comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
blicis legionib seruienteẜ maioris
criminis reos bestiis subrigi. quã
gladio ꝑcuti uibent: Restat inma-¬
ledicis ⁊ sacrilegis reprehensionib
fausti. quib nc̃ respondeo quod locu¬
tus dñs ad osee ꝓpħam dixit. Accipe
tibi uxorẽ forncariã: ⁊ fac filios de
fornicaria. In qua scriptura sic exce¬
catum ẽ. immundũ cor eoꝵ: ut nec
aꝑtissima uerba eũgłica intelligant
dñi dicentis ad iudȩos: meretrices
⁊publicani precedent uos in regno
celoꝵ. Quid enĩ aduersũ clementie
ueritatis. quid mimicũ fidi. xp̃ia-¬
nȩ. si meretrix relicta fornicatione
in castũ coniuigiũ cõmutet᷑  Et
quid tã incongruũ ⁊ alienũ a fide
ꝓphȩ. quã si non crederet omĩa pec¬
cata impudice dimissa ẽẽ. in meliꝰ
cõmutate: Itaq cũ meretricem
ꝓpħ fecit uxorẽ. ⁊ ad uitã corrigen¬
dam mulieri consultũ ẽ: & figure
sacramentũ de quo mox loquem᷑
e pressum. Si quis non ui leat in

Expanded text:
blicis legibus seruientes maioris blicis legibus seruientes maioris criminis reos bestiis subrigi quam gladio percuti iubent. Restat in maledicis et sacrilegis reprehensionibus Fausti. quibus nunc respondeo, quod locutus dominus ad Osee prophetam dixit: accipe tibi uxorem fornicariam et fac filios de fornicaria. in qua scriptura sic excaecatum est inmundum cor eorum, ut nec apertissima uerba euangelica intellegant domini dicentis ad Iudaeos: meretrices et publicani praecedent uos in regno caelorum. quid enim aduersum clementiae ueritatis, quid inimicuae, si meretrix relicta fornicatione, in castum conjugium commutetur? Et quid tam incongruum et alienum a fide Prophetae, quam si non crederet omnia peccata impudicae dimissa esse in melius commutatae? Itaque cum meretricem Propheta fecit uxorem, et ad vitam corrigendam mulieri consultum est, et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. Sed quis non videat in
Abbreviated transcription (Latin):
palma ꝑcussus. potiꝰ dm̃ rogauit
ut iniurioso homini infuto᷑ scło
parceret᷑. in p̃senti aũt illa iniuria
non multa relinqueret᷑. quã uel
p̃buit ferienti alterã partẽ. aut
ut iterũ feriret ammonuit. Tene¬
bat certe interiꝰ dilectionis affectũ.
⁊ exteriꝰ requirebat correptionis
exemplũ. Siue hoc uerũ sit. siue
confictũ. cur nolunt credere tali
animo famulũ dĩ moysen ydolifa¬
bricatores ⁊ adoratores gladio ꝓstͣ¬
uisse: cũ ⁊ in eiꝰ uerbis satis appareas.
ita huiꝰmodi eũ peccato ueniã dep̃¬
catũ. ut nͥ impetraret. deleri se uel¬
let de libro dei: Et quid simile ig¬
notꝰ homo palma ꝑcussus: ⁊ ds egyp¬
ti seruitute liberans ꝑ diuisũ mare
traiciens. fluctib ꝑsequentes ini¬
micos oꝑiens. ydolosibi p̃lato de¬
relictꝰ atq contemptꝰ : Si autem
penas ipsas cõparemꝰ. qͥd simile fer¬
to interimi. ⁊ aferis trucidari atq¬
laniari: quando quidẽ iudices pu¬

Expanded text:
palma percussus, potius Deum rogavit palma percussus, potius Deum rogavit ut injurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa injuria non inulta relinqueretur, quam vel praebuit ferienti alteram partem, aut ut iterum feriret admonuit. Tenebat certe interius dilectionis affectum, et exterius requirebat correctionis exemplum. Sive hoc verum sit, sive confictum, cur nolunt credere tali animo famulum Dei Moysen idoli fabricatores et adoratores gladio prostravisse; cum et in ejus verbis satis appareat, ita hujusmodi peccato eum veniam deprecatum, ut nisi impetraret, deleri se vellet de libro Dei? Et quid simile, ignotus homo palma percussus; et Deus ex Aegypti servitute liberans, per divisum mare trajiciens, fluctibus persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato derelictus atque contemptus? Si autem poenas ipsas comparemus, quid simile ferro interimi; et a feris trucidari atqlaniari? quandoquidem iudices pu
Abbreviated transcription (Latin):
ui ictu ꝑcusserat a corpore auulsã.
scđdm uerbũ eiusdẽ apłi id optan¬
tis atq imp̃cantis. canis intulit
mensis. in quib ipse discũbebat
apłs. Quid hic uideri crudelius po¬
test: Uerũ quia ibi nͥ tam̃ fallor
hoc etiam scriptũ ẽ. quod ei ueniã
in scło futuro petiuerit. facta est.
compensatio beneficii maioris. ut
morẽ cõmendaret᷑ ignotis: & illi
post hanc uitam. quandoq finien¬
dam in ȩternũ consuleret᷑. Utrũ
illa uera sit aut conficta narratio:
nichil mea nc̃ interest. Certe en̾
manichei a quib illȩ scͥpturȩ qͦs
canon ȩccłiasticus respuit. tanꝙͣ
uere atq sincere acceptant᷑: saltẽ
hinc cogunt᷑ fateri uirtutẽ illã
patientiȩ quã docet dñs dicens.
Siquis te ꝑcusserit in maxillam
tuam dexterã prebe illi ⁊ sinistrã.
posse ẽẽ. in p̃paratione cordis. etiã
siñ exibeatur gestu corꝑis ⁊ exp̃s¬
sione uerboꝵ: quandoquidẽ apłs

Expanded text:
ui ictu percusserat. a corpore auulsam ui ictu percusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scriptum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petiuerit, facta est conpensatio beneficii maioris, ut morem commendaretur ignotis et illi post hanc uitam quandoque finiendam in aeternum consuleretur. utrum illa uera sit aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. certe enim Manichaei, a quibus illae scripturae, quas canon ecclesiasticus respuit, tamquam uerae atque sincerae acceptantur, saltem hinc coguntur fateri uirtutem illam patientiae, quam docet dominus dicens: si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, posse esse in praeparatione cordis, si non exhibeatur gestu corporis, et expressione verborum: quandoquidem Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
chra demonũ fornicari: quandosic
seuit qui sic amat. Sic plane ⁊ apłs
non crudelit̾ sed amabilit̃ tradidit
hominẽ sathanȩ in interitũ carnis:
ut sp̃s saluus sit indie dñi iħu.
Tradidit ⁊ alios: ut discerent non
blasphemare. Legunt scripturas
a pochriphas manichei a nescio qͥbꝰ
sutorib fabularũ. sub apłoꝵ nomi¬
ne scriptas. quȩ suoꝵ scriptorum
temporib in auctoritatẽ sc̃ȩ eccłȩ
recipi mererent᷑: si sc̃i ⁊ docti ho¬
mines qui tunc in hac uita erant.
examinare talia poterant. eosue¬
ra locutos eẽ. cognoscerent. Ibi ta¬
men legunt apłm thomã cũ eẽt
in quodam nuptiarũ conunuo ꝑe¬
grinꝰ. ⁊ ꝓrsus in cognitꝰ a quodã mi¬
nistro palma ꝑcussũ: imp̃catũ fuis¬
se homii. continuã seuãq uidic̃¬
tam. Nam cũ egressus fuisset ad
fontẽ uñ a quã conuiuantib mi¬
nistraret. eum leo irruens intere¬
mit: manũq eiꝰ qua caput apłi le¬

Expanded text:
cra daemonum fornicari, quando sic cra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. tradidit et alios, ut discerent non blasphemare. legunt scripturas apocryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos esse cognoscerent. ibi tamen legunt apostolum Thomam, cum esset in quodam nuptiarum conuiuio peregrinus et prorsus incognitus, a quodam ministro palma percussum inprecatum fuisse homini continuam saeuamque uindictam. nam cum egressus fuisset ad fontem, unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli le
Abbreviated transcription (Latin):
ralia ⁊ a se petenda ⁊ ꝓpt̾ se contẽp¬
nenda. ⁊ molestias temporales &
a se posse temperari ⁊ ꝓpt̾se debere
tolerari. Quid gͦ crudele moyses
aut mandauit ⁊ fecit. cũ cõmissũ
sibi popłm sc̃ẽ zelans. ⁊ uni uiro
do subditũ cupiens. post ea quam
cognouit ad fabricandũ ⁊ colendũ
ydolũ defluxisse. mentẽq impu¬
dicã ꝓstituisse demonib in paucos
eoꝵ uindicans gladio. quos ds
ipse quẽ offenderant alto: secre¬
to iudicio feriendos uoluisset au¬
ferri: ⁊ in p̃senti salubrit̾ terruit.
⁊ disciplinam in posterũ sanxit:
Nam eũ nulla crudelitate sed
magna dilectione feçisse quod fec̃.
quis non in uerbis eiꝰ agnoscat oran¬
tis ꝓ pec ato eoꝵ ⁊dicentis : sidnnit¬
tis illis fec atũ dimitte. sin autem
dele ire de libro tuoͤ Comꝑans gͦ
i nꝰquisq pie prudens illã cedẽ ⁊
hanc p̃cem. uidet ꝓfecto aꝑtissime.
uidet qͦntũ malũ sit animȩ. ꝑ simula¬

Expanded text:
ralia et a se petenda et propter se contemralia et a se petenda et propter se contemnenda, molestias temporales et a se posse inperari et propter se debere tolerari. quid aut mandavit aut fecit, quum commissum sibi populum sancte zelans, et uni vero Deo subditum cupiens, posteaquam cognovit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse, mentemque impudicam prostituisse daemonibus, in paucos  uindicans gladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simula
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eũ ꝑhoc secretoꝵ uidicioꝵ d̃ĩ. motꝰ¬
q humanarũ uoluntatũ. eisdem
ꝓsꝑitatib alii corrũpant᷑. alii tẽpe¬
iant᷑ utant᷑. ⁊ eisdem aduersitatibꝰ
alii deficiant alii ꝓficiant. eũq ip¬
sa humana mortałq uita tẽptatio
sit suꝑ terrã: quis hominũ nouit.
eui ꝓsit aut obsit. in pace regnare.
uel seruire. uł uiuere. uel mori. in
bello au̾t uł imperare. uel pugnare.
uel uincere. uł occidi: cũ hoc tamen
constet ⁊ cui ꝓdest. non nͥ ꝑ diuiũ
ꝓdesse beneficiũ. ⁊ cui obest non nͥ
ꝑ diuinũ obẽe uidiciũ: Quid gͦ i¬
silimus in temerarias rep̃hensiones:
atq utinã hominũ ⁊ nondi. Ser¬
uiert̃ dispensatores ueteris testam̃¬
ti idemq p̃nuntiatores noui testa¬
menti peccatores occidendo: serui¬
erunt dispensatores noui testam̃ti
idemq expositores ueteris testam̃ti
a peccatorib moriendo. do tamen
uni utriq seruiert̃ ꝑdiuersa ⁊ con¬
grua tempora. docenti bona tempo¬

Expanded text:
diciorum dei motusque humanarum uoluntatum eisdem prosperitatibus alii corrumpantur, alii temperanter utantur, et eisdem aduersitatibus alii deficiant, alii proficiant, cumque ipsa humana mortalisque uita temptatio sit super terram: quis hominum nouit, cui prosit aut obsit in pace regnare uel seruire uel uacare uel mori, in bello autem imperare uel pugnare uel uincere uel occidi ? cum hoc tamen constet et cui prodest non nisi per diuinum prodesse beneficium et cui obest non nisi per diuinum obesse iudicium. Quid ergo insilimus in temerarias reprehensiones atque utinam hominum et non dei? seruierint dispensatores ueteris testamenti idemque praenuntiatores noui testamenti peccatores occidendo, seruierint dispensatores noui testamenti idemque expositores ueteris testamenti a peccatoribus moriendo, deo tamen uni utrique seruierunt per diuersa et congrua tempora docenti bona tempo
Abbreviated transcription (Latin):
morisq arguit d̃m. quod ailuitã ȩter¬
nam non admiserit peccatorẽ. Diceret
⁊ appetentẽ non pecudũ s hominũ san¬
gumẽ. quia dixit. qͥ ꝑdiderit animã
suam ꝓpt̾ me in uitam ȩt̾nã inueniet
eam: sicut iste de sacrificiis animahũ.
quib figis ꝓmittebat᷑ sacrificiũ sangus¬
nis. quo redempti sumꝰ. uoluit calũp¬
mari. Reprehenderet ⁊ zelantẽ. quia
cũ ementes ⁊ uendentes de tẽplo fla¬
gellando eiecisset: cõmemorauit eũgl̃i¬
comedit me: sicut iste accusauit ze¬
lantẽ dm qͦd aliis sacrificari uetuisset.
Diceret irascentẽ in suos ⁊ in alienos.
in suos quidẽ. quia uxit serius qui
scit uoluntatẽ dm̃ẜ ⁊ ⁊ farit. digna
plagis uapulabut multis. in alienos
aut̃. quia dixit siqͥs uos non receꝑit.
excutite illis puluerẽ de caleiamentis
uris. amen dico uob̃ qͥa tolerabiliꝰ erit
sodome in die uidicii. quã illi ciuitati:

Expanded text:
morisque arguit Deum, quod ad vitam aetermorisque arguit Deum, quod ad vitam aeternam non admiserit peccatorem. Diceret et appetentem, non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam suam propter me, in uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelicomedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam il
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc tam̃ẽ. non nulla similitudo qͥa
etiam ihc lucem fidei miratꝰ ẽ. quã in
corde illiꝰ centurionis ipse fecerat. qͥ ẽ
hoc quod miratꝰ ẽ centurionis fide̾.
uerumetiã qͦd uidã int̾ discipłos
elegerit. qui mandata eiꝰ non erat
seruaturꝰ. sicut rep̃hendit iste. cur
p̃ceptũ in paradyso datũ fuerit ho¬
mini non facturo: culparet etiam
illud quod scire ñ potuerit qͥs eum
tetigerit. quando tetigit finbriam
uestimenti eiꝰ quȩ fluxũ sanguinis
patiebat᷑. sicut iste culpauit d̃m
nescisse ubi lateret adam. Credo
quia dixerit adam ubies: sic̃ dixit
xp̃e quis me tetigit. Diceret ⁊ inui¬
dum ac timent̾e. ne si intrarent quinq
alienȩ uirgines in regnũ eiꝰ uiuerent
inȩt̾nũ. contra quas ita clausit. ut nec
miserabilit̾ pulsantibꝰ aꝑiret. uelut obli¬
iuiscens quod ipse ꝓmiserat dicens. pul¬
sate ⁊ aꝑiet᷑ uobis: sicut iste inuidie ti¬

Expanded text:
in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Jesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius Centurionis ipse fecerat, qui vehoc quod miratus est Centurionis fidem; verum etiam quod Judam inter discipulos elegit, qui mandata ejus non erat servaturus : sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo . Culparet etiam illud, quod scire non potuerit quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam vestimenti ejus, quae fluxum sanguinis patiebatur: sicut iste culpavit Deum nescisse ubi lateret Adam. Credo quia dixerit, Adam, ubi es ? sicut dixit Christus, Quis me tetigit ? Diceret et invidum ac timentem, ne si intrarent quinque aliae virgines in regnum ejus, viverent in aeternum; contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret , velut obliviscens quod ipse promiserat, dicens, Pulsate et aperietur vobis : sicut iste invidiae ti
Abbreviated transcription (Latin):
est. consequens: ut cũ aliquis uidit
qͥa bonũ ẽ. etiã miratꝰ dicat᷑. Multa
enĩ bona uidentes non miram᷑. tanꝙͣ
pret̾ opinionẽ ita sint: s tantũ modo
approbamꝰ quod ita ẽẽ. debuerint.
Uerumtam̃ ostendimꝰ eis non in ue¬
teritestamento cui malitiose calũp¬
niant᷑. s in nouo quod ut imꝑitos
fallant accipiunt. dm ẽẽ miratũ
xp̃m enĩ fatent᷑ dm̃e huc in laqͦo
suo uelut escam dulcissimã ponunt:
qua xp̃o de ditos capiant. Ds̃ ergo
dam centurionis miratꝰ ẽ: & ait disci¬
pulis suis. Amen dico uob̃: non inue¬
ni tantã fidem in isrł. Ecce nosut
potuimꝰ ex posuimꝰ uidit ds qͥa bonũ
est: ⁊ melius fortassis exponunt ista
meliores. Exponant ⁊ isti quare sit
miratꝰ ihe: quod anteꝙͣ fieret presci¬
ebat. ⁊ anteꝙͣ audiret utiq nouerat.
Qu̾ãquã enĩ płimũ int̾sit. utrũ uide¬
at aliquis qͥa bonũ ẽ. an etiã miretur.

Expanded text:
est consequens, ut cum aliquis uidit, est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, sed tantummodo adprobamus, quod ita esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo msdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponanmiratus Jesus, quod antequam fieret, praesciebat; et antequam audiret, utique noverat. Quanquam enim plurimum intersit, utrum videat aliquis quia bonum est, an etiam miretur:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tamen desꝑo quod cantici meiue¬
ritas. inuentura sit aur̃e suã: quã d̃ns
aꝑuerit a quo sunt uera quȩ dicimꝰ.
Istos aut̃ quales diumarũ scriptura¬
rũ uidices patim᷑. quib etiã displicet
quod dõ placuerint oꝑa sua: quem¬
tanquã insolitam lucẽ miratũ ẽẽ rep̃¬
hendunt. qͥa scriptũ ẽ. & uidit ds̃ lu¬
cem qͥa bona ẽ. Approbat eñi opera
sua quia placent ei quȩ fecit:⁊ hoc
est. uidere quia bona sunt. Neq enĩ
muitꝰ aliquid facere cogitur. ut qͦd
ei non placet faciat: aut maliqͥd faci-¬
endũ imprudens labit᷑. ut factũ ẽẽ.
displiceat. Cur aut istis non displice
at quod ds nr̃ opꝰ suũ uidit qͥa bo¬
num ẽ. quandoqͥdẽ ds eorũ. cũ mem¬
bra sua mersit in tenebras. uelum
contra se posuit: Non enĩ qͦd fecit
uidit qͥa bonũ ẽ. s noluit uidere qͥa
malũ ẽ. Miratũ sane faustꝰ dm̃ nr̃m
dixit: quod scͥptũ non ẽ. Nec om̃ino

Expanded text:
nec tamen despero, quod cantici mei uenec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint otanquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est, Et vidit Deus lucem quia bona est ? Approbat enim opera sua, quia placent ei quae fecit, et hoc est videre quia bona sunt. Neque enim aliquid invitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat; aut in aliquid faciendum imprudens labitur, ut factum esse displiceat. Cur autem istis non displat, quod deus noster opus suum uidit, quia bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino
Abbreviated transcription (Latin):
di suꝑferebat᷑ suꝑ aquas: cũ predictũ
fuisset. tenebre erant suꝑ abyssum.
Abyssus nami ẽ: aquarũ mestimabi-¬
lis ꝓfundita.. Unde potest occurre-¬
re carnali prudentiȩ. uelut in histe¬
nebris quȩ erant suꝑ abyssum habi-¬
tauerit sp̃s di. de quo dictum ẽ. fere¬
bat᷑ suꝑ aquas : non intelligenti quẽ¬
admodũ lux luceat in tenebris. ⁊ de¬
nebrȩ eam ñ cõprehendant. n ꝑdĩ uer¬
bum fiat lux. & dicat᷑ eis fiustis enĩ ali¬
quando tenebre. nunc aut̃ lux in dño.
Quod si rationales mentes ꝑ uolunta¬
tẽ impiã tenebrosȩ. lucẽ sapientiȩ dĩ
nusquã absentẽ comprehendere ñ
possunt. quod ab ea longe sint affec̃¬
tu ñ loco: qͥd mirũ si sp̃s dĩ qui suꝑ¬
ferebat᷑ suꝑ aquas. suꝑfert᷑ etiã suꝑ
aquarũ tenebras. incõꝑabili. quidem
longinquitate s substantiȩ ñ locorũ:
Seio quidẽ istis quã surdis hex cantẽ.

Expanded text:
dei superferebatur super aquas, cum praedictum dei superferebatur super aquas, cum praedictum fuisset: tenebrae erant super abyssum. abyssus namque est aquarum inaestimabilis profunditas. unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmodum lux luceat in tenebris et tenebrae eam non conprehendant, nisi per dei uerbum fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per uoluntatem inpiam tenebrosae lucem sapientiae dei nusquam absentem conprehenderet adfectu, non loco, quid mirum, si spiritus dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebras, inconparabili quidem longinquitate, sed substantiae, non locorum ? Scio quidem istis quam surdis haec cantem;
Abbreviated transcription (Latin):
erat lux dixit: fiat lux. Quȩ lux lu¬
cẽ fecerit manifestũ ẽ. Manifeste
enim positũ ẽ: dixit ds. Quã tam̃
lucẽ fecerit ñ ita manifestũ ẽ. utrũ
illam quȩ inm̃tib angłorũ ẽ. idẽ
ipsos tunc sp̃s rationales ds fecerit.
an corporalem quandã lucẽ remosa
etiã ipsam ab aspectibꝰ nr̃is. insubli¬
mib huiꝰ mundi loc is: int̾ studiosos
diumnarum scripturarũ concordit̃ dis¬
putatur. Quarto enĩ die fecit ista con-¬
spicua cęli luminaria: que rursus u-¬
trũ simul cũ sua luce facta sunt. an ex
illa quȩ iam facta erat q̃uodã modo
accensa sint: similit̾ querit᷑. Quelib&
sane lux facta sit. quando cũ eẽnt te¬
nebrȩ suꝑ abyssum dixit ds̃. fiat lux.
creatam tam̃ lucẽ a creatrice luce fac̾¬
tam ẽẽ. non dubitat: quisqͥs sc̃as litte¬
ras pie legendo fit dignꝰ qui intelligat.
Nec iđo putandꝰ ẽ. d̾s antequã faceret
lucem in tenebris habitasse. quia sp̃s

Expanded text:
erat lux, dixit: fiat lux. quae lux luerat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim positum est: dixit deus. quam tamen lucem fecerit, non ita manifestum est: utrum illam, quae in mentibus angelorum est, id est ipsos tunc spiritus rationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
non colitis. Longe ab illo facti estis dũ
fantasmata ur̃a sectamini: quȩ cor
urm̃ uanum ⁊ uagũ lucẽ istam cȩle¬
stiũ corꝑum ꝑ carnis ocłos hauriens.
uob̃ multiplici fictione dilatauit adq
uariauit. Lux ista quanuis ⁊ ipsam
d̃s fecerit. longe incomꝑabił ẽ. etiam
illi luci quã fecit ds in mentib pioꝵ:
quas a tenebris lucificat. sicut ab
impietate iustificat. Quantomagis
illi in accessibili quȩ ista omĩa facit:
nec om̃ib maccessibilis ẽ: Beatiem̃
mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebiuit.
Ds̃ aut̃ lux ẽ. & tenebrȩ in eo ñsunt
ullȩ: impii uͭ ñ uidebunt̃ lumen si¬
cut dicit ysaias. Talib gͦ ẽ. in acces¬
sibilis illa lucifica lux. quȩ non solũ
illam spiritalẽ lucẽ in scõꝵ mentib
s etiam istã corꝑalem fecit: ñ ad
quã ꝓbibeat accedere malos. s quã
fecit᷑ oriri suꝑ bonos ⁊ malos. Cumgͦ
eẽnt tenebre suꝑ abyssum. ille qui

Expanded text:
non colitis; longe ab illo facti estis, dum non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata vestra sectamini, quae cor vestrum vanum et vagum, lucem istam coelestium corporum per carnis oculos hauriens, vobis multiplici fictione dilatavit atque variavit. Lux ista, quamvis et ipsam Deus fecerit, longe incomparabilis est etiam illi luci, quam fecit Deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat, sicut ab impietate justificat: quanto magis illi inaccessibili, quae ista omnia facit? Nec omnibus inaccessibilis est: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero non uidebunt lumen, sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in eo non sunt ullȩ ibi legimꝰ. ⁊ ds
qui dixit de tenebris lumen cla-¬
rescere. claruit in cordib nr̃is iti-¬
dem ibi legimꝰ: sic ⁊ in illis ueteri¬
b libris ⁊ candor ẽ. lucis ȩterne di¬
ctum ẽ. de sapientia di quȩ utiq
facta non ẽ. quia ꝑ illam facta ft̃
om̃ia.⁊ de luce quadã quȩ ñ nisi
ꝑ illam fieri potest. hoc modo ibi
dicit᷑. tu illuminabis lucernam
meã dñe. ds m̃s illumina tene¬
bras meas. sicut ⁊ ab initio cum te¬
nebrȩ ẽẽnt suꝑ abyssum. dixit ds
fiat lux. ⁊ facta ẽ lux. qͣm ñ feciss
ciendos beatos. ita sibi sufficit ad
eternam lucẽ ⁊ ex hac habundat
ad faciendos illuminatos. Nulliꝰ
bonum cupiens cũ ipso fruatur
om̃ĩs uoluntas bona. nulliꝰ malũ
timens cũ ipso deserͣatur om̃is uo-¬
luntas mala: quia nec auget eũ qui
eiꝰ donobeatꝰ est. nec terret eũ qͥ eius
iudic io miser ẽ. Talem dm̃ manichei

Expanded text:
in eo non sunt ullae ibi legimus et: deus, in eo non sunt ullae ibi legimus et: deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris itidem ibi legimus — sic et in illis ueteribus libris et: candor est lucis aeternae dictum est de sapientia dei, quae utifacta non est, quia per illam facta sunt omnia ; et de luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas . Sicut et ab initio cum tenebrae essent super abyssum, dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: quam non fecisset, ciendos beatos; ita sibi sufficit ad aeternam lucem, et ex hac abundat ad faciendos illuminatos: nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis voluntas bona; nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis voluntas mala: quia nec auget eum, qui ejus dono beatus est, nec terret eum, qui ejus judicio miser est. Talem Deum, Manichaei,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua domo uellet palpando ꝓbare
quod dr̃. ⁊ parietũ lenitatẽ manu
ꝑtractans. infenestras irrueret. easq
uelut inconuenientes illi equalita¬
ti redargueret. cau̾nasq rumosas
putaret. Iam uͦ facta ꝓpħarũ etiã
ipsa ꝓpħica ⁊ mistica fuisse. quid
agam ut intelligant quorũ m̃tes
uanitas occupauit. ita ut putent
credi a nob̃ etiam ipsũ dm aliqͣndo
intenebris ẽẽ u̾satũ : qͥuia scͥptũ
ẽ. tenebrȩ erant suꝑ abyssũ:. Tanꝙͣ.
nos abissum dicamꝰ dm. ubi tenebrȩ
erant: quia lur ibi non erat anteꝗͣ.
ds̃ uerbo faceret luc̃e. S quia non
distingunt int̾ lucẽ qͦd ẽ. ipse d̾s. et
lucẽ quã fecit ds̃. ido putant ẽẽ.
consequens. ut intenebris ipse fu-¬
erit antequa fac̾e̾t lucem: cũ tene¬
bre ẽẽnt suꝑ abyssum anteꝗͣ. dice¬
ret. fiat lux. ⁊ facta ẽ lux. Sicut
enĩ in nouo testam̃to. utrumq de
illo dicit᷑ nam ⁊ ds lux ẽ. ⁊ tenebrȩ

Expanded text:
aliqua domo uellet palpando probare, aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in fenestras inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent super abyssum, antequam diceret: fiat lux, et facta est lux. sicut enim in nouo testamento utrumque de illo dicitur - nam et: deus lux est et tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
tam remouendo demonstraret᷑ im-¬
pletũ: cũ dĩ ⁊ ꝓximi dilectione sus-¬
cpet legis ꝑficienda preceptio. cir¬
cuncisionis aut̃ atq aliorũ illiꝰ tem¬
pris saceramentoꝵ cessatione osten
deretur legis ꝑsoluta ꝓmissio. Preceptũ
quippe reos faciebat ad desiderandam
salutem. ꝓmissũ aut̾ẽ figuras celebra-¬
bat adexpectandũ saluatorẽ: ut per
aduentũ noui testamenti illos lib̾aret
grã donata. illas auferret ueritas red
Grã scilicet ut data indulgentia pecca-¬
torũ. quod preceptũ erat ex dĩ dono
custodiret᷑: ueritas aũt ut ablata ob¬
seruatione umbrarũ. quod ꝓmissũ
tes lepram uel scabiem seu uerrucas
legis ẽẽ. dicunt ꝓmissiuas figas sa¬
cramentorũ: similes sunt hominib
quib displicent ea quoꝵ ñ capiunt
utilitatẽ. uelut si surdus uidens mo¬
ueri labia loquentiũ tanꝙͣ suꝑflu¬
os oris motꝰ deformesq reprehende¬
ret: uel siquisquã cecus laudata sibi

Expanded text:
tam remouendo demonstraretur intam remouendo demonstraretur inpletum: cum dei et proximi dilectione susciperetur legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostderetur Legis persoluta promissio. Praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad exspectandum Salvatorem: ut per adventum Novi Testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret veritas reddgratia scilicet, ut data indulgentia peccatorum, quod praeceptum erat ex Dei dono custodiretur, veritas autem, ut ablata observatione umbrarum, quod promissutes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dini quod sit deteriꝰ ascribit᷑ ⁊ consiliũ
d̃i. S nec illud quod moyses homici¬
dium fecerit. quod spoliauerit egyp-¬
tum. quod bella gesserit. quod crude¬
lia multa ⁊ mandarit ⁊ fecerit: quod
ne ipse quidẽ uno contemptꝰ matͥmo¬
mo fuerit. hȩc inquã ⁊ horũ similia
quȩ in diuersis eorũ habent᷑ libris.
nicb̃ a nob̃ scriptũ nichil dictatũ est:
s ut scͥptorũ ur̃oꝵ ista conmenta sunt
salsa. aut patrũ crimina uera. Uos
utrũ uultis eligite. Nam nos aut hos
aut illos pariter detestari necesse est:
quia tã malos ⁊ turpes odimꝰ quã et¬
mendaces.
ugustinꝰ respondit. Nec sacram̃¬
ta legis intelligitis nec facta
igitare nostis. S ⁊ de preceptis ⁊ sa-¬
rramentis ueteris destamenti sepe ac
multa iam diximꝰ. ut intelligeretur
aliud ibi fuisse quod ꝑ grãm noui te¬
stamenti. faciendo donaret᷑ implen¬
di. aliud quod ꝑueritatẽ pate fac¬

Expanded text:
dini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse quidem uno contentus matrimonio fuerit: haec, inquam, et horum similia, quae in diuersis eorum habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus quam mendaces. AUGUSTINUS respondit: Nec sacramenta legis intellegitis nec facta  iustitiam cogitare nostis. sed de praeceptis et sacramentis ueteris testamenti saepe ac multa iam diximus, ut intellegeretur aliud ibi fuisse, quod per gratiam noui testamenti faciendo donaretur inplendum, aliud, quod per ueritatem patefac
Abbreviated transcription (Latin):
rachel ⁊ lẏam duas germanas sorores.
earũq singulas famulas quatuor uro¬
rũ maritus. tanquã hyrcus errauĩt:
ut ẽẽt cotidie int̾ .iiiͦi. scorta certam̃.
quenam eũ uenientẽ de agro prior
ad concubitũ raꝑet. int̾dumq etiam
mercedib in noctem ab inuicẽ condu¬
cerent eũ. Item quod uidas filiꝰ eius cũ
thamar nurusua dormierit. post uniꝰ¬
⁊ alterius nuptias filii: deceptꝰ ut ai¬
unt ꝓstitutionis habitu. in quẽ se
transformauerat. eademq socerum
suũ bene nosset. cũ hoc genere femi¬
narũ semꝑ habuisse cõmertiũ. Nec
quod dauid post tot numero uxores.
mulierculã quoq uriȩ militis surme¬
chatꝰ sit: ipsumq ꝑdiderit in bello.
Nec quod salomon filiꝰ eiꝰ trecentas
urores ⁊ septingentas concubinas ha-¬
buerit: ⁊ regum filias sine numero.
sec quod oseẽ ꝓpħarũ pͥmꝰ. de fornica-¬
na muliere filios fecerit: ouiturpitu¬

Expanded text:
Rachel et Liam duas germanas sorores, Rachel et Liam duas germanas sorores, earumque singulas famulas, quatuor uxorum maritus, tanquam hircus erraverit; ut esset quotidie inter quatuor scorta certamen, quaenam eum venientem de agro prior ad concubitum raperet, interdumque etiam mercedibus in noctem ab invicem conducerent eum . Item quod Judas filius ejus cum Thamar nuru sua dormierit, post uniet alterius nuptias filii deceptus. ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminarum semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitu
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. S uos consentite nob̾cũ ut
portent scͥptores crimen: si uultis
eodem lib̃ari ꝓpħas. Alioquin nec il-¬
la nos de abraham scͥpsimꝰ. qͦd haben¬
de ꝓlis insana flagrans cupidine.
⁊ dõ qui id iam sibi de sara coniuge
ꝓmiserat minime credens. cum pe-¬
lice uoluptatꝰ sit sub conscientia quod
sit in honestius uxoris: nec quod mat̾¬
monii sui infamissimꝰ nundinator id:
auaritiȩ ac uentris causa duob regib
abimelech ⁊ pharaont diuersis tem¬
porib memoratã saram coniugẽ suã
sororẽ mentitꝰ quia erat pulcberrima
loth ipsius fr̃ de sodoma lib̃atꝰ. cum
duab filiab suis in monte concubuit:
qui honestius arsisset in sodoma ictu
fulminis. quã in monte flagrauit
inconcesse flãma libidinis. S nec qͦd
ysaac eadem patͥ suo gessit ac paria
erga rebeccam coniugẽ suam fingens.
⁊ ipse eam sororẽ: quo ꝑ ipsam uiueret
turpit̃. Nec quod iacob filius eius int̾

Expanded text:
ti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut ti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari prophetas. Alioquin neque illa nos de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens cum pelice uolutatus sit sub conscientia — quo sit inhonestius — uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem auaritiae ac uenAbimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, Loth ipsius frater de Sodoma liberatus, cum duabus filiabus suis in monte concubuit ; qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis, quam in monte flagravit inconcessae flamma libidinis. Sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria, erga Rebeccam conjugem suam, fingens et ipse eam sororem , quo per ipsam viveret turpiter. Nec quod Jacob filius ejus inter
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. Et sane fieri potuit ut quẽ ad¬
modũ de dõ impudent̾ idẽ tanta fiire¬
runt. nunc eũ intenebris ex eterno.
uersatũ dicentes. ⁊ postea miratũ cũ
uidisset lucem. nunc ignarũ futuri.
ut preceptũ illud quod ñ ẽẽt serua¬
turꝰ adam ei mandaret. nunc ⁊ imꝓ¬
uidũ ut eum latentẽ in angulo ꝑadi-¬
si post nuditatẽ cognitã uidere non
posset. nunc ⁊ muidũ ac timentẽ ne
si gustaret homo suus de ligno uitȩ
in ȩt̾nũ uiueret. nunc alias ⁊ appeten¬
tem sanguinis atq adipis ex omĩ ge¬
nere sacrificioꝵ. Zelantẽq si ⁊ aliis
eadem offerrent᷑. ut sibi. & nunc iras¬
centẽ in alienos nunc ⁊ insuos. nunc
ꝑimentẽ milia hominũ obleuia qͥ¬
dem aut nulla cõmissa. nunc
etiã cõminantẽ uenturũ se fore
cum gladio ⁊ parciturũ nemini ñ
iusto non peccatori: fieri inquã po-¬
tuit ut ⁊ de dĩ hominib mentirent᷑.
qui de do ipso tanta ꝓt̾uitate menti¬

Expanded text:
ritas. Et sane fieri potuit, ut quemadritas. Et sane fieri potuit, ut quemadmodum de deo inpudenter idem tanta finxerunt, nunc eum in tenebris ex aeterno uersatum dicentes et postea miratum cum uidisset lucem. nunc ignarum futuri, ut praeceptum illud, quod non esset seruaturus Adam. ei mandaret, nunc et inprouidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam uidere non posset, nunc et inuidum ac timentem, ne, si gustaret homo suus de ligno uitae, in aeternum uiueret, nunc alias et adpetentem sanguinis atque adipis ex omni genere sacrificiorum zelantemque, si et aliis eadem offerrentur ut sibi, et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum se fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate menti
Abbreviated transcription (Latin):
pitudines tanꝙͣ uerrucas incidite.
deformationis eiꝰ crimen scriptorib¬
ur̃is imputate: ⁊ statĩ uidebitis nos
uidaismi inimicos fuisse non legis.
Nom̃ ẽ. quod uos decipit: quia cui
iure debeat ascribi ñ nostis. Ad hȩc
t: ⁊ ꝓpħas ⁊ patriarchas ur̃os cur
nos blasphemare existimetis: ego
non uideo. Nam si a nob̃ scͥpta hȩc
dictata ue fuissent. quȩ idẽ cõmi-¬
sisse legunt᷑: ẽẽt ur̃a hȩc in nos non
irrationał accusatio. Ubi uͦ aut ab
ipsis eadem scripta sunt contra ho-¬
nestatis morẽ de uitiis captantib
głam. aut ab eoꝵ sociis ac paribꝰ: nr̃a
quȩ ista culpa ẽ: Dampnamꝰ eni de¬
testati actꝰ miquos: quos ultro de
se nec int̾rogati confessi sunt rei.
Aut si hȩc ꝑ iuidiã seͥptorũ aduerso
eos malignitas fixit. puniant᷑ scͥptores.
dampnent᷑ eoꝵ libri. purgetur ꝓpħicũ
nomen indigna fama grauati: atq
censurȩ suȩ patͥarcbarũ reddat᷑ aucto¬

Expanded text:
pitudines tamquam uerrucas incidite, pitudines tamquam uerrucas incidite, deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse leguntur, esset uestra haec in nos non inrationabilis accusatio; ubi uero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae patriarcharum reddatur aucto
Abbreviated transcription (Latin):
cepti huiꝰ appellaret. quod dictũ est.
non occides. non mechab̃is. ita etiã
exar desceres si quis te negligentẽ
incircuncisum uocaret ⁊ negligen¬
tem sab̃b̃i : erat intelligi ꝓculdubio
quod ẽẽt utrũq lex ⁊ di mandatum.
Nunc uͦ ⁊ de illis suꝑiorib laudem
queras ⁊ glam si ea conserues: ⁊ dehis
nullam eusde boni iacturam me¬
tus qͥa contempnas. Quare constat
hȩc ut dixi ñ ẽẽ legẽ: s legis potius
maculas ⁊ scabiem. Quȩ si dampnan¬
tur a nob̃ dampnant᷑: uti falsa non
ut legitima. Nec tangit conuitium
hoc legem nec legis auctorẽ dm: sed
eos qui ⁊ hunc ⁊ illam ne fariis suis
religionib inscͥpserunt. Ut autem
int̾dũ legis nos reu̾endũ nom̃ cum
uidaica p̃cepta ꝑsequim᷑ lacessamꝰ.
ur̃o fit uitio: qui int̾ hebraicas insti-¬
tutiones ⁊ legẽ. nullũ uultis ẽẽ disc̃¬
men. Alioquin reddite legi ꝓpͥam
dignitatẽ. isrłiticas aũt ab eadẽ tur-¬

Expanded text:
cepti huius appellet, quo dictum est: cepti huius appellet, quo dictum est: non occides uel non moechaberis. ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum uocaret et neglegentem sabbati. erat intellegi procul dubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris et gloriam, si ea conserues, et de his nullam eiusdem boni iacturam metuis, quia contemnis. quare constat haec, ut dixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: quae si damnantur a nobis, damnantur uti falsa, non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem tur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcetera. Cui quia olim diffamate in
gentib idẽ. ex quo mundi huiꝰ crea-¬
tura consistit. hebreorũ scͥptores ir-¬
ruentes tanquã lepram ⁊ scabiẽ ab-¬
hominanda. hȩc sua ⁊ turpissima p̃¬
cepta cõmiscuert̃. quȩ ad ꝑitomem
spectant ⁊ sacrificia: age si es certo
⁊ tu amicus legis. dampna eos mecũ
qui hanc uiolare ausi sunt cõmixti-¬
one inconuenientiũ eide p̃ceptoꝵ.
Que p̃cepta nͥ ⁊ uos legẽ ñ ẽẽ. scire¬
tis nec legis partẽ: utiq ad eade ser¬
uare niteremini ꝓfessi iusticiã. aut
uos corã fateremini ẽẽ. ñ iustos. Nẽ
uͦ ⁊ de illis mandatis. quȩ scelera pro¬
hibent. sollicita uob̃ ẽ. cura recte uo¬
lentib uiuere: ⁊ de his quȩ ꝑtinent
ad iũdeos. nulla fit mentio. Quod
quatinꝰ excusatũ uob̃ erit: nͥ eadem.
legem ñ ẽẽ. constiterit. Deniq si sic̃
incenderis intolerabile conuitiũ
iudicans. si quis te negligentẽ pre¬

Expanded text:
et cetera. cui quia olim diffamatae in et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est ex quo mundi huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes tamquam lepram ac scabiem abominanda haec-sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos mecum, qui hanc uiolare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse constiterit? denique si, sicut incenderis intolerabile conuicium iudicans, si quis te neglegentem prae
Abbreviated transcription (Latin):
AUStus dixit.
Cur legem blas¬
Mimine quidem
nos hostes sumus.
aut municilegis
ullius omnino
ipsos nos liceat. simus ꝑati fate¬
ri falsa omĩa illa ẽẽ. quȩ de eis
scripta sunt: ⁊ quoꝵ causa ui¬
dentur nob̃ exosi. Si enĩ uos re¬
pugnatis. ⁊ scriptorib assentien¬
do ur̃is. in crim̃ forsitan pro¬
pħas innocentes addicitis. infa¬
matis patriarchas. decoratis &
legẽ: atq quod sit stultiꝰ. uul¬
tis & scͥptores ur̃os non ẽẽ men¬
daces. ⁊ eos tamen religiosos
ac scõs. quorũ hii flagitia ⁊ tur¬
pes conscripserint uitas. Qđ̃
quia utrumq parit̾ constare ñ po¬
test. oportet enim aut hos fuisse
malos aut illos mendaces. ⁊ falsos:
age si libet assensu cõmuni scrip¬
torib dampnatis defensionẽ susci¬
piamus legis ⁊ ꝓpħarũ. Legem aũt
nunc dico ego. ñ circuncisionem nec
sabb̃a ⁊ sacrificia ceteraq huiꝰmodi ui-¬
deoꝵ. s eam quȩ uere sit lex: id÷. non
occides non mechaberis non ꝑiurabis

Expanded text:
AUSTUS dixit: Cur legem blasminime quidem nos hostes sumus aut inimici legis ullius omnino, ipsos nos liceat, simus parati fateri falsa illa omnia esse, quae de eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint uitas. quod quia utrumque pariter constare non potest, oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos. Age, si libet, adsensu communi scriptoribus damnatis defensionem suscipiamus legis et prophetarum. legem autem nunc dico ego non circumcisionem nec sabbata et sacrificia ceteraque huiusmodi Iudaeorum, sed eam, quae uere sit lex, id est: non occides, non moechaberis, non peiurabis
Abbreviated transcription (Latin):
phetat quide ipso non nominato
pħ̃iam tam̃ eius uerbis suis inserit
dicens. uos aũt genꝰ electum. regale
sacerdotiũ. gens sc̃a ppłs adquisiti¬
onis : quo uirtutes eius annuntie¬
tis qui de tenebris uos uocauit. mil¬
lud ammirabile lumen suũ. Qui
aliquando non popłs nunc autem
popłs dĩ: quoꝵ aliquando ñ misert
est. nunc aut̃ miseret᷑. hinc euidens¬
ter apparet: quod ꝑ ꝓpħam dictũ e¬

Expanded text:
ropheta quidem ipso non nominato ropheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adnuntietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus dei; quorum aliquando non misertus est. nunc autem miseretur. hinc euidenter adparet, quod per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego non ero ur ds. Et erit nume¬
rus filioꝵ isrł quasi arena maris q̃
sine mensura ẽ: ⁊ non murmurabi¬
tur. Et erit in loco ubi dictum ẽ
eis non popls m̃s uos: dicet᷑ eisfilii
cdłi uiuii. Et congregabunt᷑ filii u-¬
da ⁊ filii isrł. ⁊ ponent sibimet ca¬
put unũ & ascendent de terra:
quia magnꝰ dies ier rahel. Dicite fr̾ĩbꝰ
figuram ipse dñs ꝑ eandẽ scripturã
euident̾ aꝑiat. Cumq apł̃icȩ littere
hanc ꝓpħiam cõpletam in noui testa¬
menti predicatione testent᷑: quis est
qui audeat dicere non ꝓpt̾ea ussum
& factum. ꝓpt̾ quod se ussisse ⁊ ꝓph̃am
fecisse ipse inscĩs litteris qui uissit ex¬
ponit: Ait enĩ apłs paulus. Ut no
etiam exgentibꝰ: sicut & osee dicit.
Uocabo non plebem meam. plebem
meã: ⁊ non dilectam dilectã. Et erit
in loco ubi dictũ ẽ eis non popłs m̃s
uos : ibi uocabunt᷑ filii di uinii. Hoc gͦ
de gentib ꝓpħatum. paulus ostenditi
Unde & petrus scribens ad gentes ꝓ¬

Expanded text:
et ego non ero uester deus. et erit numerus filiorum Israhel quasi arena maris, quae sine mensura est et non numerabitur; et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, dicetur eis, filii dei uiui. et congregabuntur filii Iuda et filii Israhel et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra, quia magnus dies Iezrahel. dicite fratribufiguram ipse dominus per eandem scripturam euidenter aperiat cumque apostolicae litterae hanc prophetiam conpletam in noui testamenti praedicatione testentur: quis est, qui audeat dicere non propterea iussum et factum, propter quod se iussisse et prophetam fecisse ipse in sanctis litteris qui iussit exponit? ait enim apostolus Paulus: ut notetiam ex gentibus . sicut et Osee dicit: uocabo "non plebem meam plebem meam" et "non dilectam dilectam" et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes p
Abbreviated transcription (Latin):
s equissimo examine ꝑ temporales
mortaliũ mortes utilitat̾ẽ timoris
sui popłis imponentẽ. nec sine ullo
delicto ceca confusione iustos pecca¬
toresq punientẽ. s iustis salubrem
correctionem ꝓpt̾ ꝑfectionẽ. peccan¬
tib aũt debitam seueritatẽ. ꝓpt̃ eqͥta¬
tem distribuentẽ. Unde uos apparet
manichei suspitionib ur̃is ẽẽ decep¬
tos. cũ male intelligendo script᷑as
nr̃as. uel malos intellectores exꝑien¬
do. falsa de catholicis creditis: ac sic
relicta sana doctrina conuersi ad
sacrilegas fabulas. nimiũq ꝑu̾si
& alienati a societate scorũ. nec ex nono
testamento corrigi uultis. unde talia
ꝓferimꝰ qualia in uetere arguitis. Uñ
fit ut aduersus uos sicut aduersus
paganos: utrũq testamentũ defen-¬
dere cõpellam᷑. S aliquẽ facite ꝓr¬
sus carnalit̾ ita desipientẽ: ut dͣm¬

Expanded text:
sed aequissimo examine per temporales sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut d