comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista finiat᷑. qͣndo ille eui finit᷑. iterũ mori ñ
cogit᷑. Cũ aut̃ unieuiq mortaliũ sub eotti¬
dianis uite huiꝰ casibꝰ. innumerabiles mortes
quodamͦ cõminent᷑. quandiu incertũ c̃. que¬
nã carũ uentura sit. quero utrũ satisit. unã
ꝑpeti moriendo. an om̃s timere uiuendo.
Nec ignoro. quã ettiꝰ eligat᷑. diu uiuere subti¬
more tot mortiũ. quã semel moriendo. nul¬
ła de inceps formidare. S aliud ẽ qđ carnis
sens infirmit̃ pauid refugit. aliud qđ m̃¬
tis ratio diligent̃ enueleata ẽ uincit. Mala
mors putanda ñ ẽ: quã bona utta p̃cesserit.
Neq enĩ fac̃ masã mortẽ. nisi qđ seqͥt᷑ mortẽ.
Nonitaq: mustũ eurandũ ẽ cis. qui necessario
morituris̃. quid accidat ut moriant᷑ s. mori¬
endo quo ire cogant᷑.Cũ gͥ xp̃iani nouerint.
longe meliorẽ fuisse religiosi pauꝑis mortẽ in¬
ter lingentiũ canũ linguas. quã impii diurtis

Expanded text:
ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pauidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata conuincit. Mala mors putanda non est, quam bona uita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut moriantur, sed moriendo quo ire cogantur. Cum igitur Christiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium canum linguas quam inpii diuitis
Abbreviated transcription (Latin):
acciderit. ut dũ habere eredit᷑ torqueret᷑. ue¬
rũtam̃ etiã si aecidit. ꝓfecto qui int̃ illa tor
tam̃ sẽc̃ pauꝑtatis ẽ fessor. sine celesti mercede
torqueri. Multos inquiunt etiã xp̃ianos
fames duuturna uastauit. Hoc quoq inus
suos bonifideles. pie tolerando uerterunt.
Quos enĩ fames necaũ. malis uite huiꝰsiẽ corpo¬
ris morbꝰ eripuit. Quos aut̃ ñ necaũ. doeuit
pareiꝰ uiuere: docuit ꝓduetiꝰ iciunare. S enĩ¬
mortiũ feda uarietate ẽsũpti. Hoc si ẽgre fe¬
renđu ẽ. om̃ibꝰ qui in hane uitã percatis̃. utiq
cõmune ẽ.Hoc seio. neminẽ fuisse mortuum :
qui ñ fuerat aliquando moriturus. Finis aũ¬
uitȩ. etiã tã longam quã breuẽ uttã.hoc idẽ
facit. Neq enĩ meli aliud. & aliud deterius.
aut aliud maiꝰ. & aliud breuiꝰ ẽ. qđ iã pariter
ñ ẽ. Quid aut̃ int̃ ẽ quo mortis genere uita

Expanded text:
acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: ueacciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen etiamsi accidit, profecto, qui inter illa tormtamen sanctae paupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit productius ieiunare. CAoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita
Abbreviated transcription (Latin):
maluerunt. boni ñ erant. Ammonendi aũ
fuerant qui tanta patiebant᷑ ꝓ auro. qñ¬
ta eẽt sustinenda ꝓxp̃o. ut cũ potiꝰ dilige.¬
re diseerent. qui ꝓse passos et̃nafelicitateditar.
ñ aurũ & argentũ ꝓquopati miserrimũ
fuit. scum̃tiendo occultaret᷑. scuutrũ di¬
cendo ꝓderet᷑. Namq int̾̃ tormenta. nemo
xp̃m confitendo amisit: nemo aurũ nisi ne¬
gando seruauit. Quo eirea. utiliora erint
fortasse tormenta. que bonũ incorruptibi¬
le amando docebant: quã illa bona quesine
ullo utili fruetu dominos. sui amore torque¬
bant. S quiđã euã non habentes qđ ꝓderent
du ñ eredunt᷑ torti s̃. Et hi forte habere cupi¬
ebant: nec sc̃a uoluntate pauꝑes erant. Quibꝰ
de monstrandu fuit. ñ facultatess: ipsascupi¬
ditates talibꝰ dignascẽ eruciatibꝰ. Si uͦ uite
melioris ꝓposito reconditũ aurũ argentũq
ñ habebant: nescio qͥdẽ utrũ euiquã talium

Expanded text:
maluerunt, boni non erant. Admonendi autem maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae melioris proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium
Abbreviated transcription (Latin):
tu dĩsiu illuc migrauert̃. quo omnino acce¬
dere non possent: Inde paulinus nr̃ nolen
usis ep̃e. ex opulentissimo diuite uoluntate
pauꝑrimꝰ. &. copiosissime sẽs.: qͥuando & ip¬
sam noła barbari uastauert̃. cũ abeis teneret᷑
sie incorde suo ut ab eo postea cognoiuimꝰ
p̃cabat᷑. Dñe ñ exeruciet ꝓpt̾ aurũ & argen¬
tũ.: ubi enĩsint om̃a meatuseis. Ibi enĩ habe¬
bat om̃a sua. ubi eũ ẽdere & thesauri lare ille
monuerat. qui hȩc mala mundo uentura p̃¬
dixerat. Ae ꝑhoe qui dño suo monenti obę¬
dierant. ubi. & quomͦ thesauri lart deberent:
nec ipsas t̾renas diuitias barbaris ineursan¬
tib amiserunt. Quos aut̃ non obedisse peni¬
tuit. quid detalibꝰ reb faciendũ cẽt. si non
p̃cedente sapientia. certe consequente ex¬
ꝑientia didicerunt. At enĩ quiđa boni etiã
xp̃iani torm̃tis exeruciati sunt: ut bona
torqueri. quã mãmona iniquitatis ꝓdere

Expanded text:
tu Dei sui illuc migrauerunt, quo accetu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona torqueri quam mammona iniquitatis prodere
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunieent: thesaurilent sibi fundam̃tũ
bonũ infiturũ. ut adp̃hendant uerã uitã.
Hee qui desius diuitiis faciebant. magnis s̃
lueris leuia dapna solãti. plusletati exhis
que facile tͥbuendo tuti seruauerunt. quã
contristati exhis que timide retineido fa¬
ciliꝰ amiserunt. Hoc enĩ potuit int̾ra perire.:
quod piguit inde transferre. Nam qui reec¬
perunt ẽsiliũ dñi sui dicentis: nolite uob̾
ẽ dere thesauros int̾ra. ubi tinea & rubigo
ext̃minant. & ubi fures effodiunt & furant᷑.
s thesauri late uob thesauros in celo. quofur
ñ accedit ꝙ tinea eorrũpit. Abi est thesau¬
rus tuus. illicerit & eortuũ: tribulationis
tẽpore ꝓbauerunt: quã recte sapuerint. non
contẽpnendo ueracissimũ p̃ceptorẽ & the¬
sauri sui fidelissimũ inuictissimũq eusto¬
đe. Nã simulti gauisi s̃. ibi sehabuisse diui¬
tiassuas quo ẽtigit ut hostis ñ aecederet: qͣn¬
to certiꝰ & securi gaudere potuert̃. qui moni¬

Expanded text:
communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt quam recte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius gaudere potuerunt, qui moni
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ut eis adderetur etiã exꝑim̃tor discipli¬
na:a quibꝰ tã diufuerat neglecta uerboꝵ.
Nã cũ diẽ apłs. qui uolunt diuites ficri. in¬
eidunt intẽptationẽ. & eet̾a: ꝓfeeto in diui¬
tiis cupiditatẽ rep̃hendit. ñ facultatẽ. quã
p̃espit alibi dicens. Pcipe diuitib. huiꝰ mũ¬
di.non suꝑbe sapere. neq sperare in ineer¬
to diuitiarũ.s. in dõuiuo. qui p̃stat om̃a

Expanded text:
enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplienim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tes afide perrauerunt: & inseruerunt sesdolo¬
ribꝰ multis. Quib gͦ terrenę diuttie illa uast¬
atione ꝑiert̃.si cassic habebant. quẽ ad modii
abisto foris pauꝑe. intus diuite audierant. idẽ
simundo utebant᷑ tanquã non utentes. po¬
tuerunt dieere. qđ ille grauit̃ tẽptatus. & ID.
minime suꝑatus. Nudus exii deuentre ma¬
tris mee nud reuertar int̾rã. Dñs dedit. Ii¬
dns abstulit. sieut dño placuit ita factũ ẽ:
sit nom̃ dñi benedictũ: ut bonꝰseruus ma¬
gnas facultates haberet. ipsam sui dni uo¬
luntatẽ. eui pedissecus mente diteseeret. nẽc
contristaret᷑ eis reb uiuens relietis. quascito
fuerat moriens relicturus. Illi aut̃ infir¬
miores. qui t̾renis his bonis quã uis ca non
p̃ponerent xp̃o. aliquantula tam̃ cupidi¬
tate eoherebant: quantũ hec amando peeca¬
uerint. ꝑdendosenserłnt. Tantũ quippe do¬
luert̃. quantũ se dolorib inseruert̃. sicut
apłm dixisse sup̃ cõmemoraui. Oportebat

Expanded text:
rrauerunt et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut apostolum dixisse supra commemoraui. Oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s. nec talebonũ eẽ. qd inuito animo ñ pos¬
sit auftrri. Qui etror eisfortasse sublatus ẽ. Cũ
enĩ cogitant. q̃ c̃scientia dõ seruicrint & fide
in ẽcussa. ñ de illo sentiunt. qđ ita sibi seruien¬
tes. cũq: ita inuocantes deserere ullomͦ potu¬
erit. quantũq: illa castitas placeat dubitare
ñ possunt: uident ẽẽ ꝯsequens. neq̃qm illud
fuisse ꝑmissurũ. ut hec acciderent scĩs suis.si
comodo perire posset sc̃itas. quã c̃tulit cis. & dilig̃

Expanded text:
s; nec tale bonum esse, quod inuito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant. qua conscientia Deo seruierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt, quod ita sibi seruientes eumque inuocantes deserere ullo modo potuerit, quantumque illi castitas placeat dubitare non possunt, uident esse consequens nequaquam illum fuisse permissurum, ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit
Abbreviated transcription (Latin):
re & id uirtutẽ labefactandã eneruandãq
romanã. ꝓegrine ẽsentire neqͥtie. Tantũq: anc¬
toritate uasuitꝰ ut u̾biseiꝰ cõmota senatoria ꝓ¬
uidenti.a. etiã subsellia. qͥb̾adhorã congestis in
ludorũ speetaculo. iã uticiuitas eeperat. dein¬
ceps ꝓhiberet adponi. Quanto studio iste ab
urbe roma ludos ipsossecnieos abstulisset. si
auetorttti coꝵ ꝗͦs do̾s putabat resistere aude
candos etiã ipse potiꝰ quã ẽ tẽpnendos existi¬
mabat. Nondũ enĩfuerat delarata gentibꝰ su¬
ꝑna doctna. qͦfide eor mundans. ad celestia ł
suꝑ celestia capessenda humili pietate huma¬
nũ mutaret affectũ: & adnatu suꝑboꝵ demo¬

Expanded text:
re et ad uirtutem labefactandam eneruandamque re et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere audercandos etiam ipse potius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia capessenda humili pietate humanum mutaret adfectum et a dominatu superborum daemo
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinuandoꝵ facultas ñ ec̃t: nisi ambitio puale¬
ret. Minime aut̃ p̃ualeret ambitio: nisi in po¬
pulo auartia luxuiaq: eorrupto. Auarus u
liruriosꝰq: ppłs. sedis reb effeetꝰ ẽ: q̃s nasiea
ille ꝓuidentissime cauendas eẽ censebat. quando
ciuitatẽ hostiũ maximã. fortissimã. opulentissi¬
mã nolebat auferri ait timore libido p̃merit᷑.
libido p̃ssa ñ luxuriaret᷑. luxuriaq cohibita.
nec auaritia grassaret᷑. Quibꝰ uitus obseruatis. ei¬
uitati utilis uirtꝰ floreret & cresceret: eiq uir¬
tuti libertas ẽgrua ꝑmaneret. Hinc etiã trat.&
ex hae ꝓuidentissima patrię caritate ueniebat.
qđ idẽ ipsc ur̃ pontifex maxinꝰ. isenatu illiꝰ
uir optimꝰ. caueã theatri. senatũ ẽstruete moli¬
entẽ ab hac disputatione & cupiditate cõpes¬
cuit: ꝓsua sitq oratione grauissima. ne grecã
lururiã uiribꝰ patrie moribꝰ paterent᷑ obripe¬

Expanded text:
continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualecontinuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illiusuir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepe
Abbreviated transcription (Latin):
fellit: re ipsa ꝓbatũ c̃ quã uerũ diceret. Deleta
qͥppe keartagine. magno seilie t̃rore romane
reipublice depulso & extineto. tanta derebꝰ
ꝓsperis orta mala ẽtinuo subsecuta s: ut cor¬
rupta diruptaq c̃ eordia. priꝰseuis eruentisq. se¬
ditionibꝰ. deinde mar malatũ conerione cau¬
satũ. bellis etiã ciuilibꝰ tantę strages ederentur.
tant᷑ sanguis effunderet᷑. tonta eupiditate ꝓ¬
seriptionũ ac rapinarũ ferueret inmanitas.
ut romani illiqͥuita intregriore mala metuebat
ab hostibꝰ. ꝓdita integritate uite. erudeliora
pattrent᷑ aeiuibꝰ. Eaq. ipsa libido dominandi.
que int̾alia uttia generis humani meratior
inerat unuisoppło romano. pca quã in paueis
pottutioribꝰ iẽ obiritos fangatosq ectosatiã
iugo scruitutis opp̃ssit. Nam qͣndo illa qͥesecti
insuꝑbissimis mentibꝰ. donec ẽtinuatis hono¬
ribꝰ ad potestatẽ regiã ꝑueniret. Honorũ porro

Expanded text:
fellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta fellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitutiin superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro
Abbreviated transcription (Latin):
cohibent. Cur enĩ afflicti rebꝰ aduersis. detẽporibꝰ
querimini xp̃ianis. nisi qͥa uramluxuriã cupi¬
tis habere securã. & ꝑditissimis moribꝰ remota
om̃i molestiarũ asperitate diffluere. Neq enĩ ꝓptea
cupitis habere paec̾.& om̃i genere copiarũ habun¬
dare. ut hisbonis honeste ut amini. hoc ẽ modeste.
sobrie. tẽꝑant̾. pie. ẜut infinitiuarietas uolupta¬
tũ. insinis effusionibꝰ exqͥrat᷑. sedisq reb̾ ea mala
oriant᷑ inmoribꝰ. qͥscuientibꝰ peiora sint hostibꝰ.
At ille scipio pontifex maximꝰ ur̃. ille iudicio
totiꝰ senatꝰ uir optimꝰ. istã uob̾ metuensealami¬
tatẽ. nolebat emulã tune impũ romani cartha¬
ginẽ dirui. & decernenti ut destrueret᷑ eͣt dice¬
bat eatoni. timens infirmis animis hostẽ sccu¬
ritatẽ. & tanqm pupillis ciuibꝰ idoneũ tutorẽ.
necessariũ uidens eẽ terrorẽ. Hec eũ sententia fe¬

Expanded text:
cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fe
Abbreviated transcription (Latin):
penitendã. inq̃crudit᷑ ad et̾nã. bonisq t̾renis tanq̃m
pegͥna utit᷑. nec capit᷑. malis aut̃ aut ꝓbat᷑. aut cm̃¬
dat᷑. illi uͦ qͥ ꝓbitati eiꝰ insultant. eiq dicunt. eum
forte inaliq̃ tẽporalia mala deuenerit. ubi ẽ đs̃ tuu:
ipsidicant. ubi s̃ dii eoꝵ. eũ talia patiunt: ꝓquibꝰ
cuitandis. cosł colunt. ł colendos eẽ ẽtendunt.
Nam ista respondet. ds̃ ms ubiq p̃sens c̃ ubiq toiꝰ.
nusqͣm inclus ꝗͥ possit ad eẽ sceret᷑. ab ẽẽ ñ motus.
ille cũ me adusis tebꝰ exagitat. aut merita exami¬
leratis pie malis tẽporalibseruat. Iosaut̃ qͥestis.
eũ qͥbꝰ loqui dignũ sit saltĩ dedus ur̃is. q̃ntominꝰ
de dõ meo. qͥ t̾ribilis ẽ suꝑ om̃s deos. quõ di gentiũ
ur̃ qnđa pontifex uiueret. quẽ subt̾rore belli
puniei insuscipiendis frigissacris. cũ uir optimꝰ
quereret᷑. unius senatꝰ elegit. euiꝰ osfortasse non
audereris aspieere apse uosabhac inpudentia

Expanded text:
renis tamquam peregrina utitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. Illi uero, qui probitati eius insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum talia patiuntur, pro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possit adesse secretus, abesse ille cum me adversis rebus exagitat, aut merita examileratis pie malis temporalibus servat: vos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltem de diis vestris, quanto minus de Deo meuester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ cultor illoꝵ. đu cis uiris irandi fidẽ ser¬
uaret. patͥ̾a caruit. cũ aliã ñ haberet. captiuusq
apud hostes ꝑlongã mortẽ. supplicio noue eru¬
delitatis occis ẽ. multomi̾nꝰ nom̃ eriminan
oũ ẽxp̃ianũ incaptiuitate saeratorũ suoꝵꝗ¬

Expanded text:
simus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem sersimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio nouae crudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. tanta quisquã dementia mire eccitatiᷤ
obnitit᷑: ut ẽ tendere audeat. uniu̾sam eiui¬
tatẽ deos eolentẽ infelieẽ eẽ ñ posse: unũ uͦ
hominẽ posse. qđ uidlicet potentia deoꝵ
suoꝵ multos potiꝰsit idonea ẽseruare. quã
singłos. eũ multitudo ẽstet exsingłis. Si aũ
dicunt marcũ regulu etã m illa captiuitate.
illisq erutiatibꝰ corꝑis. animi u̾tute beatũ
cc̃ potuisse. utꝰ potiꝰ uera querat᷑ qͣbeata pos¬
aliunde ħo. cũ aliud eiuitas ñsit. quã concorᷤ
hominũ multitudo. Quã obrẽ ñ đu interĩ
disputo. qͣlis in regulo uͥtꝰ fuerit. suffiẽ nune
ꝗd isto nobilissimo exemplo cogunt᷑ fateri.
ñ ꝓpt̾ corꝑis bona. ł carũ rerũ. quȩ exrrinseeᷤ
homini accedunt. colendos đos: qͣndoqͥ dẽ
accidit regulo etiã eiuitai tã diligent᷑ quã
ille deos eolenti. aecidere potuisse fateantur.
ligioni exhine in prudent᷑.atq inpudenter

Expanded text:
tatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis tatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esde homo: cum aliud civitas non sit, quam concors hominum multitudo. Quamobrem nondum interim disputo, qualis in Regulo virtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri, non propter corporis bona, vel earum rerum quae extrinsecus homini accidunt, colendos deos; quandoquidem accidit Regulo, etiam civitati tam diligenter, quam ille, deos colenti accidere potuisse fateantur, ligioni hinc impudenter atque imprudenter
Abbreviated transcription (Latin):
ũ tales. q̃les poetarũ ur̃oꝵ earminibꝰ cantitant᷑.
nulla ratione defenditis. ẽstitutã seilie inter
perõsi ꝓiecere animas. eui adsuꝑna redire cupi¬
enti. fas obstat. tͥstisq pal inamabilis unda alli¬
gat. Anforte idõ ibi ñ ẽ. qͥa ñ insontẽ s: male sibi
c̃seiã seꝑemit: Qd si enĩ qđ ipsa tantũmͦ nosse
poterat. qͣmuis iuueni uiolent̃ irruenti. etiam
sua libidine illecta ẽsensit. ĩdq inse puniens
ita doluit. ut morte putaret expiandũ. qm̃qͣ.
nec sic qͥdẽ se oceidere debuit. si fructuosã poss
ap̃ deos fassos agere penitentiã. Uerũtam̃ si forte
ita ẽ falsũq c̃ illud. qđ duo fuer̃ & adust̾iũ unuꝰ
admisit. s potiꝰ ambo adult̾iũ cõmiscr̃. unꝰ mani¬
festa inuasione. ast̾a latente ẽsensione: ñ se oeeid
insontẽ: & ido potẽ alitteratis eiꝰ defensoribꝰ dici.

Expanded text:
am tales, quales poetarum uestrorum carminibus cantitantur, am tales, quales poetarum uestrorum carminibus cantitantur, nulla ratione defenditis, constitutam inter perosi Proiecere animas; cui ad superna redire cupienti Fas obstat, tristisque palus inamabilis undae Adligat. An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi consciam se peremit? Quid si enim quod ipsa tantummodo nosse poterat quamuis iuueni uiolenter inruenti etiam sua libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut morte putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est illud, quod duo fuerunt et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a litteratis eius defensoribus dici
Abbreviated transcription (Latin):
mandauer̃. Et tobias sepeliendi mortuos. dm
ꝓmeruisse teste angło cõm̃dat᷑. Ipse qͦq: dñs.
die t̾rioresurrecturus. religiose mulieris bo¬
nũ opꝰ p̃dicat. p̃dicanduq cõm̃dat: quod un¬
guentũ p̃ciosũ suꝑm̃bra cius effuderit. atq
hoc ad eũ sepelienđu fecerit. Et laudabiliter
cõmemorant᷑ in eugłio. quicorpꝰ cius deeruee
acceptũ. diligent̾atq honorifice tegenđiise¬
peliendũq eurarunt. Uerũ istẽ auetoritatesn
hoc admonent. qđ insit ulluscadaueribꝰ senso.
s ad dĩ ꝓuidentiã. cui placent etiã talia pieta¬
tis officia. corpora qͦq mortuoꝵ ꝑtinere signi¬
ficant: ꝓpt̃ fide resurrectionis asstruendam.
Vbi & illud sa lubrit̾ discit᷑. quanta possit eẽ
remuneratio ꝓelemosinis. quas uiuentibꝰ & sen¬
tientib exhibemꝰ. sineꝙ hoc apud d̾m perit.
qđ ex animis hominũ m̃bris. officii diligen

Expanded text:
mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum mandauerunt. et Tobis sepeliendo mortuos deum promeruisse teste angelo commendatur. ipse quoque dominus die tertio resurrecturus religiosae mulieris bonum opus praedicat praedicandumque commendat. quod unguentum pretiosum super membra eius effuderit atque hoc ad eum sepeliendum fecerit. et laudabiliter commemorantur in euangelio qui corpus eius de cruce acceptum diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt. uerum istae auctoritates non hoc admonent, quod insit ullus cadaueribus sensus, sed ad dei prouidentiam, cui placent etiam talia pietatis officia, corpora quoque mortuorum pertinere significant propter fidem resurrectionis asVbi et illud salubriter discitur quanta possit esse remuneratio pro elymosinis quas uiuentibus et sentientibus exhibemus si neque hoc apud Deum periit quod exanimis hominum membris officii diligen
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quibꝰ & ipsiꝰ carnis. menbroꝵq: omniũ refor¬
matio. ñ sołũ ext̾ra. uerũ etiã exalioꝵ elem̃toꝵ
sceretissimosinu. quo di lapsa ca dauera recesse¬
runt. intẽporis puncto. reddenda & redinte¬
granda pmittit᷑. Nec ideo tam̃ ẽ tẽpnenda &
abicienda s̃ corpora de functoꝵ. maximeq: iust¬
orũ atq fideliũ. quibꝰ tanquã organis & uasis.
& anulꝰ. acsiquid huimͦi. tanto catiꝰ ẽ posteris.
quanto erga parentes maior affectus: nullo mͦ
ipsa spernenda s̃ corꝑa. quȩ utiq multo fami¬
uariꝰ. atq c̃ iunctiꝰ quã quelibet indum̃ta gest¬
amꝰ. Nee enĩ ñ ad ornam̃tũ ł adiutoriũ qđ ad¬
hbetur extrinsecꝰ. s ad ipsam naturã homi¬
iisꝑtinent. Unde & antiquoꝵ iustoꝵ funera
officiosa pietate eurata s̃. & ex equie celebrate.
& stpultura ꝓuisa:. ipsiq dũ uiuerent desepe¬
liendis. ł ctiã transferendis suis corporib filus

Expanded text:
nis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium refornis, quibus et ipsius carnis membrorumque omnium reformatio non solum ex terra, uerum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadauera recesserunt, in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur! Nec ideo tamen contemnenda et abicienda sunt corpora defunctorum maximeque iustorum atque fidet anulus ac si quid huius modi tanto carius est posteris, quanto erga parentes maior affectus, nullo modo ipsa spernenda sunt corpora, quae utique multo familiarius atque coniunctius quam quaelibet indumenta gestamus. haec enim non ad ornamentum uel adiutorium, quod adhibetur extrinsecus, sed ad ipsam naturam hominis pertinent. unde et antiquorum iustorum funera officiosa pietate curata sunt et exequiae celebratae et sepultura prouisa, ipsique, cum uiuerent, de sepeliendis uel etiam transferendis suis corporibus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
infelicitatẽ. qͥ isti ꝑpessis̃. Quãuis enĩ hȩc in ẽ¬
spectu hominũ dura & dira uideant᷑. s: p̃ciosa
arũ. magis s̃ uiuoꝵ solatia. quã subsidia mor¬
tuoꝵ. Si aliqͥd ꝓdẽ impio scpultura p̃ciosa.
oberit pio uilis. aut nulla. Pelaras exequias
inẽspectu hominũ. exhibuit purpurato illi
diuiti turba famuloꝵ. S multo clariores in
c̃speetu dñi. ulceroso illi pauꝑi.ministeriũ
p̃buit angłoꝵ. qui cũ ñ extuler̃ in marmo¬
reũ tumułũ. s in abrahe gremiũ sustulerunt.
Rident hee illi. eontra quos defendendam
suseepimꝰ eiuitatẽ dĩ. Uerũ tam̃ sepulture eu¬
rã ctiã coꝵphy. losophi ẽtẽpser̃. Et sepe uniusi
exereitꝰ. dũ ꝓt̾rena pat̾a morerent᷑. ubi postea
iacetent. uel quibꝰ bestus esec fierent ñeurar̃
licuitq dehacre poenis plausibilit̃ dicere. eȩ¬
lo tegit᷑ qui ñ habet urnã. Quanto minꝰ de¬
bent de corporibꝰ insepultis insultare xp̃ia¬

Expanded text:
infelicitatem, qui ista perpessi sunt. quamuis enim haec in conspectu hominum dura et dira uideantur, sed pretioarum, magis sunt uiuorum solacia quam subsidia mortuorum. Si aliquid prodest inpio sepultura pretiosa, oberit pio . uilis aut nulla. Praeclaras exequias in conspectu hominum exhibuit purpurato illi diuiti turba famulorum, sed multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum non extulerunt in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium susrident haec illi, contra quos defendendam suscepimus ciuitatem dei. uerum tamen sepulturae curam etiam eorum philosophi contempserunt. et saepe uniuersi exercitus, dum pro terrena patria morerentur, ubi postea iacerent uel quibus bestiis esca fierent, non curarunt, licuitque de hac re poetis plausibiliter dicere: caelo tegitur, qui non habet urnam. quanto minus debent de corporibus insepultis insultare Christia
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ t̃ra ñ texit .s nulłu eoꝵ quispiã acelo &
t̃ra separauit: quã totã implet p̃sentia sui qͥ
nouit unde resusertet qđ ereauit. Dicit᷑ qͥđẽ
inpsalmo. posuer̃ mortalia seruoꝵ tuoꝵ escaᷤ
uolatilibꝰ celi. carnes scõꝵ tuoꝵ bestus t̃re: ef¬
fuder̃ sanguinẽ eoꝵ uelut aquã in ei cuttu

Expanded text:
norum terra non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et norum terra non texit, sed nullum eorum quisquam a caelo et terra separauit, quam totam inplet praesentia sui, qui nouit unde resuscitet quod creauit. dicitur quidem in psalmo: posuerunt mortalia seruorum tuorum escam uolatilibus caeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; effuderunt sanguinem e
Abbreviated transcription (Latin):
intanta strage cadauerũ. nec sepeliri potuernt.
Neq istuc pia fides nimiũ reformidat: tenens
p̃dictũ. nec absumentes bestias resurrecturis cor¬
porib obfuturas. quoꝵ capillꝰ capitis ñ ꝑibit.
Nullomͦ diceret ueritas. uolite timere cosqui
corpꝰ occidunt. animã aut̃ ñ possunt occidert.
si quiequã obeẽt future uite. quic qͥd inimiei
de corporibꝰ occisoꝵ facere uoluissent. Hisifor¬
te quispiãsic absurdus ẽ. ut ẽtendat eos qui
corpus occidunt. ñ timeri debere ante mortẽ
ne corpꝰ oecidunt. & timeri debere post mortẽ.
ne eorpꝰ occisũ sepeliri nonsinant. Falsũ est
sͦ qđ ait xp̃equi corpꝰ oecidunt. & postea non
habent quidfaciant. sibabent tanta que de
cadauerib faciant. Absit ut falsũ sit qđ ueri¬
tas dixit. Dictũ ẽ enĩ aliqͥd eos facere eũ ocei¬
dunt. quia incorpore sens ẽ occidendo. postea
uͦ nihil habere qd faciant. quia null senso ẽ
incorpore occiso. Multa itaq: corpora xp̃ia¬

Expanded text:
nta strage cadauerum nec sepeliri potuerunt. Neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. Nullo modo diceret ueritas: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, si quicqude corporibus occisorum facere uoluissent. nisi forte quispiam sic absurdus est, ut contendat eos, qui corpus occidunt, non debere timeri ante mortem, ne corpus occidant, et timeri debere post mortem, ne corpus occisum sepeliri non sinant. falsum est ergo quod ait: qui corpus occidunt et postea non habent quid faciant, si habent tanta, quae de cadaueribus faciant? absit, ut falsum sit quod ueritas dixit. dictum est enim aliquid eos facere, cum occidunt, quia in corpore sensus est occidendo, postea uero nihil habere quod faciant, quia nullus sensus est in corpore occiso. multa itaque corpora Christia
Abbreviated transcription (Latin):
querat᷑. qͥ cã dare possit. & falso doꝵ multitu¬
do noxia relinꝗͣt᷑. quã stultor. hominũ multi¬
tudo uana sectat᷑. dĩ dona deossibi faciens. &
ipsũ euiꝰ ea dona s̃. obstinatione suꝑbe uolun¬
a tatis offendens. Sic enĩ carere ñ pot̾ infelicita¬
te. ꝗͥ tanquã deã felieitatẽ colit. ⁊ d̾m datorẽ
felicitatiᷤ relinqͥt. sic̃ carere ñ pot̃ fame. qui

Expanded text:
quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis reli
Abbreviated transcription (Latin):
tã grande ẽferrent: qͥ cos in huiꝰeemi rebꝰ diui¬
nis. idẽ ludis scenicis honorabiliꝰ digniꝰq co¬
luer᷑: ꝗñdo ⁊ amorsibꝰ poetarũ qͥbꝰ deosdilac̾a¬
riuidebant. se ñ subtxert᷑. dando eis liceni ã
male t̾etandi homines qͦs libe̾ret. & ipsos
scenieos ñtͣpes iudicaueris. dignõ ctiã p̃cla¬
ris honoribꝰ habuer̾. Siẽ aut̃ potuer aureã
peceuniã hab̾e romani. qͣmuisđm aurmẽ
ñ eolerent. sic ⁊ argenteã potuer̃ hab̾e ⁊ae
reã. sinee argentinꝰũ. nec eiꝰ patrẽ colerent
esculanũ.Et sic om̃a qͥ rttexere pigit Sic gͦ
& regnũ inuito qͥdẽ dõ uẽro. nullomͦ hab̾e
possent: dus uͦ istis falsis⁊ multis ignoratis.
siue ẽtẽptis. atq illo uno eognitõ. ⁊ fidesin¬
ec̾ra ac morib culto. ⁊ meliꝰ hic regnũ habe¬
rent. qñtũ eũq haberent:⁊ pt hec aeceipertnt¬

Expanded text:
tam grande conferrent, qui eos in hujuscemodi rebus divitam grande conferrent, qui eos in hujuscemodi rebus divinis, hoc est ludis scenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari videbant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scenicos non turpes judicaverunt, sed dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamvis deum Aurinum non colerent: sic et anum nec eius patrem colerent Aesculanum, et sic omnia quae retexere piget. Sic ergo et regnum inuito quidem Deo uero nullo modo habere possent; dis uero istis falsis et multis ignoratis siue contemtis adque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto et melius hic regnum haberent
Abbreviated transcription (Latin):
Que simala s̃ ⁊ ꝓpt̾ea nullomͦ dedeor maiest¬
ate credenda. maior ẽ deoꝵ iniuria. de quibꝰ
inpune fingunt᷑.S. nͣ te audiunt. demones s̃:
pͣua docent᷑. tͣpibꝰ guident. Ñ sołu ñ dẽputant
iniuriã. si de illis ista fingant᷑.s. cã poti iniu¬
riã ferre ñ posst᷑. si ꝑeoꝵ sollẽpina nagantur:
la uͦ si adu̾so eos ioue̾ int̃pelles. marime obeã
causã. qr eiꝰ plura erimina ludisseemeis aeti¬
tant᷑. Nonne etiã sicũ iouẽ nuncupatis. aquo
regit᷑ tot᷑ atq ad ministrat᷑ hic mundꝰ. eo illi
fit auob̃ maxima iniuria. qđ eũ cũ istiꝰeo.¬
lendũ putatis. eoꝵq rege̾ cẽ ꝑhibetis. Hullo¬
gͥ modo dii tales qui talibꝰ placant᷑. ł potiꝰ
accusant᷑ honoribꝰ. ut mai sit eͥmen. qđ
eis falsis oblectant᷑. quã si de illiꝰ uera diecren¬
t᷑. romanũ imꝑiũ augere.⁊ ẽseruare potu¬
issent. Noc enĩ si possent. greeis potiꝰ donum

Expanded text:
Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestQuae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis?  modo dii tales, qui talibus placantur, vel potius accusantur honoribus, ut majus sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis vera dicerentur, Romanum imperium augere et conservare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum
Abbreviated transcription (Latin):
littis ñ tacet᷑.qr sic uidelie deos deformant.
ut nec bonis hominibꝰ cõparent᷑. cũ aliũ
faciunt furari. aliũ tpit̾ adult̾ari. Sic itẽ
aliqͥd alit̾ turpit᷑ atq inepte diẽs ae faẽe.
tres int̾ se deascertasse de p̃mio pulchittudini.
uietas duas auen̾e. tiam euẽrtisse. ⁊ouẽ ipsum
eͣu̾ti in bouẽ. aut eignũ. ut eũ aliq̃ ẽ eũbat:
deã homini nube. sat᷑nũ libos deuorare. nihil
deniq posse e̾fingi miraculoꝵ atq: uitiorũ
ꝗd ñ ibi repperiat᷑. atq ad cor nat᷑a longesit.
Osccuola pontifex maxime. ludo ᷤ tolle sipo¬
tes. p̃cipe ꝓpłis. ne tales honores dus inmor.¬
talibꝰ deferant: ubi crimina deo libeat mira¬
ri & ꝗͥficri possunt. placeat inuitari. Si aut̃
tibi responderit ppłs. uos nob̾ inportastis
ista pontifiees. deos ipsos roga. qͥbꝰ instigantib
ista iussistis. ne talia sibi iubeant exhiberi.

Expanded text:
litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi.
Abbreviated transcription (Latin):
fingant᷑ in digna. scđm ñ ẽgruere eiuitatibꝰ. qđ
habcat aliq̃ suꝑuaeua. aliqͣ que etiã obsit ppłis
nosse. De suꝑ uacuiꝰ ñ magnacausa ẽ. Solet enĩ:
aiuriꝰ ꝑitis dici. suꝑfiua ñ nocent: Qs̃ aut̃ illa qͦ
plata inmultitudinẽ noeent. Hec inqͥt ñ cẽ
deo. hercułẽ. scolapiũ. eãstorẽ. pollueẽ ddit᷑ eni
adoctis. qđ homines fuerint:. ⁊ humana ẽ ditiõe
defec̾int. Qͥd aliud. Qđ eor qͥ sint dñ. ñ habebant
eiuitates uera simulachra: ꝗd̃ uerꝰ ds nec sexũ
habeat. nec etatẽ. nec definita corꝑiꝰ m̃bra.
Hee pontifex nosse ppłos ñ uult: nã falsa ẽe
ñ putat. Ex pedi̾e gͥ existimat. falli in reli¬
gione eiuitates. qđ dic̃e etiã inlibs rerũ diui¬
narũ. uarro ipse ñ dubitat. Pelara religio. qͦ
ẽfugiat libandꝰ infirmꝰ.⁊ eũ ueritatẽ ꝗͣ libet᷑
inquirat. credat᷑ ei expedire qđ fallit᷑. Pocti¬
eũ sane deor genꝰ eur secuola respuat. eiso c̃

Expanded text:
fingantur indigna; secundum non congruere civitatibus, quod habeat aliqua supervacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De supervacuis non magna causa est: solet enim et a jurisperitis dici, Superflua non nocent. Quae sunt autem illa quae prolata in multitudinem nocent? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem: proditur enim a doctis, qdefecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ ł aliã aqͦ daret᷑ felicitas. nomine ipsrꝰ
felicitatis in qͥrerent.: neq ipsũ iouẽ eum
tantis iniuruis colendũ pitarent. Iste alie¬
narũ dicit᷑ adult̃ uxorũ. aste pueri pulchri
inpudicꝰ amator ⁊ raptor:. S fingebat hec¬
homerꝰ ait tulliꝰ. & humana ad dẽo ᷤᷤ tranꝰ¬
ferebat: diuina mallẽ ad nõ. Merito dis¬
plicuit uiro graui diuinoꝵ eͥminũ pocta
c̃fictor: Cur g ludiseeniei ubi hȩc dieti.¬
tant᷑ cantitant᷑ aetitant᷑. đo honorib

Expanded text:
alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inpudicus amator et raptor. CAPUT XXVI. DeHomerus, ait Tullius, et humana ad deos transferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honorib
Abbreviated transcription (Latin):
iã humana infirmitas sensit. ñ nͥ ab aliquo
dõ dari posse felieitatẽ.⁊ hoc senser̃ hoĩes
qͥ tã multos colebant deos. in quibꝰ & ipsũ eoꝵ
rtgr̃ iouẽ. qr nom̃ ciꝰ agͦ daret᷑ felieitasigno¬
rabantꝰ đõ ipsi rei nomine quã eredebant
ab illo dari. eũ appellari uoluer. Sats gͦ iu¬
dicarunt. nec ab ipso ⁊oue dari posse fe¬
lieitatẽ quẽ iam colebant: s utiq ab
illo. quẽ nomine ipsi felicitatis colendũ
cẽcensebant. Confirmo ꝓrsus a qͦdã dõquẽ
nescrebant. cos eredidisse dari feliertatem.
Ipsegͦ querat᷑ ipse colat᷑ & suffic̃. Repu¬
dietur strepi¬
tꝰ innumerabilũ demo¬
nioꝵ. Illi non¬
idu ds̃ dator felicitatis.
cui ñ suffic̃ ad accipiendũ ipsa felicitas.
Cui aut̃ sufficit ñ enĩ ħt ħo qͥd ampli
optare debeat: scruiat unidõ datori feliei¬
tatis. Nonẽ ipse quẽ nominant iouẽ. Nã
sicũ datorẽ felieitatis agnose̾ent. ñ utiq

Expanded text:
iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi noDeus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
non petit. Libet aut̃ eoꝵ ẽsiderare rationes.
Isq: ađo ne in qͥunt maiores nrõs insipientes
fuisse credendũ ẽ: ut hec nescirent munera
diuina eẽ ñ deos. Sͦ. ꝗm̃sciebant nemini talia
nͥ aliqͦ dõ largiente ẽ eedi. quoꝵ deoꝵ nomina
ñ inueniebant. carũ rerũ nominibꝰ appellabãt
deos. ꝗͣsabeis sentiebant dari. aliꝗͣ uocabula
iñ ficetentes. siẽ abello bellonã nuncupauer̃.
segetiã.ñ segetẽ a pomis pomonã. ñ pomũ. sic̃
abubꝰ bubonã. ñ bouẽ. Aut certe nulla uoca-¬
bubi elinatione. sic̃ ipseres nominant᷑. ut
peccunia dieta ẽ dea. qͣdat peccuniã. ñ om̃i¬
no peccunia dea ipsa putata ẽ. Ita uͥtꝰ qͣdat¬
uͥtutẽ.honor qͥ honorẽ. ẽ cordia qͥ c̃ cordiã
uictoria qͤdat uictoriã. ita inquiunt cũ
felicitas dea dicit᷑. ñ ipsa ꝗͣdat᷑ s num̃ illud
adtendit᷑. a qͦ felicitas dat᷑. Ista nob̃ reddita¬
ruit. ꝓsua debimꝰ fortasse qđ uolumꝰ. Sienĩ

Expanded text:
na diuina. Libet autem eorum considerare rationes. Usque adeone. inquiunt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant dinde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupaverunt, Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecuirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas datur. CAPUT ruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nã illud qͣle t̾ ꝗđ puleherrimũ auspitiũ
fuisse dixer̃ qd̃ paulo ante cõmem̃oraui.
martẽ.⁊ t̾munũ.⁊ iuuentatẽ. nec ioui regi
deor loeo cedere uoluisse. Sic cnĩ inquiunt
significatũ ẽ. martiã gentẽ id ẽ romianã. ne¬
mini locũ quẽ teneret daturã. Romanos
qͦq t̾minos ꝓpt̃ dm̃ t̃minũ neminẽ eõmo¬
turũ iuuentutẽ etiã romana. ꝓpt̃ deam
iuuentate᷑ nemini eẽ cessurã. Uideant gͦ
qͣm habeant istũ rege̾ deox suoꝵ. ⁊dͥatorẽ reg¬
ni sui. ut ei auspitia ista paduensariopone¬
rent. eui nͣ eedere pulchrũ ect. quãquã hce
si uera s̃. ñ habent on¬
nino qͥd timeant.

Expanded text:
 pulcherrimum auspicium fuisse dixerunt, quod paulo ante commemoraui, Martem et Terminum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Romanam, nemini locum quem teneret daturam, Romanos quoque terminos propter deum Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam propter deam Iuquomodo habeant istum regem deorum suorum et datorem regni sui, ut eum auspicia ista pro adversario ponerent, cui non cedere pulchrum esset. Quanquam haec si vera sunt, non habent oid timeant.
Abbreviated transcription (Latin):
felicitati ẽstitueretur: enã ipse iupit̃ cedet.
ut ipsũ u̾tieẽ colli. capitolini felieitas po¬
tiꝰ obtiner. Ñ enĩ qͥspiã resisteret felicitati.
om̃ino si c̃suleret᷑ fac̾et iuppit̾. qđ ci fecer̃
tres dii. mars. t̃minꝰ.⁊ iuuent᷑. qͥ maiori:
regi suo. nullomͦ cede loco uoluer : Nã sic̃
habent eoꝵ litt̾ȩ. cũ rex tarqͥniꝰ capitoliũ fa¬
bricare uellet. cũq: locũ qͥei dignior aptiorq

Expanded text:
Felicitati construeretur, etiam ipse Jupiter cederet, ut ipsum verticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret Felicitati, omnino si consuleretur, faceret Jupiter, quod ei fecerunt tres dii, Mars, Terminus, et Juventas, qui majori et regi suo nullo modo cedere loco voluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricare vellet,