comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo eodẽꝙ rege patͥe sue certiꝰ oraeułũ accep̃.
Nolite timere eos qͥ corpꝰ oecidt. animã aut̃ ñ
posst̃ occiđe. Si se occiđñdos certis ubis qͦđ ãmͦ
c̃scerantes decii deuouer̃ ut illis cadentibꝰ & irã
deoꝵ sanguine suo placantibꝰ. romanꝰ libaret᷑ ex¬
crcitꝰ nullom suꝑbient scĩ martẏres. tanquã dig¬
nũ aliqͥd ꝓilliꝰ patͥe partiripatione fecerint. ubi
ec̃na ẽ. ⁊ utra felicitas. usq ad sui sanguinis effusi¬
onẽ. ñ solũ suo fr̃s ꝓ quibꝰ fundebat᷑: uenĩ⁊ ipsos
inimicos a qͥb fundebat᷑. siẽ eis p̃eeptũ ẽ diligen
tes. caritatisfide ⁊ fidei caritate certar̃. Simareꝰ
puliullꝰ edẽ iouis dedieans. iunonis. minerue.
falso sͥ ab inuidis morte filii nuntiata. ut illo
nuntio ꝑtͣbatꝰ abscederet. atq: ita dedicationis
głam collega eiꝰ ẽsequeret᷑. ita ẽtẽpsit. ut cũ ꝓiei
ctiã inscpultũ iubert . & sic ineiꝰ corde orbitatis

Expanded text:
certius oraculum accepit, Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere ? Si se occidendos certis verbis quodammodo consecrantes Decii devoverunt, ut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus; nullo modo superbient sancti martyres tanquam dignum aliquid pro illius patriae participatione fecerint, ubi aeterna est et vera felicitas, si usque ad sui sanguinis effusionem, non solum suos fratres pro quibus fundebatur, verum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, dilites caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis morte filii nuntiata, ut illo nuntio perturbatus abscederet adque ita dedicationis gloriam collega eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis
Abbreviated transcription (Latin):
debet intendere̾. In om̃i enĩ motu agni¬
tioissue. ꝗͥ ñ respicit initiũ. ñ ꝓspie
finẽ. Uñ necesse ẽ amemoria respieiente.
ꝓspiciens coneetat᷑ intentio. Nam eui
creiderit qđ xperit: qͥuomͦ finiat ñ in¬
uenict. Qđ siuitã beatã in hoc mundo
inchaari putarent ext̾ mundũ ꝑfici.:
idõ ano. iđe mundo sola mitiorũ tri¬
buerent potestate̾. ꝓfecto ei ꝓponerent
ĩminũ. cũq abdus eleens ñ alienarent. Quã¬
quã eriã mine cũ in istis duobꝰ dũs initia

Expanded text:
debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hinchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Jano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem; profecto ei praeponerent Terminum, eumque a diis selectis non alienarent. Quanquam etiam nunc cum in
Abbreviated transcription (Latin):
ret: quã istũ dm̃ dicere ⁊ tonantẽ yadul¬
terantẽ. ⁊ totũ munđu regentẽ. ⁊ ꝑrot
stupra diffluentẽ. ⁊ nat᷑arũ om̃iũ nat᷑a¬
liũq rerũ cuisassũmas habentẽ.⁊ suas
causasbonas tͣ habentẽ. Deinde quero.
quẽ iã locũ int̾deos huic ioui tribuant.
si ianꝰ eẽt mundus. Deos enĩ ueros. ani
uerus ds̾. Nũ gͥ ita dieturi s̾ iouẽ animã
mundi. ut ian sit corpci. iđe iste uisibilis

Expanded text:
ret, quam istum deum dicere et tonantem et adulret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animauerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectiodoetͥne: acsic iom̃ibꝰ pͥma s̃ initia.
sũmiq s̃ fines. S iã hoc negotiũ in̾ianũ t̃¬
minũq discussũ ẽ. Cause aut que dant᷑ io¬
ui. efficientia s̃ ñ effecta. neq ullom fieri
pot̃. ut ł tẽpore pͣueniant᷑ a factis. initũs uẽ
fit. Qua ꝓptͣ si adianũ ꝑtinent initia fac¬
toꝵ ñ idõ pͥora s̃ efficientibꝰ causis.ꝗ̃s ioui
tͥbuunt. Siẽ enĩ nihil fit. ita nihil in cho
at᷑. qđ ñ faciens causa p̃cesserit. Hunc sane
đm. penes quẽ ẽ om̃s causȩ factarũ om̃iũ
nat᷑arũ nat᷑aliũq rerũ. sipuẽ populi ap¬
pellant. ⁊ tantis e tumeliis tamq scelestis
criminationib colunt: tetriore sacrile¬
gio sese obstringunt. quãsi prso nulłu
putarent đm. Uñ satius eẽt eis. aliũ aliquẽ
iouis nominẽ nuncupare. dignũ turpi¬
bꝰ ⁊ flagitiosis honorib subpo̾sito uano
figm̃to. qđ potiꝰ blasphemarent. sic̃ sat᷑¬
no đr̃ sub positꝰ lapis. quẽ ꝓfilio deuora¬

Expanded text:
initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuora
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ inaquã ⁊ humũ: equib. sũmũ eẽ ethera.
scđm era. t̾ciã aquã. infimũ t̾rã. Quas om̃s
partes quatuor animarũ ẽẽ plenas. in erhe¬
re & aere in mortaliũ. inaq̃ ⁊ t̾ra mortabũ.
Asũ mo aut̃ eireurtu eeli usq ad cireułu.
lune. etherias animas eẽ.astra acstellas. cas
celestes deos ñmͦ intelligi eẽ s etiã uideri.
Int̾ lune uͦgyrũ ⁊ nĩbox acuentoꝵ eacu¬
mina. aerias eẽ animas.s: cas animo ñ oeulis
ui deri: ⁊ uocari hero as. ⁊ lares.⁊ genios. Hec
ẽ uidelie b̾uit̾ inista p̃locutione p̃posita
theologia nat᷑alis. que ñ hiuic tantũ.s mul¬
tis phylosophis placuit: de qͣ tunc diligen
ti disserendũ ẽ. eũ de enuliquantũ addcos
selectosattinet. opitulante đo uero qđ

Expanded text:
quam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum esse plenas, in aethere et aere inmortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum lunae aetherias animas esse astra ac stellas; eos caelestes deos non modo intellegi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis tius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante Deo vero, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineie:. fines u ad alt̾um. quẽ t̾minũ uo¬
cant. Nã ꝓpt̾ initia ⁊ fines duobꝰ istis dus
duos m̃ses ꝑhibent dedicatos p̃t̃ illos decẽ
qͥbꝰ usq: ad decebrẽ cap̃ ẽ martiꝰ. lanuariit
iano. februariũ t̾mino. lđo t̾minalia eedẽ
mense februario celebrari dicunt: eũsit
sacrũ purgatoriũ. qđ uocant febrũ. unde
m̃sis nom̃ accepit. Nũꝗͥd gͦ ad munđũ qui
ianꝰ ẽ. initia rerũ ꝑtinent. ⁊ fines ñ ꝑtinate
ut alt̾ illis ds p̃ficeretꝰ Nonne om̃a que in
hoc mundo fieri dicunt. in hoc etiã mundo
t̃minare fatent᷑. Quȩ ẽ ista uanitas. inoꝑe
illi dare potestatẽ dimidiã. insimulaero
faciẽ dupła. Nonne istũ bifrontẽ multo
eleganti int̾p̃tarent᷑. si c̃undẽ & ianũ.

Expanded text:
nere, fines vero ad alterum, quem Terminum vocant? Nam propter initia et fines duobus istis diis duos menses perhibent dedicatos, praeter illos decem quibus usque ad Decembrem caput est Martius; Januarium Jano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod vocant Februum; unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui Janus est, initia rerum pertinent, et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista vanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si
Abbreviated transcription (Latin):
ui debimꝰ utrũ ꝑ int̾ptationes phẏsioloyaas.
ad banc nat᷑ałe possit referre ciuiłẽ. quã de
diis selectis ultimã seripsit. Qđ sipotuerit.
tota nat᷑aliserit. & qͥd opuserat. ab ea eiuiłẽ
tanta cura distinetionis abiungere:Si autͣ
recto discrimine separata ẽ. qͣndo nec ista ue¬
porũ ẽ occupata nat᷑am. ꝑuenit enĩ usq¬

Expanded text:
videbimus utrum per interpretationes physiologicas videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid tanta cura distinctionis abiungere? Si autem recto discrimine separata est: quando nec ista ueporum est occupata naturam, sicut ips
Abbreviated transcription (Latin):
eriores romanos dieere auderes. Nãsi & illi an¬
tiquissimi simulachra coluissent. fortassis
totũ istũsensũ desimulachris ñ estituendis
ista doetne log̃ti ⁊ elatiꝰ p̃dicares. Animatua
tam tã docta ⁊ in geniosa. ubi temultũ do¬
lemꝰ. ꝓhec mẏsteria doetͥne. ⁊ ad dđmsũ mũ
idẽ aquofacta ẽ. non eũ quo facta c̃ nec cuius
portio scui ẽditio ẽ. nec qͥ ẽ omniũ anima .s:
qui frẽ omnẽ animã. quo solo illustrante ani¬
mafit beata. si ciꝰ grẽ ñsit ingrata. nullomͦ
potuit ꝑuenire. Uerũ ista mystęria doetͥne
qualia sint. ꝗͣniq pendenda. quę secunt
ostendent. Fatet᷑ interim uiriste doctissimꝰ
animã miuidi ac partes eiꝰ. eẽ ueros deos. Uñ
intelligit᷑ totã eiꝰ theologiã.eã ipsã seilieet
nat᷑ale̾. cuii plurimũ tribuit. usq ad animȩ
rationalis nat᷑a se extendere potuisse. De
nat᷑ali enĩ paucissima p̃loqͥt᷑ in eo libro in ꝗͦ

Expanded text:
eriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi aneriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis,ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius portio, sed cuius conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ deos ueros animo uidere. Quoꝵ qui
simulachra specie hominis fecer̾ hoc ui¬
deri secutos. qđ mortaliũ anud̾s. qͥẽ incor¬
ꝑe humano. simillim ĩnmortalis animi
tanquãsi uasa ponerent᷑ causa notandor
sisteret᷑. qđ significaret uinũ ꝑ id qđ con¬
tinet. id ꝗd ẽtinet᷑. ita ꝑsimulachrũ qđ for¬
mã haberet humanã. significari anĩmam
rationałe qđ eo uelut uase nat᷑a ista soleat
eͣtineri. euiꝰ nat᷑e đm uolunt ec̃ł deos. Nec
s̃ mysteria doctͥnę. que iste uir doctissimus
penetͣuerat. unͣ in lueẽ ista ꝓferret.S. o homo
acutissime. nũ in istis doetne misteriis ilłã
prudntiã ꝑdidisti. quat sobrie uisũ ẽ. qđ
hi ꝗͥ pͥmis ppłis simulaehra ẽstituer̃ ⁊ metũ
depser̃ enubꝰ suis.⁊ errorẽ addider: casti usq
deos sine simulaehris uet̾s obseruasse romã¬
nos. In enĩ tibi fuer uetoresꝰ: ut hee e̾t᷑ post¬

Expanded text:
id est deos ueros, animo uidere; quorum qui id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra post
Abbreviated transcription (Latin):
tiisq remoti. sat᷑nũ fugientẽ beniguꝰ exce¬
pit:eũ hospite partit ẽ regnũ. ut etiã ei¬
uitates singłas c̃derent. iste ianicułu. ille
satͣniã. s. isti incultu deoꝵ om̃is dedecoris
appetitores. cuiꝰ uitã minꝰ turpẽ inuener̃.
cũ simula eri monstruosa deformitate
turpar: nune eũ bifrontẽ. nunc etiã qua¬
drifrontẽ. tanquã geminũ facientẽs.
Anforte uoluer: ut quõ plurimiduse¬
lecti crubescenda ꝑ petrando amiserant
frontẽ: quanto iste innocentior ext.
tanto frontosior appareret.S. ipsoꝵ po¬
tiꝰ intͣpͣtationes physicas audiam. qui bꝰ
t̃pitudinẽ miserrimi erroris. uelut altio¬
ris doctrine specie colorare conant᷑. Pri¬
mũ eas int̾ pͣtationes sic uarro cõm̃dat.
ut dicar antiꝗͦs simulachra deoꝵ ⁊ insig¬
nia ornat᷑ꝙ finxisse. que eũ oculis anim¬
adu̾tissent. hi qͥaudissent doetͥne miste¬
ria. possent animã mundi ac partes eiꝰ.

Expanded text:
tiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excetiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appareret? CAPUT tius interpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ quiđe eũ eos uidemꝰ figm̃tis humanarũ
opinionũ. partitis int᷑se oꝑibꝰ distributos.
tanquã munuscularios. uectigaliũ ẽducto¬
res. Etanquã opifices inuico argentario. ubi
unũ uascułu ut ꝑfectũ exeat ꝑmultoᷤ arti¬
fices transit. cũ ab uno ꝑfecto ꝑfiei possit.
S. alit̾ ñ putatũ ẽ oꝑantiũ multitudim ẽsu¬
lendũ. nisi ut singulasartis partes crto ac fa
cile discerent singłi. ne om̃s in arte unatar¬
de ac difficile cogerent᷑ eẽ ꝑfecti. Uerũ tam̃
uix ꝗͥs qͣm reꝑitur deoꝵ ñ selectoꝵ qͥ aliquo
crimine famã traxit infamẽ. Uix aut̃ se¬
lecroꝵ qͥs piã. qͥ ñ in se notã ẽ tumelie insignis
acceꝑit̃. Illi ad istoꝵ humilia oꝑa deseendet:
isti in illoꝵ sublimia eͥmina ñ uener̃. Be
iano qđe ñ mihi facile qͥequã oceͣrit. qđ
ad ob ꝓbriũ ꝑtineat. & fortasse talis fuerit.¬
ut innocentiᷤ uixerit.⁊ a facinonbꝰ flagi¬

Expanded text:
mus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum mus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, cile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verumtamen vix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; vix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non venerunt. De Jano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat: et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagi
Abbreviated transcription (Latin):
ue p̃lata ñ ẽ. cũ ꝓpt̾ peccuniã sint artificeᷤᷤ
o. Saltĩ certe ut dixi. ipsa fortuna qͦsiẽ
putant qͥ ei plurimũ tribuunt. inom̃i
re dñat᷑. ⁊ rescunctas exlibidine magis
quã exuero eelebrat obseuratq Si tantũ
& indas ualuit. ut temerario iudicio suo
qͦs uellet celebraret. obsturaretq quõ uel¬
let. locũ p̃cipuũ haberet inselectis que
in ipsos quoq deos tã p̃eipue ẽ potestatis
An ut illic ec̃ ñ posset. nihil aliud etiã
ipsa fortuna. nisi adũsã putanda ẽ habu¬
isse fortunã. Qd gͦ nisi adũsa ẽ quȩ alios no¬
biles faciens. nobilitata ñ ẽ. Gratulet᷑ aut̃¬
dus istis selectis. ꝗͥs quã nobilitatis & elaritu¬
dinis appetitor: ⁊ cos dic̾et fortunatos. si ñ
eos magis adiniurias quã ad honores selectos
uideret. Nã & ilła infirmã turba apsa ig¬
nobilitas texit. ne obrueret᷑ obꝓbruis. Ride¬

Expanded text:
uae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices muae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices mo? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAPUT dis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ride
Abbreviated transcription (Latin):
s temeraria.sic̃ eoꝵ cultores de illa sentiunt.
fortune potestate selectos. Nã ⁊ uir disertis¬
simꝰ salusti. ctiã ipsos deos fortassis ad tendit
cũ diceret.S. ꝓfecto fortuna in om̃ire domi¬
nat᷑. eares cunctaᷤᷤ exlibidine magis quã
exuero celebrat obscuratq Icni᷑ possunt¬
obseurata sit uirtus: cũ ambarũ ab istis ẽ¬
seerata sint nomina nec ẽparanda sint me¬
rita. Aut si hoc nobilitari meruit qđ plu:¬
res appetunt. plures enĩ uenerẽ appetunt¬
quã ur tutẽ: cur celebrata ẽ dea minerua.
⁊ obscurata ẽ dea peccunia: eũ ingn̾e hu¬
mano plures alliciat auarieia quã peritia.
Et in eis ipsis qͥ s̃ artificiosi. raro inuenias
hominẽ. ꝗͥ ñ habeat artẽ suã peccuniaria
mercede uenałe: plurisq pendat᷑ semꝑ
ꝓpt̾ qđ aliꝗͥd fit. quã id qđ ꝓpt̃aliud fit.
Si gͦ insipientis iudicio multitudinis faeta
ẽ deoꝵ ista selectio. eur dea peccunia. miner¬

Expanded text:
sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: natur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atobscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem quam Virtutem: quur celebrata est dea Minerua et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem, plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Miner
Abbreviated transcription (Latin):
que minutatĩ duspluribꝰ distributa sunt.
etiã ipsosselectos uid eamꝰ tanquã senatũ.
eũ plebe parit᷑ oꝑari.⁊ inueniamꝰ aqͥh¬
dã diis qui neq̃quã seligendi putati s̃. multa
muora atq meliora administrari. quã ab illis
qͥseleeti uocant᷑. restat arbit̾ri ñ ꝓpt̾ p̃stanti¬
ores inmundo administrationes .s: qr ꝓuenit
cis. ut magis ppłis innotescerent. selectos
cos⁊ p̃cipuos nuncupatos. Uñ dic̃ etiã ipse uar¬
minib ignobilitas accidissct. Si ꝗͦfelicitas
iđo fortasse int̾ selectos deos eẽ ñ debuit. qđ
adistã nobilitatẽ ñ meritos: fortuitu ꝑuener̃:
saltĩ int̾ illos ł potiꝰp̃illis fortuna poneret᷑.
quã diet̃ deã ñ ꝑrationabiłe dispositionẽ
s ut temere acciderit. sua cuiq dona ẽferre.
Ftec indusselectis tenere apieẽ debuit. in qͥbꝰ
marime qͥd posset ostendit. qnͣdo cosuide¬
mꝰ ñ p̃cipua uirtute. ñ rationabilifelicitatẽ.

Expanded text:
quae minutatim dis pluribus distributa sunt, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varminibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuitu pervenerunt; saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ponit̾ qͣsi quicquã masꝰ prestari homini
pot᷑. Po t᷑aut̃ iuno. qi iter duca ẽ ⁊ domi¬
duca. qsi qͥcquã ꝓsit. it̃ carpere & domũ
duci.simensñ ẽbona. Cuiꝰ muneris deã. se¬
lectores isti int̾ selecta numina minime
posuer᷑̃ que ꝓfecto minerue fuerat pͣferca¬
da. cui ꝑ ista minuta oꝑa. pueroꝵ memoriã
tͥbuer̃. Quis enĩ dubitet multo eẽ meliꝰ habe¬
re bonã m̃tẽ.quã memoriã qͣntũ lib ingea¬
uͦ pessimi. memoria s̃ mirabili. tantõ pciorti
qͣntominꝰ poss qđ male eogitant obliuisei.
Et tam̃ minerua ẽ int̾selectos deos. m̃tẽ
aut̃ deã. turba uilisoꝑuit. Qd de uirtute
dicã. ꝗͥd defelicitate. de qͥbꝰ in qͣto libro
plura iã diximꝰ.Quascũ deas haberent.
nullũ eis locũ intselectos deos dare uoluer̃.
ubi deder̃ marti. ⁊ oreo. uni effectori mor¬
tiũ.alt̾i receptori. Cũ gͥ in his minutisoꝑibꝰ.

Expanded text:
non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona: cujus muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Minervae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem, quam memoriam quantumlibet ingenuero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tire. etiã deos sidereos opinant᷑. Si aut̃ di¬
cunt. uitũno atq sentino hec sola adtri¬
buta qͥ in carne uiuescunt.⁊ sensibꝰ admi¬
niculant᷑. cur ñ dẽ ille qͥ faẽ om̃a uiuere
atu sentire. etiã carni uitã p̃bet & sensũ.
uniu̾sali oꝑe hoc munꝰ etiã partibꝰ tribuen.
Et qͥd opꝰ ẽ uitũ no atq sentino. qdsi abillo
qui uite acsensibꝰ uniu̾salit̾ p̃sidet. hisꝗ̃¬
si famulis ista earnalia uelut extrema ⁊
ima eõmissa s̃. itane s̃ illi selecti destituti
familia. ut ñ inuenirent quibꝰ etiã ipsi
ista cõmitterent.s cũ tota sua nobilitare
qua uisi s̃ eligendi. opꝰ facere eũ ignobi¬
lib eogerent: Iuno selecta & regina iouis
soror ⁊ ẽiunx. Hec tam̃ int̾duca ẽ puens.
⁊ opꝰ fa ẽ cũ deab. ignobilissimis ab eona
⁊ ad eona. Ibi posuer̃ & mͣtẽ deã. que fi¬
ciat pueris bonã m̃tẽ ⁊ int̾ selectos ista

Expanded text:
tire etiam deos sidereos opinantur. Si autem ditire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam puniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista
Abbreviated transcription (Latin):
seminũ cõmotores ł emissores: que semina
cogitare indignũ ẽ. nisi aduitã sensũꝙ ꝑ¬
uenerint. Quȩ muna selecta. ñdant᷑ adussẽ¬
lectis. s aqͥb.dã in cognitis. ⁊ p̃istoꝵ dignita¬
te neglecris. Qđ si respondet᷑ om̃iũ initioꝵ
potesfatr᷑ habereianũ.⁊idõ illi etiã qđ aꝑit
satnũ. ⁊ iđo seminationẽ qͦq hominis non
posse ab eiꝰ oꝑatione seiungi.om̃iũ seminũ
emittendoꝵ libum ⁊ libamꝰ. ⁊idohis ctiam
p̃ eẽ que aui substituendos homines pa¬
nent. om̃iũ purgandoꝵ ⁊ pariendoꝵ iu¬
nonẽ & iđo eã ñ decẽ purgationib femi¬
narũ ⁊ partib hominũ querant qͥd rspõ¬
deant. de uitũno ⁊ sentino. utrũ & ipsas
uelint habere om̃iũ que uiuunt ⁊ senti¬
unt potestatt̃. Qđ siẽ cedunt. adtendant
quã cossublimiꝰ locaturisint. Nã semini¬
bꝰ nasci int̾ra ⁊ ext̾ra ẽ: uiuere aut̃᷑ atq soni¬

Expanded text:
seminum commotores uel emissores; quae semina seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur Saturnum, et ideo seminationem quoque hominis nposse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sen
Abbreviated transcription (Latin):
lectꝰ sat᷑nꝰ sem̃ ipsũ. c̃fert seleetꝰ liber eiꝰđe se¬
minis emissionẽ uiris. Confert hoc iđe lib̾a.
quȩ ceres scu uenꝰt̃. feminis. C̃fert selecta iu¬
no. & hoc ñ sola.s: cũ mena filia iouis. fluo¬
res mͣstruos. ad ciꝰ qđ conceptũ ẽ in eremͣtũ. ẽ
fert uitũnꝰ obscurꝰ ⁊ ignobilis uitã. c̃fert
sentinꝰ obscutꝰ ⁊ ignobilis sensũ. Quȩ duo.
tanto illis rebꝰ p̾stantiora s̃. ꝗnto ⁊ ipsa intel¬
lectu acratione uineunt᷑. Sic̃ enĩ qͥratioei¬
nant᷑ ⁊ intellegunt. ꝓfecto potiora s̃ his. ꝗͣ
sine intellectuꝰ atq ratione ut peccora ui¬
uunt ⁊ sentiunt: ita & illa qͣ uita sensuq
s̃ p̃dita hisque ñ uiuunt nec sentiunt. me¬
rito p̃ferunt᷑. Int̾ selectos itaq deos. uitũ¬
nꝰ uiuificator. ⁊ sentinꝰ sensificator magis
haberi debuer̃ quã ianseminis admissor.
⁊ sat᷑nus seminis dator. ł sator. ł liber: ⁊ liba

Expanded text:
lectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera
Abbreviated transcription (Latin):
emisso semine liberit᷑ Om̃s hi exillis s̃ quie¬
lecti appellant᷑ S ibi ẽ: dea me̾na. que m̃¬
in libro selectoꝵ deoꝵ. ipsiunoni idẽ auctor
assignat. que induselectis etiã regina c̃: & hic
tanqm iunolucina. eũ eadẽ mena pͥiugna
sua. ciđẽ cruori p̃sidet. Ibi s̃ & duo nescio qͥ
obscurissimi. uitũnꝰ ⁊ sentinꝰ: quox alt̾ uitã.
alt̾ sensꝰ puerꝑio largiunt᷑: Et nimirũ mul¬
tõ plus prestant eũ sint ignobilissimi. quã
illi tot ꝓceres & clecti. Nã ꝓfecto sine uitã:
sensu. qd ẽ illud totũ. qd muliebri utero ge¬
rit᷑. nisi nescio qͥd abieetissimũ. limo acpul¬
ueri cõparandũ. Que gͥ causa tot dectos deos
ad hec oꝑa mimina ẽpulit: ubi auitũ no &
sentino. ꝗs fama obseura recondit. in huiꝰ
munificentie partitione suꝑent᷑. Confert enĩ¬
sclectꝰ ianꝰ aditũ & qsi ianuã semini. c̃fert se¬

Expanded text:
emisso semine liberetur. Omemisso semine liberetur. Omlecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, quae menenstruorum in libro selectorum deorum ipsi Junoni idem assignat, que in diis selectis etiam regina est. Et hic tanquam Iuno lucina, cum eadem Mena privigna sua, eidem cruori presidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi Vitumnus et Sentinus, quorum alter vitam, alter sensus puerperio largiuntur; et nimirum multo plus prestant, cura sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine vita et sensu quid est illud totum quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum, limo ac pulueri comparandum. Que igitur causa tot selectos deos ad hec opera minima compulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentie partitione superensi ianuam semini; confert se
Abbreviated transcription (Latin):
electis̃.ł. is qͥseripsit.ł eoꝵ cultores. ł dipsi
uituꝑandi s̃.s adu̾tendũ potiꝰ qͥnã isti sint.
electos. uarro uni libri ẽtextione cõm̃dat :
ianũ. iouẽ. sat᷑nũ. geniũ. mercuriũ. appol¬
linẽ. martẽ. uulcanũ. neptunũ. sołẽ. oreũ.
liberũ patrẽ. tellurẽ. cererẽ iunonẽ. lunã.
dianã. mineruã. uenerẽ. uestã. In qͥbꝰ om̃ib
fermẽ uiginti duodecĩ mares. octo s̃ feminȩ.
stratiõnes electa dicunt᷑. an qđ ppłis magis
ñ eos inuenire debium int̾ ilła qͣsi pleberam
numinũ multitudinẽ. minutis opusculis
deputatã. Nã ipse pͥmũ ianꝰ eũ puerperium
ẽcipit᷑. unͣ inulla cuneta oꝑa sumunt exor¬
diũ. minutatĩ minutis distributa numinibꝰ.
aditũ aꝑit recipiendo semini. Ibi ẽ & saturtꝰ¬
ꝓpt̃ ipsũ scm̃. ibi liber: qͥ marẽ effuso semine
liberat. Ibi libera quã & uenerẽ uolunt: que
hoc idẽ beneficiũ ẽferat femine. ut ctiã ipsa

Expanded text:
scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint selectos Varro unius libri contextione commendat: Ianum, Iouem, Saturnum, Genium, Mercurium, Apollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, OLiberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, Lunam, Dianam, Mineruam, Venerem, Vestam; in quibus omnibus ferme uiginti duodecim mares, octo sunt feminaestrationes selecta dicuntur, an quod populis magis n eos inuenire debuimus inter illam quasi plebeiam numinum multitudinem minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera sumunt exordium minutatim minutis distributa numinibus, aditum aperit recipiendo semini. Ibi est et Saturnopter ipsum semen; ibi Liber, qui marem effuso semine liberat; ibi Libera, quam et Venerem uolunt, quae hoc idem beneficium conferat feminae, ut etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ multitudo sectarỹ. Remouit tam̃ fti
hoc geñ aforo. idẽ appłis. scolis uͦ ⁊ parictbꝰ
clausit. Illud uut̃ pͥmũ m̃dacissimũ atq tͣ¬
pissimũ. aciuitatibꝰ ñ remoũ. Oreligiosas
aures populares. atq in hisctiã romanas. qđ
de diis inmortalib. phi. losophidispitant.

Expanded text:
tium multitudo sectarum. Removit tamen tium multitudo sectarum. Removit tamen hoc genus a foro, id est a populis; scholis vero et parietibus clausit: illud autem primum mendacissimum atque turpissimum a civitatibus non removit. O religiosas aures populares, atque in his etiam Romanas! Quod de diis immortalibus philosophi disputant,
Abbreviated transcription (Latin):
ut adult᷑arint. ut seruirent homini. Deniq
in hoc om̃a dis atibuunt᷑. qͣ ñ mͦ in hominẽ.
s: etiã que inẽtẽptissimũ hominẽ eađe posst̃.
Hic certe ubi potuit ubi ausꝰ ẽ. ubi inpuni¬
tũ putauit. qnͣta m̃dacissimis fabuliꝰᷤ at̾e
deox fieret iniuria. sine caligine ulli am¬
biguitatis expressit. Loqͥͤbat᷑ enĩ ñ denat᷑a¬
li theologia. ñ deciuili.s de fabulosa. quã
lib̾e ase putaũ eẽ culpandã. Uideamꝰ qͥd de
iii. de quo multos libroᷤ phylosophi reliꝗͥ¬
quonã tẽpore. anasempit̾no fuerint duꝰ ex
ignisint. ut credit heraelytꝰ. anexnum̾is.
ut pytagoras: anexat homis ut ait epieuris.
sic alia quę faciliꝰ intͣ parietes inscola. quã
ert̃ inforo ferre possunt aures. Nihil in hoc
geñe eulpauit. qđ phisicon uocant. & adphy¬
losophos ꝑtinet. nisi tantũ qđ eoꝵ int̾se
ẽtͦusias cõmemorauit. ꝑ ꝗͦs facta ẽ dissiden¬

Expanded text:
ut adulterarint, ut seruierint homini; denique ut adulterarint, ut seruierint homini; denique in hoc omnia dis adtribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemtissimum hominem cadere possunt\'. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi inpunitum putauit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret iniuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim non de naturali theologia, non de ciuili, sed de fabulosa, quam libere a se putauit esse culpandui, de quo multos libros philosophi reliququodam tempore an a sempiterno fuerint di; ex igni sint, ut credit Heraclitus, an ex numeris, ut Pythagoras, an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inteersias commemoravit, per quos facta est dissiden
Abbreviated transcription (Latin):
naturã.s de falsitate qͥ ꝑtin adertorẽ seripsisse
memoraui. exnate formula se seripturũ fusse.
si nouã ipse ẽdent ciuitatẽ: q uͦiã uetrẽ inue¬
nerat. ñ se potuisse pͥ eiꝰ ẽsuctudinẽ sequi. Dei¬
con appellati. alt̾um phẏsicon. t̾ciũ ciuile:
latine siusus admitteret. genꝰqđ pͥmũ posuit.
fabulare appellarem. s fabulosũ dicam. a fabu¬
lis enĩ mẏthi condictũ ẽ.qr my thos greee fabu
la dicit᷑. Seđm̃ aut̃ ut nat᷑ale dicat᷑. ctiã & ẽ¬
suctudolocutionis admitait. t̃eiũ aut ipse
latine enuntiauit. qđ eiuile appellat᷑. deinde
ait mẏthicon appellant. qͦ maxime utunt᷑
pocte physicon quo phẏ losophi .ciuile quo
ppłi. Primũ inqͥt qđ dixi. in eo s̃ multa eont᷑
dignitatẽ & nat᷑am in mortaliũ ficta. In hoc
eniꝰ ẽ ut ds̃ aliꝰ excapite.aliꝰ exfemore sit aliꝰ ex
guttis singuinis natꝰ in hoc ut dui figurati sint.

Expanded text:
naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse memoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequi. CAPcon appellari, alterum physicon, tertium civile? Latine si usus admitteret, genus quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus: a fabulis enim la dicitur. Secundum autem ut naturale dicatur, iam et consuetudo locutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt multa contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut di furati sint,
Abbreviated transcription (Latin):
so tacentẽ ueritas damat. p̃pone̾nda eẽt
certe rebꝰ romanis. etiã si non om̃iss altĩ aliq
eẽt. Recte aut̃ post ponit᷑. Ergo nulla ẽ. Noli
itaq rel diuinis ante ferre uoluit reshu¬
manas .s. rebꝰ ueris noluit ante ferre resfal¬
sis. In his enĩ que seripsit de reb humanis. se¬
cutus ẽ historiã rerũ gestarũ. Quȩ aut̃ dehis
ꝗs diuinas uocat: ꝗd nͥ opiniones rerũ ua¬
narũ . Hoc ẽ nimirũ qđ uoluit subtili sig¬
nificatione monstrare. ñ sołũ seribens de
his posteriꝰ quã de illis.s etiã rationẽ redderꝰ.
cur idfecit: quã si ta euss. alit̾ hoc factũ
eiꝰ ab aliis fortasse defenderet᷑. In ea uͦ ipsa
tatione quã reddidit. nec aliis qͥequã re¬
ligt ꝓarbitrio suspicari. ⁊ sans ꝓbauit ho¬
mines se ꝓposuisse institutis hominẽ. non
naturã hominũ nat̾e deoꝵ. Ita selibrosre¬
rũ diuinarõ. ñ deueritate quȩ ꝑtinet ad

Expanded text:
so tacente ueritas clamat, praeponenda esset so tacente ueritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita se libros rerum diuinarum non de ueritate quae pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
pars aliꝗͣ deoꝵ. Qđ simultũ ẽ ut aliq̃ pars diui¬
na p̃penat᷑ uniusis reb humanis s altĩ digna
ẽ ł romanis. Rerũ ꝗͥppehumanarũ libros. ñ
qnͣtũ ad orbe t̾rarũ.s qnͣtũ ad soła romã ꝑti¬
n scͥpsit. Quos tam̃ rerũ diuinarũ librosse dix¬
it scbendi ordine merito pͣtulisse. sic̃ pictorẽ
tabulę piete sic̃ fabrũ edificio: aꝑtissime ẽ fi¬
tens. qđ etiã iste res diuine. sicͬ pietura. sic̃ strue
tura. ab hominibꝰ institutę sint. Restat ut de
nulla deoꝵ nat᷑ascripsisse intellegat᷑. neq
hoc aꝑte dice uoluisse.s intelligentib re¬
liquisse. Ubi enĩ dicit᷑ ñ om̃is. usitate qͥde in¬
telligit᷑ aliꝗͣ.s pot̾ intelligi& nulla. qm̃ que
nulla ẽ. nec om̃is. nec aliqua ẽ. Nã ut ipse diẽ.
si om̃iseẽt nat᷑a deoꝵ de q̃ seberet. sebendior¬
dine reb humanis p̃ponenda ec̃t.St aut̃ & ip¬

Expanded text:
pars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua pars diuipars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tamen rerum diuinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedificio, apertissime confitens, quod etiam istae tura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intelligatur; neque hoc aperte dicere voluisse, sed intelligentibus reliquisse. Ubi enim dicitur, Non omnis, usitate quidem intelligitur aliqua: sed potest intelligi et nulla; quoniam quae nulla est nec omnis nec aliqua est. Nam, ut ipse dicit, si omnis esset natura deorum, de qua scriberet, scribendi ordine rebus humanis praeponenda esset; ut autem et ip
Abbreviated transcription (Latin):
doe⁊ uerus ds̃ dator uite et̃nę. ueriscultoribꝰ
suis. Uarronis gͥ c̃fitentis iđo se pͥus derebis
humanis seͥpsisse. pt̾ea dediuinis. qr diuine
iste ab hominibꝰ institute s̃. hecratio ẽ. Siẽ
pͥor ẽ ingͥt pictor quã tabula pieta. prior
turũ fuisse dedus. pt̾ea de hominibꝰ side om̃i
nat᷑a deoꝵ se̾beret. qͣsi hic de aliq̃ sẽberit. & ñ
de om̃i. aut uͦetiã aliq̃. lic ñ om̃is deoꝵ nat᷑a.
ñ prior debeat eẽ quã hominũ. Qd qđ in illis
tribꝰ nouissimis libris. deosetos ⁊ in c̾tos. ⁊ selee¬
tos diligent̃ explicans: nulła deoꝵ nat᷑am p̃t̃¬
⁊ hominũ seberemꝰ. priꝰ diuina absoluissemꝰ:
quã humana attigissemꝰ. Aut enĩ de om̃i nata
deoꝵ sebit: aut de aliqͣ. aut om̃ino de nulla.
Si de om̃i p̃ponenda ẽ utiq reb humanis. Si
de aliq. cur ñ etiã ipsa resp̃cedat humanas
An indigna ẽ p̃ferrietiã uniu̾se nat̾e hominu.

Expanded text:
docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suis. Varronis igitur confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula piturum fuisse de diis, postea de hominibus, si de omni natura deorum scriberet. Quasi hic de aliqua scribat, et non de omni; aut vero etiam aliqua, licet non omnis, deorum natura non prior debeat esse, quam hominum? Quid quod in illis tribus novissimis libris, deos certos et incertos et selectos diligenter explicans, nullam deorum naturam praeteet hominum scriberemus, prius diuina absoluissemus, quam humana adtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna est praeferri etiam uniuersae naturae hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ctͣnã frustra queri ⁊ sꝑari inpudentissime ł
optari. ex hisque iã diximꝰ. & que de inecps
dicenda s̃ euiꝰ hominũ ꝗͥcorde obstinatosibi
ñ fuerit inimicus. facillime apparet. Uel ho¬
minũ enĩ s̃ ista instituta.ł demonũ: ñ ꝗͣles
uocant illi demones bonos.s: ut loꝗrͣ aꝑtius.
noxias opiniones qͥbꝰ anima humana magis
magisq uaneseat. & in cõmutabili e̾terneq
uertati coaptari atq: inherere ñ possit. in¬
uidentia mirabili ⁊ occulta inserunt cogi¬
tationibꝰ impioꝵ. ⁊ aꝑte aliqnͣdo inserunt᷑
sensibꝰ:: ꝗ̃ possunt fallaci adtestatione con¬
firmant. Iste ipse uarro ꝓpt̾ea se pͥus de
reb humanis. de diuinis aut̃ postea seͥpsisse
testat᷑. qd̾ pͥus extiterint eiuitates. demde
ab eis hec institut᷑a s. Uera aut̃ religio. non
t̃rena aliꝗͣ ciuitate instituta ẽ .s plane cȩ¬
lestẽ ipsa instituit ciuitate᷑. eã uͦ inspirat:

Expanded text:
aeternam frustra quaeri et sperari inpudentissime uel aeternam frustra quaeri et sperari inpudentissime uel optari, ex his, quae iam diximus et quae deinceps dicenda sunt, cuiuis hominum, qui corde obstinato sibi non fuerit inimicus, facillime apparet. Vel hominum enim sunt ista instituta uel daemonum, non quales uocant illi daemones bonos, sed, ut loquar apertius, noxias opiniones, quibus anima humana magis magisque uanescat et incommutabili aeternaeque ueritati coaptari adque inhaerere non possit, inuidentia mirabili et occulte inserunt cogitationibus inpiorum et aperte aliquando ingerunt sensibus et qua possunt fallaci adtestatione confirmant. Iste ipse Varro propterea se prius de rebus humanis, de diuinis autem postea scripsisse testatur, quod prius extiterint ciuitates, deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua ciuitate instituta est, sed plane caelestem ipsa instituit ciuitatem. Eam uero inspirat et
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsis quoq dustres conseripsit. extremos:
ut quinqͥes terna qͥndecĩfierent. St aut̃ om̃s
ut diximꝰ sedecĩ. qr & istoꝵ exordio. unũ sin¬
głare.qͥ pͥmꝰ de om̃ib loqueret᷑ apposuit: quo
absoluto. ẽsequent᷑ ex illa quinq ꝑtita distri¬
butione. tres p̃cedentes qͥ ad homines ꝑtinent.¬
Nis ita subdiuisit: ut pͥm sit de ponisicib
scđs de auguribꝰ. t̾ciꝰ de qͥndecĩ uiris saerorũ.
Sedos tres ad loca ꝑtinentes. itaut in uno coꝵ
desacellis. alt̾o desaers edibꝰ diceretꝰ t̾eiũ de
locis religiosis. Tres porto qͥ istossecunt. & ad
tẽpora ꝑtinent. id ẽ ad dies festos. ut unũ eoꝵ
faceret de ferus. altum deludiscircensibꝰ: de
scenicis t̃ciũ. Quartoꝵ triũ ad saera ꝑtinentiũ.
uni dedit ẽscerationes: alt̾isaera pͥuata. uilti
selecti. In hae tota serie pulcherrime ac subti¬
lissime distributionis & distinetionis. uitã

Expanded text:
de ipsis quoque dis tres conscripsit extremos, de ipsis quoque dis tres conscripsit extremos, ut quinquies terni quindecim fierent. Sunt autem omnes, ut diximus, sedecim, quia et istorum exordio unum singularem, qui prius de omnibus loqueretur, adposuit. Quo absoluto consequenter ex illa quinquepertita distributione tres praecedentes, qui ad homines pertinent, ita subdiuisit, ut primus sit de pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimuiris sacrorum; secundos tres ad loca pertinentes, ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibus diceret, tertio de locis religiosis; tres porro, qui istos sequuntur et ad tempora pertinent, id est ad dies festos, ita ut unum eorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, de scaenicis tertium; quartorum trium ad sacra pertinentium uni dedit consecrationes, alteri sacra p. In hac tota serie pulcherrimae ac subtilissimae distributionis et distinctionis uitam
Abbreviated transcription (Latin):
cere noluisseᷤ: Quadraginta & unũ librũ
scripsit antiqͥtatũ. hos in res humanas diui¬
nasq: diuisit: rebꝰ humanis uigintiquinq:
diuinis sedecĩ tͥbuit. ista secutus inea partiei¬
one rationẽ. ut rerũ humanarũ librossenos.
iiiͦi. partib daret. Intenđt enĩ ꝗͥagant. ubi
agantꝰ. qͣndo agant. qͥd agant. Insexitaq pͥmiᷤ
de hominibꝰ seripsit. insedissee delocis. ex
tͣrios de tẽporibꝰ. sex ꝗr̃tos eosdẽq postremos
uinis identidẽ rebꝰ eadẽ ab illo diuisionis for¬
ma seruata ẽ. qͣntũ attinet ad ea que dusex¬
bibenda s̃. Exhibent᷑ enĩ ab hominibꝰ in loeiꝰ
⁊tẽporibꝰ saera. Rec.iiii. que dixi. libris cõ¬
plexus c̃t̃nis. Nã tres pͥores de hominibꝰseͥpsit:
sequentes delocis. t̃cios de tẽporibꝰ. qͥrtos¬
de saeris: ctã hic qui exhibeant. ubi exhibeant.
qñdo exhibeant. qͥd exhibeant. subtilissima
distinetione cõm̃dans .S. q oportebat dice.
& maxime id exspectabat᷑. quibꝰ exhibeant.

Expanded text:
mque conposuit. Quadraginta et unum libros scripsit antiquitatum; hos in res humanas diuinasque diuisit, rebus humanis uiginti quinque, diuinis sedecim tribuit, istam secutus in ea partitione rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postuinis identidem rebus eadem ab illo diuisionis forma seruata est, quantum adtinet ad ea, quae dis exhibenda sunt. Exhibentur enim ab hominibus in locis et temporibus sacra. Haec quattuor, quae dixi, libris conplexus est ternis: nam tres priores de hominibus scripsit, sequentes de locis, tertios de temporibusde sacris, etiam hic, qui exhibeant, ubi exhibeant, quando exhibeant, quid exhibeant, subtilissima distinctione commendans. Sed quia oportebat dicere et maxime id expectabatur, quibus exhibeant,
Abbreviated transcription (Latin):
exelectis eligi aliꝗͥs ad aliqͥd manisatq p̃st
antiꝰ. siẽ in militia eũ tyrones electifuerint
exhis qͦq eligunt᷑ ad opꝰ aliqđ maiꝰ armoꝵ.
& eũ eligunt᷑ ieccłia qͥfiant p̃positi. non
utiq ceti rꝓbant᷑. eũ om̃s bonifideles. electi
merito nuncupent᷑. Eligunt᷑ mnedificio
lapides angulares. ñ reꝓbatis cet̾is qͥstruetu¬
re partib aliis deputant᷑. Vigunt᷑ uuead
uescendũ. nec reꝓbant᷑ aliȩ. ꝗͣs relinqͥm adbi¬

Expanded text:
ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adqex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adqantius; sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod majus armorum. Et cum eliguntur in Ecclesia qui fiant praepositi, non utique caeteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis caeteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uvae ad vescendum, nec reprobantur ali