comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec suor ũ pecrentũ &ciuium instaen¬
ti p&licione. idfacere uoluit: quiec
pollicebantur. sedadei: reddituros
cõmunionẽ. &ãc cũ discrimine pa¬
trimoniorũ sclutisq sue tempora¬
les. simodo catholicã superar& as¬
sertionẽ. Atille ampliur dicere
illis gestis nibil ualuit. Pisitantum
ggnem inter epõs confecta utrũ uice¬
rimus añ uete suetimus. Qcclio loco
dum anoticrio ut nes ponde r&. ammone¬
cundtis mtnis estata. diffidentia
eclena di atgmenta acfirmam̃ta
ꝓuene runt: Quis quis ergo diligentiã
ecoperã btatiriiie memoriae agustim
p̃ro ecclestie đt stictu nognos cere plȩ¬
nius uoluerit : & ic̃ illa pereurrat ges¬
tie & eueni& quae uel qualia ꝓ tulerit.
quibur illue doctũ eloquentẽ. & p̃dicatũ
hominẽ prouo car&. Hor tatusq fuerit
t prosiro desensione partis. quodue¬
litue dicer&. Illũq uictum eognoscit scio¬
ltem ponsolum ipse uerum &ũc alii fr̃s

Expanded text:
nec suorum parentum et civium instannec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit,ginem inter episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admonecunctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum cognoscet. Cerum etiam alii fratres
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ i aetcrent Quando qui dẽ & ante
contro uersiam idem her&ici catho¬
licae cõmunionis eundẽ eẽ nouerat.
&dumab eodẽ conuenirentur publi¬
cis gestis quod ad conlationẽ occur¬
rerent & facturos persecutisunt.
Poterant utiq susceptũ eũ habentes
recuscere congres sum . Ta men õmni¬
potentis dĩ prestitit auxilium ut pi¬
ea in caesariensae mauritania
ciutiati constitutus. Uenerabi¬
lis me moriae agustinus. quo tum
licae litterȩ conpulerunt. Obter¬
minandas uidelic& alias etcłe¬
neces sitates. Hac ergo occasione ut e
ep̃m̃. que insua sec tae prȩ cipuum:
populo adtestcnte diuersa cõnitini¬
onis ex hocipso ids putar& & ꝓ uocardi
gest is ecde si asticis: ut quod forte
ti sine alicuius potestitis. Prohibits¬
one. aut potentia securus dicere mi¬
nime dubitar&. & in sua ciuitate su¬
is omnib p̃sentib ciuib fiducialit̃
ꝓpricc̃ defendere cõmunionẽ non
denegas & . Ille nec in hortatione

Expanded text:
onem jactarent, quandoquidem et ante onem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quolicae litterae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclenecessitates: hac ergo occasione proveepiscopum, quem suae sectae praecipuum ipopulo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte,ti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione,
Abbreviated transcription (Latin):
ractori honorio . propt̃ quod perfici¬
endũ &icõ a suo latere tribuno & no¬
turio marcellino adafricam iudicem
ma serat: In qua controuersia illi om¬
nimodis confutati atq de errore aca¬
tholicis conuisti sententia cognitor is
Notaetisunt & post eorum appellationẽ
pus simi regis res ponso inusti inter
her&icos condemnatisunt: Exqua
ratione solito amplius eorum ep̃ĩ.
cũ suis clericis & plebib cõmunica¬
uerunt & pacem tenentes catholicã
Multas eorũ per secutiones. usq ad
mẽ brorũ amputationẽ & int̃nitio¬
nẽ per tulerunt. & totum illud bo
& coeptu &porsectum estꝓporto aũt
qm̃ post illa qua cũ do nastistis facta
ẽ conlatio. Nonde fuerunt qui
dicerent per mis sos non suis se eos¬
dem epõs aepud poto statẽ quae cau¬
sccin audiuit dicere omnia prosuis
pccrtib: qm̃ cathalica cõmunis cog¬
nitor suae fouobat ecclesia Lic&
hoc deficientes &iui Eti ad &cusati¬

Expanded text:
ratore Honorio; propter quod perficiratore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonet coeptum et perfectum est. CAPUTm post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusati
Abbreviated transcription (Latin):
aessit: fe aurico multa &xiger&t ur et
ẽ bene ficiũ in p&cratũn nde cũ ingta¬
tus adpiissimũ principẽ ꝓuocas s& ab
imperatore relationi debi tum esti
responsũ solutũ & consecutũ. praeceptũ
Nullo prorsus loco her&icos donatistas
et̃ debere: & eos aduim legum omniũ con¬
traher&icos latorũ ubiq teneri clebe¬
re &xquo & iud&x & ossicium: & idem eris¬
pinus quod minime fuerit & astus p̃cepti
sunt de nasauri libras fisci uirib inferreꝵ
te r&ur indulgentuc: & dño cediuuante
perfectum estꝰ qua diligentia & scõ stu
dñs & hic palmuamdedit. & apud se ius¬
titia coronã seruauit: Ac macgis ma¬
gisq: iuuante xp̃o dedie indieñ auge¬
bactur & multi plicabatur pacis unitas.
& eccle siae dĩ fraternitas: & id maxi¬
me factũ ẽ post consolationẽ qua e
ab uniuersis epĩs catholicis apud car¬
thicginẽ cum hisdem doniti starũ
epĩs post modum fataest. Idiubente
glomiosissimo & religiosis simo impe¬

Expanded text:
essit, ne auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco haereticos Donatistas esse debere, et eos ad vim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci juribus inferre. teretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studDominus et hic palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo impe
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ em̃dictionẽ. A non nullis fratrib bonqui¬
rebatur. Lic& eos post modũ emendas s& in ꝑ¬
fecta &ia quedic suorũ librorũ p̃uentus mor¬
te dereliquid. quiq prodesse omnib: uolens & ualen¬
tib: mubia librorũ legere : & ñualentib ꝯutroq

Expanded text:
rem emendationem a nonnullis fratribus conquerem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque
Abbreviated transcription (Latin):
te defessos &adꝓpinquiante morte sollicitus
comeatũ sibi p̃car&ur. adst&it dep̃caentr &i c̃
pene morienti iuuenis honore & mages tate
lenercbilis stactucelsu. &clarus cespectu &
quẽ adsistentẽ sibiuix possit humanus aspec¬
tus oculis carnalib: intueri : Nisi quod talẽ
uidere ic̃poterat descło recessurus cedq ille
ñsine quadãe animi & uocis indignatione in¬
fremuit & dixit: Aactitim&is &ire non uul¬
tis quid facciam uobis. Ante ꝓxima uero diemꝰ¬
obitus sui asedictatos & ȩditos libros ꝑe censuti.
siue eos quos primo tẽpore suȩ conuersionis
adhuclaicus siue quo pbr. siue quos ep̃s dicta¬
uerit. & quaecũq: in his recognouit alit quã
sehab& ecclȩ sistica regulacase fuisse dic¬
tcta & scripta quã adhuc ecclȩ siasticum
usum minur scir& minusq sapuis s& a sem& ipso
&ire pre hensa & correcta sunt
Unde &iã duo conscrepsit uolumina quorun
est titulus derccensio ne librorũ . prerep¬
tos &iã sibi quos dã libros ante dillgentio¬

Expanded text:
te defessus et de adpropinquante morte sollicitus commeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobis?> increpantis uox et mosive eos quos primo tempore conversionis suae adhuc laicus, sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentio
Abbreviated transcription (Latin):
& hocopus uoluit speculũ appellari.
erũ breui consequente tẽ poris. Diuina uo¬
luntigit & potestete ꝓuenitiut manus
srgens diuersis telis armata & bellis eer¬
citata in maniam hostium uuandaelorum
&R lanorum cõmixta secũ habens gothorũ
gentẽ aliarũq diuer scorũ ꝑsonies exs punis
pcertib truns maerinis nacuib africȩ influ

Expanded text:
ellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam secum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influ
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ prolacta locuit. Nostondit nr̃ȩ
fidei firmiom̃ta. Illius aut adserta nul¬
la ueritate: Nulle scripturarũ sacra¬
rũ auet oritate suffulta docuit. & frus¬
tricuit: &ut ccst inuicem purtes digres¬

Expanded text:
turarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digres
Abbreviated transcription (Latin):
a sensibus humanis remota: Pr&er¬
mittȩ quesii secr&cũ: quodscripturȩ auc¬
toritãte nondidicisti ⁊ Nihil ultra
quaẽ scrͥptum estqueras Nihil cempli¬
us ꝑ quiries quac̃ diuinȩ litte rae predi¬
cont. Scirȩ non cupies. quod scia noli¬
c&curiosi tar peis culos ec p̃sumptio est.
Curso sitas dã nose perciaẽ ĩnhere sem
ꝓuocat. In fabulas sac islegas m̃ tẽ p̃ci¬
pitit ꝓmcausis obscuris redddi t auda¬
ces Inrebus ignaciis faccit p̃cipites: In¬
disputatione tamen tolle certamenꝰ
olie pertenatiã uincendi occasionẽ
cede citouer iate : Noncontra dicas
superere: plus dilige audirȩ : quãe dice¬
re : plus ausculttre quamn loquiꝰ
apr incipio audil oquere nouis simus⁊

Expanded text:
a sensibus humanis remota. Praetera sensibus humanis remota. Praetermitte, quasi secretum, quod Scripturae auctoritate non didicisti. Nihil ultra quam scriptum est quaeras, nihil amplius perquiras quam divinae litterae praedicant. Scire non cupias quod scire non licet: curiositas periculosa praesumptio est, curiositas damnosa peritia est; in haeresim provocat, in fabulas sacrilegas mentem praecipitat, in causis obscuris reddit audaces, in rebus ignaris facit praecipitem, disputacione tolle certamen, tolle tenacem vincendi defensionem, cede cito veritati, non contradicas non superare; plus dilige audire quam dicere, plus auscultare quam loqui. 73. In principio audi, loquere novissimus
Abbreviated transcription (Latin):
borũ obscuritate uts itadic ut tellȩga¬
ris: Mec simplicib loquendo dis plici¬
cs nec prudentis: offendas: Iuxta
sensũ aucdientis. erit ser modoctoris
ecundũ mores. est in percienda doc¬
trina luxtauulnus: adhibenda re¬
medico uariae uoluntates diuersã
dirciplinã desiderant : Unus quisq:
secđm pro fessionẽ suam docendur estix
ns picien docest: uari&uos personarũ.¬
&quẽ modo eruces trcitce: Cominunia
omnia omnib: secr&ca ꝑfestorib: loqͥre
A perta cunctis operta paucis admincia
Quedam etĩi plur imis : quȩ dã paucis sun
disse rendec: In omni tẽnore : paratus
esto adstructionẽ : Nullũ tẽpus sit ua¬
cuum : quod non aedifices: Mulla hora
p̃tereat : quo doctrinae studium nonst
re : Quõdesse tibi scientia sentis : que¬
re ab aliis: Conlatione enĩ obtecta
clura sunt ⁊ Conferendo difficilic a pe¬
riuntur : Nulla aut̃ tibisit curiositaes
sciendila tentiao : Occue indicare : quȩ sunt

Expanded text:
borum obscuritate uti, ita dic, ut intelligaborum obscuritate uti, ita dic, ut intelligaris, nec simplicibus loquendo displiceas, nec prudentes offendas. 69. Juxta sensum audientis erit sermo doctoris, secundum mores est impertienda doctrina. Juxta vulnus adhibenda remedia; variae voluntates variam disciplinam desiderant, unusquisque secundum professionem suam docendus est. Inspicienda est varietas personaruquomodo erudias tracta; communia omnibus, secreta perfectioribus loquere; aperta cunctis, operta paucis denuntia; quaedam enim plurimis, quaedam paucis sunt disserenda. 70. In omni tempore paratus esto ad instructionem; nullum tempus sit vacuum, quo non aedifices, nulla hora praetereat, qua doctrinae studium non core; quod deesse tibi scientiae sentis, quaere ab aliis, collatione enim obtecta clarescunt, conferendo difficilia aperiuntur. 71. Nulla autem sit tibi curiositas sciendi latentia. Cave indagare quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nifes ⁊ cebitur tibi: Accede ad illãcoiad¬
ꝓpinquabit cdte: Assid uus esto illi& ins¬
tru&te. ⁊Disce qđ nescis. nec doctor in¬
utilis inueniaris Antea esto auditor.
qua doctor ⁊Per disciplinã nom̃ magistri
acciperbonũ qđ audieris dicbonũ qđ didi¬
ceris docealboendi & docendinẽ tempnas¬
ug e s. doctrina quanto magis uel ampli¬
us dicta suerit t̃ anto magis habuncdat:
Sccpientia dando largiorsit r̃ &inen domi¬
noratur: Hargiendo ÷ edundantior
est scientia &dũplus confertur. plus
hiccbundat: Uerbũ tam̃ p̃cȩdunt opera
Que ore promis opere adimplȩ ⁊ Que uer¬
bis docis exemplis ostendes esto non
solũ magisterss ed&imitator uirtutis:
Sidocis & sacis : tonc gloriosus haberis: non
sictis ẽ laudare quoddicis nisidictis fac¬
ta coniuncxeris. In doc trina ipsiiab
humana laudate tẽpera Sic instrux
aliosttte custodices Sic doce ut hu
militatis gratia inoram ittacs ⁊
titu de mergaris : Cũ aut̃ eotis nol iuer¬

Expanded text:
nifestabitur tibi, accede ad illam, et appropinquabit ad te, assiduus esto illi, et instruet te. 67. Disce quod nescis ne doctor inutilis inveniaris; antea esto auditor, postea doctor: per disciplinam nomen magistri accipe; bonum quod audieris dic, bonum quod didiceris doce; discendi et docendi non contemnashanc auges; doctrina quanto amplius data fuerit, tanto magis abundat. Sapientia dando largior fit, retinendo minoratur; largiendo redundantior est scientia, et dum plus confertur, plus abundat. 68. Verbum tamen praecedant opera, quae ore promis, opere 515 adimple; quae verbis doces, exemplis ostende; esto non solum magister, sed et imitator virtutis. Si doces, et facis, tunc gloriosus haberis. Non enim satis est laudare quod dicis, nisi dictis facta conjunxeris. In doctrina ipsa ab humana laude te tempera. Sic instrue alios, ut te custodias. Sic doce, ut humilitatis gratiam non amittas. Catitu demergaris. Cum autem doces, noli ver
Abbreviated transcription (Latin):
industria ecitat sensus tarditatẽ. assidui¬
tas acuit. &ercitatione ꝓficit sensus experienta
plus scitur ⁊
taes enimores facit lugis usus ĩ nnatdrã ueu¬
taiur ꝓmt̃cusulcȩdunt ⁊usui omnia parent
uol untate ꝑficies ⁊ nihil scpienticme¬
Lius nihil prudentic dulcius :Nihil scien¬
tiac suauius: nihil stultid peius : Excellen¬

Expanded text:
industria excitat. Sensus tarditatem assiduiindustria excitat. Sensus tarditatem assiduitas acuit. Exercitatione proficit sensus, experientia plus scitur. tas enim mores facit. Jugis usus in naturam vertitur. Omnia usui cedunt, usui omnia parent,voluptate perficies. 65. Nihil sapientia melius, nihil prudentia dulcius, nihil scientia suavius, nihil stultitia pejus, nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
ueforte cũ incurreris . reuocare ñ possis ꝯ
usus enĩ difficilȩ rũpit᷑. c̃su& adinis uinculũ:
uix soluitur ⁊ insoutadiu tardius corrigunt᷑ :
ancipitẽ diu delibera sententia : An factũ.
cogitcdiu : Ante opus p̃meditare diun
Iatura c̃siliũ ut ꝑ ficerȩ possis qđ uis: qđ uis
lii mora melior ẽ: In reb aut̃ certisbene agen¬
ditardteas. remoue ał aete : Tollemor asi
incrastinũ nihil differas: Inbonir dilatĩo
noc& inid qđ expedit differre inpedit ⁊
Absit irbonis . remis sacisignicies: Absit ne
pturporẽ : uires & ingenium deflu&: Ne¬
glegentia.ntor por dis soluit animum:
deside .poc natura corrũpatur⁊ Torpor¬
enĩ e superat m̃tẽ uł sensũ abitudo sciente
lum̃ etinguit: solertia aut̃ meliore. reddn.
peiorẽ facit neglegentu : Sensũ d ssidia obtun¬
ingeniũ subiacto studio : Tardiorenĩ inge.¬
nicc̃ studus acuunt᷑: Torpioraẽ naturae.

Expanded text:
ne forte cum incurreris, revocare non possis. 63. ne forte cum incurreris, revocare non possis. 63. Usus enim difficile vincitur. Consuetudinis vincula vix solvuntur, inolita diu tardius corriguntur. Ancipitem diu delibera sententiam, ante factum cogita diu, ante opus praemeditare diu: matura consilium, ut perficere possis; quod vis lii mora melior est. In rebus autem certis bene agendi tarditas removeatur a te, tolle moras, in crastinum nihil differas: in bonis dilatio nocet, in his quod expedit differre impedit; absit in bonis remissa segnities, absit negPer torporem enim vires et ingenium defluunt. Negligentia et torpor dissolvunt animum, desidia natura corrumpitur, enim exsuperat sensum, hebetudo scientiae lumen exstinguit; solertia autem sensum meliorem reddit, pejorem facit 514 negligentia, sensum desidia obtuningenium subjuncto studio. Tardiora enim ingenia studiis acuuntur, torporem naturae
Abbreviated transcription (Latin):
mus :cnens enũ mali conscientic ꝓpriscgita¬
tur stimulis : Si enĩ in bonũ ꝑmaenseris : tristri¬
ae longabit᷑ate: Si iniusticia ꝑseuerauerist̃
tristicia ñ occur ret tibi ꝓieõ plaga necmors
t& urb& sibene & pie uixeris⁊ Consiliũ aũt
dĩ auxiliũ posce : Oiãc diuinȩ gratiae diui¬
no dono adscribe ⁊ Nihil meritis tuis ad¬
tribuas : In uirtut &uãnihal p̃sumas In
audacia nibil ponas: Uisaut̃ uirtutõstuas
augeripdere noli : Occulta uirtutes p̃la¬
tionis: abscon de binafactaꝵ ꝓarro¬
gantia fuge ui deit qđ es semeruisti:
quodmani festando potos cmit tere .
tacendo custodi: Uitiaeuero cordistui
reuela: prauas cogitationes ilico ma¬
nifesta: Pec catũ enĩ ꝓditũ citocuraturs
Crim̃ aũt tacendo ampliatur: Silenti oculpa
crescit sipart& urtiũ. fit exmagno pus illo
silat& fit exmini mo magno: sitegitur ma¬
gis credit᷑es semabu Malũ aũ caue¬
repocius quãc emendare oport&n
uelius ẽ ut uites uitiũ : quamaut emen desi

Expanded text:
mens enim mala conscientiae propriis agitatur stimulis. Si enim in bono permanseris, tristitia elongabitur a te; si in justitia perseveraveris, tristitia non occurret tibi; nec plaga, nec mors te terrebit, si bene et pie vixeris. 62. Consilium autem Dei auxilium posce. Omnia divinae gratiae, divino dono ascribe; nihil meritis tuis attribuas, in virtute tua nihil praesumas, in audacia nihil ponas; vis autem virtutes tuas augeri? prodere noli; occulta virtutes pro elatione, absconde bona facta pro arrogantia, fuge videri quod esse meruisti; quod manifestando potes amittere, tacendo custodi; vitia vero cordis tui revela; pravas cogitationes illico manifesta; peccatum enim proditum cito curatur, crimen autem tacendo ampliatur, silentio culpa crescit: si patet vitium, fit ex magno pusillum; si latet, fit ex minimo magnum; si tegitur, magis creditur esse malum; malum autem cavere potius quam emendare oportet; melius est ut vites vitium quam ut emendes,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod non poteris facere : non pollicicris :
Multum dõ reus eris: si nonseceris quoduo¬
ueris: Dis plicent dõ qui uota sua non
qui quod uouerunt non imple uerunt:
Melius est enim non promit tere quã
fidem promissi non eplere ⁊ Melius¬

Expanded text:
quod non potes facere, non pollicearis. quod non potes facere, non pollicearis. Multum Deo reus eris, si non reddideris quod voveris; displicent Deo qui vota sua non qui quod voverunt non impleverunt. Melius est enim non promittere, quam fidem promissi non solvere. Veru
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ne qđ m̃ datiũ ẽ pec catũ rat Omnne
quod aueritate discordiet ĩniquitas
est leges scłi falscrios dumpnant
mendaces puniunt: fallaces perimunt:
Simen daetium hominis. lege doncctur
Gifcellatiae humano iutdicio plectitur
Sifcolsitas capituli poena conseribit᷑
quicnnto iagis ante dm̃ testẽ uerberũ¬
& testis falsus nonerit inpunitus :
Refuge ergo mundaetium: decli¬
noc mendactum caue fal sumt
paire loquere: rum quim mentia
bas uerbis: Nullũ fallendo decipiaes
sullũ argumentũ uerborũ inducaes¬
prolbȩ &ia tibi iuram̃tum: Tolle iurandiusũ
ius iurcndũ int̃dictibi Periculos ũ ẽ enĩiu¬
rcre: Assidiutas iurandi periurii consu¬
&udinẽ facit : Iurandi usus : ad ꝑiuriũ ducit:
Sit inor&uo est: sit inor&uo non est:
Veritas. iuram̃ tũ non in dig&: fidelis
sermo: sacramenti r&in& locum ⁊ firma
sit sacram̃ti tui fides facbonũ quodspondsti
Nonsis in uerbis facilis & inopere difficilis¬
sine consideratione uiriũ nihil presum as

Expanded text:
mendacium peccatum est. Omne quod a veritate discordat iniquitas est. 54. Leges saeculi falsarios damnant, mendaces puniunt, fallaces perimunt. Si mendacia apud homines lege damnantur, si fallacia humano judicio plectitur, si falsitas capitali poena conscribitur, quanto magis ante Deum testem verborumet: testis falsus non erit impunitus . 55. Refuge ergo fallaciam, declina mendacium; cave falsum, pure loquere, nunquam mentiarbas verbis, nullum fallendo decipias, nullum argumentis verborum meProhibe etiam tibi juramentum, tolle jurandi usum; jusjurandum interdic tibi; periculosum est enim jurare, assiduitas jurandi perjurii consuetudinem facit. Jurandi usus ad perjurium ducit; sit in ore tuo, est; sit in ore tuo, non est ; veritas juramento non indiget; fidelis sermo sacramenti retinet locum, firma etiam sit sacramenti tui fides. 57. Fac bonum quod spopondisti. Non sis in verbis facilis, et in opere difficilissine consideratione virium nihil voveas;
Abbreviated transcription (Latin):
morum alienas. perferes: Ticnta cu¬
ra corrige uitia tua quanto studio
prespecis ccliena, Omne quoq: genus
mendaciisumopere fuge : Nec cacsu nec
studio loquacris fulsum : Nec ut prestas

Expanded text:
morum, alienos perquiras; tanta cura corrige vitia tua, quanto studio perspicis aliena. 53. Omne quoque genus mendacii summopere fuge; nec casu, nec studio loquaris falsum; nec ut praestes
Abbreviated transcription (Latin):
dõ quod deamaro samine literasũ dulce¬
uerter & in latinum hunc quis ubtemi
ahiexus ẽ. habuit preceptorem memi¬
nii
Einquid obintellegentiam. huius
uoluminib: liddeũ quendam preceptorẽ
qui apud ebreos peritus habeb atur
non paruis redemisse nummis sieius doc
me inter pr&are nisi quodante intellex¬
eram quo uero labore sudorẽq cal¬
deã linguã didicerit idẽ hieronims
ita scribens atq ad firmans dicit¬
egt adoles. centulus post quintiliani &
illii lectionem ac flores r& hori¬
quod me in linguae huius pristinũ
reciusissem & multo sudore multoq tẽ¬
pore iptiuassem. anhelantia striden¬
inaq: uerba resonare & quasi ꝓscrip¬
tam ambulans rarũ desuꝑ cͥlumen
aspicerem in peginouissime indanihel
& tanto tedio a fectussum ut despera
tione sunta omnem uecerem laborem
uoluis sem contemnere Virum adoran¬
tem ebreum &illũ mihi sualingua cre¬
magis possum sermonem caldaicũ legere¬

Expanded text:
domino, quod de amaro semine litterarum dulcedomino, quod de amaro semine litterarum dulceverteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memini me, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis, Liddeum quemdam praeceptorem, qui apud Hebraeos primus hnon parvis redemisse nummis: cujus doctme interpretari, nisi quod ante intellexri. Quo vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicitEgo adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores rhetoricos, cum in linguae hujus pistrinum me reclusissem, et multo sudore multoque tempore vix coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare: et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicerem, impegi novissime in Danielem: et tanto taedio affectutione sumpta omnem ueterem laborem uoluerim contemnere. Verum adhortante me Hebreo et illud sua lingua cremaius possum sermonem Caldaicum leg
Abbreviated transcription (Latin):
quae uitam in hac luce piia iocun¬
̃dius quo epulae: omnia mella sup erant᷑
Quã dulcia inquid ꝓphesa gaturim eo
elo quiatua suꝑ mel orimeo Nam id circout
uit pecipuus orator homnes abestur df¬
ferpmus quod loquipossumusqua laude
dignus est qui in ea re. c&eros superat
inque homines bestias ante cellunt Ac¬
cingere igitur & mihi quae sub nec̃ tar̃
defide iactantii dederas ideo non liben¬
terlego quia & plurimae epistolat eius usq
admille uersuũ spatia tenduntur &ra¬
ro de nostro deomate disputant quifit . ut
& legente fastidium gener& longitudo &
si quando breuia sint scolasticis magisrun
agpta qua e nobis de m&ris & regionũ
situ &ophilo rophis disputans Quid sibi uult
quod ingeneseo scriptum est omnis . qui
occiderit cain. uII. uindictas soluit
Ss el& omnniã fecit ds̃ bona ualde. Quare
idnoe ddemundis &inmundis animalib
Minno uo te stãm̃to postuisi onem quae:

Expanded text:
qua vita nihil in hac luce puto jucunqua vita nihil in hac luce puto jucundius, quo animae pabulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua! super mel ori meo. Nam cum idcirco, ut ait praecipuus Orator, homines a bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestiis antecellunt? Accingere igitur et mihi quae subjecta sunt de fiae Lactantii dederas, ideo non libenter lego, quia plurimae Epistolae ejus usque ad mille versuum spatia tenduntur, et raro de nostro dogmate disputat: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sunt apta quam nobis. De metris, et regionum situ et Philosophis disputans. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occiderit Cain, septem vindictas solvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, quare ad Noe de mundis et immundis animalet in nouo testamento post uisionem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sibi summo studio ipse condiderat
clausam omniumq. librorũ orationes
quas pene memoritertainebat heri
relegens diem ieuinans ducebat ad
romanae urbis aecclesiae elo quentirsimus ponti¬
fert ut ceduã idem romanam urbis ecclenae ob
scribenda mit tendaq uolumina assiduo opere
non desister& huiuscemodi exortatus est
dilectissimo filio hieronimo damasus. Dormi¬
tante te & longoiam tempore neglegente
potiusq scribente questiunculis qd tepuoscio¬
sudiciũ condignocibo alitur & pinguescitora¬
tio sed quod lectionis fructussit iste scribas.
iam epistolas habere dixisti exceptis his quas
in heremo aliquando dictaueras. quasqcttita
auiditate legi atq seripsi & ultra pollicitus
es ut furtiuis noctiũ operibus t alilquas
si uellis possis dictare Libenter accipio ab
ad ferente quod rogare uoluerim &iã sinegas¬
ses Neq uero ullam puto dignioremdis¬
putationis nr̃ae confabulation᷑ e forequa
ut descripturis internos sermocine us
idest ut ego interrogem t uress una de ar

Expanded text:
sibi summo studio ipse condiderat, clausam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat adRomanae urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad scribenda mittendaque volumina assiduo opere non desisteret, hujusmodi verbis exhortatus est. Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missiveluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis friam epistulas habere dixisti exceptis. his, quas in heremo aliquando dictaueras quasque tota auiditate legi atque descripsi, et ultro pollicitus es te furtiuis noctium operis aliqua, si uellem, posse dictare, libentofferente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque enim ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam ut de Scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego interrogem, tu respondeas,
Abbreviated transcription (Latin):
cestis ẽ dñs past multas lacrimas past
caelo oculos uherentes non nunqua
uidebar interesse agminib: angelor ũ
Uli&lus gaudenq. cantabam. Post
te inodore unguentorũ tuorũ current¬

Expanded text:
estis est dominus, post multas lacrimas, post caelo oculos inhaerentes nonnunquam videbar mihi interesse agminibus angelorum et laetus gaudensque cantabam: Post te in odorem unguentorum tuorum curr
Abbreviated transcription (Latin):
potutaceo cũ &ianms Pinguentes aqita
frigida utantur &cdfumali quid ac¬
cepisse lux oriaesit Ille igitur ego
qui ob gehenne masutalime carcere
ipsed ampna uerã scurpionum tantũ
s ocius & ferarum sepechoris in¬
ter eram puellarũ. Pallebant ora
ieiunus. &mens desiderus aestuabat
libi dinum incendia pululabant. staq
omni auxilio destitus ia cebam ad ihm
pedes rigubam lacrimis crine tgebam
&repgnini Carne ebdomadarum
inedia subiacebart. Non eribesco
infelicitatis mede quinpotius plango
mones e quod fuerim Meminime
damanter diem orebrius iunxsse
cum nocte Ne prius petoris cenbasea
uerberibus qua y adño redirds in pebro¬
te tranquillitas łpsamquoq celbla
meam quasi cogitationũ consciam ꝑti¬
mescebam & mnihi irat&rigidus solus
deserta penegabam Sicubi coneaua
ualliumi asperamontium rupium pre¬
rupcacerneba ibe me noratione me¬

Expanded text:
potu taceo, cum etiam languentes aqua potu taceo, cum etiam languentes aqua frigida utantur et coctum aliquid accepisse luxuriae sit. ille igitur ego, qui ob gehennae metum tali me carcere ipse damnaueram, scorpionum tantum socius et ferarum, saepe choris intereram puellarum. pallebant ora ieiuniis et mens desideriis aestuabat libidinum incendia bulliebant. itaque omni auxilio destitutus ad Iesu iacebam pedes, rigabam lacrimis, crine tergebam et repugnantem carnem ebdomadarum inedia subiugabam. non erubesco infelicitatis meae, quin potius plango non esse, quod fuerim. memini me clamantem diem crebro iunxisse cum nocte nec prius a pectoris cessasse uerberibus, quam domino rediret increpante tranquillitas. ipsam quoque cellulam meam quasi cogitationum consciam pertimescebam et mihimet iratus et rigidus solus deserta penetrabam. sicubi concaua uallium, aspera montium, rupium praerupta cernebam, ibi meae orationi
Abbreviated transcription (Latin):
fidelibus misit Haec inhuius istoriae
ꝓloga interserens scribere inquid dspo¬
sue si tam̃ dñuitam dederit & siuitu pe¬
ratores mei salam fugienteme &clau¬
sum ꝑ sequi desierint Addeserta dem¬
de loca atq olimobagendam inibi poc¬
nitentiam ꝓperare cupierat Itala &us
accinctusq accessit ut uolasse eum
magisquam ineasse crederes Quo¬
modo uero ꝑ quatrienniũ
tinuae xp̃i potius auxdio poenituerit
idem hiȩ ronimus quisponte ꝑtulit ipsi¬
us di ad fuis se gratiam huius modim
dicauit quotiens inheremo constitutus
& illauasta solitudinis quae excista
solis ardorib horridum monachis
prestat i abitaculum. Put auime in¬
quid it manis interes sedelitus sede¬
Bam solus quia maritudine plenus era
harrebant sacco membra deftrrmia squa¬
lidacutis situm & inopice carnis addux¬
erat Cotidie lacrimae cottidie gemitꝰ
& si quando repugnancem somno immi¬
nens opprersis sa Nuda humouixossa
herentiã conlidebanaDecibis uero e

Expanded text:
fidelibus misit, haec in ejus historiae fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi dicit: ‘Quotiens in heremo constitutus et in illa uasta solitudine que exusta solis ardoribus horridum monachis prestat habitaculum putaui me me Romanis interesse deliciis! Sedebam solus, quia amaritudine repletus eram. Horrebam sacco membra deformis, squalida cutis situm Aethiopicae carnis adduxerat. Cotiet, si quando repugnantem somnus inminens oppressisset, nuda humo uix ossa haerentia conlidebam. de cibis uero et
Abbreviated transcription (Latin):
enimuirũ hunc egofelicem dixerim huius
fuge euentũ corrigens xp̃iiudicio dispen¬
satum quam prauorum hominum ꝑ secuti¬
onib paratum fore existimo Scili c&ro¬
manae ȩcclesia periinstituta regiminũ
omniũ ueteris testamenti librorum xp̃o
o desudante ebraicã quoq habeat ueritatẽ
& grecorum quorundam leuitas quae sibi
romanos ase om̃s scripturas diuinitus in¬
spiratas accepisse plaudebat eos habere
quod non hab& retognos cat.Igitur
hi eronimus. ronta egressus adorien¬
tem tendens ꝓfectus ẽ ad gregorium
nazan zenum constantinosoli ine ubis epĩ
studus crudir&ur. Supplex docilisq dscipi
lis adit preceptorem. eumq. constantino¬
politan a urbem obseruabat Hoc disci
& duminposserstonem euagrti prbimo¬
rar&tur malhũ monadum &t aliquan¬
lo captiuum repperit. ꝑcunctatusq ea¬
omnemeius captiuutater accepit histo¬
riamq postea edidĩ sempta & rorianis

Expanded text:
enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus fugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quem pravorum hominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet ut Romana Ecclesia, Petri instituta regimine, omniumque veteris Testamenti librorum edocto desudante, Hebraicam quoque habeat veritatem; et Graecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos a se omnes Scripturas divinitus inspiratas accepisse plaudebat, eos habere quod non habet, recognoscat. Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discip dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusqueomnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
si legero te negaui In hac sacramenti
uerba dimissus reuertar asuperis. Miran¬
tibus cunctis oculos aperui. Tantos lacri¬
marum imbre ꝑfusus. ut &iam incredulis
fidem facerem exdolore nec uere sopor
ille in anis fuit. utuana somnia quibus sepe
deludimur testirẽ tribunal ante quod
iacui iudicium testis quod timui. Itamihi
nunquam contingat talem incidereques¬
tionem liuenter habuis seme scapulas
plagas sensisse ꝑ somnia & tanto
dehinc studio diuina legisse quantomor¬
talia antea non legeram. Interea
sue ronimus romanae ȩcclesiae prbt os damas
sacerdotis sacrae bibliotece scrutator diũ in orũ
dissertor uoluminũ dũ ꝑtriepnium continue
carus acceptusq: popularib: ueneratur
ominũq: iudicio dignus esse sũ mosacerdotio
decernitur quedam ex clericorũ monacho¬
rumq: ordinib: ꝑ iactulantia ꝓq ingluuiae
dis cursantes ad effugandum urbem hie¬
dep̃ henderat insidias parauerunt. Uerũ

Expanded text:
si legero, te negavi. In haec sacramenti si legero, te negavi. In haec sacramenti verba dimissus revertor ad superos; mirantibus cunctis, oculos aperio tanto lacrymarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerem ex dolore. Nec vero sopor ille inanis fuit, ut vana somnia, quibus saepe deludimur. Teste est tribunal ante quod jacui, judicium teste quod timui; ita mihi nunquam contingat talem incidere quaestionem. Livientes me habuisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea Hieronymus Romanae Ecclesiae Presbyter, os Damasi Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus acceptusque popularibus veneratur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decernitur, quidam ex Clericorum Monachorum ordinibus pro petulantia proque ingluvie discursantes, ad effugandum Urbe Hiedeprehenderat, insidias paraverunt. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
Erutrahor ibi tantum buminis & tantũ
erat excircum stantium clanitae fub¬
goris. ut piectus in terram sursum aspi¬
cere nom auderem. Interrogatus
conditione xp̃ianũ me esse respondi
t ille qui presidebat : mentiris ait ut¬
cice ronianus es non xp̃ianus f
ubithes aurostuus ibi & cortuum
llico ommutui & inter uerbera
cedimeiusserat conscientiae ma¬
gis igne torquebar illũ mecum uer¬
si culũ replicans in inferno aũ quis
confitebitur tibi clam arẽ tamen
coepi & ciulans dicere: Miserere mei dñe
miserere mei. Haec uox inter flagella reso¬
nabat tandem ad presidentis genua ꝓuolu¬
ti qui adstiterant precabantur utueniã
tribuer& adolescentiae ut erroris locũ
poenitentia cõmodar& Exacturus de in¬
decruciatũ sigentiliũ litterarum libros ali¬
quando legissem. Ego quitanto articulo c̃ons
trictus uellim &iam maiora ꝓmittere
dm̃ iura recoepi & nom̃ eiꝰ obtestans dicere
ñe sium quã habuero codices saeculares

Expanded text:
pertrahor, ubi tantum luminis et tantum pertrahor, ubi tantum luminis et tantum erat ex circumstantium claritate fulgoris, ut proiectus in terram sursum aspicere non auderem. interrogatus condicionem Christianum me esse respondi. et ille, qui residebat: \'mentiris\', ait, \'Ciceronianus es, non Christianus; ubi thesaurus tuus, ibi et cor tuum\'. ilico obmutui et inter uerbera — nam caedi me iusserat — conscientiae magis igne torquebar illum mecum uersiculum reputans: in inferno autem quis confitebitur tibi? clamare tamen coepi et heiulans dicere: miserere mei, domine, mise. rere mei. haec uox inter flagella resonabat. tandem ad praesidentis genua prouoluti, qui adstiterant, precabantur, ut ueniam tribueret adulescentiae, ut errori locum paenitentiae commodaret exacturus deinde cruciatum, si gentilium litterarum libros aliquarticulo vellem etiam majora promittere, dejerare coepi, et nomen ejus obtestans dicere: Domine, si unquam habuero codices saeculares,
Abbreviated transcription (Latin):
ihundiffecilius esti. consu&tud memi lau tio¬
ristibi ꝓptercatorũ meregnã castrassẽ
&shierosolimã militaturus ꝑgerembibliote¬
cam quam romaes cunt summo studio acla¬
bdre confic eram carero non poterã. Itaq
miser ego lecturus tulliũ ieiunabam
Post noctiumcrebrasiuigili as post lacri
mas qua s mihi p̃teritorum recandatio
peccatorum eximis uis ceribus erum¬
pebant plato sumebaturin manib
Siquando mem& reuersus ꝓph&lam le¬
gere coepirsem sermo orrebat incul¬
tus quiã lumen caecisoculis nonui debã
dumme ta antiquus serpens in ludera in ma¬
ada ferrie quadragesimã medullis in fuc¬
sa febris corpus meũ inuasit guustirfu¬
sisine ulla requiȩ. quod dictu quoq incre¬
dibile sitisic infelitia membra depastas
un os sibus ure bereren interim parabaoe¬
ture xsequiȩ & uitalis animi cabont
toto fri gescente la corpore in solotan¬
tũ tepescente pecitus culo palpitabat
Cum subito raptus in spũ ad tribunal iudidis

Expanded text:
quod difficilius est, consuetudine lautioris cibi propter celorum vie regna castrassem et Iherosolimam militaturus pergerem, bibliotheca, quam Rome cum summo studio ac labore confeceram, carere non poteram». VIIIa. «Itaque miser ego lecturus <Tullium> ieiunabam, post noctium crebras vigilias, post lacmas, quas mihi praeteritorum recordatio peccatorum ex imis uisceribus eruebat, Plautus sumebatur in manibus. si quando in memet reuersus prophetam legere coepissem, sermo horrebat incultus et, quia lumen caecis oculis non uidebam, dum ita me antiquus serpens inluderet, in media ferme quadragesima medullis infusa febris corpus inuasit exhaustum et sine ulla requie — quod dictu quoque incredibile sit — sic infelicia membra depasta est, ut ossibus uix haererem. interim parabantur exsequiae et uitalis animae calor toto frigente iam corpore in solo tantum tepente pectusculo palpitabat, cum subito raptus in spiritu ad tribunal iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ fluo queritur. quod luce clarius constat.
quod his qui uirtutũ signasuis meritis uadu¬
it aliis quoq: xp̃o largientẽ adquirere siex¬
egis s& oportunitas facilius poterat haeo
Haec bre uiter de
uita uel actibus beatigregorii dictasint.
c&erum quam diu mundihuius orbita
uoluitur eiusdem laudabile meritum semꝑ
ac cipit in crementum. Quia ipsius sine
dubio gloriae adscribitur uelquod
lefecundatur uel quod illius doctrinis mul
r̃ euertuntur Uel quod boniquiq eius
suasionib: in flammati caelestem patri¬
am desideranter inquiruNt. Quibea¬
tissimus pontifex postquam sedemro¬
manae &apostolicae etclesiae annis
tredecim mensib: sex & dieb: decer¬
glorio sissime rexit. Ex hac luce subtractꝰ
atque ad a&ernam ẽ regni caelestis
sedem transleetus.
Sepultus uero est in ecclesia beati p&ri
a postoli antȩ secr &arium die quar¬

Expanded text:
superfluo quaeritur, quod luce clarius constat superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec Haec breviter de vita vel actibus beati Gregorii dicta sint. Caeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gloriae ascribitur, quod le fecundatur, vel quod illius doctrinis per convertuntur, vel quod boni quique ejus suasionibus inflammati, coelestem patriam desideranter inquirunt. Qui beatissimus pontifex postquam sedem Romanae et apostolicae Ecclesiae annis tredecim, mensibus sex, et diebus decegloriosissime rexit, ex hac luce subtractus, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secretarium, quar
Abbreviated transcription (Latin):
quae ibidẽm fiebant Itab eatus gregorius
nouerat quam barbarũ frendere. iam
dudum in diuinis laudibus ebrea coepit
uerba resonare. & equondam tumidus
iam substratus scõrũ pedib: seruit oceanꝰi
eiusq barbaros motus. quos terreni principes
edomare ferro nequiuerant. Hos ꝓdiuina
formidine sacerdotum ora simplicibus
uerbis ligant & qui cateruas pugnantiũ
infidelis nequaquã m&ueratIam nuncfi¬
delis. humilium linguas tim&. Quia enĩ
ꝑ ceptis caelestib uerbis. clarescentib
quoq: miraculis. uirtus ei diuinae cogni¬
tienis infunditur eiusdem diuinitatis
grorẽ refrenatur. ut
raue agere meuat actotis de¬
derus ada &ernitatis gratiam ueni¬
re concupiscat Quõd totum ut fier&
ita eidem beato gregorio gratia diuina
concesit : ut merito ab anglorũ populis de¬
beat apostolus appellari quia & sialis non
ẽ apostolus tamen illis ẽ : Nam signaculum apos
bus iur iste tantimeriti miraculis claruerit

Expanded text:
quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam signaculum apostbus vir iste tanti meriti miraculis claruerit,
Abbreviated transcription (Latin):
rens &se ipsum in hocopus dño co operante
ꝑficiendum paratũ eẽ ÷ Sixam̃ eidem
a postolico papae hoc utfier& ꝓlacera&
Quoddum ꝑficere non poss&. quict & sipon¬
tifex concedere illi quod p&ierat uel¬
l& Non tam̃ ciues romans ut tam lon¬
ꝗe aburbe sereder&s putare ꝑmitterent
M ox ut ipse pontificatus officio functusẽ
opus diu desideratum ꝑfecit. Alios qui¬
dem predicatores mittens sed ipse predi¬
augustinũ & iohannem. cũ multis alus
dñi timentib monachis. quiintra breue
temporisspatiũ regem illũ quu n capite
insule marabatur cum suo populo conuer¬
teruNT. Quibus ds̃ tantã faciendorum
miraculorum gratiã con¬
tulit ut uerbum fidei quodoro
predicabant signorum efficatia
confirmarent. Un de factũ ẽ ut
paucis elabentibus annis &iãc& eri
insul ae ipsius reges. cum his quieis erant sub iect
adxp̃i dñi fidem accederent. Deciuus gentis
conuersione simul & miraculorum ꝓdigus

Expanded text:
rens et seipsum in hoc opus domino cooperante rens et seipsum in hoc opus domino cooperante perficiendum paratum esse, si tamen eidem apostolico papae hoc ut fieret placeret. Quod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe secederet, potuerunt permittere, mox ut ipse pontificatus officio functus est, perfecit opus diu desideratumdem praedicatores mittens, sed ipse praediAugustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faciendorum miraculorum gratiam contulit, ut verbum fidei quod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis,