comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam. Quod etia apłs paulus utiq nouerat. Nam & ip̃e cũ ess alapa per¬
ries de albate. & tu sedes iudicare me scđm legẽ ꝙ cõtra legẽ iubes me ꝑcuti:
Altissi me intuens sacerdotũ uideoꝵ ia tale fc̃m fuisse ut noĩe formsecus
niteret intrĩsecus aũt luteis cõcupiscẽtiis sorderet ꝙ trãsitur ẽẽ uĩdicta
diũ uidebat in spũ cum illud dic̾et. s& tñ corparatũ hebat nõ solũ ad alias
alapas accipiendas: s etia quelibet torm̾ta pro u̾itate paciẽda cũ eorum
dilectoe a quibꝰ illa pateretur. scriptũ est etia. Ego aũ dico uob̾ nõ uira
quod dom est dico uob̾ nõ iurare oĩno ne scilices urando ad facilitatẽ
iurandi ueniatur ex facilitate ad cõsuetudinẽ atq ita ex cõsuetudie
ĩperiuriũ decidatur. Et ideo nõ inuenitur iurasse nͥ scribens ubi cõ¬

Expanded text:
dam. quod etiam apostolus Paulus utique nouerat; nam et ipse, cum esset alapa perdam. quod etiam apostolus Paulus utique nouerat; nam et ipse, cum esset alapa perries dealbate; et tu sedes iudicare me secundum legem, et contra legem iubes me percuti? altissime intuens sacerdotium iudaeorum iam tale factum fuisse, ut nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet: quod transiturum esse uindicta domini uidebat in spiritu, cum illud diceret; sed tamen cor paratum habebat non solum ad alias alapas accipiendas, sed etiam quaelibet tormenta pro ueritate patienda cum eorum dilectione, a quibus illa pateretur. Scriptum est etiam: ego autem dico uobis, non iendum esset quod dictum est: dico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi ueniatur, ex facilitate ad consuetudinem atque ita ex consuetudine in periurium decidatur. et ideo non inuenitur iurasse nisi scribens, ubi con
Abbreviated transcription (Latin):
teus ppło isrł prestitit ad euendos eos de seruitute q̃ in egipto p̾mebantur
pena q undicte cũ in itin̾e peccassent. in sigura cõtigisse dicat. que facta
ĩuenies quibꝰ ista regula deroges affirimare p̃sumas ad figuta aliꝙ̃ non
esse redigenda: his gͦ exeptis ea que ĩ nouo testam̃to ascis fra sunt ubi
moꝵ imitatantoꝵ eurtẽtissima cõmendatio est: ualeant ad exẽpla ĩtel¬
ligentarũ scripturarũ que ĩpreceptis digesta sunt. ueluc cũ legimꝰ ĩ eỹ
accepisti alapã para alterã maxilla. Exemplũ paciẽcie nullũ quã ip̃ius
diii potenciꝰ et erellentius iuenimꝰ. at ipe cũ alapa percussus ess non ait
ecce altera maxilla: s ait. si male dixi. exprobra de malo. Si aue bene.
Ed me cedis: Ubi ostendit illa p̾paratõe alteriꝰ maxille in corde faciẽ¬

Expanded text:
deus populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, deus populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat, quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ualeant ad exempla intellegendarum scripturarum, quae in praeceptis digesta sunt. Velut cum legimus in euangelio: accepisti alapam, para alteram maxillam. exemplum autem patientiae nullum quam ipsius domini potentius et excellentius inuenimus. at ipse, cum alapa percussus esset, non ait: ecce altera maxilla, sed ait: si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? ubi ostendit illam praeparationem alterius maxillae in corde facien
Abbreviated transcription (Latin):
oĩmodo p̾ceptii dei ꝙ uoluntas dei in hiis que tenedo p̾ceptii eius passi fu¬
erimꝰ equo aĩo seq̃nda. Si aut relaratur aliquis exitus nõ est in tali causa
recusandũ mendatiũ. ꝓp̃t ea diuine scripture nõ solũ p̾cepta dei cõtinenc
s: etiã uita mores ꝙ iustoꝵ ut si forte occultii est q̃ admodũ accipiẽdũ sit¬
ꝙ p̾cip: in factis ustoꝵ intelligatur. Exeptis itaq hiis factis que potest
quisq ad allegorica sigcatoe refferre qͣuis gesta esse nemo ambigat
sicuti sunt fere oĩa in libris ueteris testam̾ti quis eĩ ibi ad audeat affirmͣ¬
re non pertuie ad fig̾atam prenũciatõem qͥppe cum apłs & filios abrahã¬
dicit. Nõ eni mõstra & prodigia nata sunt ut ad sigcatõem aliꝙ̃ ducant
aĩmu duo tñ testam̃ta figͥtare asserat & beneficiũ illud mirabile quod

Expanded text:
omni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuomni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recusandum mendacium. propterea diuinae scripturae non solum praecepta dei continent, sed etiam uitam moresstorum intelligatur. Exceptis itaque his factis quae potest quisque ad allegoricam significationem referre, quamvis gesta esse nemo ambigat, sicuti sunt fere omnia in libris Veteris Testamenti: quis enim ibi aliquid audeat affirmare non pertinere ad figuratam praenuntiationem? Quippe cum Apostolus etiadicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quod
Abbreviated transcription (Latin):
alic facienda sit iniuiria & nõ per mendatiũ ut illa ab altero imũdicia
dpellatur. Quod nullo modo putauerĩ quãꝙͣ ꝓponantur leuissime in¬
iurie sic est de illa ꝙͣ de uno modio amisso sup̃ ꝯmemoraui & młtum
pert̾bent utr̃ no debeamꝰ fac̾e cuiꝙͣ talẽ iniuria si ea potest alius ne stu¬
prum patiat᷑ defendi aut muniri. Set ut dixi alia questio ẽ. Nunc
illud ꝙ ĩsticuimꝰ peragamꝰ utr̃ mẽtiendũ sit si etiã in euitabił cõditio ꝓ¬
ponatur ut aut h facian aut stuprũ patiam̃ ut aliq̃ ei ecrabile iquatoe¬
etiã si mentiẽdo nulli faciamꝰ inuiria. De qua re patebit aliqͥ ꝯsideratõi
locus: si prius diuinas auctoritates que iñdatiũ ꝓhibent diligẽter discuci¬
amꝰ. si enĩ ip̃ẽ nullũ dant locũ frustra querimꝰ qua ereamꝰ. t̾enẽdũ ẽ eni

Expanded text:
alicui facienda sit iniuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia alicui facienda sit iniuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: utrum mentiendum sit, si etiam ineuitabilis condicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinatioetiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
.De quibꝰ duobus generibus que solent h̾ere magna cõtrou̾sia satis
tractauimꝰ. & quid nob̃ placeret ondimꝰ ut suscipiendis in cõmoditati¬
bus que honeste ac fortiter tolerantur. hec qͦ genera deuitẽtur a fortibꝰ
& fidelibus et ueracibus uiriꝰ ac feminis. Octaiũi est genus mendacii
ꝙ et milli obest et ad hoc ꝓdest ut ab ĩ mũdicia corporali aliquẽ tuetur
dumtaxat ea quã suꝑiꝰ cõmemorauimꝰ. Na etiã nõ lotis manibꝰ mãdi¬
care ĩmundicia putabant iudei. Aut si et hanc quisquã ĩmudiciam uo¬
cat: non tñ talem pro qua euitanda m̾tiendu sit. Si aũt mendatiũ tale
est ꝙ alicui faciat iniuria: & si ab hac ĩmundicia ꝙͣ om̃s homines ab¬
horrent ac detestant̾ muniat hoiem utril et hoc gene m̾ciendũ sit si
talis fiat ĩuiria per medatiu que nõ sit ĩ eo gen̾e ĩmũdicie de qͦ nunc
agimꝰ: alia questio est. Non eni ia de m̾dacio queritur. s quer̃ utr̃

Expanded text:
eneribus, quae solent habere magnam controuersiam, satis tractauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. octauum est genus mendacii, quod et nulli obest et ad hoc prodest, ut ab inmunditia corporali aliquem tueatur, dumtaxat ea, quam superius commemorauimus. nam etiam non lotis manibus manducare inmunditiam putabant iudaei. aut si et hanc quisquam inmunditiam uocat, non tamen talem, pro qua euitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non enim iam de mendacio quaeritur, sed quaeritur, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit quer̃. Plerũq enĩ scriptura cũ os dicit cõceptaculũ ip̃m cordis sig̾¬
cat. ubi placet et discernit᷑ quicꝙͥ & per uocẽ cu ueru loqͥmur enũtiatur
ut corde nnitiatur cui placet mentatiũ possit ãt. nõ corde m̾tui qͥ ꝑ uoceꝙ¬

Expanded text:
dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis signifidixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis significat, ubi placet et decernitur quidquid etiam per uocem, cum uerum loquimur, enuntiatur, ut corde mentiatur. cui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui per uoce
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ operariꝰ mercede sua. Ubi satis oñdit permissũ hoc esse nõ uissu
ne forte qui hoc facet ut in opere predicatõis uerbi aliqꝙͥ ab eis quibꝰ predi¬
caret in usus uite huiꝰ sum̾et: illicitũ aliquid se facere arbitraretur. posse
tñ laudabilius nõ fieri in apło paulo satis demostratu est. Qui cu dica
couicet aut̃ qui cathetizatur u̾bo ei qui se cathetisat in om̃ibꝰ bonis & młtis
locis id salubriter fieri ab eis quibꝰ uerbũ predicaret ostẽderet. s tam̃ ego
inqͥt nõ sũ usus hac potestate. Potestatẽ gͦ dedit dñs. cũ ista dice̾t ñ impio
cõstrint. Ita pleraq in u̾bis intellig̾e non ualentes ĩ fris scoꝵ colligimꝰ
ꝙ̃ adinodũ oporteat accipi. ꝙ facile in alia partẽ duc̾etur. nͥ exemplo re¬
uocaretur. Sic gͦ quod scriptũ est. os ã quod m̾titur occidit aĩa: de qͦ ore

Expanded text:
est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, quibus praedicaret, in usus uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, qui se catechizat in omnibus bonis, et multis locis id salubriter fieri ab eis, quibus uerbum praedicatur, ostenderet, sed tamen ego, inquit, non sum usus hac potestate. potestatem ergo dedit dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore
Abbreviated transcription (Latin):
cõscriptis atq editis ad sp̃ualẽ uita salutẽq populoꝵ nephas est dice̾
intelligendũ est illud ꝙ positũ est oĩno ad hoc positũ: ut qͣntũ inte ẽ
nõ affectes. nõ ames non quasi ꝓ bono cũ aliqͣ delc̾tatõe appetas iusiurã¬
dum. Sic illud. Nolite cogitare de crastino. Et nolite itaq cogitare qͥ ma¬
tucetis & ꝙͥ bibatis & quid induamini. Cũ autẽ uidemꝰ et ip̃m dnm huis¬
se loculos quo ea que dabant̾ mittebant᷑ ut seruari possent. ad usus pro
tempore necessarios ꝙ ipsos apłos procurasse multa ffrm indigencie nõ
solũ in crastinii s etiã in ꝓlixius tẽpus ĩpendentis famis: sicut in actibꝰ
apłoꝵ legimus satis eluc& illa p̾cepta sic in telligẽda ut nicħ operis nrĩ
temporaliũ addipiscendoꝵ amore uł timore egestatis tãꝙ̃ exnecessita¬
te faciamꝰ. Itẽ dcm est apłis ut nicħ secũ portantes ĩ uia ex euangłio

Expanded text:
editis ad spiritalem uitam salutemque populorum nefas est dicere, intellegendum est illud, quod positum est \'omnino\', ad hoc positum, ut, quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aliqua delectatione adpetas iusiurandum. Sicut illud: nolite cogitare de crastino, et: nolite itaque cogitare quid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum indulgentiae non solum in crastinum, sed etiam in prolixius tempus inpendentis famis, sicut in Actibus apostolorum legimus: satis elucet illa praecepta sic intellegenda, ut nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamquam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in uia ex euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
ipetrata sacrilegia uindicauit. Qui trẽnas diuitias nõ sic̃ iste dicit
dapnari iussit. s sp̃uales celestes q p̾posuit. Ipe est enĩ et ꝓph̾arũ deꝰ
qui facit et diuites benignissime largiendo. et pauperes iustissie
uel non danto uł auferento. Qui nos ꝓ inimicis orare iussit p̃e ẽ
enĩ et ꝓphetarũ deus. qui filios parentũ manibꝰ ĩmolari sibi ut iste
criminatur. nõ solũ nũquã uoluit. uerũ etiam ne id fieret ĩ lege
cõstituit. Qͥ sine cõcͣeptõe personarũ benefaciẽdum oĩbus ĩtimauͭ.¬

Expanded text:
perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut iste dicit, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicis orare jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui filios parentum manibus immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine accept
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ et ꝓphetarũ deus. qui populo in fideli ad sigͥtanta peccata quoru
ueneno ĩuisibilit̾ moriebantur uisibiles serpentes. qͥbus ad mon̾ent᷑
ĩmisit. et plaga emendatoria mortes aĩarum mortibꝰ corporũ figu¬
rauit. Qui dixit. date elemosina et ecce omiia mũda sunt uobis.
Ip̃e est enĩ et ꝓphetarũ deus. qui talia etiã ꝓphetarũ uoce mandauit.
nec sibi uoluit primogenitos hoĩnũ filios ĩmolari.s consecrari. sigͥ¬
ficans primogenitum a mortuis. ĩ quo oportebat om̃s a morte ꝑpe¬
tua liberan. Q ui corruptibilib cibis incorruptibiles uste p̾posuit.¬
Ipe enĩ et ꝓphetarũ deus. qui sacrificia quibꝰ nõ indiguit. ad sig̾cand̾
uerũ sacrificiũ in u̾bis futuroꝵ p̾cedere uoluit. et discipline seuitate
mortibꝯ corporũ longe mitioribꝰ ꝙ̃ sunt eterna supplicia gehẽnarũ.

Expanded text:
enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit, Date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui talia etiam Prophetarum voce mandavit. Nec sibi voluit primogenitos hominum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuitest enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna supplicia gehennarum,
Abbreviated transcription (Latin):
Non cõcupisces. Nec sicut iste criminatur indixit septenas singulis
nuptias. s ꝓpagandi ca conubia casta permisit. Patres aut̃ filiarũ ma¬
ritos non solũ ip̃e non fecit. uerũ etiã ne fieret sicut alia incesta ꝓhibu¬
it. qui nos scdm interiorẽ reuatõem in sp̃u m̃tis nec masculos nͨ feĩas
esse docuit. et sicut agelos inet̾nũ secũ futuros esse ꝓmisit. ipe est enim
et ꝓphetarũ deus. qui masculũ et femina ꝓpagandi gn̾is cã nuptiali
castitate coniux. et scd̃as nuptias q̃ in nouo qͦ testam̾to permitutur.
licitas esse monstrauit. uxores autẽ frm s sũ filiis defuctoꝵ ad exitan¬
dã.cefucti posteritatẽ. non libidiis s pietatis affcũ ĩ matrimoniu sibi
copulare p̾cepit. patres uero filiarum coniugiis misceri oĩno prohibuit.
Qui nos super om̃e genus serpẽtum calcare spiritualit̾ iussit. Ip̃e est

Expanded text:
Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
tocuit. Ip̃e est enĩ et deus ꝓphetaru. qui nũꝙ̃ sic̃ iste calupniat᷑. falsis
ꝓmissionibꝰ suos decipit. Qui nos irrep̾hensibiles esse mandauit. ipẽ
est enĩ et deus ꝓphetarii. qui nũꝙ̃ sicut iste criminatur. se ip̃e rep̾hend᷑.
Nec eum sicut hoĩem cuiusꝙͣ penituit s rerũ futurarũ mutationem
quas se mutaturũ sũ ulla sui mutatõe ab et̾nitate p̾sciuit. uelut huna
hoĩbus locutoe predixit. Qui nobis irã dei metuenda et ĩ eu̾głio cõm¬
dauit. Ipe est eĩ etiam ꝓphetarũ deus. qui nõ sui aĩ perturbatõem. s iustã
seuerã q uidictam.ire uł indignatõis noĩe nũcupauit. Qui alterum
ab altero non ut cũq ledi. Set iiuria ledi noluit. Ipe est eĩ et ꝓphetarũ
deus. qui siue per h̾oies su per angelos stõs. etiã tẽporalibꝰ corpoꝵ mor¬
tibꝯ quos uoluit hutilit̾ aut multauit aut terruit. Qui docuit ad cõ¬
cupiscendũ nõ uitendũ esse mulierem. Ipe est eĩ qui et in lege dixit.

Expanded text:
ocuit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mandavit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste criminatur, se ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
que gratis acceperant iussit. ad sustentatõem tñ sua. nec aliam tu¬
nicam secũ ferre ideo cõstituit. qr secutus adiunxit: Dignꝰ est enim
operariꝰ mertede sua. Ut Qui eu̾głium ãdnũtiaͣnt: ex euagelio ui¬
uerent. deo tñ mun̾a offerenda esse mostrauit Qui nulliꝯ indiget.
et mun̾a sumendo plus conferc. Ipe est enĩ et ꝓphetarũ deus. qui ⁊
munera suos accipere uetat. qͥbus execantur oeculi utdicantiũ. et mu¬
nera ip̃e quãuis nõ egeat accipit. ut pietate faciat opulentas aiãs
offerentiũ. Qui salbatis h̾oiem curauit. õndens iam esse tempus
dm ꝓphetiam cantici canticoꝵ aspiraret dies. et re

Expanded text:
quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tuquae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit, qui nullius indiget, et munera sumendo plus confert. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui et munera suos accipere vetat, quibus excaecantur oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit, ut pietate faciat opulentas animas offerentium. Qui sabbatis hominem curavit, ostendens jam esse tempus, ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et rem
Abbreviated transcription (Latin):
occidi hoies iussit. Unde scit iste uel quisꝙͣ ꝙ eis post morte bone
cõpensatõis atribuit. quoꝵ mortibꝰ uiuẽtes aut emẽdauit aut ter¬
ruit: Qui nos equo animo iniurias sustine et donare p̾cepit. ip̃e est
enĩ et ꝓphetaru deus. qui ceculũ pro occulo. dẽtem pro dente. modu
posuit pene. ne quisquã ampliꝯ putaret deberi uindc̃e: quã pertulis¬
s iniurie. et et hoc ideo: qr de sapiẽtia dei dcm est.ꝙ legem et misericor¬
diam i lingͥa portet. Nec per misericordia debita debitoribꝰ nr̃is sciẽter
dimitt̾emꝰ: nisi per legẽ ip̃a debita disceremus. Qui in tanta potesta¬
te se humilians ad confortandos nos fcũs ho cum hõibus ẽ locutus¬
.ipẽ est enĩ et deus ꝓphetarũ. qui cũ primis patribꝰ est locutus. iteo
preter se dicens no esse aliũ deum. qr etiã sũm a trinitas manente
personarũ ꝓprietate. unꝰ est deus. Qui apłis suis ut gratis darent

Expanded text:
uam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum mortibus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aequo animo injurias sustinere et donare praecepit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui oculum pro oculo, dentem pro dente, modum posuit poenae, ne quisquam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Nec per misericordiam debita debitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad convertendos nos factus homo, cum hominibus est locutus. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui cum primis patribus est locutus: ideo praeter se dicens non esse alium Deum, quia etiam summa Trinitas, manente personarum discretione unus est Deus. Qui Apostolis suis ut gratis darent
Abbreviated transcription (Latin):
iciderat uie prauitate deffendere ip̃az religionis uiaz in qua salus
est om̃ibus confracta et cõminuta scriturar auctoritate conãtur eũ t̾e
ĩ quo non uident nõ solil mendatii crim set etia periun se obicere
apło in ip̃a doctrina pietatis hoc est in epła in qua p̾dicat eũngelium
.Ibi quippe ait priusꝙ̃ ista uartarez. Que autẽ scribo uobis ecce cora
deo qr nõ mentior. S iam sit huius disputatõis modus in cuiꝰ tocius
consideratõe et pertractatõe nicħ pre cet̾is cogitand̾̃ atq orandũ est ꝙͣ
illud quol idem apłs dicit. fidelis deus qui non uos sinet tẽptari supea

Expanded text:
inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium; ibi quippe ait, priusquam ista narraret: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior. sed iam sit huius disputationis modus, in cuius totius consideratione et pertractatione nihil prae ceteris cogitandum atque orandum est quam illud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
neus: Nec. uiii. gene mẽtiendu est qr in bonis castitas aĩ pudi
qͣnto em̾git ad primũ. Quisqͥs autẽ esse aliꝙ genꝰ m̾dacii q peccatu
non sic putauerit: decipiet se ip̃m turpr̃ cum honestu se deceptorem ar¬
bitratur alioꝵ. Tanta porro cecitas hoĩnũ animos occupauit: ut eis
paru sit si dicamꝰ queda mendacia nõ esse peca nisi etiã in qͥlꝰ da¬
peto dicant esse si mendatiũ recusemꝰ. eoq perducti sunt deffendẽdo m̃¬
daciũ ut etia primo illo gen̾e ꝙ est õĩum sceleratissim dicant usũ fuis¬
se apłm paulum. Nam in epła ad galatas que utiq sic cetere ad doc¬
trina religionis pietatisq cõscripta est illo loco dictum esse m̾titum
ubi ait de petro et bernaba cũ uidissẽ qr nõ recte ingrediũtur ad u̾ita¬
tem euangelii. Cum enĩ uolunt petrũ ab errore atq ab illã in qua

Expanded text:
neus? nneus? nquanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata, nisi etiam in quibusatum dicant esse, si mendacium recusemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum, dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam
Abbreviated transcription (Latin):
cendi hõibus enũtianda ẽ quanto minꝰ m̾datiũ ꝙ perse ip̃m qr m̾dati¬
ua u̾o salutẽ nullus ducendꝰ est opitulante mẽdati
endum est: de bet etia ip̃e ꝯuersus facere gꝰ alios atq ita nõ ad bones
s ad malos mores cõuertitur cum hoc ei prebetur imitandũ ꝯuerso
ꝙ ei p̾stitu est conu̾tendo. Neq uiiͦ. gen̾e m̾tiendũ est. Non enĩ cuiꝰꝙͣ.
cõmoditas aut salus temporał perficiende fidei preferenda ẽ nec si qͥsꝙͣ
in recte fcĩs nris male mouetur ut fiat etia aĩo de terior longeq a
pietate remotior ꝓptea recte facta deserenda sunt cu id nob̾ pretip̃¬
e tenendu sit quo uocare atq inuitare debemꝰ quos sic̃ nos metipõ
diligimus fortissimoq aĩo bibenda ẽ aplica illa sentencia aliis qͥde
sumꝰ odor uite ĩuita aliis odor mortis ĩ morte. Et adhec quids ydo¬

Expanded text:
cendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacicendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacipiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendaciolum faciendum est, debet etiam ipse conuersus facere erga alios, atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso,  ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis ido
Abbreviated transcription (Latin):
poris castitati animi : & quid mag̃ in pocis cauendũ permissio fri alieni.¬
an cõmissio fc̃ĩ tui : Elucet itaq discussis om̃ibꝯ: nich aliud illa testimo
nia scripturarũ mon̾e ñ nũquã esse oniino mentiẽdu. qñ quidẽ nec¬
ulla erempla mendatioꝵ mutatõne digna minoribꝰ ft̃ĩs q scõꝵ in ueĩ¬
antur ꝙ adeas attinet scripturas que ad nulla figurata signi ficatões
do s cõpaciendo fecisse recte intelłr. ꝓt tanta caritate cũ eis liberandi
ageret: ac si ip̃e in eo malo esset a quo illos sanare cupiebat. Nõ est gͥ
mentiẽdũ in doctrina pietatis. Magnũ enĩ scelus est & primu gen
de testabił mendacii. Non est mentiendũ sedõ genere qr nulli faciẽda
est in iuria. Non est m̃tiendu tertio gen̾e qr nulli cũ alteriꝰ iniuria c̾¬
sulend̾z. Non est mentiendii.iiii. gen̾e ꝓpt mendatii libidinẽ que ꝑ

Expanded text:
pori pori an commissio facti tunia Scripturarum monere, nisi nunquam esse omnino mentiendum: quandoquidem neculla exempla mendaciorum imitatione digna in moribus factisque sanctorum inveniantur; quod ad eas attinet Scripturas, quae ad nullam figuratam significationem do, sed compatiendo fecisse recte intelligitur; ut tanta charitate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. Non est igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, q
Abbreviated transcription (Latin):
ras odisti. parũ quippe tibi fuit dicere ĩꝓbi obstinatiq eẽ iudicii
nolle ad tramitem ratõis ĩflecti: addes aciꝰ. ⁊it hinc ostenderes

Expanded text:
ras odisti. parum quippe tibi fuit dicere inprobi obstinatique esse iudicii ras odisti. parum quippe tibi fuit dicere inprobi obstinatique esse iudicii nolle ad tramitem rationis inflecti, nisi adderes
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝓprio iudicio dãpnato meliora mag̃ & q̃ sunt ueriora sectari. mͦ
ꝓba karissime nõ te fallacit̾ ista dixisse ut de tua ĩdole ñ soluin
ingeniosa uer & cauta. pia. modesta gaudeat cacholica ecc̃a nõ
de contentiosa pertinacia hetica exardescat insania. Nunc ẽ ut
ostendas quãta post hec bona u̾ba que tua cõmemoraui sicerita¬
te pectoris dix̾is ꝙ cõtinuo subiecisti. Nam u̾ est inquis obtimi ꝓ¬
positi laudandiq consilii facile ad ueriora trãsdua: ita ĩpbi obsti¬
natiq iudicii est nolle cicius ad tramitẽ ratõis ĩflecti. Esto gͥ ob
timi ꝓpositi laudãdiq cõsilii & facile ad ueriora transduc̾e. Nse sis
ĩꝓbi obstinatiq iudicii ut nolis ciciꝰ ad tramitẽ ratõis ĩflecti. Si
enĩ hec liberalit̾ elocutꝯ es sinõ in labiis ista sonuisti. set ĩtusꝙ
germanitꝰ in corde sensisti: in tue correctõnis tanto bono & mo¬

Expanded text:
di proprio damnato iudicio meliora magis et quae sunt ueriora sectari\'. modo di proprio damnato iudicio meliora magis et quae sunt ueriora sectari\'. modo proba, carissime, non te fallaciter ista dixisse, ut de tua indole non solum ingeniosa, uerum etiam cauta, pia, modesta gaudeat catholica ecclesia, non de contentiosa pertinacia heretica exardescat insania. nunc est, ut ostendas quanta post haec bona uerba quae tua commemoraui sinceritate pectoris dixeris, quod continuo subiecisti: nam ut est, inquis, optimi propositi laudandique consilii facile ad ueriora transduci, ita inprobi obstinatique iudicii est nolle citius ad tramitem rationis inflecti. esto igitur optimi propositi laudandique consilii et facile ad ueriora transducere; nec sis inprobi obstinatique iudicii, ut nolis citius ad tramitem rationis inflecti. si enim haec liberaliter elocutus es, si non in labiis ista sonuisti, sed intus et germanitus in corde sensisti, in tuae correctionis tanto bono etiam mo
Abbreviated transcription (Latin):
um in hac parte nõ inuidetis assensũ mͦ mĩe presciencieq diuine
ꝙ̃ affectũ amplificet & effectũ. hec u̾ba tua sut ubi te cõfiteris cõsẽ¬
tire dicenti quibufda nõ babtizatis sic tẽporarie collatu eẽ paradi¬
sum ut super sit illis ĩ resurtõne p̾miũ regni celoꝵ cõtra sentẽcia
p̾ncipalẽ qua cõstitutũ est non intratur in illud regnũ qͥ nõ rena
lagius. nec illos sñ babtismo ĩ regnũ celoꝵ credidit intraturos qͦs
nõi credidit reos. Ei aut̃ et originalis peccati reos paruulos cõfite¬
ris et tñ eos sii lauacro regeneratõnis absolius ꝙ in paradisũ mit¬
sitan in tuis libris attentior & ociosior ĩuenire potueris sine ulla
dilatõe iam corrige si aĩmum catholicũ geris id si uaciter p̾locutꝰ
es dicens quod tibi ip̃i credulꝰ nõ sis ea ꝓbare posse que dix̾is & ꝙ sꝑ¬
studeas & snĩa ꝓpria nõ tueri si imꝓbabilis detegatur &. sit tͥ cor¬

Expanded text:
e praescientiaeque diuinae et effectum amplificet et affectum. haec uerba tua sunt. ubi te confiteris consentire dicenti quibusdam non baptizatis sic temporarie conlatum esse paradisum, ut supersit illis in resurrectione praemium regni caelorum, contra sententiam principalem, qua constitutum est non intraturum in illud regnum, qui non renlagius nec illos sine baptismo in regnum caelorum credidit intraturos, quos non credidit reos; tu autem et originalis peccati reos paruulos confiteris et tamen eos sine lauacro regenerationis absoluis et in paradisum mitsitan in tuis libris attentior et otiosior invenire potueris, sine ulla dilatione jam corrige, si animum catholicum geris, id est, si veraciter praelocutus es, dicens, « quod tibi ipsi credulus non sis, ea probari posse quae dixeris; iam non tueri, si inprobabilis detegatur, et sit tibi cor
Abbreviated transcription (Latin):
aute ut te arbitreris hec opinando a fide catholica recessisse ꝙͣuis
ea fidei sunt adu̾sa catholice: si cora deo cuiꝰ in nlłi corde occłs falli
ueracit̾ te dixisse respicis: nõ te tibi ip̃i esse credulũ ꝓbari ea que
detegatur. eo ꝙ sit tib̾ cordi ꝓpͥo dãpnato iudicio meliora mag̃ et q̃
sint ueriora sectari iste quippe aĩus etiã in dictis per ignorancia
nõ catholicis ip̃a est correctionis p̾meditatõe ac p̾paratõe catholic
sim. hoc ẽ si ille donau̾it in cuiꝰ manu sũt et nos ꝙ
sermones nr̃i. Reprehendisti enĩ me bis numo ex¬
primens etiã meu nom̃. Et cũ te in pͥncipio libri tui
ĩpericie tue ad modũ c̃sciũ & doctrine a diminiculo
testitutu. me uo ubi noĩsti cdoctissimũ ac pentissim̃ dixeris: tamẽ

Expanded text:
lsis. Absit autem ut te arbitreris, haec opinando, a fide catholica recessisse, quamvis lsis. Absit autem ut te arbitreris, haec opinando, a fide catholica recessisse, quamvis ea fidei sint adversa catholicae; si coram Deo, cujus in nullius corde oculus fallitur, veraciter te dixisse respicis, « non te tibi ipsi esse credulum, probari ea quae  improbabilis detegatur, eo quod sit tibi cordi, proprio damnato judicio, meliora magis et quae sint ueriora sectari\'. iste quippe animus etiam in dictis per ignorantiam non catholicis ipsa est correctionis praemeditatione ac praeparatione catholicus. sim, hoc est, si ille donauerit, in cuius manu sunt et nos et sermones nostri. reprehendisti enim me bis numero exprimens etiam meum nomen et cum te in principio libri tui inperitiae tuae ammodum conseium et doctrinae amminiculo destitutum, me uero ubi nominasti doctissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ire in regnum s in paradisum p̾a uero ĩ re ̃ surectõe mortuoꝵ
& ad regni celoꝵ beatitudinẽ puenire. ħ interi undecĩ mł tũ aꝑteq
peruersa et fidei catholice adiisa nuc̃ iam nͥ cucteris exturpare atq
abicere ab aĩo au̾bo a stilo tuo siuis ut te nõ solũ ad altana trãsisse
catholica set uere catholic̃ esse gaudeam. Nam hec si pertinaciter
singula defendãtur: tot hereses face possunt quot opiniones esse
numerantur. Quocirta considera ꝙͣ sit orrendũ uͭ om̃s sint ĩ uno
hoie que dapnabiles essent in singut singule. Set si tu ꝑ eis nul¬
la cõtentõe pugnau̾is ymo uero eas fidelibus u̾b̾ et litteris expugñ¬
ueris: laudabilior eris censor ĩ te ip̃m ꝙ̃ si q̃mlib aliũ recta ratõne
rep̾hendes. Et mirabilior eoꝵ emendator: quãsi nũꝙͣ illa sẽsisses¬
Adsit dnĩs tue m̾ti ⁊ tãtam spũ tuo sp̃u suo facilitatem humilita¬
tis lucẽ ueritatis. dulcedinẽ caritatis. pacẽ pietatis ĩfundat: ut uic¬

Expanded text:
ero in resurrectione mortuorum etiam ad regni caelorum beatitudinem peruenire\'. Haec interim undecim multum aperteque peruersa et fidei catholicae aduersa nunc iam nihil cuncteris extirpare atque abicere ab animo, a uerbo, ab stilo tuo, si uis, ut te non solum ad altaria transisse catholica, sed uere catholicum esse gaudeamus. nam haec si pertinaciter singula defendantur, tot hereses facere possunt, quot opiniones esse numerantur. quocirca considera, quam sit horrendum ut omnes sint in uno homine, quae damnabiles essent in singulis singulae. sed si tu pro eis nulla contentione pugnaueris, immo uero eas fidelibus uerbis et litteris expugnaueris, laudabilior eris censor in te ipsum, quam si quemlibet alium recta ratione reprehenderes, et mirabilior eorum emendator, quam si nuAdsit Dominus tuae menti, et tantam spiritui tuo spiritu suo facilitatem humilitatis, lucem veritatis, dulcedinem charitatis, pacem pietatis infundat, ut vic
Abbreviated transcription (Latin):
regnat. Quid gͦ est quod oramꝰ ut ueniat nisi ut cũ illo regnͣre
meream̃: Sub eius aut̃ potestate etiã illi erunt qui penis et̾ui ig¬
nis ardebunt. Numꝙͥ na ob hoc etiã ipsos in regno dei futuros dictĩ
sumꝰ : Aliud est enĩ regnũ dei muneribus honorari. aliud regnu
dei legibus coherceri: ut aut tibi manifestissime appareaat ñ esse
regnũ celoꝵ distribuend̃ babtizatis et alias partes dei dandas qͥbus
tibi uisum est non babtizatis dnm̃ ip̃m audi. Qui nõ ait. si quis nõ
renatus fuer exaqua et sp̃u nõ pot̾ intrare regnũ celoꝵ. s nõ pot̾

Expanded text:
regnat. quid ergo est quod oramus, ut ueniat, nisi ut cum illo regnare regnat. quid ergo est quod oramus, ut ueniat, nisi ut cum illo regnare mereamur? sub eius autem potestate etiam illi erunt, qui poena aeterni ignis ardebunt. numquidnam ob hoc etiam ipsos in regno dei futuros dicturi sumus ? aliud est enim regni dei muneribus honorari, aliud regni dei legibus coerceri. ut autem tibi manifestissime appareat non esse regnum caelorum distribuendum baptizatis et alias partes regni dei dandas quibus tibi uisum est non baptizatis, ipsum dominum audi, qui non ait: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, \'non potest intrare in regnum caelorum ̒, sed:
Abbreviated transcription (Latin):
aliarũ creature parciũ ubi possunt esse alique mansiones domꝰ
dei q̃ uis pertinẽtes ad regnũ dei nõ tñ ad regnũ celoꝵ ubi exellẽti¬
et beatius est regnũ dei. Ita fieri ut nec alique domꝰ dei partes ⁊tq¬
onuansiones a regno dei nepharie separentur. & tñ nõ om̃s in regno
celoꝵ mansiones p̾parentur. atq in hiis que ĩ regno celoꝵ nõ sund
possint feliciter habitare quilꝰ eas etiam nõ babtizatis deus dare
uoluerit ut ĩ regno dei sint quãuis ĩ regno celoꝵ qr babtizati non
sunt esse nõ possunt. hoc qui dict̃: uidentur quidẽ sibi aliquid di¬
cere qr scripturas negligenter attẽdunt. & quo mͦ regnũ dei dicatur
unde oramꝰ dicentes adueniat regnũ tuũ nõ intelligunt. Regnũ
dei dr̃ ubi cũ illo fidelis familia eius beate &. sepit̾ne tota securta¬
te regnabit. ram scdin potestatẽ que illi super oĩa ÷ etiã nuc utiq

Expanded text:
aliarum creaturae partium, ubi possunt esse aliquae mansiones domus aliarum creaturae partium, ubi possunt esse aliquae mansiones domus dei quamuis pertinentes ad regnum dei, non tamen ad regnum caelorum, ubi excellentet beatius est regnum dei; ita fieri, ut nec aliquae domus dei partes atque mansiones a regno dei nefarie separentur et tamen non omnes in regno caelorum mansoribus praeparentur atque in his quae in regno caelorum non sunt possint feliciter habitare, quibus eas etiam non baptizatis deus dare uoluerit, ut in regno dei sint, quamuis in regno caelorum, quia baptizati non sunt, esse non possint. Hoc qui dicunt uidentur quidem sibi aliquid dicere, quia scripturas neglegenter adtendunt et quomodo regnum dei dicatur, unde oramus dicentes: adueniat regnum tuum, non intellegunt. regnum dei dicitur, ubi cum illo fidelis familia eius beate et sempiterne tota regnabit; nam secundum potestatem quae illi super omnia est etiam nunc utique
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ dei quas esse dñs dũs dix in domo patris sui. siuis ẽẽ ca¬
tholicꝰ. Nõ eĩ ait sic̾ hoc testimoniũ ip̃e posuisti młte mãsiões sund
ap̃ patrem nieum. Quod si ita dixisset: nõ alibi esseͬ ĩtelligende ꝙͣ¬
ĩ domo patris. mei mãsiones multe sunt. Quis itaq aude at aliq̃s
partes domus dei separare a regno dei ut cũ reges tr̃e nõ tm̃ ĩ domo
sua nͥ tm̃ in patria sua set longe lateq etiam tͣnsmare regnare in¬
ueniantur rex qͥ fecit celũ et tr̃am nec ĩ tota domo sua regnͣre di¬
catur : Set forte queras dicas oĩa quidẽ pertinere ad dei regnium
qui regnat in ceł. regnat in trĩs in abissis in paradiso ĩ inferno
Libi eni nõ regnat cuiꝰ ubiq suma potestas est : Sec aliud ẽ regñ
celoꝵ quo fas nõ est accedẽ nisi lauacro regu̾atõnis ablutos ꝓp̃t
diũcam uerã fixamq sentẽtia. aliud esse aut regnũ trãrum uł

Expanded text:
gnum dei, quas esse dominus dixit in domo patris sui ̒, si uis esse cagnum dei, quas esse dominus dixit in domo patris sui ̒, si uis esse catholieus. non enim ait, sieut hoc testimonium ipse posuisti: multae mansiones sunt apud patrem in domo patris mei mansiones multae sunt. quis itaque audeat aliquas partes domus dei separare a regno dei, ut, cum reges terrae non tantum in domo sua nec tantum in patria sua, sed longe lateque etiam trans mare regnare inueniantur, rex qui fecit caelum et terram nec in tota domo sua regnare dicatur? Sed forte dicas omnia quidem pertinere ad dei regnum, quia regnat in caelis, regnat in terris, in abyssis, in paradiso, in inferno – ubi enim non regnat, cuius ubique summa potestas est? —, sed aliud esse regnum caelorum, quo fas non est accedere nisi lauacro regenerationis ablutos propter dominicam ueram fixamque sententiam, aliud esse autem regnum terrarum uel
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa eius & cõsũmatus in breui expleuit tempora lõga: si uis ẽẽ ca¬
tholicus hoc eĩ ad illos oĩo nõ ꝑtinet s ad eos pocius qͥ babtizͣti et
pie uiuẽtes diu nõ permitũtur hic uiu̾e nõ annis s sapiẽtie grã
tismo hec esse malicia credatur & fitio qua in peius mutet̾ & decipi¬
atur si nõ aute rapiatur. Denide qm̃ placita erat deo aĩa eius ꝓpe¬
raũ de medio iniquitatis illũ educ̾e ita ut nec paululũ remora¬
retur ut ꝙ in eo p̾destinͣuit impleret. s cõtra sua p̾destinatõe i
facere maluit. tanꝙͣ festinans ne ꝙ ei placuerat uin̾ babtizato ex¬
teriminaretur in babtismo tanꝙ̃ moriturꝰ infans ibi pereat quo
currend̾ est cũ illo ne pereat. Quis gͦ hec uba scripta in libro sapiẽ¬
cie de pariuit sine habtismate mortius dc̃a esse credẽt. dicet. scͥbet
recitaret si ea sic̃ oportuerat cogitaret:
Oli credere. nec dicere. n docere aliquas mansiones ẽẽ extra re¬

Expanded text:
tempora longa ̒, si uis esse catholicus. hoc enim ad illos omnino non pertinet, sed ad eos potius, qui baptizati et pie uiuentes diu non permittuntur hic uiuere non annis, sed sapientiae gratia eius; quasi in eodem baptismo haec esse malitia credatur et fictio qua in peius mutetur et decipiatur, si non ante rapiatur. deinde quoniam placita erat deo anima eius, properauit de medio iniquitatis illum educere, ita ut nec paululum remoraretur, ut quod in eo praedestinarat inpleret, sed contra suam praedestinationem facere maluit tamquam festinans, nc quod ei placuerat in non baptizato exterminaretur in baptismo, tamquam moriturus infans ibi pereat, quo currendum est cum illo ne pereat. quis ergo haec uerba scripta in libro Sapientiae de paruulis sine baptismate mortuis dicta esse crederet, diceret, scriberet, recitaret. si ra. sicut oportuerat, cogitaret ? Noli credere nec dicere nec docere \'aliquas mansionum esse extra re
Abbreviated transcription (Latin):
scere. ⁊itinã tua scripta tecũ legere possẽ et colloq̃ndo potiꝰ ꝙͣ scubẽ¬
do que suit em̾danda mostrarẽ. faciliꝰ hoc negociũ perag̾etur
nostra int̾ nos sermotinatõe quã litt̾is. Que si scribenda eẽt mł¬
tis uoluminibꝰ idigeret. Uerũ ista capitalia q̃ certo etiã nu̾o cõ¬
p̾hendere uolui instant̾ admoneo ne corrige̾ differas et a fide ea
prsus a fide & p̾dicatoe tua facias aliena. Uit qͣnta tibi facultas
est disputandi mune dei utaris utilr ad edificatõem nõ ad de¬
structõe sane salubris q doctrine. sunt autẽ ista de qͥbꝰ ut po¬
tui iam disserius s breuit̾ ea repetẽdo percuirã. unũ est ꝙ aĩam
nõ ex nichilo s de se ip̃o deum fecisse dixisti. Alterũ per infinitum
tempus atq ita semꝑ deũ aĩas dare. sic̃ semꝑ ẽ ip̃e qui dat. Teiciũ

Expanded text:
scere. utinam tua scripta tecum legere possem et conloquendo potius quam scribenscere. utinam tua scripta tecum legere possem et conloquendo potius quam scribendo quae sint emendanda monstrarem! facilius hoc negotium perageretur nostra inter nos sermocinatione quam litteris; quae si scribenda esset, multis uoluminibus indigeret. uerum ista capitalia, quae certo etiam numero conprehendere uolui, instanter ammoneo, ne corrigere differas et ea prorsus a fide et praedicatione tua facias aliena, ut quanta tibi facultas est disputandi munere dei utaris utiliter ad aedificationem, non ad destructionem sanae salubrisque doctrinae. Sunt autem ista, de quibus, ut potui, iam disserui; sed breuiter ea repetendo percurram. unum est, quod \'animam non ex nihilo, sed de se ipso deum fecisse\' dixisti; alterum \'per infinitum tempus atque ita semper deum animas dare, sicut semper est ipse qui dat\'; tertium
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sit ex ecrandꝰ qui hoc nũꝙͣ facit qñ qui dẽ qui tardiꝰ facit tãta tͥ
uidetur seueritate culpandꝰ: ut merito ĩꝓbiiudicii obstinatiq ndi¬
cͣtur. Audi gͦ te ip̃m tuq potissim̃ & maxĩe eloquii ᷤ tͣructibꝰ ut̾e. ut
icius te ad rãtois tramitẽ grauitate m̃tis inflectas. ꝙͣ te uide mi¬
nus erudite parũq consulte lubrico etatis a u̾tãs:.
mis longũ est omia que ĩ tuis libris uł pociꝰ iute ip̃o uolo emẽ¬
tari pertractare atq discut̾e et saltẽ brẽm tibi de singulis cor¬
rigendis reddere ratõem. Nec ideo tñ te contẽpnas et arbitreris
ĩgeniũ et eloquiũ tuũ parui eẽ pendẽdũ. Nã scãru scripturarur
memoria inte nõ parua esse cognoui s erudicio minor est ꝙ̃
tante ĩdoli laboriq congruebat. Itaq te nec ãplius ꝙ̃ oportet tibi
tribuendo ulanesce̾ uolo. Nec rursus te abiciẽdo ac desperando frige¬

Expanded text:
qui bonum hoc numquam facit, quando quidem qui tardius facit tanta tibi uideatur seueritate culpandus, ut merito inprobi iudicii obstinatique dicatur. audi ergo te ipsum tuque potissimum et maxime eloquii tui fructibus utere, ut citius te ad rationis tramitem grauitate mentis inflectas, quam te inde minus erudite parumque consulte lubrico aetatis auerteras. Nimis longum est omnia, quae in libris tuis uel potius in te ipso uolo emendari, pertractare atque discutere et saltem breuem tibi de singulis corrigendis reddere rationem. nec ideo tamen te contemnas et arbitreris ingenium et eloquium tuum parui esse pendendum. nec sanctarum scripturarum memoriam in te paruam esse cognoui; sed eruditio minor est, quam tantae indoli laborique congruebat. itaque te nec amplius quam oportet tibi tribuendo uanescere uolo nec rursus te abiciendo ac desperando frige
Abbreviated transcription (Latin):
bac causa ꝙ̃ deteriꝰ sapias quã pelagius. Ille qͥppe dnĩca suĩam ꝑ
timescens qua nõ babtizati in regnũ celoꝵ non ꝑmittũtur ĩtrare
licet eos quos ab oĩ peccato liberos credit nõ illo audet paruulos mi¬
tere. Tu no sic cõtẽpnis ꝙ dcm̃ est. si quis non renatꝰ fuer̃ ex aqua
et spũ nõ potest introhire in regnũ dei: ut excepto errore qͦ audes
a regno dei paradisũ separare quibusdã quos reos nasci sicut
catholicus credis sine babtismate mortius &. illiꝰ reatus absolu¬
toem & regnũ celoꝵ nõ dubites ĩsuper polliceri. Qͣsi cõtra pe¬
lagiũ in originali peccato astruẽdo tuc esse possis catholicꝰ uerus
si contra dnm fueris in destruẽda eius de babtisiuo sẽtentia here¬
ticus nouus. Nos te dilectissime nõ sic uolumꝰ hereticoꝵ ẽẽ uictorẽ.
ut error uincat errorẽ et ꝙ est peius maior minorẽ. Elicis enĩ. Aut si

Expanded text:
hac causa quam deterius sapias quam Pelagius. ille quippe dominicam sentenhac causa quam deterius sapias quam Pelagius. ille quippe dominicam sententiam pertimescens, qua non baptizati in regnum caelorum non permittuntur intrare, licet eos quos ab omni peccato liberos credit non illo audet paruulos mittere; tu uero sic contemnis quod dictum est: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei, ut excepto errore, quo audes a regno dei paradisum separare, quibusdam quos reos nascisieut catholicus credis sine baptismate mortuis et illius reatus absolutionem et regnum caelorum non dubites insuper polliceri; quasi contra Pelagium in originali peccato astruendo tunc esse possis catholicus uerus, si contra dominum fueris in destruenda eius de baptismo sententia hereticus nouus. nos te, dilectissime, non sic uolumus hereticorum esse uictorem, ut error uincat errorem et, quod est peius, maior minorem. dicis enim: aut si