comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Postquã montis oliuarũ ad orientem &
occidentẽ uocatione gentiũ. & abiectione
udeoꝵ fuerit separatꝰ. rursũ alia scissu¬
ra fiet aquilonis & austri. Aquilo iunge¬
tur occidenti. auster orrentali plagę. Ad
simstrã stabit circũcisio. ad dexterã po¬
płs xp̃ianus. De his duob uentis eccłia
loquit᷑. surge aquilo & ueni auster. Ut
aquilone uento frigidissimo recelente
qui interpretat᷑ diabolus. auster calidus
uentus adueniat. Quẽ sponsa ꝑquirens
ait. Ubi pascis: Ubi cubas: In meridie.
De quo & abacuc mistice loquit᷑. Dĩ de
theman uenet. Pro quo in hebraico scrip¬
tũ est ab austro. idest aluce plenissima.
Dr qua alibi psalmista conclamat. Illumi¬
nans tu mirabilit᷑ a montib ꝑ̧t̾nis. Cũ
autẽ tanta fuerit duoꝵ popłoꝵ in toto
orbe diuisio ut alii ad orientẽ & austrũ
icdest ad dexterã. alii ad aquilonẽ &e oc¬
cidentẽ ad sinistrã uidelicet separent᷑
tunc quicũq sc̃s r̃. fugiet ad uallem

Expanded text:
s Olivarum ad Orientem et Occidentem vocatione Gentium et abjectione Judaeorum fuerit separatus, rursum alia scissura fiet Aquilonis et Austri. Aquilo jungetur Occidenti, Auster Orientali plagae; ad sinistram stabit Circumcisio, ad dextram populus Christianus. De his duobus ventis Ecclesia loquitur: Surge, Aquilo, et veni, Auster , ut Aquilone vento frigidissimo recedente, qui interpretatur diabolus, Auster calidus ventus adveniat, quem sponsa perquirens, ait: Ubi pascis, ubi cubas, in meridie ? De quo et Abacuc mystice loquitur: Deus de Themam veniet , pro quo in Hebraico scriptum est: Deus ab Austro, id est, a luce plenissima. De qua alibi Psalmista conclamat: Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis . Cum autem tanta fuerit duorum populorum in toto orbe divisio, ut alii 918 ad Orientem et Austrum, id est, ad dextram: alii ad Aquilonem, et Occidentem, ad sinistram videlicet separentur, tunc quicumque sanctus est, fugiet ad vallem
Abbreviated transcription (Latin):
& uidebit eũ om̃is oculus. & qͥ eũ conpunx¬
erunt. Ꝙ dñs in euangło ꝓnuntiat uen¬
& ad diuersa mittunt᷑ officia. & cũ ꝓ¬
tas tua usq ad nubes. Cũq dies aduen¬
tus eius fuerit impletꝰ : non erit lux.
s frigus & gelu refrigerata hominũ
caritate. & p᷑ multitudine maloꝵ quȩ
suꝑ uentura sunt. frigescentib cunctis
& calorẽ pͥstinȩ fidei ꝑdentib. Postquã
autẽ om̃s peccatores frigus suũ geluq
contraxerit: una dies erit atq ꝑpetua.
nequaquã sibi luce & tenebris die &
nocte succeilentib Ded ipse dñs erit
lux om̃iũ. De quo isaias plenius non erit¬
tͥ inquit sol in luce die ineq ortus lunȩ
illuminabit te ꝑ noctẽ. sed erit tͥ dñs
lux ȩt̃na. & ds̃ tius gła tua. Qui & in

Expanded text:
 videbit eum omnis oculus et qui eum compunxerunt . Et Dominus in Evangelio pronuntiat venet ad diversa mittuntur officia, et cum tas tua usque ad nubes . Cumque dies adventus ejus fuerit impletus, non erit lux, sed frigus et gelu, refrigerata omnium charitate, et prae multitudine malorum quae superventura sunt, frigescentibus cunctis, et calorem pristinae fidei perdentibus. Postquam autem omnes peccatores frigus suum geluque contraxerit, una dies erit atque perpetua: nequaquam sibi luce et tenebris, die et nocte succedentibus; sed ipse Dominus erit lux omnium: de quo Isaias plenius: Non erit, inquit, tibi sol in lucem diei, neque ortus lunae illuminabit te per noctem; sed erit tibi Dominus lu
Abbreviated transcription (Latin):
de hirłm. Mediũ earũ ad mare orren¬
tale. & mediũ rarũ ad mare nouissi¬
mũ. In estate & in hieme erunt. & erit
N die illa egrediet᷑ aqua uiua de
hirłm. Media eius pars ad mare pri¬
mũ. & mecdia eius pars ad mare nouis¬
simũ. In estate & in uere erit sic: & erit
dñs in rege̾ suꝑ omne̾ terram.
Nillo tẽpore hoc enĩ significat dies
quȩ sola nota ẽ dño in qua sibi non
succedunt lux & tenebre. sed erit lu
men ꝑpetuuͣ inxta illud quod in apo¬
calipsi legimus. & ciuitas non habebit
mus. Quarũ media pars ibit ad mare
orientale. quod grecoꝵ libri. Alal Nac̃

Expanded text:
em, medium earum ad mare Orientale, et medium earum ad mare Novissimum: in aestate et in hieme erunt. Et erit  die illa egredietur aqua viva de Jerusalem, media ejus pars ad mare primum, et media pars ad mare novissimum: in aestate et in vere erit sic: et erit Dominus in regem super omnem terram. In illo tempore hoc enim significat dies quae soli nota est Domino, in qua sibi non succedent lux et tenebrae; sed erit 920 lumen perpetuum, juxta illud quod in Apocalypsi legimus: Et civitas non habebit mus, quarum media pars ibit ad mare Orientale; quod Graecorum libri
Abbreviated transcription (Latin):
syon duo montes. dĩ montes appellant᷑.
Quia uallis illa montis oliueti quȩ p̾ruptiᷤ
hinc atq inde montib cingit᷑. usq ad
tẽpli montẽ qui scs ẽ. suã uoraginẽ tra¬
hit. Cerrȩ motus autẽ in dieb orre
regis illius tẽporis tradit᷑. quando¬
orias qui altero nomine atarias dr̃ illici¬
tũ sibi sacerdotiũ uendicare conatꝰ. lepra
ꝑcussus in fronte est. De quo t̾remotuo
in amos principio legimꝰ. Uerba amos qͥ
fuit in pastoralib dethecuȩ: quȩ uidit
suꝑ hifrahelis. in dieb orie regis uida. ꝙ
mn dieb hieroboã filii ioas regis ifraht
ante duos annos t̾rȩ motꝰ. Deniq post

Expanded text:
Sion duo montes, Dei montes appellantur; quia vallis illa montis Oliveti, quae praeruptis hinc atque inde montibus cingitur, usque ad templi montem qui sanctus est, suam voraginem trahet. Terraemotus autem in diebus Osia regis Juda, illius temporis traditur, quandoOsias, qui altero nomine Azarias dicitur, illicitum sibi sacerdotium vendicare conatus, lepra percussus in fronte est , de quo terraemotu et in Amos principio legimus: Verba Amos qui fuit in pastoralibus de Thecue, quae vidit super Israel in diebus Osiae regis Juda, et in diebus Jeroboam filii Joas regis Israel, a
Abbreviated transcription (Latin):
dõ suꝑ consũmatione scłi ut postea
ad suꝑiora conscendat & ã dõ edu¬
catur. ad sũmũ dicet: & ponet pedes
meos in consũmatione. Suꝑ excelsa im¬
primus in agone suꝑauit p̾miũ fuerit
cantantib positũ ego uincã in carmi¬
ne eius. & manus meȩ conponant eyt¬
haram & psalteriũ & om̃e organi ge¬
nus. scribãq panegiricũ triũphanti.
& qui in principio locutus sũ usq quo
clamabo & non exaudies. uociferabor
a te uim patiens & non saluabis. & de
iusticia eius iudicioq causatus sũ: pos¬
te a laudabo ȩquitatẽ eius. & canto
ceteros¬
res: meo carmine superabo.

Expanded text:
Deo super consummationem saeculi, ut postea Deo super consummationem saeculi, ut postea ad superiora conscendat, et a Deo educatur ad summum, dicet: Et ponet pedes meos in consummationem, super excelsa imprimus in agone superavit, praemium fuerit cantantibus positum: ego vincam in carmine ejus, et manus meae componant citharam, et psalterium, et omne organorum genus, scribamque panegyricum triumphanti. Et qui in principio locutus sum: Usquequo clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te vim patiens, et non salvabis? et de justitia ejus judicioque causatus sum: postea laudabo aequitatem ejus, et cantores caeteros meo carmine superabo.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad tẽpus iudaicȩ euersionis & ad
aduentũ dñi cuncta referamus. Siau¬
tẽ uoluerimꝰ de consũmatione mundi
accipere : sic exponendũ ẽ. Quomͦ in exo¬
do quando ꝑcussa ẽ ȩgiptus. & ꝑcussat
dñs uineas eoꝵ & ficus eoꝵ. & occidit pͥ¬
mitiua hominũ & ium̃toꝵ in grandi¬
ne & ȩgiptias fruges bruchus locu¬
staq consũpsit. ficus in egypto non
attulit fructũ nec erant genimina
cibos pecora eoꝵ. & erant boues in p̃sepi¬
b. popłs autẽ isrł exultabat in dño
& gaudebat in dõ salutari suo: sic in
consũmatione mundi. quando multi¬
plicata iniquitate refrixerit caritas.
& sicus non attulerit fructus & uineȩ
non habuerint uuas & m̃titũ fuerit
opus oliuȩ & cãpi non germinauerint
cibos. & cȩtera quȩ sequunt᷑. tunc qͥcũq
iustus & ȩlectione dĩ dignus fuerit inuen¬
tus loquet᷑ exultans. Ego autẽ in dño ex¬
ultabo. gaudebo in dõ salutari meo.
Dñs ds̃ fortitudo mea: Q quasi positus a

Expanded text:
empus Judaicae eversionis, et ad adventum Domini cuncta referamus. Si autem voluerimus de consummatione 669 mundi accipere, sic exponendum est: quomodo in Exodo quando percussa est Aegyptus, et percussit Deus vineas eorum, et ficus eorum, et occidit primitiva hominum, et jumentorum in grandine, et Aegyptias fruges, bruchus, locustaque consumpsit: ficus in Aegypto non attulit fructum, nec erant genimina cibos pecora eorum, et non erant boves in praesepibus. Populus autem Israel exsultabat in Domino, et gaudebat in Deo salutari suo: sic in consummatione mundi, quando, multiplicata iniquitate, refrixerit charitas , et ficus non attulerit fructus, et vineae non habuerint uvas, et mentitum fuerit opus olivae, et campi non germina verint cibos, et caetera quae sequuntur: tunc quicumque 670 justus et electione Dei dignus fuerit inventus, loquetur exsultans. Ego autem in Domino exsultabo, gaudebo in Deo salutari meo, Dominus fortitudo mea. Et quasi positus a
Abbreviated transcription (Latin):
& extrahã serpentẽ. ludãq de popłoᷤ
Similis enĩ fratruelis m̃s capreȩ aut
humulo ceruox. & quia ipse est ceruus.
mͥ quoq donauit ut ceruus eẽm sub¬
limis cornib findens ungulas. cibos ru¬
minans. & ad odorẽ meũ serpentes fu¬
gans. De quo dicit᷑ & in septimo deci¬
mo psalmo. Qui ꝑfecit pedes meos qua
si cerui. & suꝑ excelsa ponet me. & in
uigesimo octauo. uox dñi ꝑficientis
ceruos. Ponet gͦ pedes meos int̾ cȩteros
ceruos suos. & ad cęlestia ꝑducet me
ut inter angłos canã głam dnĩ. & su¬
ꝑ terrã pace̾ hominib bone uolunta¬
tis adnunciẽ. Canã autẽ inctoriã

Expanded text:
 extraham serpentem, ludamque de colubro: Similis enim est fratruelis meus capreae, aut hinnulo cervorum . Et quia ipse est cervus, mihi quoque donavit, ut cervus essem, sublimis cornibus, findens ungulas, cibos ruminans, et ad odorem meum serpentes fugans: de quo dicitur in decimo septimo Psalmo: Qui perfecit pedes meos tamquam cervorum, et super excelsa ponet me. Et in vicesimo octavo: Vox Domini perficientis cervos. Ponet ergo pedes meos inter caeteros cervos suos, et ad coelestia perducet me, ut inter angelos canam gloriam Domini, et super terram pacem hominibus bonae voluntatis annuntiem. Canam autem victoria
Abbreviated transcription (Latin):
dentib. & urritate om̃ia conplebuntur:
Ut postquã in xp̃o crediderint nationes.
intelligant uana r̃e quȩ antea coluer̃t.
Siue ipse isrł intelligat. qui quondã deceptꝰ
idolatriȩ errorib tenebat᷑. frustrase co¬
liuisse simulachra &e diuinoꝵ audisse men¬
daciũ. & adqͥriusse somniis qͥb scriptu¬
ra p̾cipit non credendũ. & ob hanc causã
ducti sunt quasi grex in captuntatẽ &
afflicti absq pastore dõ. qͥa legis notitiã
non habebant. Om̃ĩs hic locus obscurꝰ &
dubius ẽ. Et debet nobis lector ignoscere.
in his quȩ ambigna st̃ &e nos pendulo in
tetur ut prtant serotinã pluuiã in con¬
sũmatione mundi quando plenitudo do¬
naͣtta ẽ gr̃ȩ. ce singulis in agro suo herba
succrescet. ita ut possint dicere. Dñs re¬
git me ce nichil mͥ derrit. in loco pascuȩ
ibi me collocauit. suꝑ aquã refectionis
educauit me. Om̃ĩa enĩ simulachra di
uini & somnatores frustra locuti sunt:

Expanded text:
dentibus, et ubertate omnia complebuntur, ut postquam in Christo crediderint nationes, intelligant vana esse quae ante coluerunt. Sive ipse Israel intelligat, qui quondam deceptus idololatriae erroribus tenebatur, frustra se coluisse simulacra, et divinorum audisse mendacia, et acquievisse somniis, quibus Scriptura praecipit non credendum . Et ob hanc causam ducti sunt quasi grex in captivitatem, et afflicti absque pastore Deo, quia Legis notitiam non habebant. Omnis hic locus obscurus et dubius est, et debet nobis lector ignoscere, si in his quae ambigua sunt, et nos pendulo inctetur ut petant serotinam pluviam in consummatione mundi, quando plenitudo donanda est gratiae, et singulis in agro suo herba succrescet, ita ut possint dicere: Dominus regit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas reme . Omnia enim simulacra, et divini et somniatores frustra locuti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
b abclucant᷑ quia uana ꝓmittunt. Et
ꝓpterea traditi sunt satanȩ in interitũ
carnis & abducti in captiuitatẽ regis
babilonii. Et affligent᷑ quia xp̃m pas¬
torẽ non habent. quẽ sibi falso nomine
reꝓmittunt.
Uꝑ pastores iratus ẽ furde m̃s. & suꝑ
hircos uisitabo: quia uisitauit dñs exer¬
cituũ gregẽ suũ domũ uida. & posuit eũ
quasi equũ głẽ suȩ in bello. Ex ipso angu¬
Ilus. ex ipso paxillus. ex ipso arcus belli. ex
ipso egrediet᷑ om̃is exactor simul. Et er̃t
quasi fartes conculcantes lutũ uiarũ in
p̃lio. & bellabunt: quia dñs cũ ris. Lxx¬

Expanded text:
 abducantur qui vana promittunt, et propterea traditi sunt Satanae in interitum carnis , et abducti in captivitatem regis Babylonii, et affligentur, quia Christum pastorem non habent, quem sibi falso nomine repromittunt. Super pastores iratus est furor meus, et super hircos visitabo, quia visitavit Dominus exercituum gregem suum domum Juda: et posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. Ex ipso angulus ex ipso paxillus ex ipso arcus proelii ex ipso egredietur omnis exactor simul et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in proelio et bellabunt quia Dominus cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
erba dñ i nr̃iihuxp̃i quae habuit cũ iuda eis itamoderans loquel¬
lã suã ut et caeci ñ uiderent et fideles oculos a perirent quae
hodie descõ euugło recitata sunt ista sunt : Dicebant ergo iuda ei¬
Tuquis es quia dixerat supra dñs nisi credi derits quia ego sum
morieminiinpeocatis ur̃is: ad hoc engo illi. tuquis es ueluti quȩrentes

Expanded text:
ri Jesu Christi quae habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Tu quis es? quia dixerat supra Dominus: Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ad hoc ergo illi, Tu quis es? Veluti quaerentes
Abbreviated transcription (Latin):
chronati ep̃orũ
doctissime sci¬
re nos conue¬
Init corrupte
apud grecos &
latinos nomen ã¬
bacũ prophete legi: qui apud
hebreos dicitur as acue. & int̾¬
pretatur amplexus. siue ut sig¬
nificantius uertamus in grecũ.¬
Deinde ubi . lxx. translatores &
simmachus ac teodotio. afialoa.
id ẽ assũptionẽ int̾pretati sunt.
in hebreo poni massa: quod aqͥ¬
la uertit in pondus. suꝑ quo in
naum ꝓpheta plenius disputa¬
uimus. Massa autẽ nũquã p̃fer¬
tur in titulo. nisi cũ graue &
ponderis laborisq plenũ ẽ qͦđ
uidet᷑. Unde necesse ẽ & prȩ¬
austeritatis. Ut sicut in nado pondus
quod uidebat᷑ aduersũ niniuen assirio¬
rũ urbẽ graue erat. ita & in hoc que¬
ratur cuius pondus sit qđ ꝓpħetȩ re¬
uelat᷑ aspectui. Quateuoe autẽ ꝓphetę
in duodecĩ propħarũ uolumine sunt.:
e quib tres in principio. aNoala id est.

Expanded text:
Chromati, episcoporum doctissime, scire nos convenit, corrupte apud Graecos et Latinos nomen Ambacum prophetae legi, qui apud Hebraeos dicitur Abacuc, et interpretatur amplexus: sive ut significantius vertamus in GraecuDeinde ubi Septuaginta translatores et Symmachus et Theodotio λῆμμα, id est, assumptionem interpretati sunt, in Hebraeo poni MASSA  , quod Aquila vertit in pondus: super quo in Naum propheta plenius disputavimus. Massa autem numquam praefertur in titulo, nisi cum grave, et ponderis laborisque plenum est quod videtur. Unde necesse est, praeausteritatis, uquod videbatur adversus Niniven Assyriorum urbem, grave erat: ita et in hoc quaeratur, cui pondus sit quod prophetae revelatur aspectui. Quatuor autem prophetae in duodecim prophetarum volumine sunt, e quibus tres in principio λῆμμα, id est
Abbreviated transcription (Latin):
mur itaq de tenebris egipti. ut postquã
transierimꝰ & migrauerimꝰ ȩmundo: de¬
albem̃ in dño. & dicat᷑ de nobis. ue ẽ
ista quȩ ascendit dealbata: Alu iuxta gre¬
ci sermonis ambiguitatẽ qͥa & mons phȩ¬
nicis et thus libanꝰ dr̃. nune thus liba
nũ int̾pretant᷑. & ex thure significari
putant dm̃. Ut postꝗ de t̾ra transierimꝰ
ad cęlũ impleat᷑ in nobis saluatoris ora¬
tio. Pat̃. ila eis ut sint in nob̾ unũ. sicut
ce rgo &e tu unũ sumꝰ. Unde & sponsa in
cantico dicit ad sponsũ. Odor uestim̾toꝵ
tuoꝵ sicut odoe libam. Cũq induxerit
nos in t̾rã galaad & libani: non inuenie¬
tͣ nobis locus. ut irequaq. t̾rȩ stringa mͣ
angustiis. sed celoꝵ latitudine ꝑfruam᷑.
t transibit in maris freto. & ꝑcutiet
in mari fluctus. & confundent᷑ om̃ia
ꝓfunda fluminis. Et humiliabit᷑ suꝑbia
assur : & sceptrũ rgipti rededet. Confortabo
eos in dño. & in nomine eius ambulabunt

Expanded text:
mur itaque de tenebris Aegypti, ut postquam transierimus et migraverimus a mundo, dealbemur in Domino, et dicatur de nobis: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Alii juxta Graeci sermonis ambiguitatem, qua et mons Phoenicis et thus Libanus dicitur, nunc Libanum thus interpretantur, et ex thure significari putant Deum, ut postquam de terra transierimus ad coelum, impleatur in nobis oratio Salvatoris: Pater, da eis ut sint in nobis unum, sicut ego et tu unum sumus . Unde et sponsa in Cantico dicit ad sponsum: Odor vestimentorum tuorum, sicut odor Libani . Cumque induxerit nos in terram Galaad et Libani, non invenietur nobis locus, ut nequaquam terrae stringamur angustiis; sed coelorum latitudine  Al.t transibit in maris freto et percutiet in mari fluctus et confundentur omnia profunda Fluminis et humiliabitur superbia Assur et sceptrum Aegypti recedet confortabo eos in Domino et in nomine eius ambulabunt
Abbreviated transcription (Latin):
relinqͥmꝰ litterã & sequimꝰ spm inuifican¬
tẽ. imo spũalia spñalib cõparamꝰ: non
bosphorũ et siccitatẽ rursũ maris & aren¬
tia fluenta iordanis quȩ fabularũ similia
sunt. sed dignã inseruos suos dĩ clementiã
querimꝰ: Quo preeunte et nobis aperiente
uiã transimꝰ maris fretũ siue angustũ ma¬
re quod peccatorib latissimũ ẽ. lata eni
& spatiosa uia ẽ que ducit ad martem.

Expanded text:
relinquimus litteram, et sequimur spiritum vivificanrelinquimus litteram, et sequimur spiritum vivificantem, immo spiritualia spiritualibus comparantes, non Bosphorum et siccitatem rursum maris et arentia fluenta Jordanis, quae fabularum similia sunt, sed dignam in servos suos Dei clementiam quaerimus, quo praeeunte, et nobis aperiente viam, transimus maris fretum, sive angustum mare, quod peccatoribus latissimum est: Lata enim et spatiosa via quae ducit ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
in iurͥa assirioꝵ. & sceptrũ egipti tollet᷑. Et
confoctabo eos in dño dõ suo. & in nomine
arrant hebrei captim̃i popłm iudeoꝵ
non solũ in medos & ꝑsas. sed in bosphoꝵ
quoq & septẽtrionelẽ plagã ab assyrus
&e chaldeis ẽx̾ translatũ. Et postea ros ex
parte aduocatos dĩ ad eos se conuertente
clementia. Et hoc ẽr quod nunc dr̃ tran¬
sibunt in mari angusto ꝓpontidis angus¬
tias. quȩ calcedonẽ & quondã bizantiũ.
breui freto diuidunt. Et ꝑcutiet inqͥunt
dñs uadens ante popłm suũ maris fluctꝰ.
&e confundent᷑ om̃ia ꝓfunda fluuioꝵ ut
loꝵ amaritudine liberatꝰ. humiliabit᷑ as¬
sur: & egipti imꝑiũ recedet ab ris. & con¬
foctabunt᷑ in dño. & in nomine illius ã¬
bulabunt in t̾ra isrł dicit dñs.
ec ut ab hebreis nobis tradita st̃. nr̃e
linguȩ hominib exp̃ssimꝰ. fidẽ dictoꝵ
ad ros aqͥb sunt dicta referentes. Cete¬
rũ nos qͥ xp̃i censem nomine occidentem

Expanded text:
sceptrum Aegypti tolletur. Et confortabo eos in Domino Deo suo, et in nomine Narrant Hebraei captivum populum Judaeorum, non solum in Medos et Persas, sed in Bosphorum quoque et septentrionalem plagam ab Assyriis atque Chaldaeis esse translatum, et postea eos ex parte revocatos, Dei eos ad se convertente clementia; et hoc esse quod nunc dicitur: Transibunt in mari angusto. Propontidis angustias, quae Chalcedonem, et quondam Bizantium brevi freto dividunt. Et percutiet, inquit, Dominus vadens ante populum suum maris fluctus, et confundentur omnia profunda fluviorum, ut malorum amaritudine liberatus, humiliabitur Assur, et Aegypti imperium recedet ab eis. Et confortabuntur in Domino, et in nomine illius ambulabunt in terra Israel, dicit Dominus. Haec ut ab Hebraeis nobis tradita sunt, nostrae linguae hominibus expressimus, fidem dictorum ad eos a quibus sunt dicta referentes. Caeterum nos qui Christi censemur nomine, occidentem
Abbreviated transcription (Latin):
ad ch̃m. & exaudiuit eũ. In his ꝓfun¬
dis & tenebris posuit latibulũ siiĩ. Has
tenebras & sacram̃ta diuina ingressus
ẽ moyses in sinai montis caligine ut ui¬
der&e dm̃. De qͥb & dauid in psalmo alio
loquit᷑. ludicia dñi abyssus multa. Hec
arcana & ista misteria scã sunt dño . ꝗͦ
qd angłi focsitan nesciebant. In pͥncipio
erat uerbũ. & uerbũ erat apud dmi. &
ds̃ erat uerbũ. Et idcirco amat᷑ a dño.
qͣd optimũ habebat ꝓfundũ. & recubu¬
erat suꝑ pectus iħu. unde & hauserat
sapientiã. Sin autẽ uoluerimꝰ ut lxox
transtulerunt frenũ accipere. fermonẽ
dĩ intelligamꝰ in freno qͥ equos in samien¬
tes libidine. & mulos steriles atq lasci¬
uos refrenat a uitiis. & cohercet & non
sicut equus & mulus quib non est intellectꝰ.
in freno & chamo maxillas eoꝵ constrin¬
ges qͥ non approximant ad te. De hoc
fre no &e iacob loquit᷑. In equoꝵ ora
mit timꝰ frenos: & om̃e corpus eoꝵ circũ¬

Expanded text:
ad Dominum, et exaudivit eum. In his profundis et tenebris posuit Deus latibulum suum : has tenebras et sacramenta divina ingressus est Moyses in Sina montis caligine, ut videret Deum : de quibus et David in Psalmo alio loquebatur: Judicia Domini abyssus multa . Haec arcanaquod angeli forsitan nesciebant: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et idcirco amatur a Domino, quia optimum habebat profundum; et recubuerat super pectus Jesu, unde et hauserat sapientiam . Sin autem voluerimus, ut LXX transtulerunt, frenum, accipere sermonem Dei, intelligamus in freno, eum qui equos insanientes libidine, et mulos steriles atque lascivos refrenat a vitiis, et coercet, et non cut equus et mulus, quibus non est intellectus. In freno et chamo maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te . De hoc freno et Jacobus loquitur: In equorum ora mittimus frenos, et omne corpus eorum circum
Abbreviated transcription (Latin):
eubũ hebraicũ. mesulotħ: aquila &e the¬
odotio. p̃yeotĩ. interpretati sunt. idest
idest frenũ transtulerunt. Quod & nos
in hoc loco secuti sumꝰ. ne nouũ aliquid
in questione uulgata uiderem afferre.
Quod cũ ab hebreo quererẽ qͥd significa¬
r&e : ait mͥ non debere eͥos legere mesu¬
Totħ. sid mesalotħ. quod significaret
phaleras equoꝵ & oenatũ bellicũ. & ex¬
cepto hoc loco in nullo penitꝰ scarum
periri : frenũ autẽ lingua hebraica.
Reler̃ appellari. & non mesulotħ qđ lxx
transtulerunt. & eẽ sensũ: Cẽ pore
sollr̃p̃nitatis ꝑpetuȩ & regni hierłm
pacatis om̃ib & tranquillis neqͣ quã
opus ẽẽ eqͥtatu qđ genus bellantiũ ẽ¬
foctissimũ. sed omnẽ cenatũ & decorẽ
phalerarũ ad cultus dñi referendum.
Hoc ille dixerit.
sũ siue tenebrosũ. referamus ad scien¬
tiã misticã. quã & dauid quasi equus
optimus se habere iactabat dicens. in¬
certa & occulta sapientie tue manifes¬

Expanded text:
 Aquila et Theodotio βυθὸν interpretati sunt, id est, λινον, id est, frenum, transtulerunt; quos et nos in hoc loco secuti sumus, ne novum aliquid in quaestione vulgata videremur afferre. Quod cum ab Hebraeo quaererem quid significaret, ait mihi, non debere nos legere MESULOTH, sed MESALOTH, quod significat phaleras equorum et ornatum bellicum, et excepto hoc loco, in nullo penitus sanctarum reperiri. Frenum autem lingua Hebraica RESEN   appellari, et non MESULOTH, quod LXX transtulerunt. Et esse sensum: Tempore solemnitatis perpetuae, et regni Jerusalem, pacatis omnibus et tranquillis, nequaquam opus esse equitatu, quod genus bellantium fortissimum est; sed omnem ornatum, et decorem phalerarum ad cultum Domini conferendum. Hoc illi dixerint. sum, sive tenebrosum, referamus ad scientiam mysticam, quam et David quasi equus optimus se habere jactabat, dicens: Incerta et occulta sapientiae tuae manifes
Abbreviated transcription (Latin):
nophegiȩ.
uod egiptiis ẽ: & gentiũ ceterarũ.
non ascendet in hirłrm. & quia ascen¬
dere non potest. nec gradũ ad excelsa
sub rigere: ideo non erit suꝑ eũ inbet
dñicȩ benedictionis. Et hoc peccatũ
erit maximũ egiptio. assyrio chadrs
siro. moabitȩ & aminanitȩ: sinolut¬
rint egredi de t̾ris suis. & ascenders
hirłin. ut ꝑ tabernacula transrant in
arũ q gentiũ homines rẽ desistant
& efficiantur israhelitȩ inqͥb dolus
NON est
ec om̃ia quȩ nos celeri sermoire ꝑstrinxi¬
nr̃i quia uidaitantes sperant futura cor¬
poralit᷑. utiq & circũsisionẽ sibi & coniu¬
ne impleat᷑ in illis maledictio quȩ scrip¬
ta ẽ. Maledicta sterilis quȩ non facit
semen in isrł. Et. beatus qui habet in si
on semen. & domesticos in hirłm. Vuł̃ si
uerũ ẽ : om̃s uirgines quas mille annoꝵ
regnũ inuenerit: maledictiomi & steri¬
litati ꝑpetuȩ subia cebunt. aut certę
nupturȩ sunt ut maledictionẽ effu¬
giant.

Expanded text:
nopegiae. Qui Aegyptius est, et gentium caeterarum, non ascendet in Jerusalem; et quia ascendere non potest, nec gradum ad excelsa subrigere, ideo non erit super eum imber Dominicae benedictionis. Et hoc peccatum erit maximum Aegyptio, Assyrio, Chaldaeo, Syro, Moabitae, et Ammonitae, si noluerint egredi de terris suis, et ascendere Jerusalem, ut per tabernacula transeant in arumque gentium homines esse desistant, et efficiantur Israelitae in quibus dolus non est . Haec omnia quae nos celeri sermone perstringinostri, quia judaizantes, sperant futura corporaliter, utique et circumcisionem sibi, et conjune impleatur in illis maledictio quae scripta est: Maledicta sterilis quae non facit semen in Israel; et: Beatus qui habet semen in Sion et domesticos in Jerusalem . Quod si verum est, omnes virgines quas mille annorum regnum invenerit, maledictioni et sterilitati perpetuae subjacebunt: aut certe nupturae sunt, ut maledictionem effugiant.
Abbreviated transcription (Latin):
lũ int̾pretent̃ regiã potestatẽ. quod pa¬
sillus. icdest sacerdotiũ. Lege isaiã. in qͦ
heliachi in tẽplo dĩ quasi paxillus figit᷑
Ex ipso arcus p̃lii. foctes ad bellandũ. Ex
ipso etiã om̃is exactor simul. qđ in hebra¬
ico scriptũ ẽ. nõges. & aquila in terp̾tat᷑

Expanded text:
lum interpretentur regiam potestatem, quod paillus, id est, sacerdotium. Lege Isaiam, in quo Eliachim in templo Dei quasi paxillus figitur . Ex ipso arcus praelii, fortes ab bellandum: ex ipso etiam omnis exactor simul, quod in Hebraico scri
Abbreviated transcription (Latin):
In illa die in qua lucebit sol iustitiȩ. congre¬
gabit᷑ illa quȩ fuerat ante contrita. &
quȩ expulsa erat suscipiet᷑. & ad hoc con¬
gregabit᷑ contrita. ut ponat᷑ in reliqͥas.
& derelicta in gentẽ fortẽ. Nisi enĩ dñs
sabaoth reliquiss& nobis semen. quasi sodo¬
ma essemꝰ. & quasi gomorra similes fuissemꝰ.
Sed & iuacta hebraicũ. pulcre congregabo
claudicatis. cuius pes scandalizatꝰ fuerat¬
& abscisus. quã eieterã & cui dederam
libellũ repudii colligã. & quã afflixerã
captiuitatib uariis. uł tradiderã diabolo
& angłis eius. Acne statĩ nob̾ diligens lector
opponat. quomͦ congregatã asseris claudi¬
cautẽ. & collectã eã quȩ fuerat eiecta.
cũ iudei in infidelitate ꝑmaneant: audiat
lucas describit: qđ in una die crediderint
tria milia & alia quinq milia: & de qͥb
iacob loquit᷑ ad paulũ. uides fr̃ paule
quanta milia sint de uideis credentiũ.
& om̃s emulatores legis sunt. Sed & signi¬

Expanded text:
ie illa in qua lucebit sol justitiae, congregabitur illa quae fuerat ante contrita, et quae expulsa erat, suscipietur, et ad hoc congregabitur contrita, ut ponatur in reliquias, et derelicta in gentem fortem. Nisi enim Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et quasi Gomorrha similes fuissemus . Sed juxta 478 Hebraicum pulchre: Congregabo, xerat: Usquequo claudicatis ? cujus pes scandalizatus fuerat abscissus . Quam ejeceram, et cui dederam libellum repudii, colligam: et quam afflixeram captivitatibus variis, vel tradideram diabolo et angelis ejus. Ac ne statim nobis diligens lector opponat, quomodo congregatam asseris claudicantem, et collectam eam quae fuerat ejecta, cum Judaei in infidelitate permaneant? Audiat Lucas describit: quod in una die crediderint tria millia, etiam alibi quinque millia , et de quibus Jacobus loquitur ad Paulum: Vides, frater Paule, quanta millia sint de Judaeis credentium, et omnes hi aemulatores Legis sunt . Sed et signi
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ suꝑ sõnus suis. & popłi qui ab eis
prius decepti fuerant. contra eos loquent᷑.
Tunc etiã ipsi magistri penitentiã agent.
& neno eos exaudi&. nisi ego quẽ offen¬
derant. & qͥa clemens sũ & nolo mortẽ
peccatoris. sed cupio ut reuertat᷑ &
unuat. cũ exaudiero eos dabo eis uirtu¬
tẽ sp̃s mei. & implebo eos iudicio & forti¬
tudine. ut qͥ prius popłm blandimentis
decipiebant. postea uera ad nuntiando
deterreant & ad rectã reuocent uiã.
& qͥ causa erroris fuerant. incipiant me¬
deri uulnerib quȩ intulerant & esse
occasio sanitatis. Animaduerte in p̃senti¬
oco posse aliquẽ p̃cdocere pꝰ nercatũ. sitimor¬
uitia pͥstina digna penitentia eluserit.
Unde & dauid post adulteriũ & homicidiũ
loqͥt᷑ in psalmo. Asꝑges me isopo & munda¬
bor. lauabis me & suꝑ niuẽ dealbabor. Nec
sua iã tantũ puritate contentꝰ ẽ. sed infert.
Redde mͥ letitiã salutaris tui. & spũ pͥn¬

Expanded text:
buntur super somniis suis; et populi qui ab eis buntur super somniis suis; et populi qui ab eis prius decepti fuerant, cTunc etiam ipsi magistri poenitentiam agent, et nemo eos exaudiet, nisi ego quem offenderant. Et quia clemens sum, et nolo mortem peccatoris , sed cupio ut revertatur et vivat, cum exaudiero eos, dabo eis virtutem spiritus mei, et implebo eos judicio meo et fortitudine, ut qui prius populum blandimentis decipiebant, postea vera annuntiando deterreant, et ad rectam revocent viam, et qui causa erroris fuerant, incipiant mederi vulneribus quae intulerant, et esse occasio sanitatis. Animadverte in praesentio, posse aliquem docere post peccatum,vitia pristina digna poenitentia eluerit. Unde et David post adulterium et homicidium loquitur in psalmo: Asperges me hyssopo et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor. Nec sua tantum puritate contentus est, sed infert: Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu prin
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ qđ iuxta lacax dr̃ de hereticis
Euoluerimꝰ accipere qͥ uere pseudoꝓpħȩ
sunt & dicunt hec dicit dñs. & dñs non
misit eos: ñ errabimꝰ. Illi enĩ popłm qͦn¬
dã dĩ errore decipiunt. & hoc faciunt.
ut comedant eos uł siplicit̾ in accipien¬
dis munerib uł mistice in occisione ani¬
marũ eoꝵ. & ꝓmittunt eis pacẽ & reg¬
na celestia & dicunt. Non necesse ẽ ut
uiuas continent̃ & sc̃e. Habeto fidẽ quã
docemꝰ. & omĩa ꝓmissa dñi consequeris.
Quȩ loquentes magis aduersũ eos irã
dñi concitant. & p̃liũ in eos scĩficant.
uã obrẽ o heretici qͥ putatis habere
uos ꝓphetiã & imitamini eccłam dĩ.
ubi estimatis ẽẽ uisionẽ. ibi nox erit. &
ubi iactatis uaticiniũ ꝓphetale. ibi sp̃s
loquet᷑ immund̾. Occid& enĩ sol iustitiȩ
suꝑ huiuscemodi ꝓpħas. & uidebunt te¬
nebras suas & confundent᷑. Cũq diuini
magis quã ꝓphȩ fuerint cõꝓbati. ride¬

Expanded text:
 dicitur, de haereticis voluerimus accipere, qui vere pseudoprophetae sunt, et dicunt, haec dicit Dominus, et Dominus non misit eos, non errabimus. Illi enim populum quondam Dei errore decipiunt, et hoc faciunt, ut comedant eos, vel simpliciter in accipiendis muneribus, vel mystice in occisione animarum eorum, et promittunt eis pacem et regna coelestia, et dicunt, non necesse est ut vivas continenter et sancte, habeto fidem quam docemus, et omnia promissa Domini consequeris: 468 quae loquentes, magis adversum eos iram Domini concitant, et praelium in illos sanctificant. Quamobrem, o haeretici, qui putatis habere vos prophetiam, et imitamini Ecclesiam Dei, ubi aestimatis esse visionem, ibi nox erit: et ubi jactatis vaticinium prophetale, ibi spiritus loquetur immundus. Occidet enim sol justitiae super hujuscemodi prophetas, et videbunt tenebras suas et confundentur. Cumque divini magis quam Prophetae fuerint co
Abbreviated transcription (Latin):
inuasert̃ iter. non solũ ingressi sunt por¬
tã sed & transierunt ꝑ eã. Ingressi st̃ autẽ.
qͥa & rex eoꝵ eandẽ ingressus ẽ portam.
& aperuit eis iter. ut absq ulla difficul¬
tate graderent᷑. Ipse enĩ dñs & rex & pa¬
stor & uia ẽ & porta. dicitq Ego sũ porta.
ꝑ me qͥ fuerit ingressus saluabit᷑. & egre

Expanded text:
t portam, sed et transierunt per eam. Ingressi sunt autem, quia et rex eorum eamdem ingressus est portam, et aperuit eis iter, ut absque ulla difficultate graderentur. Ipse enim Dominus, et rex et pastor, et via est et porta, dicitque: Ego sum porta: per me qui fuerit ingressus, salvabitur: ingre
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ gladius. ñ ignes. ñ tormenta suꝑabunt.
Uide fidẽ & passionẽ martirũ. & de robu¬
sta gente ñ abiges. & regnabit dñs suꝑ eos
id. ẽ suꝑ gentes multas. & suꝑ reliqͥas clau¬
dicautes. in monte sion. in ęccłia. in spe¬
cula. contẽplatione uirtutũ a p̃senti
seculo & usq in futurũ. Siquis autẽ uolu¬
erit hoc qđ dr̃ congregabo eã quȩ contri¬
ta fuit & eiectã suscipiã & cetera de
anima humana intelligere. qd ante
aduentũ xp̃i uariis passionib uitusq ser¬
uierit & quasi erronea & morbida ouis
lupoꝵ fuerit laniata morsib ñ errabit.
dũ tam̃ nouerit eã quȩ contrita fuerat
& afflicta sub dñi postea regno futurã.
& uicturã in sion. & ad pristinũ montẽ
boni pastoris humeris repor tandã. Sci¬
endũ quoq & hoc capitulũ qđ nunc expo

Expanded text:
n gladius, non ignes, non tormenta superabunt. Vide fidem et passionem Martyrum, et de robusta gente non ambiges. Et reguabit Dominus super eos, id est, super gentes multas, et super reliquias claudicantes in monte Sion, in Ecclesia, in specula, in contemplatione virtutum, a praesenti saeculo, et usque in futurum. Si quis autem voluerit hoc quod dicitur: Congregabo eam quae contrita fuit, et ejectam suscipiam, et caetera, de anima humana intelligere quod ante adventum Christi variis passionibus vitiisque servierit, et quasi erronea et morbida ovis luporum fuerit laniata morsibus, non errabit: dum tamen noverit eam, quae contrita fuerat et afflicta, sub Domini postea regno futuram, et victuram in Sion, et ad pristinum montem boni pastoris humeris reportandam . Sciendum quo
Abbreviated transcription (Latin):
nũ cõparata cãpi dicunt᷑ & ualles Ad hunc
gͦ montẽ qͥ prȩparatꝰ ẽ suꝑ uerticẽ montiũ
& exaltatꝰ suꝑ colles. festin abunt. siue ut
in hebreo habet̾ fluent om̃s popłi. id est
in morẽ fluuioꝵ turbȩ innumerabiles
congregabunt᷑. festinabant autẽ popłi.
quando in eũ parit̾ crediderunt parthi
& medi & elamitȩ habitantes mesopota

Expanded text:
num comparata, campi dicuntur et valles. Ad hunc num comparata, campi dicuntur et valles. Ad hunc ergo montem qui praeparatus est super vertices montium, et exaltatus super colles, festinabunt, sive, ut in Hebraeo habetur, fluent omnes populi, id est, in morem fluviorum turbae innumerabiles congregabuntur. Festinabunt autem populi , quando in eum pariter crediderint Parthi et Medi, et Elamitae, et habitan
Abbreviated transcription (Latin):
cima hora ad conducendos oꝑarioᷤ uenit.
& cõpleta illius passione. ioħs loquit᷑ nouis¬
sima hora ẽ. In seax milib enĩ annis si qͥn¬
genteni anni ꝑ horas diei singulas diuidan¬
t. nouissima hora consequent᷑ dicet᷑ tẽpus
fidei gentiũ. & manifestꝰ inquit erit monᷤ
dñi. preparatꝰ suꝑ uerticẽ montiũ. Mani¬
festꝰ erit qͥ ante fuerat occultꝰ. & p̃paratꝰ
ñ solũ in montib sed & suꝑ uertices mon¬
tiũ. moisen & ꝓpħas qͥ de eo uaticinati
sunt. Lic& enĩ omĩa scã conseripserint.
tamen ad cõparationẽ ꝓphetiȩ in qua sal¬
uatoris aduentũ ꝓphetauerunt. humilia
sunt cetera. & nequaquã usq ad uerticẽ
montiũ ꝑtingentia. & exaltabit᷑ inquit
suꝑ colles homo quidẽ apparuͥt. & formã
serui accepit. humiliatꝰ usq ad mortem¬
& mortẽ crucis. sed exaltauit eũ pat̾
& dedit ei nom̃ qd ẽ suꝑ om̃e nom̃. & ad
conuersationẽ illius uniuersa uita homi¬

Expanded text:
cima hora ad conducendos operarios venit. Et completa illius passione, Joannes loquitur: Novissima hora est : in sex millibus enim annis, 475 si quingenti anni per horas diei singulas dividantur, novissima hora consequenter dicetur tempus fidei gentium. Et manifestus, inquit, erit mons Domini praeparatus super vertices montium. Manifestus erit, qui ante fuerat occultus, et praeparatus non solum in montibus, sed super vertices montium, Moysen et Prophetas, qui de eo vaticinati sunt. Licet enim omnia sancta conscripserint; tamen ad comparationem prophetiae, in qua Salvatoris adventum prophetaverunt, humilia sunt caetera, et nequaquam usque ad verticem montium pertingentia. Et exaltabitur, inquit, super colles . Homo quidem apparuit, et formam servi accepit: humiliavit se usque ad mortem, mortem autem crucis; sed exaltavit eum Pater, et dedit ei nomen quod est super omne nomen, et ad conversationem illius universa vita homi
Abbreviated transcription (Latin):
contritã in reliqͥas. & repulsã in gentẽ
fortẽ. & regnabit dñs suꝑ eos in monte
sion. ex hoc nunc & usq in seculum.
Quia principes iudeoꝵ ab ominati sunt
iudiciũ. & omĩa recta ꝑuerterant. et
edificauerant sion in sanguinib & ierłm
in iniquitate. & non solũ hoc fecerant
uerũ in munerib quoq iudicauerant
& sacerdotes ierłm in mercede respon¬
derant & ꝓphetȩ eis in pecunia diui¬
nauerant. & ꝓpt̾ eos sion quasi ager aratꝰ
erat & ierłm in tumulos lapidũ corru-¬
erat. & mons tẽpli dĩ desolatꝰ in excelsa
siluarũ : id circo nunc derelicta domo eoꝵ
atq deserta. quando filius dĩ egrediens
de tẽplo ait. surgite eamꝰ hinc. &. relinquet᷑
uobis domꝰ ur̃a deserta. angłi quoq iose¬
pho referente dixcerunt. transeamꝰ ex¬
his sedib ꝓ monte sion. mons eñi dñi ele¬
uatꝰ ẽ. de quo ad pͥncipẽ tiri dr̃. & uulne¬
ratꝰ es a monte dñi. Iste autẽ mons dñi in

Expanded text:
liquias, et repulsam in gentem fortem, et regnabit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc et usque in saeculum. Quia principes Judaeorum abominati sunt judicium, et omnia recta perverterant, et aedificaverant Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate: et non solum haec fecerant, verum in muneribus quoque judicaverant, et sacerdotes Jerusalem in mercede responderant, et prophetae ejus in pecunia divinaverant, et propter eos, Sion quasi ager aratus erat, et Jerusalem in tumulos lapidum corruerat, et mons templi Dei, desolatus in excelsa silvarum, idcirco nunc, derelicta domo eorum atque deserta, quando Filius Dei egrediens de templo ait: Surgite, eamus hinc : Et: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Angeli quoque, Josepho referente, dixerunt: Transeamus ex sedibus, pro monte Sion mons Domini inelevatus est, de quo ad principem Tyri dicitur. Et vulneratus es in monte Domini . Iste autem mon
Abbreviated transcription (Latin):
a parentib & cognatis atq affinib suis.
tã possessiones quã uniuersam suppellec¬
tilẽ sacerdotib tẽpli ac popło uastante
ꝑdiderant. Si tales pauperes sunt. accipi¬
ant. Si autẽ sub occasione pauperũ paucȩ
ditant᷑ domꝰ. & in uitro ac uase fictili au¬
rũ comedimꝰ. aut cũ thesauris mutemus
& uestes. aut pauꝑ habitꝰ ñ querat diui¬
tias senatoꝵ. Quid ꝓdest circa collũ ad
abstergendos sudores linteolũ ñ habere:
habitu pauꝑtatẽ. cũ marsupiũ nrm uni¬
uersa pauperũ turba suspir&: ꝓpter hoc
causa nr̃i qͥ tales sumꝰ qͥ sion edificamꝰ in
sanguine & ierłm in iniqͥtate. qͥ iudicamꝰ
in munerib. qͥ in mercedib respondemꝰ.
qͥ in pecunia diuinamꝰ & suꝑ hoc fictã nob̾
sc̃imoniã uendicantes. dicimꝰ ñ uenient
suꝑ nos mala. audiamꝰ sententiã dñi quȩ
sequatur. Sion & ierłm & mons tẽpli spe
tas. & rara fides fuerit. quasi ager arabit᷑

Expanded text:
a parentibus et cognatis, atque affinibus suis, a parentibus et cognatis, atque affinibus suis, tam possessiones, quam universam supellectilem sacerdotibus templi, ac populo vastantes, perdiderant. Si tales pauperes sunt, accipiant. Si autem sub occasione pauperum paucae ditantur domus, et in vitro ac vase fictili aurum comedimus, aut cum thesauris mutemus et vestes, aut pauper habitus non quaerat divitias senatorum. 473 Quid prodest circa collum ad abstergendos sudores linteolum non habere.habitu paupertatem, cum marsupium nostrum universa pauperum turba suspiret? Propter hoc, causa nostri, qui tales sumus, qui Sisanguine et Ierusalem in iniquitate, qui iudicamus in muneribus, qui in mercedibus respondemus, qui in pecunia divinamus et super hoc fictam nobis sanctimoniam vendicantes dicimus: non veniensuper nos mala. Audiamus sententiam Domini quae sequatur: Sion et Jerusalem, et mons templi, spetas, et rara fides fuerit, quasi ager arabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine estimasse id ipsũ etiã de ꝓpħis.
& uoluisse scĩs uiris offerre qđ diuinis
offerre consueuerant. & tantũmͦ scrip¬
turã narrasse qͥd illi uoluerint. nec tam̃
intulisse qđ ipsi aut offerre ausi fuerint.
aut ꝓpłȩ acceperint. A płs paulus qui
altari inquit seruiunt. de altari parti¬
cipant᷑ & uiuunt. ꝑmittit᷑ tibi õ sacer¬
dos ut uiuas de altari. non ut luxuri¬
eris. Boui trituranti os ñ claudit᷑. Sci¬
mus ista. & tamen licentia hac apłs
ñ abutit᷑. & habens uictũ uestimentũq
contentꝰ ẽ. nocte & die laborat manib¬
suis necui grauis sit. & iurat in epłis suis.
se sc̃e & sine auaritia in xp̃i euangło con¬
uer satũ. & non solũ de se. sed de discipłis
quoq suis hoc ipsũ asserit. qđ nullũ mi¬
serit qͥ ab ecclesiis aut poscat aliquid aut
epistolis. & mittentiũ munera beniuo¬
lentiã dĩ appellat: ñ tã sibi congregat.

Expanded text:
suetudine aestimasse idipsum etiam de prophetis, suetudine aestimasse idipsum etiam de prophetis, et voluisse sanctis viris offerre, quod divinis offerre consueverant, et tantummodo Scripturam narrasse quid illi voluerint, nec tamen intulisse quod ipsi aut offerre ausi fuerint, aut prophetae acceperint. Apostolus Paulus: Qui altari, inquit, serviunt, et de altari participant, et vivunt . Permittitur tibi, o sacerdos, ut vivas de altari, non ut luxurieris. Bovi trituranti os non clauditur . Scimus ista, et tamen licentia hac Apostolus non abutitur: et habens victum vestimentumque, contentus est: nocte et die laborat manibsuis, ne cui gravis sit. Et jurat in Epistolis, se sancte, et sine avaritia in Christi Evangelio conversatum, et non solum de se, sed de discipulis quoque suis hoc ipsum asserit: quod nullum miserit, qui ab Ecclesiis aut posceret  Al. possEpistolis, et mittentium munera benevolentiam Dei appellat, non tam sibi c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuaticinio ñ haber&. & puerũ respondis¬
se ecce inuenta ẽ in manumea quarta parᷤ
sicli pecuniȩ & dabo uiro dĩ. & adnuntia¬
bit nob̾ uiã nr̃am. Non enĩ scriptũ ẽ qđ
samuhel acceperit aut qđ illi obtulerint.
qͥn potius a ꝓpħa pascunt᷑. & inuitant᷑
ad prandiũ. Sed fac eũ accepisse. Stipes
magis estimandȩ sunt tabernaculi quam
munera ꝓphetiȩ. Siclus enĩ uiginti obo¬
los hab&. & quarta pars sicli quinq st̃
ꝓponere. quas dñs flagello subuertit.
tio regnoꝵ libro. qđ uxor ieroboã infir¬
mante filio ꝑgit ad achiã hominẽ dĩ.¬
& defert ei panes & uuas passas. & uas¬
culũ mellis. Dicit᷑ enĩ quid secũ illa por¬
tauerit. & tam̃ ꝓpħa ñ scribit᷑ accepisse.
quippe cũ & corripuerit eã & uenturũ
luctũ predixerit. lic& potuerint hi qͥ
ad ariolos ire consueuerant. qͥa multi
diuini & arioli erant in isrł. mala con¬

Expanded text:
pro vaticinio, non haberet, et puerum respondispro vaticinio, non haberet, et puerum respondisse: Ecce inventa est in manu mea quarta pars sicli pecuniae, et dabo viro Dei, et annuntiabit nobis viam nostram : non enim scriptum est, quod Samuel acceperit, aut quod illi obtulerint: quin potius a propheta pascuntur, et invitantur ad prandium. Sed fac eum accepisse, stipes magis aestimandae sunt tabernaculi, quam munera prophetiae. Siclus enim viginti obolos habet, et quarta pars sicli quinque 472proponere, quas Dominus flagello subvertit tio Regnorum libro, quod uxor Jeroboam, infirmante filio, pergit ad Achiam hominem Dei, defert ei panes et uvas passas, et vasculum mellis . Dicitur enim quid secum illa portaverit, et tamen propheta non scribitur accepisse: quippe cum et corripuerit eam, et venturum luctum praedixerit: licet potuerint hi qui ad hariolos ire consueverant quia multi divini et harioli erant in Israel mala con
Abbreviated transcription (Latin):
in pecunia diuinabant. nescientes aliud
esse ꝓphetiã. aliud diuinationẽ. Nũquã
enĩ diuinatio in scripturis in bonã partẽ
accipit᷑. Non erit ait auguriũ in iacob:
neq diuinatio in isrł. Uidebant᷑ qͥdẽ sibi
esse ꝓphetȩ. sed quia pecuniã accipiebant.
ꝓphetia ipsoꝵ facta ẽ diuinatio. Petrus
apłs argentũ in qͥt & aurũ ñ habeo. Poterat
utiq simoni mago uendere qđ petebat.
immo poterat simulare uendentẽ. Sp̃s
enĩ sc̃s nec uenundari nec emi potest:
sed oblatã pecuniã cũ offerente dãpnauit.
ꝓphetiã & in dño reqͥescere & dicere. ñ
uenient suꝑ nos mala. Quoꝵ causa specu¬
latoꝵ dĩ hostili aratro diuidit᷑. & locus
quondã pacis ruinis plenus fit. & tẽplũ
dñi in uepres spinasq conuertit᷑. & est
habitaculũ bestiarũ. Nec quẽ quã moueat
illud qđ in pͥmo regnoꝵ libro legimꝰ. saul
uolentẽ ire ad samuelẽ dixisse puero suo.
ad eũ se ire ñ posse. quia p̃tiũ qđ offerr&

Expanded text:
in pecunia divinabant, nescientes aliud esse prophetiam, aliud divinationem: numquam enim divinatio in Scripturis in bonam partem accipitur. Non erit, ait augurium in Jacob, neque divinatio in Israel . Videbantur sibi quidem esse prophetae, sed quia pecuniam accipiebant, prophetia ipsorum facta est divinatio. Petrus apostolus: Argentum, inquit, et aurum non habeo : poterat utique Simoni mago vendere, quod petebat; immo poterat simulare vendentem Spiritus enim sanctus nec venundari, nec emi potest, sed oblatam pecuniam cum offerente damnavit . prophetiam; et in Domino requiescere, et dicere: Non venient super nos mala: quorum causa speculatorium Dei hostili aratro dividitur; et locus quondam pacis, ruinis plenus fit, et templum Domini in vepres spinasque convertitur, et est habitaculum bestiarum. Nec quemquam moveat illud quod in primo Regum libro legimus, Saul volentem ire ad Samuelem dixisse puero suo, ad eum se ire non posse, quia pretium quod offerret
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uerba. & eius dixisse fecisse ẽ. Om̃s
popłi ibunt unusquisq in uia sua. nos uero
ambulabimus in nomine dñi dĩ nr̃i. in sȩcłm
& ultra. Cunctis inqͥunt nationib euntib
iuxta errorẽ suũ. nos qͥ ad montẽ dñi festi¬
nauimꝰ & diximꝰ. uenite ascendamꝰ in mon

Expanded text:
sunt vera, et ejus dixisse, fecisse est. Omnes populi ibunt, unusquisque in via sua: nos vero ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in saeculum et ultra. Cunctis, inquiunt, nationibus euntibus juxta errorem suum, nos ad montem Domini festinavimus, et diximus: Venite
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑuertebant. ne saltĩ parua iustitia
remaner& in ciuitate. quia edificaue¬
runt sion insanguinib & ierłm in iniqui¬
tate. rapinis pauperũ. cede insontiũ.
occisione scõꝵ. Qđ siqͥs de pͥncipib uide¬
bat᷑ iudicare qd erat rectũ. uendebat
magis sententiã. & in munerib iudicabat.
Sacerdotes qͦq ñ docebant popłm nͥ accep¬
to p̾tio. & cũ dicat᷑ ad scõs gratis accepi¬
stis gratis date. illi dĩ responsũ accepta
petunia ꝓferentes gr̃am dñi auara mer-¬
cede uendebant. & post hec mala ñ intel¬
ligentes peccatũ suũ quasi scelerib redi

Expanded text:
ta pervertebant, ne saltem parva justitia ta pervertebant, ne saltem parva justitia remaneret in civitate. Qui aedificaverunt Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate, rapinis pauperum, caede insontium, occisione sanctorum. Quod si quis de principibus videbatur judicare quod erat rectum, vendebat magis sententiam, et in muneribus judicabat. Sacerdotes quoque non docebant populum, nisi accepto pretio; et cum dicatur ad sanctos: Gratis accepistis, gratis date , illi Dei responsum, accepta pecunia proferentes, gratiam Domini avara mercede vendebant. Et post haec mala non intelligentes peccatum suum, quasi sceleribus redim