comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natum. Cuius iectan xii filii .tã gran¬
des iam familias haberent. ut in linguas
proprias diuidi possent : Sicenim potuit
prior cõmemorari quierat a&iate pos¬
terior: quẽ ammodũ prius cõmemoratis
extribus filiis poe procreati filiiia f&h
quierat minimus eorũ: Deinde filii
cham quierat medius. postremo filii
sem quierat primus & maximus

Expanded text:
natum, cuius Iectan duodecim filii tam grannatum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus
Abbreviated transcription (Latin):
quiaheber sextus est a noe. ille autẽ
quartus. ideo non potuerunt ad idtem¬
pus conuenire uiuendo Hoc enĩ con¬
tigit. Cũ plis uiuerent. ubi pauciores s̃
generationes. minus ubiplures Aut seri¬
us natiessent ubi pauciores Alaturius
ubi plures ¶ Sane intellegendũ est quan¬
do terra diuisa est. Non solũ iam natos
c&eros filios filiorum noe qui comie¬
morantur patres gentium. sed &iam
eius a&tatis fuisse ut numerosas familias
haberent. Quaedignae fuissent nominib:
gentiũ Vnde nequaquã putandũ quod.
co fuerint ordine geniti: quo cõmemora:¬
tileguntur. Alioquin xii filii iectari
quierat alius filius heber frat̃ phalech
quomodo potuerunt iam gentes facere:
si post phalech fratrẽsiuim iactan natus
ẽ. sicut posteum cõmemoratus est
Quando quidem tẽp̃r quonatus est phaꝰ¬
lech diuisa est terra. Proinde intellegen¬
dũẽ. priorem quidem nominatũ. Sed
longe post fratremsuũ iectan fuisse

Expanded text:
quia Heber sextus est a Noe, ille autem quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ad istam non ꝑuenittale supplicium.
singulas gentes facere heber & filius eius¬
phaleth siuna lingua ꝑmansit ambobus
Et cestr unaest hebraeagens. exheber propa¬
gita usq ad abraham: Et ꝑ eum de inceps
donec magnus fier& populus israhel
Quomodo igitur omnes filii quicomine¬
morati sunt trium filiorum noe fecerunt
singulas gentes. siheber & phaleh singulas
non fecerunts Nimirũ illudest probali¬
us quod gigans ille nebrot fecerit &iam
ipse gentem suã: Sed propter excellentiã¬
suȩ dominationis & corporis. seorsũ emi¬
nentius nominatus est Vt maneat nume¬
lec autẽ propterea cõmemoratus est. Non
quod gentẽ fecerit. nã. eadem ipsaestcius
gens hebraea. Eademq lingua. Sed prop¬
ter tempus eius insigne. quod indiebus
eius terra diuisaẽ Nemouero nos deb&
quomodo potuerit gigans nebrot adil¬
lud a&atis occurrere quo baby lon
conditaẽ. & confusio facta linguarum.
atq exhoc diuisio gentiũ Nonenim

Expanded text:
ad istam non peruenit tale supplicium ad istam non peruenit tale supplicium singulas gentes facere Heber et filius ejusPhalech, si una lingua permansit ambobus? Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham, et per eum deinceps, donec magnus fieret populus IsraeQuo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat nume autem propterea commemoratus est, non gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius generationes ꝑducunt᷑ ad abrahã
Qua propt̃ &iam sinon euidenter expres¬
sum est fuisse aliquod pium genus hominũ
quando ab impiis babylonia condebatur.
Non ad hoc ualuit haec obfuritas ut quae¬
rentis fraudar&ur sediotius ut exerce¬
r&ur intentio  Cũenim legitur unam
fuisse linguã primitus omnium & anteom̃s
filiossem Commendatur heber Quamuis
exillo quintus oriatur &hebrea uocatur
lingua quã patriarcharũ & proph&arum
non solũ insermonibus suis. uerũ &iam in
litteris sacris custodiuit auctoritas : Pro¬
fecto cumquaeritur indiuisione lingua¬
rum. ubi lingua illa remanere potuerit
quaefuit ante communis. Quae sineulla
dubitatione ubi remansit. Ponibi fuit illa
poena quae factaẽ mutatione linguarum.
Quid aliud occurrit psiquod inhuus gen¬
te remanserit. acuius nomine nom̃ accepit:
Et hoc iustitiae gentis hinus. Nonparuũ
apparuisse uestigium. Quod cũ aliaegen¬
tes plocterentur mutatione linguartim.

Expanded text:
cuius generationes perducuntur ad Abraham. cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed intellegendũ est ipsũ heber propterea ꝙ¬
tale nomen in pofinsse filiosuo utuoca¬
r&ur phalech Qđando int̃p̃tat᷑ diuisio.
quia tuncei natusest quando ꝑlinguas
terra diuisa est. Idest ipsotempore. utho
sit quod dictũ est Indiebuserus diuisaẽ
terra ¶ Nam nisi adhucheber uiuer& ad
quando linguarũ factaẽ multitudo.
uonex eius nomine nomen acciper&
lingua. quacapud illũ potuit ꝑmanc¬
re: Etideo credendũe ipsa fuisse pri¬
ma illa cõmunis. Qũo de poena uenit
illa multiplicatio. mutatioq linguarũ
Et utiq praeier hanc poenam ẽe debuit
ropulusdĩ Nec frustra lingua haec est
quãtenuit abraham. Nec in omnes fintl
suos trans mittere potuit. sed incos tantũ
qui propagati ꝑ iacob & insignius atq
eminentius indĩ populũ coalescentes. dĩ
testamenta & stirpem xp̃i habere potuer̃
Necheber ipse eandem linguã inuniuer addẽ¬
sin progeniẽsuã refudit: Sed incã tantũ¬

Expanded text:
Sed intellegendum est ipsum Heber propterea Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantu
Abbreviated transcription (Latin):
mus heber ubiea quaeantea fuit omniũ
lingua remaner&. Vnde sicut supracom
memoram. Cũ coepissent enumerari filii
sem. qui singuli gentes singulas ꝓcrear̃.
primus est cominemoratus heber. Cumsit
ab nepos ipfius. hocest ab illo quintus inue¬
matur exhostus¶Quia ergo ineius familia
remansit hacc lingua. diuisis ꝑalias linguas
caeris gentibus quae lingua prius generi
humano nonimmerito creditur fuisse
cõmunis. Ideo deinceps hebreaest nuncupata
Tuncenim opuserat eam distingui ab aliis
linguis nomine proprio. sicut aliaequoq
uocata sunt pominibus propriis: Quan¬
do autẽ erat una Nihilaliud quãhumana
lingua ulhumana locutio uocabatur.
qua bla uniuersũ genis hominũ loquelu¬
tur Dixerit aliquis si indiebus phaloch
filii heber diuisa est terra ꝑ linguas id÷
homines quituncerant in terra. ex enis
pomine potius debuit appellarĩ lingua
illa quac fuit omnibis ante communis.

Expanded text:
mus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium mus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis.
Abbreviated transcription (Latin):
qui faciat bonũ nonest usq ad unũ. Inutro¬
q psalmo ubihaec uerba sunt & hoclegitur
Nonne cognoscent omnes quioperantur
iniquitatem. quid euorantur populum
meum incibo panis. Crat ergo &iã tunc
papulus dĩ. Unde illud quoddictum est. p̃
est quifaciat bonũ nonest usq ad unũ. Defilis
hominũ dictũẽ. pondefilii sđi. Nã praemis¬
sũ est Ds̃ decado prospexit suꝑ filios
hominũ ut uider& siest intellegens aut
requiren sdm̃. Acdeinde illa sub iunctaque
omnes filios hominũ id est ad ciuitatẽ ꝑtirer¬
tes quaeuiuit secundũ hominẽ non fetundũ
dm̃ reprobos eẽ demonstrant. XI¬
uam obrem sicut lingua una cũedom
nium. nomideo filii pestilenti aedefu
domũ. deleri diluuio meruerunt. Ita
quando merito latioris impi&atis gentes
linguarũ diuersitate: uariae atq diuises
&ciuitas impiorũ confusionis pom̃ accept
hoc est appellataẽ babylon¶nonde fuit do¬

Expanded text:
quifaciatbonum, non est usque ad unum, in utroquifaciatbonum, non est usque ad unum, in utroque psalmo, ubi haec uerba sunt, et hoc legitur: Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui deuorant populum meum in cibo panis? Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bonum, non est usque ad non de filiis Dei. Nam praemissum est: Deus de caelo prospexit super filios hominum, ut uideret si est intellegens aut requirens Deum, ac deinde illa subiuncta, quae omnes filios hominum, id est, ad ciuitatem pertinentes, quae uiuit secundum hominem, non secundum Deum, reprobos esse demonstrant. uam ob rem sicut lingua una cum n ideo filii pestilentiae defuedomum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit do
Abbreviated transcription (Latin):
la una: Tunc iam genus humanũ alienatũ
fuisse acultu ueridĩ. Ita ut insolis istis go¬
nerationibis pi&as uera remaner& quae
descendunt desemine sem. parfaxat.
& tendunt ad abraham . Sed abilla suꝑbia
acdificandae turris usq incaelũ qua impia
significatur elatio Apparuit ciuitas hocẽ
soci&as impiorũ Il terũitaq anteñ fuerit.
anlatuerit. an potius utraq ꝑmanserit.
pia scilic& induobtis filiis noc qui benedictis
eorũq posteris. Impia uero ineo quima¬
ledictus est atque eius progenix. ubi&iã
exostus estgigans uenator contradñm.
ponest deiudicatio facilis. fostassis enunqđ
profecto est credibilius. & infiliis duorum.
illorũ iamtunc antequã babylonia coepis¬
s& institui. fuerint contemptoresdĩ. &in
filiischam cultoresdĩꝰ Utrĩiq tam̃ hominũ
genus terris numquã defuisse credendũe.
Si quidem & quando dictũ ẽ. Omnes dedina¬
uerunt simul inutiles factisunt. Non est

Expanded text:
la una, tunc iam genus humanum alienatum la una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et in filiis Cham cultores Dei; utrumque tamen hominum genus terris numquam defuisse credendum est. Si quidem et quando dictum est: Omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est
Abbreviated transcription (Latin):
quod diuturnotempore ducer&ur
suis posteris propagauit ꝰ Sednos pe
diutius quãopus est immoremus pon
quot annos quisq in ista generationũ
serie urxerit sed quoto anno uitaesuae
genuerit filiũ. hoc ordine memorandũ¬
tantũ modo ponimus. ut &numerum
annorum at ransacto diliuno usq ad
abraham colligamus. Et propt̃ illa inquib
nos cogit necessitas immorari. breuiter alia
cursimq tangamus  Secundo igitur anno
genuit sala. Porro &iam ip̃se sala. Totidem
annorũ erat quando genuit heber. Centũ
genuit phalech incuius diebus diuisa ẽ terra:
genuit abram. quẽ posteads̃ mutato uocabu¬
lo pominauit abrihams Fiunt itaq anni
adiluuio usq ad abraham mille lxxii.
Secundũ uulgatã editionẽ. hoc est int̃ pra&cũ
ores annos ꝑhibent inueniri. Dequibus¬
rationẽ aut nullã aut difficillimã reddunt
Cũ ergo quaerimus in illis lxx duabus genti¬
bus ciuitatẽ dĩ. non possumus affirmare illo
tẽpore quoerat eis labium unum idest loque¬

Expanded text:
quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagavit. 2. Sed nos, ne diutius quam opus est immoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie vixerit, sed quoto anno vitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandutantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluvio usque ad Abraham colligamus, et propter illa, in quibus nos cogit necessitas immorari, breviter alia cursimque tangamus. genuit Sala; porro etiam ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit Heber; centum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; inta, et genuit Abram; quem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraham mille secundum vulgatam Editionem, hoc est, interpretum ores annos rationem aut nullam aut difficillimam reddunt. Cum ergo quaerimus in illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem Dei, non possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquel
Abbreviated transcription (Latin):
plius quã linguarũ  Nam &ina fricabar ꝗ¬
baras gentes inuna lingua plurimas noui¬
mus eͦ Et homines quidem multiplicato gene¬
rehumano. ad insulas inhabitandas nauigio
transire potuisse quis ambigat: UII¬
Iquae subcura hominũ non sunt. Neq
sicut ranae nascuntur ex terra. sed sola
cõmixtione maris & feminae propagantur
sicut lupi atq huiuscemodi c&iera. Quomo¬
do postdiluuiũ quoea quaeina gsñ erant
cuneta ded &asunt. Etiam in insulis eẽpotue¬
rant sireparata non sunt nisiexhis quorum
genera inutroq sexu arta feruauit. Posfunt &¬
inquit credi ad insulas patando transisse sed
positae a continentibus terris. ut ad eas
nulla uideatur pature potuis sebestiarũ
Quod si homines eas captas socũ ad duxer̃
Et comodo ubi habitabant earũ genera
instituer̃. uenandi studio fieri potuis se
incredibilenonest. Quãuis iussudĩ siueper dia¬
missu. &iam opere angelorũ Negandum

Expanded text:
plius quam linguarum. Nam et in Africa barplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat? quae sub cura hominum non sunt neque sicuti ranae nascuntur ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum
Abbreviated transcription (Latin):
bus capimus angelis propinquamus Nonita¬
q nihi assiduae reddenda ratioest in hoc ope¬
re delocutionibusdĩ. Aut enim ueritas in¬
cõmutabilis. ꝑscipsam ineffabiliter loquit᷑
ritionalis creaturae mentibus. autꝑmutabi¬
lem creaturã loquitur siue spiritalibus
imiginibus nr̃o spũi. siue corporalibus uoci¬
bus corporis sensui ¶llud sane quod dictũẽ¬
Sedtãquã interrogando ¶Sicut sol& a comii
nantibus dici. Quem ammodũ ait quidam
Non arma expedient tota qu iexurbe sequent᷑
Sicergo accipiendũe tãquã dixerit. Nonne
omnĩ deficient exillis quactonati fuerint
ficere. Sed sutadicatur. non exprimit cõmi¬
nantẽ: Verũ propt̃ tardiusculos addidimus
susticulã. Idest neut diceremus Nonne qũo
uocẽ ꝓnuntiantis Nonpossumis disscribe¬
re sEXillis igitur tribus hominibus. poe
coeper̃. Quaet rescendo &insula s̃ impleuer̃
autus est autẽ numerus gentiũ multo amtip¬

Expanded text:
bus capimus, angelis propinquamus. Non itabus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensuised tamquam intenantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, ut diceremus \'nonne1, quoniam uocem pronuntiantis non possumus scribere. Ex illis igitur tribus hominibus, Noe coeperunt, quae crescendo et insulas inpleuerunt. Auctus est autem numerus gentium multo am
Abbreviated transcription (Latin):
nire addm̃ motibus sc̃ĩs. Hocest cogitationi¬
biis pus. quibus ab eis consulitur in cõmuta¬
Abilis ueritas. tamquã lex a&erna in illa
eorũ curia superna. Neq enim ipsi sibis
ueritas. sed creatricis pasticipes ueritatis.
ad illam mouentur tamquam ad fontẽuitȩ
Vt quod non habent exscipsis capiantexip¬
sa & ideo corũ stabilisest iste motus. quoueni¬
unt: quia non recedunt Nec sicloquitur
angelisds̃. Quomodo nos inuicẽn obis. uel
dõ uel angelis uelipsi angeli nobis Siueper
illos ds̃ nobis. sed in effabili suomodo. Nob̃
autẽ hoc indicatur nr̃omodoͭ Dĩquippe
sublimior antesuum factũ locutio. Ipsius
su factiest immutabilis ratio quaeñ hab&
sonũ strepentẽ atq transeuntẽ. sed uim
sempiternie manentẽ. & tẽporalit̃ operan¬
tẽ. Haecloquitur angelisscĩs. Nobisau¬
tẽ aliter longe positis: Quando autẽ &iam
nos aliquidtalis locutionis interioribus auri¬

Expanded text:
nire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationinire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auri
Abbreviated transcription (Latin):
quid sibi uult. Uenite & descendentes con¬
fundamus. quod intellegitur angelisdictũ
uisi quia ꝑ angelos descendetat qui inange¬
lis descendentibus erat: Et benenonait
Venite & descendentes confundite. sedconfiui¬
damus ibi linguascorũ: Ostendens istas
operari ꝑministrossuos. ut sint &iam ipsi
cooperatoresdĩ. Sicut a postolusdicit. Dieñ
factusest homo deangelis intellegi. quod
dictũe Faciamus hominẽ. Quianon dix̃
faciam. sed quia sequitur ad imaginẽnrũm
Ne fas est credere ad imaginẽ angdorum
hominẽ factũ. auteandem eẽ imaginẽ ange¬
lorũ & di ¶Recte illic intellegitur plurali¬
tas trinitatis Qua&amen trinitas quia
unis estds̃ &iam cum dixiss& faciamus.
Et fecit inquitds̃ hominẽ adimaginẽdĩ. Non
dixit feceruntdii. aut ad imaginemdeorũ.
otese &hiceadem intellegt trinitas
Itamquã pater dixerit ad filiũ & sp̃msem̃
ber& intellegis Quibus potius conuenit ue¬

Expanded text:
quid sibi uult: Venite et descendentes conquid sibi uult: Venite et descendentes confundamus quod intellegitur angelis dictum, nisi quia per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat? Et bene non ait: Venite et descendentes confundite,\' sed: Confundamus ibi linguam eorum; ostendens ita se operari per ministros suos. ut sint etiam ipsi cooperatores Dei, sicut apostolus dicit: Dei enim factus est homo, de angelis intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram, nec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intellegitur pluralitas trinitatis. Quae tamen trinitas quia unus Deus est, etiam cum dixisLet: cF a c iam us: \'Et fecit, inquit, Deus hominem adimaginem Dei\', non dixit fecerunt di\' aut ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intellegi trinitas, tamquam Pater dixerit ad Filium et Spiritumberet intellegi, quibus potius conuenit ue
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uidere ciuitatẽ &turrẽ quam
aedificauer̃ filii hominũ. hoc est
non filuidĩ. sed illa soci&as secundũ homi¬
nẽ uiuens. quã terrenã dicimus ciuitatẽ
Non loco mou&urds̃. quisem ꝑ est ubi que
totiis.Sed descendere dicitur: cũ aliquid in
terra facit. quod pra&er usitatũ paturae
cursum mirabiliter factũ. praesentiã quodã
modo eius ostendat nec uidendo discit adtẽ¬
pus quinũquã potest aliquid ignorare.
Sed ad tempiis uidere & cognoscere dicitur
quoduideri & cognosci facit. Nonsie ergo
uidebatur illa ciuitas. quomodo eam ds̃ ui¬
deri fecit. quando sibi quantũ fiba displice¬
r& ostendit¶ Qũauis possit intellegids̃
ad illam ciuitatem descendisso quiadescendeqt¬
runt angdicius inquibus habitat. Vt qđ gs
adiunctum est. Et dixitdñ sd̃. Eccegenus
ibi linguaseorũ: Recapitulatio sit demons¬
trans quẽ ammodũ factũsit quoddictũ fue¬
rat. descenditdñs. Sienim iam descenderit.

Expanded text:
Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modum factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. Si enim iam descenderat,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit & hoc uerbũẽ Etiam in libro iob ubi
scriptũẽ. In furorẽ erupisti contradñm
Si cergo intellegendus est gigans iste uenator
contradnm ¶ Quid autẽ significatur hoc
nomine quodest uenator pisi animalium
terrigenarũ deceptor oppressor exst inc¬
tor ¶ Crigebat ergo cũ suis populis turrẽ¬
contradm̃. qua: est impia significata suꝑ¬
bia ᷤ merito autẽ malus punitur affectus
&iam cui non succedit effectus. Genus uero
ipsũ pdenequale fuit quoniam dominatio
imperantis in linguaest. ibi est damnata
suꝑbia ut non intelleger&ur iubens homi¬
ni. quinoluit intellegere ut oboedir& dõ
iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est
cũquisq abeo quẽ non in tellegebat absce¬
der&. Nec se nisiei cum quo loqui poterat
agregar&. & ꝑlinguas diuisaesunt gentes
dispersaeq ꝑ terras. sicutdõ placuit qui
hoc modis occultis nobisq in conpraehensi¬
bilibus feciteU¬
uod enim scriptũẽ. Et descendit

Expanded text:
fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Ifecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iscriptum est, In furorem erupisti contra Dominum . Sic ergo intelligendus est gigas iste venator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est venator, nisi animalium terrigenarum deceptor, oppressor, exstinctor? Erigebat ergo cum suis populis turrecontra Dominum, qua est impia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggregaret: et per linguas divisae sunt gentes, dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque incomprehensibilibus fecituod enim scriptum est: Et descendit
Abbreviated transcription (Latin):
moliebuntur interalias. siue omniũ turriũ
quae ꝑnumerũ singularẽ ita significataes
utdicitur miles & intelleguntur milia miliũ
ut rana & lucusta: Sicenim appellata est
multitudo ranarũ aclucustarũ inplagis
quibus acgr̃ptii ꝑcussisunt ꝑ moy senꝰ.
Quid autẽ factura fuerat humana &uana¬
praesumptio cuius lib& & quantũ lib& in
calũ aduersusdnm altitudinẽ molis extolle¬
r& quando montes transcender& uniuersos
quando spatiũ nebulosi aeris huius euader&e.
Quiddeniq nocer& deo quantacũq uelspi¬
ritalis uel corporalis elatiostutam ueramq
incadũ uiam molitur humilitas. sursũ leuans
cor ad dnm non contradnmᷤ sicut dictus est
giga s iste uenator contradñm. Quod non in¬
tellegentes nonnullo ambiguo greco falsis.
ut non inter practarentur contradñm. Sed
& contra &ante significat. hoc enĩ uorbũ ẽ
inpsalmo. Et ploremus antednm quinos

Expanded text:
moliebantur inter alias, siue omnium turrium, moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uanpra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambiguo Graeco falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsit cosdñs inde suꝑfaciẽ omnis terrae. &
cessauer̃ aedificantes ciuitatẽ & turrem.
Propt̃ hoc appellatũ ẽ nomen illius confusio.
quia ibi confudith̃s labia omnis terrae. &¬
de inde dispersit illos dñsds̃ suꝑ faciẽ omni st̃re
Istaciuitas quaeappellataẽ confusio ipsa ẽ¬
babrlon. Cuius mirabilẽ constructionẽ &iã
gentiũ cõmendat hrstoria: Babrlonquippe
int̃p̃tatur confusio. Vnde colligitur gigantẽ
illum nebrot fuisse illius conditorẽ. Quod
superius breuit̃ fuerat intimatũ. Vlbi cum
de illo scriptura loquer&ur ait. Initiũ reeni
eius fuisse babylonem idest quaeciuitatũ cot¬
rarum gerer& principatũ. ubie& tãquã
in met ropoli habitaculũ regni  Qũauis
regni ꝑfecta non fuerit usq intantũ madũ
quantũ suꝑba cogitabat impi&as. Nã nimia
disponebatur altitudo quae dicta ẽ usq incae¬
lũ. siue unius turriseius quã praccipuam

Expanded text:
persit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et persit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confuditet inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae . Ista civitas quae appellata est Confusio, ipsa eBabylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ fuit. Et inde iam exponit quidacoe¬
derit ud inguarũ diuersitas Nascer&ur.
Et erat inquit omnisterra labiũ unũ &i uox
una omnibus . ¶Et factũẽ cũ mouerent ipsi
ab oriente. Inuener̃ campũ in terra sennaar
& habitauer̃ ibi. Et dixit homo ꝑximosuo
Venite faciamus lateres & coquamus illos
igni.: Et facti sunt illis lateres in lapides.
&bitumen erat illis lutũ. Et dixerunt
Venite aedificemus nobis m&ipsis ciuitatẽ
& turrẽ Cuius caputerit usq ad cadũ &
faciamus nr̃m nom̃. antequã dispeamur
in faciem omnis terrae: Etdescenditꝰ dñs ui¬
dere ciuitatẽ &turrẽ quã aedificauerunt
filii hominũ. Et dixit dñ sds̃. Eccegenus
unũ & labiũ tinũ omniũ. & hoc inchoauer̃
facere. Et nunc pondeficient ex illis omnia
quacconati fuerint facere Uenite & descen¬
dentes confundamus ibi linguãeorũ. ut ñ
audiant unusquisq uocem ꝓximi. Etdis¬

Expanded text:
omnium fuit, et inde iam exponit, quid acciomnium fuit, et inde iam exponit, quid acciderit, ut linguarum diuersitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibus. Et factum est, cum mouerent ipsi ab Oriente, inuenerunt campum in terra Sennaar, et habitauerunt ibi. Et dixit homo proximo: Venite, faciamus lateres et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ipsis ciuitatem et turrem, cuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium; et hoc inchoauerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dis
Abbreviated transcription (Latin):
quodam loco aꝑtius gentes cõmemorates
sicut superius ostendi. mesraim genuit
eos quidicunt᷑ ludim. Et codem modoc&e¬
rae usq: ad uii gentes. & enumeratis omni¬
bus postea condudens hii filii cham in¬
quit intribubus suis secundũ linguassius
in regionibus suis. &ingentibus suis : Prop¬
tereaergo multorũ filii non sunt cõmeno¬
rati. quiagentibus aliis nascendo accesser̃
Ipsi autẽgentes facere nequiuer̃ : Namqua
alia causa cum filii iaf&h octo enumeren¬
tur. Exduobus eorũ tantũ filii nati cõme¬
moranturᷤ. Et cũ filiicham quattuor pomi aam¬
nentur extribus tantũ quinatis adiciunt᷑.
Eccũfilii sem nominentur sex. duorũ
tantũ posteritas attexitur: Nũquidc&e¬
ri sine filiis remanser̃. Absit hoc credere
sed gentes propt̃ quas cõmemorari digni
eent. Nonutiq fecer̃: quia sicut pascebant᷑
aliis gentibus addebantur :
isse referantur. Redit tamen narrator
ad illud tempus quando unalingua

