comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manos idembeatiis apostolus exemplum deisaia. ꝓph&a sumens. ecce inquit
ponam in sion lapi demoffensionis etpetram scandali discordat adires¬
trarius sensus est . Nonut lapidiosfonsionis occurrentis neque ut p&re
ruinae cum a postulus quoque p&rus hebrȩ is paulo quo consentiensita posuerit
Incrudelis autem lapsis offensionis & p&ro scandali ex quibus uniuersis ꝑ spi¬
cuum est a postolos & euangelistas in in t̃pretatione u&erum scripturarum
sensum que sis se non uerba Nec magnopere deordine sermonibus que curis
cum intellectiu respaterant: Iucasuir apostoli cus & euangelistas cribit stepha¬
num primum xp̃i martirem in iuduica contentione narrantem. In lxXV¬
animabus discendit ia cob ine gyptum & de functus est ipse& patres nr̃i & trans¬
latisunti insichem & positi sunt insepolchro quo demit habraam precio argen¬

Expanded text:
manos idem beatus apostolus exemplum de Isaia propheta sumens: ecce, inquit, manos idem beatus apostolus exemplum de Isaia propheta sumens: ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali. discordat a transenim contrarius sensus est: non ut lapidi offensionis occurretis neque ut petrae ruinae, cum apostolus quoque Petrus Hebraeis Pauloque consentiens ita posuerit: incredulis autem lapis offensionis et petra scandali. ex quibus uniuersis perspicuum est apostolos et euangelistas in interpretatione ueterum scripturarum sensum quaesisse, non uerba, nec magnopere de ordinatione sermonibusque curasse, cum intellectui res paterent.\' Lucas, uir apostolicus et euangelista, scribit Stephanum, primum Christi martyrem, in Iudaica contentione narrantem: in Iacob in Aegyptum et defunctus est ipse etpatresnostri et translati sunt in Sychem; et positi sunt in sepulchro, quod emit Abraham pretio argen
Abbreviated transcription (Latin):
reperiemus non habiathar scriptum ẽe sed alii melech poncificem quipostea
scribit ad corintheos. Sienim cogno ius sent num quam dñm gloriae cruci¬
sixissent. sed sicut scriptum est quae o culus nonuidit nec uaris audiuit. nec¬
incorhominis ascendit que prera uit ds̃ diligentibusse. solent in isto locoa¬
pofricorum quidam delera menta sectari &dicere quod de apo calipsi
ecde siȩ testimonium. sumptumsit cum inisaia iuxtah obraicum italegat᷑
Asȩculo non audierunt neque auribus ꝑciperunt. Oculus nonuidic ds̃ absq:
te quȩ preparasti expectantibuste hoc xx. multo aliter transtulerunt
Ascuulo non audiuimus neque oculi nr̃i non uiderunt dm̃ abs quete &operatu¬
auera & facies expectantibus ce miseri cordiam. Intellegimus unde sumptũ¬
sit testimonium. & ta men a postolus non uerbum ex pressite uerbo sedita pa¬
ipacuiRue. Eundem sensumali sis sermonibus indicabit. inepista ãdro¬

Expanded text:
reperiemus non Abiathar scriptum esse, sed Abimelech Pontificem, qui postea reperiemus non Abiathar scriptum esse, sed Abimelech Pontificem, qui postea Scribit ad Corinthios: « Si enim cognovissent Dominum gloriae, non crucifixissent. Sed sicut scriptum est: Quod oculus non viditin cor hominis ascenderunt, quae praeparauit deus diligentibus s e. solent in hoc loco apocryphorum quidam deliramenta sectari et dicere, quod de Apocalypsi Heliae testimonium sumptum sit, cum in Isaia iuxta Hebraicum ita legatur: a saeculo non audierunt neque auribus perceperunt. oculus non uidit, deus, absque te, quae praeparasti expectantibus te. hoc Septuaginta multo aliter transtulerunt: a saeculo non audiuimus neque oculi nostri uiderunt deum absque te et opera tua uera et facies expectantibus te misericordiam. intellegimus, unde sumpsit testimonium, et tamen apostolus non uerbum expressit e uerbo, sed παραφραστικω̄ς eundem sensum aliis sermonibus indicauit. in epistula ad Ko
Abbreviated transcription (Latin):
am qui prepara uit uine amtuam : Vox clamantis in deserto parate uiam
dño rectas facite semitas eius : Hoc exemplum eduobus ꝓph& is conpositum est
demala chi aui delic& &esaia nam primum quod dicitur. eccemit tam ange¬
lum meum ante facientuam qui preparauit ui amtuam. inmalachia in fine
positum est sequens autem quod infertur. uox clamantis in deserto &cetera
inesaia legimus & quomodo marcus statim in principio uolumini suiposu
non scribitur inesaia ut dixinus sed in malachia nouissimo xii. ꝓph&a
ium soluat hanc que siunculã in perita. presumptio & ego erroris ueniã
de p̃cabor Idem marcus inducit ad faris eas saluatorem loquentem : Nũ¬
quam legistis quidfe  itdauid quomodo ingresus est domum dĩ sub abiat har¬
pontifice & panes ꝓpositiones come dio quibus non licebat uescinisi sacer dotib:¬
Legamus samuchlem simul ut communi habe urtitulo regnorum libros ibi que

Expanded text:
am qui praeparabit viam tuam vox clamantis in deserto parate viam am qui praeparabit viam tuam vox clamantis in deserto parate viam Domini rectas facite sede Malachia uidelicet et Isaia. nam primum, quod dicitur: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, in Malachiae fine positum est; sequens autem, quod infertur: uox clamantis in deserto et cetera, in Isaia legimus. et quomodo Marcus statim in principio uoluminis sui posnon scribitur in Isaia, ut diximus, sed in Malachia, in nouissimo duodecim prophetarum? soluat hanc quaestiunculam inperita praesumptio, et ego erroris ueniam deprecabor. idem Marcus inducit adpharisaeossaluatoremloquentem: numquam legistis, quid fecerit Dauid, quando necespontifice et panes propositionis comedit, quibus non licebat uesci nisisolis sacerdotib. Legamus Samuelem: sive ut in communi titulo habetur Regnorum libros, ibique
Abbreviated transcription (Latin):
us lxx. sibi in hoc dunitaxat loco & hebraico concordante Euangelista enim
dixit quod non sit paruulus inducibus uida. cum eregione sit positum. p ar
uulus quidem esset modicus sed tamende emihi par uo& modico egredieos
dux inisrahel. secundum illud a postolielegit infirmamundi dsut confunda
fortia porro quod sequitur qui regat uel pascat populum nieumis rahel alias
in ꝓphala ẽẽ ꝑ spicuum ẽ haec rep&ro non e uangelistas arguam. falsi tatis
hoc quippe impiorum est. celsipor firii: iuliani sedut reprehensores meo scan¬
guam in peritiae & in petrem abeis ueniam. ut conced ant inih in simpli ciepis¬
tola quod inscripturis scis uellint nollit a postolis concessuen sunt : Narcus
discipulis petri. ita suum or ditur euan gelium. principium euangelii ihũ xp̃i
sicit scriptum est in esaia ꝓph&a : Etcemitto angelum meum ante faciem tui¬

Expanded text:
Septuaginta sibi in hoc dumtaxat loco et Hebraico concordante. euangelista enim Septuaginta sibi in hoc dumtaxat loco et Hebraico concordante. euangelista enim dixit, quvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et modico egredietur dux in Israel, secundum illud Apostoli: « Elegit inffortia\'. porro, quod sequitur: qui regat — uel \'qui pascat\' — populum meum Israhel, aliter in propheta esse perspicuum est. Haec replico, non ut euangelistas arguam falsitatis — hoc quippe impiorum est, Celsi, Porphyrii, Iuliani —, sed ut reprehensores meos arguam inperitiae et inpetrem ab eis ueniam, ut concedant mihi in simplici epistula, quod in scripturis sanctis, uelint nolint, apostolis concessuri sunt. Marcus, discipulus Petri, ita suum orditur euangelium: principium euangelii Iesu Christi, sicut scriptum est in Esaia propheta ecce mitto angelum meum ante faciem tu
Abbreviated transcription (Latin):
dnm nec caturi sed uocabit inquid ipsa quae concipi& ipsa uirgo quae pari&
ineodem euangelistalegimus heredem ad aduentum magorem fuisse turbatum
scribis que & sacerdo tibus congregaus scis sitatum ab eis ubi xp̃s nasceretur. Illosq
respondisse inb& lehemiu de sicenim scriptum est in ꝓph&a. & tub& lchem terra
uda nequa quam minima es in duubiis iuda exte enim egredi Eur dux quire¬
gat populum ineum is rał. hoc exemplum inuulgata editione sic fertur eetuba
lehemdomus eu fratha modicus es inmilibus uida d&e mihi egredietur ut sit
discordia : Magis hoc admiraberis si hebraicum uideas in quo ita scriptum esł. &
tub&hlehemeu frata paruulu s es inmilibus iuda exte mihie gredi&ur qui
sit dominatoris in is rahel: considera gradatim que abe uangelista sunt posita
es ut sis in milibus iuda in hebreoparuulus es in milibus iuida sensus que contrari

Expanded text:
dominum negaturi, sed uocabit, inquit, ipsa, quae concipiet, ipsa uirgo, quae pariet. dominum negaturi, sed uocabit, inquit, ipsa, quae concipiet, ipsa uirgo, quae pariet. in eodem euangelista legimus Herodem aduentu magorum fuisse turbatum scribisque et sacerdotibus congregatis sciscitatum ab eis, ubi Christus nasceretur, illosque respondisse: in Bethlem Iudae; sic enim scriptum est in propheta: et tu, Bethlem, terra Iuda, nequaquam minima es in ducibus Iuda; de te enim egredietur dux, qui regat populum meum Israhel. hoc exemplum in uulgata editione sic fertur: et tu, Bethlem, domus Effratha, modicus es, ut sis in milibus Iuda; de te mihi egredietur, ut sit discordia, magis hoc admiraberis, si Hebraicum uideas, in quo scriptum est: et tu, Bethlem Effratha, paruulus es in milibus Iuda; ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israhel. considera gradatim, quae ab euangelista sint posita: es, ut sis in milibus Iuda\', in Hebraeo \'paruulus es in milibus Iuda\' sensusque contrarius
Abbreviated transcription (Latin):
matores omnium tractatorum ubi legerunt. discant que inisaia posi tum. nam
in eoloco ubi nos legimus & transtulimus exi& iurga deradice iesse & flos dera¬
celas se uel ignoras se. misterium transeamus ad cetera neque enime pistolebre¬
uitas patrur diuitus in singulis immorari. Idem matheum loquitur hoc au¬
tem totum factum ẽ ut impleretur quod dictum. est. ad noper ꝓph&am dicen
tem. Et ce uirgo inutero habelit & pari& filium &uocabunt nomeneius em¬
ma nuhel: quod . Ixx. transtulerunt ecceiurgo inutero accipi& & pari& sili¬
um & uocabitis nomencius emma nuhel. Si uerba caliumnia muruti quae
non est ipsum habebit & accipi& nec uocabunt &uo cabitis. porro in hebreo ita
scriptum legimus ecce uirgo concipi& & pari& silium & uocabit nomen eius
emmanuhel Nonac caht qui arguebatur infidelitatis. Non iu dei quierant

Expanded text:
matores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam matores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam in eo loco ubi nos legimus atque transtulimus: « Exiet virga de radice Jesse, et flos de racelasse, vel ignorasse mysterium. 8. Transeamus ad caetera: neque enim epistolae brevitas patitur diutius singulis immorari. Idem Matthaeus loquitur: « Hoc autem totum factum est, ut compleretur quod dictum est a Domino per Prophetam dicentem: ecce uirgo in utero habebit et pariet filium et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod Septuaginta transtulerunt: ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium et uocabitis nomen eius Emmanuhel. si uerba calumniantur, utique non est ipsud \'habebit\' et \'accipiet\' nec \'uocabunt\' et \'uocabitis\'. porro in Hebraeo ita scriptum legimus: ecce uirgo concipiet et pariet filium et uocabit nomen eius Emmanuhel. non Achaz, qui arguebatur infidelitatis, non Iudaei, qui erant
Abbreviated transcription (Latin):
herodis ut impleretur quod dic tum est adno ꝑ proph&am. exegrpto uocaui
filium meum hoc nr̃i codices non habent sed inose ae ꝓph&a iux ebraicam scribi¬
tur ueritatem qui a pueri srahel & dilexieum & exegypto uocaui filium me¬
um proquo & ineodem loco Ixx transtulerunt quia paruulus ẽ isrł & dile¬
xicum & exegipto uocaui filios eius numomnino repudiandisunt qui ais¬
tum locum quiad xp̃i maxime ꝑtin& sacramentum aliter transtulerunt¬
scandanda potius uenia ut hominibus. iux ta sententiam ia cobi dicentis: Siul¬
ta peccamus omnes et siquis in uerbo non peccat iste ꝑfectus est. uir potestre¬
frenare om ne corpus. Illud uero quod in eodem euan gelita scribitur &uenit &
habi tauit inciuitate quaedicitur narar&h. ut impleretur quod dictũ est
eꝓph&am quia natareus uocabitur. Responde ant loco dedali & fastiosi esti¬

Expanded text:
Herodis, ut inpleretur, quod dictum est a domino per prophetam: ex Aegypto uocaui Herodis, ut inpleretur, quod dictum est a domino per prophetam: ex Aegypto uocaui filium meum. hoc nostri codices non habent, sed in Osee propheta iuxta Hebraicam scribitur ueritatemu.quia puer Israhel, dilexi eum et ex Aegypto uocaui filium meum. pro quo in eodem loco Septuaginta transtulerunt: quia paruulus est Israhel, et dilexi eum et ex Aegypto uocaui filios eius. num omnino repudiandi sunt, qui istum locum, quia ad Christi maxime pertinet sacramentum, aliter transtulerunt, an danda potius uenia ut hominibus iuxta sententiam Iacobi dicentis: multa peccamus omnes; et, si quis in uerbo non peccat, iste perfectus est uirfrenare omne corpus » . Illud vero quod in eodem Evangelista scribitur: « Et veniens habitavit in civitate quae dicitur Nazareth: ut impleretur quod dictum est per prophetas, quia Nazaraeus vocabitur » . Respondeant λογοδαίδαλοι, et fastidiosi aesti
Abbreviated transcription (Latin):
ta haebraeicam. ueritatem uiderunt inquem conpunxerunt: ꝓ quo in lxx. legim:
latini & aspicient ad me. ꝓhis que in luserunt siue in sulta uerunt dis crepat euan¬
gelistȩ . Lxx. inter pretum nr̃a que trans latio & tamen sermonum uari&as spũ
unitate concodat: in matheum quoque legimus dnm p̃dicentem a postolis fugam
& hoc ipsum tachariae testimonio confirmantem. Scriptum est ait. ꝑ u ã pasto¬
rum &oues dis pergentur. at in lXX. & in hebreo multo aliter est Non enim
& ꝑ sona dĩ dicitur ut euangelista uult sed ex ꝓph&a dm̃ patrem rogantis: per¬
cute pastorem & dis ꝑgentur oues: In hoc ut arbitro loco iuxta quorundam pru¬
dentiam euange lista piaculi reus est quod ausus sit ꝓph&ce uerba ad dĩrefer
reꝑsonam Scribit supradictus euangelista ad angeli monitum tulis se io sephpar¬
uulum. & patremeius & intransse aegrptum Ibi que mansis se usque ab obitũ

Expanded text:
ta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem conpunxerunt, pro quo in Septuagintta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem conpunxerunt, pro quo in SeptuagintLatini: et aspicient ad me pro his, quae inluserunt siue insultaueruut. discrepat euangelista et Septuaginta nostraque translatio, et tamen sermonum uarietas spiritus unitate concordat. in Matheo quoque legimus dominum praedicantem apostolis fugam et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem: scriptum est, ait: percutiam pastorem et oues dispergentur. at in Septuaginta et in Hebraeo multo aliter est; non.enim ex persona dei dicitur, ut euangelista uult, sed ex prophetae deum patrem rogantis: percute pastorem, et dispergentur oues. in hoc, ut arbitror, loco iuxta quorundam prudentiam euangelista piaculi reus est, quod ausus sit prophetae uerba ad dei referre personam. scribit supra dictus euangelista ad angeli monitum tulisse Ioseph paruolum et matrem eius et intrasse Aegyptum ibique mansisse usque ad obitum
Abbreviated transcription (Latin):
mercedemmihi. aut rennuite. & ad penderunt mercedem meam .Xxx. argenteos
Dixit que dñs ame pone illos in conflatorio & considerasi ꝓbatum sit. sicut ꝓbatus
dist&. ab euangeliste testimonio . Ixx. trans latio ꝑ spicuum est. Sedet in he breo
cum sensus idem sit uerba p̃postera sunt & pene diuersa & dixit inquid ad eos.
Sibonum est in oculis uestris ad ferte mercedemmeam. & si non qui es uit & adpende
runt mercedem meam .xxx. ar genteos & dixit dñsad mepieceillud ail statuarũ
dequorum pretium quod ad p̃tiatussum ab eis & tuli .XAX. argenteos & ꝓie ce cosad¬
nec cum lxx congruit trans latoribus e quod his maius ÷ err& in nomine ꝓ
tacharia quippe hieremiam posuit sed ab sit hoc depedi sequo xp̃idicere cui
cuire fuit non uerba & syllabas occupari sed sentias dogmatum ponere ueniamus
ad aliud eiusdem Zachariae testimonium. quod iohanneseuangelicta sumit iux¬

Expanded text:
mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. dixitque dominus ad me: pone illos in conflatorio et considera, si probatum sit, sicut probatus uantum distet ab euangelistae testimonio Septuaginta translatio, perspicuum est. sed et in Hebraeo, cum sensus idem sit, uerba praepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad eos: si bonum est in oculis uestris, adferte mercedem meam; et si non, quiescirunt mercedem meam triginta argenteos et dixit Dominus ad me proice illud ad statuarium decorum pretium quod adpnec cum septuaginta congruat translatoribus et, quod his maius est, erret in nomine — pro Zacharia quippe Hieremiam posuit - ; sed absit hoc de pedisequo Christi dicere, cui curae fuit non uerba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. ueniamus ad aliud eiusdem Zachariae testimonium, quod Iohannes euangelista sumpsit iux
Abbreviated transcription (Latin):
stoli idem in sacris uoluminibus fecerint. Legimus in marcodicentedño. tabita com
statim que subiunctum. quod int̃p̃tatuir puella tibi co. surge. arguit euangestamm̃¬
dacii. quare addi derit. tibi dicocum inhebreo tantum modosit puella surge sedut
enpatibu tepon facer& sensum uocantis & inperantis exprimer&. addidit tibi
dico rursum inmatheo redditis aꝓditore. iuda .XXX. argente is. Rempto ex eis
a grofiguli scribitur. Tunc impletumest. quod scriptum est. ꝑhieremiam ꝓph& am di
centem & acceperunt xXX. argente os prȩcium adỹuati quod ad p̃ciauerunt filii
israł & dederunt eos in agrum figuli. sicut constituit mihi dñs. hoc inhiere mia poe¬
tus non inuenitur sed in tacharia. aliis multo uerbis ac toto ordine discrepante:
Vulgata quippe editio. ita sehabx. et di camadeos sibonum est coram uobis date

Expanded text:
stoli idem in sacris uoluminibus fecerint. legimus in Marco dicentem dominum: talitha cumi stoli idem in sacris uoluminibus fecerint. legimus in Marco dicentem dominum: talitha cumi statimque subiunctum: quod interpretatur: puella, tibi dico, surge. arguite euangelistam mendacii, quare addiderit tibi dico, cum in Hebraeo tantummodo sit puella, surge: sed ut ἐμφατικώτερον faceret et sensum uocantis et imperantis exprimeret, addidit tibi dico. rursum in Matheo redditis a proditore Iuda triginta argenteis et empto ex eis agro figuli scribitur: tunc inpletum est, quodscriptum estper prophetam Higenteos pretium adpretiati, quem adpretiauerunt a filiis Israhel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. hoc in Hieremia penitus non inuenitur, sed in Zacharia aliis multo uerbis ac toto ordine discrepante; uulgata quippe editio ita se habet: et dicam ad eos: si bonum est coram uobis, date
Abbreviated transcription (Latin):
trans latio sensus operit & uelutil& ogramine satastrans gulat. dum enim casib:
& figuris seruit oratio quod breue poterat indicare sermone longo ambitu circũ¬
acta ix explicat hoc igitur egoui tans: Itabeatum antonium te p&ente transposu¬
iut nihil destex sensucum aliquid de sit ex uerbis. aliisillabas accupentur & litte¬
ras quere sententias : dies me dific& si omnium quiad sensum. int̃pretatisunt tes¬
timonia replicauero sufficit in presenti. nominas seh rlarium confessorem quio¬
meliasin iob & in psalmos tractatos plurimos in latinum uertitegreco. Nec ad sedit
littere dormitanti & putida rusticorum int̃ pretationes &orsit: Sed quasi capti¬
uos sensus insuam linguam uictoris iure trans posuit. nec hocmirum inca&eris scłi
ui delic& aut ecclesi aeuiris cum septuaginta int̃petres & euangelistȩ atque apos¬

Expanded text:
translatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus translatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus et figuris seruit oratio, quod breui poterat indicare sermone, longoambitu circumactauixexplicat. hoc igitur ego uitans ita beatum Antonium te petente transposui, ut nihil desit ex sensu, cum aliquid desit exuerbis. aliisyllabasaucupenturetlitteras, tu quaere sententias. dies me deficiet, si omnium, qui ad sensum interpretati sunt, testimonia replicauero. sufficit in praesenti nominasse Hilarium confessorem, qui homiIias in Iob et in psalmos tractatus plurimos in Latinum uertit e Graeco nec adsedit litterae dormitanti et putida rusticorum interpretatione se torsit, sed quasi captiuos sensus in suam linguam uictoris iure transposuit. Nec hoc mirum in ceteris saeculi uidelicet aut ecclesiae uiris, cum septuaginta interpretes et euangelistae atque apo
Abbreviated transcription (Latin):
tudines casuum. Vari&as figurarum ipsum postre mosuum & utitadicam
uernaculum linguaegenus si ad uerbum inter p̃tor absurdere sonant. Si ob ne¬
ces sitatem ali quid in ordine uel insermone mutauero ab interp&is ui debor¬
osficio recessis se & post multa quae nunc ꝑ sequi otiosum ẽ &iam hoc ad didi
quod sicui non uid&ur lingue gratiam interp̃tatiomutarehomerum ad uerbũ
ex primat inlatinum. plus aliquid dicam eun dem isu a lingua prose iuerb
interp̃tatir. uidebit ordinem rediculum & po&iam eloquentissimum. iuxlo¬
quen tem uerum ne scriptorum eorum parua sit auctoritas. quamquam hoc tan¬
tum. ꝓbare uoluerim me semꝑ ab aduliscentia non uerba sed sententias tran¬
stulisse. qualis suꝑ hoc generep faciuncula sit in libro. quobeati anto niuitade¬
scribitur ipsius lectione cognosco exalia in aliam. linguam aduerbum ex pressa¬

Expanded text:
tudines casuum, uarietates figurarum, ipsum pstremo suum et, ut ita dicam, tudines casuum, uarietates figurarum, ipsum pstremo suum et, ut ita dicam, uernaculum linguae genus:si ad uerbum interpretor, absurde resonant; si ob necessitatem aliquid in ordine, in sermone mutauero, abinterpretisuideborofficiorecessisse. et post multa, quae nunc persequi otiosum est, etiam hoc addidi: quodsi cui non uidetur linguae gratiam interpretatione mutari, Homerum ad uerbum exprimat in Latinum — plus aliquid dicam -,.eundem sua in lingua prosae uerbis interpretetur: uidebit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum uix loquentem.f Uerum ne meorum parua sit auctoritas — quamquam hoc tantum probare uoluerim, me semper ab adulescentia non uerba, sed sententias transtulisse — qualis super hoc genere praefatiuncula sit, in libro, quo beati Antonii uita describitur, ipsius lectione cognosce: ex alia in aliam linguam ad uerbum expressa
Abbreviated transcription (Latin):
eru dito inter pr&i p̃cepit. Nec uerbo uerbum cuirabis reddere. fidus inter¬
presterentius menandrum plautus &cae cilius ueteres comicos interpreta¬
ti sunt Nunquiderunt in uerbis ac nondocerem magis & elegantiã in trans la¬
tione coseruat quamuos ueritatem inter pra&ationis hanceruditi. RR. ot¬
NΜ nuncupant unde &ego doctus a talibus ante annos circiter .xx. & si¬
militunc quoque erroredeceptus. cer te hocmihi. a nobis obi ciendum
nesciens cum eu sebii .x. poniRon in latinum ueierem tali intercetera.
p̃facione usussum : difficile est alienas lineas in sequentem. non alicubi ex¬
cedere ar dium utq: in alia lingua. benedicta sunt e undem decorem intrans¬
latione conseruent. Signifi catum est aliquid unius uerbi ꝓpri&atem. non habe¬
o meum quo id efferam & dum que roimplere sententiam lungo ambitu uix
breuis uiae spacia consummo. accedunt hy ꝑbatorum anfractus dissimili¬

Expanded text:
erudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus intererudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres. Terentius Menandrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid haerent in uerbis ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? quam uos ueritatem interpretationis, hanc eruditi xaxoCvjXiav nuncupant. unde et ego doctus a talibus ante annos circiter uiginti et simili tunc quoque errore deceptus, certe hoc mihi a uobis obiciendum nesciens, cum Eusebii apovtxov in Latinum uerterem, tali inter cetera praefatione usus sum: difficile est alienas lineas insequentem non alicubi excidere, arduum, ut, quae in alia lingua bene dicta sunt, eundem decorem in translatione conseruent. significatum est aliquid unius uerbi proprietate: non habeo meum, quo id efferam, et, dum quaero inplere sententiam, longo ambitu uix breuis uiae spatia consummo. accedunthyperbatorumanfractus, dissimili
Abbreviated transcription (Latin):
Non est huius temporis dicere sufficit mihu psius translatoris auctoritas qui
ita h iplogo carundem orationum locutus : plltaui mihi ad sume reloboremuti¬
lem sbu diosis mihi qui dem ipsi noncessarium. Conuertienim exatticis du arũ
eliquentissimorum nobilis simas orationes interseq: iontraria siscinis & monsthe
nisi iec conuerti ut iter pres sed ut orator sententiis: Isdem & earum formus
tam siguris quam uerbis ad nr̃am con suetidinem aptis. in quibus nunc ꝓuer¬
bo uerbum necessehabui reddere. Sed genus omnium uerborumuimque serua¬
ui Nonenim me ea ad nume rarelectoriputaui.oportere sed tam quam ad¬
pendere. rur sumque in calce sermonis quorumego ait orationes sicut spero ita
ex pressero uirtutibus utens illorum omnibus. id est sentenciis &earum
fuguris & rerum ordinem uerba ꝑ sequens eatenus ut canon ab orreant amo¬
re nr̃o quae si egreus omnia conuersa nonerunt. tamen ut generis cius dem

Expanded text:
non est hujus temporis dicere. Sufficit mihi ipsius translatoris  Ciceronis  auctoritas, qui non est hujus temporis dicere. Sufficit mihi ipsius translatoris  Ciceronis  auctoritas, qui ita in Prologo earumdem orationum locutus est: « Putavi mihi suscipiendum laborem utilem studiosis, mihi quidem ipsi non necessarium. Converti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobinis, necconuertiutinterpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tam quam figuris, uerbis ad nostram consuetudinem aptis. in quibus non pro uerbo uerbum necesse habui reddere, sed genus omnium uerborum uimque seruaui. non enim me ea adnumerare lectori putaui oportere, sed tamquam adpendere. rursumque in calce sermonis: quorum ego, ait, orationes si, ut spero, ita expressero uirtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordine, . uerba persequens eatenus, ut ea non abhorreant a more nostro, quae si e Graecis omnia conuersa non erunt, tamen, ut generis eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
entis uulnere solatium quȩ rerehactenus sic locutis sum quasi aliquid de epis¬
tola commutauerim & simplex trans latio possit errorem habere non crimen
Nunc uero cumipsa epistoladoceat nihil mutatumeẽ de sensu net resacidi tos.
Necali quod dogma confictum faciunt. ne in telle gendo iet nihil intellegant
edum alienam imperitiam uolunt redar guere suam ꝓdunt & ego enim non
solum fateor sed libera uoce pfiteor meinter p̃tatione grecorum. abs que serip¬
tuns sc̃is ubi & uerborum ordomisterium ÷ . Non uerbum e uerbo sed sensu ex¬
primiera de sensu habeo que huius rei magis trumtullium. quiꝑtago ram plato¬
nis dice conutum xeno fontis & tesnicis & demonstenis duas contrase grationes
pulcher rimas transtulit. quanta in illis preter miserit quanta ad dideri quan
tamutauerit ut prori&atem alcerius lingue suis propri&atibus xplicar&

Expanded text:
entis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de episentis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere, non crimen. nunc uero, cum ipsa epistula doceat nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtuta mutaverit, ut proprietates alterius linguae, suis proprietatibus explicaret,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitata Male dicta non crimina sunt. immo noc maledicta quidem quȩ aurespu¬
plica nesciant Tu corrumpas seruulos solliutes dientes & ut in fabulis legimus
auro ad dan naem penetres dissimilatoque quod feceris Mefalsarium uocescũ
multo pei crim̃ accussando: Inte consitearis quam in me argiis. Aliuste here¬
ticum alius insimulatdocmnatum peruersorem. Taces ipse respondere non audes
interp̃temlaceras de sillabis calumniaris & totam defensionem tiu purassita¬
endo detrabas finge intrans ferendo uelerrasse uel inter mississe mequippiam:¬
Hic totus tui negotii cardouersatur. haectua eit defensio Num id urcotu
nones er&icus sier gomalus interpressim nec hoc dico quod tehereticum noue¬
ru. Sct ilł quiaccus auit nouerit ille qui scripsit. sed quod stultissimum sit
accusatum ab balio alium criminari & confossoundi que corpore de dormi¬

Expanded text:
cogitata, et maledicta non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures pucogitata, et maledicta non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures publicae nesciunt. tu corrumpas seruulos, sollicites clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmatum peruersorum: taces,. ipsi respondere non audes, interpretem laceras, de syllabis calumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. finge in transferendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormi
Abbreviated transcription (Latin):
nere curaretur medici si ꝓditione interficine fasduxit fabricius qummpotius iunc¬
tum remisit ad dñm ut sclus nec in aduersario comꝓbar& quod leges publice quod hos¬
testuentur quod in terbella & gladiosscm est. Hoc nobis intermonachos & sacer¬
do tes xp̃i. intutum fuit &aud& quidam ex eis ad dictossuꝑcilio. & concrepantib:
digitis eructuare & dicere quid enim si redemit si sollicitauit fecit quod sib ip¬
fuit Mira sceleris defensio quasi non & latrones & fures acpirate faciunt quod
sibi prodest. Certe annos &iaisas seducentes infelicem iudam sece runt quod sibi
uti le existimabant. uolo in cartulis meis quaslib& in epcias scribere commen¬
tari descripturis. Remor dereledentes dige rerestomachum. in lo cis me exercereiõ¬
munibus & quasi limatas ad pugnandum sagittas reponere quam diunon ꝓfero

Expanded text:
nere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius, quin potius uincnere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius, quin potius uinctum remisit ad dominum, ut scelus nec in aduersario conprobaret. quod leges publicae, quod hostes tuentur, quod inter bella et gladios sanctum est, hoc nobis inter monachos et sacerdotes Christi intutum fuit. et audet quidam ex eis adducto supercilio et concrepantibus digitis eructare et dicere: \'quid enim, si redemit, si sollicitauit? fecit, quod sibi profuit\'. mira sceleris defensio! quasi non et latrones et fures ac piratae faciant, quod sibi prodest. certe Annas et Caiphas seducentes infelicem ludam fecerunt, quod sibi utile existimabant. Uolo in chartulis meis quaslibet ineptias scribere, commentari de scripturis, remordere laedentes, digerere stomachum, in locis me exercere communibus et quasi limitas ad pugnandum sagittas reponere: quamdiu non profero
Abbreviated transcription (Latin):
epistolequis dedit qua fronte ꝓfertis quoscelere redemistis quidapud hom̃s totũ
erit si nec pari&ibus quide met scriniis nostra possumus sec acelare si antetri¬
bunalia iudicum hoc uob crim̃ in pingerem reos legibus subiugatem qua e &iamꝓ
utili tate fisci noxiis dela teribus poenas statuunt. &cum suscipiant ꝓditionem dan¬
nant proditorem. Lucrum uidelic& plac& uolunta displic&. dudume sichiũ uirũ
consolatorem contra quem patriar cagam alihel grauissimas exercuit inimicti¬
os theo dosius princeps capitedam nauit. quod solicitato notario cartas illius inua¬
sisse legimus inueteribus historiis ludimagistrum qui falis corum libros ꝓdide¬
rat iuinctum pueris traditum &adeos quos ꝓdebatremissum nec sueleratũpopulũ
Romanum suscepis se uictoriam. pyrrum eprrotarum regem cumi in castris exuul¬

Expanded text:
epistulae? quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? quid apud homines tutum epistulae? quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? quid apud homines tutum erit, si nec parietibus quidem et scriniis nostra possumus secreta celare? si ante tribunalia iudicum hoc uobis crimen inpingerem, reos legibus subiugarem, quae etiam pro utilitate fisci delatoribus poenam statuunt et, cum suscipiant proditionem, damnant proditorem. lucrum uidelicet placet, uoluntas displicet. dudum Hesychium, uirum consularem, contra quem patriarcha Gamalihel grauissimas exercuit inimicitias, Theodosius princeps capite damnauit, quod sollicitato notario chartas illius inuasisset. legimus in ueteribus historiis ludi magistrum, qui Faliscorum liberos prodiderat, uinctum pueris traditum et ad eos, quos prodebat, remissum nec sceleratam populum Romanum suscepisse uictoriam. Pyrrum, Epirotarum regem, cum in castris ex uul
Abbreviated transcription (Latin):
oppido flagitauerat. postulauique ab eo mutuo ut domihaber& exemplar. Nec fa¬
ule in uulgus ꝓder& Resita anno & sex mensibus transiit donec supradicta interp̃ta¬
tio descriniis eius nouo. prestigiohiero solimam. connii grauit. Nam qui dampse¬
udo monachus uel accepta pecunia. ut p̃spicue intellegidatur. uel gratuita ma¬
litia in cassum corruptor nititur ꝑsuadere. compilatis chartis eius & sũptibus iu¬
das factus ÷ proditor deditque aduersariis latrandi contrame. occasionem. ut in¬
ter inperitos concionentur me falsarium me uerbum. non ex pressissede uerbo. pro
honerabilidixisse carissimum & maligna inter p̃tatione quodne fas dictum sit
Viaecienuiω TuΝΙΤΙΩ nolius se tranferre. Haec &istius modinuge
crimi nam ea sunt ac primum antequam detrans latione respondeam. uolo
interrogare eos quimalitiam prudenti amuocant unde apid uos exemplar

Expanded text:
oppido flagitarat — postulauique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar nec faoppido flagitarat — postulauique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar nec facile in uulgus proderet. res ita anno et sex mensibus transiit, donec supra dicta interpretatio de scriniis eius nouo praestrigio Hierosolymam conmigrauit. nam quidam pseudomonachus uel accepta pecunia, ut perspicue intellegi datur, uel gratuita malitia, ut incassum corruptor nititur persuadere, conpilatis chartis eius et sumptibus ludas factus est proditor deditque aduersariis latrandi contra me occasionem, ut inter inperitos contionentur me falsarium, me uerbum non expres sisse de uerbo, pro \'honorabili\' dixisse \'carissimum\' et maligna interpretatione — quod nefas dictu sit — κἰδεσιμώτατον noluisse transferre. haec et istius modi nugae crimina mea sunt. Ac primum, antequam de translatione respondeam, uolo interrogare eos, qui malitiam prudentiam uocant: unde apud uos exemplar
Abbreviated transcription (Latin):
apud uos arguer& ut papam ephipanium criminatus : Hancepistolam misi quete
&s ꝑte alios quinos amare dignantur rei ordinemdoceant. Ante hoc fer mebi ennium
miserat io hanni epis coposupradictus papaepi fanius litteras arguens eum in quibus¬
dam domatibus sed postea dementer ad penitentiam prouocans harum exemploria
certatim palestinerapiebanturł oboctoris meritum uł obelegentiam scriptionis
Erat inmonasterio lo nr̃o uirapud uos aut ignobilis eusebius cremonensis qui cumhaec
epistola ꝑmultorum ora uolitar& &mirarentur eam ꝓdoctrina & puritate sermo¬
nis docti pariter & indocti. coepitnamque ame obnixe p&ere ut si ln eam in latinũ
que notario raptim celeriter que dictaui ex latere in paginambreuiter ad notans que
intrinsecus sensum singula capitula continerent : Si quidem & hocut sibi soli facerẽ

Expanded text:
apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est, hanc epistulam misi, quae te apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est, hanc epistulam misi, quae te et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. Ante hoc ferme biennium miserat Iohanni episcopo supra dictus papa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum uel ob elegantiam scriptionis. erat in monasteriolo nostro uir apud suos haut ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui, cura haec epistula per multorum ora uolitaret et mirarentur eam pro doctrina et puritate sermonis docti pariter et indocti, coepit a me obnixe petere, ut sibi eam in Latinum  notario raptim celeriterque dictaui ex latere in pagina breuiter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capita continerent — siquidem et hoc, ut sibi soli facerem,
Abbreviated transcription (Latin):
aulus a postolus prȩsente agrippa regede criminibus responsurus que possit
intolcgere qui audituruserat securiis de causa uictorae statim in principi¬
o graualaturdicens. de omnibus quibus accusora iudȩ isrexagrippa esti momebea¬
tuni cumapud te simhodie defendendus qui precipue nostis cunctas quae iudaeis
sunt consi &udines & questiones. Iegerat enim illudesaie: heatiis qui inaures lo¬
quitur audientis & nouerat tantum oratoris uerba ꝓficere quantum iudici
prouidentia cognouis se. Vnde Regobeaium me in hocdum taxat negotioiud¬
coquod apud eruditas aures in ꝑtire lingue responsurus sum que obicit mihi uel
ignorantiam uel mendacium. Siaut nesciui alienas lit teras uere interpretari
ut nolui quorum alterum error alterum crimenem ac neforsitan accusas¬
meus facilitate qua cunctalo quitur & inpunitate qua sibi licere ominia putat meq̃q

Expanded text:
Paulus apostolus praesente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset Paulus apostolus praesente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset intellegere, qui auditurus erat, securus de causae uictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt, consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere interpretari aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. ac ne forsitan accusatmeus facilitate, qua cuncta loquitur, et inpunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque
Abbreviated transcription (Latin):
sa subiciaentur xp̃o id est corporisuo ut omnexpicorpus subiaturdõ & patri
& sit ds omnia inomnibus Nonait ut sit pater omnia in omnibus sed ut sit
ds̃ ominia in omnibus quod proprium nomen est trinitatis. &iam tam ad pa
unitati huma ritatem in holo codicimus non mansu&udinẽ clementiam
quam grecifilant ropiauocant sedom ne hominum genus. porroquod ait
ut sit ds omniain omnibus hoc sensuaccipendum est : dñs & saluator nosteron¬
nia non est in omnibus sed pras in singulis. uerbi gratia. Insalomone sapientua
indauidbonitas In iobpatientia . Indanielo cognitio futurorum. In pepi
ndes ÷ ancacse paulo telus iniohanne uirginitas : Inceeris cecera cum au¬
temomnium rerumfinis aduenerit. Tunc omnia in omnibuserit & singuli
scõꝵ omnes uirtutes. habeant & sit xp̃s totus incuncns. HICRONUS
PAMNAchiO dEOΡTIMO GENERI INTIR BRETAEIDI:

Expanded text:
sa subicientur Christo, id est corpori suo, ut omne Christi corpus subiciatur deo et patri sa subicientur Christo, id est corpori suo, ut omne Christi corpus subiciatur deo et patri et sit deus omnia. in omnibus. non ait: \'ut sit pater omnia in oDeus omnia in omnibus: quod proprium est nomen Trinitatis, et tam ad Patvinitati. Humanitatem in hoc loco dicimus, non mansuetudinem et clementiam, quam Graeci philanthropiam vocant, sed omne homiut sit deus omnia in omnibus, hoc sensu accipiendum est: dominus atque saluator nunc omnia non est in omnibus, sed pars in singulis — uerbi gratia in Salomone sapientia, in Dauid bonitas, in-Iob patientia, in Danihelo cognitio futurorum, in Petro fides, in Finees et Paulo zelus, in Iohanne uirginitas, in ceteris cetera —, cum autem omnium rerum finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habeant et sit Christus totus in cunctisPAMMACHIUM DE OPTIMO GENERE INTERPRETANDI.
Abbreviated transcription (Latin):
cum autemn dixerit qm̃ omnia subiecta sunt ei haut dubium quin preter
sum. qui subiecit ei omnia cumuero sub iecta ei fuerint omnia tunc ipse filius
po csestione & solutione conpleuerit. Tamen saltim pauca dicamus omnein
noc sundalum .ẽ. cursilius patridicatur ee subiectus quidt turpiussuc ln te¬
rius paeri subici quod sepepidiatis est in psalmo seribtum est. Non meddo sub ietta
erit anima mea hanc cruci sigi & maledictum crucisfieri. Maledictus enĩ
omnes quipendit in ligno quier ꝓͦ nobis maledictum factus : ut nos de maledic¬
toliberar& mirarissi ꝓ nobis subiectus sit ut nospatrificiat. ẽẽ subiectos. dicens
tes immo omnium hominum genus corporis ipsius nembrareputantur
In his autem qui increduli sunt id ÷ iudeis & e nichis & hereticis in subiectus
dicitur. Qñm pars menbrorum eius non ẽ subiecta fidei. Insine autem mun¬
di cum omnia membra regnãtem uiderunt xp̃m id est corpus suum &iam ip¬

Expanded text:
cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt ei, haud dubium, quin praeter eum, qui subiecit ei omnia. cum uero subiecta fuerint ei omnia, tunc ipse filius hac quaestione et solutione conpleuerit. tamen saltim pauca dicamus. omne in hoc scandalum est, quare filius patri dicatur esse subiectus. quid est turpius siue inferius: patri subici — quod saepe pietatis est et in psalmo scriptum: nonne deo subiecta erit anima mea? — an crucifigi et maledictum crucis fieri? maledictus enim omnis, qui pendet in ligno. qui ergo pro nobis maledictum factus est, ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus sit, ut nos patri faciat esse subiectos dicens tes, immo omne hominum genus, corporis ipsius membra reputantur. in his autem, qui increduli sunt, id est Iudaeis, ethnicis, hereticis, insubiectus dicitur, quia pars membrorum eius non est subiecta fidei. in fine autem mundi, cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, etiam ip
Abbreviated transcription (Latin):
erunt seniores. &iterum in euangelio. dm̃ ne mouidit um quam & iterum Sp̃subi
uult flat & uocemeius audis sed nescis undeueniat & quouadit. quod ds̃ est sp̃s dicit
petrus beatus a postolus ut quid mentitus es sp̃uis cõannana. non esmentitus homini¬
bus sed dõ. Nondixit patri aut filio sed spũi scõ. Videsigitur quod ds est sp̃s sc̃s & qđ¬
apostolorum. haec dic̃. sp̃s. iubensse parare mihi barnaban. & paulum adop: quod

Expanded text:
erunt seniores. Et iterum in Evangelio: Deum nemo vidit umquam. Et iterum: Spiritus ubi erunt seniores. Et iterum in Evangelio: Deum nemo vidit umquam. Et iterum: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, et quo vadat . Quod Deus est Spiritus, dicit beatus Petrus apostolus: Ut quid mentitus es Spiritui sancto, Anania? Non es mentitus hominibus, sed Deo . Non dixit Patri et Filio, sed Spiritui sancto. Vides igitur quod Deus est Spapostolorum: Haec dicit Spiritus jubens: Separate mihi Barnabam et Paulum in opus ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
qua uerdie lue nargm derẽ in uisibilis est omnipotoens est se sepdo. tt fdeatdu¬
nunitie dis nanter iomnicreature uisi betinuisibili nonli d sertel digr sesead¬
ses aue narrare. aut mirari aut conphendere utt in uestigare
quem ad modum. est humanis eam sensibus occupare constatigitur in firmari homi¬
nem scãe ueneran de quae trinitatis ine narranda glori a magestatis aut potenti¬
am cuius igitur trinitas narratio gloriae si excedit quanto magis frustrabuntur
sam humana potentis qui non solum quid sit ds̃ intellexer̃ qui nec &iam quid sit
homo ad tenderepotuerunt. nihil ergo intrinitate suliita neum nihil nuperri¬
mum nihil tem porale nihil in potens. Nibul minus Nihil in ae quale trinitas uene¬
randa de p̃canda trinitas in enarranda in in uestigan da in conp̃henden da &
quod in uisibilium rerum si des ẽ nobis dicit apostolus est aũt sidessperandarum
substantiarerum in uisibilium ex aminatrix. In hac enimtestimonium meru¬

Expanded text:
ra est, inenarranda est, invisibilis est, omnipotens est, sese praedicat, sese annuntiat dignanter omni creaturae, visibili et invisibili, non valenti dignanter, aut narrare, aut mirari, aut comprehendere, aut investigare, aut quemadmodum est humanis eam sensibus occupare. Constat igitur infirmari hominem, sanctae venerandaeque Trinitatis in enarranda gloria, majestate, aut potentia. Hujus igitur vim Trinitatis narratio gloriae si excedit, quanto magis frustrabuntur,sam humanam ponere: qui non solum quid sit Deus non intellexerunt: sed nec etiam quid sit homo attendere potuerunt? Nihil ergo in Trinitate subitaneum, nihil nuperrimum, nihil temporale, nihil impotens, nihil minus, nihil inaequale: Trinitas veneranda, deprecanda, Trinitas inenarranda, investiganda, incomprehendenda. Et quod invisibilium rerum fides est, nobis dicit Apostolus: Est autem fides sperandarum substantia, rerum invisibilium examinatrix . In hac enim testimonium meru
Abbreviated transcription (Latin):
in bus sensi d leg uni de dit morsi in monte sina& omnia potens & om̃a sciens & ade
iopura diso uiuusẽ e inp̃ distinatione carnali sutura enuntiansei & cumu
cob luc tatus ati quemad modum huma na fragilitas capere poterat condescen¬
de nsinfirmitatibus. omnium diuersorum genert : adꝓbat. alis inglori atimo¬
giscornem unt sausa alis bo bumi litate eminentis cius bonitatis agnoscnoo
Si ersem piter nus filius depatre. est genitus quuippe& ominia sciens oa potens
onia saluans. Otũa continens om̃a iudicans creans cum patre semꝑ & cum
atura saluare. ducente seriptura & coluerunt &seruerunt creature poti¬
is quam ercatori qui est benedictus ds̃ insda Li desigitur quod paganitatis c¬

Expanded text:
si in monte Sina, et omnia potens, et omnia sciens, et Adae in paradiso visus est, et in praedestinatione carnali futura enuntians ei, et cum Jacob luctatus est: et quemadmodum humana fragilitas capere poterat, condescendens infirmitatibus omnium, diversorum genera approbat, aliis in gloria, timoris omnium causa, aliis in humilitate, eminentis ejus bonitatis agnoscendae. Si ergo sempiternus Filius de Patre est genitus, quippe et omnia sciens, omnia potens, et omnia salvans, omnia continens, judicans, creans cum Patre semper et Saturas salvare, dicente Scriptura: Coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Vides igitur, quod paganitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eius et patientis & plorantis & quasi nescientis & qua si nom potentis. omnia
passi onem corporis in quo apparuit. In eu&iam permanens in ꝑpetuũ it &alli qui

Expanded text:
ejus, et patientis et plorantis, et quasi nescientis, et quasi non potentis omnia,ejus, et patientis et plorantis, et quasi nescientis, et quasi non potentis omnia, passionem corporis, in quo apparuit in eo etiam permanens in perpetuum; ut et illi qui