comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Diapente autom insescrplo : &iam is numerus quem in duplici
quantitate diximus inueniri . const& noces sẽẽ exepitrito & seserplo :
Et enim octo numerus. sexnumeri epitritus est
Octo uero numeri.
duo decim numerus secyplaris: Duo decim igitur numerus. sex
numeri duplex quidiuiditur in epitritã rationẽ. duodecim aduersũ
nouem & aliam secrplarem. nouem aduersum sex : Rursum diapente
aduersum diatessaron synfoniam p̃cellit unoteno. Quippediap¬
Quippediapente
constat ex tribus tonis & hemitonio : Dia tessaron uero exduobus tonis
& hemitonio id est dimidio tono: ex quo appar& tonon inepogdo a rati¬
one inueniri & secyplum modum epitrito modo potiorẽ eeratione
opogdo a : Si quidem ex sesciplo ut puta nouem aduersum sex sublato
epitrito octo aduorsum sox suꝑ ẽ epodo us modus idẽ nouẽ aduersus octo :
Item quia dia pason sinfonia induplicimodo posita inuenit᷑ . Diatessaron

Expanded text:
diapente autem in sescuplo, etiam is numerus quem in duplici diapente autem in sescuplo, etiam is numerus quem in duplici quantitate diximus inueniri, constet necesse est ex epitrito et sescuplo. Etenim octo numerus sex numeri epitritus est, octo uero numeri duodecim numerus sescuplaris. Duodecim igitur numerus sex numeri duplex, qui diuiditur in epitritam rationem, duodecim aduersum nouem, et aliam sescuplarem, nouem aduersum sex. Rursum diapente aduersum diatessaron symphoniam praecellit uno tono, quippe diapente constat ex tribus tonis et hemitonio, diatessaron uero ex duobus tonis et hemitonio, id est dimidio tono. Ex quo apparet tonon in epogdoa ratione inueniri et sescuplum modum epitrito modo potiorem esse ratione epogdoa, siquidem ex sescuplo, ut puta nouem aduersum sex, sublato epitrito octo aduersum sex, superest epogdous modus, id est nouem aduersum octo. Item quia diapason symphonia in duplici modo posita inuenitur, diatessaron
Abbreviated transcription (Latin):
trium numeri : Rursum dia pason & diapente. rationẽ optinere dixit
tripli : Atuero dis diapason : quadrupli : Tonon uero epocdoi dixit habere
rationem : Hemitoniumdicitur a ueterib: autẽ dihesis appellabatur.
limma cognominauit : Limma uero est : cum aliquid de est integritati :
hoc ipsum qđ de est id est hemitonium siuelim madixit hanchabere
rationem quã habent interse numeri comparati. id est ducentorũ
quin quaginta sex summa aduersum summam ducentorum qua¬
draginta trium ⁊ experiundo ad disciplinam harum rerum
atq: intellectum uocatus: suspenditenim opinor momenta
ponderum certa chordis aequalibus. tam in prolixitate. quã
incrassitudine
incrassitudine & inuenit eum qui tonos dicitur in octo essemom̃tis
ita synfonia musicae synfoniae numororum concinere inuenit᷑:
Quia igitur dia pason exduabus primigeniis cantilenis diatessaron
& di apente constat : Ratio autom diapason quidem induplici
quantitate posita inuenitur. Dia tessaron uero in epitrito

Expanded text:
trium numeri. Rursum diapason et diapente rationem obtinere dixit tripli, at uero disdiapason quadrupli. Tonon uero epogdoi dixit habere rationem, hemitonium quod dicitur, a ueteribus autem dihesis appellabatur, limma cognominauit; limma uero est cum aliquid deest integritati. Hoc ipsum quod deest, id est hemitonium siue limma, dixit hanc habere rationem quam habent inter se numeri comparati, id est ducentorum quinquaginta sex summa aduersum summam ducentorum quadraginta trium, experiendo ad disciplinam harum rerum atque intellectum uocatus; suspendit enim, opinor, momenta ponderum certa chordis aequalibus tam in prolixitate quam in crassitudine et inuenit eum qui tonos dicitur in octo esse momentis. DE NVMERIS Ita symphonia musicae symphoniae numerorum concinere inuenitur. Quia igitur diapason ex duabus primigenis cantilenis diatessaron et diapente constat, ratio autem diapason quidem in duplici quantitate posita inuenitur, diatessaron uero in epitrito,
Abbreviated transcription (Latin):
occasu positã stellã aliquã sol consecutuf Primã eã coruscosplendore
c̃dit : positionẽ uero atq: ordinẽ c̃locationis loboꝵ uel &iam orbiũ
quib: collocati ferunt᷑ planetes. Quidam ex pythagoreis hanc
tẽ dixerunt ultimũ quidẽ terrae p̃cipue esse iune globum
Postquẽ mercurii secundo lo co supͣquos luciferisuꝑ que eũ solisultrit
quos globũ martium. ulterius iouium: Vltimum uero
& uicinũ aplanistellisq adhȩrentib: oi saturniũ sidusscili&̃ ut interplanetus
solmedius locatus cordis immort᷑ alium omniur ꝓrestantiam
optinere intellegat᷑: Consentit hisalex ander iltadicens: Sortitos celsis

Expanded text:
occasu positam stellam aliquam sol consecutus primam eam corusco splendore condit. Positionem uero atque ordinem collocationis globorum uel etiam orbium quibus collocati feruntur planetes quidam ex Pythagoreis hanc esse dixerunt: citimum quidem terrae praecipue esse lunae globum, post quem Mercurii secundo loco, supra quos Luciferi superque eum solis, ultra quos globum Martium, ulterius Iouium, ultimum uero et uicinum aplani stellisque adhaerentibus ei Saturnium sidus, scilicet ut inter planetas sol medius locatus cordis, immo uitalium omnium praestantiam obtinere intellegatur. Consentit his Alexander Milesius ita dicens: Sortitos celsis
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile ad modũ ꝑueniri ad ex plantionẽ rei : Neqigͥuos id ex spectatis necego
mih ꝑ suadeã posseme tantũ ⁊ tanti oneris sustirer. atq illud potius obseruabo
ꝙinitio sermonis p̃cario ptitu inreb imaginaris ꝓcliuissq ad fallendũ rationib rerũ earun¬
dẽ ueri similib assertionib lm ginrusq itẽꝑt is ĩ utia singulorũ &iupiũ ser̃ originẽ pandens

Expanded text:
impossibile admodum perueniri ad explanationem rei. Neque igitur uos id expectetis nec ego mihi persuadeam posse me tantum et tanti oneris sustinere. Atque illud potius obseruabo, quod initio sermonis precario petiui, in rebus imaginariis procliuibusque ad fallendum rationibus rerum earundem, uerisimilibus
Abbreviated transcription (Latin):
c&tras intellegibilis diuinitatis animantes. ꝑ omne euũ man& in concus sa
stabilitate. : Imago qq̃ eius hic sensilis. simulacro a eui facto
itque inflituto iungetur: Imago enim daemum aeuitempꝰ est
manentis in suo statu. minime manens. immo progrediens sem per

Expanded text:
ceteras intellegibilis diuinitatis animantes, per omne aeuum manet inconcussa stabilitate. Imago quoque eius, hic sensilis, simulacro aeui facto atque instituto iungetur; imago enim demum aeui tempus est manentis in suo statu, tempus porro minime manens, immo progrediens semper
Abbreviated transcription (Latin):
& nocturni spacũ lucifer & stilbon in parib: quidem gressibus. idem
ta men paenae tem poribus quibus sol cursus conficiunt. modo incitato uolatu
comp̃hendentes eũ modo pigro tractu. demũ ab eodem conp̃hensi:
prtois paenae biennio phaton propeannis duo decim. fenon triginta annis
modi cominus proptereaq solis ꝑ agrationib: effulsionib:q & obscuratio¬
nib: quasortꝰ & oc casus uocanx minime concurrunt: Quippe luna quiden

Expanded text:
et nocturni spatii, Lucifer et Stilbon imparibus quidem gressibus, isdem et nocturni spatii, Lucifer et Stilbon imparibus quidem gressibus, isdem tamen paene temporibus quibus sol cursus conficiunt, modo incitato uolatu comprehendentes eum, modo pigro tractu demum ab eodem comprehensi, Pyrois paene biennio, Phaethon prope annis duodecim, Phaenon triginta annis modico minus; proptereaque solis peragrationibus effulsionibusque et obscurationibus, quas ortus et occasus uocamus, minime concurrunt. Quippe luna quide
Abbreviated transcription (Latin):
austro humiles cognominant᷑ idq ipsũ nonoms ꝑ aequae sed ali magis quedam
mixꝰ : Vid& &iã non ulla intuentib: inquanti tate diuersitas: siquidẽ
elonginquo minores. deꝓximo cum adima uergunt
ma iores uic deant᷑ necesse ÷: Proptereaq: &iam in motu ñ aequa
uelocitas. qđ aȩqua signoꝵ dimensa. non aequis uideant᷑ c̃ficeretẽporib:
Ded citius quidem tuno cũ ex proximitate maiores apparenat.
lardius uero cũ longius at̃ra remoti minores ui deut᷑ : Enagatiotam̃ in latũ
quae fit in hodiaco non aequa est omniũ : quippe solis minor
Quã ceteroꝵ igniũ: Totaenĩ euagatio subunius portionis aestimati onemuenite
Luneuero & luciferi iuxta oppini onc̃ ueterũ uiro rum. longe maior
Adduodecim fere portiones mercurii fere ad octo partes. pyroy & fecontis
ad quinq: saturni dtres portiones obeunt: Porro signiferiorbis cirtulos in longũ id÷
quafinis exorduq: confiniũ ÷ : Luna quidẽ dierũ & noctium spatiis uginti

Expanded text:
austro, humiles cognominantur, idque ipsum non omnes peraeque, sed alii magis, quidam minus. Videtur etiam non nulla intuentibus in quantitate diuersitas, siquidem e longinquo minores, de proximo, cum ad ima uergunt, maiores uideantur necesse est. Proptereaque etiam in motu non aequa uelocitas, quod aequa signorum dimensa non aequis uideantur conficere temporibus, sed citius quidem tunc cum ex proximitate maiores apparent, tardius uero cum longius a terra remoti minores uidentur. Euagatio tamen in latum, quae fit in zodiaco, non aequa est omnium, quippe solis minor quam ceterorum ignium; tota enim euagatio sub unius portionis aestimationem uenit. Lunae uero et Luciferi iuxta opinionem ueterum uirorum longe maior ad duodecim fere portiones, Mercurii fere ad octo partes, Pyrois et Phaethontis ad quinque, Saturni ad tres portiones. Obeunt porro signiferi orbis circulos in longum, id est qua finis exordiique confinium est; luna quidem dierum et noctium spatiis XXVII
Abbreviated transcription (Latin):
mũ illa quoq: alia de monstranda quȩ ad mouendũ qui motu indig& alieno: Virique
porromotuisensus necessaru sunt qm̃ exhis tãcupiditates excitantur imꝓbȩ quã
satis dictum. Hunc deprecipua operis eorum utilitate dicendum : Quȩcum
in plerisq: reb: tũ in obtemu. philo sophiȩ clareperspicitur. quodbene fitio negat
quiquã maus ado generi eẽ humano tributũ : Duplexnamq potius philosophiȩ
spectatur offitium. consideratio & itẽ actus: Consideratioquidam obad siduã c̃tẽpla¬
tionẽ rerẽ diuinarũ & in mortaliũ nominata: Actus uero quiiuicta rationabilis ani¬
mȩ deliberationẽ ꝓ greditur. intuendis conseruandisq: reb: mortalib : Utroq autẽ
officiorum generi. uisus est necessarius : ac primũ considerationi: diuiditur porro
haectriphariã intheo logidn. &itemnaturȩ sciscionẽ. prestandȩq &iã rationis

Expanded text:
mum illa quoque alia demonstranda quae ad mouendum quid motu indiget alieno. Vtrique mum illa quoque alia demonstranda quae ad mouendum quid motu indiget alieno. Vtrique porro motui sensus necessarii sunt, quoniam ex his tam cupiditates excitantur improbae quasatis dictum; nunc «de praecipua operis eorum utilitate» dicendum, quae cum in plerisque rebus tum in obtentu philosophiae dare perspicitur, quo beneficio negat quicquam maius a deo generi esse humano tributum. Duplex namque totius philosophiae spectatur officium, consideratio et item actus, consideratio quidem ob assiduam contemplationem rerum diuinarum et immortalium nominata, actus uero qui iuxta rationabilis animae deliberationem progreditur in tuendis conseruandisque rebus mortalibus. Vtrique autem officiorum generi uisus est necessarius, ac primum considerationi. Diuiditur porro haec trifariam, in theologiam et item naturae sciscitationem praestandaeque etiam rationis
Abbreviated transcription (Latin):
mou&ꝰ qui ẽ patibilis habitꝰ animȩ &egritudine oppressus: Recteergo faci& amator sa¬
pientiȩ sicũ dehis rebus tractandumerit . naturalem ordinẽ seru&ꝰ ac principelo co deanima
disser&. postdemũ decorpore : Deinde cũ deanima tractabit deilla prius disserat.
quȩ tã semetipsam mou& quã c&era : In quaẽ uis deliberandi & intellegendi : Tunc conse¬
quenter illã quoq pertractabit. quȩ abalia repotior motaquȩdã mou&: Id porro
motus genus siquidẽ pareat intellectui erit aliquatenꝰ ordinatum: simmnꝰ temere ĩquit
& ut lib& se ex serens confusa & inordinata que agitbe linquit : & addit : Nobis quoq: igitur
ineundem mõdũ faciundũ ac prius de ealoquendũ natura quȩ suomotumouet᷑ : Haecqͥdẽ
p̃cedit ordine ꝑ quã intelleguntur & sciuntur &erna quȩ sola sẽꝑq uere sunt : Tunc de¬

Expanded text:
mouetur; qui est patibilis habitus animae et aegritudine oppressus. Recte ergo faciet amator samouetur; qui est patibilis habitus animae et aegritudine oppressus. Recte ergo faciet amator sapientiae si, cum de his rebus tractandum erit, naturalem ordinem seruet ac principe loco de anima disserat, post demum de corpore, deinde, cum de anima tractabit, de illa prius disserat quae tam semet ipsam mouet quam cetera, in qua est uis deliberandi et intellegendi, tunc consequenter illam quoque pertractabit quae ab alia re potiore mota quaedam mouet. Id porro motus genus si quidem pareat intellectui, erit aliquatenus ordinatum, si minus, temere, inquit, et ut libet se exerens confusa et inordinata quae agit relinquit, et addit: «Nobis quoque igitur in eundem modum faciendum», ac prius de ea loquendum natura quae suo motu mouetur — haec quidem praecedit ordine, per quam intelleguntur et sciuntur aeterna quae sola semperque uera sunt —, tunc de
Abbreviated transcription (Latin):
mo genumnoq: exesnedĩ psamouet᷑ : Ex accidentiu &iã desideruis mouentib ipseaut̃ imp&us mo¬
u& corpꝰ. Itaq principalis animȩ motꝰdefimt᷑ & na substantia semetipsam mouens : Hic uero cõmunis.
qui cõ motꝰ mou& õperatio mouentis in eo qđ mouet᷑ ut sectio operatio secantis ineo qđ secat᷑: Cui:
quidẽ motus aliquođ diuersitates sunt quas de monstrauit in legib octo corporis animȩ duas : Cor¬
poreũ motũ locularemuocans. cui: duȩ sint species trans latio & circũlatio: Itẽ aliũ quẽ appel¬
lat qualitatem ȩq: induplici specie. concretione & discretione : Tertiũ quẽ positũ eẽ dicit
in quantitate. habentẽ duas speties incrementũ & itẽ dȩminutionẽ : Quartumiuxta es¬
sentian cui: ȩq duȩ species intellegunt᷑ una generatio altera interitꝰ: Animȩ itẽ duplex motꝰ. un
qui aliamouet ipse anullo mouetur : Sed ꝓprio genui noq: motu alius qui ali amouens ab alio

Expanded text:
iam desideriis mouentibus, ipse autem impetus mouet corpus. Itaque principalis animae motus definitur aeterna substantia semet ipsam mouens, hic uero communis, qui commotus mouet, operatio mouentis est in eo quod mouetur, ut sectio operatio secantis in eo quod secatur. Cuius quidem motus aliquot diuersitates sunt, quas demonstrauit in Legibus, octo corporis, animae duas, corporeum motum locularem uocans, cuius duae sint species — translatio et circumlatio; item alium quem appellat qualitatem, aeque in duplici specie — concretione et discretione; tertium quem positum esse dicit in quantitate, habentem item duas species — incrementum et diminutionem; quartum iuxta essentiam cuius aeque duae species intelleguntur — una generatio, altera interitus. Animae item duplex motus, unus qui alia mouet, ipse a nullo mouetur sed proprio genuinoque motu; alius qui alia mouens ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
tutelam rerũ om̃u ꝓuidentiam homines uõcant. Nonut pleriq estimant ideo dictã
qđ precurrit inuidendo atq intellegendo ꝓuentus futuros. sed quia proprium
diuinȩ mentis intellegere qui est proprius mentis actus. & est mens dĩ aderna est
lgiturmens dĩ deintellegendo adernus accus : sequitur hanc pro uidentiam fatum
lex diuina ꝓmulgata. intellegentiae sapienti modulamine adrerum omnium
gubernationem : Huic obsequitur ea quae scđa mens dicitur idẽ anim amundi triper¬
tita ut supra comprehensum est:. Vt siquis periti legum latoris animã legem uoc&:
iux ta hanclegem idẽ fatum om̃a reguntur scđm propriam quaeque naturam
Beata quidem neces sitate in cõmutabiliq constantia. cunct a celestia quippe quȩsinl
prouidentiȩ uicina atq. contigua: Frequent̃ uero accidentia naturalia ꝓpt̃ ea
quia oriuntur & occidunl omnia quȩ naturȩ lege proueniunt: simul quia imitat᷑

Expanded text:
tutelam rerum omnium, prouidentiam homines uocant, non, ut plerique aestimant, ideo dictam quia praecurrit in uidendo atque intellegendo prouentus futuros sed quia proprium diuinae mentis intellegere, qui est proprius mentis actus. Et est mens dei aeterna: est igitur mens dei intellegendi aeternus actus. Sequitur hanc prouidentiam fatum, lex diuina promulgata intellegentiae sapienti modulamine ad rerum omnium gubernationem. Huic obsequitur ea quae secunda mens dicitur, id est anima mundi tripertita, ut supra comprehensum est, ut si quis periti legum latoris animam legem uocet. Iuxta hanc legem, id est fatum, omnia reguntur, secundum propriam quaeque naturam, beata quidem necessitate incommutabilique constantia cuncta caelestia, quippe quae sint prouidentiae uicina atque contigua, frequenter uero accidentia naturalia, propterea quia oriuntur et occidunt omnia quae naturae lege proueniunt; simul quia imitatur
Abbreviated transcription (Latin):
siderarent : Illud docensq sine diuinitatis adminiculo ipsa ꝑseanima nihilualeat
spectare atq intolligore diuinũ : legosq ĩ mutabilis decretidocuit : Hic iã magnã
⁊ difficilẽ rationẽ cõmou& dequa multa discoptatio habita int̃ uetores ꝑseuerait &iã¬
nunc : ꝑ functoriũ ergo tractatũ haberin conuenit. iuxta platonicũ dogma :

Expanded text:
siderarent, illud docens quod sine diuinitatis adminiculo ipsa per se anima nihil ualeat siderarent, illud docens quod sine diuinitatis adminiculo ipsa per se anima nihil ualeat spectare atque intellegere diuinum. «Legesque immutabilis decreti docuit». Hic iam magnam et difficilem rationem commouet, de qua multa disceptatio habita inter ueteres perseuerat etiamnunc. Perfunctorium ergo tractatum haberi nunc conuenit iuxta Platonicum dogma
Abbreviated transcription (Latin):
moticis ⁊ geo metricis medietatib: ut supra demonstratũ ÷ : ħ÷ animȩ uirtꝰ
q̃ opinio dẽ qͣ duco q̃ nascunt & occidunt nosscimꝰ : q̃ constitutio animȩ ꝓpt̃ea
facta ẽ ut e& opinore adẽ animasciatã intellegibiliũ ꝗ substantiȩ sensili sut poce
q̃ rationes utriusq: natae habeat insem& ipsa : ħ÷ animȩ rationabilis institutio
a uenerabilidõ facta in hominis ĩ nex auultũ cũ occasio nos uitiorũ ꝑcipit aeter¬
nȩ legis ꝓuida moderatione : Deinde ait delegis se anras stella r̃ numero pares si¬
gulasq singulis cõparasse. easdemq uehiculis cõpetentib: suꝑ imposita sun¬
uersȩ rematã spectare iussisse : añ ꝗ sem̃tẽ facer& animarũ suꝑ imposuit stellis
singulis singulas aninꝗs qͦsdẽ uehiculis usae in circuitu stellar̃ cunctã mundinatã con¬

Expanded text:
meticis et geometricis medietatibus, ut supra demonstratmeticis et geometricis medietatibus, ut supra demonstrat dicitur, qua duce quae nascuntur et occidunt noscimus. Quae constitutio animae propterea facta est ut esset, opinor, eadem anima scia tam intellegibilium quam substantiae sensilis, utpote quae rationes utriusque naturae habeat in semet ipsa. Haec est animae rationabilis institutio a uenerabili deo facta in hominis «innexa» uultum, cum occasiones uitiorum percipit aeternae legis prouida moderatione. Deinde ait «delegisse animas stellarum numero pares singulasque singulis comparasse easdemque uehiculis competentibus superimpositas uniuersae rei naturam spectare iussisse». Antequam sementem faceret animarum, superimposuit stellis singulis singulas animas, quo isdem uehiculis usae in circuitu stellarum cunctam mundi naturam con
Abbreviated transcription (Latin):
rursus it cratera ꝓponit ⁊ mixtã c̃gregationẽq: ear̃ potentiar̃ ex quib: mundi
animã concreuerat. Exq reliquiis earũ nrãs machinatꝰ uidelic& exilla duplici
Neq: enĩ anima q̃ ex sincerissimis excuder& intanta siluȩ uitia posse in¬
cidore not congruere cũ mortalis corporis fragilitate : Miscebat i in quit
eodem ꝓpe modum genere nec t̃ eade exoriebat puritas serenitasq ꝓuen¬
tuũ merito : quoniã in his animis quȩ uiuificant morti ob noxi a
genera animaliũ ñ pura ratio intellectꝰ uesincerꝰ s aliquantũ tã ira¬
cundiȩ ꝗ libidinis inuenit : mixta igͥ in quit anima ipsa &iã in longũ secat᷑
eiusq una pars in tegra roliquit᷑ iuxtanatꝰ ae quocat᷑ eadẽ circũ actionõ :
ex qͦ intolligunt diuina om̃a sapientesq fiaͥnt qui intolligunt : diuersg uͦ
natae partẽ secat sexies iuxta motũ irrationabilẽ planetũ armonicis ⁊ arith¬

Expanded text:
Rursus enim cratera proponit et mixturam concretionemque earum potentiarum ex quibus mundi anima concreuerat exque reliquiis earum nostras machinatur, uidelicet ex illa duplici neque enim anima, quae ex sincerissimis excuderetur, in tanta siluae uitia posset incidere nec congruere cum mortalis corporis fragilitate. «Miscebat» autem, inquit, «eodem propemodum genere ... nec tamen eadem exoriebatur puritas serenitasque prouentuum». Merito quoniam in his animis quae uiuificant morti obnoxia genera animalium, non pura ratio intellectusue sincerus sed aliquantum tam iracundiae quam libidinis inuenitur. Mixta igitur, inquit, anima ipsa etiam in longum secatur eiusque una pars integra relinquitur iuxta naturae, quae uocatur «eadem», circumactionem — ex quo intellegunt diuina omnia sapientesque fiunt qui intellegunt —, «diuersae» uero «naturae» partem secat sexies iuxta motum rationabilem planetum harmonicis et arith
Abbreviated transcription (Latin):
rium umꝰ Neces sarium porro dr̃ quod necessitate conftrictum est: & quia possibilium pleraq obstrari
quominus prouenian non possunt. Quȩ dam prohibentur declinantur que consili is. defi¬
nitionibus adumbrantur. Huius modi necessarium est possibile : cuius contrarium imnpos¬
sibile : ut est omnia orta occidere. Maucta senescere : Necesse est enim omne qđ sit natũ emors
senec tutẽ prouectum senescere : Nec est contrari& ati locus scilic& qđ ortũ
sit non
occidere: dubiorum uero definitio talis est : Dubium ẽ possiblecuiusetiã
contrariũ :÷ possibite Vt hodie post occasũ solis. pluuiã futurã: Hocenim possibile: aeque &iam
contrarium eius impos sibile ut post o casum solis omnino non pluat : Lam uero dubiorũ ꝓuentuum
plures ufferentiae : Quedam enim frequentia sunl quȩdam peraeque : frequentia Vlt barbire
utscure litteras uelagere causas : dduersantur porro frequentibus quidem grauerari
ex emplisun : His porro quaeperaeque proueniunt. quae suNt ptraeque

Expanded text:
rium est. Necessarium porro dicitur quod necessitate constrictum est, et quia possibilium pleraque obstari quo minus proueniant non possunt, quaedam prohibentur declinanturque consiliis, definitionibus adumbrantur huius modi: necessarium est possibile cuius contrarium est impossibile, ut est omnia orta occidere et aucta senescere; necesse est enim omne quod sit natum emori, senectutem prouectum senescere, nec est contrarietati locus, scilicet, quod ortum sit non occidere. Dubiorum uero definitio talis est: dubium est possibile cuius etiam contrarium possibile, ut hodie post occasum solis pluuiam futuram. Hoc enim possibile, aeque etiam contrarium eius possibile, ut post occasum solis omnino non pluat. Iam uero dubiorum prouentuum plures differentiae: quaedam enim frequentia sunt, quaedam peraeque frequentia, ut barbire utque scire litteras uel agere causas. Aduersantur porro frequentibus quae quidem rari exempli sunt, his porro quae peraeque proueniunt quae non sunt peraeque
Abbreviated transcription (Latin):
tunc cumin partib: orientis uidet᷑ sequens solis occasum. lucifer̃ uero cum ante solẽ
mer gitur.&rursus exacta ꝓpemodum nocte oriantur ante solum.
sitigitur punctum terrae caelique ubiest littera .x. :Zodiacus uero circulus
superquem sunt .a. B. F. notae : & sit . a .B. ambitus meͦmentor̃ quinqua¬
ginta. Itẽ .B. Γ. ambitus totidem momentor̃: & ꝑ .x. B. lineã : punctũ sit solis
inlittera .K. : E ritergo linea .x.R. B. quȩ solem demonstrat idẽ litterã .B.
Tantum is moueatur hẽceadẽ linea. quantum sol mouetur ꝓpe cotidiana¬
momenta singula : similiter cetere lineae. x. a. & .x. T. diuidantur
Inquin quaginta momenta:: sit porro .x. a. linea in parte orientis.
x.t. uero linea in parte occidentis :: H qͣuidem id est xt. linea pͥoroccidess.
ipͥor oriens q. sol. illa uero alia .x.a. posterius occidens & posterius exoriens:
Neces seestigitur ut h qͥdem idest xa. & xt. linea demonstr& luci ferum

Expanded text:
tunc cum in partibus orientis uidetur sequens solis occasum, Luciferum uero cum ante solem mergitur et rursus exacta propemodum nocte oritur ante solem. Sit igitur punctum terrae caelique ubi est littera X, zodiacus uero circulus, super quem sunt ΑΒΓ notae, et sit ΑΒ ambitus momentorum quinquaginta, item ΒΓ ambitus totidem momentorum, et per XΒ lineam punctum sit solis in littera Κ. Erit ergo linea XΚΒ quae solem demonstrat, id est litteram Β tantum autem moueatur haec eadem linea quantum sol mouetur prope cotidianmomenta singula, similiter ceterae lineae XΑ et XΓ diuidantur in quinquaginta momenta. Sit porro XΑ linea in parte orientis, XΓ uero linea in parte occidentis: haec quidem, id est XΓ linea, prius occidens et prius oriens quam sol, illa uero alia XΑ posterius occidens et posterius exoriens. Necesse est igitur ut haec quidem, id est XΑ linea, demonstret Luciferum,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ fore uoluntatẽ : Voluntatem porro eiussoriom esse causarũ : ot ex eo
minatam : Ex quo fieri ut quȩ socundũ fatũ sunt &iã ex pro uidentia sint : eodemq
modo q̃ secundũ ꝓuidentiã exfato : ut putat chrrsippus : alii d q̃ quidom ex pro¬
uidentiȩ auctoritate fatalit̃ quoq prouenire :ec tñ q̃ fatalit̃ ex prouiden¬
tia ut de anthes : sed platoni plac& neq omnia ex prouidentia fore neq enim

Expanded text:
i fore uoluntatem, uoluntatem porro eius seriem esse causarum, et ex eo qminatam. Ex quo fieri ut quae secundum fatum sunt etiam ex prouidentia sint, eodemque modo quae secundum prouidentiam ex fato, ut putat Chrysippus; alii uero, quae quidem ex prouidentiae auctoritate, fataliter quoque prouenire, nec tamen quae fataliter ex prouidentia, ut Cleanthes. Sed Platoni placet neque omnia ex prouidentia fore, neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
limites factos quorũ ꝑsingula latera sint inter ualla terna : huicergo
adum brationi quade pinxit animam imaginem similitud in is aemule
speciemq mundi deliniat : Septẽq circulos instituit planetũ eosdẽq: adũ¬
sum sedistare facit. int̃uallis musicis ut iuxta prthagoran motu armonico
stellȩ rotatu musicos inuertigine motu sedant : similit̃ ut mn pollitia sirenas
singulis insistere circulis dicens. Qua srotatas cũ circulisunã uere mellifluã

Expanded text:
limiter factos, quorum per singula latera sint interualla terna. Huic ergo limiter factos, quorum per singula latera sint interualla terna. Huic ergo adumbrationi, qua depinxit animam, imaginem similitudinis aemulae speciemque mundi deliniat, septemque circulos instituit planetum eosdemque aduersum se distare facit interuallis musicis, ut iuxta Pythagoram motu harmonico stellae rotatae musicos in uertigine modos edant, similiter ut in Politia Sirenas singulis insistere circulis dicens, quas rotatas cum circulis unam ciere melliflua
Abbreviated transcription (Latin):
& simili illi circũ actione uirtutũ pontificioq rotatusdato unam qui ppe
ut erat eam & indiuis amreliꝗt: merito : nam sphera unaq a planes dr̃¬
multos & innume rabiles stellas circumagit cũ plan&as singulos multȩ sphec¬
rȩ circuferant. potest tam̃ &alio genere uirteius quã obtin& ad ũ sum
motum omnium plan&ũ intelligi qđ eadẽ semꝑ atq in differenseius c̃uersio
tã ipus plan&as quã c&erasstellas coherente s iibi curriculo noctis dieiq circum¬
agat inorientẽ ab ocudente . ex quo aiuint plan& as mutabili s illius naturȩ
quȩ diũsa cognominat᷑ eẽ participes ut pote quirapti uertigine uni uersae  rei ab
tib: ad pupẽ recurrunt : De indeait : interiorẽ il scidit sexie sinteriorẽ id ÷ diũ¬
Lenemus memoria primã pscycho goniae descriptionẽ sic eẽ formatã ut unũ qͥdẽ
latꝰ ex duplicib: alterumuͦ extriplicib: numeris sit ordinatũ septemq ut rĩq

Expanded text:
simili illi circumactioni uirtute pontificioque rotatus dato. Unam quippe, ut erat, eam et indiuisam relimultas et innumerabiles stellas circumagit, cum planetas singulos multae sphaerae circumferant. Potest tamen et alio genere uirtus eius, quam obtinet aduersum motum omnium planetum, intellegi, quod eadem semper atque indifferens eius conuersio tam ipsos planetas quam ceteras stellas cohaerentes sibi curriculo noctis dieique circumagat ab oriente in occidentem. Ex quo aiunt planetas mutabilis illius naturae quae diuersa cognominatur esse participes, utpote qui rapti uertigine uniuersae rei ab etibus ad puppim recurrunt. Deinde ait: «interiorem uero scidit sexies» — interiorem, id est diueTenemus memoria primam psychogoniae descriptionem sic esse formatam ut unum quidem latus ex duplicibus, alterum uero ex triplicibus numeris sit ordinatum, septemque utrimque
Abbreviated transcription (Latin):
r& debitum pisi exea facer& nonsolum iustus sed &i ammisericors figulus alicuasa in honorem secun¬
dum gratiam ponsecundum debitum dum & par uulis subuenit quorum nullamerita dicipossunt
simna iores praeuenit ut habere aliqua merita possint MIrae destinatos melos in operebeati augustipi ad

Expanded text:
ret debitum, nisi ex ea faceret, non solum justus, sed etiam misericors figulus, alia vasa in honorem secunret debitum, nisi ex ea faceret, non solum justus, sed etiam misericors figulus, alia vasa in honorem secundum gratiam, non secundum debitum, dum et parvulis subvenit, quorum nulla merita dici possunt, et majores praevenit, ut habere aliqua merita possint. » Praedestinatos malos in opere beati Augustini ad
Abbreviated transcription (Latin):
miseri cordice discernitur adamnato cumquo eadem iustitia fuerat & ipsedampandus
Tam mulcos autem creanido nasciuoluit quos ad suamgratiam ponpertipere praesciuit. ut in al¬
titudine in comparabili pluressi nt eis quos insui regnigloriam filios ꝓmissionis p̃destinare dic¬
gnatus ÷ ut &i amipsa reiectorum multitudine ostenderetur quam pullius momenti sit apud
dm̃ iustum quanta lib& numerositas iustissimedamnatorum. Atq ut hinc quoq: intellegapt
quiex ipscidam natione redimuntur. hoc fuis se debitum massȩ illi uniuersae. quod tam magie
partieius redditum cernerent pon solum in eis qui origine lipeccato multo addunt male
uolunitatis arbitrio. uerum etiam intam mults paruulis qui tantum modo uinculo peccatioriginadis ob¬
stricti sine gratia medixoris ex haciucerapiuntur. Iota quippe istamas sa iustae damnationis recipe¬

Expanded text:
misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nasci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multitudine incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
nonsuis meritis quae in etadem mssc paria fuerunit. sed illius misera tiope discreti sunt. quod maxime
finentes inaeternam trans eurit & becatam diciponpotest quod libero discernupt᷑ arbitrio abclis
infcintib: quisine hac gratic in ipsius massae damnationemoriuntur. Sicutem hi soli cre arentur
ex cidam quiessent ꝑ gratiam recrecridi & preter illos quiindi filios ad optantur pulli alii homipes
ncscerentur : later& beneficium quod dẽ naretur indignis qr nullis ex eadem dam nabili styrpe ueni¬
entibus debitum supplicium redderetur. Cum uero attulit in multa patientia uascirae quae ꝑfe¬
ctasunt in perditionem non solum ostendit iram & demonstrauit poterti m sucm redhibendo um¬
dictam & bene utendo nonbonis sed etiam notas fecit diuitics gloriae suae inuc sa miseri cordice
li tienim quid sibi prestetur discit gratis iustificatus dum non suomerito sed gloria largissimaedi

Expanded text:
non suis menon suis mefinientes in aeternam transeunt et beatam, dici non potest, quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae dam- =Batione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam. qui essent per gratiam recreandi. et praeter illos, qui in dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur. lateret beneficium. quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe uenientibus debitum supplicium redderetur. cum uero adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstrauit potentiam suam redhibendo uindictam et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit diuitias gloriae suae in nasa misericordiae. ita enim, quid sibi praestetur. discit gratis iustificatus, dum non suo merito sed gloria largissimae dei
Abbreviated transcription (Latin):
miseri cordiae quae superius dixerat ttmquam figulum luti ex etdem massa ftacere aliud uas in
honorem aliud in contumeliam. Merito autem uideretur in iustum quod fiunt indeuesa i rae
ad ꝑditionem si non ess& ipsa uniuersa excdam massadamnata. Quod ergo fiunt in de nascendo
in debittm gratiam. Ostendit ergo dẽ ircumnsuam ponutiq a nimiꝑ turbatiopem sicut est quae ira ho¬
minis puncupatur sediustam fixamq uindietam quod destorpe in obedientiao ducitur propago pa¬
catiatq spplicii & homonatur exmuliere sicut in libro iob scriptum est breuis ÷ uita & plenus iracur¬
dic Eius enimreiuas qua plenus ÷ Vnde irae usa dicuntur. Ostendit & potentiam suam quabiepie
utitur etiam malis multa in illis paturalia & temporalia bona largiens eorumq malitiam ad exer¬
cendos a comparatiore ad monendos bonos ac comodapis. ut in eis discapit agere gratias dõ. quod ab eis

Expanded text:
misericordiae, quem superius dixerat, tanquam figulum luti, ex eadem massa facere aliud vas in misericordiae, quem superius dixerat, tanquam figulum luti, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Merito autem videretur injustum quod fiunt inde vasa irae ad perditionem, si non esset ipsa universa ex Adam massa damnata. Quod ergo fiunt inde nascendo indebitam gratiam. Ostendit ergo Deus iram suam, non utique animi perturbationem, sicut est quae ira hominis nuncupatur, sed justam fixamque vindictam, quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii; et homo natus ex muliere, sicut in libro Job scritum est , brevis est vitae et plenus iracundiae: ejus enim rei vas est qua plenus est, unde vasa irae dicuntur. Ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias Deo quod ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegio ideo tibidicit cpostolus o homotuquis es quirespondecisdõ  Recurramus posita contep¬
tione ad cipostolum paulũ : & obscurum locum eius tanto auctore illustrante salubriter intellegamus
Quod si uolens ds̃ ostendere iram & notam facere potentiam suam. sustinuit in multa patientia uasa irȩ apta
in interitum ut ostender& diuitias glorice suae inuasa miseri cordiae quae praeparauit ingloriam
Nam dehis uasis irae & uasis miseri cordice & sepe alias & incepystola adoptatum ep̃m quid sit sentien¬
dum idem auctor luculenter expressit Curautem inquit creantur &i am illiquos creator pouit adda¬
mnationem non ad gratiam ꝑtinere beatus apostolus tanito succinetiore breuitate quan tomaiore au¬
ctoritate commemorat. Om̃ enimdici uolenitem ostendere iram & demonstrare potentiam sucom attulis se
in multa patientia uasa ire quae ꝑ fecta sunt in ꝑditionem ut notas facera diuitias gloriae suce inuasa

Expanded text:
sacrilegio, ideo tibi dicit Apostolus: O homo, tu quis es ut respondeas Deo? » Recurramus posita contentione ad apostolum Paulum, et obscurum locum ejus tanto auctore illustrante salubriter intelligamus. Quod si volens Deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in mulin interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam . Nam de his vasis irae et vasis misericordiae 254 et saepe alias et in epistola ad Optatum episcopum quid sit sentiendum, idem auctor luculenter expressit: « Cur autem, inquit, creantur etiam illi quos Creator novit ad damnationem, non ad gratiam pertinere, beatus Apostolus tanto succinctiori brevitate quanto majore auctoritate commemorat. Deum enim, dicit, volentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulisse in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa
Abbreviated transcription (Latin):
sensum dũi aut quis consiliarius e fuit desipe nobis in troducere alterum figulum qui non facit ue sci in
cortumelicm & cabisto quiea facit reprehendendo cohibete & cignoscete. Qui ut nonte implices hoc

Expanded text:
sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? desine nobis introducere alterum figulum, qui non facit vasa in sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? desine nobis introducere alterum figulum, qui non facit vasa in contumeliam; et ab isto qui ea facit reprehendendo cohibe te: et agnosce te; quia ut non te implices hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rem aliud in contum eliam : ꝓltem post aliquanta Non abstin& dr̃ bonum fermationis succe &i am
ab strpedam nata sed si tibi displic& dm̃ creare quos damna. contradic ei si potes pecre & eos quos inalos
futuros & in malignitate usq infinem ꝑ seueraturos &obhoc sinedubitatione damnandos ee praesciuit
aut ei suggere si uidetur ut totmilia paruulorum nonbapti tatorum quos nouit ꝑdite .eẽ. uicturos
& in aeternum ignem damncnte ipsocudi abolo ituros rapi ex hacuita dumsunt in nocenter & boni
Et paucis inter positis: cumenim inquit te in uidiose dicere puta ueris dm̃ creare quos damna: cogita
quareto in uidiosius pos sit dicere alius similiter uanus dm̃ regenerare quos damna: cum sit in eius om̃ potentiae
potestate antequam damnabiles ficint eos detemptationib: mortalis uitae huus auferre sicutem
nom potes istadicere nec dõ contradicereꝰ. nec illi scpientiae tuum p̃bere consilium. quis enim cognouit

Expanded text:
ecit in contumeliam. » Item post aliquanta : « Non abstinet Deus bonum formationis 253 suae etiam ab stirpe damnata. Sed si tibi displicet Deum creare quos damnet, contradic ei, si potes, ne creet eos quos malos futuros et in malignitate usque in finem perseveraturos et ob hoc sine dubitatione damnandos esse praescivit; aut ei suggere, si videtur, ut tot millia parvulorum non baptizatorum, quos novit perdite esse victuros et in aeternum ignem damnante ipso cum diabolo ituros, rapi vetet ex hac vita dum sunt innocentes et boni. » Et paucis interpositis: « Cum enim, inquit, te invidiose dicere putaveris Deum creare quos damnet, cogita quanto invidiosius posspotestate, antequam damnabiles fiant, eos de tentationibus mortalis vitae hujus auferre. Si autem non potes ista dicere, nec Deo contradicere, nec illius sapientiae tuum praebere consilium; quis enim cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
uinis obseqũ nauantes suma sapientia humanis uͦ prudent̃ opitulantos udẽq
speculatores et ex secutores dȩmones opinortã ꝗ dȩͥ mones dicti : Daemones porro

Expanded text:
uinis obsequium nauantes summa sapientia, humanis uero prudenter opitulantes idemque speculatores et executores, daemones, opinor, tamquam daëmones dicti; daëmonas porro
Abbreviated transcription (Latin):
saucium ł in remediabilit̃ uenem contagioiam corruptum. Non ꝑperã dici mostuum re¬
cord&ur ꝓpterta quoditam cesta mors impendeat sic adfesto ut nulla spes effugii
ualeat inuemiri Istius queq sententiae apostolus austor ẽ qui ait. corpus mostium
ẽ ꝓpt̃ peccatum hab& scilic& moriendi necẽs statẽ: quã t̃i habuit ante peccietum
lta quippe conditus fuerat adam. ut poss& non peccare si uell&. & poss& ñ morinisi
peccar&. Uerum ubi eipi suffecit bonum nisi &iammali caper& experimentũ . & uo

Expanded text:
saucium vel irremediabiliter veneni contagio jam corruptum non perperam dici mortuum recordetur propterea quod tam certa mors impendeat sic affecto ut nulla spes effugii valeat inveniri. Istius quoque sententiae Apostolus auctor est qui ait: Corpus mortuum est propter peccatum . Habet scilicet moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum. Ita quippe conditus fuerat Adam ut posset non peccare, si vellet, et posset non mori, nisi peccasset. Verum ubi ei solum non suffecit bonum, nisi etiam mali caperet experimentum, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
esionuntiat quȩ uident᷑ : Confusus porro & confetatior atra & tenebrosqͣ sig¬
nificat : Similisq eius passio est eorũ qui marini piscis contagione torpent:
Si quidẽ ꝑlinũ & arundinẽ perq: manus serpat uirus illud penetr&q: intimũ
sensũ : Geom &rȩ cũ peripateticis c̃tinentes radii effusione uisũ operari pu¬
tant . cũ ꝑ fulgidã lucidãq pupule stolã in directũ emicans radius. sere nãpor¬
rigit lineã : quȩ giris oculorũ circũ uecta motibus dispergat undiq: lucẽ contẽ¬
plationis : Quippe tores & leuis ocuiliglobus & humeri lubrico uelut hnatans.
sequace lineã uisus ut robiq: facile contorqu& : Ergo notȩ geom&ricȩ cõparanł qđ
uid& & illuc uersũ feri censent uisus intentionẽ : Sed obnimiã repentinãq c̃uer¬
sionẽ om̃a uideri ꝑ illustrẽ c̃tuentis suꝑ ficiem putant . ut cũ inte athro alioue

Expanded text:
enuntiat quae uidentur, confusus porro et confaecatior atra et tenebrosa significat; similisque eius passio est eorum qui marini piscis contagione torpent, siquidem per linum et harundinem perque manus serpat uirus illud penetretque intimum sensum. Geometrae cum Peripateticis concinentes radii effusione uisum operari putant, cum per fulgidam lucidamque pupulae stolam in directum emicans radius serenam porrigit lineam, quae gyris oculorum circumuecta motibus dispergat undique lucem contemplationis; quippe teres et leuis oculi globus et humori lubrico uelut innatans sequacem lineam uisus utrobique facile contorquet. Ergo notae geometricae comparant quod uidetur et illuc uersum ferri censent uisus intentionem, sed ob nimiam repentinamque conuersionem omnia uideri per illustrem contuentis superficiem putant, ut cum in theatro alioue
Abbreviated transcription (Latin):
norib: efficienda mandaret : deniq compl& adispositiontinsuo inꝗt affectũ manebat : Qudẽ nimirũ

Expanded text:
noribus efficienda mandaret. Denique «completa dispositione in suo, inquit affectu manebat». Quid est? Nimiru
Abbreviated transcription (Latin):
utate horũ omniũ possessionẽ dare: Possibilitas aut̃ geminaratione intellegit᷑ unaut cũdicimꝰ
in semine omnẽ tetius corporis ꝑfectirationẽ intuslatere sem̃q possibi litato animal ẽe altora
quodrationẽ ꝗdem in sofuturȩ generationis : Ncindũ hab& sed qrtale ẽnatura ut extrinsecus
accipere possitrationes formarũ & qualitatũ possibilitate dicimꝰ fore qđ ñ dũ est ut aeris ȩre uo
mas sa informis ante quã exarte recipiat formas : Quare siintra siluã ratioformarũ & qualita
&iã stoici saintiunt : Opif exigit᷑siluȩ ut aeris in formitati cȩraq formas in signi& atq ita consta

Expanded text:
litate horum omnium possessionem dare. Possibilitas autem gemina ratione intellegitur: una ut cum dicimus litate horum omnium possessionem dare. Possibilitas autem gemina ratione intellegitur: una ut cum dicimus in semine omnem totius corporis perfecti rationem intus latere semenque possibilitate animal esse, altera quod rationem quidem in se futurae generationis nondum habet, sed quia tale est natura ut extrinsecus accipere possit rationes formarum et qualitatum, possibilitate dicimus fore quod nondum est, ut aeris ceraeue massa informis, antequam ex arte recipiat formas. Quare si intra siluam ratio formarum et qualitetiam Stoici sanciunt. Opifex igitur siluae ut aeris informitati ceraeue formas insigniet atque ita consta
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiat diuersas qualitate s exinmutatione : fit porro c̃uersio iuxta siluã ñipsa silua
ꝑp&ient emutationẽ sed earũ quȩ st̃ in eadẽ & continent᷑ ab equalitatũ : quippesiuipsa
mutabit᷑ in aliud quid dã c̃uertat᷑ necesseẽ ac desin& eẽsilua qđ ratione cortecara ::
pãq uiteraque trans figurata in multa s diuersasq formas ñ ipsauertit᷑ sed figurȩ Ipsa
in ꝓprianatura ꝑseuerante cũ figurȩ ñsint qđ ceraest si copinor siluã quoq formis figurisq
uariatã cũ de sua conditione minime recedat Rectepatibile dic̃ &ia hoc cõmunit̃ abomnib:
ꝓnuntiat᷑ siluã si ne qualitate eẽ hac sinefigura & sines petiȩ Ñ quo sinehisum quã eẽpossit
sed quad hȩc exꝓprianatura ñ habeat nec possideat potius quã comitet᷑ speties & qualitatos:
Doniq simentis consideratione uolumꝰ ei hȩc adimere sine ꝗb ñ ẽ. possum ei peffectu sed posibi¬

Expanded text:
suscipiat diuersas qualitates ex immutatione. Fit porro conuersio iuxta siluam non ipsa silua perpetiente mutationem sed earum quae sunt in eadem et continentur ab ea qualitatum. Quippe si ipsa mutabitur, in aliud quiddam conuertatur necesse est ac desinat esse silua, quod ratione certe caret. Namque ut cera, quae transfigurata in multas diuersasque formas non ipsa uertitur sed figurae, ipsa in propria natura perseuerante, cum figurae non sint quod cera est, sic opinor siluam quoque formis figurisque uariatam, cum de sua condicione minime recedat, recte patibilem dici. Etiam hoc communiter ab omnibus pronuntiatur siluam sine qualitate esse ac sine figura et sine specie, non quo sine his umquam esse possit, sed quod haec ex propria natura non habeat nec possideat potius quam comitetur species et qualitates. Denique si mentis consideratione uolumus ei haec adimere sine quibus non est, possumus ei non effectu sed possibi
Abbreviated transcription (Latin):
species utcũ aliquadicatur effigie. iuxta nos quidẽ quuintellectus cõpotes sumus. primũ
intellegibile: uxt adm̃ perfectus Intellectus dĩ : uixta siluam. modus mensura quererũ cor

Expanded text:
species, ut cum aliqua dicatur effigie, iuxta nos quidem qui intellectus compotes sumus, primum intellegibile; iuxta deum uero, perfectus intellectus dei; iuxta siluam, modus mensuraque rerum cor
Abbreviated transcription (Latin):
perseuerentiam nutrit. studio seque tam nrãe nationis rerum
gestarum memori a quam c&erarum gentium quas uel fama
nob ꝑ cognitionẽ tradit descripta templorũ custo diis continetur :
apud uos & c&eros Nuncplane & nuꝑ refecte monumentorum

Expanded text:
perseuerantiam nutrit studioseque tam nostrae nationis rerum gestarum memoria quam caeterarum gentium, quas uel fama nobis per cognitionem tradit, descripta templorum custodiis continetur. Apud uos et caeteros nunc plane et nuper refectae monumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut non tanq amedietate totius corporis facta demensione porrecta sit. sed
exea parte membrorum uitalium ĩ quib: pontificiũ iuuendisitũ est:
Ideoq: uitalia non cupantur .: ñ gͦ amedietate coporis q̃ terra est sed a regione
uit alium idest sole animae ugorem infusũ eẽ mundano corpori. potius
intellegendum pronuntiatit: siquidemterra in mobilis. soluero semper inmotu.
ltemq: uteri medictas inmobilis. cordissemper in motu. qͥn &ciã recens extinctorũ

Expanded text:
ut non tamquam a medietate totius corporis facta dimensione porrecta sit, sed ut non tamquam a medietate totius corporis facta dimensione porrecta sit, sed ex ea parte membrorum uitalium in quibus pontificium uiuendi situm est ideoque uitalia nuncupantur. Non ergo a medietate corporis, quae terra est, sed a regione uitalium, id est sole, animae uigorem infusum esse mundano corpori potius intellegendum pronuntiant, siquidem terra immobilis, sol uero semper in motu; itemque uteri medietas immobilis, cor semper in motu, quando etiam recens extinctoru