comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non prohis iubemur qui ueniam petunt:
Nullo modo autem quisquam ueredixerit
orare proeo cui non ignorauerit : Qua propt̃
fatendum est omnia peccata dimit tenda
ẽẽ quae in nos admittuntur: siuolumus no¬
bis apatre dimitti: quae admittimus.
Nam deuindicta superius ut arbitror satisdis
Etnenos inferas intẽptationem
N on nulli codices habent inducas. quodtun¬
dem ualere arbitror. nam ex uno greco qđ
Nenos patiaris induci intemptationem. ex¬
ponen tes uidelicet quo modo dic tum sit
inducas Non enimꝑ seipsum inducit dĩ
sed inducipatitur eum quem suo auxilio de¬
seruerit ordine occultissimo acmeritis
ciusis &iam saepe manifestis dignum iudi¬
cit ille quem deserat & intemptationẽ
inducisinat: Aliud est autem induciintẽ¬
ptationem aliud temptari: Nam sine
temptatione probatuseẽ nullus potest:
siue sibi ipse sicut scri ptum est. qui non
est temptatus qualiascit : Siue aliis sicut
a postolus dicit. & temptationem us am

Expanded text:
non pro his jubemur qui veniam petunt. non pro his jubemur qui veniam petunt. Nullo modo autem quisquam vere dixerit orarfatendum est omnia peccata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut arbitror, satis diEt ne nos inferas in tentationem. Nonnulli codices habent, inducas, quod tantumdem valere arbitror: nam ex uno graeco qune nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia scit? siue aliis, sicut apostolus dicit: et temtationem uestram
Abbreviated transcription (Latin):
corrigat cuis inedubio ꝑ niciosum estha¬
bere undereddat & non reddere: ñ solũ
non peccauit: sed proderit & iam plurimũ:
Neille dum alienam pec uniam lucrum face¬
re uult: olamnum fideipatiatur: Quod
tanto ẽ grauius. ut nulla sit conparatio.
Ex quo intelligitur &iam inistaquinta pe¬
utione dequadicimꝰ : Dimit te nobis debi¬
on de pecunia quidem dici: sed de omnibus
quae in nos quisq peccat : Acꝑ hoc &iam de
pecunia: peccat namq inte: qui tibi pecuniã
debitam cum habeat unde red dere: recusat
reddere: Quod peccatum si nondimiseris:
non poteris dicere. dimit te nobis sicut & nos
dimittimus: Si autemignoueris ides&ã
depecunia dimittenda ad monerieum
cuitali p̃ce orare p̃cipitur : Illud sane tracta
contraistam regulam fecisse si eis non di¬
mittamus qui ueniam petunt : Qu a& no
bis ueniam petentibus ab enignissimopa¬
tre dimittiuolumus: Sed illorursus pre¬
cepto quo iubemur orare proinimicis nr̃is.

Expanded text:
corrigat, cui sine dubio perniciosum est hacorrigat, cui sine dubio perniciosum est habere unde reddat, et non reddere; non solum non peccabit, sed proderit etiam plurimum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, damnum fidei patiatur; quod tanto est gravius, ut nulla sit comparatio. Ex quo intelligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Dimitte nobis debion de pecunia quidem dici; sed de omnibus quae in nos quisque peccat, ac per hoc etiam de pecunia. Peccat namque in te, qui tibi pecuniam debitam, cum habeat unde reddat, recusat reddere. Quod peccatum si non dimiseris, non poteris dicere, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus: si autem ignoveris, vides etiam de pecunia dimittenda admoneri eum cui tali prece orare praecipitur. 29. Illud sane tractarcontra istam regulam fecisse, si eis non dimittamus, qui veniam petunt, quia et nos veniam petentibus nobis a benignissimo Patre dimitti volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare pro inimicis nostris ,
Abbreviated transcription (Latin):
dixitenim putare homines quodilli ultra modũ
debitoreseẽnt id est peccatores: Et ad didit:
Amen dicouobis nisi paenitentiam egeritis s̃ mnlẽ
moriemini. Nonhicergo quisq urgetur
pecuniam dim it tere debitoribusꝰ sedque¬
cumq in cum alius peccauerit Nam pecu¬
niam dimittere illo potius iubemur p̃ce¬
pto quod superius dictumest: Siquis tibi
tumcam tollere uoluerit & iudicio conten
est ommipecuniario debitori dimitte re
debitum: Sedeiqui reddere noluerit. in
uel sponte uel conuentus pecuniã debitam
reddere noluerit: dimit tenda illi est
Dua senim obres noll& reddere: ul qđ
non habeat. uel quod auarussit reiq alienȩ
cupidus: Utrumque autem ꝑtinet ad
in opiam: Nam illa mopia ẽrei familiaris.
tur. manente illa regula ut in animo para¬
tus sit amittere quod sibi debetur : Nã
simodeste aclemter omnimodo egerit
ut sibi restituatur: non tam intendens
fructum pecumae quam ut hominem

Expanded text:
dixit enim putare homines quod illi ultra modum dixit enim putare homines quod illi ultra modum debitores essent, id est peccatores, et addidit: Amen dico vobis, nisi poenitentiam egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecunque in eum alius peccaverit; nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est: Si quis tibi tunicam tollere voluerit, et judicio , est omni pecuniario debitori dimittere debitum, sed ei qui reddere noluerit, in vel sponte vel conventus pecuniam debitam reddere noluerit, dimittenda illi est. Duas enim ob res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; nam illa inopia est rei familiaris, tur, manente illa regula, ut in animo paratus sit amittere quod sibi debetur. Nam si modeste ac leniter omni modo egerit, ut sibi restituatur, non tam intendens fructum pecuniae, quam ut hominem
Abbreviated transcription (Latin):
raliuita: Sicenimcibo sp̃ali posthanc uitam sa¬
turabimur in aeternum. ut non tuncdicatur
cottidianus panis. qui aibi temporis uolubilitas quȩ
diebus succedere facit: Unde appellatur cot tide
nullaerit: Vt dictumest: Hodie si uocem eius au¬
dieritis quod interp̃tatus apłs mepistula quae
est ad hebreos : Quam diudr̃ hodie. ita & hic acci¬
piendumest danobis hodie: Siquis autem &iam¬
illa qu ae deictu corporis necessar io uel desacra¬
mento dñici corporis istam sententiam uultac¬
cipere : Oportet ut coniuncte accipianturom̃ĩ
tria ut scilicet cottidianum panem simul pe
OTDICONTTO NODIS DEBITANRA SICUT ETNOS
DIonTTMUS DEBITORIDUS NRS
Debita peccata dicimanifestum ẽ. uel illo quođ
ait Idem dñs. Non exies inde donec soluas no¬
uissimum quadrantẽ: uel illo quod debitores appa¬
lauit qui einuntiati s̃ ex tincti uel ruinaturis uel
quorum sanguinem sacri ficio herodes miscuit

Expanded text:
rali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam sarali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam saturabimur in aeternum, ut non tunc dicatur quotidianus panis; quia ibi temporis volubilitas, quae diebus dies succedere facit, unde appelletur quotidie, nulla erit. Ut autem dictum est, Hodie si vocem ejus audieritis ; quod interpretatur Apostolus in Epistola quae est ad Hebraeos, Quamdiu dicitur hodie : ita et hic accipiendum est, Da nobis hodie. Si quis autem etiam de victu corporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum panem simul petEt dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debita, peait idem Dominus: Non exies donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo quod debitores appellavit qui ei nuntiati sunt exstincti vel ruina turris, vel quorum sanguinem Herodes sacrificio miscuit;
Abbreviated transcription (Latin):
um accepimus: aut poterit quis que coge¬
re. ut &iam ultima diei parte sacramentũ
illud celebremus: Restat igitur ut cotti¬
dunum panem accipiamus sp̃italem precep¬
ta scilic& diuma quae cottidie oport&
meditari & operari: Nam de ipsis dñs dic̃:
Operamini escam quae non corrumpitur.
Cottidianus autem istecibus nunc dicitur :
ninc in superiora: nunc in inferiora. Idest nunc
inspãlia nunc incarnalia animiaffectus alter¬
nat : tamquam eiqui aliquando pascitur cibo
aliquando famem patitur. Cot tidie panis est ne¬
cessarius : quoreficiatur esuriens. & relabensen¬
gatur : Sicut itaq corpus nr̃m ihac uita anteillã
scilicet inmutationem cibo reficitur: quasentitdis¬
pendium: Sic & animus qm̃ temporalibus affec¬
tibus quasi dispendium abintentione dĩ patitur.
p̃ceptorum cibo reficitur: Danobis hodie aũ
dictumest quam diudicitur hodie: idest tempo¬

Expanded text:
jam accepimus: aut poterit quisque cogejam accepimus: aut poterit quisque cogere, ut etiam ultima diei parte Sacramentum illud celebremus. 27. Restat igitur ut quotidianum panem accipiamus spiritualem, praecepta scilicet divina, quae quotidie oportet meditari et operari. Nam de ipsis Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur. Quotidianus autem iste cibus nunc dicitur, qnunc in superiora, nunc in inferiora, id est, nunc in spiritualia, nunc in carnalia animi affectus alternat, tanquam ei qui aliquando pascitur cibo, aliquando famem patitur; quotidie panis necessarius est, quo reficiatur esuriens, et relabens erigatur. Sicut itaque corpus nostrum in hac vita, ante illam scilicet immutationem, cibo reficitur, quia sentit dispendium: sic et animus, quoniam temporalibus affectibus quasi dispendium ab intentione Dei patitur, praeceptorum cibo reficiatur. Da nobis hodie autem dictum est, quamdiu dicitur hodie, id est, in hac tempo
Abbreviated transcription (Latin):
nicint cum iste panis cotudianursit: Ut ergoil¬
li ticent neque dehacre suam sententum defen¬
dint uel ipsa autoritate ecclesiastica quod sine
scandalo ista faciunt. neque abeis quiccclesus
presunt facere ꝓhibentur: Neque non obtem¬
perantes dimnantur: Unde ꝓbatur non
hunc in illis partibus intellegi cotuidianum
pinem: Nam magni peccati crimine ar¬
querentur qui exeo cottidie non accipiunt:
Sedut deistis ut dictum est: Nihil maliquꝰ
partem disseramus: illud certe debe occur¬
rert cogitantibus. regulam nor orandi adnõ
accepisse quim trans gredinon oporte.
uel addendo aliquid uel pretereundo.
Quod cum itasit quis ẽ qui audeat dicere
semd tintum nor orare debereorationẽ dñic
ut certe &iam suterum uel tertio. usque
id eam tamen horam quacorpori dñi
communi camus: postea uero non sic oran¬
dum per reliquas partes diei : Non enim
iam dicere poterius da nobis hodie quod

Expanded text:
nicant, cum iste panis quotidianus dictus sit: ut ergo ilnicant, cum iste panis quotidianus dictus sit: ut ergo illi taceant, neque de hac re suam sententiam defendant vel ipsa auctoritate ecclesiastica, quod sine scandalo ista faciunt, neque ab eis qui ecclesiis praesunt facere prohibentur, neque non obtemperantes damnantur; unde probatur non hunc in illis partibus intelligi quotidianum panem; nam magni peccati crimine arguerentur, qui ex eo non accipiunt quotidie: sed ut de istis, ut dictum est, nihil in aliquam partem disseramus, illud certe debet occurrere cogitantibus, regulam nos orandi a Domino accepisse, quam transgredi non oportet vel addendo aliquid, vel praetereundo. Quod cum ita sit, quis est qui audeat dicere, semel tantum nos orare debere orationem dominicam; aut certe etiam si iterum vel tertio, usque ad eam tantum horam qua corpori Domini communicamus, postea vero non sic orandum per reliquas partes diei? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod
Abbreviated transcription (Latin):
trium quid sit probabilius considerari potest:
Namforte quispiam moueatur cur oremus
prohis adipiscendis quae huic uitae sunt neces¬
saria: uelutiest inctus & tegumentũ. cum ip¬
sedñs dicat. Nolite sollicitiẽe quid edatis uel
quod induamini: Anpotest quisq deeare ꝓ
qua adipiscenda orat nonẽe sollicitus. cum
tanta intentione animi oratio dirigendasit.
ut adhoc totum illud referatur quod declau¬
dendi scubiculis dictumest : Otillud quodat:
Quaerite primum regnumdĩ & hȩc omnia¬
adponentur uobir. Non ait utique: Quente pri¬
mum regnumdi: deinde ista quaeritae: Sed
hȩc omnia inquit ad ponentur uobis: Scilic&
&um nonquaerentibur. Quomodo autem rec¬
te dicitur non querere aliquis quod ut accipiat
intentimmedm̃ deprecatur. nescio utrum inue¬
niriqueat: de sacramento autem corporis dñi ut
illinon moueant quaestionem quiplurimi in orien¬
talibur partibur non cottidie ciene dñice commu¬

Expanded text:
trium quid sit probabilius, considerari potest. trium quid sit probabilius, considerari potest. Nam forte quispiam moveatur, cur oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicat, Nolite solliciti esse quid edatis, vel quid induamini. An potest quisque de ea re pro qua adipiscenda orat, non esse sollicitus; cum tanta intentione animi oratio dirigenda sit, ut ad hoc totum illud referatur quod de claudendis cubiculis dictum est, et illud quod ait, Quaerite primum regnum Deiapponentur vobis? Non ait utique, Quaerite primum regnum Dei, et deinde ista quaerite; sed, haec omnia, inquit, apponentur vobis, scilicet etiam non quaerentibus. Quomodo autem recte dicatur non quaerere aliquis, quod ut accipiat intentissime Deum deprecatur, nescio utrum inveniri queat. 26. De Sacramento autem corporis Domini ut illi non moveant quaestionem, qui plurimi in orientalibus partibus, non quotidie coenae dominicae commu
Abbreviated transcription (Latin):
ta est uoluntas dĩ: Nam & inmiseria nr̃a fituo¬
lunta sdĩ. cum ea patimur ꝑ carnem quae no¬
bis mortalitatis iuredebentur: quam peccan¬
quem ad modum condelec tamur legidĩ secun¬
dum interiorem hominem . Ita&diam corpo¬
rismmutatione facta huic nr̃ae delectationi
nulla pars nr̃a terrenis doloribus seu uolup¬
tatibus aduersetur : Nec illud aueritate
abhorre ut accipia mus fiat uoluntas tua sic̃
in caelo & interra. sicut in ipso dño ihũ xp̃o
luntatem impleuit: ita & infemina quae illi
NO DIΛE. Panis cottidianus aut prohisom¬
nibus dic tus est quae huiusuitae necessita¬
tem sustentant : Dequocump̃ciper & ait
Nolite cogitare de crastino: ut ideo sit ad di¬
tum. Danobis hodie: Aut prosacramento cor¬
poris xp̃i quod cotudie accipimus: Aut pro
sp̃ali cibo: Dequo idem dñs dicit: Opera mini
escam quae non corrũpitur: & illud: Egosum
panis uitae. qui decaelo descendi : Sed horum

Expanded text:
ta est voluntas Dei. Nam et in miseria nostra fit vota est voluntas Dei. Nam et in miseria nostra fit voluntas Dei, cum ea patimur per carnem, quae nobis mortalitatis jure debentur, quam peccanquemadmodum corde condelectamur legi secundum interiorem hominem , ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae delectationi nulla pars nostra terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, sicut in ipso Domino nostro Jluntatem implevit, ita et in femina quae illi hodie. Panis quotidianus, aut pro iis omnibus dictus est, quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praeciperet, ait, Nolite cogitare de crastino; ut ideo sit additum, de nobis hodie: aut pro Sacramento corporis Christi, quod quotidie accipimus: aut pro spirituali cibo, de quo idem Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur; et illud, Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientissimus intellectus est : Ut caelũ
&l terram accipiamus sp̃m & carnem: Et qm̃
dicit apłs : Mente seruio legidĩ: carna aũt
legi peccati : Uidemus factam uoluntatem dĩ
inmente: idest insp̃ũ: cum autem ab sorta
fuerit mors inuictoriam: & mortale hocin¬
duerit in mortalitatem: quod fi& carnisre¬
sur rectione atq illam mutatione quae pro¬
mittitur iustis: secundum eiusdem apłi p̃di¬
cationem fi& uoluntas dĩ & interra sicut in cae¬
lo. Id est utquem ad modum sp̃s non resistir
dõ sequens & faciens uoluntatem eius. ita&cor¬
pus non resistat sp̃ui uel animae: quae nunc
corporis infirmitate uexatur. & incar nalem
consuetudinem prona est: Quoderit sũmȩ
pacis inuita aeterna. ut non solum uelle adia¬
ceat nobis: sed & iam ꝑficere bonum N unc
enim uelle inquit adiacet mihi ꝑficere aut̃
bonum non÷ Quia non dum interra sicut in
caelo: Id est non dum in carne sicut in sp̃u fac¬

Expanded text:
convenientissimus intellectus est, ut cconvenientissimus intellectus est, ut crram accipiamus, spiritum et carnem. Et quoniam dicit Apostolus, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati ; videmus factam voluntatem Dei in mente, id est, in spiritu: cum autem absorpta fuerit mors in victoriam, et mortale hoc induerit immortalitatem, quod fiet carnis resurrectione, atque illa immutatione quae promittitur justis, secundum ejusdem apostoli praedicationem : fiat voluntas Dei et in terra, sicut in coelo: id est, ut quemadmodum spiritus non resistit Deo, sequens et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non resistat spiritui vel animae, quae nunc corporis infirmitate vexatur, et in carnalem consuetudinem prona est: quod erit summae pacis in vita aeterna, ut non solum velle adjaceat nobis, sed etiam perficere bonum. Nunc enim velle, inquit, adjacet mihi; perficere autem bonum non: quia nondum in terra sicut in coelo, id est, nondum in carne sicut in spiritu fac
Abbreviated transcription (Latin):
& mater & soror: Quiergo faciunt
uoluntatem dĩ in illis utiq fit uoluntas dĩ:
Nonquia ipsi faciunt ut uelitds̃ sed qui a fa¬
cunt quodille uult: Id est faciunt secundũ
uoluntatem eius: Est &iam ille intellectus
fat uoluntas tua sicut in caelo & interra: sic̃
in scĩs & iustis: ita &iam in pec catoribus
Quod adhuc duobus modis accipipotest. siue
utoremus &iam promimios nr̃is : Quid enu
aliud sunt habendi contraquorum uolunta¬
tem xp̃i anum & catholicum nomenauget᷑
ut itadictum sit. fiat uoluntas tua sicut in
caelo & interra:Tam quam sidiceretur.
faciant uoluntatem tuam sicut iusti ita &iã
peccatores. ut ad teconuertantur : Siue ita fiat
uoluntas tua sicut in caelo & in terra. ut sua cuiq
tribuantur: Quod fit extremo iudicio ut nis¬
tis praemium. peccatoribus damnatio retribu¬
atur. cum agni ab hedis separa buntur : Ille &ũ
non absurdus: immo &iam & fidei & speinr̃e

Expanded text:
et mater, et soror . Qui ergo faciunt et mater, et soror . Qui ergo faciunt voluntatem Dei, in illis utique fit voluntas Dei: non quia ipsi faciunt ut velit Deus; sed quia faciunt quod ille vult, id est, faciunt secundum voluntatem ejus. 22. Est etiam ille intellectus: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, sicut in sanctis et justis, ita etiam in peccatoriQuod adhuc duobus modis accipi potest; sive ut oremus etiam pro inimicis nostris; quid enim aliud sunt habendi contra quorum voluntatem christianum et catholicum nomen augetur? Ut ita dictum sit: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; tanquam si diceretur: Faciant voluntatem tuam sicut justi, ita etiam et peccatores, ut ad te convertantur; sive ita fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; ut sua cuique tribuantur, quod fit extremo judicio, ut justis praemium, peccatoribus damnatio retribuatur, cum agni ab haedis separabuntur. Ille etiam non absurdus, imo etiam et fidei et spei nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
nimodo tibi adhereant teq ꝑ fruantur nullo
errore obnubilante sapientiam eorum. nulla
miseria inpediente beatitudinem illorum.
itai fit in sc̃is tuis qui interra sunt & de terra qđ
ad corpus attinet factisunt. & quam uis in cae¬
lestem habitationem atq inmutationem ta¬
men deterra ad sumendisunt : Adhoc respi¬
cit &iamilla angelorum p̃dicatio: Gloria in
excelsisdõ & inter rapax hominibusbonae uo¬
luntatis: Ut cum p̃cesserit bona uoluntas nr̃a
quae uocantemsequitur: ꝑ ficiatur in nobis uo¬
luntasdĩ sicuti ẽ incaeles tibus angelis. ut nulla ad¬
uersitas resistat nr̃ae beatitudini quodẽ pax:
Item fiat uoluntas tua Rec te intelligitur ob¬
oediatur p̃ceptistuis: Sicut in caelo & int̃¬
ra : Idest sicut ab angelis ita ab hominibus:
Nam fieri uoluntatem dĩ cumob temperatur
pe non ueni facere uoluntatem meam:
sed uoluntatem eius qui memisit : Et cumait.
cerit uoluntatem dĩ hic mihiest fr̃

Expanded text:
nino tibi adhaereant teque perfruantur, nullo nino tibi adhaereant teque perfruantur, nullo errore obnubilante sapientmiseria impediente beatitudinem eorum; ita fiat in sanctis tuis qui in terra sunt, et de terra, quod ad corpus attinet, facti sunt, et quamvis in coelestem habitationem atque immutationem, tamen de terra assumendi sunt. Ad hoc respicit etiam illa Angelorum praedicatio, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis : ut cum praecesserit bona voluntas nostra, quae vocantem sequitur, perficiatur in nobis voluntas Dei, sicuti est in coelestibus Angelis; ut nulla adversitas resistat nostrae beatitudini, quod est pax. Item Fiat voluntas tua, recte intelligitur, obediatur praeceptis tuis: sicut in coelo et in terra, id est, sicut ab Angelis, ita ab hominibus. Nam fieri voluntatem Dei, cum obtemperatur pe, Non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit ; et cum ait,cerit voluntatem Dei, hic mihi est frater,
Abbreviated transcription (Latin):
dicat Adueniat. Dictum ẽẽ in terram:
Quasi uero non ipse &iam nunc regnet int̃s
semꝑ quie inea regnauerit a constitutione
mundi: Adueniat ergo accipiendum est.
manifestetur hominibus: quemad modum
enim & iamp̃sens lux absens est caecis & eisqui
oculos claudunt. Ita dĩ regnum quamuis nũ¬
Ab sensest. Nulli autem licebit ignorare dĩre¬
gnum. cum eius unigenitus non solumintelligi¬
biliter sed &iam uisibiliter in homine dm̃code
caelouenerit. iudicatur us uiuos & mortuos.
ost quod iudicium. id est cum discretio & se¬
paratio iustorum ab iniustis facta fuerit ita
in habi tabit iustos ds̃ ut non opus sit quemquã
doceri ꝑ hominem Sed sint om̃s ut scriptum
est docibilesdõ. De in de beata ui taomni ex
parte ꝑficiatur in scĩs maeternum: sicut nunc
sapientes & beatisunt: Quia & hoc promi¬
sit dñs scis. in resurrectioneerunt inquit
sicut angeli incaelis: Et ideo post illam pe¬
angelis qui sunt in caelis uoluntas tua ut om¬

Expanded text:
dicat, Adveniat dictum esse in terram. dicat, Adveniat dictum esse in terram. Quasi vero non etiam ipse nunc regnet in terra, semperque in ea regnaverit a constitutione mundi. Adveniat ergo accipiendum est, manifestetur hominibus. Quemadmodum enim etiam praesens lux absens est caecis, et eis qui oculos claudunt; ita Dei regnum, quamvis nunignorantibus. Nulli autem licebit ignorare regnum Dei, cum ejus Unigenitus non solum intelligibiliter, sed etiam visibiliter in homine Dominico de coelo venerit judicaturus vivos et mortuos. Post quod judicium, id est, cum discretio et separatio justorum ab injustis facta inhabitabit justos Deus, ut non opus sit quemquam doceri per hominem, sed sint omnes, ut scriptum est: Docibiles Deo ; deinde beata vita omni ex parte perficiatur in sanctis in aeternum; sicut nunc sapientes et beati sunt; quia et hoc promisit Dominus suis: In resurrectione erunt, inquit, sicut angeli in coelis . Et ideo post illam peelis, qui sunt coelis, voluntas tua, ut om
Abbreviated transcription (Latin):
titur quasi nonsit nomen scm dñi: sed ut
sc̃m habeatur ab hominibus: Idest. ita illis in¬
no tescit ds̃ ut non existiment aliquid sanc¬
tius quod magis offendere timeant. Neq
enim quia dictum est Notus iniudea ds̃ in
isrł magnum nomen eius Sic intellegen¬
dum est. quasi alibi minor sit ds̃ alibimaiori
Sedibi magnum est nomen eius. ubi prosuę
maiestatis magnitudine nominatur Itaibi
dicitur scm nomen eius: ubi cumueneratione
& offensionis timore nominatur: Et hocest
quod nunc agitur. dum euangelium adhucusq
ꝑdiuersas gentes in notescendo commendat
uniusdĩ nomen ꝑ administratione m filii eius
Deinde sequitur: ADUENIATRE QNUTUI
Sicut ipse dñs in euangelio docet. tunc futurum
cẽ iudicii diem cum euangelium p̃dicatum fu¬
erit inomnibus gentibus. quaeres ꝑtinet ad
sci ficationem nominis dĩ: Nonenim & hic
ita dictum est: Adueniat regnum tuum
quasi nunc ds̃ non regnet : Sed forte quis

Expanded text:
titur, quasi non sit sanctum nomen Dei, sed ut titur, quasi non sit sanctum nomen Dei, sed ut sanctum habeatur ab hominibus: id est, ita illis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius, quod magis offendere timeant. Neque enim quia dictum est, Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sic intelligendum est quasi alibi minor sit Deus, alibi major: sed ibi magnum est nomen ejus, ubi pro suae majestatis magnitudine nominatur. Ita ibi dicitur sanctum nomen ejus, ubi cum veneratione et offensionis timore nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, dum Evangelium adhuc usque per diversas gentes innotescendo, commendat unius Dei nomen per administrationem Filii ejusDeinde sequitur, Adveniat regnum tuum. Sicut ipse Dominus in Evangelio docet, tunc futurum esse judicii diem, cum Evangelium praedicatum fuerit in omnibus gentibus : quae res pertinet ad sanctificationem nominis Dei. Non enim et hic ita dictum est, Adveniat regnum tuum, quasi nunc Deus non regnet. Sed forte quis
Abbreviated transcription (Latin):
tant incaelo potius credant eẽ quam in terra:
ut cum aliquando cognouerint dignitatem
anme caeleste &iam corpus excedere.
magis eum quaerant inanima quamincor¬
pore &iam caelesti: Et cum cogno uerint quan¬
tum distet in terpeccatorum anias & iusto¬
rum. sicut non audebant cum adhuc carnaliter
saperent in terra eum conlotare sed incaelo :
Sic postea meliore fide uel intellegentia magis
eum m animis iustorum quam in peccatorum
requirant : Rec te ergo intelligitur quod dic¬
tumest: Pater nr qui es in caelis. incordibus
iustorum eẽ dic tum tam quam intemplo sco suo:
Simul &iam ut qui orat. in sequoq ipso uelit ha¬
bitare quem inuocat: Etcum hoc affectat te¬
neat iustitiam . quo munere inuitatur admha¬
bitandum animum ds̃: Iam uideamus quae
sint petenda: Dictlim est enim. quisit qui
petitur. & ubi habitet: Primum aute mom¬
nium que petuntur hoc est
Scĩficetur nomen tuum. Quod non sic pe¬

Expanded text:
tant, in coelo potius credant esse, quam in terra: tant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus excedere, magis eum quaerant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quantum distet inter peccatorum animas et justorum, sicut non audebant, cum adhuc carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea meliori fide vel intelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum. Quod non sic pe
Abbreviated transcription (Latin):
conmodatissima istasimilitudo est: ut sp̃alit̃
tantum inter ẽẽ uideatur inter iustos & pecca¬
tores quantum corporaliter inter caelum & ter¬
ram : Cuius rei significande gratia cum ad
orationem stamus ad orientem conuertimur
unde caelum surgit: Nontam quam ibi habi¬
tet ds̃ quasiceteras mundi partes deseruerit:
Quiubiq p̃sens est non locorum spacus sed ma¬
iestatis potentia: Sed ut ad moneatur animus
ad naturam excellentiorem seconuer tere
idest addm̃ cum ipsum corpus eius quod ter¬
renum est ad corpus excellentius idestad
corpusceleste conuertitur.: Conuenit &iã
gradibus religionis & plurimum expedit ut
ut omnium sensibus & paruulorum & magnorũ
benesentiatur dedõ: & ideo quiuisibilibus ad¬
huc pulchrituhinibus deditisunt: nec possunt
iliquid incorporeum cogitare: Qm̃ necesse ẽ
cielum p̃ferant terrae : tolerabilior ẽ opinio
corum. sidm̃ quemadhuc corporaliter cogi¬

Expanded text:
commodatissima ista similitudo est, ut spiritualiter commodatissima ista similitudo est, ut spiritualiter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram. 18. Cujus rei significandae gratia, cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, unde coelum surgit: non tanquam ibi habitet et Deus, quasi caeteras mundi partes deseruerit qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia; sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod est terrenum, ad corpus excellentius, id est ad corpus coeleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod non possunt uere acpiedicere. nisise
hereditatem uocatus. & dicat pater nr̃ qui in
caelis id est in scĩs & iustis: N on enim spatio
locorum continetur ds̃: Sunt autem caeli
excellentia quidem mundicorpora: sed
tamen corpora qua e non possunt ẽẽ nisim
loco: Sed sun caelis tam quam insuperio¬
ribus mudipartibus locus dĩ eẽ greditur.
melioris meriti sunt auesquarum uitaẽ dõ uici¬
nior : Non autem scriptumest. Prope est dñs ex¬
celsis hominibus. auteis qui in montibus habitant
sed scriptumest: Propeest dñs obtritis corde:
Quod magis ꝑtinet adhumilitatem: Sedquẽ¬
ad modum terra appellatus est peccator cumei
dictum est: Tersaes & interrãibis: sic caelum ius¬
tus econtrario dicipotest: Iustis enim dicitur
Templum enim dĩ sc̃m est. quodestis uos: Quaꝓp¬
ter si intemplo suohabitat ds̃: & sc̃ĩ templumenis
sunt rec tedicitur quies in caelis. quies in sc̃is: & ac¬

Expanded text:
quod non possunt vere ac pie dicere, nisi sequod non possunt vere ac pie dicere, nisi sehaereditatem vocatus, et dicat, Pater noster qui es in coelis: id est, in sanctis et justis. Non enim spatio locorum continetur Deus. Sunt enim coeli excellentia quidem mundi corpora, sed tamen corpora, quae non possunt esse nisi in loco: sed si in coelis tanquam in superioribus mundi partibus locus Dei esse creditur melioris meriti sunt aves, quarum vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est, Prope est Dominus excelsis hominibus, aut eis qui in montibus habitant: sed scriptum est, Prope est Dominus obtritis corde ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei dictum est, Terra es, et in terram ibis : sic coelum justus e contrario dici potest. Justis enim dicitur, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt; recte dicitur, qui es in coelis, qui es in sanctis. Et ac
Abbreviated transcription (Latin):
mum tangit ut qui dicit paternt̃: tanto pa¬
trenonsit indignus. Sienim quis quample¬
beius senatorem grandior is actatis ab eo
bio trepidabit nec facile audebit. cogitans
humilitatem generissuai & opum in digen¬
tiam: & plobeiȩ ꝑ sonę uilitatem: Quanto
ergo magis trepidandum est appellarepa¬
trem dm̃. si tanta Est labes tantȩq sordes in
moribus. ut multo iustius eas a sua coniunctio¬
ne ds̃ expellat. quamillesanator cuius uis
mendiq egestatem. quando quidem ille
hoccontempͦnit mnm̃dico. quod &lipse potest
humanarum rerum fragilitate deuenire.
Ds̃ autẽ in sordidos mores num quam cadit.¬
& gratias misericordiae ipsius. qui hoc ano¬
bis exigit inpater nr̃ sit. quod nullo sumpr¬
tu sed solabona uoluntate con parari potest.
Admonentur hic &iam diuites uel genere no¬
biles secundum saeculum: cum xp̃i amfac¬
ti fuerint non suꝑ bires aduersus pauperes
& igno biles. qm̃ simul dicuntdo pater nr̃:

Expanded text:
mum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Pamum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam plebeius senatorem grandioris aetatis ab eo bio trepidabit, nec facile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: quanto ergo magis trepidandum est appellare Patrem Deum, si tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit in mendico, quo et ipse potest rerum humanarum fragilitate devenire: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit. Et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut Pater noster sit; quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel genere nobiles secundum saeculum, cum christiani facti fuerint, non superbire adversus pauperes et ignobiles; quoniam simul dicunt Deo, Pater noster:
Abbreviated transcription (Latin):
Etillud. Si dñs sumubiesł timormeus : Et sipa¬
ter sũubiest honoricus : Et alia ꝑ multa. ubi
arguuntur iud aei quod filii eẽ peccando noluer̃.
exceptis eis quae i prophetia dicuntur de futu¬
ro populo xp̃iano quod patrem dm̃ eẽt habi¬
turus. sccundum illud eu angelicum : Dedit eis
potestatem filios dĩ fieri: A postolus autem
paulus dicit: Quamdiu heres paruulus est:
nihil distat a seruo : Et sp̃m ad optionis nos
accepisse commemorat. in quoclamamus
hereditatem ut simus xp̃i coheredes: & in
adoptionem filiorum uenia mus: Non est
meritorum nr̃orum sed gratiaedĩ: Fandẽ
ipsam gratiam inorationis principio poni¬
mus cum dicimus. Paternr̃: Quo nomine
& caritas excitatur: Quid enim carius filus
deb& eẽ quam pater: Et supplex affectus
mus: Cumprius quam aliquid peteremꝰ
tam magnum donum accepimus. ut smam᷑
dicere pater nr̃ dõ. Quidenm nondetiã
filiis petentibus: cum hoc ipsum antedederit
ut filueẽnt ⁊ postremo quantacura ani¬

Expanded text:
et illud, Si Dominus sum, ubi est timor meus? et si Pater sum, ubi est honor meus ? et alia permulta, ubi arguuntur Judaei, quia filii esse peccando noluerunt: exceptis eis quae in prophetia dicuntur de futuro populo christiano, quod Patrem Deum esset habiturus, secundum illud evangelicum, Dedit eis potestatem filios Dei fieri : apostolus autem Paulus dicit, Quamdiu haeres parvulus est, nihil distat a servo; et spiritum adoptionis nos accepisse commemorat, in quo clamamushaereditatem, ut simus Christi cohaeredes, et in adoptionem filiorum veniamus, non est meritorum nostrorum, sed gratiae Dei; eamdem ipsam gratiam in orationis principio ponimus, cum dicimus, Pater noster. Quo nomine et charitas excitatur; quid enim charius filiis debet esse quam pater? et supplex affectus,mus; cum priusquam aliquid peteremus, tam magnum donum accepimus, ut sinamur dicere, Pater noster, Deo. Quid enim jam non det filiis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura ani
Abbreviated transcription (Latin):
nia eicimus: & in nominetuo uir tutes mul¬
tas fecimus Et tunc dicam illis numqrion
uos cognoin. recedite ame quio peram i iniqu̾i¬
tatem: Nonergo cognoat nisi eum qui o pe¬
racur aequitatem: Nam & ipsos discipulos
suoi prohibuit gauderedetalibus. M est quod
daemonia illis subiecta fuerint: Sed gaude¬
tinqui. quod nomin a urã scripta sunt incęlo
Credo nillaciitate hierusalem quae est incaeꝰ¬
lis. in quanonnisi iustiscĩꝙ regnibunt:
posse iniquos uisibilia illa miracula facere : & men¬
tiri potius istoscredat qui dicturi sunt in nomine
tuo prophetauimus & dae moniaeicimus. & uirtu¬
tes multas fecimus: Legit ergo quanta feceriã
renstentes famulo dĩ moisimagi aegiptiorum
Aut si ho non uult legere qui a non in nomine xp̃i
fecerunt legat quae ipse dñsdicit depseudo¬
prophetis italoquensi: Tunc siquis uobis dixe¬
rit ecce hic est xp̃s aut illic. nosi tetre dere: Sur¬
gent enim pseudo xp̃i & pseud oplophetae

Expanded text:
nia ejecimus, et in nomine tuo virtutes mulnia ejecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus? Et tunc dicam illis: Nunquam vos cognovi; recedite a me, qui operamini iniquitatem. » Non ergo cognoscet nisi eum qui operatur aequitatem. Nam et ipsos discipulos suos prohibuit gaudere de talibus, id est, quod daemonia illis subjecta fuerint: Sed gaudete, inquit, quia nomina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnabunt. posse iniquos visibilia illa miracula facere, et mentiri potius illos credat, qui dicturi sunt, In nomine tuo prophetavimus, et daemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus. Legat ergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens: « Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent enim p
Abbreviated transcription (Latin):
quam possitꝰ suꝑ inqui tatem gaudere: quia
illa elitio est anime turbi de gestientis non
ꝗiudium Nam hoc soliboni habent
Ergo dicere uidentur & iam illi quinon
hoc quod sonant & intellectu cernint & uolun¬
tittagunt seduoce tantum sonant: Secudũ
Vere autem ac propriae illidicunt aquorũ
uoluntate atq mente non ab lor ret ꝓlabio
sermonis sui: Secundũ quani significationẽ
suamdixit apłs: Nemo potest dicere dñm
iħ̃mnisii spũ scõ: Atq illud ad rem maxime
ꝑtinet. nec ecipiamus tendentes ad contem pli¬
tionem ueritatis non solum nomine xp̃i ꝑ
cosquinomenhabent & factanonhibent: sed
&iam quibusdam factis. itq muriculis : qualia
propter in fideles cum fecer it dñs: monuit tam̃
ne talibus decipiamur. arbitrantes ibiẽt in insi
bilemsa ientiam. ubi uisibile miraculum ude¬
hidicurt in illadie: Oñe dñe. non re in nomine
tuo prophetauimus & in nomine tuo demo¬

Expanded text:
quam possit super iniquitatem gaudere: quia quam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantum sonant: secundum Vere autem ac proprie illi dicunt, a quorum voluntate ac mente non abhorret prolatio sermonis sui, secundum quam significationem dixit Apostolus: Nemo potest dicere, Domin Spiritu sancto. Atque illud ad rem maxime pertinet ne decipiamur, tendentes ad contemplationem veritatis non solum nomine Christi, per eos qui nomen agunt et facta non agunt, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus, monuit tamen ne tabilem sapientiam, ubi est visibile miraculum; undein nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo daemo
Abbreviated transcription (Latin):
bit in regnum caelorum:. Sedhis qui facit
uolun tatem patrismeiqui in caelis est ipse
an trabit in regnum caelorum: Neputemus
Sedilli sunt fructus facere uoluntatem pa¬
tris qui est in caelis: Cuius faciende seipsum
exemplum p̃bere dignatus est:: Sed me¬
rito potest mouere quomodo huic senten¬
tiae conueniat illud apłi ubi ait: Nemo
in sp̃udĩ loquens dicit anathemaihũ :Et
nemopotest dicere dñm ihm̃ nisun sp̃u
scõ : Quianeq aliquos habentes sp̃m. scm̃
possumus diere non intraturos in regnũ
in trant in regnum caelorum. possumus dice¬
suit uerbum quoddicit. ut significet uolun¬
titem atq intellectum dicentis: Dñs uero
generaliter posuit uerbum quodait: Non
quinec uult nec intellegit quoddicit: Sed
ille propriãeꝰ qͣui uoluntatem. acmentem suã:
sonouocis enuntiat: Sicut paulo antequam
dictum est gaudium in fructibus sp̃s proprię
dictum est: Non eo modo quo alibidicit idẽ
apłs. Non gaudet suꝑ iniquitatẽ. quasiquis¬

Expanded text:
egnum coelorum: sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: ne putemus Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesuo : quia neque aliquos habentes Spiritum sanctum possumus dicere non introituros in regnum intrant in regnum coelorum, possumus diceposuit verbum quod est, dicit, ut significet voluntatem atque intellectum dicentis? Dominus vero generaliter posuit verbum quod ait, Nonqui nec vult, nec intelligit quod dicit: sed ille proprie dicit, qui voluntatem ac mentem suam sono vocis enuntiat. Sicut paulo ante quod dictum est gaudium in fructibus Spiritus, proprie dictum est; non eo modo quo alibi dicit idem apostolus, Non gaudet super iniquitatem : quasi quis
Abbreviated transcription (Latin):
& omĩs qui audit uerbamea haec & ñ facit
ex similis erit uiro stulto qui aedificauit do¬
mumsuam suꝑ arenam: Descendit pluuia.
uenerunt flumina flauerunt uenti. & or¬
fenderunt indomũ illam & cecidit. & facta
est ruina eius magna: Et factumẽ cumc̃¬
sumass&r ihs uerbah aec ad mirabantur tur¬
baesusdoctrinam eius: Eratenim docens
cos quasi potestitem habens: nor quas iscri¬
be eorum. Hoc eit quod ante dixi ꝑpro¬
phetam inpsalmis significatum ẽẽ cũ dice¬
merum ad monitussum & um p̃cepta ist.
ad septem illas referre sententias. qu.
principio sermonis huius posuit debruis.

Expanded text:
 Omnis qui audit verba mea haec, et non facit ea, similabitur viro stulto qui aedificavit domum suam super arenam, etc. . venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. Et factum est cum consummasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Scribae eorum. » Hoc est quod ante dixi per prophetam esse significatum in Psalmis, cum dicemerum admonitus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beati
Abbreviated transcription (Latin):
inmo destia corripientenersa seitientes¬
ne forte det illis de puenitertum a deognos¬
esd on ueritatem. Beatiergo pacifici unũ
totus sermonis quam terribiter inferitur uali
adtendendum est
onñs ergo inquit qui audit uerbamea hȩc
fictea similiserit uiro prudenti quiae difica¬
uit domum suam suꝑperã Nonergoquisq fir
mat quac audit uel p̃cipit nisifiiendo. Et si
petraest xp̃s sicut multa scripturarũ testimo
lino  uiꝑ stiuones quidenim aliud intell¬
Setto ꝯluura cumimmaili: licuius sgnifacĩtioni

Expanded text:
in modestia corripientem diversa sentientesne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem . Beati ergo pacifici; quontotius sermonis quam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit ea, similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quismat quod audit, vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia liginosas superstitiones quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione
Abbreviated transcription (Latin):
duuno premio donare parati sunt Addandum qđ
metuum petitur pigrifiunt: Quasinihil receptu¬
riadño : Cumrem quaedatur ille qui accipit exsol¬
uat: Rec te itiq ad hoc beneficii tribuendigenus
nos diuina hortatur atictor itas dicens: Et qui uolu¬
erit abste mutuari ne auersatus fueris: Id est ne
propterea uoluntatem alienes ab eo qui petit: Qui
& pccuniatua uacabit & ds̃ tbi redditurus est:
Cumhomoreddiderit :: Sed cum id exp̃cepto dĩ
facis. aputiillum qui hȩc iubet infructuosumeẽ

Expanded text:
divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum esse
Abbreviated transcription (Latin):
conetur opprimere: : Quid si postremo stu¬
prum petat: Sed nemulta ꝑsequar quae sunt
innumerabilia Id profecto dandum est qđ
nec tibi nec alteri noceat quantum sciri autore¬
di ab homine potesł . & cuite negaueris quod
petit. indicanda est ipsa iustitia ut non eũ
in anem dimittas. ita omnipetenti tedabis.
quamuis non semꝑ id quod petit dabis. & ali¬
quando melius aliquid dabis. cumpetentẽ
in iusta correxeris: Quod autem ait Quiuo¬
luerit ate mutuari neauersatus fueris ad
animum referendum est: Hil arem enim
datorem diligit dñs: Mntuatur autem
omnis qui accipit : &um si non iprẽsolutus
est: Cumenim miseri cordibus ds̃ plura res¬
tituat: omnis quibeneficium prestat feneratur:
aut si non plac& accipere mutu antem nisi cum qui
Accipit redditurus: intellegendum est dñm ipsa
duo genera prestandiẽe conplexum: Namq aut
donamus quod damus beniuole. aut reddituro cõ¬
modamus : Etplerumq homines qui proposito

Expanded text:
conetur opprimere? quid si postremo stuconetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta correxeris. 68. Quod autem, ait, Qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Et plerumque homines, qui proposito
Abbreviated transcription (Latin):
possunt restitui sine uindicta. & ideo forte additũ¬
um est. qui uoluerit tecum iudicio contendere
quia quod ꝑiudicium aufertur: non ea it putat᷑
auferricuiuindicta debeatur: Tertium uero ex
utroq confectum sit. ut & sine uindicta & cum uin¬
dicta possit restitui. Namq operam indebitã
uiolenter exigere sine ullo iudicio. sicut facit qui
angariat hominem in probe. & cogitse in lici¬
te adimiari ab muito. & poenam inprobitatis
potest lucere & operam reddere : Si hancille
repetat qui in probum ꝑtulit . In his ergo omnib:
generibus iniuriarum dñs docet pacientis¬
simum & misericordissimum & ad plura ꝑ¬
ferenda paratissimum animum xp̃iani eẽ opor
prestet beneficium quantum potest conse¬
quenter adiungit & dicit : Omnipe tentite
da: Et qui uoluerit ate mutuari neauersatꝰ
fueris : Omnipotenti inquit non omnia pe¬
tentiut id des quod dare honeste & iuste potes:
Quidsienim pecuniam petat quanͫ nocentem

Expanded text:
possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additpossunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum christiani esse opraestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem