm̃ ego sum & in ipsis. Alit̾ enĩ est
in nob̾ tamquã in templo suo: alit̾ aut̃.
nr̃m esset homo factus ÷. corpus eiussu¬
mus. Itẽ idem in tractatu psalmi cence
bra cũ sinc multa: unũ ÷ corpus. lta &¬

Expanded text:
dilexit Pater Filium est in nobis, nisi quia membra ejus sumus et in ipso diligimur, cum ipse diligitur totus, id est caput et corpus? Ideo subjungit: Et ego in ipsis; tanquam diceret: Quoniam ego sum, et in ipsis. Aliter enim est in nobis tanquam in templo suo; aliter autemnostrum esset, homo factus est, corpus ejus sumus. » Item idem in tractatu psalmi 142 : «  sint multa, unum est corpus; ita
Abbreviated transcription (Latin):
uero ita hebetẽ intellectũ habuit. ut
parũ corporalia. minus spũalia discer¬
neret. Non gͥ decet ut bestiali sensu.
uel modico intellectu nr̃o quo nec t᷑re¬
na ista scire sufficimus. inm̃sitatemdi¬
uine maiestatis cõprehende uelimus.
inm̃sitatẽ maiestatis eius ualeant pe¬
netrare. quãuis eũ sicut. ẽ. facie ad fa¬
ciem contẽplent᷑ & eius manifesta gła
satient᷑. Que enĩ creatura cũ circ̃scrip

Expanded text:
vero ita hebetem intellectum habuit, ut vero ita hebetem intellectum habuit, ut parum corporalia, minus spiritualia discerneret. Non igitur decet, ut bestiali sensu vel modico intellectu nostro, quo nec terrena ista scire sufficimus, immensitatem divinae majestatis comprehendere velimus; immensitatem ejus majestatis valeant penetrare: quamvis eum sicut est, facie ad faciem contemplentur, et ejus manifesta gloria satientur. Quae enim
Abbreviated transcription (Latin):
dum homini datũ ÷. ut cũ angelis
deum sic̃. ÷ uideat. Cum gͦ nec senti¬
at᷑ a lapide. nec intelligat᷑ a pecude.
cui preest. nũquid hono se minꝰ esse
intelligit. qr hoc suis inferiorib ñ
innotescit: Sic gͥ as quia incompre¬
hensibilẽ maiestatẽ suam bestialib
sensib uel intellectib humanis. sic̃
res terrenas quaslibet cõmuniter
non ex hibet perceptibile. nũquid
a nobis longe suis inferiorib minꝰ
esse putandus ÷. qui longe longiuis
quã nr̃a inferiora nram comp̾hendẽ
non possumus suam ueritatẽ: Quan¬
to enĩ sensu uel intellecta longe sc̃
a nobis que sub nobis facta sunt:
tanto & incomparabiliter amplius lon¬
ge sumus ab eo qui nos fecit. Ex quo eñi
homo cũ in honore esset ñ intellexit. &
comꝑaratus iumentis insipientib similiꝰ
factus ÷ illis. incorpore quide bestiales sen¬
sus recepit quib tantũ corporalia. nec
illa etiam uere ꝑfecteq sentiret: in m̃te

Expanded text:
dum homini datum est ut cum angelis dum homini datum est ut cum angelis Deum sicut est videat. Cum ergo nec sentiatur a lapide, nec intelligatur a pecude cui praeest, nunquid homo se minus esse intelligit, quia hoc suis inferioribus non innotescit? Sic igitur Deus, qui incomprehensibilem majestatem suam bestialibus sensibus, vel intellectibus humanis, sicut res terrenas quaslibet communiter non exhibet perceptibilem; nunquid a nobis longe suis inferioribus minus esse putandus est, qui longe longius quam nostra inferiora nostram comprehendere non possumus suam veritatem? Quanto enim sensu vel intellectu longe sunt a nobis, quae sub nobis facta sunt, tanto et incomparabiliter amplius longe sumus ab eo qui nos fecit. Ex quo enim homo cum in honore esset non intellexit, et comparatus jumentis insipientibus similis factus est eis : in corpore quidem bestiales sensus recepit, quibus tantum corporalia, nec illa etiam vere perfecteque sentiret; in mente
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. multo magis fideles suos sub tan¬
te spei imagine & uirtute. in corporis
sui transfigurabit głam. ñ ꝓ merito.
sed ꝓgrã dans grãm. Unde augustinꝰ.
Misterium urm̃ de mensa dii accipi¬
tis. estote qͦd uidetis. ꝓ accipite quod
estis: De tam mirifico igit᷑ tamq necessario
misterio dicturus. prius fideles ammonen¬
dos arbitror. ut quãuis sit incõprehensi¬
bile. non tam̃ uideat̃ incredibile: quia
& si capaces non sumus ad intelligendũ.
deus utiq ñ ÷ impotens ad pagendum:
qui litait psalmista. omĩa quecumq
uoluit fecit in celo .s interra. Pensare
enĩ debet hu̾mana paruitas modum
suum: ut quia non accepit ut mag¬
nalia di. ualeat comp̾hendere. ñ minꝰ¬
tam̃ credat esse. Cum enĩ ho creatã
sit sed excellens. sicut preest quib¬
dam creaturis supra quas factus ÷ :
longe dissimilius ei a quo factus est.
Sicut enĩ lapide datũ non ẽ. ut ser¬
uiat. nec pecudi ut intelligat: sic ñ¬

Expanded text:
tiam, multo magis fideles suos sub tantiam, multo magis fideles suos sub tantae spei imagine et virtute, in corporis sui transfigurabit gloriam, non pro merito, sed pro gratia dans gratiam. Unde Augustinus : « Mysterium vestrum de mensa Domini accipitis: estote quod videtis, et accipite quod estis. » De tam mirifico itaque tamque necessario mysterio dicturus, prius fideles admonendos arbitror, ut quamvis sit incomprehensibile, non tamen videatur incredibile; quia etsi capaces non sumus ad intelligendum, Deus utique non est impotens ad peragendum, qui, ut ait Psalmista: Omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra . Pensare enim debet humana parvitas modum suum, ut quia non accepit ut magnalia Dei valeat comprehendere, non minus credat esse. Cum enim homo creatura sit, sed excellens, sicut praeest quibusdam creaturis super quos factus est, longe dissimilius ei a quo factus est. Sicut enim lapidi datum non est ut sentiat, nec pecudi ut intelligat, sic non
Abbreviated transcription (Latin):
tati. ut corruptibilis substantia panis. in¬
corruptibile corpus eiꝰ fiat. sed congruit
nr̃ȩ saluti. ut in tali sacram̃to paneangłoꝵ
nos reficiat. sapientissime quide. ut occulto
misterio fides exerceat᷑ ad meritũ. fortissime
airẽ. ut mens tali cibo roborata. hoste de¬
uicho. fortius uitat᷑ ad regnũ: fapientissi¬
me ĩnquã ac fortissime ut tanti sui oꝑis
de re.minima ac maxima. nec cõprehendi
possit potentia nec artificiũ. Suꝑ om̃ia
enĩ ẽ mirabile existentẽ subitantiam pa¬
nis. in coeristentẽ substantiã sue carnis
conuertere. qͦd ÷ ñ uideri. quod uidetur
non ẽẽ. ipsãmq carnẽ cũ sit localis pre¬
sentẽ in cȩlo & iil terra uere & substanti¬
aliter ẽẽ. & cũ uere caro comesta & sangͥs
eius bibitus fuerit a ppło. ipsũ tamen
xp̃m uiuũ & integrum suo ꝑmanere
i regno. Sed hȩc rationi ceca: fidei
nis & uini in suam conuertit substan¬

Expanded text:
tati, ut corruptibilis substantia panis intati, ut corruptibilis substantia panis incorruptibile ejus corpus fiat; sed congruit nostrae saluti, ut tali sacramento pane angelorum nos reficiat; sapientissime quidem, ut occulto mysterio fides exerceatur ad meritum; fortissime autem, ut mens tali cibo roborata, hoste devicto, fortius nitatur ad regnum. Sapientissime, inquam, et fortissime, ut tanti sui operis de re minima et maxima nec comprehendi possit potentia, nec artificium. Super omnia enim est mirabile existentem substantiam panis, in coexistentem substantiam carnis suae convertere; quod est non videri, quod videtur non esse; ipsamque carnem, cum sit localis, praesentem in coelo et in terra vere et substantialiter esse; et cum vere caro comesta, et sanguis ejus bibitus fuerit a populo, ipsum tamen Christum vivum et integrum suo permanere in regno. Sed haec rationi caeca, fidei nis et vini in suam convertit substan
Abbreviated transcription (Latin):
tot hereses & sique st̃ aliȩ de sacramento
corporis s sanguinis ap̃i puillulant. de
ueritate & uirtute ipsiꝰ aspirante diuina
grã quanto fidelius potero absolu̾ã: non
humana quide ratione quȩ ad hoc non
suppetit. s ipsius xp̃i scõrũq suoꝵ testi.¬
moniis quib eccła roborata consistit: a
quib quo firmius uerã optinet fidem.
eo certius ȩt̾nam asseqͥtur salutẽ. Non
enĩ ut ait apłs in persuasibilib humane
sapientiȩ uerbis. sed per stuiticiã predi¬
cationis saluos placuit facere credentes.
quia qͦd stultũ ÷ di sapientius ẽ. hominib.
s quod infirmũ ẽ. di. fortiꝰ. ẽ. hominib
Hidet᷑ enĩ stultũ s stultis xp̃m inspetie
panis & uini. brutȩ scilicet rei presentẽ
nobis corporaliter fieri. tantilla forma
panis tantã maiestatem contineri.
Sed quis in deo reprebendere debeat
quod in ipso pium. nobis autem est necessa¬
rium: Congruere quide ñ uidet᷑ eius digni¬

Expanded text:
tot haereses, et si quae sunt aliae de sacramento tot haereses, et si quae sunt aliae de sacramento corporis et sanguinis Christi pullulant, de veritate et virtute ipsius, aspirante divina gratia. quanto fidelius potero absolvam; non humana quidem ratione, quae ad hoc non suppetit, sed ipsius Christi sanctorumque testimoniis, quibus Ecclesia roborata consistit, a quibus quo firmius veram obtinet fidem, eo certius aeternam assequitur salutem. Non enim, ut ait Apostolus, in persuasibilibus humanae sapientiae verbis, sed per stultitiam praedicationis placuit salvos facere credentes; quia, quod stultum est Dei, sapientius est hommum est Dei, fortius est hominibus . Videtur enim stultum, sed stultis, Christum in specie panis et vini, brutae scilicet rei, praesentem nobis corporaliter fieri; tantilla formula panis, tantam majestatem contineri. Sed quis in Deo reprehendere debeat, quod in ipso pium, nobis autem est necessarium? Congruere quidem non videtur ejus digni
Abbreviated transcription (Latin):
tum sicut aquẽ baptisinatis uel oleum
chrismatis corpus xp̃i non uere sed figu¬
rate uocari dicunt. sicut cũ dicitut. Ac¬
cipe uestẽm candidam quã perferas ante
tribunal xp̃i. nec tam̃ ipsam. sed ab ipsa
significatam. Alii autẽ dicunt panem
non solũ sacramertũ. sed in pane xp̃m
quasi in panatũ. sicut dm̃ in carne per¬
sonaliter incarnatum. Alii autem panems
ut impleatur quod xp̃c dixit. Nisi man¬
ducaueritis carnẽ filii hominis: non habe¬
bitis uitã in uobis. Alii autẽ grẽ di dero¬
gantes. dict̃ sacerdotũ malis meritis i ta
inuocationẽ diuini nominis annullar. ut
eoꝵ indigna consecratione ñ debeat panis
in xp̃i carnẽ conuerti. Alii uͦ mutari qui¬
de in carnẽ xp̃i. s malis meritis sumentiũ
non ꝑmanere carnẽ ap̃i: s iterũ reuerti
in purũ sacram̃tũ pan̾is o uini. Alii qͦd
est deterius dic̃t. ꝑ comestionẽ in fede
digestionis uerti corruptionẽ. Quia uero

Expanded text:
tum, sicut aquam baptismatis, vel oleum tum, sicut aquam baptismatis, vel oleum chrismatis, corpus Christi non vere, sed figurate vocari dicunt, sicut cum dicitur: Accipe vestem candidam quam perferas ante tribunal Christi, nec tamen ipsam, sed ab ipsa significatam. Alii autem dicunt panem non solum sacramentum, sed in pane Christum quasi impanatum, sicut Deum in carne personaliter incarnatum. Alii autem panem eut compleatur quod Christus dixit: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, non habebitis vitam in vobis . Alii autem gratiae Dei derogantes, dicunt sacerdotum malis meritis ita invocationem divini nominis annullari, ut eorum indigna consecratione non debeat panis in Christi carnem converti. Alii vero mutari quidem in carnem Christi, sed malis meritis sumentium non permanere carnem Christi, sed iterum reverti in purum sacramentum panis et vini. Alii, quod est deterius, dicunt per comestionem, in foedae digestionis converti corruptionem. Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uia scĩ de corpore & sangͥ¬
ne dñi u̾arie scribentes ali¬
quando de uniuerso xp̃o
capite scilicet & menbris.
aliquando non de uniuerso. i uel decapi¬
te uel de menbris loqunt᷑. aliquando cũ
sacram̃to. aliquando sine sacramento.
simplicib ut de re ineffabili non intel¬
lecta errores. plus autẽ quã opporter
sapere uolentib gignunt᷑ hereses. ad¬
eo ut simplices nisi ꝑfectius instructi
errando pereant. plusquã opportet sa¬
pientes nisi correcti fuerint docendo &
defendendo qͦd nesciunt. se.salios ꝑdant.
Alii enĩ quod de menbris dicit᷑ capiti
ascribunt: alii quod dȩ capite menbris
imponunt. & de utq uel alterut᷑ tam
confilse sentiunt. ut. uel caput nimis hu¬
milient. uel m̃bra nimis glor.ficent: &
sic uec qͦd uerũ nec quod dignũ ÷ utrĩq
diuidicent. nec solũ de ueritate corporis
xp̃i. sed & de sacrameto ipsius uarii errores.
uarieq ꝓueniunt hereses. Alii enĩ panẽ
& uinum ñ mutatum. sed solum sacram̃¬

Expanded text:
uia sancti de corpore et sanguine Domini varie scribentes, aliquando de universo Christo, capite scilicet et membris, aliquando non de universo, sed vel de capite, vel de membris loquuntur, aliquando cum sacramento, aliquando sine sacramento, simplicibus ut de re ineffabili non intellecta errores, plus autem quam oportet sapere volentibus gignuntur haereses, adeo, ut simplices nisi perfectius instructi, errando pereant, plus quam oportet sapientes nisi correcti fuerint, docendo et defendendo quod nesciunt, se et alios perdant. Alii enim quod de membris dicitur, capiti ascribunt; alii, quod de capite, membris imponunt; et de utroque vel alterutro tam confuse sentiunt, ut, vel caput nimis humilient, vel membra nimis glorificent, et sic nec quod verum nec quod dignum est utrinque dijudicent. Nec solum de veritate corporis Christi, sed et de sacramento ipsius, varii errores, variaeque proveniunt haereses. Alii enim panem et vinum non mutatum, sed solum sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam a uere fidei cogni¬
tione originalis delicti
cecitate tenti. ad uarios
errores decideramus. ut
instigante diabolo idola¬
crie & peccatoꝵ passionib deseruientes.
ad mortẽ obstinata mente tendemus:
magna sua grã uerbũ di caro factumẽ
& habitauit in nobis. ut qui de suo
erat incõprehensibilis. de ur̃o nobis fi¬
eret cognoscibilis : de nr̃o quasi euici¬
no fieret appetibilis. dũ germaue car¬
nis nr̃e głam in ipso. głam quasi unige¬
niti a patre uideremꝰ. & ex ipsius iam
quasi cooriginalis głȩ uisibilib signis.
in inuisibiliũ amorẽ rapti. ad uite ȩt̃nȩ
hominẽ in unitate personȩ suȩ assump¬
tũ. & quasi ex adiuncta diuinitate dei¬
ficatũ ita głificaret. ut ñ solũ homini¬
b sed & omib angłicis sp̃ib ad orandũ
preferens indext̾a patͥs collocaret.
Inde angustinus in libro contra maxi¬
minũ. Ait apłs. Propt̃ quod eũ exal¬
tauit. & dedit illi nomen quod est
suꝑ om̃e nom̃. ut in nomine iłiu om¬

Expanded text:
uia a vere fidei cognitione originalis delicti caecitate tenti, ad varios errores decideramus, ut, instigante diabolo idololatriae, et peccatorum passionibus deservientes, ad mortem obstinata mente tenderemus, magna sua gratia Verbum Dei caro factum est, et habitavit in nobis : ut qui de suo erat incomprehensibilis, de nostro nobis fieret cognoscibilis, et de nostro quasi e vicino fieret appetibilis, dum germanae carnis nostrae gloriam in ipso, gloriam quasi Unigeniti a Patre, videremus: et ex ipsius jam quasi cooriginalis gloriae visibilibus signis, in invisibilium amorem rapti, ad vitae aeternae hominem in unitate personae suae assumptum, et quasi ex adjuncta divinitate deificatum, ita glorificaret, ut non solum hominibus, sed et omnibus angelicis spiritibus adorandum praeferens, in dextera Dei Patris collocaret. Unde Augustinus in libro contra Maximinum : Ait Apostolus: Propter quod eum d est super omne nomen, ut in nomine Jesu om
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti. & corpus xͥ. ꝓ ueritate s figura in¬
different̾ usurpant. ne errorẽ generent.
.& uiiii. ꝓceteras elem̃toꝵ remanentes et
uisibiles qualitates. sacram̃tum tantũmͦ
uere dici& ẽẽ. substantiã aut̃ illam inuisi¬
bilẽ que ipso sacram̃to oꝑta ẽ. ꝙ in quam
panis s uini substantia cranslata ẽ. uere.
ꝓpͥe dici & ẽẽ corpus xp̃i: testat᷑ augustin
in libiosententiarũ ꝓsperi ita ea discerna
Hoc ẽ qͦd dicimꝰ: quod modis omib approd¬
re contendimꝰ Sacrificiũ ȩccłȩ duob con¬
ci duob q constare: uisibili elem̃toꝵ sp̃i¬

Expanded text:
sacramenti, et corpus Christi pro veritate et figura indifferenter usurpant, ne errorem generent, et vini et caeteras elementorum remanentes et visibiles qualitates, sacramentum tantummodo vere dici et esse: substantiam autem illam invisibilem, quae ipso sacramento operta est, et in quam panis et vini substantia translata est, vere et proprie dici et esse corpus Christi testatur Augustinus in libro Sententiarum Prosperi, ita ea discernens: « Hoc est quod dicimus, quod modis omnibus approbare contendimus, sacrificium Ecclesiae duobus confici, duobusque constare: visibili elementorum sp
Abbreviated transcription (Latin):
rdunt᷑. sic que st̃ incõprehensibilia
inellectib humanis non minus esse
multum de ipso cognoscimus: si ipsum
nobis incõprehensibilem. in his que ex
nichilo fecit mirabilẽ. inseipso credamꝰ
mirabiliorem. Hortando quide & in¬
ducendo ad fidem. modũ ꝓlogi excede
uisus sũ: s ido. qr fidem magis uidi
uecessariam ad ꝑcipienda ueritatem

Expanded text:
creduntur, sic quae sunt incomprehensibilia creduntur, sic quae sunt incomprehensibilia intellectibus humanis non minus esse multum de ipso cognoscimus, si ipsum nobis incomprehensibilem, in his quae ex nihilo fecit, mirabilem in seipso credamus mirabiliorem. Hortando quidem et inducendo ad fidem, modum prologi excedere visus sum: sed ideo, quia fidem magis vidi necessariam ad percipiendam veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
Nlũqͥd totus mundus simul ñ ÷. quia
nulli sic̃ beato benedito simul uisibibiᷤᷤ
est: Tum gͦ sensus ñ debeat p̾iudicare
sensui pari suo. quo minus ẽẽ credat
quod ñ sibi s alii ÷ sensibile. qͦmͦ p̾iudica¬
re debeat intellectui maiori suo. quo
minꝰ ẽẽ credat qͦd sibi ñ ẽ intelligibile:
Sic̃ enĩ sonus oculo ẽ inuisibilis. color
auri ẽ in audibilis. sic omĩb sensibus
corporeis animȩ intellectus .ẽ. insensi¬
bilis. Num qͥd gͦ minus. ẽ qͦd intellectu
suo anima corporalia & spũalia discer¬
nit. in uirgultis uel herbis natura
caloris uł frigoris. humoris uel secci¬
tatis dep̾hendit. cogitationes a se dissi¬
dentes. insensibili sua discretione com¬
pescit. ad corporeos etiã sensus regen¬
dos insensibilit̾ se afficit. & in his omĩ¬
bus sola a se intelligit᷑ & intelligit :
Quorsũ hȩc : Ut sicut illa quȩ incõ¬
prehensibilia st̃ sensib ñ minus esse

Expanded text:
Nunquid totus mundus simul non est, quia Nunquid totus mundus simul non est, quia nulli sicut beato Benedicto simul visibilis est? Cum ergo sensus non debeat praejudicare sensui pari suo, quo minus credat esse, quod non sibi, sed aliis est sensibile, quomodo praejudicare debeat intellectui majori suo, quo minus esse credat quod sibi non est intelligibile? Sicut enim sonus oculo est invisibilis, color auri est inaudibilis, sic omnibus sensibus corporeis animae intellectus est insensibilis. Nunquid ergo minus est quod intellectu suo anima corporalia et spiritualia discernit, in virgultis vel herbis naturam caloris vel frigoris, humoris vel siccitatis deprehendit, cogitationes a se dissidentes insensibili sua discretione compescit, ad corporeos etiam sensus regendos insensibiliter se afficit, et in his omnibus sola a se intelligitur et intelligit? Quorsum haec? Ut, sicut illa quae incomprehensibilia sunt sensibus non minus esse
Abbreviated transcription (Latin):
inm̃sus ñ ÷. Ut gͦ ait apłs ñ plus sapere
quam oportet sapere. s sapere ad sobri¬
enatem : & unicuiq sicut diuisit d̾s men¬
suram fidi. Non enĩ omĩa dat om̃ib: s
unicuiq ꝓprium donũ ẽ adeo. Quod
ut m̃bris eccła congrua corporis nr̃i
ꝓbemus similitudine: uariis menbris
uarii sensus distribuunt᷑. per quos co¬
lor oculis. sonus aurib dissimilit̾ senti¬
unt᷑. & sic in ceteris. Ut gͥ figurate lo¬
quar. si uisus auditui uarietatẽ coloꝵ.
& uisui p̾dicaret auditus uarietatẽ
sonoꝵ. non ne alterũ alti crede oppor¬
teret. in his quȩ minime sentiret: Non
enĩ deberet ẽẽ incredibile: quia ei esset
incomp̃hensibile. Numqͥd enĩ minꝰ st̃
quȩ uident᷑ quã que audiunt᷑ & econ¬
uerso: Ecce ocłs plaustri motũ uidet.
auris stridorẽ eius tarditate sua non
percipit. Cum g̾ motus & stridor sine
se ñ sint. nũqͥd minus simul st̃. quia
iusus & auditus simul ea ñ ꝑcipiunt:

Expanded text:
 Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem; et unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei . Non enim omnia dat omnibus, sed unicuique proprium donum est a Deo. Quod ut in membris Ecclesiae congrua corporis nostri probemus similitudine, variis membris varii sensus distribuuntur, per quos color oculis, sonus auribus dissimiliter sentiuntur: et sic in caeteris. Ut igitur figurate loquar, si visus auditui varietatem colorum, et visui praedicaret auditus varietatem sonorum, nonne alterum alteri credere oporteret in his quae minime sentiret? Non enim deberet esse incredibile, quia ei esset incomprehensibile. Nunquid enim minus sunt quae videntur, quam quae audiuntur, et e converso? Ecce oculus plaustri motum videt, auris stridorem ejus tarditate sua non percipit. Cum ergo motus et stridor sine se non sint, nunquid minus simul sunt quia visus et auditus simul ea non percipiunt?
Abbreviated transcription (Latin):
uc cũ om̃ib menbris intelligat᷑. qͥb dic¬
cũ ÷ uos estis corpus ap̃i & menbra. Uñ
itẽ augustinus amirans: insermone ui
hunc panẽ apłs paulus: unus panis in¬
quit: unũ corpus multi sumꝰ. Osacram̃¬
tum pietatis. osignum unitatis. o uinculũ
caritatiᷤᷤ. Qui uult uiuere. habet ubiui
uat: unde uiuat. Accedat. credat. uiuat
indeo. De d̾o incorporet᷑ ut uiuificet᷑:
non abhorreat a cõpage m̃brorũ. ñ sit
putre m̃brũ quo resecari mereat᷑. hereat
corpori. uiuat deo de dõ. Itẽ augustinꝰ
quens de m̃bris xͥ ñ ait sic. & m̃bra xp̃i.

Expanded text:
cum omnibus membris intelligatur, quibus dictum est: Vos estis corpus Christi et membra . Unde idem Augustinus admirans in sermone 26 hunc panem Apostolus: Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O sacramentum pietatis, o signum unitatis, o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat, vivat in Deo. De Deo incorporetur, ut vivificetur. Non abhorreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur; haereat corpori, vivat Deo de Deo. Item Augustinus qu
Abbreviated transcription (Latin):
precelleret. Ut gͦ dificũ corpus xp̃i cu¬
ius ẽẽt potentiȩ claresceret. sicut sol ui¬
crũ sine sua uel illius lesione penetrat.
sic ipsũ non fantasticũ sed uerũ uirginis
mat̾s uirginalia integra incegrum per¬
transiens. nec ab eis dissipat᷑. nec ea dissi¬
pat. Res quide stupenda & ineffabilis.
sed nob̾ non incredibilis: qr omĩpotenti
non impossibilis. Unde augustinus suꝑ¬
quide cȩteroꝵ miracła fripenic qͦd est
natꝰ ex uirgine: matͥsq integͥtatẽ solus
pocuit nec conceptꝰ uiolare nec natus.
IIt autem sic nasceret᷑ ds. illũ decuit. nob
profuit: ut mundus natus nos mundans.
potenter natus infirmos roboraret. Suã
enĩ munditiã ut conformitate illa sibi u¬
nici placeremꝰ nram ẽẽ uoluit: ne uͦ contͣ
hostem seuissimũ nr̃a infirmitate deficẽmꝰ
suam potentiã nr̃am fecit. ut dũ sua forci

Expanded text:
praecelleret. Ut ergo deificum corpus Christi cupraecelleret. Ut ergo deificum corpus Christi cujus esset potentiae claresceret, sicut sol vitrum sine sua vel illius laesione penetrat, sic ipsum non phantasticum, sed verum virginis matris virginalia integra integrum pertransiens, nec ab eis dissipatur, nec ea dissipat. Res quidem stupenda et ineffabilis, sed nobis non incredibilis, quia Omnipotenti non impossibilis. Unde August. suquidem caeterorum miracula superat quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus. » Ut autem sic nasceretur Deus, illum decuit, nobis profuit, ut mundus natus nos mundaret, potenter natus infirmos roboraret. Suam enim munditiam, ut conformitate illa sibi uniti placeremus, nostram esse voluit: ne vero contra hostem saevissimum nostra infirmitate deficeremus, suam pote
Abbreviated transcription (Latin):
Prius ipsũ uerbũ uoluit nasci ex hoi̾e:
ut cu securus nascereris ex do. Reue¬
ra enĩ ut securiores essemus i ipso. de
conformitate & unitate tantȩ grẽ in hu¬
mili nrã natura. naturã carnis nr̃e sibi
uniuit ds in eade persona: ut dũ eã tam
mirabiliter głificatã uideremꝰ. de germa¬
ne carnis nr̃e głificatione ñ desperaremꝰ
Quia gͥ in hanc grãm nos adoptare uolu¬
it ut qͥ nec digni serui fueramꝰ. filiosdi
facẽt. & xp̃o coheredes ordinaret. ipsum
quẽ pͥmogenitũ in multis fr̃ib. & sibi
unigenitũ. ẽẽ uoluit. in quo erat pleni¬
tudo diuinitatis corporalit priuilegio
omĩs grȩ ñ ad mensurã s suꝑ omẽm cre¬
aturã insigniuit: ut ipse de spũ sancto¬
conceptus & dĩ filius ñ renatus s natꝰ.
nos in iniqͥtatib conceptos ꝙ seruos dia¬
boli natos. per grãm filios di renasci fa¬
ceret. & eos scda natiuitate recolligens
& immutans. ad suã głam ꝑꝓueheret.
quib pͥma sua naciuitate omĩmodis

Expanded text:
Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut ra enim ut securiores essemus in ipso de conformitate et unitate tantae gratiae in humili nostra natura naturam carnis nostrae sibi univit Deus in eadem persona, ut dum eam tam mirabiliter glorificatam videremus, de germanae carnis nostrae glorificatione non desperaremus. Quia igitur in hanc gratiam nos adoptare voluit, ut qui nec digni servi fueramus, filios Dei faceret, et Christo cohaeredes ordinaret: ipsum quem primogenitum in multis fratribus et sibi unigenitum esse voluit, in quo erat plenitudo divinitatis corporaliter, privilegio omnis gratiae non ad mensuram, sed super omnem creaturam insigniconceptus et Dei Filius non renatus, sed natus, nos in iniquitatibus conceptos, et servos diaboli natos, per gratiam filios Dei renasci faceret; et eos secunda nativitate recolligens et immutans, ad suam gloriam proveheret, quibus prima sua nativitate omnimodis
Abbreviated transcription (Latin):
non erat altus filiusdi. uerbũ d̾s apuddm̃n.
sed postea quã ꝓpt̾ lioc eraltatus ÷ qr factꝰ
est obediens usq ad mortẽ crucis. tunc ce¬
pit ẽe altus filius di. unicꝰ di ds. tunc ce¬
pit liabere nom̃ qͦd ÷ suꝑ om̃e nomen::
Quis hoc insipientissimus dixerit: Hoc
gͦ illi donatũ ÷ ut liomini. scđ̾m quẽ fac¬
tus ÷ filius obediens usq ad mortem

Expanded text:
i, Verbum Deus apud Deum: sed posteaquam propter hoc exaltatus est, quia factus est obediens usque ad mortem crucis, tunc coepit esse altus Filius Dei, unicus Dei Deus, tunc coepit habere nomen quod est super omne nomen? Quis hoc insipientissimus dixerit? Hoc ergo illi donatum est ut homini, secundum quem factus est obediens usque ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
illas peteret que in p̃senti uita ꝑficiunt᷑:
& ad pͥmas consequendas in beata uita ne¬
cessarie sunt. S attende quod postulator
iste ita caritate feruet: ut quę postĩora
st̃ & transitoria obliuiscens: ad antiora
& semꝑ manentia toto animi desid̾io ane¬
let. dicitq hec oro. hoc postulo ut no¬
men tiuui scĩficet᷑: ñ ut scm̃ sit quod ñ
scm̃ ẽẽ impossibile ẽ. Hoc enĩ ociosũ eẽt:
innotescat dsͥ ñ ut existiment aliquid
sanctiꝰ. qͦd magis offencde timeant. Nunc¬

Expanded text:
illa peteret, quae in praesenti vita proficiunt, illa peteret, quae in praesenti vita proficiunt, et ad praemia consequenda in beata vita necessaria sunt. Sed attende quod postulator iste ita charitate fervet, ut quae posteriora sunt et transitoria obliviscens, ad anteriora et semper manentia toto animi desiderio anhelet; dicitque, Haec oro, haec postulo, ut nomen tuum sanctificetur, non ut sanctum sit, quod non sanctum esse impossibile est. Hoc enim otiosum esset, innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius quod magis offendere timeant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus es incaritate. Nichil tͥ negat qui
caritas ẽ. Iam ñ contẽpnat diues pauꝑem:
si eũ frẽm recognoscat. S uide quã benigna
oratio. que nũquã ꝓ se solo s ꝓ om̃ib con¬
fratͥb orat. Efficatior ẽ oratio cũ om̃s pro
om̃ib. quã cũ singłi ꝑ se solis orant: uix¬
ta illud. Ue soli: qr cũ cecidit ñ habet sub¬
leuantẽ. & ne putet̾ ad carnalem patrẽ
dirigi hec oratio: adiungit qui es incelis.
iuxta illud. Si quis diligit me pater m̃s
diliget eum. & mansionẽ apud eũ faciemꝰ:
ñ quod diuinitas magis cirẽ scͥbat in celis¬
quã in terra ͥ qr ubiq ẽ. S accõmodatissi¬
me iusti celi significant: sicut ibi. Celi
enarrant głam di. Peccatores terra dicunt
sicut ibi. terra es & in t̾ram ibis: quasi tan¬
Captata beniuolentia postulat. Scĩficet᷑
nom̃ tuũ . & hec ẽ pͥma postulatio: de
his quȩ ñ nͥ in beata uita ꝑficiunt᷑. Ui¬
deret᷑ aut̃ rationabilior ordo ut pͥmũ

Expanded text:
hil tibi negat qui charitas est. Jam non contemnat dives pauperem, si eum fratrem recognoscit. Et vide quam benigna oratio, quae nunquam pro se solo, sed pro omnibus confratribus orat. Efficacior est autem oratio, cum omnes pro omnibus, quam cum singuli pro se solis orant, juxta illud: Vae soli, quia, cum ceciderit, non habet sublevantem . V. Et ne putetur ad carnalem patrem dirigi haec oratio, adjungit: Qui es in coelis, juxta illud: Si quis diligit me, Pater meus diliget eum, et mansionem apud eum faciemus ; non quod Divinitas magis in coelo ci ubique est. Sed accommodatissime justi coeli nomine significantur, sicut ibi: Coeli enarrant gloriam Dei . Peccatores terra dicuntur, sicut ibi: Terra es, et in terram ibis , quasi tanCaptata benevolentia, postulat sanctificetur nomen tuum, et haec est prima postulatio, de his quae nonnisi in beata vita perficiuntur. Videretur autem rationabilior ordo, ut primum
Abbreviated transcription (Latin):
naculas delictoꝵ ꝑ alios ex qͥb orti st̃
quã muniat᷑ aduersus hostem inuisibi¬
li. ne ei ĩmunda & noxia ꝑsuadeat
aesderia. Ungit̃ & int̾ scapulas ubiẽ
iuigor portandi oneris: ut fortitudinẽ
iripiat ad portandũ pondus diei ꝙ estꝰ.
sut bonus athleta: & inde exquiritur
ib eo si eredat in dm patrem omĩpoten¬
in abrenuntiatione pͥoris possessoris
suadente caritate iam uult in legitimi
possessoris transire dnium: in quem
ia expectare. lam expuergatũ est uetꝰ
fermentum. sed nondum est noua cons¬
pertio: nisi sacri fontis sequat᷑ ablutio.
Sub responsione gͥ tͥnę in t̾rogationis.
tͥna mersione cathecuminꝰ a sordib ue¬
tustatis abluit᷑: ꝯ nouũ hominẽ indu¬
tus. tͥduane dñi sepultẽ consepelitur.

Expanded text:
maculas delictorum per alios, a quibus nati sunt maculas delictorum per alios, a quibus nati sunt quam muniatur adversus hostem invisibilem, ne ei immunda et noxia persuadeat desideria. Ungitur et inter scapulas, ubi est vigor portandi oneris, ut fortitudinem accipiat ad portandum pondus diei et aestus, sicut bonus athleta. Exinde exquiritur ab eo si credat in Deum Patrem omnipotenIn abrenuntiatione prioris possessoris, suadente charitate, jam vult in legitimi possessoris transire domum, in quem ia exspectare. Jam expurgatum est vetus fermentum : sed nondum est nova conspersio, nisi sacri fontis sequatur ablutio. Sub responsione igitur trinae interrogationis, trina mersione catechumenus a sordibus vetustatis abluitur, et novum hominem indutus, triduanae Domini sepulturae consepelitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tera suꝑ quã nom̃ dei inuocat᷑. etiamsi
aꝓfanis & adultis inuocet᷑: qr nec ip̃sa
creatura. nec ipsũ nom̃ ẽ adulterum
Tradit᷑ etiam nouę uite auditorib fi¬
dei symbolũ: quod ꝑ duodecĩ apłos or
dinatũ est. & totidem sententiis com¬
p̃hensũ. Postremo offert̾ paruulus ad
baptismũ. int̾rogat᷑ a sacerdote. abrt¬
nuntias sathane & om̃ib oꝑͥb eiꝰ. &
om̃ib pompis eiꝰ: ut pͥmũ respuat
errorem. & sic approximet ad ueritati.
ut possit urta apłm deponere uent¬
rem hominẽ cũ actib suis: scdm pͥsti¬
nam conuersationẽ ab negans impieti
y augustimis contra iulianũ libro quar
. Quisquis negat ꝑ ora gestantium
uruulos abrenuntiare ꝯcredere: neget
ios acciꝑe baptismũ: qr in manibus
⁊stantium reluctant᷑. Idem in libro
dt penitentia. Pariuiliss ad consecrati¬
nĩ remissionẽq originalis peccati ꝓdest
t fides a quib offerunt: ut quasc̃q

