comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istomodo utiq mortifficauit eum: & quia
resuscitauit amortuis eunde rursur.
uiui ficauit & quia in proph&ia uox eiur.
agnorcitur
r Aondere linquens animam
feros & reduxit: hac eius paupertate ditati
sumur Dñr enim pauperer facit &ditat :
Nam quid hoc sit ut sciamur quod sequitur : audicmus
humiliat & galtat Utique superbor humiliat
& humiler &altat.: Quodenim alibi legitur: dĩ suꝑ¬
bis resist& humilibur autem dat gratiam y
Hoc totus hab& sermo huiur cuiur nomen inter preta¬
tur gratia eius. Iamuero quod adiungitur surcitat
ra pauperem : denullo melius quam deill
pauper tate. sicut paulo ante dictum est ditaremur
ipsum enim d&errasus citauit tamcito ut cardeius.
non uider & corruptionem: Nec illuo ab illo alienabo
quod ad ditum est:: &des ter core erigit in opem
nops quippe idem qui pauper. stercus uiro unde ere¬
tus est sec tissime intellegantur per secutoser iud ei

Expanded text:
isto modo itaque mortificavit, et quia isto modo itaque mortificavit, et quia resuscitavit a mortuis, eumdem rursus vivificavit. Et quia in Propheta vox ejus agnoscitur: « Non derelinques animam feros et reduxit. Hac ejus paupertate ditati sumus. « Dominus enim pauperes facit et ditat. » Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: « Humiliat et exaltat. » Utique superbos humiliat et humiles exaltat Quod enim alibi legitur: « Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; » hoc totus habet sermo, cujus nomen interpretatur gratia ejus. Jam vero adjungitur: « Suscitat a terra pauperem, » de nullo melius quam de ills esset, ut ejus paupertate sicut paulo ante dictum est ditaremur . » Ipsum enim de terra suscitavit tam cito, ut caro ejus non videret corruptionem. Nec illud ab illo alienabo quod dictum est: « Et de stercore erigit inopem. Inops quippe idem, qui pauper; stercus uero, unde erectus est, rectissime intelleguntur persecutores ludaei,
Abbreviated transcription (Latin):
Mor tificauit
allam que
multa erat infiliis.
Q uiuificauit
hanc sterilem que peperit septim::
Quamuir commodiur porsit intellegi eordem uiuificare
quos mortificauerit idenim uel ut rep&iuit ad dendo
deducit edinferor. & reducit:
Quibus enim dicit apostolur ÷ Simortui estir cum
xp̃o quae sur sum sunt quȩrite ubi xp̃s est ind&tera
dĩ sedens Salubriter utq mortificantur a dñ
quibur adiungit:
Quae sursum sunt s apite
non que super terram:
Vt ipsi sint illi qui esurientes trannerunt terraa
mortui enim esdis. inquid
Ecce quomodo salubri ter
mortifficat đr. deinde sequitur: & uita ur̃a abr¬
condita esł cum xpͥo in dõ: Eoce quomodo
eordem ipsor uiuificat dr̃: sednum quio
cordem deduxit adinferor & reduxit :
Hoc uirumq sine controuersia fidelium in illo
potius uidemus inpl&um capite scilic& nostrõ:
cum quo uitam nr̃ãm indõ apostolus dixit.
absconditam : Namcum propriofilio non peper¬
cit sed pronobir omnibur tradidit eum.:

Expanded text:
mortificauit mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dquibus adjungit, Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sint illi, qui esurientes transierunt terram: mortui enim estis, inquit. Ecce quo modo salubriter mortificat Deus. Deinde sequitur: Et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Ecce quo modo eosdem ipsos eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controversia fidelium, in illo potius videmus impletum, capite scilicet nostro, cum quo vitam nostram in Deo Apostolus dixit absconditam. Nam « qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum , »
Abbreviated transcription (Latin):
tuno & omnibur gentibur acceperunt : temene sapiutł
genter aute quibur le illa nonerat data posteac
quam per nouum testa mentum adeloquia illa uener:
multum esuriendo terram transierunt quia in eir
non terena sed cȩlestia sapuerunt: & hoc uelut quȩre¬
r &ur causa quur factumsit. Quia sterelis inquio
peperit septim: & multa infiliis insirmata est:
Hoc totum quod proph& abatur eluxit agnorcentibur.
numerum septinarium quod est uniuersae ecclenae:
significata perfectio:
Propter quod & iohanner a postolur adsepton seribit
ecclesiaes seo moto seostendenr ad uniur plenitudinẽ.
Sapientia aedificauit sibi dom ume¬
& subfulsit colum¬
nar septe:
Sterilir enimerat in omnibus gentibur. dĩciuitar: am¬
dĩ ciuitas ante¬
quam is tes&ur quem cernimur.
Nunc infirmatam hieruscelem.
filu libere in ea erant
uirtur eiur erant.
Nunc uero ib qm̃ lit terto est
& spr non est
amissas uirtute insirmatec est:
Dũs mortiscat
&ui uificat.

Expanded text:
tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, postea quam per nouum testamentum ad eloquia illa uenerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed caelestia sapuerunt. Et hoc uelut quaereretur causa quur factum sit: Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Hic totum quod propbetabatur eluxit agnoscentibus numerum septenarium, quo est uniuersae ecclesiae significata perfectio. Propter quod et Iohannes apostolus ad septem scribit ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, nunc infirmatam Hierusalem filii liberae in ea erant, uirtus eius erant; nunc uero ibi quoniam littera est et spiritus non est, amissa uirtute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat;
Abbreviated transcription (Latin):
conrcienticorum ibi uidens cogitationer hominum.
qm̃ uanȩ sunt : si hominum sunt & ab illo non sunt
preparanr inquit adinuentioner suas: Quas ad in¬
uentiones putamus nisi ut superbi cadant &humiles
surgant has quippe ad inuentioner & sequitur dicens.
Arcur potentium infirmatur est: & infirmi precincti sunt
uirtute: Infirmatus est arcur id est intentio eorum
qui tam potenter sibi uidentur ut sine dĩ dono adq: adiuto¬
rio: humana sufficientia diuinea possint implere
mandata: & precinguntur uir tute quoilm interna
panib: inquit minoratisunt &esurientes transier. terram:
uisunt intellegendi plempanibur insi Uidem ipsi.
quasi potenter. Id est isrcchelitȩ quibus credita sunt
eloquia dĩ Seo ineo populo ancillȩ filii minoratisuNT :¬
quo uerbo minur quiden latino. benetamen epressimẽ
quod & maioribur minorer factisunt: quia & inipnr.
pambus Idest diuinir eloqui is quȩ ura helite soli

Expanded text:
conscientiarum, ibi uidens cogitationes hominum, conscientiarum, ibi uidens cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, si hominum sunt et ab illo non sunt. Et praeparans, inquit, adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur uirtute, quorum interna panibus, inquit, minorati sunt, et esurientes transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc dimit ter inquit d̃e seruum tuum inpace:
qm̃ uiderunt oculimei salutar &uum:
Dicat itaq ecolena: l&atasum insalutarituo : qm̃¬
Non est sc̃s preterte quia nemosit nisi abste .: deniq
sequitur: Nolite gloriari & nolite loqui & celsa:
Ipse uos scit &ubi nemoseit: qm̃ qui putat se aliquio
es se cum nihil sit seipsum sedueit 
Haec dicuntur aduersarur ciuitatirdi ad babyllomiã
per tinentibur desua uir tute prxsamentibus inse non
ii dnõ gloriantibur & quibus sunt &iam carneles issco¬
helite tenenȩ hieru seclem ciuer terris¬
apostolur ignoranter dĩ iusticiam:
Idest quam dat homini dr̃ qui rolur est iustur atq iustificanr:
Qiuam uolenter constituere Id est uelut a se sibi partã
non abillo inpertitam : iusditiaedĩ non sunt subiecti:
ltq quia superbi desuo putanter non dedĩ porse pla¬
ceresdõ qui est dr̃ scientiarum atq ideo &arbiter

Expanded text:
Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace, Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Dicat itaque Ecclesia: Laetata sum in salutare tuum. Quoanctus praeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, rum Dominus. Ipse uos scit, et ubi nemo scit; quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibus sunt etiam carnales Israelitae, - terrenae Hierusalem ciues terriapostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter
Abbreviated transcription (Latin):
ratisunt: & esurienter transierunt terram : ÷¬
Quiasterilis peperit septim & multa infilur infirmata est
Numquid septim ipsa pepererat : quamuit sterilir fuerit
unicum habebat quando ista dicebat:
Sed nec postea septim peperit : siue se quibus septimur.
ess& ipse samuel: sed tresmaser & duar feminas :
Deinde in illo populo cumadhuc nemo regnara: quod
ine tremoposuit : Dat uirtutem regibus nr̃ ir :
Vnde dicebat si non proph&cobat dicat ergo ecclesia
xp̃i ciuitar rgirmagni graticplena prole fecunda¬
Dicat quod tanto ante dese prophaatum peros.
huius piae matris agnorcit.
Confirmatum est
cormeũ in dño. & aliactũ est cornumeum in dõ meo
Vere consirmatum cor &cornu uere galtatum
quia non in re sed in dno dõ suo
Di latatum est
super inimicor meoe ormeum.
&ectasum inquit insalutarituo. ⁊ xp̃r est iste ih̃s.
quem symeon sicut & in euangelio legitur: senex.
amplatens paruum. agnos cens magnum.

Expanded text:
rati sunt, et esurientes transierunt terram, rati sunt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et fetosa in filiis infirmata est? Numquid ipsa septem pepererat, quamvis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat. Sed nec postea septem peperit, sive sex, quibus septimus esset ipse Samuel, sed tres mares, et duas feminas. 7. Deinde in illo populo, cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit, dat virtutem regibus nostris, unde dicebat, si non prophetabat? Dicat ergo Ecclesia Christi, civitas regis magni, gratidicat, quod tanto ante de se prophetatum per os hujus piae matris agnoscit. Confirmatum est cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum est cor, et cornu exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum.Laetata sum, inquit, in salutari tuo. Christus est iste Jesus, quem Simeon, sicut in Evangelio legitur, senex amplectens parvulum, agnoscens magnum:
Abbreviated transcription (Latin):
a trematenx: Quia iustut est &dat uir tutem
ia ne uero uirba hec unius puta buntur erse muli¬
e culg: deaato sibi sibo gratulantis: tantum nemens
hominumaluceueritatis auerra est¬
super gredi modum feminȩ huius
dicta quȩ fudit Porro quifebur ipñs quȩ iam.
coeperunt &iam in hac temena peregrinatione
conpleri conuenienter mou&ur: Nonne inten¬
dit &aspicit & agnoscit perhanc mulierem cuius &iã
nomen id est anna granaeius interp̃tatur ipsam religi¬
onem xp̃i anam ipsam ciuitatan dĩ Cuius aix est & con¬
ditor xp̃r Ipsam postremo dĩ gratiam proph&ico spũ
quutam a qua suprbi alienantur ut ca
qua humile impletur ut surgant: quod maxime
hȩmnur iste pir sonuit: nisi quis quam forte dictu¬
rur est: nihil istam proph&asse mulierem : Sed dm̃
tan tum modo propter filium quem precata inp&rauit
x ultanti predicatione laudasse. Quidergo sibi
uult quodait. arcum potentium fecit in firmum
& in sirmi piaȩcinctisunt uirtute ᷑ plempanibur mino¬

Expanded text:
rae, quia iustus est; et dat uirtutem Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa estsupergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terrena peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendit et adspicit et agnoscit per hanc mulierem, cuius etiam nomen, id est Anna, gratia eius interpretatur, ipsam religionem Christianam, ipsam ciuitatem Dei, cuius rex est et conditor Christus, ipsam postremo Dei gratiam prophetico spiritu sic locutam, a qua superbi alienantur, ut cadant, qua humiles inplentur, ut surgant, quod maxime hymnus iste personuit? Nisi quisquam forte dicturus est nihil istam prophetasse mulierem, sed Deum tantummodo propter filium, quem precata inpetrauit, exultanti praedicatvult quod ait: Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi accincti sunt virtute, pleni panibus mino
Abbreviated transcription (Latin):
chana an possersurũ fuerat semeneius quod nignificat ubi dic
tum est: Vade interram quamtibi demonstrauero : & faciã
te ingentẽ magnam:: Aiamueso longe pres tantorem:
Non decarnali ses despiritali semine per quod pater est non uni¬
usgentis isra heliticȩ. sed omnium gentiũ. quae fidei eiur
igia consequuntur quod promitti coepit hi
benedicentur in te omner triburtemx :: Et de inceps aliis.
multis ammodum testimoniis: Haec duo promis sa essȩ
monstrauimus: Eratigitur iam interra promis sionis.
semen abrahȩ id est populus israhel secundum carnem
adque ib nom solum tenento ac possidento ciuitates aduesseo¬
tienum: Verum &iam nger habeno o nei re uameoepercea¬

Expanded text:
Chanaan possessurum Chanaan possessurum tum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his benedicentur in te omnes tribus terrae; et deinceps aliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semen Abrahae, id est populus Israel, • secundum carnem adque ibi non solum tenendo ac possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam
Abbreviated transcription (Latin):
& euenta digerens uid&ur : tam quam historica diligecłia
rebus gestis occupata erse narrantis
Si adiuuante dĩ spu: considerata tract&ur uel magir uel
certe nonminus prenunciantir futuris quam psrteritir
enuntiandir inueni &ur intenta Et hoc perserutando
Et hocperserutando
indagare ac disserendo monstrare quãñi opero sum
atq: prolicum & quam multir indiguum uoluminibus
quis ignorat : : qui haec uel mediocriter cogitat:
Deinde quia caipra qua ead proph&iam non ambigitur
per tinere Ita sunt multre dexp̃o sgnoque caelonim
quȩciuitas dĩ est ut ad hoc aperiendum maior nt dispuiatio.
Neces saria. quambuiur operis modus flagitat:
Proinde ita si potueto stilomoderabor meo ut huic operi intũ.
uoluntate peragendo: Nec ea quue sepasuNł dicam.
Nec ea quue sãtir sunt prace ter mit tam:.
x precedente libro diximus abinitio ad abraham psomis sio¬
num dĩ : duarrer fuirse promissas : unam scilica quod terra

Expanded text:
et eventa disserens videtur tamquam historica diligentia et eventa disserens videtur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adjuvante Dei Spiritu considerata tractetur, vel magis vel certe non minus praenuntiandis futuris quam praeteritis etur intenta; et hoc perscrutandoEt hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare, quam sit operosum atque prolixum, et quam multis indiguum voluminibus, quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo regnoque coelorum, quae civitas Dei est, ut ad hoc aperiendum major sit disputatio necessaria, quam hujus operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei voluntate peragendo, nec ea quae supersint dicam, nec ea quae satis sint praetermittam. praecedente libro diximus, ab initio ad Abraham promissionum Dei duas res fuisse promissas: unam scilicet, quod terram
Abbreviated transcription (Latin):
noe patriarcham: incuius diebur uniuereo diluuio
terra diluta est & alios supra & insra usque ad hoc
tempus quo reger in dĩ populo esse coeperunt: propter
quȩ dam per eos futura: Siue quo quo modo signifi¬
cata siue predicta : quȩ pertinerent adciuitatem dĩ :¬
Agnumque cȩlorum non inmerito possimus appellas
proph&as: Prȩsertim quia non nullor eorum id e¬
phersius lgimur nuncupatos: Sicut abraham. sicut
moysen tamen dies proph&arum prȩcipue maxime¬
que hii dictisunt & quo coepit proph&are samuel
qui & saulem prius &eo reprobato ipsum dauio dõprx̧¬
cipiente unxit in segem decuius ceteri. stirpe succe derent.
quo usque illos succedere nc opor ter&:
Quae igtur apid phexir sunt pidcedicta deep̃o cum morie¬
do decedentibur. &narcendo succedentibur suir inmnbris
ciuitardĩ perista cuner& tempora: Siomnia uelim
comientutit in immensumpergitur : primum quia.
ipia seriptura quae perordinen seger eonim : quae facta

Expanded text:
Noe patriarcham, in cujus diebus diluvio universa Noe patriarcham, in cujus diebus diluvio universa terra deleta est, et alios supra et infra usque ad hoc tempus quo reges in Dei populo esse coeperunt, propter quaedam per eos futura, sive quoquo modo significata, sive praedicata, quae pertinerent ad civitatem Dei regnumque coelorum, non immerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen; tamen dies prophetarum praecipue maximeque ii dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius, et eo reprobato, ipsum David Deo praecipiente unxit in regem, de cujus stirpe caeteri procederent, quousque illos succedere sic oporteret. Quae igitur a prophetis sint praedicta de Christo, cum moriendo decedentibus, et nascendo succedentibus suis membris civitas Dei per ista curreret tempora, si omnia velim commemorare, in immensum pergitur: primum quia ipsa Scriptura quae per ordinem reges eorumque facta
Abbreviated transcription (Latin):
uaccam trimam capramtrimam. &arie tem tri¬
mum: Qmpositum est legis iugum : &apparuit
abundantia peccatorum & regniterren sumꝯit
& ordium : ubi non defuerunt spiritales quorm
ir curture & columiba figuratum est sacramentum:
IIBER
Ro coissiores diͣ Quȩracres uil
cuiur semimi & gentem is raheliticam
secundum carnem & omnes gentes debe¬
ri sec undum fidemtõ Pollicente di di¬
cimus quemam modum copleantur
per ordinem temporum : procunens dĩ ciui¬
tas indicabit Qm̃ ergo superioris libri usque
adrgnum dauid factus est finis: Nunc ab eodẽ
rgno quantum suscepto operi sufficere uid&ur
c&eraquȩ sequuntur attingimus .: Hoc itaquȩ
tempur  quo sẽr samuel proph&a recoepit.
& deinceps donec populus irahel captiuus. in
babyllonam ducer&ur atq inde secundum sũĩ
hicremiȩ proph&iam post septuaginta annor
reuesis irrahelitirdĩ domus insataurar&ur torũ
tempus est proph &arum: Quamuis enim &ipsũ

Expanded text:
uaccam trimam, capram trimam, arietem triuaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et columba figuratum est sacramentum. LIBER romissiones Dei, quaecujus semini et gentem Israeliticam secundum carnem, et omnes gentes deberi secundum fidem, Deo pollicente, didicimus, quemadmodum compleantur, per ordinem temporum procurrens Dei civitas indicavit. Quoniam ergo superioris libri usque ad regnum David factus est finis, nunc ab eodem regno, quantum suscepto operi sufficere videatur, caetera quae sequuntur attingimus. Hoc itaque tempus ex quo sanctus Samuel prophetare coepit, et deinceps donec populus Israel captivus in Babyloniam duceretur, atque inde secundum sancti Jeremiae prophetiam, post septuaginta annos reversis Israelitis domus Dei instauraretur, totum tempus est prophetarum, quamvis enim, et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
adhunc dauid: Neque enim frustra matthȩus euange¬
lista : sic generationes commorauit ut hoc primum
inter uallum quat tuor decim generationibus commen¬
dar&: ab abraham scilic& usque ad dauit: ab adulescer¬
tia quippe incipit homo posse generase.
Propterea generationum & abraham sum sit & or dium
qui &iam pater gentĩum constitutus est: Quandomu¬
tatum Nomen accepit ⁊ antehunc ergo uelut pueri¬
fuit. huius generis populidĩ : a noe usq ad ipsũ
abraham: Etideo in lingua inuenta est. Id est hebse
apueritia nam que homo incipit loqui post infantia
quȩ hiuc appellata est quod farinon potest.
Quam profecto a&atem primam demergit obliuiosicui
ȩstas prima generis humaniest: Dele adiluuio quo¬
tur enim quisque est qui suam recor d&ur infantiam
Quamobrem inisto procussu ciuitatis dĩ sicut superior
unam eandem que primam: Ita duas &ates secundã
&ter tram. liberis te contineat. Inquatertia piopte

Expanded text:
ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangead hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interuallum quattuordecim gene- Tationibus commendaret, ab Abraham scilicet usque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut puerifuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quam ob rem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter
Abbreviated transcription (Latin):
sionis populo conlocato ut inciper& interim reddi
abrahȩ prima promirno degente una Id est hebrea
& terra chana an: Non dum de omnibus gentibus.
toto orbe terrarum: quod xp̃i atuentus in carne
& non u&erir legir obseruationer: Sed euangelii
fides fuerat impl&ura cuiur sei presiguratio facta ese
quod non moyser quilegem populo acceperat in monte.
syna. Sediesur cui&iã Nomen dõ.
Precipiente mutatum
fuerat : ut iesus uocar&ur populum interram pronn¬
habebant & populi peccata : & misericor diadĩ alter¬
nauerunt prospera &aduersa bellorm.:
Inde uentumest ad rgum tempora quorun primur rgna¬
uit sanl cui reprobato & bellica cdade prostrato
qusque stirpe seecta ne in de reger ordrentur dauto
Succes sit inrenum : cuius maxime xp̃rdictur est filiu
Inquo articulus quidam factur est : & gordium quod¬
ammodo iuuentutis popul di cuius generis quedã
uelut adulercentia ducebatur ab ipso abraham usq

Expanded text:
sionis populo collocato: ut inciperet interim reddi sionis populo collocato: ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan; nondum de omnibus gentibus et toto orbe terrarum: quod Christi adventus in carne, et non veteris Legis observationes, sed Evangelii fides fuerat impletura. Cujus rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Jesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Jesus vocarhabebant et peccata populi et misericordia Dei, alternauerunt prospera et aduersa bellorum. Inde uentum est ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe reiecta, ne inde reges orerentur, Dauid successit in regnum, cuius maxime Christus dictus est filius. In quo articulus quidam factus est et exordium quodam modo iuuen- tutis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque
Abbreviated transcription (Latin):
tibultun eesrib liter:  at testabatur enim euioentis stiti ã
muauibbribignis uocibur quediuun itase quodo factuit ẽ
moxbilibuaitum est dea gopto & indererti ropulur
ro coepit quin qua gansimo die post celedo tipur xp̃¬
fcha per ouis immolatonem qui usꝙ adeo tẏpus xp̃i
est psenuntia treum peructimam parsiones eu
ehoc mundo transiturum ad patrem pascha quippeo
hebrea lingua transitur interpretatur . utiam cum re¬
uelar&ur testamentum nouum postea quam pascha
nrũm Immolatur est xp̃r quinqua gensimo die uenira
recor dationem nram in primi presigurati factimemo
ihs nauer̃ & interram repromissionis: introduxit eã¬
que populo diuisit ab hir duobus mirabilibus muaba¬
libur ducibur bella &iam pror perrime a c̃mirabilites
gestasumt dõ contestante : nontam propter merita
hebiei populi : quam propter peccata easum quȩ debel¬
labantur gentium : illas eis prouenisse ietoriaꝵ
Dost is tos ducer iudices sueruntiam interra promis¬

Expanded text:
multum terribiliter; adtestabatur enim euidentissima mirabilibus signis uocibusque diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est de Aegypto et in deserto populus esse coepit, quinquagensimo die post celebratum Pascha per ouis immolationem; qui usque adeo typus Christi est praenuntians eum per uictimam passionis de hoc mundo transiturum ad Patrem Pascha quippe Hebraea lingua transitus interpretatur, ut iam cum reuelaretur testamentum nouum, postea quam Pascha nostrum immolatus est Christus, quinquagensimo die ueniretrecordationem nostram in primi praefigurati facti memoIesus Naue et in terram promissionis introduxit eaque populo divisit. Ab his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi, quam propter peccata earum quae debellabantur gentium, illas eis provenisse victorias. Post istos duces, Judices fuerunt, jam in terra promis
Abbreviated transcription (Latin):
nuirse quir ambigat. Ubi autem legitur:
Ecce dies ueniunt dicit oñr & comsum mabo domui.
iriachel &domui iud& testamentum nouum.
Non secđm testamentum quod disposui. patrib eonĩ.
Indie qua adprehendi manumeorum: ut educerem
eos d &erra gypti: qm̃ ipsi non permanserunt.
Intestamentomeo. & ego neglgi eor dicit dñr quia
hoc est iestamentum : quod consartuam domui isrħł
Post dier illos dicit dñs dando leges meas. in mentẽ eorũ:
& super corda eorum scribamear : & ui debo cos. &eso illis
Indm̃ & ipsi erunt mihi beplebepro
Hictus aler i nedubio iuperna propb eaturcẽunoł ibpeet

Expanded text:
nuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: nuisse quis ambigat? Ubi autem legitur: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti, quoniam ipsi non per- , manserunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus. Quia hoc est testamentum, quod constituam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in mentem eorum et super corda eorum scribam eas, et uidebo eos, et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi in plebem: Hierusalem sine dubio super
Abbreviated transcription (Latin):
Per teslamentum uouum ad porsidendã uitam &emã
numq coelorum : Par temergo ad ancillam quae
inseruitutem generat io est terenam hienis alem
que seruit cum fibir suis Partem uero ad liberam ciui¬
tatemdi Id est uesam hieniralem &ernam incaebs
Cuiur sibi homines secundũ dm̃ uiuenter pesgrinanꝰ¬
tur in terris: Sed sunt ineis quaedam quae adu¬
trum que pertinere in telleguntur: ad ancillam pro¬
priȩ adliberam sĩgurate.: Tripertita Iteq repperi¬
untur eloquia proph&arum.: Siquidem aliqua sutł
ad temenam hienisalem & pectantia: aliqua ad coe¬
lestem non nulla adutramq:: xemplir uideo pro¬
bandum es se quoddico:
Missus est natham proph&a quiiegem dauio arguera:
depeccato ꝓraui & eique consequuta sunt mala futura
dest prosalute uel utilita te populi:
Siue priuatim cumslis quisq rebus diuina promere¬
r&ur eloquia : quibus prouiu temporalir uitae fitu¬
ri aliquid narcer&ur ad terrenam ciuitatem. peste¬

Expanded text:
per testamentum nouum ad possidendam uitam aeternam per testamentum nouum ad possidendam uitam aeternam regnumque caelorum; partim ergo ad ancillam, quae in seruitutem generat, id est terrenam Hierusalem, quae seruit cum filiis suis, partim uero ad libe- . ram ciuitatem Dei, id est ueram Hierusalem aeternam in caelis, cuius filii homines secundum Deum uiuentetur in terris: sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque pertinere intelliguntur, ad ancillam proprie, ad liberam figurate. 2. Tripartita itaque reperiuntur eloquia Prophetarum: siquidem aliqua sunt ad terrenam Jerusalem spectantia, aliqua ad coelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis video probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem David argueret de peccato gravi, et ei, quae consecuta sunt mala, futurae, id est pro salute vel utilitate populi, sive privatim, cum pro suis quisque rebus divina promereur eloquia, quibus pro usu temporalis uitae futuri aliquid nosceretur, ad terrenam ciuitatem perti
Abbreviated transcription (Latin):
illa dĩ promissio compler&ur nis̃ ut in ea dem terrar
quantum ad prorperitatem attin& tempor& lemper
posteritatis successionem in concurso statu usq ad¬
mor talis huiur seculi terminum gens permaner&. he¬
brea : siqdnĩ dĩ sui legibur oboe dir&:
Sed qm̃ dr̃ nouerat: hoc eam nonerse facturam usur est.
enr &iam tempora libur poenis. ad& ercendos ine a
paucos si deler suor &ammonendor qui postea futuri.
erant in ominibus gentibus quos eor ammoneri oporte¬
bat: inquibur alteram promissionem reuelato nouo testa¬
mento per in carnationem xpĩ suerat in pl&urur :
Quo circa sicut oracula illa diuina ad abra hamisaac
acob: & quȩ cumque alia signa uel tieta proph&ica
in sacris litteris precedentibur facta sunt : It &iam
c&erae abisto rgum tempore prophaiȩ par temperti¬
neni ad gentem carnis abrahȩ partẽ uero ad illuo seme
cius in quo benedicuntur omnesgenter cohereder xp̃i÷

Expanded text:
illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usqmortalis hujus saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus obediret, sed quoniam Deus noverat hoc eam non esse facturam, usus est ejus etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos, et admonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem revelato novo Testamento per incarnationem Christi fuerat impleturus. Quocirca sicut oracula illa divina ad Abraham, Isaac et Jacob, et quaecumque alia signa vel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt; ita etiam caeterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim vero ad semen illud ejus, in quo benedicentur omnes gentes cohaeredes Christi
Abbreviated transcription (Latin):
& quelumq alice item poribur eorlm uierum &iam qua eperipr
messen  pdr quem populur idem dereruita ut aeeeri poribe¬
roei aperquen cunc ta preterita reuela ta sunt temporib
ciuis cum populum perheremum ducera Epei suempopu
uequs utit ⁊qper in signem: ducemibli naue perquemi populus
ille in promis sionis inductur tertam & pugna oru gendibur
dam ouo decim tribubur quibur tr iursera uaun. npde¬
ams uodesequepost illum toto tempore iudicum in ple¬
tsuerat promirsiodi. : De terra chanaan a quoden
flumine aegopti usque ad flumen magnum eusrocen
dieo tamen adhuc proph& cebatur futurum Se latpecenu¬
batur an ꝓlendum: In pl&um est autem per docuio & eius
silium salo monem cuiur segnum tanto quanto propur¬
sum suerat spatio dilata tumest uniuessos quippe illos
sub diderunt tributarior que fecerunt:
iougitur interram promissionis secundum carnem: hoc ẽ
interra chanaan subhir regibur semen abrahȩ fuerat.
constitutum ut nihil deinde super ers& : quo terena

Expanded text:
et quaecumque aliae temporibus eorum, uerum etiam quae per ipsum Moysen, per quem populus idem de seruitute Aegyptia liberatus et per quem cuncta praeterita reuelata sunt, temporibus eius, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Iesum Naue, per quem populus ille in promissionis inductus est terram expugnatisque gentibus eam duodecim tribubus, quibus Deus iusserat, d neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena
Abbreviated transcription (Latin):
primus obtinuit: ut eius deinde posteri in temena
hierusalem diuturna suc cersione regnarent:
dedit figuram regesta significans atq: prȩnuntianr
quod non est pseter eundum silentio dererum muratio¬
ne futurarum quod attin& ad duo testamenta : u&us
& nouum ubi sacerdotium segnumq: mutatum est
per sacer dotem eundemq: regem nouum ac sempiternũ
tutus in dĩ ministerium. samubel simul officium.
functus sacerdotis &iudicis & saule abiecto sxda¬
uid fundatus in regnohoc quod dico figurauerunt:
Mater quoque ipsa samuelis: anna : quȩ priur fuit steri¬
lis & posteriora fecunditate lxatao est: Prophecast
aliud non uid&ur cum gratulationem suam dnõ furon
xultans quando eundem puerum natum & ablactatũ
dõ seddidit eadempi&ate quauouerat dicit enim:
Consirmatumest cormeum in dño & altatumest cosnu
ineum in dõmeo Dilatatum et super inimicos meor

Expanded text:
primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena primus obtinuit, ut eius deinde posteri in terrena Hierusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans adque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testamenta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sacerdotem eundemque regem nouum ac sempiternum.tutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo reddidit eadem. pietate, qua uouerat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, exal. tatum est cornu meum in Deo meo. Dilatatum est super inimicos meos
Abbreviated transcription (Latin):
hierusolem cȩlestem allgorica prefiguratione referatur:
Sederunt sola duogenera: unum quo admerusalem libera
sicut multum uidentur errare quinullas rer gestas in eo
genere litterarum: aliquid aliud pieterit quodeo modo
gestesunt significare arbitrantur ita multum audere
qui prossus ibi omnia significationibus allgoricis inuo¬
luta erse contenount: Id eo tripertita non bipertita
hoc enim gestimo non tamen culpans cor qui potuerint illo
dequacumq regesta sensum intellgentiȩ spiritalir eecul¬
pe meeruata dumtaxat primitus historiȩ ueritate
C&erum quae ita dicuntur ut rebus humanitur se diui¬
nitus gestis. siue gerendis conuenire non possint
Quis fidelis tubit& nonesse in aniter ticta : quis ea
non intellegentiam spiritalem reuoc& si possit aut ab eo
qui potest reuocanda esse fateatur:
tempora quando dauid saule reprobato itasgnum

Expanded text:
Hierusalem caelestem allegorica praefiguratione referatur; Hierusalem caelestem allegorica praefiguratione referatur; sed erunt sola duo genera, unum quod ad Hierusalem liberam,  Mihi autem sicut multum uidentur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo gestae sunt, significare arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita, non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateatur? tempora, quando Dauid Saule reprobato ita regnum
Abbreviated transcription (Latin):
Hacec enim & interrena hienulen secđłm histeriauo
contigerunt: & cȩlestir ierusalẽ figure fuerant quoto
genur proph&iȩ &utroq ueluti compactubu  rqrue gesda¬
tenitupr in librir u& eribur canonicir quibus rerum gestarã
narrationes continentur ual& plurimum : multumq
xercuit & cerc& ingenia scrutantium litteras sacias
iquiratur: Intantum ut quibus dam uisumsit nihilesse
ineir den librir: uel prȩnuntiatum & effectum uel effecnĩ
quamuis non prȩnuntiatum: quod non insinu & aliquid
ad supernam ciuitatem qĩ eiurq filios in hac uita pere¬
grinos figurata significatione referendum:
Sed sihoc na est iambipertita non tripertita esunt elo¬
quia proph&arum uel potius illarum scripturarunio
omnium quȩ u&erir instrumenti appellatione aensen¬
tur : Aihil enim erit illic quod adiherus alem terrenã
tantum pertineat . s̃ quic quid ibi deilla uel propter illã
dicitur atq compl&ur: significat aliquid : quod &iam ad

Expanded text:
secundum historiam contigerunt, et coelestis Jerusalem figurae fuerunt. Quod genus prophetiae ex utroque veluti compactum atque commixtum in Libris veteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, valet plurimum, multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium litteras sacras, inquiratur; in tantum ut quibusdam uisum sit nihil esse in eisdem libris uel praenuntiatum et effectum, uel effectum quamuis non praenuntiatum, quod non insinuet aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque filios in hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquia prophetarum, uel potius illarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propter illam dicitur adque conpletur, significat aliquid, quod etiam ad
Abbreviated transcription (Latin):
postea diuinitus missur in potestate sp̃r dĩ superauit
pharaonis resis tenter magos: Tuncper eum egyptiis
inlatȩsunt decem memorabiles plagȩ cum dimit tere
populum dĩ nollent:
qua insanguinẽ uersaranae sm fes cynonixa: morspe¬
corum ulcera grando locusta tenebre morr primo¬
genitorum. Ad & tremum is rahelitas quos plagis
tot tantirq: perfractitandem aliquando dimiserat
ȩgoptii in mari rubro dumpersequuntur &tinetisu
lis quppe ab cuntibur oicusert andare auam fecit: hos

Expanded text:
postea diuinitus missus in potestate spiritus Dei superauit postea diuinitus missus in potestate spiritus Dei superauit Pharaonis resistentes magos. Tunc per eum Aegyptiis inlatae sunt decem memorabiles plagae, cum dimittere populum Dei nollent, aqua in sanguinem uersa, rana et sciniphes, cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, lucusta, tenebrae, mors primogenitorum. Ad extremum Israelitas, quos plagis tot tantisque perfracti tandem aliquando dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur extincti sunt. Illis quippe abeuntibus diuisum mare uiam fecit; hos
Abbreviated transcription (Latin):
contineri populum israhelitarum orbemq terrarum
insemine abrahȩ illum secđm carnẽ : istum secundã fidẽ¬
Desuncto iacob desuncto &iam ioseph per reliquos centũ
qua draginta quat tuor annos donec ecir&ur d&erra gor¬
ti : in modum in credibilem illagens creuit &ĩam tantis
at trita per sequutionibus : ut quod am tempore natimas¬
culi necasentur : cum mirantes. a egyptios nimia populi
illiur incrementa tererent. Tunc moxier subtrac¬
tus surto trucidatoribus paruolorum ad domum rggiã
ingentiaper eum dõ prȩparante peruenit: nutritusq
& ad optatus asilia pharaonis
quod nomen in gopa
omnium regum fuit .⁊ Intantum prouenit ugrum
ut ipse illam gentem mirabiliter multiplicatam & duris¬
simo & grauis simo quodibi ferebat iugo seruitutis
& traher& immoper eum dr̃ qui hoc promiserat absahȩ
Prius quippe & in defugienr quod cum israhelitam.
defender& a egoptium occiderat & territus fuerat

Expanded text:
contineri populum Israelitarum orbemque terrarum contineri populum Israelitarum orbemque terrarum in semine Abrahae, illum secundum carnem, istum secundum fideDefuncto Iacob, defuncto etiam Ioseph per reliquos centum quadraginta quattuor annos, donec exiretur de terra Aegypti, in modum incredibilem illa gens creuit, etiam tantis adtrita persecutionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, cum mirantes Aegyptios nimia populi illius incrementa terrerent. Tunc Moyses subtractus furto trucidatoribus paruulorum ad domum regiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutritusque et adoptatus a filia Pharaonis quod nomen in Aegypto omnium regum fuit in tantum prouenit uirum, ut ipse illam gentem mirabiliter multiplicatam ex durissimo et grauissimo, quod ibi ferebat, iugo seruitutis extraheret, immo per eum Deus, qui hoc promiserat Abrahae. Prius quippe exinde fugiens, quod, cum Israelitam defenderet, Aegyptum occiderat et territus fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
duosum populorum in iudȩis &xp̃ianis quamuis¬
quod ad carnis propaginẽ pertin& nec iudȩi uenerint
desemine. esau sedi dumȩi nec xp̃iane gentes deiacob
edpotius iudei adhoc enim tantum sigura ualint quod dic¬
tum est: Maior serui &minori: Ita factum est &iam.
in duobus filuir ioseph Nam maior gessit typum utd ȩosũ
xp̃ianorum autem minor: Quos cum benedicer & iacob
manum eteramponens super minoren : quen habebat
ad sinistram: Sinistram supermaioren quem habebat.
ad dxxtram graue uisum est patrieorim : &am monuit
patrem uelut corrgens eius ersorem Et quir nam coni
es s& maior ostendens: atille mutcore manur noluitre
Sciofili scio ahicerit inpopulum : & hic xaltrbitur reꝗd
frater eius iunior maisor illoerit & semeneiur erit in mul¬
ntudinem gentium.⁊ Qiam hic duoilla promi
demonitrat namille in populum iste in mulatudinen
gentiuri i quid euidentius quam his duabus promis noni

Expanded text:
duorum populorum in Iudaeis et Christianis quamuisduorum populorum in Iudaeis et Christianis quamuisquod ad carnis propaginem pertinet, nec Iudaei uenerint de semine Esau. sed Idumaei; nec Christianae gentes de Iacob, sed potius Iudaei; ad hoc enim tantum figura ualuit, quod dictum est: Maior seruiet minori: ita factum est etiam in duobus filiis Ioseph; nam maior gessit typum Iudaeorum, Christianorum autem minor. Quos cum benediceret Iacob, manum dextram ponens super minorem quem habebat ad sinistram, sinistram super maiorem quem habebat ad dextram: graue uisum est patri eorum, et admonuit patrem uelut corrigens eius errorem et quisnam eorum esset maior ostendens. At ille mutare manus noluit, sed dixit: Scio, fili, scio. Et hic erit in populum, et hic exaltabitur; sed frater eius iunior maior illo erit, et semen eius erit in multitudinem gentium. Etiam hic duo illa promissa demonstrat. Nam ille in populum, iste in multitudinem gentium. Quid euidentius quam his duabus promissionibus
Abbreviated transcription (Latin):
linclinato capite tradidit sp̃m̃ ⁊ Mut certe sepuliura eius
anorcituri uinqua recubuit dorimens & unoeillum
nullur hominũ sicut proph&ȩ aliquos uelsicut ipse alios
suscitauit.: Sed sicut a somno ipse sumxit:
tola porro eius quam lauat inuino io est mundat apeccatis
inianguine suo cuius sanguinis sacramentum baptinati
ciunt unde & adiungit & in sanguie uuae amic tum suũ
quidest misi ecc lesia: & fului oculeiur auino spiritaler eiui
inebriati poculoeiur de quocanit psalmur & calixtuus
in ebrians quam preclarus est: &dentes eius candidiores
lacte quod purant apud apostolum paruoli uerba scilica
nutrientia nondum idonei solido cibo. Ipseigitur est
in quo re posita erant promissa iudae quȩ donec uenirent
lumquam principes hoc est reges uirħł ab illa stirpe defue¬
runt: & ipse & p&tatio gentium quod clarius est uidendo
quamfit eponendo
icut autem duo is aac silii esau & ia cobsiguram prȩbuerunt

Expanded text:
inclinato capite tradidit spiritum; aut certe sepultura eius agnoscitur, in qua recubuit dormiens, et unde illum nullus hominum, sicut prophetae aliquos uel sicut ipse alios, suscitauit, sed sicut a somno ipse surrexit. Stola porro eius, quam lauat in uino, id est mundat a peccatis in sanguine suo, cuius sanguinis sacramentum baptizati sciunt, unde et adiungit: Et in sanguine uuae amictum suum, quid est nisi ecclesia? Et fului oculi eius a uino spiritales eius inebriati poculo eius, de quo canit psalmus: Et calix tuus inebrians quam praeclarus est! Et dentes eius candidiores lacte, quod potant aput apostolum paruuli, uerba scilicet nutrientia, nondum idonei solido cibo. Ipse igitur est, in quo reposita erant promissa Iudae, quae donec uenirent numquam principes, hoc est reges Israel, ab illa stirpe defuerunt. Et ipse exspectatio gentium; quod clarius est uidendo quam fit exponendoicut autem duo Isaac filii. Esau et Iacob, figuram praebuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nit insontes⁊ & parum est illi. quod nonest reus si non sit
insuper & beatus: quando consideratius et homine digni¬
us agnoscit: inista necessi tate miseriam eamq odit inse.
& sipre sapit clamat adom̃: denessitatib meis erueme

Expanded text:
nit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit nit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me
Abbreviated transcription (Latin):
non. audebit᷑ sed ebit plane: Constring& enim eũ.
& ad hoc officium pertrah& humana soci&cs : quam
deserere nefas ducit Hocenim nefas esse non ducit:
quod testes innocentes in causis torquentur alienis
qđ hi qui argu untur. ui doloris plerumq: superati &dese.
falsa confersi : &iam puniuntur in nocentes: cumiam torti
suerint ix nocentes qđ & si nonmor epuntantur in ipsis
inpunita sint. proterse cupientes: et mencientibus testib
reoq: ipio contratormenta. durante immaniter nec fa¬
otente. probare quod obiciunt: nonualentes. quã uis uerla
obiecerint. aiudice sciente damnantur: Haec tot
et tanta mala: non deputat esse peccata : Non enim haeo
facit sapiens iud& nocendi uoluntate: Sed necessi tate.
uescienti: & tamen quia cogit humana soci&as. necessi¬
tate &iam iudicandi: Huec estergo quã dicimus mise¬
ria. certe hominis: & si non malicia sapientis: auero
uecessitate nesciendi. atq iudicanti torqu&: in sontespu¬

Expanded text:
non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, pu