comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me incarnari constituit. & tanta
tamq manifesta erit eiusdem ascen¬
sionis claritas: ut nemini urm opus
sit in terrogare quo uadam. uidenti¬
bus cunctis quia ad caelos pergam.
Bene autem cum de ascensione sua dixissa.
uado ad eum qui me misit: addidit. et
nemo ex uobis interrogat me quo uadis.
Superius namq cum de sua passione ꝓ¬
testaretur dicens quo ego uado uos
non potestis uenire: interrogauit
eum petrus & ait dñẽ quo uadis. respon¬
sumq est ei quo ego uado non potes
me modo sequi. sequeris autem postea:
quia nimirum passionis mortisq eius
mysterium nec dum in telligere. nec¬
dum poterant imitari. maiestatem
uero ascensionis statim ut uidere cog¬
nouerunt. totisq animi. uotis ut sequi
mererentur optabant. Sed quia
haec locutus sum uobis. tristitia imple¬
uit cor ur̃m. Sciebat dñs ipse quid
haec sua uerba in discipulorum cordib
agerent: quia uidelicet tristitiam ma¬
gis de abscessu quo eos desereret quam
de ascensu quo patrẽ peteret laetitiam

Expanded text:
me incarnari constituit, et tanta tamque manifesta erit ejusdem ascensionis claritas, ut nemini vestrum opus sit interrogare quo vadam, videntibus cunctis quia ad coelos pergam. Bene autem cum de ascensione sua dixisset: Vado ad eum qui me misit, addidit: Et nemo ex vobis interrogat me: Quo vadis? Superius namque cum de sua passione protestaretur, dicens: Quo ego vado, vos non potestis venire, interrogavit eum Petrus, et ait: Domine, quo vadis? Responsumque est ei: Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea. Quia nimirum passionis mortisque ejus mysterium necdum intelligere, necdum poterant imitari; majestatem vero ascensionis statim ut videre cognoverunt, totisque animi votis ut sequi mererentur, optabant. Sed quia haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Sciebat Dominus ipse quid haec sua verba in discipulorum cordibus agerent, quia videlicet, tristitiam magis de abcessu, quo eos desereret, quam de ascensu quo Patrem peteret, laetitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ius cognoscere possessionis dĩ: personam
perpendite possessoris urĩ. Eece enim qđ
diximus uoce ueridica paulus clamat.
te non regitur: de diuinae claritatis specie
postmodum non laetatur. Sed nos tamen
adhaec quae dicta sunt infirmamur: nec¬
dum culmen perfectionis adtingimus:
Inuia dĩ cotidie scĩ desiderii gressus ponamꝰ
Consolatur nosueritas. quae per psalmistam
dicit. In perfectum meum uiderunt ocu-¬
li tui. & in libro tuo omnes scribentur.
lon omnino erit nobis noxia nr̃a inꝑfectio:
si indĩ itinere constituti & ad transacta
non respicimus. & ad ea quae restant tran¬
sire festinamus. Nam qui inperfectorum
desideria dignanter inflammat. Haec
quandoq adperfectionem roborat: iħe¬

Expanded text:
is cognoscere jus possessionis Dei, personam is cognoscere jus possessionis Dei, personam perpendite possessoris vestri. Ecce enim quod diximus, voce veridica Paulus clamat: te non regitur de divinae claritatis specie postmodum non laetatur. Sed nos tamen ad haec quae dicta sunt infirmamur, necdum culmen perfectionis attingimus, in via Dei quotidie sancti desiderii gressus ponamus. Consolatur nos Veritas quae per Psalmistam dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Non omnino erit nobis noxia nostra imperfectio, si, in Dei itinere constituti, et ad transacta non respicimus, et ad ea quae restant transire festinamus. Nam qui impedesideria dignatur inflammare, eos quandoque ad imperfectionem roborat. I
Abbreviated transcription (Latin):
licet cȩna hoc ultimo conuiuio exprimitur.
cui septem discipuli ad esse memorantur: qͥa
illos ut diximus tunc in aeterna refectione
reparat. qui pleni nunc septiformi gratia in
amore sp̃s anhelant. Haec ergo uobiscum
fratres agite. huius sp̃s repleri prȩsentia
desiderate: quid uos sequi infuturum possit
exprȩsenti perpendite Pensate si hoc sp̃ũ
pleni estis: & nostis si ad illud conuiuium
peruenire ualeatis. Quisquis namq ille ẽ
quem nunc sp̃s iste non reparat: profecto
ab illa aeterni conuiuii refectione ieiunat.
Mementote quid de eodem spũ paulus dicat.
Quasi quidam titulus diuinae possessioniꝰ est
elatio inflat. ira usq ad diuisionem m̃tis
ex asperat. auaritia cruciat. luxuria
eneruat : Pensate quis sit sp̃s xp̃i. Pro¬
fecto ille qui facit amicos et inimicos di¬
ligi. terrena despici. pro caelestib aestua¬
ri. carnem propter uitia conteri: mentẽ
a concupiscentiis frenari. Si ergo uultis¬

Expanded text:
licet coena hoc ultimo convivio exprimitur, licet coena hoc ultimo convivio exprimitur, cui septem discipuli adesse memorantur, quia illos, ut diximus, tunc interna refectio reparat, qui pleni nunc septiformi gratia in amore Spiritus anbelant. Haec ergo vobiscum, fratres, agite, hujus spiritus repleri praesentia desiderate. Quid vos sequi in futurum possit ex praesenti perpendite. Pensate si hoc spiritu pleni estis, nostis si ad illud convivium pervenire valeatis. Quisquis namque ille est quem nunc spiritus iste non reparat, profecto ab illa aeterni convivii refectione jejunat. Mementote quid de eodem spiritu Paulus dicat: t ejus . Quasi quidam titulus divinae possessionis est elatio inflat, ira usque ad divisionem mentis exasperat, avaritia cruciat, luxuria enervat? Pensate quis sit spiritus Christi. Profecto ille qui facit amicos et inimicos diligi, terrena despici, pro coelestibus aestuari, carnem propter vitia conteri, mentem a concupiscentiis frenari. Si ergo vult
Abbreviated transcription (Latin):
filii zebedei & alii ex discipulis eius duo in
eo fuisse memorantur. Cur cum septem
discipulis ultimum conuiuium cȩlebrat. nͥ
quod eos tantum modo qui septiformi gr̃a
scĩ sp̃c̃ pleni sunt futuros secum in aeterna
refectione denuntiat: Septem quoq dieb
omne hoc tempus uoluitur: & sȩpe septena¬
rio numero perfectio designatur. Illi ergo
ultimo conuiuio deprȩsentia ueritatis epu-¬
lantur : qui nunc perfectionis studio ter¬
rena transcendunt. quos mundi huius a¬
mor non ligat. Quibus & si ut cumq per
temptamenta obstrepit: coepta tamen eoꝵ
desideria non retundit. De hoc extremo
conuiuio alias periohannem dicitur. Beati
qui ad cęnam nuptiarum agni uocati sunt.
Idcirco enim non adprandium sed adcȩnam
uocatos narrat : quia nimirum infine diei
conuiuium cęna est. Qui ergo finito prȩ¬
sentis uitae tempore adrefectionem suꝑnȩ
contemplationis ueniunt: non ad agni pran¬
dium sed ad cęnam uocantur. Quae uide¬

Expanded text:
filii Zebedaei, et alii ex discipulis ejus duo, in filii Zebedaei, et alii ex discipulis ejus duo, in eo fuisse memorantur. Cur cum septem discipulis ultimum convivium celebrat, nisi quod eos tantummodo qui septiformi gratia sancti Spiritus pleni sunt futuros secum in aeterna refectione denuntiat? Septem quoque diebus omne hoc tempus evolvitur, et saepe septenario numero perfectio designatur. 1544 Illi ergo ultimo convivio de praesentia veritatis epulantur, qui nunc perfectionis studio terrena transcendunt, quos mundi hujus amor non ligat, quibus etsi utcunque per tentamenta obstrepit, coepta tamen eorum desideria non retundit. De hoc extremo convivio alias per Joannem dicitur: Beati qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt . Idcirco enim non ad prandium, sed ad coenam vocatos narrat, quia nimirum in fine diei convivium coena est. Qui ergo, finito praesentis vitae tempore, ad refectionem supernae contemplationis veniunt, non ad Agni prandium, sed ad coenam vocantur. Quae vide
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim assari ut piscis potuit ex humanitate :
pane nos reficit ex diuinitate. Qui ait
Ego sum panis uiuus. qui de caelo descendi.
Assum ergo piscem comedit & panem: ut cibo
ipso suo nobis ostender& quia & passionem
ex nr̃a humanitate pertulit. & refectionem
nram ex sua diuinitate procurauit. Quod
si uigilanter in spicimus: nobis quoq qualiter
adimitandum congruat uidemus. Sic enim
sua redemptor indicat: ut imitationis uiã
nobis sequentibus sternat. Ecce incibo suo
dñs nr̃ pisci asso coniungere fauum uoluit.
quia uidelicet illos in suo corpore ad aeternã
quietẽ suscipit. qui cum hic tribulationes pro
dõ sentiunt ab amore internȩ dulcedinis
non recedunt. Cum asso pisce fauuꝰ sumitur:
quia qui hic afflictionem proueritate
suscipiunt. illic dulcedine uera satiantur.
Notandum quoq quod ultimum conuruũ
dñs cum septem discipulis habuisse descri¬
bitur. Petrus namq & thomas. nathanahel.

Expanded text:
Qui enim assari ut piscis potuit ex humanitate, Qui enim assari ut piscis potuit ex humanitate, pane nos reficit ex divinitate, qui ait: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Assum ergo piscem comedit et panem, ut ipso suo cibo nobis ostenderet quia et passionem ex nostra humanitate pertulit, et refectionem nostram ex sua divinitate procuravit. Quod si vigilanter inspicimus, nobis quoque qualiter ad imitandum congruat videmus. Sic enim sua Redemptor indicat, ut imitationis viam nobis sequentibus sternat. Ecce in cibo suo Dominus noster pisci asso conjungere favum voluit, quia videlicet illos in suo corpore ad aeternam quietem suscipit, qui cum hic tribulationes pro Domino sentiunt, ab amore internae dulcedinis non recedunt. Cum asso pisce favus sumitur, quia qui hic afflictionem pro veritate suscipiunt, illic dulcedine vera satiantur. 6. Notandum quoque quod ultimum convivium Dominus cum septem discipulis habuisse describitur; Petrus namque et Thomas, Nathanael,
Abbreviated transcription (Latin):
supernȩ patriae designarent. Inter haec uero
& hesterna scĩ euangelii lectio & hodierna
nos ammonet: ut uigilanter debeamus inspi¬
cere. cur dñs & redemptor nr̃ post resurrec̃¬
tionem suam piscem assum legitur cõmedisse.
Lon enim uacat amysterio: quod iteratur in
facto In hac et enim lectione panem & assum
piscem. in illa uero quae hesterno die lecta
nisi ipsum mediatorem dĩ & hominum passũ :
Ipse enim latere dignatus in aquis generiᷤ hu¬
mani capi uoluit laqueo mortis nrãe: & qua¬
si tribulatione assatus est tempore passionis
suae. Sed qui piscis assus fieri dignatus ẽ
inpassione : fauus mellis nobis extitit in resur¬
rectione. At qui inpisce asso figurari uo¬
luit tribulationem passionis suȩ : infauo
mellis utramq naturam exprimere uoluit
personae suae. fauus quippe. mel incęra
est. Mel uero incęra. est diuinitas inhuma¬
nitate. Quod abhac quoq lectionẽ non
discrepat. Nam piscem comedit & panem

