comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
derunt tenram ꝓmissionis cunfratibus sais
Inuenis ibibonos filios ia cobnatos deancillis & bo
nos filios ia cobnatos delibens : Nihil illis obfuit
Natiuitas deutens ancillarũ quando inpatre cog¬
nouerunt semensuũ. & constquent̃ regnum cum
fratiib tenuerunt : Quomodo ergo infiluis ia cobñ
ob fuit illis quinati sunt deancillis quominus tene¬
rent regnum & terra reꝓmissionis cum fratiibus
ex aequo acciperent: non illis obfuerunt natales
ancillarũ sed p̃ualuit semen pat̃nũ : Sic qui cũ q
ꝑmalos baptizantur tamquac deancillis uidentur
nati. Sedtam en quia ex semine uerbi dĩ quod figu¬
ratur inia cob ñ contnstentur: simulhereditatem
cum fratiib possidebunt. Securus ergosit quide
seminebono nascitur. tantũ ñ imit&ur ancilla ÷
Si deancillis nascitur. ancilla mala suꝑbientem ñ
imitens. Vndeenim filii ia cobdeancillis nati posse¬
derunt aera ꝓmissionis cũ fratiib. Hisma hel

Expanded text:
derunt terram promissionis cum fratribus suis? derunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacnos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis, qui nati sunt de ancillis, quo minus tenerent regnum, et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent, non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael
Abbreviated transcription (Latin):
Quantimali sunt in ecclesia & uanusuterus por¬
tis at. cbnec insine discernantur & boni aduer¬
sus malos clamant: & mali aduersus bonos re¬
clamant & inunius uiscenb̵ utnq lustantur
Num quid semꝑsimulerant infine. exitur
adluce. declaratur natuntas. quae hicinsa¬
cramento figuratur. & tunc apperebit ia cob
chlexi. Erauau odio habui. Tamergo inueni¬
mus fratres & debonis borer deubera
iaac: & demalis milos & de aincilla hit¬
mahel: debonis malos esiu dertbecca:¬
& demalis bonos ubi inueniniui
restat: Ia cob ut intribus patrir¬
cis quatauor generum istorum i ꝑsec¬
tio concludatar. Habuit uxores lacob
. habuit & ãcillas.¬
.. Pariunt liberae.
ponunt& ancillae :¬
Q fiunt duo decim
filuihł. Sinumeres
omnes dequib nati sunt
non omnes delibens. nom̃s
deancillis. Sedaanen omnes
exuno semine. Quid ergo fr̃s mei. hum¬
quid quinatis unt deancillis n simul possi¬

Expanded text:
Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus porQuanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob eras, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul posse
Abbreviated transcription (Latin):
mus inbonis Panunt liberaebanor. Sarra pe¬
pentisaac. Panunt ancillae malor agar
pepent hismahel. habemus in uno habraa
& illud genus cũ ꝑbonos boni & hocgenus cũ
ꝓmalos̃ mali ꝓbonos mal ubifiguratis int
Libera erat rebecca uxor isaac. legite pepe¬
ntgeminos unus erat banus alt̃ malus
Habes a perae senpturã dicentẽ di uoce iacob
dilex esauaũ odiohabui. Istas duos genuit
reb&cca iacob& esau. unus in deelegitur ali¬
us inpbatur. Vnus succedit inher&ditate :
alt̾ exheredatur. Nonfacit populum suũ
d̃ deesau. sed facit deiacobsemenunum.
Diuersi qui concepti sunt uterus unus diuersi
quinati sunt. Numquit nlibera pepent
iacob quae libera pepent esau. Luctabant
inutero matiis suae& dictum ẽ rebeccae cum
ibiladarentur. Duo popul nunt inutero tuo
Duo hominet duopopiuli. honuis popules. madus
populus. Sed tamen inunouentre luctantar:

Expanded text:
mus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara pemus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur.
Abbreviated transcription (Latin):
siue uentate xp̾sadnunti&ur & in hocgau¬
deo. Numquid maliuolus erat. & dealieno ma¬
logaudebat: Sed quia & ꝑ malos uerum
Si quos isti suisimiles baptizabant malima¬
los baptizabant. Si quos istibaptiz abant
taler quales admon& dns cũdicit quae
dicunt facite quaeau faciunt facere nolite:
Malibonos baptiz abant. bonimalorbap¬
tizant quomodo aphylyppo symoniagus
baptizatus ẽ. Nota suntergo ista quatauoar
genera fratres mei. Ecce i terum ea rep&lo
teneae illa. numerate illa: adueraite illa
cauete quae mala sunt. tenete qua eb ona s̃
& quibap̃ti antur inique & impiae uiuun
Nmalos boni cũ mali sunt quibaptizant. boni
qui baptizantur. Pbonos mali cũ bonisunt
quibaptizant & maliquibaptizantur
Quo modo inuenimus ista intnb istis nom in ib
ego sum dr̃ abraa & ds̃ isaac & dr iacob
Ancillas accipimus in malis. liberas accepi¬

Expanded text:
sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gausive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos verum si quos isti sui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipi
Abbreviated transcription (Latin):
azantbonisunt & quibaptizantur rede credunt
&inmembns xp̃i reste numerantur.: ꝓͥmalos mali
si& qui baptizant mali sunt & quibapͥtizantur du¬
plici corde accedunt ad dm̃ & non tenent oosmo¬
res quos audiunt in&clenia ut ibi non sint paleȩ
sed frumentum. Quam enĩmulti sint nouit canta
un ꝑmalosbonialiquando baptizatadult̃. & qui
bapi zatur iustificatur ꝓbonos mali aliquando
ubapuz ant scisunt : quibapoz antur tenere
uuasdm̃i nolunt. Puto fũs notum ee inecclesia
A cottadianis exemplis manifestan ea quaedi¬
cimus. sed inpnonb: nñs patiib ea consideremus
quiahabuerunt & illusta quatauorgenera.
ꝓbonorboni ananias paulũ baptizauit.
Quid ꝑ malos mal dicita postolus quor¬
dam p̃dicato res euangelii quordicit ñ
caste annuntiare solere euangelium.
quos tolerat in soci& a te xp̃iana & dic
Quidenim duomnimodo siue occasione.

Expanded text:
tizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, tizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione,
Abbreviated transcription (Latin):
niumnrm quae e incaelo. & haecapostoli uerba
sunt & deista ciuitate unde peregn namur multa
nostis multa am audistis. Inuenimus au rem mi¬
ra: in istis paritib idest inistis f&ib inistis generatio¬
nib: liberarum & ancillarum quatauar scilic&
generahominũ anquib quatauor genenb conpl&ur¬
quod in illis trb̵ dictume. Ego sum dr̃ abraa & dr̃
iraac. & dr̃ iacob. In omnib enĩ xpianis fratres in¬
tendite. Aut ꝑmalos nascunturboni. Aut ꝑbonos
nascuntur mali. Aut ꝑbonosboni Aut ꝑmalos¬
mali. Amplius istis quatauorgenenb ñ potest in¬
uenire quaeiterum repeta. Aduerttite reain&e¬
& excutite cordaura nolite pign eẽ capite neca pia¬
mini. quo modo quatauor genera sunt omnium
xpianorum. Aat ꝑbonos nascunturboni Aut ꝑma
los nascuntur mali. aut ꝓbonos mali aut ꝑmalos
bomi puto quia planũ ẽꝑbonosboni sic&s quibap¬

Expanded text:
nium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba nium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, complquod in illis tribus dictum est: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis fratres intendite aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor genera sunt omnium Christianorum. Aut per bonos nascuntur boni, aut per malos nascuntur mali, aut per bonos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui bap
Abbreviated transcription (Latin):
figurabatur populus & populus: Ipsepipr
p̃sens populus. In populo enim iudaeoru
figuratus ẽ populus xp̃ianorum ibi figura
hicuentas: Ibiumbra. hic corpus. Dicensꝰ
apostolo. Haecau in figura contingebat
illis uoxestapostoli. Senpta sunt inquit yꝑ nos
inquos finis sacculorum obuenit. Recurrat animis
uer adhabraã isaac &iacob. Inististyib inueni¬
mus parere liberas. parere & ancillas. Inuenim
ibi paritus liberarum inuenimus & parctus an¬
cillarum : Ancillanihilbonisignisicat. Eic ean¬
cilla inquit & filiũ eius. Noneni mheres ent
filius ancillae cũ filio libere. A postolus hoccõme¬
norat. & in illis duob: filiis abrahae. Dicitapor¬
tolus figuram fuisse duorum testamentorum
uegens & noui. Aduectus testamentũ ꝑtinent dilecto¬
restemporaliũ dilectores saeculi. Ad nouum testam̃¬
tum dilectores uitaea&ernae. Ideo illa hrerus alẽ
interra umbra erat. caelestis hrerusale matiisom¬

Expanded text:
figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. In populo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse figuram duorum Testamentorum, Veteris et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris om
Abbreviated transcription (Latin):
poterant decidere aꝑte. sed illiquise morauar col
uoluerunt. famosiorem morite i inuenerunt pos¬
tremo quicquio illud ẽ nꝰ noui. & siparra es .o. pari
donati corporale ad flictione ab &c clesia catholico
asarra pasra er agar. Rediaddo mina tua : locus
quide necersanur aliquanto diutius nostenuit uł
totum tex tum euangelicae lectionis exponere
minime ualeremus. sufficiat in tenm cantati
urae. ne haec quae dita sunt dicendo alia exclo¬
dantur decordib uns Haec teneite talia dicite
flamantes illud ꝓcidite añ ccendite fiigidos. XII.¬

Expanded text:
poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidos.
Abbreviated transcription (Latin):
ma sed seipsos liberatos degehenna. quando uider
xp̃m a quoliberati sunt exsufflan inxpianis
Namuid&e qualia faciunt & qualia patiuntur.
occidunt animas afflicuntur in corpore: Sem¬
pit̃nas morites faciunt & temporales se ꝑp&i con¬
queruntur. & tamen quae patiuntur ꝓferunt
n ob̵ nescio quos in ꝑsecutione nios marttyres
Ecce marcellur de p&ra p̃cipitatur ẽ. Eccedonatur
uagalennis in puteum missur ẽ. Quando potesta¬
tes romana & alia supplicia decreuerunt ut p̃ci¬
pitarentur haminer. quid aũ respondent nn
Quid segestum nescio tamen quid tradunt nn.
quia ipsire p̃cipitauerunt & potestates infamaben
Recordemur consu& udine potestatũ roma norum
& uideamur cui credenđ sit. Dicunt nn illorse
p̃cipitarse si nꝰ sunt dircipub ipsorum quise mo¬
dod& : saxis. nullo ꝑsequente p̃cipitant nꝰ credamis
quidmirũ sifecerunt illi quodsolent. Nam patestate
romane numqua talib supplicus us sunt n enĩ ñ

Expanded text:
ma, sed se ipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis? Nam videte, qualia faciunt, et qualia patiuntur; occidunt animas, affliguntur in corpore; sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non
Abbreviated transcription (Latin):
tres illi puen fratres mei liberati sunt abigneae¬
porali Numquit nipse dr̃ machaba eorum qui&
tnumpuerorum illos abigne liberauit. illuntor¬
mentisi gneis corpore defecerunt. Sed in legitimii
manditis anino ꝑmanserunt. Illia ꝑte liberati s̃
illi occulte cordnatisunt. plure liberan defla¬
ma gehennarum qua defornace potestatis hu¬
pueros & tanta glona dedit ut decreaum mitaer&
ꝑregnum suis̃ quicumq dixennt blas phemia in dño¬

Expanded text:
tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temtres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis hupueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum, Quicumque dixerint blasphemiam in D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin& hoc adreges scłi xp̃ianos. ut tempo¬
ribussus pacata uel int matre sua & clessa :
unde spintalit̃ natisunt. Legimus danihe¬
lis uisiones & gesta ꝓph&aca trespueninigne
laudauerunt dñi. Uiratus ẽ nabococdono¬
sor r& laulantes dm̃ pueros & circa eosig¬
nem in nocentem. Qcũ ad miratus e& aquið
ait nabo codonosor rex. Non uel iuda eus uel
circũcisus. ille quis tatua sua erexerat & adea
adoranda omnes coegerat. aam̃ lau dibus
tumpuerdrum commotus. Atubi uidit ma¬
iestatẽ dĩ p̃sentir migne quidait. & egoppo¬
na decreaũ omnib tibubus & linguis i n omni
terra quale d& cr&ũ quicumq dixent blar¬
phemia in dm̃ sedrac misaac &abde¬
nago inintentuerunt & domus eorum
inꝑditionem : Eece quomodo senit rex alie¬
nigena neblas phan&ur ds̃ ihł quia potuit
tres pueros deigne lib&are & noluntut
ipns regib a gehennarum igne liberantur: Na

Expanded text:
pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut tempopertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omni terra. » Quale decretum? « Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem » . Ecce quomodo saevit rex alienigena, ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres pueros de igne liberare: et nolunt utipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat ante istos sc̃s noe quisolus intotogi¬
nere hgmano cumtota domosua merur
de dilubio liberan: in quo& infihis eius s¬
gurata ẽ &clesia. ligno poriante euadin
diluuium Dein de postea magni quos no¬
uimus. quos sca sciptura comendat mor¬
res fidelis in totadomoeius & ilb tres
nominantur. quasi eum soli ꝓ merueri
Ego sum dr̃ babraa. & ds̃ isa aco & dr̃ iacob
hoc mihinomen ẽ in a eã num sacranenłĩ
grande Potens ẽ dñr & ora nr̃a apen re
& corda ur̃a ut dicere possimur sicut reue¬
lare dignatus e. & capere possitis sic ut ex¬
pedituobis. Tres isti patii archȩ abra&

Expanded text:
non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genon erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarc
Abbreviated transcription (Latin):
entes quigenueran¬
: Cumergo sint
ernitate. Vna est
demasculo & fae¬
mina. alia dedõ
& &cclesia. Sed
golae sint necilla potest rep&a nec illa Rea
intellexit nichodemnur sed natiuitatem can¬
nis. Sic& tuntellege natiuitatem sp̃r quo¬
modointellexit nichodimus natiuita tem
carnis. Quid nachodimus intellexit. Num¬
quit potesthomo denuoinuentrem matiis
suae intrare & nasci Sic quicũꝗ tibidixent
uti pintalit̃ iterum nascani rerponde
quod ð nicodimur. Numquid potest iterũ¬
homoinuentrem matissuae in trare&
nasci Iamnatus sum deadam ñ mepodes
iterum generare adam. Iamnatur sum
dexp̃o ñ mepotest iterum generarexp̃s
quomodouterur nꝰ potest rep&i sic nec
baptismũ : quinascitur deecelena cathol¬
ftas tamquã desara nascitur delibera
nascitur : Quinascitur deheren ÷ tamo
deancilla nascitur Sed ex semineh abrt
Aduertat cantas ur̃a ad magnũ racram̃tũ
isaac. & dr̃ iacob Non erant alupatii archs

Expanded text:
entes genera. Cum ergo sint ternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed gulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae?
Abbreviated transcription (Latin):
mo non nouerat. Nonne hoc ꝓbanius de
p&ro quia ñ nouerat quid in ipso e&o quan
dñs nouerat quid e& in homine tumecũ
usꝗ admoraem: Amenamen di cotibi
pnus qua gallus cant& .ter me negabir. Hom aergo
Quidsibiuult mistenum uerborum istorum quia
crediderant in eum homines in anifestum est ueru
ẽ Nemodubitat euangelium loquitur uerax eu¬
angelista testatur. Item quia ipse ihr ñ credebatre¬
i& i psum illis. & hoc manifestũ ẽ & nullur xp̃ia¬
nus dubitat. quia & hoc euangeliumloquitur
& idemuerax euangelista testatur. Quare
ergo illi crediderunt̃ in nomine eius. &ihr̃ ñ cre¬
abbi iam hoc nostir quiarabbi magisterdicitur
Scimus quia a dõ uenisti magister. Nemo enĩ
potesthaec signafacere quaectufacis nisi fues
dr̃ cumeo. Ergo istenihodemus exhis eratꝰ
qui crediderant in nomineeiur. Videntes
signa & ꝓdigia quae faciebat. Supenur erũ ho

Expanded text:
mo non noverat. Nonne hoc probamus de mo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quDominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non credebat semetipsum illis, et hoc manifestum est, et nullus christianus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt illi in nomine ejus, et Jesus non credixit ei, Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim ho
Abbreviated transcription (Latin):
zarenũ: &ille: ego sum: Acuoce audita
redierunt r&ro & ceciderunt. In eo quod
eis respondens deiit. ostendit potestatem
ut in eo quod ab eis conphensus ẽ ostende &
uoluntate. Ergo quod passus e misencor¬
diae fuit. Traditus ẽ enĩ ꝓ̃pdelicta nra & re¬
surexit ꝓ̃ piustificationẽ nr̃a. Audi uerba ip¬
sius potestatemhab eo ponendi anima inea
& potestate babeo i terum sumendi eam
Nemotollet a meanima tuea sed ego pono
illa a meips outiterum sumo eam. Cum
ergohab& & tanta potestate cum eamdic¬
tis p̃dicar& factis ostender & Quid sibi uult
quod non secredebat eis ihr̃ quasi aliquid
nolenti nociturss autaliquid nolenti factuns.
p̃seram quiaĩam crediderant in nomine
omnes & quia opur illiñ erat utquis testimo¬
nium ꝑhiber& dehomine: Ipse enĩ sciebat
quice& in homine. plus noueratꝰ aritifex
quidẽ& in opere suo quã ipsumopus quid
e& insem&ipso. Creator hominis nouerat
quid e& in homine. quodipsecreatus ho¬

Expanded text:
Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus ho
Abbreviated transcription (Latin):
Non in tellegit quodaudit adño. ñ intelle¬
git quomõdo audit aluce. quae inlumina
omnem hominẽ uenientem in hunc mun
dum. Iamei dñr d. Nisiquis natus suenł
denuo ñ uidebit regnum dĩ. Dic it ad ei
nichodimus. quomodo potesthomo na
cumsitsenex Sp̃s ei loquitun & ille car¬
nemsapit. Carneni sua sapit qui carne
xp̃i ndum sapit: Cũ etũ dixisr& dñs ihrnisi
dalizati sunt quida qui eũ sequebantur&
dixerunt apud sem&ipsos. Durus ẽ hic ser¬
mo quis potest eum audire. putabantenĩ
hoc dicereihm̃ quod eum possent concisũ
sic̾ agnũ coquere & manducare. abhar¬
rentes auerbis eius. recesserunt: & ampli¬
us eumñ sunt secuti. Si ceuangelistalo¬
quitur & dñs ipse remansitcum duode¬
cim & illi adeum Dñe ecceilli dimiser:
te : &ille Num quid & uos uultis ab ire
ostendere uolens quia ipre illir erat neces¬
sanus. ñ illi erantx p̃o necessani. Nequis
teneat xp̃m quando dicitur ut sit

Expanded text:
Non intelligit quod audit a Domino, non intelliNon intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominNisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus dalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
bit xp̃x inuentate baptismi sui traiecto ꝑ eum popu¬
losuo ꝓbaptismum suum traecit credentes occi¬
si somnib peecatis tamꝰq hostib consequentib Sicut
mnillo mare omnes a eayptii penerunt: quotraiecit
fũs mei quo traiecit ꝑ baptisiũ i h̃s. cuius figaram
tunegerebat morser qui ꝑmare transiebat quo
traiecit. sad manna quod est manna : Ego sumin¬
quidpan is uiuus. qui decaelo dercendi. Man
ꝑducit credentes & baptizator adimanna:
scedico manna notum ẽ quid acciperntiu¬
daei populurlle ihł notum ẽ quid illis plu¬
ina dr̃ decaelo & nesciunt caticumini quid
accipiantxp̃iani. Erubescant ergo quianes¬
ciunt. Transeant ꝓmare rubrum manduc
manna ut quomodo crediderunt in nomin
ihu sic seipsis credatihs. Ideo intendite frs
mei quid respondeat istequi nocte uenit ad
uenit adhuc detenebis carnis suae loquiti

Expanded text:
bit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum popubit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manns? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
te. iterum : Nosaũ quidis sumur sobnisimus
Quiergo renati sunt noctis fuerunt & diei sunt &
tenebrae fuerunt. & lumensunt. Iamcreditseillis
ihĩ & ñ nocte ueniunt adihm sic̃ nichodemus. non
in tenebns querunt diem. Talos en imiam&ia ꝓfi¬
tentur. Accersitadillos ihr̃ facitinillis salutem
quia ipred. nisi quis manducabent carnem mea
Ebibet sanguinem meum. ñ habebit in seuitam
& quod signum crucis habent infronte caticumi¬
niiam dedomomagna sunt. sed fiant exseruis
quidsignifie&. Audia postolũ. Nolo duuosignora¬
re frs qui a omnes patrernn sub nube fuerunt. &
omnes ꝑmare aransierunt. Quid ꝑmarearansi¬
erunt. quan quereres ab illo secuturait. &omnes
ꝑinorsenbaptizati sunt innube &inman. Sier¬
go figura mans tantum ualuit sp&cies baptis mi
quantum ualebit  Si quod gestum ẽ infigura
trai&ctum populũ admannaꝑdũx. Quid ex hrbe¬

Expanded text:
: et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
erat princeps iudaeorum nonunenichodem
uenit ad eum noste. & ait. Rabbiscimus quia ado
uenistimagister & isteergo crediderat in nomine
eius & ipse unde crediderat. Sequitur. Nemo
potesthaec signa facere quae ttufacis nisi fuenidĩ
cumeo. Siergonichodemur deillis multis erat
qui crediderant in nomine eius: Iam in istonicho¬
dimo ad itendamus. Quareih r̃ ñ secre debateis Ro¬
in nominexp̃i. sedihs̃ ñ credit illis Intendate
intelligat cantas ur̃a Si dixenmus caticumino
credis inxp̃o Respondit credo & signatse Iamꝰ
cruceitixp̃i poraat infronte. & ñ erubescit in
crucedñisui. Eccecredidit in nomine eius: In dei¬
rogamus eum manducas carnem fili homis
& bibir ranguinem silii hominis nescit quid dicimus
quia ihĩ ñ se credidit ei : Cumergo exeonum ero e&¬
uenit & in tenebnsuenit. Renatiaũ &xaqua & sp̃u¬
scõ quidaudiunt abapostolo. ẜuistis aliquando
tenebrae nunc aulux in dño. sicut filulucis ambula

Expanded text:
rinceps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Res non se credit illis. Intendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus catechumeno: Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se credidit ei. 4. Cum ergo ex eo numero venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate
Abbreviated transcription (Latin):
nascen&ur. Siaũ hoc solum uell& nascere¬
lo facer& qui a omni potentis patiis fili
gelium: & cum uoluissenteum deueritice
montis p̃cipitars discessit ab eis inlaesus.
& quando uenerunt ad eum conp̃hendeno
iamuenditum aulda ꝓditore. cumille pu¬
tar& in potestate sehabere traderemago¬
uoluntate sepati. ñ necemtate. Namcũ
eum conp̃hendere iuda ei uoliursent Dil¬

Expanded text:
 hoc solum vellet, ut nascerelet, faceret; quia omnipotentis Patris Filiugelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magivoluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, di
Abbreviated transcription (Latin):
Sedomnia uerba que madmod sehabean
adueraamus. ut hicinueniant quipigii s̃
quanta sollicitudine sibi festinanđ sit ad
onus deponend. quia si ferrentaliqua
sarcina grauem auddapidir autligni.
autalicuiur &ia luo Sifrum̃ tumpor¬
tarent. Siuinum. Si pecunia cureren
ut deponerdit honera poraant sarcino

Expanded text:
Sed omnia verba quemadmodum se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcin
Abbreviated transcription (Latin):
ee dñs ihs xp̃s hreru solimis in parcha
indie festo multi crediderunt in nomine
eius Uidentes signacius quae faciebat ÷
multicrediderunt in nomineeiur. &
quid sequitur. Iprea uxp̃s ñ credebat :¬
sem& ipsum eis. Quid sibi hoc uult illi
credebant in nomine eius & ipseihs
ũ credebat sem& psum eis. Anforae ñ
crediderant & fingebant se credidisre
&ꝓpterea ihs̃ ñ secredebar eis. Sed non
dicer& euangelista Multcrediderin
in nominetius. nisiuerum illis testimo¬
nium ꝑhrber& Magnaergo rer&

Expanded text:
s Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa ejus quae faciebat. Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res,
Abbreviated transcription (Latin):
poraune nobis dñs ꝓcurauit hodierna
dielectionis huius ordinem nam quae
exordine euangelium s&cundiohan¬
nem considerareatq tractare susce
o parauneergo occumt ut hodie audireas
exeuangelio quia nisiquis renatus fuent
pur e ergo. tuos exoratemur qui adhuc
estis cathecumim qui si credidistis in xp̃m¬

Expanded text:
une nobis Dominus procuravit hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelium secundum Joannem considerare atque tractare susceps vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit pus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in
Abbreviated transcription (Latin):
illã tonicam toller& uts ccontentio diu¬
dentium fincr&cur uel nulla potiur onr&
quodergo ait quis quid toller& quando¬
quidem hoc sorti deputatur. Non ador
quie diui sarunt uestimenta tes crendus
Seors enm imira est quis illa tonicã tolle¬
ras deqqua qm̃narnire p̃termisit qualis
ruemt & quẽ ad modũ equalit̃ suctispo¬
Ehbir solarem ansent quȩ ne conscindere
quis qui toller& iđ est quis camtolles
tum qua sinota it adice cur dicuseru
unimenta eius inittentes soriem supeir

Expanded text:
illam tunicam tolleret, ut sic contentio diviillam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetQuis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uiser uestim̃taeiur sortemmnit tentor
Ad tota diuisionẽ uestimentorum uolut n¬
tellegi &a illa tunica ꝑtinere dequa
temmiser̃. qui autiꝗ omnes uestes dina¬
do inquib: & illa fuilde ipsa sortiti sum
eur diuisio complerecur. Quid aiunte¬
est utrumdicatur diuidenter misero
sortes quod an lucat. andiuiserunt sorten
mittentes quodait matheus. Nisiquod luci
dicendo sortes pluralẽ ꝓsingulari numero
posuit quȩ locutio senpturis sc̃ir insolita na
Qua uis nnulli codices sortẽ reppenantur
h aberen sortes Marcusitaq solusiud&ir
iliquam intulint questionẽ dicendo enin
init ieĩ e sortes supercis quis quid toller&
tamqua super omnibus uestimentis Nsuꝑ
solã tonicã sorsmissasit. Locutus uidecur
sed hic&ia breuitas obscuntatem facit.
Sic enim dictum at mittentes sortem super
ei. acsi dicer&ur mitcenteites sortescum
diuiderentur quod & factum ẽ omnium
quippe uestimtorum ciur diuisio compl&a
noner& nissorte daruirr& ꝓuis &iam

Expanded text:
 vestimenta ejus, sortem mittentes, ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt; quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti suntejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur, Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas; an, Diviserunt, sortem mittentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numero posuit; quae locutio Scripturis sanctis insolita non est: quamvis nonnulli codices sortem reperiantur habere, non sortes? Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et fum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inalus uestib aequales eorhabuis re
parter& sortin necesse u̾fuent amil¬
lauero unanꝰ eos habere potiurre
singulas partertus scinderetur ut
parnor eiur inutil ter tollerent qd
nefaceremt ad una eã ꝑuenire sor¬
titione maluer. cuius euangelste
narrationi consonat&ia ꝓfecticũ testi¬
moniũ quod& ipse continuo subiungens
isiptura inquit implereatir dicen
Para tisuntuestim̃ ta mea sibie su
uestemmeam miser̃ sortem & enum
aitsortiti. sedpartiti. Nec arisorte¬
entes partitislintis edincaetens ue¬
tim̃ tis sortemominino nꝰ nominans
postead. & inueste mmea miserur
sortem Propter illa rehqua toͣtu¬
cam. Dequare dicam ciuo dips euont¬
uent cumprus eam quac a bomn nola¬

Expanded text:
buisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent; quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens, Ut scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tucam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae obo
Abbreviated transcription (Latin):
dentes man & significatur operabona in
latitudine caritatis. Longa ẽ atransuer¬
soligno usq ad terram ubi dorsum pedesq¬
figuntur & significat perscuerantia
in longitudinem tempons usꝙ infine malta
ẽ incacuinine quod ꝑtrans uersum lignũ
sursum uersũ s excedit. & significat suꝑnũ
finem quocuncta opera referuntur qiconc
taꝙ latitudine. aclongitudine bene ac ꝑ¬
seuerant̃ fiunt ꝓp̃ altitudinẽ diuinorum
facienda sunt proemiorum ꝓfunda ẽ in ea
parte quainterra figitur. ibi quippe & occul¬
taẽ neuideri potest. Sed cuncta eius appa
rentia & eminentia inde consurgunt Sic
bonanra de pfunditate gratiae diquaec̃ p̃
fixer cũ passionib & concupiscentun quã
nisi crux xp̃i. Quod signunis adhebeatur
si ue frontib credentium siue ipsi a quae ex
qua regenerantur. Siue oleo quocrisiate
iuleorũrite ꝑficitur. quoinodo ergoꝑid
qđ male faciuntiu hilboni significatur s
Quando ꝑcrucem xp̃i qua fecer malince¬

Expanded text:
dentis manus, et significat opera bona in dentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usqfiguntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem: alta est in cacumine, quo transversum lignum sursum versus exceditur; et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur; quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea parte qua in terra figitur; ibi quippe et occulta est, nec videri porentia et eminentia inde consurgunt, sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae cofixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam nisi crux Christi? Quod signum, nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo charismaihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur, quando per crucem Christi quam fecerunt mali, in ce
Abbreviated transcription (Latin):
sit at semptura impleatur dicens ꝑ artiłi
sunt uestimentamea sibr& inuestem
mea miser sortem ꝥ actue quod uoluer̃
iuda ei. n ipsi sed militer quipareban
pilato iudicantȩ ipso crucisixer̃ihm
& ta mensi uoluntater si insidus si ope¬
ra si traditionem postremo siextor¬
quentes clamares eorum cogitemlina
partitione & sortone uestim̃torum
eus nẽ praetereunter loquenđ quac¬
uis enĩ omnes etangebstae quattuor
huius rei meminer̃. coren tam̃bre¬
uiur qua iohanner & causaeilli iste
uero aꝑtissime Nam madieur ait.
past qua aiicrucifixer̃ cũ diuiserunt
uestim̃ta eius sortem nittentes: Mar¬
cus & crucifigenter eũ diuiser̃ uestim̃¬
ta eius mittentes sortem suꝑ eis quis
quid toller&. Lucas diuidentes uero
ãu & quot parter deuestimentis eiur
fecennt dix. Idest quattuor ut singu¬
las tollerent undcappar& quat tu¬
praesidiparuer̃. Manifeste quippe
ait. Milites ergo cũ crucifixissentẽo
acceper̃ aestimenta eiun & fecer̃ quat¬

Expanded text:
ur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, mpartitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Det quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatupraesidi paruerunt. Manifeste quippe ait Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt qua
Abbreviated transcription (Latin):
tensuestim̃tis uulla sor tem missam
ẽẽ uideamꝑ Sed dectunica quã simal
cucae tens acceper. sed ñ simil ter
diiser. Deac etusequitur exponens
Erat aũtgͥnica in consutils desuꝑ con¬
textapertotũ. Cur audeilla sortem
miser naranr. Dixer̃ in quidergo¬

Expanded text:
am esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo
Abbreviated transcription (Latin):
eithomas. Dnenescimus quouadis¬
& quo modo possumus uiam scire
itrumq. illo & dñs dixerat scirecutru¬
que Diste nescire. locum quoitur: &uia
quaitur. Sed nescit ille menan. ergo
isti sciebant᷑ sescire nesciebant con¬
uincat eosiam scire quod seputant
adhucusq nescire. Dic eilhn ego sum
niodiuimus discipulum interrogantẽ
audiuimus & magistrum docente
& nondũ capimus &iam post uocem
sonantem sententiam latitantem
Seo quid ñ possumus capere : Num quid
poterant ei dicere a postolieius cum
qonbr: loquebatur nescimuste. Pinde
sieum sciebant & uia ipseẽ. uiam
sciebant Si eum sciebat & uentas
ses gre nesciebant. Quidigitur a
Nos inisto sermone n coepimus quid
putatis f̃f mei nisiquiad & quoue¬

Expanded text:
ei Thomas, Domine, nescimus quo vadis, quomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire: utrumque dixit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et se scire nesciebant. Convincat eos jam scire, quod se putant adhuc usque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum audivimus discipulum interrogantem, audivimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas se scire nesciebant. Quid igitur et nos in isto sermone concipimus? quid putatis, fratres mei? nisi qu
Abbreviated transcription (Latin):
ur uenerat au ut dictum ẽ ꝓcarnem
ł adhomines uentas ad mendaces dr
nimuerax omnis auhomomendax cũ
taq ad hominib abstulit atq illuc ubi
nemomieaitur carnem suam leuauit
dem ipse quia uerbum caro factum e

Expanded text:
sum. Venerat autem, ut dictum est, per carnem sum. Venerat autem, ut dictum est, per carnem Deus ad homines, Veritas ad mendaces. Deus enim verax, omnis autem homo mendax. Cum itaque ab hominibus abstulit, atque illuc ubi nemo mentitur, carnem suam levavit: idem ipse quia Verbum caro factum e