comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine exemplo subuenit ꝑ sonã ñ egreditur
aliȩ aut̃ cũ generales s̃ om̃s ꝓcul dubio
tenent : Prȩtoꝵ q̃q edicta : ñ modicã
iuris optinent auctoritatẽ : Hȩo etiã ius
honorariũ solemus appellare : qđ qui honores
ger̃ : iđ magistratus a uctor itatẽ huic
iuri deder : ꝓponebant & hȩdilescurulos
edictũ de quibidã casib:. Qđ edictũ:
iuris honorarii portio ẽ : Res ponsa pru¬
dentiũ s : sententiȩ & opiniones eoꝵ
quib: ꝑmissũ eratiura condere : Nã antiqͥ
institutũ ẽ : ut essent qui iura publice
int̃ pretarent᷑ : Quib: acȩsare ius respon¬
dendidatũ ẽ : qui iuris consulti appellabant᷑:
Quoꝵ omniũ sententiȩ & opiniones eã aue¬
toritatẽ tenebant : ut iudici recedere
a responso eoꝵ ñ licer&  uterat & consti¬
tutũ : Ex ñ scripto iusuenit qđ usus cõꝓ¬
bauit : nã diut᷑ ni mores. consensu utentiũ

Expanded text:
sine exemplo subvenit, personam non egreditur. sine exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium
Abbreviated transcription (Latin):
patriciis & senatorib:. Plebisa ũt appel¬
latione : sine patricus & senatorib::
ceteripiues significant᷑ : Sed & plebis¬
scita. lege hortensia latas ñ minus ualere
quã leges coeper̃ : Senatus consultũ ẽ
qđ senatus iub& atq: conftituit : nãcũ
auotus ẽ populus romanus in eũ modũ
ut diffici lesit in unũ eũ conuacarelegis
sanciendȩ causa : ȩquũ uisũ ẽ senatũ
uice populi consuli sed & qđ principi
placuit legis hab& uigorẽ cũ legerana
quȩ deimperio eiꝰ latat᷑ populus ei & in
eũ omne suũ imperiũ & potestatẽ con¬
cessit : Qđ cũq: igit᷑ imperator ꝑ epłam
constituit : ł cognoscens decreuit uł
edicto prȩcepit : legem ẽẽ constat : Haecs̃ quȩ
constitutiones appellant᷑ : Plane ex his quȩdã
s̃ ꝑ soniles : quȩ nec ad explũ trahunt᷑ qm̃ ñ
hoc princeps uult : Na qđ alicui obmerita
indusit: uel sicui poenã prȩrogauit : uł sicui

Expanded text:
etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appeletiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestatem concessit. quodcumque igitur imperator per epistulam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui
Abbreviated transcription (Latin):
quirites appellabant᷑ : Sed quotiens ñ ad dimꝰ
cuius sit ciuitatis : nr̃m ius significamus:
Sicuti cũ poetã dicimꝰ nec ad dimus nom̃ :
sub auditur apud grȩcos egregius homerus :
gentiũ : omnihumanogeneri communeẽ :
lore enimnaturali abinitio : om̃s homines
liberinascebant᷑ : Ex hociure gentiũ &
omnis pene contractus introductis ut
emptio uenditio locatio, Conductio societas
depositũ mutuũ & alii in numerabiles . E gnstat
aut̃ ius nr̃m : aut scripto aut ex ñ scripto
ut a pud grecos TΩΝΝΟΜΩΝΟΙMΕΝΕΤ
magis tratuũ edicta : res ponsa prudentiũ :
Lex ẽ : qđ populus romanus. patricio magistra¬
tu in rogante uł uti consule constituebat:
Plebis scitũ ẽ : qđ plebs plebeio magistratu
int̃rogante : uł uti tribuno conftituebat:
Plebsaut̃ apopulo eo differt: quos pecies
a genore : nã appellatione papuli : uni¬
uersi ciues significant᷑ : connumeratis

Expanded text:
Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, gentium omni humano generi commune est. iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti sunt, ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scripto aut ex non scripto, ut apud Graecos: τῶν νόμων οἱ μὲν magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis
Abbreviated transcription (Latin):
coniugatio : quã nos matrimoniã
apellamus : Hincliberoꝵ ꝓcreatio
& educatio : Videmus & erim c&era
q̃q animalia iustius iuris peritia censeri:
iu saut̃ ciuile ł gentiũ ita diuiditur:
Om̃s populi qui legib: & morib: regunt᷑:
partim suo ꝓprio. partim cõmuni omniũ
hominũ iureutuntur : Nã qđ quisq:
populus ipse sibi ius constituit : i dip¬
sius ꝓpriũ ciuitatis ẽ : uocat᷑q: iusciuile :
quasiius ꝓpriũ ipsius ciuitatis: Qđ
uero naturalis ratio int̃ om̃s homines
constituit : id apud om̃s populas ꝑ ȩquȩ
custoditur : Vocaturq: ius gentilium
quasi quo iure om̃s gentes utuntur :
ponanius : Sed iusciuile quidẽ exuna¬
quaq: ciuitate appellat᷑ uł uti athe¬
niensiũ : Nã siquis uelit solonis uł
draconis leges appellare iusciuile
atheniensiũ non errauerit : Sicenim
&ius quo populus romanus utit᷑ iusciuile
romanoꝵ appellamus ł .iis quiritiũ
quo quirites utunt᷑ Romanienim aquirino :¬

Expanded text:
coniugatio, quam nos matrimonium coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur: nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium civitatis est vocaturque ius civile, quasi ius proprium ipsius civitatis: quod vero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur vocaturque ius gentium, quasi quo iure omnes gentes utuntur. roponemus. Sed ius quidem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino
Abbreviated transcription (Latin):
atq ex actissima int̃ pretatione s ingula
tradant᷑ : Alioquin .s. ftatim ab initiorudẽ
ad huo & in firmũ studio simultitudine
acuarie tate rerũ onora uerimus : duoꝵ
alterũ aut desertorẽ stidioꝵ efficiemꝰ :
dut cũ magno labore el : sẽpe etiã cã
diffidentia quȩ plorũq iuuenes auertit :
serius ad id ꝑducamus : Ad qđ lenior euia
ductus qsinemagnolabore & sineulla
diffidentia maturius ducipotuiss& :
Iuris prȩceptas̃ hȩc : Hones teuiuere :
alterũ ñ ledere : suũ cuiq tribuere :
huĩ scudii s duȩ s̃ positiones : Publicũ
& priuatũ : Publicũ iusẽ ÷ qđ ad statũ rei
romanȩ spertat : Priuatũ : qđ ad singuloꝵ
exnaturalib: prȩceptis. aut gentiũ aut
ciuilibius. Deiure naturali
docuit : Nãius iftud non humanigeris
ꝓpriũ ẽ : sed omnisi animaliũ quȩ in
cȩlo quȩ in t̃ra quȩ in marinascunt᷑ :
Hincenim descenditmaris atq: feminȩ

Expanded text:
atque exactissima interpretatione singula atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum ex naturalibus praeceptis aut gentium aut civilibus. TIT. 2 DE IURE NATURALI docuit. nam ius istud non humani generis proprium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae
Abbreviated transcription (Latin):
iximus in superiorib: constituti onẽ eẽ
relatã ÷ qua cauetur ut qui quȩ ue in mo¬
nasteriũ intrant : uideant᷑ substantias
suas monasterio consecrasse : Nã ante
introitũ : liberã habeant facultatẽ
quomodo uoluerint bona sua disponere :
Post quã aut̃ intrauerint : talem licen¬
tiã ñ habeant quã uis liberos habeant
Sedea constitutioquȩ dehoc iure loquitur
exsuistẽporib: ual& Nã si ante quã ipsa
introducat᷑ factus ẽ aliquis monachus
uł facta ẽ mulier monacha: nihil ad
eũ uł ad eã ꝑtin&. Ergo habent liberã
facultatẽ qualit̃ uoluerint sua nego¬
tia disponendi & postme mora tã cans¬
ustitiaẽ : constans & ꝑ petua uoluntas
ius suũ cuiq: tribuendi: Iuris prudentiaẽ :
diuinarũ atq humanarũ rerũ notitia.
iustiatq: iniustiscientia : Hhis generalit̃
cognitis : & incipientib: nobis exponere
iura populi romani : i tamaxime uident᷑
posse tradi cõmodissime : si primo leui
ac simplici : postde inde diligentissima

Expanded text:
imus in superioribus constitutionem esse relatam, qua cavetur, ut qui quaeve in monasterium intrant, videantur substantias suas monasterio consecrasse; nam ante introitum liberam habent facultatem, quomodo voluerint, bona sua disponere; postquam autem intraverint, talem licentiam non habent, quamvis liberos habeant. Sed ea constitutio, quae de hoc iure loquitur, ex suis temporibus valet. Nam si antequam ipsa introducatur, factus est aliquis monachus, vel facta est mulier monacha, nihil ad eum vel ad eam pertinet, ergo habeant liberam facultatem, qualiter voluerint, sua negotia disponendi et post memoratam consustitia est constans et perpetua voluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. His generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima
Abbreviated transcription (Latin):
nnullo loco monachos & monachas ꝑmittimus
unũ monasteriũ habere sed nec eaquȩ duꝑlicia
nocant : & si quid taleẽ religiosus ep̃s. mulieres
quidẽ in suo loco studeant manere. monachis
aut̃ aliud monasteriũ ȩdificare sibi cogat
Sin aut̃ plura sint talia monasteria : sepa¬
rent᷑ in aliis monasteriis monachȩ &
in aliis monachi : Res aut̃ quas habent
cõmunes scđm uira eis cõpetentia distri¬
buant᷑. Quẽ aut̃ monachȩ pb̃rũ uł diaconũ
elegerint ut eos apocrisarios habeant :
ł scãm cõmunionẽ ut ei safferat : reli¬
giosus ep̃s cui sub iectȩ sunt deputet.
consecr& eũ ep̃s in illa consecratione
qua dignus sit & fiat a pocrisarius &
sc̃ȩ communionis minifter: Sictam̃ ut nec
ipsehabeat licentiã quã uis ita electus ẽ
in monasterio mulierũ ꝑmanere :¬

Expanded text:
nullo loco monachos et monachas permittimus unum monasterium habere, sed nec ea, quae duplicia vocant, et si quid tale est, religiosus episcopus mulieres quidem in suo loco studeat manere, monachos autem aliud monasterium aedificare sibi cogat. Sin autem plura sint talia monasteria, separentur in aliis monasteriis monachae, et in aliis monachi, res autem, quas habent communes, secundum iura eis competentia distribuantur. Quem autem monachae presbyterum vel diaconum elegerint, ut eum apocrisiarium habeant, vel sanctam communionem eis afferat, religiosus episcopus, cui subiectae sunt, deputet, consecret eum episcopus in illa consecratione, qua dignus sit, et fiat apocrisiarius, et sanctae communionis minister, sic tamen, ut nec ipse habeat licentiam, quamvis ita electus est, in monasterio mulierum permanere
Abbreviated transcription (Latin):
& oreste : De his quie x libera matre
& a scriptitio patrenatis Rapł clxx¬
Constitutio ẽ imperatoris nr̃i in undecimo
libro codicis posita : quȩ iub& eũ quiex
liberamatre & ascriptitio patrenatus
erat ingenuũ esse : Cã igit᷑ constitutio¬
nẽ prȩsens ꝓmulgatio iub & optinere :¬
in histantũ casib qui post constitutio¬
nẽ illã contiger : Quȩ aut̃ ante eã
emerser : anti quo iure dirimantur:¬

Expanded text:
 XLVIII De his, qui ex libera matre  XLVIII De his, qui ex libera matre et adscripticio patre nati sunt Cst imperatoris nostri in undecimo libro Codicis posita, quae iubet eum, qui ex libera matre et adscripticio patre natus est, ingenuum esse. Eam igitur constitutionem praesens promulgatio iubet obtinere in his tantummodo casibus, qui post constitutionem illam contigerint; qui autem ante eam emerserint, antiquo iure dirimantur
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis aũt alũ nã suã libertate
donauerit : & in matrimonio suo
collo cauerit : dubitabat᷑ apudanti¬
quos utrũ ne huius modinuptiȩ legiti¬
mȩ eẽ uide ant᷑ annon: Nos itaq: uetustã
ambiguitatẽ decidentes : non ee uetitũ
matrimoniũ censemus : Sienim ex affectu
om̃s introducuntur nuptiȩ : & nihi limpiũ
& legib: contrariũ intali copulatione
spectamus : Quare prȩdictas nuptias
in hibendas existima uerimus : necenim
sicimpius inueniat᷑ : ut quã ab initio
loco filiehabuit eã postea in suocolloca¬
uerit matrimonio Sedeccredendũ :
quieã & ab initionon ut fibã educauit.
& libertate donauit. ut dignã essepostea
sũ putar & matrimonio : Cauidelic&
ꝑsona omnimodo ad nuptias ꝑuenire
phibenda : quã aliquis siue alũ nasit : siue
ñ a sacros cõsuscepit baptis mate cũ nihil
aliud sic inducere potest paternã affec¬
tionẽ & iustã nuptiarũ ꝓhibitione: quã
huius modi nexus ꝓquẽ deo mediante

Expanded text:
quis alumnam suam libertate donaverit et in matrimonio suo collocaverit, dubitabatur apud antiquos, utrumne huiusmodi nuptiae legitimae esse videantur, an non. Nos itaque vetustam ambiguitatem decidentes non esse vetitum matrimonium censemus. si enim ex adfectu omnes introducuntur nuptiae et nihil impium neque legibus contrarium in tali copulatione spectamus, quare praedictas nuptias inhibendas existimaverimus? nec enim homo sic impius inveniatur, ut, quam ab initio loco filiae habuit, eam postea in suo collocaverit matrimonio, sed ei credendum est, qui eam ab initio non ut filiam educavit et libertate donavit et dignam esse postea suo putavit matrimonio. Ea videlicet persona omnimodo ad nuptias venire prohibenda, quam aliquis, sive alumna sit sive non, a sacrosancto suscepit baptismate, cum nihil aliud sic inducere potest paternam adfectionem et iustam nuptiarum prohibitionem, quam huiusmodi nexus, per quem deo mediante
Abbreviated transcription (Latin):
raptorũ eligentes concubitũ prȩmiis
suꝑ fluã igitur eoꝵ dubitationẽ
uł in posterũ resec antes : priorem
legẽ ꝑ prȩsentẽ int̃ pretari censuimꝰ:
sit conditionis ł ȩtatis : raptoris nuptias
eligendas eẽ censuerit. parentibus
prȩsertim ñ consentientib: nec exbene¬
qđ ꝑ legẽ nr̃am saptȩ mulieridatũẽ
ut raptoris & eoꝵ qui auxiliũ ei tẽpore
in uasionis prȩbuerint : substantiã
si ambo ułsi unus suꝑ sit : quinupti is
specialit̃ ñ ꝓ bant᷑ consensis se extẽpore
raptus his ꝓiure trans ferri : & patri¬
moniũ raptoris : noniã raptã habere
mulierem quã coniugio seraptoris
inquinari ñ piguit. sed in ꝑsonas
trans ferri quas superius nomi¬
nauimus. eoꝵ ñ consentientes con¬
iugio: Nã ne farios huius modi coitus¬
poenis corrigi: non prȩmiis cõpetithonorari:
Qđ si parentesiã decesser̃ uł huius modi

Expanded text:
raptorum eligentes conubium praemiis raptorum eligentes conubium praemiis Superfluam igitur eorum dubitationem vel in posterum resecantes priorem legem per praesentem interpretari censuimus.sit condicionis vel aetatis, raptoris nuptias eligendas esse censuerit, harentibus praesertim non consentientibus, nec ex benequod per legem nostram raptae mulieri datum est, ut raptoris et eorum qui auxilium ei tempore invasionis praebuerint substantiam si ambo vel unus supersit, qui nuptiis specialiter non probantur consensisse, ex tempore raptus ipso iure transferri, et patrimonium raptoris non iam raptam habere mulierem quae coniugio se raptoris inquinare non piguit, Sed in personas transferri quas superius nominavimus eius non consentientes coniugio. Nam nefarios huiusmodi coituspoenis corrigi, non praemiis competit honorari. Quodsi parentes iam decesserunt vel huiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
tniã. Vllud o q̃us peciabt᷑ adiectũ ẽ : ut nulla
sit mulieri uł uirgini peptȩ licentia.
raptoro sesub dererm atrimonio sed cui
parentes uoluerunt. Exceptoraptorelegi¬
tliuo matrimanio xopulari : nullomodo
nullo tẽ pore licentiã mulieris raptȩ : ꝑmissa
raptorise coniungere matrimonio: Sed
parentes &iã sitali consenserint matri¬
monio : deportari prȩcipimus exilio : Sed
miratisumus : qđ conatis̃ aliqui dicere
raptã muilierem siue uolentẽ siue nolentẽ :
& siraptoris amplexa sit matrimonium.
Contra nrȩ constitutionis tenorẽ : debere¬
irritã tam̃ & raptoris eã habere substan¬
tiã ł quasi legis premiũ uł extes tam̃to.
talia dicere prȩsũpser p̃dictȩ legis
seriem intellegere ñ potuer̃ : Quienim
in stare matrimoniũ uult: & si rapta
uoluerit ꝓ hibemus. & ad huc parentes
raptȩ mulieris deportationis poenȩ subi¬
ciemus exilii. si huiꝰ modi consenserint
matrimonio : Quomod oraptas mulieres

Expanded text:
iter adiecto, ut nulla sit mulieri vel virgini raptae licentia raptoris eligere matrimonium, sed cui parentes voluerint excepto raptore legitimo matrimonio copulari, nullo modo nullo tempore licentia mulieri raptas permissa raptoris se coniungere matrimonio: sed parentes etiam, si tali consenserint matrimonio, deportari praecepimus. Sed mirati sumus, quod conati sunt aliqui dicere raptam mulierum sive volentem sive nolentem, etsi raptoris amplexa sit matrimonium contra nostrae constitutionis tenorem, debere tamen raptoris eam habere substantiam vel quasi legis praemium vel ex testamento talia dicere praesumpserunt, praedictae legis seriem intellegere non potuerunt. Qui enim tale stare matrimonium, etsi rapta voluerit, prohibuimus et ob hoc parentes raptae mulieris deportationis subiecimus poenae, si huiusmodi consenserint matrimonio, quomodo raptas mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
dictionis̃ .e. uł deportatione uł metallo:
cũ dã pnopecuniario : Haec publicaqdẽs
Lex iulia maiestatis. quȩ in eos qui contra
imp̃m̃ ł rem publicã aliquid moliti sunt :¬
suũ uigorem extendit: Cuius poena :¬
animȩ amissionẽ sustin& & memoria
rei & postmortẽ dã pnat᷑ : Itẽ lexuilia¬

Expanded text:
ne vel deportatione vel metallo: cum damno pecuniario, haec publica quidelex Iulia maiestatis, quae in eos qui contra imperatorem vel rem publicam aliquid moliti sunt suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem da
Abbreviated transcription (Latin):
Lic& quidã egyptioꝵ id circomertuoꝵ
frm sibi coniuges matrimonio copulauerin:
qđ post illoꝵ mortẽ mansisse uirgines
dicebant᷑ : arbi trati scilio& qđ ex certis
legũ conditorib: placuit. Cũ corpore
ñ conuenes int nuptias .re m̃uideri contrac¬
tas & huius modi conubia tuno tẽporis
celebrata farmatas : Tam̃ prȩfenti lege
sancimus : si quȩ huiꝰ modinuptiȩ contracte
fuerint earũq: contractores & ex his ꝓge¬
nitos: anti quarũ legũ cenori subiacere
nec adexemplũ ȩgyptioꝵ dequib supe¬
rius dictũ ẽ eas uideri fuisse ad firma¬

Expanded text:
Licet quidam Aegyptiorum idcirco mortuorum fratrum sibi coniuges matrimonio copulaverint, quod post illorum mortem mansisse virgines dicebantur, arbitrati scilicet, quod certis legum conditoribus placuit, cum corpore non convenerint, nuptias re non videri contractas, et huiusmodi conubia tunc temporis celebrata firmata sunt, tamen praesenti lege sancimus, si quae huiusmodi nuptiae contractae fuerint, earumque contractores et ex his progenitos antiquarum legum tenori subiacere nec ad exemplum Aegyptiorum, de quibus superius dictum est, eas videri fuisse firma
Abbreviated transcription (Latin):
hi patrẽ habere intellegunt᷑ : cũ is
&iã incertus ẽ : Vnde solent filii. spu¬
rii appellari ułagreca uoce quasi
Πopaatin concepti. uł quasi sine patre
filii: Sequitur ergo ut & dissoluto
tali coitu: neo dotis ex actionilocussit:
Qui aut̃ ꝓhibitas nuptias coeunt¬
& alias poenas patiunt᷑ quȩ sacris
constitutionib: continentur : Aliquando
aut̃ uenit. ut liberi quistatimnatis¬
potestate patris subacitur: Neo non is: qui
amuliere libera ꝓereatus. Eũius matri¬
moniũ minime legib: int̃ dictũ fuerit :¬
sed ad quã pater consuȩ tudinẽ habu¬
erat: Postea ex nr̃a constitutione dota¬
lib: instrum̃tis compositis in potestate
patris efficitur: Quod & aliis si excodẽ
ma trimonio fuerint ꝓereati. simi lit̃nr̃a
constitutio prebuit: Demagistratib¬

Expanded text:
hi patrem habere intelleguntur, cum his hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce quasi σπορἀδην concepti vel quasi sine patre filii. sequitur ergo, ut et dissoluto tali coitu nec dotis exactioni locus sit. qui autem prohibitas nuptias coeunt et alias poenas patiuntur, quae sacris constitutionibus continentur. Aliquando autem evenit, ut liberi quidem statpotestati patris subicitur. nec non is qui a muliere libera procreatus, cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetudinem habuerat. postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod et alii si ex eodem matrimonio non fuerint procreati, similiter nostra constitutio praebuit. TI
Abbreviated transcription (Latin):
monio postea contractonatos: Sicuius
uxor post diuortiũ exalio filiã ꝓcreauerit :
hȩc ñ ẽ quidem priuigna : Sediulianꝰ
huiꝰ modi nuptiis abstinere debere
ait Nã neq sponsã filu nurũ eẽ :¬
nec patrissponsã nouercã eẽ : Rectius
tamen & iure facturos eos qui huius¬
modinuptiis se abstinuer̃ : Illud certũ
ẽ. seruiles qq̃ cognationes impedim̃to
eẽmiptiis : si forte pater & filia.
aut frater & soror manumissi
fuerint: Sunt & aliȩ ꝑ sonȩ quȩ ꝓp̃t
diuers as rationes nuptias contrahere
ꝓhibentur. Quas in libris digestorũ
seu pandeo tarũ ex uetere iũre colleo¬
tarũ enumerari ꝑ missimus : si aduer¬
sus ea quȩ diximus aliqui coierint: nec
uirneo uxor nec nuftiȩ nec matri¬
moniũ nec dos intellegit᷑ : Itaq: qui
ex eo coetunascunt᷑ : in potestate
patris ñ sunt : Sed taless̃ quantum
ad patriã potestatẽ ꝑtin& : qualess
hi quos mater uulgo concepit : nã nec

Expanded text:
monio postea contracto natos. Si uxor monio postea contracto natos. Si uxor tua post divortium ex alio filiam procreaverit, haec non est quidem privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait: nam nec sponsam filii nurum esse nec patris sponsam novercam esse, rectius tamen et iure facturos eos, qui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et soror manumissi fuerint. Sunt et aliae personae, quae propter diversas rationes nuptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumerari permisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt ii quos mater vulgo concepit. nam nec
Abbreviated transcription (Latin):
debeat : si fuit nurus a licuius aut priugna:
Nã si adhuc nurusiẽ : id ẽ sia dhuenupta ẽ
filio eiꝰ : alia ratione uxorẽ eã ducere
ñ potest. quia eadem duob: nupta eẽñ
potest : Itẽ siadhuo priuigna meuii ẽ
id ẽ simatereiꝰ meuio nupta ẽ : ĩdeo eã
uxorem ducere non poterit : qui adua suxo¬
res eo tẽpore habere non possumus. Socrũ
q : & nouertã ꝓhi intũ est uxorem ducere
quia matris locosunt : Qđ & ipsũ : dissoluta
demũ affintiate ꝓcedit: Alioquin: si adhuc
no uerca meuii ẽ : id est si ad patri ei nuptaẽ
communi iure impeditur nubereei: quia
eadem dicobus nupta ẽt̃ ñ potest : Itẽ siadhuc
socrus ẽ : id est si ad huc filia eiꝰ meuio nuptaẽ.
id eo impediunt᷑ nuptiȩ: quia duas uxeres
habere non possumus: marititam̃ filius
exalia uxore & uxoris filia exalio marito
uł contra: matrimoniũ recte contrahunt.
lic& habeant fratrẽ sororemue ex matri¬

Expanded text:
debet, si fuit nurus aut privigna: debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tua est, idere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habere non licet. Socrum quoque et novercam prohibitum est uxorem ducere, quia matris loco sunt. quod et ipsum dissoluta demum adfinitate procedit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nupta est, communi iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores habere non possis. Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matri
Abbreviated transcription (Latin):
luta sitpoteriteã uxorem duoere :
Sed&situ e mancipatus fueris :nihilẽ in¬
pedim̃tonuptiis & ideo constat : siquis
generũ adoptare uelit : debereũ ante
filiã suã mancipare : Et siuelitnurũ ad¬
optare : debere eũ ante filiũ manci pare :
Fratris ł sororis filiã : uxorẽ ducerẽ ñ lir&:
Sed necneptẽ fr̃is uł sororis duoere quis
potest : quã uis quã uis quartus gradus sit:
impediri uxorem ducere : quia neq: natu¬
rali. neq ciuili iure. tibi coniungitur
Duoꝵ aut̃ fratrũ ł sororũ liberi łfratris
& sororis : iungipossunt : Itẽ amitã lic &
adoptiuã  uxorem ducere non lic& : Itẽ
materterã quia parentiũ loco habet :
quaration euerũ ẽ : magnã qq̃: amitã
& mat̃ terã magnã : ꝓhiberi uxorẽ ducere :
affinitatisq̃q ueneratione quarundã
nuptiis abstinere necesse ẽ ut eccepri¬
uignã autnurũ ux orem ducere ñ lic&
quia utrȩq filiȩ lacos qđ scilic& ita accipi

Expanded text:
luta sit, poteris eam uxorom ducere: luta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint. impediri uxorem ducere, quia neque naturali neque civili iure tibi coniungitur. Duorum autem fratrum vel sororum liberi vel fratris et sororis iungi possunt. Item amitam licet adoptivam uxorem ducere non licet, item materteram, quia parentum loco habentur. qua ratione verum est, magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitatis quoque veneratione quarundam nuptiis abstinere necesse est. ut ecce privignam aut nurum uxorem ducere non licet, quia utraeque filiae loco sunt. quod scilicet ita accipi
Abbreviated transcription (Latin):
uł matrẽ & filiũ uł auiã & ne potẽ
& usq adinfinitũ: & sitales ꝑ sone
int̃ se coierint : nefarias atq incestas
nuptias contraxisse dicuntur:
& hec adeo ita sunt: ut quã uis ꝑ ad¬
optionẽ parentũ liberorũ ue loco
sibi eẽ coeper̃ : non possint int̃se
matrimonio iungi : Intantũ : ut etiã dis¬
soluta a doptione idem iuris maneat : Itaq:
eã quȩ tibi ꝑ adoptionẽ filia. aut neptis¬
alicui esse cõeperit ñ poteris uxorem dices
quã uis iã emancipaueris Int̃ eas quoq
ꝑsmas. quȩ extrans uerso gra du cogna¬
tionis iunguntur : est quȩdã similis obser¬
uatio sed nuntanta : dane enim int̃fra trem
soreremq: nuptiȩ ꝓhibitȩ s: Siue ab eodẽ patre
ea demq matre nati fuerint siue ex alteruro¬
coꝵ: Sed fiqua ꝑ adoptianẽ soror tibi ẽẽ
coeperit : quã diu quidem constatadoptio
sane in t̃te & tã : nuptiȩ consistere ñ poss̃:
Cũ uero peremanci pationẽ adoptio disso¬

Expanded text:
vel matrem et filium, vel aviam et nepotem, et usque ad infinitum. Et si tales personae inter se coierint, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. Et haec adeo vera sunt ut, quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperunt, non possint inter se matrimonio jungi, in tantum ut etiam dissoluta adoptione idem juris maneat. Itaque eam quae per adoptionem filia aut neptis esse coeperit, non poteris uxorem ducere, quamvis eam emancipaveris. Inter eas quoque personas quae ex transverso gradu cognationis junguntur est quaedam similis observatio, sed non tanta. Sane enim inter fratrem sororemque nuptiae prohibitae sunt, sive ab eodem patre eademqeorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio disso
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinas confusionẽ : demuliero : quȩ
post mortẽ mariti. annũ ñ ex pectaner¬
Simulier post mortẽ mariti ñ dũ an nali
spatio completo ad scđas ꝓpera uerit nup¬
tias : omni quidem modo int̃ in famis erit:
sed si quidem liberos expriorimatrimonio
non habeat in famiã quidẽ solue repoteri
si preces imperatori porrexerit & diuino
principis nutuꝰ priori opinioni restituta
fuerit : Res aut̃ apriore marito suosibi
relietas : nullo modo lucrabitur. sed decẽ
tibus : eaquȩ apriore marito tala uxori
relictas : fisciuirib uindicentur : Sed
nec ꝓpt̃ nuptias donationẽ potiri conce¬
dit᷑ : quã uis pactionũ tenor reclamauerit
sed copulato sibi scđo marito : ante annale
tepus pocerit dotẽ dare ultra t̃tiã
partẽ substantiȩ suȩ : Sed neq: ab aliquo
extraneo capere aliquid ꝑ ultimã uolun¬
tatẽ ꝑmittitur : Omninoenim cũ alio
ñ hab& testam̃ti pactionẽ : Ideoq: nechȩre¬
ditatẽ sibi relictã neq legatũ : neq fidei

Expanded text:
sionem. De muliere, quae post mortem mariti annum non exspectavermulier post mortem mariti nondum annali spatio completo ad secundas properaverit nuptias, omni quidem modo inter infames erit. Sed si quidem liberos ex priori matrimonio non habeat, infamiam quidem solvere poterit, si preces imperatori porrexerit, et divino principis nutu priori opinioni restituta fuerit; res autem a priore marito sibi relictas nullo modo lucrabitur, sed decem tibus, ea, quae a priori marito tali uxori relicta sunt, fisci viribus vindicentur. Sed nec propter nuptias donatione potiri conceditur, quamvis pactionum tenor reclamaverit, sed nec copulato sibi secundo marito ante annale tempus poterit dotem dare ultra tertiam partem substantiae suae, sed neque ab aliquo extraneo capere aliquid per ultimam voluntatem permittitur; omnino enim cum alio non habet testamenti factionem, ideoque nec hereditatem sibi relictam, neque legatum, neque fide
Abbreviated transcription (Latin):
nachũ ł scimonia lẽ conatus sit
litigiũ ñ audeat monachũ uł scĩ moni¬
alẽ in asciterio ł monasterio constitutã
adciuilem uidicẽ accusare ł trahere
sed magis ad eat ciuitatis ep̃m: Vlle onim
estimabit utrũ reprȩsentari monachi
sariũ defendi : Cum omni scilic& hones¬
tan eam sententiã proferat :

Expanded text:
nachum vel sanctimonialem conatus sit litigium, non audeat monachum vel sanctimonialem in asceterio sive monasterio constitutam ad civilem iudicem accusare vel trahere, sed magis adeat civitatis episcopum. Ille enim aestimabit, utrum repraesentari principalis risiarium defendi, cum omni scilicet honestaneam sententiam proferat.
Abbreviated transcription (Latin):
Hec constitutio iub& : nemine i
le nonem esse : neq: in urb ȩ imperi¬
ali : neq in ꝓuincus: & hoc ꝓhibere
debent prȩtores & presides: ulti¬
mo enim supplicio subiciunt᷑ : qui
contra conftitutionis normã lenones
tẽ ausis Omnia enim instrum̃ ta
& fide iussiones apud lenones int̃po¬
sitas uł ale nonib: contrabonos mores
factas. in firmas atq: inualidas esse
constitutio iub&: Denuptiis¬

Expanded text:
Haec constitutio iubet neminem lenonem esse neque in urbe imperiali, neque in provinciis, et hoc prohibere debent praetores et praesides; ultimo enim supplicio subiiciuntur, qui contra constitutionis normam lenones esse ausi sunt. Omnia autem instrumenta et fideiussiones apud lenones interpositas, vel a lenonibus contra bonos mores factas infirmas atque inualidas esse constitutio iubet
Abbreviated transcription (Latin):
legitimi ñ sint : Nã si liberi legitimi
sint : tunc quartã partẽ fiscusca¬
piat : Cetera aut̃ bona : int̃ selegitimi
liberi & h qui ex legitimomatrimonio
natis parciant᷑ : tã extestam̃to. quã ab intes¬
tato. Mulier a ut̃ quȩ contraleges nupsit :
suã dotẽ tantũ accipiat : Sed hȩc omnia
intra bienniũ ualeant : Nã postbiennium
superiora prȩcepta ualebunt : quȩ in primo
capite dicta s̃ : Nãsi post bienniũ inlicitis
nuptiis aliquis ꝑ manserit : poenis in primo
capitis dictis subicitur : Idemq: dicimus :¬
& si ante bienniũ noua sinlicitas contraxerit
nuptias: Nã biennii indulgentia illis
prȩstitaẽ : quiia contraxer̃ contraleges
matrimonia ut in trabi enniũ separent᷑ :
Qđ siñ fuerint separati : sed ꝑseuera uerint
in toto biennio : poenis primi capitis subi¬

Expanded text:
legitimi non sint; nam si liberi legitimi legitimi non sint; nam si liberi legitimi sunt, tunc quartam partem fiscus capiat, cetera autem bona inter se legitimi liberi, et hi, qui ex inlicito matrimonio nati sunt, partiantur tam ex testamento quam ab intestato. Mulier autem, quae contra leges nupsit, suam dotem tantum accipiat. Sed haec omnia intra biennium valeant, nam post biennium superiora praecepta valebunt, quae in primo capite dicta sunt. Nam si post biennium in inlicitis nuptiis aliquis permanserit, poenis in primo capite dictis subiicitur. Idemque dicimus, et si ante biennium novas inlicitas contraxerit nuptias, nam biennii indulgentia illis praestita est, qui iam contraxerunt contra leges matrimonia, ut intra biennium separentur. Quod si non fuerint separati, sed perseveraverint in toto biennio, poenis primi capitis subi
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis nefariũ & incestũ. atq dãpnatũ.
matrimonium contraxerit : liberos aut̃
exlegitimopriore matri monio ñ habuerit:
cationẽ aut̃ & cinguli suipatiat᷑ amis¬
sionẽ & in exilio puniatur : Qđ siuilior
sit & corporalis quȩstionis subsistat.
Et uxor eꝰ contraleges nupta easdem
poenas patiatur. scilico sinulla iusta
Sin aut̃ liberi sint ei qui incestas contra¬
xeritnuptias : illi aut̃ liberi legitimi sint
& paternas accipiant facultates : Sic
tamen : ut patrisuo alimonias prȩbeant
& quȩ necessaria s̃ administrent:
Haec aut̃ omnia ualeant : postbienniũ
quã hȩo constitutio fuerit intimata:
Nã in trabienniũ : om̃s quidem in licitas
nuptias siquȩ contractȩ s̃ dissoliui
constitutio iub& sine poenaeorũ
qui in licitas nuptias contraxerunt :
Liberis aut̃ qui ex huiꝰ modi matri¬
monus sunt : tres partes bonorũ
non ingratis tales liberi & alii liberi

Expanded text:
quis nefarium et incestum atque damnatum quis nefarium et incestum atque damnatum matrimonium contraxerit, liberos autem ex legitimo priore matrimonio non habuerit, cationem autem et cinguli sui patiatur amissionem, et exsilio puniatur. Quod si vilior sit, et corporales coërcitiones subsistat, et uxor eius contra leges nupta easdem poenas patiatur, scilicet si nulla iusta Sin autem liberi sint ei, qui incestas contraxerit nuptias, illi autem liberi legitimi sint,  paternas accipiant facultates; sic tamen ut patri suo alimonias praebeant, et quae necessaria sunt, administrent. Haec autem omnia valeant post biennium, quam haec constitutio fuerit intimata, nam intra biennium omnes quidem illicitas nuptias, si quae contractae sint, dissolui constitutio iubet sine poena eorum, qui nuptias inlicitas contraxerunt. Liberis autem, qui ex huiusmodi matrimonio nati sunt, tres partes bonorum non ingrati sint tales liberi, et alii liberi
Abbreviated transcription (Latin):
exfeminis ꝑ ditomarito intra annispa¬
tiũ alter festinauit nubere paruũ enim
tẽporis post decẽ menses seruandũ adicimꝰ:¬
ł am & siidipsũ exiguũ putemus : ꝓbrobis in
inusta notis. honestioris nobilisq ꝑsonȩ:
Et decore &iure priuetur. atq: ominia quȩ
de prioris maritibonis uł iure sponsaliũ.
uł iudicio de functi coniugis consecuta
fuerat : amittat. dãt iii k i.¬
Si solutomatrimonio mulier scđas
quidem non contraxerit nuptias :
ante annũ aut̃ impletũ ab aliquo
Simulier defuncto marito ante quã
annus legitimus transeat : Ad scđas
ceperit & peperit : ut sitclarũ id qđ natũ ẽ
defuncti mariti non ẽe : eas dempoenas
patiatur quas ex superiore constitutione
patitur ea quȩ ante tẽpus legitimũ nuptias¬
donatione careat & nec tantũ ius utendi
fruendi habeat Aliisq: poenis anto fatis
subiciat᷑ & sit stupri quoq: eriminis obnoxia:
Peius enim ẽ stu prari: quã scđas nuptias
mulieres ante legitimũ tempus contrahere :

Expanded text:
ex feminis perdito marito intra anni spatium alteri festinarit innubere — parvum enim temporis post decem menses servandum adicimus, tametsi id ipsum exiguum putemus — probrosis inusta notis honestioris nobilisque personae et decore et iure privetur atque omnia, quae de prioris mariti bonis vel iure sponsaliorum vel iudicio defuncti coniugis consecuta fuerat, amittat et sciat Si soluto matrimonio mulier secundas quidem non contraxerit nuptias, ante annum autem completum ab aliquo mulier defuncto marito, antequam annus legitimus transeat, ad secundaceperit et pepererit, ut sit clarum, id, quod natum est, defuncti mariti non esse, easdem poenas patiatur, quas ex superiore constitutione patitur ea, quae ante tempus legitimum secdonatione careat, ut nec tantum habeat ius utendi fruendi, aliisque poenis antefatis subiiciatur, et sit stupri quoque criminis obnoxia. Peius est enim stuprari, quam secundas nuptias mulieres ante legitimum tempus contrahere.
Abbreviated transcription (Latin):
Agant sollicitu dinẽ ep̃i ut meq monachi
neq monachȩ inciuitatib ambulent:
Sed siquas habent necessarias causas : eas
agant ꝑ a pocrisarios suos ips ģ in manas¬
teriis ꝑmanentes : Idem hoc ẽ simonarhus

Expanded text:
Agant sollicitudinem episcopi, ut neque monachi neque monachae in civitatibus ambulent, sed si quas habent necessarias causas, eas agant per apocrisiarios suos, ipsi in monasteriis permanentes. Idem Si monachus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enim facto : & principali rescripto secuto
pristinã famã sibi renouabit : Int̃ a ut̃ libe¬
ros quib: dimidiã partẽ bonoꝵ suoꝵ donauit :
res donatȩ ȩqua portione destribuatur:
Et si quidem filii sint : in capita diuidant᷑
res eis donatȩ : Sin aut ne potes sint : patris
suiportionẽ accipiant. ut uideantur
quodã modo instirpesuccedere : & si quidẽ
om̃s liberi intestati decesserint : hȩre di¬
tas eoꝵ ad matrẽ ꝑueniat ꝓcul dubio di¬
midiã partẽ bonoꝵ suoꝵ quã semel dedit
iterũ receptura : Qđ sitestam̃to facto
decesserint : nec esseẽ resquas reliqueriñ x
ad scriptos eoꝵ successor esꝑuenire:¬

Expanded text:
hoc enim facto, et principali rescripto secuto, hoc enim facto, et principali rescripto secuto, pristinam famam sibi renovabit. Inter eos autem liberos, quibus dimidiam partem bonorum suorum donavit, res donatae aequa portione distribuantur, et si quidem filii sint, in capita dividantur res eis donatae, sin autem nepotes sint, patris sui portionem accipiant, ut videantur quodammodo in stirpes succedere. Et si quidem omnes liberi intestati decesserint, hereditas eorum ad matrem perveniat, procul dubio dimidiam partem bonorum suorum, quam semel dedit, iterum recepturam. Quod si testamento facto decesserint, necesse est res, quas reliquerint, ad scriptos eorum successores per
Abbreviated transcription (Latin):
poterit : Sed ea quȩ relicta s̃ ÷ siue legata
si ue fidei cõmissa : si ue hereditatis particu¬
laris datio ad cohere des eiꝰ remanent:
Sinaut ipsa sola heres scripta ẽ : ad eosbor
de functi ꝑueniunt : quos ab intes cato
leges uocant : Hȩc dehisquȩ extesta sru
talimulieri relinquuntur : Nã siab
intestato ad cognatoꝵ suoꝵ hȩ reditat᷑
uocet ÷ non omnib: sucoedere poterii
sed usq ad tertiũ gradũ tantũ ab intese¬
to hereditatis accipiat: ulterioris aẽ¬
gradus cognatis omnino non succedat : Sin aut̃
liberos habeat. & non ex pect& annis patiũ sed
ad scđas qpera uerit nuptias & hic quidẽ in¬
famis erit : sed ta ñ nec principis indulgen¬
tia priori restituetur famȩ: nisi liberis
expriore matrimonionatis dimidiã partẽ
substantiȩ suȩ dona uerit: pure & sine ulla
conditiqie : ltas ut nec usũ eiꝰ retineat sibi:
sed tẽpore scđi matrimonii. simpliciter
dimidiã partẽ suarũ facultatũ eis don&:

Expanded text:
ata, sive fideicommissa, sive hereditatis particularis datio, apud coheredes eius remaneant. Sin autem ipsa sola heres scripta est, ad eos bona defuncti perveniant, quos ab intestato leges vocant. Haec de his, quae ex testamento tali mulieri relinquuntur. Nam si ab intestato ad cognatorum suorum hereditatem vocetur, non omnibus succedere poterit, sed usque ad tertium gradum tantum ab intestato hereditatem accipiat, ulterioris augradus cognatis omnino non succedat. Sin autem liberos habeat, et non exspectet anni spatium, sed ad secundas properaverit nuptias, et haec quidem infamis erit, sed tamen nec principis indulgentia priori restituetur famae, nisi liberis ex priore matrimonio natis dimidiam partem substantiae suae donaverit pure et sine ulla condicione, ita ut nec usum eius retineat sibi, sed tempore secundi matrimonii simpliciter dimidiam partem suarum facultatum eis donet;
Abbreviated transcription (Latin):
iuftas aut nuptia sint̃ seciues romani
Icontrahuno : qui sođmprȩcepta legũ
coeunt: mas culi quidem puberes
feminȩ aut̃ uiri potentes siue patres¬
familias sint. siue fili familias du
tam̃ filii familias & consensũ habeant
parentiũ quoꝵ in potertates : Nã hoc
fieri debere & ciuilis & natuRalis
ratio suad&. in tantũ utiussũ parentis
prȩcedere debeat : ndequȩsitũ ẽ
anfuriosifilia nubere : aut furiosi
filius uxorem ducere possit: Cũq
suꝑ filio uariabatur : nr̃a ꝓres sit de¬
cisio: quaꝑ missũ ẽ adex ẽmplũ filiȩ
furiosi: filiũ q̃q̃ posse &sine patris
int̃uentu matrimoniũ sibi copulare.
scđm datũ exconfaitutione modũ:
Ergoñ om̃s nõbis itxores ducerelic&:
nã quorundã nuptiis abstinere de
bemus : Int̃ eas enim ꝑ sonas. quȩ paren¬
tiũ liberorũue locũ int̃seobtinent.

Expanded text:
Iustas autem nuptias inter se cives Romani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, dum tamen filiifamilias et consensum habeant parentum, quorum in potestate sunt. nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum datum ex constitutione modum. Ergo non omnes nobis uxores ducere licet: nam quarundam nuptiis abstinendum est: inter eas enim personas quae parentum liberorumve lo
Abbreviated transcription (Latin):
corruperit mulierẽ religiosã : uittã uelati
habitu habentẽ: bona ipsius & eoꝵ qui
huiꝰ sceleris cõmunione contaminati sunt :
religio solo couindicent᷑. in quo talis mules
habitabat. Perreligiosos epos & ec onomos
& presides ꝓuinciaru: & officia les
eo  Ipsia ũt capitali periculo subiciant᷑: mulier
aut̃ ubiq: inuestigetur. & cũ suis rebus monas¬
terio cautiori tradatur ꝑ ep̃m : Sin aut̃ dia¬
conis sa fuerit liberos habens legitimos : pars
legitima liberis eiꝰ prestetur : Qđ suntra
annũ post cognitũ tale scelus huius modires
a religiosis locis ñ uindicentur: Preses aut̃¬

Expanded text:
 mulierem religiosam vitam vel habitum habentem, bona ipsius, et eorum, qui huius sceleris communione contaminati sunt, religioso loco vindicentur, in quo talis mulier habitabat, per religiosos episcopos et oeconomos et praesides provinciarum et officiales eorum, ipsi autem capitali periculo subiiciantur; mulier autem ubique inuestigetur, et cum suis rebus monasterio cautiori tradatur. Sin autem diaconissa fuerit liberos habens legitimos, pars legitima liberis eius praestetur. Quod si intra annum post cognitum tale scelus huiusmodi res a religiosis locis non vindicentur, comes
Abbreviated transcription (Latin):
iustinianus alamannicus goticus francicus
germanicus a qui tanicus alanicus uandalicus
nemini uenitin dubiũ : cũ ꝓmulgandȩ
q̃q legis auctoritatẽ fortunȩ sibi uindicat
eminentia. Meminimur itaq:: ꝓraptumuli¬
erũ siueiã desponsatȩ fuerint uł maritis
coniunetȩ : siue ñ uel &iã siuiduȩ sint
legemante a posuisse & capiti subiecis se
supplicio : non tantũ ratores uerũ & iã&
comites eoꝵ necnon & alias qui ei aixiliũ
teporeinua sionis contulisse noscuntur
Et ñ tantũ parentib: mulierũ : ueruntam̃ &¬
consanguineis &iã tutorib: & curatorib:
huiꝰ modi de disse ꝑ eadẽ legẽ uindictã:
& prȩsertim poenis locũ dedisse si ia nuptȩ
ł disponsatȩ mulieres rapiant᷑ : Cũ ñ solũ
huius modi temeritatẽ cõmittitur
Et suꝑ alias poenas raptoris : etiã alioꝵ¬

Expanded text:
Iustinianus Alamannicus, Gothicus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Wandalicus,nemini venit in dubium, cum promulgandae quoque legis auctoritatem fortunae sibi vindicat eminentia. Meminimus itaque pro raptu mulierum, sive iam desponsatae fuerint vel maritis coniunctae sive non vel etiam si viduae sint, legem ante posuisse, et capitis subiecisse supplicio non tantum raptores, verum comites etiam eorum nec non alios qui eis auxilium tempore invasionis contulisse noscuntur, et non tantum parentibus mulierum, verum consanguineis etiam et tutoribus et curatoribus in huiusmodi dedisse per eandem legem vindictam, et praesertim poenis locum dedisse, si iam nuptae vel desponsatae mulieres rapiantur, cum non solumper huiusmodi temeritatem committitur. Et super alias poenas raptoris etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Ci quis mon achus constitutus clericatus
Ohonorem acceperit : nullã habeat facib¬
tatẽ ux orẽ ducen di quãuis eiꝰ gradus
sit cuius clericus ñ prohibet᷑ iex orẽ
habere qualis ẽ gradus cantoꝵ
&lectoꝵ : non solũ aut̃ uxorẽ ducere ꝓhibent᷑:
sed etiã concubinã habere : Siquis aut̃ mona¬
dius ante constitutus clegicatus oc casionẽ
ł duxerit uxorem uł concubinã habuerit:
eiciatur declero & sit priuatus ad nullã
militiã uł ꝓfessionẽ aliã audens uenire
nisi forte uelit in ante fatas incederepoenas:¬

Expanded text:
i quis monachus constitutus clericatus honorem acceperit, nullam habeat facultatem uxorem ducendi, quamvis eius gradus sit, cuius clericus non prohibetur uxorem habere, qualis est gradus cantorum et lectorum. Non solum autem uxorem ducere prohibetur, sed etiam concubinam habere. Si quis autem monachus ante constitutus clericatus occasione vel duxerit uxorem, vel concubinam habuerit, eiiciatur de clero, et sit privatus, ad nullam militiam vel professionem aliam audens venire, nisi forte velit in antefatas poenas
Abbreviated transcription (Latin):
honarem : Idq: ꝓcedere deb& scđ melec¬
tionẽ atq iudiciũ religio sissimi ep̃i : Quȩ
aut̃ diximus & in priorib: & inistiscons¬
titutionib: declericis ł monachis uł
monasteri is : ea ñ solũ demasculis.
sed etiã defeminis sc̃i moni alib: intel¬

Expanded text:
edere debet secundum electionem atque iudicium religiosissimi episcopi. Quae autem diximus et in prioribus et in istis constitutionibus de clericis, vel monachis, vel monasteriis, ea non solum de masculis, sed etiam de feminis sanctimonialibus intel