comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exfide uiuitur : & ecõ quodimmodo loricamur as sumimus
quoque iudicium quod &iam contranos pronobir facimus
quando peccata nostra accusando damnainus, Vndescris¬
tum est. iustus ipse sui accusator est. in primordio sermons
hincitem dicit iustitia uestitus eram & crcum dedimihi
uidicum sicut damidem: Nam & ista uestis belli magis
sol& eẽ quam pacis: ubi adhuc expugnatur concupiscentia
non ubierit plena sinealiquo prorsus hoste iustitia. Nous¬
sima inimica morte des tructa. quod autem iterum ait
idem sc̃s iob: non enim repracehendit me cormeumi inomni
uita mea. tuncnos inisuita inqua exfide uiuimus non repre¬
hendit cornostrum sieadem fides inqua corde creditur ad
iustitiam non neglegit rep̃hendere peccatum nostrum
Vnde dicit apostolus. nonenim quoduolo faciobonum seda
odimalum hoc ago, bonum est enim non concupiscere &
hocbonum uult iustus. qui exfideuiuit, & tamen facit quon

Expanded text:
ex fide uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus ex fide uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est: iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis. hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi mihi iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia., non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia nouissima inimica morte destructa. Quod autem iterum ait idem sanctus lob: non enim reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor nostrum, si eadem fides in qua corde creditur ad iustitiam, non neglegit reprehendere peccatum nostrum. unde dicit apostolus: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum hoc ago. bonum est enim non concupiscere, et hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit quod
Abbreviated transcription (Latin):
nonait nullces fecit cumcausa sed multas sinecausa: Nonbum
ꝓpt̃ multa peccataeius facte sunt et multe contritiones. sed ꝓpt̃
ꝓbationẽ pacienticce : Nam ꝓpt̃ peccata sinequib: ut alibi confite¬
tur. Non fuit᷑ paucioec sepati debuis seiudicat: Item quod dicit
uics enim custodiui & non dechnaui amandatis eius. Neq dis¬
endem : cus todituias di. quinonsic exorbitat ut ecis relinquaet
sedineis currendo ꝓficit &si ah quando ut in firmus offondit
autia tubeet: proficicet autem minuendo peccata donec ꝑ¬
uenicet ubis inepeccato sit Nonenim aliter potest comodo
ꝓficere : Nusicus todiendo uias. dedinat autem a mandatis
dñia at que discedit a postata non ille qui&iam si hab& pec¬
catum confligendi tamen cum eopscuerantiam non relin¬
quit doneceo ꝑueniat ubi nulla cum morte contentiore¬
manebit i Inisto ergo conflictũ induimur eaiustitia. quahic

Expanded text:
non ait: nullas fecit cum causa, sed multas sine causa. non enim non ait: nullas fecit cum causa, sed multas sine causa. non enim propter multa peccata eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat. Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat; proficit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi custodiendo uias eius. declinat autem a mandatis domini atque discedit apostata, non ille, qui, etiamsi habet peccatum, confligendi tamen cum eo perseuerantiam non relinquit, donec eo perueniat, ubi nulla cum morte contentio remanebit. in isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic
Abbreviated transcription (Latin):
itirisEsuriuienim & andedistis mihi manducare & c&ere
hunis modii sed aliud ÷ es sesi ne peccato quod de solo in hacuita
unigenito dictumest: Aliudest sine querella: quod demultis
iustis & iamin hacuita dicipotuit, quo est quidim modus bo¬
ncuitae: de quo &iam in istachumana conuersatione iustaqua¬
rella esse nom possit. quis enim iuste quaeritur de homine
qui nemini modȩ uult & quib: potest fideliter consulit : nccon¬
treccuiusquam in iurias ten& libidinem uindicandi ut ueraciter
dicat & sicut & nos dimittimus debitorib: nr̃is. & tameneo io¬
so quoduerum dicit: dimit tesicut & nos dimittimus sine pec¬
cato senoneẽ dedacrat: Indeest quod dicit. Nihiliniquumbrat
inmanib: meis sed occtione mea munda: hicenim erct mun¬
da ceatio. quiaueniam noniniuste p&ebat. quiueraciter dabat
ea quod dicit dedño multas enim contritiones meas fecit sinecausa :

Expanded text:
ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare et cetera ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare et cetera huius modi. sed aliud est esse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit. quis enim iuste queritur de homine, qui nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusquam iniurias tenet libidinem uindicandi, ut ueraciter dicat: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat. Inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus meis, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio, quia ueniam non iniuste petebat, qui ueraciter dabat. Et quod dicit de domino: multas enim contritiones meas fecit sine causa,
Abbreviated transcription (Latin):
titicce plurimum accessit. Itautei pximur fier& quo d multor &u
in hacuita potuisse in qua ex fide uiuitur non negomus: hoc& illote¬
timonio confirmatur. quo diste consequenter adiunx̃ ab eas
iobdictum, Eacipse ꝓximursum iudiciomeo: & scio quiaus tos
inueniar. hocenim est iudicium de quo alibi dicitur. & co¬
c& quasi lumor iustitiamtuam & iudiciumtuum uelut mo io¬
em: deniq non dixit ibi sum sed ꝓximussum quo d siiudic
suum illud intellegi uoluit. non quo ipseiudicabit. sed quo is
neiudicandus est: Iustiin illo iudicio inuenientur om̃s quino
fcclliciter dicunt : dimit te nob debita nrã sicurt & nos dinsta¬
mus debitorib nostris, perhancenim mus orendus itincaio¬
nientur & quodeccquaehic habebant peccita: ebinonis deleues¬
runt. VUnde dñs dicit. Dateclimosinas: &eecesmnia o mui¬
data sunt uobis. Deniq hocdiceur iurts in regnum pmis sum

Expanded text:
titiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam titiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide uiuitur, non negamus. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. denique non dixit: ibi sum, sed: proximus sum. quodsi iudicium suum illud intellegi uoluit, non quo ipse iudicabit, sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. per hanc enim dimissionem iusti inuenientur et quod ea quae hic habebant peccata elemosynis deleuerunt. unde dominus dicit: date elemosynas, et ecce omnia munda sunt uobis. denique hoc dicetur iustis in regnum promissum
Abbreviated transcription (Latin):
oluannis a postoli testimonio quod idisttm sententicem ulto¬
pnum posut. Ubiatt: hecet est caritas đ ut mandataeus
seruemus: & mandita eios grauia non sunt: debent ut que
commoneri caritatidi Nones fgraue mandatum di quae non
qua& comen caritas tunc perfecta erit cumpoenalis timor om¬
nis abscesserit: posthacec proposun testimonia qua e contra
eos dici solent: nece ccsoluit sed comiemorando quasi con¬
trccria quaestiones artius inligauit. Ait enim testimonia
scripturccrum quaee diuerso ponenda sunt his qui cerbitrui
libertatem uel nom peccandi possibiltatem imperite existi¬
mantse. scripturccrum auctoritte possedestruere: obic¬
reenim solent inquid quod scs̃ iobdixerit. quis mundus:
apeccato Necin facnr cuius ÷ unius dieuita super tirrum
Demnde quasi respond& huictes timonio ahis testimoniis quo d pe
iobdixerit iustusenimuir & sinenẽ quaere la factus suminder¬
su Non intellegens possedicihominẽ iustum: qui perfectionius¬

Expanded text:
postoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mandatum dei, quae nonnquae tamen caritas tunc perfecta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed commemorando quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum auctoritate posse destruere. obicere enim solent\', inquit, quod sanctus Iob dixerit: quis mundus est a peccato? nec infans, cuius est unius diei uita super terram\'. deinde quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella factus sum in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui perfectioni ius
Abbreviated transcription (Latin):
quo medo sit accipiendum quod seriptumest omnis homonen¬
degx ominno non solut uet soluere poterit nis corracto er¬
rore quoeredit hominẽ sine adiutorio gratiaedĩ per sẽcem
ꝓpricem uoluntetem posse eẽ ueracẽ : Si alicem quae
sequitur quccestionẽ ꝓ posuit Nee soluit immo uero auxit
& dis ficiliorem reddidit. proponendo aduersum seplbi¬
tum testimoniũ uonest qui faciat bonum non est ur ceq
unum Et queesi contrecrieo testimonice. reperendo qui

Expanded text:
quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo menquomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per solam propriam uoluntatem posse esse ueracem. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, et quasi contraria tes
Abbreviated transcription (Latin):
ipseposuit uiri autem ueraces inuenientur in illa, Qui proculdu¬
bio nonin illa. sedipsis inuenientur eẽ mendices. sicuti est fuistis
cliquando tenebre. Nunc autem lux indño, cumdicer& tenebre
non addit indño: cam autem dixit. lux ad dit utiq in dño: quia
inscipsir lux et̃ non possent. Ut qui glouctur indño glori&ur:
Illi uero in apocalypsi: ꝓpterea tales dicti sunt. quod nons int in¬
uentum in &ececum mendacium. quia non dixerunt senon hac¬
bere peucatum quodsi dicereit scipsos deciporent & ueritus
cato dicerent senoneẽ sinepecato hocipsum eã meidacium
falsum queess& quod dietum est Nonest inuentum inore
ercum mendacium. Ideo ergo si nemaculcsunt. quiccsicut ip¬
si dimiserunt debitoeibi sius. si cills dõ dimitonte mundecosuat
se ccenos uet ualumus exposumus quomodo acipiendiessa
tes timonia quece psua causa com memorauit: Ipre ccutem

Expanded text:
ipse posuit: uiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul duipse posuit: uiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in domino glorietur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt. quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia non dixerunt se non habere peccatum. quod si dicerent, se ipsos deciperent et ueritas cato, dicerent se non esse sine peccato, hoc ipsum esset mendacium falsumque esset quod dictum est: non est inuentum in ore eorum mendacium. ideo ergo sine macula sunt, quia sicut ipsi dimiserunt debitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt. ecce nos, ut ualuimus, exposuimus quomodo accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem
Abbreviated transcription (Latin):
qui &icm si actussit respotest dici abstinens se abomni remli
qui peccato sine quo non est. uelnum quam omnino consentit uel
si abquando precemitur. non opprimitur sicut luctactor foroo
& sicliquando ten&ur nonideo perdit qui superior inuenitur
legitur sane homosi necrimine. legtur sine quaerella & non
legitur sine peccato Nisi filiur hominis Vnus idemq dĩ filius uni
cus Itẽm quid apudipsum iob: & miraculum tenuit ueracis ho¬
minis: Item cepudsa lo monem. desapientia : uiri mendae : Non
erunt illur memoes. uiriautem ueraces inuenientur milla:
Item in apocalipsi. & inaeipsorũ non est inuentũ mendacium
sine maculasunt: Adhaca anos respondemus ammonentes
quomodo sit dicendur, homo uercex perdĩ graticm. atq ueri¬
tactem. qui perscipsum sine dubio mendax ÷. Vndedictum est
omnis homo mendcx, hoc & testimonio sonat desapientia quod

Expanded text:
quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala qui peccato, sine quo non est, uel numquam omnino consentit uel, si aliquando premitur, non obprimitur; sicut luctator fortior, etsi aliquando tenetur, non ideo perdit quo superius inuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur sine querella, at non legitur sine peccato nisi filius hominis, unus idemque dei filius unicus. \'Item\', inquit, \'apud ipsum Iob: et miraculum tenuit ueracis hominis; item apud Salomonem de sapientia: uiri mendaces non erunt illius memores; uiri autem ueraces inuenientur in illa; item in Apocalypsi: et in ore ipsorum non est inuentum mendacium; sine macula sunt\\ ad haec et nos respondemus ammonentes, quomodo sit dicendus homo uerax per dei gratiam atque ueritatem, qui per se ipsum sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax. hoc et testimonio sonat de sapientia, quod
Abbreviated transcription (Latin):
hil telaetut peccataũ meocũ signaesti iniquitaetes inetis i sacculo
& an notas : si quid inuntus trcens gressum tes amonia ergo quas
posuit deuerbis sc̃ obnos sicut potuimus quem ad modum sim
accipienda monstracuimus Neetamen ille solut: quod eundem is
dixs se ꝓposuit: quis enim est mundus cepeccato. Nec infacnsa
ius est. dieiunus uta suꝑterram. Iterum ꝓponere solent in qut
omnir homo mendaex, Neq hoc contrecse ipsum ascipso ꝓ posi¬
tum soluit : sed ommemoecendo alia uelut contraria testimonu¬
a pudeos qui nonintellegunt scam scripturẽ diuina eloquia in hte
dimisit: Ait enim. quib respondendum est quod innumeroh
hebitans in regione. aut siti de nomineiob uerc x sinecrimine
iustus dĩcultor abstinenrse ab omniremala: miror quod ausis:
ponere hoc testimonium. Ubi dictum est abstinens se ubom¬
nire mela. cumomni peccato uell& intellegi cũ superius dre¬
rit. peccatum actum malum eẽ. nonrem: Reminis catur ego

Expanded text:
um meorum. signasti iniquitates meas in sacculo et annotasti, si quid inuitus transgressus sum. testimonia ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos, sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus. nec tamen ille soluit, quod eundem Iob dixisse proposuit: quis enim est mundus a peccato? nec infans cuius est diei unius uita super terram. \'Iterum proponere solent\', inquit, omnis homo mendax\'. neque hoc contra se ipsos a se ipso propositum soluit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in Numerir ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius dixerit peccatum actum malum esse, non rem. reminiscatur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hisauditis legitimis & eucengelicr & apostoliastes¬
timo nus ceedificemur ad graticom quam non intellegunt: qui
igorantes diustitium & suumuolenter constntuere iustituedi
tionsunt subiecti si enimꝰ intellegunt illud ex deuterõ nomio
ueri adimodum a postolus paulus comineeno lcucrte portor¬
dde cr editur adiusaticom orcautem confersiofiat adaliteoi¬

Expanded text:
sunt\'. his auditis legitimis et euangelicis et apostolicis tessunt\'. his auditis legitimis et euangelicis et apostolicis testimoniis aedificemur ad gratiam, quam non intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, or
Abbreviated transcription (Latin):
mandataqus: &iustitias. &iudiciat quaescripta sunt in libro
legir huius: si conuersus fueris ad dnin dm̃tuum extoto
cord&uo & extotae animatua quia mandatum hoo quod
ego mandotibi hodieinon ÷ graue : Neq a telonge est: Non
est incelo ut dicas quis ascend& incelum & accipi& illum
nobis & audientes faciemus: Non ÷ trans mare ut dicas
quis trans fr&abit mare & accipi& illud nobis & audien¬
tes faciemus . Iuxta est enim uerbum ino&uo. incade &
inmanib:tuis facereillud: Item dns in eucengelio Uenitec od
me omnes quilaboratis &onerctiestis. &egouos requi¬
escero facicem: Tolliteiugum incum superuos & discitecome
quia mitis sum & humilis corde & inueni&is requism ani¬
mab: ur̃is. Iugum cnimmeum suaue est &onus ineum le¬
ueest. Item inepistola sc̃i iohannis. haecest carrtas di
t manditecqus obseruemus &mandataqus grauia non

Expanded text:
mandata eius et iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro mandata eius et iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro legis huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis transfretabit mare et accipiet illud nobis et audientes faciemus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo, in corde et in manibus tuis facere illud. item dominus in euangelio: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos requiescere faciam. tollite iugum meum super uosuia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris iugum enim meum suaue est et onus meum leue est. item in epistula sancti Iohannis: haec est caritas dei, ut mandata eius obseruemus; et mandata eius grauia non
Abbreviated transcription (Latin):
cundum uerbum tuum. & nedomin&ur mihi omngs in¬
quitas. & fiat uoluntastuce sicut incelo. ita & interra.
& nenos infercs in temptationem. &c&er huius modi
quae comie morcre longum est: hocutiq oecet ut prae¬
ceptacđi fait qua eut fierent neciuber&ur sinihilibi nr̃a
uoluntus ager&. Necorcr&ur si sola sufficer&, Conino¬
dantur ergo nonesse grauia : ut cui grauia sunt: Intellegect
nondumseaccepisse donum quo grauia non sint. Ne carbi¬
tr&ur ea seperficere quando ita facit ut grauia sint: hila¬
rem enim datorem diligitđe. Nec tamen cumea grauia
sentit despercendo frcengatur. sed ad querendum. p&cen¬
dum pulscendum quae cogactur: Audiamus ergo & in lis
testimoniis: quece deinde posuit sua precepta Nongraui
cominendintẽ : quod đi mandata inquit. Non modo mn possib¬
hcc non sint: uerũ ne grauia quidem: Indeutero nomio & conus
os si audieritis uocem dñi diurĩ custo dire &i facere omnis

Expanded text:
cundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis incundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas, et: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra, et: ne nos inferas in temptationem et cetera huius modi, quae commemorare longum est, hoc utique orat, ut praecepta dei faciat, quae ut fierent, nec iuberetur, si nihil ibi nostra uoluntas ageret, nec oraretur, si sola sufficeret. commendantur ergo non esse grauia, ut cui grauia sunt intellegat nondum se accepisse donum, quo grauia non sint, nec arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut grauia sint — hilarem enim datorem diligit deus — nec tamen, cum ea grauia sentit, desperando frangatur, sed ad quaerendum, petendum pulsandumque cogatur. Audiamus ergo et in his testimoniis, quae deinde posuit, deum sua praecepta non grauia commendantem. \'quod dei mandata\', inquit, non modo inpossibilia non sint, uerum ne grauia quidem. in Deuteronomio: et conuos, si audieritis uocem domini dei uestri custodire et facere omnia
Abbreviated transcription (Latin):
stendit nonee graua diuma precepta quisautem nescutt
cum preceptum generedesit caritas. quia finis precepti est
caritas aplenitudo legis est caritas graue nonesse quo ddi¬
lacemelost idontimendo laborant autem indi preceptrsa
quieatimendo concentur implere sedper secti crtas
ponse lartui timoeem & fact precepti sarcinam leuem
pon solur non premsntem onere ponderume uerun&
fem sableuantem uice pennarum, quactamen ceriti
abab cotur eliam tanta quanta in corporemorti hui
habei potest. parum ÷ nostrae uoluntuos crbrtrio mu
obcausam scriptura comme morct nonesse grauia precepta
diuina nisiut aniina quaeilla grauia sentit intellegeet non¬
dumse accepisse uires quibus talia sint prececepta dñi.
qualia commendantur leuia sclic& atque suauia. &or& ge¬
mitu uoluntatis ut imp&r&. donum facilitatis : qui enim dicit
fiat cormeum in maculatum. & initinera mea dirigese¬

Expanded text:
ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium, ob causam scriptura commemorat non esse grauia praecepta diuina, nisi ut anima quae illa grauia sentit intellegat nondum se accepisse uires, quibus talia sint praecepta domini qualia commendantur, leuia scilicet atque suauia, et oret gemitu uoluntatis, ut impetret donum facilitatis. qui enim dicit: fiat cor meum inmaculatum, et: itinera mea dirige se
Abbreviated transcription (Latin):
cula &operatur iustitiam. & alibii &ero in maculatuscõs
& alibi beatim maculati inuia quiam bulant in legedñ
Item apud salomonẽ diligitdns sc̃ corda. Acceptisar
autem illromnes in maculati, hocum testimoniocum aliquacur¬
rentes exoetantur ut perfectecurrant: Aliqua ipsum finem
comme morant quo currendo pertendant. In grediautem si¬
ne ma cula non absurde &iamillȩ dicitur Nonquuam perfec¬
tus est sed quia dipsam ꝑfectionem in reprehensibiliter currit
carens criminib: dam nabilib: at que ipsa peccata uenialia. Non
neglegens mundare elrmosinis: In gressum quippe: hocest
iter nostrum quotendimus adperfectionem. munda
mundat oeatio, munda est acatio. Ubiueraciter dicitur
dimit te nobis sicut &nor dimittimus utdum non repreher¬
ditur quod nonimputatur. sinereprehensione. hoc est
sinemaculo nr̃t ad ꝑfectionem cursus habeactur Inqua per¬
fectione cum adecim uenerimur lam non sit omnino quod
gnoscendo mundocur. dem deste adhib& testimonia quib

Expanded text:
stitiam; et alibi: et ero inmaculatus cum eo; et alibi: beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege item apud Salomonem: diligit dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes inmaculati\'. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata uenialia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum, quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio; munda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste adhibet testimonia, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
trechere ueluo luntate ꝑ p&recre peccatum ipsenuls cor
precedentib meritis facit credentes in cum quib dimitti
omnepeccatum ÷ quifecit illum teclem ut num quã habuo
habiturus qua osit uoluntatem malam ipse facit in membris

Expanded text:
trahere, vel voluntate perpetrare peccatum, ipse nullis eorum trahere, vel voluntate perpetrare peccatum, ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum. Qui fecit illum talem ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam, ipse facit in membris
Abbreviated transcription (Latin):
oin bomtine uorutcetẽ: quo nondmñ tantum dicimu xpmi sit
merita hominem ut aliquidminus habeat quodadhumanana
tu e ꝑtinere naturã siucanimam: siue imipsa anima nentera
rationaleno siue carnem non de feminaꝵ sums taum sed faetim
deuerbo incarnem conuerso atq mutato qua comniatria falo
euana her&icotum a pollimnaristarum trespcortes uarias di¬
sasqi fecerunt sed dicimus xpmꝰ dnsꝰ uerum natum deđo pati
sincullo initio temporis eundemq: hominem uerum ruatum a
Nõ minemnatre certec plenitudine temporir: Ncceius human¬
tatem: quamaior est pater minuere aliquid cius diumitati
dum hominem ueris simedixit  pateriaior meest, quieg
hunc fetit ex semine dauid: hominem iustum quinum quan
es as& iniustus sincullo merito prȩcedentis uoluntatiscius
iose ex iniustis facritiustos sineullo merito precedentis uolin¬
tatis ipsorum: Ut ille caput him̃ bra sint qus
mirits nullum quodei dimitteretur uel origine

Expanded text:
Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus ChristDeo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus Christtiniani; nec ita hominem, ut aliquid minus habeat quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem, non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato; quae omnia tria falsa et vana, haereticorum Apollinaristarum tres partes varias diversasque fecerunt: sed dicimus Christum Deum verum, natum de Deo Patre sine ullo initio temporis; eumdemque hominem verum, natum de homine matre certa plenitudine temporis; nec ejus humanitasecundum hominem verissime dixit: « Pater major me est . » Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus, sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus, ipse ex injustis facit justos sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. ntibus, nullum quod ei dimitteretur, vel origine
Abbreviated transcription (Latin):
nienter dicipossit acdebecat siqui aut̃ adhuc in peccatorum
dam nabilum delectatione remoramini: ap̃prehendite salu¬
berrimam disciplinam. quod tamen cum fecerits nolite ex¬
tolli quasi deoperib: ur̃is. aut gloriari. quasi hoc non acceperi
ltis ÷ deipsoautem cursuuestro bono rectoq: condis citruos ad p̃
Uerum temen n quiestis nondum uocati quos grectia sua predes¬
tinccuerit digendor accipidis ecendẽ gratiam: quauclitira
sitis electi: duriur dicitur quam dici potest: sinononquil¬
lib& hominib: loqui sothepi ecdesiae cogitemus: Curenim
non potius itadicitur & si qui sunt nondum uocati. ꝓeisut
uocentur &emus . fortaessisenim sic predestinati sunt. ut
nõis orcctionib: concedantur & accipiant ecendem gra¬

Expanded text:
nienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum nienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitlitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad pr« Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet hominibus loqui, sed Christi Ecclesiae cogitemus. Cur enim non potius ita dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gra
Abbreviated transcription (Latin):
nehunt: quã uisergo haec uere sint. nontrmenis tomodo di¬
cenda sunt audientib: multis ut sermo adipsos &iam conuerta¬
tur cisq dicantur illa istorũ uerba quae uestris litteris
indidistis & quae superius interposui Iteo sehaba depre¬
desticione definita sententia uo luntatis di. t alii ex uobis de
in fidelitate accepta oboediendi uoluntate ueneritis ad fidem: quid
opus ÷ dici aliex uobis sienim ecclesiaedĩ loquimur : si credentib:
loquimur curalios eocum ad fide uenisse dicentes. c& eris face¬
re uideamur iniuriam cum possimus congruentius dicere:
Ita schab& de prȩdestinatione definita sententia uoluntatis dĩ.
Ot ex infidelitate ueneritis ad fidem. accepta uoluntate oboedibi¬
di &accepta ꝑ seuerantia ꝑmaneatis infide: Necillud quod se¬
quitur estomnino dicendum. Id est exeri uero quimpercatoꝵ
delectatione remoramini Ieo nondũ surrexistis quia necdũ
uos aduitorium gratiae miserantis erexit. cum bene & conue

Expanded text:
nebunt: quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibus multis, ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur illa istorum verba, quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia permaneatis in fide? 59. Nec illud quod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeteri vero qui in peccatorum delectatione rvos adjutorium gratiae miseran
Abbreviated transcription (Latin):
qus ex malauo luntate boncem &illumergo & nos prȩdestinauit:
quia &inillo ut ers& capud nostrum: & in nobis uteius corpus es sen
hon prȩces sura merita nostre sed operasua futura prescuit: qui
egant hec suntellegunt agent do grectias: qui autem nonintel¬
le gunt orent uteccum ille sit doctor interiori: acuius facieest sci
ueum &emendacior fio propitium mihi dnmꝰ agnosco & hoc
ꝑ ecdesiae doctires maxime expecto : si & in ipsorũ manusuenit:
dignanturq nosse quo dscribo

Expanded text:
go et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scim emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse quod scribo
Abbreviated transcription (Latin):
ritam. uel tardroris intellegentiae multitudinẽ redargui. quo¬
dam modo ipsa sua prȩdicatione uideatur sicut redargui uide dt
& prescientia di quã certenegare non posunt: si dicatur hominib
siue curratis siuedormiatis: quoduos presciuit quifalli non po¬
test. hoc eritis: dolosi autem uelimpedĩti mediciest: &iam utileme¬
dicamentum si calligare aut non ꝓossit autobsit: sed dicendu :
sic currite ut non comprehendatis : atq: utipsocursuuestro i tauos
eẽ prȩcognitos noueritis uellegitime curreris. &si quo alo
modo dĩ presentia prȩdicari potest uthominis segnitiarepl¬
latur: quam uis ergo utse habeat depredestinatione defina¬
sententia uoluntatir di Vt alii exinfidelitate accepta uoluntas
oboediendi conuertantur ad fidem uel ꝑseuerent infide
ceeriuero quimpercatorum dam nabilium delectatione remo¬
raentur si d ipsi prȩdes tinatisunt Ioeo nondum surrexer Int

Expanded text:
ritam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quoritam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo itsententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero, qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dutem in gratius quam negecre ipscem gratiam di dicendo eam
secundum merita nostra darit qusd in pclagianis fides cathohca
exhorruit: quo d ipsi pelagio capitale crimen obiecit. quod ipse
pelecgius Non quidem amore ueritatis dũ sed tecmen suaedamna¬
tionis timoredam nauit : quis quis autem dicere gratiam di se¬
cundum meriteo nostra dari sicut catholicus fidelis exhorr& qec
ipsam fidem subtrahat diꝰ gratiae. quia misericordiam consecutas
est utfidelis essa: ac ꝑ hoc gratia eđi tribuat ꝑseuerantiam quo¬
q: usq infinem quiamiscricordiam consequitur quam poscit
cotidie neinferatur intemptationem. In terinitium autẽ fide
& ꝑfectionem ꝑ seuerantiae media sunt illa quib: recte uiuimi.
quaeipsi dicom donari nobis ado fideimparconte consentiunt:
haecaut̃ omnia in itum scilic& fidei: &c&era usq in fine dona
sua dr̃ lcergiturum seuocatirs suir eẽ presciuit : Nimiacigitur conto¬
tionis ÷ prȩdestinationi contradicere Uel de prȩdestinatione du

Expanded text:
em ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahat Dei gratiae, qua misericordiam consecutus est ut fidelis esset: ac per hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus largiturum se vocatis suis esse praescivit. Nimiae igitur contentionis est, praedestinationi contradicere, vel de praedestinatione dub
Abbreviated transcription (Latin):
dem opere hoc est in expositione eiusdem euangelii cumadille uo¬
niss& locum ubidnm adhierusalem ꝑgentẽ sa maritani recipa
aut̃ non receperint edin euangelista cominemorauit dicens q
facies cius erat euntis in hierusalem: discipuliautem recipima
samariam gestiebant: sed đs quos dignatur uocat. & que uult

Expanded text:
eodem opere, hoc est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominum ad Jerusalem pergentem Samaritani recipere autem non receperint eum, euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant, sed deus quos dignatur uocat et quem uult
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ aupimis sum ꝙ unde sab intrauit ut a abundar& delictum &u
bilabundiuit deietum sap habundauit gratia idẽutacciper& lia¬
no p̃certa sipbe desus uiribus fidens in quibus deficies & actus
&iam p̃uaricatar liberator  insalua torem querequirer& : Atque
taeum timo lgis humilem sactũ tamquã redagogus ad fidem
gratiã quep dicer&: itamulti plicatis in firmitatib postea
aacderauerunt᷑ qubus fanandis oporcure xp̃s aduonit. Incu¬
uus eniuauet eiuui usti antiqui credederunte cudemi peagratia
eius aduate ue gaurdente s cduri p̃ nosarent oeui duti aus sagriua

Expanded text:
semen cui promissum est, unde subintrauit ut abundaret delictum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia: id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etia
Abbreviated transcription (Latin):
Vtderecolant ceduersus heresim pelagianã iam ante cdquod
annos istecdicta ee atq conscripta. quacenunc eis displicere
mirandum est, quaomuis neminem uelim. sicam plecti omnia
mea ut mescquatur : nisiin his: quib: menonerresse ꝑspexerit :nã
a ꝓpterec nunc facio libror inquib: opuscula mea reractanda sus¬
cepi ÷ ut nec in cipsum in omnib: me secutum fuisse demonstrem

Expanded text:
 adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ter hoc quodin questionem uenit: omniamea sicut scribitis seꝓ
fitentur amplectr uideant in quamautrum in primi libri posteri¬
orib pcertib eorum duorum. quos in episcopatus initio ante¬
quam pelagiana heresir apparer& ad simplicanum medio¬
lanen sem episcopum scripsi remanserit laliquid: quouocetus
indubium grecciamđi non secundũ morita nre dari : &utrum

Expanded text:
 sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari:
Abbreviated transcription (Latin):
me & aures audientes: Certe qui non accepit. reiciat: dum tam bi
quicapit sumat cebibact. bibat &uiuat, sicut onim prȩdicanda est
piecaes Utabeo qui hab& aures audiendi dsꝰ recte colatur: prȩdi¬
anda est pudicitia Ut aebeo qui ab& aures audiendi. ruihilgeni¬
eclib membris illicitum ꝑp&retur ÷ prȩdicande ÷ caritas ut ab¬

Expanded text:
Certe qui non accepit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas
Abbreviated transcription (Latin):
prianus master gloriosissimus potuit uqua sibinos in oratione
dominica &iam pinimicis fidcixpianȩ orccreo portere commonu
ubi demitio fidei quod &iam hoc donum di sit: quid sentir&
stendit : & ꝓ ꝑseuerantia usq: infinem quia &ipsam non ni¬
sidĩ eis qui ꝑscuera uerint donateclȩsiam xp̃i cotidie orccre
mons trauit : beatus quoq am brosius cum exponer&: quodait
quodibi uisumeẽ declarat, Nonenim uoluntate tantũ humanẽ
unum est: sedsicut placuit ei quumn meloquitur xpr quiutid

Expanded text:
 doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambrosius cum exponeret quod ait quod uisum sibi esse declarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei qui in me inquit loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcriħm xp̃m in ipsum ⁊ dein dequid adiungat adtendite : secundũ
placitum in quiduo luntatis suae : Nein tanto beneficio gratiac.
deplacito gloriccremur. uoluntatis spocce : inquagracti ficauit nos
inquid indilecto filio suo inquautiq uoluntatesua grcctificauit
nos: sicdictum est gratficauit a gratia: sicutiustificauit dicitꝰ
Aiustitic: in quo habemus in quid redemptionẽ ꝑ sanguinem qis
remissionem peccatteum : secundum diuitias gratiae cius. q̃ ae
habundauit in nos : inomni scepientice & prudentia utostendere¬
sobis mosterium uoluntictis succe secundum bonam uolunteto

Expanded text:
ristum in ipsum. Deinde quid adjungat, attendite: secundum placitum, inquit, voluntatis suae; ne in tanto beneficio gratiae de placito gloriaremur voluntatis nostrae. In qua gratificavit nos, inquit, in dilecto Filio suo: in qua utique voluntate sua gratificavit nos. Sic dictum est gratificavit a gratia, sicut justificavit dicitur a justitia. In quo habemus, inquit, redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitabundavit in eos in omni sapientia et prudentia; ut ostenderet eis mysterium voluntatis suae secundum bonam voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
uantũ infraco gitccripotest sidonec morere ũr fideliter uixit
quam multorum annorum si exiguum temporis ante mortem
scuerantia. dequadictum est qui ꝑscuerauerit
lis q n finem hic saluus erit onum sitđi quods̃
non sit quomodo uerum est quoda postolus ait : Vobis daͣtum est ꝓxep̃o
non solum ut credatir in cum : Urum &iam ut paciamini proco horũ
quippeunum ꝑtin& adinitium : alterum ad finem : Utrumq tamenes
dĩ donum: quia utrumq dictum est donatum sicut & superius iam
diximus : quod enim est initium uerius xp̃iano : quam crederexp
in xpm qualiscumq inuentaest contradictio ut donumđi nonin¬
tium. sed aucmnentum fidei dicer&ur: cuio pinionidonantedã
satis suꝑq: respondimus: quidautem dicipotest cur ꝑseuo¬

Expanded text:
quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem perseverantia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod si non sit, quomodo verum est quod Apostolus ait, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo ? Horum quippe unum pertinet ad initium, alterum ad finem: utrumque tamen est Dei donum, quia utrumque dictum est esse donatum, sicut et superius jam diximus. Quod enim est initium verius christiano, quam credere in in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque respondimus. Quid autem dici potest, cur perseve
Abbreviated transcription (Latin):
dicendus est : numsi hab & aliquis continentiam & abca decidat atq in¬
continens fiat siius titiam similiter si pacibitiam siipsam fidem rec¬
tedicitur habuisse: & non habere : continens enim fuit : ueliustus fuit
uel paciens: uel fidelis fuit quam diu fuit: Cum uero eẽ destitit non t
quod fuit: quiuero non ꝑscuerauerit. quo modo ꝑseuerans fuit cũ
ꝑ scuercendo quisq: ostendat ꝑseueraentem quo diste non fecit ũ sed
nequis quam relucteur & dicat. si ex quo fidelis quisq factus est
uixit uerbi gratia decem annos: & eorum mediotem porc. fide
lcpsus ÷ Non ne quinq: annos ꝑseuerauit : Non contendo deuer¬
bis siccilla ꝑseue runtia putatur eẽ dicenda tam quam tẽporisui
hanccerte dequanunc agimur ꝑseucrdenticm qua in xp̃o ꝑscueratur
usq infinem÷ uullo modo habuisse dicendus: qui non ꝑstuera¬
perit usq infinem: potius quae hano habuit unius annifidelis. &

Expanded text:
dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque indicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit; cum vero esse destitit, non est quod fuit: qui vero non perseveraverit, quomodo perseverans fuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et
Abbreviated transcription (Latin):
asse ostenderemus: quod &sidiutius fecimus quam
sor sitan uellent hi propter quoi fecimus hinc abeis
eprehendi pacratisumus : dumtamen & simulto
dutiur quam uellent & sicum fccstidio ac tecedio
intellegentium fateantur nos fecisse quod fecimus
Idest &i cem initium fidei: sicut continertiam. pacior¬
ticem. iustitiam pi&cetem &c&erc de quibus
cum his nulla contentio est donum dĩ essedocuis se:
hic crigo sit huius uoluminis terminus: neof¬
fendat unius uimia longitudo:
a deperseveratiħa diliccusius dispirtandũ
est ncom &in priore libro cuma geremus deinitio fidei &iam dehac
n tum modo periculum est uctaditur : Itaq utrum quisq hac munus
cceperio: quam du hancutam ducit incertum est: si enimprius quam
horiatur cadit : non ꝑscueras se utq dicitur & ueris simedicitur
uom odo ergo pscuerantiam: qui non ꝑseueruit accepisse uel habuis se

Expanded text:
esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo.  de perseverantia diligentius disputandum est: nam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui non perseveravit, accepisse vel habuisse