comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
putabant & iactitabant apłs dicere faciamus mala ut uenianbona qđ ab¬
sit ut apłi dicerent: Sed homines ñ intellegentes hoc putant dici quando
Vbi autẽ abundauit delictũ suꝑ abundauit gratia: sed utiq gratia id¬
ait ut iã fiant bona ab eis quifeceramala non ut perseuerent in malis &
red di sibi existiment bona: nonitaq debentdicere faciamus mala ut ueni¬
an bona : sed fecim mala & uener̃ bona iã faciamus bona ut in fut uro scł
recipiamus ꝓbonisbona : quiin hoc scło recepim ꝓmalis bona ꝓpter qđ
scriptũ .ẽ in psalmo: misericordiam &iuditiũ cantabo tibi dñe. Prius
ideo non itaq uenit filius hominis inmundũ ut iudicet mundum:
sed ut saluetur mundus ꝑ ipsũ. hoc ꝓpter miseri cordiam : posteauero
saluatio nonfiat sine iudicio sed occulta: ideo aitꝰ iudiciũ ueni inhunc
mundum ut qui non uidenT uideant & quiuident cacifiant. Ad occulta ergo

Expanded text:
putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod abputabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando  ut abundaret delictum; uagit, ut jam fiant bona ab eis qui fecerunt mala; non ut perseverent in malis, et reddi sibi existiment bona. Non itaque debent dicere, Faciamus mala, ut veniant bona: sed, Fecimus mala, et venerunt bona; jam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona. Propter quod scriptum est in Psalmo: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Prius itaque non ideo venit Filius hominis in mundum, ut judicet sed ut salvetur mundus per ipsum: hoc propter misericordiam; postea vero salvatio non fiat sine judicio, sed occulto; ideo ait: In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant et qui vident caeci fiant. Ad occulta ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt uero ista ꝑoccultã dĩ ꝓuidentiã cuius inscrutabilias iudicia & inuestiga¬
& gentibus cũ scriberet ad romanosidẽ ad gentes & ait : sicẽnĩ aliquando uos
non credidis tisdõ nunc enĩ miseri cordiã conseutiestis illorum incredulitate
ita & hinunc noncredider̃ inuram misericordiã ut & ipsimisericordiã conse¬
quantur Conclusit enĩds̃ om̃s in incredulitate ut omniũ misereatur: & cũ ad¬
nã ꝓfunditatẽ quomodo c̃clusids̃ om̃s in infi delitate ut omnium misereatur
quasi faciens mala ut uenirent bona: mox ex clamauit atq ait. Oaltitudo diui¬
tiarũ sapientia &stientiae dĩ quã inscrutabilia s̃ iuditia eiꝰ & inuestigabiles
uiȩ eꝰiꝰ haec enĩ iuditia instrutabilia et inuostigabiles uicsper uersi homines
non cogitantes & ꝓcliues ad rep̃hendendũ non idonei ad intellegendum:

Expanded text:
fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigafiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigaet Gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consesic et ipsi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut ipsi misericordiam consequantur . Conclusit enim Deus omnes in incredulitate, ut omnium misereatur. Deindnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ malitiã ñ ipsefecit sed aut originalit̃ tractocẽ. ab adam aut
cent᷑ pdi gratiã : Ñ intellegentes cũ hocdicunt nihil aliud quã negare segrec¬
cia sedut dixi qđ uolunt demaiorib suspicent᷑ depar uulis: certe pelagiam quid
esponde ant non inueniunt: quorũ nec uoluntas ulla ẽ in accipienda gratiacũ
uoluntatis meritũ p̃ces sis sedicant & insuꝑeos etiã cũ fletu reluctari uidem
quando baptizantur & diuina sacram̃ta ꝑcipiunt qđeis ad magnũ impietatis
eccatũ imputaret᷑ : guã libero arbitrio uteret : & tam̃ : heret etiam io
reluctantib gratia aptissime nullobono merito p̃cedente: alio quingratiaiã¬
ñ ẽgratia & aliquando filiis infideliũ p̃stat᷑ hec gratia: cũ occultadĩ prouiden¬
ta m̃manibpiorum quomodocũq ꝑueniunt aliquando filii fideliũ non etm
consequantur aliquo impedim̃to existente nepossit pereclitantib subuenir e

Expanded text:
quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut centur per Dei gratiam; non intelligentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam se negare gratiam: sed, ut dixi, quod volunt de majoribus suspicentur; de parvulis certe Pelagiani quid respondeant non inveniunt, quorum nec voluntas ulla est in accivoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari videmus quando baptizantur et divina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si jam libero arbitrio uterentur. Et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime, nullo bono merito pnon esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri.
Abbreviated transcription (Latin):
longũ ẽ satis quantũ existimo manifestatur operari dm̃ incordibus hominu
ad inclinandas eorũ uoluntates quocũq uoluerit siue ad bona prosua miseri¬
cordia siue ad mala ꝓmeritis eorum iudicio utiq suo aliquando aperto aliquan¬
do occulto sẽꝑ aut̃ iusto: fixum enĩ debe t eẽ & in mobile incorde ur̃o quia non ẽ
iniquitas apuddm̃: ac ꝑ hoc quando legitis inlitteris ueritatis ad õ seducihomines
aut obtundi uel obdurari cordaeorũ nolite dubitare p̃cessis se malan
ta eorũ ut iuste istapatirenturine incurratis in illud ꝓ uerbiũ sala monis
insipientia uiri uiolat uia sei. dm̃ aut causatur incordesuo gratiaueroñ seđm
merita hominũ datur. Alio quingratia iã non ẽ. gratia: quia ldeo grati
uocatur quia gratis datur siat̃ potens ẽ. siue ꝑ angelos uelbonos uel malos
siue quocũq: aliomodo operarietiã in cordib: malorũ ꝓmeritis eorum

Expanded text:
longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratsive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum, pro meritis eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
criptum ẽ in ꝓuerbis salamonis sicut ipet̃ aq: sic corregis inmanudr̃ q¬
cũq uoluerit declinabit illud: & in psalmo centesimo quar tolegitur
dictũ de agrptis quid eis fecer it ds̃ & c̃uertit cor eoꝵ ut odis sent populũ eꝰi
ut dolũ facerent inseruoseiꝰ In litteris etiã a postolicis. uide te q̃ scripta sunt
inepistola pauli apłi adromanos: Propterea tradidit illos ds̃ in desideriacor¬
diseor ũ inmunditiã: itẽ paulo post: ꝓpterea traddit illos ds̃ in passiones
ignominiae : Itẽ paulo post sic̃ non ꝓbrauer̃ dm̃ habere innotitiã tradidit
illos ds̃inr eꝓbã mentẽ ut faciant qua ñ conueniunt : et ad thesalonicensis in
epistola secunda ait dequib dã: proeo quod dilectionẽ ueritatis non rece¬
perunt ut saluierent : ideo mit ist illis ds̃operationẽ erroris ut credant m̃dac
ut iudicent᷑ om̃s quiñ credider̃ ueritati sed conseserunt iniquitati: his
& talib: testimoniis diuinorũ eloquiorũ quae omnia cõmemorare nimis

Expanded text:
criptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit il Sicut non probaverunt habere Deum in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . » Et ad Thessalonisences in Epistola secunda ait de quibusdam: « Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittet illis Deus operut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis
Abbreviated transcription (Latin):
Dne ostende nobte& suffic̃ nob : Vt enĩ hoc intelleger& responsũ ẽ eiad nõ. Tunto tẽpo

Expanded text:
Domine, ostende nobis te, et sufficit nobis. Ut enim hoc intelligeret, responsum est ei a Domino: Tanto tempDomine, ostende nobis te, et sufficit nobis. Ut enim hoc intelligeret, responsum est ei a Domino: Tanto temp
Abbreviated transcription (Latin):
transierst: tunc eritmane nr̃m. dequo in psalmodicit᷑: mane ad stab otibi
&ctẽplabo hac ẽtẽplatione intellego dictũ: cutradiderit regnũ dõ & patri:
Id .ẽ. cum ꝑduxerit iustos quibus nunc exfide uiuentib: regnat. mediator dĩ & homi
Mihi aliud non uid&ur. neq: enim quȩ rimus aliud. cũ adillius c̃tẽplacionẽ
ꝑuenerimus quenunc . ñ .ẽ. quãdiu gaudiũ nr̃m inspe. ẽ: Spes aut̃ quȩ uid&a
tiã expectam quo adusq: rex recubito suo.ẽ: tunc erit qđ scriptumẽ adimple¬
bis me letitia cum uultutuo: Illaletitia nihil amplius requir&. q nec
erit quod amplius requiratur. ostendit᷑ enĩ nob patremi & suffici& nob
qđ bene intellexerat. philippus. ut dicer&: Dñe ostende nob patrem & suf¬
ficit nob Sedñdũ intellex erat eoquoq: modo idipsum sepotuis sedicere

Expanded text:
transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intellego dictum: cum tradiderit regnum deo et patri, id est cum perduxerit iustos, quibus nunc ex fide uiuentibus regnat mediator dei et hominmihi aliud non uidetur. neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem peruenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. spes . tiam exspectamus, quoadusque rex in recubitu suo est. Tunc erit quod scriptum est: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo. Illa laetitia nihil amplius requiritur, quia nec erit quod amplius requiratur. Ostendetur enim nobis Pater, et sufficiet nobis, quod bene intellexerat Philippus ut diceret: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit nobis: sed nondum intellexerat eo quoque modo idipsum se potuisse dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatiosimilitudinẽ ꝑangelicos principatus & potestates & uirtutes : Exqua rũꝑsona
nin c̃uenient̃ intelligit᷑ dici incantico canticorum adponsã : similitudines aurifa¬
ciemꝰ tibi cumdis tinctionib: argenti. quo adusq rex inse cubito suo.ẽ. Id .ẽ. coad
usq: xp̃s in secreco suo .ẽ qui auita nr̃a abscondita .ẽ. cum xp̃o indõ : cum xp̃s
quod antequã fiat uidemus nunc ꝑspeculum in enigmat e. hoc .ẽ. in simi¬
utudinib: Tunc aut̃ facie ad faciem. hac enim nob contem placio ꝓmittit᷑
actionum omnium finqs atq a&naꝑfectio gaudiorum. Filii eniindĩ sumꝰ.
& nondum apparuit quid erimꝰ. Scimus quia cum apparuerit. similes
sum qui sũ & dicessic filiis isrł qui ẽ misit aduos. hoc contem plabimcum
uiufm in a&nũ. itaquippeait: haec ẽ aut̃ uita. a&na : ut cognoscant te
solũ uerũdm̃ & quẽ misisti ihm̃ xp̃mꝯ hoc fiat cum uenerit dñs & in lumina¬
uerit occulta tenebrarũ cũtenebra mortalitatis huiꝰ corruptionisq

Expanded text:
dispensatio similitudinum per angelos et principatus et potestates et virtutes, ex quarum persona non inconvenienter intellegitur dici in Cantico Canticorum ad sponsam: Similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoad usque rex in recubitu suo est, id est, quoad usque Christus in secreto suo est, quQuod antequam fiat, videmus nunc per speculum in enigmate, hoc est in similitudinibus, tunc autem facie ad faciem. Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis atque aeterna perfectio gaudiorum. Filii enim sumus, et nondum apparuit, quid erimus. Scimus quia cum apparuerit, similes sum qui sum; et dices itaque filiis Israhel: qui est, misit me ad uos: hoc contemplabimur, cum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum Christum. hoc fiet, cum uenerit dominus et inluminauerit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque
Abbreviated transcription (Latin):
substantialis & coa&̃na naturu. auc siquisq: condit. ut aliqui senserum. Itadictum
Et ipsefilius subiectus erit quuilli subiecit oma ut ipsam subiectionem & conuersionẽ
credit futurã creaturae in ipsam substantiã uel essentiam creacoris. Id ẽ utq fuerat
substantiae creaturae fiat substantia creatoris : Certe uel hoc concedit quod non habs
ullam dubitationẽ nondũ hoc fuis sefactũ cudñs dicer& pat̃maiorme ẽ. Dixenĩ
hoc non solũ ante quã ascendis s& incaelũ. Verũ &iã antequã passus resurrexis so

Expanded text:
substantialis et coaeterna natura, aut, si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: substantialis et coaeterna natura, aut, si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: et ipse filius subiectus erit qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, uerum etia
Abbreviated transcription (Latin):
serui factꝰ e muli ere fact sublege ut eosquisublege erant redimer& : Pro inde in formadi fec̃
hominẽ in forma serui factꝰ ehiomo: Nasi pater tantum sine filio fecis s& hominem
non scriptũ ess& faciamus hominem adimaginẽ & simulitudinem nr̃am:
tẽ dm̃ utrũq: aut̃ homo ꝓpt̃ acceptũ hominẽ : Neq enĩ illa subceptione alterũ eorũ in alterã con
uersũ atq mutatũ ẽ : Nec diuinitas quippe increaturã mutata ẽ ut desister& ẽõ diuinitas
llud autẽ quodait idem apołs. cũ aut̃ ei om̃a subiectu fuerint : Tunc & ipsifilius subiectus
erit ei quiilli subiecit om̃a. Aut ideo dictũ ẽ nequisq: putar& habitũ xp̃i. Qui ex humana
creatura susceptus .ẽ. Conuersus postea in ipsam diuinitutẽ uelud certius ex presserĩ
dĩtatẽ. quenẽ. creatura sed ẽ unitas incorporea trinitas & in comutabilis & sibi m&con¬

Expanded text:
servi, factus ex muliere, factus sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret . Proinde in forma Dei fecit servi, factus ex muliere, factus sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret . Proinde in forma Dei fecit hominem; in forma servi factus est homo. Nam si Pater tantum sine Filio fecisset hominem, non scriptum esset, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . tem Deum, utrumque autem homo propter acceptum hominem. Neque enim illa susceptioneversum atque mutatum est: nec divinitas quippe in creaturam mutata est, ut desisteret esse divinitas,llud autem quod dicit Apostolus: Cum autem ei omnia subjecta fuerinerit ei qui illi subiecit omnia aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conuersum iri postea in ipsam diuinitatem uel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas incorporea trinitatis et incommutabilis et sibimet con
Abbreviated transcription (Latin):
piens Neque enim siaccepit formam serui ut ami ter& formam dĩinquaerat equa¬
lis patri : Siergo ita acceptiẽ forma serui ut non amitter& formadĩcũ& informa serui
& informadĩ Idem ipsesit filius unigenitus dĩpatris informadĩ ȩqualis patri informa ser
maiorẽ Inforauĩc serui&iã scipso minor ẽ Nonituq: in merito scriptura utrũq dic̃& equa¬
lẽ patrifiliũ & patrẽmaiorẽ filio : Illud enĩ ꝓpt̃ formãdĩ hocaut̃ ꝓpt̃ formã serui: Sin ulla
uno capitulo epistolȩ pauli a płi ꝓmit᷑ Vbimani festius ista distinctio cõm̃dat᷑ : Aitenĩ
qͥcũ informadĩ ẽec ñ rapina arbitrat᷑ e. eẽ ȩqualis dõ sed sem& ipsũ exinaniũ formã seruiacci
piens insimilitudinehominũ fact̾ & habituinuentꝰ ut homo Estergo dĩfilius dopatrinatu¬
ra aequalis habituminor : In formaenĩ serui quã accipit minor ẽ. patrin forma aut̃ dr inqua

Expanded text:
piens? neque enim sic accepit formam serui, ut amitteret formam dei, in qua erat aequapiens? neque enim sic accepit formam serui, ut amitteret formam dei, in qua erat aequalis patri. si ergo ita accepta est forma serui, ut non amitteretur forma dei, cum et in forma serui et in forma dei idem ipse sit filius unigenitus dei patris, in forma dei aequalis patri, in forma serumaior est, in forma autem serui etiam se ipso minor est? non itaque immerito scriptura utrumque dicit, et aequalem patruno capitulo Epistolae Pauli apostoli promitur, ubi manifestius ista distinctio commendatur. Ait enim: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinapiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit minor est Patre, in forma autem Dei, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
nrae unitas & equalis trinitatis : Sed quia multa in scis libris Propt̃ in carnationẽ uerbi
di quȩ prosalute nr̃a reparanda facta est: ut mediator di & hominum eẽt homo
xp̃s ihs. Itu dicuntur ut maiorem filio patrem significent. uel&iam apertissi¬
me ostendant. Errauerunt homines minus diligenter scrutantes uelin¬
tuentes uniuersam seriem scripturarum : & eaquȩ dexp̃o ihu secundum homi
nem dicta sunt adeius substantiam quȩ ante in carnationem sempiterna erat
& sempiterna ẽ trans ferre conatisunt. Et illi quidem dicunt minorem filiũ ẽẽ
quã pater ẽ : quia scriptum est. Ipso dño dicente: Patermaior me ẽ Veritus aut̃
ostendit secundum istum modõ &iam seipsomino remfilium: Quomodo enĩ
non &iã seipsominor factus est. quise metipsum exinaniuit. formam seruiacci¬

Expanded text:
nostrae unitas, et aequalitas Trinitatis. Sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem Verbi nostrae unitas, et aequalitas Trinitatis. Sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem Verbi Dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator Dei et hominum esset homo Christus Jesus, ita dicuntur, ut majorem Filio Patrem significent, vel etiam apertissime ostendant; erraverunt homines minus diligenter scrutantes vel intuentes universam seriem Scripturarum, et ea quae de Christo Jesu secundum hnem dicta sunt ad eius substantiam, quae ante incarnationem sempiterna erat et sempiterna est, transferre conati sunt. et illi quidem dicunt minorem esse filium, quam pater est, quia scriptum est ipso domino dicente: pater maior me est. ueritas autem ostendit secundum istum modum etiam se ipso minorem filium; quomodo enim non etiam se ipso minor factus est qui semet ipsum exinaniuit formam serui acci
Abbreviated transcription (Latin):
eni sumꝰ circũcisiospũidĩ seruientes qđ ẽ ingreco latreuolentes pluresenĩ codices &ia la tinisio¬
habenquui sp̃uidi seruimꝰ: Greciaut̃ om̃ saut peneom̃ s inñnullis aut exemplarb latinisinue
tant Nĩquid& ul pduariũ in codicib: repperiunt : wescitis qe corporaur̃a teplũ iuobe
sp̃s sc̃ĩ quẽ habemꝰ ado : Quid aut̃ insanius maiusq: sacrilegũ ẽ quã ut quisq dicere audeat
ebraxp̃i teplũ eo creaturae minoris secđ ipsos quã xp̃s ẽ: alio enĩlo codic̃: Corporaura¬
nr̃m teplum exibemꝰ necesse .ẽ. ut huic eam seruitutem debeamꝰ qu a nonnisi
dõ seruiendum ẽ que grecȩ appellat᷑ latria: Vnde consequens dicit: Clorifica teergo &
Senui annor parni dicatu. Quiin pormadiuegua lasẽpatri exeode
Iis & tulibus diuinarum scripturarum testimoniis qubus ut dixiprioris copiosi¬
iususi expugnuuerunt her&icorum : tales calumnias uelerrores insinuant᷑ fidei

Expanded text:
enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovrehabent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latinis inuetant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: nescitis, quia cos sancti, quem habetis a Deo? Quid autem insanius magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris, secundum ipsos quam Christus est? Alio enim loco dicit: Corporanostrum templum exhibemus, necesse est, ut huic eam seruitutem debeamus, qua non nisi deo seruiendum est, quae graece appellatur wreeia. unde consequenter dicit: glorificate ergo et SERVI MINOR PATRE DIHis et talibus divinarum Scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi, expugnaverunt haereticorum tales calumnias vel errores, insinuatur fidei
Abbreviated transcription (Latin):
in a& nũ spmueritatis quẽ hic munđ accipere ñ potest id ẽ dilectores mundianimalts aũt homoñ ꝑcip̃
quȩ sp̃s dĩ. Sed ad huc uideri potist ideo diccũ & egoro gabopatrẽ & aliũ aduocatũ dab uob qua si ñ sufficiuat
soł filius Illo aut̃ loco itadeillo dicĩi ẽ ⁊aquã soł omnino sufficiat. cũ uener̃ ille s p̃sueritatis docebuosomnẽ
ueriiatẽ : Nũddergo hinc sepurat tãquã ipse ñ docea tomnẽ ueritatẽ aut quasi hoc impleat sp̃s sc̃sqđ¬
ur̃mimpleuit: Sed ego ueritatem dico. expedit uob ut ego eam: Nam sinon abiero
aduocatus non ueni& aduos. hoc autem dixit non propter inequalitatem uerbio
quo minus uenirec illiquiminor non ess& quia non semetipsum exina¬
niuit. Sicut filius forma serui accipiens.

Expanded text:
itum ueritatis, quem hic mundus accipere non potest, id est dilectores mundi? animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus dei. sed adhuc uideri potest ideo dictum: et ego rogabo patrem, et alium aduocatum dabit uobis, quasi non sufficiat solus filius. illo autem loco ita de illo dictum est, tamquam solus omnino sufficiat: cum uenerit ille spiritus ueritatis, docebit uos omnem ueritatem. numquid ergo hinc separatur, tamquam ipse non doceat omnem ueritatem ? aut quasi hoc impleat spiritusuestrum impleuit. sed ego ueritatem dico: expedit uobis, ut ego eam. nam si non abiero, aduocatus non ueniet ad uos. hoc autem dixit non propter inaequalitatem uerbi quominus ueniret ille qui minor non esset, quia non semet ipsum exinaniuit sicut filius, formam serui accipiens.
Abbreviated transcription (Latin):
quippemercis. ẽ. fidei cũ mercede ꝑ fidẽ cordamundant᷑. Sic̃ scriptũ ẽ mundans
fide cordaeorũ. Probat᷑ aut qđ illi contẽplationi corda mundent᷑ : Illa maxime senten¬
longitudinẽ dierũ replebo eũ & ostendã illi saluturemm : Siue ergo aud famꝰ ostende nob̃filiũ
si ue aud eamꝰ ostende nob patrẽ tandundẽ ualeat qͥ a neut̃ sine altero potest ostendeunũ qͥppes
Sic̃ait : Ego & pat̃ unũ sumꝰ Deinde ppt̃ ipsã in separabilitatẽ fufficient̃ aliquando nominatur
Vel pat̃ soł ł filius soł adimpl& osnos l&itia cũ uultusuo nec indesẽparat᷑ utriusq sp̃s id ẽ patris &
soł sufficiat adbeatitudinẽ nram . &ideo soł sufficit qͥa separare a patre & filio ñ potest : Sic̃ & pat̃soł
suffic̃qͥa separari a filio & spũ scõ ñ potest : & filius ideo suffic̃ soł qͥa se parari abspũ scõñ potest : qͥd eni sibi

Expanded text:
quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur; sicut scriptum est, Mundans fide corda eorum . Probatur autem quod illi contelongitudine dierum replebo eum et ostendam illi salutare meum. siue ergo audiamus: "ostende nobis filium", siue audiamus: ostende nobis patrem, tantundem ualet, quia neuter sine alteroait: Ego et Pater unum sumus. Denique propter ipsam inseparabilitatem, sufficienter aliquando nominatur, vel Pater solus, vel Filius solus, adimpleturus nos laetitia cum vultu suo. Nec inde separatur utriusque Spiritus, id est Patris et quam solus ipse sufficiat ad beatitudinem nostram; et ideo solus sufficit, quia separari a Patre et Filio non potest; sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio et Spiritu sancto non potest. Et Filius ideo sufficit solus, quia separari a Patre et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ e Sed diuinarum scripturarũ incuriosus & contentionũ studiosus falli uerbũ
qđ positũ ẽ: donec itaquenã sequit᷑ Oport& enũ illũ regnare donec ponat inimicos sub
matũ ẽ coreiꝰ ñ cõmouebit᷑ donecuideat suꝑ inimicos suos: non enĩ cũ uiderit iã cõmo¬
uebitꝰ Quid ergo ẽ cũ tradiderit regnũ do & patri quasi modo non habeat regnũ ds̃ pa¬

Expanded text:
deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, quod positum est, donec; ita namque sequimatum est cor ejus, non commovebitur donec videat super inimicos suos. Non enim cum viderit jam commovebitur. Quid ergo est, cum tradiderit regnum Deo et Patri? quasi modo non habeat regnum D
Abbreviated transcription (Latin):
acꝑ hoc &iã scđm ista opinionẽ. Ad hoc pat̃ maiorẽ quam forma serui
homox psibs illud certenegare non possunt. Quod ad hucnatura hominis manebat
quando antepassi onẽ dicebat qm̃pat maiorme ẽ undenulla cunctatio ẽ scđm ho et¬
ait apłs cuautdixeritqͥa om̃a subiectas̃manifestũ quia p̃t̃ eũ qui subiec om̃a illuta exis¬
tim& depatre intellegendũ qđ subierit om̃a filius ut ipsum filiũ sibio m̃a subiecissẽ
nom put& in separabilis eniẽ operatio patris & filii alioquin nec ipsepict̃ sibi subie c̃oma
sed filius ei subi ec̃q ei regnu tradidit & euacuat omnẽ principatũ &omnẽ potestatẽ
& uirtute defilio quippeistudictas : Cũ tradiderit inquid regnũdo patri cũ euacuerit
omne principatũ &ominẽ potestatẽ &uirtutẽ. Ipse enĩ subiec̃ qui euacuat. nec sic
dider̃ : Cũ erĩ diciiꝰ tradereregnũdõ & patri ñ separat᷑ ipsequia simul cũ patreunꝰ

Expanded text:
Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc Pater major est, quam forma servi,utatus homo Christus Jesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater major me est. Unde nulla cunctatio est, sefestum, quia praeter eum qui subiecit illi omnia, ita existimet de patre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin nec ipse pater sibi subiecit omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe ista dicta sunt: cum tradiderit, inquit, regnum deo et patri, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. Nec sic diderunt. cum enim dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia simul cum patre unus
Abbreviated transcription (Latin):
degit ut ex copemliopo ritulo xiiii
Ipor tebut ergo ut aufero&ur ab oculis cocu forma serui quã intuentes hoc sola ẽẽ xp̃mputabant
quoduidebant : Inde e &illud quod ait: Sidiliger&is me gauder&is qm̃ eo ad patrem qui a pat̾
muior mee . Ide propterea meo port& unt ad patrem qui adume itauid&is. & teboc quodui¬
d&is aestimatis minor sum patre atque ita circa creature susceptumq habitũ occupati aiqua¬
litate qua cupatre habieo non in tollogitis: inde .e. & illud nolimetangore ñ dueni as cona
ad patre moũ.t actus enitamꝙ. fine fucit nctionss: Ideo q nolebat ineo. oo finc i tenticordis in secut
hor quod uidebaturtantumodo putar&ur: Ascensioaut ad patre eratita uideri sicut ac qlis

Expanded text:
DBBIT. EX EODEM LIBRO, TITVLO VIDI. Oportebat ergo, ut auferretur ab oculis eorum forma serui, quam intuentes hoc solum esse Christum putabant quod uidebant. inde est et illud quod ait: si diligeretis me, gauderetis, quoniam eo ad patrem, quia pater maior me est, id est propterea me oportet ire ad patrem; quia, dum me ita uidetis et ex hoc quod uidetis aestimatis, minor sum patre, atque ita circa creaturam susceptumque habitum occupati aequalitatem, quam cum patre habeo, non intellegitis. inde est et illud: noli me tangere; nondum enim ascendi ad patrem meum. tactus enim tamquam finem facit notionis, ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod uidebatur tantummodo putaretur. ascensio autem ad patrem erat ita uideri, sicut aequali
Abbreviated transcription (Latin):
&iam mostuus diceretur: sed si & huic libro exhebreorum quia in eo nonẽ. canone
contradicitur: Quid demorse dicturi sumus quicerte & indeutero nomio
mortuos : Et in euangelio cumhelia quimortuus non est legitur a paruis se
quibus sacrificium prosit aut locus martirum in quo &uis¬
pium epelitur ex libr decura promorruis ge rexda
Scrpistimnibi quorens ame utrum prosit cunq postmostem quod corpꝰcnꝰ a pudse¬
religiosorũ atq fidelium ꝓsuis ista curantium adiungis &ia uacane nom posst qd
uniuersa ꝓdefunctis eccła supplicare consueuit. Vtillud binc conicipossit ho¬
mimi prodesse postmostẽ si fide suorũ humando ciꝰ corporitalis ꝓudeatur locꝰ
inquo a pareat opitulatio &iam istomodo quȩ sita scoru sed cũ hȩcnta sint quo mohc¬

Expanded text:
etiam mortuus diceretur. sed si et huic libro ex Hebraeorum — quia in eo non est — canone etiam mortuus diceretur. sed si et huic libro ex Hebraeorum — quia in eo non est — canone contradicitur, quid de Mose dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus et in euangelio cum Helia, qui mortuus non est, legitur apparuisse Quibus sacrificium prosit, aut locus martyrum in quo quispiam sepelitur; ex libro de Cura pro mortuis gerenda Scripsisti mihi, quaerens a me utrum prosit cuique post moreligiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. Adjungis etiam vacari non posse, quod universa pro defunctis Ecclesia supplicare consuevit: ut hinc et illud conjici possit, homini prodesse post mortem si fide suorum humando ejus corpori talis provideatur locus, in quo appareat opitulatio, etiam isto modo quaesita, sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
tatur sedillo exluso imaginaria simulutio samuhelis diuboli corituficta in¬
tellegatur Sedqm siue illini ficri posset si ue non posset: Tam̃ fallatia satinlus
atq imaginum simuilapꝰ darũ. callida operatio decipiendis humanis sensibus
mmulti formis inuigilar: pedetemtim quide nẽ in quisibnu bi diligentioribus pre¬
scribamus : sed tamen potius ex istimemus talcaliquid factum maligno pͥitonis se
illius ministerio quadiu nobis aliquid am plius excogitare atque explicare non
datur hac sunt q̃ tuncdepitonissa & samuhele rescripsi sed quam non frustra lino¬
dixerim pedetemtim non in hoc genere simulatam samuhelis imaginem maligno
pitonisse ministerio photontum existimare debere neinquisitionibus diligentio¬
ribus prescribamus: cea postcrior inquisio declauit quando inueni in libro
ecdesi astico ubi patres lauddtur &x ordine ipsum sic fuisse laudatum ut propbetasse

Expanded text:
tatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum maligno pythonissae illius ministerio, quamdiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur." Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuhele rescripsi sed quam non frustra dixerim, pedetemtim non in hoc genere simulatam Samuhelis imaginem malignae pythonissae ministerio praesentatam existimare debere, ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, mea posterior inquisitio declarauit, quando inueni in libro Ecclesiastico, ubi patres laudantur ordine, ipsum sic fuisse laudatum, ut prophetasse
Abbreviated transcription (Latin):
utiq falsum ẽ magno quippe inter uallop ostmortem sepatare bondaualis
infiros doo menta pateret &illum quiadei ianiũ ulcerosus ucebat ianunreqͥs¬
costitutũ magniun chaos int̾iectum cẽ testat᷑ Autsiꝓpterea samu hel
habere ex itum illa lectionem quinonsit contra fidem tee rusiforte  fandiore
aplixiore inquisitione quacuel uiriũ suarum uel tẽ poris exeedit angustias
inueniatur aliquĩdũ uel posst uel nom posse animã hutnanapurere boc
unta einigraderit iagicis carminib cuocatt̃ uiuorum apparere eđspectibi
aliã corporis linfamenta gestantem: ut non solũ inderiualeat seda gnoser&
si potest utrũ etiam iusti anima ñ quidem cogat᷑ magicis sacris sed dignetu
ostendi occultioribus imperiis sũ melegis obtẽperans. ut sifieri ñ posie cla¬
ruerit nonuterq sefisus in huiꝰ scripturae tractatione atq ꝗpasitione amin¬

Expanded text:
utique falsum est. magno quippe interuallo post mortem separari malos a bonis utique falsum est. magno quippe interuallo post mortem separari malos a bonis inferos toconstitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensus in huius scripturae tractatione atque expositione admit
Abbreviated transcription (Latin):
non cognosceban Cum enim uult ds aiam per infir mes ixfir mas que
sp̃s ualiquem uera cognos tere temporalia dum taxat at queadistã
mostalitatem pertinentia facile est & non in congruũ ut om̃ps &ius¬
tus adeorũ poenã quibus ista predicunt᷑ &malũ quod eis inpend&. anteq
ueniat p̃nos cendã patiant᷑ occulto apparatu ministeriorũsuoꝵ &iã spiri¬
tibi talib aliquid diui nationis inptiat. Vt qđ audiunt ab iangelis pͥnu¬
tiant bominb tantũ aut̃ audiunt quantũ omnium dnsata modera tori
uliubet uel sinit: Vnde etia sp̃s prthonicus inactib apłorũ ad testat᷑ paulo
plo &ccuan gclista eẽ conat ciscunt᷑ istifallacias &uerum quodnos scp illa¬
rtit nondocen dimagis de cipiendi finep̃nunti ant: &eforte hocẽ qd eumilla
imigosamuhiclis saulem pdicerst moriturum: Dix etiã secum futurau quodi

Expanded text:
non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infirmos infimosque non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infirmos infimosque spiritus aliquem uera cognoscere, temporalia dumtaxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant: et forte hoc est quod, cum illa imago Samuhelis Saulem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
celestes potes tates fictȩ tamen ex m& allo qđ imperauit đs suꝑ artã testam̃tima
rti significande ꝗ sictiat non aliud qua meherubim illa quoq figmenta uocitantur
toun quis uid& somniũ nondicit Vidi imaginẽ augustimi aut simpliciam sed
uidi agustinũ & simplicianum cũ eotem pr quet ale aliꝰquid uidit nos ignor amus usc
uidisse in somnis & boues. non spicarum aut boum imagines : siigitur liquido
constat nominibus earum rerum quarũ imagines sunt eas demimagines
appellari: Nommirum es÷ quod scriptura dicit iamubelem uisum &iamsifa
imago samubelis ap̃ paruit machinamento eius quitrans figurat seue lut
nangedum lucis & ministros suos uel ut ministros iustitiae. Iam uero
siillud mou& quomodo & a maligno spusauli uest priredicta sint potes
& illud mirum uideri quomodo dȩmones agnouerunt xpm quem iuda

Expanded text:
coelestes potestates, ficta tamen ex metallo quod imperavit Deus super arcam Testamenti, magnae coelestes potestates, ficta tamen ex metallo quod imperavit Deus super arcam Testamenti, magnae rei significandae gratia, non aliud quam Cherubim illa quoque figmenta vocitantur . Item quisquis videt somnium, non dicit, Vidi imaginem Augustini aut Simpliciani; sed, Vidi Augustinum aut Simplicianum: cum eo tempore quod tale aliquid vidit, nos ignoraremus; uvidisse in somnis et boves , non spicarum aut boum imagines. Si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei
Abbreviated transcription (Latin):
uel usu uel necessitate tractatis quam quam in hoc facto potest ẽẽ alius
facilior exitus & expeditior intellectus ut nonuere sp̃m samuhelis excita
tum arequiesua credamus: sed aliquod phantasma & imaginariam inli¬
sionem diaboli machinationibus factam quam propterea scriptura nomi
sa mubedis appellat quia solent imagines earum rerum omnium nominibus appel¬
lari. Quarum imagines sunt : sicut omnia quȩ pinguntur at que finguntur ex ali¬
qua matheria m& alli aut ligni uel cuiusque rei apteadopera huius modi quae
&iam uidentur in somnis & om̃s fere imagines earum rerum quarum
imagines sunt: Appellari nominibus solent : quis enim es Nhominem pictũ
dubit& uoc aro hominem quando quidem & singulorum quorum que pici¬
rum cumas picimus propria quoque nomina in cunctanter adhbemus
flumen simois illa roma cũ aliud nibil sint quã pictxi magines Tinde cherubim cũsin

Expanded text:
uel usu uel necessitate tractatis? Quamquam in hoc facto potest esse alius uel usu uel necessitate tractatis? Quamquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus et expeditior inteltum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines earum rerum omnium nominibus appellari quarum imagines sunt: sicut omnia quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni, aut cujusque rei aptae ad opera hujusmodi, quaeque etiam videntur in somnis. Et omnes fere imagines earum rerum quarum imagines sunt. appellari in omnibus solent: quis enim est qui hominem pictum dubitet vocare hominem? quandoquidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quaeque nomina incunctanter adhibemus: flumen Simois, illa Roma; cum aliud nihil sint quam pictae imagines. Unde Cherubim cum sint
Abbreviated transcription (Latin):
quod si illud ineuangelio Nos ideo non perturbat quia dñs uoluit atq permis it nulla
diminutione suae potestatis & diuinitatis id fieri sicut ab ipsis iudaeis quam quam per¬
uersis atque inmundis Et facta diaboli. facientibus & teneri scilie& & uncert
& inludi & crucifigi at que interfici passus est: Non est absurdum credere ex aliqua
dis pensatione diuine uoluntatis permissur fuisre ut non inuitus nec dominante atq
subiugante magica potentia sed uolens at que obempesitns occultȩ dis positionis di que
regis diuina eum sententia percussurus Cur enim animaboni hominis amalis uiub
euocata siuenerit amittere uideatur dignitatem suam. Cum & uiuplerum que boniu¬
cati ad malss uemant &agant cumeis quodofficium postulat aequitatis seruato
atque in concusso decore uirtutis suae & illorum uitis prorerum prȩsentit

Expanded text:
quod si illud in euangelio ideo nos non perturbat, quia dominus uoluit atque permisit nulla quod si illud in euangelio ideo nos non perturbat, quia dominus uoluit atque permisit nulla deminutione suae potestatis et diuinitatis id fieri, sicut ab ipsis Iudaeis, quamquam peruersis atque immundis et facta diaboli facientibus, et teneri scilicet et uinciri et inludi et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae regis, diuina eum sententia percussurus. cur enim anima boni hominis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque inconcusso decore uirtutis suae et illorum uitiis pro rerum praesentium
Abbreviated transcription (Latin):
quam uoluerit creaturam cui uoluerit creaturat ubiq p̃sens ueritas loquitur
nec ꝓpteria magnimortuesł cuiloquitur dr̃ int̃ est enim quid loquatur: Quia &im¬
penttor cummultis in nocentib: non loquitur quibus ꝓuidentis nme consulit ads alitt̃ẽ
& cum mulu ocentibus loquit quosiub& interfici siergobine propierea nulla
mou& quod licuerit maligno sp̃ui excitare animam iusti & tamquam de abditis
mortuorum receptaculis euocare nonne magir mirandum est quo satanas ipsũ
dñm ad sumpsit & constituit superpinnã tẽpli: Quolib& enim modo fecerit
ille &iam modus quo samubeli factum est ut excitar&ur : similiter lat& nisi
forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam addnm uiuum unde uoluit a sumendum
& ubi uoluit constituendũ quam ad samuhelis defuncti spm asuis sedibus ex ettandum:

Expanded text:
quam uoluerit creaturam cui uoluerit creaturae ubique praesens ueritas loquitur quam uoluerit creaturam cui uoluerit creaturae ubique praesens ueritas loquitur nec propterea magni meriti est cui loquitur deus; interest enim, quid loquatur, quia et imperator cum multis innocentibus non loquitur, quibus prouidentissime consulit ad salutem, et cum multis nocentibus loquitur, quos iubet interfici — si ergo hinc propterea nulla mouet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam iusti et tamquam de abditis mortuorum receptaculis euocare, nonne magis mirandum est, quod satanas ipsum dominum assumsit et constituit super pennam templi? quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus, quo Samuheli factum, ut excitaretur, similiter latet. nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad dominum uiuum unde uoluit assumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum.
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ no nonẽ. substantia peccatum sed substantia ẽ d̃ summaq substantia & solus
uerus nrtionilis ereaturitecibius a quo ꝑ inoboedientiam recedendo & ꝑinfirmtatem
non ualendo capere qđ debuit & gaudereaudis quẽ ad modum dicat ꝓcussumẽ sic ut feni
auruit cormeum qm oblitus sum manducare panẽ meum CCLXXXVII¬
drinferno e uoca uerto: hoc a mebeatȩ memoriae simplicianus mediola nensis episco p̃
aliquando quaeriuit quideirti ponderim subditum lege. Item quaeris in quamutiũ
spͥs inmundus quierat in pͥt onirsa potuerit agere ut ra muhel as auleuider& ur
& loquer & cũ eo sed multomaioris miraculi ẽ quodipse satanas princeps in mundo¬
omeniums pirttuum potuit loquicumdo & p&er&tẽpt andũ iobiustis simũ uirum qui
&iam apł teptandas p&uit. A ut si hoc ideo non hab& difficilem questionẽ qudut per

Expanded text:
ta est. sic non est substantia peccatum, sed substantia est deus summaque substantia et solu§ ta est. sic non est substantia peccatum, sed substantia est deus summaque substantia et solu§ uerus rationalis creaturae cibus. a quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: percussum est sicut faenum et aruit cor meum, quoniam oblitus sum manducare panem meumde inferno evocaverit. Hoc a me beatae maliquando quaesiuit. quid ei responderim, subditum lege. ,,Item quaeris" inquam "utrum spiritus immundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saul uideretur et loqueretur cum eo. sed multo maioris miraculi est, quod ipse satanas, princeps immundorum spirituum, potuit loqui cum deo et petere temtandum Iob iustissimum uirum; qui etiam apostolos temtandos petiuit. aut si hoc ideo non habet difficilem quaestionem, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
abpossunt Ofratbonũ est ut memineriste et̃ xp̃ianum credere ista fortasse suffeerit
sefanenquiadis putare iuis nec obẽ immo &iã ꝓdes ł sĩ firmissima p̃cedat fides nec existi¬
nemus petcato naturam humanã nom posseuitiari sed &iã diunis credenter scripturis pec¬
ritocam etẽ uitiatdo quom odo fieri potuerit Inquist mus qm̃ peccatũdi dicimus non cẽ substan¬
nam nonne adtenditur ut aliđ omitam &iam non manducare non ẽẽ substantiam. A sul¬
Nantia quippe reditur qm̃ cib substantia ẽ sed abstinere a cibononẽ substantia
Ettamen subst antia corporis siomnino abstineat᷑ acibo ita languescit uta ualitudinis in¬
acqualitatecor rumpit᷑. It a ex aurit uirib it.a lassitdine de bilriatur & fiungiur
ut si aliquomodo ꝑdur & inuita uix pornt adeumcibũreuocari. Vnde abstinendo uitia¬

Expanded text:
non possunt.s o frater, bonum est, ut memineris te esse christianum. credere ista fortasse suffecerit; non possunt.s o frater, bonum est, ut memineris te esse christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nec existimemus pecato eam esse vitiatam, quomodo id fieri potuerit inquiramus. Quoniam peccatum jam didicimus non esse substantiam; nonne attenditur, ut alia omittam, etiam non manducare, non esse substantiam? A substantia quippe receditur; quoniam cibus substantia est. Sed abstinere a cibo non est substantia, et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita valetudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur viribus, ita lassitudine debilitut, si aliquo modo perduret in uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitia
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s moriunt᷑ sic & in xp̃o om̃s uiui fic abunt᷑.
CCLAOM. LONRA IOQUOD DIXERUNT PELAGIARI HUMaNA Nonposse
rimo inquit de eo disput andum est quo ꝑpeccatum debilitata dicitur & inmucat a
natunt unde ante om̃a quaerendum puto inquit : quid sit peccatum subst anua
aliqua a nomnino substantia carens nomen quo non res non existentia non corpus
aliquod sed perperam fati atus exprimitur. Deinde aduingit. credoita est & i
ita est inquit quomodo potuit humanam debilitare uelmutare naturam
quod substantia car& : Cerne&is ne quotendat & quomanus porrigat haec
dispitado ut ommino frastra dictum put&. Vocabis nomen iłim̃ ipseenim saluum faci& populũ
o ecits eorum. Quomodo enim saluum faci& ubinulla est aegrtudo peccatt iuppea quibus
dicit Euangelium saliũ faciendũ populum xp̃i substantiae nonsunt : & seđ mistum attare

Expanded text:
omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. CAPUT CCCIV. Contra id quod dixerunt Pelagiani humanam non posse rimo, inquit, de eo disputandum est, quod per peccatum debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum: substantia aliqua an omnino substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. deinde adiungit: credo, ita est. et si ita est, inquit. quomodo potuit humanam debilitare uel mutare natquod substantia caret? Cernitisne quo tendat et quo manus porrigat haec disputatio? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius lesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. quomodo enim saluum faciet, ubi nulla est aegritudo? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciendum populum Christi, substantiae non sunt et secundum istum uitiare