comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ ius suũ detrahi : Sed dominorũ int̃ est ne¬
auxiliũ contraseuitiã uł famẽ uł intolerabilẽ
in iuriã deneget᷑ his qui iuste deprecant᷑ : Ideoq
cognosce dequerelis eoꝵ qui ex familia in lii sabim
ad statuã c̃fuger̃ : & siuel durius habitos quã ȩquã ẽ
uł in fami iniuria affectos cognoueris : ueniri iube
ita ut in potestatẽ domini ñ reuertant᷑ : Quisa¬
binus simeȩ constitutionis fraudem fecerit :
sci& me hoc admissũ. seuerius executurũ:
quos ex iustis nuptiis ꝓcrea uerimus : Nuptiȩ aut̃
siue matrimoniũ ẽ : uiri & mulieris coninctio
in diuiduã consuetudinẽ uitȩ c̃tinens : Iusaũt
potestatis . qđ in liberos habemꝰ: ꝓpriũ ẽ ciuisi
romanorꝵ : Nulli en imaliis̃ homines : quitales
Q uiigrt᷑ exme & uxore mea nascitur ÷ in mea
potes tateẽ : ltẽ qui ex filiomeo & uxoreei
potestate : Pronepetes & ꝓͥneptis. & de inceps¬

Expanded text:
hominum ius suum detrahi: sed dominorum inthominum ius suum detrahi: sed dominorum intauxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni fraudem fecerit, sciet, me admissum severius exsecuturum. TIT. 9 quos ex iustis nuptiis procreaverimus. Nuptiae autem sive matrimonium est viri et mulieris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem qui ex me et uxore mea nascitur, in mea potestate est: item qui ex filio meo et uxore eius potestate, et pronepos et proneptis et de
Abbreviated transcription (Latin):
In potestate itaq: dominoꝵ s̃ : serui : Quȩ qͥdẽ
potestas : iuris gentiũ ẽ : Nã apudom̃s ꝑ ȩque
gentes anim aduertere possumus dominis
in seruos. uitȩ necisq potestatẽ eẽ : Et quocũq:
ꝑs eruũ adquirit : id dño ad qui rit᷑ : Sed hoc
tẽpore nullus hominib: qui subimperionr̃os
inseruos suos sȩuire : Nã ex constitutione diui
pii antonii. quisine causa seruũ occiderite
nonminus puniriiubet᷑ : quã qui seruũ alienũ
occiderit : Sed & maior as peritas dominorũ :¬
eiꝰdem principis constitutionẽ coercet᷑ : nã con¬
sultus aquib: dã prȩsidib ꝓuinciarũ. de his
seruis qui ad hȩdem sacrã uł ftatuas principũ
confugiunt : precipit ut si in tolerabilis uideat
dominoꝵ seuitia cogant᷑ seruos bonis conditio¬
nib: uendere ut preciũ dominis dee : & recte:
Expeditenim reipublicȩ : nequis resua
maleutatur : Cuius rescripti a deliũ
potestatẽ in suos seruos :inlibatã eẽ oport&. nec cuiquã

Expanded text:
in potestate sunt serui dominorum quae quidem potestas iuris gentium est: nam apud omnes peraeque gentes animaduertere possumus dominis in seruos uitae necisque potestatem fuisse et quodcumque per seruum adquiritur, id domino adquiritur. Sed hoc temporein servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas dominorum eiusdem principis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam praesidibus provinciarum de his servis qui ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua estatur. Cuius rescripti verba potestatem in suos servos inlibatam esse oportet nec cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ : Qđ si ꝑ tutorem ł curatorem lis exerceat᷑ :
iusiurandũ quidem ipsi prestare nec essehabe¬
bunt : Alioquin eisdem poenis subicientur
minorib: ueronullũ prȩiudiciũ ex hocgene¬
rabit᷑ : ut ꝓhibeant᷑ iudices supradictũ modũ¬
exegi : Deiure i urando ꝓpt̃ calũniã dando
ul ꝓpt̃ dilationes petendas aut ꝓbations
Om̃stitigatores post quã ius iurandũ decalũma
iurauerint : hoo qq̃: iure iurando suo addent qr
ñ dilationis nec calũ mȩ causa : nec uexandi aduer¬
sarii grã ꝓhationes intota causa ab aduersario suo
exigant : Nã antea in uno quoq capitulolitis
aut̃ grauissimũ in una causa. eũ plura sacram̃ta prȩstare :

Expanded text:
atur. Quod si per tutores vel per curatores lis exerceatur, atur. Quod si per tutores vel per curatores lis exerceatur, iusiurandum quidem ipsi praestare necesse habebunt; alioquin eisdem poenis subiicientur, minoribus vero nullum praeiudicium ex hoc generabitur. Vt prohibeant iudices supra dictum modues. De iureiurando propter calumniam dando, vel propter dilationes petendas, aut probationes itigatores, postquam iusiurandum de calumnia iuraverint, hoc quoque iureiurando suo addant, quod non dilationis, nec calumniae causa, nec vexandi adversarii gratia probationes in tota causa ab adversario suo exigant. Nam antea in unoquoque capitulo litis, si autem gravissimum in una causa quam plura sacramenta praestare,
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aut̃ criminalis sit causa. publicabit᷑ : &i nexiliũ
mittet᷑: Qđ si litigator ñ potuerit ostendere id
dr̃ iurare qđ neq ꝑse neq ꝑquã lib& aliã ꝑ sonã
datũ sibi aliquid uł ꝓmissuẽ : Ita tam̃ ipsequidẽ
poenã euitabit : Litigator qui ñ potuit eũ con¬
uincere : si quidem pecuniaria causasit. ȩstima¬
tionẽ litis. fisco prȩstabit : Lis aut̃ certa legitimo
modo det̃minet᷑ : Qđ si criminalis fuerit caisa:
bona eiꝰ publicent᷑ om̃a : Causa uero similiter
legitimũ finẽ accipiat : apud conpetentes
indices: Qđ si recus & dareius iurandũquis
cuiiddatũ aliquid uł ꝓmissũ fuiss& : eis dem
poenis subicietur : En imuero litigator
sacram̃ tũ dederit : qđ neq ꝓmiserit neq dedent
aliquid : post sententiã in fraquattuor m̃ sescon¬
uictus ꝑ iurasse : ueniã nullã merebit᷑ s ed eisdẽ
poenis tã ipse quidedit : quã illequi accepit subici¬

Expanded text:
Sin autem criminalis sit causa, publicabitur et in exilium Sin autem criminalis sit causa, publicabitur et in exilium mittitur. Quod si litigator non potuerit ostendere id, eque per quamlibet aliam personam datum sibi aliquid vel promissum est; ita enim ipse quidem poenam evitabit, litigator vero, qui non potuit eum convincere, si quidem pecuniaria causa sit, aestimationem litis fisco praestabit, lis autem certa legitimo modo determinetur. Quod si criminalis fuerit causa, bona eius publicentur omnia, causa vero similiter legitimum finem accipiat apud competentes iudices. Quod si recuset dare iusiurandum quis, cui datum aliquid vel promissum fuisset, eisdem poenis subiicitur. Enimvero si litigator sacramentum dederit, quod neque promiserit, neque dederit aliquid, post sententiam vero intra quatuor menses convictus sit periurasse, veniam nullam merebitur, sed eisdem poenis tam ipse, qui dedit, quam ille, qui accepit, subiici
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ suit̃q: litigatoꝵ uł alt̃ si absens fuerit :
Oport& eũ qui absens ẽ in ea ꝓuincia quadegit
int̃acta apud iudicẽ ex inde ꝓuinciȩ ł defen¬
sorem idem sacram̃tũ prestare : Qđ si prȩsens
ł absens litigatur noluerit taleius iurandũ
subire : & hoc iudici manifestũ fuerit : siquidẽ
actoris condẽpnabit᷑ quatenꝰ ab actione sua
cadat : Sinuero reus ẽ qui iura reñ uult: con¬
dẽpnat᷑ inea quantitate in qua conuentus
ẽ : Plane si confessus sit litigatoꝵ aliquis. cex¬
dedisse uł ꝓmisisse & ꝑsonã dixerit cui dedit
uł ꝓmisit & hoc ipsũ ꝓbauerit : prȩdicta poena
immuniserit cũ ueniã mereat᷑ : Hic autẽ
qui conuictus erit intalidelicto : si quidem in pecu¬
niaria causa : spoliabit᷑ magistratus sui potestate
& eius quidem qđ accepit triplũ fiscorestitu& :
Eius uero qđ ei ꝓmissũ ẽ duplũ : fis coprestabit :

Expanded text:
que litigatorum vel alteruter absens fuerit, que litigatorum vel alteruter absens fuerit, oportet eum, qui absens est, in ea provincia, in qua degit, inter acta apud iudicem eiusdem provinciae vel defensorem idem sacramentum praestare. Quod si praesens vel absens litigator noluerit tale iusiurandum subire, et hoc iudici manifestum fuerit, si quidem actor est, condemnabitur, quatenus ab actione sua cadat; sin vero reus est, qui iurare non vult, condemnatur in ea quantitate, in qua conventus est. Plane si confessus sit litigatorum aliquis dedisse vel promisisse, et personam dixerit, cui dedit aut promisit, et hoc ipsum probaverit, praedicta poena immunis erit, cum veniam mereatur; is autem, qui convictus erit sub tali delicto, si quidem in pecuniaria causa, spoliabitur magistratus sui potestate, et eius quidem, quod accepit, triplum fisco restituet, eius vero, quod ei promissum est, duplum fisco praestabit.
Abbreviated transcription (Latin):
initio: litigatores iurent. qđ nihil
iudicib a ut deder̃ aut ꝓmiserunt¬
Quotienscũq: apud quos lib& iudices lis
aliqua inchoat uel apellationis examen
agitat᷑ : oport& ipsas principales ꝑsonas
litigantiũ uł eos ad quoꝵ prȩsentiã duceiudicio
causa trans lataẽ : in ipso disceptationis exor¬
dio tactis sacro scĩs scripturis sacram̃tũ
ꝑmittit᷑ : & si in sagro auditorio consultatio
c̃elebretur : debent sub prȩsentia senatoꝵ hoc idẽ
partes iurare: Qđ si forsitan aliqui ex litigatorib
non poss adiudices ꝑ uenire : prȩsentes quidem
litigatores similit̃ iuraredebent ad absentes
uero ex officio destinari o porte competentes
ꝑsonas unacũ aduersariis ut presentib: eis
similimodo iusiusandũ detur : Nisi forsi¬
tan ꝓaduersa parte muliersit hone stissima
quȩ senon soleat extraneis uiri sostendere :
Etenim subpresentia tantũ officialiũ quimissis̃ :
non etiã aduersarii cedere deb& sacram̃tũ¬

Expanded text:
initio litigatores iurent, quod nihil iudicibus dederunt, aut promiseruntQuotiescumque apud quoslibet iudices lis aliqua inchoatur, vel appellationis examen agitur, oportet ipsas principales personas litigantium, vel eos, ad quos pendens adhuc in iudicio causa translata est, in ipso disceptationis exordio tactis sacrosanctis scripturis sacramentum permittitur. Et si in sacro auditorio consultatio celebretur, debent sub praesentia senatorum hoc idem partes iurare. Quod si forsitan aliqui ex litigatoribus non possunt ad iudices pervenire, praesentes quidem litigatores similiter iurare debent, ad absentes vero ex officio destinari oportet competentes personas una cum adversariis, ut praesentibus eis simili modo iusiurandum detur, nisi forsitan pro adversaria parte mulier sit honestissima, quae se non soleat extraneis viris ostendere; etenim sub praesentia tantum officialium, qui missi sunt, non etiam adversarii, credere debet sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
ISiquid dubiũ iudicib: uidet᷑ : hoc ad nr̃am
maiestatẽ referant:  conpetens responsũ
Siquis aut̃ sinecausa in hacciuitatedegeat. &
pauꝑtate labor& : liceat queftori tenerecũ:
& si robustus fuerit si quidẽ seruus inueniat᷑ :
& inuitũ reddat dominosuo: Sinaut̃ libersit :
tradat eũ uł artificib: publicoꝵ operũ uł
pistrinariis ł aliis quib: cũq artificib Sin
aut̃ noluerit operari : s̃maneat inistaciuitate.
hoc enim & ipsis expedit : Nã nec essantes homines
& egentes & forte m̃ dicando satis ñ adquir̃ :
& ad delicta ꝓniores fiunt. Alii aut̃ qui corpora
debiliora habent : miseric ordia xp̃ianoꝵ:¬

Expanded text:
i quid dubium iudicibus videtur, hoc ad nostram maiestatem referant, et competens responsum Si quis autem sine causa in hac civitate degat, et paupertate laboret, liceat quaestori tenere eum, et si robustus fuerit, si quidem servus inveniatur, eum inuitum reddat domino suo. Sin autem liber sit, tradat eum vel artificibus publicorum operum, vel pistrinariis, vel aliis quibuscumque artificibus. Sin autem noluerit operari, non maneat in ista civitate, hoc enim et ipsi expedit; nam cessantes homines et egentes et fortes mendicando satis non adquirunt, et ad delicta proniores fiunt. Alii autem, qui corpora debiliora habent, misericordia Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Admonendi aut̃ sumꝰ liberũ cẽ arbitriuei
qui filiũ & exeone potẽ ł neptẽ in potestate
habebit : Filiũ quidẽ depotestatedimittere
Et ex diuerso : filiũ quidem in potestate
retinere Nepotẽ uero ł neptẽ manu¬
dicta eẽ intellegant᷑ uł om̃s suiiuris
efficere : Sed & sipater filiũ quẽ in po¬
testate hab& a uo ł ꝓ auonaturali scđm

Expanded text:
Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, et ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepotem vero vel neptem manudicta esse intellegantur, vel omnes sui iuris efficere. Sed et si pater filium, quem in potestate habet, avo vel
Abbreviated transcription (Latin):
& qui uictis hostib: recuptrat: postliminio
redisse existimat᷑ : Preterea : ẽmancipa¬
tione qq desinunt liberi in poteftate
parentũ eẽ : Sed ea emancipatio antea
quidemuł ꝑ antiquã legis obseruationẽ
ꝓoedebat: quȩ ꝑimaginarias uenditiones
& intercedentes manumissiones celebrat᷑
uł eximperiali rescripto : Nr̃a aũt ꝓuidentia¬
& in hoo in melius ꝑ constitutionem refor¬
mauit . ut fictione pristina explos al recta
uia apud cõpetentes uidices ł magi stratus
parentes intrent : & filios suos uł filias.
uł ne potes uł neptes acde in copssuamanu
duriecerent : & tunc ex edicto precoris:
in huius filii uł filiȩ nepotisł neptisbonis
qui uel quȩ a parente missus ł manumissa
fuerit : eadẽ iura prȩstant᷑ parenti: quȩ tri¬
buunt᷑ patrono inbonis liberti : & preterea
sumpubes sit filius ł filia ł ceteri : & ipse
parens ex manumissione tutelã eꝰ nanciscit᷑ :

Expanded text:
et qui victis hostibus recuperatur, postliminio et qui victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra autem providentia et hoc in melius per constitutionem reformavit, ut, fictione pristina explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
elegit. ab aliena eximere potestate: Si abhos¬
tib captus fuerit parens : quã uisseruus
hostiũ fiat : ta men pend&ius liberoꝵ ꝓpt̃
ius post liminii : Qui ahiqui ab hostibus captis̃ :
si reuessi fuerint omnia pristina iura
recipiunt : Idcirco reuersus : & liberos
habebit in potestate quia post liminiũ fun¬
git eũ qui captus ẽ: sẽꝑ inciuita te fuis se :
S. iuero ibi decesserit: ex inde ex quo captusẽ
pater filius sui iuris fuis seui det᷑: Ipseq̃q̃:
filius nepos ue si abhostib: captus fuerit :
similit̃ dicimur ꝓpt̃ius post liminii : lusq̃q:¬
ab hostib: infines nr̃os postea ꝑuenit : post¬
liminio reuersũ rectedicemus : Nã limina
sicut in domib: finẽ quendã faciunt: sic
& imperii finẽ limen ẽẽ ueteres uoluer:
Hinc & limen dictus ẽ : quasi finis quidã &
terminus : Ab eo post liminiũ dictũ : quia eodẽ
limine reuertebat᷑ quo amissũ serat : Sed

Expanded text:
elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hoselegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet, ius liberorum propter ius postliminii: quia hi qui ab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filisimiliter dicemus propter ius postliminii potestaaptus in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur quo amissus erat. sed
Abbreviated transcription (Latin):
deportatus fuerit : desiit in potestate paren¬
tis eẽ : Sed si ex indulgentia principali
restituti fuerint : ꝑ omnia pristinũ statũ
recipiunt : Relegati aut̃ patres in in sulã :¬
in potestates ua liberos retinent : &e con¬
trario : liberi relegati in pocestate paren¬
tiũ remanent : Peneseruus effectus ÷¬
filios in potes tate habere desinit : Ser¬
uia ut̃ pene efficiunt᷑ : qui in me tallũ
dã nantur & quibestiis subiciunt : Filius
familias simi litauerit : uł si senator
ł consulfuerit : man& in patris potes¬
tate : mmilitia enim ł consularia dig̃¬
nitas patris potes tate filiũ ñ liberat᷑ :¬
Sed ex constitutione nr̃a sũ mapatriciatus dignitas:
ilico abimperialib: codicillis prȩstitis apatria
potestate liberat: Quis enimpatiatur. patrẽ
quidem posse per emancipationis modũ suȩ po¬
testatis nexib: filiũ relaxare : imperatorĩã
aut̃ celsi tudinẽ nonualere eũ quẽ sibi patrẽ

Expanded text:
deportatus fuerit, desinit in potestate parendeportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et e contario liberi relegate in postestate parentum remanent. Poenae servus effectus filios in potestate habere desinit. servi autem poenae efficiuntur, qui in metallum damnantur et qui bestiis subiciuntur. Filius familias si militaverit, vel si senator vel consul fuerit factus, manet in patris potestate. militia enim vel consularia dignitas patris potestate filium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ potestate liberant᷑ : Intellege repossumꝰ
quȩ deserius manumitendis superius ex posuimus :¬
Inueriqui in potefta te parentiss: mortuo eo sui
iuris fiunt: Sed hoc diftinctionẽ recipit : Nã mor¬
tuo patre: saneomnimodo filius filiaue sui iuris
efficiunt᷑ : mortuo uero aio  ñ omm modone¬
potes neptesq sui iuris fiunt: Sedita : si post
mortem aui inpotestatẽ patrissui reca suri
non sunt. Itaq: si moriente auo patereoꝵ
& uiuit & in potestatepatrissuiẽ : tunc post
obitũ aui in patris sui potestate fiunt : Siue
his quotempore auus moritur aut mortuus
ẽ. aut ex iit depotestate patris : tunc hi qr
in potestatẽ elcadereñ possunt sui iuris fiuNs:
Cũ aut̃ is qui ob ali quod maleficiũ in in sułã
deportat᷑ : ciuitatẽ amittit : sequitur
ut qui eomodo exnumero ciuiũ romano
tollitur : ꝑ inde acsimortuo eo desinant
liberi in potestate eꝰ eẽ : Pariratione : &
si his qui in potestate parentis sitin in sulã

Expanded text:
legere possumus quae de servis manumittendis superius exposuimus. Hi vero qui in potestate parentis sunt mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit. nam mortuo patre sane omnimodo filii filiaeve sui iuris efficiuntur. mortuo vero avo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris fiunt, sed ita si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt: itaque si moriente avo pater eorum et vivit et in potestate patris sui est, tunc post obitum avi in potestate patris sui fiunt: si vero is quo tempore avus moritur aut iam mortuus est aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non possunt, sui iuris fiunt. Cum autem is, qui ob aliquod maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, perinde acsi mortuo eo desinant liberi in potestate eius esse. pari ratione et si is qui in potestate parentis sit in insulam
Abbreviated transcription (Latin):
optionẽs dederit : id ẽ si hoc ipsũ actis
int̃uenientib: apud cõpetentẽ iudicẽ
manifestauit. presente eo qͥ ad optat᷑ &
non contradicente : nec ñ eo qui adoptat: Sol¬
uit quidẽius potestatis patris naturalis transit
aut̃ in huius modi parente adoptiuũ incuiꝰ
ꝑsona & adoptionẽ plenissimã eẽ ante iã
diximus : Illud aut̃ scire oport&: qđ sinurus
tua exfiliotuo conceperit & filiũ postea
emancipaueris ł in adoptione dederis :¬
pregnantenurutua : nihi lominus qđ exea
nascit᷑ in poteftate tua nascit᷑ : Qđ si post
emancipationẽ uł adoptionẽ fuerit conceptũ
patris sui emancipati ł aui adortiui potes¬
tate subicit᷑ : & qđ neq naturales liberi
neq: ad optiui ullo poene modo possunt
cogere parentẽ : de potestate sua eos

Expanded text:
 actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicitur: et quod neque naturales liberi neque adoptivi ullo paene modo possunt cogere parentum de potestate sua eos
Abbreviated transcription (Latin):
quã te conductã haberedicis :si pensionẽ dño in¬
sulȩ soluis : inuitũ te expelliñ oport& : nisi ꝓ¬
priis usibus domimuis esse necessariã eã ꝓbauerit :¬
aut corrigere domũti aluerit : aut tumalein
re locata uersatus es: p̃p uiii. iđ iuñ messaia

Expanded text:
quam te conductam habere dicis, si pensionem domino insulae solvis, invitum te expelli non oportet, nisi propriis usibus dominus esse necessariam eam probaverit aut corrigere domum maluerit aut tu male in re locata versatus es. PP. VIII id. Ian. Messala
Abbreviated transcription (Latin):
dediũ sis rescriptis. & depuocationib:¬
Om̃s lites scđm leges & constitutiones dirim̃dȩ :
Quã uis iussionr̃a uł pragmatica sanctio contra¬
ria statuerit : & ꝓuocationes sibi porrectas
admittant in hns scilic& causis : in quib: ꝓuo¬
Omnis magistratus sinepecunia crearidecer¬
nimus : ut neq: in pure aliquid det᷑ neq
sine puritate aliquid a subiectis exigatur:¬

Expanded text:
De diversis rescriptis, et de provocationibem lites secundum leges et constitutiones dirimantur, quamvis iussio nostra vel pragmatica sanctio contrarium statuerit, et provocationes sibi porrectas admittant, in his scilicet causis, in quibus provomnes magistratus sine pecunia creari decernimus, ut neque impune aliquid detur, neque sine punitione aliquid a subiectis exigatur
Abbreviated transcription (Latin):
quomõdotabelliones cautedebeant
inftrum̃ta compon. Rut ceii¬
nstrum̃ taqq quȩ apud tabelliones com¬
ponuntur : subscriptione testium
sicut dictũ ẽ muniri precipimus:
Ante cõplectionẽ scilic& a tabellionẽ

Expanded text:
Quomodo tabelliones caute debeant instrumenta componere Instrumenta quoque, quae apud tabellionem componuntur, subscriptione testium, sicut dictum est, muniri praecipimus, ante completionem scilicet a tabellione
Abbreviated transcription (Latin):
lege quantũ ꝑtin& ad seruitutẽ hui usmodi
matrimonium concuciente : Sin aut̃ dñs
speciali t̃quidẽ nuptiis ancillȩ suȩ ł serui
forte enim ideo facit ut postea negotia moueat
homini libero qđ ancillã eiꝰ duxerit uxorem
uł in genuȩ mulieri qđ seruo ei nuptaẽ : Siquis
igiturtale euenerit lic&specialit̃ dñs ñe sen¬
serit : At tam̃ sisciens non ꝓhibuerit & nup¬
tiȩ integro iure consistant & seruilis con¬
dicionis ꝑsona eripiat᷑ ad ingenuitatem :
illosine dubitatione aꝑto qđ liberiqͥex huiꝰ¬
modinuptiis ꝓcreatifuerint : tã in genui
imp̃ alexãn ã : quirino dilib̵ homo alienȩ
ancillȩ t̃tub̵ niũ sequat᷑ : lic& ei fuerit denun¬
tiatũ ut seabstiner& seruus dominimulieri ñ fit.
p̃p̃ nõn feb̵. fusco & dextroconss. Pro quib¬

Expanded text:
lege, quantum pertinet ad servitutem, huiusmodi lege, quantum pertinet ad servitutem, huiusmodi matrimonium concutiente. Sin autem dominus specialiter quidem nuptiis ancillae suae vel servi rit, - forte enim ideo hoc facit, ut postea negotium moveat homini libero, quod ancillam eius duxerit uxorem, vel ingenuae mulieri, quod servo eius nupta est - : si quid igitur tale evenerit, licet specialiter dominus non consenserit, attamen sciens non prohibuerit, et nuptiae integro iure consistant, et servilis condicionis persona eripiatur ad ingenuitatem, illo sine dubitatione aperto, quod liberi, qui ex huiusmodi nuptiis procreati fuerint, tam ingenui Imp. Alexander A. Quirino. Si liber homo alienae ancillae contubernium sequatur, licet ei fuerit denuntiatum, ut se abstineret, servus domini mulieris non fit. PP. non. Feb. Fusco et Dextro conss. a.
Abbreviated transcription (Latin):
ascripticius. Liberã uxorẽ duxerit.
lienus a scripticius liberã mulierem nonducat
trahere eũ modica castigatione siue ꝑfe
seue ꝑ magistratũ & copulatã sibi mulierẽ
disiungere : Tales enim nuptiȩ : nec nuptiȩ s̃ :
nec dos ulla ẽ nec donatione ꝓpt̃ nuptias in tel¬
legit᷑ : siquis liber ancillã uxorem
Siquis ꝑerrorem ancillã mulierem uxorem
duxerit : liberã eã eẽ putans : uł excontiario
silibera mulies seruo ꝑerrorẽ coniunctasit :
posteaq ueritas reꝑta fuerit. dicendũ ẽ
omnino nuptias ñ constitisse : Int̃ liberũ
en im& ancillã uł seruũ & liberã mulierem :¬
traxerit cũ libesa ꝑsona forte enim dñs an¬
cillã suã ut liberã . uiro ingenuo coniunxit.
& dotẽ ꝓea prestitit ut ꝓp̃t nuptias donatio¬
nẽ lucret᷑. totã uł ꝓparte. Si qui digitur
tale contigerit : ipsa donatione dotis. & an¬
cilla libera fiat & nuptiȩ consistant : nulla

Expanded text:
adscripticius liberam uxorem duxerit adscripticius liberam uxorem duxerit dscripticius liberam mulierem non ducat trahere eum cum modica castigatione sive per se, sive per magistratum, et copulatam sibi mulierem disiungere; tales enim nuptiae nec nuptiae sunt, nec dos ulla est, nec donatio propter nuptias intelet. Si quis liber ancillam uxorem s per errorem ancillam mulierem duxerit uxorem, liberam eam esse putans, vel ex contrario, si libera mulier servo per errorem coniuncta sit, posteaque veritas reperta fuerit, dicendum est, omnino nuptias non constitisse. Inter liberum enim et ancillam vel servum et liberam mulierem traxerit cum libera persona  forte enim dominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo coniunxit et dotem pro ea praestitit, ut propter nuptias donationem lucretur totam vel pro parte: si quid igitur tale contigerit, ipsa donatione dotis et ancilla libera fiat, et nuptiae consistant, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
Lexxi iđ & iohanni p̃p. Talis deantiquo
iure dubietas nr̃e serenitati suggestaẽ
yp̃t̃ senatus consultus si lanianũ & seruos
qui supplicio afficttur subeo dẽ cecto
cõmorantes & non suũ auxiliũ domino
ꝑinsidias occiso prebentes ueteres
enim certũ ñ faciunt qui intellectus
deuerbis sub eo dẽtecto significant̃
siue in eo demcubiculo siue intriclinio
uel porticii uł aula : haec appellatio accipidebeat:
Adicientes : si dominꝰ in uiauł agro fuerit in t̃fectꝰ.
eos seruos puniri qui prȩsto erant. & ñ auxiliũ
ad ꝓhibendũ periculũ prebuer nulla districtione
suꝑ quali tate prȩsentiȩ utentes : Nos igit᷑
omnẽ eis occasionẽ ad declinanda supplicia suꝑ
neglegentiã salutis dñi sui amputantes : san¬
cimus om̃s seruos ex quocũq: loco siueidomo
siue inuia siue in agro non aux iliũ tulerint :
suppliciosenatus consulti subiacere : Oport&
enim eos ubicũq: senserint dnm̃ periclitantẽ :
ad ꝓhibendas insidias concurrere : Dãt XVR¬

Expanded text:
em A. Iohanni pp. Talis de antiquo iure dubietas nostrae serenitati suggesta est propter senatus consultum Silanianum et servos, qui supplicio adficiuntur sub eodem tecto commorantes et non suum auxilium domino per insidias occiso praebentes. veteres enim certum non faciunt, qui intellectus de verbis " sub eodem tecto" significatur, sive in eodem cubiculo sive in triclinio vel in aula haec appellatio accipi debeat, adicientes, si dominus in via vel in agro fuerit interfectus, eos servos puniri, qui praesto erant et non auxilium ad prohibendum periculum praebuerunt, nulla distinctione super qualitate praesentiae utentes. Nos igitur omnem eis occasionem ad declinanda supplicia super neglegentia salutis domini sui amputantes sancimus omnes servos, ex quocumque loco sive in domo sive in via sive in agro possintsupplicio senatus consulti subiacere. oportet enim eos, ubicumque senserint dominum periclitantem, ad prohibendas insidias concurrere. D. XV
Abbreviated transcription (Latin):
Unus quisq iudexs abutraq: parte bi nossolidos.
litis in contestatione accipiat : & binos int̃minolitis
Nisi forte litigiũ motũ. in tracentũ solidossit: Si enim
Intra tricentos solidos fuerit fuerit : nihilaccipta:
habeanta ũt singuli iudices exhis octo quof consti¬
tinmus binas libras auri depublico am̃sa p̃fecti
prȩtorio : Omnib: aũt ꝑ sonis priuilegia in sũptib
litiũ prestita : maneant in concussa: Denidaice

Expanded text:
nusquisque iudex ab utraque parte binos solidos in litis contestatione accipiat, et binos in termino litis, nisi forte litigium motum intra centum solidos sit. Si enim intra centum solidos fuerit, nihil accipiat. Habeant autem singuli iudices ex his octo, quos constituimus, binas libras auri de publico a mensa praefecti praetorio, omnibus autem personis privilegia in sumptibus litium praestita maneant inconcussa. De de
Abbreviated transcription (Latin):
rd .a. ad populũ.
Ciquis seruus raptus uirginis. facinus dis¬
simulatione prȩteritũ aut pactione trans¬
missũ. detulerit in publicũ : libertatedonet᷑¬
dãt̃ priđ R ap̃ aquileȩ constantio& cones.
imp̃o conftantio a ad ianuariũ. Serui: qui
mone tarios adulterinã monetã clandestinis
scelerib: exercentes detulerint : ciuitate
romana donant᷑ : Itaut eoꝵ dominip̃cntm
a fisco ꝑcipiant : dat̃ .xii. ł decb romȩ crispo

Expanded text:
 A. ad populum. Si quis servus raptus virginis facinus dissimulatione praeteritum aut pactione transmissum detulerit in publicum, libertate donetur. D. prid. k. April. Aquileia Constantino A. Imp. Constantinus A. ad Ianuarinum. Servi, qui monetarios adulterinam monetam clandestinis sceleribus exercentes detulerint, civitate Romana donantur, ut eorum domini pretium a fisco percipiant. D. XII k. Dec. Romae Crispo
Abbreviated transcription (Latin):
Ced scimus etiã hoc eẽ in antiqua
latinitate exedicto diuic laudu
introductũ : qđ si q̃ seruũ sus̃ egre¬
tudine periclitantẽ suadomũ publie
eiecerit neq: ipse eũ ꝓcurans neq:
alii eũ cõm̃dans cũ eratei libera fa¬
cultas si non ipse adeiꝰ curã sufficer& :
in xenonem eũ mittereuł quo poterat
modo eũ adiuuare : huius modiseruis :¬
in libertate latina antea morabat᷑
& quẽ ille moriendũ dereliquio : eiꝰ
bona iterũ cũ moreret᷑ accipiebat :
ilico ciuis romanus : nec aditus in iura
patronatus quondã dño reseruetur:
Quẽ enim a suadomosuaq: familia
publice repulit : neq: ipse eũ ꝓcurans
neq: alii cõmendans. neq in uenerabilẽ
xenonem eũmittens. neq: consuetã
ei prȩbens solaria : is maneat ab eo eiq:
substantia undiq segregatus : tam
in omni tẽ pore uitȩ liberti quã cũmoriãt
nec ñ post quã iã fuerit in fatasua collassit¬

Expanded text:
ed scimus etiam hoc esse in antiqua Latinitate ex edicto divi Claudii introductum, quod, si quis servum suum aegritudine periclitantem sua domo publice eiecerit neque ipse eum procurans neque alii eum commendans, cum erat ei libera facultas, si non ipse ad eius curam sufficeret, in xenonem eum mittere vel quo poterat modo eum adiuvare, huiusmodi servus in libertate Latina antea morabatur et, quem ille moriendum dereliquit, eius bona iterum, cum moreretur, accipiebat. Tilico civis Romanus nec aditus in iura patronatus quondam domino reservetur. quem enim a sua domo suaque familia publice reppulit neque ipse eum procurans neque alii commendans neque in venerabilem xenonem eum mittens neque consueta ei praebens salaria, maneat ab eo eiusque substantia undique segregatus tam in omni tempore vitae liberti quam cum moriatur nec non postquam iam fuerit in fata sua concess
Abbreviated transcription (Latin):
politanaciuitate curȩ diligentia custodia¬
ant᷑ Tam ꝑrȩfectiurbis quã prȩfecti
pretorio magisterq̃q̃: officioꝵ his
inuigila redeb& & apparitiones eoꝵ
In ꝓuinciis aũt : prȩsides ea obseruabunt
magis tratus si ueciuiles sint siuemi¬
litares: Qđ si ea neglexerint: magis¬
tratus quidem imperialis urbis cũ suis
apparitorib: : uiginti librarũ auri
poena multentur : ꝓuinciarũ aut̃ magis¬
tratus : quinq: libras auripoenȩ nomine
luctuosos dies. aliquẽ moles tare
ꝓpter hoc qđ de functus debebat
Ei quis in quam cũq: ob noxiũ habuerit
aliquẽ & ille decesserit : non liceat
neq: parentes defuncti neq: liberos neq:
u̾xorem neq: agnatos neq: cognatos.
in eq: heredẽ neq: fideiussores eiꝰ conue¬
nire uł molestare uł iniudiciũ uocare :
Ante quã nouem dies luctuosi transeant:
S in aut̃ ante predictos dies contra aliquid
fecerint : & uel cautionẽ uł ꝓmissionẽ
uł fide iussionẽ ab eis acceperit : om̃a

Expanded text:
politana civitate cura et diligentia custodiantur tam praefecti urbis, quam praefecti praetorio. Magister quoque officiorum in his vigilare debet, et apparitiones eorum. In provinciis autem praesides ea observabunt, et alii magistratus, sive civiles sint, sive militares. Quod si ea neglexerint, magistratus quidem imperialis urbis cum suis apparitoribus viginti librarum auri poena mulctentur, provinciarum autem magistratus quinque libras auri poenae nomine luctuosos dies aliquem molestare propter hoc, quod defunctus debebat Si quis in quacumque causa obnoxium habuerit aliquem, et ille decesserit, non liceat ei neque parentes defuncti, neque liberos, neque uxorem, neque agnatos, neque cognatos, neque heredes, neque fideiussores eius convenire vel molestare vel in iudicium vocare, antequam novem dies luctuosi transeant. Sin autem ante praedictos dies contra aliquid fecerit, et vel cautionem vel promissionem vel fideiussionem ab eis acceperit, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Imõp leo & antonino &a alexandro leges qq̃
ipsas antiquitus ꝓbatas. &scrutata tena ert̃
consuetudo : imitator & retin& : & qđ
officiis curiis ciuitatib principiis uł collegiis:
prestitũ fuisse cognoscitur : ꝑ petualegis

Expanded text:
Impp. Leo et Anthemius AA. Alexandro. Leges quoque ipsas antiquitus probata et servata tenaciter consuetudo imitatur et retinet: et quod officiis curiis civitatibus principiis vel collegiis praestitum fuisse cognos
Abbreviated transcription (Latin):
& pereclitantẽ mori molestare uoluerit
ꝓdebito suo ñ liceat ei hoc facere: Neq:
uxori eiꝰ neq: liberis aliquã in quietudinẽ
inferre ꝑmititt᷑ neq signa hedib eiꝰ
imponere : nisi post mortẽ debitoris.
lite consistente iudicialis cauculus
ꝓlatus fuerit & legitima ordinatio
secuta sit : Sed neq: mortuo debitore
deductionẽ eꝰ & funus impediat:
Sienimta lealiquid ꝑ petra uerit:
suis actionib: cadat. Si ueiustas
habeat intentiores siuenon: Et ñ solũ
debitã sibi quantitatẽ amixtat : sedetiã
aliud tantum heredib: ei ꝑiniuriã
defuncti prestare compellit᷑ : & ñ
sufficiunt iftȩ poenȩ cũ & t̃tia pass
bonoꝵ eiꝰ publicet & ipse in femia

Expanded text:
t periclitantem mori molestare voluerit pro debito suo, non liceat ei hoc facere, cum neque uxori eius, neque liberis aliquam inquietudinem inferre permittitur, neque signa aedibus eius imponere, nisi post mortem debitoris lite consistente iudicialis calculus prolatus fuerit, et legitima ordinatio secuta sit. Sed neque mortuo debitore deductionem eius et funus impediat. Si enim tale aliquid perpetraverit, suis actionibus cadat, sive iustam habeat intentionem, sive non, et non solum debitam sibi quantitatem amittat, sed etiam aliud tantum heredibus eius pro iniuria defuncti praestare compellatur, et non sufficiunt istae poenae, cum et tertia pars bonorum eius publicetur, et ipse i
Abbreviated transcription (Latin):
Si frat̃patruelis tuus ante quartũ decimũ
ȩtatis annũ suȩ decessit : cũ facere non
potuerit tes tam̃ tũ nihilex eꝰ postremo
recte postulat᷑ iudicio : Nãsi hancȩtatẽ
egressus lic& uigoris necdũ emersissent
uestigia suũ ordinauit sollẽnit̃ iudiciũ:
hoc conuellere frustraconaris:¬

Expanded text:
Si frater patruelis tuus ante quartum decimum aetatis annum suae decessit, cum facere non potuit testamentum, nihil ex eius postremo recte postulatur iudicio. Nam si hanc aetatem egressus, licet vigoris necdum emersissent vestigia, suum ordinavit sollemniter iudicium, hoc convellere frustra conaris
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ pat̃ nȩ habeant. ut in hoc
casu falcidia lex dimidiã partem
contineant : Idẽ  sex uncias substan¬
tiȩ defuncti: Nulla aut̃ differentia
iđ utrũ ab intestatͥone heredis. an
fidei cõmissi datione legitima pars
liberis prȩstitaẽ : Hoc aũtꝰ qđ defilus
& filiab diximus : teneat etiam
inomnib: decedentib: ꝑsonis. quib:
scilic& de in officioso agere ꝑmissuẽ:

Expanded text:
substantiae paternae habeant, ut in hoc casu Falcidia lex dimidiam partem contineat, id est, sex uncias substantiae defuncti. Nulla autem differentia est, utrum ab institutione heredis, an fideicommissi datione legitima pars liberis praestita sit. Hoc autem, quod de filiis et filiabus dicimus, teneat etiam in omnibus descendentibus personis, quibus scilicet de inofficioso agere permissum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerit. Ideoq si unũ filiũ habeat : dimidiã
portionẽ bonoꝵ suoꝵ noueroȩ ł uitrico
liceat ei prȩstare : Qđ sitres habeat
filios : quartã partẽ surelit d&: & regu¬
lariter tantã partẽ liceat nouercȩ
uel ui trĩ cõdare : quantã singuli liberi
habent: Sed & suntes tam̃to suas facul¬
tates diuidere parentes uoluerint :¬
& nouereȩ̃ uł uitrico quippiã dare
uoluerint : legati uł fideio õmissi nomine
pariter substantiã suã diftribuant: ut
uitricus uł nouerca unius liberi habeat
portione : haec siliberissuis non exdisparib:
partib facultates suas parens dimisit :
Nã sidis paris portionis eis prȩstiterit
necesseẽ nouercã uł uitricũ illi filio
comparari : qui minimã portionẽ accepit :
Ita tam̃ :ut unus quisq: liberorũ non minus
lege falcidia habeat nisi fortȩ appareat
ingratus : Id aut̃ qđ diximus depatre
& matre : teneat & in auo & in auia & non
solũ filio filiaue ꝓpositis. sed &iã ne pote

Expanded text:
pervenerit. Ideoque si unum filium habeat, dimidiam portionem bonorum suorum novercae vel vitrico liceat ei praestare Quod si tres habeat filios, quartam partem, si velit, det, et regulariter tantam partem liceat ei novercae vel vitrico dare, quantam singuli liberi habent. Sed et si testamento suas facultates dividere parens voluerit, et novercae vel vitrico quidpiam dare voluerit legati vel fideicommissi nomine, pariter substantiam suam distribuat, ut vitricus vel noverca unius liberi habeat portionem. Haec, si liberis suis non ex disparibus partibus facultates suas parens divisit; nam si dispares portiones eis praestiterit, necesse est novercam vel vitricum illi filio comparari, qui minimam portionem accepit, ita tamen, ut unusquisque liberorum non minus lege Falcidia habeat, nisi forte appareat ingratus. Id autem, quod diximus de patre et matre, teneat et in avo et in avia, et non solum in filio filiave propositis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
publica si ue fiscali : ut quȩcũq: data fuerit pecunia pñ¬
uł iudici uł aduersario amittat actionẽ is qui
diffidentia iustȩ sententiȩ in pecuniȩ coruo¬
tela spemnegotii reposuerit : dãt xu. kłiañ
Deeo qui precio de prauatus aut gratia : ꝑ perã iu¬
dicauerit : Tiuindictaquẽ leserit : ñ solũ exis¬
timationi dispendio sed etiã litis discrimine

Expanded text:
publica sive fiscali, ut, cuicumque data fuerit pecunia, vel iudici vel adversario, amittat actionem is, qui diffidentia iustae sententiae in pecuniae corruptela spem negotii reposuerit. D. XIIII k. Ian. De eo, qui pretio depravatus aut gratia perperam iudicaverit, ei vindicta quem laeserit non solum existimationis dispendiis, sed etiam litis discrimine
Abbreviated transcription (Latin):
Si quando talis con¬
sessio imperialis ꝓcesserit : ꝑ quã
libera tes tam̃ti factio conceditur:
nihil aliud uider principẽ concadere
niut habeat consuetam & logitimã
testam̃tis factionẽ : Neq: enimcre¬
dendũ ẽ romanũ principẽ qui iura
tuet᷑ huius modi uerbo totã obser¬

Expanded text:
Si quando talis concessio imperialis processerit, per quam libera testamenti factio conceditur, nihil aliud videri principem concedere, nisi ut habeat consuetam et legitimam testamenti factionem. Neque enim credendum est Romanum principem qui iura tuet
Abbreviated transcription (Latin):
delegitina portione liberis
apparentib: relin quenda¬
Om̃ stã masculiquã feminȩ dece¬
dentes : siunũ filiũ habeant tertiã
partẽ substantiȩ suȩ ei relinquant.
falcidiȩ nomine eodem optinente
iure : Et siduouł tresł quattuor fuerint¬

Expanded text:
De legitima portione liberis a parentibus relinquendam masculi quam feminae decedentes, si unum filium habeant, tertiam partem substantiae suae ei relinquant Falcidiae nomine, eodem obtinente iure, et si duos vel tres vel quatuor li
Abbreviated transcription (Latin):
Liberi dein officiosi querelã contra
testam̃tũ parentũ mouentes ꝓbationes
debent prestare : Qđ obsequiũ debitũ :¬
iugit̃ ꝓ ut ipsius naturȩ religio flagi¬
tabat parentib: adhibuer nisiscripti
heredes sese ostendere maluerint. ingratos
liberos contraparentes extitisse : Si naut̃
mater contrafilirtestam̃tũ in officioni
actionẽ instituat: in quiridiligenter
iubemꝰ utrũ filius nulla ex iusta causa
lesus nouissim aleserit uoluntate nec
Luctuosã ei & legitimã reliquerit
portionẽ ue testam̃to remoto matri
in honestis factis atq: in decentib:
filiũ forte obsedit insidusq: eum
uł olandestinis ł manisestis appetut
uł inimicis eiꝰ suas amicitias cop̃ulauit.
atq: in aliis sisic uersata : ut in imica ei¬
potius quã matercrederet᷑ . ut hoc ꝓuoto:
inuita &iã ad quiescat filii uoluntatẽ:¬

Expanded text:
Liberi de inofficioso querellam contra testamentum parentum moventes probationes debent praestare, quod obsequium debitum iugiter, prout ipsius naturae religio flagitabat, parentibus adhibuerunt, nisi scripti heredes ostendere maluerint ingratos liberos contra parentes extitisse. Sin autem matactionem instituat, inquiri diligenter jubemus, utrum filius nulla ex justa caussa laesus matrem novissima laeserit voluntate, nec luctuosam ei nec legitimam reliquerit portionem, ut testamento remoto matri inhonestis factis atque indecentibus votis filium forte obsedit, insidiisque eum vel clandestinis vel manifestis appetiit, vel inimicis ejus suas amicitias copulavit, atque in aliis sic versata est, ut inimica potius quam mater crederetur: hoc probato, invita etiam acquiescat filii voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
Drȩ cibus quidemtuis ꝓposita rescripta
eos parentes denotant : quicũ testa m̃to
facto uiui patrimoniũ suũ in m̃ sisdona¬
tionib: exinanis sent : & in anenom̃ heredũ
aberis reliquissent : Sed a dintestatosqq̃
eademratio ȩquitatis extendat᷑ .ii imp̃o¬
patrimoniũ suũ impetuquodã in m̃ sȩ
liberalitatis in filiũ effudit : aut inpo¬
stace his ꝑ mansit & arbitri famibiꝗ
qeaiei soundȩ officio congruit ut tibi
quartã debitȩ ab intestato portionis
freste in colomem aut emancipatis
fuerit & quia donatioñ indig& alieno
adminiculo sed suis uirib: nititur iuxta
constitutiones his quiꝓuincias regit.
ad similitudinẽ in officiosi querelȩ
auxiliũ tibi ȩquitatis imꝑti&:¬

Expanded text:
Precibus quidem tuis proposita rescripta eos parentes denotant, qui, cum testamento facto vivi patrimonium suum immensis donationibus exinanissent, inane nomen heredum liberis reliquissent. sed ad intestatos quoque eadem ratio aequitatis extenditur. Ppatrimonium suum impetu quodam immensae liberalitatis in filium effudit, aut in potestate is permansit, et arbitri familiae erciscundae officio congruit, ut tibi quartam debitae ab intestato portionis praestet incolumem, aut emancipatus fuerit, et, quia donatio non indiget alieno adminiculo, sed suis viribus nititur, iuxta constitutiones is qui provinciam regit ad similitudinem inofficiosi querellae auxilium tibi aequitatis im
Abbreviated transcription (Latin):
Fri ł sorores uterini ab in officiosi
actione contratostam̃tũ frisł
sororis ponitus arce ant̃ : Consan
sororis de inde officiosi questionẽ
mouere poss : Siscripti heredes
in famiȩ uł turpitu dinis uł lens
note macula as ꝑ gunt᷑ ÷ uł lib̃ti

Expanded text:
 sorores uterini ab inofficiosi actione contra testamentum fratris vel sororis penitus arceantur: consangsui vel sororis de inofficioso quaestionem movere possunt, si scripti heredes infamiae vel turpitudinis vel levis notae macula adsparguntur vel liberti
Abbreviated transcription (Latin):
Quaratione uerius eẽ uidecur : & sirẽ
ꝓderelicto dño habitã occupauerit
quis : statim eũ dñm effici : ꝓdere¬
licto a ut̃ habetur qđ dñs eam̃ te
abiecerit ut id rerũ ess& noll&: Ideoq:
statim dñs eẽ desinit : Alia causa ẽ earũ
rerũs quȩ intẽpestate maris. leuandȩ
nauis causa eiciunt᷑: Ec ce enimdo¬
minoꝵ ꝑmanent. quia talam ẽ easñeo
animo eiciquo quis eas habereñ uult :
sed quomagiscũ ipsa naue periculũ
maris effugiat : Quadecausa siqͥs
eas fluctib expulsas: ueletiam in
ipsomarinanctus lucrandi animo
abstulerit: furtũ cõmittit : nec
longe discedere uidentur ab his : quȩ
dereda currente non intellegentib:
dom inis cadunt:¬

Expanded text:
Qua ratione verius esse videtur et si rem Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur. hae enim dominorum permanent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, cadunt
Abbreviated transcription (Latin):
negotioꝵ administratio a d ño ꝑmissa
fuerit : his que ex his negotiis remuen
diderit & tradiderit : faciteã accipi¬
entis : Int̃dũ &iã sine traditione
nuda uoluntas sufficitd ñi ad rẽtrass¬
ferendã : uelutisi rem quã tibi aliquis
cõmodauit aut locauit a ut apud te
deposuit. uendi derittibi aut dona¬
uerit: Quã uis enim ex eacaus a
tibiea non tradiderit : eo tam̃ ipso
qđ patitur tuã eẽ : statim adqͥrit᷑
tibi ꝓprietas . ꝓinde acsieo nomine
tradita fuisset : Itẽ siquis merces
in horreo depositas uendiderit :
simulatq: claues horreitradiderit
emptori : transfert ꝓprietatẽ mer¬
ciũ ademptorem : Hoc am plius:
Interdũ & in in certã ꝑsonã collocata
uoluntas dñi  transfert rei ꝓprie¬
tatẽ : ut ecce pretores ł consules. qͥ
missila a iactant inuulgus. ignorans
quideoꝵ quisq excepturus sit: &
tamen quia uolunt : qđquisq exce¬
perit eiꝰ eẽ. statim eũ dñm efficiunt:

Expanded text:
negotiorum administratio a domino permissa negotiorum administratio a domino permissa fuerit isque ex his ndiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda uoluntas domini sufficit ad rem transferendam, uecommodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiunt.