comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ. placatos se ẽẽ monstrar̃. Int̾ eoꝵ cõme¬
moratur uirtutes ⁊ miranda facta qd̾ dicã. lito
latino rustico romano patri familias dictum est
in sompnis. insenatum nunciaret ut ludi romani
instaurarent᷑. quod pͥmo eoꝵ die in quodam scełato
qui ppło spectante ad suppliciũ duci uissꝰ ẽ. numi¬
nibus uidelicet ex ludis ylaritatẽ querentibꝰ tristȩ
displicuiss imꝑium. Cum gͦ ille qui sompnio cõ¬
monitꝰ erat postremo die uissa facere ñ ausus ȩȩt.
scda nocte hoc idem rursus seueriꝰ imꝑatum ẽ.
amisit filium quia ñ fecit. Tercia nocte dictum
ẽ homini. quod maior ei pena si ñ fac̾et immin̾et.
Cum ȩtiam sic ñ aud̾et. in morbum inesdit acrem
i orribilem. Tunc uero ex amicoꝵ sententia ad ma¬
gistratus rem detulit. atq in lectica allatus ẽ ĩ
senatum. expositoq sompnio recepta continuo ua¬
litudine pedibꝰ s̃ sanis abscessit. Tanto stupefact

Expanded text:
factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commefactum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus
Abbreviated transcription (Latin):
uni dõ. datori felicitatis. Nõ ẽ ipse quem nominat
iouem. nã si eum datorẽ felicitaus agnosc̾ent.
ñ utiq alium uł alium a quo daret᷑ felicitas. no¬
mine ipsius felicitatis inquirerent. neq ipsum io¬
uem cum tantis inuiriis colendum putarent. Istȩ
alienarum dicit᷑ adult̾ uxcoꝵ. istę pueri puleri in¬
tullius. ⁊ humana ad dõs transferebat. diuina
mallem ad nos. Merito displicuit uiro graui diui¬
norum cͥminum poeta confiteor. Cur gͦ ludi scenici
ubi ħ dictitantur. accitant᷑. cantitantur. doꝵ ho¬
noribꝰ exibentur. int̾ res diuinas a doctissimis con¬
scribunt᷑: Hec ex clamet cicero. ñ contͣ figm̃ta poe¬
tarum. s contͣ iustituta maioꝵ. An exclamarent
⁊ illi. quid nos fecimiis: Ipsi dii ista suis honoribꝰ
ex hibenda flagitauer̃. atrocit̾ imꝑaꝵ. cladẽ nisi
fierent p̃nunciauerunt. quia neglectũ ẽ aliquid
seu̾issime uindicarunt. qr id qd̃ neglectum fuerat

Expanded text:
uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inTullius, et humana ad deos transferebat: divina mallem ad nos. Merito displicuit viro gravi divinorum criminum poeta confictor. Cur ergo ludi scenici, ubi haec dictitantur, cantitantur, actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
duruit ꝑsuadebimus fortasse quod uolumꝰ. Si enĩ
iam umana infirmitas sensit nõ nisi ab aliquo dõ
dari posse felicitatẽ: ⁊hoc senserunt homines qui
tam multos colebant das. in quibꝰ ⁊ ipsum eoꝵ re¬
gem iouem quia nom̃ eius a quo daretur felicitas
ignorabant idõ ipsius rei nomine qͣm credebant
ab illo dari eum appellare uoluerunt. Satis gͦ iu¬
dicauer̃ nec ab ipso ioue dari posse felicitatẽ quẽ iã
colebant. s utiq ab illo quem nomine ipsuis feli¬
citatis colendum ẽ censebant. Confirmo ꝓrsus a quo¬
dam dõ quẽ nesciebant eos credidisse dari felicitatẽ
Ipse gͦ queratur. ipse colatur ⁊ sufficit. repudietur stre¬
pitus innum̾abilium demonioꝵ illi ñ sufficiat
hic ds̃. eui non sufficit munus eus. Illi inqͣm nõ
sufficiat ad colendum ds̃ dator felicitatis. cui nõ suffic̃
ad accipiendum ipsa felicitas. Cui aut̃ sufficit. ñ
enim ht̃ homo quid amplus optare debeat. seruiat

Expanded text:
duruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim duruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat
Abbreviated transcription (Latin):
maiores nr̃os in sipientes fuissȩ credendum ẽ ut hec ne¬
mini talia nisi aliquo dõ largiente concedi. quoꝵ dõꝵ
nomina nõ inueniebant. eaꝵ rerum nominibꝰ appel¬
labant dõs. quas ab eis sentiebant dari. ab eisq aliqͣ
nocabula inde flectentes. sicut abello bellonã nunc¬
cupauerunt. ñ bellum. sicut a cunis cuninã nõ cu¬
nã. sicut a segetibꝰ segeciam nõ segetem. a pomis pomo¬
nam nõ pomũ. sicut abubus bubonam ñ bouem.
aut certe nulla uocabuli declinatione sic̃ res ipsȩ no¬
minantur. ut pecunia dicta ẽ dea quȩ dat peccuniã.
nõ omnino peccunia dea ipsa putata ẽ. Ita uirtus
quȩ dat uirtutem. honor qui honorẽ. concordia q̃
concordiam. uictoria quȩ dat uictoriam. Ita inqͥunt
cum felicitas dea dicitur nõ ipsa quȩ datur. s num̃
illud attenditur. a quo felicitas datur. Ista nob̾ red
dita ratione. multo faciluis eis quoꝵ cor ñ nimis ob¬

Expanded text:
majores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nemajores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inveniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua vocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas dadita ratione multo facilius eis, quorum cor non nimis ob
Abbreviated transcription (Latin):
tate debuer̃. Sicut enim apud ipsos legitur. roma¬
ni uetes nescio quem sũmanũ eui nocturna fulmi¬
na tribuebant coluerunt magis qͣm iouẽ ad quẽ
diurna fulmina ꝑtinerent. S pꝰqͣm ioui templũ
insigne ac sublime constructũ ẽ. ꝓpt̾ edis dignitatẽ
sic ad eum multitudo confluxit. ut uix inueniat᷑
qui sumani nom̃ qd̾̃ audire iam nõ pot̾. se saltẽ legisse
meminerit. Si aut̃ felicitas dea ñ ẽ. qnĩ qd̃ uerum ẽ
munus ẽ dĩ. ille ds querat᷑. qui eam dare possit. ⁊ fal¬
sorum dõꝵ multitudo noxia relinqͣtur. qͣm stultoꝵ
hominum multitudo uana sectatur dĩ dona dos sibi
faciens. ⁊ ipsum cuius ea dona sunt obstinatione suꝑbe
uoluntatis offendens. Si enim carere nõ pot̾ infeli¬
tate qui tanqͣm deam felicitatem colit.⁊ dm̃ datorẽ
felicitatis relinquid. sic̃ carere ñ pot̾ famȩ qui panẽ
pictum lingit.⁊ ab homine qui uerũ ht ñ petit. Li¬

Expanded text:
tate debuerunt. Sicut enim aput ipsos legitur, Romatate debuerunt. Sicut enim aput ipsos legitur, Romani ueteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Iouem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Ioui templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo confluxit, ut uix inueniatur qui Summani nomen, quod audire iam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem felicitas dea non est, quoniam, quod uerum est, munus est Dei: ille Deus quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis relinquit, sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit et ab homine, qui uerum habet, non petit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
ced̾ent nõ id contemptu eius fac̾ent. s quod in domo
felicitatis obscuri ẽȩ mallent. qͣm sine illa in locis
ꝓpriis eminere. Ita dea felicitate in loco amplissimo
⁊ celsissimo constituta discerent ciues unde omnis
boni uoti petendum ȩȩ̃t auxcilium ac si ipsa sua¬
dente natura alioꝵ deoꝵ suꝑflua multitudine
derelicta coleretur una felicitas. uni supplicaret᷑.
unuis templum frequentaret᷑ a ciubꝰ qui felices eẽ
uellent. quoꝵ ẽẽt nemo qui nollet. atq ita ipsa
a se ipsa peteretur. quȩ ab om̃ibꝰ petebatur. Quis
enim aliquid ab aliquo dõ nisi felieitatẽ acciꝑe
uelit. uł quod ad felicitatem existimat ꝑtinere:
P ioindẽ si felicitas habet in pocestate eum quo ho¬
mine sit. ht̃ aut̃ si dea ẽ. quȩ tandẽ stutticia ẽ ab
aliquo do eam petere. qͣm possis a seipsa im petre:
hanc g̾ deam suꝑ dõs cęt̾os honorare ȩtiam loci digni¬

Expanded text:
cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est: quae tandem stultitia est ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa inpetrare? Hanc ergo deam super deos ceteros honorare etiam \' loci digni
Abbreviated transcription (Latin):
regi suo nullom̃ ced̾e loco uoluerunt. Nam sic̃ hñt
corum litt̾ȩ. cum rex tarquinuis capitoliũ fabricari
uellet eũꝙ loc̃. qui ei dignior aptiorq uidebat᷑ adiiꝰ
aliis cern̾eret p̃ occupatum. non audens aliquid
ot᷑ eoꝵ fac̾e arbitrium.⁊ credens eos tanto numini
suoq pͥncipi uoluntate cessuros. quia multi erant
illic ubi capitolium constitutum ẽ. ꝑ augurium
quesiuit. utrum conced̾e locum uellent ioui. atq
ipsi uide cedẽ. Om̃s uoluerunt. p̾t̾ illos quos cõme¬
moraui. martẽ. t̾minũ. iuuentatem. Atq idõ capi¬
tolium. ita constructum ẽ. ut ętiam isti tres intꝰ
ẽẽnt tam obseuris signis. ut ħ uix homines doctissi¬
mi scuent. Nullomͦ gͥ felicitatẽ iuppit̾ ipse contemp¬
neret. sic̃ a t̾mino. marte. uiuentate contemptꝰ ẽ.
S ipsi ętiam qui non cesserunt ioui. ꝓfecto ced̾ent
felicitati. quȩ illis regem fecerat iouem. Aut si ñ

Expanded text:
regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ dos consentientes quos dicunt in consiliũ
iouis adib̃i. nec int̾ dõs quos selectos uocant
felicitas constituta ẽ. ut templum aliquod ei
fieret. quod ⁊ loci sublimitate.⁊ oꝑis dignitate
p̃min̾et: sur enim ñ aliqͥd melius qͣm ipsi
ioui: Nam neq ȩtiam ioui regnum nisi felici¬
tas dedit. si tamen cum regnaret felix fuit ⁊
pocior ẽ felicitas regno. Nemo enim dubitat
facise inueniri hominem quise tineat fieri igem.
tilocs cebere si forte aliorum edib us altar lo haum
fusse Aoens occupat. ubi edes mcior drq. sierlum¬
ou felicitati constrrieret᷑ etiam ipse iupit̃ cedoeciu
ut ipsum uͥ tacem collis capttolini feliertas potius
obtinet slon enu quispiam resisteret felicitati
nusi qued fieri nõ pot̾ qui ẽẽ uellet infeliae. Nuillo
mominino si consuleret᷑ facet iuppit̾. qd̾ ei ñ fecer
tres dii. mars. t̾minus. ⁊ iuuentas. qui matori et

Expanded text:
inter deos Consentes, quos dicunt in consilium inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; ti loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, nisi, quod fieri non potest, qui esse uellet infelix. Nullo modo omnino, si consuleretur, faceret Iuppiter, quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus et Iuuentas, qui maiori et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pallor ñ ꝓpiciatꝰ abscederet. s pulsus aufug̾it.
Deinde quid ẽ ħ quod iam romanũ ymꝑium longe
lateq crescebat. ⁊ ad huc nemo felicitatẽ colebat:
An ideo granduis imꝑium qͣm feliciꝰ fuit: Nam
quomͦ ubi eẽt uera felicitas. ubi uera ñ erat pię¬
tas : Pietas ẽ enim uerax ueri dĩ cultus. ñ cultꝰ
falsorum tot dõꝵ. quot demonioꝵ. S ⁊ postea
iam in dõꝵ numerum felicitate suscepta. mag¬
na belloꝵ cnuliũ infelicitas subsecuta ẽ. An for¬
te iustȩ ẽ indignata felicitas. qd̾ ⁊ tam sero ⁊ ñ
ad honorem s ad contumeliã potiꝰ inuitata ẽ. ut
cum ea coleret᷑ pͥapus. ⁊ cloacina. ⁊ pauor. ⁊ pal¬
lor. ⁊ febris. ⁊ cet̾a ñ numina colendoꝵ. s cri¬
mina colentium: Ad extremum si cum turba
indignissima tanta dea colenda uisa ẽ. cur non
illustrius cet̾is colebat᷑ : Quis enim ferat qd̾ neq

Expanded text:
et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque
Abbreviated transcription (Latin):
hiuic tante deȩ post tot romanos pͥncipes lucillꝰ
edem constituit: Cur ipse romulꝰ felicẽ eupiens¬
cond̾e ciuitatem. ñ hiic templum potissimum
instruã. nec ꝓpt̾ aliquid diis cęt̾is supplicaũ. quõ
nicħ deẽẽt sĩ hec ad ẽẽt: Nam ⁊ ipse nec priꝰ rec
nec ut putant postea deus fieret. si hanc deam
ꝓpitiam ñ haberet. Ut quid gͦ constituit romaniᷤᷤ
dos. ianum. iouem. martem. picum. faunũ. tib̾i¬
nũ. erculem.⁊ si quos alios: Ut quid titꝰ taciꝰ ad¬
dit saturnum. opem. solem. lunam. uulcanũ.
lucem.⁊ quoscumq alios addidit. int̾ quos etiã
deam cloatinam. felicitate ueglecta: Ut quid
numina tot dos.⁊ tot deas sine ista: An eam for¬
te intanta turba uidere ñ potuit: Hostiliꝰ certę
rex. dos u pse nouos pauorem atq pallorem.
ꝓpiciandos ñ controduc̾e̾t. si deam istam noss
aut coleret. ꝑ resente quippe felicitate. omĩs pauor

Expanded text:
huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem condere civitatem, non huic templum potissimum struxit? Nec propter aliquid diis caeteris supplicavit, quando nihil deesset, sic haec adesset. Nam et ipse nec prius rex, nec, ut putant, postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Utquid ergo constituit Romanis deos, Janum, Jovem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem, et si quos alios? utquid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor
Abbreviated transcription (Latin):
ignoret quis nam sit faber. quis pistor. quis tector.
aquo quid utensile pet̾e possit. quem aduitorẽ
assummere. quem ducem. quẽ doctorem. eo modo
nulli dubium ẽẽ asserens. ita ẽẽ utilem cognitio¬
nem dõꝵ. si sciatur qͣm quisq d̾s uim ⁊ facultatẽ
ac potestatem cuiꝰq rei habeat. Ea eo enim po¬
t̾imꝰ inquit scire quẽ cuiꝰq causa d̾m ad uocare
atq inuocare debeamꝰ. ne faciamus ut mimini
solent. ⁊ optemus a lib̾o aquã. a nimphis uinũ.
Magna sane utilitas. Quis nõ hiuic gr̃as ag̾et si u̾a
monstraret. ⁊ si unum uerum dm̃ a quo ẽẽnt
omĩa bona hominibꝰ colendum doc̾et: S uñ¬
nẽ agitur. silibri ⁊ sacra eoꝵ uera sunt. ⁊ felici¬
tas dea ẽ. cur non ipsa una quȩ cołetur con¬
stituta ẽet. quȩ posset uniu̾sa conferre. ⁊ com¬
pendio face̾ felicem: Quis enim optat aliquid
ꝓpt̾ aliud. qͣm ut feliae fiat: Cur deniq tam sero

Expanded text:
ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit: quem adjutorem assumere, quem ducem, quem doctorem: eo modo nulli dubium esse asserens, ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus vim et facultatem ac potestatem cujusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cujusque causa deum advocare atque invocare debeamus: ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceret? CAPUnunc agitur si libri et sacra eorum uera sunt et Felicitas dea est, quur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset uniuersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero
Abbreviated transcription (Latin):
diua fessonia. ꝓpt̾ hostes depellendos pellonia.
ꝓpt̾ egros medicus uł apollo uł escuolapius. uł am¬
bo simul quando eẽt grande ꝑicłm : nec ds spinien¬
sis ut spinas ex agris eradicaret. nec dea rubigo ut
ñ accederet rogaretur. una felicitate p̾sente ⁊ tu¬
ente. uł nulla mala excorirentur. uł facillunȩ pel¬
lerentur. Postremo qm̃ de duabꝰ istis deabꝰ uirtute
⁊ felicitate tractamus. si felicitas uirtutis ẽ p̃miũ.
ñ dea s donũ dĩ ẽ. Si aut̃ dea ẽ. cur non dicatur
u urtutẽ ipsa conferre. qno quidẽ etiam uirtutem
bñfitio uairo iactat p̾stare se cuubꝰ suis. quia ñ solũ
cõmemorat dõs quos coli oporteat a romanis. uerũ
dm̃ ẽẽ escuolapium. si nescias eum ualitudini opi¬
tulari. atq ita ignores cur ei debeas supplicare.
Hoc ȩtiam alia similitudine affirmat dicens. ñ mͦ
bñ uiuere. s uiuere omnino neminem posse. si

Expanded text:
diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam uirtutem beneficio Varro jactat praestare se civibus suis, quia non solum commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, verum deum esse Aesculapium, si nescias eum valetudini opitulari, atque ita ignores cur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine affirmat, dicens, non modo bene vivere, sed vivere omnino neminem posse, si
Abbreviated transcription (Latin):
peccuniosi ẽẽnt. dõ esculano. ⁊ filio eius argentino.
ut hab̾ent eream argenteamq peccuniã : Nã id̾õ
patrem argentini esculanũ posuerunt. quia priꝰ
erea pecunia in usu cępit eẽ. post argentea. Miror
aut̃ quod argentinus nõ genut aurinũ. quia ⁊ au¬
rea subsecuta ẽ. Quem dm̃ isti sihab̾ent. sic̃ satur¬
no iouem. ita ⁊ patri argentino ⁊ auo esculano au¬
rinum p̃pon̾ent. Quid gͦ erat necesse ꝓpt̾ hec bona
uł animi uł corporis uł ext̾nam tantam d̃orũ tur¬
bam cole ⁊ in uocare. quos neq omnes cõmemoraui.
nec ipsi potuerunt omnibꝰ bonis humanis minu¬
tatim singillatimq digestis dõs minutos ⁊ singłoᷤᷤ
ꝓuidere. cum posset magno faciliq compendio
una dea felicitas cuncta conferre. nec solum ad bo¬
na capienda quisqͣm alius. s neq ad depellenda
mala quereret᷑: Cur enim ẽẽt inuocanda ꝓpt̾ fessoᷤᷤ

Expanded text:
pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos
Abbreviated transcription (Latin):
citas: Ingeniosum quippe nasci felicitatis ẽ: Uñ ꝯ̃
si ñ potuit a nondum nato coli dea felicitas. ut ħoc
ei conciliata donaret. conferret ħ parentibꝰ eius cul¬
toribꝰ suis. ut eis ingeniosi filii nascerent᷑. Quid opꝰ
erat parturientibꝰ inuocare lucinam. cũ si ad ẽẽt
felicitas ñ solum bñ parerent. s etiã bonos: Quid
necessȩ erat opi deȩ cõm̃dare nascentes. dõ uaticane
uagientes. deȩ euninȩ iacentes. deȩ ruminȩ sug¬
gentes. dõ statilino stantes. dee adeone ad euntes.
abeone ab euntes dee menti ut bonam hab̾ent m̃tẽ.
deo uolũno ⁊ deȩ uolunnȩ ut bona uellent. diis nup¬
tialibꝰ ut bñ conuigarent᷑. diis agrestibꝰ ut fructus
uberrimos caꝑent. ⁊ maxcimȩ ipsi diuȩ fructeseȩ mar¬
ti. ⁊ bellonȩ. ut bñ bellig̾arent. dee uictoriȩ ut uin¬
cerent. dõ honorio ut honorarent᷑. dee peccuniȩ ut

Expanded text:
citas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, citas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
omnia optanda felicitas. Si iuppit̾ ut ħ daret ĩõ
colebatur. quia sibonum aliquid ẽ latitudo regni
atq diuturnitas. ad eandem ꝑtinet felicitatem.
cur ñ intellectum ẽ dona dĩ ẽẽ ñ deas: Si aut̃ puta¬
te sunt deȩ saltem alia tanta doꝵ turba ñ quereret᷑.
Consideratis enim officiis doꝵ deaꝵq omnium. quȩ
sicut uoluerunt ꝓsua opinatione finacerunt. inue¬
niant si possunt aliquid quod prestari ab aliquo dõ
possit homini habenti uirtutem. hñti felicitatem.
Quid doctrinȩ uł a mercurio uł a minerua petendũ.
ȩẽt. cum uirtus omĩa secum hab̾et: Ars quippe ipsa
bñ recteq uiuend̃i uirtus a uet̾ibꝰ definita ẽ. y ñ
ab eo quod grecȩ dicitur uirtus. nom̃ artis latinos
traduxisse putauerunt. S si uirtus ñ nͥ ad inge¬
niosum poss uenire. quid opus erat do catio patre
qui catos .i. acutos fac̾e̾t. cum ħ poss confeire feli¬

Expanded text:
omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtus a ueteribus definita est. Unde ab eo, quod Graece Aperrj dicitur uirtus, nomen artis Latinos traduxisse putauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre feli
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt. Cur temꝑantia dea ẽẽ ñ meruit. eũ
ei nomine non nulli romani pͥncipes ñ paruam
głiam comparauerint: Cur demiq fortitudo d̃ea
nõ ẽ. quȩ affuit mutio cum dext̾am porrex̃ in
fammas. quȩ ad fuit curcio cum se ꝓpat̾a in abrup¬
tam t̾ram p̃cipitem dedit. q̃ affuit decio patri.
⁊ decio filio. cum ꝓ ex̾eitu se uouerunt: si tam̃
his omibꝰ uera merat fortitudo. unde m ñ agit᷑.
Q uare prudentia. quare sapientia. nulla numinũ
loca meruerunt: an quia in nomine generali
una uurtute. ⁊ fides ẽ ⁊ pudicitia queq tam̃ eaet᷑
in edibꝰ priis altaria meruer̃. has deus ñ u̾itas¬
s uanitas facit. hec enim ueri dĩ munera sunt
nõ ipse sunt dee. Uerumptam̃ uͥ ẽ uirtus ⁊ felicitaᷤᷤ.
quid aliud querit᷑ : quid ei sufficit. cui uirtus felicitaᷤᷤ¬
q ñ sufficit: Om̃ia quippe agenda complectit᷑ uirtꝰ.

Expanded text:
potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali una virtute et fides est, et pudicitia, quae tamen extra in aedibus propriis altaria meruerunt. CAPUT XXIsed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus,
Abbreviated transcription (Latin):
dea ñ est. s donum di ẽ. ipsa ab illo impetret᷑.
a quo solo dari pot̾. ⁊ omĩs falsoꝵ dõꝵ turba ua¬
nescit. S cur ⁊ fides dea credita ẽ :⁊ accepit ȩtiã
ipsa templum ⁊ altare: qͣm quisqͥs prudent̾ agno¬
scit. habitacłm illi se ipsum facit. Uñ aut̃ sciunt
illi quid sit fides. cuius pͥmum ⁊ macimũ offi¬
cium ẽ. ut in uerum credatur d̾m : S eur nõ
suffec̾at uirtus. Nõne ibi ẽ ⁊ fides quõ quidẽ uir¬
tutem.in .iiiͬi. species distribuendã eẽ uiderunt.
prudentiam. usticiam. fortitudinẽ temꝑantiã:
x qmĩ ustȩ singulȩ species suas hñt. u partibꝰ uis
ticiȩ fides ẽ. maximumq locum ap̃ nos ht̃ qͥcũq
scimis quid sit qd̾ iustꝰ ex fide uiuit. S illos miror
appetitores multitudinis dõꝵ. si fides dea ẽ qua¬
re aliis tam multis deabꝰ iniuriam fecerint. p̃t̾¬
mittendo eas quibꝰ similit̾ edes ⁊ aras dedicare

Expanded text:
dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, a quo solo dari potest: et omnis falsorum deorum turba vanescet. Sed cur et Fides, dea credita est, et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Et quoniam istae singulae speciestitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare
Abbreviated transcription (Latin):
ni tͥbuunt. qͣm fortunã uocant. ut simłacrũ esꝰ
quod amatronis dedicatũ ẽ.⁊ appellata ẽ fortuna
muliebris. ȩciam locutum ẽȩ̃ memoriȩ cõm̃daue
rint atq dixcissȩ ñ simel s it̾m. quod eam uite
matronȩ dedicauerint. Qd̃ quidẽ si uerũ sic. mil¬
tari
nas non opoctet. Non enim malignis demonibͤ.
etiam sic difficile ẽ fatłe. quoꝵ artes atos u̾sucie
hine potuis isti adũtere debuerunt. quod illa dea
locuta e. quȩ fortuitu accidit. non que m̾itis ue¬
uet. Fuit en imn fortuna loquarx. ⁊ multa felicitalᷤ.
U bͥ quis aliuo nisi ut homines recte iuuere ñ eu¬
rarent. eoneiliata sibi fortuna quȩ illos sine ulleᷤ
bonis mttis facet fortunatos: & e̾te si fortuna
loquit᷑. nõ saltem muliebris. s uirił potius loq̃¬
retur. ut non ipsȩ quȩ simulacrũ dedicauerunt.
putarent᷑ tantum miracłm muliebri loquacita¬
si dea eẽt. multis fuerat p̃ferenda. & nuc quia

Expanded text:
ni tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, ni tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse memoriae me sed iterum, quod eam rite matronae dedicaverint. Quod quidem si verum sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes atque versutias hinc potius isti advertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuitu accidit, non quae meritis venit. Fuit enim Fortuna loquax, et muta Felicitas; utquid aliud, nisi ut homines recte vivere non curarent, conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed virilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicaverunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitasi dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia
Abbreviated transcription (Latin):
ntibꝰ meritis. fortuna uero quȩ dicit᷑ bona sinę
ullo examine meritoꝵ fortuitu accidit hominibꝰ
⁊ bonis ⁊ mał. unde ętiam fortuna nominatur.
Q uomͦ gͦ bona ẽ quȩ sine ullo iudicio uenit ⁊ ad
bonos ⁊ ad malos. Ut quid aut̃ colit᷑ quȩ ita ceca
ẽ passim in quoslibet inciurens. ut suos cultores
plerumq p̾t̾eat. ⁊ suis contemptoribꝰ hereat: Aut
si aliquid ꝓficiunt cultores eiꝰ. ut ab illa uideant᷑¬
⁊ amentur. iam merita sequit᷑. nõ fortuitu uenit.
Y ẽ definitio illa fortunȩ : uͥ ẽ qd̃ a fortuitis ȩtiã nom̃
accepit: Nicħ enĩ ꝓdest eam cołe. si fortuna ẽ. Si
aut̾ suos cultores disc̾nit ut ꝓsit. fortuna ñ ẽ.
An ⁊ ipsam quo uoluerit iuppit̾ mittit: Colatur
gͦ ipse solus. Non enim pot̾ ei iubenti ⁊ eam quo
uoluerit mittendi fortuna resiste. Aut certe istã
mali colant qui uolunt hab̾e m̾ita quibꝰdã possit

Expanded text:
ntibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ntibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit
Abbreviated transcription (Latin):
tuna quia fortima pot̾ eẽ ⁊ mala. felicitas aut̃
si mala fuerit. felicitas ñ erit: Certe enĩ omnes
dõs utriusq sexus. si ⁊ sexum h̃ñt. ñ nͥ bonos exi¬
stimare debemus. ħ p lato dicit. hoc alii philo¬
sophi. ħ excellentes rei publice ppłoꝵq rectores.
Q uomͦ gͦ dã fortuna aliqnõ bona ẽ. aliquõ mala:
an forte qño mala ẽ dã nõ ẽ. s in malignũ demo¬
nem repente conuertit᷑. Quot sunt gͦ dee iste: Pr¬
fecto quot homines fortunati ħ ẽ bone fortunȩ. Nã
cum fint ⁊ alii pluruni simł ħ ẽ uno tempore male
fortunȩ numquid si ipsa eẽt. simul ⁊ bona eẽt ⁊ mala
his aliud. illis aluid: an illa quȩ dea ẽ semꝑ ẽ bona:
Ipsa ẽ gͦ felicitas. Cur ad hibentur diu̾sa nomina :
ẽ. Solet enim ⁊una res duobꝰ nominibꝰ appellari.
Quid diu̾sȩ edes. diuersȩ are. diu̾sa sacra: Est causa
inquiunt. quia felicitas illa ẽ qͣm boni hñt p̾cede¬

Expanded text:
tuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem tuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona? Ipsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? st; solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecede
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ consilium occultum ẽẽ pot̾. iniquũ ñ pot̾. Nam
si uictoria dea ẽ. cur non d̃s ẽ ⁊ triumphꝰ. ⁊ uictorie iĩ¬
gitur uł maritus. uł fr̃. uł filus: Talia quippe isti
de diis opinati sunt. qualia si poete fing̾ent. atq
a nob̾ exagitarentur. respondent isti deridenda ẽẽ
figm̃ta poetaꝵ. nõ ueris attribuenda numinibꝰ.
⁊ tam̃ se ipss non ridebat cum talia deliram̃ta
ñ apud poetas legebant. s in templis colebant.
Iouem gͥ de omnibꝰ rogarent. ei uni tantũm sup¬
plicarent. Non enĩ quo misisset uictoriã si dã ẽ⁊
sub illo rege ẽ. poss ei audere resistere. ⁊ suam po¬
tius facere uoluntatẽ. Quid qd̾ ⁊ felicitas dã ẽ: ⁊¬
edem accep̃. aram meruit. saera congrua ꝑsolita
sunt: Ipsa gͦ sola coleret᷑. uͥ enim ipsa ẽȩt. quid
boni non ẽẽt : S quid sibi uult qd̾ ⁊ fortuna dea
putatur et colitur: an aliud ẽ felicitas. aliud for¬

Expanded text:
cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia deliramenta non aput poetas legebant, sed in templis colebant. Iouem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere et suam potius facere uoluntatem.\' CAPUT XVIII. Felicitatem et edem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud for
Abbreviated transcription (Latin):
cidam quȩ p̃t̾ modum ñ moueret. ac fac̾et homĩe
ut ait pomponiꝰ murcidũ idest nimis desidiosum
unctuosum. deã streniam quȩ faceret strenuũ. hiᷤ
omnibꝰ diis ⁊ deabꝰ publica sacra fac̾e susceꝑunt.
quietaẽ uero appellantes quȩ fac̾et quictum. cum
edem hab̾et extra portam collinam. publice illam
susciꝑe noluerunt utrum uidicium fuit animi
inquieti. an potius ita significatũ ẽ. qui illam tur¬
bam cołe ꝑseueraret ñ plane doꝵ s demonioꝵ. eũ
quietẽ habere nõ posse. ad qͣm uocat uerus medicꝰ
dicens. Discite ame qm̃ mitis sum ⁊ humił corde
unuenietis requiem animabꝰ ur̃is. An forte dict̃
qd̃ deam uictoriam iuppit̾ mutat. atq illa tanqͣm
regi dõꝵ obtemꝑans. ad quos uisserit ueniat. ⁊̃
eorum parte considat: hoc uere dicit᷑. ñ de illo io¬
ue quẽ dõꝵ regem ꝓsua opinione confingunt. s de

Expanded text:
ciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestquod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iniquitas dea nõ sit uł ext̾naꝵ gentium si pauor
⁊ pallor ⁊ febris dii romani eẽ meruerunt: his
bellatorum causas iniquitas excitat. uictoria eadẽ
bella felicit̾ t̾minat. etiam feriato ioue creuit imꝑiũ.
Quas enim hic partes iuppit̾ hab̾et. cum ea quȩ possẽt
bñficia eius putari dii habent᷑. dii uocant᷑. dii colunt᷑.
ipsi ꝓsuis partibꝰ inuocant᷑: hab̾et hic aut̃ ętiã ille ali¬
qͣm partem. si regnum ȩtiam ipse appellaret᷑. sicut
appellat᷑ illa uictoria. Aut si regnum munus ẽ ious.
cur nõ iuictoria munꝰ eius habeatur: Quod ꝓfecto
habetur. si non lapis in capitolio s uerꝰ rea regum
⁊ dominus dominantium cognosc̾et᷑. atq cołetur.
Miror aut̃ płimum quod cum dõs singłos singłis rebꝰ¬
⁊ pene singłis motibus attͥbuerent. uocauer̃ deam
agenoriam quȩ ad agendum excitaret. deam stumulã
quȩ ad agendum ultra modũ stunularet. deã mur¬

Expanded text:
et iniquitas dea non sit, vel externarum gentium, si Pavor et iniquitas dea non sit, vel externarum gentium, si Pavor et Pallor et Febris dii Romani esse meruerunt? His bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Jove crevit imperium. Quas enim hic partes Jupiter haberet; cum ea quae possent beneficia ejus putari, dii habentur, dii vocantur, dii coluntur, ipsi pro suis partibus invocantur? Haberet autem hic etiam ille aliquam partem, si regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Jovis, cur non et victoria munus ejus habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio, sed verus Rex regum et Dominus dominantium cognosceretur atque coleretur.Miror autem plurimum, quod cum deos singulos rebus et pene singulis motibus attribuerent, vocaverunt deam Agenoriam, que ad agendum excitaret; deam Stimulam, que ad agendum ultra modum st
Abbreviated transcription (Latin):
regna parua eẽnt concordi uicinitate lȩtantia. ⁊ ita
ȩẽnt in mundo regna płima gentium. ut sunt in
urbe domus płimȩ cuiiuĩ. Proinde bellig̾are.⁊ ꝑ do¬
mitis gentibꝰ dilatare regnum. mał uidet᷑ felicitaᷤᷤ.
bonis necessitas. S qr peiꝰ eẽt ut inuiriosi iustioribꝰ
dñarent᷑. ĩo ñ incongrue dr̃ etiam ista felicitas.
S proculdubio felicitas maior ẽ. uicinũ bonũ hab̾e
concordem. qͣm uicinum malũ subiugare bellantẽ.
Alala uota sunt obtare hr̃ȩ quem oderis uł quẽ timeaᷤᷤ
ut possit eẽ quem uincas. Si gͦ iusta gerendo bella.
nõ impia. non iniqua. romani imꝑium tam mag¬
num ad quirere potuerunt. numquid tãqͣm aliqͣ
dea colenda ẽ eis ętiam iniquitas aliena: multum
eni ad istam latitudinem imꝑii eam cooꝑatam ui¬
demus. quȩ faciebat inuiriosos. ut ẽẽnt cum quibꝰ
iusta bella gererent᷑.⁊ augeret᷑ imꝑium. Cur aut̃¬

Expanded text:
regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur aut
Abbreviated transcription (Latin):
cum om̃s occupati sunt officiis ⁊ oꝑibꝰ ꝓpriis. nec alt̾
irruat in alt̾ius : A rege gͥ d̾oꝵ regnum hominũ
ȩtiam ipsum regnum aliquis ds ẽ. Cur enĩ nõ ita sit
siuictoria dea ẽ: aut quid ipso ioue in hac causa opꝰ
ẽ. si uictoria faueat sitq ꝓpitia.⁊ semꝑ eat ad illos
quos uult ẽȩ uictores: hac dea fauente ⁊ ꝓpitia etiã
ioue uacante uł aliud agente. quȩ gentes ñ subdite
reman̾ent. quȩ regna non ced̾ent : an forte displicet
bonis iniquissima imꝓbitate pugnare ⁊ finitimos
quietos nullamq iniuriam facientes ad dilatandũ
regnum bello spontaneo ꝓuocare: Plane si ita sen¬
ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniqͥtaᷤᷤ
enim eoꝵ cum quibꝰ iusta bella gesta sunt. regnum
aduiuit ut cresc̾e̾t. Quod utiq paruum ẽẽt. si quieᷤ
uusticia finitimoꝵ contra se bellum geri nulla ꝓuo¬
caret inuiria. Ac sic felitioribꝰ rebꝰ humanis omnia

Expanded text:
cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter irruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte disbonis, iniquissima improbitate pugnare, et finitimos quietos nullamque injuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo provocare? Plane si ita senad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cogitantibꝰ. dici aut̃ sine u̾ecundia ñ possunt soi
aut̃ sola animalia nõnalia sic̃ sunt homines par¬
tes dĩ eẽ contendunt. ñ uideo qͥdẽ si totus mundꝰ e ds.
quomͦ bestias ab eius partibꝰ separent. S obluctari
quid opus ẽ de ipso rationali animante .i. homine.
quid infelitiꝰ eredi pot̾. qͣm dĩ partem uapulare.
cum puer uapulat: Iam uͦ partes dĩ fieri laseuiaᷤ.
miquas. impias. atq omnino dampnabiles. quis
fere possit. nisi qui ꝓrsus insanit: Postrenis quid
irascitur eis a quibꝰ non colitur. eum a fius partibꝰ
ns colatur. Restat gͦ ut dicant omnes aõs. sua h̃e
om̃s colendos qui cognosei ⁊ coli possunt. quia tam
multi sunt. ut om̃s ñ possint. quoꝵ iuppit̾ qr rex p̃¬
sidet. ipsum credo ab eis putare regnũ constituisse. uł
auxcissȩ romanoꝵ. Nã si hoc ipse ñ fecit. quem alium
dđm opus tam magnum potuisse ad gredi credant.

Expanded text:
cogitantibus, dici autem sine uerecundia non poscogitantibus, dici autem sine uerecundia non posautem sola animalia rationalia, sicut sunt homines, partes Dei esse contendunt; non video quidem, si totus mundus est Deus, quomodo bestias ab ejus partibus separent. Sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem vapulare, cum puer vapulat? Jam vero partes Dei fieri lascivas, iniquas, impias, atque omnino damnabiles, quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant, omnes deos suas habere m cujusquam; sed omnes colendos, qui cognosci et coli possunt; quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Jupiter, quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse, vel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse aggredi credant,