comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ in corde mõ. Non enim ait in corꝑe mõ. s rursꝰ
qm̃ cogitant᷑ ĩmutabilia diuina ꝓmissa.⁊ q̃ ait apłs.¬
conformes ymaginis filii sui. exc eis ꝑire nullꝰ pot̾.
ĩõ sequit᷑ in ipso psalmo. consolationes tuȩ letificauesr
lentibꝰ. qm̃ de caritate descendit. qua eos ꝑue nolunt.
nec impedire alioꝵ salutẽ. Deniq magnȩ consolatioẽ
fiunt ⁊̃ de correptionibꝰ eoꝵ. quȩ pioꝵ amãs tanta
iocunditate ꝑfundunt. qͣntis doloribꝰ d sua ꝑditione
crutiauer̃. Sic inħ scło in his diebꝰ malis non solũ a tp̃r
instum impiꝰ fr̃ occid̾. ⁊ deinceps usq in hꝰ scł̃i finem.
int̾ ꝑsecutiones mundi ⁊ consolationes dĩ ꝑ egͥnando
eademq sit nouissima ab antiaeͦ. Primã quippe com¬
putant a nerone quȩ facta ẽ. scđ̃m a domitiano:
a tiano t̾ciã. qͣrtam ab antonio a seuͦ qͥntã. sextã
a maxciminor a detio septimã. octauã a uałiano.

Expanded text:
meorum in corde meo. Non enim ait: In corpore meo. Sed rursus meorum in corde meo. Non enim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia diuina promissa, et quod ait apostconformes imaginis Filii sui ; ex eis perire nullus potest; ideo sequitur in illo psalmo, Consolationes tuae jucundaveruntlentibus; quoniam de charitate descendit, qua eos perire nolunt, nec impedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta iucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciauerunt. Sic in hoc saeculo, in his diebus malis non solum a tempoiustum inpius frater occidit, et deinceps usque in huius saeculi finem inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando eademque novissima sit ab Antichristo. Primam quippe computant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Trajano tertiam, quartam ab Antonino, a Severo quintam, sextam a Maximino, a Decio septimam, octavam a Valeriano,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Nam ⁊ hic qͣ ait idem doctor. quicumq uolunt
in ccp̃o pie uiu̾e. ꝑsecutionẽ paciuntur: mullis putan¬
dum ẽ deẽe posse tp̃ribꝰ. quia ⁊ cum ab eis qui foris s̃
consolationis affert maxcimȩ infirmis. ñ tam̃ desunt
immo multi sunt intꝰ. qui corda piȩ uiuentiũ ss ꝑditi
moribꝰ cruciant. qm̃ ꝑ eos blasphemat᷑ xͥanum et
catholicum nom̃. Qd̾ tanto ẽ cariꝰ eis qui uolunt pię¬
uu̾ȩ inxͦ. tanto mag̃ dolent q̃ ꝑ malos int̾ positos
fit ut minus qͣm pioꝵ nĩtes disid̾ant diligat᷑. Ipsi ꝙͦ
hẽtici cum cogitant᷑ hr̃e nom̃ ⁊ sacͣm̃ta xp̃iana. ⁊ scͥp¬
turas.⁊ ꝓfessionẽ. magnum dolorẽ faciunt in cor¬
dibꝰ piorum. quia⁊ multi uolentes eẽ xͥani. ꝓpt̾ eoꝵ
his inueniunt matheriã blasphemandi nom̃ xͥanũ.¬
corpꝰ illoꝵ. Paciunt᷑ quippe hanc ꝑsecutionẽ ñ in corpb̾
s in cordibꝰ. uñ illa uor ẽ. scd̾m multitudinẽ doloꝵ

Expanded text:
. 2. Nam et id, quod ait idem doctor, Quicumque volunt in Christo pie vivere, persecutionem patientur , nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis qui foris sunt consolationis affert, maxime infirmis; non tamen desunt, imo multi sunt intus, qui corda pie viventium suis perditis moribus cruciant: quoniam per eos blasphematur christianum et catholicum nomen: quod quanto est charius eis, qui volunt pieisto, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta christiana, et Scripturas, et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus petiam inveniunt materiam blasphemandi nomencorpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ se ꝯminuerat ⁊ att̾u̾at. ut ei mutandꝰ rei pub¬
lice statꝰ quo reg̾e̾t᷑ ragibꝰ imimin̾et. Pompeiꝰ gͦ ppłi
romani p̃clarissimꝰ pͥnceps. udeã cũ eaẽcitu ing̾ss¬

Expanded text:
tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei pubtantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps,
Abbreviated transcription (Latin):
ces uł pͥncipes hũer̃. q̃mis ⁊ qui reac ẽ. possit dici
pͥnceps a pͥncipatu imꝑandi.⁊ duxe eo q̃ sit ductor
er̃citꝰ. S ñ continuo quic̾q pͥncipes uł duces s̃: ⁊̃
reges dici posfunt. Qd̃ istȩ aristobolꝰ fuit. eui succe ᷤᷤ¬
sit alexander ȩtiam ipse rea ⁊ pontifea. qͥ crudelit̾ ĩ
suos regnasse tradit᷑. Post hc̃ uxor eiꝰ alexcandra regi¬
na uid̾oꝵ fuit. ex cꝰ tp̃r deinceps mala s̃ eos secuta
gͣuiora. F ilii quippe hꝰ alexandre aristobolꝰ. ⁊ hyrcanꝰ
int̾ se de imꝑio dimicantes. uires adu̾sꝰ ifrłiticã ge̾m
ꝓuocau̾e romanas. Hyreanꝰ namq ab eis cont᷑ fr̃em
poposc̃ auxiliũ. T̃ unc iã roma subiugau̾at africã.
subiugau̾at gc̾iã. lateq ⁊̃ alii orbris partibꝰ imꝑanᷤ
tamqͣm seipsam ñ ualens fenre. sua se quodãmͦ mag¬
nitudine freg̾at. Euen̾at quippe ad seditiones do¬
mesticas gͣues. atq iñ adbella socialia moxq euulia.

Expanded text:
is et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia,
Abbreviated transcription (Latin):
qui crucifixꝰ fu̾at ⁊ resiurea̾at crede̾t᷑. Ibi hȩc fides tã
in signis initiis in canduit. ut aliqͦt hoĩũ milia inaͥ
nom̃ mirabili alacͥtate conu̾sa. uenditis suis rebꝰ ut ege¬
nis distribuerent᷑ ꝓposito scõ ⁊ ardentissima caritate ad
pauꝑtatẽ uoluntaria ꝑuenirẽt. atq int̾ frem̃tes et
sanguinẽ sicientes uid̾os. se usq ad mortẽ ꝓu̾itate cͥare.
ñ armata potentia. s potentiore pacientia p̾parent.
ħ sinullis magicis artibꝰ factum ẽ. cur cdđe dubitant eadẽ
urtute diuina ꝑ totum mundũ id fieri potuisse. qua
hoc factũ e: si aut̃ ut iħrłimis sic ad cultum noĩs aͥ
accendet᷑ tanta hominum multitudo. quȩ illũ in crice
uł fix̾at p̾nsũ. ł riserat ficũ. iam maleficũ illd̃ fecalt

Expanded text:
qui crucifixus fuerat et resurrexerat, crederetur. Ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uenditis suis rebus, ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, i
Abbreviated transcription (Latin):
tantam głam. qͣntã hũit tp̃r salomonis. Immo potiꝰ
ostñditur pͥmum cessatione ꝓpħiȩ fuisse domꝰ illiꝰ głiã
deminutã. deĩ ipsiꝰ gentis cladibꝰ tantis usq ad ul¬
timum excidium q̃ factum ẽ a romanis sic̃ ea quȩ supͣ
sunt cõmemorata testant᷑. H aut̃ domꝰ ad nouũ ꝑti¬
nens testam̃tum. tanto utiq maioris ẽ głiȩ. qͣnto me¬
liores sunt lapides uiui. quibꝰ c̃dentibꝰ renouatisq cõ¬
struit᷑. S iõ ꝑ instaurationẽ templi illiꝰ sig̾cata ẽ. qr
ipsa renouatõ illiꝰ edificii sigc̾at elo quio ꝓpħico alteꝵ

Expanded text:
tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii si
Abbreviated transcription (Latin):
gs̃ eẽ potuisse qui scđ̾m dm̃ uixer̃. eiq placuer ꝑti
nentes ad sp̃alẽ iħrłm. Quod nemini concessũ fuisse
credendum ẽ. nisi cui diuinitꝰ reuelat᷑ ẽ unꝰ mediator.
dĩ ⁊ hominum homo xp̃s iħs. Qui uenturꝰ in carne
sic antiqͥs scĩs p̃muntiabat᷑. quẽadmodũ nob̃ uenisse
nuntiatꝰ ẽ. ut una eademq ꝑ ipsum fides om̃s in dĩ
ciuitatem. dĩ domum. dĩ templum p̃destinatos ꝑducat
ꝓferunt᷑. possunt putari a xͥanis ẽẽ conficte. Lõ nicħ ẽ
firmiꝰ ad conuncendos quoslib alienos si de hac re
contendint nr̃osq faciendos si recte sapuerint. qͣm ut
diuna p̾dicta de xp̃o ea ꝓferant᷑ quȩ in uidõꝵ codicibꝰ
dĩ maioris ẽ głȩ. qͣm fu̾at illa pͥma lignis et lapidibꝰ
cet̾isq p̃ciosis rebꝰ metallisq constructa. Non itaq
aggei ꝓpħia in templi illiꝰ instauratione completa ẽ.
Ẽ x quo enim instauratum ẽ. numꝗͣ. ostñdit᷑ hũisse

Expanded text:
se potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat feruntur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad convincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus i maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tiã corꝑalem sc̃o ȩũgłio. passus ẽ. mortuꝰ ẽ. resiureã
passione ostendens quid sustin̾e ꝓ u̾itate. resiurectione
quid sꝑare inęt̾nitate debeamꝰ. excepta altitudine sa¬
erat maxximũ.⁊ maximȩ necessariũ. ut unꝰquisq eoꝵ

Expanded text:
tiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, tiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine saerat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum
Abbreviated transcription (Latin):
gaudet. multi reꝓbi miscent᷑ bonis. ⁊ utͥq tãꝗͣ in sagenã
ȩũgłicã colligunt᷑. ⁊ in ħ mundo tamqͣm in mari utͥq
inclusi retibꝰ indiscrete natant. donec ꝑueniat᷑ ad litꝰ.
uͥ mali seg̾gent᷑ a bonis. ⁊ in bonis tamꝗͣ in templo
suo sit ds̃ omĩa in omibꝰ. iñ uocẽ nẽ agnoscimꝰ eiꝰ
impleri. qui loq̃batur in psalmo. atq dicebat. Annũ¬
os p̾cursoris sui ioħis. deiñ ꝑ os ꝓpͥũ annuntiauit et
locutꝰ ẽ dicens. Agite penitentiã. appiopinqͣuit enĩ
regnum cęloꝵ. Eleg̃ discipłos quos ⁊ apłos nominauit.
humilit̾ natos. inhonoratos. inlit̾atos. ut quicqͥd ma¬
gnum eẽnt ⁊ fac̾ent. ipse in eis eẽt ⁊ fac̾et. huit int̾
eos unum. quo malo utens bene. ⁊ sue passionis im¬
pleret dispositum.⁊ ȩccłiȩ sue tołandoꝵ maloꝵ p̃b̾et
exemplum. Seminato qͣntum ꝑ eiꝰ oportebat p̃sen¬

Expanded text:
gaudet, multi reprobi miscentur bonis; et utrique tanquam in sagenam gaudet, multi reprobi miscentur bonis; et utrique tanquam in sagenam evangelicam colliguntur ; et in hoc mundo, tanquam in mari, utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perveniatur ad littus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tanquam in templo suo, sit Deus omnia in omnibus . Proinde vocem nunc agnoscimus ejus impleri, qui loquebatur in Psalmo, atque dicebat, Annunos praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesen
Abbreviated transcription (Latin):
Nam pͥmus eiꝰ aduentꝰ ñdum erat desid̾atꝰ om̃ibꝰ g̾ibꝰ. ñ
enim quem deb̾ent desid̾are sciebant. inquẽ ñ c̾did̾ant.
T c̃ ⁊̃ scđm. Laxx. int̾p̃tes quia ⁊ ipse ꝓpħicꝰ sensꝰ ẽ ueniẽt
quȩ electa sunt dni e cunctis gibꝰ. Tẽ enĩ u̾e ñ ueni¬
ent nͥ electa de quibꝰ dic̃ apłs. Sic̃ eleg̾ nos in ipso. añ
mundi constitutionẽ. Ipse quippe architectꝰ qui dixẽ.
multi uocati pauci uͦ electi. ñ de his qui uocati fic ue¬
n̾ant ut de comuuio ꝓic̾ent᷑. s de cęlestis głam de¬
monstratꝰ ẽ ad edificandam domum. quȩ nullã rui¬
nam deinceps formidabit. Nunc aut̃ qñ ⁊ hi replent
eccłias quos tãqͣm in area uentilatio seꝑabit. ñ apparet
tanta gła domus hꝰ. qͣnta tẽ apparebit qñ quisqͥs ibi
uͥ ꝑ humilitatem. p̾sentẽ fut᷑a cõꝑat eccłiȩ celsitudinẽ.
⁊ timoꝵ stimuł. doloꝵ torm̃tis. laboꝵ molestiis. temp¬
tationum ꝑiculis erudit᷑. sola spe gaudens. qñ sanũ

Expanded text:
Nam prius ejus adventus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare, sciebant, in quem non crediderant.ia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi futuram comparat Ecclesia celsitudinem, et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum
Abbreviated transcription (Latin):
ihrłm diffud̃ eccłia. & cum in uidea atq samaria
płimi e̾didissent ⁊ in alias g̾s itũ ẽ. eis annuntian¬
tibꝰ eũgłium. quos ipse sic̃ luminaria ⁊ aptaũat u̾bo.
⁊ accend̾at spũ scõ. Dix̃at enim eis. Nolite tim̾e eoᷤ qͥ
timore ñ ẽẽnt. igne caritatis ardebant. Deniq ñ solũ
ꝑ ipsos qui eum ⁊ añ passionẽ. ⁊ pꝰ resiurectionẽ uid̾ant

Expanded text:
ia, et cum in Iudaea adque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qtimore non essent, igne caritatis ardebant. Denique non solum per ipsos, qui eum et ante passionem et post resurrectionem uiderant
Abbreviated transcription (Latin):
pulsi s̃. siue participes eiꝰdẽ gr̃ȩ fu̾int suie exꝑtiᷤ.
s ꝑ malos angł̃os docti sunt. quos ⁊̃ p̃sentẽ xp̃m
ipsos uidõs existimo aud̾e contende neminẽ ꝑti
dĩ ppłs dicẽt᷑. nullꝰ alius fuit. Homines aut̃ quosdã
ñ t̾rena s celesti societate ad ueros isrłitas suꝑnę
ciues pat̾ȩ ꝑtinentes.:⁊̃ in aliis gentibꝰ fuisse nagare
ñ possunt. qr si negant. facillime conuincunt᷑ de
scõ ⁊ mirabili uiro iob. Qui nec indigena nec
genus ducens. ibi ortꝰ ibidẽ mortuus ẽ. Qui duuno
sic laudat᷑ eloqͥo ut q̃ ad iusticiam pietatẽq atanet.

Expanded text:
pulsi sunt, siue participes eiusdem gratiae fuerint siue expertes, sed per malos angelos docti sunt. quos etiam prae- \' seipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinDei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet,
Abbreviated transcription (Latin):
quippe sacͥs uł potiꝰ saclegiis quibꝰ eos colendos ⁊ ecc
ludis ĩmundissimis uͥ eoꝵ cͥmina cȩlebrant᷑ quibꝰ eos
placandos putar̃. eisdẽ ipsis auctoribꝰ ⁊ exactoribꝰ ta¬
lium tantoꝵq dedecoꝵ. satis ab eis qui colant᷑ aꝑtũ¬
ẽ. S neq sci ⁊ fideles uniꝰ ueri dĩ sũmiq cultores. ab
eoꝵ fallaciis.⁊ multiformi temptatione secͦi sunt. In
ħ enim loco infirmitatis et diebꝰ malignis ⁊̃ ista solli
citudo ñ ẽ inutił ut illa securitas uͥ pax plenissima
atq c̾tissima ẽ desid̾ĩo feruentiore q̃rat᷑. Ibi ⁊t er̃ nat᷑e

Expanded text:
quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantu. Sed neque sancti et fideles unius veri Dei summique cultores, ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim e
Abbreviated transcription (Latin):
pbilosophi illi qui nob̾ dõs amicos ẽẽ uoluer̃. qͣrto
constituer̃ loco ułut ad mundũ uenientes ab orbe
t̾rarum. ut sic qͦdãmꝰ complect̾ent᷑ ⁊ cęlũ. nullomͦ qͥdẽ
metiumꝰ ne tales amici uł morte nos sua uł depͣua¬
tione cont̾stent. S quia nob̾ ñ ea qua homines fami¬
liaritate miscent᷑ qd̾ etiam ipsum adherumnas hꝰ
ꝑtinet uitȩ.⁊ aliqnõ sathanas sic̃ legimꝰ tͣnsfigat se
ułut angłm lucis. ad temptandos eos quos ita uł eru¬
diri opus ẽ uł decipi iustũ ẽ. magna dĩ mic̃a necessa¬
ria ẽ. ne quisꝙͣ. cum bonos angłos amicos se hr̃e pu¬
tat. hãt malos demones fictos amicos eosq tanto
nocentiores qͣnto astutiores ac fallatiores paciatur
ut facile istoꝵ simulatione fallat᷑. ⁊ illos quidẽ philo¬
sophos ĩ impia ciuitatȩ qui dõs sͥ amicos eẽ dixxer̃.
indemones malignos incidisse c̾tum ẽ. quibꝰ tota ipsa
ciuitas subdit᷑. et̾num cum eis habit᷑a suppliciũ. Ex eoꝵ

Expanded text:
philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
plicis. s iurȩ uictoris. ⁊ ad scã scorum quo nͥ sũmũ
sac̃dotem ñ licebat intͣre. ñ ut uen̾ator s ut ꝓfana¬
tor acced̾. Confirmatoq hircani pontificatu. ⁊ subui¬
gate genti imposito custode antipat᷑. quos tẽ ꝓcura¬
tores uocabant. uinctum secum aristobolũ duc̃. E o
illo uidei ⁊̃ tͥbutarii romanoꝵ eẽ ceper̃. Postea cassiꝰ
ĩ templũ expoliauit. Deĩ pꝰ paucos annos.: ⁊̃ herodẽ
alienigenã regẽ hr̃e m̾uer̃. Quo regnante. natꝰ ẽ cꝰ.¬

Expanded text:
 iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est C
Abbreviated transcription (Latin):
in .M. diebꝰ ipsum querere in quo ⁊ tͣduũ potueris
inuenire. Illd̃ in ascensione ħ in eiꝰ resiurectione re¬
ꝑies. ꝓpt̾ q̃ utioq num̾o sig̾cari conuenientissime
potuit. Quoꝵ unum pͥorẽ ꝑ ionam ꝓpħam. altũ
ꝑ. Lxxx. int̾p̃tum ꝓpħiam. tam̃ unus atq idẽ sp̃s
dix̃. Longitudinẽ fugio. ut ñ hȩc ꝑ multa demõ¬
cordes. Uñ ⁊̃ ego ꝓ meo modulo uestigia sequens
utendum putaui. qm̃ utͣq una atq duuna ẽ. S
iam quȩ restant. ut possumꝰ exeqͣmur. Postea qͣm¬
pꝰ captiuitatẽ quȩ fuit in babilonia futura eẽ me¬
hiorem. Sic quippe intelligebat ppłs ille carnał. q
erit gła domus istiꝰ. nouissima plꝰ qͣm pͥma. Qd̾
de nouo testam̃to dictum eẽ paulo suꝑiꝰ demonstra¬

Expanded text:
in XL diebus ipsum quaerere, in quo et triduum potueris inuenire: illud in ascensione, hoc in eius resurrectione reperies. propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quoru interpretum prophetiam, tamen unus adque idem Spiritus dixit. Longitudinem fugio, ut non haec per multa demoncordes. Unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est. Sed iam quae restant, ut possumus, exsequamur. CAPUT post captivitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intelligebat populus ille carnalis, quod erit gloria domus istius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
mortem captiuos iñ in egiptum tͣnstulit. qͦs eiꝰ succe ᷤᷤ¬
sor ptolomeꝰ philadelphꝰ beniuolentissime iñ dimisit.
in machabeoꝵ libris exxplicant᷑. Post ħ capti a rege
alexandriȩ ptolomeo. qui ẽ appellatꝰ epħiphanes.
iñ ab anthoco rege syriȩ multis et gͣnissimis mal
ad ydola colenda compulsi. templũq ipsũ repletũ
saclegis suꝑstitionibꝰ gentiũ. q̃ tam̃ dux eoꝵ strenuiᷤ¬
simus udas qui etiam machabeꝰ dictꝰ ẽ anthiochi
ducibꝰ pulsis ab om̃i illa ydolatriȩ contaminatione
mundauit. Non aũt pꝰ multum alchimꝰ qͥdã ꝑ ambi¬
tionem cũ a gen̾e sacdotali eẽt alienus q̃ nefas erat
pontifea factꝰ ẽ. Hinc iam pꝰ annos ferme. Loc. ĩquibꝰ¬

Expanded text:
mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius succesmortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; in Machabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolemaeo, qui est appellatus Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et gravissimis malis ad idola colenda compulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium, quod tamen dux eorum strenuissimus Judas, qui etiam Machabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis, ab omni illa idololatriae contaminatione mundavit. 3. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdolali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc jam post annos ferme quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłiȩ quam xep̃o conuenientẽ. ꝓpħica auctoritate
dixer̃. Uenient quȩ electa sunt dnĩ de cunctis
gentibꝰ. ħ ẽ hoĩes de quibꝰ ipse iħs in eũgłio. multi
inquit uocati pauci uͦ electi. ⁊̃ alibꝰ enĩ electis
gentium. domꝰ edificatur dĩ ꝑ testam̃tũ nouũ
lapidibꝰ uiuis longe głiosior qͣm templũ illd̃ fuit
qd̃ arege salomone constructũ ẽ.⁊ pꝰ captiuitatẽ
illa gens: ⁊ multis cladibꝰ afflicta ẽ. ab alienige¬
nis regibꝰ ipsisq romanis. ne hanc aggei ꝓpħiã
in illa instauratione templi opinaret᷑ impletã.
N on multo pꝰ enĩ adueniente alexandro subiugata
ẽ. qnõ si nulla facta ẽ uastatio. qm̃ ñ s̃ ei ausi resistẽ
et iõ placatum facillimȩ subditi receper̃. ñ erat tũ
testate. Hostias sane alexander ĩmolauit indĩ tem¬
plo. ñ ad eiꝰ cultum u̾a pietate conũsꝰ s impia ua¬
nitate cum diis eũ falsis colendum putans. Dem̃
ptolomens lagi filiꝰ q̃ sup̃ memorau pꝰ alexandri

Expanded text:
ate dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat ttestate. Hostias sane Alexander immolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri
Abbreviated transcription (Latin):
ullo iudicio confuseq hũit in g̾nio suo tot ꝯtrou̾¬
sias hominũ dissidentiũ. ñ & agͥs ⁊̃ domibꝰ uł qͣc̃q
pecumaria rõne sed de his rebꝰ qͥbꝰ aut̃ misere ui-¬
uit᷑ aut bẽ. U et si aliqͣ u̾a dicebant᷑ eadẽ licentia
dicebant᷑ et falsa ꝓrsus ut non frustra tał ciuitaᷤᷤ
misticũ uocabulum babilonis acceꝑit. Babilon

Expanded text:
ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuerullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon
Abbreviated transcription (Latin):
rentes unũ. alii innum̾abiles mundos. Ipsũ aũt
unum alii ortũ eẽ. alii uͦ initium ñ hab̾e. alii int̾i¬
t᷑um alii semꝑ fut᷑ũ. alii m̃te diuina. alii fortuitu
⁊ casibꝰ agi. alii ĩmortales eẽ am̃as. alii mortales.⁊
qui ĩmortales alii reuolui in bestias. alii nequa qͣm
Qui ũ mortales alii morx int̾ire pꝰ corpꝰ. alii uiu̾e ⁊̃ p̾ea¬
uł paululũ. uł diutiꝰ ñ tñ semꝑ. alii in corpore ꝯsti¬
tuentes finẽ bom. alii in am̃o. alii in utͦq. alii extͥn¬
secꝰ posita ⁊̃ bona. ad am̃ũ ⁊ corpꝰ addentes. alii sen¬
sibus corꝑis semꝑ alii ñ semꝑ. alii nũꝙͣ putantes eẽ
c̃dendum. Has ⁊ alias pene innum̾abiles dissensio¬
nes philosophoꝵ. quis umꝗͣ ppłs quis senatꝰ. quȩ
potestas uł dignitas publica impiȩ ciuitatis diu¬
dicãdas ⁊ alia ꝓbandis ac recipiendas. alias im¬
ꝓbandas repudicandasq curauit ⁊ ac ñ passim sine

Expanded text:
rentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem rentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii vero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente divina, alii fortuitu et casibus agi: alii immortales esse animas, alii mortales; et qui immortales, alii revolvi in bestias, alii nequaquam; qui vero mortales, alii mox interire post corpus, alii vivere euel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine
Abbreviated transcription (Latin):
curã ñ ꝑtin̾e: et stoiei qui contͣria sentientes eas iug
atq muniri diis adiutoribꝰ ⁊ tutoribꝰ dispitabant:
Uñ miror cur anaxogoras ut reꝰ factꝰ sit. qui solẽ diẽ
cẽ lapidẽ ardentẽ. negans utiq dm̃. eum in eadẽ ei¬
uitate gła floruerit epicurꝰ uix̃itq securꝰ ñ solum
solẽ uł ullum sid̃m dm̃ eẽ non c̾dens. s nec iouem
nec ulum dõꝵ omnino inmundo habitare ꝯtendens.
ao quẽ p̃ces hominũ supplicationesq ꝑueniant. Nõne
ibi aristipꝰ in uoluptate corꝑis sũmum bonum ponenᷤᷤ.
ibi antistenes uͥtute amĩ potiꝰ hominẽ fieri bm̃ asse¬
fugiendã. iste ad ministrandã sapienti dicebat eẽ rẽ¬
publicam. ad suam quisq sectam sectandã discipłos
ꝯg̾gabat : Nempe palã in cõspicua ⁊ notissima por¬
tieu. in gymnasiis. in hortuł in locis publicis ac pͥua¬
tis cat̾uatim ꝓsua qͥsq opinone c̾tabant. alii asse¬

Expanded text:
curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes, eas regi curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes, eas regi atque muniri diis adjutoribus atque tutoribus disputabant? Unde miror cur Anaxagoras reus factus sit, quia solem esse dixit lapidem ardentem, negans utique Deum, cum in eadem civitate gloria floruerit Epicurus, vixeritque securus, non solum solem vel ullum siderum Deum esse non credens, sed nec Jovem, nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perveniant. Nonne ibi Aristippus in voluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes virtute animi potius hominem fieri beatum assefugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rempublicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac privatis, catervatim pro sua quisque opinione certabant: alii asse
Abbreviated transcription (Latin):
res nr̃i in quibꝰ ñ frustͣ sacͣꝵ litt̾aꝵ figit᷑ ⁊ t̾minat᷑ ca¬
non. absit ut int̾ se aliqͣ rõne dissentiant. Uñ ñ in¬
m̃ito cum illa scͥbent. eis dnĩ uł ꝑ eos locutũ ñ pauci
in scoł atq gninasiis litigiosis disputationibꝰ gamili.
s in ag̾s atq urbibꝰ cum doctis atq indoctis tot tat̃q
ppłi crediderunt. Ipsi sane pauci eẽ debuer̃ ne multa¬
tudine uilesce̾t q̃ religione caꝵ eẽ oport̾et. nec tam̃ ita
pauci. ut eoꝵ non sit miranda ꝯsensio. Neq enĩ in
multitudine philosophoꝵ qui labore ⁊̃ litt̾ario mo¬
num̃ta suoꝵ dogmatũ reliquer̃. facile quis inuen̾t
int̾ quos cuncta quȩ sensere conueniant. q̃ ostñdeh
hac demonicola ciuitate approbatꝰ. ut ceti imꝓba¬
rent᷑. qui diu̾sa ⁊ adu̾sa senser̃: Nonne ap̃ atherras
⁊ epicuri clarebant. asserentes res humanas ad dẽꝵ

Expanded text:
res nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur cares nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendehac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicur
Abbreviated transcription (Latin):
sese hant cȩt̾a in scłaribꝰ litt̾is. quȩ seu u̾a seu falsa¬
cognitionẽ omittamꝰ historie. ipsi philosophi a quibꝰ
ad ista ꝓg̾ssi sumus. qui ñ uident᷑ laborasse instudiis
sus. nͥ ut inuenirent quomͦ uiuendũ eẽt. ac cõmodate
ad bĩtudinẽ capesfendã. cur dissenser̃.⁊ a magistris
discipłi ⁊ int̾ se c̃discipłi: nͥ qr ut homines humanis
sensibꝰ ⁊ humanis rõcinationibꝰ ista quesier̃: u̾ qͣuis
ẽẽ potu̾it ⁊ studium głandi. quo quisq alio sapientior
⁊ acutior uidĩ cupit. nec sententiȩ quodãmͦ ad dictꝰ
aliene. s su dognatis ⁊ opinionis uiuentor. tñ ut
ñ nullos uł ⁊̃ płimos eoꝵ fuisse cõcedã. quos asuis
doctoribꝰ uł discendi sociis amor u̾itatis abruꝑit.
aut quo uł qua ut ad bĩtudinẽ ꝑueniat᷑ una se ꝓ origͥ
infelicitas. si diina ñ duc̃ auctoritas : demq aucto¬

Expanded text:
sese habeant cetera in ssese habeant cetera in scognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique aucto
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃tes ex quo egiptꝰ ronẽ sid̾um cõp̃hend̾ ampliꝰ quã
centũ annoꝵ milia cõputari. In quibꝰ enĩ libris istũ
numeꝵ colleger̃. qui ñ multũ ante annoꝵ duo milia
isti ridendi potiꝰ qͣm refellendi s̃. qui de spatio tp̃ꝵ
tam diu̾sa ⁊ huic explorate u̾itati tã contͣria ꝑsua¬
de conant᷑ : Cui enim meliꝰ nairanti p̾tita credimꝰ.
qͣm qui ⁊ futura p̃dix̃. quȩ p̾sentia iã uidemꝰ. Nã⁊
ut ei potiꝰ cred̾e debeamꝰ. qui diuine qͣm tenemꝰ ñ
repugnet historiȩ. Porro aut̃ cuies impie euutatis
diffusi usꝙ. qͣq suꝑ trã. eum legt̃ doctissimos homĩes
quoꝵ nulliꝰ contemnenda uideat᷑ auctoritaᷤᷤ. int̾ se
de rebꝰ gestis ab ȩtatis nr̃ẽ memoria remotissimis diᷤ¬
crepantes. cui potiꝰ crede debeant ñ inueniunt. Nos
uͦ in nr̃e religionis historia fulti auctoritate diuina
quicqͥd ei resistit ñ dubitamꝰ eẽ falsissimũ. qͦmͦ lib

Expanded text:
tes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia o modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam ut ei potius credere debeamus, qui divinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem cives impiae civitatis, diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet
Abbreviated transcription (Latin):
codices has notas hñtes. usq quaq diffusi s̃ ⁊ latim
Quȩ aut̃ ñ p̃timissa uł addita s alit̾ dicta .s̃. siue aluĩ
sensum faciant ⁊̃ ipsum ñ ab horrentẽ. siue aliomͦ
eundẽ sensũ explicare monstrent᷑. nͥ ut̾sq codicibꝰ
inspectis neq̃unt reꝑiri. Si gͦ ut oportet nicħ
alud intueam᷑ in scͥpturis illis. nͥ qͥd ꝑ homines dia̾it
dĩ sp̃c. quicqͥd ẽ in hebreis codicibꝰ. ⁊ ñ ẽ apud int̾p̃¬

Expanded text:
tes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa vel addita, sed aliter dicta sunt, sive alium sensum faciant, etiam ipsum non abhorrentem, sive alio modo eumdem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in Scripturis illis, nisi quod per homines dixerit Dei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus, et non est apud int
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ a me querit᷑ quid hoꝵ ionas dix̾it. ħ puto po¬
tetur. Septuaginta quippe longe post̾iꝰ int̾p̃tat.
alud dicẽ potuer̃. Qd̃ tam̃ ad rẽ ꝑtin̾et.⁊ in unĩ
eundẽq sensum qͣmius sub alt̾a sigc̾atione concute
historia sese attolłe ad ea requirenda. ꝓpt̾ quȩ si¬
gnificanda historia ipsa conscͥpta ẽ. Gesta sunt
quippe illa in ninue ciuitate. s aliquid etiã sigt̃l¬

Expanded text:
si ergo a me quaeritur, quid horum Ionas dixerit, hoc puto posi ergo a me quaeritur, quid horum Ionas dixerit, hoc puto potetur: Septuaginta quippe, longe posterius interpretati, aliud dicere potuerunt, quod tamen ad rem pertineret, et in unum eumdemque sensum, quamvis sub ahistoria se se attollere ad ea requirenda, propter que significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in Ninive civitate, sed aliquid etiam sig
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝑitꝰ. quiñ ex g̾co s exc hebreo in latinum ȩlo¬
quiũ easdẽ scͥpturas conũtit. S eiꝰ tantũ litt̾aꝵ la
borem qͣmuis uidĩ fateant᷑ eẽ u̾acẽ. septuaginta uͦ
int̾p̃tes in multis eirasse contendant. tam̃ eccł̃iȩ xͥ
tot hominum auctoritati ab eleazaro tẽ pontifice
ad hoc tantũ opꝰ electoꝵ. neminẽ iudicant p̾feren¬
dum. qr ⁊ si ñ in eis unus apparuiss sp̃s fine dubi¬
tatione diuinus. s int̾ se u̾ba int̾ptationis suȩ. Laex.
docti more hominum contulissent. ut q̃ placuisset
om̃ibꝰ ħ man̾et nullꝰ eis unꝰ int̾p̃s debuit ante¬
poni. Cum u̾o tantum in eis signũ diuinitatis ap¬
paruit. ꝓfecto quis quis alius scͥpt᷑aꝵ ex hebrea in¬
qͣlib aliam linguã int̾p̃s ẽ uerar. aut congruit ilł¬
.Lxoc. int̾p̃tibꝰ. aut si non congru̾e uidet᷑. altitudo
ibi ꝓpħica eẽ credenda ẽ. Sp̃s enĩ qui in ꝓpħis erat
qñ illa dixcer̃. idẽ ipse erat etiã in. Lacac. uiris qnõ

Expanded text:
rum peritus, qui non ex Greco, sed ex Hebreo in Latinum eloquium easdem Scriptborem quamuis Iudaei fateantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes in multis errasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illaquamlibet aliam linguam interpres est verax, aut congruit il interpretibus, aut si non congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. Spiritus enim, qui in prophetis erat, quando illa dixerunt, idem ipse erat etiam in septuaginta uiris, quando
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes uł philosophos gẽie. s tam̃ pꝰ abraham. ⁊
ẏsaac.⁊ iacob. ⁊ ioseph. nimirum ⁊̃ pꝰ ipsum moysen.
Eo quippe tp̃r quo moyses natꝰ ẽ fuisse reꝑit᷑ athlas ille
magnus astrologꝰ ꝓmethei fr̃. mat̾nus auus mercu¬
rii maioris. cꝰ nepos fuit tͥmegistꝰ istȩ mercuriꝰ. fru

Expanded text:
sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste Mercuriu
Abbreviated transcription (Latin):
tine dici possunt litt̾aꝵ inductores uł introductores.
eo qd eas inducant idẽ introducant quodãmͦ in corda
discentium. uł in eas potius ipsos quos docent. Nulla
itaq gens de antiquitate suȩ sapĩȩ suꝑ patriarchas
et ꝓpħas nr̃os quibꝰ diuina inerat sapĩa. ulla se ua¬
nitate iactau̾it. qnõ nec egiptiis inuenit᷑. quȩ solet
falso ⁊ inanit̾ de suaꝵ doctrinaꝵ antiqͥtate głari.
disciplinarum eos ꝑttissimos fuisse añ qͣm litt̃as noᷤ¬
sent .i. añ qͣm ysis eo ueniss easq ibi docuiss. Ipsa por
ro eoꝵ memorabił doctna. que appellata ẽ sapĩa. qͥd
erat nisi maxime astromonia. ⁊ siquid aliud taliũ diᷤ¬
ciplinarũ mag̃ ad ex̾cenda ingenia qͣm ad illuminan
das u̾a sap̃ia m̃tes solet uałe: Nam q̃ attinet ad phi¬
losophiam. quȩ se docẽ ꝓfitet᷑ aliquid uñ fiant homi¬
nes bĩ. cͥca tp̃ra mercurii quẽ tͥmegistũ uocauer̃. in
illis t̾ris eiꝰ modi studia claruer̃. longe quidẽ ante

Expanded text:
tine dici possunt litterarum inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et siquid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad illdas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante
Abbreviated transcription (Latin):
ñ humanã fuisse in illo oꝑe seruitutẽ qͣm ũb̾ debe¬
bat int̾ps. s diuinã potiꝰ potestatẽ. quȩ m̃tẽ reple-
bat ⁊ regebat int̾ptis. Non nulli aut̃ codices gc̃os
int̾p̃tationis. Lax. ex hebreis codicibꝰ em̃dandos pu¬
tar̃. nec tam̃ ausi s̃ detrahere qd hebrei ñ hẽbant.¬
tauer̃. quȩ signa asteriscos uocant. Iila uͦ quȩ ñ

Expanded text:
e in illo opere servitutem, quam verbis debebat interpres, sed divinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nonnulli autem codices Graecos interpretationis Septuaginta ex Hebraeis codicibus emendandos putarunt: nec tamen ausi sunt detrahere, quod Hebraei non habenttauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
humana. s oracula diuina fuder̃. Quicqͥd philosophi
quidam int̾ falsa quȩ opinati s̃ uer̃ uid̾e potuer̃.⁊
laboriosis disputationibꝰ ꝑsuad̾e moliti s̃. qd mundũ
istum ds fec̃it. eumq ipse ꝓuidentissimꝰ ad ministret:
d honestate uirtutum de amore pat̾ȩ. & fide ami

Expanded text:
humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philohumana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philoquidam inter falsa, quae opinati sunt, verum videre potuerunt, et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum fecerit Deus, eumque ipse providentissimus administret, de h
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. Nec int̾ ẽ dbłi rei eiꝰ qͣm contͣriis int̾ se rixẽt᷑
enoribꝰ quos m̃ito multȩ uarieq impietatis parit̾
possidet. At u̾o gens illa ille ppłs. illa ciuitas. illa
res publica. illi isrłitȩ quibꝰ edita s̃ eloquia dĩ.
nullomͦ pseudo ꝓpħas cum u̾is ꝓpħis parilitateli¬
centiȩ c̃ siderũt s concordes int̾ se atq innullo dissẽ¬
cientes. saeͣꝵ litt̾aꝵ u̾aces ab eis agnoscebant᷑ et
denebant᷑ auctores. Ipsi eis erant philosophi. ħ ẽ
amatores sapĩȩ. ipsi sapientes. ipsi theologi. ipsi
ꝓpħȩ. ipsi doctores ꝓbitatis atq pietatis. Qͥcũq
scãm illos sapuit ⁊ uix̃. non scđ̃m homines s scãm
dm̃ qui ꝑ eos locutꝰ ẽ & sapuit ⁊ uixx̃. Ibi si ꝓhibitũ
ẽ sacͥlegium. as ꝓhibuit. Si dictum ẽ. honora patrẽ
et matrem tuamꝰ. d̾s iussit. Si dictũ ẽ ñ mechab̾is. ñ
homicidium facies. ñ furab̾is. & cȩt̾a hꝰmodi. ñ hȩc ora

Expanded text:
nimus. Nec interest diaboli regis eius, quam contrariis inter se rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora
Abbreviated transcription (Latin):
mum ẽ q̃ tam mirabilit̾ natꝰ ẽ. ultimũ ẽ. q̃ cũ suo¬
resuscitato a mortuis corꝑe ascendit in celũ. Indei
aut̃ qui eum occider̃ ⁊ in eũ cred̾e noluere. qr oporte¬
bat eum mori ⁊ resurgẽ. uastati infeliciꝰ a romanis.
funditꝰq a suo regno uͥ iam eis alienigene dñabat᷑
eradicati. disꝑsiq ꝑ t̾ras. qũo quidẽ uͥq ñ desunt.
ꝑ scͥpturas suas testimonio nob̃ s̃. ꝓpħias nos nõ fin

Expanded text:
imum est, quod tam mirabilitimum est, quod tam mirabilititato a mortuis corpore ascendit in coelum. Judaei autem, qui eum occiderunt, et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, vastati infelicius a Romanis, funditusque a suo regno, ubi jam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt, per Scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non fin
Abbreviated transcription (Latin):
ex uida. neq duxc de femoribꝰ eiꝰ. donec ueniat cui
repositum ẽ.⁊ ipse expectatio gentiũ. Non gͦ defuit
iudoꝵ pͥnceps ex uideis usq ad istum herodẽ. quẽ
pͥmum acceper̃ alienigenã regẽ. t̾empꝰ gͦ iam erat
ut ueniret ille cui repositum erat. qd̾ nouo ꝓmissũ
ẽ testam̃to. ut ip̃e eẽt expectatio gentium. Fieri at̃
exepectari. ut ueniat ad faciendũ iuditiũ inclarita¬
te potentiȩ. nisi pͥꝰ in eũ c̾đent cum uenie ad facien¬
dum iuditiũ in humilitate patientiȩ. Regnante gͦ¬
herode inuidea ap̃ romanos iã mutato reipublicȩ
statii. imꝑante cesare augusto.⁊ ꝑ eũ orbe pacato.
homo manifestꝰ ex homine uͥginȩ. ds̃ occultꝰ exe dõ
et pariet filium.⁊ uocabunt nom̃ eiꝰ emanuel q ẽ int̾¬
p̃tatum nob̾cũ d̃s. Qui ut in se cõm̃daret dm̃. miracła
multa fec̃. ex quibꝰ quedam quantũ ad eũ p̾dicandũ
satis eẽ uisum ẽ. scͥptura eugłica continet. Quoꝵ pͥ¬

Expanded text:
donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatio gentium. Non ergo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in humilitate patientiae. CAPUT Herode in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato nhomo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum pr
Abbreviated transcription (Latin):
qui inceł ẽ. Peccasse aut̃ quosdã angłos ⁊ inhꝰ
mundi yma detrusos qui eis ułut carcer ẽ. usq
ad fut᷑am in die iudicii ultimã dampnationẽ.
apłs petrꝰ aꝑtissime ostendit dicens. qd̾ ds̃ angłi ᷤ
peccantibꝰ nõ peꝑcerit s carceribꝰ caliginis ĩ feri
retrudens tͣdid̃it in iuditium puniendos reserua¬
ri. Int̾ hos gͦ ⁊ illos dm̃ uł p̾sentia uł oꝑe diui¬
sisse quis dubitet ẽ. Illosq lucẽ m̃ito appellari
quis contͣ dicat. qno quidẽ nos adhuc in fine uiuẽ¬
tes.⁊ eoꝵ eqͣlitatẽ adhuc sꝑantes utiq ñdũ tenenteᷤ.
iã lux dicti ab apło sumꝰ : ẜ uistis enĩ inquit aliquõ
tenebre. nuc̃ aut̃ lux in dño. Istos u̾o desertores
tenebras aptissime nũcupari ꝓfecto adu̾tunt. qͥ
peiores ẽẽ hominibꝰ infidelib siuie intelligunt siue
credunt. Qua ꝓpt̾ ⁊ si alia lux in isto huiꝰ libri
int̾ lucẽ ⁊ tenebras. nos tñ has duas angłicas socu¬

Expanded text:
upatae. Peccasse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime ostendit dicens, quod Deus angelis peccantibus non pepercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio puniendos reseruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubitet? illosque lucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri inter lucem et tenebras: nos tamen has duas angelicas socie