comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crescensumbri & cum tetiger& circinationis lineã & seceritpirem antemeridiane
umbiȩ postineridunã signandi puncto exhisduobus signis circino decusatim descri¬
bendum. & ꝑdecusitionem & mediũ centrũ linca ꝑducenda ad extremũ. ut habeatur
meriduna & septem trionilis regio. Tum postea sumenda ÷ sexta decimapiss circi¬
nationis lineȩ totius rotunditionis centrũq conlocindum in meridiana linea quȩ
tangit circinationem. & signandũ dextra acsinistra incircinatione & meriduna
& septentrionali paste. Tunc ex signis hisquat tuor percentrũ mediũ decus itimlineȩ
ab ex tremis ad extremas circinationes perducendȩ. ita austri & septentrionis habe¬
bitur octauȩ pastis designatio. Reliq partes dextra acsinistra tresȩquales. & tres
his distribuendȩ sunt in tota rotundatione. utaequales diuisiones octouentorum

Expanded text:
crescens umbra, et cum tetigerit circinationis lineam et fecerit parem antemeridianae crescens umbra, et cum tetigerit circinationis lineam et fecerit parem antemeridianae umbrae postmeridianam, signanda puncto. Ex his duobus signis circino decusatim describendum, et per decusationem et medium centrum linea perducenda ad extremum, ut habeatur meridiana et septentrionalis regio. tum postea sumenda est sexta decima pars circinationis lineae totius rotundationis, centrumque conlocandum in meridiana linea, qua tangit circinationem, et signandum dextra ac sinistra in circinatione et meridiana et septentrionali parte. tunc ex signis his quattuor per centrum medium decusatim lineae ab extremis ad extremas circinationes perducendae. ita austri et septentrionis habebitur octavae partis designatio. reliquae partes dextra ac sinistra tres et tres aequales his distribuendae sunt, in tota rotundatione ut aequales divisiones octo ventorum
Abbreviated transcription (Latin):
africus interfiuoniũ & septentrionẽ cͥiurus quemplures uocant chorũ. interseptentri¬
onẽ & solinũ aquilo hocmodo uidetur esse expressum uticaput numerus & nomina
& pastes. undeflatus certiuentorum spirent. Qđ cumiti exploritũ habeatur . ut
inuenuntur regiones & ortuseorũ siceritratiocinindum. Collocetur ad libellũ
marmoreum amusiũ moediis moenib aut locus ita expolutur ad regulã & li¬
bellã ut hamusiũ nondesider&ur. supriq eius loci centrũ mediũ collocetur
aeneos gnomon indigator umbrȩ. quigrece sciotheres dicitur. huius antemeridinã
circiter horam quinta sumenda ÷ extrema gnomĩnis & puncto signañda
Deindet ircino diducto ad punctũ qđ ÷ gnomonis umbre longitudinis signum exeoque
acentro circũagendi linea rotunditioni: Itẽq obseruandi postmeridiani istius nominis

Expanded text:
africus, inter favonium et septentrionem caurus, quem plures vocant corum, inter septentriafricus, inter favonium et septentrionem caurus, quem plures vocant corum, inter septentrionem et solanum aquilo. hoc modo videtur esse expressum, uti pateat numerus et nomina et partes, unde flatus certi ventorum spirent. quod cum ita exploratum habeatur, ut inveniantur regiones et ortus eorum, sic erit ratiocinandum. Conlocetur ad libellam marmoreum amusium mediis moenibus, aut locus ita expoliatur ad regulam et libellam, ut amusium non desideretur, supraque eius loci centrum medium conlocetur aeneus gnomon, indagator umbrae qui graece skiaqh/ras dicitur. huius antemeridiana circiter hora quinta sumenda est extrema gnomonis umbra et puncto signanda, deinde circino diducto ad punctum, quod est gnomonis umbrae longitudinis signum, ex eoque a centro circumagenda linea rotundationis. itemque observanda postmeridiana istius gnomonis
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ adiciendo ad m̃ ebracorũ aliteos & reficit quiinhissuN inplicititi : Non nul¬
lisplacuites se uentus quit tuor aboriente aequi noctuli solanum. ameridiea ustrũ
ab occidente aequinoctulis fiuoniũ aibseptentrionali septentrionẽ : sed quidili¬
gentius ꝑꝗsicrunt. tridider cos esseocto. mixime quidẽ andronicus cyrrestes
qui&ũ exemplum conlocauit athenis turrẽ mirmorcã octago non & in singu¬
lislaterib octagoni singulorũ uentorũ imigines exscalp̃is contrasuos cuiusque
flitus designiuit supraq cam turrim m&ĩmirmoreã ꝑfecit. &in supertrito¬
nẽ aereũ collocauit dextra manu uirgam porrigentẽ. &ita÷ michinatus
utiuento circũageret᷑. & semper contra flatũ consister&. supraq imiginem
flantis uenti indicẽ uirgam tener&. Itiq sunt collocati intersolanũ &aus¬
trum ab oriente hiberno curus in t̾iustrũ & fiuoniũ ab occidente. hiberno

Expanded text:
tatem adiciendo ad membra eorum alit eos et reficit, qui in his sunt inpliciti morbis. Nonnultatem adiciendo ad membra eorum alit eos et reficit, qui in his sunt inpliciti morbis. Nonnullis placuit esse ventos quattuor: ab oriente aequinoctiali solanum, a meridie austrum, ab occidente aequinoctiali favonium, ab septentrionali septentrionem. sed qui diligentius perquisierunt, tradiderunt eos esse octo, maxime quidem Andronicus Cyrrestes, qui etiam exemplum conlocavit Athenis turrem marmoream octagonon et in singulis lateribus octagoni singulorum ventorum imagines excalptas contra suos cuiusque flatus designavit, supraque eam turrim metam marmoream perfecit et insuper Tritonem aereum conlocavit dextra manu virgam porrigentem, et ita est machinatus, uti vento circumageretur et semper contra flatum consisteret supraque imaginem flantis venti indicem virgam teneret. Itaque sunt conlocati inter solanum et austrum ab oriente hiberno eurus, inter austrum et favonium ab occidente hiberno
Abbreviated transcription (Latin):
ullum spiritũ. Simulautem ut feruere ceperiNt efficiuNt adignem uehementem
flatũ. Itascire &iudi caredic& epiruo breuissimoq specticulo demignis & inmanib:
caeli uentorũq: naturȩ rationibꝰ: exclusi fuerint. Non solũ efficient corporibus¬
ualentib: locũ salubrem sed &iã siquimorbi exaliis uituis fortenascentur. quu nce¬
exclusiones uentorũ expeditius curabuntur. Uitiua autẽ suNt qua edifficulter
curantur in regionibus quae sunt su pra scriptȩ. hec grauitudo arteriaaȩ tussis pleu¬
ritis tiꝑhisis sanguinis eiectio & cetera que nondetractionib sed adiectionib curant᷑
Haetideo faculter medicantur primũ qđ ex frigorib concipiuntur: Dein de quod d e¬
una que auitiosis corporib detrahit sucũ &efficitei exiliori. Contrauero lenis & cras¬
susaer quiperflatus non hab&: peque crebris redundantius ꝓpterimm otã stabili¬

Expanded text:
ullum spiritum, simul autem ut fervere coeperint, efficiunt ad ignem vehementem ullum spiritum, simul autem ut fervere coeperint, efficiunt ad ignem vehementem flatum. ita scire et iudicare licet e parvo brevissimoque spectaculo de magnis et inmanibus caeli ventorumqvalentibus locum salubrem, sed etiam si qui morbi ex aliis vitiis forte nascentur, qui in ce expeditius curabuntur. vitia autem sunt, quae difficulter curantur in regionibus, quae sunt supra scriptae, haec: gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio et cetera, quae non detractionibus sed adiectionibus curantur. haec ideo difficulter medicantur, primum quod ex frigoribus concipiuntur, deinde quod deationibus extenuatur, a vitiosis corporibus detrahit sucum et efficit ea exiliora. contra vero lenis et crassus aer, qui perflatus non habet neque crebras redundantias, propter inmotam stabili
Abbreviated transcription (Latin):
Ioenib circũdatis sequunt᷑ intramurũ arearum diuisiones. platearũq: & angi¬
portuum ad caeliregionem derettiones dirigentur. Hae cautẽ recte
si exclusier̃ exangiportis uenti prudenter quisi frigidi sunt leduNt. sicalidiuitiant:
sihumidinocent. Quireuitandũ uid &ur hocuitiũ &a uertendũ nefit qđ inmultis
ciuitatib: ususol& uenire . que mad modũ in insula les booppidum mytilenȩ magni¬
ficenter ÷ edificatũ & deganter sed positũ non prudenter. in quaciuitate auster
cũ flat homines egrotant. cũ chorus tussiunt. cũ septentrio restituuntur insilubritatẽ
sedinangiportis &plateis non possunt consistere ꝓpteruchementũ frigoris.
lic& aspicere. & delatentibus calirationib artificiosis rerum inuentionib: diuinitatis
exprimere ueritatẽ. Fiuntenĩ a colipidȩ ȩieȩ caue. hachabent punctũ angustissi¬
mũ quae᷑qua in fundunt᷑ conlocanturq ad ignẽ. & ante quã calescant non habent

Expanded text:
oenibus circumdatis sequuntur intra murum arearum divisiones platearumque et angiportûm ad caeli regionem directiones. dirigentur haec autem recte, si exclusi erunt ex angiportis venti prudenter. qui si frigidi sunt, laedunt; si calidi, vitiant; si umidi, nocent. quare vitandum videtur hoc vitium et avertendum, ne fiat quod in multis civitatibus usu solet venire. quemadmodum in insula Lesbo oppidum Mytilenae magnificenter est aedificatum et eleganter, sed positum non prudenter. in qua civitate auster cum flat, homines aegrotant; cum corus, tussiunt; cum septentrio, restituuntur in salubritatem, sed in angiportis et plateis non possunt consistere propter vehementiam frigoris. is aereis licet aspicere et de latentibus caeli rationibus artificiosis rerum inventionibus divinitatis exprimere veritatem. fiunt enim aeoli pilae aereae cavae,— hae habent punctum angustissimum—quae aqua infunduntur conlocanturque ad ignem; et antequam calescant, non habent
Abbreviated transcription (Latin):
tur infinitam hab& &ernitatẽ ex eocum tangit᷑ humore. non habens foraminũ
raritates ꝓpt̃ spissitatẽ non potestincorpus recipere liquorẽ sed fugiens
abhumore resistit & torqu&᷑ & efficit inquib ÷ operib: earimosi Aescu¬
lus uero qđ ÷ omnib: principiis tẽperata. hab& in edificiis magnas utilita tes
sed eacũ in humore collocatur recipiens penitus ꝑforaimina liquorem ciec¬
to aere &igni operatione humide potestatis uitiatur. Cerrus quercus
fagus qđ pariter habent mixtionẽ humoris &ignis &terreni acris plurimũ
ꝑuisa raritates humoris penitus recipiendo celeriter marcescunt. populus
alba & nigra. Itẽsilixtilia uitex ignis &ieris habendo saci&atem humoris¬
tẽperita. parũ autẽ terreni habens leuiore tẽperatura comparata egregum

Expanded text:
tur, infinitam habet aeternitatem. ex eo cum tangitur umore, non habens foraminum tur, infinitam habet aeternitatem. ex eo cum tangitur umore, non habens foraminum raritates propter spissitatem non potest in corpus recipere liquorem, sed fugiens ab umore resistit et torquetur et efficit, in quibus est operibus, ea rimosa. Aesculus vero, quod est omnibus principiis temperata, habet in aedificiis magnas utilitates; sed ea, cum in umore conlocatur, recipiens penitus per foramina liquorem eiecto aere et igni operatione umidae potestatis vitiatur. cerrus, quercus fagus, quod pariter habent mixtionem umoris et ignis et terreni, aeris plurimum, per huius raritates umores penitus recipiendo celeriter marcescunt. populus alba et nigra, item salix, tilia, cum non sitemperate, parum autem terreni habens leviore temperatura comparata egregiam
Abbreviated transcription (Latin):
tignatione. sed ea qđ hab& insepluscaloris procreat &alit pastem abea quaeuitutur
&iamq ideo celeriter accenditur. qđq in est in cocorpore aeris raritas & est
patens accipitignem &ita uehementẽ exsemit ut flãmã. Exea autẽ ante¬
quã est excisi quaepars est ꝓximaterre ꝑradices recipiens exꝓximitate humo¬
rem enodis &liquida efficitur. Quaeuero est superior uehementu caloris educ¬
tis inuera ꝑnodos ramis precisa alte circiter pedes xx & ꝑdolata propter noditi¬
onis duritiem dicituresse fusterna. Imaautẽ cũ excisa quadrifluuus disparatur
ciecto torulo excadem arbore adintestina opera comparatur. & in tima fusternta
sippineauocatur. Contrauero quercus terrenis principiorũ saci&atibus
abundans parũq habens humoris &aeris &ignis cũ interrenis operibus obrui¬

Expanded text:
tignatione. sed ea, quod habet in se plus caloris, procreat et alit cariem ab eaque vitiatur, tignatione. sed ea, quod habet in se plus caloris, procreat et alit cariem ab eaque vitiatur, etiamque ideo celeriter accenditur, quod quae inest in eo corpore aeris raritas, ut est patens, accipit ignem et ita vehementem ex se mittit flammam. Ex ea autem, aut nequam est excisa, quae pars est proxima terrae, per radices recipiens ex proximitate umorem enodis et liquida efficitur; quae vero est superior, vehementia caloris eductis in aera per nodos ramis, praecisa alte circiter pedes XX et perdolata propter nodationis duritiem dicitur esse fusterna. ima autem, cum excisa quadrifluviis disparatur, eiecto torulo ex eadem arbore ad intestina opera comparatur et ab infima fusterna sappinea vocatur. Contra vero quercus terrenis principiorum satietatibus abundans parumque habens umoris et aeris et ignis, cum in terrenis operibus obrui
Abbreviated transcription (Latin):
manes easuitiosas. Ergosistantes & uiuȩ siccescendo non senescuNt sine dubio
cũ eadem materia deiciuntur. cumearatione curatefuerint habere poter̃
magnas inedificiis ad u&ustatẽ utilitates. Ea autẽ interse discrepantes
& dissimiles habent uirtutes uti robur ulmus populus cupressus abies ceteraq
quȩmaxime in edificiis sunt idonea. Namq non potest id robur qđ abies Neccupres¬
sus qđ ulmus necc&era easdem habent intersenature rerũ similitates. sed singula
generi principiorum ꝓpri&atibus comparata. aliosaliigeneris prestant in operibus
effectus & primũ abies aeris habens plurimũ &ignis minimũq: humoris & ter¬
reni leuioribus rerũ naturȩ potestatib conparata nonest ponderata. Itaque
rigore naturali contenta non cito flectitur abonere sed directa perman& in con¬

Expanded text:
inanes eas et vitiosas. ergo si stantes et vivae siccescendo non senescunt, sine dubio, inanes eas et vitiosas. ergo si stantes et vivae siccescendo non senescunt, sine dubio, cum eae ad materiam deiciuntur, cum ea ratione curatae fuerint, habere poterunt magnas in aedificiis ad vetustatem utilitates. Hae autem inter se discrepantes et dissimiles habent virtutes, uti robur, ulmus, populus, cupressus, abies ceteraque, quae maxime in aedificiis sunt idonea. namque non potest id robur, quod abies, nec cupressus, quod ulmus, nec cetera easdem habent inter se natura rerum similitates, sed singula genera principiorum proprietatibus comparata alios alii generis praestant in operibus effectus. Et primum abies aeris habens plurimum et ignis minimumque umoris et terreni, levioribus rerum natura e potestatibus comparata non est ponderosa. itaque rigore naturali contenta non cito flectitur ab onere, sed directa permanet in con
Abbreviated transcription (Latin):
conprimit & consolidat eas ꝑ idut supra scriptũ ÷. tẽpusergo siearatione & eotẽ¬
pore qđ estsu prascriptũ ceditur materies erit tẽpestiua. Cediautẽ itaoport&
uti incidat᷑ arboris crassitudo ad mediã medullã & relinquat᷑ uti ꝑeam. ex siccescat
stillando sucus itaquun ÷ in his in utilis liquoreffluens pertorulũ nom patieturs
emori in eosaniem necorrũpimateriȩ equalitatem. Tumautem cũ sicca & sinestillis
eritarbor deiciatur &itaeritoptima inusu. hoc autem itaeẽ lic& animũ ad uerte¬
re &iam dearbustis eaenĩ cũ suo quoq tẽpore adimũ perforata castrantur
profundunt emedullis quae habentinse superantem &uitiosũ perforamina
liquorẽ. &ita siccescendo recipiuntinse diuturnitatẽ. Quaeautem non ha-¬
bent exarborib exitus humoris intraconcrescentes putrescunt & efficiunt

Expanded text:
comprimit et consolidat eas per id, ut supra scriptum est, tempus. ergo si ea ratione et eo temcomprimit et consolidat eas per id, ut supra scriptum est, tempus. ergo si ea ratione et eo tempore, quod est supra scriptum, caeditur materies, erit tempestiva. Caedi autem ita oportet, uti incidatur arboris crassitudo ad mediam medullam, et relinquatur, uti per eam exsiccescat stillando sucus. ita qui inest in his inutilis liquor effluens per torulum non patietur emori in eo saniem nec corrumpi materiae aequalitatem. tum autem, cum sicca et sine stillis erit arbor, deiciatur et ita erit optima in usu. Hoc autem ita esse licet animum advertere etiam de arbustis. ea enim cum suo quoque tempore ad imum perforata castrantur, profundunt e medullis quem habent in se superantem et vitiosum per foramina liquorem, et ita siccescendo recipiunt in se diuturnitatem. qui autem non habent ex arboribus exitus umores, intra concrescentes putrescunt et efficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
fructus. Cũ ergo in anes & humidȩ temporũ necessitates eorum fucrint ua¬
nefiunt &raritatib in becillȩ uti &im corpora muliebria cũ conceperint ad foe¬
tus a partu noniudicantur integra. Nequeinuenalibus eacum sunt pregnantia
prestantur sana Ideo quod in corpore preseminatio crescens ex omnibus cibi po¬
testatib d&ahit alimentũ inse. & quo firmior efficitur ad maturitatem
pastus cominus patitur esse solidũ id ex quo ipsum ꝓcreatur. Itaque edito fo&u
qđ prius in aliud genus increm̃ti detrahebatur. cumad disperationẽ ꝓcreationis :
liberatũ in anib & patentib uenis in se recipient lãbendosucũ &ũ solidescit & re¬
dit in pristinã nature firmitatem. Eademratione autumnalitẽpore matu¬
ritate fructuũ flaccescente fronde & terra recipientes radices arborũ insesucũ
recuperantur. & restituunt᷑ inantiquã soliditatem. A tucro aeris hiber niuis

Expanded text:
fructus. cum ergo inanes et tumidae temporum necessitate eorum fuerint, vafructus. cum ergo inanes et tumidae temporum necessitate eorum fuerint, vanae fiunt et raritatibus inbecillae; uti etiam corpora muliebria, cum conceperint fetus, a partu non iudicantur integra, neque in venalibus ea, cum sunt praegnantia, praestantur sana, ideo quod in corpore praeseminatio crescens ex omnibus cibi potestatibus detrahit alimentum in se, et quo firmior efficitur ad maturitatem partus, eo minus patitur esse solidum id ipsum, ex quo procreatur. itaque edito fetu, quod prius in aliud genus incrementi detrahebatur, cum disparatione procreationis est liberatum, inanibus et patentibus venis in se recipiens lambendo sucum etiam solidescit et redit in pristinam naturae firmitatem. Eadem ratione autumnali tempore maturitate fructuum flaccescente fronde, ex terra recipientes caudices arborum in se sucum recuperantur et restituuntur in antiquam soliditatem. at vero aeris hiberni vis
Abbreviated transcription (Latin):
linuntur recipientes humorem tur gescunt: deinde sicciscendo contrahunt᷑¬
& ita extenuati disrumpunt tectoriorũ soliditatẽ. sed quõ non nullos celeritas.
aut in opia autinpendentiloco disseptio cogit sicerit faciendũ solũ substruat᷑
alie utsit intactũ abrudere & pauimento obrutaenĩ inhiscum sint uetustate
marcidafiunt i Dein de subsidentia ꝓclinantur & disrũpunt speciem tectori¬
orũ.  Depuri&bus & ipparitione generatim materiae corũ quibus sint
uirtutib &uitus que mad modũ potui exposui De contignationib
autem & copuscarũ quib conparentur & aduetustitẽ non sin infirmȩ
utinitura rerum monstrit explicabo : Materiescedendiest a primo autumno ad
id tempus qđerit antequĩflare incipiat fauonius. Uereenim omnes arbores fiuNt
pregnantes. & om̃s suc ꝓpri&ates uirtutẽ efferunt in frondem anniuersiriosque

Expanded text:
linuntur, recipientes umorem turgescunt, deinde siccescendo contrahuntur etlinuntur, recipientes umorem turgescunt, deinde siccescendo contrahuntur et ita extenuati disrumpunt tectoriorum soliditatem. sed quoniam nonnullos celeritas aut inopia aut in pendenti loco dissaeptio cogit, sic erit faciundum. solum substruatur aliae, ut sit intactum ab rudere et pavimento; obruta enim in his cum sunt, vetustate marcida fiunt; deinde subsidentia proclinantur et disrumpunt speciem tectoriorum. De parietibus et apparitione generatim materiae eorum, quibus sint virtutibus et vitiis, quemadmodum potui, exposui; de contignationibus autem et copiis earum, quibus comparentur, ut ad vetustatem non sint infirmae, uti natura rerum monstrat, explicabo. Materies caedenda est a primo autumno ad id tempus, quod erit antequam flare incipiat favonius. vere enim omnes arbores fiunt praegnantes et omnes suae proprietatis virtutem efferunt in frondem anniversariosque
Abbreviated transcription (Latin):
tima seuuitiosa adstructurã. statim nemopotest iudicare. qđ intẽpestatibus &
aestate intecto cũ estronlocata. tuncsiest firma ꝓbatur. Namq quae non fuerit
excretaboni autparum erit cocta. ibi seostendit esseuitiosam. gelicidus & pruina
tacta Ergo quenon in tectis poterit patilaborem ea non potest instructura
oneriferendo eẽfirma: quare maxime exueterib tegulis tecta structa pari&es
firmitatem poter̃ habere. Graticiiuero uelimquidẽ ncinuenti essent. quantũ
enim celeritate & locilaxamento ꝓsunt. tanto maiori & communis calamitati.
quodadincendia uti faces sunt parati: Itaque satiusesse uidetur inpensa testatiorũ
insũptu quã conpendio graticiorũ essempericulo.: &iã qui intectoriis operibus
rimas in his faciunt arrectariorũ & trans uersariorũ dispositione. Cũ enim

Expanded text:
tima seu vitiosa ad structuram, statim nemo potest iudicare, quod in tempestatibus et tima seu vitiosa ad structuram, statim nemo potest iudicare, quod in tempestatibus et aestate in tecto cum est conlocata, tunc, si est firma, probatur; namque quae non fuerit ex creta bona aut parum erit cocta, ibi se ostendet esse vitiosam gelicidiis et pruina tacta. ergo quae non in tectis poterit pati laborem, ea non potest in structura oneri ferendo esse firma. quare maxime ex veteribus tegulis tecta et ex vetere testa structi parietes firmitatem poterunt habere. Craticii vero velim quidem ne inventi essent; quantum enim celeritate et loci laxamento prosunt, tanto maiori et communi sunt calamitati, quod ad incendia uti faces sunt parati. itaque satius esse videtur inpensa testaceorum in sumptu, quam compendio craticiorum esse in periculo. etiamque in tectoriis operibus rimas hi faciunt arrectariorum et transversariorum dispositione. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
coixitȩ ceniculorũ ad sũmi s utilitates ꝓficiunt desperationes. Ergomoenibus ccontig¬
nationib uiris al tospatio multiplicatis populus rominus egregias hab& sinem pediti¬
ont habitationes. Quõ ergo explicata ratio ÷ quidita in urbe propter necessititẽ
angusturũ non patiuntur eẽ latericios pari&es. cumex traurbẽ opuserit hisuti sine
uitiis aduetustatem sicerit faciendũ. Sũ mispari&ibus structura testatia subtegula
subiciatur altitudine circiter sesquipedili habeatq ꝓiecturas coronarũ. itauitari
poterunt . que solentinhis uitufieri. Cumenĩ intecto tegule fractę aut
auentis deiectȩ qua possint eximpribus aqua ꝑpluere. non patictur lorica testacia
ledilaterẽ. sed ꝓiectura coronarũ reici&. extraperpendiculũ stillas. & earatione
seruauerit integris pari&ũ latericiorũ structuras. Deipsaautẽ testa sisit op¬

Expanded text:
coaxatae cenaculorum ad summas utilitates perficiunt despectationes. ergo moenibus e contigcoaxatae cenaculorum ad summas utilitates perficiunt despectationes. ergo moenibus e contignationibus areis alto spatio multiplicatis populus Romanus egregias habet sine inpeditione habitationes. Quoniam ergo explicata ratio est, quid ita in urbe propter necessitatem angustiarum non patiuntur esse latericios parietes, cum extra urbem opus erit his uti. ut sint sine vitiis ad vetustatem, sic erit faciendum. summis parietibus structura testacea sub tegula subiciatur altitudine circiter sesquipedali habeatque proiecturas coronarum. ita vitari poterunt quae solent in his fieri vitia; cum enim in tecto tegulae fuerint fractae aut a ventis deiectae, qua possint ex imbribus aquae perpluere, non patietur lorica testacea laedi laterem, sed proiectura coronarum reiciet extra perpendiculum stillas et ea ratione servaverit integras parietum latericiorum structuras. De ipsa autem testa, si sit op
Abbreviated transcription (Latin):
sunt clatericia structura facta xdificia dũmodo rectesint tecta sedidgenus
quidita populo romano inurbefieri nonoporteat exponam quaeq sunt
eius rei causȩ &rationes non pretermittam Leges publice non patiuntur
muores crassitudines quam ses quipedales constitui lococõmuni. Ceteriautẽ
pari&es nespatu angustiora fiereNt eadẽ crassitudine conlocantur. Latericui
uero nisidiplinthii aut triplinthii fuerint. sesquipedali crassitudine nom possunt
plus unã sustinere contignationem. In eaautẽ maiestate urbis &ciuiũ infinita
frequentia innumerabiles habitationes opus ÷ explicare Ergocum recipere
non possunt area planata tantã multitudinẽ adhabitandũ in urbe ad auxiliũ
altitudinis edificiorũ resipsacoenit deuenire itaq pilis lapideis structuris
testacus pari&ib cementariis altitudinis eaestrue contignationib erebris

Expanded text:
sunt e latericia structura facta aedificia, dummodo recte sint tecta. sed id genus sunt e latericia structura facta aedificia, dummodo recte sint tecta. sed id genus quid ita populo Romano in urbe fieri non oporteat, exponam, quaeque sunt eius rei causae et rationes, non praetermittam. Leges publicae non patiuntur maiores crassitudines quam sesquipedales constitui loco communi; ceteri autem parietes, ne spatia angustiora fierent, eadem crassitudine conlocantur. latericii vero, nisi diplinthii aut triplinthii fuerint, sesquipedali crassitudine non possunt plus quam unam sustinere contignationem. in ea autem maiestate urbis et civium infinita frequentia innumerabiles habitationes opus est explicare. ergo cum recipere non possint areae planatae tantam multitudinem ad habitandum in urbe, ad auxilium altitudinis aedificiorum res ipsa coegit devenire. itaque pilis lapideis, structuris testaceis, parietibus caementiciis altitudines extructae contignationibus crebris
Abbreviated transcription (Latin):
uib rhodiorũ suismilitib &remigib in posuit.rhodũ est ꝓfecta. Rhodiaũ
cũ ꝓspexissent suasnaues laureatas uenire opinantes ciues uictores reuerti hos¬
tes receperunT. Tumartemisia rhodo capta principib occisis. tropheum inur¬
bem rhodo suȩ uictoriȩ constituit. aeneasq dus statuas fecit. unã rhodiorũ
ciuitatis. alterã suȩ imaginis. Etita figurauit rhodiorũ ciuitati stigmata
inponentem. Idautẽ postea rhodi relegione inpediti: qđ nefas ÷ trophea
dedicata. remoueri circacũ locũ aedificiũ struxer̃. Etideresta graiastatio¬
ne texer̃ neq possit aspicere &idabathon uocitari iusser̃. Gumergo
tammigna : regis non contempseriNt. latericiorũ parictũ structuras quib
& uectigalib & praede sepius licitũ fuerat non modocementitio aut qua¬
drato saxo sed &iã mirmoreo habere non puto oportere in probare quae

Expanded text:
vibus Rhodiorum suis militibus et remigibus inpositis Rhodum est profecta. Rhodii autem, vibus Rhodiorum suis militibus et remigibus inpositis Rhodum est profecta. Rhodii autem, cum prospexissent suas naves laureatas venire, opinantes cives victores reverti hostes receperunt. tum Artemisia Rhodo capta principibus occisis tropaeum in urbe Rhodo suae victoriae constituit aeneasque duas statuas fecit, unam Rhodiorum civitatis, alteram suae imaginis, et ira figuravit Rhodiorum civitati stigmata inponentem. id autem postea tollere Rhodii religione inpediti, quod nefas est tropaea dedicata removeri, circa eum locum aedificium struxerunt et id electa Graia statione texerunt, ne qui posset aspicere, et id a/baton vocitari iusserunt. Cum ergo tam magna potentia reges non contempserint latericiorum parietum structuras, quibus ex vectigalibus et praeda saepius licitum fuerat non modo caementicio aut quadrato saxo sed etiam marmoreo habere, non puto oportere inprobare quae
Abbreviated transcription (Latin):
subsinistram secretus submontibus latens portus. ita ut nemoposs& quid inco
qua eopus essent spirarent Itaq postmortem mausoliartemisum uxorẽ
eius regnantem rhodii indignantes mulierẽ imperire ciuitatib cariȩ totius
armaita classe ꝓfectisuNT uti idregnũ occuparent: Tuartemisie cũ e&̃ id renuntiatũ
incoportũ absetrusim daissemcelitis remigib & epibitis conpirtis reliquos ui ciues
inmuro eẽ iussit. Cumautẽ rhodii ornata classe inportũ maorẽ exposuissent.
plausũ iussit exmuro hisdarent polliceriq se oppidũ tradituros. Quicũ pene¬
trauissent intramurũ relictis nauib: in anib a termisia repente fossa facta in
pelagũ eduxit classem exportuminore. &ita inuesta ÷ inmaiorem. Ixposi¬
tis autẽ militib classem rhodiorũ in anẽ abdux̃ inaltum. Ita rhodii non habentes
quosereciperent in medio conclusi in ipsoforo sunt trucidati. Ita artemisia in na¬

Expanded text:
sub sinistram secretus sub moenibus latens portus, ita ut nemo possit, quid insub sinistram secretus sub moenibus latens portus, ita ut nemo possit, quid inquae opus essent, imperaret. Itaque post mortem Mausoli Artemisia uxore eius regnante Rhodii indignantes mulierem imperare civitatibus Cariae totius, armata classe profecti sunt, uti id regnum occuparent. tum Artemisiae cum esset id renuntiatum, in eo portu abstrusam classem celatis remigibus et epibatis comparatis, reliquos autem cives muro esse iussit. cum autem Rhodii ornata classe in portum maiorem exposuissent, plausum iussit ab muro his dare pollicerique se oppidum tradituros. qui cum penetravissent intra murum relictis navibus inanibus, Artemisia repente fossa facta in pelagum eduxit classem ex portu minore et ita invecta est in maiorem. expositis autem militibus classem Rhodiorum inanem abduxit in altum. ita Rhodii non habentes, quo se reciperent, in medio conclusi in ipso foro sunt trucidati. Ita Artemisia in na
Abbreviated transcription (Latin):
Hiautẽ id montes fugati interse congregintes discurrebant. &ibilatrocinia
facientes. crudeliter eosuastabint. Postea decolonisunus ad eum fontem ꝓpt̃
bonitatẽ aquaȩ questus causa tabernã omnib copiis instruxit eamq exercendo
cos barbaros allectabat. Ita singillatim decurrentes & id coctus conuenientes
eduro feroq: more commotati ingrecorũ consuetudinem & suauitatẽ suauo¬
luntate reducebantur. Ergociaqua noninpudico morbiuitio. sed humani¬
tatis dulcedine mollitis animis barbirorũ eam fimã est adepta. Relinquitur
nunc quõ ad explicationẽ moeniumeorũ suminuectus totam uti sunt definiam
que madmodum enĩ indextra parte fanũ estueneris & fonssupra scriptus
Ita insinistro cornu regudomus quã rexminusolus ad suam rationẽ conlocauit
Conspiciturenĩ exea ad dex traĩpartẽ forũ & portus moeniumq tota finitio

Expanded text:
hi autem ad montes fugati inter se congregantes discurrebant et ibi latrocinia hi autem ad montes fugati inter se congregantes discurrebant et ibi latrocinia facientes crudeliter eos vastabant. postea de colonis unus ad eum fontem propter bonitatem aquae quaestus causa tabernam omnibus copiis instruxit eamque exercendo eos barbaros allectabat. ita singillatim decurrentes et ad coetus convenientes e duro feroque more commutati in Graecorum consuetudinem et suavitatem sua voluntate reducebantur. ergo ea aqua non inpudico morbi vitio, sed humanitatis dulcedine mollitis animis barbarorum eam famam est adepta. Relinquitur nunc, quoniam ad explicationem moenium eorum sum invectus, ut tota uti sunt definiam. quemadmodum enim in dextra parte fanum est Veneris et fons supra scriptus, ita in sinistro cornu regia domus, quam rex Mausolus ad suam rationem conlocavit. conspicitur enim ex ea ad dextram partem forum et portus moeniumque tota finitio,
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ portũ forum est constitutũ. Permedum autemaltitudinis curuaturam
precinctionẽq platei ampla latitudine facta. inquamedi mausoleũ ita egregiis
operibus estfictum ut inseptem spectaculis nominetur. Insumma art̾emedia
martis finum habens statuam colossi que macro lithon nobilimanu telocharis
factam hancautẽstatuam alii teleocharis aliitimothei putantesse. In cornu autẽ
summo dextro ueneris & mercurii fanum adipsũsal macidisfontẽ. Isautem
falsiopinione putatur uenerio morbo inplicare eos quiex eo biberint. sed haec
opinio quare perorbemterre falsorũ oresit peruagata nonpigebit exponere
Nonenim qđ dicitur molles & inpudicos exeaaqua ficriid potest esse. sed esteius
fontis potestas ꝑlucida siporq egregius. Cumautẽ melas &areuanias ab argis
& troeren coloniã cõmunẽ eolocideduxerunt barbaros caras & lelegas eicerunt

Expanded text:
secundum portum forum est constitutum; per mediam autem altitudinis curvaturam secundum portum forum est constitutum; per mediam autem altitudinis curvaturam praecinctionemque platea ampla latitudine facta, in qua media Mausoleum ita egregiis operibus est factum, ut in septem spectaculis nominetur. in summa arce media Martis fanum habens statuam colossicam acrolithon nobili manu Leocharis factam. hanc autem statuam alii Leocharis, alii Timothei putant esse. in cornu autem summo dextro Veneris et Mercurii fanum ad ipsum Salmacidis fontem. Is autem falsa opinione putatur venerio morbo inplicare eos, qui ex eo biberint. sed haec opinio quare per orbem terrae falso rumore sit pervagata, non pigebit exponere. non enim quod dicitur molles et inpudicos ex ea aqua fieri, id potest esse, sed est eius fontis potestas perlucida saporque egregius. cum autem Melas et Areuanias ab Argis et Troezene coloniam communem eo loci deduxerunt, barbaros Caras et Lelegas eiecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
laterib: inclusesunt in ligneis formis & in comitiũ adornatũ aedilitatis uar¬
ronis & murenȩ fuer̃ ad latecro esi domus quã sardiuniciuibus ad requiescen¬
dum a&atis otioseniorũ collegio gerusim dedicauer̃. Ite malicarnasso
potentissimi regis mausoludomus cũ ꝓconnensio marmore omã habere
ornata parietes hab& latere structos qͥ ad hoctẽpus egregiam prestant
firmitatem ita tectoriis operib expoliti uti uitri ꝑluciditatẽ uideantur
hibere: neq isrex ab inopia id fecit. In infinitisenĩ uectigalib erat fartus qđ
imperibat carietoti. acumenautem cius & sollertũ adedificia paranda siclic&
considerare. Cum e& enimnatus mylasis &animaduertiss& alicarnasso
loco cumnaturaliter esse. munitũ emporiũq idoneum portũ utile ibi sibi
domũ constituit. Isautẽ locus ÷ theatricuruaturȩ similis. itaq inimo

Expanded text:
lateribus inclusae sunt in ligneis formis et in comitium ad ornatum aedilitatis Varlateribus inclusae sunt in ligneis formis et in comitium ad ornatum aedilitatis Varronis et Murenae fuerunt adlatae. Croesi domus, quam Sardiani civibus ad requiescendum aetatis otio seniorum collegio gerusiam dedicaverunt; item Halicarnasso potentissimi regis Mausoli domus, cum Proconnensio marmore omnia haberet ornata, parietes habet latere structos, qui ad hoc tempus egregiam praestant firmitatem ita tectoriis operibus expoliti, uti vitri perluciditatem videantur habere. neque is rex ab inopia id fecit; infinitis enim vectigalibus erat fartus, quod imperabat Cariae toti. Acumen autem eius et sollertiam ad aedificia paranda sic licet considerare. cum esset enim natus Mylasis et animadvertisset Halicarnasso locum naturaliter esse munitum, idoneum portum emporiumque utile, ibi sibi domum constituit. is autem locus est theatri curvaturae similis. itaque in imo
Abbreviated transcription (Latin):
rint. sed cũ ex tabulis inueniunt eorũ locationes pretia preteritorum annorum
singulorũ deducunt octogesimas. & itaexreliqua sũmi parte red diprohis pa¬
ri&ib: sententiã ꝑnuntianteos non posse plusquã annos lxxx durane
Delatericiis uero dummodo ad perpendiculũ sintstantes nihildeducitur sed
quanti fuerint olimfacti tantiesse semꝑȩstimantur. Itaq: non nullis ciuitati¬
bus & publicaopera & priuiatas domos &iã regias elaterestructas lic& uidere
& primũ ithenismurũ qͥspectat ad hymectiũ montẽ & tentelensem. Item
paries in aed eiouis & herculis latericias cellas cũ circa lapideae inaede epysti¬
lusint & colũnȩ initalia arretiouetustũ egregiefactũ murũ. tralib domꝰ
regib at talicis ficta queadhabitandũ semꝑdaturei quiciuitatis gerit sacer¬
dotiũ. Itẽ lacedemone equibdã parietib &iã picturȩ excise intersectis

Expanded text:
rint, sed cum ex tabulis inveniunt eorum locationes, pretia praeteritorum annorum rint, sed cum ex tabulis inveniunt eorum locationes, pretia praeteritorum annorum singulorum deducunt octogesimas et ita—ex reliqua summa pro rata parte reddi pro his parietibus— sententiam pronuntiant eos non posse plus quam annos LXXX durare. De latericiis vero, dummodo ad perpendiculum sint stantes, nihil deducitur, sed quanti fuerint olim facti, tanti esse semper aestimantur. itaque nonnullis civitatibus et publica opera et privatas domos etiam regias e latere structas licet videre: et primum Athenis murum, qui spectat ad Hymettum montem et Pentelensem; item Patris in aede Iovis et Herculis latericias cellas, cum circa lapidea in aede epistylia sint et columnae; in Italia Arretio vetustum egregie factum murum. Trallibus domus regibus Attalicis facta, quae ad habitandum semper datur ei, qui civitatis gerit sacerdotium. item Lacedaemone e quibusdam parietibus etiam picturae excisae intersectis
Abbreviated transcription (Latin):
cata alternis alligant coagm̃tis. sed nr̃i celeritati studentes erecta conlocan¬
tes frontib seruiunt. & in mediofaciunt factis se paratim cũ materia ciementis
itatres suscitantur in ea structura crustȩduȩ frontiũ &unamedia farturȩ
Greciuero nonita s ed plena conlocantes & longitudines eorũ alternis in crassitudine
instruentes non media firtiunt sedesuis frontitis perpetium & mnunã crassitudinẽ
parietum consolidant precetere int̃ponunt singulos crassitudine perpetua
utraq partes frontatos quosdiatonos appellant. quimaxime religando confirmar̃
pari&ũ soliditatẽ . Itaq si qui uolueritex his cõmentariis animaduertere. & elegere
genusstructurȩ. perpetuitatis poterit rationem habere. Non enĩquesunt e mol¬
licȩmento subtilifaciae uenustatis. non hepossunt eẽ inuenustate non ruinosȩ:
itaq cu marbitrio cõmuniũ parietũ sumunt᷑ non estimanteos quanti facti fue¬

Expanded text:
studentes, erecta conlocantes frontibus serviunt et in medio farciunt fractis separatim cum materia caementis. ita tres suscitantur in ea structura crustae, duae frontium et una media farturae. Graeci vero non ita, sed plana conlocantes et longitudines eorum alternis in crassitudinem instruentes, non media farciunt, sed e suis frontatis perpetuam et unam crassitudinem parietum consolidant. praeterea interponunt singulos crassitudine perpetua utraque parte frontatos, quos dia/tonoi appellant, qui maxime religando confirmant parietum soliditatem. Itaque si qui voluerit ex his commentariis animadvertere et eligere genus structurae, perpetuitatis poterit rationem habere. non enim quae sunt e molli caemento subtili facie venustatis, non eae possunt esse in vetustate non ruinosae. itaque cum arbitri communium parietum sumuntur, non aestimant eos quanti facti fue
Abbreviated transcription (Latin):
coherere. sedinuetustatẽ pari&es efficiunt ruinosos. Idautẽ lic& in imaduertere
&um de non nullis monumentis quacirc aurbẽ facta sunt emarmore seu lapidibus
quadratis intrinsecus quȩmedio calcatastructuris. uetustate euanidificta materu ce¬
mentorumq exstructa raritate ꝓruunt &coagm̃torũ abruina dissolutis iunc
turis dissipant᷑ qđ siqui noluerit iniduitiũ incidere mediocauo seruato secundũ
orchostatas intrinsecus ex rubro saxo quadrato autextesta autexsilicibus ordina¬
riis struat bi pediles parietes. &cum hisansisferreis & plũbo frontes uinctȩ sint
Itaen ĩ nonaceruati sed or dinestructũ opus poterit esse si neuitio sempit̾num qđ

Expanded text:
cohaerere, sed in vetustatem parietes efficiunt ruinosos. Id autem licet animadvertere cohaerere, sed in vetustatem parietes efficiunt ruinosos. Id autem licet animadvertere etiam de nonnullis monumentis, quae circa urbem facta sunt e marmore seu lapidibus quadratis intrinsecusque medio calcata: structuris vetustate evanida facta materia caementorumque exsucta raritate, proruunt et coagmentorum ab ruina dissuerit in id vitium incidere, medio cavo servato secundum orthostatas intrinsecus ex rubro saxo quadrato aut ex testa aut ex silicibus ordinariis struat bipedales parietes, et cum his ansis ferreis et plumbo frontes vinctae sint. ita enim non acervatim, sed ordine structum opus poterit esse sine vit
Abbreviated transcription (Latin):
rerum probata durare poterunt supraterram ȩdificata. nec solumea inqua¬
dratis lapidibus sunt obseruandi sed &ã incementicuis structuris. IStructu¬
rarũ geneni sunthaȩc reticulatũ quonunciomnes utuntur. & intiquum qđ
incertũ dicitur ex hisuenustius ÷ reticulatum. sed ad rimas faciendas ideo¬
ustes paratum quod in om̃s dissoluta hab& cubilia & coagmenta. Incertiuero
cem̃ta alia suꝑalia sedentia interse quaeinbricata non speciosam sed firmior ẽ
quã reticulata prestant structuram. Utraq autẽ exminutissimis sunt
instruenda utimateria excalce & harena crebriter pari&es satiati diutius
contincantur Mollienĩ &rara potestate cumsint. exsiccant sugendo
emateria sucum: Cũ autem superarit & abundarit copia calcis & hanenȩ
partes plus habens humoris non cito fi& euanidus. sed abhis contin&ur
simulautem humida potestas emiteria percementorũ raritatem fuerit
ex suta cals qua eabharena discedat & dissoluitur. Itẽ cementa non possunt cũhis

Expanded text:
um ea in quadratis lapidibus sunt observanda, sed etiam in caementiciis structuris. Structurarum genera sunt haec: reticulatum, quo nunc omnes utuntur, et antiquum, quod incertum dicitur. ex his venustius est reticulatum, sed ad rimas faciendas ideo paratum, quod in omnes partes dissoluta habet cubilia et coagmenta. incerta vero caementa alia super alia sedentia inter seque imbricata non speciosam sed firmiorem quam reticulata praestant structuram. Utraque autem ex minutissimis sunt instruenda, uti materia ex calce et harena crebriter parietes satiati diutius contineantur. molli enim et rara potestate cum sint, exsiccant sugendo e materia sucum; cum autem superarit et abundarit copia calcis et harenae, paries plus habens umoris non cito fiet evanidus, sed ab his continetur. simul autem umida potestas e materia per caementorum raritatem fuerit exsucta calxque ab harena discedat et dissolvatur, item caementa non possunt cum his
Abbreviated transcription (Latin):
suffer̃ &iboneribus &a tempestitib iniurus. sedibigni non possunt essetuta simul¬
q sunt ab eotacta dissiliunt & dissipantur. id eo qđ temperatura naturili paruost̃
humore. Itemq non multũ habent terreni sederis plurimũ &ignis igitur
cum & humor & terrenus inhisminus in est tum &ũ ignis tactu &uiui poris exhis
aerefugato penitus in sequens interuenarũ uacuitates occupans feruescit &efficit
tirquinien sium quedicuntur anicunȩ colore quẽad modũ albunȩ quorum
officine maximesunt circalacum uulsiniensem: Item prefectura stitonensi
haecautem habent infinitas uirtutes. neqi enĩhis gelicidiorũ tẽpestas. neqiignis
tastus potestnocere. sed ÷ firma & aduetustatẽ ideo permanens qđ parũ hab&

Expanded text:
sufferunt et ab oneribus et a tempestatibus iniurias, sed ab igni non possunt esse tuta, simulsufferunt et ab oneribus et a tempestatibus iniurias, sed ab igni non possunt esse tuta, simulque sunt ab eo tacta, dissiliunt et dissipantur, ideo quod temperatura naturali parvo sunt umore itemque non multum habent terreni, sed aeris plurimum et ignis. igitur cum et umor et terrenum in his minus inest, tum etiam ignis, tactu et vi vaporis ex his aere fugato, penitus insequens interveniorum vacuitates occupans fervescit et efficit Tarquiniensium, quae dicuntur Anicianae, colore quemadmodum Albanae, quarum officinae maxime sunt circa lacum Vulsiniensem, item praefectura Statonensi. haec autem habent infinitas virtutes; neque enim his gelicidiorum tempestas neque ignis tactus potest nocere, se
Abbreviated transcription (Latin):
& quas habeant uirtutes dixi. sequitur ordo delapidicinis explicare. dequibus
& qui drata saxa &cementorũ adȩdificia eximuntur copie & conparantur hac
autẽ inueniunt᷑ eẽ disparib & dissimilib uistutibus. suntenim aliemolles utis
circiurbem rubiȩ pallenses fidenites albinȩ alie tẽperitȩ utitibertine ame terninȩ
soractinȩ & que sunt̃ his regionib: non nullȩdure uti siliciȩ. Sunt&ã aliagenera plura
uti incampania rubrũ & nigrũ tosum in umbra &piceno &inuenetia albus qđ
&iam serradentiti uti lignũ secatur. Sed hȩ comnia que mollu sunt hanchabent
utilitatem : qđ exhis siaa cũ sunt exempta in opere faciliter tractantur. & si sunt in
locis tectis sustincunt laborẽ suutẽ inapertis & patentibus glicidis & pruini con¬
gesta fricintur & dissoluuntur. Item secundũ ora miritima absalsugine exei
diffluunt. neq perferunt estus. Tiburtinauero & quaccodem generesunt omnia

Expanded text:
et quas habeant virtutes, dixi. sequitur ordo de lapidicinis explicare, de quibus et quadrata saxa et caementorum ad aedificia eximuntur copiae et comparantur. haec autem inveniuntur esse disparibus et dissimilibus virtutibus. sunt enim aliae molles, uti sunt circa urbem Rubrae, Pallenses, Fidenates, Albanae; aliae temperatae, uti Tiburtinae, Amiterninae, Soractinae et quae sunt his generibus; nonnullae durae, uti siliceae. sunt etiam alia genera plura, uti in Campania rubrûm et nigrûm tofûm, in Umbria et Piceno et in Venetia albus, quod etiam serra dentata uti lignum secatur. Sed haec omnia, quae mollia sunt, hanc habent utilitatem, quod ex his saxa cum sunt exempta, in opere faciliter tractantur. et si sunt in locis tectis, sustineant laborem, si autem in apertis et patentibus, gelicidiis et pruina congesta friantur et dissolvuntur. item secundum oram maritimam ab salsugine exesa diffluunt neque perferunt aestus. Tiburtina vero et quae eodem genere sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
tastus potestnocere. sed ÷ firma & aduetustatẽ ideo permanens qđ parũ hab&
enature mixtione acris &ignis. Humoris autem temperate plurimumque
terreni itaspissis comparationib solidata. Neq ab tẽpestatibus. neq ab ignis
uehementia nocetur : Idautẽ maxime iudica relic& emonumentis quae sunt
circamunicipiũ ferentis Exhis ficta lapidicinis nãque habent &statuasam¬

Expanded text:
rmanens, quod parum habet e naturae mixtione aeris et ignis, umoris autem temperate plurimumque terreni. ita spissis comparationibus solidata neque ab tempestatibus neque ab ignis vehementia nocetur. Id autem maxime iudicare licet e monumentis, quae sunt circa municipium Ferenti ex his facta lapidicinis. na
Abbreviated transcription (Latin):
plas factas egregic &minora sigilla floresque & achantos eleganter scalptos.
quaecũ sint uetusta sicapparent recentia utisisint modofacta non minus &iam
fabri aerarii dehis lapidicinis inaeris flatura formis conparatas habent exhis
adaes fundendũ maxi ma sutilitates. ques i ꝓpeurbem essent. dignum ess&
ut exhis officinis omnia opera ꝑficerentur. Cũ ergo propter ꝓpinquitatẽ¬

Expanded text:
anthos eleganter scalptos; quae, cum sint vetusta, sic apparent recentia, uti si sint modo facta. non minus etiam fabri aerarii de his lapidicinis in aeris flatura formis comparatis habent ex his ad aes fundendum maximas utilitates. quae si prope urbem essent, dignum esset, ut ex his officinis omnia opera
Abbreviated transcription (Latin):
aliis locis harenosa nonminus materia & omnino dissimili dispariq genere
in regionũ uari&itib qualitates insunt interra. Maximeautẽ id scilic& consi¬
derare qđ quamons appenninus regionis italiȩ. xtruriȩq circa cingit. prope
in omnib: locis nondesuNt fossitia harenaria: Trans appenninũ uero que pars ÷
ad ruticũmare nulla inueniuntur. Itẽ achaia asia omnino transmare nec no¬
minitar quidem. Igitur non inomnib locis quib efferuent aque calidȩ¬

Expanded text:
aliis locis harenosa, non minus materia, et omnino dissimili disparique genere aliis locis harenosa, non minus materia, et omnino dissimili disparique genere in regionum varietatibus qualitates insunt in terra. maxime autem id sic licet considerare, quod, qua mons Appenninus regiones Italiae Etruriaeque circa cingit, prope in omnibus locis non desunt fossicia harenaria, trans Appenninum vero, quae pars est ad Adriaticum mare, nulla inveniuntur, item Achaia, Asia, omnino trans mare, nec nominantur quidem. igitur non in omnibus locis, quibus effervent aquae calid