comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ significat qui a infine tẽporũ ex ipsa plebescãrũ animarũnatus
est xp̃s: Sterilitas aut̃ eius : intimat qđ in hoc saeculo spesaliu fac¬
tisumus & inxp̃otam quã inisa ac om̃s natisumus quẽ partũ eccła
infine tẽporũ mirabili dĩ gratia nonnaturali foecunditate ꝓcre¬
auit : lam de in de sequentis historiae sacram̃tũ quidimaginarie
protendebat inspiciendũ est : qui sergo in abraham ut prȩdictũ est
ꝑ illã immolationẽ figurabatur nisi pat̃ excelsus : quis inisa ac
nisi xp̃s : nã sicut abraham unicũ & dilectũ filiũ dõuictima obtu¬
lit : Itad s̃ unigenitũ filiũ suũ ꝓ nobis omnib: tradidit: & sicut isaac
ipsesibilignaportauit quibus erat inponendus : ita & xp̃s gesta¬
uit inhumeris lignũ crucis suȩ in quo erat crucifigendus : Duo aut̃
serui illuc dimisi et non ꝑducti ad locũ sacrificii : iuda eos signifi¬

Expanded text:
idem significat, quia in fine temporum ex ipsa plebe sanctarum animarum natus idem significat, quia in fine temporum ex ipsa plebe sanctarum animarum natus est Christus, sterilitas autem ejus intimat, quod in hoc saeculo spe salvi facti sumus, et in Christo tanquam in Isaac, omnes nati sumus, quem partum Ecclesia in fine temporum, mirabili Dei gratia, non naturali fecunditate procreavit. Jam deinde sequentis historiae sacramentum, quid imaginarie portendebat, inspiciendum est. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est, per illam immolationem figurabat, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum et dilectum filium Deo victimam obtulit, ita Dominus unigenitum filium suum pro nobis omnibus tradidit. Et sicut Isaac ipse sibi ligna portavit quibus erat imponendus, ita et Christus gestavit in humeris lignum crucis suae, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii Judaeos signifi
Abbreviated transcription (Latin):
tiosiue s anguine fusorecedit : Appar& nãq aries inue prein hȩrens¬
cornibus : immolatur peragitur que sacrificium : peracto sacrificio :
dicitur ad abraham: benedicamtibi & multi plicabo sem̃tuum sicut
stellas caeli & uelut harenãmaris : Possidebit sem̃tuũ portas in imi¬
corũ suorũ & benedicentur inseminituo om̃s gentes terrae : quia
obedisti uocimeae : a genunoui de amus quid sub huius sacram̃tila¬
molandũ : habebat ꝑsonã dĩpatris : Sed quid est qđ eũ senex susce¬
pit. Non enĩ senescit ds̃ sed ipsa praenuntiatio de xp̃o quodã modo
senuerat : quandonatus est xp̃s : Inchoata est enĩ ab adã ubidictũ
est: & erunt duo in carneuna : Sacram̃tũ il lud magnũ in xp̃o &
ficatur abrahȩ qui a ipsum sacram̃tũ dĩ : iam longe uumerat & se¬
nectus sarraein plebedĩ : hoc est inmultitudine prophetarũ: hoc

Expanded text:
cio, sine sanguine fuso recedit. Apparet namque aries in vepre inhaerenscio, sine sanguine fuso recedit. Apparet namque aries in vepre inhaerenscornibus, immolatur, peragiturque sacrificium. Peracto sacrificio, dicitur ad Abraham: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum, sicut stellas coeli, et velut arenam maris. Possidebit semen tuum portas inimicorum suorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obedisti voci meae. 3. Age nunc, videamus quid sub hujus sacramenti lamolandum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est, quod eum senex suscepit? non enim senescit Deus, sed ipsa praenuntiatio de Christo jam quodammodo senuerat, quando natus est Christus. 4. Inchoata est enim ab Adam, ubi dictum est: Erunt duo in carne una. Sacramentum illud magnum in Christo et ficatur Abrahae. Quia ipsum sacramentum Dei jam longaevum erat, et senectus sacra in plebe Dei, hoc est, in multitudine Prophetarum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩ orum populus ess& regnaturus in sçło : Siue quia caelestis regni
gloriã consecuturi essent : qui exeis credidissent inxp̃o : Quod aut̃
eundem angelũ quiloquitur adagar prius angelũ scriptura pro¬
nuntiat : de inde dm̃ filium dĩ eum fuisse credendũ est : qui per
legẽ & prophetas semꝑ locutus est qui propter obedientiã pat̾nȩ
uoluntatis angelus uocatur : Ds̃ aut̃ scđmnaturã patris quia uere
& ipseds̃ sicut & pater : Iubetur de inde abraham immola re uni cũ
filiũ suũ : Ille aut̃ obtẽperansdõ soluit uotũ : Strauit asinũ in po¬
suit ligna seruos longe dimisit solus cũ filio ascendit triduo ad
locũ ꝑuenit. ante quã uenir& filius ad locũ sacrificii ipse sibi immo¬
landus lignaportauit : De inde abraham : gladio armatur :
&cũ iampeneferir& : ad monet᷑ ut parcer& & non tam̃ sine sacrifi¬

Expanded text:
Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum, sive quia coelestis regni Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum, sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent, qui ex eis credidissent in Christum. 7. Quod autem eumdem angelum, qui loquitur ad Agar, prius angelum Scriptura praenuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum est, qui per legem et prophetas semper locutus est. Qui propter obedientiam paternae voluntatis angelus vocatur; Deus autem secundum naturam Patris, quia vere et ipse Deus, sicfilium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, imposuit ligna, servos longe dimisit, solus cum filio ascendit, triduo ad locum pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, ipse sibi immolandus ligna portavit. 2. Deinde Abraham gladio armatur, et cum jam pene feriret, admonetur ut parceret; et non tamen sine sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ spirita lẽpurificationẽ : Quoduero filiũ morientẽ siti sub arbore pro¬
icit & sic demonstrante angelo aspicit fontẽ : significabat quosclam
ex eo populo adumbram lignicrucis refrigeriũ petituros: Quodex¬
clamat puerplorans & ex audiuit eum ds̃ & sicde monstrante an¬
gelo aspicit fontẽ : hoc pro illisdicit qui exiudȩis ad xp̃m conuertunt᷑
acflentes r&ro actus erroris ex audiuntur. reseratisq oculis cordis.
aquȩ uiuȩ : qui sitit ueniat & bibat: Vnde & his mahel: ex auditio
interpraetat᷑ : Angelus aut̃ iste : similitudo est heliȩ ꝑ quẽ popu¬
lus iste est crediturus sic ut per malachiam dicitur : Ecceego mit¬
tã uobis heliã qui conuerta t corda patrũ infilios : Uerũ quod sta¬
tim uocauit angelus dñi ag ardicens. Surge tollepuerũ quia
ingentẽ magnã faciam eum: hoc significabat siue quod copiosus

Expanded text:
tem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore protem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic, demonstrante angelo, aspicit fontem, hoc pro illis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retro actos errores, exaudiuntur, reseratisque oculis cordis, aquae vivae; qui sitit veniat, et bibat . Unde et Ismael exauditio interpretatur. 6. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste crediturus est sicut per Malachiam dicitur: Ecce ego mitto vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios. Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens: Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosus
Abbreviated transcription (Latin):
neccũ filio nobili idẽ sĩ delipopulo regnũcȩlestisgloriae possessurũ¬
aquȩ dedit agnar. & inposuit superhu meroseius infante m&
dimisit eam : Exiens aut̃ agnar errabat hsolitudine : & cum
morientẽ siti filiũ proiecisset sub arbore : apparuit ei angelus
dũi & demonstrauit fontẽ aquȩ & potauit filiũ suũ : Quidergo signifi¬
cat qđ exiensa gar hifantẽ in humeros suos in Nisi qđ peccator popu¬
lus & insipiensceruicẽ matris suȩ sinagogegrauauit dũdic̃ Sanguius
hui suꝑ nos & suꝑfilios nr̃os : panes aũt hoc indicabant qđ uetꝰ sacerdoti¬
naeorũ carnalis inpelle morta liclausa. idẽ hicarneueteris hominis
prȩuaricationis sententia dãnata quȩ necrefrigeriũ prȩstat. nec
nẽ cũsiliosuo significat sinagogã cũ populo ex pulsã de terrasua sine
ignorare : Quod filius illius sitideperiit : ostendit populũ nullã haben¬

Expanded text:
nec cum filio nobili, id est, nec cum filio nobili, id est, aquae, et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat quod exiens Agar infantem in humeros suos imposuit? nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravavit, dum dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, 310 quae nec refrigerium praestat, nec rrat Agar cum filio suo, significat Synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine  penitus ignorare. Quod filius illius siti deperit, ostendit populum nullam haben
Abbreviated transcription (Latin):
gratia diuina ñ consanguinitate t̃rena hoc ẽ depatreñ dematre &
effabilius dicit᷑ & capacius audit᷑ : Nã & int̃ se om̃s scĩ ꝑ eandẽ gratiã
fratressunt : sponsus aut̃ c&erorũ societate nullus illorũ est :
Cente narius itaq abraham genuit ex sarra uxore sua filiũ quẽ uocauit
isa ac: hunc cũ ui diss& mater ludentẽ cũ ismahel dixit ad abraham :
eice ancillã & filiũ eius : Non enĩ hȩreserit filius ancillȩ cũ filio meo
isaac : Nunc igitur querendũ est curante a sarra uoluit maritũ de
ancilla suscipere filiũ : aut curnunccũ matre iub& expellidomũ :
qđ non zelofecit accensa : sed misterio prophetiȩ conpulsa: a gar
uero libera populũ genuit quiñ est scđm carnẽ : sed inlibertate uo¬
catus ẽ qualibertate liberaũ eum xp̃s : hoc igit᷑ misterio figuraba¬
t᷑priorẽ populũ inseruitute peccatorũ generatũ indomorachel:

Expanded text:
gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum soCentenarius itaque Abraham genuit ex Sara uxore sua filium, quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Nunc igitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, uod non zelo fecit accensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar vero liberum populum genuit, qui non secundum carnem, sed in libertate vocatus est, qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem populum in servitutem peccatorum generatum in domo Rachel,
Abbreviated transcription (Latin):
figuratũ est : hoc iisto regno prioribus et posterioribus regib ad im¬
terre nȩ generationis quȩ euacuabitur : Sed gratiaecaelestis quae
inaet̃nũmanebit : cognatio conmendatur : secundũ quã gratiã ge¬
nus mortale nonerimus accepta potestate ut filuidĩ uoce mur& simus
Neq enĩ gratiã hanc desinago gãmatre xp̃i scđm carnẽ : Sed dedõ
patre ꝑcipimus : hanc uero cognationẽ terrenã uocans in aliã uitã
ubinullus moritur negare nos xp̃s docuit ñ fatericũ discipulis ait :
neuobis dicatis patrẽ habere in t̃rã. Vnus ẽ enĩ pat̃ uester qui icelis ẽ :
quodergoecłaculus uxor sit occultat᷑ alienigenis : culus aut̃ soror
non tacet᷑. haec interĩ causa facile occurrit. qui a occultũ & diffici
leest ad intellegendũ : quomodo animahumana uerbo dĩ copule¬
tur siuemisce at᷑ siue qđ melius & apertius dicipotest Cũ sit illud

Expanded text:
figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimfiguratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimterrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre percepimus. Hanc vero cognationem terrenam, vocans in aliam vitam, ubi nullus moritur, negare nos Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis Patrem in terra, unus est enim Pater vester qui in coelis est . Quod vero Ecclesia cujus uxor sit, occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile occle ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud
Abbreviated transcription (Latin):
quistunc iillo figurabat᷑ uiro & cuius sit uxor quae i hac peregrina¬
tione atq int̃alienigenas polluimaculariq ñ sinit᷑ ut sit ui ro suosine
macula & ruga : ingloriã quippexp̃irecte uiuit ecclesia : ut pulchritudo
eius honor sit uiro eius : Sicut abrabam ꝓpt̃ sarrȩ pulchritudinẽ int̃ali¬
mulieres : Ipsius pulchritudim meritoreges offerunt munera : sicut
sarrae obtulitrex abimelech̃ꝓplus in ea mirans formȩ decus qđ amare
Occulte quippe atq in abscondito secretospałianima humana adher&
cuius figurã gerebant reges quisar rã polluere ꝑ mis si ñ sunt : Nonest
expertũ nec iuenit et clesiam coniugẽ xp̃imsicũ uiolare tẽptaũ:¬
Diuino enĩ testimonio ꝑfidẽ martyrũ cessit correctũ: quaeim posteri¬
oribus regibus honorauit munere quã corruptioni suae subdere
in prioribus nonualuit : Nã quod tunc in eodẽ regeprius & posterius

Expanded text:
quis tunc in illo figurabatur viro, scire volo; et cujus sit uxor quae in hac peregrinaquis tunc in illo figurabatur viro, scire volo; et cujus sit uxor quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula et ruga? In gloriam quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchreius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter ali o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id estDivino autem testimonio per fidem martyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius
Abbreviated transcription (Latin):
ad angelũ dicit est ciuitas haec iuxta ad quã possum fugere parua
& saluabor in ea : nũꝗd ñ modicaẽ & uiuet in ea animamea : iuxta¬
igit᷑ dicit᷑ & tam̃ ad salutẽ tut aꝑ hibet᷑. quia actualis uitanet amun¬
dicuris extoto discretaẽ : nec tam̃ agaudio &ernȩ salutis aliena
in ipso aut̃ loth quando filiȩ c̃cubuerunt cũ eo ñ illud qđ cũ a sodomis libe¬
ratus ẽ : sed aliud figuratũ ẽ : Iuncenĩ ipse lothfuturȩ legis uidebatur
gestasseꝑ sonã : quã ꝗdã exilla ꝓcreati& sublegepositi : malehi tellegen¬
do quodã modo seinebriant: eãq ñ legitime utendo infidelitatis opera
alienigenis captiua pos sideretur : certus de dõ qđ e ã uiolariñ ꝑmit¬
ter&. Sicut nec primũ apharaone : Vnde & abimelech sõnio cõmonitus
non cõmaculauit eã concubitu. sed in tactã restaurauit : Uerũ tam̃

Expanded text:
ad angelum dicit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, ad angelum dicit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivet in ea anima mea Iigitur dicitur, et tamen ad salutem tuta esse perhibetur, quia actualis vita nec a mundi curis ex toto discreta est, nec tamen a gaudio aeternae salutis aliena. 9. In ipso autem actu Lot, quando filiae concubuerunt cum eo, 307 non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud figuratum est. Tunc enim ipse Lot futurae legis videbatur gestare personam, quam quidam ex illa procreati, et sub lege positi, male intelligendo, quodammodo se inebriant, eaque non legitime utendo, infidelitatis opera alienigenis captiva possideretur; certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somno commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt : Peꝗb ipse dñs : ne mo in quit ponens manũ suã super
aratrũ respiciens retrõ aptus est regnodi : Vnde & illi prohibetur
retrorespicere : ꝑ qđ ostender & ñ eere deundũ adueterẽuitã : Quꝑ
gratiã regenerati : ultimũ cupiunt euadere iudiciũ : Qđuero
idẽ respiciens remansit & insale conuersaẽ : exemplũ prȩstat ad
cens Mem̃ toteuxoris loth: scilic& ut nos tãqũas ale condiret
ut non fatui negle geremus : sed prudentes caueremus: hoc eñ
conscendit : ardentẽ quippe sodomã fugere est : in licita carnis
incendia uł mundi desideria declinare: altitudo uero est montiũ
speculatio perfectorũ : sed quia multi sunt iustiquimundiquidẽ in¬
lecebras fugiunt : Sed tamen inactione positi : contẽplationis apicẽ
subirenonqueunt : hoc est qđ exiit quidẽ loth de sodomis: sed tamen
huccelsitudo speculationis subtiliter nontenetur : indeldem loth¬

Expanded text:
contendunt. De quibus Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super contendunt. De quibus Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei. Unde et illi prohibetur retro respicere, ut per id ostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunt evadere judicium. 6. Quod vero eadem respiciens remansit, et in salem conversa est, exemplum praestat ad cens: Mementote uxoris Lot, scilicet, ut nos tanquam sale condiret, ut non tanquam fatui negligeremus, sed prudentes caveremus. Hoc enim conscendit. 7. Ardentem quippe Sodomam fugere est illicita carnis incendia, vel mundi desideria declinare. Altitudo vero montium speculatio est perfectorum; sed quia multi sunt justi, qui mundi quidem illecebras fugiunt, sed tamen in actione positi, contemplationis apicem subire nequeunt, hoc est, quod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen huc celsitudo speculationis subtiliter non tenetur. 8. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
lib& ꝑ decẽpraeceptorũ custodiã xp̃i nomen inueniatur ⁊̃ iste
nonperit : De naruem̃ numerifigura : crucẽ xp̃i demonstrat :¬
Nam & qđ quinque sunt ciuitates quȩ imbribus igneis conflagratȩ
sunt : quid illud nisi fallor significat quod om̃s quiquinq sensus corpo¬
ris suilibi dino se tractauerint : i illo futuro incendio concrematuri
sunt  ipse autẽ loht frater abrahamiustus & hospitalis in sodomis
qui ex illo incendio qđ erat similitudo futuri iudicii meruit saluus
euadere : lipũ figurabat corporis xp̃i : quod in omnibus sc̃is & nunc
inter iniquos atq impios gemit : quorũ factis non consentit . & a quo¬
rũ ꝑmixtione insȩculi finẽ liberabitur : illis damnatis supplicio
ignis aeterni : Vxor autẽ eius eorũ scilic& genus figurauit quiꝑ
gratiã dĩ uocati retrorespiciunt & ad eaquaereliquerant redire

Expanded text:
libet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste libet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste non perit. Denarii enim numeri figura crucem Christi demonstrat Nam et quod quinque sunt civitates quae imbribus igneis conflagratae sunt, illud, nisi fallor, significat quod omnes qui quinque sensus corporis sui libidinose tractaverint, in illo futuro incendio concrematuri sunt. Ipse autem Lot frater Abraham justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio, quod erat similitudo futuri judicii, meruit salvus evadere, typum gerebat corporis Christi, quod in omnibus sanctis, et nunc inter iniquos et impios gemit, quorum factis non consensit, et aquarum permixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis supplignis aeterni. 5. Uxor autem ejus eorum, scilicet, genus figuravit, qui, per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant redire
Abbreviated transcription (Latin):
ait om̃s gentes terrae : inquibus uerbis duo historialiter illi pro¬
missa sunt : Gens iuda eorũ secundũ carnẽ : & om̃s gentes secundũ
fidem : Post hanc promissionem uertitur incinere sodo maliberato
loht cumfiliabussuis : sed quid significat quod aquinquagintaius¬
tis usq ad decem si inuenirentur insodomis: Dixerit dñ surbem
esse saluandã : Numerũ quippe quinqua genariũ propter peniten¬
tiae signũ posuit si forte conuerterentur & saluarentur : Quin¬
qua genarius enim semper adpenitentiã refertur : Vnde & dauid
in eo demnumera psalmũ scribit penitentiae : pro inde quando
aspicit ds̃ delinquentium uitam : nequaquã uellere uerti ad p̾eni¬
tentiã quam quinquagenariis numerus praefigurat : confestim
ardorem in moderatȩ luxuriae : compescit igne gehennȩ :
usq ad decẽ autẽ iustos non perire sodomam dixit quiasi inquẽ¬

Expanded text:
ait, omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi proait, omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi promissa sunt: gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum  Post hanc promissionem vertitur in cinerem Sodoma, liberato Lotis usque ad decem, si invenirentur in Sodomis, dixerit Dominus urbem esse salvandam. Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiam signum posuit, si forte converterentur et salvarentur. Quinquagenarius enim semper ad poenitentiam refertur. Unde et David in eodem numero psalmum scribit poenitentiae. Proinde quando aspicit Deus delinquentium vitam nequaquam velle reverti ad poenitentiam, quam quinquagenarius numerus praefigurat, confestim ardorem immoderatae luxuriae compescit igni gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quia si in quo
Abbreviated transcription (Latin):
decãctiuł deuicti uelut es cabeneplacitadõ acceptabiles efficiuntur:
Sub arbore autẽ eossedisse passionis dominicȩ erat signũ. cuius ipsi sunt
praedicatores : Quod autẽ promittit ds̃ sarrae sterili filiũ dicens
circatempus hocueniam : nonde tẽporibus significat : sed dequali¬
tate aduentus sui : quando ꝑfiliũ repromissum : fideliserat popu¬
lus nasciturus : Ista est enim sarrasterilis cui ꝑ prophetam dñs
dicit : Lae taresterilis quae nom paris erũ pe &clama que non par¬
turis qm̃ plures filii desertȩ magis quã eius quae hab& uirum :
Risus autẽ sarrae : none st dubitatio sed prophetia : quirisus duplicẽ
natus est̃ desarra : risus nomen accepit : Isa ac eni ex hebrea lingua
inlatinũ sermonẽ risus inter prȩtatur : De inde rursum idemisa ac
filius promittitur futurus ingentẽ magnã : & benedicentur in eo

Expanded text:
decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara sterilis, cui per Prophetam Dominus dicit: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis, quoniam plures filii desertae magis quam ejusRisus autem Sarae non est dubitatio, sed prophetia. Qui risus duplicem natus est de Sara, risus vocatus est. Isaac enim ex Hebraea lingua in Latinum sermonem, risus interpretatur. Deinde rursum eidem Isaac filius promittitur futurus in gentem magnam. Et benedicentur in eo,
Abbreviated transcription (Latin):
& pinguissimũ : euangeliorũ est testimoniũ quod uelutioleum
fide libus insignũdatur : Sed pro indeuitulũ cumlacte & but yrũ
abrahamedendum apposuit : quia neccor pus dñi quod est uitulus
sinel acte legis : nec laclegis sinebutr ro: hoc est sine e uangelu
testimonio esse potest : Tria autẽ satarunde sarrapanes subcineri¬
cios fecit : trium filiorũ noe. imaginẽ indicauerunt : ex quibus
omne genus hominum natũ est: quidiuine trinitati credentes.
ex a quabaptis matis ꝑecclesiã Cuius imagosa raerat : consper¬
gendiessent : & in uno pane xp̃i corporis redigendi: haec sunt
illatria sata quae mulier ineuangelio cognoscitur fermentasse: Atimi
autẽ panes: eo quod sine fermento malitiȩ et sineliuorene quitiȩ siue
feruore ꝑuersȩ doctrinȩ : oporteatesse credentium unitatẽ : Subcine¬
ricius autẽ ideo ut ꝑpoenitentiam prȩteritorũ delictorũ sp̃ssc̃ĩuapore

Expanded text:
et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyrum Abraham edendum apposuit, quia ne corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata, unde Sara panes subcineritios fecit, trium filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne genus humanum natum est, qui divinae Trinitati credentes per aquam baptismatis, per ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspergendi essent et in uno pane Christi corporis redigendi. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae, et sine languore nequitiae, sine fervore perversae doctrinae oporteat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, ut per poenitentiam praeteritorum delictorum Spiritus sancti vapore
Abbreviated transcription (Latin):
abrahamtresuidens unũ ad orauit : dñ iscilic& et saluatorem
ostendens : Cuius etiam aduentũ est praestolatus. iuxta quod¬
& in euangelio dñsait: abraam quae siuit uidere diem meum¬
demonstrar& futurã : Pedesenĩ nouissima significant: si quidem
& conuiuium praeparat uit ulũ scilic& saginatum: Iste autẽ
uitulus tener saginatus. dñ iiniuxp̃i est corpus : hic est uitulus dñi
qui propter salutẽ credentiũ ad arborẽ crucis est immolatus :
Hic est uit ulus dominici corporis qui lne uangelio propeccatore
occiditur filio: sed & butyrũ & lac cũ carne uituli ađposuit: Lac
dẽ potestis : Tradiderat eni illis legis mandatũ. quasi lac deuberi¬
bus duarũ tabularũ expressum. hoc est testamentũ fide i : Necdũ
enĩ poterant propter infantiam sensus sui euangelicȩ doctrinae
solidam & robustam ȩ scam accipere : But yrũ autẽ uberrimum

Expanded text:
Abraham tres vidit, et unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem Abraham tres vidit, et unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem ostendens, cujus jam adventum est praestolatus; juxta quod in Evangelio Dominus ait: Abraham quaesivit videre diem meumdemonstraret futuram: pedes enim novissima significant. Siquidem et convivium praeparat, vituvitulus tener saginatus Domini nostri Jesu Christi est corpus. Hic et vitulus Domini, qui propter salutem credentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus Dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et butyrum et lac cum carne vituli apposuit. Lac dem potestis . Tradiderat enim illis legis mandatum quasi lac de uberibus duarum tabularum expressum, hoc est testamentum fidei. Nondum enim poterant, propter infantiam sensus sui, evangelicae doctrinae solidam ac robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum
Abbreviated transcription (Latin):
isto & habebit filiũ sarrauxor tua : Quo audito sarrarisit : Notan¬
dũ quippe qđ abra hamtriplicẽ habeat figurã insem& ipso:
primã saluatoris quando relicta cognatione suauenit in hunc
mundũ : alterã patris quando immolauit unicũ filiũ : Terti¬
in uero quȩ hoc loco est figurã gestauit scõrũ qui aduentũ
xp̃icum gaudio susceperunt : Taber naculũ autẽ illud
ubiet primũ dñs adueniens: acredentibus exceptus ab in¬
credulis inligno suspensus est : Intribus autẽ uiris qui uene¬
runt adillum : dñi ihu xp̃i praenuntiabatur aduentus. Cũ
quo duo angeli comitabantur : quos pleriq: moysen et heliã
accipiunt : llnum priscaelegis latorem quiper eandẽ legẽ
aduentũ dñ indicauit : alium qui infine mundi uenturus esti
iudȩ is prȩdicaturus : Vnde & in monte dũ dñs fuiss& trans figu¬
ratus: hiduomor ses et heliascumeo a postolis uisi sunt : quod uero

Expanded text:
isto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notanisto, et habebit filium Sara uxor tua. 3. Quo audito, Sara risit. Notandum quippe quod Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primam Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum; alteram Patris, quando immolavit unicum filium; tertiam vero, quae in hoc loco est, figuram gestavit sanctorum qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. 4. Tabernaculum autem illud habitaverunt; ubi et primum Dominus adveniens a credentibus exceptus, ab inest in ligno suspensus. 5. In tribus autem viris qui venerunt ad illum, Domini Jesu Christi praenuntiabatur adventus, cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysen et Eliam accipiunt, unum priscae legis latorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit; alium, qui in fine mundi venturus est, Judaeis praedicaturus. Unde et in monte, dum Dominus fuisset transfiguratus, hi duo, Moyses et Elias, cum eo ab apostolis visi sunt. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut significar& qđ paruuli non scđm opus sed secundam ori¬
ginem. in primo homine pactũ dĩ dissipauerunt in quo om̃s pec¬
cauerunt : Nascuntur enĩ non proprie sed originaliter
peccatores
que nisiregeneratio liberaret : peribit animaeius depopulo suo.
quia pactum dĩ irritum fecit quando mada morigina liter &iam ipse
sedentiadostium ta bernaculi : Cumq leuas set oculos. apparuert᷑
tresuiri st antes iuxta eum: quos cũ uidiss& ad orauit & ait : Dñe si in¬
uenigratiã ioculistuis lauentur pedes ur̃i & reꝗescite sub arborẽ :¬
& abiit abraham ad sarrã. et iussit eã extribus satis face re subcine¬
ritiospanes : quos ad posuit illis cũuitulo quẽ para uerat: similit̃
et lac et butyrũ: Ipse uero stabat iuxta eos sub arbore : Cũq come¬
dissent : dixerunt ad eũ: ubi est sarra uxor tua : at ille eccehi¬
quit intaber naculo est : Cuidixit: reuertens ueniã adtetẽpore

Expanded text:
nisi ut significaret quod parvuli non secundum opus, sed secundum orinisi ut significaret quod parvuli non secundum opus, sed secundum originem in primo homine pactum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccaverunt. 6. Nascitur enim omnis non proprie, sed originaliter peccator . Quem nisi regeneratio liberet, peribit anima ejus de populo suo, quia pactum Dei irritum fecit, quando in Adam originaliter etiam ipse sedenti ad ostium tabernaculi: cumque levasset oculos suos, apparuerunt tres viri stantes juxta eum. Quos cum vidisset, adoravit et ait: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, laventur pedes vestri, et quiescite sub arbore. Et abiit Abraham ad Saram, et dixit: Festina, tricios panes, quos apposuit illis cum vitulo, quem 303 paraverat, similiter et lac et butyrum. Ipse vero stabat juxta eos sub arbore. Cumque comedissent, dixerunt ad eum: Ubi est Sara uxor tua? At ille: Ecce, inquit, in tabernaculo est; cui dixit: Revertens veniam ad te tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tione gentiũ misa ac filiũ promissionis id est gratia non natura
quia desene patre & sterilimatre : & quia hoc nonpergeneratio¬
nẽ quȩ est is mael: sed ꝑgenerationẽ futurã erat dõ. ibidẽ impera¬
tae st̃ circũcisio quando desarra ꝓmittit᷑ filius intipoec łȩ non
quando ismahel quiti pũtenuit iudeorũ : sed quid aliud circũ¬
cisio significat nisi renouatã natura ꝑ baptis mũ post exepoliatio
copleto hocest post sabbatũ resurrexit : qđ uero nonsolũ filiossed
& seruos uernaculos & emptitios circũcidipraecepit : adom̃s
gratiã redẽptionis ꝑtinere testat᷑ : Ibi parentũ mutant᷑ de nomi¬
Sa ut om̃a resonant nouitatẽ : Nã abram qđ ante a uocabaturu
mine praenuntiabatur qđ multȩ gentes fidei eius uestigia se¬
querent᷑ : Iulud aut̃ quid sit qđ dictũe. masculus ꝗñ circũcide t᷑
Cur autẽ pereat anima pariuili incircũcisi dumipsapactũ
dĩ irritũ non fecit : Sed qui eum circũcidere neglexerunt.

Expanded text:
tione gentium in Isaac filio promissionis, id est gratia, non natura: quia de sene patre et sterili matre, et quia hoc non per generationem, qui est Ismael, sed per regenerationem futurum erat a Deo, ibidem imperata est circumcisio, quando de Sara promittitur filius in typo Ecclesiae, non quando Ismael, qui typum tenuit Judaeorum. Sed quid aliud circumcisio signiebdomada completa, hoc est, post Sabbatum resurrexit? 4. Quod vero non solum filios, sed et servos, et vernaculos, et emptitios, circumcidi praecepit, ad omnes gratiam redemptionis pertinere testatur. Parentum mutantur nomina, ut omnia resonent novitatem. Nam Abram, quod antea vocabatur, mine praenuntiabatur quod multae gentes fidei ejus vestigia sequerentur. 5. Illud autem quid sit, quod dictum est: Masculus qui non circumcidetur irritum fecit? Cur enim pereat anima parvuli incircumcisi, dum ipsa pactum Dei irritum non fecit, sed qui eum circumcidere neglexerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
t : Et ad ipsũ descendit᷑ : ut in membris suis paruulus nutriat᷑ : Et ꝑ ipsũ
sublimit̃ ac tẽperant̃ ad nuntient : Posthancuisionẽ indeia coblterfaciens
uiditoues & pastores et puteũ a quȩ uiue et lapidẽ magnũ suꝑpositũ puteo :
Figuralit̃ ꝑ ouesiustorũ populi significabant᷑ sicut illud qđ dictũ ẽi neugło
statu& oues ad dexterã : Pastores uero : prophetȩ sunt : quiusq ad aduentũ

Expanded text:
tur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum tur; et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur; et per illum ac temperanter annuntient. Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves et pastores, et puteum aquae vivae, et lapidem magnum superpositum puteo. Figuraliter per oves, justorum populi significantur, sicut illud quod dictum est in Evangelio: Statuit oves ad dexteram . 7. Pastores vero prophetae sunt, qui usque ad adventum
Abbreviated transcription (Latin):
descendit ibilterũ & cȩlũ conscendit : Erectio aut̃ lapis : resurrectio xp̃i
debantangeli : In quib: significati sunt euangelistae. prȩdicatores xp̃i:
Ascendentes utiq cũ ad intellegendã eius sũ ꝑ eminentis simã diuini¬
tatẽ excedunt uni uersã creaturã ut eũ inueniant in principio ue¬
rũ dm̃ apud dm̃ ꝑ quẽ facta suntomnia : Descendentes aut̃ ut eũ inueni¬
antfactũ exmuliere factũ sublege ut eosqui sublegeerant redimer& :
nales proficiendo uelutascendendo spiritales fiunt adquos lacte
nutriendos &iam ipsi spiritales descendunt: quodãmodo cũ eis non¬
possunt loqui quasi spiritalib: sed quasi carnalibus : Ipse ẽ sursũ incapi¬
tesuo. ipsedeorsũ incorpore suo qđ est ecđa : Ipsũ ergos calã intellegim
quia ipsed ix̃ egosũuia ad ipsũ ergo ascendit ut iexcelsis intellega¬

Expanded text:
descendit, inde iterum ad coelum ascendit. Erectio autem lapidis, resurrectio Christi descendit, inde iterum ad coelum ascendit. Erectio autem lapidis, resurrectio Christi ndunt et descendunt angeli, in quibus significati sunt evanAscendentes utique cum ad intelligendam ejus supereminentissimam divinitatem excedunt universam creaturam, ut eum inveniant, in principio Deum apud Deum, per quem facta sunt omnia. Descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret; nales proficiendo velut ascendendo spiritales fiunt. Ad quos lacte nutriendos possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, id est, Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
quã ut acciper& sibiuxorẽ : Non alit̃ xp̃s relictis parentibus scđm carnẽ
id ẽpopulũ isrł & patriã id ẽ hiero solimã et oms̃ regiones iudȩ abi it in
gentibus accipiens sibi in deeccłam. Vt impler&ur qđ dictũ ẽ : uocabo
non plebẽmeã plebẽmeã et non dilectã plebẽdilectã : Et eriti loco ubidic¬
tũ est non plebsmea uosibiuo cabuntur fili dĩ uiui:
Pergente aut̃ iacob inme sopotamiã : uenit in loco ubinunc bethlem
uocat᷑ et posuit sub capite suo lapidem magnũ : &dormien s uiditscalam
subnixã innitentẽ caelo et angelosdiascendentes et descendentes. hoc ui¬
so euigilauit. Vnx̃q lapidem dicens uere hic domus dĩ ẽ & porta caeli
& hisdictis discessit : Somnus iste iacob morssiue passio xpĩẽ Lapis ad
caput eius qui nominatim qđ ã mododictus est &iã unctus xp̃s significat᷑

Expanded text:
quam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non aliter Christus, relictis parentibus secundum carnem, quam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non aliter Christus, relictis parentibus secundum carnem, id est, populgentibus, accipiens sibi inde Ecclesiam, ut impleretur quod dictum est: Vocabo non plebem meam plebem meam, et non dilectam plebem dilectam, et erit in loco ubi dictum Pergente autem Jacob in Mesopotamiam, venit in locum ubi nunc Bethel vocatur, et posuit sub capite suo lapidem magnum, et dormiens vidit scalam subnixam innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc viso evigilavit unxitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est et porta coeli ; et his dictis discessit. caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est etiam unctus, Christum significat:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ : Ipsis enĩ credita sunt eloquiadĩ etdegis testam̃ta : Vi uesgladio id ẽquia
sanguine populus ille deditus necẽ inxp̃ouđ ꝓphetis exercuit : & fratrituo
serui es minori id ẽpopulo xp̃iano : Tẽpusq ueni & cũ excuties & solua siugũ¬
eius de ceruicib: tuis. dũ ꝑ agnitionẽ fideiad gratiã xp̃i conuersus deposueris
onus legis : Quando iã non seruus populominor : sed ꝑfidẽ frat̃ uocabieris :
igiture saupost benedictionẽ patris inuidiae stimulis concitatus necẽ
fratrisuo lacob fraudulenter excogitat : Hoc nimirũ & iudaicuspopulus
inxp̃o praemeditatus : non solũ dñmpatibulo crucistradidit : uerũ &iam
credentes in illo usq adeffusionẽ sanguinis ꝑsecutus ẽ : lacobautẽ dolos
fugiens fratris. relicta domopatria uł parentib: uadit in regionẽ longin¬

Expanded text:
Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gladio, id est, quia Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives gladio, id est, quia sanguini populus ille deditus necem in Christo vel prophetis exercuit. Et fratri tuo servies minori, scilicet populo Christiano. Tempusque veniet cum excutias et solvas jugugum de cervicibus tuis, dum, per cognitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servus populi minoris, sed per fidem frater vocaberis. 14. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longin
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ : Ipsũ quimaledixerit maledictus ẽ ec quibened ixerit benedic
citur id ẽ ueraciterdicit᷑: Sed alius aiudȩis benedici. qui ab ei serrantibus
expectatur: Eccebenedictionẽ promissã repentemaiori ex pauit
isaac & aliũ sepro aliu bene dixisse cognoscit: Nec tam̃ indignat᷑ relato
sibi sacramento : Sed confirmatbene dictionẽ insiliodicens et benedixͥ eũ
et benedictus ẽ: haec ẽ benedictio prima is a acquȩdata ẽminoripopulo
xp̃i anorũ : Sed neq tam̃ maiorem filiũ penitus fu isse despectũ : quiacũ intra
uerit plenitudogentiũ : tuncomnis isrł saluuserit : Cuius tam̃ secundȩ bene¬
dictionis prophetatio haec ẽ : In pingued ine terrȩ et inrorecȩli erit bene
dictiotua : In pinguedineutiq terrae : in fȩcunditate terrarũ & potentia
regniquȩ in illo populo fuit : Et inrore cȩli erit benedictiotua id ẽ ineloquus

Expanded text:
natus est. Ipsum qui maledixerit maledictus est, et qui benedixerit, benedictnatus est. Ipsum qui maledixerit maledictus est, et qui benedixerit, benedictcitur, id est, veraciter dicitur. Sed alius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente majore, expavit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; nec tamen indignatur revelato sibi sacramento, sed confirmat benedictionem in filio, dicens: Benedixi eum, et benedictus est. 12. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo Christianorum, sed neque tamen majorem filium constat penitus fuisse despectum, quiaverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit: cujus tamen secundae benedictionis prophetatio haec est: In pinguedine terrae, et in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fecunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis
Abbreviated transcription (Latin):
admiraturue locẽ ieccłiscredentiũ fidẽ qđ cibi delectabiles offerunt᷑.
hostia placensdõ salus ẽ peccatorũ : qđ posterũ consequit᷑ benedictio
& eius odore ꝑfruit : uirtutẽ resurrectionis & regni: a perta uoce pronun
tians. talitere nĩ benedicit᷑ : Ecceo dorfiliimei sicutodoragripleni :
odore nominis xp̃isicut agermundus implet᷑ cuius est benedictio
derore caeli hocẽ de uerborũ pluuia diuinorũ : et depingued ineterrȩ
hoc est congregatione populorũ : multitudinẽ frumenti &uini hoc ẽ¬
multitudo quã colligit de sacram̃to corporis et sanguinis sui: illi seruiunt
populi exgentibus ad eum conuersi : Ipsũ ad oranttribus id ẽ populi
excircũ cisione credentes : Ipseẽ dominfratrũ suorũ quia plebidom in abit᷑
iudȩorũ : Ipsumadorant filii matriseius : qui a ecipsescđm carnẽ exea

Expanded text:
admiratur uelocem credentium fidem; quod cibi delectabiles offeruntur, admiratur uelocem credentium fidem; quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens deo salus est peccatorum. post esum sequitur benedictio et eius odore perfruitur uirtutem resurrectians: Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni . Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eimultitudo quam colligit de sacramento corporis et sanguinis sui: illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi. Ipsum ex circumcisione credentes. Ipse est Dominus fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. 321 Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
adque capturam diligit pater : homines sunt aberrore saluati
quosperdoctrinam iustus quis que uenatur : Sermodĩ repromissio
& uerum sabbatum celebraturi : Rebeccaplena ẽ spũ scõ:
antemedĩatur: Loquitur ad filiũ minorẽ : Vadead gregẽ et accipemihi
indeduos hȩdos. praesigurans carneũ saluatoris aduentũ : in quoeos
uł maximȩ liberar& : qui peccatistenebant᷑ obnoxii : Si quidẽ in omnibus
scripturis edipropeccatorib: accipiunt᷑ : Qđ aut̃ duosiubet᷑ afferri: duorũ
populorũ significatur assũptio : qđ teneros & bonos: dociles & innocen
tesanimas: Stolaesau: fideset scripturȩ sunt hȩbreorũ : quȩ illis primo
datȩsunt : et post modũ gentiliũ indutus ẽ populus : pelles aut̃ quȩ eius
brachiiscircũ datȩ sunt: peccatautriusq plebis: quȩ xp̃s in extensionẽ
aliena peccata portauit : qđ isa acquerit abia cobcurtãcito uenir&:

Expanded text:
atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. sermo dei benedictioni uerum sabbatum celebraturi. Rebecca plena spiritu sancto etante meditatur — loqinde duos haedos, praefigurans carneum Salvatoris adventum, in quo eos vel maxime liberaret qui peccatis tenebantur obnoxii. Siquidem in omnibus Scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. Quod autem duos jubetur afferre, duorum populorum significatur assumptio. 8. Quod teneros et bonos, dociles et innocentes animos significat. Stola Esau fides et Scripturae sunt Hebraeorum, quae illis primo datae sunt, et postmodum gentilium indutus est populus. Pelles autem, quae ejus brachiis circumdatae sunt, paliena peccata portavit. Quod Isaac qu
Abbreviated transcription (Latin):
doidex probrantecũ dicit tranferet᷑auobis regnũ dĩ & dabitͥgenti
facientiuo luntatem eius : Primogenita autem ipsa uestis erat sacerdo¬
talis quama iores natucũ benedictione patris induti : uictimas dõ
uelut pontifices offerebant. hoc donoterreniamoris desiderio carue¬
runt iudei : cũgloria regni futur : lam sequitur dehinc ipsabenedic¬
tio inia cob quaetamen quod figuraliter indicauerit : Hyppoliti
martyris uerba sicut ea excellentissimȩ scientiȩ acdoctrinȩ hiero¬
nimus replicauit in hoc lo coponenda sunt : Isa ac inquit portat imagi¬
nem dĩ patris rebec casp̃s sc̃ĩ : esaupopuli prioris & zabuli : lacob eccłȩ¬
& xp̃i : Senuisseisaac: c̃sumationẽ orbis ostendit : Oculi illius caligasse : fidẽ
perisse demundo & religionis lumen ante eum neglectumes se significat:
Quod filius maior uocatur: acceptio legis est iudȩorũ : quodescas eius

Expanded text:
do eidem exprobrante, cum dicit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti do eidem exprobrante, cum dicit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti victimas Deo, velut pontifices, offerebant. 5. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Jam sequitur deinde ipsa benedictio in Jacob. Quae tamen quid figuraliter indicaverit, Hippolyti martyris verba, sicut ea excellentissimae scientiae ac doctrinae Hieronymus replicavit, in hoc loco ponenda sunt. Isaac, inquit, portat imaginem Dei patris, Rebecca Siae siue Christi. senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ & insingulis nob̵ hoc dicipotest : qđ duȩ gentes& due populi sint m¬
tranos uitiorũ scilicet atq uirtutũ : Sedis teminor ẽ illemaior: Sẽꝑ
enĩ plures st̃ maliquã boni : &uitianumerosiora uirtutibus sunt Sed
procedit aut esauprimꝰ rufus & totustã quã pellis hyrsutus de inde
exiit frat̃ eius ia cob & maneius inplexaerat calcaneo esau: Sedcur
cruore pollutus acpeccati& nequitiaesqualorest&t circũdatus. Ciuꝰ
minor ideo calcaneũ tenuit : quiamisticemaiorẽ populũ minor su¬
peraturus esset Nã qđ isteesauprimogenita sua ꝓpt̃ ȩscã eidẽ fratri
suo uinioriuenun dauit acpostmodũ paterna benedictione sibi pro¬
missa priuatus est : significat eundẽ israeliticũ populũ: Quia ideo ut
exodiidicatliber : primogenitus filius nuncupatus est quiꝓpter
praesentis scłi lucra : non solũ primatus sihonore amisso uerũ &iã
& regnicȩ lestis praemiũ prȩparatũ ad ipisciñ meruit. Dñõ quodã mo¬

Expanded text:
is nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; 319 sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtutibus sunt. Sed procedit autem Esau primus rufus, et totus tanquam pilis hirsutus. 3. Deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexa erat calcaneo Esau. Sed cur cruore pollutus, ac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus? Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superaturus esset. 4. Nam quod iste Esau primogenita sua propter escam fratri suo eidem juniori venumdedit, ac postmodum paterna benedictione sibi promissa privatus est, significat eumdem Israeliticum populum, qui, ut Exodi indicat liber, primogenitus filius nuncupatus est ; qui propter praesentis saeculi lucra non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam et regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammo