comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi mnadẽnũ fiat fiat: Vniuerso populo
dĩ ad cad estẽ hierusalẽ ꝑtinenti. siuem
illis quilatelunt intestamento u&erean¬
teqũa reudar&ur nouũ: siue in his qui
iam testamento nouo reulato manifes¬
de ꝑtinere cernuntur achep̃m satis con¬
gruit. Benedictio quippedñi insemi¬
nedauid nonad aliquod tempus qua¬
lis diebus salomonis apparuit. sedin
adernũ sperandaẽ In quaceftissima
spedicitur. fiat fiat Illiusenim speiẽ
confirmatio: uerbihuius iteratio.  & ui.¬
hocergo intellegens dauid. ait. hise Beat tã ahit¬
cundo regnorũ libro: unde adistũ
psalmũ digressi sumus: Etloquutuses
prodomo seruitui in longinquum:¬
Ideo autẽ post paululũ ait punc incipe. &
benedic domum seruitui usq in a&ernum
& c&era Quia tunc geniturus erat filium.
ex quo progenies eius ducer&ur adxp̃m.
ꝑquẽ futura eratdomus cius a&erna. eađẽ¬
qr domusdĩ. Domus enim diuid. ꝓpt genus

Expanded text:
Domini in aeternum: fiat, fiat ; universo populo Domini in aeternum: fiat, fiat ; universo populo Dei ad coelestem Jerusalem pertinenti, sive in illis qui latebant in Testamento vetere, antequam revelaretur novum, sive in his qui jam Testamento novo revelato manifespertinere cernuntur ad Christum, satis congruit. Benedictio quippe Domini in semine Dauid non ad aliquod tempus, qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe dicitur: Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in secundo regnorum libro, unde ad istum psalmum digressi sumus: Et locutus es pro domo serui tui in longinquumIdeo autem post paululum ait: Nunc incipe et benedic domum serui tui usque in aeternum et cetera, quia tunc geniturus erat filium, ex quo progenies eius duceretur ad Christum, per quem futura erat domus eius aeterna eademque domus Dei. Domus enim Dauid propter genus
Abbreviated transcription (Latin):
Quod exprobrauer̃ inimieitui dñe. Quod
exprobrauer̃ cõmutationẽ xp̃itui: Noneã
putantes cõmutationẽ. sed consũmationẽ.
Ouidest autẽ mem̃ todñe. Nisiutmiserearis.
Etprotolerata patienter humilitatemea.
r eddas celsitudinẽ quã iurastidauid inueri¬
tat &uas Si autẽ iudacis ad signemus haec
uerba. illi seruidĩ talla dicere potuerunt
qui ex pugnata terrena hierusalẽ antequã
ilisxp̃s humanitus pascer&ur. incaptiuitatẽ
ducti sunt. Intellegentes cõmutationẽ xp̃i.
qui a scilio& nonꝑeũ terrena carnalisque
felicitas qualis paucis annis regissalomo¬
nis apparuit. Sed caelestis ac spiritalise&
fidditer expectanda. Quã tunc ignorans ha¬
infidelitas gentiũ. cũdĩ populũ exsultabat
atq insultabat ẽẽ captiuũ. quid aliud
quam xp̃i cõmutationẽ. Sed scientibus. ues¬
ciens exprobrilut Et ideo quod sequitur ł cegła qũ¬
ubi psalmus iste conduditur. Benedictio

Expanded text:
quod exprobrauerunt inimici tui. Domine; quod quod exprobrauerunt inimici tui. Domine; quod exprobrauerunt, commutationem Christi tui; non eam putantes commutationem sed consumtionem. Quid est autem: Memento, Domine, nisi ut miserearis et pro tolerata patienter humilitate mea reddas celsitudinem. quam iurasti Dauid in ueritate tua? Si autem Iudaeis adsignemus haec uerba, illi serui Dei talia dicere potuerunt, qui expugnata terrena Hierusalem, antequam Iesus Christus humanitus nasceretur, in captiuitatem ducti sunt, intellegentes commutatiquia scilicet non per eum terrena carnalisque felicitas, qualis paucis annis regis Salomonis apparuit, sed coelestis ac spiritualis esset fideliter exspectanda: quam tunc ignorans infidelitas gentium, cum Dei populum exsultabat atque insultabat esse captivum, quid aliud quam Christi commutationem, sed scientibus nesciens, exprobrabat? Et ideo quod sequitur, ubi psalmus iste concluditur, Benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sccundũ hoc accipi exprobrata israhe¬
litis. quia cũeorũ sperar&ur futurus.
factus estgentiũ Et hoc eis nunc expro¬
brant multaegentes. quae credider̃ in eũ
ꝑtestamentũ pouũ. illis inuocustate rema¬
nen tibus Vt ideo dicatur. mementodñe
obprobrii seruorũtuorũ. Quia non eos obli¬
uiscente sed potius miserante hĩo & ipsi
posthoc obprobriũ crediturĩs Sedille
quẽ prius posui conuenientior sensus mi¬
hi uid&ur. Inimicis enĩ xp̃i quibus ex¬
probratur quod eos ad gentes transiens
reliqu erit xp̃s. In congrue uox ista co¬
aptaturł memento dñe obprobrii seruo¬
rũtuorũ. Nonen im seruidĩ nuncupan¬
dis tales iudaei: Sedeis uerba ista com¬
p&unt : quicũgraues humilitates ꝑsecu¬
tionũ. ꝓ xp̃inomine paterentur.
Recordari potuer̃ exedsũ regnũ semi¬
ni dauid fuisse ꝓmissũ. & eius desiderio
dicere. Nnon desperando. sed p&endo.
quȩrendo. pulsando. ubi sunt miserano

Expanded text:
Christi secundum hoc accipi exprobrata IsraeChristi secundum hoc accipi exprobrata Israelitis, quia, cum eorum speraretur futurus, factus est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt in eum per testamentum nouum, illis in uetustate remanentibus, ut ideo dicatur: Memento, Domine. obprobrii seruorum tuorum, quia non eos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi post hoc obprobrium credituri sunt. Sed ille, quem prius posui, conuenientior mihi sensus uidetur. Inimicis enim Christi, quibus exprobratur. quod eos ad gentes transiens reliquerit Christus, incongrue uox ista coaptatur: Memento, Domine, obprobrii seruorum tuorum; non enim serui Dei nuncupandi sunt tales Iudaei; sed eis uerba ista conpetunt, qui, cum graues humilitates persecutionum pro Christi nomine paterentur, recordari potuerunt excelsum regnum semini Dauid fuisse promissum, et eius desiderio dicere, non desperando, sed petendo quaerendo pulsando: Ubi sunt miseratio
Abbreviated transcription (Latin):
quod continui insinumeo multarũ gen¬
tium. Quod exprobrauer̃ inimicitui
dñe. Quod exꝓbrauer̃ cõmutationẽ xp̃i
tui F Vtrũ exꝑsonadictas illorum
is rahditarũ quidesiderabant reddi sibiꝑ
missionẽ quaefactaẽ ad dauid. anpot̾ius
ad xp̃ianorũ. qui non secundũ carnem.
sed secundũ sp̃m sunt ifrahelitae. merito
quaeri potest  Dicta sunt quippe ista ued
scripta. tempore quo fuit acchan. Decuius
pomine. titulũ iste psalmus accepit Et
idem tempus regnidauid fuit: Ac per hoc
non dicer&ur ubi sunt misericor dia&uae
antiquaedñe. quas iurasti dauid inueritate
tua. pisicorũ ꝑsonã inseꝓph&cia transfigu¬
rar&. qui longe postea futuri erant. Quibus
hoc tempus e&antiquũ. quando regidauid
ista ꝑmissasuntͤ Potest autẽ intellegi mul¬
tãs gentes quando xp̃ianos ꝑsequebantur.
exprobrasse illis passionẽ xp̃i. qua scrip¬
tura cõmutationẽ uocat: qñmmoriendo
imnostalis est factus ¶ Potest &cõmutatio

Expanded text:
arum gentium; quod exprobrauerunt inimici tui, Domine; quod exprobrauerunt, commutationem Christi tui, utrum ex persona dicta sint illorum Israelitarum, qui desiderabant reddi sibi promissionem, quae facta est ad Dauid, an potius Christianorum, qui non secundum carnem, sed secundum spiritum sunt Israelitae, merito quaeri potest. Dicta sunt quippe ista uel scripta tempore, quo fuit Aethan, de cuius nomine titulum iste psalmus accepit; et idem tempus regni Dauid fuit; ac per hoc non diceretur: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? nisi eorum personam in se propheta transfiguraret, qui longe postea futuri erant, quibus hoc tempus esset antiquum, quando regi Dauid ista promissa sunt. Potest autem intellegi multas gentes, quando Christianos persequebantur, exprobrasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus. Potest et commutatio
Abbreviated transcription (Latin):
uisibili sed spiritali atq intellẽgibili ctis¬
mate. Quisenim tam rudis est in hacreligi¬
one. ueltam surdus aduersus eius famam
longe lateq diffusam: ut xp̃macrismate
hoc ẽ ab unctione appellatũ eẽ ñ noue
sus forma praefiliis hominũ. Quadam̃
tanto magis amanda atq miranda. quan¬
tominus corporea pulchritudine. Quis

Expanded text:
spiritali adque intellegibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione uel tam surdus aduersus eius famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione appellatum esse non nouerisus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda adque miranda, quanto minus corporea pulch
Abbreviated transcription (Latin):
acciper& quod uoner&: SEQUITUN
Etbenodixit annos iusti ut cũ illo scili¬
c& sine fine uiuat. Cui dictũ ẽ. Et annitui
non defici&ͫ. Ibienim stant anni. hic autẽ
transcunt. Immopereunt. Antequã ueni¬
ant enĩ non funt. Cũ autẽ uenerint ñ erunł.
quiacĩsuo fine ueniunt Horũ auteduorũ.
Ioest dans uotĩruouenti. Et benedix̃ annos
iusti: unũẽ quod facimus. alterũm quod su¬
mimus. Sed hoc alterũ dõ largitore ponsu¬
mittit. Nisicãiofo adiutore. primũ illud
efficitur ¶ Quia nominuistute. potensẽ tur
Dñs infirmĩt faci& aduerfariũeius. Illam
scilic& qui homini uonenti inuid& &resistit:
peualeat implere quoduouit. Potest exam¬
biguo greco intellegr &aduersariũ suum
Cũ enum dñs possidere nos coeperit. pro¬
fecto aduersarius quint fuerat ipsiuffide
Et uinceair a nobis. fed nonuiribufnris.
quia poennuis tute potens esluir. Dñs
ergo infirmũ faci& aduersariũ suũdũses.¬

Expanded text:
acciperet quod uoueret. Sequitur: acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusti, ut cum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, immo pereunt; antequam ueniant enim, non sunt; cum autem uenerint, non erunt, quia cum suo fine ueniunt. Horum autem duorum, id est dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, unum est quod facimus, alterum quod sumimus. Sed hoc alterum Deo largitore non sumitur. nisi cum ipso adiutore primum illud efficitur: Quia non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium eius; illum scilicet, qui homini uouenti inuidet et resistit, ne ualeat inplere quod uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto aduersarius, qui noster fuerat, ipsius fit, et uincetur a nobis, sed non uiribus nostris, quia non in uirtute potens est uir. Dominus ergo infirmum faciet aduersarium suu
Abbreviated transcription (Latin):
uider& corruptionẽ. Nec illud ab illo alie¬
nabo quod additũẽ. & destercore erigit
inopem. In ops quippe. Idem quipauper
Stertcus uero unde erectus est rectissime
intelleguntur ꝑsecutores iudei: In quorum
uumero cũ se dixiss& apostolus ecdesiamꝑ
d&rimenta. Verũ &uã stercora existimaui
ẽc ut xp̃m lucri facerem. D&erraergo sus¬
citatus est ille supra omines diuites pauꝑ. &de
illo stercore crectus est fupra omnes opulentos
ille inops: ut fedeat cũ potentib populi.
Quibus ait. Sedebitis suꝑduodecim sedes
Et sedemgloriae hereditatẽ danscis Dixe¬
rant enim potentes illi. Ecce nos dimisimꝰ
omnia. & sequuti sumuste Hoc uotũ poten¬
tissime uouerant ¶ sed unde hoceis. Nisi
ab illo de quohic continuo dictũ ẽ. Dans
uotũ uouenti: Alioquin exillis essent po¬
tentibus. quorũ infirmatus est arcus. Dans
inquit uota uouenti. None nĩ dq̃ ioqui quã
quic quã reccũuouer&. pisi quiabillo

Expanded text:
videret corruptionem: nec illud ab illo alievideret corruptionem: nec illud ab illo alienabo, quod additum est: Et de stercore erigit inopem. Inops quippe id est, ac pauper: stercus vero, unde erectus est, rectissime intelliguntur persecutores Judaei, in quorum numero cum se dixisset Apostolus: Ecclesiam detrimenta, verum etiam stercora existimavi esse, ut Christum lucrifacerem. Dcitatus est ille supra omnes diuites pauper, et de illo stercore erectus est supra omnes opulentos ille inops, ut sedeat cum potentibus populi, quibus ait: Sedebitis super duodecim sedes, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dixerant enim potentes illi: Ecce nos dimisimus omnia et secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uouerant. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est: Dans uotum uouenti? Alioquin ex illis essent potentibus, quorum infirmatus est arcus. Dans, inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ quo uitã nrãm indõ apostolus dix̃ abscon¬
ditam Nam qui propriofilio nonpeꝑcit
sead pnobis omnibus tradiditrũ: isto modo
utiq mostificauit eũ. Et quia resusitauiteũ
amostuis. Cundem rursus uiuificauit: Et
quia in proph&ia uoxeius agnoscitur. Non
derelinques animãmeã i inferno. Eundẽ
dedux̃ ad inferos & reduxit ᷤ Haccius pauꝑta¬
tate ditatisumus. Dñseñ pauperes facit. &¬
ditat. Namquid hocsit ut fiamus. quod seqͥtꝰ
audiamus. Humiliat &exaltat: Vtiq suꝑ¬
bos humiliat. humiles exaltat Quodenim¬
alibi legitur. d̃ssuꝑbis resistit. humilibus aut̃
dat gratiã. Hoctotus hab& sermohuius. Cui
nom int̃p̃tatur gratiaeius:. Iamuero quod
adiungitur. Suscitat a terra pauperẽ. de
nullo melius quãdeillo intellego. Quiꝓpt̃ nos
pauper factus est cũdiues e&. uteius pauꝑtate
sicut paulo antedictũẽ ditaremur Ipsũ enĩ
decerra suscitauit tamcito. ut caro eius pon

Expanded text:
cum quo uitam nostram in Deo apostolus dixit absconcum quo uitam nostram in Deo apostolus dixit absconditam. Nam cum proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, isto modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit. Et quia in prophetia uox eius agnoscitur: Non derelinques animam meam in inferno, eundem deduxit ad inferos et reduxit. Hac eius paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit et ditat. Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: Humiliat et exaltat; utique superbos humiliat et humiles exaltat. Quod enimalibi legitur: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, hoc totus habet sermo huius, cuius nomen interpretatur gratia eius. Iam uero quod adinullo melius, quam de illo intelligo, qui propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut ejus paupertate, sicut paulo ante dictum est, ditaremur. Ipsum enim de terra suscitavit tam cito, ut caro ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
in ea erant. uirtus ciuserant. Nunc ue¬
ro ibi quoniam litteraẽ. & sp̃s non est
amissa uifcute infirmataẽ  Dñs mostifi¬
cat &uiuificat Alostificauit illã. Quae¬
multaerat infiliis Et uiuificauit hanc
sterilẽ. quae peperit septẽ .¶Quãuis comsã c õ u̾¬
modius possit intellegi eosdem uiuifica¬
re quos mostficauerit. Id enim uelut
rep&iuit addendo: Deducit ad inferos &
reducit. Quibus emĩ dicit apostolus: Si
mostuistis cũ xp̃o. quae sursũ sunt quaeri¬
te. ubi xp̃sest indexteradĩ sedens: Salubriter
utiq mostificantur adño. Quibus adtumgit
Quasursum sunt sapite. ponquae suꝑt̃rã.
ut ipsi sint illi quiesurientes transierunt
terrã: Mlostui enim estis inquit. Ecce quo
modo salubrit mostificatđs. Deinde sequit᷑
quomodo cosdem ipsos uinificatds̃ f Sed
nũquid cosdem deduxit ad inferos & redux̃.
Hoc utrũq: sine controuersia. fideliũ in illo R¬
potius uidemus impl&ũ Capite scilic& nr̃o.

Expanded text:
in ea erant, uirtus eius erant; nunc uein ea erant, uirtus eius erant; nunc uero ibi quoniam littera est et spiritus non est, amissa uirtute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. quaemulta erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, salubriter utique mortificantur a Domino: quibus adiungit: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sint illi, qui esurientes transierunt terram. Mortui enim estis, inquit; ecce quo modo salubriter mortificat Deus; deinde sequitur: quo modo eosdem ipsos uiuificat Deus. Sed numquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controuersia fidelium in illo potius uidemus inpletum, capite scilicet nostro,
Abbreviated transcription (Latin):
litae sibi soli Tunc exomnibus gentibus
acceper̃. terrena sapiunt Centes autem
quibus lex illa poneratdata. posteaquãꝑ
nouũ testamentu ad doquia illa uenerunt.
multũ esuriendo terram transier̃. Quia
in eis nonterrena sedcal estia sapuerun¬
Et hoc ulut quaerer &ur causa quur fac¬
tum sit quia sterdis inquit peperit septẽ.
& multa infiliis. infirmataẽ: Hic totũ quod
ꝓphe&alutur duxit agnoscentibus numerũ
septenariũ. quoẽ unuersa exclesiae signifi¬
cata ꝑfectio Fropt̃ quod &iohannes apłs
ad septẽ fcribit crdesias. Eomodo se ostendqs
adunius plenitudinẽ scribere. Et in ꝓuer¬
bi is salomonis hocantea praefigurans
Sapientia aedificabit sibidomũ & suffulsit
colunas septẽ: Sterilis enĩ erat in omnibus
gentibus dĩciutas: antequã iste f&isquẽ
cernimus orirear ł Cermimus &iã quae añ et ꝑu¬
multa infiliis erat. Nunc infirmatã hieru¬
salẽ terrenã: Oñm quicũq filii liberae

Expanded text:
Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, postea quam per nouum testamentum ad eloquia illa uenerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed caelestia sapuerunEt hoc uelut quaereretur causa quur factum sit: Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Hic totum quod propbetabatur eluxit agnoscentibus numerum septenarium, quo est uniuersae ecclesiae significata perfectio. Propter quod et Iohannes apostolus ad septem scribit ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere; et in prouerbiis Salomonis hoc antea praefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis erat, nunc infirmatam Hierusalem terrenam; quoniam quicumque filii liberae
Abbreviated transcription (Latin):
desuo putantes pondedĩ posse placere redtõ
Quiestds̃ scientiarũ. atq ideo & arbiter¬
illo non sunt & preparans inquit ad inuentio¬
nes suas. Quas ad inuentiones putamus. isi
ut suꝑbi cadant & humiles surgant. Hasquis¬
pe adinuentiones ex sequitur dicens. Artus
potentiũ infirmatus est. & infirmi praecinctis
uistute. Infirmatus est arcus idẽ intentio
corũ. quitam potentes sibi uidentur ut sine
dĩ dono atq ad iutorio. humana sufficiema
diuina possint implere mandata & prac¬
cinguntur uistute. quorũ interna uox est.
panibus inquit ininorati funt &esurientes
transier̃ terrã: Quisunt intellegendi ple¬
ni panibus. Nisi idem ipsi quasi potentes idẽ
israhelitae quibtis credita sunt doquiadi. sd
ineo populo ancillae filii minoratis. quo
uerbo minus quidem bene tam̃ expressuẽ
quod ex maioribus minores factis. quia &in
ipsis panibus id est diuinis eloquiis. isribe

Expanded text:
de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adqillo non sunt. Et praeparans, inquit, adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur uirtute, quorum interna uox est: panibus, inquit, minorati sunt, et esurientes transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Nec in praeconibus alligatis la&ata sum
inquit insalutarituo xp̃s est isteihs quẽ sime¬
on sicut in euangelio legitur. Senexam¬
plectens paruum agnoscens magnũ. Nunc
quã sc̃s & sc̃ificans. iustus &iustificans. ñ
est sc̃s pra&erte: quianemofit Nisi abste
Deniq sequitur politegloriari & nolite
loqui exclsi. Neq exeat magniloquiũ
scit &ubi nemo scit: qñm quiputat se aliquo
ueẽ cũ nihilsit. scipsum seducits. Haccdicuntur
aduersariis ciuitatisdĩ adbabyloniã ꝑtirenbe
desua uistute praesumentibus inse ponindño
gloriantibus ex quibus sunt &iam carnales
ĩfrahelitae terrens hierusalem ciues terrigos
quiutdicit apostolus ignorantes dĩ iustitiam.
idest quãdat hominibusds̃ quisolus est iustus
atq iustificans. & suã uolentes constituere idẽ
uelut ase sibi paratã nonabillo impertitam
iustitiaedĩ non sunt subiecti utiq quia suꝑbi.

Expanded text:
nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, inquit, in salutari tuo. Christus est iste Iesus, quem Simeon, sicut in euangelio legitur, senex amplectens paruum, agnoscens magnum: Nunc quam sanctus et sanctificans, iustus et iustificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquium . Ipse uos scit, et ubi nemo scit; quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibus sunt etiam carnales Israelitae, - terrenae Hierusalem ciues terrigenae, qui, ut dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi,
Abbreviated transcription (Latin):
mi accineti sunt uirtute plenipanibus
me noratisunt. &esurientes t ransier̃ t̃rã
quia sterelis peperit septẽ & multa infiliis
infirmatae ¶ Nũquid septẽ ipsi pepererit
quãuis sterilis fuerit: unicũ habebat cũ
ista dicelutꝰ sed nec postea septẽ peperit
siue sex quibus septimus e& ipse samuhel.
Sedtres mares & duas feminas. De inde
in illo populo cũ adhuc pemo regnar&
quod in extremo posuit dat uistũtõ regi¬
bus nr̃is. & exaltauit cortuui xp̃isui. unde
dicebat si non proph&abat Dicatergo ec¬
desia xp̃i. Ciuitas regis magni gratia ple¬
na. prole fecunda dicat. quod tanto anti
dese proph&atũ ꝑos huius pię matris ag¬
noscit: Confirmatu ẽ cormeũ in dño. ex¬
altatũẽ cornumeũ indõ meoẜ Uere con¬
firmatũẽ cor &cornu uere exaltatũ.
quia non inse sed indñodõsuo ¶ Dilatatũ
ẽ suꝑ inimicos meos õsmeũ. quia & in angus¬
tis pressurarũ sermodĩ non est alligatũs

Expanded text:
mi accincti sunt virtute, pleni panibus mi accincti sunt virtute, pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et multa in filiis infirmata est? Numquid septem ipsa pepererat, quamuis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat; sed nec postea septem peperit, siue sex, quibus- septimus esset ipse Samuel, sed tres mares et duas feminas. Deinde in illo populo cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit: Dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui, unde dicebat, si non prophetabat? Dicat ergo ecclesia Christi, ciuitas regis magni, gratia plena, prole fecunda, dicat quod tanto ante de se prophetatum per os huius piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs ascendit incados & tonuit ipse iudica¬
bit extrematerrae. quia iustu s est &dat
uistutẽ regibus nr̃is. & exaltabit cornu
xp̃isuił Ita neuero uerba haec unius pu¬
tabuntur ẽẽ muliertulae denato sibi filio
gratulantis ¶ Tantũ nemens hominũ alu¬
ce ueritatis a uersaẽ ut nonsentiat sup¬
gredi motũ feminae huitis uerbaquat
fudit s porro quirebus ipsis qua e iam
coeperunt &iam in hac terrena peregri¬
natione compleri Conuenient̃ mouour.
Nonne intendit. & aspicit &agnoscit. per
hanc mulierẽ. cuius &iam nomen id ẽ anna
gratiacius int̃p̃tatur. ipsim religionẽ xp̃i¬
a̾nã iplã ciuitatẽdĩ cuius rexẽ & conditor
dp̃s ipsim postremo digratiã ꝓph&aicospũ
sic locutã. Aqua suꝑbi alienantur uttadint.
dicturus est nihilistam proph&as semulie¬
rem. seddm̃tantũ modo. propt̃ filium
quẽ precata impe̾rauit. Exultanti predi¬
catione laudis seꝰ. Quidergo sibi uult quod
ait. ar cũ potentiũ fecit infirmũ &infir¬

Expanded text:
iudicabit extrema terrae, quia iustus est; et dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui. Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa est, ut non sentiat supergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terrena peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendit et adspicit et agnoscit per hanc mulierem, cuius etiam nomen, id est Anna, gratia eius interpretatur, ipsam religionem Christianam, ipsam ciuitatem Dei, cuius rex est et conditor Christus, ipsam postremo Dei gratiam prophetico spiritu sic locutam, a qua superbi alienantur, ut cadantdicturus est nihil istam prophetasse mulierem, sed Deum tantummodo propter filium, quem precata inpetrauit, exultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi uuait: Arcum potentium fecit infirmum, et infir
Abbreviated transcription (Latin):
ta inquanta ille pace regnauit Nec ũquã
omnino gens illa ita regnũ tenuit: ut solli¬
cita non fuerit pehostibus subder&ur
Quia intanta mutabilitate rerũ humarũ.
Nulli aliquando populo concessaẽ tanta
securitas: ut huic uitae hostiles nonformida¬
r& incursus ¶ Locusergo iste quipmitaitur
tam pacatae ac securae habitatiõnis. ad̾nus

Expanded text:
egnauit; nec umquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut sollicita non fuerit ne hostibus subderetur; quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulli aliquando populo concessa est tanta securitas, ut huic uitae hostiles non formidaret incursus. Locus ergo iste, qui promittitur tam pacatae ac securae habitationis, a
Abbreviated transcription (Latin):
uecum aliqua eligero: multis quiea nouer̃.
uidear magis necessaria prȩterisse  Deu¬
de quia testimoniũ quod profertur. decon¬
ten̾tione totius psalmi. deb& habere suf¬
fragium. Aut ceste pihilsit quodei refra¬
g&ur. sino nomnia suffragantur. Nemo¬
se centonũ adrem qũauolumus. tam quã

Expanded text:
ua elegero, multis, qui ea nouerunt, uidear magis necessaria praeterisse; deinde quia testimonium, quod profertur, de contextione totius psalmi debet habere suffragium aut certe nihil sit, quod ei refragetur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem, quam uolumus, tam
Abbreviated transcription (Latin):
uid seruomeo: usq in a&̃nũ praeparabo
sementuũ: Et iterũ. Tuncloquutus es in
aspectu filiistuis. & dixisti posui adiutoriu
suꝑ potentẽ: exaltaui clectũ depopulomeo
Inueni dauid seruũmeũ. In oleo scõmeo
unxieum Manu senĩmea auxiliabitur ei.
& brachiũmeũ confortabit eum. Non pro

Expanded text:
uid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo uid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confortabit e
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ergo propt̃ id quod sequitur
hic aedificabit mihi domũ iste salomon
putabitur ꝓphoatus. & non potius ꝓpt̃
id quod precedit cũ repl&a fuerint̃ dies
tui. & dormies cũ patribustuis. suscitabo
sementuũ postte. Alius pacificus intelle¬
gitur eẽ ꝓmissus. quinonante sicut iste. Se
postmortẽ dauid praenuntiatus est suscitan¬
dus: Quãlib& enim longo int̃positotẽpore
iħs xp̃s uenir& : proculdubio postmortẽ
regis dauid Cui sic est promissus eum
uenire opostebat. Quiaedificar& domũdõ.
Non delignis & lapidibus. sed dehominib¬
qualẽ illũ aedificare gaudemus. Huic
enim domui dicit apostolus Hoc est fideli
bus xp̃i. t̃ẽplũ enimdĩ sc̃mest quodestis uos:
Propt̃ quod & inpsalmo octogensimo &oc¬
auo Cinus est titulus intellectus ipsi
a&:han israhelitae. Cõmemorantur pro¬
missionesdĩ factae regi dauid: Et istis
quae in libro regnorum sunt positaquaedã
ibi similia dicuntur . Sicut est. Iurauida¬

Expanded text:
Quo modo ergo propter id quod sequitur: Quo modo ergo propter id quod sequitur: Hic aedificabit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus, et non potius propter id quod praecedit: Cum repleti fuerint dies tui et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intellegitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem Dauid praenuntiatus est suscitandus? Quamlibet enim longo interposito tempore Iesus Christus ueniret, procul dubio post mortem regis Dauid, cui sic est promissus, eum uenire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed de hominibqualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dicit apobus Christi: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Propter quod in psalmo octuagesimo octavo, cujus titulus est: Intellectus ipsi Ethan Israelitae, commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Da
Abbreviated transcription (Latin):
ei conuenire non possunt. Dño autem
xp̃o aptissima ꝑspicuitate conueniunt.
ulteuident̃ appareat quod inillo figura
qualiscumq ad umbratasit. in isto autem
ipsaueritas pracsentata E Notuẽ enĩ quib add.
terminis regnũ conclusũ fuerat salomonis
Et tamen in eopsalmo legitur. utalia ta¬
ceam. Dominabitur amariusq ad mare.
Et a flumine usq ad terminos orbis ter¬
rae. Quod inxp̃o uidemus impleri
A flumine quippe dominandi sumpsit
exordiũ. ubi baptizatus aiohanne . Eo
quicum ponsolũ magistrũ. uerũ &iam
dm̃nr̃m appellauerͭ. Nec obaliud uiuen¬
te adhuc patresuo dauid regnare salomon
coepit. quod nulli regũ illorũ contigit:
Nisi uthinc quoq satis duceat. Nonẽe ĩpsũ
quẽꝓph&ia ista praesignat. Quaead eius
pãtrem loquitur dicens Et erit cũ reple¬
ti fuerint diestui &dormies cũ patribustu¬
is. & suscitabo sementuũ postte. Quierit
deuentretuo. & praeparabo regnum illius

Expanded text:
ei conuenire non possunt, Domino autem ei conuenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conueniunt, ut euidenter appareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa ueritas praesentata. Notum est enim, quibus. terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, quod in Christo uidemus inpleri. A flumine quippe dominandi sumsit exordium, ubi baptizatus a Iohanne eoqui non solum magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt. Nec ob aliud, vivente adhuc fratre suo David, regnare Salomon coepit quod nulli regum illorum contigit nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit, cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, et suscitabo semen tuum post te, qui erit de uentre tuo, et praeparabo regnum illius.
Abbreviated transcription (Latin):
compleri. Neuane atq in aniter hic aliũ
aliquẽ requiramus. sicut carnales iudaei¬
Nam &ipsiusq ad eofiliũ que loco istoregia
dauid ꝓmissũ legunt. intellegunt nonꝰ
fuissẽ salomonẽ : Ut eo qui ꝓmissus est. tan
t̾a manifestatione declarato. adhucmira¬
bili caccitate alium sperare se dicant
Factaẽ quidem nonnulla imago rei fu¬
turac &iam insalomone ineo qͦuodt̃ẽplũ
aedificauitꝰ & pacẽ habuit sccundũ nomen
suũ ¶Salomon quippe. pacificus ẽ latine
Et inexordio regnisui mirabilit̃ lauda¬
bilis fuit. sed eadem sua ꝑsona ꝑumbram
nr̃m ponexhibebat  Vnde quaedam de
illo ita scripta sunt. quasideipso ista prac¬
dictasint: Dũscriptura scã &iam rebus
gestis proph&ans. quodam modo in eofi¬
gurã deliniat futurorũ  Nam pra&er
liꝰbros diuinae historiae ubi regnassenar¬
ratur: psalmus &iam septuagesimus pri¬
mus titulo. nominis eius inscriptus est.
In quotam multa dicuntur quacomnino

Expanded text:
compleri, ne vane atque inaniter hic alium compleri, ne vane atque inaniter hic alium aliquem requiramus sicut Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi Dauid promissum legunt, intellegunt non fuisse Salomonem, ut eo, qui promissus est tanta iam manifestatione, declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificauit et pacem habuit secundum nomen suum Salomon quippe pacificus est Latine et in exordio regni sui mirabiliter laudbilis fuit; sed eadem sua persona per umbram um Dominum, non exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans quodam modo in eo figuram definiat futurorum. Nam praeter libros diuinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagensimus primus titulo nominis eius inscriptus est; in quo tam multa dicuntur, quae omnino
Abbreviated transcription (Latin):
es cũnitribustuis. & suscitabo sementuum
postte. quierit deuentr&uo. & praeparabo
rognũ ens. Hic aedificabit mihidomum
nominimeo: & dirigam thronũ illitis usq
ina&nũ Ego ero illi inpatrẽ & illeerit
mibi infiliumꝰ. Et c̃uuenerit iniquitas
erit domuscius. & regnũcius usq inadẽnũ
corãme : Et dronus eiuserit erectiisusq
in acenũ Hanctam grandẽ ꝓmissionẽ
quiputat insalomone fuisse compl&am
multũerat¶Attendit enĩ quoddictũ est.
Hic aedificabit mihidomũ quõ salomon
ẽplũ illud nobile struxit.: & nonattendit
at salomonis domũ plenã mulieribus ab¬
alienigenis. colentibus deos falsos. &cipsũ
abes regẽ aliquando sapientẽ. In eandẽ
idolatriam seductũ atq deiectũ Et non
audeat existimaredm̃. uel hoc pinisisse
mendaciter. uel talẽ salomõnẽ domũq
eius futurã non potuis se p̃scire ¶ Nonhic
xp̃o dñ ouro qui factus est ex semine da¬
uid secundũ carnẽ. lam uideremus ista

Expanded text:
es cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui erit de ventre tuo, et praeparabo regnum ejus. Hic aedificabit domum nomini meo, et dirigam thronum illius usque in aeternum. Ego ero illi in patrem, et ille erit mihi in filium. Et cum venerit iniquitas erit domus ejus, et regnum ejus usque in aeternum coram me: et thronus ejus erit erectus in aeternum. » Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum errat. Attendit enim quod dictum est: « Hic aedificabit mihi domum: » quoniam Salomon templum illud nobile struxit; et non attenditat Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos, et ipsum ab eis regem aliquando sapientem in eamdem idololatriam seductum atque dejectum et non audeat existimare Deum, vel hoc promisisse mendaciter, vel talem Salomonis domum eum futuram non potuisse praescire. Non hinco nostro, « qui factus est ex semine David secundum carnem , » jam viderimus ista
Abbreviated transcription (Latin):
dũ quid ipsidauid quisauli successit in
gegnũ. Cuius mutatione. Finalis illa muta¬
tio figurataẽ. propt̃ quãdiuinitus cunc¬
ta dicta cuncta conscripta sunt d̃sꝓmise¬
rit quod adrem dequa agimus ꝑtin&
Cũ regidauid multa pros pera ꝓͥueniss&
cogitauit faceredõ domt̃i. tem̃plũ illud
scilic& excellentissime diffamatũ. quod
Arege salomone filio eius postea fabricat̃i
ẽ. Hoc eo cogitante. factũ ẽ uerbũ dñi ad
nathan ꝓph&cã quod ꝑferr& ad regem
Vbi cũmdixiss& ds̃ quod non abipsodauĩ
sibi aedificarecur domus. Neq ꝑ tantum
tẽpus semandasse cuiquã inpopulosuo
litsibi facer& domũ cedrinã ¶Et nune
inquit hacedicis seruomeo dauid hacodicit
ducẽ suꝑpopulũ meũ. suꝑisrahel: Et eram
tecũ in omnibus quibus in grediebaris
Etexterminaui omnes inmicostuos a fa¬
ci&ua. Et fecite nominatũ. secundũ po¬
men magnorũ quis suꝑ terrã: Et ponam

Expanded text:
dum, quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in dum, quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, cuius mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus promiserit, quod ad rem de qua agimus pertinet. Cum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum est uerbum Dei ad Nathan prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrina: Et nunc, inquit, haec dices seruo meo Dauid: Haec dicitducem super populum meum super Israel, et eram tecum in omnibus quibus ingrediebaris, et exterminaui omnes inimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
transierint ad xp̃m: aufer&ur uela¬
mens. Transcuntiũ quippe. intentio ipsi
mutatur deu&ere adnouũ: ut iam p̃
quisq intendat accipere carnalẽ sed spiri¬
talem felicitatẽ Propter quod ipsemagns
proph&a samuhel. antequã unxiss& regẽ
saul. quando exclamauit ad dñm pisrat
tũ accedentibus alienigenis ad pugnam
contra populũdĩ. Tonuitdñs suꝑcos.
Et confusisunt. &offender̃ corã isrł
atq superati sunt: assumsit lapidem unũ
& statuit illũ int̃massephat nouã&ud er̃ae.
& uocauit nomeneius ab ennezer qđ est
latine lapis adiutoris Et dixit: Iisque
hoc adiuuit nos dñs¶Alassephat inter¬
pr&at intentio Lapis ille adiutoris
medi&as est saluatoris. ꝑquẽ transeundũ
ẽ Amassephat u&ere adnouã. Idẽ ab in¬
tentione quaex pectabatur acarnalires¬
no beatitudo falsa carnalis. ad intentio¬
uẽ qua ꝑ nouũ testamentũ exspectatur
in regnocadorũ. beatitudo uerissima
spiritalis: Quaqnm nihil melius. hucus

Expanded text:
transierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Samuel, antequam unxisset regem Saul, quando exclamauit ad Dominum pro tosim, accedentibus alienigenis ad pugnam contra populum Dei tonuit Dominus super eos, et confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit lapidem unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spiritalis; qua quoniam nihil est melius, huc usque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo ad placandũdm̃. Non reuestar in¬
quit tecũ quia spreuisti uerbũ dñi. &
saul pennulam diploidis eius & disrupit
eam. Et dixit ad eum samuhel. Disrupit
dñs regnũ abisrahel demanutua hodie.
Etdabit proximotuo bono suꝑte: Et diui¬
d&sur israhel induo. & non conuest&ur ne¬
q paenitebit eũ. qñm nonẽ sicut homo ut

Expanded text:
cum illo ad placandum Deum: Non reuertar, incum illo ad placandum Deum: Non reuertar, inquit, tecum; quia spreuisti uerbum Domini, Saül pinnulam diploidis ejus, et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel, Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, et dabit proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
inchrismate &iam quo unctus est ĩpsedaũ
& ꝓgenieseius NNon autẽ quasinesciat ubi
sit ita sibi hominedsquaerit. sed ꝑhominẽ
more hominũ loquitur. quia & sicloquen¬
do nos quaerit. ¶ Non solũ enĩ dõ patri.
uerũ ipsiquoq unigenito eius quiuenit
quaerere quod perierat. usq ad eo iam
eramus noti: ut in ipso essemus electian¬
te constitutionẽ mundi. Quaer& sibiergo
dixit. suum habebit. Vnde in latinalin¬
gua hoc uerbũ accipit p̃positionẽ & adqui¬
rit dicitur: quod satis aꝑtũ ẽ quid signifi¬
c&. Quãquã & sine addimento p̃positio¬
nis quaerere intellegatur ad quirere. Ex
quo lucra uocantur & quaestus : Rursus
peccauit saul ꝑ inoboedientiã. Et rursus
samuhel inuerbo dñi ait illi. Quia spre¬
uisti uerbũ dñi. spreuitte dñs ut ñ sis rex
suꝑ ifrł Et rursus proeodem peccato
cum id confiter&ur saul&ueniã preca¬
r&ur. rogar&q samuhelẽ ut reuester&

Expanded text:
in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit; sed per more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unigenito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositionem et Cadquirit dicitur; quod satis apertum est quid significet. Quamquam et sine additamento praepositionis quaerere intellegatur adquirere; ex quo lucra uocantur et quaestus. peccauit Saul per inoboedientiam, et rursus Samuel in uerbo Domini ait illi: Quia spreuisti uerbum Domini. spreuit te Dominus, ut non sis rex super Israel. Et rursus pro eodem peccato, cum id confiteretur Saul et ueniam precaretur rogaretque Samuelem, ut reuerteretur
Abbreviated transcription (Latin):
datũ meũ quod mandauit tibi dñs quẽ am
modũ punc parauerat dñs regnũtuum
usq in a&̃nũ suꝑisrł. Et nunc regnũtuũ
non stabittibi & quaerer& sibidñs homi¬
nẽ secundũ corsuũ. & mandabit eidñsee
in principẽ suꝑ populũ suũ. quia non custo¬
difti quae mandauit tibidñs : Nonsic accipi¬
endũ est. ac si ipsũ saulẽds in a&ernũ praepa¬
rauerit regnaturũ eẽ. & hoc postea nolue¬
rit seruare peccanti Neq enĩ eũ pecca¬
turũ eẽ uesciebat sed praeparauerat regnũ
eius in quo figura regnie&adini Ideo
addidit. Et nunc regnumtuũ nonstabitte.
Stetitergo & stabit quod in illo significa¬
tũẽ. Sed non huic stabit quia non inad̾nũ
ipse fuerat regnaturus pec progenies eus
ut saltem perposteros alterũ alteri
succedentes uider&ur impleri quod dic¬
hominẽ. siuedauid siue ipsc̃i mediatorẽ
significans testamenti noui quifigurabat᷑

Expanded text:
datum meum, quod mandauit tibi Dominus, quem ad datum meum, quod mandauit tibi Dominus, quem ad modum nunc parauerat Dominus regnum tuum usque in aeternum super Israel: et nunc regnum tuum non stabit tibi, et quaeret Dominus sibi hominem secundum cor suum, et mandabit ei Dominus esse in principem super populum suum; quia non custodisti quae mandauit tibi Dominus, non sic accipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dichominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur
Abbreviated transcription (Latin):
crismate xp̃s ẽ dictus : mistice accipiendũ
& magnũ sacram̃tũ intellegendũe. Quod
inco tantũ ueneratus est ipsedauid. utper¬
cusso corde pauitauerit quando intene¬
broso occultatiis antro. Quo &iam saul
urgente intrauerit peces sitate naturae.
exiguam pasticulam uestiseius r&rorsũ
latent̃ abscidit. Ut haber& unde monstra¬
r&. quomodo ei pepercerit cũ poss& occi¬
dere Atq ita suspitionẽ de animo eius
qua scm̃ dauid putans inimicũsuũ uehent
ꝑsequebatur auferr&. Neitaq reus e&
tanti sacram̃ti insaule iuolati: Quia ud inda¬
mentu enus sic attrectauit extimuit. Ita enĩ
scriptũẽ. Et ꝑcussit cordauid suꝑeũ. quia
abstulit pinnii lã clamidis eius s Viris autẽ
quicuillo erant. &ut saulẽ in manussuas tradi¬
tũ interimere̾ suadebant: Nonmihi inquit
contingit adño sifecero hoc uerbũ dñomeo
ipsã sed ꝓpt̃ illud quod figurabat. tanta ue¬
neratio exhibebatur ͭ Unde &illud qua
ait sauli Samuhd. qñm non seruasti man¬

Expanded text:
est dictus, mystice accipiendum et magnum sacramentum intellegendum est; quod in eo tantum ueneratus est ipse Dauid, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrorsum latenter abscidit, ut haberet unde monstraret, quo modo ei pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum est: Et percussit cor Dauid super eum, quia abstulit pinnulam chlamydis eius. Viris autem, qui cum illo erant et, ut Saulem in manus suas traditum interimeret, suadebant: Non mihi, inquit, contingat a Domino, si fecero hoc uerbum domino mipsam, sed propter illud, quod praefigurabat, tanta ueneratio exhibebatur. Unde et illud, quod ait Sauli Samuel: Quoniam non seruasti man
Abbreviated transcription (Latin):
inde secundũ dĩ praescientiã. Nonsecundũ¬
generis humani unã eandẽq naturam.
Prorsus quicũq ex ifrahelitis adheren¬
tes xp̃o ꝑ seuerant in illo: Nũquã erup̃
cũ eis is rahelitis quieius inimici usq infinẽ
uitae huiuseẽ ꝑsistunt. Sed indiuisione
Nihilenĩ prodest testam̃tũ u&us demonte
sina inseruitutẽ generans. Nisiquia testi¬
moniũ ꝑhib& testam̃to pouo. Alioquin.
quãdiu legitur moyses. uel ameni super

Expanded text:
nisi secundum Dei praescientiam, non secundunisi secundum Dei praescientiam, non secundugeneris unam eamdemque naturam. Prorsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo, perseverant in illo, numquam erunt cum Israelitis, qui ejus inimici usque in finem vitae hujus esse persistunt, sed in divisione nihil enim prodest Testamentum vetus de monte Sina in servitutem generans, nisi quia testimonium perhibet Testamento novo. Alioquin quamdiu legitur Moyses velamen supra
Abbreviated transcription (Latin):
cõminandũe& ipsidauid fuerit potius cõ¬
minandũ cuius filiuserat salomon
Postremo nunc int̃ se gens hebraea diuisa nẽ.
Sed indifferent̃ inciusdem erroris soci&ate
disꝑsa ꝑterras. Diuisio uero illa quãd s̃
subꝑsona saulis illius regni & populi figu¬
ram gerentis. cidem regno populoq mꝰ ina¬
tusestꝰ. A&̾na atq in mutabilis signi ficataẽ.
ꝑ hoc quoda diunctũẽ. Et non conuer¬
t&ur neq paenitebit eũ : quõ non est
sicut homo ut paeniteat eum. Ipseminat᷑.
n&. non au̾tẽds̃ queñ paenit& sicuthominẽ
Vbienĩ legitur quod paeniteat eũ. mutatio
rerũ significatur. Immutabili praescien¬
tia manente diuina. Vbiergo ñ paenite¬
re dicitur. Nonmutare intellegitur
Prorsus in solubilẽ uidemus ꝑhaec uerba
prolatã diuinitus fuisse sententiã deista
diuisione populi ifrahel. &omnino per¬
p&uã. Quicũq enĩ ad p̃m transierunt
uel transeunt. uel transibunt inde. Ñerant

Expanded text:
comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comcomminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, net: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere diProrsus insolubilem videmus per haec verba prolatam divinitus fuisse sententiam de ista divisione populi Israel, et omnino perpetuam; quicumque enim ad Christum transierunt, vel transeunt, vel transibunt, inde non erant,