comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
runt sancios & infide atq docrina
xp̃iana laudabiliter usquequaq dis¬
famatos uiros cyprianum & dmbrosiũ
quorum tam clara testimonia posiumꝰ
debere sufficere. & debere ad utrumq
id est ut &e granã dei grauutã sicut cre¬
dendo atq predicanda est per oninia
credentes per omnia predicent. &
eandẽ predicationẽ predicationi qua
hortamur pigros uel corripimus
malos non opinent᷑ aduersam: quia
et isti uiri cum sic predicarent dei
gratiam. ut unus corũ dicer& innullo
gloriandum quando nostrũ nihil si
alter auem. non est inpotestate nr̃a
cor nostrum & nostrȩ cogutationes. ñ
tamen hortari & corripere destiter̃t
ut fierent precepta diuina: nec timu¬
erunt ne diceretur eis. quid nos horta¬
mini. quid corripitis. si nihil boni ut
eis nequaquã illi sancu ea niente ui¬
mere potuerunt. qua intelligebant
paueissimis esse donatum ui nullo
sibi homine predicante per ipsum

Expanded text:
runt, sanctos et in fide atque doctrina runt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei gratuitam, sicut credenda atque praedicanda est, per omnia credant et per omnia praedicent, et eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
scruit. Hec est illa electio qua eos quos
uoluit elegit in xp̃o ante constitiio¬
nem mundi ut essent sancti &. inmacu¬
lati in conspectu eius in karitate. pre¬
destinans eos in adoptionem filiorum.
Nullus iguur qui hec intelligit negare
uel dubitare permitutur ubi ait apls
non repulit deus plebem suam quam
presciuit predestinationẽ significare
uoluisse: presciuit enim reliquias quas
scdm electionem gratiȩ fuerat ipse
dei tractatores legimus dei prescienti¬
am. & agitur de uocatione electorum.
eandem predestinationẽ intelligere:
Magis enim fortasse uoluerunt hoc uer¬
boinea re uti: qđ & facilius intelligit᷑.
et non repugnat. inmo & congruit
ueritati quȩ de predestinatione granȩ
predicatus Hoc scio neminẽ contra istã
predestinationem quã scdm̃ scriptu¬
ras sunctas defendimus nisi errando
disputare potuisse: puto tamen eis qui
dehac re sententias tractatorum requi¬

Expanded text:
scivit. Haec est illa electio, qua eos, quos scivit. Haec est illa electio, qua eos, quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, praedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requi
Abbreviated transcription (Latin):
repulit deus plebem suamꝰ : Absit. llam
et ego ifrahelita sum. ex semine doraham:
de tribu beniamin. Tamquã diceret :¬
nam & ego ex ipsa plebe sum. Deinde
addidit unde nunc agimus. non repu¬
lit ds plebem suam quã presciuit:
atq ut ostendera dei gratia fuisse re¬
lictas reliquias non merius operum
eorum: secutus adiunxit. Annescitis
in helia quid dicit scriptura: quemad¬
modũ interpellat deum aduersus issi¬
rahel: Et cętera. Sed quid dicit illi inqͥt
responsum dinum : Reliqui mihi
septem milia uirorum: qui non cus¬
uauerunt genua ante baal. Non eni
ait relicta gunt mihi aut reliqueruas
se mhi. sed reliqui mihi: & sic ergo in
illa que iam supra interposui. quid
ergo inquit: & hiuc interrogationi
respondens. qd querebat inquit isra¬
Hel hoe non est consecutus. electio
autẽ consecuta est: cȩteri uero excȩcati
sunt. In hac ergo electione & in hisreli
propterea deus non repulit quia pre¬

Expanded text:
repulit Deus haereditatem suam? Absit. Nam repulit Deus haereditatem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjamin . Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde nunc agimus: non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum adversus Israel et cetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Non enim ait, relicta sunt mihi, aut reliquerunt se mihi, sed reliqui mihi. Sic ergo, inilla, quae jam supra interposui: Quid ergo? Et huic interrogationi respondens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his relipropterea Deus non repulit, quia prae
Abbreviated transcription (Latin):
bet in homine. Hec itaq dona dei
que dantur electis seđdm dei ppositũ
uocatis. in quib donis est & incipere
eredere. & infide usq ad uite huius
terminũ permanere. sicut tanta
rationum atq auetoritatũ contesta¬
tione ꝓbauimus. hec inquã dei do¬
na si nulla est predestinatio quam
defendimus. non presciuntur
a deo. Presciuntur autem. Nec est
destinatio significatus &iã nomi¬
ne prescientie. sicut apłs dicit.
non repulit deus plebem suã quã
presciuit. Noc qđ ait presciuit.
non secte uitelligitur. nisi predestinauit:
quod circumstantia ipsius lectionis
ostendit. Ioquebatur eiũ de reliquiis
iudeorum: quȩ salue facte sunt pereun¬
tibus cȩteris. Nam superius dixerat ad
israhel dixisse ꝓphetam. tota die ex¬
tendi manus meas ad populum non
esedentem & contradicentem: & tam¬
quam responderetur. ubi ergo sunt
promissiones dei facte adisrahel. con¬
tinuo subiunxit. Dico ergo. Nũquid

Expanded text:
bet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, bet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur electis secundum Dei propositum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo: praesciuntur autem; haec estdestinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. non recte intelligitur, nisi praedestinavit, quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt pereuntibus ceteris. Nam superius dixerat ad Israel, dixisse Prophetam: Tota die extendi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem. Et tanquam responderetur, ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel, continuo subjunxit: Dico ergo, nunq
Abbreviated transcription (Latin):
nec ea predicatione impediri ex hor¬
tationes siue ad fidem siue ad perse¬
uerantiam usq in finem: quia &e ista
dei dona esse nec aseipso cuiquam.
sed ab illo tribui predicamus. At enĩ¬
quod uicio suo quisq deserat fidem
cum cedit temptationi atq consen¬
tit qua eũ illo agitur ut deserat fi¬
dem quis negat: Sed non ideo dicen¬
da est infide perseuerantia non
esse donum dei. hanc enĩ cotidie
poscit qui dicit ne nos inferas in
temptationẽ: & si exauditus hane
accipit: ac per hoc cotidie ut perse¬
uer& petens. ꝓfecto perseuerantiȩ
sue spem non inseipso. sed in deo
ponit. Ego autẽ nolo exaggerare
meis uerbis. sed illis potius cogitan¬
dum relinquo. ut udeant quale sit
quod sibi persuaserunt predicatio
nis audientibꝰ quam hortationis
afferri. Noc est eni dicere. tunc de
sua salute hominem desperare quan¬
do spem suã non inse ipso. sed indeo
didicerit ponere: cum ꝓpheta cla¬
met. malidicius omnis qui spemha¬

Expanded text:
nec ea praedicatione impediri exhornec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis cogitandum potius relinquo, ut videant quale sit quod sibi persuaserunt, « praedicanis quam exhortationis afferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem ha
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo est ae fides: ppter qđ ab illo
cam non solum augeri habentibis.
uerum &iã non habentib poscimꝰ
dari. Neq isti ꝓptes quos hec dicimꝰ
qui predicatione predestinationis
et graue exhortationem clamitant
impediri. ad sola illa exhortant᷑ dona
que non adeo dari. sed anobisesse con¬
tendunt. sic̃ st initium fider & in eo
usq in finem perseuerantia. q uod
unq facere ideberent. ut tantum¬
modo infideles hortarentur ut ere¬
derent. & fideles ut credere permane¬
rent: ea uera que nobiseum dei dona
esse non negant ut nobiscũ pelagi¬
anum demoliantur errorem. sicut
est pudicitia. continentia. patientia.
et cętera quib recte uiuinur & ex fide
impetrantur adomino. oranda mon¬
serare & orare solum uel sibi uel alus
debuerunt: non autẽ queniquam ut
ea capesser& et retineret hortari.
Cum uero & adhec exhortant᷑ ut
possunt. atq exhortandos esse homi¬
nes confitentur. satis unq ostendunt

Expanded text:
ab illo est et fides, propter quod ab illo ab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dens. sed terrena. animalis. dyabolica.
ubi enĩ lelus & contentio. ibi in con¬
stamia & omne opus prauum: Sicut
ergo corripiendi sunt. in quieti et
diuinis eloquis testibus & ipsis quos
nobiscum isti communes habent
acubus nostris neq hanc impedit
qua contentiosi corriguntus atq:
sanantur donum dei esse predicamiꝰ.
ita corripiendi sunt infideles uel
infide non permanentes. non impe¬
diente istam correpuonem predican¬
one graue dei. quę fidem quoq ipsa
et inica permansionem der dona esse
commendat: quia & si ex fide impe¬
tratur sapientia sicut ipse iacobus cũ
dixiss&.si quis uestrum indig& sapi¬
entia postulet adeo qui dat omnib
affluenter & non imꝓperat & dabit᷑
ei. mox addidit. põstulet autem in
fide nihil hesitans. Nlon tamen quo
fides datur prius quã postuletꝰ ab illo
cuu datur ideo dicenda est non esse
donum dei. sed esse anobis quia data
est nobis non petentib nobis: apls
enim apertissime dicit. Pax fratrib

Expanded text:
d terrena, animalis, diabolica: ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat. Quia etsi ex fide impetratur sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus enim apertissime dicit: Pax fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
apłs iacobus dicit. Que desursum est
sapientia primũ quidẽ pudica ẽ. dein¬
de pacifica: modesta: suadibilis. plena
misericordia & frugibus bonis. inesti¬
mabilis: sine simulatione. Cernius ne
obsecro a patre luminũ sapientia qua
multis & magnis bonis fulta descendat:
Omne quippͦe datũ opumũ sicut idẽ
dicit. & omne doriũper feeiũ desursum
est. ddescendens a patre luminũ. Cur ergo
ut onuitam cȩtera corripimꝰ impudicos
et contenuosos. quib tamen predicamꝰ
donũ deresse sapientiã pudicam atq pa¬
cificam. nec timemus ne permoti diuine
uoluntatis in certo plus in hae predicati¬
one desperauonis quã exhortationis
inueniant. nec correpuonis stimulis
aduersus se ipsos. sed aduersus nos poti¬
us excuentur. quia eos corripimus. hec
non babentes que ipsi dicimus non hu¬
mana uoluntate proferri. seddiuina
largitate donari. Curdeniq ipsum
apłm iacobum huius grane p̃dicatio ñ

Expanded text:
apostolus Jacobus dicit, Quae desursum est apostolus Jacobus dicit, Quae desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Cernitisne, obsecro, a Patre luminum sapientia quam multis et magnis bonis referta descendat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis quam exhortationis inveniant; nec correptionis stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corripimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana voluntate proferri, sed divina largitate donari? Cur denique ipsum apostolum Jacobum hujus gratiae praedicatio non
Abbreviated transcription (Latin):
spondendum putant predestinationis
definitionem utilitati predicationis
aduersam: eo qđ audita nemno possit
correptionis stimulis excitari. Nec di¬
centes. nolunt hominibus predicari
dona dei esse ut ueniatur ad fidem et
permaneatur infidde. ne plus despera¬
to quã exhortatio uideat afferre: dũ
coguant qui audiunt ineertum esse
humane ignoranue eiu largiatur ds
cui non largiatur hec dona cur ergo
et ipsi nobiscum predicant dona dei
esse sapientiam & continentiam: Qd
sihec eum dona dei esse predicant᷑ non
impeditur hortatio qua homies hor¬
tamur esse sapientes & continentes. quȩ
tandem causa est ut exisument impe.¬
diri exhortationẽ qua exhoriamur ho¬
mines uenuire ad fidem. & iuea ꝑmanie¬
re usq infinem. si ae hec dona dei esse
dicantur. qđ scripturis eius testibus
comprobatur. Ecce ut de continentia
iaceamus. & de fola hoc loco sapientia
disputemus: nempe supra menioratꝰ

Expanded text:
spondendum putant, « praedestinationis spondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari. » Haec dicentes nolunt « hominibus praedicari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, ne plus desperatio quam exhortatio videatur afferri, dum cogitant qui audiunt, incertum esse humanae ignorantiae cui largiatur Deus, cui non largiatur haec dona. » Cur ergo et ipsi nobiscum praedicant, dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum Dei dona esse praedicantur, non impeditur hortatio qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae tandem causa est ut existiment impediri exhortationem, qua exhortamur homines venire ad fidem, et in ea permanere usque in finem, si et haec dona Dei esse dicantur, quod Scripturis ejus testibus comprobatur? 44. Ecce, ut de continentia taceamus, et de sola in hoc loco sapientia disputemus; nempe supra memoratus
Abbreviated transcription (Latin):
essa hoc uonũ. Hec ergo dei dona esse. id
est ut de alus taceam sãpientia & comi¬
nentia. acquiescunt aeisti. neq erum
pelagiani sunt ut aduerfus istam perspi¬
cuamꝰ ueritatem dura & heretica peruer¬
sitate contendant: sed hec inquiunt ut
adeo dentur nobis fides impetrat que
incipit a nobis: quã fidem & incipere ho¬
bere & in ea usq insinem permanere.
tamquã id non adño accipiamus. nr̃m
esse contendunt.Hre ꝓculdubio contradi¬
cuur apostolo dicenti quid eni habes qd
non accepisti: contradicitus & matyri
cypriano dicenti innullo gloriandũ.
quando nostrũ nihil sit. Cum hee & alia
multa que piget repetere ilixerimꝰ au
ostenderimus & initium fidei & usq
infiuem perseuerantiã dei dona esse.
nec ulla sua futura dona & que danda
essent et quib danda essent deu nonte
prescire potiusse. ac ꝑhoe predestiuatos
ab illo esse quos liberat & coronat. re¬

Expanded text:
esset hoc donum . Haec ergo Dei dona sunt, id esset hoc donum . Haec ergo Dei dona sunt, id est, ut de aliis taceam, sapientia et continentia. Acquiescunt et isti: neque enim Pelagiani sunt, ut adversus istam perspicuam veritatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem permanere, tanquam id non a Domino accipiamus, nostrum esse contendunt. Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ? Contradicitur et martyri Cypriano dicenti, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Cum haec, et alia multa quae piget repetere, dixerimus; atque ostenderimus, et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona esse; nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: re
Abbreviated transcription (Latin):
est predicauone dehis donis ei futuris
prescientia dei: sic uideant nec ad fidem
eaq precognita. id est addonandum
predestinata esse dicantus : sed impe¬
diri potius arq subuerti hac pruestina¬
tionis predicatione illum tantũ modo
pernitiosissimum errorem quo dicitur
grana dei scdm merita nr̃a dari: ut.
qui gloriatur. non in dño. sed in se ipso
glorictur. Quod ut apertius ꝓpt̃ tardi¬
usculos explicemus. remorauionẽ meã
ferant. quibus ingenio preuolare do¬
natum est. Dicit apls iacobus. Si quis
uestrũ indig& sapienua. postulet adeo
qui dat omnibus affluenter & non im¬
properat: & dabiur ei. Scriptũ est &
in prouerbiis salemonis. quo dñs dat
sapienuam. Et de conunenua legiur
in libro sapienue eiius auctoritate
usi sunt magni & doeti uiri qui longe
ane nos eloquia diuina tractur unt
ibi ergo legitur. cum seirem quia nemo
esse potest comuinens nisi deusdet: et
hoc ipsum erat sapientie. serre cuus

Expanded text:
est, praedicatione de his donis ejus futuris est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nec ad fidem eaque praecognita, id est, ad donandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummodo perniciosissimum errorem, quo dicitur, gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur. 43. Quod ut apertius propter tardiusculos explicemus, remorationem meam ferant, quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non imprin Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam . Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti viri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus
Abbreviated transcription (Latin):
singula. hoc de omni obedientia qua
obeditur deo. ueracissime diei porest.
Sei hi qui solum initiũ fider &e usq
infinẽ perseuerantiã sic innostra
corstiuiunt potestate ut deidona
esse non putent. neq adhec haben¬
da atq retinenda deum opera nra
cogutationes & uoluntates. cetera
uero ipsum dare coneedant. cium ab
illo impetrantur credentis fide: cur
ad ipsa cetera exhortationem eorũq
cȩterorũ predicationẽ definitione
predestinationis non meiuunt
impediri. An forte uec ipsa dicunt
predestinata. Ergo nec dant᷑ adeo:
aut ea se daturum esse nesciuit. Qđ
si et dantur & ea daturũ se esse pre¬
sciuit: ꝓfecto predestinauit. Sicut
ergo ipse quoq hortatus ad castita¬
tem. Raritatem. pietatẽ. & cȩtera
que dei dona esse confirentur: eaq
ab illo esse precognita. acper hoe
predestinata negare non possunt. nec
dicunt exhortationes suas impediri
predicatione predestinationis dei hoc

Expanded text:
singula, hoc de omni obedientia qua singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur credentis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumque caeterorum praedicationem definitione praedestinationis non metuunt impediri? An forte nec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. Quod si et dantur, et ea se daturum esse praescivit; profecto praedestinavit. Sicut ergo ipsi quoque hortantur ad castitatem, charitatem, pietatem, et caetera quae Dei dona esse confitentur, eaque ab illo esse praecognita, ac per hoc praedestinata negare non possunt; nec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione praedestinationis Dei, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bio se donaturũ esse presciut: & in sua
prescientia preparauit. Quosergo pre¬
destinauit. ipsos & uocauit. uocatione
illa quam me sepe commemorare non
piget : de qua diciũ est sine pęrutentia
sunt dona & uocano dei. Ilaniq in sua
que falli mutariq ñ potest prescien¬
tia opera sua fiura disponere: id om¬
nino nec aluid quicquam ẽ nisi pre¬
destinare. Sicut autẽ ille quẽ castum
fiuurũ esse presciuit. quãuis ul incer¬
tum habeat agu ut castussit: ita ille
quẽ castum futurũ predestinauit
quauis id incertũ habeat non ideo
non agit ut castus sit. quo dei dono se
audit futurũ esse qđ erit. immno deiã
gaudet eius karitas nec inflatur tã¬
quã id non acceperit. Nonsolũ ergo
predicatione predestinationis ab
hoc opere non impeditur. uerũ & ad
hoc adiuuatur: ut cũ gloriatur. in dño
glosietur. Quod autẽ dixi dde castitate:
Hoc de fide. hoc de pietate. de karita.¬
te. de perseuerantia. & ne pergã per

Expanded text:
bio se donaturum esse praescivit, et in sua bio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impeditur, verum et ad hoc adjuvatur, ut cum gloriatur, in Domino glorietur . 42. Quod autem dixi de castitate, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per
Abbreviated transcription (Latin):
iur. Preuenit ergo & fidem gratia:
alioquin si fides eam preuenit. ꝓeul¬
dubio preuenit & uoluntas. quoniã
fides sine uoluntate ñ potest esse. Si
fecto preuenit omnẽ obedientiam:
preuenit &iã karitatẽ: qua una deo
ueraciter & suauiter obeditur. & hec
omnia gratia in eo cuu datur & ciuus
hec omnia preuenit operat᷑. Restat
in his bonis usq in finem perseuerantia
quȩ frustra cotidie adño poscitur.: si
non eã dñs per gratiã suã in illo cuꝰ
orationes ex audit operat᷑. Iidete
etiã aueritate quã sit alienũ nega¬
re ilonũ dei esse perseuerantiã usq
quando uoluerit ipse det finẽ: quẽ
si dat ante imminentẽ lapsum. facit
hominẽ perseuerare usq infinem
Sed inirabilior & fidelib riudentior
largitas bonitatis dei est: quod & iam pas¬
uilis quib obedientia ñ est illiꝰ etatis ut
detur datur hec grauia. Ista igit sua¬
dona quibuscumq deus donat. ꝓcul du¬

Expanded text:
tur. Praevenit ergo et fidtur. Praevenit ergo et fidalioquin si fides eam praevenit, proculdubio praevenit et voluntas, quoniam fides sine voluntate non potest esse: si fecto praevenit omnem obedientiam, praevenit etiam charitatem, qua una Deo veraciter et suaviter obeditur. Et haec omnia gratia in eo cui datur, et cujus haec omnia praevenit, operatur. Restat in his bonis usque in finem perseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam, in illo cujus orationem exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum negare donum Dei esse perseverantiam usque quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gradona quibuscumque Deus donat, procul du
Abbreviated transcription (Latin):
eni uidelic& ne loquenubꝰ nobis offen¬
datur qui ueritatem ñ potest capere:
et non timemꝰ ne tacentibꝰ nobis qui
ueritatẽ potest capere falsitate capiat᷑.
Aut enĩ sic predestinatio predicanda ẽ
quemadmodũ eã sca seriptura eiudent᷑
eloquit᷑ ut in predestinatissine pęni¬
tentia sint dona & uocatio dei: aut gra
tendum. quod sapiunt pelagiani:
quãuis ista sententia quod sẽpe iam
diximus legat ingestis episcoporũ
orientalium &iam ipsius pelagu
ore daminata. Apelagianorũ porro
heretica peruersitate tantũ isti remo¬
ti sunt. ꝓpter quos agimꝰ ut licet non¬
dum uelint fateri predestinatos esse
qui per dei gratiã fiant obȩdientes
atq perinancant. iam tamen fatran¬
tur qđ corũ preueniat uoluntatem
quibus datur hec gratia: ĩdeo utiq
ne non graus dari credat᷑ gratia sicut
ueritas loquit. sed potius scdm̃ pre¬
cedentis merita uoluntatis. sicut con¬
tra ueritatẽ pelagianus error obloqui¬

Expanded text:
enim videlicet, ne loquentibus nobis offenenim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratnfitendum, quod sapiunt Pelagiani, quamvis ista sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes atque permaneant; jam tamen fateantur, quod eorum praeveniat voluntatem quibus datur haec gratia: ideo utique, ne non gratis dari credatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloqui
Abbreviated transcription (Latin):
di necessitas. Causas uerũ tacendi longũ
est omnes querere uel inserere: quarũ
tamen est & hec una. ne perores facia¬
mus eos qui non iutelligunt. dũ uolumꝰ
cos qui intelligunt facere doctiores. qui
nobis aliqͥd tacentib doctiores quidẽ non
fiunt. sed nec peiores fiunt. Cũ autẽ res
uera ita se hab&. ut fiat peior nobis eam
dicentibꝰ ille qui capere ñ potest. nobis
autẽ tacentib ille qui potest: qͥd putamꝰ
esse faciendum: uonne dicendũ ẽ potius
uerũ. ut qui pot est capere capiat. quã
tacendũ: ut ñ solũ id ambo ñcapiant.
uerũ &iã qui est intelligentior ipse sit
peior. qui si auura et caper&. ꝑ illum
etiã plures discerent. Quo enĩ est capaci¬
Out discat: eõmagis est idoncus ut alios
doceat. Instat inimicus gratiȩ atq
urget modis omnib ut credatur scdm
merita nr̃a dari. ac sie gratia iam non
sit gratia: & nos nolumus dicere qđ
teste scriptura possumꝰ dicere. timemꝰ

Expanded text:
di necdi necest omnes quaerere vel inserere, quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores, qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores 683 fiunt. Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis eam dicentibus ille qui capere non potest, nobis autem tacentibus ille qui potest, quid putamus esse faciendum? Nonne dicendum est potius verum, ut qui potest capere capiat, quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse fit pejor? qui si audiret et caperet, per illum etiam plures discerent: quo enim est capaciut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua questio ut dicat᷑ impellit. & capi¬
ant qui possunt. ne forte cũ tacet᷑ ꝓpter
cos qui capere ñ possunt. ñ solũ ueritate
fraudent᷑ uerũ &iã falsitate capiant᷑ qui
uerũ capere quo caueat᷑ falsitas possunt.
facile ẽ enĩ immo & utile. ut taceat᷑ aliqđ
uerũ ꝓpt̾ in capaces. nam unde ẽ illud dñi.
ad huc multa habeo uobis dicere.sed non
potestis illa portare modo: & illud apłi. ñ
potiu uobis loqui quasi spiritalib sed qͣsi
bis potũ dedi ñ eseam. non dũ eni potera¬
tis. sed nec adhuc quidẽ potestis. quãuis
modo quodã dicendi fieri possit. ut id qd
dicit᷑ et paruulis lac & grandibꝰ esca sit:
sicut in principio erat uerbũ &e uerbũ
erat apud deũ. & ds̃ erat uerbũ. qͥs xp̃ianꝰ¬
na sana inueniri potest grandius: quod
iamen & pariilis ñiacet & grandibus:
nec paruilis occultat᷑ & grandibꝰ Sed
alia ẽ rauo uerũ tacendi. alia uerũ dicen¬

Expanded text:
aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capialiqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui qubis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , quis christna sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis non tacetur et grandibus, nec parvulis occultatur a grandibus. Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicen
Abbreviated transcription (Latin):
rum esse preseruit. Qui ꝓfecto & uerũ dice¬
bat & hoc uero non ꝓfrciebat inbonũ sed
usq adeo ꝓfecit in malum. ut deserta
monasteru societate. fier& canis reuersus
ad suũ uomitum: & tamen adhue qualis
sit futurus incertũ est. hũ quidergo ptes
huiuis modi animas ea que de prescientiã
dei uera dicunt᷑ uel neganda sunt uel
tacenda: tunc serlieae quando si ñ dicant
dicente didicerunt scire deũ quid nobis
necessariũ sit priusquã petamus abes
num ꝓpter tales huiussententiȩ ueriras
deserenda aut ex euangelio delenda pu¬
tabitur: Immo cũ const& alia deũ dan¬
da etiam ñ operantib sicut iniuũ fidei.
alia non nisi orantibꝰ preparasse. sicut us&
in finẽ perseuerantiã.: et ꝓfecto qui ex se.
ipso hanc habere se putat. non orat ut ha¬
beat: cauendũ ẽ igit᷑ ne dũ timemꝰ ne te¬
pescat hortatio. extinguat᷑ oratio. accenda¬
tur elatio. Dicat᷑ ergo uerũ. maxime ubi

Expanded text:
rum esse praescivit. Qui profecto et verum dicerum esse praescivit. Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cessetis. Ista cũ dicunt. ita nos a confitenda
uera dei gratia. id est quȩ ñ sedm̃ merita
nr̃a datur. & a confitenda sedm̃ cam pre¬
destinatione sanctorũ deterrere non de¬
bent: sicut ñ deterremur a confitenda
prescientia dei. si quis de illa populo sic
loquat᷑ ut dicat. siue recte uiuaus siue
non recte. tales eritis postea quales uosds
futusos esse prescuut: uel boni si bonos. uel
mali si malos. Nũquid eni si hoc auduto
non nulli intorporẽ segnitiãq uertant᷑.
et labore procliues ad libidinẽ post concu¬
piscentias suas eant. ꝓpt̾ea ue prescienua
dei falsum putandum ẽ esse qđ dietũ est:
Nonne sids illos bonos futuros esse preseiut
boni erunt. inquantalibet nunc maligni¬
tate uersent᷑: si autẽ malos. mali erunt
inquantalib& nunc bonitate cernantur:
uit quidam innr̃o monasterio.: qui
corripientibus fratribus cur quedam non
nuncsim: talisero qualem deus mefutu¬

Expanded text:
cessetis. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda cessetis. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est, quae non secundum merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non nunc sim, talis ero qualem me Deus futu
Abbreviated transcription (Latin):
datũ. quis eognouit sensum dñi. aut
quis consiliarius eiꝰ fuit: aut tu quis
es ohomo qui respondeas deo. Nũqͥd
ideo negandũ est qd apertũ est: quia
comprehendi ñ potest qd occultũ est.
Nlũ quid inquã ꝓpterea dicturi sumꝰ
qu ita esse perspicimꝰ non ita esse: quo
reptionis stimulis excitari. sidicatur in
conuentu ȩcelesiȩ audientibꝰ multis. na
se hab& de predestinatione desinita sen¬
tentia uoluntatis dei. ut alii ex uobis de mn
fidelitate accepta obȩdiendi uoluntate
uenerius ad fidem. uel accepta perseue
rantia maneatis infide: cȩteri uero qui in
peccatorũ delectatione remoramini udoo
nondũ surrexistis. quia nec dũ uos adui¬
toriũ gratiȩ miserantis erexit: uerũtam̃
si qui estis non dũ uocati quos gratia sua
predestinauerit eligendos. accipietis ean¬
dem gratiã qua ueluis & sits electi: & si
qui obeduis. si predestinati estisreiciendi.
subtrahent᷑ obediendi uires. ut obedire

Expanded text:
datum, quis cognovit sensum Domini, aut datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo ? Numquid ideo negandum est quod apertum est, quia comprehendi non potest quod occultum est? numquid, inquam, propterea dicturi sumus quod ita esse perspicimus, non ita esse, quoniam reptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia volufidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia maneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum resurrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit: verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia averit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis, et sitis electi: et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedir
Abbreviated transcription (Latin):
cat recte. sed ille qui accepit hoc donũ:
ita exhortantẽ recte atq p̾dicantem
profecto ille obȩdienter audit qui acce¬
pit hocdonũ. Hine est qđ dns cum eis
loqueret᷑ qui carnis aures apertas habe¬
rent. dicebat tamen. qui hab& aures
audiendi audiat: quas non om̃s habere
proculdubio nouerat. A quo autẽ habe¬
ant quicũq habent: ipse dns ostendit
ubi ait. Dabo eis eor cognoscendi me:
et aures audientes. Aures ergo audien¬
di. ipsum ẽ donũ obȩdiendi: ut qui ha
berent. uenirent adeũ. adquẽ nemo
uenit. nisi fuerit ei datũ apatre ipsiu.
Exhortamur ergo atq: p̾dicamꝰ sed
qui habent aures audiendi obedient᷑
nos audiunt: qui uero eas non habent.
fit ineis qđ scriptũ ẽ. ut audientes ñ
audiant. audientes udelie& corporis
sensu. non audiant cordis assensu.
Cur autẽ illi habeant aures audiendi
illi non habeant. hoc ẽ illisdatũ sit a pa¬
tre ut ueniant ad filiũ. illis autẽ ñ sit

Expanded text:
cat recte, sed ille qui accepit hoc donum: cat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit
Abbreviated transcription (Latin):
erit ei datũ apatre meo: et. uobis datĩ
est nosse misteriũ regni eȩlorũ. illis
autẽ non ẽ datũ : et de continenua. ñ
omnes inquit capiunt uerbũ hoc. sed
quib datum est. Et cum apłs a pudici¬
ciam coniuigalẽ coniuges hortar&. uellẽ
inqͥt omnes homines esse sicut me ipsũ:
sed unusquisq propriũ donũ hab& ado:
aliussie. alius autẽ sic. Ubi saus ostendit:
non tantũ continentiã. donũ der esse.
sed coniigatorũ &iã castitate.Que cum
uera sint. hortamur tamen adhec quan¬
tum cuiq nr̃m datũ ẽ ut possit hortari:
quia & hoc eiꝰ donu ẽ. in euiꝰ manu st̃ et
nos & sermones nri. Unde & apłs sedin¬
gratiã inqͥt quȩ data ẽ mihi. ut sapiens
architectus fundamentũ posui: & alio
loco unieuiq inqͥt sicut dnĩs dedit: ẽgo
plantaui. apollo rigauit. sed ds inere¬
mentũ dedit. Itaq neq qͥ plantet ẽ aliqͥd
neq qui rigat: sed qui incrementum
dat ds̃. Ae ꝑ hoc sicut exhortat᷑ & p̃di¬

Expanded text:
: et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum . Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Aposgratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedi
Abbreviated transcription (Latin):
erunt eredere factis in conspectu suo tã
magnis clarisq uirtiibus. Cur enĩ non
poterant credere: non taciuit euangeliũ di¬
cens. Cũ autẽ tanta signa feciss& cora cis. ñ
crediderunt in eũ : ut sermo ysaie ꝓphete

Expanded text:
erunt credere factis in conspectu suo tam erunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cur enim non poterant credere, non tacuit Evangelium, dicens: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non crediderunt in eum; ut sermo
Abbreviated transcription (Latin):
quemquam: Que utiq si presciuit: ꝓfecio
beneficia sua quibꝰ nos dignat᷑ liberare pte¬
scuut. Hec est predestinatio sanciorũ ribil
aliud prescientia scilic& et preparatio¬
beneficiorũ dei. quibꝰ certissime libesan
quicumq lberant. seteri autẽ ubi ueso re
massa peraitionis uisto diuino iudiciore¬
linquuntur ubi tyri relieti sunt & sydonuil
qui &eia credere potuerunt si mira ill
xp̃i signa uidissent : sed qũo ut crederqt
non eiserat datũ. &iã unde crederen es
negatum Ex quo appare babere q̃ slã
i ipso ingenio diuinum naturaliter munꝰ
intelligentiȩ quo moueant᷑ ad fidem.si
congrua suis mentibꝰ uel audiant uerba
uel Signa conspieiant: & tamen si der
altiore iudicio a perditionis massa ñ si
grane predestinatione disereti. nec ipsa
cis adhibent᷑ uel dieta diuina uel facta.
perque possent credere si audirent utio:
ialia uel uiderent. In eadẽ perditionis
massa relicti sunt &eiã iudei: qui ñ potu.¬

Expanded text:
quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam n ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potu
Abbreviated transcription (Latin):
et uerbũ iei predicare non destitit:
Nũquid quia dixit deus est qui operat᷑
in uobis & uelle & operari ꝓbona uolun¬
tate. ideo non ipse & ut uelimꝰ que deo
placeant. & ut operenur hortatus est:
Aut quia dixit qui in uobis bonũ opus
ideo ut inciperent homines a&e ꝑ seue¬
rarent usq insinem ipse non sua sit:
Nempe ipse dũs hominib precepit ut
crederent atq ait. eredite in deumi ei
in me credite: nec tamen ideo eiꝰ falsa
sententia est nec uana definitio ubi
ait. nemouenit adme. hoc est nemo
credit in me nisi fuerit ei datũ a patre
meo: nec rursus quia uera est hȩc defi¬
niuo. ideo uana est illa preceptio. Cur
ergo predicationi. preceprioni. exhoria¬
tioni correptioni. que omnia frequen¬
tat scriptura diuina existimamꝰ munlẽ
definiuonem predestinauonis. quã com¬
mendat eadem scriptura diuina. An
quib ess& daturus ut crederent: aut quos
ilaturus ess& filio suo ut ex eis non ꝑuere

Expanded text:
et verbum Dei praedicare non destitit? et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet
Abbreviated transcription (Latin):
modo. Deniq inquit supra eademn
scriptura dicit. Beatus uir ciuus est
auxiliũ eiꝰ abste dñe: ascensus incor¬
de eiꝰ. Hoc itaq ut dicer&. non solũ
in lieris sacris legebat. sed sicut de
illo iuro sine dubitatione eredendũ
est. &iã incorde suo sentiebat ambro¬
suis. Quod ergo in sacramenus fideli¬
um dicitur ut sursum eor habeamꝰ
ad dñm. munus est dñi: de quo mu¬
nere ipsi dño deo nro grauas agere
a sacerilore post banc uocem quib
hoc dicit᷑ admonent᷑. & dignum ac
iustum esse respondent. Cũ enĩ non¬
sit innr̃a potestate cor nr̃m. sed di¬
uino subleurtur auxilio ut ascen¬
dat & que sursum sunt sapiat ubi xp̃c
est indextera dei sedens. non que super
ierrã: cui de hac tanta re agende sunt
grauę. nisi hoc facienti dno deo nr̃o. qui
nos per tale beneficiũ liberando depro
uersata sit apostolo predicanti. Nonne
ille doctor genuũ infide & ueritate et
predestinationẽ iotiens commendauit:

Expanded text:
modo. Denique, » inquit, « supra eadem modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum ac justum esse respondent  In sit in nostra potestate cor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de proversata sit Apostolo praedicanti. Nonne ille doctor Gentium in fide et veritate et praedestinationem toties commendavit,