comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ in mortali inuisibili soli dõ ho¬
solũ ⁊ inuisibilẽ appellat. qr omnis
ĩmortalitas ab ipso ẽ. ut ipsi soli magis
cõpetat ĩueritate. qr quisq in morta cũꝙ¬
lis ẽ. non a se hanc h̃t s ab illo. Simili
ẽ. quia ipse fõns bonitatis ẽ. ex quo ce¬
teri potantꝰ ut bomi sint. Ipse ẽ ⁊ inui¬
sibilis solꝰ ds̃. quia a nullo unꝙͣ uisus
ẽ. Om̃ia enĩ agit ꝑfiliũ. quẽ idc̾co ui
sum dicimꝰ. ut licet alit̾ quã ẽ apparu¬
iss tamẽ illũ significemꝰ. honorificẽ¬
tiã gͦ ⁊ głam dõ patri in ueritate pro¬
nuntiat. cuiꝰ pietate hac ꝓuidentia
Up̃s liberauit peccatores ex morte. ħ
p̾ceptum com̃do tͥ fili timothee: scd̾m
p̾cedentes suꝑ te ꝓphetias. ut milites
m illis bonã militiã. hñs fidem ⁊ bo

Expanded text:
saeculorum immortali et invisibili, soli Deo hosaeculorum immortali et invisibili, soli Deo hosolum et invisibilem appellat, quia omnis immortalitas ab ipso est, ut ipsi soli magis competat in veritate; quia quisquis immortalis est, non a se hanc habet, sed ab illo. Simili est; quia ipse fons bonitatis est, ex quo caeteri potantur, ut boni sint. Ipse est et invisibilis solus Deus, quia nulli umquam visus est; omnia enim agit per Filiuiter quam est, apparuisse tamen illum significemus. Honorificentiam ergo et gloriam Deo Patri in veritate pronuntiat, cujus pietate et providentia Christus liberavit peccatores ex morte. Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee, secundum praecedentes super te prophetias, ut milites in illis bonam m
Abbreviated transcription (Latin):
adi se passus ẽ. nõ nesciꝰ mortẽ sͥ dñari
ñ posse. s eam sua oppͥmere potestate.
Hec gͦ gessit. ut om̃ia se posse docet. hu¬
militas enĩ ista ñ ad diminutionem
etiã impsũ credentiũ. Dignitas est
enĩ seruũ eẽ potentis. cũ ante apłm mł¬
ti uciq credidissent iudeoꝵ. ex his qui
miliet. adhuc dolens de sua increduli
tate. pͥmũ se om̃iũ poccantiũ uocat.
uatoris ꝓp̾us ad cognoscendã magni¬
ficentiã eiꝰ accedens. accusat se magis
qui tantũ boni tarde agnouit. nͨ ult᷑¬
s mĩa eiꝰ p̾uentꝰ ut ipse testis eẽt di¬
uinitatis eiꝰ: quẽ pͥus ut hominem
mortuũ estimabat. Hec accusatio eiꝰ
ẽ. laus uͦ saluatoris. qui ad exemplum
cetoꝵ credentiũ ꝑsequentẽ se uocaũ
ad grãm.ut ꝑ patientiã suã ⁊ magna¬
nimitatẽ in eo ostendet cet̾is qui mmi¬
mico tam beniuolꝰ extitit.: quał eẽt
futurꝰ ad se decurrentibꝰ Regi aũt

Expanded text:
cidi se passus est, non nescius mortem sibi dominari cidi se passus est, non nescius mortem sibi dominari non posse, sed eam sua opprimere potestate. Haec ergo gessit, ut omnia se posse doceret. Humilitas enim ista non ad diminutionem etiam in ipsum credentium. Dignitas est enim servum esse potentis. Cum ante Apostolum multi utique credidissent Judaeorum ex his, qui miliet, adhuc dolens de sua incredulitate, primum se omnium peccantium vocat. vatoris, propius ad cognoscendam magnificentiam ejus accedens, accusat se magis, qui tantum boni tarde agnovit, nec ults praeventus, ut ipse testis esset divinitatis ejus, quem prius ut hominem mortuum aestimabat. Haec accusatio ejus est, laus vero Salvatoris, qui ad exemplum caeterorum credentium persequentem se vocavit ad gratiam; ut per patientiam suam et magnanimitatem in eo ostenderet caeteris, qui inimico tam benevolus exstiterit, qualis esset futurus ad se decurrentibus. Regi autem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ħ munꝯ ñ cũ om̃i gr̃arum actione
suscipiat dm̃ auctorẽ huiꝰ p̾ferens. &
coilaudans inxp̃o. qui ut hominem
peccatis ablueret de celestibꝰ ad t̾re¬
na descendens. carnẽ peccati accepit.
t̾renis se admiscuit. ut eũ celestẽ ef¬
ficeret. mori se passus ẽ ut illũ morti
erutũ. paradiso readeret in mortalẽ.
Quis hec beneficia ñ infinitũ extol¬
lat que ds̃ p̾stitit homini. dñs ẜuo.
neficiis humanis. quã cum fec̾ que
ñ erãt pꝰea quã fẽc. Et enĩ dereliciꝰ
abhis ⁊ contẽptꝰ. ⁊ contumeliis ad
petit ad dit ad beneficia ñ requisit̾.
ut gratior eẽt ⁊ plus p̾ferendꝰ dũ repa¬
rat quã cũ fecit. ut ostenderet unũ se
eẽ qui hec om̃ia possit. Igit᷑ sic xp̃s p̾
sidiũ tulit homini: ut puritatem su¬
am ñ uiolaret nec amuteret potesta¬
tem. hominẽ enĩ nasci se uoluit. proc̃¬
co hñs carnis contactu se minime ui¬
olari. conu̾satiom humane se miscu¬
it. sciens peccatis se corrũpi ñ posse. Oc¬

Expanded text:
ut hoc munus non cum omni gratiarum actione suscipiat, Deum auctorem hujus praeferens, et collaudans in Christo: qui ut hominem peccatis ablueret, de coelestibus ad terrena descendens, carnem peccati accepit: terrenis se admiscuit, ut eum coelestem efficeret: mori se passus est, ut illum morti erutum paradiso redderet immortalem? Quis haec beneficia non in infinitum extollat, quae Deus praestitit homini, Dominus servo, in beneficiis humanis, quam cum fecit, quae non erant, posteaquam fecit. Etenim derelictus ab his, et contemptus, et contumeliispetitus, addit ad beneficia non requisitus, ut gratior esset, et plus praeferendus dum reparat quam cum fecit, ut ostenderet unum se esse, qui haec omnia possit. Igitur sic Christus praesidium tulit homini, ut puritatem suam non violaret, nec amitteret potestatem. Hominem enim nasci se voluit, pro certo habens carnis contactu se minime violari. Conversationi humanae se miscuit, sciens peccatis se corrumpi non posse. Oc
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ꝑ mulierẽ deceptꝰ ẽ. ac ꝑ ħ nulla il¬
li zcendenda audatia ẽ. s ẽẽ debet ĩ¬
humilitate. quia ꝑ illam mors intrauit
in mundũ. Salua aũt erit inquit ꝑ fi¬
lioꝵ gn̾ationem. si tam̃ in fide manserĩt¬
⁊ in karitate ⁊ pura uita. hos enĩ filios
dic̃. qui regen̾ant ꝑ fidem xp̃i. quia si ĩ
gen̾atione sua ꝑseferauerit. cũ his libe
credunt qui destinati sũt in uitã eter¬
nam. ꝑuenit᷑ ad resurrectionẽ ex mor¬
tius & fiet salua credentibꝰ illis ⁊ uitã
castam agentibꝰ. Tamdui enĩ resurr¬
tio suspensa ẽ. quã dui om̃s credant
p̾destinati ad salutẽ. humanꝰ ẜmo ẽ¬
id cuco qui ep̃atũ cup̃. bonũ opꝰ deside¬
rat. Hoc eñi cupiens bonã uitã ad̾pe¬
tere uidet᷑. si tam̃ ñ abhis declinet qͣ
in subiectis habentur. ne ambione ⁊
desidio pecunie ħ egisse uideat᷑. Opor¬
tet gͦ ep̃m inrrep̾hensibilẽ eẽ. qͣlis ep̃s

Expanded text:
ierem deceptus est: ac per hoc nulla illi concedenda audacia est, sed esse debet ihumilitate; quia per illam mors intravit in mundum. Salva erit, inquit, per filiorum generationem; si tamen in fide manserit, et charitate, et pura vita. Hos enim filios dicit, qui regenerantur per fidem Christi; quia si in generatione sua hi perseveraverint, cum his libersunt in vitam aeternam, pervenitur ad resurrectionem ex mortuis, et fiet salva, credentibus illis, et vitam castam agentibus. Tamdiu enim resurrectio suspensa est, quamdiu omnes credant praedestinati ad salutem. CAPUT idcirco qui episcopatum cupit, bonum opus desiderat; hoc enim cupiens, bonam vitam appetere videtur, si tamen non ab his declinet, quae in subjectis habentur, ne ambitione et desiderio pecuniae hoc egisse videatur. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse. Qualis epis
Abbreviated transcription (Latin):
eti sũt uidei de generatione suaꝵ ori¬
ginũ. de abraham ⁊ isaac ⁊ cet̾is patri¬
archis. ⁊ de circumcisione. ⁊ hisque pt¬
ea tradita sũt a moyse: ne curũuenirẽ¬
tur ad hec colenda que carnalit̾ data
fuerant. Quid enĩ opꝰ ẽ generationũ
quas constat ẽẽ infinitas ꝑtraducem
fac̾e m̃tionem: ⁊ quid ⁊ quatenꝰ fac¬
tum ẽ sub uno quoq eoꝵ. ⁊ ñ potrꝰ cõ¬
pendio ꝑ fidem salutem querere: In¬
de enĩ questiones oriuntur. cũ quod

Expanded text:
eti sunt Judaei de generatione suarum orieti sunt Judaei de generatione suarum originum, de Abraham, et Isaac, et caeteris patriarchis, et de circumcisione, et his quae postea tradita sunt a Moyse; ne circumvenirentur ad haec colenda, quae carnaliter data fuerant. Quid enim opus est generationum, quas constat esse infinitas per traducem, facere mentionem, et quid et quatenus factum est sub unoquoque eorum; et non potius compendio per fidem salutem quaerere? Inde enim quaestiones oriuntur, cum quid,
Abbreviated transcription (Latin):
imperio apłm se factũ ostendit.
ut indõ patre salutẽ ⁊ xp̃o filio
eiꝰ spẽ p̾dicaret. ut qr nemo ne¬
gat salutẽ ẽẽ in dõnec quisqmͣ
dubitaret spẽ eẽ in xp̃o iħu. Quẽ
Ia mortuis excitatum. exemplũ huius
spei dedisse cognoscerẽt. Hoc mͦ scrib
timotheo ut securꝯ eẽt de sua ordina¬
tione. quia imꝑio patris ⁊ filii electꝰ
ẽ ad docendũ. quẽ uerũ filiũ appellat.
s in fide sic̃ dicit ad corinthios. In xp̃o
nescit occasũ. nescit morbos ⁊ pestilen¬
tiam. ⁊ que ignorat famẽ ⁊ situm. Didi¬
at aũt in regno dĩ nulliꝰ egere.qr fu¬
nira ẽ dono dĩ inmortalitas głosa in
gaui te subre manere ephesi cũ irem ĩ
macedoniam. ut denuncies quibꝰ dam
ne alit doceant. ne ue intendant fabu
s ꝓpt̾ caritatis affectũ ⁊ ut illi formam
humilitatis ostendet. obsecrat ep̃s coc¬
piscopũ suũ ne pateret᷑ iudeos alit̾ po¬
pulũ quã apło tradebatur doce. ne ob¬
lectarent᷑ fabulis quas narrare consu¬

Expanded text:
imperio apostolum se factum ostendit, ut in Deo Patre salutem, et Christo Filio ejus spem praedicaret; ut quia nemo negat salutem esse in Deo, nec quisquam dubitaret spem esse in Christo Jesu, quem a mortuis excitatum, exemplum hujus spei dedisse cognosceret. Hoc modo scribit Timotheo, ut securus esset de sua ordinatione; quia imperio Patris et Filii electus est ad docendum. Quem verum filium appellat, sed in fide, sicut dicit ad Corinthios: In Chrisnescit occasum, nescit morbos et pestilentiam, et quae ignorat famem et sitim: didicit autem in regno Dei nullius egere; quia futura est dono Dei immortalitas gloriosa in gavi te subremanere Ephesi, cum irem in macedoniam, ut denun- tiares quibusdam, ne aliter doceant neque intendant fabulsed propter charitatis affectum, et ut illi formam humilitatis ostenderet, obsecrat episcopus coepiscopum suum, ne pateretur Judaeos aliter populum, quam ab Apostolo tradebatur, docere; ne oblectarentur fabulis, quas narrare consu
Abbreviated transcription (Latin):
scientia pura.⁊ hi aũ ꝓbent᷑ pͥmũ. &
sic ministrẽt sine crimine. Qui tanta cura
diaconos eligendos p̾cip̃ quos constat
gotia tam̃ publica t᷑pia uilia ñ habẽ¬
tes. Scit enĩ idõ negotiari u̾capiant
lucra. nec aliud ꝓfitetꝰ quã gerit. Cur
pia aũ lucra hec dic̃ eẽ. si sub pia ꝓfessi¬
one questibꝰ studeat᷑. Turpis enĩ de¬
p̾henditꝰ. cum se purũ ostentet. Post
natio ẽ: Nt̾q enĩ sacerdos ẽ. S ep̃s pͥ¬
pͥmꝰ ẽ. Deniq tunotheũ pb̃rm ordi¬
natũ significat. s quia añ se alterum
ñ habebat: ep̃s erat. Und̃ ⁊ quẽ admo¬
dũ ep̃m ordinet ostendit. Neq eni¬
fa̾serat aut licebat ut in ferior ordinarz
maiorẽ: neõ enĩ tribuit qd̾ ñ accep̃ mu¬
lieres similit̾ pudicas ñ studentes dis¬
cordie. s sobrias fideles ĩ om̃ibꝰ. Qr scm̃¬

Expanded text:
scientia pura; et hi autem probentur primum, et scientia pura; et hi autem probentur primum, et sic ministrent sine crimine. Qui tanta cura diaconos eligendos praecipit, quos constat gotia tamen publica, turpia, vilia non habentes. Scit enim ideo negotiari, ut capiant lucra, nec aliud profitetur, quam gerit. Turlucra haec dicit esse, si sub pia professione quaestibus studeatur; turpis enim deprehenditur, cum se purum ostentet. Post natio est? Uterque enim sacerdos est, sed episcoprimus est. Denique Timotheum presbyterum ordinatum significat: sed quia ante se alterum non habebat, episcopus erat. Unde et quemadmodum episcopum ordinet, ostendit; neque enifas erat aut licebat, ut inferior ordinaret majorem; nemo enim tribuit, quod non accepit. Mulieres similiter pudicas, non studentes discordiae, sed sobrias, fideles in omnibus. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.⁊ in magnis sic̃ dic̃ dñs. Si ĩ alieno
mamona fideles ñ fuistis. qđ urm̃ est
quis dabit ait hic qui ĩ mundanis rebꝰ
& conu̾satione humana fideł minime
iuenit᷑. Dubiũ nõ sit qr ⁊ ĩ diuinis
rebꝰ idoneo ñ erit. si aũt hominibus
fidẽ exhibuerit. multomagis dõ. Ne
in obꝓbrium ĩcidat ⁊ laqueũ diaboli.
Si timorẽ dĩ ante ocłos ñ habuer̾ ep̃s
tẽpori magis se com̃dans: hunc quasi¬
infidelẽ ⁊ pseudo ꝓpħam deserit d̾s. &
de formis udebitur om̃ibꝰ ⁊ madosuᷤ
qr alit̾ fac̾ quã p̾dicat. uerb suis ip̃e se
accusans.qr deputatꝯ gregi sathane.
Tũc enĩuera se ꝓbat p̾dicare. sica cone¬
tur & gerere. Magna gͦ cureꝰ eligendꝰ
ẽ qui domũ dĩ regendã accipiat. si enĩ
t̾restriũ rerũ dispensatores idonei que¬
rendi sũt. qnͣtomagis celestiũ: Diacho¬
nos pari modo pudicos ñ beliges ñ ui¬
no młto dedicos. iñturpibꝰ lucris ua¬
cantes. habentes misteriũ fidei in cõ¬

Expanded text:
in alieno mammona fideles non fuistis, quod vestrum est, quis dabit vobis? Ut hic qui in mundanis rebus et conversatione humana fidelis minime invenitur, dubium non sit quia et in divinis idoneus non erit: si autem hominibus fidem exhibuerit, multo magis Deo. Ne in opprobrium incidat, et laqueum diaboli. Si timorem Dei ante oculos non habuerit episcopus, tempori magis se cominfidelem et pseudoprophetam deserit Deus, et deformis videtur omnibus et maculosus, quia aliter facit quam praedicat, verbis suis ipse se accusans, quia deputatus est gregi Satanae. Tunc enim vera se probat praedicare, si ea conetur et gerere. Magna ergo cura eligendus est qui domum Dei regendam accipiat. Si enim terrestrium rerum dispensatores idonei quaerendi sunt, quanto magis coelestium? Diaconos pari modo pudicos, non bilingues, non vino multo deditos, non turpibus lucris vacantes, habentes mysterium fidei in con
Abbreviated transcription (Latin):
Et enĩ gr̃a hanc hanc ht̃ potestatem.
ut deuotis sibi diumiã infundat me¬
delam. In deuotis uͦ conferat morbũ
ꝑ quẽ totꝰ homo intereat. Unꝰ enun
ds̃ unꝯ ⁊ mediator dĩ ⁊ hominũ. hoõ¬
xp̃s iħs. Dei ⁊ xp̃i unã significat esse
uoluntatẽ in saluandis hominibus.
Unde dm̃ patrẽ quia abipso ẽ om̃is auc¬
toritas unũ ẽẽ fatetꝰ. ⁊ unũ mediatorẽ
patre factꝰ orbi t̾re consiliauit dĩn ⁊ ho¬
mines. reformando eos ad agnitionẽ
eiꝰ. Quia enĩ unꝰ ẽ pat̾ ⁊ filiꝰ ñ ꝑsona
s in differentia nature. ut arbit̾ esset
di ⁊ hominũ filiꝰ dĩ. assũpta carne

Expanded text:
etenim gratia hanc habet potestatem; etenim gratia hanc habet potestatem; ut devotis sibi divinam infundat medelam; indevotis vero conferat morbum, per quem totus homo intereat. Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum hosus. Dei, et Christi unam significat esse voluntatem in salvandis hominibus: unde Deum Patrem, quia ab ipso est omnis auctoritas, unum esse fatetur, et unum mediatorem Patre, factus arbiter, reconciliavit Deum et homines, reformando eos ad agnitionem ejus. Quia enim unus est Pater et Filius, non persona, sed indifferenti natura, ut arbiter esset. Dei et ho
Abbreviated transcription (Latin):
te solũ ⁊ uerũ dm̃. quẽ misisti iħm xͣ.
saluos uult fieri: cur ñ impletꝰ eiꝰ uo¬
luntas: s in om̃i locutione sensꝰ est
conditio latet. Unde dic̃ petrꝰ apłs.
om̃is scriptura indiget int̾pretatiõe.
Uult enĩ ds̃ saluos fieri. si ⁊ ipsi ue¬
lint. Nam utiq qui legẽ oĩbꝰ dedit.
muillũ excepit a salute. Numquid ñ
medicꝰ idcirco ꝓponit in publicout
om̃s se ostendat uelle saluare. si tam̃
ab egris requirat᷑: Nonẽ enĩ uera sa¬
lus si nolenti tribuat᷑: nec gaudere pͭ
in ꝑcepta salute. Qui inuitꝰ si tam̃
potest fieri accep̃ medicinã. ut nõ di¬
cam qr medicine esfectũ hab̾e nõ pͥ.
Nisi ad illam eger anunũ cõmodaue¬
rit. qr hec medicina nõ ẽ corporał s
sp̃alis. que neq dubiis ꝓfic̃. neq ĩui¬
dis. Eides ẽ enĩ que dat salutẽ. qͥam
isi mens tota susceꝑit uolũptate. ñ
solũ nichil ꝓderit s & oberit fidei.

Expanded text:
te sote sosalvos vult fieri, cur non impletur ejus voluntas? Sed in omni locutione sensus et conditio latet. Unde dicit Petrus apostolus : Omnis scriptura indiget interpretatione. Vult enim Deus omnes salvos fieri, sed si lint. Nam utique qui legem omnibus dedit, nullum excepit a salute. Nunquid non medicus idcirco proponit in publico, ut omnes se ostendat velle salvare, si tamen ab aegris requiratur? Non est enim vera salus, si nolenti tribuatur, nec gaudere potest in percepta salute, qui invitus, si tamen potest fieri, accipit medicinam, ut non dicam quia medicinae effectum habere non potest, nisi ad illam aeger animum commodaverit. Quia haec medicina non est corporalis, sed spiritalis, quae neque dubiis proficit, neque invitis. Fides est enim, quae dat salutem, quam nisi mens tota susceperit voluntate, non solum nihil proderit, sed et oberit. Fidei
Abbreviated transcription (Latin):
te gub̾nẽt rem publicam. Subpeditã¬
te ᷤ rerũ habundantia. ũ amoto ꝑtur¬
batione seditiones succedat leticia.
Panis enĩ confumat cor. ⁊ uinũ leti¬
ficat m̃tẽ. Postulantes uͦ ꝓ his qui in
necessitate uaria sũt. ut eruri ꝙ lib̾ati
din coillaudẽt ĩ coloͬmitatis auctorẽ.
Referentes qͦ gr̃arũ acciones ꝓhis qͦ¬
nob cotidie dĩ ꝓuidentia pr̃ãntur ad
uitam. ut in his om̃ibꝰ pat̾ ⁊laudetꝰ
ds̃ ex qͦ sũt om̃ia. ⁊ filiꝰ eiꝰ ꝑ quẽ sunt
om̃ia: ut sopitis om̃ibꝰ que huic impi¬
o infesta ⁊ inimica sũt: in affectu pie¬
tatis ⁊ castitatis ẜuire dõ possimꝰ ꝑ
turbatio enĩ ⁊ captiuitas: nec pietatẽ
seruat nec castitatẽ. Unde enĩ pius
qui nudꝰ ẽ ⁊ unde castitas ubi potes¬
tatis sue ñ est. At gͦ hec seruari pos¬
sint qui es necessaria ẽ ut placita dõ
reddantꝰ obsequia. Qui om̃s homineᷤ
saluos uult fieri ⁊ cognosc̾e ueritatẽ.
Hec ẽ inquit uita et̾na. ut cognoscãt

Expanded text:
te gubernent rempublicam, suppeditante rerum abundantia, ut amota perturbatione seditionis, succedat laetitia; panis enim confirmat cor, et vinum laetificat mentem . Postulantes vero pro iis, qui in necessitate varia sunt; ut eruti et liberati, Deum collaudent incolumitatis auctorem. Referentes qnobis quotidie Dei providentia praestantur ad vitam, ut in his omnibus Pater collaudetur Deus, ex quo sunt omnia, et Filius ejus, per quem sunt omnia. Ut sopitis omnibus, quae huic imperio infesta, et inimica sunt, in affectu pietatis, et castitatis Deo servire possimus. Perturbatio enim, et captivitas nec pietatem servat, nec castitatem. Unde enim pius, qui nudus est? Et unde castitas, ubi potestatis suae non est? Ut ergo haec servari possint, quies necessaria est, ut placita Deo reddantur obsequia, qui omnes homines salvos vult fieri, et cognoscere veritatem. Haec, inquit, vita aeterna, ut cognoscant
Abbreviated transcription (Latin):
mus eoꝵ sententiam ꝓtulit in eoᷤ. di¬
abolꝰ aũt qui ad ħ paratꝯ ẽ ut au̾sos
a dõ accipiat inpotestatẽ. audita sẽ¬
tentia corripit eos. ut intelligeret hac
causa se penis adstungi. qr blasphe¬
mauerãt. Hinc ẽ unde in eugłio dic¬
tum ẽ int̾ cet̾a. Iam noli peccare. ne qͥd
t̾ deteriꝰ contingat. Ostendens causa
peccati aliqñ infirmitates infẽtri cor¬
poribꝰ. ⁊ qr ministro diabolo fuit. de¬
clarauit dĩis dic̃s int̾ multa. Hec aũ
cũ sit filia abrahe quã alligauerat
sathanas .xͣ. ⁊ uiii. annis. ñ oportuit
solui a uincło die salb̃i: Exhortare gͦ
pͥmũ om̃iũ fieri orationes. de p̾cationes.
postulationes. gr̃arum acciones ꝓ oĩ¬
bꝯ hominibꝰ. ꝓregibꝰ ⁊ ꝓom̃ibꝰ qui¬

Expanded text:
miis eorum, sententiam protulit in eos: diabolus autem qui ad hoc paratus est, ut adversos a Deo accipiat in potestatem, audita sententia, corripit eos; ut intelligerent hac causa se poenis astringi, quia blasphemaverant. Hinc est, unde in Evangelio dictum est inter caetera: jam noli peccartibi deterius contingat . Ostendens causa peccati aliquando infirmitates inferri corporibus. Et quia ministro diabolo fiunt, declaravit Dominus, dicens inter multa: Haec autem cum sit filia Abrahae, quam alligaverat Satanas decem et octo annis, non oportuit solvi a vinculo die Sabbati? Exhortare ergo primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro hominib
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ malos aũt in mediũ in seruit. I¬
ta gͦ et natura quasi bonꝰ dux imꝑan¬
te dõ. que nos ad huiꝰ mundi p̾lia ge¬
nerari nou̾it. que bona habet: primo
ordine ꝯstituit que obfitiant secũdo.
que adiuuent t̾cio: ut tanꝙͣ. in medio
indusꝯ hostis. geminatis quocũq se
se

Expanded text:
hoc est: malos autem in medium inseruit. ita ergo et natura quasi bonus dux imperante deo, quae nos ad huius mundi proelia generari nouerit, quae bona habet primo ordine constituit, quae officiant secundo, quae adiuuent tertio, ut tamquam in medio inclusus hostis geminatis quocumque se
Abbreviated transcription (Latin):
in differentibꝰ. Que sũt salꝰ. ualitu¬
do bona. pulcricudo. impigricia. diui¬
cie. gła. generis daritudo. ut ea dote
muniti. tueant᷑ bonitatem nature:
et malũ illud includant. ne possit no¬
cere: et quasi clausũ frangulẽt. Non¬
ne cernimꝰ uelut aciẽ quandã uirtutũ
ordinatam inp̾lium: ut inferiores ĩ
medio sint: dextra leuaq uelut in
cornibꝰ ualidiores. ꝑ quos tota acies
robur accipiat.I.nde ⁊ quidã poeta

Expanded text:
indifferentibus, quae sunt salus, ualituindifferentibus, quae sunt salus, ualitudo bona, pulchritudo, inpigritia, diuitiae, gloria, generis claritudo, ut ea dote muniti tueantur bonitatem naturae et malum illud includant, ne possit nocere, et quasi clausum strangulent. nonne cernimus uelut aciem quandam uirtutum ordinatam in proelium, ut inferiores in medio sint, dextra laeuaque uelut in cornibus ualidiores, per quos tota acies robur accipiat? unde et quidam poeta
Abbreviated transcription (Latin):
tus: nec remissio maloꝵ. s cumulꝰ mi¬
seriarũ. Uerum si iusti uiri ment̾e
sibi utile est querat: s quod om̃ibꝰ ħ
nos requiescere fac̃ ab oꝑibꝰ iniqͥtatis.
hec reuocat a tristicia. Quia dum ea
que iusta sunt gerimꝰ. nichil timemꝰ
quie scumn ꝯ etiã ab om̃i cura t̾rene con¬
u̾sationis. que corpꝰ nr̃m atq animã
frequentibꝰ uexat. doloribꝰ uitãq at¬
terit. Huic uͦ tres filii nati. sem. cham.
iaphet. Que nomina significant bo¬
nũ ⁊ malũ ꝙ. in diffẽrens. ut ⁊ nat᷑e
gr̃a bonitatẽ habuisse: ⁊ maloꝵ tẽ
ferentibꝰ hoc ẽ ueluti subpellectuli
uirtutũ habundasse uideat᷑. Qua
ratione aũt malũ in medio posuerit:
ratio euidens ẽ. Quia nature bonũ
om̃ibꝰ inest. Nec quasi naufrago in
lucẽ ꝓicit. s et subfulcit uiribꝰ ut ñ
oppͥmatur temptam̃tis malicie. nec:
tanꝙ̃ inualidi subcũbant. s munit
et uestit: uelut quibꝰdam tegum̃tis

Expanded text:
tus nec remissio malorum, sed cumulus mitus nec remissio malorum, sed cumulus miseriarum. uerum si iusti uiri mentem sibi utile est quaerat, sed quod omnibus. haec nos requiescere facit ab operibus iniquitatis, haec reuocat a tristitia, quia dum ea quae iusta sunt gerimus, nihil timemusquiescamus etiam ab omni cura terrenae conuersationis, quae corpus nostrum atque animam frequentibus uexat doloribus uitamque adterit. Huic uero tres filii nati, Sem Cham Iapheth. quae nomina significant \'bonum\' et malum et indifferens, ut et naturae gratia bonitatem habuisse et malorum ei ferentibus, hoc est... uelut supellectili uirtutum abundasse uideatur. qua ratione autem malum in medio posuerit, ratio euidens est, quia naturae bonum omnibus inest nec quasi naufragos in lucem proicit, sed et suffulcit uiribus, ut non opprimantur temptamentis malitiae nec tamquam inualidi subcumbant, et munit et uestit uelut quibusdam integumentis
Abbreviated transcription (Latin):
Et enim quã dñs ds̃ ad renonandũ se¬
men hominũ reẜ̾uauit. ut ess iusticie
seminariũ: dignum ẽ ut nos quoq eñ
describamus adimitationẽ om̃iũ. ⁊ re¬
quiescamus in eo ab om̃i istiꝰ mũdi sol
licitudine: quã diu̾sis ex agitationibꝰ¬
carissimoꝵ caroꝵ. lucẽ hanc caꝑe ipsa¬
rũ eccłarum diuersos fluctꝰ tempesta¬
tesq ul p̾sentes subire. uł reciꝑe anĩo.
Quis tam fortis ut pacient̾ ferat. et idõ
nob quoq affectanda hec requies fu¬
it: ut dum noc sc̃m maiori intentioẽ
consid̾amus. reficiamur ⁊ nos: sieut
om̃e genꝰ in illo requieuit ab oꝑibꝰ fu¬
is atq mesticia. Inde et noc dr̃. quod
latine dr̃ iustus uł requies. Deniq et
parentes eiꝰ dixerũt: quia hic nos faci¬
et requiescere ab oꝑibꝰ et a tristicia. &
a t̾ra cui maledixit dnĩs dĩ. Quod utiq
si ad ea que facta sunt referendũ putes.
cũ diluuium sub eo factum sit: non re¬
quies hominibꝰ s int̾itꝰ uideat᷑ in la¬

Expanded text:
etenim quem dominus deus ad renouandum semen hominum reseruauit, ut esset iustitiae seminarium, dignum est ut nos quoque eum describamus ad imitationem omnium et requiescamus in eo ab omni istius mundi sollicitudine, quam cottidie diuersis exagitationibcarissimorum, lucem hanc carpere: ipsarum ecclesiarum diuersos fluctus tempestatesque uel praesentes subire uel recipere animo quis tam fortis ut patienter ferat? et ideo nobis quoque adfectanda haec requies fuit, ut dum Noe sanctum maiore intentione consideramus, reficiamur et nos, sicut omne genus in illo requieuit ab operibus suis atque maestitia. unde et Noe dicitur, quod latine dicitur iustus uel requies. denique et parentes eius dixerunt quia hic nos faciet requiescere ab operibus et a tristitia et a terra, cui maledixit dominus deus. quod utique si ad ea quae facta sunt referendum putes, cum diluuium sub eo factum sit, non requies homiuibus, sed interitus uideatur inla
Abbreviated transcription (Latin):
Os sancti adorimur
uitam. mores. gesta. alti¬
tudinem qͦ mentis expla¬
nare si possumus. Nam
cum ipsa philosophia di¬
xerit. nichil difficius quã hominis in¬
teriora comp̾hendere. quantomagis
difficile. iusti uri mentẽ cognoscere:

Expanded text:
oe sancti adorimur uitam mores gesta, altitudinem quoque227 mentis explanare, si possumus. nam cum ipsa philosophia dixerit nihil difficilius quam hominis interiora comprehendere, quanto magis difficile iusti uiri mentem cognoscere?
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui uidet bene de se sentire. meli¬
orem se p̾beat. Simul aũt pͥpara mͣ
hospicium. spero enĩ quod ꝑ oratio¬
nes ur̃as donabor uobis. Ut sollici¬
tiorem illum faciat & magis obedi¬
at. uenturum se ẽẽ illi significat. so¬
lent enim absentes contẽpni. Et
ut quid apłs hic adhuc esse nõ dedig¬
natur. qui semꝑ tedia passus ẽ. & ex¬
itia. cedes. ꝑsecutiones ac uincła. et
cuius requies non erat. nisi in solo

Expanded text:
ut qui videt bene de se sentiri, meliorem se praebeat. Simul autem et praepara mihi hospitium; spero enim quod per orationes vestras donabor vobis. Ut sollicitiorem illum faciat, et magis obediat, venturum se esse illi significat; solent enim absentes contemni. Et ut quid Apostolus hic adhuc esse non dedignatur, qui semper taedia passus est et exitia, caedes, persecutiones, ac vincula, et cujus requies non erat, nisi in solo
Abbreviated transcription (Latin):
mune p̾ceptũ. nõ altiora indicit ututũ gra
tutũ epulas fortiores sibi exhibe ñ pos¬
sit. huiꝰ cemodi cam̃ habeat passiones.
que ñ noceant s deloctẽt. Ideo in prin¬
cipio scs̃ moy ses infõrmauit nos. atq
instrirẽ: de in sufflatione anime: ut
nõ laberemur opinionibꝰ adiu̾sis phi¬
losophoꝵ. qui sibi ista constare nõ pos¬
sunt. Pleriq enĩ uaria senser̃. ut cri¬
tias ⁊ eiꝰ discipli sanguinẽ cẽ. animã
dicentes. Istam utiq animã qua ui¬
uimꝰ que est sensibił. nõ illã animã
que rationabilis et intelligibilis ĩ te

Expanded text:
mune praeceptum non altiora indicit genera uirtmune praeceptum non altiora indicit genera uirttutum epulas fortiores sibi exhibere non possit. huiusmodi tamen habeat passiones, quae non noceant. sed delectent. Ideo in principio sanctus Moyses informauit nos atque instruxit de insufflatione animae, ut non laberemur opinionibus diuersis philosophorum, qui sibi ipsi constare non possunt. plerique enim uaria senserunt, uti Critias et eius discipuli sanguinem esse animam dicentes, istam utique animam, qua uiuimus, quae est sensibilis, non illam animam, quae rationabilis et intellegibilis inte
Abbreviated transcription (Latin):
usũ habilia sunt ita ⁊ iã nõ om̃e uiuũ
reptile ac comodũ. ad usum epulandi
Si quidẽ ab om̃ibꝰ uenenatis absti¬
nere debemꝰ. licet adhuc ꝗꝗ ꝓpcesserit
luxuria: ut magis delectatiomi consu¬
lat ꝙ piculo. Et inplerisq resecto qd̾
dicit᷑ uenenatũ naturalit in ẽẽ. reliꝙ¬
ut partẽ. ad cibum uindicet. Que et¬
si nõ plena piculi. tam̃ uicina ꝑiculo
ẽ ⁊ corruptela aliqua necesse ẽ in tocuiꝰ
gunt ceruos. ⁊ huiꝰ cemodi uelocia ani¬
malia.⁊ pꝯea resecta quandã parte m̃¬
broꝵ. reliquo corpore ad cibum utunt᷑
Quod aũt ad altiorẽ sensũ ꝑtinet: hoc
est unde magis dictũ ẽ quod urationa¬
biles passiones ita debeant inti sapiẽ¬
tis ut holera rustico eẽ. subiecta. Atq
ita his utatur tanꝙ̃ reptilibꝰ cogita¬
tiomibꝰ ut a gricola holeribꝰ que obeẽ.
nõ possunt. cibi tam̃ non habent grãm
fortioris. Generale enĩ cũ om̃ibꝰ et cõ¬

Expanded text:
usum habilia sunt, ita etiam non omne vivum usum habilia sunt, ita etiam non omne vivum reptile accommodum ad usum epulandi. Siquidem ab omnibus venenatis abstinere debemus, licet huc quoque processerit luxuria, ut magis delectationi consulat quam periculo, et in plerisque resecto quod dicitur uenenatum naturaliter inesse reliquam partem ad cibum uindicet, quae etsi non plena periculi, tamen uicina periculo est et con\'uptela aliqua necesse est in totiusgunt ceruos et huiusmodi uelocia animalia et postea resecta quadam parte membrorum reliquo corpore ad cibum utuntur. quod autem ad altiorem sensum pertinet, hoc est, unde magis dictum est, quod inrationabiles passiones ita debeant menti sapientis ut holera rustico esse subiecta, atque ita his utatur tamquam reptilibus cogitationibus, ut agricola holeribus, quae obesse non possunt, cibi tamen non habent gratiam fortioris. generale enim omnibus et com
Abbreviated transcription (Latin):
putant. qd̾ olera ad escam nob dĩ ius¬
su adtributa uideant᷑: quod his ma¬
gis utiq quã carnalibꝰ epulis debea¬
mus. Ego aũt his libent̾ adquiesce¬
rem. ut gen̾i hominũ ad parsimoni¬
am magis ⁊ tempantiã holerũ usus
in olesceret. nisi uiderẽ ab his qui nõ
libent̾ accipiunt posse referri mͥ qui¬
a nõ omia holera ẽẽ esse hominũ ui¬
deant acomoda. Deinde quia non
tinentie a more ducitur: ut continẽ
tiam sequi possit. Et idõ qd̾ gr̃ale pre¬
ceptum ẽ ad portiunculã paucoꝵ ho¬
minũ diriuare nõ possumꝰ. O m̃ibꝰ
em̃ hominibꝰ hc p̾ceptum datur.
Idõq consideremꝰ. qͥd dixerit. Sic̃
holera inqͥt pabuli. dedi uob̃ om̃ia.
non holera om̃ia dedi uob̃ ad escam¬
ututant᷑. Igitur qui utuntꝰ carne
tamq holerib ñ ad distinctionem
nec ad ruiam corporis. quã epule
carnis facere consuerũt. S quẽ ad¬
modum ⁊ holera nõ homia ad esce

Expanded text:
putant quod holera ad escam nobis dei iusputant quod holera ad escam nobis dei iussu adtributa uideantur, quo his magis uti quam carnalibus epulis debeamus: ego autem libenter his adquiescerem, ut generi hominum ad parsimoniam magis et temperantiam holerum usus inolesceret, nisi uiderem ab his qui id non libenter accipiunt posse referri mihi quia non omnia holera escae hominum inueniantur adcommoda, deinde quia non tinentiae amore ducitiam sequi possit. Et ideo quod generale praeceptum est, ad portiunculam paucorum hominum derivare non possumus, omnibus enim hominibus hoc praeceptum datur. 90. Ideoque consideremus quid dixerit: Sicut olera, inquit, pabuli dedi vobis omnia, non olera omnia dedi vobis ad escam. Utantur igitur qui utuntur carne, tamquam oleribus, non ad distentionem, nec ad arvinam corporis, quam epulae carnis facere consueverunt. Sed quemadmodum et olera non omnia ad escae
Abbreviated transcription (Latin):
modi passiones. S quia subdidit sta
de reptilibꝰ diximꝰ uenenatis. cog¬
nosce alia reptilia. ẽẽ uenenata. alia
mansueta. De mansuetis gͥ. reptilibꝰ
accipe. que ⁊ si nõ om̃ia uentre ⁊ pec¬
tore repunt. sic colubris. ex ignos tam̃
pedes hñt ut reꝑe magis quã ambu¬
lare uideantur. Ergo uenenatorũ
reptiliũ similes: in mundo corpore
accipe passiones. mansuetoꝵ aũt
decoras. Om̃is emi defectus. qui ẽ pret̾
deformis delectationes illecebrã pas¬
sio ẽ quidẽ s bona passio. Cupiditas
mollior ⁊ ira ac timor he uoxie amme
passiones sunt. Affect ꝯ aũt ir noxii
passiones bone sũt ⁊ his uiuendi qui¬
dã nob̃ usus nimi strat᷑. ⁊ causa horũ:
cibo utimur ad uite grãm: harũ epu¬
lis delectam᷑. Quid ẽ etiã qd̾ ait sic̃
olera pabuli. dedi uob̃ omia: in quo
⁊ hii qui simplicit̾ intelligunt. ut ñ
expecidant ẜ monis examen. nõ nob̃
uidentur cẽ contratrii. Sunt enĩ qͥ

Expanded text:
modi passiones. sed quia subdidit statmodi passiones. sed quia subdidit statde reptilibus diximus uenenatis, cognosce alia esse reptilia uenenata, alia mansueta. de mansuetis igitur reptilibus<< accipe, quae etsi non omnia uentre et pectore repunt sicut colubres, exiguos tamen pedes habent, ut repere magis quam ambulare uideantur. ergo uenenatorum reptilium similes inmundas corporeas accipe passiones, mansuetorum autem decoras. omnis enim affectus, qui est praeter deformis delectationis inlecebram. passio quidem est, sed bona passio. cupiditas mollior et ira ac timor, haec noxiae animae passiones sunt, affectus autem innoxii passiones bonae sunt. et his uiuendi quidam nobis usus ministratur et causa, harum cibo utimur ad uitae gratiam, harum epulis delectamur. Quid est etiam quod ait: sicut holera pabuli dedi uobis omnia? in quo et hi qui simpliciter intellegunt, ut non expendant sermonis examen, non nobis uidentur esse contrarii. sunt enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ iustꝯ magnitudine ⁊ młtitudine
uirtutis auget᷑ atq doct̾na: ⁊ replet
terrã qͣsi cor quoddam. in quo sit recep¬
taculũ intelligibiliũ. Ita nicħ uacu¬
um sapiẽ ẽẽ patitur. qd̃ in si pientia
possit euacde. Donatur gͥ t̾renis om̃i¬
bꝯ passionibꝰ s etiã sensꝰ corporalib
Bestias ꝗꝗ sibi quodã t̾rore subigit
malicie atq feritatis. In mutis em̃
⁊ agrestis ẽ om̃is malicia que inflat᷑
aereo quodã tumore. Nec illd̾ ob̾cu¬
rũ qd̾ reptilia quedã. letaliũ habet
quandã speciẽ passionũ quibꝰ uenenũ
quoddã mĩti iidetur infundi. Omibꝰ
gͦ his imꝑat iustꝰ. quibꝰ ñ cõmiscet᷑.
s cohercet ea. si mens eiꝰ ñ dilectioẽ.
ñ cupiditatẽ ducat᷑. ñ tristicia et ti¬
more frangatur. nõ iã luxuria atq
deliciis tanꝙͣ lubricũ ⁊ caducũ uite
istiꝰ agat cursũ. s continentia ac tẽp¬
antia. ab leget a se uir sapiens huuiꝰ¬

Expanded text:
quod iustus magnitudine et multitudine quod iustus magnitudine et multitudine uirtutis augetur atque doctrinae et replet terram quasi cor quoddam, in quo sit receptaculum intellegibilium. ita nihil uacuum sapientiae esse patitur, quod insipientia possit inuadere. dominatur igitur terrenis omnibus passionibus, sed etiam sensibus corporalibus, bestias quoque sibi quodmalitiae atque feritatis. inmitis enim et agrestis est omnis malitia: inflatur aerio quodam tumore. nec illud obscurum quod reptilia quaedam letalium quandam habent speciem passionum, a quibus uenenum quoddam menti uidetur infundi. omnibus ergo his imperat iustus, quibus non commiscetur, sed coercet ea, si mens eius non delectatione, non cupiditate ducatur, non tristitia et timore frangatur, non etiam luxuria atque deliciis tamquam lubricum et caducum uitae istius agat cursum, sed continentia ac temperantia ableget a se uir sapiens huius
Abbreviated transcription (Latin):
telligas geminã hominis generatio¬
nẽ exp̾ssam. Unam scdm imaginem
dĩ. alt̾am scd̾m figmentũ de luco ter¬
re. Deniq illa creati hominis de lu¬
to t̾re uidet᷑ eẽ facta pꝯ mundũ con
Sero quodã m̃ t̾rene statue figniẽtũ
gignit᷑. Non erat pluiua suꝑ t̾ram.
nec homo t̾ram oꝑabatꝰ. Tunc de li¬
mo t̾re finxit ds̃ hominẽ. ⁊ in suffla¬
sẽto die quasi ꝑfecto numero. quo oĩa
conclusa sũt oꝑa dĩ. quasi ꝑfecta oꝑ¬
atione ꝯstitutꝰ homo. scđm unagi¬
nẽ dĩ est. Cui etiã iste comparat᷑. qͥ
in diluio istꝰ inuentꝰ ẽ. Et ideo
sup̃ t̾rena om̃ia cũ constituit d̾s. si¬
cut ⁊ illũ ad imaginẽ factũ dĩ. qui¬
a ut̾q at̾renis uiciis temꝑabat. Ille qͥ
ita generatus ẽ ut nichil terreno debe¬
ret contagio. iste qui ⁊ in piculis fu̾at
approbatus ⁊ examinatꝰ in passionibꝰ
⁊ reꝑtus. qd̾ in confusione non fuisset
obnoxiꝰ ꝯfusioni. Altior aũt sensꝰ ht̃

Expanded text:
minis generationem expressam: unam secundum imaginem Dei, alteram secundum figmentum de luto terrae. Denique illa creatio hominis de luto terrae videtur esse facta post mundum, Sero quodammodo terrenae statuae figmentum gignitur. 264 Non erat pluvia super terram, nec homo terram operabatur. Tunc de limo terrae finxit Deus hominem, et insufflasexto die, quasi perfecto numero quo omnia conclusa sunt opera Dei, quasi perfecta operatione constitutus homo secundum imaginem Dei est, cui etiam iste comparatur qui in diluvio justus inventus est. Et ideo supra terrena omnia eum constituit Deus, sicut et illum ad imaginem dei factum, quia uterque a terrenis uitiis temperabat, ille qui ita generatus est, ut nihil ten-eno deberet contagio, iste qui et in periculis fuerat adprobatus et examinatus in passionibus et repertus quod in confusione non fuisset obnoxius confusioni. altior autem sensus habet
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Diuidui gͦ fructꝰ sũt necessarii
⁊ uoluptarii. Necessarii exseminibꝰ
t̾rarũ. At uͦ ex arboꝵ fructibꝰ uolup
tura de partibꝰ orientis ⁊ marime e¬
gipti. ꝑ quã transunt hebreus uł ex
partibꝰ fenicie sũpsit exemplũ. An¬
ma aũt uoluptaris ħ ẽ sapientie frͤ¬
tibꝰ alit. Ciu it̾um ut corpori nr̃o con¬
trariũ frigꝰ ⁊ esta. ita timor ⁊ iracun¬
dia uidet᷑ adu̾sa. S quia incorpore ẽ
necesse ẽ ut iracundiã habeat ⁊ tuno¬
rẽ. Nec põt sine hac ẽẽ corporee neces¬

Expanded text:
mus. diuidui ergo fructus sunt necessarii mus. diuidui ergo fructus sunt necessarii et uoluptarii: necessarii ex seminibus ten\'arum, at uero ex arborum fructibus uolupttura de partibus orientis et maxime Aegypti, per quam transiuit Hebraeus, uel ex partibus Phoeniciae sumpsit exemplum. anima autem uoluptariis, hoc est sapientiae fructibus alitur, cui iterum, ut corpori nostro contrarium frigus et aestus, ita timor et iracundia uidentur aduersa. sed quia in corpore est, necesse est et iracundiam habeat et timorem, nec potest sine hac e
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ncipiũ. ꝑ messẽ intelligamꝰ finem.
In utroq salutis ẽ causa. Alterũ sine
altero in ꝑfectum ẽ. Quia aũt uͥ prin¬
cipiũ ẽ finis quentur. nec pot ẽẽ. sub¬
lato fine pͥncipiũ. ⁊ finis in pͥncipiũ
recurrit. Ergo semꝑ in cadẽ recur su¬
rũ. dũ in hoc mũdo ẽ. Genꝰ memorat
humanũ. ut cũ incip̃ annꝰ fimatur.
cũ funt᷑ incipiat. ñ medio mundꝰ tẽ¬
pore resoluatꝰ. Ita ⁊ mens qñ aliqͥd ui¬
detur inciꝑe: ad finẽ usq contendat.
⁊ oꝑis sui t̾minũ querat. Quandofi
nit aliqd̃ opꝰ. ñ qͣsi consũmato opere
feriet᷑. s in alta recurrat oꝑa. ⁊ semꝑ ĩ¬
crem̃ta uirtutis exerceat. qñ quidem
uocet᷑ qui diu̾si. aut uere. ⁊ estate. uͭ
in partibꝰ orientis: aut estate autũno¬
q nascuntur. ut in partibꝰ occidentis
Alio tp̃re t̾rarũ seminaria. partꝰ suos
edunt. alio aũt tp̃r fruct ꝯ arboꝵ capi¬

Expanded text:
principium, per messem intelligamus finem. principium, per messem intelligamus finem. In utroque salutis est causa. Alterum sine altero imperfectum est; quia ubi principium est finis quaeritur, nec potest esse sublato fine principium, et finis in principium recurrit. Ergo semper in eadem recursurum, dum in hoc mundo est, genus memorat humanum, ut cum incipit annus, finiatur, cum finitur, incipiat, non medio mundus tempore resoluatur. ita et mens quando aliquid uidetur incipere, ad finem usque contendat et operis sui terminum quaeranit aliquod opus, non quasi consummato opere ferietur: sed in alia recurrat opera, et semper incrementa uirtutis exerceat, quando quidem uocetur, qui diuersi aut uere et aestate ut in partibus orientis aut aestate autumnoque nascantur ut in partibus occidentis. alio tempore ten-arum seminaria partus suos edunt, alio autem tempore fructus arborum carpi
Abbreviated transcription (Latin):
estus. dies ⁊ noctes ñ requiescẽt. Qd̃¬
scđm litt̾am signi ficat ꝑmanfura
manentibꝰ. Scđm institutionẽ dm̃
⁊ statũ suũ tp̃ribꝰ incorrupta fut᷑a
animalia uł nemorosa om̃ia. Cum
corrumpũt᷑̾ tp̃ra corrũpinit᷑ etiã illa
que tpribꝰ suis queq gignunt᷑. Si
aũt ꝯfusio sit tempoꝵ. quomͦ possũt
confuisione facta. ⁊ iã ea que sũt gig¬
uentia ꝑmanere: Ergo tp̃ra sũt que
aut corrũpunt aut reseruãt. ꝓut ip¬
sa sui habuerint qualitatẽ. Iclõq an¬
ns ex contrariis ducit᷑. uere. autũno.
estate. atq yeme. sic̃ armonia canti¬
lene ꝑmixtis grauibꝰ ⁊ acutis uide¬
re ⁊ siccitate quendã nate hordinem
ẜuant. Nam si naturalis ordo em̃ sura
confundit᷑. tunc necesse ẽ. sequatur ĩ¬
teritus. Ergo certũ ordinẽ tẽpoꝵ dñs
remota ꝯfusione diluuii. ad ꝑ seuerã¬
tiã mundi ꝓmittit futurũ. Altior at
sensꝰ hoc habet. ut ꝑ sem̃ intelligamꝰ

Expanded text:
aestas, die et nocte non requiescent . Secundum litteram significat permansura manentibus secundum institutionem Domini, et statum suum temporibus incorrupta futura animalia, vel nemorosa omnia. Nam cum corrumpuntur tempora, corrumpuntur etiam illa quae temporibus suis quaeque gignuntur. Si autem confusio sit temporum, quomodo possunt confusione facta etiam ea quae sunt gignentia permanere? Ergo tempora sunt quae aut corrumpunt aut reservant, prout ipsa sui habuerint qualitatem. Ideoque annus ex contrariis ducitur, vere, autumno, aestate, hyeme, sicut harmonia cantilenae permixtis gravibus et acutis videre et siccitate, quemdam naturae ordinem servant. Nam si naturalis ordo ac mensura confunditur, tunc necesse est sequatur interitus. Ergo certum ordinem temporum Dominus, remota confusione diluvii, ad perseverantiam mundi promittit futurum. 83. Altior autem sensus hoc habet, ut per semen intelligamus
Abbreviated transcription (Latin):
plũ adfert celestium scripturarũ. Clau¬
dunt aures ne uel inuitos fons abluat.
⁊ uerbi dñici humor asꝑgat. Si qui u̾o
crediderint. currũt ad fontẽ. doctrinã
expetunt. in sinuari sibi eugłm concu¬
piscunt. nec saciant᷑ assiduitate potan¬
di. Ita fonte aquarũ sapientie certãti
repleri desid̾ant: quẽ ante fugere ges¬
ciebat̃. Quẽ fontẽ: audi dicentẽ. Siquiꝰ
sitit. ueniat ad me ⁊ bibat. Qui credit

Expanded text:
plum adfert caelestium scripturarum: cluplum adfert caelestium scripturarum: cludunt aures, ne uel inuitos fons abluat et uerbi dominici umor aspergat. si qui uero crediderint, cun-unt ad fontem, doctrinam expetunt, insinuari sibi euangelium concupiscunt nec satiantur adsiduitate potandi. ita fonte sapientiae certatim repleri desiderant, quem ante fugere gestiebant. quem fontem? audi dicentem: si quis sitit, ueniat ad me et biba
Abbreviated transcription (Latin):
tus. c̃̾ adhuc ferueret diluuiũ. scđm
auẽ tam̃ int̾ris. scđm urtutẽ in hoĩ¬
nũ passionibꝰ reu̾tit ad iustum. qr
in quoꝵ pectoribꝰ uut ꝯ poss herere
ñ potuer̃ inueniri. Et idõ in illo scđo
diu̾sorio sui regrediens. heret atq re¬
quiescit. At uͦ ubi deferbuerint dilu¬
uia passionũ. ⁊ audici uerbi comꝑteq
doctrine plurini studueri ut ẽẽ ⁊sor¬
ces. iã nõ uniꝰ patrimoniũ s cõmu¬
ne bonũ ẽẽ incipit. disciplina uirtu¬
tis: ⁊ tanꝙ̃ sapientie poculũ. aurit᷑
a pluriis: qui ante sicientes bibe no¬
luerunt. sic̃ nunc feruent diluuia ĩ pec¬
toribꝰ iudeoꝵ. Et cũ aqua doctrine ce¬
lestis exundet: potꝰ exuberet. ñ putan
ces se potandũ. Eugłmn legit᷑ uirtꝰ exit
de sermone celesti. Tractat sac̾dos in
eccła. S ne forte intra archã solus po¬
sit ñ possit audiri: int̾dũ ⁊ egressus ec¬
desia. ii iudeus occurrerit. monet. exẽ¬

Expanded text:
rtus, cum adhuc ferueret diluuium. secundum rtus, cum adhuc ferueret diluuium. secundum auem tamen in terris, secundum uirtutem in hominum passionibus reuertit ad iustum, quia in iniquorum pectoribus uirtus ut posset haerere non potuerat inuenire. et ideo in illo secundo diuorsorio sui regrediens haeret atque requiescit. at uero ubi deferbuerint diluuia passionum et auditi uerbi conpertaeque doctrinae plurimi studuerint esse consortes, iam non unius patrimonium, sed commune bonum esse incipit disciplina uirtutis et tamquam sapientiae poculum hauritur a plurimis, qui ante sitientes bibere noluerunt, sicut nunc feruent diluuia in pectoribus Iudaeorum, et cum aqua doctrinae caelestis exundet, potus exuberet, non putant esse potandum. euangelium legitur, uirtus exit de sermone caelesti, tractat sacerdos in ecclesia, sed ne forte intra arcam solus positus non possit audiri, interdum et egressus ecclesiam, ubi Iudaeus occurrerit, monet, exem
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in huiꝰ modi specie ciuitatum.
amputauit magis humana uicia:
quã puniendos homines iudicauit.
T̃ercio dimittit᷑ colũba post .uii. di¬
es. atq eadem ñ regredit᷑. Unde cõ¬
sideremꝰ ne id qd̾ supͣ diximꝰ inueni¬
atur ẽẽ ꝯtrariũ. Si uerbo quidẽ co¬
lumba. oꝑe. aũt uirtus ñ reu̾tit ad iꝰ¬
tum: Ergo destitutuꝰ ẽ iustꝰ ⁊ defra¬
udatꝰ munere suo: Nequaꝙͣ. Nun¬
quã enĩuir huiꝰ modi a uirtute dis¬
iungit᷑. nec cũ emittit ex ore iusticiã.
disputationẽq alicuiꝰ uirtutis indu¬
cit. urtute se exuit. ⁊ mutanda aliis
equitate despoliat. S uice solis alioᷤᷤ
illuminat. cũ radios sue lucis emit¬
tit. Ignis nẽpe calefacit appropĩqnͣ¬
tes: ita ut calorẽ nature sue ipse pos¬
sideat. Num qͥd defecit diei cũ totũ
mundũ illuminat claritate: Ha
bet in offẽnsũ suũ cursũ. inlibatãq
naturã. Sic ⁊ ista in colũbe specie u̾¬

Expanded text:
dominus in huiusmodi specie ciuitatum dominus in huiusmodi specie ciuitatum amputauit magis humana uitia quam puniendos homines iudicauit. Tertio dimittitur columba post septem dies atque eadem non regreditur. unde consideremus, ne id quod supra diximus inueniatur esse contrarium. si uerbo quidem columba, opere autem uirtus non reuertit ad iustum, ergo destitutus est iustus et defrudatus munere suo? nequaquam. numquam enim uir huiusmodi a uirtute disiungitur nec, cum emittit ex ore iustitiam disputationemque alicuius uirtutis inducit, uirtute se exuit et imitanda aliis aequitate dispoliat, sed uice solis alios inluminat, cum radios suae lucis emittit. ignis nempe calefacit adpropinquantes, ita ut calorem naturae suae ipse possideat. numquid deficit lux diei, cum totum mundum inluminat claritabet inoffensum cursum suum, illibatamque naturam. Sic et ista in columbae specie vi
Abbreviated transcription (Latin):
uiũ remouisset. que fructũ demõstra¬
ret. cui nõ potuissent nocere dilunia.
Si diliummi tempore natũ est foliũ. au̾¬
tit utiq iustus. noua semina miscd̃e
fructificasse celestis ut radices arboꝵ
uiuerent. ⁊ quasi resũpta anima fetꝰ
g̾mmarent uetustos atq in ad suetos
partꝰ rediret. quoꝵ indiciũ pͥmissa fo
quamuis a cerbis iniquitatis nr̃e of¬
fensus eẽt erroribꝰ: tam̃ antique nob
ꝓsapie. patrieq uirtutis sem̃ aliquod
uł exiguũ reseruaret. ne penitus oꝑi.
s creature sue om̃e circa humanum
genꝰ amputaret᷑ insigne. Nnde & y¬
saias. Nisi dñs sabaoth reliquiss nob̾
semẽ. sic̃ sodoma fuissemꝰ. ⁊ sicut go¬
morra similes facti eẽmꝰ. In alteriꝰ
nomine ciuitatis expͥmẽs cecitatio
indicium in alt̾iꝰ nomine stilitatẽ.
Ita enĩ lingua patria chaldei sodomã
& gomorrã nũcuparunt. cecitatẽ ⁊
sterilitatẽ si gnificantes. Meritoq

Expanded text:
uium remouisset, quae fructum demonstrauium remouisset, quae fructum demonstraret, cui non potuissent nocere diluuia. si diluuii tempore natum est folium. aduertit utique iustus noua semina misericordiae fruticasse caelestis, ut radices arborum uiuerent et quasi resumpta anima fetus germinarent uetustos atque in adsuetos partus redirent, quorum indicium praemissa folquamuis acerbis iniquitatis nostrae offensus esset erroribus, tamen antiquae nobis prosapiae patriaeque uirtutis semen aliquod uel exiguum reseruaret, ne penitus operis et creaturae suae omne circa humanum genus amputaretur insigne. unde et Esaias ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus, in alterius nomine ciuitatis exprimens caecitatis indicium, in alterius nomine sterilitatem. ita enim lingua patria Chaldaei Sodomam et Gomorram nuncuparunt caecitatem et sterilitatem significantes. meritoque