comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃senti homicidiũ. Nonne satiꝰ ẽ flagitiũ com¬
mittere ꝗd penitendo sanct᷑. quã tale facinꝰ ubi
loc salubris penitentie ñ relinquat᷑. Nec dixi¬
ꝓpt̃ cosł eas. qͦ ñ alieni .s ꝓpͥi peecati deuitan¬
dicausa. ne subalt̾iꝰ libidine. etiã exeitate sue
forte ẽsentiant: uĩsibi ꝗͣmoriant᷑ inferendam
putant. Cet̾m absit am̃te xp̃iana. qͦ indõ suo
c̃fidit. in coq spe posita eiꝰ adiutorionititur:
c̃cupiseentialis in obedientia. qͥ adhuc inm̃bͥs
moribundis habitat. p̃ter nr̃e uoluntatis le¬
gẽ q̃si lege sua mouet᷑. qͣntomagis absq culpa ẽ
in corꝑe ñ c̃sentientis. si absq culpa ẽ in corꝑe
entie deuitarent: in rapturũ atq nec aturũ se flu¬
uiũ ꝓiecerunt. eoq mͦ defunetes: carũq martẏria
inbeattholiea eecłia ueneratione celeberrima fre¬
quentant᷑. Dehis nihil temere audeo iudicart. Ptrũ

Expanded text:
um de praesenti homicidium? nonne satius est flagitium comum de praesenti homicidium? nonne satius est flagitium committere, quod poenitendo sanetur, quam tale facinus ubi locus salubris p uel eas, quae non alieni, sed proprii peccati deuitandi causa, ne sub alterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, uim sibi, qua moriantur, inferendam putant. Ceterum absit a mente Christiana, quae Deo suo fidit in eoque spe posita eius adiutorio nititur, concupiscentialis inoboedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae uoluntatis legem quasi lege sua mouetur, quanto magis absque culpa est in corpore non consentientis, si absque culpa est in corpore citiae deuitarent, in rapturum adque necaturum se fluuium proiecerunt eoque modo defunctae sunt earumque martyria in catholica ecclesia ueneratione celeberrima frequentantur. De his nihil temere audeo iudicare. Utrum
Abbreviated transcription (Latin):
Qs gͦ tã malꝰ error obrepit. ut homose occidat
ł qͥa incũ peecauit. ł ne in cũ peceet inimicus.
eũ ł peccatorẽ ł peccaturũ ipsũ oecidere ñ aude¬
at inimicũ. At enĩ timendũ ẽ & cauenđũ. neli¬
bidini hostili subditũ corpꝰ. in lecebrosissima
uoluptate animũ adliecat ẽsentire peecato
suũ peccatũ. ante quã hoc qͥs quã cõmittat. se
deb occidere. Hullomͦ qdẽ hoc faciet animꝰut
ẽsentiat libidini carnissus aliena libidine ẽ¬
citante: qͥ dõ potiꝰ ciꝰq sapientis. quã corpori ẽ eu¬
piseentieq subieetꝰ c̃. Neru̾tam̃ si detestabile fa
cinꝰ. & dãnabile scelus ẽ etiã se ipsũ hominẽ oc¬
cidere. sic̃ ueritas manifesta ꝓclamat: qͥs ita de¬
sipiat ut dieat: iã nunc peccemꝰ. nẽ pꝰea forte
incidamꝰ in adultiũ.: Nonne sitantũ dominat᷑
inigͥtas. ut ñ innocentia s potiꝰ peccata eligant᷑.

Expanded text:
Quis ergo tam malus error obrepit, ut homo se occidat, Quis ergo tam malus error obrepit, ut homo se occidat, uel quia in eum peccauit, uel ne in eum peccet inimicus, cum uel peccatorem uel peccaturum ipsum occidere nclinari. At enim timendum est et cavendum, ne libidini hostili subditum corpus illecebrosissima voluptate animum alliciat consentire peccato. suum peccatum, antequam hoc quisque committat, se debet occidere. Nullo modo quidem hoc faciet animus, ut consentiat libidini carnis suae aliena libidine concitatae, qui Deo potius ejusque sapientiae, quam corporis concupiscentiae subject etiam se ipsum hominem occidere, sicut veritas manifesta proclamat; quis ita desipiat, ut dicat, Jam nunc peccemus, ne postea forte incidamus in adulterium? Nonne si tantum dominatur iniquitas, ut non innocentia, sed potius peccata eligantur,
Abbreviated transcription (Latin):
& uͥtutis insignibꝰ in lustres uiros. ñ ꝓfer̃ roma¬
nimeliorẽ. quẽ neq felicitas corruꝑit nam in
tanta uietoria mansit pauꝑrimꝰ: nec infeliei¬
tas fregerit. nã ad tanta exitareu̾tit᷑ intrepidꝰ.
Porro si fortissimi & p̾clarissimi uiri t̃renę patͥe
defensores. deoꝵ ꝙ lie falsoꝵ. ñ tam̃ fallaces
cultores. s: ueraeissimienã uratores. qͥ hostes uie¬
tos more ae uite bellistrire potuer̃. hi ab hostibꝰiueti
se ipsosftrre noluer̃. Et eũ mortẽ minime formi¬
darent. uietores tam̃ dominosferre. quã eã inferre
& suꝑne patrie suspirantes. ab hoc facinore tẽꝑa¬
bunt. si cosdiuina dispositio. ł ꝓbandos. ł cmen¬
dandos ad tẽpꝰ hostib subiugauerit. ꝗͦs in illa hu¬
militate ñ descrit. ꝗͥ ppt̃ costã humilit̃ altissimꝰ
uenit. p̃sertĩ qͦs nulliꝰ militaris potestatis. ł talis
militie iura ẽstringunt. ipsũ hostẽ ferire suꝑatũ.

Expanded text:
et uirtutis insignibus inlustres uiros non proferunt Romaet uirtutis insignibus inlustres uiros non proferunt Romani meliorem, quem neque felicitas corruperit, nam in tanta uictoria mansit pauperrimus, nec infelicitas fregerit, nam ad tanta exitia reuertit intrepidus. Porro si fortissimi et praeclarissimi uiri terrenae patriae defensores deorumque licet falsorum, non tamen fallaces cultores, sed ueracissimi etiam iuratores, qui hostes uictos more ac iure belli ferire potuerunt, hi ab hostibus uicti se ipsos ferire noluerunt et, cum mortem minime formidarent, uictores tamen dominos ferre quam eam sibi inferre et supernae patriae suspirantes, ab hoc facinore temperabunt, si eos diuina dispositio uel probandos uel emendandos ad tempus hostibus subiugauerit, quos in illa humilitate non deserit, qui propter eos tam humiliter altissimus uenit, praesertim quos nullius militaris potestatis uel talis militiae iura constringunt ipsum hostem ferire superatum.
Abbreviated transcription (Latin):
subiei. & ne subiceret᷑. ase ipso elegit occidi.
Regulꝰ aut̃ penos iã uicerat. imꝑioq romano.
romanꝰ imꝑator ñ exeiuibꝰ dolenda .s exhostibꝰ
laud andã uictoriã reportauerat. Ab eis tam̃
postea uietꝰ. maluit eosfere seruiendo. quã eiꝰ
se auferre moriendo. Pinde seruauit & subear¬
taginensiũ dominatione patientiã. & in roma¬
noꝵ dilectione constantiã: nec uictũ auftrens
corpꝰ abhostibꝰ. nec inuictũ animũ a eiub Nce
qđ se occidere noluit: uite huiꝰ amore fc̃ẽ. Hoc
ꝓbauit. cũ causa ꝓmissi iuris iurandi ad eosdẽ
hostes. qͦs grauiꝰ insenatu u̾bis. quã bello armis
offenderat. sine ulla dubiratione remeauit.
Tantꝰ itaq uitȩ huiꝰ c̃ tep̃tor: eũ seuientib host
ibꝰ ꝑꝗslib poenas cã finire. quã se ipse ꝑimere
maluit : magnũ sedus eẽ si se homo int̾imat.
ꝓculdubio iudicaũ. Int̾ om̃s suos laudabiles.

Expanded text:
subici et, ne subiceretur, a se ipso elegit occidi: subici et, ne subiceretur, a se ipso elegit occidi: Regulus autem Poenos iam uicerat imperioque Romano Romanus imperator non ex ciuibus dolendam, sed ex hostibus laudandam uictoriam reportauerat; ab eis tamen postea uictus maluit eos ferre seruiendo quam eis se auferre moriendo. Proinde seruauit et sub Carthaginiensium dominatione patientiam et in Romanorum dilectione constantiam, nec uictum auferens corpus ab hostibus nec inuictum animum a ciuibus. Nec quod se occidere noluit, uitae huius amore fecit. Hoc probauit, cum causa promissi iurisque iurandi ad eosdem hostes, quos grauius in senatu uerbis quam bello armis offenderat, sine ulla dubitatione remeauit. Tantus itaque uitae huius contemtor, cum saeuientibus hostibus per quaslibet poenas eam finire quam se ipse perimere maluit, magnum scelus esse, si se homo interimat, procul dubio iudicauit. Inter omnes suos laudabiles
Abbreviated transcription (Latin):
suo carissimo filio iudieaũ. Nã si turpe erat
sub uictoria cęsaris uiuere.cur auctor huius
turpitudinis filio fuit: quẽ decęsaris benigni
admortẽ. Nã sicũ uictorẽ filiũ qui ẽt᷑ imꝑiũ
in hostẽ ꝓugnauerat. etiã uictorẽ laudabilit̃
torqͣtus occidit. eur uictꝰ uieto filio peꝑeit is
cato. qͥ ñ pepeit sibi. Anturpiꝰ erat ẽt̃ imꝑiũ cẽ
uictorẽ: quã c̃tͣ decꝰ ftire uietorẽ. Nullomͦ igit᷑
cato turpe eẽ iudieabit subuetore eȩsare ui¬
uere: alioqͥn abhac turpitudine pat̾noferro
głe ipsiꝰ cesaris. ne ab illo enã sibi parceret᷑ ut
ipsecesar dixisse fert᷑ inuidit. ut aliqͥd nosmitiꝰ
scm̃ uirũ iob qͥtã horrenda mala insua earne
ꝑpetimaluit. quã inlata sibi morte om̃ibꝰ carere
ritate celsissimos. fideq dignissimos. qͥ captiui¬
tatẽ dominationẽq hostiũ fene. quã sibi necẽ
inferre maluer̃. catoni p̃feramꝰ.S exlitus corũ

Expanded text:
suo carissimo filio iudicauit. Nam si turpe erat suo carissimo filio iudicauit. Nam si turpe erat sub uictoria Caesaris uiuere, quur auctor huius turpitudinis filio fuit, quem de Caesaris benignitad mortem? Nam si eum filium, qui contra imperium in hostem pugnauerat, etiam uictorem laudabiliter Torquatus occidit, quur uictus uicto filio pepercit Cato, qui non pepercit sibi? An turpius erat contra imperium esse uictorem, quam contra decus ferre uictorem? Nullo modo igitur Cato turpe esse iudicauit sub uictore Caesare uiuere; alioquin ab hac turpitudine paterno ferro gloriae ipsius Caesaris, ne ab illo etiam sibi parceretur, ut ipse Caesar dixisse fertur, inuidit — aut ut aliquid nos mitius sanctum virum Job, qui tam horrenda mala in sua carne perpeti maluit, quam illata sibi morte omnibus carere ma auctoritate celsissimis, fideque dignissimis, qui captivitatem dominationemque hostium ferre, quam sibi necem inferre
Abbreviated transcription (Latin):
do cossi ꝑsecutionẽ paterent᷑. fugere admonuit
deciuitate in eiuitatẽ. potuit ad monere ut
sibi manꝰ inferrent. ne inmanꝰ ꝑsequentiũ ꝑ¬
uenirent. Porrosi hoe ille ñ iussit aut monuit.
ut eomͦ sui exhae uita emigrarent. qͥbꝰ mign¬
tibꝰse mar oneset̾nas p̃paraturũ eẽ ꝓmisit.
quelib exempla ꝓponant gentes qͦ ignorant
dm. manifestũ ẽ hoe ñ licere colentibꝰ unũ ue
tis qđ uidebat᷑ diximꝰ. ñ facile repperiunt.
decuiꝰ auetoritate p̃seribant. nisi ilłu catonẽ.
qͥse utice occidit: ñ qr solus id fec̃s: qͥa uir doc
Itꝰ & ꝓbꝰ habebat᷑. ut merito putet᷑ etiã recre
fieri potuisse. ł posse qđ feẽ. Deeuiꝰ faeto qͥd po¬
tissimũ dicã. nisi qđ amicieiꝰetiã doeti qͥdã ui
riꝗͥhoc fieri prudentiꝰ dissuadebant. inbecil¬
lioris quã fortioris animi facinꝰ eẽ censuerunt:
qͦ dẽ mostraret᷑. ñ honestas turpia p̾cauens.s: in¬
firmitas adu̾sa ñ sustinens. Hoc & ipse cato in

Expanded text:
do eos, si persecutionem paterentur, fugere admonuit de ciuitate in ciuitatem, potuit admonere ut sibi manus inferrent, ne in manus persequentium peruenirent. Porro si hoc ille non iussit aut monuit, ut eo modo sui ex hac uita emigrarent, quibus migrantibus mansiones aeternas praeparaturum esse se promisit, quaelibet exempla proponant gentes, quae ignorant Deum, manifestum est hoc non licere colentibus unum uetis quod uidebatur diximus, non facile reperiunt de cuius auctoritate praescribant, nisi illum Catonem, qui se Uticae occidit; non quia solus id fecit, sed quia uir doctus et probus habebatur, ut merito putetur etiam recte fieri potuisse uel posse quod fecit. De cuius facto quid potissimum dicam, nisi quod amici eius etiam docti quidam uiri, qui hoc fieri prudentius dissuadebant, inbecillioris quam fortioris animi facinus esse censuerunt, quo demonstraretur non honestas turpia praecauens, sed infirmitas aduersa non sustinens? Hoc et ipse Cato in
Abbreviated transcription (Latin):
na sentirent᷑ atq diecrent᷑. quis ñ istoꝵ ea xp̃i¬
anis inputanda ẽẽ censeret: Quã obrẽcur ñ
curarunt dii eoꝵ ne tunc ꝑiretatꝙ amiite¬
ret᷑ illa respublica: quã eieero longe ante quã
xp̃c in eame uenisset. tã lugubrit̾ deplorat
amissã. Uiderint laudatores eiꝰ. etiã illis anti¬
quis uiris & moribꝰ qualis fuent: utrũ in ea
uiguerit uera iustieia. anforte ne tune fue¬
rit uiua moribꝰ.s. picta coloribꝰ. Qđ & ipse ei¬
cero nesciens. cũ eã p̃ferret ex pressit. S. aliassi
ds̃ uoluent hoc uidebimꝰ. Enitar etiã suo lo¬
co ut ostendã sedm̃ diffinitiones ipsiꝰ cicero¬
nis. quibꝰ ꝗͥdsit respubliea. & ꝗͥd sit ppłs lo¬
quente scipione breuit̾ posuit. attestantibꝰ
etiã multis. siue ipsiꝰ. siue eorũ quos loqͥ ftẽ
in eadẽ dispactatione sententus. nunqͣm ilła
fiuisse rẽpublieã: quia nũq̃m in ea fuit uera

Expanded text:
na sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christina sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, q
Abbreviated transcription (Latin):
instituta retinebant excellentes uiri. Nrã
ietascũ rẽpublicã siẽ picturã accepisset e¬
gregiã. s euanescentẽ uetustate: ñ mͦ eã eo¬
lenbꝰ isdẽ qͥbꝰ fuerat renouare neglexit: s
neid quidẽ curaũ. ut formã saltĩ ciꝰ. & extre¬
matãquã liniam̃ta seruaret. Quid enĩ ma¬
nt erantiquis moribꝰ quibꝰ illedix̃ rẽstare
rimanã. quos ita obliuione ab olitos uide¬
n̾ ut ñ mͦ ñ eolant᷑ s iã ignorent᷑.: Nã deuiris
eͥddicã. Mores enĩ ipsi interier̃ uiroꝵ penuria.
luiꝰ tanti mali ñ mͦ reddenda ratio nob̾. sed
tãtãquã regis eapitis. qͦdãmͦ dicenda cau
lit̃. Nr̃is enĩ uitiis. ñ casu aliqͦrẽ publicam
iboretinemꝰ rtipsa uͦ iã pͥde amisimus.
Hec cicero fatebat᷑ longe quidẽ p̾mortẽ affri¬
cani. quẽ insuis libris fecit derepublica dis¬
putare: ad huc tam̃ ante aduentũ xp̃i. Que
si diffamata & p̃ualeseente religione xp̃ia¬

Expanded text:
instituta retinebant excellinstituta retinebant excellaetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim icujus tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tanquam reis capitis quodammodo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christia
Abbreviated transcription (Latin):
mone sociata.siẽ ppłs fuerat diffinit᷑. Quan¬
do gͦ res publica romana talis erat. quałe de
seribit ilła salustiꝰ. ñ iã pessima ac flagitiosissi¬
na sic̃ ipse ait .s: omnino nulla erat seđdm istã
rationẽ. quã disputatio derepubliea inter
magnoseiꝰ tune pͥncipes habita patefecit. siẽ
cuã ipse tulliꝰ nonscipionis. nec euiꝰquã alte¬
nus.s suo sermone loquens. in pͥncipio quin¬
nilibri. cõmemorato enĩpꝰ ennũ poetȩ uersu.
quo dixetat. moribꝰ antiquis resstat romanã
uinsq: quẽ qͥdẽ ille u̾sũ inquit. ł breuitate
łueritate tã quã exoraculo mͥ qͦda et̃ affatꝰ
uidet᷑ hã neq: uiri nisi ita morata ciuitas fu¬
issct. neq mores. nisi hi uiri p̃fuissent. aut fun¬
dut aut tandiu tenere potuissent. tantã &
tã iuste lateq imꝑantẽ rẽpublicã. Itaq ante
ntãm memoriã. & mosipse patrius prestantes
uiros adhibebat. & uẽterẽ morẽ. ac maiorũ

Expanded text:
nione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quannione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus anvirisque. Quem quidem ille versum, inquit, vel brevitate vel veritate tanquam ex oraculo mihi quodam esse effatus videtur. Nam neque viri, nisi ita morata civitas fuisset, neque mores, nisi hi viri praefuissent, aut fundare, aut tam diu tenere potuissent tantam et tam juste lateque imperantem rempublicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestantes viros adhibebat, et veterem morem ac majorum
Abbreviated transcription (Latin):
cetũ multitudinis. s: cętũ iuris ẽsensu. & uti¬
litatis cõmunione sociatũ eẽ deteiminat.
Docet demnde quantasit indisputando diffi¬
nitionis utilitas. atq: ẽxillis suis diffinitionib
colligit. tunc cẽ rẽpublicã. idẽ rẽppłi. cũ be¬
ne aciuste gerit᷑. siue ab uno rege. siue a paueis
optimatib: siue ab uniu̾soppło. Cũ uͦ in iustuꝰ
ẽrex. quẽ tẏrannũ more greco appellauit.
aut iniusti optimates. qͦrũ ẽ sensũ dix̃ ẽẽ fac¬
nonẽ. aut in iustꝰ ipseppłs. cui nom̃ usitatũ
ñttpperit. nisi ut etiã ipsũ tẏrannũ uocaret
ñ iã uitiosã sic̃ pridie fuerat disputatũ .s
sic̃ ratio exillis diffinitionibꝰ conexa docuis¬
st. omnino nulła rẽ ẽẽ publieã. quõ ñ eeͣt res
ppłi. eũ tẏrannis eã factione capesseret. nec
ipse populꝰ iã ppłs eẽt.si eẽt iniustus. quõ non
aẽt multitudo iuris ẽsensu. & utilitatis cõmu¬

Expanded text:
coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et uticoetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem publicam, quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factioue capesseret, nec ipse populus iam populus esset, si esset iniustus, quoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis commu
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Cuiꝰ questionis explicatio. eũ indiẽ con¬
sequentẽ dilata eẽt. int̾eio libro magna eon¬
fliction resacta ẽ. Suscepit enĩ pilus ipse dis¬
putationẽ eoꝵ qͥsentirent sine in iusticia
geri ñ posse. rẽ publicã: purgans p̃cipue nehoc
ipse sentire crederet᷑. Penitq sedulo ꝓ iniustieia
contͣ iusticiã. ut hanc ẽe utiłe reipubliee il¬
ła uͦ inutiłe ucri similibꝰ rationibꝰ & exemplis¬
is. uelut conaret᷑ ostendere. Tũ lelius rogantibꝰ
om̃ibꝰ iusticiã defendere aggress ẽ. asseruitq
quantũ potuit. nihil tã inimicũ quã inui¬
sticiã ciuitati. nec omnino nisi magna ui¬
sticia geri. aut diustare posse rẽ publicam.
Qua questione quantũ satis uisũ ẽ ꝑtractata.
scipio ad intmissa reu̾tit᷑. recolita suã. atꝙ
cõmendat breuẽ reipubliee diffinitionem:
q̃ dixerat eã ec̃ rẽppłi. Popułu aut̃. ñ omnẽ¬

Expanded text:
posse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem conposse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum, qui sentirent sine iniustitia geri non posse rem publicam, purgans praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur, egitque sedulo pro iniustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus iustitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam e
Abbreviated transcription (Latin):
que armonia amusicis dr̃ incantu. eã ẽẽ in ei
uitate c̃ cordiã. artissimũ atq optimũ om̃i in
re publiea iuneulu in colomitatis. eãꝙ sine
iusticia nullo pacto eẽ posse. Ac deinde cũ aliqñ
tõlatiꝰ & uberꝰ disseruisset. qnͣtũ ꝓdẽet iusticia
eiuitati. qͣntũq obeẽt si abfiusset. suscepit dein¬
I. de pilus unꝰ eoꝵ. qͥ disputationi ad erant & po¬
poscit. ut hec ipsa questio diligentiꝰ tractarit᷑
ac de iustitia plura dieerent᷑: ꝓpt᷑ illud qđ iã
uulgo ferebat᷑. rẽ publicã regi sine iniuria ñ
posse. Hanc ꝓinde questionẽ discutienda & e¬
nod anda eẽ assenso ẽ scipio. responditq: nihil
eẽ qđ adhuec dere publica dictũ putaret. & qͦ
possent longiꝰ ꝓ gredi. nisi esset ẽfirmatũ. ñ mͦ
falsũ eẽ illud sine in iuria ñ posse .s. hoc uenssi¬
mũ ẽẽ.sine sũma iustierarẽ publicã geri non

Expanded text:
 et quae harmonia a musicis d et quae harmonia a musicis dvitate concordia, artissimum atque optimum omni in re publica vinculum incolumitatis, eaque sine iustitia nullo pacto ento latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria non posse, sed hoc uerissimum esse, sine summa iustitia rem publicam regi non
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiosissimã faeram.s siẽ eicero dispu¬
tat. iã tunc ꝓrsꝰ ꝑisse: & nulła omnino
remansisse rẽpublicã. Induẽ enĩ scipionẽm.
eũ ipsũ qͥ carthaginẽ extinxerat. de re pub¬
lica disputantẽ. quando ꝑsentiebat᷑ ea cor¬
ruptione quã deseribit salustiꝰ.iã iãq pi¬
tura. Coquippe tẽporȩ disputabat᷑. quo iam
unꝰ graccoꝵ occis fuit. aquoseribit seditiones
graues cepisse Salustiꝰ. Nã mortis eiꝰfit in cisdẽ
libris cõmemoratio. Cũ aut̃ scipio insecundi
libri fine dixisset. ut infidibꝰ ac tybus. atq
cantu ipso ac uocibꝰ concentꝰ ẽ quida teriendꝰ.
ex distinctissonis. quẽ inmiitatũ ac discrepan¬
tẽ aurescrudite ferre ñ possunt. isq ẽcentꝰ ex
dissimillimarũ uocũ moderatione ẽsors tam̃
efficit᷑ & c̃gruus: sic exsũmis & infimis & mediis
int̃icetis ordinibꝰ. ut sonis moderata ratione. ei

Expanded text:
flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero dispuflagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, jam tunc prorsus perisse, et nullam omnino remansisse rempublicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem exstinxerat, de republica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concedissimillimarum vocum moderatione concors tamen efficitur et congruus, sic ex summis et infimis et mediis interiectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione civi
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. adeptãq: seruauerint. colant᷑ ut uo¬
luerint. ludos exposcant quos uoluerint.
quoscũ suis ł de suis possint habere culto
ribꝰ: tantũ efficiant. ut tali felicitati ni¬
hil abhoste. nihil apeste.nihil ab ulla ela¬
detimeat᷑. Quis hanc rẽ publicã sanꝰ. non
dicã romano imꝑio.s domu sardanaballi¬
ñ eõparabit:. Qui quonđa rex ita fuit uolup¬
tatibꝰ deditꝰ. ut insepulchro suoseribi fec̾it.
ea sola sehabere mortuũ: que libido eiꝰ etiã
cũ uiueret. hauriendo ẽsũpserat. Quẽ regẽ
isti sihaberent. sibi intalibꝰ indulgentẽ. nec
in eis euiquã ulla seueritate aduersantem:
huiᷤ libentiꝰ. quã romani ueteres romulo
romanã rẽpublicã pessimã acflagitiosissi¬
mã dixit. nec curant isti qͣnta morũ pessi¬
morũ acflagitiosoꝵ labe ac dedecore im¬
pleat᷑. s tantũ mͦ ut c̃sistat & maneat. au¬
diant eã. ñ ut salustiꝰ narrat. pessimã ac

Expanded text:
uerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uouerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possinribus: tantum efficiant ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. Quis hanc rempublicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali comparaverit? qui quondam rex ita fuit voluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit, ea sola se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hauriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, Romanam rempublicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosorum labe ac dedecore impleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat; audiant eam, non, ut Sallustius narrat, pessimam ac
Abbreviated transcription (Latin):
nent. ꝓuineie regibꝰ. ñ tanquã rectorb̾ mo¬
adiudices. nisi quialienȩ rei. domui. saliti.
ł cuiquã inuito fuerit inportunꝰ aut noxiꝰ:
eettrũ desus ł cũ suis. ł cũ quibꝰq uolentibꝰ
faciat quisq qđ libet. habundent publiea
scorta. ł ꝓpt̃ om̃s quibꝰ frui placuerit ł ꝓpt̃
cos maxime qͥhabere pͥuata ñ possunt: ex¬
truant᷑ amplissimȩ atq: ornatissimȩ domꝰ:
opipara conuiuia frequentent᷑: ubicũq
plaeuerit libuerit. & potuerit. die noctuq:
ludat᷑. bibat᷑. uomat᷑. diffluat᷑ : saltationes
undiq ẽ erepent. theatra inhoneste lȩtieiȩ
uocibꝰ atꝙ: om̃i genere siue erudelissime siue
turpissime uoluptatis exestuent: illefit
publicus inimicus. eui hee felieitas displieet:
quisquis eam mutare ł auferre tẽptauerit.
eu libera multitudo auertat ab auribꝰ eu¬
tat a sedibꝰ. auferat auiuentibꝰ. illihabeant᷑
dii ueri. qui hane adipiscendã ppłis ꝓeura¬

Expanded text:
nent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus monent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus moad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procura
Abbreviated transcription (Latin):
curia. celestiq re publica. ubi di uoluntas
lex c̃. elarissimũ sibi locũ ctrã ista toletantia
comparare. Nerũ tales cultores & dilectores
deoꝵ istoꝵ. quoꝵ etiã imitatores insceleribꝰ
& flagitiisse eẽ letant᷑. nullo modo eurant
pessimã acflagitiosissimã ñ cẽ rẽpublicã.
tantũ stet inquiunt. tantũ floreat copus
ee securasit. Et qͥd ad nos. immo id ad nos
magis ꝑtinet. si diuitias quisq semꝑ augeat
que coitidianis effusionib suppetant. ꝑ
quassibi infirmiores subdat quisq potentior.
obsequant᷑ diuitibꝰ pauꝑes causa saturiatis.
atq ut eoꝵ patͦcinus quieta inertia ꝑfruant᷑.
diuites pauꝑibꝰ adelientelas & administiniũ
sinfastus abutant᷑: populi plaudant. ñ ẽsul¬
toribꝰ utilitatũ suarũ.s largitorib uolup¬
tatũ. ñ dura iubeant᷑. ñ ꝓhibeant᷑ in pura.
reges ñ eurent. quã bonis s quã subditis reg¬

Expanded text:
curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia cusant. Verum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiisce secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutanttoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis reg
Abbreviated transcription (Latin):
quã eũq isto tẽpore suꝑbia delitieq eoꝵ ꝑpesse
fuerint. religioni increpitant xp̃iane. Cuiꝰ pre¬
cepta deiustis ꝓbisq moribsisimul audirent
atq curarent. reges terre. & om̃s ppłi. pͥncipes
& om̃s iudices t̾re. iuuenes & uirgines seniores
cũ iunioribꝰ ctas om̃is capar. & ut̃q sexus. & ꝗͦs
baptista ioħs alloquit᷑. ex actores ipsi atq mili¬
tes. & terris uitt̾ p̃sentis omaret sua felicitate
res publica. & uite et̃ne culm̃ beatissime reg¬
natura ẽ seenderet. S quia iste audit. ille ẽ¬
tẽpnit. pluresq uitiis male blandientibꝰ. quã
utili uirtutũ asperitati sunt amicitiores:
tollerare xp̃i famuli iubent᷑. siue sint reges.
siue pͥncipes. siue iudiees. siue milites. siue ꝓ¬
uintiales. siue diuitis. suiẽ pauꝑes. siue liberi.
siueserui. utrilib sexus etiã pessimãsiita
necesse ẽ flagitiosissimãq rẽ publicã. ꝙ illa
angłoꝵ quađa sanetissima atq augustissima

Expanded text:
quamcumque isto tempore superbia deliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant Christianae. Cuius praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent adque curarent reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam san
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ds ẽ. tam̃ ꝗͣ đo nihil sit inrebꝰ abeofacns
nat᷑a ꝓpinquiꝰ. imaginẽ di. hoc ẽ illiꝰ sũ mȩ
Inhiᷤꝰᷤ aut̃ tͥbꝰ qͣ dixi. nulla nos falsitas uerisi¬
mił t̾bat. Nͥenĩ cassic̃ illa ꝗͤ foris s̃. ullo sensu
corꝑis tangimꝰ. uelut colores iuđndo. sonos
audiendo.odores olfaciendo.saports gustan¬
do. dura ⁊ mollia ẽtrectando sentimꝰ Quoꝵ
sensibiliũ etiã imagines eissimillimaᷤᷤ nccũ
corꝑeas cogitatiõe u̾samꝰ. memoria tonemꝰ :
ꝑ ipsas inistoꝵ desidia c̃eitamꝰ S. sine ulla fan¬
tasiatẽ ł fantasmatũ imaginatioẽ ludifica¬
toria. m eẽ me. idq nosse. ⁊ amare c̾tissimũ ẽ.
Nulla in hiᷤᷤueriᷤ acha demicoꝵ argum̃ta formido
dieñtiũ. qͥd sifalleriᷤᷤ: Si enĩ fallor sũ. Nãqͥñ ẽ
utiq nec falli potẽ. Ac ꝑ hoc sũ si fallor. Quuie

Expanded text:
o nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc est illius summae In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest: ac per hoc sum, si fallor. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
bitet : Illoq lucẽ m̾ito appellari. ꝗͥs ẽtͣdicat
qñdo qͥđe nos adhuc infide uiuentes.⁊ eoꝵ eqͣ¬
litatẽ ad huc sꝑantes. utiq ñ đu tenentes. iã
sertores. tenebs aꝑtissime nũcupari. ꝓfecto
ad u̾tunt: ꝗͥ perores eẽ cos ħoibꝰ infidelibꝰ siue
mnisto huiꝰ libri loco intelligenda ẽ uͥlegim.

Expanded text:
bitet? illosque lucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam . Istos uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue in isto huius libri loco intellegenda est, ubi legimus:
Abbreviated transcription (Latin):
luciꝰ tenebrarũq uocabuliᷤᷤ significatas ex¬
istimauimꝰ. etiã si aliud hoc loco sensit
forte ꝗͥ scpsit. ñ ẽ inutilit̃ obscuritas huiꝰ ꝑtẽ¬
tata sententie: qr ⁊ si uoluntatẽ auctoriᷤ libri huiꝰ
indagare neqͥuimꝰ. are gła tam̃ fidi ꝗͣ ꝑali¬

Expanded text:
lucis tenebrarumque uocabulis significatas exlucis tenebrarumque uocabulis significatas existimauimus, etiamsi aliud hoc loco sensit forte qui scripsit, non est inutiliter obscuritas huius pertractata sententiae, quia, etsi uoluntatem auctoris libri huius indagare nequiuimus, a regula tamen fid
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ sic̃ seͥptũ ẽ. Ds̃ suꝑbi resistit. humilibꝰ
aut̃ dat grãm. ilła ineelis celoꝵ habitantẽ.
istã inde deiectã in hoc in infimo aerio celo
tumultuantẽ. ilła luminosa pietate tͥnqͥlła.
istã tenebrosis cupiditatibꝰ tͣbolentã ilład
nutu elem̃t᷑ subuenientẽ iustȩ usciscentẽ istã
suo fastu subdendi ⁊ nocendi libidine exestu.¬
antẽ. ilła ut qͣntũ uult ẽsulat. dibonitati
ministrã. astã ne qnͣtũ uult noeeat. dĩ pote¬
state frenatã. ilła huic illu  eᵈ I dentẽ ut
nolens ꝓsit ꝑsecutionibꝰ suis. hanc illi in¬
uidentẽ eũ ꝑ egͥnos colligit suoᷤ. nosgͦ has duaᷤᷤ
societates angłicaᷤᷤ int̾se dispares atꝗ: ẽt̾rias.
unã ⁊ nat᷑a bonã. ⁊ uoluntate rectã. aliã uero
nat᷑a bonã. s uoluntate ꝑu̾sã. aliis mani¬
festioribꝰ diuinarũ seͥpt̾arũ testimonus decla¬
ratas. qđ etiã in hoc libro. cui nom̃ ẽ genesis.

Expanded text:
humilibus autem dat gratiam , illam in coelis coelorum habitantem, istam inde dejectam in hoc infimo aerio coelo tumultuantem: illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam: illam Dei nutu clementer subvenientem, juste ulciscentem; istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem: illam, ut quantum vult consulat, Dei bonitati ministram; istam, ne quantum vult noceat, Dei potestate frenatam: illam huic illudentem, ut nolens prosit persecutionibus suis; hanc illi invidentem, cum peregrinos colligit suos: nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares atque contrarias, unam et natura bonam, et voluntate rectam; aliam vero natura bonam, sed uoluntate peruersam, aliis manifestioribus diuinarum scripturarum testimoniis declaratas, quod etiam in hoc libro, cui nomen est genesis,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ đs humorẽ fluuidũ ⁊ frigiđu acꝑhoc gͣuẽ
ĩ suꝑiore õĩbꝰ cet̾is humani corꝑis parte posu¬
erit̾. Isti trutinatores elem̃toꝵ nequãꝙͣ cređeñ
⁊si auctoritati eiꝰ dẽ scͥpt̾e subditi ẽẽnt. aliqͥd
aliud exhoc intellegendu c̃ẽ censerent .S. qm̃
dieñda. & apposito institutioꝑis longe digre¬
dienđu ẽ. iãq deduabꝰ istiꝰ diu̾sis int̃se. atq c̃tni

Expanded text:
quod Deus umorem fluuidum et frigidum ac per hoc grauem in superiore omnibus ceteris humani corporis parte posuerit, isti trutinatores elementorum nequaquam crederent, et si auctoritati eiusdem scripturae subditi essent, aliquid aliud ex hoc intellegendum esse censerent. Sed dicenda, et a proposito instituti operis longe digrediendum est; jamque de duabus istis diversis inter se atque contrariis
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtas substantialiᷤ ⁊ ẽsubstantialis amboꝵ.
audacia. ut in oꝑibꝰ di. secrito qͥda loqñdi mͦ.
qͦ nr̃a exerecat᷑ intentio. eađe nob̾ insinuata
intellegat᷑ tͥnitas. unã ꝗͣq creat᷑am ꝗͥs fec̾it.
ꝑ qͥd fecit. ꝓpt̃ qͥd fecit᷑. Pat̃ qͥppe intelligit᷑¬

Expanded text:
itas substantialis et consubstantialis amborum. audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intellegatur trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
cant bona ualde nulła aliã causã faciendi
mundi intellegi uoluit. nͥ ut bona fierent
abono đo. Ubi sinemo peccasset. tantũmͦ na
longe maior numus incelestibꝰ sue nature
ordinẽ scruet. Nec mala uoluntas. qr nature
ordinẽ seruare noluit. iđo iusti dĩleges om̃a
posset intueri etiã cũ peccatoribꝰ pulchra ẽ.
ꝗͣuis ꝑse ipsos ẽsid̾atas sua deformitas t᷑pat.
Deinde uͦ uide debuit origenes. ⁊ qͥcũq ista
sapiunt. si hec opinio uera cẽt. mundũ iđo
factũ. ut animę ꝓmeritiᷤ peccatoꝵ suoꝵ tãꝗͣ
orgastula qͥbꝰ penalit ineludent᷑ corꝑa ac¬

Expanded text:
ce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono deo. ubi si nemo peccasset, tantummodo norum maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec. mala uoluntas quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti dei leges omnia possit intueri, etiam \' cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum ideo factum ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter include
Abbreviated transcription (Latin):
catas. in eo ꝗͥ scͥptũ ẽ Fiat lux ⁊ facta ẽ lux.
s: qͣmlib lucẽ tunc pͥmũ factã eẽ corporeã.
aut opinet᷑. aut doceat angłos aut pri cẽ fac¬
toᷤᷤñ tantũ ante firmam̃tũ. qđ int̾ aꝗs ⁊ aꝗͥs
factũ appellatũ ẽ çcłu. s ante ante illud deqͦ
qđ dictũ ẽ inpͥncipio ñ ita dictũ tãqm pͥmũ¬

Expanded text:
scriptum est: Fiat lux, et facta est lux, sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream ant opinetur aut doceat; angelos autem prius esse factos non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum appellatum est caelum, sed ante illud de quo quod dictum est: In principio, non ita dictum t
Abbreviated transcription (Latin):
ñ du sint. ⁊ p̃sentia iã s̾int. ⁊ p̃t̾ita iã ñ sint.
ipse uͦ hec om̃a stabili ac sẽpit̾na p̃sentia eõ¬
p̃hendat. Nec alit̃ ocłis. alit̾ m̃te. Ñ enĩ ex
animo c̃stat. ⁊ corpore. Nec alit̾ nunc. alit̃

Expanded text:
nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; nec aliter nunc et ali
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ẽ. nͥ oꝑis apꝓbatio scđ̾m artẽ facti. quẽ
sapientia dĩ ẽ: Ds̾ aut̃ usq ado ñ cũ factũ ẽ.
tunc uidit bonũ. ut nihil eoꝵ fieret. si ei fu¬
isset inꝯgnitũ. Dũ gͦ uidet. qr bonũ ẽ. qđ nͥ
uidisset añꝗͣ. fieret. nͣ utiq fieret. docet bonũ
eẽ ñ diseit. Et plato qͥd̾e plꝰ ausꝰ ẽ dice. elatũ
eẽ scilie đ̾m gaudiõ. mundi uniu̾sitate ꝑ¬
fecta. uͥ⁊ ipse ñ usq ado desipiebat. ut puta¬
ret đm sui oꝑiᷤᷤ nouitate factũ beatiorẽ.s
sic ostende uoluit artifici suo placuisse iã
factũ. qđ placuerat in arte facienđu. ñ qđ
ullomͦ di scientia uariet᷑. ut aliud mea fiant.
enĩ in ore nr̃o ille ł ꝗd̾ futum ẽ ꝓspiẽ. ł qđ
qͦd̾a anr̃arũ cog̃itationũ ẽ suetudine. longe
alteq diu̾so. Ule qͥ ppc̃ ñ ex hoc in illud cogi¬
tatione mutata. s om̃ino in cõmutabilit᷑
uidet. ita ut illa qͥd̾e ꝗͣ tẽꝑalit̾ fiunt. ⁊ fut᷑a

Expanded text:
em facti, quae sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non, cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo uidet quia bonum est, quod, nisi uidisset antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant enim more nostro illequodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura
Abbreviated transcription (Latin):
nã noticiã. De septenarii porro num̃i ꝑfee¬
tione: diei qͥđe plurima posst̃. s ⁊ libet istt
iã plixus ẽ. Et uereor ne occasione ẽꝑta
scientioła nram leuit̾ magis qm utilit̃
iactare uelle udeam᷑. Habenda ẽ ratio ro¬

Expanded text:
am. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. Hoc breuit̃ cõmemorandũ putaui
ad cõm̃danda senaru numi ꝑfretionẽ qͥ
pͥmꝰ ut dixi partibꝰ suiᷤᷤ in sũma redactiꝰ ipse
ꝑficctur: in qͦ ꝑfecit ds oꝑa sua. Uñ ratio
numi c̃ tẽplanda ñ ẽ. quȩ̃ inmultiᷤ scãtũ¬
scͥpt᷑arũ lociᷤᷤ qͣm magna estimanda sit elu¬
cet diligent̃ intuentibꝰ. Nec frustra in laũ¬
dibꝰ dĩ dictũ ẽ. Om̃a inm̃sura ⁊ num̾o.⁊ pon¬
đe disposiusti. Inseptimo aut̃ die. idđ eođ̾e¬
die septies repetito. qͥ num̾us etiã ipse alia
ratione ꝑfectꝰ ẽ di reqͥes cõm̃dat᷑ inq̃ pͥmũ
scificatiõ sonat. Itads̾ noluit istũ diẽ in
nulliᷤ suiᷤ oꝑibꝰ seĩficare.s in reqͥ e sua quę
ñ hab uesꝑam. Neq enĩ ulla ereat᷑a ẽ. ut¬

Expanded text:
fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non eScripturarum locis, quam magni aestimanda sit, elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est, Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti die septies repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat . Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet vesperam: neq
Abbreviated transcription (Latin):
de nominatr̃. Neq enĩ ex empli grͣa. ꝙr in no¬
uenario numo qͣtuor pars aliqͣ eiꝰ ẽ iđo dici
potẽ. quota eiꝰ sit. Unũ aut̃ pott̃ nã nona
eiꝰ ẽ. ⁊tria potẽ. nã t̃cia eiꝰ c̃. Coniunete u̾ iste

Expanded text:
denominatae. Neque enim exempli gratia quia in nodenominatae. Neque enim exempli gratia quia in nouenario numero quattuor pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia ei
Abbreviated transcription (Latin):
excelłet. om̃a hec alit̾ in ubo đi ognoscunt᷑
abangłis. uhabent causas rationesq suas. iđ
alit inscipsiᷤᷤ illa clariore ac obscuriore cog¬
nitione. uelut artiᷤᷤ atq: oꝑũ. Que tam̃ oꝑa
cũ ad ipsiꝰ ereatoris lauđe uen̾ationẽq refe¬
runt᷑: tã qm mane lucescit inm̃tib ẽtẽplan¬
codẽ die sexies repetito. sex dich. ꝑfecta nar¬
rant᷑. ñ qͥ ađo fuerit necessaria mora tẽpoꝵ.
ꝗͣsi qͥñ potuerit ereare om̃a simul. qͣ dein¬
ceps ẽ gruis motibꝰ ꝑagent tẽꝑa.s quia ꝑse
nariũ num̾um oꝑum ẽ significata ꝑfectio.
Num̾us ꝗͥppe senariꝰ. pͥmꝰ cõplet᷑ suis partibꝰ.
iđ sexta sui parte.⁊ t̾cia.⁊ dimidia. ꝗͣ s̃ unũ.
⁊ duo. ⁊ tͥa. qͣ in sũmã ducta sex faciunt. Par¬
tes aut̃ in hac c̃siđdatione num̾oꝵ.⁊ ille in
intelligende s̃. ꝗ quote sint dici potẽ. sic̃ di¬
midia. t̾cia. qrͣta. ⁊ deinceps ab aliqͦ numo

Expanded text:
excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab angelis, ubi habent causas rationesque suas, idaliter in se ipsis; illa clariore, hac obscuriore cognitione, uelut artis adque operum; quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem uenerationemque referuntur, tamquam mane lucescit in mentibus contemplaneodem die sexiens repetito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, quasi qui non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus conpletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia et dimidia, quae sunt unum et duo et tria, quae in summam ducta sex fiunt. Partes autem in hac consideratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potest; sicut dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo numero
Abbreviated transcription (Latin):
asmistriᷤ ꝑgłam⁊ ignobilitatẽ ꝑ infamiã ⁊
bonã famã. uit seductore ᷤ. ⁊ ueraces. ut qͥ igno¬
tam᷑ ⁊ ignoseimꝰ. qͣsimorientes.⁊ ecce e uiuimꝰ.
ut eoherciti :⁊ ñ mortificati. ut tͥstes. sẽꝑ̃ aũ gauđn¬
ta. sermonis pulchritudinẽ redđt. ita q̃đa non
uboꝵ.s rerũ eloq̃ntia. cͣtͣrioꝵ obpositione. scłi
pulchritudo cõponit᷑: Aꝑtissime hoc positũ ẽ

Expanded text:
am et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudeta sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conpo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓuidebat. qͥbona demalo eiꝰ cẽt ipse factus
ꝓpt̾ea psalmꝰ ait. Draco hic qͣm finxistiad
illu dndu ei. ut in eo ipso qd eũ finxit lat
ꝑsuã bonitatẽ bonũ. iã ꝑsuã p̃seientiã p̃p¬
rasse intellegat᷑. qͦmͦ illo itt̾it᷑ ⁊ malo. Ncꝙ¬

Expanded text:
uidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur quo
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo. ꝗͣntũ suscepti huiꝰ oꝑis ratio uisa
c̃postulare. satiꝰ diximꝰ De amore uͦ qͦamant᷑:
utrũ ⁊ ipse amor amet᷑. ñ dictũ ẽ. amat᷑ aũ Neq u.¬
Cur gͦ ⁊ in nob̾ ipsis ñ⁊ ipsũ amorẽ nos amare
sentimꝰ. qͦ amamꝰ qͥcqͥd boni amamꝰ  Est enĩ ⁊
amor ꝗͦ ãmat᷑. ⁊ qd amandũ ñ ẽ. Et istũ amorẽ
odit inse: qͥ ilłu diligit qͦ id amat᷑ ꝗ amandũ ẽ.

Expanded text:
similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; Cur ego et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quid quid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est: et istum amorem odit
Abbreviated transcription (Latin):
ad eriguos u̾miculo ᷤᷤ Nͣne se c̃ẽ uelle atq ob
hoc int̾itũ fug̾e.õibꝰ qͥbꝰ poss motibꝰ indicaiñ:
Qͥd arbusta. om̃sꝗ frũtices. qͥbꝰ nullꝰ ẽ senso
ad uitandã manifesta motione ꝑnitiẽ. Nne
ut in auras tutũ culminiꝰ germ̃ emiitunt. ali¬
ud t̃re radicitꝰ affiguÑ. qͦ alim̃tũ tͣrant. atq
qͥbꝰ ñ sołusensꝰ .s nec ulla saltĩ seminał ẽ uita.
ĩta tam̃ ł exiliunt insuꝑna. ł inima descen¬
nat᷑am poss. cẽ custodiant. lã uͦ nosse qnͣtũ¬
amet᷑. qͣmq falli nolit humana nat᷑a. ł hinc
intellegi potẽ. qđ lam̃tari qͥsq: sana m̃te
mauult qͣm letari in amentia. Quis magna.
atq mirabiliꝰᷤ mortalibꝰ p̃t̃ħoi animantibꝰ

Expanded text:
guos vermiculos, nonne se esse velle, atque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad vitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum culminis germen emittant, altius terrae radices affigunt, quo alimentum trahant, atque quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descennaturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quametur, quamque falli nolit humana natura, vel hinc intelligi potest, quod lamentari quisque sana mente mavult, quam laetari in amentia. Quae vis magna atque mirabilis mortalibus, praeter homini,
Abbreviated transcription (Latin):
miãm desid̾ant. ut aliꝗnto ꝓduetiꝰ in cadem
niscria uiuant. tardiꝰꝙ moriant᷑. ꝓeuldubio
g indicant in mortalitatẽ saltĩ tałẽ qͦ ñ ha¬
Bcat finẽ m̃dicitatiᷤᷤ. ꝗnͣta gͣtulatiõe susciꝑ¬
ent. Qd aĩalia om̃a etiã inrationabilia. qͥb

Expanded text:
iam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia o