comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aduertendum est igitur duarrer promirsar abrahȩ unã
scilic& quod terram chanaan posser surum fuerat semen
eius quod significatur ubi dictum est: Vade interrã
tbi demonserauero : & faciã te ingentẽ magna
Aliamuero longe prestantiorem non decarnali sed despiri¬
tacli semine : per quod pater est non unius gentis israheli¬
ticȩ sedomnium gentiũ quȩ fidei eiur uestigia conse¬
quuntur quod promitti coepit his uerbis: & benedi¬
Hanc promirnon ẽ
factam arbitratur eusebiur septuagensimo quinto
&xatis abrahȩ tam quam mox ut facta est dechar¬
ra &ierit abraham qm̃scripturȩ contradici non po¬
test ubilgitur: abraham erat quinq & septuaginta
annorum cum &iit & charra: Sedsieo anno facta est
ista promirsio iamutiq: incharra cum patresuo demo¬
rabatur abraham: Neq enim ecire indeposset :nisi priur.
ibi habitar r& numquid namerto comtradicitur sthepha¬
nodicenti. dr̃ glorie apparut abrahȩ patri nr̃o cum
esi& in me sopotamia : prius quam habittr& incharra

Expanded text:
Advertendum est igitur duas res promissas Abrahae: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benediHanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagesimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox, ut facta est, de Carra exierit Abraham; quoniam Scripturae contradici non potest, ubi legitur: Abraham erat septuaginta quinque annorum cum exiit de Carra. Sed si eo anno facta est ista promirabatur Abraham. Neque enim exire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra?
Abbreviated transcription (Latin):
inquit hñ ad abram: ecid&ersatuco : & c&era postquȩ
dĩ uerba subiungitur : & &ut abram quẽ ammodũ
loquutus est illi dñs: & abiit cumeo loth: Abram
autem erat quinq & septuaginta annorum cum&ut¬

Expanded text:
inquit, Dominus ad Abram: Exi de terra tua et cetera. Post quae inquit, Dominus ad Abram: Exi de terra tua et cetera. Post quae Dei uerba subiungitur: Et exiit Abram, quem ad modum locutus est illi Dominus, et abiit cum eo Loth. Abram autem erat quinq
Abbreviated transcription (Latin):
pares eius uirit: grernus est Sed annus delło loco
procul dubio patrir eius quieum septenens acuinio
pnnot enuerat centesimus quac drageniomur uintus
suinoe colligitur: Acper hoc intelleendum era rrore
suo ecripturcm redirse ad tempur quod ian aurratio
illa transierat : sicut superius cunisilios filiorim
noe commemorass& dixit illos sus se in lnguis & gen
tbus suis &tamenpostea quas hoc &iã inordinbiuem¬
porim sequer&ur Et erat inquit omnis t̃ra labium
unum &uox una omnib: Quomodoerzo secđm suas
unter &secđr suas linguar. eiant: Si unoc erat omnib
niñ quicc adillud quoqdiam transieraet: recapitulando ẽ
reuera narratio: Sic ergo & hic cumdic tum err&:
Es suerunt dies thare incharra quinq & ducenti anni
&mortuus est thara in charra: Deinde scriptura
redeundo adid quo dideo pretermiserat : ut prius d&ha¬
ra id quod inchoatum fuerat compleretur Et dixit

Expanded text:
pater ejus vixit, egressus est: sed annus de illo loco pater ejus vixit, egressus est: sed annus de illo loco procul dubio patris ejus, qui eum septuagesimo suo anno genuerat, centesimus quadragesimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intelligendum est more suo Scripturam redisse ad tempus, quod jam narratio illa transierat: sicut superius, cum filios filiorum Noe commemorasset, dixit illos fuisse in gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretur: Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus erat . Quomodo ergo secundum suas gentes et secundum suas linguas erant, si una erat omnibus, nisi quia ad illud quod iam transierat recapitulando est reuersa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra, deinde scriptura redeundo ad id, quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod incohatum fuerat conpleretur: Et dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
inserum gestarum tempore sequi ecistimandum est
rit quippe si itccẽ insolubilis questio: Post hec enim
uerba dĩ : quȩ a da braham facta sunt scripture sic loqui¬
tus. Eeit abrã quem am modum loquutur est illi dñr
& abiit cumeo loth abram autem esat quinq & septua
ginta. an nosum cum & ut echarsa: Quomodo
potest hocerse uerlim : si post mortem patris sui &iit
decharra: Cum enimers & thara septuaginta annonĩ.
sicut supra intimatum est: genuit abraham: cuinume¬
ro additis septu agintco quinq annis. quos agebat
absaham quando egrerius est decharra Fiuntanni
centum : quatra ginta : quinq:: tot igitur annorũ eat
tharco quando &ut abraham deilla meso potamiş
ciuitate a gebat enim annum &actir sue septuagen¬
simum quintũ ac perhec patorciut sun eumi septuaten¬
sumo ano sto genuerat sagehat utdic ternest centesi
mortem patrir Id est pose ducentos quinq annos quib

Expanded text:
in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim uerba Dei, quae ad Abraham facta sunt, scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quem ad modum locutus est ei Dominus, et abiit cum eo Loth. Abginta annorum. cum exiit ex Charra. Quo modo potest hoc esse uerum, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimatum est, genuit Abraham; cui numero additis septuaginta quinque annis, quos agebat Abraham, quando egressus est de Charra, fiunt anni centum quadraginta quinque. Tot igitur annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centensimortem patris, id est post ducentos quinque annos, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tuurerł thasa incharra plonsic autem accipiendũ .e.
quasi omnes hordier ibi gerit : Sed quia omner dierutax
sue quisuerunt anniducenti quinq: ibi compleuerit. :¬
alioquin nesci&ur quot annor uixerit thara qmꝰ non
legitur quo toanno uitȩ suȩ in charran uencrit: & absur¬
dumest & istimare inista seriȩ generationum ubi dib¬
genter commemoratur quot annor quisq uixerit huiur
solius numerim annorum uitȩ non commendatum erie
memoriȩ: Quod enim quoruntam quos eadem scrip¬
a commemorat tacentur anni ponsunt in
dine: in quotem posum dinumeratio decersione gygnefħcĩ
& genitorum suc cessione contexitur: Isteautẽ ordo qui
dirigitur ab adam usq: ad noe: & inde usq: ad cabraham
sine numero annorum uitȩ suȩ neminem contin&.
deinde legitur: Et dixit dñs ad abraham: &i d&̃ra
tuco: & decognatione tua: & dedomo patris tui:
et c& erco non quia hoc sequitur insermone libri hoc &iã

Expanded text:
tuus est Thara in Charra. Non sic autem accipiendum est, tuus est Thara in Charra. Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit, sed quia omnes dies uitae suae, qui fuerunt anni ducenti quinque, ibi conpleuerit; alioquin nescietur quot annos uixerit Thara, quoniam non legitur quoto anno uitae suae in Charran uenent; et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine, in quo temporum dinumeratio decessione gignentium et genitorum successione contexitur. iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham, sine numero annorum uitae suae neminem continet.deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et cetera, non, quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tancm hanc & non&ibit mendacium deore seruitui:
hec enim pragenier populiest chaldȩorim & antea
habitauerunt me sopotamiam: qui a noluerunt sequi
deos patrũ suorum quifuerunt interra chaldeonim:
gloriosiꝰ Sed declinquerunt deuia parentũ suonĩ:
R ad orcuerunt dm̃ cȩli quem cognouerunt: & pso iecer
eos a facie deorum suorum & fugesunt in me sopotamiã:
Et habitauerunt ibi dier multos Dixitq illis dr̃ eorũ.
ut &irent de habitationesua: &irent intram chanaan-
& illic habitto uerunt Ece tera quȩ narrat achuor
ammaniter unde mani ferlum ẽ. domũ thocne persequi¬
tonem pariam fiurse achaldeir prouera pi&ate :
qua unui & uerus. ab eir colebatur dr̃: defuncto
autem thara inme sopotamia : ubi uixirse ꝑhib&ur
ducentor & quinq: annos :iam incipiunt indicari
factȩ at abraham promii nonertĩ: quodiut itriptum ea
et suerunt tuer thareo inchara quinq: & ducenti anni &mor¬

Expanded text:
tanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. tanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. Haec enim progenies populi est Chaldaeorum, et antea habitauerunt Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum suorum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unuautem Thara in Mesopotamia, ubi uixisse perhibetur ducentos et quinque annos, iam incipiunt indicari factae ad Abraham promissiones Dei, quod ita scriptum est: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mor
Abbreviated transcription (Latin):
iacr huius historia eesuimorus ostac ditas d esin¬
sad or̃ ura dep abrahȩ eisse dergrone ebaldecosum
edeiq constituirre inmesopotamra ubi cumpatresuo
habi tauerat abraham: Cureigo eumicripaa non
commemnos auit : quando egente chalioeta cumiuus ꝓ¬
s& turestat harae & habitauit in me sopotania ubi
non solum ab raham filiurcius uerum &iam sara nurcr
& sot nepur eiur commemorantur: quodleor duxerit
secũ:Quur putamur᷑ misi forte quod a paternia de fra¬
terna pietate desciuerat & suꝑsticioni adheseraet
ch aldeosum et postea in de siue pęmtendo siue perse¬
utionem passur. quod surp&tus haberaur &ipii
emigrauit: In libid enim qui in scribitur iudith:
cum quȩ rer& olofernir hostis nrahelitaerum
que nam illa genr esr& utrum aduerus eam bellandum
fiusr& sic ei respondit achyor dux ammanitars u
audiat dominur noster uerbum deore pueri sui & re¬
feram tibi ueritatem. depopulo quihabitat iuxta mon¬

Expanded text:
sacrae hujus historiae testimoniis ostenditur etisacrae hujus historiae testimoniis ostenditur etiNachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te mon
Abbreviated transcription (Latin):
ep sumpsit abram & nachor sibi uxores: nomen mulieres
abram sart & nomen mulieris nachor melcha silia
Istearam pater melchȩ fuit & pater ierca : quȩ
iesra creditur ipsaerse &iam sara uxor abrahȩ:¬
Deinde narratur. quem ammodum thara. cum suir.
regionem reliquerit chaldȩosum et uenerit in me¬
sopotamiam: & habitauerit incharra: tac&ur
autem deuno eius filio qui uocabatur nachor: tãquã
cum non duxerit secum: namita narratur : Ełsum¬
sit thara abram filium suum & lothfilum aran
silium filii sui.: & saram nusum suam uxorem abrã
silii sui: et eduxit illos dergione chaldeosum ire
interram chanaan &uenit inchaian & habitabit ibi
us quam hic nominatus est nachor &uxorqusn
cha Sed in uenimur postea cum seruum suum
mit ther&̃ abrahcm ad accipiendam uxorem filio
suo isaac ita scripium: Etaccepit puer decem ca¬
meler. decamelor dominisui. & de omnibur.
bonir. dominisui secum: & & surgens profectus ẽ.
inme sopotamiam incuutatonin achondi digo &alim

Expanded text:
Et sumpserunt Abram et Nachor sibi uxores: nomen mulieres Abram Sara, et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Iste Aran pater Melchae fuit et pater Jescae, quae Jesca creditur ipsa esse etiam Sara uxor AbrahDeinde narratur quem ad modum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et uenit in Charran et habitauit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem fisuo Isaac, ita scriptum esse: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui, et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in civitatem Nachor. Isto et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
iam in me sopotamia constituto hoc est iam grer¬
so d&erra chaldȩorum dicittr̃ Eid &erra tua
& decggnationetuco: & declomo patris tui. Non ut
corpur inde eiceraet quodiam secenat: sedut animur
corplo aticitur Nonenim querat inde anmdei
ape seoeundi &des derio tenebatur que spen & dende¬
pium tõiubente aciuuante: &illo oboe dientir siuerat
amputandum: nonsane incredibiliter Sistimatur eum
postu : sequutur ers& nachor patrem suunconiuns abraha
peccepturuni implerre ut cum sarra coniuge sua & loth
flio fratris sui gir& decharra:¬
sam consi derandȩ sunt promirsi onerdĩ factȩ ad abra¬
ham: inhirenim apertiora dĩ nr̃i : hoc estdiuerior aeula
apparere coeperunt depopulopionim quen ꝓpb&ica prx¬
nuntiauit auctoritar: harum primae ita lentun:
łdixitdñs ad abram : exid aerratuao & dedematiqne uer
& qedomo patrirtuũ interram quamtibi demonstrauero:

Expanded text:
iam in Mesopotamia constituto, hoc est iam egresiam in Mesopotamia constituto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante et illo oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini inplesse, ut cum Sarra coniuge sua et Loth filio fratris sui exiret de Charraam considerandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham. In his enim apertiora Dei nostri, hoc est Dei ueri, oracula apparere coeperunt de populo piorum, quem prophetica praenuntiauit auctoritas. Harum prima ita legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo pat
Abbreviated transcription (Latin):
cumdicat ei loquutum dm̃ cumers& in me sopotamia:
Sed codtotum illud tempur ꝑtin& quodait tunc. Id est
& quo egrersus est achaldeis. Et habitauit incharra
Item quod sequitur: Qinde post quã mortuus est pater
eius collocauit illum interrahac: in quauor nunc ha¬
bitatis : & patres ur̃i : Nonait posequam mortuus
est pater eius &ut decharra: sed inde hic eum collo¬
cauit post quam mortuus est pater eius Intelleen¬
dum est igitur loquutum dm̃ fuisse adabra ham.
cum ess& in me sopotamia: Prius quam habitar &
incharra Sedeum incharrã peruenirre cumpa¬
tre setento apudse preceptodĩ. & inde &isse sep¬
tua gensimo & quinto suo patris autem sui centesi¬
mo quadrageniimo & quinto anno Collocationẽ
uero eius interra chanaan: non psofectionẽ dechas¬
sa post mortẽ patris eius factamerse dicit: quia iam
mortuus erat pater eius. quando emit terram cuius¬
ibi iam suȩ rei coepit erre porser sor. Quod autẽ

Expanded text:
cum dicat ei locutum Deum cum esset. in Mesopotamia, cum dicat ei locutum Deum cum esset. in Mesopotamia, sed ad totum illud tempus pertinet quod ait: <Tunc, id est, ex quo egressus est a Chaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eius\'. Intellegendum est igitur locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Dei, et inde exisse septuagensimo et quinto suo. patris autem sui centensimo quadragensimo et quinto anno. Conlocationem uero eius in terra Chanaan, non profectionem de Charra post mortem patris eius factam esse dicit, quia iam mortuus erat pater eius, quando emit terram, cuiusibi iam suae rei coepit esse possessor. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
centensimum quahragensimũ & quintum annum cegebat
catis tunc eniin fuit huiur septuagensimus
Soluta esł autem ista questiq & aliter septuaginta quinq
anni abrahȩ quando egressus est decharra. & illo con¬
putarentur & quodeigne chaldȩorim lberatus non
&equo natus est tamquã tunc potius natus habendus sit:
Sedbeatur sthefanur inactib: apostolonim cũ ista nariar&
Ds̃ in quit gloriȩ apparuit abrahȩ patrinr̃o: cumerr&
in mesopotannee prius quam habitar& incharra eta
adillum: Eid&erratuco & decognatione tua & seoo¬
mo patrirtui: & ueni interram quam tibi demonstrabo
Secđm hec uerba stephani non pose mortem patrir eiur
loquutuis ẽ dr̃ abrahe qui utiq: incharra mortuur est
ubi cum illo &ipe silur habitacuit: sed prius quam ha¬
bitar& in eadem ciuitate iam tamen cumesr& in mero¬
potamia :
pota meobanuisrgo atierat achalteim quod itcq: adiun¬
enim post illa dĩ uerba grersur ẽ d&errachaldeorũ

Expanded text:
nsimum quadragensimum et quintum annum agebat aetatis; tunc enim fuit huius septuagensimus quintus. Soluta est autem ista quaestio et aliter, ut septuaginta quinque anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, et ait ad illum: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adiunenim post illa Dei uerba egressus est de terra Chaldaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nulta alia rcripturarum testimonia diuinarum
Ideno uirsimo iuditio dĩ quaesiomnia colligam nimis
longum erit : satisergo sit quod & nobir &u&crib: litterii
acrirꝰ hocprenunciatum erre nrabauiinur sedu&ipu
ꝑxp̃m futurum erse iudicium idest iudicem xp̃m decaeloeẽ
uent urum: Nontam quã nobis euidenter expͣsrum est prop¬
terier quia cum ibi dicit dnr dr̃ recẽ uenturum uel dnm̃ dm̃ di¬

Expanded text:
ulta alia sunt scripturarum testimonia diuinarum de nouissimo iudicio Dei, quae si omnia colligam, nimis longum erit. Satis ergo sit, quod et nouis et ueteribus litteris sacris hoc praenuntiatum esse probauimus. Sed um futurum esse iudicium, id est iudicem Christum de caelo esse uenturum, non tam, quam nouis, euidenter expressum est, propterea quia, cum ibi dicit Dominus Deus se esse uenturum uel Dominum D
Abbreviated transcription (Latin):
cebit rerum &x perientia quamnunc ad perfectum homi¬
num intellegentia uel & consequi ⁊ estimotamen
uoame comme morata sunt ordine ẽe uenture:
uonobis adhoc opus pestinentes reliqui sunt libri.
ut adiuuante dño promissa compleams. quorum
erit unus demalorũ supplicio: Alius defilicitate
iustorum in quibus maxime. sicut dñs don auerit
argumenta refellentur humana quȩ contra predicta
acgromissa diuina sapienter sibi miseri rodere uident᷑¬
& salubris fidei nutrimenta uelut falra & reden¬
da contemnunt qui uero secundum dm̃ sapiunt
omnia quȩ incredibilia uidentur hominibur & tam̃
pturis scĩs quarum iamueritas multi
arrerta est contenentur maximum argumentun
tenent ueracemdĩ omnipotentiam: quem certum
habent nullo modo meir potu irre mentiri. & porre
facere quod inpor si bile est insidels

Expanded text:
cebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum homicebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intelligentia valet consequi. Existimo tamen, eo quo a me commemDuo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adiuuante Domino promissa conpleamus; quorum erit unus de malorum supplicio, alius de felicitate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus donauerit, argumenta refellentur humana, quae contra praedicta ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnunt. Qui uero secundum Deum sapiunt, omnia, quae incredibilia uidentur hominibus et tamen scripturis sanctis, quarum iam ueritas multis modis adserta est, continentur, maximum argumentum tenent ueracem Dei omnipotentiam, quem certum habent nullo modo in eis potuisse mentiri et posse facere quod inpossibile est infideli.
Abbreviated transcription (Latin):
sperar& gentes in xp̃i nomine speraturas:
uando tenebatur ligabatur cedebatur. in ludeba¬
tus Frucisigebatur. Quando & ipsi discipulis¬
pe perdiderant quam sinillo hccbere iam coepe¬
raÑ : Quod tunc uus unus latro sperauit heru¬
e nunc speraÑ gentes longelate quediffus as
Qne in &ernum moriantur sipsa in qua illae mortuus est
cruce signantur: Nullus igitur uel negat ueldubitat
per xp̃m iħmtale qualeistissacris lecteris prenun¬
uatur nouissimum futurum esse iudiciũ nisiqui
eis demlit teris nescio qua incredibili animositate
s eu cecitate noncredit : Quȩ iam ueritatẽ suani
orbidẽ monistrec uerȩ terra rũ Inuillo itacque udicio
uelcirca illud iudiciũ har res didicimuserre
uenturas heliam thesbiten fidem iudeorum
res urrec ltionem bonorum malorũ quedierenouo¬
nemimundi conflagrauonẽ eiusdem quene dume¬
tionem: que ominia qͣuidem uentura cẽ eredendumẽ
sed quibus modis & quo ordine uenian magis tuncdo¬

Expanded text:
speraret gentes in Christi nomine speraturas, speraret gentes in Christi nomine speraturas, quando tenebatur ligabatur, caedebatur inludebatur, crucifigebatur, quando et ipsi discipuli spem perdiderant, quam in illo habere iam coeperant? Quod tunc uix unus latro sperauit in cruce, nunc . sperant gentes longe lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille mortuus est cruce signantur. Nullus igitur uel negat uel dubitat per Christum Iesum tale, quale istis sacris litteris praenuntiatur, nouissimum futurum esse iudicium, nisi qui eisdem litteris nescio qua incredibili animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, resurrectionem, bonorum malorumque diremptionem, mundi conflagrationem, ejusdemque renovationem. Quae omnia quidem ventura esse credendum est. Sed quibus modis, et quo ordine veniant, magis tunc do
Abbreviated transcription (Latin):
epeiqui non dum uene rateor iudicare rediudicari
q eam haueritate rane protulit iuditium prȩdicem eir
quan dopuni endierrent si mruo malignitate ꝑristerent :
refulsit in monte seccies eius in orbe fccmaeius: nec confrac¬
tus siue contritus. Est qui aneque inse neque in ecdesia
sua ut eẽ desiste r& perse cuto ribus cessie : &ideo
non est facctum nec fi&e. quod inimi ci eius dixerunt
Ueldicunt: quando mori&ur & peribit nomenep
donecponat in terra iudicium ecce manifer¬
tatum est quod abs conditum que rebamus: hoc
ẽnim estnol uissimum iudicium quo dpon& in
terra cum uenerit ipse decaelo: Dequo iam
uidemus impl&um quodhic ultimum positũ
est inno mine eius gentes sƿerabual Per hocerte
quodne garinon potest &iam illud  credatur
quod impudenter negatur : Quis enim s perar&
quod & iam hu quinolunt adlhuc credere in xpm̃
tibus suis frendeN &tabes cunt Quiis inquam

Expanded text:
eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo non est factum nec fiet, quod inimici eius dixerunt uel dicunt: Quando morietur et peribit nomen eius? donec ponat in terra iudicium. Ecce manifestatum est quod absconditum quaerebamus; hoc enim est nouissimum iudicium, quod ponet in terra, cum uenerit ipse de caelo, de quo iam uidemus inpletum, quod hic ultimum positum est: Et nomine eius gentes sperabunt. Per hoc certe quod negari non potest etiam illud credatur quod inpudenter negatur. Quis enim speraret, quod etiam hi, qui nolunt adhuc credere in Christibus suis frendent et tabescunt? Quis, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
tingu& sed inueritate profert iudicium refulgebit &¬
non confring&ur donecponat interra iudi tium & in no¬
mine eius gentes sperabunt: Inaebreo non legitur iacob
& irrł red quod ibi legitur Seruur meur: nimirum sep¬
tuagenta inter pr&er uolenter ammonere quatenur id
accipiendum sit quia scilic& propter formam serui dic¬
tum est inquase altis rimur humilimum prȩbuit ipriur
hominis nomen adeum significandum poruerunt. decuiu
iu disum gentibur protulit: quia prȩnuntiauit futurũ
quodgentibur erat occultum: manru & udine non clamauit
nec tamen in prȩdicanda uerttate cerrauit Sed non est
audita forisuox eiur nec auditur quando quidem ab eir
qui fors abeius corporae prȩscitirunt non illi oboeditur
peor aue suor perrecutorer iudeor : qui calamo quasato
perisuita integritate ligno fumanti amirrolumine compa¬
rarasunonNoncontriuit : non extincxit quia pepercit

Expanded text:
stinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et stinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes uolentes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius iudicium gentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit
Abbreviated transcription (Latin):
unam red utram quȩ iungenter cum & insultauerunt
& consixerunt legimur pleniur ueritatem domi niee
parrionir agnur cimur: Cumergo in proph&icir litterir
Adno uirsimum iuditium faciendum ch̃ legitur esre uen¬
turur &neiur alia distinetio nom ponatur: tantdm modo
propter iprum iuditium xprdeb& intellegi: Quia &npater
iudicabat percduentum filii hominis iudi cabit : ꝑam ipre
perruae prȩrentiȩ manifestationem non iudicat quẽ quam
sedomne uiditiam deditfilio quimanifestabitur homo iudica¬
turur sicut homo est iudi catur: Quirest enim aliur de quo itẽ
dr̃ doquitur pereraiam sub nomine iacob & isrł de cuius remi¬
ne corpus accepit quod ita rcriptum est : Iacob puer mr rur¬
cipiam illum isrł electurmr̃ arrumprit eum: Anima mea
deditrp̃m meum in illum: iuditium gentibus proferr& non
clamabit nequȩ contendit neq: audi&etur foris uox eiur
Calamum quarratum non conter&: & linum fumans non ex¬

Expanded text:
unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt et confixerunt legimus, plenius ueritatem dominicae passionis agnoscimus. Cum ergo in propheticis litteris ad nouissimum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantummodo propter ipsum iudicium Christus debet intellegi, quia etsi Pater iudicabit, per aduentum filii hominis iudicabit. Nam ipse per suae praesentiae manifestationem non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, qui manifestabitur homo iudicaturus, sicut homo est iudicatus. Quis est enim alius, de quo item Deus loquitur per Esaiam sub nomine Iacob et Israel, de cuius semine corpus accepit? quod ita scriptum est: Iacob puer meus, suscipiam illum; Israel electus meus, adsumsit eum anima mea. Dedi Spiritum meum in illum, iudicium gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non ex
Abbreviated transcription (Latin):
credi turirunt: sedricut dicimur iudeir. uor hocci¬
distir xp̃m quam uis oc parenter eorum fecerira
sic & isti. Sedolebunt fecirre quod ammodo quod fe¬
cerunt illi exquorum stirpe dercendunt: quamiis ergo
accepto spũ gratiae & mireri cordiȩ iamsideler nondam¬
nabuntur cum impus parentibur riur dolebunt tamen¬
tam quam iprifecerint quod abillir factum est: Nonigitur
ntrea tucriminis s ed pi&atir affectun san
xerunt reptuagenta inter pr&er & arpicient ad me
pro eo quod inrulta uerunt: Sic inter pr&atum est
ex hebreo & arpicient adme quem con fixerunt: quo
quidem uerbo eiudentiur xp̃r crucifixur appar & red
illa inrultatio quam reptua genta ponerem alluerunt:
eiur uniuerre non defuit parrigni: nam&d&ento
& alligato &cdiudicato & obprobrio igno miniorae
uertir induto & spinir coronato & calamo incapite
percurro & inridenter fixis genibur adorato &erucẽ
ruam portanti & in ligno iampendentiut quȩ inrulta¬
uerunt: proinde inter pr&atdonem non sequentes

Expanded text:
turi. Sed sicut dicimus Judaeis, Vos occidistis Christum, quamvis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodammodo, quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. Quamvis ergo accepto Spiritu gratiae et misericordiae jam fideles non damnabuntur cum impiis parentibus sutamquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur dolebunt reatu criminis, sed pietatis adfectu. Sane ubi dixerunt septuaginta interpretes: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem uerbo euidentius Christus crucifixus apparet. Sed illa insultatio, quam septuaginta ponere maluerunt, eius uniuersae non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus adorato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes
Abbreviated transcription (Latin):
non uicissim eodem modus pͦli arentur sedipsi spolia
fierent israhelitarum: hoc enim a postolis promi¬
serat dicens faciam uobis piscatores hominum & huni
eorum: & hoc iam inquid hominer eris capiens: S polia
ergo fierent sedinbonum tam quam erepta
illi fostis edfortius alligato item per eunde
quaeram auferre omnes gentes quae ueniunt controc
iherusalem : &effundam super domum dautd & super
habiatores iherus alem sp̃m gratiae & misericorhe¬

Expanded text:
non uicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia non uicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum hoc enim apostolis promiserat dicens: Faciam uos piscatores hominum, et uni eorum: Ex hoc iam, inquit, homines eris capiens; spolia ergo fierent, sed in bonum, tamquam erepta uasa illi forti, sed fortius adligato. Item per eundemquaeram conterere omnes gentes, quae veniunt contra Jerusalem. Et effundam super domum David et super habitatores Jerusalem, spiritum gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
filium namita scriptum est : Haec dicitdm̃r omni potemr
post gloriam misit me supergenter que espoliauerunt
uor quia quite tigerit uor quari. qui tangit pupillam
oculiciur: Ecceego inferam manũ meamꝰ suꝑeor: &
tentes emirsum quir hic audiat intellegere nisi xpm
loquentem scilic& ouibur quȩ perierant domur isr hau
Namquȩ in euangelio nonsum mirrur nisi ad ouer
que perierunt omurirrł: Quar hic compara utio
popille oculidi propter excelentir simum dilectio nis
affectum ex quogent eouium etiam ipri a postoli fuer
sed post gloriam resurrectionis inique suae que ante¬
quam fier& atc euange lista: ihs nondum erat glorisi¬
caturs eciam supergentes. missus est in apostolis suis
acs̃impl&um est. quod in pralmo legitur : Erueme
decomra dictionibus populi: constituesme in capud
gentium: Ut quis poliauerant israhelitas quibus¬
que is rahelite reruierant quando sunt gentibus sub di

Expanded text:
Filium? Nam ita scriptum est: Haec dicit Dominus omnipotens: Filium? Nam ita scriptum est: Haec dicit Dominus omnipotens: Post gloriam misit me super gentes, quae spoliauerunt uos; quia qui tetigerit uos, quasi qui tangit pupillam oculi eius. Ecce ego inferam manum meam super eos, et tente se missum. Quis hic audeat intellegere nisi Christum loquentem, scilicet ouibus quae perierant domus Israel? Ait namque in euangelio: Non sum missus nisi ad oues quae perierunt domus Israel; quas hic comparauit pupillae oculi Dei propter excellentissimum dilectionis adfectum; ex quo genere ouium etiam ipsi apostoli fuerunt. Sed post gloriam resurrectionis utique suae quae antequam fieret, ait euangelista: Iesus nondum erat glorificatus etiam super gentes missus est in apostolis suis, ac sic inpletum est quod in psalmo legitur: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium, ut, qui spoliauerant Israelitas quibusque Israelitae seruierant, quando sunt gentibus subditi,
Abbreviated transcription (Latin):
possit ihr̃ xp̃r intellegi. Eft locus apud esaiam proph&am qui hioc
quodoico euidenter ostendit dr̃ enim perpro ph&am : Aucline
inquit iacob &nr̃ł que mego uoco egosum primus &ego insempi¬
ternum & manus mea fundauit terram &deteramea sirma¬
uit caelum uocabo eos & stabunt simul: & congregabuntur om¬
nes &audient quis enuntiauit haec diligente : feci uolinttiem
tuam superbabillonem: Ut auferrem semen chaledeorumn
cutussum &ego uocaui ad dixi eum : & prosperam feci uam eub
accedite ad me & auelite: haecnon aprincipio inabecondito
derefutura utenr preteriti temporis uerbo quem ad mo¬
dum apud eundum prophetam legitur: Sicut ouir
adimino landum ductur est nonenim aitducetur sed yo
quo el suo prũ erat pretertatemporis uerbum porrue
dur idue profecia sic loquitur: ent aliur locir apot sut
Sa chariam qui hoc euidenter ostendit qua domnipt¬
tentem misit omnipotenr quirquem Misiđr̃ pater dñ

Expanded text:
s Christus intellegi. Est locus aput Esaiam prophetam, qui hoc quod dico euidenter ostendit. Deus enim per prophetam: Audi me, inquit, Iacob et Israel quem ego uoco. Ego sum primus et ego in sempiternum, et manus mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi eum et prosperam feci uiam eius. Accedite ad me et audite haec. Non a principio in abscondito de re futura utens praeteriti temporis uerbo, quem ad modum aput eundem prophetam legitur: Sicut ouis ad immolandum ductus est. Non enim ait: \'ducetur\', sed pro eo, quod futurum erat, praeteriti temporis uerbum posuit. Et adsidue prophetia sic loquitur. Est et alius locus aput Zachariam, qui hoc euidenter ostendit, quod omnipotentem misit omnipotens: quis quem. nisi Deus Pater Deum
Abbreviated transcription (Latin):
Deregno ac merito dauid & deplio ipriur salo mone
eaq pros he loce quȩ adxp̃m pertinens inuenitr
ud inei libris quircriptis iprius copulantur
uel ineirquos ipsiur erre non du biumert¬
Dehieroboam qui impi&ate ido latrie subditum
sibi populum prophacnauit in quo tamen non
destitit dr̃ & proph&ar inspiraere & multor ab
idolatrioce crimine custodire
He uario utrius quae regni hebrcceorum statudo¬
rec ambo populi in captiuitatẽ d ie souñ
ducerentur reuocato postet iuda nireũ suũ
quod nouis sime in romanorum trem t ipstestatem

Expanded text:
De regno ac merito Dauid et de filio ipsius Salomone eaque prophetia, quae ad Christum pertinens inuenitur uel in eis libris, qui scriptis ipsius copulantur, uel in eis, quos ipsius esse non dubium estDe Hieroboam, qui inpietate idolatriae subditum sibi populum profanauit, in quo tamen non destitit Deus et prophetas inspirare et multos ab idolatriae crimine custodireDe uario utriusque regni Hebraeorum statu, donec ambo populi in captiuitatem diuerso tempore ducerentur, reuocato postea Iuda in regnum suum, quod nouissime in Romanorum transiit potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuicccia quor undam quirerur rectionem carnis quã sic᷑
praedictum ert : toturmundus credit inpugnant.
gui Quomodo por pherii definitio quabeatis animis putat corpus
omne fugendum ipsiur platonis sententia destruatur
qui dicit rum mum dm̃ diis promirsirre ut num quam
corporibus exuerentur :¬

Expanded text:
uicacia quorundam qui resurrectionem carnis, quam, sicut praedictum est, totus mundus credit, impugnant. CLV. 171. Quomodo Porphyrii definitio, qua beatis animis putat corpus omne fugiendum, ipsius Platonis sententia destruatur, qui dicit summum deum dis promisisse ut numquam corporibus exuerentur
Abbreviated transcription (Latin):
resur citanda atquȩ manrura sint corpora feminarũ¬
aeccleria queceert ipsius plenitudo¬
Quod omnia corporis uitia quare in hac uita humano
contrariccrunt decoriinre surrectione nonsint
sutura ubimanente naturali rubstantia inhunam
pulcritudinem & qualitar concurr& & quantitar¬
uodinrerurrectione mortuorum. natura corporum.
quibur lib& modir dirsipatorum in interrun
caromutabitur.

Expanded text:
resuscitanda atque mansura sint corpora feminaruecclesia, quae est ipsius plenitudoQuod omnia corporis uitia, quae in hac uita humano contraria sunt decori, in resurrectione non sint futura, ubi manente naturali substantia in unam pulchritudinem et qualitas concurret et quantitauod in resurrectione mortuorum natura corporum quibuslibet modis dissipatorum in integrum caro mutabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod proph&ica auetoritas omnio rigine gentilis
philosophicce inueni atur antiquior
Quod quaed eom scõrum scripta aec desi cesticus
canon propter nimiam non receperit uecur¬
tatem neꝑ hoc carsionem eorum falsauerir
inrererentur :¬

Expanded text:
Quod prophetica auctoritas omni origine gentilis philosophiae inueniatur antiquiorQuod quaedam sanctorum scripta ecclesiasticus canon propter nimiam non receperit uetustatem, ne per occasionem eorum falsa ueris insererentur
Abbreviated transcription (Latin):
Derezbur latii quorum primus aenear & duo¬
decimus auentinus dufactirunt:¬
Quod eotemp̃r roma sit condita quoregnum arse¬
riorum intercidit & quo ezechiar re¬
nabat iniuda.
Desibilla aerit hrcaquae interaliar sibillar comor¬
citur dexp̃oȩuiodentia multa cecinis re

Expanded text:
De regibus Latii, quorum primus Aeneas et duodecimus Auentinus di facti suntQuod eo tempore Roma sit condita, quo regnum Assyriorum intercidit et quo Ezechias regnabat in Iuda.De Sibylla Erythraea, quae inter alias Sibyllas cognoscitur de Christo euidentia multa cecinisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Quotempr morrer populum dĩ exaegipto egucerit.
& hierur nocue qui eidem surcessit . quorum¬
regum aetate sit mortuus.
illis temporibur instituerunt quae ab exitu is rł.
deacipto urquȩ ad ierũ naue obitum dinumerants:¬
Quacliumsabulcrum figmenta exortarint: eotemp̃r.
quo hebreceis iudices praceerre eeperunt:¬

Expanded text:
Quo tempore Moyses populum Dei ex Aegypto eduxerit, et Iesus Naue, qui eidem successit, quorumregum aetate sit mortuus. illis temporibus instituerunt, quae ab exitu Israel ex Aegypto usque ad Iesu Naue obitum dinumerantQnalium fabularum figmenta exorta sint eo tempore, quo Hebraeis iudices praeesse coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
ficere in quolaudantur: In dño quippe laudantur
eorum: Credamus egocir &uera dicettu
& mira facieitibus: dicendo erum cuera: Pas sisunt:
ut pos sint facceremira: in eis ueris est precipuum
quod xp̃s resurrexit amortuis & immor talita¬
ton resur rectionis insua carnae primus ostendit.
quem nobis affuturam uel i principio i nouiscła¬
xi uelinhu iurfine promint : Contra quod magnum

Expanded text:
ficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae ficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris est praecipuum, quod Christus resurrexit a mortuis et inmortalitatem resurrectionis in sua carne primus ostendit, quam nobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius fine promisit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
bus nostris non templa icut diis : sed memorias
sicut hominibus mortuus quorum apud m̃
uiuunt sp̃s fabricamus: Necibi erigimus alta¬
ria in quibus sacrificemus incortoribur: seduni
o & martyrum & nostro ad quod sacrificium
sicut homines dĩ Quimundum ineius confesn¬
one uicerunt suo loco & ordine nomincentu
No̾tamen a scccerdote quisa crificat in uocan¬
turedo quippenon ipsis sacrificat : Qucem uir
in memoria sacrific& eorum : quicc dĩ sacerdos
est non illorum: Ipsum uerum sacrificium cor¬
pus est xp̃i: quod non offestur ipsis qui a hoc suN¬
& ipsi quibus igitur potius credendum est mira¬
cula fatientibus eis Neque se ipsos uolunt
haberieleor abhis quibus ecc fatiunt : Ancis qr
ut in đm credatur. quod & xp̃s est fatiunt
quic quidmirabile. faciunt: Gis nequi sacrasua
etiam crimineo succ esse uoluerunt: aneis quinec
lauedes sucs uolunt esse sacsasuce : sed totum
quodueraciter. lccudantur adeius gloriam pro¬

Expanded text:
bus nostris non templa sicut dis, sed memorias bus nostris non templa sicut dis, sed memorias sicut hominibus mortuis. quorum aput Deum uiuunt spiritus, fabricamus; nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrifisicut homines Dei, qui mundum in ejus confessione vicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote qui sacrificat invocantur; Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamvis in memoria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos est, non illorum. Ipsum verum sacrificium corpus est Christi, quod non offeet ipsi. Quibus igitur potius credendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt haberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ut in Deum credatur, quod et Christus est, faciunt quidquid mirabile faciunt? Eisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam pro
Abbreviated transcription (Latin):
siiam incipiunt deos suos. nostris mostuis homi¬
nibus comparare: andicent etiam sehabere
deos ex hominibus mostuis sicut herculem: sicut
romulum sicut alios multos: quos indeorum.
numerum. receptos opinantur: Sed nobis mar¬
tyres non sunt elii quia unum eundem que olm̃.¬
& nostrum scimur. & marturum: Nect
miraculis quȩ per memorias nostrorum.
martyrum fiunt: ullo modo sunt conparan¬
damiracula: quȩ facta pertempla per hi ben¬
tur illorum: Uerum siqua similia uidentur
sicut a moyse magi pharaonis. sic eorum deuic¬
tisunt. a martyri bus nostris: fecerunt¬
autem illec demones eo fastu impure superbiae quo
eorum duesse uoluerunt Faciunt autem ista mar¬
tures uel potius dĩ aut cooperantibur aut orantibus
ei utt feles illc prosicirao quȩ cos non deos nostros
Denique ellitalibus dussius & templa acdseauorur
& stetuerunt arces & sacer doter inEtoserortn
oisc ccrificieo fecerunt : Nos autem merturi¬

Expanded text:
si iam incipiunt deos suos nostris mortuis homisi iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non sunt di, quia unum eundemque Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miraculis, quae per memorias nostrorum martyrum fiunt, ullo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia uidentur, sicut a Moyse magi Pharaonis, sic eorum di uicti sunt a martyribus nostris. Feceruntautem illa daemones eo fastu inpurae superbiae, quo eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua eos non deos nostros Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyri
Abbreviated transcription (Latin):
uentura est sicut praenuntiatur a xp̃o uelsicut
enuntiata est a proph&xis: aqui bus praenun¬
tiatus est xp̃s Cur & mostui tanta possunt qui
pro ea fide quac haec resurrectio praedicatur
occisisunt.: Siue enim ds̃ ipse perse ipsum miro modo
quores temporales. operatur &ernus: Siueper
s uos ministros ista faciat: Et eadem ipra quȩ
perministros facit: siue quaedam faciat etiã
permartyrum sp̃s. sicut perhominer ad huc
in corpore constitutos. Siue omnia ifta ꝑange¬
los quibus inuisibiliter incorporaliter immu tabi¬
liter imperat oper&ur Uti que permartyres
fieri dicuntur. eis orantibus tantum &impe¬
trantibur: non etiam operantibus fiant siue
alicc istis alic illis modis : qui nullo modo com¬
prehendi a mostalibus possunt: eitamen attes¬
tantur haec fider inquoc carnis ina &ernum.
resurrectio praedicatur Hic foste dicturi¬
sunt etioem deoss uos aliquoc mira fecisse: bene

Expanded text:
uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut praenuntiata est a prophetis, a quibus praenuntiatus est Christus: quur et mortui tanta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpore constitutos, siue omnia ista per angelos, quibus inuisibiliter, incorporaliter, inmutabiliter imperat, operetur, ut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatur. CAPUT X. Qusunt etiam deos suos aliqua mira fecisse. Bene,