comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
circũstantib amicis pro ultione regiis mox
uos desendit. A multis nẽpe impecitꝰ ẽ. &
arogerio saluatꝰ ẽ. Nefariã enĩ temeri¬
& inchoauerat. qͥ dextr̃a cũ framea feri
suꝑ caput leuauerat: qͦd ꝑ pontificale
nisteriũ sacro chrismate delinitũ fuerat
duor certamine regũ uhi fuert milites
mie nongenti. tres solu modo intereptos
ie cõꝑi. Ferron undiq uestiti erant or
potimnore dei notitiaq contubnii uicissim
bi parcebant. nec tantũ occiðe fugientes
uico prehende satageþant. Ep̃iani eqͥdẽ
atpres ñ effusionẽ frnĩ sanguinis sit¬
bant s legali triũpho ad utilitate sc̃ce
cele &e qͥetem fideliũ dante deo tripudiabant.
istrenuus guido & otmundꝰ burcardꝰ &e
uilłmꝰ crispinꝰ. aliiq plures ut suꝑͣdictũ
ł capti st̃: & a redeuntib nogionẽ ipsa
e ducti st̃. Nogion qͥppe trib leugis distat
bandeleio : & eo tp̃e guerris furentibꝰ de¬

Expanded text:
circumstantibus amicis pro ultione regis mox enecaretur, defendit. A multis nempe impetitus est, et vix a Rogerio salvatus est. Nefariam enim temeritatem inchoaverat, qui dextram cum framea ferientem super caput levaverat, quod per pontificale ministerium sacro chrismate delinitum fuerat, et In duorum certamine regum, ubi fuerunt milites ferme nongenti, tres solummodo interremptos fuisse comperi. Ferro enim undique vestiti erant, et pro timore Dei, notitiaque contubernii vicissim sibi parcebant, nec tantum occidere fugientes quam comprehendere satagebant. Christiani equidem bellatores non effusionem fraterni sanguinis sitiebant, sed legali triumpho ad utilitatem sanctae Ecclesiae et quietem fidelium, dante Deo, tripudiabant. Ibi strenuus Guido et Otmundus, Burchardus et Guillelmus Crispinus, aliique plures, ut supra dictum est, capti sunt, et a redeuntibus Nogionem ipsa die ducti sunt. Nogion quippe tribus leucis distat ab Andeleio, et eo tempore, guerris furentibus, des
Abbreviated transcription (Latin):
ppulit. Ad tres portas atrox conflictꝰ age
& pugnaces agonistȩ frequent᷑ ut rinq¬
ciebant᷑. Nex anglors ut rediuiuũ in neus¬
iã reditũ
francor agnouit : iicardũ filiũ
cũ cc militib radulfo de guader suppetias
sit: qͥb radulfũ rufũ &rualodũ de abrincis
baces & in dustrios stratores constituit.
uime siqͥdẽ c̃certantib regalis famili a
quenit : qua uisa gallors uirtꝰ iã fatigata
sicere cepit. In signis radulfus de porta ad
rtã discurrebat᷑. & anina sepe ne cognosce
mutabat. Plures p̃claros athletas ea
indigentib largit donauit sicq militari¬
ꝓbitate int̾ p̃cipuos pugiles ꝑ scła laudari p¬
ulcher & ꝑhissimꝰ flandrita
it. neo uicinũ sibi triste fatũ callide p̃cai
nuictũ britonẽ ut quẽpiã plebeiũ solito
occurrit & mox ab eoletalit᷑ ꝑcussus cẽ¬

Expanded text:
repulit. Ad tres portas atrox conflictus agebatur, repulit. Ad tres portas atrox conflictus agebatur, et pugnaces agonistae frequenter utrinqciebantur. Rex Anglorum, ut redivivum in Neustriam reditum Francorum agnovit, Richardum, filium suum, cum CC militibus Radulfo de Guader suppetias misit, quibus Radulfum Rufum et Rualodum de Abrincis audaces et industrios stratores constituit. Acerrime siquidem concertantibus regalis familia supervenit; qua visa, Gallorum virtus jam fatigata deficere coepit. Insignis Badulphus de porta ad portam discurrebat, et arma saepe, ne cognosceretur, mutabat. Plures praeclaros athletas ea indigentibus largiter donavit, sicque militariobitate inter praecipuos pugiles per saecula laudari pulcher et probissimus Flandrita umuit, nec vicinum sibi triste fatum callide praecavit. Invictum Britonem, ut quempiam plebeium, solito more occurrit, et mox ab eo lethaliter percussus ce
Abbreviated transcription (Latin):
raꝑe qͥcqͥd poterant ceꝑunt. Indomitag
sibi collimitaneos ut hostes affligebat
Principalis iusticia int̃ facinorosos null
erat. pontificalis rigor ibi tc̃ omnino ti¬
pescebat. &e impune qͥsquã agitabat. q̃
itꝰ cuiq fortuite suggerebat. Nouiom̃sis ep̃s
ert̃ & ꝓ maliuolentia quã in noymannos
bebant᷑ suis oẽ nefas ꝑmisert̃. sacͣ etiã loca qͣsi
diuina auctoritate uiolari c̃cessert᷑. ut ita
tiones suas plurib modis leniendo multipli¬
ent. fasq nefasq illis annuentes in aduer¬
ios animarent. Ludouicꝰ itaq rexhri¬
liũ adduxit numerosas acies de parrona
nigella de nouiomo & insula. de tornaco
stachio restitueret. aliosq ꝗͥ ꝓ guilłmo exule
it᷑ exulabant in pͥstinos honores reuocaret.
ulfus aute brico cũ tͣmis suis audact᷑ illis
uiã ꝓcessit. & fortit᷑ pugnando illos excepit
lancea gladioq diros ictꝰ dando lũctuosa
sdana intulit. Om̃s qͦq castri portas aꝑiri

Expanded text:
quidquid poterant coeperunt. Indomita gens sibi collimitaneos ut hostes affligebat. Principalis justitia inter facinorosos nulla erat, pontificalis rigor ibi tunc omnino torpescebat, et impune quisquam agitabat quod libitus cuique fortuitu suggerebat. Noviomensis episfuerunt, et pro malevolentia quam in Normannos habebant, suis omne nefas permiserunt. Sacra etiam loca quasi ex divina auctoritate violari concesserunt, ut ita legiones suas pluribus modis leniendo multiplicarent; fasque nefasque illis annuentes in adversarios animarent. Ludovicus itaque rex Britolium adduxit numerosas acies de Parrona et Nigella, de Noviomo et Insula, de Tornaco et t amissa Eustachio restitueret, aliosque, qui pro Guillelmo exsule pariter exsulabant, in pristinos honores revocaret. Radulphus autem Brito cum turmis suis audacter illis obviam processit, et fortiter pugnando illos excepit, et lancea, gladioque diros ictus dando luctuosa illis damna intulit. Omnes quoque castri portas aperir
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ de tancardi uilla &ẽ guilłmꝰ de rolmara¬
nt qͥ scipionib seu mariis siue catonib
ollebant. & duardus de salesbura ibi
fauit uexillũ fortis agonista cuiꝰ robur
pbatione nodissimũs& constantia ꝑse¬
ins usq ad exitiũ. Pudo uicꝰ rexut¬

Expanded text:
mo de Tancardiuilla et Guillelmpabant, qui Scipionibus, seu Mariis, sive Catonibus, pollebant. Eduardus de Salesburia ibi portavit vexillum, fortis agonista, cujus robur erat probatione notissimum, et constantia perseverans usque ad exitium. Ludovicus rex
Abbreviated transcription (Latin):
aliiq p̃cipui pugiles capti st̃. & cunei nr̃i magi
parte labante s diminuti st̃. Recede gͦ q̃s dñ¬
ẽtingat nob dãnũ irreparabile ꝓ is dictis
douicꝰ adqͥeuit & cũ baldrico de bõsco uelo
aufugit. Uictores autẽ cxl milites cõphes
unã uiã põpose uenert̃: ꝑ plures anfractꝰ cs
fugert̃. Guilłmꝰ autẽ rispiriꝰ cũ suis ut dictũ
cirtũ uallatꝰ ut regẽ ꝓspexit ꝑ medias acies

Expanded text:
aliique praecipui pugiles capti sunt, et cunei nostri magna ex parte labantes diminuti sunt. Recede ergo, um irreparabile. » His dictis Ludovicus acquievit, et cum Baldrico de Bosco velociter aufugit. Victores autem CXL milites compreheper unam viam pompose venerunt, per plures anfractus confusi fugerunt. Guillelmus autem Crispinus cum suis, ut dictum est, circumvallatus, ut regem prospexit, per medias acies
Abbreviated transcription (Latin):
normannoꝵ filiꝰ armatꝰ ẽ: ut patnem
de longo carcere lib̾aret. & auitã sibi
ditatt᷑ uendicaret. Illic matħs comes
de bellomonte. & guido de claromonte. atq ors
de caluimonte. guilłmꝰ de guarlanda frana
pͥnceps militiȩ. petrꝰ de manlia & philippꝰ oc
te braii ac þurchardꝰ de monte morentiias
nã parati fuert. De normannis qͦq baldric
braio &e guilłmꝰ crispinꝰ & plures alii frano
adiuncti st̃. Om̃s hi turgentes brenmula t̃
centũ milites eqͥs insidentes ad bellũ paratien
reliqͥ uͦ cũ rege pedites in cãpo dimicabant in
fronte guilłmꝰ crispinꝰ & lxxx. eqͥtes suꝑ nori¬
nos irruert᷑ s: eqͥs eoꝵ ꝓtinꝰ occisis om̃s inclusia
tenti st̃. Deinde godefredꝰ de serrant aliiq u¬
sinii fortit̾ ꝑcussert. aciẽq totã aliqͣntulũ
uacillare cõpulert. Cȩterũ induratibellat
aĩos ce uires resũpsert᷑ & burcardũ ac otin

Expanded text:
Normannorum filius, armatus est, ut patrem suum de longo carcere liberaret, et avitam sibi haereditatem vindicaret. Illic Matthaeus, de Bellomonte, et Guido de Claromonte, atque Otmundus de Calvimonte, Guillelmus de Guarlanda, Francorum princeps militiae, Petrus de Manlia, et Philippus de Monte-Braii, ac Burchardus de Monte-Morencii ad pugnam parati fuerunt. De Normannis quoque Baldricus de Braio, et Guillelmus Crispinus, et plures alii Francis adjuncti sunt. Omnes hi turgentes Brenmulam coet centum milites equis insidentes ad bellum parati erant. Reliqui vero cum rege pedites in campo dimicabant. In prima fronte Guillelmus Crispinus et LXXX equites super Normannos irruerunt, sed equis eorum protinus occisis, omnes inclusi et retenti sunt. Deinde Godefredus de Serranz, aliique Vilcassinii fortiter percusserunt, aciemque totam aliquantulum retro vacillare compulerunt. Caeterum, indurati bellatores animos et vires resumpserunt, et Burchardum ac Otmundum
Abbreviated transcription (Latin):
ont᷑rio euentu ñ mestificet᷑ dñs meus: qͥa
lesst bellore casus. & plerunq sũmis incubu¬
t̃ ac famosissimis imꝑatorib. Fortuna ceu
pta uergibilis ẽ. Nam quẽ subito sustulit.
mom̃to deicit. & econt᷑ ꝓstratũ &e c̃culcatũ
e meliꝰ erigit. Nunc gͦ consid̾atis opib galliȩ.
imm̃sis uirib collectis undiq. insurgens ad
int. ut cõmunis exercitꝰ cõmunẽ uindict̾a suꝑ
ostes publicos exerceant Ego autẽ qͥ ꝑactȩ
uꝑ expeditioni ñ affui cũ meis in terero. &e
iliũ & auxiliũ cũ saluo ducatu uob p̃bebo¬
st eqͥdẽ mͥ firma domꝰ cinctraii. ubi me p̃sto
gualchelinꝰ de taneio aliiq sodales fidissim
Illic securi c̃gregabim᷑. &e inde britoliũ qͥo
corde nor mannĩe ÷ aggrediem᷑. Quod sib¬
meus nob adherebit cũ cunctis hõib suis & n¬
tionib ipse fortia possidet castra. concas & toe
portas &e achinneiũ. ꝓbatiq harones gestan

Expanded text:
ontrario eventu non moestificetur dominus meus, quia tales sunt bellorum casus, et plerumque summis incubuerunt ac famosissimis imperatoribus. Fortuna seu rota vergibilis est. Nam quem subito sustulit, in momento dejicit, et econtra prostratum et conculcatum spe melius erigit. Nunc ergo consideratis opibus Galliae, et immensis viribus collectis undique, insurgens, ad eant, ut communis exercitus communem vindictam super hostes publicos exerceant! Ego autem, qui peractae nuper expeditioni non adfui, cum meis interero, et consilium et auxilium cum salvo ducatu vobis praebst equidem mihi firma domus Cinctraii, ubi me praestolantur Gualchelinus de Taneio, aliique sodales fidissimiicorde Normanniae est, aggrediemur. Quod si obmeus, nobis adhaerebit, cum cunctis hominibus suis et munitionibus. Ipse fortia possidet castra, Conchas et Toeneium, Portas et Archinneium, probatique barones gestan
Abbreviated transcription (Latin):
uditũ ÷ nuncus int̾currentib. & rumigeru
iã passim spargentib. qͦd ambo reges egr̃essi
mũ ascendentẽ in excelsũ angli ꝓ indice
erant. ꝓpe montẽ qͥ guarcliua nuncupat᷑.¬
pus ÷ ce latissima planicies qͦ ab incolis
cosus heros assũpsit. & ferratas pugna
sconsules henricꝰ aucensis. guilłmus de
enna & gualteriꝰ gifardꝰ Rogeriꝰ qͦqri¬

Expanded text:
uditum est, nuntiis intercurrentibus, et rumigerulis famam passim spargentibus, quod ambo reges egressi efumum ascendentem in excelsum Angli pro indice prospexerant. Prope montem qui Guarcliva nuncupatpus est et latissima planities, quae ab incolis bellicosus heros assumpsit, et ferratas pugnatorum tres consules, Henricus Aucensis, Guillelmus de Guarenna et Gualterius Gifardus. Rogerius q
Abbreviated transcription (Latin):
suos nepotib suis gͣndeuus p̃posuit. suũꝙd
tũ illis annuit. & ꝓcerib cunctis ut soboli suȩs
adhererent p̃cepit. Quod audiens hugo pue
siluit. & opportunũ tẽpus patient̃ expectaus
Sp̃e tam̃ in dño fixã habebat & pͥuati coessenti
sibi dicebat. iustus dñs qͥ patre meũ mundo
ripuit : plẽ eiꝰ hereditate debita ñ pͥuabit Fo
adueniente ducis occau officiales cunceds̃ ato
inde tironi tantȩ iussionis audacia inesset mirati
iis itaq uuuenis sine bello & effusione sanguinis
honorẽ optinuit. & exulantib patruis rodbto
one paternã hȩreditatẽ trib annis insignit᷑ tenuit
insignis mitib & iustis placuit. irreligiosis aut̾e
gib terribilis ut fulgur incubuit. Cõpletis
annis odoni fr̃i suo sponte ducatũ dimisit. & ipse¬
sti amore scłm reliqͥt. monachusq cluni aci

Expanded text:
suos nepotibus suis grandaevus praeposuit, suumque suos nepotibus suis grandaevus praeposuit, suumque ducatum illis annuit, et proceribus cunctis, ut soboli suae penitus adhaererent, praecepit. Quod audiens Hugo puer siluit, et opportunum tempus patienter exspectavit. Spem tamen in Domino fixam habebat, et privatim coessentisibi dicebat: Justus Dominus, qui patrem meum mundo subripuit, prolem ejus haereditate debita non privabit. Porro, adveniente ducis occasu, officiales cunctos atquet. Illi vero, unde tironi tantae jussionis audacia inesset, miratiAnimosus itaque juvenis sine bello et effusione sanguinis avitum honorem obtinuit; et exsulantibus patruis Rodberto et Simone, paternam haereditatem tribus annis insigniter tenuit; justitia insignis mitibus et justis placuit; irreligiosis autem et exlegibus terribilis, ut fulgur, incubuit. Completis tribus annis, Odoni fratri suo sponte ducatum dimisit; et ipse pro coelesti amore saeculum reliquit, monachusque Cluniaci
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s eiꝰ bellica uirtute optinuerant. & barb
sub potenti manu excelsi dei fortit̾ in apt¬
& sicilia subeggerant. Iandẽ p̃fata mulier
b̾tũ rodbti ducis burgundiȩ filiũ in amic
copulauit. eiq filiã sũa coniugẽ cũ toto sici
pͥncipatu tradidit. Nodbtꝰ qͥppe huiꝰ pat᷑ rod
francor regis & constantiȩ reginȩ filius fi
cuiꝰ nobilitas de sanguine regũ & augusto
ꝓcessit. & in multis regionib claris oꝑib o in¬
dis uirtutib admodũ effulsit. Ipse nimirũ ẽ
potentissima mat̾ post obitũ genitoris toti ga
p̃ficere uoluit. & henrico qͥ pͥmogenitꝰ erat ut
suꝑiorib parũꝑ tetigi p̃ferne om̃imodis s
Deniq iusticia henricũ iure in soliũ regnis¬
limante rodbtus ducatũ burgundiȩ diu te¬
it & tres filios henricũ & rodbtũ atq simo
genuit. Porro henricꝰ pͥmogenitꝰ eius ips
iubente uxorẽ duxit. ex qͣ filios tres hugoni
to pat̾ longo postmodũ tp̃e uixit &e fili

Expanded text:
res ejus bellica virtute obtinuerant, et barbaros sub potenti manu excelsi Dei fortiter in Apulia et Sicilia subegerant. Tandem praefata mulier Rodbertum, Rodberti ducis Burgundiae filium, in amicitiam copulavit, eique filiam suam conjugem cum toto Sicaniae principatu tradidit. Rodbertus quippe hujus pater Rodberti Francorum regis et Constantiae reginae filius fuit, cujus nobilitas de sanguine regum et augustorum processit, et in multis regionibus claris operibus et mirandis virtutibus admodum effulsit. Ipse nimirum est quem potentissima mater post obitum genitoris toti Galliae praeficere voluit, et Henrico qui primogenitus erat, ut in superioribus parumper tetigi, praeferre omnimodis sDenique justititia Henricum jure in solium regni sublimante, Rodbertus ducatum Burgundiae diu tenuit, et tres filios, Henricum et Rodbertum atque Simonem, genuit. Porro Henricus primogenitus ejus, ipso jubente, uxorem duxit, ex qua filios tres, Hugonencto, pater longo postmodum tempore vixit, et filios
Abbreviated transcription (Latin):
aliãq sobolẽ copiosã utriusq sexus edidit.
ob̾tꝰ autẽ burgundio ut p̾dictũ ÷ filiã rogerii
ormanni coniugẽ habuit. & pͥncipatũ c̃tra
cunctos ꝑ .x. annos strenue defensauit. Interea
socrus eiꝰ rogeriũ puerũ educauit. atq ubi
ad arma gerenda & ius patris regendum
ic̃ idoneũ agnouit: egregiũ francigenam
ymilitẽ generũ suũ uenenosa potione ꝓhdolor¬
cit . Extincto itaq feminea fraude nobili mar
rogeriꝰ successit. & plurib annis in magna.
date uiguit. multis tñ facinorib pollutus
nis expiam ut reor tormentis meruit.
allida mat̾ eiꝰ qͤͦ filia bonefacii liguris fuerat:
amorte mariti sui pecuniis undecũq col¬
lectis ingentẽ chesaurũ sibi congesserat.
audiens balduinꝰ pͥor ierosolimȩ rexopes

Expanded text:
aliamque sobolem copiosam utriusque sexus edidit. Rodbertus autem Burgundio, ut praedictum est, filiam Rogerii Normanni conjugem habuit, et principatum contra cunctos per X annos strenue defensavit. Interea socrus ejus Rogerium puerum educavit, atque ubi eumdem ad arma gerenda et jus patris regendum tironem idoneum agnovit, egregium Francigenam probumque militem generum suum venenosa potione infecit. Exstincto itaque feminea fraude nobili marchiso, Rogerius successit, et pluribus annis in magna prosperitate viguit. Multis tamen facinoribus pollutus magnis expiari, ut reor, tormentis meruit. Callida mater ejus, quae filia Bonifacii Liguris fuerat, a morte mariti sui pecuniis undecunque collectis, ingentem thesaurum sibi congesserat. Quod audiens, Balduinus prior Hierosolymae rex, opes
Abbreviated transcription (Latin):
he obiit̃: cui post duos annos ricardus
bti comitis de gloucestra filii regis filiꝰ
essit. quẽ iubente innocentio papa hugo
ellanꝰ abrincatensẽ psulatũ suscepit
sup dictꝰ metro politanꝰ consecrauit
rta hec tp̃a turbatio ingens facta ÷ in apulia.
ao cuiꝰ originẽ elucidandã repecitio pͥscȩ ꝓ.¬
paginis & euentꝰ hoũi ẽ necessaria. Postquã
eriꝰ senex siciliȩ comes tancredi de altauilla
filius obiit : uxor eiꝰ adeles cũ paruulo filio regera
posie magnas possessiones ꝑspexit . & anxia qͥd ag

Expanded text:
e obiit, cui post duos annos Richardus, Rodberti comitis de Gloucestria filii regis filius, successit. Quem, jubente Innocentio papa, Hugocapellanus Abrincatensem praesulatum suscepit, quem supradictus metropolitanus consecravitrca haec tempora turbatio ingens facta est in Apulia, ad cujus originem elucidandam repetitio priscae propaginis et eventus hominum est necessaria. Postquam Rogerius senex Siciliae comes, Tancredi de Alta-villa filius, obiit, uxor ejus Adeles cum parvulo filio regere se non posse magnas possessiones perspexit, et anxia qui ag
Abbreviated transcription (Latin):
parcat. urhẽ deditã recipiat : eãq sicuta siul
ab hostib ꝓtegat. ne res eor alienigenis p̃t
fiat. His imꝑr̃ auditis. xp̃ianors ꝓfectui ut
euentꝰ rei postea ꝓbauit. occulte inuidens
sessorsq legationi sacis faciens. tatano pͥncipi
militiȩ quẽ nñatib p̃inũ cũ xl. milib antea
õstituerat aliisq satellitib suis imꝑauit. in
se & sua dedentes bix antiũ impunitos dedu¬
cerent & de ciuitate seruanda curiosi ꝑcurd¬
rent. Iuxta p̃ceptũ augusti oĩa facta sunt:
& ciuitas reddita ẽ. gensq gentiliũ adurho¬

Expanded text:
parcat, urbem deditam recipiat, eamque, sicuti suam, parcat, urbem deditam recipiat, eamque, sicuti suam, ab hostibus protegat, ne res eorum alienigenis praeda fiat. His imperator auditis, Christianorum profectui, ut eventus rei postea probavit, occulte invidens, obsessorumque legationi satisfaciens, Tatano, principi militiae, quem nostratibus praevium cum XL millibus antea constituerat, aliisque satellitibus suis imperavit ut se et sua dedentes Bysantium impunitos deducerent, et de civitate servanda curiosi procurarent. Juxta praeceptum Augusti omnia facta sunt, et civitas reddita est, gensque Gentilium ad ur
Abbreviated transcription (Latin):
hostes p̃uidissent a gendũ augusto sollerter intime
scđm dispensationẽ eorꝙ fieri p̾cepit. Ex p̃cen
gͥ augusti boues festinant᷑ adducti st̃: & ueliuo
naues portũ cheuetot appulert̃. Turco po
etiã affuert̃. Scaphȩ carrucis suꝑpositȩ s
& bob huic oꝑi ministrantib usq ad crepis¬
nẽ lacꝰ laboriose deductȩ fc̃. Nocte terni
incũbente naues in lacũ impeggert᷑: eas
curcopolis mandauert. Crepusculo di ei
albescente lacũ sulcantes. ordinate tendeh
puppes ad urhẽ Ciues lacũ nauib oꝑtũ eminis
aspicientes mirab ant᷑: & si forte sibi auxiliun
ueniret suspicabant᷑. At postquã certitudinẽ
de eis ꝑceꝑunt: diriguere metu & exangues fas
desꝑauert᷑. Repentino casu ꝑturhatis: ꝑneten
spem oĩa contigerant. Unbi tra lacuq obses
nulla spes salutis erat. Ad ĩꝑatonẽ gͥ legatos
destinant. & obnixe supplicant: ut ĩa uicti

Expanded text:
hostes praevidissent agendum, Augusto solerter intimarhostes praevidissent agendum, Augusto solerter intimarnem eorum fieri praecepit. Ex praecepto igitur Augusti boves festinanter adducti sunt, et velivolae naves portum Chevetot appulerunt. Turcopoli etiam adfuerunt. Scaphae carrucis superpositae sunt, et bobus huic operi ministrantibus, usque ad crepidinem lacus laboriose deductae sunt. Nocte terris incumbente, naves in lacum impegerunt, easque Turcopolis mandaverunt. Crepusculo diei albescente, lacum sulcantes ordinate, tendebant puppes ad urbem. Cives, lacum navibus opertum eminus aspicientes, mirabantur, et si forte sibi auxilium veniret, suspicabantur. At postquam certitudinem de eis perceperunt, diriguere metu, et exsangues facti desperaverunt. Repentino casu perturbatis praeter spem omnia contigerunt. Urbi terra lacuque obsessae nulla spes salutis erat. Ad imperatorem igitur legatos destinant, et obnixe supplicant ut jam victis
Abbreviated transcription (Latin):
pb suis dux godefredꝰ. Deinde roob̃tus
dmȩ comes̃ strenuus uir & miles audacis
uxta hunc rodb̾tꝰ nor mannorꝰ dux : &
hanꝰ carnotensis comes. & hugo comes de
paulo. conanꝰ qͦq brito filiꝰ gaufredi
itis & radulfus de guader & rogerius
arnȩ uilla cũ suis agminib. Ad porta uero.
nidianã tolosanꝰ & podiensis excubabant.
taq sic urbẽ circũdeðant. ut nemo ingredi
egredi posset nͥ lacu qͣ ciuitas cingebatꝰ.
ugabant : sibiq necessaria nauigio
iatu erant decentissimi. Mundi morib.
teti corporib. aĩosi pectorib militabant
nab suis p̃cauebant: carnis uoluntatib
oluntatib oĩa illicita abdicabant. Ipsi
tes militabant. oĩaq disponentes alioscs
ortantes ipsi excubabant. Ibi erat oĩum
nentia sermocinabant᷑: om̃e scortũ &
usũ de medio castroꝵs ab ominabant᷑
rci interĩ ꝑ defensanda urbe desuda
constantinopolĩ direxert: &e qͥo cont᷑

Expanded text:
 suis, dux Godefredus. Deinde Rodbertus, Flandriae comes, strenuus vir et miles audacissimus. Juxta hunc Rodbertus, Normannorum dux, et Stephanus Carnotensis comes, et Hugo comes de Sancto Paulo, Conanus quoque Brito, filius Gaufredi comitis, et Radulfus de Guader, et Rogerius de Barnevilla, cum suis agminibus. Ad portam vero meridianam Tolosanus et Podiensis excubabant. Isti itaque sic urbem circumdederant, ut nemo ingredi vel egredi posset, nisi lacu qua civitas cingebatur.navigabant, sibique necessaria navigio ornatu erant decentissimi. Mundi moribus, vegeti corporibus, animosi pectoribus militabant. Animabus suis praecavebant, carnis voluntatibus et voluptatibus omnia illicita abdicabant. Ipsi duces militabant, omniaque disponentes, aliosque cohortantes, ipsi excubabant. Ibi erat omnium e de continentia sermocinabantur, omne scortum et abusum de medio castrorum abominabantur. Turci interim pro defensanda urbe desudabConstantinopolim direxerunt, et quid contra
Abbreviated transcription (Latin):
mannꝰ & blesensis stephanꝰ. tancredus ꝙ buam
pugnabant. diuqꝰ belli pondꝰ sustinuerant
tiles obstupefacti qm̃i hostilit̃ a facie & a tergo
inopine p̃mebant᷑ fugȩ se credidert. & tero
cedentib c̃sensert᷑. Cecidit autẽ eos uiq ad i¬
necionẽ xp̃ianor gladius & multi multimo
uilłmꝰ marchisus fr̃ tancredi &e gaufredus d
monte scabieso. uiri multũ militares. bos
indolis & illustres & multi alii milites e
pedites cecidert᷑. Turci enĩ astu nimio pollen¬
des audaci uigent animo: & in reuerberato confligunt gladi
Mortes eminꝰ inimicis creberrime in figunt: quia utunt᷑ arcul
& multis instrumentis ntunt᷑ bellic̃is laccitant se de frantoruiꝰ

Expanded text:
ormannus et Blesensis Stephanus, Tancredus et Buamundus ormannus et Blesensis Stephanus, Tancredus et Buamundus pugnabant, diuque belli pondus sustinueranttiles obstupefacti quoniam hostiliter et a facie et a tergo inopine premebantur, fugae se crediderunt; et terga cedentibus consenserunt. Cecidit autem eos usque ad internecionem Christianorum gladius et multi multimodus Marchisus, frater Tancredi, et Gaufredus de Monte-Scabioso, viri multum militares, bonae indolis et illustres, et multi alii, milites et pedites, ceciderunt. Turci enim, astu nimio pollentes, audaci vigent animo, et irreverberato confligunt gladio. Mortes eminus inimicis creberrime infigunt, quia utuntur arcubus, et multis instrumentis nituntur bellicis. Jactitant se de Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
łlegatis legati suꝑad̾diti ft̃: godefredus
lux ut erat miles acerrimꝰ.comes qͦci
tephanꝰ uir prudens & modestus. hucgo
nagnꝰ. balduinꝰ qͦq & eustachiꝰ intrepidi
ũ suis aduolant cõmilitonib Podiensisep̃s
þone seqͣbat᷑: comesq tolosanꝰ raiundus.
irabant᷑ iã fatiscentiũ corda xp̃ianoꝵ:
inde tanta gens taci repentina preter
sp̃e ineos
immersisset. Montes enim
& ualles
ooꝑuerant : &e si qͣ plana
erant
sis turmarũ cuneis omnia
frȩqnta it᷑ Auxiliante deo xp̃iani
fortitei liabant᷑: & gladus exertis &
n mort̾e uibratis res dũtaxat gerebat᷑.
ost̃ repentini: qͦs aduocauerant socti:¬
Podiensis ep̃s cũ suo magno exercitu a tergo
occupauit in imicos Parte altera comes sc̃i e ui
baldumꝰ ac eustachiꝰ festinant̃ ectabant: & cerci
dux godefredꝰ irruit & hugo magnꝰ & flanoren¬
rodbtꝰ ꝑ oĩa miles expeditissimꝰ. Rodbtꝰ nanei n¬

Expanded text:
et legatis legati superadditi sunt, Godefredus et legatis legati superadditi sunt, Godefredus dux, ut erat miles acerrimus, comes quoque Stephanus, vir prudens et modestus, Hugo Magnus, Balduinus quoque et Eustachius, intrepidi cum suis advolant commilitonibus. Podiensis epis Raimundus. Mirabantur jam fatiscentium corda Christianorum, unde tanta gens, tamque repentina, praeter spem in eos immersisset. Montes enim et valles cooperuerant, et si qua plana erant, densis turmarum cuneis omnia frequentabantur. Auxiliante Deo, Christiani fortiter praeliabantur, et gladiis exertis et in mortem vibratis res duntaxat gerebatur. Adsunt repentini, quos advocaverant, sociPodiensis episcopus, cum suo magno exercitu, a tergo praeoccupavit inimicos. Parte altera comes Sancti Egidii et Balduinus ac Eustachius festinanter equitabant. A dextera dux Godefredus irruit, et Hugo Magnus, r omnia miles expeditissimus. Rodbertus namque N
Abbreviated transcription (Latin):
endõ xp̃ianos acerrime infestabant.
Nulla fatigatis dabat᷑ reqͥes. s: om̃ĩa
ianore corpora cruore ł sudore liq̃n
espiceres. Ec̃tͣ franci pondꝰ belli inde¬
ent̃ susferre incursus in hostes aliqͣnoo
udent̃ differre. gladis inẽdũ resistere.
uos uocatos expectare:. nec in alicͦ titu¬
lre. Hanc conflictuũ uiolentiã ab hora
ei t̾cia usq in horã nonã ꝑtulerunt.
a die mulieres fuert̾ bellantib ꝑ necessa¬
ȩ. Nã sitientib aquã ꝑnicit᷑ porrigebant.
pugnantes exhortando dfortabant. Mar¬
s c̃apꝰ incanduerat. Totis enĩ uirib utrinq
ertabat᷑. Xp̃iani angebantꝰ : nã plerũqs
⁊ ipsis castris impugnabant᷑. Alius ex¬
citꝰ legatis hoamundi discrede Ibat :
ebelli certitudine ambigebat. Nulla gent̾ẽ
ꝑabat ẽẽ: quȩ c̃tͣ sin exercitꝰ parte saltem
etima de bello audet anhelare. Post quam
n rumor iste ꝑ totũ exercitũ ꝑcrebruit

Expanded text:
endo, Christianos acerrime infestabant. endo, Christianos acerrime infestabant. Nulla fatigatis dabatur requies, sed omnia Christianorum corpora cruore vel sudore liquentia conspiceres. Econtra Franci pondus belli indesinenter sufferre, incursus in hostes aliquando prudenter differre, gladiis interdum resistere, socios vocatos exspectare, nec in aliquo titubare. Hanc conflictuum violentiam ab hora diei tertia usque in horam nonam pertulerunt. Illa die mulieres fuerunt bellantibus pernecessariae. Nam sitientibus aquam perniciter porrigebant, et pugnantes exhortando confortabant. Martis campus incanduerat. Totis enim viribus utrinque certabatur. Christiani angebantur. Nam plerumque in ipsis castris impugnabantur. Alius exercitus legatis Buamundi discredebat, et de belli certitudine ambigebat. Nullam gentem sperabat esse, quae contra sui exercitus partem saltem decimam de bello auderet anhelare. Postquam tamen rumor iste per totum exercitum percrebruit,
Abbreviated transcription (Latin):
nipsa septimana turci uelut arena maris
numeri c̃tͣ boamundũ c̾fluxert̃ : & magno
multitudine c̃fisi xp̃ianos unanimit᷑ inua¬
rt̃. Dux eor dalimannꝰ erat eosc furon
in alienigenas animabat : qͥ niceã p̃sũp¬
sent exƿugnare. & possessiones eorꝰ dei¬
pular̾i. Ibi erant turci. sarraceni persi
& agulani. quors numerũ cõputauer
ccclx. milia. prȩt᷑ arabes quors c̃curs
inoeterminatus fuit. Egregiꝰ uͦ buamun
ut innumerabilẽ multitudine inimico
suis ore rabido & effero gladio minitanti
bilit᷑ ad honorificũ certam̃ corroboras
Celerit᷑ mandat sociis qͥ ab eo longruscule
recesserant : ut ad eos uuandos in gͣnd
necessitate ꝓꝑent. Peditib iubet ut ĩmpi¬
gre & prudent᷑ tentoria figant & mils¬
ħ ut secũ obuiã paganis ad bellũ ꝓcedant
laborẽ certaminis in defessi sustineant
nterĩ turci ooclamantes aduenerant¬
& sagittando ł iaculando seu cõminꝰ feri¬

Expanded text:
In ipsa septimana, Turci, velut arena maris In ipsa septimana, Turci, velut arena maris innumeri, contra Buamundum confluxerunt, et magna multitudine confisi, Christianos unanimiter invaserunt. Dux eorum Dalimannus erat, eosque furor in alienigenas animabat, qui Nicaeam praesumpsissent expugnare, et possessiones eorum depopulari. Ibi erant Turci, Saraceni, Persae et Agulani, quorum numerum computaverunt CCCLX millia, praeter Arabes, quorum concursus indeterminatus fuit. Egregius vero Buamundus, ut innumerabilem multitudinem inimicorum suis, ore rabido, et effero gladio, minitantebiliter ad honorificum certamen corroboravit. Celeriter mandat sociis, qui ab eo longiuscule recesserant, ut ad eos juvandos in grandi necessitate properent. Peditibus jubet ut impigre et prudenter tentoria figant, et militibus ut secum obviam paganis ad bellum procedant, et laborem certaminis indefessi sustineant. Interim Turci occlamantes advenerant, et sagittando, vel jaculando, seu cominus feri
Abbreviated transcription (Latin):
ilularȩ: ho simultatũ fimulachra uisa ft̃
ccnescere. Nã q̃m alexiꝰ ñ recte c̃tͣ eos egerat :
c̃t᷑ eũ de ultione cogitabant. Nie qͦnicena. Se ⁊¬
idio soluta ẽ: ad quendã pontẽ ꝑuentũ est. ubi
a xp̃ianꝰ popłs tentoria collocauit. Duos ibi
es fecert. & t̾cia die ante lucẽ iter p̃pꝑi anri
certi uia tenuert᷑. Diuisi gͦ ab inuicẽ duoꝵ it̃
erũ consũmauent᷑. Buamundꝰ & rodbtꝰ nor¬
annꝰ . blesensisq comes stephanꝰ & tancredus
igo de sc̃o paulo & girardꝰ de gornaco. gual¬
rꝰ de sc̃o gualerico & bernardus filius eius:
guilłmꝰ filiꝰ rannulfi uice comitis. & guilłmꝰ d
ferrariis. herueus filiꝰ dodemanni & conanꝰ fu
comitis gaufredi. radulfus de guader & alan
filiꝰ eiꝰ. Riou de lohoac & alannꝰ dapifer dol¬
sis. & alii plures erant in uno agmine. Ino
tero tolosanꝰ comes & podiensis ep̃s. gode fred
dux & balduiꝰ & hugo magnꝰ. & flandren
rodbtꝰ cũ copiosis cõmeantiũ examinib.

Expanded text:
e; hic simultatum simulacra visa sunt succrescere. Nam, quoniam Alexius non recte contra eos egerat, ipsi contra eum de ultione cogitabant. Die, qua Nicaena obsidio soluta est, ad quemdam pontem perventum est, ubi sua Christianus populus tentoria collocavit. Duos ibi dies fecerunt, et tertia die ante lucem iter praeproperiincerti viam tenuerunt. Divisi ergo ab invicem, duorum iter dierum consummaverunt. Buamundus et Rodbertus Normannus, Blesensisque comes Stephanus et Tancredus, Hugo de Sancto Paulo et Girardus de Gornaco, Gualterius de Sancto Gualerico et Bernardus, filius ejus, Guillelmus, filius Rannulfi vicecomitis et Guillelmus de Ferrariis, Herveus, filius Dodemanni et Conanus, filius comitis Gaufredi, Radulfus de Guader et Alannus filius ejus, Riou de Lohoac et Alannus, dapifer Dolensis et alii plures erant in uno agmine. In altero Tolosanus comes et Podiensis episcopus, Godefredus dux et Balduinus et Hugo Magnus, et Flandrensis Rodbertus, cum copiosis commeantium examinibus.
Abbreviated transcription (Latin):
& suꝑuenienti telor ñibo audacter se
ponere. Gregione galli nichil inteptatu
relinq̃re. consertoꝵ testudine scutor se
cultare & sic iaculor ingruentia deuit
& ꝑ sepe fatiscentes obsesios lacessere. Qiu
interĩ missis nunciis a contribulib suis ꝙ
nib adiutoniũ conuocart᷑ dicentes. Ac cele
ꝑ meridianã portã nichil formidantes in
audacter uenert̃ cũ funiculis : qͥħ uis¬
tos ad sua captiuare xp̃ianos autuma
erũ franci conglobatim ethicis uenien
occurrerunt. rursus eos inuasert᷑. suꝑaui¬
rt̃. fugauert᷑. multisq pẽptis uictorios
rediert᷑. De inde raimundꝰ comes & naime¬

Expanded text:
gere, et supervenienti telorum nimbo audacter se opponere. E regione Galli nihil intentatum relinquere, consertorum testudine scutorum se occultare, et sic jaculorum ingruentia devitare, et persaepe fatiscentes obsessos lacessere. Cives interim, missis nuntiis, a contribulibus suis et affinibus adjutorium convocarunt, dicentes: Accelerate; per meridianam portam, nihil formidantes, inaudacter venerunt cum funiculis, quibus vinctos ad sua captivare Christianos autumabant. Verum Franci conglobatim ethnicis venientibus occurrerunt, rursus eos invaserunt, superaverunt, fugaverunt, multisque peremptis victoriosi redierunt. Deinde Raimundus comes et Haim
Abbreviated transcription (Latin):
anis multa donaria donauit. Ciuitate reddita
ani ab obsidione secedt᷑. lbi nimirũ multi fame ł
dio uel alio qͦlibet ext̃minio mortui st̃ : qͥut
assione corpora sua tͣdidunt. Multi etiã gen¬
÷uariis euentib trucidati st̃: quorꝓ cadauera
sim inhumata iacuert᷑ ꝑ septẽ ebdomadas
esq dies illic xp̃iani demorati st̃: & reddita
e pedẽ alias tristes dixexert᷑. Penitebat
eos longe obsidionis : dũ ñ dñati st̃ urbi more
iugate ciuitatis. Nã si salte facultates inimi
ndatũ alexii de ñ publicandis niceȩ penatib
n expensis sanguinẽ suũ fudert᷑. & facultates
acculerant in imm̃sũ attenuart̃. Fraudalen
itaq mores augusti cũ dãno exꝑti st̃ .s. tñ¬

Expanded text:
anis multa donaria donavit. Civitate reddita, Christiani ab obsidione secedunt. Ibi nimirum multi fame, vel gladio, vel alio quolibet exterminio mortui sunt; qui, assione corpora sua tradiderunt. Multi etiam gentilium variis eventibus trucidati sunt, quorum cadavera passim inhumata jacuerunt. Per septem hebdomadas, tresque dies illic Christiani demorati sunt; et, reddita urbe, pedem alias tristes direxerunt. Poenitebat enim eos longae obsidionis, dum non dominati sunt urbi, more subjugatae civitatis. Nam si saltem facultates inimicMandatum Alexii, de non publicandis Nicaeae penatibucassum expensis, sanguinem suum fuderunt, et facultates quas attulerant, in immensum attenuarunt. Fraudulentos itaque mores Augusti cum damno experti sun
Abbreviated transcription (Latin):
Pumaret Uerũ meliori c̃silio usa ẽ quȩ
desti sponso dei uirginisq filio connexae
it enĩ prudens & pulchra. eloquens oẽ bene
noroerata multisq decent᷑ honestatibo
pesinita cui in bonis utinã consũmatio sit ho¬
mnib optabilis & deo placita
ode tp̃e amalricus ebroicensis comesũ
Animiã amaritudinẽ gerebat đoppo

Expanded text:
sublimaret. Verum meliori consilio usa est, quae sublimaret. Verum meliori consilio usa est, quae coelesti sponso, Dei Virginisque Filio, connexa est. Erat enim prudens et pulchra, eloquens et bene morigerata, multisque decenter honestatibus redimita. Cujus in bonis utinam consummatio sit hominibus optabilis, et Deo placita! Eodem tempore, Amalricus, Ebroicensis comes, animi nimiam amaritudinem gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ mare possedit patris sui patrimoniũ. in
lia scilicet mellenti consulatũ. in neustria
bellũmontẽ eiq subiacens patrimoniũ.
habuit. cui rex amiciam radulfi de guaden
filiã qͣ ricardo filio eiꝰ pacta fuerat dona
& britoliũ cũ subiacentib fundis adiecit
dẽ rex mathildetꝰ nurũ suã cũ sũma dulco
coluit. & in anglia qͣndiu ipsa uoluit. cũ ho
maximo detinuit. Uerũ post aliqͦt anno
andẽ instinctu goisfredi carnotensis ep̃i po
decẽ annos desponsationis suȩ scłm reliqui
&e scĩmonialis in cȩnobio fontis ebroldi cele
sponso libera inheret ac deseruit. Hȩc uod
upsit. & ñdũ sex m̃sib expletis inberbis maritꝰ
fragio ꝑut. Beniuolꝰ uͦ rex illã ꝗͣsi filiam
a enutriuit. eãq diutiꝰ penes se custodiuit.
t sullimi potentiq marito copularet. ac
iomnẽ parentelã suã duitis && hononib

Expanded text:
citra mare possedit patris sui patrimonium; in citra mare possedit patris sui patrimonium; in Gallia scilicet Mellenti consulatum, in Neustria vero Bellum-Montem, eique subjacens patrimonium. atum Legrecestrae habuit; cui rex Amiciam, Radulfi de Guader filiam, quae Richardo, filio ejus, pacta fuerat, donavit, et Britolium cum subjacentibus fundis adjecit. Idem rex Mathildem, nurum suam, cum summa dulcedine coluit, et in Anglia, quandiu ipsa voluit, cum honore maximo detinuit. Verum, post aliquot annos, andem, instinctu Goisfredi, Carnotensis episcopi, post decem annos desponsationis suae saeculum reliquit, et sanctimonialis in coenobio Fontis-Ebraldi conelesti sponso libera inhaeret ac deservit. Haec, ut nupsit, et nondum sex mensibus expletis, imberbis maritus naufragio periit. Benevolus vero rex illam quasi filiam suam enutrivit, eamque diutius penes se custodivit, ut sublimi potentique marito copularet, ac super omnem parentelam suam divitiis et honoribus
Abbreviated transcription (Latin):
urggere incendit &̾ hortatur. Inquieti enĩ
ce popłiq qͥetae c̃tristaat᷑ & ipsi dũ aliore
tus pessundare conant᷑: iusto dei iudicio suis
erũq missilib enecant᷑. Uere ceti & uecor
ft. qui bella in pace cupiunt. qͥ miseriam in¬
sũ moꝑe reqͥrt̃ . s erũnis afflicti expiscant
reꝑire nequeunt : unde ꝓ irrecuꝑabilid
lugubres fiunt. & in consolabiliter flo
lures itaq cernentes qͦd legitimꝰ hen
henrici regis occubuerit. & ipse rex
seniũ uergens legitima ꝓlecaruen
guilłmũ nepotẽ eiꝰ toto amore cõplectus
oe ad ipsũ sullimandũ totis nisib conuero
Ipse rex filios rodbti comitis mellenti quo
multũ dilexerat . & a qͦ ipse in pͥmordio
sui admodũ adiutꝰ & consolatꝰ fuerat : po
mortẽ patris ut ꝓpͥã sobolẽ dulcit᷑ educa
geminisq pubescentib gualeranno & ri
arma militaria dedit. Gualerannꝰ qͥppeo

Expanded text:
insurgere intendit et hortatur. Inquieti enim insurgere intendit et hortatur. Inquieti enim pace populique quiete contristantur, et ipsi, dum aliorum fastus pessundare conantur, justo Dei judicio, suis plerumque missilibus enecantur. Vere caeci et vecordes sunt qui bella in pace cupiunt, qui miseriam insummopere requirunt; sed, aerumnis afflicti, expiscantes reperire nequeunt. Unde pro irrecuperabili damno lugubres fiunt, et inconsolabiliter flebunt. Plures itaque, cernentes quod legitimus haeres Henrici regis occubuerit, et ipse rex, in senium vergens, legitima prole caruerit, Guillelmum, nepotem ejus, toto amore complectuntur, et ad ipsum sublimandum totis nisibus convertuntur. Ipse rex filios Rodberti, comitis Mellenti, quem multum dilexerat et a quo ipse in primordio regni sui admodum adjutus et consolatus fmortem patris ut propriam sobolem dulciter educavit, geminisque pubescentibus, Gualeranno et Rodberto, arma militaria dedit. Gualerannus quippe totum
Abbreviated transcription (Latin):
instructus documentis ultro rogerus
ouans almi monachile iugũ benedicti.
diu mores eius possedit honestas
meruit sociis preponi reccor & abbas
uenam facto serlone salaribus : iste
bi scĩ regimen suscepit ebrulfi
quies undenis monachus bene floruit annis.
ter undenis utici fit pastor ouilis
nenachos nouies denos in discipulatu
oit. rigidoq regi docuit monachatu.
pex ce dulcis studuso nitens bonitatis
monuit uerbis exemplis profuit almis.
q confectus senio terris sua mebra
osuit: iani duodena luce peract a
rrsis culpis bone rexda gaudia lucis.
samator erat. rogõ nunc in pace qͥescat. am̃.
iterũ malignitatis sp̃u rediuiuus hellors turbo
exorit᷑. & uesanis cedib bestialit᷑ exagitatis
humanꝰ cruor flebilit̃ effundit᷑. Pessima
mis inuenta sibi sede in cordib pestũentũ de-¬
chat᷑. & rursus hõies in sui suoreq ꝑniciem

Expanded text:
instructus documentis ultro Rogerus, Sumpsit ovans almi monachile jugum Benedicti. Multa diu mores ejus possedit honestas, Qua meruit sociis praeponi rector et abbas. Praesule nam facto Serlone Salaribus, iste Coenobii sancti regimen suscepit Ebrulfi. Quinquies undenis monachus bene floruit annis, Unde ter undenis Utici fit pastor ovilis. Hic monachos novies denos in discipulatu Suscepit, rigidoque regi docuit monachatu. Simplex et dulcis, studiisque nitens bonitatis, Quos monuit verbis, exemplis profuit almis. Denique confectus senio, terris sua membra Deposuit, Jani duodena luce peracta. Abstersis culpis, bone Rex, da gaudia lucis. Pacis amator erat; rogo, nunc in pace quiescat! Ameniterum malignitatis spiritu redivivus bellorum turbo exoritur, et vesanis caedibus bestialiter exagitatis humanus cruor flebiliter effunditur. Pessima Erynnis, inventa sibi sede in cordibus pestilentum, debacchatur, et rursus homines in sui suorumque perniciem
Abbreviated transcription (Latin):
positꝰ ẽ : unde nec in catalogo pontificũ cõputandꝰ ẽ.
igli monachos qͥa ꝑ eos addm̃ conuersi ft̃: indesi¬
nent̃ diligentes honorauert̃. ipsiq clerici reuerent̃
& benigne sibi monachos p̃ferri gauisi st̃. Nunc
tẽ mores & leges mutatȩ st̃ : & clericiut mona
sc̾futent ꝙ c̃culcent clericos extollunt.
irca hec tp̃a rogeriꝰ uticensis abbas euo& egri¬
tudine fractꝰ a pͥstino robore decidit. & pastora¬
lis curȩ sarcina exonerari sũmoꝑe desiderauit.
e duos honorabiles monachos ernaldũ de telliolo
sleb̾tũ de sartis in angliã misit. & ꝑeos huiꝰ cẽ¬
di licteras qͣs radulfo laurentio edere usserat
regi destinauit. Głioso suo dño regi angloꝵ hen
humilis rogeriꝰ uticensiũ indignꝰ minister. ab eo

Expanded text:
depositus est, unde nec in catalogo pontificum computandus est. depositus est, unde nec in catalogo pontificum computandus est. Angli monachos, quia per eos ad Deum conversi sunt, indesinenter diligentes honoraverunt, ipsique clerici reverenter et benigne sibi monachos praeferri gavisi sunt. Nunc autem mores et leges mutatae sunt, et clerici, ut monachos confutent et conculcent, clericos extollunt. Circa haec tempora, Rogerius, Uticensis abbas, aevo et aegritudine fractus, a pristino robore decidit, et pastoralis curae sarcina exonerari summopere desideravit. Unde duos honorabiles monachos, Ernaldum de Telliolo et Gislebertum de Sartis, in Angliam misit, et per eos hujuscemodi litteras, quas Radulfo Laurentio edere jusserat, regi destinavit: Glorioso suo domino, regi Anglorum HENRICO, humilis ROGERIUS, Uticensium indignus minister, ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
geardũ & odã atq stigandũ fuert̃ monachi
reardꝰ qͥppe capellanꝰ lothere regis adp̃su¬
s̃ fuit electꝰ q rom̃a ut ab agathone papa c̃¬
uet᷑ destinatꝰ. Deinde datis a papa induciis decẽ
rũ : expectans henedictionẽ int̾ea decidit iN
tũ. & sine p̃sulatꝰ unctione exhalauit sp̃m. Oda
rchip̃sul ⁊ c̃secͣtꝰ. Qui postquã õs antecessores
monachos fuisse cõꝑit: libent᷑ ac de uote habitũ
tauit. & religiosus monachus ac archip̃sul usq
mnortẽ deo militauit Stigandꝰ autẽ emina
ginȩ capellanꝰ admodũ scłaris & ambitiosus
itit : qͥ pͥmũ lundoniȩ postiodũ cantuari&
thedrã inuasit. Uerũ a romano papa nũquã pal
habuit: immo ab alexandro papa int̃dictus
aldũ ꝓphanauit. dũ in retgẽ bndicere debuit.
ppt̾ idem sic̃ a se exaltatꝰ intumuit : sic a deo hu¬
liatꝰ & c̃fusus ingemuit. Nã guilłmo pͥmo in
gno c̃firmato clarescentib culpis iudicio sinodi

Expanded text:
geardum et Odam atque Stigandum, fuerunt monachi. Frigeardus quippe, capellanus Lotherae regis, ad praesulatum fuit electus, et Romam ut ab Agathone papa consecraretur destinatus; deinde, datis a papa induciis decem dierum, exspectans benedictionem, interea decidit in lectum, et sine praesulatus unctione exhalavit spiritum. archipraesul est consecratus; qui, postquam omnes antecessores suos monachos fuisse comperit, libenter ac devote habitum mutavit, et religiosus monachus ac archipraesul usque ad mortem Deo militavit. Stigandus autem, Emmae reginae capellanus, admodum saecularis et ambitiosus exstitit; qui primum Lundoniae, postmodum Cantuariae cathedram invasit. Verum a Romano papa nunquam pallium habuit, imo ab Alexandro papa interdictus, Haraldum profanavit, dum in regem benedicere debuit. Quapropter idem, sicut a se exaltatus intumuit, sic a Deo humiliatus et confusus ingemuit; nam, Guillelmo primo in regno confirmato, clarescentibus culpis judicio synodi
Abbreviated transcription (Latin):
qe laudabilit̃ deditꝰ. pat̾ & institutor monachoꝵe
dericorꝓ. patronꝰ &r defensor pauꝑũ & omniũ sibi
biectors.post multa laudabilia oꝑa in senectute
na defunctꝰ ẽ. post quẽ mainaldꝰ andegauorꝑ ep̃s
ie & scientia cluens płis lum̃ ueritatis suggerit.
nno ab incarnatione dñi mcxxu. indictione u
calixtꝰ papa defunctꝰ ẽ: & labtus hostiensis ep̃s
in papã honoriũ assũptꝰ ẽ. Hic senex eruditis¬
simꝰ & in obseruatione sacrȩ legis feruidꝰ fuit.
cłiãq romanã sex annis rexit. Eadẽ etiam
ptimana qͥ calixtꝰ papa hominẽ excessit: gislebt᷑
rexerat illic obut. Quod audientes turonici Idebtũ
enomannensẽ ꝓbatũ p̃sulẽ sibi asciuer̃t. & honorii
apȩ ꝑmissu gaudentes in turonicȩ metropolis
ithedr̃a tͣnstulert̃. Ibi fere uiĩ. annis honori¬
ice uixit. & subiectis ꝑfecit. cenomannis uͦ guiu

Expanded text:
e laudabiliter deditus, pater et institutor monachorum et clericorum, patronus et defensor pauperum et omnium sibi subjectorum, post multa laudabilia opera in senectute bona defunctus est. Post quem Rainaldus, Andegavorum episa, religione et scientia cluens, populis lumen veritatis suggerit. Anno ab Incarnatione Domini 1125, indictione III, Calixtus papa defunctus est, et Lambertus, Ostiensis episcopus, in papam Honorium assumptus est. Hic senex eruditissimus, et in observatione sacrae legis fervidus fuit, Ecclesiamque Romanam sex annis rexit. Eadem etiam septimana qua Calixtus papa hominem excessit, Gislebertnegotiis Romam perrexerat, illic obiit. Quod audientes Turonici, Ildebertum, Cenomanensem probatum praesulem, sibi asciverunt, et, Honorii papae permissu, gaudentes in Turonicae metropolis cathedram transtulerunt. Ibi fere VII annis honorifice vixit, et subjectis
Abbreviated transcription (Latin):
maierus ert̃na mappalia in maggnomi
eg esstaco puaeatꝰ ẽ. Longa & ualida patr
sui brachia fibĩ formidanda erant cuiꝰ potes
sec diotĩ potentieti fama passim ab oceidẽ
facinꝰ dãnabilit̃ ꝓptꝰ & deteptoria pluiq
mbabat eũ poptis spesquã nauirtus In
nobiis monachor beu clericor ubi soleb
hospitari suꝑfluitate sua licet extorris p
toneri quã honeri innumerisq coherentib:
miseriȩ magis quã saluti. Multoꝵ in illo
rabat opinio. ut euident᷑ postmodũ cȩlesti pa¬
it ut in calce huiꝰ libelli ueracit᷑ declarabo.

Expanded text:
Maineriis, externa mappalia in magno metu et egestate pervagatus est. Longa et valida patrui sui brachia sibi formidanda erant, cujus potestas, seu divitiae, potentiaeque fama passim ab Occidentfacinus damnabiliter promptus, et deceptoria plus commendabat eum populis spes, quam sua virtus. In coenobiis monachorum seu clericorum, ubi solebat hospitari, superfluitate sua, licet extorris, plus erat oneri quam honori, innumerisque cohaerentibus illi, miseriae magis quam saluti. Multorum in illo errabat opinio, ut evidenter postmodum coelesti patuit, ut in calce hujus libelli veraciter declarabo.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰipsi tres in angliã missi st̃ : & comes atq hugo
uꝰ geruasii qͥnq annis in carcere coherciti ft̃.
go autẽ de monte fortiiã xiii. annis uinculatꝰ
emuit. nec ꝓ ed qͥa sine occasione gͣuiꝰ offendit.
liqs amicort eiꝰ regẽ interpellare p̃sumit.
enedictꝰ deus qͥ cuncta bene disponit. qͥ salubriꝰ quam
ipsi optant mortaliũ cursiis dirigit. & eqͥtatis exam̃
in tritorio rubri monasterii pie cont̾ẽplant̾ib
emonstrauit. Inno qͥppe dñice incarnationismcxxu
ictoriã pacis amatorib c̃tulit & temerarios pro¬
urbatores totius ꝓuinciȩ confudit. & cõplicũ ice¬
erosos conatꝰ ipsoꝵ impedim̃to celeri dissipauit.
ut se illis c̃iungerent ad detrim̃tũ multaro
hugo cppe de plessicio iã pontẽ erchenfredi d
inuaserat. & auxiliũ aconfedatis rebellibi¬
Alit̃ expectubat. Sic municipes sappi. bene fi
se obecci alu plures ptimore placitu

Expanded text:
tempus ipsi tres in Angliam missi sunt, et comes atque Hugo tempus ipsi tres in Angliam missi sunt, et comes atque Hugo filius Gervasii quinque annis in carcere coerciti sunt. Hugo autem de Mit, aliquis amicorum ejus regem interpellare praesumit. Benedictus Deus, qui cuncta bene disponit, qui salubrius quam ipsi optant mortalium cursus dirigit, et aequitatis examen in territorio Rubri-Monasterii pie contemplantibus demonstravit! Anno quippe Dominicae Incarnationis 1124 victoriam pacis amatoribus contulit, et temerarios proturbatores totius provinciae confudit, et complicum scelerosos conatus ipsorum impedimento celeri dissipavit. et ipsorum, ut se illis conjungerent ad detrimentum multorum. Hugo quippe de Plessicio jam Pontem-Erchenfredi dolose invaserat, et auxilium a confoederatis rebellibaliter exspectabat. Sic municipes Sappi, Benefactae et Orbecci, aliique plures prae timore placitum