comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rudes ppłos cathetitando. iniciant. baptirando
unitati eccłie incorporant. ⁊ inom̃ibꝰ sac̾m̃tis
usq ad manꝰ inposicionẽ. ppło dĩ ministrant.
iutoriũ. ⁊ supplem̃tũ sui officii. intanta mul¬
titudine ppłoꝵ regendoꝵ ministi̾ũ sibi expetũt.
tantã faciliꝰ gubernaret. Siue inferioris siue
suꝑioris sint ordinis sac̾dotes. id ÷ siue pb̃ri¬

Expanded text:
rudes populo catechizando initiant, baptizando unitati Ecclesiae incorporant, et in sacramentis usque ad manus impositionem populo Dei ministrant. jutorium et supplementum sui officii, in tanta multitudine populorum regendorum ministerium sibi expetunt stantam facilius gubernaret. Sive inferioris sive superioris sint ordinis sacerdotes, id est sive pr
Abbreviated transcription (Latin):
dentiꝰ manifestaret. Q ꝓpt̾ pͥmũ ꝓoblationẽ ⁊ p̃ea ꝑcir¬
cũcisionẽ. adultimũ ꝑbaptismũ expiatiõis ⁊ iustificati¬
oĩs sacmͣtũ formari institutũ÷ q eiꝰdẽ mundationis for¬
ma ⁊ similitudo in oblatiõe qͥde occulte inuenit᷑. incir¬
declarat᷑. Primã naq uistitucionẽ accep̃hõ ut ꝓremediis

Expanded text:
dentius se manifestaret. Quapropter dentius se manifestaret. Quapropter cumcisionem, ad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est; quia ejusdem mundationis forma et similitudo in oblatione quidem occulte innuitur, cirdeclaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis
Abbreviated transcription (Latin):
anticei ꝑustetucionc̃ sucredentiu̾ aboleuit. llam
sieadẽ uutꝰ uullis sacͣm̃tis fuit. qͥd necesse erat ut illa
cessarent. ⁊ ista succed̾ent: S sciendũ qđ diune dis¬
pensatiõis ordo ⁊ ratioħ poposcit. ut sic̃ abinitio ꝓeuiten¬
sic sẽꝑ mag̾ ac mag̾ effectꝰ salutis c̃sce̾t. ⁊ cognitiou̾itats.
Prop̃t qđ isigna ipsasalutis ꝑ successionẽ tẽpoꝵ alia port
alia mutari debuer̃t. ut eũ effectꝰ gr̃e diuine insalutẽ
ereseẽt. simul quoq ⁊ psa significatio im psis signis
uisibilibꝰ euidentior appareret. Erat qͥppe idẽ salua¬
tor. eadẽ gr̃a. eadẽ fides. illic uent᷑i. hic exhibiti. so qͥa
ipse ꝑqͥmsilꝰ dabat᷑ longe erat. eiꝰdẽ salutis signa obscu¬
ra ẽẽ debuer t̃. Postea uͦ paulat̾i eiꝰ aduentu ꝓpͥnqͣnte.
oportebat ut eodẽ ordine ⁊ fides in cognitione. ⁊ gr̃a insa¬
lute c̃scẽt. ⁊ cadẽ gr̃a insac̃m̃tis foris ⁊ signis suis se eui¬

Expanded text:
rum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurrensic semper magis ac mapsa signa salutis per successionem temporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque et ipsa sanctificatio in ipsis signis visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evi
Abbreviated transcription (Latin):
legalẽ institucionẽ quantũ contra sub sequen¬
tẽ eccłie p̃ceptionẽ cẽt. Leginiꝰ quos beatus gre¬
gorus unglis nouit̃ ad fidẽ conucrsis ne forte
religionẽ ap̃ianã orretent. dispensatorie con¬
dessit a quinto gradu consanguinitatis conui¬
gia copulare. inquo apparet quia ea q̃ aliq̃n¬
do dispensationẽ admittunt. ut licite mani¬
feste fiant. excusationẽ habent etĩ si p̃ter
concessionẽ ignorant̃ fiant. Et iccireo fortassis
cĩmodi quã diu omĩno latent. ignorantia
conuenientiꝰ estuncit᷑ ereusari. que ũ mani¬
festa facta. quia cont̾ p̃ceptionẽ sunt. gondebcit
tolerari. Hec aut̃ dicta sunt contra illos qui

Expanded text:
legalem institutionem, quam contra subsequenlegalem institutionem, quam contra subsequentem Ecclesiae praeceptionem esset. Legimus quod beatus Gregorius Anglis noviter ad fidem conversis, ne forte Christianam religionem horrerent, dispensatorie concessit, a quinto gradu consanguinitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite manifeste fiant, excusationem habent, etiam si praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi quandiu omnino latent ignorantia convenientius existimentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt, non debent tolerari. Haec autem dicta sunt contra illos qui
Abbreviated transcription (Latin):
tenciũ non remaneat fieri possit. Quigͦ hoc con¬
uigiũ habere dint. hoc utiq diccre uoluit. quia
coniuigiũ hoc quantũ inse hab̾e debet. si fuerit
ubi cẽ debet. Si aut̃ forte non fuerit ubi esse
debet ñ mirũ : si eocareat quod hab̾e debet.: neq
utile sit illi inquo: Achunc modũ putamus
quedã coniugia uere dici posse. quã duiscđm
iudiciũ eccłie rata habent᷑. que cam̃ post mo¬
dũ emergentibꝰ causis legitimis rec te soluunt᷑.
isi postea contra eccłie ꝓhibitionẽ ꝑtinaci p̃sũp¬
cione tenentun illicite ⁊ illegitime copulatio¬
nes iudicantur. Nontamĩ hoc acom̃ibus sicut
supra memoraui. sic senciendũ estimamꝰ. Nam
facta horroris excusatione nulla legitimoꝵ nom̃
poterunt retin̾e. Aliud ÷ de illis ubi uenialitet
peccatur. ut uidelicet siquis intra septimũ.
aut seitũ. aut etiã fortassis quintũ. gradum
lincam ꝓpinquitatis ignorans temcraret qđ
quidẽ nontã contra naturalẽ siue antiquam

Expanded text:
it. Qui ergo hoc conjugium habere dixit, hoc utique dicere voluit, quod conjugium hoc quantum in se est, habere debet, si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non fuerit ubi esse debet, non est mirum si eo careat quod habere debet. Neque quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modum putamus quaedam conjugia vere dici posse, quandiu secundum judicium Ecclesiae rata habentur; quae tamen postmodum emergentibus causis legitimis recte solvuntur, et si postea, contra Ecclesiae prohibitionem pertinaci praesumptione tenentur, illicitae et illegitimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiam fortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ. cũ cam̃ coniugiũ sine illa inueniamus.
esse non debet: Quod si iccireo conuigii sacra¬
mentũ non esse dicunt. quia hoc non habent
quos habere deber. quando: ubi eẽ non debet:
dicant similit̾ baptismi sacram̃tũ uerũ nonẽe.
lapus fictũ ⁊ actu uert bapcite nonaẽ quia ibi
temissionẽ peccatoꝵ non opentur. ⁊ uerũ corpꝰ
ip̃i nonesse qđ indigne ꝑcipitur. quia illic
spũalis ap̃i participatio non confertur. Intelli¬
gant gͦ quia quociens ei modi sp̃ales effectus
sacram̃tis diuinis actr ibunutur. uirtus ipsoꝵ
sacram̃toꝵ exprimitur. inquo quidẽ non os

Expanded text:
dicimus, cum tamen conjugium sine illa inveniamus, dicimus, cum tamen conjugium sine illa inveniamus, esse non debet? Quod si idcirco conjugii sacramentum non esse dicunt, quia hoc non habet quod habere debet, quando est ubi esse non debet, dicant similiter baptismi sacramentum verum non esse apud fictum, et fictum vere baptizatum non esse, quia ibi remissionem peccatorum non operatur; et verum corpus Christi non esse quod indigne percipitur, quia illic spiritualis participatio Christi non confertur. Intelligant ergo quod quoties hujusmodi spirituales effectus sacramentis divinis attribuuntur, virtus ipsorum sa
Abbreviated transcription (Latin):
intendant qr cũ dictũ÷ indiuiduã societatẽ ad
conuigiũ ꝑtin̾e uere dictũ ÷ ꝙr hanc coniugitm
confeit. quantũ insc est: sicut baptismi: remissi¬
onẽ peccatoꝵ conferis. ⁊ uere dicitut cũ dicitur
qui a baptisiꝰ remissionẽ om̃iũ peccatoꝵ confeit.
isieut sacram̃ti corporis. ap̃i uirtus⁊ societatem
⁊ participationẽ ꝓpi conferre. ⁊ uere dicit᷑ cũ ar̃
quia susceptio corporis ip̃i confeit spiritalẽ parti¬
cipationẽ xp̃i. ⁊ tam̃ qui fictus baptisim sacram̃¬
tũ accipit remissionẽ poccatoꝵ non ꝑcipit. ⁊ qui
indigne manducat corpꝰ. ip̃i. nequaꝗͣ meretur¬
ꝑio sꝑitalẽ participationẽ ip̃i. Sigͦ uete hec ad
ala ꝑtine dicimꝰ. itam̃ illa sine istis aliquociens
inuenimꝰ. nec idõ minꝰ ad illa ꝑtinent quando
sine istis sunt illa. quando uidelicet sunt ubi
esse nondebent. ⁊ apuo quos esse nonilodent.
mirũ sunduudaã sotietatẽ ad coniugiũ ꝑtin̾e

Expanded text:
cum dictum est individuam societatem ad conjugium pertinere, vere dictum est: quia hanc conjugium confert, quantum in se est. Sicut baptismi est remissionem peccatorum conferre, et vere dicitur cum dicitur quod baptismus remissionem omniamenti corporis Christi virtus est societatem et participationem Christi conferre, et vere dicitur cum dicitur quod susceptio corporis Christi confert spiritualem participationem Christi; et tamen qui fictus baptismi sacramentum accipit, remissionem peccatorum non percipit, et qui indigne manducat corpus Christi, nequaspiritualem participationem Christi. Si ergo vere haec ad illa pertinere dicimus et tamen illa sine istis aliquoties inveniemus, nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nte᷑ quia int̾ueniente diuortio non abolet᷑ nupcia.
Proptꝰ eĩmodi asserciones uiaet᷑ nonesse dicendũ
conuigiũ eciã quando: qđ aliquando ita discidi¬
ũ ⁊ separationẽ ad mitet. ut diuisi ab inuicẽ con¬
iuges non appellent᷑. s mͥ interĩ non apparet.
sotutas. quã diu ut̃q uiuit conseruet᷑. ꝓpterea
coniugiũ non fuisse quod aliquando pocuit dissol

Expanded text:
 siquidem interueniente diuortio non aboletur illa coPropter hujusmodi assertiones videtur illis non esse dicendum conjugium, etiam quando est, quod aliquando ita dissidium et separationem admittit, ut divisi adinvicem conjuges non appellentur. Sed mihi interim non apparet qsocietas, quandiu uterque vivit conservetur; propterea conjugium non fuisse quod aliquando dis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino esse negant: qđ aliquando dis¬
cidiũ admittit. Inueniunt enim auctoritates
quasdam ⁊ uerba scripturarum diuinarũ a
scĩs patribꝰ prolata: quibꝰ quasi id ipsũ astru
uidet᷑. dicit enĩ beatus augustinꝰ in libro de
beno coniugali. Usq ad eo fedus nuptiale cuiꝰdã

Expanded text:
omnino esse negant quod aliquando dissidium admittit. Inveniunt enim auctoritates quasdam et verba Scripturarum divinarum a sanctis Patribus prolata, quibus quasi idipsum videtur astrui. Dicit enim beatus Augustinus in libro De bono conjugali: Usque adeo foedus nuptiale
Abbreviated transcription (Latin):
duoeẽ temptacionũ gn̾ea. unũ ext̾uis
aliud interius. Ea terior temptacio÷ quando
nobis aliqͥd extrinsecus malũ suie uisibilit siue
inuisibilit̃ faciendũ sub ggerit᷑. Int̾ior tẽptaci¬
oest quando ex motu praue delectacionis intꝰ
animꝰ appec candũ sollicitatur. Hec autẽ tẽpa¬
tacio difficili uincit᷑: qr int̾us obpugnans. de
nr̃o contranos roboratuar. ꝓpt᷑a diabolus ueniã
non meruit. quia sine ulla temptacione pecca¬
uit. Homo uero qr sola ext̾iori temptaçione
pulsatꝰ cecid̾it: tanto graui plectendus erat.
quanto leuiori inpulsu pstratꝰ fucrat. Et tm¬
qr aliꝗͣ quãius modicã ad cadendũ occasionẽ
Nos uero quanto grauiorẽ inpeccando tẽptaciõis
uiolentiã patimur. tanto leuiore piaculo ad
grãm amissã renouamur. Quis Plos seccauit

Expanded text:
e tentationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; et tquam quamvis modicam ad cadendum occasionem exit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amissam renovamur. CAP. X. Uter plus peccavit
Abbreviated transcription (Latin):
estat nunc t̾cia pars. de iiiͦi. q̃ ꝓposita fu¬
erant discuciencda. Intriplici mat̾ia om̃ia
diuina sacram̃ta conficiunt᷑. scił mreb autt infac¬
tis. aut infactis. aut inu̾bis. Quia eñi totꝰ homo
corruptꝰ erat. totũ qđ hõĩs foris erat. ad sacram̃tã
sum̃dũ erat. ut totũ in sac̾mendo foris scĩficet᷑. uin
toto uirtus sacram̃ti intꝰ remediũ oꝑet᷑. Itaq in

Expanded text:
estat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remediu
Abbreviated transcription (Latin):
randũ. est: qua rocione rerũ faciendarͣ necessitas
indm̃ cade uideatur: exp̃sciencia ⁊i prouidencia
ex disposicione uł p̃destinacione eorũ que facienda
suerant ab ipso. Om̃is em̃ scientia ⁊ p̃scientia. ⁊ pro.¬
iudentia. ⁊ disposicio. uł p̃destinatio. ad aliquid
esse uidentur. ⁊ alicuiꝰ eẽ uidentur. Om̃is quippe sei¬
Nongͦ indõ ecerna scientia uł prescientia eẽt. nsi
andũ fuisset: nichil increatore scitũ uł p̃seitũfa¬
isset. Ac ꝑhoc scientia nulla ł pseientia fuisset. Si
aut scientia nulla increatore fuisset: manifeste
c̃sequit᷑. qm̃ nec ipse creator fiuiset. qui utiq sine
scientia ẽe̾ ñ potuisset: cui idẽ. est. ee̾. qđ scire. Ut
gͦ scientia uł p̃scientia increatore ce̾. potuisset.
necesse erat aliquid ce̾. uł futur esse. deqͦ potuisset.
c̃sicut dictũ est si denichilo ẽẽt: nulla esset. Om̃is
eñi scientia alicuiꝰ. est. scientia. ⁊ dealiqͦ. est. Sigͦ ex

Expanded text:
randum est qua ratione rerum faciendarum necessitas in Deum cadere videatur ex praescientia et providentia, ex dispositione et praedestinatione eorum quae facienda fuerant ab ipso. Omnis enim scientia, et praescientia, et providentia, et dispositio vel praedestinatio ad aliquid esse videtur, et alicujus esse videtur. Omnis quippe sciNon ergo in Deo aeterna scientia vel praescientia esset nisi andum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid esse vel futurum esse de quo esse potuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilia uideret: ⁊ uidit creatoris potentiã ⁊ sapi¬
enciã ⁊ bonitatẽ. a semet ipsa per ea que foris paruerunt:
inagnicionẽ excitata. Et hec erant quasi admonitio
⁊ recordatio prima triñ esse dm̃. s ñdũ ꝑfecta c̃sũma¬
cio agnicionis: qm̃ ad substanciã erant. nec poterant
singularit̾ diuidi. que uñ erant. Noneñi singularit
ꝑsone patris potencia erat. que filii erat. ⁊ sp̃s scĩerat
neq singularit̾ sapientia ꝑ sone filii erat. que patris
tas erat. que pat̾s erat. ⁊ filii erat: s p̃dicabat᷑ trinitas
existis. ñ significadat᷑ mistis. Et tam̃ hoc tria eterna
erant. ⁊ causa om̃iũ erant. ⁊ phec factas om̃ia. ⁊ ipsa¬

Expanded text:
invisibilia videret. Et vidit Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis, quoniam ad substantiam erant; nec poterant singulariter dividi quae unum erant. Non enim singulariter personae Patris potentia erat quae Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter sapientia personae Filii erat, quae Patristas erat, quae Patris erat, et Filii erat; sed praedicabatur Trinitas ex istis, non significabatur in istis; et tamen haec tria aeterna erant, et causa omnium erant et per haec facta sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dicunt singłas quidẽ cteaturas ꝑse c̃sidatas.
aꝑfecto minꝰ hałe uniuersicatẽ aud̃ rerũ om̃iũ
intanta c̃sũmatione boni expressã. ut ñ possit
esse melior quã. est. Ubi mͥ primũ responderi ꝙ.¬
ex postulo: cũ dicunt uniuersitatẽ rer̃ ñ posse
meliorẽ ẽẽ ꝙͣ ẽ: qualit̃ id accipiendũsit. quos
dicunt: meliorẽ eã ẽt̃ ñ posse. siue idõ ñ potest
cẽ melior quia sũme bona ita uͦ niella om̃ino
boni ꝑfectio ei desit: siue idõ ñ pocest ẽẽ melior:
quia maiꝰ boñ qđ ei de ẽ. caꝑe ipsa ñ pocest. s
si ita sũme bona dicit᷑. ut nulla eiboni ꝑfectio desit.
iã opꝰ suũ plane creatori equatur: ⁊ł eitia metã.
extenditur. quod infra. c̃. ł uitra inmensitatem
coartatur. qđ sũmũ. est: quos uitũq pari inc̃ueni¬
entia inpoisibile est. Si uͦ idõ ñ potist inclior esse
quia boñ ampliꝰ quod ei dec̃ caꝑe ipsa ñ potest.

Expanded text:
s quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse melior, quia majus bonum, quod ei deest, capere ipsa non potest. Sed si ita summe bona est, ut nulla ei bona perfectio desit, jam opus suo plane Creatori aequatur, et vel extra metam extenditur, quod infra est: vel intra immensitatem coarctatur, quod summum est: quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
R I rerũ om̃iũ causa uoluntas ÷ creato¬
ris: quã nulla precedens causa mouit.
quia eterna: nec subsequens aliqua confirmat.
quia ex semet ipsa iusta est. Neque enĩ iocirro
uiste uoluit. quia futurũ iustũ fuit quod uoluit:
s quod uoluit idcirto ustũ fuit: quia ipse uoluit
quare iustũ est quod iustũ est. cũ uenientissime
respondetur. qm̃ scđm uoluntatẽ dei est que iustar
Cũ uͦ queritur quare u psa uoluntas dei iusta est.
hoc saniꝰ responaetur qm̃ prime cause causa milla
Iest
cui ex se est ẽt̃ qđ est. ħec aũt solat unde ortũest quie¬
quid est: ⁊ ipsa nont orta. s eterna. Prima derie¬

Expanded text:
 rerum omnium causa est voluntas Creatoris quam nulla praecedens causa movit quia aeterna est; nec subsequens aliqua confirmat, quoniam ex semetipsa justa est. Neque enim idcirco juste voluit, quia futurum justum fuit quod voluit sed quod voluit, idcirco justum fuit, quia ipse voluit.quare justum est quod justum est, convenientissime respondetur: Cum vero quaeritur quare voluntas Dei justa est, hoc sanius respondetur: quoniam primae causae causa nulla est cui ex se est esse quod est. Haec autem sola est unde ortum est quidquid est; et ipsa non est orta, sed aeterna. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
dictasunt.: ⁊idõ ad inuicẽ dici non possunt. Item
quod÷ pacrẽ ẽẽ. ase ipsoest esse: quod filiũ esse
non sp̃s scĩ. Quod eñĩ nasciẽ. de alio esse: nontam̃
inaliud. Quodaũt ꝓcede ẽ. de aliqͦ: esse. ⁊ aliqͦtien
id quod dicendũ erat de dõ: ut incelligi aliq̃tenꝰ
potuisset: qđ conphendi non poterat. Itemsic ab
innitio suã noticiã ds̃ temꝑauit ab homine. ut
nec totꝰ manifestꝰ esset.: nec totus absconditꝰ. Si eñi
totus manifestꝰ esset. fides non crerceret᷑. ⁊ infide¬
litas coniunceretur. Si uͦ tot᷑ esset abscõditus: fideͤ
non uiuaret᷑. ⁊ infidelitas ercusaretur. Item qua¬
tuor modis inuisibił deus ad noticiã hominis e¬
greditur. duobꝰ intus. duobꝰ foris. Intus ꝑrationẽ
⁊ aspitationẽ.: foris ꝑcreaturã ⁊ doctrinã. E rhis
duo ad naturã. pertinent: duo ad gr̃am. Natio
i creatura ad naturã ꝑtinent: aspiratio ⁊ doctͥ¬
na adgt̃am. Propterea post hec indoctrina as¬

Expanded text:
dicta sunt, et ideo ad invicem dici non possunt. Item quod est Patrem esse, a seipso est esse: quod est Filium esse non Spiritus sancti. Quod enim nasci est, de alio est esse, non tamen in aliud. Quod autem procedere est, de aliquo est esse, et aliquoties id quod dicendum erat de Deo, ut intelligi aliquatenus posset quod comprehendi non poterat. Item sic ab initio suam notitiam Deus temperavit ab homine, ut nec totus manifestus esset nec totus absconditus. Si enim totus manifestus esset, fides non exerceretur et infidelitas convinceretur. Si vero totus esset absconditus, fides non juvaretur et infidelitas excusaretur. Item quatuor modis invisibilis Deus ad notitiam hominis egreditur: duobus intus, duobus foris. Intus per rationem et aspirationem; foris per creaturam et doctrinam. Ex his duo ad naturam pertinent, duo ad gratiam: ratio et creatura ad naturam pertinent; aspiratio et doctrina ad gratiam. Propterea post haec in doctrina as
Abbreviated transcription (Latin):
esse quã essentiã unã: quia cribꝰ esse unũ est.
⁊ una eisentia.: est. Qua ꝑꝑ tres unũ sunt s cres unꝰ
non sunt: quia si tres unũ nonessent. una eẽntia
triũ nonessed: ⁊ sicres unꝰ eẽnt. cres non essent. Io¬
circo tres unũ sunt. ne substancia diuidatur:
⁊ tresunꝰ non sunt. ne ꝑsone confundant᷑. Quodgͦ
pater est filiꝰ: quia una ÷ natura. patris ⁊ filii
s non qui pacer ÷ filius est. quia alia: ꝑsona patͥs:
alia filii. Item que de dõ scdm substanciã dicunt᷑.
equalit̃ dicuntur de patre ⁊ filio ⁊ sp̃u seõ: quia

Expanded text:
ntiam unam, quia tribus esse unum est et una essentia est. Quapropter tres unum sunt, sed tres unus non sunt; quia, si tres unum non essent una essentia trium non esset, et si tres unus essent non tres essent. Idcirco tres unus non sunt, ne substantia dividatur; et tres unum non sunt, ne personae confundantur. Quod ergo Pater est, Filius est; quia una est natura Patris et Filii. Sed non qui Pater est, Filius est; quia alia est persona Patris et Filii. Item quae de Deo secundum substantiam dicuntur, aequaliter dicuntur de Patre et Filio et Spiritu sa
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ: ⁊ hec tria ad substanciã unasunt aĩa.
Ita incorpore uno ⁊ figura: ⁊ forma. ⁊ puleritu¬
do. tria hec: ⁊uidetur sigura pͥma eẽ adsubs¬
tanciã. de inde forma. ⁊ erutroq pulcritudo.
⁊ hec tria inuno corpore. ⁊ unũ corpꝰ: ut utraq
natura ymago ereatoris eluceat: in pͥmꝰqͥ dẽ
ad similitudinẽ. inseda aut̃ ad similitudinis
imitacionẽ. Sicgͦ dm̃ confitemur. ⁊ in essencia

Expanded text:
gaudium: et haec tria ad substantiam quidem una sunt anima. gaudium: et haec tria ad substantiam quidem una sunt anima. Ita in corpore uno, et figura est, et forma et pulchritudo tria haec. Et videtur figura prima esse ad substantiam, deinde forma, et ex utroque pulchritudo: et haec tria in uno corpore et unum corpus, ut in utraque natura imago Creatoris eluceat. In prima quidem ad similitudinem; in secunda autem ad similitudinis imitationem. Si ergo Deum confitemur ibi
Abbreviated transcription (Latin):
creator erat. solus quidẽ s tam̃ nonsolita¬
rius. quia cñ ipso erat sapientia sua: inqua oĩa
ab eterno ꝑprouidentiã suerunt. que ab ipso in
tempore ꝑessentiã facta sunt. Solus gͦ fuit. qͣndo
quia aliena sotietate non eguit. qui sibi sufficienᷤ
fuit. cuinichil de fuit. qm̃sicut dictũ÷ totũ
inipso ꝑ prouidentiã fuit. quod ab ipso ꝑ essentiã
fatiendũ fuit. Hec gͦ duo diligent᷑ ⁊ interse dis¬
tinguenda sunt. ⁊ inse consideranda. creator
scilicet ⁊ creatura: ne uł creatura eterna conda¬
tur. uł creator temporał. Ithis eñĩ duobꝰ: om̃is
cognitio constat ueritatis. Primũ gͦ considera¬
re oportet: que de creatore dicenda sunt uł cre¬
denda. Creatorẽ gͥ om̃iũ rerũ unũ confitem᷑.
itrinũ. unũ inessentia: trinũ in ꝑsonis. quia
admodũ inuna anima mens: ⁊ intellectus.
igaudiũ. ꝙ mens quidẽ aseest. inteller¬
tus uͦ de sola mente: demente aũt uncellectu

Expanded text:
Creator erat solus quidem, sed tamen non solitarius, quia cum ipso erat sapientia sua in qua omnia ab aeterno per providentiam fuerunt quae ab ipso in tempore per essentiam facta sunt. Solus fuit quando quia aliena societate non eguit qui sibi sufficiens fuit; cui nihil defuit, quia, sicut dictum est, totum in ipso per providentiam fuit, quod ab ipso per essentiam faciendum fuit. Haec ergo duo diligenter et inter se distinguenda sunt et in se consideranda; Creator scilicet et creatura; ne vel creatura aeterna credatur, vel Creator temporalis. In his enim duobus omnis cognitio constat veritatis. Primum ergo considerare oportet quae de Creatore dicenda sunt vel credenda. Creatorem igitur omnium rerum unum confitemur et trinum, unum in essentia, trinum in personis; quia admodum in una anima mens et intellectus gaudium; et mens quidem a se est; intellectus vero de sola mente est; de mente autem et intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
quod primũ erat in illis ieiꝑe: moueri nonerat
neq elige̾. neq concupiscere. qm̃ simplex erat
iprincipiũ primũ. ⁊ tam̃ liberũ arbitriũ iã
tunc erat. qm̃ uoluntas erat cui inerat. hoc ⁊ exq̃
hoc. subsequebatur. qñ ex hoc mota ÷ statĩ. ⁊ spon¬
taneo appetitu ducta: inelectionem propriam.

Expanded text:
quod primum erat in illis, incipere moveri non erat; quod primum erat in illis, incipere moveri non erat; neque eligere, neque concupiscere, quoniam simplex erat et principium primum; et tamen liberum arbitrium jam tunc erat, quoniam voluntas erat cui inerat hoc et ex qua hoc subsequebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electionem propriam.
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ erat. Exq̃ aũt uoluntas erat libertas erat.
qr uoluitatis erat libertas. qm̃ potens erat perse
moueri ut ultra iret. huc uł illuc. sine coactione.
uł adiuta uł derelicta. qm̃ libertas÷ uoluncatis.
ex quo: uoluntas ipsa ipsop̃rincipioprimo. Prop¬
cer hoc erat liberũ arbitriũ in illis. qm̃ uolun¬
tas in illis erat. potens moueri. ⁊ ferri. suo appeti
liberũ arbitiũ est. Liberũ qui dẽ ineo
qđ ÷ uoluntarius. arbitriũ uͦ in eo quod ÷ appe¬
titus. S upsa potestas ⁊ habilitas uoluntatis.
libertas: qua mouet᷑ adutrũq: ⁊liberũ arbitͥũ
ar̃ uoluntatis. Uoluntarie aut̃ moueri ⁊ ferri
spontaneo appetitu. hoc ÷ potestate elig̾e̾ ⁊lib̾tate
iudicare: in qͦ constat liber arbitriũ. Et ꝑꝑ hoc
factisunt libi arbitrii. ut uoluntario appetitu
mouerent᷑. scd̾m electionẽ uoluntatis. ⁊ ielina¬
cionẽ desiderii sui: sine coactione. Uerũtam̃

Expanded text:
tantum erat. Ex quo autem voluntas erat, libertas erat, tantum erat. Ex quo autem voluntas erat, libertas erat, quia voluntatis est libertas; quoniam potens erat per se moveri ut ultra iret huc vel illuc sine coactione vel adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est voluntas ipsa in ipso primo principio. Propter hoc erat arbitrium liberum in illis, quoniam in illis erat voluntas potens moveri et ferri suo appetitliberum arbitrium est: liberum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voluntario appetitu moverentur; sed secundum electionem voluntatis et inclinationem desiderii sui sine coactione. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
uelle cũ mouetur uoluntas. ⁊ oꝑat᷑ iã aliquio.
⁊ est ibi hoc ⁊ illud. ⁊ dehoc iilluo. quod p̃cessit
uoluntas exqua uelle erat. cũ adhuc uelle ñerat.
s uoluntaserat tantũ: ut exea uelle essec. quos
incipientis non erat aut facere. Nongͦ sic intel¬
ligendũ est simplex principiũ. ⁊ pria origo
nascentis nature. s unũ ipsũ. ⁊ hoc tantũ ⁊ non
ampliꝰ sine spatio ⁊ motu. ⁊ inora. que omĩa sub¬
sequũtur postei. in quibꝰ uelle constat ⁊ facere.
⁊ ꝓcessu motuũ ⁊ actionũ post primũ pranciiũ.
Exquo aut uoluntis mouebat᷑. uelle erat. ⁊ auolun¬
tate erat. q̃libe mouchat᷑. quia ꝑse mouebat᷑. ⁊ ñ
inpulsu alieno. Et hoc ipsũ meritũ erat. ⁊ uocaba¬
tur bonũ ut malũ: qi liberũ erat. ⁊ exse erat. Ꝙ.
extunc mereri ceperunt. ex qͦ uoluntate moueri
ceperunt: ⁊ hoc post primũ principiũ erat. ⁊¬
aprimo principio erat. ⁊ ñ in ipso: qm̃ ab ipso

Expanded text:
cum movetur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio erat; et non in ipso, quoniam ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illis erat inuistos non fuisse.:⁊ qđ bcati. non
miseros extitisso. Uerũptam̃ neq uisti ad meritũ.
neq iniusti adculpã.: quẽ ad modũ neq ad głi¬
ficationẽ uł consũmationẽ beati. uł ad corm̃tũ
aut penã nuseri uerissime affirmantur. ẜ for¬
te expressiꝰ ⁊ ad intelligentiã eudentĩ sit. nec bonoᷤ
nec malos. nec uistos nec iniustos. nec conu̾sos nec
auersos. nec beatos nec miseros. conditos asserenti.
Nã quibonos dicit significat uirtutẽ. qui ustos me¬
ritũ. qͥ conu̾sos dilectionẽ.: qͥbeatos glorificationẽ.
De libeno anbitͥo illoro inPuino concditionis suin¬
primũ innciꝑe. uelle nonerat aut face: qͥ aduolen¬
dũ ⁊ faciendũ cantũ factierant. ñ uolentes aut fa¬
cientes. Uelle enĩ aut fac̾e̾ motũ ht. ⁊ de hoc inilis
⁊ succcssũ ⁊ morã. quod incipientis principii elle

Expanded text:
hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificationem. CAP. XX. De libero arbitrio illorum in primo conditionis prinprimum incipere, velle non erat aut facere, qui ad volendum et faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Velle enim aut facere motum habet, et de hoc in illud, et successum et moram; quod incipientis princ
Abbreviated transcription (Latin):
tunc aliud eẽnt ꝗͣ factisunt. Itaq ex fatiente
qui ⁊ hoc quod erant erant exnichilo. ⁊ acrea¬
tore acceꝑant quoderant. Non potuit aut̃
citator optimꝰ auctor esse mali: ⁊ idõ totũ boñ
erat qđ exipso illis erat. ⁊ cotũ honũ erat. qm̃
ex ipso totũ erat. hoc m̃ ꝓbamꝰ. qm̃boni erant angłi
quando primũ factisunt. ⁊ qđ boni factisunt
om̃s: qm̃ ab ono factisunt. qui malũ face̾ nonpo¬
test. Sic itaq bonierant ⁊ non mali. ⁊ quẽ ad¬
modũ boni erant ita ⁊uisti erant. ⁊ beati erant.
s ca bonitate ⁊ iusticia ⁊ beatitudine. ꝗͣ natura
incipiens acceꝑat. ñ quã fecerat ipsa. uł merue¬
rat faciendo. Sicnĩ boni dicunt᷑. boni erant.
quẽ admodũ bonũerat. qđ bonꝰ fecerat cocũ.
Et simeliores erant sicut erant. meliores erant.
ꝓ eo qđ facti erant. non peo qđ fecerant ipsi.
uł faciebant. Similit̾ ⁊ qđ iustidicuntur. solũ

Expanded text:
tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque extunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque exqui et hoc quod erant, ex nihilo, et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem Creator optimus, auctor mali esse; et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probamus quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum
Abbreviated transcription (Latin):
ositas humane mentis quieta ẽẽ nonsinit. Int̾ro¬
gant siboni fuerunt uł mali ereati angłi. iusti
nł iniusti. beati anmiseri. ⁊ fortassis alia q̃dã
his similia. Et qr multa sunt alia q̃ inquestione
coaceruantur. non possumꝰ nos ad om̃ia plira
responsione occurrere: s breuit diffinimus.
qm̃ tunc in illo primo principio ⁊ crordio in¬
choationis qđ humana considatione ita breue
i momentaneũ simplicisq instantis sine mora
⁊ interuallo prime subsistentie de nichilo in
aliquio apparentis accipiat: ut id quod primũ
om̃iũ illis erat intelligat. hoc solũ inuenit᷑ in
condicis. qđ natura contulit conditionis. Quod
enĩ ceperunt totũ acceperunt: ⁊ nonpoc̾at in
posters illis. Itaq om̃e ꝗd̃ factisunt nonfece¬
runt ipsi. s tantũ factisunt. ⁊ qđ factisunt
boni factisunt totũ. Sienĩ qđ factisunt mali
factisunt. culpa÷ facientis non facti: qr alius
eẽ non potuerunt. neq face̾ ipsi cũ factisunt

Expanded text:
non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mala: qm̃ scriptura manifeste ostendit. quia
bonũ unũ. ⁊ bonũ ipsũ aliis÷ odor uite inui¬
tã aliis odor mortis inmortẽ: qm̃ ex bono malũ
⁊ex malobonũ. ⁊ bonũ malis admalũ. ⁊ malũ
bonis ad bonũ. ⁊ qđ bonũ intoto÷ mai : quã¬

Expanded text:
ste ostendit quod bonum unum et bonum ipsum aliis est odor vitae in vitam; aliis odor mortis in mortem ; quoniam ex bono malum et ex malo bonum, et bonum malis ad malum, et malum bonis ad bonum. Et quod bonum in toto est ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut untꝰ ⁊ ertĩus anima scĩficanda ostendat᷑. As¬
ꝑsoriũ ysopi. humilitatẽ. xͥ significat. qͣ asꝑsa.
sc̃ã muncdat᷑ eccłia. Circuit ponafer al tare ⁊
eccłiã totã asꝑgendo quasi om̃s lustrando. ⁊ cutã¬
inpendendo om̃ibꝰ uerbo ⁊ eremplo conmunẽ se
prebens uniu̾sis. Propt̃̾ qđ etiã opꝰ or acione con¬
sũmat. orans ut eraudiant᷑ inibi iusta petentes.
qm̃ opꝰ hominis. sine diuno ad uitorio ẽẽ potest.
fructuosũ eẽ ñ pot̾. Nouissime completa expiacio¬
ne pontifex ad altare conũtit᷑. qđ reliquũ: de
aqͣ purificacionis adbass eiꝰ effundens. quasi cõ
munꝰ. Linteũ caro eiꝰ. tunsionibꝰ passioñ adcan¬
dorẽ incorruptionis ꝑ ducta. Incensũ oraciones
ticipatipacio ad menbra de flur. Fropt̃ hoc
a sacrato altari xͦii cruces inparietibꝰ erisman
trinitatis p̃dicarent. Candidũ uelam̃ quo
post consecracionẽ altare oꝑit᷑. głam incorrup¬

Expanded text:
t exterius anima sanctificanda ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omimpendendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens universis: propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut exaudiantur ibi justa petentes, quoniam opus hominis sine divino auxilio esse potest: fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi commmunus. Linteum caro ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationes ticipatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces in parietibus chrismantTrinitatis praedicarent. Candidum velamen, quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
qa: udeoꝵ. Qdstans añ altare. dm̃ in adui¬
toriũ uocat: significat eos qͥ ꝑcepta fidĩ cogni¬
cione. se abbona oꝑa ⁊ adluctã contra inui¬
sibiles hostes. accingunt: ⁊ qr de suis uiribꝰ
minꝰ presumunt. duuñ auxliũ sibi as ẽt̃
Aeposcunt. Inqͦ quia certanciũ labor expͥmit᷑.
quasi int̾na suspiria ⁊ gemit̾ꝰ. ñdũ alła
nominat᷑. Post hec aqd benedr̃. cũ sale ⁊ cm̃e.
ad dito iuno aque mixtẽ. Aqua ppłs:: sal
Soctrma. cinis passionis p̃i memoria. uinũ
aque mixtũ. ap̃s ds̃ ⁊ homo. Uinũ diuinitas:
aqua mortalicas. Sic em̃ ppłs sc̃ifiat᷑. doct̾tia
sidĩ ⁊ memoria passionis xͥ. unit̾ capiti suo dõ.

Expanded text:
Quod stans ante altare Deum in adjutorium invocat, significat eos qui praecepta fidei cognitione se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minus praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus, nondum alleluia nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis Christi memoria, vinum aqua mistum, corpus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiscipłis ⁊ ꝓcredituris oĩbꝰ patrẽ orabat dicens.
Pat̃ sc̃ifica cos in nomĩe tuo. Surgens aũt ad ora¬¬
ad plaudendũ ñ ẽ ipsis. s orandũ ꝑ ipsis. Descrip¬
cio alphabeti: simplex doctrina siac̃i. Pauim̃tũ.
corhumanũ. Inpauim̃to alphabetũ describitur:
qñ carnał ⁊ rudis ppłs pͥma acsĩplici doctrina
fidi iniciatꝰ Ductus asinistro angulo orientis
indertrũ occidentis: ⁊ itẽ adextro angulo ori¬
entis insinistrũ occidentis: formã crucis expͥ¬
ad gentes transiuit. ⁊ rursũ infine õplenitudo
genciũ intrauerit tunc om̃is isrł saluus erit.
utriꝰq gͦ ppłi collectio hi duo u̾sus sigaifi¬
cant. inerucis effigie conpacti. Hoc÷ qđ iacob
filios iosepħ benedicais. cancellatis manibꝰ for.¬
mã erucis ex pͥmens. dextrã manũ suꝑ capud
esfraĩ. ⁊ sinistrã suꝑ caput manasse posuit.
quia pͥori ppło abiecto. uinior ad dextam col¬
locat᷑:. Canbuca siue uirga postorał. qͣscript̾a

Expanded text:
discipulis et pro credituris omnibus Patrem orat dicens: « Pater, sanctifica eos in nomine tuo . » Surgens autem ab oraapplaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alphabeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, formam crucis exprad gentes transivit, et rursum in fine cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit. Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti, hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse posuit , quia, priori populo abjecto, junior ad dexteram collocatus est. Cambuca sive virga pastoralis quae Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
aꝗͣ benedicit. tipicũ sal admiscens. de¬
inde eccłiã ipsã extrinsecꝰ t̃ girando aspgit.
clero ⁊ ppło subsequente. Int̾im uͦ incircuitu
dedicande eccłie intrinsecꝰ. xͦiͦi accensasunt lu¬
minaria. Per singłas aut uices as portã basilice
ueniens. ꝗͣ obsac̾m̃ti figam clausã esse oportet.
ꝑcutit uirga pastorał. suꝑliminare ipsiꝰ dicenᷤ.
Tollite portas principes ur̃as. ⁊ eua ⁊ eleuamini
porce et̾nales. ⁊ introibit rerglorie. Cui diaconꝰ
intꝰ positꝰ respondet. Quis: istẽ rer głe Pon¬
tifex aũt̃. Dñs urtutũ ipse ẽ. rer głe. T̃ercia
demũ uice reserato hostio. intrat pontifer cũ
clero ⁊ ppło: dicens tecio. Par huic domui. De me̾
surgons ab oracione. ñdũ salutans ppłm. dicen
do dñs uobisc̃: tantũ mͦ horcat᷑. cunctos ad otan¬
dũ. His cõplitis: incip̃ de sinistio angło basi¬
lice ab oriente ꝑ pau̾im̃tũ scribe alphaletũ.

Expanded text:
am benedicit, typicum sal admiscens, deinde Ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in circuitu dedicandae Ecclesiae intrinsecus duodecim accensa sunt luminaria. Per singulas autem vices ad portam basilicae veniens quam ob sacramenti figuram clausam esse oportet percutit virga Tollite portas principes vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit rex gloriae . Cui diaconus intus positus respondet: Quis est iste rex gloriae? Pontifex autem: Dominus virtutum ipse est rex gloriae . Tertia demum vice reserato ostio intrat pontifex cum clero et populo, dicens ter: Pax huic domui . Deinde surgens ab oratione nondum salutans populum dicendo: Dominus vobiscum ; tantummodo hortatur cunctos ad orandum. His completis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabet
Abbreviated transcription (Latin):
adbasi altaris effundit. De inde ipsũ altare lin.
teo exĩgit᷑. ⁊ pontifer incensũ defcit suꝑ illuo.
Postei fac crucẽ inmedio altaris. ⁊ ꝑquatuor
angłos eiꝰ de oleo scĩficato. De inde incireuitu
cecłie duodecĩ cruces crismant᷑. inpãrictibus
ab ipso pontifice. tres ꝑsingłos figa̾te. Neu̾sus
de ind̾e iterũ ad altare. accensũ thus suꝑ illud
offer inmodũ crucis: ⁊ sic ꝑacta deniq consec¬
cione iꝑsũ altare albis uelaminibꝰ operitua.
Uł I uihis om̃ibꝰ latent ꝓfuncla mistĩa
ex quibꝰ pauca admemoriã excitandam
sermo diuinꝰ. in crepacione mordens. ⁊ condiens
cis mistiũ ꝑtotũ mundũ efferentes. Pontisix
ignorantia ppłi. Aꝑcio hostii.: sublacio peccati.

Expanded text:
ad basim altaris ad basim altaris fex incensum defert super illud. Postea facit crucem in medio altaris et per quatuor angulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde in circuitu ecclesiae duodecim cruces chrismantur in parietibus, ab ipso pontifice tres per singulos figuratae. Reversus deinde iterum ad altare accensum thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione ipsum altare albis velaminibus operitur.ta in his omnibus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitandam sermo divinus increpatione mordens et condiens cis mysterium per totum mundum deferentes. Pontifex ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
miscens: ⁊ faciens c̃ sigñ eracis suꝑipsã. Cui mis¬
ture: uinu̾ etiã addic᷑. Post᷑ hec ting̾ agitũ in
aqͣ i fac̾ crucẽ ꝑ qͣtuor cornua altaris. Inde
uenit ãn altare. ⁊ circuiens hsꝑgit illuo septe
uici. aspsorio facto de ysopo. Circuit de hinc tͥ
totã eccłiã intrinsecꝰ. aspgens: parietes. ipsiꝰ
eadẽ aqͣ faciens hoc ⁊ t̃cio. Interĩ uͦ cantatur psal¬
mꝰ c iurgat dĩ. cũ antipliona. Cantat᷑ etiã an¬
tiphona. qͥ habitat in adiutorio altissimi. Circu¬
it interĩ pontifer ipse transiens. ꝑmediã eccłia
Et itẽ. llartabo nom̃ tuũ fr̃ibꝰ meis. in medio ecłie
lauaabote. His aut ꝑ actis. pontifex se ad oraci¬
onẽ confert. petens ut om̃s qͥ eandẽ domũ oratu¬
ri. intraueriit: crauditos se ẽẽ gaudeant. Con¬
pleta itaq expiacione. conu̾tit᷑. ad altarẽ. in¬
cipiens antiphonã. Introibo ad altare dĩ. c̃ ipso
psalmo: ⁊ qđ reliquũ ÷ de aqua purificacionis

Expanded text:
rucis super ipsam. Cui misturae vinum etiam additur. Post haec tinguit digitum in aqua, et facit crucem per quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc ter totam ecclesiam intrinsecus, aspergens parietes ipsius de eadem aqua, faciens hoc etiam tertio. Interim vero cantatur psalmus: « Exsurgat Deus , » cum antiphona. Cantattiphona: Qui habitat in adjutorio Altissimi . Circuit interim ipse pontifex, transiens per mediam ecclesiam Et iterum: Narrabo nomen tuum fratribus meis; in medio ecclesiae laudabo te . His autem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Introibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis
Abbreviated transcription (Latin):
mitur⁊ ip̃ianꝰ munit᷑. Quano cont᷑ inmineas
pericłm opponit᷑: aduersaria uirtꝰ sugat᷑ Primũ
adarma : scđm ad tela. Primũ as defensionẽ:
scdm ad inpugnationẽ. Tunsio pectoris: cõn¬
punctionc̃ cordis de signat. Pectus tundit᷑ ut
cogitaciones uane ⁊ desidia praua de ocede pel¬
lantur. Inclinatio capitis. genuũ incuruatiosiue
prostratio: humlitatẽ ⁊ reuerentiã. siue etiam
uenie postulationẽ significant. E x pansiomanuũ:
caritatẽ ⁊ affectꝰ boni amplitudinẽ de monstrat.

Expanded text:
istianus munitur. Quando contra imminens periculum opponitur, adversaria virtus fugatur. Primum ad arma, secundum ad tela. Primum ad defensionem; secundum ad impugnationem. Tunsio pectoris compunctionem cordis designat. Pectus tunditur, ut cogitationes vanae et desideria prava de corde pellantur. Inclinatio capitis, genuum curvatio, sive prostratio, humilitatem et reverentiam, sive etiam veniae postulationem significant. Expansio manuum charitatem et affectus boni amplitudinem demonstrat.
Abbreviated transcription (Latin):
dragesime que uitã presentẽ significat. unum
ablata. Que cam̃ om̃is infucuro emedio collenda
erit cũ mortale hoc in mortaluatẽ. ⁊ cor ruptibile
in corruptionẽ induerit Tunc quippe reuelata
facie ingrediem̃. uel potiꝰ egredicm᷑ ad głiã dm̃
fucie ad facit᷑ uiderdo sicaitił agnoscimꝰ. uiii.
De Aliis saca acnentis hoc Infac tis constant.
ultasunt alia eccłe sacramenta rebus uł
factis expresa. que omia hic enumerari
nonpossunt. Multa eñi sunt. ⁊ ias̃ presentis scrmons
breuitas canoncapit. Insuffiatio orcitacionẽ iuir¬
tutẽ spũs sc̃i significat: quaueniente fugat᷑ i sub¬
ruit᷑ sp̃o malignꝰ. sicut scriptũ: flauit sp̃o tiuus

Expanded text:
dragesimae quae vitam praesentem significat, unum dragesimae quae vitam praesentem significat, unum ablata, quae tamen omnis in futuro e medio tollenda erit, cum mortale hoc immortalitatem et corruptibile incorruptionem induerit. Tunc quippe revelata facie ingrediemur vel potius egrediemur ad gloriam Domini facie ad fDe aliis sacramentis quae in factis constant. ulta sunt alia Ecclesiae sacramenta rebus vel factis expressa, quae omnia hic enumerari non possunt; multa enim sunt, et ideo praesentis sermonis brevitas ea non capit. Insufflatio in exorcizatione, virtutem Spiritus sancti significat, qua veniente fugatur et subruitur spiritus malignus.