comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magnos fecer qua e nobnulla s̃ domiindustria
foris iustũ imperiũ animus in consulendo
liberneq delicto neq libidini obnoxius pro
his nos habem̃ luxuriã atq auaritiã Publice
egestatẽ priuati mopulentiã laudamusdiui¬
tias sequimur inertiã: Interbonos et malos
discrimen nullũ : om̃a uirtutis p̃mia ambitio
possidet: Neq mirũ : ubiuosse paratim sibi
quisq consiliũ capitis ubi domi uoluptatibus
hic pecuniȩ aut grãeseruitis. eosit utimpe̾tus
siat inuacuã rempublicãꝰ quia udit haec
catonis ũba siue sallustii putat quales laudant᷑
romani ueteres omnes eos tales tunc fuisse¬
s cato qͥ ui uel plures : nonita est. Alio quin uera non enet¬
nns fugiebit quaeipse itẽ scribit ea quae cõmemoraui
in secundo librohuius operis: ubi dic̃ iniurias
ualidiorũ : et obeas discessionẽ plebis a patrib
aliasq dissensiones domi fuisse lam inde a prin¬
cipio: neq: amplius ȩquo et inodesto iure
actũ quã expulsis regib: : quã diumetusa

Expanded text:
magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.\' Qui audit haec Catonis uerba siue Sallustii, putat, quales laudantur Romani ueteres, omnes eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a
Abbreviated transcription (Latin):
perant. Vz ali etiã quȩ colonia uncȩ uicinaẽ :
multa p̃clara ꝑeunde martyrẽ facta cog¬
nouimus: Cuius ibi memoria longeprius
quã aput nos ab ep̃o eudqo constitut& ẽ sed

Expanded text:
perant. Uzali etiam, quae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio constituta est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uno conditos atque institutos obẽã causam colen¬
dosputant: Hiiã &iam uarronis opinionem
ueritatis propinquitate transcendunt: Si ꝗdẽ
uille toram theologiam naturalemsusque adiurdũ
istum uł animã eĩ extendere potuit: Istiucro supra

Expanded text:
uno conditos adque institutos ob eam causam colenuno conditos adque institutos ob eam causam colendos putant. Hi iam etiam Varronis opinionem ueritatis propinquitate transcendunt; si quidem ille totam theologian naturalem usque ad mundum istum uel animam eius extendere p
Abbreviated transcription (Latin):
inter p̃temur: amorem sapientiae ꝓsitet ur.
Porrosisapientia ds̃ ẽ ꝑ quã facta st̃ om̃a. sicut
diuina auetoritas ueritasq: monstrauit: ueru
philo sophus ẽ amator di. Sed quia resipsa cuiꝰ
hoc nomenẽ non ẽ in omnibus quihoc nomine
gloriantur: neq enĩ continuo uera sapientias
st̃ amatores quicũq appellantur philosophi.
ꝓfecto exomnibus quoꝵ sententias lit teris nosse
potuimus eligendi sunt: cum quibus non indic¬
ne questio ista traetetur: neq enĩ bocopere
om̃s omniũ philosophorum uanas opiniones refu¬
tare suscepi. sed eas tantũ que ad dico logian ꝑtinent:
quod uerbo greco significari intellegimus. dedi¬
uinitate rationem siue sermonẽ: nec casomniũ:
sedeo tantũ quicuns eet̃ diuinitatẽ &r humana
curare consentiant: nontamen sufficere unius
in cõmutabilis dicultũ ad uitã ad ipisstendam
&iam post mortẽ beatam sed multos ab illo sane

Expanded text:
interpretemur, amorem sapientiae profitetur. interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian pertinent, quo uerbo Graeco significari intellegimus de diuinitate rationem siue sermonem; nec eas omnium, sed eorum tantum, qui cum et esse diuinitatem et humana curare consentiant, non tamen sufficere unius incommutabilis Dei cultum ad uitam adipiscendam etiam post mortem beatam, sed multos ab illo sane
Abbreviated transcription (Latin):
quosab eis uł affligitantum uł etiã subici ac decipi
iustum est quã uero ꝑnitiosȩ uł acultu uere diuini¬
tatis alienae illie lit terae udicate sint: hinc intel¬
logi potest. qđ e as maluit senatus incendere : uas pom̃ sn¬
pilius oecultauit: quai timere quodtimuit ꝗ hoc
audire non potuit Qui ergo uitã nec modo habere
uult piamtalib sacrisquaerat et̃nã: Ꝙaut̃ cũ ma¬
lignis demonib ñ uult habere societatẽ: non p̃stitione
quacolunt᷑ noxiam ptimestat. seduerã religionẽ¬
qua produntur & uincuntur agnoscat¬
librorum: Detheo logia quippequãnaturalẽ uocant
noncum quibus lib& hominib: n etũ fabulosa ẽ
uł ciuilis. hoc ẽ uł thcatrica uł urbana. quarum alte¬
ra iactitat deoꝵ crimina: altera indicat deoꝵ desi¬
deria criminosiora. ac ꝑ hoc malignorũ potius
daeinonum quam deorũ. sedcum plrylosophse
habenda conlatio: quoꝵ ipsum nom̃ ilatinae

Expanded text:
quos ab eis vel affligi tantum, vel etiam subjici ac decipi quos ab eis vel affligi tantum, vel etiam subjici ac decipi justum est. Quam vero perniciosae vel a cultu verae divinitatis alienae illae litterae judicatae sint, hinc intelligi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultavit, quam timere quod timuit qui hoc audere non potuit. Qui ergo uitam nec modo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionequa produntur et uincuntur, agnoscatlibrorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine
Abbreviated transcription (Latin):
&iam apud tales homines execrabulis apparer&.
quitam multa in ipsis sacris erubestenda susceperant.
aut illio m̃s tulul aliud quã homines mortu ꝓdebant᷑
quos tam ꝓlixa temporis uetustate sere om̃s popłi
gentiũ deos in mortales eẽ credidert̃ cũ & talib
sacris idẽ illidae mones oblectarentur quis e colen
dospipsis mortius quos deosputari secerant
quibusdam fallatium ituraculorũ at testationib:
supponebant. sedocculta dĩ ueri ꝓuidentia factũ est
ut pompilio amico suo illis concileati artibus quibus
ydromantia fieri potuit. cuncta illa consiteri per¬
mitterentur &itamen ut moriturus incenderet
ea potius quamobrueret ad moneri nonꝑ mitte¬
rentur quine in notesscerent nec aratro quo sunt
eruta obsistere potuert̃ nec stilo uarronis quo eaquȩ
dehacregesta sunt: iuirãm memoriam ꝑuenert̃
nonenim possunt quodnonsinunt᷑ efficere: sinunt̃
aut̃ altodĩ summi iustoq iuditio ꝓmeritis eoꝵ

Expanded text:
etiam aput tales homines execrabilis appareret, etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant quibusdam fallacium miraculorum attestationibus, supponebant. Sed occulta Dei veri providentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur; et tamen ut moriturus incenderet ea potius, quam obrueret, admonere non permitterentur: qui ne innotescerent, nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam pervenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere: sinuntur autem alto Dei summi justoque judicio pro meritis eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
seqđ didicit: Quarum causarum ꝓditos librasuo
senatus incendit: Ꝙd mili ergo uarro illoꝵ
sacroꝵ alias nescio quas causas uelut physicas
int̃p̃tat᷑ ÷ quales si illi libri babuissent non
utiq: arsissent : aut & istos uarronis ad caesarẽ¬
pontisices seriptos at Seditos patresconscripti simi¬
liter incendissent. quodergo aquam egesserit. iđ
exportauerit tium a pompilius. unde ydromantiã¬
ndio facer&ideo nẏnipliam egeriam coniuge i dicitur
habuisse que madmodum in supradicto libro uarronis
exponitur. Ita enĩ solent resgestaspsione mendatior
in fabulas uerti: In illagitur ydromantia curiosissi¬
mus rexille romanus & sacradidicit que in libris suis
conti fices haberent. & eorũ causas quas p̃terse ne¬
munem scire uoluit: Itaq: eas seorsum seriptas secũ
uodam modo morisecit quando ita subtrahendas
hominum noticiae sepeliendas quecurauit aut
ergo demonũ illictam sordiclae & noxiae cupaditates
erant conseripte. ut ex his tota illa theo logia ciuilis

Expanded text:
 didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarepontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis
Abbreviated transcription (Latin):
carnis : aut siuindictã carnis ꝓpterea dicere uoluit:
quã significauit aplũs dicens: Si enĩ secundũ carnẽ
uixeritis moriemini : Eligat quisq qđ placet autignẽ
tribuere corporianimo uermẽ: Hoç ꝓpriae illud
tropice : aut utrumq ꝓprie corpori lam enĩ satis
superius disputaui posse animalia etiã inignib: uiue¬
re inustione sine consumptione. Indolore sinemor
te ꝑmiraculũ omnipotentis simi creatoris: cui hoc
possibleẽẽ ꝗnegata quo sit quic quid innaturis omnib:
mirat̃ ignorat. Ipse e enĩ dĩ ꝗom̃a i hoc mundo mag¬
na et parua miracula quae cõmemorauimꝰ : etincõ¬
parabilit̃ plura quȩ ñ cõmemorauimus. fecit:
ł adẽq ipsomundo unaatq omniũ maximomira¬
culo inclusit : eliga tergo unũeduob: quisq: qđ placet.
utrũ et uermem adcorpꝰpropriȩ anad animũ trans¬
lato acorporalib: ad incorporalia uocabulo aestimet

Expanded text:
carnis? Aut si uindictam carnis propterea dicere uoluit, carnis? Aut si uindictam carnis propterea dicere uoluit, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet
Abbreviated transcription (Latin):
etignis ñ extinguit̃ non eũ piguit uno loco eadẽ
uba terdicere: Quen terreat ista reppetitio:
aut horũ igne scilic& uq uermem quolunt ad animi poe
aregno di separati : &ideoignẽ proisto dolore urente
nin congrue poni potuisse contendunt : Vndeillud
apłi ẽ Quiscandalitat᷑ et ago ñuror : eundẽ etiã uer¬
mẽ putant intellegendũ ẽẽ nam scriptũ ẽ inquiunt
scuttinea uestim̃tũ : et uermis lignũ sic meror excru¬
tiatcoruiri: Qui uero poenas et animi et corporis ad
ibi dolorẽ aut corporis aut animi defutur ũ :ego
tam̃ facilius ẽ ut ad corpus dicã utrũque ꝑtinere
quã neutrũ: etdeo tacitũ in illis diuinae scripturae
uerbis animi dolorẽ: qm̃ consequens esse intellegitur.
etia siñ dicat̃ utcorpore sic dolente : animus quoq sterili
poenitentia cruciet̃. Legit̃ quippe et inueterib scriptu¬
risꝰ uindicta carnis inpuignis e uermis. Potuitbre¬
uius diciuindicta impii: cur ergo dictũẽ carnis

Expanded text:
et ignis non exstinguetur . Non eum piguit uno loco eadem verba ter dicere; quem non terreat ista repetitio etautem horum, ignem scilicet atque vermem, qui volunt ad animarum a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urentem non incongrue poni potuisse contendunt. Unde illudor? Eundem etiam uermem putant intellegendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic maeror excruciat cor uiri. Qui uero poenas et animi et corpibi dolorem aut corporis aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum, et ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente animus quoque sterili paenitentia crucietur. Legitur quippe et in ueteribus scripturis: Vindicta carnis inpii, ignis et uermis. Potuit breuius dici: Vindicta inpii. Quur ergo dictum est: carn
Abbreviated transcription (Latin):
porib: hominũ sep̃nuntiauit ẽẽ facturũ : Nulla
inpediente difficultate : nulla p̃scribente lege
naturae: Quo modo aũt p̃nuntia uerit satis inli¬
bro superiore docuisse me existimo decerpendo
nentia sed quȩ sufficere huic operi iudicaui : Quodigit᷑¬

Expanded text:
poribus hominum se praenuntiauit esse facturum, nulla poribus hominum se praenuntiauit esse facturum, nulla inpediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quo modo autem praenuntiauerit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo  omnia ad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi iudicaui. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Quaere colere ȩ t cõmemorare si uelimhuius operis
ꝗ seritsinis: Monstrasane dicta ꝑlubent a monstran¬
do qđ aliquid significando de monstrent: etostenta
abostendendo : et portenta a portendendo id est
prȩostendendo & prodigia qđ porrodicant. Id est
futura p̃dicant: Seduiderint eorũ coniectores
quomodo ex eissiue fallant̃ siue in stinctu sp̃uum
ꝗb: cura ẽ talipoena dignos animos hominũ noxiae
curiositatis retib: inplicare : etiã uerã p̃dicant
siuemulta dicendo aliquando in aliquid uerita¬
tis incurrant nob̵ tam̃ ista quae uelut contranaturã
siunt : et contranaturã fieri dicuntur. Quomore
hominũ locutus ẽ & aplũs dicendo contranatu¬
rã in olea insitũ ole astrũ factũ ẽẽ participẽ pinguedi¬
nis oleȩ & monstra ostenta portentia ꝓdigianun¬
cupant̃ Noc monstrare debent liocostendere uel
postedere hoc p̃dicere qđ factur ussit ds̃ quaedecor¬

Expanded text:
quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo, id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de cor
Abbreviated transcription (Latin):
Terra sodomorũ ñ fuit utiq ut nunc ẽ sediace¬
bat simili ceterisfacie .: Eademq ueletiã ube¬
riore fecunditate pollebat : Nam dĩ para diso
in diuinis eloquiis cõparata ẽ : haec postea quã
tacta daecelo ẽ sic̃ illorũ quoq attestat᷑ histo¬
ria : et nunc ab eis ꝗueniunt ad loca illa c̃spicit̃
ꝓdigiosa fuligine horroriẽ : et poma e ĩ interiorẽ
fauillã mendacisuꝑficie inaturitatis includunt:
ecce ñerat talis et talis ẽ. ecce a conditorenatu¬
rarũ natura eĩ in hancfoe dissimã diũsitatẽ mi¬
rabili mutatione c̃ũsaẽ : Et qđ p̾tã longũ accidit
tẽp tã longo tẽpore ꝑseuerat: Si cergo ñ fuit inpos¬
sibiledõ qua s uoluit instituere sic emñe in possibile
inquic ꝗd uoluerit quas instituit mutarenaturas.
Vndeillorũ quoq mira culorũ multitudo filues¬
cit quae monistra ostenta portenta ꝓdigia nuncupant᷑

Expanded text:
Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iaceTerra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur;
Abbreviated transcription (Latin):
rositate & tanta naturae si militudine uialde
mirabilit̃ sic habere singulos singulas facies:
utnisi inter sesimiles eeñt. ñ discernet᷑ species
eorũ ab animalib: ceteris: & rursusnisu nter
dissimilitudinis qm̃ similitu dinẽ iustius uidet̃
exposcere natura cõmunis Et tam̃ qm̃ quaes
rara psa sunt mira : multo amplius admirantur
quando duos itasimiles repperim̃ : ut in eis dis¬
cernendis aut sẽꝑ aut frequent̃ erremus : Sed
quod dixi scriptũ uarrone licet eorũ sit histo¬
ricus idẽq doctissim̃ fortasse uerefactũ ẽecre¬
dunt : Aut ꝗa ñ diumansit alius eiusdẽ sideris
cursus sed redditũ ẽ ad solitũ minꝰ isto mouent̃
exemplo: Habent ergo aliud qđ etiã nunc possit
ostendi eisq puto debere sufficere. quo cõmone¬
ant̃ cũ aliquid adũterint. in aliqua institutio¬
ne naturȩ : eamq sibi notissiniã fecerint ñ sem
dedõ debere p̃scribere : quasi eã ñ possit in longe
aliud quã eis cognitaẽ uertereatq mutare:

Expanded text:
rositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter dissimilitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare.
Abbreviated transcription (Latin):
fiet omninofiet : Vermis eorũ ñmoriet̃ et igniseorũ
ñ extinguet̃: Ad hoc enĩ uehem̃tius cõmendandũ.
etiã dñsiłis. quũ membra quae hominẽ scandali¬
tant ꝓhis hominib: poner et quos ut sua mẽbra
dextra quis diligit eaq p̃ciperet amputari
bonũ ẽ tibi in quit debilẽ intrare in uitã quãduas
mañ habentẽ ire ingehennã inignẽ in extinguibi¬
lesubi uermis eorũ ñ moriet᷑ &ignis ñ extinguit̃

Expanded text:
 morietur et ignis eorum non exstinguetur. Ad hoc enim uehementius commendandum etiam Dominus Iesus, cum membra quae hominem scandalizant pro his hominibus poneret, quos ut sua membra dextra quis diligit, eaque praeciperet amputari: Bonum est tibi, inquit, debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem, ubi uermis eoru
Abbreviated transcription (Latin):
omni eoscrimine purgare ñ possunt. Om̃ ludos
eĩ poscentibus &ibent: ubiturpit̃ aguntur. quae
uelut sapienter negantur: & his falsis acturpib:
dii placantur Vbi& si fabula cantat: crim̃ numi¬
nũ falsum del&tari : tam̃ falso crimine crim̃ ẽ uerũ:¬
Post mortẽ iħu naue: populusdi iudices habuit : ꝗbus
temporib: alter nauerunt apud eos.: ethumilitates
laborum ꝓ eorum pecatis : et ꝓsperitates consolatio¬
nũ ꝓpt̃ miserationẽ dĩ. Histemporib: fabulae ficȩ¬
sunt detripto lemo qđ iubente cerere aguibus por

Expanded text:
omni eos crimine purgare non possunt, quoniam ludos omni eos crimine purgare non possunt, quoniam ludos eis poscentibus exhibent, ubi turpiter aguntur, quae uelut sapienter negantur, et his falsis ac turpibus di placantur, ubi etsi fabula cantat crimen numinum falsum, delectari tamen falso . crimine crimen est ueruPost mortem Iesu Naue populus Dei iudices habuit, quibus temporibus alternauerunt aput eos et humilitates laborum pro eorum peccatis, et prosperitates consolatiropter miserationem Dei. His temporibus fabulae ficsunt de Triptolemo, quod iubente Cerere anguibus por
Abbreviated transcription (Latin):
neruam uirginẽ uolunt in amborum contentione
uul canum commotũ effudisse auunt sem̃ in t̃rã : atq
inde homininato : ob eam causam tale inditum nom:
greca enĩ lingua eris contentio othonterra ẽ
Ex quibus duob: cõpositum uocabulũ ẽ ericthonius:
Uerum qđ fatendũ ẽ refellunt. et a suis dus repellunt
ista doctiones : qui hanc opinionẽ fabulosam hinc
xortam fer̃ Quia intẽplo uulcani & miner uae:
quod m bo unum habebant athenis. & positus inuenꝰ¬
̃ ẽ puer: dracone in uolutusꝗͥeũ significauit magnũ fil¬
turum Etꝓpt̃ commune templũ. cum eet paren¬
tes eius ignoti: uulcani et mineruae dictũ ẽẽ filiũ:
Nominis tam̃ eius originẽ fabula illa potius quã ista
designat historia. Sed quid ad nos hoc inueracibus
libris homines inferuat religiosos illud infallacib:
iudis demones del&t&impdros: Quo stam̃ illi religio¬
si tamquã deos colunt: eccũ de illis hax negant: ab

Expanded text:
neruam uirginem uolunt, in amborum contentione neruam uirginem uolunt, in amborum contentione Vulcanum commotum effudisse aiunt semen in terram adque inde homini nato ob eam causam tale inditum nomen. Graeca enim lingua εριςcontentio, Xł}-rov terra est, ex quibus duobus conpositum uocabulum est Erichthonius. Verum, quod fatendum est, refellunt et a suis dis repellunt ista doctiores, qui hanc opinionem fabulosam hinc exortam ferunt, quia in templo Vulcani et Mineruae, quod ambo unum habebant Athenis, expositus inuentus est puer dracone inuolutus, qui eum significauit magnum futurum, et propter commune templum, cum essent parentes eius ignoti, Vulcani et Mineruae dictum esse filium. Nominis tamen eius originem fabula illa potius quam ista designat historia. Sed quid ad nos? Hoc in ueracibus libris homines instruat religiosos, illud in fallacibus ludis daemones delectet inpuros; quos tamen illi religiosi tamquam deos colunt, et cum de illis haec negant, ab
Abbreviated transcription (Latin):
theatra concrepant: populi celebrant: uanitati
deputant fabularum.: Utẽẽt unde ludi fierent
placandis numinib: &iã falsis eoꝵ criminib: his
tẽporib: hercules in srria clarus habebatur: Sed¬
ħs naue sucesnimirũ alius ñ illede quo supra locuti sumus secre¬
ciore quippehistoria plures fuissedicunt᷑ : et liberi
patres ethercules: Hunc sane herculem cuius in¬
gentia duo decĩ facta numerant . int̃quae anthdaffri
necẽ non cõmemorant: qđ cares alter ũ herculẽ
ꝑtin&. Quẽ in o&a monte ascipso incensũ ꝓdunt suis
luteriscũ ea uirtute qua multa sub egerat. morbum
tam̃ quo languebat sustinere ñ poss&. Illo tẽpore
credatur hoc trupũ ꝑ petrasse neptunus nedu
accusentur sed p&is ettheatris ista tribuantur : ut sit
unde placentur. Frichioniiregis atheniensium : cuius
no uissimis annis iħs naue mortuus reperitur. uulca¬
nus et miner uaparentes fuisse dicunt᷑: Sed qm̃ mi¬

Expanded text:
theatra concrepant, populi celebrant, uanitati theatra concrepant, populi celebrant, uanitati deputant fabularum, ut esset unde ludi fierent placandis numinibus etiam falsis eorum criminibus. His temporibus Hercules in Syria clarus habebatur; sed nimirum alius, non ille, de quo supra. locuti sumus. Secretiore quippe historia plures fuisse dicuntur et Liberi patres et Hercules. Hunc sane Herculem, cuius ingentia duodecim facta numerant, inter quae Antaei Afri necem non commemorant, quod ea res ad alterum Herculem pertinet, in Oeta monte a se ipso incensum produnt suis litteris, cum ea uirtute, qua multa subegerat, morbum tamen, quo languebat, sustinere non posset. Illo tempore credatur hoc stuprum perpetrasse Neptunus, ne di accusentur; sed poetis et theatris ista tribuantur, ut sit unde placentur. Erichthonii regis Atheniensium, cuius nouissimis annis Iesus Naue mortuus reperitur, Vulcanus et Minerua parentes fuisse dicuntur. Sed quoniam Mi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ habitus uitẽ fer̃ ostendisse inattica hospitisuo
osunc appollini delphico instituti sunt : ludimusici
ut placaretur ira eĩ : quaputabant afflictas eẽ
sterilitate grȩcias regiones: Quia ñ defender int
tẽplũ eĩ qđ r& : danaus.cũ easdem ter rasbello inua¬
siss& incendit.: Hos aut̃ ludos ut instituerent oracu¬
lo s̃ eius admoniti In actica uero rex ericthonius
eiludos primꝰ instituit. N& eitantũ sed&iam
miner uae. ubi p̃miũ uictor ibus oleũ ponebatur:
Quodeĩ fructus inuentricẽ mineruam: sicutiuni
liberum tradunt Pereos annos a regex antho
cretensium : cuiũ apud alios aliud nom inuenimꝰ. rap¬
ta ꝑhib&ur eropa: et inde geniti radamanthus.
s pedon et minos quos magis & eadẽ muliere filios
iotis eẽ uulgatũ est. Sedtalium deorum culto¬
res illud qđ derege cretensium diximus historicae
ueritati: hoc aũt quod deioue poetȩ cantant.

Expanded text:
deus habitus, uitem ferunt ostendisse in Attica terra hospiti suo. deus habitus, uitem ferunt ostendisse in Attica terra hospiti suo. Tunc Apollini Delphico instituti sunt ludi musici, ut placaretur ira eius, qua putabant adflictas esse sterilitate Graeciae regiones, quia non defenderint templum eius, quod rex Danaus, cum easdem terras bello inuasisset, incendit. Hos autem ludos ut instituerent, oraculo sunt eius admoniti. In Attica uero rex Erichthonius ei ludos primus instituit, nec ei tantum. sed etiam Mineruae, ubi praemium uictoribus oleum ponebatur, quod eius fructus inuentricem Mineruam, sicut uini Liberum tradunt. Per eos annos a rege Xantho Cretensium, cuius aput alios aliud nomen inuenimus, rapta perhibetur Europa, et inde geniti Rhadamanthus, Sarpedon et Minos. quos magis ex eadem muliere filios Iouis esse uulgatum est. Sed talium deorum cultores illud, quod de rege Cretensium diximus, historicae ueritati, hoc autem, quod de Ioue poetae cantant,
Abbreviated transcription (Latin):
introductũ populũ collocaũ ex auctoritate
diuina : debellatis gentib : a quib: eadẽ loca
tenebant᷑. Quicũ populũ rexisset post morte
morsi iugintia septẽ annos. etiã ipse defunctus
ẽ. regnante apud assirios octauo decimo amin¬
ta : apud sicionias sexto decimo corace. Apud
argiuos decimo dẽnao Apud athenienses quar¬
xaegł ptoiusq ad mortẽ iliu naue : ꝓquẽ populus idẽ
terrã ꝓmissionis accepit: sacra sunt institutadiis His temporib
falsisa regibus graeciȩ quae memoriã diluiui: et
abeo liberationis hominum uiteq: tunc aerum nosae:
modo ad alta modo ad plana migrantiũ sollemni
celebritate reuocar̃.: Nam et luꝑcorũ ꝑsacram
uiam ascensum: atq desensum sic int̃ p̃tant᷑ : ut ab eis
significari dicant homines: qui ꝓpt̃ aquae munꝰ in¬
dationẽ sũmamontiũ petierunt: et rursus eadẽ
residente : adima redierunt: His temporibus
idionisiũ ꝗ &iã liber pat̃ dictus ẽ : et postinortẽ

Expanded text:
ductum populum conlocauit ex auctoritate diuina debellatis gentibus, a quibus eadem loca tenebantur. Qui cum populum rexisset post mortem Moysi uiginti et septem annos, etiam ipse defunctus est regnante aput Assyrios octauo decimo Amynta, aput Sicyonios sexto decimo Corace, aput Argiuos decimo Danao, aput Athenienses quarAegypto, usque ad mortem Jesu Nave, per quem populus Dei terram repromissionis accepit, sacra sunt instituta diis falsis a regibfalsis a regibus Graeciae, quae memoriam diluuii et ab eo liberationis hominum uitaeque tunc aerumnosae modo ad alta, modo ad plana migrantium sollemni celebritate reuocarunt. Nam et Lupercorum per sacram uiam adscensum adque descensum sic interpretantur, ut ab eis significari dicant homines, qui propter aquae inundationem summa montium petiuerunt et rursus eadem residente ad ima redierunt. His temporibus Dionysum, qui etiam Liber pater dictus est et post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
populũ di secu simul acrorum cultũ obfaricoũ
nefande impisate decepit: Noc tamñ oniun
cesscuit ds̃. non solum illum regem : uerũ &iam suc¬
cessores eius etimpi& atłs imitatores ꝓopulũq ip¬
sum arguere ꝑ ꝓph&as : Nam ibi cx̧titerunt et
magni illi insignesq prophetȩ : qui&iã mirabilia
multa fecerunt helias: et heliseus discipulus eius:
Ibi &iã dicenti helie: dñe ꝓph&as tuos occider̃:
altaria tua suffo derunt : ego aũt relictus sũ
solus etquer̃ animã meam : responsum ẽ illic¬

Expanded text:
populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum populum Dei secum simulacrorum cultu obstrictum nefanda inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque prophetae, qui etiam mirabilia multa fecerunt, Helias et Helisaeus discipulus eius; ibi etiam dicenti Heliae: Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt anima
Abbreviated transcription (Latin):
regnum iero solimmitanum ꝑtinebat : magis ubi
erat templum cui seriuebat. Diuiso igitur popu¬
lo primus regnauit inierus alem roboam rex iuda filus
scdomonis : et in samaria hieroboam re iħł seruus
salomonis: Etcũ uoluiss& roboam tam quamtiran¬
nidem dius& illius partis bello ꝑ sequi ꝓ hibinus est
populus pugnare cum fratribus suis: dicentedõ:
ꝑ proph&am sehoc fecisse: Unde apparuit nul¬
lum in eare ł regis iħł. uel populi fuisse pacatum
seduoluntatẽ dĩ uindicantis in pl&am : qua cognita
par sutraq int̃se pe̾etita conquieuit.: Nonenim
religionis sedregni fuerat facta diusio: Uerum
racem ꝓmisso sibi regno datoq ꝓbauerat. tnus
neueniendo ad templumdi quoderaat in hier usalẽ
quo scđm diunã legem scerificandi ecusa unũ¬
sue illigenti ueniendũ fuit. se ducer&ur abes
populus oetftir ꝑtdd tam quãt regio semini gedĩ¬
perulus e Etinstituit idolatriã in regno suo et

Expanded text:
regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui seruiebat. Diuiso igitur populo primus regnauit in Hierusalem Roboam, rex Iuda, filius Salomonis, et in Samaria Hieroboam, rex Israel, seruus Salomonis. Et cum uoluisset Roboam tamquam tyrannidem diuisae illius partis bello persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis dicente Deo per prophetam se hoc fecisse. Unde apparuit nullum in ea re uel regis Israel uel populi fuisse peccatum, sed uoluntatem Dei uindicantis inpletam. Qua cognita pars utraque inter se pacata conquieuit; non enim religionis, sed regni fuerat facta diuisio. CAPUT racem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne ueniendo ad templum Dei, quod erat in Hierusalem, quo secundum diuinam legem sacrificandi causa uniuersae illi genti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam regio semini redderetur, et instituit. idolatriam n regno suo et
Abbreviated transcription (Latin):
diusus est: Pro inde tribus decem quas accepit
hier oboã seruus salomonis r & eis insa maria
constitutus ꝓprie uocabantur iħł quã iuis hoo
uniũ si illius populi nom̃ ẽet Duabus uero tri¬
bubus iuidae scilicet etbeniamin: quae ꝓpt̃ dauid:
nepenitus regnũ stirpis eĩ fuiss& eradicatum reman¬
serant : subiacentes ciuitati ierusalem iuda nom
fuit : quia ipsa tribus unde dauid: Beniamin
uero tribus altera adidem regnum sicut dixi ꝑtinens
erat : unde fuit saulr&: ante dđ Sed simul
istȩ due tribus ut dictum ẽ uda uocabantur: et
hoc nomine discer neb antur abił: qđ appellaban¬
bantur ꝓprie decẽ tribus: habentes suum regem
Nam trib leui qm̃ sacer dotalis fuit : di non regum
seruitio mancipata: tertia decima numeraba¬
tur : Ioseph quippe unus & duo decim filus iħł. ñ
unam sicutceteri singulas. seddu astribus fecit efrẽ
et manassen Verũ tam̃ &iam tribus leui ad

Expanded text:
diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomebubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicut dixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem. Nam tribus Leui, quoniam sacerdotalis fuit, Dei, non regum seruitio mancipata, tertia decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Manassen. Verum tamen etiam tribus Leui ad
Abbreviated transcription (Latin):
scłe felicitatem. festinant̃ beari huius sołi caele¬
ritate cupientes: Principes aũt ciuitatis xpi :
tempus non fallacisbeatitudinis patienter & p&¬
tant. Noc at infortitudine. et non in confusione:
Quia non eos fallit spes dequa dic̃ aplus spesaũt
non confundit. dicit et salmus.: Et enĩ quite
e p&ctant non confundentur . lamuero canti¬
cum canticorum : sp̃alis quaedã scõrum uoluptas¬
ẽ mentiũ : in coniugio illius regis etreginae ciui¬
ricis tegminibus inuoluta est : utdesider etur
ardentius : nudeturq: iocundus. et appareat spon¬
sus cuidt̃ in eodẽ cantico: Aequitas dilexitte :
etspons quae ibi audit : caritas indelicus tuis
Tacita multa transimus cura huius operis termi
uix inueniuitur ꝑ aliqua enigmata dictor um
Sic eñĩ appellate sunt illius populi partes.
x quo ꝓ p̃t salomonis offensam itempore filii eius
roboamn:ꝗ patri successit in regnum dã uindicante

Expanded text:
saeculo felicitatem, festinanter beari huius saeculi celesaeculo felicitatem, festinanter beari huius saeculi celebritate cupientes; principes autem ciuitatis Christi tempus non fallacis beatitudinis patienter exspectant. Hoc ait: In fortitudine, et non in confusione, quia non eos fallit spes, de qua dicit apostolus: Spes autem non confundit; dicit et psalmus: Etenim qui te exspectant, non confundentur. Iam uero canticum canticorum spiritalis quaedam sanctarum est uoluptas mentium in coniugio illius regis et reginae ciuiricis tegminibus inuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus cura huius operis terminuix inueniuntur per aliqua aenigmata dictorum Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante
Abbreviated transcription (Latin):
et bibendiquam saeperep& it plur imũq
cõm̃dat non sapere carnales aepulas uelup¬
tatis satis illud ostendit ubiatt Melius ẽ ire
in domũ luctus. quã irae indomũ potus. et pau¬
lo post: Corinquit sapientium ubi luctus: nam¬
et cor insipientium indomo aepularum sed illud
magis cõmemorandum xistimo de hoc libro:
qđ ꝑtin& ad ciuitates duas: unam diabolialte¬
ramxpi et earum reges diabolum etxpͥm. uȩ
cipestui mane commedunt: Deatatu terraciu
usr& filiustuus in genuorum: et principestui in
tempore cõmedunt : infortitudine et non in con¬
fusione. Adulescentẽ dix̃ diabolum ꝓpt̃ stultitiam
et suꝑbiã et temeritatẽ et p& ulantiã : ce teraque
uitia: que huic aetatis assolent abundare : Xp̃m
aut filiũ ingenuorum scoꝵ: scilicetpatri archa¬
rum ꝑtinentium ad liberm cuutatẽ: & quibus
ẽ incarne progenitus. Pr incipes illius ciuitatis
mane manducantes: id est antehoram: quia ñ

Expanded text:
et bibendi, quam saepe repetit plurimumque et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et paulo post: Cor, inquit, sapientium in domo luctus et cor insipientium in domo epularum. Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad ciuitates duas, unam diaboli, alteram Christi, et earum reges diabolum et Christum:cipes tui mane comedunt. Beata tu, terra, cuius rex tuus filius ingenuorum, et principes tui in tempore comedunt, in fortitudine, et non in confusione. Adulescentem dixit diabolum propter stultitiam et superbiam et temeritatem et petulantiam ceteraque uitia, quae huic aetati adsolent abundare; Christum autem filium ingenuorum, sanctorum scilicet patriarcharum, pertinentium ad liberam ciuitatem, ex quibus est in carne progenitus. Principes illius ciuitatis mane manducantes, id est ante horam congruam
Abbreviated transcription (Latin):
Derelinquite insipientiam ut uiuatis et queritȩ
sapientiam ut habeatis uitam Participem
autẽ fierimense illius ĩ psumẽ incipere habere¬
nt̃ saomautam: Nam et in alio libro ꝗuocatur eclesiastes¬
ti ubi ait. nonẽ bonum homini : nisi quod mandu¬
cabit etbib& : quid credibilius dicere intellegit᷑
quam quod ad participationẽ mensae huius ꝑti¬
n& : Quam sacerdos ipse mediator testamenti
nouieib& scđm ordinẽ melchisedech. decor¬
pore et sangiune suo : Idenĩ sacrificium : suc¬
cessit omnib: illis sacrificuis u& eris testam̃ti
que immolabantur in umbra futuri: ꝓpt̃
qđ &iam uocẽ illam inpsalmo tricensimo et
nono eiusdem mediatoris ꝑ ph&iam loquen¬
tis agnoscimus: sacrificium et oblationem
noliusti. corpus aũt ꝑfecisti mihi : Quia ꝓ illis
omnibus sacrificiis etoblationib: corpus eius
offertur : et participantib: ministratur:
Nã istum eclesi astem in hac sententia mandu¬
cardi

Expanded text:
Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolabantur in umbra futuri; propter quod etiam uocem illam in psalmo tricensimo et nono eiusdem Mediatoris per prophetiam loquentis agnoscimus: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem perfecisti mihi; quia pro illis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur et participantibus ministratur. Nam istum ecclesiasten in hac sententia manducandi
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi: ab eis quixp̃m sapientiam dĩ eẽ nouerunt
Scpientia aedificauit sibi domũ. et suffulsit co¬
lumnas septem. immolauit suas uictimas:
miscuit incratere uinũ suum : et parauit m̃sã
suami misit seruos suos conuocans cũ &cellenti
p̃dicatione ad craterem dicens: Quis ẽ insipiens
deũtat adme. et inopibus sensu dixͣ. Venite de
manducate de meis panib: et bibite uinum
quod miscui uob̵. Hic certe agnoscimus dĩ sapi¬
entiã . hoc ẽ uerbum patri coeternum in utero uir¬
ginadi domũ sibi aedificasse corpus humanum:
et huic tã quam capitimẽ bra eołam sub iunxisse:
mar trrum uictim as immolasse . m̃sam in uino:
et panibus p̃parasse : Vbi appar& &iam sacer¬
dotium secundũ ordinẽ molchi sedech: insipientes
et in opes sensu uocasse: quia sicut dicit apłs
infirma huius mundi elegit dñs: ut confunder&
fortia.: Quib tam̃ in firmis quod sequitur dicit

Expanded text:
intellegi ab eis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: intellegi ab eis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, sicut dicit apostolus, infirma huius mundi elegit, ut confunderet fortia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
illis. etagnoscant te scđm quod et nos agnouimus
te quia ñ est ds̃ p̃terte dñe : Hanc optandi et
ꝓferuntur. quaescripta non sunt in canone iudeos
Intrib: uero illis quos salomonis eẽ constat : etu
tur operosa disputatio necessaria est : Quae
nos ultra quã oport& sinunc adhb&ur &ten¬
dit: Tam̃ quodin ꝓũbiis legitur uiro simpios
dicere : Abscondamus interra uirum iustum
inuiste ab sorbeamus uero eũ tamquam ifer¬
nus uiuentẽ: et auferamus eius memor iam
deterra : possessionẽ eius p̃ciosam ad p̃henda¬
mus nonita obscurum ẽ ut dexp̃o et possessione
eius ecła sine laborios et & positione non posit
intellegi: Tcde quippe aliquid &iã dñs ipse
ilis ꝑ euangelicã parabolam ostendit dixisse malos
colonos
Hicẽ hȩres uinite accidamus cũ : etnira erithereditas
Itẽq: illud in eodẽ libro quodiam ante p̃strinximꝰ cũ
dexp̃o etecła mox ut fuerit ꝓnuntiatũ consueuit

Expanded text:
illis, et agnoscant te secundum quod et nos agnouimus te, quia non est Deus praeter te, Domine. Hanc optandi et proferuntur, quae scripta non sunt in canone Iudaeorum. In tribus uero illis, quos Salomonis esse constat et tur, operosa disputatio necessaria est, quae nos ultra quam oportet, si nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehendamus, non ita obscurum est, ut de Christo et possessione eius ecclesia sine laboriosa expositione non possit intellegi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Iesus per euangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est heres, uenite, occidamus eum, et nostra erit hereditas. Itemque illud in eodem libro, quod iam ante perstrinximus, cum de Christo et ecclesia, mox ut fuerit, pronuntiatum consueuit
Abbreviated transcription (Latin):
nis. etelis abeth eius uxorem. xpͥi natiuitate
iã ꝓxima Eteo iam nato sy meonẽ senẽ. et
annã uiduam iamq: grandeuam  etipsũ
iohanne nouissimũ : qui uiuenis iamiuuenẽ
xp̃m. ñ quidẽ futurum p̃dix̃. sed tamen in cogni¬
tum ph&ica cognitione monstreaut. Propter
qđ ipsedñs ait I.& etꝓph&ȩ usquae adio hannẽ
Sedistorum iam quinq: ꝓph&atio: & euangelio
nobis nota est ubi& ipsa uirgo mater dñi. ante
io hannẽ ꝓph& asse iuuenitur Sed hanc istorum
ꝓph&iam iudȩi reꝓbi non accipiunt. Acceperunt
autem qui&x eis innumerabiles. euangelio credide¬
runt: Tunc enĩ est uere iħł diuisus in duo: diui¬
sione illaquae ꝑsamuelem ꝓph&am sauli regis ẽ
ni mutabilis p̃nuntiata. Me lachiam uero aggeũ.
zachariam et hetram &iam uidȩi repbi ⁊ naucto¬
ritatẽ canonicã receptos nouissimos habent. sunt
enĩ et scripta eorum sicut aliorum: qui inmagna
multitudine ꝓphetarunt ꝑ pauci ea scripser unt

Expanded text:
nis et Elisabeth eius uxorem, Christi natiuitate nis et Elisabeth eius uxorem, Christi natiuitate iam proxima, et eo iam nato Simeonem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuuenis iam iuuenem Christum non quidem futurum praedixit, sed tamen incognitum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
retur interras assyriorum : prius illa pars que uoca¬
batur ihł intribubus deem : postea uero &iam uidas
Eusa ierus clem. eitemplo illo nobilissimo inqubus
terris pannos septuaginta captiuum egit etium
Postqiuos annosindedimissa : templum quod eũsum fue¬
rat instaurcuit Et quã ius plurimi eius in alieni¬
genarum degerent terris non habuit tmen
deicepsduas regni partes : ei duos diũ sos in singu¬
spartib reges. sedimn ierus. dẽ pr inceps corum ere
anus atm addĩ templum quoibiert
ois undiq ubicumq essent et unde cumq
possent ꝑcerta tempora ueniebant Sed n&
tuinc hostes xalis gentib &pugnatoresq de¬
fuerunt: Nam &iã roma norum iã eos tri¬
butarios xp̃s inuenit Toto autẽ illo tẽpore¬
ex quoredierunt debabr lonia: post malachiam:
aggeum : & tachariam ꝗ tunc ꝓph& auer̃ : et
het ram non habuerunt ꝓph&as usq: adsalua¬
toris aduentũ nisi alium tachariam. patrẽ iehan¬

Expanded text:
retur in terras Assyriorum; prius illa pars, quae uocaretur in terras Assyriorum; prius illa pars, quae uocabatur Israel in tribubus decem; postea uero etiam ludas, euersa Hierusalem et templo illo nobilissimo; in quibus terris per annos septuaginta captiuum egit otium. Post quos inde dimissa templum, quod euersum fuerat, instaurauit; et quamuis plurimi eius in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes et duos diuersos in singulis partibus reges; sed in Hierusalem princeps eorum erat unus, adque ad Dei templum, quod ibi erat, omnes undique, ubicumque essent et undecumque possent, per certa tempora ueniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt; nam etiam Romanorum iam tributarios ex quo redierunt de Babylonia, post Malachiam, Aggaeum et Zachariam, qui tunc prophetauerunt, et Esdram non habuerunt prophetas usque ad Saluatoris aduentum, nisi alium Zachariam patrem Iohan