Expanded text:
tera super quam nomen Dei invocatur, etsi tera super quam nomen Dei invocatur, etsi a profanis et ab adulteris increatura, nec ipsum nomen est adulterum. Traditur etiam novae vitae auditoribus symbolum fidei, quod per duodecim apostolos ordinatum est, et totidem sententiis comprehensum. Postremo parvulus ad baptismum interrogatur a sacerdote: Abrenuntias Satanae et omnibus operibus ejus et pompis ejus? ut primum respuat errorem, et sic adproximet ad veritatem, ut possit, juxta Apostolum, deponere veterem hominem cum actibus suis, scilicet pristinam conversationem, abnegans impietatde Augustinus contra Julianum in lib. IV: « Quisquis negat per ora gestantium parvulos abrenuntiare et credere, et neget eos accipere baptismum, quia in manibus gestantium reluctantur. » Item in libro De poenitentia: « Parvulis ad consecrationem et remissionem originalis peccati prodest eorum fides a quibus offeruntur, ut quascunque
Abbreviated transcription (Latin):
flat᷑: s ille sub quo st̃ qui sub peccato
nascunt᷑. Non dũ ꝑ sacrũ baptisma rena
dotalis ministerii crucis figura ꝑficiunt.
Omia aut̃ sacram̃ta quȩ acta st̃ & agunt᷑
exorcisimꝰ orationib. insufflationib. qua¬
si esce sunt que paruulos reficiunt in
utero: ut renatos aqua salutisꝰ. hilares
niat᷑ eccła exhibeat xp̃o. Postea tangũ¬
tur ei aures ꝯ nares de saluia. Saliua
qͥppe a capite descendit in os: suꝑnam
significans sapientiam: cuius tactu & aures
cordis aꝑiuntur adintelligendum uerbuĩ
dei: & nares ad repellendum fetorẽ nonari
in libro de sacramentis. Quid egimꝰ in sab
bato : Nempe aꝑtionem. qr sacramenta
celebrata st̃ aꝑtionis. quando aures tibi
tetigit & nares. Quod significat in eugi
quod ẽ adaꝑͥre. Deinde uenit sacerdos al
fontẽ. conseerat᷑ fons in nomine patͥs a
tis consecret᷑. nec a bono melius nec a¬
augustinus in libro tercio de unico
baptismo. Non ẽ aqua ꝓfana nec adia¬

Expanded text:
flatur, sed ille sub quo sunt qui sub peccato nascuntur, et nondum per sacrum baptisma renatdotalis ministerii crucis figura percipiuntur. Omnia autem sacramenta quae acta sunt et quae aguntur exorcismis, orationibus, insufflationibus, quasi esca sunt quae parvulos reficiunt in utero, ut renatos aqua salutis hilares mater Ecclesia exhibeat Christo. Postea tanguntur ei aures et nares cum saliva. Saliva quippe a capite descendit in os supernam significans sapientiam, cujus tactu et aures cordis aperiuntur ad intelligendum verbum Dei, et nares ad repellendum fetorem noxiaruin libro De sacramebato? nempe apertionem, quia sacramenta celebrata sunt apertionis, quia aures tibi tetigit et nares. Quod significat in Evangquod est, adaperire . » Deinde venit sacerdos ad fontem, consecratur fons in nomine Patris, tis consecretur, nec a bono, meliusAugustinus in libro tertio De unico baptismo: « Non est aqua profana, nec adul
Abbreviated transcription (Latin):
Onis enĩ cõꝑatio ad intelligentiȩ for¬
mam p̃sumitur: ut id de quo agit᷑.
scd̾m ꝓpositum exemplũ assequamur.
Hec gͦ uite nr̃ȩ causa ẽ: quod in nobis
carualib manentẽ ꝑ carnem xp̃m ha¬
bemus: uicturis nob ꝑ eum ea conditi¬
one. qua uiuit ille ꝑ patrẽ. Si gͦ nos
naturalit̾ scd̾m carnem ꝑ eii uiuimꝰ.
ia est naturã suȩ carnis adepti: qͣmͦ
habeat: cum uiuat ipse ꝑ patrem:
uc totum ex predicto beati hylarii
libto seriatim hic iło int̾ponere uolui:
ut ꝑspecta attentius totiꝰ disputati¬
onis huiꝰ ratio. quid de ueritate dni¬
ci corꝑis. quod de altari sumimꝰ beatꝰ
sentiret hy larius: inuariabili certicu¬
dine nos ꝑdoceat. ꝓbat nãq lisputa¬
tor mirabilis: quia pater anturaliter
est in filio. id ẽ substantialiter. Aliter
enĩ istud nataliter ñ debet intelligi.
Plam de substantiali unitate patͥs filii:
tota contra arrianos questio uersabat.
Nam disputator ꝑitissimis tanto oꝑe

Expanded text:
nis enim comparatio ad intelligentiae formam praesumitur, ut id de quo agitur secundum propositum exemplum assequamur. Haec ergo vitae nostrae causa est, quod in nobis carnalibus manentem per carnem Christum habemus; victuris nobis per eum ea conditione, qua vivit ille per Patrem. Si ergo nos naturaliter secundum carnem per eum vivimus, id est, naturam suhabeat, cum vivat ipse per Patrem? » Hoc totum ex praedicto B. Hilarii libro seriatim hic ideo interponere volui, ut perspecta attentius totius disputationis hujus ratio, quid de veritate Dominici corporis, quod de altari sumimus, beatus sentiat Hilarius, invariabili certitudine nos perdoceat. Probat namque disputator mirabilis, quia Pater naturaliter est in Filio, id est, substantialiter. Aliter enim istud naturaliter non debet intelligi. Nam de substantiali unitate Patris et Filii tota contra Arianos quaestio versabatur. Nec disputator peritissimus tantopere
Abbreviated transcription (Latin):
monstrasse: & nẽ eis solituꝰ colorem osten¬
disse. nunc ad instar solis ꝯ niius transfigã¬
tum resplenduisse: nunc se exhibuisse tan¬
quã ꝑegrinum. nẽ apparuisse uelud orta¬
lanum. aliquando spem exhibuisse minis¬
trantis. aliquando formã tenuisse docentiᷤᷤ.
uod si ad illas

Expanded text:
demonstrasse, et nunc eis solitum colorem ostendemonstrasse, et nunc eis solitum colorem ostendisse, nunc ad instar solis et nivis trasfiguratum resplenduisse , nunc se exhibuisse tanquam peregrinum , nunc apparuisse velut hortulanum , aliquando speciem exhibuisse ministrantis, aliquando formam tenuisse docentis. Quod si ad illas
Abbreviated transcription (Latin):
teneat᷑ : diuinam possumꝰ breuit᷑ eis
obiectare potentiam. Cui si concedunt.
finẽ faciunt questioni. Sin aut̃ derogam
audiant scriptũ. qr omiã quecq uoluit
dũs fecit incęlo & in terra. & cetã mul¬
ta: quȩ iam in pͥncipio huiꝰ opusculi
contra blasphemias istoꝵ satis habundes
respondimus.
t camen execplis res clareat:
diligent̃ actende quod de mania
legit: qm̃ ad nutũ comedentis quorum¬
libet in eo liboꝵ continuo sapor alt̾nat.
Ut gͥ altiores misterii causas. diuiniq
consilii ꝑfundiorẽ sapientiã. in quantũ
mͥ exigu̾o scire concedit̾ sileam: sicut
ibi consulebat᷑ hominũ carnaliũ uo¬
luptati: ita & hic consulit infirmoꝵ
necessitati: & qui cunc multoꝵ corpor
sapore mutato remouebat fastidium:
nc̃ umꝰ corꝑis sapore recento. collit
horrorem.
e colore quoq & ceti̾s huiusmodi ac¬
cidentib. nonẽ difficilis ratio: cum
ipse diis se ꝑ diuersas legat᷑ spẽs discipłis

Expanded text:
teneatur, divinam possumus eis breviter teneatur, divinam possumus eis breviter objectare potentiam. Cui si concedunt, finem faciant quaestioni. Sin autem derogant, audiant scriptum: Quia omnia quaecunque voluit Dominus, fecit in coelo et in terra , et caetera multa quae jam in principio hujus opusculi contra blasphemias istorum satis abundeque respondimus. t tamen et exemplis res clareat, dignentur attendere quod de manna legitur quoniam ad nutum comedentis quorumlibet in eo ciborum continuo sapor alternabat. Ut igitur altioris mysterii causas, divinique consilii profundiorem sapientiam , in quantum mihi exiguo scire conceditur sileam, sicut ibi consulebatur hominum carnalium voluptati, ita et hic consulitur infirmorum necessitati, et qui tunc multorum corporum sapore mutato removebat fastidium, nunc unius corporis sapore retento, tollit horrorem. De colore quoque et caeteris hujusmodi accidentibus non est difficilis ratio, cum ipse Dominus se per diversas legatur species discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ apud qͦs posst̃. quantũc̾q possunt:
nichil de corꝑe & sanguine dñi subitantiali¬
ter sacram̃tis in ẽẽ contendt. S inde ut
diximꝰ pulsi confugere malunt ad hanc un¬
pietatem : quã sincerã tenere cũ aliis homi¬
uib humilit̾ ueritatem..
uius uesamȩ causam ꝑferunt hanc.
Ut ꝑ panẽ cuinii inquiunt
caro xp̃i comedi: & sanguis potari possit.
S ut quid hanc causam: Quare enim
ꝑse sine corꝑis alterius adiumento caro
dnĩ ñ possit comediͥꝯ sanguis potari: Si
enim carnis ꝙ sangͥnis horrorem metuunt
cur non sufficit eccłȩ ratio ꝑ scm̃ ambro¬
sium in libro de sacramentis genaliter
respondentem. rerũ quidẽ substantias
mutari: s ꝓpter horrorem. pͥorem sapo¬
rem coloreq & cetã queda accidentia ad
sensus dum tarat ꝑtinentia retineri:
Si uero respondent id ñ posse fieri. ut in
alio uidelicet color & sapor alius corꝑis

Expanded text:
quidem apud quos possunt, quantumcunque possunt, quidem apud quos possunt, quantumcunque possunt, nihil de corpore et sanguine Domini substantialiter sacramentis inesse contendunt, sed inde ut diximus pulsi, confugere malunt ad hanc impietatem, quam sinceram tenere cum aliis hominibus humiliter veritatem. Cujus vesaniae causam proferunt hanc: Ut per panem et vinum, inquiunt, caro Christi comedi et sanguis potari possit. Sed ut quid hanc causam? Quare enim per se sine corporis alterius adjumento caro Domini non possit comedi et sanguis potari? Si enim carnis et sanguinis horrorem metuunt, cur non sufficit Ecclesiae ratio per sanctum Ambrosium in libro De sacramentis generaliter respondentis; rerum quidem substantias mutari, sed propter horrorem, priorem saporem, coloremque et caetera quaedam accidentia ad sensus duntaxat pertinentia retineri? Si vero respondent id non posse fieri ut in alio videlicet corpore color et sapor alius corporis
Abbreviated transcription (Latin):
catholica patet ueritas. Quis enĩ huiꝰ mo¬
di homines stultissimos plane o impiissimoᷤ
dicere dubitet: qui ñ uiereant᷑ ad nutũ
tot auctores nichili pendere. in ea re nẽ
contͣbare eccłam. in qua cum arrianis un¬
manissimis hostib suis noscit᷑ habuisse
pacem. & quo ipsa ꝑ hos hylarii sui con¬
tra eosdem arrianos uelut argumento
ratissimo se potuit cõmunire: id nunc
cum omĩum xp̃ianoꝵ sũma ꝑnitie iura¬
tionabilit̾ casum ire : Hec interun con¬
tra umbraticos dicta suit.G.¬
unc contra illos habenda ratio
qui eccłȩ rationib expugnati.
iam quidẽ negare nequeunt substantiam
corꝑis xp̃i cibo ineẽ dnĩco: panem tam̃ &
uinum ꝑ uerba saluatoris incarnem eiꝰ&
sanguinẽ uerti. nequaquã credentes. sed
xp̃m pani & uino cõmiscentes: tanquã sub¬
tiliori ratione heresim alterã condiderunt.
Quos quidẽ alios dico quasi alio errore de¬
tentos. Nam alias idem st̃. Nam pͥmum

Expanded text:
catholica patet veritas. Quis enim hujusmocatholica patet veritas. Quis enim hujusmodi stultissimos plane et impiissimos dicere dubitet, qui non vereantur Scripturtot auctores nihili pendere, in ea re nunc conturbare Ecclesiam, in qua cum Arianis immanissimis hostibus suis noscitur habuisse pacem, et in quo ipsa per os Hilarii sui contra eosdem Arianos, veluti argumento ratissimo se potuit communire, id nunc cum omnium Christianorum summa pernicie irrationabiliter cassum ire? Haec interim contra umbraticos dicta sunt. Nunc contra illos habenda est ratio qui, Ecclesiae rationibus expugnati, jam quidem negare nequeunt substantiam corporis Christi cibo inesse Dominico, panem tamen et vinum per verba Salvatoris in carnem ejus et sanguinem verti nequaquam credentes, sed Christum pani et vino commiscentes, tanquam subtiliori ratione haeresim alteram condiderunt. Quos quidem alios dico quasi alio errore detentos: nam alias idem sunt. Nam primum