comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et sicut floscũ floruit et decidit discessit. sicut umbra ñ manet
Cum autẽ subiungit: Non neet huiuscuram fecistiuenire ip
iudiciũtuũ. qui senimerit mundus a sordibus : Nemo Necsi
unius dici fuerit uitacius Hocutiq dicit curã hominis breuis
uitȩ fecistiuenire in iudiciũtuũ. Quantũ libetenim breuis fuerit
uitacius. etiam siunius dieieẽt. mundus a sordib eẽ non posset: et
ideo iustissime in iudiciũtuum ueniet: Illud uero quodait. Dinu¬
merasti om̃s necessitudines meas. et nihiltelatuit depeccatis meis.
Si gnasti peccatamea infolliculo. et ad notasti siquid inuitus
cõmisi: ponne satisapparuit. etiã illa peccata iuste imputari.
que non delectationis in lecebra cõmittuntur. sed causẽ deuit ande
molestiȩ alicuius autdoloris aut mostis Nam ethȩcdicuntur
quadã necessitate cõmitti. Cũ omã superandasint amore et delec¬
tatione iustitiȩ. Potest etiã quoddixit. et ad notasti siquid in ui¬

Expanded text:
et, sicut flos cum floruit et decidit, discessit, sicut umbra n on manet. cum autem subiungit: nonne et huius curam fecisti uenire in iudicium tuum? quis enim erit mundus a sordibus? nemo, nec si unius dici fuerit uita eius, hoc utique dicit: \'curam hominis breuis uitae fecisti uenire in iudicium tuum. quantumlibet enim breuis fuerit uita eius, etiamsi unius diei esset, mundus a sordibus esse non posset et ideo iustissime in iudicium tuum uenict\'.illudueroquodait:dinumerasti omnes necessitudines meas et nihil te latuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuit us commisi, nonne satis aperuit etiam illa peccata iuste inputari, quae non delectationis inlecebra committuntur, sed causa deuitandae molestiae alicuius aut doloris aut mortis? nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, cum omnia superanda sint amore et delectatione • iustitiae. potest etiam quod dixit: et adnotasti si quid inui
Abbreviated transcription (Latin):
nemopotest cẽcontinens nisidsdet: Et hoc ipsum erat sapientiae scire
cuius cẽt hoedonum : aduidnm̃ & dep̃catussum. Ipsa est illa sapientia
quaepietas uocatur. quacolitur pat̃ luminum. a quo est omne datũ optimũ

Expanded text:
nemo esse potest continens, ni si deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire nemo esse potest continens, ni si deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum, adii dominum et deprecatus sum. ipsa est illa sapientia, quae pietas uocatur, qua colitur pater luminum, a quo est omne datum optimu
Abbreviated transcription (Latin):
dã faciãmusmala utueniant bona: quorum̃ dampnatio iusta est. S¬
autẽdicit et iãipsa non concupisces . sicut multa p̃cepta euangelicã
testificari etclamare noncessant. quarelex factorum etiã ipsa nondi¬
citur Neq enim quia non habet opera ueterum sacram̃torũ. cir¬
cũc isionis uidelic& atq ceterorum ideo non sunt opera quachabet
in sacram̃tissuis huictẽ pori congruis. A ut uero deoperib sacram̃to¬
rum questio fuit : quando mentiõ legis obhoc fiebat : qui apipsam cogni¬
tiopeccadest. et ideo exea nemo iustificatur. Vnde non pillam exclusa
est gloriatio: Sedplegem fidei ex qua iustus uiuit. Sednumquid & ꝑ istẽ
non fit cognitio peccati. cumipsadicat non concupisces Quidigitur¬
est breuit̾dicam. quod operum lex minando imperat. hoc fidei lex cre¬
dendo impetrat . Illa dicit non concupisces: istadicit cumscirem quia

Expanded text:
dicere, faciamus mala, ut ueniant bona, quorum iudiciumiustum est.sidicere, faciamus mala, ut ueniant bona, quorum iudiciumiustum est.siautemdicit etiam ipsa: non concupisces, sicut tam multa praecepta euangelica et apostolica testificari et clamare non cessant, quare lex factorum etiam ipsa non dicitur? neque enim quia non habet opera ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam non fit cognitio peccati, cum et ipsa dicat: non concupisces? Quid igitur interest? breuiter dicam. quod operum lex minando imperat, hoc fidei lex credendo impetrat. illa dicit: non concupisces, ista dicit: cum scirem quia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: qđ paulõ ante cõmemoraui. perlegẽ eni cognitio peccutio
nuncautẽ sinelege iustitiadĩ manifestãta ẽ testificata plegem
est distinctio. Omne senim peccauerunt. &egent gloria dĩ Ius¬
tificatigratis ꝑgratiam ipsius. predemptione quȩ est inxp̃o¬
Quem pposuit dsꝓpitiatoriũ ꝑfidẽ in sanguinẽ ipsius. adostentacio¬
nem iustitia cius ꝓpt̃ꝓpositum p̃cedentiũ delictorũ : indipacientiã
adostentandam iustitiã in hoctẽpore : ut sitiustus et iustificans eũ qui
exfideihũ. Deinde subinfest unde nuncagimus: Ubi est ergo glo¬
ratiotua Exclusaest. ꝑqualegem factorũ. non. Sedplegem
fidei. Lexergo ista factorum ipsa estquaedicit: Non concupisces: quia
p illã cognitiopeccatiest: uoloigitur scire siquis mihi dicere audeat
utrum lex fidei nondicat non concupisces. Sienim nondicit. quid
catisa est . quur non inca positi. securi atq: inpune peccemus : Hoc enĩ
&illiputauerunt a postolũ dicere. dequib ait. Et sicutdicunt nosqui

Expanded text:
egem enim cognitio peccati. nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem est distinctio; omnes enim peccauerunt et egent gloriam dei iustificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem, quae est inem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae eius propter propositum praecedentium peccatorum in dei patientia, ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. deinde subinfert unde nunc agimus: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. lex ergo ista factorum ipsa est quae dicit: non concupisces, quia per illam cognitio peccati est. uolo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat: non concupisces. si enim non dicit, quid causae est, cur non in ea positi securi atque inpune peccemus? hoc enim et illi putauerunt apostolum dicere, de quibus ait: et sicut dicunt nos quidam
Abbreviated transcription (Latin):
endi. et tempus continendi abamplexu. suꝑ illud atq: hoc
tempus agnoscitur distributum. Illud quippefuit amplectendi. hoc
autẽ continendi abamplexu. Itaq: et apostolus cum hinc loquere¬
tir ait. Hoc autẽ dico fr̃s. tempus breue est. reliquũ est ut & qui
habent uxores tamquam non habentessint. et quiflent quasi non
flentes. et quigaudent cam quam nongaudentes. Et quicmunt tam¬
quam nonementes. et quiutuntur hoc mundo quasi nonutantur. Prę¬
terit enimfigura huiusmundi. uolo uossine sollicitudine esse. Haec
omnia ut exponendo aliquidhincbreuiter dicam. sic existimo intelli¬
genda. Hoc inquit dico fr̃s tempus breue est. non adhuc populus
dĩ propagandus est generatione carnaliter. sediam regeneratione
spiritalit᷑ colligendus. Reliquum est ergo utquihabent uxores
Non carnali concupiscentię subiugentur: Et quiflent tristitia
presentismali. gaudeant spe futuriboni. Et quigaudent ꝓpt̃ tem

Expanded text:
endi et tempus continendi ab amplexu, per illud atque hoc tempus agnoscitur distributum; illud quippe fuit amplectendi, hoc autem continendi ab amplexu. Itaque et apostolus, cum hinc loqueretur, ait: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est ut et qui habent uxores tamquam non habentes sint, et qui flent, tamquam non flentes, et qui gaudent, tamquam non gaudentes, et qui emunt, tamquam non ementes, et qui utuntur hoc mundo, quasi non utantur; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: tempus breue est; non adhuc populus dei propagandus est generatione carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum est ergo, ut et qui habent uxores, non carnali concupiscentiae subiugentur, et qui flent tristitia praesentis mali, gaudeant spe futuri boni, et qui gaudent propter
Abbreviated transcription (Latin):
in misericordia fascit uixtate quo d incuanglio scriptum est: Cumexcusares
inuitati ad cenam patris familias. int̃cetera dixit seruis suis: Exite inuias &¬
Insepes. et quoscumq inueneritis cogne intrare. Tuergo quam uisdilectionẽ
sincerissimam debeas etiam bonis seruiseius. perquorum ministeriũ intrare
coactaes in illotameꝵ debes spem ponere quiconuiuium preparauit. cui&
tu aduitam a&ernam beatamq sollicitaes: ei quippe commendans cortuũ.
& propositumtuũ. & sanctam uirginitatãuiã & fidem. &spem & caritat&uã.
non moueris scandalis quac abundabunt usq infinem. sed stabili robore pie¬
tatis saluaeris. atq: indñogloriosa incius unitate perseuerando usq infinem
Quomodo autem hanc acceperis hanc prote sollicitudinemmeam. quã quibus
potui litteris tibi insinuare curaui: fac ut nouerim rescriptistuis. Dĩ miseri¬
cordia et gratiate semper protegat. EXPLICIT¬

Expanded text:
in misericordia, fecit iuxta te, quod in euangelio scriptum est; cum excusarent in misericordia, fecit iuxta te, quod in euangelio scriptum est; cum excusarent inuitati ad cenam patris familias. inter cetera dixit seruis suis: Exite in uias et saepes et. quoscumque inueneritis, cogite intrare. tu ergo quamuis dilectionem sincerissimam debeas etiam bonis seruis eius. per quorum ministerium intrare coacta es, in illo tamen debes spem ponere, qui conuiuium praeparauit, cui et tu ad uitam aeternam beatamque sollicita es. ei quippe commendans cor tuum et propositum tuum et sanctam uirginitatem tuam et fidem et spem et caritatem tuam non moueberis scandalis, quae abundabunt usque in finem, sed stabili robore pietatis salua eris atque in domino gloriosa in eius unitate perseuerando usque in finem. quo modo autem hanc acceperis pro te sollicitudinem meam, quam, quibus potui, litteris tibi insinuare curaui, fac, ut nouerim rescriptis tuis. dei misericordia et gratia te semper protegat. CCI
Abbreviated transcription (Latin):
INcatholicaenim ecdesia quaenoninsola affrica sicut pars donati. Sed peromnes
gentes sicut promissa est dilatatur atq diffunditur. inuniuerso mundo sicutdic̃
apostolus. Fructificans et crescens: & bonisunt & mali: Ab eauero separati. quã
diu contra illam sentiunt boniesse non possunt: Quia & sialiquos corũ bonos
uid&ur ostendere quasilaudabilis conuersatio. maloscos facit ipsadiuisio:
Dicentedño. Quimecum non est aduersum me est : Et quimecũ noncolligit
spargit. Vnde et exostor. domina merito suspicienda etinxp̃imembris
honoranda filia: ut quod tibidñs praestitit fideliter teneas. eumq toto corde
diligis. et eius ecdesiam: quite non ꝑmisit uirginitatistuae fructum cũ ꝑditis
perdere uelperire. Sienim deisto sacculo exiresseparata abunitate corporis
.xp̃i: Nihil tibi prodess& seruata in tegritas corporistui: Sedds quidiues est

Expanded text:
in catholica enim ecclesia, quae non in sola Africa sicut pars Donati sed per omnes in catholica enim ecclesia, quae non in sola Africa sicut pars Donati sed per omnes gentes, sicut promissa est. dilatatur atque diffunditur in uniuerso mundo, sicut dicit apostolus, fructificans et crescens, et boni sunt et mali. ab ea uero separati, quam diu contra illam sentiunt, boni esse non possunt, quia. etsi aliquos eorum bonos uidetur ostendere quasi laudabilis conuersatio, malos eos facit ipsa diuisio dicente domino: Qui me cum non est, aduersum me est et, qui mecum non colligit, spargit. Unde et exhortor, domina merito suscipienda et in Christi membris honoranda filia, ut, quod tibi dominus praestitit, fideliter teneas eumque toto corde diligas et eius ecclesiam. qui te non permisit uirginitatis tuae fructum cum perditis perdere uel perire. si enim de isto saeculo exires separata ab unitate corporis Christi. nihil tibi prodesset seruata integritas corporis tui. sed deus, qui diues est
Abbreviated transcription (Latin):
bona quaedicunt: secd&aiam imitantur bona quafaciunt. Detalibus erat apłs
quidicedat: Initatores mei estote. sicut etego xp̃i. Istelumenerat inluminatũ
quiper a postolorum pomina seismata fecrunt e tobuar gat ullos quudiorihio
enouum pauli  Iunquis paulus inqut cruciftoxus est prouobis autimo
minc pauli baptizatiestis:. Hinc intellegimus eabonos pastores. Nonsua quaerentes
sed quae ihuxp̃i : Etbonas oues quamuis imitentur facta pastorum bonorum t̃amen
ineis non ponere spemsuam. quorum ministeriosunt congregite : Sed ind ñ opotius
cuius sanguinesunt redempte: uitquando foste incurrerint in pastores malos. doc¬
trinam illius praedicantes et suamala opera facientes. quaedicunt faciant. quae
autem faciunt Nonfaciant: Nec propt̃ filios iniquitatis. pascua deserant unitatis

Expanded text:
bona, quae dicunt, sed etiam imitantur bona, quae faciunt. de talibus erat apostolus, bona, quae dicunt, sed etiam imitantur bona, quae faciunt. de talibus erat apostolus, qui dicebat: Imitatores mei estote sicut et ego Christi. iste lumen erat inluminatum qui per apostolorum nomina schismata fecerunt, et obiurgat illos, qui dicebant: \'Ego sum Pauli\'; numquid Paulus, inquit, crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? Hinc intellegimus et bonos pastores non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, et bonas oues, quamuis imitentur facta pastorum bonorum, tamen in eis non ponere spem suam, quorum ministerio sunt congregatae, sed in domino potius. cuius sanguine sunt redemptae, ut. quando forte incurrerint in pastores malos doctrinam illius praedicantes et sua mala opera facientes, quae dicunt, faciant, quae autem faciunt, non faciant nec propter filios iniquitatis pascua deserant unitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
centes bona et facientes mala: Nam debonis pastoribus italoquitur. Vos
estis lumen mundi. Non potest ciuitas abscondi super montem constitutam.
Neq accendunt lucernam et ponunt eam submodio. sed super candelabrum
utluceat omnibus quiindomosunt. Sicluceat lumenuestrũ coram hominib:
ut uideant opera ur̃a. et glorificent patrem ur̃m quuincaelis est. Demalis aut̃
pastoribus oues ammon& dicens: Cathechrã morsi sedent: Quaedicunt facite
quac autem faciunt facere polite. Dicuntenim &nonfaciunt. His auditis
oues xp̃i. etiam permalos doctores. uocem ipsius audiunt: et unitatem illius
nonrelinquant. quiabonum quodeos audiunt dicere. ponestipsorum sedillius
Et ideo secure oues pascunt᷑. quia & submalis pastoribus paseius dominicis cu¬
triuntur . Nonautem faciunt malorum facta pastorum: quiat alia upiuint
tonsunt illius sedipsorum. Quos auten bo nos uident Nonsolum audiunt

Expanded text:
centes bona et facientes mala; nam de bonis pastoribus ita loquitur: Vos centes bona et facientes mala; nam de bonis pastoribus ita loquitur: Vos estis lumen mundi. non potest ciuitas abscondi super montem constituta neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio sed super candelabrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus. ut uideant opera uestra et glorificent patrem uestrum. qui in caelis est. de malis autem pastoribus oues admonet dicens: Super cathedram Moysi sedent. quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim et non faciunt. his auditis oues Christi etiam per malos doctores uocem ipsius audiunt et unitatem illius non relinquunt, quia bonum, quod eos audiunt dicere. non est ipsorum sed illius; et ideo secure oues pascuntur. quia et sub malis pastoribus pascuis dominicis nutriuntur. non autem faciunt malorum facta pastorum, quia talia opera non sunt illius sed ipsorum. quos autem bonos uident, non solum audiunt
Abbreviated transcription (Latin):
significantur: maliuero hedi appellantur. Sed commixti pariter pascunt:
Donec ueniat princeps pastorum quidictus est unus pastor: Etquemam modũ
ipse promisit separ& sicut pastor oues abhedis. Nobisenim imperauit con¬
gregationem. sibiautem seruab̾it separationem: Quia ille debet separare. qui
ausi sunt : ipsi potius abunitate catholica separati sunt. Uamscis mate im¬
mundo mundum gregen habere unde potuerunt: utergo inunitate manca¬
mus. Nec offensi scandalis palearum aream dominicam deseramus. sed potius
usq infinem uentilationis frumenta ꝑseueremus. & comminutam stipulã
firmo caritatis pondere coleremus : Ipse pastor noster in euangelio depastoribus
bonis nos ammon&. ut propter bona operaeorum Nec ineis ipsis nr̃am spem pona¬
mus. Sedeum quilllos tales fecit patrem. quiincaelis est glorificemus : Etꝰ pas¬
toribus malis. quos nomine scribarum et phariseorũ significare uoluit. Do¬

Expanded text:
significantur, mali uero haedi appellantur. sed commixti pariter pascunt, significantur, mali uero haedi appellantur. sed commixti pariter pascunt, donec ueniat princeps pastorum, qui dictus est unus pastor, et. quem ad modum ipse promisit, separet sicut pastor oues ab haedis. nobis enim imperauit congregationem, sibi autem seruauit separationem. quia ille debet separare, qui ausi sunt, ipsi potius ab unitate catholica separati sunt; nam schismate iumundi mundum gregem habere unde potuerunt? Ut ergo in unitate maneamus nec offensi scandalis palearum aream dominicam deseramus, sed potius usque in finem uentilationis frumenta perseueremus et comminutam stipulam firmo caritatis pondere toleremus, ipse pastor noster in euangelio de pastoribus bonis nos admonet, ut propter bona opera eorum nec in eis ipsis nostram spem ponamus, sed eum, qui illos tales fecit, patrem, qui in caelis est, glorificemus et de pastoribus malis, quos nomine scribarum et Pharisaeorum significare uoluit do
Abbreviated transcription (Latin):
sulant : Aliiuero qui propterea ineis sedent. ut suis honoribus temporalibus.
et commodis saecularibus gaudeant. Ista duo genera pastorum : Aliis mori¬
entibus. aliis nascentibus inipsacatholica necesseest usq ad finem sacculi etusq
addñiiudicium perseuerent. Sienim temporibus apostolorum fuerunt
tales interquos falsos fratres apostolus gemeret etdicer&. Periculis infal¬
sis fratribus. Neceos persuperbiam separaret. sed pertolerantiam sustiner&:
quanto magis temporibus nr̃is necesseest utsint: cumdetempore huius saeculi
quod propinquat ad finem apertissi medñsdicat : Qm̃ abundatut iniquitas
refrigescet caritas multorum : Sed quod sequitur nos deb& consolari et exhor¬
tari Quperseuerauerit inquit usq in finem hic saluuserit. Sicut autem sunt
pastores sicetiam in ipsis gregibus sunt etbonietmali. Boniouium nomine

Expanded text:
sulant: alii uero, qui propterea in eis sedent, ut suis honoribus temporalibus sulant: alii uero, qui propterea in eis sedent, ut suis honoribus temporalibus et commodis saecularibus gaudeant. ista duo genera pastorum aliis morientibus aliis nascentibus in ipsa catholica necesse est usque ad finem saeculi et usque ad domini iudicium perseuerent. si enim temporibus apostolorum fuerunt tales, inter quos falsos fratres apostolus gemeret et diceret: Periculis in falsis fratribus nec eos per superbiam separaret, sed per tolerantiam sustineret, quanto magis temporibus nostris necesse est, ut sint, cum de tempore huius saeculi, quod propinquat ad finem, apertissime dominus dicat: Quoniam abundauit iniquitas. refrigescet caritas multorum! sed. quod sequitur, nos debet consolari et exhortari: Qui perseuerauerit, inquit, usque in finem, hic saluus erit. Sicut autem sunt pastores boni et mali. sic etiam in ipsis gregibus sunt et boni et mali. boni ouium nomine
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis. confiteatur. et dicat: Quis infirmatur et nonego infirmor: quisscanda
litatur. et nonego uror Vnde etiam ego ipse conpunctus. et protua quae iN¬
xp̃oest salute sollicitus : has uel consolatorias uelexhortatorias litteras ad tuam
eius etunitas membrorum eius. Cermanissima nobis factaes : ł amquam honorabi¬
le membrum incius conpage diligeris. et nobiscum illius scõspuuiuis. Vnde
te admoneo negrauius perturberis his scandalis : quae ideo uentura praedictas.
ut quando uenirent reminisceremuresse praedicta. et noneis ualde commoueremur
Nam hacc ipsedñs ineuanglio ita pracdixit. Vemundo ab scandalis. Oport&
uenire scandala: Sedue autom illi homini. perquem scandalum ueni&e: Quisuñ
ipsi homines : Nis de quibus dicit a postolus sua quaerentes Nonquae ihuxp̃i
Alii sunt ergo qui propterea tenent pastorales cathedras ut xp̃igregibus con¬

Expanded text:
caritatis confiteatur et dicat: Quis infcaritatis confiteatur et dicat: Quis inflizatur, et non ego uror Christo est, salute sollicitus has uel consolatorias uel exhortatorias litteras ad tuam eius et unitas membrorum eius, germanissima nobis facta es, quae tamquam honorabile membrum in eius compage diligeris et nobiscum illius sancto spiritu niuis. Unde te admoneo, ne grauius perturberis his scandalis, quae ideo uentura praedicta sunt, ut, quando uenirent, reminisceremur esse praedicta et non eis ualde commoueremur. nam haec ipse dominus in euangelio ita praedixit: Vae mundo ab scandalis! oportet uenire scandala; uae autem illi homini, per quem scandalum uenit! qui sunt ipsi homines. nisi de quibus dicit apostolus: Sua quaerentes, non quae Iesu Christi? alii sunt ergo, qui propterea tenent pastorales cathedras, ut Christi gregibus con
Abbreviated transcription (Latin):
ulum tas ad ñoatq ab ipso gressus hominis diriguntur: etuiam eius uol&
Haec cogitatio sc̃a serualut te: ut sapientiatua piecas sit idest utex dõsis bonuset
xp̃igratie noningratus. Desiderantte parentestui : fideliter congratulantes
meliorispeituac. quam indño habere coepisti. Nosautemte siue absentem
corpore. siue pracsentem in uno spũ habere cupimus: perquem diffunditur: cari¬
tas incordibus nr̃is : ut quolib& loco fuerit caronr̃a Nullo modo separa esse
possit aĩa ña Cratissime accepimus cilicia quaemisisti: ubi nos frequentanda
etseruanda humilitate orationum. priuss ipse monuisti. EXPLICIT
ominae merito suspiciendȩ et inxp̃i membris filiae feliciae. Augus¬
tinus ind̃o salutem. Nondubito animumtuum. et protua fide & pro
aliorum infirmitate ueliniquitate turbatum : Cumsc̃s apostolus plenus uiscerib

Expanded text:
uoluntas a domino atque ab ipso gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet. uoluntas a domino atque ab ipso gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet. haec cogitatio sancta seruabit te, ut sapientia tua pietas sit, id est ut ex deo sis bonus et Christi gratiae non ingratus. Desiderant te parentes tui fideliter congratulantes meliori spei tuae, quam in domino habere coepisti. nos autem te siue absentem corpore siue praesentem in uno spiritu habere cupimus, per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, ut, quolibet loco fuerit caro nostra. nullo modo separata esse possit anima nostra. gratissime accepimus cilicia, quae- misisti, ubi nos de frequentanda et seruanda humilitate -orationum prior ipse monuisti. CCXIX. OMINAE MERITO SUSCIPIENDAE ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDAE FILIAE FELICIAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Non dubito animum tuum et pro tua fide et pro aliorum infirmitate uel iniquitate turbatum, cum sanctus apostolus plenus uisceribus
Abbreviated transcription (Latin):
Oras enim noniam ut accipias diuitias et honores praesentis sacculi. aut aliquid
uanitatis humanae : sed neintres intemptationem. Quodutiq sihomosibi
praestare. Poll& uolendo: non poscer&ur orando: qua propter ut non in¬
tremus intemptationem. siuolum tas sufficer&. Nonoraremus: quaetamen
sideess&. Necorare possemus Adsitergo utuelimus: oret autem ut ualeamus
quoduoluerimus. cum ipso donante recte sapuerimus Quodbonum qm̃iam
coepisti. est unde gratias agas. Ouidenim habes quod non accepisti: si autem
accepisti. caue poglorieris quas inon acceperis : Hocest quas extcipso habere
potueris: Sciens autem unde acceperis ab illo pat ut perficiatur. a quo datumet
ut ineiper&ur Cuntimore itaq etoremore tuansalutem operare. Dseseniꝰ
quio peratur inte. etuelle et perficere. probona uolum tate : Qm̃ priepuratus

Expanded text:
oras enim non iam, ut accipias diuitias et honores praesentis saeculi aut aliquid oras enim non iam, ut accipias diuitias et honores praesentis saeculi aut aliquid uanitatis humanae, sed ne intres in temptationem. quod utique si homo sibi praestare posset uolendo, non posceretur orando. quapropter, ut non intremus in temptationem, si uoluntas sufficeret. non oraremus; quae tamen si deesset, nec orare possemus. adsit ergo, ut uelimus: oremus autem, ut ualeamus, quod uoluerimus, cum ipso donante recte sapuerimus. quod bonum quoniam iam cepisti, est, unde gratias agas. quid enim habes, quod non accepisti? si autem accepisti. caue, ne glorieris, quasi non acceperis. hoc est quasi ex te ipso habere potueris. sciens autem, unde acceperis. ab illo pete, ut perficiatur, a quo datum est, ut inciperetur. cum timore itaque et tremore tuam salutem operare. deus est enim, qui operatur in te et uelle et perficere pro bona uoluntate, quoniam praeparatur
Abbreviated transcription (Latin):
inuistut&ua non confidas : et illud leneerit. et haecleuis pariter quippe inpro¬
bantur inpsalmo: Et qui confidunt inuirtutesua. Et qui inabundantia diuitiarũ
suarum gloriantur: Ergo diuitiarum gloriã noniam habebis: sedquam habere
cupiebas: prudentissime contemisti: Caue Netibi subrepat intua uistute confi¬
dere. Homoesenim : et maledictus omnis quispemsuam ponit in hominem:
Sedplane indõtuototocorde confide et ipseerit uirtustua: inqua pius gratus
confidas. cuidicas humiliter et fideliter: Diligamtedñe uirtus mea: Quia &ip¬
sa carita sdĩ quaeper fecta foras mittit timorem Nonperuires nr̃as. I dest huma¬
nas diffunditur in cordibus nr̃is: Sedsicut dicit apostolus. persp̃mscm̃ quidatus
est nobis Uigilaergo et ora. Neintresintemprationem. Ipsa quippe oratio
admon&te quod indigeas adiutorio dñitui: Nespem bene uiuendi inteponas

Expanded text:
in uirtute tua non confidas et illud lene erit et haec leuis. pariter quippe inproin uirtute tua non confidas et illud lene erit et haec leuis. pariter quippe inprobantur in psalmo, et qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur. ergo diuitiarum gloriam non iam habebas, sed, quam habere cupiebas, prudentissime contempsisti. caue, ne tibi subrepat in tua uirtute confidere: homo es enim et maledictus omnis, qui spem suam ponit in homine. sed plane in deo tuo toto corde confide et ipse erit uirtus tua, in qua pius gratusque confidas, cui dicas humiliter et fideliter: Diligam te, domine, uirtus mea, quia et ipsa caritas dei, quae perfecta foras mittit timorem, non per uires nostras, id est humanas diffunditurin cordibus nostris sed, sicut dicit apostolus, per spiritum sanctum, qui datus est nobis. Vigila ergo et ora, ne intres in temptationem. ipsa quinpe oratio admonet te, quod indigeas adiutorio domini tui, ne spem bene uiuendi in te ponas.
Abbreviated transcription (Latin):
nadata darefiliissuis. Quamuis enim tibi abundent exortatores &exorta¬
tiones. aduiam salutis et gloriae sempiternae. maxime ipsa gratia xp̃i quaetibi
tam salubriter intuo corde locuta est : Tamens &iam nos prodilectionis officio.
quam tibi debemus. afferimus aliquid exostationis in hac resalutationenr̃a:
quate non pigrum ueldormientem excitemus. Sed prouocemus incitemusq
curtentem. Sapere te oport& fili ut perscucres: quia sapuisti uteligeres. Sit hocipsũ
sapientiȩtue: scire cuius est hocdonumstc: Reuela ad dñm uiamtuam et speraineum &
ipse faci& : &deduc& uelut lumen iustitiantuam &iudiciumtuum uelut meridiem: ipse
faci& rectoscursustuos. etitineratua in pace producat. Sicut spreuisti quod spe¬
rabas insacculo Nein abundantia diuitiarum gloriareris. quas more filiorum sae¬
culi huius concupiscere ceperas : Ita nunc adtollendum iugumdñi & cius sarcinã.

Expanded text:
na data dare filiis suis. quamuis enim tibi abundent exhortatores et exhortana data dare filiis suis. quamuis enim tibi abundent exhortatores et exhortationes ad uiam salutis et gloriae sempiternae, maxime ipsa gratia Christi. quae tibi tam salubriter in tuo corde locuta est, tamen etiam nos pro dilectionis officio, quam tibi debemus, adferimus aliquid exhortationis in hac resalutatione nostra, qua te non pigrum uel dormientem excitemus, sed prouocemus incitemusque currentem. -Sapere te oportet. fili, ut perseueres, quia sapuisti. ut eligeres. sit hoc ipsum sapientiae tuae scire. cuius donum hoc est. reuela ad dominum uiam tuam et spera i n eum et ipse faciet et deducet uelut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. ipse faciet rectos cursus tuos et itinera tua in pace producet. sicut spreuisti. quod sperabas in saeculo, ne in abundantia diuitiarum gloriareris, quas more filiorum saeculi huius concupiscere coeperas, ita nunc ad tollendum iugum domini et eius sarcinam
Abbreviated transcription (Latin):
illum proconsul ut dcecdesia expeller&ur: ucltunc quando illum expellebant
dcecdesia. sacentur quia interdamnatos et soderatos et maximianistas eum deputa¬
uerunt. Quando ergo ille baptizabat homines maximiano communicans:
uerumdabat anfalsum. Siuerum baptismum dabat quicum maximiano
communicabat: Quare accusatur baptismus orbisterrarum: Si autem falsũ
baptisinum dabat quando cummaximiano communicabat: quaresic sunt recepti
cum illo quos inscismate maximiani baptizauit : & nemo eos inparteur̃a rebap¬
tirauit¬
Conuersatiotua fortior atq fructuosior addñmdm̃nr̃m: magnum
nobis attulit gaudium. Elogistienim aiuuentute. doctrinam: ut inuenia susq
ad canos sapientiam. Canisunt ergo ensus hominis: et senectutis a&as. uita
immaculata: quamdon& tibidñs p&enti. quaerenti. atq pulsanti: qui nouit bo¬

Expanded text:
illum proconsul, ut de ecclesia expelleretur. uel tunc, quando illum expellebant illum proconsul, ut de ecclesia expelleretur. uel tunc, quando illum expellebant de ecclesia, fatentur, quia inter damnatos et sceleratos et Maximianistas eum deputauerunt; quando ergo ille baptizabat homines, Maximiano communicans uerum baptismum dabat an falsum? si uerum baptismum dabat, qui cum Maximiano communicabat, quare accusatur baptismus orbis terrarum? si autem falsum baptismum dabat, quando cum Maximiano communicabat, quare sic sunt recepti cum illo, quos in schismate Maximiani baptizauit, et nemo eos in parte uestra rebaptizauitConuersatio tua fortior atque fructuosior ad dominum deum nostrum magnum nobis adtulit gaudium. elegisti enim a iuuentute doctrinam, ut inuenias usque ad canos sapientiam. cani sunt ergo sensus hominis et senectutis aetas uita inmaculata. quam donet tibi dominus petenti, quaerenti atque pulsanti, qui nouit bo
Abbreviated transcription (Latin):
natus est : Si nocens damnandus est. Nocens receptus est. Sinesciebant
qui illum damnauerunt. utrum in nocens fuerit: arguendisunt temerita
tis. Quia in auditum in nocentem dequonesciebant damnare ausi sunt
Et de praesenti facto intellegimus: Eadem temeritate illos damnasse etiã
superiores. quos traditionis crimine infamauerunt. Si enim potuit ab ipsis in nocens danari
sis traditores etiam dici. quinonerant traditores. Deinde idem felicianus
donnutus abipss. multotem pore cumma ximano communicauit. Simnnogens
etis quando damnatus est. quare posteriore tempore cumselerato maximiano
communicans. multos buptitauit extra communionem ipsorum ⁊ t̾estes sunt
psi quiogerunt apud proconsulem: Vtidem felicianus tamquam cummaximi¬
ano debasilica excluderecur. Parumerat ergo damnase absentem damnas¬
se inauditum Damnasse sicuttlicunt in nocentem: insuper etaditusest contra

Expanded text:
natus est; si nocens damnatus est, nocens receptus est. Si nesciebant, natus est; si nocens damnatus est, nocens receptus est. Si nesciebant, qui illum damnaverunt, utrum innocens fuerit, arguendi sunt temeritatis, quia inauditum innocentem, de quo nesciebant, damnare ausi sunt, et de praesenti facto intellegimus eadem temeritate illos damnasse etiam superiores, quos traditionis crimine infamauerunt. si enim potuit ab ipsis innocens damnari, potuerunt ab ipsis traditores etiam dici, qui non erant traditores. Deinde idem Felicianus damnatus ab ipsis multo tempore cum Maximiano communicauit. si innocens erat, quando damnatus est, quare posteriore tempore cum scelerato Maximiano communicans multos baptizauit extra communionem ipsorum? testes sunt ipsi, qui egerunt apud proconsulem, ut idem Felicianus tamquam cum Maximiano de basilica excluderetur. parum erat ergo damnasse absentem, damnasse inauditum, damnasse, sicut dicunt, innocentem; insuper et aditus est contra
Abbreviated transcription (Latin):
motibus nr̃os animos indicantes. Quo circa intellegis ideo unumquemq sibi
cẽ praesentiorem quamalterum alteri: quodunusquisq sibi magis quã alteri
notus est. non faciem suam. quaenisi adsit speculum. geftatur et lucet: Sed
conscientiã contuendo: quametcͥausis oculis uid&. Quanta est igitur etiam
uita quae promagno hab&cur nostra EXPLICIT¬
omino dilectissimo ethonorabili fratri naucellioni. Alypius
rentio responsum fuerit. id est defeliciano mustitano Noñeum negasse &dam¬
natum abipsis & postea in honoresuo receptum. sed innocentem fuisse damnatũ
quia absens fuerit. Et absentem se fuisse probauerit: hocdicimus. ut ad hoc
respondeat. qui a nonlicuit damnari in auditum: quem in nocentem fuisse
ipsimodo dicunt. quieum damnauerunt. Autergo in nocens damnari Non
debuit. aut nocens recipi nondebuit. Sunnocens receptusest. in nocens dam

Expanded text:
motibus nostros animos indicantes. quocirca intellegis ideo unumquemque sibi motibus nostros animos indicantes. quocirca intellegis ideo unumquemque sibi esse praesentiorem quam alterum alteri, quod unusquisque sibi magis quam alteri notus est non faciem suam, quae. nisi adsit speculum, gestatur et latet, sed conscientiam contuendo, quam et clausis oculis uidet. quanta est igitur etiam uita, quae pro magno habetur, nostra! CCLXVOMINO DILECTISSIMO ET HONORABILI FRATRI NAUCELLIONI ALVPIUS rentio responsum fuerit, id est de Feliciano Mustitano, non eum negasse et damnatum ab ipsis et postea in honore suo receptum sed innocentem fuisse damnatum, quia absens fuerit et absentem se fuisse probauerit, hoc dicimus, ut ad hoc respondeat, quia non licuit damnari inauditum, quem innocentem fuisse ipsi modo dicunt, qui eum damnauerunt. aut ergo innocens damnari non debuit aut nocens recipi non debuit. si innocens rece
Abbreviated transcription (Latin):
ominȩ religiosissimȩ etprestantissime et inxp̃i caritate laudabili
filiȩ fabiolȩ. Augustinus indñosalutem. Quanquam rescripta
reddideris: Sic tamens legi litteras sanetitatistuae. ut eis respondere debitum
duxerim: Doliustienim peregrinationem qua contigit perp&iuo gaudere
cum scĩs : et desiderium suꝑnie patriȩ. ubiiꝰam terrarum spatio diuidemur. sed
semꝑ unius contemplatione l&abimur. merito practulisti. Felixes : alia
fideliter cogitando. a mando felicior : et ideo eris &iam felicissima conse¬
quendo. Sed &iam nunc diligentius intuere. Vnde magis dicamur ab¬
sentes: utrum quiant̃a inuicem corpora nonuidemus. Ari quia signa nom
damus etrecipimus animorum Qquodest colloqui. Putoenim quodlic&s
longinquis regionibus corpore separati. sinĩas cogitationes osse possemus
magis essemus uobiscum: Quam siuno in loco alter alterutrũ conspicantes tacit
sedderemus: Nulla in uocibus signa sensus intimi proferentes: Nullis corporũ

Expanded text:
OMINAE RELIGIOSISSIMAE ET PRAESTANTISSIMAE ET IN CHRISTI CARITATE LAUDABILI FILIAE FABIOLAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quamquam rescripta reddideris, sic tamen legi litteras sanctitatis tuae. ut eis respondere debitum duxerim. doluisti enim peregrinationem, qua contingit perpetuo gaudere cum sanctis, et desiderium supernae patriae, ubi iam non terrarum spatio diuidemur, sed semper unius contemplatione laetabimur, merito praetulisti. felix es talia fideliter cogitando, amando felicior et ideo eris etiam felicissima consequendo. sed etiam nunc diligentius intuere, unde magis dicamur absentes, utrum quia nostra inuicem corpora non uidemus, an quia signa non damus et recipimus animorum, quod est conloqui. puto enim, quod licet longinquis regionibus corpore separati, si nostras cogitationes nosse possemus, magis essemus nobiscum, quam si uno in loco alter alterutrum conspicantes taciti sederemus nulla in uocibus signa sensus intimi proferentes. nullis corporum
Abbreviated transcription (Latin):
do placcatd̃o. nec in hisquaesunt mundi cogitent pład
uxores taless ut eis mariti nonideo placeant qui adiuites. quia subli¬
mes. quia genere nobiles. quia carne amabiles. sed quia fideles. quia
religiosi. qui a pudici. qui a uiribonisunt. Verum in coniugatis.
uthec optanda atq laudanda. Sic alia toleranda sunt. nemn am¬
nabilia flagitia iolest infornicationes uel adulteria conruatur.
Propt̃ quoduitandummalum. &iam illi concubitus coniugum
quinon fiunt causa generandi. Seduictoria concupiscentiȩ ser¬
uiunt. in quib iubentur non fraudare inuicem netẽpt& eos sata¬
nas ꝓpt̃ intemperantiam suã. Nonquidem secundũ imperiũ
precipiuntur. tam̃ secundum ueniam conceħitur Sic enim
scriptũ est. Vxori uirdebitum reddat. similit̃ autẽ &uxor uiro:
Mulier sui corporis potestatem non hab&. seduir. Similiter
autẽ &uir suicorporis potestatem non hab&. Sed mulier
Volite inuicem fraudare nisicx consensu ad tempus utuac&is oratio¬

Expanded text:
do placeant domino, nec in his quae sunt mundi cogitent placeuxores tales sunt, ut eis mariti non ideo placeant, quia diuites, quia sublimes, quia genere nobiles, quia carne amabiles, sed quia fideles, quia religiosi, quia pudici, quia uiri boni sunt. Verum in coniugatis ut haec optanda atque laudanda, sic alia toleranda sunt, ne in damnabilia flagitia, id est in fornicationes uel adulteria conruatur. propter quod uitandum malum etiam illi concubitus coniugum, qui non fiunt causa generandi, sed uictrici concupiscentiae seruiunt, in quibus iubentur non fraudare inuicem, ne temptet eos satanas propter intemperantiam suam, non quidem secundum imperium praecipiuntur, tamen secundum ueniam conceduntur. sic enim scriptum est: uxori uir debituoris potestatem non habet, sed uir; similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite inuicem fraudare nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis oratio
Abbreviated transcription (Latin):
hocp lacuert adimitandum periurium acdificentur: Quibus auten displic& usts
a dirter ficiendos in firmos. muor illeutitur inimcus: Sed ab sit utdeali am¬
ma spertnus aliud quam quod di timor inspnrat : ett antaquic inllaest exel¬
letiafĩtatis hortatur. Egoautom quendicis etiam prohiber debuis se. fateor
non potui sic sapere: uttanto ueltumultu ud offensone magis euesti uellem
ecdesiam cuiseruio. quamid quodat aliuiro Nobis offerebatur accipere. EXPLIE¬

Expanded text:
hoc placuerit, ad imitandum periurium aedificentur. quibus autem displicet, iushoc placuerit, ad imitandum periurium aedificentur. quibus autem displicet, iusad interficiendos infirmos maior ille utitur inimicus. sed absit, ut de tali anima speremus aliud, quam quod dei timor inspirat et tanta, quae in illa est, excellentia sanctitatis hortatur. ego autem, quem dicis etiam prohibere debuisse, fateor, non potui sic sapere, ut tanto uel tumultu uel offensione magis euerti uellem ecclesiam, cui seruio, quam id, quod a tali uiro nobis offerebatur, accipere. CXXVI
Abbreviated transcription (Latin):
aliam expectationem sehabuisse probauerunt. quiaudientes quodrediturus abs¬
cesserit gratulatisunt. Nec aliud illis uerax iuratio deb& quãid quod abilla ex¬
pectauerunt. Quid est autem quoddicitur eum iuratione oresuo expressa. excep¬
tionẽ fecisse necessitatis : quasi nonoresuo rursus hoc iussit auferri: ceste ad
populum quando ipse locutus est: tunc&uam interponer&. Quod si feciss&
nonutiq: responder&ur. dõgratias : sed ad illam rechitus reclamationẽ. quaefac¬
ta fuerat quando sic adiacono recitatum est: Et numquid adrem ꝑtin& siue
interposita sit adrecedendũ necessitatis excusatio. siue nonsit: Nihil ab illo
aliud expectatum est : quã id quod su pradiximus. Expectationem autem
corum quibus iuratur: quisquis deceperit: non potefteẽ nonꝑiurus. Fiatergo
quod promis sumest etinfirmorum corda sanentur: petanto exemplo quibus

Expanded text:
aliam expectationem se habuisse probauerunt, qui audientes, quod rediturus absaliam expectationem se habuisse probauerunt, qui audientes, quod rediturus abscesserit, gratulati sunt, nec aliud illis uerax iuratio debet quam id, quod ab illa expectauerunt. quid est autem, quod dicitur eum iuratione ore suo expressa exceptionem fecisse necessitatis? quasi non ore suo rursus hoc iussit auferri. certe ad populum quando ipse locutus est. tunc etiam interponeret. quod si fecisset, non utique responderetur: cDeo gratias>, sed ad illam rediretur reclamationem. quae facta fuerat, quando sic a diacono recitatum est. et numquid ad rem pertinet, siue interposita sit ad recedendum necessitatis excusatio siue non sit? nihil ab illo aliud expectatum est quam id, quod supra diximus. expectationem autem eorum, quibus iuratur, quisquis deceperit, non potest esse non periurus. Fiat ergo, quod promissum est, et infirmorum corda sanentur, ne tanto exemplo. quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Nuncuero non ex torta est dumnegar&ur. sed dumofferocur accepta. Et hocea
spe sicut supradiximus: quia perillam praesentiam creditum efteum &iam adeleri¬
catum suscipiendum pose desiderantibus consentire. Postremo quod lib& denob
ul deipponiensibus sentiatur: longe aliaest corumcausa qui coegerint iurare quam
eorum qui nondicam coegerint. sed suaserint peierare. Ipse etiam dequo agitur
considerare nonrenuat: utrum sit peius sub quolib& timore iusiurandum. a nremo¬
to ipsotimore ꝑiurium. Dõgratias quia non aliter ipponienses promissũ circase
impleri sentiunt : quam ut as sit uoluntate habitandi. & eat quo non necesse fuerit
cum dispositione redeundi. Namsi uerba iurationis adtenderent & exigerent.
Nullomodo seruusdĩ recedere. quam ullomodo debuit peierare. Sed quiacri¬
men eorumeẽt. nondicotalem uirum sodquem lib& hominem sictenere : nec ipsi

Expanded text:
nunc uero non extorta est, dum negaretur, sed, dum offerretur, accepta et hoc ea nunc uero non extorta est, dum negaretur, sed, dum offerretur, accepta et hoc ea spe, sicut supra diximus, quia per illam praesentiam creditum est eum etiam ad clericatum suscipiendum posse desiderantibus consentire. postremo, quodlibet de nobis uel de Hipponiensibus sentiatur, longe alia est eorum causa, qui coegerint iurare, quam eorum, qui non dicam coegerint, sed suaserint peierare. ipse etiam, de quo agitur, considerare non renuat, utrum sit peius sub quolibet timore ius iurandum an remoto timore ipso periurium. Deo gratias, quia non aliter HipponienseB promissum circa se impleri sentiunt, quam ut adsit uoluntate habitandi et eat, quo necesse fuerit, cum dispositione redeundi. nam si uerba iurationis adtenderent et exigerent, nullo modo seruus dei recedere quam ullo modo debuit peierare. sed quia crimen eorum esset non dico talem uirum sed quemlibet hominem sic tenere, nec ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
iurationi nisispareatur. pisi fides quae ibidataẽ custodiatur: sacrilegii. ꝑiurii.
crimine detinentur: Etiamtales homines. qui magis m&uunt peierare. quam
hominem occidere : Et nos utrũ implendasit extorta iuratio seruorumdĩ mune¬
re sc̃itatis praeminentium monachorum. adperfectionem mandatorum xp̃i
rerum &am suarum distributione ȩxcurrentium. quasi disceptaturi ponimꝰ
quaestionem: Namquoͥdexilii. ueldeportationis. autrelegationis nomine pro¬
missa illa praesentia praegrauatur obsecrote: puto quod presbiteriũ Nonest
exilium. Hocergo noster eliger&: quam illud exilium: Absit a nobis.
ut sic sesdi et nobis carissimus defendatur. Absit in quã utdicatur maluisse
exilium. quam presbiterium: autmaluisse piurium quamexilum. Haccdicerem
suere a nobis autapopulo iuratio ei fuiss&c extorta promittendȩ pracentiae ⁊

Expanded text:
iurationi nisi parcatur, nisi fides, quae ibi data est, custodiatur, sacrilegii, periurii iurationi nisi parcatur, nisi fides, quae ibi data est, custodiatur, sacrilegii, periurii crimine detinentur etiam tales homines, qui magis metuunt peierare quam hominem occidere, et nos, utrum implenda sit extorta iuratio seruorum dei munere sanctitatis praeminentium, monachorum ad perfectionem mandatorum Christi rerum etiam suarum distributione currentium quasi disceptaturi ponimus quaestionem? : Nam quid exilii uel deportationis aut relegationis nomine promissa illa praesentia praegrauatur? obsecro te. puto, quod presbyterium non est exilium. hoc ergo noster eligeret quam illud exilium? absit a nobis, ut sic sanctus dei et nobis carissimus defendatur, absit, inquam, ut dicatur maluisse exilium quam presbyterium aut maluisse periurium quam exilium. haec dicerem, si uere a nobis aut a populo iuratio ei fuisset extorta promittendae praesentiae;
Abbreviated transcription (Latin):
sitsutar bttor. inepistola quanad fratẽncũ fripsi. planissine aperar Seripst
mii scitastua: siautogo aut ipponienses hoccensent. ut iuri urando uiolent᷑ extgio
satis fiat: Tuenim ipsa quidcenses p̃lac& netibi ut oiam cestamorte inminente quod
tunc in aniter m&uebatur : Nomendñidisui infallaciam xp̃ianus ac sumat . dm̃
suum teston falsitati xp̃ianus adhibeat: Duiprofecto si praeter iuratiorem ad
falsum testimonium morte inminente coger&ur. maculare uitam suã magistimero
debuit. quam finire. Hostiles interse acies et armatȩ. ceste apertissima mortis
intentione confligunt: Ettamen cuminuicem iurant. laudamus fidem seruantes
fallentes autem merito detestamur. Vtautem iurarent : quidu traeq ab alterutris
Nisi occidi ulcapitimuerunt Acper hoc uel mortis uel captiuitatis m&uȩxtorte

Expanded text:
satis, ut arbitror, in epistula, quam ad fratrem meum scripsi, planissime aperui. scripsit satis, ut arbitror, in epistula, quam ad fratrem meum scripsi, planissime aperui. scripsit mihi sanctitas tua: Si aut ego aut Hipponienses hoc censent, ut iuri iurando uiolenter extorto satis fiat>. tu enim ipsa quid censes? placetne tibi, ut etiam certa morte imminente, quod tunc inaniter metuebatur, nomen domini dei sui in fallaciam Christianus adsumat, deum suum testem falsitati Christianus adhibeat? qui profecto si praeter iurationem ad falsum testimonium morte imminente cogeretur, maculare uitam suam magis timere debuit quam finire. hostiles inter se acies et armatae certe apertissima mortis intentione confligunt et tamen, cum inuicem iurant, laudamus fidem seruantes, fallentes autem merito detestamur. ut autem iurarent, quid utraeque ab alterutris nisi occidi uel capi timuerunt? ac per hoc uel mortis uel captiuitatis metu extortae
Abbreviated transcription (Latin):
lationis fuimus apuduos: neq in occasione cupiditatis. d̃s testis est: Reiquippe
aꝑtȩ. ipsos testes adhibuit: Reiautem occultȩ.quem. Nisidmn: Siergo ille
merito est ueritus. Nehumana ignorantia deillo aliquid tale sentir&. Cuius
labor in promptu omnibus erat. Quod nisi summa necessitate apopulis
quibus xp̃igratiam dispensabat. inusussuos aliquid non sumebat. C&era uero
susuictui necessaria suis manibus transigebat : Quanto magis nobis laboran¬
dum est ut credatur. Qui& merito sc̃ĩtatis. et uistute animi longe in paressumꝰ:
Nec aliquid ad sustencula uitȩ huius. operari nr̃is manibus possumus
Et si possemus. tantis occupationib quas tuncillos noncredo fuisse perpessos.
Nequaquam sineremur. Nonergo ulterius in haccausa populo xp̃iano.
qiuamluis quos abho appetu qasuspicione constat alienos Deregre auenur

Expanded text:
lationis fuimus apud uos neque in occasione cupiditatis; deus testis est. rei quippe lationis fuimus apud uos neque in occasione cupiditatis; deus testis est. rei quippe apertae ipsos testes adhibuit, rei autem occultae quem nisi deum? si ergo ille merito est ueritus, ne humana ignorantia de illo aliquid tale sentiret, cuius labor in promptu omnibus erat, quod nisi summa necessitate a populis, quibus Christi gratiam dispensabat, in usus suos aliquid non sumebat, cetera uero suo uictui necessaria suis manibus transigebat, quanto magis nobis laborandum est, ut credatur, qui et merito sanctitatis et uirtute animi longe inpares sumus nec aliquid ad sustentacula uitae huius operari nostris manibus possumus et, si possemus, tantis occupationibus, quas tunc illos non credo fuisse perpessos, nequaquam sineremur! non ergo ulterius in hac causa populo Christianquam illis, quos ab hoc appetitu et a suspicione constat alienos. Denegare autem