comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
famã mundandȩ alienȩ conscientiȩ prodessealiquid credidisti: Nisiqr
illud ñ dialecticũ sed plane sophisticũ quod in me frustra quasiindialec¬
tico reprehendisti subuenire tibi arbitratus es. sim̃tiris uerũ dicis: quid
enim aliud conaris asserere cũ homini tribuens baptismũ. quedĩ cẽ non
uis agnoscere id eodicis adulterũ dareposse uerũ baptismũ. quia seipsũ
occultando castũ eẽ mentitur : Itaq tunc uerũ dicit inbaptismocũm̃tit᷑
inflagitio et nonest aqua eius mendax quã eẽuultis inecclesia secundũ
pmissionẽ totprophetiarũ toto terrarũ orbe diffusa. cũ aquã menda¬
cem non baptismũ dixerit hieremias. sed mendaces homines. sec̃dum
intellectum quimani festus est in apocalipsi ubi interrogante iohanne quid
essent aquȩ illȩ inuisione monstrate. populas ẽẽ responsumest: Deillo uero

Expanded text:
famam mundandae alienae conscientiae prodesse aliquid credidisti, nisi quia famam mundandae alienae conscientiae prodesse aliquid credidisti, nisi quia illud non dialecticum, sed plane sophisticum, quod in me frustra quasi in dialectico reprehendisti, subuenire tibi arbitratus es: si mentiris, uerum dicis! quid enim aliud conaris asserere, cum homini tribuens baptismum, quem dei esse non uis agnoscere, ideo dicis adulterum dare posse uerum baptismum, quia se ipsum occultando castum esse mentitur? itaque tunc uerum dicit in baptismo, cum mentitur in flagitio, et non est aqua eius mendax, quam esse uultis in ecclesia secundum promissionem tot prophetiarum toto terrarum orbe diffusa, cum aquam mendacem non baptismum dixerit Hieremias, sed mendaces homines secundum intellectum qui manifestus est in Apocalypsi, ubi interrogante Iohanne, quid essent aquae illae in uisione monstratae, populos esse responsum est. De illo uero
Abbreviated transcription (Latin):
tibiuenire posset inmentẽ quã iusta uocesit dictũ. detrahentẽ proximosuo
occulte hunc ꝑsequebar : et abipsod ño ihũ xp̃o in excellentissima pro¬
ph&ia: ꝑsequar in imicos meos et conp̃hendã illos. et ñ conuestar donec
deficiant: Etalia multa diuina testimonia quȩ ꝑsequi longumest:
sitam̃ non mihi propt̃ hoc uerbũ calũniaris. ut quõ dixi ꝑsequilongũẽ
uerba scripturarum totiers demonstrata. quã uos nihil adiuuent.
oleũ peccatoris non inpinguet caput meũ. cũ etapuduos eẽ saltẽ occultos
peccatores negar enon possis. qui tam̃ baptizant nechis uerb exceptis.
Ñenĩ ait oleũ manifesti peccatoris sed absolute oleũ peccatoris: et factis
mihiuelut aqua mendax ñ hab& finẽ ubimiror prudentiãtuã quo¬
modo tibi ñ uideat᷑ tibi aqua m̃dax simulatoris occulticuius et falsã

Expanded text:
tibi uenire posset in mentem, quam iusta uoce sit dictum: detrahentem proximo suo tibi uenire posset in mentem, quam iusta uoce sit dictum: detrahentem proximo suo occulte, hunc persequebar, et ab ipso domino Iesu Christo in excellentissima prophetia: persequar inimicos meos et conprehendam illos, et non conuertar donec deficiant. et alia multa diuina testimonia, quae persequi longum est, si tamen non mihi propter hoc uerbum calumniaris, ut, quoniam dixi: \'persequi longum uerba scripturarum totiens demonstrata quam uos nihil adiuuent: oleum peccatoris non inpinguet caput meum — cum et apud uos esse saltem occultos peccatores negare non possis, qui tamen baptizant nec his uerbis excepti sunt; non enim ait: \'oleum manifesti peccatoris\', sed absolute: \'oleum peccatoris\' — et: facti sunt mihi uelut aqua mendax non habens fidem. ubi miror prudentiam tuam, quomodo tibi non uideatur aqua mendax simulatoris occulti, cuius et falsam
Abbreviated transcription (Latin):
turis sc̃is. sed famȩhominũ credidistis: quȩsi potest eẽfalsa bonadema¬
lis. cur non possit etiã maladebonis. deꝑsecutione autẽ hoctibi breuit̃
iterũq responderim. quod cum respondissem petilia no refellere
minime ualuisti: inscriptura quippescã quȩ neminẽ fallit area dic¬
taest ecclesia dĩ dñmqueipsum cũ uenti labro eẽuenturũ et munda¬
turũ aream suã ut frum̃ta recondat inhorreo. paleã uero conburat
igniinex tinguibili: aut ergorecte passiestis ꝑ secutionẽ autsimodis
xp̃ianus excessus est. palea nr̃a fecit. propt̾quã non fuerat a readomi¬
nica deserenda : nequisquis antetempus uentilationis abarea paleã
refugere᷑ a frum̃to separatus palea fier&. Tuautẽ cũ hoc non meum
sed sc̃ȩ scripturȩ testimonium refellere conareris. nullam ꝑsecutionem
iustam ec̃ possedix isse ubiignoscendum tibi est nesciente scripturas. unde

Expanded text:
turis sanctis, sed famae hominum credidistis. quae si potest esse falsa bona de maturis sanctis, sed famae hominum credidistis. quae si potest esse falsa bona de malis, cur non possit etiam mala de bonis? de persecutione autem hoc tibi breuiter iterumque responderim, quod cum respondissem Petiliano refellere minime ualuisti. in scriptura quippe sancta, quae neminem fallit, area dicta est ecclesia dei dominumque ipsum cum uentilabro esse uenturum et mundaturum aream suam, ut frumenta recondat in horreo, paleam uero conburat igni inextinguibili. aut ergo recte passi estis persecutionem aut, si modus christianus excessus est, palea nostra fecit, propter quam non fuerat area dominica deserenda, ne, quisquis ante tempus uentilationis ab area paleam refugeret. a frumento separatus palea fieret. tu autem, cum hoc non meum, sed sanctae scripturae testimonium refellere conareris. nullam persecutionem iustam esse posse dixisti; ubi ignoscendum tibi est nescienti scripturas, unde
Abbreviated transcription (Latin):
iam incorpore xp̃i non sunt quod est ecclesia: qm̃ non potest xp̃s habere
membra damnata : proindeetipsi extraecclesiam baptizant: omnia
quippeista monstra. absit omnino ut in mẽbris illius colũbȩunicȩ conpu¬
tent᷑. ab sit ut intrarepossint limites hosti conlusi cuius illecustos est
qui non potest falli: qui tam̃ si confitentur et corrigunt᷑. tunc intrant
tunc mundent᷑ tunc in arborib: hosti conclusi tunc in membris colũbe
unice numerantur. nec tam̃ denuo baptizant᷑: Ita eccum abher&icis
ueniunt cũ ipsobaptismate quod etforis habuer̃. sed ñ etcũ ipsa munda¬
tione quã intus accipiunt ut quod defuit prȩstetur qđ autẽ non muta¬
tionis et ꝑuos ꝑsecutionis criminedãnata conscientia est: d& raditorib
quidem et curificatorib qui fuerint qui hoc nefas admiserint ñ inscrip¬

Expanded text:
iam in corpore Christi non sunt, quod est ecclesia, quoniam non potest Christus habere iam in corpore Christi non sunt, quod est ecclesia, quoniam non potest Christus habere membra damnata. proinde et ipsi extra ecclesiam baptizant. omnia quippe ista monstra absit omnino ut in membris illius columbae unicae conputentur, absit ut intrare possint limites horti conclusi, cuius ille custos est qui non potest falli. qui tamen si confitentur et corriguntur, tunc intrant, tunc mundantur, tunc in arboribus horti conclusi, tunc in membris columbae unicae numerantur nec tamen denuo baptizantur; ita et cum ab haereticis ueniunt cum ipso baptismate, quod et foris baptismo. sed non et cum ipsa mundatione, quam intus accipiunt, ut quod defuit praestetur, quod autem non mutationis et per uos persecutionis crimine damnata conscientia est. de traditoribus quidem et turificatoribus, qui fuerint qui hoc nefas admiserint, non scrip
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo baptizent quosdamnauit ecclesia . respondeo siceos bapti¬
Zare. quomodobaptizant quosdã nauit ds̃ antequam deillis quicqua
iudicaret ecclesia quieñ imente ꝑ uersa uid&ur intus eẽ cũ forissit
ab ipso xp̃o iam iudicatus est: ipsequippe ait : qui non credit iã iudica¬
tu sest paulusautẽ apostolus dicit ecclesia subdita est xp̃o: Nonigitur
debet ecclesia sexp̃o p̃ponere : ut putet baptizare posseabillo iudica¬
tosaseautem iudicatos baptizare non posse. cum ille semꝑ ueraciter
iudic& ecclesiasticiautẽ iudices sicut homines plerũq fallant᷑: bapti¬
Zant ergo quantũ attin& adui sibile ministerium: etboniet mali:
inuisibilit̃ autẽ ꝑ eos illebaptizat cuius est et ui sibile baptisma. et in¬
uisibilis gratiatinguere ergo possunt etboniet mali abluere autẽ
conscientiam nonnisi illequi sem ꝑest bonus: hac ꝑ hoc &iã nescien¬
temecclesiam. propt̾malam pollutãq: conscientiam damnatiax p̃o

Expanded text:
quomodo baptizent quos damnauit ecclesia, respondeo sic eos baptizare, quomodo baptizant quos damnauit deus, antequam de illis quicquam iudicaret ecclesia. qui enim mente peruersa uidetur intus esse cum foris sit, ab ipso Christo iam iudicatus est. ipse quippe ait: qui non credit iam iudicatus est, Paulus autem apostolus dicit: ecclesia subdita est Christo. non igitur debet ecclesia se Christo praeponere. ut putet baptizare posse ab illo iudicatos. a se autem iudicatos baptizare non posse, cum ille semper ueraciter iudicet, ecclesiastici autem iudices sicut homines plerumque fallantur. baptizant ergo, quantum attinet ad uisibile ministerium, et boni et mali, inuisibiliter autem per eos ille baptizat, cuius est et uisibile baptisma et inuisibilis gratia. tinguere ergo possunt et boni et mali, abluere autem conscientiam non nisi ille, qui semper est bonus. ac per hoc etiam nesciente ecclesia propter malam pollutamque conscientiam damnati a Christo
Abbreviated transcription (Latin):
cordia mereri indulgentiam : et abecdesiȩ muneribus non separari. pia
cogitatione presumeret: hȩc consu&udo ecclesia fuit ante concilium
cipriani. hȩc superari etauferrinon potuit nec concilio cipriantutex
heresi uenitentes non quidem sinebaptismo sicut dicit quia idem bap¬
tismus &iã foriseis inerat sed non proderat: uerũtam simplicit̃ sicut

Expanded text:
cordia merere indulgentiam et ab ecclesiae muneribus non separari pia cordia merere indulgentiam et ab ecclesiae muneribus non separari pia cogitatione praesumeret. haec consuetudo ecclesiae fuit ante concilium Cypriani, haec superari et auferri non potuit nec concilio Cypriani, ut ex haeresi uenientes non quidem sine baptismo, sicut dicit, quia idem baptismus etiam foris eis inerat, sed non proderat, uerumtamen simpliciter, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
conuestatis: undenlongum faciam ex hac ipsa epistola adiulia ianũ
atcende quid in geram. quodurm euestat & absumat errorem: cumenĩ
ꝑ suadereconaretur uel sc̃s cipriamis uel quicũq illam scripsit epistolã
hȩreticos adecclesiã uenientes baptizare opostere quoduidelic& bap¬
tismus nullus deputandus eẽt que foris apud hȩreticos accepissent:
opposuit sibiquestionẽ & ait: sed dic& aliquis. quidergo fiet dehis
qui in prȩteritum dehȩresi adecclesiam uenientes sin ebaptismo admis¬
si sunt: potest dñs miseri cordiasua indulgentiãdare et eosquia decclesi ã
simpliciter admissi in ecclesia dormierunt: abecclesiȩ suȩ munerib: nos
separare: ista nobis simplicas sufficit. cui testimonium ꝑ hib& ipsecipri¬
anus: tantũ bonũ intellegensẽẽ unitatem corporis xpi utineã simpliter
ad missos etiã illos quoseẽ sin ebaptismo arbitrabatur. dediuina miseri¬

Expanded text:
conuertatis. Unde, ne longum faciam, ex hac ipsa epistula ad lubaianum conuertatis. Unde, ne longum faciam, ex hac ipsa epistula ad lubaianum adtende quid ingeram, quod uestrum euertat et absumat errorem. cum enim persuadere conaretur uel sanctus Cyprianus uel quicumque illam scripsit epistulam haereticos ad ecclesiam uenientes baptizari oportere, quod uidelicet baptismus nullus deputandus esset, quem foris apud haereticos accepissent, opposuit sibi quaestionem et ait: sed dicet aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? potest dominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. ista nobis simplicitas sufficit, cui testimonium perhibet ipse Cyprianus, tantum bonum intellegens esse unitatem corporis Christi, ut in eam simpliciter admissos etiam illos, quos esse sine baptismo arbitrabatur, de diuina miseri
Abbreviated transcription (Latin):
quod debaptizandis hȩreticis et schismaticis beatusciprianus sensit quia
hoc ecclesia non accipit: ꝓquabeatus ciprianus sanguinem fundit: sed
qui a dicitis eum prohac sententia legalia docum̃ta firmaes sequanquam
non ille documenta legalia firmare potuit. sedeis potius quȩcumq recte
sensit ipse firmauit: relinqueergo scripta cipriani et eaipsalegalia
documenta quib eũdicis usumẽe cõmemora sinonea demonstrauero
uram causam nihiladiuuare : uicistiqua propt̃ ita hoccipriani non acci¬
pio quãuis inferior inconparabilit̃ cipriano sicut illud apłi petri quod gen¬
tes iudaizare cogebat. Necaccipio nec facio quãuis inferior inconparabi¬
liter petro. Vosautẽqui scripta ciprianinobis tãquã firmamenta
canonicȩ auctoritatisopponitis: quicquid decipriano contrauos ꝓfer¬
re potuerimus. neces seest cedatis: etiustum est utuictitaceatis: acuos
aliquando aberrore ꝑniciosissime dissensionis adunitatẽ catholicã

Expanded text:
quod de baptizandis haereticis et schismaticis beatus Cyprianus sensit, quia hoc ecclesia non accipit, pro qua beatus Cyprianus sanguinem fudit. sed quia dicitis eum pro hac sententia legalia documenta firmasse, quamquam non ille documenta legalia firmare potuit. sed eis potius quaecumque recte sensit ipse firmauit. relinque ergo scripta Cypriani et ea ipsa legalia documenta, quibus eum dicis usum esse, commemora. si non ea demonstrauero uestram causam nihil adiuuare, uicisti. quapropter ita hoc Cypriani non accipio, quamuis inferior inconparabiliter Cypriano, sicut illud apostoli Petri, quod gentes iudaizare cogebat, nec accipio nec facio, quamuis inferior inconparabiliter Petro. uos autem, qui scripta Cypriani nobis tamquam firmamenta canonicae auctoritatis opponitis, quidquid de Cypriano contra uos proferre potuerimus, necesse est cedatis et iustum est ut uicti taceatis ac uos aliquando ab errore perniciosissimae dissensionis ad unitatem catholicam
Abbreviated transcription (Latin):
set in nocens haberetur: hȩc dicens. sicine contrateipsum sensus claudis uitnon ad¬
uestas quod hiomnes qui propterca contraseferri sententiã conciliimeruerunt
quiamaximiano sociabantur. antequam se in tradilationis tempus corrigerer̃.
in eodem schismate consistebant tibiergo etiãbaptizabant: obsecrotequid

Expanded text:
set innocens haberetur. haec dicens sicine contra te ipsum sensus claudis, ut non aduertas, quod hi omnes, qui propterea contra se ferri sententiam concilii meruerunt, quia Maximiano sociabantur. antequam se intra dilationis tempus corrigerent. in eodem schismate consistebant? ibi ergo etiam baptizabant. obsecro te: quid
Abbreviated transcription (Latin):
cabileuisum atq ideo iudicidõ dimissum est: cumpaulo superius dixeris
hoc me uelle finiri posttot annos. post tot iudicesatq. arbitros: quod
apud principes tot disceptaritibus litteratis abutrĩsq pastis episcopis
finiri non potuit: cestesolus hinc satago cestesolus quȩstionem istam
finiridisceptando desidero: puto enim sisolos nr̃os id conatos culpare
uoluisset nonetiamurõs in eoconatos fuisse fatereris: quia ergo illũ
conatum illam uoluntatem & in stantiam saltem propt̃ urõs rep̃hen¬
dere iam non potes: nolo eẽ a tambono opere alienus: quidarguis quidrepre¬
hendis an in uides non hocdete temere credendumest. Restat ergo utestudi¬
ocontentionis hoc inme culpes quod etiã inur̃is laudare conpelleris. A
enim quod inter tot actales finitum nonest in tolerabilis adrogantia ꝑse

Expanded text:
cabile uisum atque ideo iudici deo dimissum est, cum paulo superius dixeris cabile uisum atque ideo iudici deo dimissum est, cum paulo superius dixeris hoc me uelle finire post tot annos, post tot iudices atque arbitros, quod apud principes tot disceptantibus litteratis ab utriusque partis episcopis finiri non potuit. certe solus hinc satago, certe solus quaestionem istam finiri disceptando desidero? puto enim, si solos nostros id conatos culpare uoluisses, non etiam uestros in eo conatu fuisse fatereris. quia ergo illum conatum, illam uoluntatem et instantiam saltem propter uestros reprehendere iam non potes, nolo esse a tam bono opere alienus. quid arguis, quid reprehendis? an inuides? non hoc de te temere credendum est. restat ergo, ut studio contentionis hoc in me culpes, quod etiam in uestris laudare conpelleris. At enim, quod inter tot ac tales finitum non est, intolerabilis adrogantia e
Abbreviated transcription (Latin):
dicis et astedicendi in parem nobis et exemplis legis xp̃ianȩ penitus non instruo¬
tum quo ꝑtinet obsecro numquid nam te conpuli contramecc scripta rescribe¬
re. et ideo recusantes et excusantis hȩcuox est: siergo penitus non instructus
es cur non potius taces aut italoqueris ut instruite desideres instare medi¬
cis et prouocare semꝑ᷑ addinoscendam ueri questionem mecum uridiscep¬
tent: Sedur̃os prudentius acpatientius facerequi in ecclesia tantũ quae
in legemandata sunt populos docent. nec nobis responderecurant: sci¬
entes quia silex diuina et tot documenta legalium scripturarum nob̶
quidsit melius quiduerius suadere non possunt nũ quã humana queat
auctoritas nos discussis erroribus adueritatis regulam reuocare
Quid tibi ergo uisumest ut aduersus nos illis tacentib: tuloquaris: Nam
si bene faciunt cur nonimitaris simalecurlaudas dicis quod intoleranda
ad rogantia credam mesolum t̃minare posse quod aliis uelut in expli¬

Expanded text:
dicis et arte dicendi inparem nobis et exemplis legis christianae penitus non instructum, quo pertinet obsecro? numquidnam te conpuli contra mea scripta rescribere et ideo recusantis et excusantis haec uox est? si ergo penitus non instructus es, cur non potius taces aut ita loqueris, ut instrui te desideres? instare me dicis et prouocare semper, ut ad dinoscendam ueri quaestionem mecum uestri disceptent, sed uestros prudentius ac patientius facere, qui in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populos docent nec nobis respondere curant, scientes quia, si lex diuina et tot documenta legalium scripturarum nobis quid sit melius quid uerius suadere non possunt, numquam humana queat auctoritas nos discussis erroribus ad ueritatis regulam reuocare. quid tibi ergo uisum est, ut aduersus nos illis tacentibus tu loquaris? nam si bene faciunt, cur non imitaris, si male, cur laudas? Dicis, quod intoleranda adrogantia credam me solum terminare posse, quod aliis uelut inexpli
Abbreviated transcription (Latin):
inaltaris concordiam suscepistis. et nulla realia ab illo scelere sa crilegii nisi s cõignecarita¬
tis expiatos cẽcredidistis quoduere fieret siuos eandem caritatem inueraunitate
teneretis. sed tameniuidea mus etiam deuerbis epistolȩ petiliani quã contrame defen¬
dereuoluisti. quomodo teexuas inhaccausa maximianensium. dequasola nunc
statui agereaduersum litteras tuas posuit cesteille i sta uerba sua conscientia ait
scẽdantis attenditur. quȩ abluat accipientis: cuiego quidsi inquã lateat dantis
conscientia et fostasse maculosa sit. quo modo poterit accipientis abluere
conscientiam hanctu in euitalem questionem quia in uerbis petilianiõnino¬
non soluitur. tuis soluere aggressuses. et dixisti non contrame sed contra illum
quẽdefendere uoluisti illequippeait conscientia dantis attenditur quȩ abluat

Expanded text:
in altaris concordiam suscepistis et nulla re alia ab illo scelere sacrilegii nisi sancto igne caritain altaris concordiam suscepistis et nulla re alia ab illo scelere sacrilegii nisi sancto igne caritatis expiatos esse credidistis. quod uere fieret, si uos eandem caritatem in uera unitate teneretis. Sed tamen uideamus etiam de uerbis epistulae Petiliani, quam contra me defendere uoluisti, quomodo te exuas in hac causa Maximianensium, de qua sola nunc statui agere aduersum litteras tuas. posuit certe ille ista uerba sua: conssancte dantis attenditur, quae abluat accipientis. Cui ego: Quid si, inquam, lateat dantis conscientia, et forte maculosa sit? quomodo poterit accipientis abluere conscientiam? Hanc tu inevitabilem quaestionem, quia in verbis Petilianinon soluitur, tuis soluere aggressus es et dixisti non contra me, sed contra illum quem defendere uoluisti. ille quippe ait: conscientia dantis adtenditur quae abluat
Abbreviated transcription (Latin):
non hȩresem int̃nos etuos sed schisma potius eẽ cõmissum dixistinobis etũris unã
ẽẽreligionem eadem sacramenta. nihilinxp̃iana obseruatione diuersũ neq enĩ
grauius quam his uerbis repetitionem baptismatis accusare potuisti. quando se¬
ducti a nobis rebapti zantur aur̃is. inquib. eadem sacram̃ta cẽ etsentis et dicis et
scribisꝰ quaigitur sceleris inpudentia non seruatur in eis quod inscã unitatem
baptizat orbis xp̃ianus. quod seruatum est in eis quos in sacrilego schis mate
baptizarunt p̃tex tatus et felicianus c̃ausam itaq nr̃am quã uobiscũ habemus
ur̃o iamiuditio terminastis cumeos quia uobis damnatione ꝑ cussisunt quipo¬
pulos neaduos accederent instantissi mȩ monuerunt qui post etiam baptizan¬
dumẽecensuerunt: cum eis quosex traur̃am communionem insacrilegio schis ma¬
tis constituti baptirauerunt sineulla degradationes in ebaptis matis iteratione

Expanded text:
obis et uestris unam esse religionem, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. neque enim grauius quam his uerbis repetitionem baptismatis accusare potuisti, quando seducti a nobis rebaptizantur a uestris, in quibus eadem sacramenta esse et sentis et dicis et scribis. qua igitur sceleris inpudentia non seruatur in eis, quos in sancta unitate baptizat orbis christianus, quod sernatum est in eis, quos in sacrilego schismate baptizarunt Praetextatus et Felicianus? causam itaque nostram, quam uobiscum habemus, uestro iam iudicio terminastis, cum eos, qui a uobis damnatione percussi sunt, qui populos ne ad uos accederent instantissime monuerunt, qui post uos etiam baptizandum esse censuerunt, cum eis, quos extra uestram communionem in sacrilegio schismatis constituti baptizauerunt, sine ulla degradatione, sine baptismatis iteratione
Abbreviated transcription (Latin):
neprorum patur in litem ettaueri a modestis et mitib et potest et solet cũ ueroab¬
uocatis utrimq luctantib: in foro controuersia uestitur. iam proculdubio litigat᷑
Neq hocinuris rephendosi adhocamorelitigandi sed consolandi necessitate conpul¬
si sunt. Uerũ tam̃ ammoneo tebonoingenio prȩditũ uirũ utaduestas ut sentias.
ut intellegas eos qui forensem strepitum etiuditiaria iurgiaquib accusatos conuin¬
cerent et ex pellerent quosin concilio iamdã nauerant ñdeclinauerunt sed susce¬
perunt᷑ exercuerunt multo nobiscum facilius pacifice conferre potuissent nisi

Expanded text:
ne prorumpatur in litem, et caueri a modestis et mitibus et potest et solet; cum uero adne prorumpatur in litem, et caueri a modestis et mitibus et potest et solet; cum uero aduocatis utrimque luctantibus in foro controuersia uertitur, iam procul dubio litigatur. neque hoc in uestris reprehendo, si ad hoc non amore litigandi, sed consulendi necessitate conpulsi sunt; uerumtamen admoneo te bono ingenio praeditum uirum, ut aduertas, ut sentias, ut intellegas eos, qui forensem strepitum et iudiciaria iurgia, quibus accusatos conuincerent et expellerent quos in concilio iam damnauerant, non declinauerunt, sed susceperunt exercuerunt, multo nobiscum facilius pacifice conferre potuisse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. sedunam quȩ abuno dici disestius ornatius que potuit eam cuncti face¬
rent suã liceatigitur nob sinẽmuidia Nonusquequaq inpolite. contraer¬
rores hominũ disputare. silicuit totactantis ep̃ĩs ur̃is ipsos homines tam
diseste ornatequedã nare illud etiã qđ studiũ ꝓueritate cestandi. quia sȩpe
uoluimus conferrecũuris. ut errore sublato frater nacaritas pacis uinculo
lȩtaretur. contentionis et animositatis uitioso nomine rep̃hendis non nemelius
obsecrote. causa ueritatis etunitatis pacificis uerbis et pacatioribus locis int̾episco¬
pos ageretur quã inforo abepiscopis ꝑ aduocatos litigaretur: quod a pastib. primi¬
ani casthaginiensis ep̃i ur̃i aduersus maximianum etaduersuseos quicum illo
bagaiensi conciliodamnati sunt apudlegatum casthaginis. et apud quattuor uel
amplius proconsules factum est cestein conlatione disputationis hoc cauendũ est.

Expanded text:
tiam, sed unam, quae ab uno dici disertius ornatiusque potuit, eam cuncti facetiam, sed unam, quae ab uno dici disertius ornatiusque potuit, eam cuncti facerent suam. liceat igitur nobis sine inuidia non usque quaque inpolite contra errores hominum disputare, si licuit tot ac tantis episcopis uestris ipsos homines tam diserte ornateque damnare. Illud etiam, quod studium pro ueritate certandi, quia saepe uoluimus conferre cum uestris, ut errore sublato fraterna caritas pacis uinculo laetaretur, contentionis et animositatis uitioso nomine reprehendis: nonne melius, obsecro causa ueritatis et unitatis pacificis uerbis et pacatioribus 10 locis inter episcopos ageretur, quam in foro ab episcopis per aduocatos litigaretur? quod a partibus Primiani Carthaginiensis episcopi uestri aduersus Maximianum et aduersus eos, qui cum illo Bagaiensi concilio damnati sunt, apud legatum Carthaginis et apud quattuor uel amplius proconsules factum est. certe in conlatione disputationis hoc cauendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
alucus diutexerit. et concepti sceleri suda coagula in aspidũ membra tardo se
calore uaporauerint : tam̃ conceptũ uirus euanescenteum um braculo occultari
non potuit: Nametsisero publicum facinus et parricidium suũ feta scelerum
uota pepererunt: quandome in hȩcuerbaex quirenda coastarem quando in ex¬
primenda prouoluerem. quando tanto impetu. tanto sonitu in odiũ noxiorum
lectoris uel auditoris animũ concitarem : Numideo hȩc in quos dicta sunt minus
ueracit̃ dicta sunt : num hȩc eloquentic tanti concilii fidesminuitur uel labefac¬
tatur auctoritas: nempeillud quoui sum est eloquentius eo potissimum electũ :
quod om̃s eẽ suũ uellent quo unotrecentorum et decemorata centia ꝑsonarent:
ecce eloquentia quã uituperasti quã uelut seditiosam et greco etiã Nomine
malitiose astificiosam d& estandam uitan damq monuistutantũ ꝑmulsit
tot episcopostuos. utim plenario conciliosuo nollet suã quisq proferresenten¬

Expanded text:
alueus diu texerit et concepti sceleris uda coagula in aspidum membra tardo se calore uaporauerint, tamen conceptum uirus euanescenti umbraculo occultari non potuit. nam etsi sero publicum facinus et parricidium suum feta scelerum uota pepererunt? quando me in haec uerba exquirenda coartarem, quando in exprimenda prouoluerem? quando tanto impetu. tanto sonitu in odium noxiorum lectoris uel auditoris animum concitarem? num ideo haec in quos dicta sunt minus ueraciter dicta sunt? num hac eloquentia tanti concilii fides minuitur uel labefactatur auctoritas? nempe illud quo uisum est eloquentius eo potissimum electum est, quod omnes esse suum uellent, quo uno trecentorum et decem ora tacentia personarent. ecce eloquentia quam uituperasti, quam uelut seditiosam et Graeco etiam nomine malitiose artificiosam detestandam uitandam que monuisti, tantum permulsit tot episcopos tuos, ut in plenario concilio suo nollet suam quisque proferre senten
Abbreviated transcription (Latin):
caritate pace frueremur: idintuentes quia si hoc fieri uellent adiuuante miseri¬
cordiadi facillime poterat quicquid in causa nr̃a eẽt agnosci. siautem recusarent
saltem diffidentia eorum non frustra illis qui hoca nobis poposcerant appare¬
ret factũ est c̃onuenti sunt recusarunt : quibus uerbis. quodolo maledictione:
a maritudine plenis. nunclongum est demonstrare: interea crispinus calamensis
uester ep̃ s a possidio collegameo in eadem ciuitate apud acta conuentus. ad conci¬
lium uestrum primo distulerat pollicens cum collegis suis ibise uisurum quid
respondere deberet. Deinde postnon paruum tempus repetita conuentione
rursus apud acta respondit. uerba uiri peccatores netimueris. Et iterũ in aures

Expanded text:
caritate pace frueremur, id intuentes, quia, si hoc fieri uellent, adiuuante misericaritate pace frueremur, id intuentes, quia, si hoc fieri uellent, adiuuante misericordia dei facillime poterat quidquid in causa nostra esset agnosci, si autem recusarent, saltem diffidentia eorum non frustra illis, qui hoc a nobis poposcerant, appareret. factum est, conuenti sunt, recusarunt; quibus uerbis, quo dolo maledictione amaritudine plenis, nunc longum est demonstrare. Interea Crispinus Calamensis uester episcopus a Possidio collega meo in eadem ciuitate apud acta conuentus ad concilium uestrum primo distulerat, pollicens cum collegis suis ibi se uisurum, quid respondere deberet. deinde post non paruum tempus repetita conuentione rursus apud acta respondit: \'uerba uiri peccatoris ne timueris, et iterum: in aures
Abbreviated transcription (Latin):
responderepossent non inuenientes solito crebrius et audatius circũ cellionum uio¬
lentiis turbis que furentibus. nosa prȩdicanda catholicaueritate. sua quefallacia
conuincenda de terrereco eperunt: et quia multierrores eorum laqueis implicati
cumquib ut indeliberarentur agebamus. respondebant nobis: hoc nos cũ episco¬
pissuis a geredeberecollationemq nrãm seuehementer optareubi possent
uidere quibus adserentib superaret ueritas falsitatem: inchastaginiensi citius
a fricȩ concilio nobis placuit. ut adhibita etiã publicorum testificatione gestorũ
quo possimus eis qui hoc flagitabant probare desiderio eorum nos minime defuisse.
ur pacifice conuenirentur ep̃i quisq ab eo nostrum qui eodem loco inquo illeconsis¬
teret ut ꝑconlationem nram errore sublato xp̃ia na et fraterna societate un itate

Expanded text:
respondere possent non inuenientes solito crebrius et audacius circumcellionum uiorespondere possent non inuenientes solito crebrius et audacius circumcellionum uiolentiis turbisque furentibus nos a praedicanda catholica ueritate suaque fallacia conuincenda deterrere coeperunt. et quia multi erroris eorum laqueis implicati, cum quibus ut inde liberarentur agebamus, respondebant nobis hoc nos cum episcopis suis agere debere conlationemque nostram se uehementer optare, ubi possent uidere quibus adserentibus superaret ueritas falsitatem, in Carthaginiensi totius Africae concilio nobis placuit, ut adhibita etiam publicorum testificatione gestorum, quo possemus eis, qui hoc flagitabant, probare desiderio eorum nos minime defuisse, uestri pacifice conuenirentur episcopi, quisque ab eo nostrum, qui eodem loco in quo ille consisteret, ut per conlationem nostram errore sublato christiana et fraterna societate unitate
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio diuisionisurȩ usq ad hoctempus ecclesiam catholicam ꝑsequuti sunt: siue¬
lim retexere quȩ lingua quistilus quantum tempus otiumq sufficiat. deoptato
cumagerem tuquȩ hoc magis ex cusare uoluis ses quam purgarẽ uoluisses dixisti
reos hincuros ẽẽ non posse. quod adeos uindicandum nemo ꝑtulerit tot protesta¬
tiones nr̃orũ defuriosissimis ur̃orũ uiolentiif archiua publica citius impleuer̃.
quã ullã apuduos uindictam illam facta meruerunt: sed foste ethicdicatur
protestationes quidem depositas. sed ad ipsos uindicanda nulla ꝑlata :Audiergo
quaedam quȩ ipsesum ex ꝑtusxum receptorum auris maximianensiũ quosdã na¬
uerant causam cognouissemus eteam quaquauersum poteramus feruenti diffama¬
remus instantia illi rebus tamrecentibus et tanta manifestatione darentibus quid

Expanded text:
ab initio diuisionis uestrae usque ad hoc tempus ecclesiam catholicam persecuti sunt, si ueab initio diuisionis uestrae usque ad hoc tempus ecclesiam catholicam persecuti sunt, si uelim retexere, quae lingua, qui stilus, quantum tempus otiumque sufficiat? De Optato cum agerem tuque hoc magis excusare uoluisses quam purgare ualuisses. dixisti reos hinc uestros esse non posse, quod ad eos uindicandum nemo pertulerit. tot protestationes nostrorum de furiosissimis uestrorum uiolentiis archiua publica citius impleuerunt quam ullam apud uos uindictam illa facta meruerunt. sed forte et hic dicatur protestationes quidem depositas, sed ad ipsos uindicanda nulla perlata. audi ergo quaedam, quae ipse sum expertus. cum receptorum a uestris Maximianensium quos damnauerant causam cognouissemus et eam quaquauersum poteramus feruenti diffamaremus instantia, illi rebus tam recentibus et tanta manifestatione clarentibus quid
Abbreviated transcription (Latin):
cellionum ur̃orum nobilis furor horrendum prebens ur̃is dericis satellitiũ.
usquequaq odiosissi me in notuit ingens inuos conflagrauit in uidiaatq inde
factum est ut et prȩteritȩ omnes contrauos leges excitarentur. et isteconderent᷑
nouȩ quarum tam̃ uniuersarum seueritas siur̃orum in ordinatȩ acsineullec
legegrassanti seuitiȩ cõparetur mira lenitas appellanda est ⁊ hisenim magis
tanta potestate acceptamansuetudo catholica cõmendatur. quam hȩretica in mani¬
tas plectitur: immouero innos cȩdes rapinas incendia cȩcitates. ex cogitando minan¬
do exercendo audatius. et insanius debacchatur: Haecenim ego commemorareuolui.
ꝑ quȩ factumest uthis nr̃is temporib aduersus uos ita imperialia statuta ferrentur.
immo aduersus errorem ur̃m ⁊ nam quidtam si sapiatis potesteẽ. probabis cẽterũ
omnia quȩ uel anteriorem litteris didici uel ipsecognouis acua factaurorum quib

Expanded text:
cellionum uestrorum nobilis furor horrendum praebens uestris clericis satellitium usque quaque odiosissime innotuit, ingens in uos conflagrauit inuidia atque inde factum est, ut et praeteritae omnes contra uos leges excitarentur et istae conderentur nouae. quarum tamen uniuersarum seueritas si uestrorum inordinatae ac sine ulla lege grassanti saeuitiae comparetur, mira lenitas appellanda est. his enim magis tanta potestate accepta mansuetudo catholica commendatur quam haeretica inmanitas plectitur, immo uero in nos caedes rapinas incendia caecitates excogitando minando exercendo audacius et insanius debacchatur. Haec enim ego commemorare uolui, per quae factum est, ut his nostris temporibus aduersus uos ista imperialia statuta ferrentur, immo aduersus errorem uestrum. nam quid tam, si sapiatis, potest esse pro uobis? ceterum omnia quae uel anteriorum litteris didici uel ipse cognoui saeua facta uestrorum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
pentibus statutis uniuersis usq addiem octauũ kł iat̃i proxime futurarum
agnitionis pandimus ianuã utintegris honoris acfidei regressi habeantfunda¬
menta: quã si quisquã ingredi nequiuerit pigra segnitia. sciat sibiad om̃s ueni¬
ales aditos sua uoluntate uiã eẽsubductãmanebitenim circaeos dicta sententia
et post prestitutum diem redeuntibus fix apęnitentia. ex hisigitur omnibus
quõ redissealiquos ad cõmunionem uram necuos negatis. et intam recentimemo¬
ria adhuc&iam uiuentib hominib: dequibusagitur. celeberrima et clara

Expanded text:
entibus statutis, uniuersis usque in diem octauum Kt Ianuariarum proxime futurarum agnitionis pandimus ianuam, ut integri honoris ac fidei regressi habeant fundamenta. quam si quisquam ingredi nequiuerit pigra segnitia, sciat sibi ad omnes ueniales aditus sua uoluntate uiam esse subductam. manebit enim circa eos dicta sententia et post praestitutum diem redeuntibus fixa paenquoniam redisse aliquos ad communionem uestram nec uos negatis et in tam recenti memoria, adhuc etiam uiuentibus hominibus, de quibus agitur, celeberrima et clara
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicari opostere etcestumest fideliter eam p̃dicantes dignã retributionem
manere . siue suscipiantur. siue sꝑnantur. siue etiam propter eaquȩlibet
tem poraliter aduersa patiantur. Dñsdicit in euangelio: Cũ ingressi fu¬
eritis dicte pax huicdomui: sidigni fuerint qui ibi sunt requiescet suꝑeos
pax ur̃a. si quominus aduos reuestetur. Num quid cestos fecit qđ essent

Expanded text:
dicari oportere et certum est fideliter eam praedicantes dignam retributionem manere, siue suscipiantur siue spernantur sine etiam propterea quaelibet temporaliter aduersa patiantur. dominus dicit in euangelio: cum ingressi fueritis, dicite: pax domui huic. si digni fuerint qui ibi sunt, requiescet super eos pax uestra; si quo minus, ad uos reuertetur. numquid certos fecit, quod essent
Abbreviated transcription (Latin):
cestum et diuinũ munus est in xp̃i gratia concordemus: Cumenim gesta
maiorum nr̃orum atq ur̃orũ hinc atq: inde contraria recitantur nobis
tanto postnatis. sinec saltem dubitare ꝑmittitur. quidiniquius. siautẽ ꝑ¬
mittitur quid sufficientius. fieq enim sicut incestum est a quibus extiterit
traditionis malum. sic incestum est a quo iubeatur redditur pacis bonum ⁊

Expanded text:
certum et diuinum munus est, in Christi gratia concordemus. cum enim gesta maiorum nostrorum atque uestrorum hinc atque inde contraria recitantur nobis tanto post natis, si nec saltem dubitare permittitur, quid iniquius, si autem permittitur, quid sufficientius? neque enim sicut incertum est a quibus extiterit traditionis malum, sic incertum est a quo iubeatur reddi pacis bonum
Abbreviated transcription (Latin):
sienĩ baptismũ felitianus a uobis recedendo ꝑdiderat: cur nondenuo rediens bap¬
tizatus est ut ei quod ꝑdiderat redderetur: ĩpsedeniq maximianus si aduos
redeat ñbaptizatus. quod deberetutiq siꝑdiderat baptismum: cia quippe

Expanded text:
si enim baptismum Felicianus a uobis recedendo perdiderat, cur non denuo rediens bapsi enim baptismum Felicianus a uobis recedendo perdiderat, cur non denuo rediens baptizatus est, ut ei quod perdiderat redderetur? ipse denique Maximianus si ad uos redeat, non baptizatur, quod deberet utique, si perdiderat baptismum. tua quippe
Abbreviated transcription (Latin):
necp̃cisorũ baptismũ reprobastisꝰ quib uerealiquid prestaretis. siñ eos frum̃to
ur̃o sedecuos et illos radici atholicȩ redderetis . Iam uero adillud quid respon¬
deam quod tibiui sussum dixisseprouob. s⁊ õdixi ñ prodesse baptis mũ
eisquiabunitatediscedunt. in eẽillis tam̃ hinc probari qđ redeuntib: nrestituit᷑ :
firmastienim et uos hocdicereqđ maiorib: nr̃is adecclesiã redeuntib baptis¬
mus quẽibi acceperant ñ profuerit hocsidiceretis nihil int̃nos aliud quȩreret᷑.
nisi quȩsit ecclesia ubibaptismus prosit: seduos nondicitis in nobis baptismũ eẽ
ac non prodesse sed dicitis omnino non eẽ quod abeis acceperimus qui eũ disce¬
dendo ꝑdiderant: Vndenecpotuisti respondere. necpoteris adillud qđ ante
positum est in eẽbaptismum discedentib: hinc probari quia redeuntib ñ restituit᷑

Expanded text:
nec praecisorum baptismum reprobastis. quibus uere aliquid praestaretis, si non eos fragmento nec praecisorum baptismum reprobastis. quibus uere aliquid praestaretis, si non eos fragmento uestro, sed et uos et illos radici catholicae redderetis. Iam uero ad illud quid respondeam, quod tibi uisus sum dixisse pro uobis, quoniam dixi non prodesse baptismum eis qui ab unitate discedunt, inesse illis tamen hinc probari, quod redeuntibus non restituitur? firmasti enim et uos hoc dicere, quod maioribus nostris ad ecclesiam non redeuntibus baptismus quem ibi acceperant non profuerit. hoc si diceretis. nihil inter nos aliud quaereretur, nisi quae sit ecclesia ubi baptismus prosit. sed uos non dicitis in nobis baptismum esse ac non prodesse, sed dicitis omnino non esse, quod ab eis acceperimus, qui eum discedendo perdiderant. unde nec potuisti respondere nec poteris ad illud, quod a me positum est, inesse baptismum discedentibus hinc probari, quia redeuntibus non restituitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ofit cẽteraq̃ ut uerbistuis utar nefariarum pestiũ non sectarum sacrilega nomi¬
na: uerũ tam̃ ubicũq sunt istiillic catholica sicut in a frica ubietuos. Nonautem
ubicumq catholicaest. autuos estis autheresis quelibet illarumꝰ undea pparet quȩ
sit arbor ramossuos ꝑ uniuersam terram copia ubestatis extendens et qui sint
rami fracti non habentes uitã radicis atq in suisquiq iacentes eterescentes locis.
sed si non ꝑmanserint in infidelitate. sicut deis rahelitis dicita postolus. in serentur.
potens estenimds̃ iterũ inserere illosꝰ non ut iterum accipiant sacram̃tũ baptis¬
matis. quodiam tractum ex arbore non mutarunt. sedut reuiui scant exradice
caritatis etunitatis aquaseparati sterilitatẽ animositatis arescunt sicut rursus
inserendos putastis prȩaxcatũ etfelitianum quossecum p̃ciderat maximianus.

Expanded text:
Ofitae ceteraque, ut uerbis tuis utar, nefariarum pestium, non sectarum, sacrilega nomiOfitae ceteraque, ut uerbis tuis utar, nefariarum pestium, non sectarum, sacrilega nomina. uerumtamen ubicumque sunt isti, illic catholica, sicut in Africa ubi et uos, non autem, ubicumque catholica est, aut uos estis aut haeresis quaelibet illarum. unde apparet, quae sit arbor ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendens et qui sint rami fracti, non habentes uitam radicis atque in suis quique iacentes et arescentes locis. sed si non permanserint in infidelitate, sicut de Israhelitis dicit apostolus, inserentur; potens est enim deus iterum inserere illos, non ut iterum accipiant sacramentum baptismatis, quod iam tractum ex arbore non mutarunt, sed ut reuiuiscant ei radice caritatis et unitatis, a qua separati sterilitate animositatis arescunt; sicut rursus inserendos putastis Praetextatum et Felicianum, quos secum praeciderat Maximianus,
Abbreviated transcription (Latin):
rũcius ꝑ quos pietas eius exerceri et probare possitusq infinẽ iuditiariae separa¬
tionis totus orbis impleatur. sicõmemoratum est hoc testa m̃tẽ et ad filium eius
isa acdomino dicente: ecstatuã iuram̃tũ meũ quodiuraui abrahã patrituo etam pli¬
abo sem̃tuum tãquã stella sceli et dabo tibi et seminituo omnẽt̾rã etbenedicent᷑
in seminetuo om̃s gentes terre: Sic et ad nepotem eius iacob eterit sem̃tuũ sicut
arenaterrȩ ecdilatabitur supramare et in africum. et in a quilonẽ et adorientẽ
et benedicentur in teomnes trih terrȩꝰ supra mare autem plerũq scriptura cũdicit oc¬
cidentalem pastem solere sgnificarinouit qui degit huic tutestam̃to si prolato consen¬
tire noluisses non ipsolaa fricaremansisses non ergo nob cõmunicant sicut dicis. no¬
uatiani arrani patripassiani ualentiniani antropiani appelliani martionitȩ

Expanded text:
rum eius, per quos pietas eius exerceri et probari possit, usque in finem iudiciariae separarum eius, per quos pietas eius exerceri et probari possit, usque in finem iudiciariae separationis totus orbis impleatur. sic commemoratum est hoc testamentum et ad filium eius Isaac domino dicente: et statuam iuramentum meum, quod iuraui Abraham patri tuo, et ampliabo semen tuum tamquam stellas caeli, et dabo tibi et semini tuo omnem terram, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, sic et ad nepotem eius Iacob: et erit semen tuum sicut harena terrae et dilatabitur supra mare et in africum et in aquilonem et ad orientem, et benedicentur in te omnes tribus terrae. supra mare autem plerumque scriptura cum dicit, occidentalem partem solere significari nouit qui legit. huic tu testamento si prolato consentire uoluisses, non in solo africo remansisses. Non ergo nobis communicant, sicut dicis, Nouatiani Arriani Patripassiani Ualentiniani Anthropiani Appelliani Marcionitae
Abbreviated transcription (Latin):
la quaȩcũq ipsa distenditur non sunt quãuis aliquando uix rarissima folia ex eorũ
ariditate uentus elationis inperegrina disꝑgat: Haecigitur ecdesia quaeut eiusdẽ
identidem uerbis utar ramossuos puniuersam terrã copia ubestatis extenditad mul¬
taetiã barbaras gentes ex traorbem romanũ crescendo ꝑuentura est quod ecc̃e inqui¬
sisse et comperisse arbitros ut diceres: omitto gentium barbarũ proprias regiones ꝑsarũ
ritus. sidera caldeorit aegyptiorum suꝑstitiones deos magorũu tomnia ista nonsint
quia prouidentiadi inxp̃ianũ nomen totus cotidieu estitur mundus: Hȩctuuera
dixistret sicimpletur promissio quaedicta est abraham. in semin&uo benedicent᷑
om̃s gentes: Om̃sinquit gentes nondix omniũ gentiũ om̃s homines uindeneces¬
seest non fecunditate crescentas atdesiȩ uerum etiã ꝑ mixta multitudine inimico¬

Expanded text:
la quacumque ipsa distenditur non sunt, quamuis aliquando uix rarissima folia ex eorum la quacumque ipsa distenditur non sunt, quamuis aliquando uix rarissima folia ex eorum ariditate uentus elationis in peregrina dispergat. Haec igitur ecclesia, quae, ut eiusdem identidem uerbis utar, ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendit, ad multas etiam barbaras gentes extra orbem Romanum crescendo peruentura est. quod et te inquisisse et comperisse arbitror, ut diceres: omitto gentium barbararum proprias religiones, Persarum ritus, sidera Chaldaeorum, Aegyptiorum superstitiones, deos magorum, ut omnia ista non sint, quia prouidentia dei in christianum nomen totus cotidie uertitur mundus. haec tu uera dixisti, et sic impletur promissio quae dicta est Abraham: in semine tuo benedicentur omnes gentes. \'omnes\' inquit \'gentes\', non dixit: \'omnium gentium omnes homines.\' unde necesse est non solum fecunditate crescentis ecclesiae, uerum etiam permixta multitudine inimico
Abbreviated transcription (Latin):
et eos auobis exisse nonuosab ipsis. qui auos etiã in histerris estis ubupsisunt.
Illiautẽ quaqua uersus uosestis nonnisi foste peregrinantes inueniuntur. sic
ecdesia catholica quȩsicut ait cr̃ prianus ramos suos ꝑ uniuer sam terram
copiaubestatis ex tendit ubiq sustinet scandalaeorum qui abillo uitiomaxi mȩ suꝑ¬
biae prȩciduntur. aliorũ hic aliorũ alibi atq alibi qͣui pastessuas ostentantes dicunt
Eccehicest xp̃s ecceillicquib necredatur ipse prȩmonuit moneni ostendunt uiam.
Dequa proph&atum est in psalmis. Vt oognoscamus intrauiã tua. in omnib gentib
salutaretuũ: Sed suȩ cõmunionis quisq regiones. eccehic ecceillic ubienuĩ cadunt ibi
remanent. et ubi separantur. ibi arescunt: Vnde ipsa dequa preciduntur etiã in eas
terras extenditur: ubi iacent illa insuaquȩq regione fragmenta: In illa uero singu¬

Expanded text:
et eos a uobis exisse, non uos ab ipsis, quia uos etiam in his terris estis ubi ipsi sunt, et eos a uobis exisse, non uos ab ipsis, quia uos etiam in his terris estis ubi ipsi sunt, illi autem, quaquauersus uos estis, non nisi forte peregrinantes inueniuntur —, sic ecclesia catholica, quae, sicut ait Cyprianus, ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendit, ubique sustinet scandala eorum, qui ab illa uitio maxime superbiae praeciduntur, aliorum hic, aliorum alibi atque alibi, qui partes suas ostentantes dicunt: ecce hic est Christus, ecce illic, quibus ne credatur ipse praemonuit. non enim ostendunt uiam, de qua prophetatum est in psalmis: ut cognoscamus in terra uiam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum, sed suae communionis quisque regiones, ecce hic, ecce illic. ubi enim cadunt, ibi remanent, et ubi separantur, ibi arescunt. unde ipsa de qua praeciduntur etiam in eas terras extenditur, ubi iacent illa in sua quaeque regione fragmenta; in illa uero singu
Abbreviated transcription (Latin):
dehiscente submersi sunt: quib. istũ bagaiensi sententia conparauit. Neo firmius
contra illũ recitabitur quia in eiuscodice reperit᷑ quodergodixitestam̃tũ undecũq
prolatũest recitetur. non est confessio criminis sed fidutia ueritatis. quiden ĩcõmo¬
dius. quid prȩclarius quã utsi fieri potest quãut aduersuste legatus ate proferatus
ñ quia ego non habeo prome sed facilior est cestiorq conuictio. uttu habeas contra
te quod prote sicorrigaris fiatꝰ contrauni uersitatẽ uero ecclesiȩ que ate in ania
repeterelibuit : et iã hic tibi respondeo sicut in africa pars donatiuos estis aquib
tem et inregionib inquib illa est non deestis. Namet alia schis maca facta sunt
ex uobissicut rogatensem in mauritania cȩsarien siuirbanen ses inquadã pumi¬
dia pasticula ettalia non nulla sedubi pręcisa sunt ibi remanserunt: Ethincenĩ¬

Expanded text:
dehiscente submersi sunt, quibus istum Bagaiensis sententia conparauit, non eo firmius dehiscente submersi sunt, quibus istum Bagaiensis sententia conparauit, non eo firmius contra illum recitabitur, quia in eius codice repperitur? quod ergo dixi: testamentum undecumque prolatum est recitetur, non est confessio criminis, sed fiducia ueritatis. quid enim commodius, quid praeclarius quam ut, si fieri potest, quod aduersus te legatur a te proferatur? non quia ego non habeo pro me, sed facilior est certiorque conuictio, ut tu habeas contra te quod pro te, si corrigaris, fiat. Contra uniuersitatem uero ecclesiae quia te inania repetere libuit, etiam hic tibi respondeo. sicut in Africa pars Donati uos estis, a quibtem et in regionibus in quibus illa est non deestis — nam et alia schismata facta sunt ex uobis, sicut Rogatenses in Mauritania Caesariensi, Urbanenses in quadam Numidiae particula et alia nonnulla, sed ubi praecisa sunt, ibi remanserunt; et hinc emin