comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parent᷑ : cũ aliũ faciunt furari: aliũ adul¬
terare. Sicitem aliquid alit̃ turpit̃ atq
inepte dicere acfacere. tres int̃se deas
certasse dep̃mio pulchiritudinis: uictas
duas auenere troiam euertisse : louem ꝑ¬
ipsũ conũti inbouem: aut cygnum : ut cũ a¬
liqua concumbat. deam homini nubere :
saturnũ liberos deuorare: nihuildeniq
posse configi miraculorũ. atq uitiorũ.
qđ ñ ibi repperiatur atq: adeorũnatura
longe absit: Osca euola pontifex maxi¬
meludos tolle si potes p̃cipe populis: neta¬
les honores dus immortalib: deferant :
ubi crimina deorũ libeat mirari : et quae
sieri posr̃ placeat imitari: Siaũt tibirespon¬
derit populus uos nob̵ importastis ista pon¬
tisces deosipses roga quib instigantibus¬
ista iussistis: netalia sibi iubeant ex hiberi: quaesimala
s̃ etꝓpterea nullo modo dedeorũ maustate credenda
maior ẽdeorũ iniuria. dequib impune finguntur:

Expanded text:
parentur, cum alium faciant furari, alium adulparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibusista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
populis nosse de suꝑ uacuis non magna
causaẽ. Solet enĩ et airis peritis dici suꝑ¬
flua ñ nocent : quaes̃ aut̃ illa quae prolata
inmultitudinẽ nocent : Haec inquit nonẽe
deos herculẽ : asculapiũ castorẽ pollucem:
Prodit᷑ enĩ adoctis qđ homines fuerint:
ehumana condicione defecerint: Quida¬
liud: quodeorũ ꝗ sunt duñ habebant: ciui¬
tates: uera simula cra: quod uerus dĩ nec
sexum habeat: nec aetatẽ : nec desinita
corporis membra : haec pontifex nosse
populos ñ uult: nam falsa eẽ non putat:
expedire igit̃ existimat falli in religione
ciuitates : qđ dicere etiã in librisrerũ diui¬
narũ uarro ipse ñdubitat: p̃clara religio
quo confugiat liberandus infirmꝰ: & cũ ueritatẽ
qualiberet᷑ inꝗrat: credat̃ei expedire qđ fallit᷑:
Poeticũ sane deorũ genꝰ quurscae uolarespu¬
at eisdẽ litteris ñ tacet᷑: Quia sic uidelicet
deos deformant. ut nec bonis hominib cõ¬

Expanded text:
populis nosse. De superuacuis non magna populis nosse. De superuacuis non magna causa est; solet enim et a iuris peritis dici: Superflua non nocent. Quae sunt autem illa, quae prolata in multitudinem nocent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus con
Abbreviated transcription (Latin):
iudicari : in illis certe ludis.: poeticanumi¬
nũ crimina frequentantur ꝗludicogentib
numinib: iussu senatus insta urabantur:
in illis ludis corruptorẽ pudicitiae iouem
tur pissimi histeriones cantabant : agebant
placabant si illud singebat̃ illeirasceretur
Siaũt suis criminib: etiã fictis delectabatur
quando coleretur. nisi diabolo seruiret᷑
Ita neiste romanũ conderet. dilatar et con¬
seruaret imperiũ : quouis romano cuita ls¬
lia displicebant homine abiectior: Iste
daret felicitatẽ ꝗtã infelicit̃ colebatur
et nisiita coleret᷑ infelicius irascebatur
Relatũ ẽ in litteris doctissimũ pontificẽ p¬
tifis ꝑ scȩ uolã disputasse : triagenera tradita deorũ
unũ apoetis alterum aphilos ophis t̃ tiũ
a princirib ciuitatis: Primũ genus nugato¬
riũ dic̃ẽe : quod multa dedis fingant᷑ indigna
Secundũ n congruere ciuitatib: qđ habeat
aliqua suꝑuacua: aliqua etiã quae obsit

Expanded text:
iudicari? In illis certe ludis poetica numiiudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius irascebaturRelatum est in litteras doctissimum pontificem Scaeuolam disputasse tria genera tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum non congruere ciuitatibus, quod habeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ : numinib: uidelicet exludis hilarita¬
tẽ quȩrentib triste displicuisset imperiũ:
q umergo ille qui somnio cõmonituserat.
postero die iussa facere ñ ausus esset secunda
nocte hocidẽ rursus seuerius imperatũ ẽ.
amiit siliũ ꝗañ fecit: Tertia nocte dictũ
ẽ homini: quod maior ei poena si ñ faceret
immineret cuamenã sic non auderet:
in morbũ incidit acremet horribilem:
Tum uero ex amicorũ sententia ad magis¬
tratus rem detulit. atq in lectica allatus
ẽ in senatũ. expositoq semnio. recepta con¬
tinuo ualetudine. pedib suis sanus abscessit
Tanto stupe factus miraculo senatus qua¬
druplicata pec unia ludos censuit in stau¬
rari: Quis nonuideat ꝗ sanũ sapit subditos
homines maligni daemonib: a quorum
dominatione ñliberat : nisi gr̃adĩ ꝑ ilim̃xp̃m¬
dñm nr̃m. ui cõpulsos eẽ exhibere talibus
dus : quaer ecto consilio poterant turpia

Expanded text:
sus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritasus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gratia Dei pnostrum, ui conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia
Abbreviated transcription (Latin):
ad deos transferebat : diuina mallem ad nos
Merito displicuit uiro graui diuinorũ
criminũ poeta consictor: quurergo ludi
scȩnici ubi haec dictitant᷑ cantitantur.
actitant᷑ deerũ honorib exhibent̃ Inter
res diuinas ad octissimis conscribunturꝰ:
Hic exclamet cicero non contra sigmen:¬
ta poetarũ : sed contra instituta maiorum:
anexclamarent et illi quid nos fecimus:
Ipsi diiista suis honorib: ex hibenda flagi loratũ¬
tauerunt : A trocit̃ imperarunt : cladem
nisi fierent p̃nuntiarunt: Quia neglectũ
ẽ aliquid seuerissine uindi carunt
quia id quod neglectũ fuerat factum ẽ¬
xxiii placatos se esse monstrarunt: Intereo¬
rum commemorat̃ uirtutesetmiranda
facta qđ dicã Tit olatinio rustico romno
patrifamilias dictũ ẽ in somnis. Insenatũ
nuntiaret : ut ludi romani instaurarent᷑¬
na quod primo eor̃ die in quodã scelerato.
qui populos peccante adsuppliciũ duciius¬

Expanded text:
ad deos transferebat: diuina mallem ad nos.\' ad deos transferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Intrum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci ius
Abbreviated transcription (Latin):
posse felicitatẽ : quemiã colebant: Sed utiq
abillo : quẽ nomine ipsius felicitatis colendũ
eẽ censebant: confirmo ꝓrsus a quodã deo
quẽ nesciebant eos credidisse darifelicitatẽ:
ipse ergo quaerat̃ ipse colat᷑ et sufficit. Repu¬
dientur strepitus innumerabiliũ i iedemoni¬
orum¬
ret illi non sufficiat hic ds: cui non sut ficit
munꝰ eĩ: Illiinquã ñ sufficiat ad colendum ds̃
dator felicitatis cui ñ sufficit ad accipiendũ
ipsa felicitas: Cui aũt sufsicit: ñ enĩ habet
homo quidã plius optare debeat: seruiat
uni dõ datori felicitatis: Nonẽ ipsequẽ no¬
minant iouemꝰ: nã sieũ datorẽ felicitatis
agnoscerent: neutiqaliũ ł aliã aquoda retur
felicitas. nom in eipsius felicitatis inquirerent:
Neq ipsũ iouẽ cũ tantis inurus colendũ puta¬
rent: Iste alienar̃ dr adult̃ uxorũ Istepuerib
pulchri inpudicus amator etraptor:. Sed

Expanded text:
posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inpudicus amator et raptor. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
nã nuncupauer̃ ñbellũ: Sicut acunis cuninã
A pomis pomonã ñ pomũ Sicut abub bobonã
nonbouẽ aut certe nulla uocabuli declina¬
tione sic̃ res ipsȩ nominat᷑. ut pecunia dictad
deaquaedat pecuniã ñ omnino pecunia
dea ipsa putataẽ Ita uirtus quaedatuir¬
tutẽ honor quihonore concordia quae
concordiã: uictoria quaedat iuctoriam.
Ita inquiunt. quũ felicitas dea dr̃. non ipsa
quaedat᷑ sed num̃ illud ad tendit᷑: a quo
felicitas datur Ista nob̵ reddita ratione.
multo facilius eis quorũ cornonnimis
obduruit ꝑsua debimus fortasse quad
uolumus Sienĩ iã humana in sirmitas
sensit non nisi ab aliquo deodari possefelicitatẽ : et hoc
senser̃ homines ꝗram multos colebant deos In quib¬
et ipsũ eorũ regẽ iouẽ : quia nom̃ eĩ a quodaretur
felicita signorabant: Ideo ipsius rei nomine¬
quã credebant ab illo dari: eũ appellare uoluer̃.
Satis ergo iudicarunt: nec ab ipso ioue dari

Expanded text:
nam nuncupauerunt, non Bellum; nam nuncupauerunt, non Bellum; tem; sicut a pomis Pomonam, non pomum; sicut a bubus Bubonam, non bovem: aut certe nulla vocabuli declinatione, sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est: ita Virtus, quae dat virtutem; Honor, qui honorem; Concordia, quae concordiam; Victoria, quae dat victoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud attenditur a quo felicitas damulto facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibet ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nominequam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari
Abbreviated transcription (Latin):
tudo conflux̃ utuix inueniat̃ ꝗsuniani
nomen qđ audire iãñ potẽ sesaltẽ legisse nie¬
minerit Si aut̃ felicitas de añẽ qm qđ uerũ¬
ẽ munusedĩ illae ds̃ quaerat᷑ quieã dare
opossit : ut falso rũ deorũ multitudo noxia
relinquat᷑. Quãstultorũ hominũ multi¬
tudo uana sectat di dona deos sibi faciens
etipsũ cuius eadona sunt obstinatione suꝑbȩ
uoluntatis offendens: Sic enĩ carere ñ potẽ
Infelicitate ꝗtãquã dea felicitatẽ colit et deũ
datorẽ felicitatis relinquit sicutcarere non
potest fame : ꝗ panẽ pictũ linguit et abho¬
xxiii
considerare rationes: usq ad eone inquiunt
maiorepirõs insipientes fuisse credendũ ẽ
utha ec nescirent munera diuina eẽ non deos.
Sed qm̃sciebant nemini talia nisi aliquodeo
largente concedi: quorũ deorũ nomina
ñ inueniebant: earũ rerũ nominib appella¬
bant deos quas ab eissentiebant dari: aliqua
uocabula inde flectentes sic ut ab ellobello¬

Expanded text:
tudo confluxit, ut vix inveniatur qui Summani nomen, quod audire jam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem felicitas dea non eest, munus est Dei: ille Deus quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis relinquit, sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit et ab hoXXIIIconsiderare rationes. Usque adeone. inquiunt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bello
Abbreviated transcription (Latin):
regno : et si nonspatiosiore tam̃ feliciore mansissent:
& nunc quod ꝑ om̃s fere terras gentesq disꝑsisuntilli:
unius ueridi ꝓuidentia ẽ ut quod deorũ falsorũ
usq quaq: simulacra arae. luci tẽpla euertuntur
et sacrisicia prohubentur decodicib: eorũ probetur
quẽ ad modũ hoc fuerit tanto ante ꝓphetantum.
ne forte cũ legeretur in nr̃is a nobis putaret᷑ ẽẽ con¬
fictũ: lam quod sequit̃ in uolumine sequenti uidoi¬
dũ ẽ : et hc dandus huius prolixitatis modus:¬
m constat omniũ rerũ optandarũ plenitu¬
dinẽ eẽ felicitatẽ quaenonẽ dea sed donum
dieti deqnullũ dm̃ colendũ eẽ ab hominib
nisi qui potẽ eosfacere felices : unde siilla dea eẽti
sola colenda merito diceret̃ lam consequenter
uideamus qua causa ds̃ ꝗ potẽ etilla bonadare
quaehabere poss̃ etiã ñboni : ac ꝑ hoc etiã nonfelices
romanũ imperium tã magnũ tamq: diuturnum

Expanded text:
regno, etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. regno, etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis modusm constat omnium rerum optandarum plenitudinem esse felicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum
Abbreviated transcription (Latin):
educa et potina escam potumq sumpser̃ : Sine tot
duis puerilib: educati sunt sinediis coniugalibus
coniugati : sine cultu priapi coniugib mixti sine
inuocatione neptuni mare transeuntib: diui sum
patuit : et sequentes eorũ inimicos fluctib insere¬
deuntib: obruit: Nec consecra uerunt aliquam
deã manniã quando decȩlo manna sumpser̃
Nec quando sitientib aquã ꝑcussa petra ꝓfudi¬
nrmphas lrmfasq coluer̃ sine in sanis sacris martis
et bellonae bellagesser : etsine uictoria quidem
uicer̃ non eã tam̃ deam seqd di suimunus habuer̃:
Sine segetia segetes sine bubona boues mella sinemel¬
lona: poma sine pomana : et prorsus omnia proquib:
tantȩ falsorũ deorũ turbȩ romani supplicandum
putauer̃ : ab uno uero đomulto felicius acceperunt:
Etsi non in eum peccassent impia curiositate : tãquã
magicis artib: seducti ad alienos deos etadidola
defluendo: et postremo xp̃m occidendo. In eodẽ

Expanded text:
Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt deam Manniam, quando de coelo manna sumpserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudiLymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine victoria quidem non vicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes, sine Bubona boves, mella sine Mellona, poma sine Pomona; et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putaverunt, ab uno vero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent impia curiositate, tanquam magicis artibus seducti, ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo, in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sacram̃tũ ueteris testam̃ti: ubi occultumerat nouĩ
quod illic promissa et donaterrena sunt intelle¬
gentib: et tunc sp̃alib: quã uis non dr̃ in manifestat¬
one p̃dicantib: et quae illis tẽporalib reb significa¬
c d estia & retur aeternitas et in quib: dĩ donis esset uera seli
torrestriacitas. Itaq: ut cognoscerentur etiã illa terrena
bona quib: solis inhiant. qui meliora cogitare non¬
potes possunt. In ipsius unius dĩ eẽ posita potestate non in
multorũ falsorum quos colendos romani antea
credider̃ populũ suũ inaegrpto depaucissimis
multiplicauit : etinde signis mirabilib: liberauit
nec lucinã mulieres illȩ inuocauer̃ : quando earũ
partus ut miris modis multiplicarent᷑ epgens illa
in credibiliter cresceret : ab ae grptior ũ ꝑsequentũ
etinfantes om̃s necare uolentiũ ipse seruauit: Sine
de arumina suxer̃  ne cunica incunis fuer sine

Expanded text:
est sacramentum veteris testamenti, ubi occultum erat novum, est sacramentum veteris testamenti, ubi occultum erat novum, quod illic promissa et dona terrena sunt intelligentibus et tunc spiritalibus, quamvis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, in quibus Dei donis esset vera feligione manserunt. Itaque ut cognosceretur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine
Abbreviated transcription (Latin):
fallendo deceperint. possidere ñ poss̃ : sicet homi¬
nes principes ñ sane iusti sed demonũ similes.
ea quae uana ẽẽ nouerant: religionis nomine
populis tãquã uera suadebant: hoc medo eos ciuili
seuetati uelut artius alligantes quosi militer
subditos possiderent: quis aut̃ infirmus etindoc¬
tus euaderet. simulfallaces et principes ciuitatis
tor: quia solus ẽ uerus deus ipsedat regna terre¬
na et bonis et malis: Neq hoc temere et quasi
fortuito qui a ds̃ẽ ñ fortuna : sed prorerum
ordine ac tẽporũ. occulto nob̵ notissimo sibi
cui tam̃ ordini tẽporinsubditus seruit: sed eũ
pse tam quã dñs regit moderatorq disponit: feli¬
ubinemoiam seruiet: eti deo regna mundi huus
Quare ds̃ regna terrena et bonis ab illodantur etnalis. neci¬
cultores ad huc in prouectu animi paruuli. haec ab eo
munera quasi magnũ aliquid concupiscał: ethoc

Expanded text:
fallendo deceperint, possidere non possunt; sic et homifallendo deceperint, possidere non possunt; sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili etati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus euaderet simul fallaces et principes ciuitatis tor, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorque disponit; feliubi nemo iam seruiet. Et ideo regna terrena  regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, necultores adhuc parvuli in provectu animi haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Haec cũita sint : quae tũq tales uirunsuis litteris
multorũ deorũ ludibria posuer̃ : consiteri ea po¬
tius occulta dĩ uoluntate cõpulsis quã ꝑsuadere
conati. Si qua igit̃ a nob̵ inde testimonia ꝓferura
ad eos redarguendos ꝓferunt᷑ quinolunt adũter
dequanta et quã maligna dȩ monũ potestate nos đ¬
liberẽ singulare sacrisiciũ tã sc̃ĩ sanguinis fusi et tate¬
deorũ magis ad poetas quã ad phrsicos fuisse
populo sinclinatos: et ideo et sexum et generati¬
onis deorũ maiores suos idẽ ueteres credi disse
romanos: et eorum constituisse coniugia: quod
utiq: ñ aliã ob causã factũ uidetur . nisi qui a homi¬
nũ uel ut prudentiũ et sapientiũ negotiũ fuit:
populũ inreligionib: fallere : &ineo ipso ñ solumꝰ
scolere sedimitari etiã laemones. quib maxima
ẽ fallendi cupiditas. sic̃ enĩ dȩmones nisi eosquos

Expanded text:
Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sacrificium tam sancti sanguinis fusi et  ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere, sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos quos
Abbreviated transcription (Latin):
castius dĩ obseruarentur:
cui sententiae suae testẽ ad hibet intencetera
etiã gentẽ iudeã Nec dubitat eũ locũ ita concdu¬
dere : ut dicat ꝗ primi simulacra deorũ populis
posuerunt : eos ciuitatib suis et metũ dempsisse.
eterrorẽ ad didisse prudenter existimans deos
facile posse simulacrorũ stoliditate contẽmni
Quod ueroniuit error ẽ tradider̃ sed ad diderunt
iam utiq fuisse etiã sine simulacris uult intelle¬
gi errorẽ : Qua propter cũ solos dicit anim aduer
gubernantẽ castiusq existimat sine simulacris
obseruari religionẽ : qui s non uideat quantum
propinquauerit ueritati: Sienĩ aliquid contra
in sibi ꝑsuaddes posse dicit it a quo mundũ crederet gubernari : & sine simulacro
colendũ ẽe censeret: Atq intam ꝓximo inuentus
facile fortasse defanimae mutabilitate cõmone¬
rentur. ut naturam potius in cõmutabilẽ: quae
ipsã quoq animã condidisset dm̃ uerũ ẽẽ sentiretꝰ

Expanded text:
castius di obseruarentur. castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse et errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse etiam sine simulacris uult intellegi errorem. Quapropter cum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris observari religionem, quis non videat quantum propinquaverit veritati? Si enim aliquid contra unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum esse censeret; atque in tam proximo inventus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum verum esse sentiret.
Abbreviated transcription (Latin):
exstimare populũ expediat. Etideo graecos
IELitas acmrsteriata cit᷑̃nitate parietib: q
clausisse : hic certe totũ consiliũ ꝓdidit:
uelut sapientiũ ꝑ quos ciuitates et populi
regerent̃ hac tam̃ fallacia miris modis ma:¬
ligni dȩmonens delectant᷑ : qui et decepto¬
res et leceptos parit̃ possident: Aquorum
atq doctissimus. quod hi soli ei uideantur
anim adũtisse quideẽt ds̃ ꝗcredider̃ eũ ẽẽ
animã motua cratione mundũ gubnantẽ:
ds̃ enĩ uerus ñ anima sed animȩ quoq est
effector et conditor: Tam̃ si contra p̃iudi¬
cia consuetudinis liber eẽ posset: unũ dm̃
colendũ fateret᷑ atq suaderet motu
acratione mundũ gubernantẽ urea cũ illo
de hacre questio remaner et : qđ eũ diceret
ẽẽ animã ñ potius et animae creatorem
Dicit etiã antiquos romanos plus annos
centũ et septu aginta: deossine simulacro
coluisse: quodsi ad liuc inquit mansisset:¬

Expanded text:
existimare populum expediat, et ideo Graecos existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur,, qui et deceptores- et deceptos pariter possident, a quorumadque doctissimus, quod hi soli ei uideantur animum aduertisse quid esset Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantem, Deus enim verus, non anima, sed animae quoque est effector, et conditor, tamen si contra praejudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur, atque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus quam annos centum et septuaginta deos sine simulacro coluisse. Quod si ad
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis ñ iudicio ꝓprioposiussecumad eos.¬
colendos multis locis uelut religiosus hortetur:
nonne ita confitet᷑ ñ seilla iudiciosuo sequi quȩ :¬
ciuitatẽ romanã instituisse cõmemorat : insi
eã cunititẽ nouã constituerat. exnat prȩ potius
formula deos nominaq eorũ sefuisse licatur ũ
ñ dubitet consiteri. Sediam q̃m in ueter epopulo
esset accepta abantiquis nominũ erc ognomi¬
nũ historiã tenere ut traditaẽ. deberes sedicit
et a deũ finẽ illã scribere aqꝑscrutari ut po¬
tius eos magis colere quã despicere uulgus
uelit: quib: uerbhomoacutissimꝰ satis indicat
ñ se aperire om̃a quensibi tantũ ctẽptuieẽnt.
sedetiã ipsi uulgo despicienda uiderentur.
nisi tacerent᷑ Ego ista conicere putaridebi
nisi euident̃ alio loco ipse diceret dereligio¬
nib: multa loquens : multa eẽ uera quaeñ modo
uulgosdire ñ sit utile sed etiã tã etsi falsas aliter

Expanded text:
quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deosquamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deoscolendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitiosi sunt appellati: Quis non intelle
posset non pnaenire : Sienĩ amaiorib: illi s̃t
appellati suꝑstitiosiꝗtotos dies p̃cabant᷑ etim¬
molabant : nũ quid &xilliꝗ instituer̃ qđ iste
reprehendit deor ũ simulacra diũsa aetate
et ueste distincta : deorũ genera coniugia
cognationes: Haec utiq cũ tãquã super¬
stitiosa culpant᷑: Implicat ista culꝑa maiores
taliũ simula crorũ institutorese cotto¬
atq cultores. Implicat et ipsũ quiquanto¬
libet eloquios ein libertatẽ nitat̾e uoluere:
necesse habebat ista uenerari nee qđ in hac
disputatione dissertus insonat : mutireau
exuiii deret in populi cotione sagamusitaq xp̃iani
dño dõnr̃o gratias ñcȩlo ert̾rȩ si c̃iste disputat:
stebalbus uel it balbutiens uixrep̃hendit
nẽ ꝑfidẽ martrrũ ꝓuertiate morientiũ
et cũ ueritate uiuentiũ : ñ solũ incordibus
religiosis uerũ etiã in aedib: suꝑstitiosis
libera suorũ uirtute subũtit : quisipse uarro.

Expanded text:
stitiosi sunt appellati. Quis non intellegpossit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamus itaque Christiani Domino Deo nostro gratias, non caelo et terrae, sicut iste disputat, tiones, quas iste Balbus uelut balbutiens uix reprehendit, nem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertit. CAPUT XXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
gruunt: ꝑ uaria genera lapidũ herbar̃ lignor̃ ani¬
maliũ carminũ rituũ : Utaut̃ inliciant᷑ ab homi¬
nib: prius eos ipsi astutissima calliditate se. ducunt.
ł inspirando eorui cordib uirus occultũ uel e̾tiam
fallacib: amicitiis apparendo: eorũq paucos
discipulos suos faciunt plurimorũq doctores¬
Neq enĩ potuit nisi primũ ipsis docentib: disci.

Expanded text:
gruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum anigruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctorese enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci
Abbreviated transcription (Latin):
Deisto aut̃ fano ueneris. etlucerna in extingui¬
bilin solũ innullas coartamur angustias uerũ
etiã latitudinis nob̵ campus aperit̃: Addimus
enĩ adistã lucernã in extinguibilẽ ethumanarũ
et magicarũ ldẽ ꝑ homines demonicar ũ artiũ.
et ipsorũ ꝑseipsos daemonũ multa miracula :
Quaesi negare uoluerimꝰ. eiđẽ ipsicui credimꝰ
sacrarũ litterarũ aduersabimur ueritati:.
Aut ergo inlucernã illã mechanicũ aliꝗd de
lapide asbesto arshumana molita ẽ : autarte
magica factũ ẽ qđ homines illomirarent᷑ intẽ¬
plo: aut dȩmon quispiã sub nomine ueneris
tanta se efficacia p̃sentauit : ut hoc ibi ꝓdigium
etappararet hominib: et diutius ꝑ maneret:
inliciunt᷑ aut̃ daemones ad inhabitardũ ꝑcre¬
aturas quas ñ ipsi sed ds̃ condididit: delectalib
ꝓsua diuersitate diuersis : non utanimalia
cibis sed ut sp̃s signisquaecuiusq delectationi con¬

Expanded text:
De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguiDe isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentauit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus et diutius permaneret. Inliciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diuersitate diuersis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi con
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ł eẽ qđ dã ueneris fanũ atq ibi candelabrũ
etin eo lucernã subdiuosicardentẽ . ut eã nulla tem¬
pestas nullus imber extingueret : unde sic̃ ille lapis
bilis nominataẽ:. Quod ꝓpterea poter̃ dicere
ut respondendi nob̵ angustias ingerant : quia
sidix erimꝰ n eẽ credendũ scripturã illã miracu¬
lorũ in firmabimus: Si aũt credendũ eẽ con¬
cesserimus: firmabimꝰ numina paganorum:
Sed nos sic̃ iam in libro duo deuic eñs imohuius
operis dixi ñ habemꝰ necesse credere om̃a quȩ his¬
toria continet gentiũ : cũ etipsi int̃se hystorici
sic̃ait uarro quasi data opera et quasi exindũs¬
tria ꝑmulta dissentiant: sedeasi uolumꝰ credimꝰ
quae ñ adũ sant̃ libris quib: ñ dubitamꝰ oportere
nos credere: Dehis aut̃ miraculor ũ locis nob ad
ea quae futura ꝑ suadere incredulis uolumus:
satis illa sufficiunt quaenos quoq possumꝰ expe¬
riri : eteorũ testes idoneos ñ dificileẽ. in uenire:

Expanded text:
fuisse uel esse quoddam Veneris fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, unde sicut ille lapis,bilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire.
Abbreviated transcription (Latin):
constitutos ꝑ hanc libidinẽ dequaer ubescendo
cadem mẽbratexerunt : Impl&uros fuisse¬
q quodinsua benedictione ds̃ dĩx̃ Crescite et
multi plicamini et repl&ae terram: postpaca¬
rũ ꝗppe orta ẽ hac libido postp&catũ ca natu¬
ra ñ inpudens amissa potestate ciu corpus xom¬
ni parte seruiebat : sensit. attendit erubuit.
operuit: Illauero benedictio nuptiarum ut con¬
iugati crescerent: et multiplicarentur: timple¬
rent terram : quã uis et indelinquentibus manse
ꝑtinere pacati. Sed nunc homines ꝓfecto illius
quae in paradyso fuit felicitatis ignari. nisi ꝑhoc
quode&xꝑtisunt. idẽ ꝑ libidinẽ dequa uidemus &iã
ipsam honestatẽ erubescere nuptiarum. non
potuisse gigni filiosopinantur.i Alii scripturas
diuinas ubilegitur post p&catũ pudiusse nudita¬
tis: et pudende eẽ contata prorsus non accipientes:
sed infidelit̃ in ridentes : Ilii uero quã uisaccipiant¬

Expanded text:
constitutos per hanc libidinem, de qua erubescendo constitutos per hanc libidinem, de qua erubescendo eadem membra texerunt, inpleturos fuisse quod in sua benedictione Deus dixit: Crescite et multiplicamini et replete terram. Post peccatum quippe orta est haec libido; post peccatum eam natura non inpudens amissa potestate, cui corpus ex omni parte seruiebat, sensit adtendit, erubuit ciuitate. Illa uero benedictio nuptiarum, ut coniugati crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, quamuis et in delinquentibus manserrtinere peccati. Sed nunc homines, profecto illius quae in paradiso fuit felicitatis ignari, nisi per hoc, quod experti sunt, id est per libidinem, de qua uidemus etiam ipsam honestatem erubescere nuptiarum, non potuisse gigni filios opinantur, alii scripturas diuinas, ubi legitur post peccatum puduisse nuditatis et pudenda esse contecta, prorsus non accipiesed infideliter irridentes; alii vero quamvis eas accipiant et
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad huc ẽẽ philosophos crnicos Hienĩ sunt
ꝗ ñ solũ amiciuntur pallio : uerũ eiã clauã fer̃ Nie
mo tam̃ ec& aud& hoc facere. Quod sialiqui ausi
ẽẽnt. ut non dicã ictib dapidantium : certe con¬
spuentiũ salib: obru&ur . Pud& igitur huius libi¬
dinis humanã sine ulla dubitatione naturã. et
perito pud& : In ei quippe in oboedientia quae
tenitalia corporis membra solissuis motibus subdi¬
unt t potestati uoluptati seripuit : satis ostendi¬
tur quid sit hominis illi primae inoboedientiae retri¬
putum ⁊ Quodinea parte maxime oportuit ap¬
parere : qua generatur ipsanatur quae illo primo
et magno inde terius ẽ mutata pacato: Acuius
nullus anȩcu eruitur: nisi id quod cũ omnes an
uno eẽnt In cõmunẽ ꝑnitiẽ ꝑ p&ratũ .ẽ. etdĩ iusti¬
int tiauindicatũ. dĩgrã in singulis ex pi&ur: Absit¬
itaq: utcredcmus illos coniuges in parade so

Expanded text:
mus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim sunt, mus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim sunt, qui non solum amiciuntur pallio, uerum etiam clauam ferunt; nemo tamen eorum audet hoc facere, quod si aliqui ausi essent, ut non dicam ictibus lapidantium, certe conspuentium saliuis obruerentur. Pudet igitur huius libidinis humanam sine ulla dubitatione naturam, et merito pudet. In eius quippe inoboedientia, quae genitalia corporis membra solis suis motibus subdidit et potestati uoluntatis eripuit, satis ostenditur, quid sit hominis illi primae inoboedientiae retributum; quod in ea parte maxime oportuit apparere, qua generatur ipsa natura, quae illo primo et magno in deterius est mutata peccato; a cuius nexu nullus eruitur, nisi id quod, cum omnes in uno essent, in communem perniciem perpetratum est et Dei iustitia uindicatum, Dei gratiitaque, ut credamus illos coniuges in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
tes contra humcnã uerecundiã : quid aliud
quã caninã. hoc ẽ immundã impudentẽq
re.peclã ñpudeat idagere: n& inuico: ut inpla¬
tea qualib&: c̃iugalẽ c̃cubitũ deuitare . Uicit¬
tam̃ pudornaturali sopimione huiu s erroris: Nã siꝓhib&
hoc aliquando gloricebundũ fecisse dicgenẽ : Itapnitan¬
tẽ sectã suã nobilior ẽ futurã : simhominũ memoria
insignior oiu simpudentia figer&ur : postratamen
acrnicisfiericessatũ ẽ. Plusq ualuit pudor uteru¬
bescerent homines hominibus quã error ut homi¬
nes canib: eẽ similes affactarent: Vnde et illum
ł illos ꝗ hoc fecisse referuntur potius arbitror con¬
cubentiũ motus dedisse oculis hominũ inescientiũ:
quid sub ꝓalio gener&ur. quã huma nop̃mente con¬
spectu potiusse illã ꝑagi uoluptatẽ : Ibi enĩ philoso¬
phi ñ erubescebant uideri seuello concũbere :
ubilibido ipsa er ubescer & surger& : et nunc uide¬

Expanded text:
tes contra humanam uerecundiam quid aliud tes contra humanam uerecundiam quid aliud quam canore, palam non pudeat id agere nec in uico aut platea qualibet coniugalem concubitum deuitare. Vicittamen pudor naturalis opinionem huius erroris. Nam etsi perhibent, hoc aliquando gloriabundum fecisse Diogenem, ita putantem sectam suam nobiliorem futuram, si in hominum memoria insignior eius inpudentia figeretur, postea tamen a Cynicis fieri cessatum est, plusque ualuit pudor, ut erubescerent homines hominibus, quam error, ut homines canibus esse similes adfectarent. Unde et illum uel illos, qui hoc fecisse referuntur, potius arbitror concumbentium motus dedisse oculis hominum nescientium quid sub pallio gereretur, quam humano premente conspectu potuisse illam peragi uoluptatem. Ibi enim philosophi non erubescebant uideri se uelle concumbere, ubi libido ipsa erubesceret surgere. Et nunc uide
Abbreviated transcription (Latin):
cohibendo etrepugnando modificantur:
nonẽ utique sanitas ex natura: sed langor &xcul
recundia ut opera libidinis. que fiunt geni¬
talibus mẽbris : quid cause est: nisiquia inee¬
teris membris corporis non ipse affactiones
sed cũ eis consenserit uoluntas mou&. qu&e
inusu e omnino dominatur : Nãquisꝗs
ũbũ emitttiratus. ł etiã quẽ quã ꝑcutit: non
poss& hoc facere : nisi lingua et manus ui¬
bente quod ammodo uoluntate moueren.¬
tur: Que mẽbra : &am cũ ira nulla ẽ:
mouentur eadem uoluntate. Atuero genita¬
lescorporis partes ⁊ta libido suo iuri quod¬
ammodo mancipauit : ut moueri ñ uedex
suipsa defuerit Et nisi ipsa ł ultro. l&citata
surr&erit. hoc ẽ quod pud&: nocẽ quodin¬
tuentiũ oculoserubescendo deuitat: Mcc¬
gisq ferthõ spectantiũ multitudinẽ : quan¬
do iniuste irascitur homini : quã ł unius aspe¬
canin philo sophi. hocẽ cr̃nici ñ uider̃: ꝓferen¬

Expanded text:
cohibendo et repugnando modificantur, cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex curecundia, ut opera libidinis, quae fiunt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia in ceteris membra corporis non ipsae adfectiones, sed, cum eis consenserit, uoluntas mouet, quae in usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, non posset hoc facere, nisi lingua et manus iubente quodam modo uoluntate mouerentur; quae membra, etiam cum ira nulla est, mouentur eadem uoluntate. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa defuerit et nisi ipsa uel ultro uel excitata surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspecanini philosophi, hoc est Cynici, non uiderunt, proferen
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑ p&rariu&ant Ac ꝑ hoc opus haberent
moderatriae m̃te atq: rationẽ: Quã parit̃
animi t̃tiã uelut in arce quađã a dista sregindes
ꝑhibent collocatam : Vtilla imperante istis
seruientib possit in homine iustitia & omni anis
par te seruere
Hacigitur partes quas et in homine sapiente ae
tẽperante fatentur õẽ itioses uteas ablisreb
ad quas inuistemouentur: mens cõpescendo a
ombendo refrenet a creuocet. atq ad ea ꝑmit¬
tat quȩ sapientiae lege c̃cessa sunt. Sic̃ irã ad ꝙe¬
fendam iustam cohercionẽ: Sic̃ libidinẽ ad
ꝓpagandae ꝓlis officiũ. Hae in quã parte simpa¬
radiso ante p&ccatũ uitiosae ñ erant: Non
enĩ contra rectã uoluntatẽ ad aliquid moue¬
bantur. Vnde necesse ẽẽt easrationis tam quã
frenis regentib abstinere: Nam quod nunc
ita mouentur: oet ab eis ꝗ tẽperant̃ etiuste et
piae uiuunt : alias facilius. ilias disficilius. tam̃

Expanded text:
tia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere tia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere moderatrice mente adque ratione. Quam partem animi tertiam uelut in arce quadam ad istas regendas perhibent conlocatam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine iustitia ex omni animi parte seruari. Hae igitur partes, quas et in homine sapiente ac temperante fatentur esse uitiosas, ut eas ab his rebus, ad quas iniuste mouentur, mens conpescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque ad ea permittat, quae sapientiae lege concessa sunt sicut iram ad exercendam iustam cohercitionem, sicut libidinem ad propagandae prolis officium — hae, inquam, partes in paradiso ante peccatum uitiosae non erant. Non enim contra rectam uoluntatem ad aliquid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam quod nunc ita mouentur et ab eis, qui temperanter et iuste et pie uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
necessitudo ꝑmiserat: ante mittit foras.: quã
ł blandiri conuix coniugi incipiat: Et qm̃
sic̃ ait &iã quidã romani maximus auctor
eloquii : omĩa recte facta in luce secollo cari
uolunt: id est appetunt sciri. hoc reete factũ
sic app&it sciri uttam̃ erubescat uideri: Quis
enĩ nescit utfilii ꝓcreentur : quid int̃ se con¬
iugesagant : Quando quidem ut idagatur:
tanta celebritate ducuntur uxores. Et tam̃
cũ agitur unde filii nascantur. n&c ipsi filii
siꝗ inde iam natif testessieri ꝑmittuntur: Sic
enĩ hoc recte factũ ad sui notitiã lucẽ app&it
animoꝵ ut tam̃ refugiat oculorum: Vnde
hoc nisiꝗa sic geritus qđ doceat & natura.
ut &iã quod pudeat comitetur &xpoena.¬
hinc ẽ quod et illi philosophi qui ueritati ꝓ¬
prus accesser̃. iram atquae libidinẽ uitiosas ani¬
mi partes ẽẽ confessis̃: eo quod turpid& atque
qmordinate mouerentur.: ad ea &iamq: sapuen¬

Expanded text:
necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam uel blandiri coniux coniugi incipiat? Et quoniam, sicut ait etiam quidam \'Romani maximus auctor eloquii\', omnia recte facta in luce se conlocari uolunt, id est adpetunt sciri: hoc recte factum sic adpetit sciri, ut tamen erubescat uideri. Quis enim nescit, ut filii procreentur, quid inter se coniuges agant? quando quidem ut id agatur, tanta celebritate ducuntur uxores; et tamen cum agitur, unde filii nascantur, nec ipsi filii, si qui inde iam nati sunt, testes fieri permittuntur. Sic enim hoc recte factum animorum, ut tamen refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic geritur quod deceat ex natura, ut etiam quod pudeat comitetur ex poenaHinc est quod et illi philosophi, qui ueritati propius accesserunt, iram adque libidinem uitiosas animi partes esse confessi sunt, eo quod turbide adque inordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapien