comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rebene gesta recessum ẽ: eis grachus in lucanis aliquot cohor¬
tes in ea regione conscriptas cum praefectos sociorum in agro
hostim prac datum misit. Cos effuse palatos hanno ador
haud multo minorem q̃ abeneuento acceperat reddidit ho¬
sti cladem atq: in brutios raptim ne gracchus assequerent᷑
concessit.consules marcellus retro unde uenerat nolam redit
abius in samnium ad populandos agros recipiendasq armis
defecerant urbes processit.Caudinus samnis grauius de uasta¬
tus perusti lateq agri praedeq pecudum hominumq acte
ppida ui capta. compulteria telesia compsa.inde fuifule: et or¬
bitanum ex lucanis blande apulorum accȩ oppugnate.Milia
hostium in his urbibus xxu. capta aut occisa et recepti per
fuge . ccc.lxx. quos cum romam.misisset consul uirgis in co¬
mĩtio caesi omnes ac desaxo deiecti. Haec a ouinto fab
intra paucos dies gesta marcellum a gerendis rebus ualitu¬

Expanded text:
re bene gesta recessum est, eis Gracchus in Lucanis aliquot cohorre bene gesta recessum est, eis Gracchus in Lucanis aliquot cohortes in ea regione conscriptas cum praefecto socium in agros hostium praedatum misit. eos effuse palatos Hanno adortus haud multo minorem quam ad Beneuentum acceperat reddidit hosti cladem atque in Bruttios raptim ne Gracchus adsequeretur concessit. consules Marcellus retro unde uenerat Nolam rediit, Fabius in Samnites ad populandos agros recipiendasque armis quae defecerant urbes processit. Caudinus Samnis grauius deuastatus: perusti late agri, praedae pecudum hominumque actae; oppida ui capta Compulteria, Telesia, Compsa inde, Fugifulae et Orbitanium ex Lucanis, Blanda et Apulorum Aecae oppugnatae. milia hostium in his urbibus uiginti quinque capta aut occisa et recepti perfugae trecenti septuaginta; quos cum Romam misisset consul, uirgis in comitio caesi omnes ac de saxo deiecti. haec a Q. Fabio intra paucos dies gesta; Marcellum ab gerundis rebus ualetu
Abbreviated transcription (Latin):
ceptu succederet. Fabius omutendam rem paruam ac iux
magnis difficilem abscedendumq inde censebat. cum res
maiores instarent:marcellus multa magna ducibus sicut
non aggredienda:ita semel aggressus non dimittenda ee
dicendo quia magnae famae momenta in utramq ꝑte
fier&. tenuit nesin momento incepto abiretur. Uinee
inde omniaq alia operum machinationumq genera cum admo¬
uerentur campaniq fabium orarent ut abire capuam tuto licere
paucis egressis: marcellus portam. qua egrediebantur occu¬
uit. cȩdesq promiscue. omnia circa portam primo de inde
gressi campanorum cum ad fabium confugissent praesidi
eius capuam peruenerunt. Casilinum intercolloquia cuncta¬
tionemq petentium fidem per occasionem captum ẽ. Cap¬
tuuq campanorum qui ue hannibalis militum erant roma
missi atq ibi in carcere inclusi sunt. Oppidanorum turba
finitimos populos in custodiam diuisa.Quibus diebus a casilino

Expanded text:
ceptum succederet, Fabius omittendam rem paruam ac iuxta ceptum succederet, Fabius omittendam rem paruam ac iuxta magnis difficilem abscedendumque inde censebat, cum res maiores instarent; Marcellus multa magnis ducibus sicut non adgredienda, ita semel adgressis non dimittenda esse dicendo, quia magna famae momenta in utramque partem fierent, tenuit ne inrito incepto abiretur. uineae inde omniaque alia operum machinationumque genera cum admouerentur Campanique Fabium orarent ut abire Capuam tuto liceret, paucis egressis Marcellus portam qua egrediebantur occupauit caedesque promiscue omnium circa portam primo, deinde re primo egressi Campanorum, cum ad Fabium confugissent, praesidio eius Capuam peruenerunt: Casilinum inter conloquia cunctationemque petentium fidem per occasionem captum est, captiuique Campanorum quique Hannibalis militum erant Romam missi atque ibi in carcere inclusi sunt: oppidanorum turba per finitimos populos in custodiam diuisa. quibus diebus a Casilino
Abbreviated transcription (Latin):
quod dium milium campauorum et quingentorum militũ
iannibalis tenebatur. Presidio preerat statuis metuis missus
ab.Cni. magio attelano: qui eo anno medixtuticus erat. serui¬
tiaq et plebem promiscue armat ut castra romana inuade¬
rat. intento consule ad casilinum oppugnandum. Nihil eoꝵ
fabium fefellit.Itaq: nolam ad collegam mutit.Altero exer¬
citu dum casilinum oppugnatur opus eẽ qui campanis op¬
ponatur uel ipẽ relicto nole prȩsidio modico ueniret uelsi eũ
nola teneret et ne dum securae res abhannibale ẽent.T.grac¬
chum procons a beneuento acciturum. Noc nuntio marcel¬
lus duobus militum milibus nolae in praesidio relictis cum
caetero exercitu casilinum uenit aduentuq: eius campani ia
nouentes se se quieuerunt ita a duobus consulibus casilinu
oppugnari coepit.Ubi cum multa succedentes temere moe¬
nibus romani milites acciperent uulnera. Neq satis in¬

Expanded text:
quod duum milium Campanorum et septingentorum militum quod duum milium Campanorum et septingentorum militum Hannibalis tenebatur praesidio. praeerat Statius Metius , missus ab Cn. Magio Atellano , qui eo anno medix tuticus erat seruitiaque et plebem promiscue armarat ut castra Romana inuaderet intento consule ad Casilinum oppugnandum. nihil eorum Fabium fefellit. itaque Nolam ad collegam mittit: altero exercitu dum Casilinum oppugnatur opus esse qui Campanis opponatur; uel ipse relicto Nolae praesidio modico ueniret uel, si eum Nola teneret necdum securae res ab Hannibale essent, se Ti. Gracchum proconsulem a Beneuento acciturum. hoc nuntio Marcellus duobus militum milibus Nolae in praesidio relictis cum cetero exercitu Casilinum uenit, aduentuque eius Campani iam mouentes sese quieuerunt. ita ab duobus consulibus Casilinum oppugnari coepit. ubi cum multa succedentes temere moenibus Romani milites acciperent uolnera neque satis in
Abbreviated transcription (Latin):
riq censores. ut omnia pro inde agerent. locarent as¬
si pecunia in crario eẽt.Neminem nisi bello confecto pecunia
ab erario petiturum ẽẽ. conuenere de inde domini eorum
quos titus sempronius ad beneuentum manu emiserat arces¬
sitoq se ab triumuiris mensariis eẽ dixerunt ut prȩtia ser¬
uorum acciperent caeterum non anteꝗͣ bello confectum
accepturos ẽẽ. Cum hacc inclinatio animorum plebis ad sus¬
tinendam inopiam ȩrarii fieret.pecuniae quoq pupillares
rimo de inde uiduarum ocepte conferri nusꝗͣ ẽas tutius
sanctiusq deponere credentibus qui deferebant ꝗ̃ in publica
fide. Inde siqui demptum paratumq pupillis ac uiduis foret
a questore perscribantur.Manauit ẽa priuatorum benigni¬
as exurbe etiam in castra ut non eques. non centurio non¬
stipendium acciperent mercennariumq incre pantes uocaret
qui accepissent. Quintus fabius consul ad casilinum castra hẽbat

