comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia non tantũ animantium quȩs̃
Interra sed &iam sui corporis estsor¬
tita dominatum: insumo capite collo¬
acta tamquam in ocrce sublimispe¬
culatur omnia & contuetur: hanic
eius aulam dr non obducta porrec¬
tamque formauit ut inmutis ani¬
malibus orbi& globo similem quod
orbis rotunditas. perfestȩratiorus
est accfigurȩ: eoigitur mens & ig¬
nis ille diuinus tamquam caelo tegi¬
tur: cuius cum summum uestigiũ
naturodi ueste texis s& priorem par¬
tem quȩ dicitur foccies necessarus
membrorum ministerus & instrux̃
pacriter & ornauit: eccprimum quod
oculorum orbes concauis forami¬
nibus conlusit a quoforectu fron¬
tem nominat& uccrro gastimauit¬
& eos neque minus neque amplius
quam duos esseuoluit. quod ad speciẽ
nullur est perfectior numerus quã
duorum sicut &ccures duas. quarũ
duplicitas incredibile est quanta
pulchritudinem prȩferat quod
cum pars ut rocque similitudine
ornactacest: tum ut uenientes altrin¬

Expanded text:
quia non tantum animantium quae sunt quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite conlocata tamquam in arce sublimi speculatur omnia et contuetur. hanc eius aulam deus non obductam porrectamque formauit ut in mutis animalibus, sed orbi et globo similem, quod orbis rotunditas perfectae rationis est ac figurae. eo igitur mens et ignis ille diuinus tamquam caelo tegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texisset, primorem partem quae dicitur facies necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primum quod oculorum orbes concauis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimat, eos neque minus neque amplius quam duos esse uoluit, quod ad speciem nullus est perfectior numerus quam duorum, sicut et aures duas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrin
Abbreviated transcription (Latin):
miri decoris ostentactiam barbae ratio
incredibileest quantu conferot aco
dinorcendam corporum macturitate.
uel aed differentiam sexus. uel aedoe¬
corem uirilitatis ocroboris. ut uide¬
atur omnino nõ constatura fuinse
totius operis rectio: siquitqua aliter
ess& effatu : Nunoretgonem
totius hominis ostendam : singulorũque
membrorum quȩ in corpore aꝑta
cuto perta sunt utilitates & ha¬
bitus explicaebo: cumigitur statuis¬
s& ds̃ &omnibus animalibus solũ
hominem focceret caclestem ce¬
tera uniuersae terrena huncocd
caeli contemplationem rigidũcre¬
xit. bi pedemque constituit scilic&
uteadem. s pectcer& unde illiori¬
goest: illocuero de pressit ad terra
ut quia nullechis iminor taditatis
expectortio est: toto corpore inhu¬
mum proiecta. uentri pabulo que
seruirent: hominis iteque solius
restacratioet sublimis status &
uultus dõpoctri communis ocꝓxi¬
mur. originẽ sucm fictorem que
testactur eius prope diuina mens

Expanded text:
miri decoris ostentat. iam barbae ratio miri decoris ostentat. iam barbae ratio incredibile est quantum conferat uel ad dinoscendam corporum maturitatem uel ad differentiam sexus uel ad decorem uirilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quicquam aliter esset effectum. Nunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens
Abbreviated transcription (Latin):
foeditatem tegerentur. uel prõpt̃ te¬
neritu diuem munirenturauitanimala
quedam minuta & nocentia motueus
arcerentur a corpore : quod membru
si de trecdes inperfectum fit animal
acc debile ubi aũ rtio & manus est t
non est id necessccrium quamindumtũ
pilorum adeo in suo quȩ que genere
aptissime congruunt ut neque nudo
qua drupede neque homine tecto&
cogtaeri quicquam turpius porsit
untaien ipsa nuditas hominis mire ad
pulcritudinem ualeat non tamen &ia
capiti congruebat texit ergo illud pilo
& quia in summo futurum ercet. quasi
summum edificii culmen or nauit: qui
ornatur non est in orbem coccctus aut
infigurampilleiteres focctus nequibus¬
dam pacrtibus nudir essa informis sed
alibi effusur. alibi recrcetus. procuius¬
que loci decentia fronsergo uallacta
percircuitũ &a temporibus effusi
anteccurer. capilli & eccrum summne
pacrs in coronȩ modum cinctȩ & occi¬
picium omne contectum speciem

Expanded text:
foeditatem tegerentur uel propter tefoeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirentur aut ut animalia quaedam minuta et nocentia motu eius arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas, inperfectum fit animal ac debile. ubi autem ratio et manus est, tam non est id necessarium quam indumentum pilorum: adeo in suo quaeque genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede neque homine tecto excogitari quicquam turpius possit. sed tamen cum ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem ualeat, non tamen etiam capiti congruebat. texit ergo illud pilo et quia in summo futurum erat, quasi summum aedificii culmen ornauit. qui ornatus non est in orbem coactus aut in figuram pillei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus alicubi retractus pro cuiusque loci decentia. frons ergo uallata per circuitum et a temporibus effusi ante aures capilli et earum summa pars in coronae modum cincta et occipitium omne contectum speciem
Abbreviated transcription (Latin):
nares iemos quoque & in eodentes
e lingui quȩ omnia cumsinit etoem
incunctis animantibus : tamen infinita
& multiplex diuersitecs figuntarum ẽ.
quodeccquȩ dixi ocut produstioro
aut contratiora liniamentis. uarie
difforentibus conprȩhensa sunt
quidilludinone diuinum quod intanta
uiuentium multitudine. cinum quõ qlie
animel in suu generes pecie pulcher¬
rimum est : u itsiquid uicissim deoeltero
Inedterum trans feratur iuhilin pedi¬
tius &dutilitatem nihilde formiur ad
aspetum uiderinecert stc:uto de¬
fanto ceruicem prolixam tribuas
aut ce melo breuem uelsi serpentibus
pedes autpi lor ced doer in quibur por¬
resti ȩqualiter corporis longitudo
nihil aliud exhibebot : nisi ut maculis
terga distincti & squamarũ leuitate
suffulti rolibricos trecstus sinuosis fla¬
bus laberentur in quadrupedibus a
idemopifex contextum spinȩ a summo
capite deductũ. longiur &tracorpus
eduxit & occuminauit incaudam. uit
obscurete & corporis partem uel pript̃

Expanded text:
nares item, os quoque et in eo dentes et lingua. quae omnia cum sint eadem in cunctis animantibus, tamen infinita et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter
Abbreviated transcription (Latin):
discurrens humor & sanguis. uruuer¬
samembra sucis uitalibus in rigocr&
&eoc uiscera formata in eum modu.
qui unicuique generi aedoco. aptus
fuit : superiecta pelle contexit. quȩ
uel sola pulcritudine decorauit uelr&is
adoperuit uelsquamis muruuit uelplu¬
inis iusignibus adornauiti
Illud uero commentu diminebile qđ
unidis positio a & unus habitus in siũ¬
merabiles animãnũ preferat uaridates:¬
Nam in omnibus fere quespirente ade
seriesi & ordo membrorum est pn
mum enim capeit & huic codnexacer¬
un. itemcollo pectus eediunctum & R¬
eo prominentes armi adhȩrenrpeo
tori uenteritem uentri subnȩxa geni¬
talimn ultimo loco femina pedesga ico es̃ na
solum membrte suum tenorem acstu
nomnbus seruant sede a partes mẽ¬
brorum. uaminuno capite ipso ceret
itdem possident aures certamoctib¬

Expanded text:
discurrens umor et sanguis uniuerdiscurrens umor et sanguis uniuersa membra sucis uitalibus inrigaret, et ea uiscera formata in eum modum qui uni cuique generi ac loco aptus fuit, superiecta pelle contexit: quam uel sola pulchritudine decorauit uel setis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus adornauit. illud uero commentum dei mirabile, una dispositio et unus habitus innurabiles imaginum praeferat uarinam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo membrorum est: mum enim caput et huic adnexa ceruix, item collo pectus adiunctum eo prominentes anni, adhaerens tori uenter, item uentri subnexa gentalia, usolum membra suum tenorem ac omnibus servant, sed etiam partes membrorum. Nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam oc
Abbreviated transcription (Latin):
oculis auribus cerner& sienimprimor¬
du nullum genus positionis expertũ
relinqͥunt : oportuit eius modi cotti¬
die monstroc generoeri in quibus &
membrorum ordo preposterur &usus
longe diuersur existeret: cumuers
uniuersac genero &uni uerraquoque
membroc. leger suas & ordiner & usus
sibi acdtributos tu eantur: manifercũ
est nihil fortuito erse fecctum. qm̃
diuinȩ ratonis dirpositio perp&ua
soruatur: uerum aliar refellems
epicurum: nunc deproꝰ uidentia ut coe fie de ꝓuiðuꝰ
quȩ os socdicuntur nodacta & ad¬
iunctoo inuicem neruir a llegauit
at que constrinxit: quibur mens si aut¬
&currere aut resistere uelit. ta¬
quam retinaculis uteretur: & quide
nullo lacbore Nulloque conatu. sed
uel minimo nutu totius corporis
molem tempercor& ccflecter&: hȩc
au uisceribus operuit: utquemque
locum decebat. ut que solida eͦssẽ con¬
clusa tegerentur. item uirceribus
ipsis uenas admiscuit. quasi riuos
per corpus omne diuisos. perquȩ

Expanded text:
oculis, auribus cerneret? si enim primoroculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera et uniuersa in quoque membra leges suas et ordines et usus sibi attributos tueantur, manifestum est nihil fortuito esse factum, quoniam diuinae rationis dispositio perpetua seruatur. uerum alias refellemus Epicurum: nunc de prouquae ossa dicuntur, nodata et adjuncta invicem nervis alligavit atque constrinxit, quibus mens, si excurrere, aut resistere velit, tanquam retinaculis uteretur; et quidem nullo labore, nulloque conatu: sed vel minimo nutu totius corpmolem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item uisceribus ipsis uenas admiscuit quasi riuos per corpus omne diuisos, per quas
Abbreviated transcription (Latin):
londi sedhorum amnium officia &
pontenta & deridicula refutare
ille nimir argutum put&: quid ai sepicu¬
senon sunt oculi coduidendum nati. cur
igitur uident: postea inquit eorum
usus e paruit uidendiergo caura
nati sunt si quidem nihil possunt aliud
quam uidere: item membracetero
cuius rei causa necta sint. ipseusus os¬
tendit. qui utique nullomodo poss&
&istere : nisi essent membra omnia
tam ordinata tam prouidenteres¬
fectoc utusum possent haebere. quid
sienim dicas laues non aduolandum
esse nactors neque feras aedse uiendũ
neque pisces aednatandum neque
homines aadsccpiendum cum appa¬
reat ei nacturȩ officio que seruise
animant es ccquod est quaeque ge¬
nercta: Seduiddic& qui summa ipsa
ueritatis amisit semperr& necess
est sienim non prouidentia sedfortui¬
tisa tomorum concursi onibus narcun¬
tur omnia: curnum quam fortuito
uccidit sic coire illa principia ut eff¬
cerent animal eius modi quod nari¬
bus potius audir& ato doracretur

Expanded text:
landi, sed horum omnium officia ex landi, sed horum omnium officia ex portenta et deridicula refutare ille nimis argutum putet. quid ais, Epicure? non sunt oculi ad uidendum nati? cur igitur uident? postea inquit eorum usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nata sint, ipse usus ostendit: qui utique nullo modo posset existere, nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque seruire animantes ad quod est quaeque generata? seduidelicet qui summam ipsam ueritatis amisit, semper erret necesse est. si enim non prouidentia, sed fortuitis atomorum concursionibus nascuntur omnia, cur numquam fortuito accidit sic coire illa principia, ut efficerent animal eiusmodi quod naribus potius audiret, odoraretur
Abbreviated transcription (Latin):
animantes: namsiperitus ecrchitec¬
tus cum magnum aliquod edificiũ
foccere constituit primo omnium.
cogtat quȩ summa perfesti ȩdificu
futuroc sit : & anteem&atur quelo¬
cum leue pondus expect& ubimag¬
ni operis staturacsit moles. quȩ co¬
lumnarum interucella. qui act ubi
a quacrum cocdentium decursus &c
tus etreceptoccula hec in quampr¬
us pro uid& ut quȩ cumque sunt ꝑ¬
fecto iamoperi necerideria cumip¬
sis fundamentis pecriter ordiatur
cur dm̃ quis quam put& in machi¬
nandis animalibus nonante pro
constoore nonposse nisi prius effec¬
taessent quibus constat. ui debat
igtur epicurus in corporibus anima¬
dcm diuine rationis solertiam reci
ficer& quod ante in prudenter
mpserct adiecit aliud diliroe¬
eutum superiori congruens. dixit
enim neque oculos adludendum
essenatos neque ccures ad auidiendu
ne que peder edambulandum qm
hec membra priur nata sunt qua
essa uscis uderdi & audiendi & abũ¬

Expanded text:
animantes. Nam si peritus architecanimantes. Nam si peritus architectus, cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogitat, quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur, quem locum leve pondus expectet, ubi magni operis statura sit moles, quae columnarum intervalla, qui, aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus, et receptacula, haec, inquam, prius providet, ut quaecumque sunt perfecto jam operi necessaria, cum ipsis fundamentis pariter ordiatur: cur Deum quisquam putet in machinandis animalibus non ante proconstare non posset, nisi prius effecta essent quibus constat. Videbat igitur Epicurus in corporibus animalium divinae rationis solertiam: sed ut efficeret, quod ante imprudenter assumpserat, adjecit aliud deliramentum superiori congruens. Dixit enim, neque oculos ad videndum esse natos neque aures ad audiendum neque pedes ad ambulandum, quoniam haec membra prius nata sint, quam esset usus uidendi et audiendi et ambu
Abbreviated transcription (Latin):
piendi ueldentium prominens magnitu¬
do uel ceruicis breuitas inpedir&:
Nonpossum hocloco teneri: quomitius
epicuri stultia rursus coarguam.
illius enim sunt omnia. quȩ dilirat¬
lucretius: qui u tostender& animalia
non artificio aliquit diuinȩ mentis
sed ut sola fortuito essȩnata dyxit in priu¬
cipio mundi alias quasda innumerabi¬
les animantes miranda specie occmag¬
nitudine fuisse nators. sed eccs ꝑ manere
n potuirse. quod illos aut sumendi cibi
feccultas. &ut coeundi generandique
ractio deficirr&: uidelic& utatomis
inomnibur quȩ spirant miraebilem pro¬
uidentiȩ inerserationem : quȩ malũ
uanitaes erat dicere. fuisse animalia
cere nisiraetio non potest: manifestuest
nibil omnino rationis expers potuirre
generoeri ante cnim prouisum est in sin¬
gilis quibus que fingendis quatene
&minirterio membrorum atiner¬
sariac uitȩ uterentur : & quatenurt
adiugatis corporibus elata sobolec
uni uersaes generatim conseruacr&

Expanded text:
piendi uel dentium prominens magnitupiendi uel dentium prominens magnitudo uel ceruicis breuitas inpediret. Non possum hoc loco teneri quominus Epicuri stultitiam rursum coarguam: illius enim sunt omnia quae dLucretius: qui, ut ostenderet animalia non artificio aliquo divinae mentis, sed, ut solet, fortuito esse nata; dixit, in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie et magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas, aut coeundi generandique ratio defecisset. Videlicet ut et atomis in omnibus quae spirant. mirabilem Providentiae inesse rationem, quae malum! vanitas erat dicere fuisse animalia cere nisi ratio non potest, manifestum est, nihil omnino rationis expers potuisse generari. Ante enim provisum est in singulis quibusque fingendis, quatenus et ministerio membrorum ad necessaria vitae uteretur, et quatenus adjugatis corporibus elata soboles, universas generatim conservaret
Abbreviated transcription (Latin):
rinunam pacrtem rotundos. & in his
utique locis ubi tantum modo cur¬
uari membra oportebat ut inge¬
nibur & cubitis & manibus ipsir. ua
sicut manus ex eo loco unde oriun¬
tur ubique uersus moueri speciosũ
simul & utile fuit : sic profectos
hoc idem &icc̃ cubitis acccider&. &
suꝑ uoccuus ess& eiur modi motus
& turpis: iam enim manus amissa
tocte nimia promusci dissimilis uide¬
ietur ess& que homo plane anguima¬
nus: quod genus in illa manissima bel¬
ua mirabiliter effectum est : dr̃enim
quipidꝰ uidentiam & potestatem siiam
multarum rerum mirabili uari&ate
uoluit ostendere: qm̃ caput eius ani¬
malis non tam longeporrexerat ut
t̃ramposs& ore contingere quoderat
futurum horribile atque t&rum
& quia or ipsum profusis dentibus sic¬
arma uerati ut &iamsi contin¬
ger& pocitendi tamen feccultatem
dentes adimerent: produxit inter
eos a summa fonte molle aecflexibi¬
lemembrum quo prendere. quotenere
quõ lib& poss& nerationem uiltus. ra¬

Expanded text:
et in unam partem rotundos et in iis et in unam partem rotundos et in iis utique locis ubi tantummodo curuari membra oportebat, ut in genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa et mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porrexerat, ut terram posset ore contingere, quod erat futurum horribile atque tetrum, et quia os ipsum profusis dentibus sicrmauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus ca
Abbreviated transcription (Latin):
celeri mobilitactem neque nimiunis
bseuibus propter fimitatem sed &
paucis. & iocgnir orsibur constart
uoluit raut enimbiia seait in homine : aut
terna. ut in quodru pede. que tamen
non fecitiolidanei ingradiendo pigrina
& gracuitas retaerdaer& sed cauato et
addigorem corporis conseruandum
medullis intrinsecus plena eorque
rur susinone qualiter porrectoc fi¬
niuit :⁊ sed simimas eorum pacrtes no¬
dis eraessioribus conglobauit. ut &¬
substringi neruis feccilius. et uerti
tutius. possent undesint uertibu¬
la nominata: eos nodos firmiter
solidatos leni quodamoperculo texit
quod dicitur cartilaego scilica ut
sine ecteritu & sine sensu doloris
aliquo flecterentum mua
Eosdem tamon non in unum modum
informecuit :alios enim fecit simpli¬
cesi &u inorbemrotundos inhirdum¬
utanat arbrẽ clis inquibur moueri
membra inomuer paentes oporte¬
bat. ut inscapulis qm̃ manus utr& lib&
agitari & contorqueri neces socriũ
est: alios autem. loctos & ȩquoder&

Expanded text:
celerem mobilitatem neque nimium celerem mobilitatem neque nimium breuibus propter firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. aut enim bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et grauitas retardaret, sed cauata et ad uigorem corporis conseruandum medullis intrinsecus plena. eaque rursus non aequaliter porrecta finiuit, sed summas eorum partes nodis crassioribus conglobauit, ut et substringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios enim fecit simplices et in orbem rotundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri necessarium est, alios autem latos et aequales
Abbreviated transcription (Latin):
beatque uti prac corporis croes situdinie
firmiter conprebender& : maioribue
& breuibus orsibus inuicem colligati
quasi carinam conpegit. quam nos di¬
cimus spinnam. ecẽque cioluit cuno
perp&uo que osse formare : ne graedi¬
endi flectendiquese foccultate
animal non haber & exeius parte
quasi media costas idest transuer¬
sa & plana os secporrexit indiuer¬
sum: quibus lementer curuatis
& in se uelut incirculum perie cori¬
ductir internã uiis oerba contegantur.
uteccquȩ molua leminus utdida feri
opus erati illius solidae cratis am¬
plext possentues sormurita insũ¬
mouero copstructionis eiur: qua
simile nocuis cotri nȩnditimus caput
collocauit in quo eri& negimento¬
tius animantis dectum que illi hoc nom̃
est utt quidem ucerro cdcicer nẽ
scribit : quod hinccaprant imitium
sensus cocnerui: eoc ueroꝰ quȩ diximus
accorpore uel ambulandi uel fecci¬
enidi uel uolcndi caustt erreproduo¬
tec uequenimium longis propter

Expanded text:
bet. atque ut ipsam corpons crassitudinem bet. atque ut ipsam corpons crassitudinem firmiter conprehenderet, maioribus et breuibus ossibus inuicem conligatis quasi carinam conpegit quam nos dicimus spinam eamque noluit ex uno perpetuoque osse formare, ne gradiendi flectendique se facultatem animal non haberet. ex eius parte quasi media costas id est transuersa et plana ossa porrexit in diuersum, quibus clementer curuatis et in se uelut in circulum paene coductis interna uiscera contegantur, ut ea quae molliora et minus ualida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. in summo uero constructionis eius quam similem nauali carinae diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod hinc capiant initium sensus ac nerui. ea uero quae diximus a corpore uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa esse producta, neque nimium longis propter
Abbreviated transcription (Latin):
deipso tiase hompinis loquimur
quod uidemus in principio cum dr̃
finger& . animalia. noluiteo in ro¬
tundam formȩ speciem conglobare
at que colligere: utemoueri ad ambu¬
landum & flectere se inquã lib&
partem foccile possent sed &ipsa
corporis summa produxit caput.
item produxit membro quȩdam
longus quȩ uocantur pedes: ut al¬
ternis motibus solo fixoo. produ¬
cerent animed quomens tulis&
aut quo petendi cibi neces sitccs p¬
uoccess& Ex ipso auuasculo cor¬
poris. quoet tuor fecit & tantiabi asa
postorius quȩsunit inomnibus pedes
itẽ bina capiti & collo proximo
quȩ uocrios usus animantibeis pre¬
oribus peder feris acsimilas in homi¬
manus quȩ non ced ambulanidum
sed ad focciendum te perandumque
sunt natȩ: est& tertium genius. in quo
priora illa neque pedes neque ma¬
nus sunit : sed alȩ in quibur pinnȩ ꝑor¬
dinem fixȩ uolandi exhibent usum
ita cina fistio. diuersas species & usushi¬

Expanded text:
de ipso uase hominis loquimur de ipso uase hominis loquimur quod uidemus. In prifingeret animalia, noluit ea in rotundam formae speciem conglobare atque colligere, ut et moveri ad ambulandum, et flectere se in quamlibet partem facile possent: sed ex ipsa corporis summa produxit caput; item produxit membra quaedam longius, quae vocantur pedes, ut alternis motibus solo fixa producerent animal, quo mens tulisset, aut quo petendi cibi necessitas provocasset. Ex ipso autem vasculo corporis quatuor fecit extantia: bina posterius, quae sunt in omnibus pedes; item bina capiti et collo proxima, quae varios animantibus usus praeoribus pedes similes, in homimanus; quae non sunt ad ambulandum, sed ad faciendum temperandumque sunt natae. Est et tertium genus, in quo priora illa, neque pedes, neque manus sunt, sed alae, in quibus pennae dinem fixae uolandi exhibent usum. ita una fictio diuersas species et usus ha
Abbreviated transcription (Latin):
se quis quȩratio quȩ humanitas
aue quid ess& tetrius homine:
quid efferectius quid inmaniius:
sed qminbecillus est nec perre
potest sine homine uiuere soci¬
&cctẽ app&it utuita commuuis
ornatior fiat & tutior uide igi¬
tur omuẽ homiuer rationem in eo
iaocime sare : quod nudur fsirgiisꝗ
nareatur. quod morbis cofficitur.
quod immatura morte multatur.
quȩsi homini detrocantur. rationẽ
quoque cccsapientia de trachineces¬
seest: sed nimis diuderebus apertis¬
simis disputo. cumsit li qui dumnihil
sine prouidentia nec foctumerse
um quam necfieri potuisser decu¬
ius operibus uniuersis sinunclibe¬
tat disputare per ordinem infi¬
nita materia est. sedego deuno
tantum corpore hominis institui
dicere. ut in eo diuine pr uideutia
potestatem quanta fuerit ostenda
his dumtaxat in rebus. quȩ sura con¬
prȩhensibiles & aperte liamilla
quȩ sunt animȩ nec subicioculis
nec conprehendi queunt. nune

Expanded text:
se, quis ordo, quae ratio, quae humanitas? se, quis ordo, quae ratio, quae humanitas? aut quid esset tetrius homine, quid efferatius, quid inmanius? sed quoniam inbecillus est nec per se potest sine homine uiuere, societatem adpetit, ut uita communis et ornatior fiat et tutior. uides igitur omnem hominis rationem in eo uel maxime stare, quod nudus fragilisque nascitur, quod morbis adficitur, quod inmatura morte multatur. quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi necesse est. sed nimis diu de rebus apertissimis disputo, cum sit liquidum nihil sine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de cuius operibus uniuersis si nunc libeat disputare per ordinem, infinita materia est. sed ego de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus nocentia. frocgilitatem sua
municet: sequitur necesseest. ut qm̃
retinendȩ ratonis causa morbos
capit: &iam mortem semper accipiat:
quiais adquem mors nonuenit fir¬
mus sit necesse est: infirmitas au
hab& in semortis conditionem. fir¬
mitas uero ubi fuerit: nec senestus
locum potest habere. necmors quȩ
sequitur senes tutem. pixterea si
mors certȩ constitutoc ess& &ãt
fer& homo insolentissimus & hu¬
manitate omni cacrer&. nam fereiust
omniac humanitactis quibus inter
nos coheremus & m&u & conscien¬
tia frocgilitoctis oriuatur. Denllo
in becilliora & timidiora quȩ que ani¬
malic congregantur. ut qm̃ uiribus
tueri se nequeunt. multitudine
tue antur. fortiora uerd soltudi¬
nes app&unt iqm̃ robore uiribusq
confidunt. homo quoque si eodem
modo haber& ad propulsanda peri¬
cula suppetens robur necullius
alterius auxilio indiger&: quȩ so¬
ci&as esset quȩ reuerentia in ter

Expanded text:
aduersus nocentia fragilitatem suam aduersus nocentia fragilitatem suam muniat. sequitur <quod> necesse est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, etiam mortem semper accipiat, quia is ad quem mors non uenit, firmus sit necesse est. infirmitas autem habet in se mortis condicionem, firmitas. uero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere nec mors, quae sequitur senectutem. praeterea si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus et humanitate omni careret. nam fere iura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecilliora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur, fortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret, quae societas esset, quae reuerentia inter
Abbreviated transcription (Latin):
manis diuina prouidentia neces sa¬
rio sequebactur. u t omnia suaspor¬
te sint nato. hinc inuenerunit Aas
minutorum seminum lgas &coneus¬
siones fortuitas. quia rerum origi¬
ne non uidebant: inquas se angustias
cum coniecissent: iam cogebat eos
necessitas. existimare animas cum
corporibus nasci &item cucorpori¬
bus &tingui: ad sumpserant enim
nihil frerimente diuina quod ipsum
non eliter probare poterant : quã
si ostenderent esse ocliqua in quibus
uider&ur prouidentiȩ rectio clau¬
dicoere seprehenderunt igitur ea
in quibur uel maxime diuinitatem
suam proꝰ uidentiamin ebiliter & pres¬
sit utilla quȩ retuli de morbir&
inimatur temorte cum debuerin co¬
gtecra . hir ad scimptis. quinecessario
sequerentur sequuntur aũ illaquȩ
drei morbum non secipere neꝗ tetis
ueq uestibus indigere: quid enimuentos
aut imbres aut frigora m&uer&: quo¬
rum uisineo est ut morbos adferaut
idcirco enim ccccepit sapientiã ut

Expanded text:
manis diuina prouidentia necessamanis diuina prouidentia necessario sequebatur ut omnia sua sponte sint nata. hinc inuenerunt illas minutorum seminum plagas et concursiones fortuitas, quia rerum originem non uidebant. in quas se angustias cum coniecissent, iam cogebat eos necessitas existimare animas cum corporibus nasci et item cum corporibus extingui: adsumpserant enim nihil fieri mente diuina. quod ipsum non aliter probare poterant quam si ostenderent esse aliqua in quibus uideretur prouidentiae ratio claudicare. reprehenderunt igitur ea in quibus uel maxime diuinitatem suam prouidentia mirabiliter expressit, ut illa quae rettuli de morbis et inmatura morte, cum debuerint cogitare his adsumptis quid necessario sequeretur. secuntur autem illa quae dixi: si morbum non reciperet, neque tectis neque uestibus indigeret. quid enim uentos aut imbres aut frigora metueret, quorum uis in eo est ut morbos adferant? idcirco enim accepit sapientiam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
modo posse: sedsi prohiberi aebalters
uiltu potest: mori poterit: res igtur
ecigt ut homini quiante certum diem
mori non potest: ciborum aliments
cibo nõ eritĩam non homo ille sed dr̃
fi&ergo ut superius dixi qui defro¬
glitate hominis quaeruntur id po¬
tssimum quȩ runtur quod nonmor¬
ales sempi ternique sint nati.
omonis senex mori deb& ac quin
mortadti uon potest cum immortal¬
tate coniungi:
sienim mortoclir est insenectute : im¬
mortalis esse in adolescentia non
potest: nec est abeo conditio mor¬
tis ccliena: qui quandoque moriturus
est nec ulla mortalitos est: cuisit
terminus constitutus: itoc fit utimmor¬
toclitos &clusa inperp&uum. & ad
tempus recepta mortoclitas: hominẽ
constituat in eac conditione: ut sit
Inquac lib& a&ccte mortoclis: quadroct
igitur necesitas undique. nec debuisse
fieri ocliter. nec facs fuisse: sed
istiractionem sequentium non uiders
quia semel erracuerunt id ipsa
summa : exclusac enim derebus hu¬

Expanded text:
modo posse? sed si prohiberi ab altero modo posse? sed si prohiberi ab altero uictu potest, mori poterit. res igitur exigit ut homini qui ante certam diem mori non potest. ciborum alimentis, cibo non erit, iam non homo ille, sed deus fiet. ergo, ut superius dixi, qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non inmortales sempiternique sint nati. \'nemo nisi senex mori debet\'. atquin mortalitas non potest cum inmortalitate coniungi. si enim mortalis est in senectute. inmortalis esse in adulescentia non potest nec est ab eo condicio mortis aliena qui quandoque moriturus est, nec ulla inmortalitas est cui sit terminus constitutus. ita fit ut et inmortalitas exclusa in perpetuum et ad tempus recepta mortalitas hominem constituat in ea condicione, ut sit in qualibet aetate mortalis. quadrat igitur necessitas undique nec debuisse fieri aliter nec fas fuisse. sed isti rationem sequentium non uident, quia semel errauerunt in ipsa summa, exclusa enim de rebus hu
Abbreviated transcription (Latin):
corpus atitribuent: frocgilia suit
omnia. quȩ uideri ectangipossunt
super est ut ocliquio excaelo p&ant
qm̃ interra nihilest quod nonsit
infirmum. Cumenim sic homo for¬
mandus ess&adõ ut mortalis ess&:
aliquando res ipso &igebat ueter¬
reno & fracgili corpore. fingeretur
neccesse est igitur mortem recipiat.
quando lib& qm̃ corporadir est. cor¬
pus enu quad lihe solubile aetque
mortele est: stultissimi ergo quide
morte immoctura quȩruntur. quia
naturȩ conditio locumilli feccit itoccon¬
sequens erit : ut morbis quoque sub¬
iectus sit: neque enimpatitur natusbe
ut abesse possit in firmitoes abeo
corpore. quod aliquando sobied
osti sed putemus fieri se quem¬
ad modum uolunit. ut homines ea cori¬
dicione nascantur. nequis morbo mor¬
true subiectus sit : nisi peroceto &atis
suȩ spactio. adultimam processerit
senectutem: nonigitur uident si ita
sit constitutum. quid sequatur. omni
utique c&ero tempore. mori nullo

Expanded text:
corpus attribuent? fragilia sunt corpus attribuent? fragilia sunt omnia quae uideri ac tangi possunt. superest ut aliquid ex caelo petant, quoniam in terra nihil est quod non sit infirmum. cum ergo sic homo formandus esset a deo ut mortalis esset aliquando, res ipsa exigebat ut terreno et fragili corpore fingeretur. necesse est igitur ut mortem recipiat quandolibet, quoniam corporalis est; corpus enim quodlibet solubile atque mortale est. stultissimi ergo, qui de morte inmatura queruntur, quoniam naturae condicio locum illi facit. ita consequens erit ut morbis quoque subiectus sit: neque enim patitur natura ut abesse possit infirmitas ab eo corpore quod aliquando soluendum est. sed putemus fieri posse quemadmodum uolunt, ut homines ea condicione nascantur, ne quis morbo mortiue subiectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo
Abbreviated transcription (Latin):
lutio uature capere possit: de¬
dit ei frocgilitacte quȩ morq ad¬
ditum ad dis soluendum animal
inuenir&: namsi eiur roboris fier&
ut adeum morbus &egritudo adus
nonposs& nemors quidem poss&
qm̃ mors seque loc morbo¬
rum est in mactura uero mors
quomodo abess& ab eo tui erpe
constituto maturoc uempe iulli
hominem mori uolunt  can
centesimum &atis conpleuerit᷑
annum: quomodo illt intantoc re¬
pugnantia rerum poterit rectio
constare utenim ante annos centu
mori quisque non porsit: aliquid
illi roboris quod sit in mortale
tribuendum est quod concerso.
necesse est condicionẽ mortis &¬
cludi: id autem ipsum huius modi
potest esse : quod hominem con¬
troo morbos &istur &trorior so¬
lidum atque in &pugnabilẽ facciat
cum enim const& eossibur & ner¬
cis & uisceribus & sanguine quid
oraum potest esse tamfirmum
uit frragilitatem repellat acmor
umpus quod illi putant s opor¬
turse costiui equa er mator

Expanded text:
lutio naturae, capere posset, delutio naturae, capere posset, dedit ei fragilitatem, quae morti aditum ad dissoluendum animal inueniret. nam si eius roboris fieret, ut ad eum morbus et aegritudo adire non posset, ne mors quidem posset, quoniam mors sequella morborum est. inmatura uero mors quomodo abesset ab eo cui esset constituta matura? nempe nullum hominem mori uolunt nisi cum centesimum aetatis conpleuerit annum. quomodo illis in tanta repugnantia rerum poterit ratio constare? ut enim ante annos centum mori quisque non possit, aliquid illi roboris quod sit inmortale tribuendum est: quo concesso necesse est condicionem mortis excludi. id autem ipsum cuiusmodi potest esse quod hominem contra morbos et ictus extrarios solidum atque inexpugnabilem faciat? cum enim constet ex ossibus et neruis et uisceribus et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, ut fragilitatem repellat ac morsit ante id tempus quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia
Abbreviated transcription (Latin):
gratias egit. quod homo natur
ess&: quanto melius & sanius qui
sensit conditionem hominis erso
meliorem: quam isti quire peci¬
des nator maluerunt: quos sidr̃
ieac forte conuerteratumalia
quorum sortem prȩferuut sueq̃a
ut officio linguȩ cocreors. ecut aui¬
um per aerem liberaa discur¬
scctio : ut manibus indigeccs. plus
enimmanus prestant : quam leuitas
usus que pennarum: plur lingua.
quam totius corporis. fortitudo:
quȩ igitur amentiac est ecpreferre
quȩ sidecto sint acccipere de trecter:
demquȩruntur hominem morbis
& immature morti esse subiec¬
tum in dignantur uidelic& noudeos
esse nator. minime in quiunt: sed
oc ostendimus hominem nulla
piduic tia esse factum : quod aliter
fieri debuit: quid siostendo ipsum
magnae ractione prouisum esse
ut morbis uexari possit ut &uita¬
ientasnrlmor saepe in medio
cursus suispa¬
cum enim dr̃
animal quod fecerat sua sponte
admortem transire cognouis¬
s& ut mortem ipsam quȩ est diio¬

Expanded text:
gratias egit, quod homo natus gratias egit, quod homo natus esset. quanto magis melius et sanius, qui sensit condicionem hominis esse meliorem, quam isti qui se pecudes natos maluerunt! quos si deus in ea forte conuerterit animalia quorum sortem praeferunt suae, iam ut officio linguae careas, aut auium per aerem libera discursatio, ut manibus indigeas. plus enim manus praestant quam leuitas ususque pinnarum, plus lingua quam totius corporis fortitudo. quae igitur amentia est ea praeferre quae si data sint, accipere detrectes? Idem queruntur hominem morbis et inmaturae morti esse subiectum. indignantur uidelicet non deos esse se natos. minime\', inquiunt sed ex hoc ostendimus hominem nulla prouidentia esse factum, quod aliter fieri debuit\'. quid si ostendo id ipsum magna ratione prouisum esse, ut morbis uexari posset et uita saepe in medio cursus sui spacum enim deus animal quod fecerat sua sponte ad mortem transire cognouisset, ut mortem ipsam, quae est disso
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit mocius accmelius adõ
docri. denique cum & corporis
non magni homo & &iguarum
uirium &ulitudinis sit infirmae:
utamen qm̃ id quod est maius
accepit & instructior est cece¬
ris animalibus & ornatior: Ha
cum frocgilis in becillusque necs¬
catur : tamen &acmutis omnibus
tutur est. &ecc omnia quȩ fir¬
mioro ncescuntur. &iam siuimcel
fortiter pactiuntur ab homine tam̃
tutoc esse non possunt. itocfit ut
plus homini conferat ractio. quã
natura mutis. qm̃ in illis neque
magnitudo uirium neque firmitas
corporis efficere potest. quomi¬
nus auto pprimantur anobis aut
nix subiecto sint potestocti po¬
test nergitur aliquis cumuide
at &iam boues laicoes cummatur¬
simis corporibuis: seruire homini
queri deopifice rerumdo. quod
modicas uires. quod pocruum cor¬
pus acceperit: nec bene fitia in
se diuina promerito a estimat
quod est ingrocti Aut utueriur
loquamur insani: plecto uthos
credo ingractor refelleret: natur

Expanded text:
potuerit maius ac melius a deo potuerit maius ac melius a deo dari. denique cum et corporis non magni homo et exiguarum uirium et ualitudinis sit infirmae, tamen quoniam id quod est maius accepit, et instructior est ceteris animalibus et ornatior. nam cum fragilis inbecillusque nascatur, tamen et a mutis omnibus tutus est et ea omnia quae firmiora nascuntur, etiamsi uim caeli fortiter patiuntur, ab homine tamen tuta esse non possunt. ita fit ut plus homini conferat ratio quam natura mutis, quoniam in illis neque magnitudo uirium neque firmitas corporis efficere potest quominus aut opprimantur a nobis aut nostrae subiecta sint potestati. potestne igitur aliquis cum uideat etiam boues lucas cum inmanissimis corporibus ac uiribus seruire homini, queri de opifice rerum deo, quod modicas uires, quod paruum corpus acceperit, nec beneficia in se diuina pro merito aestimat? quod est ingrati aut ut uerius loquamur, insani. Plato ut hos credo ingratos refelleret, naturae
Abbreviated transcription (Latin):
qui condicionem pecudum suȩ prȩ¬
ferunt. quid eligunt si dr̃ his de¬
ferct optionem. utrum malint
humana me socpientiam cum in¬
becillitate : anpecodum firmitate
cum illorum naturac: scilic& non
tam pecudes sint ut non maliut
u frocgiliorem multo quam nunc
est dummodo humaeuiam quam illa
in raetonabilem firintatem : sed ui¬
delic& prudentes uiraidieque ho¬
minis rcetiouem uolunt cum fros¬
gilitate. Neque mutorum fu¬
mitectem sine rectione quod ni¬
hil est tam repugnans taonque
contrecrium quodunum quoque
animal aut rectio instruat necesse
est aut conditio nature sinati¬
reclibus munimentis instruatur
suꝑ ueccua roctio est quid enim
& cogitabit quid focci&: quidmo¬
li&ur: autinquo lumcu illud i¬
geni ostendit. cumect que possiue
esse rectionis ultro natuite con¬
cedect si autem rationesit pixdo
qued opus erit sepimentis corpo¬
ris. cum semel concessa ratis uatua
munus possit implere : quȩ quidem
tantum uod& cedornandum tu¬
endum que hominem ut nihil

Expanded text:
qui condicionem pecudum suae praeferunt, quid eligant, si deus iis deferat optionem, utrum malint, humanamne sapientiam cum inbecillitate an pecudum firmitatem cum illarum natura. scilicet non tam pecudes sunt, ut non malint uel fragiliorem multo quam nunc est dummodo humanam quam illam inrationabilem firmitatem. sed uidelicet prudentes uiri neque hominis rationem uolunt cum fragilitate neque mutorum firmitatem sine ratione. quid quod nihil est tam repugnans tamque contrarium, quod unum quodque animal aut ratio instruat necesse est aut condicio naturae? si naturalibus munimentis instruatur, superuacua ratio est. quid enim excogitabit? quid faciet? quid molietur? aut in quo lumen illud ingenii ostendet, cum ea quae possint esse rationis, ultro natura concedat? si autem ratione sit praeditum, quid opus erit saepimentis corporis, cum semel concessa ratio naturae munus possit inplere? quae quidem tantum ualet ad ornandum tuendumque hominem, ut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
iastium tonodorium tono semis rpo lidium duobus semis hoc est dia¬
pente simphoma rpodouium quat tuor tonis p̃cedens:
Lidius a coliam emitonio phrigium tono iastium tono semis dorium
duobus tonis rpolidium duobus semis tonis hoc est diatessa ronsim¬
phona ypo eolium tribustonis rpofrigium tribus semistonis¬
mitonio. colium tonophri¬
gium tono semis iastiũ duobustonis dorium duobus semis hoc ÷
diatessa ron simphoma xpolidium tribustonis rpoeoliũ tribus
semis tonis hoc ẽ. diapente simphonia rpophrigium quattuor¬

Expanded text:
ium tribus tonis, hypoiastium tribus semis tonis, hoc est diapente symphonia, hypodorium quattuor tonis praecedens. X. Lydius est aeolium hemitonio, phrygium tono, iastium tono semis, dorium duobus tonis, hypolydium duobus semis tonis, hoc est diatessaron symphonia, hypoaeolium tribus tonis, hypomitonio, aeolium tono, phrygium tono semis, iastium duobus tonis, dorium duobus semis tonis, hoc est diatessaron symphonia, hypolydium tribus tonis, hypoaeolium tribus semis tonis, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
neadẽ quoq: medietate & diapente simphoma cõponitur quã ses¬
qualterti habitu restituit
Nã in utrisq dispositionibus his quae
subiectȩ sunt . induplici senarius adq ternarium sesqualter est :¬
et intripliciter narius adbinarium ex quibus utrisq: diapente sim¬
phonia coniungitur

Expanded text:
edietate et diapente symphonia componitur, quam sesquialtera habitudo restituit. Nam in utrisque dispositionibus his quae subjectae sunt, in duplici senarius ad quaternarium sesquialter est, in triplici ternarius ad binarium, ex quibus utrisque, diapente symphonia conjungitur
Abbreviated transcription (Latin):
phoma diatessaron quae princeps et quod am mõdo uĩ optinens ele¬
m̃ti constituit᷑ Scilicet in epitrita proportione ũt est quaterna¬
rius ternarius in eius modi armonicis medietatibus inuenitur:
Sin enĩ huius modi ar monice medietatis termini. quo rũ ex tremi
dupli sint. &rursus alius eius modidis positio quorũ extremitripli¬
enarius Igitur adtermarium duplus est: Idẽ aut̃ in aliadis¬
positione senarius adbinarium triplus: Horũ igitur si diffe¬
rentias colligamus & ad sem uicẽ cõparemus epitrita ꝓportio col¬
ligitur : Vn dedia tessa ron sim phonia resonabit. Inter tres emĩ
&sgter narius est : & in terbinarũ et senarium: t̃ narius:
qui sibi met compa rati ses qui ter tiam efficiunt ꝓportiont:

Expanded text:
phonia diatessaron, quae princeps est et quodammodo vim obtinens elementi, constituta scilicet in epitrita proportione, ut est quaternarius ad ternarium, in ejusmodi harmonicis medietatibus invenitur. Sint enim ejusmodi harmonicae medietatis termini quorum extimi dupli sint, et rursus alia hujusmodi dispositio quorum extimi triplenarius igitur ad ternarium duplus est. Idem autem in alia dispositione, senarius ad binarium triplus. Horum igitur si differentias colligamus et ad se invicem comparemus, epitrita proportio colligitur, unde diatessaron symphonia resonabit. Inter 3 enim et 6 ternarius est, et inter binarium et senarium quaternarius, qui, sibimet comparati, sesquitertiam efficient proportionem.
Abbreviated transcription (Latin):
Hrꝑlidius est nouissimus & acutissimus omnium xper eolium
dium duolius semis hoc est diatessaron simphonia colium tribus
pbrigium tribus semis hoc est diapente simphonia iastium quat¬
ypphrigiũ .Vi. tonis hocest diapason simphoniar poastium sextonis
nium acutis simu septẽ tonis p̃cedit Y podorium omniũ grauis simũ¬

Expanded text:
rlydius est nouissimus et acutissimus omnium, hyperaeoliudium duobus semis, hoc est diatessaron symphonia, aeolium tribus, phrygium tribus semis tonis, hoc est diapente symphonia, iastium quathypophrygium sex tonis, hoc est diapason symphonia; hypojastium sex semis nium acutissimus, septem tonis praecedit hypodorium omnium gravissimu
Abbreviated transcription (Latin):
Upolidius est rpo eolium emitomio rpo
phrigiũ tono upo iastiũ tono semis ypodouium ditono precedeis
Dorius est rpolidium emito &po eolium tono ypofrigium tono
semis rporastium ditono rpodo rium duo bus semis. hoc est diates¬
Phrigius est iastium emitonio dorium to r polidium tono semis rpo¬
colium ditono rpophrigiũ duobus semis tonis hoc est diatessa ronsim¬
phona r̃po iastiũ tribus tonis rpodorium tribus semistonis hoc est

Expanded text:
polydius est hypoaeolium hemitonio, phrygium tono, hypojastium tono semis, hypodorium ditono praecedens. 6. Dorius est hypolydium hemitonio, hypoaeolium tono, hypophrygium tono semis, hypojastium ditono, hypodorium duobus semis tonis, hoc est, diatesPhrygius est iastium hemitonio, dorium tono, hypolydium tono semis, hypoaeolium ditono, hypophrygium duobus semis tonis, hoc est, diatessaron symphonia, hypoiastium tribus tonis, hypodorium t
Abbreviated transcription (Latin):
etrationẽ: Etenim artificium corporale quasiser uiens samulat᷑
Ratiouero quasi dominaimperat¬
plina honorabiliorem natura liter habet rationẽ quã artificium quod
Vnde fit ut speculatiorationis nullo indigeat
actuo perationis Manuum uero opera nulla sint nisi ratio neducantur
pensa canen discientiã pon seruitio operis sedimperio adsupsit speculationis:¬

Expanded text:
t. Etenim artificium corporale quasi serviens famulatur; ratio vero quasi domina imperatplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quodnde fit ut speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. pensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis
Abbreviated transcription (Latin):
astius est doriũ emitonio ypolidiũ tono. Ypo eolium tono semis
ypophrigium dito no. rpo iastium duobus semis hoc est diates saron
srmphoma ypodorium tribus tonis precedens:
semis eolium duobus phrigium duobus semis. hoc est diates saron simpho¬
nia iastium tribus tonis dorium tribus semis hoc est diapente simphonia
rpolidium eiii tonis rpo eolium .iiIͦI. semis rpophrigium .V. Ypoias¬

Expanded text:
astius est dorium hemitonio, hypolydium tono, hypoaeolium tono semis, hypophrygium ditono, hypoiastium duobus semis tonis, hoc est diatessaron symphonia, hypodorium tribus tonis praecedens. semis, aeolium duobus, phrygium duobus semis, hoc est diatessaron symphonia; jastium tribus tonis, dorium tribus semis, hoc est diapente symphonia; hypolydium quatuor tonis, hypoaeolium quatuor semis, hypophrygium