comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat fit in angłis ꝑeternitatis partiripationẽ ut indeteriꝰ non
t̃n ⁊̃ in ipsa ĩã pena suȩ gn̾ositatis index anima rationalis bestia¬
rum motũ inm̃brũ suȩ carius erubuit. eiq incussit pudor̃e.
ñ solũ qr hoc solũ ibi sentiebat ubi nũꝗͣ ante. tale aliꝗͥ sense¬
rat. uerũ ⁊̃ qd ille pudendus motꝰ de p̾cepti tͣnsg̾sione uenie¬
bat Ibi eñi sensit qr pͥus gr̃a uestiret᷑. qͣndo insua nuditate
nichil indecens pateret᷑. ibi ꝯpletũ ẽ. dñe inuoluntate tua
p̾stitisti decoreͥ meo uirtutẽ. au̾tisti fatiẽ tuã ame ⁊ factus sũ
ꝯtͣbatus. Deniq illa ꝯtͣbatione ad folia ficulnea cururrerũt.
succinctoria sͥ ꝯsuerũt.⁊ qr głando deseruerant pudenda texe.

Expanded text:
erat, fit in Angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non erat, fit in Angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non tamen etiam in ipsa jam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit, qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. Ibi completum est, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus . Denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt, et quia glorianda deseruerant, pudenda texe
Abbreviated transcription (Latin):
gñis poma iã in aliis arboribꝰ innoxia senserãt. magis c̾dider̃¬
đm posse peccantibꝰ facile ignoscere. quã patient̃ tuler̃ ñ cog.¬
noscere. qͥd nã eẽt cur eos inde cibũ sumere uetuisset. Oox
gͦ ut p̾ceptũ tͣnsg̾ssi s̃. intͥnsecꝰ gr̃a deserente omnino nudati.
qͣm tẏp̾o quoda ⁊ suꝑbo amore suȩ potestatis offend̾ant. insua
m̃bra ocłos iniecerũt. eaq motu eo quẽ ñ nou̾ant ꝯcupiuerũt:
ad hoc gͦ aꝑti s̃ oculi ad qd̾ antea ñ patebant. quã uis ad alia
paterent. Nec mors ea die accidit qua factũ ẽ q̃ ds uetuit a¬
misso quippe statu mirabili corpꝰ ipsũ cui status ⁊̃ de ligno
uitȩ uirtute mystica p̾bebat᷑. ꝑquẽ nec morbotẽptari nec mu¬
tari etate potiussent. cũ hoc ineꝙ carne quãuis ammali adhur¬
licet in meli postta ꝯmutanda ĩa tam̃ significaret᷑ ꝑescã ligni
uitȩ. q exeo spũali alim̃to sapientiȩ cui sacram̃tũ illud lignũ

Expanded text:
is poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamipso spirituali alimento sapientiae, cujus sacramentum illud lignum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpa uoluntate peccare. ipstꝰ dĩ subam dicunt pͥmo
necessitate.⁊ postea in eaprabilit̃ uoluptate corruptã.
atq ꝑu̾sam. S deistoꝵ bem̃tissimo errore alias iã mul¬
ta birimꝰ. in hoc aut̃ oꝑe querendũ ẽ scđm scãm scrrp¬
turã qđ dedia bolo dicendũ ẽ.p̾mo utrũ abinitio ipsp̃
munor sua potestate delectatus abstiterit ab illa socie¬
lade ⁊ baritate qua beati s̃ angłi qui ꝑfruant᷑ dõ. an

Expanded text:
am dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an
Abbreviated transcription (Latin):
serpentes. Quȩ uniu̾sa c̾atuia habens inse animã uiuã ina¬
tionabiłẽ uniu̾se rationali caturȩ suȩ siue bone siue ma¬
lȩ uoluntans. lege diuini ordinis subdita ẽ. Ed gͦ mirũ si
ꝑserpentẽ aliqͥd agẽ ꝑmissus ẽ diabolus. cũ demonia intͣre¬
pulosiꝰ quen solet. quã totã quidã heretier offensi molestia
malȩ uoluntatis eiꝰ alienare conant᷑ ac̾atura sũmi ⁊ uen
di.⁊ alterũ ei dare pͥncipiũ qđ sit contͣ dm̃. N enĩ ualẽt
intellige om̃e qđ ẽ. inqͣntũ sub̾a aliꝗͣ ẽ ⁊ bonũ eẽ. ⁊ñ abił
lo uero bõ aqͦ om̃e bonũ ẽ cẽ ñ posse. mała uͦ uoluntatẽ
mordinate moueri. bona inferiora suꝑioribꝰ p̃ponendo.
atq ita factũ eẽ ut rationalis c̾aturȩ sp̃c sua potestate

Expanded text:
serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porpulosius quaeri solet, quam totam haeretici quidam offensi molestiam malae voluntatis ejus alienare conantur a creatura summi et veri Dei, et alterum ei dare principium quod sit contra Deum. Non enim valent intelligere omo uero, a quo omne bonum est, esse non posse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ipus. ẜ om̃s intelligi uolens suꝑiꝰ ait. deadã. in qͦ om̃s peccauert̃
unde utiq infantũ aĩas ñ posse secerni. ⁊ eo qđ dictũ ẽ om̃s ⁊ eo
qd eis ꝑbapismũ subuenit᷑. ñ ab surde credunt ꝗͥ aĩas ext̃duce
guant᷑. Lam itaq uideamꝰ quantũ suscepti huiꝰ oꝑis necessitas
patit᷑. quale ⁊ illud sit qđ paulo ante distulimꝰ. Scriptũ ẽ enĩ.
in libro sap̃iȩ. Puer aut̃ : ingeniosus. ⁊ sortius sũ animã bonã.

Expanded text:
sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni et eo, quod dictum est "omnes" et eo, quod eis per baptismum subuenitur non absurde credunt, qui animas ex 30. Jam itaque videamus, quantum suscepti hujus operis necessitas patitur, quale etiam illud sit, quod paulo ante distulimus. Scriptum est enim in libro Sapientiae: Puer autem eram ingeniosus, et sortitus sum animam bona
Abbreviated transcription (Latin):
mane : ẜ alit̃ quidẽ quã in hac ꝯsuctudine cottidianȩ
lucis huiꝰ ⁊ corporalis. ñ tam̃ tãquã hic ꝓp̾e ibi figuiate.
Ubr enĩ melior ⁊ certior lux. ibi ueriae ⁊̃ dies. sur gͦ ñ uer
orỹ uesꝑa ⁊ uerius mane : Nã si inistis dieb habet qͣnđa
declinationẽ suã lux inoccasũ. quã uesꝑe nomine nun¬
cupamꝰ. ⁊ ad ortũ iterũ reditũ qđ mane dicimꝰ: cur ⁊ illic
uesꝑam ñ dicamꝰ. cũ aꝯtemplatione catoris c̾atã despicit᷑.

Expanded text:
udine cotidianae lucis huius et corporalis, non tamen tamquam hic proprie, ibi figurate; ubi enim melior et certior lux, ibi uerior etiam dies . cur ergo non et uerior uespera et uerius mane? nam si in istis diebus habet quandam declinationem suam lux in occasum, quam uesperae nomine nuncupamus, et ad ortum iterum reditum, quod mane dicimus, cur et illic uesperam non dicamus, cum a contemplatione creator
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã. que ñ in ꝓpheua figurate. ẜ in hac c̾aturarũ
ꝯditione ꝓpͥe meliusq possit intelligi. querat ⁊ diuini¬
tus adiutus inueniat. Fien aut̃ pot̃ ut ⁊̃ ego aliã his di¬
uine script᷑e u̾bis ꝯgruentiorẽ forcassis inueniã. Neq
enĩ ⁊ hanc ita ꝯfirmo. ut aliã quȩ p̃ponenda sit inue¬
niri ñ posse ꝯtendã: sicut ꝯfirmo reꝗẽ dĩ scripturã scãm¬

Expanded text:
 in prophetia figurate, sed in hac creaturarum conditione proprie meliusque possit intellegi, quaerat et diuinitus adiutus inueniat. fieri enim potest, ut etiam ego aliam his diuinae scripturae uerbis congruentiorem fortassis inueniam. neque enim hanc ita confirmo, ut aliam, quae praeponenda sit, inueniri non posse contendam, sicut confirmo requiem dei scripturam sa
Abbreviated transcription (Latin):
ac sentire ñ possumꝰ. ⁊ siꝗͥ ad cos intelligendos conan pos¬
sumꝰ. ñ debemꝰ temerariã p̃cipitare sententiã.tãꝗͣ dchis
aluid sentiii ꝯgruentiꝰ ꝓbabiliꝰq ñ possit. istõ uii. dieo¬
q̃ ꝓillis agunt ebdomadã. cuiꝰ cursu ⁊ recursu tẽpora ra¬
piunt᷑. inꝗͣ dies unus ẽ asoli ortu usq mnortũ circuitus.
sic illoꝵ uicẽ qͣndã echib̾e c̾damꝰ. ut ñ eõ illi similes . ẜ
multũ impares minime dubitemꝰ. Nec qͥsquã arbitret᷑
ad laubẽ in ꝯmutabilis u̾itatis uͥ pͥus ratio uidebat᷑ rei
facienbe que cognita ẽ facta. ñ tã ꝓpͥc s qͣsi figuratie¬

Expanded text:
ac sentire non possumus et, si quid ad eos intellegendos conari possumus, non debemus temerariam praecipitare sententiam, tamquam de his aliud sentiri congruentius probabili illis agunt hebdomadam, cujus cursu et recursu tempora rapiuntur, in qua dies unus est a solis ortu usque in ortum circuitus, sic illorum vicem quamdam exhibere credamus, ut non eos illis similes, sed multum impares minime dubitemus. CAPUT XXVIII.-- ad laudem incommutabilis ueritatis, ubi prius ratio uidebatur rei faciendae, quae cognita est facta, non iam proprie, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
exhac ꝑegͥnatione liberata ut noᷤ exultemꝰ ⁊ letemͣ in ea.
Huiꝰ gͦ diei cuiꝰ ⁊ uesꝑa ⁊ mane seđm supͣdictã rationẽ acci¬
pi pot̃. sexta repeticione ꝯsũmata ẽ uniu̾sa c̾atura. factũq
ẽ mane quo finiret᷑ sectus dies.⁊ uñ inciꝑit septimꝰ ue¬
sꝑam ñ habit᷑us: ꝙ d̃i reqͥes ñ ẽ catura. quȩ cũ ꝑdies ȩetos
conderet᷑. alit̃ in se ipsa facta cognoscebat᷑. quã millo incuiꝰ
uitate facienda uidebat᷑. cuiꝰ cognitionis. qͣsi decolor spẽs
uesꝑam faciebat. Non itaq forma ipsus oꝑis dies ⁊ t̃minꝰ
uesꝑa. ⁊ alt̾ius oꝑis initiũ mane. in hac rerũ ꝯditarũ nar¬
ratione debet intelligi. nẽ cogam̃ ꝯtͣ scripturã dic̾e. p̃ter
sex dies ꝯditã diei septimi c̾aturã. aut ipsũ dic̃ septi. mũ.
tit᷑ ñ circuitu corporali . ẜ cognitione sp̃nali. cũ illa bea¬

Expanded text:
nos exultemus et iucundemur in ea. Huius ergo diei, cuius et uespera et mane secundum supra dictam rationem accipi potest, sexta repetitione consummata est uniuersa creatura factumque est mane, quo finiretur sextus dies, et unde inciperet septimus uesperam non habiturus, quia dei requies non est creatura: quae. cum per dies ceteros conderetur. aliter in se ipsa facta cognoscebatur, quam in illo, in cuius ueritate facienda uidebatur, cuius cognitionis quasi decolor species uesperam faciebat. non itaque iam forma ipsius operis dies et terminus uespera et alterius operis initium mane in hac rerum conditarum narratione debet intellegi, ne cogamur contra scripturam dicere praeter sex dies conditam diei septimi creaturam, aut ipsum diem septimum titur non circuitu corporali, sed cognitione spiritali. cum illa bea
Abbreviated transcription (Latin):
sũ istos deponderib elem̃toꝵ subtilit̃ disputantes. isto testi¬
monio scripturarũ c̾ẽ nitendũ: ꝙ illi ñ retinentes aucto¬
ritatẽ litt̾arũ nr̃arũ.⁊ nescientes quẽ ad mođu dictũ sit.
libros scõs faciliꝰ irri debuntꝰ. ꝗͣ illud repudiabunt. qđ ł
ut qũo çȩli ⁊ t̃re nomine sepe ineccłã spuales carnalesq
significant᷑. cęlos ostendit ꝑtine̾ ad serenã intelligentiã

Expanded text:
rsus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testirsus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testimonio scripturarum esse nitendum, quia illi non retenti auctoritate litterarum nostrarum et nescientes, quemadmodum dictum sit, libros sanctos facilius inridebunt quam illud repudiabunt, quod ut, quoniam caeli et terrae nomine saepe in ecclesia spiritales carnalesque signif
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ultͣ limitẽ acris circũ fusũ ẽ atq soldatũ. Qđ qui ne¬
gant c̃ẽ c̃dendũ. depondib elem̃iꝵ argum̃tant᷑: negan¬
tes. ullomͦ ita desuꝑ quasi qͦda pauim̃to solidatũ c̾e cęlũ
ut possit aquarũ pondã sustin̾e̾. qđ talis soliditas nͥ t̾ris
sortiãt᷑. aꝗͣ scilicet suꝑ t̃ram. Quȩ t̃si subt̾̃ra stat. aut labit᷑
sic̃ in ant̾s cau̾nisq ab ditis. ñ tñ ea parte t̃re quã supͣ.s ca
quã infra se habet ꝯtinet᷑. Nã si exparte suꝑiori fuerit
t̾re pars ulla orlapsa. ñ manet suꝑ aꝗͣ. s ea ꝑrupta dim̾git᷑.
rꝑgit ad t̾rã. quo ueniens ꝯqͥescit tamꝗͣ in loco suo. ut supͣ
ipsis aquis portabat᷑. ẜ ꝯpage tr̃e tenebat᷑. sic̃ sese habent ca¬
merȩ speluncarũ. hio occurrit ad monẽ cauenđũ errorẽ.
quẽ in libro pͥmo cauenđu monui. ne forte qͥa seriptũ ẽ
in psalmis fundauit t̾rã suꝑ aꝗͣ. arbitret᷑ aliq̃s nr̃m adũ¬

Expanded text:
 aeris circumfusum atque solidatum est. Quod qui negant esse credendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo modo ita desuper quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris sortirentur. aqua scilicet super terram, quae etiam si sub terra stat aut labitur, sicut in antris cauernisque abditis, non tamen ea terrae parte, quam supra, sed ea, quam infra se habet, continetur. nam si ex parte superiore fuerit terrae pars ulla delapsa, non manet super aquam, sed ea perrupta demergitur et pergit ad terram: quo ueniens conquiescit tamquam in loco suo, ut supraipsis aquis portabatur, sed conpage terrae tenebatur, sicut sese habent camerae speluncarum. Hic occurrit admonere cauendum errorem, quem in libro primo cauendum monui, ne forte, quia scriptum est in Psalmis: fundauit terram super aquam, arbitretur aliquis nostrum adue
Abbreviated transcription (Latin):
cem fide paruuloꝵ. ñ falsis opinionib in c̾tã atq fallacẽ
s ꝓphetica ⁊ eugłica p̃dicatione firmissimã quȩ ꝑ bapti¬
smũ solidat᷑. ⁊ id̃o subiecerit dic̃s. fundauit t̾rã suꝑ aquã.
aut si ad litt̾ã quisquã cogit intelligi. ñ in ꝯgruent̃ siue
sublimia t̃rarũ. siue continentiũ. siue insularũ accipiun¬
t᷑ que suꝑiora s̃ aquis. ł ipsa tegmina speluncarũ. quȩ su¬
ꝑ aquas pendula soliditate firmata s̃. Quo circa nec ad
litt̾am quisquã pot̃ sic intellig̾e̾ qđ dictũ ẽ. fundauit
t̃rã suꝑ aꝗͣ. ut aquarũ pondus t̾reno pondĩ supportan¬
do naturali ordine ꝗͣsi subiectũ ẽe arbitret᷑. Aerẽ uͦ a
quis suꝑiorẽ cẽ quãuis ꝓpt̾ ampliora sui spacia ⁊̃ aridã
contegat. hinc intelligit᷑ qđ nullũ uas ab ore imp̃ssũ

Expanded text:
tam atque fallacem, sed prophetica et euangelica praedicatione firmissimam, quae per baptismum solidatur, et ideo subiecerit dicens: fundauit terram super aquam; aut, si ad litteram cogit quisquam intellegi, non incongruenter uel sublimia terrarum, siue continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel ipsa tegmina speluncarum, quae super aquas pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis esse superiorem, quamuis propter ampliora sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorẽ inqͥsitionẽ interĩ ꝯsidanda eẽ admonemꝰ. Utrũ aũ
nẽ illud çelũ fiat qđ excedit aeris om̃a spacia. ciꝰq omnẽ
altitudinẽ. ũ t̃ luminana stellȩq ꝯstituunt᷑. quarto die.
an ipse aer uocct᷑ firmam̃tũ m̾ito queri pot̃. Multi .nt. as¬
serunt istarũ aq̃rũ naturã suꝑ sydcũ çelũ eẽ ñ posse. qđ
sic habeant ordinatũ pondus suũ ut ł suꝑ tras fluitent.
ł inaere tris ꝓrimo uaporalit̾ ferant᷑: neq qͥsquã debet
istos ita refellere. ut dicat scđm om̃i ptentiã dĩ cui cuncta
possibilia s̃ oportere nos c̾dẽ. aꝗͣ̃s ⁊̃ tã graues quã nouimꝰ
atq sentimꝰ cȩlesti corpon in qͦ s̃ sydã suꝑfusas. Nc̃ enĩ quẽ

Expanded text:
superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam dei, cui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc en
Abbreviated transcription (Latin):
sue uelit oꝑari. Neq it. si uellet ds sub aqͣ oleũ aliqͣndo
manẽ ñ fieret. ñ exeo tñ oler nat᷑a nobis ce̾t in cognita. qđ
ita facta sit ut appetendo suũ locũ ⁊̃ si locũ subt̾ fusa fu¬
git. ꝑrũpat aquas. eisq se suꝑpositã collocet. Nc̃ ꝗͣ querimꝰ
utrũ conditor rerũ ꝗͥ om̃a m̃sura ⁊ num̾o ⁊ ponđẽ disposuit.

Expanded text:
ellet Deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit, ut appetendo suum locum, etiam si subterfusa fuerit, perrumpat aquas, eisque se superpositam collocet. Nunc ergo quaerimus utrum conditor rerum, qui omnia in mensura et numero et pondere dis
Abbreviated transcription (Latin):
repꝑiunt᷑ qui tales partes ñ habent nͥ singulas. sic̃ t̾narius.
⁊quinanus. ⁊cet̾i eiꝰmꝰ aut ita plures habent tales partes. ut
inunũ ducte aut insummã redacte. uł cit᷑ existant. sic̃ ẽ oc¬
tonarius : nouenariꝰ. ⁊ alii plurimi. uł ultͣ excedant sicut duo¬
becimꝰ. ⁊ duo seuicesimꝰ. ⁊ multi tales. Plures gͦ repꝑrunt᷑ qͥli¬
bet hoꝵ quã illi qͥ ꝑfecti uõcant᷑. eo qđ suis simul ductis
talib partib ꝯpleant᷑. Nã pꝰ senanũ duo ue tͥcesimꝰ inue¬
nit᷑. qui similit̾ suis talib partib ꝯsistat. Fabet enĩ cas qͥnq¬

Expanded text:
reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius reperiuntur, qui tales partes aut non habent nisi singulas, sicut ternarius et quinarius et ceteri eiusmodi, aut ita plures habent tales partes, ut in unum ductae atque in summam redactae uel citra insistant, sicut est octonarius et nouenarius et alii plurimi, uel ultra excedant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet horum quam illi, qui perfecti uocantur, eo, quod suis simul ductis talibus partibus conpleantur. nam post senarium duodetricesimus inuenitur, qui similiter suis partibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tciã qđ ẽ tͥa. he aut̃ simul q̃t̾nariũ faciunt. longe no¬
uenano minorẽ. Denariꝰ tres habet partes tales. unũ de¬
cimã. duo. qͥntã. qͥnq dimidiã. qui numi simul ducti
ad octonariũ ꝑueniunt ñ ab denariũ Undenanꝰ ñ habet
ñ soła undecimã sicut septenariꝰ soła septimã. ⁊ qͥnariꝰ sołi
quintã. ⁊ t̾narius soła tertiã.⁊ binarius soła dimidiã. qđ in om̃i¬
b unũ ẽ. Duodenariꝰ uͦ partib suis talib simul ductis. ñ ipse
ꝯsũmat᷑. ẜ ercedit᷑. Ampliorẽ quippe duodenario numerũ
faciunt. Nam usq ad sedecĩ ꝑueniunt: Habet enĩ eas duas.uꝰ
duobecimã. sextã. ꝗuartã. iciã. dimidiã. Nã duo decima eiꝰ u¬
nũ ẽ. sexta. duo quarta. tria. t̾cia. quatuor: dimidia sex.
Unũ aut̃ ⁊ duo ⁊ tͥa ⁊ quatua ⁊ sex insummã ducta. sedecĩ st̃.
Et ne multis mores: in insinita serie numeroꝵ. plures numi

Expanded text:
tiam, quod est tria. haec autem simul quaternarium faciunt longe nouenario minorem. denarius tres habet partes tales: unum decimam, duo quintam, quinque dimidiam: qui numeri simul ducti ad octonarium perueniunt, non ad denarium. undenarius non habet nisi solam undecimam, sicut septenarius solam septimam et quinarius solam quintam et ternarius solam tertiam et binarius solam dimidiam, quod in omnibus unum est. duodenarius uero partibus suis talibus simul ductis non ipse consummatur, sed exceditur; ampliorem quippe duodenario numerum faciunt: nam usque ad sedecim perueniunt. habet enim eas quinque: duodecimam, sextam. quartam, tertiam, dimidiam . nam duodecima eius unum est, sexta duo, quarta tria, tertia quattuor, dimidia sex: unum autem et duo et tria et quattuor et sex in summam ducta sedecim faciunt. Et ne multis morer, in infinita serie numerorum plures numeri
Abbreviated transcription (Latin):
cta si uellet. aut si uellit biduo. uno die spũ ałe c̾at᷑am
h. ⁊ alio t̾ram cũ om̃ib quȩ inca s̃. ⁊ omnino ꝗndo uellit.⁊
quã du uellet.⁊ quomꝰ uellet. Quis ẽ qͥ dicat uoluntan eꝰ.

Expanded text:
cta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creatucta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creatubus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et qu
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quȩ singła partes senani s̃ quibꝰ ꝯstat. unũ sexta. duo t̾¬
cia. dimidia t̾a.ita uno die facta ẽ lux. duob aut̃ seqͣntib
fabrica mundi huiꝰ. uno suꝑior pars .i. firmam̃tũ. alt̾a in¬
ferior .i. mare ⁊ t̾ra. S partẽ suꝑiorẽ nullis alim̃toꝵ corpo¬
raliũ geni̾b impleuit. ꝙ ñ ibi posit᷑us erat corpora tali re¬
fectione indigentia. at inferiorẽ quã sͥ ꝯgruentib ani¬
malib ornaturus erat. necessariis eoꝵ indigentiȩ cibis ante
ditauit. Leliqͥs gͦ tͥb dieb ea c̾ata s̃ quȩ int᷑ mundũ .i. intͣ
istã uniu̾sitatẽ uisibisẽ exdem̃tis om̃ib factã. uisibilia suiꝰ
yꝯgrius motib age̾nt᷑. pͥmo infirmam̃to luminaria. qr pͥ¬
us crat factũ firmam̃tũ. bciñ in inferiore animantia. sic̃
ordo ipse pascebat. uno die. aq̃rũ. alio t̾rarũ. Nec qͥsꝗͣ ita de¬
mens ẽ ut audeat dicẽ ñ potuisse đm face uno die eun¬

Expanded text:
singulae senarii partes sunt quibus constat: unum sexta, duo tertia, tria dimidia — ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi huius: uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare et terra . sed partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cun
Abbreviated transcription (Latin):
÷ unũ ⁊ duo. ⁊ quatuor. ⁊ septẽ.⁊ quatuor decĩ : que simul
dude cundẽ buotͥcesimũ complent. Fiunt enĩ uiginti
octo. Et qntomagis numeroꝵ ordo ꝓcedet: tanto ꝓductio¬
rib ꝓ lata portione int̾uallis repꝑiunt᷑ hi numi qui
sus talib partib insũmã redactis abse ipsos occurrunt.
nant᷑: quoꝵ aut̃ ỹ excedunt. plusquã ꝑfecti appellant᷑.
fecit. Ita enĩ serptũ est. Et ꝑfecit us̃ in die sexto oꝑa sua ꝗuę
fecit. Alagis aut̃ inistũ numerũ intentꝰ fio. eũ ꝯsido eiã¬

Expanded text:
 unum et duo et quattuor et septem et quattuordecim . quae simul ductae eundem duodetricesimum conplent; fiunt enim uiginti octo. et quanto magis numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione interuallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibus partinantur: quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur.fecit. Ita enim scriptum est: Et consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Magis autem in istum numerum intent
Abbreviated transcription (Latin):
ñ maior uł dimidia . s minor: Nã ⁊ septenariꝰ qͦq diuidi
narii. cuiꝰ pars t̃cia ẽ.sic̃ ⁊ senarii dimidia. Itaq hoꝵ om̃rũ
Senariꝰ gͦ numerus ut dicẽ ceꝑam. partib suis ꝯnum̾atis
insummã ductis ipse ꝯplet᷑. Alii nãq s̃ numi quoꝵ par¬
tes simul ducte minorẽ summã faciunt. alu uͦ ampliorẽ:
ceitis aut̃ int̃ualloꝵ rõnib pauciores inueniunt᷑ qͥ suis parti¬
h ꝯplcant᷑. quarũ sũma nec cit᷑ ꝯsistat. nec ult̃ excrescat. ẜab
tantũ occurrat. qnͣtus c̃ ipse numerus cuiꝰ partes s. quoꝵ pͥ¬
partẽ. ẜ uere ac pure ⁊ simplicit unũ sit. Duoe aũ pars unũ
ẽ. ⁊ ea dimibia. nec ulla alta. Ternaniꝰ uͦ duas habet. unã que

Expanded text:
non maior uel dimidia, sed minor. nam septenarius quoque diuidi narii, cuius pars tertia est sicut senarii dimidia. itaque horum omnium, Senarius ergo numerus, ut dicere coeperam, partibus suis connumeratis et in summam ductis ipse conpletur. alii namque sunt numeri, quorum partes simul ductae minorem summam faciunt, alii uero ampliorem; certis autem interuallorum rationibus pauciores inueniuntur, qui suis partibus conpleantur, quarum summa nec citra insistat nec ultra excrescat, sed ad tantum occurrat, quantus est ipse numerus, cuius partes sunt. horum pripartem, sed uere ac pure et simpliciter unum sit. duorum autem pars unum est et ea dimidia nec ulla altera. ternarius uero duas habet, unam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cessionib successionib ꝑagit᷑. sic̃ manifestũ ẽ inreb t̾re¬
nis atq mortalib. uesꝑa uͦ in om̃ib ꝑsecte ꝯditionis quasi tͥmi¬
nus quidã sit. mane aut̃ incipientis exordiũ . om̃is enĩ c̾ata
nat᷑a certis suis iniciis ⁊ finib: continet᷑. inbagare difficile ẽ.
modũ in illis dicb ⁊ nax : uesꝑa ⁊ mane intelligat᷑. ñ ẽ t̃ñ¬
abre ut ꝯsidẽmꝰ senari numen ꝑfcctionẽ in ipsa int̾iori
natura numoꝵ quã m̃te intuentes ea quȩ sensib ⁊̃ corporis
adiacent numeramꝰ numeroseq disponimꝰ. Inuenimꝰ gͦ se¬
at᷑. Sunt enĩ ⁊ alu numi aliis causis ronibq ꝑfecti. Prornde
istũ senaniũ ca rõne ꝑfectũ diximꝰ qđ suis partib ꝯpleat᷑.
talib dũ taxat partib quȩ multiplicate possint ꝯsũmare
numerũ cuiꝰ partes s̃.lalis cnĩ pars numeri diei pot̃ quota
sit. Nam t̾narius numerus dici pot̃ pars ñ tantũ scnaru

Expanded text:
renis atque mortalibus - uespera uero in omnibus perfectae conditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —: indagare difficile est. modum in illis diebus et nox et uespera et mane in-\' tellegatur, non estabs re, ut consideremus senarii numeri perfectionem in ipsa interiori natura numerorum; quam mente intuentes, ea quae sensibus etiam corporis adjacent, numeramus, numeroseque disponimus. CAPUT II.-- De seonibusque perfecti. proinde istum senarium ea ratione perfectum diximus, quod suis partibus conpleatur, talibus dumtaxat partibus, quae multiplicatae possint consummare numerum, cuius partes sunt; talis enim pars numeri dici potest quota sit. nam ternarius numerus potest dici pars non tantum senarii,
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ĩb oꝑib suis. quȩ inchoauit ds fac̾ẽ. Ardu¬
ũ quidẽ atq difficillimũ ẽ uirib intentionis nr̃e. uoluntatẽ
scriptoris inistis sex dieb m̃us uiuacitate penet̾re. utrũ p̃t̾ie¬
rint uies illi. ⁊ addito septimo nc̃ ꝑ uolumina tempoꝵ ñ re
s nomine repetant᷑. In toto enĩ tempore multi dies ueniunt.
p̃titis simi les: nullus aut̃ ide redit. Uirũ gͦ p̃t̾ierint diesilli
an istiꝰ qui eoꝵ uocabulis ⁊ num̾o censent᷑ intempqꝵ ordi¬
ne cottidie tͣnscurrentib illi in ipsis rerũ ꝯditionib mane¬
ant. ut ñ solũ in illis tͥb añ quã fierent luminania. s ⁊̃ in
significat᷑ cũ amittit᷑ species aliꝗͣ mutatione a forma ad in¬
formitatẽ dcclinante atq u̾gente. que mutatio inoĩ c̾a¬
tura suit possibilitate inẽ. ỹ si desit inesstctu. sic̃ incele¬
stib suꝑiorib siue ad implendã in infimis reb pulchri

Expanded text:
e inchoavit Deus facere. Arduum quidem atque difficillimum est viribus intentionis nostrae, voluntatem scriptoris in istis sex diebus, mentis vivacitate penetrare, utrum praeterierint dies illi, et addito septimo, nunc per volumina temporum, non re, sed nomine repetantur. In toto enim tempore multi dies veniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. Utrum ergo praeterierint dies illi; an istis qui eorum vocabulis et numero censentur, in temporum ordine quotidie transcurrentibus, illi in ipsis rerum conditionibus maneant ut non solum in illis tribus antequam fierent luminaria, sed etiam in significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente — quae mutatio in omni creatura siue possibilitate inest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inp
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs earnałe ꝓcul dubio delectationẽ. quã solus hab¬
sp̃s decarne ⁊ cũ carne ad u̾sus delectationẽ quã solus habet:
tate ł carnaliũ rerũ cupiditate ꝯmirtũ. qͦ desidat ⁊ befi¬
uelut cũ assumit᷑ eodex. cũ aliꝗͥd seribit᷑. legit᷑. disputat᷑. au¬
dit᷑. cũ demq panis frangit᷑ esurienti. ⁊ cet̾a humanitatĩ

Expanded text:
sine illa delectatio nulla sentitur, ex carne autem, quod sine illa carnis delectatio non sentitur. Carnem itaque concupiscentem adversus spiritum tate uel carnalium rerum cupiditate conmixtum, quo desiderat et defiuelut cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis fr
Abbreviated transcription (Latin):
fetu confund̾et᷑. iistoq supplicio a suꝑ biȩ atq mobedientiȩ
malo posteros det̾̃reret. quibꝰ ea ꝯseribenda ⁊ annuntianda
temptare ꝑmissus ẽ: hoc iã significandi gr̃a factũ eẽ quẽ

Expanded text:
fetu confunderetur, justoque supplicio a superbiae atque inobedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et annuntianda tentare permissus sit; jam hoc significandi gratia factum esse, que
Abbreviated transcription (Latin):
possent. ñ eẽnt ⁊ hii in qͥbꝰ uindicte iusticiã demonstr̃et.
Cur enĩ utq potiꝰ ñ eẽnt. qͣndo in ut̾sq ⁊ bonitas di ye¬
quitas iure p̃dicat᷑. At enĩ si d̾s uellet ⁊̃ isti boni eẽnt.
quanto meliꝰ hoc ds̃ uoluit ut qđ uellent eẽnt .s bon in¬
demalis factis coꝵ. ꝗͥd boni eẽt ipse facturus. Sic em̃ edꝰ
fecit ut eis relinqueret uñ⁊ ipsi aliq̃d fac̾ent. qħqͣequuã¬

Expanded text:
possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni inde malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo qu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽq uitatis nolunt adu̾tere sensus suo homines. ex qͦ oꝑe
diuine ꝓuidentiȩ in eos ueniat imponenbe ꝯmonitio
discipline. ut si ñ corrigunt᷑ qui puniunt᷑. eoe tñ erem¬
plũ cȩt̾i metuant. ualeatq ad eoꝵ salutẽ ꝑnicies iusta ali¬

Expanded text:
nemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines; ex quo opere nemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines; ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat imponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplo ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta
Abbreviated transcription (Latin):
plane. Cur gͦ ñ fecit: Quia noluit. Cur noluerit penes
ipsũ ẽ. bebemꝰ enĩ ñ plus saꝑe quã oportet saꝑe. puto
tñ paulo ante satis nõ ostendisse ñ parur bont ẽẽ ratio¬
nałe c̾aturã ⁊̃ istã quȩ maloꝵ ꝯparatione cauet malũ.
Qđ genꝰ bone c̾aturȩ utiq ñ cẽt si omniũ malas uolun¬
inflig̾et. ac si ñ ẽẽt nͥ solũ illud genꝰ qđ nullo ł peecati
ł supplicii maloꝵ ꝯparatione ꝓfic̾et. ita ueluit aucta nu¬
mositate excellentioris gni̾s ipsoe generũ bonoꝵ nume¬
nis minueret᷑. Ergo inquiunt ẽ aliq̃d inoꝑrbꝰ d̃i qđ al¬
teri malao indigeat qͦ ꝓficiat ad bonũ. Ita ne sic obsur¬
duert̃ ⁊ excecati s̃ hoĩes nescio ꝗͦ stubio ꝯtentioĩs ut ñ an¬
diant ł uideant q̃ bꝰd̾ã punitis quã plurm corrigant᷑.
Quis enĩ paganꝰ qͥs uideus. ꝗͥs heretieus ñ hoc indomo sua
coitidie ꝓ bet: Uerũ cũ uenit᷑ ad disputationẽ inqͥsitio¬

Expanded text:
plane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluninfligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel supplicii malorum comparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quis Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet P uerum cum uenitur ad disputationem inquisitio
Abbreviated transcription (Latin):
incorporeo uicinũ ẽ. sic̃ ẽ ignis ł potiꝰ lur⁊ aer pͥmitꝰ
agit: yꝑ hȩc cȩt̾a quȩ crassiora s̃ corporis sic̃ humor ⁊ t̾ra
uñ carnis corpulentia solidat᷑. quȩ magis s̃ ad patien¬
dũ subdita. quã p̃dita ad faciendũ. Nm̃ gͦ uidet᷑ diclũ.
factus ẽ homo in animã uiuã. nͥꝙ senure cepit incor¬
pore. qđ c̃ animatȩ uiuentisq carnis certissimũ indicũ.
Nã mouent᷑ & arbusta. ñ tantũ ui extͥnsecus. impellente ue¬
lut cũ uentis agitant᷑.ẜ illo motu ꝗͦ intͥnsecus agit᷑ qͥcqͥd
ad incm̃tũ speciẽq arboris ꝑtinet ꝗͦ ducit᷑ sucus in radicẽ

Expanded text:
incorporeo uicinum est, sicuti est ignis uel potius lux et aer, primitus incorporeo uicinum est, sicuti est ignis uel potius lux et aer, primitus agit et per haec cetera quae crassiora sunt corporis, sicuti humor et terra — unde carnis corpulentia solidatur — quae magis sunt ad patiendum subdita quam praedita ad faciendum. Non mihi ergo uidetur dictum: factus est homo in animam uiuam, nisi quia sentire coepit in corpore: quod est aniNam moventur et arbusta, non tantum vi extrinsecus impellente, veluti cum ventis agitantur, sed illo motu quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris pertinet, quo ducitur succus in r
Abbreviated transcription (Latin):
simi qͥđ̃a ruuili qui tangendi sensũ faciunt ꝑ cuncta m̃bra
corporaliũ: latent. ipsa uͦ usq adõ aliud ꝗdda sit. ut cũ uolt
tutũ m̃tis attollat. qͦmͦ exco gn̾e aliqͥd c̃. cũ ciꝰdẽ gni̾s
summũ ñ sit ñ lum̃ qđ exoculis emicat. ꝗͦ illa ñ aduixa¬
tͣ nͥ ad corporeas formas coloresq sentiendos: Eabetq
ipsa innumabilia longe dissimilia cuncto gn̾i corpoꝵ
quȩ ñ ñ intellectu atq ratione conspiciat. qͦ nullus car¬
nis sensus aspirat. Qua ꝓpt̃ ñ ẽ qͥdẽ humanȩ aĩȩ natura.
nec uet̾ra. nec deaqͣ. nec deaere. nec deigne ꝗͦͣlib.ͥs tñ
crassiorẽ corporis sui mat̾iã hoc ẽ humidã qͣnđa tram
duobꝰ ł sensus incorpore ẽ. ł ab aĩa spontancus corꝑis
motus. Sic̃ aut̃ pͥus ẽẽ debet nosse quã fac̾e̾.: ita senite
pͥus ẽ quã mou̾e. aĩa gͦ qm̃ res c̃ in corposta. corpꝰ qđ

Expanded text:
simi quidam rivuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra simi quidam rivuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra corporalium non latet, ipsa vero usque adeo aliud quiddam sit, ut cum vult tutum mentisummum non sit nisi lumen, quod ex oculis emicat, quo illa non adjuvatur nisi ad corporeas formas coloresque sentiendos; habetque ipsa innumerabilia longe disquae nonnisi intellectu atque ratione conspiciat, quo nullus carnis sensus aspirat? Quapropter non est quidem humanae animae natura nec de terra nec de aqua nec de aere nec de igne quolibet; sed tamen crassioris corporis sui materiam, hoc est humidam quandam terram, duobus uel sensus in corpore est uel ab anima spontaneus corporis motus. sicut autem prius esse debet nosse quam facere, ita sentire prius est quam mouere. anima ergo quoniam res est incorporea corpus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Demñ si ñ ẽ contẽpnendũ qđ medici ñ tantũ dicunt.
uerũ ⁊̃ ꝓbare se affirmant. quãuis om̃is earo t̾renã so¬
liditatẽ in ꝓmpt gerat. habet tm̃i inse ⁊ aeris aliqͥd
qđ : inpul monibꝰ cõtinet᷑. ⁊ a corde ꝑuenas quaᷤ arte¬
rias uocant diffundit᷑. ⁊ ignis ñ solũ seruidã qͣlitatẽ
cuiꝰ sebes iniecore ẽ. uerũ ỹ luculentã quã uelut eli-¬
quari ⁊ subuolare ostendunt incacelsũ ccreb̾ locũ.
tamquã incelũ corporis nr̃i uñ ⁊ radii emicant ocu¬
loꝵ ⁊ becuiꝰ medio uelut centͦ qͦdã ñ solũ ad oculos
ẜ̃ ⁊̃ ad sensus cȩt̾os tenues fistule deducunt᷑. ad aureᷤ¬
uibelicet ad nares. ad palatũ. ꝓpt̾ audiendũ. olfaci¬
endũ. atq gustandũ. ipsũq tangendi sensũ qͥ ꝑto
tũ corpus ẽ. ab eodẽ cerebro dirigi ꝑ medullã ceruicis. ⁊eam
quȩ continet᷑ ossibꝰ quibꝰ dorsi spina cõserit᷑. ut iñ se tenuis-¬

Expanded text:
dici non tantum dicunt, uerum etiam probare se adfirmant — quamuis omnis caro terrenam soliditatem in promtu gerat, habet tamen in se et aeris aliquid, quod et pulmonibus continetur et a corde per uenas, quas arterias uocant, diffunditur; et ignis non solum feruidam qualitatem, cuius sedes in iecore est, uerum etiam luculentam, quam uelut eliquari ac subuolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tamquam in caelum corporis nostri. unde et radii emicant oculorum et de cuius medio uelut centro quodam non solum ad oculos, sed etiam ad sensus cetvidelicet et ad nares et palatum, propter audiendum, olfaciendum, et gustandum: ipsumque tangendi sensum, qui per tum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam cervicis, et eam quae continetur ossibus, quibus dorsi spina conseritur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
nima facta credenda ẽ qͣsi caro detra. aĩa deaqͣ. ħ imis
enĩ absurdũ ẽ. iñ factã putare animã hõrs. uñ facta ẽ ea¬
ro piscis ⁊ uolucris. Ergo fortassis eraere. Nuic enĩ elcm̃¬
to ⁊̃ flatus ꝯpetit. s nr̃ ñ dĩ. uñ sup̃ diximꝰ hoc potuisse
congruent̾ putari.si animã mundi tãquã uniꝰ mani¬
mi aĩantis đm̃ credẽmꝰ: ut ita cũ flau̾it de aere corꝑis
sui. sicut flat nr̃a desui. Cũ uͦ d̾m eẽ constet sup̃ om̃e
mundr corpꝰ.⁊ supͣ omnẽ sp̃m quẽ cauit. in ꝯparabili
omnino distantia. qͦmͦ id recte dici pot̃: An forte qͣn¬
Scũ aĩa ñsit corporea. qͣc ꝗͣd aut̃ exmundr corportis de¬
m̃ts fit corporeũ sit necesse ẽ. inq mundr dem̃tis ỹ aer
iste numet᷑. nec si depun illiꝰ cȩlestisq ignis clem̃to
facta aĩa dicẽt᷑ cͥdi oporteret. Om̃e qͥppe corpꝰ in om̃e

Expanded text:
nima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis nima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere? huic enim elemento etiam flatus conpetit; sed noster, non dei. unde supra diximus hoc potuisse congruenter putari, si animam mundi tamquam unius maximi animantis deum crederemus, ut ita eam flauerit de aere corporis sui. sicut flat nostra de sui. cum uero deum esse constet supra omne mundi corpus et supra omnem spiritum, quem creauit, inconparabili omnino distantia, quomodo id recte dici potest? an forte quansed cum anima non sit corporea. quidquid autem ex mundi corporeis elementis fit, corporeum sit necesse est inque mundi elementis etiam aer iste numeretur, nec si de puri illius caelestisque ignis elemento facta anima diceretur, credi oporteret. omne quippe corpus in omne
Abbreviated transcription (Latin):
eã tã turpit̃ ꝯmutabiłe dice̾. ut nullũ sit herbe seu
u̾miculi genꝰ uͥ eã ñ eẽ cõmiaxtã. ł ꝗͦ reuolui ñ possi
mirabili opinent᷑ insania. Qui tam̃ si remotis ab aĩo
suo rerũ obscurissimarũ questionib quas carnali cor¬
de u̾santes. necesse ẽ ut in oꝑiniones falsas. narias. mon¬
struosasq labant᷑. ⁊ ꝓuoluant᷑ unũ illud firmissime te¬
neant. qđ om̃i aĩȩ rationali sine ulliꝰ disputatiõis am¬
bagibꝰ naturalit̾ ⁊ ueracit̾ insitũ ẽ. eẽ omnino in cõmu¬
tabilẽ ⁊ incorruptibiłe dm: tota eoꝵ milleformis fabu¬
la repente dilabit᷑. ꝗuã insuis uanis ac sacͥlegis m̃tibꝰ
ñ nͥ dedĩ turpissima mutabilitate finrert̃. Non ẽ gͣ
mat̾ies aĩȩ humane nec aĩa irrationalis. Quib gͦ est
uñ aĩa di flatu facta ẽ : An corpꝰ erat aliqđ t̾rȩ Hũ
quidẽ ⁊ humidũ: Hullomͦ. I inc enĩ potiꝰ caro facta ẽ.
Nã qͥd aliud ẽ limꝰ ñ t̾ra humida : Nec humore solo a¬

Expanded text:
abilem dicere, ut nullum sit herbae seu uermiculi genus, ubi eam non esse conmixtam uel quo reuolui non posse mirabili opinentur insania. qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde uersantes necesse est ut in opiniones falsas, noxias monstrosasque labantur et prouoluantur, unum illud firmissime teneant, quod omni animae rationali sine ullius disputationis ambagibus naturaliter et ueraciter insitum est, esse omnino incommutabilem et incorruptibilem deum, tota eorum milleformis fabula repente dilabitur, quam in suis uanis ac sacrilegis mentibus nonnisi de dei turpissima mutabilitate pinxerunt. Non est igitur materies animae humanae nec anima inratiocalis. Quid ergo est, unde anima flatuquidem et humidum? nullo modo; hinc enim potius caro facta est. nam quid aliud est limus quam terra humida? nec humore solo a
Abbreviated transcription (Latin):
translatio aĩş ficri apecore in hominẽ posse c̾dat᷑. qđ ue¬
ritati fidiq catholice ommino cont̾riũ ẽ. si cõcesserimꝰ ir¬
rationałe animã ueluti mat̾iẽ subiacẽ. un rationalis aĩa
fiat. Sic enĩ fiet. ut si hec inmeliꝰ cõmutata erit hõis: illa
qͦq in bet̾us cõmutata sit pecoris. Deꝗͦ lubibrio qͦrũ dã
philosophoꝵ ⁊̃ eoe posteri erubuert̃. nec eos hoc sensisse:
ẜ ñ recte intellectos cẽ dixert̃. ⁊ credo ita cẽ: uelut si qͥsꝗͣ¬

Expanded text:
translatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur — quod uetranslatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur — quod ueritati fideique catholicae omnino contrarium est — si concesserimus inrationalem animam ueluti materiem subiacere, unde rationalis anima fiat. sic enim fiet, ut, si haec in melius commutata erit hominis, illa quoque in deterius commutata sit pecoris. de quo ludibrio quorundam philosophorum etiam eorum posteri erubuerunt nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. et credo ita esse. uelut si q
Abbreviated transcription (Latin):
Sỹ si cuiꝰquã inaliꝗͣ beatitubine facte adõ uite deflu¬
rio aĩa humana possit intelligi nec sic eredenda e¬
sensibꝰ uelut nuntiis utens. atq inse ipsa se uiie sen¬
tiens sua uoluntate. intellectu. memoria. Si enĩ ẽ aliqͥd
uñ istã defluxionẽ formatȩ carni d̾s inspiraret. tãquã suf¬
flando animã faciens. idẽq beatũ ẽ nullomͦ mouet᷑ aut
tionalis mat̾ies ẽ qͦdamͦ. deꝗͣ fit aĩa rationalis .i. humana :
rursus querit᷑ ⁊̃ ipsa irrationabilis uñ fiat. ꝗa y ipsã ñ fac̃
nͥ c̾ator omniũ naturarũ. An illa demat̾re corporal.
Cur ñ gͦ ⁊ istaln forte qđ uelut gradatĩ fieri cõcedit᷑. cõ¬
pendio posse dm facẽ quisquã negabit: iñ quelibet ad¬
hibeat᷑ int̾positio. si corpꝰ ẽ mat̾ies aĩe rationalis: qđ ne¬
minẽ um quã scio ausũ eẽ sentire: ñ ꝗͥ ⁊ ipsã animã ñ ñ
ingn̾e alicuiꝰ corporis ponit. Perñ cauendũ ẽ ne quȩdã

Expanded text:
 si cujusquam in aliqua beatitudine factae a Deo vitae defluxio anima humana posset intelligi, nec sic credenda esensibus velut nuntiis utens, atque in seipsa se vivere sentiens sua voluntate, intellectu, memoria. Si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni Deus inspiraret, tanquam sufflando animam faciens, idemque beatum est; nullo modo movetur, aut tionalis, materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur etiam ipsa irrationalis unde fiat; quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. An illa de materie corporali? Cur non ergo et ista? Nisi forte quod velut gradatim fieri conceditur, compendio posse Deum facere quisquam negabit. Proinde quaelibet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae irrationalis, et aminem umquam scio ausum esse sentire, nisi qui et ipsam animam nonnisi in genere alicuius corporis ponit. Deinde cauendum est, ne quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
qndoqͥdẽ nichil aliud affert̃. qđ ⁊̃ si ñ uera. saltẽ uen¬
posteri sectatores illos homines qui hȩc pͥmitꝰ insuis li¬
đamͦ in pecora cõmutari: ut hoc bedecore obiecto eos
acupiditatũ p̃utate reuocarent. Nã illa que ferunt᷑
accidisse. ut qͥdã qͣsi recordarent᷑ inquoꝵ animaliũ corpori¬
bꝰ fuerintꝰ aut falsa nariant᷑. aut ludrficationibꝰ demonũ
hoc ineoꝵ animis factũ ẽ. Si enĩ cõtingit in somnis ut falla¬
ci memoria quasi recordaret᷑ se hõ fuisse ꝗͦ ñ fuit. aut e¬
gisse qđ ñ egit. ꝗͥd mirũ si qͦdã iusto dĩ occultoq iuditio
sinunt᷑ demones in cordibꝰ ⁊̃ uigilantiũ tale aliqͥd posse:
Manichei aut̃ qui se mͥanos ł putant ł putari uolunt. in
hac opinione tnslationis ł reuolutionis animarũ. eõ s̃ il¬
lis gentiũ philosophis. ł si ꝗͥ alui uani hoĩes hoc putant de¬

Expanded text:
quandoquidem nihil aliud adferunt, quo etiamsi non uera, saltem uerquandoquidem nihil aliud adferunt, quo etiamsi non uera, saltem uerquod etiam eorum posteri sectatores, illos homines, qui haec primitus in suis limodo in pecora commutari, ut hoc dedecore obiecto eos a cupiditatum prauitate reuocarent. Nam illa, quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur in quorum animalium corporibus fuerint aut falsa narrantur aut ludificationibus daemonum hoc in eorum animis factum est. si enim contingit in somnis, ut fallaci memoria quasi recordetur se homo fuisse, quod non fuit, aut egisse, quod non egit, quid mirum, si quodam dei iusto occultoque iudicio sinuntur daemones in cordibus etiam uigilantiManichaei autem, qui se Christianos vel putant vel putari volunt, in hac opinione translationis vel revolutionis animarum eo sunt illis gentium philosophis, vel si qui alii vani homines hoc putant, de
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ dicit eos indutos uestitu ounũ. intꝰ aũ s̃ lupr rapaces. uł
ipsi diabolo ⁊ angłis eius. Nã ⁊ ille dictus ẽ ⁊ leo ⁊ draco.
Quis enĩ affert̃ argum̃ti philosophi qui putant hominũ
animas inpecora. ł pecoꝵ in homines pꝰ mortẽ posse tns¬
ferri : Hoc certe qđ morũ similitudo ad id tͣhat. uelut a¬
uaros informicas. rapãces inmiluos. seuos ac suꝑbo inlto¬
nes. sectatores inmundȩ uoluptatis in sues. ⁊ si ꝗͣ s̃ similia.
l ex qͥppe asserunt. nec attendunt ꝑ hanc rationẽ nullomꝰ
sueseunt lcones canibꝰ ł ⁊̃ ouibꝰ fuint magis simile quã¬
hõibꝰ. Cũ gͥ apecoꝵ moribꝰ pecora ñ recedunt. ⁊ quȩ aliqͣn¬
tulũ cetis dissimilia fuint. similiora tam̃ s̃ suo gruĩ qyã
humano. longeq plus ab hominibꝰ quã apecoribꝰ differt̃.
nũ quã er̃t hominũ aĩȩ iste si ea que similiora s̃ t̾hunt.
Si aut̃ hoc argum̃tũ falsũ ẽ. qͦm uera erte illa opinio

Expanded text:
s, ubi dicit eos indutos uestitu ouium, intus autem esse lupos rapaces — uel ipsi diabolo et angelis eius; nam et ille dictus est et leo et draco. Quid enim adferunt argumenti philosophi, qui putant huminum; num animas in pecora uel pecorum in homines post mortem posse transferri? hoc certe, quod morum similitudo ad id trahat, uelut auaros in formicas, rapaces in miluos, saeuos ac superbos in leones, sectatores inmundae uoluptatis in sues et si qua similia. haec quippe adserunt nec adtendunt per hanc rationem nullo modo suescunt leones, canibus uel etiam ouibus fiunt similhominibus. cum igitur a pecorum moribus pecora non recedunt et quae aliquantulum ceteris dissimilia fiunt, similiora sunt tamen suo generi quam humano longeque plus ab hominibus quam a pecoribus differunt, numquam erunt hominum animae istae, si ea, quae similiora sunt, trahunt. si autem hoc argumentum falsum est, quomodo erit uera illa opinio,
Abbreviated transcription (Latin):
sentient̾e. s stilus mendax scͥbarũ dictus est. qđ ꝑeũ
m̃dax m̃daciter oꝑet᷑. quẽ ad mođũ si iste serpens men-¬
dax dicẽt᷑. qͤ eo diabolus t̃aquã stilo m̃daciter ut̾et᷑. Noc
id̃o ꝯm̃dandu putaui. ne quisꝗͣ ex istimans animantia
rationis exꝑtia humanũ hab̃e intellectũ. ł in animam
rationałe repente mutari. seducat᷑ in ilła opinionẽ
ridiculã ⁊ noxiã reuolutionis animarũ ł hominũ inbes¬
tias ħ homines bestiarũ. Sic gͦ locutus est serpens homini
sic̃ asina inqͣ sedebat balaã locuta ẽ homini. nͥ qd illud opꝰ
fuit diabolicũ. hoc angłicũ. habent enĩ qtła boni ⁊ mali an¬
geli oꝑa similia. sic̃ moyses ⁊ magu pharaonis uerũ inhis
⁊̃boni angl̃i potentiores s̃. nec mali angłi ⁊̃ taliũ qͥeqͣm oꝑũ¬

Expanded text:
sentientem; sed stilus mendax dictus est, quod per eum sentientem; sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum qu