comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Exponente apostolo acdicente. Qnm̃ patpes nostri omnes
sub nube fuerunt. &omnes mare transerunt. &omnes
inmor senbaptizati sunt. Innube & in mari, sacramentum autẽ
baptismi &uitae a nobis munditiam quȩrit in hoc seculo.
Et uitae nobis a &ernae gloricm promittit infuturo. Quod
utrumque in marihocenco. una sententia designatur. cum
esse decemcubitorum Alabio usq: ad labium perhib&ur¬
Decem namque preceptis inlege dñr. Omna qua facere debca¬
mus exprernt Denario aeque mercedem bene factorum sig¬
nauit cum hunc inuinea laborantibus dandumerre prȩdixit
Eratergo mare decem cubitorum alabio usque ad labuim
quia a proximo baptizato in nomine ihũxp̃i. usq adultimum
qui infine sȩculi crediturus & baptizaen dur est. Omnis fideliũ
chorur Vnã cademque uiamueritatis ingredi. & communẽ
deb& adño coronam sperare iustitiae: Rotundum erat in
circuitu: ut orbis uniuersus ingero lauacro uitae : A sorde
peccatorum designar&ur erre mundandur. De quobene sub¬

Expanded text:
es nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari . Sacramentum autem baptismi et vitae a nobis munditiam quaerit in hoc saeculo, et vitae nobis aeternae gloriam promittit in futuro. Quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia designatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibDecem namque praeceptis in lege Dominus omnia, quae facere debeamus, expressit . Denario aeque mercedem benefactorum signavit, cum hunc in vinea laborantibus dandum esse praedixit . Erat ergo mare decem cubitorum a labio usque ad labium, quia a primo baptizato in nomine Jesu Christi usque ad ultimum, qui in fine mundi crediturus et baptizandus est, omnis fidelium chorus unam eamdemque viam veritatis ingredi, et communem a Domino debet coronam sperare justitiae. Rotundum erat in circuitu, ut orbis universus in gyro lavacro vitae a sorde peccatorum designaretur esse mundandus; de quo bene sub
Abbreviated transcription (Latin):
trũ habe batꝰ decim cubitorum ut insequentib legitur.
Consequenter habebat trigenta cubitos ingiro¬
Verum tamen quia dicitur opus lilu quattuor fuis secub:¬
torum siuelatitudinem seude sign& altitudinem
Nihil ominus ratio figurȩ per spicuat : Quia nonnisi
percuangelium exoptatissimec illa mundo uoxin sonuit:

Expanded text:
trum habebat decem cubitorum, ut in sequentibus legitur, trum habebat decem cubitorum, ut in sequentibus legitur, consequenter habebat triginta cubitos in gyroVerum quia dicitur, opus lilii quatuor fuisse cubitorum, sive latitudinem, seu designet altitudinem, nihilominus ratio figurae perspicua est, quia non nisi per Evangelium exoptatissima illa mundo vox insonuit:
Abbreviated transcription (Latin):
patriae. At que in mortalitatis florib: redolens
paradisi designatur amoenitas: Quid per quattuor
cubitor nisi euangelicus sermo qui introitũ nobis a&er¬
nae beatitudins illiur promittit. &iter quo adhanc
perueniatur ostendit: Cumergo sc̃i doctores promis¬
sa nobis limina regni calestis. In quattuor sci euangelis
libris ostendunt: Quasi capita columnarum. Opur
inse lilii quattuor cubitorum exhibent: Ubi notan¬
dum iuxta lit terocm. Quia cumopus lilii incapitellis
quattu or cubitorum esse memoratur. Neque additur
latitudinis aut altitudinis: Lectorirutiq iudicio utrũ
inceltitudine . Aninlatitudine intellegi debeat relictũ ÷
Constot autem absq: ulla pror sus dubi&ate : quia
colũna quam duo decim cubitorum restis ambiebat.
quattuor cubitor habebat grossitudinis, Omnes &enim
circulus quantum hecb& spacui india maro: Tantum
hecb& ter ingiro: Deniq mare aneum quiadia me¬

Expanded text:
patriae, atque immortalitatis floribus redolens, patriae, atque immortalitatis floribus redolens, paradisi designatur amoenitas? Quid per quatuor cubitos, nisi evangelicus sermo, qui introitum nobis aeternae beatitudinis illius promittit, et iter, quo ad hanc perveniatur, ostendit? Cum ergo sancti doctores promissa nobis limina regni coelestis in quatuor sancti Evangelii libris ostendunt, quasi capita columnarum opus in se lilii quatuor cubitorum exhibent. Ubi notandum juxta litteram, quia cum opus lilii in capitellis quatuor cubitorum esse melatitudinis, aut altitudinis, lectoris utique judicio, utrum in altitudine an in latitudine intelligi debeat, relictum est. Constat autem absque ulla prorsus dubietate quod columna, quam duodecim cubitorum restis ambiebat, quatuor cubitos habebat grossitudinis. Omnis enim circulus quantum spatii in diametro, tantum habet ter in gyro. Denique mare aeneum quia diame
Abbreviated transcription (Latin):
maior a diri: unde & apostolur: Scienter in quiđ qua
tribulatio patientiam operatur: Patientia autem
probationem probatio uero spem sed im ipso uni¬
uersali electorum collegio. Uariȩ sibi m& inuicem
succedunt personȩ iustorum minores maiorum
ac prȩde cersorum suorum gaudent fideliter adhȩ¬
rere uestigus: Eorumq dictis siue scriptis Nefor¬
te inerrorem labi porsnt initi: R&iacula ergori¬
pra summitates sunt malo granatorũ anpositoo
Cum concordioc caritatis. perfectis fuerit super¬
adiecta operib Et cum utroque uistutis munere
quasi circulum malo granectorum in capitellis colum nȩ
concatenatio r&iaculorum: super addita commitatur:
Et qum̃ omnia uistutum dona prerentium ad &ernae
gloricm remunerationis. Quae per euangelium est nobis
promissa ac ministrecta respiciunt: Apte subiungitur:¬
I Capitella autem queereent super capita columnecrum
quario pere lilii fabricata ereent in posticu. Quat tuor
cubitorum. Quidper lilia nisi supernae claritas

Expanded text:
ostolus: Scientes inquit quia tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem . Sed et in ipso universali electorum collegio varie sibimet invicem succedunt personae justorum, minoresque majorum ac praedecessorum suorum gaudent fideliter adhaerere vestigiis eorumque dictis sive scriptis, ne forte in errorem labi possint, inniti. Retiacula ergo super summitatem sunt malorum granatorum apposita, cum concordia charitatis perfectis fuerit superadjecta operibus. Et cum utroque virtutis munere,quasi circulum malorum granatorum in capitellis columnae concatenatio retiaculorum superaddita comitatur. Et quoniam omnia virtutum dona praesentium ad aeternae gloriam remunerationis, quae per Evangelium est nobis promissa ac ministrata, respiciunt, apte subjungitur: Capitella autem quae erant super capita columnarum, quasi opere lilii fabricata erant in porticu, quatuor cubitorum. Quid per lilia nisi supernae claritas
Abbreviated transcription (Latin):
fecit autem hrram omneopus scdomonis: qui animirum
utiq dĩ oper antur: qnm̃ illis loquendo foris uiom ueritatis
aperiunt quos intur in lustrando ipse aduitã p̃eror dinauit
&ernan: ego inquiđ plantaui : apollo rigauit dr̃ autem in¬
erementum dat. fecit autem opus ex ere quia illis etim
mittere uerbum quȩrit doctor strenuus quiaut pie
suscipo ac ꝑueranter custo dise desidereͣnt quique &icem ali ir
predicando latius diffecmecre : quȩ que ipsi dedicerent rec¬
que omnimodo sonorum:
hȩ sunt columne dequib: paulus ait. Iacobus &cephas &io

Expanded text:
. » « Fecit autem Hiram omne opus Salomonis. » Quia nimirum utique Dei operantur. Quoniam illis loquendo foris viam veritaperiunt, quos intus illustrando ipse ad vitam praeordinavit aeternam. Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dat . Fmittere verbum quaerit doctor strenuus, qui pie suscipere ac perseveranter custodire desiderant, quique etiam aliis praedicando latius diffamare quaecunque ipsi didicerunt recque omnimodo sonorum. Hae sunt co
Abbreviated transcription (Latin):
sed inclusa intus granorum copia non par&: cumpia scõrũ
operatio palam cunctis ostenditu& sed eaquȩ intur ÷ fidei
spei ac dilectionis
C&erorum que animi bonorum gra
ut tegerent capitella quȩ erant super summitatem malo¬
granatorum: Vid&ur iuxta or dinem operis ipsius
quia meclo granatec fuerint factamncircuitu capitellorum
aperte inferiori. At que exeisdem malo granatis orirentur
malaͦ granatorũ adnexa. qua ad unam pene signifi
siue per sonarum. seu uirtutũ pertinent
spiritaliũ¬
taliũ Scimus enim uirtuter de ustutib nasci
& scõs ambulare deuirtute inuistutem. donec udea¬

Expanded text:
sed inclusa intus granorum copia non apparet, cum pia sanctorum sed inclusa intus granorum copia non apparet, cum pia sanctorum operatio palam cunctis ostenditur, sed ea quae intus est, fidei, spei, ac dilectionis, caeterorumque animi bonorum gratut tegerent capitella quae erant super summitatem malogranatorum, videtur, juxta ordinem operis ipsius, quia malogranata fuerint facta in circuitu capitellorum a parte inferiori, atque ex eisdem malogranatis orirentur malogranatorum annexa: quae ad unam pene significationem, sive personarum, sive virtutum pertinent, spiritalium; scimus enim virtutes de virtutibus nasci, et sanctos ambulare de virtute in virtutem, donec
Abbreviated transcription (Latin):
pror sus mesterio. Capita colum nocrum melo grana¬
tis eraent ingrro circumdata: Quia doctores scõs necer¬
se est priorum uitam fidelium ad memoricm reuocare
Corum que semper exemplis actur suos acsermoneri
omni ex paste communire. Ner aliter forte quam illorũ
hecb& regula uixerint aut docuerint. errent: Sicut
ergo r&ia culorum admiranda conexio. unitatem desig¬
natꝰ fidelium quȩ est in uinculo pacir. Ita &iam malogra¬
nata eandem ipsam trpicae insinucent unitatem
quae & innumeror per or bempopulor in una fidei catho¬
licae regula coib&, Vel certe mirabilis r&iaculorum
cancatenatio: mani festom omnium fideliũ concordiã
de monstrat Malo granatorum ueropo rtio: Inter¬
nar animi uirtutes qua ab aliis nequaquam uideriqueunt
ex primunt patientiam uidelic&. humilitatem
benignitatem modestiam: et c&era huiurcemodi
&quas pul cherrima foris pomorum super ficies appar&.

Expanded text:
prorsus mysterio capita columnarum malogranaprorsus mysterio capita columnarum malogranatis erant in gyro circumdata, quia doctores sanctos necesse est priorum vitam fidelium ad memoriam revocare, eorumque semper exemplis actus omni ex parte communire; ne si aliter forte quam illorum habet regula vixerint aut docuerint, errent. Sicut ergo retiaculorum admiranda connexio unitatem designat fidelium, quae est in vinculo pacis, ita etiam malogranatum eamdem ipsam typice insinuat unitatem; quae et innumeros per orbem populos, in una fidei catholicae regula cohibet. Vel certe mirabilis retiaculorum concatenatio manifestam omnium fidelium concordiam demonstrat. Malogranatorum vero positio internas animi virtutes, quae ab aliis nequaquam videri queunt, exprimit, patientiam videlicet, humilitatem, benignitatem, modestiam et caetera hujuscemodi. Et quasi pulcherrima foris pomorum superficies apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ scã pagina cum recte intellegitur: Cratiam perom¬
nia caritatis sonat ac pacis. Capitella & enim uolumina
diuinorum eloquiorum R&iacula sunt uinculamb tuae
dilectionis: Qr&iaculis teguntur capitelloc.
cumsacraelo quia ut it adixerim. dono caritatis undiq
probantur esse uestitac: Nam & eis quae inscripturis non
intellegimur: Caritas lato pat&, beneautem decirdem
r &iatulis siue capitellis adiungitur: quaerent super
sum mitatem malaͦ granatorum⁊ Malo granata necmq
quorum natura ÷ uno foris cortice multa interiur grana¬
circũdecre: Apte infigura scae ponuntur ecdesiae.¬
quae catholico uniur fidei munimine. Innumera electorũ
agmina sol& includere: Potest autem & unius cuiusq
iustiuitam mores que de signare: quiue lut plurima
uno costice grana circum plectens. multa cogitationũ
uistutum que spiritclium insignia. Nefore desfluant
firma fidei & humilitatis ucellare custodia: Et apto

Expanded text:
turae sanctae pagina, cum recte intelligitur, gratiam per omturae sanctae pagina, cum recte intelligitur, gratiam per omnia charitatis sonat ac pacis: capitella etenim volumina divinorum eloquiorum, retiacula sunt vincula mutuae dilectionis. Et retiaculis teguntur capitella, cum sacra eloquia, ut ita dixerim, dono charitatis undique probantur esse vestita: nam et in eis quae in Scripturis non intelligimus, charitas late patet. Bene autem de eisdem retiaculis sive capitellis adjungitur: Quae erant super summitatem malogranatorum. Malogranata namque, quorum natura est uno foris cortice multa grana interius circumdare, apte in figura sanctae ponuntur Ecquae catholico unius fidei munimine innumera electorum agmina solet includere. Potest autem et unusquisque justi vitam moresque designare, qui, velut plurima uno cortice grana, circumplectens multa cogitationum virtutumque spiritalium insignia, ne forte diffluant, firma fidei et humilitatis curat vallare custodia. Et apto
Abbreviated transcription (Latin):
ordines ercentr&iaculorum ingro capitelli: seduterq:
ordo sep templici uersuum numero currebat. Donec
circum acto capitello. Rursum in seipsum quas circulo.
Facto redir&, Nec siguratestacmenti in abdito est
Quare duorint ordines reia culorum. Cum const& gemi¬
ne discretionis esse uistutem dilectionis: quando uidelica
dm̃ ex toto corde totec anima tota uistute. Eti¬
Et proximum
tamquam nos ipsos amocre precipimur: Sed uterque ordo¬
ille septem hab& uersuum r&icula.: Quia nec dr̃ alrque
gratia sprsci potest amceri. Neque proximur, Man&
nam que sententia ueredica. Quia caritcerdi diffus a est
incordibus nostrq. Non exmerito nostro sed per sp̃m
scm̃ quidatur ÷ nobir: Vbi autem caritasdi Ibi profeo¬
to & proximi diffunditur in cordib: p̃ delium queni¬
mirum una sine altera nequaquam uecl& haberi
facta sunt autem r&iacula hȩc: Ut tegerent capitella:
hoc est: undiq: ingero circumdecrent : Qui a omnis scrip¬

Expanded text:
ordines erant retiaculorum in gyro capitelli, sed uterque ordines erant retiaculorum in gyro capitelli, sed uterque ordo septemplici versuum numero currebat, donec circumacto capitello, rursum in se ipsum quasi circulo facto rediret. Haec figura testamenti in abdito est quare duo sint ordines retiaculorum, cum constet geminae dilectionis esse virtutem, quando videlicet Deum ex toto corde, et tota anima, tota virtute, et proximum tamquam nos ipsos amare praecipimur. Sed uterque ordo septem habet versuum retiacula, quia nec Deus absque gratia Spiritus sancti potest amari, nec proximus; manet namque sententia veridica, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, non ex merito nostro, sed per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Ubi autem charitas Dei, ibi profecto et proximi diffunditur in cordibus fidelium, quia nimirum una sine altera nequaquam valet haberi. Facta sunt autem retiacula haec ut tegerent capitella, hoc est undique in gyro circumdarent: quia omnis Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
quia hȩc coniunctio fraterna Iustorumilocir & temporib
dis iunctorũ Ad unationem ficct domi spiritedis:
sequentibur quoque uerbis ostenditur. Cude factura capitel¬
lorum adiungitur: Septena uersuum retiacula in capi¬
tello uno Et septenar&iacula in capitello altero
Septe narionam que numero: spr̃ rci sola gratia desig
nari Io hanne attestaente in apocalipsi: Quicum ui dis se
sedicer& agnum habentem cornua septem &oculos xii:
mox exponendo subiunxit. qui sunt septem sprdi.
mirsi inuniuer samterram: Quod ꝓph&a esaias¬
Quod ꝓph&a esaias
apertius explicat. Cumdenas cituro in carnedñõ loquens
er gouersuum r&iacula erant incapitello utroque.
Qui apatres utrius que testcementi pergratiam unius eiusdem¬
que spr septi formir. Vt es sent elaeti acceperunt. Et per¬
fecit columnar. Et duos ordines percircuitum r&ia culo¬
rum singulorum. Ut tegerent capitella: Duoquidem

Expanded text:
quod haec conjunctio fraterna justorum locis et temporibus quod haec conjunctio fraterna justorum locis et temporibus disjunctorum adunatione fiat doni spiritalis, sequentibus quoque verbis ostenditur, cum de factura capitellorum adjungitur: Septena versuum retiacula in capitello uno, et septena retiacula in capitello altero. Senari, Joanne attestante in Apocalypsi. Qui cum vidisse se diceret agnum habentem cornua septem, et oculos septem, mox exponendo subjunxit: Qui sunt septem spiritus Dei missi in universam terram . Quod propheta Isaias apertius explicat, cum de nascituro in carne Domino loquens: ergo versuum retiacula erant in capitello utroque, quia Patres utriusque Testamenti per gratiam unius ejusdemque Spiritus septiformis, ut essent electi, acceperunt. Et perfecit columnas et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella. Duo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
i dum r&is & catenarum sibunuicem miro opere contexta¬
rum Vtrumque capitellum colum nccrum fusile ereet:
Quae inlibroparae lipo non: It ascriptum est: Necnon & qua¬
si catenuloer inoraculo: Et suꝑsum posuit eas capitib: colum¬
nocrum: Specier namque catenerum & similitudo r&is inca¬
pitellis: Vccri&ar÷ uirtutum spiritalium in scis. Dequa
nis: circũ amic uari&ate: diuersorũ charismatum:
Vel certe multiplex contexio catencrũ &reas expansio
multifccrics electorũ personces insinucet. Quȩ cum uer¬
bis scõrum prȩdicatorum fideliter ausculteendo atque oboe¬
diendo adherent. quan columncorum capitibur sursũ positȩ
R&is & catenule miraculum suae conexionis. Cunctis aspec¬
tantib: prȩbent: Hae & enim catenȩ: miro sibiinuicem
Et gradu& conditione & sexu & &ccte: multum seo¬
creat abalterutram ominur nihiluna eccdem que
fide acdilectione. sit adinuicem coniuncta. Nam

Expanded text:
modum retis, et catenarum sibmodum retis, et catenarum sibrum. Utrumque capitellum columnarum fusile erat. » Quod in libro Paralipomenon ita scriptum est: « Necnon et quasi catenulas in oraculo, et superposuit eas capitibus columnarum . » Species namque catenarum et similitudo retis inpitellis, varietas est virtutum spiritalium in sanctis; de qua nis, circumamicta varietate diversorum charismatum; vel certe multiplex contexio catenarum et retis expansio multifarias electorum personas insinuat; quae cum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositae retis e catenulae, miraculum suae connexionis cunctis aspectantibus prs, gradu, conditione, sexu, creta ad alterutrum, nihilominus una eademque fide ac dilectione sit ad invicem cunjuncta. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ueeris condita. &nunc sacramenta u&eris testocmenti
per lucem sunt noui reuelecta Quas capitellum utriusq
columnȩ Quinque est cubitos altum: Quia uidelic& mani¬
festum : Quod intestamento u&eri. Cuius sacramentoc
uel in quinque librir legr prȩsignata. Vel in quinque e&cctib:
sunt omnia pleniur cumprehensa: Euangelice quoque per¬
fcctionis ÷ insita gratia. Sicque sit ut prȩdicator quis que egre¬
gius. siue adiudeor scumittendus ad genter: Cđrono diuno¬
rum eloquiorum testimonio confirma tdr: Certam sidei & ope¬
ris rectitudinẽ absqucerrore conseru&.
Noueritque.
docens ꝓferre dethes auro suo noua& u&era :
Non solum
autẽ tes tecmente sibiinuicem. diuinorũ facracmentorũ
relatione concinunt sed & omnes qui ineorundem testocmen¬
torum libris scripti continentur electi. Vna fide prȩditi.
Eademque sunt adimucem caritate dinexi, Vnde apte deipso¬
rum capitellorum factura: sub infertur: Et que sunmo

Expanded text:
veteris condita, et nunc sacramenta Veteris Testamenti veteris condita, et nunc sacramenta Veteris Testamenti per lucem sunt novi relevata, quasi capitellum utriusque columnae quinque est cubitos altum, quia videlicet manifestum est quod in Testamento Veteri, cujus sacramenta vel in quinque libris legis praesignata, vel in quinque aetatibus omnia sunt plenius comprehensa, evangelicae quoque perfectionis est insita gratia. Sicque fit ut praedicator quisque egregius, sive ad Judaeos, seu mittendus ad gentes, consono divinorum eloquiorum testimonio confirmatus, certamen fidei, et operis rectitudinem, absque errore conservet, noveritque docens proferre de thesauro suo nova et vetera. Non solum autem Testamenta sibi invicem divinorum sacramentorum relatione concinunt, sed et omnes qui in eorumdem Testamentorum libris scripti continentur electi, una fide praediti, eademque sunt ad invicem charitate connexi. Unde apte de ipsorum capitellorum factura subinfertur: Et quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
conprehensa ÷. NQuinque &icm sȩculi exccter: Totau&e¬
ris instrumentiseries complexa ÷ Nouum uero testamen¬
tũ non alic nobis aliqua prȩdicat: Quã quȩ morses prȩdi¬
canda esre prȩdixeret Et proph&e : Vnde dñr iuderr
ueeris testamenti littere frustra adherentib:  Et gratiã
dedño morres Et multa figuraliter & illud apertissime
Cum promisrum necrrcet abrahȩ per dnm̃. quia in se¬
min&uo benedicentur omnes familiȩ terrȩ: Et cum
perre ipsedicit filus irrachel. Quia proph&cm uobir
suscitabit dñs dr̃ uester defrcctrib: uestris.Tamquam
mei ipsum audi&is. Iux ta omnia quȩ cum que locutus
fuerit uobis: Cuius presccgii discipulbs. Vox patris
decelo cumapparente illisdño ingloria. Inter ipsum
Hic est filius meus dilectur: In quo mihibene conplacuit.
Ipsum audite: Cumergo admirabili diuinȩ operationis con¬
cordia. Et primo noui gratic testacmenti in uelcmincerat

Expanded text:
comprehensa est. Quinque etiam saeculi aetates tota vecomprehensa est. Quinque etiam saeculi aetates tota veteris instrumenti series complexa est. Novum vero testamentum non alia nobis aliqua praedicat, quam quae Moyses praedicanda esse praedixerat, et prophetae. Unde Dominus Judaeis veteris Testamenti litterae frustra adhaerentibus, et gratiam de Domino Moyses, et multa figuraliter, et illud apertissime, cum promissum narrat Abrahae per Dominum, quia in semine tuo benedicentur omnes familiae terrae ; et cum per se ipse dicit filiis Israel, quia prophetam vobis suscitabit Dominus Deus vester de fratribus vestris; tamquam me ipsum audietis, juxta omnia quaecumque locutus fuerit vobis . Cujus praesagii discipulos vox Patris de coelo monuit, cum apparente illis Domino in gloria, inter ipsum Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Cum ergo admirabili divinae operationis concordia, et primo Novi Testamenti gratia in velamine erat
Abbreviated transcription (Latin):
quippicom pr&eriens. Ipse profecto columna indomodi
quae ÷ ecclesice & firmamentum est ueritatis. Qualemfore
timot heum monuit a postolus paulus. Uerum quia absq
scientia scripturarum. Non potest erse firma uel uitec
uello quela doctorum: apte subditur. Duo quoq capitella
fecit: Quȩ ponerentur suꝑ sum̃ capita colum necrum fusi¬
licc ȩre: Quinque cubitorum altitudinis capitellũ unũ
Et quinq cubitorum altitudinis capitellum alterum
Capitec & enim columnarũ. Hoc ÷ suprema parseccrũ¬
Prȩcordiec sunt fidelium doctorum. quorumdo deuotis
cogitationib: sicut capita membrec. Itccipsorum omnia
& opera diriguntur & uerba : Duo autem capitellec quȩhir
capitibus ereent superpositaduo sunt testamenta
quorum meditatione atque obseruantia doctorer sc̃i
Toto & animo subduntur &corpore
capitellum Quinque cubitor hecbebat altitudinis
Quianimirum quinquelibris: Scripturamorsaice legir

Expanded text:
quippiam praeteriens, ipse profecto columna in domo Dei, quippiam praeteriens, ipse profecto columna in domo Dei, quae est Ecclesia, et firmamentum est veritatis, qualem fore Timotheum monuit apostolus Paulus . Verum quia absque scientia Scripturarum non potest esse firma vel vita vel loquela doctorum, apte subditur: Duo quoque capitella fecit, quae ponerentur super capita columnarum fusilia ex aere, quinque cubitorum altitudinis capitellum unum, et quinque cubitorum altitudinis capitellum alterum; capita etenim columnarum, hoc est, suprema pars earum, corda sunt fidcogitationibus sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur et verba. Duo autem capitella quae his capitibus erant superposita duo sunt testquorum meditatione atque observantia doctores sancti toto animo subduntur et corporUnde bene utrumque capitellum quinque cubitos habebat altitudinis: quia nimirum quinque libris scriptura Mosaicae legis
Abbreviated transcription (Latin):
duo decim ambiebat columnã utramque : linea duodecim
cubitorũ norma ÷ a postolicȩ institutionis: quȩ nimirũ
linea ambit columnam utramq: : Cum quisque doctor
siue iudeis seu gentib: predicare miris. Ecctcentum sa¬
cere curat acdocere. Quae scã per apostolus accepit
Ac didicit ecclera: Nam siquis aliter uiuere siue predi¬
care uoluerit. Et uel apostolica de cr&ac spernere
Vel prosuo libitu nouaquae lib& stactuere meluerit
Non ÷ tedis columna templodi aptec. Quadum aposto¬
li ca stectuta sequi contemnit: Quas uel exilitate iner¬
tiȩ suae. uel elationis tumide grosntudine. Duode¬
cim cubitorũ linea non conuenit : Hasnimirum lineas
dñs columnis suitempli circumdedit: Cum misis addocen¬
das bapti⁊ cendar que omnes gentes dircipulis: Ait:
Docentes eos seruecre omnia: Quȩcum que mandaui uobis:
Quis quis ergo seruat ac do c& omnia quaecum que mandecuit
apostolis dñrꝰ: Neque clic super adiciens neque horum

Expanded text:
duodecim ambiebat columnam utramque. Linea duodecim duodecim ambiebat columnam utramque. Linea duodecim cubitorum norma est apostolicae institutionis, quae nimirum linea ambit columnam utramque, cum doctor sive Judaeis, sive gentibus praedicare missus, ea tantum facere curat ac docere, quae sancta per apostolos accepit ac didicit Ecclesia: nam si quis aliter vivere sive praedicare voluerit, et vel apostolica decreta spernere, vel pro suo libitu nova quaelibet statuere maluerit, non est talis columna templo Dei apta, quae dum apostolica statuta sequi contemnit, quasi vel exilitate inertiae suae, vel elationis tumidae crassitudine, duodecim cubitorum lineae non convenit. Has nimirum lineas Dominus columnis sui templi circumdedit, cum missis ad docendas baptizandasque omnes gentes discipulis ait, eos servare omnia quaecumque mandavi vobis . Quisquis ergo servat ac docet omnia quaecumque mandavit apostolis Dominus, nec alia superadjiciens, neque horum
Abbreviated transcription (Latin):
unt, triauero adsidem pestinere propter scam̃ trinitatẽ
sex adoperationem : quod in eo dierum numero mundur sit
factus lucedacrius ÷ & tria persex multiplicantur
cum iustus exsideuiusts cognitionem pie cred&litoctis. ex¬
secutione bonȩ actionis accumulat: columnamq ante
fores templi decim &octo cubitos alta ÷ : cum predicatar
quisq egregius podcm cunctis insinuat nonnisi perfidem
& opera iustitie nos adsuperne gaudia uitȩ posse perueni¬
re : quamuis porst & hoc altius intellegi quod nomeninũ
apud grecos ab hoc numero incipiat, prima littera nomi¬
nis huiusapud eos dẽxxsecunda octo signi ficat : & apte decim
& octo cubitos altȩ sunt columnȩ domurdi: quia doctores
scĩ immo omnes electi ad eum finem bene uiuendo inten¬
ciem: pcqueenim ultra quidquȩrant habebunt cum ad
cũ qui ÷ suꝑomnia peruenerint: & linea cubitorum

Expanded text:
unt, tria vero ad fidem pertinere propter sanctam trinitatem, unt, tria vero ad fidem pertinere propter sanctam trinitatem, sex ad operationem, quod in eo dierum numero mundus sit factus, luce clarius est. Et tria per sex multiplicantur, cum justus ex fide vivit, et cognitionem piae credulitatis exsecutione bonae actionis accumulat. Columna namque ante fores templi decem et octo cubitorum alta est, cum praedicator quisque egregius palam cunctis insinuat, non nisi per fidem et opera justitiae nos ad supernae gaudia vitae posse pervenire; quamvis possit et his altius intelligi, quod nomen JESU apud Graecos ab hoc numero incipiat. Prima littera nominis Jesus apud eosdem decem secunda octo significat. Et apte decem et octo cubitorum altae sunt columnae domus Dei, quia doctores sancti, immo omnes electi ad eum finem bene vivendo intenntur; neque enim ultra quid quaerant habebunt, cum ad eum qui est super omnia pervenient. Et linea cubitorum
Abbreviated transcription (Latin):
cmplo uelcerte quiad ecis columnis in libro parcelippe me non
it acscriptumȩ: Ipscesq columnas posuit inuestibulo tem¬
pli : unam adextris & cltercm asinistris NIdeo sunt
factae duȩ co lum nae atque ita dirpostę ut nobis
& in prosperis & in aduerrr in grerrum patriȩ celei¬
tis ante ocular mentis habendderse docecent¬
Hinc & enim paulus columna utiq domus dm̃ excellentir si¬
ma : per armaiustitiae nos adextris &asinistris communi¬
endas et̃ suis suorũq sedulus hortatur exemplis: ut nec
prosperis d& ectacti nec fracti as peris aregiauitace. ut a
qua ad promis scm nobis hereditatem patrie celestis gra¬
diendum ÷ ullcmpaste declinemus: Notandum sene in
hac sententia para lipemenon quẽ posui quo deadem por
ticus templi &icm uestibulum uocabatur: & quod in pro¬
phecis legimus: inter uestibulum & altore orabant sa
nis habere memoratur : Ter &enim seni decen&octo faci¬

Expanded text:
emplo. Vel certe quia de eis columnis in libro Paralipomenon emplo. Vel certe quia de eis columnis in libro Paralipomenon ita scriptum est: Ipsasque columnas posuit in vestibulo templi, unam a dextris, et alteram a sinistris : ideo sunt factae duae columnae, atque ita dispositae ut nobis et in prosperis et in adversis ingressum patriae coelestis ante oculos mentis habendum esse doceantHinc etenim Paulus columna utique domus Domini excellentissima, per arma justitiae nos a dextris et a sinistris communiendos esse suis suorumque sedulus hortatur exemplis, ut nec prosperis delectati, nec fracti asperis, a regia vitae via, qua ad promissam nobis haereditatem patriae coelestis gradiendum est, ulla in parte declinemus . Notandum sane in hac senticus templi etiam vestibulum templi vocabatur; et quod in prophetis legimus, inter vestibulum et altare orabant sacnem habere memoratur; ter etenim seni decem et octo faci
Abbreviated transcription (Latin):
soci&atis & barnbȩ ut nos ingentib: illiautem incircum¬
cisionem : quib: uerbis quasi exponere uidecur misteriũ colum¬
narum matericlium: & quiduidelic& figurauerint. & quare
duȩ sunt inflete : a postolusnamq: & doctores cunctos. spirita¬
les significant fortes nimirũ fide &opere & contemplatione
ad super aerectas: Duesunt autem: ut & gentes & ciscũ cisionẽ
predicando in ecclesiam introducant: stcebeent in portied¬
ante fores templi & ingiessum illuis suo decore acpulchritudi¬
ne exutracque parte mircbiliter or nabant: ostium autẽ
templidns ÷ qui ane mouenit ad patrem uisi ꝑipsum & sicut
a libi dicit : egosum hostium ꝑ mesiquis intrinerit sclucbiti
quodui delica hiostium columne ab utroq: loctere coramposite
circum stcent: cũministri sermonis utriq populo introit im
renio leis ostendunt: ut si alucescientie lege clis quis que
scu exrigore gentilitatis ad fidem cuangdii uenerit habeat
paratos eos quisibi itcm scclutis & uerbo demonserent & ex¬

Expanded text:
societatis, ut nos in gentibus, illi autem in circumcisionem . Quibus verbis quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium, et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolus namque et doctores cunctos spiritales significant, fortes nimirum fide et opere et contemplatione ad superna erectos. Duae sunt autem, ut et gentes et circumcisionem prante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utra que parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est: quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum ; et sicut alibi dicit: Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur . Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt, ut sive a luce scientiae legalis quisque, seu ex rigore gentilitatis ad fidem Evangelii venerit, habeat paratos eos qui iter sibi salutis et verbo monstrent et ex
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hi pedes & moueturt̃r : qr quo doctores sci fortus in p̃di¬
canda fticustodienda ueritate ꝑ sistunc eocitusse t̃renorĩ
corda adagendam ꝓerrto itib: suis paenitentiã incutiune
Et quo eadem acto paenitentiae nequaqua homini p̾dicanti
sedinlustrant : gretire tribuenda recte subditur : s pexit &
defluxerinl gentes : quod ÷ a ꝑte dicere: misestus est cbñs & pae¬
nituenin gentes: quo uide lic& intuitu aspexit & petri cum negas¬
s& & ille conpunctus memoria suipecaaq: moxde fluxit in la¬
crimas : Confretisunꝰ montes uehementer: Montes su¬
ꝑbos dicit & de huius saeculi uel regna uelsapientia uel diuitiis
do illo miserante non nulli extalib: non tantum inanem suꝑ¬
bamq: altitudinem deserȩbant ueni etã eandẽ uiuendo simul
ac predicando mpugnabanc :  Saulus & matheus montes esten& :

Expanded text:
autem hi pedes, et movetur terra, quia quo doctores sancti fortius in praediautem hi pedes, et movetur terra, quia quo doctores sancti fortius in praedicanda et custodienda veritate persistunt, eo citius se terrenorum corda ad agendam pro erratibus suis poenitentiam incutiunt; et quoniam eadem actio poenitentiae nequaquam homini praedicanti, sed illustranti est gratiae tribuenda, recte subditur: Aspexit, et defluxerunt gentes. Quod est aperte dicere: Misertus est Dominus, et poenituerunt gentes; quo videlicet intuitu aspexit et Petrum cum negasset; et ille, compunctus memoria sui peccati, mox defluxit in lacrymas. Confracti sunt montes vehementer. Montes superbos dicit, et de hujus saeculi vel regno, vel sapientia, vel divitiis do, illo miserante, nonnulli ex talibus non tantum inanem superbamque altitudinem de erebant, verum etiam eamdem vivendo simul ac praedicando impugnabant. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
completum mundo euangeh rabanc uerbum faciemq prent
quia nimiri primo doctrina ueritatis ad aures eosi quimstitu¬
endisunc ꝑuenit: ac de in defides & intellectus uerbi corda sr¬
iustrat acdo in habitatore dignas efficit: qđ in euangelio tr¬
pice designatur Cũ ipse dñs misit discipulos p̃dicaturos inom¬
neͥ ciuitate᷑ & locum quo erat ipseuenturis qđusq hodie eo¬
dem fieri ordine cernimus: predicatores &enim suos dnisse¬
quitur quia prius necesse ÷ sermodocentis audiatur & sic
lumen ueritatis incorde audientis figatur unde apte subiun¬
gitur. Pedesei: steterin & mota ÷ t̃rac, Cum enim p̃dican¬
te doctor uestigia ueritatis inmente figuntur auditoris
mox ipsamens in sui consideratione turbata commouetur
Pos sunt autem pedes dni non in conuenienter ipsidoctores ꝑ quos
ꝑhos quasi ꝑpedes suos inmundum festur uniuersum: Stant

Expanded text:
completum mundo evangelizabant. Verbum faciem ejus praeiit, completum mundo evangelizabant. Verbum faciem ejus praeiit, quia nimirum primo doctrina veritatis ad aures eorum, qui instituendi sunt, pervenit, ac deinde fides et intellectus verbi corda illustrat, ac Deo inhabitatore dignas efficit. « Stetitpice designatur, cum ipse Dominus misit discipulos praedicaturos in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus: quod usque hodie eodem fieri ordine cernimus; praedicatores etenim suos Dominus sequitur, quia prius necesse est docentis sermo audiatur, et sic lumen veritatis in corde audientis figatur, unde apte subjungitur: Pedes ejus steterunt, et mota est terra. Cum enim praedicante doctore vestigia veritatis in mente figuntur auditorum, mox ipsa mens in sui consideratione turbata commovetur. Possunt autem pedes Domini non inconvenienter ipsi doctores accipiper hos quasi per pedes suos in mundum fertur universum. Stant
Abbreviated transcription (Latin):
Cornua sunc in manib: eius ut hunc humilians & hunc ex altans
omnia cornua peccatorĩ quib: maniter extolluntur confrigat¬
& ex altentur cornua s̃ q Desi deria uidelic& do deuata qũib
impionĩ uitioriq cestimina cuncta superere contendunt: Et
posuit caritatẽ firmam fostitudinis suae : iitima quidem cariate
firma nonenet usq dum passione & resurrectione sua conpleta
gnatiam eis sci sp̃s plenius dar& : Tunc uero intantum firma
facta : ut nec ipsa regum: Cornuum uidelic& insolentum po¬
tentia poss& infringi Ante faciem es: ibit uerbũ & exiuit incan¬
pis: Ante quã uenir& in carnedns p̃cesserunt uerba ꝓpheta¬
ni qua ei uenturo testimoniu fersen & hax eadem uerba ex¬
ienins in capis quando p̃dicantib: apostolis totũsunc diuulgata
ꝑorbem: Non solũ autẽ in propheticis litteris uerbũ p̃dicatio¬
nis dim processit : sed & inapostolis cũ aduentũ xp̃i in carne ia¬

Expanded text:
. Cornua sunt in manibus ejus, ut hunc humilians, et hunc exaltans, . Cornua sunt in manibus ejus, ut hunc humilians, et hunc exaltans, omnia cornua peccatorum, quibus inaniter extolluntur, confringat, et exaltentur cornua justi, desideria videlicet Deo devota, quibus impiorum vitiorumque certamina cuncta superare contendunt. Et posuit charitatem firmam fortitudinis suae. Intima quidem charitatefirma non erat, usque dum, passione et resurrectione sua completa, gratiam eis sancti Spiritus plenius daret. Tunc vero in tantum firma facta est, ut nec ipsa regum cornua, videlicet insolentium potentia, posset infringi. Ante faciem ejus ibit verbum, et exivit in campis. Antequam veniret in carnem Dominus, praecesserunt verba prophetarum, quae ei venturo testimonium ferrent; et haec eadem verba exierunt in campis, quando, praedicantibus aper orbem. Non solum autem in propheticis litteris verbum praedicationis Dominum praecessit, sed et in apostolis, cum adventum Christi in carne
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mostis genere omne superaens mostẽ : sic confirmar& uistu¬
tegloriae suae incordib: electoniꝰ neullis terroribi siue olan¬
dimentis abei posseni amore retardari: Promissa etiã illis
gloria futurȩ incorriptionis ꝑ qua nouissima inimica destruet᷑ꝰ
mors: Deniq: inmente sco presentib: petro ia cobo &io hanne
splendor eus sicut lumen fulgebat: & illi delectabantur
quidem huius intuitu splendoris : Sed tamen quantum ad¬
huc fregiles & in firmi fuerine: tempor ꝓbatũ ÷ passionis
illius : atpostquã in manib: cornua cricis accepit ibi cm¬
firmata ÷ uistus gloriȩ eius adeo ut nec terrorib: nec pla¬
gis nec ipsa moste poss& afidelitꝰ corde ꝓpulsari: possunt
incornib: more prople tarum regna liuies mundi insinuars¬
Possunt incornib : potest sublimitas humanae mentis
siue bona seure ꝓba cornuum uocabulo de signari: Et cornua
sunt in manibus xp̃i quia ipse ÷ rexregum & dis dominangum

Expanded text:
hoc mortis genere omnem superans mortem, sic confirmaret virtuhoc mortis genere omnem superans mortem, sic confirmaret virtutem gloriae suae in cordibus electorum, ne ullis terroribus sive blandimentis ab ejus possent amore retardari; promissa etiam illis gloria futurae incorruptionis, per quam novissima inimica destruetur mors . Denique in monte sancto, praesentibus Petro, Jacobo et Joanne, splendor ejus sicut lumen fulgebat; et illi delectabantur quidem hujus intuitu splendoris, sed tamen quantum adhuc fragiles et infirmi fuerint tempore probatum est passionis illius: at postquam in manibus cornua crucis accepit, ibi confirmata est virtus gloriae ejus: adeo ut nec terroribus, nec plagis, nec ipsa morte posset a fidelium corde propulsari. Possunt in cornibus more prophetarum regna hujus mundi insinuari. Potest sublimitas humanae mentis sive bona sive reproba cornuum vocabulo designari. Et cornua sunt in manibus Christi, quia ipse est Rex regum et Dominus dominantium
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ eleuata est magnificentiatiua suꝑ caelos: Sed & antẽ passi¬
one acresurectionem Cũ uerbum caro factum habitar& inno¬
bis operut caelos maiestasqius : quia humanitas ad sumpta
eqa mostalis adhuc caelestib ante cellebat potesta tb: : & laude
es plena ÷ terex : eisdem cali uistutib uertecit᷑ scientib: : qr ipse
eret creator t̃re: sicut & tocius creature ꝑ diuinitatẽ : quitunc
ꝑ humanitate mortebatꝰ int̃rc : Vnde & eonato concinebani
gloria in excelsisdo & int̃ rxpax hominib bonȩ uoluntatis:
Splendor ei sicuit lumenerit : Splendor uistutũ & doctrinȩ
inscripturis uocatur: Sed quia idem splendor mundo ꝑfecte
non poterat fulgere nisi ipse gustata adtẽpus moste regnũ
mostis diruer& atq exsurgens amostuis : spemfidem quẽ idn¬
do resurgendidonar& recte sulditur: Cornua sunc in manib:
eius: ibi confirmata ÷ uistus gloriae ei:: Cornua quippe di¬
cit triens uersum crucis lignũ qđ ad fixus manib: tenelat᷑ : Vt

Expanded text:
m elevata est magnificentia tua super coelos . Sed et ante passionem et resurrectionem, cum Verbum caro factum habitaret in nobis, operuit coelos majestas ejus, quia humanitas assumpta etiam mortalis adhuc coelestibus antecellebat potestatibus. Et laude ejus plena est terra, eisdem coeli virtutibus veraciter scientibus, quia ipse erat creator terrae, sicut et totius creaturae per divinitatem, qui tunc per humanitatem morabatur in terra: unde et eo nato. concinebant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Splendor ejus sicut lumen erit. Splendor virtutum et Domini Sain Scripturis vocatur; sed quia idem splendor mundo perfecte non poterat fulgere, nisi ipse ad tempus gustata morte, regnum mortis dirueret, atque exsurgens a mortuis spem fidemque mundo resurgendi donaret, recte subditur: Cornua sunt in manibus ejus. Ibi confirmata est virtus gloriae ejus. Cornua quippe dicit transversum crucis lignum, quod affixus manibus tenebat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nationem minortus ÷ paulominus ab angelis : ipse ꝑresurrectio¬
ne. gloria & honore coronatus ꝑ ascensionẽ ei suꝑ opere manuũ
patris constitutus : & omnia subiecta subpedib: ei: ac predicantib
a postolis laude ei omnis ÷ terix repleta qđ ipsum breuiter sed
aꝑtissime eiusdem psalmi & principio & fine conprehenditur

Expanded text:
ionem gloria et honore coronatus, per ascensionem ejus super opera manuum Patris constitutus, et omnia subjecta sub pedibus ejus , ac praedicantibus apostolis, laude ejus omnis terra repleta est: quod ipsum breviter sed apertissime ejusdem psalmi et principio et fine comprehe
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur in libro regum quia habebat triginta cubitos
in altitudine. cumin libro parali pomenon seriptum sit
Porro altitudo centum iuginti cubitorum erat: Nequa quoem
direrepare redutrumq uerumerse noscendum est:
Namut iorepli refest instorice:. triginta erant cubiti a pauimen¬
tousque ad medium cacnaculum: triginta sursur amediom
us que ad tertum quo urque porticdrum quȩ templo abaus¬
trali & occidentecdi & septentrionali later ecoherebant altitu¬
dopertingebat  Id ÷ rimul sepaginta: de inde ali sexaginta
urque ad rupremum domur tectum. Itecque tota eius al titu¬
docentum uiginti cubitdr impl&ur :

Expanded text:
dicitur in libro Regum, quia habebat triginta cubitos in altitudine, cum in libro Paralipomenon scriptum sit: Porro altitudo centum viginti cubitorum erat, nequaquam discrepare, sed utrumque verum esse noscendum est. Nam ut Josephi refert historia, triginta erant cubiti a pavimento usque ad medium coenaculum, triginta rursus a medio usque ad tertium, quo usque porticorum, quae templo ab australi et occidentali et septentrionali latere cohaerebant, altitudo pertingebat, id est, simul sexaginta; deinde alii sexaginta usque ad supremum domus tectum. Itaque tota ejus altitudo centum viginti cubitis impl
Abbreviated transcription (Latin):
bitabat in hierus alem in secunda quid signific& in
Nlibro parali pomenon declaratur: ubiscriptum
est deprefato rege hiezechia: Et edificauit quoque
agens industrie omnem murum qui fuerat dissipatus
eminithuius loci & sophonias dicens: V. ox clamoris apor¬
ta pisciũ Etululatus a secunda: Porra u&useditio
quas propriũ nomen loci transtulit: iu marena : easena
quippe Interpracctur secunda: Qui aengo dicitur pro

Expanded text:
bitat in Jerusalem in secunda; quid significet, in libro Paralipomenon declaratur, ubi scriptum est de praefato rege Ezechia: Aedificavit quoque, agens ind» Meminit hujus loci et Sophonias, dicens: « Vox clamoris a porta piscinae et ululatus a secunda : » pro quo vetus editio quasi proprium nomen luci transtulit in Masena. Masena quippe interpretatur secunda. Quod ergo dicitur pro
Abbreviated transcription (Latin):
quae cogitauerat atriorũ Et exedrarum percutum
scriptura uel pictura abantiquis formata : plenius qui¬
plenius quo
pint hoc ordine facta distinguit: His uero ita comporitir
Inscã sc̃orũ rummitatum sacer dotis erat semel in anno cũ
sanguine hostiarũ in gredi: in redariũ ante oraculum
sacer dateꝓ tantũ purificati in troibant. Inatrio interiore
sacerdotes omner & leuitȩ. Cir cahoc atriũ subdiuo
uelritem pestos arcebat inȩdib: circũ positis : Luriisra¬
helitȩ adador andum siue audiendũ uerbũ conuenire
solebant
ntertio ordine atriorum : stecbant ad ad orandum
mulieres is rahelite subdiuo: uelsitem pester non sinebat
proxima circum positccrum aedium tecte subibant
Sorro multimo ordineatriorum Gentilo quiad adorandum
foste conuenerant intrabant. tibi & peer tempora disper

Expanded text:
quae cogitaverat atriorum et exedrarum per circuquae cogitaverat atriorum et exedrarum per circuscriptura vel pictura ab antiquis formata plenius quo sint haec ordine facta distinguit. His vero ita compositis, in Sancta sanctorum summi tantum sacerdotis erat semel in anno cum sanguine hostiarum ingredi, in sanctuario ante oraculum sacerdotes tantum purificati introibant, in atrio interiore sacerdotes omnes et Levitae. Circa hoc atrium sub dio, vel, si tempestas arcebat, in aedibus circumpositis viri Israelitae ad orandum sive audiendum verbum convenire solebant. In tertio ordine atriorum stabant ad orandum mulieres Israeliticae sub dio, vel, si tempestas non sinebat, proxima circumpositarum aedium tecta subibant. Porro in ultimum ordinem atriorum gentiles, qui ad orandum forte convenerant, intrabant. Ubi etiam post tempora disper
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil ominus circaillam eodemordine factapergerũ Interi¬
ora omnia longelateq: circuibat : in hoc tantũ a priorib: diftans
aedib:: quod orientalis & septentrionalis eius paries
ostiaminime habebat: Eo quod uterq: eorũ ad muror pertine¬
r& ciuitatis: Hec autẽ sunt atria : de quib: canitur in psalmis:
Quistatis indomodñi Inoctruirdomus di nostri: E¬
t qũmipsa
domus dũ ineditiore loco constructaerat: fiebatut atria
quanto exteriora fierent tanto altiores haberent pari& es
Vt pote inferius fundamenta habentes. adeo ut ultima
qua dringentor in altitudine cubitor haberent: Nec tamen
aequandȩ templialtitudim aliquantulũ propinquarent :
quor a ominiũ in libro parali pomenon Ita generalis fit
mentio. Dedit autẽ dauid salomonifilio suo descriptionẽ
porticur & templi: et cellariorũ & cenaculi & cubiculorum
inaditis. & domus propitiationis : Nec non &omnium

Expanded text:
nihilominus circa illa eodem ordine facta per gyrum interinihilominus circa illa eodem ordine facta per gyrum interiora omnia longe lateque circuibat, in hoc tantum a prioribus distans aedibus, quod Orientalis et Septentrionalis ejus paries ostia minime habebat, eo quod uterque eorum ad muros pertinecivitatis. Haec autem sunt atria de quibus canitur in Psalmis: Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri . Et quoniam ipsa domus Domini in editiore loco constructa erat, fiebat ut atria quanto exteriora fierent, tanto altiores haberent parietes, ut pote inferius fundamenta habentes; adeo ut ultima quadringentos in altitudine cubitos haberent, nec tamen aequandae templi altitudini aliquantulum propinquarent. Quorum omnium in libro Paralipomenon ita generalis fit mentio: Dedit autem David Salomoni filio suo descriptionem porticus et templi, et cellariorum, et coenaculi, et cubiculorum in adytis, et domus propitiationis, nec non et omnium