comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes qͥ ñcomitatũ & legionib succincti. cõmunẽ cũ multis iue¬
toriã s nuda uirtute animi singularẽ & ꝑfidis retulere¬
triumphũ. Quã insuꝑabilis danielqͥcirca latera sua rugientes ñ
expauit leones. fremebant bestiȩ & ille epulabat᷑ Non gͥ inuiri
uirtute animi. neq in inferenda s depellenda in uiria lex uir¬
tutis ẽ. Qui enĩ ñ repellit a socio iniuriã si potest tamẽ inui¬
tio quã ille qͥ facit Unde sc̃s moyses hinc pͥus orsusẽ tẽptam̃ta
bellicȩ fortitudinis. Nãcũ indisset hebreũ abȩgẏptio iniuriã
accipientẽ defendit ita ut egyptiũ sterneret. atꝙ ĩ harena
absconderet Salomon qͦq ait Fripe eũ qͥ ducit᷑ ad mortem.¬
Unde gͥ hoc uel tullius. ułetiã panetius. aut ipse aristotiles
transtulerint. aꝑtũ ẽ satis. quã quã etiã his duob antiquio.

Expanded text:
tes : qui non comitatu et legionibus succincti communem cum multis victes : qui non comitatu et legionibus succincti communem cum multis victoriam, sed nuda virtute animi singularem de perfidis retulertriumphum. Quam insuperabilis Daniel, qui circa latera sua rugientes non expavit leones! Fremebant bestiae, et ille epulabatur virtute animi: neque in inferenda , sed in depellenda injuria lex virtutis est. Qui enim non repellit a socio injuriam, si potest, tam est in vitio, quam ille qui facit. Unde sanctus Moyses hinc prius orsus est tentamenta bellicae fortitudinis. Nam cum vidisset Hebraeum ab Aegyptio injuriam accipientem, defendit; ita ut Aegyptium sterneret, atque in arena absconderet. Salomon quoque ait: Eripe eum qui ducitur ad mortemUnde igitur hoc vel Tullius, vel etiam Panaetius, aut ipse Aristoteles transtulerint, apertum est satis. Quamquam etiam his duobus antiquior
Abbreviated transcription (Latin):
cia iniqͥtatis mat̾ia ẽ. Quo enĩ ualidior ẽ eo ꝓmptior ẽ ut infe¬
riorẽ opͥmat. cũ uipsis rebꝰ bellicis iustabella aniniusta sint spec
dentiã fortitudinis comitẽ habuit in p̃lio. Nã & aduersus goliã
immanẽ mole corporis iuirũ singulari certamine dimicatu¬
rus arma qͥbꝰ oneraret᷑ respuit uirtus enĩ sius lacertis magis
quã alienis integim̃tis innitit᷑ de inde eminꝰ qͦgͣuius feriretꝰ
ictu lapidis hostẽ int̾imit Posteauꝰ nũquã nͥ ꝯsulto dño bellũ ad¬
orsus. idõ in om̃ib uictor p̃liis usꝙ ad sũmã senectutẽ manu
ꝓmptus. bello aduersũ titanas suscepto. ferocibꝰ bellator miscͥe¬
bat agminibꝰ głȩ cupidus incuriosus salutis. S ñ hȩc sõla p̃clara
fortitudo ẽ s etiã illoꝵ głosam fortitudinẽ accipimꝰ qͥ ꝑfidẽ
magnitudine animi obstruxert̾ leonũ ora extinxerunt iur¬
tutẽ ignis effugart̃ aciẽ gladiĩ. ꝯualuert̃ de infirmitate for¬

Expanded text:
atis materia est. Quo enim validior est, eo promptior ut inferiorem opprimat; cum in ipsis rebus bellicis justa bella an injusta sint, specdentiam fortitudinis comitem habuit in praelio. Nam et adversus Goliam immani mole corporis virum singulari certamine dimicaturus, arma quibus oneraretur, respuit ; virtus enim suis lacertis magis quam alienis integumentis nititur. Deinde eminus, quo gravius feriret, ictu lapidis hostem interemit. Postea numquam nisi consulto Domino , bellum adorsus. Ideo in omnibus victor praeliis, usque ad summam senectutem manu promptus, bello adversum Titanas suscepto, ferocibus bellator miscebatur agminibus gloriae cupidus, incuriosus salutis. 178. Sed non haec sola praeclara fortitudo est; sed etiam illorum gloriosam fortitudinem accipimus, qui per fidem magnitudine animi obstruxerunt leonum ora, exstinxerunt virtutem ignis, effugerunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate for
Abbreviated transcription (Latin):
entia ꝓbationẽ ꝓbatio uͦ spẽ. uide qͦt certamina. & una corona.
sad preceptũ ñ dat nͥ qͥ ẽ ⁊fortatus in xp̃o iħu. cuiꝰ caro requiẽ ñ ha¬
bebat. afflictio undiq foris pugnȩ intus timores: & quãuis imꝑl¬
culis in laborib plurimis. incarceribꝰ in mortibꝰ positus. animo
tam̃ ñ frangebat᷑ s p̃liebat᷑. adeo ut potentior suis fieret infir
dunt. dispicientiã rerũ humanarũ habere debere doceat Si gͦ
Smortui estis cũ xp̃o abelem̃tis huiꝰ mundi. qͥd ad huc uelutͦ u¬

Expanded text:
 spem ? Vide quot certamina, et una corona. Quod praeceptum non dat, nisi qui est confortatus in Christo Jesu, cujus caro requiem non habebat. Afflictio undique: foris pugnae, intus timores. Et quamvis in periculis, in laboribus plurimis, in carceribus, in mortibus positus; animo tamen non frangebatur, sed praeliabatur, adeo ut potentior suis fieret infirmdunt, despicientiam rerum humanarum habere debere doceat. Si ergo 49 mortui estis cum Christo ab elementis hujus mundi, quid adhuc velut vi
Abbreviated transcription (Latin):
tio qr ꝑfectio omnis inueritate ẽ Ergo dũ hic sumꝰ seruemus¬
imaginẽ ut ibi ꝑueniamꝰ sit in nob imago iusticiȩ sit inago
sapientiȩ. qr ueniet᷑ ad illũ diẽ. & scdm imaginẽ ȩstimabimu:
Non inueniat inte aduersaruis imaginẽ suã ñ rabiẽ ñ furorẽ
inhis enĩ imago neqͥtiȩ ẽ Aduersarius enĩ diabolus sic̃ leo rugi¬
ensquerit quẽ occidat quẽ deuoret. Non inueniat auri cupi¬
ditatẽ ñ argenti aceruos. ñ uitioꝵ simulacra ne auferat tͥuo
cẽ libertatis. Uox enĩ lbertatis illa ẽ ut dicas ueniet hiuus
mundi pͥnceps. & in me inueniet nichil. Itaꝙ si securuses qͦđ
inte nichil inueniat. cũ uenerit ꝑserutari. dicens illud qͥd
dix̃ adlaban iacob patarcha cognosce si qͥd tuoꝵ e̾ apud me
Aerito beatus iacob ap̃quẽ nichil laban suũ potuit reꝑire ab¬
sisapientia si fides. si ꝯtẽptus scłi si gr̃a tua abscondat omnẽ

Expanded text:
tio; quia perfectio omnis in veritate est. tio; quia perfectio omnis in veritate est. iamus ad veritatem. Sit in nobis imago justitiae, sit imago sapientiae; quia venietur ad illum diem. et secundum imaginem aestimabimur. 240. Non inveniat in te adversarius imaginem suam, non rabiem, non furorem; in his enim imago nequitiae est. Adversarius enim diabolus sicut leo rugiens quaerit quem occidat, quem devoret. Non inveniat auri cupiditatem, non argenti acervos, non vitiorum simulacra; ne auferat tibi vocem libertatis. Vox enim libertatis illa est, ut dicas: Veniet hujus mundi princeps, et in me inveniet nihil . Itaque si securus es quod nihil in te inveniat, cum venerit 64 perscrutari, dices illud quod dixit ad Laban Jacob patriarcha: Cognosce si quid tuorum apud me est . Merito beatus Jacob, apud quem nihil Laban suum potuit reperire! Ab241. Itaque si sapientia, si fides, si contemptus saeculi, si gratia tua abscondat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectiora quȩrebat incalescebat iniuriȩ dolore q̃si homo s
iuncebat spũ quasi bonꝰ miles. tolerabat qͣsi athleta fortis. Pati¬
entiȩ aut̃ finis ꝓmissor expectatio. & ideo dicebat. Notũ fac mͥ
mitas etiã ꝑfectoꝵ illic plena ꝑfectio. ldeo & dies illos reqͥrit ui¬
te ȩt̾nȩ: qͥ st̃ ñ qͥ pret̾eunt ut cognoscat qͥd sibi desit quȩ t̾rasit
reꝓmissionis ꝑpetuos fructus ferens. quȩ pͥma ap̃ patrẽ man¬
lagͥ nob̃ expetenda in qͥb ꝑfectio in qͥb ueritasẽ hic umbra
hic imago illic ueritas. Umbra in lege imago in eugło. ueritas in
S̾ offert᷑ qͣsi homo. q̃si recipiens passionẽ. & offert sẽ ipse qͣsi sa¬
cerdos ut peccata ña dimittat hic inimagine. ibi ĩueritate
ubi ap̃ patrẽ ꝓ nob̾ qͣsi aduocatus int̾uenit. Hic gͦ inimagine
ambulamꝰ in imagine uidemꝰ ibi facie ad facie᷑ ibi plena ꝑfec.¬

Expanded text:
perfectiora quaerebat. Incalescebat injuriae dolore, quasi homo: perfectiora quaerebat. Incalescebat injuriae dolore, quasi homo: incebat quasi bonus miles; tolerabat quasi athleta fortis. Patientiae autem finis, promissorum exspectatio, et ideo dicebat: Notum fac mihi, mitas etiam perfectorum, illic plena perfectio. Ideo et dies illos requirit vitae aeternae, qui sunt, non qui praetereunt; ut cognoscat quid sibi desit, quae terra sit repromissionis perpetuos fructus ferens, quae prima apud patrem man nobis expetenda, in quibus perfectio, in quibus veritas est. Hic umbra, hic imago, illic veritas. Umbra in lege, imago in Evangelio, veritas in sed offertur quasi homo, quasi recipiens passionem; et offert se ipse quasi sacerdos, ut peccata nostra dimittat: hic in imagine, ibi in veritate, ubi apud patrem pro nobis quasi advocatus intervenit. Hic ergo in imagine ambulamus, in imagine videmus: illic facie ad faciem, ubi plena perfec
Abbreviated transcription (Latin):
bitio usta gr̃ȩ ap̃ dm̃ ꝯsueuit ualere: ut etiã indie ruinȩ inueniat
gr̃am qͣndo possunt ĩponderare peccata Y qͥd aliis utar exemplis
cũ ipse di remunerationẽ uberiorẽ scõ meritis in eugto poli¬
ceat᷑ at ꝙ exbortet᷑ ut oꝑem̃ bonũ opus dicens. dimittite &. dimu

Expanded text:
ibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinae inveniat ibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinae inveniat gratiam quando possunt praeponderare peccata. Et quid aliis utar exemplis, cum Dominus ipse remunerationem uberiorem sanctorum meritis in Evangelio polliceatur, atque exhortetur ut ope
Abbreviated transcription (Latin):
Terra gͦ aut spontaneos fructus germinat. aut creditos ube¬
riore cumulo refundit ac reddit. Utrũꝙq uͦ debes hereditario¬
qͦda usu parentis. ne relinqͣris sic̃ infecundus ager. Esto tam̃
ut aliqͥs excusare possit qͦd̾ ñ dederit. quomͦ excusare potest
Idõ pulchre salomon ait. Si sederis cęnare ad m̃sam potentiᷤᷤ
sapient̃ intellege ea quȩ apponunt᷑ tͥ & mitte manũ tuã sci¬
ens qͦd oportet te talia ĩparare. Si aut̃ in satiabilis es noli
xxupiscere ȩscaseiꝰ hȩc enĩ optinent iutã falsã qͣs nos imi¬
Itare cupientes sententias scͥpͥsimꝰ. Conferre gr̃am bonũ est at qͥ r¬
iferre nescit durissunũ humanitatis exemplũ ipsa terra sugge¬
rte spontaneos fructus ministrat qͦs ñ seueris multiplicatũ quoꝙ¬
iccaert qͦt aecepit. Negare tͥ pecuniã numeratã ñlicet quom̃licet
acceptd ñ referre gram: In ꝓuerbiis qͦꝙ habes qđ ita plurtinũ rede¬

Expanded text:
Terra ergo aut spontaneos fructus germinat, aut creditos ubeTerra ergo aut spontaneos fructus germinat, aut creditos uberiore cumulo refundit ac reddit. Utrumque debes quodam haereditario usu parentis, ne relinquaris sicut in foecundus ager. Esto tamen ut aliquis excusare possit quod non dederit, quomodo excusare potest ro non licet. 162. Ideo pulchre Salomon ait: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige ea quae apponuntur tibi: et mitte manum tuam sciens quod oportet te talia praeparare. Si autem insatiabilis es, 43 noli concupiscere escas ejus; haec enim obtinent vitam fallacem . Quas nos imitari cupientes sententias, scripsimus. Conferre gratiam bonum est: at qui referre nescit, durissimus. Humanitatis exemplum ipsa terra suggerit. Spontane os fructus ministrat quos non severis, multiplicatum quoque reddit quod acceperit. Negare tibi pecuniam numeratam non licet, quomodo licet acceptam non referre gratiam? In proverbiis quoque habes, quod ita plurimum redh
Abbreviated transcription (Latin):
siorẽ eiꝰ haberi rationẽ. qͥ tͥ aut beneficiũ aliqͦd aut munꝰ ꝯtulit
si ipse in necessitatẽ incidit. Qd enĩ tam ꝯtra officiũ. quã ñ redde¬
re qdđ acceꝑis: Nec m̃sura pari s uberiore reddendũ arbitror
& usũ pensare beneficii. ut & tu subuenias qͣntũ eiꝰ erũnã repel¬
las. Et enĩ suꝑiorẽ ñ ẽẽ inreferendo. quã in ꝯferendo beneficio.
hoc ẽ minorẽ eẽ. qm̃ qͥ prior ꝯtulit tẽpore suꝑior ẽ. humanitate
prior. Unde imitanda nob̃ est in hoc qͦꝙ nat᷑a terrarũ. quȩ suscep¬
tũ sem̃ multiplicatiore solet numero reddere quã acceꝑit. idõ tͥ
scͥpͥtũ. sic̃ agri cult᷑a ẽ homo insipiens. & tanquã uinea homo egenꝰ
sensu. si reliqueris eã desolabit᷑. Sic̃ agri cult̾a etiã sapiens. ut
tanquã fenerata sibi maiore m̃sura semina suscepta restituat

Expanded text:
siorem ejus haberi rationem, qui tibi aut beneficium aliquod, aut munus contulit, siorem ejus haberi rationem, qui tibi aut beneficium aliquod, aut munus contulit, si ipse in necessitatem incidit. Quid enim tam contra officium, quam non reddere quod acceperis? Nec mensura pari, sed uberiore reddendum arbitror, et usum pensare beneficii; ut et tu subvenias, quantum ejus aerumnam repellas. Etenim superiorem non esse in referendo quam in conferendo beneficio, hoc est minorem esse, quoniam qui prior contulit, tempore superior est, humanitate prior. 161. Unde imitanda nobis est in hoc quoque natura terrarum, quae susceptum semen multiplicatiori solet numero reddere quam acceperit. Ideo tibi scriptum est: Sicut agricultura est homo insipiens, et tamquam vinea homo egens sensu. Si reliqueris eum, desolabitur . Sicut agricultura ergo etiam sapiens, ut tamquam fenerata sibi majore mensura semina suscepta restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
gra corporalit̃ ꝙ spiritalis ẽ. Qsetꝰ potest aut magnitudine
aut latitudinẽ comp̃hendere quã ñ uidet Fides si fuerit
sic̃ granũ sinapis montes transferre potest. & ñ t᷑ eat᷑ ultra
granũ sinapis Si abundet inte gr̃a ñ ẽ uerendũ ne mei
cundia quȩ ingenuos ꝓdit natales. ut senib plus largiaris qͥ
sibi labore iam ñ queunt uictũ quę̧rere. similit̾ & debilitas corpo¬
ris & hȩc iuuanda ꝓmptius. Tum siqͥs ex diuitiis cecidit inegesta¬
tẽ & maxime si ñ uitio suo. s aut latrociniis aut ꝓscͥptione aut
calũniis quȩ habebat amisit. S forte dicat aliqͥs. Cȩcus unoloco
sedet & p̾̃terit᷑ & uiuenis ualidus frequent̃ accipiet : Uerũ ẽ qr
obripit ꝑ inoportunitatẽ. ñ est illud iudicii s tedii. Nam & d̾ñs
ait ineugło de eo qͥ clauserat ostiũ suũ siqͥs ostiũ eiꝰ ꝓcacius pul
set qr surget & dat illi ꝓpt̃ importunitatẽ  Pulchrũ qͦꝙ ẽ ꝓpen¬

Expanded text:
a corporaliter, quia spiritalis est. Quis potest ejus aut magnitudinem aut latitudinem comprehendere, quam non videt? Fides si fuerit sicut granum sinapis, montes transferre potest, et non tibi datur ultra granum sinapis. Si abundet in te gratia, non est verendum ne mens iaris, qui sibi labore jam non queunt victum quaerere. Similiter et debilitas corporis, et haec juvanda promptius. Tum si quis ex divitiis cecidit in egestatem: et maxime si non vitio suo, sed aut latrociniis, aut proscriptione, aut calumniis, quae habebat, amisit. 159. Sed forte dicat aliquis: Caecus uno loco sedet et praeteritur, et juvenis validus frequenter accipit. Et verum est, quia obrepit per importunitatem. Non est illud judicii, sed taedii. Nam et Dominus aitset, quia surgit et dat illi propter importunitatem. CAPUT XXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
neo. Beniuolentia etiã gladĩ iracundiȩ extorquere ꝯsue¬
uit beniuolentia facit ut amici uulnera utilia. quã uo¬
luntaria inimicioscula sint beniuolentia facit ut unus
Qoiesin amicitia gͣtas ẽẽ quȩ aculeos habent dolores ñ habent. Com
pungimꝰ enĩ censoriis sermonibꝰ s beniuolentiȩ delectam̃ sedu¬

Expanded text:
. Benevolentia etiam gladium iracundiae extorquere consuevit. Benevolentia facit ut amici vulnera utilia quam voluntaria inimici oscula sint . Benevolentia facit, ut unus am correptiones in amicitia gratas esse, quae aculeos habent, dolorem pungimur enim censoriis sermonibus, sed benivolencie delectamur sedu
Abbreviated transcription (Latin):
audes aliis ministrare: Non mediocre officiũ leuitarũ. de qͥbꝰ
dicit dñs. Ecce eligo leuitas de medio filioꝵ. isrł. ꝓ om̃i pͥmoge¬
nito aꝑlente uuluã filiis usrł redẽptione seoꝵ erunt isti & ert̃

Expanded text:
audes aliis ministrare? 249. Non mediocre officium levitarum, de quibus audes aliis ministrare? 249. Non mediocre officium levitarum, de quibus dicit Dominus: Ecce eligo levitas de medio filiorum Israel pro omni primogenito aperiente vulvam filiis Israel: redemptiones eorum erunt
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ cũ etiã delicta obẽẽ ñ soleant silauacri remissa fuerint
sacram̃to. S intelligere debemꝰ qr inbaptismoculpa dimitti po¬
potest hortator ẽẽ uiduitatis. qͥ ipsa ꝯiugia frequentauerit:
In offensũ aut̃ exibendũ & immaculatum ministĩum nec
ullo ꝯuigali coitu uiolandũ cognoscitis qͥ integri corpore. incor¬
rupti pudore. alieni etiã abipso ꝯsortio ꝯuigali. sacri ministĩi
gr̃am recepistis. Qđ ido ñ pretii. qr inplerisꝙͣ abditiorib locis
ut ad sac̾ficiũ purus accederet ut inuet̾i testam̃to legimꝰ
& lauabant uestim̃ta sua. Si infigura tanta obseruantia:
qͣnta inueritate. ¶ Disce sacerdos atq leuita qͥd sit lauare uesti¬
menta tua. ut mundũ corpus celebrandis exibeas sacram̃tis.
Si ppłus sine ablutione uestim̃toꝵ suor ꝓhibebat᷑ accedere ad ho¬
stiã suã. tu in lotus m̃te parit̾ & corpore audesꝓaliis supplicare

Expanded text:
nerentur; cum etiam delicta obesse non soleant, si lavacri remissa fuerint nerentur; cum etiam delicta obesse non soleant, si lavacri remissa fuerint sacramento. Sed intelligere debemus quia baptismo culpa dimitti popotest hortator esse viduitatis qui ipse conjugia frequentaverit? 248. Inoffensum autem exhibendum et immaculatum ministerium, nec ullo conjugali coitu violandum cognoscitis, qui integri corpore, incorrupto pudore, alieni etiam ab ipso consortio conjugali, sacri ministerii gratiam recepistis? Quod eo non praeterii, quia in plerisque abditioribus locisut ad sacrificium purus accederet, ut in veteri Testamento legimus ; et lavabant vestimenta sua. Si in figura tanta observantia, ta 67 in veritate? Disce, sacerdos atque levita, quid sit lavare vestimenta tua, ut mundum corpus celebrandis exhibeas sacramentis. Si populus sine ablutione vestimentorum suorum prohibebatur accedere ad hostiam suam, tu illotus mente pariter et corpore audes pro aliis supplicare,
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ & calicis mei. Deniꝙ sic appellat᷑ leuita. ipse mñs. uel ipse ꝓ me
Magnũ gͦ munꝰ eius. ut de eo dñs dicat ipse m̃s uł quẽ ammodũ pe¬
docibilẽ. ñ auarũ ñlitigiosũ. domui suȩ bene p̃positũ adordit
ditos ñ turpe lucrũ sectantes. habentes myst̾ĩum fidei ĩ ꝯscien¬
tia pura. Et hi aut̃ ꝓbent᷑ pͥmũ & sic ministrent nullũ crim̃¬
habentes. Aduertimꝰ qͣnta in nob̃ reqͥrant᷑ ut abstinens sit aui¬
altaris ꝯgrus ornatũ uirtutibꝰ auctorẽ p̾dicet. & dñm uene¬
ret᷑ qͥ tales seruulos habeat. Laus enĩ dñi ubi munda possessio.
& in nocens familiȩ disciplina De castimonia aut̃ qͥd loqͣr qͣn¬
do una tantũ nec repetita ꝑmittit᷑ copula : Et in ipsogͦ ꝯiu¬
giolex ẽ ñ it̃are ꝯuigiũ nec scdȩ ꝯugis sortiri ꝯiunctionẽ. Qđ
plerisq mirũ uidet᷑ curetiã ante baptismũ iterati ꝯiugii ad
electionẽ muneris & ordinationis p̃rogatiuã impedim̃ta ge¬

Expanded text:
meae, et calicis mei . Denique sic appellatur levita ipse meus, vel ipse pro me. Magnum ergo munus ejus, ut de eo Dominus dicat: Ipse meus; vel quemadmodum Pedocibilem, non avarum, non litigiosum, domui suae bene praepositum, aditos, non turpibus lucris vacantes, habentes mysterium fidei in conscientia pura. Et hi autem probentur primum, et sic ministrent sine crim. Advertimus quanta in nobis requirantur: ut abstinens sit a vialtaris congruis ornatum virtutibus, auctorem praedicet, et Dominum veneretur, qui tales servulos habeat. Laus enim Domini, ubi munda possessio, et innocens familiae disciplina. 247. De castimonia autem quid loquar, quando una tantum , nec repetita permittitur copula? Et in ipso ergo conjugio lex est non iterare conjugium, nec secundae conjugis sortiri conjunctionem. Quod plerisque mirum videtur, cur etiam ante baptismum iterati conjugii ad electionem muneris et ordinationis praerogativam impedimenta ge
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑfectus & puto qͦđ hic angustiã ñ animi s reifamiliariᷤ
dixerit. De ꝑsonis aut̃ puto dictũ ut uĩa abundantia sit ad
illoꝵ inopiã & illoꝵ abundantia ad ur̃am in opiã id est ut ppli
abandantia sĩt bonȩ oꝑationis ad illor subleuanda alendo
iopiã ⁊ illoꝵ abundantia spiritalis aduuiet ĩ plebe in opa
meriti spiritalis. & ꝯferat ei gr̃am. Unde ȩxemplũ optimũ
posuit qͥ multũ ñ abundauit. & qͥ modicũ ñminuit. Bene hor¬
tat᷑ ad officiũ miscdiȩ om̃i homines istud ȩxemplũ qm̃ e qͥ
plierimũ auri possidet ñ abundat qr nichil ẽ qͥc qͥd in scloe¬
i heriguũ habet ñ minuit qr nichilẽ qđ amittit Ressine dis¬
Spendio ẽ. quȩ tota dispendiũ ẽ Est etiã sic intellectus bonus.
Qui plurimũ habet. & siñ donat ñ abundat qr qͣntũuis adqͥrat
eget semꝑ qr plus xupiscit &qͥ exiguũ habet ñ munuit qr ñ
multũ est qͦđ pauꝑem pascit. Similit̃ gͦ & ille pauꝑ qͥ ꝯfert

Expanded text:
puto quod hic augustiam non animi, sed rei familiaris dixerit. 153. De personis autem puto dictum: Ut vestra abundantia sit ad illorum inopiam, et illorum abundantia ad vestram inopiam; id est, ut populi abundantia sit bonae operationis ad illorum sublevandam alendi inopiam: et illorum abundantia spiritalis adjuvet in plebe inopiam meriti spiritalis, et conferat ei gratiam. 154. Unde exemplum optimum posuit: Qui multum, non abundavit: et qui modicum, non minuit. bene hortatur ad officium misericordiae omnes homines istud exemplum; quoniam et qui plurimum auri possidet, non abundat; qi exiguum habet, non minuit; quia nihil est, quod amittit. Res sine dispendio est, quae tota dispendium est. 155. Est etiam sic intellectus bonus: Qui plurimum habet, et si non donat, non abundat; quia quantumvis acquirat, eget semper, qui plus concupiscit: et qui exiguum habet, non minuit; quia non multum est quod pauperem pascit. Similiter ergo et ille pauper qui confert
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃tanea cecitate ꝑcussos. cũ qͦ ingrederent᷑ uidere ñ possent
uolenti regi isrł ꝑcutere: ñ adqͥesceret dicens. Non ꝑcuties qͦsñ
captiuasti in lancea & ingladio tuo. Pone eis panẽ & aquã. & mar¬
ducent & bibant. & remittant᷑ & eant ad dñm suũ. ut huma¬
nitate ꝓuocati. gr̃am rep̃sentarent. Deniꝙ postea in t̾rã irł¬
qͣntomagis in pace seruanda ẽ : Et hanc gr̾am ꝓpħa his detulit.
qͥ adeũ corripiendũ uenerant sic enĩlegimꝰ. qͦdinobsidionẽ eiꝰ
miserat rex syriȩ exercitũ suũ. cognito qͦd heliseus eẽt qͥ ꝯsi¬
liis & argum̃tationib eiꝰ obuiaret om̃ibꝰ. Quẽ uidens exercitũ
gyeti seruus ꝓphȩ de salutis ꝑiculo trepidare cepit Cui dix̃
ꝓpħa. Noli timere. qm̃ plures nob̃cũ st̃ quã cũ illis. Et rogan¬
te ꝓpħa ut aꝑirent᷑ oculi seruo suo. aꝑti st̃. Et iudit itaq

Expanded text:
momentanea caecitate percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, momentanea caecitate percussos, ut quo ingrederentur videre non possent, volenti regi Israel percutere non acquiesceret dicens: Non percuties quos non captivasti in lancea et in gladio tuo: pone eis panem et aquam, ut manducent et bibant, et remittantur et eant ad dominum suum ; ut humanitate provocati graquanto magis in pace servanda est? Et hanc gratiam propheta his detulit, qui ad eum corripiendum venerant. Sic enim legimus, quod in obsidionem ejus miserat rex Syriae exercitum suum, cognito quod Elisaeus esset, qui consiliis et argumentationibus ejus obviaret omnibus. Quem videns exercitum Giezi servus prophetae, de salutis periculo trepidare coepit. Cui dixit propheta: Noli timere, quoniam plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et rogante propheta ut aperirentur oculi servo suo, aperti sunt. Et vidit itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tellegi potest qͦd nec locis nec ꝑ sonis nec tẽporib excipit᷑ quȩ etiã
hostib reseruat᷑ ut si ꝯstitutus sit cũ hoste aut locus aut dies
p̃lio. aduersus usticiã putet᷑ aut loco p̃uenire aut tẽpore lnt̃¬
ẽ enĩ utrũ aliqͥ pugna aliqͣ & ꝯflictu gͣui capiat᷑ ansuꝑiori gr̃a uel
aliqͦ euentu. Siqͥde uehem̃tiorib hostib & infidis. & his qͥ ampliꝰ le¬
serint uehem̃tior refert᷑ ultio. ut de madianitis qͥ ꝑ mulieres
suas pler peccare fẽcert̃ explebe uideoꝵ. Unde x dĩ in ppłm
patrũ iragundia effusa ẽ & ido factũ ẽ ut nullũ moyses iuctor
suꝑeẽ pat̾et᷑ Gabaonites aut̃ qͥ fraude magis quã bello tẽptaue¬
rant plebẽ patrũ. ñ expugnaret iłx. s ꝯditionis impositȩ affice¬
ret in uria. Syros uͦ heliseus qͦs obsidentes inciuitatẽ induxerat.

Expanded text:
telligi potest, quod nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam telligi potest, quod nec locis, nec personis, nec temporibus excipitur, quae etiam hostibus reservatur; ut si constitutus sit cum hoste aut locus aut dies praelio, adversus justitiam putetur aut loco praevenire, aut tempore. Interest enim utrum aliquis pugna aliqua et conflictu gravi capiatur, an superiore gratia, vel aliquo eventu. Siquidem vehementioribus hostibus et infidis, et his qui amplius laeserint, vehementior refertur ultio; ut de Madianitis qui per mulieres suas plerosque peccare fecerant ex plebe Judaeorum, unde et Dei in populum patrum iracundia effusa est. Et ideo factum est ut nullum Moyses victor superesse pateretur : Gabaonitas autem qui fraude magis quam bello tentaverant plebem patrum, non expugnaret Jesus; sed conditionis impositae afficeret injuria . Syros vero Elisaeus, quos obsidentes in civitatem induxerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pplõ patriaꝙ bella susciꝑe. gͣuia ñ reformidauit nec regis po¬
tentissimi trepidauit arma. nec barbaricȩ immanitatis ex
Magnus itaq iusticiȩ splendor. quȩ aliis potiꝰnata quã sibi cõ¬
munitatẽ & societatẽ nr̃am adiuuat excelsitatẽ tenet ut
suo iudicio om̃a subiecta habeat opem aliis ferat pecuniã ꝯfe¬
rat officia ñ abnuat ꝑicula suscipiat aliena. ¶s ñ cuꝑet hanc
flecteret. tantȩ uirtutis uigorẽ : & enĩ dũ augere opes. ge¬
Irare pecuntas: occupare t̾ras possessionib cupimꝰ p̾stare di¬
uitiis. iusticiȩ formã exuimꝰ beneficientiã cõmunẽ amit¬
timus. Quomͦ enĩ potest iustus ẽẽ. qͥ studet eriꝑe alt̃i qͥđ
sibi quęrat.s Potentiȩ qͦ ꝙ cupiditas formã iusticiȩ uirile
effeminat. Quomenĩ potest ꝓ aliis int̾uenire. qͥ alios sibi subi¬
Icere conat᷑. & infirmo aduersũ potentes opem ferre. qͥ ipse gu
libertati effectat potentiã.: Quanta aut̃ usticia sit ex hoc in¬

Expanded text:
pulo patriae bella suscipere gravia non reformidavit, nec regis potentissimi trepidavit arma, nec barbaricae immanitatis exp. 136. Magnus itaque justitiae splendor, quae aliis potius nata quam sibi, communitatem et societatem nostrane adjuvat: excelsitatem tenet; ut suo judicio omnia subjecta habeat, opem aliis ferat, pecuniam conferat, officia non abnuat, pericula suscipiat aliena. 137. Quis non cupflecteret tantae virtutis vigorem? Etenim dum augere opes, aggregare pecunias, occupare terras possessionibus cupimus, praestare divitiis; justitiae formam exuimsimus. Quomodo enim potest justus esse, qui studet eripere alteri, quod sibi quaerat? 138. Potentiae quoque cupiditas, formam justitiae virilem effeminat? Quomodo enim potest pro aliis intervenire, qui alios sibi subjicere conatur: et infirmo adversus potentes opem ferre, qui ipse gravem libertati affectat potentiam? 37 CAPUT XXI
Abbreviated transcription (Latin):
tam. Unde ad ꝑfectũ hortat᷑ dicens. Nẽ gͦ & facere ꝯsũmate
ut quẽ ad modũ ꝓmta ẽ in uob̃ uoluntas faciendi. ita sit
& ꝑficiendi ex eo qͦd habetis. Si enĩ uoluntas ꝓmpta ꝓpo¬
enĩ ut aliis refectiosit uob̃ aut̃ angustia. s ex ȩqͣlitate in
hoc tẽpore ur̃a abundantia sit ͣ illoꝵ inopiam. ut & illoꝵ
abundantia sit ad ur̃am inopiã ut fiat ȩqͣlitas sic̃ sc̃ptũ est
Qiimultũ ñ abundauit & qͥ modicũ ñ minorauit Aduertim¬

Expanded text:
Unde ad perfectum hortatur, dicens: Nunc ergo et facere consummate, ut quemadmodum prompta est in vobis voluntas faciendi, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis. Si enim voluntas prompta eabet. Non enim ut aliis refectio sit, vobis autem angustia: sed ex aequalitate in hoc tempore, vestra abundantia ad illorum inopiam, ut illorum abundantia sit ad 41 vestram inopiam; ut fiat aequalitas, sicut scriptum est: Qui multum, non abundavit:
Abbreviated transcription (Latin):
eomniũ serpentiũ suꝑ terrã & ꝯaũ ait Om̃a subiecisti sub pedib
etꝰ ouese boues. iniu̾sa insuꝑ e pecora campi uolucrescęlia pisces
maris Frgo subiecta om̃a ee homini de nr̃is didicert᷑ & idocenset
ꝓpt̃ hominẽ eẽ generata. hominẽ qͦꝙ hominis causa generatũ es̃
ẽ uuro que generaret. ut homo homini adium̃to foret Deniq
antequã mulier formaret᷑ dictũ ẽ de adam ñẽ inuentus as¬
iutor similis illi. Adium̃tũ enĩ homo nͥde homine habere ñ po¬
terat. Ex om̃ib gͥ animalibꝰ nullũ animal simile &ut absõlu¬
Ite dicamꝰ nullus adiutor hominis inuentus ẽ aluliebrio g ser

Expanded text:
edibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi: volucres coeli, et pisces maris . Ergo omnia subjecta esse homini de nostris didicerunt, et ideo censent propter hominem esse generata. 134. Hominem quoque hominis causa generatum esse est viro, quae generaret; ut homo homini adjumento foret. Denique antequam mulier formaretur, dictum est de Adam: Non est inventus adjutor similis illi ; adjumentum enim homo nisi de homine habere non poterat. Ex omnibus igitur animantibus nullum animal simile, et ut absolute dicamus, nullus adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
ficientia loquam᷑ quȩ diuidit᷑ etiã ipsa inbeniuolentiã & libera¬
litatẽ. Ex his gͥ duab ꝯstat beneficientia ut sit ꝑfecta. Nonenĩ
satis ẽ benẽ uelle. s etiã bene facere: nec. satis ẽ iterũ bene
facere nͥ id ex bono fonte hoc ẽ bona uoluntate ꝓficiscat᷑. Hilarẽ
enĩ datorẽ diligit qͥs. Nã si inuitus facias ꝗͣ tͥ merces ẽ ᷑ Unde

Expanded text:
 dividitur etiam ipsa in benevolentiam et libera dividitur etiam ipsa in benevolentiam et liberalitatem. Ex his igitur duobus constat beneficentia, ut sit perfecta. Non enim satis est bene velle , sed etiam bene facere: nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est, bona voluntate proficiscatur: Hilarem enim datorem diligit Deus . Nam si invitus facias, quae tibi merces
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ quẽ quęritis. & uider̃t̃ heliseũ quẽ corriꝑe gestieliutͭ.
&e uidentes tenere ñ pot̾ant. Liquet gͥ etiã in bello fidẽ. xiusti¬
ciã seruari oportere. nec illud decorũ ẽẽ posse si uiolet᷑ fides. Peniq
etiã aduersariis molli ueteres appellatione nominabant. ut ꝑegͥno
uocarent. Hostes enĩ antiqͦ ritu ꝑegͥni dicebant᷑. Qđ ȩque etiã ipsũ
de nr̃is assũptũ dicere possumꝰ adu̾sarios enĩ suos hebrei allophy¬
los hoc ẽ alienigenas latino appellabant uocabulo Deniq in libro re¬
medit᷑ant᷑ fidẽ & qͥ se iustus accusat iusticiã sup̃fide collocat. Nam
omniũ yp̃c ȩccłã aut̃ quedã fõrma iusticiȩ ẽ. Cõmune ius om̃iũ
incõmune orat incõmune oꝑat᷑ incõmune tẽptat᷑. Deniꝙ qͥse ipsũ
posiut xp̃m. ut supͣ eũ oꝑa iusticiȩ locaremꝰ qr fides fundam̃tũ ẽ
Inoꝑib aut̃ aut malis iniqͥtas aut bonis iusticia ẽ ꝑS̾ iam de bene¬

Expanded text:
ritis. Et viderunt Elisaeum, quem corripere gestiebant: et videntes, tenere non poterant. Liquet 38 igitur etiam in bello fidem et justitiam servari oportere, nec illud decorum esse posse, si violetur fides. 141. Denique etiam adversarios molli veteres appellatione nominabant, ut peregrinos vocarent; hostes enim antiquo ritu peregrini dicebantur. Quod aeque etiam ipsum de nostris assumptum dicere possumus; adversarios enim suos Hebraei Allophylos, hoc est, alienigenas Latino appellabant vocabulo. Denique in libro Remeditantur fidem: et qui se justus accusat, justitiam supra fidem collocat; nam  Ecclesia autem quaedam forma justitiae est. Commune jus omnium: in commune orat, in commune operatur, in commune tentatur. Denique qui se ipsum posuit Christum , ut supra eum opera justitiae locaremus; quia fides fundamentum est: in operibus autem aut malis
Abbreviated transcription (Latin):
s uior ẽ causa cũ pr̃is. Qd necesse ẽ ut demꝰ scłaribꝰ obtrectan¬
di locũ : Qd opus ẽ ut ille. qͦꝙ uisitationis crebrȩ accipiant
auctoritatẽ: Qd si aliq̃ illarũ forte sorte labat᷑ cur
alieni lapsus subeas inuidiã. Quã multosetiã fortes ille¬
cebra decepit : Qnti ñ dedert̃ errori locũ. & dedert̃ suspici¬
ꝗ cũ oramꝰ illũ audimꝰ cũ duuna legimꝰ oracula. Qͥd nob̾ cũ
alienis domibꝰ Una ẽ domꝰ quȩ om̃s caꝑit. Iili potius ad¬
q nos ueniant qͥ nos reqͥrunt. Qd nob̾cũ fabulis: Ministe¬
riũ altarib xp̃i ñ obsequiũ hominibꝰ deferendũ rece¬
pimꝰ. Humules decet ẽẽ mites decet mansuetos. gͣues pa

Expanded text:
ravior est causa, cum presbyteris. Quid necesse est ut demus saecularibus obtrectandi locum? Quid opus est ut illae quoque visitationes crebrae accipiant auctoritatem? Quid si aliqua illarum forte labatur? cur alieni lapsus subeas invidiam? Quam multos etiam fortes illecebra decepit! Quanti non dederunt errori locum, et dederunt suspicir cum oramus, illum audimus cum divina legimus oracula. Quid nobis cum alienis domibus? Una est domus quae omnes capit; illi potius ad nos conveniant, qui nos requirunt. Quid nobis cum fabulis? Ministerium altaribus Christi, non obsequium hominibus deferendum recepimus. Humiles decet esse, mites, m
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃nos excludit᷑. Dicunt enĩ illi eã pͥmã ẽẽ formã. ut ne¬
mini qͣs noceat nͥ lacessitus in uiria. qd euigliĩ auctoritate ua¬
cuat᷑ Uult enĩ sc̃ptura ut sit in nob̃ spc̃ filii hominis. qͥue
nit ꝯferre gr̃am. ñ inferre in iiriã.¶ Teinde formã iusticiȩ
putauert̃ ut qͥs cõmunia id est publica ꝓ publicis habeat.
puata ꝓsuus. Ne hoc qͥdẽ scđm nat᷑am. Natura enĩ om̃a om̃ibꝰ
in cõmune ꝓfudit Sic enĩ ds̃ generari uissit om̃a ut partu
om̃ib cõmunis ẽẽt & t̾ra foret omniũ quedã cõmunis pos¬
Esessio. Nat᷑a gͥ us cõmune generauit: usurpatio us fecit
pͥuatũ Quõ in loco aiunt p̾lacilsse stoicis. quȩ int̾ris gig¬
nant᷑ om̃a ad usus hominũ creari. homines aut̃ hominum
causa eẽ generatos ut ipsi int̾ se aliis alii ꝓdesse possint.

Expanded text:
formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injuria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratiam, non inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habeat, privata pro suis. Ne hoc quidem secundum naturam, natura enim omnia omnibus in commune profudit. Sic enim Deus generari jussit omnia ut pastus omnibus communis esset, et terra foret omnium quaedam communis possessio. Natura igitur jus commune generavit, usurpatio jus fecit privatum. Quo in loco aiunt placuisse Stoicis, quae in terris gignantur, omnia ad usus hominum creari: homines autem hominum causa esse generatos; ut ipsi inter se aliis alii prodesse possint.
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ domui semel excuses quã alienȩ frequent̃ & ut ipse
Ssobrius surgas. Tam̃ exaliena in solentia. ꝯdenari ñ debet
p̃lentia tuas uiduarũ ac uirginũ domos nͥ uisitandigr̃a¬

Expanded text:
tuae domui semel excuses, quam alienae frequenter: et ut ipse tuae domui semel excuses, quam alienae frequenter: et ut ipse sobrius surgas, tamen ex aliena insolentia condemnari non debet praesentia tua. 87. Viduarum ac virginum domos, nisi visitandi gr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͦs ipsa inuehit s qͦs sepe incurrit si in intẽperantiũ in¬
cidamꝰ ꝯsortia qͥ sũb specie locunditatis uenenũ infundus
bonis hi siassidui st̃ & maxime in ꝯuuuo. ludo. ac ioco: ener¬
uant gͣuuitatẽ illã uirilẽ. Caueamꝰ itaq ne dũ relaxare animũ
uolumꝰ. soluamꝰ omnẽ ar moniã qͣsi c̃centũ quendã bonorũ.
oꝑum. usus enĩ cito inflectit naturã. Unde qr prudent̃ factiꝰ
ꝯuenire ȩccłasticis. & maxime ministroꝵ officiis arbitror
declinare extͣneorũ ꝯuuua. uł ut ipsi hospitales sitis ꝑegͥ¬
nantibꝰ uł ut ea cautione nullus sit opꝓbrii locus: Con¬
uiuia qͥppe extͣneoꝵ occupationes habent. cũ etiã epulandi
ꝓdunt cupiditatẽ. Subrepunt etiã fabulȩ frequent̃ de
scło ac uoluptatibꝰ claudere aures ñ potes ꝓhibere putat᷑
suꝑbie : subrepunt etiã pret̃ uoluntatẽ pocula. Mlelius ẽ

Expanded text:
non quos ipsa invehit, sed quos saepe incurrit; si intemperantium innon quos ipsa invehit, sed quos saepe incurrit; si intemperantium incidamus consortia, qui sub specie jucunditatis venenum infundunt bonis. Hi si assidui sunt, et maxime in convivio, ludo ac joco, enervant gravitatem illam virilem. Caveamus itaque ne dum relaxare animum volumus, solvamus omnem harmoniam, quasi concentum quemdam bonorum operum; usus enim cito inflectit naturam. 86. Unde quam prudenter factis convenire ecclesiasticis, et maxime ministrorum officiis arbitror, declinare extraneorum convivia: vel ut ipsi hospitales sitis peregrinantibus, vel ut ea cautione nullus sit opprobrio locus. Convivia quippe extraneorum occupationes habent, tum etiam epulandi produnt cupiditatem. Subrepunt etiam fabulae frequenter de saeculo ac voluptatibus: claudere aures non potes, prohibere, putatur superbiae. Subrepunt etiam praeter voluntatem pocula. Melius est
Abbreviated transcription (Latin):
uerecun dia in ipso qͦq corporis decore pluseminet ita tam̃
qut etiã ip se ñ sit affectatus decor corporis. s nat᷑alis simplex
neglectus magis quã expeditus. ñ p̃ciosis & albentibꝰ adituꝰ
questim̃tis s cõmiibꝰ: ut hone stati uel necessitati nichilde¬
sit nichil accedat nitori Uox qͦq ipsa ñ remissa ñ fracta. ni¬
chil femineũ sonans. quase multi g̃uitatis specie simulare
ꝯsueuert̃. s for mã qͣndã & regulã & sucũ uirilẽ reseruans.
hoc ẽ enĩ pulchritudinẽ iuuendi tenere ꝯuenientia cuq
sȩxui. & ꝑsonȩ reddere. Hic ordogestoꝵ. optimꝰ hic ornatus
ad omnẽ actionẽ accõmodatus. S ut molliculũ & infractũ
aut uocis sonũ aut gestũ corporis ñ ꝓbo. ita neq agrestem
ac rusticã naturã imitem᷑. Eius effigies. formula discipline:
formula honestatisest. Habet sane suos scopulos uerecundaa

Expanded text:
verecundia in ipso quoque corporis decore plus eminet; ita tamen verecundia in ipso quoque corporis decore plus eminet; ita tamen ut etiam ipse non sit affectatus decor corporis: sed naturalis, simplex, neglectus magis quam expetitus, non pretiosis et albentibus adjutus vestimentis sed communibus; ut honestati vel necessitati nihil desit, nihil accedat nitori. 24 84. Vox ipsa non remissa, non fracta, nihil femineum sonans, qualem multi gravitatis specie simulare consuerunt, sed formam quamdam et regulam ac succum virilem reservans. Hoc est enim pulchritudinem vivendi tenere, convenientia cuique sexui et personae reddere. Hic ordo gestorum optimus, hic ornatus ad omnem actionem accommodus. Sed ut molliculum et infractum aut vocis sonum, aut gestum corporis non probo; ita neque agrestem ac rusticum. Naturam imitemur: ejus effigies, formula disciplinae, forma honestatis est.
Abbreviated transcription (Latin):
spitali int̃pretatione ad cautionẽ uerecundiȩ ꝓcusto¬
diã castitatis dictũ arbitrant. Delectauit me duitius¬
aut bona eiꝰ ex uob̃ recognoscitis. aut damna ignoratis.
Quȩ cũ sit omnib ȩtatib ꝑsonis tẽporibꝰ locis apta:
tam̃ adolescentes iuuenilesq annos maxime decet.
In om̃i aut̃ seruandũ ȩtate ut deceat qͦd agasx ꝯueni
at & quadret sibi ordo uitȩ tuȩ. Unde tullius etiam
ordinẽ putat in illo decore seruari oportere idꝙ po¬
sitũ dicit informositate ordine: ornatu. ad actionẽ
apto. quȩ difficile ait loquendo explicari posse & iđõ sa¬
tis ẽẽ intellegi. formositatẽ autẽ cur posuerit ñ in
re inpulchritudine corporis locũ uirtutis ñ possu¬
mus gr̃am tam̃ ñ excludimꝰ quȩ uerecundia &uul¬
tus ipsos solet pudore offendere gͣtiores ꝙ reddere. Ut
enĩ artifex in mat̾ia cõmodiore melius oꝑari solet sic

Expanded text:
spiritali interpretatione ad cautionem verecundiae et custospiritali interpretatione ad cautionem verecundiae et custodiam castitatis, dictum arbitrantur. CAPUTaut bona ejus ex vobis recognoscitis, aut damna ignoratis. Quae cum sit omnibus aetatibus, personis, temporibus et locis apta, tamen adolescentes, juvenilesque annos maxime decet. 82. In omni autem servandum aetate, ut deceat quod agas et conveniat, et quadret sibi ordo vitae tuae. Unde Tullius etiam ordinem putat in illo decore servari oportere: idque positum dicit in formositate, ordine, ornatu ad actionem apto: quae difficile ait loquendo explicari posse, et ideo satis esse intelligi. 83. Formositatem autem cur posuerit, non srte in pulchritudine corporis locum virtutis non ponimus, gratiam tamen non excludimus; quia verecundia et vultus ipsos solet pudore obfundere, gratioresque reddere. Ut enim artifex in materia commodiore melius operari solet, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ȩstimat᷑. Unde & filiꝰ noȩ cham offensã retulit qr nu¬
datũ uidens patrẽ risit. Qui aut̃ oꝑuerunt patrẽ
acceꝑunt benedictionis gr̃am. Ex qͦ mosuetus & in urbe ro¬
ma & inplerisꝙ ciultatib fuit ut filiixũ parentibꝰ pu
beres uł generi ñ lauarent ne pat̃nȩ reuerentiȩ aucto¬
ritas munueret᷑ licet pleriq se & in lauacro qͣntũ pos¬
sunt tegant ne uelilic ubi nudũ ẽ corpus. huiꝰ modi
intecta portio sit ¶Sac̃dotes qͦꝙ ueteri more sic̃ in exodo le¬
gimꝰ bracas accipiebant sic̃ ad moysen dictũ est ado.
Et facies illio bracas lineas ut tegat᷑ turpitudo pudori
a lumbis usq ad femora erunt & habebit ea aaron & filii
eiꝰ cũ intrabunt intab̾naculũ testimonii. & cũ accedu
sacͥficare ad aram sc̃ĩ. & ñ inducent suꝑse peccatũ ne
moriant᷑ qͦd ñ nulli nr̃oꝵ seruare ad huc ferunt᷑ pleriq

Expanded text:
aestimatur. Unde et filius Noe Cham offensam retulit, quia nuaestimatur. Unde et filius Noe Cham offensam retulit, quia nudatum videns patrem risit: qui autem operuerunt patrem, acceperunt benedictionis gratiam . Ex quo mos vetus et in urbe Roma, et ineri cum soceris non lavarent, ne paternae reverentiae auctoritas minueretur: licet plerique se et in lavacro quantum possunt tegant; ne vel illic ubi nudum totum est corpus, hujusmodi intecta sit portio. 80. Sacerdotes quoque veteri more, sicut in Exodo legimus, brachas accipiebant, sicut ad 23 Mosen dictum est a Domino: Et facies illis brachas lineas, ut tegatur turpitudo pudoris. A lumbis usque ad femora erunt, et habebit eas Aaron et filii ejus, cum intrabunt in tabernaculum Testimonii: et cum accedent sacrificare ad aram Sanctuarii, et non inducent super se peccatum, ne moriantur . Quod nonnulli nostrorum servare adhuc feruntur: plerique
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑e opifex sic nr̃ȩ studuit uerecundie: sic decorũ illud
& honestũ in nr̃o custoduut corpore: ut ductus qͦsdã atꝙq
exitus cuniculoꝵ nr̃oꝵ post t̾gum religaret. atq abas¬
pectu nr̃o auerteret ne purgatio uentris uisũ oulo
offenderet. De qͦ pulchre apłs ait. Quȩ uident᷑ inqͥt men¬
bra corporis infirmiora. necessariora st̃ & quȩ putamꝰ
ignobiliora m̃bra eẽ corporis. his abundantiorẽ honorẽ
circũdamꝰ & quȩ in honesta st̃ nr̃a. honestatẽ abundan¬
tiorẽ habent. Et enĩ imitatione nat̾e industria auxit
gr̃am. Qd alio loco etiã altius int̃pretati sumꝰ ut non
solũ abscondamꝰ ab oculis. uerũ etiã quȩ abscondenda
accepimꝰ eoꝵ indicia ususq m̃broꝵ suis appellationibꝰ
nuncupare indecorũ putemꝰ Deniq si casu aꝑiant᷑ he
partes ꝯfundit᷑ uerecundia. si studio impudentia

Expanded text:
naturae opifex sic nostrae studuit verecundiae, sic decorum illud naturae opifex sic nostrae studuit verecundiae, sic decorum illud et honestum in nostro custodivit corpore, ut ductus quosdam atque exitus cuniculorum nostrorum post tergum relegaret, atque ab aspectu nostro averteret, ne purgatio ventris visum oculorum offenderet. De quo pulchre Apostolus ait: Quae videntur, inquit, membra corporis infirmiora, necessariora sunt: et quae putamus ignobiliora esse membra corporis, his abundantiorem honorem circumdamus: et quae inhonesta sunt nostra, honestatem abundantiorem habent . Etenim imitatione naturae industria auxit gratiam. Quod alio loco etiam altius interpretati sumus , ut non solum abscondamus ab oculis, verum etiam quae abscondenda accepimus, eorum indicia ususque membrorum suis appellationibus nuncupare indecorum putemus. 79. Denique si casu aperiantur hae partes, confunditur verecundia: si studio, impudentia
Abbreviated transcription (Latin):
uit ut & necessitati ꝯsuleret. & gr̃a uenustaret. S tam̃ eas qͤ
decore ad aspectũ forent. in qͥb formȩ apex quasi in arce qͣdã
locatus. & figurȩ suauitas & uultus species emineret oꝑan¬
diꝙ usus eẽt paratior. obuias atq aꝑtas reliqͥt. eas uͦ inqͥb̃
eẽt nat᷑ale obsequiũ necessitatis. ne deforme sui p̃bereq̃
spectaculũ partĩ tanquã in ipso em̃dauit atꝙ abscon¬
dit corpore. partĩ docuit & suasit tegendas Nonne gͥ ip¬
sa nat᷑a ẽ magistra uerecundiȩ. cuius ex emplo modestia
hominũ quã amodo scientiȩ qͥd deceret appellatã arbi¬
tror. id qͦd in hac nr̃i corporis fabrica abditũ repperit
oꝑuit & texit ut ostiũ illud qͦd extransuerso facien¬
dum in arca illa noȩ iusto dictũ ẽ in qua uł eccłȩ uł nr̃i
figura ẽ corporis. ꝑ qͦd ostiũ egerunt᷑ reliqͥe ciboꝵ. Ergo

Expanded text:
vit; ut et necessitati consuleret, et gratiam venustaret. Sed tamen eas quae vit; ut et necessitati consuleret, et gratiam venustaret. Sed tamen eas quae decorae ad aspectum forent, in quibus formae apex quasi in arce quadam locatus, et figurae suavitas, et 22 vultus specie semineret, operandique usus esset paratior, obvias atque apertas reliquit: eas vero in quibus esset naturalis obsequium necessitatis, ne deforme sui praeberent spectaculum, partim tamquam in ipso amandavit atque abscondit corpore, partim docuit et suasit tegendas. 78. Nonne igitur ipsa natura est magistra verecundiae? Cujus exemplo modestia hominum quam a modo scientiae quid deceret appellatam arbitror id quod in hac nostri corporis fabrica abditum reperit, operuit et texit; ut ostium illud quod ex transverso faciendum in arca illa Noe justo dictum est ; in qua vel Ecclesifigura est corporis: per quod ostium egeruntur reliquiae ciborum. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sit ñ de sit correctio. Qd sietiã ista spectant᷑ altuu
quantomagis cauendũ ẽ neqͥd turpe ore exeat: hoc
enĩ grauit᷑ coinquinat hominẽ. Non enĩ cibꝰ coinqͥ¬
nat᷑ hominẽ s iniusta obtrectatio. s uerboꝵ obsce¬
nitas. Hȩc etiã uulgo pudori st̃. in nr̃o uͦ officio nul¬
lũ uerbũ qͦd in honeste cadat: incutit uerecundiã.
S ñ solũ nichil ipsi indecorũ loqͥ. s ne aurẽ qdẽ debe¬
mus huiꝰ modi p̾bere dictis. sic̃ iosẽph ne in ꝯgrua suȩ
audiret uerecundie ueste fugit relicta qm quẽ de¬
lectat audire alterũ loqͥ ꝓuocat. Intelligere qͦꝙ qͦđ
turpe sit pudor maximꝰ est. spectare uͦ si qͣd huiꝰ modi
fortiuto accidat. qͣnti horroris ẽ: Qđ gͦ ialiis displi¬
Icet nũqͥd in se ipso potest placere Nec ipsa nat᷑a nos
docet quȩ ꝑfecte qͥdẽ om̃s patͤs nr̃i corporis explica¬

Expanded text:
sit, non desit correctio. 76. Quod si etiam ista spectantur altius, sit, non desit correctio. 76. Quod si etiam ista spectantur altius, quanto magis cavendum est ne quid turpe ore exeat; hoc enim graviter coinquinat hominem. Non enim cibus coinquinat, sed injusta obtrectatio, sed verborum obscoenitas. Haec etiam vulgo pudori sunt. In nostro vero officio nullum verbum quod inhoneste cadat, non incutiat verecundiam. Et non solum nihil ipsi indecorum loqui, sed ne aurem quidem debemus hujusmodi praebere dictis: sicut Joseph ne incongrua suae audiret verecundiae, veste fugit relicta ; quoniam quem delectat audire, alterum loqui provocat. 77. Intelligere quoque quod turpe sit, pudori maximo est. Spectare vero si quid hujusmodi fortuitu accidat, quanti horroris est! Quod ergo in aliis displicet, numquid potest in se ipso placere? nec ipsa natura nos docet? quae perfecte quidem omnes partes nostri corporis explica
Abbreviated transcription (Latin):
ambulando ĩmitent᷑ histrionicos gestus. & qͣsi quedã fercu¬
la pomparũ. & statuarũ motus nutantiũ ut qͦtiescũꝙ
qͣdũ transferunt. modulos qͦsda seruarȩ uideant᷑ Nẽc
alicuiꝰ ꝑiculi uel usta necessitas. Nam plerũꝙ festinan¬
tes anhelos uidemꝰ torquere ora qͥb si causa de sit festi¬
nationis necessariȩ. nȩuus iustȩ offensionis ẽ S ñde his
dico qͥb rara ꝓperatio ex causa nascit᷑ s qͥbꝰ uigis & ꝯtinua
in naturã uertit᷑. Nec in illis gͦ tanquã simulacroꝵ
effigies ꝓbo. nec in istis tanquã excussoꝵ. ruinas. E st
S.etiã gressus ꝓbabilis in qͦ sit species gͣuitatis auc¬
torrtatisq pondus. tranqͥllitatis uestigiũ. ita tam̃ si stu¬
diũ de sit atq affectatio. s motus sit purus ac simplȩx
Nichil enĩ fu catũ placet. motũ natura informet
Siqͥd sane in nat᷑a uitii ẽ industria em̃det utris d̾e¬

Expanded text:
ambulando imitantur histrionicos gestus, et quasi quaedam fercuambulando imitantur histrionicos gestus, et quasi quaedam fercula pomparum, et statuarum motus nutantium, ut quotiescumque gradum transferunt, modulos quosdam servare videantur. 74. Nec alicujus periculi, vel justa necessitas. Nam plerumque festinantes anbelos videmus torquere ora, quibus si causa desit festinationis necessariae, naevus est justae offensionis. Sed non de his dico, quibus rara properatio ex causa nascitur: sed quibus jugis et continua in naturam vertitur. Nec in illis ego tamquam simulacrorum effigies probo, nec in istis tamquam excussorum ruinas. 75. Est etiam gressus probabilis, in quo sit species auctoritatis, gravitatisque pondus, tranquillitatis vestigium; ita tamen si studium desit atque affectatio, sed motus sit purus ac simplex; nihil enim fucatum placet. Motum natura informet. Si quid sane in natura vitii est, industria emendet; ut ars de