comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit maiestatẽ di pręsentis in igne. quid ait:
Et ego ꝓponã de cretũ om̃ib tribub & lin¬
guis in om̃i terra. Quale decretũ: Quicũq¬
dixerit blasphemiã in dm sidrac. misac. et
ab denago. in interitũ erunt. & domuᷤ eoꝵ in
ꝑditionẽ. Cece quomodo seuit rex alienigena.
ne blasphemet᷑ ds̃ isrł . quia potuit tres pue
ros de igne liberare & nolunt ut sęuiant
reges xpĩani. quia xp̃c exsufflat᷑ a quo non
tres pueri sed orbis terrarũ cũ ipsis regibus
agehennarũ igne liberat᷑. Nã tres pueri illi¬
fr̃s mei liberati sunt ab igne tẽporali. Nu¬
quid non ipse ẽ ds machabeoꝵ. qui & triũ
pueroꝵ: Illos ab igne liberauit. illi in tor¬
mentis igneis corpore defecerunt. sed in le¬
gitimis mandatis animo ꝑmanserunt. Iili
aꝑte liberati sunt: illi occulte coronati sunt.
lus ẽ liberari de flãma gehennarũ. quã de
fornace potestatis humanę. Si ergo nabu

Expanded text:
dit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « dit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omdixerit blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago in interitum erunt, et domus eorum in perditionem. Ecce quomodo saevit rex alienigena ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres pueros de igne liberare: et nolunt ut saeviant reges christiani, quia Christus exsufflatur, a quo non tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuc
Abbreviated transcription (Latin):
quid audiuit a dnõ: Reuertere ad domina
tuã. Ad hoc ergo affligitur. ut reuertatur:
atq utinã reuertat᷑. quia ꝓles eius sicut filii
iacob cũ fr̃ib hereditatẽ tenebit. Mirant᷑
autẽ. quia cõmouent᷑ potestates xp̃ianȩ ad¬
uersus detestandos dissipatores ȩccłȩ. Non¬
ergo mouerent᷑. & quomꝗdo redderent ra¬
tionẽ de imperio suo dõ Intendat carita ur̃ã
quid dicã. quia ꝑtinet hoc ad reges scłi xp̃i¬
anos. ut temporib suiᷤ pacatã uelint matrẽ
suã ȩccłam. unde spiritualiter nati sunt. Le¬
gimus danihelis uisiones & gesta ꝓphetica.
Tres pueri in igne laudauerunt dm̃. miratuᷤ
ẽ nabugodonosor rex laudantes dm pueroᷤ.
& circa cos ignẽ innocentẽ. Et cũ admirat᷑
ce̾t. qͥd ait nabugodonosor rex non uel ui¬
dȩus uel circũcisus. ille qͥ statuã suã erexerat
& ad eã ad oranda omneᷤ coegerat: tamen
laudibuꝰ trium pueroꝵ cõmotus : at ubi ui¬

Expanded text:
quid audivit ab angelo? Revertere ad dominam quid audivit ab angelo? Revertere ad dominam tuam. Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur, atque utinam revertatur, quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. Mirantur autem, quia commoventur potestates Christianae adversus detestandos dissipatores eccergo moverentur? Et quomodo redderent rationem de imperio suo Deo? Intendat Charitas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vi
Abbreviated transcription (Latin):
uero qui ñ in ancilla libidine ab utendi tene¬
batur sed officio generandi. qm̃ sara ei dede¬
rat unde ꝓlem susciperet: ait illi. Cece ancilla
tua. utere ea sicut uis. Et afflixit eã grauit̃
sara. & fugit a facie eius. Ccce libera afflixit
ancillã. & non ilłã uocat ꝑsecutionẽ apłs
Ludit seruus cũ dño. & ꝑsecutionẽ uocat. Af¬
flictio ista non uocat᷑ ꝑsecutio. & lusio illa uo¬
catur ꝑsecutio. Quid uobis uidet᷑ fr̃s: Nonne
in telligitis quid significatũ sit. Sic ergo
quando uult ds̃ concitare potestates aduer¬
sus hercticos. aduersus scismaticos. aduersus
dissi patores ȩccłȩ. aduersus ex sufflatores
xp̃i. aduersuꝰ blasphematores baptismi. ñ
mirent᷑ quia ds̃ concitat. ut asara uerberet᷑
agar. Cognoscat se agar. ponat ceruicem.
quia cũ humiliata disceder& a domina sua.
occurrit ei angłs & dixit. Quid est agar
ancilla sarȩ: Cũ conquesta e̾et de domina.

Expanded text:
vero qui non in ancilla libidine abutendi tenevero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum hoccurrit ei angelus, et dixit: Quid est Agar, ancilla Sarae? Quum questa esset de domina,
Abbreviated transcription (Latin):
cutionẽ tolerant afflictionẽ corporis. si
tamen aliquando passisunt. aut quo mo¬
do passi sunt ipsi sciant. & conueniant con¬
scientias suas. tamen afflictionẽ corporis
passi sunt. ꝑsecutio quã faciunt. grauior
est. Caue quando uult ludere ismahel cũ
isa ac. quando tͥ blandit᷑. quando offert
alterũ baptisinũ: responde. Habeo iã baptis¬
mũ. Si enĩ uerus ẽ iste baptismus. qui tibi
uult dare alterũ. in luderc te uult. Caue
anime ꝑsecutorẽ. Nã si aprincipib catho¬
licis aliquid passa ẽ pars donati. aliquan¬
do scđm corpꝰ passa ẽ: non scđm inlusionẽ
sp̃s. Audite & uidete in ipsis ueterib factis
omã futurarũ rerum signa & ꝓdigia. Inue¬
nitur sara afflixisse agar ancillã. Sara
libera est. Postea quã suꝑbire cȩpit ancilla.
questa ẽ abrahȩ sara & dixit. Rice ancillã. erex̃
aduersũ me ceruicẽ suã. Qquasi ab abraham
fieret: de abrahã questa ẽ mulier : Abraham

Expanded text:
cutionem tolerant? Afflictionem corporis: si cutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
ita & nunc: secutus ẽ & ostendit de qua ꝑ¬
secutione diceret. Sed quid dicit scriptura:
Fice ancilła & filiũ eiꝰ non enĩ heres erit fi¬
lius ancillȩ cũ filio meo isaac: Querimus
ubi hoc dicat scriptura. ut uideamus utrũ
aliqua ꝑsecutio prȩcesserit ismahelis in isaac:
& inuenimus hoc dictũ eẽ asara. quando
uidit pueros ludentes simul. Quã lusionẽ
dicit scriptura uidisse sarã. hanc ꝑsecutionẽ
dicit apłs. Plus ergo uos ꝑsecunt᷑. qui uos
inludendo seducunt. Ueni. ueni baptizare:
hic hic habes uerũ baptismũ. Noli ludere.
unus est uerus. Iue lusus est seducens. et
ista ꝑsecutio grauis tibi erit. Melius tibi
erat ut ismahełe tu lucrares ad regnũ. sed
non uult ismahel: quia ludere uult. Tene
tu hereditatẽ patris. & audi: eice ancilła
& filiũ eius. non enim heres erit filiuꝰ ancillȩ
cum filio meo isaac. Isti iam audent dicere.
quia ꝑsecutionẽ solent pati a catholicis re¬
gibus aut a catholicis principib. quã ꝑse¬

Expanded text:
ita et nunc; secutus est, et ostendit de qua persecutione diceret: Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam perse
Abbreviated transcription (Latin):
ille suꝑb erat. illi humiles: Erexit ille
ceruicẽ. & uoluit seducere frẽm suũ ludenᷤ
cũ illo. Magnũ ibi sacramentũ. Ludebant
simul ismaheł & isa ac. uidit illos sara luden¬
ces. &ait abrahȩ. Fice ancilła & filiũ eius.
non enĩ heres erit filius ancillȩ cũ filio meo

Expanded text:
ille superbus erat, illi humiles? Erexit ille ille superbus erat, illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. 12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio me
Abbreviated transcription (Latin):
chil illis obfuit natiuita de uteri ancillaꝵ qͣndo
in patre cognouerunt semen suũ. & conse¬
quenter regnũ cũ fr̃ib tenuerunt. Quo¬
modo ergo infiliis iacob non obfuit illis qui
nati sunt de ancillis. quo minus tenerent.
regnũ & terrã ꝓmissionis cũ frib ex ȩquo
acciperent. non illis obfuerunt natales
ancillarũ. sed p̃ualuit semen paternũ. sic
quicũq ꝑ malos baptizant᷑ tãquã de an¬
cillis uidentur nati. sed tamen quia ex se¬
mine uerbi dĩ quod figurat᷑ in iacob non
contristentur. simul hereditatẽ cũ fr̃ĩb pos¬
si debunt. Securu ergo sit qui de bono se
mine nascitur. tantũ non imitet᷑ ancilła
si de ancilla nascitur : Ancilła mała suꝑbi¬
entẽ non imiteris. Unde enim filii iacob
de ancillis nati possederunt terrã ꝓmissio¬
nis cũ fr̃ib. ismahel autẽ de ancilla natuᷤ
ex pulsus est ab hereditate: unde. nisi quia

Expanded text:
hil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando hil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul haereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur; tantum non imitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
mant. & mali aduersus bonos reclamant.
et in unius uiscerib utriq luctantur
Numquid semꝑ simul erunt: Infine e¬
tur ad lucem. declaratur natiuitaᷤᷤ quȩ
hic in sacramentũ figuratur. & tunc ap¬
parebit. iacob dilexi: esau autẽ odio habui
Iam gͦ inuenimꝰ fr̃s & de bonis bonos. de
libera isaac. et de malismaloᷤ. de ancilla
ismahel: & de bonis maloꝰ esau de rebecca.
De malis bonos ubi inuenimus : Restat
iacob. ut in trib patriarchis quat tuor
generum istoꝵ ꝑfectio concludatur.
Habuit uxores iacob. habuit & ancillas.
Pariunt liberę. pariunt & ancillȩ: & fiunt
duodecim filii isrł. Si numeres om̃s de
quib nati sunt : non om̃s de liberis. non
om̃s de ancillis. sed tamen om̃s ex uno
semine. Quid ergo fr̃s mei: Nũ quid
qui nati sunt de ancillis. non simul pos¬
sederunt terrã ꝓmissionis cũ frĩb suis.
Inuenis ibi bonos filios iacob natos de ancil¬
lis. & bonos filios ia cob natos de liberis. Ni¬

Expanded text:
mant, et mali adversus bonos reclamant, mant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habuiam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
boni. & illud genuᷤᷤ cũ ꝑmalos mali. Per
bonos mali. ubi figurate sunt liberę. Libera
erat rebecca uxor isa ac: legite. peperit ge¬
minos. uinus erat bonus. alter malus. Habes
aꝑte scripturã dĩ dicentẽ. Iacob dilexi.
esau autẽ odio habui. Istos duos genuit
rebecca iacob & esau. uinuᷤ inde eligitur.
alius imꝓbatur. Unus succedit in heredi¬
tatem. alter ex heredatur. Non facit po¬
pulu suũ ds̃ de esau. sed facit de iacob. Se¬
men unũ. uterus unus. diuersi qͥ concepti
sunt. Uterus unus. diuersi qui natisunt.
Nũquid non libera peperit iacob quȩ libe¬
ra peperit esau: Luctabant᷑ in uentre
matris suȩ. & dictum est rebeccȩ cum ibi
luctarentur. duo popłi sunt in utero tuo.
duo homines. duo popłi. bonus populus.
malus popłs. sed tamen in uno uentre
luctantur. Quanti mali sunt in ȩccła.
et unus uterus portat. donec in fine discer¬
nantur. Et boni aduersus malos cla-¬

Expanded text:
boni, et illud genus cum per malos mali. Per boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos cla
Abbreviated transcription (Latin):
tur. si quos isti sui similes baptizabant:
mali malos baptizabant. Si quos isti bap¬
tizabant tales quales ammonet dñs cũ
dicit. quȩ dicunt facite. quae autẽ faciunt
facere nolite : mali bonos baptizabant.
Boni maloᷤ baptizabant. quomodo aphilppo
scõ sẏmonmagus baptizatꝰ ẽ. Nota sunt gͦ
ista quattuor genera fr̃s mei. Ecc̃e iterum
ea repeto. tenete illa. numerate illa. aduertite
illa. cauete quȩ mala sunt. tenete quȩ bona
sunt. ꝑ bonos boni nascuntur. cũ ꝑsco scĩ
malos boni. cũ mali sunt qͥ baptizant: et
boni qͥ baptizant᷑. ꝑbonosmali. cũ boni
sunt qui baptizant. et mali qͥ baptirant᷑.
Quomodo inuenimusista intrib istis nomi¬
nibus. ego sũ ds abraham. & ds̃ isa ac. et
ds̃ iacob: AAncillas accipimꝰ in maliᷤ. libe¬
ras accipimus inbonis. Pariunt liberȩ
bonos. sara peperit isaac. Pariunt ancillȩ
malos. agar peperit ismahel. Habemus
in uno abrahã & illud genus cũ ꝑbonos

Expanded text:
tur; si quos isti sui similes baptizabant, tur; si quos isti sui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctomalos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥ baptizant᷑ duplici corde accędunt ad
dm. & non tenent eosmores quos audiunt
in ȩccła. ut non ibi sint palca sed frumentũ.
Quã enĩ multi sint: nouit caritas urã. ꝑ malos
boni. aliquando baptirat adulter. & qͥ bapti¬
ratur iustificat᷑. Per bonos mali. aliquando
qui baptizant scĩ sunt. qui baptizantur te¬
nere uiã dĩ nolunt. Puto fr̃s notum ee in
ȩccła. & cotidianis exemplis manifestari ea
quae dicimꝰ: sed inpriorib nr̃is patrib ea con¬
sideramus. quia habuerunt & illi ista quat¬
tuor genera. ꝑbonos boni. annania paułu
baptizauit. Quid ꝑ malos mali: Dicit apłs
quosdã p̃dicatores eugłii qͦ dicit non caste
annuntiare solere eugłm. qͦs tolerat insoci¬
etate xpiana. & dicit. Quid enĩ dũ om̃imꝰ
siue occasione. siue ueritate xp̃c adnuntiet᷑:
Et in hoc gaudeo. Nũqͥd maliuolus erat. et
de alieno malo gaudebat: Sed qͥa ꝑ malos

Expanded text:
et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per
Abbreviated transcription (Latin):
res uitȩ aeternȩ. Ideo illa hierłm in terra u̾bra
erat cȩlestis hierłm matris om̃iũ nrm. quȩ ẽ
in cȩlo. Ꝙ hec apłi uerba sunt: & de ista ciui¬
tate unde peregrinam multa nostis. multa
iã audistis. Inuenimꝰ autẽ rem mirã in istis
partib id est in istis fȩtib. in istis generatio¬
nib liberarũ & ancillarũ. quat tuor scilic&
genera hominũ. In quib quattuor generib¬
ut non sit mirũ qđ in illis tribus dictũ est.
Ego sũ ds̃ abrahã. & ds̃ isaac: & ds̃ iacob In
malos nascunt᷑ boni. aut ꝑ bonos nascunt᷑
mali. aut ꝑbonos boni. aut ꝑmalos mali.
Amplius istis quatuor generib non potes
inuenire. quȩ iterũ repetã. Aduertite . reti¬
nete. excutite corda ur̃a. nolite pigri esse:
capite. ne capiamini. Quomodo quattuor
quia planũ ẽ. Per bonos boni. si & qͥ bapti¬
rant boni sunt: & qui baptirantur recte
credunt. & in mẽbris xp̃i recte numerant᷑.
łmalos mali. si & qui baptizant mali sunt.

Expanded text:
ra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibut non sit mirum quod in illis tribus dictum est: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor gquia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
Reficieris si accesseris. deficies si recesseris.
Integer manet te accedente. integer ma¬
net & te cadente. Cum ergo dixisset
discipłis suis numquid & uos uultis ire.
respondit petrus petra illa uoce om̃iũ.
Dñe. ad quem ibimus: Uerbũ uite ȩt̃nȩ
habes. Bene sapuit in ore ipsius caro dñi.
dns autem exposuit eis & dixit. Sp̃s est
qui uiuificat. Cum dixisset nisi quis
manducauerit carnem meã & biberit
sanguinem meum non habebit uitam

Expanded text:
Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit s
Abbreviated transcription (Latin):
guinem meũ. non habebit: inse uitam: sc an¬
dalizati sunt quidam qui eum sequeban¬
tur. & dixerunt apud semer ipsos. Duruᷤ:
est hic sermo. quis potest eum audire:
Putabant enim hoc dicere iħm. qđ eũ
possent concisum sicut agnum coquere
et manducare: ab horrentes a uerbis ciꝰ
recesserunt. & amplius eum secuti non
sunt. Sic euangłista loquitur: & dns ipse
remansit cum duodecim: & illi ad eum.
dñe ecce illi dimiserunt te. & ille
num quid & uos uultis ire: ostendere
uolens quia ipse illis e̾et necessarius. ñ
illi erant necessarii xp̃o. ne quis terreat
xp̃m quando dicitur ut sit xpianus.
xpĩanus. Bonum est tibi. ut sis xpĩanuꝰ.
Nã si non fueris: malum xp̃o non erit
Audi uocem psalmi. Dixi dño. d̾s meuᷤ
ris sine dõ. minor eris. Si fueris cum dõ.
maior ds̃ non erit. Non ex te ille maior.
sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo.
noli te sub trahere: ut quasi ille deficiat

Expanded text:
guinem meum, non habebit in se vitam; scanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; ris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus ris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce dico manna. notũ est quid accȩpe¬
rint iudȩi populuꝰ ille isrł. Notum ẽ
quid eis pluisset ds de cęlo. & nesciunt ca-¬
tecumini quid accipiant xpĩani. Crubes¬
cant ergo qui nesciunt. transeant per
mare rubrum. manducent manna. ut
quomodo crediderunt in nomine iħu:
sic se ipsis credat iħic. Ideo intendite fr̃s
mei quid respondeat iste qui nocte ue¬
nit ad iłm Qũauis ad iħm uenerit. ta¬
men quia nocte uenit: adhuc de tenebris
carnis suȩ loquitur. Non in telligit qđ
audit a dño. non in telligit qui audit
a luce. quae inluminat omnẽ hominẽ ueni¬
entẽ in hc̃ mundũ. Iam ei dñs dixit. Nisi
quis renatus fuerit denuo. non uidebit reg
num đĩ. Dicit ad eum nichodemus. Quomͦ
potest homo nasci cum sit senex: Xpc̃ ei
loquitur. & ille carnem sapit. Carnem
suam fapit. quia carnem xp̃i non du
sapit. Cum enim dixisset dñs iħc. nisi qͥs
manducauerit carnem meã & biberit san¬

Expanded text:
Ecce dico manna: notum est quid accepeEcce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerinum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit san
Abbreviated transcription (Latin):
secutus ait. Et om̃s ꝑ moysen baptiza¬
ti sunt in nube & in mari. Si ergo figy¬
ra maris tantum ualuit. species baptis¬
mi quantũ ualebit:Si qđ gestũ est
infigura traiectũ ꝓopłm admanna ꝑ¬
duxit. quid ex hibebit xp̃c inueritate
baptismi sui traiecto ꝑ eũ populo suo:
Per baptismũ suum traiecit credentes
occisis om̃ib peccatis tamquã hostib
consequentib. sicut in illo mari omnes
egyptii perierunt Quo traicit fratres
mei. quo traicit ꝑbaptismũ iħc: Cuiꝰ
figuram tunc gerebat moyses: qui per
mare traiciebat. Quo traicit. Adman¬
na. Quid est manna. Ego sũ inquit
panis uius. qui de cęlo descendi. Manna
accipiunt fideles iam traiecti ꝑ mare ru¬
brum. Quare rubrũ mare : lam mare.
quare & rubrũ : Si significabat mare
illud rubrum baptismum xp̃i. unde
rubet baptismus xp̃i. nisi xp̃i sangui¬
ne consecratur : Quo ergo perducit
credentes et baptizatos : Ad manna:

Expanded text:
secutus ait: Omnes per Moysen baptizasecutus ait: Omnes per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figra maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nisi Christi sanguine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna.
Abbreviated transcription (Latin):
et in tenebrisuenit. Renati autẽ ex
aqua & sp̃u quid audiunt ab apło:
Fuistis enim aliquando tenebrȩ. nunc
autem lux in dño: ut filii lucis ambu¬
late. Et item. Nos autem qui diei
sumus. sobrii simus. Qui autẽ rena¬
ti sunt. noctis fuerunt. & diei sunt.
Tenebrȩ fuerunt. & lumen sunt. Iam se¬
credit illis iħic. et non nocte ueniunt
ad iħm sicut nichodemus. non intene¬
bris quęrunt diem. Tales enim iã &iam
ꝓfitentur. Accessit ad illos iħc. facit
in illis salutem. quia ipse dixit. Nisi qͥs
manducauerit carnẽ meã. & biberit
sanguinẽ meũ: non habebit inse uitã.
cathecumini. iã de domo magna sunt.
sed fiant exseruis filii. Non enĩ nichil
sunt : quia ia ad domũ magnã ꝑtinent.
pulus isrł : cũ transisset mare rubrum.
Mare rubrũ autẽ quid significet. audi
oms patres nr̃i sub nube fuerunt. & om̃s
mare transierunt.. Ut quid ꝑmare
transierunt quasi quęrerent ab illo.

Expanded text:
et in tenebris venit. Renati autem ex et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. pulus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi omnes patres nper mare transierunt . Ut quid per mare transierunt? quasi quaereres ab illo,
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine eius. O ipse unde crediderat:
Sequitur. Nemo enim potest haec signa
facere quae tu facis. nisi fuerit ds̃ cum eo.
Si ergo nichodemus de illis multis erat qͥ
crediderant in nomine eius. ĩa in isto nicho¬
demo ad tendamus quare iħic non se cre¬
debat eis. Respondit iħc. & dixit ei. Am̃
amen dico tibi. nisi quis renatuᷤ fuerit de¬
nuo. non potest introire in regnum di
Ipsis ergo se credit iħc: qui nati fuerint
denuo. Eece illi crediderant in eum . &
iłic non se credebat eis. Tales sunt omnes
cathecumini. Ipsi iam credunt in nomine
eius. sed iħc non se credit illis. Intendat. x¬
et intelligat caritas ur̃a. Si dixerimus
cathecumino credis in xp̃m̃. r̃espondet
credo: & signat se. lam crucem xpĩpor¬
tat infronte. & non erubescit de cruce
dñi sui. Ecce credit in nomine eius. In ter¬
rogemus eum: Manducas carnẽ filii ho¬
minis. & bibis sanguinem filii hominis:
nit. Et hoc forte adrem ꝑtinet. Ad dnm̃
uenit. et nocte uenit. Ad lucem uenit.

Expanded text:
in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Tales sunt omnes catechumeni: ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit eis. Intendat et intelligat Charitas vestra. Si dixerimus catechumeno, Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nit; et hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit,
Abbreviated transcription (Latin):
firmauit ei dñs dictũ uxoris eiꝰ. Iã hic ma¬
nifestum ẽ sacramentũ. quia nescio quod¬
sacramentũ futurũ parturiebat illa res gesta.
Ludentes uidet & dicit. eice ancilła & filiũ eiꝰ.
Quid ẽ hoc fr̃s: Quid eni male fecerat ismahel
puero isaac. quia ludebat cũ illo: Sed illa lu¬
sio inlusio erat. illa lusio deceptionẽ significa¬
bat. Sa magnũ sacram̃tũ ad tendat caritas

Expanded text:
nus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas
Abbreviated transcription (Latin):
cente apło. Hec autẽ infigura contingebant
illis Uox ẽ apłi. Scripta sunt in quit ꝓpter
nos: in quos finis scłi obuenit. Recurrat nc̃
animus ũr ad abrahã. isaac. & iacob: in istis
trib inuenimus parere liberas. parere et
ancillas. Inuenimus ibi partus liberarũ. in¬
uenimus ibi & partus ancillarũ. ANcilla
nichil boni significat. Eiec ancilła inquit
et filiũ eius: non enĩ erit heres filiuᷤᷤ ancille
cũ filio liberȩ: Apłs hoc cominemorat. et
in illis duob filiis abrahȩ dicit apłs figuram

Expanded text:
cente Apostolo, Haec autem in figura contingebant cente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
domo sua meruit de diluuio liberari. in qͦ
& infiliis cius figurata est ȩccła. ligno por¬
tante euadunt diluuium. deinde postea
magni quos nouimus. quos sc̃a scriptura
conmendat. Moyses fidelis in tota domo
eius. & illi tres soli nominantur : quasi eũ
soli ꝓmeruerint. Ego sum ds̃ abraham.
& ds̃ isaac. & ds̃ iacob: hoc michi nomen
est in aeternum. Sacramentum grande.
potens est ds̃ & ora nrã aperire & corda
ur̃a. ut dicere possimus sicut reuel are dig¬
natus est. & capere possitis sicut expedit
uobis. Tres isti patriarchȩ. abraham. isa ac.
& iacob lam nostis quia filii iacob duo¬
decim fuerunt. Et in de popłs israhel.
quia ipse iacob israhel. & populutꝰ israhel
tribuᷤ duodecĩ ꝑtinentes ad duodecĩ filio ᷤᷤ isrł
in principio popł̃i tres patres. in quib figurabat᷑
popłs. & popłs ipse prior prȩsens populus
Ibi figura. hic ueritas. Ibi umbra. hic corpuᷤ. di¬

Expanded text:
domo sua meruit de diluvio liberari, in quo domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde populus Israel: quia ipse Jacob Israel, et populus Israel tribus duodecim, pertinentes ad duodecim filios Israel.in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. hristianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, di
Abbreviated transcription (Latin):
chodemus. sed natiuitatem carnis. Sie et tu
in tellige natiuitatem sp̃s. quomodo in tellex̃
nichodemus natiuitatẽ carnis. Quid nicho¬
demus in tellexit: Numquid potest homo
denuo inuentrem matris suȩ in trare et
nasci: Sic quicumq tibi dixerit ut spiri¬
tualiter iterum nascaris. responde quod dix̃
nichodemus. Numquid potest iterum ho¬
mo inuentrem matris suȩ intrare & nasci:
Iam natus sum de adam. non me potest ge¬
nerare adam Iam natus sum de xp̃o. ñ
me potest iterum generare xp̃c. Quom
uterus non potest repeti : sic nec baptiꝰmus
Qui nascitur de ȩccła catholica. tamqua
de sara nascitur : de libera nascitur. Qui
nascitur de heresi. tamquam de ancilla
nascitur: sed exsemine abraham. Aduer¬
tit caritas ur̃a quam magnum sacram̃tũ
Testatur ds̃ et dicit. Ego sum ds̃ abraħa.
& d̾s isaac. et ds iacob Non erant alii
patriarchȩ: Non erat ante istos sc̃s noe:
Q solus in toto genere humano cum tota

Expanded text:
codemus nativitatem carnis: sic et tu codemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc sp̃m & hanc uitam non sapiebat
iste nichodemus. qui nocte uenerat ad
iħm. Ait ei iħs. Nisi quis natus fuerit
denuo. non uidebit regnum dĩ. Et ille
carnem suam sapiens in cuius ore non¬
dum sapiebat caro xp̃i. quomodo po¬
test in quit homo cum sit senex iterũ
nasci: Numquid potest inuentrem
matris suȩ iterum introire & nasci:
Non nouerat iste nisi unam natiuitatẽ
ex adam et ę̧ua. ex dõ & ȩccła non du
nouerat. Non nouerat nisi eos parentes
qui generant ad mortẽ. nondum no¬
uerat eos parentes qui generant aduitã
Non nouerat nisi eos parentes qui gene¬
rant successuros. non dum nouerat eos
qui semper uiuentes generant ꝑmansu¬
ros. Cum ergo sint duȩ natiuitates. ille
unam in telligebat. Una est de cęlo.
alia de terra. una est de carne. alia de spũ.
Una est de mortalitate. alia de aeternitate.
Una est de masculo & femina. alia de xp̃o
& eccła. Sed ipse duȩ singulȩ sunt. nec illa
potest repeti nec illa. Recte in tellexit ni¬

Expanded text:
Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Ni
Abbreviated transcription (Latin):
Et ingressus domũ pharisȩi discubiut. t
ccee mulier quae erat in ciuitate peccatr ix
ut cognouit quod recubuisse in domo
pharisei. attulit alabastrum unguenti.

Expanded text:
 Ingressus domum Pharisaei discubuit, et ecce mulier, quae erat in civitate peccatrix, ut cognovit quod recubuisset in domo Pharisaei attulit alabastrum unguenti,
Abbreviated transcription (Latin):
care iustos sed peccatores. nqͥasicut lucas hec
referens aꝑtius dicit. non ueni uocare iustos
sed peccatores in penitentiã: Om̃s namq elec¬
tos adregnũ cęleste dñs uocat. sed illos solũ
ad penitentiã uocat. quos peccatis grauiorib
in uolutos inuenit. Quosuero uistitiȩ oꝑib
deditos repperit: non eos ad penitentiã prȩte¬
ritȩ conuersationis sed ad ꝓfectũ magis uite
ꝑfectioris inuitat. Uocat peccatores. ut ꝑ

Expanded text:
care justos, sed peccatores, nisi quia, sicut Lucas haec care justos, sed peccatores, nisi quia, sicut Lucas haec referens apertius dicit, Non veni vocare jussos, sed peccatores in poenitentiam ? Omnes namque electos ad regnum coeleste Dominus vocat, sed illos solum ad poenitentiam vocat, quos peccatis gravioribus involutos invenit. Quos vero justitiae operibus deditos reperit, non eos ad poenitentiam praeteritae conversationis, sed ad profectum magis vitae perfectioris invitat. Vocat pecc
Abbreviated transcription (Latin):
uocaret. Non enim inquit ueni uoc are
iustos. sed peccatores. Id circo igitur dñs¬
peccatoꝵ conuiuia frequentabat. ut inui¬
tatores suos docendo celestes inuitaret
adepulas. Sed mouet forte aliquem quo¬
modo dñs dixerit non se uenisse adiustos
sed magis ad peccatores uocandos: cũ cunctiᷤᷤ
legentib const& quod &iã illos quos scđm
moẏsaicȩ legis instituta iustos inuenit ad
euangłicȩ ꝑfectionis culm̃ plurimos uocauit.
Si enĩ solos peccatores & non & ĩã iustos uoca¬
ret: nequaqũã nathanahel discipulatꝰ illius
consors exsister&. quẽ ad se primo uenientẽ
tanta laude dignũ putauit ut dicer&. Ecce
uere israhelita: in quo dolus non ẽ. Si non
iustos uocaret : petrũ & andreã in apłatus
arce non haberet. Qui quanto amore iusti¬
tiȩ flagrauerint docuert̃. cũ ad testimoniũ
prȩcursoris continuo dñm uidere & audire
gauisi sunt. Quomodo ergo non uenit uo¬

Expanded text:
vocaret. Non enim, inquit, veni vocare vocaret. Non enim, inquit, veni vocare justos, sed peccatores. Idcirco igitur peccatorum convivia frequentabat, ut insidiatores suos docendo coelestes invitaret ad epulas. Sed movet forte aliquem quomodo Dominus dixerit non se venisse ad justos, sed magis ad peccatores vocandos, cum cunctis legentibus constet quod etiam illos quos secundum Mosaicae legis instituta justos invenit, ad evangelicae perfectionis culmen plurimos vocavit. Si enim solos peccatores, et non etiam justos vocaret, nequaquam Nathanael discipulatus illius consors existeret, quem ad se primo venientem tanta laude dignum putavit, ut diceret: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Si non justos vocaret, Petrum et Andream in apostolatus arce non haberet, qui quanto amore justitiae flagraverint, docuerunt cum ad testimonium praecursoris continuo Dominum videre et audire gavisi sunt. Quomodo ergo non venit vo
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ decreta facere calumniabantur.
ipsi se potius intelligerent quȩ c̾ent dĩ prȩ¬
cepta nescisse uel agnita non fecisse. Qui eñi
cotidianis in tẽplo orationibus instantes nul¬
la delinquentib compassione miscrebant᷑
patet ꝓfecto quia contra sermonẽ ꝓpheticõ
sacrificium potius qũa miscdam quȩrebant
At uero dñs qui sicut scriptum ẽ ꝑtransi¬
uit benefaciendo & sanando om̃s oppressoᷤ
adiabolo & quotiens templũ intrauit ma
gis inibi languentes curare. erudire nesci¬
os contumaces redarguere uel & iã foras
deturbare qua uictimas studuit offerre
liquet utiq quia uoluntatis diuinȩ quã
ꝓpheta monebat iussa ꝑfecit: miscdiȩ scilica
opus exequendo. & non sacrificium cele¬
brando. Qui &iã rep̃hensorib suis quare
cum publicanis & peccatorib manduca¬
ret rationẽ reddere non despexit: ut uel
sic eos asuꝑ uacua murmuratione cohibe¬
ret. atq ad sequenda pietatis suȩ dona pro¬

Expanded text:
turarum decreta facere calumniabantur, turarum decreta facere calumniabantur, ipsi se potius intelligerent, quae essent Dei praecepta nescisse, vel agnita non fecisse. Qui enim quotidianis in templo oblationibus instantes, nulla delinquentibus compassione miserabantur, patet profecto quia contra sermonem propheticum sacrificium potius quam misericordiam quaerebant. At vero Dominus, qui, sicut scriptum est, petransivit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, et quoties templum intravit inibi languentes curare, erudire nescios, contumaces redarguere, vel etiam foras deturbare, quam victimas studuit offerre, liquet utique quia voluntatis divinae, quam propheta monebat, jussa perfecit, misericordiae, scilicet, opus exsequendo, et non sacrificium celebrando. Qui etiam reprehensoribus suis quare cum publicanis et peccatoribus manducaret, rationem reddere non despexit, ut vel sic eos a supervacua murmuratione cohiberet, atque ad sequenda suae pietatis dona pro
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris ac uiuificatoris magisteriũ ĩa sequi
cęperant. In eo autem qđ ualentib ñ opus
ee medico dicit: illoꝵ temeritatẽ redarguit.
qui de sua iustitia pręsumentes gr̃ȩ cȩlestis¬
.UII. aux ilium quȩrere detrectabant. Quiᷤᷤ nãq
iustus ẽẽ potaerit ut diuina opitulatione
non egeat. cũ ille quo innatis mulicrum
maior nemo ẽ dese iohannes aꝑtissimedicat.
iungit. euntes autẽ discite quid ẽ miscđam
uolo & non sacrificium: eisdem phariscis
de falsa iustitia tumentibus &iam consiliũ
correctionis ostendit. Admonet namq eoᷤ
non contemptis pauperũ necessitatib ꝑ ob¬
lationẽ se sacrificioꝵ dñm placare confidant
Proposuit autem eis testimoniũ de ꝓpheta.
& hoc illos euntes discere iussit: cuntes uide¬
licet atemeritate stulte uituperationis ad
diligentiorẽ scripturȩ scẽ meditationem.
ut qui eũ peccatores suscipientẽ contra scrip¬

Expanded text:
vatoris ac vivificatoris magisterium jam sequi vatoris ac vivificatoris magisterium jam sequi coeperant. In eo autem quod valentibus non opus esse medico dicit, illorum temeritatem redarguit qui, de sua justitia praesumentes, gratiae coelestis auxilium quaerere detrectabant. Quia namque justus esse poterit, ut divina opitulatione non egeat, cum ille, quo in natis mulierum major nemo est, de se Joannes apertissime dicat:o subjungit: Euntes autem discite quid est: Misericordiam volo, et non sacrificium? Iisdem Pharisaeis de falsa justitia tumentibus etiam consilium correctionis ostendit. Admonet namque eosnon contemptis pauperum necessitatibus, per oblationem se sacrificiorum Dominum placare confidant. Proposuit autem eis testimonium de propheta, et hoc illos euntes discere jussit: euntes videlicet a temeritate stultae vituperationis, ad diligentiorem Scripturae sanctae meditationem, ut qui eum peccatores suscipientem contra Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aiustitia longe discesserant. & eos crimina¬
bantur in iustos qui resipiscendo a peccatis
non parum iã iustitiȩ ꝓpinquabant. Inui¬
die nãq fraternę salutis obcȩcati recolebant
quia publicanus erat matheus. publicani &
peccatores erant multi alii qui cũ dño dis¬
cumbebant : sed meminisse nolebant quia
idẽ matheus sicut lucas scribit relictis om̃ib
quae gerebat secutus ẽ eum. Sed & alii pu¬
blicani ac peccatores eo animo cum illo dis¬
cubebant: quo illi deinceps adherere dis¬
ponebant. Errabant ergo pharisei. qͥ nec
aliena nec sua saltem corda nõuerant. Sed
qui nouit occulta cordis. qui uenit quaere¬
re & saluũ facere quod perierat: & eos qͦs¬
iã penitentes susceperat amplius infide con¬
fortat. & eos quos adhuc suꝑbos tolerat ꝙ.
impios adhumilitatis ac pietatis grãm ꝓuo¬
tur : auget spem optinendȩ sanitatis & uitȩ
qui de peccatoꝵ suorũ languore turbati sal¬

Expanded text:
a justitia longe discesserant; et eos criminaa justitia longe discesserant; et eos criminabantur injustos, qui resipiscendo a pecnon parum jam justitiae propinquabant. Invidia namque fraternae salutis obcaecati recolebant, quia publicanus erat Matthaeus, publicani et peccatores erant multi alii, qui cum Domino discumbebant, sed meminisse nolebant quia idem Matthaeus, sicut Lucas scribit, relictis omnibus quae gerebat, secutus est eum. Sed et alii publicani ac peccatores eo animo cum illo discumbebant, quod illi deinceps adhaerere disponebant. Errabant ergo Pharisaei, qui nec aliena, nec sua saltem corda noverant. Sed qui novit occulta cordis, qui venit quaerere et salvum facere quod perierat, et eos qjam poenitentes susceperat, amplius in fide confortat, et eos quos adhuc superbos tolerat et impios, ad humilitatis gratiam ac pietatis provotur, auget spem obtinendae sanitatis et vitae eis qui, de peccatorum suorum languore turbati, Sal