comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noscentes d̾i pacientiã. partun ad correp¬
tionẽ. partun ad maiorẽ ultionẽ. ñ se cor¬
rigentiũ ꝓtelari: p̾orum opum peniten¬
tes bene uersant᷑. freti dulcia fidi dĩ: nec
dui hic positi dampnũ faciant ꝓmisse ui¬
te. Dabit gͦ his. glam ⁊ honorẽ. ⁊ ne non
istud ualde magnũ. ad comparationem
rati uidentur. adiecit ⁊ incorruptionẽ:
ut ex eo alia gła ⁊ alt̾ honor intelligere¬
tur: quo incorruptio simul comitabit᷑.
Inp̾senti enĩ honor uł gła freqñt̾ amitti¬
tur. qr corruptibilis ẽ. ⁊ qui dat ⁊ qd doñt.
⁊ qui accipit. Indie enĩ iudicii d̾i incor-¬
ruptis iam dabitur honor ⁊ gła: ut sit

Expanded text:
patientiam Dei scientes, partim ad correptionem, partim ad majorem ultionem non se corrigentium protelari, priorum operum poenitentes bene versantur, freti fiducia fidei; ne diu hic positi damnum incurrant promissae vitae. Dabit ergo eis gloriam et honorem. Et ne non hoc valde magnum ad comparatirati, adjecit: Et incorruptionem; ut ex eo alia gloria et alter honor intelligeretur, quando incorruptio simul comitabitur. In praesenti enim honor vel gloria frequenter amittitur; quia corruptibilis est, qui dat, et quod dat, et qui accipit; in die enim judicii Dei incorruptibilis jam dabitur honor et gloria, ut sint
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ om̃ia debitͦ ꝯ homis ẽ cũ salute cõfi¬
tentis. Grecos gͦ gentiles posuit. s eos qͥ
romani dicant᷑: siue natura siue adopci¬
one. Barbaros u. eos qui romani ñ sũt:
quoꝵ genꝰ aduersũ ẽ. ⁊ sũt gentiles. Sa¬
pientes aũt illos dix̃: qui mundanis ra¬
cionib eruditi. sapientes uocant᷑ ĩ scło:
dũ aut siderũ speculatores s̃. aut insuris
aut numeris. aut arti gramatice studẽt.

Expanded text:
quem omnia, et debitus honor est, et salus confitentis. Graecos ergo gentiles posuit, sed eos qui Romani dicantur sive natione, sive adoptione: Barbaros vero eos qui Romani non sunt, quorum genus adversum est, et sunt gentiles. Sapientes autem illos dixit, 31 qui mundanis rationibus eruditi, sapientes vocantur in saeculo; dum aut siderum speculatores sunt, aut mensuris, aut numeris, aut arti grammaticae student,
Abbreviated transcription (Latin):
noluerunt. Non credentes gͦ gentiles du¬
plici genere fiuint rei. qr neq legi date p
iustificabitur. Iusticiã enĩ naturalit̾ ser¬
uans custos legis ẽ. Sienĩ iustis ũ ẽ lex po¬
sita. s in iuistis qui ñ peccat amicꝰ legis est.
huc sola fide opus ẽ. ꝑ quã fiat ꝑfectꝰ. Qa
nichil illi ꝓderit. apd̾ dm̃ abstin̾e ab adu̾¬

Expanded text:
noluerunt. Non credentes ergo gentiles dunoluerunt. Non credentes ergo gentiles duplici genere fiunt rei; quia neque legi datae per justificabitur. Justitiam enim naturaliter servans, custos legis est. Si enim justo non est lex posita , sed injustis; qui non peccat, amicus legis est. Huic sola fides deest, per quam fiat perfectus; quia nihil illi proderit apud Deum abstinere a
Abbreviated transcription (Latin):
tria p̾clara. honorificentiam habeant
genunia quasi filii di. Gła aũt sit min
mutatione. Pax uͦ eo qd̃ bene uiuentes.
quieti erũt in futuro: nulla ꝑturbatione
iudicẽ habet pacificũ. Non eñĩ ꝑsonarũ
acceptio ẽ apd̃ dñi. Qm̃ ostendit uideũ
siue grecũ ñ despici adõ. si tam̃ credat ĩ xͫ.
s accepto fẽrri amb̾ubꝰ iusticiã fid̾i. sic iterũ
ñ credentes parit̾ reos eẽ. quia magis oberit
cirtũcisio sine fide ⁊ ꝓderit p̾puciũ ꝑ fidem.
Ac ꝑ hoc docet ꝑsonariĩ acceptorẽ dm̃ ñcẽ.
cipiat causa patrũ diffidentẽ ⁊ ambiciat
a se ꝓpt̾ indignicatẽ parentũ credentẽ. S¬
unũ quemq ꝓpͥo merito aut remunerat
aut condẽpnat. quicũq eni sine lege pec¬
cauerũt: sine lege pibunt. Quomꝰ potest
sine lege peerari cũ constet om̃s subdito e¬
leginaturali: S de moy si lege dic̃. cu iudi
obnoxii sũt. dum ñ credunt nec ñ ⁊ genti¬
les. Sed iam dudũ quia ungere se illi

Expanded text:
tria magnifica, ut honorem habeant geminum, quasi filii Dei; gloria sit pro immutatione; pax vero, eo quod bene viventes quieti erunt in futuro, nulla perturbatione judicem habet pacem. Non enim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, quia magis oberit circumcisio sine fide, et proderit praeputium per fidem: ac per hoc docet personarum acceptorem Deum non esse. cipiat causa patrum, aut credentem abjiciat a se propter indignitatem parentum; sed unumquemque proprio merito aut remunerat, aut condemnat. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt. Quomodo potest sine lege peccari, cum omnes simul subditi slegi naturali? Sed de Moysis lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi
Abbreviated transcription (Latin):
entiã suã laudant᷑ credentes. ita ⁊ ꝑ consci¬
entiam suã accusent᷑ disfidentes. Quauis
enĩ sibi uideat᷑ ininime reus qͥ non credit.
qr apd̾ se tractare istud ñ potuit: ratione
tam̃ conuincit᷑ꝰ quiñ sibi suasit uerũ ħ eẽ.
qd̃ de uirtutũ testimoniis uiderat firma¬
ri. ⁊ mł̾tos sequi. Hoc modo iudicabuntur

Expanded text:
am laudantur credentes, ita et per conscientiam suam accusentur diffidentes. Quamvis enim sibi videatur minime reus, qui non credidit; quia apud se tractare istud non potuit, ratione tamen convincitur; quia non sibi suasit verum hoc esse, quod et virtutum testimoniis viderat confirmar
Abbreviated transcription (Latin):
cet. si illũ pacitur di bonitas dui peccantẽ.
res humanas. Intellegat aũt iõ a se dissim¬
ulari. qr ñ in hac uita iudiciũ dĩ ꝓmissum
ẽ. futurũ ẽ. ut inuentura uita peniteat il¬
lũ iudicẽ dm̃ ñ credidisse. qui ut t̾rorem¬

Expanded text:
e, si illum bonitas Dei patitur diu peccantem: n curantem res humanas: intelligat autem ideo a se dissimulari, quia non in hac vita judicium Dei promissum est futurum, ut in ventura vita poeniteat illum judicem Deum non credidisse: in poen
Abbreviated transcription (Latin):
suos iustũ dm̃i ꝓbat. ⁊ testis ẽ iusticie eius.
credente enĩ iustꝰ d̾s apparet. In co aũt qͥ
ñ credit: inuistus uidet᷑. Negat enĩ uera¬
cem dm̃ qui ñ credit dedisse dm̃ qd̾ ꝓmi-¬
sit. Hoc contra uideos loquit᷑. qui negant
ẽ. Iustus aũt ex fide uiuit. Propterea ad
exemplũ ꝓpħie abacuc se conu̾tit. ut de¬
clararet olim osten sũ iustũ ñ ex lege sz ex
fide uiuere. hoc ẽ ñ iustificari ꝑlegẽ hõi¬

Expanded text:
suos, justum Deum probat, et testis est justitia ejus. t, in eo autem qui non credit, injustus videtur: negat enim veracem Deum, qui non credit Deum dedisse quod promisit. Hoc contra Judaeos loquitur, qui negant est, justus autem ex fide vivit. Propterea ad exemplum prophetae Habacuc se convertit, ut declararet olim ostensum justum ex fide non ex lege vivere, hoc est, non justificari homi
Abbreviated transcription (Latin):
dñm ñ habere hoꝵ noticiã. sradidit illoᷤᷤ ds
inrepbũ sensũ: ut faciant que ñ conueni¬
unt. Propt̾ errores simulacroꝵ traditis
adturpia facienda inuicẽ. sic̾ iam dictũ.
Et qr inpunitatẽ horũ estimauerũt. ĩcu¬
riosũ dm̃ udicantes. ac ꝑ hoc negligend̾.
hinc additũ ẽ. ut magis ac magis ẽbetati
ad omĩa mala admutenda fierent ꝓmp¬
tiores. ut facta que hominibꝰ ñ ambige¬
rent displicere: crederent dm̃ ñ uindicare.
flunc enumerat omĩa inala que illis suꝑ¬
addita sũt ut uel sic conu̾si ad naturalẽ
re. Repletos ait om̃i iniquitate. Hoc sum¬
matim locutꝯ ẽ. ⁊ subic̃ membra inquitatiᷤ.
quicia. plenos inuidia. homicidiis. conten¬

Expanded text:
Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt. Propter errores simulacrorum traditi sunt ad turpia facienda invicem, sicut jam dictum est. Et quia impunitatem horum aestimaverunt, incuriosum Deum judicantes, ac per hoc negligendum. Hinc additum est, ut magis ac magis hebetati, ad omnia mala admittenda fierent promptiores; ut facta quae hominibus non ambigerent displicere, Deum crederent non vindicare. Nunc enumerat omnia mala, quae illis superaddita sunt; ut vel sic conversi ad naturalem ibi provenisse. Repletos, ait, omni iniquitate. Hic summatim locutus est, et subjicit membra iniquitatis: quitia, plenos invidia
Abbreviated transcription (Latin):
ficent᷑: Hoc ad dĩ ꝑtinet p̾scientiã. quia
qͦs scit d̾s futuros scõs iã apud illũ scĩ sũt.
ad huc in paratos romanos ad alias urbes
direẽ apłm. qui ĩã ad recipiendã ueritatẽ
eent capaces. quãuis sub uoĩe agerent
huc effectũ deesse apd̃ corinthios aũt com¬
monetur apl̾s dicente dicente dño. loq̃re

Expanded text:
tinet praescientiam, quia quos scit Deus futuros sanctos, jam apud illum sancti sunt, adhuc imparatos illos, ad alias urbes direxit Apostolum, quae jam ad recipiendam veritatem essent capaces; quamvis sub nomine agerent huc affectum deesse? Apud Corinthios autem commonetur Apostolus, dicente Domino: Loquere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmptũ tam̃ se romanis asserit tradere e¬
uangliũ gr̃e d̾i: apd̃ quos regni romani
cap̃t ⁊ sedes ẽ. Ad membroꝵ enĩ utilitate
ꝑtinet. uł requiẽ si caput inquietũ ñ fue¬
rit. ĩo romanoꝵ pacẽ optat. ut nõ multũ
uangłiũ. uirtꝰ enĩ d̾i ẽ in salute om̃i cre¬
denti. Hoc dicto illos tangit aquibꝰ acce
debatꝰ qd̃ p̾dicabat᷑. signa ac ꝓdigia ab a¬
portenta p̾dicatio illoꝵ sine uutute deie¬
rat. Ideoq ñ se dic̃ erubescere de euagłio
nec quo quã testimonio firmabat᷑. ⁊ dis¬
cordabat a doctrina aplica. Igitur uirtꝰ
dei ẽ que inuitat ad fidẽ. ⁊ dat salutẽ om̃i
credenti. dũ peccata remittit.⁊ iustificat:
ut a scd̾a morte detineri ñ possit. signat᷑
misterio crucis. Predicatio enĩ crucis x̾:

Expanded text:
promptum tamen se Romanis asserit tradere Evangelium gratiae Dei, apud quos regni Romani caput et sedes est. Ad membrorum enim utilitatem vel requiem pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum vangelium; virtus enim Dei est in salutem omni credenti. Hoc dicto illos tangit, a quibus acdebatur, quod praedicabatur, signa et prodigia ab aportenta, praedicatio illorum sine virtute Dei erat, ideoque non se dicit erubescere Evangelium nec quoquam testimonio firmabatur, et discordabat a doctrina apostolica. Virtus igitur Dei est, quae invitat ad fidem, et dat salutem omni credenti, dum peccata donat, et justificat; ut a secunda morte detineri non possit signatus mysterio crucis. Praedicatio enim crucis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
uelationis iusti uidicui dĩ. qui reddet u¬
nicuiq scd̾m oꝑa eiꝰ. In punitatẽ sꝑans pͦ¬
catoꝵ. ñ solũ durat inconu̾tibił ⁊ intrac¬
cabil manens. s adhuc acerbius peccat se¬
curꝰ qd̾ nõ sic ultio futura. Cor habet in¬
penitẽs ignorans qr irã s congregat indiẽ
ire. Necesse enĩ seueriore pena plectatur.
inimo flãmis ꝑheuiuhꝰ corqueat: qͥ long̾
huc addens ad contẽptũ. exaggerauit pec¬
cata. Ire diesẽ. peccatoribꝰ quo punient᷑.
Ideo ipsis ẽ ira qui sentient penã indie re¬
uelatiorus iusti iudicu dĩ. Manifestabit

Expanded text:
tionis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Impunitatem sperans peccatorum, non solum durat inconvertibilis et intractabilis manens; sed adhuc acerbius peccat, securus quod non sit ultio futura, cor habens impoenitens, ignorans quia iram sibi congregat in die irae. Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torqueatur, qui longa huc addens ad contemptum exaggeravit peccata. Dies irae est peccatoribus, quo punientur; ideo ipsis est ira, quia sentiunt poenam in die revelationis justi judicii Dei. Revelabitur
Abbreviated transcription (Latin):
traduntur mĩc usq ut afficiant corpora su¬
a. Originis eñĩ illiꝰ mĩc usq sũt homines.
quidicunt᷑ corpora sua de honestare inui¬
cẽ. Cũ cogitatio sit. crimine corpora dicuit᷑
de honestari. Iuare: Nisi qr macula cor¬
poris indiciũ ẽ peccati anime: Cũ eĩ corpꝰ
ꝯtamnatur: nemo ambigit. anime ẽẽ pec¬
catum. Qui cõmutauer̃ ueritatẽ dĩ ĩ mẽ¬
datiũ. ⁊ coluer̃ ⁊ seruier creature potius ꝙͣ

Expanded text:
t contumeliis afficiant corpora sua. Originis enim illius nunc usque sunt homines qui dicuntur corpora sua dehonestare invicem. Cum cogitatio animae sit in crimine, corpora dicuntur dehonestari; quare, nisi quia macula corporis indicium est peccati animae? Cum enim corpus contaminatur, nemo ambigit animae esse peccatum. Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae potius
Abbreviated transcription (Latin):
cam credere. Ad dm̃. aũt ꝓmerendũ quẽ
cũq enĩ talis locutus ei fuerit: responde¬
bit illi. Et mut auer̃ głam incorruptibi¬
lis di: insimi li tudinẽ corruptibilis ho¬
minis. Sic obcecatũ corilloꝵ. ut maies¬
tatem in uisibilis d̃i quẽ ex his factis ag
hoc nomine donare ñ audeant. mortuoꝵ
imagines ingłam di recipiant. Quanta
habitudo qnͣta stulticia hosse sapientes
appellare ad suã damnationẽ. apd̃ quos
mortuis fauent. inquoꝵ numero sunt.
sic̃ scrptumẽ in sapientia salomonis. Mor

Expanded text:
cam credere. Ad Deum autem, quem utique ncam credere. Ad Deum autem, quem utique ncumque enim talis locutus fuerit ei, respondebit illi. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Sic obcaecatum est cor illorum, ut majestatem invisibilis Dei, quem ex his factis agnhoc nomine donare non audent, mortuorum imagines in gloriam Dei recipiant. Quanta hebetudo, quanta stultitia, hos sapientes appellare ad suam damnationem, apud quos mortuis favent, in quorum numero sunt, sicut scriptum est in sapientia Salomonis: Mor
Abbreviated transcription (Latin):
atũ ẽ insipiens cor eoꝵ. Nebula erroris
contex cor illoꝵ qr cũ creatorẽ ex his que
fecit pulcre ampliꝰ honorificare debuer¬
unt obtunsi sũt relicto illo. hec sola dicẽ¬
tes. s susficere ad culturã que uidentur.
Dicentes enĩ se sapientes: stulti factis.
Sapientes se arbitrant. quia rationẽ fisi
sus siderũ. ⁊ quantitates elem̃toꝵ. din ãt
m̃ pudorẽ passi neglecti dĩ misera uti ex¬
cusatione dicences. ꝑistos posse ire ad dñi:
sic ꝑ comites. ꝑ istos enĩ: itur ad regẽ. Es¬
to. Numqͥd tam demens ẽ aliqͥs. aut salu¬
tis sue inmemor. ut honorificentiã regis
uindicet comiti: Cũ de hac re si quietiã
tractare fuerint inuenti. uire ut rei dam¬
nantur maiestatis. Et isti se ñ cogitanc
reos qui honore nomins di defendũt cre¬
ature. ⁊ relicto dño conseruos adorant. qͣi
sit aliquid qd̾ plus reseruet a deo. Nam iõ
ad regẽ ꝑtribunos ac comites itur: quia
hõ utiq rex. ⁊ nescit quibꝰ debeat rẽ publi¬

Expanded text:
atum est insipiens cor eorum. Nebula erroris texit cor illorum, quia cum creatorem ex iis, quae fecit pulchra, amplius honorificare debuerint, obtusi sunt, relicto illo, haec sola dicentes sibi sufficere ad culturam, quae videntur. Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Sapientes enim se arbitrantur; quia rationes sus siderum et quantitates elementorum; Deum men pudorem passi, neglecti Dei misera uti excusatione, dicentes per istos posse ire ad Deum, sicut per comites pervenitur ad regem. Age, numquid tam demens est aliquis, aut salutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti; cum de hac re si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnentur majestatis? Et isti se non putant reos, qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino, conservos adorant; quasi sit aliquid plus, quod reservetur Deo. Nam et ideo ad regem per tribunos aut comites itur; quia homo utique est rex, et nescit quibus debeat rempubli
Abbreviated transcription (Latin):
naturalẽ usũ. in eũ quiẽ contra naturã.
hec iraco dõ ꝓpt̾ idolatriã humano gen̾i
desiderio ad usũ appeteret. Qd̃ quidam
alit̾ int̾pretant᷑. nõ ꝑspicientes uim dic¬
ti. Quid ẽ immutare naturalẽ usũ. meũ
usum qui ẽ contra nat᷑am. ii sublato cõces¬
so usu alit̾ uti: ut una atq eadẽ pars cor¬

Expanded text:
 contra naturam. Haec irato Deo propter idololatriam humano generi desiderio ad usum appeteret. Quod quidam aliter interpretantur, non perspicientes vim dicti. Quid est enim immutare naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, nisi sublato concesso usu aliter uti, ut una atque eadem pars cor
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ mulierũ. Deniq ñ dix̃ de uiris
qd immutauerint naturalẽ usũ inuicẽ
qr huiꝯmodi usꝰ. huic parti concessꝰ nõ
es repiant᷑. ut sic̃ illud auiris: ita ⁊ hoc
a mulieribꝰ sit iuentum. Nammuli¬
eres int̾ se accusant: ⁊ uiros similiter.
Manifestum ẽ gͦ ut qr ueritatẽ dĩ ĩmu
onẽ mercedis quã oportuit erroris sui: ĩ
semetipsis recipientes. Hanc dic̃ com¬
pensationẽ eẽ contẽpti dĩ: idẽ turpitu

Expanded text:
peccatum mulierum. Denique non dixit de viris quod immutaverunt naturalem usum in invicem; quia hujusmodi usus huic parti concessus nones reperiantur; ut sicut illud a viris, itaque et hoc a mulieribus sit inventum? Denique mulieres inter se accusant, et viri similiter; manifestum est ergo ut qui onem mercedis quam oportuit, erroris sui in semet ipsis recipientes. Hanc dicit compensationem esse contempti Dei, id est, turpitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona agnita ñ ẽ. oꝑa tam̃ manifesta st̃.
Diĩtas uͦ qua inoꝑe sͥ decreto ꝑdurant
elem̃ta rerĩ: ut sint mexcusabiles. Mul¬
tis enĩ modis qͥ reus conuincit᷑: ñ potest¬
sic̃ dñ magni ficauerũt: aut grãs eger̃.
Usq a deo ñ ignorauerũt ut fãterentur
unũ eẽ pͥncipiũ. aquo om̃ia iniciũ sorti¬
ta sint celestia. terrestria: ⁊ inferna. Et
tes. ⁊ officia naturalit̾. ⁊ hec scientes: nõ e¬
gerunt gr̃as. De anterioribꝰ loquit᷑: ut
p̾sentes ⁊ futuros corrigat. S euanuer̃

Expanded text:
persona agnita non est, opera tamen manifesta sunt: Divinitas vero, quia in opere sibi decreto perdurant elementa rerum. Ut sint inexcusabiles. Multis enim modis qui reus convincitur esicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt. Usque adeo non ignoraverunt, ut faterentur unum esse principium, a quo omnia initium sortita sint, coelestia et terrestria et inferna: et etates et officia naturaliter; et haec scientes non egerunt gratias. De anterioribus loquitur, ut praesentes et futuros corrigat. Sed evanuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Noticia di: manifestata ẽ ex mundi fabri¬
ca. It eñĩ ds̃ qui natura inuisibilis ẽ. &¬
auisibilibꝰ possit sciri opꝰ factũ ab eo est.
qd̾ opificẽ insibilitate sua manifestare c.
ut ꝑ certũ incertũ possit sciri. ⁊ ille eẽ d̾s¬

Expanded text:
Notitia Dei manifesta est ex mundi fabriNotitia Dei manifesta est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam visibilibus possit sciri, opus factum est ab eo, quod opificem visibilitate sua manifestaret, ut per certum incertum posset sciri: ac per
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hec pͥsens ẽ. s futura. Reuelatur enim
ira dĩ decelo in omnẽ impietatẽ ⁊ iniusti¬
ciã hominũ eoꝵ qͥueritatẽ d̾i ĩ iniusticia
detinent. Sic̃ in illo qui credit. iusticia dĩ
reuelatur. sic̃ sup̃ memoraui. ita ⁊ in eo qͣ
ñ credit impietas. et iniusticia reuelata.
Ex ipsa enĩ fabrica iratꝰ illis d̾s uidet. Id¬
curo enĩ tam pulcra astra condidit. ut ex
his quantꝰ ⁊ quã ammirabił creator eoꝵ ẽ
possit agnosci. ⁊ solus adorari. Unde scrip¬
tum ẽ inpsalmo.xuiiͦi. Celi enarrãt glo¬
riã d̾i. ⁊ oꝑa manuũ eiꝰ annunciat firma¬
mentũ. Igitur ꝑ naturalẽ legẽ reũ fac̃ ge¬
nus hominũ. Potuer̃ enĩ id ꝑ legẽ nature
app̾hendere fabrica mũdi testificante auc¬
torẽ dm̃ solũ diligendũ. qd̾ moy ses luteri
tradidit. S impii facti sũt ñ colendo crea¬
torẽ. ⁊ iniusticia meis apparet dũ uidentes
dissimulant au̾itate ñ fatentes unum
dñi. quia qd notũ ẽ dĩ: manifestũ ẽ illis.

Expanded text:
atur enim ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem Dei in injustitia detinent. Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi; ita et in eo qui non credit impietas et injustitia revelatur. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus videtur; idcirco enim tam pulchra astra condidit, ut ex iis quantus et quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci, et solus adorari. Unde scriptum est in psalmo: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . Per naturalem ergo legem reum facit genus humanum; potuerunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͥ genere reos fac illos qui sine loge
uixerĩt ⁊ naturali ⁊ morsi. Consuetu¬
dine enĩ poccandi obruer̃ legẽ nature
oblitterando memoriã ei. Legẽ aũt que
ad reformationẽ data fuerat recipe nolu¬
eriit. ut dupplici mͦ obnoxii fierent dam¬
nationis. Sempit̾na quoq uirtꝯ erꝰ ac¬
diuinitas: ut sint mexcusabiles. ut oĩ¬
no excusari impietas ñ possit: adiecit eti¬
am uirtutẽ d̾i. ⁊ sempit̾nã diuinitatẽ¬

Expanded text:
 Hoc igitur genere reos facit eos, qui sine lege vixerunt et naturae et Moysi; consuetudine enim peccandi obruerunt legem naturae, oblitique memoriam ejus: legem autem quae ad reformationem data fuerat, percipere noluerunt, ut duplici modo obnoxii fierent damnationi. Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles. Ut omnino excusari impietas non possit, adjecit etiam virtutem Dei, et divinitate
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ adulatio cessat. ⁊ ꝑsonarũ acceptio. aut
certe si iustũ alicui uidet᷑. ut huiꝯ modi in¬
turũ fateatur. Sienĩ fec ⁊ neglegit inalꝰ
opifẽx dicit᷑. quia ꝑ id qd̾ neglegit ñ bona
se fecisse que fecit ostendit. S qr bona fe¬
cisse. negari ñ põt. Indignũ est enĩ ⁊ in pos¬
satio. si bonor ⁊ a se factor neglegens induca¬
tur. quippe cũ eiꝰ nutu ac ꝓuidentia uitaip¬
sa gubnetur ministris elem̃tis. sic ip̃e dñs
dic̃. Qui solem suũ oriri uibet suꝑbonos &

Expanded text:
 adulatio et personarum acceptio. Aut certe si justum alicui videtur, ut hujusmodi imrere fateatur. Si enim fecit et negligit, malus opifex dicitur; quia per id quod negligit, non bona se fecisse, quae fecit, ostendit; sed quia bona fecisse negari non potest indignum est enim et improsatio, si bonorum a se factorum negligens inducatur: quippe cum ejus nutu ac providentia vita ipsa sustentetur ministerio elementorum, sicut ipse Dominus dicit: Qui solem
Abbreviated transcription (Latin):
qui exgentib. Ingreco enĩ gentilẽ signi¬
abrahe. Nam uidei ex tẽpore uide machͣ¬
bei dici cepunt. qui in causa cladis restitit
saculegus gentiũ: ⁊ fiducia di collegit po¬
płm. ⁊ defendit genꝰ suũ. Fuit aũt ex fi¬
liis a arõ. Qũãns gͦ p̾ponat uideũ cau¬
us ñ iustificabit᷑: nisi ex fide xp̃i iħu. quid
opus ẽẽ sublege: Iusticia enĩ d̾i more re¬
uelatur. ex fide in fidem. Quia millo qͥ¬

Expanded text:
gniAbrahae. Nam Judaei ex tempore Judae Machabaei dici coeperunt, qui in causa cladis restitit sacrilegiis gentium, et fiducia Dei collegit populum, et defendit genus suum. Fuit autem ex filiis Aaron. Quamvis ergo praeponat Judaeum cauus non justificatur, nisi per fidem Christi Jesu; quid opus est esse sub Lege? Justitia enim Dei revelatur in eo ex fide in fidem. Hoc dicit, q
Abbreviated transcription (Latin):
dit ñ se talem cũ peior ẽẽ dep̾hendatur. Fal¬
lit eni ut dũ puniendus sic honore dignus
qũdo nos ipsi de his iudicamꝰ. Sieni nobis
displicet. qñtomagis dõ qui uere iustꝰ ẽ. et
oꝑꝯ siuii zelatur inuericate: Ergo dicit si¬

Expanded text:
dit se non talem, cum pejor esse deprehendatur. Fallit enim, ut dum puniendus sit, honore dignus ate, quando nos ipsi de his judicamus. Si enim nobis displicet, quanto magis Deo, qui magis justus est et opus suum zelatur! In
Abbreviated transcription (Latin):
ratã habentes fid̾i sue ꝓfẽssionẽ. ꝙ hic frꝰ¬
tum habeat apd̾ dm̃ ministerii sui. ꝓpter
qd̃ lacessit illos ad fidẽ rectã. exemplocete¬
rarũ gentiũ. Pmptior enĩ fit quis ad rem
sibi traditã. si illi multos uideat assẽtiri.
Grecis ac barbaris. sapientibꝰ ⁊ insi pien¬
tibꝰ debitor sũ. Debitorẽ se dic̃ horũ qͦs

Expanded text:
ratam habentes fidei suae professionem; ut hic fructum habeat apud Deum ministerii sui, per quod lacessit illos ad fidem rectam, exemplo caeterarum gentium: promptior enim fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos videat assentiri. Graecis et Barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. Debitorem se dic
Abbreviated transcription (Latin):
set subici illos. ut facerẽt que nolebant &
cruciarent᷑. qr licet bonũ si contra uolunt a¬
tẽ fiat amare ⁊ malũẽ. Isti aũt au̾tentes
se a deo. traditi sũt diabolo. Tradere aũt
sent huiꝰ modi. bonũ cogitatũ habe. Tradi¬
ti gͦ sunt ĩ inmundiciã ut contumelus af

Expanded text:
set subjici illos, ut facerent quae nolebant et set subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur; quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est. Isti autem avertentes se a Deo, traditi sunt diabolo. Tradere autemsent hujusmodi bonum cogitatum habere. Traditi ergo sunt in immunditiam, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
clã hominis mortui quidicit᷑ pͥncipatum
ineos egisse. coluer̃ ⁊ serpentẽ draconẽ. ꝙͣ
occidit damel homo di. Cuiꝰ similitudĩez
habent. Egiptii aũt colebant quadrupe¬
dẽ quẽ dicebant apem in similitudinem
uacce. Qd̃ malũ imitatꝰ ieroboam uac¬
cas iustituit in samaria. quibꝰ sacrificar¬
ent uidei. ⁊ uolucres. quia coracina sacra
habent pagani. Harũ tam̃ om̃iũ rerum
quas memoraui. simulacra colit egiptus.
&. alia que nũc dicere ñ ẽ necesse. Hec ab
his facta sũt. qui se sapientes estunarũt
inmũdo. Quia diñ inuisibilẽ agnoscẽtes.
ñ honorauerũt ista faciendo. nec in his q̃
los d̾s indesid̾ia cordis illoꝵ ĩ inmũdiciã.
ut ꝯtumelus afficiant corpora sua int̾ se
Im̃ ad inuiriã creatoris dĩ figm̃ta ⁊ re¬
rum similitudines deificauer̃. traditis¬
in ludendi. Et tradici ñ ut illa gererẽt que
nolebant. s ut ea ꝑficerẽt que de sid̾abant.
Et hic bonitas dĩ ẽ. Cum enĩ dignũ fuis¬

Expanded text:
s, hominis mortui, qui principatum dicitur in eis egisse. Coluerunt et serpentem, draconem, quem occidit Daniel, homo Dei, cujus similitudinem habent. Aegyptii colebant quadrupedem, quem dvaccae. Quod malum imitatus est Jeroboam, vaccas instruens in Samaria quibus sacrificarent Judaei, et volucres, quia coracina sacra habent pagani. Harum tamen omnium quas memoravi, simulacra coluerunt Aegyptii, et alia quae nunc dicere non est necesse. Haec ab his facta sunt, qui se sapientes aestimaverunt in mundo; quia enim invisibilem Deum agnoscentes non honoraverunt ista faciendo, nec in iis qualos Deus in desideria cordis illorum, in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sit, ad injuriam creatoris Dei figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi; et traditi non ut illa agerent, quae nolebant; sed ut illa perficerent, quae desiderabant. Et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
deo odibiles. Et qr nec hominibꝰ placent
diabolus quẽ abinicio scriptura peccare tes¬
tatur. quãquã tirannice p̾suptioni studeat
ñ tam̃ hoc ausꝰ ẽ ꝓfiteri: ut dicat ego sũ d̾s.
dita sũt. Nondiẽ ame sut. uł mea sũt. Et ĩ¬

Expanded text:
Deo odibiles; et quia nec hominibus placent, diabolus, quem ab initio Scriptura peccare testatur , quamquam tyrannicae praesumptioni studeat, non tamen id ausus est profiteri, ut dicat: Ego sum Deus. dita sunt , non dicit: A me sunt; vel, mea s
Abbreviated transcription (Latin):
cũ resurgit amortuis. Sic̃ scͥptum est
in psalmo octogesimo quarto. Ueritaᷤᷤ
de t̾ra orta ẽ. Om̃is eñi ambigiuitas &
diffidentia: resurrectione ei calcata ẽ
⁊ compssa. Siquidẽ adhuc incruce posi¬
tũ centurio uidens magnalia. dĩ filium
confitet᷑. Nam ⁊ discipłr: in morte cius
dubitauer̃. Dicente cleopha. eunte e¬
qͥ incipiebat lib̾are isrł. Et ipse eñi dñs
ait. Cũ exaltau̾itis filiũ hominis: tũc

Expanded text:
sicut scriptum est in psalmo octogesimo quarto: Veritas de terra orta est . Omnis enim ambiguitas et diffidentia resurrectione ejus calcata est, et compressa; siquidem adhuc in cruce positum, centurio videns magnalia, Dei Filium confitetur . 28 Nam et discipuli in morte ejus dubitaverunt, dicente Cleopha in Emqui incipiebat liberare Israel . Et ipse Dominus ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
finib cuntatib causa aliqua siue religio.¬
nis ronia ueniebant. sic leginꝰ aquilam
⁊ pͥscillã uotũ eiꝰ insinuantes romanis.
Cũ eni sepe uellet uenire ⁊ ꝓhiberet. sie
uocat ñ solũ quia renatierant. s ⁊ qr erãt

Expanded text:
finibus civitatibus causa aliqua, sive religionis ad Urbem veniebant, sicut Aquila et Priscilla, votum ejus insinuantes Romanis; cum enim saepe vellet venire et prohiberetur, sic vocat, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dium ẽ si potentes mundi conu̾tant᷑ ad de¬
um. quia qnͣto imici graues sũt. tanto
magis reconciliati necessarii. Et fructus¬
tati eiꝰ sic occasio data ẽ. ut coactus appel¬
laret cesarẽ. ⁊ dirigeret romã deo uolente.¬

Expanded text:
dium est, si potentes mundi convertantur ad Dedium est, si potentes mundi convertantur ad Deum, quia quanto inimici graves sunt, tanto magis reconciliati necessarii. ejus sic occasio data est, ut coactus appellaret Caesarem, et dirigeretur ex al
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ unũ ꝑ quẽ om̃ia. hos querit adorator¬
es pat̾. Memorẽ gͦ se eoꝵ mnorationibus
sius flagitat. ut seminet meis karitatẽ.
fac̃ eiũ illis desideriũ sui. Iuis eñ ñ amet
eũ que audit memorẽ sui: Si eñ abhis
qui missi ñ erãt libent̾. audierant doctri
untꝰ. desidarent audire: Obsecrans si
quomodo tandẽ aliqñ ꝓsyum it̾ habe am
inuoluntate d̾i ueniendi aduos. Oratio¬
nis sue ꝓ illis sensũ ostendit. Dĩnem̃ se
dic̃ petere. ut romã ueniret ad ꝓfectũ illo¬
rũ. cũ di uoluntate. cui p̾dicat donũ. Tuĩc
enĩ ꝓfectꝰ ad est: si qd̾ agendũ ẽ. cũ di uo¬
luntate agatur. Oratgͦ. ut quacũq exca¬
usa daret occasio qua ueniret ad urbẽ.qr
occupat erat aliis p̾dicando. Sic ꝓspum
it reputans si dño uolente ueniret. qui a ꝑ¬
uida ẽ di uoluntas. ꝓspum gͦ it est nõm
cassũ laborẽ itineris subire. Hoc rogat ut
d̾s impleat uocando illos ad suã grãm.a¬
uiditate animi loquit᷑. Desid̾at eñ illos

Expanded text:
et unum per quem omnia . Hos quaerit adoratores Pater. Memorem ergo se illorum in orationibus suis flagitat, ut seminet in illis charitatem; facit enim illis desiderium sui. Quis enim non amet eum, quem audit memorem sui esse? Si enim ab iis qui missi non erant, libenter acceperant doctrinvirtus, desiderarent audire! Obsecrans si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei, veniendi ad vos. Orationis suae pro illlorum cum Dei voluntate, cujus praedicat donum. Tunc enim profectus adest, si quod agendum est, cum Dei voluntate agatur. Orat ergo ut quacumque ex causa jam daretur occasio, qua veniret ad Urbem; quia occupatus erat aliis praedicando: sic prosperum iter reputans, si Deo volente veniret; quia provida est Dei voluntas. Prosperum ergo iter est non incassum laborem itineris subire. Haec rogat ut Deus impleat, vocando illos ad suam gratiam. Aviditate animi loquitur; desiderat enim illos,
Abbreviated transcription (Latin):
modo: In sp̃u meoinquit. ñ incirtũcisio¬
ne manu facta. neq in neomenus ⁊ salbo
illi seruit᷑. Hec ⁊ dñs factꝰ ẽ ad samariti¬
dem. putantẽ qd̵ inmonte adorari se ue
lit d̾s. Uenit hora ⁊ nũc ẽ. cũ ueri ador¬
atores adorabunt patrẽ in spũ ⁊ u̾itate.
Et enĩ pat̾ tales querit. qui adorent eũ.

Expanded text:
meo. In spiritu meo, inquit, non in circumcisione manufacta, neque in neomeniis et sabbato, illi servitur. Haec et Dominus fatus est ad Samaritidem, putantem quod in monte adorari se Deus velit dicens: Venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. E
Abbreviated transcription (Latin):
trinã dincam acceptabilẽ facerẽt. ut
uirtutẽ quã in salutari zelarent᷑ ꝑfidi¬
doctrine uirtꝯ ẽ. ut qr qd̾ p̾dicatur ĩcre¬
dibile mundo ẽ. gestis fieret credibile.
Missos gͥ apłos uocat. ut p̾dicarẽt fidẽ
om̃ibꝰ gentib. ut obedirẽt ⁊ saluarent᷑.
ut donũ d̾i ñ iam solis uideis. uerũ etiã

Expanded text:
trinam Dominicam acceptabilem facerent; ut virtutem, quam in Salvatore zelarentur perfididoctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile. Missos igitur apostolos vocat, ut praedicarent fidem omnibus gentibus, ut obedirent, et salvarentur; ut donum Dei non ja
Abbreviated transcription (Latin):
ceteros scurnt se sub lege ag̾e ñ debe. q̃si¬
ne lege moy si suscepunt cet̾e gentes fidẽ
di uocatis scĩs. Quaus romanis scribat
illis tam̃ se scribere significat qui in ka¬
ritate sũt d̾i qui sũt hi. nisi qui de filio
d̾i recte sentiunt: isti scĩ sũt ⁊ uocati di

Expanded text:
catos, scirent se sub Lege agere non debere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae gentes legem i, vocatis sanctis. Quamvis Romillis tamen se scribere significat, qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? hi sunt sancti et vocati di
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. Grãm ⁊ pacẽ cũ his dic̾ eẽ qui recte
cori sic̃ dic̃ dñs. In quãcũq domũ introi¬
eritis ⁊ receput uos dicite. pax huic do¬
mui. Et ut sine xp̃o nullã ẽẽ pacẽ. ⁊ spẽ
doceret: adiec̃ grãm ⁊ pacẽ. nõ solũ adco

Expanded text:
o. Gratiam et pacem cum iis dicit esse, qui recte tori, sicut dicit Dominus: In quamcumque domum introieritis, et receperint vos, dicite: Pax huic domui . Et ut sine Christo nullam esse pacem et spem doceret, adjecit gratiam et pacem non solum a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑaretur mortinis: qua oꝑatꝰ fuerat et
niuus. Quo facto apparuit in lusisse mor¬
tẽ ut redimeret nos. unde dñm nr̃m hc̃
uocat. ꝑ quẽ accepimꝰ grãm ⁊ apłatũ
adobediendũ fid̾i. iom̃ibꝰ gentibꝰ ꝓ
nomine er. Post resurrectionẽ mani¬
festatus filiꝰ di muirtute gr̃am de dit
iustificans peccatores. ⁊ aplos confirma¬
uit. quoꝵ hic sociũ se dic̾. ut apłatꝰ cũ

Expanded text:
operaretur mortuus, qua operatus fuerat et vivus. Quo facto apparuit illusisse mortem, ut redimeret nos; unde Dominum nostrum hunc vocat. Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Post resurrectionem manifestatus Filius Dei in virtute, gratiam dedit, justificans peccatores, et apostolos nominavit, quorum se hic socium dicit; ut apostolatus cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhumana salute usibilẽ eũ ⁊ corporeum
fecit. Quia ⁊ cognosci eũ uoluit ꝑuirtutẽ.
ut homines passione erꝰ a peccatis ablue¬
ret ĩcarne morte deuicta. Et iõ ex semi¬
ne dauid fir. ut sic̃ de deo rex ante sclana¬
tus ẽ. ita ⁊ scdm carne ex rege ortũ capet

Expanded text:
sibilis debuit et corporeus fieri; quia et cognosci se voluit per virtutem, et hominem a peccatis abluere in carne, morte devicta. Et ideo ex semine David fit, ut sicut de Deo rex ante saecula natus est; ita et secundum carnem ex rege ortum regium
Abbreviated transcription (Latin):
at fidi illoꝵ. dolet tam̃ qr ñ recte accepĩt
inquit. ꝓunã atq eandẽ fidẽ. ut tũc conso¬
ut administratio gre sp̃alis euangłi zate
apło hunc p̾staret effectũ. Non aũt arbi¬
tior ignorareuos fr̃s. qr sepe ꝓposui uenire
aduos. ⁊ ꝓhibitꝰ sum usq adhuc. ꝓ posi¬

Expanded text:
at fidei illorum, doleat tamen quia non rectam accipiebant at fidei illorum, doleat tamen quia non rectam accipiebant inquit, per unam atque eamdem fidem, ut tunc consout administratio gratiae spiritalis, evangelizante Apostolo, hunc praestaret effectum. Non autem arbitror ignorare vos, fratres, quia saepe proposui venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc.
Abbreviated transcription (Latin):
requirit. adiuuantis d̃i. ministrantis pli.
accipientis ppli. Nũc gͥ desiderii sui uolũ¬
tatẽ ostendit: quĩ uoto eẽt cirra eẽt illos.
rant assecuti: s ea que uideis fuerant tra¬
dita. Se aũt cupere cicius uenire ut ab hẽ
ret donũ. ut ad quiteret illos deo: participeꝰ
ñ sen sũ fidei illoꝵ laudasse: s facilitatẽ ⁊
uotũ circa xp̃m. I. p̃ianos enĩ se ꝓfitentes
sub lege agebant simplicit̾: sic illis fuerat
firmitati humane: fide sola addita lege na¬
turali hominũ genus saluan decieuit. Ad
ẽ tam̃ ut cũ scriptis illos corrigat. ⁊ a carna¬
li sensu abstrabat. p̾sentiã sui necessariã
dicat. ut grãm illis sp̃alem ministret. cũ q̃
scribat sp̃ualia sint: Nisi ꝓpt̾ hoc. alit̾ eĩ¬
sensu quo scribit ⁊ tradat: ne sub auctorita¬
te litterarũ era ñ auferretꝰ error: s firma¬
tram atq meã. Consolari dic̃ cũ illis. Si
app̾hendant sp̃alia. Quia quãuis gaude¬

Expanded text:
rantis Apostoli, accipientis populi. Nunc ergo desiderii sui voluntatem ostendit, quonam esset voto circa illos; rant assecuti, sed ea quae fuerant a Judaeis tradita. Se autem cupere citius venire, ut 30 ab hac ret donum, ut acquirat illos Deo, participes rius non fidem illorum laudasse, sed facilitatem et votum circa Christum; christianos enim se profitentes, sub Lege agebant simpliciter, sicut illis fuerat firmitati humanae, sola fide addita legi naturali, hominum genus salvare decrevit. Quid est tamen ut cum scriptis illos corrigat, et a carnali sensu abstrahat, praesentiam suam necessariam dicat, ut gratiam illis spiritalem ministraret; cum ea quae scribit, spiritalia sint: nisi propter hoc quia sensu quo scribit eis tradat, ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur, sed confirmatram atque meam. Consolari se dicit cum illis, si apprehendant spiritalia; quia quamvis congaude
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nemo enĩ rem uilem magnis p̾curso¬
ribꝰ nunciat. Inscripturis scĩs. Hoc ad cu¬
mulũ uere ꝓtestationis adiecit. ut maiorẽ
fiduciã credentibꝰ faceret. ⁊ legẽ comẽda¬
nau̾it. ⁊ sacram̃tũ illic uniꝰ d̾i ⁊ incarna¬
tionis continetꝰ filii di ꝓ salute humana
testibꝰ signoꝵ ꝓdigiis. De filio suo. Digñ

Expanded text:
tur. Nemo enim rem vilem magnis praecursoribus nuntiat. In Scripturis sanctis. Hoc ad cumulum verae protestationis adjecit, ut majorem fiduciam credentibus faceret, et Legem commendanant: et sacramentum illic unius Dei, et incarnationis continetur Filii Dei pro salute humana, testibus signorum prodigiis. De filio suo. Dignum
Abbreviated transcription (Latin):
it se fidi xp̃iane. que prudentibꝰ scłi
humilis ⁊ stulta uidet᷑. Cũ gͦ multa eẽnt
ex quibꝰ gauderet ĩ romanis. erant enĩ
discipline memorabiles ⁊ boni opiscupi¬
di. studiosi magis agendi bene quã loquẽ¬
di: qd̾ nõ ẽ longe a religione diuina. In
hoc tam̃ p̾cipue gaude se dic̃. qr fid̾i illoꝵ¬

Expanded text:
istianae, quae prudentibus saeculi humilis et stulta videtur. Cum ergo multa essent ex quibus gauderet in Romanis  erant enim doctrina memorabiles et boni operis cupidi, studiosique magis agendi bene, quam sermonis, quod non longe est a religione divina, in hoc tamen primum gaudere se dicit, quia fides illor
Abbreviated transcription (Latin):
deos ꝓpt̾ qd̾ sub regno romano agent
rome habitasse. Ex quibꝰ hi qui cre¬
diderant tradiderunt romans. ut
Audita fama uirtutũ xp̃i. faciles ad creden¬
dum fuerat ut pote prudentes. Noc m̾ito
prudentes: qui male inducti statim corre

Expanded text:
ea quod sub regno Romano agerent, Romae habitasse: ex quibus hi qui crediderant, tradiderunt Romanis ut audita fama virtutum Christi, faciles ad credendum fuerunt, utpote prudentes: nec immerito prudentes, qui male inducti statim corre
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in xp̃o sine lege spem uite salutisq po¬
doceat sic incipit.
tatum. ut quia saulus inquietu¬
do seu temptatio int̾ptatur. hic cum
ad fidem xp̃i accessit: paulũ se dicit.
lus prius enĩ temptationes emulatio

Expanded text:
isto sine Lege spem vitae salutisque podoceat, sic incipit: tatum, ut quia Saulus inquietudo seu tentatio interpretatur, hic cum ad fidem Christi accessit Paulum se dicit, cum prius tentati
Abbreviated transcription (Latin):
ad res eiꝰ agendas remotũ ꝑ qd̾ ostendit
hunc meritũ sehabere apd̾ dm̃ qui xͦ ẜuit
Segregatꝰ meuangliũ d̾i. Euangłm di
ẽ bonũ nunciũ d̾i. quo peccatores adindul
ismo locũ doctoris habebat ut pote pħise:

Expanded text:
ad res ejus agendas. Per quod ostendit hunc meritum habere apud Deum, qui servit Segregatus in Evangelium Dei. Evangelium Dei est bonum nuntium Dei, quo peccatores ad indulismo locum doctoris habebat, utpote pharisa
Abbreviated transcription (Latin):
añ ponit grocis iudeos. Quartꝰ modꝰ est.
qr lex ⁊ ꝓphe usq ad iolim. ⁊ in sola illos fi¬
de xp̃i constituat. Quasi cont̾ legẽ euan¬
głiũ uindicat: ñ destruens legẽ. s prefẽ¬
rens x̾anis mũ. Ostendit enĩ sic ꝓmissũ¬

Expanded text:
anteponit Graecis Judaeos. Quartus modus est, quia Lex et prophetae usque ad Joannem : et in sola illos fide Christi constituat, et quasi contra Legem, Evangelium vindicat, non destruens Legem, sed praeferens christianismum. Asserit enim sic Christu
Abbreviated transcription (Latin):
imotheus filiꝰ fuit mulieris um¬
uidee fidelis. patre greco. cuius
causa paruulꝰ circum cidi ñ potuit.
Qui studio matris sue sacras luteras
adidicit. quibꝰ oꝑamdans bonã sibi ui¬
tam instituit. Hunc apls cũ uolus¬
set adsumere sciens idoneũ fore dispẽ¬
satorẽ euglice ueritatis. causa uideoꝵ
cõpulsus ẽ cirrciuncidere eum ĩstanti¬
bus eis. ut qui matre udea natus eẽt
incircũcisus ad sumi ñ deberet adma¬
gisteriũ ꝓpter testimoniũ generis. hũc
ergo iam creatum ep̃m instruit ꝑ epłã.
quomodo deberet eccłam ordinare.
Incipit textus epistole¬

Expanded text:
imotheus filius fuit mulieris Judaeae fidelis, patre Graeco, cujus causa parvulus circumcidi non potuit. Qui studio matris suae sacras litteras didicit, quibus operam dans bonam sibi vitam instituit. Hunc Apostolus cum voluisset assumere, sciens idoneum fore dispensatorem evangelicae veritatis, causa Judaeorum compulsus est circumcidere eum, instantibus eis, ut qui matre Judaea natus esset, incircumcisus assumi non deberet ad magisterium propter testimonium generis. Hunc ergo jam creatum episcopum instruit per Epistolam quomodo deberet Ecclesiam ordinare. INCIPIT TEXTUS. Paul
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ custodiant fidem. Scientes quia
eis qui ꝓ xp̃o tribulantur ad salutẽ
ꝓficit. illis uͦ qui tribulant ad ꝑditio¬
xp̃o. ñ solumut in eũ credatis: s ut etiã
ꝓ illo paciamini. Idem certam̃ habẽ¬
tes. quale ⁊ indistis mine.⁊ nũc au¬
xp̃o. Non enĩconcedit uł donat. nisi a¬

Expanded text:
iorum, custodiant fidem, scientes quia iorum, custodiant fidem, scientes quia eis qui pro Christo tribulantur, ad salutem proficit: illis vero qui tribulant, ad perditiocredatis, sed etiam ut pro illo patiamini, idem certamen habentes, quale et vidistis in me, et nunc auChristo; non enim concedit vel donat nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
ligat. s hoc uelit qd̾ expediat multiᷤ
Certꝰ etiã dño hoc placere. qd̾ ꝓmul¬
toꝵ salute ꝓficiat. Quis ñ tercii celi
cupidꝰ sꝑneret omne curã p̾sentẽ:
quis ñ paradisi suꝑioris desid̾io oĩa
hec pꝰponeret: Quis ñ uerboꝵ arca¬
noꝵ memor. humana eloquia deui¬
tare:: quis ñ ꝑꝯ tanta exitia elig̾et
requiẽ: s quia karitatẽ om̃ibꝯ añ¬
posuit. hoc secutꝰ ẽ qđ ꝓficeret fr̃ibꝰ
Tantũ digne eugłio xp̃i conu̾sami¬
ni. Dignam conu̾sationẽ uult exhi
uin uoluisse reman̾e incarne. Ut si¬
ue cum uenero ⁊ uidero uos. siue ab¬
sens audiã de uob̃ qd estis inunospi¬
ritu unanimes parit̾. cũ fide euãge¬
lii certantes ⁊ ñ pauescentes inquo¬
quã ab adu̾sariis. que ẽ illis ostensio
interitꝰ. uobis aũ salbatis. Nnanimeᷤ
uult eos eẽ in fide ⁊ deuotione contͣ
sens. que uidet p̾sens. Ut innullo
pauentes minas aut t̾rores adu̾san¬

Expanded text:
ligat: sed hoc velit, quod expediat multis, ligat: sed hoc velit, quod expediat multis, certus etiam Domino hoc placere, quod pro multorum salute proficiat. Quis non tertii coeli cupidus sperneret omnem 254 curam praesentem? quis non paradisi superioris desiderio omnia haec postponeret? quis non verborum arcanorum memor humana eloquia devitaret? quis non post tanta exitia eligeret requiem? Sed quia charitatem omnibus anteposuit, hoc secutus est, quod proficeret fratribus. Tantum digne Evangelio Christi conversamini. Dignam conversationem vult eos exhibeniteat eum voluisse remanere in carne. Ut sive cum venero et videro vos, sive absens audiam de vobis quod stetis in uno spiritu, unanimes, pariter cum fide Evangelii certantes, et non pavescentes in quoquam ab adversariis, quae est illis ostentatio interitus, vobis autem salutis. Unanimes vult eos esse in fide et devotione contra sens, quae vidit et praesens; ut in nullo paventes minas aut terrores adversar
Abbreviated transcription (Latin):
gam ignoro. Cohartor aũt ex his duobꝰ.
to em̃ meliꝰ est. remanere aũt in carne
ualde necessarium ꝓpt̾ uos ⁊ hoc certũ
habens. Scio quia manebo ⁊ ꝑmanebo
um aduentũ iterũ ad uos. Manifestũ
ẽ quod dic̃. quia si incame positꝰ non
ociosum ẽ quod uiuit: habet enĩ fruc¬
tum oꝑis sui: quid eligã inquit nes¬
cio. Duabꝰ eñi ex causisurget. habet
tomeliꝰ estimans ut iã p̾sens sic ap̃
dm̃: ut ex optaris ⁊ ꝓmissis fruatur.
In carne uͦ ut sic ad huc necessariũ di¬
cit. ꝓpt̾ instructionẽ credentiũ. Et cũ
dissolui ⁊ cũ xp̃o eẽ multomagis me¬
liꝯdicat. Certũ tam̃ hoc scire se ꝓte¬
statur. quia manebit mnearne ad ꝓ¬
fectũ fideliũ. ut gła eoꝵ abundet ĩ
dño ꝓficiens ad laudẽ apłi. cũ iterũ
iuderint eũ. Crem̃tũ em̃ faciunt sci¬
entie. ⁊ pleniꝰ fundantur in fide. Qñ¬
tum affẽctũ habuit cuta credentes.
ut ħ qd̾ multo meliꝰ sibi ẽẽ dic̃ non e¬

Expanded text:
m ignoro. Coarctor autem in his duobus, lto enim melius: remanere autem in carne valde necessarium propter vos. Et hoc certum habens, scium adventum iterum ad vos. Manifestum est quod dicit, quia si in carne positus non otiosum est, quod vivit; habet enim fructum operis sui. Quid eligam, inquit, ignoro. Duabus enim ex causis urgetur; habet to melius aestimans; ut jam praesens sit apud Deum, ut exoptatis et promissis fruatur; in carne vero ut sit adhuc, necessarium dicit propter instructionem credentium. Et cum dissolvi et cum Christo esse multo melius ducat; certum tamen hoc scire se protestatur, quia manebit in carne ad profectum fidelium; ut gloria eorum abundet in Domino, proficiens ad laudem Apostoli, cum iterum viderint eum. Crementum enim faciunt scientiae, et plenius fundantur in fide. Quantum affectum habuit circa credentes, ut hoc quod multo melius sibi esse dicit, non e
Abbreviated transcription (Latin):
dignus occurrat. Nunc ut istud t̾rore cõ¬
stringat ac suadeat. Iudeos tunc simili
indiligentes ⁊ dubitantes de dĩ ꝓuisioe
fuer̃. ꝓstratos eẽ indeserto. Ut idõ semet¬
ipsũ ad fligere se ostenderet. ne in illoꝵ nu¬
mero inueniret᷑. Pinde elaborandũ ut
sui cimitatores existerent. Hec aũt in
figura nr̃i facta sũt: ut nõ simꝰ desid̾ãtes
mala. sic ⁊ illi desid̾auerũt. Is sensꝰ ⁊ ratio
quã sup̃ memoraui. Neq simulacris ser¬
uientes. sic quidã illoꝵ. Nunc hos tang̃
qui in idolio recũbentes putabant ñ eẽ
peccatũ. Sic̃ scriptũ e. sedit ppłs mãdu¬
care et bibere. ⁊ surrexerũt ludere. Ante
idolum utiq nõ se crederẽt inmunes ac¬
mine. qui in idolio epulabant᷑. Nam
moyse in monte posito apd dm̃ simulacꝰ
uituli facto. post oblationẽ dedicationis
causa sedit ppłs manducare ⁊ bibe. ⁊ surre¬
rerũt ludere. Hec luxuria ẽ. qua semꝑob

Expanded text:
dignus occurrat; nunc ut istud exempli terrore condignus occurrat; nunc ut istud exempli terrore constringat ac suadeat, Judaeos tunc simili 144 indiligentes et dubitantes de Dei promissione fuerunt, prostratos esse in deserto; ut ideo semetipsum affligere se ostenderet, ne in illorum numero inveniretur: proinde elaborandum, ut sui imitatores existerent. Haec autem in figura nostri facta sunt, ut non simus desiderantes mala, sicut et illi desideraverunt. Is sensus et ratio est, quam supra memoravi. Neque simulacris servientes, sicut quidam illorum. Nunc hos tangit, qui in idolio recumbentes putabant non esse peccatum. Sicut scriptum est : Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere: ante idolum utique; ut non se crederent immunes a crimine, qui in idolio epulabantur. Nam Moyse in monte posito apud Deum, simulacro vituli facto, post oblationem dedicationis causa: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Haec luxuria est, quia semper