comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccauer̃. qͥa inse ipsis. c̃ iam nati essent.
nec ratione ad huc uterent᷑. qua ille
utebat᷑ quando peccauit. nec p̃ceptum
accepissent. quod ille cransgressus ẽ.
s solo originali uitio tenerent᷑ obstrie¬
ti ꝑ quod eos regnũ mortis tͣheret ad
condẽpnationẽ. Qͦo regnũ mortis in
regnũ. qm̃ mors cẽꝑalis quaniuis et ipsa
de originali peceato ꝓpagata sit. corpꝰ
in eis ucerunit. animã uͦ ad penas non
trahit. ubi uoluit regnũ mortis in telligi.
ut anima renouata ꝑ grãm. iam ñ mori¬
at᷑ ingehenna. Idẽ auita d̾i ñ alienetur
ñ separet᷑. Qd uͦ ad iunxit de adam qͥ est
forma fucuri. neq hoc uno mͦ intelligit᷑.
Aut enim forma xͥ econtͣrio ẽ. ut quẽ ad¬
modum in illo om̃s moruint᷑. sie et in
obedientiam peccatores consticuti sunt
multi. sic et ꝑxͥ obedientiã iusti consti¬
cuant᷑ multi. aut formã fut᷑i eaͣm dix̃.

Expanded text:
peccaverunt: » quia in seipsis, cum jam nati essent, peccaverunt: » quia in seipsis, cum jam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccavit; nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est sed solo originali vitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem, quod regnum mortis in regnum, quoniam mors temporalis, quamvis et ipsa de originali peccato propagata sit, corpus in eis interimit, animam vero ad poenas non trahit: ubi voluit regnum mortis intelligi, ut anima renovata per gratiam jam non moriatur in gehenna, id est a vita Dei non alienetur, non separetur. Quod vero adjunxit de Adam, « qui est forma futuri, » neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in oboedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi oboedientiam iusti constituantur multi, aut formam futuri eum dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
homine gr̃a destruit saluatoris. Qe
oꝑata ẽ etiã in antiqͥs scĩs. qͥcũq anteꝗͣ
in carne xp̃e ueniret. ad eiꝰ cam̃ ad iu¬
uantẽ grãm ñ ad legis litt̾am q̃ uibere
tancũ ñ adiuuare poc̾at ꝑcinebant.
hoc namq occulcaba t᷑ in uet̾i testam̃to
ꝓ tẽpors dispensatione iustissima. qͦd
nẽ reuelat᷑ innouo. Ergo in om̃ib
regnauit mors ab adã usq ad moys en.
ꝗͥ xp̃i gr̃a ñ ad uiti sunt. ut ineis reg¬
num mortis destrueret᷑. In quos
p̃uaricationis ade. Iste enĩ melior intellee¬
cus hor ũbors. ut cum dixisset regnaũ¬
mors et in eos qui ñ peccauerunt quasi
nos moueret qͣre in eos regnauerit qui
ñ peccauerunt ad deret in similitudinẽ
p̃uaricationis ade. Idẽ qr ierit in ho¬
rum menbris similicudo p̃uaricationiᷤᷤ
ade. Pocest et hic intelligi. regnauit
mors abadam usq ad moysen et ineos
qͥ ñ in similicudinẽ p̃uaricationis ade.

Expanded text:
homine gratia destruit saluatoris, quae homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, praeuaricationis Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnaumors et in eos qui non peccaverunt, quasi nos moveret quare in eos regnaverit qui non peccaverunt, adderet, in similitudinem praevaricationis Adae, id est quia inerat in horum membris similitudo praevaricationis Adae. Potest et sic intelligi, « regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, et in eos qui non in similitudinem praevaricationis Adae
Abbreviated transcription (Latin):
s mortuũ. qr ñ inputabat᷑. excusante
nat᷑ali infirmitate uł ignorantia. Eduͦ
dic̃ inmundo. ⁊ ñ in hominib dicunt
huiꝰ assercores sentñtiȩ hoĩnes appellan¬
dos eos qͥ iam rationis capaces. et nata¬
lem legem habent. illam uͦ ecatẽ que
ũdũ adcapacitatẽ nat᷑alis legis accessit.
nĩtam homines quã mundũ appellan¬
dam. ꝓ eo qͦd pars quedam mundi uiden¬
cur. s ñdũ sic̃ homines induere mere¬
ant᷑ creatoris imaginẽ. S qr etiam hec
de lege sentũtia legi moysi abaliis pociꝰ
applicanda uidet᷑. quid magis eligendũ
sit. lectoris relinquat᷑ arbitrio. Utriq
diuinitꝰ ꝓmulgata ẽ. qr nec ipsa potuit
regnũ morcis auferre. Regnũ enĩ mor¬
tis uult intelligi. qñ ita dñat᷑ inliominib
reatꝰ peccati. ut eos ad uitã et̾̃nam que
uera uica ẽ uenire ñsinat. s ad seda̾m
etiam que penalit̾ et̃naẽ mortẽ cra¬
liat. hoc regnũ mortis sola in quolibet

Expanded text:
sed mortuum, quia non imputabatur, excusante sed mortuum, quia non imputabatur, excusante naturali infirmitate vel ignorantia. Quod vero dicit in mundo, et non hominibus, dicunt hujus assertores sententiae homines appellandos eos qui jam rationis capaces, et naturalem legem habent; illam vero aetatem quae nondum ad capacitatem naturalis legis accessit, non tam homines, quam mundum appellandam: pro eo quod pars quaedam mundi videntur, sed nondum sicut homines, qui induere mereantur Creatoris imaginem. Sed quia etiam haec de lege sententia legi Moysi ab aliis potius applicanda videtur, quid magis eligendum sit, lectoris relinquatur arbitrio. Utrique diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipicande c̾sũ sentñtiȩ tenendũ hic
eẽ arbicrantes. tocũ lectionis huiꝰ sensũ
ꝑscrucandum pucarent. ut sensum
in his apłi ñcam ex suo sensu. quã exũ¬
bis ipsius colligerent. Et pꝰ aliquanta in¬
uenientes eũ apxisse sine lege enĩ pee¬
catũ morcuum erat. ego aut̃ iuuebam
sine lege aliqñ. inuenerunt eũ hoc
dicẽ delege nat᷑ali. ut sit sensus. Usq
adlegem nat᷑alem q̃certo etatis cẽpore
rationis capax ẽẽ incipit quando iusti in¬
iustiq incipit hab̾e discͥmen. peccatũ
iume morcuũ in tͥnsecus erat. ẽ ñ eẽt
lex que uetaret ñ facienda uel ratio que
facienda monstraret. Qd alit̃ de apło
scd̃m illos nulla ratione pot̾ intelligi:
cũ hoc se dixisse dese ipso ñ uideatur
ambiguum. Scd̾m hunc sensũ ñ usq¬
quaq absuroũ uidet᷑. si et hic dicatur.
qr usq ad legis nat᷑alis in telligentiam
peccatũ ex corruptione ueniens origi¬
nis. erat in mundo. ut sub intelligat᷑

Expanded text:
cipitandae cursum sententiae tenendum hic esse arbitrantes, totum lectionis hujus sensum perscrutandum putarent, ut sensum in his Apostoli non tam ex suo sensu, quam ex verbis ipsius colligerent. Et post aliquanta invenientes eum dixisse, « sine lege enim peccatum mortuum erat; ego autem vivebam sine lege aliquando, » invenerunt eum hoc dicere de lege naturali, ut sit sensus, usque ad legem naturalem, quae certo aetatis tempore rationis capax esse incipit, quando justi injustique incipit habere discrimen: peccatum in me mortuum intrinselex quae vetaret non facienda, vel ratio quae facienda monstraret. Quod aliter de Apostolo secundum illos, nulla ratione potest intelligi, cum hoc se dixisse de seipso non videatur ambiguum. Secundum hunc sensum non usquequaque absurdum videtur, si et hic dicatur quia usque ad legis naturalis intelligentiam peccatum ex corruptione veniens originis erat in mundo, ut subintelligatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iom̃s hoĩs ad iustificationẽ uitȩ. Hoc uinꝰdo¬
cum si imicationẽ attendamꝰ. ñ erit nisi
diaboli. S quia manifestũ ẽ de adam
ñ de diabolo dici. restat intelligenda ñ
imicatio. s ꝓpagatio peccati. Nam et¬
quod ait de xp̃o ꝑunius iustificationẽ:
magis hoc ex p̃ssit. quam si ꝑ uniꝰ iustici¬
am dicẽt. Eani quippe iustificationẽ
dic̃ qua xp̃e iustificat impium. quã ñ
imicandã ꝓposuit. s solus hoc poc̃. Nã
pocuit apts recte dic̾e̾. umicatores mei
estote sic̃ et ego xp̃i. nunquã aut̃ dicẽt
runt mulci iusti homines et imitandi.
iustꝰ aut̃ et iustificans nemo nͥ xp̃c.
Unde dicit᷑. Credenti in eũ qͥ iustificat
erit dicere. iustifico ce. consequens ẽ ut
dicat etiam crede in me. quod nemo scb̃s
credite indm̃. et ime credite. ut qͥa ip¬
se iustificat ĩ piũ. depitet᷑ fides eiꝰ adiuli¬
aam. Nam si sola umitatio fecit peccato

Expanded text:
n omnes homines ad iustificationem uitae. hoc unius delictum, si imitationem adtendamus, non eiit nisi diaboli. sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici, restat intellegenda non imitatio, sed propagatio peccati. NamctquodaitdeCListo:per iustificationem, magis hoc expressit, quam si \'pe\' unius iustitiam\'diceret. cam quippe iustificationem dicit, qua Christus iustificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. nam potuit apostolus recte dicere: imitatores mei estote, sicut et ego Christi, numquam autem diceret: runt multi iusti homines et imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Christus. unde dicitur: credenti in eum qui iustificat erit dicere, Justifico te, consequens est ut dicat etiam: Crede in me: quod nemo sancto« Credite in Deum, et in me credite, » ut quia ipse justificat impium, deputetur fides ejus ad justitiam. Nam si sola imitatio fecit peccator
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc inseificationẽ fruetum. qͥ fruct
ꝓculdubio caritas ẽ atq oꝑa eꝰ nullomͦ
habere possemus a nobis. s habemus
fructu loquebat᷑ magist̃ d̾s. qñ pal¬
micib in se manentib dicebat. Sine
sam uitã ȩt̃nã quȩcerte merces ẽ bonoꝵ
oꝑum. grãm d̾ĩ appellat apłs. subi¬
peccati mors. gr̃a aut̃ d̾i iuita et̃na
poꝑe militie reddit᷑ ñ donat᷑. Bene
gͦ hic stipendium d̾r. quasi militie
diabolice. ubi mors et̃na canqũa de¬
bitum reddit᷑. Ubi cũ posset dice̾
et recte dice̾ stipendiũ aut̃ iusticiȩ
uita et̾na. maluit dic̾e̾. gr̃a aut̃ o̾ĩ
uita et̾na. ut hinc incellig̾e̾mus ñ¬

Expanded text:
» Hunc in sanctificationem fructum, qui fructus procul dubio charitas est, atque opera ejus, nullo modo habere possemus a nobis: sed habemusfructu loquebatur magister Deus; quando palmitibus in se manentibus dicebat. « Sine sam vitam aeternam, quae certe merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolupeccati mors. Gratia autem Dei vita aeternapro opere militiae redditur, non donatur. Bene ergo hic stipendium dicitur, quasi militiae diabolicae ubi mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, stipendium autem justitiae vita aeterna, maluit dicere, « gratia autem Dei, vita aeterna, » ut hinc intelligeremus n
Abbreviated transcription (Latin):
tis. de qua dicit᷑. uideo aliã legẽ in m̃¬
bris meis repugnantẽ legi mentis
mee et cet̾a. quę cam̃ nͥ mala postea
cons uetudine toboretur. facilius uin¬
cit᷑. ñ canĩ sine gr̃a d̾i. Lege aut̃ alia
p̃uaricata que ẽ inusurationis ani¬
me rationalis. inetate hominis iam
ratione utentis. p̃uaricatores fiunt
om̃s peccatores terre. Preuaricata
gͦ lege etiam illa que data ẽ ꝑ moy sen.
multo ampliꝰ abundat delictũ. Lex
gͦ subintrauit ut abundaret delictum.
siue cũ homines negligunt quod d̾s
iubet. siue cũ de uirib suis p̃sum̃tes
aduitorit̃ grẽ ñ implorant. et ad dt̾
infirinitati suꝑbiam. Cũ aut̃ uocatio¬
ne diuina intelligunt eui sit enge¬
miscendum. et uiuocant eitm in quẽ

Expanded text:
e qua dicitur: « Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, » etc. Quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invoc
Abbreviated transcription (Latin):
tię ũ solũ adũtit. s etiam districtissi¬
me ñ nunqũa aniadũtit. Unde cam
insemet ipsũ maior ẽ iui qͥtas mea
quã ut ueniã merear. et noe infiliũ.
maledictus inqͥt canaam puer. Ama
ledictione gͦ t̾re inoꝑe pͥmi hominis
sicut peccatũ sẽꝑ in mundo fuit. sic lex
imputans nunquã defuit. Peccatũ etiam
originale. nec om̃ib pacuit. nee om̃ib
nec lacuit abrahȩ et domui eiꝰ. ꝓpt̾ qͦd
etiam circũcisionẽ accepit. hoc infide
seminuis eiꝰ qui ẽ xp̃e. operante ineis cir¬
cũcisione qͦd in nob̾ oꝑat᷑ baptismꝰ. Uñ
et dauid iligemiscens diẽ. Ecce enĩ in
iniqͥtatib conceptꝰ sum. et in peccatis

Expanded text:
tiae non solum advertit, sed etiam districtissitiae non solum advertit, sed etiam districtissime nonnunquam animadvertit. Unde Cain in semetipsum: « Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear . » Et Noe in filium: « Maledictus, » inquit, « Chanaam puero . » A maledictione ergo terrae in opere primi hominis sicut peccatum semper in mundo fuit, sic lex imputans nunquam defuit. Peccatum etiam originale nec omnibus patuit, nec omnes nec Abraham et domum ejus: propter quod etiam circumcisionem accepit, hoc in fide seminis ejus qui est Christus, operante in eis circumcisione quod in nobis operatur baptismus. Unde et David ingemiscens dixit: « Ecce in iniquitatibus co
Abbreviated transcription (Latin):
nem intͣuit inmundũ. Nonsolum ori¬
guale peccatũ. s et qͦd cũq aliud cont᷑¬
hi pocuit exuicio corrupte originis usq
ad legẽ fuit in mundo. hoc ẽ qͥa neq
lex pocuit auferre peceatũ. que sub in¬
trauit ut magis habundaret. siue lex
nat᷑alis inqua qͥsq ratione utens incipit
peccato originali addere et ꝓpͥa. siue ip¬
sa que seͥpta ꝑmoysen ppło data ẽ. S: ñ
imputabatur quia lex ñerat qua argu¬
ente monstͣret᷑. cũ a dño do̾ ñ canqũa
ñ eẽt hab̾etur. Sic aut̃ dictum ẽ usq
adlegem. ut etiam legẽ seut̃ntia ista
concluderet. ut ñ sit lex extra ꝑmansi¬
onem peccati. quod fuisse dictũ est.usq
adipsam. Lex aut̃ usq ad ioħen. et pec¬
catũ usq ad aduentũ .xͥ. aquo sola lib̾at
aut̃ qui q̃rendũ hic arbitrant᷑. de qͣ
lege hic agitur. Sine lege enĩ natu¬
rali. nat᷑a hominis rationẽ habentis
nunꝗͣ fuit. que etiam ante legem
scͥptam peccata originalis concupiscen¬

Expanded text:
it in mundum, non solum originale peccatum, sed et quodcunque aliud contrahi potuit ex vitio corruptae originis, usque ad legem fuit in mundo, hoc est quia neque lex potuit auferre peccatum, quae subintravit, ut magis abundaret; sive lex naturalis, in qua quisque ratione utens incipit peccato originali addere et propria, sive ipsa, quae scripta per Moysen populo data est. « Sed non imputabatur, quia lex non erat, » qua arguente monstraretur, cum a domino Deo non tanquam non esset haberetur. Sic autem dictum est usque ad legem, ut etiam legem sententia ista concluderet, ut non sit lex extra permansionem peccati, quod fuisse dictum est usque ad ipsam; lex autem usque ad Joannem ; et peccatum usque ad adventum Christi, a quo sola liberatautem qui quaerendum hic arbitrantur de qua lege hic agitur. Sine lege enim naturali natura hominis rationem habentis nunquam fuit: quae etiam ante legem scriptam peccata originalis concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ gestum ẽ incruce xͥ insepult᷑a. in
resurrechone t̾cia die. in ascensioe
incelum. et sessione addext̾am patͥs.¬
inꝑ ita gestum ẽ ut his reb ñ nustice
tantũ dictis. s etiam gestis. configu¬
raret᷑ uita xͥana que hic gerit᷑. Nam
sunt. carnẽ suã crucifixerunt cũ pas¬
sionib et concupiscentiis.. Ext̃ sepultu¬

Expanded text:
 gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sessione ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis . » P
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s scõm magnã nused̾iam tuã. et
ego dixi dñe miserere mei. sana ani¬
mã meã qñĩ peceaui tͥ: Cũ gͦ se homo
ad illũ excenderit. et sie in gemue¬
rit. fiet quod subdit᷑. ubi aut̃ habũ¬
dauit delictum. suꝑ habuno auit gr̃a
et dimittunt᷑ ei peccata mnulta qm̃ di¬
lex multũ. et diffundit᷑ in corde eius¬
caritas dĩ. unde fiat legis plenitudo.
modũ regnauit peccatum inmort̾e. sic
dixisset. ut quem ad modum regnauit
peccatũ in mortẽ. ñ ait ꝑ unũ hominẽ
aut pͥmũ hominẽ. aut ꝑ adam qͥa iam

Expanded text:
m magnam misericordiam tuam . Et, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam quoniam peccavi tibi . Cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet quod sequitur, ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia, et dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum , et diffunditur in corde charitas Dei, unde fiat legis plenitudo, modum regnavit peccatum in morte, sic etrum. Modo, cum dixisset, ut quemadmodum regnavit peccatum in morte, non ait, per unum hominem, aut primum hominem, aut per Adam, quia jam
Abbreviated transcription (Latin):
generant᷑. s hoc recte dictum ẽ. quia
sicut nullius carnalis gen̾atio nͥ ꝑadam.
possent carne generari ñ ꝑadam. et
om̃s siue hic. siue ibi dic̃ent᷑. ẜosdem
aut̃ om̃s. postea mulcos dicit. Possunt
quippe in aliqua re om̃s ẽẽ. qui pauei
sunt. S multos habet gen̾atio carua¬
lis. multos et sp̃alis. qũauis ñ cam mul¬
tos hec sp̃alis. quam illa carualis. Ue¬
rũcamen quem admodũ illa habet
om̃s homines. sic ista om̃s iustos. hoĩes.
quia sic̃ nemo p̃t̃ illam homo. sic ne¬
mo p̃t̃ istam iustꝰ homo. et inutͣꝙ
multi. Sieut enĩ ꝑ in obedientiã umꝰ
hominis peccatores consticuti sunt
muli. ita ꝑ obedientiã uniꝰ hominis
uisti consticuent᷑ mulci. Lex aut̃ sub¬
intͣuit. ut habundaret delictũ. Iam
ñ ꝑtinet hoc ad illuo delictũ quodtra¬
hitur exadam. de quo suꝑius dicebat
mors regnauit ꝑ unũ. Legeni quippe
siue natalem incelligamꝰ. quȩ in eoꝵs
apparet ecatib qui iam racione uti

Expanded text:
generantur; sed hoc recte dictum est, quia sicut nullius carnalis generatio nisi pei possent carne generari non per Adam etal\'omnes\' siue hic siue ibi dicerentur. eosdem autem\'omnes\' postea\'multos\' dicit; possunt quippe in aliqua re omnes esse qui pauci sunt. sed multos habet generatio carnalis, multos et spiritalis, quamuis non tam multos haec spiritalis quam illa carnalis. uerum tamen quemadmodum illa omnes habet homines sic ista omnes iustos homines, quia sicut nemo praeter illam homo sic nemo praeter istam iustus homo et in utraque multi. sicut enim per inoboedientiam unius hominis peccatorcs constituti sunt multi, ita per oboedienjusti constituentur multi. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. » Jam non pertinet hoc ad illud delictum quod trahitur ex Adam, de quo superius dMors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti
Abbreviated transcription (Latin):
s peccatũ nob̃ ñ dñabit᷑. qͦd sine dubio
uitare possumus. Non enĩ estis sublege
s sub gr̃a. Lex data est. ut gr̃a q̃rere¬
tur. grã data ẽ ut lex impleret᷑. seq
enĩ suo uicio ñ implebat᷑. s uitio pru¬
dentie carnis. Qͥo uitium ꝑlegem de¬
monstrandum. ꝑ grãm sanandum fuit.
Sub lege positis non sub gr̃a dñabat᷑ pec¬
eos qui sub ipsa sunt reos facit. iuben¬
do ñ adiuuando. grã qͥppe aduuiat
ut sit quisq legis factor: sine qͣ suble¬
ge quis positꝰ. legis cancum erit audi
lege s sub gr̃a:: Idem uioet᷑ eẽ. sensus qͥ
supͣ expositꝰ est ubi dicit quio gͦ: ꝑma¬
nebinus inpeccato. ut gr̃a habundet:
Hoc solum ẽ quod uidet᷑ habere aiffentiã
quod ibi quasi his qui ñdum discesserm̾
apeccato: dici uidetur ne ꝑ maneant
ineo. hic uͦ canqũa abhis qui iam disces¬
serint apeccato fieri iudet᷑ in t̾rogatio.
Et ibi ut quasi gr̃ã que ñdum erat ha¬
bundaret. hic aut̃ canquã p̾sente i am

Expanded text:
sed peccatum vobis non dominabitur, quod sine dubio vitare possumus. « Non enim estis sub lege, sed sub gratia. » Lex data est, ut gratia quaereretur. Gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo vitio non implebatur, sed vitio prudentiae carnis. Quod vitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit. Sub lege positis, non sub gratia, dominabatur peceos qui sub ipsa sunt, reos facit, jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat, ut sit quisque legis factor, sine qua sub lege quis positus, legis tantum erit auditlege, sed sub gratia? » Idem videtur esse sensus, qui supra expositus est, ubi dicit: « Quid ergo? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? » Hoc solum est quod videtur habere differentiam, quod ibi quasi his qui nondum discesserunt a peccato dici videtur, ne permaneant in eo; hic vero tanquam ab his qui jam discesserint a peccato, fieri videtur interrogatio. Et ibi, ut quasi gratia quae nondum erat, abundaret; hic autem tanquam praesente jam
Abbreviated transcription (Latin):
actib suis. Qo ita consequent̃ expo¬
nit. Qua ꝓpt̾ deponentes mendac iũ
loqͥmini ueritat̾ẽ. Ubi aut̃ oeponit᷑
mendaciũ nͥ intus ut habitet in
monte scõ d̃ĩ. qui loqͥtur ueritat᷑e
incorde suo: Iam gͦ forma a de p̃¬
teriti et fucuri deseͥpta forma ñ
om̃ino uniformi. simili qͥdẽ ꝑge
simił ẽ in eo qͦosient abimo adã in
plures diffundit᷑. ita et ab uno xp̃o
inplures homines diffuindit᷑. speci¬
es uͦ contͣria quod ex adã p̃uari eati¬
one peccatores constituti st̃ multi.
ex xp̃i uͦ obedientia iusti constitut
sunt multi. sic forma ut dictũ ẽ pͥmi
ade et scdĩ et asimilib et adissimilib
comparata sibi. quia diffusius lechõis
hiuꝰ seriem ꝓsecuti sumus. iam et ordo
daret delictũ. habundante uͦ peccato
suꝑ habundasse grãm . W. in his soluit
quod uidebat᷑ ẽẽ contͣriũ et dicit. Qͥ
enĩ morcui sumꝰ pecc̃o. qͦmͦ ad huc ui

Expanded text:
quenter exponit. « Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem. » Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus, ut habitet in monte sancto Dei, qui loquitur veritatem in corde suo? Jam ergo forma Adae praeteriti et futuri descripta, forma non omnino uniformi, simili quidem per ilis est in eo, quod sicut ab uno Adam in plures diffunditur, ita et ab uno Christo in plures homines infunditur; species vero contraria, quod ex Adam praevaricatione peccatores constituti sunt multi; ex Christi vero obedientia justi constituti sunt multi: sic forma, ut dictum est, primi Adae et secundi, et a similibus et a dissimilibus comparata sibi, quia diffusius lectionis hujus seriem prosecuti sumus, jam et ordo daret peccatum; abundante vero peccato superabundasse gratiam. Et in his solvit quod videbatur esse contrarium, et dicit : « Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ adhuc infirmi eẽnuis uixca cẽpus. xp̃c
ꝓimpiis morcuus ẽ. coheret duab seq̃ñ¬
tib quarũ inuna nos dic̃ peccatores. in
alia inimicos di canquam singłis reo¬
dens singła. peccatores ad infirmos. ini¬
micos dĩ referens adimpios Ppt̾ea sic̃
ꝑuũ hominem in hunc mundũ pecca¬
cũ intͣuit. et ꝑ peceatũ mors: et ita in
om̃s homines mors ꝑtransit. in qͦ om̃s

Expanded text:
Cum adhuc infirmi essemus juxta tempus, CCum adhuc infirmi essemus juxta tempus, Cimpiis mortuus est, » cohaeret duabus sequentibus, quarum in una nos dicit peccatores, in alia inimicos Dei; tanquam singulis reddens singulas, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios. « Propterea sicut per unum hominem in hunc mundum peccatum intravit, et per peccatum mors; et ita in omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
Ira uͦ d̾ĩ qui omĩa cũ cranqͥllitate uidi¬
cat. ñ aliuo ẽ quã iusta uindicta. Nec
inunici eramus d̾o. nͥ quẽ ad modum
iusticiȩ inimica sunt peccata. qͥb remis¬
sis cales inimcitiȩ finiunt᷑. Si autẽ
iusta iunoicta d̾i ire nom̃ accepit. becon¬
ciliatio dĩ que rectius intelligit᷑. quã
cũ talis ira finit᷑ : Sic neq etiam af¬
fectu mouet᷑ cum amat nos. qͥ semꝑ
idem ipse ẽ. si amor eiꝰ ad nos ẽ. bonicas¬
nob̃. ꝑ quẽ caricas d̾i diffundit᷑ in cordi
b nr̃is. Cõm̃oauit gͦ caritat̾e suam in
nob̃. pͥus amando. Amaci qͥppe sumus
pͥus. ut digni fi eremꝰ qͥ amaremus.
et amareni᷑ ampliꝰ. N cepit nos dilig̾e
ex quo ꝑ morcẽ filii eiꝰ reconciliati su¬
mus. s ante mundi consticutionẽ di¬
lexit nos. ut cũ eiꝰ unigenito. etiam noᷤ
Sie sic ostendendũ nobis erat quantũ nos ama¬
ret ne desperaremus. et quales ne suꝑbi¬
remus. ẜ recedens aut̃ sententia uͥdien

Expanded text:
Ita vero Dei qui omnia cum tranquillitate judicat, non aliud est quam justa vindicta. Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae inimica sunt peccata, quibus remissis tales inimicitiae finiuntur. Si autem justa vindicta Dei irae nomen accepit, reconciliatio Dei quae rectius intelligitur, quam cum talis ira finitur? Sic neque etiam affectu movetur, cum amat nos, qui semper idem ipse est; sed amor ejus ad nos est bonitasnbus nostris. Commendavit ergo charitatem suam in nobis, prius amando. Amati quippe sumus prius, ut digni fieremus qui amaremus et amaremur amplius. Non coepit nos diligere, ex quo per mortem Filii ejus reconciliati sumus; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos c, sic ostendendum nobis erat quantum nos amaret, ne desperaremus, et quales, ne superbiremus. Praecedens autem sententia ubi dicit: «
Abbreviated transcription (Latin):
sine lege peccauerunt. sine lege ꝑibt.
Scatimq de cͥcũcisione. et quiẽq in qui
unlege peccauerunt. ꝑleg̾e iudicabim¬
tur. Rursumq gentes subleuansoĩ.
Cum enĩ gentes que iegem ñ habent. et¬
cet̾a. Iterumłio uideos sermonẽ conũ¬
tens. si inquit tu iudeus cognomina¬
ris. et ea que secunt᷑. Et ne numius
uideret᷑ in increpatione iudeoꝵ sub¬
iungit dicens. Cir cumcisio ꝓdest.
si legem obserues. S mox in parcem gen¬
qum. limites głandi p̃figens circũcisio¬
ii.si aut̃ inquit p̃uaricator eslegis. circũ¬
cisio cua p̃putium facta est. Et paululũ
gentes subleuans. sunquit p̃putium uis¬
ticias legis custodiat. ⁊ cet̾a. et ualidius
ad huc animos eoꝵ erigens. iudieabit
ait quod ex natura ẽ. p̃putiũ legem
consũmans te. qui ꝑ lict̾am et cireueisio¬
nem p̃uaricator legis es. Q a uͦ cercũ
erat in lege et ꝓpħis mulcas ẽẽ ꝓmissio¬

Expanded text:
sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. » Statimque de circumcisione. « Et quicunque, inquit, in lege peccaverunt, per legem judicabuntur. » Rursumque gentes sublevans dicit. « Cum enim gentes, quae legem non habent, etc. » Iterumque ad Judaeos sermonem convertens. « Si, inquit, tu Judaeus cognominaris; » et ea quae sequuntur. Et ne nimius videretur in increpatione Judaeorum, subjungit dicens: « Circumcisio prodest, si legem observes. » Sed mox in partem gentium limites gloriandi praefigens circumcisioni. « Si autem, inquit, praevaricator es legis; circumcisio tua praeputium facta est. » Et paululum gentes sublevans. « Si, inquit, praeputium justitias legis custodiat, etc. » Et validius adhuc animos eorum erigens; « judicabit, ait, quod ex natura est praeputium, legem consummans, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es. » Quia vero certum erat in lege et prophetis multas esse promissio
Abbreviated transcription (Latin):
deus est. ecͤcũcisio cordis inspũ nonlit¬
tera. cuius laus ñ ex honunib s ex dõ ẽ.
Ooseruandus ẽ cautius sensus apłice dis¬
putationis. nedum exuariecate ꝑsona¬
rum mͦ hos. mͦ illos alloqui uidet᷑. qͣsi
uia ꝑdica. ordo sensus indirectum ꝓce¬
dentis curbet᷑. et ad eum finem ꝑueni¬
re ñ possit legentis intellectꝰ. quo eum
ducit dispucantis intentio. Qͥ finis ut
utrosq et uideos et gentiles pat̾no fo¬
uens affectu. iudeos amplectens et in
carne et in spũ. gentes uͦ obeuangłii
gr̃am et ministerii sui honorificenti¬
am. his qui erant excontentione siue
his siue alis iram. et quę sunt ire int̾¬
minatus. bene oꝑantib uero siuie his.
siue illis. reꝓmisit que głe sunt et
honoris. De inde uͦ modo hos. mͦ illos
alt̾nati depͥmens uelsulleuans uel
coequans. sic om̃ĩa temꝑare nicicur
et dirigere. ut neutro maiorem głan
faciat. uel inuidiam. Mox enĩ de
gentib subnectens. quiẽq inquit

Expanded text:
et circumcisio cordis in spiritu non littera cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est. » Observandus est cautius sensus apostolicae disputationis ne, dum ex varietate personarum modo hos, modo illos alloqui videtur, quasi via perdita ordo sensus in directum procedentis turbetur; et ad eum finem pervenire non possit legentis intellectus, quo eum ducit disputantis intentio. Qui finis, ututrosque et Judaeos et gentiles paterno fovens affectu, Judaeos amplectens et in carne et in spiritu, gentes vero ob Evangelii gratiam et ministerii sui honorificentiam, his qui erant ex contentione, sive his, sive illis, iram et quae sunt irae interminatus; bene operantibus vero, sive his, sive illis, repromisit quae gloriae sunt et honoris: deinde vero, modo hos, modo illos, alternatim deprimens vel sublevans, vel coaequans, sic omnia temperare nititur et dirigere, ut neutro majorem gloriam faciat vel invidiam. Mox enim de gentibus subnectens. « Quicunque, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ciat qͦd ꝓmisit. Alioquin ut di ꝓmissa
impleant᷑ ñ ind̾i. s in hominis pocesta¬
reodit᷑ abrahȩ. N aut̃ sic credidit abra¬
posset p̃dic̃e uel p̃scire. Sua gͦ et alie¬
na facta ꝓmisit. cum infide gentium ꝓmi¬
sit filios abrahe. Quod eẽt ñ possunt. si ñ
habeant fidem. Ergo donat et ipsam fidẽ.
S cum dicitur inquiunt. qui credidit
saluus erit. linum hors exigit᷑. alcerũ
offert᷑. Quod exigit᷑ abhomine. in homi¬
nis potestate ẽ. quod offert᷑ pocestatis
di est. Et cur ucrumq ñ erit pocestatis
di et quod iubet et quod offert:. Immo
roget᷑ quod iubet quẽ rogant discipłi
credentes. ut eis augeatur fioes. Ex fi¬
sio. omni semii. ñ ei tantum qͥ ex lege
est. idẽ qui exueteri cestam̃co uenit ad
nouum. s et ei qui exfide ẽ abrahe. id÷

Expanded text:
ciat quod promisit. Alioqui ut Dei promissa ciat quod promisit. Alioqui ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominis potestaredditur Abrahae. non autem sic credidit Abrapraedicere, vel praescire. Sua ergo et non aliena facta promisit, cum in fide gentium promisit filios Abrahae: quod esse non possunt, si non habeant fidem. Ergo donat et ipsam fidem. Sed cum dicitur, inquiunt, « qui crediderit salvus erit ; » unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur ab homine, in hominis potestate est; quod offertur, potestatis Dei est. Et cur utrumque non erit potestatis Dei, et quod jubet et quod offert? Imo rogetur quod jubet, quem rogant discipuli credentes, ut eis augeatur fides . sio n 111 n i semini, non ei tantum quod ex leges est id est quod ex uetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est —
Abbreviated transcription (Latin):
de homine dĩ qu̾ã de ppło d̾i. n exhoc
iam regnũ gr̾̃e disputando ingredit᷑.
licet sepus ad huc. ad cõmendationem
gre legentis oculis referat. et de pin¬
guat statum illum hominis uelhomi¬
num. qͥ ante leg̃e ⁊ sub lege sunt. uel fue¬
runt. Iustificati gͦ ex fide. pacem habeamꝰ

Expanded text:
de homine Dei quam de populo Dei, et ex hoc de homine Dei quam de populo Dei, et ex hoc jam regnum gratiae disputando ingreditur, licet saepius adhuc ad commendationem gratiae legentis oculis referat et depingat statum illum hominis vel hominum, qui ante legem et sub lege sunt, vel fuerunt. « Justificati igitur ex fide, pacem habeamus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nacuralis uisus. nichil  oũ quȩ uidet.
menti reñtiat sensus siuis. quȩ sunt sed̾a
homilus. Auquando oculis rationis in¬
fundit sequedam uisus ñcam natura ꝗͣ
grã. ut ñ tantũ uidens rem sibi uisam
quam uisa res attrahat sibi et conformet
et coaptet uidentẽ. Quod cũ fit absq con¬
tradictione. pignus ẽ uel arra. uieme sa¬
uitatis cũ uͦ fit. si sine contradictionis luc¬
ta nonfit. cõmonitio ẽ nondum consũpte
infirmitatis. hec sunt t̃tia hominis d̾i.
P opłs uͦ di innaturali lege pͥmum relictꝰ
est sibi. ut intellig̾et quid ꝑse ipse sibi eẽt.
deiũ aliquib eoꝵ̃ addita est eciã lex scͥp¬
ta. nequid eẽt unde se apud dm̃ homo
excusaret. pꝰcremo uͦ om̃ib missa gr̃a ut
intellig̾et homo quio ipse sibi. quid ip¬
se do. quid sibi d̾s eẽt. et laudaret dm̃
se ipsum uͦ accusaret. Ao hoc uidet᷑ ꝑue¬
nisse apsice disputationis sensus tam

Expanded text:
est naturalis visus, nihil eorum quae videt est naturalis visus, nihil eorum quae videt menti renuntiat sensus suus: quae sunt secunda hominis. Aliquando oculis rationis infundit se quaedam visus non tam natura quam gratia, ut non tam videns rem sibi visam, quam visa res attrahat sibi et conformet et coaptet videntem. Quod cum fit absque contradictione, pignus est vel arrha vicinae sanitatis; cum vero fit, sed sine contradictionis lucta non fit, commonitio est nondum consumptae infirmitatis. Haec sunt tertia hominis Dei: Populus vero Dei in naturali lege primum relictus est sibi, ut intelligeret quid per se ipse sibi esset; deinde aliquibus eorum addita est etiam lex scripta, ne quid esset unde se apud Deum homo excusaret; postremo vero omnibus missa gratia, ut intelligeret homo quid ipse sibi, quid ipse Deo, quid sibi Deus esset; et laudaret Deum, seipsum vero accusaret. Ad hoc videtur pervenisse apostolicae disputationis sensus, tam
Abbreviated transcription (Latin):
supra scͥptos differentiarum status
cirea ea que pͥma uel sed̃a sunt homi¬
nis dĩ. uel ppłi õi duos ut c̃q libellos di¬
gessimus. ad ea que c̾tia eius st̃ ingre¬
dientes grãm aĩ. lum̃q eiꝰ mirificũ
salutamus et adoramꝰ in ipso li mine
unde nobis oriri incipit. non quod
omĩno quasi ꝑ oromẽ lectionis differen¬
tiarum harum fiat ꝓcessus. s sie desig¬
nancur in ordine se̾bentis. diersis mo¬
dis et locis. sic̃ diũsis teporib fieri solen
ineoroe hominis ꝓficientis. Ibi enĩ in¬
uenit quisq differentiarum harum
stacus. scd̾m interioris status sui defec¬
cus uel suecessus cũ aliquando homo
tẽptandus et ostendendus ipse sibi ad̾o
relinqͥtur. sicq totus inuenitur ex lex
et ex cors. ut nesciat sic̃ dicit᷑ aiscern̾e
int̾ dextram et sinistr̃a suã q̃ sunt pͥma
hominis. Aliquando ceco dat᷑ oculus. ut
uideat que uidenda sunt. s ñ ꝓdest ñ de¬
lectat miserũ uidere. cum quod ꝓpͥum

Expanded text:
upra scriptos differentiarum status circa ea quae prima vel secunda sunt hominis Dei vel populi Dei, duos utcunque libellos digessimus, ad ea quae tertia ejus sunt ingredientes, gratiam Dei lumenque ejus mirificum salutamus, et adoramus in ipso lumine, unde nobis oriri incipit, non quod omnino quasi per ordinem lectionis differentiarum harum fiat processus; sed sic designantur in ordine scribentis diversis modis et locis, sicut diversis temporibus fieri solent in corde hominis proficientis. Ibi enim invenit quisque differentiarum harum status, secundum interioris status sui defectus vel successus; cum aliquando homo tentandus et ostendendus ipse sibi, sibi a Deo relinquitur; sicque totus invenitur exlex et excors, ut nesciat, sicut dicitur, discernere inter dextram et sinistram suam: quae sunt prima hominis. Aliquando caeco datur oculus, ut videat quae videnda sunt: sed non prodest, non delectat miserum videre, cum, quod proprium
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ pax ad dm̃. Pacis u huius p̃mium
ẽ. pax ind̾o. idẽ bene uelle omĩa. et que
uult habere omia. que ẽ uere beatitu¬
dinis diffinitio. cuiꝰ primitias accipi¬
unt filii dĩ in hoc seło. plenitudinẽ in
fucuro. Et hec sunt quarta hominis.
uł ppłi di. hec aut̃ pax ad am̃ est. per

Expanded text:
ec est pax ad Deum. Pacis vero hujus praemium est pax in Deo; id est bene velle omnia, et quae vult, habere omnia, quae est verae beatitudinis definitio: cujus primitias accipiunt filii Dei in hoc saeculo, plenitudinem in futuro. Et haec sunt quarta hominis vel populi Dei. Haec autem pax ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ delicta nr̃a. et resurrex̃ ꝓpt̾ iustifi¬
cationẽ nrãm. Inquirendum sollicite
est. quid ẽ quod apłs in hoc loco dm̃ no¬
minans. cui credimus et cui abraham
credidit. ñ dixit credentib indm̃ ex¬
celsum. uel in dm̃ qui fecit celũ et t̾rã.
s cancũ qͥ suscitauit dñm iħm amortu
re amortius. quam creare celũ et t̾rã.
Illud enĩ fuit face̾ quȩ ñerant. hoc aut̃
est reparare que ꝑierant. Illuo fuit no¬
ua insticuere. istud fuit ꝑdita restitue¬
re. Cuiꝰ rei mist̾ium i apꝑ infide ab ra¬
he p̃cesserat. cũ iussus filiũ ĩ molare.
credidit sic̃ diẽ seript᷑a. quia et amor¬
cius pocens ẽ suscitare d̾s. Propt̃ hoc
gauoens unicũ offerebat. qr in eo ñ
interitum posteritatis. s reparatio¬
nẽ mundi et innouationem cocius
creature cogitabat que ꝑ resurrectio¬
uidebitur habita c̃õparatio fidi abrahis
et exigit mortificationẽ uet̾is nr̃i hõis
et resurrectionẽ ad iusticiam. Propt̃

Expanded text:
propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. » Inquirendum sollicite est quid est quod Apostolus in hoc loco Deum nominans cui credimus et cui Abraham credidit, non dixit, credentibus in Deum excelsum, vel in Deum qui fecit coelum et terram; sed tantum, qui suscitavit Dominum Jesum a mortuire a mortuis quam creare coelum et terram. Illud enim fuit facere quae non erant; hoc autem est reparare quae perierant. Illud fuit nova instituere; istud fuit perdita restituere. Cujus rei mysterium jam in fide Abrahae praecesserat, cum jussus filium immolare, credidit, sicut dicit Scriptura, quia et a mortuis potens est suscitare Deus . Propter hoc gaudens unicum offerebat, quia in eo non interitum posteritatis, sed reparationem mundi et innovationem totius creaturae cogitabat, quae per resurrectiovidebitur habita comparatio fidei Abrahaeet exigit mortificationem veteris hominis nostri, et resurrectionem ad justitiam. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am istam in qua stamus. et głamur
inspe głȩ filiors di. Uiam qͥppe accessis
buius ad am̃ doct᷑na xp̃i demonstrauit
exemplum eiꝰ fecit. passio muniuit. tͣhi
gr̃a. ueritas suscipit. et hec om̃ia ꝑfidem
Scamus aut̃ in gr̃a. cũ ꝑea constant᷑ iabo¬
ramꝰ. stamus inea cũ quod credimꝰ. spe¬
docebo ce. Populus uͦ ludebat. et capud
uituli ad orabat. Et daiuid. mane inquit
astabo tͥ et uidebo. Qͥ astat et uidet. et
uideri amat. Unde et ante facies re¬
gum dicunt᷑ stare qui fidelit̾ ꝓbantur
ministrare. Scai et obsequere mͥ. dicet tͥ
regulus aliquis huiꝰ mundi. et ad opto te in
filium et ingłam regni mei. Q ꝓbra qͥs
labor molestias. quas cꝑis dilaciones ñ
sustinebis: Sca mecũ dicit cͥ d̾s. et ad op¬
to ce infilium. om̃ia mea tua sint. tu
eris regnũ meũ. et egobonum cuũ. ha¬
bes obsidemproce ẽ adhuc ĩpius eẽs mor¬
entẽ filiũ meũ. iustificatꝰ aut̃ pignus
cenes spm̃ meum. da dñe da opat̾ lu

Expanded text:
mur in spe gloriae filiorum Dei . » Viam quippe accessus hujus ad Deum doctrina Christi demonstravit, exemplum ejus fecit, passio munivit, trahit gratia, veritas suscipit, et haec omnia per fidem. Stamus autem in gratia, cum pro ea constanter laboramus; stamus in ea, cum, quod credimus, spedocebo te. Populus vero ludebat, et caput vituli adorabat. Et David: « Mane, inquit, astabo tibi et videbo . » Qui astat, et videt et videri amat. Unde et ante facies regum dicuntur stare, qui fideliter probantur ministrare. Sta et obsequere mihi, dicit tibi regulus aliquis hujus mundi, et adopto te in filium et in gloria regni mei. Quae probra, quas laborum molestias, quas temporis dilationes non sustinebis? Sta mecum, dicit tibi Deus, et adopto te in filium; omnia mea tua sunt; tu eris regnum meum, et ego bonum tuum. Habes obsidem, pro te, cum adhuc impius esses, morientem Filium meum; justificatus autem pignus tene
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ conuigem lascuua muliebris. inqͥb
iam plus ex religione quam ex natura
iuigebat menbrors morcificatio. Syubi
audierunt tantam sobolis et posteri¬
tatis spem. ut głam eiꝰ celo et syderib
d̾s ꝓmitteret exequandam ñ iam aspe¬
xerunt ad ꝓpͥa bona. et ꝯtinentie grãm.
s om̃ia arbitͣti st̃ detͥm̃ta. ut xp̃m ex
semine suo lueri facerent. Sie enim
dictum ẽ. ei. Sic erit semen tuũ sieut
stelle celi. et sieut hayena maris. ubi
ꝑ stellas spũales filiĩ abrahȩ intelligendi
sunt. luce uͥtutũ conspieni. ꝑ harenam
uͦ maris carnalis et infructuiose gen̾ati
fortatꝰ ẽ fide dans głam deo. Id̾o reputa¬
cum ẽ ei adiusticiam. Nẽ aut̃ scͥptum
tancum ꝓpt̾ ipsum quia reputatũ ẽ illi

Expanded text:
ejus conjugem lascivia muliebris, in quibus ejus conjugem lascivia muliebris, in quibus jam plus ex religione quam ex natura vigebat membrorum mortificatio. Sed ubi audierunt tantam sobolis et posteritatis spem, ut gloriam ejus coelo et sideribus Deus pro mitteret exaequandam, non jam aspexerunt ad propria bona, et continentiae gratiam, sed omnia arbitrati sunt detrimenta, ut Christum ex semine suo lucrifacerent. Sic enim dictum est ei: « Sic erit semen tuum, sicut stellae coeli et sicut arena maris. » Ubi per stellas spirituales filii Abrahae intelligendi sunt, luce virtutum conspicui; per arenam vero maris carnalis et infructuosae generatifortatus est fide, dans gloriam Deo. Ideo reputatum est ei ad justitiam. Non est autem scriptum tantu
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. uel qui colebant idola. sed̾m
ꝓpħam simulacris sius similes effecti.
Et qui uocat ea que ñsunt tanqũa ea quȩ
sunt. Qui cum eo participiũ non habet.
tra spem ipse sibi erat. eui is̃pem gene¬
randi tam sua senectꝰ. quam conuigiᷤᷤ
et senectus et sterilitas denegabat.
Contra quȩ omĩa credidit in spem. quia
credidit d̾o qui dabat spem. cui facile
eẽ sciebat implere quod ꝓmittebat. Be¬
ne aut̃ dicit credidit inspem. qͥa exfide
ꝓfecit inspem. Profectus enĩ fideispes
ẽ. ꝑfectio aut̃ caritas Nlon infirmatꝰ
est fide. cũ mulca eẽnt ut dictũ. que ip¬
sam ei fidem infirmare posse uidebant᷑.
Credendo aut̃ dedit głam d̾o. plenissime
sciens quia nec falleret in ꝑmitendo.
nec deficeret in implendo quȩ ꝓmise¬
rat. Nec consid̾at corpꝰ suũ emorcuũ. c̾fe¬
re centũ annoꝵ eẽt et emorcuam uulũa
sare. Non enĩ iam semen abrabã i¬
continentiȩ agebat dissolutio. ñ scãm

Expanded text:
peccati; vel qui colebant idola, secundum peccati; vel qui colebant idola, secundum prophetam simulacris suis similes effecti. « Et qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt. » Qui cum eo participium non habet, tra spem ipse sibi erat, cui spem generandi tam sua senectus quam conjugis et senectus et sterilitas denegabat. Contra quae omnia credidit in spem, quia credidit Deo, qui dabat spem, cui facile esse sciebat implere quod promittebat. Bene autem dicit, credidit in spem, quia ex fide profecit in spem. Profectus enim fidei spes est, perfectio autem charitas. « Non infirmatus est fide, » cum multa essent, ut dictum est, quae ipsam ei fidem infirmare posse videbantur. Credendo autem « dedit gloriam Deo, plenissime sciens » quia nec falleret in promittendo, nec deficeret in implendo qui promiserat. « Nec consideravit corpus suum emortuum, cum fere centum annorum esset, et emortuam vulvam Sarae. » Non enim jam semen Abraham incontinentiae agebat dissolutio, non sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo exfide ut scd̾m gr̃am firma sit ꝓmis¬
sio. quasi ostendere uolens. qͥa si exlege
ꝓmissio eẽt. firma ñ eẽt. Utiq quia quȩ
intabulis Cribunt᷑. uel carculis. que
uero sunt gr̃e digito d̾i. idẽ spũ scõ m̃¬
tib nr̃is inseribunt᷑. fidelis quippe ani¬
ma fidem ad eo datam ipsi resignans.
fidelit̾ eam offert sc̃o spũi. tanquã cerã
p̃ꝑatas. ut qͦo ei placuerit inseribat.
et quod abipso inseriptũ fuerit ꝑ amo¬
rem sp̃s in terior affectus inet̾nũ in¬
uiolabilit̃ teneat. Et hec ẽ fides que
reputat᷑ ad iusticiam. que capar gr̃e
efficit᷑. hoc aut̃ contingit semini abra¬
he. nĩ ei cautũ qui exlege est. id est ex
obseruatione legis uenit ad gr̃am.s
et ei quiẽ exfioe. idẽ exsola imitatione
fidĩ reputat ᷑ filius abrahȩ ineo in qͦ
positus ẽ pat̾ om̃iũ credentiũ. tam ex
gentib quam ex iudeis. Quiuificat
mortuos uel morcuos in anima morce

Expanded text:
« Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promis« Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio; » quasi ostendere volens quia si ex lege promissio esset, firma non esset. Utique, quia quae in tabulis scribuntur, vel chartulis; quae vero sunt gratiae, digito Dei, id est tris inscribuntur. Fidelis quippe anima fidem a Deo datam ipsi resignans, fideliter eam offert sancto Spiritui, tanquam ceras praeparatas, ut quod ei placuerit inscribat; et quod ab ipso inscriptum fuerit per amorem Spiritus, interior affectus in aeternum inviolabiliter teneat. Et haec est fides, quae reputatur ad justitiam; quae capax gratiae efficitur. Hoc autem contingit semini Abrahae: non ei tantum qui ex lege est, id est ex observatione legis venit ad gratiam, sed et ei qui ex fide, id est ex sola imitatione fidei reputatur filius Abrahae, in eo in quo positus est Pater omnium credentium, tam ex gentibus quam ex Judaeis. « Qui vivificat mortuos, » vel mortuos in anima morte
Abbreviated transcription (Latin):
quia patr̃e mulcarũ genciũ posui te
ance dm̃ eui credidisti. Qui iuuificat
morcuos et uocat ea quȩ ñ sunt. tanꝗͣ
ea quȩ sunt. Uocat quia ipse fecit quȩ
fucura st̃. Et nacuram et gr̃am. in
nobis ipse p̃destinauit. ⁊ facit ds et
quod homuines sumus. et quod fideles sumꝰ
ipsamiq facit iusticiam siuisti sumus.
Et quoᷤ eũq ad hoc elegit habet apud se ñ
innatura sua s in p̃seientia sua. Et hoc est
quod dicit ante dm̃. Ance dm̃ quippe iam
factumẽ. quod in eiꝰ dispositione futurũ
ẽ. ꝙ uocat ea que ñ sunt. tanqũa ea quȩ
sunt. Non uorat ut sint: s uocat tanquã
ea que sunt. Noum erant qui ꝓmit̾ent᷑.
nequisquam de meritis głaretur. Et
quib ꝓmissũ est et ipsi ꝓmissi sunt. ut
totum corpus xp̃i dicat. gr̃a di sum id qͦd
sum. hec ẽ gr̃a quam sieut thesaurũ mag¬
num. noc moy ses. cet̾iq scĩ dicuntur inue¬
nisse dicente sc̃ pt᷑a. Inuenit gr̃am in con¬
spectudĩ. S ad huc nocandĩ quod dicit.

Expanded text:
ui te ante Deum, cui credidisti: qui vivificat mortuos, et vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt. » Vocat, quia ipse fecit quae futura sunt. Et naturam et gratiam in nobis ipse praedestinavit; et facit Deus, et quod homines sumus, et quod fideles sumus, ipsamque facit justitiam, si justi sumus. Et quoscunque ad hoc elegit, habet apud se, non in natura sua, sed in praescientia sua. Et hoc est quod dicit « ante Deum. » Ante Deum quippe jam factum est, quod in ejus dispositione futurum est. « Et vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt. » Non vocat ut sint; sed vocat tanquam ea quae sunt. Nondum erant qui promitterentur, ne quisquam de meritis gloriaretur. Et quibus promissum est, et ipsi promissi sunt, ut totum corpus Christi dicat: Gratia Dei sum id quod sum . Haec est gratia, quam sicut thesaurum magnum Noe, Moysesnisse, dicente Scriptura. « Invenit gratiam in conspectu Dei . » Sed adhuc notandum quod dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
nos adte. expͥmant i nobis pacientie
affectũ usq ao ꝓbationis effectũ et scẽ
cas cłi diffundit᷑ incordib nr̃is. ꝑ sp̃m¬
scm̃ quẽ cu das nob̾. Q ueniens in nos
donante ce. docet omnẽ ueritate. insi¬
nuans nobis inte opat̃ sũme dinicatis ac¬
boritatẽ uitȩ ofili et̃nam ec̃ne consub¬
stantialitatis natiuitat̾ẽ inte o scẽ sp̃s

Expanded text:
o te; exprimant illae in nobis patientiae affectum usque ad probationis effectum et sancttas Dei diffunditur in cordibus nos quem tu das nobis. Qui veniens in nos donante te, docet nos omnem veritatem, insinuans nobis in te, o Pater, summae divinitatis auctorem; in te, o Fili, aeternam aeternae consubstantialitatis nativitatem; in te, o