comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi gaudia internȩ caritati
nisi illa festa suꝑne patrie. qu
nr̃is cotidie mentib ꝑ aspiraib¬
nem sui amoris imprint. li
cũ audita suꝑ cȩlestia a mamꝰ.
anati iam nouimus. quia amor
ips notitia est. Om̃ĩa gͦ eis nota
fcerat: qui a terrenis deside¬
rus immutati. amoris sum mi
fcibus ardebant. Istos uero ami¬
cos dĩ aspexerat. ꝓpheta.. u¬
cĩ dicebat. Michi autẽ est si¬
nimis honorificati sunt amiei
tui ds̃. Amicus eñi. quasi animi
custos uocatur. Quia igitur
psamista ꝓspexit electos dĩ a
mundi huius amore separatos.
custodire in mandatis cȩlestib
uoluntatem dĩ: miratus est ami¬
cos dĩ dicens. Michi autẽ nimis
honorificati sunt amici tui ds̃.
tamquã si ab eo ꝓtinus causas
honoris tanti nobis insinuari
qureremus: ilico adiunxit.
imis confortatus est principatꝰ
mr. Ecce electi dĩ carnẽ domant.
p̃m roborant. demonib imꝑant:
urtutibus choruscant. presen¬
tia despiciunt. ętͣnam patriam
cũ uoce morib predicant: eam

Expanded text:
gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Dum enim audita supercoelestia amamus, amata jam novimus, quia amor ipse notitia est. Omnia ergo eis nota fecerat, qui, a terrenis desideriis immutati, amoris summi facibus ardebant. Istos vero amicos Dei aspexerat Propheta, cum dicebat; Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Amicus enim quasi animi custos vocatur. Quia ergo Psalmista prospexit electos Dei a mundi hujus amore separatos custodire in mandatis coelestibus voluntatem Dei, miratus est amicos Dei, dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Et tanquam si ab eo protinus causas honoris tanti nobis insinuari quaereremus, illico adjunxit: Nimis confortatus est principatus eorum . Ecce electi Dei carnem domannt, daemonibus imperant, virtutibus coruscant, praesentia despiciunt, aeternam patriam cum voce moribus praedicant; eam
Abbreviated transcription (Latin):
inquit uocaberis cephas. qđ inter¬
pretatur petrus. Neq uͦ petri uo¬
cabulo quasi hebreo uel syro aliã
int᷑precationẽ querere oportet:
sed ꝓcerto nosse. quia idem grece
& latine petrus qđ sẏriace cephas
significit: & in utraq lingua. nom̃
apetra diriuatũ est. Uocatur autẽ
petrus obfirmitatẽ fidei. uocatur
petrus obinuincibile robur mͣtis.
uocatur petrus quia illi solidissi¬
mȩ petre de qua apłs ait. petra autẽ
erat xp̃c. unica deuotione adhesit.
Hinc est eñi qͦd eadem petra uideli¬
cet xp̃c cũ int̾rogaret discipłos
suos quẽ eũ dicerent. ac petrus
responderet dicens. tu es xp̃c filius
dĩ uiui: continuo puram eiꝰ con¬
fessionem iuxta utriusq nominis
significantiam. digna remunera¬
tione donauit. Sed & ipsa petri
appellatio. qͥd in se sacramenti
gestaret aꝑuit. Primo namq. ait
de symone. Beatus es sẏ mon bar¬
iona. quia caro & sanguis non
reuelauit tibi. sed pater m̃s qui

Expanded text:
inquit, vocaberis Cephas, quod interinquit, vocaberis Cephas, quod interpretatur PETRUS. Neque vero Petri vocabulo, quasi Hebraeo vel Syro, aliam interpretationem quaerere oportet, sed pro certo nosce quia idem Graece et Latine Petrus quod Syriace Cephas significat, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est. Vocatur autem Petrus ob firmitatem fidei; vocatur Petrus ob invincibile robur mentis; vocatur Petrus, quia illi solidissimae petrae, de qua Apostolus ait: Petra autem erat Christus , unica devotione adhaesit. Hinc est enim, quod eadem petra, videlicet Christus, cum interrogaret discipulos suos quem eum dicerent esse, ac Petrus responderet, dicens: Tu es Christus, Filius Dei vivi , continuo puram ejus confessionem juxta utriusque nominis significantiam digna remuneratione donavit; sed et ipsa Petri appellatio quid in se sacramenti gestaret aperuit. Primo namque ait de Simone: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& postmodũ cũ ipse dñs eum
ad discipulatũ uocaret: statim
cũ eodem andrea quẽ pariter
uocauit relictis retibus quorum
usii actuq uiuebat. eũ sequi ñ
distulit. Unde & andreȩ quoq
nomen ueram mentis eiꝰ imagi¬
nem prȩfert. Andreas namq
onem sequendo. ad eoꝵ se sortẽ
ꝑtinere docet. qui temporalia
quȩ possident fortiter etͥnor
amore contep̃nunt: qui creden¬
tes uidere bona dñi in terra
uiuentiũ. donec hȩc ꝑcipiant.
expectare dñm cũ psalmista &
uiriliter agere. ad cor suum
confortare contendunt. Quod
autẽ symon filius fuit iohannã.
i est gr̃ȩ dĩ.: aꝑte demonstrat.
quia quicqͥa deuote obeditionis
anõ impendit. qͥcqͥd merito obę¬
dientiȩ pͥmii ꝑbennis a dño rece¬
pit: totum hoc nimirũ p̃uenien¬
quare primus apłoꝵ pͥus symon
dictus. quo mnỹterio filius sit
iobanna: restat ꝑserutari quid
archani contineat nomen qͦ eum
denuo saluator appellauit. Iunc

Expanded text:
et postmodum cum ipse Dominus eum et postmodum cum ipse Dominus eum ad discipulatum vocaret, statim cum eodem Andrea, quem pariter vocavit, relictis retibus quorum usu vivebat, eum sequi non distulit. Unde et Andreae quoque nomen veram mentis ejus imaginem praefert. Andreas namque onem sequendo ad eorum se sortem pertinere docet, qui temporalia quae possident fortiter aeternorum amore contemnunt: qui credentes videre bona Domini in terra viventium, donec haec percipiant, exspectare Dominum cum Psalmista, et viriliter agere, ac cor suum confortare contendunt. Quod autem Simon filius fuit Joanna, id est, gratiae Dei, aperte demonstrat, quia quidquid devotae obeditionis Domino impendit, quidquid merito obedientiae praemii perennis a Domino recepit, totum hoc nimirum praevenienquare primus Apostolorum prius Simon dictus, quo mysterio filius sit Joanna; restat perscrutari quid arcani contineat nomen, quo eum denuo Salvator appellavit. Tu,
Abbreviated transcription (Latin):
est ut nos spiritali grã puncos
ac sanatos sui scĩ nominis dis¬
am ibe ñ exteriorib solui oculis.
ars interno diunitauis intuomo
e culua beati samubelis Nomo
udc in facie. as autẽ intuetur
us Uidit cordis eiꝰ simꝑlictatẽ
uat animi sublimitate. euius
ndrito cunete esset pꝰferenclus
aele. uidit quia uocante a ndret
sferuenti ad se amore ꝓuolauerit.
acoq uenientem mox familiari
asftiur eloquio. Tues in quiens
srmnon filius iohanna. Nex magnũ
et año uocabulũ cuius libet ho¬
minis uel patris eius dicere. qui
onium sc̃oꝵ nomina scripta tenet
in celo. Sed positurus discipło
nomen meriti sublimioris. dita
otendere quia qͦd a parentibus
acreperat nomen. etiam ipsum
significatione uirtutis ñ careret.
ymon gͦ obediens. iohanna dicit᷑
anĩ grã. Tu es sẏ mon filius iohan¬
na. tu es obȩdiens filius gr̃e dĩ.
t merito ille obȩdientis nomine
cesetur. qui & prius inuitante
narea mox dñm uidere curauit.

Expanded text:
 nos spirituali gratia perunctos ac sanatos suis ancti nominis donJesus, non exterioribus solum oculis, sed et interno divinitatis intuitu, juxta illud beati Samuelis: Homo videt in facie, Deus autem intuetur cor . Vidit cordis ejus simplicitatem, vidit animi sublimitatem, cujus merito cunctae esset praeferendus Ecclesiae. Vidit quia, vocante Andrea, fervente ad se amore pervola verit; ideoque venientem mox familiari affatur eloquio: Tu es, inquiens, Simon filius Joanna. Nec magnum est Domino vocabulum cujuslibet hominis vel patris ejus dicere, qui omnium sanctorum nomina scripta tenet in coelo; sed positurus discipulo nomen meriti sublimioris, ditatostendere quia quod a parentibus acceperat nomen etiam ipsum significatione virtutis non careret. Simon ergo obediens Joanna dicitur Domini gratia. Tu es Simon filius Joanna, tu es obediens filius gratiae Dei. Et merito ille obedientis nomine censetur, qui et prius, invitante Andrea, mox Dominum videre curavit;
Abbreviated transcription (Latin):
hereticoꝵ. Dictũ est & cuidã in
scriptura sc̃a. qm̃ tu in occulto
fecisti. patieris in sole: hoc est
occultũ malũ fecisti. penas piis¬
eris in om̃iũ manifestatione.
In sole gͦ posuit tabernaculũ siu
Quid tu heretice fugis intenebri
audi dñm. Eilius. audi patrems
Emendare. reuiuisce. Dicamus e
de te. mortuus erat. & reuixit.
perierat. & inuentus est. Noi
mͥ dicas. ut quid me quęris li
perii: Ideo enͣi te quero. quiu
peristi. Noli me inquit querns
Hoc sane uult iniquitas. qua diu
sumus : sed nͣ uult caritas. qui
fr̃s sumus. Improb non essen
si quererẽ seruũ meu: & impb
dicor quia quero frẽm meum.
Sic sapiat in quo fraterna caritis
non est. ego tamen quero frems
meũ. Irascatur dũ tamen qued
qui inuentꝰ placatur: Quero
in quã frẽm meũ. & interpelo¬
ñ contra illũ. sed ꝓ illo dm̃ mau
Nec dicam interpellans. dñe de

Expanded text:
haereticorum. Dictum est et cuidam in haereticorum. Dictum est et cuidam in Scriptura sancta, Quoniam tu in occulto fecisti, patieris in sole : hoc est, occulte malum fecisti, poenas patieris in omnium manifestatione. In sole ergo posuit tabernaculum suum. Quid tu, haeretice, fugis in tenebras? audi dominum. Filius es? audi patrem: emendare, revivisce. Dicamus et de te: Mortuus erat, et revixit; perierat, et inventus est . Non mihi dicas, Utquid me quaeris, si perii? Ideo enim te quaero, quia periisti. Noli, inquit, me quaerere: hoc sane vult iniquitas, qua divisi sumus; sed non vult charitas, qua fratres sumus. Improbus non essem, si quaererem servum meum; et improbus dicor, quia quaero fratrem meum? Sic sapiat in quo fraterna charitas non est, ego tamen quaero fratrem meum. Irascatur, dum tamen quaeratur, qui inventus placatur. Quaero, inquam, fratrem meum, et interpello non contra illum, sed pro illo Dominum meum: nec dicam interpellans, Domine, dic
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cȩloꝵ illoꝵ. qui enarrant
głam dĩ: Non sunt loquelȩ neq
sermones. quoꝵ ñ audiantur
uoces eoꝵ. Legite actus apłoꝵ.
sicut
sp̃s dabat eis ꝓnunti¬
are. Eccenon sunt. loquele
neq sermones. quoꝵ ñ audiant᷑
uoces eoꝵ. Sed non ibi tantum
ubi impleti sunt. sonuerunt.
In omnẽ terram exiuit sonus
eoꝵ. & in fines orbis terrȩ uerba
eoꝵ. Ideo & nos hic loquimur.
Sonus eñi ille ad nos usq ꝑuenit.
sonus in quam in omnẽ terrã
intrat. Ideo sonus in omnem
terram exut. ut tu in celũ intres.
Opestilentiosa. litigiosa pessima.
& adhuc errare uolens suꝑbia.
Fili audi testamentũ patris tui.
Ecce qͥd planius: Quid aꝑtius:
In omnẽ terram exit sonus eoꝵ.
& in fines orbis terrȩ uerba eoꝵ.
Nunqͥd expositore opus habet:
Quiã contra te conaris: Parte̾ uis
in lite retinere. qͥ potes totũ in
concordia retinere: In sole po
non quȩ lateat. ñ uelut oꝑtam.
ne forte fiat sicut oꝑta suꝑ greges

Expanded text:
nisi coelorum qui enarrant gloriam Dei? Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. Legite Actus apostolsicut Spiritus dabat eis pronuntiare . Ecce non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum: sed non ibi tantum ubi impleti sunt sonnerunt; In omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Ideo et nos hic loquimur: sonus enim ille ad nos usque pervenit, sonus qui in omnem terram intrat. Ideo sonus in omnem terram exiit, ut tu in coelum intres. O pestilentiose, litigiose, pessime, et adhuc errare volens; o superbe fili, audi testamentum patris tui. Ecce, quid planius, quid apertius? In omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Numquid expositore opus est? Quid contra te conaris? Partem vis in lite retinere, qui potes totum in concordia retinere? 6. vers. 6non quae lateat, non velut opertam; ne forte fiat sicut operta super greges
Abbreviated transcription (Latin):
interius uigilemus: qͥ nũquam
melius uincitur. nisi cũ raptor
exterior amatur: Una quippe
& summa est ꝓbatio caritatis. si
& ipse diligitur qui aduersatur:
Hinc est qͦd ipsa ueritas & crucis
patibulũ sustinet: & tamen ipsis
suis ꝑsecutorib affectũ dilectionis
impendit dicens. Pater ignosce
illis. quia nesciunt qͥd faciunt.

Expanded text:
interius 1561 vigilemus, qui nunquam interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen ipsis suis persecutoribus affectum dilectionis impendit, dicens: Pater ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
sponte impenditur nature:
ilua qͦd preceptis dominicis
e caritate debetur obȩdientiȩ.
inimirũ & ꝓximũ diligunt. &
timen illa sublimia dilectionis
p̃ma ñ assequuntur: quia amo¬
rem suũ non spiritaliter sed
carnaliter impendunt. Proinde
cum dñs diceret. hoc est mandatũ
meũ ut diligatis inuicem: ꝓtinus
addidit. Sicut dilexi uos. Ac si
nim ad rerum temporalium
delectationẽ trahit. infirmiorem
contra nos ꝓximũ excitat. qͥ ea
ipsa quȩ diligimus. auferre mo¬
lutur. Nec curat antiquus hostis
hec faciens ut terrena tollat: sed.
ut caritatẽ in nobis feriat. Nam ix¬
in odio repente exardescimus: &
dum foris inuicti esse cupimus.
inus grauiter ferimur: dum
parua foris defendimus. intus
amittimus maxima: quia dum
rem diligimus temporalem:
ueram amittimus dilectionem.
Om̃is quippe qui nr̃a tollit. inimi¬
cus est. Sed si odio habere cȩperi¬
mus inimicũ. intus est qͦd ꝑdimꝰ.
Cũ gͦ aliquid exterius apximo
patimur: contra occultũ raptorẽ

Expanded text:
turae, aliud quod praeceptis dominicis ex charitate debetur obedientiae. Hi nimirum et proximum diligunt, et tamen illa sublimia dilectionis praemia non assequuntur, quia amorem suum non spiritaliter, sed carnaliter impendunt. Proinde cum Dominus diceret: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, protinus addidit: Sicut dilexi vos. m ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terrena tollat, sed ut charitatem in nobis feriat. Nam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus graviter ferimur; dum parva foris defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid exterius a proximo patimur, contra occultum raptorem
Abbreviated transcription (Latin):
non assertores sed precipitatores
liberi arbitrii ex alto elationis.
ꝑ inania pͣsupͣtionis. in ꝓfunda
submersionis: Nempe uox ur̃a
est qͦd homo ex semetipso facit
iustitiam. hoc est altum elationis
ur̃e: sed ueritas contradicit. &¬
dicit. Palmes non potest ferre
fructũ asemetipso. nisi manserit
in uite. Ite nunc ꝑ abrupta. & nͣ
habentes ubi figamini. uentosa
lo quacitate lȩtamini. Hec sunt
in ania presup̾tionis urȩ. sed qͥd
uos sequatur uidete. & si est in
uobis ullus sensus horrete. Qu
enĩ a semetipso se fructũ exisfing
ferre. in uite non est. Qui in ute
non est. in xp̃o non est. Qui in

Expanded text:
non assertores, sed praecipitatores non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in
Abbreviated transcription (Latin):
eis. non sumat ab eis. Ac ꝑ hoc
& manentẽ in se habere xpͣm. &
manere in xp̃o. discipłis ꝓdest
utrũq non xp̃o. Nam preciso¬
palinite. potest de uiua radice
alius pullulare: qͥ autẽ precisus
est. si ne radice non potest uiuere
Deniq. adiungit & dicit. Sicut
palmes ñ potest ferre fructum
a semetipso nisi manserit inuite:
sic nec uos nisi in me manseritis.
Magna gr̃e commendatio fr̃s mei.
Corda instruit humiliũ. ora ob¬
struxit suꝑboꝵ. Ecce cui si auident
respondeant. qui ignorantes diꝰ
iustitiam. & suã uolentes consti¬
tuere: iustitiȩ dĩ non sunt subie¬
cti. Ecce cui respondeant sibi pla-¬
centes. & ad bona oꝑa facienda
dm̃ sibi necessariũ ñ putantes.
Nonne huic resistunt ueritati ho¬
mines mente corrupti. reprobi
circa fidem.qui respondent &
locuntur iniquitatẽ dicentes.
a dõ habemus qͦd homines sumꝰ.
a nobisipsis autẽ qͦd iusti sumꝰ:
Quid dicitis qui uosipsos decipitis.

Expanded text:
eis, non sumat ab eis. Ac per hoc eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam prpalmite potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest viveret palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite: sic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis,
Abbreviated transcription (Latin):
uiptisma saluos facit. ñ carnis de¬
positio sordium. sed conscientiȩ
bonȩ int̾rogatio in dm̃. Hoc est
uerbũ fidei qͦd pͣdicamus. quo
sine dubio ut mundare possit
consecratur & baptismus. Xp̃c
quippe nobiscũ uitis cũ patre
inquit. emundans eam lauaero
aquȩ. in uerbo. Mundatio igit᷑
nequaquã fluxo & labili tribu.¬
eretur elem̃to. nisi adderetur
in uerbo. Hoc uerbũ fidei tantuͣ
ualet in eccła dĩ. ut ꝑ ipsum. cre¬
dentem. offerentẽ. benedicente.
tingentẽ etiã tantillũ mundet
infantẽ. quauis nondũ ualentẽ
corde credere adiustitiam. & ore
confiteri ad salutẽ. Totum hoc
fit ꝑuerbũ. de quo dñs aitslam
uos mundi estis ꝓpter uerbum
qͥd locutus sũ uobis. Manete¬
inquit in me. & ego in uobis.
Non eo modo illi in ipso. sicut ipse
in illis. Utrumq eni ꝓdest. non
ipsi sed illis. Ita sunt quippe in
uite palmites. ut uiti ñ conferant.
sed inde accipiant. unde uiuant.
Ita uͦ uitis est in palmitibus. ut
uitale alimentũ subministret

Expanded text:
carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum'. 'Hoc est verbum fidei, quod predicamus', quo sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre inquit, 'mundans eam lavacro aquae in verbo'. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur 'in verbo'. Hoc verbum fidei tantum valet in aecclesia, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: 'lam vos mundi estis propter verbum, quod locutus sum vobis'. Seinquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret
Abbreviated transcription (Latin):
modum se. Sequiturs Uos amici
mei estis. O quanta est miscđia
conditoris nr̃i. Serui digni non
fuimus. & amici uocamur. Quan¬
ta est dignitas hominũ eẽ amicos
dĩ. Sed audistis głam dignitatis:
audite & laborẽ certaminis. Si
feceritis quȩ ego pͣcipio uobis.
A mici mei estis.si ea quȩ precipo
uobis facitis. Acsi aꝑte dicat.
Gaudetis de culmine. pensate qus
laborib uenitur ad culmen seto
dũ filii zebedei intͣueniente magt

Expanded text:
um. 4. Sequitur: Vos amici mei estis. O quanta est misericordia conditoris nostri. Servi digni non sumus, et amici vocamur. Quanta est dignitas hominum esse amicos Dei? Sed audistis gloriam dignitatis, audite et laborem certaminis. Si feceritis quae ego praecipio vobis. Amici mei estis, si ea quae praecipio vobis facitis. Ac si aperte dicat: Gaudetis de culmine, pensate quibus laboribus pervenitur ad culmen. Certe dum filii Zebedaei, int
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est fructuosos. ut tanto sint
fructuosiores. quanto fuerint me¬
diores. Iam uos mundi estis ꝓpte
uerbũ qͦa locutus sum uobis. U
non ait mundi estis ꝓpter luye¬
mũ quo abluti estis. sed at ꝓpti
uerbũ qͦd locutus sum uobis. e
quia & in aqua uerbũ munas
Detrahe uerbũ. & quid est aqui
nisi aqua: Accedit uerbũ adis¬
mentũ. & fit sacramentũ cai
ipsum tamquã uisibile uerbui
Nam de hoc utiq dixerat quinde
pedes discipłis lautt. Qui lotus
a non indiget nisi ut lauet¬
pais sed est munclus totus. unde
ea tanta urtus aquȩ ut corpuse
angã. & cor abluat. nisi faciente
atrbo. Non quia dicitur. sed qͥo
ceattur. slam & in ipso uerbo
alud est sonus transiens. aliud
& iurtus manens. Hoc est uerbũ
idt quod p̃dicamus ait apłs. qͥa
i confessus fueris in ore tuo qͥa¬

Expanded text:
hoc est fructuosos, ut tanto sint hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quinisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit. Qui lotus est, non indiget ut lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo alius est sonus transiens, aliud virtus manens, hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Ait Apostolus: Quia si confessus fueris in ore tuo q
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ paulus: Ministri ꝑ quos cre¬
diistis. & unicuiq sicut dñs ded̾it.
Ego plantaui. apollo rigauit. Et
hoc gͦ sicut unicuiq dñs dedit:
non itaq de suo. Iam uͦ qđ sequit᷑.
sed ds in crementũ dedit: ñ ꝑ illos
sed ꝑseipsum facit. E xcedit hoc
humanã humilitatẽ. excedit an¬
gelicam sublimitatẽ: nec om̃ino
ꝑtinet nisi ad agricolam trinita¬
tem. Iam uos mundi estis. Muns
scilicet. atq mundandi. Neq eñ
nisi mundi essent. fructũ ferrt
potuissent. Et tamen omnẽ qu
fert fructũ purgat agricola. ut
fructũ plus afferat. Fert fructũ
quia mundus est. atq. ut plus as¬
ferat purgatur adhuc. Quis eñs
est in hac uita sic mundus. ut ñ
sit magis magisq mundandus:
Ubi si dixerimus quia peccatũ non
habemus. nosipsos seducimus. &
ueritas in nobis non est. Si aut̃
confessi fuerimus peccata nr̃a
lis est & iustus qui dimittet nobs
peccata. & mundet nos ab omni
iniquitate. Mundet utiq muid

Expanded text:
autem Paulus? Ministri per quos creautem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi ffidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos,
Abbreviated transcription (Latin):
maior me est. Scđm id autẽ qͦd ait.
ego & pater unũ sumus: & ipse
agricola est. Nec talis quales sunt
qui extrinsecus oꝑando exhibent
ministeriũ. sed talis ut det etiam
intrinsecus incrementũ. Nam
neq qui plantat est aliquid neq
qͥ rigat: sed qui incrementum
dat ds̃. Et utiq ds est xp̃c. quia
as erat uerbũ. unde & ipse &
pater unũ sunt. Et si uerbum
caro factum est qͦd non erat. manet
quod erat. Deniq cũ de patre
tamquã deagri scola dixissẽt.
ut plus afferant fructũ: continuo
etiam scipsum mundatorẽ palmi¬
tum ostendens: iam uos inquit
mundi estis ꝓpter sermonem
quẽ locutus sum uobis. Eece &
ipse mundator est palmitũ. quod
est agricolȩ non uitis officium.:
qui etiam palmites operarios suo ᷤᷤ
facit. Nam & si non dant incremͣ¬
tum. impendunt tamen aliquod
adiumentũ. sed non de suo: quia
sine me inquit. non potestis facere
quicquã. Audi etiam ipsos confiten¬
tes. Quid autẽ est apollo. quid

Expanded text:
major me est: secundum id vero, quod ait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Dus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo, quia sine me, inquit, nihil potestis facere Ibidem, 5. Audi etiam ipsos confitentes. Quid autem est Apollo? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
de sola dilectione est. & om̃ia unĩ
pͣceptũ sunt: Quia quicqͥd preci¬
pitur. in sola caritate solidatur.
Ut enim multi arboris rami ex
una radice ꝓdeunt: sic multȩ ur¬
tutes ex una caritate generantiur
Nec habet aliquid uiriditatis ram
boni oꝑis. si non manet in radre
caritatis. Prȩcepta gͦ dominica.
& multa sunt & unũ. Multa s
diuersitatẽ oꝑis: unũ in radie

Expanded text:
de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt. Quia quidquid praecipitur in sola charitate solidatur. Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis. Praecepta ergo Dominica et multa sunt, et unum. Multa per diversitatem operis, unum in ra
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas carnis quȩ ñ est in eo.
& in qua nͣ manent uerba eiꝰ. Nam
utiq ad uerba eiꝰ ꝑtinet oratio illa
quam docuit. ubi dicimus: pater
nrͣ qui es in cęlis. Ab huius orati¬
onis uerbis & sensib non receda¬
mus petitionib nr̃is: & qͥcquid
petimus fiet nobis. Tunc enim di¬
cenda sunt uerba eiꝰ in uobis ma¬
nere. quando facimus que p̾cepit.
& diligimus quȩ ꝓmisit. Quando
autẽ uerba eius manent in me¬
moria nec inueniuntur in uita:
non cõputatur palmes in uite. qͥa
uitam ñ attrahit ex radice. Ad hanc
differentiam ualet. qͦd scriptum
est: memoria retinentib mandata
eiꝰ. ut faciant ea. Multi enͣi memo¬
ria retinent ut contep̾nant: uel
etiam derideant. aut obpugnent
ea. In his uerba xp̃i ñ manent.
quia tangunt quodã modo nͣ
coherent. Et ideo illis non erunt
in beneficiũ. sed in testimonium.
Et quia sic insunt eis. ut non mane¬
ant in eis. ad hoc tenentur ab eis
ut iudicentur ex eis. Magis ma

Expanded text:
infirmitas carnis, quae non est in eo, infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
precisa nullis agricolarũ usib
osunt: nullis fabrilibus oꝑibus
acputantur: Unũ eduob palmiti
congruit. aut uitis aut ignis. Si
iute non est: in igne erit. Ut gͦ
nigne non sit. in uite sit. Si man¬
seritis in me inquit & uerba mea
inuobis manserint. qͦd cũq uolu¬
ritis petetis. & fiet uobis. Manen
minendo insaluatore. nisi quod
alienũ non est asalute: Aliud
quippe uolumus quia sumus
in xp̃o. & aliud uolumus quia
sumus adhuc in hoc scło. De man¬
sione namq huius scłi. nobis
aliquando subrepit: ut hoc peta¬
mus qͦd nobis non expedire ne¬
scimus. Sed absit ut faciat nob̾¬
si manemus in xp̃o. qui nͣ facit
quando petimus. nisi qđ expedit
nobis: Manentes gͦ in eo cũ uerba
eiꝰ in nobis manent: qđ cũq uolu¬
erimus petemus & fiet nobis: qͥa
si petimus & non fiet: ñ hoc petimꝰ
qͦd habet mansio in eo. nec quod
habent uerba eiꝰ quȩ manent in
nobis. sed qͦd habet cupiditas &

Expanded text:
praecisa nullis agricolarum usibus praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Mamanendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobsi manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et
Abbreviated transcription (Latin):
palmites. Qui manserit in me.
& ego in eo. hic fert fructũ multus
quia sine me nichil potestis facar
Ne quis quã putaret saltem pariũ
aliquẽ fructũ posse asemetipso
palmitẽ ferre. cum dixisset he
fert fructũ multũ: non ait. qua
sine me paru potestis facere: sed
nichil potestis facere. Siue ergo
parũ siue multũ. sine illo fieriñ
potest: sine quo nichil fieri potdł.
quia & si paruͣ attulerit palmes
eũ purgat agricola ut plus aferau
tamen nisi in uite manserit. &
uixerit de radice. quatumlibet
fructũ a semetipso non pocest
ferre. Quãuis autẽ xp̃c uitis nol
esset nisi homo esset. tamen ilas
as esset. Uerum quia ita sine ista
ũ non potest uiui. ut mors in
pocestate sit liberi arbitrui. si qͥs
oime inquit non manserit. mit¬
atur foras sicut palmes & arescet.
ecolligent eũ. & in ignem mittent
cundt. Ligna itaq uitis tanto ft̃
ontep̃tibiliora si in uite n man.¬
sritt. quanto gloriosiora si man
serint. Beniq sicut de his etiam

Expanded text:
anet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset. « Hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere, sed nihil potestis facere. » Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto glserint. Denique sicut de his etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ homo est xpͣc iħc. Et pro¬
fecto scđm id qͦd homo est. de illo
qͦd cum ad naturam dĩ nͣ ꝑtineat
humana natura: ad ꝑsonã tam
unigeniti filui dĩ ꝑ gram ꝑtinet
humana natura. Et tanta gr̃ã
ut nulla sit maior. nulla ꝓrsus
equalis. Neq eñi illam susceptio¬
nem hominis ulla merita preces¬
serunt. sed ab illa susceptione me¬
rita eiꝰ cuncta cęperunt. Manet
gͦ filius in dilectione qua eum
dilexit pater: & ideo seruauit pre¬
cepta eius. Quid est eñi & ille homo.
nisi qͦd ds susceptor est eiꝰ: Dsͣ
enĩ erat uerbũ. unigenitus gig¬
nenti coeternus. Sed ut mediator
daretur nobis. ꝑ meffabilem grãm.
uerbũ caro factũ est & habitauit

Expanded text:
quantum homo est Christus Jesus. Et proquantum homo est Christus Jesus. Et profecto secundum id quod homo est, de illo quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura, et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectdilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit
Abbreviated transcription (Latin):
diligo manebitis. si mea p̾cepta
seruabitis: Non gͦ ut nos diligat
prius eiꝰ p̃cepta seruamus: sed
nisi nos diligat. p̾cepta eiꝰ seruare
non possumus. Hȩc est gra quȩ
humilib patet. suꝑbos latet. Sed
etiam hic hanc dilectionẽ patris
intelligi uoluit. qua euꝰ diligit
patersta quippe dixerat. Sieut
dilexit me pater. & ego dilexi
uos. Atq his uerbis. illa subiun¬
xit. Manete in dilectione mea:
illa ꝓculdubio qua dilexi uos.
Ergo qͦd ait etiam de patre. maneo
in eiꝰ dilectione: illa scilicet acci¬
pienda est. qua dilexit eũ pater.
Sed nũquid & hic grã intelligenda
est qua pater diligit filiũ: sicut
gr̃a est. qua nos diligit filius.
cũ simus nos filii grã nͨ natura:
unigenitus autẽ natura ñ gra:¬
An hoc etiam in ipso filio ad homi¬
nem referendũ est:Ita sane. Nam
dicendo sicut dilexit me pater &
ego dilexi uos: grãm mediatoris
ostendit. Mediator autẽ dĩ & ho¬
minũ. non in quantũ ds̃. sed in

Expanded text:
diligo manebitis, si mea praecepta diligo manebitis, si mea praecepta servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus, sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. Sed . Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratAn hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
unde dilectio generetur. sed
unde monstretur. Tanquã dice¬
re. Nolite uos putare manere
in dilectiõne mea. si non seruatis
scepta mea.Si eñi seruaueritis.
manebitis. Hoc est. hinc appare¬
bit qͦd indilectione mea mane¬
btis. si mea p̾cepta seruabitis:
it nemo se fallat dicendo qͦd eũ
cdiligat. si eiꝰ pͣcepta non seruet.
Iim in tantũ eũ diligimus: in
quntũ eiꝰ p̃cepta seruamus. In
quntũ autẽ minus seruamus.
minus diligimus: quãuis quod
at. manete in dilectione mea. nͣ
apparet quã dixerit dilectionem:
utrũ qua eũ diligimus. an qua
ipse nos diligit: sed ex uerbo su¬
periore dinoscitur. Dixerat qͥppe
aego dilexi uos. Cui uerbo. con¬
anuo subiunxit. Manete in dile¬
sicione mea. Illa gͣ. qua dilexett
eos. Quid est gͦ manete in dile¬
ctione mea: nisi manete in gra
mea: Et quid est si pͣcepta mea
seruaueritis. manebitis in dile¬
ctione mea. nisi ex hoc scietis
qͦd in dilectione mea qua uos

Expanded text:
unde dilectio generetur, sed unde dilectio generetur, sed unde monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilest quod dixit: Manete in dilectione mea, nisi manete in gratia mea? Et quid est: Si praecepta mea servabitis, manebitis in dilectione mea, nisi ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia fides ꝑ dilectionẽ opatr
Unde autẽ diligeremus nisi prus
diligeremur : Aꝑtissime hoc in
epła sua iste euangłista deixit Nos
diligimus dm̃. qm̃ ipse prior
dilexit nos. Quod autẽ ait. sicit
dilexit me pater & ego dilexiuos.
non ȩqualitatẽ nature ostendit
sed gr̃am qua mediator est dĩ ae
tor quippe monstratur eũ diet
Diligit me pater. & ego uos. Nam
pater utiq diligit & nos. sed in
ipso: quia in hoc glorificatur
pater ut fructũ afferamus in
uitȩ hoc est in filio. & efficumei
discipłi. Manete inquit in dleca¬
one mea. Quomͦ manebimus
Audi quid sequatur. Si p̃cepto
mea inquit seruaueritis. mine¬
yas indilectione mea. Bilectio
neit p̃cepta seruari. an p̾cepta
eriuata faciunt dilectionem. Sed
qus ambigat. qͦd dilectio p̃cedit:
Inac eñi p̃cepta seruet non habet.
qnon diligit. Quod gͦ ait si pre¬
cpta mea seruaueritis. manebi
es in dilectione mea: ostendit ñ

Expanded text:
nisi quia fides per dilectionem operatur nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos . Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit sed gratiam qua mediator est Dei et Mediator quippe monstratur, cum dicit, Diligit me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, inquit, in dilecone mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritistis in dilectione mea. Ostendit non
Abbreviated transcription (Latin):
afferatis. & efficiamini mei disci¬
puli. Siue glorificatus siue cla¬
rificatus. dicatur: ex uno uerbo
greco utrumq trans latum est.
dicitur: latine gła est. Si gͦ in hoc¬
glorificatus est ds̃ pater ut fructũ
plurimũ afferamus & efficiamur
xp̃i discipłi. non hoc nr̃ȩ głe tri¬
buamus. tamquã hoc ex nobis
ipsis habeamus. Eius est enim
hȩc gra: & ideo in hoc non nr̃a
sed eius est gła. Unde & alibi cũ
dixisset. sic luceat lumen ur̃m
coram hominibus. ut uideant
bona oꝑa ur̃a. ne a semet ipsis pu¬
tarent esse bona oꝑa sua. mox ad¬
didit. Et glorificent patre̾ ur̃m
qui in celis est. In hoc enͣi glorifi¬
catur pater ut fructum plurimũ
afferamus: & efficiamur xp̃i dis¬
cipłi. A quo efficiamur. nisi a
illo cuius miscđia p̾uenit nos:
Ipsius enim sumus figmentum.
creati in xp̃o iħu. in oꝑebus bonis
Sicut dilexit me pater inquit. a
ego dilexi uos. Manete in dilecto¬
ne mea. Ecce unde sunt nobis
oꝑa bona. Nam unde nobis ceñ

Expanded text:
amini mei discipuli. Sive glorificatus sive clarificatus dicatur, ex uno graeco verbo utrumque translatum est, dicitur, latine gloria est. Quod ideoglorificatus est Deus Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli, non hoc nostrae gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis . 2. Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent,
Abbreviated transcription (Latin):
Unius quippe nature sunt uitis
& palmites. Propter qͦd cum
esset ds cuiꝰ  nature non sumꝰ.
factus est homo ut in illo eẽt
uitis humana natura. cuius &¬
Quid gͦ est ego sum uitis uera: Ab
illa utiq discernit cui dicitur:
Quomͦ conuersa es in amaritudi¬
nem uitis aliena: Nam qͦ pacto
est uitis uera. quȩ ex pectata est
ut faceret uuam. fecit autẽ spinas:
Ego sum inquit uitis uera. & pater
m̃s agricola est. Omne̾ palmite᷑
in me non ferentẽ fructũ tollet eũ:¬

Expanded text:
Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum s, cujus naturae non sumus, factus est homo ut in illo esset vitis humana natura, unde cum dicit, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eu
Abbreviated transcription (Latin):
summã exprimit. cũ subiungit.
Maiorem hac dilectionẽ nemo habet.
quã ut animã suã ponat quis. ꝓ
amicis suis. Mori etiã ꝓ inimicis
dñs uenerat. & tamen posituru
se animã ꝓ amicis dicebat: ut
ꝓfecto nobis ostenderet. quia cũ
diligendo lucrũ facere de inimiciꝰ¬
possumus. etiam ipsi amici sunt
qui ꝑsecuntur. Sed ecce nos usq
ad mortẽ nemo ꝑsequitur. Unde
gͦ ꝓbare possumus an diligimus
inimicos: Sed est quod in pace
sçẽ eccłȩ fieri debeat. unde clares.¬
cat si ꝑsecutionis tempore mori
ꝓ dilectione ualeamus. Certe isdẽ
iohes dicit. Qui habuerit substan¬
tiam mundi & uiderit frẽm suũ
necesse habere. & clauserit uiscera
sua ab eo. quomͦ caritas dĩ manet
in eo: Hinc etiam ioħes baptista
ait. Qui habet duas tunicas. det
non habenti. Qui gͦ tranquillita¬
tis tempore non dat ꝓ dõ tunicã
suã. quando in ꝑsecutione daturꝰ
est animã suã : Uirtus gͦ carita.¬
tis. ut inuicta sit in ꝑturbatione:

Expanded text:
rimit, cum subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pro inimicis Dominus venerat, et tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet quia dum diligendo lucrum facere de inimicpossumus, etiam ipsi amici sunt qui persequuntur. 3. ad mortem nemo persequitur. Unde ergo probare possumus an diligimus inimicos? Sed est quod in pace sanctae Ecclesiae fieri debeat unde clarescat, si persecutionis tempore mori pro dilectione valeamus. Ecce idem Joannes dicit: Qui autiam mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo; quomodo charitas Dei manet in eo ? Hinc etiam Joannes Baptista ait: Qui habet duas tunicas, det unam non habenti . Qui ergo tranquillitatis tempore non dat pro Deo tunicam suam, quando in persecutione daturus est animam suam? Virtus ergo charitatis ut invic
Abbreviated transcription (Latin):
despicere. mente celestib pping
uerbis pluere. miraculis corised
Et quos a terrenis contagus sãs
rat. hos uolantes pariter e nis
appellat. F enestre autẽ nȩ us
oculi. quia ꝑ ipsos anima res
qͦd exterius concupiset. Coll
uͥ simplex est animal atqalid
litia fellis alienum. Quasi oie
gͦ ad fenestras suas sunt. q ules
in hoc mundo concupiscunt. qui
mña simpliciter aspiciunt.: & in
pe quȩ uud̾ent. rapacitatis studio
pntrahuntur. At contra milius
us columba ad fenestras suas est.
In adea quȩ oculis considerat.
tpine desiderio anhelat. Quia
uũ deuotionis. immutate sollẽp¬
nitas mentis. Despiciamus quȩ ter¬
rena sunt relictis temporalibus.
nercemur ȩt̾na. Si autẽ necdum
possumus relinquere ꝓpria. saltẽ
si concupiscamus aliena. Si necdũ
mens nr̃a accenditur igne carita¬
as. in ambitione sua habeat frenũ
amoris: ut ꝓfectus sui passibus
uegetata. dum ab alienoꝵ appeti¬

Expanded text:
despicere, mente coelestibus propinquare, despicere, mente coelestibus propinquare, verbis pluere, miraculis coruscare. Et quos a terrenis contagiis sancrat, hos volantes 1453 pariter et nubes appellat. Fenestrae autem nostri sunt oculi, quia per ipsos anima respicit quod exterius concupiscit. Columba vero simplex est animal, atque a malitia fellis alienum. Quasi columbae ergo ad fenestras suas sunt, qui nihil in hoc mundo concupiscunt, qui omnia simpliciter aspiciunt, et in his quae vident rapacitatis studio non trahuntur. At contra milvus et non columba ad fenestras suas est, qui ad ea quae oculis considerat rapinae desiderio anhelat. Quia quium devotionis immutatae solemnitas mentis; despiciamus quae terrena sunt, relictis temporalibus, mercemur aeterna. Si autem necdum possumus relinquere propria, saltem non concupiscamus aliena. Si necdum mens nostra accenditur igne charitatis, in ambitione sua habeat frenum timoris, ut profectus sui passibus vegetata, dum ab alienorum appeti
Abbreviated transcription (Latin):
re: aliena luera. nr̃a deputare:
amicũ non ꝓpter mundum.
sed ꝓpter dm̃ diligere: inimicũ
etiam amando tolerare: nulli
qͦd pati non uis facere: nulli
quod tibi iuste impendi deside
desse etiam ultra uires uelle.
Quid gͦ isto holocausto lo cuple¬
tius quando ꝑ hoc qͦd dõ immo¬
lat. in ara cordis anima semet¬
ipsam mactat: Sed hoc bons
uoluntatis sacrificiũ nũquans
plene ꝑsoluitur. nisi mundi
huius cupiditas ꝑfecte deserat
Nam quicquid in eo concupiseim̃
hoc ꝓculdubio ꝓximis inuidem
Uidetur etenim qͦd nobis desit.
qͦd alter assequitur. Et quia sq̃
inuidia abona uoluntate discis¬
dat: mox ut hȩc mentẽ cȩperit
illa discedit. Unde predicatorais
scĩ ut possent ꝓximos ꝑfecte di¬
ligere.studuerunt in hoc seł̃o
nil amare. nil umquã appetert
nil uel sine appetitu possideri
Quos bene ysaias intuens an.¬
Qui sunt isti qui ut nubes uele
& sicut columbȩ ad fenestras
suas: Uidit quippe eos terrni

Expanded text:
re, aliena lucra nostra deputare, re, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolerare, nulli quod pati non vis 1452 facere, nulli quod tibi juste impendi desiderdesse etiam ultra vires velle. Quid ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium nunquam plene persolvitur, nisi mundi hujus cupiditas perfecte deseratur. Nam quidquid in eo concupiscimus, hoc procul dubio proximis invidemus. Videtur etenim quia nobis desit quod alter assequitur. Et quia semper invidia a bona voluntate discordat, mox ut haec mentem ceperit, illa discedit. Unde praedicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unquam appetere, nihil vel sine appetitu possidere. Quos bene Qui sunt isti, ait, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas ? Vidit quippe eos terrena