comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ita infidelib & fidelib plenus esi
mundus. Pacepsergomundi
huius hoc ÷ princeps tenebrarũ
harũ. id est in fideliũ dequibus
eruit᷑ mundus. Quibus dicitur
fuistis aliquando tenebre nunc
autẽ lux in dño. princeps mun¬
dihuius dequo alibidixit. Nunc
princeps mundi huius mis sus es
iudicio ignis aderni in reuocabilũ
destinatus ÷ Et dehocitaque
iudicio quo princeps iudicatus:
Si enimds̃ sicut dicit apostolus
p&rus peccantibi angelis non pe¬
percit sed carcerib caliginis
inferi r&rudens. T radidit
iniudicio piniendos seruari
dicio mundus ar guitur. quan
tur: Credant itaq homines
inxp̃m nearguantur depeccato infi¬
delitatis suȩ quopeccata omnia
deinentꝰ. Transeant innumerũ
sideliũ: Ucarguant deiustitia eocũ
quos iustificatos nonimitantur.
aueant futurũ iudiciũ. Necum
mundi principe iudicent᷑: quem
iudicatũ imitantur. Et enim ne
sibi ex istim& parci suꝑbia dura

Expanded text:
ita infidelibus et fidelibus plenus est ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus diFuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , princeps mundi hujus, de quo alibi dixit: Nunc princeps mundi hujus missus est judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo princeps judicatus est Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari dicio mundus arguitur, quandostolus? Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccata omnia detinentur: transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur: caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura
Abbreviated transcription (Latin):
deuidicio: quia princeps mundihuius
iudicatus÷. Quis est iste. nisi dequo
ait alioloco n Ecceuenit ꝑrinceps
mundi: Etimne nihil inuentt
Idest. Nihiliuris si: uihil quod ad
cũ ꝑtineat .i nullũ scilic& omnino
peccatum. Per hoc enim est dia¬
bolus princeps mundi. Nonenim
caeli & terrae & omnũ quaineis
sunt est diabolus princeps. qua
significatione intellegitur mu¬
dus ubidictũ est. Et mundus ꝑeũ
factus est: sed mundiest diabo¬
lus princersꝰ de quomundo ibi
continuo subiungit atque ait.
et mundus eũ non cognouit:
hoc est homines infideles quib
toto orbe terrarũ plenus est
mundus. Inter quos gemit
fidelis mundus: quẽ dẽ mundo
clegit ꝑquẽ factus : mundus.
De quoipse dicit. Aonuenit fili¬
us hominis ut iudic& mundum:
sedut salu&ur mundus ꝑipsũ.
undus eoudicante damnatur
mundus eo subueniente saluatui
Qnm sicut arbor folus & pomis.
Sicut area palcis & frumentis:

Expanded text:
De judicio, quia princeps mundi hujus De judicio, quia princeps mundi hujus judicatus est. Quis est iste? nisi de quo ait alio loco: Ecce venit princeps mundi hujus; et in me nihil invenit, id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum; per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis,
Abbreviated transcription (Latin):
dar&ur ait. ecce uideo cȩlum
apertũ et filiũ hominis stantẽ
addexterãdi. Quider qoest
ad patrẽ uado &iam nonindebitisie
nisi quomodosũ. cũ uobiscũ sum.
Tuncenim adhucerat mortcclis
insimilitudine carnis peccati:
Quie surire poterat. acsitire. fati¬
gari atq dormire. Huncer goxp̃m
idest talem xp̃m cũ transis sa
de hoc mundo ad patrẽ nonerant
iamuisuri: Etipsa÷ iustitia fidei
de quadicit apostolus. Et sinoue¬
ramus xp̃m secundũ carnẽ
iednumc iam non nouimus.
Grit itaq inquit ur̃a iustitia
quamundus argu&ur. quia
uado ad patrẽ & iamnonui de¬
bits me: qm̃ incũ quemnon
uidebitis creditis inme: & quan¬
dome uidebitis qđ tuncero.
Nonuidebitis me qđ sũ uobiscũ
modo. N oniudebitis humilem
sedexcelsum: Nonuidebitis mortalẽ
sed sempiternũ: Non uidebitis uidi¬
candũ sediudicatorem: Et dchac
fideurã idest iustitia ur̃a argu& sp̃s¬
scs incredulũmundũ. Iargu& &iã

Expanded text:
daretur, ait: Ecce video coelum daretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia s incredulum mundum. Arguet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Idest filiũdi. Cũ uero & ipsa
forma serui subtractacorum
ess& aspectib Tũuero exom¬
iparte impl&ũ ÷. Iustus exsi¬
de uiuit. Est enim fides sicut
inepistola quae adhebrȩcis est
definit᷑: sperantiũ substantia
Conuictio rerũ quȩ nonindent᷑
ed quid ÷ iamnonuidebitis me.
vonenim ait ad patrẽ uado &
nonuidebitisme. ut tẽporis
inter uallũ quononuidebitur
significasse intelleger &ur
siue breue. siuelongũ. tamen
utiq terminatũ: sed dicendo
iã non uidebitis me: uelut nũ¬
quã eos dec&ero iisuros xp̃m
Cũ ꝓƿterea laud&ur fides ex
qua iustus uiuit. Qm̃eredit quẽ
modo nonuide xp̃m sealiquan¬
do eẽ uisurum: Postremo secđm
hanc iustitiã Nũ quid dicturi
sumus paulũ apostolũ non fiuis se
post ascensionẽ cius in calũ. de quo
utiq iamtempore dixerat. iamnon
uidebitis me: Nũquid secundũ
hanciustitiã iustus nonerat glorio¬
sissimus stephanus. quicũ lapi¬

Expanded text:
id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est: Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola, quae ad Hebraeos est, definitur, sperantium substantia, convictio rerum, quae non videntur. ed quid est, Jam non videbitis me? Non enim ait, Ad Patrem vado, et non videbitis me; ut temporis intervallum quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum: sed dicendo, Jam non videbitis me, velut nunquam eos de caetero visuros Christum,cum propterea laudetur fides ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt Christum, se aliquando esse visurum? Postremo secundum hanc justitiam, numquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapi
Abbreviated transcription (Latin):
uolens cnit aperire qudilnxeri:¬
deiustitia uero inquit quia ad patrẽ
uado &iam non uidebitis me:
Nonait &iam nonuidebunt de
quib dixerat quia non credunt in inq̃
sed peccatũ quiduocar & exponens
dcillis locutus ÷ dicens: quia non
credunt imine. Exponens autẽ
quã dicer& iustitiã dequadixit
mundus arguit᷑: Adipsos quibus
loquebat seconuertit ati ait.
Quuia ad patrẽ uado. &iam nonui¬
debitis me. Qua ꝓpt̃ mundus
depeccato quidem suo: deuistiui
uero arguitꝰ aliena : sicut argũn¬
tur delumine tenebre. Domia
enim quae as quunt᷑ ait aposto
Uerũ &iã exbono potest eorun
apparere quier edunt. Et qñ
istauox insideliũ eẽ consueuit.
Quomodo credimꝑ qđ non uidemi
Ideo credentiũ iustitiã sicoportiut
definiri: Quia ad patrẽ uado &
iam non uidebitis : Peatienim
quinonuident &credunt.
meo laudataesi fides corum
quia credebant quodindebant.
Id est filiũ hominis. sed quia
credebant qđ nonuidebant:

Expanded text:
Volens enim aperire quid dixeriVolens enim aperire quid dixerijustitia vero, inquit, quia ad Patrem vadoNon ait, Et jam non videbunt me, de quibus dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Exponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolverum etiam ex bono potest eorum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant,
Abbreviated transcription (Latin):
quisq arguri depeccato: quo¬
modo recte arguat᷑ & deustitia.
Ncĩciuidenim siarguendus est
peccator ꝓpterea quia peccator:
Quia sicut scriptũest ouest
iustus interra qui faci& bonum:
Et non peccauit: Quocirea &xiam
cũiustus arguitur. depeccato
arguitur. nondeiustitia : Qnm̃
& mnillo qd legim: diuinitus dictũ
Nolie ffici iustus multũ. Nonest
notata iustitia sapientisA sed su¬
ꝑbia prȩsumentis. Quiergosit
multũ iustus. Ipsoninuo fit in¬
iustus. Multũ enimse facit uis¬
tũ. quidicit se non habere peccatũ:
Autquise putat non gratiadi sed
sua uoluntate sufficiente effici
iustũ: Nec recte inuendo iustus:
Sed potius inflatus putando esse
qđ nonest. Quopacto igitur
mundus arguendus : deiustitia
Nisi de iustitia credentium
r guitur itaq depeccato quia in
xp̃m noncredit: Rar quitur
deiustitia eorũ quicredunt.
ꝓsaquippe fideliũ conparatio:
Infideliũ est uituperatio.
oc &ipsa expositio satis indicat:

Expanded text:
quisque arguitur de peccato, quoquisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, iptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia, quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum: Noli effici justus multum , non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit justus multum, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum, aut qui se putat non gratia, sed sua voluntate sufficiente, effici justum. Nec recte videndo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentiumArguitur itaque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat.
Abbreviated transcription (Latin):
samaria. &usqun fines terrae.
ocest arguere mundũ: sed quis
audeat dicere. qđ ꝑ discipulos xp̃i
da erat caritas incordib eorum
qua foras mittit timorem.
Quoimpediri possini near guere
mundũ. quiꝑsecutionib freme¬
bat audere: ꝓpterea dix. ille
as gu& mundũ  Tãquã dicera:
lledissunde incordib ur̃is caritatẽ
habelnis libertatẽ. Saepe autẽ dixi¬
mus inseparabilia eẽ operatrini¬
tatis. sed singillatim cõmendan¬
das fuis se ꝑsomas: Ut non solũ
sine separatione. Uerũ &iam
sine consusione. &unitas intelle¬
gatur & trinitas. Exponit de¬
inde quid dixerit: de peccato.
& deiustitia. et derudicio.
De peccato quideminquit: quia
non crediderunt imie. Hocenim
peccatum quasi solũsit. pracoae¬
ris posuut : quia hocnanente.
c&era d&inentꝰ & hoc disce¬
dente. c&era remittuntus.
De iustitia uero inquit quia ad
patrẽ uado : Etiam non uidebitisine.
Hic primo uidendũ : si reçte

Expanded text:
Samaria, et usque in fines terrae . Samaria, et usque in fines terrae . Hoc est arguere mundum. Sed quis audeat dicere quod per discipulos Christi da erat charitas in cordibus eorum , quae foras mittit timorem , quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille diffundet in cordibus vestris charitatem; habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia esse opera Trinitatis, sed sigillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ille argu& mundũ
depeccato. & deiustitia. & deiu¬
peccato cũatt. sinonuenis sem
& locutus eis fuissem peccatum
non hecberent. Nunc autem
excusationẽ non habent depec
cato suo⁊ sedneforte quis dicat
hoc adiudeos ꝓprie ꝑtinere non
Nonne alioloco. Si demundo
es seus÷ mundus qđ suũ es s&
diliger& : Nũquid non ar guit
deiustitia ubiait.i pat̃ iuste mun¬
duste non cognouit: Nũquid
nonar guit deiudicio ubise ait
sinistris eẽ dicturũ. Ite mgnẽ
&ernũ quiparatus: diabolo
& angliscius & multec alia rep¬
periuntur in scõ euangelio: ubide
his xp̃s arguĩt mundũ. Quidest
ergo qđ tamquã ꝓprie tribuit hoc
orũ tantũgente locutus ÷ mundũ
nonuid&ur arguisse a utille m¬
tellegat argui quia audit ar guen
te intellegit᷑ arguis se sed mundũ.
Nã hoc illis ait ascensurus incalũ
Nonesi uestrũ scire temƿora. que¬
accipi&is uirtutẽ sps scĩ suꝑuenien¬
tem inuos. Et eritis mihi testes
in hierusalem & intota uidea & in

Expanded text:
inquit, ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de jupeccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem exccato suo ? Sed ne forte quis dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non it alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Nunquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit? Nunquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc orum tantum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentetem intelligitur arguisse, sed mundum. Nam hoc illis ait ascensurus in coelum: Non est vestrum scire tempora entis in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea, et in
Abbreviated transcription (Latin):
sinondũ sicut oport& intellegit
quomodo er go aliquid eocum.
qua post ascensionẽ dni scrip¬
tasunt non possent ferre
discipuli. Qiã nondũ sibimis
liũ sacramenta ꝓdunt᷑. Non
ideo fit qđ ea ferre non possuna
sedut abtis tanto ardentius
concupiscant᷑ .i quanto cis hono¬
rabilius occultantur. Qua
tis audire. quactunc noluit dñs
discipulis dicere. quia nondũ
poterant illa portare: sed po¬
tius in caritate ꝓficite. quae dif¬
tis. & spiritalia diligentes. sp̃i¬
talem lucem. sp̃itclẽ quoq uo¬
cem quãcar nales homines fer¬
re non possunt. non aliquo
signo corporalib oculis appa¬
rente. Nec aliquo sono cor¬
poralib aurib instrepente:
sed interiore conspectu & audi¬
tu nosse poss&is.onenim
diligit᷑ qđ penitus ignoratur:
sedcũ diligit᷑ qđ exquantula¬
cũq parte cognoscit᷑. IIpsa efsi¬
citur dilectione. Ut melius
& plenius cognoscatur.
Siergo incaritate ꝓficiatis

Expanded text:
si nondum sicut oportet intelligit? si nondum sicut oportet intelligit? Quomodo ergo aliquid eorum quae post ascensionem Domini scripta sunt, non possent ferre discipuli, etiam nondum sibi mislium sacramenta produntur, non ideo fit quod ea ferre non possunt; sed ut ab eis tanto ardentius concupiscantur, quanto eis honorabilius occultantur. 4. Qtis audire quae tunc noluit Dominus discipulis dicere, quia nondum poterant illa portare: sed potius in charitate proficite, quae diftes et spiritualia diligentes, spritualem lucem spiritualemque vocem, quam carnales homines ferre non possunt, non aliquo signo corporalibus oculis apparente, nec aliquo sono corporalibus auribus instrepente, sed interiore conspectu et auditu nosse possitis. Non enim diligitur quod penitus ignoratur. Sed cum diligitur quod ex quantulacumque parte cognoscitur, ipsa efficitur dilectione ut melius et plenius cognoscatur. Si ergo in charitate proficiatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ea dnm̃ quando cũnllis uisibili¬
ter erat. Dixisse narratur.
Cur enimea tunc ferre non
poterant. i Quę nunc in eorũ
libris quis non legat. quis non
ferat &iã sinon intellegat.
Non nulla quidem homines
infideles inscripturis scĩs &
nonintellegunt cũlegunt uel
audiunt. Et lecta uel audita
ferre non possumt ⁊ sicut pa¬
gani qđ ꝑcũ quicruci frcus est
factus : mundus ⁊ sicut iudei
qđ filius disit qui comodo quo
ipsi celebrant sabbatũ soluit.
sicut sabelliani quiatrinitas
tantũ similis nobis. sed &uiam
homines. Utiq ferre non pos¬
sunt. Quicquid inscripturis
scĩs. & infide catholica reppe¬
ritur. qđ contracorũ ꝓferatur
errores. i sicut nos ferre non
possumus sacrilegas eocum
uanitates. & in sanias menda¬
ces. Quid ÷ enimferre non
posse. Nisiȩquo animo non
habere : Sed omnia quapost
ascensionẽ dni canonica uerita¬
te atq auetoritate conscripta
sunt. Quis fidelis uel &uam
animo legit atq audit. &iã¬

Expanded text:
ea Dominum quando cum illis visibiliea Dominum quando cum illis visibiliter erat, dixisse narratur. Cur enim ea tunc ferre non poterant, quae nunc in eorum Libris quis non legat, quis non ferat, etiamsi non intelligat? Nonnulla quidem homines infideles in Scripturis sanctis et non intelligunt cum legunt vel audiunt, et lecta vel audita ferre non possunt: sicut Pagani, quod per eum qui crucifixus est, factus est mundus; sicut Judaei, quod Filius Dei sit, qui eo modo quo ipsi celebrant sabbatum solvit; sicut Sabelliani, quia Trinitas tantum similis nobis, sed etiam homines, utique ferre non possunt, quidquid in Scripturis sanctis et in fide catholica reperitur, quod contra eorum proferatur errores; sicut nos ferre non possumus sacrilegas eorum vanitates et insanias mendaces. Quid est enim ferre non posse, nisi aequo animo non habere? Sed omnia quae post ascensionem Domini canonica veritate atque auctoritate conscripta sunt, quis fidelis vel etiamanimo legit atque audit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
parũ fucrat hoclegisse. Nisullic
id&iã leger&ur . Hocexcis eẽ
quae tunc dñs noluit discipulis di¬
cere.quia non poterant illec
portare. Iam quã si uerbigra¬
tia egodicerem illud qđ legim
in huius euangeliicapite. In prin¬
cipio erat uerbũ & uerbũ erat
apuddm̃ & ds̃ erat uerbum
hoc est inpr incipio apuddm̃.
Etalia quȩ sequunt᷑. qm̃ postea
scripta sunt: Nec cadñmihm
dixisse narratũ ÷. cũ hicess&
incarne: sed haec unus exapos¬
tolis cius. Acspũcius sibireue¬
lante conscripsit: Ex his eẽ
quac noluit tuc dñs dicere.
quia ea discipuli poetaere non pote¬
rant. Quisme audiat tã teme¬
re ista dicentem: siaute ubi
hoc legimus. ibi &iã hoclegere¬
mus. Quis nontanto a postolo
creder& ⁊ sedidquoq mihi
uid&ur absurdissime dici.
e atunc non potuisse. por¬
tare discipulos. quȩ deinuisi¬
bilib & altis simis reb inueni¬
mus in apostolicis litteris quȩ
postmodũ scriptęsunt: Nec

Expanded text:
parum fuerat hoc legisse, nisi illic parum fuerat hoc legisse, nisi illic id etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum , et alia quae sequuntur, quoniam postea scripta sunt, nec ea Dominum Jesum dixisse narratum est, cum hic esset in carne, sed haec unus ex Apostolis ejus, ac Spiritu ejus sibi revelante conscripsit, ex his esse quae noluit tunc Dominus dicere, quia ea discipuli portare non poterant; quis me audiat tam temere ista dicentem? Si autem ubi hoc legimus, ibi hoc etiam legeremus, quis non tanto apostolo crederet? 3. Sed id quoque mihi videtur absurdissime dici, ea tunc non potuisse portare discipulos, quae de invisibilibus et altissimis rebus invenimus in apostolicis Litteris, quae postmodum scriptae sunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
subuxit. Atq ait Cũ autẽ
uenerit ille sp̃s ueritatis. doce¬
bit uos omnẽ ueritatẽ :ic utiq
demonstrans ideo illos quae
Quactunc eo nondũ mis so. non
poterant ƿortecre discipuli:
Nũquidideo scimꝵ quę sint quȩ
dicere noluit Quatunc scirem
si abco dicta legeremus uel au¬
dissemus Aliud ÷ enimscire
utrũ a nobis uel a uobis portari
pos sint: Aliud autẽ scire quȩ
sint. siue portaripossint.
siue non possint. Quaecũ ipse
tacuerit. Quis nrm̃ dicat.
Ista uelilla sunt. Aut sidice¬
re audeatꝰ undeꝓbat. Quis
enimest tãuanus aut temera¬
rius. Quicũ dixerit &iã uesa
quib uoluerit. qua euoluerit :
sineullo testimonio diuino
affirm& eacẽ qua tunc dñs di¬
cere uoluit quis hocnrm̃ faci
at. & non maximã culpam teme¬
ritatis incurrat. Inquonecꝓ
phoaca nec apostolica excellit
auctoritas nãꝓfecto sicorum
aliquidlegissemus in libris cano¬
nica auctoritate firmatis.
Iuipost ascensionẽ dñi scripti siñ:

Expanded text:
autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem; sic utique demonstrans illos ideo quae sancto, quae tunc eo nondum misso non poterant portare discipuli: numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit, quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est enim scire utrum a nobis vel a vobis portari possint; aliud autem scire quae sint, sive portari possint, sive non possint. Quae cum ipse tacuerit, quis nostrum dicat, Ista vel illa sunt? Aut si dicere audeat, unde probat? Quis enim est tam vanus aut temerarius, qui cum dixerit etiam vera quibus voluerit, quae voluerit, sine ullo testimonio divino affirmet ea esse quae tunc Dominus dicere noluit? Quis hoc nostrum faciat, et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nec prophetica nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate firmatis, qui post ascensionem Domini scripti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uobis dicere. sed non potestis
portcere modo.i apastolinon¬
dũ poterant. Multominus uos
potestis: quia forte sic multi
possunt audire qđ tunc nondũ
poterat perus sic multipos¬
sint martrrio coroneeri qđ̃ tune
nondu poterat p&rus: Pra sertin

Expanded text:
vobis dicere, sed non potestis vobis dicere, sed non potestis portare modo, Si Apostoli nondum poterant, multo minus vos potestis: quia forte sic multi possunt audire, quod tunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondu
Abbreviated transcription (Latin):
dequib magister dr ille dicebat.
Adhuc multac habeo uobis dicere:
tameneorũ foctasse non nulla.
Sedque nã sint ista quae ipse
nondixit: Te merariũ est uelle
apostoli: quib dicebat. Non
potestis mesequimodo. Uxoc
primus eorũ pacrus qui hoc se
iamposse prasũrserat. aliud
exꝑtus ÷ quã put abat: Et tecmen
postea & uiriamulieres. pueri &
puellȩ : Iuuenes & uis gines:
seniores. cũiuniorib: innumerabi¬
les mas trriocoronatisunt:
et pos se muentesunt oues:
qđ tunc quando istecdñs loquebatꝰ:
Nondũ poterant portare pastores
Nũ quider go debuit illis ouib dici
uel doctrina sanguinẽ fundere
uũquid inquã debuit cis dici
Quisurm audeat idoneũ mar¬
tyrio seputare: Cui p&rus ido¬
neus nondũ fuerat quando eũ. os
ados ipsedns̃ instruebat . Siitaq
dixerit aliquis non debere dici
populis xpianis. Audire cupien¬
tib quae sint dequib dñs tunc
dicebat. Adhuc multa habeo

Expanded text:
de quibus magister Deus ille dicebat, de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petrus, qui hoc jam se posse praesumpserat, aliud expertus est quam putabat : et tamen postea et viri et mulieres, pueri et puellae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio coronati sunt; et posse inventae sunt oves, quod tunc quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Numquid ergo debuit illis ovibus dici i nomine vel doctrina sanguinem fundere; numquid, inquam, debuit eis dici, Quis vestrum audeat idoneum martyrio se putare, cui Petrus idoneus nondum fuerat; quando eum os ad os ipse Dominus instruebat? Sic itaque dixerit aliquis non debere dici populis christianis, audire cupientibus quae sint de quibus Dominus tunc dicebat, Adhuc multa habeo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait discipulis sius. Adhuc mul¬
ta habeo uobis dicere sed nonpo¬
testis portaremodo. prius
quae rendũ illud occurrit quo¬
modo superius dixerit. Omnia
qua audiui a patreineo not a uobis
feci: Ethicdicat. Adhuc multa
hahieo uobis dicere ⁊ sed non potes¬
tis portare modo. Uerũ illud
quamodo dixerit ꝗđ nondũ fece
rat. Tamquã fecerit: sicut ea
quae futura sunt dm̃i fecis se
ꝓphaatestatur dicens. quifecit
quac sutura sunt Iamcinpsauer¬
ba tractaremus ut potiumus expo¬
suimus. Auncergo qua istecsim
qua apostoli tunc poctare non po¬
terant: Vultis forsitanscire.
Sedquis nmn audeat eorũ sedicere
iam capacemꝰ qua illi capere non
ualebant: Aꝑ hoc necame expec¬
tanda sunt utdicant. qua foete
non caperem. simihi abalio dice¬
rentꝰ: Necuosea portare posse¬
tis. letiã siego tantus essem ut a
me ista quȩ uobis altiora sunt
audir&is. Et ficriquidem potest
ut sint aliqui in uobis ad ea capien¬
da iamidonei. quȩ alii capere
nondũ ualent: Et sinonomina

Expanded text:
Dominus ait discipulis suis, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fa quae futura sunt, Deum fecisse propheta testatur dicens, Qui fecit quae futura sunt , jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem potest ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae alii capere nondum valent; et si non omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Et ambul abo inueritat &ua.
Sicsi& ut non adoctorib exte¬
riorib illa discatis quȩ noluit
tunc dñs dicere. sed sitis om̃s
docibilesdõ: ut eaipsa quȩ ꝑ
lectiones atq sermones ex¬
ir insecus adhibitos. didicistis
& credidistis denaturadi: Non
corporc̃c. nedoco aliquo indu¬
sa. Necꝑ infinita spatialocorũ
quasimole distenta : sedubiq
tota & ꝑfecta & infinita. sine
nitorib colorũ. sine siguris
liniamentorũ. sinenotis litte¬
rarũ sine serie syllcbecrũ
Ipsamente conspicere ualea¬
tis: Eccehxi aliquid qđ forte
indesit: & tamen accepistis.
Et non solũ ferre potiustis.
uerũ &iã libenter audistis.¬
edille magister interior.
quicũ adhuc discipulis exterius
loquereuir ait. adhuc multa ha¬
beo obis dicere
seddnon potestis pottare modo
siuella nobis id qđ deincorpore a
dĩnatura dixcuntrinsccus ita di¬
cere. sicut scis angelis dicit
qui semꝑuident faciem patris
Nondũca portecre pos semus.
Proinde qđ at docebit uos

Expanded text:
ambulabo in veritate tua . Sic fiet ut non a doctoribus exterioribus illa discatis, quae noluit Dominus tunc dicere, sed sitis omnes docibiles Deo ; ut ea ipsa quae per lectiones atque sermones extrinsecus adhibitos didicistis et credidistis de natura Dei non corporea, nec loco aliquo inclusa, nec per infinita spatia locorum quasi mole distenta, sed ubique tota et perfecta et infinita, sine nitoribus colorum, sine figuris lineamentorum, sine notis litterarum, sine serie syllabarum, ipsa mente conspicere valeatis. Ecce dixi aliquid quod forte inde sit, et tamen accepistis; et non solum ferre potuistis, verum etiam libenter audistis. Sed ille magister interior, qui cum adhuc discipulis exterius loqueretur, ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, si vellet nobis id quod de incorporea Dei natura dixi, intrinsecus ita dicere, sicut sanctis Angelis dicit, qui semper vident faciem Patris ; nondum ea portare possemus. Proinde quod ait, Docebit vos
Abbreviated transcription (Latin):
itase punserit es se inis surum
Capacius fuerant habituri.
vnullo ergo credenduest esse
quilib& unus ⁊ trinitas ds̃ unus
portebat autẽ ita insinuari tri¬
nitatẽ: Vt quãuis nulla es s&
diuersitas substantiarũ⁊ singil¬
latim tamen cõmendar &ur
distinctio ꝑsonarũ : Ubieis qui
recte intellegunt. Nũquã uide¬
ripotest separatio naturarum
uod autẽ sequitur. &cũ uenerit
ille argu& mundũ. de peccato.

Expanded text:
ita se promiserit esse missurum, capacius fuerant habituri. In nullo ergo credendus est esse quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, ar
Abbreviated transcription (Latin):
t tã quã ipsasit iustitia non uide¬
rexp̃m. Ettã quã ipsusit iudiciũ
qđ princeps huius mundi hocest
diabolus iudicatus ÷: Ualdelate¬
brosũ ÷ accisto ser mone coartandũ¬
est: nefiat obscurius breuitate⁊
sed alio potius. quantũ dnis adiuuerit
explicandum:¬

Expanded text:
quam ipsa sit justitia non videstum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adjuverit explicandum
Abbreviated transcription (Latin):
onuem&. si autẽ abiero mittam
cũ aduos  Nũquid hnc positus cũ
non poterat mittere. Quis hoc
dierit. Neqienim ubulleerat.
ste inde reces serat: Et sic uenerat
a patre.  ut non maner & in patre:
ostremo quomo do cũ &iã hic com¬
stitutus. nonpoterat mittere.
Quescimus suꝑcũba ptizatũ uenis¬
se atq mansis seA Immouero.
a quo scimuscũ numquã separ abi¬
lem fuisse:: Quid÷ ergo sinon
abiero para cdrtus non uemi& ad
uos: Uisinon potestis capere spm
Quãdiu secundũ carnẽ nosse per¬

Expanded text:
os: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos; nisi, non potestis capere Spiritum, quamdiu secundum carnem per
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ: sic & dm̃. Uenique
sunterrogarentur iudci utrũ
diligerentdm̃. Quid sealiud
quã diligere responderent:
Necexanimo mentientes. sed
crrando potius opinantes
Quomodo enimdiligerent
patrẽ ueritatis. qui haberent
odio ueritatẽ  Nolunt enim
sua facta damnccri. & hochab&
uerite s ut talia factadãnentꝰ
santũ igitꝰ oderunt ueritatem
quantũ oderunt suas poences
quas talib in rogat ueritas.
Nesciunt autẽ illã eẽ ueritatem
qua tales quales ipsi sunt dãnat.
derunt ergo quã nesciunt: &cũ
illaoderunt: ꝓfecto &eũ de
quonata ÷ nisiodisse non pos sun
cꝑhoc quiaueritatẽ qua iudicante
damnant depatre do natam
uesciunt: Utiq &iã ipsũ & nes¬
ciunt. &oderunt. Omiseros
homines. quicũ cẽ uolunt mali
esse ueritatẽ quad amnant᷑ mali¬
nolumt. Nolunt enim eameẽ
qđ est. cũipsi debeamt nolle
esse qd sunt: Uupsa manente
mutentur. Neipsa uidicante dam¬

Expanded text:
hominem, sic et Deum. Denique hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante dam
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ tãquã malũ ad fligamus
Quẽnescientes amamus. Hoc fit:
siquis uerbi gratia cũ sit pudicus.
nobis creditꝰ inpudicus. Sine du¬
bio enim sipudicũ diligo. hoc est
pse qđ diligo: Ergo&iã ipsũ diligo
& nescio.tsiim pudicũ odi
onipsũer goodi quia non est qđo di-
fx tamen dilecto meo cũ quosemꝑ
incaritate pudititiae habitatani¬
a ea facio ignarus iniuram
Nonerrans indiscr&ione uirtutũ
atq uitiorũ. sed in cordiũ tene¬
bris humanarũ. Proinde sicut
fieripotest uthomobonus. homi¬
nẽ bonũ oderit nesciens. uel po¬
tius diligat nesciens: Ipsũenim
cliligit cũbonũ diligit. quia id qđ ÷
ille hociste diligit. Oderit autẽ
nesciens nom psũ sed qđ putat ẽẽ
ipsũ. Ita fieri potest. Vt &iã homo
iniustus hominẽ oderit iustum.
Dũ estimat se suisimilẽ iniustũ
diligere. nesciens diligat iustũ
&tamen dũcũ credit iniustum
Diligat non ipsũ sed qđ put at ec̃
ipsum. Quẽ ad modũ autem

Expanded text:
bonum tanquam malum affligamus, bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tenebris humanccrũ. hoc est
cogitationũ alienarũ. & si suspitio¬
nes intellegere non possumus quia
homines sumus. Iudicia tamen
Idest dffinitas firmeesq sententia
continere debemus: necante tẽpu
quicquã iudicare. Donec ueniat
dñs & inlumin& abscondita tene¬
brarũ & manifest& cogitationis
cordis. & tunclauserit unicuiq ado
uado ergononer ratur in re¬
b ut recta sit in ꝓbatio uitiorum.
uirtutũq ꝓbatio. Profecto
sierratur in hominib: Venialis
est humana temptatio: Per
has autẽ humanorũ cordium
tenebras. res multũ miranda
& multũ dolenda contingit.
Vt cũ nũquã quẽ iustũ putamus.
& tamen iustus ÷. & iustitiã in eo
nescientes diligimus. Deuitem
auersemur. a nostro ꝓhibeamus
accessu: Cõmunẽ cũillo uitã uic¬
tũq habere nolimus: Eũqr&iã
sidisciplina inponende necessitas
cogit. siue nealiis noceat siue ut
fiat ipse correctior asperitate
salubri ꝑsequamur. Et hominẽ

Expanded text:
rum tenebris humanarum, hoc est rum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem
Abbreviated transcription (Latin):
nos sumus hominũ indagare
conscientiã. Deipsis reb habeam
uerã certamq senͣtiam: Hocest
Vt sulle uelille homo ut rũ sit
inpudicus pudicus ue nescimus.
Oderimus tamen inpudicitiam:
et pudicitiã diligamus. Ot sullũ
uel illũ inustũ ẽẽ iustũ ue nescimus¬
A memus tamen iustitiã & iniustitiã
deestemur: Nonquas nobis ipsis
errando confingimus: sed quas
fideliter hanc appeendã illamq
uitandã indiueritate conspicimus.
Vt cũ deipsis reb qđ ad paedũ est
ad p&imus qđ deuitandũ est. deuita¬
mus Ignoscat nobis qđ deoccultis
hominũ aliquando: Immo ad sidue
nonuera sentimus Hocenim ael
humanã temptationẽ ꝑtinere arbi¬
tror sine quaduci istec non potest uiti
Ita ut apostolus dicer&. Temptatio
uos non ad prehendat nisi humana
Quidenim tam humantẽ quã non pos¬
se inspicere corhumanũ. &ideo
noncius latebras ꝑscruteri sed
plerũq aliud quã id qđibiagitur
suspicari Quam quã & in his re¬

Expanded text:
possumus hominum indagare possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimusamemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his re
Abbreviated transcription (Latin):
cendus ignotus. Anquia cius
Faciem nonuidimus. Quãcum
& ipse nonudeat nullitamen
porest notiorẽẽ quã sibi: Nonigitꝰ
incius facie corporali nobis intimat᷑
cuiusq notitia. sed tunc nobis
ad cognitionẽ pat&. quando
cius mores & uta non lat&.
Alioqum nec scipsũ nos se quis quã
potest. quiuidere faciem suam
non potest. Sedutiq tanto cer¬
tius quã notus ÷ aliis Ipsesenouit
Quanto certius interiore conspec¬
tu potest uidere qđ sapit. Uide¬
re qđ cupit. Uidere quoduiuit
quaccũ aperiunt & nobis. Tunc
uere fit cognitus nobis. Hecitaq
Onm̃ plerũq adnos de absentib
uel &iã mortu is siue fama siue
litteris ꝑfruuntur. hincfit ut
sepe quos nũquã facie corpas is
uidimus. Nontamen quos omni¬
no nescimus. uel oderimus ho¬
mines uelamemus: Sed plerũq
in eis nostracredulitas fallitur.
quia nonnũquã & historia & mul¬
tomagis famamentitur.
entin& autẽ ad nos neꝑnitiosa opi¬
nione fallcmur. Ut quia non

Expanded text:
cendus ignotus? An quia ejus cendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non
Abbreviated transcription (Latin):
runt.ed quo modo id ficriposst
Sia diuuantecdño ꝑnos de monstrari
potest. Quihȩc disputatio estiam
claudenda nunc non potest.
UDIS TIS DNM DICTXTEM
quimeodit & patremeũ
odit. Quisuperius di¬
xerat. Hac sacient
uobis quia nesciunt
eũ quimisit me.
Noxitaq dissimulanda nascitur
questio Quomodo pos sint
odisse quemnesciunt. Sicnim
dm̃ non qđ ÷ ipse sed nescio quid
aliud eũ suspicant autcredunt.
Et hocoderunt. Vtiq nonipsũ
oderunt: sed qđ sua mendaci
suspitione. Veluana credulita¬
te concipiunt. iautẽ qđ est hoc
deillo sentiunt. quomodocum
nescire dicuntꝰ. Et dehominib
quidem fieri potest ut eos sȩpe
quos nũquã uidimus diligimus
Acꝑ hoc nec illud a contrario in¬
possibileest: Ut eos quos nũquã
uidim oderimus. ama quippe
aliquo ser mocinante. scubene
scumalesit non inmerito.
Vt amemus ueloderimus ignotũ:
Sed si famasii uerax. Quomo¬
do est de quouera didicimus di¬

Expanded text:
runt. Sed quomodo id fieri possit, runt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potest. udistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. n itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, di
Abbreviated transcription (Latin):
scrutatur auteffatur humeenc
Isticente ad quos uenit. & quib locu¬
tus ÷ xp̃s. Xonhabent de magno
infidelitectis peccato illecm excusauo¬
nẽ quapossint dicere. Nonuidim
non audimus. si uenonacceptaret
ista excusatio ab illo cuius inscrutab¬
lia sunt iudicia siuc acceptare ur
& sinon ut abomiii daminatione libe¬
rarentur : Certo ut aliquanto
lenius dãnarent. Qui meo dit
inquit. et patrẽ meum odit.
ic nobis fortas se dicatur.
uuis potest odisse quemnescit.
Etutiq antequã dicer&. sinon
uenis sem & locutus cis fuis sem
peccatũ non haberent: dixerat
discipulis suis. Haecfacient uobis
Quiane sciunt eum quimisit me:
uomodoer go nesciunt: &oder̃t.
Sienim quod none ipse sed nescio
Nonutiq: ipsũ sedillud inueniuntur
odisse qđ fingunt. Auterrando
potius suspicantur. t tamen
nisi possent homines odisse quod
nesciunt: Nonueritas utrũq dixis¬
s&. Qđ cius patrẽ & nesciunt &ode¬

Expanded text:
scrutatur aut effatur humana. scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et ode
Abbreviated transcription (Latin):
Idest quiccĩ suscipiunt: Eamq
& bonũ fatentur: sed infirmi¬
tate nonimplent: Qđ ab earec¬
tis sime precipidubitare nonpos¬
sunt. Hi sunt qui aliquo modo
for sitanpos sunt abeorũ quisi¬
ne legesunt ꝑditione discerni
Sitamen qđa postolus ait ꝑlegem
iudicabuntꝰ sic accipiendũese.
tam quã dixerit nonperibunt:
Quodmirũ est Neq enim dennfi¬
delib & fidelib erat sermo ut hocdi¬
cer&. Sed degentib &iudeis. qui
certe utriq: nisiineo saluatore sal¬
uentꝰ quiuenit quȩrere qđ perierat
adꝓditionẽ sine dubio ꝑtinebunt.
quãuis diciporsit alios grauius alits
lcuius perituros. Idest alios grauio¬
res. alios leuiores pocnas insua ꝑdi¬
tione passuros. Ille enim perire
dodicit. Quisquis ab illa beatitudine
quãdat scis sus ꝑ suppliciũ separat᷑:
Tanta t autẽ suppliciorũ. quant a est
diuer sitas peccatorũ, Quo quomodo
sc habeat: Altiusenim iudicat
sapientia diuina: quã coniectura

Expanded text:
id est, qui eam suscipiunt, eamque id est, qui eam suscipiunt, eamque et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura