comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cor qui oboedirẽ ñ posst̃. sed eius qui impossibilia p̃cepit
Hic locus apud imperitos & scripturarũ scãrũ medita¬
tionẽ usũꝙ & scientiã ñ habentes uidet᷑ opinionituȩ
prima fronte blandiri. ceterũ discussus facile soluit᷑:
& cũ testimonia scripturarũ aluis cõparaueris testimo¬

Expanded text:
eorum qui obedire non possunt, sed ejus qui impossibilia praecepit. A. eorum qui obedire non possunt, sed ejus qui impossibilia praecepit. A. Hic locus apud imperitos, et Scripturarum sanctarum meditationem usumque et scientiam non habentes, videtur opinioni tuae prima fronte blandiri. Caeterum discussus facile solvitur. Et cum testimonia Scripturarum aliis comparaveris testimo
Abbreviated transcription (Latin):
aut a frum̃to inc̃ sũ matione scłi separant᷑. Ex quo appro¬
batur dũ sumus incorpore isto mortali: mixtas ẽẽ cum
tritico Qđ si opposueris quare dixerit. & ñ potest pec¬
care quia ex dõ natus est: audies. Et ubi erit pręmiũ
uoluntatis: Si enĩ ideo ñ peccat quia peccare ñ potest:
liberũ tollet᷑ arbitriũ & nequaquã nr̃mfi& sed naturȩ
bonũ quȩq̃ peccata ñ capiat C. Dudũ faciliora ꝓposui.¬
ut tẽ in minorib exercerem: Quid ad illud dicere potes.
qđ quãuissis in geniosus. nulla ualebis arte sub uertere :¬
rimũ ponã de ueteri testam̃to. de inde denouo Uȩteris
testam̃ti princeps morses est: noui dñs atq saluator
Norses loquit᷑ ad populũ. ꝑ fecti estote in c̃spectu dñidĩ
cȩlestis ꝑfectus ẽ: Aut enĩ possibile ẽ audientib facere A.¬
qđ morses & dñs p̃ceper̃ aut si impossibile : ñ ẽ culpa

Expanded text:
autem a frumento in consummatione saeculi separantur. Ex quo approautem a frumento in consummatione saeculi separantur. Ex quo approbatur dum sumus in corpore isto mortali, mixtos esse cum tritico. Quod si opposueris quare dixerit: Et non potest peccare, quia ex Deo natus est: audies, et ubi erit praemium voluntatis? Si enim ideo non peccat, quia peccare non potest, liberum tolletur arbitrium, et nequaquam nostrum fiet, sed naturae bonum, quae peccata nut te ad majora exercerem. Quid ad illud dicere potes, quod quamvis sis ingeniosus, nulla valebis arte subvertere? Primum ponam de veteri Testamento, deinde de novo. Veteris Testamenti princeps Moyses est; novi, Dominus atque Salvator. Moyses loquitur ad populum: Perfeccoelestis perfectus est . Aut enim possibile est audientibus facere quod Moyses et Dominus praeceperunt: aut si impossibile est, non est culpa
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc gͦ iusti sumus quando nos peccatores fatemur.
& iustitia nr̃a non experimento. sed exdĩ consistit mi¬
sericordia:Dicente sca scriptura: lustus accusator
sui est in principio sermonis. Et malio loco: Dic tu
peccata tua ut iustificeris: Conclusit enĩ ds̃ om̃a sub
peccato ut om̃ib misereatur. Et haec ẽ. hominis sum
ma uistitia: quicquid potuerit habere uirtutts ñ
sułm putare. eẽ. sed dñi qui largitus .e. Qui ergo natꝰ
.ẽ. ex dõ non peccat. quamdiu sem̃ dĩ man&e ineo: & ñ
potest peccare quia exdõ natus ẽ. Se. quia in agro
dominico. dormientt patre familias. In imic᷑ homo
qrinia suꝑ seminat. & frum̃to bono dũ nescimꝰ loliũ
auenasq satoir nocturnus int̾serit: ideo pala illa euan
horreis recondito : paleas uentoꝵ flatib disꝑgendas
aurendas ignib derelinquit. Vnde & in hieremi a
scriptũ legimus Quid paleis ad frum̃tũ dic̃ dñs: Paleę

Expanded text:
. Tunc ergo justi sumus, quando nos peccatores fatemur, . Tunc ergo justi sumus, quando nos peccatores fatemur, et justitia nostra non ex proprio merito, sed ex Dei consistit misericordia, dicente sancta Scriptura: Justus accusator sui est in principio sermonis . Et in alio loco: Dic tu peccata tua, ut justificeris . Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Et haec hominis summa est justitia, quidquid potuerit habere virtutis, non suum putare esse, sed Domini qui largitus est. Qui ergo natus est ex Deo, non peccat, quamdiu semen Dei manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est. Sed quia in agro Dominico , dormiente patrefamilias, inimicus homo zizania superseminat, et frumento bono, dum nescimus, lolium avenasque sthorreis condito, paleas ventorum flatibus dispergendas et urendas ignibus derelinquit. Unde et in Jeremia scriptum legimus: Quid paleis ad frumentum, dicit Dominus ? Paleae
Abbreviated transcription (Latin):
Et iterum. ne in grediaris inuidiciũ cum seruo tuo. qn
non iustificabitur in conspectu tuo om̃is uiuens: Et
multa alia quibus scriptura̾ sc̃ȩ plenȩ sunt
C. Quid ergo respondebis ad illud exemplũ quod pont
cuangelista iohannes. scimus qm̃ om̃s qui natus ẽ. e
dõ non peccat. sed generatio dĩ conseruat eum &
malignus non tãga cum : Scimꝰ qm̃ exdõ sumus &
mundus totus inmaligno positus ẽ
sensum tuum docebo sibi. ẽẽ. contrariã. si enĩ om̃s
qui natus ẽ ex dõ peccatum non facit qm̃ sem̃ eius
man& ineo & non potest peccare quia ex dõ natus
.ẽ : qua consequentia idem in eodem loco loquitur
si dixerimus qm̃ peccatum non habemus ipsi nosse¬
ducimus. & ueritas in nob̃ non .ẽ: Ignoras rationem
hesitas atq turbaris: audi eumdem euanglistam.
Si confiteamur peccata nr̃a fidelis & iustus ut dimittat
nob peccata nr̃a. & mund& nos ab om̃i iniquitate

Expanded text:
. Et iterum: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia . Et iterum: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et multa alia quibus Scripturae sanctae plenae suntC. Quid ergo respondebis ad illud exemplum quod ponit Evangelista Joannes, Scimus quod omnis qui natus est ex Deo, non peccat; sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum? Scimus quoniam ex Deo sumus, et mundus totus in maligno positus est sensum tuum docebo sibi esse contrariam. Si enim omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ejus manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est, qua consequentia idem in eodem loco loquitur: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est ? Ignoras rationem, haesitas atque turbaris. Audi eumdem Evangelistam: Si confiteamur peccata nostra, fidelis et justus est, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum.ẽ. quod angło de natiuitatem filii pollicen¬
ti dixerit. Unde hoc sciam: ego enim sum senex &
uxor mea p̃cessit in diebus suis: ob quae statim scilen¬
tio condemnatur eris tacens & loqui non poteris
usq ad diem quo fiant haec: quia non credidisti ũbis
meis quae conplebuntur intempore suo. Ex quo
ꝓspicuum . ẽ. iustos quidem dici ainmaculatos.
sed si negglegentia sub repserit posse concidere. & semꝑ
hominem inmedi tullio positum. ut ade urtutum cu¬
mine aduitia delabatur. &de uitiis ascendat a subli¬
mia aenũ quam eum esse securum sed semꝑ metuent
intranquillitate naufragium: ac ꝑhoc hominem sine
peccato esse non posse. Dicente salomone. Non est
homo uistus suꝑ terrã qui faciat bonum ae ñ pecca.
Et eodem in regum libro. Neq enĩ est homo qui non
pecc& ac beato dauid. delicta quis intellegit. ab ocus¬
tis meis munda me dñe. & abalienis parce seruo tuo

Expanded text:
scriptum est quod, Angelo nativitatem filii pollicenscriptum est quod, Angelo nativitatem filii pollicente, dixerit: Unde hoc sciam? Ego enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis; ob quae statim silentio condemnatur: Eris tacens et loqui non poteris usque ad diem, quo fient haec, quia non credidisti verbis meis quae implebuntur in tempore suo . Ex quo perspicuum est, justos quidem et immaculatos dici; sed si negligentia subrepserit, posse concidere, et semper hominem in meditullio positum, ut et de virtutum culmine ad vitia delabatur, et de vitiis ascendat ad sublimia; et numquam eum esse securum, sed semper 705 metuere in tranquillitate naufragium: ac per hoc hominem sine peccato esse non posse, dicente Salomone: Non est homo justus super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Et eodem in Regum libro: Neque enim est homo qui non peccet . Ac beato David: Delicta quis intelligit? ab oculis meis munda me et ab alienis parce servo tuo
Abbreviated transcription (Latin):
Erant aut̃ ambo usti ante dm̃ incedentes in om̃ibus
mandatis & iistificationibus dñi sine querela: si uerꝰ
dĩ cultor ẽ & in maculatus ac sine crimine: & qui am¬
bulant incunctis ustificationibus dñi iusti sunt in c̃¬
spectu eius puto quod peccato careant. & nulla re.
indigeant quae ad iustitiã ꝑtinet:
Proposuisti testimonia quae non de alterius scrip¬
tura loco sed de ꝓpriis libris absoluta sunt Ñ
&iob postquam ꝑcussus ẽ. plaga multa aduersus
sententiam dĩ ꝓuocans eum aduidicium dixisse con¬
uincitur. atq. utinam sic uidicaretur uircum dõ.
quomodo uidicatur filius hominis cum collega suo:
& iterum quis mihi tribuat auditorem ut desideriũ
meũ om̃i potens audiat & librum scribat ipse qui
iudicat. & rursum si fuero uistus. osmeũ inpia loquet᷑.
&siabsq crimine prauus inueniar. & si purificat᷑
niue & lotus mundis manib satis me sorde tinxiti.¬
& in ex secratum . ẽ. me uestim̃tũ meum & de Zacharia

Expanded text:
incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini, sine querela . Si verus Dei cultor est, et immaculatus, ac sine crimine: et qui ambulabant in cunctis justificationibus Domini, justi sunt in conspectu ejus, puto quod peccato careant, et nulla re indigeant, quae ad justitiam pertinet. A. Proposuisti testimonia quae non de alterius Scripturae loco, sed de propriis libris absoluta sunt. Nam et Job postquam percussus est plaga multa adversus Dei sententiam, provocans eum ad judicium, dixisse convincitur: Atque utinam sic judicaretur vir cum Deo, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo ! Et iterum: Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum omnipotens audiat, et librum scribat ipse qui judicat ? Et rursum: Si enim fuero justus, os meum impia loquetur, et si absque crimine, pravus inveniar: et si purificatus nive et lotus manibus, satis me sorde tinxisti. Exsecratum est me vestimentum meum . Et de Zacharia
Abbreviated transcription (Latin):
&ueni sequere me: Ostendit hominem si uoluerit
afecerit quȩ p̃cepta sunt posse esse ꝑfectũ.
A. Ualidissimo quidẽ pugno me ꝑcussisti ita ut caligo
mihi ante oculos obseriiare coeperit. Ced tamen
hoc ipsum quod dicit siuis. ẽẽ. ꝑfectus ei dicitur
qui non potuit immo noluit: &id curco non potuit.
Tu aut̃ ostende mihi qui auoluerit. & potuerit.
quod nunc pollicitus es. C. Quȩ enĩ me cogit
necessitas ostendere qui ꝑfecti fuerint. cũ ꝑspicuũ
sit posse esse ꝑfectos. ex eo quod uni asaluatore sit
dictum & ꝑ unum om̃ibus siuis esse perfectus:
Tergiuersaris aineodem luto hesttas: ast enĩ quod po¬
test fieri aliquando factum.ẽ: aut si numquã factum est
fieri non posse concede: .C. Quid ultra differo scriptura¬
rum auctoritate iuncendus es ut cetera p̃termittam.
non ne his duobus testimonus tibi inponetur scilentium.
In quib. iob. & racharias. elisab&h quae laudantur. nisi

Expanded text:
et veni, sequere me, ostendit hominem, si voluerit, et veni, sequere me, ostendit hominem, si voluerit, et fecerit quae praecepta sunt, posse esse perfectum. A. Validissimo quidem pugno me percussisti, ita ut caligo mihi ante oculos obversari coeperit: sed tamen hoc ipsum quod dicit: Si vis perfectus esse, ei dicitur, qui non potuit, immo noluit: et idcirco non potuit. Tu autem ostende mihi, qui et voluerit et potuerit, quod nunc pollicitus es. C. Quae enim me cogit necessitas ostendere, qui perfecti fuerint, cum perspicuum sit posse esse perfectos, ex eo quod uni a Salvatore sit dictum, et per unum omnibus, si vis esse perfectus. A. Tergiversaris: in eodem luto haesitas. Aut enim quod potest fieri, aliquando factum est: aut si numquam factum est, fieri non posse concede. 12. C. Quid ultra differo? 704 Scripturarum auctoritate vincendus es. Ut caetera intermittam, nonne his duobus testimoniis tibi imponetur silentium, in quibus Job et Zacharias, Elisabethque laudantur? Nisi enim
Abbreviated transcription (Latin):
quod contra se faciat in hoc enim non quo fieri possit
dictum . ẽ. sed in possibile in possibili conparatum.
Quomodo enĩ camelus non potest intrare ꝑforamen
accus. ita & diues non in greditur regna cęlorum. aut
si potueris ostendere quod diues in grediatur regna.
cȩlorum: sequitur ut & camelus intrae ꝑ foramen acus.
nec mihi abraham & ceteros quos inueteri testam̃to
diuites legimus exempla proponas. qui diuites ingressi
tentes opera diuites. ẽẽ. desierint. immo non sibi
sed alii diuites fuerint. & dispensatores magis dĩ quã
diuites appellandi sint. sed nob euangeuca ꝑfectio¬
requiremda ẽ.: in qua p̃cipitur siuis ꝑfectus esse uade
uende om̃a tua quae habes &da pauperibus aueni
sequere me. C. Dum nescis ꝓprio captus es laqueo
A. Quonam modo. C. Exsententia dñi ad seris
hominem posse. ẽẽ. ꝑfectum. quando enĩ dicit siuis
ꝑfectus. ẽe. uende om̃a quae habes &da pauperib

Expanded text:
quod contra se faciat. In hoc enim non quod fieri possit, quod contra se faciat. In hoc enim non quod fieri possit, dictum est, sed impossibile impossibili comparatum. Quomodo enim camelus non potest intrare per foramen acus, ita et dives non ingredietur in regna coelorum. Aut si potueris ostendere, quod dives ingrediatur regna gi hoc margaritum, etiam si id numquam futurum sit. Nec mihi Abraham et caeteros, quos in veteri Testamento divites legimus, exemplo proponas, qui divites ingressi quae numquam facta sunt, perspicuum est eos id futurum sed aliis divites fuerint, et dispensatores magis Dei, quam sententiam: Omne quod futurum est, jam factum est in priorequirenda est, in qua praecipitur: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae hsabeth.--C. Dum nescis, proprio captus es laqueo. A. Quonam modo? C. Ex sententia Domini asseris posse hominem esse perfectum. Quando enim dicit: Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes, et da pauperibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ri sȩcło c Oro te ut hoc mihi respondeas. possibilia ds̃
mandata dedit: an inpossibilia: A Cerno quo tua
tendat adsertio. sed de hoc in posterioribus disserendũ
.ẽ : Ne dum miscemus questionibus questiones obscurã
audientib intellegentiam relinquamus reseruato igit᷑
hoc quod fatemur possibilia dm̃ dedisse mandata
ne ipse iluistitiae auctor sit. siid exigait fieri quod non
potest fieri. Nunc illud imple quod ꝓposueras. posse
hominem sine petcato esse si uelit. Aut enĩ das eos qui po¬
tuerint : aut si nullus potuit. liquido confiteberis hominẽ
inꝑpetuum uitare peccata non posse.
CQm̃ urgesme ut dem quod dare non debeo. illud
queso considera quomodo dñs dixerit. facilius camelum
ꝑforam̃ accus transire posse. quam diuitẽ in regna cȩloꝵ
Et tam̃ dixit posse fieri quod num quam factum est. neq
enim umquam camelus ꝑforamen acus ingressus est.
A. Miror hominẽ prudentem ꝓposuisse testimonium.

Expanded text:
ossum esse medicus; sed interim non sum. Possum esse faber; sed mandata dedit, an impossibilia? A. Cerno quo tua tendat assertio. Sed de hoc in posterioribus disserendum est, ne dum miscemus quaestionibus quaestiones, obscuram audientibus intelligentiam relinquamus. Reservato igitur hoc quod fatemur possibilia Deum dedisse mandata, ne ipse auctor injustitiae sit, si id exigat fieri, quod fieri non potest: nunc illud imple quod proposueras, posse hominem sine peccato esse si velit. Aut enim dabis eos qui potuerunt; aut si nullus potuit, liquido confiteberis hominem in perpetuum vitare peccata non posse. C. Quoniam 703 urges me, ut dem quod dare non debeo, illud, quaeso, considera, quod Dominus dixerit facilius camelum perforamen acus intrare posse, quam divitem in regnum coelorum . Et tamen dixit fieri posse, quod numquam factum est. Neque enim camelus umquam per foramen acus ingressus est. A. Miror hominem prudentem proposuisse testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. udicio .C. Si in om̃ib ipse cooꝑatur. non ẽ. meum
sed eius qui ad uiuat. immo qui in meo oꝑat᷑. p̃sertim
cum absq eo facere nihil possum. A. Oro te. non le¬
gisti. non ẽ. uolentis neq currentis sed miserentis . ẽ dĩ ÷
ex quo intellegimus nr̃m quidem ẽẽ. uelle &currere :

Expanded text:
est judicio? C. Si in omnibus ille cooperatur, non est meum, est judicio? C. Si in omnibus ille cooperatur, non est meum, sed ejus qui adjuvat, immo qui in me cooperatur: praesertim cum absque eo facere nihil possim. A. Oro te, non legisti: Non enim volentis neque currentis, sed miserentis est Dei ? Ex quibus intelligimus nostrum quidem esse velle
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑsingula ille me uiuerit. mhil possum agere nec pro
bonis me uiste operibus coronabit. nec ad fligit promalis
sed inutroq suum uł recipi&e uł dãnabit auxilium:
A Dic ergo simplicit̃. quod dĩ auferas gr̃am: quicquid
enim tollis in partibus. necesse .ẽ. ut & ingenere neges
N on nergo gr̃am. cum ita mea dõ adserã copditum:
ut ꝑdĩ gr̃am meȩ datum sit uoluntati uel facere quid.
uel non facere. A. Dormitat igitur ds̃ in operib
nr̃is semel data liberi arbitrii potestate. nec orandus . ẽ.
ut in singulis reb. nos uiu&.cum uoluntatis nr̃e sit & ꝓ¬
prii arbitrii. uł facere si uolumus. uł ñ facere si nolumius.
C Quomodo inceteris creaturis conditionis ordo seruat᷑.
sic con essa semel liberi arbitrii potestate. nr̃e uolunta¬
ti om̃a derelicta sunt. A Ergo ut dixi non debeo
adõ ꝑsingula auxilium dep̃cari: quod semel meodatũ

Expanded text:
nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere: nec pro nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere: nec pro bonis me juste operibus coronabit, nec affliget pro malis; sed in utroque suum vel recipiet, vel damnabit auxilium. A. Dic ergo simpliciter, cur Dei auferas gratiam? Quidquid enim tollis in partibus, necesse est ut et in genere neges. C. Non nego gratiam, cum ita me a Deo asseram conditum, ut per Dei gratiam meae datum sit voluntati, vel facere quid, vel non facere. A. Dormitat ergo Deus in operibus nostris, semel data liberi arbitrii potestate: nec orandus est, ut in singulis operibus nos juvet, cum voluntatis nostrae sit et proprii arbitrii, vel facere si volumus, vel non facere si nolumus. 700 5. C. Quomodo in caeteris creaturis conditionis ordo servatur: sic concessa semel liberi arbitrii potestate, nostrae voluntati omnia derelicta sunt. A. Ergo, ut dixi, non debeo a Deo per singula auxilium deprecari, quod semel meo datum
Abbreviated transcription (Latin):
habcas. A. Tuum responsum cuius modi. eos bene
sentire anmale.
C. Et quae me cogit necessitas. ut contra alios promã
sententiam: A. Disputationis ordo aera¬
tio ueritatis. anignoras om̃e quod dicitur aut esse
aut non esse: & aut interbona aut int̃mala debere
numerari . hoc igitur de quo in terrogo aut benedici
aut male in gratis. tibi fatendum est.
CSi in singulis rebus quas gesserimus dĩ utendum
est adutorio. Ergo & calamum temperare. adscri¬
ieiunare. flere ridere & cetera istiuis modi nisi ds̃
iuuerit non poterimus.
A.Iuxta meũ sensum non posse ꝑspicuum est.
CEt iniquo liberum habemus arbitrium &dĩ in
nos gr̃a custoditur. si nec hoc quidẽ absq dõ possu
A. Num sic donata ẽ. liberi
arbitrii gr̃a. ut dĩ ꝑsingula tollatur aminculũ
CN on tollitur dĩ aduitorium cum creature & semel
dati liberi arbitrii gr̃a conseruetur: si enĩ absq dõ. &

Expanded text:
habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputationis ordo et ratio veritatis. An ignoras omne quod dicitur, aut esse, aut non esse; et aut inter bona, aut mala debere numerari? Hoc ergo de quo interrogo, aut bene dici, aut male, ingratis tibi fatendum est. C. Si in singulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scrijejunare, flere, ridere, et caetera hujuscemodi, nisi Deus juverit, non poterimus? A. Juxta meum sensum non posse perspicuum est. C. In quo igitur liberum habemus arbitrium, et Dei in nos gratia custoditur, si ne hoc quidem absque Deo possuA. Non sic donata est liberi arbitrii gratia, ut Dei per singula tollatur adminiculum. C. Non tollitur Dei adjutorium, cum creaturae ex semel dati liberi arbitrii gratia conserventur. Si enim absque Deo, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut scilic& illius inom̃ibus utamur auxilio. Ansemel abeo
liberi arbitrii conditinr̃a uoluntate uł uirib agamꝰ
quod uolumus: noui enĩ plerosq ur̃m ita addĩ cunta
referre gr̃am: ut non in partibus sed ingenere hoc est
nequaquam insingulis rebus. sed in conditionis & arbi¬
trii intellegant potestate
quod tales conditi sumus. & ꝑsingula oꝑa illius admi¬
niculo fulciamur
Constat ergo inter nos in bonis operibus post propͥam
uoluntatem dĩ nosniti adutorio. in malis diaboli
CConstat aesuꝑ hoc nulla contentio est
A. Male ergo sentiunt: qui ꝑsingulas res quas agimꝰ dĩ
auferunt aduitorium : & illud quod psalmista canit.
Nisi dñs aedificauerit domum. in uanum laborauer̃
qui aedificant eam Hisi dñs custodierit ciuitatem
inuanum uigilabunt qui custodiunt eam. & cetera
istius modi. ꝑuersis int̃p̃tationibus immori suflignis.
cesse .ẽ. contra alios dicere: cum meum responsum

Expanded text:
ut scilicet illius in omnibus utamur auxilio; an semel ab eo ut scilicet illius in omnibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbitrii conditi, nostra voluntate vel viribus agamus quod volumus? Novi enim, plerosque vestrum ita ad Dei cuncta referre gratiam, ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestatemquod tales conditi sumus, et per singula opera illius adminiculo fulciamur. A. Constat ergo inter nos, in bonis operibus post propriam voluntatem, Dei nos niti auxilio, in malis diaboli. C. Constat, et super hoc nulla contentio est. A. Male ergo sentiunt, qui per singulas res quas agimus, Dei auferunt adjutorium, et illud quod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam. 699 Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam ; et caetera hujuscemodi, perversis interpretationibus, immo risu dignis, cesse est contra alios dicere, cum meum responsum
Abbreviated transcription (Latin):
nem quae ame flagitas & id quęras quod scriptum non
c̃. cum ꝑspicuum sit quid scripserim: dixi hominẽ. ẽẽ.
Sed ex eo quod non ad didisti: uideris negasse.
Immo exeo quod non negaui dixisse aestimandus
sum: neq enim quicquid non dicimus negare arbitran¬
disumusA. Confiteris igitur posse hominem
sine peccato esse si uelit cum dĩ gr̃a
Non solum fatebor. &ed & libere ꝓclamabo.
Errat᷑ quin potius arbitrandus. ẽ. impuis cũ dĩ
nutu om̃a gub̃nentur. & hoc quod sumus. & habemus
adpetitum ꝓprie uoluntatis. dĩ conditoris sit bene¬
ficium: ut enim liberum possideamus arbitrium. & ut
adbonam uel ad malam partem declinemꝰ. propria
uoluntate. eius .ẽ. gr̃ae : qui nos adimaginem & simi¬
litudinem sui tales condidit
dere iudicio qui crtator .ẽ. om̃ium: & quicquid es:¬
labemus illuis ẽ. beneficio deputandum: sed quȩro
beneficuim: an insingulis rebus putas ẽẽ. quas gerimus:

Expanded text:
nemque flagites, et id quaeras quod scriptum non nemque flagites, et id quaeras quod scriptum non est, cum perspicuum sit quod scripserim. Dixi hominem sine peSed ex eo quod non addidisti, videris negare. C. Immo ex eo quod non negavi, dixisse existimandus sum. 698 Neque enim quidquid non dicimus, negare arbitrandi sumus. A. Confiteris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum Dei gratia? C. Non solum fateor; sed et libere proclamo. A. t? C. Errat. Quin potius arbitrandus est impius, cum Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus et habemus appetitum propriae voluntatis, Dei conditoris sit beneficium. Ut enim liberum possideamus arbitrium, et vel ad bonam, vel ad malam partem declinemus propria voluntate; cujus est gratiae, qui nos ad imaginem et ad similitudinem sui tales condidit.dere judicio, qui creator est omnium, et quidquid habemus, illius beneficio deputandum. Sed quaero,beneficium, an in singulis rebus putes esse quas gerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ic mihi critobule uerum est quod ate scribtũ
sed non eodem sensu ab aemulis accipitur quo
ame dictum est AQuid enĩ ambiguitatis indicto
ẽ ut diuersȩ intellegentiȩ tribuat᷑ occasio nec
qugo ut de utroq pariter respondeas. Duo enĩ ate ꝓposita
sunt unum posse hominẽ sine peccato esse siuelit. Alterũ
facilia dĩ esse p̃cepta. lic& ergo simul dicta sint. tam̃ ꝑpar
ais singula disserantur. ut quorum una uidetur fides nul¬
lisit insententiarum diuersitate contentio
attice dixi hominem posse absq peccato esse si uelit
non ut quidã maledici calumniantur absq dĩ gr̃a quod
aiam cogitasse sacrilegium. ẽ. sed simpliciter posse si uelit
ut sub audiatur cumdĩ gr̃a.
equaquam ita ut autumas sed siquid inme boni habeo illo
suggerente & adiuuante conpletur.
Nonde natura quero sed de actu quis enim dubitat dm̃
om̃ium creatorem hoc mihi respondeas uelim quod agis
Et quomodo haec omium opinio. ẽ. quod dĩ auferas

Expanded text:
ic mihi, Critobule, verumne est quod a te scriptum sed non eodem sensu ab aemulis accipitur, quo a me dictum est. A. Quid enim ambiguitatis in dicto est, ut diversae intelligentiae tribuatur occasio? Nec quaero ut de utroque pariter respondeas. Duo enim a te proposita sunt. Unum, posse hominem sine peccato esse, si velit: alterum, facilia Dei esse praecepta. Licet ergo simul dicta sint, tamen per partes singulas disserantur, ut quorum una videtur fides, nulla sit in sententiarum diversitate contentio. C. Ego, Attice, dixi hominem absque peccato posse esse, si velit, non ut quidam maledici calumniantur, absque Dei gratia quod etiam cogitare sacrilegium est, sed simpliciter posse, si velit, ut subaudiatur cum Dei gratiNequaquam ita ut autumas. Sed si quid in me boni habeo, illo suggerente et adjuvante completur. A. Non de natura quaero, sed de actu. Quis enim dubitat Deum omnium Creatorem? Hoc mihi respondeas velim: quod agis Et quomodo haec omnium opinio est, quod Dei auferas
Abbreviated transcription (Latin):
se. inqua & passus . ẽ. & sepultus. & resurrexit amor¬
tuis. In eadem ipsa carne resurgens quae deposita.
fuerat insepulchro. cumq carne simul atq anima.
post resurrectionẽ ascendit incȩlos unde &uenturꝰ
expectatur ad uiditid̃ꝵ uiuoꝵ & mortuorum: Sed
& carnis nr̃ae resurrectionem fatemur integre & per¬
fecte futuram huuis ipsius carnis inqua nunc uiuimꝰ
non ut quidam calumniantur alterã ꝓ hac resurrec¬
amputato uł aliqua corporis menbra. parte desecta.
sed cui nhil om̃ino exom̃i natura sua de sit. nisi sola.
corruptio. Floc enĩ ꝓmittit sc̃s apłs quod seminet᷑
corpus in corruptione. & resurgat in corruptione:
Et seminetur in infirmitate. surgat inuirtute. Semi¬
nob̵ de resurrectione tradita sunt ab his aquib
scm baptisma in aquileiensi eccła. consetuti sumus.
quae puto ipsa. ẽẽ. quae &iam apłica sedes tradere¬

Expanded text:
se, in qua et passus est, et sepultus, et resurrexit a morse, in qua et passus est, et sepultus, et resurrexit a mortuis: in 405 eadem ipsa carne resurgens, quae deposita fuerat in sepulcro: cum qua carne simul, atque anima post resurrectionem ascendit in caelos: unde et venturus exspectatur ad judicium vivorum ac mortuorum. IV. Sed et carnis nostrae resurrectionem fatemur integre, et perfecte futuram: hujus ipsius carnis nostrae, in qua nunc vivimus. Non, ut quidam calumniantur, alteram pro hac resurrecamputato, vel aliqua corporis parte desecta, sed cui nihil omnino ex omni natura sua desit, nisi sola corruptio. Hoc enim promittit sanctus Apostolus, quod seminetur corpus in corruptione, et resurgat in incorruptione: et seminetur in infirmitate, surgat Al. resurgat in virtute: seminobis de resurrectione tradita sunt ab his, a quibus sanctum baptisma in Aquilejensi Ecclesia consequuti sumus: quae puto ipsa esse, quae etiam Apostolica sedes tradere
Abbreviated transcription (Latin):
tui quae uelut quoddam dĩ sacrarium aliquid unquũ
aduersum me forte oblatrantibus baculũ quemdã tibi
confessionis meae quo abigerentur offerrem Quãuis
igitur fides nr̃a ꝑsecutionis hereticoꝵ tempore cumi
sca al exandrina eccła degeremus incarceribus a exilus
quae inside inferebantur ꝓbata sit : tam̃ a nunc. si qui
.t. qui uł temptare fidem nr̃am cupit uł audire. uel
discere. sciat quod detrinitate ita credimus. quod uniꝰ
naturȩ sit. unuis deitatis. unius eiusdemq. uirtutis.
atq. substantiae. Nec int̾ patrem & filium & sp̃m scm̃n
sit prorsus ulla diuersitas. nisi quod ille pater. ẽ. & hic
filius. & ille sp̃s sc̃s. Trinitas in substentibus ꝑsonis.
unitas in natura atq substantia. Tiliũ quoq. dĩ in no¬
uissimis diebus natum. eẽ. confitem᷑ exuirgine & sp̃u
sc̃o. carnem naturae humanȩ atq animam suscepis¬

Expanded text:
tua, quae velut quoddam Dei sacrarium aliquid iniquumtua, quae velut quoddam Dei sacrarium aliquid iniquum404 adversum me forte oblatrantibus, baculum quemdam tibi confessionis meae, quo abigerentur, offerrem. II. Quamvis igitur fides nostra persecutionis haereticorum tempore, quum in sancta Alexandrina Ecclesia degeremus, in carceribus, et exiliis, quae pro fide inferebantur, probata sit: tamen et nunc si quis est, qui vel tentare fidem nostram cupit, vel audire, vel discere: sciat quod de Trinitate ita credimus, quod unius naturae sit, unius Deitatis, unius ejusdemque virtutis, atque substantiae: nec inter Patrem et Filium et Spiritum Sanctum sit prorsus ulla diversitas, nisi quod ille Pater est, et hic Filius, et ille Spiritus Sanctus. Trinitas in subsistentibus personis, unitas in natura atque substantia. III. Filium quoque Dei in novissimis diebus natum esse confitemur ex Virgine et Spiritu Sancto: carnem naturae humanae, atque animam suscepis
Abbreviated transcription (Latin):
uł non distinctum codicem non habeat. ne sensuum
difficultas si distinctus codex nonsit. maiores obscun¬
tates legentib: genere. APOLOGIA RUEINI ADAAS
udiui quosdam cũ apud beatitudinẽ tuã contro
uersias siue de fide siue de aliis nescio quibus quȩ¬
stionibus cõmouerent &iã mei nominis fecisse m̃tio¬
nem. &tua quidem sc̃itas uelud abipsis incunabu¬
lis ꝑ eccłãsticȩ tratlitionis regulas instituta de ab¬
sente sibiq. bene &infide & in caritate dĩ cognito
calumniantibus non ad cõmodauit auditum. Atdn
tam̃ qm̃ appetite existimationis meȩ fama ꝑuenit.
aequum putaui. ut qm̃ ipse post triginta fere annos
parentib redditus sum &durum satis atq in huma¬
num erat si tam cito deserere meos quos tã tarde
reuiseram simul & quia tam longi itineris labor
fragliorem me reddidit aduerandos labores: Interis
meis satis facerem beatitudin tuae: non ut de sc̃a mente

Expanded text:
uel non distinctum codicem non habeat, ne sensuum uel non distinctum codicem non habeat, ne sensuum difficultas, si distinctus codex non sit, maiores obscuritates legentibus generet. LXXXI. AD RUFINUM. Diuversias, sive de fide, sive de aliis nescio quibus quaestionibus commoverent, etiam mei nominis fecisse mentionem. Et tua quidem Sanctitas velut ab ipsis incunabulis per Ecclesiasticae traditionis regulas instituta, de absente sibique bene et in fide, et in caritate Dei cognito, calumniantibus non accommodavit auditum. Ad me tamen quoniam appetitae existimationis meae fama pervenit, aequum putavi, ut quoniam ipse post triginta fere annos parentibus redditus sum, et durum satis atque inhumanum erat, si tam cito desererem eos, quos tam tarde reviseram: simul et quia tam longi itineris labor fragiliorem me reddit ad iterandos labores literis meis satisfacerem Beatitudini tuae, non ut de sancta mente
Abbreviated transcription (Latin):
putent inuenisse materiam. Sed uideris quid perũsi
& contentiosi homines agant. nobis interim tantus labo
si tam̃ orantibus uob̾ ds̃ uiuerit. id circo susceptus est
non ut calumniosos quod fieri non potest. lic& forte
&iam hoc ds̃ faciat clauderemꝰ. sed ut ꝓficere ad scio¬
tiam rerum uolentibus. materiam p̃beremus. Illud
sane om̃em qui hos libros uł de scripturꝰ. ẽ. uł lectus¬
.ẽ. in conspectu dĩ patris & filii & sp̃s sc̃i contestor atq
conuenio ꝑisenturi regni fidem. ꝑresurrectionis exmo¬
tius sacramentum. ꝑ illũ qui p̃paratus. ẽ. diabolo & ang
eius aeternũ ignem. si non illum locum hereditate ac¬
terna possideat. ubi ẽ. fletiis & stridor dentiũ. & ubi
ignis eorum non extinguetur & uermis eoꝵ non moriqͥ
ne addat aliquis inuc scripturae. ne auferat ne in ser
ne in mut&. sed conferat cum exemplaribus unde scrip¬
serit & em̃dae ad litteram & distinguat & inem̃datum

Expanded text:
putent inuenisse materiam. sed uideris, quid peruersi putent inuenisse materiam. sed uideris, quid peruersi et contentiosi homines agant. Nobis interim tantus labor, si tamen orantibus uobis deus iuuerit, idcirco susceptus est, non ut calumniosis os-quod fieri non potest, licet forte etiam hoc deus faciet-clauderemus, sed ut proficere ad scientiam rerum uolentibus materiam praeberemus. illud sane omnem, qui hos libros uel descripturus est uel lecturus, m conspectu dei patris et filii et spiritus sancti contestor atque conuenio per futuri regni fidem, per resurrectionis ex mortuis sacramentum, per illum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, aeternum ignem: sic non illum locum aeterna hereditate possideat, ubi est fletus et stridor dentium et ubi ignis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur, ne addat aliquid huic scripturae, ne auferat, ne inserat, ne inmutet, sed conferat cum exemplaribus, unde scripserit, et emendet ad litteram et distinguat et inemendatum
Abbreviated transcription (Latin):
disputat. in quib philosophi om̃i sua aetate consũp¬
ta inuenire potuerunt nihil Hic uero nr̃ quantũ
potuit id egit. ut creatoris fidem. & creaturarum
rationem quam illi adimpietatem traxerunt. adim
pietatem istt conuertera. Sic ubi ergo nos in libris eius
aliquid contra id inuenimus quod abeo inccteris lo¬
cis pic de trinitate fuerat definitum. uelut adulte.¬
ratum hoc a alienum aut p̃termisimꝰ. aut secundũ
eam regulam ꝓtulimus quam abipso frequent̃ inuenimꝰ
affirmatam: Si qua sane uelud peritis iam & scientibus lo¬
quens dum breuit̃ transire uult obscurius ꝓtulit : nos
ut manifestior fiera&. locus. ea quae de ipsare in aliis eius lib
aꝑtius legeramus adiecimus explanationi studentes.
Nihil tam̃ nr̃m diximus sed licae inaliis locis. dicta sua.
tam̃ sibi reddidimus. Flaec aut id circo in p̃fatione cõ¬
monui. ne forte calum matores iterum se criminandi

Expanded text:
disputat, in quibus philosophi omni sua aetate consumpdisputat, in quibus philosophi omni sua aetate consumpta inuenire potuerunt nihil. hic uero noster, quantum potuit, id egit, ut creatoris fidem et creaturarum rationem, quam illi ad inpietatem traxerunt, ad pietatem iste conuerteret. sicubi ergo nos in libris eius aliquid contra id inuenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, uelut adulteratum hoc et alienum aut praetermisimus aut secundum eam regulam protulimus, quam ab ipso frequenter inuenimus adfirmatam. si qua sane uelut peritis iam et scientibus loquens, dum breuiter transire uult, obscurius protulit, nos, ut manifestior fieret locus, ea, quae de ipsa re in aliis eius libris apertius legeramus, adiecimus explanationi studentes; nihil tamen nostrum diximus, sed, licet in aliis locis, dicta sua tamen sibi reddidimus. haec autem idcirco in praefatione commonui, ne forte calumniatores iterum se criminandi
Abbreviated transcription (Latin):
lauit. aliquantos a&iam de thomis in apłm scriptis tran¬
stuliss& in latinum. In quibus cum aliquanta offen¬
dicula iueniant᷑ ingreco ita elimauit om̃a int̃p̃tando
atq. purgauit. ut nihil in illis quod afide nr̃a discrep&e
latinus lector inueniat hunc ergo aiam nos lic&e non
eloquentiae uiribus disciplinȩ tam̃ regulis inquantũ
possumus sequimur obseruantes scilic& ne ea quae
in lilris arigenis a scipsa discrepantia inuemiunt᷑ atq.
contraria ꝓferamus. Cuius diuersitatis causã pleniꝰ
tibi in apologetico quem pamphilus ꝓlibris ipsuis
origenis scripsit edidimus breuissimo libello suꝑ ad¬
dito. in quo euidentissimo ut arbitror ꝓbam̃tis corrup¬
tos. ẽe. in quam plurimis ab ereticis & maliuolis libros
eius ostendimus. & p̃cipue istos quosnunc exigis ut
de principatibus dici porest. Qui sunt reuera alias
& obscurissimmi & difficillimi. de rebis enĩ ibi talib

Expanded text:
lauit, aliquantos etiam de tomis in apostolum scriptis tranlauit, aliquantos etiam de tomis in apostolum scriptis transtulisset in Latinum, in quibus cum aliquanta offendicula inueniantur in Graeco, ita elimauit omnia interpretando atque purgauit, ut nihil in illis, quod a fide nostra discrepet, Latinus lector inueniat. hunc ergo etiam nos, licet non eloquentiae uiribus, disciplinae tamen regulis, in quantum possumus, sequimur, obseruantes scilicet, ne ea, quae in libris Origenis a se ipso discrepantia inueniuntur atque contraria, proferamus. cuius diuersitatis causam plenius tibi in Apologetico, quem Pamphilus pro libris ipsius Origenis scripsit, edidimus breuissimo libello superaddito, in quo euidentibus, ut arbitror, probamentis corruptos esse in quam plurimis ab hereticis et maliuolis libros eius ostendimus et praecipue istos, quos nunc exigis ut \'de principatibus\' dici potest, qui sunt re uera alias et obscurissimi et difficillimi. de rebus enim ibi talibus
Abbreviated transcription (Latin):
placens rem maioris głae. sequitur. ut pat̃ uerbi sit potiꝰ
quam int̃pres. Nosergo rem abillo quidem cocptam
sequimur & ꝓbatam. sed non aequis eloquentiȩ urib. tanti
uiri ornare possumꝰ dicta. Vnde uereor ne uitio meo
id accidat. ut isuir quem ille alterum post apłos eccłãe
doctorem scientiae. ac sapientiȩ merito conꝓbauit: in¬
opia sermonis nr̃i longe se inferior dideatur. Q uod ego
sepe considerans reticebam. nec dep̾̃cantibus me frequent̃
in hoc opus fr̃ibus ad nuebam sed tua uis fidelissime
fr̃t machari tanta. ẽ. cui obsistere ne imperitia. qui¬
dem potest. Propt̃ qđ ne it ultra tam grauem paterer
exactorem: &iam contra ꝓpositum meum cessi. Ea.
tam̃ lege atq ordine ut quantũ fieri potest int̾p̃tan¬
do sequar regulam p̃cessorum. & eius p̃cipue uiri
cuius superius iuiri fecimus mentionem: Qui cũ ultra
septuaginta libellos origenis quos homeliancos appel¬

Expanded text:
placens rem maioris gloriae sequitur, ut pater uerbi sit potius placens rem maioris gloriae sequitur, ut pater uerbi sit potius quam interpres. nos ergo rem ab illo quidem coeptam sequimur et probatam, sed non aequis eloquentiae uiribus tanti uiri ornare possumus dicta. unde uereor, ne uitio meo id accidat, ut is uir, quem ille alterum post apostolos ecclesiae doctorem scientiae ac sapientiae merito conprobauit, inopia sermonis nostri longe se inferior uideatur. Quod ego saepe considerans reticebam nec deprecantibus me frequenter in hoc opus fratribus adnuebam. sed tua uis, fidelissime frater Macari, tanta est, cui obsistere ne inperitia quidem potest; propter quod, ne te ultra tam grauem paterer exactorem, etiam contra propositum meum cessi, ea tamen lege atque ordine, ut, quantum fieri potest, in interpretando sequar regulam praecessorum et eius praecipue uiri, cuius superius fecimus mentionem. qui, cum ultra septuaginta libellos Origenis, quos homileticos appel
Abbreviated transcription (Latin):
amicis eadem significauimꝰ. ne moruentes inuicẽ consũ¬
mamini abinuicem. lam tuȩ moderationis. ẽ. & tuorũ:
nullam occasionem inpatientib dare. Ne non om̃s mei
similes inuenias qua possint figuratis laudib. delectari
no ꝓuocatos poposcisse ab aliquantis eruditis uiris.
& grecarũ peritis. ut origenem romanũ facerent. & latinis
damaso de p̃catus: ut homelias duas de cantico canticoꝵ
in latinũ transtuliss&e exgreco. Ita in illo opere ornate
magnificeq p̃fatus ẽ. ut cuius uis legendi origenẽ & audis¬
sime ꝑquirendi desiderium cõmouer&. dicens illius am¬
mde conuenire quod dictum . ẽ. quia introdux̃ me rex
incubiculum suum asserens eum qđ cum inceteris libris
om̃s uincat. in canticis canticoꝵ &iam ipse seuicerit.
pollicetur sane imipsa p̃fatione se xipsos incantica canti¬
corum libros &alios quã plurimos origenis romanis
auribus largiturum. Sed ille ut uideo instilo ꝓprio

Expanded text:
amicis eadem significauimus mordentes inuicem consuamicis eadem significauimus mordentes inuicem consumamini ab inuicem. iam tuae moderationis est et tuorum nullam occasionem inpatientibus dare, ne non omnes mei similes inuenias, qui possint figuratis laudibus delectaririo prouocatos poposcisse ab aliquantis eruditis uiris et Graecarum peritis, ut Origenem Romanum facerent et Latinis Damaso deprecatus homilias duas de Cantico canticorum in Latinum transtulisset ex Graeco, ita in illo opere ornate magnificeque praefatus est, ut cuiuis legendi Origenem et auidissime perquirendi desiderium commoueret, dicens illius animae conuenire, quod dictum est, quia introduxit me rex in cubiculum suum, adserens eum, quod, cum in ceteris libris omnes uincat, in Canticis canticorum etiam ipse se uicerit. pollicetur sane in ipsa praefatione se et ipsos in Cantica canticorum libros et alios quam plurimos Origenis Romanis auribus largiturum; sed ille, ut uideo, in stilo proprio
Abbreviated transcription (Latin):
figuratas controuersias de clamaui aliquid deuero arti¬
ficio repetere. & tuo temore laudare: Sed absit ame
ut quod rep̃hendo inte imiter. Quin potius ita sententiã
temperaui. ut & obiectum crimen effugerem. & amicum
quantum inme. ẽ. nec lesus lederem. Sed obsecro tẽ. ut
si deinceps aliquem sequi uolueris tuo tantũ uiditiosis
contemptus. Aut enimbona sunt quae appetimꝰ aut mala
Si bona. non indigent alterius auxilio. Si mala: peccantiũ
multitudo ñ parit errori patrocinium. Haec apud te
potius amice expostulare uolui. quã lacessitus publice
deseuire ut anim aduertas ine reconciliatas amicitias
pure colere. & non uxta plautinã sententiam altera manũ
lapidem tenere. panem offerit alteri. Fraterm̃s paulinia nꝰ
nec dum de patria reuersus ẽ. & puto quod eum aquileiȩ
rufinum ob quam causam ꝑ romam mediolanũ misimus.
&orauimꝰ ut ñr̃o animo & obsequio uos uider&. ceterisq

Expanded text:
figuratas controuersias declamaui, aliquid de ueteri artifiguratas controuersias declamaui, aliquid de ueteri artificio repetere et tuo te more laudare. sed absit a me, ut, quod reprehendo in te, imiter; quin potius ita sententiam temperaui, ut et obiectum crimen effugerem et amicum, quantum in me est, nec laesus laederem. sed obsecro te, ut, si deinceps aliquem sequi uolueris, tuo tantum iudicio sis contentus. aut enim bona sunt, quae adpetimus, aut mala: si bona, non indigent alterius auxilio; si mala, peccantium multitudo non parit errori patrocinium. haec apud te potius amice expostulare uolui quam lacessitus publice desaeuire, ut animaduertas me reconciliatas amicitias pure colere et non iuxta Plautinam sententiam altera manu lapidem tenere, panem offerre altera. Frater meus Paulinianus necdum de patria reuersus est et puto, quod eum Aquileiae Rufinum ob quandam causam per Romam Mediolanum misimus et orauimus, ut nostro animo et obsequio uos uideret, ceterisque
Abbreviated transcription (Latin):
quam hostem latentem sub amici nomine sustinere
sermo ꝓprius indicauit. Nec dubito sp̃italiũ paren¬
tum ad patriam reuocatum desiderio. quẽ matris luctus
ire ꝓhibebat. ne magiscoram doleres qđ absens ferre uix.
poteras. Quod quereris stomaco suo unũ quemq seruire
& nr̃o non adquiescere udicio. conscientiae. nrae testis est
dñs. post reconciliatas amicitias nullum intercessisse
rancorem quo quempiam lederemꝰ. Quin potius cũ om̃icau¬
tione ꝓuidimꝰ. ne saltem casus inmaliuolentiã uerteret᷑.
Sed quid possumus facere : Siunusquisq uiste se putat
facere quod facit. & uidetur sibi remordere potus quam
mordere. uera amicitia quod sentit dissimulare ñ deb&
prefaciuncula libroꝵ periarchoñ. ad me missa . ẽ. quam
extilo intellexi tuam. ẽẽ. in qua oblique immo aperte
ego petor. Qua mente sit scripta . tu uideris. Qua intel¬
legatur & stultis pat& Poteram axego qui sepissime

Expanded text:
quam hostem latentem sub amici nomine sustinerequam hostem latentem sub amici nomine sustinereproprius indicauit nec dubito spiritalium parentum ad patriam reuocatum desiderio, quem matris luctus ire prohibebat, ne magis coram doleres, quod absens ferre uix poteras. quod quereris stomacho suo unumquemque seruire et nostro non adquiescere iudicio, conscientiae nostrae testis est dominus post reconciliatas amicitias nullum intercessisse rancorem, quo quempiam laederemus; quin potius cum omni cautione prouidimus ne saltim casus in maliuolentiam uerteretur. sed quid possumus facere, si unusquisque iuste se putat facere, quod facit, et uidetur sibi remordere potius quam mordere? uera amicitia, quod sentit, dissimulare non debet. praefatiuncula librorum Jisol aQVwv ad Ille missa est, quam ex stilo intellexi tuam esse, in qua oblique, immo aperte ego petor. qua mente sit scripta, tu uideris; qua intellegatur, et stultis patet. poteram et ego, qui saepissime
Abbreviated transcription (Latin):
quod apud hebreos didicerant. Sicut ergo ego ostendo
multa imiouo testam̃to posita de ueterib libris quae in
septuaginta non habentur. Et haet scripta in hebraico
doceo. sic accusator ostendat aliquid scriptũ esse in nouo
instrum̃to de septuaginta. interp̃tibus quod inebraico ñ
& septuaginta. int̾p̃tum editionem. quac legentiũ uetusta¬
te firmata .ẽ. utile messe eccłiis. dum ante gentes audi¬
unt xp̃m uenturum esse quã ueniat. & ceteros int̾ pretes
non rȩꝓbandos quia non sua sed diuina uolumina transtuler̃ :
& familiarẽ meum id a xp̃iano & amico debere. suscipere.
quod magno sumptu sibi auideis discribere festinauit.
Excessi epłae modum. & qui contra nefariã heresim iã stilũ
fixeram. prome respondere conpulsus sum expectans tria
amici uolumina. & ad congeriem criminũ eius totamente
suspensus. nisi quod leuus .ẽ. ꝓfossun inimioum oauere

Expanded text:
quod apud Hebraeos didicerant. Sicut ergo ego ostendo quod apud Hebraeos didicerant. Sicut ergo ego ostendo multa in novo Testamento posita de veteribus libris, quae in Septuaginta non habentur, et haec scripta in Hebraico doceo, sic accusator ostendat, aliquid scriptum esse in novo Testamento de Septuaginta interpretibus, quod in Hebraico non  Septuaginta interpretum editionem quae legentium vetustate firmata est, utilem 530 esse Ecclesiis, dum ante gentes audiunt Christum venturum esse quam veniat; et caeteros interpretes non reprobandos, quia non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere,
Abbreviated transcription (Latin):
ingenii. non obdogmatũ ueritatẽ. in omib libris suis
post septuaginta interp̃tes. uideoꝵ tranlationes explant
& disserit. Cusebius quoq & dydimus. idem faciunt
Pretermitto apollinarem. qui bono quidẽ studio sed ñ
secdm̃ scientiã : de om̃ium tranlationibus in unũ uestim¬
tum pannos ad suere conatus . ẽ. & consequentiam. scrip¬
turȩ non exregula ueritatis. sed ex suo uiditio texere
Apłici uiri scripturis utuntur hebraicis. Ipsos apłos
& euangelistas. hoc fecisse ꝑspicuũ . ẽ. Dñs atq. saluator
ubicumq. ueteris scripturae meminit. dehebreis uolu¬
minibus ponit exempla ponit exempla. ut ẽ. illud:
Qui credit inme sicut scriptura dicit. flumina deuen¬
tre eius fluent aquae uiuȩ. Qimpsa cruce. heli. heli.
quod septuiginta intp̃tes suggillemus. sed quo apłorum
breo non discordant. ibi apłos de int̃p̃tatione eorũ & exem¬
pla:  sumpsisse. Vbi uero discrepant. id posuisse ingreco

Expanded text:
ingenii, non ob dogmatum veritatem in omnibus libris suis ingenii, non ob dogmatum veritatem in omnibus libris suis post Septuaginta interpretes, Judaeorum translationes explanat et edisserit. Eusebius quoque et Didymus idem faciunt. Praetermitto Apollinarium, qui bono quidem studio, sed non secundum scientiam, de omnium translationibus in unum vestimentum pannos assuere conatus est, et consequentiam Scripturae, non ex regula veritatis, sed ex suo judicio texere: apostolici viri Scripturis utuntur Hebraicis: ipsos apostolos et evangelistas hoc fecisse perspicuum est. Dominus atque Salvator ubicumque veteris Scripturae meminit, de Hebraicis voluminibus ponit exempla, ut est illud: Qui credit in me, sicut Scriptura dicit: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Et in ipsa cruce, ELI, ELI, quod Septuaginta interpretes suggillemus, sed quod apostolbraeo non discordant, ibi apostolos de interpretatione eorum exempla sumpsisse; ubi vero discrepant, id posuisse in Graeco,