comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ homo non ds. nec spũ dĩ ad uidenda ⁊ an¬
nuntianda diuina in ueritatem lib̾tatemq sub¬
uectus. cernis quidem qͣm sint res diuinȩ ab hu¬
manis nugis atq mdaciis dirim̃dȩ s utiosissimaᷤᷤ
ppłoꝵ opiniones ⁊ consuetudines insuꝑsticionibꝰ
publicis uereris offende.quas ab dõꝵ natura ab¬
horre uł taluĩ. quales in huiꝰ mundi elem̃tis hu¬
mani amĩ suspicatur infirmitas.  sentis ipsȩ
cum eas usq qͣ consid̾as. & omnis ur̃a litt̾atura cir¬
cumsonat. Quid hic agit humanum qͣmuis excel¬
lentissimum ingenium : Quid tͥ humana licet mł¬
tiplex ingensq doctͥua. in his angustiis suffra¬
gatur: Naturales dõs cołe cupis cuules cõgeris.
Inuenisti alios fabulosos. in quos lib̾ius qd̾ sentis
euomas. unde ⁊ istos cuules uelis nolisue ꝑ fundaᷤ.
Dicis quippe fabulosos ac cõmodatos eẽ ad theatrum.
naturales ad mundum. ciuiles ad urbem. cum

Expanded text:
sed tamen homo, non Deus, nec spiritu Dei ad uidenda et adsed tamen homo, non Deus, nec spiritu Dei ad uidenda et adnuntianda diuina in ueritatem libertatemque subuectus, cernis quidem quam sint res diuinae ab humanis nugis adque mendaciis dirimendae; sed uitiosissimas populorum opiniones et consuetudines in superstitionibus publicis uereris offendere, quas ab deorum natura abhorrere uel talium, quales in huius mundi elementis humani animi suspicatur infirmitas, et sentis ipse, cum eas usquequaque consideras, et omnis uestra litteratura circumsonat. Quid hic agit humanum quamuis excellentissimum ingenium? Quid tibi humana licet multiplex ingensque doctrina in his angustiis suffragatur? Naturales deos colere cupis, ciuiles cogeris. Inuenisti alios fabulosos, in quos liberius quod sentis euomas, unde et istos ciuiles uelis nolisue perfundas. Dicis quippe fabulosos adcommodatos esse ad theatrum, naturales ad mundum, ciuiles ad urbem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
par sit. Adhuc quod sequitur attendamus. Prne
sed̾a ad mundum. t̾cia ad urbẽ. Quis ñ uideat l
palmam ded̾it: ytiq scd̾e. qͣm supͣ dixit ex̃ pͥll¬
Tosoꝑ horum. hanc enĩ ꝑtinere testatur ad muns
quo isti nichil eȩ excellentius opinantur inteb.
D uas uero illas theologias pͥmam ⁊ t̾eiam theif
scilie ato urb distiũ. ⁊ adiunẽ. Uidemus eil
non continio quod ẽ urb̃ ꝑtinere posse ⁊ ad mur¬
dum qͣmuis urbes eẽ indeamus in mundo. Fieri
enim pot̾ ut in urbe scãm falsas opimones ea colã¬
tur ⁊ ea credantur. quoꝵ inmundo uł ext᷑ mundũ
natura sit nusqͣm. ⁊̃ ehatrtm uero ubi ẽ nisi in urbe:
Nuis theatrum instituit ñ eiuitas: Propt̾ q̃ istituit.
ñ ꝓpt̾ ludos scenicos: Xibi sunt ludi sceniei nisi
inrebus diuinis. de quibꝰ hi libri tanta sollertia cõ¬
acutissimus. ⁊ sine ulla dubitacione doctissimus.

Expanded text:
icia facere quemque par sit. Adhuc quod sequitur attendamus. Prima, icia facere quemque par sit. Adhuc quod sequitur attendamus. Prima, um, secunda ad mundum, tertia ad urbem. Quis non videat, cui palmam dederit? Utique secundae, quam supra dixit esse philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. Duas uero illas theologias, primam et tertiam, theatri scilicet adque urbis, distinxit an iunxit? Videmus enim non continuo, quod est urbis, pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi est nisi in urbe? Quis theatrum instituit nisi ciuitas? Propter quid instituit nisi propter ludos scaenicos? Ubi sunt ludi scaenici nisi in rebus diuinis, de quibus hi libri tanta sollertia conacutissimus et sine ulla dubitatione doctissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
fer̃. s ȩtiam libent̾ audiunt. neq id tantum s diis
quoq ipsis hȩc placere ⁊ ꝑ hec placandos eẽ decernũ
Dixerit aliquis. hȩc duo gen̾a mychicon ⁊ phisicon
id est fabulosum atq naturale discernamus ab hoc
ciuili de quo nẽ agitur. uñ illam ⁊ ipse discreuit.
iamq ipsum ciuile uideamiis qualit̾ excplicet.
U ideo quidem cur debeat discerni fabulosum. quia
falsum. quia turpe. quia indignum ẽ. Naturale
aut̃ a ciuili uelle discern̾e. quid ẽ aliud qͣm ȩtum
ipsum euule fat̾ĩ eẽ m̃dosũ : Si enim illud natu¬
rale ẽ quid ht̃ rep̃hensionis ut exccludatur: Si aus
mittatur. Hȩc nempe illa causa ẽ quare pͥus sepse¬
rit de rebus humanis. post̾uis de diuinis. qm̃ in
diuinis rebis non naturam dõꝵ. s hominum insti¬
tuta socutus ẽ. Intueamur sane ⁊ cuulẽ theologiam.
Tereium genus ẽ inquit. quod in urbibꝰ euies mar¬

Expanded text:
ferunt, sed etiam lferunt, sed etiam loque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa jamque ipsum civile videamus qualiter explicet. Video quidem, cur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a civili velle discernere, quid est aliud, quam etiam ipsum civile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionis, ut excludatur? si autemittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de divinis; quoniam in divinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et civilem theologiam. Tertiam genus est, inquit, quod in urbibus cives, max
Abbreviated transcription (Latin):
a quodam tprȩ. an a sempit̾uo fuerint dii. ex igne
sint ut credit heraclitus. an ex numeris ut prtago¬
ras. an ex athomis ut ait epicurus. sic alia quȩ fa¬
cilius intra parietes in scola. qm̃ extra inforo feire
possunt aures. Nichil in ħ genere culpauit quod
phisicon uocant.⁊ ad philosophos ꝑtinet. tantũq
eorum int̾ se controu̾sias cõmemorauit. ꝑ quos fac¬
ta ẽ dissidentium multitudo sectarum. Remouie
tamen hoc genus a foro. id ẽ appłis. scolis uero et
parietibus clausit. Illud aut̃ pͥmum m̃dacissimũ
atq turpissimum. a ciuitatibꝰ nõ remouit. O reli¬
giosas aures ppłares. atq in his ętiam romanas
quod de diis ĩmortalibꝰ philosophi disputant fecre
non possunt. quod uero poete canunt ⁊ histrione
agunt. quia contra dignitatẽ ac naturã in mortai¬
um ficta sunt. qr ñ mͦ in hominem. s etiam incon¬
temptissimum hominem cadere possunt ñ solum

Expanded text:
a quodam tempore an a sempiterno fuerint di; ex igni a quodam tempore an a sempiterno fuerint di; ex igni sint, ut credit Heraclitus, an ex numeris, ut Pythagoras, an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inter se controuersias commemorauit, per quos facta est dissidentium multitudo sectarum. Remouit tamen hoc genus a foro, id est a populis; scholis uero et parietibus clausit. Illud autem primum mendacissimum adque turpissimum a ciuitatibus non remouit.s o religiosas aures populares adque in his etiam Romanas! Quod de dis inmortalibus philosophi disputant, ferre non possunt; quod uero poetae canunt et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam inmortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
quo maxune utuntur poete. phisicon quo philo¬
sophi. ciuile quo ppłi. Primum inquit quod dixi.
in eo sunt multa contra dignitatẽ ⁊ naturã inmor¬
talium ficta. In ħ enim ẽ ut d̾s alius ex capite. aliꝰ
exfemore sit. alius ex guitis sanguinis natꝰ. In hoc
ut dii furati sint. ut adult̾arint. ut seruierint hoĩ.
Deniq in hoc omnia diis attribuunt᷑. quȩ non mͦ
in hominem. s etiam quod in contentissimũ homi¬
nem ead̾e possunt. Hic certȩ ubi potuit. uͥ ausus
ẽ ũ inpunitum putauit. qͣnta nĩdacissimis fabuł
nature dõꝵ fieret inuiria. sine caligine ulliꝰ ambi¬
guitatis exp̃ssit. Loquebatur enim non de naturali
theologia. non de ciuili. s de fabulosa. quam lib̾e
ase putauit. eẽ culpandam. U ideamus quid de
altera dicat. Scd̾m gemis ẽ inquit quod demon¬
straui. de quo multos libros philosophi reliquer̃.
in quibꝰ ẽ dii qui sint ubi quod genus quale est.

Expanded text:
quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philoquo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt multa contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut di furati sint, ut adulterarint, ut seruierint homini; denique in hoc omnia dis adtribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemtissimum hominem cadere possunt\'. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi inpunitum putauit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret iniuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim non de naturali theologia, non de ciuili, sed de fabulosa, quam libere a se putauit esse culpandam. Videamus quid de altera dicat. \'Secundum genus est, inquit, quod demonstraui, de quo multos libros philosophi reliquerunt; in quibus est, di qui sint, ubi, quod genus, quale;
Abbreviated transcription (Latin):
aliis fortasse defendetur. In ea uero ipse ratione qͣm
reddidit. nec aliis quicqͣm reliquid ꝓ arbitrio suspi¬
cari. ⁊ satis ꝓbauit homines se p̾posuisse institutiꝰᷤ
hominũ. non naturam hominum nature dõꝵ. Ita
quod aꝑtius alibi posuit. sicut in quarto libro cõme¬
moraui. ex nature formula se scͥpt᷑um fuisse. si
nouam ipse conderet ciuitatem. quia uero iam ue¬
t̾em inuenerat. non se potuisse nisi eius consuetu¬
dinem sequi. Deinde illud quale ẽ quod tria gen̾a¬
thcologiȩ dicit ẽẽ id est rõnis quȩ de diis exeplicat᷑.
eorumq unum mẏthicon appellari. alt̾m phisicon.
t̾cium enule: Latine si usus admitteret. genus
qd̾ pͥmum posuit fabulare appellaremus. s fabu¬
losum dicamus. A fabulis enim mythicon dictũ
turale dicatur. iam ⁊ consuetudo locutionis ad
mittit. Tereium ętiam ipse latine enunciauit. qd̾
euule appellatur. deinde ait mythicon appellant

Expanded text:
aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequi. theologiae dicit esse, id est rationis quae de diis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium civile? Latine si usus admitteret, genus quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus: a fabulis enim mythicon dictum turale dicatur, jam et consuetudo locutionimittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ reliquisse. Ubi enim dicitur non omns usi¬
tate quidẽ intelligitur aliqͣ. s pot̾ intelligi ⁊ nulla.
quĩ quȩ nulla est nec omis nec aliqua ẽ. Nam ut ipse
dicit si om̃is eẽt natura dõꝵ de qua scrib̾et. seribendi
ordine rebꝰ humanis p̃ponenda ẽẽt. Ut aut̃ ⁊ ipso ta¬
cente ueritas clamat. pponenda ẽẽt certe rebꝰ romaniᷤ.
ȩtiam si nõ omĩs s saltem aliqua ẽẽt. Recte aut̃ post¬
ponitur. Ergo nulla ẽ. Non itaq rebus diuinis
ante feire uoluit res humanas s rebꝰ ueris noluit ante¬
fenr res falsas. In his enim quȩ scripsit de rebꝰ huma¬
nis. secutus ẽ historiam rerum gestarum. quȩ aut̃ de
his quas diuinas uocat. quid nisi opiniones rerũ
uanarum : hoc ẽ nimirum quod uoluit subtili
significatione monstrare. non solum scribens de
his post̾ius qͣm de illis. s etiam rationem reddens
cur id fecerit. quia si tacuisset. alit̾ ħ factum eiꝰ ab

Expanded text:
gentibus reliquisse. Ubi enim dicitur \'non omnis, usigentibus reliquisse. Ubi enim dicitur \'non omnis, usitate quidem intellegitur aliqua; sed potest intellegi et \'nulla\', quoniam quae nulla est nec omnis nec aliqua est. Nam, ut ipse dicit, si omnis esset natura deorum, de qua scriberet, scribendi ordine rebus humanis praeponenda esset; ut autem et ipso tacente ueritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiamsi non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluit anteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hominum scͥb̾emus. pͥꝰ diuina ab soluissemus ꝙͣ
humana attigissemus : Aut enim de omni natura
dõꝵ seribit aut de aliqua. aut omĩno de nulla. Si
de omni p̃ponenda ẽ utiq rebꝰ humanis. Si de aliqua.
cur non ętiam ipsa res p̾cedat humanas: An indig¬
na ẽ p̃feiri ętiam uniu̾se nature hominum pars aliqͣ
doꝵ: Quod si multum ẽ ut aliqua pars diuina p̾po¬
natur unuiersis rebꝰ humanis. saltem digna ẽ uł
romanis. Rerum quippe humanarum libros ñ qͣntũ
ad orbem t̾rarum. s qͣntum ad solam romã ꝑtinet
scripsit. quos tam̃ rerũ diuinaꝵ libris se dixit scͥ¬
bendi ordine merito p̾̃tulisse. sicut pictorem tabule
picte. sic̃ fabrum ȩdificio. aꝑtissime confitens qd̾ etiã
istȩ res diuinȩ sic̃ pictura. sic̃ struet᷑a ab hominibꝰ
institutȩ sint. Restat ut de nulla dõꝵ natura scrip¬
sisse intelligatur. neq ħ apte dic̾e uoluisse. s intelli¬

Expanded text:
et hominum scriberemus, prius diuina absoluissemus, quam et hominum scriberemus, prius diuina absoluissemus, quam humana adtigissemus\'? Aut enim de omni natura deorum scribit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda utique est rebus humanis; si de aliqua, quur non etiam ipsa res praecedat humanas? An indigna est praeferri etiam uniuersae naturae hominum pars aliqua deorum? Quod si multum est, ut aliqua pars diuina praeponatur uniuersis rebus humanis, saltem digna est uel Romanis. Rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit, quos tamen rerum diuinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedificio, apertissime confitens, quod etiam istae res diuinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intellegatur, neque hoc aperte dicere uoluisse, sed intelle
Abbreviated transcription (Latin):
deide ab eis bȩc instituta siunt:⁊ deni to tunligis
non a t̾rena aliqua ciuitate instituta ẽ s plane
cęlestẽ ipsa instituit ciuitatẽ. Eam uͦ inspirat ⁊
docet uerꝰ ds̃. dator uitȩ ęt̾nȩ ueris cultoribꝰ suis.
U aironis gͥ confitentis ido se pͥus de rebꝰ humanis scͥp¬
sisse pꝰea de diuinis quia diuinę iste ab hominibꝰ
institute sunt. hȩc ratio ẽ. Sicut pͥor ẽ inquit pie¬
tor quam tabula picta. pͥor faber qͣm edificium.
ita pͥores sunt ciuitates qͣm ea quȩ a ciuitatibꝰ in¬
stituta sunt. dicit aut̃ pͥꝰ se scͥpturum fuisse de diiᷤ
postea de hominibꝰ. si de omni natura doꝵ scrib̾et.
quasi hic de aliqua scriberet ⁊ non de omni. aut
uero etiam aliqua licet nõ omnis dorum natura ñ
pͥor debeat ȩẽ qͣm hominum. Quid quod in illis tͥbꝰ
nouissimis libris dos certos ⁊ incertos. ⁊ selectos di¬
ligent̾ explicans. nullam dõꝵ naturã p̃t̾mittere
uidetur: Quid ẽ gͦ quod ait. si de omni natura d̃oꝵ

Expanded text:
deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua ciuitate instituta est, sed plane caelestem ipsa instituit ciuitatem. Eam uero inspirat et docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suis. Varronis igitur confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam tabula picta, prior faber quam aedificium: ita priores sunt ciuitates quam ea, quae a ciuitatibus instituta sunt. Dicit autem prius se scripturum fuisse de dis, postea de hominibus, si de omni natura deorum scriberet, quasi hic de aliqua scribat et non de omni, aut uero etiam aliqua, licet non omnis, deorum natura non prior debeat esse quam hominum. Quid, quod in illis tribus nouissimis libris deos certos et incertos et selectos diligenter explicans nullam deorum naturam praetermittere uidetur? Quid est ergo, quod ait: Si de omni natura deorum
Abbreviated transcription (Latin):
e testificatione dĩ ad habrahã qua eidẽ seni de sfili sana
filiũ spondet patrẽq gentiũ statuit.⁊ ꝓmissi fidẽ sac̃m̃to cͥc̃cisio¬
nis obsignat.

Expanded text:
e testificatione Dei ad Abraham, qua eidem seni de sterili Sarra filium spondet, patremque eum gentium statuit, et promissi fidem sacramento circumcisionis obsignat.
Abbreviated transcription (Latin):
clarissima mundi limina ⁊ cęt̾a sid̾a. tuciores q:
demones ab ista hominum contaminatione quind
nat. negent ab istis clarissimis mundi lumind
usq ꝑtendant. Qui tm̃ eoꝵ radii ꝑ queq ni

Expanded text:
\'clarissima mundi lumina et cetera sidera, tutioresque sunt \'clarissima mundi lumina et cetera sidera, tutioresque sunt daemones ab ista hominum contaminatione, qui non e contaminat, negent ab istis clarissimis mundi luminibusque pertendant. Qui tamen eorum radii per quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ut eos mundos diis incontaminatis possint a¬
uinge̾. int̾ quos ⁊ illos medii constituti sunt: Aut
si hoc eis bñficii ñ confer̃ quid ꝓdest hom̃ibꝰ demonĩ
amica. mediatio. An ut pꝰ mortem ñ ad dõs homines
ꝑ demones tͣnseant. s simul uiuant utiq contanru
Ac pħ neutri beati. nisi forte quis dicat more fonge¬
uł spongearum uł cꝰcemodi rerum mundare demo¬
nes amicos suos. ut tanto ipsi sordidiores fiant. qͥto
fiunt homines eis ułut t̾gentibꝰ mundiores. Qol
ita ẽ. comtaminatioribꝰ dii miscent᷑ demonibꝰ. quine¬
contaminarent᷑ hominiĩ ꝓpinqͥtatẽ contrectationẽq
uitar̃. An forte dii possunt ab hominibꝰ contamines
mundare demones. nec ab eis contaminari. ⁊eo mã
possent ⁊ homines: Quis talia sentiat. nͥ quẽ fals¬
simi demones deceperunt: Quid qͥ si uidi ⁊ uides
taminat. uidentur ab homibꝰ dii quos uisibiles d

Expanded text:
sunt, ut eos mundos dis incontaminatis possint asunt, ut eos mundos dis incontaminatis possint adiungere, inter quos et illos medii constituti sunt? Aut si hoc eis beneficii non conferunt, quid prodest hominibus daemonum amica mediatio? An ut post mortem non ad deos homines per daemones transeant, sed simul uiuant utrique contaminati ac per hoc neutri beati? Nisi forte quis dicat more spongiarum uel huiusce modi rerum mundare daemones amicos suos, ut tanto ipsi sordidiores fiant, quanto fiunt homines eis uelut tergentibus mundiores. Quod si ita est, contaminatioribcontaminarentur, hominum propinquitatem contrectationemque vitarunt. An forte dii pomundare daemones, nec ab eis contaminari, et eo modo non possent et homines? Quis talia sentiat, nisi quem fallacissimi daemones deceperunt? Quid quod, si uideri et uidere contaminat, uidentur ab hominibus di, quos uisibiles dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
cam: ñ enĩ olfaciendo contaminari uł dii possent
si adeẽnt. uł cum ad sunt demones possunt uiuoꝵ
corpoꝵ uaporibꝰ humanarum. si tantis sacͥficiorum
cadau̾inis nõ contaminant᷑ nidoribꝰ. In gustandi at
sensu nulla necessitate reficiende mortalitatis
ugent᷑. ut famȩ adacti eibos ab hominibꝰ querãt.
Tactus uero in potestate ẽ. Nam licet ab eo potis¬
mum sensum contrectatio dicta uideatur. hacti
tam̃ si uellent miscerent᷑ hominibꝰ ut uid̾ent ⁊ i¬
dentur. audirent ⁊ audirent᷑. T̃angendi aut̃ q
necessitas : Nam neq homines id concupisc̾e aist¬
ut uellent. quonã pacto quispiam poss inuitũ.
rem: Uidendo gͥ uisibq se p̾bendo ⁊ loquendo ⁊o
diendo. dii corporalit̾ misceri hominibꝰ possent. ħ
dicunt᷑ dęmones ⁊ contaminabiles dõs. Si aut̃ c̃¬
taminant᷑ ⁊ demones. qui conferunt hominibꝰ ad uta
pꝰ mortem bãm. quos contaminati mundare ñ pos¬

Expanded text:
cam? Non enim olfaciendo contaminari uel di possent, cam? Non enim olfaciendo contaminari uel di possent, si adessent, uel cum adsunt daemones possunt uiuorum corporum uaporibus humanorum, si tantis sacrificiorum cadauerinis non contaminantur nidoribus. In gustandi autem sensu nulla necessitate reficiendae mortalitatis urgentur, ut fame adacti cibos ab hominibus quaerant. Tactus uero in potestate est. Nam licet ab eo potissimum sensu contrectatio dicta uideatur, hactenus tamen, si uellent, miscerentur hominibus, ut uiderent et uiderentur, audirent et audirentur. Tangendi autem quae necessitas? Nam nequt vellent; quonam pacto quispiam posset invitum erem? 2. Videndo igitur visibusque se praebendo et loquendo et audiendo, dii corporaliter misdicunt daemones et contaminabiles deos. Si autem contaminantur et daemones, quid conferunt hominibus ad uitam post mortem beatam. quos contaminati mundare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ligibili ⁊ in effabili. quadã p̾sentia.⁊ si int̾dũ. ⁊ si
tanq̃m rapidissimo coruscamine lum̃ candidum int̾¬
micans. adest tm̃ sapientium m̃tibꝰ cum se qͣntum
licuit a corpore remouerunt nec ab eis contaminafi
pot̾. quid ẽ quod isti dii ꝓpt̾ea constituunt᷑ longe in
sublimi loco. ne contrectatione contaminent᷑ huma¬
na: Quasi uͦ ad liguidum corpora illa ȩtherea qͥsꝙͣ.
uid̾e sufficiat. quoꝵ luce t̾ra qͣntum suffic̃ illustrat᷑.
Porto si non contaminant᷑ sid̾a cum uident᷑ quos dos
om̃s uisibiles dic̃. nec demones hominĩ contami¬
nant᷑ aspectu. qͣmuis de ꝓximo uideant᷑. An forte
uocibꝰ humanis contaminarent᷑. qr aciȩ ñ otaminãt᷑
ocłoꝵ. ⁊ idõ demones medios hñt ꝑ quos eis uoces
hominũ nuncientur. a quibꝰ longe ab sunt ut con¬
taminatissimi ꝑseu̾ent: Quid iam d cet̾is sensibꝰ di¬

Expanded text:
legibili et ineffabili quadam praesentia, etsi interdum, etsi legibili et ineffabili quadam praesentia, etsi interdum, etsi tamquam rapidissimo coruscamine lumen candidum intermicans, adest tamen sapientium mentibus, cum se quantum licuit a corpore remouerunt, nec ab eis contaminari potest: quid est quod isti di propterea constituuntur longe in sublimi loco, ne contrectatione contaminentur humana? Quasi uero aliud corpora illa aetheria quam uidere sufficiat, quorum luce terra, quantum sufficit, inlustratur. Porro si non contaminantur sidera, cum uidentur, quos deos omnes uisibiles dicit: nec daemones hominum contaminantur aspectu, quamuis de proximo uideantur. An forte uocibus humanis contaminarentur, qui acie non contaminantur oculorum, et ideo daemones medios habent, per quos eis uoces hominum nuntientur, a quibus longe absunt, ut incontaminatissimi perseuerent? Quid iam de ceteris sensibus di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc p̃cipuum eorum sublimitatis ait eẽ specim̃. qͥ
nulla attrectatione hominum contaminant᷑. Ergo
demones contaminari fatetur.⁊ ideo eos a quibꝰ conta¬
minantur mundare non possunt. om̃sq inmundi
parit̾ fiunt.⁊ demones contrectatione hominũ: ⁊ ho¬
mines cultu demonum. Atut si ⁊ contrectari misẽriq
hominibꝰ. nec tm̃ contaminari demones possunt. diiᷤ
separatos. humana contractatio contaminare ñ possit.
Dm̃ quidem summũ om̃iũ ereatorem quẽ nos uerũ dm
dicimus. sic a platone p̾dicari asseuerat. q̃ ipse sit solꝰ
qui nõ possit penuria sermonis humani qͣmuis or̃one.
uł modice comp̃hendi. uix aut̃ sapientibꝰ uiris cum
se uigore animi qͣntum licuit a corpore remouer̃. in¬
tellectum huiꝰmodi ⁊ id quoq int̾dum ułut in altis¬
simis tenebris rapidissimo coruscamine lum̃ candi¬
dum int̾micare. Si gͦ sup̃ omĩa uere summꝰ ds̃ intel¬

Expanded text:
et hoc praecipuum eorum sublimitatis ait esse specimen quod et hoc praecipuum eorum sublimitatis ait esse specimen quod nulla attrectatione hominum contaminantur. ergo daemones contaminari fatetur, et ideo eos a quibus contaminantur mundare non possunt omnesque immundi pariter fiunt, emines cultu daemonum. Aut si et contrectari miscerique hominibus, nec tamen contaminari daemones possunt, dis separatos humana contrectatio contaminare non possit. Deum quidem summum omnium creatorem, quem nos uerum Deum dicimus, sic a Platone praedicari adseuerat, quod ipse sit solus qui non possit penuria sermonis humani quauis oratione uel modice conprehendi; uix autem sapientibus uiris, cum se uigore animi quantum licuit a corpore remouerunt, intellectum huius Dei, id quoque interdum uelut in altissimis tenebris rapidissimo coruscamine lumen candidum intermicare. Si ergo supra omnia uere summus Deus intel
Abbreviated transcription (Latin):
facto. ꝑ quod facta sunt omiã. Nec tñ obħ mediator ẽ
quia u̾bum. maxime quippȩ ĩmortale ⁊ maximȩ bin
u̾bum longe ẽ a mortalibꝰ miseris. sed mediator ꝑ qd̃
homo. eo ipso utiq ostendens ad illo ñ solũ beatũ ueꝵ
etiam bificũ bonum nõ oportere queri alios mediato¬
res. ꝑ quos arbitremur nob̾ ꝑuentionis gͣdꝰ eẽ moli¬
nr̃e. compendiũ p̃buit participande diuinitatis suȩ.
ħoq enim nos a mortalitate ⁊ miseria lib̾ans ad angłos
ĩmortales beatosq ita ꝑducit. ut eoꝵ participatioẽ
etiam nos ĩmortales ⁊ bĩssimos efficiat s ad illã tͥnitatẽ eꝰ
⁊ angłi participatione bĩ sunt. Ido quando ĩforma
serui ut mediator eẽt infra angłos eẽ uoluit. informa
dĩ sup̃ angłos mansit. idẽ in inferioribꝰ uia uitȩ. qui
in suꝑioribꝰ uita. Non enim uerum ẽ qd idem platoni¬
cus ait platonem dixcisse. nullus d̾s miscet᷑ homini:

Expanded text:
facto, per quod facta sunt omnia. Nec tamen ob hoc mediator est, facto, per quod facta sunt omnia. Nec tamen ob hoc mediator est, quia Verbum; maxime quippe inmortale et maxime beatum Verbum longe est a mortalibus miseris; sed mediator, per quod homo, eo ipso utique ostendens ad illud non solum beatum, uerum etiam beatificum bonum non oportere quaeri alios mediatores, per quos arbitremur nobis peruentionis gradus esse molinostrae compendium praebuit participandae divinitatis suae. Neque enim nos a mortalitate et miseria liberans ad Angelos immortales beatosque ita perducit, ut eorum participatione etiam nos immortales et beati simus; sed ad illam Trinitatem, cujus et angeli participatione beati sunt. ideo quando in forma serui ut mediator esset infra angelos esse uoluit, in forma dei supra angelos mansit: idem in inferioribus uia uitae qui in superioribus uita. non enim uerum est quod idem Platonicus ait Platonem dixisse: nullus deus miscetur homini;
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ħ se quippe int̾ponit mediꝰ ĩmortał ⁊ miser. ut ad
ĩmortalitate bãm tͣnsire ñ sinat. qm̃ ꝑsistit qd impedit.
id est ipsa miseria. Ad ħ se aut̾ int̾posuit mortał ibs.
ut mortalitate tͣnsacta ⁊ ex mortuis fac̾e̾t in mortale ᷤᷤ
q inse resurgendo monstrauit.⁊ ex miseris bõs. uñ
nũqͣm ipsȩ discessit. Alius ẽ gͦ medius malus qui se¬
parat amicos. aliꝰ bonus qui reconciliat ininicos.
Et idõ multi sunt medii separatores. qr multitudo quȩ
bã ẽ unius dĩ participatione fit bã. Cuiꝰ participa¬
tionis pͥuatione misera multitudo maloꝵ angłoꝵ.
quȩ se potius opponit ad impedim̃tũ qͣm int̾ponit ad
bĩtudinis ad iutorium. etiam ipsa młtitudine obstre¬
pit quodãmͦ ne possit ad illõ unũ bificũ ꝑueniri. ad
quod ut ꝑducẽmur ñ młtis s uno mediatore opꝰ erat.
⁊ ħ eo ipso cuiꝰ participatione simus bĩ. ħ ẽ u̾bo dĩ noa

Expanded text:
ad hoc se quippe interponit medius immortalis et miser ut ad ad hoc se quippe interponit medius immortalis et miser ut ad immortalitatem beatam transire non sinat, quoniam persistit quod impedit, id est ipsa miseria. ad hoc se autem interposuit mortalis et beatus ut mortalitate trans acta ex mortuis faceret immortales, quod in se resurgendo monstrauit, et ex miseris beatos, unde numquam ipse discessit. alius est ergo medius malus, qui separat amicos, alius bonus, qui reconciliat inimicos; et ideo multi sunt medii separatores, quia multitudo quae beata est unius dei participatione fit beata. cuius participationis priuatione misera multitudo malorum angelorum, quae se opponit potius ad impedimentum quam interponit ad beatitudinis adiutorium, etiam ipsa multitudine obstrepit quodam modo, ne possit ad illud unum beatificum perueniri. ad quod ut perduceremur, non multis, sed uno mediatore opus erat, et hoc eo ipso cuius participatione simus beati, hoc est uerbo dei non
Abbreviated transcription (Latin):
medii eẽ non possunt. quia ipsi quoq ⁊ bi ⁊ ĩmorta¬
les sunt. Possunt aut̃ medii eẽ angłi mali. qr ĩmortales
sunt cum illis. miseri cum istis. his contrariꝰ ẽ mediator
bonus. qr adu̾sus eorum ĩmortalitatẽ ⁊ miseriã: ⁊mor¬
talis ẽẽ ad tempus uoluit. ⁊bs in et̾nitate ꝑsist̾e potuit.
ac sic eos ⁊ inmortales suꝑbos ⁊ miseros noxios ne ĩ¬
mortalitatis iactantia se ducent ad miseriã. ⁊ sui mor¬
tis humilitatȩ ⁊ suȩ bĩtudinis benignitate destrux̃.
in eis quorum corda ꝓfidẽ suam mundans ab illoꝵ
inmundissima dñatione lib̾auit. homo itaq mortał
⁊ miser. longe se uinctꝰ ab ĩmortalibꝰ ⁊bis. quid eligat
medium. ꝑ quod ĩmortalitati ⁊ bĩtudini copuletur:
Quod posset delectari in demonũ imortalitate miserũ
ẽ. qͥ posset offendẽ in xp̃i mortalitate iã nõ ẽ. Ibi gͦ
cauenda ẽ miseria sempit̾na. ħ mors tim̃da ñ ẽ quȩ
ñ eẽ potuit sempit̾na. ⁊ bĩtudo amanda ẽ sempit̾na.

Expanded text:
medii esse non possunt; quia ipsi quoque et beati et immortales sunt: possunt autem medii esse angeli mali quia immortales sunt cum illis, miseri cum istis. His contrarius est Mediator bonus, qui adversus eorum immortalitatem et miseriam, et mortalis esse ad tempus voluit, et beatus in aeternitate persistere potuit: ac sic eos et immortales superbos, et miseros noxios, ne immortalitatis jactantia seducerent ad miseriam, et suae mortis humilitate et suae beatitudinis benignitate destruxit in eis, quorum corda per suam fidem mundans, ab illorum immundissima dominatione liberavit. 2. Homo itaque mortalis et miser longe sejunctus ab immortalibus et beatis, quid eligat medium, per quod immortalitati et beatitudini copuletur? Quod possit delectare in daemonum immortalitate, miserum est; quod posset offendere in Christi mortalitate iam non est. ibi ergo cauenda est miseria sempiterna, hic mors timenda non est, quae non esse potuit sempiterna, et beatitudo amanda est sempiterna.
Abbreviated transcription (Latin):
homines nuncupatos dõs.qͣm illos inmortales ⁊ beatos
quibꝰ nos equales futuros in resinrectione ꝓmitat᷑. ne
sci ꝓpt̾ illorum excellentiam alique eorum nob̃̾ consti¬
ture d̃m infidel aud̃et infirmitas. qd̾ in homine faci¬
le ẽ euitare: & euidentius dici debuer̃ homines dii
in ppło dĩ. ut c̾ti ac fidentes fierent eum ẽẽ dm̃ sinĩ
qui dictꝰ ẽ ds dõrum. quia ⁊ si appellant᷑ dii inmor-¬
tales illi ⁊ bĩ qui in ceł sunt. ⁊ ñ tamen dicti sunt dii
dorum idest dii hominum in ppło dĩ constitutorum.
quibꝰ dictum ẽ ego dixi dii estis.⁊. f.e. om̃s. hinc ẽ¬

Expanded text:
homines nuncupatos deos, quam illos immortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere deum infidelis auderet infirmitas? Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent, eum esse Deum suum, qui dictus est Deus deorum: quia, etsi appellentur dii immortales illi et beati, qui in coelis sunt; non tamen dicti sunt dii deorum, id est dii hominum in populo Dei constitutorum, quibus est dictum, Ego dixi, Dii estis, et filii Exce
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuisticiã rẽpublicã stari augeriq ñ posse ħ ułuti
ualidissimum positũ erat iniustũ eẽ. ut homines
hoĩbꝰ dñantibꝰ seruiant. Qua tñ inusticiã nͥ seqͣtur
imꝑiosa cnitas. cuiꝰ ẽ magna res publica ñ eã poᷤ
se ꝓuĩciis imꝑare responsum ẽ a patre iusticiȩ. ĩo
iustum ẽẽ q̃ talibꝰ hominibꝰ sit utił seruitꝰ. ⁊ ꝓutili¬
tate eoꝵ fieri cum recte fit id ẽ cum imꝓbis aufert᷑
inuiriaꝵ licentia.⁊ domiti meliꝰ se habebunt. q in

Expanded text:
ustitiam re publica stare augerique non posse, veluti ustitiam re publica stare augerique non posse, veluti hoc validissimum positum erat, iniustum esse ut homines hominibus dominantibus serviant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa cponsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia ind
Abbreviated transcription (Latin):
fit inuste. nec uire fieri pot̾. Non enĩ uira diẽda s
uł putanda iniqͣ hominũ constituta cũ illd̾ ⁊̃ ius eẽ¬
dicant q̃ de iusticiȩ fonte manau̾it. falsũq eẽ qd̾ a
quibꝰdã ñ rectȩ sentientibꝰ dici solet. id ẽẽ uis qd̾ ei
qui plus pot̾ utile ẽ. Quo cͥca uͭ ñ ẽ u̾a iustieia. iuriꝰ
consensu sociatꝰ cetꝰ hominũ ñ pot̾ ẽẽ. S io nec ppłs
uixta illam scipionis uł cic̾onis diffinitionẽ. ⁊ si nõ pb
nec res ppłi.s quałcũq multitudinis que ppłi noĩs¬
ẽ ꝓculdubio colligit᷑ uͥ iusticia non ẽ. ñ eẽ rẽpublicam.
isticia pono ea uirtꝰ. quȩ sua cuiq distribuit. Quȩ gͥ
iusticia ẽ hominis quȩ ipsũ hõĩem dõ u̾o tollit. ⁊ ĩmun¬
An qui fundũ aufert euis a quo emptꝰ ẽ et tradit ei qui
republica libris. adu̾sꝰ imusticiã ꝓuistiera. Ꝙ qm̃ cũ¬

Expanded text:
fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud edicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi noest: procul dubio colligitur, ubi justitia non est, non esse rempublicam. Iustitia porro ea virtus est, que cuique sua distribuit. Que igitur iustitia est hominis, que ipsum hominem deo vero tollit et immunAn qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, quire publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et qu
Abbreviated transcription (Latin):
ad illius finem ꝙͣ diligit ardentissime ac fidelissime
ista. Res u̾o ista spe sine illa. bĩtudo falsa ⁊ magna
fortit̾. cohib temꝑant̃. iusteq distribuit ñ illum dirig̾
finẽ. uͥ erit ds̃ omĩa in om̃ibꝰ et̾nitate ẽta ⁊ pace ꝑfecta.
scđ̃m diffinitiones quibꝰ ap̃ cic̃onẽ utit᷑ scipio in libris
de re publica. numqͣm re publicã fuisse romanã. Bre¬
uit̾ enĩ rẽ publicam diffinit eẽ rem ppłi. Quȩ diffinitio
si u̾a ẽ numqͣm fuit romana respublica. qr nũꝗͣ. fuit
res ppłi. qͣm diffinitionẽ uoluit ẽẽ rei publicȩ. Ppłm
enĩ ẽẽ diffiniuit. cȩtũ multitudinis uiris osensu ⁊ uti¬
litatis cõmunione sociatũ. Quid aut̃ dicat uiris ꝯsen¬
sũ disputando ex plicat. ꝑ ħ ostñdens geri sine iusticia
non posse rem publicã. Uͥ gͦ iusticia u̾a ñ ẽ. nec us
pot̃ eẽ. Quod enĩ nire fit. ꝓfecto iuste fit. Qd̃ aut̃

Expanded text:
ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta. secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei puetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
dabile ꝑtinet ocium. locus uͦ suꝑior sine quo regi ppłs
ñ pot̾. ⁊ si ita teneatur. atq administret᷑ ut decet tam̃
indecent̾ appetit᷑. Quã ob rem ociũ sc̃m querit caritaᷤᷤ
u̾itatis. Negocium iustum suscip̃ necessitas caritatis.
Quam sarcinã si nullꝰ imponit. ꝑcipiende atq intuende
uacandum ẽ u̾itati. Si aut̃ imponit᷑ suscipienda ẽ
ꝓpt̾ caritatis necessitatẽ. S nec sic omĩmͦ u̾itatis delec¬
tatio deserenda ẽ. ne subtrahat᷑ illa suauitas ⁊ oppͥmat
dĩ cum sit pax ȩt̾na atq ꝑfecta ñ ꝑ qͣm mortales tͣn¬
seant nascendo atq moriendo. s in qua ĩmortales ma¬
neant. nicħ adu̾si oĩo paciendo. quis ẽ qui illã uitã
uł bĩssimã neget. uł in eiꝰ comꝑatione istã q̃ ħͥ agit᷑ qͣmꝰ¬
lib amĩ ⁊ corꝑis. exct̾nañq reꝵ bonis plena sit. ñ i¬
serrimã uidicet :  qͣm tam̃ quic̃q sic ht̃ ut eiꝰ usũ referait

Expanded text:
dabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas et obprimat Dei cum sit pax aeterna adque perfecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istalibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat
Abbreviated transcription (Latin):
Quam qui ꝓhib. ꝓhibeat si pot̾ amica colloqͥa. int̾¬
dicat amicalẽ uł int̾cidat affectum humanaꝵ om¬
nium necessitudinum. uincła m̃tis ĩnit̾ti stupore
difrũpat. Aut sic eis utendum censeat. ut nulla ex
eis am̃ũ dulcedo ꝑfundat. Qd̃ si fieri nullomͦ pot̾
⁊̃ ħ quo pacto fut᷑um ẽ. ut eiꝰ nob̾ amara mors ñ sit
uita mortalium. mortuos tam̃ eos quos diligimꝰ ꝙͣ
uł a fide uł abonis moribꝰ lapsos. ħ ẽ in ipsa am̃a
mortuos audire seu uide mallemꝰ. qͣm ingenti matĩa
maloꝵ plena ẽ t̾ra. apt̾ q̃ scͥptum ẽ. Numqͥd ñ tem¬
ptatio ẽ uita humana suꝑ t̾ram : & ꝓpt̾ q̃ ipse dñs¬
inquit iniquitas. refrigescet caritas multoꝵ. Ex qͦ
fit. ut bonis amcis mortuis gͣtulem᷑. ⁊ cum mors eoꝵ

Expanded text:
Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interQuam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? etinquit, iniquitas, refrigescet caritas multorum. Ex quo fit, ut bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum
Abbreviated transcription (Latin):
simił dem̃tiȩ quȩ tam̃ in hꝰ uitȩ misera conditione sepe
contingit. ut c̾dat᷑ uł amicꝰ ẽẽ qui inimicꝰ ẽ. uł inimicꝰ
qui amicꝰ ẽ. qͥd nos consolat᷑ in hac humana societate
enroribꝰ erumnisq plenissima. nͥ fides ñ ficta. ⁊ mutua
dilectio u̾oꝵ ⁊ bonoꝵ amicoꝵ: Quos qͣnto plures ⁊
in locis pluribꝰ hẽmꝰ. tanto longiꝰ latiꝰq metuimꝰ.
neq̃d eis contingat mali. de tantis maloꝵ aggeribꝰ
hꝰ scłi. Non enĩ tantũmͦ solliciti sumus ne fame. ne
belł. ne morb̾. ne captiuitatibꝰ affligant᷑. ne in eadẽ
seruitute talia patiant᷑. qͣlia nec cogitare sufficimꝰ.
nequitiamq mutent᷑. & qñ ista contingunt tanto
talia sentit adu̾tẽ: Mortuos quippe audire mallemꝰ
qͣmuis et ħ sine dolore ñ possimus audire. Quoꝵ enĩ
nos uita ꝓpt̾ amicitiȩ solatia delectabat. unde fieri
pot̾. ut eoꝵ mors nullã nob̾ ingerat mestitudinẽ:

Expanded text:
similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus:nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto talia sentit, advertere? Mortuos quippe audire mallemus: quamvis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos vita propter amicitiae solatia depotest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem?
Abbreviated transcription (Latin):
g̾atur ut aliqũ conquiescant. siue cum timet᷑ ne rursꝰ
exsurgant. Quoꝵ maloꝵ multas ⁊ multiplices cladeᷤᷤ
duras ⁊ diras necessitates. si ut dignũ ẽ ȩloqͥ uelim.
qͣmqͣm neqͣquã. sic̃ res postulat possim. quis erit diᷤ
putationis modꝰ ꝓlixe : s sapiens inquiunt iusta bel¬
la gesturꝰ ẽ. quasi ñ sise hominẽ meminit multomag̾
dolebit ustoꝵ necessitatẽ sͥ extitisse belloꝵ. qr nisi
uista ẽent. ei g̃enda non eẽnt. ac ꝑ ħ sapienti nulla
bella eẽnt. Inquitas enĩ partis adu̾sȩ iusta bella in¬
gerit g̾enda sapienti. quȩ iniquitas utiq hoĩ ẽ dolen¬
da. quia homĩ̃ ẽ.⁊ si nulla ex ea bellandi necessitas
nasc̾et᷑. ħ itaq mala tã magna. tã oirenda. tã seua.
quis qͥs cũ dolore consid̾at. miseriã fatetur. Quisqͥs
aut̃ uł patitur ea sine amĩ dolore. uł cogitat multo
utiq miserius iõ se putat bm̃ quia et humanum

Expanded text:
geratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus geratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ neut̾ linguã nouit altiꝰ. Faciliꝰ dͥ muta am̃alia
etiam diũsi gen̾is. qͣm illi cum sit̃ homines ambo
sociant᷑. Quando enĩ quȩ sentiunt int̾ se cõmunicare
ñ possunt. ꝓpt̾ solam diu̾sitatẽ linguȩ. nicħ ꝓdest
ad consociandos homines tanta similitudo naturȩ.
ita ut libentiꝰ homo sit cum cane suo. quã cum hoĩe
alieno. At enim oꝑa data ẽ. ut imꝑiosa ciuitas ñ
solum uigũ. ueꝵ etiam lingͣm suam domitis gentibꝰ
ꝑ pacem societatis impoñet. ꝑ qͣm ñ deẽẽt inmo ⁊
sione humani sanguinis comꝑatũ ẽ :ᷤ quibꝰ tͣnsactis.
ñ ẽ tñ eoꝵdẽ maloꝵ finita miseria. Quamus enĩ ñ
defu̾int neq desint hostes extere nationis. contͣ qͦs
semꝑ bella gesta s̃ ⁊ gerunt᷑.⁊ tam̃ ⁊̃ ipsa imꝑii la¬
titudo peꝑit peioris gen̾is bella. socialia scił ⁊ cuulia.
quibꝰ miserabiliꝰ qͣtit᷑ humanũ genꝰ siue cum belli¬

Expanded text:
quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, ad consociandos homines tanta similitudo naturae: ita ut libentius homo sit cum cane suo, quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa civitas non solum jugum, verum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis imponeret; per quam non deesset, imo et sione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belli
Abbreviated transcription (Latin):
societas necessitate ⁊̃ iudicandi. ħ ẽ gͦ qͣm dicimꝰ
miseria c̾te hominis. ⁊ si ñ malitia sapientis. Anuͦ
necessitate nesciendi atq uidicandi torquet insonte ᷤᷤ
punit insontes.:⁊ parũ ẽ illi qd̾ ñ ẽ reꝰ. si ñ sit insuꝑ
⁊ bs̃: Quanto ꝯsid̾atiꝰ ⁊ homine digniꝰ agnoscit in
ista necessitate miseriã. eãq odit in se.⁊ si pie sapit
clamat ad dm̃. De necessitatibꝰ mĩs erue me. Post cun¬
tatem uł urbẽ. sequit᷑ orb̾ t̾rȩ. in quo t̾enum gͣdum
ponunt societatis humanȩ. incipientes a domo atq
iñ ad urbẽ. deiñ ad orbẽ t̾re ꝓ grediendo uenientes.
Q ui utiq sic̃ aquaꝵ congeries qͣnto maior ẽ. tanto ꝑicłis
plenior. in quo pͥmum linguaꝵ diu̾sitas hominẽ
alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicẽ fiant
obuiam. neq p̃tire s simul ẽẽ aliqͣ necesfitate cogant᷑.

Expanded text:
societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! Ctatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur,
Abbreviated transcription (Latin):
iudex ille sapiens. an ñ audebit: sedebit plane. Con¬
string̃ enim eũ ⁊ ad ħ offitium ꝑtrahit humana socie¬
tas. quã deserere nefas duc̃. ħ enĩ nefas ẽẽ ñ duc̃.
q̃ testes innocentes in causi ᷤᷤ torq̃ntur alienis. q̃ hii
qui argnunt᷑ ui doloris pleꝵq suꝑati ⁊⁊ de se falsa
confessi ⁊̃ ponunt᷑ innocentes. cũ iam torti fi̾u̾nt
innocentes: qd̾ ⁊ si ñ morte puniant᷑. in ipsis uł ex
ipsis torm̃tis plerq moriunt᷑. qd̾ aliqñ ⁊ ipsi qui ar-¬
guunt᷑ humana societate fortasse ne cͥmina ĩpunita
fint. ꝓdẽẽ cupientes ⁊ m̃tientibꝰ testibꝰ reoq ipso ꝯtͣ
torm̃ta durante ĩmanit̾ nec fatente. ꝓbare q̃ obicuĩt
ñ ualentes. qͣmuis u̾a obiec̾int auidice nesciente dã¬
nant᷑. ħ tot ⁊ tanta mala. ñ deputant ẽẽ pecc̃̾a.
Non enim ħ fac̃ sapiens uidea nocendi uoluntate
s necessitate nesciendi. & tam̃ quia cogit humana

Expanded text:
iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Coniudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana