comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod adrem maxime ꝑtin& . quo modo lumantem naturã tamquã
omnino sine uitio ullo sit con&ur osteidere : & contra aꝑtissimas
scripturas dĩ delect&ur sapientia uerbi qua uacu&ur crus rp̃i
Sed planeilla non euacuabitur ista pocius sapientia sibuert&ur
Namcumhoc ostenderimus aderit fortas s̃ inisericordiadĩ ut & ip¬
sum hoc dixisse poenbieat. PRimno iniquit. Deeo dis¬
putandum ÷ qđ ꝑpeccatum debilgẽ tadicitur &immutata natu¬
ra : Vnde ante omnia quereidum puto inquit quid sit pec ca¬
tuni: Substantia aliqua dn omnino sibstantia carens nomen
uo nonres non ꝗcistentia non corpus aliquod sed ꝑperam facti
tus axprimitur: deinde adiungit⁊ redo ita est x& siita ÷ inquit
lomodo potuit humanã debilitare uelmutare naturã qđ sibs¬
fantia car&  Vid&se queso quomodo nesciens nature uertere
medicomnalium elo quiorum sali herrimas uods: Ego dixidñe

Expanded text:
quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas Scripturas Dei delectetur sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod peccato debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaeretum, substantia aliqua an omnino substantia carens nomen, quo non res, non exsistentia. non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur". deinde adiungit: "credo, ita est. et si ita est" inquitquomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret? uidete quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces ego dixi: Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
ulle actposse e ficeretontra legems nouintellogendo quido
raulit : Vnde amimonenus peere ado sapientiã quidat an¬
nibus affluonit̃ Vtiquehisominibus quisie peluant danturis¬
tunt Quornodo a quantum restanda p&enda ẽ. Diuinus
e. facere in fectũ multũ abistolaudata potentiailla nats
auolantas hominis diamipso fatente ñ potest: quare ha o¬
ces sitate restat ut a& ignosci : Vt autem adiuu&dus pep¬
c& nus quam dixit ñ iiclegimurũ debacre ominina slene
cum oatio dominico uttumque peandum ẽe cor ion
a ut dimittantur nobis debita nostra: & nonicducamur intemptatio¬
nem : Ilut ut praxerita xpientur hocut futura uitentur : Quod lic&
ñfiat nisi uoluntas ad st tam̃ ut fiat uoluntas sola ñ sufficit. Ideo ꝓha
reue suꝑflua nec inpudens dño immolatur oratio. Nam quid stul¬
tius quã crare ut facias qđ in potestate habeas . Iam nun uid&e

Expanded text:
uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae fieri uelit. unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter, utique his omnibus, qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. Diuinitus d factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa, natura et uoluntas hominis, etiam ipso fatente non potest; quare hac necessitate restat ut oret ignosci. ut autem adiuuetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legit. mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra et ut non inducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, hoc ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit. ideo pro hac re nec superflua nec inpudens Domino immolatur oratio, nam quid stultius quam orare, ut facias quod in potestate habeas ? Iam nunc uidete,
Abbreviated transcription (Latin):
de corpore exierunt: sedeos qui secundum carnem uiuunt signi ficatos
ẽt manifestum ÷: Nonautem ibi÷ quaeffio queuer satus. Ilud est
qđ ĩxspecto ab isto audire sipossim eos qui setundũ spm uiuunt & oblua
&iam hc adhuc uiuentes iam quodã modo incarueñ sunt utrũ gra¬
tiadĩ uiuunt scundũ spui ansibi sufficientia ntͣdatam cumereant
possibilitate naturae a sua prriauoluntate Cum plenitudo legs
nonsit nsi caritas &caritasdi diffusasit in cor dibus uostris ñ pernos
pses sedꝑ spm scm̃ quidatus ẽnobis: Inactat &iam ited erec catis
igio antir adicit horiinẽ piugilare debero nengnoia. Pdeo que t̃
cal pandam ignerantiam quia idliomno nescit negle glentia sua ques
addibita aligertia scredebuss&. Duntam̃ omimua patius lisies
quaon ut cr&s &edicat: damibi intellectũ & discã mandatatua
Alid ẽ enim nonduras se sarequȩ neglogentia peccita duã
ꝑ pcrisicia quadam legis uidebantius equarialiuid antellegune

Expanded text:
de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ab isto audire, si possim, eos, qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia Dei uiuant secundum spiritum, an sibi sufficiant, iam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria uolnon sit nisi charitas , et charitas Dei diffusa sit in cordibus nostris, non per nos per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae et dicit, \'hominem praeuigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua quod adhibita diligentia scire debuisset.; dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret et dicat: da mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud enim est eum non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari; aliud intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
ta suerit omnis infirmitas: Nunc uero auertat se homo adelic
to cum ꝓficiendo inđ discedit d reno u&ur dedie indiem: & diri¬
gat mas nus inopere misericordiȩ & ab omini delicto mund& corsu¬
ur misereatus. ut quod restat ꝑuiãm dimitatur: Hoc enim palubri¬
ter &sinonuana manique iactantia bene intellegitur᷑ quo d dix
st iohannes. Sicor nostrum nos non repracherdat fiducia habe¬
rius addm̃ & quaecumque p&ierimus accipiemur abco: Hoc euim

Expanded text:
ta fuerit omnis infta fuerit omnis infto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opere misericordiae et ab omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
tates ꝑficio hodie & cras & tertiadie consummor id est ꝑficior
Dicit enim hoc e ꝑsona corcor porisui quod ÷ ecclesia di ponens ꝓdis¬
tinctis &dinatisq temporibus quos & in sua resurrectioñ significa¬
uit intriduo . Puto autem intereẽ interrectũ corde & mundum
corđ : Nam & rectus corde in eaquae ante sunt &tenditur. Eaquȩ
r&ros̃ obliuiscens ut rectocursu idest recta fide atque intentione
ꝑueniat ubi habit& munidus corde. Sicut illa singula redden da r̃
singulis ubidictum ÷ quis ascendit in montem dñi aut quis sta¬
bit in lo coscõ eius. In nocens manibur & mundo corde. In nocens ma
nibus ascend&. &mundus cordestabit : Illud in opere ÷ illud in fine
&illic magis intellegendum quod dictum ÷ bona est substantia cuiñ
est peccatũ i conscientia : Iunc enimerit uere bona substanti a
est uere diuitiae cum transierit tota pauꝑtas : Iest consumma¬

Expanded text:
tates perficio hodie et cras et tertia consummor, id est perficior: tates perficio hodie et cras et tertia consummor, id est perficior: dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est ecclesia, dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua resurrectione significauit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur. ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione perueniat, ubi habitet mundus corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus cornibus ascendet et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. et illic magis intellegendum quod dictum est: bona est substantia cui non est peccatum in conscientia. tunc enim erit uest, verae divitiae, cum transierit tota paupertas, id est, cum consump
Abbreviated transcription (Latin):
culosior maior qu&entatio. Sed tunc potius gloriosacrit quan¬
dofi& quodidẽ ait ait apostolus. Cunt xp̃s apparuerit uitaues¬
tra tuno &uos cum ipso apparebitis ingloria, Cum enum dñs ipse
secundum formã serui ꝑquã semediator coniunxit ecclesiae non
suerit glorificatus nisi resurrectionis gloria und dictum est
spr enim non eratdatus quia ibs nondũ fuerat glouficatus
Quomodo dicenda ẽ anteresurrectio nẽ suam alesia eius ẽẽ
gloriosa: mundat ergo eam nunc lauacro a quae in uerbo ablu¬
ens peccata praderita &pellens abea dominationẽ malorum
angelorum : Demnd ꝑficiens eius sanitates facit eam occurrer ẽ
inillam glouosam siue macula druga. quo senim p̃dĩstinauis
illor &uo cauit: & quos uo cauit ipsos &iustificauit. Quos auterti iusti fica uit illos
& glori ficauit : in hoc misteriodietum arbitror ecce eicio demonia & sani¬

Expanded text:
culosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quanculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait apostolus: cum Christus apparuerit, uita uestra, tunc et uos cum ipso apparebitis in gloria. cum enim dominus ipse secundum formam serui, per quam se mediator coniunxit ecclesiae, non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gloria — unde dictum est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus — quomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae in uerbo abluens peccata.praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine macula et ruga; quos enim praedestinauit, illos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. in hoc mysterio dictum arbitror: ecce eicio daemonia et sani
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui non facit inisericordiã suꝑ x altat aute  misericodia iudicio
Quod sinon ea qua espesẽa quando quideni rax iustus sederitin
drono quis gloriabitus castum selabere cor. Aut quis glori abit᷑
mundum seeẽ apec cato : Iunc ergo ꝑeius miseri cordiã iusti plene
ꝑfecteque mundati. fulgebunt in regno patris sui sic sol. Tunc ple¬
ne at que ꝑfecte erit ecderia non habeis maculã tutrugã autali¬
quid iiuius modi quiatunc &iamerit uere gloridosa: Cum eñina
tantum at ut &xiber& sib eclesiam non habentem maculã aut ru¬
gam sed ad dit gloriosam. Satis significauit quando erit siñ mau¬
la &ruga aut aliquid eius modi : Tunc utique quando gloriosa
Non enimmodo intantis malis intantis scandalis intanta ꝑm¬
tione hominũ pessimocum intantis ob probris impiorum
Dicendũ ÷ eã eẽ gloriosam quia reges eiseruiunt. Ubi est peri¬

Expanded text:
illi qui non facit misericordiam; superexsultat autem misericordia iudicio. illi qui non facit misericordiam; superexsultat autem misericordia iudicio. quod si non esset, quae spes esset? quandoqu castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per eius misericordiam iusti plene perfecteque mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est peri
Abbreviated transcription (Latin):
dmundus corđ : & a libibene facdñẽ bonis a rectis cađ. Itemapud salo¬
tinem bona ÷ sulstantia cuinon ÷ peccatum inconscientia Item illica
uertere adelicto & dirigenanus & ab omni delicto munda cortuum:
Item inepistula iohannis sicor nostrũ nos ñ rep̃ hendat. fiduciam habe¬
imus addĩ & quecumq p&ierimus accipiemus abeo: Hoc eñ agitus¬
uoluntate eredendo sporando diligendo caepus castigando aclimis¬
nas faciendo iniurias ignoscendo in stant &ando & proficiendi ui¬
res praecando ueracit̃ quedicondo demit i nobis sicut aiosdimit¬
timus & nemferasnos intentationẽ sedliberanis amalo. Iiocpra¬
sus agitus ut cor mundesur & pecatum omnollatus. & quodiu¬
llx iustus cum inthiro no sederit. occultum inuenerit minusq
mundatum eius iiseri cordia remit tatur ut do uidendototũ
sanum mundumquereddatir. Iudicium dum sineiiseri cordia sed

Expanded text:
et mundus corde; et alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud Saloet mundus corde; et alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud Salomonem: bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in epistula lohannis: si cor nostrum nos non repmus ad deum, et quaecumque petierimus, accipiemus ab eo. hoc eniuoluntate, credendo, sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo, iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et peccatum omne tollatur et quod iudex iustus, cum in throno sederit, occultum inuenerit minusque mundatum eius misericordia remittatur, ut deo uidendo totum sanum mundumque reddatur; iudicium enim sine misericordia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus ideo secutũ ẽẽ quis gloriabitꝰ castum selabereca quo praeces¬
sit cum rex iustur sederit indirono: Quanta lib& enim iustitia sit
prae ditus homo cogita redeb&. nealiquid inillo quodipr̃ nonui dit in¬
ueniatur ẽẽ culpandum : cumrexiustus sederit indirono. Cius cogita¬
tonem fugere delicta non possunt nec illa dequibus dictũ ÷ delictaquis
ntellegit: Cumergo rexiustus sederit indirono quis gloriabit castum
clabere cor aut quis glori abitur mundum se cẽ apeccato : Nisi focte
isti qui uolunt in iustitiaͣ non ipsius iudicis miseri cordia glociari tam̃
&iam illauta sunt quaeres pondendo subiecit᷑ quod saluator ait ine¬
uangelio beati mundicu der quo ipsidm̃ uidebunt . & quod dauid dicit
quis as cend& inmontem dñi aut quistabit in locosioeius in noces manib:

Expanded text:
dicimus ideo secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? quoniam praecesdicimus ideo secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia gloriari? Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus
Abbreviated transcription (Latin):
bona data dare filis uestris quanto magis pates uester quuncaelis : da¬
bit bona p&entibus se cum auit utique pater uester filios di iamẽẽ
monstrauit quostam̃ adhuc malos ẽẽ nontacuit Ill& amei non soluti
quo modo &isti bonisunt & nomo sit botus nisi unus ds undẽ ille amino¬
nitus qui intero gauerat quidboni face& ut illum querer& cuius
gratia bonus c̃ẽ teuibonum eẽ hioc est ipsum ẽẽ quia in commutabilit
bonus & non potest amnino malus eẽ . Item dicunt inquit quis glora¬
bitur costum se habere corͣ & adhoc respondit multistestimoniis uo¬
lens ostendere possecẽ in homine castum cor net̃ amendicit. quomo¬
do accipiendum sit quod ꝓposuit contrase dice quis glouiabita
cistum sehabere corne scriptura diuina in hoc testimonio &inhis ꝑque
respondit sibi praaduersaria uideatur : Vosautem Increspondenter

Expanded text:
bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester qui in caelis est dabona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester qui in caelis est dabit bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammonitus, qui interrogauerat quid boni faceret, ut illum quaereret, cuius gratia bonus esset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia incommutabiliter bonus non potest omnino malus esse. \'Item dicunt\', inquit, quis gloriabitur castum se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes
Abbreviated transcription (Latin):
bonum dixit enim ẽẽ respondendum qđ idem dñs eclibiait
duum est ut &illud intellegitur quomodo dictum sit nemobonus nisuris
s̃ sũ quia orinia geatasunt quimuis didr̃ fuerit bonaualdȩ erate
tam̃ conporta uebona sunt cu conparata necsunt: altis sune qui pe&
prio modo quodã des eipso dnx̃ cgosum quisum sicat dictum:: netiobenur
nisi unus ds̃ quem am modum deiohanne dictũ est nonerat uldumen cu
dĩs eum dicat ẽẽ lucrnam sicut disciulos quibus dix̃ uos estir lumer o¬
di. nemo accendit luce nã &ponit cam sib modio : Sedin conparatio n lum¬
nis ilius quod ẽ ium̃ uerum inluminans omnẽ hominẽ uenien tẽin hur
mundũ ñ erat illelum̃: Siũ quia ipsi &ium filidi comparatis ibi sibi ipsis
quales milla persectione aderna futurisunt itabom sunt ut adhuac e
malisint quod deillis dicere non audeem quis enim audent diceremalos

Expanded text:
bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi ait:bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi ait:ndum est, ut et illud inteliegatur quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus. siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit bona ualde, creatori tamen comparata nec bona sunt, cui comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam de se ipso dixit: ego sum qui sum. sic dictum est: nemo bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum est: non erat ille lumen, cum dominus eum dicat esse lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen uerum inluminans omnem hominem uenientem in hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri sunt ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. quod de illis dicere non auderem — quis enim audeat dicere malos
Abbreviated transcription (Latin):
nuncino pere est . Aliud recessisse abomni peccato quod in
illo ꝑfectione tunc erit: Sedtamen. & quiiam recessit¬
& qui adhuc recede: Nonẽ negaendus facore bonum. quo¬
modo ergo dictum est. Nonẽ qui facciat bonum nunest usq
adunum quod ille ꝓposuit & non solutum reliquit᷑ Nin
quicepopulum quendam pseclmus ille culpect inquo nec unus
erat qui fecer & bonum : dum uolunt remconere filii homi¬
num & non eẽ filuidĩ cuius groccia homo sit bonus. ut sccci¬
fatbonum. Deillo enimbono dictum hic debem: Accipero
quod ibi ait dr̃ decalo respexit suꝑfilios hominum ut uide¬
uet si est intellegens requirens dm̃: Hoc ergobonum quod
est requireredm̃ ñ eraet qui faccer&. Noneraet urq
edunum sed ieo genere hominum quod pricȩ dstinatũ ÷
quid medicitis bonum᷑ uemobonus nisi solur dr̃. Hcencitt̃
propositionem omnino uon soluit sed opposuit uelut exgrd¬
uerso adice testimonia quibus probecr& eẽ. & bominem

Expanded text:
nunc in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod in nunc in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod in illa perfectione tunc erit. sed tamen et qui iam recessit et qui adhuc recedit, non est negandus facere bonum. quomodo ergo dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, quod ille proposuit et non solutum reliquit, nisi quia populum quendam psalmus ille culpat, in quo nec unus erat qui faceret bonum, dum uolunt remnis, et non esse filii Dei, cujus gratia homo fit bonus ut faciat bonum? De illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: « Deus de coelo respexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. » Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hoquid me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc item propositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem
Abbreviated transcription (Latin):
teraes testimonice quece posuit: conserec illud quod dicitio
nonẽ ẽ. In ec uitec hominem sine peccato Ipftcutem non
indño & facbonitatem. Hoc proceceptũ est non factum:
quod p̃ceptu est nõutiq faciebaent dequib: dictum ẽ.
Non est qui fac cicet bonum non est usq: cedunum : At &iã
dixis se scm tobin Nolitimere fili. pocuperem uitctm gesi¬
mus sed multa bona hecbemus sitimuerimus dm̃ & roces¬
serim: cebomni peccato & fecerimus bonae: Vereͥssime
tuncer̃ homini multa bono : cum recesserit abomni peccto
Tunc enim ei nullcerunt incelecerunt ineelor: ut nonopis
habeat dicere liberanos amalu, Quacmuis & nunc omnis qui
proficit. recta Intentione proficiens. recedit ab omni
peccato & tanto inđ longinquior: quañdo plenitu : diiustitiȩ
per fectione qux propineur quios. Quice &ip sec concũ¬
piscentia quod est peccitum habitans In carne iõa. &sima¬
n& adhuc in membris mortolib minuita mens Nonde sinit
in ꝓficientib: : Aliud est ergorecedere ab omni peccito quod

Expanded text:
stimonia quae posuit non sunt contra illud quod dicitur non esse in hac uita hominem sine peccato. ipse autem non in domino et fac bonitatem\'. hoc praeceptum est, non factum. quod praeceptum non utique faciebant, \'de quibus dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. ait etiam dixisse sanctum Tobin: noli tin.ere, fili; pauperem uitam gessimus, sed multa bona habemus, si timuerimus deum et recesserimus ab omni peccato et fecerimus bene. uerissime tunc erunt homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato; tunc enim ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere: libera nos a malo. quamuis et nunc omnis qui proficit recta intentione proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desinit in proficientibus. aliud est ergo recedere ab omni peccato, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nis prȩdicatione nos diximus loquenti apud populum nan ex¬
istimo debere sufficere nisi hoc uelhuius modi aliquid addatut
dicat: ios itecq &iam ipsam oboediendi ꝑseuerantiam a patre
luminum: a quo descendit. Omnedatum optimum: &omnedo¬
num ꝑfectum speracredeb&is: & cotidianis orctionib: poscere
atq hoc faciendo confiderenonuor eẽ a predestinatione popul
cius alienos quia &icem hocut faciatis ipsel cergitur: ab sitau¬
tem a uobis ideo despercre deuobis quo spemuestram in ip¬
so habere iubemini non in uobis: maledictus enim omnisq̃i
spem hab& in homine: & bonum est confidere in dno quacori¬
fidere iu homine : qr becctioms qui confidunt in cum: hauc

Expanded text:
nis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non exnis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in Domino quam confidere in homine ; quia beati omnes q
Abbreviated transcription (Latin):
raiciendi subtrechentur oboehendiuires ut obo edire cessetis
quid enim sententiae deperit suta dicatur: si quiautem oboedi
unt sedin regnũciur & gloriam prydestinati non sunt. tem poea¬
les sunt : uecusqi in fineꝰ in eadẽ oeboedientia ꝑmenebunt nion¬
ne& uerius etederer & congruentiur dictur Ut nonipsitantũ
malum tamquã optareuideamur sedd calus referre quo dode¬
iint : nec ad seexistiment pertinere iesperando orandoq melio¬
A Illo autẽ modo quor dicendũ putant cardem sententia cis de
ꝓeneuerbis &iam de prestientiadi quã certenegare non possunt
ꝓ nuntiari potest ut dicatur: & si qui o boeditis si presctiestis
reiuen di obocdi  recessabitis: nempe hocueris simum est dta
sane sedin ꝓbirsimũ importunissimũ in congruentis simum
non falso eloquio sed non salubriter ualqtudini humanein firmi¬
tatis apposito illum &iam modũ quoutendum cẽ in prȩdestinatio¬

Expanded text:
rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Sunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamet verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi, obedire cessabitis. » Nempe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
illis uerbis conectitur. miror siullo modo potest in populox p̃¬
ano. quis quĩ  infirmus pacienter audire cumdicitur eis .&
si qui oboeditis. si predestinatiestis reicendi subtraheicu
oboediendi uires. Vt oboedire cess&is. hocenim dicere
quidud&ur aliud eẽ quammaledicere: aut malaquo¬
dam modo ꝓph&ccre: sed si & dehis qui non ꝑseuerant
aliquid plac& dicere uel necosse est. curnon potius ita sal¬
tim dicitur Ut paulo ante. a medictum est : primũꝰ ut non
dum deipsis quimpo pulo audiunt hocdicatur sed de al¬
is adipsos. Id est ut nondicatur. si qui o boeditir si prȩdestira¬
tiestis reicendi sed si quio boediunt: & c&tra ꝑuerbi ꝑsonẽ
tertiam dicantur. non ꝑsecundã: resenim non optabilis sa
abominabilisdicitur & durissime atq: odio sissime quas in
audientum fonte conpellando conliditur. quando qui as
loquitur dicit & si quiestis qui oboedistir si predestin atiestis

Expanded text:
illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo Christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis, Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per verbi personam tertiam, non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis
Abbreviated transcription (Latin):
quia audire ñdum potuerunt siue quia oboedire nolueruat
siue &iam cum paatem audis nionpos sent lauacrum rege¬
mnerationir qđ ac cipere possent ꝑ quod sali fiereit non acce¬
perunt iuste utique dam nant q sine peccatonon sunt uel
qũ ugiralite q axerunt nuel quod ialis icribus ad diderunt
Diines eñ peccauerunt sue madã siue imͦpsis erogent glo
iadĩ uniuer sa igtur massa poenar deb& & siominibus debi
dirnationis sirplicium redede euur Nsoniniuste ꝓtul
dlibio cedererus A uiereo indeper gratia liberantũs iun
oosa mes eriũ siodum selua sam isericcrdiae nominantur

Expanded text:
quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue iet si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non injuste procul dubio redderetur. Qui ergo inde per gratiam liberantur, non vasa meritorum suorum, sed vasa misericordiae nominantur
Abbreviated transcription (Latin):
neullo uitio creata est : Natura uero ista hominis quaunis¬
quisque ex adaminascitur iammedico indig& qr sana non est
Omnia qui dembona quae hab& insor matione uitaesensib
mente a sumimodo hab& creatore & astificesuo uitium
uero qđ ista naturalia bona contenebrat & infirmat
ut in luminatione &curatione opus habeat ñ abir ful
pabili artifice contractum : sede cagininali peccato
qđ comimis sum÷ lbero arbitrio : A ꝑ hoc natura panalis aduin
tura tam̃ eramus natura filii irte sicut & cderi Dsautem
quidiuss ÷ inmisericordia ꝓpt̃ multã dilectione qͣt dilex̃ rios
& cum es semus mnortiu delictis conuiu ficauit nor xpocuur
gratiasuimus salui facti: Haec igit᷑ xp̃i gratia sine qua neo
in fates nec a&ate grandes salui fieripos sunt ñ meritis reddi¬
tur sed gratis dat ꝓpter qđł gratia Nominat᷑ iusti ficati inqut
gratis ꝑsangiunẽ ipsius undelii qui non ꝑillai liberant̾ siue

Expanded text:
ne ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusne ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curationpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio; ac per hoc natura poenalis ad vitura, tamen eramus natura filii irae, sicut et caeteri. Deus autem, qui diues est in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui delictis. conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus saIuifacti. Haec igitur Christi gratia, sine qua nee infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur. propter quod ggratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue
Abbreviated transcription (Latin):
eium gauditu. Sicut scriptum ÷ Auditus autem ꝑ uerbũ xp̃i seddica
inquit. Nuniquid non audierunt in omnem terrã ex ut sonuseciũ
&infines orbisterre uerba eorum. Sed antequam hoc Iuper& fieri :
Ante quã denique usque ad finestotius oebisterrae . p̃dicatio ipsa ꝑue¬
nir&ꝰ. Quo non de sunt adhucultime gentes lic& ut ꝑ lb&us pau¬
cissime . quibus hoc ñdum suerat᷑ p̃dicatum. Quid faciat hamana
natura uel quid fecit quaeuel ante non audierat hoc futurũ ueladiu
non cõperit factuminisicredendo indm̃ quẽ fecit celũ & terram
A quo a sefactam naturalit̃ sentit & recte iuuendo eius impleat uolui¬
tatem Nulla fide passionis xp̃i & resur rectionis inbutã. Quodsi
fieri potuit aut potest hoc & egodico qđ delegedix̃ a postolus ergo
gens una iuda eorum quanto iustius dicitur delege nature quam
uindicta nullo modo potest nisi perfiden: & sacram̃tum sin¬
guinis xp̃inatura quippelominis primitus inculpata asi¬

Expanded text:
ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit apostolus: ergogens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et si
Abbreviated transcription (Latin):
re sed quia utrum hoc facturus aut quo fine sit factu¬
rus incestum est & omniũ nostrum fatigatio ꝓuidente
Hoc p̃senti scło dđi graticc intuȩ caritectis & scientiae ui¬
goresperat ad de eruditionem humilib: adde incre¬
pationem suꝑbis: neces scorium &utile ÷ Qcem quȩ scrip¬
tocsunt scribere neleue existim&ur quod non fre¬
quenter arguitur : sanum enim putant ee quod non
dolert: nec uulnus suꝑductum cute sentiunt : sed intel¬
legeent ꝑuenturum ad sectionem : quod habuerit ꝑ seue¬
recnam tumorem : gratiađi & pax dmĩ nostriihũxp̃i
Coron&te in omni tempore: & combulantem deuistute
inuistutem glorific& inxernum damine papabeatissi¬
me in effacbiliter mirabilis in compacrcbiliter honoran¬
de prestrontis sue patrane:

Expanded text:
re. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facture. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem, quod habuerit perseuerantem tumorem. gratia dei et pax domini nostri Iesu Christi coronet te in omni tempore et ambulantem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beatissime, ineffabiliter mirabilis, incomparabiliter honorande, praestantissime patrone.
Abbreviated transcription (Latin):
par inuenitur &uncc sententia quec ꝓpositum & p̃hstriati¬
nem dĩ secundũ p̃scientiam receperunt ait obhoc dr̃ alios
uasa honoris alior contumelie fecerit : quia fine unius cui¬
q p̃uiderit. & sub ipso gratiae adiutorio. inqua futurus
eẽt uoluntate & actione prȩscierit : Quib: omnib: enoda¬
tis & multis in supor quȩ altiore intuitu ad causam hanc ꝑti¬
nentic magis potes uidere discursis credimi &spesto¬
mus non solum Tenuitatem nostram disputationum
tuarum p̃sidio roboro n dcc̃ sed &icm ipsos quos meriti
tq: honorib: claros caligo istius opinionis obscurat defi¬
catissimũ lumen gratue recepturos : Nam munum eor
p̃cipue auctoritatis & spiritcoum studorum uerum.
scihilariũ arela tensem episcopum sciat beatitudotuo
am miratorem sec tatoremq: in alus omnib: tuae eẽdoc¬
trinae : & de hoc quod in querellam trechitiam pridem
aput scitatem tucem sensum suum ꝑ lit teras uelle confer¬

Expanded text:
par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinatipar inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeuiderit et, sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras uelle confer
Abbreviated transcription (Latin):
cationes: in his qui nihil operaturi saluantur quas so¬
lum
di ppositum uideatur existepo : In his autem qui aliqnd
honi acuꝰri sunt ꝓprescienticc̃ porsit stocre ꝓpositum.
anuero uni formiter lic& diuidi prescierniac aꝓponto
tem porali distinctione nompossit p̃scientia tamen quo¬
decm ordinesit obnixec ꝓposito & sicut nihil sit quori¬
cũq negotiorum quod non scientia diuina p̃uenerit it
nihil sit boni quod in nostrec participationem nonđo auc¬
tõre de fluxerit. postremo quem ad modũ ꝑhanc p̃dicati¬
onem ꝓpositidi quo fidelesfiunt quip̃ ordinati sunt adͥ
uitam aernam. Nemoeorum qui cohortandi sunt ir¬
pediatur. Nec occasionem Neglegentiae habecent si se pu¬
distinatos eẽ desperent : illud &icm qualiter deuatur que¬
sumi patienter insipientiam nos tram ferendo de monstre
quod r&ractits priorum de hac reopinionib: pene onn

Expanded text:
cationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi socationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ideo quis adiuu&ur quia uoluit. Nonideo quic adiuu&ur
uelit si originaliter malus receptionẽ boni non a sũmo¬
bono sed a sem& ipso incoaremale creditur sinon aliunde
dõ plac&ur nisi exeo quod ipse donauerit : Tribue nob
in hac causa papa beatissime. pater optime. queontũ
iuuante dnõ potes diligenticom picctis tuȩ : ut quae
inistis quȩstionib: obscuriora & ad ꝑcipiendũ diffi¬
ciliora sunt quaomlucidissimis expositionib digneris
aperire ac primum quiccpleriq: non putcent xp̃ianã
fidem hac dissensione uiolarr : quaentum periculi sit
in eorum ꝑ suasione pate facias: Deinde quo modo pis
taom p̃operantem & cooperantem gratic liberũ
non impediatur arbitrium tum utrum p̃scientiadĩ
itec secundũ ꝓpositũ maneat utecc ipsac quae sunt ꝓposi¬
tã sint accipienda p̃scita anꝑgenere causarum &
specier ꝑ sonarũ iste uarientur utqr diuersae sunt uo¬

Expanded text:
ideo quis adjuvetur quia voluit, non ideo quia adjuvatur, ideo quis adjuvetur quia voluit, non ideo quia adjuvatur, velit; si originaliter malus receptionem boni non a subono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuasione, patefacias; deinde, quo modo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium; tum, utrum praescientia dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uo
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum ꝑ uersissimum eẽ reuel antedĩmiseric ordiee
& instruente nos tucbetitudine nouerimur possu¬
mi quidem ad noncredendum eẽ constanter sed ad
auctoritatem teclic sententi m non sum parerqr mul¬
tum nos &uitȩ meritis ante cellunt : & aliqui eorum
adepto nuꝑ summi sacerdotu honore suꝑeminent :
nec facile quis quec pr&er paucos ꝑ fecte gratiae
intrepidos amatores tanto superiorũ disputationib: ausur
est contraire ex quo non solũ his qui eos audiunt uerum
& icc̃ ipsis qui audiuntur cumdignitatib creuit pericu¬
lum .dum & multos reuerentia eorũ autinutili cohi¬
b& silentio aut incurioso d citeor sensu : & scc luberri¬
mũ ipsis uid&ur quod penenullus cantradictione
rep̃henditur : linde s̃ in istis pelagunȩ reliquiis pra¬
uitatis non mediocris uirulentiȩ fibra nutritur. si
principium salutis male in homine collocatur. sidiui¬
nae uoluntacti impie uoluntas humana p̃festur. ut

Expanded text:
Quod cum perversissimum esse, revelante Dei misericordia, Quod cum perversissimum esse, revelante Dei misericordia, et instruente nos tua Beatitudine noverimus; possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares: quia multum nos et vitae meritis antecellunt, et aliqui eorum, adepto nuper summo sacerdotii honore, supereminent; nec facile quisquam, praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores, tanto superiorum disputationibus ausus est contraire. Ex quo non solum his qui eos audiunt, verum etiam ipsis qui audiuntur, cum dignitatibus crevit periculum; dum et multos reverentia eorum aut inutili cohibet silentio, aut incurioso ducit assensu; et saluberrimum ipsis videtur, quod pene nullius contradictione reprehenditur. Unde, quia in istis Pelagianae pravitatis reliquiis non mediocris virulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine collocatur; si divinae voluntati impie voluntas humana praefertur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
re fugiunt istud fateri diuino que ad scribere operi sanc¬
torum merita formidant: Nec ad quiescunt p̃destinco¬
tum el ectorum numerum nec augeri posse nec minui
ne : locum apud infideles ac neglegentes cohostcon¬
tium incitromentao non hecbecent ac suꝑflua sit indus¬
triȩ ac laboris indictio cuius studiũ cessante electio¬
ne frustraondum sit : Ita demum enim porse unum¬
quemq ad correctionem aut ꝓfectum uocari sisciat
se sua diligentia bonum eẽ posse & libestotem suã
obhaoc dĩ auxilio iuu condem si quod dr̃ munda telege¬
rit ac sic cum in his qui tempus acceperunt libere uo¬
luntactis duo sint quaehumanã operentur salutem
di scilic& gratia & hominis oboedientia. priorem uo¬
lunt oboedientia eẽ quam gratiã : ut initium salutis
exeo qui sclucctur non exeo credendũ sit stare Qui
scoluat & uoluntas hominis diuinȩ gratiae sibi pariat
opem: non gractia sibi huma nac̃ subiciat uoluntatem:

Expanded text:
refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sancrefugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diliab hoc Dei auxilio juvandam, si quod Deus mandat, elegerit. Ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia; priorem volunt obedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit stare qui salvat, et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sib humanam subjiciat voluntatem. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint̃ recepturi: prouniuerso autem humano ge
prorsus aredemptione ranguinis eius exceptũ i cem
quo ideo plurimi non renouentur quiac quod nec reno¬
uccri uelle habecent p̃noscantur : Itccq quaentum ad im̃
ꝑtin& omnib: pecratam uittc̃ a ernam : queentum ecutẽ
ad corbitrui libe fiaetem abhis ecom apprehendi quidõ
ponete crediderint &ccuxiliũ gractue merito cre¬
dulite tis acceperint: Inistecm uero tedis gratiȩ p̃dicati¬
onemibi quorum contrecdietione offendimur cum priur
melioneo sentirent. Ideo seuel maxime contulerunt.
qr si ꝓfiterentur ab edomnice bonc merite p̃ueniri &
ab ipsec ut pos sint eẽ donccri necessitcte concideren
dm̃ secundũ ꝓpo situm & consilum uoluntectissuae oc¬
culto iudicio &opere manifesto aliud ucos condere
in honorem aliud in contumelic̃. ꝗr nemo Nisi ꝑ graotic̃o
iuistific&ur & nemo nisi in p̃uccricatione nascatur : seqd

Expanded text:
fuerint recepturi. pro uniuerso autem humano genfuerint recepturi. pro uniuerso autem humano genprorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. praenoscantur. itaque, quantum ad deum pertinet, omnibus paratam uitam aeternam, quantum autem ad arbitrii libertasponte crediderint, et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. In istam vero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se vel maxime contulerunt, quia si profiterentur ab ea omnia bona merita praeveniri, et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed
Abbreviated transcription (Latin):
num contem plationem uenitur quaeuel in pr&eritis
saeculir dimir ser̃ ingrediuicr sucor̃ uel nunc quoq ad huc
inu&eris ignorantiae impi& cete de pereunt : Nec ulla eis
aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit Cum ta¬
men inquantum predicatorib: ostium a pestum est eeuia
facta est gentiũ populus qui sedebeet in tenebris & inumbra
mostis lucem uiderit mecgnco & qui q̃ondec nom populus
Nunc autem populus dĩ sit & quorum aliquorum non miser¬
tus ÷ Nunc autem miserecctur : prȩuisos inquiunt ad nõ
credituros. & ad unc̃e quacmq gentem itec dispensatec
tempora acministeria magistrorũ ex hostctura erit
bonarum credulitas uoluntatum: nec ua cillecre illud
quod dr̃ omnes hominer ueł & saluos fieri &inagnitionẽ
ueritatis uenire : quacndo quidem in excus abiles sint qͥ
& cedumus ufridi cultũ potuerint in strui intellegentiac
naturecli &eucengeliũ ideo non audierint quia nec

Expanded text:
num contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis num contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potuerint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec