comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃artã fuis seutporset illa om̃a continere: QUODRCOGITATIODINUTANDARURIMT¬
SIT IUSUTASILIS RATIO EI OINIIN IUR ARCNAE INEUAPRODTER XPM̃ CORPUS PROBABILITER
NTTITOR HUMANUM EX LIBRO DECIUI TATE DIXU.
trecogitauit et dixit dr̃ deleam hominem quẽ fecia faciet̃re ab bomineusq ad pecus:
eta repentibus usq ad uolatilia caeliquratus sum qnm̃ fecieos: Iradi ñ ꝑturbatio
nimi eius. sediudiciũ quourogut᷑ paenapecato: Cogitatio uero eiꝰ etrecogitatio muta¬
darũ rerum e : in mutabilis ratio: Neq: enimsicut homine itadm̃ cuus quã fasti
sui paenit& c̃uus ẽdeomnibus omninorebustũ fixa sementia qua certapscientia
sedsi nonutatur scripturatalibus uerb non sequoda modo fumiliarius insinuat
omnigonerihominum quibus uult ẽȩ consultum ut & p̃tereat suꝑ bientes
et excit& neglegenter & exerceat quȩrenter & alat intellegentes : quo d nꝰ facers

Expanded text:
arcam fuisse, ut posset illa omnia continere. Sed notanduarcam fuisse, ut posset illa omnia continere. Sed notandusit immutabilis ratio, et de mensura arcae in qua propter Christi corpus probabiliter metitur humanum, ex libro XV de Civitate Dei. Et recogitavit et dixit Deus: Deleam hominem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatanimi eius est, sed iudicium, quo irrogatur poena peccato. cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. neque enim sicut hominem ita deum cuiusquam facti sai paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes et exerceat quaerentes et alat intellegentes. quod non faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse repperiunt᷑ : a quaedũ corporu hominũ in incredibilem modũ ingentiu
nris quoq tempcub extiterunt. Nnsolum uirorum : uerum &iũ
fomnarum : Vnde crȩ libilius ẽ. homines iustos appellatos uel ange¬
bos uel filios dĩ: concupiscentiu lapsos peccuasse cum feminis quũ
angelos curne non habentes : usque ad illud peccutum des¬
cendere petiufseꝰ quam iuis dequib:dũ dȩmonibus quis in lepbi
eior cuno equȩris ol& utrum tantu capacitate
Qquanta des cribituranimalia omnuquȩ ineam ingressadicuntur & escios eorum
ferrepotuerit quã quȩstionem cubitogeo metricosoluitorigenis asserens n frusta scris¬
turam dixis se quod morser ornnis sapientia a egrptiorum fuerit eruditus quigeo¬
me tricadilexerunt cubitũ aũt geome tricũ dicittantii ualere quantũ nr̃a cubita
secualent siergotã magna cubitu intellegamus nulla questio ẽ tanta capacitatis

Expanded text:
fuisse reperiantur et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia fuisse reperiantur et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia nostris quoque temporibus extiterunt non solum uirorum uerum etiam feminarum. unde credibilius est homines iustos appellatos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse; quamuis de quibusdam daemonibus, qui sint iet. Sed quaeri solet utrum arca tanta capacitate quanta describitur animalia cuncta quae eam ingressa dicuntur, cum escis eorum ferre potuerit? Quam quaestionem cubito geometrico solvere conatur Origenes, asserens non frustra Scripturam dixisse quod Moyses omni sapientia Aegyptiorum fuerit eruditus, qui geometricam dilexerunt. Cubitum autem geometricum dicit tantum valere quantum nostri cubiti sex valent. Si ergo tam magnos cubitos intelligamus, nulla quaestio est tantae capacitatis
Abbreviated transcription (Latin):
sed hunc quȩstionem pluriũ codicũ mendositus peperit nsolũ quippe
Ain ebreis alit inuenit᷑ : Verũ &iũ in septuuginta interp̃tutiene matusulũ
tem queritur quẽ ud modum potuerint angelicũ siliab hominũ concũbere
unde gigunte naticẽ ꝑhibentur quauis non nulli & latini & grecicodices n¬
angelos habeunt sed filios di qͥuos quidum ad soluendũ istũ questionem iustos
homines fuisse crediderunt qui potuerunt &iũ angeloꝵ nomine nuncupur
Nam de homine iohunne serptum est : Eccemitto angelũ meũ unte fucie
tuũ qui p̃purubit uiũ tuũ. Sed hoc mou& quomodo uelex hominũ concubitu¬
nutisunt gigantes uel feminsmsceripotuerint : sin homines sedugeli fuer̃ :
Sedgͣ  guntib: idẽ nimium grundib: atq fostibus puto ñ essemirandu
quod ex hominib: nascipotuerint : quiu & post diluuum quid amtules

Expanded text:
sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. non solum quippe sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. non solum quippe in hebraeis aliter inuenitur uerum etiam in septuaginta inItem quaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus hominum concumbere, unde gigantes nati esse perhibentur, quamvis nonnulli et Latini et Graeci codicesangelos habeant sed filios dei. quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. nam de homine Iohanne scriptum est: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. sed hoc mounati sint gigantes uel feminis misceri potuerint, si non homines, sed angeli fuerunt. sed de gigantibus, id est nimium grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerunt, quia et post diluuium quidam tales
Abbreviated transcription (Latin):
enim quod postea scriptum est cum peccas sent ẽos audis seuocem d ñidi ãbu¬
lantis in para diso qui a non peripsã di substantiũ sed ꝑsubdna eicreaturã factũ
ẽ. nullomod& dubitat quifidem catholicũ supitꝰ ad hoeut aliquanto lati¬
us de acre disserere uoluiꝰ quia non nulli hereticiputant substantiã filudĩ nullo assũp¬
to corpore ꝑscipsum es seui sibilem : &ideo antequam exuirgine corpus uecipe¬
r& ipsũ ui sũ esse patribus opinantur t̃amquam desolo dõ putre dictusit que
nemo hominum uidit necuider epotest quiasilius uisus sit ante ucceptum serui¬
n formum: &ium ꝑ ipsũ substantiã suam quaeimpietus ꝓculacatholicis
mentibus repellenda est XIYI. DEQUES ΠOΝEΑΝNoRuMatusa¬
uerisol& quomodo matusula secundum annoꝵ cõputationẽ uiuere post
diluuium potuerit cum om̃s p̃ter eos qui in arca ingressis peris sedicunt

Expanded text:
enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambuenim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam creaturam ei factum est, nullo modo dubitat qui fidem catholicam capit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo assumto corpore per se ipsam esse uisibilem; et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae impietas procul a catholicis mentibus repellenda est. XXXI. DE QVAESTIONE ANNORVM MATVSAQuaeri solet quomodo Matusala secundum annorum computationem uiuere post diluuium potuerit, cum omnes praeter eos qui in arca. ingressi sunt perisse dicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ siue in somnis siue inetusi insimilitudine rerũ corpoxruliũ: aut &iũ ꝑ ipsũ corporidẽ
dũ sensib: corporis uel uliquas pecies appurai uel in sonant uoces: Siergo adũ
substuntiam : non dubitundum est quod eius mentem per tempus mouerit
miro & in effabilimodo : non motus ipse pertempus ei que utiq: hoc sulubre
prȩceptum ueritatis in presserit : & quue trangres sori paena deber& ur
caipsa ineffabiliter ueritatem monstrauerit: sicut audiuntur uel uidentur
omniabona prȩcepta in ips& in commutabili sapientia quae in animas scas
setrans fest : ex aliquo tempore cum ipsius nullus fotus in tempore. Siaũt ad
cum modum adum iustus erat utei ad hd̃c opus ess& alterius creaturȩ sunctioris
& sapientioris auctor itas ꝑquam cognoscerg di uoluntatem atq iusuoner i
sicut nobis propb&ie sicut ipsi angeli : Quur ambigamus paliquã q̃modi
creaturã ei ex. Locutum dm̃ talib uocum signisq̃ intelleger e poss&illud

Expanded text:
in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adamsubstantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis impresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud
Abbreviated transcription (Latin):
homini poss& ei cauere contrariũ : Id ẽ uitȩ priuationẽ q̃ morsuocat᷑ : & ipsã
causã qua ꝑder& qđ amabat idẽ qđ lib& factũ suũ qđ fier & ut amitter & uitã

Expanded text:
homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam causam, qua perderet quod amabat, id est quodlibet fac
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ T unc ꝓbarent quã hoc recte arbor illa uocar& : & quomodo inquium intelle¬
ger & homo qđ ei dicebat᷑ lignũ dinoscent iaeboni & maliquando ipsũ malũ quid &&
omnino nesciebat hoc qui supiunt : parũ ad tendunt quẽad. modũ a contraris notis
sic pleraq: intellegat᷑ ÷ gnota iut &iã uerbarerũ q̃ ñ s̃ cũ in loquendo in t̃ po¬
nunt᷑ nullusca lig& aud e : Hoc enĩ qđ omnino ñ ẽ nihiluocat᷑: & has duassilla¬
bas nemoñ intellegit : qͥlatine audit᷑ loqͥt᷑ Vndenisi consensus intueret᷑. Id qđ ẽ
& ei priuationẽ : quid &iã ñ sit agno scit : sic & in a necũ dicit᷑ intuendo corporis.
plenitudinẽ priuatione eitam quã contraria quid dicat᷑ in ane intellegim sicut
audien disensũ : ñ solũ deuocib: uerũ &iã desilentio iudicam sic & uita quȩ inerat

Expanded text:
rentur, tunc probarent quam hoc recte arbor illa uocaretur ? Et quomodo, inquiunt, intellerentur, tunc probarent quam hoc recte arbor illa uocaretur ? Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat
Abbreviated transcription (Latin):
& in xpo om̃s uiui ficabunt᷑ frustra aut̃ ñ nulli acute obtunsis . Cũ requir̃ quomodo
potuerit appellare lignũ dinoscentia eboni & mali antequã in eo trangressus &&. homo
p̃ceptũ atq: experienti a dinorcer& quid int̃ essa intbonũ qđ amisit & malũ qđ amisit
ignũ enitalẽ nom̃ accepit uteo secundũ ꝓhibitione tacto caueret᷑ qͦ eo contra ꝓhibitionẽ
tacto sentir& : Neq: enĩqr in de contrapceptũ manducauer. ideo factũ ẽ illud lignũ
dinoscentiae boni & mali : Sed utiq: &iã sio boedientes essent & nihil inde contra
p̃ceptũ usurpassent᷑ Id recte uocaretur : qđ ubieis accider&siursurpassent quẽ ad¬
modũ siuocar& arbors aturitatis qđ in depossent homines saturarinũ quid si
nemouccessis & : Ideo nom̃ illud &x. in congruũ quando quidẽ cũ accerent & satura¬

Expanded text:
et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtunsi sunt, cum requirunt, quomodo et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtunsi sunt, cum requirunt, quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret, quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non tacto caueretur, quod eo contra prohibitionem tacto sentiretur. neque enim quia inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est illud lignum dinoscentiae boni praeceptum usurpassent, id recte uocaretur quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quando quidem cum accederent et satura
Abbreviated transcription (Latin):
modo qđ nescit aut contepnit aut elegit nisiqr haec duosciunt᷑ Alit̃ ꝑ pru
dentia boni: alit̃ ꝑ experientiã mali ꝑ prudentiã boni malũ scit᷑ & si ñ
sentit Tenet enĩ bonũ ne amis sioͣ eiꝰ sentiat᷑ malũ: Itẽpex perientiam
ergo puerꝑ experientiã aut bonũ qđ carer& aut malũ qđ boni ammisione senti
r& contep̃sit malũ Vteliger& bonũ idẽ noluit ãmittere qđ habebat nesen¬
tir& amutendo qđ amitter eñ debeat : singulare exemplũ oboedientiȩ quipp e qͥ ñue¬
nit facereuo luntẽ suã sed uoluntatẽ eiꝰ a quomissus ẽ : ñ sicut ille qͥelegit facereuo lunta¬
tẽ suã ñ eia quo factus ẽ : Merito sicut ꝑ unius in oboedientiã peccatores constitutis
multi : Ita ec ꝑ unius oboedientiã iusti constituunt᷑ multi : qr sicut in ad ã om̃s moriunt᷑ sic

Expanded text:
modomodoentiam boni, aliter per experientiam mali? per prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur; tenetur enim bonum, ne amissio eius sentiatur malum. item per experientiam ergo puer per experientiam aut bonum, quo careret, aut malum, quod boni amissione seret, contempsit malum ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. Singulare exemplum obedientiae; quippe qui non venit facere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius a quo missus est; non sicut ille qui elegit facere uoluntatem suam, non eius a quo factus est. merito sicut per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituuntur multi; quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic
Abbreviated transcription (Latin):
boni ñ sentit᷑ malũ : cũh ab&̃ qđ amatũ ẽ in ferius bonũ : sed diuina iustitia
ẽ : utqͥuoluntate ami sit qđ amare debuit amittat cũdolore qđ am auit dũ na¬
turarũ ereator ubiq laudet᷑ : ad huc enĩ ẽ bonũ qđ dol& amis sũbonũ : nã nisi
aliqđ bonũ remansiss& innaturã nullus beni amissidoloe & inpȩna. Cũ
aũt sinemali ex perim̃toplac&bonũ : Idẽ ut ante quã boniamissionẽ sentiat
elig attenere neamittat supra om̃s homines p̃dicandus ẽ: sed hoc nisicuius¬
dã singularis laudis && : Ñ illipuero tribueretꝰ qͥ ex genere israbe factus ema¬
nuel n obiscũ ds̃ reconcili auit nos dõ hominũ & dĩ homo mediator uerbũ
apuddm̃. Caro aut apud nos uerbũ caro int̃ dm̃ & nos. deillo quippe ꝓph&a
dic̃ : prius quã sciat puerbonũ aut malũ contẽpn& malitiã ut eligarbonũ quo¬

Expanded text:
boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut qui uoluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhuc enim est bonum quod dolet amissum bonum; nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. cum autem sine mali experimento placet bonum, id est ut, antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere ne amittat, supra omnes homines praedicandus est. sed hoc nisi cuiusdam singularis laudis esset, non illi puero tribueretur, qui ex genere Israhel factus Hemmanuhel nobiscum deus, reconciliauit nos deo hominum et dei homo mediator; uerbum apud deum, caro apud nos; uerbum caro inter deum et nos. de illo quippe propheta dicit: priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑex ipsare ut iã supradictũ e : nom̃ accepit : Malũ aũt nisi ex perim̃to ñsenti¬
remus qr nullũ eã si ñ secissemꝰ : Neq: enĩ ulla natura malie sed amissio
boniho nom̃ accepit. bonũ quippe in commutabile ds̃ ẽ : homo aut quantũ
adeinaturã in quaeũ ds̃ condidit ꝑtin&bonũ ẽ. quidẽ señ in commutabi¬
de ut ds̃ Muta bileaut̃ bonũ qđ ẽ postin cõmutabilebonũ : melius bo¬
nũ fit c̃ubono in cõmutabili adȩr& amando atq: seriuiendo rationali & ꝓpria
uolunta : I deo quippe & haec magniboninaturaẽ quia & hoc accepit ut possit
sũmiboni adȩrere naturȩ qđ si noluerit bono sepriuat: & hoceimalũ ẽ unde
ꝑiustitiã dĩ &iã cruciat᷑ consequit᷑. Quid enĩ tã iniquũ quã utbenesit deser¬
toreboni: neq ullo modo fieripotest ut ita sit seoliquando amissi superious

Expanded text:
ex ipsa re, ut iam supra dictum est, nomen accepit. malum enim nisi experimento non sentiex ipsa re, ut iam supra dictum est, nomen accepit. malum enim nisi experimento non sentiremus, quia nullum esset, si non fecissemus. neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. bonum quippe incommutabile deus est; homo autem, quantum ad eius naturam, in qua eum deus condidit, pertinet, bonum est quidem, sed nuod est post incommutabile bonum, melius bonum fit, cum bono incommutabili adhaeserit amando atque seruiendo rationali et propria uoluntate. ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae; quod si noluerit, bono se priuat, et hoc ei . malum est, unde per iustitiam dei etiam cruciatus consequitur. quid enim tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo fieri potest ut ita sit, sed aliquando amissi. superioris
Abbreviated transcription (Latin):
ius sio dominantis adtendiq̃ sisola adtenderet᷑: Quid aliud quã diuoluntas
quur iusserit uiderit faciendũ ẽ a seruiente qđ iussit : & tunc foste uidendue
apmerente quur iusserit sed tam̃ ut causã iussionis huius ñ diutius requira¬
mus sihaec ipsamagna ẽ utilitas homini qđ dõ seruit iubendo d s̃utile facit¬
quicquid iuber euolueritꝰ dequometuendũ ñ ẽ: neiubere qđ inutile ẽ possit:
nec sieri potest utuoluntas ꝓpria ñ grandiruine pondere suꝑ hominem ca¬
dat si eã uoluntas superioris extollenda p̃ponat hoc ex ꝑtꝰ ẽ. homo contepnens
p̃ceptũ dĩ & hoc ex perim̃to didicit quidint̃ &e int̾bonũ & malũ: bonum
scilic& & oboedientiae : Malũ aut̃ in oboedientiae : idẽ suꝑbiae contumaciae:
ꝑuerseimitationis di &̃ noxiaelibestatis : Hocaũt in quo ligno acgderepotuit

Expanded text:
iussio dominantis attendi. iussio dominantis attendi. nus quidem cur iusserit, uiderit; faciendum est a seruiente quod iussit et tunc forte. uidendum est a promerente, cur iusserit. sed tamen, ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini, quod deo seruit, iubendo dquidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et ex hoc experimento didicit quid interesset inter bonum et malum, bonum scilicet oboedientiae, malum autem inoboedientiae, id est superbiae, contumaciae, peruersae imitationis dei et noxiae libertatis. hoc autem in quo ligno accidere potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tia nolitan gerebanc erbã si foste uenenosaẽ . mostẽq p̃nunciat sitetigerit seqͥ¬
t̃ quoq mors c̃ontẽptirẽ p̃ceptiꝰ sed &iã sinemo ꝓ hibuis s& atq illetetigissa nibilo¬
minu s utiq morer & : Illa quipperes congrua salutȩ uiteq ci ñ eã si ue in deueta r&
siue ñ uetarẽt : Ite cũ quisq ꝓbib& eãrẽ tangiq̃ ñ quiden tangenti sed illiqui ꝓhibu¬
it ob ee uelud siquis quã in alienam pecuniã misiss& manũ ꝓhibitus ab eo
cuiuserat illa pecunia Ideo & ꝓhibito peccatũ qui a ꝓhibenti poterateẽ dap¬
alteriquando lib& tanges & : Quareꝓ hibitũ ẽ nisiut ipsius ꝑsebonũ oboedientiae &
ipsius ꝑsemalũ inoboedientiȩ monstraret᷑ : deniq a peccantẽ nibil aliud a ppecitũ ẽ
nisin a&e subdominatione : quando illud amissũ ẽ in quone amiter& sola debuer&

Expanded text:
tia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequtia: .,noli tangere hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quippe res congrua saluti uitaeque eius non siue non uetaretur. item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi qui prohibuit obesset — uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo cuius erat illa pecunia — ideo esset prohibito peccatum, quia prohibenti poterat esse damalteri quandolibet tangeretur, quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum oboedientiae et ipsius per se malum inoboedientiae monstraretur? denique a peccante nihil aliud appetitum est nisi non esse sub dominatione, quando illud admissum est, in quo ne admitteretur sola deberet
Abbreviated transcription (Latin):
r& : sed ex ipsare nom̃ in positũ est q̃ illo contrauecitũ tacto fuerat secutura .X
ialiquidmali ẽ lignũ illud undeꝓhibuit hominẽ ds̃ ei ipsius malanatura
Iuenenatũ uider et admostem : quia uero ligna om̃a in para disob onaplanta¬
uerat qui fecit om̃a bona ualde nec ulla ib inatura malierat : quinus quã est ma¬
liulla natura : qđ diligentius sidñs uoluerit disseremus cũ deillo serpente
dicere ceperimꝰ ab eoligno qđ malũ ñ erat ꝓbibitus ẽ ut ipsa ꝑsep̃cepti conser¬
uatiobonũ illiea & trangressiomalũ nec potuit melius & diligentius de monstrari :
quantũ malũ sit sola in oboedientia : Cũ ideo reus iniquitatis fact̃ est homoqr eãrẽ
tetigit contraꝓhibitionẽ : quã si ñ ꝓhibitꝰ tetigiss& : ñ utq peccass& : Nã qͥ dicit uerbigra¬

Expanded text:
retur, sed ex ipsa re nomen impositum est, quae illo contra uetitum tacto fuerat secutura. XXVII retur, sed ex ipsa re nomen impositum est, quae illo contra uetitum tacto fuerat secutura. XXVII aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transgressio malum. Nec potuit melius et diligentius demonstrari, quantum malum sit sola inoboedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam qui dicit uerbi gra
Abbreviated transcription (Latin):
positus alicundeꝓ hiberet᷑ utei ꝓ merendi dnm̃ suũ uistus && ipsa oboedientia
quã possũ uerissi me dicere solã eẽ uistutẽ omnicreaturerationali agenti sub
dĩ potestate ᷑ primũq: eẽ & maximuuitium tu moris ad ruinã suipotestate uelleuti :
cuius uitii non ẽ in oboedientia : non&a ergo unde se homo dñmbabere cogitar&
atq sentir& nicialiquid iuber& : Arboritaq illa ñerat mala : sed appellataẽ scienti¬
aedino scendibonũ & malũ : quiasi post ꝓhibitionẽ ex illa homo ȩder& : in illa erat
p̃cepti futura trangressio : Inqua homo ꝑ ex perim̃tũ poenediscer & quid int̃ e&
inter oboedientia ebonum & in obentiaȩ malum : ꝓ inde & hoc ñ figura dictũ
sed uere quod damlignũ accipiendũ cͤui ñ defructu uel pomo qđ indenasce¬

Expanded text:
positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerissime dicere solam esse uirtutem omni creaturae. rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedientia. non esset ergo unde se homo dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dinoscendi bonum et malum, quia si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenae disceret quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. proinde et hoc non in figura dictam, sed uere quoddam lignum accipiendum; cui non de fructu uel pomo quod indidem nasce
Abbreviated transcription (Latin):
repugnantem legem mentisq: per omnem in deꝓpagatũ carnem feminalirati¬
one qͦuasi transcribit᷑ Medi camentũ autem uulneris in eo quod inde sine ope¬
re compiscentiali in sola materiȩ corporali ꝑ diuinam conceptionis formati¬
nisque rationem deuirgine assumptum est ꝓptermortis sine iniquitate con¬
soscium & sine falsitate resurrectionis exemplum.XLI DELICNOSCI
equitur utuideamus deligno scientiae: dinoscendibonu& malũ: Pror¬
sus & hoclignũ erat uisibile & corporale : sicut arbores cȩterȩ : qđ ergo
lignum ess& non est dubitandum : sed quur hoc nomen acceperit requ¬
rendum Mihi autem &iam atq &iam consideranti dici non potest.
quantũ placeat illa sententia non fuisse illã arborem cibo noxiam :
Neq: enĩ qui fecerat omniabon aualde in para diso constituerit aliquidmali sed ma
lũ fuis se hominitrangressione p̃cepti : Opostebataut̃ ut homo sub dño dõ

Expanded text:
repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratirepugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem uulneris in eo, quod inde sine opere concupiscentiali in sola materie corporali per diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine adsumtum est propter mortis sine iniquitate consortium et sine falsitate resurrectionis exemplum. quapropter Sequitur ut videamus de ligno scientiae dignoscendi bonum et malum: prorsus et hoc lignum erat visibile et corporale, sicut arbores caeterae: quod ergo lignum esset non est dubitandum, sed cur hoc nomen acceperit requirendum. Mihi autem etiam atque etiam consideranti dici non potest, quantum placeat illa sententia, non fuisse illam arborem cibo noxiam; neque enim qui fecerat omnia bona valde, in paradiso instituerit aliqlum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem ut homo sub domino deo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdecimatus in abrahã qͥlic& secundũ carnem natus tantũ sictam̃ fuit in lũbis
quẽ ad modũ in suis &ia ipse abraã Idẽ quisic ẽ natus depratre ab rabã quẽ ad¬
modũ desuo patre natus ẽ ab rahã ꝑ legẽscilic& & in mebris repugnantem
legimentis & in uisibilẽ concupis cenciã quãuis eã castã &bona uirꝰa nuptia¬
rũ ñ sinant ualere nisiquantũ ex ea poss̃ generi substituendo prospicere
Non aũt & illi ibi decimatus ẽ. cuius caro indeñ feruorẽ uulnenis sed materiẽ
medicaminis trax̃ Nacũ ipsa decimatio ad p̃figuranda medicina ꝑtinuerit
Illud inbabs aecarne decimabat qđ curabat᷑ ñ illud undecurabat᷑. Cadeq caro
ñ habrae tantũ sed ipsius primiterreni que hominis simul habebat & uulnus pua¬
ricationis & medicam̃to uulneris. Vunlnus p̃uaricationis in lege membrorum

Expanded text:
decimatus in Abraham qui, licet secundum car-nem tantum, sic tamen fuit in lumbis decimatus in Abraham qui, licet secundum car-nem tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum in sui patris ipse Abrais repugnantem legi mentis et inuisibilem concupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere . non autem et ille ibi decimatus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur, quod curabatur, non illud, unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis simul habebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus praeuaricationis in lege membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quã uisnullius hominis anima sit inlũbis patrissui secundũ carne tam̃ in lũb sabrabȩ
constitutũ leui decimatũ & ibi constitutũ secundũ carnẽ : Xp̃mñ decimatũ secundũ
rationẽ quippe illã seminalẽ ibi fuit leui. quarationeꝑo cubitũ uenturus erat in ma
trẽ secundũ quã rationẽ ñ ibierat . Xp̃icaro quãuissecundũ ips a sibi fuerat mariȩ
caro qua ꝓpt̃ necleui nec xp̃s inlũbis abra secundũ animã Secundũ carnẽ uero eele¬
uirexpis Sedleui secundũ concupis cenciã carnalẽ : Xp̃saut secudũ solã substanciã cor¬
poradẽ Eũ enĩ sit in semine & uisibilis corpulencia & inuisibilisratio utrũq cuciur¬
rit ex abrahã uel &iã ex ips adã usq: ad corpus mariȩ quia & ipsũ eomodocon
sit ratio uero conceptionis ei ñ a semine uirili sed longe. alit ac desuꝑuenit
pinde secundũ hoc qđ dematre accepit &iã inlũbis abra he fuit ille estergo

Expanded text:
Quamuis nullius hominis anima sit in lumbis patris sui, secundum carnem tamen in lumbis Abrahae constitutum Leui decimatum et ibi constitutum secundum carnem Christum non decimatum. secundum rationem quippe illam seminalem ibisecundum quam rationem non ibi erat Christi caro, quamuis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. quapropter nec Leui nec Christus in lumbis Abrahae secundum animam, secundum carnem uero et Leui et Christus: sed Leui secundum concupiscentiam carnalem, Christus autem secundum solam substantiam corporalem. cum enim sit in semine et uisibilis corpulentia et inuisibilis ratio, utrumque cucurrit ex Abraham uel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae, quia et ipsum eo modo cosit, ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc quod de matre accepit etiam in lumbis Abrahae fuit. ille est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs & alter in munđ e : Alter socialis alt priuatus : alter communi utilitate con¬
sulens ꝓpt̃ suꝑnã soci&atem : Alter &iã rem communem in potestatem ꝓpriã re¬
digens ꝓpt ar rogante dominationẽ: Alter subditus. Alt aemulds dõ. Alt tranqul¬
lus At turbolentus : Alt̃ pacisicus. At̃ sediciosus Alt ueritatẽ laudib: erranti
pferens : Alt̃ quomodo laudis auidus : Alt̃ amilis: Alt̃ inuidus: Alt̃ hocuolens ꝓxi¬
ditas in genere humanociuitates duas sub amirabili & effabili ꝓuidentia dĩcunc¬
taq ereatã ministrantis : Alterã iustoꝵ Alterã iniquor: Quarũ &iã quad am
tempor ali cõmixtione ꝑagit᷑ sȩculũ donec ultimo iudicio separent᷑ : & alterã con
iunctã angelis bonis in regnosuo uitã consequat᷑ aeternã: Ateram comn¬
iunctã angelis malis. in ignẽ cũ regesuomittatur a&ernum: XL¬

Expanded text:
sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter adrogantem dominationem, alter subditus, alter aemulus deo, alter tranquillus, alter turbulentus, alter pacificus, alter seditiosus, alter ueritatem laudibpraeferens, alter quoquo modo laudis auidus, alter amicalis, alter inuidus, alter hoc uolens proxiditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta quae creat administrantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam temporali commixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudijuncta Angelis bonis in rege suo vitam consequatur aeternam, altera conjuncta angelis malis in ignem cum rege suo mittatur aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
tius apellatur amor pecunie: cuius nomine a postolus ꝑspeciemgenꝰ significans:
uniuersalem a uaritiam uolebat intellegidicendo : Rad ix omnium maloꝵ
.ẽ auaritia: ha cenim & diabolus cȩcidit : quiutiq non amauit pecuniam:¬
sed propriam potestatem: pro inde ꝑuersus suiamor priuat scã soci&ate Turgi¬
dum spum eumq coartat miseria : iam ꝑ iniquitatẽ satiari cupientẽ : hinc alio loco cum
ixiss& Erant enim homines seipsos amantes : Continuo subiecit am atorespecuni ae
ab illa generali auaritia cuius suꝑ bia caput est adhanc specialem descendens quȩ
ꝓpria hominum ẽ: Neque enim essent homines amatores pecuniȩ nisi eos eputarem
xcenlenciores quodiciores: Cuimorbo contraria caritas. non querit quȩ sua sunt: Idẽ
ñ priuata excellentia lȩtat᷑: merito ergo & non inflatͣ hiduo amatores quoꝵ alter

Expanded text:
tius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus significans tius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui utique non amauit pecuniam,sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores quo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter
Abbreviated transcription (Latin):
dib: qđ in uiderit homini facto adimaginẽ dĩ: poero inuidia sequitur Suꝑbiã non
p̃cedit. Nonenĩ causa suꝑbiendi ẽ inuidia : Sed causa inuidiendi suꝑbia: Cum igit᷑
sit suꝑbia amor excellencie ꝓpriae : inuidiȩ uero sit odiũ felicitatis alienȩ quid unde
dendo quisq: suꝑb: ẽ : Merito initium omnis peccati suꝑbiã scriptura definiuit di¬
cens: In itium omnis peccati: suꝑbia : Cuitestimonio ñ in conuenienter aptatur
&iam illud: qđ a postolus ait Radix enim omnium malooꝵ ẽ auaritia : Si aua¬
lingua in didit Cũ appellauit priuatã qđ potius adetrim̃to quam ab incre¬
mentadicta eluc& : Omnis enim priuatio minuit: Vnde itaq: uult eminere
suꝑbia : inde in angustias egestatemq: concluditur: Cum a communi ad ꝓ¬
prium damnoso sui amorẽ redigitur : Spetialis ẽ aut̃ auaritia queusita¬

Expanded text:
dibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non dibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, inuidentia uero sit odium felicitatis alienae, . quid unde dendo quisque superbus est. Merito initium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si aualingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usita
Abbreviated transcription (Latin):
contabescer& : in quotamen bonum .e. hoc ipsũ quoduiuit & uiui ficat corpus siue ereum
sicut ipsius di aboli uel dȩ monum sp̃s siue terrenum sicut hominis anima cuiusius &iam
malign e atq ꝑ uersi : it a dumno lunt aliquid qđ ds̃ fecerit : propriauoluntate peccarep
sius dĩ substantiã dicunt : primo necessitate & post in expiabilit̃ uoluntate corruptã
atq ꝑuersã : sed de istoꝵ dementissimo errore alias iam multa diximus: In hoc aut ẽ
opere querendũ est secundum scam scripturã quid de diabolo dicendũ sit. Primo utr̃a
ab initio ipsius mundi sua potestate dilectat᷑ abstiterit ab illa societate & caritate qua
beati sunt ageli qui fruunt᷑ dõ an aliquo tempore in scõ co&u fuerit Angeloriii &ã ipse
pariter iustus & pariter beatus. Non nulli enim dicunt ipsum ei fuissecasũ a suꝑnisse¬

Expanded text:
contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis se
Abbreviated transcription (Latin):
rationalcreaturȩ siuebonȩ siuemalȩ uoluntatis. lege diuini ordinis sub dita est. Quidergomirũ
si ꝑ serpentem aliquid agere ꝑmissus ẽ diabolus Cum de monia in porcos intrare xp̃s ipse
pmiserit : magis deipsanatura diaboli scrupulosius quȩri sol& : quam totam quidem here¬
łtici offensi molestiã malȩ uoluntatis eius aliena reconant᷑ acreatera summi & ueridĩ : &
alterũ eidare principium : qđ sit contradm̃: non enim ualent intellegere omne qđ est: in
quantũ aliqua subst antia ẽ : & bonũ eẽ & nisi ab illo uero dõ a quo omnebonũ ẽ esse ñ¬
posse ialã uero uoluntatem in ordinate moueribona inferiora superiorib: p̃ponendo :atq
ita faccũ esse : ut racionalis creaturȩ sps sua potestate propter excellentiã delectatus
tumescer& suꝑbiam : per quã cader& ab eatitudine spiritalis para disi : & inuidentia

Expanded text:
rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo ueroposse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia
Abbreviated transcription (Latin):
sit lum significan digratiu factu esse. quẽ ñ ammoneat scriptara tate auetoritatis
tante diinitatis docum̃tis agensin ꝓph&ando : quantis effectis iam mundus implecus
est : Non qđ diabolus aliquid ud instructionẽ nram significure uoluerit: sedcũ accede¬
retadtem ptandum nom poss& nisi ꝑmis sus num ꝑ aliud poss&. nisi ꝑ qđ ꝑmitteba tur
accedere : Quic quidigit᷑ serpens ille significauit ꝓudentiae tribuendũ est subqua
&ipsediabolus suam quidẽ hab& cupiditatem nocendi : Facultatem autem non nisi quȩ dat
uel ad sub uertenda ac ꝑdenda uasairae : uel ad humilianda siueꝓbanda uasamisericor diȩ :
Naturaitaq serpentis undesitꝰ nouimus: Produxit enim terra in uerbodĩu om̃a peccora
abestias & serpentes : quae uniuersacreatura habens in se animã uiuam in rationalẽ uniuersȩ

Expanded text:
sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus impletus est? non quo diabolus aliquid ad instrustionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit, dei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae
Abbreviated transcription (Latin):
reiutiq ꝓ dessenti parũ neboniactũ ẽ. ut sint qͥcerte illi generiutiless qđ
gen quis quis ñ uult utsit nibilaliud agit nisiut ipseineo ñ sit magna opera d ñi
ee quisita in om̃s uolutates ei preuidqbonos futuros &creat: p̃ud e malo
futi ros &creat: seipsũ ad fruendũ p̃bensbonis multa munera suoꝵ largiens :¬
& malis misericor dit̃ intioscens ĩus teulciscens Item que misericordit̃ ulciscens iuste
abonis consolens &iã depenis maloꝵ. Quur ergoñ ꝑmitter & temptari hominẽ illa
temptatione ꝓdendĩ conuincendũ puniondũ cũ suꝑb a. concupitencia ꝓpriupotes
tatis qđ conceperat parer& suoque foctucon sunder &t᷑. iustoq suplicio a suꝑbiȩ
atq in oboedientiae malõ posteros deterrer& : quib: ea cons cribenda & ad nuntian¬
da parabant᷑ : Si aut quȩrit̃ quurpotissimũ ꝑ serpentem diabolus temptari ꝑmissus

Expanded text:
rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste et bonis consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatiotetis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque supplicio a superbiae autem inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda parabantur ? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus
Abbreviated transcription (Latin):
diant ueluide ant quib dãpunitis quã plurimicorrigant᷑ Quisenĩ paganꝰ qui siudeus
quis heretcus ñ hoc indomosua cotidie ꝓb&: uerũ cũuenit᷑ addisputationẽ in quisiti¬
onẽ que ueritatis noluniaduestere sensus suos homines ex quo operȩ diuinȩ ꝓuiden¬
tȩ ineosueniat in ponendȩ cõmotio discipline ut si ñ corrigunt᷑ quipuniunt᷑ eoꝵ tam̃
exem ploceterimetuant ualeatq ad eoꝵ salutẽ iusta ꝑnicies alioꝵ nũ &iã malitiȩ eoer
ud nequitiȩ ds̃ auctoo ẽ dequo iusta pena consulit quib: hoc modo consulendũ
esseconstitiit nutiq: sed cũ eosuiciis ꝓpriis malos futuros ẽẽ p̃scir& :
ñ eos tam̃ creare distitit utilitatideputans eoꝵ quos in hoc genere crea¬
uit ut adbonũ ꝓficere. nisimaloꝵ comparatione ñ possent: sienĩ ñ essent nuli

Expanded text:
diant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, diant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione non possent. si enim non essent, nulli
Abbreviated transcription (Latin):
culpabilit̃ eligerent̃ illũ deselaudabilit̃ operantẽ inuenirent: a se quippehabent
uoluntatemalã . ab illo aũt & naturã bonã & iustã paenã sibi debitulocũ aliis exerc¬
tationis ãminiculũ &timoris exemplũ : sed poss&iinquit &iã ipsoꝵ uoluntatẽ inbo¬
nes ipsũ ẽ : Debemus enĩ ñ . plus sapere : quã o portec sapere. putotam̃ paulo ante
satis nosostendisse nparuiboni ẽe rationalẽ creaturã &i ã istãquȩ maloꝵ compa¬
ratione cau& malũ quod genꝰbonecreaturȩ utiq ñ &̃ si omniũ malas uoluntates
illud enꝰ quo dnullo uel peccati uel suplicimaloꝵ conparatione ꝓficer & ita uelud auet
unt ẽ aliquid inoperib: di qđ alterius malo indigeat quo ꝓficiat ad bonũ ita¬
neobsea duerunt : & excecati s̃ homines nescio quo studio contentionis ut ñ au¬

Expanded text:
culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis anes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta unt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non au
Abbreviated transcription (Latin):
hab& ut sit: nimis itaq: in postune dicit᷑ nonessent quib: ds̃ tantũ beneficentiam
misericor diesue tribuerit sialit̃ esse ñ posset : nisi essent & hi inquib: uindic
q: & bonitas dĩ & equitas iurȩ p̃dicat᷑ : At enimsids̃ uell& &iã istil
boni essent quanto melius hoc dr̃ uoluit. ut qđ uellent essent: sed boni infruc
tuos e maliaut̃ inpunĩ ñ essent : & in eo ipso aliis utilesessent: sed p̃sciebat
qđ eoꝵ futura &e uoluntas mala : presciebat sane : & quia falli ñ po¬
test eius p̃sciencia: Ideo ñ ipsius sed eoꝵ ẽ uoluntas mala : Quurergo
eoereauit quos tales futuros eẽ p̃sciebat: quia sicut p̃uidit quid mali
essent facturi sic &am p̃uidit demalis factis eoꝵ quidboni&a ipsefacturus :
sic enĩ eos fecit ut eis relinquer& : Vnde & ipsi aliquid facerent quoquic &iã

Expanded text:
habet ut sit. 11. Nimis itaque importune dicitur: Non essent quibus Deus tantam beneficentiam habet ut sit. 11. Nimis itaque importune dicitur: Non essent quibus Deus tantam beneficentiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi in quibus vindictque et bonitas Dei et aequitas jure praedicatur? 12. At enim si Deus vellet, etiam isti boni essent. Quanto melius hoc Deus voluit, ut quod vellent essent: sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent! sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam