comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esse itinillomi nus filosari uidebatur : qm̃ filosofi ess& quid inuita faciundũ
uel non faciendum sit dis putare nos abi hac calumni abinumes acliberi sumus
qui filosofiamtollimus quiahumanȩ cogitationis inuentio est sõfiam defen¬
dimus quia diuina traditio est eamq: ab omnibus suscipi opatere. testamur :
illecũ filosofiam toller& nec melius aliquid ad ferr& sapientiam tollere pu¬
tabatur eoq facilius desententia pulsus est . qui a constat hominẽ non adstul¬
titiam sed ad sapientiam nasci. Pra&er ea illud quoq: argum̃tũ contrafilo¬
sofiam ual& prerimum quo idem est usus hortensius exeoposse intellegi fi¬
loso fiam non eẽ sapientiam : quod principium &origo eiꝰ appareat : quando i¬
quit filo sofi eẽ coeperunt: thales ut opino primus recens haecquidem a &a fe:
Vbiergo apud antiquiores latuit amoriste inuestigan da eueritatis : Idem lu¬
cr& iusait Deniq naturahaec rerumratio quaer ꝑta est nuper. & hanc

Expanded text:
esse, nihilominus philosophari uidebatur, quoniam philosophi est quid in uita faciendum uel non faciendum sit disputare. nos ah hac calumnia inmunes ac liberi sumus qui philosophiam tollimus, quia humanae cogitationis inuentio est, sophiam defendimus, quia diuina traditio est, eamque ah oIlle, cum philosophiam tolleret, nec melius aliquid afferret, sapientiam tollere putabatur, eoque facilius de sententia pulsus est: quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad sapientiam nasci. Praeterea illud quoque argumentum contra philosophiam valet plurimum, quo idem est usus Hortensius; ex eo posse intelligi, philosophiam non esse sapientiam, quod principium et origo ejus appareat. Quando, inquit, philosophi esse coeperunt? Thales ut opinor primus, recens haec quidem aetas; ubi ergo apud antiquiores latuit amor iste investigandae veritatis? Item Lucretius ait: Denique natura haec rerum, ratioque reperta est Nuper; et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
& decrum ritus estimant ueras qm̃ cultores eorũ & diuitus & honoribus & regnis fruantur uerũ
hiqui sunt hi haceistimatione non perspiciunt altius uimrationemq: hominis quaȩ totañ i cor¬
pore salbimente est. Nibilenĩ amplius quamuid &ur corpusscilic& quod qroculis manuque

Expanded text:
et deorum ritus aestimant veros, quoniam cultores eorum, et divitiis, et honoribus, et regnis fruantur. Verum et deorum ritus aestimant veros, quoniam cultores eorum, et divitiis, et honoribus, et regnis fruantur. Verum ii qui sunt in hac existimatione, non perspiciunt altius vim rationemque hominis; quae tota non in corpore, sed in mente est. Nihil enim vident amplius, quam videtur, corpus scilicet; quod, quia oculis manuque
Abbreviated transcription (Latin):
& queaꝑse nocere his nihil possunt publics eosodiis ꝑsequuntur. quos sibi graues sentiunt
Exercentque sȩuitiam quã uiolentissime possunt ut auteorum fidem minuant per
dolorem
aut sud efficere non quiuerint. auferantur omnino d&erra nesint qui possint
Teorũnequitiam coercere non me fugit quid responderi e contrario possit. Curergo dsille singularis
que mrerum potentem quem dim omnium confiteris haȩc fieripatitur neccultores suos aut iundi¬
cant auttu&ur. Curdenique qui eum ñ colunt & opulenti & potentes & beatisunt & honoribus reg
noque potiuntur eosque ipsos dicionisuae ac potestati subietos habent reddenda & hiuius reirato
est nequid remaneat erroris Nam in primis haec causa est cur existim&ur religiodĩ im non
habere quod inducuntur homines specie terrenorũ acp̃sentium bonorũ quȩ ad curã mentis nullo

Expanded text:
et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant omnino de terra, ne sint qui possint eorum nequitiam coercere. non me fugit quid responderi e contrario possit: \'cur ergo deus ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur nec cultores suos aut uindicat aut tuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et hononoque potiuntur; eosque ipsos ditioni suae ac potestati subjectos habent? Reddenda et hujus rei ratio est, ne quid remaneat erroris. Nam in primis haec causa est cur existimetur religio Dei vim non habere, quod inducuntur homines specie terrenorum ac praesentium bonorum, quae ad curam mentis nullo
Abbreviated transcription (Latin):
anobis amultis eni ñ coluntur sed qui a ueritas penes nos est que ut ẽuerissime dictũ o diũ part
quid igitur &x istomabimus nisine screillos quid patiuntur. sergiturenĩ ceto & inration ab ili fiarore
quẽ nosuidemus illinescunt Non enĩ ipsibomines ꝑ sequntur qui causa curi ras cantur bn nocentibus
non habent sed illis piritus contaminati a cperditi quibus ueritas & notaẽ & inuisa isinuant sem̃¬
tibus eorũ & instigant nescios infurorem hienim quam diu paxẽ inpopulo dĩ fugitant iustos
& pauent & cũ corpora hominum occupant animasque diuexant adiurantur ab his & nominedĩ
ueri fugantur quo audito tremunt & &damant &urise uerber ariq: testantur & interrogati
qui sint quando uenerint. quomodo in homine inrepserint confitentur. sic& torti & & cruciati
uirtute diuini nominis & olantur. propt̃ hec uerbera & minas scõs &iustos uiros semꝑ oderunt

Expanded text:
a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. a nobis — a multis enim non coluntur — sed quia ueritas penes nos est, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescirequem nos videmus, illi nesciunt. Non enim ipsi homines persequuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent: sed illi spiritus contaminati ac perditi, quibus veritas et nota est, et invisa, insinuant se metibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini nominis exulantur. propter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
turpiterque derident de quibus &iam mimo sagi cũ risu & uoluptate patiuntur qualis haecreligi¬
o aut quantam agestas putanda est que adoratir intemplis inluditurbitheatris & quibaet feterint
non poenas uiolati numinis pendunt. sed honorati &iã laudatiq: discedunt num peius nos destru¬
imus quã quidam filosofiquiomnino nullas essedeos aiuint sed omnias uaspontenata omnia fortiu¬
to fieri quageruntur num peius quam epicurei quiesse quidẽ deos sed curare quicquã negant
nequeirasci eos neque gratia cõmoueri quibus dictis utique ꝑ suadent colendo semni nononesse
Siquidem nec colentis respiciunt neque ñ colentibus irascuntur. preterea cũ ctram&us dissert̃
nihil aliud efficere conantur quã ut nemo deostimeat. & haectamen ab hominibus & audum¬
tur libenter & disseruntur iipune No nergo ideo aduersusnos in saniunt : quiadii coluntur

Expanded text:
turpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religiturpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae adoratur in templis, inluditur in theatris? et qui haec fecerint, non poenas uiolati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique discedunt. num peius nos destruimus quam quidam philosophi, qui omnino nullos esse deos aiunt, sed omnia sua sponte nata, omnia fortuito fieri quae geruntur? num peius quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quicquam negant, neque irasci eos neque gratia commoueri? quibus dictis utique persuadent colendos omnino non esse, siquidem nec colentes respiciunt neque non colentibus irascuntur. praeterea cum contra metus disserunt, nihil aliut efficere conantur quam ut nemo deos timeat. et haec tamen ab hominibus et audiuntur libenter et disseruntur inpune. Non ergo ideo aduersus nos insaniunt, quia dii non coluntur
Abbreviated transcription (Latin):
ut dm̃ nrm quiẽ omniũ uelint nolint colat aliquis inuitus necsi non coluerit irascimur
confidimus enĩmaiestate eius quitã contẽptũ suiposct ulasci quã &iã seruorũ suorũ labo¬
res & iniurias &ideo cũnefanda ꝑ p&imur ne uerbo quidem reluctamur : sedđo remati¬
mus ultionẽ nonuthi faciunt quide fensoresse decrum suorũ uideriuolunt : & seuiunt ef¬
ferate aduersus ñ colentes & quo intellegidatur quã sit ñ sit bonũ deo scolere qm̃bono poti¬
us adducendi homines adbonũ fuerant nonmalo sed quia illud malum est &iam officium eius
bono car&. At enim punien disunt quidestruunt religiones nũpeius nos destruimus quãnatio
aegyptiorum quiturpis simas bestiarum pecudum figuras colunt : quaedam &iam pudenda dic-¬
tu tamquam deos ad orant numpeius quam idem ipsi quicũ deos colere sedicent tamen eos publice

Expanded text:
ut deum nostrum, qui est omnium uelint nolint, colat aliquis inuitus, nec si non coluerit, irascimur. ut deum nostrum, qui est omnium uelint nolint, colat aliquis inuitus, nec si non coluerit, irascimur. confidimus enim maiestate eius, qui tam contemptum sui possit ulcisci quam etiam seruorum suorum labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo remittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uolunt et saeuiunt efferate aduersus non colentes. ei quo intellegi datur quam non sit bonum deos colere, quoniam bono potius adducendi homines ad bonum fuerant, non malo: sed quia illut malum est, etiam officium eius bono caret. at enim puniendi sunt qui destruunt religiones. num peius nos destruimus quam natio Aegyptiorum, qui turpissimas bestiarum ac pecudum figuras colunt, quaedam etiam pudenda dictu tamquam deos adorant? num peius quam idem ipsi, qui cum deos colere se dicant, tamen eos publice
Abbreviated transcription (Latin):
colentis si potest suam ñ potest lib&igitur & his querere cui potis simũ praestare seputent
cogendo inuitos ad sacrificium ipsisne quoscagunt at nonẽ beneficium quod ingeritur rau-¬
santi sed consulendũẽ &iam nolentibus quando quid sitbonũ nesciunt. Curergo tã crude liter
ueant cruant debilitant si saluos uolunt autunde pi&as tã impia ut eo smiseris modis
autꝑdant aut i utiles faciant quibus uelint esse consultum. anuero diis prȩstant at nonẽ
sacrificium qđ & primitur inuito Nisi enĩ sponte atq: & animo fiat &ecratio ẽ cũ homines
proscribtione in iuriis carcere torm̃tis ad acti faciunt sidii sunt isti quisiccoluntur it ꝓpt̃
hoc solum colendi non sunt. quod siccoli uolunt dignisclic& d&estatione hominũ quibus
cũ lacrimis cũ gemitu cũ sanguine dem̃bris omnibus fluente libatur At nos contrañ & p&imꝑ

Expanded text:
colentis potest, si suam non potest? libet igitur ex iis quaerere cui potissimum praestare se putent colentis potest, si suam non potest? libet igitur ex iis quaerere cui potissimum praestare se putent cogendo inuitos ad sacrificium. ipsisne quos cogunt? at non est beneficium quod ingeritur recusanti. sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum nesciunt. cur ergo tam crudeliter uexant cruciant debilitant, si saluos uolunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant aut inutiles faciant quibus uelint esse consultum? an uero diis praestant? at non est sacrificium quod exprimitur inuito. nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est, cum homines proscriptione iniuriis carcere tormentis adacti faciunt. si dii sunt isti qui sic coluntur, uel propter hoc solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatione hominum, quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente libatur. at nos contra non expetimus
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes in c̃trariũ cadunt . adorant itaq: hostes suos latrones & int̃ fatores suos iuicti¬
mis placant & animas suas cũture ipso cremandas aris d&estabilibus inponunt. Irasi¬
cuntur &iãmiseri qđ ñ similes alu pereant . incredibilim̃tium cecitate. quidenĩ iuide¬
ant qui solẽ non uident : quasi uero siduessent. indigerent hominũ auxilio aduersus
contẽptores suos quid ergo nobis irascuntur sullinihil possunt nisi quod ipsi deossu¬
os destruunt dequorũ potestate diffidunt magis in religiosi quã qui omnino ñ colunt:
Cicero insuis legibus cũ caste ad sacrificia preciper& accedere pi&atẽ inquit adhibento
opes amouento quis eus facsit ds̃ ipse uindexerit. Rate hoc quidem neque enĩ fasest
desperare dedõ que ideo colas quia potentem putes nam quomodo uindicare in iuriam

Expanded text:
udentes in contrarium cadunt. adorant itaque hostes suos, latrones et interfectores suos uictiudentes in contrarium cadunt. adorant itaque hostes suos, latrones et interfectores suos uictimis placant et animas suas cum ture ipso cremandas aris detestabilibus inponunt. irascuntur etiam miseri quod non simul et alii pereant, incredibili mentium caecitate. quid enim uideant qui solem non uident? quasi uero si dii essent, indigerent hominum auxilio aduersus contemptores suos. quid ergo nobis irascuntur, si illi nihil possunt? nisi quod ipsi deos suos destruunt, quorum potestate diffidunt, magis inreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, pietatem inquit adhibento, opes amouento. qui secus faxit, deus ipse uindex erit. recte hoc quidem: neque enim fas est desperare de deo, quem ideo colas, quia potentem putes. nam quomodo uindicare iniuriam
Abbreviated transcription (Latin):
fur nisi ut plura compil& hicuero &iam leui cõmunique pecato locus nullus est & si
quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit. audit quaeillids cõmuniter illequi
latebras cordis uid& qui pecatis semꝑ in festusẽ. qui eigit iustitiam quifidem poscit
quis hic malementi a ut male praeci locus est. utillibi felices nec & scereribus suis intel¬
legunt quã malum sit quod colunt quando quidem flagitiis omnibus in quinatiueni¬
unt ad precandum & sepie sacrificare opinantur sicutem laberint tam quã libidines
intrapectus indusas ulli amnes abiuant. aut ulla maria purificent : quanto satius est
mentem potius eluere quaȩ malis cupiditatibus sordidatur & uno uirtutis acfidei laua¬
crouniuersa uitiad epellere quod quifeerit quam lib& in quinatum ac sordidũ corpus
gerat satis purusẽ Isti dut̃ qui a nescunt : uel quid uel quomodo sit colendũ cati & in ꝓ¬

Expanded text:
fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si fur nisi ut plura conpilet? hic uero etiam leni communique peccato locus nullus est et si quis ad sacrificium non integra conscientia uenerit, audit quae illi deus comminetur, ille qui latebras cordis uidet, qui peccatis semper infestus\' est, qui exigit iustitiam, qui fidem poscit. quis hic malae menti aut malae preci locus est? at illi infelices nec ex sceleribus suis intellegunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sordidum corpus gerat, satis purus est. Isti autem quia nesciunt uel quid uel quomodo sit colendum, caeci et inpr
Abbreviated transcription (Latin):
plina queorigo quaeratio quod fundamentũ qu&e substantia quo tendit aut quid pollice¬
tur ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendendi bnqua nibil aliud uideo
quam ritum ad solos digitos pertinentem Nostro uero religio eo firma est & solida & im¬
mutabilis quiaiustitia doc& qui a nobiscum semꝑẽ. quia tota i animo colentisẽ quia
in nocens uita. Illuc ueniunt sinedilatu adulterȩ inpudice laene preaces obscenȩ mere¬
trices ueniunt gladiatores latrones fures uenefici & precantur nihi laliud quãut scelera
inpune comittant . quidenim latro sacrificans aut gladia torrog& nisi ut ocudant : quid
uenenarius nisiut fallat quide nimer&rix nisuit plurimũ pecc& quid adultera nisi
aut mortem uiri aut᷑ sua ipudicitia celer& Quid lenonisi ut multos bonis &uat quid

Expanded text:
iplina? quae origo? quae ratio? quod fundamentum? quae substantia? quo tendit aut quid polliceiplina? quae origo? quae ratio? quod fundamentum? quae substantia? quo tendit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil aliut uideo quam ritum ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia innocens uita; illuc ueniunt sine dilectu adulterae inpudicae, lenae procaces, obscenae meretrices, ueniunt gladiatores latrones fures uenefici et precantur nihil aliut quam ut scelera inpune committant. quid enim latro sacrificans aut gladiator roget nisi ut occidant? quid uenenarius nisi ut fallat? quid meretrix nisi ut plurimum peccet? quid adultera nisi aut mortem uiri aut ut sua inpudicitia celetur? quid lena nisi ut multos bonis exuat? quid
Abbreviated transcription (Latin):
quantomagis imperatori omniumdõ fides seruandaẽ : qui nontantũ uiuentibus sed &iam
mortuis praemium potest uirtutis & soluere. Igitur dicultus qm̃ militiȩ cȩlestisẽ deuotionẽ
maximam fidemque desiderat quomodo enĩds aut amabit colentẽ si ipse non am&ur abeo
aut praestabit precanti quicquidor auerit cũ ad precandũ neque eanimo naque obsecrant̃
accedat I. sti aũt cũ ad sacri ficandũ ueniunt nibil intimũ nibil ꝓpriũ diissus offerunt
non integritatẽmentis ñ reuerentiã nontimorẽ peratis itaque sacrificuis in anibus omnẽ
religionẽ intẽplo & cũ templo sicut inuenerant relinquunt. Nibilque secũ &eaneq: ad fẽ¬
runt neque ał ferunt idẽ quod eius modi religiones neque bonos facere possunt neque firme
atque immutabiles esse traducuntur ltaq ab lns homines facile quia nibl ibi aduitam¬
nihilad sapientiam nibil ad fidem discitur quaȩ ẽ enĩ suꝑstitio illorũ deorũ quaeius quali su¬

Expanded text:
quanto magis imperatori omnium Deo fides servanda est, qui non tantum viventibus, sed etiam mortuis praemium potest virtutis exsolvere? Igitur Dei cultus, quoniam militia coelestis est, devotionem maximam fidemque desiderat. Quomodo enim Deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo; aut quomodo praestabit precanti quidquid oraverit, cum ad precandum neque ex animo, neque observanter accedat? Isti autem, cum ad sacrificandum veniunt, nihil intimum, nihil proprium diis suis offerunt; non integritatem mentis, non reverentiam, non timorem. Peractis itaque sacrificiis inanibus, omnem religionem in templo, et cum templo, sicut invenerant, relinquunt; nihilque secum ex ea neque afferunt, neque referunt. Inde est, quod ejusmodi religiones neque bonos facere possunt, neque firmae atque immutabiles esse. Traducuntur itaque ab his homines facile, quia ninihil ad sapientiam, nihil ad fidem discitur. quae est enim superstitio illorum deorum? quae uis? quae disc
Abbreviated transcription (Latin):
bus rebus appar& sapientissimum eẽ quimauultperire nͣ oceat. Vt id officium quo a mutis
discernitur seru&. Nam quiuendenti s errorem non redarguit aut aurum paruo emat¬
aut quinon ꝓfit&ur fugitiuum seruum uel pestilentem sed o mumuendere iucro & cõmodo suo consulens

Expanded text:
bus rebus apparet sapientissimum esse qui mauult, perire ne noceat, ut id officium quo a mutis bus rebus apparet sapientissimum esse qui mauult, perire ne noceat, ut id officium quo a mutis discernitur seruet. nam qui uendentis errorem non redarguit, ut aurum paruo emut qui non profitetur fugitiuum seruum uel pestilentem se domum uendere lucro et commodo suo consulens
Abbreviated transcription (Latin):
Rectum aut̃ discernere a prauoquis potest nisi sapiens. Ita fit ut numquã possit
iustuscẽ quistultus est nequesapiens quifuerit iniustus. Quod siestuerissimum manifestumest eum
quiaut naufrago tabulam autecum saucio non ademerit stultum non esse. quia haec face¬
repeccatum est a quosesapiens abstin&. Vi deritamen & ipse confite& perhomine m erro¬
rem ignorantium cuiusq: rei propria&atem . Itaq: omnis haec quaestio nontã argumentis
quam definitione dissoluitur. Stultitia igitur est infactis dictisq: per ignorantia m rectiac bo¬
In omnibus enim uidemus animalibus quia sapientia carent concilia tricem suiessenaturam
Nocent igitur ali is ut sibi pro sint nesciuntenim quiam alumest nocere. homo uero quia scien¬
tiam boniacmali hab& abstin& se a nocendo &iam in cõmodo suo quod animal in rationa¬
le facere non potest. Et ideo intersumas hominis uirtutes in nocentianu meratur: Qui¬

Expanded text:
rectum aurem discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam possit rectum aurem discernere a prauo quis potest nisi sapiens? ita fit ut numquam possit iustus esse qui stultus est, neque sapiens qui fuerit iniustus. quod si est uerissimum, manifestum est eum qui aut naufrago tabulam aut ecum saucio non ademerit stultum non esse, quia haec facere peccatum est, a quo se sapiens abstinet. uideri tamen et ipse confiteor per hominum errorem ignorantium cuiusque rei proprietatem. itaque omnis haec ququam definitione dissolvitur. Stultitia igitur est in factis dictisque, per ignorantiam recti ac boIn omnibus enim videmus animalibus, quia sapientia carent, concinocent igitur aliis, ut sibi prosint: nesciunt enim quia malum est nocere. homo uero quia scietiam boni ac mali habet, abstinet se a nocendo etiam cum incommodo suo, quod animal inrationale facere non potest, et ideo inter summas hominis uirtutes innocentia numeratur. qu
Abbreviated transcription (Latin):
credelissimi natura mutata est. Quin&iam de precatus essedicitur ut setertium in amici¬
tiam reciperent. Non utiq: tani quam stultos sedtam quam bonos & sapientes uiros. Itaq
non uideo quarecum pro amicitia & fidem orisũmagloria conput&ur non &iam pro in¬
nocentia perire sit homini glorio sum. Egostultis simi sunt qui nobis criminadant mo¬
rĩ uelle prodõ cumipsieum qui pro homine uoluit mori in caelum sumis laudibustollant
Deniq: ut concludam disputationem non posseeundem sapientem & iniustum doc& ipsaratio
quie nimstultus est quid sit iustum acbonum nescit. & ideo semꝑ peccat. Duciturenim qua¬
si captiuus auitiis neresistere ullo modo potest quia car& uirtute quam nescit. Iustus aut̃
abom ni sepeccato abstin& quod aliter facere non potest quamsi habeat rectiprauique
notitiam

Expanded text:
crudelissimi natura mutata est. quin etiam deprecatus esse dicitur ut se tertium in amicicrudelissimi natura mutata est. quin etiam deprecatus esse dicitur ut se tertium in amicitiam reciperent, non utique tamquam stultos, sed tamquam bonos et sapientes uiros. itaque non uideo quare, cum pro amicitia et fide mori summa gloria conputetur, non etiam pro innocentia perire sit homini gloriosum. ergo stultissimi sunt qui nobis crimini dant mori uelle pro deo, cum ipsi eum qui pro homine mori uoluit, in caelum summis laudibus tollant. denique, ut concludam disputationem, non posse eundem iustum esse ac stultum, eundem sapientem et iniustum docet ipsa ratio. qui enim stultus est, quid sit iustum ac bonum nescit et ideo semper peccat. ducitur enim quasi captiuus a uitiis nec resistere ullo modo potest, quia caret uirtute, quam nescit. iustus autem ab omni se peccato abstinet, quod aliter facere non potest quam si habeat recti prauique notitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
auo saucium aut itabula naufragum non inuitus confiteor mori&ur potiusquamoccd&
Necideo ta meniustitia quodest singulare hominis bonum. stultitiae nomenaccipi& Qui denĩ
melius quod cariusesse homini deb& quam innocentia. Que utiq tanto ꝑfectior sit neces seest
Quanto illam ꝑduxeris ad extremum Moriq malueris ne quid dem nocentiae ratione munuat
S tultitiae st inquit alienȩ animȩ parcerecumpernitiae suae. Num &iam pro amicitia peri-¬
re stultumiudicabit : Quidergo illifamiliares sprthagorei laudantur auobis. quorum
alter setrranno uadem mortis pro altero dedit alter ad prȩstitutum tempus cumlamspon¬
soreius ducer& prȩstantiam suifecit eumq interuentus uoliberauit quorum uirtus in tanta glo
Deniq: obhanc ipsam uirtutem trrannus is gratiam retulit utrumq seruando & hominis

Expanded text:
equo saucium aut in tabula naufragum? non inuitus confiteor: morietur potius quam occidat. equo saucium aut in tabula naufragum? non inuitus confiteor: morietur potius quam occidat. nec ideo tamen iustitia, quod est singulare hominis bonum, stultitiae nomen accipiet. quid enim melius, quid carius esse homini debet quam innocentia? quae utique tanto perfectior sit necesse est, quanto illam perduxeris ad extremum morique malueris, ne quid de innocentiae ratione minuatur. stultitia est inquit alienae animae parcere cum pernicie suae. num etiam pro amicitia perire stultum iudicabis? quid ergo illi familiares Pythagorei laudantur a uobis, quorum alter se tyranno uadem mortis pro altero dedit, alter ad praestitutum tempus, cum iam sponsor eius duceretur, praesentiam sui fecit eumque interuentu suo liberauit? quorum uirtus in tanta glordenique ob hanc ipsam uirtutem tyrannus iis gratiam rettulit utrumque seruando et hominis
Abbreviated transcription (Latin):
suscpit sedhat alio loco plenius interim deiustitia ut coepimus cuius tantaus est uteũ
oculos incelum sustulerit a dõ mereatur omnia Recteigitur flaccus tamtam essed ixit in nocen¬
tia euim ut ad tutelamsuam sui nonegeat net armis necuiribus quacũque iterfecerit inte geruitae
sceleris que purus non eg& mauris iaculis ne cartuneuenenats grauida sagitis fusce far&ra siue
persyrtis iter aestuosas siue faccurus peri hos pitalem caucasum uel quaȩ loca fabulosus lambi¬
thy daspes non potest ergo fieri quin hominem iustũ interdiscrimina tẽ pestatũ atq bellorũ cae¬
lestis tute la custodiat: Ac non &iam sicum parricdis & nocentibus nauig&. aut malis quo que
paccatur ut unaiuista & i nocens anima liber&ur. aut certe pereuntibus c&eris sola solu&ur
sed concedamus possefieri quod ꝓponit fifofus quid ergo iustus faci& sinanctus fuerit aut bi

Expanded text:
suscipit. Sed haec alio loco plenius. Isuscipit. Sed haec alio loco plenius. Ioculos in caelum sustulerit, a deo mereatur omnia. recte igitur Flaccus tantam esse dixit innocentiae uim, ut ad tutelam sui non egeat nec armis nec uiribus, quacumque iter fecerit: integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis nec arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. non potest ergo fieri quin hominem iustum inter discrimina tempestatum atque bellorum caelestis tutela custodiat ac non, etiamsi cum parricidis et nocentibus nauiget, aut malis quoque parcatur, ut una iusta et innocens anima liberetur, aut certe pereuntibus ceteris sola seruetur. sed concedamus posse fieri quod proponit philosophus: quid ergo iustus faciet, si nactus fuerit aut in
Abbreviated transcription (Latin):
nis merabus authumano s anguine delatabitur quin eclucrũ scat app&ere cuisufficit uictus
& non modo ipsecaedem facere sed int̃esse facentibus acspatareducat nefas sedomuto ista
qm̃ fieri potost ut uel inuitus adhac subeunda cogaturadõ neergo iustitiam õfurii uel potius õ
carne adescuius estilla omnis oratiotã in anẽ tã suꝑ uacuã tamq: contemptã dõputas utnihil
possit nihilque habeat in sese quodad custodiã suiualeat. sed uidelic& quisa cramentũ homi¬
nis ignorant Ideoque adhanctemporale uitam referunt omnia quanta sit uis iustia e scre
nom possunt nam &cum de uirtute disputant quamuis intellegant ae rumnis ac miseris
eẽ plenissimam tamen & petendam ẽe aiuint sua causa Eiusenim praemia quaesunt
eterna & inmor talianullomodouident. sic raebus adhanc praesentẽ utã relatis urtu¬
templane ad stultitiam religunt siquidem tantos huius uite labores frustra & idntter

Expanded text:
nis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, nis mercibus aut humano sanguine delectabitur qui nec lucrum sciat adpetere, cui sufficiat uictus, et non modo ipse caedem facere, sed interesse facientibus ac spectare ducat nefas. sed omitto ista, quoniam fieri potest ut uel inuitus ad haCarneade, cujus est illa omnis oratio, tam inanem, tam supervacuam, tamque contemptam Deo putas, ut nihil possit, nihilque habeat in sese, quod ad custodiam sui valeat? Sed videlicet qui sacramentum hominis ignorant, ideoque ad hanc vitam temporalem referunt omnia, quanta sit vis justitiae, scire non possunt. Nam et cum de virtute disputant, quamvis intelligant aerumnis ac miseriis esse plenissimam, tamen expetendam esse aiunt sua causa; ejus enim praemia, quae sunt aeterna et immortalia, nullo modo vident. Sic rebus omnibus ad hanc praesentem vitam relatis, virtutem plane ad stultitiam redigunt; siquidem tantos hujus vitae labores frustra et inaniter
Abbreviated transcription (Latin):
uideor quamente id fecerit. non enim uere &istimauerit eum stultũ eẽ qui iustus est
sed cũ sur& non esse &rationem tamen curlta uider&ur non conpraehender&. Uoluit ostende¬
re latere inabdito ueritatem ut decr&um disciplinaesuae tuer&ur cuius sum a sententia est
nihil percipi posse. Vide amus ergo utrum neiustitia foedus aliquod habere cũstultitia possit
lustus inquit si aut cum saucio auttabulam naufragonon ademerit ut ipseanimã suã liber&
stultus est p̃rimũ omnium nego ullomodo fieriposse it homini qui quidem uere iustus sit eius¬
modi casus eueniat qu ustus neque cuiquam natobiimicus est nequequicquam omnino app&it
alienum curenim nauig& autquid p&at & alienaterra cuisufficit sua Curdũt belliger&
acsealienis furoribus misceat incuius animo paxcũ hominibus ꝑp&ua uers&ur. scilic& peregri¬

Expanded text:
videor, qua mente id fecerit. Non enim vere existimavit eum stultum esse, qui justus est: videor, qua mente id fecerit. Non enim vere existimavit eum stultum esse, qui justus est: sed cum sciret non esse, et rationem tamen cur ita videretur, non comprehenderet, voluit ostendere latere in abdito veritatem, ut decretum disciplinae suae tueretur: cujus summa sententia est, Nihil percipi posse. Videamus ergo, utrumne justitia foedus aliquod habere cum stultitia possit. Justus, inquit, si aut stultus est. primum omnium nego ullo modo fieri posse ut homini, qui quidem uere iustus sit, eiusmodi casus eueniat, quia iustus neque cuiquam nato inimicus est neque quicquam omnino adpetit alienum. cur enim nauiget aut quid petat ex aliena terra cui sufficiat sua? cur autem belligeret ac se alienis furoribus misceat in cuius animo pax cum hominibus perpetua uerseturr scilicet peregri
Abbreviated transcription (Latin):
si urtutẽ ingenu diuinarũ quoq rerũ doctrina uuisset Itaque opus illorũ inane atque
inutile lacuit necuiquam hominũ persuadere potuerunt ut eorũ praescripto uiuer& quia
fundamentum acelo disaiplina illa nonbabuit. Nostrum opuscertius sit neces see qđ dsdoluit
Illienim de pingebant uerbis &imaginab antur iustitiam quae inconspatu nonerat non erat
nec praesentibus &xemplis confirmare poterant qu&ȩ ad serebant Responderi enimposs&
ab audientibus non posse itauiui sicut illi sua disputatione praescriberent ado. ut nulli ad huc
&xtiterint quiid genus uitae sequerentur. Nos aut̃ non uerbis modo sed &iam emplis &ue¬
rop&itis uera essequae a nobis dicuntur ostendimus sensit igitur carne adesquae sit natu¬
raiustitae nisi quod parum alte pers pexit stulutiam non esse quã quã intellegere mihi

Expanded text:
si virtutem ingenii, divinarum quoque rerum doctrina juvisset. Itaque opus illorum inane atque si virtutem ingenii, divinarum quoque rerum doctrina juvisset. Itaque opus illorum inane atque inutile jacuit; nec cuiquam hominum persuadere potuerunt, ut eorum praescripto viveret, quia fundamentum a coelo disciplina illa non habuit. Nostrum opus certius sit necesse est, quos Deus docuit. Illi enim depingebant verbis, et imaginabantur justitiam, quae in conspectu non erat; nec praesentibus exemplis confirmare poterant, quae afferebant. Responderi enim posset ab audientibus, non posse ita vivi, sicut illi sua disputatione praescriberent; adeo ut nulli adhuc extiterint, qui id genus vitae sequerentur. Nos autem non verbis modo, sed etiam exemplis ex vero petitis, vera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. Sensit igitur Carneades, quae sit natura justitiae, nisi quod parum alte perspexit, stultitiam non esse: quanquam intelligere mihi
Abbreviated transcription (Latin):
pertinebat ostendi quomodo iustiti a similitudinẽ stultitia egerat ut appareat ñ sinecausa
decipieos quiputant nraẽ religionis homines stultosesse quitali a facereuideantur qualia ille ꝓ¬
posuit Nuncmauis ame exigisentio ut ostendam quare iustitiam dsstultitiae speciae conuolai¬
tam ꝯxoculis hominum uluerit auferre si prius furio respondero quia parum plene res¬
pondit laelius quipro fato lic& sapiens fuerit utuocabatur patrocinari tamen uerae iusti¬
tiae nullo modo poterat. qr caput ipsum fontem qui iustitiae non tenebat. Nobis aũt facili¬
orest ista defensio quibus caelesti beneficio familiaris est. acpenitus nota iustiti aquique
illam non nomine sed re nouimus nam plato & aristotiles honesta quidem uoluntate
iustitiam defendere : cupierunt effecissentq: aliquid siconatus corũ bonos sieloquentiã

Expanded text:
ppdecipi eos, qui putant, nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere videantur, qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fontemque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, si eloquentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
iustus ille nanctus fuerit aliquem saucum equo hisidentẽ eine parc& ut ipseo cudatur andeici¬
at &equo ut ipse hostem possit effugere. Quod si fecerit sapiens sedidemmalus sinon fecerit :
iustus sed idem stultus sit necesseest. Itaergo iustitiam cũ induas partes diuisiss& alterã ciui¬
lem essedicens alterã naturalẽ utrãq: subuertit quodillaciuilis sapientia sit quidem sed
iustitia non sit. Naturalis aut̃ illaiustitia sit quidem sed non sit sapientia Arguta h acplane Ac
uenen a ta sunt & quaem̃ tullius non potuerit refellere : nãcũ faciat lelium furio respondentẽ
proiustitia quedicentem in refutata haltamquam foueam p̃tergres susẽ utuideatur idem
lelius nonnaturalem quaȩ hi crimen stultitiae uenerat : sed illam ciuilem defendisse iustitiã
quã furius sapientiam quide messe non cesserat : sed hiiustitiam quod ad p̃sentẽ disputationẽ

Expanded text:
iustus ille nanctus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an deiciiustus ille nanctus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an deiciet ex equo, ut ipse hostem possit effugere? quod si fecerit, sapiens, sed idem malus, si non fecerit, iustus, sed idem stultus sit necesse est. ita ergo iustitiam cum in duas partes diuisisset, alteram ciuilem esse dicens, alteram naturalem, utramque subuertit, quod illa ciuilis sapientia sit quidem, sed iustitia non sit, naturalis autem illa iustitia sit quidem, sed non sit sapientia. arguta haec plane ac uenenata sunt et quae Marcus Tullius non potuerit refellere. nam cum faciat Laelium Furio respondentem pro iustitiaque dicentem, inrefutata haec tamquam foueam praetergressus est, ut uideatur idem Laelius non naturalem, quae in crimen stultitiae uenerat, sed illam ciuilem defendisse iustitiam, quam Furius sapientiam quidem esse concesserat, sed iniustam. Quod ad praesentem disputationem
Abbreviated transcription (Latin):
bum cũ sit argentũ tacebit neut id paruo emat an indicabit ut magnostultũ plane uidetur
sitiustus acbonus stultũ esse. & eumquis apiens malum & tamen sine ꝑnicie fieriposse ut sintho¬
mines pauꝑtate contenti. Transcendeba tergo ad maiora inquibus nemoposs& sinepericulo
uitae iustus esse. Dicebatenĩnempeius titia est hominem non occidere alienũ prorsus
non adtingere. Quidergo iustus faci& si forte nau fragium fecerit & aliquis in becillior uirib:
tabulã ceperit non neillum tabula d& urbabit utipse conscendat ea que nixus euadat
maxime cumsit nullus medio maritestis si sapiens est faci&. ipsienĩ pereunde mest nisi fecerit:
Siaũt morimaluerit quãmanus inferre alteri. ⁊am noniustusille sed stultus est qui uita¬
sue non parcat dumparat alienae. Item siacie suorum fusa hostes insaequi coeperint &

Expanded text:
bum, cum sit argentum, tacebitne, ut id paruo emat, an indicabit, ut magno? stultum plane uidetur bum, cum sit argentum, tacebitne, ut id paruo emat, an indicabit, ut magno? stultum plane uidetur sit iustus ac bonus stultum esse et eum qui sapiens, malum, et tamen sine pernicie fieri posse ut sint homines paupertate contenti. transcenvitae justus esse. Dicebat enim: « Nempe justitia est, hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. Quid ergo justus faciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis imbecillior viribus tabulam ceperit? Nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat, eaque nixus evadat; maxime cum sit nullus medio mari testis? Si sapiens est, faciet; ipsi enim pereundum est, nisi fecerit. Si autsuae non parcat, dum parcit alienae. item si acie suorum fusa hostes insequi coeperint, et
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam qm̃ sibinocer& alienis cõmodis consulens & inferebat hac argumenta omnibus po¬
pulis quiflorent imperio & romanis quo que ipsis quitotius orbis potirentur siusti uelint esse
hocest hocẽ si aliena restituant. ad casas eẽ redeundum & neessitate ac miseriis lacendũ cũ omis¬
sis cõmunibus ad propria ueniebat . Bonus uir inquit sibabeat seruũ fugitiuũ ueldomũ i¬
sa lubrem acpestilentem quaeuitia solus sciat. &ideo ꝓscribat utuendat utrum nȩꝓfitebit
fugitiuũ se uel pestilentem domũ uendere añcelabit emptorem si ꝓfitebi turbonus qui
dem qr non fall& sed tamen stultus iudicabitur. quia uel paruo uend& uel omnino non
uend& sice labit erit quidem sapiens qui arei consul& sedidemmalus qui a fallit
Rursussi reperiat aliquem quiori calcum seput&uendere . cum sit illud aurũ aut plum¬

Expanded text:
stultitiam, quoniam sibi noceret alienis commodis consulens. » Et inferebat haec argumenta: « Omnibus postultitiam, quoniam sibi noceret alienis commodis consulens. » Et inferebat haec argumenta: « Omnibus populis qui florerent imperio, et Romanis quoque ipsis, qui totius orbis potirentur, si justi velint esse, hoc est, si aliena restituant, ad casas esse redeundum, et in egestate ac miseriis jacendum. » Tum omissis communibus ad propria veniebat. « Bonus vir, inquit, si habeat servum fugitivum, vel domum insalubrem ac pestilentem, quae vitia solus sciat, et ideo proscribat ut vendat, utrumne profitebitur fugitivum servum ac pestilentem domum dem, quia non fallet, sed tamen stultus iudicabitur, quia uel paruo uendet uel omnino non uendet; si celabit, erit quidem sapiens, quia rei consulet, sed idem malus, quia fallet. rursus si reperiat aliquem qui orichalcum se putet uendere, cum sit illut aurum, aut plum
Abbreviated transcription (Latin):
posuit . qui se ecollit humiliabitur & qui sehumiliat & altabitur. cuiuis precepti salubritasdo c&
quod quise apud homines planũ fecerit humilemq: prebuerit. hicapud dm̃ praecellens & insignis
babetur. neque enim falsaẽ illa sententia quȩ apud euripiden fertur in huncmodũ que hiemala pu¬
repotuerunt nunc redeo adid quod intenderam. Carne a desergo qm̃erant in firma quae alo¬
sofis ad ferebantur sumpsit audaciam refellendi quia refelli posse itellecit : Eius disputationis
sũmahaec fuit iura sibi bomines ꝓutilitate sanxisse sclic& uaria ꝓmoribus & apud eosdem
ꝓtemporibus saepemutata ius aut̃ naturale esse nullũ omnis & homines & alias animantes
adhutilitates suas natura ducente ferri. pro inde aut nullã eẽ iustitiã aut si sit aliquasũm aesse

Expanded text:
posuit: Qui se extollit, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Cujus praecepti salubritas docet, posuit: Qui se extollit, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Cujus praecepti salubritas docet, quod qui se apud homines planum fecerit, humilemque praebuerit, hic apud Deum praecellens et insignis habeatur. Nec enim falsa est illa sententia, quae apud Euripidem fertur in hunc modum: Quae hic mala pure potuerunt. Nunc redeo ad id quod intenderam. Carneades ergo, quoniam erant infirma quae a philosophis afferebantur, sumpsit audaciam refellendi, quia refelli posse intellexit. Ejus disputationis summa haec fuit: « Jura sibi homines pro utilitate sanxisse, scilicet varia pro moribus; et apud eosdem pro temporibus saepe mutata: jus autem naturale esse nullum: Omnes et homines, et alias animantes ad utilitates suas natura ducente ferri; proinde aut nullam esse justitiam, aut si sit aliqua, summam esse
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis gradum dõ iudice consequeur. Namꝓfecto in haciuta satulari qm̃ breuia & caducas omnia
& praeferunt se alteris homines & dedignitate contendunt : q uonihilfoedius nihil ad ragantius
nihilas apientis ratione summotius. Reb enim cȩlestibus contraria sunt ista uni uersaterr ena
sicut enim sapientia hominum sũ mastultitiaẽ apud dm̃ stultitia ut docui summa sapienti a est
sic dõ humilis abietus ẽ qui fuerit conspicuus & sublimis interra nam uttaceam quod hat prae sen¬
tia terrabona quibus magnus honor tribuitur uircuti contraria sunt &iuigorẽ mentis eneruant
quaetandem potest firmaesse nobilitas quae opes quae potentia cumpossit ds̃ reges quoque ipsos in¬
feriores &iam infirmis facere &ideo consulens nobis ds̃ inter diuin a praecepta illud pracipue

Expanded text:
nitatis gradum, Deo judice, consequetur. Nam profecto in hac vita saeculari, quoniam brevia et caduca sunt omnia, nitatis gradum, Deo judice, consequetur. Nam profecto in hac vita saeculari, quoniam brevia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines, et de dignitate contendunt: quo nihil foedius, nihil arrogantius, nihil a sapientis ratione semotius. Rebus enim coelestibus contraria sunt ista universa terrena. Sicut enim sapientia hominum summa stultitia est apud Deum, stultitia autem ut docui summa sapientia est: sic Deo humilis et abjectus est, qui fuerit conspicuus et sublimis in terra. Nam ut taceam, quod haec praesentia terrae bona, quibus magnus honos tribuitur, virtuti contraria sunt, et vigorem mentis enervant; quae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit Deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? Et ideo consulens nobis Deus, inter divina praecepta illud praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
domini nonne aliquid inter singulos inter est nihil. necalia causa est. Curnobis inuicẽ fratrũ
nomen in ꝑtiamus nisi quia pares esse nos credimus. nãcu momni a humana non corpore sed spi¬
ritumenamur tã & si corporũ sit diuersa conditio nobistamen serui non sunt sed eos & habe¬
mus & dicimus spiritu fratres religione conseruos. Diuitiae quoq non faciunt insignes nisi
quod possunt bonis operibus facere dariores. Diuites suntenim non quia diuitias habent sedq
utuntur illis adopera iustitae & qui pauperes uidentur. eota mendiuitessunt qui a& n
egent & nihil concupiscunt. Cuĩgitur & liberi seruis & diuites pauperibus humilitate animi
paressumus. Apud dm̃ tamen uirtute discernimur. Tantoquisq sublimior est quanto
iustior sieni iniustitia est patremse &iaminoribus facere. quãqua hocipso prȩcellit
Quod se inferioribus coaequauit tamen si nontantũ qua siminorem segesserit utiq: multo altiorẽ dig¬

Expanded text:
domini? nonne aliquid inter singulos interest?\' nihil, nec alia causa est cur nobis inuicem fratrum nomen inpertiamus, nisi quia pares esse nos credimus. nam cum omnia humana non corpore, sed spiritu metiamur, tametsi corporum sit diuersa condicio, nobis tamen serui non sunt, sed eos et habemus et dicimus spiritu fratres, religione conseruos. diuitiae quoque non faciunt insignes, quod possunt bonis operibus facere clariores. diuites sunt enim non quia diuitias habent, sed utuntur illis ad opera iustitiae, et qui pauperes uidentur, eo tamen diuites sunt, quia et non egent et nihil concupiscunt. cum igitur et liberi seruis et diuites pauperibus humilitate animi pares simus, aput deum tamen uirtute discernimur: tanto quisque sublimior est quanto iustior. si enim iustitia est parem se etiam minoribus facere, quamquam hoc ipso praecellit, quod se inferioribus coaequauit, tamen si non tantum quasi parem, sed etiam quasi minorem se gesserit, utiq
Abbreviated transcription (Latin):
ingratum populum promerito poenis grauibus ad fecit & legiquem per morsen
dedarat subiu gauit postea uero cum indeserta quadam parte srriaȩ consedis¬
sent amiserunt uetus nomen bebrei. et quoniam princeps examinis corum

Expanded text:
ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen dederat subiugauit. postea uero cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam princeps examinis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
rius ut ait po&a curuata in montis faciem circumstetitunda quare audita tr¬
fannus egrptiorumꝰ cummagna suatim manitinseetus est mare ad huc pateni¬
temere ingressus coeuntibus aquis cum omni exercitudeletus est. hebrei uero e¬
gressi insolitudine multa mirabilia uiderunt. nam que cumsitĩ ꝓateretur ic tu
uirgae rupe percussa prosiluit fons aquȩ populum que recreauit. quorursus esuri¬
ente caelestis alimenti pluuia descendit quin etiã coturnices in castraeorum
uentus induxit ut non modo pane caelesti. sed etiã instructioribus epulis satu¬
rarentur prohis tamen diuinis beneficus honorem dõ non reddiderunt. sed de¬
pulsa iam seruitute iam siti famȩq: deposita in luxuriem pro lapsi ad profanos aegrp¬
tiorum ritus animos transtulerunt. Cum enim morses ddxeorum ascendis
quodõ signo precederet figurarunt quopeccato atscelere offensus ds̃ impium &

Expanded text:
rius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus et mare adhuc pattemere ingressus coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei uero ingressi in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum sitim paterentur, ictu uirgae rupe percussa prosiliuit fons aquae populumque recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti pluuia descendit; quin etiam coturnices in castra eorum uentus inuexit, ut non modo pane caelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. pro his tamen diuinis beneficiis bonorem deo non reddiderunt, sed depulsa iam seruitute, iam siti fameque deposita in luxuriam prolapsi ad profanos Aegyptiorum. ritus animos transtulerunt. cum enim Moyses dux eorum ascendisin signo praecederet, figurarunt. quo peccato ac scelere offensus deus inpium et