comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temq confundete: scił ut ip̃m se
ẽẽ qui ab impiis et ꝓ impiis mor¬
tuus ẽ. contractis palam angłis
et hominibꝰ ostendat: uideantq
ut scriptum ẽ ut quẽ cõpunxerũt:
et plangant se suꝑ eum omnes
tribus t̾te. Sane notandum ꝙ
solent in hoc loco gentiles calup¬
niam struere: et fi̾dem spate anb̾
ressurtectionis stulta garulitate
deridere. Si enim ip̃e deus ur̃¬
est
inquiunt. nec sͥ inflicta a iudeis
cum uestigia celo secum u̾ dici-¬
tis inuexit: qua temeritate pu¬
tatis eum ur̃a de puluere mebra
ad integrum eẽ testauraturim:
Quibus respondendum ẽ. qua
deus nr qui suam ꝓpetua ian in¬
mortalitate głificatam di sepł¬
cro carnem tessuscitare quaido:
uoluit. et quomodo uoluit potu¬
it: etiam qualem uoluit siscitaũ.
Heq enim consequens:. ut qui
maiora fecisse ꝓbatur: ninora
facere nequiuerit. S erte dis
mortis regna destruxitsigna mor¬
tis ob literare noluit. Orimo:

Expanded text:
temque confundere. Scilicet, ut ipsum se temque confundere. Scilicet, ut ipsum se esse qui ab impiis et pro impiis mortuus est, cunctis palam angelis et hominibus ostendat, videantque ut scriptum est in quem pupugerunt, et plangant se super eum omnes tribus terrae . Sane notandum quod solent in hoc loco gentiles calumniam struere, et fidem speratae a nobis resurrectionis stulta garrulitate deridere. Si enim ipse Deus vester inquiunt nec sibi inflicta a Judaeis cum vestigia coelo secum ut dicitis invexit, qua temeritate putatis eum vestra de pulvere membra ad integrum esse restauraturum? Quibus respondendum quia Deus noster qui suam, perpetua jam immortalitate glorificatam, de sepulcro carnem resuscitare quando voluit et quomodo voluit potuit, etiam qualem voluit suscitavit. Neque enim consequens est ut qui majora fecisse probatur minora facere nequiverit. Sed certe dimortis regna destruxit, signa mortis oblitterare noluit. Primo
Abbreviated transcription (Latin):
sidebit: idest caro iuxta culpam
uł mortalitatẽ. Et tamen caro
possidebit tegnum dei: idẽ caro
iuxta naturam. quã et dominus
pꝯt tessurrectionem uidendam
palpandamq discipulis exibuit.
Et de qua beatus iob cum głaz
tessiurectionis desctiberet: ait.
Et rursum circuidabor pelle mea:
et incarne mea uidebo dm̃n. Lege
epłam scĩ augustini ad consentiũ.
de corpore domini pot tessurectio¬
nem:
Tcum hoc dixiss: osten¬
dit eis manus et petes.
Non solum manus et pedes. qͥbꝯ
tuere uestigia: s attestante iohan¬
ne etiam latus qd̾ lancea foratum
fuerat ostendit ut uidelicet ostẽ¬
sa uulnerum suorum cicattice.
ctubietatis atq infidelitatis eoꝵ
uulnus sanatet. Uerum quomͦ
pot tessintectionẽ clauorum uel
lancee loca pandendo discipuloꝵ
dignatus ẽ fidem spemq tobora¬
re. ita indie iudicii et cadem sue
passionis indicia et ip̃am patit̾
ctucem monstrando uenturus ẽ
inpietatem suꝑborum infidelita¬

Expanded text:
sidebit, id est, caro juxta culpam sidebit, id est, caro juxta culpam vel mortalitatem. Et tamen caro possidebit regnum Dei, id est, caro juxta naturam. Quam et Dominus post resurrectionem videndam palpandamque discipulis exhibuit. Et de qua beatus Job, cum gloriam resurrectionis describeret, ait: Et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum . Lege epistolam sancti Augustini ad Consentium de corpore Domini post resurrectionem. t cum hoc dixisset, ostendit eis manus et pedes. Non solum manus et pedes quibus ruere vestigia, sed, attestante Joanne, etiam latus quod lancea foratum fuerat ostendit. Ut videlicet ostensa vulnerum suorum cicatrice, dubietatis atque infidelitatis eorum vulnus sanaret. Verum quomodo post resurrectionem clavorum vel lanceae loca pandendo discipulorum dignatus est fidem spemque roborare, ita in die judicii et eadem suae passionis indicia, et ipsam pariter crucem monstrando venturus est impietatem superborum infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
pabile ꝑ uitatem nature. Heq
huic assertioni putetur aplĩ ẜmo
tepugnare: quia caro et sanguis
regnum dei non possidebunt. hoc
enim loco apls carnis et sangnis
nomine non substantiam ueti.
corporis. s corruptionem morta¬
litalitatis significat: Sicut ip̃e
consequenter exposuit dicens.
Deq corruptio. in corruptionẽ
possidebit. Alit̃ naniq caro inscͥp¬
tura sacta iuxta naturam: alit̾
iuxta culpam. alit̾ iuxta corrup¬
tionem mortalitatis. que ex cul¬
pa contigit appellatur. Iuxta na¬
turam quidem cum clictum est.
hoc nunc os ex ossibus meis. et
caro de carne mea: et u̾bum cato
factum ẽ et habitauit innobis.
Iuxta culpam u̾o cum dicitur.:
⁊ .s. a .c. Iuxta corruptibilitatẽ
autẽ cum scciptum ẽ. et memo¬
tatus ẽ quia caro sunt .i. fragi¬
les et moribunli. Hoc enim se
carnis nomine designasse mani¬
festat ip̃e psalmista qui ꝓtinus
adclidit: sp̃c uadens et nõ reclies.
Regnum itaq del caro nõ pos¬

Expanded text:
pabile per veritatem naturae. Neque pabile per veritatem naturae. Neque huic assertioni putetur Apostoli sermo repugnare: Quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Hoc enim loco Apostolus, carnis et sanguinis nomine, substantiam veri corporis, sed corruptionem mortalitatis significat. Sicut ipse consequenter exposuit dicens: Neque corruptio incorruptelam possidebit . Aliter namque caro in Scriptura sacra juxta naturam, aliter juxta culpam, aliter juxta corruptionem mortalitatis quae ex culpa contigit, appellatur. Juxta naturam quidem cum dictum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Et Verbum caro factum est et habitavit in nobis . Juxta culm . Juxta corruptibilitatem autem, cum scriptum est: Et memoratus est quia caro sunt , id est, fragiles et moribundi, hoc enim se carnis nomine designasse manifestat ipse Psalmista, qui protinus addit: Spiritus vadens et non rediens . Regnum itaque Dei caro non pos
Abbreviated transcription (Latin):
tiones autem non de suꝑ descẽde¬
tunt: s in ip̃o corde sicut herba :¬
mala ascenderunt:
dete manus meas et pe¬
Dalpate et uidete quia sp̃c car¬
nem et ossa non habet : sicut me
uidetis habete. Ressurrectionẽ
suam certam et ueram multis et
uariis documentis ꝑsuadere dig¬
natus ẽ. ꝓpt̃ edificandam fidem.
et fugandam de corde ꝑfidiam:
omnemq dubitationem de sua
ressurrectione tollendam. Paꝵ
fuit oculis se uidendum p̾bete :
si non pb̾et etiam manibus con¬
trectandum. Qui dum palpan¬
da discipulis ossa carnemq pre¬
monstrat: apte statum uere res¬
surrectionis que et inse fc̃a et ĩno¬
bis ẽ futura significat. Quia non
ficut euticius constantino polita¬
ne urbis ep̃c scripsit. corpꝰ nr̃m ĩ
illa ressurrectionis gła erit ĩ pal¬
pabile: uentis aereq subtilius.
In illa enim ressurtectionis gła.
erit corp nr̃m subtile quidem ꝑ
effectum spũalis potentie: s pal¬

Expanded text:
tiones autem istae non desuper descendetiones autem istae non desuper descenderunt, sed in ipso corde sicut herba mala ascenderunt. Videte manus meas et pePalpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet sicut me videtis habere. Resurrectionem suam certam et veram multis et variis documentis persuadere dignatus est, propter aedificandam fidem, et fugandam de corde perfidiam, omnemque dubitationem de sua resurrectione tollendam. Parum fuit oculis se videndum praebere, si non praeberet etiam manibus contrectandum. Qui dum palpanda discipulis ossa, carnemque praemonstrat, aperte statum verae resurrectionis quae in se facta, et in nobis est futura significatsicut Euticius Constantinopolitanae urbis episcopus scripsit, corpus nostrum in illa resurrectionis gloria erit impalpabile, ventis aereque subtilius. In illa enim resurrectionis gloria erit corpus nostrum subtile quidem per effectum spiritalis potentiae, sed pal
Abbreviated transcription (Latin):
se ressuscitari quod potuit mori:
Apparuit gͦ oculis ip̃orum talis
qualem illum nou̾ant: et non:
credentes t̾cio die potuisse uera
carnem de sepulcto surgere. pu¬
cauunt se sp̃m uide. Error iste
apłorum: secta ẽ manicheoru.
Solent autem quando illis hec
obiciuntur: ita responde. Quid
mali credimus. quia xp̃m dm̃
carnem non crectimus: Melior
ẽ sp̃c: quam caro. Quod melius
ẽ credimus: quod deterius est
credere nolumus. Si nichil ma¬
li est in isto ẜmone: dimiitat:
ihc discipulos suos in isto ertore.
Quid mali crediderunt et dis
piclitarĩ: audi sentenciam me¬
dicũ
Cdixit eis. Quid tur¬
bati estis. et cogitatioẽs
ascencdunt in corda ur̃a. Qua
ueritas ressurrectionis. Quid tur¬
bati estis. et cogitationes ascẽclũt
incorda ur̃a: Tãqͣm bonus agri¬
cola diceret. Quod ibi plantaui
ibi inueniam: non spinas quas
non plantaui. In cor ur̃m descen¬
dat fides: quia de suꝑ ẽ. Cogita¬

Expanded text:
se resuscitari quod potuit mori? se resuscitari quod potuit mori? Apparuit ergo oculis ipsorum talis qualem illum noverant; et non credentes tertia die potuisse veram carnem de sepulcro surgere, putaverunt se spiritum videre. Error iste orum secta est Manichaeorum. Solent autem quando illis haec objiciuntur, ita respondere: « Quid mali credimus, quia Christum carnem non credimus. Melior est spiritus quam caro: quod melius est credimus, quod deterius est credere nolumus. » Si nihil mali est in isto sermone, dimittat Jesus discipulos suos in isto errore. Quid mali crediderunt et discpericlitari? Audi sententiam medici. Et dixit eis, quid turbati estis et cogitationes ascendunt in corda vestra? Qualveritas resurrectionis: Quid turbati estis, et cogitationes ascendunt in corda vestra? Tanquam bonus agricola diceret: Quod ibi plantavi, ibi inveniam, non spinas, quas non plantavi in corde vestro. Descendit fides, quia desuper est. Cogita
Abbreviated transcription (Latin):
locͥuntur. ih̾s stetit inme¬
dio eorum: et dixit eis. Pax ub̾.
Ego sum. Holite timere. hanc
ostensionem dñi post ressurrectio¬
nem. intelligitur et iohannes
commemorare sic loquens. Cũ
ẽẽt gͦ sero die illo una sabbato¬
rum. et fores eẽnt clause. ubi e¬
rant discipuli congregati ꝓpt̾¬
metum iudeorum: uenit ilx et
stetit in medio eorum. et dicit eis.
Hax nobis et cet᷑a. Quod autẽ
dicit iohannes non cum illis fu¬
isse tunc apłm thomam. cum se¬
cuncdum lucham duo illi quoꝵ
erat unus cleophas. teg̾ssi ihrł
inuenerunt cõgregatos undeci.
et eos qui cum ip̃is erant. ꝓcul
dubio intelligendum ẽ quod
inde thomas exierit. anteqͣm eis
dominus hec loquentibꝯ appare
Onturbati u̾o et contr̃i¬
ti: existimabant se sp̃m¬
uidere. Quod hetetici manichei
de xp̃o suspicantur et creclunt.
quia nonerat uera caro s sp̃c etat:
hec prima cogitatio furrexit ĩcor¬
dibꝰ apłorum. Et illi quidem
rant quando crederent hoc potuis¬

Expanded text:
loquuntur, Jesus stetit in medio eorum, et dixit eis: Pax vobis. Ego sum, nolite timere. Hanc ostensionem Domini post resurrectionem intelligitur et Joannes commemorare sic loquens: Cum esset ergo sero die illo una Sabbatorum, et fores essent clausae, ubi erant discipuli proptudaeorum, venit Jesus et stetit in medio, et dixit eis: Pax vobis, etc. Quod autem dicit Joannes, non cum illis fuisse tunc apostolum Thomam, cum secundum Lucam duo illi, quorum erat unus Cleophas, regressi Jerusalem invenerunt congregatos undecim, et eos qui cum ipsis erant, procul dubio intellrit antequam eis Dominus haec loquentibus appareret. Conturbati vero et conterriti existimabant se spirvidere. Quod haeretici Manichaei de Christo suspicantur et credunt quia non erat vera caro sed spiritus erat, haec prima cogitatio surrexit in cordibus apostolorum; et illi quidem rant, quomodo crederent hoc potuis
Abbreviated transcription (Latin):
tus ent. s cum illis in eadẽ mor¬
talit.te non erat. Et cum illis
quiden poea quam ressurrexit
fuit quidraginta diebus ut le¬
gitur etibicione corporalis pre¬
sentie: ⁊non cum illis fuit con¬
sortio nfirmitatis humane:
Uoniam necesse ẽ im¬
pleri omnia: que scrip¬
ta sunt n lege moysi et ꝓphis¬
et psalis de me. uide quomo
tulit onnes ambages. Uisꝰ ẽ.
tactus ẽ. nancducauit: ip̃e cer¬
te erat. Tanen ne maliquo sẽ¬
sus humans ludificare uid̾et᷑.
misit misitmnanus ad scriptu
ras. Dican pagani quicquid
uolunt. Ogus fuit. potuit se
sic ostendere Numquid magꝰ
anteqͣm naus: potuit se ꝓpħ̾ate
de scripturis. Quia quod uide¬
tis: ante ꝓuilim ẽ. Quod cer¬
uitis: ante p̃ditum ẽ. Audi fili¬
a. et uide. Aud p̾dicta: uide cõ¬
pleta

Expanded text:
tus erat, sed cum illis in eadem mortus erat, sed cum illis in eadem mortalitate non erat. Et cum illis quidem posteaquam resurrexit fuit quadraginta diebus ut legitur exhibitione corporalis praesentiae, sed non cum illis fuit consortio infirmitatis humanae. Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et Pet psalmis de me. Vide quomodo tulit omnes ambages, visus est, tactus est, manducavit, ipse certe erat. Tamen ne in aliquo sensus humanos ludificasse videretur, misit manus ad scriras. Dicant pagani quidquid volunt, magus fuit, potuit se sic ostendere. Nunquid magus antequam natus potuit de se prophetare? Da Scripturas, quia quod videtis ante provisum est, quod cernitis ante praedictum est. Audi, filia, vide ; audi praedicta, vide completa.
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue. S qui piscis assus fieti
dignatus ẽ inpassione. fauus
mellis nob̾ extitit inressurtecti¬
one. an quia inpisce asso figura
ri uoluit tribulationem passio¬
nis sue: in fauo mellis utramq
naturam exprimere uoluit per¬
sone sue. Fauus quippe mel ĩce¬
ta ẽ. Mel u̾o incera: ẽ cliuinitas
ĩ humanitate. Sic autem sua
redemptor indicat: ut imita¬
tionis uiam nob̃̾ sequentibus
sternat. Ecce enim incibosuo
pisci asso coniungẽ fauum uo¬
luit: quia uidelicet illos in suo
corpore ad et̃nam quietem sus¬
cipit: qui cum hic tribulatiões
ꝓ deo sentiunt. ab amore ĩ terne
dulcedinis non recedunt. Cũ
asso pisce fauus fumitur. quia
qui hic afflictionem ꝓuetitate
suscipiunt: illic dulcedine ua¬
da
sacantur:
Tdixit ad eos. Hec sũt
ũba que locutus sum:
adios: cum ad huc ẽẽm uob̾cu.
Idet cum adhuc eẽm incarne
morali: inqua estis et uos. Tũc
enin in eadem carne tessuscita¬

Expanded text:
nis suae. Sed qui piscis assus fieri nis suae. Sed qui piscis assus fieri dignatus est in passione, favus mellis nobis exstitit in resurrectione. An qui ri voluit tribulationes passionis suae, in favo mellis in utramque naturam exprimere voluit personae suae? Favus quippe mel in cera est. Mel vero in cera est divinitas in humanitate. Sic autem sua Redemptor indicat, ut imitationis viam nobis sequentibus sternat. Ecce enim in cibo suo pisci asso conjungere favum voluit, quia videlicet illos in suo corpore ad aeternam quietem suscipit, qui cum hic tribulationes pro Deo sentiunt, ab amore internae dulcedinis non recedunt. Cum asso pisce favus sumitur, quia qui hic afflictionem pro veritate suscipiunt, illic dulcedine ra satiantur. Et dixit ad illos: Haec sunt erba quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum. Id est, cum adhuc essem in carne mortali in qua estis et vos. Tunc enim in eadem carne resuscita
Abbreviated transcription (Latin):
p̃gaudio: dixit. habetis hic aliꝙͣ
qd̾ manducetur. Ad insinuandã
ressurrectionis sue u̾itatẽ nõ so¬
lum tangi adiscipulis. s etiam
ꝯuesci cum illis dignatur. nõ
quid qi pot ressuntectionẽ cibo
inligens. nec quasi nos ĩ ressur¬
rectione quam expectamus cib̾
egẽ significans: s ut eo modo
naturam corporis ressurgẽtis
astrueret. ne illud nõ corpus
non solide s iaginalit appa¬
tere: manctucauit potestate nõ
necessitate. Alit enim ab sorbet
aquam t̾r̃a siciens: aliter solls̃
racdius candens. Illa indigentia:
iste potentia.
Tilli obtulerunt ei ꝑtẽ
piscis assi: et fauum mel¬
lis. Et cun manducass coram
eis: sumens reliquias dedit eis:
Quid significare credimus piscẽ
assum: nisi ip̃m mediatorem dei
et hominum passum: Ip̃e enim la¬
tere cdignatus ẽ in aquis gene¬
ris humani: capi uoluit laqueo
mortis nr̃e: et quasi piscis ttibu¬
latione assatus ẽ tempore passio¬

Expanded text:
prae gaudio, dixit: Habetis hic aliquid prae gaudio, dixit: Habetis hic aliquid quod manducetur? Ad insinuandam resurrectionis suae veritatem, non solum tangi a discipulis, sed etiam convesci cum illis dignatur. Non quidem quasi post resurrectionem cibo indigens, nec quasi nos in resurrectione quam exspectamus cibis egere significans, sed ut eo modo naturam corporis resurgentis astrueret, ne illud non corpus,non solide, sed imaginaliter apparere. Manducavit potestate, non necessitate. Aliter enim absorbet aquam terra sitiens, aliter solis radius candens. Illa indigentia, iste potentia. At illi obtulerunt ei partem piscis assi, et favum mellis. Et cum manducasset coram eis, sumens Quid significare credimus piscem assum, nisi ipsum mediatorem Dei et hominum passum? Iptere dignatus est in aquis generis humani, capi voluit, laqueo mortis nostrae, et quasi tribulatione assatus est tempore passio
Abbreviated transcription (Latin):
mo ut etiam ꝑficdꝰ in iudicio ꝙͣ
iuste dampnent. ostensa inter
alia flagicia eti uulnerum
que ab eis susceit cicatrice de¬
nunciet: uelutumiles aliquis
fortissimus. iubate suo tege pro
tocius gentis siute singulari.
certamine de sigans. multis qͥdẽ
uulnetib excetis hostem talẽ
int̾ficiat. eius polia diripiat.:
uictoriam sue genti reportet. et ĩ¬
t̾rogatus amedico cui curandus
comittitur. ita ne uelit curari ut
nec uestigia uulnerum ulla re¬
sideant: an magis ita ut cicatri¬
ces quidem remaneant. defor¬
mitas u̾o ꝓrsus et omnis fedi¬
tas absit: respondeat se potius
ita uelle sanari ut toto salutis
decorisq pristini statu recupera¬
to. ꝑpetua secum tanti cirtum fe¬
rat signa triumphi: sic ꝓfecto
dominus ppetis obsignum uic¬
torie. non excepta ꝓ nobis uul¬
nera passionis. s ip̃orum cicatti¬
ces celo inferte quam abolere :¬
maluit. Hec tamen ex his quip
non petibit:
Dhuc autẽ illis non cre¬
dentib s mirantibus

Expanded text:
mo ut etiam perfidis in judicio quam juste damnentur, ostensa inter alia flagitia etiam vulnerum quae ab eis suscepit cicatrice denuntiet. Veluti similes aliquis fortissimus, jubente suo Rege, pro totius gentis salute singulari certamine desudans, multis quidem vulneribus exceptis, hostem tamen interficiat, spolia ejus diripiat, victoriam suae genti reportet; et interrogatus a medico, cui curandus committitur, ita ne velit curari ut nec vestigia vulnerum ulla resideant, an magis ita ut cicatrices quidem remaneant, deformitas vero prorsus omnis et feditas absit, respondeat se potius ita velle sanari ut, toto salutis decorisque pristini statu recuperato, perpetua secum tanti circumferat signa triumphi. Sic profecto Dominus perpetis ob signum victoriae non excepta pro nobis vulnera passionis, sed ipsorum cicatrices coelo inferre quam abolere maluit. Nec tamen ex his on peribit . Adhuc autem illis non credentibus et mirantibus
Abbreviated transcription (Latin):
tamenta et legislatio. et obseqͥ¬
um. et ꝓmissa. quia eorum pr̃es
facinoribus implicate. Hoc maxi¬
me diumne pietatis indiciũ ad spe
ĩpetrande uenie ꝓuocaret: quod
eis quoq qui filiũ dei crucifixert̃
non tin ueniã reatꝰ apatre. s et
uite et̾ne gaudium uid̾ent esse
donatum:
Os autẽ estis testes hoꝵ:
et ego mittã ꝓmissũ prĩs
mei iuos. Promissũ pris sp̃x scĩ¬

Expanded text:
tamenta, et legislatio, et obsequtamenta, et legislatio, et obsequium, et promissa, quia eorum patres, facinoribus implicatae, hoc maximae divinae pietatis indicium, ad spem impetrandae veniae provocaret, quod eis quoque qui filium Dei crucifixerunt, non tantum veniam reatus a patre, sed et vitae aeternae gaudium viderent esse donatum. os autem estis testes horum, et ego mitto promissum Patris mei in vos. Promissum patris Spi
Abbreviated transcription (Latin):
pati: et tessurgre a mortuis.
die tc̃ia. Prebet se uidendum ccu¬
lis. p̾bet se manibus contrectan¬
dum: parum ẽ. Legis cominemo¬
rat scripturas: et hoc parum ẽ. Ape¬
rit sensum: ut quod legis intelli¬
gas. Deinde pot cõmendatam
sui corporis u̾itatem: cõmẽdat
ecõe unitatem :
Tp̃dicari in nomine eiꝰ¬
tret rabies hereticorum de angło:
toto t̾rarum orbe ecc̃a diffusa est
Omnes gentes habent ecc̃am.
Neno nos fallat. Ip̃a ẽ uera: ip̃a
ẽ catholica. Cepit abihrłm: per¬
uenit ad nos. Et ibi ẽ: et hic. Nõ
enim ut huc ueniret. inde disces¬
sit. Cteuit: non migrauit. Et
merito sic scriptum est. int̾ cet̾a
dominice pietatis sacramenta.
et sic oportebat: ut ministri set¬
monis qui in nomine xp̃i crucl¬
fixi et ressuscitati a mortuis. pe¬
nitentiam erant et remissionẽ
pcc̃orum in omnes gentes pre¬
dicaturi. ab iherosolimis incipe¬
rent: non solum quia credita:
sunt illis eloquia dei. quia eoꝵ
ad optio ẽ filiorum et gła et tes¬

Expanded text:
pati et resurgere a mortuis die tertia. Praebet se videndum oculis, praebet manibus contrectandum, parum est lege? commemorat scripturas, et hoc parum est? aperit sensum, ut quod legis intelligas, deinde per commendatam sui corporis veritatem, commendat Ecclesiae unitatem. Et praedicare in nomine ejutret rabies haereticorum de angulo. Toto terrarum orbe Ecclesia diffusa est: omnes gentNemo nos fallat, ipsa est vera, ipsa est catholica, coepit ab Hierusalem, pervenit ad nos, et ibi est, et hic. Non enim ut huc veniret inde discessit, crevit, non migravit. Et merito sic scriptum est, inter caetera dominicae pietatis sacramenta: Et sic oportebat, ut ministri sermonis, qui in nomine Christi crucifixi et resuscitati a mortuis, poenitentiam erant et remissionem peccatorum in omnes gentes praedicaturi, ab Hierosolymis inciperent, non solum, quia credita sunt illis eloquia Dei, quia eorum adoptatio est filiorum, et gloria, et tes
Abbreviated transcription (Latin):
et hic quoq breuit ĩtimatur: cũ
sequitur:
Os aut sedete ĩciuitate:
quoadusq ĩduamini
uirtute exalto. De qua uirtute
idest sp̃u scõ: et marie dicit agłs.
Et uirtꝰ altissimi obũbrabit tibi
Et ip̃e dñs alibi. Hã et ego noui
ĩciuitate sessionis meminit. Pre¬
cepit iquit eis ab iherosolimis
ne discet̾ent: s expectarẽt ꝓmis¬
sionẽ pris. quã audistis iquit ꝑ¬

Expanded text:
et hic quoque breviter intimatur cum sequitur: Vos autem sedete in civitate, quoad usque induamini virtute ex alto. De qua virtute, id est Spiritu sancto, et Mariae dicit angelus: Et virtus altissimi obumbrabit tibi . Et ipse Dominus alibi: Nam et ego novi in civitate sessionis meminit. Praecepit inquit eis a Jerosolymis ne discederent, sed exspectarent promissionem Patris, quam audistis
Abbreviated transcription (Latin):
siue homo. siue uitulus: int̾ra gra¬
diuntur. unde isti tres euange¬
liste in his maxime occupati sũt.
p̾cepta mortalis uite excerende
carnem portantibꝰ tradicdit. At
u̾o ioh̾s. supra nubila infirmita¬
tis humane uelut aquila uolat:
et lucem in cõmutabilis u̾itatis
acutissimis atq fumissimis.
oculis cordis intuetur. Hec bti
augustimi pauca de pluribꝰ excerp¬
ta testimonia. ad repellendam q̃¬
relorum calumpniam epłe p̃fa¬
tionis inserur. que et prisco nr̃o
oꝑi ut dictum ẽ. tutelam defensi¬
onis exͥibeant: et psenti signaculũ
nõ ignobile p̃figant. Orantem
suꝑni adiutoris conẜuare: atq:
ad defensionem ecc̃e sue sc̃e. semp¬

Expanded text:
sive homo, sive vitulus, in terra grasive homo, sive vitulus, in terra gradiuntur. Unde isti tres evangelistae in his maxime occupati sunt praecepta mortalis vitae exercendae carnem portantibus tradidit. At vero Joannes supra nubila infirmitatis humanae velut aquila volat, et lucem incommutabilis veritatis acutissimis atque firmissimis oculis cordis intuetur. Haec beati Augustini pauca de pluribus excerpta testimonia ad repellendam querulorum calumniam epistolae praefationis inserui, quae et prisco nostro operi ut dictum est tutelam defensionis exhibeant, et praesenti signaculum non ignobile praefigant. Orantem superni adjutoris conservare atque ad defensionem Ecclesiae s
Abbreviated transcription (Latin):
cum ip̃a tribu regia. leo comine¬
moratus ẽ: ubi dictum ẽ. uicit
leo de tribu iuda. Sccl̃m mathm¬
enim: et magi narrantur uenisse
ab oriente ad regem querẽdum
et ad orandum. qui eis ꝑ stellam
natus apparuit. Et ip̃e rex hero¬
des regem xp̃m formidat infãtẽ.
atq ut eum possit occide. tot par¬
uulos necat. Quod aũt̃ ꝑ uitulũ
luchas significatus sit. ꝓpt̾ maxi¬
mam uictimam sacerdotis: neu¬
tri dubitauunt. Ibi enĩ a sac̾dote
zacharia incipit ẜmo narrantis:
ibi cognatio marie et helizabet
commemoratur. Ibi sacramẽta
primi sacerdotii. nifante xp̃o im¬
pleta narrantur: ⁊ quecumq ali¬
a possunt diligent̾ ad ũti. quibꝯ
appareat lucas intentionẽ cirta
ꝑsonam sacetdotis habuisse. Ma¬
itus ergo qui neq stirpem regi¬
am. neq sacerdotalem. uł cogna¬
tionem. uł consecrationẽ narrare
uoluit. ꝙ tamen in eis u̾satus os
tuor animalibꝰ significasse uidr̾.
Hec aut animalia tria. siue leo.

Expanded text:
cum ipsa tribu regia leo commecum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum est: Vicit leo de tribu Juda. Secundum Matenim et magi narrantur venisse ab Oriente ad regem quaerendum, et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem Christum formidat infantem, atque ut eum possit occidere tot parvulos necat. Quod autem per vitulum Lucas significatus sit propter maximam victimam sacerdotis, neutri dubitaverunt. Ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis. Ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur. Ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur. Et quaecunque alia possunt diligenter adverti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus vero qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem vel cognationem vel consecrationem narrare voluit, et tamen in eis versatus osttuor animalibus significasse videtur. Haec autem animalia tria, sive leo,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ita ut hos uideas quodammͦ
int̾ra cum xp̃o homine conũsari.
Illum aut transcendisse nebulã
qua tegitur omnis t̾ra: ⁊ ꝑuenis¬
se ad liquidum celum. unde acie
mentis acutissima atq firmissi¬
ma. uidet inprincipio ũbum:
et ip̃m agnosceret carnem ft̃m.
ut habitaret in nob̾. Itẽ pot ali¬
quanta. Unde michi uidentur in¬
quit qui ex apocalipsi illa qua¬
tuor animalia. ad intelligẽdos
quatuor eugłistas interp̃tati st̃.
ꝓbabilius aliquid attendisse. il¬
li qui leonem miatheo. homi¬
nem in marcho. uitulum ĩ lucha.
aquilam in ioh̾e intellexerunt:
quam illi qui hominẽ ĩmatheo.
aquilam in marco. leonẽ ioh̾i
tribuetunt. De principiis enim
librorum quandam coniectu¬
ram caꝑe uoluetunt: non de to¬
ta intentione euãgłistarum. q̃
magis fuerat ꝑscrutanda. Mul¬
to enim congruentius ille qui
regiam xp̃i ꝑsonam maxime cõ¬
mendauit: ꝑ leonem significãs
accipitur. Unde et in apocalipsi

Expanded text:
tur, ita ut hos uideas quodammodo tur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum et ipsum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis, quod aquanta: Unde mihi videntur, inquit, qui ex Apocalypsi illa quatuor animalia ad intelligendos quatuor evangelistas interpretati sunt, probabilius aliquid attendisse illi qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco, vitulum in Luca, aquilam in Joanne intellexerunt, quam illi qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur. Unde et in Apocalypsi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt finis: et ẽẽt ad interpelland̃
ꝓ nob̾ mediator dei ⁊ hominum
homo xp̃c ih̾s. Hon aut habuit
tãqͣm breuiatorem comunctũ
lucas: sicut marchum matheus.
&̾ hoc forte non sine aliquo sa¬
cramento: quia regum ẽ. nõ ẽẽ
sine comitum obsequio. Unde
ille qui regiam ꝑsonam xp̃i na¬
rtandam susceꝑat: habuit sibi
tãqͣm comitem adiunctum. qͥ
sua uestigia quodam modo se¬
queretur. Sacerdos autẽ qm̃ ĩ
rea lucas cuius circa sacerdotiũ
xp̃i erat intentio. non habuit
tãqͣm soctum subsequentem.
qui suam nartationem quodã¬
modo breuiaret. Tres tamẽ isti
eugłiste in his rebꝰ maxime di¬
u̾sati sunt: quas xp̃c ꝑ humanã
carnem temporalit gessit. Por¬
ro autẽ iohs: ip̃am maxime di¬
uinitatẽ dñi. qua patri ẽ equalis
intendit. eamq p̃cipue: suo euã¬
gelio quantum int̾ homines suf¬
ficẽ credidit. cominendare curaũ.
Itaq lõge atribus istis suꝑius fer¬

Expanded text:
esset finis et esset ad interpellandum esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo sequeretur, sacerdos autem quoniamrea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fer
Abbreviated transcription (Latin):
tãqͣm pedissequus et breuiator
eius uidetur. Cum solo quippe io¬
hanne: nichil dixit. Solus ip̃e per¬
pauca: cum solo luca pautiora. Cũ
matheo uo plimmna: et multa pe¬
ne totidem. atq ipis ubis siue:
cum solo. siue cum ceteris conso¬
nante. Lucas autẽ: circa sacerdo¬
talem dñi stirpem atq ꝑsonam.
magis occupatus apparet. Ham
et ad ip̃m dauid non regium:
sthema secutus ascendit᷑. s ꝑ eos
qui reges non fuerunt exiit ad
natham filium dauid. qui nec
ip̃e rex fuit. Hon sicut matheus
qui ꝑ salomonẽ regem descẽdes.
cetõs autẽ reges ex ordine ꝑsecu¬
tus ẽ: seruans meis de quo pyea
loquemur misticum numetum.
et imus uerus sacerdos: illud:
ad regendos nos. illud ad expiã¬
dos. has duas ꝑsonas ap̃ patres
singillatim commendatas. suã
figuram egisse declarauit. Et pau¬
lopost. Sccl̾m hominem quippe
xp̃x inquit: et rex et sacerdos ef
fectus ẽ. Cui decdit deus sedem
dauid prĩs sui. ut regni eius nõ

Expanded text:
tamquam pedisequus et breuiator tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero plurima et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo postea loquemur, mysticum numerum. et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiados, has duas personas apud patres singillatim commendatas, suam figuram egisse declaravit. Et paulo post: Secundum hominem quippe Christus inquit et rex et safectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non
Abbreviated transcription (Latin):
expositum fuisse memoraui. ⁊ pau¬
cis etiam unde hoc affirmaret ad¬
iunxi. Cuius nõ ab re ẽ. si ip̃a qͦ
ũba ponentes quid de euglistis
uł typiscis eorum animalibꝰ sen¬
serit ostendamus. quibꝰ et illud:
nr̃m opꝰ ab iniusta uituꝑatione sa¬
luetur: et hoc pposita tanti tẽporis¬
doctoris auctoritate firmetur. Cũ
gͦ multa pulchre et eximie de euã¬
gelistis in libro de consensu eorũ
primo p̃misiss: iungit int̾ cetã
dicens. Et quamius singuli su¬
uum quendam ordinẽ tenuisse
uideantur: nõ tamẽ uusquisq
eorum uelut altiꝯ p̾cedentis ignͣ¬
rus. uoluisse scribere repitur: ul
ignorata p̃termisisse. que scripsisse
alius inuenitur: s sicut unicuiq
inspiratum ẽ. non suꝑfluam co ope¬
rationem sui laboris ad iunxit. Nã
matheus suscepisse intelligitur ĩ¬
carnationem dñi. scdm stirpem:
regiam: et plerumq sccłm homi¬
nis p̃sentem uitam facta et dicta
eius. Marchus eum subsecutus:

Expanded text:
expositum fuisse memoravi, et pauexpositum fuisse memoravi, et paucis etiam unde hoc affirmaret adjunxi. Cujus non ab re est si ipsa quoque verba ponentes, quid de evangelistis vel typis eorum animalibus senserit ostendamus, quibus et illud nostrum opus ab injusta vituperatione salvetur, et hoc praeposita tanti doctoris auctoritate firmetur. Cum ergo multa pulchre et eximie de evangelistis in libro de consensu eorum primo praemisisset, jungit inter caetera dicens: Et quamvis singuli suum quemdam narrandi ordinem tenuisse videantur, non tamen unusquisque eorum velut alterius praecedentis ignrus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus
Abbreviated transcription (Latin):
siquis forte nr̃a hec qualia cumq
opuscula. transcriptione digna du-¬
xint: memorata quoq nominu
signa. ut in nr̃o exemplari reperiũt.
affige meminerint. Hon nulla ⁊
que ut ũbis tue scĩtatis loquar. mͥ
auctor lucis apuit ꝓprii sudoris in¬
ditia: ubi oportunum uidebatur:
ad nexii. Qui in legis diuine me¬
ditatione. et si non ut ip̃e scripsisti
dies noctesq ꝑuigiles ducere suf-¬
fitio: non parum tamen studii me
inscripturis impendisse nõ dubito.
Et ea solum que michi auctor lu¬
cis aꝑire dignatus ẽ: nõ in hoc tm̃
opusculo. s m om̃i ꝓrsus lectione
potuisse uide. idẽ recte sentiendo di¬
noscere. Quod uo ais mouere quos¬
dam. quare in apocalipsi noua int̾¬
p̃tatione matħm leoni. marchum
homini assignaren: intueri debue¬
rant quicumq illi sunt quos hoc
mouet. quia nõ hoc mea noua. sed
antiqua patrum explanatione tra¬
ditum dixi. Heq enim mͥ a me ip̃o
ita uisum: s ita abeato augustino

Expanded text:
si qui forte nostra haec qualiacunque si qui forte nostra haec qualiacunque sunt opuscula transcriptione digna duxerint, memorata quoque nominum signa, ut in nostro exemplari reperiunt, affigere meminerint. Nonnulla etiam quae ut verbis tuae sanctitatis loquar mihi auctor lucis aperuit, proprii sudoris indicia ubi opportunum videbatur adnexui. Qui in legis divinae meditatione etsi non ut ipse scripsisti dies noctesque pervigiles ducere sufficio, non parum tamen studii me in Scripturis impendisse non dubio, et ea solum quae mihi auctor lucis aperire dignatus est, non in hoc tantum opusculo, sed in omni prorsus lectione potuisse videre, id est recte sentiendo dignoscere. Quod vero ais movere quosdam quare in Apocalypsi nova interpretatione Matthaeum leoni, Marcum homini assignarim, intueri debuerant quicunque illi sunt quos hoc movet, quod non in hoc mea nova, sed antiqua patrum explanatione traditum dixi. Neque enim mihi a meipso ita visum, sed ita a beato Augustino
Abbreviated transcription (Latin):
rem: aggregatisq hinc inde q̃si
insignissimis ac dignissimis tãti
muneris aitificib opusculis pa-¬
trum: quid beatꝰ ambrosius. qͥd
augustinus. quid deniq ggoriꝰ
ugilantissimus iuxta suum nom̃.
nr̃e gentis apłs: quid ieronimꝰ
sacre interp̃s hystorie. quid cetĩ
patres inbeati luce u̾bis senserit.
quid dixĩt diligentius inspicere
sategi: comendandũq continuo
scedulis ut iussisti. uł ip̃is eorum
sillabis. uł certe in eis breuiandi
causa ẜmonibꝰ ut uidebatur edi¬
di. Quorum quia oꝑosum erat
uocabula int̾ serere ꝑ singula. et
quid a quo auctore sit dictum no¬
minatim ostende: ꝯmodum duxi
eminus e latẽ primas nominum¬
litt̾as imprim̃e. ꝑ quas uiritim ubi
cuiusq patrum incipiat. ubi ẜmo
quem transtuli desmnat intimarem
sollicitus ꝑ omnia: ne maiorum:
dicta furari: et hec quasi mea ꝓpria
compon̾e dicar. Multumq obsecͦ
et ꝑ clñm legentem obtestor: ut

Expanded text:
rem. Aggregatisque hinc inde quasi rem. Aggregatisque hinc inde quasi insignissimis ac dignissimis tanti muneris artificibus, opusculis Patrum, quid beatus Ambrosius, quid Augustinus, quid denique Gregorius vigilantissimus juxta suum nomen nostrae gentis apostolus, quid Hieronymus sacrae interpres historiae, quid caeteri Patres in beati Lucae verbis senserint, quid dixerint, diligentius inspicere sategi; mandatumque continuo schedulis ut jussisti, vel ipsis eorum syllabis, vel certe meis breviandi causa sermonibus, ut videbatur edidi. Quorum quia operosum erat vocabula interserere per singula, et quid a quo auctore sit dictum, nominatim ostendere, commodum duxi eminus e latere primas nominlitteras imprimere, perque has viritim ubi cujusque patrum incipiat, ubi sermo quem transtuli desinat, intimare, sollicitus per omnia, ne majorum dicta furari, et haec quasi mea propria componere dicar. Multumque obsecro, et per Dominum legentes obtestor, ut
Abbreviated transcription (Latin):
IRA uere
est et uere mi¬
ra doctoris e¬
ggii sentẽcia.
quia karitas
om̃ia creclit.
omnia sꝑat. Datis namq ad me
epłis: ut aliquid tibi sctibam roga¬
re te dicis. Et int̾ rogandum nec¬
dumq mee consensionis accep¬
to responso: quesitis ad hoc opus¬
culis. quasi iam adͦquisitis ac ꝑ-¬
fecte consuminatis p̃fationis
signaculum cõdis. Nõdum funda¬
mine iacto. nõ allata saltem matĩa:
ipe quasi completo iam tanti labo¬
rs eclifitio. claues quibꝰ introitus
muniatur dirigis: ut pudeat nõ
cito subire opꝰ. quod cito sub eudũ.
cicius explendum. fides amica pre¬
sumat. Hon hec certe alla quam
inlubitata mutui fidutia facit
amoris: que de amico pectore ut
dictum ẽ. omnia dum taxat que
fieri possunt crdit omĩa sperat. Uñ
et ego mox lectis tue dulcissime
scĩtatis paginulis: iniuncti me:
oꝑis labori supposui: in quo ut ĩ¬
numera monastice ẜuitutis reti-¬
nacula p̾tẽam: ip̃e mͥ dictator. si¬
mul notarius et librarius existe¬

Expanded text:
ira vere est, et vera mire, doctoris egregii sententia, quia charitas omnia credit, omnia sperat. Datis namque ad me epistolis, ut aliqua tibi scribam rogare te dicis, et inter rogandum, necdumque meae consensionis accepto responso, quaesitis adhuc opusculis quasi jam acquisitis ac perfecte consummatis praefationis signaculum condis. Nondum fundamine jacto, non allata saltem materia, ipse quasi completo jam tanti laboris aedificio, claves quibus introitus muniatur dirigis, ut pudeat non cito subire opus quod cito subeundum, citius explendum fides amica praesumat. Non haec certe alia quam indubitata mutui fiducia facit amoris, quae de amico pectore ut dictum est omnia duntaxat quae fieri possunt credit, omnia sperat. Unde et ego mox lectis tuae dulcissimae sanctitatis paginulis injuncti me operis labori supposui, in quo ut innumera monasticae servitutis retinacula praeteream ipse mihi dictator simul notarius et librarius existe
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit atq ait.
Tquicumq me recipit:
recipit eum qui me misit.
Talem se utiq ac tantum cre¬
di uolens: qualis et quantus
ẽ pater. usq ad eo enim nichil
distat inquit int̾ eum et me:
ut qui me recipit. recipiat euz
qui me misit.
Espondens autẽ ioh̾s:¬
dixit. Preceptor uidimꝰ
quendam innomine tuo eiciẽ¬
tem demonia. et ꝓhibuimus eũ.
cipua deuotione dnm amans.
ideoq se hoc magis dignum:
excludendum beneficio putaũ.
eum qui non utatur obsequio.
S docetur neminem abono
quod ex parte habet arcendũ:
s ad hoc potius quod nõdum hx¬

Expanded text:
adjunxit atque ait: adjunxit atque ait: Et quicunque me recipit, recipit eum qui me misit. Talem se utique ac tantum credi volens, qualis et quantus est pater. Usque adeo enim nihil distat inquit inter eum et me, ut qui me recipit, recipiat eum qui misit me. Respondens autem Joannedixit: Praeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientecipua devotione Dominum amans, ideoque redamari dignus, excludendum beneficio putavit eum qui non utatur obsequio. Sed docetur neminem a bono quod ex parte habet arcendum, sed ad hoc potius, quod nondum h
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Si quidem int̾ se in uia
disputaũant: quis ẽẽt illoru
maior. Uerum siue hac. siue il¬
la. siue utraq fuerint occasioe
commoti: uidens ihc cogitatio¬
nes eorum. et causas ertorum
intelligens. uult desiderium:
gle humilitatis contentione
sanare.
P prehendens inquit :
ꝑuerum. statuit eum sem
se:et ait illis. Quicumq susce¬
pit puerum istum innomine:
meo: me recipit. Uel simplicit᷑
pauꝑes xp̃i: ab his qui uelint
ẽẽ maiores. ꝓ eius docet honore
suscipiendos. uel certe maiora
paruuloᷤ ip̃os eẽ docet: ut ĩstar
innocentie puerilis simplicita¬
tem sine artogantia. karitatẽ
sine inuidia. deuotionem sine
iracunclia conseruent. Unde
bene cum diceret. quicumq sꝯ¬
ceꝑit puerum istum adlidit
in nomine meo: ut uidelicet
formam uirtutis. quã natura
duce puer obseruat. ip̃i ꝓ noĩe xͥ
cipi docebat. uidelicet quia et
ip̃e puer natus ẽ nobis. ne pu¬
tetur hoc ẽẽ solum quod uidebat᷑.

Expanded text:
bant. Siquidem inter se in via bant. Siquidem inter se in via disputaverant, quis esset illorum major . Verum sive hac, sive illa, sive utraque fuerint occasione commoniti, videns Jesus cogitationes eorum, et causas errorum intelligens, vult desiderium gloriae humilitatis contentione sanare. pprehendens, inquit, puerum, statuit eum secus se, et ait illis: Quicunque susceperit puerum istum in nomine meo, me recipit. Vel simpliciter pauperes Christi ab iis, qui velint esse majores, pro ejus docet honore suscipiendos, vel certe malitia parvulos ipsos esse suadet, ut instar innocentiae pueris simplicitatem sine arrogantia, charitatem sine invidia, devotionem sine iracundia conservent. Unde bene cum diceret: Quicunque susceperit puerum istum, addidit. In nomine meo. Ut videlicet formam virtutis, quam natura duce puer observat, ipsi pro nomine cipi docebat, videlicet quia et ipse puer natus est nobis, ne putaretur, hoc esse solum quod videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
batur. figurate aliud significa¬
re ꝑutabant.
Ntrauit autẽ cogitatio in
Quia uid̾ant petrum iacobũ.
et iohannem. scorsum ductos ĩ
montem. secretumq eis ibi ali¬
quod ẽẽ creditum. et petrum su¬
pius claues regni celorum pro¬
missas. eccłiamq suꝑ eum ecdi-¬
ficandam: arbittati suntꝰ uelꝰ
ip̃os tres ceteris. uł omnibus
apłis petrum ẽẽ platum. Sunt
qui putant hanc cogitationez
discipulis ex eo motam. quod
dominus iuxta matheum state¬
rem de ore piscis sumptam. his
qui tributa exigebant ꝓ se et
petto. quasi ceteris eminentiore
dederit: ut pote qui ip̃i domino
sit intributi redditione. compa¬
ratus: Sed diligens lector hãc
int̾ eos questionem. et ante dra¬
gina redditum in ueniet fuisse
uersatam. Deniq matheus hoc
in capharnaum memorat ẽẽ ges¬
tum. Dicit autẽ marcͤus. Et ite¬
rum incapharnaum. Qui cum
domi ẽẽnt: int̾rogabat eos. Qdͥ
in uia tractabatis: At illi tace¬

Expanded text:
batur figurate aliud significabatur figurate aliud significare putabant. Intravit autem cogitatio in Quia viderant Petrum, Jacobum et Joannem seorsum ductos in montem, secretumque eis ibi aliquod esse creditum, sed et Petro superius claves regni coelorum promissas, Ecclesiamque super eum aedificandam, rati sunt vel ipsos tres caeteris, vel omnibus apostolis, Petrum esse praelatum. Sunt qui putant hanc cogitationem discipulis ex eo motam, quod Dominus, juxta Matthaeum, staterem de ore piscis sumptum his qui tributa exigebant pro se et Petro, quasi caeteris ementiore, dederit, ut pote qui ipsi Domino sit in tributi redditione comparatus. Sed et diligens lector hanc inter eos quaestionem, et ante didrachma redditum, inveniet fuisse versatam. Denique Matthaeus hoc in Capharnaum memorat esse gestum. Dicit autem Marcus: Et venerunt Capharnaum, qui cum domi essent, interrogabat eos: Quid in via tractabatis? at illi tace
Abbreviated transcription (Latin):
Muibus mirantibus
in om̃ibus que faciebat:
ctixit ad discipulos suos. Po¬
nite uos in cordib ur̃is sermo¬
nes istos. Filius hominis fu¬
curum ẽ. ut tradatur ĩ manus
hominũ. Int̾ magnalia diuine
potentie crebrius in culcat et
replicat humane passionis ab¬
iecta: ne repente ueniens t̾reat.
s p̃mecditata mente feratur.
Sane quod ait. ponite uos. ex¬
p̃ssius est cum intentione le¬
gendum. Uos qui meo discipu¬
latiu¬
familiarius ad heretis. quibꝰ
incerta et occulta sapientie m̃e
manifestius aꝑui. ceteris diui¬
na tantum facta mirantibus:
sanguinis quoq p̾ciosi quo:
mundus ẽ redimendus euẽ¬
tum mente recondite.
Cilli ignorabant u̾bũ
istud. Hec ignoratio dis¬
cipulorum: non tam de tardi¬
tate. quam de amore pio nas¬
citur. Qui carnales ad huc et
misterio crucis ignari: quem
deum uerum cognouerunt.
moriturum credere nequiuert.
Et quia ꝑ figuras eum sepe lo¬
quentem audire solebant: etiã
cum de sua traditione loque-¬

Expanded text:
Omnibusque mirantibus Omnibusque mirantibus in omnibus quae faciebat, dixit ad discipulos suos: Ponite vos in cordibunes istos. Filius enim hominis futurum est ut tradatur in manus hominum. Inter magnalia divinae potentiae crebrius inculcat et replicat humanae passionis abjecta, ne repente veniens terreat, sed praemeditata mente feratur. Sane quod ait: Ponite vos, expressius et vi intentiore legendum vos, qui meo discipulatufamiliarius adhaeretis, quibus incerta et occulta sapientiae meae manifestius aperui , caeteris divina tantum facta mirantibus, sanguinis quoque pretiosi, quo mundus est redimendus, eventum mente recondite. illi ignorabant verbum istud. Haec ignoratio discipulorum, non tam de tarditate quam de amore pronascitur, qui carnales adhuc, et mysterii crucis ignari, quem Deum verum cognoverunt, moriturum credere nequiverunt. Et quia per figuras eum saepe loquentem audire solebant, etiam quae de sui traditione loque
Abbreviated transcription (Latin):
iubente. et te aliud ꝑpetrante:
Intantum autẽ non ẽ iratꝯ ho¬
mini. s uitio: et ꝑ unum hoĩez
iudeos arguit infidelitatis: ut
statim inculerit.
Dduc huc filium tuum.
Et cum acced̾et: elisit il¬
lum demonium. et discipauit.
Appropinquantem ihm puerũ
elidit demon et dissipat: quia
sepe conũsi ad deum pꝯt pcc̃a.
maiorib nouisq antiqui hos¬
tis pulsamur insidiis. agẽtis
uidelicet. ut uł odium untu¬
tis incutiat: uł expulsionis
sue uindicet in iuriam. Unde
ẽ. ut de spetie transeamus ad
genus: qd̾ ecc̃e primordiis tot
grauissima intulit certamina.
quod suo regno doluit subito
illata dispendia.
mundum. et sanauit pue¬
rum. et redlidit illum patri
eius. Hon puerum qui uim pa¬
ciebatur: s demonium qui uĩ
inferebat increpat. Quia qui
peccantem emendare desid̃at:
uitium utiq arguendo et odi¬
endo depellere. s hominẽ debet
amando refouendo. donec sa¬
natum spũalib ecc̃e possit te¬
d̾dere patrib.

Expanded text:
jubente, et te aliud perpetrante? jubente, et te aliud perpetrante? In tantum autem non est iratus homini, sed vitio, et per unum hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Adduc huc filium tuum. Et cum accederet, elisit illum daemonium, et dissipavit. Appropinquante enim Jesu, puerum elidit daemon, et dissipat, quia epe conversi ad Deum post peccata, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis, agentis, videlicet, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Unde est ut de specie transeamus ad genus quod Ecclesiae primordiis tot gravissima intulit certamina, quod suo regno doluit subito illata dispendia. mundum, et sanavit puerum, et reddidit illum patri ejus. Non puerum, qui vim patiebatur, sed daemonium, qui inferebat, increpat, quia qui peccantem emendare desiderat vitium utique arguendo et odiendo depellere, sed hominem debet amando refovere, donec sanatum spiritalibus Ecclesiae possit reddere patribus.