comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Herodes autem alius filiuscius non rexsedte crarcha¬
dictusc̃ : quod nomen grecum a parteregniquarta
inditum sonat .uIII. Nis forte hincrursus quispiã
moueatur. cummatheur dixerit ideo timuisse ioseph
cum puero redcuntem ire iniudeçam qui a propa¬
tresuo hero de archelaus filiustius ibi regnabat. Quo¬
modo potuit ire ingalileam ubi aliur filius eiur hero¬
des tetrarcher erat sicut lucas testatur. Quasiuero
ipras in tempora quibus tunc puerotim ebatur quȩ si¬
nunc lucas comme morauit. quȩusq ad comutata
erant ut in ipsa iudaca nonia mrexeẽ archelaus.
sed pontiur pilatur : non rex iudaeorum sedpre¬
seserat. Cuius temporibur agentis sbtibe¬
no caerare filiimaioris herodis: non regnũ¬
sed te trarcha quod utique non dumfac¬
tum erat quando iosephtimenr arche¬
laum inuda ea regnantem. sangali¬
leam cum puero contulit ubi& ciuitaseiur
eratna zareth .uiiii. Anforte. & hoc mou&

Expanded text:
Herodes autem alius filius ejus, non rex, sed Herodes autem alius filius ejus, non rex, sed dictus est, quod nomen Graecum a parte regni quarta inditum resonat. VIII. Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo mutata erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius Pilatus non rex Iudaeorum, sed praeses erat, cuius temporibus agentes sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnused tetrarchiam. quod utique nondum factum erat, quando Ioseph timens Archelaum in Iudaea regnantem se in Galilaeam cum puero contulit, ubi et ciuitas eius erat Nazareth. VIIII. An forte et hoc mouet,
Abbreviated transcription (Latin):
ferme annorum narratur fuis se cum ab illobaptizat̾eẽt¬
uii Sed plane de herode sol& mouere non nullos: quod lu¬
cus narrauit inchebus baptis miiohannis herodei fa¬
isse tetrarchã galilaȩc quando & iã dñr iuuenis bap¬
tiratus est: matheus autem mortuo hero dedicit
puerum iħm ab egipto remeasse quodutrum que uerumẽ
nom potest : nisiduo fuisse intellegantur herodes.
Quod cum fieri potu isse nemonesciat. qugͥcecitate in¬
saniant qui procliuiorer sunt ad calumni andum eu¬
angelicȩueritati quam paululum consideratiores
ut duos homines eodem uocabulo appellator intel¬
legant: Cuius reiexemplir plena sun tomiia. nam
stt posterior hero desprioris herodisfiliur funse
ꝑhibctur : sicut archelaus quem matheus iniuda ee
regnum patrimortuo succersisse commemorat:
sicut philippus quem fratrem tetrarcha hero dir & ip¬
sumituraee tetrarcham lucas insinuat Rexenim
fuit hero des illequi que rebat anima pueri xpĩ.

Expanded text:
ferme annorum narratur fuisse, cum ab illo baptizatus essferme annorum narratur fuisse, cum ab illo baptizatus esset. Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Galilaeae, quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores, ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant! cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes prioris Herodis filius fuisse perhibetur, sicut Archelaus, quem Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat, sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis sum Ituraeae tetrarcham Lucas insinuat. Rex enim fuit Herodes ille qui quaerebat animam pueri Christi;
Abbreviated transcription (Latin):
nia ab illi. nȩ tetrarcha sup principibur sacerdotum
anna & caipha factumẽ uerbum dñĩ suꝑ iohannem
⁊ achariae filium in deserto. Necta men intellegere
debemur hordies iđdẽ hoc tempus harum potestatum
sigificar sematheum cumdicer& in illis diebus. sed in
multo longioris temporis spatio uoluisse accipi: quod ait
millis diebus: Moxenim ut narrauit regressum deegp¬
to xpm̃ mortuo herode : quodutiq tempore infantiȩ
uł pueriti ae eius factumẽ : ut possit constare quodlu¬
casdeillo cumxii. annorumeẽ gestum narrauit intẽ¬
plo hreruralẽ : Cumergo infantem uł puerum exegypto
reuocatum commemorarsi & matheus continuo intulit
In diebus autem illis uenit iohannes baptista. Nonutiq
tantum modo pueritiȩ illius dies insinuanr sedomner
dies ab eius natiuitate usque adtempur quop̃ dicare ab ap¬
tis arecepit io hanner: quo iamtempore xpĩ et as iuue¬
nalis inuenitur quiaco ac uierantipse& iohanner . &xix

Expanded text:
 sub principibus sacerdotum Anna et Caifa, factum est uerbum domini super Iohannem Zachariae filium in deserto. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est hoc tempus harum potestatum, significasse Mattheum, cum diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode, quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut possit constare quod Lucas de illo, cum duodecim annorum esset, gestum narrauit in templo Hierusalem, cum ergo infantem uel puerum ex Aegypto reuocatum commemorasset, Mattheus continuo intulit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab eius natiuitate usque ad tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo iam tempore Christi aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta
Abbreviated transcription (Latin):
factumeẽ ꝑspexerit: Samergo ut dixi uidea murquattuor
euange listarum debaptista iohannecon sensum. Matheusitas
sequitur Indiebur aũ illis uenitiohannes baptista predican
indeserto uidac Marcus non dix̃inillis diebus quianulla
seriem rerumante p̃miserat. In quarum rerum dicbur intel¬
leger&ur dicere sidicer& indiebus inillir. Lucas autem
ꝑpote states terrenas signatius ipsa tempora ex pressit pre¬
dicationis uł baptis mi iohannis dicens. Anno autem quin¬
todecimo imperutiberii caesaris: procurante pontiopila¬
to uida eam. te trarcha autemgalileȩ herode. philippo autẽ

Expanded text:
factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potestates terrenas significantius ipsa tempora expressit praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: anno autem quinto decimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato ludaeam, tetrarcha autem
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊ achariae filium in de serto & cetera.
Iohannes quoq. a postolus ineuangelistir .iii. eminentir¬
simus postea quam dixit deuerbodĩ quic̃ ipse filiur anit
omnia sȩcula creaturac qui a omnia ꝑipsum facta sunt: in¬
tulit continuo de iohannis predicatione ac̃ test imoniodi¬
cens: fuit homo missus adõ cuinomenerat iohannes. un¬
deiam uidendumẽ deipso iohanne quattuoreuange listarũ
narrationes quem ad modum inter senon discordent.
Nonut hoc anobis ꝑomnia requira tur autexigatur quod
nunc fecimus deprimordus natiexmaria xp̃i. quem¬
ad modum int̃se matheur lucasq. consentiant. utex
utriusq. narratione un amfa ceremus. demonstranter
tardioribus quem lib& corum commemorando quod alt̃
tacet uł tacendo quod alter commemorat. non inpe dire
intellectum ueracis narrationis alterius ut hocexemplo
siue ut ame factumẽ siue alio modo commodius fieri possit.
uideat unus quisq. & inceteris talibus locis fieri posse quod hic

Expanded text:
m Zachariae in deserto, et cetera. Iohannes quoque apostolus in euangelistis quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. unde iam uidendum est de ipso Iohanne quattuor euangelistarum narrationes quemadmodum non inter se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic
Abbreviated transcription (Latin):
cationem cilicium ꝑtinere: Ac ꝑ hoc quia uniuer¬
sum tempus septenario diaerum numeram uoluitur.
conuenienter unodenario septies multiplicato adnu¬
merd̃ septua gensimũ & septimum cuncta peccata ꝑ¬
ueniunt In quonumero &iamfit plenare missio pec¬
catorum expiante nos carne sacerdotis nr̃i : a quonunc
speciae in hoc baptismo ubinumerus iste cominemo¬
ratur apparuit. Postenumera tas generationes.
matheus ita sequitur.
Xp̃i autẽ generatio sicerat.: cum cẽdesponsata.
matercius maria ioseph: ante quam conuenirent
inuenta ẽ inutero habens despũscõ. Hoc quem ad mo¬
dum factum sit: quod hic p̃t̃misit: lucas exposuit.
Post comine moratum conceptum iohannir ita nar¬
rans. In mense autem sex tomissur ẽ angelurgabriel
adõ: inciuitatem galileȩ cuinomenna tareto: ad uir¬
ginem desponratam iuro cui e nomonerat ioseph de

Expanded text:
cationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuercationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuenienter undenario septiens multiplicato ad numerum septuagensimum et septimum cuncta peccata perueniunt. in quo numero etiam fit plenaria remissio peccatorum expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Post enumeratas generationes Mattheus ita sequitur: Christi autem generatio sicerat. cum esset desponsata mater eius Maria Ioseph, antequam conuenirent, inuenta est in utero habens de spiritu sancto. hoc quemadmodum factum sit, quod hic praetermisit, Lucas exposuit post commemoratum conceptum Iohannis ita narrans: in mense autem sexto missus est angelus Gabrihel a domino in ciuitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad uirginem d
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i aliqua iniquitas. quinullam habuit nonẽ utiq. coniuncta
in iquita: tibus hominum qua sinsua carne sur cep̃.
deo numerus penesmatheum excepto xpõẽ qua¬
dragenariur : Quia uero iustitia e suȩ patris que
nos expiatos abomni peccato purga tosque coniung̃:
cipit enumeratio & dr̃ ad quem ꝑuenit connumerant̃¬
remissio & abolitio peccatorum : quam &iã ipsed ñs
ꝑhuius numeri misterium euidenter expresitdi¬
cens. Remittendum eẽ peccatĩ non solum septier: sed
&iam septua gies septies. Nec frustra istenumerus
adpeccatoru momnium pertin& mundationem :
sidiligentius inquiratur. denarius quippe tam¬
quam iustitiae numerus indeoͬp̃ceptis legisosten¬
ditur. por ropeccatũ ẽ legis transgressio. Etutiq.
trangressiodenarii numeri congruenter unodena¬
rio figuratur. Vnde & uela cilicina iubentur inta¬
bernaculo xifieri. Quis aũ dubit& ad peccati signifi¬

Expanded text:
Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique coniuncta Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique coniuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit, ideo numerus penes Mattheum excepto Christo est quadragenarius. quia uero iustitiae suae patrisque nos expiatos ab omni peccato purgatosque coniungit, cipit enumeratio, et deus, ad quem peruenit, connumerantur etremissio et abolitio peccatorum. quam etiam ipse dominus per huius numeri mysterium euidenter expressit dicens remittendum esse peccanti non solum septiens, sed etiam septuagiens septiens. Nec frustra iste numerus ad peccatorum omnium pertinet mundationem, si diligentius inquiratur. denarius quippe tamquam iustitiae numerus in decem praeceptis legis ostenditur. porro peccatum est legis transgressio et utique transgressio denarii numeri congruenter undenario figuratur, unde et uela cilicina iubentur in tabernaculo undecim fieri. quis autem dubitet ad peccati signifi
Abbreviated transcription (Latin):
deillo genitus sed quod ab illo fuerit adoptatus⁊
cum & ipsum adam filium dĩ dixit. cum sit factus
adõ sed ꝑ gratiam : quampostea peccando amisit tam quã
filius in para diso constitutussit. Qua p̃p in generationib.
mathei siguificatur nrorum susceptio pecca torum
ad ñõ xp̃o: ingenerationibur autem luce significatur
abolitionr̃orum peccatorum adño xp̃o. ideo eas ille
descen dens enarrat: isteascendens. Quod enĩ dic̃ a posto ꝑ.
Misit dr̃ filium suum insimilitudine carnis peccati
hȩc ẽ susceptio peccatorum quod autẽ addidit ut depec¬
catod amnar& percatum in carne. hȩcẽ expiatio pecca¬
torum. proinde matheus ab ipsodauid ꝑsalomonẽ
de scendit incuiur matre ille peccauit: Luca suero ad
ipsum dauid ꝑnathan ascendit : Percuius nominis
prophetam dr̃ peccatum illis expiauit. Ipre quoque
numerusquẽ lucam ex sequitur: certissime pror¬
sus abolitionem indicat peccatorum: Quia enĩ

Expanded text:
de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium dixit dei, cum sit factus a deo, sed per gratiam quam postea peccando amisit tamquam filius in paradiso constitutus sit. Quapropter in generationibus Matthei significatur nostrorum susceptio peccatorum a domino Christo, in generationibus autem Lucae significatur abolitio nostrorum peccatorum a domino Christo. ideo eas ille descendens enarrat, iste ascendens. quod enim dicit apostolus: misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceptio peccatorum; quod autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec est expiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum illius expiauit. ipse quoque numerus, quem Lucas exsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum. quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
tam quamnumero quadra genario regaliter p̃sidet.
quemadistammortalitatem nobiscum partici pan¬
dam quia descentem uoluit significare matheus:
ideo & ipras generationer ab abraham usq adioseph:
&urque adipnus xp̃i natiuitatem descendendo com¬
memorauit ab initio euangeliisui. luca sautem ñ
abinitio euange lusui : sed ab aptismo xpĩ generati¬
onesenarrat. Nec dercendendo sed ascendendo tã¬
quã racerdotem in expi andir peccatis magir ad nig¬
nans: ubi eum uox decȩlo declarauit. ubite stimoni¬
um iohannes ipse ꝑhibuit dicens. Ecce quitollit pec¬
catum mundi. Ascendendo autẽ transit abraham.
& ꝑuenit addm̃ cui mundati & expiati reconcilia¬
mur Merito & adoptionis originem ipse suscepit :
qui aꝑ adoptionẽ efficimur filiidĩ credendo infilũ dĩ:
Perc arnalem uero generatianem filius dĩ potius
propt̃ nos filius hominis factus c̃ratis autemdẽ mons¬
trauit : Non seideo dixinse iõseph filium heli quod

Expanded text:
tamquam numero quadragenario regaliter praesidet. tamquam numero quadragenario regaliter praesidet. Quem ad istam mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem uoluit significare Mattheus, ideo et ipsas generationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipmemoravit ab initio Evangelii sui. Lucas autem non ab initio Evangelii sui, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo sed ascendendo, tanquam sacerdotem in expiandis peccatis magis assignans, ubi eum vox deum Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconciliamur. merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii dei credendo in filium dei. per carnalem uero generationem filius dei potius propter nos filius hominis factus est. satis autem demonstrauit non se ideo dixisse Ioseph filium Heli, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qua terdenas generationes tribur distinxiss& articu¬
loniae alias .xiiii : totidemq alias urque adnatiuita¬
toribus : bis numeratur idẽ iechonias . a quo facta est
quedam in extraneas gentes deflexio quandomba
biloniam trans migratumẽ: Vbi autem ordo a recti¬
tudine flectitur : atq ut eat indiũ sum tamquam an¬
gulum facit : Illud quod iangulo ẽ bisnumeratur:
Infine scilic& prioris ordinir. & incapite ipsiur defle¬
xionis : Et hocipsum ĩ prefigurabat xp̃macircũ¬
cisione ad p̃putium : tam quam abhicrus alẽ ad babilo¬
niam quod ammodo iigra turum: & hinc atque
hinc ut risq in secredentibus tamquã lapidem
angularem futurum. Hacctunc infigura prepa¬
rabat dr̃ rebus inueritate uenturis : Nam & ipse
iechonias: ubi angulus iste prefiguratus ẽ int̃p̃tat̃
nes fiunt : si& ipsum xp̃m annumeremur.
qui huic regendȩ uitȩ mãe temporali atquȩ ȩter nȩ:

Expanded text:
quater denas generationes tribus distinxisset articuquater denas generationes tribus distinxisset articunem Babyloniae alias quattuordecim totidemque alias usque ad natiuitatoribus bis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capite ipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tamquam ab Hierusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tamquam lapidem angularem futurum. haec tunc in figura praeparabat deus rebus in ueritate uenturis. nam et ipse Iechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur erationes fiunt, si et ipsum Christum adnumeremus, qui huic regendae uitae nostrae temporali adque terrenae
Abbreviated transcription (Latin):
cum sum us que ad consumationem sȩculi : curautẽ
istenumerus banc temporalem uit amterrenãq
significas : ila interim causa de proximo occur¬
rit : Quamuis si fortasse secretior. quod & tẽpora
annorum quadriꝑtitis uicibus currunt : & mun¬
dus ipse quattuor parribur terminatur. Quar
aliquando uentorum nomune scriptura comme mo¬
ratꝰ aboriente & occidente aquilone & meridiȩ : qua¬
driginta autem quãt̃ habent .x. por roipra .X.
ab uno usque ad iiii progrediente numero consu¬
mantur. Ad hunc igitur mundum & adistam
terrenam mortalem queuitã hominum: ad norre¬
gendor intemptatione laborantes uenientẽ regẽ
xp̃m matheur suscipiens exor sus ẽ abhabraam:
quȩ a ceteris gentibur ut distingue r&ur dr̃ deterra
sua & de cognatione sua separauit abra ham: Xp̃r
uenit in carne ut & hoc ad eum distinctiur prophetan¬
dum &p̃nuntiandum maxime ꝑtinerent quod pro¬
mittebatur ex quaeẽt gente uenturus: Cum enim

Expanded text:
cum sum usque in consummationem saeculi. cur autem cum sum usque in consummationem saeculi. cur autem iste numerus hanc temporalem terrenamque significet uitam, illa interim causa de proximo occurrit, quamuis sit alia fortasse secretior, quod et tempora annorum quadripertitis uicibus currunt et mundus ipse quattuor partibus terminatur, quas aliquando uentorum nomine scriptura commemorat, ab oriente et occidente, ab aquilone et meridie. quadraginta autem quater habent decem. porro ipsa decem ab uno usque ad quattuor progrediente numero consummantur. Ad hunc igitur mundum et ad istam terrenam mortalemque uitam hominum ad nos regendos in temptatione laborantes uenientem regem Christum Mattheus suscipiens exorsus est ab Abraham quae a ceteris gentibus ut distingueretur, deus de terra sua et de cognatione sua separauit Abraham, Christus uenit in carne, ut et hoc ad eum distinctius prophetandum et praenuntiandum maxime pertineret, quod promittebatur, ex qua esset gente uenturus. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
uix saluuserit: peccator & impius ubi parebunt:
adquos ꝑtin& quod sequitur tam quam uas fi¬
guli conterescos. Regunturenim boniꝑhanc
disciplinã mali comminuuntur: qui tam quã
idem ipsi cominemorantur propt̃ una atque ea¬
dem sacramenta quȩ habent communia mali
cumbonis: Qui aergo numorus iste laborios huiur
temporis sacramentumẽ : quo sub disciplina re¬
gir xp̃i aduersus diabolum dimicamus : & iamillud
declarat. quod xldiȩ rumie iunium hocẽ humilia¬
tionem animȩ consecrauit : & lex & proph&ȩ ꝑmo
rsen & helian quiqua dragenis diebus ie iunauerunt.
ꝑomne huius seculi tempus temptationem nram
in carnesua quam de nr̃a mortalitate a sumere dig¬
natus ẽ prafigurans. post resurrectionem quoque
non ampliur quam dies . xl. cum discipulir in hac
terra eẽ uoluit: huic eorum uitȩ adhuchumana
conuersatione commixtus cum illis alimenta mor¬
promiserat impleturum : quando ait. Ecceego uobis¬

Expanded text:
uix saluus erit, peccator et impius ubi parebunt? uix saluus erit, peccator et impius ubi parebunt? ad quos pertinet quod sequitur: tamquam uas figuli conteres eos. reguntur enim boni per hanc disciplinam, mali comminuuntur, qui tamquam idem ipsi commemorantur propter una adque eadem sacramenta, quae habent communia mali cum bonis. Quia ergo numerus iste laboriosi huius temporis sacramentum est, quo sub disciplina regis Christi aduersus diabolum dimicamus, etiam illud declarat, quod quadraginta dierum ieiunium, hoc est humilationem animae, consecrauit et lex et prophetae per Moysen et Helian, quper omne hujus saeculi tempus tentationem nostram in carne sua, quam de nostra mortalitate assumere dignatus est, praefigurans? Post resurrectionon amplius quam dies quadraginta cum discipulis in hac terra esse voluit. Hinc eorum vitae adhuc humana conversatione commistus, et cum illis alimenta morpromiserat, impleturum, quando ait: ecce ego uobis
Abbreviated transcription (Latin):
reret. nisi litigare quam considerare ma¬
Illud autem quod de inceps insinuandũ est
reuera ut aduerti & uideriposs& : lectorem at¬
tentissimum & diligentissimum requi rebat:
Acute quippe animaduersumẽ matheum qui regi¬
am in xp̃o instituerat insinuare personam excep
nominasse. Numerus autem ste illud tẽpus
significat quo in hoc seculo & in hacterra reginos
oport& axp̃o secundum disciplinam laboriosã
qua flagellat dr̃ ut scriptumẽ omnem filium
que mrecipit. De qua dicit a postolus pertri¬
bulationem nos oportare intrare in regnum dĩ :
quaisignificat etiamilla uirga ferrea de qua
inpsalmo legitur. Regeseos inuirga ferrea:
cum superius dixiss&: ego autem constitutur
sum rex abeo suꝑsion montẽ scm̃ eius : Regun¬
tur enim etianiboni inuirga ferrea : De qui¬
bus dicitur. Tempus ẽ ut iudicium incipiat
adomodni: & sunitium a nobis qualis finis
eriteis qui non credunt dĩ euangelio : et siuistus

Expanded text:
reret, nisi litigare quam considerare mareret, nisi litigare quam considerare maIllud autem quod deinceps insinuandum est, re uera ut aduerti et uideri posset, lectorem adtentissimum et diligentissimum requirebat. acute quippe animaduersum est Mattheum, qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepnominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a Christo secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat deus, ut scriptum est, omnem filium, quem recipit, de qua dicit apostolus per tribulationem nos oportere intrare in regnum dei. quam significat etiam illa uirga ferrea, de qua in psalmo legitur: reges eos in uirga ferrea, cum superius dixisset: ego autem em constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius. reguntur enim etiam boni in uirga ferrea, de quibus dicitur: tempus, ut iudicium incipiat a domo domini, et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit ut homines essemus: Unicum autẽ
genuit non solum ut filius eẽt. quod pater
non est sed &umut dr̃ẽẽt quod et paterest
sed plincsi hoc uerbo &um lucis uteretur
omnimodo c̃& ambiguum. quis eorum ad¬
optintem: quis expropriacarne gignentem
pitrem cominemorarr& quomodo& sineut̃
eorum diceret genuitꝰ sed iste cum filium
illius et ille illius diceret nihilominus e&
ambiguum quis corum illum dequonitus:
quis illum aquo. adoptitus erat comiemoras¬
s& : Nuc uero cum alterdicit icob genu¬
it iosephalter ioseph qui fuit filius heli &um
ipsa uerborum differentia quid singuli susce¬
pissent elexinter intimauerunt: Sed hoc
faciles. ine ut dixi posseoccurrere homini reli¬
gioso qui quod libet aliud quierendum po¬
tius indicaret quimeu ingelistam creder&
eẽ mentitum: facilein quã occurrer&. ut
uideret quibus ciusss unus homo duos patres
habere potuerit. hoc et illis calumniosi soccur¬

Expanded text:
fecerat, ut homines essemus. unicum autem fecerat, ut homines essemus. unicum autem genuit, non solum ut filius esset, quod pater non est, sed etiam ut deus esset, quod et pater est. sed plane si hoc uerbo etiam Lucas uteretur, omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset, quomodo, etsi neuter eorum diceret genuit, sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset ambiguum, quis eorum illum, de quo natus, quis illum, a quo adoptatus erat. commemorasset. nunc uero cum alter dicit: Iacob genuit Ioseph, alter: Ioseph, qui fuit filius Heli, etiam ipsa uerborum differentia quid singuli suscepissent eleganter intimauerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitum, facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occur
Abbreviated transcription (Latin):
commemorat: cosdem dix̃ natos exdõat¬
q ut apertius ostenderet quagratia factum
sit : Et uerbum in quid factum est. et habi¬
tauit innobis: Tam quamdiceret: Quid
mirum si filii dĩ factisunt cum caro eẽnt
Propter quos unicus caro factus ẽ cum uerbum
eẽt. hac sane magnadistantia . quianos effec¬
ti filii dĩ mutamur in melius:Ille autem
filius dĩ cumfilius hominis factus eẽtnonẽ
mutatus inde terius: sed assumpsit quod
erat inferiur: dicit & iacobus: Uoluntariae
genuit nos uerbo ueritatis. ut simus initiũ
aliquod creaturae eius: Nescilic& meo
quod ait genuit. hoc nos fieriputaremus qđ
ipseest: ideo principatum quendam merea¬
tura nobir hac ad optione concessum satir
ostendit. Nonergo alienum eẽt aueritate
& im si lucas abillo ẽẽ ioseph genitum dice¬
ret: a quo fuerat adoptatus : Etiam sic quippe
genuit eum nonut homo eẽt sed ut filius eẽt.
Sicut nos genuitds̃ ut filii eius simus: quos

Expanded text:
commemorat, eosdem dixit natos ex deo. adcommemorat, eosdem dixit natos ex deo. adque ut apertius ostenderet, qua gratia factum sit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset? hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis: hoc omnino quod pater quem
missum dicit ad suscipiendam carnem ex
illo genere quo et nos secundum naturam
nr̃am sumusut illo participante mortalita¬
temnrãm per dilectionem nos efficeret parti¬
cipes diuinitatissuae peradoptionem: Ita
enim. dicit: Cumautem uenit plenitu do
temporis misit ds̃ filium sum faedam ex mu¬
liere. factum sublege. ut eos qui sublegeerant
redimeret : ut ad optionem filiorum reci¬
piamus: et tamendicimur etiamnati ex
dõ: id est accepta potestate ut filii eius ef¬
ficiamur : quiiiam homines eramus: efficia¬
mur autem pergratm non pernaturam.
Namsi pernaturam filii essemus. num¬
quim aliud fuissemus. Cum enim dixiss&
iohannes dediteis potestatemfilios dĩfien
his quicredunt innomine eius requitur etait :
Qumonex sangumibus. neque ex uoluntate
carnis nequeexuoluntate uiri sed ex dõnatir̃
Ita quos dix̃ accepta potestate. factos dĩ filios.
quod illa adoptio significat quam paulus

Expanded text:
diuinitatis hoc omnino quod pater, quem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
isuc. isaac genuit ucob: it que ita in hoc uerbo
quod ẽ genuit perseuerins. donec inultimodi¬
ceret la cob autem genuit iosephfatis ex p̃res¬
sit ad eum patrem se per cduxisse ordinem
generintium: a quo iosephnonadoptatur sed
genitus erat: Quimquim si &im lucas geni¬
tumdicere ioseph abheli nec sicnos hoc
uerbum perturbare deber&. ut aliud crede¬
remus quam ab uno euangelista gignentem:
ibiltero ad optantem patrem fuisse comme¬
mo ratum: Neque enim absurde quisque
dicitur non carnꝰe sed caritate genuisse :
quenfilium sibi ad optauerit: aut uero &iã¬
nos quibus dedit ds̃ potestitem filios cius
fieri denaturi at que substantia suanos genuit:
sicut unicum filium: sed utique dilectione
adoptiuit: Quouerbo apostolus saepe uti
non ob aliud intellegitur: Nini addiscernen¬
dum unigenitum ante omnem creaturã
perquem facta sunt omnia: qui solur de sub¬
stantia patrisnatusẽ secundum aequalitatẽ

Expanded text:
Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etianos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi genuissent Nimexcepto quõ filupharao¬
nis morsen adoptauerat: Illi quippe alienige¬
na fuit ipsc iacob nepoter suor ex iosephnatos
uerbis minifestissimis ad optauit dicens :
Nuncitaque filiitui duo quifacti sunt tibi prius¬
quam ad teuenirem mei sunt efraim et man¬
nasse tam quam simeon & ruben erunt mihi:
natos autłm si genueris postea tibierunt:
tatribu leui quae temploseruiebat: cum ca
non a quogenitus redaquo fuerit ad optatus
suscepisse ineuangelio suo: cuius ꝑ genitores
sursum uersus. cominemoret donecexir&
iddiuid. Cumenim necesse sit utroque eum ge¬
listiuera narrante: et matheo scilic& et luciut
unus eorum eius patris origmem teneret
originem tenuisse: quam eum quinoluitioseph
genitumdicere ab illo cuius cum filium eẽ
narrabat: Commodius enim filiuscius
dictur est a quo fuerat adoptatus. quamdice¬
retur ab illo genitus cuius carne nonerat
MATHEUS AUTEM DICENS: Abraham genuit

Expanded text:
ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaoipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi eruntta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerioriginem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat Mattheus autem dicens: Abraham genuit
Abbreviated transcription (Latin):
semine diuid secundum carnem xp̃m ipsam
quoque mariam destirpeclauid aliquam con¬
sanguinitatem duxisse : cdubitare utiquenon
debemus: Cuius feminȩ qm̃nec sacerdotale
genur tacetur insinuante luca: quod cognata
eius ẽs elisabeth quam dic̃ defiliabus aaron:
Firminime tinendumest carnemxp̃i exutro¬
que genereꝓpagatã : et regum scilic& & sacer¬
dotum: in quibus personis apud illum populum
hacbreorum et ummistica unctio figurabatur:
id est chrisma undexp̃i nomen eluc&:
Tanto ante &iam ista cuidentissima si gnificatio¬
ne prenuntiatum :
QUOs autem mou& quod alios ꝓgencratores
matheus enumerat descendens ad auidusq
adioseph. alios autem lucas ascendens a ioseph
us que addauid: facileest ut aduertant duos
patres habere potuisse ioseph imum a quoge¬
nitus alterum a quo fuerit adoptatur: An¬
ti quaẽ enim consu&udo adoptandi &iam
i illo populo dĩ ut sibi filios facerent quos ñ

Expanded text:
semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit de filiabus Aaron, firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis aput illum populum Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est chrisma, unde Christi nomen elucet tanto ante etiam ista euidentissima significatione praenuntiatum. III. Quos autem mouet, quod alios progeneratores Mattheus enumerat descendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Ioseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuisse Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus. antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non
Abbreviated transcription (Latin):
intellegendos putet: quid. ⁊llud respondebit
quod ipse item lucas superiurdix̃: Et eratpat̃
eius . mirantes superhis quae dicebistur de illo:
Cumigitur ipsenarraret non ex concubitu ioseph
sed ex maria uirginemnatum xp̃m:
Vnde cum patrem cius appellat: nisi quia & uirũ
miriae recte intellegimus sine commixtione carnis
ipsa copulatione coniugii & obhoc&um xpĩ patrem
multo coniunctius qui eius coniuge naturiit quã
si ei eẽt aliunde adoptatus : Vnde minifestumes ł
illud quod ait: sicut putibatur filius ioseph ꝓpter
illos dixisse: qui cumexioseph sicut alii hominer
niscuntur natum arbi trabantur:
CPERHOC ΕTIAsi demonstrare aliꝗs
posset marim exclauid nullam consangumi¬
tatis originem ducere. sat erat secundum ratio¬
nem accipere xp̃mfilium dauid: quaratione&iã
ioseph pater eius recte appellatus est: quanto
migis quia cum euidenter dicat apłr paulus ex

Expanded text:
intellegendos putet, quid ad illud respondebit intellegendos putet, quid ad illud respondebit quod ipse item Lucas superius dixit: et erat pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo? cum igitur ipse narret non ex concubitu Ioseph, sed ex . Maria uirgine natum Christum, unde eum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellegimus sine commixtione carnis ipsa copulatione coniugii et ob hoc etiam Christi patrem multo coniunctius, qui ex eius coniuge natus sit, quam si ei esset aliunde adoptatus? unde manifestum est illud, quod ait: sicut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabantur. II. Ac per hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex
Abbreviated transcription (Latin):
rique coniugium ñon permixto corporis sexu.
scd custoditomentis affectu. presertim quiã
nascieis &iam. filius potuit sineillo complexu
carnali : qui propter solor gignendos filios adhiben¬
dusest: Neque enimꝓpterea non erat appellan¬
dus ioseph paterxp̃i : quunon eum concũbendo
genuerat : quando quidem recte patereẽt eius
quem non ex sua coniuge ꝓcreatum alicunde ad
ioseph tamquam ex eius omnino carne ꝓgenitus:
S ed habeis hoc putabatur quos mariae latebat
uirginitas : Nãlucasait : Et ipseihs̃ erat incipi¬
ens quisi annorum triginta ut putabatur filius
ioseph: Quitamen lucas non eius parentem
solammariam sed amboparentes eius appella¬
re minime dubitauit: ubi ait: Puer autem
crescebat. et confortabatur plenus sapientiã.
& grata clĩ erat in illo: Et ibant parentes eius
peromnes annos in hierusalem indie solemni
paschae: Sed nequisquam hic parenter con¬
sangumeos potius mariae cumi pramitre ciur

Expanded text:
rique coniugium non permixto corporis sexu, rique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est neque enim propterea non erat appellandus Ioseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoIoseph, tamquam ex eius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae. sed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre eius
Abbreviated transcription (Latin):
Liber gencrationis ihũ xp̃i filidauid. filii abriham.
Quo ex ordio suosatis ostendit generationem xp̃i
sccundum carnem sesuscepisse nirrandam:
sccundum hanc enimxp̃s filius hominis est:
quod &um se ipse sepissime appellat. commen¬
dins nobir quid miseri corditer dignatussit
ẽẽ ꝓ nobis : Nam illa superna etactira gene¬
ratio secundum quam filius dĩuni genitus ẽ
ante omnem creaturam : quia omnia peripsum facta s̃.
ita meffabilis est ut de illa dictum aꝓph&a
intellegatur: generationem eiusquis en narrabit.
EXSEOLIITUR ergihuminã generatio¬
iicin xp̃i mitheus: ab abraham generatorer
comiemorans. quos perducit acliosephuirum
mariae dequanatur ẽ ihs̃: Neque enim fascrat
ut eum obhoc a coniugiomariae scparandum
putar& quod non exeiur concubitu sed uirgo
peperitxp̃m. hoc enim exemplo maignificae
insinuatur fidelibus coniugatir: & iam seruata
pari consen su continentia posse permanere uoca¬

Expanded text:
ber generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. ber generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis ostendit generationem Christi secundum carnem se suscepisse narrandam. secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat commendans nobis, quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam filius dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uoca
Abbreviated transcription (Latin):
INCIT̃ USER SICUNDUS
UONIA SERMONE NOUBREUI
& ammodum necessariom quem libro una
complexi sumus refutauimus eorum uanitatẽ
qui discipulos xp̃i euingelium conscribenter
ideo contemnendos putant: quia ipsius xp̃i quem
licet nonut dm̃tamen ut hominem sapientia
longep̃ceteris excellentem honorandum essenon du¬
bitant.ulla scripta proferuntur a nobis: &
eumalia scripsisse uidẽ uolunt qualia per¬
uersi diligunt : Non qualibus lectis et creditis
aperuersitate corrigi possunt : Nunc iam
uideamus ca quie ini eumgelistae dexp̃o
scripserunt: quemammodum sibi atque inter
se congruant: Ne quid ex hoc infidexp̃iana
offendiculi patuntur: qui curionores quam
capatiorersunt: Quod ñut cumq perlectis.
sed quaisi diligentius perscrutitis euangelicis
libris inconuenientia quacdam & repugnant
se deprehendisse existimant er magis ea conten¬
tiose obiectandaquam prudenter consideran
MAT HELIS Euingelisti sic orsus est:¬

Expanded text:
istet. LIBER SECUNDUS. Quoniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorum uanitatem qui discipulos Christi euangelium conscribentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectanda quam prudenter considerans euangelista sic orsus est:
Abbreviated transcription (Latin):
suggerere : in eisdumtaxat rebus quaru mordo
siue ille siuc illesit: nihil minuit auctoritatiueri¬
tatiq euangelicȩ. Curautem sp̃s scs̃ diuidens pro¬
pria unicuique proutuult. Etideo mentes quoq
scorum propter libros intanto auctoritatis culmi¬
ne collocandor in recolendo quȩ scriberent. sine du
suamordina remiserit quisquis pia diligentia
quȩ siuerit diuinitus ad uitus poterit inuenire :
hoc tamenno nest huius operismunus quod nunc
suscepimus tantu mut demonstremus eu angelistar
neq sibi ineq intersere pugnare quo lib& ordine
uł e asdem res uł alias factorum dictorum que
xpĩ unus quisq. eorum potuerit uoluerit uenar¬
rare. Quapp̃ ubror dotem porum non appar&. ni¬
hilnã intereẽ deb& quem narrando ordinem
quilib& eorum tenuerit. Vbi autem appar& si
quid mouerit quod sibi aut alteri repugna reuide¬
atur utiq considerandum & enodandumẽ:
XXIII. Sequitur ergo matheus dicens. Vespere autem

Expanded text:
suggerere in eis dumtaxat rebus, quarum ordo, suggerere in eis dumtaxat rebus, quarum ordo, siue ille siue ille sit, nihil minuit auctoritati ueritatique euangelicae. Cur autem spiritus sanctus diuidens propria unicuique prout uult et ideo mentes quoque sanctorum propter libros in tanto auctoritatis culmine conlocandos in recolendo quae scriberent sine dubsuam ordinare permiserit, quisquis pia diligentia quaesierit, diuinitus adiutus poterit inuenire. hoc tamen non est huius operis munus, quod nunc suscepimus, tantum ut demonstremus euangelistas neque sibi neque inter se repugnare, quolibet ordine uel easdem res uel alias factorum dictorumque Christi unusquisque eorum potuerit uolueritue narrare. quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem narrandi ordinem quilibet eorum tenuerit, ubi autem apparet, si quid mouerit, quod sibi aut alteri repugnare uideatur, utique considerandum et enodandum est. XXII. Sequitur ergo Mattheus dicens: uespere autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nimirum tamen istehoc recoluisse intellegitur
quod prius obmiserat: nam id marcuinarratan¬
postsermonem in montem habitum de quo ipse
tacuit uidetur interposuinse: Itaq & lucas post
hoc factum narrat desocrupetri: post quod
& marcus ante sermonem &iamipse quempro lixũ
interposuit qui potest idẽ uideri quem dicit habitũ
in monte matheus quid autem intẽ. quis lo coponat.
siue quod exordine inserit. siue quod omissum reco¬
lit siue quodpostca factum ante preoccupat. dum
camen non aduersentur cadem uelalia narranti
nec sibi nec alteri qui a enimnullius in potesti te est
quamuisoptime fide literq rescognitas quoquis que
ordinere cordetur. qui denim prius posterius ue homi¬
niueni ant in mentem. Non est utuolumur sedut
datur. Satis probabilac̃ quod unus quisque eu an¬
gebstarum cosordine credidit debuis senarrare quo
uoluis s& ds̃ caipsa quȩ narrabat eiuis recordationi

Expanded text:
nimirum tamen iste hoc recoluisse intellegitur nimirum tamen iste hoc recoluisse intellegitur quod prius omiserat. nam id Marcus narrat, anpost sermonem in monte habitum, de quo ipse tacuit, uidetur interposuisse. itaque et Lucas post hoc factum narrat de socru Petri, post quod et Marcus, ante sermonem etiam ipse, quem prolixum interposuit, qui potest idem uideri quem dicit habitum in monte Mattheus. quid autem interest, quis quo loco ponat siue quod ex ordine inserit siue quod omissum recolit siue quod postea factum ante praeoccupat, dum tamen non aduersentur eadem uel alia narranti nec sibi nec alteri? quia enim nullius in potestate est, quamuis optime fideliterque res cognitas quo quisque ordine recordetur — quid enim prius posteriusue homini ueniat in mentem, non est ut uolumus, sed ut datur —, satis probabile est quod unusquisque euangelistarum eo se ordine credidit debuisse narrare, quo uoluisset deus ea ipsa quae narrabat eius recordationi