comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et in ipsius epła ioħis inuenimus. Si dixe¬
rimus quia peccatum ñ habemus: nos ipsos
seducimus. Meminisse debetis priorum:
si dixerimus quia peccatum ñ habemus. nos
seduennus: & ueritas in nobis ñ ẽ. Et rursus
in consequentib audis. Qui natus ẽ exd̾̃o:
non peccat. Qui facit peccatum: ñ uidit
neq cognouit eum. Onims qui facit pecca¬
tum: de diabolo ẽ. Ex dõ ñ est peccatum. Ite¬
rum terret nos. Quomodo sumus nati exd̃o :¬
& quomodo nos fatemur peccatores : An
dicturi sumus. quia de dõ nati nonsimus :
Et quid faciunt ista sacramenta in infantib:
Quid dixit iohannes: Qui natus ẽ ex deo:
non peccat. Ipse iohannes iterum dicit. Si
dixerimus quia peccatum ñ habemus: nos¬
ipsos seducimus. & ueritas in nobis non est.
Magna questio ẽ. & angusta: & hanc soluen¬
dam intentam fecerim caritatẽ ur̃am: in
nomine dm̃i. cras quod inde dederit dñs dis¬
seremus. Incipit tractatus euintus. e uod

Expanded text:
Et in ipsius Epistola Joannis invenimus, Si dixeEt in ipsius Epistola Joannis invenimus, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus. Meminisse enim debetis priorum: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Et rursus in consequentibus audis, Qui natus est ex Deo, non peccat: Qui facit peccatum, non vidit eum, neque cognovit eum: Omnis qui facit peccatum, de diabolo est. Ex Deo non est peccatum. Iterum terret nos. Quomodo nati sumus ex Deo, et quomodo nos fatemur peccatores? An dicturi sumus, quia de Deo nati non sumus? Et quid faciunt ista Sacramenta in infantibus? Quid dixit Joannes? Qui natus est ex Deo, non peccat. Ipse Joannes iterum dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Magna quaestio est et angusta; et ad hanc solvendam intentam fecerim Charitatem vestram. In nomine Domini eras quod inde dederit, disseremus. TRACTATUS V. In id quod
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: eris filius diabol imitando: ñ quia creauit
te. aut genuit te. In hoc manifestatus ẽ filius
di. Cia fr̃s. om̃s peccatores exdiabolo natisunt:
inquantum peccatores sunit. Adam adeo factus ẽ:
s quantum consensit diabolo. ex diabolo natꝰ
ẽ. & tales ouĩs genuit qualis erat. Cum ipsa cõ¬
cupiscentia nati sumus: & ante qui nos debita
ur̃a addamus de illa dampnatione nascimui:
Nam sicut nullo peccato nascimur: quid ẽ quod
cuni infantib ad baptismum curritur ut sol¬
uantur: Ergo duas natiuitates attendite frͣ̃s.
tiuitas illa defecit ad mortem. natiuitas ista ere¬
ait ad uitam. Natiuitas illa trabit peccatum secr̃.
homo: ut solueret peccata hominum. In hoc
manifestatus ẽ filius dĩ: ut soluat oꝑa diabol.
Cetera comm̃do caritati ur̃e: ne uos grauem.
Ipsa enim questio ẽ in qua soluenda labora¬
mmus: quia peccatores nos dicimus. Si eniui
quis dixerit se ẽẽ sine peccato: mendax est.

Expanded text:
Deum, eris filius diaboli, imitando; non quia creavit Deum, eris filius diaboli, imitando; non quia creavit te, aut genuit te. 11. In hoc manifestatus est Filius Dei. Eia, fratres, omnes peccatores ex diabolo nati sunt, in quantum peccatores. Adam a Deo factus est: sed quando consensit diabolo, ex diabolo natus est; et tales omnes genuit qualis erat. Cum ipsa concupiscentia nati sumus; et antequam nos debita nostra addamus, de illa damnatione nascimur. Nam si cum nullo peccato nascimur, quid est quod cum infantibus ad Baptismum curritur, ut solvantur? Ego duas nativitatos attendite, fratres, tivitas illa dejecit ad mortem; ista nativitas erexit ad vitam: nativitas illa trahit secum peccatum; homo, ut solveret peccata hominum. In hoc manifestatus est Filius Dei, ut solvat opera diaboli. 12. Caetera commendo Charitati vestrae, ne vos gravem. Ipsa enim quaestio est, in qua solvenda laboramus, quia peccatores nos dicimus: si enim quis dixerit se esse sine peccato, mendax est.
Abbreviated transcription (Latin):
uideanus. Et cum ꝑfecta fuerit iusticia nr̃a: c̃
facti equales angłis fuerimus. nec tune illi equa¬
bitur. Quanto gͦ mͦ ab illo longe ẽ. quando nec
tunc par erit: Qui facit peccatum de diabolo
ẽ.: quia abinicio diaboliis peccat. De diabolo est.
Nostis quid dicat. imitando diabolum: Nam ne¬
mniuiem fecit diabolus: neminem genuit. nemi¬
nem creauit. S quicũq fuerit mutatus diabo¬
lun. quasi de illo natus. fit. filius diabol. imitã¬
do: ñ ꝓprie nascendo. Quomodo es filus abrahȩ:
Nunquid abraham te genuit: Quomͦ iudei fi¬
lii abrahe. ñ imitantes fidem abrahe factisunt
filii diaboli : Degenere abrahe nati sunt: & fi¬
den abrahe ñ sunt imitati. Si gͦ qui inde nati
sunt. ex hered ati sunt. qui ñ sunt imitati. tu
qui ñ de illo natus es. efficeris filius: & sic eris
filius imitando. Et sidiabolum fueris imita¬
tus. quia ille suꝑb extitit. & impius aduersus

Expanded text:
videamus. Et cum perfecta fuerit justitia nostra, cum videamus. Et cum perfecta fuerit justitia nostra, cum facti aequales Angelis fuerimus; nec tunc illi aequabitur. Quanto ergo modo ab illo longe est, quando nec tunc par erit? 10. Qui facit peccatum, de diabolo est; quia ab initio diabolus peccat. De diabolo est, nostis quid dicat: imitando diabolum. Nam neminem fecit diabolus, neminem genuit, neminem creavit: sed quicumque fuerit imitatus diabolum, quasi de illo natus, fit filius diaboli imitando, non proprie nascendo. Quomodo es filius Abrahae? numquid Abraham te genuit? Quomodo Judae, filii Abrahae non imitantes fidem Abrahae, facti sunt filii diaboli: de carne Abraham nati sunt, et fidem Abrahae non sunt imitati. Si ergo qui inde nati sunt, exhaeredati sunt, quia non sunt imitati; tu qui non de illo natus es, efficeris filius, et sic eris filius imitando. Et si diabolum fueris imitatus, quia ille superbus exstitit et impius adversus
Abbreviated transcription (Latin):
inga du¬
plum. factat᷑ & ille latam simplum. & lougam
dupliunꝰ uidetur sic fecisse. sicut & istam.
S ista habet u̾bigra centum cubitos illa tri¬
guita: & sicut ista ẽ & imparẽ. Uidetis qͥa
non semꝑ sicut ad parilitatẽ. & equalitatem
refertur᷑ Uerbi gr̃a. uidete quantum sit
int̾ faciem hominis: & imaginem despeculo.
facies in unagine: facies in corpore. Iinago ini¬
mitatione: corpꝰ in ueritate. Ec quid dici¬
mus: Nam sicut hic oculi: ita & ibi. Sicut
hic aures: ita & ibi aures sunt. Dispar est
res. & fides: sicut ad similitudinẽ dicitur.
Habenius gͦ & nos imagniem dĩ: s ñ illam
quam habet filus equalis patri. Tamen &
nos ꝓmodo nr̃o. si ñ sicut ille e̾e̾mus: ex milla
parte similes diceremui. Ergo castificat nos.
sicut & ipse castus ẽ. S ille castus et̾nitate:. noͤ
casti fide. Iusti suimis. sicut & ille iustus est:
s ille im ipsa cominutabil ꝑpetuitate: nos iusti
credendo in quem nͣ uidemus: ut aliquando

Expanded text:
nga duplum; faciat et ille latam simplum, et longam duplum: videtur sic fecisse sicut est ista. Sed ista habet, verbi gratia, centum cubitos, illa triginta: et sic est, et impar est. Videtis quia non semper, sicut, ad parilitatem et aequalitatem refertur. Verbi gratia, videte quantum sit inter faciem hominis, et imaginem de speculo: facies in imagine, facies in corpore; imago in imitatione, corpus in veritate. Et quid dicimus? Nam sicut hic oculi, ita et ibi: sicut hic aures, ita et ibi aures sunt. Dispar est res; sed, sicut, ad similitudinem dicitur. Habemus ergo et nos imaginem Dei; sed non illam quam habet Filius aequalis Patri; tamen et nos pro modulo nostro si non sicut ille essemus, ex nulla parte similes diceremur. Ergo castificat nos sicut et ipse castus est; sed ille castus aeternitate, nos casti fide: justi sumus sicut et ipse justus est; sed ipse in ipsa incommutabili perpetuitate, nos justi credendo in quem non videmus, ut aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
modo cum peregrinamur. ꝑ fidem ambulamus
ñ ꝑspeciem. Ergo & iusticia ñra ꝑfidem ẽ: non
ꝑspeciem. Erit ꝑfecta iusticia nr̃a: cum uidebi¬
nus ꝑspeciem. Modo ñ reluiquamus eam iusti¬
ciam quȩ est infide: qmͣ iustris ex fide uiuit. sic̃
ait apłs. Oinius qui ianet impso: ñ peccat.
Nam omnis qui peccat ñ uidit eum: neq cog¬
nouit eum. Non credit iste qui peccat: Si cre
dit quantum ad fidem eiꝰ ꝑtinet. ñ peccat. Filioli
nemo uos seducat. Qui facit iusticiam uistus ẽ:
sicut ille iustus ẽ. Nunquid quando audiuimꝰ
quia iustisumus. sicut ille. equales nos debenus
putare do: Debetis nosse quidẽ: sicut iam dudũ
dixit. Castificat semet ipsum: sicut ipse castus ẽ.
Iam gͦ par. & equalis ẽ castitas nr̃a. castitati drde
iusticia nr̃a iusticiȩ di: Quis hoc dicat: S sic̃
ñ semꝑ ad equalitatẽ dici solet: quomodo tĩbi gra

Expanded text:
Modo cum peregrinamur, per fidem ambulamus, Modo cum peregrinamur, per fidem ambulamus, non per speciem . Ergo et justitia nostra per fidem est, non per speciem. Erit perfecta nostra justitia, cum videbimus per speciem Modo non relinquamus eam justitiam quae est ex fide, quoniam justus ex fide vivit , sicut ait Apostolus. Omnis qui manet in ipso, non peccat. Nam omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Non credit iste qui peccat: si autem credit, quantum ad fidem ejus pertinet, non peccat. 9. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est, sicut et ille justus est. Numquid quando audivimus quia justi sumus, sicut et ille, aequales nos debemus putare Deo? Debetis nosse quid est, sicut: jamdudum enim dixit, Castificat semetipsum, sicut ipse castus est. Jam ergo par et aequalis est castitas nostra castitati Dei, et justitia nostra justitiae Dei? Quis hoc dicat? Sed, sicut, non semper ad aequalitatem dici solet. Quomodo, verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo dicat. ego peccator homo sum: s iniquus
ñ sum. Omnis enun quifacit peccatum: & mi¬
quitatem facit. Peccatum iniquitas ẽ. Quid g̾
facimus de peccatis nr̃is. & iniquitatib : Audi
quid dicat. & scitis quia ille manifestatus est ut
peccatum auferat mundi: & peccatumi iuipso si
est. In quo ñ est peccatum: ipse ueuit auferre pecca
esset: non ipse auferet. Omius qui impso manec:
ñ peccat. Inquantum in ipso manet: in tantum
ñ peccat. Omnis qui peccat ñ uidit eum. neq
cognouit eum. Magna ista questio. Omnis qui
peccat: ñ uidit eum. neq cognouit eum. Non ẽ¬
in irum ñ eum uidinius: s uisuri sumus. Non eũ
cognouimus: s cognituri sumus. Credimus in
eum quem cognonimus. Anforte eum fide cog¬
nouimus. & specie uondum cognouimus: Seo
infide. & udimus & cognouimus. Si enim non¬
dum uidet fidesꝰ quare dicimur iliuminati:
Et illuminatio ꝑsperiem: ẽ illumminatio ꝑfidem.

Expanded text:
nemo dicat, Ego peccator homo sum, sed iniquus nemo dicat, Ego peccator homo sum, sed iniquus non sum. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Peccatum est iniquitas. Quid ergo facimus de peccatis nostris et iniquitatibus? Audi quid dicat: Et scitis quia ille manifestatus est, ut peccatum auferat; et peccatum in ipso non est. In quo non est peccatum, ipse venit auferre peccatset illi, non ipse auferret. Omnis qui in ipso manet, non peccat. In quantum in ipso manet, in tantum non peccat. Omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Magna ista quaestio: Omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Non est mirum. Non eum vidimus, sed visuri sumus; non eum cognovimus, sed cognituri sumus: credimus in eum quem non cognovimus. An forte ex fide cognovimus, et specie nondum cognovimus? Sed in fide et vidimus et cognovimus. Si enim nondum videt fides, quare dicimur illuminati? Est illuminatio per fidem, est illuminatio per speciem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ patientiam expectamus. Ipsa patientia exer¬
çet desiderium. Mane tu nam manet ille: &
ꝑ seuera imambulando ut ꝑuenias quo tendis
non migrabit: uidet ce. & omnis qui habet hãc
spem. in ipso castificat semet ipsum: sicut & ipse
catus ẽ. Uidete quemadmodum ñ ab stulit libe¬
rum arbitrium: ut diceret castificat semet ipsũ.
Quis nos castificat nisi d̾s: S d̾s te nolentem
ñ castificat. Ergo qͦd adiungis uoluntate̾ tuã
d̾o: castificas temet ipsum. Castificaste. non dete.
s de illo qui uenit ut inhabitet inte. Tamen
quia agis ibi aliquid uoluutate: id̾o & tibi aliqͥd
tributum ẽ. Ido aut̃ tributum ẽ: ut dicassicut
inuenitur inpsalmo. Ad uitor m̃s esto: ne dere¬
linquas me. Si dicis ad uitor m̃s esto: agis aliquid
Nam si nichil agis: quomodo ille ad iuiuat: Om
nis qui facit peccatum: & miquitatẽ facit. Ne¬
ino dicat aliud ẽ peccatum: aluid ẽ iniquitas.

Expanded text:
per patientiam exspectamus . Ipsa patientia exerper patientiam exspectamus . Ipsa patientia exercet desiderium. Mane tu, nam manet ille: et persevera in ambulando, ut pervenias; quia quo tendis, non migrabit. Videte: Et omnis qui habet spem hanc in ipso, castificat semetipsum, sicut et ipse castus est. Videte quemadmodum non abstulit liberum arbitrium, ut diceret, castificat semetipsum. Quis nos castificat nisi Deus? Sed Deus te nolentem non castificat. Ergo quod adjungis voluntatem tuam Deo, castificas teipsum. Castificas te, non de te, sed de illo qui venit ut inhabitet te. Tamen quia agis ibi aliquid voluntate, ideo et tibi aliquid tributum est. Ideo autem tibi tributum est, ut dicas sicut in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Si dicis, Adjutor meus esto, aliquid agis: nam si nihil agis, quomodo ille adjuvat? 8. Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit. Nemo dicat, Aliud est peccatum, aliud iniquitas:
Abbreviated transcription (Latin):
ut desiderando exerceamur. Tantum aut̃ uos
exercet scm̃ desid̾ium: quantum desideria ur̃a
amputanius. ab amore scłi Iam dixiuius aliquͣ¬
do exinaniri. qͦd implendum ẽ. Bono implen¬
duis es. funde malum. Puta quia te uuit melle
implere ds. Si aceto plenus es ubi mel pones:
Fundendum ẽ qͦo portabat uas: mundandum
ipsum uas. Mutandum ẽ. & si cum labore
cum tritura: ut fiat aptum cuidam rei. Moel¬
dicamus: aurum dicamus: uinum dicamus:
quicquid dicimus qͦd dici ñ potest. quicquid
uolumus dicere ds uocatur. & quod dicimꝰ
ds. quid dixiius: Due iste sillabe sunt. to¬
tum quod expectamus: Quicquid gͦ dicere
uolumus. infra ẽ. Extendamus uos in eum:
ut cum uenerit impleat. Similes ei erimus:
Uidetis quemadniodum congruit apłs paulus
cum coapło suo: spe salui facti suimis. Spes aut̃
quȩ uidetur. ñ ẽ spes. Quod enin uidet quis
quid sꝑat: Si enim quod ñ uidemus sꝑamus:

Expanded text:
ut desiderando exerceamur. Tantum autem nos ut desiderando exerceamur. Tantum autem nos exercet sanctum desiderium, quantum desideria nostra amputaverimus ab amore saeculi. Jam diximus aliquando, Exinani quod implendum est. Bono implendus es, funde malum. Puta quia melle te vult implere Deus: si aceto plenus es, ubi mel pones? Fundendum est quod portabat vas: mundandum est ipsum vas; mundandum est, etsi cum labore, cum tritura, ut fiat aptum cuidam rei. Maledicamus, aurum dicamus, vinum dicamus; quidquid dicimus quod dici non potest, quidquid volumus dicere, Deus vocatur. Et quod dicimus Deus, quid diximus? Duae istae syllabae sunt totum quod exspectamus? Quidquid ergo dicere valuimus, infra est: extendamus nos in eum, ut cum venerit, impleat. Similes enim ei eriVidetis quemadmodum congruit apostolus Paulus coapostolo suo, Spe salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si enim quod non videmus speramus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum uenerit quod uideas implearis. Sicut
enim siuelis implere aliquẽ sinum. & nosti qͥa
magnum ẽ quod dabitur: extendis sinum uel
sacci. uel utris. uel alicuius rei. Nosti quantum
missurus es: & uides quia angustus ẽ sinus: ex¬
tendendo facit capaciorem: sic d̾s differendo
extendit desidium. Desiderando extendit
ammum. extendendo facit capaciorem. Desi¬
dereinus gͦ fr̃s: quia implendi sumus. Nide
paulum extendentem sinum: ut posset caꝑe
quod uenturum ẽ. Ait enim. Non quia iam
acccꝑim: aut quia iam ꝑfectus sun: fr̃s ego me
non arbitror comp̃hendisse. Quid gͦ agis in hac
uita. si ñdum app̃hendisti : Unum autẽ quę
retro oblitus in ea quȩ ante sunt extentus: se¬
cundum intentionẽ sequor̾̃ ad palmam suꝑ ne
uocationis. Extentum se dixit: & scd̾m iutenti¬
onem segui se dixit. Minorem se sentiebat ad ca¬
piendum qͦd oculus ñ iudit: nec auris audiit.
nec in cor hominis ascendit. Hȩc ẽ uita nr̃a:

Expanded text:
ut cum venerit quod videas, implearis. Sicuti ut cum venerit quod videas, implearis. Sicuti enim si velis implere aliquem sinum, et nosti quam magnum est quod dabitur, extendis sinum vel sacci vel utris vel alicujus rei: nosti quantum missurus es, et vides quia angustus est sinus; extendendo facis capaciorem: sic Deus differendo extendit desiderium, desiderando extendit animum, extendendo facit capacem. Desideremus ergo, fratres, quia implendi sumus. Videte Paulum extendentem sinum, ut possit capere quod venturum est. Ait enim: Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim: fratres, ego me non arbitror apprehendisse. Quid ergo agis in hac vita, si nondum apprehendisti? Unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis . Extentum se dixit, et secundum intentionem sequi se dixit. Minorem se sentiebat ad capiendum quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Haec est vita nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
ri sumus quandam uisionem fr̃s: quam nec
oculus uidit. nec auris audiuitꝰ nec in cor
hominis ascendit: Uisionem quandam. uisi¬
onem p̃cedentem. om̃s pulchritudines t̾renas.
auri. argenti. nemoꝵq camporum. pulchri¬
tudinem maris. & aeris. pulchritudinẽ solis
& lunȩ: pulcͥtudinẽ stellarum. pulchritudi¬
nem angłorum: Omnia superantemꝰ quia
ex ipsa pulchra sunt om̃a. Quid gͦ uos eri¬
mus. quando hoc uidebimus. quod nobis
ꝑmissum ẽ: siniles ei erimus: qm̃ uidebimꝰ
eum sicutiẽ. Quomodo potuit lingua sonu¬
it: cetera corde cogitentur. Quid enu uel
ipse iohannes dicit ad comꝑationem eiꝰ qui ẽ
uel quid anobis dici potest. hominib longe
unctionem quȩ intus docet. quod loqui non
possumus. Et quia modo uiuere ñ potestis: of¬
sicium ur̃ni in desiderio sit. Tota uita xp̃iant
boni: scm̃ desiderium ẽ. Quod aut̃ desideras.
nondum uides: s desiderando capax efficeris.

Expanded text:
ri sumus quamdam visionem, fratres, quam nec ri sumus quamdam visionem, fratres, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : visionem quamdam, visionem praecellentem omnes pulchritudines terrenas, auri, argenti, nemorum atque camporum, pulchritudinem maris et aeris, pulchritudinem solis et lunae, pulchritudinem stellarum, pulchritudinem Angelorum, omnia superantem; quia ex ipsa pulchra sunt omnia. 6. Quid ergo nos erimus, quando hoc videbimus? Quid nobis promissum est? Similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est. Quomodo potuit, lingua sonuit; caetera corde cogitentur. Quid enim vel ipse Joannes dixit ad comparationem ejus qui est, vel quid a nobis potest dici hominibus longe unctionem quae intus docet quod loqui non possumus, et quia modo videre non potestis, officium vestrum in desiderio sit. Tota vita christiani boni, sanctum desiderium est. Quod autem desideras, nondum vides; sed desiderando capax efficeris,
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidẽ hoc : Qui cum in forma di e̾e̾t. non
rapinam arbitratus ẽ. ẽẽ equalis dõ. Hoc mͦ
xp̃m informa dĩ. uerbum di unicum patri:
equalem patriꝰ non possunt udere mali. Se¬
cundum id uͦ quod uerbum caro factum est.¬
uidere poterunt &mali: quia indie iudicii
uidebunt & mali: quia sic ueniet iudicaturꝰ.
quo modo ueniet iudicandus. In ipsa forna
homo: s d̾s. Nam maledictus omnis: qui
spem suam pouit in homine. Homo uenit
ut iudicaretur:. homo uenit ut uidicet. Et
si non uidebitur: quid ẽ quod scͥptum ẽ. uide¬
bunt inquem crucifixerunt: De impiiserĩ
dictum ẽ: quia uidebunt & confundentur.
Quomodo ñ uidebunt impii: Quando ali¬
os ponet ad dexteram. alios ad sinistram: ad
dexteram positis dicet. llenite benedicti pa¬
tris inei. ꝑcipite regnum: Ad simstram posi
tis. ite in ignem et̾num. Uidebunt s formã
serui: formam di non uidebunt. Quare:
Quia impii sunt: & ipse dñs dicit. Beati mun¬
do corde: quia ipsi dm̃ iudebunt. Ergo uisu¬

Expanded text:
um in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Hoc modo Christum in forma Dei, Verbum Dei, Unicum Patri, aequalem Patri, non possunt videre mali. Secundum id vero quod Verbum caro factum est, poterunt et mali: quia in die judicii videbunt et mali; quia sic veniet judicaturus quomodo venerat judicandus. In ipsa forma homo, sed Deus: nam maledictus omnis qui spem suam ponit in homine . Homo venit ut judicaretur, homo veniet ut judicet. Et si non videbitur, quid est quod scriptum est, Videbunt in quem confixerunt ? De impiis enim dictum est quia videbunt, et confundentur. Quomodo non videbunt impii, quando alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram? Ad dexteram positis dicet, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: ad sinistram positis dicet, Ite in ignem aeternum . Videbunt, sed formam servi: formam Dei non videbunt. Quare? Quia impii sunt; et ipse Dominus dicit, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Ergo visu
Abbreviated transcription (Latin):
catem facit. Ne forte disceruas. peccatum ini¬
quitas ẽ. Ne dicas peccator sum. s iniquus ñ
sum: peccatum iniquitas ẽ. Et scitis quia
in hoc manifestatus ẽ filius di. ut peccata au¬
ferat. & peccatum in illo non est. Et quid
ꝓdest nobis. quia uenit sine peccato: Omĩs
qui ñ peccat in ipso manet. Q omnis qui
peccat᷑: ñ uidit cum: neq cognouit eum. fi¬
lioli uemo uos seducat. Qui facit iusticiam

Expanded text:
tatem facit. Ne forte discernas: Peccatum initatem facit. Ne forte discernas: Peccatum iniquitas est. Ne dicas, Peccator sum, sed iniquus non sum: Peccatum iniquitas est. Et scitis quia in hoc ille manifestatus est, ut peccata auferat; et peccatum in illo non est. Et quid prodest nobis quia venit sine peccato? Omnis qui non peccat, in ipso manet: et omnis qui peccat, non vidit eum, neque cognovit eum. Filioli, nemo vos seducat. Qui fac
Abbreviated transcription (Latin):
tus est exdõ cepit ñ habere. Si ita ee̾t. nuua
nos augustaret questio. Dicerenius enun. fu¬
imus peccatores: s modo iustificati sumus. Ha¬
buimꝰ peccatum: s modo ũ habemus. Non
hoc ait. Sed quid ait: Si dixerimus quia pec¬
catum uͣ habeinus. nos ipsos seducimus & ueri¬
tas in nobis nͣ est. Post aliquantum rursus.
pectus dñi reciunbebat: aliquis sibi audet ꝓ¬
mittere. regenerationẽ factam inse quã ille
habere ñ meruit: qui suꝑ pectus dm̃i recum¬
bere meruit : Quem dñs plusquam ceteros
diligebat: ipsum solum de sp̃u non genuerat:
Attendite nunc u̾ba ista: adhuc angustias ur̃as
commendo: ut ꝑ intentionẽ urãm quȩ ora¬
tio est & ꝓnobis & ꝓ uobis. dilatet det exi¬
tum: ne aliquis in u̾bo eius inueniat occasio¬
nem ꝑdicionis suȩ quod u̾bum ũ ẽ p̃dicatum
& conscriptum: nisi ad mediciuam & salutẽ.
Omnis inquit qui facit peccatum: & iniqui¬

Expanded text:
tus est ex Deo, coepit non habere. Si ita esset, nulla tus est ex Deo, coepit non habere. Si ita esset, nulla nos angustaret quaestio. Diceremus enim: Fuimus peccatores, sed modo justificati sumus habuimus peccatum, sed modo non habemus. Non hoc ait: sed quid ait? Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Post aliquantum rursus, pectus Domini recumbebat; aliquis sibi audet promittere regenerationem factam in se, quam ille habere non meruit, qui super pectus Domini recumbere meruit? Quem Dominus plus quam caeteros diligebat , ipsum solum de Spiritu non genuerat? 2. Attendite nunc verba ista: adhuc angustias nostras commendo, ut per intentionem vestram, quae oratio est et pro nobis et pro vobis, dilatet Deus, et det exitum; ne aliquis in verbo ejus inveniat occasionem perditionis suae, quod verbum non est praedicatum et conscriptum, nisi ad medicinam et salutem. Omnis, inquit, qui facit peccatum, et iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
epła suꝑius dixerit. si dixerimus quia pec¬
catum ñ habemus. nos ipsos seducimus &
ueritas in nobis non est. Quid facturus ẽ
quem ut̃q sermo exeadem epła in medio co¬
artauit : Si se confessus fuerit peccatorem:
timet ne dicatur illi. Non ergo exdo na¬
tus es: quia scͥptum ẽ. qui natus ẽ ex deo
ñ peccat. Si aut̃ dixerit ustum: & ñ habe¬
re peccatum: accipit ex alia parte pla gam
se eẽ sine peccato ꝑiculosum ẽ: non solum
periculosumꝰ. s etiam mendosum. Nos ip¬
sos inquit seducimus. & ueritas in nobis ñ est:
si dixerimus quia peccatum ñ habemus. S
utinani non haberes. & diceres. Uerũ enim
diceres: ue inueritate ꝓmenda. ullum iniqͥ¬
tatis uel uestigium formidares. S ido male
facis si dicis: quia mendum dicis. Ueritas
inquit in uobis ñ ẽ: si dixerimus quia pecca¬
tum ñ habemus. Non ait ñ habiumus: ne
forte depreterita uita dictum uideretur.
Habuit enim peccata homo iste s ex quo na¬

Expanded text:
a superius dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quid facturus est quem uterque sermo ex eadem Epistola in medio coarctavit? Si se confessus fuerit peccatorem, timet ne dicatur illi, Non ergo ex Deo natus es; quia scriptum est, Qui natus est ex Deo, non peccat. Si autem dixerit se justum, et non habere peccatum, accipit ex alia parte plagam se esse sine peccato, periculosum est; et non solum periculosum, sed etiam mendosum: Nos ipsos, inquit, seducimus, et veritas in nobis non est, si dixerimus quia peccatum non habemus. Sed utinam non haberes, et diceres! verum enim diceres, nec in veritate promenda ullum iniquitatis vel vestigium formidares. Sed ideo male facis si dicis quia mendacium dicis: Veritas, inquit, in nobis non est, si dixerimus quia peccatum non habemus. Non ait, Non habuimus; ne forte de praeterita vita dictum videretur. Habuit enim peccata homo iste; sed ex quo na
Abbreviated transcription (Latin):
ntente audite obsecro uos: quia res non mi¬
nima uersatur in medio. Ꝙ non dubito: qͥa¬
qui hesterno affiustis intente. quod & hodie
intentius conuenistis. Est enim ñ parua
questio: quomodo dicat in eͣpła. qui narus

Expanded text:
ntente audite, obsecro vos, quia res non minima versatur in medio: et non dubito quia hesterno die adfuistis intente, quod et hodie intentius convenistis. Est enim non parva quaestio, quomodo dicat in ista Epis
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ potest uinci: & securus unces eum qui
uincere solet. S quos. isi in quib ñ habitat d̾
Nam ut noueritis fr̃s: contempsit adam in ꝑa¬
radiso positus p̃ceptum di: & erexit ceruicem
uelut inpotestate sua eẽ cupiens: & nolens sub¬
di uoluntati di : & lapsus ẽ abilla mortalitate
ab illa beatitudinȩ. Homo quidam iam ȩxer

Expanded text:
qui non potest vinci, et securus vinces eum qui qui non potest vinci, et securus vinces eum qui vincere solet. Sed quos? In quibus non habitat Deus. Nam, ut noveritis, fratres, contempsit Adam in paradiso positus praeceptum Dei, et erexit cervicem veluti in potestate sua esse cupiens, et nolens subdi voluntati Dei, et lapsus est ab illa immortalitate, ab illa beatitudine . Homo autem quidam jam exer
Abbreviated transcription (Latin):
Cepisti ñ defendere peccatum tuum: iam incho¬
asti iusticiam. Pficietur aut̃ inte: quando nichil
aliuti facere delectabit. quando absorbebit mors
inuictoriam. quando nulla concupiscentia ticu¬
labit: quando nͣ erit lucta cum carne & sangni¬
ne: quando erit corona uictorie. triumphus
de inimico: tunc erit ꝑfecta iusticia. Modo ad¬
huc pugnamus. Si pugnamus: instadio sumꝰ.
ferimus. & ferimure S qui uincat expectatur.
Iue aut̃ uincit: qui & quod ferit. ñ deiuribus
suis p̃sumit: s de ꝓtectore do. Solus diabolus
adu̾sus nos pugnat: nos si cum dõ sumiis. diabo¬
lum uincimus. Nam & si tu solus cum diabolo
pugnaueris: unceris: exercitatus hostis ẽ quot
paimarum. Considerate quid egerit. Ut mor¬
tales nasceremur: primo ipsam originem nrãni
de paradiso eiecit. Quid ergo faciendum est
quia ille exercitatus ẽ : Innocetur ommip̃s:
aduersus exercitatum diabolum. Habicet ince

Expanded text:
Coepisti non defendere peccatum tuum, jam inchoCoepisti non defendere peccatum tuum, jam inchoasti justitiam: perficietur autem in te, quando nihil aliud facere delectabit, quando absorbebitur mors in victoriam , quando nulla concupiscentia titillabit, quando non erit lucta cum carne et sanguine, quando erit corona victoriae, triumphus de inimico; tunc erit perfecta justitia. Modo adhuc pugnamus: si pugnamus, in stadio sumus; ferimus, et ferimur: sed qui vincat, exspectatur. Ille autem vincit, qui et quod ferit, non de viribus suis praesumit, sed de hortatore Deo. Solus diabolus adversum nos pugnat. Nos si cum Deo sumus, diabolum vincimus: nam et si tu solus cum diabolo pugnaveris, vinceris. Exercitatus hostis est: quot palmarum? Considerate quo dejecerit: ut mortales nasceremur, primo ipsam originem nostram de paradiso dejecit. Quid ergo faciendum est, quia ipse exercitatus est? Invocetur Omnipotens adversus exercitatum diabolum. Habitet in te
Abbreviated transcription (Latin):
missionem. Non enim nouit fallere ueritas. Tu
uoli ẽẽ mendax: ut illud ꝓfitearis. aliud agas. Cu
serua fidem: & ille seruat pollicitationem. Siaut̃
tu ñ seruaueris fidem: tu te fraudastiꝰ. nͣ ille qui¬
ꝓmisit. Si scitis quia iustus ẽ: scitote quia omĩs
qui facit iusticiam. ex ipso natus ẽ. Iusticia nr̃a
modo exfide ẽ. Insticia ꝑfecta ñ est: insi mangłis
& uir in angelis si dõ comꝑarentur. Tam̃ si quã
iusticia ꝑfecta animarum & spirituum ẽ. quod
ds creauit.: In angelis ẽ scĩs. uistis. bonis. nullo lap¬
su auersis: nulla suꝑbia cadentib: s manentib
semꝑ incontemplatione u̾bidĩ: & nichil aliud
dulce habentib. nisi aquo creati sunt. Impsis ꝑ¬
fecta iusticia est: in nobis autẽ exfide cẽpit essẽ
scđm xp̃m. Audistis cum psalmus legeretur
Incipite dño inconfessione. incipite inquit.
Inicium usticie nr̃ȩ: confessio ẽ peccatorum.

Expanded text:
missionem. Non enim novit fallere veritas. Tu missionem. Non enim novit fallere veritas. Tu noli esse mendax, ut aliud profitearis, aliud agas: tu serva fidem, et servat ille pollicitationem. Si autem non tu servaveris fidem, tu te fraudastiit: Si scitis quoniam justus est, scitote quoniam qui facit justitiam, ex ipso natus est . Justus anostra ex fide. Justitia perfecta non est nisi in Angelis; et vix in Angelis, si Deo comparentur: tamen si qua perfecta justitia animarum et spirituum est quos Deus creavit, in Angelis est sanctis, justis, bonis, nullo lapsu aversis, nulla superbia cadentibus, sed manentibus semper in contemplatione Verbi Dei, et nihil aliud dulce habentibus, nisi a quo creati sunt; in ipsis perfecta justitia est: in nobis autem ex fide coepit esse secundum Spiritum. Audistis cum Psalmus legeretur, Incipite Domino in confessione . Incipite, inquit: initium justitiae nostrae, confessio est peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ea dicebant. quȩ uiderant. & credimus in eũ
qui ñ uidemus: & uenturum expectamus. Qui¬
cumq illum fide expectant: cum uenerit gaude¬
bunt. Qui sine fide sunt: cum uenerit qͦd nunc
ñ uident erubesrent. & confusio illa ñ erit uni¬
us diei: & transiet: quo modo solent confundi. qͥ
inueniunt᷑ in aliqua culpa: & eis insultatur ab
hominior. Confasio illa traducet confusos ad si¬
nistram: ut audiant. Ite inignem et̃num: qtri
paratus ẽ diabolo & angelis eius. Maneamus
gͦ in u̾bis eius: ne confundamur. cum uenerit.
Ipse enim dicit in euuangsio eis qui in eum credi¬
derant. Si ꝑmanseritis inu̾bo meo: uere discipu¬
li inei estis. Et quasi dicerent. Quo fructu:
Ec cognoscetis inquit ueritatẽ: & ueritas libã¬
bit uos. Modo enim salus nr̃a inspe: nondum
inre. Non enim tenenrus iam quod ꝓmissum ẽ:
s uenturum speramus. Fidelis ẽ qui promisit: ñ
te fallet: tantum tu noli deficere. s expecta pro¬

Expanded text:
quia ea dicebant quae viderant. Et credimus in eum quia ea dicebant quae viderant. Et credimus in eum quem non vidimus, et venturum eum exspectamus. Quicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum venerit. Ipse enim dicit in Evangelio eis qui in eum crediderant: Si permanseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Et quasi dicerent, Quo fructu? Et cognoscetis, inquit, veritatem, et veritas liberavit vos . Modo enim salus nostra in spe, nondum in re: non enim tenemus jam quod promissum est, sed venturum speramus. Fidelis autem est qui promisit; non te fallit: tantum tu noli deficere, sed exspecta pro
Abbreviated transcription (Latin):
tor: quia ipse redemit qui creauit. Et diabo¬
lus iam formsecus pugnat: ñ uincit illum. qui
intus possidet. Forusecus aut̃ oppugnat: in mit¬
tendo uarias temptationes. s ille ñ consentit. cũ
s intus loquitur. Et unctio quam audistis: &
docet homines. mentiri ñ potest. & ñ est mendax.
Sicut docuit uos: ꝑmanete in ipsa. Et nunc filioli
manete meo: ut cum manifestus fuerit habeamus
fiduiciam in conspectu eius: ut ñ confũdamur ab
eo iuaduentu eiꝰ. Uidetis fr̃s: credimus in inm
quẽ ñ uidimus. Annunciauerunt eum qui un¬
Qerunt: qui concrectauerunt: qui u̾bum ex ore
ipsuis audierunt. & ut hoc ꝑsuaderent generi
humano: ab illo missi sunt: ñ aseipsis ire ausi sunt.
Et quo mnissi funt : Audistis cum euuangłium le¬
geretur: Ite p̃dicate euuangłium uniuerse cre¬
ature: quȩ subcelo ẽ. Ubiq gͦ discipuli missi sunt:
attestantib signis & ꝓdigiis ut crederetur illis.

Expanded text:
tor; quia ipse redemit qui creavit. Et diabotor; quia ipse redemit qui creavit. Et diabolus jam forinsecus oppugnat, non vincit illum qui intus possidet. Forinsecus autem oppugnat, immittendo varias tentationes: sed ille non consentit cui Deus intus loquitur, et unctio quam audistis. 2.docet homines, mentiri non potest. « Et non est mendax. Sicut docuit vos, permanete in ipsa. Et nunc, filioli, manete in eo, ut cum manifestatus fuerit, habeamus fiduciam in conspectu ejus, ut non confundamur ab eo in adventu ejus. » Videtis, fratres; credimus in Jesum quem non vidimus: annuntiaverunt eum qui viderunt. qui contrectaverunt, qui verbum ex ore ipsius audierunt; et ut haec persuaderent generi humano, ab illo missi sunt, non a seipsis ire ausi sunt. Et quo missi sunt? Audistis cum Evangelium legeretur, Ite, praedicate Evangelium universae creaturae quae sub coelo est . Ubique ergo discipuli missi sunt, attestantibus signis et prodigiis ut crederetur illis,
Abbreviated transcription (Latin):
XMOT NISTIS
fr̃s hesternam lectionẽ
adhoc terminatam. qͥa
non habetis necessita¬
tem ut quis doceat uos.
s ipsa unctio docet uos
de omnib. Hoc autẽ
sicut recordari uos cer¬
tus sum. sic exposuimꝰ
Quobis: quia nos qui fo¬
rinsecus loquimur ad aures ur̃as. ita sumus
quasi oꝑarii adhibentes culturam form secus
ad arborem: s incrementum dare ñ possumus.
nec fructus formare. Ille autẽ qui uos creauit
bitans in uobis: nisi loquatur inuobis intusꝰ
sine causa nos ꝑstrepimus. Unde hoc apparet:
Quia cum multi audiant: ñ omnib intus ꝑ¬
suadetur quod dicitur. s illis solis quib intus
loquit᷑ as. Illis aut̃ intus loquit᷑: qui ei locum p̃bẽt.
uult diabolus incorda hominum: & loqui ibi
omuia quȩ ualent ad seductionem. S quid ait
dñs itĩs: Pruiceps huus missus ẽ foras. Unde
missus eͣ: Nunquid extra celum & t̾ram: Non¬
quid extra fabricã mundi: S extra corda cre¬
dentium. Foras misso inuasore. habitat redemp¬

Expanded text:
Meministis, fratres, hesternam lectionem ad hoc terminatam, quia non habetis necessitatem ut quis doceat vos, sed ipsa unctio docet vos de omnibus. Hoc autem, sicut vos recordari certus sum, sic exposuimus vobis, quia nos qui forinsecus loquimur ad aures vestras, ita sumus quasi operarii, adhibentes culturam forinsecus ad arborem, sed incrementum dare non possumus, nec fructus formare: ille autem qui vos creavit, habitans in vobis, nisi loquatur vobis intus, sine causa nos perstrepimus. Unde hoc apparet? Quia cum multi audiant, non omnibus persuadetur quod dicitur; sed illis solis quibus intus loquitur Deus. Illis autem intus loquitur, qui ei locum praebentvult diabolus corda hominum, et loqui ibi omnia quae valent ad seductionem. Sed quid ait Dominus Jesus? Princeps hujus mundi missus est foras . Unde missus est? numquid extra coelum et terram? numquid extra fabricam mundi? Sed extra corda credentium. Foras misso invasore, habitet redemp
Abbreviated transcription (Latin):
minidus eum ñ agnoscit. Quis ẽ mundus.
Illi habitatores mundi. quo modo dicit᷑ domiꝰ:
habitatores eius. Iam ista sepe dicta sunt: &
ũ ea hodie uobis repetimus. Iam cum audistis
mrindum in mala significatione ñ intelligatis:
nisi indilectores mundi: quia ꝑdilectionem
inhabitant. & ꝑ quod inhabitant. nomen
habere meruerunt. Propt̾ hoc mundus
ñ cognouit nos: quia ñ cognouit eum. Am¬
latebat ininfirmitate. Et unde ñ ẽ cognitus:
Quia omnia peccata arguebat hominibus:
illi amando delectationes peccatorum. non
agnoscebant dm̃. Amando quod febris sua¬
debat: inuiriam medico faciebant. Quid gͦ uos:
Iam nati sumris exipso. S quia inspe sumus:
dilectissimi inquit. minc filii dĩ sumus. Iam
munc.  Quid ẽ gͦ quod expectamus: si iam
filii dĩ sumus: Et nundum inquit manife¬
statum ẽ quod erimus: Quid aut̃ erit aliud
quͦi filii dĩ : dudi quid sequitur. Scimus
qmͣ cum apparuerit similes ei erimus. qm̃

Expanded text:
Mundus eum non agnoscit. Quis est mundus? Mundus eum non agnoscit. Quis est mundus? Illi habitatores mundi, quomodo dicitur domus, habitatores ejus. Jam ista saepe dicta sunt, et non ea vobis cum odio repetimus. Jam cum auditis mundum in mala significatione, non intelligatis nisi dilectores mundi; quia per dilectionem inhabitant, et per quod inhabitant, nomen habere meruerunt. Propter hoc mundus non cognovit nos, quia non cognovit eum. Amlatebat in infirmitate. Et unde non est cognitus? Quia omnia peccata arguebat in hominibus. Illi amando delectationes peccatorum, non agnoscebant Deum: amando quod febris suadebat, injuriam medico faciebant. 5. Quid ergo nos? Jam nati sumus ex ipso; sed quia in spe sumus, Dilectissimi, inquit, nunc filii Dei sumus. Jam nunc? Quid est ergo quod exspectamus, si jam filii Dei sumus? Et nondum, inquit, manifestatum est quid erimus. Quid autem erimus aliud, quam filii Dei? Audite quid sequitur: « Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ani: & in reb non inuenunt᷑: quia hoc quod
uocantur non sunt: id ẽ inuita. in morib.
infide. inspe. in caritate. Hoc aut̃ quod audi¬
stis fr̃s: ecce qualẽ dilectionem dedit nobis
pater: ut filii dĩ uocemur: & simus. Propter
hoc mundꝰ ñ cognoscit nos: quia ñ cognouit
eumꝰ & nos ñ cognouit mundus. Totus mun¬
dus xp̃iamis: & totus minidus impuis. Per
totum enim mundum ampii: & ꝑ totum mỹ¬
dum i pu. Illi. illos cognoscunt: quo modo
putamus. quia ñ cognoscunt: Insultant be¬
ne uuientib. Attendite & uidete: quia fortes
sunt & int̾ uos. Unus quisq ur̃m qui iam
pie uiuit. qui contempnit scłaria. qui non
uult ire ad spectacula. qui ũ uult se mebria¬
re. quasi sollempnit̾: & qͦd ẽ grauius. acceden¬
te patrocinio scõꝵ dierum. fieri inmundus:
Qui ista facere noluerit. quomodo ei in sulta¬
tur ab his qui faciunt : Nunquid insultaret
ei. si agnosceretur: Quare aut̃ ñ agnoscitur:

Expanded text:
stiani, et in rebus non inveniuntur; quia hoc quod stiani, et in rebus non inveniuntur; quia hoc quod vocantur non sunt, id est in vita, in moribus, in fide, in spe, in charitate. Hic autem quid audistis, fratres? « Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus. Propter hoc mundus non cognoscit nos, quia non cognovit eum, et nos non cognoscit mundus. » Totus mundus christianus, et totus mundus impius; per totum enim mundum impii, et per totum mundum pii: illi illos non cognoscunt. Quomodo putamus quia non cognoscunt? Insultant bene viventibus. Attendite et videte, quia forte sunt et inter vos. Unusquisque vestrum qui jam pie vivit, qui contemnit saecularia, qui non vult ire ad spectacula, qui non vult se inebriare quasi solemniter, et, quod est gravius, accedente patrocinio, sanctorum dierum fieri immundus; qui ista facere noluerit, quomodo ei insultatur ab his qui faciunt? Numquid insultaretur ei si agnosceretur? Quare autem non agnoscitur?
Abbreviated transcription (Latin):
n exer¬
citatus. nam mortalis cum sederet. instercore pu¬
tris uerinib diabolum uicit. Uicit ipse adam:
& in iobipse: quia degenere ipsius iob. Ergo
adam uictus in paradiso: uicit instercore. In pa¬
radyso cum eẽt: audiuit ꝑ suasionem mulieris.
quam uli immiserat diabolus. Instercore aut̃ cũ
eẽt: ait euȩ. Canquam una ex insipientibus
mulierib locuta es. Ibi autẽ apposuit: hic res¬
ponsum dedit. Cum e̾ẽt letus audiuit: cum
ut diabolum quidem um camus: s ñ ex nobis.
Scitis quia ustus ẽ ait. Scitote quia omnis tuu
facit iusticiaui: ex ipso ẽ natus: ex do ex xp̃o. Et
quia dixit ex ipso ẽ natus: hortatur nos. Iam
gͦ quia nati ex illo sumus. ꝑfecti sunius. Audice
ecce qualem dilectionem dedit nob̾ paterꝰ ut
filii dĩ uocemur. & simus. Nam qui uocant᷑
& ñ sunt. quid illis prodest nomen ubi resu̾ẽ:
Quam multi uocantur mediciꝰ qui curare ñ
norunt: Quam multi uocantur uigilesꝰ qui
tota nocte dormiunt: Sic multi uocant᷑ ap̃i¬

Expanded text:
 exercitatus, natus mortalis, cum sederet in stercore putris vermibus, diabolum vicit: vicit et ipse Adam, et in Job ipse; quia de genere ipsius, Job. Ergo Adam victus in paradiso, vicit in stercore. In paradiso cum esset, audivit persuasionem mulieris, quam illi immiserat diabolus: in stercore autem cum esset, ait Evae, Tanquam una ex insipientibus mulieribus locuta es . Ibi aurem apposuit; hic responsum dedit: cum esset laetus, audivit; cum ut diabolum quidem vincamus, sed non ex nobis. Si scitis quia justus est, ait, scitote quia omnis qui facit justitiam, ex ipso est natus: ex Deo, ex Christo. Et quia dixit, Ex ipso est natus, hortatur nos. Jam ergo quia nati ex illo sumus, perfecti sumus. 4. Audite: Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus. Nam qui vocantur et non sunt, quid illis prodest nomen ubi res non est? Quam multi vocantur medici, qui curare non norunt? quam multi vocantur vigiles, qui tota nocte dormiunt? Sic multi vocantur chri
Abbreviated transcription (Latin):
marcha noȩ. & quid me necesse ẽ infinita replicare.
Dies mͥ deficiet: si uoluero omne diei istius exponere
sacramentũ. Hoc tantũ dico qͦd uniu̾sa sabb̾i gr̃a.
& antiqua illa festiuitas ppħ uideoꝵ: diei istiussollẽp¬
uitate mandata ẽ. Illi insabbato ñ faciebant opus
seruile: nos in die domiuica. hoc ẽ indie resurresti¬
onis opꝰ seruile ñ facimus. quia peccatis & uiciis ñ
seruiuinius. Qui enim facit peccatũ. seruus ẽ pecca¬
ti. Illi dedomib suis ñ egrediebant᷑: & nos dedomo
debant igneni indic sabb̃i: nos econtrario accenda¬
mus in nob̾ igne̾ sp̃s sc̃i. & omne uicium ex coqua¬
inus peccatoꝵ. Dequo igne dñs ait. Ignẽ ueni mit¬
tere int̾ram: & quid uolo nͥ ut ardeat: Desiderat
dñs istum igne̾ ardere in nobis scd̾m apłm. idẽ spm̃¬

Expanded text:
erra ! Et quid me necesse est infinita replicare? Dies me deficiet, si voluero omne diei istius exponere sacramentum. III. Hoc tantum dico, quod universa sabbati gratia et antiqua illa festivitas populi Judaeorum, diei istius solemnitate mutata est. Illi in sabbato non faciebant opus servile, nos in die Dominica, hoc est, Resurrectionis, opus servile non facimus: quia vitiis et peccatis non servimus. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Illi de domibus suis non egrediebantur: et nos de domo ndebant ignem in die sabbati: nos e contrario accendamus in nobis ignem Spiritus sancti, et omne vitium excoquamus peccatorum; de quo igne Dominus ait: Ignem veni mittere in terram; et quid volo, nisi ut ardeat ? Desiderat Dominus istum ignem ardere in nobis, secundum Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃s ad angłos. Aꝑite mͥportas iusticiȩ.: & ingressus
ineas confitebor dño. Quȩ c̃ semel aꝑta ẽ: nunqͣm
credentib claudit᷑. & ex eo tẽpore quo passus est
dñs usq ad p̃sentem diem: hȩc porta clausa ẽ & re¬
serata. Clausa ẽ peccatorib & incredulis: reserata
ẽ iustis & credentib. Phanc ingressus ẽ petruis.
ꝑhanc ingressus ẽ paulus: ꝑ hanc onĩs sc̃ & marty¬
res intrauerunt. ꝑ hanc cotidie de toto mundo
uistoꝵ amnie ingrediunt᷑. Duȩ enĩ sunt porte:
porta paradisi: & porta eccłiȩ. Per portam ecche:
intramus. in portam paradysi. Ita gͦ debemus ui¬
uere. ne eiciamur dedomo illa: & eiecti foras a
bestiis deuoreiur: quas in alio loco ꝓpħa formidan¬
do commemorans ait. Netradas bestus anmiam
confitentẽ tibi. Ecce iinc dñs stans inparadisi
ranua loquit᷑ ad nos: qui sumus in domo ipsius

Expanded text:
 ingressus in eas confitebor Domino . Quae cum semel aperta est, nunquam credentibus clauditur. Et ex eo tempore quo passus est Dominus, usque in praesentem diem, haec porta clausa est et reserata. Clausa est peccatoribus et incredulis; reserata  justis et credentibus. Per hanc ingressus est Petrus, per hanc ingressus est Paulus, per hanc omnes sancti et martyres intraverunt, per hanc quotidie de toto mundo justorum animae ingrediuntur. Duae enim sunt portae, porta paradisi, et porta Ecclesiae: per portam Ecclesiae intramus in portam paradisi. Ita ergo debemus vivere, ne ejiciamur de domo illa, et ejecti foras a bestiis devoremur: quas in alio loco propheta formidans, commemorans ait, Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Ecce nunc Dominus stans in paradisi janua loquitur ad nos qui sumus in domo ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
concipio ore ꝓferre: & cordis mei
letitiam. lin̾gua ñ explicat. Hoc
aut̃ ñ solum ego patior qui cripio
narrare quȩ sentio. s etiam uos
mecum patimini plus exultã¬
tes in conscientia: qm melo¬
quio ꝓferentes. Uidet᷑ mͥ hȩc
dies cet̾is dieb ẽẽ lucidior: sol
mundo clarior illuxisse. astra quoq omnia uel¬
elementa letari: & quȩ patiente dño ꝓprium
lumen detraxerant. & noluerant creatorem
suum aspicere crucifixum: ecce ninc uictorẽ
illum & ab inferis resurgentem. nouo claritatis
suȩ ꝓtestantur obsequio. Credit celum. credit
t̾ra: & sagena quȩ totum mundum piscata est.
iudeos tenere ñ potuit. Hȩc Ẽdies qmͣ fecit dñs:
exultemus & letemur in ea. Quomͦ maria uir¬
go mat̃ dĩu int̾ om̃s mulieres pͥncipatum tener.
ita & int̾ cet̾os dies hȩc omnium dierum nat̾ẽ.
Rem nouam dico: s quȩ scͥpturarum uocib
compbat᷑. Hec dies & uura deseptem: & extͣ septẽ
est. Hȩc ẽ dies quȩ appallatur octaua. Unde &.

Expanded text:
concipio, ore proferre; et cordis mei laetitiam lingua non explicat. Hoc autem non solum ego patior, qui cupio narrare quae sentio, sed etiam vos mecum patimini, plus exsultantes in conscientia, quam in eloquio proferentes. Videtur mihi haec dies caeteris diebus esse lucidior, sol mundo clarior illuxisse, astra quoque et omnia elementa laetari: et quae patiente Domino proprium lumen retraxerant, et noluerunt Creatorem suum aspicere crucifixum, ecce nunc victorem illum, et ab inferis resurgentem novo claritatis suae prosequuntur obsequio. Credit cterra: et sagena quae totum mundum piscata est, Judaeos tenere non potuit. II. Haec dies quam fecit Dominus, exsultemus et laetemur in ea . Quomodo Maria virgo mater Domini inter omnes mulieres principatum tenet: ita inter caeteros dies haec omnium dierum mater est. Rem novam dico, sed quae Scripturarum vocibus comprobatur, haec dies et una de septem, et extra septem est. Haec est dies quae appellatur octava. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
doceme. Ini despinis dnm coronauerunt: nos aut̃
sifuerimius lapides p̃ciosi. nr̃m dñm coronanus.
Caput imꝑatorum scłi istius ornant dadeniata:
nos ideo incapite regis ur̃i imponimur. ut ornemͣ
beamus ptꝰea triumphantẽ. & ad extremui
nr̃ hyrcus ante dñi iminolatur altare: illorũ
hẏrcus antixp̃s consputus & maledictus ꝓicitur
insolitudinẽ. Nr̃ latro cum dño ingressuis ẽ in pa¬
radisum: illoꝵ latro homicida atq blasphemus¬
parit̾ uoce canteinis. Hec ẽ dies qͣm fecit dñs: exul¬

Expanded text:
nis Dominum coronaverunt; nos autem, si fuerimus lapides pretiosi, nostrum Dominum coronamus. Caput imperatorum saeculi istius ornant diademata; nos ideo in capite Regis nostri imponimur, ut ornemur beamus postea triumphantem. Et ad extremum noster hircus ante Domini immolatur altare; illorum hircus Antichristus consputus et maledictus projicitur in solitudine. Noster latro cum Domino ingressus est in paradisum; illopariter voce cantemus: Haec est dies quam fecit Dominus, exsul