comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animas intellegeremus quȩ exierunt: Ideo autem
non sufficer& : quõ & animȩ nomine corpus solum pos¬
se significa ri. Modo quodam locutionis ostenditur
quo significatur ꝑ id quod continetur illud quod con¬
tin&. sicut ait quidam uina coronant: cumcoro na¬
rentur uasa uinaria: Uinum enim continetur: uas
contin&: sicut ergo appella mus ecclesi ambasilicam
qua contin&ur populus quiuere appellatur ecclesia
ut nomine ecclesiȩ id est po puli qui continetur. sig¬
nificemus locum qui contin&. Ita quod animȩ cor¬
poribus continentur antellegicor pora filiorum
ꝑ nominatas animas possunt: sic enim melius acci¬
pitur &iam illud quod lex inquinaridicit cum an
qui intrauit super animam mortuam.hoc est super
de functi cadauer ut nomine animȩ mortuȩ. mor¬
tuumcor pus intellegatur. quod animam contine¬
bat. quia & absente populo idest eccła. locus tamen
ille pihilominus ecdesia nuncupatur: hȩc respon¬
deretur si ut dixi feminino genere positum

Expanded text:
animas intellegeremus, quae exierunt. ideo autem non sufficeret, quoniam et animae nomine corpus solum posse significari modo quodam locutionis ostenditur. quo significatur per id, quod continetur, illud, quod continet, sicut ait quidam: \'Vina coronant\', cum coronarentur uasa uinum: uinum enim continetur, uas continet. sicut ergo appellamus ecclesiam basilicam, qua continetur populus, qui uere appellatur ecclesia, ut nomine ecclesiae, id est populi. qui continetur, significemus locum, qui continet, ita, quod animae corporibus continentur. intellegi corpora filiorum per nominatas animas possunt. sic enim melius accipitur etiam illud. quod lex iuquinari dicit eum. qui intrauerit super animam mortuam. hoc est super defuncti cadauer. ut nomine animae mortuae mortuum corpus intellegatur. quod animam continebat, quia et absente populo. id est ecclesia locus tamen ille nihilo minus ecclesia nuncupatur. haec responderentur, sicut dixi, si feminino genere positum
Abbreviated transcription (Latin):
os: &qr illic &iam dictum est ab angelis. sic ueni& quomodo eum ui¬
distis euntem incelum: merito credendum ÷ pon solum in eodem
corpore : uerum &iam innube uenturus: Quo sic ueni& sicut abiit¬
& nubes eum suscepit abeuntem: sed horum duorum. quidhic potius
eligendum sit iudicare difficile est : Promptior quidem sensus est
ut quisq cum audierit uel legerit. & tunc uidebunt filium homi¬
nis uenientem in nube cum potestate magna & maiestale ipsum
prorsus accipiat eius aduentum : Non ꝑ ecclesũ sed ꝑseipsum qun¬
do uenturus est adiuuos & mortuos iudicandos : sed quõ scriptu¬
rae scrutandȩ sunt. Nec earum suꝑficie debemus eẽ contenti
quae ad exercitationem nostram ite modificatȩ sunt ut altiur
sepen& rari uelint diligenter sunt inspicienda sequentia. Cũ
enim dixisr& & tunc uidebunt filium hominis uenientem innu¬
be in potestace magna & maiestule. Adiuxit atq ait. His autem

Expanded text:
eis. et quia illic etiam dictum est ab angelis: Sic ueniet, quo modo eum uieis. et quia illic etiam dictum est ab angelis: Sic ueniet, quo modo eum uidistis euntem in caelum, merito credendus est non solum in eodem corpore uerum etiam in nube uenturus. quoniam sic ueniet, sicut abiit et nubes eum suscepit abeuntem. Sed horum duorum quid hic potius eligendum sit, iudicare difficile est. promptior quidem sensus est, ut-quisque. cum audierit uel legerit: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate, ipsum prorsus accipiat eius aduentum non per ecclesiam sed per se ipsum, quando uenturus est ad uiuos et mortuos iudicandos. sed quoniam scripturae scrutandae sunt nec earum superficie debemus esse contenti, quae ad exercitationem nostram ita modificatae sunt, ut altius se penetrari uelint, diligenter sunt inspicienda sequentia. cum enim dixisset: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiest
Abbreviated transcription (Latin):
utraq pars enimerit inomnib: gentib: una quȩ premat alte¬
ra que prematur : una que dicat pax & sccuritas Altera qua
sol obscur&ur & ñdoc luna lumen suum : &dequa cadẽnt stel¬
lae & in qua uistute sincaelorum maueantur: & tunc uidebunt filiũ
hominis uenientem in nubȩ cumpotestate magna & maiestate Qđ
uideo duobus modis accipi posse siue in ecclesia. tamquam innubȩ
uenientem sicut &iam nunc uenire non cessat. secundum id quod
ait. Amodo uidebitis filium hominis sedentem ad extris uirtutis
& uenientem innubib: caeli: sed ideo tunc cum potestate magna
& maiestate : Quia maior potestas & maiestas illius apparebit scis
quib: magnam uistutem dabit n&anta persecutione uincantur:
siue in corpore suo inquo sed& addexteram patris. inquo &iam mor¬
tuus ÷ &resurrexit & ascend& in caelum secundũ quod scriptum est
mactib a postolorum : hisdictis nubes suscepit cum & sublatus est ab

Expanded text:
utraque pars enim erit in omnibus gentibus, una, quae premat. alteutraque pars enim erit in omnibus gentibus, una, quae premat. altera, quae prematur, una, quae dicat: Pax et securitas, altera, in qua sol obscuretur et non det luna lumen suum et de qua cadant stellhominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate. quod uideo duobus modis accipi posse sine in ecclesia tamquam in nube uenientem, sicut etiam nunc uenire non cessat secundum id. quod ait: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli. sed ideo tunc cum potestate magna et maiestate, quia maior potestas et maiestas illius apparebit sanctis, quibus magnam uirtutem dabit, ne tanta persecutione uincantur, siue in corpore suo, in quo sedet ad dexteram patris, in quo etiam mortuus est et resurrexit et ascendit in caelum, secundum quod scriptum est in actibus apostolorum: His dictis nubes suscepit eum et sublatus est ab
Abbreviated transcription (Latin):
modum sȩuientib: & remototimore tãquam arridente mundo feli¬
citatem dicentib: pax & securitas : Tunc stellȩ cadent decȩlo: & uistu¬
tes cȩlorũ mouebuntur : Quo multi qui gratia fulgere uidebantur ꝑ¬
sequentib: cadent &cadent &quidam fideler fostis simi turbabunt᷑
Ideo autem secundũ matheũ & marcum potest tribulationem dierum
illorum dicitur hoc futurum : Nonqr transacta tota illa psecutio¬
ne accident ista sed qr prȩced& tribulatio ut sequatur quorundam
defectio : & qr ꝑ omnes dies illos ita fi& propter eu post tribulationẽ
dierum illorum sed tamen in eisdem dieb fi&: quodesgo dictum est
secundũ lucam & in t̾ris pres sura gentiũ genter uoluit intel¬
legere non ꝑtinentes ad semen abrahȩ in quo benedicuntur
omnes gentes sed gentes quȩ ad sinistrãstabunt : quando con¬
gregabunt᷑ ante iudicem uiuorum & mostuorum om̃s genter

Expanded text:
modum saeuientibus et remoto timore tamquam adridente mundi felimodum saeuientibus et remoto timore tamquam adridente mundi felicitate dicentibus: Pax et securitas tunc stellae cadent de caelo et uirtutes caelorum commouebuntur, quoniam multi, qui gratia fulgere uidebantur, persequentibus cedent et cadent et quidem fideles fortissimi turbabuntur. ideo autem secundum Matthaeum et Marcum post tribulationem dierum illorum dicitur hoc futurum, non quia transacta tota illa persecutione accident ista, sed quia praecedet tribulatio, ut sequatur quorundam defectio, et, quia per omnes dies illos ita fiet, propterea post tribulationem dierum illorum sed tamen in eisdem diebus fiet. Quod ergo dictum est secundum Lucam: Et in terris pressura gentium, gentes uoluit intellegi non pertinentes ad semen Abrahae, in quo benedicentur omnes gentes, sed gentes, quae ad sinistram stabunt, quando congregabuntur ante iudicem uiuorum et mortuorum omnes gentes.
Abbreviated transcription (Latin):
sia melius existimo intellegi. ne dñrihs propinquante secundo aduentu
suo ea pro magno p̃dixisse uideatur quaehuic mundo & ante primũ
eius aduentum euenire consueuerat : & in rideamur ab eis qui haec
uelut nouissima & omnium maxima orrescimus plura in historia
gentiũ & multo maiora legerunt : Eccle suestenim sol & luna & stel¬
lae cui dictum est: speciosa sic ut luna &electa sicut sol ab hac ad¬
oratur ioseph noster in hoc mundo uelut in aegepto & humillimo
sublimatur : Nã illum ioseph mater ceste ad orare non potuit qr ante
de functa est : qr sa cobuenis s& ad filium ut illius omnis ꝓph&iei ueri¬
tas adimplenda xp̃o dño seruir&ur : Quando enim sol obscurabi¬
tur & luna non dabit lumen suum &stelle cadent decelo & uistutes
cȩlorum cõmouebuntur. sic̃ ab aliis duob: euangelistis. hic locus cõ¬
memoratus est ecclesia non apparebit impus tunc ꝑsecutorib: ultra

Expanded text:
sia melius existimo intellegi, ne dominus Iesus propinquante secundo aduentu sia melius existimo intellegi, ne dominus Iesus propinquante secundo aduentu suo ea pro magno praedixisse uideatur, quae huic mundo et ante primum eius aduentum euenire consueuerant, et inrideamur ab eis, qui haec, quae uelut nouissima et omnium maxima horrescimus, plura in historia gentium et multo maiora legerunt. ecclesia est enim sol et luna et stellae, cui dictum est: Speciosa sicut luna, electa sicut sol. ab hac adoratur Ioseph noster in hoc mundo uelut in Aegypto ex humillimo sublimatus: nam illum Ioseph mater certe adorare non potuit, quae ante defuncta est, quam Iacob uenisset ad filium, ut illius somnii prophetici ueritas adimplenda Christo domino seruaretur. quando enim sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de caelo et uirtutes caelorum commouebuntur, sicut ab aliis duobus euangelistis hic locus commemoratus est, ecclesia non apparebit; impiis tunc persecutoribus ultra
Abbreviated transcription (Latin):
tes qr & si an multor a postolorũ temporib: dictum est piatamen
sollicitudine cogitant quod dictum est. Tempus breue est: Non¬
ne amaximac parte eorum nouellat᷑ aedificat᷑ emitur pos sid &ur
geruntur adhuc honores ducuntur uxores : dehis loquor qui &x poc¬
tantes dnm suum quando ueniat anuptur non tamen abstinent a
carnalib: nuptiis. sed oboedientis sima caritate . Audiunt apostolũ
precipientem : quem ad modum uiuere debeant uxores cum uiris
uiri cum uxoribus filii cum parentib: parentes cumfilus : serui cũ
dominis : domini cum seruis: Non hii omnes in his omnib: utuntur
hoc mundo Arunt nauigunt cõparant generant militant amimi¬
nistrant: Puto quod nonerunt. sic quando erunt quae in euange¬
lio prȩdictasunt : signa in sole & luna &stellis & in t̃ris pressura
gentium: prȩ confusione sonitus & maris & fluctuũ arescentib:
hominib: preumore & ex pectatione quae suꝑueniunt uni uerso
orbi: Nam uistutes caelorum mouebuntur: Haec quippe inecole¬

Expanded text:
te multos annos apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine cogitant, quod dictum est: Tempus breue est? nonne a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad modum uiuere debeant uxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes in his omnibus utuntur hoc mundo? arant, nauigant, comparant, generant, militant, administrant. puto, quod non erunt sic, quando erunt, quae in euangelio praedicta sunt, signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium prae confusionhominibus prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi; nam uirtutes caelorum mouebuntur. Haec quippe in eccle
Abbreviated transcription (Latin):
&omne arbores cum ꝓducunt &iam ex sefructum scitis qnm
ꝓpe est aestur: Itec &uos cum uideritir haec fieri scitote qum̃
propeest regnumdĩ : Cumergo dicit cum uideritis haeo fieri que
intellegere poterimus : nisi ea quae supra commemorata sunt :
inhis est autem &iam quod ant: & tunc uidebunt filium hominis ue¬
nientem in nube. cum potestuemagna & maiestae: ꝓinde euia
hoc cum uisum fuerit : noniam erit regnumdi sed propeerit:
hunc ordinem uidemur & duos alior euan gelistas tenergapud
marcum enini cum dictũ ess&. &uistuter quae sunt incaelis mo¬
uebuntur: & tunc inquid uidebunt filium hominis uenientem in
nubibus. cũ iustute multa & glaria. Deinde subiungit. Quad lu¬
cas nondixit : & tunc mitt& angelos suos & congregalut elec¬
tos suos aquat tuoruentis a summo t̃rȩ usq ad summum caeli:
Tunc quod ille deficu &dealuis arborib: iste desola ficu ponens aficu
autem: discite inquid parabolam : cum iam ramus eiur tener fue¬

Expanded text:
fructum, scitis, quoniam prope est aestas; ita et nos cum uideritis haec fieri, scitote, quoniam prope est regnum dei\'. cum ergo dicit: Cum uideritis haec fieri, quae intellegere poterimus nisi ea, quae supra commemorata sunt? in his est autem etiam, quod ait; Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate. proinde etiam hoc cum uisum fuerit, non iam erit regnum dei, sed prope erit. Hunc ordinem uidemus et duos alios euangelistas tenere. apud Marcum enim cum dictum esset: Et uirtutes, quae sunt in caelis, mouebuntur, et tunc, inquit, uidebunt filium hominis uenientem in nubibus cum uirtute multa et gloria. deinde subiungit, quod Lucas non dixit: Et tunc mittet angelos suos et congregabit electos suos a quattuor uentis a summo terrae usque ad summum caeli. tunc, quod ille de ficu et de aliis arboribus, iste de sola ficu ponens: A ficu autem discite, inquit, parabolam. cum iam ramus eius tener fue
Abbreviated transcription (Latin):
Dequo aduentu suo dixit: Amodo uidebitis filium hominis seden¬
tem ad extris ustutis & uenientem in nubibus caeli: Exceptis
his locis ubi ab eo aduentus ultimus in se ipso quando est iudicaturur
uiuos & mostuos. Ita promittitur ut propinquare dicatur: &
quod in ultimo sermonis secundũ matheum ipse omnino aduentur
euidenter ex primitur : cuius superius quibusdam signis propin¬
quitar intellegendo monstratur : Ad hoc quippe apud matheum
sermo ipse concluditur : Cum autem uenerit inquit filius homi¬
genter &c&er& usq adillud ubi ait : & ibunt hi in supplicium
a ernum iusti autem inuitam adernam: Hoc enim nullur
amibigit d exp̃i aduentu nouissimo & define scłi fuirse p̃dictum:

Expanded text:
de quo adventu suo dixit, Amodo videbitis Filium hominis sedende quo adventu suo dixit, Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis, et venientem in nubibus coeli ; exceptis his locis ubi ab eo ille adventus ultimus in seipso, quando est vivos judicaturus et mortuos, ita promittitur ut propinquare dicatur, et quod in ultimo sermonis secundum Matthaeum ipse omnino adventus evidenter exprimitur, cujus superius quibusdam signis propinquitas intelligenda monstratur. Ad hoc quippe apud Matthaeum sermo ipse concluditur: Cum autem venerit Filius homigentes et cetera usque ad illud, ubi ait: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. hoc enim nullus ambigit de Christi aduentu nouissimo et de fine saeculi fuisse praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
ab arbore autem fici discite parabolam : cum iam ramus eius tener
fuerit & folia nata : scitis qr propeest aestas: Ita & uoscum uide¬
ritis haec omnia : scitote quõ prope est inianuis: Tunc ergo sci
emus prope eẽ cum uiderimus. non aliqua eorum. sed haec om̃a
in quibus & hoc est quod uidebitur filius hominis ueniens. &mit t&
angelos suos : & dequat tuor mundi partib: id est d&oto orbet̃ra¬
rum congregat elector suor quod tota hora nouissima fac̃ ueni¬
ens in suis membris tamquam in nubib: uel in tota ipsa ecclesia qđ
est cocpus eius : tamquam in nubȩ magna fructificante atq cres¬
cente in uniuerso mundo ex quo coepit prȩdicare & dicere:
agite paenitentiam appropinquabit enim regnum caelorũ:: Ita
ut fostas se omnia quae ab his trib: euangelistis dicta sunt de ei
aduentu diligentius interse collata atq discus saunueniantur
Adhoc ꝑtin& quod cotidie uenit in corpore suo quae est ecclesi ce¬

Expanded text:
ab arbore autem fici discite parabolam cum iam ramus eius tener ab arbore autem fici discite parabolam cum iam ramus eius tener fuerit et folia nata scitis quia prope est aestas ita et vos cum videritis haec omnia scitote quia prope esmus prope esse, cum uiderimus non aliqua eorum sed haec omnia, in quibus et hoc est, quod uAngelos suos, et de quatuor mundi partibus, id est, de toto orbe terrarum congregabit electos suos; quod tota hora novissima facit, veniens in suis membris tanquam in nubibus vel in tota ipsa Ecclesia quod est corpus ejus, tanquam in nube magna fructificante atque crescente in universo mundo, ex quo coepit praedicare et dicere, Agite poenitentiam, appropinquavit enim regnum coelorum: ita ut fortasse omnia quae ab his tribus evangelistis dicta sunt de ejus adventu, diligentius inter se collata atque discussa, inveniantur ad hoc pertinere, quod quotidie venit in corpore suo, quod est Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod ait. & tunc uidebunt filium hominis uenientem in nubi¬
b cum uistute multa & gloria. & tunc mitt& angelor & congre¬
gabit electos suos : Non itaq: tunc erit finis : sed tunc erit in ꝓximo
Andicendumest non omnia quae supra commemorata sunt eẽ intel¬
legenda ubiait. Cum uideritis hȩc fieri sed aliqua eorum hoc ui¬
delic& ecepto quod dictumest. Tunc uidebunt filium hominis ueni¬
entem & c&era: Ipse quippe finiserit : Non tunc ꝓximuserit : sed
matheum aperuit nullis exceptis eẽ accipiendũ quod positum est.
Cum uideritis haec fieri : Nam &apud ipsum cum dictum err& & uir¬
tutes cȩlorum mouebuntur. & tunc apparebit inquid signum filii
hominis incelo & tunc plangent omnes trib: t̃rȩ &uidebunt fili¬
um hominis uenientem in nubib: cȩli &uistute multa & maiest&e
& mit t& angelos suos cum nube & uoce magna & congregabyͣt elec¬
tos eius aquat tuoruentis a summis cȩlorum usq: ad terminos corũ

Expanded text:
m hominis uenientem in nubibus cum uirtute multa et gloria et tunc mittet angelos suos et congregabit electos suos. non itaque tunc erit finis, sed tunc erit in proximo. An dicendum est non omnia, quae supra commemorata sunt, esse intellegenda, ubi ait: Cum uideritis haec fieri, sed aliqua eorum hoc uidelicet excepto, quod dictum est: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem et cetera? ipse quippe finis erit, non tunc proximus erit. sed Matthaeus aperuit nullis exceptis esse accipiendum, quod positum est: Cum uideritis haec fieri; nam et apud ipsum cum dictum esset: Et nirtutes caelorum monebuntur, et tunc apparebit, inquit, signum filii hominis in caelo et tunc plangent omnes tribus terrae et uidebunt filium hominis uenientemet mittet angelos suos cum tuba et voce magna et congregabunt electos eius a quattuor ventis a summis caelorum usque ad terminos eorum
Abbreviated transcription (Latin):
b& : siquidem lib& inquam am̾ministratiotunc illis quas commemo¬
raui instructa uistutibus hoc intentionis fine d&erminatur. ut
homines secundum carnẽ nullas iniquas molestias paciant᷑ nec
adte existimas pertinere quõ distam qui &emquam prestare niteris
referant : Id est ut uerbis non ambiam quomodo dm̃uerum. ubi est
qui&ȩ uitae omnis fructus colant. Ni hil tibiest prodefaduitam uere
beatssm tantus labor: inuere cundius hoc dicere indeor & oblitus quo¬
dam modo consu&udinem intercessionum mearum : scdnihil est uere¬
cundia nisi quidam dis plicendi metus: ego in hac causa m&uendo non uere¬
or: m&uo enim ne primumdõ. Deinde  ipsi amicitiae quamliber in
te uere cundior cumtibi proaliis intercedo: Cumuero prote ipsotanto
nisi uere cundius agerem quaẽ maxima est. ut ipse scripsisti diffi¬
cilium inter bonos efficatia: adiub& me prote apudte : ut inillo

Expanded text:
bet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemobet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displicendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum ite uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde homo cum aliud ciuitas non sit quam concors hominũ
mul titudo : Itaque siomnis prudentiatua qua consulere com¬
ris rebus humanis siomnis fostitudo qua nullius iniquitate aduer¬
sante tesre ris. siomnis temperanta quȩ intanta labe nequis si mȩ
consu&udinis hominumteacorruptionibus abstines: siomnis iusti¬
tia qua recte iudicandos uacuique distribuis. id laborat. id nititur
ut hii quibusuis ut benesit salui sint corpore. & ab omni cuius quam
in probitate tuti adque pacati habeant filios sicut nouellas constee¬
bilitas filias ornatas sicut similitudinẽ templi: Cellaria plenae¬
ructantia ex hoc in hoc. fecundas oues. crassos boues nec ma¬
cheriae ruina deform& praedium nec litigantium clamor perso¬
n& in plateis eorum : Ita nonerunt uere uirtutistuae. sicut nec isto¬
rum beatitudo: hinc enim aduerum dicendum illa mea uerecun di¬
a quã intua epistala benigno sermone laudastime impedre non de¬

Expanded text:
aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere coris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non de
Abbreviated transcription (Latin):
tam poner& ubiuere est: beatus inquid populus cuius dñs ds̃ipsius :
Cerniscigitur unde p&endum sit : quod omnes docti indoctique
desiderant & multierrando ac superbiendo unde p&atur & ubi
ac cipiatus ignorant : utrique autem inquodam diuino psal mo
simul repre henduntur : & qui confidunt in uirtute sua & qui in na¬
bundantia diuitia rũ suarũ gloriantur: Id est & philosophi hu¬
ius saeculi ab horrentes uelatali philosoplna beatum que di¬
centes populum cui supp&it terrena opulentia : acper hoc adño
dõ nostro a quo facta sumus & uistutẽ p&ccmus qua huius uitae
mala super&mus : &beatum uitã qua post istã uitã in cius a&er¬
nitate per fruemur. Vt & uistute & in praemio uistutis sicut a pos¬
tolus dicit. Quigloriatur in dño glori&ur: hoc nobis uelimus
hoc ciuitati cuius ciues sumus: Non enim aliunde beata ciuitas.

Expanded text:
uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant. utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio uirtutis, sicut apostolus dicit, qui gloriatur, in domino glorietur. hoc nobis uelimus, hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas,
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt quae fuerant past ponenda sicutꝰ sinistrae praponitur dex¬
tera : sienim habentur non in eis beata uita ponenda est : subdita eẽ
debent non prae dita sequentia nonducentia : huic autẽ quisicora¬
bat & afilus alienis quibeatum dixerunt populum cui haec sunt:
eximidis cer nique cupiebat : tam̃ quam diceremus. ip̃se quid sentis
Quem beatum populum dicis: nonait. beatus populus cuius est uis¬
tus animieius: Quod sidixiss& discreuiss& quidem &iam istum
populum ab illo quibeatam uitam in ista uisibili &corporali felici¬
tate constituit : sed nondum transcendis s& om̃s uanitates & insa¬
nias mendaces: Maledictus enim omnis sicut abibi eedem lit¬
derendocent : qui spem suam ponit in homine:ergo nec in se ipso
quisi. que deb& : quia & ipse homo est: proinde ut transir& omi¬
um uanitatum & insanarum mendacium. limites adque il bea

Expanded text:
suerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dexsuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam
Abbreviated transcription (Latin):
tara iniquitatis : Quorũ filii uelud nouelle constabilitatȩ in iu¬
uentute sua: filiae eorum composite &ornatȩ sicut similitudo
templi: Cellaria corum plena eructuantia ex hoc in hoc:
Oues eorum fecundȩ multiplicantes in exitibus suis. boues eorũ
cras si: Nonestruna macheriae nec transitus : neque lamor inploc¬
teis eorum: beatum dixerunt populum cuihaec sunt. beatus
populus cuius est dñs ds̃ ipsius. uides exaggeratione tere nȩ
felicitatis. beatum poptilum nondiciniss a filus alienis : idest non
pertinentibus ad regenerationẽ qua efficimur filudĩsaquorũ
manu iste se eximi praecatur neabeis in hanc opinionẽ adque
in peccata impia pertrahatur : loquendo quppe uanitatem
beatum dixerunt populum cui haec sunt quae super commemo¬
rat quibus ca felicitas constat quã solac̃ dilectores dextera mundi
huius inquirunt: & ideo dextera corum iniquitatis. qua haec praepo¬

Expanded text:
tera iniquitatis; quorum filii uelut nouellae constabilitae in iutera iniquitatis; quorum filii uelut nouellae constabilitae in iuuentute sua, filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est ruina maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus ipsius. Vides exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praepo
Abbreviated transcription (Latin):
poenis que iustissimis destincitum seconfidere ut beatus sit quando neilluth¬
quidem quod hacb& in nacture suae dignitate praecipuum. id est mentẽ
atque rationem. potest uindicare eberroribus nisids̃ ad sit luxmentiũ :¬
Abiciamus itaque obsecrute falsorum philosophorum uanitates
& insanias mendaces : Quia nec uirtus nobis erit nisuipse a sit. quo
iubemur Nec beatitudo nisi ad sit ipse quo fruamur : & totum muta¬
bile atque corruptibile nostrũ quodper serpsum imbecillum &
quȩ dam materies miseriarum est. dono inmortalitatis atq:
in corruptionis absorbeat: Qũo uero terei publicȩ scimus a ma¬
torem : non aliunde eẽ beatũ hominem . aliunde ciuita tem : uide
quam sit in illis sacris litteris darum : nam quidẽm in eis. sco
spũ plenus haec loquitur orans: Exime mede manufiliorum
alienorum : quorũ os loquutũ est uanitatẽ &dextera eorum dex¬

Expanded text:
poenisque iustissimis destinatum sepoenisque iustissimis destinatum sequidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem, potest vindicare ab erroribus, nisiabiciamus itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobis erit, nisi adsit ipse, quo iuuemur, nec beatitudo, nisi adsit ipse, quo fruamur, et totum mutabile atque corruptibile nostrum, quod per se ipsum inbecillum et quaedam materies miseriarum est, dono inmortalitatis atque incorruptionis absorbeat. Quoniam uero te rei publicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciuitatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dex
Abbreviated transcription (Latin):
ierunt : quanto prȩfidentius tamquam suis uiribus currerunt :¬
nec sup pliciter acueraciter dm̃ ut iam sibi ostender& p&iue¬
runt : merita uero quorum lib& hominum quao sunt. quando
quidem ille qui non cũ mercede: debita. sedcum gratu ita gratia ue¬
nit om̃s pec catores solus apeccatis liber & liberator inuenit : si
ergonos uirtus uera delectat : ei dicamus quod in cius sacris litte¬
ris legimus : diligamte dñe uirtus mea : & siuerabeati eẽ uolum
quodnolle non possumus : id quod in eis dẽ lit teris didicimus fido
cordeteneamus : beatus uircuius est nomen dñi spes ipsius & ñ
respexit inuanitates & in sanias mendaces: Quanta est autẽ
uanitus quantec insania . quantum que mendatium. hominem mostalem
& erumnoscim uitum mutcibili &spũ & carne ducentem : tot pec catiso¬
neratum . tot temptationibus subditum. tot corruptionibus obnoxium

Expanded text:
ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium
Abbreviated transcription (Latin):
misera eẽ conuincitur : Quare as suesce obsecrote uir bone. beatus
esse interim spe ut sis &iam recum pi&ccte per seuerantis simȩ re¬
tribu&ur merces felicitatis a &ernȩ: si prolixa epistala onerosus su:
tute haoc intulistitibi. quime sapientem appellcsti: hinc enim au¬
sussum haec ad teloqui : ut tibisapientiam non qualis mihisit osten¬
tarem. sed qualis es sedebeat ostenderem: haec autem in praesenti
fructus : hic constantissima pi&as. ibi sempiterna felicitas: ex ista
sapientia quȩ unauera est siquid habeo adõ sumpsi non ame prae¬
sumpsi at que ab illo in meper fici fideliter spero : Aquo inchoatũ
esse humiliter gaudeo nec in eo nec in eo quod ad huc donauit incre¬
dulus: nec in eo quodiam donauit ingratus: nonenim meo uel ingenio
uel merito sed eius dona sum siquod laudabiliter sum : Nam quȩdã
acutis sima & excelentissima ingenia tanto inmaiores errores

Expanded text:
misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores
Abbreviated transcription (Latin):
tunc bono consilio & diuino munere fortiter ferimus cum bonorũ
eternorũ fidelidĩ promissione. & fidelinostra expectatione gau¬
demus : Adhoc nos exortatus apostalus paulus. ait: spegaudentes in
tribulatione patientes : ostendit enĩ quare intribulatione patien¬
tes: praemittendo spegaudentes : Adhanc spe exhortor: per ihm
diuinitatis & carnis infirmitate appa rente : Non solum ser mo¬
nis oraculo docuit uerum &iam suat passionis & resurrectionis
cuius &illi gratiam merencur : Nusi clati inflatique superbia inans¬
ter conarentur istam beatã uitã sibi ipsȩ facere : quoͣd solus dr̃ ueraciter culto¬
ribus suis posthanc uitam se largituram esse promisit: Sanios quippe ÷
eiusdem ciceronis. illacsententia ubiait: Nam haet quidem uitamors
est : quam locmentari possem si liber&: Quomodo ergo sireste lec¬
mentatur beata conprobatur : Ac non potius quõ reste lamentatur

Expanded text:
tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaudentes. ad hanc spem exhortor per legumdiuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis cuius et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia inaniter conarentur istam uitam beatam sibi ipsi facere, quod solus deus ueraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors est, quam lamentari possem, si liberet\'. quo modo ergo, si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Abrumpat abiciat : seseque ab ea ferro &iam seu uenenoulla ue alia
uoluptaria morte subducat : ut in portunan sentiendi uel nullus omnino
sit quod epicurei &siquialia similistultitia putauerun: uel ideo bextus
qm̃ fuerit ab illa beatauita tamquam ab aliqua peste liberatus : omnium
superba iactantia : sibcatauita est incruciatibus corporis curnon inea
man& sapiens ut fruatur : si autem misera est quid obsecrote nisitipus
inpedit ne fateatur neor& dm. Neiusto & misericordi supplic& qui
potest & uitae huius mala uel au&stere. uel mitigare uel adea to¬
leranda fortitudine armare. uel ab eis omnimodo liberare : & post
haec uerã beatam uitã dare . quonullum malum asnmittatur. &
ubi summum bonum numquã ammittatur : hocpiorum praemiũ
est : cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mostalem
nontã delectabiliter quã tollerabiliter ducimus & mala eius

Expanded text:
abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & cȩcus surdus que ficr& Non est ausus hinc ferre sententi¬
am eumque beatum dicere : sed addidit &iam doloris grauis simos
corporis quieum si non inter cͥmerint ipse se inter imat & ad
portum non sentienti: haec liberatus uistute perueniat: Cen dit
igitur sapiens inmanissimis xladibus atque suc cumbit intantum
ut eis cogatur & inseipsum homicidium per p&rare : Cuiiam par¬
cat᷑ illis careat malis qui sibupse non parcit : certe semper beatus ÷
ceste beatam uitam insua potestate constitutam. nulla ui potest ullius ca¬
lamitatis amittere: Ecce incae citate & surditate & atrocis simis cru¬
ciatibus corporis aut amisit beatam uitam : aut siinistis afflictionib
adhuc beata est: fit per huius modi dotis simorum hominum dispu¬
tationes ut sit aliquando beata uita quam sapiens ferre nompos sit udl
quod est absurdius quam sapiens ferye nondebeat. eamque fugiat

Expanded text:
tur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententitur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanissimis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis afflictionibus adhuc beata est, fit per huius modi doctissimorum hominum disputationes, ut sit aliquando beata uita, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non debeat eamque fugiat,
Abbreviated transcription (Latin):
malis corporis caedunt : at que in eorum molestiis grauissimis absce¬
dendum ex hac uita eẽ decernunt: ubinolo dicere quantum sit nefas
seipsum hominem occidere in sontem: cum omnino non debeat uel no¬
centem : unde in primo libro trium illorum quos benegnis si me
& studiosissime per legisti multa iam diximus: sed ceste considere¬
tur. nec superbe sed sobriae iudic&ur : Quomodo uita beata sit qua
non sapiens r&enta fruitur sed inlatis sibimanibus capere com¬
pellitur : Est apud ciceronem in extrema utscis paste quintitus¬
cula narum libri locus propter hoc quod dille co anim aduerten¬
dus : Cum enim decȩcitate corporis sugger& atque affirma r&
& iam cȩcum beatum eẽ possessapientem : multa dixit quae per au¬
res percipiendo gauder& : Itemque sisurdus ess& ea quibus ob¬
lecta r&ur. adoculos transtulit : si autem ut roque sensu priuare¬

Expanded text:
malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscemalis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se ipsum hominem occidere insontem, cum omnino non debeat uel nocentem, unde in primo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitur, sed inlatis sibi manibus carere compellitur. Est apud Ciceronem in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus propter hoc, quod dico. animaduertendus. cum enim de caecitate corporis ageret atque adfirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit, quae per aures percipiendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus oblectaretur, ad oculos transtulit; si autem utroque sensu priuare
Abbreviated transcription (Latin):
hominem : Nisi quifecit hominẽ : Nam quitanta creaturȩ suae bonabo¬
nis malis que largitur. ut sint hominos sint. utiugentes sensibus. ualen
t& officia non inuenitur: No n ob aliud quantum intellego nisi quia beatã ut ũ
tos uiribus affluentes opibus sint: scipsimbonis dabit ut beatisint quiae¬
ius &iam hoc ost munus ut bonisint : Illiuero qui hac erum nosa uita
in his moribundis menbris sub hac farcina corruptibilis carnis auc¬
tores suae beatȩ uitae : & quasi conditoris et̃ uoluerunt : uclud pro¬
priis camurtutibus app&entes iamque r&inentes non ab illo fonte uir¬
tutum p&entes atque sperantes dm̃ super biae rosistentem minimesen¬
tire potuerunt : unde inerrorem absurdissimum lapsisunt : ut cum
as seuerant &iam infallari distauro beatum esse sapientem: Cogan¬
tur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam : ex ageratis enĩ

Expanded text:
hominem, nisi qui fecit hominem. Nam qui tanta creaturae suae bona bohominem, nisi qui fecit hominem. Nam qui tanta creaturae suae bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, ut vigentes sensibus, valent officia, non invenitur: non ob aliud, quantum intelligo, nisi quia beatam vitam tes uiribus, adfluentes opibus sint, se ipsum bonis dabit, ut beati sint, quia eius etiam hoc est munus, ut boni sint. illi uero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissimum lapsi sunt, ut. cum adseuerant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim
Abbreviated transcription (Latin):
Quamuis sapientiam quam mihitribuis in me non agnos cam. tantȩta¬
men ergame beniuolentiae tuae tamquem sincere gratias ago
debeo que plu rimas & meorum studiorum labores taliactonto ui¬
ro placiuis se delector: Multo uero amplius : quod animumtuum cari
tate a &ernitatis atque ipsius caritatis affecti. diuinae illi coelestis que
reipublicȩ cuius rector est xp̃s & inqua sola semper beatȩque uiuendũ
est si recte hic pieq: di suiuatur : Agnosco in hiantẽ. uideo propinqui¬
tatem eius que potiunde amplestor ardentem : Inde quippe manat. &i¬
am uera amiticia non pensanda temporalibus commodis sed gratuito
amore putanta: Nemoenim potest ueraciter amicus eẽ hominis nisi
fuerit ipsius primitus ueritatis. quod sigratis nonfiat. nullo fieri pacto
potest: dequare &iam philososophi multa dicerunc : sed apud cos ue¬
ra pi&as id est uerax ueridĩ cultus unde omnia recte uiuendi duci opor
in p&randũm putasunt: Cum eis non sit nisi ds: Neque enim facit beatũ¬

Expanded text:
Quamvis sapientiam quam mihi tribuis, in me non agnoscam, tantae tamen erga me benevolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas; et meorum studiorum labores tali ac tanto viro placuisse delector: multo vero amplius, quod animum tuum charitate aeternitatis et veritatis, atque ipsius charitatis affectum divinae illi coelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua sola semper beateque uiuendum est, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa dixerunt; sed apud eos uera pietas, id est uerax ueri dei cultus, unde omnia recte uiuendi duci oportimpetrandam putarunt, cum eius
Abbreviated transcription (Latin):
pos sit intellegi dm̃ quibus que totus est per spatia locorum corporea
mole diffundi inqua necesse habeat pastibus maioribus minoribus que
constare. cerni corporeis oculis posse : Vnde plura dicerem si hoc inista
epistalci sus cepis sem in cuius longitudinc̃ non sentiens progres sus sum pot
tare quae comp&unt : sed non & cem eorum inquorum manus non in¬
anita uenire ista possunt si diligentius & copiosius disserantur : laborã
autem homines indiscendo & breuia non ualent intellegere : prolixa non
ue oblitus occupationum mearum itaut fortasse quod non ar bitrabcer
amant legere : laborant itidem docendo qui & pauca tardis. & multa pi

Expanded text:
possit intelligi, Deum qui ubique totus est, nec per spatia locorum corporea possit intelligi, Deum qui ubique totus est, nec per spatia locorum corporea mole diffunditur, in qua necesse habeat partibus majoribus minoribusque constare, cerni corporeis oculis posse. Unde plura dicerem si hoc in epistola ista suscepissem, in cujus longitudinem non sentiens progressus sum, penetare quae competunt; sed non etiam eorum in quorum manus non inaniter venire ista possunt, si diligentius et copiosius disserantur. Laborant autem homines in discendo, et brevia non valent intelligere, prolixa non ae oblitus occupationum mearum, ita ut fortasse, quod non arbitrabaramant legere. Laborant itidem in docendo, qui et pauca tardis, et multa pi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc iuendm̃ non posse dicimus non derogamus potestatieius sed & crnita¬
tem uerita tem que laudimus itacum dicimus nofpos se uideri oculis
corporis non lat& sed pat& ratio bene intellegentibus qua perspicuum
est dm̃ corpus nonesse. nec aliquid corporeis oculis cerniposse nisi
quod alicuius inter ualli interpositione cernatur: Id autem non nisicor¬
pus eẽ eamque substantiam quȩ minor sit in paste quam in intoto quod de
dõ credere nefas eẽ deb& &iam his qui hoc intellegere nondum ualent:
ua miraculorum : Num quidta menideo lat&esse corpora habere nos
corpus aullum esse quantulum cumque corpusculum quod non prosuo
modo loci oc cup& spatium. Nec in eo quod oc cup& ubique sit totum. sed mi¬
nus sit in parte quam intoto : haec quõ non lat&: his contexenda sunt con¬
sequentia quod nunc facere nimis longum est : quibus ostendatur non
rationem latere sedrationem omnino nullam eẽ qua credidebeat uel

Expanded text:
hoc deum non posse dicimus, non derogamus potestati eius, sed aeternitahoc deum non posse dicimus, non derogamus potestati eius, sed aeternitatem ueritatemque laudamus, ita cum dicimus non posse uideri oculis corporeis, non latet. sed patet ratio bene intellegentibus, qua perspicuum est deum corpus non esse nec aliquid oculis corporeis cerni posse, nisi quod alicuius interualli interpositione cernatur, id autem non nisi corpus esse eamque substantiam, quae minor sit in parte quam in toto, quod de deo credere nefas esse debet etiam his, qui hoc intellegere nondum ualent. ua miraculorum. numquid tamen ideo latet esse corpora, habere nos corpus, nullum esse quantulumcumque coi-pusculum, qmodo loci occupet spatium; nec in eo quod occupat ubique sit totum, sed minus sit in parte quam in toto? Haec quoniam non latent, his contexenda sunt consequentia, quod nunc facere nimis longum est, quibus ostendatur non rationem latere, sed rationem omnino nullam esse qua credi debeat, vel