comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modum cursus ordinatissimus
drum: quidtamratis legib fixisq
ismatum. & tam̃ quando illeuolu
qui sũ moregit imperio ac potesta
qđ condidit stella prec&eris mag¬
ntudine acsplendore Notissimã.¬
olorẽ magnitu dinẽ figurã. & qđ
ꝓ mirabilius suicursus ordinelegẽq
nucauit. turbauitq ꝓfecto. Tunc
ulli iamfucrunt canones astrolo¬
miũ quos uelut inenarrabili cõpu¬
none de pra&eritis ac futuris as¬
torũ motib conscriptos habenit.
nuos canones sequendo ausisunt
uere Hoc quod delucifero ẽtigit
uecantea nec postea contigisse
Uos autẽ indiuinis libris leginꝵ
uam solem ipsum st&isse. cum hoc
ui&. & r&rorsum redisse utregi
tahiae quindecimanni ad uiuen¬
lum additi. hoc &iam ꝓdigio pro¬
nssionidĩ. significarentus. ad iunc¬
.o Sedista quoq miracula quę
nertassunt concessasc̃orũ. quando
redunt ifti facta. magicis artibus
rribuunt: Unde illudest qđ supe¬

Expanded text:
ad modum cursus ordinatissimus ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc naret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod supe
Abbreviated transcription (Latin):
ronis libris. quorũ inscriptio est
degente populi romani quod eis¬
dem uerbis quib ibi legitur &hi
ponã Incaelo inquiđ mirabile
exsticit portent um. Namstella
ueneris nobilissima quã plãtus
uesperuginẽ. homerus hespero
appellatꝰ pulcherrimã dicensa
castor scribit tantum portentun
extitisse. ut mutar& colorẽ mas¬
nitudinẽ figurã cursũ. Quod fac¬
tum ita Neq̾ antea nec postea siq
Hoc factum ogigo rege dicebant
ad rastos crzrcenes & dion neapo¬
lites. mathe matici nobiles. Hoc
certe uarro tantus auctor. por¬
tentũ non appellar&. Nisieẽ
contra naturã uider&ur Om̃a
quippe portenta contranaturã
dicimus esse. sed nonsunt. Que
modo est enim contranaturam
quod dĩ fit uoluntate. Cũ uolu¬
tas tanti utiq conditoris condi
rei cuuisq naturasit᷑ portentũ
Ergo fit. Noncontra Naturã
sed contra quamẽ notanatura
Quis autẽ portentorũ numer
multicudinẽ que istoria gentu
contin&ur. sed ñunc in hocun

Expanded text:
ronis libris, quorum inscriptio est: ronis libris, quorum inscriptio est: De gente populi Romani, quod eisdem uerbis, quibus ibi legitur, et hic ponam: \'In caelo, inquit, mirabile exstitit portentum: nam stellam Veneris nobilissimam, quam Plautus Vesperugiuem, Homerus Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno
Abbreviated transcription (Latin):
lib reddebat᷑. ut dici possit. uis
ista naturalisẽ. reihuius istanatu¬
ra est. quõscimus humanȩcar¬
nis istam ñeẽ Naturã. Habemus
quidem qđ respondeamus de
litceris sacris hanc ipsam scilic&
humanam carnem aliter insti¬
tutam fuisse ante peccatum idẽ
ut poss& numquam ꝑp&i mortẽ
Alit̃ autc̃ post peccatum qualis in
acrumna huius mortalitatis in¬
notuit ut ꝑp&ẽ uitã tenerenon
possit. Sicergo alit̾ quã nob notaẽ
inscitu&ur in resurrectionemor¬
tuorũ: Sed quõ istis noncredunt
litteris ubi legitur qualis inpara¬
drso uixerit homo. quantũq fue¬
rit a necessitate mortis alienus
Quib utiq sicrederent. Noncum
illis depoena dampnatorũ quac
fucuraẽ operiosius ageremus
Delitteris corum qui doctissimi
apud illos fuer̃ aliquid ꝓferendũ
quo appareat posse fieri ut aliter
se habeat queq res quam prius in
reb innotuerat suae determina¬
tionenature Est inmarciuar¬

Expanded text:
libus reddebatur, ut dici possit: \'Vis libus reddebatur, ut dici possit: \'Vis ista naturalis est, rei huius ista natura est\'; quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus quidem quod respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est, ut posset numquam perpeti mortem; aliter autem post peccatum, qualis in aerumna huius mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere non possit; sic ergo aliter, quam nobis nota est, instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremus: de litteris eorum. qui doctissimi aput illos fuerunt, aliquid proferendum est, quo appareat posse fieri, ut aliter se habeat quaeque res, quam prius in rebus innotuerat suae determinatione naturae. Est in Marci Var
Abbreviated transcription (Latin):
apud eorum contraquos agim
historicos legi ut ostenderem
qualia multa multiqueillorum
nulla reddita ration in suorum
litteratorum scripta litceris credan
quinobis credere quando id qđ
corum experientiã sensumq trans¬
greditũs. omnipotentẽ dm̃ dicim
eẽ factun Necreddita ration dig¬
nantur: Namq melior &ualidi¬
or ratio dereb talib redditur.
quamcumomni potens caposse fa¬
cere perhib&ur. & facturus dicit᷑
quae praenuntiasse ibi legit᷑. ubi
alia multa p̾nuntiauit quae fecis¬
se monstratur Ipsequippe faci&
quiase facturũ eẽ p̃dixit. quacim¬
possibiliaputant᷑ que ꝓmisit & fe¬
cit. ut ab incredulis gentib incre¬
dibilia crederentũr. UIII
iautem respondent ꝓpterca
se noncredere. quaed ehu¬
manis semꝑ arsuris necũquã
morituris corporibus dicimus.
quia humanorũ corporũ naturã
Nouimus longe alit̃ institutã.
unde necilla ratio hinc reddipo¬
test quac de illis naturis mirabi¬

Expanded text:
aput eorum, contra quos agimus, aput eorum, contra quos agimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credeeorum experientiam sensumque transgreditur omnipotentem deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignantur. nam quae melior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? ipse quippe faciet, quia se facturum ipse praedixit quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec umquam morituris corpoquia humanorum corporum naturam nouimus longe aliter institutam, unde nec illa ratio hinc reddi potest, quae de illis naturis mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
Decarbonib &iam qđ accendente
igne sicuertant᷑ in contrarium. ut
delignis pulcherrimis t&ri. fra¬
gilis deduris. inputribiles de
putribilib fiant. Haccipseque¬
dam cũ multis. quedã cũ omnib
Noui. & alia plurima quaehuic
libro. inserere longum fuit.
Dehis autẽ quae posui non ex ꝑ¬
ta sedlecta. p̃t̃ de fonte illo ubi
faces & extinguuntur ardentes.
Et accenduntus extinctę. & depo¬
misterrae sod omorũ forinsecus
quasimaturis. intrinsecus fumeis.
Nectestes aliquos idoneos aquib
utrum ueraessent audirẽ potui
repperire & illũ quidẽ fontẽ.
Noninueni qui mepiro uidissese
dicerent: sed quiingallia similem
Nossent non longe agratiano poli
ciuitare: Defructib autẽ arborũ
sodomitarũ nontantũ litterae.
fidedignae indicant Uerũ &iã
tãmulti se locunt᷑ ex ꝑtos. ut hinc
dubitare Nonpossim. E& eraue¬
ro sichabeo: ut neq neganda
Neq affirmanda decreucrim
Sedideo &iam ipsa posui. quõ

Expanded text:
de carbonibus etiam, quod accendente de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanda decreuerim; sed ideo etiam ipsa posui, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
notissim a posui. Illa enim quae
apudnos p̃t̃eos quorum dehis li¬
bros legimus nonhabent teste̾m
potuerunt: Lic& cuiq sinerec¬
ta rep̃hensione Noncredere. Nã
necego uolo temerecredi cuncta
quaeposui. quianeca meipso ita
creduntur. tamquam nulla deil¬
lissit in mea cogitatione dubita¬
uo exceptis his quacuel ipse sum
&ꝑtus. Et cuius facileẽ experi¬
ri sicut decalce quod feru& ina¬
qua. inoleo frigidaẽ. de magne¬
ie lapide quod nescio quasorbi¬
tione insensibili stipulã non mo¬
ueat & ferrum rapiat. decarne
Non putescente pauonis cũ non¬
potuerit & platonis. depalea
siefrigente. ut fluescere ruem
nonsinat. siccalente ut matures¬
cere poma conpellat. Deigne ful¬
gido quod secundum suũ fulgorẽ
lapide scoquendo candific&. & c̃tra
cundẽ suum fulgorẽ urendo. plu¬
rima offusc&. Taleẽ & qđ nigrae
maculae offundunt᷑ exoleosplen¬
dido Similit̃ nigrae̾ lineae de
candido imprimunt argento.

Expanded text:
notissima posui. Illa enim quae notissima posui. Illa enim quae aput nos praeter eos, quorum de his libros legimus, non habent testem potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experiri; sicut de calce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putescente pauonis, cum putuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut Suescere niuem non sinat, sic calente ut maturescere poma conpellat; de igne fulgido, quod secundum suam fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urendo plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento,
Abbreviated transcription (Latin):
uant accensã: dissimilit̾ tamen
atq mirabilit̃ idem ipse accen¬
dit extinctã Haec & delapide
asbesto quicum ignẽ nullũ ha¬
beat ꝓprium. acceptotam̃ sic
ard& alieno. ut non possitex¬
tingui. Haec dec&eris quacpi
r&exers : quibus lic& uis insoli¬
ia contranaturã ineẽ uideatur.
Ilia tam̃ de illis non redditur ra¬
ao nisuitdicatur. hanceorũ cẽ
naturã. Breuissane istaẽ ratio fa¬
icor sufficiensq responsio: sedcũ
ds auctorsit Naturarum omniũ.
curnolunt fortioremnos reddere
rationẽ quando aliquid uelut im¬
possibile Nolunt credere. eisq red¬
ditionẽ rationem poscentib respon¬
demus. hancẽe uoluntatẽ ommipo¬
intisdĩ. quicerte non ob aliud
uocat᷑ om̃ps. Nisi quõ quic quid
uult potest. quipotuit creare tam
multa. Quaenisi ostenderentur
aut a credendis hodieq dicerent᷑
testib ꝓfecto in possibilia puta¬
rentur. Nonsolum quaeignotissi¬
ma apudnos. uerum &iam quae

Expanded text:
uat accensam, dissimiliter tamen uat accensam, dissimiliter tamen atque mirabiliter ipse idem accendit extinctam; haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit extingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, quur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid uelut inpossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotentis Dei? qui certe non ob aliud uocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid uult potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos, uerum etiam quae
Abbreviated transcription (Latin):
ces. siue spontaneorum. siuccultu
& ritu quolib& imperatorum. siu
& iãm agicorum mundanas uelñ
negant ul insuꝑ & praedicant
potestates. quando eis rerũuim
mirabilem ꝓponimus aliarum.
quaenecanimalias rationalia
Neculla ration p̃diti sp̃s. sicut s
ea quorũ pauca cõmemorauimi
Respondere ad solent uisestisto
natura. Natura corũ sic se hab&
ꝓpriarũs̃ istę efficatiae natiuarĩ
Totaitaq ratioẽ. curagri geni
Num salem flãma fluere faciat
aquacrepitare. quia hecest na¬
tura cius At hoc eẽ potius c̃tra
naturã uid&ur quaenonigni
sedaquae dedit salemsoluere
torrere autem igni non aquae
Sedistainquiunt salis huius
naturalis est uis: ut hiscontra¬
ria patiatur. Hec igiturratio
redditur & deillo fonte garaman¬
tico. Ubiuna uena frig& dieb
noctib scru& : litraq molesta
tangentib. Hacc& deillo alio qu
cum sit contrectantib frigidis
& facem sicutali fontes esting¬

Expanded text:
ces siue spontaneorum siue cultu ces siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet inpetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea, quorum pauca commemorauimus, respondere adsolent: <Vis est ista naturae, natura eorum sic se habet, propriarum sunt istae efficaciae naturarum.\' Tota itaque rationum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquae. sed ista, inquiunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus noctibusque feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes exting
Abbreviated transcription (Latin):
terram. & descendere montib
ornos. Quanto magis ds̃ potens
est facere quaein fidelibus sunt
incredibilia. sed illius facilia
potestati: quando quidẽ ipse
lapidum aliarũq uimrerum.
& hominum ingenia. quiea
miris utuntur modis. angeli¬
casq naturas. omnib terrenis
potentiores animantib c̃di¬
dit uniuersa mirabilia. mi¬
rabili uinc&e uirtute & ope¬
randi iubendi. sinendiq sapi¬
entia. ut ens omnib tã mira¬
bilit̃ quã creauit.
ur itaq facere nonpos¬
sicds̃ ut & resurgant cor¬
poramortuorum. & igni
a&̾ no cruentur corpora dãp¬
natorũ. qui fecit mundũ in ce¬
lo. int̾ra: inaere. inaquis. in¬
numerabilibus miraculis ple¬
num. cũ sit omnib quib ꝑle¬
nusest: ꝓculdubio malus &&x¬
cellentius &i ammundus ipsemiracu¬
lum Sedisticumquib uelẽtra
quos agimus. qui & dm̃ eẽ credunt
a quo factusẽ mundus. & deosabillo
factos ꝑ quos ab illo amministrat᷑
mundus: & miraculorum effectri¬

Expanded text:
terram et descendere montibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quando quidem ipse lapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit.Quur itaque facere non possit Deus, ut et resurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in caelo in terra, in aere in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus quibus plenus est procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum? Sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et Deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectri
Abbreviated transcription (Latin):
angelos fecit Quã obrẽ sitot
&tanta mirifica que cechane¬
mata appellantdi creatura
utentib humanis artib fiunt.
ut caquines ciunt opinent᷑ eẽ di¬
uina. Unde factũ ẽ ut in quo¬
dã tẽplo lapidib magn&ib
insolo & camera ꝓportion mag¬
nitudinis positis. si mulacrumꝰ
ferreum. aeris illius medio int̃
utrũq lapidẽ ignorantib quid
sursũ c&̃. acdeoiͦ sũ. quasi numi¬
nis potestate pender&. Quale
aliquid &iam in illa lucerna ue¬
neris delapide asbesto ab artifice
fieri potuisse iam diximus Si
magorũ opera quos nr̃a scriptu¬
ra ueneficos & incantatores uo¬
cat. intantum de mones extol¬
lere potuerunt: ut c̃gruere ho¬
minũ sensib sibinobilis po&a
uider&ur. dequadam femina
quae tali arte poller& dicens
Hȩc se carminib ꝓmittit solue¬
it mentes quas uelit. ast aluis
duras inmittere curas. sistere
aquã fluuiis. &uertere sidera
r&ro. Nocturnosq ci& manes.
Mugire uidebis subpedibus

Expanded text:
angelos fecit! Quam ob rem si tot et angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
cibis sedut sp̃s signisquȩ cuiusq
delectationi congriuint ꝑuaria
genera. lapidẽ herbarũ lignorũ
animalium carminum rituum.
Ut autẽ inliciantur ab hominib
prius cos ipsi astutissima callidi¬
tate seducunt. uel inspirando eorũ
cordib uirus occultũ. uel&iã falla¬
cib amicitiis apparendo. eorũq
paucos. discipulos suos faciunt plu¬
rimorumq doctores. Neq enĩ
potuit nisi primũ ipsis docentib
disci quidquisq illorũ app&at.
quidex horreat. quo in uit &ur
Nomine quocogatur. Unde ma¬
gice artes. earumq artifices ex¬
stiter̃. Maxi mac autẽ possident
cordamort̾alium. qua potissimũ
possessiongloriantur. cumse
trans figurant in angelos lucis
Sunt ergo facta eorum plurima
quaequanto magis mirabili a
confiemur. tanto cautius uitare
debemus Sed ad hocunde nunc
agimus nobis &iamipsa ꝓfici¬
unt Sienimhaec in mundi
tior his om̃nib ds̃. quitantoꝵ
miraculoꝵ effectores &iã ipsos

Expanded text:
cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in angelos lucis. Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi tior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
mus experiri. & corum testes idone¬
os nondifficelcest inuenire. Deis¬
toautẽ fano ueneris &lucerna in¬
extinguibili. Nonsolũ innullas
coartamur angustias. uerũ &iã
latitudinis nobis cãpus aperit᷑
Addimus enĩ ad istã lucernam
in extinguibilẽ. & humanarum
&magicarũ. id est ꝑ homines dae¬
monicarũ artiũ .: & ipsorũ ꝑscipsos
daemonũ multa miracula. Quae
sinegare uoluerimus: cidẽ ipsi
cuicredim. sacrarũ litterarũ ad¬
uersabimur ueritati :Autergo
in lucerna illa mechanicũ aliqͥd
delapide as besto ars humana
molitaẽ. autarte magica factũẽ.
quod homines illomirarentus
intẽplo: autdae mon quispiã
sub nomin ueneris tanta sceffica¬
tia praesentauit. ut hocibi ꝓdi¬
gium & apparer& hominib & di¬
utius ꝑmaner& Inliciunt᷑ autẽ
daemones adinhabitandũ perca¬
turas. quas non ipsi. sed ds condi¬
didit delectabilib ꝓsuadiuer¬
sitate diuersis. Nonut animalia

Expanded text:
mus experiri, et eorum testes idonemus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentauit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus et diutius permaneret. Inliciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diuersitate diuersis, non ut animalia
Abbreviated transcription (Latin):
in casdẽ litteras ẽ relatum. fuisse
ueleẽ quoddã ueneris fanũ atq
ibi candelabrum. & in eolucernã
subdiuo sicardentẽ. ut eã nulla
tempestas. nullus imber extin¬
cuer& Unde sicut ille lapĩs. ita
na in extinguibilis nominataẽ
Quod ꝓpterea poterunt dicere
ut respondendi nobis angustias
ingerant: quiasid ixerimus ñeẽ
credendum scripta illa miracu¬
lorum infirmabimus: si autem
credendumeẽ concesserimus fir¬
mabimus pomina paganorum¬
Sed nonsicut iam in libro duodeui¬
gesimo huius operis dixi. Nonha¬
bemus necesse omnia credere quae
istoria contin& gentiũ: cũ & ipsi m¬
terse historici. sicut ait uarro quasi
data opera & quasi ex industria
pmulta dissentiant Sed easiuolu¬
mus credimus. qua eñ aduersantur
libris quib Nondubitamus opor¬
tre nos credere. Dehis autẽmira¬
culorũ locis nobis ad eaquae futura
ꝓsuadere incredulis uolumus satis
lla sufficiant. quęnos quoq possu¬

Expanded text:
in easdem litteras est relatum, fuisse in easdem litteras est relatum, fuisse uel esse quoddam Veneris fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, unde sicut ille lapis, ita ina inexstinguibilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorumSed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possu
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ Nonpotest reddere: Et in
multis quidem reb incertum nob
esse quiduelit. Illud tam̃cẽcertis¬
simum nihilcorum illicẽ in possibi¬
le quaccũq noluerit. eiquenonere¬
dere praedicenti. quẽ neq impo¬
tentẽ. Neq mentientẽ possumus
credere. Hitam̃ fidei reprehenso¬
res. & actoresq rationis. quid ad
ista respondent. dequib ratiored¬
di ab hominnon potest. & tamens
& ipsirationinaturae uidentur
eẽ contraria: Quacsi futura esse
diceremus similit̃ anobis sicut
corum quae futura eẽ dicimus.
ab infidelib ratio poscer&ur
Acꝑ hoc cum intalib dĩ operib
deficiat ratio cordis & sermonis
humani. sicut ista Ñid eoñs. sic
nonideo &iã illa ñer̃. quõ ratio
deutrisq ab homine Ni potest reddi
ic forte respondeant. Pror¬
sus necista sunt. nec ista
credimus Falsad ehis dicta falsa
conscriptasunt & adiciant ratio¬
cinantes atq dicentes Sitalia
credenda sunt. credite & uos qđ

Expanded text:
rationem non potest reddere; et in rationem non potest reddere; et in multis quidem rebus incertum nobis esse quid uelit, illud tamen esse certissimum, nihil eorum illi esse inpossibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere praedicenti, quem neque inpotentem neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen sunt, et ipsi rationi naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio posceretur. Ac per hoc, cum in talibus operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista non ideo non sunt, sic non ideo etiam illa non erunt, quoniam ratio de utrisque ab homine non potest reddiic forte respondeant: Trorsus nec ista sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod
Abbreviated transcription (Latin):
minum uiuacorpora quaesem ꝑ
arsura atq dolitura. nectamen
aliquando moritura sint. itadice¬
remus infuturo scło. futurum salẽ
quem facer& ignis uelut inaqua
fluescere. cundemq facer& aqua
uelut inigne crepitare Aut futu¬
rum fontẽ cuius aqua in refrigo¬
ru Nocus. sicardeat ut non pos¬
sit tangi. in aestib uero diei sical¬
geat ut nonpossicbibi Aut fu¬
turum lapidẽ uel cum qui suoca¬
lore manum constringentis ad u¬
rer&. uelcũ quiundecumq accensus.
extingui omnino non poss& Et
c&era quaep̃t̃ missis aliis innume¬
ris commemoranda interim duxi
Haccergo inhoc seculo quod fut̾u¬
rũẽ. sidiceremus futura. nobisq
increduli responderent. siuultis
ut ea credamus. de singulis reddi¬
te rationẽ. Nos non posse confitere¬
mur: eo quod istis & similib dĩ mi¬
ris operib infirma mortalium
ratioti natio uincer&ur Fixã
tamen apud nos eẽ rationẽ. Non
sinratione omniporentẽ facere
unde animus humaniꝰs infirmus

Expanded text:
minum uiua corpora, quae semper minum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? Haec ergo in illo saeculo, quod futurum est, si diceremus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen aput nos esse rationem, non sine ratione Omnipotentem facere, unde animus humanus infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
insulam eoprae ferri c&erist̃ris:
quod omnis arbor quȩ in cagig¬
nitur. num quampudatur
tegmin fdiorũ. De his atq alis
imium erabilibus mirabilib
quae istoria non factorũ & trans¬
actorũ. sed manentiũ locorũten&
Mihi autẽ aliud agenti capse¬
quinimis longumest. reddañ
rationẽ si possunt infidelesisti
quinolunt diuinisliteris cre¬
dere Quidaliud quam non
putant eascẽ diuinas eo qđres
habeant in credibilis sicuti hocẽ
undenunc aggͥmus : Nonenim
amictit inquiunt ulla ratio ut
caro ardcat. peq absumatur.
doleat. Neq moriatur. Ratioci¬
natores uidelic& magni quide
omnib reb quaseẽ mirabiles con¬
stat possint reddere rationẽ Red¬
dant ergo dehis quae pauca posui¬
mus. quae proculdubio. siessenes¬
cirent & ta futuraeẽ diceremus.
multominus crederent: quã quod
nunc dicentib Nobis. Nolunt crede¬
re aliquando uenturum. Quis
enimeorum nob creder&. siquẽ
ad modum dicimus futura ho¬

Expanded text:
insulam eo praeferri ceteris terris, insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tegmine foliorum. De bis adque aliis innumerabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura ho
Abbreviated transcription (Latin):
udum noctib ut non tangatur.
nepiro alium fontem. in quofa¬
aes ut inc&eris extinguntur ac¬
cense : sed nonut̃ inc&eris accen¬
duntur extinctȩ As beston
archadiae lapidem ꝓpterca sic
uocari. quod accensus semel iam
non possit extingui. Lignũcuius¬
dam ficus egiptiãe. ponut ligna
c&era inaquis natare. sed mergi
& quod est mirabilius. cuminimo
aliquam diufuerit. indeadaque
suꝑ ficiẽ rursus emergere. quando
made factum debuit humoris.
pondere pregrauari. Poma inter¬
ra sodomorum gigni quidem. et
ad maturitatis faciẽ ꝑ uenire. sed morsu
praes suue temptata. in fumum
acfauilla cario farescente uanes¬
cere. Pbrriten lapidem ꝑsicũ
tenentes manũ siuehementius
prematur adurere. ꝓpt̃ qđ abigñe
nom̃ accepit In eadem ꝑside gig¬
ni &iam lapidẽ seleniten: cuius
interiorem candorẽ cũ lina cres¬
cere atq deficere. Incappado¬
cia &iamuento equas concipere.
eosdemq f&us non amplius tri¬
ennio uiuere. Thilen. indiae

Expanded text:
uidum noctibus, ut non tangatur. uidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem seleniten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae
Abbreviated transcription (Latin):
terita uel futura miracula p̾di¬
cimus. quaeillis ex perienda p̃
ualemus ostendere. rationemano¬
bis earum flagitant rerum: Quã
quõ nonpossumus reddere. ex¬
cedunt enim uires m̃tis humane
exstimant falsa eẽ quaedicimus
spsi detot mirabilibus reb quas
uduidere possumus ueluidemus
debent reddere rationẽ: qđsi fie¬
ri ab homineon posse ꝑuiderint.
fatendumẽ eis nonideo aliquid
non fuisse uel non futurũ ẽẽ quia
ratio inde Nonpotest reddi.
quandoquidem sunt ista dequib
similiter non potest: Nonitaq
pgo ꝑplurima quae mandatas
ltteris. Nongesta atq: trans¬
acta. sed in locis quibq manen¬
ua: quosiquis quam ire uolue¬
rit & potuerit ut rumuerasint
explorabit. sed pauca cõmemoro
Agrigentinum siciliae salem
ƿerhibent cum fuerit ammotus
igni uelut inaqua fluescere:
cumuero ipsi aquae uelut inig¬
ne crepitare. Apud garaman¬
ias quendã fontẽ tã frigidum
dieb ut nonbibatur: tam fer¬

Expanded text:
terita uel futura miracula praediterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo aliquid non fuisse uel non futurum esse, quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt ista, de quibus similiter non potest. Non itaque pergo per plurima, quae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam fer
Abbreviated transcription (Latin):
aputeum conuiuar&ur ep̃s. eundẽ
ꝓtulerit lapidem. & tenuerit sub
argento. ferrumq suꝑ argentum
posuerit. Deinde sicut subter
mouebat manum qua lapidem
tenebat. ita ferrum desuꝑ moue¬
batur. atq argento medio nihil¬
q. patiente. concitatissimocursu
acrecursu infra lapis ab homine
supraferrum rapiebatur a lapido
Dixi: quod ipse conspexi. dixi
quod abillo audiui cuitam ꝙ
ipseuiderim credidi: Quid &iã
deisto magn&e legerim dicam
Quando iuxtacum ponitur ad a¬
mas. nonrã pit ferrum. Et suam
rapuerat ut ei propinqua uerit
mox remittit. India mittit hos
lapides: sed sicos nos cognitos iam
desistimus ad mirari quantoma¬
gis illi aquib ueniunt sicos facil¬
limos habent: sic forsitan h abent
ut nos calcem quã miro modo aqua
feruescentem qu a sol& ignis ex¬
tingui. Etoleo non feruescentem
quo sol& ignis accendi. quia in
promptu nobisẽ noniniramur.
Ierum tamen homines infi¬
deles. quicum diuina uel p̃¬

Expanded text:
aput eum conuiuaretur episcopus, eundem aput eum conuiuaretur episcopus, eundem protulerit lapidem et tenuerit sub argento ferrumque super argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur, adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi. Quid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis exstingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendi, quia in promtu \' nobis est, non miramur.Verum tamen homines infideles, qui, cum diuina uel prae
Abbreviated transcription (Latin):
riendi. paulatim subthrahit̃ am¬
mirationis incitam̃tũ. Magne¬
tem lapidem noui mus mirabilẽ
ferri cẽ raptorem: quod cũpri¬
mum uidiuehem̃t inhorrui
Quippecernebam alapide ferreũ
anulum raptũ atq suspensum.
deinde tãquã ferro quodrapue¬
rat ium dediss& suã cõmunẽq
feciss& idem anulus alteri ammo¬
itus ẽ. eundemq suspendit atq
utille prior lapidi. sicalter anulis
priori anulo coherebat ecessit
eo demmodo tertius. accessic et
quastus. Iamq sibi ꝑ mutuacir¬
culis Nexis. pon implicatorũ in¬
trinsecũs. sed extrinsecus adheren¬
tium quasicat̾ena pependerat anu¬
lorũ. Quis istã uimlapidis nonstu¬
per& Quacilli nonsolum inerat.
uerum &iam ꝑtot sus pensatransi¬
bat. & inuisibilib eauinculis sub¬
ligabat.n Sed multo ẽ mirabili¬
us quod a fratre. & coepis cohneo
seueromileuitando deisto lapide
comperi. Seipsuninamq: uidisse
Narrauit. que mad modum batha¬
narius quondam comes affrice cũ

Expanded text:
riendi paulatim subtrahit adriendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum. Magnetem lapidem nouimus mirabilem ferri esse raptorem; quod cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat; accessit eodem modo tertius, accessit et quartus; iamque sibi per mutua circulis nexis non inplicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mirabilius, quod a fratre et coepiscopo meo Seuero Mileuitano de isto lapide comperi. Se ipsum namque uidisse narrauit, quem ad modum Bathanarius quondam comes Africae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
est ignis. nullacius ꝑfusione uel in¬
fusionferuescit. Hoc miraculum
side aliquo indico lapide legerem
siue audiremus. & in nrm̃ ex peri¬
mentum uenire non poss&. ꝓ fec¬
to aut m̃dat᷑iũ putaremus. aut
certe grandit miraremur. Qua¬
rumuerorerum antenrõs oculos
cotidiana docum̃ta uersant᷑. pon
genere minus mirabili. sed ipsaas¬
siduitate uiliscunt It autex ipsa
indiaquaere motaẽ. p ars orbis
an obis. desierimus nonnulla
mirari. quaeadnos potuerunt
miranda ꝑduci. Ad amantem
lapidẽmulti apud nos habentur.¬
& maxime aurifices insignitoresq
gemmarum. qui lapis nec ferro.
nec igninec aliaui ullaꝑhib&ur
pr&er hyrcino sanguine uinci
Sedquieum habent᷑ atq nouer̃.
num quiditamirant᷑. ut hiquib
primũ potentia eius ostenditus.
quib autẽ non ostenditur fortasse
Neccredunt. Aut si credunt. in¬
experta mirantur. Et sicontige¬
rit ex periri. adhucquidẽ miran¬
tur insolita: sedassiduitas ex pe¬

Expanded text:
est ignis, nulla eius perfusione uel inest ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. Adamantem lapidem multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insolita, sed adsiduitas expe
Abbreviated transcription (Latin):
miraculũ calcis: excepro eo de quo
iamsatis diximus quodigne can¬
dicat quo alia t&ra redduntur
&ia moccultissimge abigne ignẽ
concipit. eumq igne iam gleba
tangentib frigida tamlat̾enter
serũat. ut nusli nr̃o sensuipror¬
sus appareaty Sed comꝑtusex¬
perimento &iamnon appar& so
sciatus ineẽ sopitus. propt̃ qđ cam
uiuam calcẽ loquimur: uelut ipse
ignis latens. animasit inuisibilis.
uisibilis corporis Iamuero quã
mirũẽ qđ cũ ex tinguit᷑ tunc accen¬
ditur: ut enim occulto ignecareat.
aqua in funditur: aquaue ꝑ fun¬
ditur. Et cũ antesit frigida inde
feruescit unde feruentia cuncra
frigescunt. Uelut exspirante ergo
illã glaeba discedens ignis quila¬
tebat appar&: acdeinde tãquã
morte. sic frigidaẽ. ut adiecta un¬
da nonsit arsura: & quam calcẽ
uocabamus uiuam uocemus ex¬
tinctã. Quid est quod huic mira¬
culo addiposse uideatur. & tam̃
additur. Namsinon adhibeas
aquam sedoleum qđ magis fomes

Expanded text:
miraculum calcis. Excepto eo, de quo miraculum calcis. Excepto eo, de quo iam satis diximus, quod igne candicat, quo alia taetra redduntur, etiam occultissime ab igne ignem concipit eumque iam gleba tangentibus frigida tam latenter seruat, ut nulli nostro sensui prorsus appareat, sed conpertus experimento. etiam dum non apparet, sciatur inesse sopitus. Propter quod eam uiuam calcem loquimur, uelut ipse ignis latens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam uero quam mirum est, quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est quod huic miraculo addi posse uideatur? et tamen additur. Nam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes
Abbreviated transcription (Latin):
cadente ꝑcocti. & ipsi fuint candidi.
& quamuis magis ille rubeat illi
albicent. congruit tam̃ luci. quod
albũẽ. sicut nigrum tenebris
Cũitaq ignis inlignis ardeat ut
effectus Et sienim lapides & ligna
diuersa sunt. contrariatam̃nons.
sicut album & nigrum Quorum
inla pidib unũ facit. alterũ inlig¬
nis Clarus illos clarificans. hȩc
offucans. Cumin illis deficer&
nisi inistis uiuer&. Quid in carbo¬
nib Nonne mirandaẽ. & tanta
infirmitas ut ictu leuissimo fran¬
gantur. pressu facillimo conteran¬
tur. &tanta firmitas ut nullo u̾mo¬
re corrũpant᷑. nulla a&ate uincan¬
tur. usq ad eo ut cos substernere
soleant quilimites fingunt ad con¬
uincendum litigatorõ quisquis
post quantalib& tempora e sti¬
terit fixumq lapidẽlimitẽ Ñcẽ
contendit Quis eos interra umi¬
da infossos ubilignaputrescereNT
tam diu durare incorruptibilit̃
posse nisirerum illecorruptor
ignis efficit Intueamur &iã

Expanded text:
candente percocti et ipsi fiunt candidi, candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat, illi albicent, congruit tamen luci quod album est, sicut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut effectus. Etsi enim lapides et ligna diuersa sunt, contraria tamen non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans, cum in illis deficeret, nisi in istis uiueret. Quid, in carbonibus nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu leuissimo frangantur, pressu facillimo conterantur, et tanta firmitas, ut nullo umore corrumpantur, nulla aetate uincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad conuincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos in terra umida infossos, ubi ligna putescerent, tamdiu durare incorruptibiliter posse nisi rerum ille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
remur Quis enimnisids̃ creator
omniũ dedit carni pauonis mortui
neputescer& Quod cum auditum
mcredibile uider&ur. euenit ut a¬
pudchartaginẽ nobis cocta appone¬
r&ur haecauis. Decuius pectore
pulparum quantũuisuẽ decerptũ
seruari iussimus. quod post dierum
tantũ sparium quanto aliacaroque¬
cũq cocta putrescer&. prolatũ atq
oblatum. Nihil nr̃m offendit ol fac¬
tum Itẽq repositum post dies ãpli¬
us quamtriginta idem qđ erat in¬
uentumest Idemq post annũ nisi
quod aliquantum corpdlentiae sic¬
cioris & contra cuoris fuit. Quis
paleaededit ueltam frigidã. uim
utobrutas niues seru& ueltam fer¬
uidam ut poma mmatura matu¬
r& De ipsoigne miraquis expli¬
c& quoqueq adusta Nigrescunt
cumipse sit̃ lucidis. & poene omnia
quȩ ambit & lambit colore pulcher¬
rimus decolor&. atq expruna ful¬
gida carbonẽ teterrimum reddit
Neq id quasi regulariter defini¬
tuẽ Name contrario lapides igne

Expanded text:
remur. Quis enim nisi Deus creator remur. Quis enim nisi Deus creator omnium dedit carni pauonis mortui ne putesceret? Quod cum auditum incredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta adponeretur haec auis, de cuius pectore pulparum, quantum uisum est, decerptum seruari iussimus; quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putesceret, prolatum adque oblatum nihilo nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post dies amplius quam triginta idem quod erat inuentum est, idemque post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit et lambit, colore pulcherrimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est; nam e contrario lapides igne
Abbreviated transcription (Latin):
facittem faciat quod dolorem. Tur
ergo incredibi leest. itaignes
illis corporibus dolorem posse in¬
ferre Nonmortẽ. sicut corpora
ipsa dolðre anmas faciunt.
quas tamen. Nonideo mori co¬
gunt N on est igitur necessa¬
rium futurȩ iortis argum̃tũ
dolor
uapropt̃ sit scripserunt
quinaturas animalium
curiosius indagar̃. sala¬
mandra inignib uiuit : & qui¬
s damnotissimiꝰ ciliae montes qui
ceps flammis aestuant atq inte¬
gri ꝑ scuerant. satis idonei tes¬
tessunt nonomnr quod ard&
absumi. & anima indicat. pon
omne quod dolere porest. posse
&iã mori. Quid ad huc a nobis
rerum poscuntur exempla. qui
doceamiis. nonẽe incredibile
ut homin um corpora sempit̃no
supplicio punitorum & inigne
animam nonamittant. & sini
detrim̃to ardeant. & fineinte¬
ritu doleanit. Habebit enim
tuncista carnis sub stantia qua¬
litatem ab illo inditã qui tam miras
&uarias tot rebus indidit quas ui¬
demus: ut cas quia multacsunt ñ mi¬

Expanded text:
tem faciat quod dolorem facit? Quur tem faciat quod dolorem facit? Quur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quas tamen non ideo mori cogunt? Non est igitur necessarium futurae mortis argumentum doloruapropter si, ut scripserunt qui naturas animalium curiosius indagarunt, salamandra in ignibus vivit; et quidam notissimi Siciliae montes, quiceps flammis aestuant, atque integri perseverant, satis idonei testes sunt, non omne quod ardet absumi; et anima indicat, non omne quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus, non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum, et in igne animam non amittant, et sine detrimento ardeant, et sine interitu doleant? Habebit enim tunc istam carnis substantia qualitatem ab illo inditam, qet uarias tot rebus indidit, quas uidemus, ut eas, quia multae sunt, non mi