Expanded text:
rique censores ut omnia perinde agerent locarent arique censores ut omnia perinde agerent locarent asi pecunia in aerario esset: neminem nisi bello confecto pecuniam ab aerario petiturum esse. conuenere deinde domini eorum quos Ti. Sempronius ad Beneuentum manu emiserat arcessitosque se ab triumuiris mensariis esse dixerunt ut pretia seruorum acciperent; ceterum non antequam bello confecto accepturos esse. cum haec inclinatio animorum plebis ad sustinendam inopiam aerarii fieret, pecuniae quoque pupillares primo, deinde uiduarum coeptae conferri, nusquam eas tutius sanctiusque deponere credentibus qui deferebant quam in publica fide; inde si quid emptum paratumque pupillis ac uiduis foret, a quaestore perscribebatur. manauit ea priuatorum benignitas ex urbe etiam in castra, ut non eques, non centurio stipendium acciperet, mercennariumque increpantes uocarent qui accepisset. Q. Fabius consul ad Casilinum castra habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
solutum quod iurauerant perdituros rebantur.His superio¬
ribusq illis equi dempti qui publicum equum habebant tri¬
buq moti erarii omnes facti.neq senatum modo aut ȩqsi
ordine regendo cura se caesorum tenuit.Nomina omiu
ex iuniorum talibus excerpserunt qui quadriennio non.
militassent. quibus neq uacatio iusta militiae neq morbꝰ
causa fuisset:et ca supra duomilia hominum in aurario
relata tribuq omnes moti.additumq: merci censoriae no
te tristes .c. ut ei omnes quos censores notassent pedibus me¬
rerent: mitterenturq: in siciliam ad cannensis exercitus
reliquias. Cui militum generi non prius ꝗͣ pulsus italia oĩs¬
hostis ẽẽt. finitum stipendiorum tempus erat. Cum censo¬
res ob inopiam erarii se iam locationibus abstinerent
edium sacrarum tuendarum curuliumq equorum pre¬
bendorum ac similium his rerum.conuenere ad eosfi¬
quentes qui hastem huius generis assueuerant.horta¬

Expanded text:
solutum quod iurauerant redituros rebantur. his superiosolutum quod iurauerant redituros rebantur. his superioribusque illis equi adempti qui publicum equum habebant, tribuque moti aerarii omnes facti. neque senatu modo aut equestri ordine regendo cura se censorum tenuit. nomina omnium ex iuniorum tabulis excerpserunt qui quadriennio non militassent, quibus neque uacatio iusta militiae neque morbus causa fuisset. et ea supra duo milia nominum in aerarios relata tribuque omnes moti; additumque tam truci censoriae notae triste senatus consultum, ut ei omnes quos censores notassent pedibus mererent mitterenturque in Siciliam ad Cannensis exercitus reliquias, cui militum generi non prius quam pulsus Italia hostis esset finitum stipendiorum tempus erat. cum censores ob inopiam aerarii se iam locationibus abstinerent aedium sacrarum tuendarum curuliumque equorum praebendorum ac similium his rerum, conuenere ad eos frequentes qui hastae huius generis adsueuerant horta
Abbreviated transcription (Latin):
ut per eum. stetisse diceretur: quo minus accepta ad cannas
redderetur hosti clades. Postero die romanus in aciem.e¬
scendit poenus tacita etiam confessione uictus castris se tenuit
Tertio die silentio noctis omissa spe nolȩ potiundae: rei nũꝗͣ
prospe temptate. tarentum ad certiorem spem proditiõis
roficiscitur. Nec minore animo res romanac domi ꝗͣ Ø
militiae gerebantur. Censores uacui ab operum locandorũ
curam propter in opiam erarii ad mores nominum regen¬
dos animum aduerterunt: castigandaq uitia. quae ue¬
lud diutinis morbis egra corpora ex se segignunt nata l¬
lo erant. Primum eds citauerunt qui post cannensem di
tum forte erat. iusso de inde eo caeterisq eiusdem noxe
reis causam dicere cum repugnare nequissent.pronuntia¬
iuratio deserende italie causa fieret.Secundum eos cita¬
ti nimis callidi exsoluendi uirisiurandi interpretes qui
captiuorum exinnere regressi clam in castra hannibal

Expanded text:
ut per eum stetisse diceretur quo minus accepta ad Cannas ut per eum stetisse diceretur quo minus accepta ad Cannas redderetur hosti clades. postero die Romanus in aciem descendit, Poenus tacita etiam confessione uictus castris se tenuit. tertio die silentio noctis omissa spe Nolae potiundae, rei nunquam prospere temptatae, Tarentum ad certiorem spem proditionis proficiscitur. nec minore animo res Romana domi quam militiae gerebatur. censores, uacui ab operum locandorum cura propter inopiam aerarii, ad mores hominum regendos animum aduerterunt castigandaque uitia quae, uelut diutinis morbis aegra corpora ex sese gignunt, eo enata bello erant. primum eos citauerunt qui post Cannensem <cltum forte erat. iusso deinde eo ceterisque eiusdem noxae reis causam dicere cum purgari nequissent, pronuntiase, quo coniuratio deserendae Italiae causa fieret. secundum eos citati nimis callidi exsoluendi iuris iurandi interpretes, qui captiuorum ex itinere regressi clam in castra Hannibalis
Abbreviated transcription (Latin):
quem ubi aduentare consul sensit. Pomponio propraetore c
eo exercitu qui super sessulam in castris erat accito ire obuiã
parat nec moram dunicandi faceret.claudium neronem cu
robore equitum silentio noctis per aduersam maxime a
hoste portam emittit.circumuentumq occulte subsequi
agmen hostium iuib&. Et cum. coeptum praelium uider&
a tergo se obiceret. Id errore uiarum an exiguitate tempo¬
ris nero exequi non potuerit incertum ẽ Absente et
cum praelium commissum eet supior quidem haud dubie
romanus erat. Sed quia equites non affuerunt in tempore
ratio compositȩ rei turbata e non ausus insequi cedentẽs
arcellus uincentibus suis signum receptui dedit. Plus tame
duo milia hostium eo die caesa traduntur. romanis mi¬
nus quadringentis. Solis uero occasu nero dicm noctemq
nec quicqͣ fatigatis equis hominibusq ne uiso quidem ho¬
ste rediens adeo grauiter esta consule increpatus ut¬

Expanded text:
quem ubi aduentare consul sensit, Pomponio propraetore cum quem ubi aduentare consul sensit, Pomponio propraetore cum eo exercitu qui super Suessulam in castris erat accito ire obuiam hosti parat nec moram dimicandi facere. C. Claudium Neronem cum robore equitum silentio noctis per auersam maxime ab hoste portam emittit circumuectumque occulte subsequi sensim agmen hostium iubet et, cum coortum proelium uideret, ab tergo se obicere. id errore uiarum an exiguitate temporis Nero exsequi non potuerit incertum est. absente eo cum proelium commissum esset, superior quidem haud dubie Romanus erat; sed quia equites non adfuere in tempore, ratio compositae rei turbata est. non ausus insequi cedentes Marcellus uincentibus suis signum receptui dedit. plus tamen duo milia hostium eo die caesa traduntur, Romani minus quadringenti. solis fere occasu Nero diem noctemque nequiquam fatigatis equis hominibusque, ne uiso quidem hoste rediens, adeo grauiter est ab consule increpitus
Abbreviated transcription (Latin):
tesq pracdam portantes agentesq per lasciuiam ac iocum. ita
laudibundi beneuentum rediere. ut ab epul celebrem festuq
diem actis non ex acie reuerti uiderentur. Heneuentani om̃s
turba effusa cum obuiam ad portas exissent. conspecti mil¬
tes gratulari uocare in hospitium ad parata conuiuia omnibus
in propatulo edium fuerant.Ad ca inuitabant gracchumq ora¬
bant. ut epulari perinitteret militibus. Et gracehus ita pinisit ĩ
publico epularentur omnes ante suas quisq: foras.prolata om̃
palleati ut lana alba uelatis capitibus uolones epulati sunt.Alii o¬
accubantes. alui stantes qui simul ministrabant uescebantur.¬
Quae digna res uisu aut simulacrum celebrati eius dici. Graccus
postꝗͣ romam redit pingi iuberet in ede libertatis. quam patei
eius in auentino ex multatitia pecuna faciendam curauit de¬
dicauitq Cum haec ad beneuentum geruutur hannibal
depopulatus agrum neapolitanum ad nolam castra mouet

Expanded text:
litesque praedam portantes agentesque per lasciuiam ac iocum ita litesque praedam portantes agentesque per lasciuiam ac iocum ita ludibundi Beneuentum rediere ut ab epulis per celebrem festumque diem actis non ex acie reuerti uiderentur. Beneuentani omnes turba effusa cum obuiam ad portas exissent, complecti milites, gratulari, uocare in hospitium. apparata conuiuia omnibus in propatulo aedium fuerant; ad ea inuitabant Gracchumque orabant ut epulari permitteret militibus; et Gracchus ita permisit in publico epularentur omnes ante suas quisque fores. prolata omnia. pilleati aut lana alba uelatis capitibus uolones epulati sunt, alii accubantes, alii stantes qui simul ministrabant uescebanturque. digna res uisa ut simulacrum celebrati eius diei Gracchus, postquam Romam rediit, pingi iuberet in aede Libertatis quam pater eius in Auentino ex multaticia pecunia faciendam curauit dedicauitque. dum haec ad Beneuentum geruntur, Hannibal depopulatus agrum Neapolitanum ad Nolam castra mouet.
Abbreviated transcription (Latin):
ta a graccho superueniunt. Obi cum pro consule ueteres mili¬
tes primum ut pro cuiusq uirtus atq opera in ea pugna fuerat
militaribus donasset.tunc quid ad uolones attineret omnes
critate sublatus cẽt ac nunc complexi inter se gratulantesq
nunc manusn ad caelum tollentes bona omnia.P. R. graco
q ip̃i prȩcarentur. tum cum gracchus priusꝗͣ omnes iure lib̾¬
tatis aquasset inquit. Neminem nota strenui aut ignaui o¬
militis notasse uolui. Nunc ex soluta iam fide publica ne
discrimen omne uirtutis ignauiaeq pereat nomina eorũ
qui detractate pugnae memores secessionem paulo ante
fecerunt referri ad me iubebo citatosq singulos iuire iurãdo¬
adigam nisi quac moribus causa cĩt. Non aliterꝗ stantes cibum
potumq ad stipendia facient capturos c̃e. H anc mulctam ita c¬
quo animo feretis. si reputabitis nulla ignauic nota leuiore uos
designari potuisse. Signum deinde colligendi uasa dedit mi¬

Expanded text:
ta a Graccho superueniunt. ubi cum proconsul ueteres milita a Graccho superueniunt. ubi cum proconsul ueteres milites primum, prout cuiusque uirtus atque opera in ea pugna fuerat, militaribus donis donasset, tunc quod ad uolones attineret omnes critate sublatus esset ac nunc complexi inter se gratulantesque, nunc manus ad caelum tollentes bona omnia populo Romano Gracchoque ipsi precarentur, tum Gracchus 'priusquam omnes iure libertatis aequassem' inquit, 'neminem nota strenui aut ignaui militis notasse uolui; nunc exsoluta iam fide publica, ne discrimen omne uirtutis ignauiaeque pereat, nomina eorum qui detractatae pugnae memores secessionem paulo ante fecerunt referri ad me iubebo citatosque singulos iure iurandoadigam, nisi quis morbus causa erit, non aliter quam stantes cibum potionemque quoad stipendia facient capturos esse. hanc multam ita aequo animo feretis, si reputabitis nulla ignauiae nota leuiore uos designari potuisse.' signum deinde colligendi uasa dedit; mi
Abbreviated transcription (Latin):
portis quidem aut uallo quisꝗͣ restiterit. at prope continenti
agmine romani insecuti nouum de integro praclium inclusi ho¬
stium uallo ediderunt. Ibi sicut pugna in expeditior in angus¬
tus ita cedes atrotior fuit. Eo adiuuere captiui. qui rapto in
tumultum ferro conglobati et a tergo ceciderunt poenos et
fugam impedierunt: Itaq minus duo milia hominum ex o¬
tanto exercitu. et ea maior pars equitum cum ip̃o duce ef¬
fugerunt alu omnes caesi aut capti. Capta et signa duo d
xł ex uictoribus duo milia ferme cecidere. Preda omnis pre¬
terꝗͣ hominum captorum militi concessa est. et pecus excep¬
tum est. quod intra dies xxx. domini cognouissent. Cum
preda honusti in castra redissent quatuor milia ferme uol¬
num militum qui pugnauerant segnius nec in castra irrupe¬
rant simul metu pene: collem haud procul castris coeperunt
ostero die per tribunos militum inde deducti contione aduoca¬

Expanded text:
portis quidem aut uallo quisquam restiterit ac prope continenti portis quidem aut uallo quisquam restiterit ac prope continenti agmine Romani insecuti nouum de integro proelium inclusi hostium uallo ediderint. ibi sicut pugna impeditior in angustiis, ita caedes atrocior fuit; et adiuuere captiui, qui rapto inter tumultum ferro conglobati et ab tergo ceciderunt Poenos et fugam impedierunt. itaque minus duo milia hominum ex tanto exercitu, et ea maior pars equitum, cum ipso duce effugerunt; alii omnes caesi aut capti; capta et signa duodequadraginta. ex uictoribus duo milia ferme cecidere. praeda omnis, praeterquam hominum captorum, militi concessa est; et pecus exceptum est quod intra dies triginta domini cognouissent. cum praeda onusti in castra redissent, quattuor milia ferme uolonum militum, quae pugnauerant segnius nec in castra inruperant simul, metu poenae collem haud procul castris ceperunt. postero die per tribunos militum inde deducti, contione militum aduoca
Abbreviated transcription (Latin):
hostem carnificari iacentes. et in dextris militum. pro gladiis
numana capita ẽẽ signum dari propere iussit proicerent ca¬
turam strenuis uiris. Tum redintegrata pugna ẽ et eques
etiam in hostes emissus. Quibus cum impigre numide co¬
currissent. nec segnior equitum ꝗͣ peditum pugna ee. ite
in dubium ducta res. cum utrimq duces. romanus brutiũ
lucanumq totiens a maioribus suis uictos subactosq poe¬
nus mancipia romana. & exergastulo militem uerbis ob¬
terer&. Postremonuntiat gracchus ẽt̃ nihil quod de
libertate sperarent nisi eo die fusi fugatiq hostescent. Ca de mu
uox ita animos accendit renouato clamore uelud alii repente
facti repente tauta ui se in hostem intulerunt ut substinei
ultra non possent. Pruo ante sigua penorum. de inde signa p¬
turbata. postremo tota impulsa acies. inde haud dubiae terga
data ruuntq fugientes in castra. adeo pauidi trepidiq ut ne

Expanded text:
hostem, carnificari iacentes et in dextris militum pro gladiis hostem, carnificari iacentes et in dextris militum pro gladiis humana capita esse, signum dari propere iussit proicerent caturam strenuis uiris. tum redintegrata pugna est et eques etiam in hostes emissus; quibus cum impigre Numidae concurrissent nec segnior equitum quam peditum pugna esset, iterum in dubium adducta res. cum utrimque duces, Romanus Bruttium Lucanumque totiens a maioribus suis uictos subactosque, Poenus mancipia Romana et ex ergastulo militem uerbis obtereret, postremo pronuntiat Gracchus esse nihil quod de libertate sperarent, nisi eo die fusi fugatique hostes essent. ea demum uox ita animos accendit ut renouato clamore uelut alii repente facti tanta ui se in hostem intulerint, ut sustineri ultra non possent. primo antesignani Poenorum, dein signa perturbata, postremo tota impulsa acies; inde haud dubie terga data ruuntque fugientes in castra adeo pauidi trepidique ut ne in
Abbreviated transcription (Latin):
opere libertatis futura erat. armis expediendis quod reliquũ¬
cdici eẽt consumptum. Postero die ubi signa coẽperunt c̃a¬
nere:primi omnium parati instructiq ad praetorium con.¬
ueniunt. Sole orto gracchus in aciem cõpias eduxit. nec hos¬
tes moram dimicandi fecerunt .x. et septem milia peditum erãt
naxima ex parte bruti ac lucani equites. mn .cc. inter quos
pauci admodum it alici. caeteri numidae fere omnes mauriq
Pugnatum est et acriter et diu quatuor horis. neutro inclina¬
ta est pugna nec alia magis romanum impediebat res.ꝗ ca¬
pita hostium praetia libertati facta. Nam ut quisq: hosten
impigre occiderat.primum capita ȩgre inter turbam. tu¬
multumq abscidendo terebat tempus. de inde occupata dex¬
tera tenendo caput. fortissimus quisq pugnator desierat
Segnibus ac timidis tradita pugna erat. Quod ubi .tri. militũ
graccho nunti auerunt neminem stantem iam uulnerari

Expanded text:
operae libertas futura erat, armis expediendis diei reliquuoperae libertas futura erat, armis expediendis diei reliquum consumunt. postero die ubi signa coeperunt canere, primi omnium parati instructique ad praetorium conueniunt. sole orto Gracchus in aciem copias educit nec hostes moram dimicandi fecerunt. septendecim milia peditum erant, maxima ex parte Bruttii ac Lucani, equites mille ducenti, inter quos pauci admodum Italici, ceteri Numidae fere omnes Maurique. pugnatum est et acriter et diu; quattuor horis neutro inclinata est pugna nec alia magis Romanum impediebat res quam capita hostium pretia libertatis facta. nam ut quisque hostem impigre occiderat, primum capite aegre inter turbam tumultumque abscidendo terebat tempus; deinde occupata dextra tenendo caput fortissimus quisque pugnator esse desierat, segnibus ac timidis tradita pugna erat. quod ubi tribuni militum Graccho nuntiauerunt, neminem stantem iam uolnerari
Abbreviated transcription (Latin):
permissum ip̃i erat faceret quod .e. p.R. duceret eẽ. Itaq
postꝗͣ cum hoste manum conserer& pronuntiat tempus
uenisse libertatis eis ꝗͣ diu sperassent potuinde. sos ter
die signis collatis dimicaturum puro ac patenti campo
ubi sin̾e ullo metu insidiarum uera uirtute geri resposset
Qui caput hostis retulisset eum se extimplo liberum iussu¬
rum ẽẽ Qui loco cessisset et in eum seruili supplitio anim aduer¬
surum. Suam cuiq fortunam in manu eẽ. libertatis auctore
eis non se fore solum sed consulem.M. marcellum et uniuer¬
sos patres quos consultos a se delibertate eorum sibi ꝑmisisset
Luteras inde consulis ac Senatus consultu. recitauit ad que cla¬
mor cum ingenti assensu est sublatus. Pugnam poscebant
signumq ut daret extimplo ferociter in stabant. Graccus
praelio in posterum diem pronuntiato. contionem dimisit.
Milites laeti praecipue quibus merces nouat& in unum diem.

Expanded text:
permissum ipsi erat faceret quod e re publica duceret esse. itaque permissum ipsi erat faceret quod e re publica duceret esse. itaque priusquam cum hoste manum consereret, pronuntiat tempus uenisse eis libertatis quam diu sperassent potiundae; postero die signis conlatis dimicaturum puro ac patenti campo, ubi sine ullo insidiarum metu uera uirtute geri res posset. qui caput hostis rettulisset, eum se extemplo liberum iussurum esse; qui loco cessisset, in eum seruili supplicio animaduersurum; suam cuique fortunam in manu esse. libertatis auctorem eis non se fore solum sed consulem M. Marcellum , sed uniuersos patres, quos consultos ab se de libertate eorum sibi permisisse. litteras inde consulis ac senatus consultum recitauit, ad quae clamor cum ingenti adsensu est sublatus. pugnam poscebant signumque ut daret extemplo ferociter instabant. Gracchus proelio in posterum diem pronuntiato contionem dimisit: milites laeti, praecipue quibus merces nauatae in unum diem
Abbreviated transcription (Latin):
fabius. Cons ad casilinum temptandum quod praesidio pũ¬
nico tenebatur uenit.ad beneuentum uelud ex composito
parte altera hanno ex brutus cum magna equitum pec¬
tumq manu altera. T gracchus ab luceria accessit. Qui
primo oppidum intrauit de inde ut hainonem tria milia fer¬
me aburbe ad calorem fluuium castra posuisse et inde agrũ
populari audiuit et ip̃e egressus moenibus mille ferme passus
ab hoste castra locat. Ibi contionem militum habebat. Legio¬
nes magna ex parte uolonum habebat. qui iam alterum an¬
um itbertatem tacite mereri ꝗ̃ postulare palam meruerãt
Senserat tamen hybernis egrediens murmur in agmine ẽẽ
quaerentium. nunꝗͣ liberiꝰ militaturi eẽnt. Scrip̾seratq se¬
natui. non tam quid desiderarent ꝗͣ quid meruissent. bo¬
na fortiq opera eorum se ad eam diem usum.neq: ad ex̃i¬
plum iusti militis quicꝗͣ eis praeter libertatem de eẽ: de eo

Expanded text:
Fabius consul ad Casilinum temptandum, quod praesidio PuFabius consul ad Casilinum temptandum, quod praesidio Punico tenebatur, uenit et ad Beneuentum uelut ex composito parte altera Hanno ex Bruttiis cum magna peditum equitumque manu, altera Ti. Gracchus ab Luceria accessit. qui primo oppidum intrauit, deinde, ut Hannonem tria milia ferme ab urbe ad Calorem fluuium castra posuisse et inde agrum populari audiuit, et ipse egressus moenibus mille ferme passus ab hoste castra locat. ibi contionem militum habuit. legiones magna ex parte uolonum habebat, qui iam alterum annum libertatem tacite mereri quam postulare palam maluerant. senserat tamen hibernis egrediens murmur in agmine esse quaerentium, en unquam liberi militaturi essent, scripseratque senatui non tam quid desiderarent quam quid meruissent: bona fortique opera eorum se ad eam diem usum neque ad exemplum iusti militis quicquam eis praeter libertatem deesse. de eo
Abbreviated transcription (Latin):
pureolos repente agmen conuertit ad opprimendum. Sex mi¬
lia hominum erant. et locus munimento quoq modo non na¬
tura tutus. Triduum ibi moratus penus ab omni parte tempta¬
to praesidio de inde ut nihil procẽdebat ad populandum agrũ
ne apolitanum magis ira ꝗͣ potiunde urbis sp̃e processit. Aduen¬
tu ecius in propinquo agrum nolana mota est plebs iam dui a¬
uersa a romanis et infesta senatu suo. Itaq legati ad arcessen.
hanmbalem cum haud dubio promisso tradende urbis uenert
Preuenit inceptum eorum marcellus cons a primoribus accitꝰ
die uno suessulam a calibus cum uulturnus amnis traicientẽ
moratus eẽt. contenderet inde proxima nocte sex milia pe
ditum equites praesidio senatui eent nolam intromisit. Et ubi
a coñs omnia impigre facta sunt ad prȩ occupandam nolam
annibal tempus terebat bis iam ante ne quicꝗͣ temptata re
segnior ad credendum nolanis factus. Isdem diebus et. &

Expanded text:
Puteolos repente agmen conuertit ad opprimendum praesidium Romanum. sex milia hominum erant et locus munimento quoque, non natura modo tutus. triduum ibi moratus Poenus ab omni parte temptato praesidio, deinde, ut nihil procedebat, ad populandum agrum Neapolitanum magis ira quam potiundae urbis spe processit. aduentu eius in propinquum agrum mota Nolana est plebs, iam diu auersa ab Romanis et infesta senatui suo. itaque legati ad arcessendum Hannibalem cum haud dubio promisso tradendae urbis uenerunt. praeuenit inceptum eorum Marcellus consul a primoribus accitus. die uno Suessulam a Calibus, cum Uolturnus amnis traicientem moratus esset, contenderat; inde proxima nocte sex milia peditum, equites trecentos, qui praesidio senatui essent, Nolam intromisit. et uti a consule omnia impigre facta sunt ad praeoccupandam Nolam, ita Hannibal tempus terebat, bis iam ante nequiquam temptata re segnior ad credendum Nolanis factus. iisdem diebus et Q.
Abbreviated transcription (Latin):
rex amicus non consistendi usꝗ locus non procedendi copia.Qua¬
cumq: circumspexeris hostilia omnia atq: infesta. An bifati nui¬
disq credis. Satis sit semel creditum. non semper temeĩtas ẽ felr
et fraus fidem in paruis sibi prestruit ut cum opere pretium sit
cum mercede magna fallat.Non hostes patrem patruumq
tuum Armis priusꝗͣ celtiberi socii fraude circumuenerunti
nec tibi ip̃i a magone etiam hasdrubale hostium ducibus ꝗͣt
abindibile et mandonio infide acceptis periculi fuit. Numi¬
dis ut credere potes defectionem militum tuorum expertus
& si fax et massinissa se q̃ carthaginenses malũt potentes

Expanded text:
rex amicus, non consistendi usquam locus, non procedendi; quarex amicus, non consistendi usquam locus, non procedendi; quacumque circumspexeris hostilia omnia atque infesta. 'an Syphaci Numidisque credis? satis sit semel creditum; non semper temeritas est felix, et fraus fidem in paruis sibi praestruit ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat. non hostis patrem patruumque tuum armis prius quam Celtiberi socii fraude circumuenerunt; nec tibi ipsi a Magone et Hasdrubale hostium ducibus quantum ab Indibili et Mandonio in fidem acceptis periculi fuit. Numidis tu credere potes, defectionem militum tuorum expertus? et Syphax et Masinissa se quam Carthaginienses malunt potentis
Abbreviated transcription (Latin):
fortunȩ exemplum nobis documento sunt.Ne tibi .P. corneli
cum ex alto africam comspexeris ludus et iocus fuisse. hyspanie
tue uidebuntur. Quid enim simile: pacato mari per oram italię
gallieq uectus emporis in urbem sociorum classem appulisti expo¬
sitos milites per tutissima ad sotios et amicos populi romani taraco¬
nem duxisti.Ab taraconc de inde inter praesidia romana creta
hyberum exercitum patris patruiq: tui post amisfos imperatores
ferotiores et calamitate ipsa facti et dux tumultuarius quidem
ille. L. martius et militari suffragio ad tempus lectus. Caeteru
si nobilitas ac iusti honores adornarent claris imperatoribus qu¬
libet arte belli par. Oppugnata per summum odium carthago
nullo trium punicorum eercituum socios defendente Caetera¬
neq: ea eleuo nullo modo africo bello companda ubi non portu
ullus classi uestrȩ apertus non ager pacatus: non ciuitas socia: no

Expanded text:
fortunae exemplum, nobis documento sint. ne tibi, P. Corneli fortunae exemplum, nobis documento sint. ne tibi, P. Corneli , cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae tuae uidebuntur. quid enim simile? pacato mari praeter oram Italiae Galliaeque uectus Emporias in urbem sociorum classem adpulisti; expositos milites per tutissima omnia ad socios et amicos populi Romani Tarraconem duxisti; ab Tarracone deinde iter per praesidia Romana; circa Hiberum exercitus patris patruique tui post amissos imperatores ferociores calamitate ipsa facti, et dux tumultuarius quidem ille L. Marcius et militari suffragio ad tempus lectus, ceterum si nobilitas ac iusti honores adornarent, claris imperatoribus qualibet arte belli par; oppugnata per summum otium Carthago nullo trium Punicorum exercituum socios defendente; cetera—neque ea eleuo—nullo ullus classi nostrae apertus, non ager pacatus, non ciuitas socia, non
Abbreviated transcription (Latin):
omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animꝰ
sed que acciderunt accidere possunt et uictor hannibal ir
ad urbem perget.tum demum te consulem ex africa sicut
ouintum fultuum a capua accersemus: Quid quod i africa
quoq mars. communis belli erit. Domus tibi tua pater patruusq
intra triginta dies cum exercitibus cȩsi documento sint. Ubi per
aliquot annos maximis rebus terra mariq gerendis amplissim
nomen apud exxteras gentes populi romani uestrȩq familiae
fecerint. Dies me defitiet si reges imperatoresq temere in hosti¬
um terras transgressos cum macimis cladibus suis exercituũq
suorum enumerare uelim. Atheniensis prudentissima ciuit
bello domi relicto auctore eque impigro ac nobili iuuene mag¬
na classe in siciliam transmissa una nauali pugna florentem r̾e
pu. suam in perpetuum afflixerunt. Externa et nimis antiq̃
repeto. Antiqua africa eadem et ista Mattilius insigne utriusq

Expanded text:
omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, sed quae acciderunt accidere possunt—uictor Hannibal ire ad urbem perget, tum demum te consulem ex Africa, sicut Q. Fuluium a Capua, arcessemus? quid? quod in Africa quoque Mars communis belli erit? domus tibi tua, pater patruusque intra triginta dies cum exercitibus caesi documento sint, ubi per aliquot annos maximis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi Romani uestraeque familiae fecerant. dies me deficiat si reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare uelim. Athenienses, prudentissima ciuitas, bello domi relicto, auctore aeque impigro ac nobili iuuene, magna classe in Siciliam tramissa, una pugna nauali florentem rem publicam suam in perpetuum adflixerunt. 'externa et nimis antiqua repeto. Africa eadem ista et M. Atilius , insigne utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
secuturum te illuc hannibalem speres potius ꝗ recto huic ten¬
re itinere: Ubi hanniba est eo bellum intendis.Egregiam istã
palmam belli punici peratti petis.Hoc et natura p̾rius est.tua
cum defenderis aliena ire oppugnatum Pax ante in italia ꝗͣ
bellum in affrica sit et nobis prius decedat timor ꝗͣ ultro aliis
inferatur. Si utrumq tuo ductu auspitioq fieri potest hanni¬
bale hic uicto illic carthaginem expugna. Si alterutra uic¬
toria nouis consulibus relinquenda est prior cum maior cla¬
riorq tum causa etiam insequentis fuerit.Nam nunc ꝗđ
preter ꝗͣ quod in italia et in africa duos diuersos exercitus a¬
lere erarium non potest preterq̃ quod unde classes tueamur
unde commeatibus suffitiamus prebendis nihil reliqui est
Quid periculi tandem quantum ue audeat̾ quem fallit . P. Li¬
cinius in italia. P. scipio bellum in africa geret. Quid si ut

Expanded text:
secuturum te illuc Hannibalem speres, potius quam recto hinsecuturum te illuc Hannibalem speres, potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis? egregiam istam palmam belli Punici patrati petis? hoc et natura prius est, tua cum defenderis aliena ire oppugnatum. pax ante in Italia quam bellum in Africa sit, et nobis prius decedat timor quam ultro aliis inferatur. si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic uicto, illic Carthaginem expugna: si alterautra uictoria nouis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque tum causa etiam insequentis fuerit. nam nunc quidem, praeterquam quod et in Italia et in Africa duos diuersos exercitus alere aerarium non potest, praeterquam quod unde classes tueamur unde commeatibus sufficiamus praebendis nihil reliqui est, quid? periculi tandem quantum adeatur quem fallit? P. Licinius in Italia, P. Scipio bellum in Africa geret. quid? si—quod
Abbreviated transcription (Latin):
stis in columi exercitu quartum decimum annum italiam ob¬
sideat. penitebat te. P. corneli glorie tue si hostem eum qui
tot funerum tot cladium nobis causa fuit tu consul italia
expuleris Et sicut penes.C. Luctatium prioris punici perpe¬
trati belli titulus fuit ita penes te huius fuerit. nisi aut hamil¬
car hannibali dux est preferendus aut illud bellum huicx
aut uictoria illa maior clariorq ꝗ̃ hec modo contingat uti
consule uincamus futura ẽ. Ab drepanis aut erice detraxisse
hamilcarem ꝗͣ it alia expulisse poenos atq: hannibalem malis:
ne tu quidem et si magis paratam ꝗͣ speratam gloriam amplec¬
teris hyspania potius ꝗ italia bello liberata gloriatus fueris.Ne¬
dum his est hannibal quem non magis timuisse uideat᷑ ꝗͣ con¬
temsisse uideatur qui aliud bellum maluerit.Quin igitur ad
huc acingeris nec per istos circuitus ut cum in africam traieceis

Expanded text:
stis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam obstis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam obsideat, paenitebit te, P. Corneli , gloriae tuae si hostem eum qui tot funerum tot cladium nobis causa fuit tu consul Italia expuleris et, sicut penes C. Lutatium prioris Punici perpetrati belli titulus fuit, ita penes te huius fuerit? nisi aut Hamilcar Hannibali dux est praeferendus aut illud bellum huic, aut uictoria illa maior clariorque quam haec—modo contingat ut te consule uincamus — futura est? a Drepanis aut Eryce detraxisse Hamilcarem quam Italia expulisse Poenos atque Hannibalem malis? ne tu quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus fueris. 'nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse uideatur quam contempsisse qui aliud bellum maluerit. quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circuitus, ut cum in Africam traieceris
Abbreviated transcription (Latin):
rebus ꝗͣ uerbis assequi malui ut qui aliorum iuditio mihi com¬
peratus erat sua mox confessione me sibi preferr&. Ne di
ego perfunctus honoribus certamina mihi atq emulatio¬
nem cum adolescente florentissimo proponam uidelicet ut
mihi iam uiuendonon solum iam rebus gerendis fesso sii
huic negata fuerit africa prouintia decernatur.Cum eag¬
ria quae parta est uiuendum atq moriendum est. Uincere
ego prohibui hannibalem ut auobis quorum uigent nunc uires
etiam uinci poss&. Illud te mihi ignoscere Pcorneli equun
erit si cum in me ip̃o nunꝗͣ pluris famam hominum ꝗͣ rem
pu.post fecerim.Ne inte uanam quidem gloriam publicobo¬
no proponam quanꝗ̃ si aut bellum nullumꝰ in italia autis
hostis eẽt ex quo uicto nihil glorie quereret᷑: qui te in italia re¬
tineret. Et si id non bono publtco faceres simul cum bello mate¬
riam glorie tue isse ereptum uideri posset Cum uõ hanmbal ho¬

Expanded text:
rebus quam uerbis adsequi malui ut qui aliquorum iudicio mihi comrebus quam uerbis adsequi malui ut qui aliquorum iudicio mihi comparatus erat sua mox confessione me sibi praeferret; nedum ego perfunctus honoribus certamina mihi atque aemulationem cum adulescente florentissimo proponam; uidelicet ut mihi iam uiuendo non solum rebus gerendis fesso, si huic negata fuerit, Africa prouincia decernatur. cum ea gloria quae parta est uiuendum atque moriendum est. uincere ego prohibui Hannibalem ut a uobis quorum uigent nunc uires etiam uinci posset. 'illud te mihi ignoscere, P. Corneli , aequum erit, si cum in me ipso nunquam pluris famam hominum quam rem publicam fecerim, ne tuam quidem gloriam bono publico praeponam. quamquam si aut bellum nullum in Italia aut hostis esset ex quo uicto nihil gloriae quaereretur, qui te in Italia retineret, etsi id bono publico faceret, simul cum bello materiam gloriae tuae isse ereptum uideri posset. cum uero Hannibal ho
Abbreviated transcription (Latin):
mihi ab ista festinatione in africam traiciendi duarum reꝵ
subeundam opinionem esse unius insite ingenio ineo cuncta¬
tionis quam metum pigritiamq adolescentes sane appellant.
dum me non peniteat adhuc aliorum spetiosiora primo aspe¬
ctu consilia semper uisa mea usu meliora. alterius obtrectariois
atq inuidiae aduersus crescentem in dies gloriam fortissin
consulis aqua suspition si me neq uita acta et mores mei
neq dictatura cum quinq consularibus tantumq gloriae belli
domiq parte parum uendicat ut propius fastidio eus sim ꝗ̃ de¬
siderio: aetas saltem liberet:Quac enim mihi emulatio cume
ee potest. qui ne filio quidem modo equalis sit: me dictatore
cum uigerem adhuc uiribus et incursu maximarum reꝵ
eẽm recusantem nemo audiuit aut in senatu aut apd populũ
quo minus inspectante me magister equitum quod fando
nunquam auditum ante erat imperio mecum equaretur

Expanded text:
mihi ab ista festinatione in Africam traiciendi duarum rerum mihi ab ista festinatione in Africam traiciendi duarum rerum subeundam opinionem esse, unius, insitae ingenio meo cunctationis, quam metum pigritiamque homines adulescentes sane appellent, dum ne paeniteat adhuc aliorum speciosiora primo adspectu consilia semper uisa, mea usu meliora; alterius, obtractationis atque inuidiae aduersus crescentem in dies gloriam fortissimi consulis. a qua suspicione si me neque uita acta et mores mei neque dictatura cum quinque consulatibus tantumque gloriae belli domique partae uindicat ut propius fastidium eius sim quam desiderium, aetas saltem liberet. quae enim mihi aemulatio cum eo esse potest qui ne filio quidem meo aequalis sit? me dictatorem cum uigerem adhuc uiribus et in cursu maximarum rerum essem recusantem nemo aut in senatu aut apud populum audiuit quo minus insectanti me magistro equitum, quod fando nunquam ante auditum erat, imperium mecum aequaretur;
Abbreviated transcription (Latin):
nari homines fama ferrent:et ip̃e nulla iam modica gloria con¬
tentus non ad gerendum modo bellum sed ad finiendum dicẽt
fricam transportar& acturum se id per populum aperte ferr&
sisenatus aduersaretur. Id consilium haud quicꝗͣ prioribus pa¬
truum complaceret.Caeteriq: per metum aut ambitionem mu¬
sarent.Quintus fabius maximus rogatus sententiam. Scio
multis uestrum uideri patres conscrip̃ti rem actam hodierna
dic agi et frustra habiturum orationem qui tanq̃ de integra
re de africa prouintia sententiam dixerit.Ego autem primum
illud ignoro quemadmodum certa iam prouintia africa con¬
sulis uiri fortis ac strennui sit quam nec senatus censuit in hunc
annum prouintiam ẽẽ. nec populus iussit. De in de si est consulẽ
peccare arbitror qui de retransacta simulando se referre sena¬
tum ludibrio habet non senatorem modo qui de quo consulitus
suo loco dicit sententiam atq: ego certum habeo dissentienti

Expanded text:
nari homines fama ferrent, et ipse nulla iam modica gloria connari homines fama ferrent, et ipse nulla iam modica gloria contentus non ad gerendum modo bellum, sed ad finiendum diceret nsportasset, et acturum se id per populum aperte ferret si senatus aduersaretur,—id consilium haudquaquam primoribus patrum cum placeret, ceteri per metum aut ambitionem mussarent, Q. Fabius Maximus rogatus sententiam: 'scio multis uestrum uideri, patres conscripti, rem actam hodierno die agi et frustra habiturum orationem qui tamquam de integra re de Africa prouincia sententiam dixerit. ego autem primum illud ignoro quemadmodum iam certa prouincia Africa consulis, uiri fortis ac strenui, sit, quam nec senatus censuit in hunc annum prouinciam esse nec populus iussit. deinde, si est, consulem peccare arbitror qui de re transacta simulando se referre senatum ludibrio habet, non senatorem qui de quo consulitur suo loco dicit sententiam. atque ego certum habeo dissentienti
Abbreviated transcription (Latin):
in capitolium uictoriae ego ferre id uti permittatis quaesumus¬
imulutiq si uobis ita uidetur quae nobis imperatores nr̃i comm¬
da tribuerunt ea rata atq perpetua auctoritate urã faciatis. Se na¬
tus legatis saguntinis respondit & dirutum et restitutum saguntu
fidei socialis utrimq: seruati documentum omnibus gentibus fo¬
e.Suos imperatores recte et ordine ex uoluntate senatus fe¬
cisse: quod saguntum restituerunt ciuesq: saguntinos seruitio ex¬
emerunt quaeq alia illis benigne fecerint ca senatum ita uoluis¬
se fieri donum permittere ut in capitolio ponerent.Locus inde
lautitiaq legatis preberi iussa et muneris ergo insingulos darile
tinis ut quatenus tuto possent italiam spectatum irent ducesda¬
ti. Itemq per oppida misse ut hyspanos comiter acciperen
Tum de repu. de exercitibus scribendis de prouintiis relatum e
tum africam prouintiam nouam extra fortem. P scipioni desti¬

Expanded text:
in Capitolium victoriae ergo ferre. id uti permittatis quaesumusin Capitolium victoriae ergo ferre. id uti permittatis quaesumus, utique, si vobis ita videtur, quae nobis imperatores vestri commoda tribuerunt, ea rata atque perpetua auctoritate vestra faciatis. senatus legatis Saguntinis respondit et dirutum et restitutum Saguntum fidei socialis utrimque servatae documentum omnibus gentibus fore; suos imperatores recte et ordine et ex voluntate senatus fecisse, quod Saguntum restituerint civesque Saguntinos servitio exemerint; quaeque alia eis benigne fecerint, ea senatum ita voluisse fieri; donum permittere ut in Capitolio ponerent. locus inde lautiaque legatis praeberi iussa, et muneris ergo in singulos dari netinis ut, quatenus tuto possent, Italiam spectatum irent, duces dati litteraeque per oppida missae ut Hispanos comiter acciperent. tum de re publica, de exercitibus scribendis, de provinciis relatum. cum Africam novam provinciam extra sortem P. Scipioni desti
Abbreviated transcription (Latin):
mo tudetaneam adeo infestam nobis ut illa gente in columi
Ctare saguntum non poss& ita bello afflixit ut non modo¬
nobis ad sit uerbo inuidia sed nc posteris quidem timenda nostris
eẽt. Deletam urbem cernimus eorum quorum in gratiam saguntũ
deleuerat hannibal uectigal ex agris eorum capimus quod nobis
non fructu iocundius ꝗͣ ultione. Obhoc quibus maiora neq spera¬
re neq optare adus immortalibus poteramus gratias actum nos de¬
cem legatos saguntinos senatus populusq: ad nos misit simulgra¬
tulatum quod ita resper hos annos in hispania atq: italia gessistis
in hyspaniam non hr̃e amnetenus sed qua terrarum ad ultimus
finit occeanus domitam arinis habeatis.Italiae nisi quatenus ual¬
lum castrorum cingit nihil reliqueretis poeno ioui optimo max¬
imo presidu capitoline arcis non grates tantum ob hoc agere ius¬
si sumus sed donum hoc etiam si uos permittetis coronam aurẽã

Expanded text:
emo Turdetaniam, adeo infestam nobis ut illa gente incolumi emo Turdetaniam, adeo infestam nobis ut illa gente incolumi stare Saguntum non posset, ita bello adflixit ut non modonobis sed—absit uerbo inuidia—ne posteris quidem timenda nostris esset. deletam urbem cernimus eorum quorum in gratiam Saguntum deleuerat Hannibal; uectigal ex agro eorum capimus quod nobis non fructu iucundius est quam ultione. ob haec, quibus maiora nec sperare nec optare ab dis immortalibus poteramus, gratias actum nos decem legatos Saguntinus senatus populusque ad tulatum, quod ita res per hos annos in Hispania atque Italia gessistis ut Hispaniam non Hibero amne tenus, sed qua terrarum ultimas finit Oceanus, domitam armis habeatis, Italiae, nisi quatenus vallum castrorum cingit, nihil reliqueritis Poeno. Iovi optimo maximo, praesidi Capitolinae arcis, non grates tantum ob haec agere iussi sumus, sed donum hoc etiam, si vos permitteretis, coronam auream
Abbreviated transcription (Latin):
tos dimissis qui conquirerẽt de seruitute in libertatem restituere
eum iam prope eẽt ut optabilem ex miserrima fortuna haberem
. & gn corneli impatores uri luctuosius nobis prope ꝗ̃ uob pierũt
Tum uero ad hoc retracti ex distantibus locis in sedem antiquam
uidebamur ut iterum periremus et alterum excidium patriae ui¬
deremus nec ad pernitiem nostram carthaginensi utiq aut duc
aut exercitu opuseẽ Atudertinis ueterrimis hostibus qui prioris
quoq excidi causa nobis fuerunt extingui posse cum ex inspe¬
rato repente misistis nobis hunc.P. cornelium Scipionem quẽ
fortunatissimi omnium saguntinorum uidemur quia consi¬
lem declaratum uidimus ac uidisse nos ciibus nostris renun¬
tiaturi sumus spem opem salutem nostram qui cum plurimos
hostium nr̃orum cepisset in hyspania urbes ubiq ex capto¬
rum numero saguntinos excerptos in patriam remisit.Posti¬

Expanded text:
tos, dimissis qui conquirerent, ex seruitute in libertatem restituerunt. tos, dimissis qui conquirerent, ex seruitute in libertatem restituerunt. cum iam prope esset ut optabilem ex miserrima fortunam haberemus, P. et Cn. Cornelii imperatores uestri luctuosius nobis prope quam uobis perierunt. 'tum uero ad hoc retracti ex distantibus locis in sedem antiquam uidebamur ut iterum periremus et alterum exci- dium patriae uideremus—nec ad perniciem nostram Carthaginiensi utique aut duce aut exercitu opus esse: ab Turdulis nos ueterrimis hostibus, qui prioris quoque excidii causa nobis fuerant, exstingui posse—cum ex insperato repente misistis nobis hunc P. Scipionem , quem fortunatissimi omnium Saguntinorum uidemur quia consulem declaratum uidemus ac uidisse nos ciuibus nostris renuntiaturi sumus, spem, opem, salutem nostram; qui cum plurimas hostium uestrorum cepisset in Hispania urbes, ubique ex captorum numero excretos Saguntinos in patriam remisit; postr