comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a cem cum dõ haberefide faccit: non lox
Hocec tnim nosdõ reconcilict sub lat̾is pecca¬
tis: quicenos dõ fecerent inimicos. E quia
dñs ibs huuis gratiae minis ter est: peripsum paci¬
ficati sumusdõ. Maioremim fides quam lox est
sentem disciplinam pestin&: fi desuero ad salutem
pestin& perp&uum. Sed quid exp̃o nonita sentit
ut deb& : adfidei praemia non poterit perueni re
quia fide i nonten& ueritatem¬
cratia irra in quas tacons etororia mun
Manifestum est perxp̃m nos aditum haberead gra¬
tucindĩ. Ipse enim arbiter dĩ & hominum: qui nos
doctrina suũ erigens sperare fecitdonum gratiuedĩ
stuntes infideeius: Et ideo stantes: quiu prius
iu cuimus Credentes autem. crectisumus glorian¬
tribulictio : augmontum ficcit pricemii. In dexenim
fixespeitribu licuo est : qui c&estimonium perhib& cedc¬
ronam. Vn do dñs atobeat erits cumuos persequentur
& dicentomne madumꝰ aduersumuos propter iustitian¬

Expanded text:
mque cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos reconciliat Deo, sublatis peccatis, quae nos Deo fecerant inimicos: et quia Dominus Jesus hujus gratiae minister est, per ipsum pacificati sumus Deo: major enim fides, quam lex est; sentem disciplinam pertinet, fides vero, ad salutem pertinet perpetuam. Sed qui de Christo non ita sentit ut debet, ad fidei praemia non poterit pervenire, quia fidei non tenet veritatemgratiam istam; in qua stamus, et gloriamur Manifestum est per Christum nos aditum habere ad gratiam Dei; ipse enim est arbiter Dei et hominum, qui nos doctrina sua erigens, sperare fecit donum gratiae Dei, stantes in fide ejus. Ideo stantes, quia prius jacuimus: credentes autem erecti sumus, gloriantribulatio augmentum facit praemii; index enim fixae spei tribulatio est, quae testimonium perhibet ad comino dicente: beati estis, cum uos persequentur et dicent omne malum aduersum uos propter iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
potest fieriut quis moriutur  & si probono uno foste
uudeat quis mori uutfoste nonuudeat : quictrumq:
difficile os sesignificat quem admodum uideripotest
ut uud eat aliquis ꝓmultorum impi& ctibus mori
tione quadum in lectus. Aut affectubonorum operum
eius proimpiis uero nosolum quod sucdeat moride est
sed & quod in laccrimis prouoc&. Xp̃s ccutem mortuus
est proimpi& cctibus populi adhuc non sui: ut omniu
quicemundus diffidit faceret credibiluc : Duos ergo
gradus fecitiusti& boni. Quamuis & iuftus bonus
dicendus sit : ta men generr ĩpsuposuit iustum inexs¬

Expanded text:
potest fieri ut quis moriatur? Et si pro bono uno forte potest fieri ut quis moriatur? Et si pro bono uno forte audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse significat; quemadmodum videri potest, ut audeat aliquis pro multorum impietatibus mori. tione quadam illectus, aut affectu bonorum operum ejus: pro impiis vero non solum, quod suadeat mori, deest; sed et quod in lacrymas provocet. Christus autem mortuus est pro impietatibus populi, et adhuc non sui; ut omnia quae mundus diffidit, faceret credibilia. Duos ergo gradus fecit, justi, et boni: quamvis enim et justus bonus dicendus sit; tamen genera ipsa posuit, justum exer
Abbreviated transcription (Latin):
sed edit: ad tempus enim mortuus est : quiatert¬
adie sumxit quanto magis cuminillum credimus
auxilus suis mun&nos Ad hocenim pronobis¬
mostuus est : ut & uitam & gloriam nobis adquirere
Ituquesi pro inimicis mortuus est quantum prest&
amicis deb& intellegi Apud homines ergo : idest
secundum tempus moriuisus est. Illi enim apud infe¬
ros prosadute cenimarum: in reuerentes : & nequ
sp̃s iudicabat. Tem pora inmundosunt ubioritur
& occiditsol: & luna incrementum & d. c̾rimentum
feccit. & dies & nox instatusuo non pererant
Res enim qu& empori & & iti subiecta est : mutab¬
ls semper est. Huic ergo tempori xp̃s mortiuis est
dum exces site corpore. Vbiũ tempus non est & &i
ibi non solum unius sed & uictor repestos est:
Hincuoluit affectum suluactoris ergicnos conmen¬
dec recumdicit. Vix proiusto quis moritur
Xp̃s autem proimpiis mortuus est. Sienim pro
iusto uixaliquis moritur. proimpiis quo modo

Expanded text:
se dedit, ad tempus enim mortuus est, quia tertia die resurrexit, quanto magis cum in illum credimus auxiliis suis muniet nos? Ad hoc enim pro nobimortuus est, ut et vitam et gloriam nobis acquireret: itaque si pro inimicis mortuus est, quantum praestet amicis, debet intelligi. Apud homines ergo, id est, secundum tempus mori visus est: ille enim apud inferos pro salute animarum irreverentes, et nequam spiritus judicabat. Tempora in mundo sunt, ubi oritur et occidit sol, et luna incrementum et decrementum facit, et dies et nox in statu suo non perseverant: res enim quae tempori et aetati subjecta est: mutabilis semper est. Huic ergo tempori Christus mortuus est, dum excessit e corpore. Ubi autem tempus non est et aetas, ibi non solum vivus, sed et victor repertus est. Hinc voluit affectum Salvatoris erga nos commendare, cum dicit: Vix pro justo quis moritur: Christus autem pro impiis mortuus est. Si enim pro justo vix aliquis moritur, pro impiis quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
consequutur. Quiem quam nec sic sit digna conpa
corruptio : Ibi uero in incorruptibilibus corrupta &u
ternis caduca mutantur. Probatio autem spem
spesiutem non confundit.s pessutu rorum omnẽ
confusionem expellit: unde probatur non buberespẽ
quun ꝓnreceptis confunditur xp̃i. Quicucritus dui
fu sccestincordibus nostris. Magnitũdo beneficioum
exciteit in semagnitudinem carnatis: quaeperfecu
tus estnobis. Quomodonos ds̃ dili gat ex hoc cogn scim
quia non solum nobis perfili suimortem peccit i dimisit¬
aM BRO

Expanded text:
consequatur: quamquam nec sit digna comparconsequatur: quamquam nec sit digna comparriusque corruptio; ibi vero incorruptibilibus corrupta, et aeternis caduca mutantur. Probatio vero spem: spes autem non confundit. Spes futurorum omnem confusionem expellit. Unde probatur non habere spem, qui praeceptis confunditur Christi. Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Magnitudo beneficiorum excitat in se magnitudinem charitatis; quae perfecta tus est nobis. Quomodo nos Deus diligat, ex hoc cognoscimus: quia non solum nobis per Filii sui mortem peccata dimisitjam o
Abbreviated transcription (Latin):
tiumne fimendi pntemium in finitum nemas chesiiont te
euuim puremio: nullum pos sumuscondignunsi deste¬
nen e laeboretuam& scimus homnides ptoptes au¬
rum ultrose polestias deputnres hoquona t̃ ometo on aui
non poterunt possidere ͣ  uien tomluagis nonie t ma.
u postolorum in tribulactionibus gicudere debemus
Quice qui dem cum sint tempontdes a&ernam sedute
adquirunt: & ado loribus libenent sempiterns¬
Cum cum multi propter spemparuue siclutis & cunt moo¬
poris maximos sustinuerint crucutus: nec tumenpar¬
fecium pos sunt consequi sanitatem quȩ & ucm si prout¬
nerit puulo post morte intercedente solu&ur. Hubemus
ergo unde honeste & sin epericulo gloriemur Pius
enimgloria est deimis ud summacrescere : & deniiloua
mugnaperuenire : delimocidacelum deseruito te
uocumur adregnum sita menomnis sȩculi gloria &i
cunditate contempta In illo solo quod nobis promut¬
titur gloriemur Quod & si feceris tule est quide
siquis nummo plumbeo contempto gemmnam regim

Expanded text:
tione finienda praemium infinitum. Consideratione enim praemii nullum possumus condignum aestimare laborem. Nam et scimus homines propter aurum ultro se ad bestias deputare: quod tamen in aeternum non potuerunt possidere: quanto magis nos exemplo Apostolorum in tribulationibus gaudere debeamus! Quae quidem cum sint temporales, aeternam salutem acquirunt: et a doloribus liberant sempiternis. Cum multi propter spem parvae salutis, et curam corporis, maximos sustinuerint cruciatus: nec tamen perfectam possunt consequi sanitatem; quae etiam si provenerit, paulo post, morte intercedente, solvetur. Habemus ergo unde honeste, et sine periculo gloriemur. Magna enim gloria est de imis ad summa crescere: de nihilo ad maxima pervenire: de limo ad coelum, et de servitute vocamur ad regnum: si tamen omni saeculi gloria, et jucunditate centempta, in illo solo, quod nobis promittitur, gloriemur. Quod et si feceritis, tale est, quale si quis, nummo plumbeo contempto, gemmam regiam
Abbreviated transcription (Latin):
Introc uetet eccusa quice nemoeorum oxoporib: iusti¬
olficcuus stes sedomnes gefide quod e xemp pla bntha
sunttione quod nongenus neccrcumcisio sed fidet flto¬
eut filios cib re hiae quu&x s olu primum fide iusfifilectus
est quiere tio necondusae piece mieor hubera sostistuar

Expanded text:
Pertractata causa quare nemo eorum ex operibus justificatus sit, sed omnes ex fide quod exemplo Abrahae it ratione, quod non genus, nec circumcisio, sed fides faciat filios Abrahae qui ex sola prima fide justificatus est. Qua ratione conclusa, pac
Abbreviated transcription (Latin):
spin scm̃ quidatus est nobis Pro indec bilio esspap¬
butiius torum petquemdif funditur aritts incordi¬
bns edum ꝓuum acrita tem laudiens atque com¬
maest Et puulo postait Omnic tolerat
Qureneo en gomceior est inscis cceritus di tentoma¬
ꝑt procoquo ddiligitur . Et quacnto maiorestin
pequo ⁊or nbus cupiditis mundi ticnto macgis pro
poquod conpiscitur omnia tolentntanto madsper
boc indeest patienti cõiustorum undeestineis cecri¬
unde est in eiscupiditas mundi

Expanded text:
inde ab illo est patientia justorum, per quem diffunditur charitas eorum. Quam charitatem laudans atque comma est. Et paulo post ait: Omnia tolerat . quanto ergo maior est in sanctis caritas dei, tanto magis pro eo quod diligitur, et quanto maior est in peccatoribus cupiditas mundi, tanto magis pro eo, quod concupiscitur, omnia tolerantur. ac per hoc inde est patientia uera iustorum, unde est in eis cariunde est in eis cupiditas mundi
Abbreviated transcription (Latin):
pestis sime perhuec cum quimntelloxit quidst ee sider
aẽ man ecoperibusiustificir aad pcicem diqui te supert
nemodis cordico ⁊ ub inibil hostile mbilbarbarurge¬
rituro disos ergo quuliquun do fumas inimieidđi
sequentes hostem ec tutennum diubolum nunc silli¬
us armac proicimus & signum xp̃i& crucis euis uel¬
lis suscipimus ci pacemuti que hebeecinus aed dm̃ sed¬

Expanded text:
per hoc eum qui intellexit quid sit ex fide et non ex operibus justificari, ad pacem Dei quae superat nemo discordet, ubi nihil hostile, nihil barbarum geritur. Nos ergo qui aliquando fuimus inimici Dei, sequentes hostem et tyrannum diabolum, nunc si illius arma projicimus, et signum Christi et crucis ejus vexilla suscipimus, pacem utique habemus a
Abbreviated transcription (Latin):
quinque sensibus per secundam speciem definionis
quiegrecedioitur en noemmatice latinen io nuncupa¬
ut uonocitas significatur in hiantisgulȩ aut in allegorȩ
quia occidunt & quasi deuonent interfectos eos quib:
suorum moribus peruersi tatem persuadunt : cui simi¬
lo est econtnrrio quod p&ro dictumest: Macta &
manduec: ut in suam fidem & bonosinores gentes conuesten&
Linguis suis dolosice agebant ÷ Eomesest uonrcibus adolatio
&omnibus malis : Venenum aspidum sublabiiscorum: ue¬
nenumdo lumdicit : Aspidum autem : quia nolunt audire
putecepti logis. sicut aspides tolunt audire uerba in cañris¬
in cordibus suis cogitare sacrilegi ÷ Quae species Nonsabs¬
taenticcliter quid sit designat: sed oos euidenter insinuat persuo¬
rum actuum qualitatem: Uero oroum aopĩduco sublabuis co¬
rum Q uonum os malediet iorio &amattũdinoplo¬
riucn oot : Aspidum in mane genus constat esse serpentium

Expanded text:
quinque versibus, per secundam speciem definitionis, quinque versibus, per secundam speciem definitionis, quae Graece dicitur ennoematiceut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant. Comes est voracibus adulatio, et omnibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum. Venenum dolosum dicit. Aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incanin cordibus suis cogitare sacrilega. Quae species non substantialiter quid sit designat, sed eos evidenter insinuat per suorum actuum qualitatem. Vers. 7. Venenum aspidum sub labiis eorum: quorum os maledictione et amaritudine plenum est. Aspidum immane genus constat esse serpentium,
Abbreviated transcription (Latin):
s ed cum quisque illam uiribus suis seputat implere non pergnt¬
tiam liberrtoris sui: nihil prodest ista prae sumpriq immo&i im
tantum noo& ut & uehe mentiore peccati desideriopariatur
& in peccatis &iam praeucricator inueniatur: si cergoia
cens cum sequis que cognouierit. pense i psum surgore nonualere :
implor& libenrtoris auxilium. Venic ergo grrtiam quice
don& pecata prreterita. & conantom adiuu&: & tribuat
cacritatem iustitiae & aufertet m&um Quod cum sit tamen
desideria quaedam ccernis dum in hac uitasumus adueosus
sp̃m nostrum pugnaent : ut eumducant in p&catum : Nonta
sinic p&cccre : Nonenimin ipso desiderio prouo sed in nostur
consensione pecamus

Expanded text:
Sed cum quisque illam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiamcens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tametsi desideria quaedam carnis, dum in hac vita sumus, adversus spiritum nostrum pugnant, ut eum ducant in peccatum; non tamsinit peccare. Non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisionis & neo meniae & uindictae: pon tamen sine
sicmmento diuinitatis dĩ Quippecum iustitiadĩ desaent¬
mentodi sit: Namquando quos lex roos tenebat. iustitia
di ignouit illis. si ne lego utique hoofecit. quia lex in quos
uindicatunt enrt donauit illis peccatum  Enehoe foste
contite legem factum putareur t adieoit iustitiamdĩ tostimo¬
nium habere ex lege& prophois: Hoc est quia ipsa lex ex a¬
lic paste olimistud futurum dixertet : quia uenturus eritt qui
homines saluar& ÷ quod legi conces sumnonenrt ut pecca¬
tadonar& : Id eo autem iustitiadĩ dictaest quae uide un
es somisoricordic ÷ quia de promissione originem bab& :
& cum promis sum redditur dĩ  iustitiadĩ dicitur : Iustitia¬
est enim oe quia redditum est quod promis sum est :: &cum
suscipit confugientes ad seiustitia dicitur t qui a non suscipe
tia manisestatiox p̃iest: Penfide menim prredicationis
ihũ xp̃i t agnoscitur donumdudum promis sum ado uol su¬

Expanded text:
eomeniae et vindictae; non tamen sine sacramento divinitatis Dei: quippe cum justitia Dei de sacramento Dei sit. Nam quando quos lex reos tenebat, justitia Dei ignovit illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex vindicatura erat, haec donavit illis peccatum. Et ne hoc forte contra legem factum putaretur, adjecit justitiam Dei testimonium habere ex Lege et prophetis, hoc est, quia ipsa Lex ex alia parte olim istud futurum dixerat; quia venturus erat, qui homines salvaret : quod legi concessum non erat, ut peccata donaret. Ideo autem justitia Dei dicta est, quae videtur esse misericordia; quia de promissione originem habet: et cum promissum Dei redditur, justitia Dei dicitur. Justitia enim est, quia redditum est, quod promissum est: et cum suscipit confugientes ad se, justitia dicitur; quia non susciperetia manifestatio Christi est? Per fidem enim praedicationis Jesu Christi agnoscitur donum dudum promissum a Deo, vel su
Abbreviated transcription (Latin):
putesente non quaerer& dm̃ Onme dalixauii+
gimul inirt iloaic oicauuas Nemini dubium
quia omnes non queerentes dm̃ inclinantur ut auxilium
requintent auanitate : Vanitas auitem estidolum: id eoin¬
utiles fiunt : Noneot quigiciat leduce
noquestue quis aduesuo Quia neglatodõ
inutiles sacti sunt t bonumutique facere non possunt: Iam
enimde prauati proficiunt inpeius

Expanded text:
praesente, non quaereret Deum. Omnes declinaverunt, praesente, non quaereret Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Nemini dubium, quia omnes non quaerentes Deum, inclinantur, ut auxilium requirant a vanitate: vanitas autem est idolum; ideo inutiles fiunt. Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Quia neglecto Deo, inutiles facti sunt, bonum utique facere non possunt; jam enim depravati proficiunt in pejus
Abbreviated transcription (Latin):
uid anco praccellimuoeos Nequ¬
oc est quid ad huc in monaemus latius loquentes os¬
tendimus enim redditis cacusis tamiudaeos quum gre¬
cos. id est gentiles omnes reos esse id eoque frustio le¬
gem seruari: Primum enim grecos ostendit reos iux talegẽ
naturre ÷ & quod neque legem morsi rexeperunt : Quam¬
obrem it pessima eorum & pergiruis sima causa : Deinde
&icmiudaeos ostenditreos: qui sublegedĩ ui uere uideren¬
ture ac sibi merito patrum defenderent dignitatem : ex eo
quod promissionem patrum spreueria dĩ gratiam in in ricũ
deducentes : Ad quam rem firmcndam exemplum pro¬
ph&icum subdidit expscd motestio dexcimo dicens
timpeiora subicere ut manifestar& in his nullum spem
uideri: nisi implorent misericordicmxp̃i qui peccata dimit¬
tit Deindeadiecit: Ioneonr ellocene
Verum est : quia sidar& opertm intellegere : iniustus non
dm̃ & nonsicut asciphrex iudi qui postmu tiedĩ beneficiu
sie depnt uatus este ut in firmitate pedum passus: proph&u

Expanded text:
uid ergo? praecellimus eos? NequHoc est, quid adhuc immoramur latius loquentes? Ostendimus enim redditis causis, tam Judaeos quam Graecos, omnes reos esse, ideoque frustra legem servari. Primum enim Graecos ostendit reos juxta legem naturae, et quod neque Legem Moysis reciperent; quamobrem pessima eorum et pergravissima causa. Deinde etiam Judaeos ostendit reos, qui sub lege Dei vivere videntur, ac sibi merito patrum defenderent dignitatem, ex eo praecipue, quod promissionem patrum spreverint, Dei gratiam in irritum deducentes. Ad quam rem firmandam exemplum propheticum subdidit ex psalmo tertio decimo dicens:tim pejora subjicere; ut manifestaret in his nullam spem videri, nisi implorent misericordiam Christi, qui peccata dimittit. Deinde adjecit: Non est intelligens. Verum est, quia si daret operam intelligere, injustus non uaereret: et non sicut Asa rex Juda, qui post multa Dei beneficia sic depravatus est; ut infirmitatem pedum passus, propheta
Abbreviated transcription (Latin):
onclusit scripturoo omnia subpeccato ut promisso
x fideihũ xp̃i dar&ur credentibus itadne ita fac
miscricons dñe impent quod nom possit impleri im¬
mo impenr quod non nisi pestuam graetiam possit implem
Vtcum homines persuas uines idimpleri ne qui ueriati omne
os obstruatur. & nemosibi magnus uideatur sint omnes
paruuli & reus fiat omnis mundus tibi qui a noniustificabĩ¬
ex lege omnisccero conemte: Quisu¬

Expanded text:
onclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus: ita, Domine, ita fac, misericors Domine, impera quod non possit impleri; imo impera, quod non nisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi, quia non justificabex lege omnis caro coram te. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Dea lecem eniti cogurtio peccati
enfidem autem abolitio ideo sequendic fides est
Quice lest hude lex perquam dicit cognitum es se perat̃
& cognitum quemodo Videmius enimu&eres nonig¬
nontos septrdatum  qua siosepbin eancenem missa sast
peccat Quomodo engolu tebant paccata tnple qui¬
Dorloxistiut prima pars desa cramento diuinitatis
sirdĩ ÷ ssundicautom : quac congruit legi natunol: quac
sincerdies peccatum ÷ Testice uero legis factorum .÷ id est
iblitu n comenue circumcisio & c&ent: Haec est ergo
so natuielis quaepermorsen pastim reformatt : pastim
iuccoritatiscius auetoritas firmata inuitiis cohibendis
cognitum faem peecatum : Nonquod later& sicut dixit u¬
sed osindit pdecactie quice fiunt. non in pune futunt apuddm̃
nefosle quis ud tempus eucedens legem in lusisse puta p&ur:
Hoc est quodlex ostendit: Nune ueno orac lege
uabibens alege puophaio Apestum est quia

Expanded text:
er legem enim cognitio peccati . Per fidem autem abolitio; ideo sequenda fides est. Quae est haec lex per quam dicit cognitum esse peccatum, et cognitum quomodo? Videmus enim veteres non ignorasse peccatum, quia et Joseph in carcerem missus est, peccati. Quomodo ergo latebant peccata? Triplex quidem lex est, ita ut prima pars, de Sacramento divinitatis sit Dei; secunda autem quae congruit legi naturali, quae interdicit peccatum; tertia vero factorum legis, id est sabbati, neomeniae, circumcisionis, etc. Haec ergo lex naturalis, quae per Moysem partim reformata, partim pro ejus auctoritate firmata in vitiis cohibendis, cognitum fecit peccatum, non quod lateret, sicut dixi, sed ostendit peccata quae fiunt, non impune futura apud Deum, ne forte quis ad tempus evadens, legem illusisse putaretur. Hoc est quod lex ostendit. Nunc vero sine lege habens a lege et prophetis. Apertum est
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Omnis autem populus nom permisit illos : Ergo onnes
dicit e sedmedos : & hos omnes sedbonos. Ncqueenim
usadiert orines dlcelin auet unt tocam penitus plebem signifiut
qua omnes mali secondiderunt  semper enimiduo populisunt
in una plebe : hic est ergo populus quemincrepat dñs sabno
nomine hierusalemdicens : Hierusalem hieru sadom quac
occidis pmph&us: Ꝙalioloco: Eenenatio ait mali & ad¬
ultent & natb ui penrrum: De huius modi qucceritun &iũ
proph&ic osicius dicens : Vegenti peccitm semenpes simum
Permalcm enimuoluntatem dumfructus malos faciunt
semempessimum sunt & quia si uoluerint possunt con¬
uesti. uox probat a postoli inadia epistolu dicentis:
E nrmus & nos aliquando natuno filii inte sicut &ceteris
crimin

Expanded text:
uitur: Omnis autem populus non permisit . Illos ergo omnes uitur: Omnis autem populus non permisit . Illos ergo omnes dicit, 45 sed malos; et hos omnes, sed bonos. Neque enim quia dicit: Omnes declinaverunt, totam penitus plebem significat, qua omnes mali se condiderunt. Semper enim duo populi sunt in una plebe. Hic est ergo populus quem increpat Dominus sub nomine Hierusalem, dicens: Hierusalem, Hierusalem, quae occidis prophetas . Et alio loco: Generatio, ait: mala et adultera, et: Natio viperarum . De hujusmodi queritur etiam propheta Esaias, dicens: Vae genti peccatrici, semen pessimum ! Per malam enim voluntatem, dum fructus malos faciunt, semen pessimum sunt. Et quia si voluerint, possunt converti, vox probat Apostoli in alia Epistola dicentis: Eramus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri c
Abbreviated transcription (Latin):
Manifestum est quia contuebonos mali semper maledicta &coma¬
ito proponunt ⁊ in conuitium illorum prorumpentes &da ntt
nꝰpigre : Ad bonum segnes: ad parricidium ud quo soe ider
ti enent ad male faciendum iter ipserum ue gressum trabula¬
tum & infelixe pronuntiat: CAUIioipicis non coq¬
nouenunt. Via pacis : lonis est & intunbatio ÷ Omn .s
enimboniuitumenquillu est & actus nodest: Ipsi sant pa¬
eificis  se peristos itum addm̃ : Illiergo hace nole ges scirt ra
elogerunt uia meribulationum perquamitum in gebennem
huius modi sine sensu sunt dĩ timorem non habent : Initium
cnim supientue timordm̃ : dicit sal omon: & nondixit timo¬
remdĩ hos non habere  sed non est inquit timordĩ anteoculos
corum:: Videntes enim tammaligna operr sua & non horrentes
timorqnidĩ dicuntur anteoculos non habere NIsto somnes & pro¬
pli&i hneremics significat: dicens inter c&tin Tunc omnes
insuruecerunt in proph&iem dñi uolentes oecidereeum : & seq¬

Expanded text:
Manifestum est quia contra bonos mali semper maledicta et amara proponunt, in convicium illorum prorumpentes et detraimpigre, ad bonum segnes, ad parricidium veloces. Contrittati erant ad malefaciendum, iter ipsorum vel gressum tribulatum et infelicem pronuntiat. Et viam pacis non cognoverunt. Via pacis lenis est et inturbata; omnis enim bona vita tranquilla est, et actus modesti ipsi sunt pacifici, elegerunt viam tribulationum, per quam itur ad gehennamhujusmodi sine sensu sunt, Dei timorem non habent: Initium enim sapientiae timor Domini, dicit Salomon . Et non dixit timorem Dei hos non habere, sed: Non est, inquit, timor Dei ante oculos eorum. Videntes enim tam maligna opera sua, et non horrentes, timorem Dei dicuntur ante oculos non habere. Istos omnes et propheta Hieremias significat, dicens inter caetera: Tunc omnes insurrexerunt in prophetam Domini, volentes occidere eum. Et seq
Abbreviated transcription (Latin):
ta abceposto louideatur : ne que homini arbitrium libe¬
rum sit ab lutumitaque quattuor istos gradus hominis
distinguamus : Antelegem subloge. subgintia in pace : Ant
legem : sequimur concupiscentia carnis : sublege t nohimun
orgo no pugnamus: Quia non solum concupiscimus & pecca¬
mus: sed &iam approbamus poccata : sub lege pugnamus
sed uincimur: fatomur enimmala os sequao facimus
& fatendo mali esse : utique nolumus facere : sed quia non¬
dumest gratia : supentomur : In istogndu ostenditur nobis
quomodo iacemus : &dum surgere uolumus & cacdimus gna¬
uius ceffligimur

Expanded text:
lo improbata videatur, neque homini arbitrium liberum sit ablatum. Itaque quatuor istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: sub Lege, trahimur ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae facimus, et fatendo mala esse, utique nolumus facere, sed quia nondum est gratia, superamur. In isto gradu ostenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ Quod siomnes sub peccato sunt ergononerit eluti¬
onis causicum aduersum alium cumuterque non ex suu
iustitia sed exdimisericordiu ueniat ad sulutem : Exhoe¬
uero quod sequitur : doctoribus eccłue preceb& exemplum ut
ex quae locuntur ad populum Non propriis prare sump¬
ta sententus sed diuinis monita testimoniis proferaont : si
enimtantus actulis apostolus aucgoritatem dictorum suo¬
rum sufficerepos enoncredidit nisi doceat in lege & proph&is
scriptues se quuedicit it quantomugis nosminimi hoc obser¬
uare debemus÷ ut non nostuscumdocemus sed sc̃i sp̃s senten¬

Expanded text:
 Quod si omnes sub peccato sunt, non erit elationis causa uni adversum alium, cum uterque non ex sua justitia, sed ex Dei misericordia veniat ad salutem. Proerat simul et doctoribus Ecclesiae praebet exemplum, ut ea quae loquuntur ad populum non propriis praesumpta sententiis, sed divinis munita testimoniis proferant. Si enim ipse tantus ac talis Apostolus auctoritatem dictorum suorum sufficere posse non credit, nisi doceat in lege et prophetis scripta esse quae dicit, quanto magis nos minime hoc observare debemus, ut non nostras cum docemus, sed sancti Spiritus senten
Abbreviated transcription (Latin):
pugenitur ut sibi aliquis in piudens ẽ uideatun : Namsicut
loues ac fictui seõe uenreis s̃ mos mentiuntur : Ita in lumina¬
co mendaces sec̃e cognoscunt: Qua pnopten ha& nos iegulic
costi constringat ui quando capnis fuargilitate mondaces su¬
muss nr̃mẽe fatecemur : Quando uentces diuinis muneribus
pplicemus : haec autem sententia pestin& ad figuiti. parce¬
micm : qnm̃ hoc pet uerbium humanis sermonis srequentatio¬
necelebuotun ÷ T alest llud qniodin actibus ee poseolorum sau¬
ledietum est: Durim est aibi conturo stimulama tlcrtut
Reuenet durumꝰ qũm suis nisibus pepcutitur. quimacutum cal¬
coselisi sse monstnrtur: Not ardum uero quodiexces sus mon¬
tis et inmalo ponatur: sicur est in pinli noemienen & dedist
iois ineruesi udest in qcessummentis. & nicommotione e
in interitu

Expanded text:
tia geritur, ut sibi aliquis imprudens esse videatur. Nam sicut tia geritur, ut sibi aliquis imprudens esse videatur. Nam sicut leves ac fatui se esse veracissimos mentiuntur, ita illuminati mendaces se esse cognoscunt. Quapropter haec nos regula certa constringat, ut quando carnis fragilitate mendaces sumus, nostrum esse fateamur; quando veraces, divinis muneribus applicemus. Haec autem sententia pertinet ad figuram paroemiam, quoniam hoc proverbium humani sermonis frequentatione celebratur. Tale est illud quod in Actibus apostolorum Saulo dictum est: Durum est tibi contra stimulum calcitrare ; revera durum, quoniam suis nisibus percutitur, qui in acutum calces elisisse monstratur. Notandum vero quod excessus mentis et in malo ponatur, sicut est in Paralipomenon: Et dedisti eos in exstasi, id est in excessu mentis, et in commotione et i
Abbreviated transcription (Latin):
oc testimonium parsiduersa it proposuit quasidixe¬
Ant dicuid : ÷ roꝑteret ego pataui ÷ uttuiustus
upparere meiudicindo: sed uerus sensus sic sehu¬
b& o Quia pepiserne sed s̃ sinepersonicrum acceptione in
pecantibusdiecere & qui dameius pacientiam mendati
puni quibus nemoput auenrt uindicceri : Aliter : probas
puunti de hominibus habere ÷̃ quiper proph&um mea ab scon¬
diti reuelaesti: &uicisticos qui teincuriosum humanorum ac¬
tuum esseconfingunt: hucusque obiectio cucurrit iam inci¬
pit apostolus responder
O muio hoco mendax
cillẽ uenteis simam confessionom quam dño purestante
suscepenrt. aliquis putonx mortalium uiribus ippli¬
eendum ÷ Quid propriumbum anitas hacbeat ipsepro¬
figduromnem hominem scilio ee mendacem : seduide quõ
hune considerrcionem non facile potuit in uenireis iissidiũ
pernam contemplationem perexcaces summentis euectus :
Istando anime corpora sondo purgictu : causas rerumm ani¬
fostis spoculactionibus intuour :mnagna si quidem pruden¬

Expanded text:
oc testimonium pars adversa ita proposuit, quasi dixerit David: Propterea ego peccavi ut tu justus appareas me judicando. Sed verus sensus sic se habet: quia promiserat se Deus sine personarum acceptione in peccantibus vindicare, quidam ejus patientiam mendaciupunit, in quibus nemo putaverat vindicari. Si enim injuste curam de hominibus habere, qui per Prophetam mea abscondita revelasti, et vicisti eos, qui te incuriosum humanorum actuum esse confingunt. Hucusque objectio cucurrit: jam incipit Apostolus responderOmnis homo mendax. Ne illam veracissimam confessionem quam, Domino praestante, susceperat, aliquis putaret mortalium viribus applicandam, quid proprium humanitas habeat, ipse profitetur, omnem hominem scilicet esse mendacem. Sed vide quod hanc considerationem non facile potuit invenire, nisi ad pernam contemplationem per excessum mentis evectus: quando anima corporea sorde purgata, causas rerum manifestis speculationibus intuetur. Magna siquidem pruden
Abbreviated transcription (Latin):
iustitue non seruauerunt in prreceptis sod quia sacros¬
montum mrsterudĩ quod in xp̃o esi credere noluerunt
per hocenim decreuitds iusti ficari bominem nom penleg
iustificaentur homines apud dm̃ ponest ineis Maionenin
fidas est quamlex : quia ad nospetin& fides ad dm̃ : Idema
lex tempontlem hab& iustitiam. fidesc&ennam: Nam
umcontinetur &ideo in cacune significantur  quia
peccatis obnoxii sunt : sicut iustitia spintales facit ÷ ita
& deliceat cornales ut e actu nommni accipiat homo:

Expanded text:
iae non servaverunt in praeceptis: sed quia sacramentum mysterii Dei, quod in Christo est, credere noluerunt. Per hoc enim decrevit Deus justificare hominem, non per legem, justificantur homines apud Deum, non est in eis. Major enim fides est, quam lex; quia lex ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex temporalem habet justitiam, fides aeternam. Nam um continetur. Et idcirco carne significantur, quia peccatis obnoxii sunt. Sicut enim justitia spiritales facit, ita et delicta carnales; ut ex actu nomen accipiat homo.
Abbreviated transcription (Latin):
coniungitur amanitudo quea ex inrcundiece fellede pro¬
mitur : Per intcundicmenim ac furorem: ad maledi¬
cendum linguec conpellitur : Additun. Velocespedes
lo animiem cedõ sepacitent t uiri sanguinum nominant᷑:
sicur enim homicida dicitum qui corpus ab uenima sepurat:

Expanded text:
conjungitur, quia ex iracundiae felle depromitur: per iracundiam enim ac furorem ad maledicendum lingua compellitur. Veloces pedes lo animam a Deo separant, viri sanguinum nominantur; sicut enim homicida dicitur ille qui corpus ab anima separat, q
Abbreviated transcription (Latin):
quod in semaipsis locominiusti tut ed ederunt : absit inquum
inoer adĩ qũ i inducet ingem aduer sum homines. Quo modo nimin¬
iistus putiabitur qui iudiat mundum cum in ipsonomine iudicuos¬
tinditam nihil sineiudicio facere: Vbucutem iudicium est.: cons¬
tat & iustitiamess : A iustia naemque÷ & iudex & iudicium

Expanded text:
 iniquum videri Deum qui judicat iram adversus homines; quomodo enim injustus putabitur, qui judicat mundum, cum in ipso nomine judicis ostendatur, nihil sine judicio facere? ubi autem judicium est, constat esse justitiam, a justitia namque et judex, et judicium
Abbreviated transcription (Latin):
umest quic pagani obstrueti sunt delicris & impieaactibus. ac ꝑ
hoc torus mundus dõ prostratus est : ut possit ad indulgentiam per¬
uenine: Quic omnis mundus iudcei eraent & gentiles ⁊ a quibus
segrrgti sunt fidoles : Quando ergo iudueos qui legem acceperũn
adõ & quilas factic promissio est percatis probat obnoxios : du¬
bium nonestom s gracos reosessemortis Quam obrtm omno
os obstruatum ait: &cbditus fiuet omnis mundusdõ. dum omines
im ad probati indigent misricordiamdi. tamiudao quan¬

Expanded text:
quin pagani obruti sint delictis et impietatibus, ac per hoc totus mundus Deo prostratus sit, ut possit ad indulgentiam pervenire, quia omnis mundus Judaei erant et gentiles, a quibus segregati sunt fideles. Quando ergo Judaeos, qui legem acceperunt a Deo, et quibus facta promissio est, peccatis probat obnoxios, dubium non est omnes Graecos reos esse mortis. Quamobrem: Omne os obstruatur, ait, et subditus fiat omnis mundus Deo, dum omnes rei approbati indigent misericordia Dei, tam Judaei, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dequibus supredictum est : Non est qui fariat
bonum non est usque ad unum: uel cumipso uno potestimn¬
telleg ut nullus hominum intellogatun: ue pite&er
admuereest ÷ poruetique s mul computamus &e maro :¬
& istrst melio intellatusi ut netno intelligitur fecissa la¬
tatem usque ad xp̃mi quia nom potest quis que hominum sic
usquequo quis que cognos cat unumdm̃ nom postest facero bo

Expanded text:
Deus in reprobum sensum . Non est qui faciat bonitatem, non est usque ad unum. Usque ad unum: vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intelligatur: vel praeter ad mare est; non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus ut nemo intelligatur fecisse bonitatem usque ad Christum; quia non usquequo quisque cognoscat unum Deum, non potest facere bo
Abbreviated transcription (Latin):
imus qm̃c quaecum quelex logurtun his
gurit le gesunt loqurnur
anifestum est quia hosincrepat lex. qui & primum non¬
crediderunt duci suo morsi noque proph&is parentibus
suis quos & per sequentes occiderunt : nequecepostilis cognatissuis
secundum carnem quorum sanguinem effuderunt : semper impu
indm̃ rebelles : ut per legem dimpnentun: sicut enimomnium ma¬
lorum un aesi cusae inmalo it a & cunctorum bonorum: : In istis
ergo  omnium similium arguitur malum. Haec ad iudiceorum
confusionem pestinent ÷ qui sibi & parentibus suis testimonium e
li ferebant. Vn ocrino os obgrnuatuu ernunit

Expanded text:
iam quaecumque Lex loquitur, iis qui in lege sunt, loquitur. Manifestum est quia hos increpat Lex, qui et primum noncrediderunt duci suo Moysi, neque prophetis parentibus suis, quos et persequentes occiderunt, neque apostolis cogsecundum carnem, quorum sanguinem effuderunt, semper impii et in Deum rebelles, ut per legem damnentur. Sicut enim omnium malorum una est causa in malo, ita et cunctorum bonorum in bono: in istis ergo omnium similium arguitur malum. Haec ad Judaeorum confusionem pertinent, qui sibi et parentibus suis testimonium ex lege ferebant. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
tenrs illis esse creditas. sedeloquiadĩ  Vndedatur in telle¬
gii quod his uilegunt & non intellegunt. Nequecredunt
cradita: qui intellegentes & credeutes quaemorses scripsit
ir cuntisionem autemicordis dicit purtm scili¬
c& ab omni in licita concupiscentia uoluntatem
quod nonfit lit tent docente & mincente sed spu
ad iuucnte acquo sconaente : Ideo licus tidium non ex
hominibus qdexdõ est quiporsi uomgitea lccos preluutm nounde
liudentur dequodicitur indño lacudicbitun anintet moret
cuidicitur . apud telaus mec¬

Expanded text:
teras esse creditas, sed eloquia Dei: via vobis datur intelligendi, quia his qui legunt, et non intelligunt, et non credunt, credita, qui intelligentes, et credentes his quae Moyses scripsit, ircumcisionem autem cordis dicit, puram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem: quod non fit littera docente et minante, sed spiritu adjuvante atque sanante. Ideo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, qui per suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur, In Domino laudabitur anima mea ; et cui dicitur, Apud te laus me
Abbreviated transcription (Latin):
o itane Vt dumnutucius peccantes : dum
ueniam secuntur ÷ ds̃ bonus uider&uns Veresi non pecca¬
uentat nonuider&ur iustus : si enim non peccent it non biu¬
bendo cui remittat noneritbonus : Siesimueuit iod
dicutr E Manifestum est quia si ad gloriamdi proficitmen¬
sunt dicendi qui peccant qui a ponuoluntate sed inpul su
enuis uidebuntur peccan Quod absit  UONSICC bI¬

Expanded text:
t; ut nutu ejus peccantes dum veniam consequuntur, Deus bonus videretur: et si non peccarent, non videretur justus; si enim non peccent, non habendo cui remittat, non erit bonus. Si enim veritas Dei non sum. Manifestum est enim, quia si ad gloriam Dei proficit menndi peccatores qui peccant quia non voluntate sed impulsu ejus videbuntur peccare. Quod absit! Hai
Abbreviated transcription (Latin):
ostrum dixit menda ciumꝰ utrit a temdĩ ÷ cumit a queui¬
uit homo secundumuerita tem: nonuiuit secundum se
ueritas. Cumuero uiuit secundum scipsam: hoe efi secundumt
hominem non secundum dm̃ Profecto secundummenda ciũ
uiuit : non quia homo ipsimendacium est cum sit eius auctor
& creacords̃ qui nonestutique auctor creatorquemendacii
sed quia homo ita factus st rectus ut non secundum seipsum
sed secundum eum aquo factus est uiuer& id est illius potius
quam suum facerie uoluntatem : noni tauiuent quemad
moi imest factus ut uiuerit hoc est mendacium.
dicene faciamus malũ ut ueniaent bonii sed f&cimus
malu euenerunt bona Iam facimus bona: : ut in fu¬
turo sueculo recipicmus probonis bonio qui inhoc siesculo

Expanded text:
ostrum dixit mendacium, ueritatem Dei. Cum itaque uiuit homo secundum ueritatem, non uiuit secundum se ueritas. Cum uero uiuit secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, non secundum Deum, profecto secundum mendacium uiuit; non quia homo ipse mendacium est, cum sit eius auctor et creator Deus, qui non est utique auctor creatorque mendacii, sed quia homo ita factus est rectus, ut non secundum se ipsum, sed secundum eum, a quo factus est, uiueret, id est illius potius quam suam faceret uoluntatem: non ita uiuere, quem ad modum est factus ut uiueret, hoc est mendacium.dicere: « Faciamus mala ut veniant bona; » sed: Fecimus mala et venerunt bona: jam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
nomdouror ed in lumincemini hoc ergouoluit semptuner mons¬
tinre quia ominis homo prorsus omnis quantum ad ipiũ
hominem pestino mendex est Nam nonest mendeex
nisidesuo : rioc haeb& uliquid desuo nisi ut sit mendeex
Non quic non potest esse uenex sel quice non de suo ru
uentx : Ideo ut situenex : Er adidi propter quod e lori¬
tus sum tollelli credidiomnis homo mendegx cano
tnim rocesserit aueritated remanebit inmendatio si
qnmm qui loquitur mendatium de suo loquitur
Dicer go quia raetibuemidño proomnibus qudera o¬
buit mabir in pauorcepimm eo dixi & uenumdixi om¬
nis homo men deg sed r&ribuit mibi non peenem
pro mendatio sad bonum promalo & iusti ficendoim¬
pium focit demenduce uerarem

Expanded text:
m et illuminamini . Hoc ergo voluit Scriptura monstrare, quia omnis homo, prorsus omnis, quantum ad ipsum hominem pertinet, mendax est; nam non est mendax, nisi de suo, nec habet aliquid de suo, nisi ut sit mendax: non quia non potest esse verax, sed quia non de suo erit verax, ideo ut sit verax: Credidi, propter quod locutus sum , tolle illi credidi, omnis homo mendax. Cum enim recesserit a veritate Dei, remanebit in mendacio suo, quoniam qui loquitur mendacium, de suo loquitur . Dic ergo: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? In pavore enim meo dixi, et verum dixi, omnis homo mendax; sed retribuet mihi non poenam pro mendacio, sed bonum pro malo, et justificando impium, fecit de mendace veracem
Abbreviated transcription (Latin):
ammalis mancipati÷ bonos si possa fieri. de uont reuolebant
Ut sicut sepulobrum pato ad rxipiendu cadicueno : it aee ad¬
uersus bonos gurtur illorum Lito quiatins dolooo
acobaa Quitam malis operibus ad sẽtienant : quac
loquebantun infallaci emant :dens onctt ++pda¬

Expanded text:
am malis mancipati bonos, si posset fieri, devorare volebant; ut sicut sepulcrum patet ad recipienda cadavera, ita et adversus bonos guttur eorum. Linguis suis dolose agebant. Qui tam malis operibus assueverant, quae loquebantur, in fallacia erant. Venenum aspi
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aperit
quorum cacusa hic& est sollicite &cumre uerentia disputat:
A penuensis enim hoc opponebatur t quasi hic ẽ& sensus pnro¬
dicaentium remissionem peccatorum. ut facerent meda & ueni¬
centbona  Hoc est peccarent ÷ ut remittendo illis inderxm¬
ds̃ bonus secundum quee suputdicta sunt : Quod blcas phemi¬
amappellat. &iebicit a sensu diuincedoctrineae : Nec enim
peccar debere fidesturdit ÷ quippetumiudicaturum dm̃ pn edi¬
c& ÷ sad delin quentibus consulit : ut reuperarta sclute sablagedĩ
uiuentes iama non peccent : Ideo que subuxit : OO auon dam¬
matio isuacoti. Id est horum hominum qui cemulatio¬
ne inuidicco istud de nobis interpur&intur quod sũpito
dictum est. dumpnatio iusta ost : Haec enim iactaban
dudicer it ut doc trinuma postolicum criminunentun dicentes:
quod cum remissionem peccatonum prredicint : pecandi formnꝰ¬
tem patebaent : Vt quasi secur homines depromissione prõ¬
tepeacrent: cum constat post acceptam fidem periculo sum

Expanded text:
Nunc aperit quorum causa haec sollicite et cum reverentia disputat. A perversis enim hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala et venirent bona, hoc est peccarent, ut remittendo illis Deus videretur bonus, secundum quae supra dicta sunt: quod blasphemiam appellat, et abjicit a sensu divinae doctrinae. Nec enim peccare debere fides tradidit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed delinquentibus consulit, ut recuperata salute, sub Dei lege viventes jam non peccent. Ideoque subjecit, Quorum damnatio justa est. Id est, horum hominum qui aemulatione invidiae istud de nobis interpretantur, quod supra dictum est, damnatio justa est. Haec enim jactabant Judaei, ut doquod cum remissionem peccatorum praedicant, peccandi fomitem praebeant, ut quasi securi homines de promissione, prompte peccarent: cum constet post acceptam fidem periculosum
Abbreviated transcription (Latin):
Liusagnim sepol editdicuntur : quos aliquantu lam pu¬
dor cohiba palumdelinquere & pon ferre ad publicum
crimina saui÷ patens utro sepuldnuea dicapta ot higuu¬
in imuindscias saas &impuritates in propatulo habant÷ Quib¬
ius n duaas & lute selerum quodest inmlis : adultimum

Expanded text:
lausa enim sepulcra dicuntur, quos aliquantulum pudor cohibet palam delinquere, et proferre ad publicum crimina sua: patens vero sepulcrum dicuntur hi qui immunditias suas et impuritates in propatulo habent; quibus assiduitas et usus scelerum, quod est in malis ultimum,
Abbreviated transcription (Latin):
enimoccidit sp̃suiuificat : siergo inquid pnreuaricactor logis
sis nonaegendo quecebonce sunt ÷ circumeisiotuee prreputium
factac est n dum & hoc tibi quod cbstinera amulo uisus es ope¬
ito fide & iustitiam non agenti: ad infidelitatem reputatur
Dignius ergo & euidentius intellegitur quod continentia muli
opemis qua epercircurncisionem significarurit si ape ao fidei
non haebect ad inmunditiam reput&ur sigitur
& nunedeccrncdi nunc uero despirital commemonrt: Vid&un
ergo in piesenti loco prceputium dicer gentes : qui cem pnreputio
curnis ad fidem xp̃iuenerunt : Quas legem sp̃itidem seruantes¬
companot cumiudiceis quiper lit cenam & circumcisionen
carnis pitteuaricitores sunt legis : Quos eiudicandos ab
bis dicit  inquibus non carnis circumcisio logis obseruantia
siergo caticuminus qui nondum pergietium baptismi circum¬
cepti non seruat: lagem xp̃i & maendat a contem pnit

Expanded text:
praevaricator sis legis, non agendo quae bona sunt, circumcisio tua praeputium facta est, dum et hoc tibi, quod abstinere a malo visus es, opera fidei et justitiae non agenti, ad infidelitatem reputaturDignum est ergo et evidenter intelligitur, quod continentia mali operis quae per circumcisionem significatur, si opera fidei non habeat, ad immunditiam reputetur. Si igitur et nunc de carnali, nunc vero de spiritali commemorat. Videtur ergo in praesenti loco praeputium dicere gentes quae in praeputium carnis ad fidem Chricomparat et praefert Judaeis, qui per litteram et circumcisionem carnis praevaricatores sunt legis, quos et judicandos ab his dicit, in quibus non carnis circumcisio, sed legis observaSi ergo catechumenus, qui nondum per gratiam lavacri circumcepta non servat ac legem Christi et mandata contemnit
Abbreviated transcription (Latin):
sit : Ae per loc subuacit : si auteminiustitia ñit iustia adi commna¬
datꝰ & reliqui : Id est si quanos peccatores sumus ds iustificatu
iniquus erit siuindic&  Namsi iniustitia nostnte ei proficer&.: sine
dub so imquus erat sid amnecux peccantos : Quia iniustitia nosti
din faeii ustim ÷ sipe cantibus nobis de quod promist sc̃is ÷ uia
quamuis pereatores sinus t n formuri tumenper psuitenticam ia er
uumpecatores sel ubluti promis siommini orece murt nc ior
Nonergo hic sensus est in uerbis prophecodauid cumdicit Tibi
so li peccaui & malum contmte fari ut iustificris inser momibustuis
tione cd sentur : ut pecatu hominum && mali actus idi iusti ficatien
proficuent  t e permalu nostra bonus apparrat : & inustitia noshn
illiii iustum ostendat : Qñmitaque iniquus nonestds̃ cum into¬
guit utem i im non peecatis nostris istincitum Qui spetro¬
tis ñis iusti ficac r&ur÷ iniquus ea si uindicum& : sel qui a nen

Expanded text:
injustitia nostra Dei justitiam commendat, etc., id est, si quia nos peccatores sumus, Deus justificatur; iniquus erit, si vindicet. Nam si injustitia nostra ei proficeret, sine dubio iniquus erat si damnaret peccantes; quia injustitia nostra Deum facit justum, si peccantibus nobis det, quod promisit sanctis. Quia quamvis peccatores simus, reformamur tamen per poenitentiam; ut non jam peccatores, sed abluti promissionem mereamur accipere. Non ergo is sensus est in verbis prophetae David, cum dicit: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci; ut justificeris in sermonibus tuis, atione asseritur; ut peccata hominum et mali actus Dei justificationi proficiant et per mala nostra bonus appareat, et injustitia nostra illum justum ostendat. Quoniam itaque iniquus non est Deus, cum irrogat iram, jam non peccatis nostris justificatur: quia si peccatis nostris justificaretur, in
Abbreviated transcription (Latin):
orum cradereno luerunt quaods̃ pnomiset felus auiti quc iude¬
dci eo prteiudic ebitur cions iudiceis nedignidicaentr acc¬
penequod promisit dis fidelibus : qui ppaciias i facentur pcci¬
misio ut credentibus proficen ÷ Igtur non i dignetus Vt
propter illorum pen fidiaem id est iudec eorum non decbit relianis
enedintibus uitama&ernem quam promisit futuramit qua
cioc&enonum ÷ hisdictis  commendit cnedentes iudaceos
quiconihil obesteis: qui cmulti ex illis crederenoluerunt

Expanded text:
orum credere noluerunt, quae Deus promisit filiis Abrahae, idcirco praejudicabitur caeteris Judaeis; ne digni dicantur accipere quod Deus promisit fidelibus: quippe cum sic facta sit promissio, ut credentibus proficeret. Igitur non indignatus Deus propter illorum perfidiam, id est, Judaeorum, dabit reliquis credentibus vitam aeternam, quam promisit futuram per ficio caeterorum. His dictis commendat credentes Judaeos; quia nihil obest eis, quia multi ex illis credere noluerunt.