comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
susomnes resistentes uerbum salutis euangelicȩ cumpatientia defen¬
ditur. sinediffidentia p̃dicatur: Ostendietiam quã non debeatis
ideoputare apuduos ẽẽ hominem baptitandum. quia etnos consenti¬
mus quodechaberi a uobis baptismus possit etdari: cũ etilluddicamus.
ꝑnitiose haberi ꝑnitiosedari: quõ illa sc̃ã quib. utietmali possunt.
quanto sanctiora sunt tanto abeis inutilius poenaliusq tractantur
Vndecum a decclesiam scãm ueniunt ipsi corrigendi sunt: non a nobis
illa uiolanda quenecamalis mutata sunt: Audiergocresconidũ
breuiter ethocde monstrabonihiltedixisse ꝑ totam epistolam tuã
quore felleres meam: nisi foste quod menomina diriuare uel decli¬
naredocuistiut adonato donatianos potiusquam donatistasdicere.
quam tamengrecam saltem declinationem ẽẽ concedis: Videlic&
quoditadonatistȩ adonato ut euangelistȩ ccbeuangelio nominent᷑.

Expanded text:
sus omnes resistentes uerbum salutis euangelicae cum patientia defensus omnes resistentes uerbum salutis euangelicae cum patientia defenditur. sine diffidentia praedicatur. ostendi etiam, quam non debeatis ideo putare apud uos esse hominem baptizandum, quia et nos consentimus quod et haberi a uobis baptismus possit et dari, cum et illud dicamus perniciose haberi et perniciose dari, quoniam illa sancta, quibus uti et mali possunt, quanto sanctiora sunt, tanto ab eis inutilius poenaliusque tractantur. unde cum ad ecclesiam sanctam ueniunt, ipsi corrigendi sunt, non a bonis illa uiolanda, quae nec a malis mutata sunt. Audi ergo, Cresconi, dum breuiter et hoc demonstrabo nihil te dixisse per totam epistulam tuam quo refelleres meam, nisi forte quod me nomina deriuare uel declinare docuisti, ut a Donato Donatianos potius quam Donatistas dicerem, quam tamen Graecam saltem declinationem esse concedis, uidelicet quod ita Donatistae a Donato ut euangelistae ab euangelio nominentur,
Abbreviated transcription (Latin):
xo sermoneputo quod tandem aliquando ꝑsuasimus p̃
quod decausa dissensionis. que nram cõmunionem dirimit
polunt nobiscum habere conloquium. Hacenim quasi prescrip¬
tione siincausa pessima putant᷑ acutissimosiquãnisi fallor etueris
cestisq rationibus etmaxime diuinarum scripturarum exemplis.
paenitus amputaui: quibus dilucidissime docui a sc̃is prȩdicatorib
atq ad sestorib ueritatis . etiam contra presentes eius aduersarios nec
tantum quiex eodem populo quo etilli fuerunt. uerum etiam con¬
tra alienigenas et extraneos. etunde prȩcipue uanas formidines
in icitis imperitis. contra eos quidia lecticãmaxime profiterent᷑
habitum fuisse sermonem: Necontentiosissimus habeatur¬
diligentis simus predicator. et nelitigator putetur inpiger disput&tir.
instans secđm prȩceptum apłio portune inpostune ut doctrina sana con¬
tradicentes redar guantur. uaniloqui refellantur. inquieti corripian¬
tur. pusillanimes consolentur. infirmi suscipiantur: Dum aduer¬

Expanded text:
xo sermone puto quod tandem aliquando persuasimus non quod de causa dissensionis. quae nostram communionem dirimit, nolunt nobiscum habere conloquium. hac enim quasi praescriptione se in causa pessima putant esse tutissimos, quam, nisi fallor, et ueris certisque rationibus et maxime diuinarum scripturarum exemplis penitus amputaui, quibus dilucidissime docui a sanctis praedicatoribus atque adsertoribus ueritatis etiam contra praesentes eius aduersarios nec tantum qui ex eodem populo quo et illi fuerunt, uerum etiam contra alienigenas et extraneos et, unde praecipue uanas formidines inicitis imperitis, contra eos qui dialecticam maxime profiterentur habitum fuisse sermonem, ne contentiosissimus habeaturdiligentissimus praedicator et ne litigator putetur inpiger disputator, instans secundum praeceptum apostoli oportune inoportune, ut doctrina sana contradicentes redarguantur, uaniloqui refellantur, inquieti corripiantur, pusillanimes consolentur, infirmi suscipiantur, dum aduer
Abbreviated transcription (Latin):
illa iactasseuidebatur occisum hiccum illic inuenisset collegam thubursicensem
quẽ paulo ante cõmemoraui et alios non nullos similia uel non multo inferiora
ꝑpessos neceis ad propria reuestendi ulla facultas patereuideretur : et quia circũ

Expanded text:
illa iactasse uidebatur occisum. hic cum illic inuenisset collegam Thubursicensem, quem paulo ante commemoraui, et alios nonnullos similia uel non multo inferiora perpessos, nec eis ad propria reuertendi ulla facultas patere uideretur, et quia circu
Abbreviated transcription (Latin):
decreto conciliidilationem tẽporis dariintra quod scorrigi uoluisset in nocens
haberet᷑: quib uerbis ostendiseorũ quunmaximani schismate ꝑstitissent.
siquis intradilationẽ tẽporis corrigiuoluis set nnocens haberetur corrige

Expanded text:
decreto concilii, dilationem temporis dari, intra quod si quis corrigi voluisset, innocens haberetur? quibus uerbis ostendis eorum, qui in Maximiani schismate perstitissent, si quis intra dilationem temporis corrigi uoluisset, innocens haberetur. corrige
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum est enim: uiuo ego dicit dñs quia mihi cur¬
uabit omne genu. & confitebitur omnis lingua dõ
igitur unus quis que nr̃m proserationem redd&
Nonergo amplius inuicem iudicemus sedhoe magis

Expanded text:
scriptum est enim: uiuo ego. dicit dominus, quia mihi curscriptum est enim: uiuo ego. dicit dominus, quia mihi curuabit omne genu et confitebitur omnis lingua deo. igi-tur unusquisque nostrum pro se rationem reddet. non ergo amplius inuicem iudicemus. sed hoc magis
Abbreviated transcription (Latin):
piant imperitos non conestentes quae supru & infruscrip¬
tusunt: ex quibus uoluntus & intentio scriptoris possithitel¬
legr: sic ergoa qpł sdicit Infirinũ tultẽ infide recipite non ini
cduiudicationib cogitationib: alius quidem credit man¬
dutart omnia Quiaut̃ in firmus ẽ:oleramanducat: qui
manducat non manducantem non spernat : & quinor
manducat manducantem non iudic&: Ds enimellũ
illum recepit: tuquis es qui uidices alienum seruum: suo
autem dño stat aut cadit stabit autem potens est dns. dñs
statuere illum alius quidem iudicat alternos dies: alius
aut̃ iudicat omnemdiem unus quisque in suo  i.l
abund&: quisapit diem dño sapit : & qui
ducat dño manducat. Gratias enim agit dõ
uiuimus siuemorimur: dñi sumus: ad hoc enĩ xp̃smor
quare iudicas fratremtuũ. Aut tu quare spernis fra¬
tremtuũ: omnesenim stabimtis ante tribunaldni

Expanded text:
piant imperitos, non connectentes quae supra et infra scrippiant imperitos, non connectentes quae supra et infra scripta sunt, ex quibus voluntas et intentio scriptoris possit intelligi. Sic ergo Apostolus ait: Infirmum autem in fide recipite, non in dijudicationibus cogitationum. Alius quidem credit manducare omnia: qui autem infirmus est, olera manducet. Qui manducat. non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem non iudicet: deus enim illum recepit. tu quis es. qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit. stabit autem; potens est enim dominus statuere illum. alius quidem iudicat alternos dies. alius autem iudicat omnem diem. unusquisque in suo intellectu abundet. qui sapit diem, domino sapit, et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo: uiuimus siue morimur, domini sumus. ad hoc enim Christusquare iudicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? omnes enim adstabimus ante tribunal domini.
Abbreviated transcription (Latin):
ciui: sufficiat: ꝗuis quis aut̃ sequitur immoderatam uo¬
racitatem suum uitium sequitur non eam uolup tatem
quum dedit dñs : & ideononẽ contruriũ quod ieuan¬
gelio positumẽ non gruuentur corda ur̃a crudus¬
tute &uinolentu &curis sueculuribus: Cum enim
quisque non repl&. uisi eum uoluptutem quã dedit
cbñs. id est modestũ atque naturulem: non grauatꝰ
cor eius cruditute & uinolentiu &curis sueculurib::
De curne iutẽ non munducunda & non bibendo uino.
qđ uit upłs. non quicoilla immunda arbitrutus est hoc
pruecepit sicut isti existimunt & erruntes merrorem prae¬
cipitunt. quib: tuliu per suu serunt : sed cumipse posuerit
ciusum quur hocdixerit. non est nobis huec interpretun
du exponenda sententiu: Sufficitenim ipsum de apłi
epistolu totum locum. huic sermoni contexere ut & causu
munifeste uppureut: quurhoc apł̃sdixert & istorũ fraus

Expanded text:
ue sufficiat. quisquis autem sequitur inmoderatam uoue sufficiat. quisquis autem sequitur inmoderatam uoracitatem, suum uitium sequitur, non eam uoluptatem, quam dedit dominus: et ideo non est contrarium quod in euangelio positum est: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus. cum enim quisque non replet nisi eam uoluptatem, quam dedit dominus, id est modestam atque naturalem, non grauatur cor eius cruditate et uinolentia et curis saecularibus. De carne autem uon manducanda et non bibendo uino quod ait apostolus, non quia illa inmunda arbitratus est. hoc praecepit. sicut isti existimant et errantes in errorem praecipitant, quibus talia persuaserunt. sed cum ipse posuerit causam. cur hoc dixerit, non est nobis haec interpretanda uel exponenda sententia. sufficit enim ipsum de apostoli epistula totum locum huic sermoni contexere. ut et causa manifeste adpareat, cur hoc apostolus dixerit. et istorum fraus
Abbreviated transcription (Latin):
rium animae tuae occide & manduca omnẽ car¬
nem iuxta uoluptatem quã dedittibi dñs: Caueaut
ne sanguinẽ manduces: sedeffunde tam quã a quam
superterra his uerbis legis adimantus contrarium
esse arbitratur. quod in euangelio dñs ait. Nongra¬
uentur cordaura cruditate & uinolentia & curis
saecularibus & quod ait apostolus. bonũ ẽ non mandu¬
care carnem neq bibere uinũ: & tterũ non potestis
mensae dñi cõmunicare : & mensȩ demomorum:
nosaut̃ omnia haec. siue quȩ inu&ert. siue quae in
nouo testamento scripta sunt & suis causis exigentib:
posita dicimus & sibi aduersa non esse monstram:
quamquã & ipse in his uerbis quae posuit deu&ere
testamento anim aduertere potuit. non ad imub¬
moderatam uoraci tatem ꝑtinere quod dictumẽ.
secundum desiderium anima tuȩ occide & manduca
omnem carnem : quando sequitur. iuxta uoluptatem
non dedit dñs: ged quanti sustentationi naturae. salutiq:¬

Expanded text:
rium animae tuae occide et manduca omnem carrium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem. quam dedit tibi dominus. caue autem. ne sanguinem manduces. sed effunde tamquam aquam super terram. his uerbis legis Adimantus contrarium esse arbitratur. quod in euangelio dominus ait: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus et quod ait apostolus: bonum est non manducare carnem neque bibere uinum et iterum: non potestis mensae domini participare et mensae daemoniorum. nos autem omnia haec siue quae in uetere siue quae in nouo testamento scripta sunt, et suis causis exigentibus posita dicimus et sibi aduersa non esse monstramus. quamquam et ipse in his uTestamento, animadvertere potuit, non ad immoderatam voracitatem pertinere quod dictum est, secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem, quando sequitur: iuxta uoluptatem.non dedit tibi dominus, sed quanta sustentationi naturae salutiq
Abbreviated transcription (Latin):
sae accusar& Paudans potiur i u&eres testam̃ti libros
quo duo catus conuiua. intantũ suppliciũ propten
uestẽmittitur. & hoc fraudulenta ꝑuersitate assi¬
due facer&. ut omnia loca lenitatis deu&dere testa¬
mento colliger&. & loca seueritatis denouo. & hȩe
sibi ad uersa eẽ contender&. laudans u&us & repre¬
hendens nouũ : similiter inuenir& imperitos. & di¬
uinarũ scripturarũ miserabiliter ignaros. quib per¬
suader& u&us potiut᷑ testamentum quã nouũ ẽẽ
recinendũ quod cũist exalia parte faciunt. idest
u&us repre hentes quasi contrarium nouo miror
quod non cogitant. posse aliquem aliqndo utrũq
legere & diuina ope intellectu utrũq laudare.
fraudemque istorũ atque malitiã uel dolore tã quã
hominũ: uelcauere tam quã her&icorũ. uł irtidere
tamquã imperitorũ & superborũ: XIIIu
eeo qđ scriptũ est indeutero nomio. secundum deside¬

Expanded text:
se accusaret, laudans potius Veteris Testamenti libros,se accusaret, laudans potius Veteris Testamenti libros,quod vocatus conviva in tantum supplicium propter vestem mittitur; et hoc fraudulenta perversitate assidue faceret, ut omnia loca lenitatis de Veteri Testamento colligeret, sibi aduersa esse contenderet, laudans uetus et reprehendens nouum: similiter inueniret inperitos et diuinarum scripturarum miserabiliter ignaros, quibus persuaderet uetus potius testamentum quam nouum esse retinendum. quod cum isti ex alia parte faciunt, id est uetus reprehendentes quasi contrarium nouo. miror, quod non cogitant posse aliquem aliquando utrumque legere et diuina ope intellectum utrumque laudare fraudemque istorum atque malitiam uel dolere tamquam hominum uel cauere tamquam haereticorum uel inridere tamquam inperitorum et superborum. De eo, quod scriptum est in deuteronomio: secundum deside
Abbreviated transcription (Latin):
parauit her&itis ds̃ qued enĩ adimantus elegit decuan¬
gelio locum quem huic leis capitulo tam quam conta¬
rium apud imperitos oͦi cer& ubiait dñsne mobonis
nisi unusds̃: quoties inuenitur bonitasdĩ inu&ere
testamento. quis numerare sufficiat: unũ tamen
ponã quod cotidie in ecclesia cantatur: Confitemini
dño quo bonus ẽ. quõ insȩculũ miseri cordia eius: certe
& hoc zelantidõ. sicut mani chȩi existimant uid&ur
ẽẽ contrariũ : &tam̃ in libris u&eris testam̃ti cantatꝰ:
tẽ rexille quicũ filiosuo nuptias facer& inuenit
inter discũ bentes. hominẽ ñ habentẽ uestẽ nuptialem
& eum primo amici nomine appellans. manibus & pe¬
dibus conligatis. mitti iussit intenebras ex teriores:
moleste intellegentibus nonuid&urbonus: & si iprum
quis quã capitulũ eu angelii proponer&. & sicut facit
adimantus deu&e rꝑ testamento. ita eu angelium calũnio¬

Expanded text:
paravit haereticis Deus. 4. Quod enim Adimantus elegit de Evanparavit haereticis Deus. 4. Quod enim Adimantus elegit de Evangelio locum, quem huic Legis capitulo tanquam contrarium apud imperitos objiceret, ubi ait Dominus, Nemo bonus, nisi unus Deus, quoties invenitur bonitas Dei in Veteri Testamento, quis numerare sufficiat? Unum tamen ponam, quod quotidie in Ecclesia cantatur: Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus . Certe et hoc zelanti Deo, sicut Manichaei existimant, videtur esse contrarium, et tamen in libris Veteris Testamenti cantatur. Item rex ille, qui cum filio suo nuptias faceret, invenit inter discumbentes hominem non habentem vestem nuptialem; et eum primo amici nomine appellans, manibus et pedibus colligatis mitti jussit in tenebras exteriores : moleste intelligentibus non videtur bonus. Et si ipsum quisquam capitulum Evangelii proponeret, et sicut facit Adimantus de Veteri Testamento, ita Evangelium calumnio
Abbreviated transcription (Latin):
non ÷dat ñ amat: ad hoc &iam pertin& quod diceũ est
inis edax dequo dis puta re ñ debeo sedipsos potius¬
inter rogare: quem ignem dixerit dñs seuenis se anit¬
tere inhune mundu haceni dictume in euan geliol qđ
illia ccurare in pos sunt ñ ut xp̃m̃ honorerł. seelt edeta¬
piant xp̃ianos: quod cum eis cõmemoratũ fuerit queid
miseridicunt: sedillud aliud ẽ quib texpondemur
& hoc aliudẽ: nolim&uere : NNam ĩ pieꝑndoqutun
quiloquitur in euangelio qđ ignẽ uenerit in hunc
mundũ mittere. Idẽ uerbũ di. quodẽ ipse: nã u&e¬
res utiq scripturas. exposuit pꝰresurrectionẽ disci¬
pulis. incipiens amose & proph&is omnib: quando
ipsi discipuli ignẽ se accepisse confessi sunt dicentei:
rem uitam diuinus amor & innouat hominem: ut
ex eoquđ ds̃ inis ẽ edax faciat ut cum nos a memus:
ex eo aut̃ quod ds̃ zelans ẽ ipse nos ama : Nolite
ergotimere gnem qud ẽ ds̃ sed tim& e inem quođ

Expanded text:
non zelat. non amat. Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: non zelat. non amat. Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: ignis edax: deinterrogare, quem ignem dixerit Dominus se venisse mittere in hunc mundum. Hoc enim dictum est in Evangelio, quod illi accusare non possunt, non ut Christum honorent, sed ut decipiant christianos. quod cum eis commemoratum fuerit, quema hunc mundum. miseri dicunt: sed illud aliud est. quibus respondemus: et hoc aliud est: noli metuere. nam ipse Christus qui loquitur in Evangelio, quod ignem venerit in hunc mundum mittere, id est, Verbum Dei, quod est ipse. Nam veteres utique Scripturas exposuit post resurrectionem discipulis, incipiens a Moyse et Prophetis omnibus, quando ipsi discipuli ignem se accepisse confessi sunt, dicentes:rem vitam divinus amor, et innovat hominem: ut ex eo quod Deus ignis est edax, faciat ut eum nos amemus; ex eo autem quod Deus zelans est, ipse nos amet. Nolite ergo timere ignem, quod est Deus: sed timete ignem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
melius tãquã dominici pec: itoris particeps: att eni
nhoc mundo erat: & mundus per ipsũ factusẽ &
mundus eũ ñ cognouit: & tamen &iã ipse adiun¬
git &dicit insua propriu uenit : & sui eum non re¬
ceperunt Quomodo hicerat. & quomodo uenit.
nisi quia illa sublimitas ineffabilis. uthominib
congruat. humanis sonis significanda ẽ ut autem
deos homines faciat. diuinoẽ intellegenda silentio
potest ergo reddi ratio quare ita dictum sit: non tamen
potest aliquid dedõ digne dici. quodideo iã indignumẽ
quia potuit dici tolle de zelo errorem & dolorem
quid remanebit aliuil nisi uoluntas. castitatẽ custo¬
diens & cor ruptionem uindicans coniugalem: Quo
igitur uerbo. nisi zelodi melius poss& in sinuari. quod
uocamur ad con iugium di & non uult nos tur pi amo¬
re corrũpi. & punit inpudicitiã nram. & diligit casti¬
tatem: Nonenim frustra &iam uulgo dici sola: qui

Expanded text:
melius ait tamquam dominici pectoris particeps. ait enim: melius ait tamquam dominici pectoris particeps. ait enim: in hoc mundo erat et mundus per ipsum factus est et mundus eum non cognouit; et tamen etiam ipse adiungit et dicit: in sua propria uenit et sui eum non receperunt. quomodo hic erat et quomodo uenit, nisi quia illa sublimitas ineffabilis ut hominibus congruat, humanis sonis significanda est? ut autem deos homines faciat. diuino est intellegenda silentio. potest ergo reddi ratio, quare ita dictum sit; non tamen potest aliquid de deo digne dici, quod ideo iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et dolorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custodiens et corruptionem uindicans coniugalem ? quo igitur uerbo nisi zelo dei melius posset insinuari. quod uocamur ad coniugium dei et non uult nos turpi amore corrumpi et punit inpudicitiam nostram et diligit castitatem iJ non enim frustra etiam uulgo dici solet: qui
Abbreviated transcription (Latin):
delica contraria ista ee arbitremur: quia in lege
sumest. nonsiceẽ ista uerba in scripturis posita: ut ali¬
quã dĩ perturba tionem cruciatum ue. significent:
sed quia nihil dignum dedõ dicipotest. propterea
usq adista peruentum est. quae cum homines in¬
digna eẽ putauerint: cogantur discere. &iã illa
quae conuenienter de insfabili diuina excellentia se
dicere existimant. indignaeẽ maiestatie di.cuius sapi¬
entiacum descensura eẽt usq ad corpus humanum.
priur usque adhumana uerba descendit: ecce
dixi dercendit: quod uerbũ sidis catere cepero. pro¬
prie medixisse non uideo: Nonenĩ pocest descen¬
dere. nisi quod&iã deloco in locũmoueri potest:
Nã qui descendit. locũ superiorẽ deserere. Ad inferi¬
orem paere uid&ur. dĩ autẽ sapientia. cuntota
ubique prȩsto sit. nullo pacto migrare de loco
in locu potest: dequa iohan nes in euan gelio ait¬

Expanded text:
delicet contraria ista esse arbitremur, quia in Lege delicet contraria ista esse arbitremur, quia in Lege m jam responsum est, non sic esse ista verba in Scripturis posita, ut aliquam Dei perturbationem cruciatumve significent: sed quia nihil dignum de Deo dici potest, propterea usque ad ista perventum est, quae cum homines indigna esse putaverint, cogantur discere, etiam illa quae convenienter de ineffabili divina excellentia se dicere existimant, indigna esse majestate Dei; cujus sapientia cum descensura esset usque ad corpus humanum, prius usque ad humana verba descendit. Ecce dixi, descendit: quod verbum si discutere coepero, proprie me dixisse non video; non enim potest descendere, nisi quod etiam de loco in locum moveri potest. nam qui descendit, locum superiorem deserere et inferiorem petere uidetur. dei autem sapientia cum tota ubique praesto sit, nullo pacto migrare de loco in locum potest. de qua Iohannes in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Ss ur gnis est edax & de telans haec uerba deseriptu¬
ris hocmodo ille adimantus proposuit : eiusenĩ calum¬
nas refutandar refellandasq suscepimus: sed &ice
superius deẽ clodĩ cũ calumna r&ur. puto satis eẽ res¬
ponssm eminerimus cam̃ ñ solũ ibi. sed&iã hic siceum de
relodi criminatũ scripturas: ut adiunger& &iã. quod de
simula cris non colendis. in illis libris praecipitur adno
do uro: qu a sinon obaliud reprehendat relum dinin
quodillo ipso ⁊ elo. acultu simula crorũ prohibemur
uult ergo uideri fauere se simulcieris quod ꝓpterea
faciunt. ut miserrimȩ &uesanae suae sectae. &iã pagano¬
rũ concilient beniuolentiam: huic aut̃ legis capitulo.
illud euangelicum opponit. ubi quidam accersit ad
dñm & ait illi magister bonae: quid faciens uitam
aeternã possidebo: c̃uires pondit ihr quidie inter¬
rogar debono: nemobonur nisi unus dr̃ ut ex hoc ui¬

Expanded text:
Deus vester ignis est edax, et Deus zelans . Haec verba de ScriptuDeus vester ignis est edax, et Deus zelans . Haec verba de Scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit. Ejus enim calumnias refutandas refellendasque suscepimus. Sed et jam superius de zelo Dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum. Meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic, sic eum de zelo Dei criminatum Scripturas, ut adjungeret etiam quod de simulacris non colendis in illis libris praecipitur a Domino Deo nostro; quasi non ob aliud reprehendat zelum Dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum prohibemur: vult ergo videri favere se simulacris. Quod propterea faciunt, ut miserrimae et vesanae suae sectae etiam Paganorum concilient benevolentiam. Huic autem Legis capitulo illud evangelicum opponit, ubi quidam accessit ad Dominum, et ait illi: Magister bone, quid faciens vitam aeternam possidebo? Cui respondit Jesus: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus . Ut ex hoc vi
Abbreviated transcription (Latin):
erat xp̃s. sicut dicit apostolus Bibebant enĩ despirita li
sequent pata. para aut erat xp̃sꝰ Notunest autẽ filioi itł¬
para pereussa bibisse a quã inheremo: dequib loq batur
aplis cũ hoc dicer&: nec tamen ait. p&ra significabat
xpm̃ : sedait p&ra eratxp̃s: quae rursus necarnaliter
Accperaur: spitalem illũ uocat. id estea spiritaliter
intellegi doc&: longumẽ & nunc ñ necessurium. saera men¬
ta eiusdem legis exponere: nisi cum breuit possint: suffi¬
aitaut ut nouerint. illi qui dehis caluniantur ñ ea
nosita intelle gere ut illus solent iridere sed quem¬
admodũ apłi. omnia intellegentes. paucu exposuer̃
ut adeasdem regulus. c&era posteris intelle genda
relin querent: XIII :
Ie eoquo dseripeur ẽ indeutero nomio uide meobli¬
uircamini testamentum di uri quod conseripitt.
& facittis uob effigies & imagines: addit &iã dicens

Expanded text:
erat Christus, sicut dicit apostolus: bibebant enim de spiritali erat Christus, sicut dicit apostolus: bibebant enim de spiritali sequente petra, petra autem erat Christus. notum est autem filios Ipetra percussa bibisse aquam in eremo , de quibus loquebatur Apostolus, cum haec diceret; nec tamen ait, Petra significabat Christum; sed ait, Petra erat Christus. Quae rursus ne carnaliter acciperetur, spiritualem illam vocat; id est, eam spiritualiter intelligi docet. Longum est, et nunc non necessarium, sacramenta ejusdem Legis exponere, nisi cum breviter possint. Sufficit autem ut noverint illi qui de his calumniantur, non ea nos ita intelligere, ut illa solent irridere; sed quemadmodum Apostoli omnia intelligentes pauca exposuerunt, ut ad easdem regulas caetera posteris intelligenda relinquerent. CAPUT eo quod scriptum est in Deuteronomio, Videte ne obliviscamini testamentum Dei vestri quod conscripsit, et faciatis vobis effigies et imagines: addit etiam dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
inmutatio statim quippedicit: oport& enĩ corruptibi¬
le hoc induere incor ruptionẽ. & mortale hoc induere im¬
mor talitatẽ: hinc ergo appar&: quiu caro & sunguis reg¬
nũ dĩ nompos sidebit : quia cũ induerit in corruptionem
& inmortalitatẽ. iã non caro & sanguis erit : sed in corpus
caeleste mutabitur: quod quidem exoccasione tracta¬
uinius : quia huic quoq sententiȩ. multũ insidiari
solent. negantes corporum resurrectionẽ: Na ista
questio. ñ decorpore sed deanima ꝓpositaẽ : quã putan
sicaccipi inlege. ut sanguis eẽ existim&tur: quod nos
nullo modo sic intellegim:: Sed quã uis depecorũ animis
ñ curem:. cum quib: non habemus rationis Aliquam soci¬
&atẽ: tamen illud quodlex dixit. fundendum eẽ sangui
positum dicimus. sicut aliamulta & pene omnia scriptu¬
sarum illarum sacramenta signis a figuris plena sunt
declarata est: sic estenĩ sanguis aninia: quomo do para

Expanded text:
immutatio. Statim quippe dicit: Oportet enim corruptibiimmutatio. Statim quippe dicit: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem . Hinc ergo apparet quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt. quia cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, sed in corpus caeleste mutabitur. quod quidem ex occasione tractauimus. quia huic quoque sententiae multum insidiari solent negantes corporum resurrectionem. nam ista quaestio non de corpore, sed de anima proposita est. quam putant sic accipi in lege, ut sanguis esse existimetur: quod nos nullo modo sic intellegimus. sed quamuis de pecorum animis non curemus, cum quibus non habemus rationis aliquam societatem, tamen illud quod lex dicit fundendum esse sanguinigno esse positum dicimus sicut alia multa et paene omnia scripturarum illarum sacramenta signis et figuris plena sunt sum Christum declarata est. sic est enim sanguis anima, quomodo petra
Abbreviated transcription (Latin):
corpus animale appellat. Ileo putanduest. non illud
esse corpus sed animãzergo quẽ ad modum corpurani¬
male nuncdicitur. quia subditũ est animae. spiritale
autẽ nondum dicipotest. quia nondum spiritui ple¬
ne subiectum est. quãdiucor rũpi potest: sic&tunc
spiritale uocabitur. cum spiritui atque aeternitati
nulla corruptione resistere poterit Aut siadhuc parũ
uid&ur eẽ monstratũ. quod sententiam istã. propter
immutationẽ quae futura ẽ aplus dixerit cũatt
Caro & sanguis regnũdi hereditate possidere ñ posuurbi
neque cotruptio in cor ruptionẽ hereditate poisidebit
A ttendite quid continuo subiciat & adiungat: eccem rs¬
terium dico uobis : Omnesquidem resurgemus. non tam̃
omnes inmutabimur: inathomo. inictu oculi. in nouissima
tuba: canstenĩ tuba & mortui resurgent incorrupti &
nos commutabimur: deinde contexit. & dicit &iam illud quod
paulo ante cõmemoraui: ut ostendat qualis futura sit ipsa

Expanded text:
corpus animale appellas, ideo putandum non illud corpus animale appellas, ideo putandum non illud esse corpus, sed animam. ergo quemadmodum corpus animale nunc dicitur, quia subditum est animae, spiritale autem nondum dici potest, quia nondum spiritui plene subiectum est, quamdiu corrumpi adhuc potest: sic et tunc spiritale uocabitur, cum spiritui atque aeternitati nulla corruptione resistere poterit. Aut si adhuc parum uidetur esse monstratum, quod sententiam istam propter inmutationem, quae futura est, apostolus dixersanguis regnum Dei haereditate possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem haereditate possidebit; attendite quid continuo subjiciat, et adjungat: Ecce mysterium vobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes immutabimur, in atomo, in ictu oculi, in novissima tuba. Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Deinde contexit, et dicit etiam illud quod paulo ante commemoravi, ut ostendat qualis futura sit ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
do incor ruptionẽ hereditate possidebit : Certe iam
clarum est: quare hoc apłs dixerit: quid ergo iste
tantur pifracide ñ cõmemorit. nisi hoc ultimum.
& tac& illa superiora. quibus hoc quod male inter peda¬
tur. bene possit intellegi: Nãquo dñi nͦeor pus. post
resur rectionem sic leuatum est in caelũ ut pro ipsa
caelestihabitatione. caelestem ac ceperit mutatio¬
nẽ & hoc sperare in die ultimo iussisumus. Ideo
dixit apłus qualis terrenus tales &ter reni. idlest
mor cales & qualis caelestis. tales caclester: idest
inmortales: Non solu animis sed&iam corporibus
unde & supra dixerat. Aliã eẽ celestium corporũ gloruã
& alia ter restrium: quod aũ spitale dixit corpus
in resur restione futurum: Non ꝓpter ea putandũ
est quod ñ corpus sed sp̃serit : sed spĩtale corp omni¬
modo spui subditũ dicit sine aliqua corruipno¬
ne uł morte Non enim quo modo quod habemus

Expanded text:
tio incorruptionem hereditate possidebit. certe iam tio incorruptionem hereditate possidebit. certe iam clarum est, quare hoc apostolus dixerit. quid ergo iste tam turpi fraude non commemorat nisi hoc ultimum et tacet illa superiora, quibus hoc quod male interpretatur, bene possit intellegi? nam quoniam domini nostri corpus post resurrectionem sic leuatum est in caelum, ut pro ipsa caelesti habitatione caelestem acceperit mutationem. et hoc sperare in die ultimo iussi sumus. ideo dixit apostolus: qualis terrenus, tales et terreni, id est mortales. et qualis caelestis, tales et caelestes. id est inmortales non solum animis, sed etiam corporibus. unde et supra dixerat aliam esse caelestium corporum gloriam et aliam terrestrium. quod autem spiritale corpus in resurrectione futurum dicit, non propterea putandum est, quod non corpus, sed spiritus erit, sed spiritale corpus omnimodis spiritui subditum dicit sine aliqua corruptione uel morte. non enim quoniam modo quod habemus
Abbreviated transcription (Latin):
Non omnis caro. eadem caro, alii quidem hominum
Alia aut̃ pecorum: Alia caro uolucrũ. alia piscium
&cor pora celestia. & corpora terrestric: sedalia est
caelestium gloria & alia terrestriũ Alia gloria
solis. alia gloria lunae & alic gloria stellarũ stella
enim abstella differt ingloria : sic & resur rectio mor¬
tuorum seminatur incorruptione. surg& in in cor¬
ruptione: seminatur in contumelic surg& ingloria
Seminatur in firmitate surg& in uirtute: semina
tur corpuranimale. surg& corpus sp̃itale sic & scrip¬
tume factus est primds homo adam in animã ui¬
uentẽ Nouissimus adam in spm̃ ui uificantẽ sed non
primũ quod spiritale ẽ sed quod animale. postea
spiritale: primur homo d&erra terrenus secun¬
mus imaginẽ terreni: inducmus &imaginẽ eiꝰ quide
calo ẽ Hoc autẽ dico fratres quia caro & sunguis reg¬
num dĩ hereditate possidere ñ possunt : neq corrup¬

Expanded text:
non omnis caro eadem caro: alia quidem hominum, non omnis caro eadem caro: alia quidem hominum, alia autem pecorum: alia caro uolucrum, alia piscium, et corpora caelestia, et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria et alia terrestrium; alia gloria solis et alia gloria lunae et alia gloria stellarum. stella enim ab stella differt in gloria; sic et resurrectio mortuorum. seminatur corpus in corruptione, surget in incorruptione: seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secunmus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei hereditate possidere non possunt neque corrup
Abbreviated transcription (Latin):
meum : cum signũ dar& corporis sui: Quod autẽ ait
apłus. caro & sanguis regnũ dĩ non possidebunt: &iam
inlegedictũ est. ñ per manebit in istis sps̃ meus quõ
caro sunt: & toties in u&eribus libris. iustorum animis
praemium futurũ pro mittitur: sed tamen aplũs
uolens insinuare. quale corpus iustorũ per immuta¬
tationẽ. in resurrectione futurũ sit: quia nubeNT.
neq uxores ducent. sederunt sicut angeli incȩlis
Hanc ergo immutationẽ futurã corporũ scorum.
uolens insinucre. dixit aplũs dico enĩ uob fratres.
quia caro & sunguis regnũ dĩ ñ possidebit: quod non
una separata. & ad fraudem cõmemorata sententia:
sed toto ipso epistolae lo co ꝑtractato. uł potius lesto
Non enĩ res obscura ẽ. inueniri potest sicenĩ dicit:
O port& cor ruptibile hoc induere incorruptione. &
mortale iñmortalitatem : quod eum decorpore dicc¬
re de superioribus manifeste inuenitur cum ait

Expanded text:
meum, cum signum daret corporis sui. Quod autem ait meum, cum signum daret corporis sui. Quod autem ait apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, etiam in lege dictum est: non permanebit in istis spiritus meus, quia caro sunt. et totiens in ueteribus libris iustorum animis praemium futurum promittitur. sed tamen apostolus uolens insinuare, quale corpus iustorum per inmutationem in resurrectione futurum sit, quia neque nubent neque uxores ducent. sed erunt sicut angeli in caelis, hanc ergo inmutationem futuram corporum sanctorum uolens insinuare dixit apostolus: dico enim uobis, fratres, quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt. quod non una separata et ad fraudem commemorata sententia, sed toto ipso epistulae loco pertractato uel potius lecto - non enim res obscura est — inueniri potest. sic enim dicit: ore inmortalitatem. quod eum de corpore dicere de superioribus manifeste inuenitur, cum ait:
Abbreviated transcription (Latin):
eorun licentia sustinere: nã ue hementer urgen¬
tur cur inuulpetulã re uoluranima humana pos¬
stt ampos sit in mustelũ : cũ catulus uulpeculae
sindda ssenauã minorsit quã magna mustela:
einde sim mustelam potest cũr in mure ñ potest:¬
& si inistum potest. cur inste lione non pocest
& si meum potest. cur ĩlo custãnon potest: deinde
inapem. deinde in muscã. deinde incimicematq
inde usque adpulicẽ. & si quidestaliud multo mi¬
nutius per uenire : ubienĩ terminũ constituant
ñ inueniuꝰt atq ita per istã nugatoriã credulitatẽ
conscientiae illorũ in minera bilibus homicidiorũ
sceleribus obruuntur: Nam exeo quod scriptũ est.
sanguinẽ pecoris. animã cius eẽ : pr&erid quod supra
dixi ñadie pertinere. quid agatur depecoris ani¬
ma possum &iã int̃ pr&ari. praeceptũ illud in signo
ẽẽ positũ: Ñ enĩ dñs dubi cauit dicere. hoc est corp

Expanded text:
eorum licentia sustinere. nam uehementer urgeneorum licentia sustinere. nam uehementer urgentur, cur in uulpeculam reuolui anima humana possit et non possit in mustelam, cum catulus uulpeculae fortasse etiam minor sit quam magna mustela. deinde si in mustelam potest, cur in murem non potest? et si in istum potest, cur in stellionem non potest? et si in eum potest, cur in locustam non potest? deinde in apem, deinde in muscam, deinde in cimicem atque inde usque in pulicem et si quid est aliud multo minutius peruenire? ubi enim terminum constituant, non inueniunt atque ita per istam nugatoriam crudelitatem conscientiae illorum innumerabilibus homicidiorum sceleribus obruuntur. Nam ex eo, quod scriptum est sanguinem pecoris animam eius esse, praeter id, quod supra dixi, non ad me pertinere, quid agatur de pecoris anima, possum etiam interpretari praeceptum illud in signo esse positum. non enim dominus dubitauit dicere: hoc corpus
Abbreviated transcription (Latin):
iste insuiltare uoluit. factumese conuincer&: Nion
enim parentum suorum animasquib: illa animalia
ominia. secundũ horũ intellectum Accidisse dexit.
ipsi aliqua ex parte lȩserunt: qua ꝓppter luctũ inde
posiunt habere. ñ reatum: quid autẽ faci& ipse adi¬
mantus. secundũ opinionẽ suã qua credidit &iam
rationales idest hominũ animas inbeluina corpo¬
aposse contrudi : quider gofaci& decanto scelere
siquando tardum iumentum plagiraut concitatũ
freno fatigauit. in quo fortepatris eiuramima fuerit
ut nondicã qđ &iam occidere parentes sios inter pe¬
diculos &pulices potuerit. aquorum isti inter fec¬
dione ñ temperant : quid e nĩ eis prodest quodali¬
quando negant usque a dista minutissima animan¬
tiar reuolui animas humanas porse : Hoc enim ne¬
gant. neam multarum int̃ fectionũ reitencant
ni cogntur parcere pulicibus & pediculir &ci¬
micib & tantas ab eis molestias sine ulla cȩdis

Expanded text:
iste insultare uoluit. factum esse conuinceret. non iste insultare uoluit. factum esse conuinceret. non enim parentum suorum animas, quibus illa omnia secundum horum intellectum accidisse dixit, ipsi aliqua ex parte laeserunt; quapropter luctum inde possunt habere, non reatum. quid autem Adimantus faciet ipse secundum. opinionem suam, qua credidit etiam rationales, id est hominum animas in beluina corpora posse contrudi? quid ergo faciet de tanto scelere. si quando tardum iumentum plagis aut concitatum freno fatigauit, in quo forte patris eius anima fuerit? ut non dicam, quod etiam occidere parentes suos inter peduculos et pulices potuerit, a quorum isti interfectione non temperant. quid enim eis prodest, quod aliquando negant usque ad ista minutissima animantia reuolui animas humanas posse ? hoc enim negant, ne tam multarum interfectionum rei teneantur aut cogantur parcere pulicibus et peduculis et cimicibus et tantas ab eis molestias sine ulla caedis
Abbreviated transcription (Latin):
miseri quã diu conantur nullo modo intellegere per¬
mittuntur: Quod sideanima humana nihiltale ibi
dictũ est : quid ad nos pertin&: sianima pecoris aut
laedi ab inter fectore potest. aut possidere dĩ regnu
ñ potest : sed quia deanimis pecorum nimis sunt
isti sollicsti: cum enĩ sint hominũ animae lauo sa¬
les reuoluitameneas in pecora existomnaeor. ẽlauri sibi
ess atbitrautur regna cȩlorũ. sipecorũ anuris
clausc ee consentiant: quid quod &iam insultare
auhusest populo israhel adimantur unur exdisci¬
pulis manichei. quem magnũ doctorem illius sectae
fuisse cõmemorant In sultare ergo Ausus es popu¬
louidaeorum: quod secundũ eorũ incellectũ quo
existimant sanguinẽ esse animãe : parenttunapidim̃
animae. partim a serpentib deuoratue. partmn
igne coniumpte. parte in desertis atque asperrimis
montium locis arae factae sint: Quod siuerum esse
quis quã conceder&: sine scelere tameneorum. quib

Expanded text:
miseri quamdiu conantur, nullo modo intellegere permiseri quamdiu conantur, nullo modo intellegere permittuntur. quodsi de anima humana nihil tale ibi dictum est, quid ad nos pertinet, si anima pecoris aut laedi ab interfectore potest aut possidere dei regnum non potest? sed quia de animis pecorum nimis sunt isti solliciti — cum enim sint hominum animae rationales, reuolui tamen eas in pecora existimant — clausa sibi esse arbitrantur regna caelorum, si pecorum animis clausa esse consentiant. Quid? quod etiam insultare ausus est populo Israhel Adimantus, unus ex discipulis Manichaei. quem magnum doctorem illius sectae fuisse commemorant. insultare ergo ausus est populo Iudaeorum, quod secundum eorum intellectum, quo existimant sanguinem esse animam. parentum ipsorum animae partim a serpentibus deuoratae, partim igni consumptae, partim in desertis atque asperrimis montium locis arefactae sint. quod si uerum esse quisquam concederet. sine scelere tamen eorum. quibus
Abbreviated transcription (Latin):
occidunt corpus. animae autem nocere non possunt:
& disputant dicentes: sisanguis anima est : quomodo
homines potestatem ineam non habent. ꝗđum de
sanguine multa faciant. siue excipientes. & canib:
uolucribusq: inescam proponentes. siue effun¬
dentes. aut caena lutoque miscentes : Haec enim
& alia innumerabilia sine difficultate homi¬
nes desanguine pos sunt facere: Ideo istiquȩr̃
insultantes: quomodo si sanguis est anima. nom pos¬
sit hominer inter fectos nocere animae. cumtantã
in euis sangumem habeat potestatem ad dunt
&iam. quod ait apłur paulus. quia caro & sanguis
regnũ di ñ possidebunt: & dicunt: si sanguis est ani¬
ma. sicut mõses dicit : nulla in ueni&ur anima posse
regnum dĩ adipiscii cui calũnae primo ita respon¬
dendũ est : ut ipsi cogantur ostendere. ubi scriptũ sit in
libris u&eris legis quod anima humana sanguis stt
Nusquã enĩ hoc inuenient in illa scriptura. quam lacerare

Expanded text:
occidere possunt corpus, animae autem nocere non possunt occidere possunt corpus, animae autem nocere non possunt et disputant dicentes: si sanguis anima est, quomodo homines potestatem in eam non habent. cum de sanguine multa faciant siue excipientes et canibus uolucribusque in escam proponentes siue effundentes aut caeno lutoque miscentes ? haec enim et alia innumerabilia sine difficultate homines de sanguine possunt facere. ideo isti quaerunt insultantes, quomodo, si sanguinis est anima, non possit hominis interfector nocere animae, cum tantam in eius sanguinem habeat potestatem. addunt etiam, quod ait apostolus Paulus: quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt et dicunt: si sanguis est anima, sicut Moyses dicit, nulla inuenietur anima posse regnum dei adipisci. cui calumniae primo ita respondendum est, ut ipsi cogantur ostendere, ubi scriptum sit in libris ueteris legis, quod anima humana sanguis sit. nusquam enim hoc inuenient in illa scriptura, quam lacerare
Abbreviated transcription (Latin):
simne tibe atque cruciatu a nimi ⁊ elidi ñ decdignemurs
accipere. & humani sermonis conditionẽ feramus. ut
addiuimim perueniamus silentium: sedsi contraria
dicunt esse. zelantem dm̃. & iustum dm̃: quid dicturi
sunt. cũ & inno uo testa mento inuenio. zelodĩ uos
⁊ elo uel adhibitu &iam deu&eribus in euangelio
testimoniũ. Aelus domustuue comedit me:
Rursus inu&ere cũ legunt. iustus dñs &iustitiam
dilexit. aequitatẽ uidit uultus eius : nonne fate¬
buntur &iã hoc modo imperitis. duo testam̃ta uideri
posse contrariu. ut in nouo inueniamus zelum dĩ in
u& ere iustitiam dĩ: Bene autem intellegentibus
utrumque. inutroque magna scĩ sp̃s unitate & pa¬
ce concinere  XII
eo quod scriptum est. non esse manducandum
sanguinem quod anima sit carnis sanguis: Iuic sen¬
tentiȩ u&eris legis. manichaei ex euangelio illud op¬
ponunt quod dicit dñs non esse timendos eos qui

Expanded text:
sine tabe atque cruciatu animi zelum dei non dedignemur sine tabe atque cruciatu animi zelum dei non dedignemur accipere et humani sermonis condicionem feramus. ut ad diuinum perueniamus silentium. sed si contraria dicunt esse zelantem deum et iustum deum, quid „dicturi sunt, cum et in nouo testamento inuenio: zelo dei uos zelo et adhibitum etiam de ueteribus in euangelio testimonium: zelus domus tuae comedit me? rursus in uetere cum legunt: iustus dominus et iustitias dilexit, aequitatem uidit uultus eius, nonne fatebuntur etiam hoc modo inperitis duo testamenta uideri posse contraria, ut in nouo inueniamus zelum dei, in uetere iustitiam dei? bene autem intellegentibus utrumque in utroque magna sancti spiritus unitate et pace concinere? De eo, quod scriptum est non esse manducandum sanguinem, quod anima carnis sit sanguis. huic sententiae ueteris legis Manichaei ex euangelio illud obponunt, quod dicit dominus non esse timendos eos. qui
Abbreviated transcription (Latin):
ueimirabilior: nec gratior miseri corduaest sgtumen
eco appellutã miseri cordiã dicunt: quod miseru ur
cor faciat dolentis aliena miseria / nũ quider go uir¬
tus miscrã corfacit quidergo calũ mosis tullius epoe¬
deto esi misericordue nomine dem̃tiam se a ꝑpel¬
lare uoliisst quo recce solemus loqui ñ so lu uer bn ero¬
pria sedetiã uicina usur panter: cuius aue touse merbe¬
tione faere uolius quo ñ de rẽ questio hoo sed de uerbo
one siuit eni enti auctores diuinarum seilicau litte¬
rarũ. derebus maxime cogita uerunt sci unicest¬
norur auetorum. ꝓpe omner cura deuerbiiesib
cepabeo eu angelium : &omnes noui testacor t libros
in quib misericordiadi frequentis sime cõmen¬
datun si audent ergo stimiseri &ia in de faciem
questionẽ. &negent esse misericordem dm̃ nemi¬
serũ corhabere intellegatur sicut ergopotestene
indõ miseri cordia sinecordis miseria siediam

Expanded text:
admirabilior nec gratior misericordia est? et tamen admirabilior nec gratior misericordia est? et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. numquid ergo uirtus miserum cor facit ? quid ergo calumniosis Tullius responderet. nisi misericordiae nomine clementiam se appellare uoluisse? quoniam recte solemus loqui non solum uerba propria, sed etiam uicina usurpantes. cuius auctoris mentionem facere uolui, quoniam non de re quaestio sed de uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuinarum scilicet litterarum. de rebus maxime cogitauerunt, sic mundanorum auctorum prope omnis cura de uerbis est. sed habeo euangelium et omnes noui testamenti libros, in quibus misericordia dei frequentissime commendatur. si audent ergo isti miseri, etiam inde faciant quaestionem et negent esse misericordem deum, ne miserum cor habere intellegatur. sicut ergo potest esse in deo misericordia sine cordis miseria. sic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
minibus intellegentib insinuans quã sinc ineffa¬
bilic suma diuina: his &iã uerbis uti uoluit quac
apud homines inuitio. ponisolent. ut inde aͦmone¬
rentur. &iam illa quȩ cũ aliqua dignitate di
seputant homines dicere. in digna eẽ illius maies¬
tate : cui honorificum potius silentiũ. quã ulla
uox humana comp&er& quȩro zelũ hominis. & in¬
uen io ꝑturbationem cruciante cor:tam̃ cũ quȩro
causã: nil aliud inuenio. nisi quod ñ patitur con¬
iugis adulteriũ : maxime enĩ & propriae int̃ con¬
iugia. ⁊elotipia dicisol&: Itaque simaritus essa¬
perse ipsum beitus. & omni potens &iustus sine ut¬
lo cruciatu. & tota facilitate. & nulla iniquitate. pec¬
ca tũ coniugis uidicar&: quam tamen eius actionẽ
humano loquendi modo. &iam sinon propriae
trans late tamen &recte ⁊elum uocarem: quis emĩ
tulio calumniatus est. qui certe nouerat latie
loqui cũ ait caesari. nulla de uirtutib tuis. nec

Expanded text:
minibus intellegentibus insinuans, quam sint ineffaminibus intellegentibus insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina, his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate dei se putant homines dicere, indigna esse illius maiestate, cui honorificum potius silentium quam ulla uox humana conpeteret. quaero zelum hominis et inuenio perturbationem cruciantem cor. tamen cum quaero causam, nihil aliud inuenio, nisi quod non patitur coniugis adulterium. maxime enim et proprie inter coniugia zelotypia dici solet. itaque si maritus essper se ipsum beatus et omnipotens et iustus, sine ullo cruciatu et tota facilitate et nulla iniquitate peccatum coniugis uindicaret. quam tamen eius actionem humano loquendi modo etiamsi non proprie. translate tamen et recte zelum uocarem. quis enim Tullio calumniatus est, qui certe nouerat latine loqui, cum ait Caesari: nulla de uirtutibus tuis nec
Abbreviated transcription (Latin):
enim dm̃. & zelantẽ dm̃. tam quam contraria sibi
esse dissertant. & decipiunt miseros n intellegen¬
tes totã spem sulutis nrãe esse zelumdii hocenim
nomine illa eius significatur prudentia. qua nulla a se
animam fornicari inpune permittit. sicut proph&a
dicit. per desomnes qui fornicantur abste: sicut
enim ea quae dicitur iradĩ. nonper turbatio mentisẽ.
sed potentia uindicandi : sic relumdi ñ cruciatum ani¬
mi quo maritus aduersus uxorem uł uxor aduersus
maritũ torqueri solent: sed tranquillissima sincerissi¬
mamq iustitiã qua nulla anima beata eẽ sinitur.
falsis opimonibus prauisque cupiditatib corrupta
& quodam modo graui data: illienĩ haec uerba ex¬
horrescunt : qui nondũ uiderunt in effabili maies¬
tati. nulla uerba congruere: sic enĩ abistis uerbis
temperandum putant: quasi aliquid dignum dõ
dicant. cum ista ñ dicunt: scs enĩ sp̃r hoc ipsum ho¬

Expanded text:
enim deum et zelantem deum tamquam contraria sibi enim deum et zelantem deum tamquam contraria sibi esse disserunt et decipiunt miseros non intellegentes totam spem salutis nostrae esse zelum dei. hoc enim omine illa eius significatur prouidentia, qua nullam a se animam fornicari inpune permittit, sicut propheta dicit: perdes omnes, qui fornicantur abs te. sicut enim ea quae dicitur ira dei, non perturbatio mentis est, sed potentia uindicandi, sic zelum dei non cruciatum animi, quo maritus aduersus uxorem uel uxor aduersus maritum torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum ista non dicunt. sanctus enim spiritus hoc ipsum ho