comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extremitas hore inbreuib int̾uallis. cũ aliqͥd
Scedit atq succedit. Hora g̾cum nom̃ ẽ: & ta¬
men latinum sonat. Hora enim finis ẽ tẽpo¬
ris. sicut & ora fines sunt maris. fluuiorum.
aut nox sit: causa ẽ ut supra t̾ram sol. aut
sub t̾ris. Dies legitinius iuginti quatuor ho¬
rarum ẽ: uisq dum dies & uox spacia sui cursus
aboriente sole usq in alium orientalẽ solẽ celi
uolubilitate concludat. Abusiue aut̃ dies unꝰẽ.
spacium aboriente sole usq ad occidentẽ. Sunt
aut̃ diei spacia duo. int̾ilianum atq nocꝰtur¬
num: & ẽ quidẽ dies horarum uiginti quatuor.
spacium aut̃ horarũ. xiiͫʳ. Uocatus aut̃ dies.
aparte meliori. Unde & inusur est. ut sine com¬
momoratione noctis numerũ dicamꝰ dierũ.
ichoat ab occasu solis. scdm ꝑsas: ab ortu solis.
scd̾m athenienses. a sexta hora diei: scdm ro¬
manos: amedia nocte. Unde & tunc galli¬

Expanded text:
extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et ora sunt finis maris, fluviorum, aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor horarum, usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatiu nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum,inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc galli
Abbreviated transcription (Latin):
ricide cum sinia & gallo & serpente inclusi in
inare p̃cipitantui: Omnium aut̃ istarum morti¬
um genꝰ. ammaduersio nominatur: Aninad¬
uersio ẽ enim: qͣnͣdo iudex reum punit. W d̃r
auimaduertere. id ẽ animũ illuc aduertere.
intendere utiq adpuniendum reum: qͥa uidex
est.Id̾o aut̾ romani aqͣm & rgnẽ int̾dicebant.
quibydam dampnatis: quia aer & aqua cunctis
patet & om̃ib data ẽ. ut illi ñ fruerent᷑ qͦd om̃ib
ꝑnaturam concessum ẽ. De cronice uocabulo. xxuiii.¬
ronica g̃ce cł̃r. quȩ latine tempoꝵ series ap¬
pellatur: qualem apud grecos ensebius ce¬
sariensis ep̃s edidit: & hieronimꝰ prb̃r in sa¬
tinam linguam conu̾tit. Cronos enim g̾ce.
latine tempꝰ int̾pretatur. Demom̃tis & horis.
empora aut̃ mom̃tis. horis. dieb. xxix.
mensib. annis. lustris. scłis. etatib. diuidũ¬
tur. Momentum ẽ minimum atq angustis¬
simum tempꝰ. amotu sẏderum dictũ. Est enĩ

Expanded text:
ricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in ricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus per naturam concessum est. ronica grece dicitur, que latine temporum series appellatur, qualem apud Grecos Eusebius Cesariensis episcopus edidit. Et Hieronymus presbyter in latinam linguam convertit; cronos enim grece, Latine tempus interpretatur. De momentis et horis . Tempora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
umi uͦ diu̾si casus. ex quib crux uel patibu¬
lum. in quod homines appens cruciantur
uel patiuntur: uude & nomina habent. Pat¬
bulum eium uulgo furca dr. quasi fereus ca¬
put. Suspensum enini & strangulatum. in eo ex¬
animat. S patibuli minor pena qm crucis.
Nampatibulo appensus. stati exanimatur.
cruci aut̾ affixiis: dui cruciatur. Unde & in
euangłio latronib ut morerentur & de ligno
ante sabb̾m deponerentur. crura confracta
siuit: quia ligno suspensi cito mori ñ pote¬
rant. Inipso qͦq genere necis differt. Crude¬
luis est enim in aqͥ sp̃m torquentes extingui.
ignib uri. frigore & fame necari. canib & be¬
stiis exponi.Nam ferro mori. ȩtasqͦ maior op¬
tauit. Gladiꝰ enim sine grauiori cruciatu compen¬
diosa morte uitã fiunere nouit. Culleũ ẽ parri¬
cidale uasculum. aboculendo idẽ claudendo
dictum. Est aut̃ uter excorio factus. in quo par¬

Expanded text:
um vero diversi casus, ex quibus crux vel patibuum vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo par
Abbreviated transcription (Latin):
lustris fama qͦd laus ẽ. Maloꝵ: ut uirgilius.
fama maluui qua ñ aliud uelociꝰ ullum. fame
aut̃ nom̃ certilocum ñ habet. quia pluri¬
inum menddax est: adiciens multa. uel. ie¬
lium dictum. quasi extra solũ. Nam exul
dr. qui extra solum ẽ. Unde post li minio
redeuntib hoc ẽ de exũio reducendis. qui
sint eiecti in inuria. idẽ extrali iñ patrie.
uiDiuiditur aut̃ exilium in religatis &
deporta.tis. Religatus ẽ. quẽ bona sua
secuntui. Deportatus: quem ñ secunt᷑ ꝓscͥptio
exilii. ꝓcul dampnatio. quasi porro scͥptio.
Itẽ ꝓscriptus. quia palã scͥptus. Mecallum est
ubi exules deputantur: ad eruendã uenam.
marmoraq secanda incrustis. Seruitus a ser¬
uando uocata. Apud antiquos enim qui in
bello aniorte seruabant᷑. serui uocabantur.
Hec ẽ sola maloꝵ omnium postrema. quȩ lib̾is
omni supplicio gra  uior ẽ. Dam uibi hib̃¬
tas periit una: ibi percunt & omina. Morti¬

Expanded text:
lustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: lustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locum non habet, quia plurimum mendax est, adjiciens multa, vel lium dictum quasi extra solum. Nam exsul dicitur, qui extra solum est. redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Morti
Abbreviated transcription (Latin):
ad u̾berandum aptum. inuentum a tarquinio
suꝑbo. ad penas sceleratoꝵ. Iste en im prior lau¬
tiuiuas. tormenta. fustes. metalla. atq exilia.
aduuenit: & ipse pͥor ex regib exiliũ meruit.
Talio ẽ enum similitudo uindicte. ut taliter
quis patiat᷑. ut fecit. Hoc enim & nat᷑a ꝙ lege
est iustitutum. ut ledentẽ similis uindicta
sequat᷑. Unde & illud ẽ legis. Oculũ ꝓ oculo
dentẽ ꝓdente. Talio aut̃ ñ solum ad inutriã
referendam. s etiã ꝓbeneficio reddendo ponit᷑.
Est enun comnunis sermo & miurie & be¬
neficientiȩ. Ignominium dictum eo quod
desinat habere honestatis nom̃ is qui inaliqd̃
crimen dep̃hendit᷑. Dictum ẽ aut̃ ignomini¬
um. quasi sine nomine. sicut ignarus. si ne
scientia. sicut ignobilissine nobilitate. Hoc
quoq & infamium. quasi sine bona fama. Fama
aut̃ dicta. qͦd fando id ẽ loquendo ꝑ uagatu.
ꝑtraduces linguarum & auriuim serpens.

Expanded text:
nus . . . . ad verberandum aptum inventum a Tarquinio nus . . . . ad verberandum aptum inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exsilium meruit. 24. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut laedentem similis vindicta sequatur. Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et injuriae et beneficentiae. 25. Ignominium dictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens.
Abbreviated transcription (Latin):
plurali. Uerb̾a dicta. quia c̃ agitant᷑ aerem
u̾berant. Hinc flagra & plage. & flagella
quia cũ flatu & strepitu incorpore sonant.
Nam plage. quasi flage. S plage & flagra
pͥme positiones sunt. flagella aut̾ ꝑ diminu¬
tionem dicta. Anguila ẽ qua cohercent᷑ in
scolis pueri. que uulgo scutica dr. fustes st̃.
quod p̃fixi infossis stent. quos palos rustici uo¬
caut. Uectes dicti qͦd manib uectent᷑. unde¬
ostia saxaq uelluntur. S hi ad penas legũ¬
ñ ꝑtinent. Uirge sunt summitates frondium
arboꝵ q. dicte qͦd uiride̾sꝗnt: uel qͦd uim ha¬
beant. arguencli. Quȩ si lenis fuerit uirga est:
si certe nodosa uel aculeata scorpio rectissime
nominatur: quia arcuato uulnere incorpus
uocati. Ungule dicte quod effodiant. Hec &¬
fidicule quia his rei in eculeo torquentur
ut fides inueniatui. E quuleus aut̃ dictus
qͦd extendat. tormenta uͦ qͦd torquendo mentẽ

Expanded text:
plurali. 14. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem plurali. 14. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc 214 flagra, et plagae, et flagella, quia cum flatu, et strepitu in corpore sonant. Nam plagae quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt; flagella autem per diminutionem dicta. 15. Anguilla est, qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scutica dicitur. 16. Fusquod praefixi in fossis stent, quos palos rustici vocant. ostia saxaque evelluntur. Vectes enim aliqunon pertinent. 18. Virgae sunt summitates frondium arborumque dictae, quod virides sunt, vel quod vim habeant arguendi: quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa, vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus vocati. 20. Ungulae dictae, quod effodiant; hae fidiculae, quia iis rei in equuleo torquentur, ut fides inveniatur. 215 21. Equuleus autem dictus, quod extendat. 22. Tormenta vero, quod torquendo mentem
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ dampnatione delibat᷑ aliquid dõ. uide &
scpplicare. Octo gen̾a penaꝵ in legib conti¬
neri tulliꝰ scribit: idẽ damnũ. nincula. u̾b̾a
talionẽ. ignominium. exilium. seruitutẽ.
& mortẽ. His naiq penis: uindicat᷑ omne
ꝑpetratum peccatũ. Dampnũ a duminutione
rei uocatum. Uincula aiunciendo id ẽ arctan¬
do dicta. eo quod constringant atq retineant.
uel quia ui ligant. Compedes dicte. quia
continent pedes. Pedices sunt laquei quib
pedes illaqueart᷑. dicte apedib capiendis.
uincula. quib manus capiuntur. licet &¬
iugum in boue. Boia exgerere uinculoꝵ ẽ.
Carcer ẽ inquo custoduint᷑ noxii. Ꝙ dictus
carcer. eo qͦd ibi coherceantur homines mclu¬
dant᷑q quasi arcer: abarcendo scilicet. Lo¬
cum aut̃ in quo seruant᷑ noxii carcerẽ dicimꝰ.
numero tantũ singulari. unde uͦ emittunt᷑
quadrige carceres uocamus: numero tantũ

Expanded text:
cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominium, exsilium, servitutem, et mortem; his namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. 5. Damnum a diminutione rei vocatum. 6. Vincula a vinciendo, id est, arctando dicta, eo quod constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. 7. Compedes dictae, quia continent pedes. Pedice sunt laquei, quibus pedes illaqueantur, dicte a pedibus capiendis. vincula quibus manus capiuntur, licet et iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae carceres vocamus numero tantum
Abbreviated transcription (Latin):
cumas a sociis cepit: in hoc udicio reus. si ante
moriat᷑: in bona eius iudiciũ redditur: Un
Incesti iudicium in uirgines sacratas uel ꝓpin¬
quas sanguine: constitum ẽ. Qui enu talib
miscent᷑: incesti id ẽ in casti habent᷑. Maiesta¬
tis reatu tenent᷑ hi qui regiam inaiestatẽ
plicam ꝓdiderunt. uel cũ hostib consensert̾.
Piaculum dictum. ꝓ eo qͦd expiari pot̾: com¬
missa sunt enim quȩ erant quoquo ordine
expianda. Depenis in lege conscptis.xxuii.
upplicit̾ malum appellat᷑. unum qͦd
homo facit. alt̾mi quod patit᷑. Q uod
facit peccatum ẽ: qͦd patitur pena. Malũ
aut̃ tunc plenũ ẽ. cum & p̃teritũ ẽ: & impen¬
dit. ut sit & dolor & metꝰ. Pena dicta quod
puniat. Est enim epychetũ nom̃. & siue
ad iectione ñ habet plenum seusũ. Ad ieis
pena carceris. pena exilii. pena mortis. & im¬
uentur. & inpuplico redigant᷑. Nam supplicia
dicebantur supplicam̃ta. & supplicium dr de

Expanded text:
cunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante cunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. InIncesti iudicium in virgines sacratas sive in propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscentur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi, qui regiam maiestatem blicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. § 27 De poenis in legibus constitutis. Dupliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾luere mare. Idẽ. ebibere. & eluere. Furtũ÷
rei aliene clandestina. contrectatio. a furuo
id ẽ susco uocatum: quia in obscuro fit. fur¬
tum aut̃ capitale crimen apud maiores fuit.
ante penam quadrupli. ꝑuasio ẽ. rei aliene
manifesta p̾sumptio. fũrtum aut̃ earum
rerum fit. quȩ deloco in locũ tranfferri pos¬
sunt. ꝑuasio aut̃ & earũ quȩ tranfferunt᷑.
& earũ quȩ inmobiles sunt. Inficiatio ẽ: ne
gatio debite rei. cũ a creditore deposcit᷑. Id̃e
& abiuratio. id ẽ rei credite ab negatio. Am¬
bitus iudiciũ ineũ ẽ: qui largiorẽ honorem
capit & ambit. amissurus dignitatẽ quam
munere inuadit. Neculatus iudicium in eos
datur qui fraudeerario faciunt. pecuniã q
puplicam int̾uertunt. Nam apecunia pe¬
culatum ẽ dictum iudicium. Non aut̃ sic
iudicat᷑ furtum rei puplice. sicut rei pͥuate.
Nam ille sic uidicat᷑ ut sacrilegus. qui fur ẽ
sacroꝵ. Repetundarũ iudicio accusat᷑. qui pe¬

Expanded text:
INTER luere mare, id est, ebihere, et eluere. 19. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscura fit. Furtum autem capitale crimen apud majores fuit ante poenam quadrupli. 20. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt, pervasio autem et earum quae transferuntur, et earum quae immobgatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pe
Abbreviated transcription (Latin):
simulat. Petroniꝰ alit̾ existimat dicens. Qd
ẽ iudicis dolus : Nimirum uͥ aliquid fac¬
tum ẽ. qͦd legi dolet. Habetis dolũ. accipi¬
tenunc malũ. Calumnia ẽ uirgiũ aliene l¬
tis. a caluendo id ẽ decipiendo dicta. falsitas
appellata. a fando aliud qm uerum ẽ.
r. Inuiria ẽ iniustitia. Hinc apud comi¬
cos inuiria ẽ: quia audet aliquis contra
ordinẽ uiris. Sedicio dr dissensio ciuium.
quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxi¬
me turbatione rerum & tumultu gaudent.

Expanded text:
simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. appellata a fando aliud quam verum est. 10. Injuria est injustitia; hinc est apud Comicos injurius qui audet aliquid contra ordinem juris. 11. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent.
Abbreviated transcription (Latin):
nomine res uenales appellanius. Qnde &¬
mercatus dr cȩtus multoꝵ hominum qui
res uendere uel emere solent. Integri restitu¬
tio ẽ: cause uel rei reparatio. Causa redinte¬
gratur: quȩ ui potestatis expleta ñ ẽ. Res
redingratur: quȩ ui potestatis ablata atq
extorta est. Decriminib in lege conscͥꝑtis.
it furtum. falsitas. & cet̾a quȩ ñ occidunt.
s infamant. facinus dictum a faciendo malũ:
qđ noceat alt̾. Fagitium a flagitando corrup¬
telam libidinis. quia noceat sͥ. Hȩc sunt duo
genera omnium peccatoꝵ. Uise̾ uirtꝰ pote¬
statis. ꝑ qm causa siue res uel aufert᷑ uel extor¬
quetui. Uis pͥuata ẽ. si quisq ante iudici¬
um armatis hominib quenqm a suo deiecit
uel expugnau̾it. Uis puplica ẽ. siquis cuiẽ
ante ppłm uel uidicem uel regem appellantẽ
necauerit. aut torserit. siue uerberauerit.
uel uinxerit. Dolus ẽ mentis calliditas:
ab eo qͦd deludat. Aliud enim agit. aliud

Expanded text:
nomine res venales appellamus. Unde nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De criminibus in lege conscriptis . t furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis privata est, si quisque ante iudicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
fructus agroꝵ quia eo utimur. usus uocat᷑.
Hȩc sunt illa tria usus. fructuosus auc̃ uocatꝰ
quia solo usu habetur eiꝰ fructus. manente apd̃
alium iure. Osucapio ẽ: ad emptio dominii
ꝑ continuationẽ iuste possessionis uel biennii.
aut alicuius temporis. Mancipatio dicta ẽ. qͥa
manu res capitur: Inde oportet eũ qui manci¬
pium caꝑit. comp̃hendere idipsum qͦd ei manci¬
ꝑio dat᷑. Cessio ẽ ꝓpric rei concessio. sicut ẽ illud.
Cedo iure ꝓpinquitatis. Cedẽ enim dicinius
quasi concedere. id ẽ quȩ ꝓpria sunt. Nam si¬
aliena restituimus: ñ cedimus. Nam cedere ꝓpͥe
dicitui. qui contͣ ueritatẽ alteri consentit.
ritate. uel potius paruit. Int̾dictum ẽ quod
a iuidice ñ imꝑpetuũ. s ꝓreformando mom̃to
ad tempꝰ int̾im dr. salua ꝓpositione actionis
eius. Precium uocatũ. eo quod pͥuseũ damꝰ
ut ꝑenis uice rem qͦm appetimus possidere
debeamus. Commerciũ dr a mercib. quo

Expanded text:
fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
arra: a re ꝓqua traditur. Itẽ int̾ pignus &
fidutiam. & ypotͥetam. hoc int̾ est. Pignꝰ enĩ:
quod ꝓpt̾ rem creditam delegatur. cuiꝰ rei pos¬
sessionẽ solam ad tempꝰ consequit᷑ creditor.
Ceteruim: dominium penes debitorẽ ẽ. Fiducia
ẽ. cum res aliqua sumende pecunie gr̃a uel initu
mancipatur uel uire creditur. Y potheta ẽ.
cum rescommodat᷑. sine depositione pignoris.
pacto uel cautione sola int̾ueniente. Mom̃tũ
dictum. a temporis breuitate. ut qm cito qͣm
statim saluo negotio reformet᷑. nec inullã morã
ꝓduci debeat quod repetitur. sic̃ millũ spaci¬
um ẽ mom̃ti. cuius tam breuis ẽ temporis pun-¬
ctus. ut maliquã morã nullomͦ ꝓducat᷑. Instru¬
mentum ẽ ude aliquid constrinmus. ut cuttꝰ.
calamus. ascia. Instructum quod instrum̃tum
efficitui:. ut baculus. codex. tabula. Usus quem
inre instructa utimur. ut in baculo inuits
iri codice legere. intabula sẽdere. S & ipse

Expanded text:
arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cominodo temporis. qͣmdiu apud eũ sit: unde
& commodũ ͣł dictum. Precarium ẽ: du
p̃ce creditor rogatus ꝑmittit debitorẽ in posseᷤ¬
sione fundi sibi obligati demorari. & ex eo
fructus caꝑe. Udictum p̾carium quia p̾ce
aditur: quasi p̾ce adium .r. ꝓ.d̾. litt̾a cominu-¬
tata. Mutuum appellatum ẽ. quia id qͦd ãme
tͥ datui: ex ineo tuũ fit. Depositum ẽ pignꝰ
comnĩdatum ad temipꝰ. quasi diu positum.
Deponere aut̃ quis uidetur. cum aliqͥd metu
furti. incendii. naufragii. apud aliũ custodie
causa deponit. Int̾ ẽ aut̾ in loquend usu
int̾ pignus & arram. Nam pugnꝰ ẽ qͦd datur
ꝓpt̾ rem creditam. quȩ dum reddit᷑. statin
pignus aufert᷑. Arra uͦ ẽ. quȩ pͥmum ꝓ re
bono fidei contractu empta ex parte datur:
& postea completur. Est enim arra cõplenda:
ñ auferenda. Unide qui habet. arram ñ reddit
sic̃ pignus. s desiderat plenitudinẽ. & dicta

Expanded text:
cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ta ñ ẽ: aut si scͥpta sit: uire tam̃ nequaqͣm est
edita. Caduca inde d̃r: quia eius heredesfamiliȩ
cecidunt. Familia ercisunde ẽ diuisio here¬
ditatis int̾ heredes. Ercisunda ẽnm apud
uet̾es. diuisio nuncupabat᷑. Cominun diui¬
dendo ẽ. int̾ eos quib commnunis resẽ: quȩ ac¬
c̃tio iubet postulantib his arbitrium dari
cuius arbitratu res diuidantui: finiũ regendoꝵ.
actio dicta. eo qͦd ꝑ eam regant᷑ fines utriq
ne dissipentui. dum mͦ ñangustiore quinq
pedum loco ea controu̾sia fit. Locatio ẽ res
ad usum data: cum definitione mercedis. Con¬
ductio ẽ: resinusum accepta. cũ constituta m̾ce¬
de. Rescredita ẽ: quȩ inobligatione ita deducta
ẽ. ut ex tempore quo contrahebat᷑ certũ sit eam
debere. Usura ẽ increm̃tum fenoris. ab usu
exis crediti nuncupata. Commodũ ẽ id quod
nr̃i iuris ẽ: & ad alios temporalit̾ translatum ẽ.

Expanded text:
ta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est ta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ ad quempiam ꝑuenit. uel legato
testamento. uel possessione recepta. Dicta
aut̃ heredi tas. areb additis. siue ab ȩre.
quia qui possidet agrum. & cẽsum soluit. Inde
res. Res sunt: quȩ in nr̃o uire consistunt. Iura
autẽ sunt: quȩ a nob̾ iuste possidentur: nec
aliena sunt. Dicte aut̃ res. a recte habendo.
ius auiste possidendo. Hoc enim iure possidet᷑
male posfidet᷑: alienum ẽ. Male aut̾ possidet.
qui uel sua male utitur. uel aliena p̾sumit.
Possidet aut̃ uste. qui ñ irretit᷑ cupiditate.
Qui aut̾ cupiditate tenet᷑. possessus ẽ ñ posses¬
sor. Bona sunt honestoꝵ seu nobilium. quę
pinde bona sunt dicta ut ñ habeant turpem
usum. s ea homines ad res bonas utantur.
filium suum uel seruum ꝑ suo tractare patit᷑.
Peculium aut̃ apecudib dictum inquib ueterỹ
constabat uinu̾sa substantia. Bonoꝵ possessio ẽ
ius possessionis certo ordine certoq titulo acqͥ¬
site. Intestata hereditas ẽ. quȩ testamento scͥp¬

Expanded text:
alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scrip
Abbreviated transcription (Latin):
genuit matussalam.
Matussalam anno centesimo sexagesimo.
seꝑtimo: genuit La mech.
Lamech anno centesimo octogesimo octa¬
Heber anno. Exxxiui. genuit faleg
regnum inchoat scitarum.
⁊oroastres magicam repperit artem.
rum regnum inchoat.
roneus g̾cie leges dedit.
lans astrologiam inuenit.
quadrigam iunxit.

Expanded text:
genuit Mathusalem. Mathusalem annorum centum sexaginta septem genuit Lamech. Lamech annorum centum octoginta octHeber, ann. CXXXXIV, genuit Phaleg.Regnum inchoat Scytharum,Zoroastes magicam reperit. III M.Crum regnum inchoat. roneus Graeciae leges dedit. lans astrologiam invenit.  primus quadrigam iunxit.
Abbreviated transcription (Latin):
uxor ancilla. sicut habemus iniure. Inde ẽ qͦd
p̃cedente donatione iuiri: sequit᷑ dos uxoris.
Donatio usu fructuaria idõ dr. quia donator
ex ea usum fructuum adhuc retiuiet: seruato
cui donatum ẽ iure. Donatio directa sd̾o nun¬
cupatur. quia & iure & usu statim transit in
alterũ. nec ultra aliquid inde adius donatoris
retorquet᷑. Conditiones ꝓprie testrum sunt:
& dicte conditiones a condicendo quasi condie¬
tiones: quia ñ ibi testis unus uirat. s duo uł
plures. Non enu munusore s induoꝵ aut
trium testium stat omne u̾bum. Itẽ conditio¬
nes quod int̾ se conueniat sermo testium qͣsi
condiones. Stipulatio ẽ. ꝓmissio uel sponsio.
Unde & ꝓmissores. stipulatores uocantui: Dicta
aut̃ stipulatio. abstipula. Ueteres enĩ qͣndo
sͥ aliquid ꝓmittebant. stipulam tenentes fran¬
gebant. quam it̾m iungen tes sponsiones suas
agnoscebant. siue qͦd stipulũ iuxta paulũ iuridicũ

Expanded text:
uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum
Abbreviated transcription (Latin):
quod placet. Alii dicunt pactum eẽ quod uolens
quisfacit. placitum uͦ etiã nolens compellitu:
ueluti qͣndo quisq paratus sit inuidicio adres¬
pondendum. qͦd nemo pot̾ dicere pactum:
s placitum. Mandatum dictũ. qͦd olim incõ¬
misso negotio alt̾ alt̾ manum dabat. Ratum
uͦ. quasi rationabile & rectum. Unde & qͥ pol¬
licet᷑ dicit. ratum e̾e̾ ꝓfiteor. hoc ẽ firmum
atq ꝑpetuum. Rite autẽ eẽ ñ rate. s ex more.
Cyrographum. cautio. Emptio & uenditioẽ.
rerum commutatio atq contractus: ex conue¬
mentia ueniens. Emptio aut̃ dicta. quod
amercib fit: uenditio quasi uenundatio id
anundinis. Donatio ẽ: cuiꝰlibet rei transactio.
Dictam autẽ dicunt donationẽ. quasi doni
actionem. & dotem quasi doitem. Precedente
enim in nuptiis donatione: dos sequitur.
Nam antiquus nuptiarum erat ritus. quo se
maritus & uxor inuicem emnebant: ne uideret᷑

Expanded text:
quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur
Abbreviated transcription (Latin):
scribit titulũ eiusdẽ scͥpture codicillũ uocet.
Sicut autẽ codicillus fit uice testamenti. ita
epła uice codicilloꝵ. Cretio ẽ cercus dierum nu¬
merus. in quo institutus heres aut addidit he¬
reditatẽ. aut finito tempore cretionis excludit᷑:
nec liberum illi ẽ ultra capiende hereditatis.
Cretio aut̃ appellata quasi decretio id ẽ decer¬
nere uel constituere: ut puta ille heres mͥ esto.
additurq: cernitoq infra diestot. Ad eunda¬
rum aut̃ hereditatum centesimꝰ istitutus
erat dies. quib ñ e̾e̾t crecto addita. Fidei cõ¬
missum dictum. ut fiat id qͦd anefuncto com¬
mittitur. Nam fides dic̾ta eoqͦd fiat. qͦd tam̃
ñ indirectis u̾bis s p̾catiuis exposcitur. Pac¬
tum d̃r int̾ partes ex pace conueniens scͥp¬
tura. legib ac inorib comꝓbata. Xdictũ pactũ.
quasi expace factum: ab eo quod ẽ pag co. unde
& pepigit fedus. Placitum quoq similit̾ ab eo

Expanded text:
scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens sctura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd infraude heredum uel legatarioꝵ seu
lib̾toꝵ ñ ẽ palam ꝓlatum. Quod si ñ latet:
tam̃ si ap̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferat᷑. suppͥmi tam̃
uidetur. Nuncupatio ẽ. qm in tabulis
cerisq testator recitat dicens. Hȩc ut in his
tabulis cerisq scͥpta sunt: ita dico. ita lego.
itaq uos ciues romani testimonium mͥ ꝑ
hibete. W hoc dr nuncupatio. Nuncupare
ẽ enim palam nominare & confirmare. Ius
liberoꝵ ẽ: coniuigum sine liberis inuicem
ꝓloco pignerum hereditatis alt̾na conscͥptio.
Codaicillum ut ueteres auint sine dubio ab
auctore dictum. qui hoc scͥpture genꝰ instituit.
Est autẽ scͥptura nulla indigens sollempnita¬
ce u̾boꝵ s sola testatoris uoluntate qualic̃q
scͥpture significatione exp̃ssa: cuiꝰ beneficio
uoluntatib defunctoꝵ constat e̾e̾ subuentũ
ꝓpt̾ legalium u̾boꝵ differentiã. aut certe ꝓpt̾
necessitatẽ ad hibendoꝵ sollempniũ ita ut qͥ

Expanded text:
quod in fraude heredum vel legatariorum seu quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. s est scriptura nulla indigens solennitate verborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum, pter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quia ante cartȩ & membranarũ usũ
indolatis tabulis ñ solum testamenta. s etiã
epłarum alloquia scribebant: uude & por¬
titores earum tabellarii uocabant᷑. Testañ
torii ẽ: septẽ testium signis signatum. S
illud apud ciues fit: inde ciuile. Istud apd
p̃tores. inde iuris p̃torii. Testamentũ auĩ
signare notare ẽ: idẽ ut notum sit quod
scͥptum ẽ. Olographum testam̃tum ẽ manu
auctoris totum conscͥptum atq sub scͥptũ.
iide & nom̃ accepit. Greci enim olo totũ
grasm litt̾am dicunt. Irritum testam̃tũ ẽ.
si is qui testauit capite diminitus est. aut
si ũ recte factum sit. In officiosũ testamen¬
tum ẽ: qͦd frustra lib̾is exheredatis sine of¬
ficio naturalis pietatis in extraneas ꝑsonaᷤ
redactum ẽ. Ruptum testam̃tum inde
uocatum. eo quod nascente postinno neq
exheredato nominatim. neq herede insti¬
tuto disrumpit᷑. Supp̾ssum testam̃tũ est.

Expanded text:
sunt, quia ante chartae et membranarum usum sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam olarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt. Codex torii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod s valeret. Holographum testamentum est manu authoris totum conscriptum atque subscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio naredactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est,
Abbreviated transcription (Latin):
estes sunt. quos quisq ante iudiciũ
placiti sibi alligat. ne cui sit postea l¬
berum aut dissimulare aut subtrahere
se: unde & alligati appellantui. Item testes
dicti. qͦd testamento adhiberi solent: sicut
signatores qui testam̃tum signant. De in
mentoꝵ. quȩ quia ñ ui s uoluntate ꝓcedit.
ideo tale nom̃ accepit. Testamentum uo¬
catum. quia nisi testator in ortuus fuerit.
nec confirmari potest. nec sciri qͦd in eo
scriptum sit: quia clausum & obsignatũ
est. U inde dictũ testamentũ. quia non
ualet nͥ post testatoris monumentum.
Unde & apłs. Testam̾tum inquit in mor¬
tiuis confirmat᷑. Testamentum sane in
scͥpturis scĩs ñ hoc solum dr̃ qͦd ñ ualet
nͥ testatorib mortius. s omine pactũ &
placitum testamentum uocabant. Dan
laban & iacob testam̃tum fecerunt. qͦd
utiq etiam int̾ uiuos ualeret. Q in ꝑsal
mis legitui: Adu̾sum te testamentum
disposuerunt hoc ẽ pactum.  inuumera¬
bilia talia. Tabule testamenti id̾o appellate

Expanded text:
 quos quisque ante iudicium placiti sibi alligat, ne cui sit postea liberum aut dissise; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. § 24 Dmentorum, quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. 2. Testamentum vocatum, quia nisi testator mortuus fuerit, 200 nec confirmari potest, nec sciri quod in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumentum; unde Apostolus: Testamentum, inquit, in mortuis confirmatur. 3. Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet, nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum, testamentum vocabant; nam Laban et Jacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret. Et in Psmis legitur82, 6: 'Adversum te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae
Abbreviated transcription (Latin):
censũ eregit: ac romanũ orbẽ descͥpsit. Dicta
tuca apud elidem ciitatẽ g̾ciȩ. eliis agen¬
tib agonem & quinquennale certam̃. qua¬
tuor mediis anins uacantib. & ob hoc eli¬
dum certanimis tempꝰ. olimpiadẽ uocaue¬
runit. quadriennio muna olimpiade suppu¬
romanis. Adhuc enim consules. ad huc exa
nundum erart. Est enĩ quinquennale temp̃
id̾o sic uocatũ eoqͦd censu ꝑqumquennium
in re puplica ꝑacto: urbs roma lustrabatur.
Iubeleus int̾pretatur remissionis amiꝰ. Est
enm hebraicꝰ & sermo & numerꝰ qui septenis
annoꝵ ebdomadib id ẽ quadragnita & no¬
uem anres texit᷑ inqtio dangebart᷑ tubis.
& adom̃s reu̾tebatur autiqua possessio. debita
ab soluebant᷑ confir mabantur lib̾tates. Hẽ
numerum etiã indieb pentecosten ꝙ ipsi ce¬
lebramus pt᷑ dñi resurrectionẽ. remissa culpa

Expanded text:
censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta ta apud Elidem Graeciae civitatem, Eliis agentibus agonem et quinquennale certamen, quattuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio in una olympiade suppuRomanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto urbs Roma lustrabatur. Iubileus interpretatur remissionis annus. Est enim Hebraicus et sermo et numerus, qui septenis annorum hebdomadibus, id est, quadraginta no annis texitur, in quibus clangebantur tubae, t ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, et confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecostes et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa
Abbreviated transcription (Latin):
or fit. Hyemps septemtrioni. eo qͦd frigorib
& ꝑpetuo gelui torpet. Autimnus occiduo.
ꝓpt quod graues morbos habet. Unde & tunc
omnia folia arboꝵ defluunt. Ut aut̃ autunnꝰha¬
bundet morbis. facit hoc confinium frigoris &
caloris & compugnantia int̾ se contrariorui
anfractus. cum ꝑ actis trecentis sexaginta
quinq dieb: ad eadem loca syd̾um redit.
id ẽ circulus. quod inse redeat. Uirgilius.
Atq inse sua ꝑuestigia uoluitur annus. Sic
enini apud egyptios indicabat᷑. ante inuen¬
tas litt̾as. picto dracone caudam suã morden¬
te: quia inse recurrit. Alii ainiũ dicunt.¬
renouatur eium semꝑ. Tria sunt euun genã
annorum. Aut eium anuꝰ lunaris ẽ triginta
dierum. aut solstitialis. qui duodeciꝰ continet
menses. aut magnꝰ. omuib planetis in eũdẽ
locum recurrentib. qui fit ꝑtꝰ an nos solsti¬
ciales plurimos. Era singuloꝵ annoꝵ est
constituta acesare augusto. quando pͥmum

Expanded text:
or sit. Hyems septentrioni, eo quod frigoribus or sit. Hyems septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet. Autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet, unde et tunc omnia arborum folia defluunt. Ut autem autumnbundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et conpugnantia inter se contrariorum anfractus, cum peractis trecentis sexaginta  diebus ad eadem loca siderum redit. id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annus. 2. Sic enim et apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras, picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii annum dicuntrenovatur enim semper. Tria sunt autem genera annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum; aut solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. Aera singulorum annorum est constituta a Caesare Augusto, quando primum
Abbreviated transcription (Latin):
& estas insuis tͥb mensib noua. adulta &p̃ceps.
Item hyemps noua ad ulta & p̾ceps. sine ex¬
trema. Unde & ẽ illud. Extreme sub casu hy¬
emis. Uer aut̃ dictum. quod uiret. Tiine
enim ptꝰ hyemem uestitur tellus herbis. &
inflorem cuncta rumpuntui: Estas r ab
estu idẽ calore. & estas quasi usta. id ẽ exusta
& arida. Nam calor abidus ẽ. Autiminus aut̃
atempestate uocatus. qͣndo & folia arborũ
cadunt: & om̃a maturescunt. Hyemem
uiori soluoluitus circulo. unde & hoc tẽpus
bruma đr. quasi braxiii id ẽ brenis. uel acibo.
qͦd maior sit tunc uescendi appetitus. Edacitas
enim g̾ce bruma appellatur. Unde & in bru¬
mati dicunt᷑. quib fastidiũ ẽ ciboꝵ. Hyb̾ms
qui plerumq ex parte totam hyemem
significat. Hȩc tempora etiam singulis celi par¬
tib ascribuntur. Uerquippe orienti datur:
quia tunc ext̾ris omnia oriuntur. Estas uͦ
meridiano. eo quod pars eius calore flagranti¬

Expanded text:
et aestas in suis tribus mensibus nova, adulta, et praeceps. et aestas in suis tribus mensibus nova, adulta, et praeceps. Item hiems nova, adulta, et praeceps, sive extrema. Unde et est illud: Extreme sub casu hemis. Ver autem dictum, quod viret, tunc enim post hyemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore, et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus, quando folia arborum cadunt, et omnia maturescunt. Hyemem viori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur quasi braxim, id est brevis, vel a cibo, quod major sit tunc vescendi adpetitus, edacitas enim Graece bruma appellatur, unde et inmati dicuntur, quibus fastidium est ciborum. Hibernus qui plerumque a parte totasignificat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero meridiano, eo quod pars ejus calore flagranti
Abbreviated transcription (Latin):
& ex eo iam die remeare sol ad inferiores inci¬
pit circulos. Aliud hiemale. octauo kłas
ianuarias: quo tempore sol altiores incipit
circulos petere. Unde & hyemalis solsticii
dies mimmus. sicut & estiuui maximus inue¬
nitur. Item duo sunt equinoctia. unum
piac uocant. Sunt aut̾ hec equioctia die
octauo kalendaruni aprilium. & octauo
kalendarum octobrium. quia annꝰ olun
induas tantum partes diuidebat᷑. hoc est
mestuum. & in hyemale solsticium. & in
duo emisperia. De temporib anni.xxxu.¬
empora anni quatuor sunt. uer. estas. au¬
tunnus. & hyenis. Dicta aut̃ sunt tẽpora.
a commnunionis temꝑamento. quod in uicẽ
se humore. siccitate. calore. & frigore temꝑent.
Hȩc & curricula dicunt᷑ quia ñ stant s cur¬
runt. Constat aut̃ ꝑt factum mundum exqͣ¬
litate cursussolis. tempora int̾ nos menses
fusse diuisa. Quoꝵ tempoꝵ talem neteres
discretionẽ facuint. ut primo mense uer no
& autumnus nouus. ꝙ adultꝰ & preceps. Sic¬

Expanded text:
 quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde et hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum ρίας vocant. Sunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas tantum partes dividebatur, hoc est in aestivum et hiemale solstitium, et in duo hemisphaeria. § 35 De temporibus anni. Tempora anni quattuor sunt: ver, aestas, autumnus et hiems. Dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. Constat autem post factum mundum ex qulitate cursus solis, tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum temporum talem veteres discretionem faciunt,  autumnus novus, adultus, praeceps; i