comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adnuntiant non sire  & tales aliquando in nomi nexp̃i signa facien¬
tes obaliorum salutem censeantur ñcesse prohibendi ñ tamen
ipsis pertalia signa secutra sua conscientia redditur. quin potius in
tuo nomine dae monia ciecimus & intuo nomineiuis tutes multas
fecims responsum accipient: quianumquam nouiuos: Disce dite
ame qui openemini iniquitatem: itã quem heraicis & malis catholicis
non sacramenta communia in quibus nobiscum sunt & aduersũnos
non sunt : sed diuisionem pacis ueritati contreriam qua aduersũ nos

Expanded text:
ui Christum annuntiant non sincere, et tales aliquando in nomine Christi signa facientes, ob aliorum salutem censeantur non esse prohibendi, non tamen ipsis per talia signa secura sua conscientia redditur. Quin potius in hetavimus, et in tuo nomine daemonia ejecimus, et in tuo nomine virtutes multas fecimus? responsum accipient quia nunquam novi vos, discedite a me, qui operamini iniquitatem . Itaque in haereticis et malis catholicis non sacramenta communia, quae nobiscum sunt, et adversum nos non sunt, sed divisionem paci veritatique contrariam, qua adversum nos
Abbreviated transcription (Latin):
quemq scire: docebat autẽ discipulos suos & dicebat illis:
em̃silius hommis trad&ur in manus hominuc
&occide eum. & occisus tertiudie resur u&
Semper prosperis misc& tristicia : utcũ repente uenerint non ter¬
reant a postolos sed a prȩmeditatis ferant᷑ animis : Sienĩ contristat eos
quia occidendus est : deb& lxificare quod die tertio surrecturus est
at illugnora ban uerbũ istud. &tioreban eum interroꝗa re
Haec ignoratio discipulorum nontã d& arditate in genusui quã deamore
nascitur saluatoris : qui carnales adhuc & misteru crucis ignariquia
dm̃ uerum cognouerant moriturum credere nequibant : & quia perfigu¬
ras eum scepe loquentem audire solebant : horrentes euentum mostis eiꝰ.
&iam in eis quȩ de sua traditione & passione aperte loquebatur figurate
aliud significari uolebant
& ueuerui caparnauoy: quicuondo¬
mess&: INteRRΟ CABAt EoS: quid inuia tractabatis

Expanded text:
at autem discipulos suos, et dicebat illis: Quoniam Filius hominis tradetur in manus hominum et occident eum. Et occisus tertia die resurget. Semper prosperis miscet tristia, ut cum repente venerint, non terreant apostolos, sed a praemeditatis ferantur animis. Si enim contristat eos quod occidendus est, debet laetificare quod die tertio resurrecturus est. At ignorabant verbum istud, et timebant interrogare eum. Haec ignoratio discipulorum, non tam de tarditate ingenii eorum quam de amore nascitur Salvatoris, qui carnales adhuc et mysterii crucis ignari, quem Deum verum cognoverant, moriturum credere nequibant. Et quia per figuras eum saepe loquentem audire solebant, horrentes eventum mortis ejus, etiam in eis quae de sua traditione et passione aperte loquebatur, figurate aliud significari volebant. Et venerunt Capharnaum. Qui cum domi essent, interrogabat eos. Quid in via tractabatis
Abbreviated transcription (Latin):
ampliueuisi ihm tantum secum
Vbicaepit filius designari. mox serui discesserunt n eadillos pa
est ipse solus : quia cũ manifestauerit seipsum electis. erit
dicebat: & nemo ascendit in celum nisi quidecalodescendit.
filius hominis quiest incaelo
& deacendentib: illis de

Expanded text:
amplius, nisi Jesum tantum secum. Ubi coepit Filius designari, mox servi discesserunt, ne ad illos patest ipse solus, quia cum manifestaverit seipsum electis, erit dicebat: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo . Et descendenti
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cũ filius hominis amortius resur rexit¬
uturi regni p̃meditatio &gloriatrium phantis de monstrata
fuerat inmonte: non uult ergo hoc in populis p̃dicari ne& in¬
credibile ess&r ꝓrei magnitudine. & posttantam gloriam apud¬
rudes animos sequens crux scandalim facer&
Tradicio phariseorum est iuxta malachiam ꝓphatã quiest nous¬
snꝰ in duodecim. qd helias ueniat ante aduentum saluatoris &redu¬
cat cor patrũ ad filios & filiorũ ad patres. & restituatomã inanti¬
quũ statũ: estimant ergo discipili trans formationẽ gloriae hane
esse quã in monte uiderantꝰ & dicunt: Siiam uenisti ingloria. quomodo
praecursor tuus non appar& m̃axime quia heliam uiderunt reces sire
quando aũt adiciunt scribae & dicunt quia heliam oposteat primum
uenire: primum dicendo ostendunt quod nisi helias uenerit
non sit secundus inscriptura saluatoris aduentus quir espondens.
ait illis: helias cũ uenerit primo restitu& om̃a

Expanded text:
nec Filius hominis a mortuis resurgat. Futuri regni praemeditatio, et gloria triumphantis demonstrata fuerat in monte. Non vult ergo hoc in populos praedicari, ne et incredibile esset prae rei magnitudine, et post tantam gloriam apudrudes animos sequens crux scandalum faceret. Traditio Pharisaeorum est, juxta Malachiam prophetam, qui est novissimus in duodecim, quod Elias veniat ante adventum Salvatoris, et reducat cor patrum ad filios, et filiorum ad patres, et restituat omnia in antiquum statum. Aestimant ergo discipuli transformationem gloriae hanc esse, quam in monte viderant, et dicunt: Si jam venisti in gloria, quomodo praecursor tuus non apparet? Maxime quia Eliam viderant recessisse. Quando autem adjiciunt scribae, et dicunt: quia Eliam oporteat primum venire, primum dicendo ostendunt, quod nisi Elias venerit, non sit secundus Salvatoris adventus. Qui respondens ait illis: Elias cum venerit, primo restituet omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
mittit falcem & mes sem suã desecat : quia cũ hunumquẽq: ad
opero ꝑfecta perdux erit. ẽius tempo roclem uitã per emissam
Sententiam incĩdit. ut graxnũ suum adcelestia horreaꝑducat:
Cum igitur desideria bona concipimus : semen int̾roem mit¬
timus: Cũ uero operari recta incipimus. herba sumus
Cũ autem ad ꝓfectũ bonio peris crescimus: adspicam per¬
uenimus: cũ in eius dem operoctionis ꝑa fectione solida¬
mur iãplenum frumentum inspica proferimus: Nullusita¬
q: quiadbonum propositum adhuc inmentis teneritudine
esse conspicitur: despiciatur quia frumentum đi ab herba
incipit : ut granũ fiat:¬

Expanded text:
mittit falcem, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad mittit falcem, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad coelestia horrea perducat. Cum ergo desideria bona concipimus, semen in terram mittimus. Cum vero operari recta incipimus, herba sumus. Cum autem ad perfectum boni operis crescimus, ad spicam pervenimus. Cum in ejusdem operationis perfectione solidamur, jam plenum frumentum in spica proferimus. Nullus itaque ad bonum propesse conspicitur, despiciatur, quia frumentum Dei ab herba incipit, ut granum fiat
Abbreviated transcription (Latin):
homo iactat interroem : cũ cordisuo bonã ittentionẽ inserit: & post¬
quã sem̃ iactauerit dormit: quiaiam inspeboni operis quiescit
Nocde uero ex surgit acdiȩ : qui a int̃ ad uersa & pros peror ꝓficit :¬
& sem̃ germinat & crescit dum ille nescit: quia &eeũ ad huc m&iri
incrementa sua ñual&. semel concepta uirtus adꝑ fectum ducitur
& ultro terro fructificat : quia p̃ ueniente segnartia mens
hominis spontanea ad fructum bonioperis acssur git: Sed hȩc
cadem trec primũ herbam deinde spicam deinde plenũ frum̃¬
tum ꝓducit inspica: herbam quippe ꝓducere est: inchoatio¬
Nis bonȩ ad huc teneritudinẽ habere: Ad spicã uero erba
p̃uenit : cũ seuirtus animo concepta: ad ꝓfectum boni operis ꝑtrocit :
Plenum uero frum̃ tum inspica fructificat : quando iam in
tantũ uirtus ꝓficit. ut esse robusti & perfecti operis
possit: & cũ seproduxerit fructus. statim mittit falcem:
qm̃ ad est tempus mefsis: Omni potens enĩds̃ ꝓducto fructu

Expanded text:
homo jactat in terra, cum cordi suo bonam intentionem inserit. Et postquam semen jactaverit, dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte vero exsurgit ac die qui inter adversa et prospera proficit. Et semen germinat et crescit dum ille nescit, quia et eum adhuc metiri incrementa sua non valet, semel concepta virtus ad profectum ducitur. Et ultra terra fructificat, quia praeveniente se gratia mens hoeadem terra primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum producit in spica. Herbam quippe nis bonae adhuc teneritudinem habere. Ad spicam vero herba pervenit, cum se virtus animo concepta ad profectum boni operis pertrahit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum virtus proficit, ut esse robusti et perfecti operis possit. Et cum se produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest tempus messis. Omnipotens enim Deus producto fructu
Abbreviated transcription (Latin):
usollert inquiđ omnia que ualetis bona facere ac proxinis
intimartis tuedetis: dlert diuna pieas quae uobis & inr̃ setrn¬
Sum altiora capiendi acpotioroe gerendi effectin consẽsert
quit intencione uerbo qđ auditis reminis cendo & scrutan¬
do operandate quia qui amorem hab& uerbi dabitur illi&iã
Sensus intelligendi qđ amat : atqui uerbi amorem non hab&
audiendi & iamꝰ si uel natunrli ingenio uel lit tenorum sibi
calere uid&ur &ercitio nullaue rȩsapienciȩ dulcedine gaude¬
bit: qđ & si specia lit dictum esse uidetur de apostolis quib
caritate fidẽquae potius datum est scire misterium regnidi.
& deperfidis iudeis qui in parabolis uidentes non uidebant
& audientes ñ intellegebant. qđ uidelic& litterrm legis inqua
glociabantur essent amissuri: potest tam̃ & generaelit̃ acci¬
pi qđ ñ numquam lector ingeniosus neglegendo sepriu& sapi¬
entia quam tardus ingenio sed studiosus elaborae ndo degustat:
ee dicebat: Sicẽ reqnun dĩ. quem ad modum i

Expanded text:
Si solerter, inquit, omnia quae valetis bona facere ac proximis intimare studetis, aderit divina pietas, quae vobis et in praesenti sensum altiora capiendi, ac fortiora quit intentione, verbo quod auditis, reminiscendo et scrutando operam date: quia qui amorem habet verbi, dabitur illi etiam sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiam si vel naturali ingenio vel litterarum sibi callere videtur exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter dictum esse videtur de apostolis, quibus charitate fideque potius datum est scire mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes, non videbant; et audientes, non intelligebant; quod videlicet litteram legis in qua gloriabantur, essent amissuri: potest tamen et generaliter accipi quod nonnunquam lector ingeniosus negligendo se privet sapientia, quam tardus ingenio, sed studiosus, elaborando degustat. Et dicebat illis: Sic est regnum Dei, quemadmodum si
Abbreviated transcription (Latin):
didisse suae merito caecitatis & inuidiȩ probarunt:
quo audito. hiero des ait: quẽ eco decolla¬
Ui iohaninẽ hic amoptis ReSurrexit
iuias dehis ita scribit : audiuit autẽ hero dest& harcha
omnia qua̧ fiebant abeo : &esitabat. eo qđ diceretur
a quibus dã quia iohaninss resur rexit amortuis a quibdã
uero quia helias aparuit: &c̃. Intellegendũ est ergo aut pꝰ hanc
hesitacionẽ c̃ firmas se eũ in animo suo qđ ab aliis dicebatur cũ ait.
quẽ ergo decollaui iohãm hic amortuis resur rexit : aut ita
ꝓnuntianda sunt haec uerba. ut hesitantẽ adhuc indicent :
Si enĩ dicen&. num quaLnam hic ẽ. aut nũquid foede hic ẽ iohan¬
nes baptista: ñ opus ess& ammonere aliqud depnuntiacione
qua dubitais adq hesitans intellegatur: Nunc quia illa uer¬
ba des̃i ltroq modo ꝓnunciari potest: ut cuit confirmatũ eũ
ex aliorũ uerbis credentem dixisse accipiamus. aut ad huc

Expanded text:
didisse, suae merito caecitatis et invidiae probarunt. didisse, suae merito caecitatis et invidiae probarunt. Quo audito Herodes ait: Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexitucas de his ita scribit: Audivit vero Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo, et haesitabat eo quod diceretur a quibusdam, quia Joannes resurrexerit a mortuis, a quvero, quia Elias apparuit, etc. . Intelligendum est ergo, aut post hanc haesitationem confirmasse eum in animo suo, quod ab aliis dicebatur, cum ait: Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. Aut ita pronuntianda sunt haec verba, ut haesitantem adhuc indicent. Si enim diceret: Nunquid nam hic est, aut nunquid forte hic est Joannes Baptista? non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, quia dubitans atque haesitans intelligatur. Nunc quia illa verba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum verbis credendum dixisse accipiamus, aut adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Quanta iudxorũ inuidia qui contra dnm̃ malte iae furor extiterit.
exomnib pene locis euangelii docxe mur: Ecce eũi io hannẽ
dequo dictũ est quia signũ fecit nullũ amor tuis potuis se re¬
surgere nullo ad testante credebant : Ihm autem uirũ ađp¬
batum ađo uirtutib & signis cuius uidelic& mortẽ elem̃ ta
tremuerunt: Resurrectionẽ uero atq ascensionẽ angeli
apostoli uiri ac feminȩ certatim p̃dicabant ñ resurr&isse
Sed furtĩ eẽ ablatũ credere maluerunt: quicũ dicerent
io hannẽ resurrexisse amaortu is. & ꝓpt̃ ea uirtutes in opinatas.
Siue opera tas esse in illo: Bene omnimodis deuirtute resur¬
reccionis senserunt. qđ maioreͥs potentiae futurisint sci cũ
amor tuis resurrexerint. quã fuere cũ carnis adhuc in¬
firmi tate gracuarentur: Sed & ipsum resurrectionis miroc¬
culũ ñ essẽ incredibile docuerunt: qđ nullo docente spon¬
te crediderunt: quitam̃ seipsos rem credibilẽ in dño ñ cre¬

Expanded text:
Quanta Judaeorum invidia, qui contra Dominum malitiae furor exstiterit, ex omnibus pene locis Evangelii docemur; ecce enim Joannem de quo dictum est, quia signum fecit nullum, a mortuis potuisse resurgere, nullo attestante credebant. Jesum autem virum approbatum a Deo virtutibus et signis , in cujus videlicet morte elementa tremuerunt, resurrectionem vero atque ascensionem, angeli, apostoli, viri ac feminae certatim praedicabant; non resurrexisse, sed furtim esse ablatum, credere maluerunt. Qui cum dicerent Joannem resurrexisse a mortuis, et propterea virtutes inopinatas sive operatas esse in illo, bene omnimodis de virtute resurrectionis senserunt, quod majoris potentiae futuri sint sancti cum a mortuis resurrexerint, quam fuere cum carnis adhuc infirmitate gravarentur. Sed et ipsum resurrectionis miraculum non esse incredibile docuerunt, quod nullo docente sponte crediderunt, qui tamen seipsos rem credibilem in Domino non cre
Abbreviated transcription (Latin):
& perecre profectus egt
Non locimutatione: nã dsunde
ab esse potest quo complent᷑ omnia & quidicit perhieremiam ego
ds̃ adpropinquans & non delonge dicitñs : sedabire uid&ur a uine¬
a :ut uini toribus liberũ operandi arbitrium derelinquat:
& migit adacricolas intẽpore seruu ut ab a cricolis accipers

Expanded text:
 peregre profectus est, non loci mutatione. Nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? Et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans, et non de longe dicit Dominus? Sed abire videtur a vinea, ut vinitoribus liberum operandi arbitrium derelinquat. Et misit ad agricolas in tempore servum, ut ab agricolis acciper
Abbreviated transcription (Latin):
ust dominicȩ resurrectionis euangelir ando pestingit:
Seripturus igitur euangelium marcus congrue primo
omniũ ponit᷑ testimonia proph&arum quib hecsuturũ
iam olim prȩcinebant : Vt eõ cunctis uera a sin. sccun l
dubi&atis suscipienda quae scriber& intimar&. quohaecapro¬
ph&cis scõ spu impletis antea prescita ac p̃dicta es semonstrat.
imulque uno eodemq: euangelusui principio & iudueos qui legea
ac prophocas susceperaent ad scipienda &iã euangeliis croc mnenta
qua ipsorum ꝓphetȩ procedixeroent institiuit: Et gentiles
tatem quo quelegis & ꝓphetarum suscipiendã ceneroendãque
ꝓ uocat Nesiꝰ qui iuxta hereticos autuetus solũ modotestam̃ tũ
aut solũ modo nouũ suscepiss& alienus a testamento dt̃ remanene.

Expanded text:
usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. Scripturus ergo Evangelium Marcus, congrue primo omnium ponit testimonia prophetarum quibus hoc futurum jam olim praecinebant. Ut eo cunctis vera ac sine scrupulo dubietatis suscipienda quae scriberet intimaret, quo haec a prophetis sancto Spiritu impletis antea praescita ac praedicta esse monstraret, simulque uno eodemque Evangelii sui principio et Judaeos qui legem ac prophetas susceperant, ad suscipienda etiam Evangelii sacramenta quae ipsorum prophetae praedixerant instituit, et gentiles,tatem quoque legis et prophetarum suscipiendam venerandamque provocat, ne si qui juxta haereticos aut Vetus solummodo Testamentum, aut solummodo Novum suscepisset, alienus a testamento Dei remaneret.
Abbreviated transcription (Latin):
filium dĩ quem in prima uoluminis suifronte austorẽ euangelu
& sponsorem regni designat xerni: Cibinotandum quod
euange lista sciqui dispensationẽ nobis dominicȩ in carnati¬
onis scriptam reliquere. uno quidem spũ accensi ad offi¬
cium scribendi accesserunt. sed diuersum narrationis suae
primordium singuli diuersum statuere terminum:
atheus namq: anatiuitate dominica ex ordium sumens
ad tempus usq dominicȩ resurrectionis seriem suȩ nar¬
rationis perduxit¬
dicationis incipiens peruenit ad tempus usq: ascensio¬
nis dñi & prȩdicationis discipulorũ cꝰ cunctis gentib
per orbem: Lucas a natuitate prȩcursoris in choans
euangelium terminauit in ascensione domio .cc:
Cũ redeuntes discipuli hierd solimã aduentũ scĩ sõs di ui¬
nis in laudibus expectant : Iohannes ab &ernitate uerbi
dẽ perquod om̃a facta sunt pricipium sumens. &ipse actẽ pus

Expanded text:
Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat aeterni. Ubi notandum quod Evangelistae sancti, qui dispensationem nobis dominicae incarnationis scriptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxidicationis incipiens, pervenit ad tempus usque ascensionis Domini, et praedicationis discipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate praecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium sumens, et ipse ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ON ferendum hec euangelii marciprincipium
principio mathei no ait. Liber generationis
Et apte primus uangelista filium hominis eũ secundus
filium dinoranat : ut aminorib: paulatim admaiora sensus
noster ex surgere ÷ acper fidem & sacramenta humanitatis
a iucita ad agnicionem diuinȩ xernitatis ascender &
otẽ quibum a namerat generationem descripturus afilio
hominis ocpi auid uidelic& siue abra hae dequorum
stnpe substantiam carnis assupsit Apte is quilibrum
suum ab incio euangelicȩ prȩdicationis inchoabat filium
siueregum ueritatem carnis suscipere . &diuinȩ fuit pocentiae
euangelium mundo prȩdicare : Euangelium quippe: bo¬
num nuntium dicitur : Quod autẽ melius est nuntium quã
penitentiam agite ad ꝓpinquabit eñi regnum caelorum: homi¬
nis itaq: est humanitus nasci: dĩuero regnicȩ lestis introitu n
pęnitentib predicare : &ideo matheus recte filium dauid
noncupat. quem in carne uenientẽ asseuerat : Recte marcus

Expanded text:
onferendum hoc Evangelii Marci principium principio Matthaei, quo ait: Liber generationis Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quorum stirpe substantiam carnis assumpsit. Apte is qui librum suum ab initio Evangelicae praedicationis inchoabat Filium sive regum, veritatem carnis suscipere, et divinae fuit potentiae Evangelium mundo praedicare. Evangelium quippe bonum nuntium dicitur. Quod autem melius est nuntium quam: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum ? Hominis itaque est humanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo Matthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
cur discipulies nosuein Cum interrogatus ess& dñs
curdiscipuieꝰ nonie unarent respondit carnales ad huc
quosq a nec dũ passionis esur rectionis que sue side solidatos
non posse seueriora ieiunia & continentiae sustinere praecepta ne
perdusteritatem nimiam &iã crũdelitatẽ quã habere uidebant᷑
amittant : Ipsosergo adhuc discipulos tã quã u&era uestimta
dicit quib in conuenienter nouus pannus assuit᷑ idẽ aliqua
pas ticula doctrinae quae ad nouae uitaȩ temperantiã pestin&:
Quia si hoc fiat: & ipsa doctrina quodã modo scindit᷑ cui pasti
cula qua ad ieiuniũ ciborũ ual& in opostumne traditur:
cũ illadoc& generale ieiunium nona concupiscentia ciborũ
tantũ sed ab om̃i le&itia tẽporaliũ delectationũ: Cuir
quasi pannũ idest pas tem aliquã quȩ ad cibos pestineredicit
non oportere hominibus adhuc u&eri consu&udine deditis
impertiri : quia &illinc quasi conscissio uid&ur fieri &ipsi
u&ustati non conuenit:¬

Expanded text:
r scissura fit. Cum interrogatus esset Dominus, cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam etiam credulitatem quam habere videbantur amittant. Ipsos ergo adhuc discipulos tanquam vetera vestimenta dicit, quibus inconvenienter novus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae quae ad novae vitae temperantiam pertinet, quia si hoc fiat, et ipsa doccula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dies. cum aupen&ur abeis sponsus &tunc
ieiunabunt millis dies ͦᷤ inmat heo ita positum est :
Numquid possunt filii sponsi lugere quãdiu cũillis est spon¬
suso sponsus ergoxp̃s: sponsa ecclae sia est: De quoscõ spiritalĩ¬
quae conubio a postoli sunt craeati: quilugere ac ieiunaren possunt
quã diu sponsum inthalamo uident &sciunt sponsũ esse cũ spon¬
sa: quando uero transierint nuptiae & passionis acresur¬
rectionis tempus aduenerit : tunc sponsi fili eiunabunt:
luxtalegis autẽ tropologiȩ sciendum qđ quãdiu sponsus nobis
pp̃ peccaita a nobis recesserit & auolauerit tunc indicen¬
dum ieumiũ est tuncluctus recipiendus

Expanded text:
autem dies cum auferetur ab eis sponsus; et tunc jejunabunt in illa die. In Matthaeo ita positum est: Nunquid possunt filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus ? Sponsus ergo Christus, sponsa Ecclesia est. De quo sancto et spirituali connubio apostoli sunt creati. Qui lugere ac jejunare non possunt, quandiu sponsum in thalamo vident, et sciunt sponsum esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Juxta leges autem tropologiae sciendum quod quandiu sponsus nobiscpropter peccata a nobis recesserit et avolaverit, tunc indicendum jejunium est, tunc luctus recipiendus
Abbreviated transcription (Latin):
Sequentib quia erant quiueniebant & redibant multi :
I& nec manducandi quidem spatiũ habebant. & ideo qua¬
si homines esuriebant: qđ aut̃ spicas segetũ manib
confriacant. &ediã consolantur : uitȩ austerioris
indiciũ est Non pre paratas epulas sed cibossim¬
plices querentiũ:
Pharisei autã uiceban:¬

Expanded text:
sequentibus quia erant qui veniebant et redibant multi, et nec manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simplices quaerentium. Pharisaei autem diceban
Abbreviated transcription (Latin):
adongitopcus obscuritate de pressus est : ut in terbonum &
maluta fidem &perfidiam. sincera pi&atis opera &simulati¬
onem iustitiae adhuc dis cernere nesciat : quasi ambulantes
homines instar arborũ cernit. quia facta multitudinis abse
luce discrecionis uid&: & quid talib: superest inisi ut diui¬
nadignatio quae eicuram hominis considerandi tribuit¬
& iam donum conferat discernendi quȩ maxime hominũ
uita sequenda quorum sit audienda doctrina ͦ Ande apte
dicitur Quia secunda inpositione manuũ suarũ dñseilucẽ
dare oma uidendi restituerit: Clare namq uid& om̃ã
quicaecus fuit : cum is qui inluminari intus meruit manifeste
didicerit quo modo credendum qualiter uiuendum qua̧ ꝓ
fide ueritatis atq: operatione iusticiae premia sint in futdro
lic & cisit illuco indo cou suaco dicens: uade
indomuetuam & sunuicũ intoieris. necomi dixer

Expanded text:
ongi temporis obscuritate depressus est, ut inter bonum et malum, fidem et perfidiam, sincera pietatis opera et simulationem justitiae adhuc discernere nesciat, quasi ambulantes homines instar arborum cernit, quia facta multitudinis absque luce discretionis videt. Et quid talibus superest, nisi ut divina dignatio, quae ei curam hominis considerandi tribuit, etiam donum conferat discernendi quae maxime hominum vita sequenda, quorum sit audienda doctrina? Unde apte dicitur quia secunda impositione manuum suarum Dominus ei lucem clare omnia vivendi restituerit. Clare namque videt omnia qui caecus fuit, cum is qui illuminari intus meruit manifeste didicerit quomodo credendum, qualiter vivendum, quae pro fide veritatis atque operatione justitiae praemia sint in futuro speranda. Et misit illum in domum suam dicens: Vade domum tuam: et si in vicum introieris,
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis ostendit. & suum esse filium calesti uocȩ signauit:¬
& quasi manifestius fidem aduentus eiꝰ illis insinuans. hicuir inquit
hic est ille quẽ moyses iste uobis sepius inmundo nasciturum pro¬
misit Huꝰ uerbis iuxta p̃ceptũ ipsius morsi &uos auscultate
&om̃s uiri amatores auscultare iub&e: & notandums sicut dnõ
in iordane baptizato sic & in monte clarificato tocius scaẽ trinita¬
tis misterium declaratur: quia nimirũ gloriameiꝰ quam in
baptismo credentes confitemur. in resurrectione uidentes
conlaudabimur : Nec frustra sp̃sscs̃ hic in lucida nuba ut alius
euangelista cõmemorat. illicapparebat incolũba : quia qui nunc
simplici corde fidem quam percipit seruat. tunc lucã a ꝑtae
uisionis quod crediderat contem plabitur. ipsaqua quamlus¬
trabitur inper p&uum gratia ꝓteg&ur
& Statim cincum spicientes neminẽ uiderurT

Expanded text:
discipulis ostendit, et suum esse Filium coelesti voce signavit. Et quasi manifestius fidem adventus ejus illis insinuans: Hic vir inquit hic est ille, quem Moyses iste vobis saepius in mundo nasciturum promisit. Hujus verbis juxta praeceptum ipsius Moysi et vos auscultate, et omnes veri amatores auscultare jubete. Et notandum quod sicut Domino in Jordane baptizato, sic et in monte clarificato totius sanctae Trinitatis mysterium declaratur. Quia nimirum gloriam ejus quam in baptismo credentes confitemur, in resurrectione videntes collaudabimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nube, ut alius evangelista commemorat, illic apparebat in columba, quia qui nunc simplici corde fidem quam percepit servat, tunc luce apertae visionis quod crediderat contemplabitur, ipsaque qua illustrabitur in perpetuum gratia protegetur. Et statim circumspicientes neminem viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
osdem quoq u&erib conparat utrib: quosuino nouo: id est
spiritͣalibus praceptis facilius disrũpi quã id posse continere
dicit: Erant aut̃ iamutres noui cũ post ascensũ dñ deside¬
rio consolationis eiꝰ orando &sperando innouantur : Tunc
enĩ acceperunt spm̃ scm̃. quo impl&i cũ linguis om̃ibus lo¬
dictumest. quia musto plenisunt isti: Nouũ enĩuinum
iam nouis utrib: uenerat: hocest sp̃sscĩ feruor spirit᷑alium
corda repleuerat: aliter: cauendum doctoriest n eanimȩ
non dum renouate sed inu&ustate malitiae perduranti
nouorũ misteriorũ secraeta comittat: quod siquerit aliquis
quid interuinũ nouũ misticae & uestimentum dist& nouũ¬
facile pat& : quia uino intus reficimur & in ebriam᷑ uestim̃to
aut̃ form secus induim᷑: cũ uero utrũq: ad significantiã uitae
pertin& spiritalis. uestimentũ profecto opera nr̃abona
qux̧ foras agimꝰ & quib corã hominib lucemus insinuat:

Expanded text:
se ueteribus utribus, quos uino nouo, id est spiritalibus praeceptis, facilius dirrumpi quam id posse continere dicit. erunt autem iam utres noui, cum post ascensum domini desiderio consolationis eius orando et sperando innouantur. tunc enim acceperunt spiritum sanctum, quo impleti, cum omnium dictum est, quia musto pleni sunt isti. Novum enim vinum jam novis utribus noverat, hoc est Spiritus sancti fervor spiritalium corda repleverat. Aliter. Cavendum nondum renovatae, sed in vetustate malitiae perduranti novorum mysteriorum secreta committat. Quod si quaerit aliquis quid inter vinum novum mystice et vestimentum distfacile patet quia vino intus reficimur et inebriamur, vestimento autem forinsecus induimur. Cum vero utrumque ad significantiam vitae pertinet spiritalis, vestimentum profecto opera nostra bona quae foris agimus, et quibus coram hominibus lucemus, insinuat;
Abbreviated transcription (Latin):
uersa patimur cum humilitate dño gratias agamus & in fir-¬
mitatis nr̃ae conscu de conlatis nobis remedus gratulemur:
Necesse est ut ad constienti amnrãm reuersi sollerter opera
nr̃a simul & cogitationes exploremus: & quicquid nos peccasse
depraehendimus digna castigatione purgemus: quicquid de
his quae nos recte fecisse credebamus uitio nobis elationis perisse
comperimus & hoc humili satis factione castigemus : Hȩc enĩ
nobis sepius fit causa flagellorum c&erum in nocentes &ius¬
tos ad augmenta praemiorum flagellariper fectorum & est
donum spaeciale uirorũ : uerberib autẽ temporalibus ad
& natormenta conpelli inpoenitentium est poena reproborũ:
utautẽ sciatis quia potestatem hag& filius homitus

Expanded text:
versa patimur, cum humilitate Domino gratias agamus, et infirversa patimur, cum humilitate Domino gratias agamus, et infirmitatis nostrae conscii de collatis nobis remediis gratulemur. Necesse est ut ad conscientiam nostram reversi solerter opera nostra simul et cogitationes exploremus, et quidquid nos peccasse deprehendimus, digna castigatione purgemus, quidquid de his quae nos recte fecisse credebamus, vitio in nobis elationis perisse comperimus, et hoc humili satisfactione castigemus: haec enim nobis saepius fit causa flagellorum. Caeterum innocentes et justos ob augmenta praemiorum flagellari, perfectorum est donum speciale virorum; verberibus autem temporalibus ad aeterna tormenta compelli, impoenitentium est poena reproborum. Ut autem sciatis quia potestatem habet Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
quieum colaphirar&. aut ad intellȩgenda & coerigen¬
da peccata nostrxe sicut maria sor&r a aron inere¬
mo obuerba temeritatis & suꝑ biȩ lȩproc percussa
est uel sicut para liticus dequo traectamꝰ : qui non nisi
dimissis primo peccatis potuit ab infirmitate curoeri
aut adgloriam dei saluantis siueper seipsum siue
per famulos suos sicut caecus natus in euangelio qui
Neq ipsepeccauit neque parentes eius sed ut manifesta¬
rentur opera đi in illo Sicut latarus cuius infirmitas
non fuit ad mortem septo gloriađi ut glorificaretur
filius đi pereum : aut ad inchoationẽ damnationis
deternȩ qđ reprorum est proprium sicut atiochus
& herodes quiuterq: suo tempore aduersus đm repugnan¬
des quod dor mentorum ingehennaperpetuo passuriessent
p̃sentiũ a flictionum miseria cunctis oftendebant
quibus congruit illud prophetȩ & duplici contricione
contere eos: undenecesse estinom̃ib quȩ temporaliter ad¬

Expanded text:
qui eum colaphizaret ; aut ad intelligenda et corrigenqui eum colaphizaret ; aut ad intelligenda et corrigenda peccata nostra, sicut Maria sormo ob verba temeritatis et superbiae lepra percussa est . Vel sicut paralyticus de quo tractamus, qui non nisi dimissis primo peccatis potuit ab infirmitate curari. Aut ad gloriam Dei salvantis, sive per seipsum, sive per famulos suos, sicut caecus natus in Evangelio , qui neque ipse peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo: sicut Lazarus, cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificaretur Filius Dei per eam . Aut ad inchoationem damnationis aeternae, quod reproborum est et proprium: sicut Antiochus et Herodes, qui utrique suo tempore adversum Deum repugnantes , quod tormentorum in gehenna perpetuo passuri essent, praesentium afflictionum miseria cunctis ostendebant. Quibus congruit illud prophetae: Et duplici contritione contere eos , unde necesse est in omnibus quae temporaliter ad
Abbreviated transcription (Latin):
nter dicere & facere multa distantia est: ut rum sint
paralitico peccata dignissa. solus nouerat quid dimit¬
tebat: Surge autẽ & ambula tam ille qui surgebat
quam hi qui surgentem uideant ad probare poterant:
F it igitur carnale signum. ut ꝓb& spirit᷑ale : quanquam
eiusdem uistus sit & corporis & animae uitia dimittese :
&ditur nobis intelligentia ꝓpt̃ peccata plerasq euenre
corporum debilitates. & idcirco forsitan prius dimittun¬
tur peccata : ut causis debilitatis ablatis sanitas restituat᷑
uinq siquidem sunt differentiae causarum ꝓquibus in hac
uita molestus corporalibus adfligamur: aut enim ad
merita augenda perpatientiam iusti corporis infirmi¬
tate grauantur. ut beati patres iob& thobias & innume¬
rimartyres in ut roq: testamento. atadcustodiã uir¬
tutum perceptarum nesu perbia temptante dispereant
sicut a postolus pauluscii. magnitudo reuaelationũ
extoll&̧cur datus est stimulus carnissuae angelus satanȩ

Expanded text:
nter dicere et facere multa distantia est; utrum sint paralytico peccata dimissa solus noverat, qui dimittebat. Surge autem et ambula, tam ille, qui surgebat, quam hi qui surgentem videbant approbare poterant. Fit igitur caejusdem virtutis sit et corporis et animae vitia dimittere. Et datur nobis intelligentia propter peccata plerasque evenire corporum debilitates. Et idcirco forsitan prius dimittuntur peccata ut, causis debilitatis ablatis, sanitas restituatur. Quaedam siquidem sunt differentiae causarum, pro quibus in hac vita molestiis corporalibus affligimur. Aut enim ad merita augenda per patientiam justi corporis infirmitate gravantur, ut beati Patres Job et Tobias, et innumeri martyres in utroque Testamento; aut ad custodiam virtutum perceptarum, ne superbia tentante dispereant: sicut apostolo Paulo, cui, ne magnitudine revelationum extolleretur, datus est stimulus carnis suae angelus Satanae
Abbreviated transcription (Latin):
sur suoculis p̃cabat᷑: & pulcbiaȩ discipulos sacram̃tis suicorporis
ac fanguinis inbutos & himmo piȩinter cessionis patricõ mendatos
inmnonte educit diuarũ : ut typicȩ desygn& nos peracceptionẽ sacra¬
mentori suoũ gque opẽ sue intertessions adaltiora ustitumn doni
& charis matu sci sps quib: incorde ꝑungamur conscendere debere¬
Praedicit qđ passuri sunt utcũ passi fuerint non desperent salutem
sedagentes paenitentiã liberent᷑: & signanter addidit in nocte ista scan¬
dalitabimiini : quia quomodoqui in bebriant᷑ nocte in hebriant᷑ sic & qui scan¬
dalũ paciunt᷑ in nocte &in tenebris sustinent: Nosuero dicamus :
Nox pr&erut diesaut̃ ađ ꝓpinquauit :¬

Expanded text:
sursum oculis precabatur. Et pulchre discipulos sacramentis sui corporis ac sanguinis imbutos, et hymno piae intercessionis Patri commendatos, in montem educit Olivarum, ut typice designet nos per acceptionem sacramentorum suorum, perque opem suae intercessionis, ad altiora virtutum dona et charismata sancti Spandalizabimini in nocte ista. Praedicit quod passuri sunt, ut cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur. Et signanter addidit: In nocte ista scandalizabimini, quia quomodo qui inebriatur, nocte inebriantur, sic et qui scandalum patiuntur, in nocte et in tenebris sustinent. Nos vero dicamus: Nox praeteriit, dies autem appropinquavit
Abbreviated transcription (Latin):
quã eꝰ uisionẽ requirat ad numerandus in eis dequibus ait ipse quia rece¬
perunt mercadem suam: Inimo quippe cogitationẽ ponere quidest
aliud quã quȩdam ariditas mentis qui aut̃ intellectu caȩlestiumiã
ꝑscã desideria desuꝑnis delectationis intimȩ cibo pascuntur quasi largi¬
ori alimento pinguescunt: hacenĩ pinguedine saginari psalmista con¬
cupierat cũ dicaebat: Sicut adipe & pinguedine repleatur anima meti
& pinquedinẽ caritatis ꝓ nobis mostẽ subut : humiliauit enĩ sem& ipsũ

Expanded text:
quam ejus visionem requirat, annumerandus in eis de quibus ait ipse: Qui recequam ejus visionem requirat, annumerandus in eis de quibus ait ipse: Qui receperunt mercedem suam. In imo quippe cogitationem ponere, quid est aliud quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desideria de supernis delectationis intimae cibis pascuntur, quasi largiori alimento pinguescunt. Hac enim pinguedine saginari Psalmista concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea et pinguedinem charitatis pro nobis mortem subiit: Humiliavit enim
Abbreviated transcription (Latin):
ratione: quia & ille quiest inferior nontim& : & illequiest superior
gerit timentis affectum: ille enĩ quasi homo cũ mostis ignorat. isteaut̃
quasids̃ in corpore constitutus fragilitatẽ carnis xxponit ut eorũ qui
sacramentũ in carnationis abiurant ecluder&᷑ impi&as Deniq & boc
doxit & manichaeus noncredidit: ualentinꝰ negauit martion fantasma iudi¬
cauit: Eousq aut̃ hominẽ quẽ ueritate corporis de monstrabat aequi¬
pinquẽ dinẽ dilectionis esse seruandã: Nequis uidelic& or anslm̃ iactare
suumerita ingemplũ pharisxi suꝑbientis audeat. quin pocius humili
uoce acmente ꝓclam& dspropitius estomibipeccatori: ncaridũ adilecti¬
one ꝓximi corgestans ad placandã sibi conditoris gratiã genuflectat
geta eũ quicentũ denarios fratriquossibi debebat dimittere nolens
decẽmilia talenta sibiadño frustra praecabat᷑ remitti. Neieunũ
abamore conditoris pectus habens teporalia quȩ lib& potius inoratione

Expanded text:
ratione. Quia et ille qui est inferior non timet; et ille qui est superior gerit timentis affectum. Ille enim quasi homo, vim mortis ignorat, iste autem quasi Deus in corpore constitutus, fragilitatem carnis exponit, ut eorum qui sacramentum Incarnationis abjurant excluderetur impietas. Denique et hoc dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, Marcion phantasma judicavit. Eo autem usque hominem, quem veritate corporis depinguedine dilectionis esse servandam, ne quis, videlicet, orans Deum, jactare sua merita in exemplum Pharisaei superbientis audeat, quin potius humili voce ac mente proclamet: Deus propitius esto mihi peccatori , ne aridum a dilectione proximi cor gestans, ad placandam sibi Conditoris gratiam genu flectat, juxta eum qui centum denarios fratri quos sibi debebat, dimittere nolens, decem miab amore conditoris pectus habens temporalia quaelibet potius in oratione,
Abbreviated transcription (Latin):
nos sueterpesmm sed ie utr&s intemtationem: hocest neteptatio
uos sapiec& eltimma &intra suos casses teneat Verbi grati mar¬
ter quꝓconsessione dñ sanguinẽ fudit tep̃tatus quidem est sedtẽp
se consequi: Ita que quantũ dear dore mentis confidimus tantum de
carnis frgilitate timeamus sed tamen uixta a posto lumspiritu carnis
operamosti ficantur : facit hic locus & aduersũ eu tychi anos quidi¬
cunt unam in mediatore dĩ & hominum dño & saluatore nãro ope¬
rationem unã fuisse uoluntatem : Cum enim dicit sp̃s quidẽ prũ

Expanded text:
ne tentemini, sed ne intretis in tentationem, hoc est, ne tentatio vos superet ultima, et intra suos casses teneat. Verbi gratia, martyr, qui pro confessione Domini sanguinem fudit, tentatus quidem est, sed tense consequi. Itaque quantum de ardore mentis confidimus, tantum de carnis fragilitate timeamus; sed tamen, juxta Apostolum: Spiritu carnis opera mortificemus . Facit hic locus et adversus Eutychianos, qui dicunt unam in Mediatore Dei et hominum Domino ac Salvatore nostro operationem, unam fuisse voluntatem. Cum enim dicit: Spiritus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quieã uiderit ad concupiscendũ sic p&rus quando cũq uerbis eder&
timorẽ quẽ tã uehementẽ animo concoeperat ut ꝑdurare poss& usq
ad terciã dni negationẽ tota trina einȩgatio tẽpori deputanda est
quando eũ trinȩ negationi sufficiens timor inuasit: Ũ
tisoliu&i : nunc eccła desuꝑ edisicatu : Int̾pr&at᷑ aut̃ gc̃semani
uallis pinguiũ siuepinguedinũ: Qđ uero non solũ dicta uelo pera nr̃i
saluatoris uerũ &iã loca & tẽpore inquib operatur & loquitur
mysticis ut sepe dictũ est sunt plena figuris cũ in monte orat ñs quasi
tacite nosammon& sublimiatantũ orando inquiri & ꝓcaelestib bonis
supplicars debere. Ad cũ inualle oat & hoc inualle pinguiũ siue pinguedi¬
nisip̃sius aequȩ insinuat nob̵ humilitatẽ sẽꝑ morationib & internȩ¬

Expanded text:
qui eam uiderit ad concupiscendum. sic Petrus quandocumque uerbis ederet qui eam uiderit ad concupiscendum. sic Petrus quandocumque uerbis ederet timorem, quem tam uehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, totquando eum trinae negationi sufficiens timor invasit. Et tis Oliveti, nunc Ecclesia desuper aedificata. Interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium, sive pinguedinum. QuSalvatoris, verum etiam loca et tempora in quibus operatur et loquitur mysticis, ut saepe dictum est, sunt plena figuris, cum in monte orat Dominus quasi tacite nos admonet sublimia tantum orando inquirere, et pro coelestibus bonis supplicare debere. At cum in valle orat, et hoc in valle pinguium sive pinguedinis ipsius aeque insinuat nobis humilitatem semper in orationibus, et intern
Abbreviated transcription (Latin):
gllus bis uocẽ dederitterme negitirus es : Sed quia ante primũ gali
cantũ coepta ẽ illa trina negatio : ad tenderua illiores ñquan docã cõ¬
pleturuses& p&erus sec quanta futura ess& quantbco eptunr idẽr trimu
anteglli cantũ quã ꝗ quã in animo eiꝰ : & ante primũ gallicantũ totapos¬
sit intellegi : Quãuis enĩ uerbis negaontis ante primũ coepta: Antese¬
cundũ autẽ gallicantũ ꝑ acrasit tota illa trina negatio : tam affectione ani
miltimor epaeri ante primũ totac̃ceptuest : Nec int᷑ ẽ quantis morarũ
in t̃uallis trinauoce enuntia tasit : cũ cor eiꝰ &iam ante primũ gulli
cantũ tota possider& :Iam magna scilic& formidine inbibita. ut poss&
dñm non solũ semel Sediterũ & t̾cio interrogatꝰ negare ut rectius dili¬
gentius que adtendentib: quomodo iã moechatus est mulierẽ in cordesuo

Expanded text:
gallus bis vocem dederit, ter me negaturus es. Sed quia ante primum galli gallus bis vocem dederit, ter me negaturus es. Sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, attenderunt illi tres non quando eam completurus esset Petrus, sed quanta futura esset, quandoque coeptuante galli cantum, quamquam in animo eius et ante primum galli cantum tota \'possit intellegi. quamuis enim uerbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi et timore Petri ante primum tota concepta est. nec interest, quantis morarum interuallis trina uoce enuntiata sit, cum cor eius etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilicet formidine inbibita, ut posset dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque adtendentibus, quomodo iam mulierem moechatus est in corde suo
Abbreviated transcription (Latin):
terae e notauu & p&rus deardore fidei pr¬
mittebat: & saluator quasids̃ fut ura nouerat: & nota qui a p&rus
in nocte neg& : & neg& tertio: postquã aut̃ gallus caȩcinit & decres¬
centib: tenebris uicina luxnuntiata est: conuersus fleuit a mare :
t̃ Negationss sordes lacrimis lauans Non est sane arbitrandũ esse
contrariũ qđ marco dicente prius quã gallus bis uocẽ dederit ter
mees negaturꝰ : c&erie uangdistȩ simplicit̃ dixerunt priusquã
ꝑmansit negatione animi ꝓposito que mendatii : donecãdmnonitus
quidei p̃dictũ sit amaro fl&u & cordis dolore sanar&᷑ : harautẽ
tota id est trina negatio si post primũ gallicantũ inciper& falsũ
dixisi& u derentur tres qui chxerunt dxisse dĩm quia ante quãgail¬
lus cantar& tercum p&erus esset negaturus rur sasstotã trinã negictio¬
nẽ anteꝑ egissa qđ cantare gallus inciperđ : su ꝑfluodixisse marcuscdepre
henderdur Seꝑsonadñi: Amendico tibi quiati in noete bacprius quam

Expanded text:
ter me es negaturus. Et Petrus de ardore fidei pmittebat, et Salvator quasi Deus futura noverat. Et nota quod Petrus in nocte neget, et neget tertio. Postquam autem gallus cecinit, et decrescentibus tenebris, vicina lux nuntiata est, conversus flevit amare, ternae negationis sordes lacrymis lavans. Non est sane arbitrandum esse contrarium quod Marco dicente: Priusquam gallus bis vocem dederit, ter me es negaturus, caeteri evangelistae simpliciter dixerunt: Priusquam  eadem namque permansit negatione, animo propositoque mendacii, donec, admonitus quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. Haec autem tota, id est, trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse viderentur tres qui dixerunt dixisse Dominum quia antequam gallus cantaret, ter eum Petrus esset negaturus. Rursus si totam trinam negationem ante peregisset henderetur ex persona Domini: Amen dico tibi, quia tu in nocte hac, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ patris flagitat : ut nos utriq exemplo illius informatiui ubi ad-¬
uersa in minere senserimꝰ nos patrem dm̃ hebraei abba inuo inuocantes
una sidei & caritatis deuotione p̃sidiũ caeleste queramꝰ :  Vnde doc-¬
tor egregius formã docendi ad nõ sumens : ita suos ad loꝙ alloquit᷑ audi¬
tores: Accepistis spm̃ adobtionis filiorũ in quo clarmamꝰ abba pa¬
ter: abbanimirũ illi quide isra helitico populo : nos pat̃ qui
de gentibus ad sid ẽ xp̃iuenimꝰ¬

Expanded text:
auxilium Patris flagitat, ut nos utrique exemplo illius informati, ubi adauxilium Patris flagitat, ut nos utrique exemplo illius informati, ubi adversa imminere senserimus, nos, Patrem Deum, Hebraei, Abba, invocantes, una fidei et charitatis devotione praesidium coeleste quaeramus. Unde doctor egregius formam docendi a Domino sumens, ita suos alloquitur auditores: Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba pater . Abba nimirum illi, qui de Israelitico populo, nos Pater, qui de gentibus ad fidem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ dici quã temporaliter sust ex uirgine : uoluntatẽ uero eius
quieũ mist eãuidelic& signans quã intẽporaliter &ernus habuit
Orat transire calicem. ut ostendat uere
dispensationẽ ad quã missus est &clamat Sed nonqđ ego uolo sed
qđtu. Simoritur mors meñ moriente secundũ carnẽ uidelic& tran¬
seat aitcalxx : uerũ quia non aliter hocfi&: ait : Nonqđ ego ulo sed
qđ tu: quodaut̃ patrem in uocans duplici nomine dicit: Abbapater
utriusq: populullũ & uidȩi scilic& &gentilis dm̃esse ac saluatorẽ
ostendit: Ioẽ nãq abba qđ & pater signisicat: sed abba hebreũ
pater grȩcũ est & latinũ: utergo utrũq: populũ in eũ crȩditurum
abutroq eũ inuo candũ esse docer& : utraq lingua eum primus
ipse inuocat: Ipse est em̃bonus pastor quianimã dando ꝓouibus
suis unũ deduob gregib ouile ꝑficit: Ideoq utriusq uocȩ gregis gis¬

Expanded text:
tem dixit, quam temporaliter sumpsit ex virgine; voluntatem vero ejus qui eum misit, eam, videlicet, signans, quam intemporaliter aeternus habuit cum Patre communem. Orat transire calicem, ut ostendat vere, dispensationem ad quam missus est, et clamat: Sed non quod ego volo, sed quod tu. Si moritur mors, me non moriente, secundum carnem videlicet, transeat, ait, calix iste. Verum quia non aliter hoc fiet, ait: Non quod ego volo, sed quod tu. Quod autem Patrem invocans duplici nomine dicit Abba Pater, utriusque populi illum, et Judaei, scilicet, et gentilis, Deum esse ac Salvatorem ostendit. Item namque abba quod et pater significat. Sed abba Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crediturum, ab utroque eum invocandum esse doceret, utraque lingua eum primus ipse invocat. Ipse est enim bonus pastor, qui, animam dando pro ovibus suis, unum de duobus gregibus ovile perficit. Ideoque utriusque voce gregis