comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debemus frͣs km̃i. definiuit di
dicens. Maiorẽ hac dilectionit
nemo habet: ut animã suã qđ¬
ponat ꝓ amicis suis. Quia erg̃
suꝑius dixerat. hoc est mandus
meũ ut diligatis inuice scit l
uos. quib uerbis addiãt que
nunc audistis: Maiorẽ hac le¬
ctionẽ nemo habet ut anmas
suam ponat quis ꝓ amieis sus
fit ex hoc consequens qͥd iacils
iste euangelista iohes in eplis

Expanded text:
rissimi, definivit Dominus dicens: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epis
Abbreviated transcription (Latin):
facient uobis ꝓpter nomen ma
quia nesciunt eum qui mist
me. Quȩ om̃ia facient. nisi quȩ
dixi: Odio habebunt scilicet &
ꝑsequentur: sermone̾q contey¬
nent. Qmͣ si sermonẽ ñ seruant
eoꝵ nec tamen odissent eos nei
ꝑsequerentur: uel etiam si odisie
nec tamen ꝑsequerentur. ñ omi
facerent. Hec autẽ om̃ia facient
uobis inquit ꝓpter nomen mai¬
quid est aliud dicere. quã me i
uobis odio habebunt. me in uos
eñi om̃ia facient uobis ꝓpter
nomen meũ. Non ur̃m sed mal¬

Expanded text:
facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Quae omnia facient, nisi quae dixit, odio habebunt scilicet, et persequentur, sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen mQuid est aliud dicere quam me in vobis odio habebunt, me in vobihaec omnia facient propter nomen meum, non vestrum, sed m
Abbreviated transcription (Latin):
et uerbũ. & nox nocti indicat
dintam. Quid est: Forte planũ
cagum est. Bies diei eruetat
pdiem. Quod autẽ nox nocti in¬
det scientiam. obscurũ est tãquã
piotem. Pies diei. scĩ sc̃ĩs. apłi¬

Expanded text:
t verbum, et nox nocti annuntiat scientiam: quid est? Forte planum et apertum est, Dies diei eructat per diem: quod autem nox nocti annuntiat scientiam, obscurum est, tanquam per noctem. Dies diei, sancti sanctis, Ap
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiatam. Quod enͣi ructat᷑.
presentib ructatur: qđ autem
annuntiatur. longe positis an¬
nuntiatur. Possunt sensus plures
inueniri. sed adhibendus est modꝰ.
ꝓpter angustias pͣsentis temporis.
tiabat scientiam. Non sunt lo¬

Expanded text:
annuntiatam: quod enim ructatur, annuntiatam: quod enim ructatur, praesentibus ructatur; quod autem annuntiatur, longe positis annuntiatur. Possunt coeli sensus plures inveniri, sed adhibendus est modus propter angustias praesentis temporis. tiabat scientiam. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
ant. uos estis lumen mundi.
qtuim hoc uidetur. & cognitum
fcile. Quomͦ autẽ nox nocti an¬
nintiat scientiam: Non nulli
hee uerba simpliciter intellexer᷑.
a forte hoc sit uerũ existimantes
hac sententia significatũ ẽẽ quod
hoc in posteros esse traiectũ. tãquã
letempore in tempus. dies diei.¬
inox nocti. Prior dies. posterio¬
ridiei: & prior nox. posteriori
nocti. quia hȩc doctrina diebus
e noctib pͣdicatur. Iste simplex
intellectus cui sufficit sufficiat.
sed ñnulla uerba scripturarum
obscuritate sua hoc ꝓfuerunt.
qͦd multas intelligentias peperer.
tiq hoc si planti esset. unũ aliqͥd
audiretis. Quia uͦ obscure dictũ
e multa audituri estis. Est aliꝰ
intellectus. Dies diei. nox
nocti: hoc est sp̃s spͣui. caro
carni. Est alius. Dies diei. sp̃uales
spͣualibus: & nox nocti. carnales
carnalibus. Utriq enͣi audiunt.¬
& si non utriq similiter sapiunt.
Illi enͣi audiunt tamquã uerbũ
eructuatũ: illi tamquã scientiam

Expanded text:
t: Vos estis lumen mundi . Apertum hoc videtur et cognitu facile. Quomodo autem nox nocti annuntiat scientiam? Nonnulli haec verba simpliciter intellexerunt, et forte hoc sit verum; aestimantes hac sententia significatum esse, quodhoc in posteros esse trajectum, tanquam de tempore in tempus: dies diei, nox nocti, prior dies posteriori diei, et prior nox posteriori nocti; quia haec doctrina diebus et noctibus praedicatur. Iste simplex intellectus cui sufficit sufficiat. Sed nonnulla verba Scripturarum obscuritate sua hoc profuerunt, quod multas intelligentias pepererunt: itaque hoc si planum esset, unum aliquid audiretis; quia vero obscure dictum est, multa audituri estis. Est et alius intellectus: dies diei, nox nocti, hoc est, spiritus spiritui, caro carni. Est alius: dies diei, spirituales spiritualibus; et nox nocti, carnales carnalibus. Utrique enim audiunt, etsi non utrique similiter sapiunt: illi enim audiunt tanquam verbum eructatum; illi tanquam scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
mituntur in cęlis: uilescunt
inmo om̃ia que habentur in
tiris. Terrena namq substanta
sonȩ felicitati cõparata. pondꝰ
et non subsidiũ. Temporalis
uta ecernę uitȩ cõparata. mors
potius dicenda quã uita. Ipse
tu cotidianus defectus corrup¬
cionis. quid est aliud quã quȩdã
olxitas mortis: Quȩ autem
lingua dicere. uel quis intellectꝰ
cipere sufficit. illa suꝑnȩ ciuita¬
ti quanta sint gaudia. angłoꝵ
choris interesse. cũ beatissimis

