comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bi sucuiamsi habuer̃ seruo
iusti pacres nr̃i. sic admninis¬
trabant domesticampacẽ. ut
sccundum haectemporaliabonafilio¬
rũ sortẽ aseruorũ conditione distingi¬
rent:AAd dm̃ autẽ colendũ in quo
bona speranda s̃. omnibus domussue
membris pari dilactione consulerent
Quod nacuralis ordoita pinescribe.
ut nomer patrum familias hincexora
eitim late uulgatum: ut &iam mnique
dominantes. hoc se gaudeant appel¬
ure. Quiautemueri patres famili¬
assunt. omnib in familia sua t̾aquã
filus ad colendum &pierendũ dm̃
consulunt: Desiderantes atq optan¬
tes uenire ad caelestemdoinum. ubi
necessarium nonsic officium imperan¬
dimortalib quia necessarium nonerit
fficium consulendi Iaminilla iinmor¬
rilitate felicib quodonee ueniat᷑ ma¬
gis debent patres qđ dominatur quã
tui colerare quod seruiunt. Siquis
quitẽ indomo ꝑmoboedientiã domesti¬
e paci aduersatur: corripitur seu
urbo seuuerbere. seu quolib& alio

Expanded text:
 etiamsi habuerunt seruos iusti patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio
Abbreviated transcription (Latin):
cuus erioris incurrat Opus ha¬
bimagisterio diuino cuicertus
paemper&. & adiutorio utliber
opremper&. Et quõ quamdiuẽ
mnistomortali corpore peregrina¬
speciem: Ac ꝑ hoc omnem pacem᷑
uel corporis. uel animae. uelsimul
corporis & animae. refere ad illã
pace quae homini mortaliẽ cũ in¬
moralidõ uteisit ordinata infi

Expanded text:
cuius erroris incurrat, opus hacuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est in isto mortali corpore, peregrinaspeciem; ac per hoc omnem pacem uel corporis uel animae uel simul corporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fi
Abbreviated transcription (Latin):
ur a&dam iprationalis animae
paix : quia requiem app&itionum
consequi non potest Ucrũq autẽ
simul ei paci prodest. quã int̃se ha¬
benc anima & corpus. idest ordi¬
natae uitae ac salutis. Sicut enim
pacẽ corporis amarese oscendunt
amimantia cumfugiunt dolorẽ.
das indigentias aꝓp&citionũ uolup¬
utẽ sequuntur Itamortẽ fugien¬
do satis indicant quantũ diligant
pacẽ. quasibi conciliantur anima
acorpus Sedquia homini rritio¬
mnalis anima inẽ : tocũ hocqđ ha¬
l& commune cumbestus. subdic
paci animae rationalis. ut m̃te
aliquid contẽpl&ur. Et secundũ
hoc aliquid agat: ut sic ei ordina¬
ia cognitionis actionisq consen¬
sio quapacẽ rationalis animae
dixerimus:: Id hoc enim uellede¬
la necdolore molestari necdesi¬
drio percurbari. Nec mortedis¬
solui. Acaliquid utile cognoscat:
& lacundum eam cognitionẽ uitã
moresq componat. Sedne ipsostu. ã¬
dio cognitionis. propt̃ humanȩ
mentis infirmitatẽ in pesce mali¬

Expanded text:
ur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, das indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem ali
Abbreviated transcription (Latin):
molestus e&. Neceius qui&em uis
ullius. terrorue turbar&. cum
corpore deniq suo pacẽ haberecu¬
piebat. & quantum habebat. tan¬
cum illi ben erat. quando quidẽ
membris optemperantibus impe¬
rabat. Etut suã mortalicatẽ ad¬
uersumse exindigentia rebellan¬
tẽ. ac seditionẽ famis ad dissocian¬
dam atq excludendam decorpo¬
re animam concitantẽ. quanta
poss& festinatioñ pacar& Ra¬
piebat. Necabat. uopabat. Et̃ quã¬
uis immanis ac ferus: pacitamen
suac uitae acsalutis. immaniter
ac ferocit̃ consulebat. Acper hoc g¬
sipacẽ quaminsua spelunca atq
inse ipso habere satis agibat. &iã¬
cumaliis habere uell& necmalus.
Nec monstrum. Nec semi homouo¬
car&ur. Aut sieius corporis for¬
ma. & atrorum igniũ uomitus ab eo
d&errebat hominum soci&atem
forte non nocendi cupiditate. sed
uiuendi necessitate sacuiebat. Ue¬
rum iste Nonfuerit uel quod magis
credendumẽ Nontalis fuerit qua¬
lis poetica uanitate describitur

Expanded text:
molestus esset, nec ejus quietem vis molestus esset, nec ejus quietem vis ullius terrorve turbaret. Cum corpore suo denique pacem habere cupiebat: et quantum habebat, tantum illi bene erat. Quandoquidem membris obtemperantibus imperabat; et ut suam mortalitatem adversum se ex indigentia rebellantem, ac seditionem famis ad dissociandam atque excludendam de corpore animam concitantem, quanta posset festinatione pacaret, rapiebat, necabat, vorabat; et quamvis immanis ac ferus, paci tamen suae vitae ac salutis immaniter et ferociter consulebat: ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca atque in se ipso habere satis agebat, cum aliis etiam habere vellet, nec malus, nec monstrum, nec semihomo vocaretur. Aut si ejus corporis foret atrorum ignium deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qualis poetica uanitate describitur;
Abbreviated transcription (Latin):
suisom̃s habere cupiunt: quos ad
irbitriũ suũ uolunt uiuere Nam
&qui bus bellum gerunt. suos
facere sipossint uolunt: eisque sub¬
iatis leges suac pacis imponere
Sedfaciamus aliquẽ. qualẽ canit
Sodica. & fabulosanarratio: quẽ
forcasse ꝓpt̃ ipsam in sociabilemfe¬
ratem. semi hominẽ quã hominẽ.
dicere maluerunt Quã uisergo
huus regnum dirac speluncae fue¬
re solitudo. tãquã malitia sin¬
gularis. ut ex hacei nomen in¬
uentũ sit. Crece namq malus. ca¬
cos dicitur. quod ille uocabatur
Uulla coniunx eiblandũ ferr&
referr&q sermonẽ. nullis filiis
ud alluder& paruulis. uel gran¬
diusculis imperar&. Nullo amici
conlo quio fruer&ur. Necuulcani
patris. quo uelhinc tantũ non pa¬
rũ felicior fuit. quiatale mons¬
crũ ipse nongenuit Nihilcui¬
quam dar&. sedaquoposs&. quic¬
sasua spelunca solitaria. cuius ut
describitur. semper recenticae de
tepebat humus. nihil aliud quã
pacem uolebat In quanemoilli

Expanded text:
suis omnes habere cupiunt, quos ad suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum sit Graece namque malus xax:m dicitur, quod ille uocabatur, nulla coniux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cuiquam darsa sua spelunca solitaria, cujus, ut describitur, semper recenti caede tepebat humus , nihil aliud quam pacem volebat, in qua nemo illi
Abbreviated transcription (Latin):
& tutius infestisint paci: c&cron¬
Sed & sunussit. tam prępollens
uirib & conscius. ita cauens ut
nulli sotio secomiittat solusq
insidians. & preualens quibus po¬
tuerit oppressis & extinctis p̃da
agat cum eiscerte quos occidero
Non potest. & quos uult latere qo¬
facit qualem cumque umbrã pacis
cen& Indomo autem sua. cumuxo
re & filiis. & siquos alios illic hãb&.
sud& profectoẽo pacatus: eis quip¬
pe adnutum obtemperantibus. si¬
nedubio delectatur: Namsi non fi¬
at indignatur. corripit. uindicat
Et domus suae pacem. siitancces
cuidam principio. quod ipse indo¬
mosua ese. c&era meadẽ domesci¬
cam soci&ate subiectasint. Id eoq
sioffer&ur ei seruitus plurimum
udciuitatis uelgentis. it aut sicei
seriurent. quẽ ad modum sibi do¬
mussuae seruiri uolebat: Nonse
iam latronem latebris conder&.
sedregem conspicuum sublimar&.
cumcadem mn illo cupiditas & mali¬
ua ꝑmaner& Pacemitaque cum er¬

Expanded text:
et tutius infesti sint paci ceteroret tutius infesti sint paci ceterorSed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere qfacit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita nececuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
uod enim mecum quisquis
res humanas. Naturãq cõ¬
munem utcumq intu&ur agnos¬
cit. Sicut nemoẽ quigauderen¬
lit. itanemoe. qui pacem habere
Nolit. Quando quidem & ipsi
quibella uolunt. Nihil aliudqr
uincere uolunt. Adgloriosamen¬
gopacem. bellando cupiunt pis¬
nire. Nam quidẽ aliud uictona
nisi subiecuio repugnantium . qđ
cumfactum fuerit. paxerit Pa¬
cis igitur intentione geruntur &
bellicam student exercere. impe¬
rando atq pugnando. unde pi¬
cemconstat belli eẽ optabilẽ finq
Omnis enim homo &iambellige¬
randopacẽ requirit: nemo auten
bellum pacificando. Uam & illiqi
pace inqͥua sunt perturbari uo¬
lunt: non pacem oderunt. Sed c̃ã
proarbitriosuo cupiunt cominu¬
tari Nonergo ut sic pax nolum
sedutcasit quam ipsiuolunt. De¬
niq & siper seditionẽ se ab alus se¬
parauerint: cumeis ipsis conspna¬
tis uel coniura tis suis. pisiqualẽ¬
cumque speciem pacis teneant. p̃
efficiunt quod intendunt. Pron¬
de latrones ipsi utuehementius

Expanded text:
uod enim mecum quisquis res humanas naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quandoquidem et ipsi qui bella volunt, nihil aliud quam vincere volunt: ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt pervenire. Nam quid est aliud victoria, nisi subjectio repugnantium? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bellicam student exercere imperando atque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit: nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari volunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt comtari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit̃ uituperare Xp̃i anos: atq
ita sipossint intercludant uiam
salutis a&erne inquafit quisq¬
xp̃i anus Suae quippe nocendi
asturiae mille formisentiunt Neẽ
contrarium. sicredat̃ eis laudan¬
tib xp̃m. dumitamen credatur
&iamuituperantib Xp̃i anos. ut
cum quiutrumq crediderit. talẽ
Xp̃i faciant laudatorem neueliteẽ
Xp̃i anus: ac sicquãuis ab illo lau¬

Expanded text:
ueraciter uituperare Christianos adque ueraciter uituperare Christianos adque ita, si possint, intercludant uiam salutis aeternae, in qua fit quisqistianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam uituperantibus Christianos; ut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo lau
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & aliorũ piorum post obitũ
immortalitate dignatam & hanc
colere xp̃i anos ignorantes Int̃¬
rogantib autem mquit. curergo
damnatus ẽ oraculo: respondit᷑
dea Corpus quidem debilitatib
tormentis semꝑ oppositumẽ. ani¬
maautẽ piorumcaelesti sede inse¬
d& Illauero anima aliis anima¬
bus fazalit̃ dedit. quibus fata
non annuer̃ deorumdona opti¬
nere. Neq habere iouis immor¬
talis agniuonẽ errore implica¬
ri Propterca ergo diis exosi
quia quibus fata non fuit nos se
dm̃ Nec dona abdiis accipere
his fatalit̃ dedit iste errore impli¬
cari ipse ueropius & incaelum si¬
cut puconcessit Itaq hunc qui¬
demnonblas phemabis miserẽ¬
beris autẽ hominum dementiã.
exeo meis facile praecepsq peri¬
culum: Quisita stultus est. ut nor
intellegat. aut ab homine callido
eoq Ap̃i anis inimicissimo. haec
oracula fuisse conficta. aut con¬
silio simili ab inpuris de monib
istafuisse responsa: Ut scilic& quõ

Expanded text:
sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile praecepsque periculum.\' \' Qui ita stultus est, ut non intellegat aut ab homine callido eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta aut consilio simili ab inpuris daemonibus ista fuisse responsa, ut scilicet, quo
Abbreviated transcription (Latin):
us iniustus dol& insupplicio: quã
la&atus ẽ indelicto: Sicutergo la¬
titia desertiboni inpeccatotestisẽ
uoluntatis male: it adolor amissi
boni insupplicio. testis est naturae
bonȩ Quienim dol& amissamna¬
turaesuae pacẽ. ex aliquibus reli¬
quiispacis: id dol& quib fit. ut si¬
biamica naturasit Hocautẽ in ex¬
tremo supplicio rectefit. ut iniqui
& impunaturilium bonorũ dam¬
na incruciatibus defleant. sentien

Expanded text:
us iniustus dolet in supplicio, quam us iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo latitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentien
Abbreviated transcription (Latin):
tura inquantumnaturaẽ malũẽ
sed ꝑuersitas eam malam facit: Itaq
inueritate non sc&it. sed uericatis
iudicium non euasit In ordinis tran¬
quillitate non mansit: necideotam̃.
apo testate ordinatoris ẽfugit Bo¬
numdĩ qđ illiẽ innatura: noneum
subtrahit iustiriedĩ. quaordinatur
inpoena Necibids bonum insequit
quodcreauit : sed malum qđ ille cõmi¬
sit: Neq enim totum aufert qđ na¬
turae dedit sedaliquid ad imit. ali¬
quid relinquit. ut sit quidoleat qđ
adimit: & ipsedolor testimonium ẽ
boniadempti. & boni relicti. Nisi¬
enimbonum relictum e&. bonum
amissum dolere non poss& Nam
qui peccat. peiorest si la&atur in
damno aequicatis. Qui uerocrucia¬
tur. sinihil inde adquirat boni do¬
l& damnum salutis Et̃ quõ aequi¬
tas acsalus utrumque bonumest.
boniq amissione dolendumest
potius quã laudandum: sitamen
non sit compensatio melioris. Me¬
liorẽ autẽ animiaequitas: quã cor¬
poris sanitas: Profecto conuenienti.¬

Expanded text:
tura, in quantum natura est, malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commiit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisenim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenienti
Abbreviated transcription (Latin):
taest. In illauero adhuc paxest.
inqua nacdolor urit. necconpago
dissoluitur. Sicut ergoẽ quacdã
uita sine dolore. dolor autẽ sine
aliqua uit acẽ non potest Sicest
quaedampax sine ullo bello. bel¬
lum uero eẽ sine aliquapace non
potest: Non scđm idquodbellũ ẽ
sed sccundum id qđ ab eis uel ineis
geritus. quacalique nature sunt
quodnullomodo essent. si non
qualicumque pace subsisterent
Quaꝓpt̃ẽ natura inquanullum a¬
malumest. uel&iam inquanullũ
eẽ malum non potest eẽ autemna¬
tura inquanullum bonum sit: ñ po

Expanded text:
ta est; in illa uero adhuc pax est, ta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uel in eis geritur, quae aliquae naturae sunt; quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subsisterent. Quapropter est natura, in qua nullum malum est uel etiam in qua nullum esse malum potest; esse autem natura, in qua nullum bonum sit, non po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͦ diffmit patẽ s .x. medos ⁊ pẽsqutis.
Poustnt quaũ fme it cosi ꝙ eseuna tñquittor tgrũt ꝓñ misi
uicem indõ Paxominium rerum
tranquillitas ordinis ordoẽ pariũ dispartũ¬
q rerum. suacuiq loca tribuensdis¬
positio. Proinde miseri. quia in
quantũ miseris utiq inpacenons
Tranquillitate quidem ordinis ca¬
rent: ubi ꝑturbationullaẽ. Uerũ
tam̃ quia merito iustequesunt mi¬
seri eaquoq ipsamiseriasua proe
ordinẽ esse non possunt: Nonqui¬
dem comunctibeatis. sed ab eis tam̃
ordinis legese iuncti Quicum sine
ꝑtur bationesunt rebus inquib s.
quantacũq congruentia coaptan¬
tur. Ac ꝑ hoc inest cis ordinis non¬
nulla tranquillitas in est ergo
dolent. Nontamen ibi sunt ubi se¬
curieẽ acdolere nondebeant. Mi¬
seriores autẽ sipaxcis cumipsalege
nonẽ. quanaturalis ordo ad minis¬
tratur. Cũ autẽ dolent. ex qua
partedolent. pacis ꝑ turbãtio fac¬

Expanded text:
esse natura postulat, subter est. et esse natura postulat, subter est. et tum est; conturbauit carnis pacem uicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio fac
Abbreviated transcription (Latin):
cula insalut is pace suis anĩmulis ser¬
uiunt & simortuorum carnes ab ali¬
is animalibus deuorentur. easdẽ le¬
ges ꝑcuncta diffusas ad salutẽ gene¬
sis cuiusq mortalium congrua con¬
gruis pacificantes. quaqua uersum
trahantur & rebus quib cumq iun¬
gantur. & inres qualib& conuertan¬
tur. & cõmutent᷑ inueniunt IXIIISU
axitaq corporis est ordinata
temperatura parcium. Pax
anime inrationalis ordinata
requies app&itionũ. Pax animę
rauonalis ordinata cognitionis: ac¬
tonisq: consensio. Pax corporis
&ammacordinata uita & salus am¬
mantis. Pax hominis mortalis &dĩ
ordinata. infide suba&̃na legeobe¬
dientia. Pax hominum ordinata
concordia. Pax dorus ordinata
imperandi oboediendique concor¬
dia. cohabitantium. Pax ciuita¬
as ordinata imperandi atq oboe¬
diendi concordia ciuium Paxce¬
lestis ciuitatis ordinatissima & con¬
cordissima soci&as fruendidõ. & in

Expanded text:
cula in salutis pace suis animulis sercula in salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniunt. CAPUax itaque corporis est ordinata temperatura partium, pax animae inrationalis ordinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et in
Abbreviated transcription (Latin):
dot ꝙ bit̾m misdꝵ ł dolor nõ p ͭ eẽ sũ pace ⁊ urta.
Prat tnomos u  odi cosmua uuna ts R bono q̃ ẽ¬
s ꝯeludit ex dc̃is ꝙ ħ aliqͣ rtꝰ possit eẽ sił mala. i¬
L des ꝙnͦ lãpnatoꝵ ut ni nõ ⁊ mala
ꝯqlit ditas n ͨ on rectorie penẽ udiciũ ñ euasit. s uctas.¬
sꝙ lonitus p ͣ nõ ⁊ sẜͥtͣita. q ꝑu̾situs ut reoidine nꝰ purata iuste
ꝯsꝰ ꝓbat trib pͣe ibmin. ¶pidsitas ut reoidine ñ p̃uraita uste
q ħ ꝗbat trib p& romb.¬
dendi sednaturali cursui relinqua¬
tus : tam diu quasitumultuatur
dissidentibus exalationib & nr̃o
in conuenientib sensui idenimest
quodinpudlore sentitur: donec mun¬
di conueniat elementis. & incorum
pace paulatim particulatimq dis¬
calat mullomodo tamen inde ali¬
quid legibus summi illius creatoris
ordinacorisq subtra hitur: a quo
pax uniuersitatis ad ministratur:
quia & sidecadauer e maioris ani¬
mantis animalia minuta nascant᷑.
cudem lege creatorisq qu ecorpus¬

Expanded text:
lius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semifequadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouenraeque insociabiles et soliuagae; non sturni apes, sed ut leones uulpes gris non filiis suis mitis inmurmudendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur, eadem lege creatoris quaeque corpus
Abbreviated transcription (Latin):
temporalium refercus
ad fructum pacis terrenȩ¬
e interrena ciuitate. Incaelestiau¬
uetẽ ciuitate. refertur ad fructũ pa¬
cis a&nę. Quaꝓpt̃ sinirationalia
essemus animantia. Nihilappe¬
teremus pra&̃ ordinatã tempera¬
curã partiũ corporis. & requiem
app&itionum Nihilergo praet̃
qui &ẽ carnis & copiã uoluptatũ
ut pax corporis prodẽ& paciamis
Sienin desit pax corporis. imped

Expanded text:
temporalium refertur temporalium refertur ad fructum pacis terrenae in terrena ciuitate; in caelesti autem ciuitate refertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si inrationalia essemus animantia, nihil adpeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inped
Abbreviated transcription (Latin):
tes eorum ablatoremiustissimum
dm̃. quic̃tempser̃ benignissimũ lar¬
gitorẽ. Ds̃ ergo naturarũ omnum
sapientissimus conditor. &iuscissi¬
mus ordinator. quiterrenorum
ornamentorũ. maximũ. instituic
morcalegenus humanũ: dedithomi¬
nibus quaedã bona huic uitae con¬
grua : idest. pacẽ tc̃poralẽ promo¬
edulo mortalis uitac in ipsa salute.
& incolomitate. ac soci&ate sui ge¬
neris Et quaeq huic paci ueltuen¬
de uel recipiende necessaria sunq
sicut caquacapte. & conuenienter
adiacent sensibus. lux .uox. aurae
spitales atq potabiłes Et̃ quicquidđ
adalendum tegendum. curandũ
ordinandumq corpus congruite
copacto acquissimo: utquiq mor¬
talis. talib bonispaci mortalium
accomodatis. recte usus fuerit. ac¬
cipiat ampliora atq meliora: Ip¬
sam scilic& inmortalitatis pacem
eiq conuenientẽ gloriã. & honorẽ
inuitaa&̃na ad fruendũdõ. & ꝓ¬
ximo indõ. Qui autẽ ꝑperãnec
lam accipiat. & haec amittat
mnis igitur usus rerum

Expanded text:
tes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et proximo in Deo; qui autem perperam, nec illa accipiat et haec amittatmnis igitur usus rerum
Abbreviated transcription (Latin):
sontes. punit in sontes. & parũ
& beatus Quanto consideritu
& homine dignius. agnoscit insu
necessitate miseriã eamq: oditis
uenecessitatibus i neis erueme
osc ciuitatẽ uelurbẽ: sequiti
orbis terrae: in quot̃tiũgia
onunt soci&atis humanae. incipi¬
entes adomo atq inde ad urbem.
deinde ad orbem progrediendo
umientes quiutiq sicut aquarum
congeries quanto maiorest. canto
periculis plenior. in quoprimum
unguarum diuersitas hominem
ulienat ab homine: Nam siduo si¬
bim& inuicem fiant obuiã. Neq
precerire sedsimulee aliqua neces¬
srate cogantur. quorũ neuter
inguã nouit alterius facilius sibi
muca animalia &iamdiuersi gene¬
tis. Quã illi cumsint homines am¬
bosociantur: quando enim quae
sentiunt inc̃ se communicare ñ poss
ꝓpt̃ solã diuersitatẽ linguae. Ni¬
hil prodẽ ad consociandos homi¬
nes canta similitudo naturae ita
ulibentius homosit cũ cane suo
quã cũ homiñ alieno. At enim ope

Expanded text:
sontes, punisontes, puniet beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam, eamque in seDe necessitatibus meis erue meost ciuitatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera
Abbreviated transcription (Latin):
iudex ille sapiens. annon aude¬
bit sedebit plane. constringitemiꝰ
cum Etad hocofficium ꝑtrahio
humana soci&as quam deserere
ie fas ducit: hocenimne faseẽ p̃
ducit quod testes in nocentes in
causis torquentur alienis Qđ hi
qui arguuntur uidoloris plerũq
superati & dese falsa confessi &ia
puniuntur innocentes cũ iã torui
fuerint innocentes. Qđ & sinon
morte puniantur. inipsis uelex
ipsis tormentis plerumq morum¬
tur qđ aliquando & ipsiquiargu¬
unt.humanae soci&ati forcasse
Necrimnia impunita sint prodc̃
cupientes. & mentientibus testibus
reoq ipso contratormenta duran¬
te immaniter nec fatente. ꝓbar
qđ obiciunt non ualentes. quãuis
uera obiecerint aiudice nesçiente
cic sapiens iudex nocendi uolun¬
tate. sed necessitate nesciendi &
tam̃ quiacogit humana sociaas
necessitate &iamiudicandi Hȩ
est ergo quam dicimus mniseria
cerce hominis: & finonina litia
sapientis: anuero necessitate ne¬
ciendi atq iudicanditorqu& in¬

Expanded text:
iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente cit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet in
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ celunt infelicitati. it auicticertis¬
rationibus cumquaer̃ bcatamutã.
dignarentur cedere ueritati. & non
sibi putarentur. In ista mortalitaa
fine summiboni cẽ gaudendũ. ubi
uitutes ipse quib hiccertqnihil
melius atq utilius in homine rep¬
peritur. quanto maioras adiuto¬
ria. Contrauim periculorũ. labo¬
rum. dolorum. tanto fideliorites¬
timonia miseriarũ: Sienimuere
uircutes sunt. quaenisi meis quib
uera inẽ pi&as eẽ non possunt. por
sc profitentur hoc posse. ut nullas
miserias patiantur homines. in
quibuss. Neq enimmendacess
uerȩ untutes. ut hoc ꝓfiteantur. sed
ut uita humana quaetot &tantis
huiusscłi maliseẽ cogit misera.
spe futuri sacculi sicbeata. sicut &¬
salua: quomodo enimbeata ẽ. que
non dum salua ẽ : unde & apłs pau¬
lus. Non de hominib: in prudentib
inpatientib: in temperantib &
iniquis. sed de his quisecundũ ue¬
rã pi&atẽ iuuerent. &ideo uirtu¬

Expanded text:
tem, cedunt infelicitati, ita uicti certtem, cedunt infelicitati, ita uicti certrationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolus Paulus non de hominibus inprudentibus inpatientibus, intemperantibus et iniquis, sed de his, qui secundum ueram pietatem uiuerent et ideo uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
nimodo omnib uirib conatibusq
uitatur. &itauincitur ut quae uita¬
batur. opt&ur. app&atur Et si
non potuerit aliunde contingere.
ab homine ipso sibim& inferatur
Magna uisest meis malis. quae for¬
taudinẽ faciunt homicidam: Sita
men adhuc dicenda ẽ fortitudo
quacita hismalis umncitur : ut ho¬
minẽ quẽ sicut uirtus regendum
tuendũq suscepit. ñ modo ñ pos¬
sic ꝑpatientiam custodire. sed ip¬
sa insuꝑ cogat̾ occidere. Deb& qui¬
dem &iam mortem sapiens ferre
patient̃: sed quae accidit aliunde:
secundum istos autẽ sicamsibi ipse
inferre cõpellitur. profeto facen¬
dũẽ eis. non solũmala sed intole¬
rabilia &iã mala cẽ. quaehoceũ
ꝑp&rare compellunt. Uitaigitur
quacistorum tãmagnorũ tamq
grauiũmalorũ. aut p̃mitur oneri¬
bus. aut subiac& casib pulla mo¬
do beatadicer&ur. Si homines qui
hocdicunt. sicut uictimalis ingra¬
uescentib cum sibi ingerunt mnor¬

Expanded text:
ni modo omnibus uiribus conatibusque ni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem famen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis vincitur, ut hominem, quem, sicut virtus, regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde: secuinferre conpellitur, profecto fatendum est eis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mor
Abbreviated transcription (Latin):
cacit incisdemipsis malis. propt̃ quae
dicis eẽ fugiendam.Anideobcatã
dicis. qui alic& tibi ab his malis mor¬
cediscedere: Quid siergo mneis aliquo aoa¬
diuino iudicio tenereris. Nec ꝑmit¬
tereris mori. Necumquã sine illiscẽ
sinereris: Nempe tunc saltãniseram
calẽ diceres uitã Nonigitus ꝓp̃tea
misera ñẽ. quiacito relinꝰquitur: quan¬
doquidẽ sisempit̃nasit. &iã abste ip¬
ri: aucqđẽ absurdius. quia breuismi¬
seriaest. id co&iã beatitudo appella¬
ri. Magna uisest in cis malis. quae
cogunt hominem secundum ipsos eti¬
amsapientẽ sibim& auferre quodho¬
moest. Cumdicant &uerum dicant
hancesse Naturae primam quodam
modo & maximam uocem. ut homo
concili&ur sibi. & ꝓꝑterea mortem
naturaliter fugiat Itasibi amicus
utessese animal. & in hac comunctio¬
ne corporis atq animae uiuere ue¬
lit uehement̃ atq app&at Mag¬
nauisẽ in cis malis. quib istenatu¬
rae iuncitur sensus. quomors om¬

Expanded text:
ta est in eisdem ipsis malis, propter quae ta est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam? An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors om
Abbreviated transcription (Latin):
perbiae ceruice fatcantur: utrum
obsecro cato ille patientia. anpoti¬
us in patientia se peremit: Nonenĩ
hoc feciss&: nisiuictoriam caesaris
inpatient̃ tuliss&. Ubiẽ fortitudo
nempecessit. nempe succubuit: nẽ¬
pe usque ad eo suꝑerataẽ. ut uitã
beatã derelinqu̾&. deserer&. fuge¬
r& Annon erat iam beata: misera
ergo erat: Quomodo igitur mala ne¬
rant quaeuitã miserã sugiendãque
faciebant Quaꝓpt̃ &iã ip̃si quimala
ista cẽ confessi sunt. sicut peripat &ici
sicut u&eres academici. quorũ sectã
uarro defendit. Tolerabilius qui¬
dẽ loquunt̾ sed eorũ quoq mirusẽ
error. quod in his inalis. & sitã gra¬
uiasint. Ut morte fugiendasint
ab ipsosibim& inlata quil aec patit᷑.
uitã beata tam̃ eẽ contendunt Ma¬
lasunt inquit torm̃ta atq cruciat
corporis. & cantospeiora. quanto
potuerunt eẽ maiora: Quib ut ca¬
reasex hac uita fugiendum ẽ. Qua
uita obseero hacinquit quȩ tantis
aggrauañtur malis certeergo bea¬

Expanded text:
perbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque mirus error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut morte fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt. \'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo bea
Abbreviated transcription (Latin):
dumistorum sapientiã delegerit
exhacuita fugere quã diutiu silla
suscinere tormenta: Quod ñ com¬
misit cõmississe se dicit̃: quodam¬
nato &occiso. utrunocentẽ apinno¬
centẽ iudex occiderit ad huc nescit.
ouẽne innocentẽ nesciens occider&
torsic ac ꝑ hoc innocentẽ & ut sci¬
r& torsic & dũnescir& occidit In
his tenebris uicac socialis. sedebit ĩ¬

Expanded text:
dum istorum sapientiam delegerit dum istorum sapientiam delegerit ex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit i
Abbreviated transcription (Latin):
lia aquorũ euent sunt aliquando
liberare ciuitates. apericulis num
de hominibus. quacciuita¬
tibus in quanta lib& pace manenpuneis¬
cibus deesse nom possunt qualia
pucamuscẽ. quã misera. quã do¬
ienda quandoquidẽ hiiudicaN.
qui conscientias eorum dequibus
iudicant cernere piequeuntꝰ Vn¬
de saepe coguntur cormentis in¬
nocentium testum ad alienam
causã ꝑtinentẽ quaerere ueritatẽ
Quicum in sua causa quisq tor¬
qu&ur : & cumquęritur utrũsit
nocens cruciatus: & innocens lu¬
it pro incerto scelere Certissimas
poenas non quia illud commnississe
d&egitur : sed quia non cõmississe
nescitur. Ac ꝑ hoc ignorantia iu¬
dicis plerumq ẽ calamitas in nocen¬
tis & quodẽ intolerabilius magisq
plangendum rigandũq si fie̾ri
possic fontib lacrimarũ: Cũ ꝓp¬
terea iudex torqueat accusatũne
occidat nescie̾us innocentẽ fuꝑio
norantiae miseriam. ut & cortũ &ni¬
nocentẽ occidat. quẽne innocentẽ
occider& torserat. Sienim secun¬

Expanded text:
lia, a quorum euentis sunt aliquando liberae ciuitates, a periculis numqde hominibus, quae ciuitatibus in quantalibet pace manentibus deesse non possunt, qualia putamus esse, quam misera, quam dolenda? Quando quidem hi iudicant, qui conscientias eorum, de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tormentis innocentium testium ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secun
Abbreviated transcription (Latin):
ditionsepe contingit. utcredam̃us
uel amicus eẽ. quimimicusest uel
inimicus quiamicus ẽ: Quid nos
consolatur inhachumana soci&a¬
te errorib acrumnisq plenissi¬
ma nisi fides nonficta. Et mutua
lileccio uerorum & bonorũ ami¬
corum: quos quanto plures & in lo¬
cis plurib habemus tanto longi¬
us latiusq m &uimus nequidẽis
contingat malidetantis malorũ¬

Expanded text:
ditione saepe contingit, ut credatur ditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis maloru
Abbreviated transcription (Latin):
conquiescant. siuecuintim &ur ne
rursus ex surgant quorũ malorum
multas & multiplices clades duras
o diras necessitates. si ut dignũ est
eloqui uclimquãquã nequaquã
sicut res postulat possim Quiserit med¬
ꝓlixe disputationis modus. sedsa an¬
piens inquiunt iusta bella gestu¬
unit. Multo magis dolebit iusto¬
tunccessitatẽ sibĩ exutisse bello¬
um. quianisiiusta. essent ci ge¬
renda noneẽnt. Acꝑhoc sapien¬
cinulla bellaessent. Iniquitas
enimpartis aduersae iustabella
ingerit gerenda sapienti quaeini¬
quitas. utiq hominiẽ dolenda
quia hominu mest. Et sinulla ex
ca bellandi necessitas nascer&ũr.
Haccitaq mala tammagna. tam
horrenda. tam sȩua quisquiscum
dolore considerat miseriam fateat᷑
Quisquis autẽ uel patitur casinon
ammidolore uel cogitat multo
utiq miserius ideo sẽputat beatũ.
quia & humanũ ꝑdidit sensũ¬
Tiautem non contingat quaedã
Dignorantia similis dementiae
qua & am̃ in huius uitae misera con¬

Expanded text:
conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erolixae disputationis modus? Sed siens, inquiunt, iusta bella gestuinit, multo magis dolebit iustonecessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit sensuautem non contingat quaedam ignorantia similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera con
Abbreviated transcription (Latin):
uauerũẽ: Sed hoc quã multis
quã grandib bellis. quantastrage
pominum. quanta effusione hũ¬
mani sanguinis comparatũẽ. Qui¬
dus trans actis. ñ ẽtam̃ eorundẽm a¬
orum finita miseria: quãuis enim
nondefuerint neq desint hostes
exterae nationes. contra quassẽ¬
per bella gesta sunt. & geruntur
Iam &iam ipsa imperii latitudo.
peperit peioris generis bella. socia¬
lia scilic& &ciuilia. quibus miscra¬
bilius quatitur humanũ genus: Si¬
e cuml elligeratur. ut aliquando

Expanded text:
um est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum ebus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
phos inimpiaciuitade. quid eossi¬
biamicoseẽ Dixerunt: indemo¬
nes malignos incidis se certissimũẽ.
Dubus tota ipsaciuitas subditur.
dernũcum eis habitura suppli¬
cium Ex eorum quippe sacris
uel potius sacrilegiis quib eos
colendos & ex ludis inmnundissimis
ubieorum crimina c elebrantur.
quibus cos placandos putarunt.
eisdemipsis auctoribus & ex act o¬
ibus talium tantorumq dedeco¬
rum. satis ab eis quicolant᷑ aꝑtũẽ¬
edneq sc̃i & fideles unius ueridĩ
summiq cultores: ab corũ falla¬
cus & multi formi temptation secu¬
risunt: In hocenim loco infirmita¬
us & diebus malignis. &iamista sol¬
licitudo nonest inucilis: ut illa secu¬
nias. ubi pax plenissima. atq cer¬
ussimaẽ: desiderio feruentiorequȩ¬
rir. Ibi enimerunt nacuraemis¬
nera. hocest quȩnaturaenre. ab
omniumnaturarum creatore do¬
nantur: Nonsolum bona. uerum
&lam sempic̃na: Non soluminani¬
mo qui sanat̾ ꝑ sapientia. ueru&ia

Expanded text:
phos in inpia ciuitate, qui deos siphos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apeed neque sancti et fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam