comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃iamorbis arcendũ Ec in hadoptio hȩc gloria hec testamenta hełegis cons¬
titutio hoc obsequium has pmis si ones hipatres e quibus xp̃ssecundũ cannẽqui
est suꝑ om̃ads̃ benedictus in secła fabulesunt a niles qđ nibet᷑ prea pue tdenerequi
ibe c̃ deuita ne fabulas aniles fabules aniles. Sed quid mirũ sitanta impieta¬
tedelirat qui legis uul es sedes tructorsi quosdã idem apos tolus dicit uolentes
es selegis nondes tructores s ed doctores non intellere neque que lo quut neque
de quibus effirmant: uerũ nosillud sequutus adiunxit aduersus : que tene¬
amus Continuo quippenequis & is timar& ideo illos non intellegere quȩ loquan¬
tur neque de quibus effirment quo niamlegis male uolunt ẽẽ. doctoresscimus
autem inqut quia bona est lex siquis ea legiti meutatur: hȩc sententia &illos

Expanded text:
christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis conschristiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, fabulae sunt aniles? Quod jubetur praecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos
Abbreviated transcription (Latin):
la ct̃ dicebat apostolus: ueritatemdi coinxp̃ononmentior contestante
mihi conscientia mea in spũs cõquia tristitia est mihimagna & continuus
dolor cordimeo obtabã eum ego ipse a nathema esse axp̃o pfratribuis incis
cognatis secundũ carnẽ qui sunt is rabelite quorũ est adoptio & gloriȩ testa¬
m̃ta & legis constitutio & obsequium & ꝓmissiones quorũ patres & e quibus
xp̃s secundũ carnẽ qui est suꝑ om̃a ds̃ benedictus in secła amen: Veritatem
sediceneclamat apostolus in capite huius cefententiȩ & hoc in xp̃oqui est
ipsa ueritas contestantes ibi conscientia sua in spũ scõ: Eamque senten¬
tiam ꝑamen condudit infine: & dicit iste nons̃ ueraquȩ hica postolus
loqͥ t̃ Fallit infirmos quia nonpos sunt capere ueritatem paruulos
uani tatibus lactat & es u rientibus filius diaboliquorũ mñdatiorũ uirus in fun¬
dit ut nutri at Oportentũ non solũ axp̃ĩa norũ aurib: uerũ etiama finib

Expanded text:
laciter dicebat Apostolus: Veritatem dico in Christo, non mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum est adoptio, et gloria, et testamenta, et Legis constitutio, et obseqChristus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus
Abbreviated transcription (Latin):
suibulas anilib p̃dicatur quomodo eas uibet ista deuitaene quib iuba me¬
oleister inseritur nec annillesiutt fibulȩnisi pterillas sripturas delirañtu
iudeorũ adcã quã uocant deuteros in ꝑtinentia Nonillac eloquicodiquȩ
credita sunt circũcisionib: &iã carnedes iudei xp̃to ex seminedđ uenturiio
sededicerant sicut interrogant᷑ dño respondebanꝰ quãuis cũ dño ipsius ddn¬

Expanded text:
fabulis anilibus praedicatur, quomodo eas jubetur iste devitare, quibus jubetur meoleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut interroganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius D
Abbreviated transcription (Latin):
uelsi aꝓphetis i srł ñ ẽ xp̃i p̃nuntiatus aduentus sicut hic desipit quia xp̃mne gan¬
do ante promis sũn hab& unde asserat missũ. & merito quia ipse quẽ p̃dicat nec mis
Ignorans dictũ eẽ de quodã epim̃ide qui cretensis fuit in cuius libris hoc inuenitur
qui homoint̃ ꝓphetas dĩñ inuenitur : Nec a ad illa eloquia dĩ ꝑtin& que iudeis
dicit credita qui non mentitur : Id eo ñ comemorauit a postolus nom̃ens sicut so¬
l& cõmemorare ꝓphetasdi aliquando dicenssicut & daudlicit : Esa ias autẽ¬

Expanded text:
est Christi praenuntiatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, nec missimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et Da
Abbreviated transcription (Latin):
deruns aut quomodo credunt quẽ non audierut degentib dix̃ ñ deuidȩssicuthic sõ¬
niat : Cosenim uoleba trefellere doctorgentiũ quiputabant genticantũ modo udȩo
non &iã incircũcisis gentibus cuangeliũ p̃dicandũ. Qđ uolens ostendere ñudu
deos tantũ seda domnes gentes ꝑtinere prius posuit tes tomoniũ deꝓphetaerit
om̃is quiinuo ca uerit nom̃ d̃ saluus erit. Acde indecũ dixis sed quomodo aũt̃ u¬
uocabunt inquẽ ñ crediderunt aut quomodo credunt quẽñ audierunt. continuo
subiugxit. Quomodo aut̃ audiui sine p̃dicante aut quomodo p̃dicabunt nisimit¬
tantur. Itare futans cosquinegabant ad incircisas gentertes p̃dicatores xp̃i
tas illic cõmemoratos esse ab apostolo quipost xp̃i aduentũ fueruñ quos qui
uul nosse actus aplõm legat &x illud qđ ait ad corintios ꝓpb&ta aut̃ duo ueltres
loquantur: Siaut̃ ñ fuerunt ꝓpbee antea postolus quierant illiꝑquos ante

Expanded text:
derunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertinere, prius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deinde cum dixisset, Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi tas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Apostolos, qui erant illi pe
Abbreviated transcription (Latin):
tib ueniens fidelis inseperetur & easter &fier& particops pinguedinis
deȩ siñsurtelo quiã dĩ s&nescuius ut isteplaspbemat pessimi demonis
de quibus dicit. Primũ quidẽ quicer ecotrorin ilbis elo qui adĩ ꝓfecto
quib ac paruilis dabat quihaec tũ quã uera pdicabat quicrediuolebat delebat mis
utistũ tã quã pestẽ atq hostẽ fide ixp̃iani uehe mencis sime detes temurquiantu
tẽ a potolica sus se ꝓceptũ ut tãquã subulas aniles ueterelegc̃ ꝓphetasq deuite
ab codo apło ⁊ fits se sallenitũ & inulla qunta ꝑfaccorũ ꝑsonas suisc deputan

Expanded text:
nsereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tante apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem a
Abbreviated transcription (Latin):
ater xp̃sexlege acꝓpbetis mendaciter apłi ꝓserebat sicutis ceplas phemat:
Quiauidelicar infirmi ñdũ poterant solidã capere ueritatẽ : Iatane cecus ignora
aliud sit nutrire pariuulos aliud decipixe credulos. Aliudidereuttrescant:
Aliud agereneuiuant. Tilia quippe istedicit acsentit dedõ legis & ꝓpb&arũ :
Acdeipsi somni nolicteris ut secundũ etussententiã quã deillis hab& quando a płi
p̃dicabant credentib legis exꝓph&iarũ dm̃ & confirmabant auctoritetẽ talũ
scripturarũ. ñ lac pocandũ uideantur dedisseparuulis. seduenenũ. Qđ de
illis quisquis credidit descipit uanescit in sanit. Ergo neait aliquis frustra
otens ẽ i dix̃ apłs ñ potui uoł loqui quasispicitalib: sed quasi carnadibus. qua

Expanded text:
tus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: qua
Abbreviated transcription (Latin):
ta hoc ẽ ẽ imortẽ Pec catum enimoc casione accepta ꝑmandatũ fefellit me& pe
illud ocei dit: Ita quelex quidẽscã & mandatũ scm̃ & iustũ & bonumi qđ ergobonumẽ
mihi factũ est mors. ab sit sed pec catum ut appare at peccatũ perbonum mihio peratũ
est mortem : Ecce qđ est ministratio mortis : Ecce qđ est littora occidit : eccequemã¬
modũ le nonẽ peccatum : Ꝙmandatum erat in uita : & l&x scã : & mandatum scm̃ &ius¬
tum &bonũ : & tamen quia de ipsobono interficitur in oboediens anima ubi dinon ad¬
iuuat gratia ministratio mortis & facta ẽlex inuetere testamento ꝓpter occiden¬
tẽ litterã : & ministratio uitȩ facta ẽ gratia in nouo testamento ꝓpter uiui ficatẽ sp̃m:¬

Expanded text:
tam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per tam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit! sed peccatum uest mortem . Ecce quid est ministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testamento propter vivificantem spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ quamdi cit fuis seminis trationẽ mortis si eo modo intellexit quo modo ist apestis
intellexit : At que omnes auferant᷑ ambages quonã modo & l&x ministratiomortis ri¬
tedictasit & tam̃ scã & iusta & bona sit. illud recolamus qđ in episto lapositumẽ ad roma¬
Quȩ sententia simillima ẽ illiquamiste non intellegens posuit continuo prospe
istos futoros uerbosos at queblas phemos qui put ariẽ ent ex hoc legẽ fuisserep̃ hensam.
moxq sub unxit : quid etgo dicemus : Le peccatum ẽ absit sed peccatum non cognouinisi
ꝑlegem nã concupiscentiã nesciebamnisi l&x dicer& noncupescis : Oc cansione autem
accepta peccatũ ꝑ mandatum opera tumẽ in meomnẽ concupiscentiam: Sine lege
nim pec catũ mortuũ ẽ ego autẽ i uebam aliquando sinelege : Adueniente autẽ man¬
datopeccatum reuixit ego aut ẽ mortuus & inuentum est mihi mandatum qđ erat mui¬

Expanded text:
ritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis ritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romae litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam concupiscentiam nescitum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in ui
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa epistola ad corititheos ubihȩc dicuntur quȩ iste non intellegens posuit tã quã ad uer¬
sa & inimica uet erit estim̃to quur dicit: habentes autem eundẽ spm̃fidei secundũ qo
scriptũ ẽ credidiꝓpter qđ & locutus sum & nos credimus ꝓpterqđ & loquimur: Vbieiũ
scritũ ẽ credidiꝓpterqđ & locutus sum : Vti que in psalmis ad illa di eloquia ꝑtinentibus
quȩ dita sunt iudeis : Eundẽ inquid sp̃s fidei habentes : quid est eundẽ nisiquẽ habebant
&iã ili ꝑquos hȩc ministratasunt: quur &iam in ea demepis tolu delege posuit testimo
nium cum pyie mississ& : & uestra ab undantia sit ad illorũ inopiam. ut & illorũ ab i¬
dantia fiat inuestra minopiã ut fiat ȩqualitas : Subiungens & dicenssitut scriptũ
ẽ qui multũ non abundauit & quimodicũ non de fuit illi: quur eis inportat legis aucto

Expanded text:
in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adverin ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes autem eumdem spiritum fidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum: et nos credimus, propter quod et loquimur ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur etiam in eadem Epistola de Lege n hoc tempore ut uestra abundantia sit ad illorum inopiam, ut et illorum abundantia fiat in uestram inopiam, ut fiat aequalitas. sicut scriptum est: qui multum, non abundauit, et qui modicum, n
Abbreviated transcription (Latin):
quia it aque illa omnia ꝓpterx p̃m fiebant quem filiis rahel in eis quȩ fiebant non
intelle gebant. hoc significabat uel amenqđ eosus que in finem non sinebat in¬
tendere: Id est us que ad faciemmersi que signi ficabat xpm. Sedideo dictum ẽ
quod eua cu& hȩcgloricai quia omnes ũ byte significantes euacuant᷑ cũ pesque signi fiaat
aduenerit : quemã modum enĩ scientia quȩ nunc ẽ euacuabit᷑ sicut idẽ dicit a postolus cum
uenerit illa quã dicit faciem ad faciem sic & istaq: in umbris tradit uerant iudȩis in u&e¬
retestamentone cesse fuit euacuari reuelatione testam̃tinoui : Nec sane om̃s in
illo populo ñ intellegebant xp̃m. ꝑ illas umbras testam̃tiu& eris figuratũ Neq: en im
hȩc ipsemors es &ceteriꝓph&e non intellegebant qui eum poteris prȩnuintiabant nã

Expanded text:
Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Hocẽ testam̃ tũ nouũ distans a uetane: Quiuibiuetus homo formidinis co artatur: Angus¬
tus hio nouus homospatiat᷑ latitudine caritatis : qđ autẽ dictũ ẽ deminis trou&eris
testam̃timorse qd non paterant intendae filius rabel in faciẽ eiꝰ ꝓpt̃ gloriã uultus eiꝰ
signimer at quia in legexp̃m intellecturi non erant : & ideo uela men int̃ faciẽ morsi
& ipsos positumerat non intenderent sicut scriptum ẽ filiiis rabel usque infinẽ
finis autem legis quis ẽ ad hoc nonegos ed apostolus ipse pesponde at : Finis enim
legis inquit xp̃s ad iustitiam omni credenti : Finis perfaciens non int̃ ficiens :
Pinis quippe dicit᷑ ꝓpter quem fiunt om̃a quȩ cumq: aliquo fiunt offitio:
Nam inte officium & finem hoc distat qđ officium est in eis quȩ faceredebemus :

Expanded text:
Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angusHoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, quod non poterant intendere filii Israel in faciem ejus, propter gloriam vultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus.
Abbreviated transcription (Latin):
mis longũ cuncta colligate quȩ in hancs ex entiãbeatis dicit a postolis . Legẽ distinguens a gratu¬
eo qđ subilla elidant᷑ elati. subista erigad ir elisi : & qđ illa intantũ bonas it ut boni iubeat hȩc
intantũ ut bona conferat: Illa iustitiȩ facit auditorẽ ista factorẽ : & ideo s ubilla peccator
insuꝑ etiã prȩuaricat᷑ amissa e cusatione ignorantiȩ conuictus iac& subista uero & parcen
te&opitul ante neo quia mali ẽ operat᷑ ex tinguit᷑ & ut bona operat᷑ accendit᷑: Quid ego ẽ
mirũ sulla dictaẽ ministratio mortis ubilit teraoe cidit malum ꝓhibendo qł fit & bonũ
imperando qđ ñ fit. isto uero dicta est ministratiosp̃s utiquiuficantis ut a prȩuirications
morte surgamꝰ & iusticiã ñ rei legamꝰ intabulis sedliberi incordibus & in morib babeanꝰ :

Expanded text:
mis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratieo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus?
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat enĩ ut testam̃to u&ere l&x in poner& suꝑbis & desuȩuoluntatis uirtute fidentib:
quȩ nondar& iustitiã sediuber& : Acsic moste p̃ uaricatione simpliciti ad gratiã confugerent
nomubentẽ tantũ modo s ea diuuantẽ que nouotestam̃to ẽ releuatu: hinc putantisti diuinorũ
eloquiorũ blas pbematores malã fuisselegẽ quȩ dataẽ ꝑmorsen quiadicta ẽ min is tratiomertis
in litteris figura talapideis : Non intuentes ꝓpt̃ eos eẽ dictũ quis uolibero arbitrio lege᷑
s ufficere arbi trabanim & spũgratiȩ ñ adiuti reip̃uaricationis sub eius delegis luteratene¬
bant᷑: Vnde alibidicit. le irã operat᷑ ubi em̃ lȩ ñ ẽ ne cp̃ uaricatio: hincostendens unde
dicerit lx irã operat᷑ : Neque em̃ eiꝰ prȩ uaricatio malace& nisi lex ipsubonaẽ&: multũ ẽ & i¬

Expanded text:
de suae voluntatis virtute fidentibus, de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset.
Abbreviated transcription (Latin):
uultus eius quȩ defruit᷑ quar e non mugis ministratiosp̃s eritingloric
Nci siministratio dã nationis gloriaẽ multo magis minis trationis¬
titiȩ habundabit ingleria & enĩ non glorificictũ ẽm hac parte id qđ de¬
claractũ ẽ ꝓpt̃ excellentẽ cluritutẽ Nũ si id qđ destruit᷑ ingloriaẽ
multo magis illud qđ man& inglorucẽ : Hoc modo iste posuit uerbu apos¬
tolica nec a meliore int̃p̃tutione plurimũ distat: Quiu ergo dictiu
est ministratiomortis in lit teris formatu lapideis : hinc &stimat
qđ mortiminis trauerit morses idẽ mertis auctori malignos cilic& spi¬
ritui quẽ mundihuius iste opinat᷑ auctorẽ : Ignoruns ministrationẽ
mertis dic tã legem. secđm illud qđ alibi dicit. lit tera occidit sps
autẽ uiuificat: L&x enĩ quã uis iusta & sca & bonci p̃uaricatorib in¬
tulit mostẽ quosdĩ gratia ñ adiuuit adiustitiã legis implendã:

Expanded text:
tus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit m
Abbreviated transcription (Latin):
phemat. Aitenim. Eccepona insion lapidẽ angulayẽ electũ p̃ciosũ & qui cyediderit in
noncrubiscar. Quod testimonũ cõmemorauit & apłs p&rus Non ne prius in
psal moptinente . atdlitteras sacras populiprioris dictũ ẽ. Lapidẽ quẽ reꝓbauer̃
edificantes hic factus ẽ incaput anguli. Hisenim litteris eruditus paulus apł s
posuit qđ paulo antre cõmemoraui ipso sũm moangulari lapide exsistente xp̃oihu¬

Expanded text:
angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existente Ch
Abbreviated transcription (Latin):
eccequare nec ipsũ nouerant nec eius patrẽquia ñ in tellegebunt quod le
intrape non esse contentũ suꝑ ficie litterit es & ad interiora in tellegen¬

Expanded text:
Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legEcce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legintrare, non esse contentum superficie litterae, sed ad interiora intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
mortui sunt ultrũ fraudolentus ancȩcus sit pociusiudicandus incer¬
tũ ẽ sed qđ lib& eorũ eligat detestandus ẽ. Hinc enim hoc ostendexe
uoluit quicdñs cõmemoratis eis dẽ patribus ait. Non ẽ ds̃ mortu¬
orũ sed uiuorũ cũ poeius eos uiuere dixerit: Adibito quippetes¬
timonio delege ubi scriptũ ẽ : Egosumds̃ abraham & ds̃isuac & ds̃ ia cob
adiunxit : Non ẽ ds̃ mortuorũ seduiuorũ & ad iecit omnes enim illiui¬
uunt uita utique ueru qua iustiuiuunt: &iã quando corporemoriunt᷑
bumdei habetis in uobis manens : Quod uti que contrariũ non ẽ ei qđ
dixit tulistis clauem scientiȩ ipsi non introistis & eos qui n troibant
ꝓhibuistis : In semet ipsis enĩ uerbũ dĩ non habebant sed habeban in
lit terisquas legebant : Nc̃ si baberent inseipsis & ipsi intrarent
& alios intrare ꝑmitterent: Non intrare ẽ autẽ non in tellegere:

Expanded text:
mortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incermortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe testimonio de Lege, ubi scriptum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; adjunxit, Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Et adjecit, Omnes enim illi vivunt : vita utique vera, qua justi vivunt, etiam quando corpore moriuntur. bum Dei habetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere.
Abbreviated transcription (Latin):
chariȩ filuibarachie quẽ boccidistis in t̃teplũ & altire. Amendio
uob uenient haet omnia suꝑ generation eistã : Nẽ pe constat he¬
peconfestũ e imitandoesse istos filios mulorũ aquibus ꝓph&e sc̃i &
iusti ab ipsi abel quẽ frat̃ occidit usq ad rachariã que istioccider̃
ꝑsecutiones impiis simas & scelerantis simas ꝑtulerunt . Nã quomo¬
doscipis tosuenitillorũ sanguis qui longe ancruixerunt quã isti
uel nacerent̃ nisi quia unũ genus unaconsparsio unoe mcesci
ẽ impiorũ imitationesibim& conexorũ. Simul &iã delaratur
in code populo fuisseuistos atq ꝓphetas dĩ quorũ isti quib hedo
quitur dñs aedificabant sepulchnt ornabant quae monumeta
peior ergoiste &mmanior quieos defunctos lingua madedic¬
alacerat quib honorẽ &iã impii defereban & manimã sua
crudelit̃ seuiens cosplas phemat cũ ueli tuideri xp̃ianus quos
manducauerunt manna indeserto & mortui sunt quia &istipatres

Expanded text:
um et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando esse istos filios malorum, a quibus Prophetae sancti et justi, ab ipso Abel quem frater occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum velit videri christianus, quos manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt, quia et isti patres
Abbreviated transcription (Latin):
litus illorũ fid̃ di euacuabit. Deuide hic qđł commemorare ceperã sequitur
seddicit. Qđ si aliqud exramis fracti sunt tuaũt̃ cũesses olearter in sertus er
qđł sigloriaris nontu radicem portass & radixte. Dici sergo fractisunt ram
utego inserat bene incredulitate fracti sunt tuaut̃ fidestas mmolialtũ
sapene sedtimenãs ids̃ naturalibus ramis non pepercit neq tibi parc&r
lides ergobonitatum & seueritatemdĩ in eos quidẽ qui ceoi derant seueri¬
oleas tro &contra naturã in sertur est in bont̃ oliuã quanto magosilli
pssecundũ naturã sunt inserentur suȩ oliuȩ : Polo enim uosignora¬
& hocillis ame testamentũ cũ abstulero peccataeorũ Nimis lon¬
gũẽ cuntie ꝑcurrene euel sicut ꝑscribturas aposta licas ubiquespar¬
scsunt eccinimã faciã congregane: quid opuserat hacc dice regen¬
tibus Qur eis nom potius si nelegi ficc̃tusẽ quẽ a modũ erant illisine
lege qunñpotius deoseoꝵ laudauit eorũq sacrificia pdiecant

Expanded text:
 commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es versus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severioleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodooc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit,
Abbreviated transcription (Latin):
cipere & consuetudine ab eis uetustatis exdudefedificiliorib:
incho arce ne nouos adhuc ad fidẽ ꝑfecta doctrinaturba¬
r&. Dem deuolens quisiꝓbare quod dix̃ ÷ eundẽ apłm eli¬
centem commemorat. Cum libersim ex omnib: omnib: mesub¬
ieci ÷ ut plures lucri facerem & factus sũ iudeis tũ quã iude¬
us &iudeos lucri fatiã ÷ & hisqui sublegesunt tãquã qui
sublegeesse cũ ipseñ sim sublege ut eos quisub÷ lege funtluci¬
faciã & his quisine lege sunt tũ quã sine lege essent cũsine
legedi nonsim in firmus ÷ sed sim in lege xp̃i utlucri ficcia
eos quisine elegesunt. Nactus sũ in firmis ut in firmos

Expanded text:
cipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus cipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Lege sunt, tanquam qui sub Lege essem, cum ipse non sim sub Lege, ut eos qui sub Lege sunt, lucrifaciam; et iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
lia huius mode multa ftcitis. Ubicuidenter xp̃s ostendit &illã
dĩ esse legẽ quã ꝓfinus iste blas phemat & iudeor habere suas
traditiones alibris ꝓpheticis clegitimis aliences quas appellas¬
seapłm ꝓfanas fabulus &aniles & gene alogis in terminatus
nohereticus sed catholicus lector incellegit. Porro siueli testimo¬
nia cuncta coligere quibus ostendã quẽ ammodũ &ipsedñs &apos¬
tolicius legeusi fuerint &ꝓph&is quas iste aniles fabulas putat
quando suffitio. Autcui non sufsiciantista quae diximus nesciste
tes tam̃tũ ꝑtinentib confirmetur legis acꝓph&arũ &
comm̃ detur auctoritas. Proinde ex cogitas seseextimat
quo pactos subter fugiat moles testimonioꝵ euangelicis & apos¬
tolicis litteris delibris ueteribus positorũ quib eiꝰ uelit nolit
ceruicata lingua conteritur. Ait quippe apostolũ ꝓqualita¬
tibus ingeniorũ inquinq ꝑsonis loquutu in sinuans enim rudi
adhuc populo inquit quaedi sunt non debuit aperfectiorib: in¬

Expanded text:
identer Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? aut cui non sufficiant ista quae diximus? CAPUT IITestamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus in
Abbreviated transcription (Latin):
eges tatem compellitur comedere. quȩ desuis carnali¬
b: cogitationib: tã quã defoemorib: ex seunt
Nã illius muledicti qđ iste uelut turpe repre hendit
rarus efectus ẽ uix erim aliquando tã magnũ ẽ flagellũ famis ut ne¬
fanda illa compellat. Isituero fime quã miserorũ anime inopes
ueritatis ea puerita te comedunt quȩ carnalib: sensib: pariunt usq¬
quaque plena sunt omnia tanto in felici us quanto noca amplius
&hor retur minus Sed putome uni libro illius quẽ misistis nr̃m
ñ uno nenĩ plixus sit respondere debere. Proinde hic faciam:
huius finẽ ut ex his quȩ discucienda nestat alius incho&ur. Nescio
quoenim modo itulibri termino refficiturlectoris intentio

Expanded text:
egestate compellitur comedere, quae de suis carnaliegestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio,
Abbreviated transcription (Latin):
diuerba diuina quaeñ intellegebaNT ñ in maledictione sed
in benedictione horribilia non ferebant. Mirũ erm non
ẽ simaledictũ quando auditur horretur nec exiendũ ẽ
ut uerbis ñ horrendis dicatur qđ ad hoc dicitur ut ab ex¬
horrente timeatur. Dñs aut̃ talia dicebat quȩ amari
p̃cipere nontimeri & tum̃ quae in fidelitas sufferat caro
mea uerecibus ẽ & sanguis meus uere potus ẽ & enim siñ
dicacueritis carnẽ meã & biberitis sanguinẽ meũ ñ habe
bitis uitus in uob̵. Siergo dĩ sapiencia uerb̵ suc ram̃to
c̃cruis p̃asces animã credentem non curauit insiprentiã
nausiantẽ quanto magis eadẽ ipsa sapientia ubilocuso
tẽpus timoris fuerat non amoris salubrẽ uolens impor¬
tur& errorẽ ñcurauit insipientis errorẽ quãuis ei
p̃uider& herrorẽ. Quis aut̃ istorũ spiritalẽ nouider¬
rore animȩ foeditutẽ cũ uelud sua quadã fumea quȩ

Expanded text:
qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitbitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque
Abbreviated transcription (Latin):
uerborũ ob cenitictemesse uitandã: Nolo inquid dicit mo¬
qđ uituri uolebat ut iutundũ ortenderer& nonuitu¬
uit. & qđ dici noluit coactuse dicexe quantomcigis
sesq uerbõ eodẽ recte significatur ut ab audientepos¬
sit intellegi suo uerbo enunciatu. atq ut adilud redea¬
mus qđ iste indeutero nomio rep̃. Sicicero uireloquen¬
tissimus & uerborũ iugilantissimus appensor & mensor
qđ dici noluit dix̃ nediceretur quanto melius d̃ magis
morũ quã uerborũ pulcritu dinẽ quaerens atq mundiciant᷑¬
pe aliquid ñ turpitẽ sed miniccit̃ dix̃ ut hoc horreretur nea
retur. & tum̃ cũ legitur infidelitus laudit a uertt fu¬
ciem ex aspera uultũ. lingãuibrat blas phemias icculut᷑
Uidete sinon sunt istiex illo genere hominũ quilo quentexp̃o
desacram̃to corporis & sanguinis sui dixerunt. Durus ẽ hic
sermo quis potest eũ audire. Nisi qđ ex causubilio pess

Expanded text:
verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, moverborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, moquod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne retur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uerituti. De turpima ledicto arguituanitus. sedturpenesse
quibus dã rebus turbibus nominatus cauendã ostendexetur¬
pito dinẽ misericors indicat ueritus & uecors uincitur uiorũ¬
tus Nã de curpi maledicto potest a uerbo sis impiis repreben¬
di & apłs paulus ubiait utinc̃ & abscidutur quiuos contur¬
bant. Quod & sibene intellegentib bene dictio magis appa¬
r& Vt fiant spudones ꝓpter regnũ cȩlorũ potest tumen
qđ non debueris rẽonestã turpi uerbo enunciure. Posr¬
cupsũ dñm quieius dẽ continetiae donũ ÷ comimendunsait
Sunt quis cipso scastrauerunt ꝓpter regnũ cȩlorũ
Legunt quippe isti lit teriores sic enim potiusquã lit tera¬
tiuppellundi sunt. Qui legendo lit teratos nihil supere de¬
dicerunt. Legunt ergo apud citeronem tule aliquid
undesibi uideantur docte xp̃i uebu culpare perditipo¬
tiusquã periti illenam quã cũ docera intrans lictione

Expanded text:
veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum; potest tamen quod non debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Pospsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione
Abbreviated transcription (Latin):
ens aut̃ cũ hȩcaudit ipsãmugis in hacuita irãdĩtim& quaho¬
mo ñpatitur qđ acriter dol& sed fucit qđ turpitor lib& & eiꝰ
cuitalia iuditiadis plic&N uerba in sana contemnit. quia in
ipso poenã pharaonis hocẽ in durati cordis agnoscit sienim
quosdã qui non ꝓba uer̃ dm̃ habexe in noticia tradidit ds̃
in rȩꝓbũ mentẽ ut ficciant que ñ conueniunt. Quid uirum
si & istũ quidiuina plus phema elo quia tradidit ds̃ in reꝓbã
apłs manifesti fucãs in uob. Sicuasa irelocis congrus & tẽpo¬
rib ordinuntur . Vt &iã deipsas notas faciat ds̃ diuitias gloriȩ
suȩ inuas amisericordiȩ quȩ dã massuẽ. ei dem dã nation isfiunt
in honorem gratia illius non meritis suis ille quippe donat ꝓderse
nob ñ solũ qđ doc& ueritas uerũ &iã qđ obstrepit uanitus ut
cũ respondetur in quietis sime uanituti aucultetur sinceris sim

Expanded text:
ens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua hoens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobApostolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae
Abbreviated transcription (Latin):
Similite nãt exii ces culiselinquentes nccturale usit simine ex
ar ser se in appeditũ: suũ inuicẽ masculi in musculos de fermite
bis ipsis recipientes. Siquis quã inimicus apłi uellce exbis ues¬
bis teli adicere qualiadici exlibrorũ ueterũ quibus dae bocu
isteplas phemus ñ nebabero&x amplã muteriã in quedo quacit᷑
in sanira & quanto sibi uideretur desertiora dicta tantode¬
te stabiliora mcledicta iactacr&. Maxime quia dictot
mer cedẽ mutuã quã oportui terroris siuinse mec ipsis reci¬
pientes. Oportuisse quippenẽ ueritus dicere apłs ut quicre¬
ature pocius quã crecctoris seruier̃ erroris sui mercede
non inuiti hȩcturpia facienda sed libenter fuciendo recipe¬
rerit. Iudicio scilic& non alicuius hominis ammundis siquen
tidia delecturent sediustis simidĩ quit ira dedit eos inpas¬
siones ignomini ȩ uterimina criminib: uindicetur & supplicia
peccantiũ non sint tormenta sed inerementa uitiorũ. Sapi¬

Expanded text:
haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. metipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapi
Abbreviated transcription (Latin):
rent post ñ longatẽ porũ spatia morituri : MMortib: quippe corporũ
legimus alios &iã mortuos ꝓpt̃ non sua sed aliena peccata. ubimagis ẽ
in dolore cordis plaga uiuentiũ. quã in resolucione carnis poena mori en
alio plectitur nemo: sed hoc dico quantũ ex istim& iste fuis sepeccatũ qđ
in continuo nuptiali inuentus ẽ homo ñ habens uestẽ nuptialẽ : Futo
si humana consideratione istã &iã urbuic aliquantulũ sufficere de¬
buit erubes cere& ut plurimũ inuitãti in dignatio ꝓtenderetur. ues¬
tẽmutare cõpelli : Ꝙ ta m̃ dictũ ẽ : Ligate illimanus & pedes ꝓicite

Expanded text:
rent, post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum rent, post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos, propter non sua, sed aliena peccata : ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientialio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, quod in convivio nuptiali inventus est homo vestem non habens nuptialem: puto si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere; et ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli: et tamen dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
litatis arguendus quia ꝓp̃t̃ leuissimas causas uel &iã crubescendus poenia
mortis uelcorporalis inflixit : Quod dauid populũ numeras s& : Qđ in fan¬
tes sicut istedicit filuibelisa cerdotis deollis uel cacabis dõ p̃paguctis aliquid
degustas sent : Qua in reñ disputoquantũ & quã ꝑnicisũ clationis uiciũ tã
scõuiro ut uell& dĩpopulũ numerare subrepserit eorũq mortib: ñ a&̃nis
sedĩa iãq humana conditione uenturis. & celerat multitudine in flatus:
Nec dico filios heli ñ fuisse in fantes ut iste loqui t᷑ nescient quid loquatur
sed eius &atis quapossent & deberent ꝓsucrilego ausu quo sed ñõ dõ insacri¬
ficiis ꝓferebant digna quo ercione cobiberit. qđ neglectũ ds̃ non sibi consu¬
lens sed populo cuipeligiopi&usq ꝓfuis s& bello &iã uindicauit. Ubidĩ
timorẽ potuerunt augere uicturi. ꝑ eoꝵ mortes qui fuerant & sis enesce¬

Expanded text:
litatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam litatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam mortis vel corporalis inflixit; quod David populum numerasset ; quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis, de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent. Qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut vellet Dei populum numerare, subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam jamque humana conditione venturis, et celeritNec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur; sed ejus aetatis, qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohiberi: quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit: ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes, qui fuerant, etsi senesce