comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̾ ex sp̃alit̾ iussit fieri ꝑ que mũdi sapi¬
entia stulta ꝓbaretꝰ. negans posse fieri qđ
factum ẽ. quẽ sensũ nullus ẽ qui cognoue¬
rit ⁊ displice at illi ut em̃det consiliũ dei.
quia qui cognouit laudat potentiã dĩ. ꝙͦ
qui om̃ia negat posse. nec mundũ credit fe¬
cisse. Quid enĩ magnũ ẽ ut de secredatꝰ gene¬
rasse qui nõ ambigitur cuncta ex nichilo fe¬
cisse: quippe cũ dicat saluator. Apud dm̃n:
aũ om̃ia possibilia sũt. Nos aũ sensũ dii
habemꝰ. hoc dic̃ quia qui credentes sumꝰ
nõ potui uob loqui quasi sp̃alibꝰ s quasicar¬
nalibꝰ. Nunc his loquitur qui ꝓpt̾ea qd̾
scłi adhuc uoluptatib fuiebant carnale
statim aduerterẽ hominẽ fuerant reu̾si
si maneat in ꝓposito gen̾ationi. Si comurꝰ.
abscedit: ita tam̃ ut si se reformauerit ho¬
mo: redeat adillũ. Semꝑ eni parat. ad bo¬
num ẽ diligens penitentiã. Quasi pariui¬
lus inxp̃o lac uob potum dedi nõ escã. Q¬

Expanded text:
ec spiritaliter jussit fieri, per quae mundi sapientia stulta probaretur, negans posse fieri quod factum est. Quem sensum nullus est, qui cognoverit, et displiceat illi, ut emendet consilium Dei; quia qui cognovit, laudat potentiam Dei, quem qui omnia negat posse, nec mundum credit fecisse. Quid enim magnum est, ut de se credatur generasse, qui non ambigitur cuncta ex nihilo fecisse? quippe cum dicat Salvator: Apud Deum autem omnia possibilia sunt . Nos autem sensum Domini habemus. Hoc dicit, quianon potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Nunc his loquitur, qui propterea quod saeculi adhuc voluptatibus serviebant, carnales statim ad veterem hominem fuerant reversi, si permaneat in proposito regenerationis: si quominus, abscedit; ita tamen ut si se reformaverit homo, redeat ad illum. Semper enim paratus ad bonum est, diligens poenitentiam. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ab ope carns. Et idoloꝵ ĩmundicia pͥ¬
gati. siue qd̾ iustificati. iustum ẽ enim
creatorẽ colere. ceteris spretis. Siue qd̃
sapientes perid qd̃ mundanos didici¬
mꝰ impitos totũ hoc dĩ bñficiũ est ꝑ
xp̃m. Redemptio tam̃ nr̃a hec ẽ. Ob¬
tulit enĩ se xp̃s diabolo cupienti uͥ pecci
in se ꝯtradictionẽ auferret. ⁊ sic capti¬
uos eiꝰ erueret. Tt quẽ admodũ scrip¬
tum ẽ: qui glatur in dño gletur. Hoc
scriptum ẽ in iheremia ꝓpħa. dignũe.¬
qd̾ ait ꝓpħa ut in dño głemur quia nõ
poterit confundi qui głatur in dño. O¬
ꝑa enĩ eiꝰ ⁊ magnificentia in rebꝰ gestis
apparet. Ideoq confundant᷑ inqͥt inido¬
lis suis queñ pluunt nec fecerũt celum
⁊ terrar̃. Simili mͦ ⁊ qui in hominibꝰ
glantur qͦs sciunt utiq nulliꝰ ẽẽ uirtu¬
tis. Quare ⁊ ait scriptura. uana spes ẽ.

Expanded text:
ab opere carnis et idolorum immunditia purgati, sive quod justificati justum est enim Creatorem colere, caeteris spretis, sive quod sapientes per id quod mundanos didicimus imperitos, totum hoc Dei beneficium est per Christum. Redemptio tamen nostra haec est; obtulit enim se Christus diabolo cupienti, ut peccati in se contradictionem auferret, et sic captivos ejus erueret. Ut quemadmodum scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc scriptum est in Hieremia propheta . Dignum equod ait propheta, ut in Deo gloriemur; quia non poterit confundi, qui gloriatur in Domino; opera enim ejus, et magnificentia in rebus gestis apparent. Ideoque confundantur, inquit, in idolis suis, qui non pluunt, nec fecerunt coelum et terram: simili modo et qui in hominibus gloriantur, quos sciunt utique nullius esse virtutis; quare et ait Scriptura: Vana spes est
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾̃ est xp̃s iħs. Ideo nemo potest ponere
aliud fundam̃tum. quia quãuis hereti¬
ci sint aliqui. Non tam̃ docent nisi sub
yp̃i nomine. Alit̾ enĩ cõmẽ ta erroris cõ¬
iñdare ñ poossũt: nisi int̾posito saluator¬
is nomine p̾dicẽt ut res contrarias ⁊ absi¬
das nominis dignitas acceptabiles faciat.
Siquis aũt suꝑedificat supͣ fundamẽtũ

Expanded text:
s Jesus. Ideo nemo potest ponere aliud fundamentum, quia quamvis haeretici sint aliqui, non tamen docent, nisi sub Christi nomine. Aliter enim commenta erroris commendare non possunt, nisi interposito Salvatoris nomine praedicent; ut res contrarias et absurdas nominis dignitas faciat acceptabiles. Si quis autem superaedificat supra fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
isse ⁊ uiuũ eiectũ eẽ. Illud tam̃ p̾cipue
querũt: ut aliqͥd tale uideant qd̾ uidit
moy ses inigne dñi unde dicunt. Nlos
scimꝰ quia mos si locutꝰ ẽ d̾s. Cũ maiꝰ
sit mortuũ lazarũ fẽtidum quarto die
de monum̃to uiuũ exisse. Ereciuͦ sapi¬
entiã quer̃ quia nolunt audire p̾ter ꝙͣ
que mundi ratione possibilia sũt. Nos

Expanded text:
isse, et vivum ejectum esse . Illud tamen praecipue isse, et vivum ejectum esse . Illud tamen praecipue quaeruMoyses, Deum, in igne; unde dicunt: Nos scimus quod Moysi locutus est Deus ; cum majus sit, mortuum Lazarum fetidum quarto die vivum de monumento exisse . Graeci vero sapientiam quaerunt; quia nolunt audire, praeterquam quae mundi ratione possibilia sunt. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
nõ negat maliuolũ aut iniustũ. Aut e¬
nim iudicaturꝰ ẽ. mũdũ aut iniustusẽ
dissimulans de bonis. ⁊ paciẽs fierima¬
la. Si igitur animadu̾tant se posito o¬
dio diuine legis possũt uide̾ causa mis¬
tã a nob̾ tminari qui dĩ iuidiciũ expec¬
tamus in quo ui dep̾ssi exaltabuntꝰ ⁊ ui¬
homines dmñ insapientia eiꝰ quia uni¬
cam maiestatẽ illiꝯ figm̃tis dederunt
uł elementis dissimulantes de eo ꝑ sa¬
pientiã carnis. putantes hec debe coli
que uidentur. Propte̾ a placuit dõ pre¬
dicationẽ ordinate que illis stulte uide¬
retur. ut credentes que illi diffidũt salui
uidei signa petunt: ⁊ greci sapientiã quer̃.
Iudei signapetunt qr nõ disfĩdut potuis¬
se fieri s an factum sit quer̃. scientes u̾¬
gam aaron aridam germinasse ⁊ fr̃tũ
attulisse. ⁊ ionã aceto glutitum inuetre
eiꝰ cribꝰ diebꝰ ⁊ tribꝰ ꝙ tribꝰ noctibꝰ fu¬

Expanded text:
non negat malevolum aut injustum; aut enon negat malevolum aut injustum; aut enim judicaturus est mundum, et injustus est, dissimulans de bonis, et patiens fieri mala. Si igitur animadvertant seposito odio divinae legis, possunt videre causam istam a nobis terminari, qui Dei judicium exspectamus, in quo vi depressi exaltabuntur, et vihomines, Deum in sapientia ejus; quia unicam majestatem ejus figmentis dederunt vel elementis, dissimulantes de eo, per sapientiam carnis putantes haec debere coli, quae videntur. Propterea placuit Deo praedicationem ordinare, quae illis stultitia videretur; ut credentes quae illi diffidunt, salvi Judaei signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt. Judaei signa petunt; quia non diffidunt potuisse fieri, sed an factum sit, quaerunt; scientes virgam Aaron aridam germinasse, et fructum tulisse : et Jonam a ceto glutitum, in ventre ejus tribus diebus et tribus noctibus fu
Abbreviated transcription (Latin):
les inuehitur quia ⁊ iudoꝵ scribe ⁊ legis
doctores dm̃ filiũ habe stultum putant
credi. Simili mͦ. & gentes istud risui de¬
quia mundi ratio ñ istud recipit: nichil
enĩ dic̾ posse fieri sine comixtione ⁊ stul¬
tum iudicat. Conquisitor tam̃ scłi hicẽ
qui constellationibꝰ agi mundũ ⁊ duo¬
decim signis: ortus ⁊ occasꝰ fieri decer¬
nit calculis. Nichil om̃ino sine horum
motu putans fieri posse. Nonne stultũ
fecit ds̃ sapientiã huiꝯ mundi.Stulta
facta ẽ sapientia huiꝰ mũdi. Putans
enĩ se sape. inuenta ẽ in prudẽs. Quod
enĩ inpossibile iudicabat. possibile de¬
claratũ ẽ dm̃ incuriosũ estimas. Est a¬
liquid hac ad seueratione stultius ut fẽ¬
cisso dicatur mundũ ⁊ curã eiꝰ ñ agere:
ut qͥd fecit si nõ adillũ ꝑtinet qd̃ fecit:
S quia uident quodam felicit̾ mũdo
frui. quosdã depͥmi: ⁊ bene agentes des¬
pici maliuolas głari. id circo incuriosũ
diñ eẽ credider̃. Qui incuriosũ dm̃ dicit.

Expanded text:
les invehitur; quia et Judaeorum scribae et Legis doctores Deum Filium habere stultum putant credi. Simili modo et gentes istud risui dequia mundi ratio non istud recipit; nihil enim dicit posse fieri sine commixtione, et stultum judicant. Conquisitor tamen saeculi hic est, qui constellationibus agimundum, et duodecim signis ortus et occasus fieri decernit calculis, nihil omnino sine horum motu putans posse fieri. Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi? Stulta est facta sapientia hujus mundi; putans enim se sapere, inventa est imprudens. Quod enim impossibile judicabat possibile declaratum est, Deum incuriosum existimans. Est aliquid hac asseveratione stultius, ut fecisse dicatur mundum, et curam ejus non agere? Ut quid fecit, si non ad illum pertinet, quod fecit? Sed quia vident quosdam feliciter mundo frui, quosdam deprimi, et bene agentes despici, malevolos gloriari; idcirco incuriosum Deum esse crediderunt. Qui incuriosum Deum dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
tibilia destrueret. Quia ipsi magis iu¬
dicandi ⁊ ꝯdandi sunt qui udicant.
Ad seuerationẽ enim illoꝵ error in ueit
nec fuit abintio. Nostra aũt discipliã
abintio ẽ. Destruitur ergo dũ sine teᷤ¬
timonio nudis uerb̃ asseritur. Nostra
uͦ nõ uerb solis: s ⁊ teste uirtute ꝓbatꝰ
Ut nõ gletur om̃is caro in consp̃tu dei.

Expanded text:
tibilia destrueret; quia ipsi magis jutibilia destrueret; quia ipsi magis judicandi et condemnandi sunt, qui judicant. Asseverationem enim illorum error invenit, nec fuit ab initio: nostra autem disciplina ab initio est. Destruitur ergo, dum sine testimonio nudis verbis asseritur: nostra vero non verbis solis, sed et teste virtute probatur. Ut no
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ ante poni sententiis. Et infirmͣmũ¬
di elegit ds̃ con fundat fortia. Idem sen¬
sus ẽ. Quia qd̃ pauci infirimĩ putant
hi qui se prudentes estimant. inscło dif¬
fidentes de spe a mltis uirtus asseritur.
Quia multi credunt quã nõ credũt ad
illoꝵ ruborẽ. Uident ⁊ enĩ infirma xp̃i
nominata demonus imꝑare ꝓdigia fa¬
cere. In firma aũt sũt mundo in uirie &
passio saluatoris nescienti hec adiurtu¬
tem ꝓficere quia idõ ista pati se ꝑmisit
ut uinceret mortẽ. Inuiste enĩ pati et
posse resistere ⁊ nolle gła ẽ. pacientis. et
dampnatio occidentis. Etignobilia hi
mundi ⁊ contẽptibilia elegit ds̃ que ñ
sunt: ut sunt ut ea que sũt destrueret.
Ignobilia egͣo ⁊ contẽptibilia elegit. Nõ
quia uere ignobilia. ⁊ contẽptibila sũt:
s sic iudicantur amundo quia sꝑmĩt
rationes mundanas credendo in xp̃m.
ut ea que sũt uere ignobilia ⁊ contemp¬

Expanded text:
corum anteponi sententiis. Et infirma muncorum anteponi sententiis. Et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia. Idem sensus est; quia quod pauci infirmum putant, hi qui se prudentes existimant in saeculo, diffidentes de spe, a multis virtus asseritur; quia plures credunt, quam non credunt, ad illorum ruborem. Vident etenim infirma Christi nominata, daemoniis imperare, prodigia facere: infirma autem sunt mundo injuriae, et passio Salvatoris nescienti haec ad virtutem proficere; quia ideo ista pati se permisit, ut vinceret mortem. Injuste enim pati, et posse resistere et nolle, gloria est patientis, et damnatio occidentis. Et ignobilia hujus mundi, et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret. Ignobilia ergo et contemptibilia elegit: non quia vere ignobilia et contemptibilia sunt, sed sic judicantur a mundo; quia spernunt rationes mundanas, credendo in Christum, ut ea quae sunt vere ignobilia et contemp
Abbreviated transcription (Latin):
occiditur. Incuemini enĩ fr̃s uocatio¬
nẽ urãm quia ñ multi sapientes scd
carnẽ. non multi potentes. ñ multi no¬
biles. Manifestum ẽ quia pauci sũt.
qui a mundi rationibꝰ inflatimagis
quã eruditi sũt. Hoc ẽ qui stellarum
motus inspiciunt ⁊ discernũt. Ipsos
aut dic̃ ⁊ fortes scđ̃m carnẽ quos ⁊ prudẽ¬
tes. ⁊ iõ fortes quia passionẽ crucis xp̃i
infirmã asserunt. Iniquitas enĩ fortis
⁊ uincere sͥ uidetur ad tempꝰ Ipsi enĩ
nobiles ꝑ quos suꝑsticione sue originẽ
antiquitatis adsignant nõ nouellos
dicentes. Non gͦ hanc asseuerationẽ
eligit ds̃ que in paucisẽ. S stulta mũ¬
di elegit ut ꝯfundat sapientes. Stul¬
ta mundi sũt uirginẽ pepisse ⁊ dĩ filiũ
crucifixũ. Credi enĩ hoc stultũ putat
idõ ds̃ ut hunc confundat. hos elegit
qui hoc credunt qd̃ hic stultũ iudicat.
Confuduntꝰ enĩ sapientes dũ que pau¬
ci negant. multos uident fateri. Nonẽ
enĩ ambiguũ multoꝵ sententias pau¬

Expanded text:
ntuemini enim, fratres, vocationem vestram; quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles. Manifestum est quia pauci sint, qui mundi rationibus inflati magis quam eruditi sunt, hoc est, qui stellarum motus inspiciunt et discernunt. Ipsos autem dicit et fortes secundum carnem, quos et prudentes. Et ideo fortes, quia passionem crucis Christi infirmam asserunt; iniquitas enim fortis, et vincere sibi videtur ad tempus. Ipsi etiam nobiles, per quos superstitionis suae originem antiquitatis assignant, nos novellos dicentes. Non ergo hanc asseverationem elegit Deus, quae in paucis est. Sed stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes. Stulta mundi sunt Virginem peperisse, et Dei Filium crucifixum: credi enim stultum hoc putat: ideo Deus ut hunc confundat, hos elegit, qui hoc credunt, quod hic stultum judicat. Confunduntur enim sapientes, dum quae pauci negant, multos vident fateri; non est enim ambiguum multorum sententias pau
Abbreviated transcription (Latin):
mũ qui signũ querebãt xp̃m dĩ esse
uirtutẽ ⁊ greci similit̾ uident xp̃m
dĩ ẽẽ sapientiã. Illam aũt mundanam
quã priꝰ putabant prudentiã: maxi¬
nã ẽẽ stulticiam. Uirtꝯ ergo d̾i ẽ quia
ꝑipsũ om̃ia fecit pat̾ ds̃. Sapientia
aũ idcirco: quia ꝑipsum cognitꝰ ẽ ds̃.
rlec enĩ posset cognosci ds̃ nisi ꝑ eũ qui
eẽt de eo quia nemo nouit nec uidit pa¬
trem nͥ filiꝰ ⁊ cui uoluerit filiꝰ reuelare.
Iuia quod stultũ est dĩ sapientiꝰ ẽ ho¬
minibꝰ. Stultũ dĩ inquit. ñ quia uere
stultũ ẽ s quia ab hominibꝰ dũ ratioĩ
mundane nõ ꝯuenit stultũ putat᷑ cũ
sit tatio sp̃alis. Ac ꝑhoc sapientius di¬
noscitur eẽ hominibꝰ quia sp̃alia plus
sapiunt. quã carnalia. Non enĩ sp̃alia
ꝑcarnalia sũt: s carnalia constant ꝑ
sp̃alia. Idõ q subiecta sũt carnalia spi
Quãobrem infirmũ dei non ẽ infirmũ.
qr infirmitas xp̃i magna uictoria est.

Expanded text:
ignum quaerebant, Christum Dei esse virtutem; et Graeci similiter vident Christum Dei esse sapientiam: illam autem mundanam, quam prius putabant prudentiam, maximam esse stultitiam. Virtus ergo Dei est; quia per ipsum omnia fecit Pater Deus: sapientia autem idcirco, quia per ipsum cognitus est Deus. Nec enim posset cognosci Deus, nisi per eum qui esset de eo; quia Nemo novit neque vidit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Quia quod stultum est Dei, sapientius est hominibus. Stultum Dei, inquit, non quia vere stultum est, sed quia ab hominibus, dum rationi mundanae non convenit, stultum putatur, cum sit ratio spiritalis: ac per hoc sapientius dignoscitur esse hominibus; quia spiritalia plus sapiunt quam carnalia. Non enim spiritalia per carnalia sunt, sed carnalia constant per spiritalia; ideoque subjecta sunt carnalia spirQuamobrem infirmum Dei non est infirmum; quia infirmitas Christi magna victoria est.
Abbreviated transcription (Latin):
quitur sp̃alia excitans illos ad cognitio¬
nẽ suicreatoris. Sp̃alibꝰ spãlia compa¬
rantes. Hocẽ his qui mundanã pruden¬
nam refutant sp̃alem effĩcatiã tradere.
que mist̾i̾o fidei ꝯtinetur ad inluminan¬
cos sensꝰ bẽiuoloꝵ hominũ. Credentes e¬
nique mundi sapiẽtia stulta uidicat
coribꝰ enim similis sensũ suũ interra de¬
ymit: idõ nõ ad sequitur nisi que uidet:
nec putat aliquid posse fieri quã quomo¬
do scit: ido quicqͥd alit̾ audit quã nouit.
stultum iudicat. Nichil enĩ estimat posse
fieri sine ꝯmxtione. Unde ridet audiẽs
dĩi filiũ genuisse quẽ scit simplicẽ ⁊ ĩcor¬
poreum ⁊ uirginẽ pepisse: & resolut a corpo¬
ra rursũ renocari aduitam. Cũ hec mag̾
ad laudẽ di ꝓficiant ut credatur fecisse cu¬
ius oꝑis ratio inuestigari nõ possit. Deus
ẽ enĩ qui fecit in becillitas enĩ humana
stultũ putat qd scientia sua nõ concludit

Expanded text:
quitur spiritalia, excitans illos ad cognitioquitur spiritalia, excitans illos ad cognitionem sui Creatoris. Spiritalibus spiritalia comparantes. Hoc est, iis qui mundanam prudentiam refutant, spiritalem efficaciam tradere, quae mysterio fidei continetur, ad illuminandum sensus benevolorum hominum; credentes enim quae mundi sapientia stulta judicat, coribus enim similis 120 sensum suum in terram deprimit; ideoque non assequitur nisi quae videt: nec putat aliquid posse fieri, quam quomodo scit. Ideo quidquid aliter audit, quam novit, stultum judicat; nihil enim existimat posse fieri sine commixtione. Unde ridet audiens Deum Filium genuisse, quem scit simplicem et incorporeum: et Virginem peperisse, et resoluta corpora rursum revocari ad vitam; cum haec magis ad laudem Dei proficiant, ut credatur fecisse, cujus operis ratio investigari non possit; Deus est enim, qui fecit. Imbecillitas enim humana stultum putat, quod scientia sua non concludit;
Abbreviated transcription (Latin):
scire ꝯsilium. neq creatura ⁊ditoris sui
dinoscere uoluntatẽ. Que ⁊ loquimur
Ut hinc manifestũ est. scire nos que a dõ
nob̾ donatas: quia hec ⁊ loquimur. ut &¬
alii discant ꝑ doctrinam sp̃aler. Predi¬
catoribꝰ enum id ẽ aplis in sinuata diuini¬
tus sunt que traderẽt ppłis. ⁊ adlicerẽt p̾n¬
cipos huiꝰ scłi quid admisissent mal. Nõ
in doctrina uerboꝵ humane sapientie
s in doct̾na sp̃s. Uerba emĩ humane sa¬
pientie hunc sensũ non uident. neq lit¬
terature studus adp̾henditur. s ꝑ fidem
sp̃ali ratione ꝯcipitur. dicente ysaia pro¬
pħa. Nisi credidicis neq in telligetis. Na¬
turali enĩ magis lege quã cursu siderum:
⁊ calculi s signoꝵ que in firmam̃to deno¬
tantur adicitur. Deniq credentes nõ hu¬
manis uerbis. s nature sue uident con¬
gruere qd credũt. opus enĩ agnoscit¬
opificem. Idõq euu̾głin animis nr̃i lo¬

Expanded text:
scire consilium, neque creatura conditoris sui scire consilium, neque creatura conditoris sui dignoscere voluntatem. Quae et loquimur. Ut hinc manifestum sit scire nos quae a Deo nobis donata sunt; quia haec et loquimur, ut et alii discant per doctrinam spiritalem. Praedicatoribus enim, id est, apostolis insinuata divinitus sunt, quae traderent populis, et addiscerent principes hujus saeculi quid admisissent mali. Non in doctrina verborum humanae sapientiae, sed in doctrina spiritus; verba enim humanae sapientiae hunc sensum non vident, neque litteraturae studiis apprehenditur: sed per fidem spiritali ratione concipitur, dicente Esaia propheta: Nisi credideritis, neque intelligetis . Naturali enim magis lege, quam cursu siderum, et calculis signorum, quae in firmamento denotantur, addiscitur. Denique credentes non humanis verbis, sed naturae suae vident congruere, quod credunt; opus enim agnoscitopificem: ideoque Evangelium animis nostris lo
Abbreviated transcription (Latin):
ipso ẽ: Manifestũ est cogitationeᷤᷤ nos¬
tras anullo sciri: nisi ab animo nr̃o quẽ
sp̃m dixit. Deniq meuu̾głio int̾ cet̾a
sic ait: ⁊ sp̃s eiꝰ reuersꝰ ẽ ad illam. Sic
⁊ que deo sunt nemo cognounit nisi sp̃s
dĩ. hic sp̃s dĩ docuit nos qd̾ scit. Natu¬
ralit̾. nõ doctus: ⁊ docuit nos de mistio
ritum qui de dõ est accepimꝰ. qr mundi
sp̃s ñ potest scire que ab hoc nobis ĩsinu¬
ata sũt. Sp̃s tam̃ mundi hic ẽ ꝑ quem
arripiuntꝰ fanatici qui sine dõ sũt. Est
enĩ int̾ mundanos sp̃s potior. Unde so¬
lec diecturis que mundi sũt diuinare.
que phiconeᷤ. aippellat̃. hic ẽ qui ꝑ ueri si¬
milia fallitur ⁊ fallic. Hic ẽ qui ꝑ sybil¬
lam locutus ẽ sensũ nr̃oꝵ secutus. locum
uolens int̾ celestes habe. Ut sciamꝰ que
a deo donatas nobis. Quia enĩ dĩ sp̃s da¬
tus ẽ nob: scimus que a dõ donata sunt
sumenĩ dĩ nenio nouit nisi qui de deo ẽ.
sp̃s dĩ. Inferiora enim ñ possunt suꝑioꝵ

Expanded text:
ipso est? Manifestum est cogitationes nostras a nullo sciri, nisi ab animo nostro, quem spiritum dixit. Denique in Evangelio inter caetera sic ait: Et spiritus ejus reversus est ad illam . Sic et quae Dei sunt, nemo novit, nisi Spiritus Dei. Hic Spiritus Dei docuit nos, quod scit naturaliter, non doctus; et docuit nos de mysteriritum, qui de Deo est, accepimus, quia mundi spiritus non potest scire, quae ab hoc nobis insinuata sunt. Spiritus tamen mundi hic est, per quem arripiuntur fanatici, qui sine Deo sunt; est enim inter mundanos spiritus potior; unde solet conjecturis, quae mundi sunt divinare, quem pythonem appellant. Hic est qui per verisimilia fallitur et fallit: hic est qui per Sibyllam locutus est, sensum nostrum secutus, locum volens inter coelestes habere. Ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis. Quia enim Dei Spiritus datus est nobis, scimus quae a Deo donata sunt sum enim Dei nemo novit, nisi qui de Deo est, Spiritus Dei; inferiora enim non possunt superiorum
Abbreviated transcription (Latin):
mistio que abscondita ẽ. Occultũ sensũ
manifestare missũ se testatur. quẽ neq
pͥncipes neq potestates scirẽt. neq mũdꝰ
audierat. Ac ꝑ hoc stultũ putari quia in¬
cognitũ ẽ. Esse aũt rationabile ⁊ saluta¬
re teste uirtute cuiomĩs intentio cedit
raciocinationis humane. Abscondita ẽ
gͦ dĩ sapientia dũ nõ inu̾bis s inu̾tute ẽ.
Non humana ratione possibilis: s sp̃us
efficatia cre dibilis. Quã p̾destinauit ds
pientia ⁊ cũ dõ semꝑ fuisse dedaratur.
ut aute scła p̾destinata ingłam nr̃m dica¬
tur qui credimꝰ. Presciꝰ enĩ d̾s errores
futuros in mundo quẽ erat facturus.
hoc decreuit ad confusionẽ illoꝵ quis
stulticiã sapientiã facturi erãt. Ad noꝰ

Expanded text:
io, quae abscondita est. Occultum sensum manifestare se missum testatur, quem neque principes, neque potestates scirent, neque mundus audierat; ac per hoc stultum putari, quia incognitum est: esse autem rationale et salutare teste virtute, cui omnis intentio cedit ratiocinationis humanae. Abscondita est ergo Dei sapientia, dum non in verbis, sed in virtute est; non humana ratione possibilis, sed spiritus efficacia credibilis. Quam praedestinavit Deus pientia, et cum Deo semper fuisse declaratur, ut ante saecula praedestinata in gloriam nostram dicatur, qui credimus, praescius enim Deus errores futuros in mundo, quem erat facturus hoc decrevit ad confusionem illorum, qui sibi stultitiam sapientiam facturi erant , ad
Abbreviated transcription (Latin):
cepsinquit huiꝰ mundi uen: ⁊ in me
inuenit nich. Pn̾cipes ergo huiꝰ scl̃i
sunt intelligi. qui eranc subiecti regno
romano: ⁊ neq romanoꝵ pͥncipes cruci¬
fixer̃ xp̃m. Quippe cũ dixerit pilatus.
nullã causam mortis inuenio in eo. Uñ
⁊ manꝰ lauit: dicens uideis. In nocens
ego sũ a sanguine iusti huiꝰ uos uid̾itis.
xit. Scio frẽs quia ꝑ ignorantiã gessis¬
crucifixꝯ cum mori nesciat. S qr uerbũ
caro factũ est: id ẽ dĩ filiꝰ incarnatꝰ ho¬
mo factꝰ e̾. Ipsi adscriptum ẽ mors q̃ a¬

Expanded text:
nceps, inquit, hujus mundi venit, et in me invenit nihil . Principes ergo hujus saecusunt intelligi, qui erant subjecti regno Romano? Et neque Romanorum principes crucifixerunt Christum; quippe cum dixerit Pilatus: Nullam causam mortis invenio in eo . Unde et manus lavit, dicens Judaeis: Innocens ego sum a sanguine justi hujus, vos videritis .xit: Scio, fratres, quia per ignorantiam egisur, cum mori nesciat: sed quia Verbum caro factum est, id est, Dei Filius incarnatus homo factus est, ipsi ascripta est mors; q
Abbreviated transcription (Latin):
minũ fauorẽ adquireret. Id cuto huma¬
ne se sapientie placere noluisse neq u̾¬
boꝵ arti studuisse s fidẽ auctori exhibu¬
isse qui doctrinã suã nõ ornatu tradicio¬
nis humane acceptabilẽ eẽ uoluit uer
boꝵ strepitu: s ipsis rebꝰ quia res añ uer¬

Expanded text:
minum favorem acquireret, humanae sapientiae placuisse, neque verborum arti studuisse, sed fidem auctori exhibuisse, qui doctrinam suam non ornatu traditionis humanae acceptabilem voluit esse verborum strepitu, sed ipsis reb
Abbreviated transcription (Latin):
unica. Que aũt sũt que corripit eius¬
iudicio uult dici: ut quecũq nr̃a inrid
uelut stulta ea se om̃ia hi coruithiis re¬
p̾hend̃e ostendat. Corp enĩ ipsũ memo¬
rat ut ex eo mebroꝵ eiꝰ ratio dinoscatur.
Cornchiis tam̃ manifesta erãt qui cau¬
sas in quibꝰ arguebantur ñ ignorabãt.
Et ego in infirmitate &. timore multo¬

Expanded text:
imica. Quae autem sunt, quae corripit, ex eimica. Quae autem sunt, quae corripit, ex ejudicio vult disci; ut quaeque nostra deridet velut stulta, ea se omnia in Corinthiis reprehendere ostendat. Corpus enim ipsum memorat, ut ex eo membrorum ejus ratio dignoscatur: Corinthiis tamen manifesta erant; quia causas in quibus arguebantur, non ignorabant. Et ego in infirmitate, et timore, et
Abbreviated transcription (Latin):
ius gradatĩ formã discipline nr̃e ostẽdit
Nunc ñ se aliter illis tradidisse ꝓbat qm̃
que ostendit. Quia ⁊ in humilitate ser¬
monis ⁊ instulticia p̾dicationis sic̾ mũ¬
do uidetur locutus ẽ illis de xp̃o miste¬
riũ. Quod ido misteriũ uocat qr qd̾ in¬
carnatũ ẽ occultum erat a scłis ap̃dm̃
deus u̾bũ. Hereticos aũt ẽẽ inquibus
głabantur quia ⁊ ꝑ eloquentiã prauã
doctrinã comiñdabat᷑. ⁊ prudentiã mũ¬
di sectantes crucẽ xp̃i enacuabat erubeᷤ¬
centes stulti appellari amũdo. Ut neq
natũ xp̃m ex uirgine p̾dicarẽt. neq ue¬
re crucifixũ docereñt: quia stultũ uide¬
tur dei filiũ natum hominẽ fateri ⁊ cru¬
est. ꝙ qui negat filiũ nec patrẽ habet.
quia ipsũ patrẽ sibi filiũ applłatũ dice¬
bant. ex quibꝰ marcion trax errorẽ que
arguit clausa uident᷑. quia ñ illa mani¬
festat s intelligi uult: ex eo qd pruden¬
tiã mundi inuehicur que ẽ religioni in¬

Expanded text:
ius gradatim formam disciplinae nostrae ostendit, nunc se non aliter illis tradidisse probat, quam quae ostendit; quia et in humilitate sermonis, et in stultitia praedicationis, sicut mundo videtur, locutus est illis de Christo mysterium. Quod ideo mysterium vocat, quia quod incarnatum est, occultum erat a saeculis, apud Deum, Deus Verbum. Haereticos autem esse in quibus gloriabantur, quia et per eloquentiam, pravam doctrinam commendabant, et prudentiam mundi sectantes, crucem Christi evacuabant, erubescentes stulti appellari a mundo; ut neque natum Christum ex Virgine praedicarent, neque vere crucifixum docerent; quia stultum videtur Dei Filium natum hominem fateri et cruest; et qui negat Filium, nec Patrem habet ; quia ipsum Patrem sibi Filium appellatum dicebant; ex quibus Marcion traxit errorem. Quae arguit, clausa videntur; quia non illa manifestat, sed intelligi vult ex eo, quod prudentia mundi invenitur, quae est religioni in
Abbreviated transcription (Latin):
Et unicuiq sic̃ ds̃ dedit. Id est sic̃ ds̃ uo¬
luit ⁊ sciuit duusit singlis offĩcia minis¬
terus. Ego plantaui apollo rigauit. sed
ds̃ increm̃tum dedit. Plantare ẽ euãgłi¬
zare ⁊ adfidem attrahere. Rigare uͦ bap¬
tizare sollepnibꝰ uerbis. Peccata at di¬
mittere ⁊ sp̃m dare dĩ soliꝰ. Si gͦ effectũ
salutis ds̃ dat. Nulla gła in hac re homi¬

Expanded text:
Et unicuique sicut Dominus dedit: id est, sicut voEt unicuique sicut Dominus dedit: id est, sicut voluit, et scivit, divisit singulis officia ministerii. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Plantare est evangelizare, et ad fidem attrahere: rigare vero, baptizare solemnibus verbis: peccata autem dimittere, et Spiritum dare, Dei solius. Si ergo effectum salutis Deus dat, nulla gloria in hac re homi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ta humaitate de dõ sꝑat. sp̃alis ẽ quia
ds̃ sp̃s ẽ. Cum enĩ quis dic̃ ego sũ pauli
aliꝰ aũt ego apollo. nõ homines estis:
tes dii dicuntur a dõ ad optati.ita ⁊ĩ ho¬
mine glantes ⁊ homines ⁊ carnales di¬
cunt̾. Sententia dĩ ꝯcludit qui ait. Ego
ni. A sua ergo ꝑsona incipit ne forte puta¬
retur ꝑinuidiã magis ꝑsonas illoꝵ des¬
truere ostendens magnũ errorẽ ⁊ ad dei
tumeliam ꝑtinere qñdo deo p̾dicato gła
datur hominibꝰ. Quid gͦ minus ẽ a gẽ¬
tilitate dũ adhuc aliquid de hominibꝰ
sꝑatur. Quidg̾ ẽ apollo. quid uero paul:.
ministriei cui credidistis. Ut quia minis¬
tri sunt spes in his nõ sit: s indeo cui mist̾¬
sunt. Illi enĩ gr̃arum accio deferenda ẽ
cuiꝰ donũ ẽ. Hiuͦ serui quos etiã inuitos
oportet dispensare. Numqͥd nõ moyses
coactus ẽ ire ad pharaonẽ & ionas iuitꝯ
missꝰ ẽ p̾dicare in neuitis.& ananias cõ¬
tradicens missꝰ ẽ saulo manũ inponere

Expanded text:
o sperat, spiritalis est; quia Deus spiritus est. Cum enim quis dicat: Ego sum Pauli; alius autem: Ego Apollo; nonne homines estis? tes, dii dicuntur, a Deo adoptati; ita et in homine gloriantes, et homines et carnales dicuntur, sententia Dei conclusi, qui ait: Ego ni . A sua ergo persona incipit; ne forte putaretur per invidiam magis personas illorum destruere, ostendens magnum errorem et ad Dei contumeliam pertinere, quando Deo praedicato, gloria datur hominibus. Quid ergo minus est a gentilitate, dum adhuc aliquid de hominibus speratur? Quid igitur est Apollo? Quid vero Paulus? Ministri ejus, cui credidistis. Ut quia ministri sunt, spes in his non sit, sed in Deo, cujus ministsunt. Illi enim gratiarum actio deferenda est, cujus donum est; hi vero servi, quos etiam invitos oportet dispensare. Numquid non Moyses coactus est ire ad Pharaonem; et Jonas invitus missus est praedicare Ninivitis, et Ananias contradicens missus est Saulo manum imponere?
Abbreviated transcription (Latin):
Ueritas ẽ misteriũ trinitatis. Miscd̾ia
uero. quia cũ ẽẽmus captiui redemit
tionẽ credentiũ xp̃m dĩ uoluntate dic̃
egisse que gessit. ut sciamus uere nos
sapientiã didicisse ⁊ scĩficatos ẽẽ ⁊ iusti¬
ficatos ⁊ redẽptos adeo ꝑ xp̃m. Nemo
enĩ redunit nisi qd̃ fuerat suũ. Siue

Expanded text:
Veritas est mysterium Trinitatis: misericordia vero; quia cum essemus captivi, redemit tionem credentium, Christum Dei voluntate dicit egisse, quae gessit; ut sciamus vere nos sapientiam didicisse, et sanctificatos esse, et justificatos, et redemptos a Deo per Christum; nemo enim redimit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ hoc dĩ eẽ ostenderet ñ hominis. Se¬
cundĩ hanc itaq grãm. ut sapientem archi¬
tectum fundam̃tum se dic̃ posuisse. Sapi¬
ens architectꝰ ẽ: qui iuxta disciplinã auc¬
toris conlocat fundam̃cum. id est qͥ scđm
traditionẽ saluatoris eu̾głiz at. Alius suꝑ
hedificat. Suꝑ edificia sũt que pꝰ p̾dica
tionẽ apłoꝵ supuenientibꝰ tradunt᷑ aut
malis aut bonis doctorib Unusqͣsq aũt
iudeat quẽ admodũ suꝑ edificet. Idẽ suꝑ
ficia congriant fundam̃to. Ne si obliqua
fuerint ⁊ friuola. ruinã faciant manẽte
incolomi fundam̃to. Quia simale docue¬
rit. xp̃i nomĩ ꝑmanet qd ẽ fundamẽtũ.
doctrina aũt mala ꝑibit sic̃ dic̃ dñs. Oĩs
plantatio quã non plantauit pat̾ m̃s ce

Expanded text:
ut et hoc Dei esse ostenderet, non hominis. Secundum hanc itaque gratiam, ut sapientem architectum fundamentum se dicit posuisse. Sapiens architectus est, qui juxta disciplinam auctoris collocat fundamentum, id est, qui secundum traditionem Salvatoris evangelizat. Alius autem superaedificat. Superaedificia sunt, quae orum a supervenientibus traduntur aut malis aut bonis doctoribus. Unusquisque autem videat, quemadmodum superaedificet, id est, ut superaedificia congruant fundamento; ne si obliqua fuerint et frivola, ruinam faciant, manente incolumi fundamento; quia si male docuerit, Christi nomen permanet, quod est fundamentum: doctrina autem mala peribit, sicut dicit Dominus: Omnis plan
Abbreviated transcription (Latin):
sũ se dic̃ declarare. s ⁊ pͥncipibꝰ ⁊ potes¬
tatibꝰ in celestibꝰ qui dnm̃ crucifixerũt.
Ut hoc p̾dicante in terris. discant qui st̃
in carnibꝰ celis. qui degunt subelem̃tis
firmam̃ti. Hic ergo singłaris apłs ẽ qui
hanc grãm ꝯsecutꝰ est: quia trinitatis
insteriũ. a nullo sic potuit explanari.
Unde ⁊ uas electionis diuino iudicio uo¬
citatus ẽ. Sp̃s enum omĩa scrutatur etiã
ꝓ funda dĩ. Quia enĩ de dõ est hic sp̃s oĩa

Expanded text:
um se dicit declarare, sed et principibus et potestatibus in coelestibus, qui Dominum crucifixerunt; ut hoc praedicante in terris, discant qui sunt in carnalibus coelis, qui degunt sub elementis firmamenti. Hic ergo singularis apostolus est, qui hanc gratiam consecutus est; quia Trinitatis mysterium a nullo sic potuit explanari: unde et vas electionis divino judicio vocitatus est . Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ris audunt. nec in cor hominis ascẽdit
que p̾parauit ds̃ diligentibꝰ eũ. hoc
scriptũ mn apocalipsi helye inapocriphiᷤ.
Per hoc exemplũ inopinatã rem factã.
deret: s ⁊ celestes potentias la teret.¬
Dei sailicet filiũ incarnatum. ut quod sup̃
dixerat firmaret. Quia si principes huiꝰ
scli. dnm̃ hominẽ factũ non intellexerũt
quantomagis homines: s si uerba offẽn¬
dicłm uł scandalũ faciebant. uirtutibꝰ
tam̃ & signis fides ñ debuerat denegari.
Infirmatieni ⁊ ignorantie humane. uir¬
tus debuerat p̾pomi ⁊ credi qd̃ humane
rationi inpossibile uidebatꝰ. Id̾oq dili¬
gentibꝰ dm̃ idẽ credentibꝰ pparauit do¬
num hoc. Nob̃ uͦ reuelauit ds̃ ꝑ sp̃m su¬
ũ. bt quia principes scli hoc ignorabãt.
d̾s hoc ꝓ sp̃m suũ reuelauit credentibus.
qr res dĩ nõ potest sine sp̃u dei addici. Nã

Expanded text:
hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus eum. Hoc est scriptum est in Apocalypsi Heliae in apocryphis. Per hoc exemplum inopinatam rem factam dderet, sed et coelestes potentias lateret,Dei scilicet Filium 119 incarnatum; ut quod supra dixerat, firmaret, quia si principes hujus saeculi Deum hominem factum non intellexerunt, quanto magis homines! Sed si verba offendiculum vel scandalum faciebant; virtutibus tamen et signis fides non debuerat denegari. Infirmitati enim et ignorantiae humanae virtus debuerat praeponi, et credi quod humanae rationi impossibile videbatur; ideoque diligentibus Deum, id est, credentibus praeparavit donum hoc. Nobis vero revelavit Deus per Spiritum suum. Et quia principes saeculi hoc ignorabant, Deus hoc per Spiritum suum revelavit credentibus; quia res Dei non potest sine Spiritu Dei addisci. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sunt tes fatue compte prudent̾ uidẽ¬
tur ds̃ p̾dicationẽ suã non testimonio
u̾boꝵ uoluit comm̃dari. s uirtutis ut
uerbi stulticia iudicata. factis se sapiẽ¬
tium demonstraret. sp̃ali ratione fun¬
tes ⁊ ꝑfecti sũt: qui fidem nõ magis uer¬
bis habent quã rebꝰ. Sapientiã autẽ
nõ huiꝰ scłi. Recte ait sapientiã non
huiꝰ scłi s futuri in quo u̾tas dĩ negã¬
tibꝰ apparebit. Hoc enĩ scd̾m rationeni
hanc nõ capit infirmitate cogitationis
terrene. Neq principũ huiꝰ scłi qui de¬
struuntur. M anifestum ẽ nõ ẽẽ sapiẽ¬
tiam hanc principũ huiꝰ mũdi. quia de¬
struuntur ab illa. Xp̃ianitas enĩ erroreᷤ
quos hi inseruerũt excidit id ẽ idolatriã

Expanded text:
ptae prudentes videntur; Deus praedicationem suam non testimonio verborum voluit commendari, sed virtutis; ut verbi stultitia indicata, factis se sapientiam demonstraret spiritali ratione funtes et perfecti sunt, qui fidem non magis verbis habent, quam rebus. Sapientiam autem non hujus saeculi. Recte ait, sapientiam non hujus saeculi, sed futuri, in quo veritas Dei negantibus apparebit; hoc enim saeculum rationem hanc non capit infirmitate cogitationis terrenae. Neque principum hujus saeculi, qui destruuntur. Manifestum est non esse sapientiam hanc principum hujus mundi, quia destruuntur ab illa. Christianitas enim errores, quos hi inseruerunt, excidit, id est, idololatriam,
Abbreviated transcription (Latin):
cidisse eos dicit. Illos aũt quos supͣ me¬
morauit ostendisse ñ tam̃ cecidisse. quia
ad tempꝰ cecatos illos ostendit. Ac ꝑ ħ
seuerũ dm̃ in eos fuisse ut inꝑpetuũ ce¬
cati eeñt apostate. & illi si ñ ꝑmanẜuit
iincredulitate inserentur potens ẽ enĩ
d̾s iterii inserere illos. Ostendit iustici¬
am dĩ non in seueritate manere cura
illos quos obcecauit ad tempꝰ. Nec qͥ¬
illos possit iterũ inserere si conu̾tant᷑.
plantabo. Ut hoc scientes xp̃iam gen
tiles ñ insultent udeis. certi reserua¬
ri illis quasi lapsis miscd̾iam dĩ. Nã
si tu ex naturali excisꝰ es oleastro ⁊ cõ¬
tra naturã insertus es in bonã oleam

Expanded text:
cidisse eos dicit: illos autem quos supra mecidisse eos dicit: illos autem quos supra memoravit, offendisse, non tamen cecidisse; quia ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc severum Deum in eos fuisse, ut in perpetuum caecati essent apostatae. Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur; potens est enim Deus iterum inserere illos. Ostendit justitiam Dei non in severitate manere circa illos, quos excaecavit ad tempus; qillos possit iterum inserere, si convertantuplantabo ; ut hoc scientes gentiles Christiani non insultent Judaeis, certi reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei. Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bona
Abbreviated transcription (Latin):
offendas. Si enĩ d̾s naturalibꝰ ramis
nõ peꝑcit ne forte nec t̾ parcat. Nerum
ẽ quasi llos qui p̾rogatiua patrũ digni
erant quibꝰ etiã facta ꝓmissio ẽ. Deo
infilios adoptati in credulitatis eoscau¬
sa excecauit. Quid his si dubitau̾int
aut si se exaltauerint faciet qui nilla
cõmendatione sublimati sũt quiq cũ
nulliꝰ dignitatis eeñt honorati sunt.
Uide gͦ bonitatẽ ⁊ seueritatẽ dĩ. In eos
quidẽ qui ceciderũt seueritatẽ. inte ãt
bonitatẽ si ꝑmanseris in bonitate alio¬
quin ⁊ tuexcideris. Bonũ din gentibꝰ
ẽẽ testatur quia cum idola sequerent᷑
digni utiq morte pacientia sua expec¬
tauit illos. Et nec ad huc requirentes
s ultro uocauit illos. ⁊ peccata eis remi¬
sit. Iudeis aũt seuerꝰ ẽ excecauit enim
eos quia donũ dĩ sp̃uerunt. Hos tanẽ
mĩc significat uideos qui ꝓpt̾ maliuolẽ¬
tiã suã inꝑpetuum cecati sũt. Unde ⁊ ce¬

Expanded text:
offendas. Si enim Deus naturalibus ramis offendas. Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit; ne forte nec tibi parcat. Verum est, quia si illos, qui praerogativa Patrum digni erant, quibus etiam facta repromissio est Deo in filios adoptari, incredulitatis causa excaecavit; quid his si dubitaverint, aut si se extulerint, faciet, qui nulla commendatione sublimati sunt: quippe cum nullius dignitatis essent, honorati sunt? Vide ergo bonitquidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem, bonitatem; si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris. Bonum Deum gentibus esse testatur; quia cum idola sequerentur, digni utique mortis, patientia sua exspectavit illos, et nec adhuc requirentes se, ultro vocavit illos, et peccata eis remisit. Judaeis autem severus est; excaecavit enim eos, quia donum Dei spreverunt. Hos tamen nunc significat Judaeos, qui propter malevolentiam suam in perpetuum caecati sunt; unde et ce
Abbreviated transcription (Latin):
intrarent s ipsi se reꝓbos fecerunt sꝑnẽ¬
tes dĩ donũ unde occasionẽ dederĩt gẽ¬
tibꝰ ad salutẽ. Quam extollentiã repri¬
m uult ut magis saluti congaudeatur
ñ infirmitati in sultetur. facile enĩ deci
recte dicis quia fractis ramis insertuses.
S incredulitate fracti sunt. Hoc ẽ nõ
ꝓpt̾ te s suo uicio. Illis enĩ diffidentibꝰ
ad emulationẽ illoꝵ tuuocatus es ad
salutẽ. Idõ grãs debes agere dono dĩ per
xp̃m. Nlec illis in sultare s ⁊ petere si
malũ illoꝵ contulit tͥ salutẽ ut ⁊ ipsi
redeant ad originẽ. Tunc placebis deo
qui tu misertꝰ ẽ. Idõ enĩ te aduocauit
ut ꝑ tuã emulationẽ reduc̾et ⁊ illos ad
grãm. Guautẽ fide stas. uia uidĩ per
diffidentiã lapsi sũt hos fide dicit sta¬
te. quia cũ prius p᷑die causaiacerent cre¬
dendo stare ceꝑunt. Noli altum sape
s time. Idẽ noli suꝑbꝰ ẽẽ s caue ne ⁊ tu

Expanded text:
intrarent: sed se ipsos reprobos fecerunt, spernenintrarent: sed se ipsos reprobos fecerunt, spernentes donum Dei; unde et occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non aegritudini insultetur; facile enim decipst, recte dicis, quia fractis ramis insertus es: sed in incredulitate fracti sunt; hoc est, non propter te, sed suo vitio; quia illis diffidentibus, ad aemulationem illorum tu vocatus es ad salutem. Ideo gratias debes agere dono Dei per Christum, non illis insultare: sed et petere, si malum illorum tibi contulit ad salutem; ut et ipsi redeant ad originem. Tunc placebis Deo, qui tui misertus est; ideo enim te advocavit, ut per tuam aemulationem reduceret et illos ad gratiam. 92 Tu autem fide stas. Quia Judaei per diffidentiam lapsi sunt, hos fide dicit stare; quia cum prius perfidiae causa jacerent, credendo stare coeperunt. Noli altum sapere, sed time. Id est, noli superbus esse, sed cave, ne et tu
Abbreviated transcription (Latin):
sum com̃det duobꝰ exemplis. Iuod si
aliqui ex ramis fracti sunt. idẽ si aliqͥ
ñ crediderũt excisi aꝓmissione. Tu aũt
cũ oleast̾ esses insertus es in illis ⁊ socuiᷤᷤ
te sũt ꝑfidem in sꝑem ꝓmissionis ut
la inserti sũt inbonã arborẽ. idõ oleastrũ
dic̃ insertũ ut surculꝰ fructũ radicis affe¬
rat socius effectꝰ. Noli gloriati aduersꝰ
ramos. Hoc ẽ noli gaud̾e inincreduli¬
tate illoꝵ. Displicet enĩ deo siqͥs exultet
in malis alteriꝰ sic̃ diẽ salomon. Nec eĩ
derunt occasionẽ dederũt ut p̾dicaret᷑
gentib Id situ gloriaris nõ tu radicem
portas s radix te. idẽ si te extuleris sup̃
illos in quoꝵ insertꝰ ẽ radicẽ insultans
generi qd te ex malo bonꝰ es suscipit nͨ
stabilis si illud ꝑ qd̾ stas destiuis. Dicis
itaq fractis rami. ut & ego inserer. Ex
gentis illoꝵ reꝓbatiolocum facit gẽti¬
libꝰ s nõ sunt repbatia dõ. ut gentes

Expanded text:
sum commendet duobus exemplis. Quod si sum commendet duobus exemplis. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt: id est, si aliqui non crediderunt excum esses oleaster, insertus es in illis, et socius tae sunt per fidem in spe promisla, inserti sunt in bonam arborem. Ideo oleastrum dicit insertum, ut fructum surculus radicis afferat, socius ejus effectus. Noli gloriari adversus ramos, hoc est, noli gaudere in incredulitate illorum; displicet enim Deo, si quis exsultet in malis alterius, sicut dicit Salomon . Nec enim derunt, occasionem dederunt, ut praedicaretur gentibus. Quod si tu gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Id est, si te extuleris super illos, in quorum insertus es radicem; insultes generi, quod te, ut ex malo bonus esses, suscepit: nec stabis, si illud per quod stas, destruis. Dicis itaque: Fracti sunt rami, ut ego inserer. Ex cens: Illorum reprobatio locum fecit gentilibus. Sed non sunt reprobati a Deo, ut gentes
Abbreviated transcription (Latin):
erit si fres inuenerit qui ꝑierant. Si
cnĩ amisso eoꝵ reconciliatio ẽ. mũdi
que ẽ ad sumptio nisi uita ex mortius.
hoc dic̃ quia siñ credentibꝰ udeis gñs
reconfiliate sunt dõ ad incrementum
mundi circa fidẽ xp̃i. Que erit in hac
parte ꝙ quanta plenitudo salutis si
ad sumant᷑ ⁊ uidei ad fidem xp̃i nisi u̾
ex mortuis uinificetur mũdus in hoĩbꝰ.
Iuia ergo ꝓfectus ẽ. dandã dic̃ opã ut
credant. Qm̃ cecitatis obtunsio tp̃re cõ¬
pensati delicti aufertur. ut uoluntatis
sue recipiant arbitriũ liberũ. Quod
si delibatio scã ẽet massa. Manifestĩ ẽ
quia qd̾ umꝰ substantie ẽ. unũ ẽ. Ac ꝑ
hoc nõ potest delibatio scã ẽẽ ⁊ massa ĩ¬
munda. Debatio enĩ demassa ẽ. Id̃oq
ostendit ñ posse indignos dici ad fidem
hos quoꝵ iã pares adepti sunt fidẽ. Qa
si pars uideoꝵ credidit cur nõ ⁊ alia parᷤ
rami. Inmutatis u̾beadẽ repetit ut sẽ¬

Expanded text:
erit, si fratres invenerit, qui perierant. Si erit, si fratres invenerit, qui perierant. Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi: quae est assumptio, nisi vita ex mortuis? Hoc dicit, quia si non credentibus Judaeis gentes reconciliatae sunt Deo, ad incrementum mundi circa fidem Christi; quae erit in hac parte, et quanta plenitudo salutis, si assumantur Judaei ad fidem Christi, nisi ut ex mortuis vivificetur mundus in hominibus? Quia ergo profectus est, dandam dicit operam, ut credant; quoniam caecitatis obtusio tempore compensati delicti aufertur, ut voluntatis suae recipiant liberum arbitrium. Quod si delibatio sancta est, et massa. Manifestum est, quia quod unius substantiae est, unum est: ac per hoc non potest delibatio sancta esse, et massa immunda; delibatio enim de massa est. Ideoque ostendit non posse indignos dici ad fidem hos, quorum jam patres adepti sunt fidem; quia si pars Judaeorum credidit, cur non et alia pars rami. Immutatis verbis, eadem repetit, ut sen
Abbreviated transcription (Latin):
ad xp̃m ꝓmissũ abrahe. Qd̃ sidelictum
illoꝵ diuitie sunt mundo ⁊ deminutõ
cor diuitie gentiũ qnͣtomagis plenitu¬
do illoꝵ. Manifestum ẽ quia si delictũ
illoꝵ ꝓfuit mundo dũ hoꝵ desꝑatio
plures habet bonos. quia multo plures
damnũ ꝓmissionis duntie gentiũ ꝑit
qd̃ lucrati sũt uitam et̾nam. qnͣtomagiꝰ
plenitudo eoꝵ. Aꝑtum ẽ quia magiᷤᷤ di¬
ueserit mundꝰ hominibꝰ bonis. si ⁊ hi
qui cecati sunt conu̾tantur. Ex magnͣ
enĩ parte saluabitur mundꝰ. Mundꝰ
homines significantur. sic̃ dictum ẽ.
de saluatore. Ecre totus mundꝰ abiit¬
post illũ. Uob enĩ dico gentibꝰ quã dui
quidem ego sũ gentiũ apłs minist̾iũ
meũ honorifico si quomodo emulercar¬
nem meã ut saluos faciam aliquos ex
illis. Ostendit gentibꝰ quo affẽctu dili¬
gat iudeos. Nam ministeriũ suũ quo
rat ad fidem. Honorificentior enĩ fic si
x. si illos ad quos nõ missꝰ ẽ lucretur ad
uitam. Patribꝰ enĩ in laude maxima

Expanded text:
atrum. Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio rum divitiae gentium; quanto magis plenitudo illorum! 91 Manifestum est quia si delictum illorum profuit mundo, dum horum dispendio plures habet bonos; quia multo plures damnum promissionis divitiae gentium, per id quod lucrati sunt vitam aeternam; quanto magis plenitudo eorum! Apertum est quia magis dives erit mundus hominibus bonis, si et ii qui excaecati sunt, convertantur; ex magna enim parte salvabitur mundus. Mundo homines significat, sicut dictum est de Salvatore: Ecce . Vobis enim dico gentibus, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quo modo aemuler carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Ostendit gentibus quo affectu diligat Judaeos: nam ministerium suum, quo rat ad fidem. Honorificentior enim fiet, si et illos, ad quos non missus est, lucretur ad vitam: Patribus enim in laude maxima
Abbreviated transcription (Latin):
ab iacob ⁊ hoc illis a me testam̃tũ cũ
abstulero peccata eoꝵ. Exemplo huiꝰ
ratio semꝑ manet quãdu sunt. qui
credant. Hic enĩ dñs iħs qui de celis
uenturus ꝓmissꝰ ẽ ad lib̾ationẽ hua¬
ni generis. ipse cotidie remittit pecca¬
ta conu̾sis ad dm̃. Nec statim nõ cre¬
dentes condempnat s expectat sci¬
ens posse ꝓficeri ad agnitionẽ dĩ. Se¬
cundum euu̾głiũ quidẽ inimici ꝓp¬
t̾ uos. Causa incredulitatis inimici
sunt euugłii. ut error ⁊ delictũ illoꝵ
gentibꝰ apiret uiã ante tempꝰ intrã¬

Expanded text:
ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Exempli hujus ratio semper manet, quamdiu sunt, qui credant. Hic enim Dominus Jesus, qui de coelis venturus promissus est ad liberationem humani generis, ipse quotidie remittit peccata conversis ad se: nec statim non credentes condemnat, sed exspectat, sciens posse proficere ad agnitionem Dei. Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Causa incredulitatis 93 inimici sunt Evangelii, ut error et delictum illorum gentibus aperiret viam ante tempus intra
Abbreviated transcription (Latin):
intraret. ⁊ sic om̃is isrł saluus fieret. ñ
tunsio facta ẽ udeis his qui dũ emu¬
li legis sunt ñ uiderunt donũ uenisse
ꝓmissũ a dõ qd̃ p̾dicabatur a xp̃o. ze¬
lo enĩ excecati sũt putantes legẽ fac¬
torũ numqmͣ debere cessare und̃ sab
batum zelabantur. Iua offensione
ex parte obtunsi sunt ut ꝓiicreduli¬
tate sua cruciarentur. Uidentes gr̃s
ꝓfiteri cũ gaudio consecutos ꝓmissio¬
nẽ abrahe. copia tam̃ admissa gentiũ
abstergeret᷑ caligo ab oclis mentiseoꝵ
ut possint credere: ut sp̃m cõpunctio¬
nis ꝓhibens a cordibꝰ eoꝵ quieis pres¬
tat cecitate. reddat eis arbitriũ lib̃m
uoluntatis: quia ñ de maliuolentia e¬
rat in credulitas. s de errore em̃daren¬
tur: ut postea saluarent᷑ sic̃ scriptũ ẽ.
Ut ꝓbaret donũ illis reseruatũ a deo:
exemplũ ysaie ꝓpħe insubiectis poĩt.
ut hac gr̃a qua lib̾ati sunt uidei credẽ¬
tes ⁊ hos lib̾ari posse doceret. quia non

Expanded text:
raret, et sic omnis Israel salvus fieret. Ad tusio data est Judaeis his, qui dum aemuli legis sunt, non viderunt donum venisse promissum a Deo quod praedicabatur a Christo. Zelo enim excaecati sunt putantes legem factorum nunquam debere cessare. batum zelabantur. Qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium, abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis; quia non de malevolentia erat incredulitas, sed de errore, emendarentur, ut postea salvarentur. Sicut scriptum est. Ut probaret donum illis reservatum a Deo, exemplum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua liberati sunt Judaei credentes, et nos liberari posse doceret; quia non