comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nia colores inseprius habuisse intelle ger&ur in quib facer&
corpora. sedita acceper&ur. omnia corpora in coloribus dispo¬
suisti. ac sidicer&ur. omnia corpora sic disposusti ut haberent co¬
lores: Quasi uero acreatoredõ disponta in colorib corpora
idest ita disposita ut colorata essent ponit alter in tellegi. nin ali¬
quaratio oculorum singulir corporum generibur distribuen¬
dorum in ipsa disponentis sapientia nonde fuisse intellegatur &¬
si coloribi ñ appellatur: hoc ẽ enim qđ dixi dũ rerconditur ñ ẽe
deuocabulis laborandũ : faciamus ergo itadictũ ẽẽ omnia in¬
in mensura & numero & pondere dn posuisti tãquam dictum erra
ita disposita uthaberent proprias mensurassuar & propri
osnumeros & proprium pondus : quaemeir prosuicuius q
generis mut abilitate mutarentur augmenus & diminuionib
multitudine & paucitate. leuitate & grauitate: secundum dispo¬

Expanded text:
nia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret nia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita dios numeros, et proprium pondus, quae in eis pro sui cujusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, levitate et gravitate, secundum dispo
Abbreviated transcription (Latin):
renare conatur: non est urguendus ut faciat : dum
enim hoc intellegatur. quod in tellegendum est: non
magnopen curandum est quiduoc&lur : scire oposta
tamen cuius modi similitudo est inferiorum ad super¬
orarr non enim aliter rec te. hinc illuc ratio tendi
& nititur iamuero siquis quamdicit creatam esse
mensuram & numerum & pondus inquibus dm̃
omnia disposuisse scribtura testatur : si in illis omnia
disposuit: eadem ipsa ubidis posuit : siin alus. quomodo
ergo in ipsis omnia quando ipsa in aliis nonitaque
dubitandumest illa esse extraea quae disposita sunt :
in quibus omnia disposita sunt: An foste putabimus
ita dictum esse omnia in mensura & numero & pondere
disposuisti : ac si dicer&ur omnia sic disposuisti ut habe¬
rent mensuram & numerum & pondur: quia & sidice¬
r&ur omnia corpora in coloribur disposuisti : non hinc
ess& consequens ut ipsadĩ sapientia perquam facta sunt om¬

Expanded text:
renare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum renare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferiorum ad superiora. non enim aliter recte hinc illuc ratio tendit et nititur. Jam uero si quisquam dicit creatam esse mensuram et numerum et pondus, in quibus deum omnia disposuisse scriptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea, quae disposita sunt, in quibus omnia disposita sunt An forte putabimus ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
pendatur : sedhaec animorum atq mentium. & mensura
aliamensura cohib&ur . & numerus alio numero formatur.
& pondus alio pondere rapitur: mensura autem sinemen¬
sura est. cui aequatur quod deilla est: Nec alicundae ipsa est
numerus sinenu mero est quoformantur omnia nec forma¬
tur ipse: pondursine pondere est : quore feruntur ut quiescant.
quorum quies purum gaudium est : Nec illudiam refesturi
aliud sed nomina mensurae : & ponderis & numeri quis¬
quis non nisi uisibi liter nouit. seruili ternouit ꝓtrans¬
cendat itaque omne quodita nouit. aut si non ctum po¬
test nec ipsis nominibus hereat. dequibus cogitare m¬
si sordide non potest : tanto enim magis ciuique ista
in superioribus cara sunt. quanto ipseminus est in
inferiorib: caro: quod si non uult aliquis ea uocabu¬
la quae in reb infirmis & abiectissimis didicit tran¬
ferre ad illa sublimia quibus intuendis mentem se¬

Expanded text:
pendatur . at haec animorum atque mentium et mensura pendatur . at haec animorum atque mentium et mensura alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec alicunde ipsa est; numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse; pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem se
Abbreviated transcription (Latin):
format omnia. & ordinat omnia nihilq aliud dictum in¬
tellegitur. quomodo ꝑcor & linguam humanam potuit.
omnia inmensura &numero & pondere disposuisti. nisi
omnia inte disposuisti : magnum est paucisq concessum
excedere omnia quam m&iri possunt. utuideatur mensu¬
ra sinemensura excedere omnia quae numeraripossunt.
utuide atur numerus sinenumero excedere omnia quae
appendi possunt. utuideatur pondus sinepondere
eq enim mensura &numerus & pondus in lapidibus tan¬
tmmodo & lignis atq: huius modi molibus & quantis cumo
corporalibus uel terrestribus uel caelestibur anim aduesti
&cogitari potest. Est &iam mensura aliquidagendi ne
sit in reuocabilis &immoderata progressio: & est nume¬
us & affectionum animae &uirtutum quo abstultitiae
deformitate ad sapientiae formam decusq colligitur:
& estpondus uoluntatir & amoris ubi appar& quantiquid¬
q in app&endo fugiendo praeponendo. post ponendoq:

Expanded text:
format omnia et ordinat omnia, nihilque aliud dictum informat omnia et ordinat omnia, nihilque aliud dictum intellegitur, quomodo per cor et linguam humanam potuit: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, nisi: omnia in te disposuisti? Magnum est paucisque concessum excedere omnia, quae metiri possunt, ut uideatur mensura sine mensura, excedere omnia, quae numerari possunt, ut uideatur numerus sine numero, excedere omnia, quae pendi possunt, ut uideatur pondus sine pondere. Neque enim mensura et numerus et pondus in lapidibus tantummodo et lignis atque eiusmodi molibus et quantiscumque corporalibus uel terrestribus uel caelestibus animaduerti et cogitari potest. est autem mensura aliquid agendi, ne sit inreuocabilis et inmoderata progressio; et est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitate ad sapientiae formam decusque conligitur; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi adparet, quanti quidque in adpetendo, fugiendo, praeponendo postponendoque
Abbreviated transcription (Latin):
cogniar anima quat potest inuocato in auxiliumdo elen¬
petiente atque in spirante ures utrum haecer iannen¬
sura numerus pondus in quibus dm̃ cdsposuisse ominia
scribtum est erant. alicubi anequam crear&ur uniuersa
creatura. AN &iam ipsa creata sunt : & sierant antea ubierant:
neq enim antecreaturam erat aliquid nisicreator: In ipso ergo
erant : sed quomodo : Nam &ista quaecreata sunt in ipso esse legi¬
& quomodo illa ipse : neq: enim ds̃ mensura est autnumerus
autpondus. autista omnia : ansecundum id quod nouimus
mensuram meis quaem&imur. & numerum ieis quaenu¬
meramus. & pondus in eis quae appendimus . non est dr̃ ista.
Secundum iduero quod mensura omnirei modum praefigi
& numerus omnirei speciem praeb&. & pondus omnem
rem adqui&em ac stabilitatem trahit. Ille primitus &
uera citer & singulariter. ista est . qui terminat omnia. &

Expanded text:
cogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et incogitet anima, quae potest. inuocato in auxilium deo et inpertiente atque. inspirante uires, utrum haec tria, mensura, numerus, pondus, in quibus deum disposuisse omnia scriptum est, erant alicubi, antequam crearetur uniuersa natura, an etiam ipsa creata sunt. et, si erant antea, ubi erant. neque enim ante creaturam erat aliquid nisi creator. in ipso ergo erant. sed quomodo? nam et ista. quae creata sunt, in ipso esse legi nantur? et quomodo illa ipse? neque enim deus mensura est aut numerus aut pondus aut ista omnia. an secundum id, quod nouimus mensuram in his, quae metimur, et numerum in his, quae numeramus, et pondus in his, quae adpendimus, non est deus ista? secundum id uero, quod mensura omni rei modum praefigit et numerus omni rei speciem praebet et pondus omnem rem ad quietem ac stabilitatem trahit, ille primitus et ueraciter et singulariter ista est, qui terminat omnia et
Abbreviated transcription (Latin):
bus agermur Eprimo infirmamento lumina ra sequr
prius erat factum firmamentum Deinde ininfemore
animantia sicutordo ipse poscebat. unodie aquarum
alionterrarum : necquis quam itademens est ut audeat
dicere non potuis se dm̃ facere. u nodie cuncta siuell&
aut siuels biduo unodie spiritalem creaturam ealio
corporalem siue unodie caelum cumomnib pestnentibu
& alio terram cum omnib quae in ea sunt. &omnino quor¬
douella nquamdui uell& & quomodo uell& quis est
quidicat uoluntatieius aliquid potuisse resistere : quo¬
propter cumeum legimus sex diebus omnia perfecipa
& senarium numerum considerantes inuenimus essȩ per¬
fectum atque na creaturarum ordinem cur eiitura
suam ipsarum pastium quibur istenumerus ꝑficturas
siam p quam gradata distinctio. ueniat &iam ilinn
inmentem quod alio loco scribturarum ei dicitur omna
nmensura & numero & pondere disposusti atdue Ne

Expanded text:
bus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia bus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die aquarum. alio terrarum. nec quisquam ita demens est, ut audeat dicere non potuisse deum facere uno die cuncta, si uellet, aut, si uellet, biduo: uno die spiritalem creaturam et alio die corporalem, siue uno die caelum cum omnibus pertinentibus et alio terram cum omnibus. quae in ea sunt . et omnino quando uellet et quamdiu uellet et quomodo uellet. quis est, qui dicat uoluntati eius aliquid potuisse resistere? Quapropter, cum eum legimus sex diebus omnia perfecisse et senarium numerum considerantes inuenimus esse perfectum, atque ita creaturarum ordinem currere, ut etiam ipsarum partium, quibus iste numerus perficitur, adpareat quasi gradata distinctio, ueniat etiam illud in mentem, quod alio loco scripturarum ei dicitur: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
die sexto operasua quae fecit: magis autem inistum nume¬
rum intentusfio. Cum considero &iam ordinem operum
psorum : sicutenim idem numerus gradatimpartibur
ls intrigonum surgit : Nam ita sequuntur unum duo
tia. utnullur alius in terponi possit quae singulae sena¬
ni pastessunt quibus constat unum sexta ÷ duo tertia :¬
nia dimidia : Ita unodie factaestlux : duob autem se¬
uentib fabrica mundihiuus uno superior pars idest fir¬
namentum. Altero inferior idest mare &terra: sed¬
pastem superiorem nullis alimentorum corporalium
generibus impleuit: quia non ibierat poRaturus cor¬
poratali yefectione indigentia adinferiorem quam
sibi congruentib animalibus ornaturus eretiu
cebiari eotum indigennae cibis anteditauiadini
cessao tribus dicb ea creata sunt quae intra mundũ
idest intraistam uniuersi tatem uisibilenorun ele¬
menus omnib factam uisibilia suis & congrans mui¬

Expanded text:
die sexto opera sua quae fecit. Magis autem in istum numedie sexto opera sua quae fecit. Magis autem in istum numerum intentus fio, cum considero etiam ordinem operum ipsorum. Sicut enim idem numerus gradatim partibus suis in trigonum surgit; nam ita sequuntur unum, duo, tria, ut nullus alius interponi possit, quae singulae senarii partes sunt quibus constat; unum, sexta; duo, tertia; tria, dimidia: ita uno die facta est lux, duobus autem sequentibus fabrica mundi hujus; uno superior pars, id est firmamentum, altero inferior, id est mare partem superiorem nullis alimentorum corporalium generibus inpleuit, quia non ibi erat positurus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, id est intra istam uniuersitatem uisibilem ex elementis omnibus factam, uisibilia suis et congruis moti
Abbreviated transcription (Latin):
dent si ct quo detimus eduo deuicer mus &emubutal ou
plur q crge lieo periuntur quilib & horum quam ille qupe
fecti uocantur. eo quod simul suis ductis talibus pasti¬
bus conpleantur nam post senarium duod&ricens¬
mus inuenitur. quisimiliter suir talibur pastibur constat
hab& enimeas quinq: uiceisimam doctauam quastam de¬
cimam septimam quartam dimidiam id est unum & duo
& quattuor &septem & quat uordecim quae simulduc¬
tae peundem duo de tricersimum conplent. fiuntenim
uiginti octo: & quanto numerorum ordo praecedit.
tanto productioribus prorata portione interuallis
repperiuntur hunumeri quisius talibur par tibur m
summam redactis adse ipsos occurrunt : dicunturq per¬
fecti: quorum enim numerorum tales partes simul
ductae nonimplent eosdem numeros quorum partes
sunt inperfecti nominantur: quorum autem &iam ex¬
cedunt: plusquam perfecti appellantur : Perfecto
ergo numero dierum hoc est senario : perfecit dr̃ operasua
quaefecit: Itaenim scribtum est. Et consummauit dr̃ in

Expanded text:
dant, sicut duodecimus et duodeuicesimus et multi tales. plures ergo reperiuntur quilibet rfecti vocantur, eo quod suis simul ductis talibus partibus compleantur. Nam post senarium duodetrigesimus invenitur, qui similiter suis talibus partibus constat: habet enim eas quinque vigesimam octavam, quartamdecimam, septimam, quartam, dimidiam; id est unum, et duo, et quatuor, et septem, et quatuordecim; quae simul ductae eumdem duodetrigesimum complent: fiunt enim viginti octo. Et quanto numerorum ordo procedit, tanto productioribus pro rata portione intervallis reperiuntur hi numeri, qui suis talibas partibus in summam redactis, ad seipsos occurrunt, dicunturque perfecti. Quorum enim numerorum tales partes simul ductae non implent eosdem numeros quorum partes sunt, imperfecti nominantur: quorum autem etiam excedunt, plus quam perfecti appellantur. 6. Perfecto ergo numero dierum, hoc est senario, perfecit Deus opera sua quae fecit. Ita enim scriptum est: Et consummavit Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
satione operatur. nmul & requiescens &operans. sica
iamista tractata sunt: quorumoperum eiur quaeuss
nunc operatur peruolumina temporum explicin¬
dorum uelutex or diumnarrandi sumens ait scribtura
fons autem ascendebat d&erra & in rigabat omnem
faciem terrae: dequofonte quia diximur quod dicendi
putauimus : eaquaesecuntur ab alio consideremus
exordio.
LIBER QUIN TUS

Expanded text:
satione operatur, simul et requiescens et operans, sicut satione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam ista tractata sunt. quorum operum eius, quae nunc usque operatur, per uolumina temporum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. de quo fonte quia diximus, quod dicendum putauimus, ea quae sequuntur ab alio consideremus exordio. LIBER SEXTUS
Abbreviated transcription (Latin):
turae caeli & terrae. cum factus est dies fecit dr̃ cue¬
lum & terram & omnia uiride agri antequam ess& sun
terram. & omne fenum agri antequam ex ortum est
nonsic quomodo facit opere quonunc usq operatur ꝑ
pluuiam & hominum agriculturam: adhoc enim ad¬
iunctum est. nonenim pluerat dr̃ super terram. necerat
homo quio perar&ur terram: sed illo modo quocre auit
omnia simul. senarioq dierum numero consum mauit.
cumdiem quem fecit eisq fecit sexier praesentauit. non
alternante spatio temporaliter sedordinata cognitione
causaliter a quibur operibur in dieseptimo requieuit. &iã
suam requiem eiusdem diei notitiae gaudioq praebere
dignatur. &ideo non eum in quolib& operesuo. sed in sua
requie benedixit & sanctificauit: unde nullam ulterius
creaturam instituens. sedeaquae omnia simul fecit
amministratorio actu gubernanr & mouens. sine ces¬

Expanded text:
turae coeli et terrae, cum factus est dies, fecit Deus coeturae coeli et terrae, cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri. antequam exortum est. non sic, quomodo facit opere, quo nunc usque operatur per pluuiam et hominum agriculturam — ad hoc enim adiunctum est: non enim pluerat deus super terram nec erat homo qui operaretur terram — sed illo modo, quo creauit omnia simul senarioque dierum numero consummauit. cum diem, quem fecit, eis, quae fecit, sexies praesentauit non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. a quibus operibus in die septimo requieuit. etiam suam requiem eiusdem diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine ces
Abbreviated transcription (Latin):
tur successionibus alterum ex altero. Sedutrumque
exterra. nec ex ipsis terra: priorigitur eorum parens
terra: sic & animalia potest incestum esse utrum ex
ipsis semina anipsa exseminibus: quod lib& tamen
horum prius exterra cestissimum est: Sicut autem
in ipso grano in uisibiliter erant omnia simul quaeper
tempora in arborem surgerent : ita ipse mundur cogitan¬
dus est cum dr̃simul omnia creauit habuisse simul om¬
nia quae in illo cumillo facta suntꝰ: quando factus est dies
non solum caelum cumsole & luna & sideribur quorum
ispecies man& motu rotabuli. & terrae & abrssus. quae uelut
nconstantes motus patiuntur adq inferius adiuncta
partem alterũm mundo conferunt. sed &iam illa quae
asua & terra produxit potentialiter ađque causaliter
prius quam pertemporum morasita exorgrentur:
quomodo nobisiam nota sunt in eis operibur quae drs̃ ura
nunc operatur. quaecumq itasinthic est liber es¬

Expanded text:
tur successionibus alterum ex altero, sed utrumque tur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra nec ex ipsis terra; prior igitur eorum parens terra. sic et animalia: potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus; quodlibet tamen horum prius, ex terra certissimum est. Sicut autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogitandus est, cum deus simul omnia creauit, habuisse simul omnia, quae in illo cnon solum coelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius adjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita exorirentur, quomodo nobis jam nota sunt in eis operibus, quae Deus usque nunc operatur. 46. Quae cum ita sint, Hic est liber crea
Abbreviated transcription (Latin):
germen exsemine: Insemine ergo illa omnia fue¬
runt primitur. non mole corpore ae magnitudinis
secdui potentiaq caurali: nam illa magnitudo copia
terrae umorisq congestaest: sedilla in exiguo grano
mirabilior praestantiorq uisest: quaualuit adiacen
umor commixtus terrae. tamquam materies u¬
tiunligni illiur qualitatem in ramorum diffunone
in foliorum uiriditatem ac figuram. infruc tuum
formas: & opulentiam . omnium que ordinatissimam
distinctionem: quicquidenim ex arbore illa surgit
aut pend& quod non ex quodam occulta thesauro
seminis illius ex tractum ađque depromstum est: at
illud semen ex arbore lic& non illa sed altera. adque
illa rursus ex altero semine. aliquando autem & ar¬
bor ex arbore cum surculus demitur adque planta¬
tur: ergo & semen ex arbore. & arbor exsemine :¬
& arbor ex arbore semen autem ex semine nullo
modo nisi arbor interueniat prius. arbor uero ex
arbore &iam si semen non interueniat: alter nsigi¬

Expanded text:
germen ex semine: in semine ergo illa omnia prgermen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud semen ei arbore licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine; aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. ergo et semen ex arbore et arbor ex semine et arbor ex arbore. semen autem ex semine nullo modo, nisi arbor interueniat prius; arbor uero ex arbore, etiamsi semen non interueniat. alternis igi
Abbreviated transcription (Latin):
trentur indicias sed quia haec minima in promtu
sunt sensibi nostris & ea facile uestigamus. eluc& i
eis ordorerum:atilla quorum ordinem uidere ñ
possumus. in ordinata arbi trantur. qui esse non
putant nisi quod uidere possunt. aut siputant. tal
aliquid putant quale uidere consuerunt: Nosau¬
tem quorum gressus nein illã peruersitatem inci¬
damus eadem diuina prouidentia per sanctã scrib¬
turam faegit. ex ipsis quoque operibus dĩ eodem
ad iuuante indagare conemur ubi haec simul crea¬
uerit. cuma consum matis suis operib requicun
quorum speties perordinem temporũ usque nunc
operatur: considere mus ergo cuius lib& arboris
pulchritudinem inrobore. ramis. frondibur: pomis:
Haec species nonutiq repente tanta actalir ex ostaest :
sed quo&iam ordine nouimus: surrexit enimara dice
quam terrae primum germen infixit. atq inde om¬
nia illa formata & distincta creuerunt porro illud

Expanded text:
trentur indicia? sed quia haec minima in promtu trentur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris et ea facile uestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos autem, quorum gressus, ne in illam peruersitatem incidamus, eadem diuina prouidentia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud
Abbreviated transcription (Latin):
selicitatib hominum quod non prouitȩ meritis accidur
uiderent tantum ordinem quantus in membris carnis
cuius lib& animantis appar& nondico medicis qui
haec propter astis suae necessitatem diligenter pate¬
facta & dinumeratarimati sunt sed cuius mediocri
cordis & considerationis hominis: nonne clamarent
nepuncto quidem temporis dm̃ aquo est omnis men¬
iurarum modus omnis parilitas numerorum: omnis
ordo ponderum ab eius gubernationecessare : quid
ergo ab surdius quid in sulsius sentiri porest : quameo
totam esse uacuam nutu & regimine prouidentia e
suuun ertiema & exigua uideas tanta dispositione
formaii ut aliquanto ad tentius cogitata inerrabi¬
mincutiant ammirationir horrorem ue cum
quat natura naturae corporirante ceucum
suied est dementius quam putaie nullum ee diuina
prouidentiae iudicium demorib hominũ. cum in eo¬
rum carne tantae eius solernae clareant & demons¬

Expanded text:
felicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, felicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet animantis adparet, non dico medicis, qui haec propter artis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuiuis mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest quam eam totam esse uacuam nutu et regimine prouidentiae, cuius extrema et exigua uideas tanta dispositione formari, ut aliquanto adtentius cogitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? et cum animae natura naturae corporis antecellat, quid est dementius quam putare nullum esse diuinae prouidentiae iudicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demons
Abbreviated transcription (Latin):
ius inferioris quod non in merito &iam terrae nomine
deputatum est facies uariatur &uertitur: Sed cum addidi
quae faciunt uerbum eius : satisostendit earum quoq re¬
rum ordinem diumo subditum imperio latere nos potius
quam uniuersitatir deesse naturae: quod autem oresuo sal¬
uator cumdicit. unum passerem non cadere interram
sine dĩ uoluntate. & quod fenum agri portpaululum mil¬
tendum inclibanum ipse tamen uestiat. nonne con¬
firmat non solum totam istam mundi pastem rebus
mostalib & corruptibilibus deputatam uerum ou¬
am uilissimas eius abiectissimasq pasticular diuina
prouidentia regis & ceste isti quihoc negant nec
sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt:
sunhac mundi paste quam putant fostuitis motibur
perturbari potius quam sapientiae diuinae summi¬
tatis regi & ut hoc quasi probent gemino abutun¬
tur argumento uel quod supra commemoraui dein¬
constantia tempestatum. uel de felicitatib ađ que in¬

Expanded text:
ius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine ius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mitendum in clibanum ipse tamen uestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur argumento, uel quod supra commemoraui de inconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque in
Abbreviated transcription (Latin):
mantur ađque nascuntur. quomodo ista considerar
debeamur: non enim frustra scribtum est desapientia.
quod a matoribus suis ostendit se in uiis hilariter. & in
omni prouidentia occurrit illis: nec omnino audiendi
sunt quiputauerunt sublimes quidem mundi partes
id est a confinio corpulentioris aeris huius & supra
diuina prouidentia gubernari. Hanc autem imam
partem terrenam &umidam aeris que huius uicinio¬
ris qui terrarum & aquarum ex alationib umescit
in quo uenti nubesque consurgunt casibus potius &
fortuius motib agitari: Contrahos enim loquitur
psalmus : quicum explicass& laudem caelestium se
&iam ad ista inferiora conuertit dicens I. audatednm̃
d&lerra dracchones & omnes abrssi ignis grando ni
glacies sp̃s tempestatis. quae faciunt uerbum eius:
Nihilenim tamuid& urcasib uolui quam omnes ist
procellosae acturbulentae qualitates. quib caeli hu¬

Expanded text:
mantur atque nascuntur, quomodo ista considerare mantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frustra scriptum est de sapientia, quod amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi: ignis, grando, nix. glacies. spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum eius. nihil enim tam uidetur casibus uolui quam omnes istae procellosae ac turbulentae qualitates, quibus caeli hu
Abbreviated transcription (Latin):
tioni non inseruerit: aperte contradicimus dicenti seripturȩ
quod consummauerit omnia operasua in diesexto: Secundũ
laenim generarerum quae primum condidit noua tum
nulta facere quae tunc non fecit manifestum est: nouu
autem genus instituere credirecie non potest quoniam tunc
omnia consum mauit: mou& itaq: occulta potentia uniuersam
neaturam suam eoq motuilla uersata dumangeli iusa perfi¬
cunt dum circumcunt sidera dum alternant uentudunt ⁊ttst¬
osaquarum lapsibus & diuersir &iam peraerem conglobati¬
ombus agitatur dumui recta pullulant suaq semin a tuolux̃
sun: anim alia gignuntur uarioq apporiupro priasatuoli
gunt dum iniqui iustos exercere permittuntur ie plicat sac¬
cula quacille cumprimum condita est tam quam plicituindi¬
derat: quae tamen in suo cursus non ex plicarentur. si
ea ille qui condidit pruuido motuãministrare cessar&:
ammoneri autem nos oport& his quae intempore for¬

Expanded text:
tioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti Scripturae, tioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti Scripturae, quod consummaverit omnia opera sua in die sexto . Secundum illa enim genera rerum quae primum cmulta facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore for
Abbreviated transcription (Latin):
nihil operari: contraquor profestur illa sententia dñi: pa¬
termeurusqinunc operatur : & nequisquam putar& apis
se illum aliquid operari non in hoc mundo pater in
me manens in quiđ facit opera sua. & sicut pater susci¬
tat mostuos &uiui ficat : sic & filius quos uultuiuificat
deinde quia non solum magna adque praecipua uerum
&iam istai terrena & extrema ipse operatur. itadicit
a postolus: stult&uquod seminas non uiuificatur nisi
moriatur. & quod seminas non corpus quod futurũ ẽ
seminas sed nudum granum fere tritici aut alicuiur ce¬
terorum. ds̃ autem illidat corpus quomodo uolue¬
rit. & unicuique seminum pro prium corpus: Sicergo
credamus uȩlsi possumus &iam intellegamus usquenun
operaridm̃ ut si conditis ab eorebus operatio eius subtraha¬
tur intergedant: sed plane si aliquam creaturam sic eumnun
instituereput auerimus ut genus eius primac illi suae condi¬

Expanded text:
nihil operari. Contra quos profertur illa sententia Domini: Panihil operari. Contra quos profertur illa sententia Domini: Pater meus usque nunc operatur. Et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo: Pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Deinde, quia non solum magna atque praecipua, verum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit Apostolus: Stulte, tu quod seminas non vivificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici, aut alicujus caeterorum; Deus autem dat illi corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Sic ergo credamus, vel, si possumus, etiam intelligamus usque nunc operari Deum, ut si conditis ab eo rebus operatio ejus subtrahatur, intercidant. 41. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putaverimus, ut genus ejus primae illi suae condi
Abbreviated transcription (Latin):
rum &iam hiceis appar& cum efficitur atq propalatur.
Idem apostolus itatestis est : & sine dubioinquit magnum est
pi&atis sacramentum quodmanifestatum est incarne iusti¬
ficatum est in spu apparuit angelis. praedicatum est ingen¬
tibus. creditum est inmundo. assum tum est ingloria: & nin
fallor. mirum est sinon omnia quaedicitur dẽ tam̃ quam
ad praesens tempus cognoscere: ideodicitur qui a cognos¬
ci facit siue ab angelis siue ab hominibus: Modur quippe iste
locutionir cum ꝑet̾fficientem id quodefficitur significatur
creberest inscripturis scĩs: maximecum dedõ aliquiddicas
quodei ad propi&atem locutionis non conuenire praesidens
mus operadĩ quaeusq nunc operatur. ab illir operibus aqu¬
bus indie septimo requieuit : Suntenim qui arbitrentur
tantum modo mundum ipsum factum adõ. c&era iam fier
ab ipsomundo sicut ille ordinauit &iusnt : dm̃ autem ipsum

Expanded text:
rum etiam hic eis apparet, cum efficitur atque propalatur, rum etiam hic eis apparet, cum efficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: Et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . Et, nisi fallor, mirum est si non omnia quae dicitur Deus tanquam ad praesens tempus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, sive ab Angelis, sive ab hominibus. Modus quippe iste locutionis cum per efficientem id quod efficitur significatur, creber est in Scripturis sanctis; maxime cum de Deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non convenire praesidens mus opera Dei, quae usque nunc operatur, ab illis operibus a quibus in die septimo requievit. Sunt enim qui arbitrentur tantummodo mundum ipsum factum a Deo, caetera jam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinavit et jussit; Deum autem ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
principib & potestatib incaelestib per ecclesiam mul¬
n foriis sapientia edĩ secundum propositum saeculorũ
uamfetit in xp̃o ihũ dño nostro: Sicergo fuit hoc ab¬
condium a saeculis indõ: ut tamen in notescera prin¬
apibus a potestatib incaclestib perecdenam multi¬
formis sapientiaecłi. quia ibi primitur ecdesia quo post
re surrectionem &ista ecclesia congreganda est ut simur
aequales angelisdĩ. Illisergo a saeculis innotuit quiaom¬
nis creatura non ante saecula sedasaeculis. ab ipsa enim
exosta sunt saecula. & ipsa asaeculis. quoniam in itiũ eiu:¬
s initium saeculorum est : unigenitus autem ante sae¬
cula perquem facta sunt saecula: Ideoq & persona rapien¬
tiae. ante sae cula in quiđ fundauit me. ut in ea facer& omnia
cuidictum est omnia insapientia fecisti quod autem non
indõ tantum in notescit angelis quod absconditum est. ue¬

Expanded text:
principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam mulprincipibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei sequam fecit in Christo Jesu Domino nostro . Sic ergo fuit hoc absconditum a saeculis in Deo, ut tamen innotesceret Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei; quia ibi primitus Ecclesia, quo post resurrectionem et ista Ecclesia congreganda est, ut simus aequales Angelis Dei . Illis ergo a saeculis innotuit; quia omnis creatura non ante saecula, sed a saeculis. Ab ipsa enim exorta sunt saecula, et ipsa a saeculis; quoniam initium ejus initium saeculorum est: Unigenitus autem ante saecula, per quem facta sunt saecula . Ideoque ex persona Sapientiae, Ante saecula, inquit, fundavit me ; ut in ea faceret omnia, cui dictum est, Omnia in Sapientia fecisti . 39. Quod autem non in Deo tantum innotescit Angelis quod absconditum est, ve
Abbreviated transcription (Latin):
assistere ut eum de inferiorib consulant eiusque supo¬
nis praeceptis &iussis obtemperent bonum est cis in or¬
dine propri Dae naturae atque substantiae Nuntii
autem grece angelidicuntur: quo nomine generali uni¬
uersa illa supernaciuitas nuncupatur : quem primum diem
conditum existimamus: nam nec illud eoslatun mrsteriũ
regni caelorum quod oppostuno tempore reuelatum e
pro salute nostra quod ex hac peregrinatione liberatieo¬
rum co&ui coniungamur. neque enim hosignorarent
quando quidem ipsum semen quod oppostuno tempore
aduenit peripios dispositum est in manu mediatoror
dest in eius potestate quidñreorum est & informadi &
informa serui: dicit item a postolus: mihiminimoom¬
nium sanctorum data est gratia haec ingentib annun¬
den inuestigabiles diuitia s xp̃i. & in luminare qua ent
dspositio dispensatio sacramenti quod fuit absconditũ
dsaeculis indõ qui uni uersa creauit. ut in notescer&

Expanded text:
adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supeadsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret
Abbreviated transcription (Latin):
occultis sinibus terrae : haec igitur antequam fierent utiq
nonerant: quomod oergodõ notaerant quaenonerant : &
rursur quomodo ea facer& quae sibi nota nonerant : non
enim quicquam fecit ignorans: notaergo fecit. non facta
cognouit: pro inde antequam fierent. &erant & non
erant: erant indĩ scientia nonerant insuanatura:
Acphoc factus est dier ille cui utroq modo in notesce fen
& indo &inseipsis illauelut matutina siue diurna cogni¬
tione. hacuero uelutuespertina: ipsi autem dõ non adeo
dicere aliomodo in notuisse cumea fecirr& quamillo
quo eanouerat ut sacer& apud quem non est commit¬
tio nec momentiobumbratio. nonsane propter infe¬
norum scientiam nuntiis indig& quasi pereos fiat scien¬
tior. sed illo simpliciac mirabili modo noui tomnia stab¬
liter atque incommutabiliter hab&l autem nuntitior
propter nos & propter ipsos. quia illo modo dõ parere &

Expanded text:
occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et
Abbreviated transcription (Latin):
diaenascuntur in mundos cumergo scribtura cixin&e
omnia peripsum facta sunt & sineipso factum est nihi:
paulo postait. In hoc mundoerat. & mundus peripsũ
factus est: de hoc opereti alioloco scribtum est. qui fecis¬
timundum de materia in formi: hic mundus plerũqu
caeli & terrae nomine nuncupatur. sicut iam com¬
memorauimus. quae scribtura dicit dm̃ fecisse cum fac¬
tus est dies : De quibus uerbis iam quantum uisum est
disputauimus. quem ammodũ congruat conditionimun¬
di huius. & quod sex diebus consum matus est cumomni¬
bi quae ineo sunt & quod tunc factus cum factus est dies.
ut & illud congruat quod creauit omnia simul: huiusuni¬
uer sa edĩ creaturae multa non nouimus siue quae in cae¬
lissunt altius quam ut noster sesusea possit atuingere:
siue quae in regionib: terrarum fostassir inhabitabilib
siue quae deorsum latent. uel in pro fundo abrssi. uel in

Expanded text:
quae nascuntur in mundo. cum ergo scriptura dixisset: quae nascuntur in mundo. cum ergo scriptura dixisset: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, paulo post ait: in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est. de hoc opere dei alio loco scriptum est: qui fecisti mundum de materia informi. hic mundus plerumque caeli et terrae nomine nuncupatur, sicut iam commemorauimus, quem scriptura dicit deum fecisse, cum factus est dies . de quibus uerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in
Abbreviated transcription (Latin):
dasensibus corporis nr̃i quoniam longe sunt uel inter pontir
aut oppositis alus a nostro contuitu actuque separantur:
Ex quo fit utmaior ad illa inuenienda sit labor quamadilla¬
nimua quo facta sunt cum sit in conparabili felicitate praestan¬
tus illum ex quantula cumque particula piamente sentire
quam illa uni uersa conprehendere: Vnde recte culpantur
inlbro sapientiae inquisitores huius saeculi. Sicnimtaon¬
tum inquit potuerunt ualere ut possent aestimare factulũ :
quomodo eius dñm non facilius inuenerunt: ignota enim
sunt fundamenta terrae oculis nostris: & qui fundauit
teram propinquat mentib nostrirs: Iamnunc consi¬
deremus ea quae fecit dromnia simuł aquibus insexto
die consummatis requieuit inseptimo postea considera¬
umioperaeius in quibus usque nunc operatur ipseenim
entu saecula a sacculo autem ea dicimus ex quo cepit sae¬
culum sicut ip summundum in saeculo autem sicut ea

Expanded text:
a sensibus corporis nostri, quoniam longe sunt uel interpositis a sensibus corporis nostri, quoniam longe sunt uel interpositis aut obpositis aliis a nostro contuitu actuque separantur. ex quo fit, ut maior ad illa inuenienda sit labor quam ad illum, a quo facta sunt, cum sit inconparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque particula pia mente sentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpantur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt fundamenta terrae oculis nostris, et qui fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, postea\' consideraturi opera eius, in quibus usque nunc operatur. ipse enim ante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum, in saeculo autem, sicut ea,
Abbreviated transcription (Latin):
tur sed commutari omnino non potest: nihil horum quas
fecit ex istens & omnia primitus habens ncut ipseest. neq
enim ea facer& nisiea noss& antequam facer&. nec nons
nisiuider& nec uideranin haber& nechaber& ea quaenor¬
dum factaerant nis quem ammodum est ipre non factus.
quamui in quam illa rbstantia ineffabilirsit nec dici
utcumq homini perhominem porsitnisiusurpatisqui¬
busdam locorum ac temporum uerbis cumsit ante omnia
tempora & ante omnes locos : tamen propinquior nobis e
qui fecit quam multa quae facta sunt: in illo enim uiui¬
mus & mouemur & sumus : Istorum autem plera que
remota sunt amente nostra propter dissimilitudinem sui
generis quoniam corporalia sunt : nec idonea est ipsamen
nostra in ipsis rationib quibus facta sunt ea uidere apuđ
dm̃ ut per hoc sciamus quođ & quanta qualiaque sinta
am sinon ea uid eamus percorporis sensus. remota quippesunt

Expanded text:
tur, sed commutari omnino non potest; nihil horum quae tur, sed commutari omnino non potest; nihil horum quae fecit existens, et omnia primitus habens, sicut ipse est: neque enim ea faceret, nisi ea nosset antequam faceret; nec nosset, nisi videret; nec videret, nisi haberet; nec haberet ea quae nondum facta erant, nisi quemadmodum est ipse non factus: quamvis, inquam, illa substantia ineffabilis sit, nec dici utcumque homini per hominem possit, nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum verbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos; tamen propinquior nobis est qui fecit, quam multa quae facta sunt. In illo enim vivimus, et movemur, et sumus : istorum autem pleraque remota sunt a mente nostra propter dissimilitudinem sui generis, quoniam corporalia sunt; nec idonea est ipsa mennostra, in ipsis rationibus, quibus facta sunt, ea uidere apud deum, ut per hoc sciamus, quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea uideamus per corporis sensus. remota quippe sunt
Abbreviated transcription (Latin):
suras quando fecit sicutuidit enumerauit: hisitaq: huius modi
testimonus probatur. quodhaec omnia priusquam fierent
erant in notitia facientes. &utiq ibimeliora ubiueriora: ubi ae¬
terna & in commutabilia: quam quam sufficere debeat ut quir¬
q nouerit uel in concurrae credat. quod dr̃ hae comnia feceri :
non opinoreum esse tam ex ortem. ut dm̃ quae non nouerat
fecisse arbitr&ur: porro sinouerat ea prius quam facer&
ea profecto prius quam fierent apud illum erant eo mogo
nota quo sempi terna atque in commutabiliter uiuunt &
uita sunt: facta autem eomodo quo una quaeque creatura
ingenere suo est: quamuis ergo illa a &erna in commuta¬
bilisq natura quod dr̃ est habens inse ut sit sicut morsi
dictum est: ego sum quisum. longe scilic& aliter quan
sunt ista quae facta sunt. quoniam illud uere a primitus
est quod eodem modo semꝑ est. nec solum non commuta¬

Expanded text:
suras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmodi suras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmodi testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque incommutabiliter uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa aeterna incommutabilisque natura, quod deus est, habens in se, ut sit, sicut Moysi dictum est: ego sum qui sum, longe scilicet aliter, quam sunt ista, quae facta sunt, quoniam illud uere ac prest, quod eodem modo semper est, nec solum non commuta