comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Illud u semꝑspeculandũ  ñ qđ in argum̃tasit sed
ex qͦducit᷑ argum̃tũ Et in c&eris quidẽ eadẽ ratio
diligentia decursae suꝑiꝰ expositionis exercuit. facile
in reliqͥs colligunt qđ uno declarat᷑ exẽplo Tex tu¬
enodatiꝰstatuit ꝑsuas partes &c̃uenientia mebra
partiri ltaplocoꝵ om̃ĩ ũ diligentiꝰ natura c̃sidera¬
bit᷑ si ñ confusesolũ uerũ &iã distributĩ & insuarũ
sicunctas aliqui diffinitionũ partes agnouerit ex
omĩb: sibi pot̃it argum̃ta c̃quirere eritq: in inue¬
niendis copiosior argum̃tis. eoqui qt sint diffiniti¬
onisspeciesignorat: Ex tot i diffinitionũ partibus
argum̃ta ꝓduc& quantas qͥs diffinitionũ partesẽe
cognouerit Isuͦ habebit plurima locoꝵ taliũ facul¬
tatẽ quẽ diffinitionũ diuersitas ñ latebit Obli
loci cũ ab instrahit᷑ argum̃tũ Er go nc̃ cicero ñ pͥnci¬
palit̃ locos sy ipsas resdiuidit quae ad argum̃tũ ductae

Expanded text:
im semper speculandum est, non quid in argumento sit, sed ex quo ducitur argumentum, et in caeteris quidem eadem ratio diligentiam decursae superius expositionis exercuit, facile in reliquis colliget, quod uno declaratur exemplo. Qenodatius statuit per suas partes et convenentia membra partiri. Ita enim locorum omnium diligentius natura considerabitur, si non confuse solum, verum etiam distributim, et in suarum tione dicamus, si cunctas aliquis definitionum partes agnoverit, ex omnibus sibi poterit argumenta conquirere, eritque in inveniendis copiosior argumentis eo qui quot sint definitionis species ignorat. Ex tot enim definitionum partibus argumenta producet, quantas quis definitionum partes esse cognoverit. Is vero habebit plurimam talium locorum facultatem, quem definitionum diversitas non latebit. Ob holoci, cum ab his trahitur argumentum. Ergo nunc Cicero non principaliter locos, sed res ipsas dividit, quae ad argumentum ductae,
Abbreviated transcription (Latin):
uare cũ in disputationẽ inciderit causa efficiens
aliqͥd necessariosine dubitatione licebit qđ efficit᷑
abea causa c̃cludere. Cũ aut̃ erit talis causa ut inea
ñsit efficiendinecessitas. necessaria c̃clusi oñseqͥt᷑
Atq illud quidẽ genꝰcausarũ qđ hal& iũ effici¬
endi necessariã. errore afferrenfere sol&. Hoc

Expanded text:
uare cum in disputationem inciderit causa efficiens, aliquid necessario sine dubitatione licebit, quod efficitur ab ea causa concludere. Cum autem talis causa erit, ut in ea non sit efficiendi necessitas, necessaria conclusio non sequitur. Atque illud quidem genus causarum, quod habet vim efficiendi necessariam, errore
Abbreviated transcription (Latin):
resꝑoꝑis difficultatẽ necesse auditore reddat
attentũ Eaquippeñ negligentes inspicimꝰ quȩ
ñ facilis eẽ intelligentiae suspicam᷑ in quo &iã

Expanded text:
ris difficultatem, necesse est auditorem reddat attentum. Ea quippe non negligentes inspicimus, quae non facilis esse intelligentiae suspicamur, in quo etia
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ partes undiq confluentes : n tam̃ eundẽ necesse.
habere intellectũ cũipsũ integrũ considerat᷑
& cũ in partes ipsas quib iunctũ est distribuit᷑
Ex nota uͦlocꝰ aꝑtissime ab eo t̃mino diuersus. qͥ
in quaestione ẽ constitut᷑. Quis piddicat. eẽ. cuius¬
lib& reruocabulũ. qđ resipsa ẽ quã designat :¬

Expanded text:
t partes undique confluentes, non tamen eumdem necesse est habere intellectum, cum ipsum integrum consideratur, et cum in partes ipsas quibus junctum est distribuitur. Ex nota vero locus apertissime ab eo termino diversus est, qui in quaestione constitutus est. Quis enim dicat id esse cujuslibet rei vocabulum q
Abbreviated transcription (Latin):
singuli ꝑ partes distributio atq enumeratio Par¬
tes aut̃ nc̃ substantiales dico ñ qua magnitudinẽ
iungant s qu&ȩ ꝓpͥ&atẽ rationẽ q substantiae Sed
qđ indiffinitione dictũ  scđm easpartes quae sub¬
stantiã uingunt. id in partib intelligendũ quȩ
magnitudinẽ copulant uelut domꝰ que fundam̃to
pari&ib tectoq c̃iungit᷑ Nãcũ eanibilsit aliud¬

Expanded text:
singuli per partes distributio atque enumeratio. Partes autem nunc substantiales dico, non quae magnitudinem jungunt, sed quae proprietatem rationemque substantiae. Sed quod in definitione dictum est secundum eas partes quae substantiam jungunt, id in partibus intelligendum est quae magnitudinem copulant, velut domus quae fundamento, parietibus tectoque conjungitur. Na
Abbreviated transcription (Latin):
iuncta consignificant. id diuisa atq seposita non designant. Iuncta aut̃
magis & ter. doctoris significationẽ tenebant. Separata igit᷑. omuẽm si¬
gnificationẽ doctoris amittunt. Sed nequis superius posito calumni& exẽ¬
ꝓferatur accentu nullus negabit cuius partes uir atq fortis. siquid in eo
quod est uirfortis significare dicantur ñ iã nos partes sed ipsa sunt nomina

Expanded text:
coniuncta significant, id divisa atque seposita non designant. Iuncta autem coniuncta significant, id divisa atque seposita non designant. Iuncta autem 'magis' et 'ter' doctoris significationem tenebant, separata igitur omnem significationem doctoris amittunt. Sed ne quis superius posito calumnietur exemmen, si uno proferatur accentu nullus negabit, cuius partes vir atque fortis quod in eo quod est vir fortis significare dicantur, non iam nominis partes, sed ipsa sunt nomina
Abbreviated transcription (Latin):
significant. Atq: in illis quidẽ nominibus q̃ figurȩ sunt simplicis nihib partes no¬
minũ significare manuifestũ ẽ : ut in eo quod est cicero. nulla pars separata desiꝰ
paratȩ nihil designant. ut sidicã magister partes huius nominis sunt
magis atq ter. quȩ sup̃tȩ extrinsecus & a nominis parte separatȩ. signifi¬
catione non carent: Vtraq: eiũ ad uerbialit̃ significant quantitatẽ. Sed cum
magister quod est cõpositũ nomen. alicuius artisperitũ doctorẽq: signific& :
magis neq partẽ doctoris. neq totũ doctorẽ poterit designare . Eodẽ quoq:
modo ter neq: intoto signisicat. neq: in parte doctorẽ. Quofit ut magis & ter¬
id est rẽ illã quȩ magistri uocabulo subiecta ÷ nulla rat
gnant. Cõpositorũ ergo nominũ partes. nihuil eius rei quã inunũ conuen¬
entor uocabulũ designabant disiunctȩ distractȩq: significent. Ali& uero
significare possunt. sed tunc ñ partes nominis: sed ipsa sunt nomina. Quod it

Expanded text:
uidem nominibus quae figurae sunt simplicis nihil pars omnino significare manifestum est, ut in eo quod est Cicero, nulla pars separata designparatae nihil designant, ut si dicam magister, partes eius nominis sunt 'magis' atque 'ter', quae sumpta exstrinsecus et a nominis parte separatae significatione non carent, utraque enim adverbialiter significat quantitatem; sed cum magister quod est compositum nomen alicuius artis peritum doctoremque significet, 'magis' neque partem doctoris, neque totum doctorem poterit designare. Eodem quoque modo 'ter', neque in toto significat, neque in parte doctorem, id est, rem illam quae magistri vocabulo subiecta est nulla ratione designat. Compositorum ergo nominum partes nihil eius rei quam in unum convenientes vocabulum designabant disiunctae distractaeque significant; alia vero significare possunt, sed tunc non partes nominis, sed ipsa sunt nomina. Quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
subiectũ furtũ facere p̃dicatũ Qđsi furtũ uerri
c̃iungit᷑ idq argum̃tationib cõpbat᷑. quaestionis
affirmatio demonstrataẽ : Sifurtũ a uerre seiun¬
git᷑ quaestionis rurs negatio cõꝓbat᷑ Ipsũ itaq de qͦ
agit᷑ nihil nisi uter lib& eoꝵ t̃minꝰ qͥ inquaesti¬
onȩ ꝓponit᷑ siue p̃dicatꝰ siue &iã subiectus & quidẽ
praestare Si enĩ ipsi ut st argum̃ta eẽ possent uł
argum̃toꝵ praestaremateriã. nullã in quaestione
derelinquerent dubitationẽ Sed qm̃ de ipsis ad¬
huc inquȩstione dubitat᷑. aneoꝵ possit eẽ rata c̃¬
iunctio ipsi quidẽ neq ꝑse argum̃ta eẽ. neq ꝑse
argum̃ta p̃stare poter̃ Eauꝰ quae in ipsis insunt
uł extrinsecꝰ positast̃ argum̃toꝵ copiã sũ ministranT
Nã qđ iuctorinꝰ quaerit & latiꝰ explicat. nec cõme¬
moratione quidẽ mͥdignũ uidet᷑ Querit i quaestio
ipsa de qͣagit᷑. anhabeat locũ qđ minime oportuit

Expanded text:
 furtum facere praedicatum; quod si furtum Verri conjungitur, idque argumentationibus comprobatur, quaestionis affirmatio demonstrata est. Si furtum a Verre sejungitur, quaestionis rursus negatio comprobatur. Ipsum itaque de quo agitur nihil est, nisi uterlibet eorum terminus qui in quaestione proponitur, sive praedicatus, sive etiam subjectus. Qui quidem simplices ut sunt argumenta esse possent, vel argumentorum praestare materiam, nullam in quaestione relinquerent dubitationem; sed quoniam de ipsis adhuc in quaestione dubitatur an eorum possit esse rata conjunctio, ipsi quidem neque per se argumenta esse, neque per se argumenta praestare poterunt, ea vero quae in ipsis insunt, vel extrinsecus posita sunt, argumentorum copiam subministrant. Nam quod Victorinus quaerit, et explicat latius, ne commemoratione quidem mihi dignum videtur. Quaerit enim quaestio ipsa de quo agitur an habeat locum, quod minime oportuit,
Abbreviated transcription (Latin):
siquis diuidat triangulorum formassio Triangulorũ aliȩ sunt equi laterȩ formȩ
aliȩ duotantũ latera habentes aequalia. aliȩ uero totis tribus in ȩqualib: lateri¬
bus uinctȩ. Rursus sit ista diuisio ut alias dicat aliqui srectũ habentes angulũ quȩ
ordogoniȩ nuncupantur. alias dicat tribus a:cutis angulis contineri. quȩ sunt
exigoniȩ. alias uero in optusũ angulũ tendi quȩ sunt ampligoniȩ. Hecesse ẽ igitur

Expanded text:
si quis dividat triangulorum formas sic: triangulorum aliae sunt aequilaterae formae, aliae duo tantum latera habentes aequalia, aliae vero totis inaequalibus lateribus junctae. Rursus sit ista divisio: ut alias dicat aliquis rectum habentes angulum, quae orthogoniae nuncupantur, alias dicat tribus acutis angulis contineri, quae sunt oxygoniae, alias in obtusum angulum tendi, quae sunt ambligoniae. Necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
locus a totorẽ definit. A nota uero nonrẽ definit sed nomerinter pretatur
Diuersa uero sunt res & nomen. Noc enim significat. illud significatur. Itemlo¬
cus apartiũ enumeratione consimilis uidetur ei qiuẽ aforma. Nam&for¬
ma pars est : & quigenus diuidit enumerat neque alit̃ aforina fieri argum̃tũ
potest nisi diuidattr a genere . Sumi enĩ omĩno argnueritu nusi ꝑdiuisione

Expanded text:
locus a toto rem diffinit; a nota vero rem non diffinit, sed nomen interpretatur. Diversa vero sunt res ac nomen. Hoc enim significat, illa significatur. Item locus a partium enumeratione consimilis videtur esse ei qui est a forma. Nam et forma pars est, et qui genus dividit enumerat partes, neque aliter fieri ex forma argumentum potest nisi dividatur a genere; sumi enim omnino forma
Abbreviated transcription (Latin):
qđq cõdem nomine aristoteles ñ totã disserendi artẽ
ut stoici s eamtantũ nuncup&. quae deꝓposita quaesti

Expanded text:
que eodem nomine Aristoteles, non totam disserendi artem, ut Stoici, sed eam tantum nuncupet quae de proposita quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
In om̃ib uͦ ins qms yllogis mꝰ atq argum̃tatio adde¬
monstrandã partẽ altera quaestionis accõmodat᷑
quaestio uͦ om̃is dubitabilis . oport& syllogis mos
qͥ ac cõmodant᷑ ambiguȩ quastioni in dubitabiles
ẽe atq ꝑspicuos. qͥut sint tales exclaris atq aꝑtis
& inueritate patentib ꝓpositionib necesse est
c̃stent Propositiones uͦ partimꝑse notae st᷑ partĩ
aliqͥb ꝓbationib: indigebunt: Om̃is uͦsyllogis¬
mͦ enuntiatione ꝓposita alicuiꝰ partis hab&as¬
sũptione ut qđ  in quaestione concludat limͦ
Sidies  liix : Vtig lucẽ ẽẽ de monstrẽ assumã
unã partẽ ꝓpositionis suꝑi constitutȩ. dicãq S
tota enunciatione in ꝓponendo & in assum̃ do
parte enunciationis utam̃. necesse  : utea quib
utim᷑ nilnlhabȩant dubitabile. Si quidẽ his ea
quaest̃ ambigua capient fidẽ: Qđ siꝓpositio ali

Expanded text:
tio ad demonstrandam partem alteram quaestionis accommodatur, quaestio vero omnis dubitabilis est, oportet syllogismos qui accommodantur ambiguae quaestioni, indubitabiles esse atque perspicuos, qui ut tales sint, ex claris atque apertis et in veritate patentibus propositionibus necesse est constent; propositiones vero partim per se notae sunt, partim aliquibus probationibus indigebunt. Omnis vero syllogismus enuntiatione proposita habet alicujus partis assumptionem, ut quod est in quaestione conclu igitur lucem esse demonstrem, assumam unam partem propositionis superius constitutae, dicamque, sed tota enuntiatione in proponendo, et in assumendo parte enuntiationis utamur, necesse est ut ea quibus utimur nil habeant dubitabile, siquidem ex his ea quae sunt ambigua capient fidem. Quod si propositio ali
Abbreviated transcription (Latin):
lubile est Ergo & quȩstio longe alias quidem p̃dicatiua est: alias uero condi¬
tionalis : quȩͦ fitut ȩedem quoque sint partes quȩstionis. quȩ dudũ eẽ dictȩ
sunt propositionis. Predicatiuȩ igitur quȩstiones habent terminum prȩ¬
dicatum atque subiectum. ut in ea inqua dubitatur. An cael umsit uolu¬
bile. Nã uolubile predicatur. cȩlum uero subiectũ est: Maior est ter¬
minus uolubile quã caelũ. Neque enĩ solũ caelũ uolubile dici potest: Quo conaa
Nurlero comiuncta est quȩstio. habebit partes. quod antecedit & sequit. auio
ut mea quȩ est. Ancͥ ȩlũ rotundũ est. uo lubile est. Ante cedi quidem rotun¬
dumue siquitur uero ee uolubile: Quȩcũ ita sint in predicatiua solũ quȩ¬
stione dubitatur. an subiecto termino predicatiuus inhereat. Depporetics
nrpotheticis uero quȩ stionibus id tantũ quȩritur. Aillam remquȩ precedit Eto

Expanded text:
 alias conditionalis. Quo fit ut eaedem partes quaestionis sint quae dudum esse dictae sunt propositiones. Praedicativae igitur quaestiones habent praedicatum atque subiectum, ut in ea qua dubitatur an coelum sit volubile. Nam volubile praedicatum, coelum vero subiectum est. Maior enim terminus est volubile quam coelum. Neque enim coelum solum volubile dici potest. Quae vero coniuncta est quaestio, habebit partes quod praedicatur et quoin ea quae dicit, an si coelum rotundum est, volubile est. Antecedit rotundum esse, sequitur volubile esse. Quae cum ita sint, in praedicativa quaestione dubitatur an subiecto termino praedicatus inhaereat. In hypotheticis vero quaestionibus, illud tantum quaeritur an illam r
Abbreviated transcription (Latin):
diligens disserendi unã habeat inueniendipartẽ
alt̃am uͦ udicandi Tũ de ipsa inuentione tũde in¬
uentionis collocatione q̃forma argum̃tationis
Atq ea quidẽ pars q̃ de inuentione doc& qua dã
inuentionib instrum̃ta suppeditat. & uocat᷑ topiçȩ
subministrat. & uocat᷑ analitice Esideꝓpositionũ iun¬
ctura consider&. analiticae pͥor Sinuͦ de ipsis inuenti¬
onib: tract& ea quidem pars ubi dediscernendis neces

Expanded text:
diligens disserendi, unam habeat inveniendi partem, alteram vero judicandi. Tum de ipsa inventione, tum de inventionis collocatione, quae forma est argumentationis. Atque ea quidem pars quae de inventione docet, quaedam inventionibus instrumenta suppeditat, et vocatur topice: subministrat, et vocatur analytice; et si de propositionum junctura consideret, analytice prior; sin vero de ipsis inventionibus tractet, ea quidem pars ubi de discernendis neces
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ÷ uire latio neponunt᷑ partĩ gestũ negotiũ consequunt᷑ horũ fides
extrinsecus sumitur: Acderethoricis qͥdẽ locis satis dii: Nuncilludt¬
euplicandũ q̃ set liis similitudo cũ dialecticis q̃uero diuersitas: Cuo duũ
idonet . don uenienter q: monsrauero ꝓpositi operis ex pletur intentio
Pntinto adeo ut indialedicis locis sic̃ hemistio plac&. alisunt qui iniprirlo¬
rteni dequib quprit᷑. ali uero ad sumuntur ex trinsetꝰ. aliuero medii int
utr onib le cat sunt : sic in rohioricis qͥq locis alii inꝑsona aqinego tuocon situnt

Expanded text:
in relatione ponuntur, partim gestum negotium consequuntur, horum fides extrinsecus sumitur. Ac de rhetoricis quidem locis satis dictum est: nunc illudis similitudo cum dialecticis, quaeve diversitas, quod cum idonee convenienterque monstravero, propositi operis explebitur intentio. Primo adeo ut in dialecticis locis sicut Themistio placet alii sunt qui in ipsis haerent de quibus quaeritur, alii assumuntur extrinsecus, alii vero medii inter utrosque locati sunt: sic in rhetoricis quoque locis, alii in personis atque negotio consistunt
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ quuttuor lic& ne gotis at tributa diuidere ut sint partĩ continentia cũ
ipsonegatio q̃ facta eẽ superius dictũ ÷ partĩ ingestione negotii quȩ noneẽ

Expanded text:
haec quatuor licet negotiis attributa dividere, ut sint partim continentia cum haec quatuor licet negotiis attributa dividere, ut sint partim continentia cum ipso negotio, quae facta esse superius dictum est; partim in gestione negotii, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
tiã non relinquunt. neq ex cõparatione reperiuntur. sed rẽ gestã uł ante cedunt
uł etiã consetuntur. atq hic totus locus extrinsecus est Primũ enĩ ineo qritur
id qđ factũ est q̃ nomine appaellari conueniat. in qͦ ñdere sed de uocabulo labo¬
ratur qui deinde auctores eius facti & inuentionis cõꝓbatores atq: ȩmuli : Iđto¬
tũ ex iudicio & qͦdã testimonio extrinsecus posito. ad subsidium confluit argumon¬
ti. Deinde & q̃ eiuis reisit lex. consuetudo. pactio iudiciũ. scientia artiticiũ Dein¬
de natura euis uenure aulgo soleat. an in solenter & raro homines id sũa aucdtori¬
tate comprobare anosfendere in his consuerint & cetera q̃ factũ aliqđ
similit̃ confestim aut inter uallo solent consequi . q̃ necesse est extrinse¬
cꝰ posita ad opinionẽ magis tendere : quã ad ipsã rerũ naturã : Itaq in

Expanded text:
tiam relinquunt, neque ex comparatione reperiuntur; sed rem gestam vel antecedunt, tiam relinquunt, neque ex comparatione reperiuntur; sed rem gestam vel antecedunt, vel etiam consequuntur. Atque hic locus extrinsecus est. Primum enim in eo quaeritur id quod factum est, quo nomine appellari conveniat: in quo non de re, sed de vocabulo laboratur. Qui deinde auctores ejus facti et inventores, comprobatores, atque aemuli, id totum ex judicio et quodam testimonio extrinsecus posito ad subsidium confluit argumenti. Deinde et quae ejus rei sit ex consueto pactio, judicium, scientia, artificium. Deinde natura ejus, quid evenire vulgo soleat: an insolenter et raro homines id sua auctoritate comprobare, an offendere in his consueverint; et caetera quae factum aliquod similiter confestim aut intervallo solent consequi: quae necesse est extrinsecus posita ad opinionem magis tendere quam ad ipsam rerum naturam. Itaque in
Abbreviated transcription (Latin):
autsi milus aut ȩq magnum. aut disparatum accidunt circum istantiluquiȩ insuu¬
tribims tegatic atq  personȩ numeratȩ sunt : ut dumi ipsȩ cir cũ stantiȩ aliis
cõparantur. fiat exhis argumentũ facti dicaue. quod in iudiciũ tralit. Distant aui
asuperioribus quod superiores loci uel facta continebant. uł factis ita adherehanꝰ
ut superari non possunit. ut locus tẽpus. & cetera q̃ gestũ negotiũ non relinquunt: Hȩc
uero quȩ sunt adiuncta negotio ñ inherent ipsi negotio sed aocidunt cir cũstantiis &
tunc demũ argum̃ta prestant. cũ ad cõparationẽ uenerint. Sumunt᷑ uͦ argum̃ta
non ex contraetate sed ex contrario & ñ exsimilitudine sed ex simili: ut appare¬
at ex relatione sumi argum̃ta in adiunctis negotio & eaeẽ adiunctanegotio
q̃ sint ad ipsũ deqͦ agitur negotiũ affecta: Consecutio ueroᷤᷤ quȩ pars quarta est
eorũ q̃ negotiis at tributa sunt. neq in ipsis in ipsis in est rebus. neq rerũ substan¬

Expanded text:
aut simile, aut aeque magnum, aut disparatum, accedunt circumstantiis quae in attributis negotio atque personae numeratae sunt, ut dum ipsae circumstantiae aliis comparantur, fiat ex iis argumentum facti dictive, quod in judicium trahitur. Distat autem a superioribus, quod superiores loci vel facta continebant, vel factis ita adhaerebant, ut separari non possint, ut locus, tempus, et caetera quae gestum negotium non relinquunt. Haec vero quae sunt adjuncta negotio non inhaerent ipsi negotio, sed accedunt circumstantiis; et tunc demum argumenta praestant, cum ad comparationem venerint: sumunt vero argumenta non ex contrarietate, sed ex contrario; et non ex similitudine, sed ex simili, ut appareat ex relatione sumi argumenta in adjunctis negotio, et ea esse adjuncta negotio, quae sunt ad ipsum de quo agitur negotium affecta. Consecutio vero, quae pars quarta est eorum quae negotiis attributa sunt, neque in ipsis sunt rebus, neque rerum substan
Abbreviated transcription (Latin):
Si in preteritũ iuridicialis constitutio nuncupatur. Si in presentis uel futuri tẽpo¬
risceneat quȩstionẽ. negotialis dicitur. Iuridicialis uero ciuus inquisitio preteri¬
tũ respicit : duabus partibus segregat᷑. Aut enĩ in ipsofactouis defensionis inẽ
& ab soluta qualitas nuncupatur. aut extrinsecus assumitur. & as su p̃tiͣdicit᷑

Expanded text:
Si in praeteritum, iuridicialis constitutio nuncupatur. Si praesentis vel futuri temporis teneat quaestionem, negotialis dicitur. Iuridicialis vero cuius inquisitio praeteritum respicit, duabus partibus segregatur: aut enim in ipso facto vis defensionis inest, et absoluta qualitas nuncupatur, aut extrinsecus assumitur, et assumptiva dicit
Abbreviated transcription (Latin):
& iuir fortis non erit nomen sed potius oratio quȩ duorũ hominũ collata si¬
gnificatione coniungitur. quod uirfortis necunius accentus ꝓlaqo non ẽ

Expanded text:
 vir fortis unius erit nomen, sed potius oratio, quae duorum nominum collata significatione convincitur, quod vir fortis cum unius accentus intentione
Abbreviated transcription (Latin):
sed cõmendatione artis assumitur si in ad ministranda republica non sors prin¬
cipem facit sed peritia facuenadi  Similiaque in pluribus comquiruntur . quibus infer

Expanded text:
s commendatione assumitur; si in administranda republica non sors principem facit, sed peritia moderandi, similiaque in pluribus conquiruntur, quibus infer
Abbreviated transcription (Latin):
causis Maxima propositio ubi causa est inde effedũ deeẽ non posse. Iffectũ est qđ
eat causa Ab hocita sumitur argum̃tũ. Antu dubites amasse quã rapuit
Quȩstio deaccidenti. Argum̃tũ abeffectis. Maxima propositio ubi effectũ est
causam ab effe nom posse. ueluti non affuit amor: qui fuit causa cũ rapuerit qđ est effec
Qo paratio ueromaioris est. quotiens id quod minus est maiori cõparatur. Ab hoc
loco tasuonitur argum̃tum. Siis quipatriã bello persecutus ost tandẽ a cuubus
ueniã meruit curnonis quoq mereatur. qui obseditionẽ motã actus est in exi¬
liũ: Q uȩstio deaccidenti. Argum̃tũ a comparatione maioris. Maxima propo

Expanded text:
causis. Maxima propositio: Ubi causa est, inde effectum abesse non posse. Effectum est quod causis. Maxima propositio: Ubi causa est, inde effectum abesse non posse. Effectum est quod efficit causa. Ab hoc ita sumitur argumentum: An tu dubites amasse, quam rapuit? Quaestio de accidente, argumentum ab effectis. Maxima propositio: Ubi effectus est, causam abesse non posse, veluti non abfuit amor qui fuit causa, cur rapuerit, quod est effectus. Comparatio vero majoris est, quoties id quod minus est majori comparatur. Ab hoc loco ita sumitur argumentum: Si is qui patriam bello persecutus est tandem veniam meruit a civibus, cur non is quoque mereatur qui ob seditionem motam actus est in exsilium? Quaestio de accidente, argumentum a comparatione maioris. Maxima prop
Abbreviated transcription (Latin):
A consequentibus ita sumo. quod consequitur. At non cõcubuit eũ uiro. Condu¬
do quod antecedit. Nonigitur peperit. Quȩstio deaccidenti. Hocus ab anteceden¬
tibus & consequentib aaximȩ propositiones. Posito antece denti comitari qđ
sub sequitur. Perem pto consequenti perimi quod antecedit. Repugnantia
uerosunt contrariorũ consequentia. ut uigilare dormire contraria sunt.
stertere dormientibus ad unctũ est. Stertere igitur ac uigilare. repu¬
gnantia sunt Ab his itasit argumentũ: tune eũ dicas iugilare quistercitꝰ
Quetio deaccidenti. Argum̃ tuñ arepugnantib:. Maxima propositio repug¬
gnantia sibi conuenire non posse. Causa ẽ efficient quȩ quã libet rẽ precedea s
efficit non tẽpore sed propriecate naturȩ ut soldiem. Ab hac ita sumimꝰ argu¬
mentũ. Cur essedubites diesi cũ solem in cȩlo eẽ conspicias. Quȩstio ab ac¬
cideriti. Nãdiẽ eẽ accidit aeri. id est eẽ persolẽ lucidũ. Argum̃ tũ ab efficientibus

Expanded text:
A consequentibus ita sumo quod sequitur, at non concubuit cum viro, concludo quod antecedit, non igitur peperit. Quaestio est de accidente, locus ab antecedentibus et consequentibus. Maximae propositiones: Posito antecedenti comitari quod subsequitur, perempto consequenti perimi quod antecedit. Repugnantia ero sunt contrariorum consequentia, ut vigilare, dormire, contraria sunt, stertere dormientibus adjunctum est. Stertere igitur ac vigilare repugnantia sunt, ab his ita fit argumentum: Tunc eum dicas vigilare, qui stertat? Quaestio de accidente, argumentum a repugnantibus. Maxima propositio: Repugnantia sibi convenire non posse. Causa est efficiens, quae quamlibet rem praecedens efficit, non semper tempore, sed proprietate naturae, ut sol diem. Ab hac ita sumitur argumentum: Cur esse dubites diem, cum solem in coelo esse conspicias? Quaestio de accidente: nam diem esse accidit aeri, id est esse propter solem lucidum; argumentum ab efficientibus
Abbreviated transcription (Latin):
tq &iã diffinitiones. aliae st̃ partitionũ aliȩ diui¬
sionũ Partitionũ cũ resea qua̧ ꝓpositaẽ quasi
in mẽ bra discerpit᷑ Vtsiqͥsdicat iuscuule idẽe. qdđ in
legib senatꝰ consultis rebiudicatis iuris peritoꝵ
ausoritate edictis magistratuũ more. ae qͥtate con¬
sistit Diuisionũ aut̃ diffinitio formasom̃ s cõplestit᷑
quae sub eo de gn̾rest᷑. q̃ diffinit᷑ hmͦ Ab alienatio est
eiꝰrei quae mancipiẽ aut traditio alterinexu. aut
iniurecessio int̃quosea iure ciuili fieriposit̃ coMT
capit ut tam̃ formã ꝓpͥã ñ relinquat idcrcoposteas
differentias diffinitionũ quae ab his rebi tradtes quȩ
tias tradit Propauꝰ forma uniꝰcuꝰq cõpositi in suis
partib c̃stit. Itaq ex partib diffinitionũ tales dif¬
ferentias doc& qđ aliae diffinitiones ꝑ diuisionẽ
alie ꝓpartitionẽ fiunt: Diffinit᷑ ures quelib& dũ
aut eiꝰs peciesom̃s enumerant᷑ aut partes Parsuꝰ a

Expanded text:
artitiones aut per divisiones: per partitiones, cum res ea, quae proposita est, quasi in membra discerpitur, ut si quis dicat: 'ius civile est, quod in legibus, senatus consultis, rebuauctoritate, edictis magistra- tuum, more, aequitate consistat. Divisionum autem definitio formas omnis complectitur quae sub eo genere sunt quod definitur hoc modo: Abalienatio est eius rei quae mancipi est aut traditio alteri nexu aut in iure cessio inter quos ea iure civili fieri possunt. sunt capit, ut tamen formam propriam non relinquat, idcirco post eas differentias definitionum, quae ab his rebus tractae sunttias tradit. Propria vero forma uniuscujusque compositi in suis partibus constat, itaque ex partibus definitionum tales differentias docet, quod aliae definitiones per divisionem, aliae per partitionem fiunt. Definitur enim res quaelibet dum aut ejus species omnes enumerantur, aut partes. Partes vero a
Abbreviated transcription (Latin):
meratio ñ insubstantia s inquadã accidentiũ col¬
lestione positarũ . huiꝰ exẽplũ estꝰ Animal ẽ qđ mo¬
ueri ꝓpͥa uoluntate possit Animalinãq & motus
accidens & uoluntas. & posiibilitas. S haeciuncta ꝑfi¬
ciunt animal ñ substantialit̃ c̃stituentia: ẜ ꝑ quȩdã
accidentia de signantia. quae animalis qͣsi quedã par¬
tesstꝰ. & haec deseriptionuncupat᷑ Atsiñ accidentia
reif qͣsi mẽbra quaedã dicamꝰ. ex qͥb cõponit᷑ atq c̃iun¬

Expanded text:
 in quadam accidentium collectione posita; hujus exemplum est: Animal est quod moveri propria voluntate possit. Animali namque et motus est accidens, et voluntas, et possibilitas, sed haec juncta perficiunt animal, non substantialiter constituentia, sed per quaedam accidentia designantia quod animalis quasi quaedam partes sunt, et haec descriptio nuncupatur. At si non accidentia rei,
Abbreviated transcription (Latin):
mẽbra qudedã sũpta st᷑ ad diffinitionẽ. qͥb restota
c̃uingit᷑ & haec uocat᷑ ꝑenumerationẽ partiũ diffi¬
nitio At siqͥsita diffiniat. ut ñ indiffinitione ponat
quattuor a se differremanifestũ : In eanãq dif¬
finitione quae ꝑsubstantiales partes efficit᷑ singulae
partes maiores eẽ uident᷑ & substantialit̃ uniuersali¬
ores abea requã diffiniunt. ut animal. maiꝰ homine
mortale&ã atq rationale singula hominis trans gre¬
diunt᷑ naturã qua in unũ conuenientia eidẽ qͦ sins¬
gillatĩ maiora st̃ coaequant᷑ Eadẽ uaccidentia quae¬

Expanded text:
quaedam sumpta sunt ad definitionem, quibus res tota conjungitur, et haec vocatur per enumerationem partium diffinitio. At si quis ita definiat, ut non in definitione ponat quatuor a se differre manifestum est. In ea namque definitione quae per substantiales partes efficitur, singulae partes majores esse videntur, et substantialiter universaliores ab ea re quam definiunt, ut animal majus est ab homine. Mortale etiam atque rationale, singula hominis transgrediuntur naturam, quae in unum convenientia, eidem quo sigillalatim majora sunt coaequant
Abbreviated transcription (Latin):
plenũ ab alienationis iuserit ubr aut̃ plenũ nom̃
eiꝰ qđ diuidunt partessuscipiunt illud genꝰ& has
species eẽ paululũ ꝗꝗ dialestica cognitioneimbut᷑
intelligit Quaecũita sint. diuisit cicero diffiniti¬
onẽ induas partes Vnã quaȩ partiũ enumeratione
fier& altam quae ꝑ partiũ diuisionẽ Vtraq uͦ dif¬
finitio parte senumerat . S hoc int̃ qr haec quidẽ
species illauͦ mẽ brapartit᷑ Hic suborit᷑ quaestio
ualde difficilis. Nãsi diffinitio e & iã partitio
mirũ uideri potest quẽ ad modũ alt̃ sit a diffini¬
tione locꝰ alt̃ a partiũ enumerationẽ Quaeres
maximã confusionẽ prestat: Nã cũ suꝑiꝰ in locoꝵ enu¬
meratione alt̃ adiffinitionelo cꝰ alt̾ sit a partiũ enu

Expanded text:
plenum abalienationis jus erat. Ubi autem plenum nomen plenum abalienationis jus erat. Ubi autem plenum nomen ejus, quod dividunt, partes suscipiunt, illud genus, et has species esse paululum quoque dialectica cognitione imbutus intelligit. Quae cum ita sint, divisit Cicero definitionem in duas partes, unam quae partium enumeratione fieret, alteram quae per partium divisionem. utraque vero definitio partes enumerat. Sed hoc interest, quia haec quidem species, illa vero membra partitur. Hic suboritur quaestio valde difficilis. Nam si definitio est etiam partitio, mirum videri potest quemadmodum alter sit a definitione locus, alter a partium enumeratione. Quae res maximam confusionem praestat. Nam cum superius in locorum enumeratione alter a definitione locus, alter sit
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ remtenensita uendicat. Hunego hominẽ ex
iure quiritiũ meũ eẽ aio. Deinde postꝗ h cuindi¬
cauerit p̃tor int̃rogat qͥ eũ caedit. anẽtra uindic&
Quoncgante. aut tacente tc̃ ei qͥuendicauerit earẽ¬
autnexiiut dictũ. ab alienabant᷑ aut iniure cessi¬
onẽ has autẽ sollẽnitates quasdã eẽ iũris ex suꝑi¬
orib gai uerbis ostendit᷑ Atsiearesqua mancipi
ẽ. nulla sollẽnitate int̃positatradat᷑ ab alienari
ñ pot̃it. nisi ab eo ciu tradit᷑ usu capiat : Qua cũita
sint recte diffinita ẽ scđm diuisionẽ ab alienatio
rei mancipi. scilic& quae aut ne& traditione aut
iniure cessione ꝑficit᷑ Nãpura traditione ab alie¬
natiorei mancipi. ñ explicat᷑. Speciesuͦ has ee ñ
partes hinc intelligit᷑ quiasi qͥs nexiiabalien&
re mancipi id qđ suũ fuerit in alt̃ius potestatẽ
plenoiuire transtulerit: Qđsi &iã in iurecaȩdat

Expanded text:
ditur rem tenens ita vindicat: Hunc ego hominem ex ditur rem tenens ita vindicat: Hunc ego hominem ex jure Quiritium meum esse aio. Deinde postquam hic vindicaverit, praetor interrogat eum qui cedit an contra vindicet; quo negante, aut tacente, tunc ei qui vindicaverit, eaaut nexu, ut dictum est, abalienabantur, aut in jure cessione. Has autem solemnitates quasdam esse juris, ex superioribus Caii verbis ostenditur. At si res ea quae mancipi est nulla solemnitate interposita tradatur, abalienari non poterit, nisi ab eo cui traditur, usucapiatur. Quae cum ita sint, recte definita est secundum divisionem abalienatio rei mancipi, scilicet quae aut nexus traditione, aut in jure cessione perficitur. Nam pura traditione, abalienatio rei mancipi non explicatur. Species vero has esse, non partes, hinc intelligitur, quia si quis nexu abalienet rem mancipi, id quod suum fuit, in alterius potestatem pleno jure transtulit. Quod si etiam in jure cedat,
Abbreviated transcription (Latin):
fieriposst̃ Nã iure ciuili fierialiqͥd ñ int̾ alios nisi
labant qͣita ab alienabant᷑ ut ea abalienatio ꝑ quan¬
dã nexus fier& sollẽpnitatẽ Nexus uͦ quaedam
uiris sollemnitas quae fiebat eomꝰ quo in instituti¬
onib: gaius exponit Eiusdẽ aut̃ gai libro pͥmo in¬
stitutionũ denexufaciendo. haec uerbastꝰ Estaut̃
qͥlibrã aeneã teneat. q̃ appellat᷑ libripens. Iiq qui
mancipiũ accipit aesq ten& itadicit Huncego
Idq aesdat ei aqͦ mancipiũ accipit qͣsi p̃culo co
Quacũq igͥ res lege duodecĩ tabularũ. alit̃ nisi
ꝑ hancsollemnitatẽ ab alienari ñ poterant᷑ Sui¬
iuris aut̃ c&eraeres nec mancipi uocabant᷑ E& dẽ
uͦ &iã in iurecedebant᷑ Cessio uͦ talifiebat mͦ. ut
scđo cõm̃tario idemgaius exposuit In iure autẽ
cessio hocmͦ Apud magistratũ popłiromani. ułlapud
p̃torem uł a pud p̃sidẽ ꝓiuntiae iscuires iniure cȩ¬

Expanded text:
fieri possunt. Nam jure civili fieri aliquid non inter alios, nisi fieri possunt. Nam jure civili fieri aliquid non inter alios, nisi labant, quae ita abalienabantur, ut ea abalienatio per quamdam nexus fieret solemnitatem. Nexus vero est quaedam juris solemnitas, quae fiebat eo modo quo in Institutionibus Caius exponit. Ejusdem autem Caii libro primo Institutionem de nexu faciendo, haec verba sunt: Est autem qui libram aeneam teneat, qui appellatur libripens. Is qui mancipium accipit, aes tenens, ita dicit: Hunc egindeque aes dat ei a quo mancipium accipit, quasi pretii loco. Quaecunque igitur res, lege duodecim tabularum, aliter nisi per hanc soljuris autem caeterae res nec mancipi vocabantur, eaedem vero etiam in jure cedebantur. Cessio vero tali fiebat modo ut secundo commentario idem Caius exposuit. In jure autem fit hoc modo: apud magistratum populi Romani, vel apud praetorem, vel apud praesidem provinciae, is cui res in jure ce
Abbreviated transcription (Latin):
magistratuũ . more ae qͥtate c̃sisti Lexigͥẽ quã¬
popłs centuriatis comitiis senierit : Senatꝰ c̃sultas̃
quae fuerint senatꝰ auctoritate decr& a Resiudicates
qu eint̃ eos qͥsuꝑ aliqͣre ambigunt sententia uidicũ
fuerint c̃stitutae quarũ exẽploc&eraequaq: uidi¬
cent᷑ lurisperitoꝵ aucdoritas  eoꝵ qͥ ex duo decĩta¬
bulis. uł edicts magistratuũ iusciuile int̾p̃tatisun
ꝓbata ciuiũ uidicis creditaq sententiae Edictama¬
una formã iuris efficiunt tanꝗ partes uelut homi¬
nẽ caput brachia torax. uent̃ crura at pedes
Partitio ẽ put ipseait. quae unã quãq rem ꝓpositã qͣsi
in mẽ bra discerpit. Alt̃amu partẽ diffinitionis quȩ
ꝑdiuisionẽ specierũ fit talimonstrat exẽplo Dif¬
finit iqͥdsit ab alienatio ei reiquae mancipiẽ dies
Ab alienatio  eireiqua mancipiẽ aut traditio
alterinexu aut cessio iniure. int̃ qͦsea iure ciuili

Expanded text:
istratuum, more, aequitate consistit. Lex pulus centuriatis comitiis civerit. Senatusconsulta sunt quae fuerint senatus auctoritate decreta. Res judicatae sunt quae inter eos qui super aliqua re ambigunt, sententia judicum fuerint constitutae, quarum exemplo caeterae quoque judicantur. Jurisperitorum auctoritas est eorum qui ex duodecim tabulis, vel ex edictis magistratuum, jus civile interpretati sunt, probatae civium judiciis, creditaeque sententiae. Edicta maunam formam juris efficiunt, tanquam partes, velut hominem, caput, brachia, thorax, venter, crura atque pedes. Partitio est enim ut ipse ait, quae unamquamque rem propositam, quasi in membra discerpit. Alteram vero partem definitionis, quae per divisionem sit specierum, tali monstrat exemplo. Definit enim quid sit abalienatio ejus rei quae mancipi est, dicens: Abalienatio est ejus rei quae mancipi est, aut traditio alteri nexu, aut cessio in jure, inter quos ea jure civili
Abbreviated transcription (Latin):
quedã sitpartiũ distributio uͦͬ. id modis fieripot:
Aut enĩ substantiales partes explicant᷑ autp pͥ&a¬
tis partes dñr. aut qͣsitotiꝰ mẽbra enumerant᷑ aut
tã quã species diuidunt᷑. Substantiales partesex¬
plicant᷑ cu̾ex gñre ac differentiis diffinitio ẽsti¬
tuit᷑. Gen̾eni qđ singularit̃ p̃dicat᷑ speciei totũ est :
Iasũptũ in diffinitione parsquaedã fit Neñsolum
speciẽ cõpl&. nisia diciant᷑ & iã differentiae. In qͥb
eadẽ ratioquae ingn̾re. ẽ. Nã cũipsa singularit̃
dictae totã speciẽ claudant. indiffinitione sũptae
partesspeciei fiunt qr ñsolũs pecieiqͥd eẽ desig¬
nant s &iã genꝰ huiꝰ exẽplũ: Homo ẽ animal
rationale mortale Cũgͦ tota diffinitio homini
coequ&. totiꝰq diffinitionis partes sint tũ animal
tũ rationale. tũ mortale. ipsiꝰ hominis partes esse
uident᷑ singula quae eiusdẽ diffinitionis partesstꝰ¬

Expanded text:
 sit partium distributio, quatuor his modis fieri potest. Aut enim substantiales partes explicantur, aut proprietatis partes dicuntur, aut quasi totius membra enumerantur, aut tanquam species dividuntur. Substantiales partes explicantur, cum ex genere ac differentiis definitio constituitur. Genus enim quod singulariter praedicatur, speciei totum est. Id genus sumptum in definitione, pars quaedam fit. Non enim solum speciem complet, nisi adjiciantur etiam differentiae, in quibus eadem ratio quae in genere est. Nam cum ipsae singulariter dictae totam speciem claudant, in definitione sumptae, partes speciei fiunt, quia non solum speciem quidem esse designant, sed etiam genus. Hujus exemplum est: Homo est animal rationale, mortale. Cum ergo tota definitio homini coaequetur, totiusque definitionis partes sint, tum animal, tum rationale, tum mortale, ipsius hominis partes esse videntur singula, quae ejusdem definitionis partes
Abbreviated transcription (Latin):
posterꝰ nc̃ uͦ deenumeratione partiũ itadicendũ ÷
qđ om̃is diffinitio quae ꝑ partiũ enumerationẽ fit
qͣsi quaedã partitio recte intelligat᷑ Dictũ est enĩ
id qđinnomine confuse significar&᷑ in diffinitione
quae fit enumeratione partiũ a ꝑiriatq explicari
Qđfieri ñ potest nisiꝑquarũ dã partiũ nuncupati¬
onẽ Nihilidũ explicat᷑ oratione totũsimul dici¬

Expanded text:
numeratione partium ita dicendum est, quod omnis definitio, quae per partium enumerationem fit, quasi quaedam partitio recte intelligitur. Dictum est, id quod in nomine confuse significaretur, in definitione quae fit enumeratione partium, aperiri atque explicari. Quod fieri non potest, nisi per quarumdam partium nuncupationem; nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nitione qͥe a partiũ enumeratione Cuiꝰ quaestio¬
nasualde difficilis facilior absolutiõe si diffini¬
tionũ ipsarũ formas ac distantias colligamꝰ Multis
nãq fieri modis diffinitio potest Int̃ quos unꝰ uerꝰ
atq integer diffinitionis modus qͥ&iã substantialis

Expanded text:
nitione, qui est a partium enumeratione. Cujus quaestionis valde difficilis, facilior absolutio est, si definitionum ipsarum formas ac distantias colligamus. Multis namque modis fieri definitio potest. Inter quos unus est verus atque integer definitionis modus, qui etiam substantialis
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ acspeciem qua unũ qđq format᷑ quartã finẽ
causarũ diuisionẽ facit in eaquae efficiant aliquid
& in easine qͥb efficinequeat ut id qd efficit ad eã
adiuuant facultatẽ tũ a dreliquas causas ducat᷑
ut paulo posterꝰ apparebit. Eiꝰ igit᷑ causae quae ui
sua id qđ subea subiestũ. efficit. taleponit exẽplũ
ut ignis accendit Nã accensionis ipsiꝰ causaignis
& id efficere potest atq illud qđ accendit᷑ mou&¬
ateq ꝓmutat. Eã uͦ causã sinequa id qđ faciendũ est

Expanded text:
 formatur; quartam, finem causarum divisionem facit in ea quae efficiant aliquid et in ea sine quibus effici nequeant, ut id quod efficit, ad eam adjuvant facultatem, tum ad reliquas causas ducatur, ut paulo posterius apparebit. Ejus igitur causae, quae vi sua id quod subjectum est efficit, tale proponit exemplum, ut ignis accendit: nam accensionis ipsius causa ignis est, et id efficere potest, atque illud quod accendituque permutat. Eam vero causam, sine qua id quod faciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
occidit Qua trans lationes aꝓpͥ& ite discedunt. & qͣdã
similitudine subiecta significant ẽstii trans latio
qtiens habendaerei nom̃ ꝓpt̃ alteriꝰ reisimilitudinẽ¬
Are simili nom̃imponit᷑ ut motꝰ hab& ꝓpͥũ nom̃ Itẽ
lusus suo uocabulo nuncupat᷑ S qͥdicit quafluctus
eluder&. a similitudine agitationis adfluctuũ motũ
uocabulũ transfert: Acde diffinitionib: quidẽ dispu¬
tationẽ t̃minans ad partitiones transitũ facit S nc
t̃cio uolumini satis. reliqͣ in posterũ transferamus
LIBER TERTIUS EXPLICIT. INCIEIT .IIII¬

Expanded text:
occiderit: quae translationes a proprietate discedunt, et quadam occiderit: quae translationes a proprietate discedunt, et quadam similitudine subjecta signant. Est enim translatio quoties habentis rei nomen, propter alterius rei similitudinea re simili nomen imponitur, ut motus habet proprium nomen, item lusus suo vocabulo nuncupatur. Sed qui dicit, qua fluctus eluderet, a similitudine agitationis ad fluctuum motum vocabulum transfert. Ac de definitionibus quidem disputationem terminans, ad partitiones transitum facit. Sed nunc tertio volumini satis est, reliqua in posterum differamus. LIBER QUARTUS. Explicare
Abbreviated transcription (Latin):
si qͥs ius diuidere uelit. in legẽ moiẽ atq aqͥtatẽ ne¬
cesse partiat᷑ Nã &lex & mos ⁊ aqͥtas & singula
in cõmune uirisuocabulo subiecta st̃ Cul pat uͦ
illoꝵ inscitiã qͥ idemspecies uł formas putant ẽẽ qđ
partes Conturbariq eos inscientia dix̃. qđ resa se
plurimũ differentes imperite atq imꝓuide di¬
fanguere acsegregare ñcurant : S qm̃ de diffini¬
tione loquebat᷑ ad ditalia speciẽ diffinitionis quã
nos suꝑius enumerauimꝰ. quae ꝑtranslationẽ ñꝓpͥ&a¬
oratio curae: Huiꝰdiffinitionis exẽplũ aiure ciuili
recessurũ quãsi necessitas cogat. Pertrans lationẽ
uͦ diffinitio ueluticũ a qͥlius litꝰ diffinire uo¬
lens dicebat litꝰ ee qͣfluctus eluder&. Hoceludere
ab histrans latũ qͥagitatione aliqͣ causalusus
mouent᷑ Itẽq adolescentia ẽ flosaȩtatis. Idab
arborib: ductũ quarũ fructus flores p̃cedunt Et sene¬
ctus uta occasus Idadie ductũ qͥ desinit ẽẽ cũ sol

Expanded text:
legem, morem atque aequitatem necesse est partiatur. Nam et lex, et mos, et aequitas, et singula, et in commune, juris vocabulo subjecta sunt. Culpat vero illorum inscitiam qui idem species vel formas putant esse quod partes, conturbarique eos inscitia dicit, quod res a se plurimum differentes imperite atque improvide distinguere ac segregare non curant. Sed quoniam de definitione loquebatur, addit aliam speciem definitionis, quam nos superius enumeravimus, quae per translationem non proprietaoratio curae est. Hujus definitionis exemplum a jure civili recessurum quam si necessitas cogat. Per translationem vero definitio est, veluti cum Aquilius, littus definire volens, dicebat littus esse quo fluctus eluderet. Hoc eludere ab iis translatum est qui agitatione aliqua, causa lusus, moventur. Itemque adolescentia est flos aetatis, id ab arboribus ductum est, quarum fructus flores praecedunt. Et senectus, vitae occasus, id a die ductum est, qui desinit esse cum sol
Abbreviated transcription (Latin):
cicero numero accidentib: q distarent. hoꝵ simili¬
tudo quae humanitas intellectaatq animo confor¬
mata species  Ergo cõmunitas quaedã & plurimoꝵ
int̃se differentiũ similitudo notio ẽ Cui notionis
Aliud genꝰẽ aliud forma S qm̃similiũ intelligen¬
tia ẽ om̃is notio inreb uͦsimilib necessaria. diffe¬
rentiarũ diser&io. idcirco indig& adhuc notio qͣdã
enodatione ac diuisione. uelut ipse intellectus animał.
sibi ipse ñ sufficit Nã moxanimꝰ ad aliqđ animal .÷ uł
hominẽ uł equũ deducit᷑ inqͥrendũ Et hominis notio

Expanded text:
rsus cum Plato atque Cicero numero accidentibusque distarent, horum similirsus cum Plato atque Cicero numero accidentibusque distarent, horum similitudo, quae est humanitas intellecta atque animo formata, species est. Ergo communitas quaedam et plurimorum inter se differentium similitudo notio est, cujus notionis aliud genus est, aliud forma. Sed quoniam similium intelligentia est omnis notio, in rebus vero similibus necessaria est differentiarum discretio, idcirco indiget adhuc notio quadam enodatione ac divisione, velut ipse intellectus animalis sibi ipse non sufficit. Nam mox animus ad aliquod animal, id est vel hominem vel equum, deducit
Abbreviated transcription (Latin):
mald̃ Itẽ formae diffinitionẽ talẽ dedit. Formae̾
notio cuiꝰ differentia ad caput gnris & qͣsi fontẽ re¬
ferripotest recte: Nã si formae agnre deducunt᷑. spe
& fonsformaegenꝰ . necesse ẽ ut intellectus formar
ad pͥmordiũ sui .i. notionẽ gnr̃is reuertat᷑ Intelledtꝰ
ꝑcepta cuiꝰq forma cognitio enodationis indigens
Haecuͦ diffinitio hne trasta. qđ plato ideas quasdã
eẽponebat .i. species in corporeas substantiasq c̃stan¬
tes & ꝑ se abaliis naturae ratione separatas ut hocipsũ
eẽ substantias s in tellestã similitudinẽ plurimoꝵ
int̃sedifferentiũ substantialẽ. genꝰputat c̾e ł speciẽ
Nã cũ homo atq equus differant rationabilitate
atq in rationabilitate. hoꝵ intellecta similitudo
efficitgenꝰ Nãsimilitudo equi & hominis substantia
lis  qduterq substantia ẽ ut̃q animat᷑ꝰ ut̃q sensi¬
bilis. Quae iuncta efficiunt animal ẽnãq animal

Expanded text:
mal dicitur. Item formae definitionem talem dedit. Forma est notio cujus differentia ad caput generis, quasi fontem, referri potest, et recte. Nam si formae a genere deducuntur, specpium quoddam et fons formae genus est, necesse est ut intellectus formae ad primordium suum, id est notionem generis, revertatur. Intellectus percepta cujusque formae cognitio enodationis indigens. Haec vero definitio hinc tracta est, quod Plato ideas quasdam esse ponebat, id est species incorporeas substantiasque constaper se ab aliis naturae ratione separatas, ut hoc ipsuesse substantias, sed intellectam similitudinem plurimorum inter se differentium substantialem genus putat esse, vel speciem. Nam cum homo atque equus differant rationabilitate atque irrationabilitate, horum intellecta similitudo efficit genus. Nam similitudo equi et hominis substantiaquod uterque substantia est, uterque animatus, uterque sensibilis, quae juncta efficiunt animal, est animal namque
Abbreviated transcription (Latin):
legatã mulieri pecuniã numeratã. cuargentũ ei fu¬
iss& om̃elegatũ Sscũ sit om̃e negatio affirmatione
consumit᷑ dicemꝰq inc̃lusione est igͥ numerata pe¬
cunia mulierilegata. cũ sit argentũ om̃e legatũ
Eritq huiꝰmodiargum̃tatio Siñ mulierilegata
pecuni anumerata cũeisit argentũ om̃e legatũ
ñ est argentũ nimerata pecunia. Atqͥe argentũ nume¬
rata pecunia. Legataeꝰ igͥ mulieri numerata pecunia
mulieri argentũ om̃elegatũ nos aꝑtioris intelligen¬
tie causa subiunximꝰ Nec ꝑturbare lectorẽ deb& qđ
cũ insuꝑiorib exẽplis in scđo modo ꝑ negationẽ facta
fuerit sẽꝑ assũptio & ꝑnegationẽrurs illatac̃ du¬

Expanded text:
meratam, cum argentum ei fuisset omne legatum. Sed cum sit, omnis negatio affirmatione consumitur, dicimusque in conclusione: Est igitur numerata pecunia mulieri legata, cum ei sit argentum omne legatum; eritque hujusmodi argumentatio: Si non est mulieri legata pecunia numerata, cum ei sientum numerata pecunia; atqui est argentum numerata pecunia, legata est igitur mulieri numerata pecunia, mulieri argentum omne legatum, nos apertioris intelligentiae causa subjunximus; nec perturbare lectorem debet, quod cum in superioribus exemplis in secundo modo per negationem facta fuerit semper assumptio, et
Abbreviated transcription (Latin):
nuptamulier cũ eo qͥcũ conubii iuserat. atq idõ
qͥ natist᷑ patrẽ ñsequunt᷑ Pimit᷑ g̃ inc̃clusione id qđ
in ꝓpositione p̃cesserat ita. Proliberisigͥ manere nihil
eri numerata pecunia: hic nãq c̃sequenserat siar¬
gentũ eet om̃e legatũ. pecuniã qͦq numeratã fuisse
legatã Vt igͥfier& repugnans huicc̃sequentiae int̃¬

Expanded text:
nupta mulier cum eo quicum connubii jus erat, atque ideo qui nati sunt, patrem non sequuntur. Perimitur ergo in conclusione id quod in propositione praecesserat. Ita pro liberis igitur manere nihil eri pecunia enumerata. Hic namque consequens erat: Si argentum esset omne legatum, pecuniam quoque numeratam fuisse legatam; ut igitur fieret repugnans, huic consequentiae inte