comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
selatis quis quã nobilitatis & claritudinis appe¬
titor & eos diceretfortunatos: sit̃ eos magis
adiniurias quam ad honores selectos uider & :
nam & illam insirmam turbanapsa ignobilitas
texit ne obrueretur obꝓbriis ridemus ꝗdẽ
cũ eos uidemus figmentis humanarũ opimonũ
partitis mt̃ se operibus distributos. tamquam
minuscularios uectigaliũ conductores. uł
tam quã opisices inuico argentario: ubi tinũ
uasculũ : ut ꝑfectũ exeat ꝑ multos artisices
transit: cum ab uno ꝑfecto ꝑfici poss&: sed alit̃
non putatũ ẽ operantiũ multitudini corsu¬
lendum nisi ut singulas artis partes cito ac facile
discerent singuli : ne om̃s marte una tarde
acdifficile cogerentur eẽ ꝑfecti uerum tam̃¬
uixquis quã repperitur deorum non selectoꝵ¬
bhoc unis niqui aliquo crimine samã traxłt in famem:
ł apilix aut̃ selectorũ quispiã: qui noninse notã¬
contumeliae in signis acceperit: illi adistoꝵ
humilia opera descenderunt: isti in illorũ

Expanded text:
selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamuix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; em selectorum quispiam, qui non in se notaontumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum
Abbreviated transcription (Latin):
buit : quod adistam nobilitatẽ ñ merito sedior¬
tuno ꝑuenerint. Altem inter illos ł potius pillis
fortuna poneretur. quã dicuit deã ñr̃atio¬
nabili dispositione sed ut temere acciderit
sua ciuq dona c̃serre: haec indiis selactis tenere
apicem debut: inquib: maxine quid possa
estendit: quando eos iudenius ñ precipuauur¬
tute ⁊ nontationabili selicitate sedtemeraria
sĩcoꝵ coltores doilla sentiunt sertune potestate
selectos: nam &uir dissertissimus alustiust
& iam ipsos deos fortassis adtendit cũ dicer&
sedpsecto sortuna in bm̃i re dominatur: cares
cunctas exlibidine magis quã ex uero celebrat
obscuratque non enim possunt inueture
causam. quur celebrata sit uenus & obscurata
sit uirtus cum ambarum abistis consecrata
sit numina : nec conparanda sint merita aut
si hoc nobilitari meruit quod plures appetunt.
plures enim uenerem quam uirtutẽ: quur
celebrata ẽ deaminerua & obscurata ẽdea

Expanded text:
buit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed forbuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felsicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et vir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis attendit, cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea
Abbreviated transcription (Latin):
habere bonã mentẽ : quã memoriã quantũ¬
lib& ingentem ÷ nemo enĩ maluse quibonã
abet mentẽ: quidam uero pessimi memo¬
ria sunt mirabili tanto peiores: quantominus
posst̃ qđ inale eogitant obliuisei et tamen
mineruaẽ inter selectos deos. mentẽ autẽ
sadeam tarba uilis operuit: Quid de urtute
dicã quid deselicttate: dequibus in quarto¬
olibro plura cam diximus : quascũ deas labe¬
uit fert hullã eis locũ interselectos deos dare
uoluerunt : ubi dederunt marti& orco
uniaffectori mortiũ alteri receptor. Cuuigt
aquibusdam diis qui nequaquã seligend dispurati
sunt multa maiora atq mebora admitustrari
quã ab illis quiselecti uocantur restat arbitram
magis populis in notescerent. selectos cos axp̃cipu¬
os nuncupatos: unde dic̃ & iã ipseuarro quod
diis quibusdam patribus & deab: matribus
sic̃ hominib: ignobilitas accidisser. siergo
felicitas ideo fortasse int̃ selecto s deos eẽ nonde¬

Expanded text:
habere bonam mentem quam memoriam quantumhabere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum iga quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrarimagis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non de
Abbreviated transcription (Latin):
sib uniuersalit̃ presid& his quasi famiubs ista
carnalia uelut extrema &iã cõmissast᷑: itanest̃
illi selecti destituti familia: ut ñ inuenirentehis
&iãipsi ista cõmitterent: sed cum tota sua nobi¬
litate quia uisi sunt seligendiopus facere cum
ignobilib: cogerent᷑ ⁊ iunoselecta & reginaliouisq:
soror &coniunx hȩ tameniterduca ẽ pueris
&opus sac̃ cũ deabus ignobilissuis ab eona &uide¬
ona: ibi posuert̃ & mentẽ deã que faciat
pueris bonã mentem et inter selectos ista ñ
ponitur. quasi quicquã maius prestar i homini
potest ponit᷑ aut̃ iuno quaiter duca ẽ: & domiduca
quasi quicquã ꝓsit iter carpere &domum duci
simens ñ estbona : cuiꝰ muneris deã selectores
isti: int̃selecta numina mimme posuerunt:
Quae precto & mineruae suerat p̃ferenda:
ciu ꝑista munita opera. puerorũ memorum
tribuert᷑ Quis enĩ dubitet multo eẽ melius

Expanded text:
sibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista sibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ quoq hominis ñ posse ab ẽĩ operationess e iungi
&omnũ seminũ einittendorũ liberũ & liberã
& id eo his &iã p̃eẽ que ad subsittuendos homines
ꝑtinent: omnĩu purgandorũ & pariendo rum
iunonẽ &ideo eã ñdeeẽ purgationib feminarũ:
& partub hominũ: querant ꝗd respondeant deui¬
tumno &rsentino utrũ & ipsos uel int habere omniũ
queuiunt & sentiunt potestatẽ: Qđ sic̃cedunt
ad tendant quam eossubliius locaturi sint : nam¬
& seminib: uasciint̃ra. & sexterraẽ : uiuere autem
atq sentire : &aui deos sidereo sopinantur: siautẽ
dicunt uitumno atq sentino. hec sola atributa quȩ
in carne uiuiscunt & sensibus amminculantur
quur nonds̃ ille ꝗ sac̃ om̃a uiuereatq: sentire
&iã carniuitam p̃b& & sensũ : uniũ saliopere
hoc munus &iã partibus tribuens. ete dopꝰ est
uitum noatq sentino ⁊ qđ siabillo qui uitȩ acsen¬

Expanded text:
ionem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, ionem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sen
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilis sensũ: Quaeduo tantum illis rebuspres:¬
tantiora sunt: quantum & ipsa intellectu. acra¬
tione uincuntur: sic̃ enĩ queratiocinantur
Mintellegunt ꝓfecto potiora st̃ his quesine
intellectu. atqueratione : ut pecora uiuunt &
sentiunt: ita& illa queuita sensu que sunt pre¬
dita. his que ecui iuint nec sentiunt merito
preseruntur int̃ selectos itaq: deos. uitũ nus
uiuisicator. & sentinus sensisicator magis haberi
debuerunt: quã ianus seminis ad missor. & satur¬
nus seminis dator ał sator sit liber& libera semi¬
num cõmotores uł emissores: que semia recogi¬
tare indignũ ẽ: nisi adiutã sensumque ꝑuener int:
quemunera selecta ñ dant᷑ adiis selectis sedaꝗ
busclam in cogniitis: & p̃istorum dignitate neglecto
qđ responderet᷑ omniũ initiorũ potestatẽ habere
ianũ &ideo illi &iã qđ aperiat c̃ceptũ homini merito
attribiu: &omniũ seminũ saturnũ. &ideo seminat¬

Expanded text:
ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praesignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminat
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã iuno luciana cũ eadẽ mera priuigna sua
rissimi uitumnus & sentinꝰ quoꝵ alt̾ uit̾a abter sem¬
sus puerperio largiunt᷑ & nimirũ multo plus fttar
cum sitignobilissimi
quam illutot proceres & selecti: nampfecto¬
sineuita & sensu. quidẽ illud totũ qđ mnuliebri
uterꝯ geritur nisi nescio quid abiectissimulimo
acpulueri conparandũ÷ quengitur causa tot¬
selectos deos adhecopera minim a compulit. abi
auitumno. & sentino quos fama obscurarreẽdit.
in huis inunificentiae partiane superentur
confert enĩ selectus ianus aditũ & quasi ianuam
semini confert selactus atumus. sem̃ ipsum
confert selectus liber. tiusdem seitanis emissionẽ
uiris Consert hocidẽ lib eraqueceres seuuenus
ẽ seminis: confert selecta iuno & hoc ñ sola sed
cumena filia iouis fluores menstruor ad ei qđ ẽ
ceptũ ẽ increm̃tũ: et confert uitũ nus obscurus
Rignobilis uitã confert sentinus obscurus. &

Expanded text:
tanquam Iuno lucina, cum eadem Mena privigna sua, tanquam Iuno lucina, cum eadem Mena privigna sua, rissimi Vitumnus et Sentinus, quorum alter vitam, alter sensus puerperio largiuntur; et nimirum multo plus prestant, cura sint ignobilissimi, quam illsine uita et sensu, quid est illud totum, quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum limo ac pulueri conparandum? selectos deos ad haec opera minima conpulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt semine hac numina utrũ ꝓpt̃ maiores:
in mundo administraciones selecta dicuntur¬
anqđ popłis magis in notuert̃.: maiorq ẽ eis cultus
exibetus s ꝓpt̃ ea quia opera maiora. ab his admi¬
nistrant᷑ un mundo: ñ eos inuenire debuimus
uint̃ illam quasi plebeiã numinũ multitudinẽ:
minutis opdsculis deputatã: nam ipse primũ
anus cumpuerperiũ ecipit᷑ unde illacunta
opera sumunt eordiũ minutatim minutis
distributa numinib: ad itum aperit recipiendo
semini: ibiẽ & saturnus ꝓpt̃ ipsumsem̃ . ibi
liber. quimares effuso semineliberat. ibilibera
quam &uenerem uolunt. que hoc idem bene¬
sitium conferat seminȩ. ut&riã ipsa emisso
semine liberetur: om̃s hi exillis sunt quise¬
lecti appellant᷑. sedibiẽ & deꝯmena quem̃
bilbi struis florib p̃ẽ quãuis iouis filia tamen ł fluoribus
pca inlibqos electorũ deoꝵ ipsi unioni idẽ auctor
ladsignat. que indi isselects & iã reginaẽ: & hic

Expanded text:
sunt femine. Hec numina, utrum propter maiores sunt femine. Hec numina, utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicunturquod populis magis innotuerunt, maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos invenire debuimus inter illam, quasi plebeiam numinum multitudinem, minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera exordium minutatim, minutis distributa numinibus sumunt, aditum aperit, recipiendo semina: ibi est et Saturnus, propter ipsum semen: ibi liber, qui marem effuso semine liberat: ibi libera, quam Venerem volunt, que hoc idem beneficium conferat femine, ut ipsa etiam emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, que menstruis fluoribus preest, quamvis Iovis filia tamen ignobilis. in libris selectorum deorum ipsi Iunoni idem auctor assignat, que in diis selectis etiam regina est. Et hic
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquid maiusatq prestantius. sicut inmili¬
tia cum tyrones electi fuerint: & lis quoque
eliguntur adopꝰ aliquod maius armorum
et cum eliguntur in eccła quifiant p̃positi.
ñ utiq ceteri rȩꝓbant᷑: cũ om̃s boni fideles
electi merito nuncupent᷑. Eliguntur
inaedisitio. lapides angulares: non rȩpbatis
ceteris. quistructure partibus aliis deputant᷑
eliguntur uuae aduescendũ nonr eꝓbant̃
alie quas relinquimus adbibendũ nonopus
ẽ multa ꝑcurrere.: cum res in aꝑtosit: quã
obrem. non ex hoc qđ dii exmultis quidam
selectisunt uł his quiscripsit: uł eoꝵ culto¬
res: uł dii ipsi uituperandi sunt: sed aduer¬
tendũ potius quinam istisunt & ad quã rem
unius libri contextione cõmendat: ianum.¬
iouem. saturnũ geniũ mercuriũ apollinẽ
martẽ. uulcanũ neptunũ solẽ orcum
liberum patrem tellurẽ. cererẽ iunonẽ
omnibus ferme iuginti: duodecĩ mares. octo

Expanded text:
ad aliquid maius adque praestantius, sicut in miliad aliquid maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem unius libri contextione coIovem, Saturnum, Genium, Mercurium, Appollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, omnibus ferme viginti duodecim mares, octo
Abbreviated transcription (Latin):
utiam nr̃os nonpiga. ut de greco expressius
trans ferant quod illi theoteta appellant. Theoteta
hancergo diuinitatẽ siue dĩcatẽ. ñeẽ inea
theo logia quam ciuilem uocant: que amarco
uarro sedecim uoluminib explicataẽ: id est
non ꝑueniri adet̃ ne uitaȩ fecitatẽ talium
deoꝵ cultu quales aciuitatib qualiterq
colendi st̃instituti st̃. cui nondum ꝑsuasit
sextus liber: quem ꝓxime absolummus: cum
istum forsitan legerit. quid de hacquestione
expedienda. ulterius desider& non habebit
fieri enim potest ut saltem decs selectosatq
precipuos: quas ualro uolumine conplexus
est ultimo dequibus parum diximus quisquã
colendos ꝓpt̃ uitã beatã que ñtiisi aeterna ẽ
opi netur. Qua in reñ dico quod facetiu sait
tertullianus sertasse quã uerius. sidii eligant᷑
ut bulbi atiq ceteri rxꝓbi iudicantur nouhoc
dico: uideo enim &iam exelectis seligi aliquos

Expanded text:
uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant — hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
iudeor disputasse in aliud uolumen qđ hauc
opitulaute dño c̃iungendũ ẽ aonuoe ult¬
Siligentius meprauas &ueteres oprouones
Dues iati piendts inimicas quas teneba ons
animis altis detetatius dia turtius hum ant
generis error insixit eu ellereatq etirpare
conantẽ: & illius grãẽ qui hoc ut uerus ds̃ potest:
ꝓmeo modold ineius adiutorio cooperantem
ingenia celeriora atq meliora : quibus ad hane
rem superiores librisatis suꝑq suffitiunt : pa¬
tienter & a equanimiter ferre debebunt. &
ꝓpter alios non putare suꝑfluũ qđ i am sibi
sentiunt nonnecessariũ multũ. magnares
agitur : cũ uera &uere scã diuinitas. quã uis
abea nobis &iã huic quam nunc gerimus
fragilitati necessaria subsidia p̃beant᷑. nontãm
ꝓpter mortalis uitae & transitoriũ uaporem
sed ꝓpt̃ uitã beatam: quemon nisi aeterna est.
querenda & colenda p̃dicatur. hanc diuinitatẽ
uł ut sidixerim deritatem. nã & hoc uerbo

Expanded text:
uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum intligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerenda et colenda praedicatur. uel, ut sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
sianima itipoenis uiuit aet̃nos : quib & ipsi sps¬
cruciabunt᷑ inmundi: mors ẽ illa potius et̃na¬
eioruꝰ quãuita: nulla quippe maior & peior est¬
quinqus inors quã ubi nonmoriturmors. sed qđ¬
E ĩ niortanime natura ꝑ id qđ in mortalis cregta est
sine qualicũq uitaeẽ non potest summma
eioͥis c̃ c̃ alienatio aiutadĩ inet̾nitate suppli¬
intio decu uitã igit᷑ aet̃nã ilsine ullo fine selicem
solus illedat quidat ueram selicitatẽ quam
qm̃ illi quos colit theo logia ista ciuilis dare
non posse conuicti st̃: non solũ ꝓpt̃ istdtem¬
poralia atq terrena qđ superioribus
quinq libris ostendimus sed multo magis
ꝓpt̃ uitã et̃nam que post mortẽ futura est
qđ isto uno &iã illis cooperantib: egłius
colendi nonst̃: sed qm̃ ueternosȩ q̃uetudins
uis. nimis in alto radices hab& sicuide ista
ciuili theolona respuenda atq uitanda parũ

Expanded text:
si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spisi anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spicruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior ests, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris ostendimus, sed multo magis propter uitam aeternam, quae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ multorum falsorumque cultores liber¬
rime rep̃hendert᷑: neq deciuili cuius illa pars
ẽẽ conuincitur eiusq &ista simillima : uł & iã
deterior inuenit᷑ speranda ẽ aet̃na uita
sicui satis ñ st̃ que in hoc uolumine dicta sunt
adiuegat auã illa que in superioribus libris
plurima disputata sunt namcui nisi uni
elicitati ꝓpt̃ a ternã uitã consecratidi homis¬
nes eent side ea felicitas ueet̃ qui auero non
dea sedinunus ẽ dĩ cuidõ nisidatori felibitatis
consecrandi sum. quia xt̃nãuitã ubiuera
est & plena felicitas piacaritate diligimus.
non aut̃ eẽ cdatorẽ felicitatis quem quã istoꝵ
deoꝵ ꝗ tanta turpitudine coluntur. &nisi
ita colantur multo turpius irascuntur
atq obhoc sesp̃s inmundissimos constentur
puto exhis quedicta sunt neminẽ dubitare
oportere porro ꝗñdat selicitatẽ uitam
quomodo darepossit a et̃nã : eã qruppeuta
aet̃nã dicimus ubiẽ sinefine felicitas: nam

Expanded text:
deorum multorum falsorumque cultores liberdeorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam vitam consecrandi homines essent, si dea felicitas esset? Quia vero non dea, sed munus est Dei; cui Deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam vitam, ubi vera est et plena felicitas, pia charitate diligimus? Non autem datorem esse felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinẽ suł rep̃hender& contraꝓpriam
forsitan uoluntatẽ: deillis sanae iudeis cum
loqueret᷑ ait Cum interim usque eoscelera¬
tissimȩ gentis consuetudo conualuit: ut ꝑom̃is
iam terras receptasit: uict uictorib: legesdeder
mirabat᷑ haec dics &ꝗ diuinitꝰ ageret᷑ ignorans
subiecit plane sententiã qua signisicar&: ꝗd
deilloꝵ sacramentoꝵ ratione sentir&: aitenĩ
illi tamen causas ritus sui mouert̃ : maior
pars popłi facit qđ cursfaciat ignorat: sed de
sacramentis iudeoꝵ uł quur uł quatinus in¬
stituta sint auctoritate diuina: ac post modũ
apopulodĩ cuiute et̃ nȩ mysteriũ reuelatũ
est tempore quo oportuit eadem auctorita¬
te sublatasint. & alias diximus: maxi me cũ
adũsus manicheos ageremꝰ : & in hocopere
loco oportuniore dicendũ ẽ: nunc ꝓpter¬
tres theologias quas grecidicunt. myticen
physicen. politicen: latine aut̃ diciposst̃. fabtilora:
naturalis ciuilis : qđ neq defabulosa : quã & ipsi

Expanded text:
consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur faciat ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur uel quatenus instituta sint auctoritate diuina, ac post modum a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum est. tres theologias, quas Graeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cõpore sibi cõparare neglex̃, illud quoq: apłicũ
Conclusit enĩ dr̃ om̃s in infedelitate ut omniũ
misereat̃ ñ ĩdeo dictũ ẽ. quod sit neminẽ dam¬
naturus sed superius apparet. unde sit dictũ
Nam cũ deuidȩis postea creditur is apłus loque
ret̃ ad gentes : ad quas utiq iam credentes con¬
unde isti sibi errando blandiunt᷑ atq ait :
Conclusit enĩ đr om̃s in infidelitate . ut omniũ
miser eat̃ : Quos omnernisi de quib: loquebat̃:
Tamquã dicens et uos et illos: ds̃ ergo e genti¬
les & iudȩos. quos p̃sciuit. et p̃destinauit confor¬
mes imaginis filii sui omnes infidelitate con¬
clusit. Vt deamaritudine insidelitatis suae
poenitendo confusi: et ad dulcedinẽ miãedi
credendo conũsi clamarent illud inpsalmo.
Quã magnamultitudo dulcedinis tuae dñe¬
quã abscondistime tuentib te : ꝑfecisti aũt

Expanded text:
Illud quoque apostolicum: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, non ideo dictum est, quod sit neminem damnaturus, sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Iudaeis postea crretur ad Gentes, ad quas utique jam credentes conunde isti sibi errando blandiuntur, atque ait, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam dicens: Et uos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei credendo conuersi clamarent illud in psalmo: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Doquam abscondisti timentibus te. perfecisti au
Abbreviated transcription (Latin):
titiae multa multitudo dulcedinisdi propter
quã dr inpsalmo oustate etuidete quã dulcis
Edñs Et hanc quidẽ in hac peregrinationegus¬
tantes non adi&ictatẽ sum̃tes esurimus eã potius
acsitimꝰ ut ea postea satem̃ cũ ui debimꝰ eũ sicutiest.
łtmmplebit̃ quod scriptũẽ saturabor cũmanifes¬
tabitur gła tua: lta ꝑficit xp̃smultã multitu¬
dinẽ dulcedinis su aesperantib: in eũ Porro aut̃
sicã quã illipiltant dulcedinẽ suã ds̃ abscondit
timentib: eũ qua ñ ẽ impius damnaturus ut
hoc nescientes. et dam naritim̃tes recte uiuant
acsic possint eẽ quiorent: proñrecte uiuentib:
quomodo eã ꝑficit sperantib: in eumꝰ Quando
ꝗdẽ sicut somniant ꝑhanc dulcedinẽ ñ damna¬
tur us ẽ. eosꝗñsperant in eum: illa igit̃ eos dul¬
cedo quaerat̃ quã ꝑficit sperantib: ineũ : non quã
ꝑficere putat̃ contẽpnentib: etblasphemantib¬

Expanded text:
dulcedinis Dei, propter quam dicitur in psalmo: Gustate et uidete quam dulcis est Dominus. Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes, non ad satietatem sumentes, esurimus eam potius ac sitimus, ut ea postea saturemur, cum uidebimus eum, sicuti est, et inplebitur quod scriptum est: Saturabor, cum manifestabitur gloria tua. Ita perficit Christus multam multitudinem dulcedinis suae sperantibus in eum. Porro autem si eam, quam illi putant, dulcedinem suam Deus abscondit timentibus eum, qua non est inpios damnaturus, ut hoc nescientes et damnari timentes recte uiuant ac sic possint esse qui orent pro non recte uiuentibus: quo modo eam perficit sperantibus in eum, quando quidem, sicut somniant, per hanc dulcedinem non damnaturus est eos, qui non sperant in eum? Illa igitur eius dulcedo quaeratur, quam perficit sperantibus in eum, non quam perficere putatur contemnentibus et
Abbreviated transcription (Latin):
Sediam respondeamꝰ etiã illis ꝗñsold̃ diabolo etange¬
lis eĩ sic nec isti sed noipsis quidẽ omnib hominib libe¬
rationẽ abeterno igne ꝓmittunt: Uerũ eis tantum.
ꝗ xp̃i baptismate abluti et corporis ei et sanguinis par¬
ticipes factis̃ quomodo libet uixerint inquacũq
heresim uel impietate fuerint: Sed contra diciteis

Expanded text:
Sed iam respondeamus etiam illis, qui non solum diabolo et angelis eius, sicut nec isti, sed ne ipsis quidem omnibus hominibus liberationem ab aeterno igne promittunt, uerum eis tantum, qui Christi baptismate abluti et corporis eius et sanguinis participes facti sunt, quomodolibet uixerint, in quacumque haeresi uel inpietate fu
Abbreviated transcription (Latin):
tates. cõ missationes ethis similia quae predicouobis
sicut p̃dixi qm̃ quitaliꝰaguntr egnũ dĩm̃posside¬
bunt: haec ꝓfecto apłca falsa sententia ẽ si tales post
quanta libernt tẽpora liberati. regnũ dĩ possidebune
Sed qm̃falsa nonẽ ꝓfecto regnũ di non posside¬
insupplicio qui illo non fueritit constitutus in
regno: Quã obrẽ quod ait dñs ibt. hicẽ. panis quide
caelo descendit ut siquis exipso manducauerit
non moriat̃: ego supanis uiuus qui de caelo descen¬
di: siquis manducauerit ex hoc pane uiuet in ae¬
ternũ: Quomodo sit accipiendũ merito quȩritur
et abistis quidẽ quib nunc respondem᷑hunc intel¬
lectũ auferunt illi: quib deinde respondendũ ẽ
hisunt aut̃ : qui h&o liberationẽ nec omnib: haben¬
tib: sacram̃tũ baptismatis et corporis xp̃i sed solis
catholicis quã uis maleuiuentib: pollicentur.
qui a ñ solo inquiunt sacram̃to : sed reipsaman¬
ducauer̃ corpꝰ xp̃i: in ipso scilicet eĩ corpare

Expanded text:
ates, comisationes et his similia; quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt. Haec profecto apostolica falsa sententia est, si tales post quantalibet tempora liberati regnum Dei possidebunt. Sed quoniam falsa non est, profecto regnum Dei non possidein supplicio, qui illo non fuerit constitutus in regno. Quam ob rem quod ait Dominus Iesus: Hic est panis qui de caelo descendit, ut, si quelo descendi; si quis manducauerit ex hoc pane, uiuet in aeternum, quo modo sit accipiendum, merito quaeritur. Et ab istis quidem, quibus nunc respondemus, hunc intellectum auferunt illi, quibus deinde respondendum est; hi sunt autem, qui hanc liberationem nec omnibus habentibus sacramentum baptismatis et corporis Christi, sed solis catholicis, quamuis male uiuentibus, pollicentur, quia non solo, inquiunt, sacramento, sed re ipsa manducauerunt corpus Christi, in ipso scilicet eius corpore
Abbreviated transcription (Latin):
uerso sexu potest: instituto tam̃ eꝓꝓposito
uitȩ lta sunt dispares ut p̃ter actus quos necese
u ẽ uirilib: distare femineos: quod ille inofficio
comitis militat : etasuadomo poene semꝑ pere¬
grinatur: illa desolo patrio et derure ꝓprio
non recedit: insuꝑ qđẽ in credibilius si as tralia
fata creclant̃: Non aut̃ mirũ siu oluntates
hominũ et dĩ munera cogitent᷑: ille conui¬
gatus illa uirgo sacraẽ: ille numerosam
prolẽ genuit illa nec nupsit. IAtenĩ plurimũ uin
uis oroscopiualet : hoc quã nihil sit iam satis
disserui: sed quale cumq sit : in ortu ualere
dicunt: num quid et inconceptu. ubi etunũ
concubitũ eẽ manifestũ ẽ. et tanta naturȩ uisẽ
ut cũ conceperit feminã. de inde alterũ concipere
omnino non possit : unde necesse ẽ aeadẽ ẽẽinge¬
minis mom̃ta conceptus: anforte quia diuerso
oros coponatis autille in masculũ dũ nascerent̃

Expanded text:
uerso sexu potest, instituto tamen et proposito uerso sexu potest, instituto tamen et proposito uitae ita sunt dispares, ut praeter actus, quos necesse est a uirilibus distare femineos quod ille in officio comitis militat et a sua domo paene semper peregrinatur, illa de solo patrio et de rure proprio non recedit, insuper quod est incredibilius, si astralia fata credantur; non autem mirum, si uoluntates hominum et Dei munera cogitentur ille coniugatus, illa uirgo sacra est; ille numerosam prolem genuit, illa nec nupsit. At enim plurimum uis horoscopi ualet. Hoc quam nihil sit, iam satis disserui. Sed qualecumque sit, in ortu ualere dicunt; numquid et in conceptu? ubi et unum concubitum esse manifestum est, et tanta naturae uis est, ut, cum conceperit femina, deinde alterum concipere omnino non possit; unde necesse est eadem esse in geminis momenta conceptus. An forte quia diuerso horoscopo nati sunt, aut ille in masculum, dum nascerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
retur ei ñ adliquidũ eodẽ tẽpore potuisse
nasci : quos constabat omnino eodẽ tempore
fuisse conceptos. ut hoc quod similiter
simulq: aegrotabant : non daret deproximo
pari corporis tẽperam̃to sede andẽ quoq
ualetudinis parilitatẽ sidereis nexib: alligar&
Siigit᷑ in conceptu tantauis est : adȩ qualitatẽ
fatorum non debuer̃nascendo eadẽ fata
mutari : Aut si propter ea mutant̃ fata ge¬
minorũ : quia tẽporib diũsis nascuntur :
quur non potius intellegamus iam fuisse mutata
ut diuersis tẽporib: nascerentur: Ita ne non mu¬
tat fata natiuitatis uoluntas uiuentiũ quum
mut et fata conceptionis ordo nascentiũ: quã
amborum eadem momenta s̃ tempor ume
Vnde sit ui sub eadẽ constellatione fataltalt̃
concipiatur masculus altera femina: Noui¬
m̃ geminos diuersi sexus: ambo ad huc uiuunt.
ambo aetate adhuc uigent: Quorũ cũ sint
int̃se similes corporũ specie: quantũ indi¬

Expanded text:
retur ei non ad liquidum eodem tempore potuisse retur ei non ad liquidum eodem tempore potuisse nasci, quos constabat omnino eodem tempore fuisse conceptos, ut hoc, quod similiter simulque aegrotabant, non daret de proximo pari corporis temperamento, sed eandem quoque ualetudinis parilitatem sidereis nexibus adligaret. Si igitur in conceptu tanta uis est ad aequalitatem fatorum, non debuerunt nascendo eadem fata mutari. Aut si propterea mutantur fata geminorum, quia temporibus diuersis nascuntur, quur non potius intellegamus iam fuisse mutata, ut diuersis temporibus nascerentur? Itane non mutat fata natiuitatis uoluntas uiuentium, cum mutet fata conceptionis ordo nascentium? CAPUTamborum eadem momenta sunt temporum, unde fit ut sub eadem constellatione fatali alter concipiatur masculus, altera femina? Nouimus geminos diuersi sexus, ambo adhuc uiuunt, ambo aetate adhuc uigent; quorum cum sint inter se similes corporum species, quantum in di
Abbreviated transcription (Latin):
mento uno subuna eadẽq cȩli positione concep paribus¬
ti diuersa habeint fata quȩ illos ꝑducant addiuere:¬
uersarũ horar ũ natiuitatẽ : et uno momento
temporis sub una eademq cȩ̨li positione dedu¬
ab: duo pariter matrib: natidiũsa fata habere
non possint : quae illos ꝑducant ad diuersam uiuen¬
diuel moriendi necessitatẽ : an concepti nondũ
habent fata : quaenisi nascantur habere poter̃
quidẽ ergo quod dicunt si hora conceptionalis
inueniatur multa ab istis dic intus posse diuinius
Vnde etiã illud a nonnullis p̃dicatur : quod quidã
sapiens horã elegit : quacũ uxore concumberet
unde siliũ mirabilẽ gigneret : Vnde postremo
et hoc ẽ : qđ deillis pariter ȩgrotantib: geminis
possidonius magnus astrologusademq philo¬
sophus respondebat id eofieri : quod eodem
tẽpore fuissent nati. eodẽq: concepti: Nam
utiq ꝓpter hoc addebat conceptionẽ nedice¬

Expanded text:
mento uno. sub una eademque caeli positione concepmento uno. sub una eademque caeli positione concepti diuersa habent fata, quae illos perducant ad diuersarum horarum natiuitatem, et uno momento temporis sub una eademque caeli positione de duabus matribus duo pariter nati diuersa fata habere non possint, quae illos perducant ad diuersam uiuendi uel moriendi necessitatem? An concepti nondum habent fata, quae nisi nascantur habere non poterunt? Quid est ergo quod dicunt, si hora conceptionalis inueniatur, multa ab istis dici posse diuinius? Unde etiam illud a nonnullis praedicatur, quod quidam sapiens horam elegit, qua cum uxore concumberet, unde filium mirabilem gigneret. Unde postremo et hoc est, quod de illis pariter aegrotantibus geminis Posidonius, magnus astrologus idemque philosophus, respondebat, ideo fieri, quod eodem tempore fuissent nati eodemque concepti. Nam utique propter hoc addebat conceptionem, ne dice
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis necesse haberet pariter
aegrotare ¶Deinde qua erositanta distantia uu¬
est tẽporis innatiuitate geminorũ : utꝑhane
oporteat eis constellationes sieri diuersas. ꝓpter
cardines ubi tanta uistam
diuersa sint fata unde hou accidere potuit.
pestunt cumeorũ coneptus diuersũ ger hauere ñpesit
aut siduorũ uno mom̃to tẽporis conceptorũ potuer̃
eẽ ad nascendũ fata disparia. quurnon et duorum
uno momento tẽporis natorũ possint ẽẽ adiuuen¬
dum atq moriendũ fata disparia : Namsi mo m̃¬
unũ momentũ quo ambo concepti s̃. non impe¬
diuit : ut alter prior alterposteriornasceretur ÷
moriatur : Si conceptio momenti unius diuer¬
sos casus inutero geminos habere ꝑmittit: quur
natiuitas mom̃ti unius netiã quos libet duos geminos¬
interra diuersos casus habere ꝑmittat: acsi. diaer¬
omnis huius artis uel potius uanitatis cõmenta
tollantur : quid est hoc cur uno tempore momoribus a¬

Expanded text:
natiuitatis, necesse haberet pariter aegrotare? Deinde quaero: si tanta distantia est temporis in natiuitate geminorum, ut per hanc oporteat eis constellationes fieri diuersas propter cardines, ubi tanta uis ponitur, ut hinc etiam diuersa sint fata: unde hoc accidere potuit, cum eorum conceptus diuersum tempus habere non possit? Aut si duorum uno momento temporis conceptorum potuerunt esse ad nascendum fata disparia, quur non et duorum uno momento temporis natorum possint esse ad uiuendum adque moriendum fata disparia? Nam si unum momentum, quo ambo concepti sunt, non inpediuit, ut alter prior, alter posterior nasceretur: moriatur? Si conceptio momenti unius diuersos casus in utero geminos habere permittit, quur natiuitas momenti unius non etiam quoslibet duos in terra diuersos casus habere permittat, ac omnis huius artis uel potius uanitatis commenta tollantur? Quid est hoc, quur uno tempore, mo
Abbreviated transcription (Latin):
in legib ẽẽ scribit tullius: Damnũ uincla. uer¬
bera tallionẽ ignominiã exiliũ mortẽ seruitutẽ
Quid horũ ẽ qđ in breue tẽpꝰ ꝓcuiusq peccaticeleri¬
tate coartet᷑ uttanta uindicet̃ mołula quanta
dep̃hendit̃ ꝑpetratũ : nisi forte tallio : Idenĩ agit
ut hoc patiat̃ quisq qđ fecit: Vnde illudẽ legis
oculũ ꝓoculo dentẽ ꝓdente: Fieri enĩ potẽ uitã
breui tẽpore ꝗsq amittat oculũ saeueritate
uindictȩ : quãtulit ipse alteri in ꝓbitate peccati:¬

Expanded text:
a, uerbera, talionem, ignominiam, exsilium, mortem, seruitutem. Quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio? Id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. Unde illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri inprobitate peccati
Abbreviated transcription (Latin):
planitie : ubi ñ multo post ciuiles acies.
nefario praelio conflixer̃ : ipsi interse
prius pugnare uisi sunt: namq: ibi auditi
s̃ primũ ingentes fragores : moxq multise
uidisse nunciarunt perali quotdies duas
acies proeliari. Quae pugna ubi destitit.¬

Expanded text:
planitie, ubi non multo post civiles acies planitie, ubi non multo post civiles acies nefario praelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare visi sunt? Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores: moxque multi se vidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies praeliari. Quae pugna ubi destitit
Abbreviated transcription (Latin):
illis extis nefaria potius atq: ipsi syllȩ
grauit̃ noxia mala futura monstrarent
neq enĩ eiꝰ dignitati tantũ ꝓfuit illa
uictoria: quantũ nocuit cupiditati:
Quafactũ ẽ ut inmoderatis in hians. etse.¬
cundis rebus elatus ac praecipitatus. magis
ipse periret inmorib: quã inimicos in cor¬
porib ꝑderet. haec illidii ueretristia
uereq lugenda non extis ñlauguriis. ñ cuius¬
quã somnio uel uiticinio praenunti abant:
Magis enĩ timebat necorrigeret᷑ : quam ÷
uinceret̃ immo satis agebant ut uctor
ciuiũ gloriosus: uictus atq captiuus ne¬
fandis uitiis et perhaec ipsis etiã demonib:
multo obstrictius subderet᷑: illinc uero
quis non intellegat : quis ñ audtat nisi
quitales deos imitari magis eligit : quã
diuina gr̃a ab eorũ societate separari:
quantũ moliant᷑ inalignuisti sp̃s exemplo
suo. uelut diuinã auctoritatẽ p̃bere scele¬
ribus Quod etiã in quađa campaniȩlata

Expanded text:
illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetuquis non intelligat, quis non videat, nisi qui tales deos imitari magis elegit, quam divina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo velut divinam auctoritatem praebere sceleribus, quod etiam in quadam Campaniae lata
Abbreviated transcription (Latin):
cui usdã lucii pontii uaticinando clamauit:
Abellona nuntius uenio: uictoria tua est
sylla: Deinde adiecit arsurũ ẽẽ capitoliũ
hoc cũ dixisset: continuo egressus et astris.
postero die concitatior reuersus est : et capito¬
liũ arsisse clamauit arserat aũt re uera
capitoliũ quod quidẽ de moni et prae uidere
facile fuit: et cellerrimȩ nuntiare.
yo Tud sane intende quodad causã maxime
ꝑtinet subqualib eẽ cupiant: quiblasphe¬
mant saluatorẽ uoluntates fideli ũ
adominatu demonũ liberantẽ: Clamauit
homo uaticinando: uictoria tua ẽ sylla
atq isid diuino spũ clamasse crederet᷑.
nuntiauit etiã aliquid etppe futurũ
et mox factũ: unde longe aberat: ꝑquẽ ille
sp̃s loqueret᷑ non tam̃ clamauit : abscele¬
rib: parce sylla quae rllic uictontãhor¬
renda cõmisit: cui coronaurea ipsius
uictoriae inlus trissimũ signũ inuitulino
iecore apparuit. Qualia signasidii iusti
dare solerent : a cñ de mones impii ꝓfecto

Expanded text:
llo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
diuinarũ signa uirtutũ : etiã nr̃is tẽporib fre¬
quentari : et ea ñ debere multor notitiȩ deperire.
Nondũ ẽ aũt bienniũ ex quo aput hrppone
regiũ coepit ẽẽ ista memoria & multis quod nob̶
certissimũẽ . ndatis libellis dehis quae mirabilit̃
facta s̃ : Illi ipsi quidatis̃ ad septuagintã ferme
hamerũ ꝑuenerant quando ista conscripsii¬
noii enia calamȩ uero ubi et ipsa memoria prius ẽecoe pit

Expanded text:
diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frediuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginta ferme numerum peruenerant, quando ista conscripsi. Calamae uero, ubi et ipsa memoria prius esse coepit
Abbreviated transcription (Latin):
trrũ quae in suburbano ei ẽ ȩgritudine exanimatũ
Posuit infantulũ filiũ . et postorationẽ quã multis
cũla c̃rimis ibi fudit: uiuentẽ leuauit: Quidfaciã:
Vrguet huius operis implenda promissio: ut non
hic possim om̃a cõmȩ morate quȩ scio et ꝓculdu¬
bio pleriq nr̃orũ cũ haec legent dolebunt me
p̃termisisse tãmulta qua eutiq mecũ sciunt.
quosiam nunc utignoscant rogo: It cogitent
quã plixi laboris sit facere quod mehic ñ facerestis¬
cepti operis nec essitas cogit: Si enĩ miracula sanitatũ
ut alia taceã eatantũ modo uelimscribere quae
ꝑhunc martrrẽ idẽ glorio sissimũ stephanũ facta
sunt in colonia calamensi et innr̃a plur imi confi¬
ciendis libri : Nec tam̃ om̃a colligi poter̃ sed tantũ
audumꝰ dequib: libelli dati sunt quirecitarent̃ inpopulis:
Id nãq fieri uoluimꝰ cũ uiderimus antiꝗs similia

Expanded text:
tyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum tyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc, ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo uelim scribere, quae per hunc martyrem, id est gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi et inciendi sunt libri. Nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri voluimus, cum videremus antiquis