Expanded text:
supernae patriae designarent. 5. Inter haec vero supernae patriae designarent. 5. Inter haec vero et hesterna sancti Evangelii lectio et hodierna nos admonet, ut vigilanter debeamus inspicere cur Dominus et Redemptor noster post resurrectionem suam piscem assum legitur comedisse. Non enim vacat a mysterio quod iteratur in facto. In hac etenim lectione panem et assum piscem, in illa vero quae hesterno die lecta nisi ipsum Mediatorem Dei et hominum passum? Ipse enim latere dignatus est in aquis generis humani, capi voluit, laqueo mortis nostrae, et quasi tribulatione assatus est tempore passionis suae. Sed qui piscis assus fieri dignatus est in passione, favus mellis nobis exstitit in resurrectione. An qui in pisce asso figurare voluit tribulationem passionis suae, in favo mellis utramque naturam exprimere voluit personae suae? Favus quippe mel in cera est, mel vero in cera est divinitas in humanitate. Quod ab hac quoque lectione non discrepat, nam piscem comedit et panem.
Abbreviated transcription (Latin):
ta unum. Qui profecto numerus a magno
mysterio non uacat. quia intestamento uete¬
ri legimus quod annus quinquagesimus iube¬
leus uocari iussus est: in quo uidelicet cunctus
populus ab omni operatione: quiescer&. Sed
uera requies inunitate est. Diuidi quippe
unum non potest. bi enim scissura diuisio¬
nis est: uera requies non est. Ducamus ergo
pertrigonum quinquaginta & unum & fiuns
centum quinquaginta tres. Quia igitur¬
& omnis nra operatio infide trinitatis exhi¬
bita adrequiem tendit: septem & decem ter
ducimus. ut ad quinquaginta & unum ueni¬
re debeamus. Quera nr̃a requies tunc est:
cum ipsam iam claritatem trinitatis agnosei¬
mus. quam inunitate diumitatis esse certũ
tenemus. Quinquaginta & unum ter duci¬
mus: & electorum summã in suꝑna patria
quasi centum quinquaginta & trium pisciũ¬
numerum tenemus. Post resurrectionem
ergo dñi missum rete dignum fuit ut tot
pisces caperet: quot solummodo electoᷤ ciues

Expanded text:
ta unum. Qui profecto numerus a magno ta unum. Qui profecto numerus a magno mysterio non vacat, quia in Testamento Veteri legimus quod annus quinquagesimus jubilaeus vocari jussus est , in quo videlicet cunctus populus ab omni operatione 1543 quiesceret. Sed vera requies in unitate est. Dividi quippe unum non potest; ubi enim scissura divisionis est, vera requies non est. Ducamus ergo per trigonum quinquaginta et unum, ut fiant centum quinquaginta tres. Quia ergo omnis nostra operatio in fide Trinitatis exhibita ad requiem tendit, decem et septem ter ducimus, ut ad quinquaginta et unum venire debeamus. Et vera nostra requies tunc est, cum ipsam jam claritatem Trinitatis agnoscimus, quam in unitate divinitatis esse certum tenemus. Quinquaginta et unum ter ducimus, et electorum summam in superna patria quasi centum quinquaginta trium pisciunumerum tenemus. Post resurrectionem ergo Domini missum rete dignum fuit ut tot pisces caperet, quot solummodo electos cives
Abbreviated transcription (Latin):
Amagno mysterio numerusiste non uacat.
sed intentosuos tanti mẏsterii profunditas
expectat. Neq & enim quantitatis summã
sollerter euangelista exprimer&: nisi hanc
sacramento plenam esse iudicass&. Scitisnãq
quod in testamento ueteri omnis operatio ꝑ
decalogi mandata prȩcipitur. innouo autẽ
Quem propheta denuntians dicit. Sp̃s sapi-¬
entiȩ & in tellectus. sp̃s consilii & fortitudinis.
sp̃s scientiae & pietatis: & repleuit eum sp̃s
timoris dñi. Sed ille in hoc sp̃ũ operationem
percipit. qui fidem trinitatis agnoscit: ut &
patrem et filium & eundem sp̃m scm̃ unius
uirtutis credat. unius substantiae esse fateat᷑.
Quia igitur septem quae superius diximus ꝑ
nouum testamentum latius data sunt: decẽ
uero peruetus prȩcepta. omnis nr̃a uirtus
&. operatio perdecem & septem potest plene
comprehendi. Ducamus ergo pertrigonum
decem & septem: & ueniunt quinquagin¬

Expanded text:
A magno mysterio iste numerus non vacat, A magno mysterio iste numerus non vacat, sed intentos vos tanti mysterii profunditas exspectat. Neque etenim quantitatis summam solerter evangelista exprimeret, nisi hanc sacramento plenam esse judicasset. Scitis namque quod in testamento veteri omnis operatio per Decalogi mandata praecipitur: in novo autem quem Propheta denuntians dicit: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini . Sed ille in hoc Spiritu operationem percipit, qui fidem Trinitatis agnoscit, ut et Patrem et Filium et eumdem Spiritum sanctum unius virtutis credat, unius substantiae esse fateatur. Quia ergo septem quae superius diximus, per Novum Testamentum latius data sunt, decem vero per Vetus praecepta, omnis nostra virtus et operatio per decem et septem potest plene comprehendi. Ducamus ergo per trigonum decem et septem, et veniunt ad quinquagin
Abbreviated transcription (Latin):
tam magnis piscibus: ascendit sẏmonpetruꝰ & trax̃
rete interram: Iam credo quod ur̃a caritas
aduertit quid est quod petrus rete adter¬
ram trahit. Ipsi quippe scã ȩccła est cominis
sa: ipsi specialiter dicitur. Sẏmon iohannis
amas me: Pasce oues meas. Quod ergo post¬
modum aperitur in uoce: hoc nunc signa¬
tur inopere. Quia igitur prȩdicator aec¬
lesiȩ nos amundi huius fluctibus separat :
nimirum necesse est ut rete plenum piscib
petrus ad terram ducat. Ipse enim pisces
adsoliditatem lit toris pertrahit: quia scaẽ
patriae fidelibus ostendit. Hoc egit uer¬
bis. hoc epłis. hoc agit cotidie miraculoꝵ
signis. Quotiens per eum ad amorem qui¬
etis aeternae conuertimur. quotiens ater¬
renarum rerum tumultibus separamur.
quid alud quam misi intra rete fidei piseeᷤ
adlitus trahimur: Sed cum rete magnis
piscibus plenum dicitur. additur & quantis:
scilicet centum quinquaginta tribus.

Expanded text:
tam magnis piscibus, ascendit Simon Petrus, et traxit tam magnis piscibus, ascendit Simon Petrus, et traxit rete in terram. Jam credo quod vestra Charitas advertat quid est quod Petrus rete ad terram trahit. Ipsi quippe sancta Ecclesia est commissa, 641 ipsi specialiter dicitur: Simon Joannis, amas me? Pasce oves meas . Quod ergo postmodum aperitur in voce, hoc nunc signatur in opere. Quia igitur praedicator Ecclesiae nos a mundi vitae hujus fluctibus separat, nimirum necesse est ut rete plenum piscibus Petrus ad terram ducat. Ipse enim pisces ad soliditatem littoris pertrahit, quia  Ms.,patriae fidelibus ostendit. Hoc egit verbis, hoc epistolis, hoc agit quotidie miraculorum signis. Quoties per eum ad amorem quietis aeternae convertimur, quoties a terrenarum rerum tumultibus separamur, quid aliud quam missi intra rete fidei pisces ad littus trahimur? Sed cum rete piscibus magnis plenum dicitur, additur et quantis, scilicet centum quinquaginta tribus.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ut retia rumperentur: in ista autem
& multi capti sunt. et retia rupta non sunt.
Quis uero nesciat bonos dextera. & malos sinis¬
tra figurari: Illa ergo piscatio inqua specia¬
liter in quam partem mittirete debeat non
iubetur presentem ȩccłam designauit. quae
bonos simul ac malos colligit: nec eligit quos
trahat. quia et quos eligere possit ignorat.
aec autem piscatio post dñi resurrectionem
facta insolam dexteram missa est: quia ad
uidendam claritatis eius głam sola electors
ȩccła pertingit. quae desinistro opere nil
habebit. In illa piscatione prȩmultitudine
piscium rete rumpitur. quia nunc adcon¬
fessionem fidei &iam cum electis reprobi tan¬
ti intrant. qui ipsam quoq ȩcclesiam here¬
sibus scindant: in ista uero piscatione et mul
ti pisces & magni capiuntur et rete non
rumpitur. quia scã electorum ȩcclesia in
continua auctoris sur pace requiescens nullis
iam dissensionibus dilaniatur. Captis autem

Expanded text:
sunt, ut retia rumperentur; in ista autem sunt, ut retia rumperentur; in ista autem et multi capti sunt, et retia rupta non sunt. Quis vero nesciat bonos dextera, et malos sinistra figurari? Illa ergo piscatio, in qua specialiter in quam partem mitti rete debeat non jubetur, praesentem Ecclesiam designat, quae bonos simul ac malos colligit, nec eligit quos trahat, quia et quos eligere possit ignorat. Haec autem piscatio post Domini resurrectionem facta, in solam dexteram missa est, quia ad videndam claritatis ejus gloriam sola electorum Ecclesia pertingit, quae de sinistro opere nihil habebit. In illa piscatione prae multitudine piscium rete rumpitur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. In ista vero piscationti pisces et magni capiuntur, et rete non rumpitur, quia sancta electorum Ecclesia in continua auctoris sui pace requiescens, nullis jam dissensionibus dilaniatur. Captis autem
Abbreviated transcription (Latin):
uobiscum. Neq enim cum ipsis non erat.
quibus prȩsens corporaliter apparebat: sed
tamen iam se esse cum ipsis denegabat. aquoꝵ
mortali corpore carnis immortalitate dista¬
bat. Quod illic cum ipsis positus fatetur
non se esse cum ipsis: hoc quoq hic si tu cor¬
poris in dicat. cum adhuc nauigantibus esse
se iam inlitore demonstrat facta est autem
discipulis piscationis magna difficultas: ut
magistro ueniente fier& ammirationis mag¬
na sublimitas. Qui protinus dixit. Mittite
in dexteram nauigii rete: & inuenietis. Bis
in scõ euangelio legitur quia dñs ussit ut ad
piscandũ retia mitterentur. ante passionem
uidelic& & post resurrectionem. Sed prius¬
quam redemptor nr̃ pateretur & resurge¬
ret: mitti quidem rete adpiscandum iub&.
sed utrum in dexteram an insinistram mitti
debuisset non iubet. post resurrectionem
uero discipulis apparensmitti rete index¬
teram iubet: In illa piscatione tanti capti

Expanded text:
vobiscum . Neque enim cum ipsis non erat vobiscum . Neque enim cum ipsis non erat quibus praesens corporaliter apparebat, sed tamen jam se esse cum ipsis denegat, a quorum mortali corpore carnis immortalitate distabat. Quod illic cum ipsis positus, fatetur non se esse cum ipsis, hoc quoque hic situ corporis indicat, cum, adhuc eis navigantibus, esse se jam in littore demonstrat. 3. Facta est autem discipulis piscationis magna difficultas, ut magistro veniente fieret admirationis magna sublimitas. Qui protinus dixit: Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis. Bis in sancto Evangelio legitur, quia Dominus jussit ut ad piscandum retia mitterentur, ante passionem videlicet, et post resurrectionem. Sed priusquam Redemptor noster pateretur et resurgeret, mitti quidem rete ad piscandum jubet, sed utrum in dexteram, an in sinistram mitti debuisset, non jubet; post resurrectionem vero discipulis apparens, mitti 1542 rete in dexteram jubet. In illa piscatione tanti capti
Abbreviated transcription (Latin):
Quęri &iam potest cur discipulis in mari la¬
borantibus post resurrectionem suam dñsin
litore stetit. qui ante resurrectionem
suam coram discipulis in fluctibus maris
ambulauit. Cuius rei ratio festine cogno¬
scitur: si ipsa quae tunc inerat causa
pensetur. Quid & enim mare nisi
presens saeculum signat. quod se causarum
tumultibus & undis uitae corruptibilis illi¬
dit: Quid persoliditatem litoris. nisi illa ꝑ¬
petuitas quietis aeternȩ figuratur: Quia
igitur discipuli adhuc fluctibus mortalis
uitae in erant: in mari laborabaNT. Quia
autem redemptor nr̃ iam corruptionem
carnis excesserat. post resurrectionem suã
inlitore stabat: ac si ipsum resurrectioniᷤᷤ suȩ
mysterium rebus discipulis loqueret᷑ dicens.
Iam uobis in mari non appareo: quia uobiscum
inperturbationis fluctibus non sum. Hinc
est quod alio in loco post resurrectioneni
suam eisdem discipulis dicit. Haec sunt uer¬
ba quae locutus sum aduos: cum adhuc e̾em

Expanded text:
Quaeri etiam potest cur, discipulis in mari laQuaeri etiam potest cur, discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem suam Dominus in littore stetit, qui ante resurrectionem suam coram discipulis in fluctibus maris ambulavit . Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare nisi praesens saeculum signat, quod se causarum tumultibus et undis vitae corruptibilis illidit? Quid per soliditatem littoris 1541 nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur? Quia ergo discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant. Quia autem Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post resurrectionem suam eisdem discipulis dicit: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos cum adhuc essem
Abbreviated transcription (Latin):
ectio scĩ euangelii quae modo in uris
auribus lecta est fratres mei quęstione a¬
nimum pulsat. sed pulsatione sua uim dis¬
cretionis indicat. Quaeri & enim potest
cur petrus qui piscator ante conuersionem
fuit post conuersionem adpiscationem rediit.
& cũ ueritas dicat nemo mittens manum
suam in aratrum & aspiciens retro aptus est¬
regno dĩ cur repetiit quod dereli quit.
Sed si uirtus discretionis inspicitur: citius
uidetur quia nimirum negotiũ quod
ante conuersionem sine peccato extitit.
hoc &iam post conuersionem repetere¬
culpa non fuit. Nam piscatorem petrum.
matheum uero telonearium scimus. Et post
conuersionem suam adpiscationem petrus
rediit. matheus uero adthelonii negotiũ
non resedit: quia & aliud est uictum per
piscationem quaerere. aliud thelonii lucris
pecunias augere. Sunt enim pleraq ne-¬
gotia. quae sine peccatis ex hiberi aut uix¬
aut nullatenus possunt. Quae ergo
adpeccatum implicant: adhaec necesse est
ut post conuersionem animus non recurrat.

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quae modo in auribus vestris lecta est, fratres mei, quaestione animum pulsat, sed pulsatione sua vim discretionis indicat. Quaeri etenim potest cur Petrus, qui piscator ante conversionem fuit, post conve cum Veritas dicat: Nemo mittens manum suam in aratrum, et aspiciens retro, aptus est-regno Dei? Cur repetit quod dereliquit? Sed si virtus discretionis impenditur, citius videtur quia nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem culpa repetere non fuit. Nam piMatthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit, Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit , quia aliud est victum per piscationem quaerere, aliud autem telonei lucris pecunias augere. Sunt enim pleraque negotia, quae sine peccatis exhiberi aut vixaut nullatenus possunt. Quae ergo ad peccatum implicant, ad haec necesse est ut post conversionem animus non recurrat. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
terra omnesgentes a quattuor cardinibus
sed ipsius gratia sumus redempti. qui non ex
quinq panibus id est ex quinq libris moysi
sed ex septiformis gratia sp̃s sci sumus reple¬
ti sicut beatus isaias prophetauerat dicenꝰ.
sp̃s sapientię & intellectus. sp̃s consilii &
fortitudinis. sp̃s notitiȩ & pietatis. & im

Expanded text:
terra omnes Gentes a quatuor cardinibus terra omnes Gentes a quatuor cardinibus sed ipsa gratia sumus redempti; qui non ex quinque panibus, id est, ex quinque libris Moysi, sed ex septiformi gratia Spiritus sancti sumus repleti, sicut beatus Isaias prophetaverat, dicens, Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, sp
Abbreviated transcription (Latin):
tem formȩ sp̃s dĩ sicut ait sc̃s isaias ꝓpheta.
Sp̃s sapientiae & intellectus. sp̃s consilii & uiui
fortitudinis. sp̃s notitiȩ & pietatis. & replebit
illum sp̃s timoris dñi. Ibi duodecim cophi¬
scõ: hic septem ȩccłȩ. siue septem candela¬
bra aurea. Ibi duo pisces qui sunt duo
testamenta siue unus liber omnium prophe¬
tarum & scĩ iohannis prędicatio: hic indif¬
finitus numerus ponitur. quae sunt dona
operatur unus atq idem sp̃s. Ibi super
fenum recumbunt. & hic super terram.
Utrumq una conuersatio. una gratia. una ur¬
tus. una deitas. Ibi super fenum discumbumt
hoc est mortificant: opera carnis. quia om̃s
caro fenum ait ꝓpheta: hic suꝑ terram de¬
cumbunt. id est opera terrena conculcaue¬
runt. Ibi quinq milia refecti qui numerꝰ
ꝑtinet adiudȩos. nam post ascensionẽ dni
loquente scõ petro quinq: milia sunt bap¬
tizati: hic quattuor milia. hoc est de tota

Expanded text:
tiformis Spiritus dona, sicut ait sanctus Isaias propheta, tiformis Spiritus dona, sicut ait sanctus Isaias propheta, Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consiritus scientiae et pietatis; et replebit eum spiritus timoris Domini . Ibi duodecim cophito: hic septem ecclesiae, sive septem candelabra aurea. Ibi duo pisces, qui sunt duo Testamenta, sive unus liber omnium Prophetarum, vel sancti Joannis praedicatio: hic indefinitus numerus ponitur, quae sunt dona operatur unus atque idem Spiritus . Ibi super fenum recumbunt; et hic super terram. Utrimque una conversatio, una gratia, una virtus, una deitas. Ibi super fenum discumbunt, hoc est, mortificata opera carnis; quia, Omnis caro fenum, ait propheta : hic super terram discumbunt, id est, opera terrena conculcant. Ibi quinque millia refecti, qui numerus pertinet ad Judaeos; nam post ascensionem Domini, loquente sancto Petro, quinque millia sunt baptizati : hic autem quatuor millia, hoc est de tota
Abbreviated transcription (Latin):
Et pisces similiter benedixit. & posuit ante
illos. Et manducauerunt. & saturati sunt.
& sustulerunt septem sportas plenas: Erant
autem qui manducauerunt quasi quatuor
milia. extra mulieres & infantes. Et uir¬
tutes quidem dnĩ manifestissime credimus
esse factas in prȩsenti: sed si aliquid latet
in mysterio. ipsa gratia donante requiramus.
Insuperiori enim lectione dequinq panibus
& duobus piscibus quinq milia hominum sa¬
minum. Ibi discipuli sumpserunt duodecim¬
hora prȩteriit. dimitte turbas ut euntes in
castella emant sibi ȩscaf hic pęnitus tacent
discipuli. sed ipse dñs pro eis est sollicitus.
Uideamus quare tacent. Quia nec dum mis¬
si fuerant prȩdicare gentibus. sed potius ad
oues perditas domus isrł. Prior ergo illa pa-¬
rabola ꝑtinet adiudȩos. ista uero ad gentes.
Ibi quinq panes fuerunt hoc est quinq libri
moysi: hic ergo septem panes. qui sunt sep¬

Expanded text:
Et pisces similiter benedixit, et posuit ante Et pisces similiter benedixit, et posuit ante illos. Et manducaverunt, et saturati sunt, et sustulerunt septem sportas plenas. Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, extra mulieres et infantes. Et virtutes quidem Domini manifestissime credimus esse factas in praesenti: sed quid lateat iIn superiori enim lectione de quinque panibus et duobus piscibus quinque millia hominum saminum. Ibi discipuli suggerunt Domhora praeteriit; dimitte turbas, ut euntes in castella emant sibi escas : hic penitus tacent discipuli; sed ipse Dominus pro eis sollicitus est. Videamus quare tacent. Quia necdum missi fuerant praedicare Gentibus, sed potius ad oves perditas domus Israel. Prior ergo illa parabola pertinet ad Judaeos; ista vero ad Gentes. Ibi quinque panes fuerant, hoc est, quinque libri Moysi: hic vero septem panes, qui sunt sep
Abbreviated transcription (Latin):
idest quinq libros moysi: non ꝓphetas. non¬
prędicationem sci iohannis. quia gentes non
ꝑ legem sed perfidem uenerunt ad saluato¬
rem. ideo triduo ꝑseuerant hoc est innati¬
enim ꝑmanere est in confessione: sicut ipse
dñs ait. Qui autem ꝑseuerauerit. usq
infinem. saluus erit. Dicit ergo dñs. non
habent quod manducent quia legẽ non
habent: et dimittere eos ieumos nolo ne¬
UiIi. deficiant inuia: ut qui ꝑfidem xp̃i credide¬
runt. ꝑfidem xp̃i pascerentur. Quidam
autem ex his delonge uenerunt. Longe
enim erant gentes adõ errando ꝑidola.
poterit saturare panibus in solitudine:
Adhuc apłos tenebat incredulitas. donec
mysteria reuelarentur: nec recordaban¬
tur quid fecerat dequinq panibus &
duobus piscibus. Et in terrogauit eoᷤ
iħc quot panes haberent. Qui dixerunt.
Septem. Et prȩcepit turbȩ. ut discumbe¬
rent super terram. Et accipiens panes gra¬
tias egit̾. & dedit discipulis ut apponerent.

Expanded text:
id est, quinque libros Moysi, non id est, quinque libros Moysi, non praedicationem S. Joannis, quia gentes non per legem, sed per fidem venerant ad Redemptorem; ideo triduo perseverant, hoc est in natienim, permanere est in confessione, sicut ipse Dominus ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Dicit ergo Dominus, Non habent quod manducent: quia Legem non habent: et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via; ut qui per fidem Christi crediderunt, per fidem Christi salvarentur. Quidam autem ex his de longe venerunt. Longe enim erant Gentes a Deo, errando per idola. poterit saturare panibus in solitudine? Adhuc Apostolos tenebat incredulitas, donec mysteria revelarentur: nec recordabantur quod fecerat de quinque panibus et duobus piscibus. Et interrogavit eos sus quot panes haberent. Qui dixerunt, Septem. Et praecepit turbae, ut discumberent super terram. Et accipiens panes gratias egit, et dedit discipulis suis ut apponerent.
Abbreviated transcription (Latin):
esser cum iħu nec haberent quod
manducarent. conuocatis dis¬
cipulis ait. Misereor turbȩ
huic. Sed requiramus quod ait superius. in
illis diebus cum turba multa esset. Superiuᷤ
enim accesserunt iudȩi ad saluatorẽ accu¬
santes discipulos eius. eo quod non lotis ma¬
nibus manducarent. Quod dñs redargu¬
it. quia ea quae decorde malo ꝓcędunt
ea potius hominem coinquinarent. Et
relictis illis uenit infines gentium. Ubi mu¬
lier cananca quae est mater gentilium
ꝓfilia sua id est ȩccła dñm de precatur.
quae tanidiu postulauit donec acciper&
quod petebat. Post hȩc iterum curauit
mutum & surdum. Ergo in his diebus
cũ multitudo populi concurrisset. nec ha¬
berent quod manducarent. Iurbas enĩ
hic omnes gentes significare credituras in¬
telligimus. ꝓ quib ipse dnis misericordia
mouetur quod non haberent quod mando¬
carent. Hic spiritualiter debemus intelli¬
gere. Ideo non habebant quod manduca¬
rent. quia gentes non legem habebant

Expanded text:
esset cum Jesu, nec haberent quod manducarent, convocatis discipulis ait illis: Misereor turbae huic. Sed requiramus quod ait superius, In illis diebus cum turba multa esset. Superius enim accesserunt Judaei ad Salvatorem, accusantes discipulos ejus, eo quod non lotis manibus manducarent. Quos Dominus redarguit, quia quae de corde mala procedunt, ea potius hominem coinquinarent. Et relictis illis, venit in finibus Gentium, ubi mulier Chananaea, quae est mater gentilium, pro filia sua, id est, Ecclesia, Dominum deprecatur: quae tamdiu postulavit, donec acciperet quod petebat. Post haec iterum curavit mutum et surdum . Ergo in his diebus cum multitudo populi concurrisset, nec haberent quod manducarent: turbas enim hic omnes gentis significare creaturas intelligimus, pro quibus ipse Dominus misericordia commovetur, quod non haberent quod manducareut: hic spiritualiter debemus intelligere; quod ideo non habebant quod manducarent: quia Gentes Legem non habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
Totusq facti huius ordo quid in ȩccła cuius
ipse tẏpum tenet cotidie geratur ostendit.
Quod uero sub iungitur & subductis ad ter¬
ram nauibus relictis omnibus secuti sunt eũ:
potest signĩficare finem temporis quo abhu
ius mundi amore qui xp̃o inheserint pę¬
nitus recessuri sint. Sciendum est autem
hanc eandem non esse lectionem qua mat¬
heus & marcus binos denauiculis piscatores
primo petrũ & andreã deinde filios ⁊ebe-

Expanded text:
totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum. Potejus mundi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sint. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem, qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores primo Petrum et Andream, deinde filios Zebe
Abbreviated transcription (Latin):
a se recedere. ne ꝑbonos regantur: & eo
uehementius. quo deferunt eis honorem:
Et tamen factis suis ase recedere ammonent.
ut honorificentiam eoꝵ significauerit pe¬
trus cadens adpedes dnĩ: mores autem in
eo quod ait exi ame dñe quia peccator
homo sum. Quod tamen quia non fecit
dñs. non enim recessit ab eis. sed eos subduc¬
tis nauibus adlitus perduxit: significat
inbonis & spiritualib uiris non esse opor¬
tere hanc uoluntatẽ ut peccatis turbarum
commoti quasi securius tranquilliusq uiꝰ¬
uant. ac munus ȩcclesiasticum deserant
Et ait adsẏmonem iħc. Noli timere. Con¬
fortat dñs timorem carnaliũ. animosq
fragilium consolando erigit: ne quis uel de
formidet aggredi. Quod autem sequitur.
ex hoc iam homines eris capiens: ad ipsum
petrum specialiter ꝑtinet. Exponit ei
dñs quid haec captura piscium significet.
quod uidelicet ipse sicut nunc ꝑ retia pisces
sic aliquando ꝑuerba sit capturus homineᷤ.

Expanded text:
a se recedi, ne per bonos regantur, et eo a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines:
Abbreviated transcription (Latin):
& paulus ad gentiũ sunt apostolatũ segre¬
gati. Et uenerunt. & impleuerunt am¬
bas nauiculas: ita ut mergerentur. Harũ
impletio nauium usq infinem sȩculi crescit.
Sed quod impletȩ merguntur hoc est in
subͫ ersionẽ premuntur: non enim subuer¬
se sed tamen sunt periclitate: apłs expo¬
nit dicens. In nouissimis diebus erunt tẽ¬
pora periculosa. & erunt homines se ipsos
amantes. Ꝙ cetera. Nam mergi naues
est homines insęculum ex quo elati ꝑfide
fuerant moꝵ prauitate relabi: Quales
& ipse petuus adhuc in infirmitatt positũ
hoc loco demonstrat. Unde & sequitur.
quod cum uider& sẏmonpetrus procidit
ad genua iħu dicens. exi ame quia homo
peccator sum dñe: quia carnales quiq in
ecclesia regimen spiritualium in quib maxi.
me xp̃i ꝑsona eminet ase quod ammodo
repellunt. Non enim hoc uoce linguȩ di¬
cunt bonis ministris dĩ ut eos ase repellant.
sed uoce moꝵ & actuum suoꝵ suadent

Expanded text:
et Paulus ad gentium sunt apostolatum segreet Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sEcclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam quoq ȩccłam heresibus scindant.
Rumpitur autẽ rete. sed non labitur pseis:
quia suos dñs &iam inter ꝑsequentium
scandala seruat. Eit innuerunt socisꝰ qui
erant in alia naui. ut uenirent & adiuua¬
rent eos. Alia nauis ut prȩdiximus est
ȩccła degentibus. Quae & ipsa non suffi¬
ciente una nauicula piscibus impletur elec¬
tis: quia nouit dñs qui sunt eius. & apud
ipsum certus est suorum numerus electoꝵ
Dumq tot iniudȩa credituros non inue¬
nit. quot adfidem uitamq prȩdestinatoᷤ
nouit aeternã. quasi alterius nauis recep¬
tacula piscibus quęrens suis corda quoq
gentium fidei gratia replet. Eit bene
rupto rete socia nauis aduocatur: qm̃ ante
iudas proditor. ante sẏ monmagus pisces
nequissimi capti sunt: Ante annanias &
sapphyra fidei rete subdole temptabant
ingredi. ante ut iohannes testatur multi
discipuloꝵ eius abierunt retro & iam non
cum illo ambulabant: ac deinde barnabas

Expanded text:
ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas
Abbreviated transcription (Latin):
penitus non in telligant. uel prius in ꝓximiˢ
regionibus gentibus prȩdicandum: ut qđ
dicit item petro duc in altum & laxate
retia ur̃a in capturam. ad remotiores gen¬
tes quibus postea prȩdicatum est perti¬
neat. Et respondens sp̃mon. dixit illi.
Prȩceptor. ꝑ totam noctem laborantes ni¬
chil cępimus: in uerbo autẽ tuo laxabo
rete. Nisi dñs ȩdificauerit domũ. in
uanum laborant qui ȩdificant eam.
Disi dñs cor inlustrauerit auditorum.
doctor in nocte laborat. Nisi in uerbo
suꝑnę gratiȩ laxata fuerint instru¬
menta disputationũ. frustra uocis suȩ
prȩdicator iaculũ mittit: quia fides pom¬
lorum non sapientia uerbi cõpositi sed du¬
nȩ uocationis munerei prouenit. Et q
hoc fecisset: concluserunt piscium mst¬
tudinẽ copiosam. Rumpebatur autẽ rex
eoꝵ pręmultitudine piscium. Rete rumpe¬
batur: quia nunc ad confessionem fidei
& iam cũ electis reꝓbi tanti intrant. qui

Expanded text:
penitus non intelligant, vel prius in proximis penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicitur item Petro, duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicandum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus, in verbo autem Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Sed hȩc retia modo laxantur in cap¬
turã. modo lota plicantur: quia non ẽ¬
omne tempus habile doctrina. sed nunc
exerenda lingua doctoris. nunc suimet
cura gerenda. Ascendens autem in unã
nauim quae erat sẏmonis. rogauit eum
a terra reducere pusillum. Et sedens do¬
cebat de nauicula turbas. Nauis sẏmonis
est ȩccła primitiua. de qua paulus ait.
Qui enim operatus est petro in apostolatũ
circumcisionis. operatus est & michi inter
gentes. Bene una dicta: quia multitudi¬
nis credentium erat cor unum & anima
una: De qua docebat turbas. id est quia
de auctoritate ȩcclesiae usq hodie gentes
autem loqui: dixit ad symonẽ. Duc in
altum. & laxate retia ur̃a in capturam.
Quod primo rogauit sẏmonem nauim a
terra reducere pusillũ. significat uel tem¬
perate utendum uerbo ad turbaᷤ. ut nec
terrena eis prȩcipiantur nec sic a terrenis
in ꝓfundo sacramentoꝵ recedatur ut ea

Expanded text:
ta. Sed haec retia modo laxantur in capta. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque hodie gentesautem loqui, dixit ad Simonem: duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
adiit. Turbarum conuentus ad eum gen¬
tium infide concurrentium typuᷤ est.
De quibus isaias & fluent inquit ad eum
omnes gentes. & ibunt populi multi et
dicent. Uenite. ascendamus ad montem
dnĩ. Et uidit duas naues stantes secus
stagnum. Duȩ naues secus stagnum posi-¬
tae circumcisionem & prȩputium figurant.
Quas bene iħc uidisse ꝑhibetur: quia in
utroq populo nouit dñs qui sunt eius.
eorumq cor afluctibus saeculi huius
ad futurae uitȩ tranquillitatem quasi
adsoliditatem litoris uidendo hoc est
misericorditer uisitando ꝓuehir. Piscato¬
res autem descenderant. & lauabant re¬
tia. Piscatores sunt ȩccłȩ doctores. qui
nos rete fidei comprehensos & dȩpfundo
ad lumen elatos quasi pisces litori sic
terrȩ uiuentium aduehunt. Quasi
enim quędam retia piscantium sunt
complexȩ prȩdicantiũ dictiones. quae
eos quos cȩperint infide non amittunt.
Unde & retia quasi retinentia sunt uoca.¬

Expanded text:
adiit. Turbarum conventus ad eum genadiit. Turbarum conventus ad eum gentium in fide concurrentium typus est. De quibus Isaias: Et fluent inquit ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas navesstagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt voca
Abbreviated transcription (Latin):
TaSNUOI GENESAREtH IDEOr¬
dicunt ẽẽ quod mare galileȩ
uel mare tyberiadis. Sed ma-¬
re galileȩ ab adiacente pro¬
uintia dictum. mare tyberi¬
adis a proxima ciuitate quae
olim cennereth uocata sed abherode
tetrarcha instaurata in honorẽ tyberii
caesaris tiberias est appellata: porro ge¬
nesar alaci ipsius natura qua crispantib
aquis deseipso sibi excitare auram per¬
hibetur. greco uocabulo quasi generans
sibi auram dicitur. Neq enim instag¬
ni morem sternitur aqua sed frequentib
auris spirantibus agitatur haustu dul¬
cis & ad potandum habilis: sed hebraicȩ
linguae consuetudine omnis aquarum
congregatio siue dulcis siue salsa mare
nuncupatur. Qui lacus interfluente
iordane centum quadraginta stadiis in
longitudinem. & quadraginta extendit᷑
inlatitudinem. Quia ergo stagnum
siue mare prȩsens saeculum designat.
dñs secusmare stat postquam uitȩ laben¬
tis mortalitatem deuincens in ea qua pas-¬
sus est carne stabilitatem ꝑpetuae quietiᷤ

Expanded text:
tagnum Genesareth idedicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat, postquam, vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis
Abbreviated transcription (Latin):
est iustorum. Illius diei lux tenebris sepelit᷑.
huius diei splendor &iam sepulturas illu¬
minat. Ad postremum illius diei lucem mor¬
tui non uident. huius diei lumen &iam de¬
functis emicuit: sicut ait propheta. Qui
sedebant in regione umbrae mortis. lux orta
est illis. Lȩtemur ergo in hac die. quae et
uiuos circumfulg& et mortuos uiuificat. et
uenturos illuminat: sicut ait beatiis euan¬
gelista. Erat lux uera: quae inluminat
omnem hominem uenientem in mundum:¬

Expanded text:
est justorum; illius diei lux tenebris sepelitur, est justorum; illius diei lux tenebris sepelitur, hujus diei splendor etiam sepulturas illuminat; ad postremum illius diei lucem mortui non vident, hujus diei lumen etiam defunctis emicuit, sicut ait propheta: Qui sedebant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . Laetemur ergo in hac die, quae et vivos circumfulget, et mortuos vivificat, et venturos illuminat, sicut ait beatus Evangelista: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hun