comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
questione proposita hitentio nr̃a est quodnec ipsa omnia omnibus haben¬
tibus ꝓsunt. Hanchitentionem nr̃amuide quemad modum ꝓbemus ex con¬
sensionibus ur̃is. Conceditis enim in omnibus credendumesse aposto lopau¬
lo teneo unum Conditis &iam eundem apo stolumdixis sebona estlex
non legittiie quisq: usus fuerit non ipsa sit mala sedcerte oberit malis.
fortus sedices neminemposse a inlege esse et legemaleuti : hoc ipsoenim
quod contra legemuiit non esse hilege monstratur : Contrae godico fien¬
confessionibus ꝓbo: Conceditis enimme moratum apłm testimonium
posuis sedepsalmis aduersus eos quigloriabantur inlege et ui debant con¬
tra legem sicut scriptum est inquit . qui a non est iustus quis quaminon
uonestꝰ intellegens non est inquirensdin. Omnes delinauerunt simul
inutiles factisunt non est qui faciat bonum non est usque adunum

Expanded text:
quaestione proposita intentio nostra est, quod nec ipsa omnia omnibus habenquaestione proposita intentio nostra est, quod nec ipsa omnia omnibus habentibus prosunt. hanc intentionem, nostram uide quemadmodum probemus ex consensionibus uestris. conceditis enim in omnibus credendum esse apostolo Paulo — teneo unum —, conceditis etiam eundem apostolum dixisse: bona est lnon legitime quisque usus fuerit, non ipsa fit mala, sed certe oberit malis. Fortasse dices neminem posse et in lege esse et lege male uti; hoc ipso enim, quod contra legem uiuit, non esse in lege monstratur. contra ego dico fieconcessionibus probo. conceditis enim memoratum apostolum testimonium posuisse de psalmis aduersus eos, qui gloriabantur in lege et uiuebant contra legem: sicut scriptum est, inquit, quia non est iustus quisquam, non est intellegens, non est inquirens deum; omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum.
Abbreviated transcription (Latin):
bene utentibus : nam cum ea demluce & sani oculiperfunduntur
& saucũ istis adiumentum est illis torm̃tũ. Idem cibus alias ualittidines
alit. alias ledit . Idem medicamentũ hoscurat illosdebilitat eadõ ar¬
ma alios mununt. alios inpediunt. eadẽ uestis aliis tegimento ee
aliis inplicamento. dic & baptismus alisual& ad regnũ aliis adiudiciũ
hicuideo ꝗd tepossit mouere. Fortasse enĩdicis quod in his omnibus ni hil
sa cramenta commerauerim a baptis mnusautem scm̃sa cramentum est x ideo
nonesse conse quens. ut sideauro delue dealimentis aima mentis. indum̃tis
ꝓbari potuit. quodaliis habentib apta sint aliis In conuenientia: quamius
sino bona & adutile aliquid instituta. continuo &iambaptismus. aliisꝓsit
aliis obsit habentibus. Restat ergo adhuc requirere. utrum &iã illabo¬
naquaead legeidĩ pertinent nonomnia omnibus ꝓsint habentibus : Hac

Expanded text:
bene utentibus. nam cum eadem luce et sani oculi perfunduntur bene utentibus. nam cum eadem luce et sani oculi perfunduntur et saucii, istis adiumentum est, illis tormentum; idem cibus alias ualitudines alit alias laedit. idem medicamentum hos curat illos debilitat, eadem arma alios muniunt alios inpediunt, eadem uestis aliis tegimento est aliis inplicamento. sic et baptismus aliis ualet ad regnum aliis ad iudicium. Hic uideo quid te possit mouere. fortasse enim dicis, quod in his omnibus nihil sacramenti commemorauerim: baptismus autem sanctum sacramentum est, et ideo non esse consequens, ut, si de auro de luce de alimentis armamentis indumentis probari potuit, quod aliis habentibus apta sint aliis inconuenientia, quamuis sint bona et ad utile aliquid instituta, continuo etiam baptismus aliis prosit aliis obsit habentibus. restat ergo adhuc requirere, utrum etiam illa bona, quae ad legem dei pertinent, non omnia omnibus prosint ha-. bentibus. hac
Abbreviated transcription (Latin):
lissit. Sequere turautem & iamillic accipiendum eẽ ubicumque eũ cons¬
tat esse si om̃s quihabent aliquidboni &iambono saio habere doceretur
cumuero tã multitã multa bonahabeant malosuo quis nonuideat cum que ri¬
tur ubi aliquid accipiendum sie nonqueriubi sit sed ubi ꝓ sit. quomodo etũ
simihi concederes bonumesse aurum concederes &iam latrones¬
cdurum quoque habere quono pinor uelle sictex his duo lus concessis conelu¬
deram eumqui habere aurum uelit inla tronum societate esse oportere
It cumego concedo bonumesse baptismum Concedo &iamdona
tistis quoque habere baptismum non de b& ex his duobus concessis
qua si se quatur conciudere eum qui habere baptis mum ue lit
in so cietate donatis tarum eẽ debere : lamex hoc & iam tibi ipse occur¬
rere multa non dubito. quae quamius bona sint & adutile aliquid
instituta. non omnibus tamen habentibus sint utili a. sed tantũ modo

Expanded text:
lis sit. sequeretur autem etiam illic accipiendum esse ubicumque eum conslis sit. sequeretur autem etiam illic accipiendum esse ubicumque eum constat esse, si omnes, qui habent aliquid boni, etiam bono suo habere doceretur. cum uero tam multi tam multa bona habeant malo suo, quis non uideat, cum quaeritur ubi aliquid accipiendum sit, non quaeri ubi sit, sed ubi prosit? quomodo enim, si mihi concederes bonum esse aurum. concederes etiam latrones quoque habere aurum, non opinor uelles, ut ex his duobus concessis concluderem eum, qui habere aurum uelit, in latronum societate esse oportere, ita, cum et ego concedo bonum esse baptistas quoque habere Baptismum, non debes ex his duobus concessis quasi sequatur concludere, eum qui habere Bain societate Donatistarum esse debere., Iam ex hoc etiam tibi ipsi occurrere multa non dubito. quae quamuis bona sint et ad utile aliquid instituta. non omnibus tamen habentibus sint utilia, sed tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
intentio tua est in partemdonati hominẽ potius bapti Zari oportere.
hanc intentionẽ hino ꝓbare conatus es quod &i ã noseẽ illicbaptis mũ nonne¬
gamus Videscerte id te agere uoluisse ut exeoquod concedimus ad id
quod non conedebamus ut trahamur: Id est ut quia concedimus ee
illic baptis mum &iam illic eẽ hominem bapti zandum conedere con¬
pellamur Considerare diligenter si esthoc consequens et tibupse
responde puto enimꝰ lam ante oculos constituto cernis ꝓ ingenu
tui uiuacitate quam non consequentia ꝓconsequentibus colligas
nam reuera dicimus baptisnum & illic ẽesed ũ dicimus & prodesse
immouero dicimus & ob eẽ. Cum autem queriturubiquis que¬
abeat haptizari credopropter illud queri quod dñsait . nisi quis renatus fuerit
exa qua & spũ non intrabit inregnum cae lorum: Qui aergo ꝓpt̃
hanc utilitatem accipiendus est baptis inus : cum queritur ubi accipiendus
sit non queritur ubi sit sedubi ad regnum caelorum ad ipiscendumuti¬

Expanded text:
intentio tua est in parte Donati hominem potius baptizari oportere, hanc intentionem hinc probare conatus es, quod etiam nos esse illic Baptismum non negamus. uides certe id te agere uoluisse, ut ex eo quod concedimus ad id quod non concedebamus attrahamur. id est ut, quia concedimus esse illic baptismum, etiam illic esse hominem baptizandum concedere conpellamur. Considera diligenter, si est hoc consequens, et tibi ipse responde. puto enim iam hoc ante oculos constituto cernis pro ingenii tui uiuacitate, quam non consequentia pro consequentibus colligas. nam re uera dicimus baptismum et illic esse, sed non dicimus et prodesse, immo uero dicimus et obesse. cum autem quaeritur, ubi quisqubeat baptizari. creex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. quia ergo propter hanc utilitatem accipiendus est baptismus, cum quaeritur ubi accipiendus sit, non quaeritur ubi sit, sed ubi ad regnum caelorum adipiscendum uti
Abbreviated transcription (Latin):
onim parui momonti habendum est quod cum b terepisc aposear¬
riore sictuitis quã ẽ in ciperet parsdona ti ista questio fluetu ar& &uari¬
us ha lerae liter se cole garum s liud uamteto sentontias hix punuers calio¬

Expanded text:
enim parui momenti habendum est, quod, cum inter episcopos anenim parui momenti habendum est, quod, cum inter episcopos anterioris aetatis, quam esse inciperet pars Donati, ista quaestio fluctuaret et uarias haberet inter se collegarum salua unitate sententias, hoc per
Abbreviated transcription (Latin):
nen hs coticus suit a micus ille sponsi quo ne mo surta gomauoi imo tua
maliere longe ergo alia causa est: alo quinsiep ualn postiloram ẽtu¬
mores dliquo srercerep rehendẽ. cu ho fecere qualas un ii potunit luio¬
monnore prohendere Egoilla ali acausacfaliaratio detunuone dis¬
hore ticus ereo uenientom probate insrpturiscanonicusdenuobdena pus¬
habeciamum laltarti n dedediam uos dicitis p&rus non fuerata pudluore¬
ticos bapti zatus pro inde quia necuos potestis proserredencrentur squarũ
nosuest communis auotoritas ab hereticis uenientem de nuo auti¬
tumisiee osita suscopttuim quantumad haneremadtane purnob eaisa
est Uerum nos multa ostendimus &iã ad legẽ dipta nertia es se
apudeos qui non sunt in ecclesia que nemourm a ude n udes net
pucurs ale aliquid tolitis & baptis mum omnino ponudẽo nco
uospossede monstrare confido Sequimursanenos lnhaere &liar
uanonic arum auctoritatemcertissimamscripturarum: aecue

Expanded text:
nes haereticus fuit, amicus ille sponsi , quo nemo surrexit major in natis mulierum . Longe ergo alia causa est: alioquin si Paulus post Joannem bmores aliquos recte reprehendunt, cum hoc fecerit Paulus, qui nihil potuit in Iohanne reprehendere! ergo illa alia causa est, alia ratio, de qua nunc dishaereticis ergo uenientem probate in scripturis canonicis denuo baptizatumhabet iterum lauari. sed etiam uos dicitis: \'Petrus non fuerat apud haereticos baptizatus.\' proinde quia nec uos potestis proferre de scripturis, quarum nobis est communis auctoritas, ab haereticis uenientem denuo baptizatum nec nos ita susceptum, quantum ad hanc rem adtinet, par nobis causa est. Verum nos multa ostendimus etiam ad legem dei pertinentia esse apud eos qui non sunt in ecclesia, quae nemo uestrum audet negare; sed cur tale aliquid nolitis et baptismum, omnino non uideo nec uos posse demonstrare confido. sequimur sane nos in hac re etiam canonicarum auctoritatem certissimam scripturarum. neque
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera quaescripsisti per eloquentiam suadere & eandem ipsã eloquentiã
eloquenter accusare conatus es. Nam quod tedicis & arte dicendi in parem
nobis & exemplis legis xp̃ianȩ penitus non instructum: quopertinet obsecro:
numquid namte compuli contra mea scripta rescribere &ideo recusantes &
excusantis haec uox est. siergo paenitus non instructus es. cur non potius

Expanded text:
et cetera quae scripsisti per eloquentiam suadere et eandem ipsam eloquentiam et cetera quae scripsisti per eloquentiam suadere et eandem ipsam eloquentiam eloquenter accusare conatus es? Nam quod te dicis et arte dicendi inparem nobis et exemplis legis christianae penitus non instructum, quo pertinet obsecro? numquidnam te conpuli contra mea scripta rescribere et ideo recusantis et excusantis haec uox est? si ergo penitus non instructus es, cur non potius
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur paulus apls iuuentutẽ trmothei prohibere ubiait. Noli
uerbis contendere ad nihil enĩ utile est nisi ad subuersionem audientiũ
Etne facultate recte dicendi eum prohibuisse putaretur continuo
subiecit. Satis age te ipsum probabilem operarium exhibendo
non erubescentẽ uerbũ ueritatis recte tractantẽ. Nimirũ itaq¬
tibihec animis subrepsit affectio quod contra dicendi studio non quo
ita sentires sed quo a nobis intentionẽ discere uolentis auerteres per¬
hibuisti nos eloquentes &uituperasti eloquentiam. Ñim quomodote
hoc ex animo fecisse credã cumsciam quem ad modũ predicare soleatis
loquentiã donati parmeniani aliorumq ur̃orũ qua quidesset
utilius sitam largo flumine propace xp̃i. prounitate. ueritate
caritate proflueret᷑. Sedquid de aluis loquar inte ipso nonne a perusti
quam non exanimo sed ex contentione uituperator fueris eloquentiae cum

Expanded text:
uidetur Paulus apostolus iuuentutem Timothei prohibere, ubi ait: noli uidetur Paulus apostolus iuuentutem Timothei prohibere, ubi ait: noli uerbis contendere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium. et ne a facultate recte dicendi eum prohibuisse putaretur, continuo subiecit: satis age te ipsum probabilem operarium exhibere deo non erubescentem, uerbum ueritatis recte tractantem. nimirum itaqtibi haec animi subrepsit affectio, quod contradicendi studio, non quo ita sentires, sed quo a nobis intentionem discere uolentis auerteres, perhibuisti nos eloquentes et uituperasti eloquentiam. nam quomodo te hoc ex animo fecisse credam, cum sciam, quemadmodum praedicare soleatis eloquentiam Donati, Parmeniani aliorumque uestrorum? qua quid esset utilius, si tam largo flumine pro pace Christi, pro unitate ueritate caritate proflueret? sed quid de aliis loquar? in te ipso nonne aperuisti, quam non ex animo, sed ex contentione uituperator fueris eloquentiae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dicendi sic ẽẽ. utilem uel inutilem ut fuerint utilia uel in utilia
que dicuntur: quod necte arbitror ignorare. sed credo cũ me uideres a non¬
nullis putari eloquentẽ. ut ame lectoris auditorisue studium deterreres accu¬
sandã existimasti eloquentiã ut iam quid dicerẽ non adtenderet quis quis
abste per territus tamquam eloquenter medicente meo ipso iam cauendũ
fugiendũq censeret. Uide ergo nehoc quod fecisti sit artis illius male
quã sicut deplatone cõmemorasti nonnulli recte iudicauerunt deciuitate
acdehumani generis societate pellendã. haec non est eloquentia quȩ
utinam mihi ad explicanda ea quae sentio prodesiderio prouenis sec
sed quaedam sophistica & maligna professio quȩ sibi proponit non ex ani¬
mo sed ex contentione uel commodo pro omnibus & contra omnia dicere
Dehoc ait scã scriptura.¬
ra. Quisophistice loquitur odibilis . ẽ. Ab hac mi hi

Expanded text:
dicendi, sic esse utilem uel inutilem, ut fuerint utilia uel inutilia dicendi, sic esse utilem uel inutilem, ut fuerint utilia uel inutilia quae dicuntur? quod nec te arbitror ignorare. Sed, credo, cum me uideres a nonnullis putari eloquentem, ut a me lectoris auditorisue studium deterreres, accusandam existimasti eloquentiam, ut iam quid dicerem non adtenderet, quisquis abs te perterritus tamquam eloquenter me dicentem eo ipso iam cauendum fugiendumque censeret. nide ergo, ne hoc quod fecisti sit artis illius malae, quam, sicut de Platone commemorasti, nonnulli recte iudicauerunt de ciuitate ac de humani generis societate pellendam. haec non est eloquentia — quae utinam mihi ad explicanda ea quae sentio pro desiderio prouenisset! —, sed quaedam sophistica et maligna professio, quae sibi proponit non ex animo, sed ex contentione uel commodo pro omnibus et contra omnia dicere. de hac ait sancta scriptura: qui sophistice loquitur odibilis est; ab hac mihi
Abbreviated transcription (Latin):
locutio uitium scilicet loquendi amore contractũ lerumq autẽ loqui
amant etiamq unesciunt quid loquantur uel quomodo loquantur
siue ad sanitatẽ sententiarũ siue ad ipsũ qui artẽ grammaticã discitur
integrũ sonũ ordinemq uerhorũ. E loquentia uero facultas dicendi ẽ
congruenter explicans quae sentimus: quia tunc utendũ ẽ: cũ recta senti¬
mus: hoc modo ea nonusisunt heretici. Namutiq sirecta sensissent.
non solũ nihil mali uerũ & boni aliquid es sec quod eloquenter explicare
potuissent Frustra igitur istorum exemplorum commemoratione
accusasti eloquentiam. Neque enimpropterea propatria non est
miles armandus quia contra patriam non nulli arma sumpserunt
aut ideo uti non debent boni & docti medici ferramentis medici¬
nalibus ad salutem quiahis adperniciem etiam indocti pessimiq
abutuntur
quaeruntur. It a eloquentiam hoc est peritiam facultatem q:¬

Expanded text:
locutio, uitium scilicet loquendi amore contractum. plerumque autem loqui locutio, uitium scilicet loquendi amore contractum. plerumque autem loqui amant etiam qui nesciunt, quid loquantur uel quomodo loquantur siue ad sanitatem sententiarum siue ad ipsum qui per artem grammaticam discitur integrum sonum ordinemque uerborum. eloquentia uero facultas dicendi est congruenter explicans quae sentimus, qua tunc utendum est cum recta sentimus. hoc modo ea non usi sunt haeretici. nam utique si recta sensissent, non solum nihil mali, uerum et boni aliquid esset quod eloquenter explicare potuissent. frustra igitur istorum exemplorum commemoratione accusasti eloquentiam. neque enim propterea pro patria non est miles armandus, quia contra patriam nonnulli arma sumpserunt, aut ideo uti non debent boni et docti medici ferramentis medicinalibus ad salutem, quia his ad perniciem etiam indocti pessimique abutuntur. quaeruntur, ita eloquentiam, hoc est peritiam facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
calos ficu necium per tinere arbitratuses cũtibiesses aliauus conscius
Gualtatis suis pete a q eeserere contra dictinẽ quaaius sonsun¬
ouises quaius nulle functiono dericatiu ad stnctus Qua dits conir
mibi licuit promunere sarcinȩ meae uiel contra petilianum uel
contra te ipsũ tacere cũille oppugnaret ecdesiam proquamilito. Iuautem
insimili opere etiam nominatim adme insetueres promeres conscriberesq
ser monẽ incuius primis partibus laborasti ut sus pecta hominibus eloquen¬
tia uideret᷑. Namuelut laudans genus dicendi meũ & rur sus uelut timens
iehoc genere te uolquemquã falsa per suadendo deciperẽ in accusationẽ ipsius
eloquentiae per rexisti adhibers etam testimoniũ aduersus eũ descripturis
sc̃is ubi dictũ putes exmulta eloquentia noneffugies peccatũ. cũ dictũ non
sit exmulta eloquentia sed ex multiloquio. Multiloquiũ autẽ ẽ suꝑslua

Expanded text:
ad officium tuum pertinere arbitratus es, cum tibi esses alicuius conscius ad officium tuum pertinere arbitratus es, cum tibi esses alicuius conscius facultatis, suscipere atque exserere contradictionem, quia eius communionis es quamuis nulla functione clericatui adstrictus, quanto minus mihi licuit pro munere sarcinae meae uel contra Petilianum uel contra te ipsum tacere, cum ille oppugnaret ecclesiam pro qua milito, tu autem in simili opere etiam nominatim ad me institueres promeres conscriberesque sermonem! In cuius primis partibus laborasti, ut suspecta hominibus eloquentia uideretur. nam uelut laudans genus dicendi meum et rursus uelut timens, ne hoc genere te uel quemquam falsa persuadendo deciperem, in accusationem ipsius eloquentiae perrexisti, adhibens etiam testimonium aduersus eam de scripturis sanctis, ubi dictum putes: ex multa eloquentia non effugies peccatum, cum dictum non sit \'ex multa eloquentia\', sed \'ei multiloquio\'. multiloquium autem est superflua
Abbreviated transcription (Latin):
UAN DOAD TE
cresconi mea scripta per uenire possent ignorans
per uentura tamen minime desperaui quia & ad
me tua quauis longe posteã quã scripsisti.
tamen quandoq ꝑueniit potuerunt quȩ
tibi usũ ẽ aduersus ea scribere debere quae petiliano aircensi ep̃o uro
ue rationẽ baptismi ad struere moliente & cominumone nram nondocuneri¬
torũ pondere ur guenꝰti sed maledictorũ leuitate criminantiut potiu bre¬
uiter proparte respondi Nonenĩ tota eius epistola in manus meas tumo
uenoras sel parua pars prior: quod cur acciderit quid opus ẽ quereresꝑ
quando quidẽ cũ ad nos postea uniuersa ꝑuenit uniuersae respondere
nonpiguit ̃ His ergo luteristuis quas adme dedisti sinonres e oeter
fortasse contiineliosũ putares quod autẽ rescribo rur sumuercor ne con¬
eom osĩpicls selsicu inuentis litteris mels non adte datis tantum que
epmpar tis donati uel ipsamparte doniti redarguenre uidebant q ue

Expanded text:
uando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire possent, iperuentura tamen minime desperaui, quia et ad me tua, quamuis longe postea quam scripsisti, tamen quandoque peruenire potuerunt, quae tibi uisum est aduersus ea scribere debere, quae Petiliano Cirtensi episcopo uestro iterationem baptismi adstruere molienti et communionem nostram non documentorum pondere urgenti, sed maledictorum leuitate criminanti ut potui breuiter pro parte respondi. non enim tota eius epistula in manus meas tunc uenerat, sed parua pars prior. quod cur acciderit, quid opus est quaerere, quandoquidem, cum ad nos postea uniuersa peruenit, uniuersae respondere non piguit? his ergo litteris tuis quas ad me dedisti si non rescriberem, fortasse contumeliosum putares, quod autem rescribo, rursum uereor ne contentiosum putes. sed si tu inuentis litteris meis non ad te datis, tantum quia episcopum partis Donati uel ipsam partem Donati redarguere uidebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
haberẽ incausã maxinia nen siũ tã facile sine ulla ambage compendium
sacrȩs litterȩ Ds̃ deorũ dñs locutꝰ ẽ & uocauitterrã A solis ortuusq
ad occasũ Exsionspecies decoriseus huic ꝓph&i cotestimoruo concinit¬

Expanded text:
haberem in causa Maximianensium tam facile sine ulla ambage compendium. haberem in causa Maximianensium tam facile sine ulla ambage compendium. Sacrae sunt Litterae: Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram a solis ortu usque ad occasum; ex
Abbreviated transcription (Latin):
&ernũ horreis destinata ꝑtotũ mundũ dilectionis unitate fociatã ł abscandalis
& iuolentiis her&icorũ siue ab interiore tã quã palea sua multis non recte ci¬
uentib astꝰ & triturã huiuis scłi tolerant ultima uentilationo purganda sed tibi
ad om̃a nihil facilius quã maximianen siũ causares pond& siepũ inpaucis fro¬
quent̃ ẽ ueritas & errare multorũ ẽ ꝑmitte ut inaximi anenses quanto uob
s̃ impares paucitate tanto uos superent ueritate Non faciscerte Noliergo
in cõparatione multitudinis gentiũ catholicorũ deurã paucitate gloriari siõ
ñiuis ut maximia nensos in cc̃parationemultitudinis ura de sua paucitate glo
nis corde ñ sentis inconflictu quo ueritas querit᷑ cõꝓbatio ñ sequit᷑ quã sit
uana & inepta narratio inqua refellenda operã ñ consumerẽ nec si non

Expanded text:
aeternum horreis destinata per totum mundum dilectionis unitate sociata sine ab scandalis aeternum horreis destinata per totum mundum dilectionis unitate sociata sine ab scandalis et uiolentiis haereticorum siue ab interiore tamquam palea sua multis non recte uiuentibus aestus et trituram huius saeculi tolerant ultima uentilatione purganda. sed tibi ad haec omnia nihil facilius quam Maximianensium causa respondet. si enim in paucis frequenter est ueritas et errare multorum est, permitte ut Maximianenses, quanto uobis sunt inpares paucitate, tanto uos superent ueritain comparatione multitudinis gentium catholicarum de vestra paucitate gloriari, sicut non vis ut Maximianenses in comparatione multitudinis vestrae de sua paucitate glornis corde non sentis, in conflictu quo veritas quaeritur, cum probatio non sequitur, quam sit vana et inepta narratio? In qua refellenda operam non consumerem, nec si non
Abbreviated transcription (Latin):
temeritate aus es contradicero cũ &tuipsonoscio quo modo eadõ ueri¬
tatis fatericoactussis qđ in xp̃ianũ nom̃ totꝰ cotidie uestit᷑ munđ ausus es
inquã testam̃to dĩ reluctari cũ dicatapłs hominis testamentũ confirmatũ
neuio irritũ fac̃ aut su ꝑ ordinat. abrahȩdicte s̃ ꝓmissiones & seminieius
hoc testam̃tũ irritũ facere huic testamento partẽ donati suꝑor dinare
minime timuisti ut quis in eodẽ testam̃to dicatad abrahã sic erit som̃tuũ
sic̃ stollȩceli & sic̃ arenamaris hoctu irritũ faciens & partẽ donatiꝓqua nullũ
cũ & multos dixerit ab oriente &occidente recubituros cũ abrahã lsaao & lacob
sed & in apocalipsi demonstrent ex omnigene &s tribu & lingua milia candidatorũ
paratione longe plurimũ quicũ diabolo puniendis quȩ tam̃ frum̃ta diuinis in

Expanded text:
temeritate ausus es contradicere, cum et tu ipse nescio quomodo eadem ui ueritemeritate ausus es contradicere, cum et tu ipse nescio quomodo eadem ui ueritatis fateri coactus sis, quod in christianum nomen totus cotidie uertitur mundus. Ausus es, inquam, testamento dei reluctari, cum dicat apostolus: hominis testamentum confirmatum nemo irritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. hoc testamentum irritum facere, huic testamento partem Donati superordinare minime timuisti et, cum deus in eodem testamento dicat ad Abraham: sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut arena maris, hoc tu irritum faciens et partem Donati, pro qua nullum cum et multos dixerit ab oriente et occidente recubituros cum Abraham, Isaac et Iacob et in Apocalypsi demonstrentur ex omni gente et tribu et lingua milia candidatorum, paratione longe plurium, qui cum diabolo puniendi sunt. quae tamen frumenta diuinis in
Abbreviated transcription (Latin):
quas partem dopati perpessam stussed ixisti & totũ tacens qđ proxes sec
& dexisti ponne delus quitalia faciunt dictũ est uelocos pedes eorum
adeffandendũ sanguinẽ &iuam pacis ñ cognouerunt haec ipsa maba
dixerunt & certe illinullius carnis sangiunẽ fuderant nallã inuosuio¬
lentia e corporalis imp&ũ fecorant sed quihȩc ineis dicebant multo sc¬
leratius eos sacrilegio scinsmatis sangiunẽ sp̃italẽ fundere ludicabant
un de sicũ illis posttã grauia ꝗ in eos s̃ dicta pacẽ sine honoriseorum de
possitis multo enĩ uos magis delectare deb& ad pacẽ faciendã totusorbis xp̃ian
tionis a trocitate dã pnastis multominꝰ uos inquinatunitas totgentium
xp̃i anarũ cuinescio quorũ a frorũ crimina demonstrastis & multũ uos
testimorua recitant᷑ soci&ate separastis quib: diuinistestimonus humana

Expanded text:
quas partem Donati perpessam fuisse dixisti, et totum tacens quod praecessit quas partem Donati perpessam fuisse dixisti, et totum tacens quod praecessit et dixisti, Nonne de iis qui talia faciunt dictum est, « Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem, et viam pacis non cognoverunt » ? haec ipsa edixerunt. Et certe illi nullius carnis sanguinem fuderant, nullum in vos violentiae corporalis impetum fecerant: sed qui haec in eos dicebant, multo sceleratius eos sacrilegio schismatis sanguinem spiritualem fundere judicabant. Unde, si cum illis post tam gravia quae in eos dicta sunt, pacem sine honoris eorum decm concordare possitis. Multo enim vos magis delectare debet ad pacem faciendam totus orbis christianus, tionis atrocitate damnastis, multo minus uos inquinat unitas tot gentium christianarum, cui nescio quorum Afrorum crimina non demonstrastis, et multum uos testimonia recitantur, societate separastis; quibus diuinis testimoniis humana
Abbreviated transcription (Latin):
aut ambo inuicẽ ꝑsecunꝰ aut si ꝑsecutio quȩ malositnon est̃ ñ utiq ꝑsequitur
medicus frenicũ sed fren&icus inedicũ Seuitia lgit᷑ ur̃a & uolentissima
fuit legib quȩ contrauos latȩ sunt & quodã modo conligandasimul & in
quo essa iserrore & in quosa crilegio conoaupitatẽ pacẽ que xp̃iuideremins
saltẽ ipso tẽpore cõmoniti cogitare atq emendare uell&is si cuterrorib
ur̃is ꝑ potestatũ scłariũ iussiones exagitati feliciant & pretextatus corde
catholicã a uobis ompib. redir&ur quicquid uero factũ est aduersũ suos
quod tẽperamentũ xpi ana dilectionis exceder&tã non est in patandum
catholice ecđae quã nec illud quod saluo fecerunt abitinenses primia no
uel resituco imputaueñ quod ueno post ex aggeratas ꝑ secutiones

Expanded text:
aut ambo inuicem persequuntur aut, si persecutio nisi quae male fit non est, non utique persequitur aut ambo inuicem persequuntur aut, si persecutio nisi quae male fit non est, non utique persequitur medicus freneticum, sed freneticus medicum. saeuitia igitur uestra et uiolentissima fuit legibus, quae contra uos latae sunt, et quodammodo conliganda, simul ut, in quo essetis errore et quo sacrilegio contra unitatem pacemque Christi diuideremini, saltem ipso terrore commoniti- moniti cogitare atque emendare uelletis, sicut terroribus uestris per potestatum saecularium iussiones exagitati Felicianus et Praetextatus — quod corde catholicam a uobis omnibus rediretur. quidquid uero factum est aduersus uos, quod temperamentum christianae dilectionis excederet, tam non est imputandum catholicae ecclesiae quam nec illud, quod Saluio fecerunt Abitinenses, Primiano uel Restituto imputauerim. Quod uero post exaggeratas persecutiones,
Abbreviated transcription (Latin):
tõ pore ceciliapus si ꝑ secutionẽ quã passus est saluius ab illo quẽ ipse
contra cum ordinauit & in eaciuitate ubi suꝑ collegas prinapatũ gerit potuit
nescire prinnanus fateberis igit᷑ uelis nolis perosttutũ neprimianũ ne
pistẽdonatidã pnare cogaris non solũ & inius tes pati uerũ &iã & lustos facore
possẽ ꝑsecutionẽ autsi eã quȩ iuste fit non ẽe appollandã ꝑ secuti onẽ putas necuos
a nobis necur̃os a nr̃is ꝑsecutionẽ poteris ꝓbare ꝑpessomagisq nos demons¬
trauinus tamnos ꝑ p&iꝰ a dericis & circũ cellioniburis qui cordeduro &
insulso nec intellegentes nec ferentes quod eis c̃sulimꝰ ad salitẽ tanto li nos furore
seuiuncutera quȩ nob faciunt neo numerarenet cõmemorare nec digne uerbis ex¬
plicare fusficiã Proinde cũ frenaucus medicũ uex& & medicꝰfren&icũliga

Expanded text:
tempore Caecilianus, si persecutionem, quam passus est Saluius ab illo, quem ipse tempore Caecilianus, si persecutionem, quam passus est Saluius ab illo, quem ipse contra eum ordinauit, et in ea ciuitate, ubi super collegas principatum gerit, potuit nescire Primianus? fateberis igitur uelis nolis, ne Restitutum, ne Primianum, ne partem Donati damnare cogaris, non solum et iniustos pati, uerum etiam et iustos facere posse persecutionem. aut si eam quae iuste fit non esse appellandam persecutionem putas, nec uos a nobis nec uestros a nostris persecutionem poteris probare perpessos, magisque nos demonstrabimus eam nos perpeti a clericis et circumcellionibus uestris, qui corde duro et insulso nec intellegentes nec ferentes, quod eis consulimus ad salutem, tanto in nos furore saeuiunt, ut ea quae nobis faciunt nec numerare nec commemorare nec digne uerbis explicare sufficiam. Proinde cum freneticus medicum uexat et medicus freneticum ligat,
Abbreviated transcription (Latin):
pane habendus est innocens maximiangẽ passus sed dico si ꝑsecutionõ qui
patit᷑ habondus ehinacens passas ẽ saluius gesta recito uorba que nonuis re¬
p&o fec̃restitꝰ passꝰ ẽ saluius quẽ mihi ex his duob xp̃i anũ nisi restitutũ
quẽ sacrilegũ nisi saluiũ respondebis laceat igit oporta in ꝓbatũq respuat᷑
& quod dixistinullã eẽ iustã ꝑ secutionẽ & quod dixisti quis non uulttesta
quã ꝑtuilit saluius & restitutꝰ fec̃ passest saluius & tibi e strestitutus lauda¬
bilis dã pnabilis salucus neq em̃ occulte factũ ẽẽ dicturꝰ es aut possã hoo
intanta ciuitate apud tantũ iudicẽ ut ex hoc aluis &i am ciuitatib occultũ
eẽ nomn poss& aut si & hoc int̃ occulta deputandũ ẽ curnonus ignorare
orbe terre si quidm ali fec̃ quod quidẽ absicut fecerit ꝑ secutionem

Expanded text:
patitur habendus est innocens, Maximianus est passus\'. sed dico: \'si persecutionem qui patitur habendus est innocens, Maximianus est passus\'. sed dico: \'si persecutionem qui patitur habendus est innocens, passus est Saluius\'. gesta recito, uerba quae non uis repeto: fecit Restitutus, passus est Saluius. quem mihi ex his duobus christianum nisi Restitutum, quem sacrilegum nisi Saluium respondebis? iaceat igitur oportet inprobatumque respuatur et quod dixisti nullam esse iustam persecutionem et quod dixisti: quis non uult testaquam pertulit Saluius et Restitutus fecit. passus est Saluius, et tibi est Restitutus laudabilis, damnabilis Saluius. neque enim occulte factum esse dicturus es aut posset hoc in tanta ciuitate. apud tantum iudicem, ut ex hoc aliis etiam ciuitatibus occultum esse non posset. aut si et hoc inter occulta deputandum est, cur non uis ignorare orbem terrae, si quid male fecit — quod quidem absit ut fecerit — persecutionis
Abbreviated transcription (Latin):
salcuus repugnare tõpta uerat uietus aliquando c̃prehens ẽ enĩ ã ducondus adiudio
ab iin partes fuerat ꝓlata sententia sed põ pã miserabilitrium phandus
cupto enĩ sẽnemiortuo canos alligauerunt in collo & sic cũ illo quantumli¬
burt saltauenine ho si uollẽ ex aggerare dicendo non nofertust l
poenã uxtoriuentis regum arus corũ quibi mortua uius corpor eunte¬
bant cõparandã eẽ moꝵstrarẽ Non ne homosenex & qui haberiucole but
ep̃s ompuiuimn ludicio desõcaid a teuuorũ atq matug̃ ex t̃minan dusessa : siduob
sibi supbplicus undeuinũ subeundẽ essa ꝓpesitis nom potius herere cadauero
humanis quã saltare eligor &cũ capinis Nunc a spiceilla mea uerba que
te rofellisse arbitratus es immolã non ipsã sed ꝓ ipsis ista quȩ dicã Ecce
onĩ non dico si ꝑ secutionẽ facorelic& fec restitiotus Nec dico s ꝑsecutionẽ quo¬

Expanded text:
Saluius repugnare temptauerat, uictus aliquando conprehensus est, non iam ducendus ad iudicem, Saluius repugnare temptauerat, uictus aliquando conprehensus est, non iam ducendus ad iudicem, ubi inter partes fuerat prolata sententia. sed pompa miserabili triumphandus. capto enim seni mortuos canes alligauerunt in collo et sic cum illo quantum libuit saltauerunt. hoc si uellem exaggerare dicendo, nonne fortassis hanc poenam uix tormentis regum Etruscorum, quibus mortua uiuis corpora coniungebant, conparandam esse monstrarem? nonne homo senex et qui haberi uolebat episcopus omnium iudicio de societate uiuorum atque mortuorum exterminandus esset, si duobus sibi suppliciis, unde unum subeundum esset, propositis non potius haerere cadaueribus humanis quam saltare eligeret cum caninis? Nunc aspice illa mea uerba, quae te refellisse arbitratus es, immo iam non ipsa, sed pro ipsis ista quae dicam. ecce enim non dico: \'si persecutionem facere non licet
Abbreviated transcription (Latin):
tione ad diorũ reuerteris uetustatis Authabes scriptũ terga ꝑsecuto¬
rib ꝓdis quid hictibi uid&ꝰ : Plac& ne istũ saluium appella reiustũ
cui ꝓconsule apud quẽ a restituto ep̃o ur̃o contrastante accussabattir¬
saluius apud suos ł martrris ł confessoris ostendit qui ꝑsequente res¬
tito hȩc merit a ꝓconsule audire & tam̃ non solũ scđm nos uerũ &iã
scđi uos impius & sacrilegus iudicat᷑ : lã uero postea quã senten¬
tia ꝓconsulis abitinensib: allegata est Perquã ciuitatẽ uicinam
iudicatũ implene urĩ meruerant eo quod pene om̃s iembrae si tani
saluium dili gebant quȩ fecorintidẽ abitinenses homini & ategrauis¬
simo pig& dicere quia eum non apud acta fecerunt sed tã recenti
memoria cũ ommnib documentis sit clarior ipsa testificatio ciuitatum
cũq parte sedib sius &iã post ꝓconsulis iudicatũ turbȩ sibi fauenis fiducia

Expanded text:
tione ad chorum reuerteris uetustatis aut, ut habes scriptum, terga persecutotione ad chorum reuerteris uetustatis aut, ut habes scriptum, terga persecutoribus prodis? quid hic tibi uidetur? placetne istum Saluium appellare iustum, cui pro consule, apud quem Restituto epSalvius apud suos vel martyris vel confessoris ostendat, qui persequente Restituto haec meruit a proconsule audire: et tamen non solum secundum nos, verum etiam secundum uos impius et sacrilegus iudicatur. Iam uero posteaquam sententia proconsulis Abitinensibus allegata est, per quam ciuitatem uicinam iudicatum impleri uestri meruerant, eo quod paene omnes Membresitani Saluium diligebant, quae fecerint idem Abitinenses homini aetate grauissimo, piget dicere, quia ea non apud acta fecerunt; sed tam recenti memoria cum omnibus documentis sit clarior ipsa testificatio ciuitatum,cumque parte sedibus suis etiam post proconsulis iudicatum turbae sibi fauentis fiducia
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ secutorib sius in ꝓconsulari ludicio respondere ea credo fiducia qued
scira aduersarios suos legib contra her&uꝰ cos ꝓmulgatis uti ñ possea pud
iudicẽ nisi &iam seipso sea parit̃ inr&ront sed fefellit eum ista cogi¬
tatio: Apud seranũ enĩ tunc ꝓ consulẽ ł gratia plus ualuit ł maigis
forte bagaiense concilium quod illio &iam conra eundem salaum
recitatũ est quadã sane inter locutione quid ꝑsea geraur ostendit id est
ut saluium aut choro ep̃orũ cõmunionis primian iredder& aat fuga¬
ra a sedib: ut restitus quem contra eum primianus ordinauerat. loca
omã quȩ a saluio tenebant᷑ sine a duersario possidera & tam̃ in ea¬
dẽ int̃ locutione quod ꝑsecutionẽ saluius pater&ur expresset sice nuĩ
in eis dẽ gostis legit᷑ seranus ꝓconsule dix̃lis op̃ox scđ m legemab¬
ep̃is audienda est ep̃i iudicauerunt quare non aut subsatis fac¬

Expanded text:
et persecutoribus suis in proconsulari iudicio respondere, ea credo fiducia, quod et persecutoribus suis in proconsulari iudicio respondere, ea credo fiducia, quod sciret aduersarios suos legibus contra haereticos promulgatis uti non posse apud iudicem, nisi etiam se ipsos eis pariter inretirent. sed fefellit eum ista cogitatio. apud Seranum enim tunc proconsulem uel gratia plus ualuit uel magis forte Bagaiense concilium, quod illic etiam contra eundem Saluium recitatum est. quadam sane interlocutione quid per se ageretur ostendit, id est ut Saluium aut choro episcoporum communionis Primiani redderet aut fugaret a sedibus, ut Restitutus, quem contra eum Primianus ordinauerat, loca omnia, quae a Saluio tenebantur, sine aduersario possideret; et tamen in eadem interlocutione quod persecutionem Saluius pateretur expressit.\' sic enim in eisepiscopis audienda est: episcopi iudicauerunt. quare non aut sub satisfac
Abbreviated transcription (Latin):
ex sequendis officiorũ instantiam & ciuctatũ auxilia merusse iet illi
quilã fuerantbagaiensissententiȩ seueritate dãnati & aur̃ȩ cõmunionis
corpore ne ꝑ cuncta mẽbra pestilens uirus in reper& compendioso dolo¬
re precis & nullũ lã uobis facientos suȩ cõmunionis morbida contagio¬
ne periculis cũ precis parit̃ plebib sius ꝓpria conuenticula frequen¬
tabant & loca & basilicas quas non inuaserant cũ populis sibi coheren¬
tibus ꝑ p&ua possessi oneretinebant : terreren ut pt᷑ barent᷑ expol¬
lerent retinentes ex hborent᷑ : Lege quȩ deillis ł in illos aduocatis
ꝓsequentibus dicta sunt quȩ obiecta crimina sacrilego quo impau
accussationis concitate sunt potestates quȩ re quȩ stata sint saluo
membre sitano quia ñ ei potuit illius ꝑsecutioms exagtationib: extor¬
queri ut redir& ad consortiũ cromins maluitq socomittere ex amini

Expanded text:
exsequendis officiorum instantiam et ciuitatum auxilia meruisse. ut illi, exsequendis officiorum instantiam et ciuitatum auxilia meruisse. ut illi, qui iam fuerant Bagaiensis sententiae seueritate damnati et a uestrae communionis corpore, ne per cuncta membra pestilens uirus inreperet, conpendioso dolore praecisi, et nullum iam uobis facientes suae communionis morbida contagione periculum cum praecisis pariter plebibus suis propria conuenticula frequentabant, loca et basilicas quas non inuaserant cum populis sibi cohaerentibus perpetua possessione retinebant, terrerentur proturbarentur expellerentur, renitentes exhiberentur. Lege quae de illis uel in illos aduocatis prosequentibus dicta sunt, quae obiecta crimina sacrilegii, quo impetu accusationis concitatae sunt potestates; quaere quae facta sint Saluio Membresitano, quia non ei potuit illius persecutionis exagitationibus extorqueri, ut rediret a consortio criminis, maluitque se committere examini
Abbreviated transcription (Latin):
memoria ciuitates ipsesi ln t̃rogent᷑ negare nom possunt hoc ergo ñ dico
sed dico ꝑsecutionẽ passus ẽ maximianꝰ fec̃ primianꝰ & recito gestaquib:
ostendã domũ quã maximianꝰ ꝓpriã defendebat primianũ ꝓcurati¬
onemandata ex orcisterii ecłaftici nomine fauenesibi sacerdote legato
quod ipsa gesta indicant abstulisse sed iufatiȩ non gratiȩ fuorit
iudex non abnuo non refello Curergo primi amis apudacta
magistratus cardaginensis int̃alia que de nobis contumeliose ꝓse quenta¬
ꝓsequendamandaut illũ inquit offerunt a liopia nos in t̃meetaims ablata
eutoss abstulin set aliena sunaxiniam erat domus sidut maxinudnus ea
potius u surpauerat non int̃ misisse ablata sed si neq hoc ad ꝑsecutioneus
manentibus in quib. anti quitꝰ fuenantordiiati ferisso ꝑsecitiones
apud ꝓconsules accussas seimp&rasse lussiones eisdemq iussionib:

Expanded text:
memoria ciuitates ipsae si interrogentur. negare non possunt hoc ergo non dico, memoria ciuitates ipsae si interrogentur. negare non possunt hoc ergo non dico, sed dico: persecutionem passus est Maximianus, fecit Primianus et recito gesta, quibus ostendam domum, quam Maximianus propriam defendebat, Primianum procuratione mandata exorcisterii ecclesiastici nomine, fauente sibi Sacerdote legato, quod ipsa gesta indicant, abstulisse. sed iustitiae, non gratiae fuerit iudex — non abnuo, non refello —: cur ergo Primianus apud acta magistratus Carthaginiensis inter alia, quae de nobis contumeliose prosequenda mandauit: illi, inquit, auferunt aliena, nos intermittimus ablata, cum ipse abstulisset aliena, si Maximiani erat domus, si autem Maximianus eam potius usurpauerat, non intermisisset ablata? sed si neque hoc ad persecutionem uis manentibus, in quibus antiquitus fuerant ordinati, fecisse persecutiones, apud proconsules accusasse, impetrasse iussiones eisdemque iussionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Vndelã coteris confiteri non debere quid quisq patiatur sed quare pa¬
tiatior adtendi sed mihi parũ ẽ hoc maximi ani exemplo int̃idemonstra¬
re non continuo iustũ ẽe qui obtento atq adumbrato xp̃i nomine
patit᷑ ꝑsecationẽ quando & maximianus sacrilegas passus ẽ nisite
cogã fateri quod & religiosi sacrilegos & iusti impios ꝑsecunt᷑ Nonsane
nocendistudio sod nocessitate potius comsulendi Nec deu uorctes tamento
ꝓfero exempla quã uiste &iã ꝓpheicis exẽplis doceri illa dixist illa
inquãnimis airti qua non ꝑfero fuerunterũ alterius dispensationis
& tẽporis lã postre uelatã & oportuno tẽpore cõmendatã mansu &udinẽ¬
ep̃iur̃ quod quidẽ nos nondicimꝰ iustũ sed quã diuibiẽ & talẽ causã defen¬
respondis & ita fec̃ ut himnon alla possi gestare eitare quã quã intã recenłi

Expanded text:
Unde jam cogeris confiteri, non debere quid quisque patiatur, sed quare paUnde jam cogeris confiteri, non debere quid quisque patiatur, sed quare patiatur attendi. 56. Sed mihi parum est, hoc Maximiani exemplo interim demonstrare, non continuo justum esse qui obtento atque adumbrato Christi nomine patitur persecutionem, quando et Maximianus sacrilegus passus est; nisi te cogam fateri, quod et religiosi sacrilegos, et justi impios persequuntur, non sane nocendi studio, sed necessitate potius consulendi. Nec de Vetere Testamento profero exempla: quamvis te etiam propheticis exemplis doceri velle dixisti. Illa, inquam, nimis antiqua non profero: fuerunt enim alterius dispensationis et temporis. Jam post revelatam et opportuno tempore commendatam mansuetudinei, quod quidem nos non dicimus justum, sed quamdiu ibi es, et talem causam defenrespondes et ita fecit, ut hinc nulla possim gesta recitare; quamquam in tam recenti
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiã quã a t̃renis potestatib uos ꝓparte donati ꝑ p&ui gloriamimni quãuas in uillo
triũ libro e opore satistibi abandeq responder̃ Neq nunctibita cobo qđ ex hac
causa maximianen sũ bretut̃ res ponderi potest neq si ꝓptere auos imperctis
atq: in prudentib. populis uos cõm̃ datis sic enĩ semaximianꝰ ipse siceus socii
in peritisq cõm̃dant sed qͥ sobrie cogitant eorũ quialiquã molestiam pati¬
untur non poenas considerario portere sed causas intellegunt eos ꝓcri¬
mine sacrilegi scismatis in quo a uobis mercto iusteq dãnatisunt Cõmo¬
tiones &i am iudiciariũ scłorũ merito iusteq ꝑpessos Neq enĩillud
comme moro quod intua epła posiusti qđ maximian i nonbasilicã sod speluntã
non obiatus sed popalus euertit quã quã &iã illio & si in cortũ ẽ ur̃os secss
certũ ẽtamen illũ passũ fuiss ꝑ secationẽ nec tam̃ iustũ ẽẽ sed impium¬

Expanded text:
 quam a terrenis potestatibus uos pro parte Donati perpeti gloriamini. quamuis in illo trium librorum opere satis tibi abundeque responderim, neque nunc tibi tacebo, quod ex hac causa Maximianensium breuiter responderi potest, neque si propterea uos imperitis atque inprudentibus populis commendatis. sic enim se Maximianus ipse, sic eius socii, imperitisque commendant. Sed qui sobrie cogitant, eorum qui aliquam molestiam patiuntur, non poenas considerari mine sacrilegi schismatis, in quo a uobis merito iusteque damnati sunt, commotiones etiam saecularium iudiciorum merito iusteque perpessos. neque enim illud commemoro quod in tua epistula posuisti, quod Maximiani non basilicam sed speluncam non Optatus sed populus euertit. quamquam etiam illic, etsi incertum est uestros fecisse, certum est tamen illum passum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
non seduu serunt hoc dico uelis nolis rep&endo quã lib& tibiuide ar mole fẽ in clbo
nolicetili anũ toties ab solutũ caput sacere posteris nr̃is sũ ego&i prinnanũ a feliciaro

Expanded text:
non se diuiserunt. hoc dico, hoc uelis nolis repetendo, quamlibet tibi uidear molestus, inculco: non se diuiserunt. hoc dico, hoc uelis nolis repetendo, quamlibet tibi uidear molestus, inculco: noli Caecilianum totiens absolutum caput facere posteris nobis, cum ego et Primianum a F
Abbreviated transcription (Latin):
ł goaut̃ ñ tibire p̃hendo hanc in iuiriã nectuũ nec filiorũ ł nepotũ aitmepo¬
tũ tuorũ sili partedenati fuerint folici anũ dico creatorẽ tantũ quia ꝑmittis
admoneo Ne craatortuus pꝰ nom̃ hominis iupiauanitate curren ste in ueniat
desertorẽ Deinde plausibilit̃tibi iuidoris adiungere a fente deducit᷑ ruius
&caput mnebra siqunt᷑ sano capit om̃e sanũ e corpꝰ. Asi quid in hor morb łactuẽ¬
trũ urõnũ no ãbuala ueritis in susõmib uerbistius emitto quia nonẽsumnle qduo q
humano corpore cõparasti fieri enĩ potest ut &pes doleat capito sa no& pedesano
xp̃i anarũ ubidatũ & acceptũ xp̃ibaptis inĩ ñ udus agnoscere tã qua baptirati ñ
nis ab illo traditore craatisint omitto & illud quantũ me adiuu& qđ de scrqitira
testimoniũ ipsẽ posuisti dictũ eẽ iude is lnle galib: patiũ urõ o nẽabil aueritis Cũ

Expanded text:
. ego autem non tibi rependo hanc iniuriam; nec tuum nec filiorum uel nepotum aut pronepo. ego autem non tibi rependo hanc iniuriam; nec tuum nec filiorum uel nepotum aut pronepotum tuorum. si in parte Donati fuerint, Felicianum dico creatorem. tantum, quia permittis, admoneo, ne creator tuus post nomen hominis impia uanitate currentem te inueniat desertorem. deinde plausibiliter tibi uideris adiungere: a fonte deducitur riuus et caput membra sequuntur. sano capite omne sanum est corpus, et si quid in hoc morbtrum uestrorum ne ambulaueritis. in his omnibus uerbis tuis omitto, quia non est simile quod de humano corpore conparasti; fieri enim potest, ut et pes doleat capite sano et pede sano ianarum, ubi datum et acceptum Christi baptismum non uultis agnoscere, tamquam baptizati non nisi ab illo traditore creati sint. omitto et illud, quantum me adiuuet quod de scriptura testimonium ipse posuisti, dictum esse Iudaeis: in legalibus patrum uestrorum ne ambulaueritis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dicas lubes me relinquere ecłam tra ditorũ quos nec uos apiduos petmaiores
ur̃ apud maiores nr̃os c̃uincore hac demonstrare potuerun quos nune si de¬
monstrasses eorũ facinꝰ crimenq dã pnarenon ꝓpt̃ eos totgentiũ quib:
ignoti f̃ chatholicã sociotatẽ desererẽ sed quide qua considerationen olis
in cõmuniono nra eorũ mortuorũ memoriã fieri quorũ facta non pouimus
quorũ &iã bonã int̃ suos fanã posteritatis successione didicimꝰ cũl nurã cõ¬
munione sine ulla de gradationeuiuant quorũ inala sonsistis quorũ sacri¬
legia c̃dõnastis audes ñ dicerehomo prudens ille quitra didit& creauit
si nesciens illũ eẽ creatorẽ nrũ mineo quod xp̃iani sumꝰ quiẽ creatornr̃t in eo
quod homines sum quãuis necillũ quẽ putas creato rẽ ieũ detraditione c̃iuceris¬

Expanded text:
uos apud nos nec maiores uos apud nos nec maiores uestri apud maiores nostros conuincere ac demonstrare potuerunt; quos nunc si demonstrasses, eorum facinus crimenque damnarem, non propter eos tot gentium quibus ignoti sunt catholicam societatem desererem. sed uide, qua consideratione nolis in communione nostra eorum mortuorum memoriam fieri, quorum facta non nouimus, quorum etiam bonam inter suos famam posteritatis successione didicimus, cum in uestra communione sine ulla degradatione uiuant quorum mala sensistis, quorum sacrilegia condemnastis. Audes mihi dicere, homo prudens: ille qui tradidit te crea?it, sic nesciens illum esse creatorem nostrum in eo, quod christiani sumus, qui est creator noster in eo, quod homines sumus, quamuis nec illum, quem putas creatorem meum, de traditione conuiceris