comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
propter aeris naturam usq: adundas terrasq: porrectat
Possunt aerea corpora sustinere. possunt & auium quae
product& sunt ex aquis propter aquarum tenues. alitus
quiscilic& eidem aeri iuxtaundas & terras circum fuso atq
obhoc infirmae acterraenae pastideputato uaporaliter
inseruntur. & auyer intexunt. quae noc turnis rigorib
aggrauatae sereno &iam rorae destillant. Si autem uehemen¬
tius frigus est : &iam gelucandidius in albescunt: Et dixitdr̃:
educat terra animam uiuam secundum genus quadrupedia
&reptilia & bestiar terrae secundum genur. & pecora secun
dum genur: & factum est sic: & fecitdr̃bestias terrae secun¬
dumgenur. & pecora secundum genur. & uolatilia terrae
secundum genus : & uidit dr̃ quiabona sunt: lamnimc conse¬
quenserat. ut alteram partem quae propriae terradicitur
infimi huiur loci quem totum cum omnibur abrmr &nebu¬
loso aere uniuers aliter uocabulo terrae alibi scribtura

Expanded text:
propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae productae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfuso atque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia et bestias terrae secundum genus et pecora secungenus. et factum est sic. et fecit deus bestias terrae secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
distentus serenum facit. occultis imperiis & operedĩ a summis
ad infima uniuersa quaecreauit amministrantis: unde millo
psalmo cum commemorata essent ignis. grandonix. glacies.
sp̃rtempestatis. N& alia sinediuina prouidentia fierimoue¬
riq putarentur. Continuo subiecit. quae faciunt uerbum eiur
Si autem trans gressores illi antequam trans grederentur caeles¬
tia corpora
gerebant. Neq hoc mirumest sicon¬
uersa sunt ex
poena mnaeriam qualitatem. utiam pos¬
sint abigne
idest ab aelemento naturae superioris
łpati.nec aeris saltimspatia superiora atq
puriora. sedistaca ligͥnosa tenere permissisunt. qui eis
prosuogenere quidam quasi carcer est:lisq: ad tempusiudia
& siquid dehis trans gressoribus angelis diligentius requiren¬
dumest. aliuserit ad commodatior scribturae locus: pron¬
denunc quod satis est si haec spatia turbidar & procellosa

Expanded text:
distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa
Abbreviated transcription (Latin):
maliote quoniam corporum aeriorum naturaui
opo ptenea moste nondis soluuntur quia prarua
cis edementum. quod ad faciendum est quam adp¬
quaenonex aere sed ex aquis produc¬
ta indicat
unliati quia subtiliorir quidem &e in autar gxalcat
aistenti sedtamen umorirlocur uolatilib daticalat
autem aconfino lminon cacliurq a daquarum fluui
dnuda terrarum peruenit: nontamen toaiiis patu
uimatur. comium pace coniungitur &e ciur uotabi
uicupatun inqua fortars partt sifueruni antati¬
e esionem suam tram grersoret angeli cum princi
Nunc diabolo tunc archangelo nam nonnullinostri noneor
putant caelestes uel supercadestes angelos fuisse : non mirum
sipost peccatum inistam sunt d&rus caliginem uibitamen &
aersit &umore tenui contexatur. Qui commotis uentis &
uehementius concitatur &iam igner & tonitrua & contractus
nubila. & conspissatus pluuiam. & congelantibus nubilis niuẽ
& turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem &

Expanded text:
animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad pram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium onlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgressores angeli cum principe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehemenubila; cet turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et
Abbreviated transcription (Latin):
caelestia deos. quorum quidem nos partim luminaria. pa¬
um angelos dicimus: Idemtamen aquis pisces & suige¬
neris beluas attribuunt. ut nullum elementum suis
animalibus uac&: quasi uero subaquis terra non sit.
aut probare possint pisces. non in ea requiescere acrepa¬
rare natandi uires. sicut uolandi aues: & si forte rarius pis¬
ces id faciunt quod ad gestanda corpora sit unda quan
aura ualidior ita ut terrae na quoque animalia na¬
tantaa ferat. siue usu docta ut homines. seunatura ut
quadru pedia uel serpentes: aut si propterea non putat
necçolubri cocleaeque terrarum Nam &illȩ pedes
habent & haec genera sineullis pedibus nondicore
nes autem sinepedib & in speluncis requiescere
iustolli perhibentur quiquani quam non facili
sint litten tamen non tantum nostrae. sed a
gentium nequaquam deistorum animantium
in cuerunt: Qua propter & sidemones aerea sumt

Expanded text:
caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, pacaelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sui generis beluas adtribuunt, ut nullum elementum suis animalibus uacet: quasi uero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi uires sicut uolandi aues, etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, nec colubri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico,cones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt
Abbreviated transcription (Latin):
giorum fereplenur et piscium: solent autem hominer
siper intuentes eis aliquid uccre quodibi uel pracripuont
confluente s. uel inter se diripiant concestantes : quopas¬
tu ad su&i deambulantib super oram fontis hominib
Ipsi quoque cumeis congregatim natando eunt &¬
redeunt. ex pectantes unde aliquid iactent quo prae¬
sentiam sentiunt: Non itaque frustramihi uid &lur
aquarum animalia sic appellata reptilia : quem ad mo¬
dum auesuolatilia: Nam siuel nulla memoria uel sensur
tardior animae uiuae nomen repulis set apiscibr uolati¬
libus ceste adhiber&ur. Quorum uita in oculis nostris
est & memoria garrula. & innidis construendi sȩducan¬
disque f&ib soler tissima: nec ignoro ita quosdam phy¬
loso pos sueuiusq elementi distribuisse animalia ut terro¬
naesse dicerent. Non tantum quae interra repunt: ato
gradiuntur: sed aues &iam. quod & ipsȩ interra requies¬
cant uolando fatigate. aere uero animalia. demones esse

Expanded text:
regionum fere plenus est piscium. solent autem homines regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam, quod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tibilia animarum uiuarum appellata : Sed n propterea sicap¬
faendum est ut arbitror itadictum ac sidicer&ur quaesunt u
mabus uiui reptilia uel uolatilia sicut dicipon& ignobilia thio¬
num ui intellegeremus quicum que sunt in hominibur i gnobu
uinquam enimsint & animalia terrestria quaere punt nape
tonram tamen exmulto maiore numero pedibur mouentpe
uompauca fortasse interrir repunt. quampaues imoqun gra¬
unitur: Nonnulli autem put auerunt propterea nonamima
uiui sedreptilia animarum uiuarum piscerene epellator
oue deir memoria nullast : necaliqua uita uelutrationiuici
sel fallit etos experientiaminor: namquidam scribseruint s
ouim a duertert potuerunt inuiuarur piscium mulst amira
elociam si forto falsa scribserunt : memoram ⁊ amn pnut¬
ueno eerusimum est: quo dipseium expertur & creper pntur
fuporunt a uolunt. Nan fons quidam magnur bullenn

Expanded text:
reptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic apreptilia animarum uiuarum appellata. sed si propterea sic apfatendum est, ut arbitror. ita dictum, ac si diceretur: quae sunt in animabus uiuis reptilia uel uolatilia, sicut dici posset: ignobilia hominum, ut intellegeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. quamquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pe certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium
Abbreviated transcription (Latin):
exhalatur. &iam super terras extenditur: Ideoq
cum dix iss& scribtura educant aquȩ reptilia anima¬
rum uiuarum &uolatilia inquit super terras: addida
sane dicens secundum firmamentum caelim quo potes
aliquanto manifestiar apparere. illud quodantea ui¬
debatur obscurum: nonenim ait infirmamento cȩli
sicut deluminaribur. sed uolantia inquit super terras
ecundum firmamentum caeli id est iuxta firmamentum cadd
uidelic& hoccaliginosum &umidum spatium inquo auesu
illi spatio contiguum est ubi uolare non porunt : quodiamn
tranquillitatis & quietis ꝑtin& ad firmamentum caedi: Ino
ergo uolant aues sed inisto quodille pralmur &iam terraen
indudit. propter quod caelum uocantur multir locis uolatu
nontamen infirmamento sed ecundum firmamentum nor
putant proptersensus tarditatem non animam uiuam. seđ̃

Expanded text:
exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamentum caeli. id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
gicut ille psalmus ostendit omnia superiora. ab illo
principio enumerans. lauda tedñm decaelis.  omnia¬
quae inferiora ab alio principio. laudate dñm de
tur: & ignis iste quiurit tangentem quiad &errenis
Numidis motibus ita existit. ut subinde uestatur in a¬
liud elementum & quamius naturae suae sursum ni¬
tendo indic& app&itum. in caelestem tamen superiorem
tranquillitatem non possit euadere. quia multo aere
superatus & in eum conuersus extinguitur. Ac per hoc in
ista rerum paste corruptibiliore atq pigriore turbu¬
lentis motib agitatur. ad temperandum eiusrigorem .o
adusus terroresq: mortalium. Qui aergo &iam tactu
qui ad terram proprie pertin& sentiri possunt¬
& fluctus undarum & flatus aurarumꝰ proptere a
ipsa quoq: aquatilium animalium corpora & terrenis
uercuntur. & maxime aues. interra &iam requiescunt
f&cusq propagant: parsenim umoris qua eua poralite

Expanded text:
sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque inferiora ab alio principio: laudate dominum de es abyssi et ignis iste, qui urit tangentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
quiexcipit exalationes umidarmaris ac terrae & adsust¬
nenda sauet quod ammodo crassatur : non nis exaquis aci¬
put animalia: Quodenim eiurumidum est hoc portat
alituo corpora quacita nituntur pennis uolantes. quem¬
omimodum pisces quibusdam suis alis natantes: promdere¬
enter tamquam sprdi quiscribenti ad erat exaquir dicit prodi¬
ns uolitilia aquirum naturabi pertitum locum sortita est
nseriorem scilic& munda labili superiorem uero aura flabi¬
l. illum deputatum natantibur istum uolantibus Sicuchu
elumento congruor duos &iam sensus animalibus dator uide¬
nus olfactum explorandit ua poribur gustatum exploran
houoribus. Quodenim ad tactum aquar uentorque fentum
hoces quo dterrac solidam omnibur ammis corur elementir
sedinhus grasnioribur sentitur ampliur ituitiun tongendo
contrectariualeant. Id eoque & ista induab: maxime mun¬
di pastibus generaliter terrae nomine conplectuntur

Expanded text:
qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustqui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
penaerato atq traiecto cum ad terrenam grauitatem per¬
uenit tangendi ultimum sensum agit: Nonigitur ignon¬
bat naturas edementorum eorumq ordinem. quicumuis¬
bilium quaemtra mundum mnelementis natura mouentur
conditionem introduceret prius caelestia luminariam
Deinde aquarum animantia terrarum autem postremi
narrauit. non quod aerem pra&ermiserit. sed qui
purissim & qui& issimiaerir ubi uolar aues nonpi
dicuntur si qua sunt spatia caelo superiori coniun¬
tuunde caeli nuncupatione inscribturis ad superi
mundi pastem pestinere intelleguntur. ut terrae
mine uniuersaliter. hoc totum signific&ur exqi
quae proprio nomine terra dicitur : Aer itaque illa superi
siue quod ad caelestem mundi contin& partem siue quodnu
bab& uisibilem habitatorem debualibur nunc sermo n¬
rantis est. neque prader missus est caclo nominato neque
annumeratus increandir animalibus : Iste uero inferios

Expanded text:
penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem perpenetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superior ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior,
Abbreviated transcription (Latin):
quaeq afficit. subtilioribur scilic& crassiora pen&rantibur:
quantoautem quidq subtilius est innatura corporali. tanto est
uicinius naturae spiritali. quamuis longe distante genere.
quando quidem illud corpus est illud nonest : ac perhoc quonuã
sentire non est corporis sedanimae per corpus. lic& acute dine¬
ratur secundum diuersitatem corpora eorum elementorum
sensus esse corporis distributos. anima tamen cuisentiendi
uis in est cum corporea nonsit persubtilius corpus agitatiugi
sentiendi : inchoat ltaq motum in omnibus sensibus a subtili¬
tate ignis: sednoninomnib: adidem peruenit: inuisuenim per¬
uenit represso calore usq ad eiur lucem. mnauditu usq ad li¬
quidiorem aerem. calore ignis pena&rat. In olfacto autem
transit aerem purum & peruenit adumidam exalationem
inde crassior haec aura subsistit ingustatu: & hanctranste
& peruenit usq adumorem corpulentiorem: quo ociam

Expanded text:
quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ianori gustatum uero istis fluxibilib al corpulentis
umoribomdum quaecumq: inore sapiunt ipsiusorin
umrori commiscentur ut sapiant. &iamn ariqusum
aecrerentur suise uideantur : Ignis tamen ominia
penolrat ut motum in eis faciat : num &iu morum¬
uatione caloris congelascit & cũ possint fecuesce¬
cilus quippe extinguitur ut ignis non sit quamerigi¬
dus maneat. aut fit a licuius frigidi contactutepidior
aeniautem qui est quintus in sensibus : terrarno ele¬
mento mages congruit: proinde pestotum corpur
anim antis quod maxime enx terra est quae que racta
sentiuntur : dicunt &iam necuideri sineigne posse aliquid nec
tangisine terra acperhoc elementa omnia inomnibus inese.¬
qoptundi sedunum quodq eorum exeo quodam plius hab& acceprni¬
semi nio uocabulum. Ideo autem caloris priuatione cum corpur nimis¬
srigos frigescit optundi sensum. quia motus pigrescit quiexcalore
mnest corporidumignis aerem. & aerhumida. & umor terren

Expanded text:
tant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis tant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescecilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena
Abbreviated transcription (Latin):
hunc tur bulertumt acaligiosum locum quihumida exal¬
tone pingueicit : quamius &uipse saepius caeli nomine
nuncup&ur. acperhoc non scribtum est. producant aq
reptilia animarum uiuarum & producat aer uolatilia q¬
enus uolantia superterram sedutrumq hoc animantium
genus exaquis productum esse narratur : quic quidergo
aquarum siue labiter undosum & fluuidum est siue
uaporalitea:tenuatum atque sus pensum. ut illud nep¬
tilibus animarum uiuarum. hoc uolatilibur appareat di¬
tributum utrumque tamenumidae nature eputa¬
none ideoque sunt &iam qui suptilis sima consident¬
donu qunque istos manifestissimor corporis sensur se¬
cundum quat tuor usitata elementa nadistinguant
ut ocelos adigne maures adaerem dicant pertinere ole¬
saciendi autem gustandique sensumnaturae umdae
umigibiui ole factum quideimistis exala tionibus
umdis quib crassatur hoc spatium inquo auei nahu¬

Expanded text:
hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalhunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uoli
Abbreviated transcription (Latin):
scrutatisunt non parua quaestio est. Aluenim dicunt om¬
nia momnia posse mutari atq conuerti. aliiuero esse aliqui
omnino proprium singulis perhibent elementis. quod im
alterius elementi qualitatem Nullo modo uertatur: unde
Nunc autem quod ad praesentem sermonem attin&. Haec com¬
memoranda existimaui. ut intellegamus seruatum esse or¬
dmemrerum quoprius oportuit aquarum animalia quã
terrarum natura nantere creata: Necullomodo arbitrana
est pracier missum es se: in hac scribtura ullum mundihuus
elementum cumquattuor notissimis eum constare persu¬
sum sit quia uid&ur hiccaelum &aquam & terram comme¬
morari  de aere autem tacere: Consu&udo quippenostrasi
scribtura ruest: aut cacli& terrae nomine mundum appella¬
sebaut interdum addere & mare: aer itaq uel ad caelũ
per anere intellegitur si qua sunt ineius superiorib pastib
pranquillinim a & pacatissima spatia uel adterram propat

Expanded text:
scrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter
Abbreviated transcription (Latin):
prius producerentur ex aquis anim alia. posteauero
aberra quoditasit aeri aqua similis uteius ex altatio¬
nibur pinguescere prob&ur: Vt & sp̃m procellae ta¬
cat idest uentum & nubila contrahat &porit uolatui
auuro iustinere :qua propter euiam siuerum drit qui¬
dem secularium po& arum Nubes excedi upr. dreitiqu¬
& paceminagnam ten&e qui a perhib&ur in olrmmpi uer¬
nce aer esse tam tenuis ut neq nubibus obumbrotur.
necturb&ur uento nec sustentare aliter pornit nec ipsor
qui foste asscenderent homines crassioris aurae spiri¬
tualere sicut inisto aere consuerunt. & tamen &ipse aer
est unde aquis uicina qualitate diffunditur. & propterea
ipiae quoq: inumidam naturam conuersus dilustempore
creditur : Neq enim arbitrandum est aliquid despaciis si¬
derei caeli usurpasse cum omnes &iam altissimos montes
aqua transcenderat : quamquam de conuersione elemento¬
rum. &iam interipsos quihaec otiosa cura subtilis sime per¬

Expanded text:
prius producerentur ex aquis animalia, postea uero prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime per
Abbreviated transcription (Latin):
quondam perisse diluuio inquadam earum quae cano¬
nicae appellantur epistola legimus: neque enim humi¬
da illa natura quaeita concreuerat ut cubitis quindeum
altissimorum montium transcender& uersticer potuit
ad sider peruenire. sed quia huius aerisumidioris inquo
aues uolitant uel tota uel prope tota spatia compleue¬
rat. perisse qui suerant cados in illa epistola scribitur:
quod nescio quemammodum possit intellegi nisinitur¬
quarum naturam pinguioris huius acrisi  qualitate con¬
uensa calioquin non perierunt tunc isticadi sceł sub¬
limius erecti sunt cum locum eorum aqua occuparas
naque facilius eos secundum illius epistulae auctoritati
perinse crrdimus & aliossicut ibi scribitur repositor
extentis uidelic& ex alrationib : quam sic erector ut
en superioris caeli natura locosuo ceder&s: opostebat
naque ut increandn habitatorib inferioris huiusmun¬
dipustis quae sepae terrȩ nomine tota commemonrstun

Expanded text:
quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canoquondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur,
Abbreviated transcription (Latin):
N uncin in feriore paste mundi ea quae spũ uitae mouentur. fium
& primum aquarum : quod aeris qualitati proximum ele¬
mentum est. quia huic caelo in quosunt luminaria ita uici¬
nus est aer ut &ipse cacli nomen acceperit: sed nescio utrum
&iam firmamentum poriit uocari. Dicuntur autem caeli pb¬
raliter inuna eademq re quaedicitur unum caelum: Nam cun
in hoc libro singulari numero dicatur caelum quod diuidit in¬
teraquas quae supra & eas quaeinfrasunt. in illo tamen psal¬
mo & aquae inquit quae supercaelossunt laudent nomen
dñi : & caelor caelorum sibene intellegamus sidereoraeriori
tam quam superiores inferiorum & hos in eodem psalmo
accipimus. ubidictum est. laudate cum caeli caelorum
satis appar& hunc aerem non solum caelum sed &iam
caelosdici: sicut dicuntur & terrae. Nec aliud significatus
quamilla quae singulariter terra dicitur. quando dicim
orbem terrarum & orbem terrae : hos &iam aereoscaelos

Expanded text:
nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, accipimus, ubi dictum est, Laudate eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem, non solum coelum, sed etiam coelos dici: sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur, quam illa quae singuorbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos
Abbreviated transcription (Latin):
regulas & s non ostendere certum aliquid tamencre¬
dere licebit. Nunc autem seruata semper moderatio¬
ne piae grauitatis nihil credere dere obscura temere
debemus. Nefoste quod postea ueritas pate fecer et qũa¬
uis librir scĩs siue testamenti u&erir siue noui. nullomo¬
do esse possit aduersum tamen propter amorem¬
nostrierroris oderimus: nuncad librum operis nostri iam
tertium transeamus. EXPLC̃T LIBER SECUNDUS¬
łdixit dr̃ educant aquae reptilia animarum uiuarum
& uolatilia super terram secundum firmamentum caeli:
& factumest sic. Et fecit d̃ c&os magnos. & omne animal
reptiliũ quaeeduxeruntaq secundum genus eorum. &
omne¬
nne uolatile pennatum secundum genus &uidit dr̃ quia
bonasunt. & b enedixite a dr̃ dicens. Crescite &multiplicamini
& impl&e aquas in mari. & uolatilia multiplicentur super
terram : & facta est uespera & factum est mane dies quintus

Expanded text:
regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen creregulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorenostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertium transeamus. LIBER TERTIUSdixit deus: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia super terram secundum firmamentum caeli. et factum est sic. et fecit deus cetos magnos et omne animal reptilium, quae eduxerunt dum genus eorum. et omne uolatile pennatum secundum genus. et uidit deubona sunt, et benedixit ea Deus dicens: Crescite et multiplicamini, et replete aquas in mari, et volatilia multiplicentur super terram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus.
Abbreviated transcription (Latin):
tia callidiore. propter tammagnam longitudinem uitȩ
pastim sanctis angelis quodipsi ab omnipotentedo dir¬
cunt &iam iussueiur sibi reuelantibus. quimeritahuman
occultis simae iustitiae sinceritate distribuitot. Aliquan¬
do autem idemnefandi sp̃r &iam quaeipsi factu n rirunt
uelut diuinando praedicunt: Qua propter bonoxp̃iano
siuemathematici siue cui lib& impie diuinantium maxime
dicenter uera cauendirunt: Ne consortio daemoniorum
animam deceptam. pacto quodam soci&atis mroriant.
Sol& &iam quaeri utrum caeliluminaria ista conspicua cor¬
pora sola sint. anhabeant rectorer quordam sp̃rnior. o
sihabent. utrum ab eis &iam uit aliter inspirentur sicut
animantur carnes peranimas animalium. ansola sine
ulla permixtione praesentia: quodlic& non facile comp̃¬
hendi possit. Arbitror tamen in processu tractanda¬
rum scribturarum oportuniora locaposse occurre¬
re. ubinobis dehacre secundum sanctam auctoritati

Expanded text:
tia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, tia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arbitror tamen in processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis
Abbreviated transcription (Latin):
nenouamus. quamutillas constellationes intuens matheurato¬
cus aucun demoroscopum ad eandem lunam dicex& ununi co¬
rum amatse dilectum alterum non dilectum : Sienim aliuo
dicer& falsum profecto dicer&: si autem hoc dicer& uerum
quidem sed non secundum suorum librorum inepta enoten¬
culas dicerdion Quo dis huic historiae quia denostris prores¬
cur nolunteredere : Num quid& naturamrerum delero
posioun cumergo seminime falli dicant aihonameroti¬
reptionis inuenerint: saltm sicut hominis non dedignenis
concopti micon siderare geminorum. Ideo qrfatendume
quicrdo abistnuera dicuntut  stinctu quodam occul qu¬
mo dici queni nescienter humanae mentis patiuntur: qud
cum ad decipiendos homines fit : sp̃uum seductorum ope¬
ratio est. quibus quaed am uera d&emporalib rebur
nos sepromittunt. pastim subtilioris sensus acumineꝰ
quia corporibus subtilioribus uigent. pastim experien¬

Expanded text:
ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematiergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inuenerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experien
Abbreviated transcription (Latin):
rrum locis tantae sunt uari&ates in progressibus. mactibus &
porres onibus eorum. utuere isti si cut dicitur per dant ndeu
nostsconsiderent. Quid autem in sulsius & heb&ius. quamcum
isi rebus conuincuntur. dicere adsolossibi subiciendos fatale
steslirum pestinere rationem: in quibus tamen &ianr ipsede
geminis conumcuntur : quorum diuersae uiuorum. diuerraersel¬
cum uelin felicium. diuersaeq morientium cardem plerumq
constellcationes accipiunt: quia & ninterfuit aliquidr cum deur¬
cero funderentur : In non nullis tamen tantum interest quan¬
tursab istis conpraehendi computatione non possit manun e¬
quents iacobor Dumnas cerentur inuenta est pedem̃ fratris
praecedentis tenensusq adeo sicnatisunt. quasiunur infans
induplum prolixior nasci uider&ur: horum certe constellauo¬
mes ipluap palantor uullo modo dn paresesse poterune rcquid

Expanded text:
rarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et rarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut uere isti, sicut dicitur, perdant sidera, si ista considerent. Quid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid
Abbreviated transcription (Latin):
oculis nostrir. utea manifestum sit ampliur c&eris lucere sup
terram. Neediem clarere nisiluce solis nec noctem tor stellis
apparentibus italucere silunadent quemadmodum prae¬
fantate respuamus talibus enim disputationibur &sam conabi
dcauras nobis auferre conantur &impia peruersitate or
pradis factis quacrec tissime repraehenduntur ingerunt accu¬
andum potiuidm̃ auctoremsiderum quam hominemselerũ
sed quod a nim a enostrae non sint natura corporibur siequideri
paelestibur subditae audiant &philosophornioi qui duero
enenis corporibur illa corpora superiora non adea quae
ossinuant potentiora sunt uelhinc aliquando cognorant:
cumeiulta corpora diuersorum generum uela nimantiũ
dherbarum darbusto Erum unosimul pancto tem̃¬
poris semimentur. unoq puneto temiporis imumerabiliter
multa nascuntur Nontantum diuersis sed &iam hisdem ter¬

Expanded text:
oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius . ceteris lucere super oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius . ceteris lucere super terram nec diem clarere nisi luce solis nec noctem tot stellis adparentibus ita lucere, si luna desit, quemadmodum praesanitate respuamus; talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur et inpia peruersitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius deum auctorem siderum quam hominem scelerum. sed quod animae nostrae non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem ter
Abbreviated transcription (Latin):
uenerantu cureas signorum dominas perhibenti  & siens
regradationes illas siderum uel fortasse tarditates Non a sl
fieri quisq contendat sed aluis occultioribus camissoli
men istos in suis deliramentis quibusuim factorum aueri¬
te deui surpicantur praccipuam tribuere potestatem
libris corum cestt manifestum est: seddeant. quo duo lun
decaelo alieni. patre qui est incaelis. nobisautem deinter¬
uallis & magnitudine siderum subtilius aliquid quaerere
talique inquisitioni rebus grauiorib: & meliorib necessa
rium tempus impendere nec expedit nec congruit.¬
& melius credimus ea esse c&eris maiora luminaria quae
scã scribtura ita commendat: ꝑ ecit dr̃ duo magnalumina¬
ria: quae tamen non sunt aequalia: Nam consequen¬
terdicit cum ea c&eris praeposuerit interse ipsa differre
ait enum: luminare maiur in inchoationem dies & luminare
minus in inchoationem noctis : ceste enim uel hoc concedere

Expanded text:
uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis autem de interuallis et magnitudine siderum subtilius aliquid quaerere talique inquisitioni rebus grauioribus et melioribus tempus necessarium inpendere non expedit nec congruit. et melius credimus esse ea ceteris maiora luminaria, quae sancta scriptura ita commendat: et fecit deus duo luminaria magna, quae tamen non sunt aequalia. nam consequenter dicit, cum ea ceteris praeposuerit, inter se ipsa litfen\'e. ait enim: luminare maius in inchoationem diei et luminare minus in inchoationem noctis. certe enim uel hoc concedent
Abbreviated transcription (Latin):
sidera quam quam teneamus auctoritate a postolica dictũ
alia gloria solis alia gloria lunae & aliagloria stellarum
stellaenim abstella diffest ingloria sed quia possunt adhu
dicere &iam si non resistant a postolo. differunt quidem in
gloria sed ad oculos terrae norum. aut quia hoc propterre¬
surgentium similitudinem dicebat a postolus. quinonutiq
adoculos alitererunt & in sealiter. differunt quidem & inse
ipsis sidera in gloria. Sed tamen non nulla sunt &iam sole
maiora ipsi uiderint quem ad modum solixam magnum
tribuant principatum. uteum radiissuis quasidam stellas & eas
cant & tenere dicant. &r&ro agere acursu proprio. Non
enimfit uerisimile maiores aut &iam aequales uiolentia ra¬
diorum eius posse superari: autsi superionibus signorum ste¬
las uel septentrionum maiores esse asscrunti tuquaenihil tal
a solepatiuntur : cur istas persignas circum euntes amplus

Expanded text:
sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria solis et alia gloria lunae etalia gloria stellarum; stella enim ab stella differt in gloria. sed quia possunt adhuc dicere. etiamsi non resistant apostolo: differunt quidem in gloria. sed ad oculos terrenorum, aut, quia hoc propter resurgentium similitudinem dicebat apostolus, qui non utique ad oculos aliter erunt et in se aliter, differunt quidem et in se ipsis sidera in gloria, sed tamen nonnulla sunt etiam sole maiora, ipsi uiderint, quemadmodum soli tam magnum tribuant principatum. ut eum radiis suis quasdam stellas et eas et tenere dicant et retro agere a cursu proprio. non enim fit uerisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius
Abbreviated transcription (Latin):
perdiem incipit tuideri anteplenitudinem. &mpro gre ro
octis tanto ampliore quantominuitur: Secd quiper inchoatio¬
eronoeti nonindellegit Nisi pricipatum namei graecum
erbum hoc magis indicat cum dictum est archm g ingniun¬
uis a pestu seribtum est. solem in potestatemdicilunuor &
fellas in potestatem nootir: Non cogitur a quaneal decu
umerare & credere lunam factam primoense nonporima
uaerianam sol&  ttrum cadi lummaria ista conspicua idest
ereluna ueestellae aequaliter fuloeant. Pe quoddiuer est
is minuisegi postris octolies appareant Se dicuina qui d ate quo
haec dicunt non dubitant minus eamlucere quam solem.¬
a quo&iam perhibent inlustrari. multas autem stellas
uel aequales soli uel &iam maiores audent dicere. sed lon¬
gius positas paruas uideri : & nobis quidem potest fortasse
sufficere quoquo modo seista res habeat astifice dõ condita

Expanded text:
et per diem incipit uideri ante plenitudinem et in progressu et per diem incipit uideri ante plenitudinem et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. sed qui per inchoationem noctis non intellegit nisi principatum — nam et graecum uerbum hoc magis indicat, cum dictum est: ap/rav, et in Psalmis apertius scriptum est: solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis — non cogitur a quarta decima numerare et credere lunam factam primo esse non primam. Quaeri etiam solet, utrum caeli luminaria ista conspicua. id est sol et luna et stellae, aequaliter fulgeant, sed, quod diuersis is minusque nostris oculis adpareant. et de luna quidem qui haec dicunt, non dubitant eam minus lucere quam solem,a quo etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita