comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est talequid: si audiuit gens uocem dĩ uiuentis loquentis emedio ignis quẽ ad madũ
audisti tu& u ixisti: quod si ittcest ut nec in hominibus nec in angelis hocdicat auditum.
quid est erggo illud in euangelio a summis caelorũ usq ad terminos eorum. cum sine dubio dñs
hoc ait cum denouissima electorum suorũ suorũ congregatione loqueretur : UIIII¬
Quid est quod aitdñs ds̃ uester disposuit aduos testamentum inchoreb. non patribus
uestris disposuit tłñs testamentũ hocsed aduos. uos hic omnes uiuentes. hodie faci¬
em ad faciem locutus est dñs aduos inmonte emedio ignis: anquia illi qui non in gre¬
diuntur interram promissionis. mortui sunt enim omnes non ꝑtinent ad hoc testamen¬
tũ quorumtunc recognitio facta est cum auigintiannis a&atis & supra numeraren¬
tur usque ad quinquaginta annos habiles adbellum: quomodoergo illis locutus

Expanded text:
tum est tale quid; si audiuit gens uocem dei uiuentis loquentis e medio ignis, quemadmodum tum est tale quid; si audiuit gens uocem dei uiuentis loquentis e medio ignis, quemadmodum audisti tu et uixisti. quod si ita est, ut nec in hominibus nec in angelis hoc dicat auditum, quid est ergo illud in euangelio: a summis caelorum usque ad terminos eorum, cum sine dubio dominus hoc ait, cum de nouissima electorum suorum congregatione loqueretur? Quid est quod ait: dominus deus uester disposuit ad uos testamentum in Coreb; non patribus uestris disposuit dominus testamentum hoc, sed ad uos, uos hic omnes uiuentes hodie. facie ad faciem locutus est dominus ad uos in monte e medio ignis? an quia illi qui non ingrediuntur in terram promissionis — mortui sunt enim omnes — non pertinent ad hoc testamentum, quorum tunc recognitio facta est, cum uiginti annis aetatis et supra numerarentur usque ad quinquaginta annos habiles ad bellum? quomodo ergo illis locutus
Abbreviated transcription (Latin):
ter loquens similitudinẽ posuit: Imaginem tacuit : qm̃sinulla fit similitudo. ꝓfecto
nec imago quia ubi imago. continuo similitudo quamuis non ubi similitudo continuo
Imago: UIII Quaerendũ quo mo dictũ sit interrogate dies priores quifuerunt pri¬
oreste: ex die qua creauit ds̃ hominem suꝑ terrã . & a summocaeli usq ad summũ caeli:
sub auditur enĩ interrogate : uidetur autẽ significare totũ orbenterarũ: sed cur
a summo caeli usque ad summũ caeli dicat. non a summo terrae: non est facile dinos cere
talis enm quaedam locutio est & in euangelio. cumdicit dñs: quod congregabuntur
electieius a summis caelorum usq ad terminas eorum nisi forte hic nec in homi¬
nibus nec in angelis auditũ eẽ uult intellegi quod in hoc populo factũ singularit¬
rem commendat: hoc enim sequitur: si factũ est secundum uerbum magnũ hocsiaudi¬

Expanded text:
ter loquens similitudinem posuit, imaginem tacuit, quoniam, si nulla fit similitudo, profecto ter loquens similitudinem posuit, imaginem tacuit, quoniam, si nulla fit similitudo, profecto nec imago, quia ubi imago, continuo similitudo, quamuis non ubi similitudo continuo imago. Quaerendum quomodo dictum sit: interrogate dies priores qui fuerunt priores te ex die qua creauit deus hominem super terram et a summo caeli usque ad summum caeli; subauditur enim interrogate". uidetur autem significare totum orbem terrarum. sed cur a summo caeli usque ad summum caeli" dicat, non "a summo terrae usque ad summum terrae", non est facile dinoscere. talis enim quaedam locutio est et in euangelio, cum dicit dominus, quod congregabuntur electi eius a summis caelorum usque ad terminos eorum. nisi forte hic nec in hominibus nec in angelis auditum esse uult intellegi, quod in hoc populo factum singulare commendat; hoc enim sequitur: si factum est secundum uerbum magnum hoc, si audi
Abbreviated transcription (Latin):
ornatũ caeli errans adores ea & seruies illis. quae distribuit dñs ds̃ tuus ea omnibus gentibus
quae sunt sub caelo: non itadictum est tam quam ds̃ praeceperit ea coli agentibus. asoloaũt
populo suo non coli sed aut ita dictũ est quod ds̃ praescierit gentes culturã exhibituras
his caelestibus & tamenhoc praesciens creauerit eas. eum uero populũ suum futurũ eẽ
praesciuerit qui ista non coler& : aut distribu it dictũ est. ut intellegatur usus qui cõmenda¬
tur ingenesi ut sint in signis & in tẽporibus & in diebus & in annis : quẽ usum h eis conmu¬
nem hacb& populus dĩ cum omnibus gentibus. non autẽ cultũ quem habent aliȩ genes xu
N eobliuis camini testamentũ dni di ur̃i qđ disposuit aduos. & faciatis uob m& ipsis
sculptilem similitudinẽ omnium quaecũq: constituit tibi dñs ds̃ tuus: hic certe generali¬

Expanded text:
mnem ornatum caeli errans adores ea et seruias illis, quae distribuit dominus deus tuus ea omnibus gentibus mnem ornatum caeli errans adores ea et seruias illis, quae distribuit dominus deus tuus ea omnibus gentibus quae sunt sub caelo. non ita dictum est, tamquam deus praeceperit ea coli a gentibus, a solo autem populo suo non coli; sed aut ita dictum est, quod deus praescierit gentis culturam exhibituras his caelestibus et tamen hoc praesciens creauerit ea, eum uero populum suum futurum esse praesciuerit, qui ista non coleret; aut" distribuit" dictum est, ut intellegatur usus, qui commendatur in Genesi: ut sint in signis et in temporibus et in diebus et in annis, quem usum in eis communem habet populus dei cum omnibus gentibus. non autem cultum quem habent aliae gentes. Ne obliuiscamini testamentum domini dei uestri, quod disposuit ad uos, et faciatis uobismet ipsis sculptilem similitudinem omnium quaecumque constituit tibi dominus deus tuus. hic certe generali
Abbreviated transcription (Latin):
uel illius bominis : cumuero depetoribus diceretur atq: in ratio nabilibus animantib: solã
similitudinem dixit: quis enim reperiri potest qui sibi unum constituat canem uel quid eiis
modi quem intuens eius imaginẽ pingat aut fingat quod dehominibus usitatissimũ ẽ¬
U. Quid esi autẽ quod ait similitudinem omnis piscis quaetũq sunt in aquis subterra:
an & aquã ꝓpter tracitebilem corpulentiã terram intelligiuoluit : & secundũ hoc in
eo quod scriptũ est feritds̃ caelũ & terra & aquas debemus accipere : assidue quippe
scriptura his dudus pcestibus commemoratis uniuersum mundum uul intellegi secundũ illud:
auxilium meum ad nõ quifecit caelũ & terrã : & innumerabilia eius modi: anideo dictum est
subterra qđ terra nisi superior aquis ess& habitari utiq: ab hominibus & amimalia terre¬

Expanded text:
uel illius hominis; cum uero de pecoribus diceretur atque inrationalibus animantibus, solam uel illius hominis; cum uero de pecoribus diceretur atque inrationalibus animantibus, solam similitudinem dixit. quis enim reperiri potest, qui sibi unum constituat canem uel quid eius modi, quem intuens eius imaginem pingat aut fingat? quod de hominibus usitatissimum est. Quid est autem An et aquam, propter tractabilem corpulentiam, terram intelligi voluit, et secundum hoc in eo quod scriptum est, fecit Deus coelum et terram , et aquas debemus ascriptura his duabus partibus commemoratis uniuersum mundum uult intellegi secundum illud: auxilium meum a domino, qui fecit caelum et terram et innumerabilia eius modi. an ideo dictum est "sub<ter> terra", quod terra. nisi superior aquis esset, habitari utique ab hominibus et animalia terre
Abbreviated transcription (Latin):
quibus da uisum est similitudinẽ aliquid amplius eẽ quã imaginem . quod bomini refurmando
ꝓxp̃i gratiã postea serua retur : miror autẽ si non ꝓpterea postea imaginẽ solã uoluit com¬
memorecre : quia ubi iiago continuo & similitudo est: unde & hic mosses similitudinem &
Imaginem fieriuetat secundũ eam fortitsse rationem quam diximus : Indeca logo autẽ
generaliter dicitur nullamfieri debere similitudinẽ . nec imago commemoratur : cum
enimnulla similitudo fit: ꝓculdubio nec imagofit: qm̃ si imagoutique & similitudo.
non autẽ si fit similitudo. continuo sit & i mago : tamen similitudo sequitur. ut nulla ima¬
go : denique ubi ꝓhibuit similitudinẽ & imaginem homines intellegiuoluit : ubi & simi¬
litudo fieri potest non huius aut illius sed cuius lib& hominis & imago idest huius ꝓprie

Expanded text:
quibusdam visum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem, quod homini reformando quibusdam visum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem, quod homini reformando per Christi gratiam postea servaretur. Miror autem si non propterea postea imaginem solam voluit commemorare, quia ubi imago, continuo et similitudo est. Unde et hic Moyses similitudinem et imaginem fieri vetat, secundum eam fortasse rationem quam diximus. In Decalogo autem generaliter dicitur, nullam fieri debere similitudinem , nec imago commemoratur. Cum enim nulla similitudo fit, procul dubio nec imago fit; qNon autem si fit similitudo, continuo fit et imago; tamen si nulla similitudo, sequitur ut nulla imago. Denique ubi prohibuit similitudinem et imaginem, hominis intelligi voluit, ubi et similitudo fieri p
Abbreviated transcription (Latin):
uel staarii faciunt intuentes eos quos pingunt seu fingunt : hancenim imaginẽdĩ nemo dubi¬
tauerit. secundũ quam distinctionem omnis imago &iam similitudo est : non omnis simili¬
tudo &icm lmagoest : Vndesigemini interse similessint similitudo dicipotest alterius cuius¬
lib& incdltero non imago : si autem patrifilius similis sit : &iam imago reste dicitur. ut sit
pater ꝓtotypusunde illa imago expressa uideatur. quarũ aliae sunt eiusdem substantiae
sicut filius aliae non eiusdem sicut pistura : undeillud quod ingenesi scriptũ est :fecit ds̃
hominem ad imaginem dĩ: Manifestum est itadictũ ut non eius dem substantiae sit ima¬
go quae factaest: sienimeius dem esset non facta sed genita diceretur : sed quod non ad didit
& similitudinẽ cum superius dictũ ẽ& faciamus hominẽ adimaginẽ & similitudinẽ nr̃am :

Expanded text:
uel statuarii faciunt intuentes eos quos pingunt seu fingunt; hanc enim imaginem dici nemo dubiuel statuarii faciunt intuentes eos quos pingunt seu fingunt; hanc enim imaginem dici nemo dubitauerit. secundum quam distinctionem omnis imago etiam similitudo est, non omnis similitudo etiam imago est. unde si gemini inter se similes sint, similitudo dici potest alterius cuiuslibet in altero, non imago. si autem patri filius similis sit, etiam imago recte dicitur, ut sit pater prototypus, unde illa imago expressa uideatur. quarum aliae sunt eiusdem substantiae, sicut filius, aliae non eiusdem, sicut pictura. unde illud, quod in Genesi scriptum est: fecit deus hominem ad imaginem dei, manifestum est ita dictum, ut non eiusdem substantiae sit imago quae facta est. si enim eiusdem esset, non facta, sed genita diceretur. sed quod non addidit "et similitudinem", cum superius dictum esset: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
est apud eum : sane notandum est confortatũ cor possedici & in malo iII
Verum tamen ogrexbasan reliquus factus est ara fain: hoc nomine quod es rafam
gigantes significari in haebrea lingua dicuntur quieã nouerunt : unde quod habent
plerique codices derelistus est arafain. planius utique dicitur reliquus fuctus est.
ut ipse ex illis remansisse intellegatur . cuius &ucm consequenter longitudo & la¬
titudo ferreilecti commemoratur: ad eius magnitudinẽ cõmendandam IIII.
N eseceritis iniquitatẽ & faciatis uobis ipsis scułtilem similitudinẽ omnẽ ima¬
ginen : quid inter sit inter similitudinem & imaginem quaeri sol& : sed hic non uideo
quid inter eẽ uoluerit . nisi aut duobus istis uocabulis unamrem significauerit: aut
similitudinem dixerit si uerbi gratia fiat stectua uel simulacrum habens effigiem
humanam. Nontamen alicuius hominis ex primantur liniamenta. si cut pictores

Expanded text:
est apud deum. sane notandum est confortatum cor posse dici et in malo. est apud deum. sane notandum est confortatum cor posse dici et in malo. Verum tamen Og rex Basan reliquus factus est a Raphain. hoc nomine, quod est Raphain, gigantes significari in hebraea lingua dicunt qui eam nouerunt. unde quod habent plerique codices "derelictus est a Raphain", planius utique dicitur: reliquus factus est, ut ipse ex illis remansisse iutellegatur, cuius etiam consequenter longitudo et latitudo ferrei lecti commemoratur ad eius magnitudinem commendandam. Ne feceritis iniquitatem et faciatis uobis ipsis sculptilem similit-udinem, omnem imaginem. quid intersit inter similitudinem et imaginem quaeri solet. sed hic non uideo quid interesse uoluerit, nisi aut duobus istis uocabulis unam rem significauerit aut similitudinem dixerit, si uerbi gratia fiat statua uel simulacrum habens effigiem humanam, non tamen alicuius hominis exprimantur liniamenta, sicut pictores
Abbreviated transcription (Latin):
ciui tictibus pulsus sit.
neo quod com memorat mosses dixisse sȩpopulo timenti hostes in habitantes terrã quo
in troducendus fuit Nepaue atis neque timeatis ab eis. dñs dĩ noster qui praecedat
ante faciem uram ipsesimul debellabit eos uobiscum : satis ostenditur ita eẽ ad iutoren
dm̃ ut &iam homines agant aliquid ii Et
ꝑ ipsum qm̃ indurauerat dñs ds̃ noster sp̃m eius. & conforiauit coreius : ut traderet᷑
in manus tuas sicut in hacdie : haec dicens mosses dumpopulum alloquitur. tale aliquid
commemorat qualedicebatur in exodo ego indurccui corpharaonis & quod in psal¬
mis legitur conuertit coreorum ut odissent populum eius nec tacetur hic causa
indurationis huius. cumdicitur ut traderetur in manus tucs sicut in hacdie. id est ut
uinceretur ate : quod non fier& nisi resister& . Non autem resister& nisi corde obdurato:
cuius rei iustitiam si quaesierimus. inscrutabilia sunt iudiciadĩ : Iniquitas autẽ non

Expanded text:
ciuitatibus pulsus sit. NOMIO. QVAEST. I. In eo, quod commemorat Moyses dixisse se populo timenti hostes inhabitantes terram, quo introducendus fuit: ne paueatis neque timeatis ab eis; dominus deus uester, qui praecedit ante faciem uestram, ipse simul debellabit eos uobiscum, satis ostenditur ita esse adiutorem deum, ut etiam homines agant aliquid. Et ipsum, quoniam indurauerat dominus deus noster spiritum eius et confortauit cor eius, ut traderetur in manus tuas sicut in hac die. haec dicens Moyses, dum populum alloquitur, tale aliquid commemorat, quale dicebatur in Exodo: ego induraui cor Pharaonis, et quod in Psalmis legitur: conuertit cor eorum, ut odissent populum eius. nec tacetur hic causa indurationis huius, cum dicitur: ut traderetur in manus tuas sicut in hac die, id est ut uinceretur a te. quod non fieret, nisi resisteret; non autem resisteret nisi corde obdurato. cuius rei iustitiam si quaesierimus, inscrutabilia sunt iudicia dei; iniquitas autem non
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur : Tedeergo ẽ hoc quale & in exodo ubi dicit dño tudixisti sciote praeomnib:
qđ inuenit᷑ quidem dñs ei dixisse sed postea: sed qm mendaciter nũ quã hoc moyses dicer&
intelligitur id enĩ &iã antedixisse : quã uis scriptũ non fuerit : It a & hocunde appar&
non omnia scripta eẽ quaeds̃ locutus est eis ꝑ quos nob̵ scã scriptura eius ministrataest:
XXXII.

Expanded text:
invenitur. Tale ergo est hoc, quale in Exodo, ubi dicit Domino, Tu dixisti, Scio te prae omnibus ; invenitur. Tale ergo est hoc, quale in Exodo, ubi dicit Domino, Tu dixisti, Scio te prae omnibus ; quod invenitur quidem Dominus ei dixisse, sed postea: sed quoniam mendaciter nunquam hoc Moyses diceret, intelligitur id ei etiam ante dixisse, quamvis scriptum non fuerit; ita et hoc. Unde apparet non omnia scripta esse quae Deus locutus est eis, per quos nobis sancta Scriptura ejus ministrata est. XXXII.
Abbreviated transcription (Latin):
ait morses. hoc est qđ dixit dñs dicens : In eis quimibi apꝓpin quant
sc̃ificabor & i n omni sinaguga glorificabor eos appropinquare dño uo¬
lens intellegi qui in taber naculo sacerdotio fungebantur. sc̃i sicari autẽ in eis
&iã uindicando sicut factũ est: utrũ ut hinc sciretur quãminus aliis parcat
si illis non parcit. quo sensu dictũ ẽ si iustus uix saluus erit peccator &impius
ubi parebunt. an potius secundũ illud cuiplus datur plus exigitur abieo & illud
seruus qui non cognouit uoluntatẽ dñ i sui & facit digna plagis uapulabit paue&
seruus autẽ qui cognouit uoluntatẽ dñi sui & non facit digna plagis uapulauit multa.
& illud exiguo enĩ concedetur miseri cordia potentes autẽ posteriora tormenta patient᷑ :
sed ubi hocdixerit dñs qđ eum dixisse morses cõmemorauit. inscriptura quaeretro est non

Expanded text:
ait Moyses: hoc est quod dixit dominus dicens: in eis qui mihi adpropinquant ait Moyses: hoc est quod dixit dominus dicens: in eis qui mihi adpropinquant sanctificabor et in omni synagoga glorificabor, eos adpropinquare domino uolens intellegi, qui in tabernaculo sacerdotio fungebantur; sanctificari autem in eis etiam uindicando, sicut factum est. utrum, ut hinc sciretur quam minus aliis parcat, si illis non parcit — quo sensu dictum est: si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt — an potius secundum illud: cui plus datur. plus exigitur ab eo? et illud: seruus, qui non cognouit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem qui cognouit uolun illud, Exiguo enim concedetur misericordia; potentes autem potentiora tormenta patientur ? Sed ubi hoc dixerit Dominus, quod eum dixisse Moyses commemoravit, in Scriptura quae retro est non
Abbreviated transcription (Latin):
ri. utique manifestat alscubi eum stetisse undedescender&: et quia ibistete¬
rat. ldeo trium cubitorum altari minis trando deseruire potuisse XXXIIII
ex pauit . conantes trans ferre degreco qđ dictum est exte: unde extasis
dicitur qui& sepe scripturis latinis legitur mentis excessus. XXX
ta & adipes : quid dixerat ad ño quaeri potest utrum qui a nutu & uolun¬
tatedñi factũ est: an ab eoloco ignis ex iit ubierat arcatestimonii nonenĩ
in loco aliquo ita est dñs quasi alibi non sit .XXXI. Post quã ex eunte
igne ad nõ incensi mortui sunt filii aaron qui ausi sunt inuatillis suis
adhibito igne alieno intensum in ponere dño. qđ ideo non licebat quia ex
illo igne qui diuinitus in altare uenerat de inceps custodito om̃ia erant
accendenda quae intaberna culo accendi oportebat: mortuis ergo illis

Expanded text:
ri, utique manifestat alicubi eum stetisse unde descenderet: et quia ibi steteri, utique manifestat alicubi eum stetisse unde descenderet: et quia ibi steterat, ideo trium cubitorum altari ministrando deservire potuisse. XXIX. expavit, conantes transferre de graeco quod dictum est, ἐξέστη, unde ἔκστασις dicitur, qui saepe in Scripturis latinis legitur mentis excessus. XXX.ta, et adipes. Quid dixerit, a Domino, quaeri potest utrum quia nutu et voluntate Domini factum est, an ab eo loco ignis exiit ubi erat arca testimonii. Non enim in loco aliquo ita est Dominus, quasi alibi non sit. XXXI. Ib. X, 1-3. Posteaquam exeunte igne a Domino, incensi et mortui sunt filii Aaron, qui ausi sunt in batillis suis adhibito igne alieno incensum imponere Domino; quod ideo non liceillo igne qui diuinitus in altare uenerat deinceps custodito omnia erant accendenda quae in tabernaculo accendi oportebat — mortuis ergo illis
Abbreviated transcription (Latin):
erit ad altecre quod erat altum cubitis tribus graduum: quippe illic intel¬
lges pro hibebamur quia id ds̃ uetuerat nesuꝑ altare pudenda uirilia ministran¬
tis reue larentur : qđ utique fier& si pars altaris gradus e&̃ id est si compactus ad¬
hereret: denique ibi hoc uetuit Vbi dealtari structili loquebatur : unumenim ẽ&
altucre cũ gradu cuius pars esset gradus : & ideo uerum est: hic uero ubi altecris
tanit suerit altitudo ut nisi sacerdos suꝑ aliquid sttcret apte ministraere non
poss&. intelle gendum est quicquid illud erat qđ ad horã ministrationis poneba¬
tur & auferebatur non fuisse & ad altacris partem . & ideo non fuisse contra pre¬
ceptũ quod gracdum habere prohibitũ est: hoc autem quaclecum que fuerit
tacuit scriptura & ideo quȩstio facta est: sed nunc cumdicit scriptura sacerdo¬
tẽ cum ferisset sacrificia descendisse. hoc est cumimmolata imposuisset alta¬

Expanded text:
erit ad altare, quod erat altum cubitis tribus? gradum quippe illic intelerit ad altare, quod erat altum cubitis tribus? gradum quippe illic intellegere prohibebamur, quia id deus uetuerat, ne super altare pudenda uirilia ministrantis reuelarentur, quod utique fieret, si pars altaris gradus ehaereret . Denique ibi hoc vetuit, ubi de altari structili loquebatur, unum enim esset altare cum gradu cujus pars esset gradus, et ideo vetitum est; hic vero ubi altaris tanta fuerat altitudo, ut nisi sacerdos super aliquid staret, apte ministrare non posset, intelligendum est, quidquid illud erat, quod ad horam ministrationis ponebatur et auferebatur, non fuisse altaris partem, et ideo non fuisse contra praeceptum, quo gradum habere prohibitum est: hoc autem qualecumque fuerit, tacuit Scriptura, et ideo quaestio facta est. Sed nunc cum dicit Scriptura sacerdotem, cum fecisset sacrificia, descendisse, hoc est cum immolata imposuisset alta
Abbreviated transcription (Latin):
& posuit adipes suꝑ pestus cula. cum ipsa pectus cula non in posuerit altari. sacer¬
dotienim debantur cũ brachiis dextris. quid sibi uult : Intelle gendũ est & posu
it adipes quae sunt suꝑpectus culc᷑ ipsa enim posuit. qua si imponeret altaria pec¬
tusculis demptres : nam ita & superius praereperat : denique sequitur: & imposuit
adipes suꝑ aliare. & pertus culum et brachium dextrum abstulit a aron oblationẽ
ante dñm : modo singulcriter inferens & pectus culum dicens. utique utrum que
ex utroque animante quae pectus cule dixerat. XXUIII.
descendit. Cum feciss& qđ ꝓ peccato & holocausto mata & quaescolutaris.
ubi autẽ ista fecit. nisi suꝑ altaore id est ad altare stans eique deseruiens : In
deergo descendit. ubi strebat: nimirum illius solutio quaestionis adiuuari
hoc testimonio uidetur. ubi quaesieramus in exodo quomudo seruiri potu¬

Expanded text:
et posuit adipes super pectuscula, cum ipsa pectuscula non inposuerit altari — saceret posuit adipes super pectuscula, cum ipsa pectuscula non inposuerit altari — sacerdoti enim debebantur cum bit adipes qui sunt super pectuscula? ipsos enim posuit, quos imponeret altari a pectusculis demptos. Nam ita et superius praeceperat. Denique sequitur, Et imposuit adipes super altare, et pectusculum et brachium dextrum abstulit Aaron ablationem ante Dominum: modo singulariter inferens, et pectusculum dicens, utique utrumque ex utroque animante, quae pectuscula dixerat. XXVIII. descendit, cum fecisset quod pro peccato, et holocaustomata, et quae salutaris? Ubi autem ista fecit, nisi super altare, id est, ad alde ergo descendit. ubi stabat. nimirum illius solutio quaestionis adiuuari hoc testimonio uidetur. ubi quaesieramus in Exodo quomodo seruiri potu
Abbreviated transcription (Latin):
morauit . non omnia cõmemoratas int immolata quaefuerant praedicta sedtantũ
hircus propercato. & holo caustum ubi tamen illum agnum non ex praessit.
duo uero alia q̃ ad sacrificia propeccato potius quem adholo caustũ
pertinere diximus tacuit id est ari&em &uitulum : nisi furte a paerte totum intelligi
uoluit. ut sola capro commemorato &iam illa sub secuta acciperemusicum de sa¬
crificus sccluttris populi narrar&. quem ad modum ea fererit a aron deuitulo
& ab ari&e lumbum & adipem tegentem suꝑuentrẽ & duus renes & cedipem quae suꝑ
ipsos est & płnnã qu& est in iocinore & posuit adipem suꝑ pectus cula eius : &yã posuit
adipẽs ad altare. & pectusculĩs & brachium dextrũ abstulit a aron oblationem
duobus animalibus loquatur. uitulo & ariete: qđ egodicit duorenes ab utroque
animante intellegendum est: at: ita quattuor fiunt : Ite & c&era qđ uero ait.

Expanded text:
morauit, non omnia commemorata sunt immolata, quae fuerant praedicta, sed tantum morauit, non omnia commemorata sunt immolata, quae fuerant praedicta, sed tantum hircus pro peccato et holocaustum, ubi tamen agnum illum non expressit; duo uero alia, quae ad sacrificium pro peccato potius quam ad holocaustum pertinere diximus, tacuit, id est arietem et uitulum. nisi forte a parte totum intellegi uoluit, ut solo capro commemorato etiam illa subsecuta acciperemus. Cum de sacrificiis salutaris populi narraret, quemadmodum ea fecerit Aaron, de uitulo et ab ariete, lumbum et adipem tegentem super uentrem et duos renes et adipem quae super ipsos est et pinnam quae est in iocinere; et posuit adipes super pectuscula et inposuit adipes ad altare; et pectusculum et brachium dextrum abstulit Aaron ablationem  de duobus animalibus loquatur, uitulo et ariete. quod ergo dicit" duo renes", ab utroque animante intellegendum est atque ita quattuor fiunt; ita et cetera. quod uero ait:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpeccato : Itec enim legitur : & suꝑ pon& illud sacerdos suꝑ altecre suꝑ holo caustũ
dñi & ex orcebit proeo sacerdos ꝓpeccato quod percauit: & dimittetur illi: quo¬
modo ergo poss& hoc suꝑ holo causto mata imponi. nisi holo caustoma prius in¬
poneretur : praecepit autẽ hoc & desacrificio saluticris. ut suꝑ holo causto ma
imponeret᷑ : sed quia hoc non ubique dicit. non ꝑ omnia sacrificia salutaris pec
ꝑ omnia sacrificia ꝓpeccato: potest forsitandici non huc regulariter fuisse
praeceptũ sed illic tantummodo ut fier& dictum est idest in sacrificio salutaris
cũfit debobur ibienĩ id p̃cepit. & in sacrificio ꝓpeccato cũ fit defemina exouibus
c&eric uero siuesint scclutaris siue ꝓpeccato. non eẽ necesse ut suꝑ holocausta
imponantur : mou& etiam qđ cum facer& a arondona populi quae supra cõme¬

Expanded text:
pro peccato. Ita enim legitur: Et superponet illud sacerdos super altare super holocaustoma pro peccato. Ita enim legitur: Et superponet illud sacerdos super altare super holocaustoma Domini, et exorabit pro eo sacerdos pro peccato quod peccavit, et dimittetur illi . Quomodo ergo posset hoc super holocaustoma imponi, nisi holocaustoma prius imponeretur? Praecepit autem hoc et de sacrificio salutaris, ut super holocaustoma imponeretur: sed quia hoc non ubique dicit, non per omnia sacrificia salutaris, nec per omnia sacrificia pro peccato, potest forsitan dici non hoc regulariter fuisse praeceptum: sed illic tantummodo ut fieret dictum est, id est in sacrificio salutaris, cum sit de bobus, ibi enim id praecepit; et in sacrificio pro peccato, cum fit de femina ex ovibus: caetera vero sive sint salutaris, sive pro peccato, non esse necesse ut super holocausta imponantur. Movet etiam quod cum faceret Aaron dona populi, quae supra comme
Abbreviated transcription (Latin):
caustutuum & ex ora prote & domotua: mirum est quo modo prius dicat faciendũ
quod propercato deinde holo cautũ cum sacrificia propetcatis superholocausta
superius iubeat imponi excepto quod deduibus praecepit: an fortehic quod pri¬
us fiebat idest holo caustum posterius commemorauit : nonenim quẽ ad modum
dercuibus dixit facprius illud & pastea illud. sed fac illud atque illud: quid
autem prius faciendum sit : indicat superius exposita instructio ubidicit suꝑ
holo caustum imponis acrificium propercatis. quanquã ualdemoueat quod &iam
litonarrat scriptura fecisse a aron quod audiuit ut prius commemorar& eum fa
cere propeccato deinde holocaustum : quod utrum & ipse prius fecerit: an prius
hac scriptura narrauierit quod postea factum est sicut in multis facere solet
haberetur incertum nisi quod dixi superius legere tur cum ager& desacri ficio

Expanded text:
caustum tuum: et exora pro te et domo tua. Mirum est quomodo prius dicat faciendum caustum tuum: et exora pro te et domo tua. Mirum est quomodo prius dicat faciendum quod pro peccato, deinde holocaustum, cum sacrificia pro peccatis super holocausta superius jubeat imponi , excepto quod de avibus praecepit . An forte hic quod prius fiebat, id est holocaustum, posterius commemoravit? Non enim, quemadmodum de avibus, dixit, Fac prius illud et postea illud; sed, fac illud atque illud: quid autem prius facieholocaustum inponi sacrificium pro peccatis. quamquam ualde moueat, quod etiam ita narrat scriptura fecisse Aaron quod audiuit, ut prius commemoret cere pro peccato, deinde holocaustum. Quod utrum et ipse prius fecerit, an prius hoc Scriptura narraverit quod postea factum est, sicut in multis facere solet, haberetur incertum, nisi quod dixi superius legeretur, cum ageret de sacrificio
Abbreviated transcription (Latin):
possunt eẽ sine uniuerso. uniuersi autem non possunt nisi ex singulis quibus que
consticre Nam singuli quique congregati uel in summã reputati faciunt
uniuersos: natandum est sane cumꝓpopulo offeruntur sacrificia & ꝓpeccato
sacrificia iussa cẽ offerri & holo caustum & sacrificia salutecris: ꝓsacerdote autem
oblectum fuisse ꝓpeccato & holo caustũ & consummationis Non autẽ scduticrissed
consummationis tunc oblatũ est : quando sacerdos scĩ ficati sunt ut sacerdotio fun¬
gerentur : & haec obtulit moyses ꝓaaron & filus eius : posteauero aaron ipseiã
sci ficatus & sacerdotio fungens offerre ꝓse iussus est uitulum propercato & a¬
netem in holo caustum : non autẽ iussus est prose offerre comsummationis.
quia tunc ideo oblatum est ut consum maretur scĩficatione & sacerdatio fungi
posset: quo iam qm̃ fungebetur. non opus erat eũ iterum consummari. XXUIi

Expanded text:
possunt esse sine uniuerso; uniuersi autem non possunt nisi ex singulis quibusque possunt esse sine uniuerso; uniuersi autem non possunt nisi ex singulis quibusque constare. nam singuli quique congregati uel in summam reputati faciunt uniuersos. Notandum est sane, cum pro populo offeruntur sacrificia, et pro peccato sacrificia iussa esse offerri et holocaustum et sacrificia salutaris; pro sacerdote autem oblatum fuisse pro peccato et holocaustum et consummationis, non autem salutaris. sed consummationis tunc oblatum est. quando sacerdotes sanctificati sunt, ut sacerdotio fungerentur, et haec obtulit Moyses pro Aaron et filiis eius. postea uero Aaron ipse iam sanctificatus et sacerdotio fungens offerre pro se iussus est uitulum pro peccato et arietem in holocaustum; non autem iussus est pro se offerre consummationis, quia tunc ideo oblatum eposset, quo jam quoniam fungebatur, non opus erat eum iterum consummari. XXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
quaeritur quecreduo praecepit. uitulũ & ari&ẽ. difficileest inuenire. nisi forte
uitulũ uoluit sacrificium sclutaoris uniuersi populit ari &em autẽ ꝓuno quoque
tã quã ꝓsingulis quibusq quia uidetur & iccm superius quasi duo genera saluta¬
ris sacrificu praecepisse unũ quod uelut uniuersorum ẽ& appellauit sacrifi¬
cium salutaris alterum autẽ ubi dixit siquisq obtulerit sacrificium salutaris
sui : ubi&itom differentiã reperiebamus. quia in illo quod appellauit salutans
non cummemorauit adipem pectus tuli offerend ũdño. atque ipsum pectus culum
& brachium dextrum danda sacerdoti sed in illo hoc fieriiussit quod postea dicit.
sacrificium salutaris sui: quod furte intelligitur singulorũ quorumque priuatũ.
non publicum uniuersorum. Nam & moses obtulit sacrificia salutaris. nec dic¬
tum est ibi salutarissui: credo qm̃ propopulo uniuerso obtulit: ubi autẽ uni¬
uersi ibi & singuli non autẽ ubi singuli continuo ibi uniuersi: singula enim

Expanded text:
quaeritur quare duo praecepit, uitulum et arietem, difficile est inuenire; nisi forte uitulum uoluit sacrificium salutaris uniuersi populi, arietem autem pro unoquoque tamquam pro singulis quibusque, quia uidetur etiam superius quasi duo genera salutaris sacrificii praecepisse: unum, quod uelut uniuersorum esset, appellauit sacrificium salutaris, alterum autem ubi dixit: si quisque obtulerit sacrificium salutaris sui. ubi etiam differentiam reperiebamus, quia in illo, quod appellauit salutaris, non commemorauit adipem pectusculi offerendum domino atque ipsum pectusculum et brachium dextrum danda sacerdoti: sed in illo hoc fieri iussit, quod postea dicit sacrificium salutaris sui: quod forte intellegitur singulorum quorumque priuatum, non publicum uniuersorum. nam et Moyses obtulit sacrificia salutaris nec dictum est ibi "salutaris sui"; credo, quoniam pro populo uniuerso obtulit. ubi autem uniuersi, ibi et singuli: non autem ubi singuli, continuo ibi uniuersi. singula enim
Abbreviated transcription (Latin):
quaerebat eum oct idere. ut dequo dixorit in consequentibus agnoscamus:
quan quam & sidemose accipere quis quam uoluerit non est magna opere re¬
sistendum: illud potius quod sequitur si fieri potest intellegatur. quid sibi uelit
ideoresessisse angelum ab interfectione cuius lib& eorum quia dixit mulier ftetit san¬
quis circumcisionis in ftentis : nonenimait retessit abeo propter quod circumcidit infan¬
tem. sed quia stetit sanguis circumcisionis : non quia cucurrit. sed quia stetit magno
tes suos imposuit uehiculis utcumeis in aegyptum perger&. postea uero ibthsor socer eius
illicumeis occurrit postta quameduxit populum ex aegypto : quaeri potest quomod outrũ¬
q: sit uerum: sed intelle gendum est post illam quae ab angelo fuȩrat interfectionẽ mosi

Expanded text:
quaerebat eum occidere, ut de quo dixerit in consequentibus agnoscamus. Quanquam et si de Mose accipere quisquam voluerit, non est magnopere resistendum. Illud potius quod seideo recessisse angelum ab interfectione cujuslibet eorum, quia dixit mulier, Stetit sanguis circumcisionis infantis. Non enim ait, Recessit ab eo, propter quod circumcidit infantem: sed quia stetit sanguis circumcisionis; non quia cucurrit, sed quia stetit: magno, tes suos imposuit vehiculis, ut cum eis in Aegyptum pergeret, postea vero Jothor socer ejus illi cum eis occurrit, posteaquam eduxit populum ex Aegypto ; quaeri potest quomodo utrumque sit verum. Sed intelligendum est, post illam, quae ab angelo futura erat, interfectionem Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
ecce tera a egrpti antete est. interra optima colloca patrem tuũ & fratres tuos: haec repe¬
titio non prae termisse rei adquam saepe obscure ꝑ recapitulationem reditur. sedomni¬
no a ꝑta est : iam enim dixerat scriptura quomodo uenerint adphara onẽ fratres ioseph.
& quid eis dixerit uel ab eis audierit: sed hoc nunc uelut ab initio repetiuit. ut inde con¬
texer& narrationim ab his uerbis quae soliioseph pharaodixit : quorũ omnium in codi¬
cibus grecis quia diligentioribus conscripti sunt quaedam oboelicos habent & significant ea
quae inebreo inueniuntur & in septua ginta inueniuntur. quaedam asteris cos. quibus ea
signi ficantur quae habent hebrei nec habent septuaginta.

Expanded text:
ecce terra Aegypti ante te est. in terra optima conloca patrem tuum et fratres tuos. haec repeecce terra Aegypti ante te est. in terra optima conloca patrem tuum et fratres tuos. haec repetitio non praetermissae rei, ad quam saepe obscure per recapitulationem reditur, sed omnino aperta est; iam enim dixerat scriptura quomodo uenerint ad Pharaonem fratres Ioseph et quid eis dixerit uel ab eis audierit. sed hoc nunc uelut ab initio repetiuit, ut inde contexeret narrationem ab his uerbis, quae soli Ioseph Pharao dixit. quorum omnium in codicibus graecis, qui a diligentioribus conscripti sunt, quaedam obeliscos habent et significant ea quae in hebraeo non inueniuntur et in Septuaginta inueniuntur. quaedam asteriscos, quibus ea significantur quae habent hebraei nec habent Septuaginta.
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruiant feminae iuiris & filui parentibus q̃uia & illic haet iustitia est ut in firmior ratio
seruiat fortiori haec igitur indominationibus & seruitutibus dit raiustitiast : utqui ex¬
cellunt ratione excellant dominatione : quod cum in hoc saeculo ꝑ iniquitatẽ hominũ per¬
turbatur. uel pernaturarũ carnalium diuersitatẽ : ferunt iusti temporalen puersita tẽ
infine habituri ordinatissimã & sempi ternã felititatem .CLuIII. Ab hominatio e
enim aegrptiis omnis pastor ouium: merito aegyptiis in quibus figura est praesentis sȩcu¬
li in quohabundat iniquitas. ab hominatio est omnis pastor pecorũ: ab hominatio estenĩ
iniquo uir iustus .CLU Venerunt autẽ in aegyptũ adioseph iacob & filii eius. & audiuit
pharaorex aegypti : & ait pharao ioseph dicens : Patertuus & fratres tui uenerunt adto:

Expanded text:
ut seruiant feminae uiris et filii parentibus, quia et illic haec iustitia est, ut infirmior ratio ut seruiant feminae uiris et filii parentibus, quia et illic haec iustitia est, ut infirmior ratio seruiat fortiori. haec igitur in dominationibus et seruitutibus clara iustitia est, ut qui excellunt ratione, excellant dominatione. quod cum in hoc saeculo per iniquitatem hominum perturbatur uel per naturarum carnalium diuersitatem, ferunt iusti temporalem peruersitatem in fine habituri ordinatissimam et sempiternam felicitatem. Abominatio est enim Aegyptiis omnis pastor ouium. merito Aegyptiis, in quibus figura est praesentis saeculi, in quo abundat iniquitas, abominatio est omnis pastor pecorum; abominatio est enim iniquo uir iustus. Venerunt autem in Aegyptum ad Iosepli Iacob et filii eius; et audiuit Pharao rex Aegypti. et ait Pharao ad Ioseph dicens: pater tuus et fratres tui uenerunt ad te:
Abbreviated transcription (Latin):
Commendatur in patri archis quod pecorũ nutritores erant apueritia sua & a parentib:
suis: & merito : nam haec est sineulla dubitatione iusta seruitus & iusta duminatiq. Cum
pecora homini serui unt & homo petorib: dominatur : sicenĩ dictũ est cũ crearetur : facia¬
mus hominem adimaginem & similitudinem nr̃am & habeat potestatẽ piscium maris &
uolatilium caeli & omniũ pecorũ quae sunt suꝑ terrã : ubi in sinuatur rationẽ debere do¬
minari in rationibili uitae seruum aut̃ hominẽ homini. uel iniquitis uel ceduersitts fe¬
cit : iniquitas quidem. sicut dictũ est: Maledistus chanaan.erit seruus fratribus suis ad¬
uersites uero sicut accidit ipsi ioseph ut uenditus a fratribus seruus alienigenae fie¬
r&: liteq primos seruos quibus hoc nom̃ in latina lingua inditũ est bellafeterunt:
qui enimhomo ab homine superatus iurebelli posset occidi. quia seruatus est seruus ap
pellatus : inde & mancipia quiamanu capta sunt : est &iã ordo naturalis in hominibus

Expanded text:
Commendatur in patriarchis, quod pecorum nutritores erant a pueritia sua et a parentibus suis. et merito : nam haec est sine ulla dubitatione iusta seruitus et iusta dominatio, cum pecora homini seruiunt et homo pecoribus dominatur. sic enim dictum est, cum crearetur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum quae sunt super terram. ubi insinuatur rationem debere dominari inrationabili uitae. seruum autem hominem homini uel iniquitas uel aduersitas fecit: iniquitas quidem, sicut dictum est: maledictus Chanaan; erit seruus fratribus suis; aduersitas uero, sicut accidit ipsi Ioseph, ut uenditus a fratribus seruus alienigenae fieret. itaque primos seruos, quibus hoc nomen in latina lingua inditum est, bella fecerunt. qui enim homo ab homine superatus iure belli posset occidi, quia seruatus est, seruus est appellatus; inde et mancipia, quia manu capta sunt. est etiam ordo naturalis in hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
uosut ad istã consummationẽ illiptineant quigladio cadant non omnes
quando quidem paulo postdicit & eis qui resi duisunt ex uobis suꝑducã formi¬
dinem incoreorum : an secundumYperbolen dictum est consum&uus scđm
dũ istum modũ & iamdicitur qd deinde sequitur. & ꝑsequetur eossonus folu
uolantis id est quianimius in eistimor erit . ut & leuissima quaeque formident

Expanded text:
uos", ut ad istam consummationem illi pertineant, qui gladio cadent, non omnes, uos", ut ad istam consummationem illi pertineant, qui gladio cadent, non omnes, quandoquidem paulo post dicit: et eis qui residui sunt ex uobis superducam formidinem in cor eorum? an secundum hyperbolen dictum est: consumet uos, sdum istum modum etiam dicitur quod deinde sequitur: et persequetur eos sonus folii uolantis, id est, quia nimius in eis timor erit, ut et leuissima quaeque formident
Abbreviated transcription (Latin):
quaeds dicitur non constat ex corpore & sp̃u nec ipsospũ muttebilis est sicut ani
ceperunt a polli naristȩ occasionem quidicunt animam non habuis se mediatorem
dĩ & hominum hominem xp̃m ihũm sed tantũ uerbum & carnem fuisse. cũdicer&
tristis est anima mea usq: ad mortem: sed ipso eius actii qui nobis ꝓeuangelicã deda¬
ratur historiã sic apparent bumanȩ animae officia ut hinc dubitare dementis
c& era & consumet uos ꝑ ambulans gladius. deindeait . & erit terra ur̃a deserta
& ciuitates urãe erunt desertȩ tuncbene senti& terra sabbata sua omnes dies deso¬
lationis suȩ & uos eritis interra inimicorũ ur̃orũ: quo modo ergo consum& eos
gladius sierunt in terra in imicorũ suorũ : anin ipsa terra consum& qm̃ stree ge
mortium facta nonerunt ibi: an consum& uossiait acsidicer& interfici&

Expanded text:
quae Deus dicitur, non constat ex corpore et spiritu; nec ipso spiritu mutabilis est, sicut animquae Deus dicitur, non constat ex corpore et spiritu; nec ipso spiritu mutabilis est, sicut animceperunt Apollinaristae occasionem, qui dicunt animam non habuisse mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum , sed tantum Verbum et carnem fuisse, cum diceret, Tristis est anima mea usque ad mortem : sed ipso ejus actu, qui nobis per evangelicam declaratur historiam, sic apparent humanae animae officia, ut hinc dubitare dementis cetera: et consumet uos perambulans gladius? deinde ait: et erit terra uestra deserta et ciuitates uestrae erunt desertae. tunc bene sentiet terra sabbata sua omnes dies desolationis suae, et uos eritis in terra inimicorum uestrorum. quomodo ergo consumet eos gladius, si erunt in terra inimicorum suorum? an in ipsa terra consumet, quoniam strage mortium facta non erunt ibi? an "consumet uos" sic ait, ac si diceret: "interficiet
Abbreviated transcription (Latin):
rum que annorum & quinqua gesimi anni quem uocat remissionis ut ipsa uocatio
terae uelui merces habitictiõnis autredemptio esset abillo cuius est hoc est abeius
creatoredo X.CIII. Et ponam taber naculũ meum in uabis & non abominabit᷑¬
anima mea uos: anima suam ds̃ uoluntatẽ suã dicit: nonenim est animal habens cor¬
pus & animam neque substantia eius eius modiest cuius modi creatura eius quȩ
tũ egofeci : qđ eum deanima hominis dicere consequentia manifestant: sicut ergo
cum dicit oculossuos & laebia sua & c&era uocabula membrorũ corporalium
non utiq accipimuseum forma corporis ẽẽ definitũ sedilla omnia membrorum
nomina non intellegimus nisieffectus operationũ atq uistutũ ha &cudieit
animamea uoluntatẽ eius debemus accipere : ꝑfecte quippe simplex illa natura

Expanded text:
rumque annorum, et quinquagesimi anni, quem vocat remissionis; ut ipsa vacatio rumque annorum, et quinquagesimi anni, quem vocat remissionis; ut ipsa vacatio terrae velut merces habitationis aut redemptio esset ab illo cujus est, hoc est ab ejus creatore Deo XCIII. Ib. XXVI, 11. Et ponam tabernaculum meum in vobis, et non abominabianima mea vos. Animam suam Deus voluntatem suam dicit. Non enim est animal habens corpus et animam; neque substantia ejus ejusmodi est, cujusmodi creatura ejus, quae go feci Isai. LVII, 16: quod eum de anima hominis dicere consequentia manifestant. Sicut ergo cum dicit oculos suos, et labia sua, et caetera vocabula membrorum corporalium, non utique accipimus eum forma corporis esse definitum; sed illa omnia membrorum nomina non intelligimus, nisi effectus operationum atque virtutum: ita et cum dicit, Anima mea, voluntatem ejus debemus accipere. Perfecte quippe simplex illa natura
Abbreviated transcription (Latin):
go hic est: non uenundabitur terra in ꝓfanationem id est illis quiea utuntur in in¬
iuriam creatoris aut in confirmationem id est ut eamemptor ꝑp&uo possideat.
nec cesto secundumdĩ praeceptũ interuallo annorum restituat uenditori mea
enimest inquit terra unde secundum meum praeceptum e un debetis: atq ut os
tendr& suam eẽ non ipsorũ quid ipsi in ea essent consequenter adiunxit dicens:
propter qđ pro seliti & in colȩ uos estis anteme. hoc est quamuis ꝓseliti idst aduenae
sint uobis qui ex alienĩ genis adiunguntur gentiurae ut in colae id elnon intedra
sipt iamanentes tamen &iccm uos om̃nes anteme aduenae estis & incalae : ho dis di¬
co suiinsridilitis quod aliarum gentium terram qua ex pulit eis dederitꝰ sueom¬
uult intelligi quod in de reddebant quodam modo percessationes septimorũ quo¬

Expanded text:
go hic est: non uenumdabitur terra in profanationem, id est illis qui ea utantur in ingo hic est: non uenumdabitur terra in profanationem, id est illis qui ea utantur in iniuriam creatoris, aut: in confirmationem, id est ut eam emptor perpetuo possideat nec certo secundum dei praeceptum interuallo annorum restituat uenditori. mea enim est, inquit, terra: unde secundum meum praeceptum ea uti debetis. atque ut ostenderet suam esse, non ipsorum, quid ipsi in ea essent, consequenter adiunxit dicens: propter quod proselyti et incolae uos estis ante me, hoc est: quamuis proselyti, id est aduenae sint uobis, qui ex alienigenis adiunguntur genti uestrae, et incolae, id est non in terra propria manentes, tamen etiam uos omnes ante me aduenae estis et incolae. hoc deus dicit siue Israhelitis, quod aliarum gentium terram quas expulit eis dederit, siue omvult intelligi quod inde reddebant quodam modo, per cessationes septimorum quo
Abbreviated transcription (Latin):
non adhibita cultura illo anno sponte nas cantur. sed frustus redigere prohibitũ:¬
sicergo ꝓmissus est aliquid inde in escamsumere quomodo transiens : ut hoc solum
caper& quod statim uescendo consumer&. non quod in usus reponer&. XC:
quam uendo sitatem in alterutris prius agreco accidisse arbitror. ꝓpt̃ uerbi similẽ
sonum : BeBLosis enim profanatio dicitur: BeBLoSis autem. confirmatio: sed ille
sensus aꝑtus est : & terra non uenundabitur in profanationẽ : ĩdest nequis auder& terrã
quam accepit adõ uendere profanis. quie autantur ad impietatẽ cultum que deorum
alienorũ atque falsorum: illud autem sub obscurum est non uenun dabitur tera in con¬
que sen sui potest congruere : siuelegatur & terra non uenundebitur in ꝓfanationẽ
siue in confirmationẽ : secutus quippe adiunxit: mea enim esterra: ꝓpt̃ quod ꝓseliti
& in colȩ uosestis ante me. XCI.

Expanded text:
non adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed frunon adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed fruSic ergo permissus est aliquid inde in escam sumere, quomodo transiens, ut hoc solum caperet quod statim vescendo consumeret, non quod in usus reponeret. XC.quam mendositatem in alterutris prius in graeco accidisse arbitror, propter verbi similem sonum: βεβήλωσις enim profanatio dicitur; βεβαίωσις autem, confirmatio. Sed ille sensus apertus est, Et terra non venumdabitur in profanationem: id est, ne quis auderet terram, quam accepit a Deo, vendere profanis, qui ea utantur ad impietatem cultumque deorum alienorum atque falsorum. Illud autem subobscurum est, Non venumdabitur terra in conque sensui potest congruere, sive legatur, Et terra non venumdabitur in profanationem; sive, in confirmationem. Secutus quippe adjunxit, Mea enim est terra, propter quod proselyti et incolae vos estis ante me. XCI.
Abbreviated transcription (Latin):
bis agrũ tuũ & sex annis putabis uitẽ tuã & congre gabis frustum eius annoaũt
septimosabbata requies erit terrae. sabbata dñi a grumtuũ non seminabis. &ui¬
nea tuã non putabis: & ꝑ hoc quod ait non puttebis omnẽ culturã eo anno ꝓhibi¬
tum deberius accipere: neque en ĩ siputanda non est arandaest aut adminicu¬
lis suspendenda uel quod lib& aliud qđ ad culturã eius ꝑtineat adhibendũ : sed quo¬
modo sol& a parte totum intelligi ita ꝑputationẽ omnis cultura significata est : & per
agrum aruum atque uineã cum& illum seminari & bancputari ꝓhibuit omne agri
genus intellagendum est : Neque enim in oliu&o uel quo lib& alterius generis agro
aliquid operandumest : dequibus tacuit : quod uero ait. & erunt sabbata terrae scã tibi
& puerotuo & puellȩ tuae & c&era : satis aperuit nec dñm agri ꝓhibitũ uesci eis quȩ

Expanded text:
bis agrum tuum et sex annis putabis uitem tuam et congregabis fructum eius; anno autem bis agrum tuum et sex annis putabis uitem tuam et congregabis fructum eius; anno autem septimo sabbata: requies erit terrae, sabbata domini. agrum tuum non seminabis et uineam tuam non putabis. et per hoc quod ait "non putabis", omnem culturam eo anno prohibitam debemus accipere. neque enim si putanda non est, aranda est aut adminiculis suspendenda uel quodlibet aliud, quod ad culturam eius pertineat, adhibendum; sed quomodo solet a parte totum intellegi, ita per putationem omnis cultura significata est. et per agrum atque uineam, cum et illum seminari et hanc putari prohibuit, omne agri genus intellegendum est. neque enim in oliueto uel quolibet alterius generis agro aliquid operandum est, de quibus tacuit. quod uero ait: et erunt sabbata terrae esca tibi et puero tuo et puellae tuae et cetera, satis aperuit nec dominum agri prohibitum uesci eis, quae