comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa mea est. s ciceronis. Uerum quia &
colligebant seripserunt eam uolentis
nosse quemadmodum uirtutes animi
intelligat. atq ita riusdem rei ꝑ infi¬
nichil aliud est habere quam nosse
non satis apꝓbo. Neq enim dm̃ non
habebant quib dictum est. nescitis
quia templum dei estis. & sp̃t d̃i habi¬
tat inuobis. nec tamen eum nouerãt
łnon sicut nesciendus est nouerant.
Item quod dixi nemo igit᷑ beatam
uitam nouit. & miser est nouit dixi.
quomͦ noscencda est. Nam quis eam penit̾
nescit. coꝵ dum taxat qui iam racione u¬
tuntur: Quandoquidem beatos se esse
uellr nouerunt. Tricesima ui est denu¬
trienda caritate. Ubi dici ds ergo ⁊ ani¬
mus quo amat᷑ caritas ꝓpͥe dicitur pur¬
gatissima & consummata sinil aliud
amatur: Q.  si uerum est quomͦ gͦ apłs
ait ͦ. nemo umquam carnem suam odio
habuit. & ex ħ ammonet ut diligant᷑
urores. S ideo dictum est. ꝓpͥe dilectio
dicitur qͣm caro diligit᷑ quid̃e. nec ta¬

Expanded text:
ipsa mea est, sed Ciceronis, uerum quia et colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum uirtutes animi intellegat atque ita eiusdem rei per infinihil est aliud habere quam nosse, non satis adprobo. neque enim deum non habebant, de quibus dictum est: nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? nec tamen eum nouerant uel non, sicut noscendus est, nouerant. item quod dixi: nemo igitur beatam uitam nouit et miser est, nouit dixi, quomodo noscenda est. nam quis eam penitus nescit eorum dumtaxat. qui iam ratione utuntur, quandoquidem beatos se esse uelle nouerunt? tricensima sexta de nutrienda caritate. ubi dixi: deus igitur et animus cum amantur, ita proprie dicitur, purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur. quod si uerum est, quomodo apostolus ait: nemo umquam carnem suam odio habuit, et ex hoc admonet, ut diligantur uxores? sed ideo dictum est: proprie dicitur dicitur, quoniam caro diligitur quidem, nec ta
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ esse uerissima. Peccatũ quippt illud cogi¬
tandum est qđ tantũmͦ peccatũ est. ñ quod¬
est ⁊̃ pena peccati sic̃ suꝑius ostendi cũ quȩ¬
d̃a c̃memorareͣ ex libro tercio de libero ar¬
bitrio. quãuis ⁊ illa quȩ ñ inmerito ñ uo¬
luntaria peccata dicunt᷑. quia ł anescirnti
b łacoactis ꝑpetrant᷑. ñ omnimꝰ possunt si¬
nt uoluntate cõmitti. qũo ille qͥpec.
endi ñsit putat faciendu.⁊ ille qui c̃cupiscen¬
te adu̾sus sp̃m carne: ñ ea quȩ uult facit. c̃cupi¬
cit quidem nolens ⁊ incoñfacit qđ uult. s. sium¬
cit᷑ ẽcupiscentiȩ ẽsentit uolens. ⁊ in eoñfacit nͥ
qđ uult librr scilicrt iusticiȩ. seruusq pecca¬
ti. ⁊ illud qd in paruulis dicit᷑ originale pecca¬
tũ cũ adhuc ñ utant᷑ arbitrio uoluntatis. ñ ab¬

Expanded text:
tur verissima. Peccatum quippe illud cogitur verissima. Peccatum quippe illud cogitandum est quod tantummodo peccatum est, non quodest etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de Libero arbitrio . Quamvis et illa quae non immerito non voluntaria peccata dicuntur, quia vel a nescientibus vel a coactis perpetrantur, non omnimodo possunt sine voluntate committi: endum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non ab
Abbreviated transcription (Latin):
inde in quã iam erit c̃sequens ut pꝰmor¬
tẽ corporałe quã debemꝰ peccato tempo¬
re suo. atq ordine suo. ħ opꝰ restituat᷑ pͥsti¬
nȩ stabilitati. qđ sic accipiendu est quia
ĩ pristina stabilitas corporis quã peccando
amisimꝰ. habeat tam̃ felicitatr. ut indefec¬
tũ ñ uergeret senectutis. Iuic gͦ pͥstinȩ sta¬
bilitati restituet᷑ hoc corpꝰ in resurrectione.
mortuoꝵ.s habebit amplius ut nec alim̃tis
corporalib sustentet᷑. s ad sufficientiã uut¬
ficct᷑ solo spũ cũ resurrerit in sp̃m unufican¬
tem qua causa ⁊ spirituale erit. Illud aut̃
qđ pͥmũ fuit quam uis ñ moriturũ nͥ homo
percasset. tam̃ animale factũ est. ħ ẽ in ani¬
mã uiuentẽ. & alibi usq adeo inquã pecca¬
tũ uoluntariũ est malum. ut nullomͦ sit
peccatũ si ñ sit uoluntariũ. Pot̃ uideri falsa
ħ diffinitio.s. si diligent̃ discutiat᷑ in uenie¬

Expanded text:
inde, inquam, iam erit consequens, ut post morinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritutem, qua causa etiam spirituale erit. Illud autem quod primum fuit, quamvis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est in animam viventem. 5. Et alibi: Usque adeo, inquam, peccatum voluntarium peccatum, nisi sit voluntarium. » Potest videri falsa haec definitio; sed si diligenter discutiatur, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
aut sequi certissima ⁊ securissima salus est.
scđm ħ nom̃ dictũ est. ñ scđm ipsam rem cuiꝰ
religio nuncupatur: erat ⁊ apud antiquos
nec defuit ab inicio generis humani quo usq
xp̃c ueniret in carne. unde uera religio qͦ¬
etiã erat cepit appellari xp̃iana. Cumeni
cũ post resurrertionẽ ascensionẽq in cełu
ccpissent apłi p̃dicare:: plurumi crederent
primũ apud anthiochiã sicut scriptũ est
appellati sunt discipuli xpiani ꝓpterra
dixi.łlec ex nr̃is temporib xpiana religi¬
o. ñ quia pͥorib temporib ñ fuit s qui p̃¬
trriorib ħ nom̃ accepit. Alio locointende
igit᷑ in quã in hec quȩ secunt᷑ diligenter.
⁊pit quantũ potes. Tales enĩ aduiuat ds
qd ñita intelligendu est. quasi tantũmͦ
tales adiuuat. cũ adiuuet ⁊̃ nͣtales ut sint
tales. idest ut diligent᷑ ⁊ pie querant. tale
autͣ aduuat ut inueniant. Itẽq alibi dr¬

Expanded text:
ac sequi securissima et certissima salus est, ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filiũ ⁊ sp̃m sc̃m. religione uera colendũ
ra religio est.⁊ ad cundẽ cultũ di quẽ ad mo¬
du sit homo quad̃a suauitate coaptandus.
alarime tam̃ cont᷑ duas naturas maniche¬
&x hic lib loquit᷑. In hoc libro quoda loco
sit inquã tͥ manifestũ ac p̃ceptũ nulłu er¬
rortin in religiont esse potiusse. si anima ꝓdo
suo ñ coleret animã ut corpus aut fantasmata
sua. Hic animã ꝓ uniuersa crratura posui incor¬
porali. ñ loquens more scripturar qͣ nammã
& homines sunt quamdui mortales sunt. Pau¬
lopostͣ eͣunde sensum melius sum breuiusq
complexus ubi dixi ñ ergo c̾ature pocius qͣm
creatori seruiamus. nec euanestamꝰ in cogitaci¬
onib nrͣis & ꝑfecta religio est. Creaturã quippe
uno nomine utrãq idest spirituałe corpo¬
ralemq: significaui. Restat qđ ibi diri aut fan
tasmata sua ꝓpt̾ qd dixi nec euanescamus
in cogitacionib nr̃is. Itẽ qđ dixi ea est ĩnr̃is
temporib xp̃iana religio quã cognoscerr

Expanded text:
itum sanctum, religione uera colendum,ra religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae anet homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
canonicis. łic liber sic incipit.Satiꝰ diupe¬
ner¬
IE MAGISTROHIBER
FRI U EM tempus seripsi librum
cuiꝰ titulus est de magistro. In quo dispu¬
tat᷑ & querit᷑. & inuenitur: magistrũ esse ñ
qui docet homint̃ scientiã nisi d̾̃m. scđ̃m il¬
lud & iã quod in euangelio scriptũ est. Unu̾¬
pit. Quid tibi uidem᷑ efficerr uelle cum lo

Expanded text:
cis recolo. Hic liber sic incipit: Satis diu paecis recolo. Hic liber sic incipit: Satis diu paenee Magistro, liber unus Per idem tempus scripsi librum cujus est titulus, de Magistro: in quo disputatur et quaeritur, et invenitur, magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi Deum, secundum illud etiam quod in Evangelio scriptupit: Quid tibi uidemur efficere uelle, cum \'
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quia hoc falsum esse eͣfirmo. s quia nec
uerũ esse ẽp̃hendo qđ sit animal munduᷤ
hoc sant int̃cussum retinenłu esse ñ dubi¬
to dm ñ esse nob̾ istũ mundu. siue. anima
eiꝰ ulla suir nulla sit. Cux si ulla est. ille qͥ
quȩ uirtus in angłis sẜ ad decorandu atq ad¬
scam c̾aturã spirituałe in dei secreto atq occul¬
to ministerio c̃stitutã nunc appellauerĩ. Sed
spc̃ angelicos scã scriptura nomine animar
significare ñ solet. Pinde ineo qđ circafinẽ
libri huiꝰ dixi racionales ⁊ intellectuales nu¬
meri beataꝵ animax atq scãt legr̃ ipsam dei
sine qua foliuĩ de arbore ñ cadit.⁊ cui capilli
nrͣi numerati sunt. nulla in t̃posita nr̃a exci¬
pientes usq ad tͣrena ⁊ inferna uira tͣnsmit¬
tant. ñ uideo quẽ ad modu uocabułu anma¬
rũ scđm scãs scripturas forsitan possit osten¬
di quandoquidem hoc non nisi angelos
quam me legisse. in duunis eloquiis recolo¬

Expanded text:
non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, ququae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque adsanctam creaturam spiritualem, in Dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellaverim: sed spiritus angelicos sancta Scriptura nomine animarum significare non solet. Proinde in eo quod circa finem libri hujus dixi, Rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam Dei, sine qua folium de arbore non cadit, et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes, usque ad terrena et inferna jura transmittunt , non video quemadmodum vocabulum animaum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos quam me legisse in diuinis eloquiis canoni
Abbreviated transcription (Latin):
species tantũmͦ tempore c̃mutabilis quã ea
quȩ ⁊ tempore ⁊ locis. Ea u̾ba si co mͦ accipi
possent. ut ñ intelligat᷑ infima pulchritudo
nͥ in corporib hominũ omniũq ani¬
maliũ quȩ cũ sensu corporis uiuunt
racio manifesta defendit. ħ quippe
in ea pulchritudine imitat᷑ c̃stantiã qđ inc̃o¬
cit᷑. Anima quippe ipsam compagẽ tenet ne
dissoluat᷑ ⁊ diffluat. qđ uidemꝰ incorporib
animaliũ anima discedentr ẽtingere. Si aut¬
infima pulchritudo in om̃ib corporib ĩtel¬
lugat᷑. cogit ista sentencia ⁊ istũ mundum a¬
nimal credere: ut ÷ ipsũ quide in illo imia¬
t᷑ c̃stantiã a summo uo ꝑ animã tͣhiciat᷑. Srd
animal esse istũ mundu sic̃ plato sensit. alii¬
q philosophi plurimi nec iacione certa inda¬
garr potui. nec diuinar scripturaꝵ aucto¬
ritate ꝑ suaderi posst cognoui. Unde tale
aliquid ame dictũ qd hic accipi poss. ⁊̃ de libͦ de
in mortalitate anime temere dictũ notaui

Expanded text:
abilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo modo accipi possint, ut non intellegatur infima pulchritudo nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in coimam traicitur. anima quippe ipsam conpagem tenet, ne dissoluatur et diffluat, quod uidemus in corporibus animalium anima discedente contingere. si autem ipsa pulchritudo in omnibus corporibus intellegatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traiciatur. sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit aliique philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum notaui,
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ tͣpem potͣ. Tunc aut̃ tam nnfirma
erit atq ꝑfecta ut nimeris corporalib
ñ auertat᷑. a cͣtemplacione sapientiȩ ⁊ ita
sentiat eos ut ñ alliciat᷑ ab eis. nec eis ca¬
rendo fiat melior. s ita sit bona atq
recta. ut nec latere. possint eã nec
occupare: Itẽ qđ dixi hec aut̃ sanitas tune fir¬
ma erit atq certissima. cũ pristuir stabilitati
certo suo tempore atq ordine hoc opꝰ fuerit
surrectionẽ corpora meliora quã pͥoꝵ hominũ
in paradyso fuerunt cũ illa iãnͣsint alenda
corporalib alimentis quib alunt᷑ ista. s ita pͥ¬
stina stabilitas hactenꝰ accipienda est. quatinꝰ
egritudinẽ nulła corpora illa paciant᷑. sic̃ nee
ista pati possent ante peccatũ. Alio loco. labori¬
osior est inquã huiꝰm di amor. Quid enĩ in
illo anima querit c̃stanciã scilicet et̾nã quȩ
ñ inuenit quando rerũ transitu c̃plet᷑ infi¬

Expanded text:
tionem turpem potest. tunc autem firma tionem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa jam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista: sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. 4. Alio loco: Laboriosior est, inquam, hujus mundi amor. Quod enim in illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non invenit: quoniam rerum transitu completur infi
Abbreviated transcription (Latin):
si inuisibilia dĩ ꝑ ea quȩ facta sunt intellec¬
ta c̃spiciant᷑. Qd̃ qͥ ñ possunt. ⁊ nͦ ex fide rxy
uiuint. ad illa certius atq frlicius c̃spicien¬
da post hant uitã ueniunt. Qui aut̃ possunt.
bro quo dixi corpora enim tanto meliora
quanto numcrosiora talib numeris. aĩa
uͦ istis que ꝑ corpꝰ accipit carendo fit meli¬
or cũ st au̾tit acorporalib sensib.⁊ diui¬
nis sapientix̧ numeris reformat᷑. ñsic acci¬
piendu est quasi ñ sint futuri numeri cor¬
porales in corporib in corruptibilib ⁊ sp̃u¬
alib. cũ multa ⁊ spcciosiora ⁊ decentiora
futura sint. ut anima eos sensura ñsit. qͣn¬
do erit optima quem ailmocłu hic eis ca¬
rendo sit melior. Hic enĩ opꝰ habrt auer¬
tere se a carnalib sensib ad intelligibi¬
lia capienda quia infirma est ⁊ minꝰ ido¬
nea utrisq simul adhibere intentionẽ
suam.⁊ in hic̾ corporalib nͥ illecebra cauen¬
da sunt. quamdiu inde allici ad delecta¬

Expanded text:
uisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, bro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delecta
Abbreviated transcription (Latin):
homo. scđm quã locutionẽ dix̃ apłs. fumꝰ
cnim aliquando ⁊ nos natura filiure sicut
⁊ ceteri. Noc opꝰ sic incipit. Si elegerunt ma¬
nichei quos deciperent. De AlUSIE a
Finde ut supͣ c̃memoraui sex libros
de musica seripsi. quoꝵ ipst sextu mar¬
inie innotuit. quõ res ineo cognicione uer¬
satͣ quomͦ acorporalib ⁊ sp̃ualib s mutabi

Expanded text:
homo, secundum quam locutionem dixit Apostolus: homo, secundum quam locutionem dixit Apostolus: nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichei, quos deciperent.. CAPVT X. DEinde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corpo
Abbreviated transcription (Latin):
celis. sibi aut̃ peccando u̾e nocet. quia ꝓptͣ ip¬
sam uoluntatr̃. nocendi recipiet id qđ nocu¬
it. Possunt sane pelagiani ad suũ dogmat᷑¬
herr istam sentenciã. & idco dicere: paruuliᷤᷤ
aliena ñ nocuisse peccata: quia dixinulli
naturr noceri peccata nͥsua. ñ intuentes idõ
paruulos quicũq ꝑtinent ad humanã na¬
turã trahere originale. peccatũ. quia in pri¬
mis hominib nat᷑a humana pecrat᷑. ac ꝑ ħ
sua.ꝑ unũ quippe hominẽ in quo om̃s pec¬
cauerunt. peccatũ intrauit in mundum.
Non enim nulli homini s nulli nature
dixi peccata nocere nisi sua. Itr in eo qđ̃
paulopost dixi nulłu mału esst mału na¬
turalt possunt querere simiłt latebram.
nisi hoc dictũ ad naturã talem restratur
qualis sine uicio pͥmitꝰ ẽdita est. Ipsa enim
uert ac ꝓpͥe nat᷑a hominis dicit᷑. Translatoaũ
u̾bo utimͣ. ut naturã dicamꝰ ⁊ qualis nascit᷑

Expanded text:
coelis: sibi autem peccando vere nocet; quia propter ipcoelis: sibi autem peccando vere nocet; quia propter ipsam voluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. Possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam, et ideo dicere, parvulis aliena non nocuisse peccata, quia dixi, nulli naturae nocere peccata nisi sua; non intuentes ideo parvulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccavit, ac persua. Per unum quippe hominem, in quo omnes peccaverunt, peccatum intravit in mundum : non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere, nisi sua. Item in eo quod paulo post dixi, Nullum esse malum naturale , possunt quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine vitio primitus condita est: ipsa enim vere ac proprie natura hominis dicitur. Translato autem verbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
significari. posse uitã. cũ melioris intͣp̃tatio¬
nis codices ñ habrant pabułu s frnũ. ñsatis
apte dictũ uidet᷑. Non enim ẽgruit fem nomͣ
significatiomi uitx quomͦ pabuli. Itẽ ñ uideoe
recte appellasse u̾ba ꝓphetica quib scriptũ
est quid suꝑbit t̾ra⁊ cins.  Quia ñ in eiꝰ libro
legit᷑ quẽ certi sumꝰ appellandu esse ꝓpħtã.
N ec illud apłi ubi adhibui trstimoniũ d gr¬
nesi dicens. factus est pͥmꝰ homo acda ĩ animã
uiurntẽ. sic̃ uoluit intellexi cũ exponerem
qd̃ seriptũ est insufflauit ds infaciẽ rius
flatũ uite. ⁊ factus est homo in animã uiuã¬
illiul testimoniũ ut ꝓbaret esse corpꝰ aĩale.
ł go aut̃ hinc putaui esst monstrandum
animałe factũ pͥus hominẽ. ⁊ ñcorpꝰ hominis
solu. Qd̃ aut̃ dixi nulli nocere nature pecca¬
ta nͥsua. ideo dixi quia iusto qͥ nocet. ñ ciuere¬
nocet. quando quidẽ iã mercedẽ eiꝰ augrt in

Expanded text:
significari posse uitam — melioris interpretatiosignificari posse uitam — melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellaest, Quid superbit terra et cinis ? quia non in ejus libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. Nec illud Apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi, dicens, Factus est primus homo Adam in animam viventem ; sicut ille voluit, intellexi, cum exponerem quod scriptum est, Insufflavit Deus in faciem ejus flatum vitae, et factus est homo in animam vivaillud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nnocet, quandoquidem etiam mercedem ejus auget in
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uideri nͥ ut putent᷑ illi homines nͣ habitu¬
ri fuisse filios homines nͥ peccassent. omnino
ñ appbo. Illud ⁊̃ ñ est c̃sequens ut idro intelli¬
gat᷑ in allegoria tantũmͦ esse accipiendũ.
qđ herbȩ iuirides. ⁊ ligna fructifera. om̃ige¬
quadrupedia ⁊ uolatilia quȩ solis carnb ui
deant᷑ iuuerȩ:. fieri enim posset ut alerent᷑
ab hominib de fructib t̾re. si ꝓpt̾ obedien¬
tiã qua ipsi homines do sine ulla iniquita¬
tr seruirent. mererent᷑ om̃s bestias ⁊ aues
om̃im habere seruientes. Itt̾ mouere potest
quom̃ dixerim de ꝓꝑlo isrł adhuc corpora¬
li cirrũcisione⁊ sacrificiis tamquã in marigen¬
tiũ populus ille seruiebat. quando quidem
apud gentes sacrificare ñpoterant. sic̃ eos ⁊ nͨ
uidemus sine sacrificiis remansisse: nͥ forte qđ
ꝑ pascha immolant ouẽ. ħ in sacͥficio deputet᷑.
In scđo ⁊ libro illud qđd̃ posui nomine pabuli

Expanded text:
tum videri, nisi ut putentur illi homines non habitutum videri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines nisi peccassent, omnino non approbo. Illud etiam non est consequens, ut ideo intelligatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae virides, et ligna fructifera omni gequadrupedia et volatilia quae solis carnibus deantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli
Abbreviated transcription (Latin):
agant᷑ septr̃ dies ubi legit᷑ ds requieuisse in
septimo die:. In scdo aũt ab eo qđ scriptũ est
hic est liber c̾aturx celi ⁊t̾rȩ: donec ada⁊ mu
lier ciꝰ dimissi sunt de paradyso. ⁊ custodia
posita est de ligno uitȩ. Demũ in fine libri
quid illi dicant. ⁊ nos quid dicamꝰ breuit aꝑ¬
teq: ẽplectens. Qđ aut̃ dixi illud aut̃ lumͣ
ñ irracionaliũ auiũ oculos pascit. s puracoe¬
da cix qͥ dõ credunt. ⁊ ab amort uisibiliũ re¬
rũ ⁊ teimporaliũ sẽ adeiꝰ p̃cepta implenda con¬
uertunt. qd om̃s homines possunt si ueliet. xon
cristiment noui beretici pelagiani. scđm eos esse
aictum uirũ esse omninoom̃s hoies ẜosse siuelint.
S pͥparat uoluntas adño. ⁊ tam̃ augrt̃ mune.¬
it caritatis ut possint. E  hic ideo dictũ est.
multiplicamini. in carnałe fecunditate post
peccatũ c̃u̾sam esse c̾dendu. si ñ potͣ aliomͦ dic¬

Expanded text:
septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius pvertunt; quod omnes homines possunt, si velint , non existiment novi haeretici Pelagiani secundum eos esse um est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, atem post peccatum conversam esse credendam ; si non potest alio modo dic
Abbreviated transcription (Latin):
detestabili inpudentia inmissũ fiusse ẽtrn¬
dunt acorruptorib scriptur&e tamquã ñ
fuerit ab apłis dictũ. Contra pelagianos aũ
defendendu est qđ utraq scriptura comm¬
dat. quã se acciꝑe ꝓfitent᷑. Noc opꝰ sic ĩcip̃.
Dic mͥ queso te utrũ ds ñ auctor sit mali.¬
De GE NE Si aduersum mani cheum
Aal uero in affrica constitutꝰ seripsi du¬
os libros de grnesi ẽtra maniheps. Quam¬
iuis enim in fuꝑiorib libris quiq qͥd disputa¬
ui unde ostendere dm summũ bonũ ⁊ ĩmu¬
tabiłe c̾atorrͣ esse om̃iũ mutabiliũ natura¬
rũ. nec ulsa esse naturã mała suir sub̃amĩ
quantũ natura est atq sub̃a. adu̾sus mani¬
cheos nr̃a uigilaret intentio. isti duolibri
aꝑtissime adusus eos editi sunt. indefensiõe
ueteris legis. quã uthementi studio uesam
erroris obpugnant. In pͥmo ab eo qđ scriptũ
est. in principio fecit d̾s cełu ⁊ t̾ram. donecꝑ

Expanded text:
detestabili inpudentia inmissum fuisse contendetestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mDE GENESI ADVERSVS MANICHEOS Iam uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturquantum natura est atque substantia, adversus Manichaeos nostra invigilaret intentio; isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ usus libere uoluntatis quȩ uirtꝰ est.⁊
inmagnis numerat᷑ bonis. De inde dictũt᷑
ex quã miseria peccantib iustissime inflicta
lberet d̃i gr̃ã. quia sponte homo. idest lib̾o
arbitrio cadere potuit. ñ ⁊̃ surgere: Ad quã
miseriã iustt dampnationis ꝑtinet ignoran¬
tia⁊ difficultas quã patit᷑ om̃is homoꝰ abex¬
ordio natiuitatis sue. nec ab isto malo qͥs¬
quã ñ ̃i gr̃a liberat᷑. Quã miseriã pclagiani
nolunt exiusta dampnatione descendent.
negantes originale pecratũ quãuisigno¬
rantia ⁊ difficultas ⁊̃ siessent ñ hominiꝰ pͥmor¬
dia naturalia nec sic culpandus ẜ laudan¬
dus ds ess sic̃ in eode libro tercio disputaui¬
mꝰ. Quȩ disputacio cͣtͣ manicheos habenda
est. quia ñ accipiunt scripturas scãs ueteriꝰ
testamenti. ĩ qͥb peccatũ origialr narrat᷑.
⁊ quid qͥd inde in littrris apͣtolicis legit᷑.

Expanded text:
bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
natione ueniat. hominis. Et alio loco. Appba¬
rr inquã falsa ꝓueris ut erret inuiciis ⁊ re¬
sistente atq torquente calore carnalisum¬
culi ñ posse. a libidinosis oꝑib temperart ñẽ
natura instituti hominis. s pena dampnati:
cũ aut̃ de illa uoluntate recłt faciendilo¬
quimͣ. de illa scilicet in qua homo factus est
loqium᷑. Eece aũ longe antr quã pelagiana
heresis extitiss: sic disputauimꝰ uelut iãcontͣ
illos disputaremꝰ Cũ enim omĩa bona diceren¬
tͣ ex cło. idest. ⁊ magna. ⁊ media:⁊ minima. in
mediis quidẽ bonis inuenit᷑ liberũ uolunta¬
tis arbitriũ. quia ⁊ male uti possumꝰ illo. s ta¬
m̃ tale est. quo sine illo recte uiuere nͣeqͣamꝰ
Bonꝰ aut̃ usus eiꝰ iam uirtꝰ est. quȩ in magnis
rtperit᷑ bonis quib male. uti nemo potest. Et
quia omĩa bona sic̃ dictũ est.⁊ magna⁊ medi
a. nunima ex deo sunt. sequit᷑ ut ex dõsit ⁊̃

Expanded text:
natione hominis ueniat. et alio loco: adprobanatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tis faciatis. Sed ħ omĩa hominũ. sunt erilla
mortis dampnatione uenientiũ. Nã siñ est ista
pena hominis. s. natura. nulla ista peccata sunt.
Sienĩ ñ recedit᷑ ab eomͦ qͦ naturalit factus est
ita ut melius esse ñ possit. eaquȩ debet facit eũ
hee facit. Si aut̃ bonꝰ homo esset ñ alit̾ esset. N
aut̃ quia ita est. ñ est bonꝰ nec habet in potesta¬
tt ut bonꝰ sit. siue ñ uiuendo qđ esse debeat. si¬
ue uiuendo ⁊ ñ ualendo esse qualis deberet ẽt.
Siuidet penã istã quis dubitet. Om̃is aut̃ pe¬
mo esse ambigit in iusto aliqͦ dominantr. ho¬
mini imposita est. Porro quia de om̃ipotencia
dĩ ⁊ iusticia dubitare dementis est: iusta hȩc
pena est ⁊ ꝓpeccato aliquo pͣndit᷑. Non enim
quisquã iniustus dominat᷑. aut surripere ho-¬
minr̃ potuit. uelud ignoranti dõ aut extor¬
quere inuito. tamquã in ualidiori. ł t̃rendo.
ł constringendo. ut homine iniusta penacru¬
ciaret. Relinquit᷑ gͦ ut hȩc pena iusta de dap¬

Expanded text:
omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poeenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de dam
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. ⁊ certe illi libri manicheis sunt om¬
nib sine dubitacione communes. Inquib
illa portenta adilliciendos ⁊ ꝑc̃cupiscentiã
dissoluendos utriusq sexus principestene¬
brarũ. ut lib̃ata fugiat ab eisquȩ captiua
tenebat᷑ in eis deica substancia. Demasculoꝵ
in feminas ⁊ femina in masculos transfigu¬
ratione c̃scripta sunt. unde ista quã librieoꝵ
negant ad se. ꝑtinerr tͣpitudo defluxͣ.
Diuinas enim uirtutes quantũ possunt imi¬
tari se putant. ut purgent dĩ sui uirtutem
quã ꝓfecto sic̃ in om̃ib corporib celestib &
terrestrib atq in om̃iũ rerũ seminib ita &
in hominis semine teneri existimant inqui¬
natã. ac ꝑ hoc sequit᷑ eos. ut sic etiã de semi¬
ne humano quẽ ad modu dt aliis seminib
quȩ in alimͣtis sumunt. debeant mandu¬
cando purgarr. Unde etiã catharistx ap¬
pellant᷑. quasi purgatores. tanta cã pur¬
gantes diligentia. ut se ne abhac tã hor.¬

Expanded text:
potuit. Et certe illi libri manichaei sunt omnibus sine dubitatione communes, in quibus libris illa portenta ad illiciendos et per concupiscentiam dissolvendos utriusque sexus principes tenebrarum, ut liberata fugiat ab eis, quae captivata tenebatur in eis divina substantia, de masculorum in feminas et feminarum in masculos transfiguratione conscripta sunt, unde ista, quam quilibet eorum negant ad se pertinere, turpitudo defluxit. Divinas enim virtutes, quantum possunt, imitari se putant, ut purgent Dei sui partem: quam profecto, sicut in omnibus corporibus coelestibus et terrestribus, atque in omnium rerum seminibus, ita et in hominis semine teneri existimant inquinatam. Ac per hoc sequitur eos, ut sic eam etiam de semine humano, quemadmodum de aliis seminibus quae in alimentis sumunt, debeant manducando purgare. Unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores, tanta eam purgantes diligentia, ut se nec ab hac tam hor
Abbreviated transcription (Latin):
tet ut talis sit quando xp̃c apparuerit
uita eiꝰ. tunc enim ⁊ ipsa cũ illo appare
cła gloriosa. Item qd̃ dñs ait petite ⁊ ac¬
cipictis querite. ⁊ inurmetis. pulsate
& aꝑiet᷑ uobis. oꝑose quidem tria ista
quid int̾ se differant exponendum
putaui. Sed longe melus ad iustissima
peticionẽ omnia referant᷑. ł oc quippe
ostendit cũ eodem uerbo cuncta ẽclu¬
sit dicens quantomagis pat uester qui
in celis est. dabit bona petentib se. Hon
enim dixi petentib ⁊ querentib ⁊ pul¬
santib. I oc opus sic incipit. Sermonẽ
ad ipsius humillimi uulgi & omnino
imꝑitoꝵ atq idiotarum noticiã ꝑue¬
re memo riȩ: psalmũ qui eis can¬
tarit᷑ ꝑlatinas littrras feci. s usq
ad litterã qͥn s. tã quales aberedarias
appellant. tris uero ultimas omisi.
s. ꝓ eis nouissimũ quasi epilogum ad¬
iunxi.tamquam eos alloqueret᷑ eccła

Expanded text:
tetur, ut talis sit, quando Christus apparuerit, tetur, ut talis sit, quando Christus apparuerit, uita eius; tunc enim et ipsa cum illo apparebclesia gloriosa. item quod dominus ait: petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis, operose quidem, tria ista quid inter se differant, exponendum putaui; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referentur. hoc quippe ostendit, ubi eodem uerbo cuncta conclusit dicens: quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibus se; non enim dixit: petentibus,. quaerentibus et pulsantibus. _Hoc opus sic incipit: Sermonem,ad ipsius humillimi uulgi et omnino inperitorum atque idiotarum notitiam peruere memoriae, psalmum, qui eis cantaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad V litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum adiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
ea quoq dixi n esse: dicendum quã uis
non nulla possit racione defendi. Itẽ
qđ dixi nullus enim fere cͣscientia dm
potest odisse: ñ uideo fuisse dicenłu.
Multi enim sunt de quib scriptum est.
suꝑbia roꝵ qui oderunt te. Alio locom
eo qđ diri obhoc dixisse dñm. sufficit
diri malicia sua quia cibos sumere ur¬
gebit ipsa necessitas. Quam ꝓpt̾ea mali¬
ciã nominatam arbitror quia pena est
nob̾. ꝑtinet enim ad hanc fragilitatr
quampeccando merumꝰ. Non attendi
ñ primis hominib data esse in paradyso
corporis alimenta ante quã ilła mortis
penam peccando meruissent. Sic enum
erant in mortales incorpore ñdum spi¬
ritali s animali. ut tamen in eiusmodi
in mortalitate alimentis corporis ute¬
rent᷑. Item qđ dixi. quia clegit sibi ds̃¬
ercłam non habentem maculã neq ru¬
gam. ñ ideo diri quia nͨ ex om̃i partt iã
talis est quam uis ad hoc electa ñ dubi¬

Expanded text:
ea quippe vidi non esse dicendum, quamvis ea quippe vidi non esse dicendum, quamvis nonnulla possit ratione defendi. Item quod dixi, Nullius enim fere conscientia Deum potest odisse multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item quod dixi: quam sibi esiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parte iam talis est, quamuis ad hoc electa non dubi
Abbreviated transcription (Latin):
dicentem. Qui tenet adulterã stultꝰ
est & impius. Nec sane dixerim adulterã
fuisse dampnandam illã mulierẽ & iã
postea quam audiuit a dño. nec egotr
condempnabo. uade deinceps iam noli
peccare: si ħ obedient᷑ audiuit. Alioloco
niui ut dicerẽ peccatũ frĩs ad mortr̃.
puto esse cum post agnicionem dĩ ꝑ gra
fraternitatr̃. ⁊ aduersus ipsam grãm qͣ
rec̃ciliatꝰ est dõ inuidentit facib agi¬
tat᷑. Qd̃ quiđt ñ cͣfirmaui quõħ puta¬
re me dixi. s tam̃ addendum fuit sũ
hac tam scelerata mentis ꝑuersitate
fimerit hanc uitã. quõ de quocumq
pessimo in hac uita c̃stituto ñ est utiq
desperandũ. nec ꝓ illo imprudent̃
orat᷑ de quo ñ desperat᷑. In scđo item li¬
co de celo ueniet iudicaturus uios &
mortuos. S ñuideo utrũ recte. dicat᷑
milia dici non potest. Et hoc quidẽ
ñ dicerem apud quostła legutractato¬
res catholicos diuinoꝵ eloquioꝵ. S ubi¬
cumq hoc dici. dixisse me nollem. Post¬

Expanded text:
dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco niui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem dei per grfraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quore me dixi: sed tamen addendum fuit, si in hac tam scelerata mentis perversitate finierit hanc vitam; quoniam de quocumque pessimo in hac vita constituto non est utique desperandum, nec pro illo imprudenter oratur, de quo non desperatur. 8. In secundo item lico de coelo venerit, judicaturus vivos et mortuos . Sed non video utrum recte dicatur milia non potest dici? Et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos divinorum eloquiorum. Sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. Post
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc arbitratꝰ sum nomina eoꝵ. sic tos facili¬
us posse corrigi sperans. immo ⁊̃ in tercio libro
putaui habita pelagũ ipsius nom̃ ñsint aliqͣ
laude posui. quia uita ciꝰ amultis p̃dicabat᷑.⁊
eiꝰ illa redargui. quȩ insuis scriptis ñ exꝑsona
sua posui. s quid ab aliis dic̾ct᷑ exposui. Quȩ tam̃
postea iã hereticꝰ ꝑtinacissima animositate de¬
fendit. Celestiꝰ uͦ discipulus eiꝰ iã ꝓpt̾ tales asserti¬
ones eiꝰ aput cartaginẽ in episcopali uidicio ubi
ego ñ intͣfui excõmunicationẽ meruerat. In
ne largict᷑ ut morte repentina c̃mutacione
ñ senciant. seruans locũ diligentiori de hacit
ĩqͥsitioni. Aut it ñ morient᷑ aut de uitaistam
mortẽ:⁊ de morte in uitã ȩternã celerrima

Expanded text:
adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos faciliadhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In ne largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima
Abbreviated transcription (Latin):
nter opuscula mea repꝑi expositionẽ eplela
cobi quã retractans adu̾ti ad notaciones expo
ligentia. qui eas infrontib codicis esse. ilolue.
ergͥco habemꝰ int̾ptatã. hic lib sic incipit. Nuo¬
decim tͥbub quȩ sunt indisꝑsione. De pecca
ad marcellinum libriRS
cellinũ ⁊̃ necessitas qua me cogeret adu̾sus
nouã pelagianã hesim scrib̾e. Cont᷑ quã pri¬
us cũ opꝰ erat ñ scriptis ⁊ sermonib s ⁊ collo¬
cutionib agebamꝰ. ut quisq nr̃m poterat
ł audebat. Missis gͦ mͥ acartagine. questiomi¬
b eoꝵ quas scribendo dissoluerẽ. scripsi primũ
tres libros quox titulus est de peccatix me¬
ritis ⁊ remissione. Ubi maxime disputat
de baptismo paruulox ꝓptͣ originale peccatum
mo ita seruat mandata iusticiȩ: ut nonsit einc¬
cessariũ ꝓsus percatis orando dicere. dimitte no¬
bis debita nr̃a. Cont᷑ quȩ omĩa sencientes illino¬
uã heresim condiderͣ. Inhis aut̃ libris tacenila

Expanded text:
nter opuscula mea repperi expositionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potiuligentia. qui eas in frontibus codicis esse nolueruntex graeco habebamus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione, ad Marcellinum libri  necessitas, quae me cogeret adversus novam Pelagianam haeresim scribere; contra quam prius, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et collocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. Missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum quas rescribendo dissolverem, scripsi primum libros tres, quorum titulus est, de Peccatorum Meritis et Remissione: ubi maxime disputatur de baptismate parvulorum propter originale peccatum: mo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem libris tangenda
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽdit᷑q purganda dĩ dicunt esse nat᷑am.
Qumq enim elimenta qͦ genuerunt prin¬
cipes ꝓprios. genti tribuunt tenebrarũ. ca¬
q: elementa his nominib nuncupant. fumũ
tenebras. ignẽ. aquã uentũ. Infumo natã
animalia bipedia. unde homines ducere
origine̾ censent. in tenebris serpentia: in
igne quadrupridia. in aquis natantia. in
uento uolatilia. His quinq elementis ma¬
lis de bellandis. alia quinq elementa de reg¬
no⁊ substancia dĩ missa esse:⁊ in illa pugna
fuisse ꝑmixta. fumo. aera. tenebris lucẽ: ig¬
ni malo. ignẽ bonũ. aquȩ malȩ: aquã bonã.
uento malo. uentũ bonũ. Naues aut̃ illas
id est duo celi luminaria. ita distinguunt:

Expanded text:
ta, crediturque purganda, Dei dicunt esse naturam. ta, crediturque purganda, Dei dicunt esse naturam. Quinque enim elementa quae genuerunt principes proprios, genti tribuunt tenebrarum: eaque elementa his nominibus nuncupant, fumum, tenebras, ignem, aquam, ventum. In fumo nata animalia bipedia, unde homines ducere originem censent; in tenebris, serpentia; in igne, quadrupedia; in aquis, natatilia; in vento, volatilia. His quinque elementis malis debellandis alia quinque elementa de regno et substantia Dei missa esse, et in illa pugna fuisse permixta; fumo aera, tenebris lucem, igni malo ignem bonum, aquae malae aquam bonam, vento malo ventum bonum. Naves autem illas, id est, duo coeli luminaria, ita distinguunt
Abbreviated transcription (Latin):
b eiꝰ elementis uirtutes dĩ facere dicunt.
uerũ &iã electos suos ꝑ alimenta quȩ su¬
munt. Et cis quippe alimentis sicut uni¬
uerso mundo dĩ substantiã ꝑhibent esse
c̃mixtã. quã purgari putant melectis
suis eo genere uitȩ quo uiuunt electima¬
nicheix uelut sanctius & excellentius au¬
ditorib suis. Nam his duab ꝓfessionib. hoc
auditorib suis hanc partr̃ bonȩ diinȩq
substanciȩ:. quȩ mixta colligata in escis potib
detinet᷑. maximeq ineis qui generant si¬
los artius: inquinatius colligari putant.
Quid qͥd uͦ undiq purgat᷑ luminis ꝑ quas¬
d̾a naues quas esse lunã ⁊ sołe uolunt. regno
di tamquã ꝓpriis sedib reddi. quas itidem
naues dc substancia di pura ꝑhibent fabri¬
catas. lucẽq istã corporeã animantiũ mor¬
talium oculis adiacentẽ. ñ sołu in his nauib
ubi cã purissimam credunt. uerũ in aliis

Expanded text:
bus ejus elementis, virtutem Dei facere dicunt, bus ejus elementis, virtutem Dei facere dicunt, verum etiam electos suos per alimenta quae sumunt. Et eis quippe alimentis, sicut universo mundo, Dei substantiam perhibent esse commixtam: quam purgari putant in electis suis eo genere vitae quo vivunt electi Manichaeorum, velut sanctius et excellentius auditoribus suis. Nam his duabus professionibus, hoc Auditoribus suis, hanc partem bonae divinaeque substantiae quae mixta et colligata in escis et potibus detinetur, maximeque in eis qui generant filios, arctius et inquinatius colligari putant. Quidquid vero undique purgatur luminis, per quasdam naves, quas esse lunam et solem volunt, regno Dei, tanquam propriis sedibus reddi. Quas itidem naves de substantia Dei pura perhibent fabricatas. Lucemque istam corpoream animantium mortalium oculis adjacentem, non solum in his navibus, ubi eam purissimam credunt, verum etiam in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
cabat᷑ manis quãuis ⁊ ipsum cũ eiꝰ insana doc¬
trina cepisset in grecia p̃dicari. manicheũ¬
discipuli eiꝰ appellare maluerunt. deuitan¬
tes nom̃ insaniȩ. Unde quid̃a eoꝵ quasi docti¬
ores & eo ipso mendaciores geminata littera
manicheũ uocant. quasi manna fundentẽ
Iste duo principia intͣse diuersa ⁊ aduersa
eademq ȩterna: coȩterna. hoc est semꝑ fuisse
c̃posuit. duasq naturas atq substancias. boni
scilicet ⁊ mali. sequens alios antiquos hereti
bulant᷑ quȩ cuncta intexere huic oꝑi nimĩ
longũ est. Ex his aut̃ suis fabulis uanisatq
impiis cogunt᷑ dicere animas bonas quas
censent ab anim&ꝵ mala& naturȩ: scilicet
contrariȩ c̃mixtionẽ liberandas eiꝰ ciuꝰ ds̃
hoc est anatura dĩ factũ cͣfitent᷑ quidem.
s de commirtione boni: mali quȩ facta
est quando intͣse utraq natura pugnauit.
Ipsam uͦ boni amalo purgationẽ ac libe¬
rationẽ non sołu ꝑ totũ mundu⁊ de om̃i¬

Expanded text:
cabatur Manes. Sed cum eius insana doctrina cepisset in Grecia pdiscipuli ejus appellare maluerunt, devitantes nomen insaniae. Unde quidam eorum quasi doctiores, et eo ipso mendaciores, geminata N littera, Mannichaeum vocant, quasi manna fundentem. Iste duo principia inter se diversa et adversa, eademque aeterna et coaeterna, hoc est semper fuisse, composuit: duasque naturas atque substantias, boni scilicet et mali, sequens alios antiquos haereticbulantur, quae cuncta intexere huic operi nimis longum est. Ex his autem suis fabulis vanis atque impiis coguntur dicere, animas bonas, quas censent ab animarum malarum naturae scilicet contrariae commixtione liberandas, ejus cujus Dhoc est, a natura Dei factum, confitentur quidem, sed de commixtione boni et mali, quae facta est, quando inter se utraqboni a malo purgationem ac liberationem, non solum per totum mundum, et de omni