comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓobetarum Liber ÷ interior tunica costicir q: ligno coher& dequo uirgilius¬
uel membranarum delibris arborum uolumina fiebant id ÷ Spaginabantur
scribecofficium exprimens uocabuli qualitate
trumenta scribia calamur & penna exhirit uerba pagini
unitate seruata credo ꝓpt̃ misterium ut induob: apicib: uetur & nouum testa men¬
tum seruar& quib: exprimitur uerbir sacramentum parsionir sanguinit effursun
dictur aut̃ calamur ꝗ liquorem ponat unde apud nautar calare ponere dicitur
appellectae siuc exsimilitudine foliorum arborum seuquia exfollib: fiunt id ÷ expelli
bq: deoccir sirpecodib: detrahisolent : Cuiur parter paginaedicunt eoq sibunuicẽ
ꝯpinguantur : Uersur aut̃ uulgo uocati quia sic scribebant antiqui sicut arator
terram a sinistra it addexterã primum deducebant stilum deinde Suestabantur ab
inferiore & rur suraddexteram uersur quor & hodieq rustici uersir uocant
Sceda ÷ ꝗ adhuc emendatur & pec dumin libris redactum ÷ & est nñ grecum sicut &thom:¬

Expanded text:
etarum. 3. Liber est interior tunica corticis quae ligno cohaeret. De quo Virgiliuvel membranorum de libris arborum volumina fiebant, id est, compaginabantur. a nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. 3. Instrumenta scribae calamus et penna. Ex his enim verba paginisunitate servata credo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguiDictus autem calamus, quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare, ponere diciturappellata, sive ex similitubus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tom
Abbreviated transcription (Latin):
ue m̃te conceperint in extremo uolun¬
tatis estu dum concipiunt. talem et
sobolem procreant: et enĩ ammal in
usu uenerio formas extrinsecus intꝰ tͣns¬
mitcit. eorumq saciata tipis rapit
species eorum in propͥam qͣlitatẽ : In a¬
nimantib bigenera dicuntur. que ex
diuersis nascuntur. ut mulus ex mula

Expanded text:
ve mente conceperint in extremo volupve mente conceperint in extremo voluptatis aestu, dum concipiunt, talem et sobolem procreent. Etenim animal in usu Venerio formas extrinsecus intus transmittit, eorumque satiata typis rapit species eorum in propriam qualitatem. In animantibus bigenera dicuntur quae ex diversis nascuntur, ut mulus ex equa
Abbreviated transcription (Latin):
asinas. et ipsum istius modi repperisse
concubitum. ut uelocissimȩ ex his asi¬
neͥ nascerent᷑: In dustria quippe huma¬
nã diuersum animal in cohitu coegit:
Sicq adulterina cõmixtione genus
aliud repperit. sicut et iacob contra na¬
turam colorum similitudines procura¬
uit. Nã tales foetus oues ipsius conci¬
piebant. quales umbras arietum de¬
super ascendentium in aquarum spe¬
culo contemplabantur: Deniq et ħ
ipsum in ęquarum gregibus sieri fer¬
tur. ut generosos obiciant equos uisib
concipientium. quo eorum similes con-¬
cipere et creare possint: Nam et colun-¬
barum dilectores depictas ponunt
pulcherrimas isdem locis colunbas. qͥb¬
ille uersantur. quo rapiente uisu simi¬
les generent: Iñ ẽ quod qͥdã grauidas
mulieres iubent nullas intueri turpiᷤ¬
et simias. ne uisibus occurrentes simi¬
les foetus pariant: Nanc enim feminaꝵ
ẽe naturã. ut quales perspexerint. si¬

Expanded text:
asinas: et ipsum istiusmodi repperisse asinas: et ipsum istiusmodi repperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur. Industria quippe humana diversum animal in coitu coegit, sicque adulterina commixtione genus aliud repperit; sicut et Iacob contra naturam colorum similitudines procuravit. Nam tales foetus oves illius concipiebant, quales umbras arietum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Denique et hoc ipsud in equarum gregibus fieri fertur, ut generosos obiciant equos visibus concipientium, quo eorum similes concipere et creare possint. Nam et columbarum dilectores depictas ponunt pulcherrimas columbas isdem locis, quibus illae versantur, quo rapiente visu similes generent. Inde est quod quidam gravidas mulieres iubent nullos intueri turpiset simios, ne visibus occurrentes similes foetus pariant. Hanc enim feminarum esse naturam ut quales perspexerint si
Abbreviated transcription (Latin):
asino: Ielem et cirereneus: Sunt autem
hii de agresti genere orti. quos equi feroᷤ
dicimus: Et proinde ad urbanam dig¬
ntatem transire non possunt. Mauron
niger est. Nigrum enim greci mauron
dicunt: Mannus uero equus breuior est.
quem uulgo brunnicium uocant: Uere.¬
das antiqui dixerunt. quod ueherent
redas .i. ducerent. uł quod uias publi¬
cas currunt. per quas et redas ire solitũ
erat. Equorum tria genera sunt Unũ
generosum prȩliis et oneribus aptum.
alterum uulgre. atq gregarium ad
uehendum ñ ad equitandum aptũ.
Tercium ex ꝑmixtione diuersi generis
ortum. quod etiam dicitur bigene:¬
rum. quia ex diuersis nascitur ut muł.
Mulus aũ a greco tractum uocabulũ
quod uigo pistorum subactus tarelas
molendo ducat in girum molas Iu-¬
dei asserunt quod anaa nepos esau gq
greges ab asinis in deserto ipse feterit pͥmꝰ
ascendi. ut mulorum inde noua contͣ
naturam animalia nascerentur: O¬
nagros quoq ad hoc admissos esse ad

Expanded text:
asino: idem et cinereus. Sunt autem hi de agresti genere orti, quos equiferos dicimus, et proinde ad urbanam dignitatem transire non possunt. Mauron niger est; nigrum enim Graeci μαῦρον vocant. Mannus vero equus brevior est, quem vulgo brunicum vocant. Veredos antiqui dixerunt, quod veherent redas, id est ducerent; vel quod vias publicas irent, per quas et rhedas ire solitum erat. Equorum tria sunt genera. Unum generosum, praeliis et oneribus aptum. Alterum vulgare atque gregarium, ad vehendum, non ad equitandum aptum; tertium ex permixtione diversi generis ortum, quod etiam dicitur bigenerum quia ex diversis nascitur, ut mulus. Mulus autem a Graeco tractum vocabulum quod iugo pistorum subactus tardas molendo ducat in gyro molas. Iudaei asserunt quod Ana abnepos Esau equarum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi, ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Onagros quoque ad hoc admissos esse ad
Abbreviated transcription (Latin):
discernendicausa. siue quodinter congregationẽ Vndesina goge & conuocationẽ uno eccde¬
sia non accipit. distata buid quodscilic& congrega & peccora solent quor̃ exgreges propri
cdicimus conuocari Autẽ magis estutendum ratione sicut homines :
UI DERELEGIONE ET FIDR

Expanded text:
discernendi causa, sive quod inter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde ecclediscernendi causa, sive quod inter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentum ratione, sicut sunt homines. § 2 De religione et fid
Abbreviated transcription (Latin):
CClesie grecumest quod inlatinum uestitur conuocatio ꝓpt̃ quodom
a postolus ad ꝓbat aoromanos dicnr gratia sagodõmeo proomnibur uobir quia fidesues¬
tra. adnuntiatur inuniuer somundo hinc& uniuersitas ab uno cognominata est
Curecclesia cumunce sit Aiohanne .uii. scribuntur nisiutuna catholica. septiformi
plenas pũdesign&ur sicut & dednõ noui murdixis se. salamonem spientiae aedificauit
sibidomum & exciditcolumnas .VII .q. tamen .uii. una cẽ non ambigitur. dicente
presenticedesia siondieitur coquo dabhuur peregrinationir. longitudine porsita promissionẽ
reruincalestium specul&ur & ideir cosion id est spcculatio pon accepit profuturac uero pa
triacpace hierusalemuocatur Nambierusalem pacisuirsio interp̃atur ibienim ab orlec om¬
dicitur quod ꝓprium noniudeorum populus tenuit ipsorumenim propriesinagoga dicisil&
quamuir &ecclesi adieta sit nostrãuero A postolinus quã sina gotamdixerunt sed semꝑ ecclesiam siue

Expanded text:
cclesia Graecum est, quod in Latinum vertitur convocatio, propter quod omApostolus approbat ad Romanum dicens: Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo : hinc, et universitas ab uno cognominata est, t . 3. Cur autem Ecclesia, cum una sit, a Joanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena Spiritu designetur? Sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, et excidit columnas septem , quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente praesenti Ecclesia Sion dicitur, eo quod ab hujus peregrinationis longitudine promissionem rerum coelestium speculatur; etriae pace Hierusalem vocatur. Nam Hierusalem pacis visio interpretatur. Ibi enim absorpta omdicitur, quod proprium nomen Iudaeorum populus tenuit. Ipsorum enim proprie synagoga dici solet, quamvis et ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli numquam synagogam dixerunt, sed semper ecclesiam, sive
Abbreviated transcription (Latin):
alteram erit psonam tractatur. specialiter ad sẽipsum ÷ uerbum autẽ adomner unde & dr̃
uerbum fecit ad populum: Commentari adicta qua sicummente Sunt it intpraetatio

Expanded text:
alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: 'Verbum fecit ad populum.' Commentaria dicta, quasi cum mente. Sunt enim interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
tollitur laudib: ꝗtantor libror ediderit quantor quirq nostrũ alienor seribert propriamanu
uix porsit : Denostris quoq: ãpgrecos originis inscripturar̃ laboretã grecos quã latinor
operum suorum numero sẽperauit : Deniq hicronimꝰ sex milia libror olegirse fate¬
tur: horum tamen omnium studia augustinur ingenio uel scientia sui uicit: Namtanta scrip¬
sit. ut dieb: ac noctib: ñ solum scribere libror  quirquã sed nec legere quidem occurrat:
tur: inquib: ea quaeuidentur obrcura uel dificilia. summatim ac breuiter p̃stringun¬
tur : Secundumgenur omelie sunt quar latini uerbum appellant. quae ꝓferuntur
inpopulis.: Tertium est tomi quorpor libror uel uolumina nuñcupamur omeliae
tio duor̃ uel pbrimorum. quem latini sermonẽ dicunt Namquor greci. dialo gosuocant
inter se serebant . Tractatur ÷ difert aut̃ sermotractatur & uerbum: Sermoenim

Expanded text:
tollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu vix possit. De nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. tur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter praestringuntur. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliaetio duorum vel plurimorum, quem Latini sermonem dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, io Aen. 6, 160; Multa inter se serebant. Tractatus est  . Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim
Abbreviated transcription (Latin):
loseruiendi quod uerbum conpossitum est Areligendo. id estelegendo ut ita latinum uide¬
perquiruntur id estfider spes caritas: infide quid credendum in spe quisperandum
in caritate quid sit amandum : fidesest qu aueraciter credimus id quod nequaquẽ ui
dere iam non possumus quoduidemur propricautẽ non fidei i est dictũ siomninofiat
quod dictũ estaut promis sum & indefidesuocata Ab eo quod fitilluo. quod inter utros¬
q: placitũ est qua suinterdm̃ & bominẽ hinc & fedus : Spesuocata quod qua si sit pesꝓ
grediendi quasi est pesunde econtrario disperatio deestenimibipes nullaq progre¬
diendifacultas quidumquis que peccatũ amat futurã gloriam nonsperat :
Caritas grecelatine dilectio interp̃tatur quodduos in se in lig& nitꝰ. dilectio a duo¬
multabona faciat frustra laborat. omnis enimdilectio carnalis nondilecto sed ma¬
gir amordicisol& dilectionis autẽ nontantũ in melioribus rebus accipisol& :

Expanded text:
lo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videperquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duomulta bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet.
Abbreviated transcription (Latin):
grecitragosuocant unde&oratiur carmine qui tragico uilem cestauit obhircum :
ccindehincsequenter tragicimultum honorem adepti sunt excellentes in argum en¬
tis fabularum Aouersitatis imaginem fictis: Comedu appellatisiuẽ aloco quia
circumpagos agebant. quos grecicomas uocant: Siue acommirsatione solebant e¬
nim postcibum homines ad eor audiendor uenire sed comici priuatorum. hominum p̃di¬
cant acta tragiciuero rospublicar & regum historiar itemtragicorũ. argimenta
dicola exstiterunt ut plautis actius terrentius: Noui qui & satirici. ex quibus
gene faliter uitia carpuntur ut flaccius persiur iuuenalis. uel a lu huenim uni¬
uersorum delicta corripiunt necuita batur eir pessimum quẽq: describere. nec
cuius lib& peccata morerq rep̃hendere unde & nudipinguntur. eoꝙ p̃ cosuitia
singule denudentur: Satirici. autem dicti sunt siue ꝙ pleni sunt omnifacundie
gum uel pomorum generibur. ad tem plagentilium. solebant deferri. aut a satiris

Expanded text:
et HoratiusA. P. 220: Carmine qui tragico vilem certavit ob hircum. Iam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. Comoedi appellati sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comisatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum praedicant acta; tragici vero res publicas et regum historias. Item tragicorum argumenta diculares exstiterunt, ut Plautus, Actius, Terentius. Novi, qui et Satyrici a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Juvenalis, et alii; hi enim universorum delicta corripiunt; nec vetabatur eis pessimum quemque describere, nec cujuslibet peccata moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo quod per eos vitia singula denudentur. 8. Satyrici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundiaversis frugum vel pomorum generibus ad templa gentilium solebat deferri, aut a Satyris
Abbreviated transcription (Latin):
quo modus signumq dat᷑ remigantib
de quo plautus: Ad loquendum atq ca-¬
cendum tute habes particulum: Ton-¬
silla uncinus ferreus uel ligneꝰ. ad quẽ
in littore defixum funes nauium illi¬
gant᷑. de quo ennius: Tonsillas capiunt.
configunt litus ad uncas Anchora dens
ferreꝰ ex greca ȩthimologia nomen du-¬
cit. qd quasi hominis manus comp̃hen¬
dat uł scopulos uł harenas Nam manꝰ
grece Ripo dicit᷑: Apiit hebreos autẽ aspi¬
et aput maiores sine aspiratione profe-¬
rebat᷑ Puluini sunt machinȩ quibus
naues declucunt᷑ et subiciuntur in por¬
gum pons scalȩ nauium. De¬

Expanded text:
quo modus signumque datur remigantibus, quo modus signumque datur remigantibus, de quo Plautus: Ad loquendum atque tacendum tute habeas porticulum. Tonsilla, uncinus ferreus vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit: quod quasi hominis manus, comprehendat vel scopulos vel arenas: nam manus Graece cheir dicitur. Apud Graecos autem aspiet apud majores sine aspiratione proferebatur. 16. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons scala navium.
Abbreviated transcription (Latin):
capillis: Palmula est extrema latitudo
remi a palma dicta. qua mare impellit᷑.
Antempne autẽ dicte. quod ante amnẽ
suit positȩ. p̃t̾ fluit enim eas amnis: Cornua
extreme partes amtẽpnarum sunt dictȩ
per tropum. Malus est arbor nauis. qua
uela sustinent᷑. Maluis autẽ dictiis qd̃ ht̃
instar mali in sũmitate. uł quia quasi qͥb¬
dam malleolis ligneis cingit᷑. quorum uo-¬
lubilitate uela facilius eleuant᷑ Modius:
dictus carceria sunt in cacumine arboris
Troclie autem quasi f. littera ꝑ quas funes
trahunt᷑: Cinna: lucida confulgent alti
carceria mali: Trocliȩ autẽ uocatȩ. qd
rotulas habeant: Trocos enĩ grece rota dr᷑.
Parastate stipites sunt pares stantes. qͥb
arbor sustinet᷑. Catomalum deligatum.
parastatȩ unctȩ. Clauus est quoregit᷑
qub̃naculum. de quo ennuis Ut clauũ
rectum teneam in auemq gubernem:
Porticulus. malleus in manu portat᷑.

Expanded text:
capillis. Palmula est extrema latitudo capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibus arbor sustinetur. Catoinc. 18: 'Malum deligatum, parastatae vinctae.' Clavus est quo regitur gubernaculum, de quo Ennias: Ut clavum rectum teneam, navemque gubernem. Porticulus malleus in manu portatus,
Abbreviated transcription (Latin):
his in pannonia. Trabarie annice na-
ues ex singulis trabib cauant᷑. quȩ
alio nomine littoriȩ dicunt᷑: hȩ et
caudicȩ ex uno ligno cauato factę.
Et inde caudice quia a quatuor
usq ad decem homines capiunt :
quasi post. Prora anterior. qua¬
si priora. Cymba locus imus nauis
quo aquis incumbat: Carina cur¬
rendo dicta: quasi currina: fori na¬
uium la tera concaua a ferendo one
dicta. siue tabulata nauium quȩ
st̃nunt᷑. elicta ab eo qd̃ incessus ferut̃
uł foris emineant. de quib uugiliꝰ.
li axatq: foros: Columbaria in sũmiᷤ
laterib nauium loca concaua ꝑ qͤ
eminent remi. dicta credo qd̃ sint
similia latibulis columbarum. ĩ
quib nidificant: Ageauia loca sunt
loca sunt in naui ꝑ que ad remiges hortator
accedit: de qua ennius Multa foro ponit. et
agea longa repletur: Transtra sunt tabulȩ.
ubi sedent remiges. quod in transuerso sut̃
ti. sicut tonsores a tondendis ac clecutiendiꝰᷤ

Expanded text:
iis in Pannonia. 27. Trabariae, amnicae naves, iis in Pannonia. 27. Trabariae, amnicae naves, quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine littorariae dicuntur. Hae et caudicae ex uno ligno cavato factae, et inde caudicae, quia a quatuor usque ad decem homines capiant. Cquasi post. Prora anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. 420 2. Fori navium latera concava a ferendo onere dicta, sive tabulata navium, quae sternuntur. Dicta, ab eo quod incessus ferant, vel foris emineant. De quibus Virgilius: Laxatque foros. 3. Columbaria, in summis lateribus navium loca concava, per quae eminent remi, dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum, in quibus nidificant. 4. Agea, viae sunt, vel loca, in navi, per quae ad remiges hortator accedit. De qua Ennius: Multa foro ponet, et Agea longa repletur. 5. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in transverso sint,ti, sicut tonsores a tondendis et decutiendis
Abbreviated transcription (Latin):
nib non uirib nitunt᷑. fugȩ pociꝰ
quam bello parati: Celones quos gre¬
carinaꝑ equora cana celonis: Biremes
aũ naues sunt habentes remorum
ordinem geminũ: Triremes et qͣ¬
driremes. triũet quatuor ordinum. sic
et penteremes et exeremes quinos¬
uł senos ordines habentes Acturiȩ na-¬
ues sunt. que uelis simul et remis agunt᷑
yppogauus in quo equos transue here so-¬
litum est Pontonium. nauigiũ flumi¬
nale. trdum et graue. qd non nisi re-¬
migio progreli potest: hinc et transiectꝰ
id÷ extentꝰ: Est enĩ funis latꝰ Unde et
transehina dicit᷑ extentꝰ sunis Limbꝰ
nauicula b̃iuis que alia appellatione
dicit᷑ et cimba. et caupoliis. sicut et
lintris id÷ carabus. quem in pado pa¬
ludibisq utunt᷑ Carabus parua sca-¬
fa. ex uimine facta. que contecta crui¬
do corio genꝰ nauigii p̃bet Portemia
nauicula siriatici generis lata et sine
carina a portando uocata: Stuntur

Expanded text:
nibus, non viribus nituntur, fugae potius nibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati.' Celoces, quas Graecarina per aequora cana celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinosl senos ordines habentes. Actuariaves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brevis, quae alia appellatione dicitur et cymba, 419 et Caupilus, sicut et linter, id est, carabus, quo in Pado, paludibusque utuntur. 26. Carabus, parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet. Portemia, navicula Syriaci generis, lata, et sine carina, a portando vocata. Utuntur
Abbreviated transcription (Latin):
RAAON .I. alignis: Unde et calones na¬
uiculȩ . que ligna militibus portant.
Anciromanchus lictus pro eo qd celeri¬
tate sui anchoris et instrum̃tis reli¬
quis nauium uehendis sit aptꝰ: fase¬
lus est nauigium. quem nos corrupte
scopꝰ. naugium quod latine na specu¬
latorium dicit᷑. Scophos enĩ latine
intendere dicitur: Parca est. quȩ c̃e¬
ta nauis cõmertia ad littꝰ partat. Nac̃
nauis in pelago ꝑꝑ nimias undas suo
suscipit in gremi̾o. Ubi enĩ appropin.¬
quauerit ad portũ. reddit uicem bar¬
ca naui quam accepit in pelago. Pa¬
ro nauigium piratarum aptum. et
ex his ita uocatum: Cicero Tunc se
fluctigero tradit. mandatq paroni:
Et alibi: Parunculis ad littus ludit
celeribus Mioparo. quasi minimus
paro: Est enĩ scapha ex uimine facta.
que contecta crudo corio genus na-¬
uigii p̃bet. quales utuntur germanoꝵ
pirate in oceani littoribus uł paludi¬
bus ob agilitatem: de qualib in his-¬
toria: Gens inquit saxonũ mioparo¬

Expanded text:
 est lignis; unde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte κοπος, navigium quod Latine speculatorium dicitur; σκοπὸς enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. CiceroMar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni. Et alibiCom. pall. inc. 21: Parunculis ad litus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigi praebet; quales utuntur Germanorum piratae in Oceani litoribus vel paludibus ob agilitatem. De qualibus Historia 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparo
Abbreviated transcription (Latin):
ue naues Nam proprie rates sunt con¬
nexe inuicem trabes Trieris nauis mag-¬
na. quam greci dulconem uocant. de qͣ
in isaia dicit᷑ Non transibit ꝑ eam trie¬
ris magna. Carphasia nauis a carphato
insula nominata. sicut a rodo rodia si¬
cut ab alexanclria alexandrina: Liibur¬
nȩ dictȩ a libuis. Naues enĩ negotiatoꝵ¬
sunt. de qualibus oratius Ibis libulnis
Nostratȩ naues uocatȩ ab eo quod in
fronte rostra grea habeant ꝑꝑ scopuloᷤ
ne feriant᷑ et collidant᷑ lionge naues
sunt. quas dromones uocamꝰ dicte.
eo ed̾ longiores sunt ceteris. cuius con-¬
trarius musculus. curtum nauigium.
droma autẽ a decurren  Ido dictue:

Expanded text:
ve naves. Nam proprie rates sunt conve naves. Nam proprie rates sunt connexae inna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatorum. De quibus Horatius: Ibis liburnis ostratae naves dictae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et collidantur. 14. Longae naves sunt quas dromones vocamus; dictae eo quod longiores sint caeteris, quibus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ui in contributione sunt: Gubnio qui et
gubernator quasi cohib̾nator. qd cohibeat
prudentia sua hibernia.i tẽpestates mariꝰ:
Nauta a naue dictus ꝑ diriuationem
Nauita autẽ pro nauta poetice dicitur.
sicut mauors pro mars Nam rectũ est
nauta. Remex uocatꝰ qd̾ remũ gerit:
Sic autẽ remex quomͦ tubex pro nomi¬
natiuo casu: Epibata greco nomine appel¬
lat᷑. qui latine dicit᷑ suꝑueniens. hic
nichil ht̃ negotii. s nabulodato in alias
t̾ras transire disponit Nauem qui dẽ ꝑhibẽt
dictam. eo qd̃ nouum rectorem querat.
.i. peritum sapientem. strenuum. qui con¬
tinere et qubnare nouit ꝑꝑ maritima
pericula et casus. unde est illud salomo
nis: Intelligens gub̾nacula possidebit:
Lidii autẽ primũ nauem fabricauerũt.
pelage̾q incerta petentes ꝑuium ma¬
re usibus umanis fecerunt Nates primũ
bus tignis asseribusq consertum. ad cu-¬
ius similitudinem fabricate naues. ra-¬
tarie sunt dictȩ: Nunc iã rates abusi-¬

Expanded text:
i in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus. Unde enis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem primum navim fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. 9. Rates primum bus tignis asseribusque consertum. Ad cujus similitudinem 416 fabricatae naves ratariae dictae. Nunc jam rates abusi
Abbreviated transcription (Latin):
ecc dĩ minores quiceser mones eoꝵ breuessunt: Vnde & connexi sibim& inuicẽ inu nouo lumine continet
quorũ nomineer̃. osecio el amos. abdices. lonces micheas nccum cembacu sofonis, Aggeus ⁊achahas
tur apud hebreos sedint̃ copogriptis deputntur : Eeterlibrũes dres credit conscripiisse in quo e cedẽre¬
uentus qui ÷ scpientie pectris & pcessioq euident expꝯmitur:. Hibh odencsticũcertissime i r filius
sirach sro solimita nepuisie suseccerdotis incegni composuit de quo mennit& zccharicesquihb̵ cepud
sie disciplinecreligiose c̃uer sactiones meetne curec & rationesit editus hic & cepud hebreus reppent
iedint cẽpotriphos habet : Iudithuero & tobi siue ma chabeorũ hbri quib aut onbus sciptisum
sume constat. habent aũt : iuo cabula ex eorũ nominib: qorũ gesta scribunt

Expanded text:
cuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. 27. Unde et connexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias tur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem reventus, qui est sapientia Patris, eSyrach Hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magni composuit, cuius meminit et Zacharias; qui liber apud sie disciplina religiose conversationis, magna cura et ratione sit editus, hic apud Hebreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobias, sive Machabeorum libri, quibus authoribus scripti sint minime constat, habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt
Abbreviated transcription (Latin):
ribq cdhibecent᷑ in qͥb quac druplicẽ duers omet o: composuit alphabetũ quorũ duo primec quac si¬
officio metro scypta s̃ quitesuer siculł quisibi nexis unl& cebuncetcentũ literec incipiunt heroieũ cõ moc
concludit t̃tiũ alphabetũ timetro scyptũ ÷ & cẽt̃nis lit̃ idẽ terni uersur incipiunt: quecrtũ clpha¬

Expanded text:
bribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi sabribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi sapphico metro scripta sunt, quia tres versiculos qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis li
Abbreviated transcription (Latin):
ethan &ithidun & sluchore eman e rechelite reliquoꝵ quos aes drecs unouolumine conp̃henditẽms
cũpselmi cipud heb metico carmine constaet ẽẽ compossiti ncoin more romani. flaco greci
pind tripunc alii. lc̃bo currunt punc alcaico ꝑsoncent nunc scephi conitent tꝰmetro
ualtetra metro pede incedentes Sel omon filius docuidrex
ce aecleseeste dr. lectine contioncetꝰ eo ꝙ sermo q̃ ñ specialiter adunũ sicut in ꝓuerbis sed cduniuer sos gene¬
rtelit̃ dii gector docens omnic q in mundocer nm caduca esse & breuie &oboeminime adpeqͥtenda
Tes cũ lib sirccsirim p̃noteuit qͥ li latinc̃ lin gãuertit cantica canticoꝵ ubi perepit halcmũ carmen coniuncionẽ
xp̃i& acclesiȩ misticȩ canit dictũ au canticũ canticorũ eoꝙomnib: canacis p̃fercetꝰ qu inseqituns sa cys habent̃
nbetac edidit libeũ cuius õ ne tȩxtũ eloquentia ꝓsec incedit canticũ uero exacmetro & penta metrouersu

Expanded text:
Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, Ecclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime adpetenda. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carmen coniunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, ropheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit; canticum vero exametro et pentametro cursu
Abbreviated transcription (Latin):
teucus uolum enuo catus. genesisliber indeceppellat̃ eo ꝙ en ordiũ mundi & generec cio sacculi in eo continȩ¬
at. Exo dus uero exitũ ceb aecipto ud egresũ populi istł digerit & ex ecc causce nñ accepit: Eeuiticus ccppellatur
meo discripro continet᷑. Deuteronomiũ greco sermone ceppellatur ꝙlatine int̃pretect socun dedex id ÷
repetitio & eucengelice logis presigurcctio qͥ: siceccab& q pnoraesunt ut tacm̃ noue sint omnicq in eoreplicas
incuius  textu ponior deciis tranitũ regna hostiũ subuertuntꝰ trccpopulo diuidȩt̃ & ꝑ singulas urbes¬

Expanded text:
teuchus volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi, et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, egressumque populi Israel digerit, et ea causa nomen accepit. Leviticus appellatus, in eo descriptio continetur. Deuteronomium Graeco serepetivo et evangelice legis prefiguratio; que sic ea habet que priora sunt, ut tamen nova sint omnia que in eo replicantur. in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et
Abbreviated transcription (Latin):
reliquoꝵ dicrepossmus ꝗo a ꝗinlege ł regũlib łomisce ł ñ plenerelcotccr̃ inistosũ mectim acbreuit explicant᷑:
biob quidẽ moꝵ sen scnpsisse cerby trentur aliunũ exꝓphetis Non nulliuero eundem. lobpostgc̃e suae
pcessionis scꝯptorẽ fuisse existimaent cerbitreentes ut quicer temince sp̃italis pug nae sustinuit
medieh ipsius cebeoloco quecit perect. dies inqua nectus sum usq ecdeũ locũ idurco egomer ep̃ben¬
do decgo poententic̃ omnicero y cometro discur ruit: Msl morũ lib trece psatu nũ hebr¬
ce ncebla lactineor gcenũ dicitus uocectus ccã pselmorũ lib c unoꝓphetec canente adpsalterium

Expanded text:
t, in isto summatim ac breviter explicantur. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex Prophetis, nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem ejus fuisse existimant, arbitrantes ut qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, m ipsius ab eo loco in quo ait: Pereat dies in qua natus sum, usque ad eum locum: Idcirco ego me reprehendo, et ago poenitentiam, omnia heroico metro discurrunt. 15. Psalmorum liber, Graece psalterium, Hebraice nebel, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum
Abbreviated transcription (Latin):
primus circulus icło arthicos appellatur
quod intra eum arctorum signa melusa
perspiciuntur. que magis in ursarum speciẽ
ficta septenitriones appellantur: Secundus
circulus ex eo terinos tropicus licitur. quia
in eocirculo solaquilonis finibus ȩstatẽ faci¬
ens ultra eum circulum non transit .s sta¬
tim reuertitur. et uinde tropicus appel¬
latur: Tercius circulus inmerinos. qui
a latinis ideo ȩquinoctialis appellatur.
eo quod sol cum ad eum orbem peruenerit :¬
equinoctium facit: himerinos enim la¬
tine dies dicitur atq nox. quocirculo di¬
midia pars spere constituta perspicitur
Quartus circulus antarcicos uocatur. eoqͣ
contrarius sit cirtulo quem arcticon no¬
minamus: Quintꝰ circulus cimerinos tro¬
picus. qui a latinis hiemalis siue bru¬
malis appellatur ido quia sol cum ad
eum cireulum peruenit. hiemem his qui
ad aquilonem sunt facit. estatem his qͥ
austri partib commnorantur: ⁊ odiacꝰ¬

Expanded text:
primus circulus ideo arcticos appellatur, primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciuntur, quae a nostris in ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellatur, ideo scilicet quia sol cum ad eum circulum pervenerit, hiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus commorantur. » Hi
Abbreviated transcription (Latin):
nes eaquod ꝑ eos uertitur celum: Poli
sunt circuli qui currunt per axem
horum alter est septeitrionalis. qui
nunquam occidit. appellaturq bore¬
us. Alter australis. qui nunquam
uidetur. et austro nothus dicitur.
et dicti poli quod sint axium cidi
ex usu plaustrorum :a poliendo scilicet no:¬
minati . s polus boreus semper uicletur.
austronothus nunquam. quia dextera
celi altiora sunt pressa austri: Conuexa
extrema celi sunt a curuitate dicta. nam
conuexum curuum est et mclinatum:
ĩ modum circumflexum.: Liacteus circulꝰ
uia est que in spera uicdetur a candore di¬
cta quia alba est. quam aliqui dicunt uiã
esse qua circumit sol. et ex splendoris ipsius
transitu ita licere: I habitacio ista celi
circulorum distincta ⁊ onis quasdam parceᷤ
temperie sua in colere permisit. quasdam
negauit enormitate frigoris aut caloris:
Aone autem ipse quinq sunt. que ideo zo¬
cumductionem spere existunt. quorum

Expanded text:
nes, eo quod per eos vertitur coelum. Poli nes, eo quod per eos vertitur coelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexum curvum est et inclinatum, et in modum circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita lucere. « Habitatio ista coeli circulorum distincta zonis quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam vero negavit enormitate frigoris, aut caloris. Zonae autem ipse quinque sunt, quae ideo zocumductione sphaerae existant. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ther locus est in quo sidera sunt. et signi
sicat eum ignem qͥ a toto mundo in altũ
separatus est. Et sane ether est. ipsum ȩle¬
mentum: Ethera uero splendor ȩtheris.
et est sermo grecus: Spera celi dicta eo qd̃
species enis in rotundum formata est : S:
et quidquid tale est : a uolubilitate spera
a grecis dicitur. sicut et pile quibus lu-¬
dunt infantes: Nam phulosophi clicunt
celum in spere figura undiq esse con-¬
uexum partibus omnibus ȩqualem con-¬
cludentem t̾ramin media mole mun-¬
cli libratam. hunc moueri dicunt. ⁊
cum motu eius sydera in eo fixa ab ori-¬
ente usq mn occidentem cirtumire. sep-¬
tentrionibus. breuiores giros uixea car¬
cdinem peragentib Axis est septemtri¬
onis linea recta. que per mecliam li¬
pilã spere tendit. et dictus axis. quod¬
in eo quod ineo spera ut rota uoluat᷑.
uł quia ibi plaustrum est. Carclines ex.¬
treme partes sunt axi̾t. et dicti cardi¬

Expanded text:
ther locus ether locus eficat eum ignem, qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum; aethera vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. Sphaera coeli dicta, eo quod species ejus in rotundum formata est. Sed et quidquid tale est, a volubilitate sphaera a Graecis dicitur, sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt, coelum in sphaerae figura undique esse convexum, omnibus partibus aequale, concludens terram in media mundi mole libratam. Hoc moveri dicunt, et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibonis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardi
Abbreviated transcription (Latin):
animantibis clistributa. Nam cȩlum angłis.
aerem uolucribus. mare piscibus. t̾ram homi:¬
nibus ceterisq animantibus creator ipse
ilimpleuit¬
quod tanquam cęlatum uas imp̃ssa
lumina habeat stellarum ueluti signa
Nam celatum dicitur uas quod signis emi:¬
nentib refulget: distinxit enim cłs eum
claris luminib et impleuit sole scilicet et
lune orbe fulgenti. e astrorum micantiũ
sulgentibus signis adornauit Hoc autem
speculandum purior: celum autem in scrip¬
turis sanctis id̾o sirmamentum uocatum
quod sit cursus siderum. ⁊ ratis legibus fixisq
sirmatum: Interdum celum pro aere acci-¬
pitur. ubi uenti et nubes et procelle et
turbines sunt: lucrecius: celum quod dr᷑¬
aer: Et salmus uolucres celi appellat. cũ
manifestum sit aues in aere uolare. et nos
in consuetudine hunc aerem celum uocamꝰ¬
appellamus: Ilam cum le sereno uł nubi:¬
lo inquirimus. aliquando dicimus. quał

Expanded text:
animantibus distributa, nam coelum angelis; animantibus distributa, nam coelum angelis; aerem volucribus, mare piscibus, terram hominibus, caeterisque animantibus Creator ipse implevitquod tanquam caelatum vas impressa lumina habeat stellarum veluti signa. Nam caelatum dicitur vas quod signis eminentiorclaris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit. Dicitur etspeculandum purior. Coelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatur, quod sit cursu siderum, et ratis legibus fixisque firmatum. Interdum et coelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes, procellae et turbines fiunt: Unde Lucretius: Coelum, quod d: 'Volucres caeli' appellat, cum manifestum sit aves in aere volare; et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus. Nam cum de sereno vel nubilo quaerimus, aliquando dicimus, 'qualis
Abbreviated transcription (Latin):
len greci materiam quanelam primam
tam .s omniũ corporalium formarum
capacem. ex qua uisibilia hec elem̃ta
formata sunt: Iñ ex eius diriuacione uo.¬
cabulum acceperunt: Fanc ylen latini
materiam appellauerunt ido quia in for¬
me uñ aliquid faciendum est semper
materia ñcupatur : proĩ et eam poete
siluam nominauerunt. nec incongrue
quia materiȩ siluarum sunt. Greci autẽ
elem̃ta ictoixia nuncupant. eo quod sibi so¬
cietatis concordia et commumone quadã
conueniant: Iam sic ea int̾se naturali quadã
racione uincta dicunt᷑. ut modo originem
ab igne repetentes usq ad t̾ram. modo a t̾-¬
ra usq ad ignem. ut ignis quilem in aere
desinat. aer in aqua densetur. aqua in t̾rã
crassascat: Pursusq t̾ra diluatur in aꝗͣ.
aqua rarescat in aera. aer in ignem extenir¬
etur: Qua propt̾ omnia elementa omnib¬
dicuntur int̾esse . s: unum quodq: eoꝵ ex
eo quod amplius habet. accepisse uocabulũ.:
Sunt autem cliuina prouidentia propriis

Expanded text:
len Graeci rerum quamdam primam tam, sed omnium corporalium formarum capacem, ex qua visibilia haec elementa formata sunt; unde, et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc hylen Latini materiam appellaverunt, ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Proinde et eam poetae silvam nominaverunt. Nec incongrue, quia materiae silvarum sunt. 109 2. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupant eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant, nam sic ea inter se naturali quadam ratione juncta dicuntur, modo originem ab igne repetentes usque ad terram, modo a terra usque ad ignem, ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat, rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem extenuetur. 3. Quapropter omnia elementa omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo quod amplius habet accepisse vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis
Abbreviated transcription (Latin):
De aere et NUBE.
er est manitas plurimum habens
admixtum rariratis quã cetera ȩ¬
eo quod ferat terram. uł ab eo quod feratur.
Nic autem partim ad terrenam. partim ad
celestem materiam pertur. Nam ille subtiliꝰ
ubi uentosi et procellosi motus non possunt
existere ad celestem pertinet partem: Iste uͦ
turbulentior qui exhalacionibus humidis
corporascit. t̾re deputatur.quiq: ex se mul¬
tas speries reddit: Nam cominotus uentor
facit. uehementius concitatus . ignes et to¬
nitrua. contractus nubila. conspissatus
pluuiam. congelantibus nubibus niuem.
turbulentius congelantibis densioribus nu¬
bibus grandinem. distentus serenum efficit
Nam aerem densam nubem esse. nubem ra-¬
refactam et solutam aerem: Iubem dictaẽ
ab obnubendo .i. operiendo celum: Unde et
nupte. quod uultus suos uelent: Unde et
neptunis quod nubat .i. mare et terram
tegat: Nubes autem aeris densitas facit: Sen¬
ti enim aerem conglobant. mibemq fa¬

Expanded text:
De aere et nube. Aer est inanitas plurimum habens admixtum raritatis quam cetera eειν, ab eo quod ferat terram, vel ab eo quod feratur. Hic autem partim ad terrenam, partim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et tonitrua; contractus nubila; conspissatus pluviam; congelantibus nubilis nivem; turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem; distentus serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse, nubem rarefactam et solutam aerem. Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant nubemque fa
Abbreviated transcription (Latin):
diant hae & fidicu lȩ quia his rei in eculeo tosꝗuntur ut sides inuenictur: & culehs ccutẽ
dictus ꝙ extendect: Tor mentac uero ꝙ torquendo mentẽ inuenient: Est& locutum nũ
supplicigenus ced uer berandũ ceptuminuentũ aTcerquinio supbocd poencs. scoleratox
iste enimphor locutauena tormentec fustesme teelle cedȩesiliec cedinuenit & ipsepi orre¬
gibus exilum meruit: tclid est similitudo uindictȩ ut tecliter quis pecciatꝰ ut fecit

Expanded text:
diant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem diant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Verberc dicta ꝗcum cegitantꝰ aerẽ uerbercnt hinc flagra & placge & flcgelle quia
cũ flatu& stirpitu in corporenant: Ncc̃placgae quec si flocgȩ sed placgȩ & flecgra piimae
possitionis s̃. flagella aũ p diminutionẽ dictec Anguillec est quec coercent in scolir pue¬
riq uulgo scotica dr̃ ẜustes sunt quib iuuener ꝓes minibus fenuntꝰ ceppellecti ꝙ p̃fixi
in fosiis stent quos pcclos rustici uocant Vectes dicti qđ manib pectentur undeoste a
scexeiq uelluntꝰ sedhi ced poences legũ non pertinent. Vir gesunt sumitactes frondiũ cer¬
borũ ꝗͣdicte qđ iuri dessint. uelꝙ uimhaebecent cerguendi ꝗ silenis puent. uirgee÷ si
certe nodoscc uela culeccte scorpio rectissimo nomine ꝗterguecto uulnere in corpus
infigitur:ictus prophe flagalloꝵ sunt cebagitaendo uocati: Vngulcce dictae ꝙ effo¬

Expanded text:
Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effo