comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sedea quec enonuider  eepectat & quiscit quia ñ sunt cordignae parssiones
huiustemporis ccdfuturã gloriã quȩ se uelabit᷑ in nobis idem ipse & intribula¬
tione pagenserit quicc tribulato patierliam opeidet patier sice ꝓbationẽ
scõrum cõminicaties uerũ nosn& consueu dinem turbamꝰ nec ueritati
pracesudicamꝰ maexime cũ utrũ que conueniat aedificationi nac̃ usibus

Expanded text:
sed ea quae non videntur exspectat, et qui scit quia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis ; idem ipse et in tribulatione patiens erit, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, sanctorum communicantes, verum nos nec consuetudine turbamur, nec veritati praejudicamus, maxime cum utrumque conveniat aedificationi. Nam neces
Abbreviated transcription (Latin):
primo est qdodubinos habemꝰ omnib: quis interuos ingreco hab&t omni
qui est irTeruos qui sermoutiq: cedeos indicatuerbũ fteri quicũ ar̃e ñ fu¬
erint nunc esse coeperis ds̃ enim utidem apostulus exit : uoca ł qua e ñs
tã qua quȩ sunt: Nonsunt ec ute hii quipasticipesti s̃ esus queuene ẽ quidix̃
ad moysem dic filiis isrł quiest misitme usq caduos: quodergoait paculus :
Dicoenĩ omnib: qui sunt interuos uel ut ingrecis haberi diximꝰ omniquie
in uobis : simileest acsidicer&: dico enĩ omni qui in dõ e nom plus sic pereiquã

Expanded text:
primo est, quod ubi nos habemus omnibus qui sunt inter vos, in Graeco habetur, omni qui est in vobis. Qui sermo utique ad eos indicat verbum fieri, qui cum ante non fuerint, nunc esse coeperunt. Deus enim, ut idem Apostolus ait, vocat quae non sunt tanquam quae sunt Non sunt autem hi qui participes non sunt ejus qui vere est: qui dixit ad Moysen: Dic filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Quod ergo ait Paulus: Dico enim omnibus qui sunt inter vos, vel, ut in Graecis haberi diximus, omni, qui est in vobis, simile est ac si diceret: Dico enim omni qui in Deo est, non plus sapere quam
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntus semꝑ bonaces sed semꝑbonao ei uoluntate dispensurs mere murne¬
q: bene placcita & ꝑf&ta uerbi cacuso utunger& sicul in rege fuit quide
uo luntasdi sed nonbene placcita neq ꝑfatoo: Ircescens enĩ populo quise futao¬
uerat dm̃ habere supseregem regemeis hominẽ iusit instituis sed & proph&a
expersona dĩ dicit: dimisieos secundũ dis sideria cordiseorꝰ ut irxnt in cubidita¬
tib suis: sicergo eliquando sit uoluf cosd in his qͥb ocupiscimꝰ edes sderamꝰ¬

Expanded text:
st, sed non semper bona ejus voluntate dispensari meremur, neque beneplacita et perfecta; verbi causa ut ungeretur Saul in regem, fuit quidem voluntas Dei, sed non beneplacita neque perfecta. Irascens enim populo, qui refutaverat Deum habere super se regem, regem eis hominem jussit institui. Sed et propheta ex persona Dei dicit: Dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ut irent in cupiditatibus suis Sic ergo aliquando fit voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis caernaclib: sece dendũ secundu quodei propha et dicit : Hosties &obla¬
& hae doceo nonquaesi impercenpnibilenĩ proficit legis im perium sed quasi
tenłicem sed ꝑmisericordiam di quicenim sicut supracostendi omnes conclus sunt
subp& ⁊ccto : Nunc lã non inmerits sed inmi sericor dic di saclus human a consist:
quid a utẽ e quo duos obsecro ũitex hibeotis corporacuestrao hosticcin uiuentenssam
plac centemdo ut sit rae tonabile obsequium uestrum obrequium hic cutum
dt̃ qui cultus epm̃ dudum inpe cduminutonim corporib consistebaennĩe
inquid in corpore raetonabils̃ hominis offefectur & corporte magis uen ue
quae orchi enimqui memb: oc sua mortisi cancebinceNtiuo lbidinis & furoris¬
& ccstus corporis suido pleccitus hacbent hostic̃ uiuerem scã p̃lacentem doraotio¬

Expanded text:
iis carnalibus recedendum, secundum quod et per Prophetam dicit: Hostias et oblatur Deus; et haec doceo non quasi imperans, nihil enim proficit legis imperium, sed quasi tentiam, sed per misericordiam Dei; quia enim, sicut supra ostendi, omnes conclusi sunt sub peccato, nunc jam non in meritis, sed in misericordia Dei salus humana consistit. Quid autem est, quod vos obsecro? Ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, placentem Deo, ut sit rationabile obsequium vestrum. Obsequium hic cultum dicit; qui cultus quoniam dudum in pecudum mutorum corporibus consistebat, nunc, inquit, in corpore rationabilis hominis offeratur, et corpora magis vestra atam, hi enim qui membra sua mortificant, ab incentivo libidinis et furoris, actus corporis sui Domino placitos habent, hostiam viventem, sanctam, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
proeo quode lacudore & groctias seffene dicunt᷑ hicta menae postulus
benedicite & nolitemalȩdicere quasi cuprouocamur ab inimici ł cum
instigimur iniuris mon& ne prom celedictis maledicta redaomꝰ seg fccc amꝰ
quod ipsedesem& ipso scribit ubidicit mȩ ledicͥmur & bene diesm̃ gcci¬
dere cũ gocudenib: flere cũ fler̃ib:: hacbendaẽ &icm in hoc: copp&ens¬

Expanded text:
pro eo quod est laudare et gratias referre dicuntur. Hic tamen Apostolus ait: Benedicite et nolite maledicere, quasi cum provocamur ab inimicis, vel cum instigamur injuriis, monet, ne pro his maledicta reddamus, sed faciamus quod ipse de semetipso scribit , ubi dicit: maledicimur et benedicimus Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Hoc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
in bonis & iuta caornis aecp&catac diligertes fr̃se odio heo bemꝰ netadias
tresergo iubemundilegere ñ iudi car sieñĩ putas celiquẽ impiumes se&
deo eum non iudicies diligendũ audiquia xp̃r proimpiis mostuus est᷑ aut
si quico peecector est fractestuus ideoeum non putas: dibgendũ audi
quico xp̃s iht̃ in hunc incioidũ : uenit percatores sec luos facere si uero nilus

Expanded text:
in bonis, et vitia carnis ac peccata diligentes, fratres odioin bonis, et vitia carnis ac peccata diligentes, fratres odiotres ergo jubemur diligere, non judicare, si enim putas aliquem impium esse, et ideo eum non judicas diligendum? Audi, quia Christus pro impiis mortuus est, aut si quia peccator est frater tuus, ideo eum non putes diligendum? Audi, quia Christus Jesus in hunc mundum venit peccatores salvos facere, si ve
Abbreviated transcription (Latin):
&iam belium & tc̃ qua necesscrium abapor ponit᷑ : unde cestũ eso inessa
cenimoce odioa ffeitũ: es teniro lconda bileno disseuitioe odissepee ca¬
tac : pisienim quisodio habeat uitia ñ potest e mare n& conseruars
& cupiditas animi solo mei futuri iudicuse frenat᷑ periculoste hocec &uad
peruculasco surt nisi seundũ consiliuma põs Mhienesmola & in peccata quoda¬
modo ecduersumea odiorꝰ bella perage per codhere comꝰ bono obseruandũ
adhereamꝰ chño bono sine cdubio ut continguat nobis unũ es secũ bonoate rita¬
tem fraternitats inuicem diligertes: hoc mandactũ ut dilgamꝰ inuicem sicuta
s̃ dilexit nos : Cum sit primum postprimum primum nãq est dilasesedm̃ & i¬
ter homine iterũ bocprimũ ẽ ut inuiaẽ diligamꝰ nescio quomodo qua siult¬
mum & minꝰ neces saorium inter: homines spernit᷑ & odium quod nobiri¬
itũ essa diximꝰ adhoc ut mala hodiohabeccmꝰ p̃posterd ordine ecercȩmꝰ

Expanded text:
certum est inesse animae odii affectum; est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata. Nisi enim quis odio habeat vitia, non potest amare nec conservare et cupiditas animi solo metu futuri judicii refrenatur. Periculosa haec et valde periculosa sunt, nisi secundum consilium Apostoli odientes mala, et impacata quodammodo adversum ea odiorum bella peragentes, adhaereamus bono; observaadhaereamus bono, sine dubio ut contingat nobis unum esse cum bono. Charitatem fraternitatis invicem diligentes. Hoc mandatum ut diligamus invicem, sicut et Deus dilexit nos, cum sit primum post primum primum namque est diligere Deum, et inter homines iterum hoc primum est, ut invicem diligamus, nescio quomodo quasi ultimum et minus necessarium inter homines spernitur, et odium quod nobis insitum esse diximus, ad hoc ut mala odio habeamus, praepostero ordine exercemus
Abbreviated transcription (Latin):
aestri secundũ hoc debemꝰ coccipeae quod supra exposuimꝰ quodarbitrii
libestas naturã fecerit unicuiquȩ uel olecestri ł bone oliuae obseruaen¬
dum sane est quod hiquidem qui &x proprico oliua deciderunt fracstidicun
Hiuero qui & oleccstro inserunt᷑ si iterꝰ peca uersut non frangendi quod
utque es s&c leuiur sedexcidendi cppellant᷑ in quo ue hementior ꝓfato
dĩ seueritas indicactur si postec quẽc cũ esr&e oleaster & e peccatoris
siluç collatis a dradicemfide acscĩtatis codductus est rursusamaras
mac litiae pidferct sucos sed ne hoo quidemlateat nos in loco quodhon
eo ordine aposttilus oliucce & olecostri similitudinem possuit quoa puo
aegriculas hab& illienim in agis oliua molecstid inserese & nonoliuace ole¬
cestrũ solent. Paculus uero a posto lica auctoꝵ tecte ordine cõmotatores

Expanded text:
astri secundum hoc debemus accipere, quod supra exposuimus, quod arbitrii libertas naturam fecerit unicuique vel oleastri, vel bonae olivae. Observandum sane est quod hi quidem qui ex propria oliva deciderunt, fracti dicuntur; hi vero qui ex oleastro inseruntur, si iterum peccaverint, non frangendi, quod utique esset levius, sed excidendi appellantur. In quo vehementior profecto Dei severitas indicatur, si posteaquam quis, cum esset oleaster et ex peccatorum silva collectus ad radicem fidei ac sanctitatis adductus est, rursus amaros malitiae proferat succos. Sed ne hoc quidem lateat nos, quod non eo ordine Apostolus olivae et oleastri similitudinem posuit, quo apud agricolas habetur. Illi enim magis olivam oleastro inserere et non olivae oleastrum solent. Paul
Abbreviated transcription (Latin):
dinactis sine perha& conponens omne corpus e dessae ut ficut membra cor¬
poris sn gule qua eq eroprios habent accus & officis sin sinũ quodq deser¬
necta menpos sibilee ut nonconsen sumd tuo sibi inuicem caedent star
in quid & in&clesia qua est corpꝰxpidi uersos singub habemꝰ actꝰ uerbi gra¬
tic aliusomne studium ergasac pienicc̃di & doctrina uerbi adhib& & in
meditatione legis diuina edieccnocte persist: & est magnihuius corpo¬
ris est corporis: Alius ceduissendos decũbertes & re quisendos tribulartes&
possitos in nec es sitactibus eruendos est impiger quifsine dubio a&lesicestici
corporis appellat & ita inuenices unũquẽq propensius ergacunũ &h quodo f

Expanded text:
a. Per haec componens omne corpus Ecclesiae, ut sicut membra corporis singula quaeque proprios habent actus, et officiis suis unumquodque desernec tamen possibile est ut non consensu mutuo sibi invicem cedant; ita, inquit, et in Ecclesia quae est corpus Christi, diversos singuli habemus actus, verbi gratia: alius omne studium erga sapientiam Dei et doctrinam verbi adhibet, et in meditatione legis divinae die ac nocte persistit, et est magni hujus corporis est corporis; alius ad videndos decumbentes, et requirendos tribulantes, et positos in necessitatibus eruendos est impiger; qui pes sine dubio ecclesiastici corporis appellatur, et ita invenias unumquemque propensius erga unum aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
suprenu merauimꝰ neq amplius nȩq:minꝰ fieri debee modũ seruane: nouit
solx temperinitaposthade ait. Vnicuiq: sicut diuisit dĩmensurã fideis
hocest ut sciat unꝰ quisq & intellegeat quao in eo sitmensura gratiaedĩ
quã ꝯse qͥmeruit perfidem interdũenĩ accipit quis aało ut secpiatino¬
pere cariartis autut sapiat in officio uisi taencisaut erga misericordi¬
oꝙ pacuperũ : aut cista debiliũ curãe Aut esga uiduarꝰ & popillorꝰ defen¬
sidnem aut erga hospititlitato solicitudinẽ hacergo singula diuisit uni
euiq dił secun dũ mensurãe fiden seds nis qͥ ax cipit gractic̃e ut de uno ab¬
quo horꝰ scc per& ñinellegat mensuraẽ grahce sibi dictȩ seduelit s pere
de sapiesiad de uerbo dostrinae: deprostindioris sclertiace rectione a
quo gratiã ñ accipit & nortt̃ discese uelit quã docere qua ehescit iste¬

Expanded text:
debere, modum servare novit sola temperantia. Quod autem ait, unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei, hoc est, ut sciat unusquisque et intelligat, quae in eo sit mensura gratiae Dei, quam consequi meruit per fidem. Interdum enim quis accipit a Deo ut sapiat in opere charitatis, aut ut sapiat in officio visitandi, aut erga misericordias pauperum, aut circa debilium curam, aut erga viduarum et pupillorum defensionem, aut erga hos secundum mensuram fidei. Sed si is qui accepit gratiam ut de uno aliquo horum saperet, non intelligat mensuram gratiae sibi datae, sed velit sapere de sapientia Dei, de verbo doctrinae, de profundioris scientiae ratione, in quo gratiam non accepit, et non tam discere velit, quam docere quae
Abbreviated transcription (Latin):
te ei corpus assi nant intis et goomnib: paulus nos iub& Nonplus saper
quã opost& sapere sed sicpere in quitadso briccaate quod ingreco dicit᷑
sofrosine in nostris codicibu h ocẽ incripturis diuinis subria &as amao¬
rib: inteyps&atũ est aboliistamen eruditisuiris tempera r̃icponitur
quȩ teperai Ticuna ex iͦiͦͤ generablib istutib hab&ut & in hoc ergo
lo comelius apostols dictoalicnt sia beremꝰ & nos scriptũ secundũ gdci
sermonis uistutem sed se peretidtemperuntiã hoce ut inomnib: uel quȩ

Expanded text:
te ei corpus assignant. In his ergo omnibus Paulus nos vult non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere, inquit, ad sobrietatem, quod in Graeco dicitur σοφροσύνη, in nostris codicibus, hoc est, in Scripturis divinis, sobrietas a majoribus interpretatum est, ab aliis tamen eruditis viris temperantia ponitur: quae temperantia una ex quatuor generalibus virtutibus habetur, et in hoc ergo loco melius Apostoli dicta lucerent, si haberemus et nos scriptum secundum graeci sermonis virtutem, « sed sapere ad temperantia
Abbreviated transcription (Latin):
tratemperconticcsuac̃ situistus e siminꝰ hab& timiditas siccmplius
temeritas nomina t᷑ pccrimodo & prudentia sunsua mensur acsit
uistus e siminꝰ habect impruderłicosiplus quã opost& malitico ap¬
pellat᷑: in deputo quod & serpens in paradiso prudentior ductus sit
ca&eris bestiis hoc estexcedens mensurct̃ prudentiace &inpastes mal¬
tiace pro lapsus inde& filii huius sa&cul pru deriores dicum ur quam

Expanded text:
tra temperantiam suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, tra temperantiam suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, temeritas nominatur. Pari modo et prudentia si in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprudentia; si plus quam oportet, malitia appellatur. Inde puto quod et serpens in Paradiso prudentior dictus sit caeteris bestiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et filii hujus saeculi prudentiores dicuntur quam
Abbreviated transcription (Latin):
sedui decmus quid est quod ꝑ gractiae quȩ dactacesib a postolus dicit omnib
quir̃ interiomcnꝰ Nonplus inquit sa pere quã õport& sapere sed sccperead
sobria&atelii d& adhuc adsuꝑbiertes ramos ole cestri & insultaentes
ramis quidebona oliua defrastisunł &icm huuecepiare sermonẽ & di¬
cere ei s. n debere plus st pese quãc oport& sa pero: quod simile ẽ illi sermoni
quẽ dix̃: Noli suꝑ besaopere hoc ẽ enim plus sapere quã oport& : sciendum
tromenest quod & ca&eri eruditiuini utunt᷑ hac diffinitione utnaturã
ł cccusa peccat in eo ponaat siad dact᷑ a liud uistutib autminuat᷑ uerbi
grecti& : iustitiauirtus e &s quiminꝰ celiquidfacit quã iustiticpatͥtur
sine dubio iniustus est siqui uero subspocie iustitiae erga uindictasnimi¬
us ficct et sceuius cogitinultionis incredũliteetẽ exiustitia deuolutꝰ est:
inde& soclo mondicit: Nolifieri multũ iustus similiter & libestas siin¬

Expanded text:
Videamus quid est quod per gratiam quae data est sibi Apostolus dicit: Omnibus qui sunt inter vos, non plus, inquit, sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Videtur adhuc ad superbientes ramos oleastri, et insultantes ramis qui de bona oliva defracti sunt, etiam hunc aptare sermonem, et dicere eis: quem dixit: Noli superbe sapere ; hoc est enim plus sapere, quam oportet. Amtamen est, quod et caeteri viri eruditi utuntur hac definitione, ut naturam vel causam peccati in eo ponant, si aut addatur aliquid virtutibus aut minuatur: verbi gratia, justitia virtus est, et si quis minus aliquid facit, quam justitia patitur, sine dubio injustus est: si quis vero sub specie justitiae erga vindictas nimius fiat, et saevius agitet ultiones, in crudelitatem, ex justitia devolutus est. Unde et Salomon dicit: Noli fieri multum justus . Similiter et libertas, si in
Abbreviated transcription (Latin):
lcitudinem qua lemae postulus dicit Concursus inine cotidianus sollicitudo
omnium aex clesicrum quis infirmatur & non ego infirmor quis socendi¬
Qui tribuit insemplicitate & hic quimi ser& in hi lcritade sed mihiui¬

Expanded text:
llicitudinem, qualem Apostolus dicit: Concursus in me quotidianus, sollicitudo llicitudinem, qualem Apostolus dicit: Concursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandaliqui
Abbreviated transcription (Latin):
dicam: non debere eũ quinnst tect hmnistrando plus sapere qua
scpere & qui ex ostict᷑ in exostiatione non plus sapere qua c̃õposte sicpe¬
re mult accepto minsterio uel accepta dottrina plus sa puerur qua
opostuit scoper &elieti marid gaentia uel indilitias resoluti proce¬
& uerbi quo afflistȩ animae scripturarũ diui naruim pii deNs aptatis ein
unũ collocts ses monb reuelanũs: accidt enini sepe cnimae tribolationũ
nimiesare dispe rto ueesechile reppacetueri ccut refiei quib: cũ qua
uerbis post que cuis polta illa sinT & plaubiba siueidsemo habes iustuaemgeio¬
cccerdotesloquimini incor dehierusc lem: Qui tribuit in simplicita tequ¬
uidecct᷑ quidem bene facerȩ indigenib: cosdeueso laudem qͥerat ab hon¬
nib: : Nonergo simplicitaes siccliuo agiue decet᷑ in inanib & aliudquerat᷑
es sedeb& non humanarꝰ causccrũ nec saceculariumrerum: ha& enĩ sollici¬
tudo aliena deb& esse abhisqui ina&clesia pixsur : seo talẽ r&cipiunt so¬

Expanded text:
qui sapere; et qui exhortatur, in exhortatione non plus sapere quam oportet sapere. Multi enim accepto ministerio, vel accepta doctrina plus sapuerunt quam oportuit sapere, et elati in arrogantiam vel in delicias resoluti, praecet verbi, quo afflictae animae Scripturarum divinarum prudenter aptatis et in unum collectis sermonibus relevantur. Accidit enim saepe animaenimietate desperatio, nec facile reparari aut refici quibuscunque verbis potest, quamvis polita illa sint et plausibilia: si vero sermo habens virtutem gra Domino: « sacerdotes loquimini in corde Jerusalem. » -- Qui tribuit in simplicitatevideatur quidem benefacere indigentibus, corde vero laudem quaerat ab hominibus. Non ergo simplicitas est, si aliud agi videatur in manibus, et aliud quaeratur esse debet, non humanarum causarum, nec saecularium rerum, haec enim sollicitudo aliena debet esse ab his qui Ecclesiae praesunt; sed talem recipiat so
Abbreviated transcription (Latin):
& ioseph inuenit gratiã inaons pei principis caceris: & her inuent
graetã a pud regem sepperimꝰ ccutiuos in quodic̃ secre ione libelloscrip¬
turanꝰ quac sicen gelũ quendac̃ esse greqcce qui&iã uscecbulum ex gractia
trcohesa auachel enimdicit᷑ quo destintes praa tur̃ gractiatsi. Hoergoscrip¬
tura illao continebit quo dinis susers& ad nõ istecengelus ualhester ꝑteigratiam¬

Expanded text:
onspectu principis carceris, et Esther invenit gratiam apud regem. Reperimus autem nos in quodam secretiore libello Scripturarum, quasi angelum quemdam gratiae, qui etiam vocabulum ex gratia traheret? Anachel enim dicitur, quod interpretatur gratia Dei. Hoc ergo Scriptura illa continet quod missus esset a Domi
Abbreviated transcription (Latin):
hospita ltate: Non illud solum ostendit utueniertem adnoshos pitem susci¬
piccmͦ sed & requiitm & pollicitisimꝰ & s&temur cecꝑ quiramꝰ ubiq hospite
necubi forte in placteis sede ant n e& tract&tũ iecceant Re ordecne loth
& inuenies quod nonillũ hospites sedipse quȩ sierit hospiter & hoc enat
lcoqus expostulus ex sequens astus mersem propositum cis quõq spsũ discipu¬
lorum lingucc̃ quȩ cõponit ñ uult crecieries xpodeoreso properse mcesetlic¬
nimagistricre docnt este discipus: sciendĩ ticmene᷑ quod sermo hicbenecdio¬
tonis inseipturis diuerse posntꝰ inuenitur nã & dr̃ bene dicere ł homines

Expanded text:
hospitalitatem, non illud solum ostendit, ut venientem ad nos hospitem suscipiamus, sed requiramus, et solliciti simus, et sectemur, ac perquiramus ubique hospites. Necubi forte in plateis sedeant, ne extra tectum jaceant. Recordare Lot, et invenies quod non illum hospites, sed ipse quaesierit hospites , et hoc erlatius Apostolus exsequens, actus, mentem, propositum, os quoque ipsum discipulorum, linguamque componit. Non vult credentes Christo de ore suo proferre maledici servi, et boni magistri credantur esse discipuli. Sciendum tamen est quod sermo hic benedictionis in Scripturis diverse positus invenitur. Nam et Deus benedicere vel homines
Abbreviated transcription (Latin):
Irẽ est tã qua sciens pos segratã ꝑ negle gerłiac̃ deperire E uo dautẽ drẽ
s&x undũ roctionem ł mensurat̃ fidei put olam plene in superiorib: ex possitum
pergractiam dact᷑ sccundum hoc quodidema postii lus dicit aliifides in eodem
& credaoabsqueulla dubitatione confidat in nobis est ractio uerd fidei ipsius & scierłia
& perf&tus eorꝰ quae credimꝰ intell&tus donectur adõ sed & illudinum enitta

Expanded text:
in te est , tanquam sciens posse gratiam per negligentiam deperire. Quod autem dixit, in te est , tanquam sciens posse gratiam per negligentiam deperire. Quod autem dixit, « secundum rationem » vel mensuram fidei, puto jam plene in superioribus expositum per gratiam datur, secundum hoc quod idem Apostolus dicit, alii fides in eodeet credat et absque ulla dubitatione confidat, in nobis est; ratio vero fidei ipsius, et scientia, et perfectus eorum quae credimus intellectus, donatur a Deo. Sed dicat forta
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃posuit incorpore unũ quoq membrũ proutuolumt utuoluit admembrum
inagis sefferatͥ hoc est proutuoluit ꝓutelegit prouto perã dedit neuicse¬
cc t̃ dehomine arbitrupotestics auferriuerꝰ tamen & hoc quodait der
gratiã cedid quod expedit potest fieriutsi sit in celiquomensura fideit arła
quȩ ex celsiorem gratiã mereat᷑ accipere si scr̃ sps̃ futur coprospiciens xpe¬
dine accipierĩ noniudica necessario diuidit uni cuique proutuust&
pedit : Seniq: non nullus uidemꝰ gratiac̃ accepis sedoctrincce ł &osta¬
tonis adplebem & x hoc ipsoelatos cotq: insuꝑbiam uersos iniudicium
incidisse diaboly alios a cepisse quidem gratiam sed neglegerłia animi
& uitae dessidioo corupisse: unde erat &ille quia ceptũ dena ruum insidelano
ligent necoperari exeo al quid uoluit Propt̃ eac deniq: & oc postulus
scribit adcarissimum sibi filium dicens Nolineglegere gratiam quae

Expanded text:
Deus posuit in corpore unumquodque membrum prout voluit, » ut voluit ad membrum magis referatur, hoc est, « prout voluit, » prout elegit, prout operam dedit, ne videatur de homine arbitrii potestas auferri. Verumtamen ex hoc quod ait, dari gratiam « ad id quod expedit, » potest fieri ut etsi sit in aliquo mensura fidei tanta quae excelsiorem gratiam mereatur accipere, si sanctus Spiritus futura prospiciens expedire accipienti non judicet, necessario dividat unicuique prout vult et expedit. Denique nonnullos videmus gratiam accepisse doctrinae, vel exhortationis ad plebem, et ex hoc ipso elatos atque in superbiam versos, in judicium incidisse diaboli; alios accepisse quidem gratiam, sed negligentia animi et vitae desidia corrupisse; unde erat et ille qui acceptum denarium in sudario colligavit, nec operari ex eo aliquid voluit ; propterea denique et Apostolus scribit ad charissimum sibi filium dicens: Noli negligere gratiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
est docse indigerti & cliud est affatumi seri cordae cum indigene pastio :
& ideo non uult intaliopere esse ristitiam: quienim prerogat pecunic̃suã:
si infidelis sit & recepturũs edesperaet necesscrio tã quac̃ quie com ꝑ dideri¬
conTristactur: qui uero cũ fide & spe hoc aegit in hilcritate & la&itia ait
cestus quod parua hace quȩ proma nȩso đi expendt : ingeriessibi opescacelestiũ
diuitiarꝰ insuꝑ acutem & ae&erhã conferane uita᷑ : Earittos sinesimula¬
tione: ego puto quodom Nis cacritas quace non est secundũ dm̃ simulata sit
& uera non sit : & enim eneactor anime ds̃ id cisco es cũ cac& erisiuistutibus
&icc̃ effectũ cacritatis inseruit ut hilgat d̃ &ea quoc e uultdũ cumergo
hoco pos in aoninia dechenat eritçot&quicũq: celiud dilexeriti quarm elm̃
x quaedo placent carits in eo fictoe & simulata hicendecest: sed&si qui
proximũ suũ diligit: & cũerrañsem eum uidenit noncõmonertꝰ non coriit¬

Expanded text:
 dare indigenti, et aliud est affectu misericordiae cum indigente partiri, et ideo non vult in tali opere esse tristitiam; qui enim erogat pecuniam suam, si infidelis sit, et recepturum se desperet, necessario tacontristatur: qui vero cum fide et spe haec agit, in hilaritate et laetitia agit, certus quod parva haec, quae pro mandato Dei expendit, ingentes sibi opes coelestium divitiarum, insuper et aeternam conferant vitam. Dilectio sine simulatione. Ego puto quod omnis charitas, quae non est secundum Deum, simulata sit et vera non sit: etenim creator animae Deus, idcirco ei cum caeteris virtutibus etiam affectum charitatis inseruit, ut diligat Deum, et ea quae vult Deus. Cum ergo hoc opus in anima dederit, charitate quicunque aliud dilexerit quam Deum et quae Deo placent, charitas in eo ficta et simulata dicenda est; sed et si quis proximum suu
Abbreviated transcription (Latin):
ta men fieri ut nonomnis sensus In hoc possit renoucor sut agnitione sciersioce
q lat& potestem̃ re noua risensus cadiustitiã potest renouceri acorinen¬
ticc̃ admiseri cordicẽ fidem patierłi cẽs e dui de quid In se quenłib: huiorenouati¬
oni sensus adiungat epostulus: uit probetis inquit quesi tuolunia scłi quo dbo¬
& tota ħ sac pierlia in luminatus probare ñ potest quȩ situolun a sdĩ inmul¬
tis enĩ putatur es seuo luntas dĩ & ñ e in quo is utique qui sensum p̃ hocb&

Expanded text:
tamen fieri ut non omnis sensus in hoc possit renovari, ut agnitione scientiae dilatetur. Potest enim renovari sensus ad justitiam, potest renovari ad continentiam, et misericordiam, fidem, patientiam. Sed vide quid in sequentibus huic renovationi sensus adjungat Apostolus: Ut probetis quae sit voluntas Dei boet totus Dei sapientia illuminatus, probare non potest quae sit voluntas Dei: in multis enim putatur esse voluntas Dei, et non est. In quo hi utique
Abbreviated transcription (Latin):
tium dĩ solus nouerit & umgenitus suus & si qui foste amiciei sunt adquordicat:
ccm non dicouoseruossedamicos: quod nota uob feciomnia queccudiui
copactres hoctm̃ potest & iam aorens ui occurequo ds cutisrł quam duꝑ
man& secundum coornemi srahel & non &uam secundũ spm̃ factus fuerit
israheliteo uerusmente uiden scim̃ ꝑtinere non potest adsadutem: itiene

Expanded text:
ium Deus solus novit, et unigenitus ejus, et si qui forte amici ejus sunt, ad quos dicat: Jam non dicam vos servos, sed amicos, quia nota vobis feci omnia quae audivi a Patre . Hoc tamen potest etiam nostro sensui occurrere, quod sicut Israel, quandiu permanet secundum carnem Israel, et non etiam secundum spiritum factus fuerit Isra
Abbreviated transcription (Latin):
ph&at in hominib: loquit᷑ aedificationem &&ostationem & d solation
proph& icer godicit᷑ apudpaculũ cumquis loquit᷑ hominib: ccdccedif¬
coctionem &cũ loquit̃ cod&ostationem & consolationem : & ideo adhibe¬
re studium adhu iuscemodi proph&iam possibi le nobis est & inostrapo¬
testacte ut nobis in hac& operã dcrłib socundũ rationem uel mex surã fidei¬
ficdelis autidiota arguit᷑ abomnibus iudicat᷑ ab omnib occulta quoqua¬
cordiseius manifestafiunt & tunc cadens in facciem pronunti auit quiccuere¬
lius omnigladio utrũ quȩ aecuto pen&rans us que ad diuisionemaniincce

Expanded text:
phetat, hominibus loquitur ad aedificationem et exhortationem et consolationem . Prophetia ergo dicitur apud Paulum, cum quis loquitur hominibus ad aedificationem, et cum loquitur ad exhortationem et consolationem, et ideo adhibere studium ad hujuscemodi Prophetiam possibile nobis est, et est in nostra potestate ut nobis in haec operam dantibus si, secundum rationem vel mensuram fideifidelis aut idiota, dijudicatur ab omnibus, convincitur ab omnibus, occulta cordis ejus manifesta fiunt, et sic cadens in faciem pronuntiat quia vereius omni gladio acutissimo penetrat usque ad diuisionem animae
Abbreviated transcription (Latin):
Ulim per ocnẽ rex .tũ ep̃is Insupe riorit: docuis ser apoe tulus
quomodo a iudeis cod gertes acircꝰcisionȩ afidem acltera ad spom̃ abum bra ad
ueritatem ab obseruaentia carnali eecl obseruaentiã spiritoo lerelꝑgionis iu ma
ꝓtricoslatasiti & ha& ita futura proph&icis ostendis s&e uocibus designata
iam nuno spiritalis huius obserucentiae sadquã cultꝰ di ritũ docutes. esse trans¬
lcctuꝰ codgredit̃mores instituta sancise &ait:: Obsecro itaquos frĩ ꝑmise¬

Expanded text:
superioribus docuisset Apostolus quomodo a Judaeis ad Gentes, a circumcisione ad fidem, a littera ad spiritum, ab umbra ad veritatem, ab observantia carnali ad observantiam spiritalem Religionis summa translata sit, et haec ita futura Propheticis ostendisset vocibus designata, jam nunc spiritalis hujus observantiae, ad quam cultus Dei ritum docuit esse translatum, aggreditur mores et instituta sancire, et ait: Obsecro itaque vos
Abbreviated transcription (Latin):
pore onusquisq purificens & spirital sensu dis ceshens ractiona bil obsequiouietiem
hostiomobtulit dõ deqbuis singuis c̃in libruml euitici adiquadcem̃ prouirib explena¬
ne temptac uimꝰ quomodo unꝰ quisq rationcebi obsequiocultꝰ đ si sui pbiam corporis sur
holo caustũ offerat iyreum: siucc gos & lubricas cogitationũ esec& uolatus co¬
lumbaes & tustoris immola uerit sed hec ut tlxi si quis scire dignũ putor ibilatius
dis sestoe repperia Nuncautẽ paulis obscerat ce deries xxpõut corporisia &¬

Expanded text:
cans, et spiritali sensu discernens, rationabili obsequio viventem hostiam offert Deo. De quibus singulis, cum in librum Levitici aliqua diceremus, pro viribus explanare tentavimus quomodo unusquisque rationali obsequio cultus Dei, si superbiam corporis sui holocaustum offerat hircum; si vagos et lubricos cogitationum resecet volatus, columbas et turtures immolet. Sed haec, ut dixi, si quis scire dignum putat, ibi latius disserta reperiet. Nunc autem Paulus obsecrat credentes in Chris
Abbreviated transcription (Latin):
consequeri : In quo uolons a postolus ber tetech ostendere qan credu
lit ectem ecliorꝰ sec lutem ficcit conclusit in quit ds omues In c̃redulitacte utom nib:
mi sereatur non quo ipse eis inexirit in credulitcotis propo sitũ sedx ipsorum
incredubtatis propo sito eredendicditum celus qui& si prius inere culsuer N
quomodo ds nalũ propos sitũ nontinuo resec& & excidat sed pacgtur & desse¬
uais prospiciens quice aliquid bonimalis ftcituris sit palterius propossitu mao
cab his opinor de quib: loquebat᷑ seu lit occulos cordissui adipsã maltae
originem quod ect in exinitio in his quib cebost ae᷑ quicũq illi sunt pululan tẽ
& cerbitrii libesta tẽ cres conom ut ileiudi eccueritre secore ssedomis

Expanded text:
quo volens Apostolus bonitatem Dei ostendere, qua per litatem aliorum salutem facit, Conclusit, inquit, Deus omnes in incredulitate ut omnibus misereatur: non quo ipse eis injecerit incredulitatis propositum, sed ex ipsorum incredulitatis proposito credendi aditum aliis qui et ipsi prius increduli fuerant quomodo Deus malum propositum non continuo resecet, et excidat, sed patiatur, et reservet: prospiciens quia aliquid boni in aliis facturus sit per alterius propositum malum: ab his, opinor, de quibus loquebatur, retulit oculos cordis sui ad ipsam malitiae originem, quod eam Deus ex initio in his quibus orta est, quicunque illi sunt, pullulantem et arbitrii libertate crescentem utile non judi
Abbreviated transcription (Latin):
coltitudinem di quã & insorutabilem oliert et inuestigicbilens
creccturice
omui noscrutabilem & in inuestigabile dicit defilio uero & spũsco dicere ista
NoΝpoterat quic filius ina euangelio dicit ad patrem pacterom nic meatua:
minum quȩ sunt hominds nNisi sps̃ homines qui in ipso est : Itc & quȩ indo sunt: Nemo cog¬
uouit nisi sp̃s dui desergo quod paulus in prȩserii capitulo in hisq dicit: quis eñi¬
cognouit sensu dni aut quis ill consiliarius fint decseaturis dicat Nacturceitri¬
ntatis & cipicet quippecuinihil sit cũ creatura cõmdne nisibene ficentiaeopꝰ
deget& cltius sed consilii pasticepem nullũ quidem inTer creaturas esse pronun¬
ticoo: consilum uerosicpierłi n&cessario in sapientia suc ẽ quie xpõs & in scĩ tacte¬

Expanded text:
t et investigabilem, creaturae omni inscrutabilem et investigabilem dicit. De Filio vero et Spiritu sancto dicere ista non poterat, quia Filius in Evangelio dicit ad Patrem: Pater, omnia mea tuaminum quae sunt hominis, nisi Spiritus hominis qui in ipso est ; ita et quae in Deo sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dcognovit sensum Domini, aut quis consiliarius illi fuit? de creaturis dicat, naturam vero Trinitatis excipiat: quippe cui nihil sit cum creatura commune, nisi beneficentiae opus. ndigeret alterius, sed consilii participem nullum quidem inter creaturas esse pronuntiat. Consilium vero sapienti necessario in sapientia sua est, qui est Christ
Abbreviated transcription (Latin):
cebieccab: & hocillis com& esttomentũ cũ abstuleso pecato eorum::
sciendũ sane eꝰꝙ in prophea esaic und& estiionium istud pcculus ad¬
sumit proeo quod dix̃a postulu: ueni& gsion scriptũ est ueniei prap tersione
quodoc it hiccũ cebstulero pecictũ eor ibiomnino scriptũ nonẽ sed nea pud
hebreos quidem e postolitamen acuaoritate presumptũ e interim ueniensons
&x sion liberat & auertit impieatss aebiac cobauerte acutẽ impiuctes abeo
secundĩ illud quods criptũ est quia dełuit dñs sordesfiliorꝰ & filictrꝰ son e

Expanded text:
hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum. Sciendum est sane quod in propheta Isaia , unde testimonium istud Paulus assumit, pro eo quod dixit Apostolus, Veniet ex Sion, scriptum est, Veniet propter Sion; et quod ait hic, cum abstulero peccata eorum, ibi omnino scriptum non est, sed ne apud Hebraeos quidem; apostoli tamen auctoritate praesumptum est. Interim veniens Dominus ex Sion liberat, et avertit impietates a Jacob. Avertit autem impietates ab eo, secundum illud quod scriptum est: Quia diluet Dominus sordes filiorum Israel e
Abbreviated transcription (Latin):
bus adplenitudinem sp& tant si quecuero tristiia si quidem deusrł dicunt᷑ eẽdil¬
lossine dubio reliquos. qui& caecati sunt refferent᷑ siuerd degerib illos profato
qͥ s̃ ex traxplenitudinem stringunt omnia tamenfinis purgeat & eos quidem quibea¬
ti surot siue illi exisrł siue &iam ex gertib ueniant presȩrus temporis a euangelicae
doctrinae sermopuri ficat ut sint tales sicuteraentilli ad quos dnrꝰ dicebat Sece
iccinuos mundiestis propt̃ sermonem quẽ laquut᷑ꝰ sii uobis qui uero uerbidi &cloc¬
trinae a euangelicae purificationem spreuerit tristib & poenalib: purificatio¬
nib: sem& ipsum seseruat utignis gebentiȩ incruciatib: purg& que neca pastohea
doctrina nec e uangelicus sermopur giuiti secundumillud quod scriptũ est

Expanded text:
bus, ad plenitudinem spectant. Si qua vero tristia, si quidem de Israel dicuntur, ad illos sine dubio reliquos qui excaecati sunt, referentur; sin vero de gentibus, illos profecto, qui sunt extra plenitudinem stringunt. Omnia tamen finis perurget, et eos quidem qui beati sunt, sive illi ex Israel, sive etiam ex gentibus veniant, praesentis temporis evangelicae doctrinae sermo purificat, ut sint tales, sicut erant illi ad quos Dominus dicebat: Ecce jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis . Qui vero verbi Dei et doctrinae evangelicae purificationem spreverit, tristibus et poenalibus purificationibus semetipsum reservat, ut ignis gehennae in cruciatibus purget, quem nec apostolica doctrina, nec evangelicus sermo purgavit, secundum illud quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
uirꝰ ieum priorem qm̃ melius mͥerat ante quã modo : quod acutẽ haec il¬
ilis ꝓmisc sint ꝑ prop h&is inmultis quidem pidph&icis uoluminib: inuenit᷑
ponemꝰ tamen quod sufficiat aad presens iinũ dehieremia testimonium
itatineni si exalt& cxelũ in & celsum &x terra humili& deorsum ego
non reꝓbabo genꝰisrł pidomnib: quȩ fecer: si ergo proeo ut intidir& gerti¬
um plenitudo caecitisficita e in isrł ꝓomnib quȩ fecer sine dubio
cũ in gressa fuerit geriium plenitudo cac&itas cerrat. quod sĩuis in q̃t

Expanded text:
autem haec illis promissa sint per prophetas, in multis quidem propheticis voluminibus invenitur. Ponemus tamen quod sufficiat ad praesens unum de Jeremia testimonium, ita continens: Si exaltetur coelum in excelsum, et terra humilietur deorsum, ego non reprovabo genus Israel pro omnibus quae fecerunt . Si ergo pro eo ut introiret gentium plenitudo caecitas facta est in Israel pro omnibus quae fecerunt, sine dubio cum ingressa fuer
Abbreviated transcription (Latin):
cliquidostendatiplurimum tamon indi laorgitione osistero ponitergo & men¬
surã fideies seꝑquã quis gratiat̃ capiti ponit & adid quod e&x pedit deciy & spm̃
diuidere proutuult: u tergo tano in Nobis fides inuenat᷑ qua rłicpossit sub lim¬
& utilesit accipienꝰl  dĩ iudiciũ est ł omnino sidecriuelit in ipso est deo &in abi¬
is idem aposto lordic̃ Nunc autẽ dr̃po suit in corpore urũ quoeue inem brum

Expanded text:
aliquid ostendat, plurimum tamen in Dei largitione consistere. Ponit ergo et « mensuram fidei » esse, per quam quis gratiam capit, ponit et « ad id quod expedit » dari, et Spiritum dividere « prout vult. » Ut ergo tanta in nobis fides inveniatur, quanta possit sublim utile sit accipienti, Dei judicium est, vel omnino si dari velit, in ipso est; ideo et in aliis idem Apostolus dicit : Nunc a
Abbreviated transcription (Latin):
deis ego aute sicut oliua frustifera indomodi & enimsi racmi quifrastirꝰ
propter in credulitatem frociti sunt e quistaent fidestaent quiscclius
nisi ipse cuinon credederunt: sempergo quicũq: coduenȩ csidem ł tco
conuersactionem isrł uenieban᷑ xp̃o quierat uerus isnł inserebacnt᷑

Expanded text:
omini . Etenim si rami qui fracti sunt, omini . Etenim si rami qui fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt, et qui stant, fide stant: quis alius nisi ipse cui non crediderunt? Semper ergo quicunque advenae ad fidem, vel ad conversationem Israel veniebant, Christo qui erat veru
Abbreviated transcription (Latin):
possibile ẽ utcũ sit quilis rocheliticae geris & bonȩolnȩ racmꝰ decidat
in credultate & fran gact᷑ : & rursus alius quie legerat gerłis erre
culpaebils & pecatricis & ꝑ hocramꝰ oleccstri dicebat᷑ siconuestit᷑ ed fidem ha¬
b& enĩ inse aerbitriisui libestate qua ouerti possit cedbonũ inserit᷑ bona eoliuae
perfidem &efficit᷑ socius radicis pingue dinis oliuace ft dicẽ uero hanc alii abrahã
omniũ ł delibatio ut in preseniloco habemꝰ cepostol secundumid quo doc libicde codieit᷑
uis ẽ primogenitꝰ omnis creturace huicnãq racdiciomnis qui sccluact᷑ inserit᷑
& & hacc delibactione scã omnis mas sac humani generis scĩ ficat᷑ : & uere sicutra¬
dix scã mer̃ib inseramis scĩ tactis pingualinem prebit dũ perspm̃ suum sc̃m
ced heseries sibiiniuificat uerbo excolit sco pienoae floridos seo dit & ĩ nom¬
nium uistutũ penitudine coffese fructus uberis faccit Itecut& ipsediccct

Expanded text:
e est ut cum sit quis Israeliticae gentis, et bonae olivae ramus, decidat in incredulitatem, et frangatur: et rursus alius qui elegerat gentis esse culpabilis et peccatricis, et per hoc ramus oleastri dicebatur, si convertatur ad fidem habet enim in se arbitrii sui libertatem, qua converti possit ad bonum, inseritur bonae olivae per fidem, et efficitur socius radicis, et pinguedinis olivae. Radicem vero hanc alii Abraham omnium, vel delibatio, ut in praesenti loco habemus Apostoli, secundum id quod alibi de eo dicitur: Qui est primogenitus omnis creaturae . Huic namque radici omnis qui salvatur inseritur, et ex hac delibatione sancta omnis massa humani generis sanctificatur. Et vero sicut radix sancta manentibus in se ramis sanctitatis pinguedinem praebet, dum per Spiritum suum sanctum adhaerentes sibi vivificat, verbo excolit, sapientia floridos reddit, et in omnium virtutum plenitudinem afferre fructus uberes facit: ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
iura suc ceclese : Idcino ignt᷑ pactiturds̃ & paste idestnonomnnb sedac li qtub
&isrł fierica&i tatem᷑: ab illis sine dubio cengelis obtentu in iudoce aemula¬
tionis in lactũ quica &erarꝰ gentum sortiti fuerant principatum: pics sps est
Ergo d & c̃posuit prohibere noluit utpiohis quica& itate daepti idest
cordis ob tũsione prolapsisunt ipsorꝰ qui istos decae perat postiones suam
dĩ facces & postionem : ut quod ãmodomeoͥpso quo cceperent cacperent᷑ : auer¬
tenies enĩ cedse ꝑpoco cati in l&cebrasdiplebem locum secerurT gerłib: inga
diendi in here ditatem diidõ cũ ipsis cõmoni quoda & ccequissimo iure haebente
iudicium ut don& illi plebemdi incaecitatis captiuitate d&inerent qua¬
si acduicem eorꝰ quos abinitio ex postione edi&iegree giota eiꝰ herediter te
substra xercrt gentium Numerus reo der& : Eũ uerdplenitudo gerlium fuis sa

Expanded text:
jura succedere. Idcirco igitur patitur Deus ex parte, id est non omnibus, sed aliquibus jura succedere. Idcirco igitur patitur Deus ex parte, id est non omnibus, sed aliquibus ex Israel fieri caecitatem, ab illis sine dubio angelis obtentu invidae aemulationis illatam, quae caeterarum gentium sortiti fuerant principatum. Passus est ergo Deus, et cum posset prohibere, noluit, ut pro his qui caecitate decepti, id est, cordis obtusione prolapsi sunt, ipsorum qui istos deceperant portiones suam Deus faceret portionem, ut quodammodo in eo ipso, quo coeperant caperentur. Avertentes enim ad se pediendi in haereditatem Dei, Deo cum ipsis communi quodam et aequissimo jure habente judicium, ut donec illi plebem Dei in caecitatis captivitate detinerent, quasi ad invicem eorum, quos ab initio ex portione Dei et segregata ejus haereditate subtraxerant, gentium numerus reddetur; cum vero plenitudo gentium fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
Sum cobstu lero pecate eor : adhuc ad eos qui& gerib credideranł qua si
elatas & supbiertes ceduersum rocmꝰ qͥ fricitis & putantes quod hoc non
dibonitate & in effccbil dispensatione sapierliaceiꝰ sed sins merrgs conse¬
quutis̃ ut illis defracstis ipsi cũ essent oleastri inseserentur. in bonacoliua,
dicit  Nolo uos ignorane fr̃s ministeriũ hoc ut nonsigs ccpuduosina¬
ipsos sccpiefses quia insultecre lapris & gloricer erouersist amos
qui defrastis̃ non fitpe ełisa pieniã sed ꝓhuma nãc notabilem &igno¬
indispersione filiorꝰ a dcc̃ cx&eris quib:q ger̃iib secundum angelorũ numenꝰ
distributis propria quȩ dã pars fcoitec sit isrł sicut & inaliis ubi opostuit¬
& in his ipsis pcculo superius memorauimꝰ cadquos &repro misssones bononꝰ
& testa ment c: & legis lactio stcstac est mcnene ergopaste illac dm̃ instatu
suo pos sibile nonerat nosquer amꝰ geries irłidire inheredita tẽ di & insceptrieꝰ

Expanded text:
us fieret. Adhuc ad eos qui ex gentibus crediderant quasi elatos et superbientes adversum ramos qui fracti sunt, et putantes quod hoc non Dei bonitate et ineffabili dispensatione sapientiae ejus, sed suis meritis consecuti sunt, ut illis defractis, ipsi cum essent oleastri insererentur in bonam olivam, dicit: Nolo vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes, quia insultare lapsis, et gloriari adversus ramos qui fracti sunt, non fit per Dei sapientiam, sed per humanam notabilem et ignoin dispersione filiorum Adam caeteris quibusque gentibus secundum angelorum numerum distributis, propria quaedam pars facta sit Israel, sicut et in aliis ubi oportuit, et in his ipsis paulo superius memoravimus, ad quos et repromissiones bonorum et testamenta, et legislatio facta est. Manente ergo parte illa Domini in statu suo, possibile non erat nos, qui eramus gentes, introire in haereditatem Dei et in sceptri ejus
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ uides seueritate meꝰ ergio defiastos ramos m&uendũ tbi est
nefoste&tudũ suꝑbis & insultus lapsis seueritatẽ dĩquȩ peccactores
ꝑurg& incurras ipse pecndo: bonita senĩ eiꝰ ꝑ man& in his qui in bontat
ꝑ macnserint : Aio quineo dem ordine & cusi Inbonitate non in anferis
ex cideris & illi si incredulitãte non ꝑ m anserint inserent᷑ dõ enĩ none
inpossibile iterũ inserere illos sinedaent cobincre dultate ꝑ quã fra¬
tq sunt: quanto quidem faccilius uid& propricce arborisra mosta dici

Expanded text:
amos, metuendum tibi est ne forte et tu, dum superbis et insultas lapsis, severitatem Dei, quae peccatores perurget, incurras ipse peccando. Bonitas enim ejus permanet in his qui in bonitate permanserint. Alioquin eodem ordine et tu, si in bonitate non manseris, excideris, et illi si in incredulitate non permanserint, inserentur. Deo enim non est impossibile iterum inserere illos, si recedant ab incredulitate, per quam fracti sunt: quandoquidem facilius videtur propri
Abbreviated transcription (Latin):
dũ carnẽ glorianb cogit᷑res pondereiudequȩ p̃miserit quaelo quor
inquid ñ sec undum dm loquor sed quasi in insipiefłia In haccsubstarlia
gloriandi qm̃ quidem multi gloriant᷑ secundũ cainem & egogloricbor
& posta lquanta dicit : Hebieis & egõ isahelitic᷑ sunt & egos semem habraȩs
& ego sicergo ubi deunł loq bat᷑ illo interiore homine taclis em̃ ẽ plebsqͥuã
pracesciuit ds̃ & non repulit: Nondicit secundũ caciem Isitoheliadeos
uero qͥ in casnis generegloriabant᷑ praemisit : quod de huius modi gloriatio¬
Ne neqs &undũ dum̃ loquer& Neq: in sapierłia sed ut ipse dicit : In insipierłia¬
E at les s̃ ergo reliquiae quȩ secundũ el&tionẽ gratiae faccte sunt : & aed didit
siccutẽ gratia icẽ ñ ex operib: sciendũ eopera quȩn pcculus repudiat: & fe¬
quenter uituperat: nonesseo pera iustitrae quȩ mandant᷑ in lege : sedea
inqͥb hi qui se cundũ caernem legem custodiunt & gloricont᷑: Ioest uelem¬

Expanded text:
dum carnem gloriantibus cogitur respondere, vide quae praemisit : Quae loquor, inquit, non secundum Deum loquor, sed quasi in insipientia in hac substantia gloriandi. Quoniam quidem multi gloriantur secundum carnem; et ego gloriabor. Et post aliquanta dicit: Hebraei sunt, et ego; Israelitae sunt, et ego; semen Abrahae sunt, et ego. Sic ergo ubi de Israel loquebatur, illo interiore homine talis enim est plebs illa quam praescivit Deus, et non repulit, non dicit secundum carnem Israel: ad eos vero qui in carnis genere gloriabantur praemisit quod de hujusmodi gloriatione neque secundum Deum loqueretur, neque in sapientia; sed, ut ipse dicit, in insipientia. Tales sunt ergo reliquiae « quae secundum electionem gratiae salvae factae sunt. » Et addidit: Si autem gratia, non ex operibus. Sciendum est opera quae Paulus repudiat et frequenter vituperat, non esse opera justitiae quae mandantur in lege, sed ea quibus hi, qui secundum carnem legem custodiunt, gloriantur: id est, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ra dicem postam sedraadixnos: Nonent̃ hacbemꝰ quod non accidimus
siccutem acespimꝰ quid gloriamur quasi non ac cepomꝰ: cũ de in de¬
quasi quib dã impudentius in sultarib & dicentib: si fracsti sunt
ramibene propt̃ incredulitatem fracsti sunt ute goinseserer
qui cre debat̃ hosergo sepͥmens cpostolus dicit: illi quidem ꝑ incre¬
dulitate fracstis̃ & tuinsestuses ꝑfidẽ & infidestas sed memenoꝙ¬
omnis qui seexcltat humiliabit᷑ &ideo noli suꝑ besac pere nohalteo
& elata proloqui: quã uis eni Iradice stes& bene stestimercota non
uidens quod &a lii quib insultas &ibist&er ubi& tustas &tucũ ibinones¬
ses adoliuȩ huius radicem cliunde trans lactes & possibilee &iam
te p&care Nc̃ & hocipsu quod superbis & ealtaris iamp&cas &scn¬

Expanded text:
radicem portamus, sed radix nos: non enim habemus quod non accepimus: si autem accepimus: quid gloriamur quasi non acceperimus? DQuasi quibusdam impudentius insultantibus, et dicentibus: Si fracti sunt rami, bene: propter incredulitatem fracti sunt, ut ego inserar, qui credebam, hos ergo reprimens Apostolus, dixit: illi quidem per incredulitatem fracti« omnis qui se exaltat humiliabitur , » et ideo « noli superbe sapere, » noli alta et elata proloqui; quamvis enim in radice stes, et bene stes, time tamen videns quia alii quibus insultas, ibi steterunt ubi et tu stas, et tu cum ibi non esses ad olivae hujus radicem aliunde translatus es, et possibile est etiam te peccare. Nam et hoc ipso quod superbis te exaltans, jam pec