Expanded text:
quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos, qui dicuntur Ludiim; et eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati. quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, cum filii Iapheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt, quia, sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Cisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus, quando una lingua
Abbreviated transcription (Latin):
filiorũ sem. genuit eius pepotẽ atq ex illo
Itidem pronepiis natusest. atq inde ab nepis
quiest heber ᷤ Genuit autẽ heber duos filios
quorũ unũ appellauit phalech quodime¬
pr&atur diuidens: De inde scriptura subin¬
gens rationẽq huius nominis reddens quia
indiebus inquit eius diuisaẽ terra. hoc autẽ
quid sit post apparebit. Alius uero quinatus
est exheber genuit xii filios. Ac phoc fumt
Lxxiii ͭ Deinde sequitur scriptura dicens.
Hi filii sem intribubus suis secundũ linguas
suas in regionibus suis & ingentibus sus
Itẽq de omnibus hae inquit tribus filiorũ
noe secundũ generationes eorũ secundim
gentes corũ abhis disꝑsesunt infulaegenti
nes  Nam& prius cũ fuissent commemora¬
ti filii iaf&h ita condusũ est. Ex hissegre¬
gatae sunt insulae gentiũ interrasua. Vnus
quisq secundũ linguãsuã intribubussuis
& ingentibus suis ͦ Iam uero infiliischam

Expanded text:
filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt  Deinde sequitur Scriptura dicens: Hi filii Sem in tribubus suis secundum linguas suas, in regionibus suis et in gentibus suis. Itemque de omnibus: Hae, inNoe secundum generationes eorum, secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibus suis. Iam uero in filiis Cham
Abbreviated transcription (Latin):
siue pepotes. & pronepotes . &de inceps initi¬
dem exosti. Non saneistũ heber genuitsem
sed abillo quintus in ꝓgenitorũ serie reppe¬
ritur. Sem quippe int̃alios genuit arfa¬
xat. Arfaxat genuit cainan. Cainan genu¬
it salam. sala genuit heber  Non itaq frus¬
tra ipse primus est nominatus inprogenie
ueniente desem. Et praelatus &iam filiis
cũsit quintus pepos. nisiquiauerũ ẽ quod
traditur ex illo hebreos eẽ cognominatos
tãquã hebr eos.scũ&calia possit eẽ opinio
utex abraham tãquã abr haeidicti ẽẽ uide¬
antur: Sed nimirũ hoc uerũ ẽ qđ exheber¬
hebrei appellatis. Acde inde unad&rita
littera hebraicam. quã linguã solus i srahel
populus potuit oꝑtinere in quodĩciui¬
tas & in sc̃is peregrinataẽ & inomnibus
sacramento adumbrataᷤ. Igitur filii sem
prius sex nominantur: Dde inde exuno corum
nati sunt quattuor nepotes eius Itẽq alter

Expanded text:
siue nepotes et pronepotes et deinceps indisiue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse primus est nominatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uideantur; sed nimirum hoc uerum est, quod ex HeberHeberaei appellati sunt, ac deinde una detrita littera Hebraei, quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dtas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quattuor nepotes eius, itemque alter
Abbreviated transcription (Latin):
filio gens cõmemoratur exisse quiappella¬
tur philistum. Vnde fiunt octo. Indeite¬
rũ adchanaan reditur. in quofilio male¬
dictus est cham. & quos genuit undecim
Nominantur. De inde usq ad quos fines¬
puenerint. Cõmemoratis quibusdam ciui¬
tatibus dicitur. Ac phoc filiis pepotibusq
computatis deprogenie cham . XXX IInumgo
referuntur : Restat cõmemorare filios sem
maximi filii poe ad eum quippe gradatim
generationũ istarũ ꝑuenit am inimoexor¬
ta narratio . Sed unde incipiunt cõmemo¬
rari filiisem hab& quiddam obscuritatis.
quodex positione in lustrandũẽ. Quia&
multũ adrem ꝑtin&. quã requirimus. sic
enim legitur. Et sem natusest. Et ipsi patric
omnium filiorũ heber fratriia fech maiori
Ordo uerborũẽ. & sem patus est heber &iã
ipsi idest ipsi sem patus est heber. quisem pa¬
ter omniũ filiorũ ¶Semergo patriarchã
intellegi uoluit omniũ quidestirpe eis ex¬
ostisunt quos cõmemoraturus est siuesint fili

Expanded text:
filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim; unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur, in quo filio maledictus est Cham, et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos finesruenerint commemoratis quibusdam ciuitatibus dicitur. Ac per hoc filiis nepotibusque conputatis de progenie Cham triginta unus geniti referuntur. Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ipsi patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii,
Abbreviated transcription (Latin):
dilatauit uinus beli filius conditor pine¬
ue ciuitatis magnae. Cuius ciuitatis nom̃
ex illius nomine deriuatũẽ. Vt anino uine¬
ue uocar&ur. Assur autẽ unde asfrrii
non fuit infiliis cham medii filii uoe.
sod infiliis sem repperitur qui fuit poe
maximus filius. Vnde appar& depro¬
geni e sem exostais fuisse. Qui postca
regnũ gigantis illius optinerent &inde
procede̾rent atq alias condirent ciuita¬
tes. Quarũ prima ẽ anino appellata pi

Expanded text:
dilatavit Ninus, Beli filius, conditor dilatavit Ninus, Beli filius, conditor uae ciuitatis magnae; cuius ciuitatis nomen ex illius nomine deriuatum est, ut a Nino Nineue uocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem. exortos fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtinerent et inde procederent adque alias conderent ciuitates, quarum prima est a Nino, appellata
Abbreviated transcription (Latin):
In libro enim qui inscribitur iudith cũquar¬
rer& holo fernes hostis hisrahelitarũ. quae¬
nam illagens e&. utrũ aduersusean dẽbel¬
landũ fuiss&. sic ei respondit achior dux
ammanitarũ. Audiat dñ snr̃ uerbũ exore
ꝑuerisui. Et referam tibi ueritatẽ depopu¬
Io quihabitat iuxtate montanã hanc & pon
ex ibit mendacium deore seruitui. haecenĩ
progenies populi est chaldeorũ. & antea
habitauer̃ mesopotamiã. qui noluer̃ sequi
deos patrũ suorũ. qui fuerunt in terra
chaldeorũ gloriosi. sed dedinauer̃ de uia
parentũ suorũ. Et ad orauerunt dm̃ caeli
que cognouer̃. & proieter̃ eos a faciedeorum
suorum & fugerunt mesopotamiã & habi¬
tauer̃ ibi dies multos. Dixitq illisdseoruĩi
ut exirent dehabitationesua. Et irent intr̃a
chanian & illic habitauer̃ Et c&era quae
narrat achior ammnanites: Vnde manifes¬
tũẽ domũ tharae ꝑsecutionẽ passam fuisse
adialdeis prouera pi&ate quaunus &uerus

Expanded text:
In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaeIn libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. Haec enim progenies populi est Chaldaeorum, et antea habitauerunt Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum suorum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifest domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerus
Abbreviated transcription (Latin):
Sed inuenimus postea cũseruũ suũ mitte¬
r& abraham. adaccipiendã uxorẽ filio
suo isaac. Ita scriptũ. Et accepit puer .x.
camelos decamelis dominisui & de omnib
bonis dominisui secũ & exsurgens profec¬
us est inmesopotamiã inciuitate nachor.
Isto & aliis sacraehuius hẏstoriae testimoni¬
is ostenditur &iam nachor frãt̃ abrahae
exisse deregione chaldeorũ. Sedesq consti¬
tusse in mesopotamiã ubicũ patresuo¬
habitauerat abraham  Curergõ scriptura eũ¬
Non cõmemorauit quando exgente chalda a
cũ suis profectus est thara. Et habitauit in
mesopotamia. ubi non solũ abrabam filius
eius. uerũ &iam sarra nurus & loth neptis
eius cõmemorantur quod eos duxerit secũ
Cur putamus nisi forte quod apaterna &
fraterna pi&ate desciuerat & suꝑstitioni
adheserat chaldeorũ. Et postea inde siue
paenitendo. siue ꝑsecutionem passus quod
suspectus haber&ur &ipseemigrauit

Expanded text:
Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteSed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suouerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit?
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde insignis asticulus similiter ponitur.
utdicatur haesunt generationes thare.
Thara genuit abraham & nachor &aran:
aran genuit loth. & mostuus est aran coram
thara patresuo in terra inquanatus est in re¬
gione chaldeorũ. Et sumpsit abraham &
nachor sibi uxores. Nomen mulieris abra¬
ham sarrai. & nomen mulieris nachor
mlcha filia aran Istearan pater melchie
funt & pater iescae quaeiesca creditur ipsa
eẽ &iam sarra uxor abrahae. XIII.
cũ suis. regionẽ relii querit chaldeo¬
rum. & uenerit in mesopotamiã & habita¬
uerit incharra¶ Tac&ur autẽ deuno eius
filio qui uocabatur nachor tam quã eũ
non duxerit secum .: Nam ita narratur:
Cesumpsit thara abram filiũ suũ & loth
filiũ aran filiũ filiisui. & sarrai nurũ suã
uxorem abram filii sui. &edirx̃ eos deregio.¬
ne chaldeorũ ire in terra chanaan &uenit
incharran & habitatit ibi. Nusquã hic po¬
minatus est nachor &uxor eius melcha.

Expanded text:
deinde insignis articulus similiter ponitur deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur ipsa esse etiam Sarra uxor Abrahae. CAPUT cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et uenit in Charran et habitauit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor et uxor eius Melcha.