comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quiis. qͣntis munerib fr̃em ipsũ reconciliauit sibi. ut ille
⁊ p̃reptȩ benedictionis ñ meminisset. meminisset delatȩ satis¬
factionis Ergo si p̃uenerit & p̃occupauerit mentẽ tuã ira¬
cundia & ascenderit inte. ñ relinqͣs locũ tuũ. Locus tuus
patientia ẽ: locus tuus sapientia ẽ. locꝰ tuus ratioẽ locꝰ tu¬
us sedatio indignationis ẽ. Aut site ꝯtumacia responden¬
tis mouerit. & ꝑuersitas impulerit ad indignationẽ.
qͥsi ñ potueris mitigare mentẽ. repͥme linguã tuã. Sicen
scriptũ ẽ Cohibe linguã tuã a malo. & labia tua ne lo¬
quant᷑ dolũ. Deinde inqͥre pacẽ & sequere eã. Pacẽ illã scĩ ia¬
cobuide. Quã pͥmũ sẽdato animũ : si ñ p̃ualueris. frenos lin¬
guȩ impone tuȩ. Deinde rec̃ciliationis studiũ ñ pret̃¬
mittas. Hȩc oratores scłi de nr̃is usurpat̾a in suis posuere

Expanded text:
quiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille quiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille praereptae benedictionis non meminisset, meminisset delatae satisfactionis ! 92. Ergo si praevenerit et praeoccupaverit mentem tuam iracundia, et ascenderit in te, non relinquas locum tuum. Locus tuus patientia est, 26 locus tuus sapientia est, locus tuus ratio est, locus tuus sedatio indignationis est. Aut si te contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem: si non potueris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim scriptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde inquire pacem, et sequere eam . Pacem illam sancti Jacob vide, qua tu primum sedato animum: si non praevalueris, frenos linguae impone tuae: deinde reconciliationis studium non praetermittas. Haec oratores saeculi de nostris usurpata in suis posuere
Abbreviated transcription (Latin):
qcundia. aut si p̃caueri ñ potest cohibeat᷑. Alala enĩ inlex pec¬
cati indignatio ẽ quȩ ita animũ ꝑturbat ut rationi ñ
relinquat locũ. Primũ ẽ gͥ si fieri potest ut morũ tran¬
qͥllitas usu qͦdã affectione ꝓposita. in naturã uertat᷑. Deu¬
de qm̃ ita plerũq motus infixus ẽ nat᷑ȩ amorib ut auel¬
li atꝙ eiutari ñ queat. si ꝓuideri potuerit ratione repri¬
mat᷑ aut si pͥus occupatus fuerit animꝰ ab indignatione
quã ꝯsilio ꝓspici ac ꝓuideri potuerit ne occuparet᷑ me
q ditare quomͦ motũ animi tui uincas. iracundiã tẽperes.
Resiste irȩ si potes cede si ñ potes. qr scͥptũ ẽ. Uate locũ
ire. la cob fr̃ĩ indignanti piecessit. & rebeccȩ idest patien¬
tiȩ instructus ꝯsilio ab eẽ maluit & ꝑegͥnari. quã excitare
fr̃is indignationẽ & tc̃ redire: cũ fratrẽ mitigatũ puta¬
ret & ido tantã ap̃ dm̃ inuenit gr̃am. Quib deinde obse:¬

Expanded text:
cundia, aut si praecaveri non potest, cohibeatur; mala enim illex peccati indignatio est: quae ita animum perturbat, ut rationi non relinquat locum. Primum est igitur, si fieri potest, ut morum tranquillitas usu quodam, affectione, proposito, in naturam vertatur. Deinde quoniam ita plerumque motus infixus est naturae ac moribus, ut evelli atque evitari non queat: si praevideri potuerit, ratione reprimatur. Aut si prius occupatus fuerit animus ab indignatione, quam consilio prospici ac provideri potuerit, ne occuparetur: meditare quomodo motum animi tui vincas, iracundiam temperes. Resiste irae, si potes: cede, si non potes; quia scriptum est: Date locum irae . 91. Jacob fratri indignanti pie cessit , et Rebeccae, id est, patientiae instructus consilio, abesse maluit et peregrinari, quam excitare fratris indignationem; et tunc redire, cum fratrem mitigatum putaret. Et ideo tantam apud Deum invenit gratiam. Quibus deinde obse
Abbreviated transcription (Latin):
Icundiȩ quã uitȩ dam nũ putabat nec arbitrabat᷑ pe¬
riculo pudoris tuendã salutẽ. Nõ soli loquebat᷑ cui
pot̾at casta uerecundia loqͥ. Refugiebat ora intueri
⁊uiroꝵ ẽ enĩ xinoculis uerecundia ut nec uidere iu¬
dẽ castitatis putet ẽ eiũ uerecundia pudicitiȩ comes.
gressu. dñi matrẽ comindat legentibꝰ. & tanquã testis
Iocuples dignã quȩ ad tałe unus elegeret᷑ astriut qͦd in¬
i cubiculo qͥd sola qͦd salutata abangso tacet & motaẽ in
introitu eiꝰ qđ aduirilis sexiis speciẽ ꝑegrinat᷑ aspectu

Expanded text:
cundiae, quam vitae damnum putabat, nec arbitrabatur pecundiae, quam vitae damnum putabat, nec arbitrabatur periculo pudoris tuendam salutem. Deo soli loquebatur , cui poterat casta verecundia eloqui: refugiebat ora intueri virorum; est enim et in oculis verecundia, ut nec videre vdem 20 castitatis putet. Est enim verecundia pudicitiae comes, gressu, Domini matrem commendat legentibus, et tamquam testis locuples, dignam quae ad tale munus eligeretur, astruit: quod in cubiculo, quod sola, quod salutata ab angelo tacet, et mota est in introitu ejus, quod ad virilis sexus speciem peregrinam tu
Abbreviated transcription (Latin):
ens usq ad carcerẽ remissor in uiriȩ usq ad remunera¬
tionẽ. Cuiꝰ tanta uerecundia fuit. ut cõp̃hensus a mu¬
liere ueꝰstẽ in manib eiꝰ fugiens uellet relinquere
quã uerecundiã deponere Aloyses qͦq & hieremias electi
a dño ut oracula dĩ p̃dicarent ppło. qͦd ꝑ gr̃am poterant.
diȩ & suauis gr̃a. quȩ ñ solũ infactis. s etiã in ipsis spec¬
tat᷑ sermonibꝰ ne modũ ꝓgrediaris loquendo. ne qͥd
indecorũ sermo resonet tuus. Speculũ enĩ mentis ple¬
Srũꝙ ui uerbis refulget ipsũ uocis sonũ libratl inodestua
ne cuiquã offendat aurẽ uox fortior. Deniꝙ in ipsocanen¬
di genere pͥma disciplina uerecundiȩ ẽ immoetrã in
omni usu loquendi ut sensim qͥs aut psallere aut ca¬
infantiȩ putat᷑ aut suꝑbiȩ ꝓbro dat᷑ sĩ uerecundiȩ
laudi ducit᷑ Lacebat inꝑiculis susanna & gͣuius uere¬

Expanded text:
ens usque ad carcerem, remissor injuriae usque ad remuneraens usque ad carcerem, remissor injuriae usque ad remunerationem. Cujus tanta verecundia fuit, ut comprehensus a muliere, vestem in manibus ejus fugiens mallet relinquere, quam verecundiam deponere . Moyses quoque et Hieremias electi a Domino, ut oracula Dei praedicarent podiae, et suavis gratia, quae non solum in factis, sed etiam in ipsis spectatur sermonibus; ne modum progrediaris loquendi, ne quid indecorum sermo resonet tuus. Speculum enim mentis plerumque in verbis refulget. Ipsum vocis sonum librat modestia, ne cujusquam offendat aurem vox fortior. Denique in ipso canendi genere prima disciplina verecundia est: immo etiam in omni usu loquendi; ut sensim quis aut psallere, aut cainfantiae putatur aut superbiae, probro datur: si verecundiae, laudi ducitur. Tacebat in periculis Suzanna, et gravius vere
Abbreviated transcription (Latin):
perib erogaret cõmissos habebat. neuideret᷑ aut qͣsi in honoru.
aut qͣsi egenꝰ dñm ꝓdidisse. & ido ñ ut iustificaret᷑ in eo dñs¬
ti fore p̃miũ satis claruit de officiis aggrediam dicere quȩ
nob̃ abadolescentia spectanda st̃. ut cũ ȩtate accrescant simul
Est gͥ bonoꝵ. adolescentiũ timorẽ dĩ habere. deferre parentibꝰ
honorẽ habere senioribꝰ reuerc̃tiã castitatẽ tueri. ñ asꝑnari
humilitatẽ: diligere clem̃tiã ac uerecundiã. quȩ ornam̃to st̃
minori ȩ tati. Ut enĩ insenib gͣuitas. in uiuenib alacritas.
ferens patri usq eo ut aduersis paternã uoluntatẽ ne
mortẽ recusaret. loseph qͦꝙ cũ somniasset qͦđ sol& luna
& stellȩ adorarent eũ sedulo tam̃ obseqͥo deferebat patri
Castus ita. ut ne sermonẽ qͥdẽ audire uellet nͥ pudicũ
humilis usq ad seruitutẽ uerecundus usꝙ ad fugã pati¬

Expanded text:
peribus erogaret, commissos habebat, ne videretur aut quasi inhonorus, peribus erogaret, commissos habebat, ne videretur aut quasi inhonorus, aut quasi egenus Dominum prodidisse. Et ideo ut justificaretur in eo Dti fore praemium satis claruit, de Officiis aggrediamur dicere; quae nobis ab adolescentia spectanda sunt, ut cum aetate accrescant simul. Est igitur bonorum adolescentium timorem Dei habere, deferre parentibus, honorem habere senioribus, castitatem tueri, 19 non aspernari humilitatem, diligere clementiam ac verecundiam, quae ornamento sunt minori aetati. Ut enim in senibus gravitas, in juvenibus alacritas; ferens patri usque adeo, ut adversus paternam voluntatem nec mortem recusaret . Joseph quoque cum somniasset quod sol et luna et stellae adorarent eum, sedulo tamen obsequio deferebat patri : castus ita ut ne sermonem quidem audire vellet nisi pudicum: humilis usque ad servitutem, verecundus usque ad fugam, pati
Abbreviated transcription (Latin):
pulit in opia ñ coegit. Nonne idõ te diuitẽ feci ut exeu¬
q̃ sationẽ habere ñ posses. s Dicat᷑ etiã potenti. Cur ñ affu¬
isti uidue: orfanis qͦq miuriã patientibꝰ Nũqͥa tu infir¬
mus eras : Nũqͥd ñ pot̾as subuenire: ldõte feci potentẽ
ut ñ inferres iuolentiã s repelleres. Nontͥ scͥptũ ẽ eripe
in iuriã accipientẽ ñ scriptũ ẽ exipite paupe rẽ:. & egenũ
de manu peccatoris liberate. Dicat᷑ etiã abundanti. Libe¬
ris honorib cumulaui te salubritatẽ corporis ꝯcessĩ tͥ
cur ñ secutus es p̾cepta mea : fa̾mulus m̃s qͥd fecit t
aut qͥd ꝯt̾stauit te: Nonne egotͥ liberos de di. honorẽ
contuli. salutẽ donaui : Cur me negabas: Cur ȩstimabas qͦđ ad
Iscientiamsmeã quȩ gereres ñ ꝑuenired: Cur tenebas dona mea.
despiciebas mandata mea. Teniq de uida ꝓditore hȩc collige

Expanded text:
pulit, inopia non coegit. Nonne ideo te divitem feci, ut excupulit, inopia non coegit. Nonne ideo te divitem feci, ut excusationem habere non possis? Dicatur etiam potenti: Cur non adfuisti viduae, orphanis quoque injuriam patientibus? Numquid tu infirmus eras? Numquid non poteras subvenire? Ideo te feci potentem, ut non inferres violentiam, sed repelleres. Non tibi scriptum est: Eripe injuriam accipientem ? Non tibi scriptum est: Pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate ? Dicatur etiam abundanti: Liberis, et honoribus cumulavi te, salubritatem corporis concessi tibi; cur non secutus es praecepta mea? Famule meus, quid feci tibi, aut quid contristavi te? Nonne ego tibi liberos dedi, honores contuli, salutem donavi; cur me negabas? Cur aestimabas quod ad scientiam meam quae gereres non pervenirent: cur tenebas dona mea, despiciebas mandata mea . 64. Denique de Juda proditore haec colliger
Abbreviated transcription (Latin):
res magis st̃ quã p̾liatores. Habent lucrũ laboris fructũ
uirtutis ñ habent fo̾uent otiũ astutia & imꝓbitate. ag¬
gerant ditiarũ aceruos. s ex soluent sȩram licet nȩqͥ¬
tiȩ suȩ penã. horũ reqͥes infernꝰ tuauͦ incęlo. horũ domꝰ in
in sepulchro. tua inparadyso. Unde pulchre uigilare eos
intumulo iob dix̃ qr soporẽ quietis habere ñ possunt quẽ
paruulus loqͥ ut paruulus cogitare ut paruulus iun¬
dicare ea quȩ st̃ postĩoris ȩtatis. Perfectoꝵ ẽ corona. Expec¬
ta ut ueniat qͥd ꝑfectũ ẽ quando ñ ꝑ speciẽ in enigmate s¬
q facie ad faciẽ formã ipsam. s aꝑtȩ ueritatis poscis agnosce¬
re Tunc qua causa ille diues fueritt qͥerat imꝓbꝰ. & raptor
Iasiesuni qua causa potens alius. qua causa ille abundauerit
uberis. ille fultus honoribꝰ reuelabit᷑. fortasse ut dicat᷑
raptori. Diueseras. qua causa aliena rapiebas: Egestas ñ cõ¬

Expanded text:
res magis sunt quam praeliatores. Habent lucrum laboris, fructum res magis sunt quam praeliatores. Habent lucrum laboris, fructum virtutis 18 non habent. Fovent otium, astutia et improbitate aggerant divitiarum acervos: sed exsolvent, seram licet, nequitiae suae poenam. Horum requies in infernis, tua vero in coelo: horum domus in sepulcro, tua in paradiso. Unde pulchre vigilare eos in tumulo Job dixit ; quia soporem quietis habere non possunt, queparvulus loqui, ut parvulus cogitare, ut parvulus vindicare ea quae sunt posterioris aetatis. Perfectorum est corona. Exspecta, ut veniat quod perfectum est, quando non per speciem in aenigmate, sed facie ad faciem formam ipsam redopertae veritatis possis agnoscere. Tunc qua causa ille dives fuerit, qui erat improbus et raptor alieni, qua causa potens alius, qua causa ille abundaverit liberis, ille fultus honoribus, revelabitur. 63. Fortasse ut dicatur raptori: Dives eras, qua causa aliena rapiebas? Egestas non com
Abbreviated transcription (Latin):
uosꝓpt̾ iusticiã. Gaudete & exultate. qm̃ merces ur̃a copio¬
sa ẽ incęlo. fu̾turã ñ p̃sentẽ in cęlo ñ int̾ra mercedẽ ꝓmi¬
sit eẽ reddendã. Qo alibi poscis qͦd alibi debet᷑: Qd p̃propere coro¬
nã ȩxigis. antequã uincas: Qd de t̃gere puluerẽ qͥd reqͥescere cu¬
pis. qͥd epulare gestis antequã studiũ soluat᷑ Ad huc ꝓpl spectat
adhuc athletȩ inscãmatȩ st̃. & tu iã otiũ petis: S fortedi¬
cis Cur impii lȩtant᷑. Cur luxuriant᷑ : Curetiã ipsi ñ me¬
cũ laborant : Qm̃ qͥ ñ subscripserunt ad coronã ñ tenent᷑
ad laborẽ certaminis. Qui instadiũ ñ descenderut. ñ se
ꝑfundunt oleo. ñ oblinunt puluere. Quos manet gła. ex¬
pectat in iuiria. Unguentati spectare solent. ñ decertare.
ñ solem. ȩstũ puluerẽ imbresꝙ ꝑpeti. Dicant gͦ x ipsi
athletȩ. Uenite nobiscũ laborare. S respondebunt spectato¬
ria rapinus. questibꝰ. honoribꝰ studia posuert̃ sua spectato¬

Expanded text:
ra copiosa est in coelo . Futuram, non praesentem: in coelo, non in terra mercedem promisit esse reddendam. Quid alibi poscis, quod alibi debetur? quid praepropere coronam exigis, antequam vincas? quid detergere pulverem? quid requiescere cupis? quid epulari gestis, antequam stadium solvatur? Adhuc populus spectat, adhuc athletae in scammate sunt, et tu jam otium petis. 60. Sed forte dicas: Cur impii laetantur? cur luxuriantur? cur etiam ipsi non mecum laborant? Quoniam qui non subscripserint ad coronam, non tenentur ad laborem certaminis: qui in stadium non descenderint, non se perfundunt oleo, non oblinunt pulvere. Quos manet gloria, exspectat injuria. Unguentati spectare solent, non decertare: non solem, aestus, pulverem, imbresque perpeti. Dicant ergo et ipsis athletae: Venite, nobiscum laborate. Sed respondebunt spectatoria, rapinis, quaestibus, honoribus, studia posuerunt sua, spectato
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ natura ad diligendũ quã gr̃a. Pluscerte diligere debemꝰ qͦs
degeneres nascunt᷑. frequent̃ qͥ dedeceant patrẽ: uosante ele¬
gimꝰ ut diligamꝰ. ltaq illi necessitate diligunt᷑ quȩ ñ satis ido¬
nea. atꝙ diut᷑na ẽ ad ꝑpetuitatẽ diligendi magistra uosui¬
dicio qͦ magnũ caritati pondus aduim diligendi adium

Expanded text:
est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos Illi degeneres nascuntur frequenter, qui dedeceant patrem: vos ante elegimus, ut diligamus. Itaque illi necessitate diliguntur, quae non satis idonea atque diuturna est ad perpetuitatem diligendi magistra: vos judicio, quo magnum charitatis pondus ad vim dilig
Abbreviated transcription (Latin):
dolet. Qui enĩ ꝯtennit quasi ñ sentiat ita despicit qͥ
meos scribens huiꝰ psalmi ꝓemio usus sũ quẽ psal¬
iũ ꝓpħa dauid scõ ydithun canendũ dedit ego uob̃ tenen¬
dũ suadeo. delectatus eiꝰ sensu ꝓfundo. & iurtute senten¬
tiarũ Aduertimꝰ enĩ ex his quȩ breuit̃ libauimꝰ. & silen¬
di patientiã. & oportunitatẽ. loquendi. & inpostĩoribꝰ
ꝯtemptũ diuitiarũ. quȩ maxima uirtutũ fundam̃ta
st̃ hoc psalmo doceri. Tũ gͥ hunc psalmũ ꝯsidero. succes¬
sit animo de officiis scribere. De qͥb etiã si qͥdã phyloso¬
phẏȩ studentes scripserint ut panethyus & filiꝰ eiꝰ ap̃
grecos. tullius ap̃ latinos. ñ alienũ duxi nr̃o munere: ut
etiã ipse scriberẽ: & sic̃ tullius aderudiendũ filiũ. ita ego
qͦq ad uos informandos filios meos. neq enĩ minꝰ uos diligo quos
in eugło genui quã si ꝯiugio suscepisse. Non enĩ uehementior

Expanded text:
dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui meos scribens, hujus psalmi prooemio usus sum. Quem psalmum propheta David sancto Idithum canendum dedit, ego vobis tenendum suadeo, delectatus ejus sensu profundo et virtute sententiarum. Advertimus enim ex his quae breviter libavimus, et silendi patientiam, et opportunitatem loquendi, et in posterioribus contemptum divitiarum, quae maxima virtutum fundamenta sunt, hoc psalmo doceri. Dum igitur hunc psalmum considero, successit animo de Officiis scribere. 24. De quibus etiamsi quidam Philosophiae studentes scripserint, ut Panaetius, et filius ejus apud Graecos, Tullius apud Latinos; non alienum duxi a nostro munere, ut etiam ipse scriberem. Et sicut Tullius ad erudiendum filium, ita ego quoque ad vos informandos filios meos; neque enim minus vos diligo quos in Evangelio genui, quam si conjugio suscepissem. Non enim vehementior
Abbreviated transcription (Latin):
facit iustus tacet. & si pauꝑ criminet᷑ iustus ñ respon¬
dit. Hȩc st̃ arma usti ut cedendo iuincat. sic̃ ꝑiti iacui¬
landi cedentes solent uincere & fugientes grauioribꝰ
liatus sũ & silui a bonis : In hoc dix̃ tantũmodo. ñ etiã
fecit dauid : limo & fecit Nam cũ ei ꝯuitiaret᷑ seme
filiꝰ iera tacebat dauid. & quãuis septus armatis. ñ retor¬
quebat ꝯuitiũ. ñ ultionẽ quȩrebat. eousq ut dicenti
sibi saruiȩ filio q̃d uindicare in eũ uellet. ñ ꝑmiserit
Ibat gͦ tanquã mutus & humiliatus. ibat tacens nec mo¬
uebatur cũ uir appellaret᷑ sangiunis. qͥ erat ꝯscius ꝓpͥe
mansuetudinis. Nongͦ mouebat᷑ ꝯuitiiscui abunda.¬
abat bonoꝵ oꝑerũ ꝯscientia. ltaꝙ is qͥ cito inuiria mo¬
uet᷑ facit se dignũ uideri ꝯtumelia. dũ uult ea indi¬
Ignus ꝓbare. Alelior ẽ itaꝙ qͥ ꝯtemnit inuiriã quã qui

Expanded text:
faciat, justus tacet: etsi pauper criminetur, justus non responfaciat, justus tacet: etsi pauper criminetur, justus non respondet. Haec sunt arma justi, ut cedendo vincat. Sicut periti jaculandi cedentes solent vincere, et fugientes gravioribus do, non etiam fecit David? Immo et fecit . Nam cum ei conviciaretur Semei filius Jemini, tacebat David: et quamvis septus armatis, non retorquebat convicium, non ultionem quaerebat, eousque ut dicenti sibi Sarviae filio quod vindicare in eum vellet, non permiserit. Ibat ergo tamquam mutus et humiliatus, ibat tacens, nec movebatur, cum vir appellaretur sanguinis, qui erat conscius propriae mansuetudinis. Non ergo movebatur conviciis, cui abundabat bonorum operum conscientia. 22. Itaque is qui cito injuria movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ene sibi ꝯscius falsis ñ debet moueri: nec ȩstimare plus
ponderis in alieno ẽẽ. ꝯuitio. quã in suo testimonio. lta
fit ut etiã humilitatẽ custodiat.Si aut̃ nolit humilior
uideri. talia tractat x dicit ipse secũ hicgͦ ut me con¬
temnat & in c̃spectu meo loquat᷑ talia aduersũ me. qͣsi ñ
possim ego ei aꝑire osmeũ. Cur ñ etiã ego dicã in quibuꝰ
eũ mestificare possum Hic gͦ ut mͥ iniuirias faciat qͣsi
uir ñ sim. qͣsi uindicare me non possim. hic ut me crimi¬
net᷑ quasi ego ñ possim gͣuiora in eo cõponere : Qui talia
dicit. ñ est mitis atꝙ humilis. ñ est sine tẽptatione : tẽ¬
ptator enĩ eũ exagitat. Ipse qͥppe ei tales opiniones inse¬
rit plerũq ad hib̾et hominẽ atꝙ apponit nequã spc̃ qui
hȩc illi dicat.S tu inpetra fixũ uestigiũ tene Et si ser¬
uus ꝯuitiũ dicat. iustus tacet & si infirmꝰ contumeliã

Expanded text:
bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestimare plus bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestimare plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. Ita fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum: Hic ergo ut me contemnat, et in conspectu meo loquatur talia adversum me, quasi non possim ego ei aperire os meum? Cur non etiam ergo dicam, in quibus eum moestificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me non possim? Hic ut me criminetur, quasi ego non possim graviora in eum componere? 20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque adhibet hominem, atque apponit nequam spiritus, qui haec illi dicat: sed tu in petra fixum vestigium tene. Etsi servus convicium dicat, justus tacet; etsi infirmus contumeliam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs nob̃ conuiciat᷑ lacessit adiuolentiã ꝓuocat. adiirgui
uocat tc̃ silentiũ exercȩamꝰ tc̃ muti fieri ñ erubescimꝰ. Pecca¬
tor ẽ enĩ qͥ nos ꝓuocat. qͥ iniuiriã facit & nos sumiles suifieri
desiderat. Deniq sitaceas si dissimules. solet dicere. Qd tace
Loquere si audes. S ñ audes mutus es elinguẽ te feci
Si gͦ taccas plurumpit᷑ uictũ se se putat irrisũ postha¬
bitũ atꝙ illusũ. si respondeas suꝑiorẽ se factũ arbitrat᷑
qr parẽ inuenit Si enĩ taceas. dicit᷑ ille c̃uiciatus ẽ huic
c̃tempsit iste: si referas c̃tumeliã. dicitꝰ ambo c̃uiciati st̃
ut̃ꝙ c̃demnat᷑. nemo absoluit᷑. Ergo illiꝰ ẽ studiũ ut ir¬
ritet. ut similia illiloquar similia agam lustiaut̃ est
dissimulare nichil loqͥ tenere bonȩ fructũ ꝯscientiȩ plꝰ
cõmitt̾e bonoꝵ. iudicio. qͣm criminantis in solentiȩ. ꝯten¬
tũ eẽ gͣuitate morũ suoꝵ. Hoc ẽ enĩ silere. a bonis. qr be

Expanded text:
quis nobis conviciatur, lacessit, ad violentiam provocat, ad jurgium vocat: tunc silentium exerceamus, tunc muti fieri non erubescamus. Peccator est enim qui nos provocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desiderat. 18. Denique si taceas, si dissimules, solet dicere: Quid taces? Loquere, si audes. Sed non audes: mutus es, elinguem te feci. Si ergo taceas, plus rumpitur: victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, superiorem se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceferas contumeliam, dicetur: Ambo conviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam: justi est autem dissimulare, nihil loqui, tenere bonae fructum conscientiae, plus committere bonorum judicio, quam criminantis insolentiae, 7 contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo generis su ac forma ꝯsortibꝰ tum etiã cet̾is. ut boues.
uidemꝰ arm̃tis. eqͦs gregibꝰ & maxime pares parib delectari.
andi studio & sobole uł etiãm generantũ amore qͥd loquar:
tas sibi ẽẽ uirtutes. Siqͥde ⁊ fortitudo quȩ uel in bello tuet᷑
a barbaris patriã. uł domi defendit infirmos. uł alatronibꝰ.
socios: plena uisticiȩ sit & scire qͦ ꝯsilio defendat atq adiuet
captare etiã tẽporũ & locoꝵ oportunitates prudentiȩ ac
modestiȩ sit. & tẽperantia ipsa sine prudentia modũ scire ñ
possit oportunitatẽ noscere & scđ̾m m̃surã reddere sĩt iusti¬
ciȩ & in om̃ib istis magnanimitas necessaria sit. & quedã forti¬
tudom̃tis. plerũq & corporis. ut qͥs qͦd uelit implere possit.¬

Expanded text:
primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus boves armentis, equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: andi studio et sobole, vel etiam generantium amore, quid loquar, tas sibi esse virtutes. Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non possit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque et corporis; ut quis quod velit, possit
Abbreviated transcription (Latin):
inuuistũ iniustũ aut̃ iustũ execrabilis ap̃am̃. Ut qͥd abun¬
dant iusticiȩ imprudenti : Salomonait N eꝙ iterũ imprt¬
dentia sine iusticia ẽ. Pietas enĩ in dm̃ initiũ intellectus
Qđ aduertimꝰ illud ab huiꝰ scłi trans latũ magisquã inuen¬
tes item in om̃s. quȩ & ipsa scd̾m nat᷑ȩ ẽ magisteriũ. Si qde
Sab ineunte ȩtate ubi pͥmũ sensus infundi cȩꝑit uitã ama.¬
mus tanquã dĩ munꝰ patriã parentesꝙ diligimus. de inde eqͣ¬
les qͥb sociari cupimꝰ Hinc caritas nascit quȩ alios sibi p̃fert
ñ quęrens quȩ sua st̃ in qͥb ẽ pͥncipatus iusticiȩ Om̃ib¬
qͦꝙ animantib in nascit᷑ primũ salutẽ tueri. cauere quȩ
noceant expet̾e quȩ ꝓsint. ut pastũ. ut latibula. qͥb
se a piculo imbribꝰ sole defendant qđ est prudentiȩ
Succedit qͦq ut om̃iũ genera animantiũ ꝯgregabilia nat᷑a siͣ.

Expanded text:
injustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abuninjustum, injustum vero justum, exsecrabilis apud Deum. Ut quid abundant justitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justitia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi translatum magis quam inventes, item in omnes: quae et ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc charitas nascitur, quae alios sibi praefert, non quaerens quae sua sunt, in quibus est principatus justitiae. que animantibus innascitur, primum salutem tueri, cavere quae noceant, expetere quae prosint, ut pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole defendant, quod est prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint:
Abbreviated transcription (Latin):
& honesta delectent Om̃ib gͥ hominib inẽ scđm nat᷑am hu¬
manã uerũ inuestigare quȩ nos ad studiũ cognitionis & sc̃i¬
entiȩ t̾hit & inqͥrendi infundit cupiditatẽ inqͦ ercellere uni¬
uersis pulchrũ uidet᷑ s paucoꝵ ẽ asseqͥ qͥ uoluendo cogitati¬
ones. ꝯsilia ȩxaminando ñ mediocrẽ impendunt laborẽ ut
ad illud beatȩ honesteꝙ uiuendũ ꝑuenire possint. atꝙ oꝑibꝰ
apppinquarẽ. Non enĩ qͥ dixerit inqͥt mͥ dñe dñe int̾bit int
nabit inregnũ cȩloꝵ s qͥ fecerit eaquȩ dico. Nã studia sci¬
entie sine factis. haut scio anetiã inuoluant magio brurꝰ¬
gͥ officii fons prudentia ẽ qͥd enĩ tam plenũ officii quã defer¬
reauctori studiũ atꝙ reuerentiã Qui tam̃ fons & uiuir¬
tutes diriuat᷑ cȩt̾as Neꝙ enĩ potest iusticia sine prudentia
ẽẽ cũ examinare qͥd uistũ qͥd ue in iustũ sit ñ mediocris
Sprudentiȩ sit summꝰ in utroꝙ error. Qui enĩ uistũ uidicat

Expanded text:
ecundum naturam humanam verum investigare, quae 34 nos ad studium cognitionis et scientiae trahit, et inquirendi infundit cupiditatem. In quo excellere universis pulchrum videtur, sed pancorum est assequi: qui volvendo cogitationes, consilia examinando, non mediocrem impendunt laborem; ut ad illud beate honesteque vivendum pervenire possint, atque operibus appropinquare. Non enim qui dixerit, inquit, mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui fecerit ea quae dico . Nam studia scientiae sine factis, haud scio an etiam involvant magi Officii fons prudentia est. Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae sit; summus in utroque error. Qui enim justum judicat
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ sui oꝑatoris latere : Tantã gͦ uirtutẽ & potestatẽ
inseruit mentibꝰ nr̃is ut eã cõprehendere cũ uelit ipse
modi cecidit disputatio. Terciũ genꝰ questionis resedit
hiuꝰmodi cur peccatores abundent opibꝰ & diuitiis. epu¬
lent᷑ uigit̃ sine merore sine luctu. uisti aut̃ egeant et
efficiant᷑ aut c̃uigũ amissione aut liberor : Quib satisfa¬
cere debuit illa eugłii parabola qͦd diues bysso & purpura
induebat᷑ xepulas copiosas exibebat cotidie pauꝑ aut̃ ple¬
nus ulcerũ de m̃sa eiꝰ colligebat reliqͥas: post obitũ uͦ utriusq
pauꝑ erat in sinu abrahȩ requiẽ habens. diues aut̃ insuppli¬
ciis : NIonne eudens ẽ meritoꝵ aut p̃mia. aut supplicia¬
post mortẽ manere : & recte: qr incertamine labor ẽ post
Scertam̃ aliis uictoria: aliis ignominiã : Nũqͥd pͥusquã cur¬
sus ꝯficiat᷑ palma cuiquã dat᷑ aut de fert᷑ corona: Alerito

Expanded text:
tionem sui operatoris latere? Tantam ergo virtutem et potestatem tionem sui operatoris latere? Tantam ergo virtutem et potestatem inseruit mentibus nostris; ut eam comprehendere cum velit, ipse modi cecidit disputatio. Tertium genus quaestionis residet hujusmodi: cur peccatores abundent opibus et divitiis, epulentur jugiter, sine moerore, sine luctu; justi autem egeant, et afficiantur aut conjugum amissione, aut liberorum? Quibus satisfacere debuit illa Evangelii parabola, quod dives bysso et purpura induebatur, et epulas copiosas exhibebat quotidie: pauper autem plenus ulcerum de mensa ejus colligebat reliquias. Post obitum vero utriusque, pauper erat in sinu Abrahae requiem habens, dives in suppliciis . Npost mortem inanem etiam recte; quia in certamine labor est? post certamen, aliis victoria, aliis ignominia. Nunquid priusquam cursus conferatur, palma cuiquam datur aut defertur corona. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
timorẽ dĩ. Qd aũ tã stolidũ quã putare qͦđ dm qͥcquã p̃tereat. cũ
solqͥ minister luminis ẽ etiã abdita penetret. & infundam̃ ta
domꝰ uel secreta ꝯclauia uis caloris etꝰ irrumpat: Qs neget
uerna tẽperiȩ tepe fieri int̾iora t̾rarũ qͣs glacies hiberna
ꝯstrinxerat: Norunt gͦ arborũ occultaium caloris uelfri¬
goris. ad eo ut radices arborũ aut urant᷑ frigore aut fotu
solis uirescant. PDeniꝙ ubiclem̃tia cęliarriserit uarios t̾ia
se fundit infructus. Si gͥ radius solis fundit lum̃ suũ suꝑ
omnẽ terrã. x in ea quȩ clausa st̃ inserit. nec uectibꝰ ferre¬
is aut gͣuiũ ualuarũ obicibꝰ qͦ minꝰ penetret impedit᷑ qͦmͦ
ñ potest intelligibilis dĩ splendor incogitationes hominũ
qx corda semet quȩ ipsa creauit inserere: S ea quȩ ipse fe¬
cit ñ uidet & fecit ut meliora sint quȩ facta st̃ & poten¬
tiora. quã ipse ẽ qͥ ea fecit ut possint qͣndo uolunt cogni¬

Expanded text:
i . 55. Quid autem tam stolidum, quam putare quod Deum quidquam praetereat; cum sol qui minister luminis est, etiam abdita penetret, et in fundamenta domus vel secreta conclavia vis caloris ejus irrumpat? Quis neget verna temperie tepefieri interiora terrarum, quas glacies hiberna constrinxerit? Norunt ergo arborum occultam vim caloris vel frigoris, adeo ut radices arborum aut urantur frigore, aut fotu solis virescant. Denique ubi clementia coeli arriserit, varios terra se fundit in fructus. 56. Si igitur radius solis fundit lumen suum super omnem terram, et in ea quae clausa sunt, se inserit, nec vectibus ferreis aut gravium valvarum obicibus, quominus penetret, impeditur; quomodo non potest intelligibilis Dei splendor in cogitationes hominum et corda semet quae ipse creavit, inserere: sed ea quae ipse fecit, non videt, et fecit ut meliora sint quae facta sunt, et potentiora, quam ipse est qui ea fecit, ut possint quando volunt, cogni
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sacͥficiũ laudis dõ dependit᷑ hoc reuerentia exibet᷑ cũ
script᷑ȩ diinȩ legunt᷑ hoc honorant᷑ parentes. Scio loqͥ
plerosq cũ tacere nesciant.
Rarũ ẽ tacere
quẽ quã cũ sibi ñ ꝓsit loqͥ Sapiens ut loquat᷑ multa pͥus ꝯsi¬
dderat. qͥd dicat. & cui dicat qͦ in loco & tẽpore. Est g̾ x tacen¬
di e loquendi modus ẽ etiã factis modus. Pulchrũ ẽ q te¬

Expanded text:
Hoc sacrificium laudis Deo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Hoc sacrificium laudis Deo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Scripturae divinae leguntur, hoc honorantur parentes. Scio loqui plerosque, cum tacere nesciant. Rarum est tacere quemquam, cum sibi non prosit loqui. Sapiens ut loquatur, multa prius considerat, quid dicat, aut cui dicat, quo in loco, et tempore. Est ergo et tacendi et loquendi modus: est etiam facti modus. Pulchrum igitur te
Abbreviated transcription (Latin):
studet uł remis ducere. pͥus influuuio pludits qͥ canendi suaui¬
tatẽ & uocis affectant p̾stantiã. pͥus sensim canendo uocẽ exci¬
tants & qͥ uirib corporis legitimoq luctandi certamine coro¬
nã petunt cotidiano usu palestrȩ durantes m̃bra nutrien¬
tes patientiã & laborẽ assuescunt/ nec ipsa nat᷑a nos in paruu¬
lis docet. qͦd pͥus sonos meditant᷑ loqͣndi ut loqͥdiscant.
ltaꝙ sonus excitatio quedã & palestra uocis ẽ lta gͦ &
qͥ uolunt discere cautionẽ loquendi. qͦd nat̾e ẽ ñ negent. qͦđ
custodie ẽ exerceant. ut qͥ inspeculo sunt. speculando inten¬
Edant ñ dormiendo. Om̃is enĩ res: ꝓpriis ac domesticis ȩxer¬
respondebat. & sic̃ alibi ait. loqͣntes uanitatẽ & cogitantes
dolũ ñ audiebat qͣsi surdus. & qͣsi mutus ñ aꝑiebat illiꝰos suũ.
Nam .xalibi habes. noli respondere imprudenti ad impru¬

Expanded text:
studet, vel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui canendi suavistudet, vel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui canendi suavitatem et vocis affectant praestantiam, prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palaestrae durantes membra, nutrientes patientiam, laborem assuescunt. 33. Haec ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi, ut loqui discant. Itaque sonus exercitatio quaedam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiae est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant, non dormiendo. Omnis enim res propriis ac domesticis exerrespondebat. Et, sicut alibi ait , loquentes vanitatem, et cogitantes dolum, non audiebat quasi surdus, et quasi mutus non aperiebat illis os suum; quia et alibi habes: Noli respondere imprudenti ad impru
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ salutis eoꝵ ꝑ passionẽ ꝯsũmari. Nunqͥd pͥor panethyus.
nunqͥd aristotiles qͥ x ipse disputauit de officio quã dauud.
cũ & ipse pythagoras qͥ legit᷑ socrate antiquior ꝓpħam secu¬
aulus
tus eaud legẽ silentis dederit siuis. S ille ut ꝑ qͥnqͣmuũ discipłi
usũ loquendi inhiberetꝰ d̃auid aut̃ ñ ut nat᷑ȩ munꝰ imminu¬
eret. s ut custodiã ꝓferendi sermonis doceret Et pithagoras
qͥdẽ ut ñ loquendo loqͥ doceret. dauid ut loqͣndo magis disce¬
remꝰ loqͥ. Quomͦ enĩ sine ȩxercitio doctrina. aut sine usu pro¬
fectus.Qui disciplinã bellicã uult asseqͥ cotidie exercetur
armis. & tanquã inꝓcinctu positus ꝓludit p̃liũ. & uelut co¬
rãposito p̃tendit hoste: atꝙ adperitiã iuiresꝙ iaculandi. uł
suos explorat lacertos. uł aduersarioꝵ declinat ictus. & iugi¬
lanti exit obtutu. Qui nauem in mari regere gubnaculis

Expanded text:
ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, numquid Aristoteles, qui et ipse disputavit de Officio, quam David; cum et ipse Pythagoras, qui legitur Socrate antiquior, prophetacutus David , legem silentii dederit suis? Sed ille ut per quinquennium discip loquendi: David autem non ut naturae munus imminueret; sed ut custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina, aut sine usu profectus? 32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis, et tamquam in procinctu positus praeludit praelium, et velut coram posito praetendit hoste: atque ad peritiam viresque jaculandi, vel suos explorat lacertos, vel adversariorum declinat ictus, et vigilanti exit obtutu. Qui navim in mari regere gubernaculis
Abbreviated transcription (Latin):
decus honestatẽꝙ uitȩ: scdam ad uitȩ cõmoda copias opes.
facultates. de his eligendi subẽe udiciũ Hȩc illi nosaut̃
nichil om̃inon q̃d deceat & honestũ sit futuror. magis quã
ne ꝓsit gr̃am definimꝰ. ñ qͥd ad delectationẽ p̃sentis neq aliq̃
cominoda infacultatib x copiis opũ ꝯstitumꝰ s incõmoda
mauerunt. Iui sclĩ cõmoda inbonis ducunt. nos hec etiã in
de trim̃tis. qm̃ qͥ hic recipit bona ut ille diues illic eruerat᷑
& latarus qͥ mala hic ꝑtulit. illic ꝯsolationẽ inuenit. Deinde
qͥ illa ñ legunt nr̃a legent si uolent: qͥ ñ sermonũ supellecᷤ¬
tilẽ neꝙ artẽ dicendi. s simplicẽ rerũ exqͥrunt gr̃am Ie¬
corũ aut̃ in nr̃is scripturis pͥmo ꝯstitui loco qͦđ grece prȩ
Loquere quȩ decent sanã doctrinã. Et alibi. Pecebat aut̃
eũ ꝑ quẽ om̃a. & ꝓpt̃ quẽ om̃a multis filiis ingłam adductis.

Expanded text:
decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, facultates: de iis eligendis subesse judicium. Haec illi. 28. Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futrnae prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem praesentis. Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda maverunt. Illi saeculi commoda in bonis ducunt, nos haec etiam in detrimentis; quoniam qui hic recipit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit . Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem, neque artem dicendi; sed simplicem rerum exquirunt graticorum autem in nostris Scripturis primo constitui loco quod Graece πρέπον Loquere quae decent sanam doctrinam . Et alibi: Decebat autem eum per quem omnia, et propter quem omnia, multis filiis in gloriam adductis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueniunt uideamꝰ utrũ res ipsa ꝯueniat scͥ̾bere de officii.
& utrũ hoc nom̃ phylosophoꝵ tantũmꝰ scholȩ aptũ sit an
etiã in script᷑is reꝑiat᷑ diuinis. Pulchre itaꝙ dũ leguꝰ ho¬
Namcũ tacharus sic̃dos obmutusset intẽplo & loqͥ ñ
posset factũ ẽ in qͥt ut impleti st̃ dies officii eiꝰ abiit in
domũ suã. Legimꝰ gͥ officiũ dici ã nob posse nec ratioipsa
abhorret. qͣndoqͥde officiũ ab efficiendo dictũ putamꝰ qͣsi
efficiũ. s ꝓpt̾ decorẽ ser monis una unmutata litt̃a offi¬
ciũ nuncupari. uelcerte ut ea agas quȩ nulli officiant. ꝓsint
his duobꝰ eligere qͥd p̃stet: deinde incidere ut duo ꝯcurrant
honesta & duo utilia. & quęrat᷑ qͥd honestius & qͥdutilius.
Primo gͥ intres partes officiũ diuidit᷑ honestũ & utile x. qͥd p̃¬
stantius. Deinde hȩc tria inqͥnq genera diuisert̃ induo hone¬
sta. & duo utilia. & eligendi uidiciũ. Prumã ꝑtinere auuint ad

Expanded text:
Officiis: et utrum hoc nomen philosophorum tantummodo scholae aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre itaque dum legimus hoNam cum Zacharias sacerdos obmutuisset in templo, et loqui non posset: Factum est, inquit, ut impleti sunt dies Officii ejus, abiit in domum suam . Legimus igitur Officium dici a nobis posse. 9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem Officium ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, offcium nuncupari: vel certe, ut ea agas, quae nulli officiant, prosint iis duobus eligere quid praestet: deinde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia; et quaeratur quid honestius, et quid utilius. Primum igitur in tres partes Officium dividitur: honestum, et utile, et quid praestantius. Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia, et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
uere opino. si facta eoꝵ. ꝯsideremꝰ. Nolunt sup᷑ se eẽ ui¬
dicẽ quẽ nichil fallat nolunt ei dare occultoꝵ scien¬
tiã qͥ me tuunt occulta sua ꝓdis¶S etiã dñs sciens oꝑa
eoꝵ t̃didit eos intenebras. in nocte in qͥt erit fur. & ocu¬
lus adult̃ĩ seruabit tenebras dicens. Non ꝯsiderauit me
oculus & latibulũ ꝑsonȩ posuit sue. Om̃isenĩ qͥlucẽ fugit
diligit tenebras. studens latere. cũ dm̃ latere ñ possit qͥ
int ꝓfundu abyssi. & int̾ hominũ m̃tes. ñ solũ tractata.
s etiã uoluenda cognoscit. Deniq & ille qͥdicit in eccłasti¬

Expanded text:
io, si facta eorum consideremus. Nolunt supra se esse judicem, quem nihil fallat: nolunt ei dare occultorum scientiam, qui metuunt occulta sua prodi. Sed etiam Dominus sciens opera eorum, tradidit eos in tenebras. In nocte, inquit, erit fur. Et oculus adulteri servabit tenebras, dicens: Non considerabit me oculus: et latibulum personae posuit suae . 16 Omnis enim qui lucem fugit, diligit tenebras, studens latere, cum Deum latere non possit, qui intra profundum abyssi, et intra hominum mentes non solum tractata, sed etiam volvenda cognoscit. Denique et ille qui dicit in Ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: Potest opus suũ ignorare artifex ¶ Homo ẽ. & in
oꝑe suo latentia de p̾hendit: & ds̃ opus suũ nescit ¶ Altiusg
ꝓfundũ in oꝑe quã in auctore : Et fecit aliqͥd qͦd supse
eẽt. cuiꝰ meritũ ignoraret auctor: cuiꝰ affectũ nesciret ar¬
biter: Hec illis: cȩt̾um nobis satis ẽ ipsius testimoniũ qͥ
ait. ego sũ scrutans corda & renes.&ine uangelio quod¬
ait dominus iħc quid cogitatis mala in cordib ur̃is: Seie

Expanded text:
fecit? Potest opus suum ignorare artifex? Homo est, et in opere suo latentia deprehendit; et Deus opus suum nescit? Altius ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit aliquid quod supra se esset, cujus meritum ignoraret auctor, cujus affectum nesciret arbiter? Haec illis. 53. Caeterum nobis satis est ipsius testimonium, qui ait: Ego sum scrutans corda et renes . Et in Evangelio ait Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundiȩ eius spectare
& gr̃am. Docendo enĩ timorẽ
dñi qui communis uide t᷑ ẽẽ
ormibus. ex pressit insignȩ
uerecundiȩ. u tam̃ cũ ipse
timor initium sapientie
sit & effector beatitudinis.
qm tim̃tes dñm beati st̃: pre¬
ceptorẽ se sapientiȩ edocendȩ
Et demonstratorẽ beatitudinis adipiscendȩ euidenter
sĩgnificauit. Et nos ergo adimitandã uerecundiã seduli
ad conferendã gr̃am ñ usurpatores. quã illi spc̃ infudit
sapientiȩ. eꝑ illũ nobis manifestata x uisu comꝑta atꝙ ex
gemplo uob quasi liberis tradimꝰ cum iam effugere ñ possĩm
ossiciũ docendi. quod nob̃ refugientibꝰ imposuit sicerdotii
necessitudo. Dedit enĩ ds quosdã quide apłos. quoscta autẽ

Expanded text:
erecundiae ejus spectare et gratiam. Dicendo enim, timorem Domini, qui 2 communis videtur esse omnibus, expressit insigne verecundiae. Et tamen cum ipse timor initium sapientiae sit, et effector beatitudinis quoniam timentes Deum beati sunt, praeceptorem se sapientiae edocendae, et demonstratorem beatitudinis adipiscendae, evidenter significavit. 2. Et nos ergo ad imitandam verecundiam seduli, ad conferendam gratiam non usurpatores, quae illi Spiritus infudit sapientiae, ea per illum nobis manifestata, et visu comperta atque exemplo, vobis quasi liberis tradimus; cum jam effugere non possimus officium docendi, quod nobis refugientibus imposuit sacerdotii necessitudo: Dedit enim Deus quosdam quidem apostolos, quosdam autem
Abbreviated transcription (Latin):
gas. In quo enĩ corrigit iuuenior uiã suã. nͥ incustodien¬
do uerba dñi. Tacẽ gͦ primꝰ. e audi ut ñ delinquas in¬
lingua tua. Graue malũ ut aliqͥsore suo ẽdemnet᷑ Etenĩ
si ꝓotioso uerbo reddit unꝰqͥsꝙ rationẽ. qͣntomagis ꝓuer¬
bo impuritatis & tͥpitudinis : Grauiora st̃ enĩ uerbap̃¬
cipitationis quã ociosa. Ergo si pocioso uerbo ratio poscit᷑
qͣntomagis ꝓ sermone impietatis pęna exsoluit᷑ ¶ Quid
cendi. & ẽ tempꝰ loquendi. Deinde si ꝓuerbo otioso red
dimꝰ rationẽ uideamꝰ ne reddamꝰ & ꝓotioso silentio.
Est enĩ & nec otiosũ silentiũ ut erat susannȩ: quȩ plꝰ
egit tacendo quã si eẽt locuta. lacendo enĩ apud homi¬
nes locuta ẽ do. nec ullũ magisindiciũ suę castitatiꝰ
inuenit quã silentiũ Conscientia loquebat᷑ ubi

Expanded text:
gis. In quo enim corrigit juvenior viam suam, nisi in custodiengis. In quo enim corrigit juvenior viam suam, nisi in custodiendo verba Domini ? Tace ergo prius, erave malum ut aliquis ore suo condemnetur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque rationem , quanto magis pro verbo impuritatis et turpitudinis! Graviora enim sunt verba praecipitationis quam otiosa. Ergo, si pro otioso verbo ratio poscitur, quanto magis pro sermone impietatis poena exsolvitur! cendi, et est tempus loquendi . Deinde si pro otioso verbo reddimus rationem, videamus ne reddamus et pro otioso silentio. Est enim et negotiosum silentium; ut erat Susannae, quae plus egit tacendo, quam si esset locuta . Tacendo enim apud homines, locuta est Deo: nec ullum majus indicium suae castitatis invenit, quam silentium. Conscientia loquebatur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
eiudicio c̃scientiȩ: uerberam etiã uocis nr̃ȩ uerbere. cũ
loquim ea quor. sono cedit᷑ animꝰ nr̃ & mens c̃sauciat᷑. Quis
aut̃ ẽ qͥ mundũ cor a peccatoꝵ. habeat c̃luuione. aut ñ de¬
linquat in lingua sua: Et ideo qͥa neminẽ uidebat scm̃
os seruare posse ab immundicia sermonis. ipse sibi legẽ¬
silentii imposuit innocentiȩ ut tacendo culpã declina¬
ret. quã uix effugere possit loquendo. dudiamꝰ gͦ cautio¬
nis magistrũ. Dixi custodiã uias meas. hoc ẽ mͥ dixi tacito
cogitat᷑ionis p̾cepto indixi mͥ ut custodirẽ uias meas. Aliȩ
sunt uiȩ qͣs debemꝰ sequi. aliȩ qͣs custodire. Sequi uias dñi
custodire nr̃as ne inculpã dirigant Potes aut̃ custodire
¶si ñ cito loquaris. Lex enĩ dicit. dudi isrł dñm d̾m tuum.
Non dicit loquere sed audi. Ideo eua lapsa ẽ. qr locuta ẽ
uiro qͦđ non audierat a dño dõ suo. Prima uoxdĩ dicit tͥ
audi. Si audias custodi uias tuas. & silapsus es cito corri¬

Expanded text:
rae verbere, cum loquimur ea quorum sono caeditur animus noster, et mens consauciatur. Quis autem est qui mundum cor a peccatorum habeat colluvione, aut non delinquat in lingua sua? Et ideo quia neminem videbat sanctum os servare posse ab immunditia sermonis, ipse sibi silentio legem imposuit innocentiae; 4 ut tacendo culpam declinaret, quam vix effugere posset loquendo. 7. Audiamus ergo cautionis magistrum: Dixi, custodiam vias meas, hoc est, dixi mihi, tacito cogitationis praecepto indixi mihi, ut custodirem vias meas. Aliae sunt viae quas debemus sequi, aliae quas custodire: sequi vias Domini, custodire nostras; ne in culpam dirigant. Potes autem custodire, si non cito loquaris. Lex dicit: Audi, Israel, Dominum Deum tuum . Non dixit, loquere, sed audi. Ideo Eva lapsa est, quia locuta est viro, quod non audierat a Domino Deo suo. Prima vox Dei dicit tibi: Audi. Si audias, custodis vias tuas: et si lapsus es, cito corri
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dñs in illa die iustus uidex ñ solũ aut̃ mͥ s etiã his q̃ di¬
aligunt aduentũ eiꝰ in illa inqͥt die reddet. non hic Hic aut̃
in laboribꝰ inꝑiculis in naufragiis. qͣsi athleta bonꝰ &certa¬
bat qr sciebat qm̃ ꝑ multas tͥbulationes oportet nos intro¬
ire in regnũ di. Ergo ñ potest qͥs p̃miũ acciꝑe nͥ legitime

Expanded text:
17 in illa die, justus judex: non solum autem mihi, sed etiam his qui diligunt adventum ejus . In illa, inquit, die reddet, non hic. Hic autem in laboribus, in periculis, in naufragiis, quasi athleta bonus decertabat; quia sciebat quoniam per multas tribulationes oportet nos introire in regnum Dei. Ergo non potes
Abbreviated transcription (Latin):
sre ce teris debemꝰ dicere quã tacere ut lossimꝰ equi
ne priuis ine uox condemnet mea quã absoluat aliena.
Seriptũ ẽ enĩ Ex uerbio tuis c̃demnaberis. do puee
se quã loqru difficilius ẽ. Sio loqui plerosq eũ tacere nes
Si pieno ẽ ꝙͦ q nouit tacere Peniꝙ sapientia ał dixit
Ins deditmͥ lirguã eruditionis quando oporteat ser¬
monẽ dicere: Aeruo gͦ sipiens : qͥa dño accipit quo tem¬
pore sibi loquendũ sit Unde bene ait scriptura homo

Expanded text:
e caeteris debemus discere, quam tacere, ut possimus loqui: ne prius me vox condemnet mea, quam absolvat aliena; scriptum est enim: Ex verbis tuis condemnaberis . Quid se quam loqui difficilius est. Scio loqui plerosque, cum tacere neSapiens est ergo qui novit tacere. Denique Sapientia Dei dixit: Dominus dedit mihi linguam eruditionis, quando oporteat sermonem dicere . Merito ergo sapiens qui a Domino accipit, quo tempore sibi loquendum sit. Unde bene ait Scriptura: Homo
Abbreviated transcription (Latin):
s gladio nos uulneret qͣnto tolerabilius ẽ alieno gladio quã nr̃o
pire. Erplorat gͦ aduersarius nr̃a arma. & c̃cutit sua tela. si
iuderit moueri me inserit aculeos suos ut seminaria iur¬
giorũercitet Siemisero uerbũ indecorũ. laqueũ suũ stru¬
git Interdũ mͥ q̃si escã ꝓponit uindicte posibilitatẽ ut dũ
uundicari cupio ipse me inserã laqueo & uodũ mortis as
magis custodiam adhibere debet ori suo. nedet locũ aduer¬

Expanded text:
ro gladio nos vulneret. Quanto tolerabilius est alieno gladio, quam nostro ro gladio nos vulneret. Quanto tolerabilius est alieno gladio, quam nostro perire! 16. Explorat ergo adversarius nostra arma, et concutit sua tela. Si viderit moveri me, inserit aculeos suos, ut seminaria jurgiorum excitet. Si emisero verbum indecorum, laqueum suum stringit. Interdum mihi quasi escam proponit vindictae possibilitatem; ut dum vindicari cupio, ipse me inseram laqueo, et nodum mortis amagis custodiam adhibere debet ori suo, ne det locum adver