Expanded text:
escunt animo omnia quae habentur in terris. Terrena namque substantia supernae felicitati comparata pondus est, non subsidium. Temporalis vita aeternae vitae comparata mors est potius dicenda quam vita. Ipse enim quotidianus defectus corruptionis quid est aliud quam quaedam prolixitas mortis? Quae autem lingua dicere, vel quis intellectus capere sufficit illa supernae civitatis quanta sint gaudia, angelorum choris interesse, 1627 cum bea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gr̃am remissionis peccator
Om̃s eni peccauerunt & egent ul
dĩ. iustificati eñi gratis ꝑsan d̃¬
nem ipsius. Quia gratis. ide¬
nchil boni ante feceramus.
inde talia dona mereremur.
uqis quia ñ gratis inferretur
syplicium. ideo gratis prestitũ
e beneficiũ. Nichil pͣcesserat
i meritis nr̃is.. nisi unde
ampnari debe remus. Ille

Expanded text:
 remissionem peccatorum. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per sanguinem ipsius . Quia gratis, idenihil boni ante feceramus, unde talia dona mereremur; magis quia non gratis inferretur supplicium, ideo gratis praestitum est beneficium: nihil praecesserat in meritis nostris, nisi unde damnari deberemus. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sunt eleuati a terra por¬
tantes dñm. quãquã głam xp̃i
celũ etiam quodã modo narraut
Quando narrauit: Quando nato
eodem dño stella noua que nuꝙͣ
uidebatur apparuit. Sed tamens
dicitur: non sunt loquelȩ noq
sermones. quoꝵ non audiantus
uoces eoꝵ: in omnẽ terram exus
sonus eoꝵ. & in fines orbis teris¬

Expanded text:
sancti sunt; elevati a terra, portantes Dominum. Quanquam gloriam Christi coelum etiam quodammodo narravit: quando narravit? quando nato eodem Domino stella nova quae nunquam videbatur apparuit. Sed tamen sdicitur: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exiit sonus eo
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine meo. det uobis. Maneat
ergo dilectio. Ipse est gͦ fructius
nt᷑. Quȩ dilectio nunc est i &e¬
nomine unigeniti filii. cit nob̃
pater. Quod aute accipere sil¬
uandis non expedit nobis. non
existimemus nos petere in no¬
mine saluatoris: sed hoc petimꝰ
in nomine saluatoris. qͦd ꝑtinet
ad rationem salutis. In nł apłor

Expanded text:
in nomine meo, det vobis. Maneat in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in denomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis. TR
Abbreviated transcription (Latin):
electi sunt quia boni fuerunt: qͥ
boni non essent. nisi electi essent.
Alioquin gra iam non est grã. si
pͣcessisse contendimus merita.
Audi ingrate. Non uos me elegistis.
sed ego uos elegi. Non est ut dicas.
deo electus sum. quia iam crede¬
bam. Si eni credebas in eum.
iam elegeras eũ. Sed audi. Non
sumus audiendo. non uos me
elegistis: nisi quia mali eramus
essemus: Et uidete km̃i quẽ ad¬
modũ non eligat bonos. sed qͦs¬
eligit faciat bonos. Ego inquit
elegi uos. & posui uos ut eatis &
fructũ afferatis. & fructus ur̃ ma¬
neat. Nonne iste est fructus de qͦ
iam dixerat sine me nichil potestĩ
facere: E legit gͦ & posuit ut eamꝰ
& fructũ afferamus. Nullum
itaq fructũ unde nos eligeret
habebamus. Ut eatis inquit. &
fructũ afferatis. Imus. ut affera¬
mus. Et ipse est uia. qua imus.¬
in qua nos posuit ut eamus. Pro
nos. Et fructus inquit ur᷑ maneat.
ut quodcũq petieritis patrem

Expanded text:
electi sunt, quia boni fuerunt, qui electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: « Alioquin gratia jam non est gratia , » si praecessisse contendimus merit» Audi, ingrate, audi: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Non est ut dicas, ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: « Non sumus audiendo: Non vos me elegistis, nisi quia mali eramus essemus? Et videte quemadmodum non eligat bonos, sed qeligit faciat bonos. « Ego, inquit, elegi vos et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . » Nonne iste est fructus, de quo jam dixerat: « Sine me nihil potestis facere? » Elegit ergo et posuit, ut eamus et fructum afferamus. Nullum itaque fructum unde nos elegit habebamus. « Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. » Imus ut afferamus, et ipse est in qua nos posuit ut eamus. Proinos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
um pignore accepto salui facti
esse dicamur: ita om̃ium notitiã
quȩcũq unigenitus audiuit a
patre futuram sꝑare debemus.
quãuis iam se hoc fecisse dixerit
xp̃c. Non uos me elegistis inquit.
sed ego elegi uos. Hec est illa inef¬
fabilis gr̃a. Quid eñi eramus.
quando xp̃m nondũ elegeramꝰ.
& ideo non diligebamus: Nam
qui non eũ elegit. quomͦ diligit:¬
Quid gͦ eramus. nisi iniqui & per¬
aiti: Neq en̾i iam credideramꝰ
in eum. ut eligeret nos. Nam si
iam credentes elegit: electos elegit.
Curgͦ diceret non uos me elegestis.
nisi quia miscdia eiꝰ preuenit nos:
Hic certe uacat uana illoꝵ ratioci¬
natio. qui pͣscientiam dĩ defen¬
dunt contra gr̃am dĩ: & ideo¬
nos dicunt electos ante mundi
constitutionem. quia p̾sciuit nos
as̃ futuros bonos non seipsum
nos facturũ bonos. Non hoc
bonos futuros eẽ p̃scierat. simul
etiam prȩscisset quod eu nos fuis¬
elegit in non bonis: Non enim

Expanded text:
jam pignore accepto salvi facti jam pignore accepto salvi facti esse dicamur, ita omnium notitiam quaecunque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis jam se hoc fecisse dixerit Christus. Non vos me elegistis, inquit, sed ego elegi vos. Haec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligitQuid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: « Non vos me elegistis, » nisi quia: « Misericordia ejus praevenit nos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuiseligit in non bonis; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
cognitus sum. & nunc ꝑspecubi
in enigmate: tunc autem facit
adi faciem. Nam & ipse apls
saluos nos dicit factos ꝑlauari
regenerationis. qui tamen ais
loco. spe inquit salu: fałisumil¬
⁊ qes antẽ quȩ uidetur non est spes.
aod em̃ uidet quis. qͥd sperat:
aute qđ non uidemus sꝑamus.
pamentiam expectamus. Unde
nquit ñ iudentes creditis: quem
ã iideritis. exultabitis gaudio
menarrabili & honorato. ꝑcipi¬
ates mercedem fidei. salutem
inimarũ ur̃arum. Si gͦ nunc
tempus est fidei: salus autẽ ani¬
narũ. merces est fidei: quis du¬
bitet in fide quȩ ꝑ dilectionem
opatur ꝑagendum diem. atq.
in fine fidei recipiendam ẽẽ mer¬
cedem: non solum redeptionem
atq in ista mortalitate in spe po¬
tuis habetur. quã re tenetur.
erum hoc interest. qͦd exterior
homo nrͣ. id est corpus adhuc
crrupitur: interior autem
id est anima. iam renouatur de
die in diem. Itaq sicut immor¬
talitatẽ carnis. & salutẽ animarũ
fiturarũ expectamus. quãuis

Expanded text:
cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Undeinquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionematque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaqtalitatem carnis, et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
nec hoc quidẽ quisquã capit.
quomͦ audiat apatre ullũ uerbũ.
cũ ipse sit patris unicũ uerbũ:
Quid qͦd aliquanto post. in hoc
ipso tamen sermone quẽ post
cȩnam ante passionem ad disciules
habuit. multa inquit habeo uouis
dicere. sed non potestis portare
modo: Quo igitur pacto incel¬
lecturi sumus om̃ia eũ nota fe¬
cisse discipłis quȩ cũq audiut
a patre. cum ꝓpterea quȩdam
multa non dicat. quia scit eos
modo portare non posse: Sed
nimirũ qͦd facturus est fecise
se dicit. quia ea quȩ futura sunt
dicens. & ea tamen futura pre¬
dicens: ita & hoc loco ait om̃ia
tudine scientiȩ de qua dicit apls
Cum autẽ uenerit qͦd ꝑfectũ e
qͥd exparte est euacuabitur. Ibi

Expanded text:
nec hoc idem quisquam capit, nec hoc idem quisquam capit, quomodo audiat a Patre ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia tudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
in ģcnum. Ut autẽ tales serui ñ
serui simus. dñm facere sciamus.
Hoc seruus ille nescit. qui nescit
quid faciat dñs eiꝰ. Et cũ aliquid
boni facit. sic extollitur quasi
hoc ipse faciat ñ dñs eiꝰ: & głatus
in se. non in dño głatur: cũ seipse
deceꝑit. quia sic głatur: quasi ñ
acceperit. Nos autẽ kmͣi ut ami
faciat sciamus. Non solum etiã
homines. ueru̾etiam iustos ipse
facit nos. & non ipsi nos. Et ut
hoc sciamus. quis nisi ipse facit:
Non enim sp̃m huius mundi acce¬
pimus. sed sp̃m qui ex dõ est. ut
sciamus quȩ adõ donata sunt
nobis. Ab ipso quicqͥd boni est
donatur. Ergo quia & hoc bonuͣ
est. ab ipso utiq donatur. ut sciat᷑
a quo bonũ om̃e donetur: ut
om̃ino de om̃ib bonis. qui glo¬
amicos. quia om̃ia quȩcumq
audiui a patre meo nota feci
uobis. Quis eni audeat affirma¬
re uel credere ullũ hominum
scire om̃ia quȩcũq a patre audi¬
uit unigenitus filius. quando

Expanded text:
in aeternum. Ut autem tales servi non in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amicDominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloaaudivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecunque a Patre audivit unigenitus Filius, quando
Abbreviated transcription (Latin):
cistum attendebat cuͣ̃ dicebat. Noli
altum sapere. sed time. In illo ti¬
more quẽ foras caritas mittit.
est etiam seruitus simul foras cũ
ipso timore mittenda. Utrumq
eni unxit apłs. hoc est & serui¬
tutem & timorẽ. dicendo: non
eñi accepistis sp̃m seruitutis iterũ
in timore. Ad hanc seruitutem
seruũ ꝑtinentẽ intuebatur & dñs
dicens. Iam non dicam uos seruos.
quia seruus nescit qͥd faciat dñs eiꝰ.
Non ille utiq seruus ad timorem
ꝑtinens castum cui dicitur. euge
bone serue intra in gaudiũ dñi
tui: sed ille seruus ꝑtinens ad ti¬
morem foras a caritate mitten¬
dus. de quo alibi dicit. Seruis nͣ¬
filius auto
itaq dedit nobis potestatem filios
dĩ fieri. ut non serui sed filii simꝰ.
ut miro quodã & in effabili. sed
tamen uero modo serui ñ serui
esse possimus: serui scilieet timore
casto. ad quẽ ꝑtinet seruus intrans
timore foras mittendo adquem
ꝑtinet seruus nͣ manens in domo

Expanded text:
castum attendebat, cum dicebat: Noli castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem ad servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus nfilius autem itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo
Abbreviated transcription (Latin):
non serut: Et tamen ipse ds lo¬
autur: Uos amici mei estis. si fe¬
eritis quȩ ego p̃cipio uobis.
imn non dicam uos seruos. Orem
mirabilem. Cum seruire non
posumus nisi p̃cepta dñi feceri¬
auisꝰ. quomꝰ pͣcepta faciendo serui
aon erimus: Si seruus ñ ero pre¬
epta faciendo. & nisi p̃cepta fece¬
n seruire non potero: gͦ seruien¬
ao seruus ñ ero. Intelligamus fr̃s
inteligamus. & hoc in nobis dñs
ficuat ut intelligamus. faciat etiã
it incellecta faciamus. Hoc autẽ
si scinus. ꝓfecto scimus qͦd facit
ans. quia nosipsos tales ñ facit
nisi dñs: & ꝑ hoc ad eiꝰ amicitiam
gtinemus. Sicut enĩ duo sunt
umores qui faciunt duo genera
amentiũ: sic duȩ sunt uirtutes.
quȩ faciunt duo genera seruien¬
tum. Est timor quẽ ꝑfecta cari¬
tis foras mittit: & est alius timor
cstus ꝑmanens in scłm scłi. Illũ
timorẽ qui non est in caritate.
atendebat apłs cũ dicebat. Non
eñi accepistis sp̃m seruitutis iterũ
in tmore. Illum autẽ timorem

Expanded text:
n ipse Deus loquitur: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem
Abbreviated transcription (Latin):
seruus nescit quid faciat dñs eũs
Ita nomen constituit amici. ut
auferat serui: non ut in unoiti
maneat. sed ut alterũ altero de¬
dente succedat. Quid est hoc
Itane cũ pcepta dñi fecerimus.
serui ñ erimus: Itane cuncsa
non erimus. quando boni sere
fuerimus: Et quis potest conte
dicere ueritati que att. am o
dicam uos seruos: Et eur hoe
dexerit docet. quia seruus ina
nescit quid faciat añs el. Nĩal¬

Expanded text:
servus nescit quid faciat dominus ejus? servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fueriadicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. N
Abbreviated transcription (Latin):
amicis suis: uos inquit amici mei
estis. si feceritis quȩ ego pͣcipio
uobis. Magna dignatio. Cũ seruus
bonus esse ñ possit. nisi precepta
dñi sui fecerit: hinc amicos suos
uoluit intelligi. unde boni serui
possunt ꝓbari. Sed ut dixi. ista
dignatio est: ut dñs quos nouit
seruos suos. diceret amicos suos.
Nam ut sciatis ad serui officium ꝑti¬
nere pͣcepta sui dñi facere: alio
loco seruos utiq obiurgat dicens.
Quid̃ autẽ uocatis me dnẽ dñe. &
non facitis quȩ dico: Cũ gͦ dicitis
inquit dñe. iussa faciendo quid
dicatis ostendite. Nonne seruo
obȩdienti ipse dicturus est: euge
serue bone qmͣ in paucis fuisti fi¬
delis. suꝑ multa te constituam.
intra in gaudiũ dñi tui : Potet
igitur esse & seruus & amicus.
quia seruus est bonus. Sed quos
sequitur attendamus. Iam non
dicam uos seruos. quia seruus
nescit quid faciat dñs eiꝰ. Quom̃
gͦ intellecturi sumus. & seruum
& amicũ eẽ seruũ bonũ cũ diet
iam non dicam uos seruos. quus

Expanded text:
lit nobis. Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico ? Cum ergo dicitis, inquit, Domine, jussa faciendo quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve bone, quoniam in paucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et servus, et amicus, quia servus bonus. Sed quod sequitur attendamus: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid m et amicum esse servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nos inuicem diligam us: & quicqͥd
aliud pͣcedit faciemus. qmͣ quicqͥd
est aliud hic habemus. Discernit᷑
quippe ista dilectio ab ea dilectio¬
cerneretur. adiunctũ est: sicat
dilexi uos. Ut quid eñi nos ales
xp̃c. nisi ut possimus regnare q̃
xp̃o: Ad hoc gͦ & nos inuioem ais¬
ligamus. ut dilectionem nr̃am
discernamus acȩteris: qͥ ñ adhas
se inuicem diligunt. quia nee dis¬
ligunt. Qui autẽ se ꝓpter habo¬
dum dm̃ diligunt. ipsi se diligis
Ergo ut se diligant. dm̃ diligant
Non est dilectio in hominib oñis
as om̃ia in om̃ibus. Plenitudnt̃

Expanded text:
nos invicem diligamus, et quidquid nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectiocerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram disse diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligant. Non est haec dilectio omnium: Deus omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ fides. spes. caritas. tria hȩc.¬
Maior autẽ horum: caritas. Et si in
caritate hoc est in dilectione con.¬
cluduntur duo illa p̾cepta. maior
tamen dicta est non sola. De fide gͥ
nobis quãmulta mandata sunt.
quã multa de spe. quis potest cun¬
cta colligere. quis enumerando
sufficere : Sed intueamur qđ att
idem apłs. Plenitudo legis est ca¬
ritas. Ubi gͦ caritas est. quid est
quod possit desse: Dęmon credit.¬
nec diligit. Nemo diligit. qͥ non
credit. Frustra quidẽ sed tamen
potest sperare ueniam. qui non
diligit: nemo autẽ potest despe¬
rare qui diligit. Itaq ubi dilectio
est ꝓximi. ibi necessario fides &
spes. Et ubi dilectio ꝓximi: ibi
necessario etiam dilectio dĩ. Qui
eñĩ non diligit dm̃. quomͦ diligit
ꝓximũ tamquã seipsum: quando¬
Est quippe impius & iniquus. Qui
autẽ diligit iniquitatem. non
plane diligit. sed odit animã suã.
Hoc gͦ preceptũ dñi teneamus. ut

Expanded text:
autem fides, spes, charitas, tria haecautem fides, spes, charitas, tria haecmajor autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum? quippe impius et iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Diue dicatur p̾ceptũ siue man¬
datũ. ex uno greco utrumq.
interpretatur. qͦd est entole.
Iam uͦ istam sententiam & antea
dixerat de qua me uobis ut potui
disputasse meminisse debetis.
Ibi eni sic ait. Mandatũ nouum
do uobis. ut diligatis inuicem
sicut dilexi uos: ut & uos diliga¬
tis inuicem. Huius itaq mandati
repetitio. cõmendatio est. Nisi qͦd
ibi mandatũ inquit nouum
do uobis. hic autẽ. hoc est inqͥt
mandatũ meuͣ. Ibi tamquã non
fuerit ante tale mandatũ: hic
tam quã non sit aliud eiꝰ mandatũ.
Sed ibi dictũ est nouu̾ ne in uetusta¬
te nr̃a ꝑseueremus : hic dictum
est meũ. ne contẽpnendũ putemꝰ.
Quod autẽ hic ita dixit hoc est man¬
datum meuͣ uelut non sit aliud.
qͥd putamus fr̃s mei : Nũqͥdnã
solum eiꝰ de ista dilectione man¬
datũ est qua diligimus inuicem:
Nonne est & aliud maius ut dili¬
gamus dm̃ : Aut uͦ de sola nobis
as dilectione mandauit. ut alia
non inquiramus: Tria certe cõ¬
mendat apłs dicens. Manent

Expanded text:
 sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. Diligamus gͦ in uicẽ sicut
& xpͣc dilexit nos. & tradidit se¬
metipsum ꝓ nobis. Maiorem
quippe hac dilectionem nemo
habet. quã ut animã suã ponat
quis ꝓ amicis suis. Eumq sic imi¬
temur pia obȩdientia. ut ei nos
cõparare nulla p̾sumamus au¬

Expanded text:
it. Diligamus ergo invicem, sicut Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumamus au
Abbreviated transcription (Latin):
A ut gͦ ñ facientes dicimus. dins¬
te nobis debita nr̃a. sieut & nos
dimittimus debitorib nr̃is. &
nosipsos hoc dicendo amplius
ligamus: aut fortasse hane cosl¬
ditionẽ in oratione interiit¬
mus. & aduocatus nrͣ precem
quã composuit ñ recognosca
atq apud se ꝓtinus dict. dcu
quid morui. non est ipsa orus
uli in corde malitia maneat.
ansideret omps dis̃ erga ꝓximũ
aritatem nr̃am. ut nr̃is impen¬
dt iniquitatib pietatem suam.
iñtote qͦd monemur. dimit.¬
nte &e dimittetur uobis. Ccce¬
e debetur nobis. & debemus.
initamus gͦ qͦd debetur nobis:
it dimitatur qđ debetur a
nobis. Sed ad hȩc mens renitit᷑.
e iult implere qͦd aud̾it: &
tamnen reluctatur. Ad martyris
tumbã consistimus. qͥ ad cȩleste
regnũ. ex qua morte pͣuenerit
scimus. Nossi ꝓ xp̃o corpus
non ponimus. saltem animũ
uncamus. Placatur ds isto sa¬
nicio. apꝓbat in iudicio pieta¬
ds suȩ uictoriam pacis nr̃e.
ui post uincentes remunerat.

Expanded text:
 non facientes dicimus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et nosmetipsos hoc dicendo amplius ligamus, aut fortasse hanc condicionem in oratione intermittimus, et advocatus noster precem, quam composuit, non recognoscit atque apud se protinus dicit: Scio, quid monui, non est ipsa oratiNulla in corde malitia remaneat. Consideret omnipotens deus erga proximum caritatem nostram, ut nostris impendat iniquitatibus pietatem suam.Mementote quod monemur: Dimittite, et dimittetur vobis . Ecce debetur nobis, et debemus. Dimittamus ergo quod debetur nobis, ut dimittatur quod debetur a nobis. Sed ad haec mens renititur, et vult implere quod audit, et tamen reluctatur. Ad martyris tumbam consistimus, qui ad coeleste regnum ex qua morte pervenerit scimus. Nos si pro Christo corpus non ponimus, saltem animum vincamus. Placatur deus isto sacrificio, adprobat in iudicio pietatis suae victoriam pacis nostrę, qui post vincentes remunerat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo quippe ad ipsam mensam ñ
sic eos cõmemoramus. quẽadmo¬
dum alios qui in pace requiesct᷑.
ut etiam ꝓ eis oremus : sed magis
ipsi ꝓ nobis ut eoꝵ uestigiis here¬
amus: quia impleuerunt ipsi
caritatem. qua dñs dixit esse ñ
posie maiore. Talia enͣi suis fr̃ib
exhibuerunt. qualia de dñi msa
pariter acceperunt. Neq hoc ita
Ille potestatem habuit ponendi
animã suã. & iterũ sumendi eam:
nos autẽ nec quantũ uolumus
uiuimus. & morimur etiam si
nolumus. Ille moriens. mox in se
occidit & mortẽ: nos eiꝰ morte li¬
beramur a morte. Illus caro non
uidit corruptionẽ: nr̃a post cor¬
ruptionẽ in fine scłi ꝑ illũ induet᷑
incorruptionem. Ille nobis non
indiguit ut nos saluos faceret: nos
sine illo nichil possumus facere.
Ille se nobis p̃buit palmitib uitẽ.¬

Expanded text:
Ideo quippe ad ipsam mensam non Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qita Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam. Nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobis palmitibu
Abbreviated transcription (Latin):
as uiq inuicẽ sicut ipse nos di
let qui ꝓ nobis animã suam
osuit. Pimirũ hoc est qͦad legitur
mpuerbiis salomonis. Si sederis
gnire ad mensam potentis. con¬
pairans intellige quȩ apponunt᷑
ab. & sic mitte manũ tuã. sciens
mñ talia oportet te pͣparare. Nam
ue mensa est potentis. nisi unde
quid est ad eam sedere. nisi hu¬
niliter accedere: Et quid est con¬
iderare & intelligere quȩ appo¬
untur tibi. nisi digne tantam
ram cogitare : Et quid est sic mit¬
n manũ ut scias quia talia opor¬
t te pͣparare: nisi qd iam dixi.
tu sicut ꝓ nobis xp̃c animam
ũ posuit. sic & nos debemꝰ animaᷤᷤ
rribus ponere: Sicut eni ait etiã
is petrus xp̃c ꝓ nobis passus est.
linquens nobis exemplũ. ut se¬
umur uestigia eiꝰ. Hoc est talia
parare. Hoc beati martyres ar¬
enti dilectione fecerunt. Quoꝵ
non maniter memorias cele¬
pamus. atq in conuiuio quo &
s saurati sunt. ad mensam
dnĩ accedimus: oportet ut quẽ¬
admodũ ipsi talia prȩparemus.

Expanded text:
icem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde ? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam dixi, quia sicut pro nobis Christus animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere? Sicutistus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Hoc est talia praeparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus.
Abbreviated transcription (Latin):
terint coram me. non est anima
mea ad popłm istum. Acsi aꝑte
dicat. Nec illos modo ꝓ amicis au¬
dio. quos magnȩ uirtutis merito
orare ecã ꝓ inimicis scio. Uirtus g
uerȩ oꝑationis est. celsitudo carita¬
tis. Et tunc quisq qͦd recte petit ad¬
ipiscitur. cũ eiꝰ animus in petitione
nec inimici odio fuscatur. Sed
plerumq reluctantẽ animũ uin¬
cimus. & iam ꝓ inimicis oramus.
Fundimus ꝓ aduersarus precem.
sed utinã cor teneat amorẽ. Nam
sepe & orationẽ ꝓ inimicis nr̃is
impendimus. sed hanc ex pͣceptio¬
ne potius fundimus quã ex cari¬
tate. Nam & uitam inimicor peti¬
mus. & tamen ne exaudiam
timemus. Sed quia internus
iudex mentẽ potius quã uerbs
considerat: ꝓ in imico nil postuiss
qui ꝓ eo ex caritate non orat. di
ecce inimicus grauiter deliquit.
dampna intulit. iuuantes lest
amantes ꝑsecutus est. Retinena
hȩc essent. si remittenda nobis
delicta non essent. Ad uocatus

Expanded text:
terint coram me, non est anima terint coram me, non est anima mea ad populum istum . Ac si aperte dicat; Nec illos modo pro amicis audio, quos magnae virtutis merito orare etiam pro inimicis scio. Virtus ergo verae orationis est celsitudo charitatis. Et tunc quisque quod recte petit, adipiscitur, cum ejus animus in petitione nec inimici odio fuscatur. Sed plerumque reluctantem animum vincimus, si etiam pro inimicis oramus. Effundit os pro adversariis precem, sed utinam cor teneat amorem. Nam saepe et orationem pro inimicis nostris impendimus, 1565 sed hanc ex praeceptione potius fundimus quam ex charitate. Nam et vitam inimicorum petimus, et tamen ne exaudiamur timemus. Sed qiudex mentem potius quam verba considerat, pro inimico nihil postulat, qui pro eo ex caritate non orat. Sed ecce nobis inimicus graviter deliquit, damna intulit, iuvantes laesit, amantes persecutus est. Retinenda haec essent, si remittenda nobis / delicta non essent. Advocatus
Abbreviated transcription (Latin):
culpis exigentib offendisset. pro¬
phecam suũ ab oratione dñs ꝓhibenᷤ
dicit. Non assumas laudẽ. & oratio¬
nem ꝓ eis. Si moyses & samubel
steterint coram me: non est anima
mea ad popłm istum. Quid est qͦd
intermissis relictisq. tot patribus.
soli moyses & samuhel ad mediũ
deducuntur: quoꝵ mira obtinen¬
di uirtus ostenditur. dũ nec ipsi
posse intercedere dicuntur: Ac si
aꝑte dñs dicat. Nec illos audio. qͦs
ꝓpter magnũ petitionis suȩ me¬
ritum minime contepͥno. Quid
gͦ est. quod moyses & samuhel
ceteris patrib in postulatione
p̃feruntur: nisi qđ duo hi tan¬
tũ modo in cuncta testamenti
ueteris serie etiã ꝓ inimicis suis
leguntur exorasse: Unus a popło
lapidibus impetitur. & tamen ꝓ
lapidatore suo dñm dep̾catur.
Alter ex principatu deicitur. &
tamen petitus ut exoraret fatetur
dicens. Absit ame hoc peccatum
in dño. quo minus cessem orare
ꝓ uobis. Si moyses & samuhel ste¬

Expanded text:
culpis exigentibus offendisset, proculpis exigentibus offendisset, prophetam suum ab oratione Dominus prohibens, dicit: Non assumas laudem et orationem pro eis . Si Moyses et Samuel steterint coram me, non est anima mea ad populum istum . Quid est quod intermissis relictisque tot patribus, soli Moyses et Samuel ad medium deducuntur, quorum mira obtinendi virtus ostenditur, dum nec ipsi posse intercedere dicuntur? Ac si aperte Dominus dicat: Nec illos audio quos propter magnum petitionis suae meritum minime contemno. Quid ergo est quod Moyses et Samuel caeteris patribus in postulatione praeferuntur, nisi quod hi duo tantummodo in cuncta Testamenti Veteris serie etiam pro inimicis suis leguntur exorasse? Unus a populo lapidibus impetitur , et tamen pro lapidatore suo Dominum deprecatur; alter ex principatu dejicitur, et tamen petitus ut exoraret, fatetur dicens: Absit a me hoc peccatum in Domino, quo minus cessem orare pro vobis . Si Moyses et Samuel ste
Abbreviated transcription (Latin):
idem nr̃i redẽptoris accepimꝰ:
uerite primũ regnũ dĩ & iusti¬
um eiꝰ: & hȩc om̃ia adicientur
ubis. Et hec itaq. ab iħu petere
i est errare. si tamen ñ nimie
petantur. Sed adhuc qđ est gra¬
uus. alius postulat morte̾ ini¬
miri. eumq quẽ gladio ñ potest
ssqui: ꝑ sequitur oratione. Et
uuit adhuc qui maledicitur. &
dmen is qui maledicit. iam de
morte illius reus tenetur. Iubet
autem ds̃ ut diligatur inimicus:
& tamen rogatur ds. ut occidat
inimicũ. Quisquis itaq. sic orat.
in ipsis suis p̾cibus contra condi¬
torem pugnat. Unde & sub iude
specie dicitur. Eiat oratio eiꝰ in
peccatũ. Oratio quippe in peccatũ
est. illa petere quȩ ꝓhibet ipse
qui petitur. Hinc ueritas dicit.
Cũ statis adorandũ. remittite si
quid habetis in cordib ur̃is. Quã
uirtutẽ remissionis aꝑtius osten¬
dimus. si unũ testimoniũ testa¬
menti ueteris ꝓferamus. Certe
cũ udȩa conditoris sui iustitiam

Expanded text:
ejusdem nostri Redemptoris accepimus, ejusdem nostri Redemptoris accepimus, Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis . Et haec itaque a Jesu petere non est errare, si tamen non nimie petantur. Sed adhuc, 1564 quod est gravius, alius postulat mortem inimici, eumque quem gladio non potest persequi, persequitur oratione. Et vivit adhuc qui maledicitur, et tamen is qui maledicit jam de morte illius reus tenetur. Jubet autem Deus ut diligatur inimicus , et tamen rogatur Deus ut occidat inimicum. Quisquis itaque sic orat, in ipsis suis precibus contra conditorem pugnat. Unde et sub Judae specie dicitur: Fiat oratio ejus in peccatum . Oratio quippe in peccatum est illa petere quae prohibet ipse qui petitur. 8. Hinc Veritas dicit: Cum statis ad orandum, remittite si quid habetis in cordibus vestris . Quam virtutem remissionis apertius ostendimus, si unum testimonium Testamenti Veteris proferamus. Certe cum Judaea conditoris sui justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueram salutẽ ꝑtinet. Nam siid
qͦa non expediat petitur. ñ inno¬
mine iħu petitur pater. Undes
eisdem apłis adhuc infirmandes
dñs dicit. Usquemods ñ pcalas
quicquã in nomine meo acl
aꝑte diceretur: Non petistis in
nomine saluatoris. qui neseus
querere ecnam salutẽ hine d
qͣd & paulus ñ exuuattur. qua
si liberaretur a tẽptatione ci us
can marty ris conuenistis. ge¬
u fiecttis. pectus tonditis. uoceᷤᷤ
artionis ac confessionis emittitis.
suem lacrimis rigatis. sed pensate
urso pettiones ur̃as: uidete si
a nomine iħu petitis. id est si
puidia salutis ȩcernȩ postulatis.
i nomine enim iħu. iħ̾m non
queriais. si in ȩc̾nitatis templo un¬
pitune ꝓtemporalib oratis.
ue alius in oratione quȩrit uxo¬
rem alius petit uillam. alius po¬
tulit uestem. alius dari sibi de¬
recitur alimentũ. Et quidem
nĩ hȩc desunt. ab om̃ipotente dõ
petenda sunt. Sed meminisse con¬
pnuo debemus. qͦd ex man dato

Expanded text:
veram salutem pertinet. Nam si id veram salutem pertinet. Nam si id quod non expedit petitur, non in nomine Jesu petitur Pater. Unde et eisdem apostolis adhuc infirmantibus Dominus dicit: Usque modo non petistis quidquam in nomine mea . Ac si aperte diceretur: Non petistis in nomine Salvatoris quia nescitis quaerere aeternam salutem. Hinc est quod et Paulus non exauditur quia si liberaretur a tentatione, ei nontatem martyris convenistis, genua flectitis, pectus tunditis, voces orationis ac confessionis emittitis, faciem lacrymis rigatis. Sed pensate, quaeso, petitiones vestras; videte si in nomine Jesu petitis, id est si gaudia salutis aeternIn domo enim Jesu Jesum non quaeritis, si in aeternitatis templo importune pro temporalibus oratis. Ecce alius in oratione quaerit uxorem, alius petit villam, alius postulat vestem, alius dari sibi deprecatur alimentum. Et quidem cum haec desunt, ab omnipotenti Deo petenda sunt. Sed meminisse continuo debemus quod ex mandato
Abbreviated transcription (Latin):
niunt hereditatem. Sequit᷑.
Ut quodcũq petieritis patrẽ
in nomine meo det uobis. Ecce hic
dicit quodcũq petieritis patre̾ in
nomine meo det uobis. Rursum
alibi ꝑ cundem euangelistam dicit.
si quid̃ petieritis patrẽ in nomine
meo: dabit uobis. Usquemodo ñ
petistis quicquã in nomine mes
Si om̃e qͦd petimus in nomine
filii dat nobis pater. qͥd est quod
paulus ter dnm rogauit & exau¬
diri non meruit: sed dictũ est ql
sufficit tibi grͣa mea. nam uirtus
in infirmitate ꝑficitur:
Nuͣqͥd ille tam egreguis
pͣdicator in filii nomine nͥ petit.
Quare autẽ non accepit qđ pedit:
Quomͦ gͦ uerũ est quia quicquia
petierimus in nomine filu dat
nobis pater. si auferri ase angłm
sathanȩ petiit apłs in nomine
filii. & tamen qͦd petuit ñ acepis
Sed quia nomen filii iħc est: ihe
autẽ saluator uel etiã salutaris
dicitur: ille gͦ in nomine salita¬
ris petit. qui illud petit qđ ad

Expanded text:
nient haereditatem. 6. Sequitur: nient haereditatem. 6. Sequitur: Ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Ecce hic dicit: Quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Rursum alibi per eumdem Evangelistam dicit: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Usque modo non petistis quidquam in nomine meo . Si omne quod petimus in nomine Filii dat nobis Pater, quid ergo est quod Paulus ter Dominum rogavit, et exaudiri non meruit, sed dictum est illi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur ? Nunquid ille tam egregius praedicator in Filii nomine non petiit? Quare autem non accepit quod petiit? Quomodo ergo verum est quia quidquid petierimus Patrem in nomine Filii, dat nobis Pater, si auferri a se angelum Satanae petiit Apostolus in nomine Filii, et tamen quod petiit non accepit? Sed quia nomen Filii Jesus est, Jesus autem salvator, vel etiam salutaris dicitur, ille ergo in nomine Salvatoris petit, qui illud petit quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
quia uelle aliquid facere. iam mͣte
ire est. Qualem uͦ fructũ afferre
debeant. subditur: Et fructus ur
maneat. Om̃e qͦd scdđ̃m pͣsens scłm¬
laboramus. uix usq ad mortem
sufficit. Mors namq ueniens. fruc¬
tum laboris nr̃i abscidit. Quod
uͦ ꝓ eterna uita agitur. etiã post
mortẽ seruatur: & tunc apparere
incipit. cũ laboꝵ carnaliũ fructus
ceperit non uideri. Ibi gͦ illa re¬
tributio inchoat. ubi ista terminat᷑.
Quisqͥs igitur iam ȩterna cognouit.
apud eiꝰ animũ temporales fructꝰ
uilescant. Tales fructus operemur
qui maneant: tales fructus oꝑemur.
qui cum mors cuncta interimat.
ipsi exordium a morte sumant.
Nam qͦd amorte incipiat fructus
dĩ. testatur ꝓpħa qui dicit. Cum
dederit dilectis suis somnũ: hec
est hereditas dñi. Om̃is qͥ dormit
in morte: ꝑdit hereditatẽ. Sed cũ
dederit dilectis suis somnũ. hec est
hereditas dñi: quia electi dĩ postꝗͣ.
ꝑuenerint ad mortem. tunc inue¬

Expanded text:
quia velle aliquid facere, jam mente quia velle aliquid facere, jam mente ire est. Qualem vero fructum afferre debeant subditur: Et fructus vester maneat. Omne quod secundum praesens saecullaboramus vix usque ad mortem sufficit. Mors namque interveniens fructum nostri laboris abscidit. Quod vero pro aeterna vita agitur etiam 1563 post mortem servatur; et tunc apparere incipit, cum laborum carnalium fructus coeperit non videri. Ibi ergo illa retributio inchoat, ubi ista terminatur. Quisquis ergo jam aeterna cognovit, apud ejus animum temporales fructus vilescant. Tales fructus operemur qui maneant; tales fructus operemur qui, cum mors cuncta interimat, ipsi exordium a morte sumant. Nam quod a morte incipiat fructus Dei, testatur Propheta, qui dicit: Cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini . Omnis qui dormit in morte perdit haereditatem; sed cum dederit dilectis suis somnum, haec est haereditas Domini, quia electi Dei postquam pervenerint ad mortem, tunc inve
Abbreviated transcription (Latin):
etiam moriendo diligunt. atq.
confortatus est principatus eoꝵ.
In ista ipsa passione qua cecider
in morte carnis: uidete quantũ
fuerit culmen mentis. Unde
hoc. nisi quia confortatus est
principatus eoꝵ : Sed sic magni
forsitan pauci sunt: subiunxit.
Dinumerabo eos: & suꝑ harenam
multiplicabuntur. T otũ mundũ
fr̃s aspicite. martyrib plenus
est. Iam pene tot qui uideamus
non sumus. quot ueritatis testes
habemus. Dõ gͦ numerabiles.
nobis suꝑ harenã multiplicati
sunt. quia quanti sint. a nobis
comprehendi ñ possunt. Sed qͥs¬
quis ad hanc ꝑuenit dignitatẽ
ut amicus uocetur dĩ. sese in se
conspiciat. Dona autẽ quȩ ꝑcepit
suꝑ se nichil suis meritis tribuat.
ne ad inimicitias erumpat. Unde
& subditur. Non uos me elegistis.
sed ego elegi uos. & posui uos ut
eatis. & fructũ afferatis. Poibi¬
sui ad grãm. plantaui ut
eatis uolendo. fructũ afferatis ope¬
rando. Eatis enĩ uolendo dixi.

Expanded text:
etiam moriendo diligunt, atqueetiam moriendo diligunt, atqueconfortatus est principatus eorum. In ista ipsa passione, qua ceciderunt in morte carnis, videte quantum fuerit culmen mentis. Unde hoc, nisi quia confortatus est principatus eorum. Sed sic magni forsitan pauci sunt? Subjunxit: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Totum mundum, fratres, aspicite: martyribus plenus est. Jam pene tot qui videamus non sumus quot veritatis testes habemus. Deo ergo numerabiles nobis super arenam multiplicati sunt, quia quanti sint, a nobis comprehendi non possunt. 5. Sed quisquis ad hanc pervenit dignitatem, ut amicus vocetur Dei, sese in se conspiciat, dona autem quae percipit, super se. Nihil suis meritis tribuat, ne ad inimicitias erumpat. Unde et subditur: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis. Posui ad gratiam, plantavi ut eatis volendo, fructum afferatis operando. Eatis enim volendo dixi,