comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eaxistimabamus cis tͣritis & nichil talt facere auden¬
tibus posse libere doceri & tentri catholicam ut¬
ritatẽ ut adeam cogeretur nemo: sed eã qui uel¬
let sinc formidine sequeretur. ne falsos & simu¬
latores catholicos haberemus. Et quamuis aluis
fr̃ibus aliud uideretur iam ꝑtate grauioribus
uł multarum cutatum &. locoꝵ excempla cur¬
rentibus ubi firmã & uerã catholicam uideba¬
mus. que tam̃ ibi talibus beneficus dĩ constim¬
ta cẽt atq firmata. dum ꝑpͥorum imperatoꝵ
leges ad cominunionẽ homines catholicã co¬
gerentur. obtinumus tam̃ ut illud potius
qđ diai ab imprratoribꝰ peteretur. Decretũ
t̃ inconcilio nr̃o. legati ad comitatum missi
sunt. Sed dĩmaior miscdĩa. qui sciret harũ
begum terror & quȩdam medicinalis molestia
quam multoꝵ cẽt prauis uł frigidis animis ne¬
cessaria. & illi duritie que uerbis em̃dari ñ
potest sed tam̃ aliquantula scueritate disci¬

Expanded text:
existimabamus eis territis, et nihil tale facere audenexistimabamus eis territis, et nihil tale facere audentibus, posse libere doceri et teneri catholicam veritatem, ut ad eam cogeretur nemo, sed eam qui sine formidine vellet, sequeretur, ne falsos et simulatores cathofratribus aliud uideretur iam aetate grauioribus uel multarum ciuitatum et locorum exempla curantibus, ubi firmam et ueram catholicam uidebamus, quae tamen ibi talibus beneficiis dei constituta esset atque firmata, dum per priorum imperatorum leges ad communionem homines catholicam cogerentur, obtinuimus tamen. ut illud potius, quod dixi, ab imperatoribus peteretur. decretum est in concilio nostro, legati ad comitatum missi sunt. Sed dei maior misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset prauis uel frigidis animis necessaria et illi duritiae, quae uerbis emendari non potest, sed tamen aliquantula seueritate disci
Abbreviated transcription (Latin):
natistarum rabies usquequaꝙ seuiret. ñ eẽ pe¬
tendum ab imperatoribus ut ipsam heresum
iubtrent omnino ñ ee̾. pęnã constituendo. fis
qui in illa eẽ uoluissent. sed hoc potius consti¬
turrent ut eoꝵ furiosas uiolentias ñ paterent᷑
qui ueritatẽ catholicã uł p̃dicarent loquendo
uł legerent conftituendo. Qd eomͦ fieri ali¬
quatenus posse arbitrabamur. si lege̾ pussimȩ
memoriȩ theodosu quã generalit̾ in om̃s here¬
cus ubilibet eẽt inuentus.x. libris auri mul¬
taretur. ex p̾ssuis in donatistas qui se negabais
hereticos ita confirmarent. ut ñom̃s ea multa
ferirentur. sed in quoꝵ regionibus aliquas ui¬
olentias adericis uł circum cellionibꝰ ut popłis
eoꝵ ȩcctsa catholica pateretur. ut scilicet post
ꝓtestationẽ catholicoꝵ qui suissent ista ꝑpes¬
si. iam cura ordinum ad ꝑsoluendam multã
ep̃i siue ministri eȩteri tenerentur. Ita enim

Expanded text:
natistarum rabies usque quaque saeuiret, non esse penatistarum rabies usque quaque saeuiret, non esse petendum ab imperatoribus, ut ipsam haeresem iuberent omnino non esse poenam constituendo eis, qui in illa esse uoluissent. sed hoc potius constituerent, ut eorum furiosas uiolentias non paterentur, qui ueritatem catholicam uel praedicarent loquendo uel legerent constituendo. quod eo modo fieri aliquatenus posse arbitrabamur, si legem piissimae memoriae Theodosii, quam gene raliter in omnes haerecus ubi libet esset inuentus. decem libris auri multaretur, expressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirmarent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in quorum regionibus aliquas uiolentias a clericis uel Circumcellionibus uel populis eorum ecclesia catholica paprotestationem Catholicorum qui fuissent ista perpessi, jam cura ordinum ad persolvendam multam episcopi sive ministri caeteri tenerentur. Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. maxime ad uideos de quibus dictum ẽ.
uidei signa petunt. In ipsis quoq gentibꝰ talia
temporibus apłõꝵ miracula euangłium com¬
mdarunt. ut si talia cogi uiberentur pͥoresut
dicri potuis conuiuȩ coacti ẽẽ merito crederen¬
tur. Qua ꝓpt̾ si potestatẽ quã ꝑ religionẽ ac
fidẽ regum tempore qͦ debuit diuino mune¬
re accepit ȩccłia: hi qui inueniuntur iniuis
&e in sepibus idẽ in heresibus & scismatibꝰ cogun¬
tur intrare. ñ qr coguntur rẽp̃hendant. sed
quo coguntur attendant. Conuuuum domini
unttas ẽ corporis xp̃i. ñ solum insacrañito alta¬
ris. sea etiam in iunculo pacis. De ipsis sane poᷤ¬
sumus uerissime dicere. qđ neminẽ cogant
adbonum. Quoscumꝙ enim cogunt. non co¬
gunt nͥ admalum. Uerumtam̃ antequã istȩ
leges quibus ad conuiuium sem̃ cogunt᷑ intra¬
re in affricam miterentur. nͥnullis fr̃ibus
uidebatur in quibus & ego eram. quamuis do¬

Expanded text:
sunt, maxime ad Iudaeos, de quibus dictum est: sunt, maxime ad Iudaeos, de quibus dictum est: Iudaei signa petunt. in ipsis quoque gentibus talia temporibus apostolorum miracula euangelium commendarunt, ut, si talibus cogi iuberentur, priores, ut dixi, potius conuiuae coacti esse merito crederentur. quapropter sifidem regum, tempore quo debuit, divino munere accepit Ecclesia, hi qui inveniuntur in viis et in sepibus, id est in haeresibus et schismatibus, coguntur intrare; non quia coguntur reprehendant, sed quo cogantur, attendant. Convivium Domini, unitas est corporis Christi, non solum in Sacramento altaris, sed etiam in vinculo pacis. De ipsis sane posumus uerissime dicere, quod neminem cogant ad bonum; quoscumque enim cogunt, non cogunt nisi ad malum. Verum tamen antequam istae leges, quibus ad conuiuium sanctum coguntur intrare, in Africam mitterentur, nonnullis fratribus uidebatur, in quibus et ego eram, quamuis Do
Abbreviated transcription (Latin):
ut neminẽ cogeret expectauit. ut de fide re¬
gum atꝙ gentium p̃dicatio ꝓphetica comple¬
retur. Etiam hinc enim ñ absurde intelligit᷑
apłica illa sententia. ubi beatus paulus dicit.
Parati ulcisci omẽm inobedientiã. cum com¬
pleta fuerit pͥor obedientia ur̃a. Unde &
ipse dñs admagnã cȩnã suã pͥus conuiuas
adduci uibet. postea cogi. Nam cumei ser¬
ui respondissent dũe factum ẽ qđ iussisti.
& adhuc locusẽ. excite inquit̃ inuias & se¬
pes. & quoscumq inueneritis cogite intrare.
In illis eͦ qui lenit᷑ pͥmo adducti sunt comple¬
ta ẽ pͥor obedientia. inistis aut̃ẽ qui cogunt᷑
inobedientia coercetur. Nam quid ẽ cogite
intrare. cum pͥmo dictum eẽt̃ ad ducite. &
responsum cct̃ factum ẽ qđ iussisti . &. ad¬
huc locus ẽ : Simiraculoꝵ t̾roribus cogen¬
dos uoluisset intellegi. magis adeos qui pͥus
uocati sunt diuina miracula multa facta

Expanded text:
ut neminem cogeret, expectauit, ut de fide reut neminem cogeret, expectauit, ut de fide regum atque gentium praedicatio prophetica compleretur. Etiam hinc enim non absurde intellegitur apostolica illa sententia, ubi Paulus beatus dicit: Parati ulcisci omnem inoboedientiam. cum completa fuerit prior oboe- 25 dientia uestra. unde et ipse dominus ad magnam cenam suam prius conuiuas adduci iubet, postea cogi; nam cum e serui respondissent: Domine, factum est, quod iussisti. et adhuc locus est, Exite, inquit, in uias et saepes et, quoscumque inueneritis, cogite intrare. in illis ergo, qui leniter primo adducti sunt, completa est prior oboedientia, in istis autem, qui coguntur, inoboedientia cohercetur: nam quid est cogite intrare\', cum primo dictum esset \'adducite\' et responsum esset \'factum est. quod iussisti. et adhuc-est locus\'? si miraculorum terroribus cogendos uoluisset intellegi, magis ad eos. qui prius uocati sunt, diuina miracula multa facta
Abbreviated transcription (Latin):
terq seductȩ a grege ab trrauerut & ab
alienis ceperint possideri. inuentas ad
ouile dominicum si resistere. uoluerint
flagelloꝵ t̃roribus uł euã doloribꝰ reuoca¬
re: Presertm qm̃ si apud fugitiuos & p̃do¬
nesscruos fecunditate mulaplicentur. plus
habet iuris qd in tis dominieus karacter
agnoscttur qui ineis quos suscipimus nec ta¬
men rebaptixamus minune uiolatur. Sic
enim error corrigendus ẽ ouis. ut ñinea cor¬
rumpatur signaculum redemptoris. Neq¬
enim si quisquã regio karactere asignato
desertore signetur. & accipiant indulgen¬
am atq ille redeat admilitiã. ille autẽ ce̾ in
militia in qua ñdum erat incipiat. in aliqͦ
coꝵ karacter ille rescinditur. anñ potuis in
ambobus agnoscitur. & honore debito qm̃
lum ẽẽ ostendere quo coguntur. nec adbonũ
se coꝗ oportere contendunt. Sed a xpͣo coa¬
ctum ostendimus paulum. Imitatur itaꝙ
ȩcelia mnistis cogendis dnm suum. quȩ prius

Expanded text:
iterque seductae a grege aberrauerint et ab iterque seductae a grege aberrauerint et ab alienis coeperint possideri, inuentas ad ouile dominicum, si resistere uoluerint, flagellorum terroribus uel etiam doloribus reuocare, praesertim quoniam, si apud fugitiuos et praedones seruos fecunditate multiplicentur, plus habet iuris, quod in eis dominicus character agnoscmen rebaptizamus, minime violatur? Sic enim error corrigendus est ovis, ut non in ea corrumpatur signaculum Redemptoris. Nequenim, si quisquam regio charactere a signato desertore signetur et accipiant indulgentiam atque ille redeat ad militiam. ille autem esse in militia, in qua nondum erat, incipiat. in aliquo eorum character ille rescinditur. an non potius in ambobus agnoscitur et honore debito, quolum esse ostendere. quo coguntur, nec ad bonum se cogi oportere contendunt. sed a Christo coactum ostendimus Paulum; imitatur itaque ecclesia in istis cogendis dominum suum, quae prius;
Abbreviated transcription (Latin):
Ubiẽ qđ isti clamare consuerunt. liberumẽ
credere uł ñcredere. cuiuim xp̃c intulit
quẽ cogit : Ecce habent apłm paulum.
agnoscant in eo prius cogentẽ xp̃m. & po¬
stea docentẽ. Prius ferientẽ. & postea conso¬
lantẽ. Alirum ẽ autẽ qͣm ille qui pena cor¬
poris ad euangłm coactus intrauit. plus
illis om̃ibus qui solo uerbo irocati sunt in
euangłio laborauit. & quem maior timor
compulit ad caritatẽ. cuis ꝑfrcta caritasfo¬
rasmisit timorẽ. Cur gͦ ñ cogeret ȩoclĩa ꝑ¬
ditos filios ut redirent. si ꝑdii filii coegerͣ
alios ut perirent : Quamus etiam illos
quos ñcoegerunt sed tantummͦ seduxert̃
si ꝑtͣribiles sed salubres loges in eus gremi¬
uni reuocentur blandius pia mat̾ ample¬
eitur. & de illis multo amplius quã de his
quos numquã ꝑdiderat gratulatur. An
ñ ꝑtinet ad diligentiã pastoralẽ etiam illas
oues quȩ ñiuolent᷑ ereptȩ sedblande len¬

Expanded text:
ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est credere uel non credere: cui uim Christus intulit? quem coegit\'? ecce habent apostolum Paulum: agnoscant in eo prius cogentem Christum et postea docentem, prius ferientem et postea consolantem. mirum est autem, quo modo ille, qui poena corporis ad euangelium coactus intrauit, plus illis omnibus, qui solo uerbo uocati sunt, in euangelio laborauit et, quem maior timor compulit ad caritatem, eius perfecta caritas foras mittit timorem. Cur ergo non cogeret ecclesia perditos filios, ut redirent, si perditi filii coegerunt alios, ut perirent? quamuis etiam illos. quos non coegerunt, sed tantum modo seduxerunt, si per terribiles sed salubres leges in eius gremium reuocentur, blandius pia mater amplectitur et de illis multo amplius quam de his. quos numquam perdiderat, gratulatur. an non pertinet ad diligentiam pastoralem etiam illas oues, quae non uiolenter ereptae sed blande len
Abbreviated transcription (Latin):
uerum etiam disserri moleste ferat. Sed
tam̃ antequã dicant boni filii concupiscen¬
tiam habemus dissolui & cẽ cumi xp̃o. mul¬
tiprius tamquam mali serui & qͦdammnͦ
imꝓbi fugitui ad dm̃ suum tẽporalium
flagelloꝵ utrbere reuocantur. Quis erum
nos potest amplius amare quã xp̃e. qui
animam suam posuit ꝓouibus siuis: Et
tam̃ cum petrum & alios apłos solo uerbo
uocasset. paulum pͥus saulum ęcclĩȩ sue
postea magnum edificatorẽ sed horrendũ
antea uastatorẽ ñ sola uoce compescuit. ue¬
rum etiã potestate ꝓstrauit. atꝙ ut infi¬
delitatis tenebris sciuentẽ ad desideran dũ
lum̃ cordis urgueret. pͥus corporis cęcitate
ꝑcussit. Si pena illa ñ eẽt. ñ abea postio¬
dum sanaretur. Et quando aꝑtis oculisn¬
chil uidebat. sieos saluos haberet. ñadim¬
positionem manus ananiȩ ut eoꝵ aperire¬
tur optutus tamquã squamas quibꝰ cdausus
surrat inde cecidisse scriptura narraret.

Expanded text:
uerum etiam differri moleste ferat. sed uerum etiam differri moleste ferat. sed tamen antequam dicant boni filii: Concupiscentiam habemus dissolui et esse cum Christo. multi prius tamquam mali serui et quodam modo inprobi fugitiui ad dominum suum temporalium flagellorum uerbere reuocantur. Quis enim nos potest amplius amare quam Christus, qui animam suam posuit pro ouibus suis? et tamen cum Petrum et alios apostolos solo uerbo uocasset. Paulum. prius Saulum. ecclesiae suae postea magnum aedificatorem sed horrendum antea uastatorem, non sola uoce compescuit. uerum etiam potestate prostrauit atque, ut infidelitatis tenebris saeuientem ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit. si poena illa non esset, non ab ea postmodum sanaretur et, quando apertis oculis nihil uidebat, si eos saluos haberet, non ad inpositionem manus Ananiae, ut eorum aperiretur obtutus, tamquam squamas, quibus clausus fuerat, inde cecidisse scriptura narraret.
Abbreviated transcription (Latin):
hos inferiores qui plures sunt ait. Uerbis
ñ em̃dabitur seruus durus. Si enim & intel¬
leacerit. ñ obediet. Cum dixit eum uerbis
ñ em̃dari. ñ eum uissit deseri. sed tacite
ammonuit unde debeat em̃dari. Alioqͥn
ñ diceret uerbis ñem̃ dabitur. sed tantñ
mͦ diceret ñ em̃dabitur. Alio quippe loco
dicit. ñ solum seruum sed ctiã filium indi¬
sciplinatum plagis cẽ coercendum. Et
magno fructu. Nam tu quid eminquit
ꝑcutis eum uirga. animam uͦ ens libera¬
bis amorte. Et alibi dicit. Qui parcit ba¬
culo suo. odit filium suum. Daen᷑im qui
rcta fide ueroꝙ intellectu totis anime sut
uribus dicit. sitiuit anima mea ad dm̃
uiium. quando ueniã & apparebo ante
faciem di & huic tali ñ solum tempora¬
lium penarum uł imperialium legum
sed nro gehennarum timor ẽ necessarius.
cui tam desiderabile bonum ẽ adherere
dõ ut ñsolum ab illa felicitate alienari tã¬
quam magnum supplicium ꝑhorrescat.

Expanded text:
hos inferiores, qui plures sunt. ait: Verbis hos inferiores, qui plures sunt. ait: Verbis non emendabitur seruus durus: si enim et intellexerit, non oboediet. cum dixit eum uerbis non emendari, non eum iussit deseri. sed tacite admonuit- admonuit, unde debeat emendari; alioquin non diceret: Verbis non emendabitur, sed tantum modo diceret \'non emendabitur.\' alio quippe loco dicit non solum seruum sed etiam filium indisciplinatum plagis esse cohercendum et magno fructu: nam: Tu quidem, inquit, percutis eum uirga. animam uero eius liberabis a morte, et alibi dicit: Qui parcit baculo suo, odit filium suum. da enim. qui ri fide ueroque intellectu totis animae suae uiribus dicat: Sitiuit anima mea ad deum uiuum; quando ueniam et apparebo ante faciem dei? et huic tali non solum temporalium poenarum uel imperialium legum sed nec gehennarum timor est necessarius, cui tam desiderabile bonum est adhaerere deo, ut non solum ab illa felicitate alienari tamquam magnum supplicium perhorrescat,
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis committuntur mitius undican¬
da num quid ideo neglegenda sunt : Ale¬
luis cẽ quidẽ quiꝰ dubitauerit ad dm colen¬
dum doctrina homines duci. quã penȩ ti¬
more compͥmi it dolore compelli  Sed
ñ quia isti melioressunt. ideo illi qui tales
ñ sunt neglegendi sunt. Multis enim ꝓ¬
fuit qd ex perim̃tis ꝓbauinius & ꝓbamꝰ
pͥus tumore uł dolore cogi. ut postea pos¬
sint doceri aut qđ iam uerbis didicerañ
opere sectari. ꝓponunt nobis quidã sen¬
tentiã euiusdã secularis auctoris qͥ dixit.
pudore & libertate libtros retintre sati¬
us cẽ credo quammetu. łtoc quidẽ uerũ ẽ
S ed sicut meliores sunt quos dirigit amor. ita
pluressunt quos corrigit timor. Nam ut de
ipso auctore istis respondeatur. apud illum
ttiã legunt. Tunmalo coactus. recte facere
nescis. Porro autẽ scriptura diuina & ꝓpt̃
illos meliores dixit timor ñẽ in caritate sed
ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ. & ꝓptͣ

Expanded text:
ligionis committuntur, mitius uindicanligionis committuntur, mitius uindicanda, numquid ideo neglegenda sunt? Melius esse quidem quis dubitauerit ad deum colendum doctrina homines duci quam poenae timore uel dolore compelli? sed non, quia isti meliores sunt, ideo illi. qui tales non sunt, neglegendi sunt. multis enim profuit, quod experimentis probauimus et probamus, prius timore uel dolore cogi, ut postea possint doceri aut, quod iam uerbis didicerant, opere sectari. proponunt nobis quidam sententiam cuiusdam saecularis auctoris, qui dixit: Pudore et liberalitate liberos retinere satius esse credo quam metu. hoc quidem uerum est; sed sicut meliores sunt, quos dirigit amor, ita plures sunt, quos corrigit timor. nam ut de ipso auctore istis respondeatur, apud illum etiam legunt: Tu nisi malo coactus recte facere nescis. porro autem scriptura diuina et propter illos meliores dixit: Timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem, et propter
Abbreviated transcription (Latin):
rent temporibꝰ apłoꝵ. sed adhuc medita¬
rentur inania aduersus eum & aduersus
legibus ꝓhibere. sedpotius exercere. Sic enĩ
ordo tempoꝵ uoluebatur. ut & indei occi¬
derent p̾dicatores xp̃i. putantes se offici¬
tes fremerent aduersus ap̃ianos. & om̃s
patientia martirum iunceret. Postea uͦ
quã cepit impleri qđ scriptum ẽ. & ado¬
rabunt eum om̃s reges t̃rȩ. om̃s gentes ser¬
uient illi. quis m̃te sobrus regibus dicat.
nolite curare in regno ur̃o a quo teneatur
uł oppugnetur ecłia dñi ur̃i. ñ aduos ꝑti¬
neat quis uelit ẽẽ siue religiosus siue sa¬
crilegus. quibus dici ñ potest ñ aduos ꝑti¬
neat in regno ur̃o quis uelit pudicus esse
quis impudicus.: Cur enim cum datum
sit diuinitus homini liberum arbitrium
adulteria legibus puniantur. & sacrile¬
gia ꝑmutantur : An fidem ñseruare le¬
uius ẽ animam dõ. quam feminam uiro.
Aut siea quȩ ñ contemptu sed ignorantia re¬

Expanded text:
rent temporibus apostolorum, sed adhuc meditarent temporibus apostolorum, sed adhuc meditarentur inania aduersus eum et aduersuslegibus prohibere. sed potius exercere. sic enim ordo temporum uoluebatur. ut et Iudaei occiderent praedicatores Christi putantes se officites fremerent aduersus Christianos et omnes patientia martyrum uinceret. postea uero quam coepit impleri. quod scriptum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, quis mente sobrius regibus dicat: \'Nolite curare in regno uestro, a quo teneatur uel oppugnetur ecclesia domini uestri; non ad uos pertineat. quis uelit esse siue religiosus sine sacrilegus\', quibus dici non potest: \'Non ad uos pertineat, in regno uestro quis uelit pudicus esse. quis inpudicus\'? cur enim, cum datum sit diuinitus homini liberum arbitrium, adulteria legibus puniantur et sacrilegia permittantur? an fidem non seruare leuius est animam deo quam feminam uiro? aut si ea, quae non contemptu sed ignorantia re
Abbreviated transcription (Latin):
paulopost ineodẽ psalmo đr. & nunc reges
intelligite. erudimini qui udicatis t̾ram
seruite dño intimore. & eacultate ei cum
tremore. Quomꝰ gͦ reges dño seruuint in
timore. nͥea quȩ contra ussa dm̃i fuint reli¬
giosa seueritate ꝓbibendo atꝙ plectendo:
A lit̾ enim seruit quia homo ẽ. alit̾ quia etiã
rexẽ. Quia enm homo ẽ seruit uiuendosi
tes & contraria ꝓhibentes conuenienti uigo¬
re sanciendo. sicut seruunt exechias lucos
& templa idoloꝵ & illa eacelsa quȩ contra
dĩp̃cepta fuerant constructa deftruendo.
sicut seruiuit iosias talia & ipse faciendo.
sicut seruiuit rex ninuutarum unuiersã
cuutatẽ ad placandum dñm compellendo
sicut seruuit darius idolum frangendum
inpotestatẽ daniheli dando. & inimicoseiꝰ
lconibus ingerendo. sicut seruiuit nabu¬
chodonosor de quoiam diximus. om̃s in re¬
gno suo positos ablasphemando dõ lege ter¬
ribili ꝓhibendo. In hoc gͦ seruiunt dño re¬
ges in quantum sunt reges. cum ea facunit

Expanded text:
 nunc, reges, intellegite;erudimini, qui iudicatis terram; seruite domino in timore et exultate ei cum tremore. quo modo ergo reges domino seruiunt in timore nisi ea, quae contra iussa domini fiunt. religiosa seueritate prohibendo atque plectendo? aliter enim seruit, quia homo est, aliter, quia etiam rex est; quia homo est enim, seruit uiuendo fites et contraria prohibentes conuenienti uigore sanciendo, sicut seruiuit Ezechias lucos et templa idolorum et illa excelsa, quae contra dei praecepta fuerant constructa, destruendo, sicut seruiuit Iosias talia et ipse faciendo, sicut seruiuit rex Nineuitarum uniuersam ciuitatem ad placandum dominum compellendo. sicut seruiuit Darius idolum frangendum in potestatem Daniheli dando et inimicos eius leonibus ingerendo, sicut seruiuit Nabuchodonosor, de quo iam diximus, omnes in regno suo positos a blasphemando deo lege terribili prohibendo. in hoc ergo seruiunt domino reges, in quantum sunt reges, cum ea faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid iammali patiamur. & bono sum¬
mo sempitnoꝙ ꝑfruamur. Ad hanc te
ꝑfectius assequendã & ꝑ scutrantissime
retinendã. eochortor ut incipsum. Cuius
nͥiam particeps esses. tuosꝙ istos honores
temporales ei seriure oportere uidicares.
ñ donatistis hereticis ad eos inunitatẽ x̃pi
pacemq redigendos ꝑedictum diceres.
ꝓ uobis hoc agitur. ꝓuobis sacerdotes incor¬
rupte fidei. ꝓuobis imperator augustus.
Et alia multa quȩ in eodtm edicto ita po¬
susti. ut te appartat intͣrem uidicis cingu¬
lo n parua ex parte cȩlestem rem publicã
cogitare. Quare si de ueris uirtutibus &
utra beata uita uolui dunus loqui ttcũ.
queso ne onerosus deputer occupationibꝰ
tius. Immo uͦ me ñẽe confido. quando tu
adeo magnum animum & mirabilit᷑ lau¬
dandum geris. ut nec illas euras deseras.¬
.&. his libentius ac familiarius occuperis.

Expanded text:
aliquid iam mali patiamur et bono sumaliquid iam mali patiamur et bono summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres: Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus tuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum geris, ut nec illas et his libentius ac familiarius occuperis.
Abbreviated transcription (Latin):
la elatione. ustus ẽ. His uirtinibꝰ diuiniiꝰ
imꝑtitis. ꝑ grãm mediatoris dĩ cum patre
&e nobiscum hominis ap̃i iħ̃u. ꝑ qut̃ post
inmicitias iniquitatis reconciliamurdõ
in spũ caritatis. his inquam uirtutibus
diuinitus imꝑtitis. & bona uita nuncagi¬
tur. & postea p̃mium eius quȩ nisi ȩt̃nac̃e
ñ potest beata uita psoluitur. Ntic enim
sunt eędem uirtutes mactu. ibi ineffectu.
hio inopeit. ibi imeitede. hic inofficio.
ibi insine. Itaꝙ om̃s boni & scĩ etiam in
torm̃tis quibuslibet amino fulti aduto¬
no spe illius finis beati uocantur. qͦ fine
beati erunt. Nam sicisdem torm̃tis &
atrocissimis doloribus scmꝑ te̾nt cum qui¬
bus libet uirtutibus. cos ce̾ mistros nulla
sana ratio dubitaret. Pictas gͦ idẽ utrusue¬
ri dĩ cultus adom̃a ꝓdest. & quȩ molestias
huis uite auertat aut leniat. & que ad
illam uitam salutemq ꝑducat. ubi nte

Expanded text:
la elatione, iustus est. his uirtutibus diuinitus la elatione, iustus est. his uirtutibus diuinitus impertitis per gratiam mediatoris dei cum patre et nobiscum hominis Christi Iesu, per quem post inimicitias iniquitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutibus diuinitus impertitis et bona uita nunc agitur et postea praemium eius, quae nisi aeterna esse non potest, beata uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine. itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pietas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec
Abbreviated transcription (Latin):
gerctur nullam c̾t aliam dilectionẽ qua qͥsꝙ
diligit scipsum. nͥ qua diligit dm̃. qui cnim
alit᷑ se diligit. potins se odisse dicendus ẽ.
Fit quippe iniquus pͥuaturq luce ustitiȩ.
quo apotiore uł prestantiore hono auersꝰ
atꝙ inde uł ad seipsum conuersus ad instri¬
ora &e egena unꝙ conuertitur. fuꝙ inipso
qđ ueracissime scriptumt̾. qui aut̃ amat
iniquitatẽ odit animam suam. Quia gͥ
nemo nisi dm̃ diligendo diligit se ipsum:
ñ opus erat ut dato dedĩ dilectione prece¬
pto etiam seipsum homo diligere uiberet᷑.
quem potuerit hominem uł benefic̾entiȩ
consolatione uł informatione doctrine.
uł discipline coercitione adducat ad colen¬
dum dm̃. sciens in his duobus p̃ceptis totã
legem ꝓpħasꝙ pendere. Hoc qui sobria di¬
scretiont eligit. prudens eͣ. qui nulla hinc
afflictione auertitur fortise̾. quinulla
alia delectationt. temperansẽ. quinul¬

Expanded text:
geretur nullam esse aliam dilectionem, qua quisque geretur nullam esse aliam dilectionem, qua quisque diligit se ipsum, nisi quod diligit deum. qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est; fit quippe iniquus priuaturque luce iustitiae, cum a potiore ac praestantiore bono auersus atque inde uel ad se ipsum conuersus ad inferiora et egena conuertitur fitque in ipso, quod ueracissime scriptum est: Qui autem amat iniquitatem, odit animam suam. quia igitur nemo nisi deum diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, quem potuerit hominem uel beneficentiae consolatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adducat ad colendum deum, sciens in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere. Hoc qui sobria discretione eligit, prudens est; qui nulla hinc afflictione auertitur, fortis est, qui nulla alia delectatione, temperans est, qui nul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓccimos tamquam nosmetipsos ximus
sane hoc loco ñ sanguinis ꝓpinquitate
sed rationis societate pensandus ẽ. in qua
socu sunt om̃s homines. Nam si pecuniȩ
ratio socios facit. quanto magis rationatu¬
re. ñ negotiandi sed nascendi lege cominu¬
nis: Hanc & ille comieus sicut luculentis
ingemis ñ sic resplendenta ueritatis. cum
abuno sene alteri seni dictum compone¬
ret. tantumne abre tua ẽ ocu i tibi.
aliena ut cures. ea quȩ nichil ad te attineđ.
responsum ab altero reddidit. Nomo sũ.
humani nichil ame alienum puto. Cuisen¬
tentiȩ fuerunt euam theatra tota plena
stultis indoctisꝙ plausisse. Ita quippe af
imperat aebtat homo diligert dm̃ & se¬
ipsum & ꝓocimum. ñ tam̃ ea hoc tria p̃¬
cepta data sunt. nec dictumẽ inhis tribꝰ.
scilihis duobus p̃ceptis totalex pendet
a. ꝓpħe. iddc̃ indilectione dĩ ex toto corde
ex tota amma. e& tota m̃te & ꝓrimi¬
mi tamquam sui ipsuis. uidelicet ut intelli¬

Expanded text:
proximos tamquam nosmet ipsos. proximus proximos tamquam nosmet ipsos. proximus sane hoc loco non sanguinis propinquitate sed rationis sosocii sunt omnes homines. Nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae, non negotiandi, sed nascendi lege communis! Hinc et ille comicus sicut luculentis ingeniis non defit resplendentia veritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret, Tantumne ab re tua est otî tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te attinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nil a me alienum puto. Cui sententiae ferunt etiam theatra tota, plena stultis indoctisque, applausisse. Ita quippe omnimperat, debeat homo diligere Deum, et seipsum, et proximum; non tamen ex hoc tria praecepta data sunt, nec dictum est, In his tribus, sed, In his duobus praeceptis tota Lex pendet ae, id est in dilectione dei ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et proximi tamquam sui ipsius, uidelicet ut intelle
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto enim nobis meluis ẽ. quanto magis
in illum imus qͦ nichil meluisẽ. Imusaut̃
ñ ambulando sed amando. Quẽ tanto
habebimus p̃sentiorem. quanto cundem
amorem quo in eum tendimus poturri¬
mus babere puriorẽ. Non enim locis cor¬
poalibus uł extenditur uł includitur.
Ad cum gͦ qui ubiꝙ p̾sens ẽ & ubiꝙ totus.
ñpedibus licet ire sed moribꝰ. Mores auͣt
ñri ñ ex eo qđ quisꝙ nouit. sedea eo qđ
diligit diudicari solent. nec facuint bonos
uł malos mores. nͥboni uł mali amores. Pra¬
uitate gͦ nr̃a arectitudine di longe sumus.
unde rectum amando corrigimur. ut recto
reeti adherere possimus. Ad illum gͦ quan¬
ta opera possumus etiam illi ut ꝑueniant
agamus. quostã ꝗͣ nosinetipsos diligimus.
sinosinetipsos diligere illum diligendo iã
in his duobus p̃ceptis tot᷑a lege̾ ꝓpħasꝙ pen¬
dere ut diligamus dm̃ eatoro corde. ex
tota anima. extota m̃te. & diligamus

Expanded text:
tanto enim nobis melius est, quanto magis tanto enim nobis melius est, quanto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus autem non ambulando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tamquam nosmet ipsos diligimus, si nosmet ipsos diligere illum diligendo iam in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et diligamus
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ dicit inscĩs eloquus homo qͥ hoo amat.
Michi autẽ adherere dõ bonum t̃. Rtex ibi
erit plena & sempit̃na sapientia. cademꝙ
uita ueracit̃ꝙiam beata. ꝑ uentio quippe
ẽ ad xt̃num ac summum bonum. cui adhe¬
rere inꝑt̾num ẽ suns ñri boni. Dicatur hec
& prudentia. quia ꝓspectissime adhere¬
bit bono qd ñ amttatur. & fortitudo. qr
firmissime adherebit bono unde ñ auella¬
tur. & temperantia. quia castissim e ad¬
herebit bono ubi ñ corrumpãtur. & iusti¬
tia quia iustissime adherebit bono cui.
merito subiciatur. Quã quã & inhac istta
nurtus ne. nͥ diligere qđ diligendum est.
Ideligere prudentia ẽ. nullis inde auerti
molestus forutudo ẽ. nullis illecebris tem¬
perantia ẽ. nulla suꝑbia iustitia ẽ. Quid
autẽ tligamus. quid p̃ciput diligamus. nͥ
quo nichil melius inuenimus : hoc ds̃ ẽ.
Cm si aliquid diligendo uł pͣponimus uel
equamus. nos ipsos diligere nescimus.

Expanded text:
quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempiterna sapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Sienim uirtutes quas accepisti a qͦ acceptris
sentiens eiq gr̃as agens eas ad ipsius cultum
in tuis issis scłaribus honoribus ẽferas. tuȩq
potestati subditos homines ad eum colendũ
exemplo religiosȩ tuȩ uitȩ &e ipso studio
consulendi seu fouendo seu t᷑rendo engas &
adducas. nichilq alud ineo qđ ꝑte securuis
iuunt uelis. nisi ut hinc illum ꝓmertant᷑
apud quẽ beate uiuant. & uerȩ illę uirtutes
erunt. & illius opitulatione cuius largita¬
te donatȩ sunt ia crescent & ꝑficitntur.
prudent᷑ discernantur abonis mala quȩ non
erunt. nec fortit̾ tolerantur aduersa. quia
non ibi erit nͥ qđ amemus ñetiã ꝗd toltre¬
nuis. nec temperant᷑ libido frentiur ubinul¬
la tius incitam̃ta sentiemus. neo iuste subue¬
matur ope indigentibus ubi inopem atq
indigum ñ habebimus. Lina ibi uirtꝰ erit.¬
& idipsum erit uirtus p̃miumq uirtutis.

Expanded text:
Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos homines ad eum colendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, prudenter discernantur a bonis mala, quae non erunt, nec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste subueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is fructus colant. nichil tͥ ꝓdest aduitam
uere beatam tantus labor. Inutrecundis hoc
dicero uideor. & oblitus quodammͦ consuetudi¬
nem intcessionum mearum. Sed si nichil est
uerecundia nͥ quidam displicendi metus. ego
in bac causa metuendo ñuereor. Aletuo enim
ne primum dõ. demde ipsi amieitie quam
mecum uire dignatus es. uire displiceam. si
minus liber in admonendo fuero qđ me ad¬
monere saluberrime existimo. Sin certe ue¬
recundior. cum tibi ꝓ aliis int̃cedo. cum uͦ ꝓte
ipso tanto liberior quanto amicior. qr tanto
amicior quanto fidelior. Quãquã hec ipsa
ñ dicerẽ. nisi uerecundius agereͣ. Que sima¬
xia ẽ ut ipse scripsisti. difficilium int᷑ bo¬
nos esficacia adiuuet me ꝓte apudte. ut
in illo te fruar qui mͥ hanc adte ianuam fi¬
dutiamꝙ p̾stitit. p̃sertim quia id qđ sugge¬
ro iam facile eẽ arbitror animo tuo. & duu¬
nis muntribus amminiculato & instructo

Expanded text:
omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displicendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diuinis muneribus adminiculato et instructo.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is iustitia qua recte uidicando sua ciꝙ
distribuis. idlaborat. id nititur. ut hi quibꝰ
uis ut bene sit salui sint corpore. & ab om̃i
cuiusquam imꝓbitate tun atꝙ pacati habe
ant nouellas constabilitas. filias ornatas si¬
cut similitudinẽ templi. cellaria plena cru¬
etnantia exhoc in hoc. fecundas oues. crassos
boues. nec macerit ruina deformet p̃dim
nec litigantium damor ꝑsonet inplateis eoꝵ.
ita ñerunt uerȩ uirtutes tuȩ. sicut nec istoꝵ
beatitudo. llic enim aduerum dicendum il¬
lamea uerecundia quam in tua epłã beni¬
gno sermone laudasti. me impedire ñdebet.
Si quȩlibet inquam administratio tua illis
quas cominemoraui instructa uirtutibꝰ hoc
intentionis fine dẽtminatur. ut homines se¬
cundum carnt̾ nullas iniquas molestias pati¬
anuir. nec adte excistimas ꝑtinere quo istam
quietẽ quã p̃stare nutris restrant: idẽ ut uer¬
bis nͣambiam qͦm dm̃ uerum ubit̃ quietę uitȩ

Expanded text:
omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae
Abbreviated transcription (Latin):
litriꝙ autem in qͦdã diuino psalmo simul rep̃¬
henduntur & qui confidunt in uirtute sua.
& qui in babundantia diuitiarum suarum
gloriantur. idẽ philosophi huiusscłi & abhor¬
rentes uł atali philosophia. beatumq dicen¬
tespopłm cui suppctit t̾rena opulentia. Ac ꝑ
hoc adño dõ nr̃o a quo facti sumus & uirtutẽ
petamus qua uitȩ huius mala superemus. &.
beatam uit᷑a qua post istam uitam in eiuis gt̃ni¬
tate ꝑfruamur. ut &. inuirtute &. inpremio
uirtutis sicut apłs dicit. qui głatur in domino
glorietur. Ioc nobis uelimus. hoc ciitati cu¬
uis cuies sumus. Non enim aliunde beata cun¬
tas. aliunde homo. cum aliua cuutas nonsit
consors hominum multitudo. Itaq si om̃s
prudentia tua qua consulere conaris rebus
humanis. si om̃is fortitudo qua nulłus iniqui¬
tate adurrsante t᷑reris. si om̃is temperantia
qua intanta labe nequissime consuetudinis
hominum te a corruptionibus abstines. si

Expanded text:
utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprutrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio uirtutis, sicut apostolus dicit, qui gloriatur, in domino glorietur. hoc nobis uelimus, hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si
Abbreviated transcription (Latin):
centia. Iliue autẽ qui sic orabat. & afiliis ali¬
enis qui beatum dixerunt popłm cui hȩest̃.
eximi discerniq cupiebat. tam quã diceremꝰ
ipse quid sentis quẽ beatum popłm dicis. non
ait beatus popłs cuus ẽ uirtus animi euis.
Qđ si dicrisset. discreuisset quidẽ etiam istum
popłm ab illo quibeatam uitam inista usibi¬
li e corporali felicitate constituit. sed ñdum
transcendisset om̃s uanitates & insanas m̃da¬
ces. Maledictus enim om̃is sicut alibi eedem
littere docent. qui spem suam ponit in homi¬
ne. frgo nec inseipso quisq debet. qr & ipse
homo ẽ. P uide ut transiret om̃ium uanita¬
tum &t insaniarum m̃dacium limites. atq
ibi beatam uitã poneret ubi uere ẽ. beatus
inquit popłs cuius dñs ds̃ ipsuis. Cernis gͥ
unde petendum sit qđ om̃s docti indoctiq
desiderant. & multi errando ac suꝑbiendo
unde petatur & ubi accipiatur ignorant.

Expanded text:
centia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alicentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant.
Abbreviated transcription (Latin):
eruetantia ex hoc in hoc. oues eoꝵ fȩcunde
multiplicantes in exitibus sius. boues eoꝵ
crassi. ñẽ ruina maceriȩ nec transitus. neque
clamor in plateis eoꝵ. beatum dixerunt popu¬
lum cui hȩc sunt. beatus popłs cuius dñs ds̾
ipsuis. Uides eangeratione t̾renȩ felicitatis
beatum popłm ñ dici. nͥ afiliis alienis. idẽ ñꝑti¬
nentibus ad regenerationẽ qua efficimur filu
dĩ. a quorum manu iste se eauni p̃catur. ne
ab eis in hanc opinionẽ atqimpia in peccata
ꝑtrahatur. Loquendo quippe uanitatẽ bea¬
tum dixerunt popłm cui hec sunt quȩ supra
comiemorauit. quibus ea felicitas constat
quã solam dilectores mundi huius inquirunt
Et ideo dextera eoꝵ dextera iniquitatis. quia
hȩc p̾posuerunt quȩ fuerant postponenda.
sicut sinistrȩ preponitur dextera. Si enim
habentur. non ineis beata uita ponenda est.
Subdita debent ẽẽ ñp̃dita. sequentia. non du¬

Expanded text:
eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est ruina maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus ipsius. Vides exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non du
Abbreviated transcription (Latin):
hus obnaium. penisꝙ iuistissimis destinatũ.
se ipso fidere ut bratussit. quando ne illud
quidẽ qđ habet innaturȩ suȩ dignitate p̃¬
cipuum idẽ m̃tem attprationẽ potest uindi¬
care abtrroribus. nͥ ds̾ assit lux mentium.:
Abiciamus itaꝙ obseero te falsoꝵ philophoꝵ
uanitates. & insanias m̃daces. qr nec uirtus
nobis erit nisi assit ipse quo uiuamus. nec
beatitudo nisi assit ipse quo fruamur. & to
miseriarum ẽ. dono immortalitatis atꝙin
corruptionis absorbeat. Am̃uͦte rei publicȩ
scimus amatorẽ. ñ aliunds eẽ beatum homi¬
nem aliũde ciitatem. uide quã sit in illis
saeris litteris cdarum. Nam quidam ineissc̃o
spu plerus. hȩc loquitur orans. facime me
demanu filioꝵ alienoꝵ. quoꝵ os locutum est
uanitatẽ. & dextera eoꝵ dextera mniquitatis.
quoꝵ filu uelut nouellȩ constabilite inui
uentute sua. filiȩ coꝵ compositȩ & ortiatȩ
sicut similitudo templi. cellaria coꝵ plena

Expanded text:
bus obnoxium poenisque iustissimis destinatum bus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindicare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobis erit, nisi adsit ipse, quo iuuemur, nec beatitudo, nisi adsit ipse, quo fruamur, et totmiseriarum est, dono inmortalitatis atque incorruptionis absorbeat. Quoniam uero te rei publicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciuitatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis; quorum filii uelutntute sua, filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena,
Abbreviated transcription (Latin):
dam acutissuma & excellentissuma ingenia
tanto inmaiores errores ierunt. quanto p̃¬
sidentius tamquã suis uiribus cucurrerunt.
nec supplicit᷑ acueracit᷑ dm̃ ut sibi uiã osten¬
deret petiuerunt. Alerita uͦ quorumlibet
hominum quȩ sunt. quandoquidẽ ille qͥ
ñ cum mercede debita sed cum gratuita gr̃a
uenit. om̃s peccatores solus a peecatis liber
& liberator inuenit.: Si gͦ nos uirtus uera
delectat. ei dicamus qđ intuis sacris luteris
legimus. diligam te dñt uirtus mea. Et si ue¬
re beati eẽ uolumus. qđ nolle ñ possumus.
id qđ ineisdẽ litteris didicimus fido corde
tentamus. beatus uir cuius ẽ nom̃ dm̃ spes
tius. & ñ respeait inuanitates & in insamã
falsas. Quanta ẽ autemuanitas. quanta
insania. quantumq m̃datium. hominem
mortabem erumnosam uitã mutabili & sp̃u
&& carne ducentẽ. tot peccatis oneratum. tot
temptationibus subditum. tot corruptioni¬

Expanded text:
dam acutissima et excellentissima ingenia dam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptioni