comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chumanis enim tempta gonib: tcc̃quam pcoruis eleuib: considenter non eas supenae pronunt
Illao sucso superiores a plus quam humanas a &i amsi sipentre & prostesnere nonualem: Hocenim
solius xp̃i opus est qui&xuit principatus & potestates triumphans eces insem & iprossamena hoc
inuictori aelo coest sicũ omnes in nor i pugnationũ suam̃ mahina cosserint : acccritate ta¬
men dĩ nor separcse nonualeant: sediam amptemus singula dis cutese: & quid do uno

Expanded text:
erare pronuntiat; illas vero superiores et plus quam humanas, etiamsi superare et prosternere non valemus: hoc enim solius Christi opus est, qui exuit principatus et potestates triumphans eas in semetipso : tamen et hoc in victoriae loco est, si cum omnes in nos impugnationum suarum machinas torserint, a charitate tamen Dei nos separare non valean
Abbreviated transcription (Latin):
cens sps̃ pph&ar ñ quasi me horco inferiores sed ꝓeo quod habens quipph&icesp-
non inuitus loqui cogit᷑ ut ill quihabent sps̃ inmundos sed cũuult & rectio postulat:
dicu cũ uero dicese opostunũ ñ uidebitur sila: bene sciens qͥa tẽpꝰ sitloqueno
&tẽ p̃ toccendi &ideo nona diniuriam dicit᷑ qa ꝓph&is subi&ti snt sps sedad
dispensationẽ ssicut & illud distuaccipimꝰ descluatore,qa tunc & ipse filius sub¬
iatuserit ei q subdidit omna & hic enĩ subi&tus ñ quasi inferior dicit᷑ quomodo¬
his quos patri sub dit credentes in se qm̃ in uno quoq: ipsor see ie dic̃ & seineis dic̃

Expanded text:
s prophetarum, non quasi meliori inferiores, sed pro eo quod habens quis prophetiae spiritum, non invitus loqui cogitur, ut illi, qui habent spiritus immundos, sed cum vult et ratio postulat, dicit, cum vero dicere opportunum non videbitur, silet, bene sciens quia tempus sit loquendi et tempus tacendi. Et ideo non ad injuriam dicitur, quia prophetis subjecti sunt spiritus, sed ad dispensationem, sicut et illud dictum accipimus de Salvatore: Quia tunc et ipse filius subjectus erit ei quiter, tua mea sunt; sed in his quos patri subdit credentes in se, quoniam in unoquoque ipsorum se esse dicit, et se in eis dicit
Abbreviated transcription (Latin):
& aculeis &ungulis & tempore quo sub plicis corpͥaffhgitur siccspiciat acfitura
gloriam que reue landue & consider& quomodo ꝑistio tormentio corpꝰhochumb¬
tatis suce trans formabit᷑ ut fiat ⁊forme corporigloriae filii dĩtribulationẽ
esencem memoncne comducit & leuem pondus cutem futury gloria e grai
hoc ẽ magnũ deput& & ccanũ & quantomagis multiph cari subtribu lationiꝰ
uiderit poenas tanto amplus intelleg& sibi pondus & nagntudiñẽ gloriae

Expanded text:
t ad futuram gloriam quae revelanda est, et consideret quomodo post tanta tormenta corpus hoc humilitatis suae transformabitur, ut fiat conforme corpori gloriae Filii Dei, tribulationem praesentem momentaneam ducit et levem: pondus autem futurae gloriae grave, hoc est magnum deputat et aeternum: et quanto magis multiplicari sibi tribulationum viderit poenas, tanto amplius intelligit sibi pondus et magnitudinem gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
ut perha & sola r& incesta mine possitos cũ uideren tomnes scosuiniuerscm¬
que creaturã affectu seculabore gemitusq coniungere: addit Nunc &¬
cel sus cliquid & sublimius ne in quiđparuũ put&is quod omnis nobiscĩge¬
mescx & o dol& creacture ne pcruum uideat᷑ quo inosipsi gemimꝰ ꝓlabor
uestris &icm diuinace ipsinccturȩ erga cegones nostrosuobiscũem meꝗq:
coniungo in est quid c̃miserato e ff&tus & ipsespis adiu uct hn firmta tem
de siderium suggesserit poscita medico Ita&nos in huius infirnitate languen¬
tes interdũ cdõp&imꝰ quod non& pedit nobiss deniq: ego ipsepcculus quihae
loquor aaduos : cũ mihi propt̃ sublimitatẽ seuelationũ ne &tollerer dactꝰ fuis¬
s& codno angelus sactanȩ quime colõphizar& ter dñm sdgocui ut discen&
o me nesciens quid oracrem : &ideo quinescieba secundu quodo post& orare
non meccudiuit dñs sed dixitm sufficit tibi grata mea ncc̃uis tꝰ in in firmtat

Expanded text:
haec solarentur, in certamine positos cum viderent omnes sanctos universamque creaturam affectu secum laborare, gemitusque conjungere; addit nunc excelsius aliquid et sublimius. Ne, inquit, parvum putetis quod omnis nobiscum congemiscit et condolet creatura: ne parvum videatur quod nos ipsi gemimus pro laboribus vestris. Etiam divinae ipsi naturae erga agones nostros vobiscum enim me quoque conjungo inest quidam miserationis affectus, et ipse Spiritus adjuvat infirmitatem desiderium suggesserit, poscit a medico, ita et nos in hujus vitae infirmitate languentes interdum a Deo petimus quod non expedit nobis. Denique ergo ipse Paulus qui haec loquor ad vos, cum mihi propter sublimitatem revelationum ne extollerer datus fuisset a Domino angelus Satanae qui me colaphizaret , ter Dominum rogavi, ut discederet a me, nesciens quid orarem: et ideo quia nesciebam secundum quod orarem, non me audivit Dominus, sed dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
scire sedicit qm̃omnescrecoturce geinescat & odoleat quoscilic& nihil in hoc sen¬
su dubitationis habetͣ crea tuitc enĩ lic& nuolens subi&tasit tamen qm̃uolurłati
edit eius qui subiacit & icm ceff&tũ quendac̃ & carita eẽ cuca eos e hib& p̾roq¬
uid& esse subi&ta & pididolorib: eorꝰ dol& & ꝓgenitib gemit: si uero ut inalis
exemplccrib: Inuenit᷑ italegamꝰ ꝯ gemescit &pasturit secundũ illu sensum
accipiemꝰ pasturit quod dicita postulos genuise seꝑ euangehum eos quos ꝑfide

Expanded text:
scire se dicit quod omnis creatura congemiscat et condoleat, quo scilicet nihil in hoc sensu dubitationis habeatur. Creatura enim licet non volens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus qui se subjecit, etiam affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet, pro qur esse subjecta, et pro doloribus eorum dolet, et pro gemitibus gemit. Si vero, ut in aliis exemplaribus invenitur, ita legamus, congemiscit et parturit, secundum illum sensum accipiemus, quod dicit Apostolus, genuisse se per Evangelium, eos, quos pe
Abbreviated transcription (Latin):
onesut &uam se susse edonis mostus aperur& : proomnib: er gotradidit ous
tiedidit silium pidprium pater &ideo a&iam siminimonirs aliquem & in sisno¬
sin dedat qus ꝑ cutens oius in fismã conscient ao inxpm paeca redicit qͥnm

Expanded text:
t viam resurrectionis mortuis aperiret. Pro omnibus ergo tradidit eum: t viam resurrectionis mortuis aperiret. Pro omnibus ergo tradidit eum: tradidit Filium proprium Pater: et ideo etiamsi minimorum aliquem et infirmorum laedat quis, percutiens ejus infirmam conscientiam, in Christum
Abbreviated transcription (Latin):
infinnatisunt & cociderunt : Dat psap̃ter oa indiciũ mceximũ ingentis orga norcemo
dĩ quibitantũ nos in quit dil&xit : ut n& psoprio silio pepercerit : sed pronobis omnib: ad pas¬
sionem trediderit &im: &ut maiore animi ragone nos constringent : Addidit ser¬
monem ingends arcaniconscisum dicens : Quia pso prio silio ñ poꝑcit: Dixeraten
superius quia &iam nos qui pm̃ caloptonȩs accipim: sili di sums : Noer go istec cõmoni ap
pellatione filiorñ unũ aliquem &x his tredidisse put ar&ur qui hifilior uidebantur
ad scra ad didit pidpriosilio uteũ quisolus x ipsodõ Ineffabih naquitate generat osten¬
deret:ꝓsenobis ergo omnib: tradidit eũ monilla traditione qua scriptũ est Nnasa
item sroternt sratrem in mostem : & parentes filios : sedt radidirse cum dicit᷑
hoc ipso quadcũ infonnad̃ ess& passur cst &am x in anise seipsum & forna nisor ui
suscipese &usa: ad mostem csucis ꝑuemre ÷ ut in ipso omnibus & omplũ oboediontae

Expanded text:
terea indicium maximum ingentis erga nos amoris Dei, qui in tantum nos, inquit, dilexit, ut nec proprio Filio pepercerit, sed pro nobis omnibus ad passionem tradiderit eum . Et ut majore nos admiratione constringeret, addidit sermonem ingentis arcani conscium dicens, quia proprio Filio non pepercit. Dixerat enim superius, quia etiam nos, qui spiritum adoptionis ar asciti, addidit proprio Filio, ut eum qui solus ex ipso Deo ineffabili nativitate generatur, ostenderet. Pro nobis ergo omnibus tradidit illum, non illa traditione qua scriptum est: Tradet autem frater fratrem in mortem, et parentes filios: sed tradidisse eum dicitur hoc ipso quod cum in forma Dei esset, passus est eum exinanire seipsum, et formam servi s
Abbreviated transcription (Latin):
fur sems potun somi utiqr iufasica r  nonolo iusesicari sed & glonfican. Ideoer gouorart
quid ẽ & ipsi si sed quasi sin pasdia semin& iu nsemen. Cito qud em& orit᷑ : Increscente autẽ tribilai¬
tionum sole: quia nonbabent edt̃c nedicẽ Pomipeposti tontinuo corescunt &epercunt & iposs
doquib dicit a postober: Qumna ussu gcuerunt a fide : Quoser guocauit Idest quos r&undum
psepositum boniuo cauit illos & ius tisi cauit: Quod & iir&imdum propontis ecdme ceperaq
Hocest suts& undũ papostũ d quiscienr incis relegios& mento & scdutis mense des derium¬

Expanded text:
semus, potuissemus utique justificari, et non solum justificari, sed et glorificari. Ideo ergo vocantur quidem et ipsi; sed quasi in petrosa seminetur semen, cito quidem exoritur; increscente autem tribulationum sole, quia non habent altam radicem boni propositi, continuo arescunt et pereunt. Et ipsi sunt de quibus dicit Apostolus: Qui naufragaverunt a fide . Quos ergo vocavit, id est, quos secundum propositum boni vocavit, illos et justificavit. Quod et si secundum propositum ad Deum referatur, hoc est, ut secundum propos
Abbreviated transcription (Latin):
iides sacundu concersic sibi cedõ secpierlic̃ e ꝓcculus quomodo s p̃seruitutis qui
daentur intmore hicĩ tores pceruulorꝰ & procurae tores appellacuerit
quiunũ queq nostrum don& paer uuluse secundũ interior hominẽ intimore
custodicntus que quo codida &cctis uenicet quos pm̃aedoptionis filorꝰ meseat᷑
acccipere & siticmfilus cec dñs omnium omina eniꝰ in quit uestra sunt &t uͦxpo

Expanded text:
ulus quomodo spiritus servitutis qui dantur in timore hic tutores parvulorum et procuratores appellaverit, qui unumquemque nostrum, donec parvulus est, secundum interiorem hominem in timore custodiat, usquequo ad id aetatis veniat quo spiritum adoptionis filiorum mereatur accipere, et sit jam filius
Abbreviated transcription (Latin):
est astus : hec ergo &xtinguitur si sit in nobis gaudium s̃ p̃s: Pccx frustuse᷑ sp̃s
desensio & dis condia eacinis est: sed cestũ e dis cordiã mostificare posse ꝑpacg
xinansuetudo feidricm: & contenentia intemperntic̃ & castitas inpudicit:
n& at  Talqͣue ordine quiꝑ sp̃m actus cariis mostificauerit uiu& : intuendũ
sane est quod sicut mostẽ nonistcc cõmbnem sedillc᷑ peccat dicit sienimsecim¬
dũ carnem uixeritis moriemini Itec &uitt̃ non hanc cõmonẽ sedillã dicitaan&
ecd qua᷑ perueni& omnis ꝗ sec undũ ea quȩ sipra exposuimꝰ perpatus spũ mosti¬
ficcuerit actus carnis: sed& illud scme debemꝰ ꝙ istamostficatio actuum car¬
nis perpactiȩntiam fiat : & non a subitũ sed paulatm primo langes ce
eos neces see in his qui incipiunt tũ de inde cũ ardentius pioficene caepeynt
& abundacntiore spũrepleri astus carns non solũ languere sed &tabescerei¬

Expanded text:
est actus: haec ergo exstinguitur, si sit in nobis gaudium spiritus. Pax fructus est spiritus; dissensio et discordia, carnis est: sed certum est discordiam mortificari posse per et mansuetudo ferociam, et continentia intemperantiam, et castitas impudicitiam necat, talique ordine qui per spiritum actus carnis mortificaverit, vivet. Intuendum sane est, quod sicut mortem non istam communem, sed illam peccati dicit, Si enim secundum carnem vixeritis moriemini, ita et vitam non hanc communem, sed illam dicit aeternam, ad quam perveniet omnis qui secundum ea quae supra exposuimus perfectus spiritu mortificaverit actus carnis. Sed et illud scire debemus, quod ista mortificatio actuum carnis per patientiam fiat, et non ad subitum, sed paulatim. Primo languescere eos necesse est in his, qui incipiunt; tum deinde cum ardentius proficere coeperint et abundantiore spiritu repleri, actus carnis non solum languere sed et tabescere i
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficatoł ca&esȩ queq: uistutes si in eis forment᷑ coliquidũ istiuid ebunt᷑ cedillã
mao qua informadie oformes imaginis eiꝰ effatiꝰ siue rocdhuc qui s ininitus ouer¬
s& iniitium ccutem sa piefłiaestimordĩ est & intimore cdhucpositꝰ᷑ p̃rimacultꝰ
ĩ elimenta suscipict: secundũ formã seriquã suscepit cdhoc utru des&i
ros timoremdi docer& Sformis fier : intelligen disunT hiqͥ primã initic inditimore

Expanded text:
catio vel caeterae quaequae virtutes, si in eis formentur ad liquidum, isti videbuntur ad illam formam, qua in forma Dei est, conformes imaginis esse effecti . Si vero adhuc quis in initiis conversetur, initium autem sapientiae timor Dei est , ut in timore adhuc positus prima cultus Dei elementa suscipiat secundum formam servi, quam suscepit ad hoc ut rudes et ignaros timorem Dei doceret, conformes fieri intelligendi sunt hi qui prima initia in Dei timore
Abbreviated transcription (Latin):
sensurationabil & in principoc cordis & ubi cũ indign&ã henicdõ actus
conscierlia redcerguerse culpaent᷑ ibi in quã pnundiat᷑ ubi dicit᷑ aed singula
quosq: quicon plebs mecuos siuerde mund& requis abhis& purific& & paxdi
quȩ superoct omnẽ meflem coreiꝰ incipict custodir eibi hoc ẽ in cordis seo
peccificus effactus filius di consciensia codstipulanse uocabit᷑ Esccicos autt

Expanded text:
sensu rationabili, et in principali cordis, et ibi cum indigni et alieni a Deo actus conscientia redarguente culpantur, ibi, inquam, pronuntiatur, ibi dicitur ad singulos quosque, quia « non plebs mea vos; » si vero emundet se quis ab his, et purificet, « et pax Dei, quae superat omnem mentem » cor ejus incipiat custodire, ibi, hoc est in cordis secreto pacificus effectus, Filius Dei conscientia adstipulante vocabitur. Isaias autem
Abbreviated transcription (Latin):
ccute pacit &iao diuitras gloriaesuae inuaisis miseri corthace quȩ prepo¬
nuntur & humiles s̃ misericosdi eiꝰ ostendit᷑ qui ñ indiuitiis suis n& in po¬
teniccsua sed in dño speraih sicut & tunc hebreorꝰgens desperata lnt homne
& cobi&ta a domiseri cordicõ edesequtae Ita ergo & mincpopulus
gerium qͥ spernebat᷑ & cdespesxbat aabhs qͥ incircũ oisione gloriantur
miseri cordiam conse qu̾ut ẽ:sed illud est quo decerius debemꝰ irłendere quiac &ili
consequutisunt miseri cordiam & plesdĩ appellati suit & dil&tiđi fuerur
sed qmserucore cecceptã grcetã nescier dicit adeos inqͥb: mo& hcebat com¬
morcotioisrł dimiieã & dedior libellũ sepuhi in maenꝰ succs& tẽ ccibi stcitiestr
spel dncatine e fco st ac᷑ mihi heredita sine a ne foste &i cmnos : qͥ ñ fium ples dis
sed ꝑrodiuitics gloriȩ suc e uocauit nos plebemsuã & qͥnsuimꝰ dil&t seo¬

Expanded text:
autem facit etiam « divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praepaautem facit etiam « divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praepanuntur et humiles sunt, misericordia ejus ostenditur, qui non in divitiis suis nec in potentia sua, sed in Domino sperant: sicut tunc Hebraeorum gens desperata inter homines et abjecta a Deo misericordiam consecuta est; ita ergo et nunc populus gentium, qui spernebatur ab his qui in circumcisione gloriantur, misericordiam consecutus est. Sed illud est quod acrius debemus intendere, quod et illi consecuti sunt mismoechabatur commoratio Israel, dimisi eam, et dedi ei libellum repudii in manus suas . Et item alibi: Facti estis spelunca hyenae facta est haereditas mea. Ne forte etiam nos qui non fuimus plebs Dei, sed per diviti
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuiui : sepe odemnconpositis eloquutionib: a postulides factibq eccr u cõmonuim:
qđ in presentilo conihilomin: inuenitur non enimsedditur cadediquit hoc quod
ait in principiocapiculi quod siuolens dr̃ uerbicausa ut & incclis ipsedixit
uodsi primidicce sc̃ace & massco hic nihiltaleredd& sed qua si uagem coniuno¬
tionemistacin seliquit quȩ &i cmsinon acs sumatur lũdior ab:sꝙ ea decbit n
tollatus uerbicacusccut itde gam: uolens dr̃ ostendere irac̃ & note c̃foccere¬

Expanded text:
ibus. Saepe de incompositis elocutionibus Apostoli defectibusque earum commonuimus, quod et in praesenti loco nihilominus invenitur, non enim redditur ad aliquid hoc quod ait in principio capituli, « quod si volens Deus, » verbi causa, ut et in aliis ipse dixit, « quod si primitiae sanctae et massa, » hic nihil tale reddit, sed quasi vagam conjunctionem istam reliquit, quae etiam si non assumatur, lucidior absque ea dabitur intellectus verbi causa ut ita legamus, volens Deus ostendere iram et notam fac
Abbreviated transcription (Latin):
tur ei tuquises Deniq cumdanihel psoph&a uoluntatem cħnĩ
desi deross& aegnus cese unde &uir desideriorm ceppellatꝰ est : Non est¬
nidictum: Tuquises sodmisius est cengelus quieũ dcomnib: didispen¬
conditis desĩ dertemus cgndiscero. side sider iosꝰ & non contentionũ
uiisum: occultius indiuinis lit teris Insesta dĩ iudicia si dehter & hu¬
militer sequiramͣ : Psepteseanamq & hñs dicebati seruttemini
scripturas sciens hala non abhis quilaliis negotiis occupat transito¬
riae uel cudiunt uollegunt sed his quis ecto & simplici cordo iugilabore
continuisq uigilis cultus scriptunas diuinar scrutant᷑a periri eequi¬
b: ego me non esse benenoui: siquitamonsit quiltaquaerãt inuentie

Expanded text:
l propheta voluntatem Domini desiderasset agnoscere, unde et vir desideriorum appellatus est , non ei dictum, Tu quis es? Sed missus est angelus qui eum de omnibus Dei dispenconditis desideramus agnoscere, si desideriorum et non contentionum viri sumus, occultius in divinis litteris inserta Dei judicia fideliter et humiliter requiramus, propterea namque et Dominus dicebat: Scrutamini Scripturas , sciens haec non ab his qui in aliis negotiis occupati transitorie vel audiunt vel legunt, sed his qui recto et simplici corde, jugi labore, continuisque vigiliis altius Scripturas divinas scrutantur, aperiri, ex quibus me non esse ego bene novi. Si quis tamen sit, qui ita quaerat, inveniet;
Abbreviated transcription (Latin):
& pagenter fest in credulor & insidele notãfacit hominibus & pactiontiam
apo tentiam suami Matentiam dũ diusustgn& si foftoresipiscant & conuestant᷑ : Potenia
dumadiquando punit & flccgitia nonusq quaq: multa derelinquit: & runus inua sismi scri¬
cordiae : hocest quisem& ipios emendauerunt abomnisorde peccati. Ex qua mundur
nemoest a iam siunius doifuerit uitacus notas ficcit diuitras glonaesuae: quae
uasec non in notonabilia clqua ecutfostuita graga : sed qnm ecosupra dictir sordib

Expanded text:
ientiam et potentiam suam. Patientiam, dum diu sustinet, si forte resipiscant, et convertantur: potentiam, dum aliquando punit, et flagitia non usquequaque inulta derelinquit. Et rursum « in vasis misericordiae, » hoc est qui semetipsos emundaverunt ab omni sorde peccati, ex qua « mundus nemo est, etiamsi unius diei fuerit vita ejus, » notas facit divitias gloriae suae, quae vasa non irrationabili aliqua, aut fortuit
Abbreviated transcription (Latin):
onem qu& mibi indigne poscentib clecudit He digne dendercentib paendit : per
quecm &iam illud quod pcculo ante dei cob & esccu proposuit apestius & plcc¬
noctur: Ytenimia cobess& uacs adhoriorem sc̃ĩficatum &utile dño ocdomne
opurbonũ pacractum ammnoc citius emunda uerat sem& ipsac & uidens dẽ puriti&e

Expanded text:
ionem, quam ibi indigne poscentibus claudit, hic digne desiderantibus pandit. Per ionem, quam ibi indigne poscentibus claudit, hic digne desiderantibus pandit. Per quam etiam illud quod paulo ante de Jacob et Esau proposuit apertius explanatur. Ut enim Jacob esset vas ad honorem sanctificatum et utile Domino, ad omne opus bonum pa
Abbreviated transcription (Latin):
rutle dño cedomne opur bonũ parctũ : Audis paculũs in his in quib non
hcduitpso tesuum contrdictosnͦ quomodo uacs sosm diuesitaetesape¬
ut ncc mibi ubi aueditor non erat dign: sed contradictor erat solo
sccha uasa cõmomorat hicautꝰ & curea dicitesse &ar gente ao
& ligec & fictilic eceliac quide messe ad honore aliec autemad contume
hccmis simliter ut ibĩ mem iorecuit rcccionẽ uero quase clia adhonorem alic
uero aedcon tumiliacm ficou ⁊biflunte hnc̃apesuit sienim quis emundauerit sẽ ipsum
inquit ab his sine didio pecaxtirorenb erit inquit uces ad honosẽ scificatum &
nile dño aedomne õptisbenti pocrectum Restat igitur ut quise none mundi¬
uerit necper pa atetaaculecrperpenrtentiꝰ abluerit sit uaer aed contumeliã
Quad & siuterit maditia᷑ & conuertiper durici cõmentis & corinpenitens omnino
contempserit erigicam non solum uos contumelicce s&d & uocs isx : Itccer gorat¬

Expanded text:
utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Audis Paulus in his in quibus non habuit protervum contradictorem, quomodo vasorum diversitates aperuit? nam ibi ubi auditor non erat dignus, sed contradictor erat, sola fictilia vasa commemorat; hic autem et aurea dicit esse, et argentea, et lignea, et fictilia, et alia quidem esse ad honorem, alia autem ad contumeliam fieri; similiter ut ubi memoravit rationem quare alia ad honorem, alia vero ad contumeliam fiant, ibi siluit, hic aperuit. Si enim quis emundat semetipsum, inquit, ab his, sine dubio, peccati sordibus, erit vas ad honorem sanctificatum, et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Restat igitur ut qui se non emundaverit, nec per poenitentiam peccati maculas abluerit, sit vas ad contumeliam; quod etsi auxerit malitiam et converti per duritiam mentis et cor impoenitens omnino contempserit, erit jam non solum vas contumeliae, sed et vas irae. Ita ergo rat
Abbreviated transcription (Latin):
consumatae malitao: tacmen ꝑpatentiamsuam dr̃n& in faccultatem con¬
uenionis aclus crat : &ideopnimolemorib: tum& ĩam pcculatim ingacuicentis
hicu muerberib utit᷑: sed quod dr̃ gerebat ꝑpaetentiam :  hoc ille indurabat᷑
cedcon temptũ Maciorem sibiira re condens. itacut codipsum dici conueniat
illud quđ copostulos scribit: Andiuiticsbonitaiscius & longanimitati
contomns ignorcns qnm patientiađ cdducit te ad poeniteitiam

Expanded text:
m esset consummatae malitiae, tamen per patientiam suam Deus nec ipsi facultatem conm esset consummatae malitiae, tamen per patientiam suam Deus nec ipsi facultatem conversionis excluserat: et ideo primo lenioribus, tum etiam paulatim ingravescentibus in eum verberibus utitur. Sed quod Deus gerebat per patientiam, ex hoc ille indurabatur ad contemptum, majorem sibi iram recondens, ita ut ad ipsum dici conveniat illud quod Apostolus scribit: « An divitias bonitatis ejus et longanimitatis contemnis? Ignoras quoniam patientia Dei te ad poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
legisse dirissimũ cliquem & his ipsis quicor ripiendi sunt multo diriorem
quipso sceleribus sus scni non sit dignus emendatione sedmnoste : Volens ueso di¬
interitũ eius ademendactonem proficere cac& esdsm mitteũ aadillos quos moste
consgi cupit & dicites quia cedhoc ipsumte suscitcui. utostendam inte inrtute noam
&ut cnnuntat᷑ nomen in cum huniuona terra : Vide enim quia non dixit cadhoc
ipsum tef&i ahoqum codconditore se ferrculpccuideset᷑ sedait. Ad hocipsum
te suscit ccui. hoc est ut peranimitui malitiam quam tibi insrenis & sinedi
tmore uiuendo quacĩsti & inalior insdgetur utilis aa fructuosa correptio
& inte ipsum cadposteritatis xemplũ famos sissim: conforat interitus
Iuod ccute idicit F gocuiuult mi ser&ur &quemuult indurat & hi
quae iecodo scriptasunt : Vid&ur cssumore : Ibi enim dicit: Indunbo
corfcrcconis : uti ned emitiat populũ: Indunebat᷑ ccudem corphanconis

Expanded text:
legisse durissimum aliquem et his ipsis qui corripiendi sunt multo diriorem, qui pro sceleribus suis jam non sit dignus emendatione, sed morte. Volens vero interitum ejus ad emendationem proficere caeterorum, mittit eum ad illos quos morte ejus corrigi cupit, et dicit ei, quia ad hoc ipsum te suscitavi, ut ostendam in te virtutem meam, et annuntietur nomen meum in universa terra. Vide enim, quia non dixit: quia ad hoc ipsum te feci, alioquin ad conditorem referri culpa videretur, sed ait, ad hoc ipsum te suscitavi, hoc est ut per animi tui malitiam, quam tibi infrenis, et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correctio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitusuod autem dicit, Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat, » ex his quae in Exodo scripta sunt videtur assumere. Ibi enim dicit: « Indurabo cor Pharaonis, ut ne dimittat populum . » Indurabatur autem cor Pharaonis
Abbreviated transcription (Latin):
inuniues satema. Vt & hoc indeat ostendi quasicc.lhocelatus ese fcoraco ut ꝑcũ uistus di
omnibus d&lar&ur : Non fuit insua potestate quod perit: &ccldit post omniaer go cuiuult
miseset & quemult obdurat hocest inquit quodccdseueras tu qui contradicis quia
ne causco conquirit᷑ & crguit homines dr̃. sienimipse que muult degit. & quem
uult cbi&t : Voluntacti illius quis iesis tet ꝑquae omnia. Illudsine dubio contradicto
toc molit᷑ quđ in homine non iit libestcs corbitriuneh abeat unusquisq: suipotes

Expanded text:
iversa terra. Ut ex hoc videatur ostendi quia si ad hoc electus est Pharao ut per eum virtus Dei omnibus declaretur, non fuit in sua potestate quod periit. Et addit post haec omnia: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc est, inquit, quod asseverasti qui contradicis: quod sine causa conqueritur, et arguit homines Deus. Si enim ipse quem vult eligit, et quem vult abjicit, Voluntati ejus quis resistet? Per quae omnia illud sine dubio contradictio ista molitur, quod in hoc non sit libertas arbitrii, nec habeat unusquisque sui pote
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ scise unius cuiusq propositũ acuolunta tẽ sed & prȩscide sciens acutẽ &
prȩnoscens tã quã̃ bonus dispensatur & iustus unius cuius qu notib: & proposito
utitur a deccopera efficienda quȩ unius cuius q animus acuoluntas elegit uelut
siuerbi causcedicamur pacter facmilices siquis nt sccpiens & iustus hadens mulateseru¬
tia nonne quanta sors potest scegac citcte contemplabit᷑ quonnꝰ ex his animus aptus
sit ccdiuscolendit & ipsosrum deputabit: Cuius uerd adminis terium & obser¬

Expanded text:
non solum scire uniuscujusque propositum ac voluntatem, sed et praescire. Sciens autem et non solum scire uniuscujusque propositum ac voluntatem, sed et praescire. Sciens autem et praenoscens, tanquam bonus dispensator et justus, uniuscujusque motibus et proposito utitur ad ea opera efficienda, quae uniuscujusque anima ac voluntas elegit. Velut, si verbi causa, dicamus: paterfamilias si quis sit sapiens et justus, et habens multa servitia, nonne quanta fieri potest sagacitate contemplabitur, quorum ex his animus aptus sit ad rus colendum, et ipsos ruri deputabit? cujus vero ad negotiandum,
Abbreviated transcription (Latin):
ccuerit domũ inuanũ leboncuerunt quia edisi cactea & niii dñr cus todi¬
erit ciuitate inuanũ uigilabit quicust odi& eam : Inquo ostendit : Non quia
his qui domũ aedificat nihilagat & otiosus sit & ita ecm aedific& dñr sedipse
uidem quanitum est in homine sollicitudinis & laboris expendat : di sit acutem ut
obstaculis onimb assi motis opus peruenict adeffectũ cũergo hoc doceatur qđ
homo quide in labore ipendat &s ollicitudinem. dr̃ccutẽ suc cessum operi tribuad
&effoctumipiumutiq: & relegio sum est Ideo & homine quod inse est operis sumñ
dõ macgis quã homim depu taris sicut & cumpaculus planabat & ceppollo riga¬
neq quirigat s ed qui incrementũ dect dr̃. Ita ergo &iam in psesenti locopos sumus
dicer. Itoq neq quicurrit est coliquid neq quiuult sed quieffectũ deet dñ quiem̃
uult & quicurrit hoc ui detur esse quod est ille quiplantat & eum quirigat nibil
es sedicit copostulus nonquonibil hebent sed ced compecrectonem di quimcrementu

Expanded text:
caverit domum, in vanum laboraverunt, qui aedificant eam; nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit qui custodit is, qui domum aedificat nihil agat, et otiosus sit, et ita eam aedificet Dominus, sed ipse quidem, quantum est in homine, sollicitudinis et laboris expendat, Dei sit autem, ut obstaculis omnibus amotis, opus perveniat ad effectum. Cum ergo per hoc doceatur, quod homo quidem laborem impendat et sollicitudinem, Deus autem successum operi tribuat et effectum, pium utique et religiosum est ideo homini quod in se est operis, summam Deo magis quam homini deputare. Sic et cum Paulus plantabat, et Apollo riga, sed qui incrementum dat Deus . Ita ergo etiam in praesenti loco possumus dicere: Itaque neque qui currit, est aliquid, neque qui vult, sed qui effectum dat Deus. Qui enim vult et qui currit, hoc videtuesse dicit Apostolus, non quo nihil habeant, sed quoad comparationem Dei qui incrementum
Abbreviated transcription (Latin):
induract suꝑ fluum ergo est quoddicir apostultu quia duentoris:
Quidergo codhucquerit᷑ : Ziluntati enimeius quis esist its Volunta¬
tiquidem dĩ cestum est quod nullus obsis tat: sed uoluntatemoius iustat
Nectuq esse sc̃inenos amuenit᷑ : utbonionim aut mali simus nostrae
uolunt atsest, madis ccutom clcuus modi uerbera & bonus ced
cuius modigloriam distin&ur uolunt ctis estdi: Ohomo .tu quisci

Expanded text:
quod dicis Apostolo, tu qui adversaris, quid ergo adhuc queritur, voluntati enim ejus quis resistit? voluntati quidem Dei certum est quod nullus obsistat, sed voluntatem ejus justam rectamque esse scire nos convenit. Ut boni enim aut mali simus nostrae voluntatis est. Malus autem, ad cujusmodi verbera, et bonus ad cujusmodi gloriam destinetur voluntatis est Dei. O homo, tu quis es
Abbreviated transcription (Latin):
sinisercotuco quđd facicot dex terco tuce ha& & huius modiiusice dic¬
tcre non pocest ł genceturae &ideo dicit copostolus. Nunc aure sine
lege ince curae scilic& iustiticedi mconfestee tecest. Tes timonuinha¬
& enigmctio deiustiticedĩ scripsercct᷑: & nolo mireris quoduniuo¬
cabulum legis seindo ineodem loco positum diuersee signific& Iuue¬
nimilico noesse scripturae consu&udinem & incelus locis utibi
Non neuos dicqxis quiec ad huc quat tuor menses sunt ut uenicet
messs & cleuate oculos uestros & uid&e regiones quia albae
sunt aodmessem: Non ne & hoc lo co messis s&undo nomincoticus
Drimo cedcor porcelem messem re ferteni s& undum uero ed spu¬
esem scclucctor: Dec milu bibere: & post res ponsumeiiterũ dicit
adecom si scires quis est qui dicit tib doc mihi bibere tuutiq pe¬
tis sescum && de diss& tibico quacuuam xiterum addiditadeas
Omnis quibibit exccquahac sici& iterum Quiaute mbibeloc
&x racque qua mego do ei nonsiti& ina & num: Vides quo modo &

Expanded text:
uid faciat dextera tua? Haec et hujusmodi justa dictare non potest lex naturae, et ideo dicit Apostolus: Nunc autem sine lege, naturae scilicet, justitia Dei manifestata est, testimonium haenigmata de justitia Dei scripserat. Et nolo mireris quod unum vocabulum legis, secundo in eodem loco positum, diversa significet. Invenimus hanc esse Scripturae consuetudinem et in aliis locis, ut ibi: Nonne vos dicitis quia adhuc quatuor menses sunt, ut veniat messis? et elevate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt ad messem. Nonne et hoc loco messis secundo nominata, primo ad corporalem messem refertur, secundo vero ad spierem salvator: Da mihi bibere: et post responsum eius iterum dicit ad eam, Si scires quis est, qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu utique petiisses eum, et dedisset tibi aquam vivam. Et iterum addidit ad eam: Omnis qui bibit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem bibit ex aqua quam ego do ei, non sitiet in aeternum. Vide quomodo et
Abbreviated transcription (Latin):
titicom: Peromnem itaq hunc locum a postolus hocuid&᷑¬
ostendere quod dua equec dcem sint iustificationes Quocrũ
uncemix operib nominat Alicmuero exfide &illam uero
quidem qua e &x operib est : dicit haber quidemgloricm sed
insemeipsec & non cpud dm̃. Illamuero quae gefide est ha¬
bere gloriam a puddm̃. Vt pcite apudinspicientẽ cordoc homi¬
num & scientem quis est quicredit inocculto & quis est quinon
eredie. &ideo merito cepud solumdc hiccb& glorice qͥaffactu
fideieius peruid& inoccultir Quia uero iustificatione & operi¬
b sperct potest fieriut opera eiꝰ &i amab hominib: conprobent᷑
Paclaninamq est &iniderio culis potest quicquidopere &¬
manigestum est. &sisides moc culto est: operaccutem palẽ
sunt. Conueni& in hoc as sum pimillud quodscriptum est: Quae
occulta sunt dño dõcuo Quãe autẽ mane festa sunt uolis &

Expanded text:
t. Per omnem itaque hunc textum Apostolus hoc videtur dicere quod duae quaedam sint justificationes, quarum unam ex operibus nominat, aliam vero ex fide; et aliam quidem qin semetipsa, et non apud Deum; illam vero quae ex fide est, habere gloriam apud Deum, ut pote apud inspicientem corda hominum, et scientem quis est qui credit in occulto, et quis est qui non credit. Et ideo merito apud solum Deum habet gloriam, qui affectum fidei ejus pervidet in occultis: qui vero justificationem ex operibus sperat, potest fieri ut opera ejus etiam ab hominibus comprobentur. Palam namque est, et videri oculis potest quidquid opere manifestum est: et si fides in occulto est, opera autem palam sunt, conveniet in hoc assumi illud, quod scriptum est: Quae occulta sunt Domino Deo tu
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ d&clar&um potest & in prȩsentilo co talis quȩ dã ob¬
seru cridifferentiat ut circum cisio quae uelut primoloco
&ordine iustificat᷑ &efide & non ꝑsidem iustificanda me¬
mor et᷑: praeputium uero quod sacundo loco adiustificatio¬
nem trahit᷑ non efide sed ꝑfidem iustificandum dicat᷑ pu
enimmulier ex uiro ita &uir permulierem plenius istade¬
signent᷑ Primo & enim locouir est ex quo descender mulier
dicit᷑ & non ꝑuirum : s&cundo uero in loco ꝑmulierem uir quia
ministrare quodammodo muheruid& un austoriuiro &
ideopermuleremuir dicit nasci&non e muliere sed for¬

Expanded text:
esse declaretur. Potest in praesenti loco talis quidem obesse declaretur. Potest in praesenti loco talis quidem obervari differentia, ut circumcisio quae velut primo loco et ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justificanda memoretur: praeputium vero quod secundo loco ad justificationem trahitur, non ex fide, sed per fidem justificandum dicatuim mulier ex viro, ita et vir per mulierem ; primo etenim loco vir est, ex quo descendere mulier dicitur, et non per virum; secundo vero loco per mulierem vir, quia ministrare quodam modo videatur mulier auctori viro, et ideo per mulierem vir dicitur nasci, et non ex muliere.
Abbreviated transcription (Latin):
spu: & non solus paculus cepostolus harum distinltionuobsenr¬
ueonticõsiten& : send & io hannes: quicum de uerbo didiost. Quia
omnico ꝑ ipsum faestasunt : &uitem nonperipsum sed imipso
colligeomicum dicit᷑ Exipso principeole ali quid huius prac¬
positionis inditio uid& ur ostendi: cumuero perillum dicitur
sequentis causae ⁊deste:qua e post principalomest intelle¬
gentiã de signact᷑ : ut uerbi causa dicamus quod a itex ipso
& ꝑ ipsum & in ipso omnia: Exipso primȩ crectionis omnium
& hocipsum quod quae sunt exdõ & coeperunt signisicantia
dedit per ipsum quod ecquae prius fecstiofuerant regun¬
cur & dispenscntur per eum cquo subsistendimnitium tra¬
hunt: In ipso quodhu quiiam corrati &emen dacti sunt:
in ipsus perf&tione consistunt: sicut ergo h& plenissim ao
rcotionis tenere differentics edocent᷑ ut quod subsisiunt
ex dõ habere dicam᷑ quod dispenscom᷑ & regimur ꝑ ipsum sieri
design&ur. Quo duero in summa ꝑfactionis consistimus in ipio

Expanded text:
 non solum apostolus Paulus harum distinctionum observantias tenet, sed et Joannes, qui cum de Verbo Dei dicat: Quod omnia per ipsum facta sunt , vitam non ipsum, sed in ipso omnia. Cum dicitur, ex ipso, principale aliquid hujus praepositionis indicio videtur ostendi; cum vero, per ipsum, dicitur, sequentis causae, id est ejus quae post principalem est, intelligentia designatur, ut verbi causa, dicamus quod ait, ex ipso, et per ipsum, et in ipso omnia. Ex ipso, primae creationis omnium, et hoc ipsum quod quae sunt, ex Deo esse coeperunt, significantiam dedit; per ipsum, quod ea quae prius facta fuerant, reguntur et dispensantur per eum a quo subsistendi initium subtrahunt; in ipso, quod hi qui jam correcti et emendati sunt, in ipsius perfectione consistunt. Sic ergo haec plenissimae rationis tenere differentias edocentur, ut quod subsistimus, ex Deo habere dicamur; quod dispensamur et regimur, per ipsum fieri designetur; quod vero in summa perfectionis consistimus, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
quod legemipse non destrucet. Nam &s destruit᷑ lex ꝑ ecc
quae suꝑemin& gloria & non ꝑpaculum neq peraliũ celique
legem sed acdimplere. Nullos ergo scõrum n& ipse dnĩ des¬
truitlegem sedgloriaei temporcelis & ꝑtransiens ceglo¬
ric &erna & permaneite destruit᷑ & superat᷑. Vn deuide¬

Expanded text:
quod legem ipse non destruat: nam etsi destruitur lex per eam, quod legem ipse non destruat: nam etsi destruitur lex per eam, quae supereminet gloriam, non per Paulum, neque per alium aliquem legem, sed adimplere . Nullus ergo sanctorum, nec ipse Dominus destruet legem. Sed gloria ejus temporalis et pertransiens a gloria aeterna permanente destruitur et superatur. INTE
Abbreviated transcription (Latin):
illa ne quacqua nobis pra&ereunda uid&ur obietio. qua
proferne quis potest & dicere quod conerecriasibiscribere
uidecctur ecpostolus cum in prae sentiquidem loco dicit Non
dostruilegem sed confirmari : Ins&undecuero aedcorintha¬
os ita scribat: quod siministerium mortis in lit teris forma¬
tum in lcpidib fccstumest ingloria itaout non possint inten¬
dere filii isra hel infe ciem morsi p̃pt̃ gloriam uult̾ ei quae
destruit᷑ quomodo non magis ministerium sps erit ingloria
& pculo post: sienim quod destruit᷑ꝑgloriam multo ma¬
gis quod incon& ingloria est: Dicier gopotest quia gloria
uult̃morsi quae destruit᷑ & hoc quod dicit sienim quoddes¬
truit᷑ ꝑ gloricm contrariumuideri hinc sententiae quapro¬
nuncicet non destrum: legem ꝑsidem sed statuim : & con¬
firmam: seduide si possumus hoc modo quodintente tur
cobsoluere: Non estidem quod dixit legem destruimus &
lex destruit᷑: Pcculus ergo in praesentilo co hoc pronuntiat:

Expanded text:
illa nequaquam nobis praetereunda videtur objectio, quam proferre quis potest, et dicere quod contraria sibi scribere videatur Apostolus, cum in praesenti quidem loco dicit non destrui legem, sed confirmari; in secunda vero ad Corinthios ita scribit: Quod si ministerium mortis in litteris formatum in lapidibus, factum est in gloria, ita ut non possint intendere filii Israel in faciem Moysi propter gloriam vultus ejus, quae destruitur; quomodo non magis ministerium Spiritus erit in gloria? Et paulo post: Si enim quod destruitur per gloriam, multo magis, quod manet in gloria est . Dici ergo potest quia gloria vultus Moysi quae destruitur, et hoc quod dicit: Si enim quod destruitur per gloriam est, contrarium huic sententiae, qua pronuntiat: Non destruimus legem per fidem, sed statuimus et confirmamus. Sed vide si possumus hoc modo, quod intentatur absolvere. Non est idem quod dixit, legem destruimus, lex destruitur. Paulus ergo in praesenti loco hoc pronuntiat,
Abbreviated transcription (Latin):
dem: Nonenim perlegem promissio cebrahȩ aut semim eius
ut heres ess& mundi sed ꝑiustiti cmfidei. Hoc in lo comihiuid&¬
delege morsi copostolum disputares & cesserere quod promis¬
sio quae fccsta est cedabra ham & hereditatẽ mundi  destr
t̃raetotius acciper& ipse uel semenei non ex morsilege

Expanded text:
m: non enim per legem promissio Abrahae aut semini eius, ut heres esset mundi, sed per iustitide lege Moysi Apostolus disputare, et asserere quod promissio quae facta est ad Abraham ut haereditatem mundi, id est, terrae totius acciperet ipse vel semen ejus, non ex Moysi lege
Abbreviated transcription (Latin):
cediudeos quisȩ iastabant fhos &̃ abraham: sisilii cobraha
ess&is operautiq: abrahae facerstis : Vis celtem & & u&e¬
re scripturceper doceriquod filius quis dicit᷑ Non tamen eius
d&uius carncli semine decendit sed ei cuius actus imitatur
& opercco Audi danihelẽ quid dicat aedunum exillis seniorib:
quos arguit aodulterui semen inqui chaenaan & non iuda
sp&ies seduxitte & concupis centia euert& cortuum : Vides
eum qui carncolit̃ de genere iuda descenderat negare filium
aẽ iudco sed chancan. Eius scilic& cuius astus &opera seque¬
bat : Ita ergo & hi quide aebraham semine s&cundum carnẽ
genus ducunt : Non dcunt᷑ silii aabraham siei non habent si de:
sicdemq & proph&eo dicit aadeos. Pac tertuus comorrȩ us¬

Expanded text:
ad Judaeos qui se jactabant filios esse Abraham: Si filii Abraham ad Judaeos qui se jactabant filios esse Abraham: Si filii Abraham essetis, opera utique Abrahae faceretis . Vis autem et ex veteri Scriptura perdoceri quod filius quis dicitur non tamen ejus de cujus carnali semine descendit, sed ejus cujus actus imitatur et opera? Audi Daniel quid dicat ad unum ex illis senioribus, quos arguit de adulterio: Semen, inquit, Chanaan et non Juda, species seduxit te, concupiscentia evertit cor tuum . Vides eum qui carnaliter de genere Juda descenderet negari filium esse Juda, sed Chanaan: ejus scilicet, cujus actus et opera sequebatur. Ita ergo et hi quia de Abraham semine secundum carnem genus dicuntur non dicuntur filii Abraham, si ejus non habent fidem. Sic denique et prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ubi indicat᷑ aeliquid ꝑ hoc quoduid&ur signa culum uero ubi¬
concludit᷑ protempore coliquid& non peot& : pot est &i com
ita intellegi quod misteria quae in lege & paocriarehis ad¬
um brabantur huius modiercont quae & signis indicanda
essent & signaculis obso randa Quodergo signis indican¬
da ercnt in his quicredolcnt ex gentib: signum accepisse
dicitur cbraham. Quoduero his qui&x circum cisione non
erant credituri obseruanda erant & obtegeenda : signa cu¬
dis signabit᷑ Cum in nouis simis dieb: postquam plenitudo
ut dixim gentium introier& omnes israhel saluussi&
deuxodeniq ante cebira hamiustificat᷑ insiderdum ad huc
ess& incuxum cisus & postea cirxum cidicur utostender&¬
primopa t̃fucurus multarum gerum Epostec eorum qͥ ex
circum cisione credituri sunt: Neq enim hi quis &cundũ cannem
nascunt᷑ e cebrahami sili cebrahiam dicendi sunt nisi sisidem &
opera hebecent cobrahae : Indedeniq & dns in eucengeo dicit

Expanded text:
aculum vero concluditur pro tempore aliquid, et non patet. Potest enim ita intelligi, quod mysteria quae in lege et patriarchis adumbrabantur hujusmodi erant, quae et signis indicanda essent et signaculis observanda. Quod ergo signis indicanda erant, in his qui credebant ex gentibus signum coepisse dicitur Abraham. Quod vero his ex circumcisione non erant credituri, observanda erant et obtegenda, signacudesignabitur cum in novissimis diebus, postquam plenitudo, ut diximus, gentium introierit, omnis Israel salvabitur. Idcirco denique ante Abraham justificatur in fide, dum adhuc esset incircumcisus, et postea circumciditur, ut ostenderprimo pater futurus multarum gentium, et postea eorum qui ex circumcisione credituri sunt. Neque enim hi qui secundum carnem nascuntur ex Abraham, filii Abraham dicendi sunt, ni fidem et opera habeant Abrahae. Inde denique et Dominus in Evangelio dicit
Abbreviated transcription (Latin):
mcce pronunti& qui insuperrorib dixerit. Qquice non iustific&
homo exoporib legis: sceluator in euange liis dicit uic morses
de me scripsit: Quiergo non credit xp̃o de quo morses stripsi
in lege destruitlegem. Quiccutem crediexpode quo morses
scribit legem consirmat ꝑsidem qua credit in xp̃m fidem
ꝑf&t comq nilul diueg sum nubildis creptens Aut ex trceneu
incrinitcte prosit&᷑ : Nam marcion quiçe lum dieie dinle¬
gis alium pactrem xp̃i persidem succ̃ nonsłt bu neq consire¬
moet seddest uit legem hoc & hebion facit. hoc & ouines
qui inside catholica aliquid corruptronis inteseruriacbe¬
Sgo &i comillud conuenient̃ adicieem quia omnis quixpocoe¬
dens bene cogie  contin& se cobomnina culco p& catir luc

Expanded text:
perioribus dixerit, quia non justificetur homo ex operibus legis. Salvator noster in Evangelio dicit, quia Moyses de me scripsit. Qui ergo non credit Christo, de quo Moyses scripsit in lege, destruit legem: qui autem credit Christo, de quo Moyses scripsit, legem confirmat per fidem, quia credit in Christum. Fidem  quae nihil diversum, nihil discrepans aut extraneum in Trinitate profitetur. Nam Marcion qui alium dicit Deum legis, alium Patrem Christi per fidem suam non statuit, neque confirmat, sed destruit legem. Hoc et Ebion facit; hoc et omnes, qui in fide Catholica aliquid corruptionis interserunt. Ego etiam illud convenienter adjiciam, quia omnis qui Christo credens bene ag
Abbreviated transcription (Latin):
p&catum. & ui dcsi forte pocest iste ondo in cnima una
ecodemq intellege ut quia initiumest conuersionis animȩ
mala dere linquere prohociniquitatum remissionẽ mere¬
atur. accipere. Cum autem coeperit bona facere uelut
singula quaeq quae precesserint mala bonis r&entibus
obtegens & hacbundantiorem numerum bonorũ introducens
quamprius fuerat malorum tegerep& catoodicat᷑: libi
ueroicm ad ꝑfatum uenerit. itcuc omnis de ea malitia¬
nis promittat᷑ Euinullum possit dñs imputare p&catum:
Iniquitas scone a p&catohanc hab& differentiã : Quod iniqͥ¬
tacs inlus dicit᷑ quae contralegem cõmietunt᷑: Vndo & grȩ¬
cussermo A nomiam̃ coppellat inqui tatẽ: hoc est quod¬
icommittit᷑ꝰ p&catum uero &icm illud dicipotest sicon¬
tracqua natura doc& & conscientia arguit delinquatur

Expanded text:
putatur. Vide si potest iste ordo in anima una eademque intelligi, ut quia initium est conversionis animae, mala derelinquere, propter hoc iniquitatum remissionem mereatur accipere. Cum autem coeperit bona facere, velut singula quaeque quae praecesserant mala bonis recentibus obtegens, et abundantiorem bonorum numerum introducens, quam prius fuerat malorum, tegere peccata dicatur. Ubi vero jam ad perfectum venerit, ita ut omnis radix de ea malitianis promittatur, cum nullum possit Dominus imputare peccatum. Iniquitas sane a peccato hanc habet differentiam, quod iniquitas in his dicitur quae contra legem committuntur: unde et Graecus sermo committitur; peccatum vero etiam dici potest, si contra, quam natura docet et conscientia arguit, delinquatur
Abbreviated transcription (Latin):
& coliud intelle gebat᷑. Caro cernebet᷑ & dr̃ credebatur
sic ergo accepit & abraham signum: & quodess& signũ in con¬
sequentib dicit : Circum cisionẽ inquid qua& ircum cisio &ã sig¬
naculum iustitiae fidei quamhabuit ante quam circũcider&
Bene ergo cirum cisionem signum appellauit in abrahcc Quia
& imipsce aliuduidobect᷑ & aliud intelle gobat᷑ ostendit
quia iam tunc carnadis illa circum cisio signũ erat spiritalis¬
circum cisionis quae non in carne suscgpit᷑ sed incoride. Quod
uero dixit signaculum ita intelle gendõ putos signaculum dicit᷑
cumalicurei seruandae protempone custodia imponit᷑ Quod
nemocolius nisiipse qui in praes sit debeatre signaere :peristud
ergo signa culum utexponit a postolus. iusti tia fidei quocꝰ in
praoputio positꝰ cebraham accipere meruit : Indicatur & pa¬
t̃ &ẽ multarum gentium : quod tunc credim: resignandum

Expanded text:
et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur. et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur. Sic ergo accipit et Abraham signum: et quod esse signum in consequentibus dicit. Circumcisionem, inquit: quae circumcisio esset signaculum justitiae fidei, quam habuit antequam circumcideretur. Bene ergo circumcisionem signum appellavit in Abraham, quia et ipsa aliud videbatur, et aliud intelligebatur: et ostendit quia jam tunc carnalis illa circumcisio signum erat circumcisionis spiritalis, quae non in carne suscipitur, sed in corde. Quod vero dixit signaculum, ita intelligendum puto. Signaculum dicitur cum alicui rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui impressit, debeat resignare. Per istud ergo signaculum, ut exponit Apostolus, justitia fidei quam in praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus resignandum,