comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliud sapientia eẽ. Ex q̾ eĩ
est ex ip̃a diuinitate humani¬
tas accepit per gr̃am totũ qd̃
diuinitas hũit ꝑ natura ita
ut secundum illam in effabłẽ
unionez et dei eẽt in humͣntͣte
sua totum ꝙ humanittis erͣtͣ
et hominis eẽt in diuinittͣe sua¬

Expanded text:
atque aliud sapientiam esse. Ex quo enim est, ex ipsa divinitate humanitas accepit per gratiam totum, quod divinitas habuit per naturam: ita ut secundum illam ineffabilem unionem, et Dei esset in humanitate sua totum quod humanitatis erat, et hominis esset in divinit
Abbreviated transcription (Latin):
requisitꝰ ab augotino ep̃i¬
anglorumgentis ep̃o. quota gen¬
atoe fideles debeant copularidis¬
pensatorie sic rescribit. Quedam
filio et filia misceantur. S experi¬
mento didicimꝯ intali coningio
sobolem non posse succefere. uñ
necc̃e ẽ ut iam in quarta ułquta
gen̾atõe fideles licite sibi iungãt᷑.
tem iołs dicit. Uerumpost mult¬
um tp̃ris a felice messane sicilie p̃¬
sule requisitus utrum augustin¬
o scripcetit ut anglorum quarta
generatde contracta mr̃imonia
nimme solũentur. humillimꝰ
pat̾ Gregoruis. int̾ cet̾a talem
dedit rõem. Ꝙ scripsi. aug̃. an
glorum gentis ep̃o. alumpno
uidelicet ut recordaris tuo.de
consanguinitatis coniunctõe
ip̃i ⁊ anglorum genti que nu¬
per ad fidemuenerat. ne a bon
o ꝙ ceperat metuendo austeri
et om̃is romͣna cuntas micħ¬
cestis existit. nec ea intentõe h̾
illis scripsissemandata. ut pꝰꝙͣ
firma radice infide su̾int soli
dati. si infra ꝓpͥam consangui¬
inta teminuenti fu̾int non se¬

Expanded text:
requisitus ab Augustino Anglorum gentis episcopo quota generatione fideles debeant copulari, dispensatorie sic rescribit ad 6 intfilimento didicimus, in tali conjugio sobolem non posse succrescere. Unde necesse est ut jam quarta vel quinta generatione fideles licenter sibi jungantur. Item Joannes dicit: Verum post multum temporis a Felice Messanae Siciliae praesule requisitus, utrum Augustino scripserit, ut Anglorum quarta generatione contracta matrimonia minime solverentur, humillimus pater Gregorius inter caetera talem dedit rationem. Anglorum gentis episcopo, alumno videlicet, ut recordaris, tuo, de consanguinitatis conjunctione, ipsi et Anglorum genti, quae nuper ad fidem venerat, ne a bono quod coeperat, metuendo austerioet mihi omnis Romana civitas exstitit testis, nec ea intentione haec illis scriptis mandavi, ut postquam firma raddati, si infra propriam consanguinitatem inventi fuerint non se
Abbreviated transcription (Latin):
uͣscitatur a nb̃ sanctitas ur̃a
Si aliquis homo cõuirẽs spi¬
Sntuales hre ualeat unam post al¬
tam. in quo frati̾ntas tua menu¬
mirũ uirum compatrem cõstiti¬
illi mulieri cuiꝯ matrimõio assũ¬
pta uror ẽẽ ꝯmater u debatur. ⁊
idoco liquet uirum illi femine ũ
eao effcũs

Expanded text:
scitatur a nobis sanctitas vestra, si aliquis homo commatres spirituales habere valeat unam post alteram, in quo fraternitas tua memimirum illi mulieri, cujus matrimonio assumta uxor commater esse videbatur, et idcirco liquet, virum illi feminae non caro effectus
Abbreviated transcription (Latin):
s sic ẽ deus ꝑcuncta diffusꝯ ut
non sit qualitas mundi s sb̾a c̾a
siñ oñe continens mundum.ñ
tũ ꝑspacia locorum qi mole diffu¬
sa. Itaut in dimidio mundi corp
t̾ra totꝰ. ⁊ in celo ⁊ int̾ra toto. et
nullo contentꝰ loco. s in seip̃o
ubiq totus. Ita pr̃. ita filiꝰ. Ita

Expanded text:
s ubique per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi, sed substansine onere continens mundum. Non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa, ita ut in dimidio mundi corpoterra totus, et in coelo et in terra totus; et nullo loco contentus, sed in seipso ubique totus.
Abbreviated transcription (Latin):
carius atq sub̾a cui profco in¬
mortalitatez dedit. naturam
non abstulit. secundum hãc
formam ñ ẽ putandꝯ ubiq di¬
ffusꝰ. Cauendumẽ enim ne
ita diuinitatez astruamꝯ ho¬
minis ut ueritatez corpons
auferamus. Non eĩ ẽ conse¬
quens ut quod in deo ẽ ita sit
ubiq sicut deus. Nam ⁊ de nob̾
ueracissima ꝯcriptura dicit qd̃
in illo uiuimis moruennir ⁊
sumus. nec tñ sicut ille ibiq su¬
mus. S alit homo ille in deoi
qm̃ alit̾ et deus ille in homine
ꝓpͥo quodam et singulari mõ
Una enimpon ẽ deus ⁊ homo et
utrumq est unus xͦils. Ubiq¬

Expanded text:
carnis atque substantia, cui profecto inmortalitatem dedit, naturam non abstulit. secundum hanc formam non est putandus ubique diffusus. cauendum est enim, ne ita diuinitatem adstruamus hominis, ut ueritatem corporis auferamus. non est autem consequens, ut, quod in deo est, ita sit ubique sicut deus. nam et de nobis ueracissima scriptura dicit, quod in illo uiuimus et mouemur et sumus, nec tamen sicut ille ubique sumus, sed aliter homo ille in deo quoniam aliter et deus ille in homine proprio quodam et singulari modo. una enim persona est deus et homo et utrumque est unus Christu
Abbreviated transcription (Latin):
in quibo hĩtat᷑ hãnt eum pro
bõittis edifficat. habit᷑are ⁊̃ ĩ
hominibꝰ adhuc animalibus
coculte agit. ut sint eiꝯ tẽplũ.
id quod in proficientibꝰ ⁊ ꝓsici¬
endo pergeuerantib ꝑficit. ꝙͣ¬
obrem deus qui ubiq presẽs
ẽ rubiq cotus non in om̃ibꝰ
habitat. s in eis tantũ quos ef¬
ficit bissim̃ templum suum uł
reatissima templa sua eruens
eos apot̾ta te tenebraru ⁊ trãs¬
ferens in regnum filii caritatis
oue quod incipit a regenã tõe.
Cum gͥ habitatione eiꝯ cogit¬
as. Uinta tem cogita congrega¬
tionemq sanctorum maxime
re dicitur. quia ibi fit uoluntas
euis perfc̃a eorumin quib hab¬
itat obedientia. Deinde int̾ra
in fine seculi dedicandam xp̃m at̾
loro aliquo celi ꝓpt̾ ueri corporis
mcclum.

Expanded text:
in quibus habitat habeant eum pro in quibus habitat habeant eum pro bonitatis aedificat. Habitare etiam in hominibus adhuc animalibus, cculte agit ut sint templum ejus, idque in proficientibus et proficiendo perseverantibus perficit. Quamobrem Deus qui ubique praesens est, et ubique totus non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efficit beatissimum templum suum, vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum claritatis suae quod incipit a regeneratione. Cum igitur habitationem ejus cogitas; unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime abitare dicitur; quia ibi fit voluntas ejus perfecta eorum in quibus habitat obedientia; deinde in terra in fine saeculi dedicandam. Christumloco aliquo coeli propter veri corporis modum.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo uon habitat ⁊ totꝰ adest.
qͣĩnus eum ille uouhãt. itͣ et
illi in quo habitat totus ẽ pre¬
sens quaimus nou ex toto eu
capiat. Neq eĩ ad habitandũ
diurdit se ꝑ hominũ corda seu
corpora aliam sui partem huie
tribuens illi aliam sieut lux is¬
ta peraditus et fenestas domo¬
rum. s pociꝰ si q̃mli bet sonuz
cum corporea res sit ac transito¬
ria surdus non capit. surla st̃
non capit. Atqz in hiis qui au¬
diunt eumparit̾ ei appinq̃nt.
Tantomagis aliꝯ alio capit ꝙͣ¬
to ẽ acutioris tanto aũt mi
mis quanto ẽ obtinsioris audi¬
tus. Cum ille non uarle mag̾
minusue inson et si in loco eo
in quo sunt omnib equalr̃
presto sit quanto excellentio
deus natura incorporea ⁊ ĩmui¬
cabliter uiua qui nĩ sic̃ sonus
ꝑ moras temporum tendi et
dĩdi pot̾ nͣt̾ pacio aerio tanqͣm
leco suo indiget nͥ presentibꝰ
p̃sto sit. s et et̾ua stabłitate
in se ip̃e manẽs toto adee rebꝯ

Expanded text:
in quo non habitat, et totus adest, in quo non habitat, et totus adest, quamuis eum ille non habeat, ita et illi, in quo habitat, totus est praesens, quamuis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum diuidit se per hominum corda seu corpora aliam sui partem huic tribuens illi aliam sicut lux ista per aditus et fenestras domorum, sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum capit atque in his, qui audiunt, cum pariter ei propinquent, tanto magis alius alio capitanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtusioris auditus, cum ille non varie magis minusve insonet, sed in eo loco in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit; quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabiliter viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest, nec spatio aerio tanquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate in seipso manens, totus adesse re
Abbreviated transcription (Latin):
Cum igitur quiubiq ẽ non
mnominib habitet et in quib
habitat non equalit̾ hĩtat.
Nam unde esti llud ꝙ ely¬
seus poposcit ut dupliciter ĩ
eo fi̾et sp̃e dei qui erat in helya
Et unde in omnibꝰ sauctis st̃
alii aliis sanctiores nisi hũn¬
dantio hũdo habitatorez deuz.
Quomo ergo uerum supra
diximo ꝙ deus ubiq sit toto
qũ in aliis ẽ amplio in aliis
minꝰ. S non ẽ negligent in¬
tuendum qd̾ diximus in se ip̃o
ẽẽ ubiq totumnon ergo ĩeis
qr alia plus cum capint alia
qr nulli parti rerum abyens est.
Id̾o totus quia non partirerũ
partem suampsentez p̃bet. ⁊ al¬
teriparti altam partem eqͣles
equalib minori u̾o minore.
Maioriq maiorez. s non so¬
lum uniuersitati c̾ature. uex
etiam culib parti eio toto pa¬
parum distincte putauimus
posse intlłigi cum dice̾nis de¬
um ẽẽ ubiq totum nisi adde¬
mus in seipo uideo diligẽnꝯ
sit. si ẽ autemnee au illo a best

Expanded text:
Cam igitur. qui ubique est, non in omnibus habitet, etiam ia quibus habitat, non aequaliter habitat. nam unde est illud, quod Helisaeus poposcit, ut dupliciter in eo fieret spiritus dei. qui erat in Helia? et unde in omnibus sanctis sunt aliis alii sanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem deum? quo modo ergo uerum supra diximus, quod deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius in aliis minus? sed non est neglegenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia icitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae uerum etiam cuilibet parti eius totus paparum distincte putavimus posse intelligi, cum diceremus Deum esse ubique totum, nisi adderemus in seipso ideo diligentius eis. sicut autem nec ab illo abest,
Abbreviated transcription (Latin):
hommis. ehoc ẽ concubitꝰ ad
salutem genis. ⁊utrumq ñ ẽ si¬
ne delectatione carnali. que tñ m
odifficata et refrenante temꝑanti
a musum naturalem redacta.
inquirenda prole foruicariꝯ ł
adult̾inus cc̃cubitus.⁊ ꝙ ẽ in ci¬
bo licito mod̾atior appetitus. hoc
ẽ inconiugib uenial ille cocu¬
bitus

Expanded text:
ominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum naturalem redacta lin quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus
Abbreviated transcription (Latin):
potẽtie in petro qui passꝰ ẽ. ⁊ in
nullas expetto ẽ nuprias. ⁊ in a¬
braham qui filios gu̾auit. Et
illiꝯ enim celibato ⁊ istiꝯ ꝯmibi¬
um. pro temporum distributõe
xͦ militau̾unt. s continentia
iohannes in oꝑe. abraham in so¬
lo habitu habebat. Melior est
aũt castitas celibum qͣm casti¬
tas nupriaꝵ. quarum abrahaz
Unam habebat in usui. Ainbas
in habitu. Caste enim coniug¬
alit̾ uixit. esse aũt castꝰ siñ con¬
iugio potuit. sz tune non oꝑtu¬
it. Idemaustꝰ qͣmuis cupiat
necc̃ium ẽ ꝓpt̃ alios. sic iisceri
seminiis iuix nupciarũ officiosu
fuit sanctis uirls non libidino

Expanded text:
patientiae in Petro qui passus est, et in patientiae in Petro qui passus est, et in nullas expertus est nuptias, et in Abraham qui filios generavit. Et illius enim caelibatus et istius connubium, pro temporum distributione Christo militaverunt. Sed continentiam Joannes in opere: Abraham in solo habitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim conjugabiliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit; sed tunc non oportuit. Idem justus, quamvis cupiat necessarium est propter alios: sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non l
Abbreviated transcription (Latin):
bt̃s augꝰ. sic ait. Antiquis
temporib cum adhuc salutis
nr̃e ministeriũ uelaretur. iusti
offõ ꝓpagandi uupcias contrah¬
ebant. non uicti libidine. s duc¬
ti pietate qui multo faciliꝰ cõ¬
tin̾e pꝰsent et ullent. Utebantur
tame comugileo qpliures unius¬
ro habe̾ licebat quas castiꝯ ha beb¬
at. qͣm munc unam quilibet istoꝵ.
inquibo indemus ꝙ secundu
ueniam cc̃celit apłs. habebant eĩ
eas in opere generandi. non ĩmor¬
bo desi derii.Idem iulibro de u̾gi¬
nibo. antiquis iustis non fuit p᷑¬
catum qd pluril feminis ute¬
bantur. n contra naturam faci¬
ebant cum non lasciuiendi cã s
contra pc̃eptum quia ulla lege
eras prohibitum uerũtũ sicut
idem alibi testatur. mag̾ perti¬
nec ad bonum nũpciaꝵ uiniz
cumuna qͣm cum multis copu¬
lari. qd̃ iudicat primi conugii
copula dunnitus factaut iũt᷑
coniubia sum̾ent iuicium ubi
honestiꝯ sum̾etur exemplum. It̃
idem. sicut non est ipar mitũ

Expanded text:
tinus sic ait. Antiquis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus et plures uni viro habere licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum in quibus videmus, quod secundum veniam concedit Apostolus. Habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii. Idem in libro De virginibus: Antiquis justis non fuit peccatum quod pluribus feminis utebantur, neque contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus facta, ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attenderetur exemplum. Item idem: Sicut non est impar meritum
Abbreviated transcription (Latin):
artifex homo quampp̃ aliꝙͣ
causam deformem fecerat confl¬
areet pulchenimum redde. ita
Ut nicħ̾ sub̾e. s sola deformitas
pereat. ac squid in illa forma pͥ¬
ore uidecenter exsta bat. n pari¬
li tati partum congruebat. ñ de to¬
to uñ fecerat amputare atq sepa¬
rare.s ita consparg̾e uniu̾so:
atq miscere ut neq fedict̾ẽ faci¬
at. n minuat qñtitatem. quid de
onimpo tente sentiendumẽ. ꝙ scõꝵ¬

Expanded text:
artifex homo quam propter aliquam causam deformem fecerat conflare et pulcherrimam reddere ita ut nihil substantiae sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa forma priore indecenter exstabat, nec parilitati partium congruebat, non de toto unde fecerat amputare atque separare, sed ita conspergere universa atque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem, quid de Omnipotente sentiendum es
Abbreviated transcription (Latin):
in .t. ⁊c.c. ut ex illo totũ tuuĩ ad¬
impleatur. ⁊̃ si atuo totũ illiꝰ
non capiatur. totum replet ĩ¬
te. ⁊ suꝑhũndat inise. Si uas
non deficit. ol eun sufficit. Cor
tuum uas ẽ. amor illiꝯ oleumẽ.
quamdinuas habes ille infũ¬
dereoleum ñ cessati ⁊ postea cu
tu amplius uas non habes il¬
le adhuc ampliꝯ oleum ht. ꝓpt̃¬
ea noli pairere illi. Cape quan¬
tum potes. dilige quantũ suf¬
ficit quia ille non deficit. Dili
cuo. ⁊ ex toto affc̃u tuo.⁊ extota
memonatua quentui mn eligis
qͣntum cupis. qͣntum sufficis tã
tum dilige. totum coguitõe im¬
pleatur: totum dilctõe afficiat᷑
totum memoria teneatur. qͣnt̃
illimmͣris. tantũ afficiaris. ut
totum dulce sit. quicquid de illo
in coguitionez ⁊ memoriam ueĩt.
tumliligatur. Quantũ gͦ im̾no¬
tesce̾ clignatur nob̾. tantũ dili¬
gatur a nob̾. totum ꝙ cape pꝯsu¬
mus diligamus ⁊ quantũ pos¬
sumo¬

Expanded text:
ente tua, ut ex illo totum tuum impleatur; etiam si a tuo toto, illius non capiatur totum, replet te, et superabundat in se. Si vas non deficit oleum sufficit. Cor tuum vas est, amor illius oleum. Quandiu vas habes, ille infundere oleum non cessat , et postea cum tu amplius vas non habes, ille adhuc amplius oleum habet. Propterea noli parcere illi, cape quantum potes. Dilige quantum sufficis, quia ille non deficit. Diligtuo, et ex toto affectu tuo, et ex tota memoria tua. Quantum intelligis, quantum sapis, quantutum dilige. Totum cognitione impleatur, totum dilectione afficiatur, totum memoria teneatur. Quantum illuminaris, tantum afficiaris, ut totum dulce sit quidquid de illo in cognitionem et memoriam venit. tum diligatur? Quantum ergo innotescere dignatur nobis totum diligatur a nobis. Totum quod capere possumus diligamus, et quantum possum
Abbreviated transcription (Latin):
um tuũ. Quantum potes. tm̃ di¬
lige. possiblitas tua erit mẽsu¬
ratua. Quanto plꝰ amas tanto
plꝯ habes. ⁊ q̈nto plus habes
tanto feliciores extend̾e ergo ⁊
dilatare qnͣtum potes ut cotu
is capax fiũs. quantũcũq po¬
tis. nuinqͣm tantu potis quan¬
tumile e. Si tantur poses tãto
eẽs. Nunc aũt crerce in illo potes
equare illum non potes. Cresce
ergo ⁊ ꝑfice. Quanto maior in
bono fu̾s. tanto melior eris.
sũmo. Et magnum tͥ ħ ẽ. ⁊ ex
hoc tu magnus es. si insinuo es.
⁊ tanto utiq maior qnͣto altior.
asceudis autem cum diligis. sur¬
sum pergis incantate. quia cari¬
tas suisum ducit. sicut ait ap¬
ostolo. adhuc excellentiorem in ã
demõstro. Ascende ergo dũ pot¬
es. Eodo tempꝰ ẽ crescẽdi ⁊ ꝓ¬
ficied i. postea cum consumina¬
buntur om̃ia: stabis in eo adꝙ
peruen̾is.⁊ hoc eris siunũ tuũ ĩ
illo supra qd̾ ñtransies amp¬
liꝯ. s sumũ illiꝯ ñ erit ĩ quo
lio ei Ꝯ quo creccas Idero ascẽde¬

Expanded text:
um tuum; quantum potes, tantum dilige. Possibilitas tua erit mensura tua. Quanto plus amas, tanto plus habes. Et quanto plus habes, tanto felicior es. Extendere ergo et dilatare quantum potes, ut totumis capax fueris. Quantumcunque poteris, nunquam tantum poteris quantum ipse est. Si tantum posses, tantus esses. Nunc autem crescere in illo potes, aequari illi non potes. Cresce ergo et profice. Quanto major eris in bono; tanto melior eris. summo. Et magnum tibi hoc est, et ex hoc tu magnus es, si in summo es, et tanto utique major quanto altior. Ascendis autem, cum diligis. Sursum pergis in charitate, quia charitas sursum ducit. Sicut ait Apostolus: « Adhuc excellentiorem viam vobis demonstrabo . » Ascende ergo, dum potes: modo tempus est crescendi et proficiendi; postea, cum consummabuntur omnia, stabis in eo ad quod perveneris. Et hoc erit summum tuum in illo, supra quod non transies amplius; sed summum illius non erit in quo lius quo crescas. Idcirco asce
Abbreviated transcription (Latin):
peispicades c̾ati sunt hiimeritͦs
dignitatis superiores sunt cõ¬
scituti. Qui uero ⁊ natura minꝰ
subtiles. ⁊ sapientia minus ꝑspi¬
caces conditi sunt. Merito ⁊ dig̾¬
cate inferiꝰ sunt ordinati. Ita
camenut hii qui excellentior¬
es cõstituti sunt. sine superbia p̃¬
lati sunt eẽnt. ⁊ qui inferiores
positi sunt sine miẜia subiecti.

Expanded text:
merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti.
Abbreviated transcription (Latin):
unc oportet per singula que
pposita sunt currentem con¬
si decare qualt̾ mens humana q̃
tam longe adeo ẽ. tanta de deo po¬
tuent comprehent̾e. uł rõne ꝓpria
directa. uł reuelatione diuiia ad¬
uita.⁊ primũ usqueq̃ ip̃ahumana
iu ex iustos lumine u̾itatis con¬
ualuent dignum ẽ consideratõe.
ue siul totum homini detur neg¬
are ꝯ uin camur grãm. aut si tol¬
latur totum ignoranciam ercusa¬
re. Itaq utrumq molum iuues¬

Expanded text:
unc oportet per singula quae proposita sunt currentem considerare, qualiter mens humana quae tam longe a Deo est, tanta de Deo potuerit comprehendere, vel ratione propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum hu
Abbreviated transcription (Latin):
cam̃ ꝓtamꝑ secutione de lateb¬
is erumpet odiorum. ħ enim eẽ
nouissima ꝑreciitõ nouissimo
ĩminente iudicio qd̾ sc̃a ecẽa to¬
co tr̾arum orbe pacietur. unuer
ciuitate dyabłi quantacũq er
frigescet caritas multorum. et
hundabit iniquitas. Unde da¬
mel. et erit in quit tp̃e tribulatõ¬
nis qualis non fuit ex quo nata
qͣntotp̃r erit¬

Expanded text:
pertam persecutionem de latebris erumpet odiorum. Haec enim erit novissima persecutio, novissimo imminente judicio, quam sancta Ecclesia toto terrarum orbe patietur, universa tate diaboli quantacunque erit, frigescet charitas multorum et abundabit iniquitas . Unde Daniel: Et erit, inquit, tempus tribulationis qualis non fuit ex quo nata Quanto tempore erit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfic̾e̾ ħ non potueris. si tũ incho¬
aueris noli despare. Saluus er¬
is. hic tñ quasi per ignem ar debis
mable portas. Tu aũt saluus er¬
is. qũ fundam̃tum in te pemãsit.
caritas dei.

Expanded text:
ficere non potueris, si tamen inchoaveris, noli desperare, « salvus eris, sic tamen quasi per ignem . » Ardebiminale portas. Tu autem salvus eris quoniam fundamentum in te permansit charitatis Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
cessare tñ non potuisses. Nũe
aũt pigricia tua et negligen
iueires qd non q̃rebas acci¬
pere. nec tamen dico ut desꝑes.
ꝗd minus sufficiẽs tribuat.
sepe ꝙ minꝯ fous agitur. effic¬
atiꝯ intus oꝑatur. in paruo op¬
ere. inagna deuotio ẽẽ pot̃. hõ
uidet infacie.deus autem i̾tu
etur cor. Et ut minꝰ dicam mͣg¬
num ẽ si inhac iuta incipere p¬
sis. ⁊̃ si nonꝑficias. Nam ⁊ post
mortem ignis quidam purg¬
atoriꝯ dicitur. ubi purgantur
⁊mundant᷑ qui ħͥ corigi cepett̃
⁊ ñ ꝑfecerunt. quiã in hac uita n
incipere uolu̾nt.i consummͣre ñ¬

Expanded text:
cessare tamen potuisses. Nunc cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentinvenires quod non quaerebas accipere. Nec tamen dico ut desperes, liquid minus sufficiens tribuat. Saepe quod minus foris agitur, efficacius intus operatur. In parvo opere magna devotio esse potest. Homo videt in faciem; Deus autem intuetur cor . Et ut minus dicam, magnum est si in hac vita incipere possis etiam si non perficias. Nam et post mortem ignis quidam purgatorius dicitur ubi purgantur et mundantur, qui hic corrigi coeperunt et non perfecerunt. Qui autem in hac vita nec incipere voluerunt, ibi consumm
Abbreviated transcription (Latin):
cacita tibi cogitõe rendeas.
illam studiore compleu̾o. Cũ ip̃e
homo cin poc̃amea confiteor sepe
aut ignorantia nesciat aut neg¬
ligẽtia non consid̾e̾t. qualẽ mͥ
scełin modum ⁊ mensurã delicti
debeat satisfactõe iniunge. Ad
hoe tͥ breuit̾ rendeo: qr si h̾o nes¬
cit d̾s scit. Tu tantum fac ꝙ tͥ p̃ci¬
pitur. obediens esto in eoꝙ tͥ
iubetur. uideat deus deuotõem tu
pior inquis putans me satisfe¬
cisse cumũ satisfecim. Ille eniz
inimxr̃ ut cantũ fac̾em. ⁊ nõ ani¬
⁊ non satisfeci. uado qĩ securꝰ ad
deum. putans me satiffecisse illi.
cum adhuc tencar obligatusqr
non satisfecerim. Quareergo ĩ¬
quis factumẽ ut talem sacerlo¬
m̾iusti ut malumhaberes. qb
si discrete udicareris. ⁊ hoc nu̾i¬
cuam palato tuo. nec eris qͣi uir
obuirgans. quia domus ex asꝑ¬
ans ẽ. Nam ut scias quia mal¬
icia tua hec fecit. ui de ubi erat de¬
uotio cua. Si eĩ ꝑfcam deuot̾oẽ
habuisses ⁊ nullo ãmonente

Expanded text:
acita tibi cogitatione respondeas: illam studiose complevero, cum ipse homo cui peccata mea confiteor saepe aut ignorantia nesciat, aut negligentia non considerat qualem mihi secundum modum et mensuram delicti debeat satisfactionem injungere? Ad hoc tibi breviter respondeo: Quia si homo nescit, Deus scit. Tu tamen fac quod tibi praecipitur. Obediens esto in eo quod tibi jubetur. Videat Deus devotionem tuam pior, inquis, putans me satisfecisse cum satis non fecerim. Ille mihi injunxit ut tantum facerem et non amet non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum, putans me satisfecisse illi cum adhuc teneor obligatus, quia satis non fecerim. Quare ergo, inquis, factum est ut talem sacerdomeruisti, ut malum haberes, quibus si districte judicareris, et hic merutuam palato tuo, nec eris quasi vir objurgans, quia Dominus exasperans est . » Nam ut scias quia malitia hoc fecit, vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses, etiam nullo admonente
Abbreviated transcription (Latin):
ii sunt ordines ⁊ mĩst̾ia el¬
ericorum. que cum aucto¬
ritate pontificali in airhidiaco¬
ncura ⁊ primicerii dethesanra¬
rii sollicitudine diuiduntur.
diacõiby ⁊ leuitis ad q̃m ista ꝑ¬

Expanded text:
i sunt ordines et ministeria clericorum, quae tantum auctoritate pontificali in archidiaconi cura, et primicerii ac thesaurarii sollicitudine dividuntur. diaconibus et levitis; ad quem ista
Abbreviated transcription (Latin):
de infantib nͥqr nonin ea surrͤ¬
turi sunt corporis exiguitate qͣ
mortui. s ꝙ eis tarcłiꝯ a ccessu¬
tiunerat tempore hoc sunt illo
dei oꝑe miro atq celerrimo recep¬
curi. In sñia quippe domini uͥait
nõ defuturũ ẽẽ ꝙ fuit. nõ aũt
negatum ẽ affuturũ qd̃ defuit.
defuit aũt infanti mortuo ꝑfcã
quantitas siui corporis ꝑfecto:
quippe infanti de est utiq ꝑfec¬
tio magnitudinis corporalis q̃
sit. hunc ꝑfectõnis mclũ sic h¬
abent os ut cum illo cc̃cipiant᷑
sunt latenter in semine cum ⁊
uatis nõnulla adhuc desint sic̃
dentes. at siquis eiꝯmõi in q̃ roẽ¬
quodanimꝰ ut ita dicam linitũ
uidetur eẽ qd̾ nondum ẽ. ymo
ꝙ latet. s accessu tempors erit.ł
pciꝰ apparebit. In hac ergo iufãs
iam breuis aut lõgus ẽ. qui breu¬
uns logusue futum ẽ. Restat er¬
go ut suam recipiat quisq mẽ¬
suram qmuł hũit in iuuentute
⁊̃ si senex ẽ mortiuis uł fũ at habi¬

Expanded text:
de infantibus, nisi quod non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui. Sed quod eis tardius accessurum erat tempore hoc sunt illo Dei opere miro atque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini ubi ait: non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis; perfecto quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae sit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantursunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes ac si quid eius modi. In qua rquodammodo, ut ita dicam, limatum videtur esse quod non est, imo quod latet; sed accessu temporis erit, vel potius apparebit. In hac ergo infans jam brevis aut longus est qui longus brevisve futurus est. Restat ergo ut suam recipiat quisque mensuram qualem habuit in juventute, etiam si senex est mortuus, vel fuerat habi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ⁊̃ seculihunis doctissim hoĩes
uiuentutem que cum fu̾it spacio
ꝓprio timinata nide iam hoĩem in
detͥm enta unge̾ grauions ac seni¬
lis ettͣis. ⁊ ideo non ẽẽ dictũ in:
mensuram corporis uł in men¬
surama stature. S in mensurã¬

Expanded text:
etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem, quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde iam hominem in detrimenta uergere grauioris ac senilis aetatis — et ideo non esse dictum in mensuram corporis uel in mensuram staturae, sed: in mensura
Abbreviated transcription (Latin):
antepreptum p̃mittitur. Ip̃m p̃¬
ceptum postea subinfertur. Ip¬
sum adorabis ⁊ illi soli seriues.
ħ sceptum p̃cedit. honora. patrẽ
tuum ⁊ mrem tuam. Deiñ subiũ¬
git. ut bñ sit t̾. et sis lõgeuus sr̃
tetram. Quid est ergo qd̾ ibi añ

Expanded text:
ante praeceptum praemittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur: Ipsum adorabis, et ei soli servies. Hic praeceptum praecedit, honora patrem tuum et matrem tuam, deinde subjungitur, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram. Quid est ergo quod ibi ante
Abbreviated transcription (Latin):
non hoc cdiligatur. qr hane ab
illo ĩmo ꝑ illumuitam accipun᷑
intraturi sumꝰ. Bñ ergo cum
iuncta ẽ causa. ut bñ sittͥ ⁊ s. lõ.¬
sit̾. iuuẽtiũ .s. qr ħ dilig̾e̾ debemꝰ
in auctore huius uite ꝙ ab illo ꝑ
hancuitam ad uitam fururam
iniciati sumo. ⁊ pulcre honoran
ti pͥũ siuim lõgeuitas promittit᷑.
quia deo per diletcem adherere et̾¬
intatez promeretur. Sanc qͣnt̃
spectat ad sensum litte̾ duobu mo¬
nr̃a facultas suppetit adiuuan¬
do. s et de pr̃ib spiritalib .i. de
prelatis nr̃s id ip̃m intlłigere
nicħ impedit quibꝰ obediẽtiã
debemus qͣntumurã habet pos¬
siblitas et auxilium unmo ser¬
uicium quantum suppetit facłꝰ¬
tas.
Secundum

Expanded text:
ob hoc diligatur quia hanc ab illo, imo per illum vitam accepimus, intraturi sumus. Bene ergo cum juncta est causa, ut bene sit  diligere debemus in auctore vitae hujus, quod ab illo per hanc vitam ad vitam futuram initiati sumus. Et pulchre honoranti principium suum longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerere, aeternitatem promeretur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus monostra facultas suppetit adjuvando. Sed et de patribus spiritualibus, id est praelatis nostris, idipsum intelligere nihil impedit, quibus obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium, imo servitium quantum suppetit facultas. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ deum. Nan ⁊ amor parentuz:
ꝯi ad solam carnein respicit sp̃u¬
endo ẽ anob̾. quia cus gr̃a nr̃a
dilecõ pr euenitur. ⁊ nr̃a diłctõ
per eiꝯ gr̃am excitata subreqt᷑.
In pr̃bu autem carins nr̃e si ad
quia ultra carnis affcm̃ ⁊ supra
caruis intuitu non proficit ad
ꝓfectt̃e premii sp̃ualis nõ pertĩ¬

Expanded text:
propter Deum? Nam et amor parentum si ad solam carnem respicit, spirituendus est a nobis, quia ejus gratia nostra dilectio praevenitur, et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae, si ad quia ultra carnis affectum et supra carnis intuitum non proficit, ad perfectionem praemii spiritualis non pertin
Abbreviated transcription (Latin):
p inump̾ceptum sccłe tab¬
ule ad patrem hominez per¬
tinet. sicut pͥmum prime ad pa¬
trem deum. Utrobiq pat̾uitas
p̃̾ponitur. utrobiq principii
dignitate honoratur. qr sccłin
q̾idammodũ sicut habenins
principium nascendi per gen̾ati¬
onez apatre homie: sic̃ principi¬
um eristendi per ec̾ditdem acce¬
pimꝰ a deo patre. ⁊ pat̾nitas hoĩs
Sacramentũ est et ymago diuine
pat̾intͣtis ut discat cor hinnanũ
in eo principio ꝙ uide quid debe¬
at illi principio a quo ẽ et qd̾ ñ
uides. Sic ergo dcm̃ ẽ. honora pr̃e¬

Expanded text:
Primum praeceptum secundae tabulae ad patrem pertinet hominem, sicut primum primae ad Patrem Deum, utrobique paternitas praeponitur, utrobique principii dignitate honoratur, quia secundum quemdam modum sic habemus principium nascendi per generationem a patre homine, sicut principium existendi per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est: Honora p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħicas et apłicas lectiones re¬
atandi. hii quidem qui ad hũc
gradum promouentur litt̾arũ
scientia debent ẽẽ instructit
corum que legunt sensum intel¬
ligant.⁊ in pronunciatione iũ
accentuum agugrant. distĩcte
legant ne consusione pronũ¬
ciatõnis intlłetum auelitori¬
bꝯ tollant. considerant quid sit
indieatiue legend̾. quid sub ĩ¬
tirgatõe pronunciandum. ubi
gramaticorũ typumgerentos
ad irrisionem ꝓuocant. Uox
lectoris auribo ⁊ cordi consule
debet ñ oculis. ne motuuł ges¬
tu indisciplinͣtos spectatores m̃¬
gis ex se ip̃o faciat qͣm audito¬
i̾es.e que effratum et femineũ.
ꝙͣ agrestu et rusticum sonu
dominus in ꝓpͥa ꝑuã ostendit.
qũ in medio semorum libꝵ
psare ꝓphe apperies distĩete ad
intlłigend̾ legit. Sp̃e dñi suꝑ¬
me. euuangłizare pauperi bo
misit me. Ex quo lectoribꝰ
intlłigi datur. quia gr̃a sp̃ua¬
li clarere debent. qui pplo uer¬
bum dei amiũciant

Expanded text:
icas et apostolicas lectiones recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum Dominus in propria persona ostendit, quando in medio seniorum librum Isaiae prophetae aperiens, distincte ad intme evangelizare pauperibus misit me . Ex quo lectoribus intelligi datur, quod gratia spirituali clarere debent, qui populo verbum Dei annuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
ecuido grado delectoribus.
qui formam ⁊ micium a pro¬
phetis accepit. Sunt enim lecto¬
res qui ũbum dei annũciant. q¬
bo dicitur. clama ne cesses. qiͣ .s.
res hĩturi si fi delit̾ et utiłr ĩple¬
uitis offm̃. partem cum hiis ꝗ¬

Expanded text:
ecundus gradus est lectorum, qui formam et initium a prophetis accepit. Sunt enim lectores qui Verbum Dei annuntiant, quibus dicitur: Clama ne cesses, quasi tures, habituri, si fideliter adimpleveritis officium, partem cum hiis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt huiꝯ uite inferions
inqua usq ad tenm diffinitũ
homo manere debuerat donec
celesti ac ueri inmortali uita
ouꝑ indueret᷑ et post pactam
obedientiam ad premium obe¬
dientie sine mortis int̾positõe:
tranfferentur. hoc magis iõni
consentaneum ⁊ fide dignum.
in detur ꝙ sicut in hac uitamo¬
itali aliis per mortem decedẽti¬
b alii per natiuitatez uicturi
succediuit. Itaquoq tunc pr̃e¬
dentib pꝰ terminu huiusuite
temporal ͤad uitani et̾uam e trãs¬
latis hu qui ex eis nati fuissent
decedentibꝰ succe derent et ip̃i
quoq tempora sua impleturi.
et obedientiam seruaturi. donͦ
tandem nnũꝯ ad uitam p̃desti¬
natorum impleret᷑ et tempus
huic intiori uite in geu̾e huma¬
no deputatum consũmaretͤ¬

Expanded text:
hujus vitae inferioris in qua usque ad tempus definitum homo manere debuerat, donec coelesti ac vere immortali vita super indueretur, et post peractam obedientiam ad praemium obedientiae sine mortis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedentibus post terminum hujus vitae temporalis ad vitam aeternam translatis, hi qui ex eis nati fuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae genere humano deputatum consummaret
Abbreviated transcription (Latin):
origo excitit. sine uicium illd̃
cum quo ab illo transducto u¬
uñsi oriuntur qui ab illo ꝑ car¬
nis ꝓpigationem transdueũt᷑.
her aũt uicium originis huma¬
ne duplici corruptione naturã
inficit. Ignorautia .s. mente.
et cccupiscentia carnẽ. ħ̾ duo
mala inprimo qui dẽ parente pe¬
na funt poedentis culpe ⁊ culpa
actualis. In nob̾ aũt culpa sb̃¬
sequentis pene. ⁊ culpa simł ⁊
pena originał. Qñ ergo origi¬
nale pec̃or qͣntumad primũ ho¬
minem dicimꝰ intlligimꝰ culp¬
amprimam in obedientie illiꝯ
que illi quidem originalis poãi¬
dicitur. non ꝙ ab illa uł cũ illa
origine acceperit: natura illiꝯ
s ꝙ ex illa quasi prima õium
postincdum orta sunt et exier̃t
sulsequentia omnia mala illiꝰ.
Quia aũt illto uullo a prima or
poe̾m dicitur actuale illiꝰ fuit.
quia profecto qui nascẽdo pec¬

Expanded text:
omnium exstitit, sive vitium illud cum quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo originale peccatum quantum ad primum hominem dicimus, intelligimus primam culpam inobedientiae illius quae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima orie dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo pec
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ competit u̾bi nomen. Nã
illud quod ꝓftur carnus ore uox
ũbi ẽ. uerbumq ip̃m dicitur pp̃
illd̾ aquo ut foris appareret assũp¬
cumest. idemin eodez paulopost
quapp̃ita dicitur illd̾ dei uerbũ
ut dei cogitatio non dicat᷑ ne ali
quid ẽ etiam inscripturis scĩs co¬
gitationes dei. S eo locutõnis
mo quo ibi ⁊ obliuio dei dicit᷑
que ntiq ad ꝓprietatẽ ĩ deo nul¬
la ẽ ⁊ paulopost. Et tunc quide¬
ũ erit fli̾n quia neq mentiem̃
neq fallemur. fortassis ⁊̃ non
tes. s omnez scientiam uno sim¬
ul conspectu uidebimis cñ cũ ⁊ħ
siteio forme ad qͣm pucire debet.
S tamen coequanda nõ erit illi
oimplicitti ubi non formable ꝗ

Expanded text:
 competit nomen. Nam illud quod profertur ore carnis, vox verbi est. Verbumque ipsum dicitur propter illud a quo, ut foris appareret, assumptum est. Idem in eodem paulo post. Quapropter ita dicitur illud Dei verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne alquidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo quo ira et oblivio Dei dicitur, quare utique ad proprietatem in Deo nulae facta est. Et tunc quideon erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur: fortassis etiam vtes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum sit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non
Abbreviated transcription (Latin):
summo ẽ. pꝰ celum paradysꝯ. pꝰ
para dysum mundꝯ. pꝯ muidũ¬
ignis purgatoriꝯ. pignem
purgatoriũ infernꝰ.⁊yabolo
crgo qui a sinno cecrderat. ĩ un¬
o detrusus ẽ pp̃ea quia reparanmꝯ
non erat. homo aũt qui a sũmo¬
non corruerat. non ẽ positꝰ in
uo. ꝯ in medio collocatus. ut
ei locn eẽt quo ascend̾e pꝯset per
mitum iusticie. uł descend̾e per
peatum culpe.

Expanded text:
summo est, post coelum paradisus, post summo est, post coelum paradisus, post paras purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a summo ceciderat, in imum detrusus est, propterea quia reparandus non erat. Homo autem quia non a summo corruit, non est positus in imo, sed in medio collocatus, ut ei locus esset quo ascendere posset per meritum justitiae, vel descendere per reatum culpae.
Abbreviated transcription (Latin):
trum sũmũ. Iara dysꝯ ẽ locꝰ
inchoantiũ ⁊ in meliꝯ profitẽ¬
tium. ⁊ id̾o ibi solum ẽẽ bonu
debuit. quia creatura a malo iĩ¬
cianda non fuit. Nontũ sum¬
mum ẽẽ debuit. quia si sũm¬
umeẽt ibi bonum illic põitis ꝓ¬
fectus non ẽet. Celum lan est
confirmatorum bonorum ⁊ ꝑ
disciplinam ad siui ꝓfẽm per¬
tingentum. Uñ solũ sumũ q
bonumin eo collatumẽ. Infn̾ꝰ
locꝯ est confirmatoru maloꝵ
⁊ disciplinam in recuꝑa blr des¬
erentium. ⁊ idõ ibi solum sũm¬
umq malum positum ẽ. POur¬
gatoriꝰ ignis locꝯ ẽ in prima
correctione minꝰ correctorum
et insecunda perficiendorũ. ⁊ ido
dolum malum hre debuit. ut
⁊ malum simul consistunt. Mũ¬
ordinatum ẽ. Ut ꝑ bonum ꝗde
consolationem accipiant. ꝑ ma¬
lum uero correctõe. ii cũ sumũ
malum aut sunmũ bonũibi
ẽ. ut sic quo ⁊ ꝑsistentes in ma¬
lo deficere. ⁊ recedentes a malo ꝓ¬
ficere pꝯsint. Sic ergo celum ĩ

Expanded text:
trum summum. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium; et ideo ibi solum esse bonum debuit, quia creatura a malo initianda non fuit. Non tamen summum esse debuit, quia si summum ibi esset bonum illic positis profectus non esset. Coelum locus est confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertingentium. Unum solum summumque bonum in eo collocatum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. Purgatorius ignis est locus in prima correctione minus correctorum, et in secunda perficiendorum; et ideo solum malum habere debuit ut t malum simul et bonum consistit. Munordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possint. Sic igitur coelum in
Abbreviated transcription (Latin):
nummitt̾ent. secindum cãm.si
eccastica negocia examinanda sꝯ¬
ciꝑet. secundum mẽsurani. si me̾¬
dacium uł maledictum suspẽdio
punires. Secund̾ locum. si loca sa¬
diebꝰ reu̾entia ñ eriberet. qn̾
inhiis parcendũ ẽ quib proi
culpis suis supplicia debentur.
hiis ergo medlis secularis pot̃¬
tas iusticiam ex̾ce̾ debet. legu
instͣura sequens. et nicħ preter
iusticiam ⁊ u̾itatez approbans
inuidicando. Secularis añt po¬
testas caput h̾t regez sũ ĩpator¬
em ab illo ꝑ subditas potestates
duces et comites et p̾scõs et ma¬
grãtus allos descendẽs. qui tñ
om̃s ab aprima pott̾ate auecori¬
tatem sumiĩt. in eo qd subiectis

Expanded text:
et. Secundum causam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet. Secundum mensuram, si mendacium vel maledictum suspendio puniret. Secundum locum, si loca sadiebus reverentiam non exhiberet, quando et his parcendum est quibus pro culpis suis supplicia debentur. His igitur modis secularis potestas justitiam exercere debet, legum instituta sequens, et nihil praeter justitiam et veritatem approbans in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt in e
Abbreviated transcription (Latin):
douicor existe̾t quatinus ⁊ sibi
temptatione uiciorum suꝑã¬
do premium iusticie acquirer
et ⁊ob̾ in temptatõe positis re¬
sistendi ⁊ uincendi in semetip̃o
eremplum formaret. S absit
in sensuxano ut ullam in car¬
ordinate delectationis et cccupis¬
centie illicite citillationẽ aliqu

Expanded text:
et, quatenus et sibi tentationem vitiorum superando praemium justitiae acquireret, et nobis in tentatione positis resistendi et vincendi in semetipso exemplum formaret. Sed absit a sensu Christiano ut ullam in carordinatae delectationis et concupiscentiae illicitae illa
Abbreviated transcription (Latin):
nos sumus mortales. qr uon¬
hõ aute pec̃m fuit qr probanti
nõ erat aprima cd̾eeptõe głia ĩ
ĩmortalitatis induisse. primꝰ
quippe hõ quia probandi erͣt
talis ẽẽ debuit qui ⁊peccare ⁊
non peccare potuiss. ut uolunt᷑¬
tis non uecc̃itatis eẽt utrumq.
Neq enimul obedienti mĩtũ
uł non obedienti culpa ẽẽ potu¬
isset insi ⁊ obedientia et p̃uari¬
catio uoluntaria fuiss. Itaq¬

Expanded text:
nos sumus mortales, qunos sumus mortales, quhomo ante peccatum fuit, quia probandus non erat a prima conceptione gloriam immortalitatis induisse. Primus quippe homo quia probandus erat, talis esse debuit, qui et peccare et non peccare potuisset, ut voluntatis non necessitatis esset utrumque. Neque enim vel obedienti meritum, vel non obedienti culpa esse potuisset, nisi et obedientia, et praevaricatio voluntaria fuisset. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
nem ab omi pocõ assimi̾et pẽa
tantum poc̃i uolunttͣe non ue¬
cessi tte assumentis in manen¬
te ut dumip̃a ista in saluatore si¬
ne culpa pateretur illa que insa¬
luandis pro culpa pene obnoxia
fuerat li beraretur. Dehac itaq
pena passiblitatis suĩ mortalitͣ¬
tis querunt quiclam quomͦ ini
carne saluatoris erat. s facile
est scire quom̾o caro illa quam¬
diu in massa generis humani
sub originali peccato debito fu¬
it penam quoq preuaricatõis
qua totum tenebatur in toto
ip̃o ex necc̾itate sustinuit. post¬
qͣm autem a toto ip̃o singłarit̃
diuisa ẽ ut nec impõ eẽt. nec cũ
ip̃o in eamparticiparet. Iam uͥ
pene de bint quia culpe mil ha¬
buit. Itaq quantũ in ip̃a fuit
non debint sustine penam ꝙͣ
qũ iam ũ hũit culpam. pot̾at et¬
go iuste saluator incarne sua
quam sine culpa assumpsit pen¬
am quoq mortalittͣis ⁊ passĩ¬
bilitatis infirmitate ñ assũp¬
sisse. s eamũ solum supra id ꝙ

Expanded text:
nem ab omni peccato assumeret; poena tamen peccati voluntate non necessitate assumentis remanente, ut, dum ista in Salvatore sine culpa pateretur, illa quae in salvandis pro culpa poenae obnoxia fuerat, liberaretur. De hac itaque poena passibilitatis sive mortalitatis quaerunt quidam, quomodo in carne Salvatoris erat. Sed facile est scire quomodo caro illa, quandiu in massa generis humani sub originali debito fuit, poenam quoque praevaricationis qua totum tenebatur in toto ipso ex necessitate sustinuit. Postquam autem a toto ipso singulariter divisa est, ut nec in ipso esset, nec cum ipso in causa participaret, jam nihil poenae debuit, quia culpae nil habuit. Itaque quantum in ipsa fuit, non debuit sustinere poenam, quando jam non habuit culpam. Poterat ergo juste Salvator in carne sua quam sine culpa assumpsit, poenam quoque mortalitatis et passibilitatis infirmitatem non assumpsisse, sed eam non solum supra id quod
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Neq enim sic uictorezi
uiciorum dr̃e uoluius ut eu
ip̃a que uineẽt uicia portare ali¬
qũ ac sensisse clicamus. ꝓpte̾a eĩ
ꝓsolampenam infirmͣri consẽsit
egrotabant primum a culpa ius¬
tificaret postea apena liberaret

Expanded text:
mus. Neque enim sic victorem vitiorum dicere volumus, ut eum ipsa quae vinceret vitia portasse aliquando ac sensisse dicamus. Propterea enim per solam poenam infirmari consensit, egrotabant, primum a culpa justificaret, et postea a poena liberaret
Abbreviated transcription (Latin):
Nonhabemus pontisicez quiñ
possit compati infurmitt̃ibꝯ nos¬
tris. temptatum aũt per omĩaas¬
serunt hum̃num affcm in xͦ mo
cus ⁊ uiciorum sensisse abiq cõ¬
sensu tũ rõnis secundũ eã cõcu¬
piscendi infiritatẽ qͣnos qui
pc̃ores sumꝯ ex ista origiiali

Expanded text:
Non habemus pontificem, qui non possit compati infirmitatibus nostris, tentalum autem per omnia . » Asserunt humanum effectum in Christo motus vitiorum sensisse absque consensu tamen rationis, secundum concupiscendi infirmitatem quam nos, qui peccatores sumus, ex illa originali
Abbreviated transcription (Latin):
graciam sacramenti mĩquid acci¬
pit ut culpa non sit. s ut dampnͣ¬
bilis non sit. quia si culpaoło nõ
eẽt nonhr̃et excusari quia nõ de¬
beret imputan. Quappt̃ illamin¬
firunta tem humane nature q̃
pena ẽ solum cum carius suscep

Expanded text:
gratiam sacramenti non quidem accipit ut culpa non sit, sed ut damnabilis non sit; quia si culpa omnino non esset, non haberet excusari, quia non debent imputari. Quapropter illam infirmitatem humanae naturae, quae poena est, solum cum suscep
Abbreviated transcription (Latin):
disct̾ionem naturalem que in¬
truisecꝯ aspirataẽ ut peream
appetenda uł fugienda fu̾ant.
Quasi enu quoddam p̃ceptũ
dare erat discretione ⁊ in tlli¬
gentiamagendi cordihomi¬
is aspirare quid ergo cognito
faciendorum fuit. nisi queda
ad cor hominis fc̃a põept̾o: Et
quid ruisꝯ oognitio uitandoꝵ
fuit. nͥ quedam proh̾itio: Qͥd
ergo cogintio eorum que medi¬
a fu̾nt estimanda ẽ. insi quedã
ccressio ut illic homo suo arbi¬
trio relinqueretur uͥ qͣmcũq ꝑ¬
tem elegisset non led̾etu: deo
necela demonstrare noxia. ccce¬
dere u̾o insimiare ad utrumli¬
bet se habentia¬

Expanded text:
tionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo bere autem demonstrare noxia. Concedere vero insinuare ad utrumlibet se habentia