comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
or. Patricus tendentibus ut fabius etruriam extra ordinem prouinciã
haberet. Plebeus auctoribus decio ut ad sortem reuocaret. fuit certe con¬
tentio in senatu. Et postꝗͣ plus fabius poterat reuocata res ad populũ
est. In contione ut inter militares uiros & factis potius ꝗͣ dictis freto
pauca uerba habita. fabius quam arborem conseruisset sub ea legere
alium fructum indignum esse dicere. Se aperuisse ciminiam siluam.
Uiamq perdeuios saltus romano bello fecisse. Quid se id aetatis sollicitas¬
sent si alio duce gesturi bellum essent: Nimirum aduersarium se non
otium imperii legisse. Sensim exprobrat & inuidisse decium concor¬
dibus collegiis tribus. Postremo se tendere nihil ultra ꝗͣ ut si dignum
prouincia ducerent in eam mitterent. In senatus arbitrio se fuisse & in
potestate populi futurum .P. decius de senatus iniuria quaerebatur. quo¬

Expanded text:
or, patriciis tendentibus ut Fabius †in† Etruriam extra ordinem prouinciam or, patriciis tendentibus ut Fabius †in† Etruriam extra ordinem prouinciam haberet, plebeiis auctoribus Decio ut ad sortem rem uocaret. fuit certe contentio in senatu et, postquam ibi Fabius plus poterat, reuocata res ad populum est. in contione, ut inter militares uiros et factis potius quam dictis fretos, pauca uerba habita. Fabius, quam arborem conseuisset, sub ea legere alium fructum indignum esse dicere; se aperuisse Ciminiam siluam uiamque per deuios saltus Romano bello fecisse. quid se id aetatis sollicitassent, si alio duce gesturi bellum essent? nimirum aduersarium se, non socium imperii legisse—sensim exprobrat—et inuidisse Decium concordibus collegis tribus. postremo se tendere nihil ultra quam ut, si dignum prouincia ducerent, in eam mitterent; in senatus arbitrio se fuisse et in potestate populi futurum. P. Decius senatus iniuriam querebatur: quo
Abbreviated transcription (Latin):
matronis solum sed omnis ordinis feminis postremo in oblunonem ue¬
nit. Fodem anno. Cri. &.q. oguinu ediles curules aliquot feneratori¬
bus diem dixerunt. Quorum bonis mulctatis ex eo quod in publicum
redactum est enea in capitolio limina & trium mensarum argentea ua¬
sa in cella iouis. louemq in culmine cum quadrigis & ad ficum rumina¬
em simulacra infantium conditorum urbis sububeribus lupae posuer¬
unt. Semitamq saxo quadrato a capena porta ad martis strauerunt. Et
ab adilibus plebeis. L. aemilio peto &. C. fuluio curtio ex mulctatitia
item pecunia quam exegerunt pecuariis damnatis ludi facti. patereq
aureae ad cereris adem positae. Q. deinde fabius.u. & .p. decius.iiii. con¬
sulatum ineunt tribus consulatibus censuraq collegae. nec gloria ma¬
gis rerum quae ingens erat ꝗͣ concordia inter se clari. Quae ne perpe¬
tua esset ordinum magis ꝗͣ ipsorum inter se certamen interuenisse re¬

Expanded text:
matronis solum sed omnis ordinis feminis, postremo in obliuionem uematronis solum sed omnis ordinis feminis, postremo in obliuionem uenit. eodem anno Cn. et Q. Ogulnii aediles curules aliquot feneratoribus diem dixerunt; quorum bonis multatis ex eo quod in publicum redactum est aenea in Capitolio limina et trium mensarum argentea uasa in cella Iouis Iouemque in culmine cum quadrigis et ad ficum Ruminalem simulacra infantium conditorum urbis sub uberibus lupae posuerunt semitamque saxo quadrato a Capena porta ad Martis strauerunt. et ab aedilibus plebeiis L. Aelio Paeto et C. Fuluio Curuo ex multaticia item pecunia, quam exegerunt pecuariis damnatis, ludi facti pateraeque aureae ad Cereris positae. Q. inde Fabius quintum et P. Decius quartum consulatum ineunt, tribus consulatibus censuraque collegae, nec gloria magis rerum, quae ingens erat, quam concordia inter se clari. quae ne perpetua esset, ordinum magis quam ipsorum inter se certamen interuenisse re
Abbreviated transcription (Latin):
cundia muliebri in contentionem animorum exarsit. Cum se uergi¬
nea & patriciam & pudicam in patriciae pudicitie templum ingressã
ut um nuptam ad quem uirgo deducta sit nec se uiri honorumue e¬
insiacirerum gestarum poenitere. uerum gloriaretur. facto deinde
egregio magnifica uerba adauxit. In uico longo ubi habitabat ex par¬
te edium quod satis esset loci modico sacello exclusit. Aramq ibi po¬
suit Et conuocatis plebeus matronis conquesta iniuriam patriciarum
hanc ego aram inquit pudicitiae plebeie dedico. Uosq hortor ut quod
certanen uirtutis uiros in hac cuntate tenet hoc pudiciciae inter matro¬
nas sit: detisq operam ut haec ara ꝗ illa siquid potest sanctius & a castio¬
ii.ribus eolidicatur. Fodem ferme ritu & haec ara quo illa antiquior cul¬
ta est. Ut nulla nisi spectate pudicitiae matrona & quae uni uiro nup¬
ta fuisset uis sacrificandi haberet. Uulgata dein religio a pollutis nec

Expanded text:
cundia muliebri in contentionem animorum exarsit, cum se Uergicundia muliebri in contentionem animorum exarsit, cum se Uerginia et patriciam et pudicam in Patriciae Pudicitiae templum ingressam, ut uni nuptam ad quem uirgo deducta sit, nec se uiri honorumue eius ac rerum gestarum paenitere <ex> uero gloriaretur. facto deinde egregio magnifica uerba adauxit. in uico Longo ubi habitabat, ex parte aedium quod satis esset loci modico sacello exclusit aramque ibi posuit et conuocatis plebeiis matronis conquesta iniuriam patriciarum, 'hanc ego aram' inquit 'Pudicitiae Plebeiae dedico; uosque hortor ut, quod certamen uirtutis uiros in hac ciuitate tenet, hoc pudicitiae inter matronas sit detisque operam ut haec ara quam illa, si quid potest, sanctius et a castioribus coli dicatur.' eodem ferme ritu et haec ara quo illa antiquior culta est, ut nulla nisi spectatae pudicitiae matrona et quae uni uiro nupta fuisset ius sacrificandi haberet; uolgata dein religio a pollutis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uno animo una mente uiuerent. Esse praeterea uiros natos militiae.¬
factis magnos. ad uerborum linguaeq certamina rudes. & consularia
ingenia. esse callidos sollertesq. luris atq eloquentie consultos qualis
ap. claudius esset urbi & foro praesides habendos. pretoresq ad readen¬
dum uira creandos esse. His agendis dies est consumptus. Postridic ad
prescriptum consulis & consularia & praetoria comitia habita. Consu¬
prodigia multa fuerunt. Quorum aueruncandorum causa supplicatio¬
nes in biduum senatus decreuit. publice uinum ac thus praebitum. Su¬
pplicatum iere frequentes uiri femineq. Insignem supplicationem
fecit certamen in sacello pudicitiae patricie quae in foro bouario est
ad edem rotundam herculis inter matronas ortum. Uergineam au¬
li filiam patritiam plebeio nuptam. L. uolunio consuli matrone qu¬
od e patribus nupsisset sacris arcuerant. Breuis altercatio inde ex ira¬

Expanded text:
uno animo, una mente uiuerent esse praeterea uiros natos militiae,uno animo, una mente uiuerent esse praeterea uiros natos militiae,factis magnos, ad uerborum linguaeque certamina rudes. ea ingenia consularia esse: callidos sollertesque, iuris atque eloquentiae consultos, qualis Ap. Claudius esset, urbi ac foro praesides habendos praetoresque ad reddenda iura creandos esse. his agendis dies est consumptus. postridie ad praescriptum consulis et consularia et praetoria comitia habita. consuprodigia multa fuerunt, quorum auerruncandorum causa supplicationes in biduum senatus decreuit; publice uinum ac tus praebitum; supplicatum iere frequentes uiri feminaeque. insignem supplicationem fecit certamen in sacello Pudicitiae Patriciae, quae in foro bouario est ad aedem rotundam Herculis, inter matronas ortum. Uerginiam Auli filiam, patriciam plebeio nuptam, L. Uolumnio consuli, matronae quod e patribus enupsisset sacris arcuerant. breuis altercatio inde ex ira
Abbreviated transcription (Latin):
us omnium ductor habeatur dictatorem extemplo fuisse dicturum.
Nemini dubium erat quin.Q. fabius omnium consensu destinaretur.
Fumq & praerogatiue & primo uocate omnes centuriae consulem cum.L.
uolunnio dicebant. Fabi oratio fuit qualis biennio ante. deinde ut uin¬
cebatur consensu uersa postremo ad collegam.p. decium poscendum. Ic
senectuti suae adminiculum fore. Censura duobusq consulatibus simul
gestis expertum se nihil concordi collegio firmius ad rem p. tuendam
esse. Nouo imperii socio uix iam assuescere senilem animum posse.
Cum moribus notis facilius se cõmunicaturum consilia. Subscripsit ora¬
tioni cius consul cum meritis. P. decii laudibus. Cumq ex concordia con¬
sulum bona quaeq ex discordia in administratione rerum militarium
euenirent memorando ꝗ̃ prope ad ultimum discrimen suis & college
certaminibus nuper uentum foret. & monendo decium fabiumq ut

Expanded text:
us omnium ductor habeatur, dictatorem fuisse extemplo dicturum. us omnium ductor habeatur, dictatorem fuisse extemplo dicturum. nemini dubium erat quin Fabius quintum omnium consensu destinaretur; eumque et praerogatiuae et primo uocatae omnes centuriae consulem cum L. Uolumnio dicebant. Fabi oratio fuit, qualis biennio ante; deinde, ut uincebatur consensu, uersa postremo ad collegam P. Decium poscendum: id senectuti suae adminiculum fore. censura duobusque consulatibus simul gestis expertum se nihil concordi collegio firmius ad rem publicam tuendam esse. nouo imperii socio uix iam adsuescere senilem animum posse; cum moribus notis facilius se communicaturum consilia. subscripsit orationi eius consul cum meritis P. Deci laudibus, tum quae ex concordia consultum bona quaeque ex discordia mala in administratione rerum militarium euenirent memorando, quam prope ultimum discrimen suis et collegae certaminibus nuper uentum foret admonendo: Decium Fabiumque qui
Abbreviated transcription (Latin):
infeste regionis non in agros mitti rebantur. Auertit ab eis curis senatum
etruri e in grauescens bellum. & crebre littere appii momentis ne regio¬
nis cius motum negligerent. Quatuor gentes conferre arma. Etrus¬
cos. Sannites. umbros. gallos. lam castra bifariam facta esse. quia un¬
us locus capere tantam multitudinem non possit. Ob haec & iam ap¬
petebat tempus comitiorum causa. L. uolunnius consul romam reuo¬
catus. Qui prius ꝗͣ ad suffragium centurias uocaret in contionem aduo¬
cato populo multa de magnitudine belli etrusci disseruit. lam tum
cum ipse ibi cum collega rem pariter gesserit tantum fuisse bellum ut
nec duce uno nec exercitu geri potuerit. Accessisse his postea dici um¬
bros & ingentem exercitum gallorum. Aduersus quatuor populos
ducere consules illo die deligi meminissent. Se nisi confideret cum
consensu populi.r. consulem declaratum iri qui hauddubie tum prim¬

Expanded text:
infestae regionis, non in agros mitti rebantur. auertit ab eis curis senatum infestae regionis, non in agros mitti rebantur. auertit ab eis curis senatum Etruriae ingrauescens bellum et crebrae litterae Appi monentis ne regionis eius motum neglegerent: quattuor gentes conferre arma, Etruscos, Samnites, Umbros, Gallos; iam castra bifariam facta esse, quia unus locus capere tantam multitudinem non possit. ob haec et—iam appetebat tempus—comitiorum causa L. Uolumnius consul Romam reuocatus; qui priusquam ad suffragium centurias uocaret, in contionem aduocato populo multa de magnitudine belli Etrusci disseruit: iam tum, cum ipse ibi cum collega rem pariter gesserit, fuisse tantum bellum ut nec duce uno nec exercitu geri potuerit; accessisse postea dici Umbros et ingentem exercitum Gallorum; aduersus quattuor populos duces consules illo die deligi meminissent. se, nisi confideret eum consensu populi Romani consulem declaratum iri qui haud dubie tum prim
Abbreviated transcription (Latin):
silia agitabantur. Summeq rerum praetor.P. sempronius praeerat. Coc¬
terum parte curae exonerauerunt senatum. L. uolunnii consulis litte¬
re quibus caesos fusosq populatores campaniae cognitum est. Itaq &
supplicationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt. Iustiti¬
um remittitur quod fuerat dies. xuiii. Supplicatioq perlata fuit. Tum
de praesidio regionis depopulatae ab sannitibus agitari coeptum. Itaq
placuit ut due colomiae circa uestinum & falernum agrum deduceren¬
tur. Una ad hostium liris fluuii. qua minturnae appellata est. Altera
in saltum uestinum falernum contingentem agrum. Ubi sinope di¬
citur greca urbs fuisse. Sinuessa deinde a colonis romanis appellata.
T ribunis pl. negotium datum est ut plebiscito iuberetur.P. semproni¬
us praetor triumuiros in ea loca colonis deducendis creare. Nec qui no¬
mina darent facile inueniebantur. quia in stationem se prope perpetua

Expanded text:
silia agitabantur summaeque rerum praetor P. Sempronius praeerat. cesilia agitabantur summaeque rerum praetor P. Sempronius praeerat. ceterum parte curae exonerarunt senatum L. Uolumni consulis litterae, quibus caesos fusosque populatores Campaniae cognitum est. itaque et supplicationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt et iustitium remittitur quod fuerat dies duodeuiginti; supplicatioque perlaeta fuit. tum de praesidio regionis depopulatae ab Samnitibus agitari coeptum; itaque placuit ut duae coloniae circa Uescinum et Falernum agrum deducerentur, una ad ostium Liris fluuii, quae Minturnae appellata, altera in saltu Uescino, Falernum contingente agrum, ubi Sinope dicitur Graeca urbs fuisse, Sinuessa deinde ab colonis Romanis appellata. tribunis plebis negotium datum est, ut plebei scito iuberetur P. Sempronius praetor triumuiros in ea loca colonis deducendis creare; nec qui nomina darent facile inueniebantur, quia in stationem se prope perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
na militaria.xxx. & quod laetissimum uictoribus fuit captiuorum re¬
cepta septem milia &. cccc. praeda ingens sociorum accitiq edicto do¬
mini ad res suas noscendas recipiendasq praestituta die. quarum rerũ
non extitit dominus militi concessae. Coactiq uendere praedam. ne ali¬
bi ꝗͣ in armis animum haberent. Magnum ea populatio campani a¬
gri tumultum romae praebuerat. Et per eos forte dies ex aetruria allatũ
erat post deductum inde uolunnianum exercitum etruriam concitatan
in arma & gellium egnatium sannitium ducem & umbros ad defectio¬
nem uocari. & gallos praetio ingenti sollicitari. His nuntus senatus con¬
territus iustitium indici delectum omnis generis hominum haberi uis¬
sit. Nec ingenui modo aut uiniores sacramento adacti sunt. Sed senio¬
res etiam cohortes factae. libertiniq centuriati. & defendendae urbis con¬

Expanded text:
a militaria triginta, et, quod laetissimum uictoribus fuit, captiuorum rea militaria triginta, et, quod laetissimum uictoribus fuit, captiuorum recepta septem milia et quadringenti, <et> praeda ingens sociorum; accitique edicto domini ad res suas noscendas recipiendasque praestituta die. quarum rerum non exstitit dominus, militi concessae; coactique uendere praedam ne alibi quam in armis animum haberent. magnum ea populatio Campani agri tumultum Romae praebuerat; et per eos forte dies ex Etruria allatum erat post deductum inde Uolumnianum exercitum Etruriam concitam in arma et Gellium Egnatium, Samnitium ducem, et Umbros ad defectionem uocari et Gallos pretio ingenti sollicitari. his nuntiis senatus conterritus iustitium indici, dilectum omnis generis hominum haberi iussit. nec ingenui modo aut iuniores sacramento adacti sunt sed seniorum etiam cohortes factae libertinique centuriati; et defendendae urbis con
Abbreviated transcription (Latin):
addere gradum. ac prae se agere praedam. pars stare incerti utrum pr¬
ogredi an regredi in castra tutius foret. Intercunctationem opprimun¬
tur. Et romam iam transcenderant uallum. cedesq ac tumultus erat
in castris. Sannitium agmen praeterꝗͣ hostili tumultu captiuorum eti¬
am repentina defactione turbatum erat. qui partim ipsi soluti uinctos
soluebant. partim arma in sarcinis deligata rapiebant. tumultumq pr¬
oelio ipso terribiliorem intermixti agmini praebebant. Memorandum¬
facinus deinde edidere. Nam statam minacium ducem adeuntem ordi¬
nes hortantemq inuadunt. dissipatis inde equitibus qui cum eo aderãt
ipsum circumsistunt. insidentemq equo captum ad consulem romanũ
rapiunt. Reuocata eo tumultu prima signa sannitium. proelium iam
profligatum integratum est. nec duitius sustineri potuit. Cesa ad sex
milia. duo milia & quingenti capti. In eis tribuni milites quatuor sig

Expanded text:
addere gradum ac prae se agere praedam, pars stare incerti utrum praddere gradum ac prae se agere praedam, pars stare incerti utrum progredi an regredi in castra tutius foret; inter cunctationem opprimuntur et Romani iam transcenderant uallum caedesque ac tumultus erat in castris. Samnitium agmen, praeterquam hostili tumultu, captiuorum etiam repentina defectione turbatum erat, qui partim ipsi soluti uinctos soluebant, partim arma in sarcinis deligata rapiebant tumultumque proelio ipso terribiliorem intermixti agmini praebebant. memorandum deinde edidere facinus; nam Staium Minatium ducem adeuntem ordines hortantemque inuadunt; dissipatis inde equitibus qui cum eo aderant ipsum circumsistunt insidentemque equo captum ad consulem Romanum rapiunt. reuocata eo tumultu prima signa Samnitium proeliumque iam profligatum integratum est; nec diutius sustineri potuit. caesa ad sex milia hominum, duo milia et quingenti capti—in eis tribuni militum quattuor—sign
Abbreviated transcription (Latin):
tius tamen exploranda ratus dimittit equites qui uagos praedatores in
agros palantes intercipiant. Ex quibus inquirendo cognoscit ad uultur¬
num flumen sedere hostem. Inde tertia uigilia maturum iter in san¬
nium esse. His satis exploratis profectus tanto interuallo abhostibus
consedit ut nec aduentus suus propinquitate nimia nosci posset & e¬
gredientem e castris hostem opprimeret aliquanto ante lucem ad cas¬
tra accessit.gnarosq huiusce linguae exploratum quid agatur mittit.
Intermixti hostibus quod facile erat in nocturna trepidatione cognos¬
cunt infrequentia armatis signa egressa ad praedam. praeda& custodes
exire. immobile agmen. & sua quemq molientem. nullo inter alios con¬
sensu. nec satis certo imperio. tempus aggrediendi aptissimum uisum
est. Et iam lux appetebat. Statuq signa canere uissit. agmenq hos¬
tium aggreditur. Sannites praeda impediti infrequentes armati pars

Expanded text:
tius tamen exploranda ratus dimittit equites, qui uagos praedatores in tius tamen exploranda ratus dimittit equites, qui uagos praedatores in agro palantes intercipiant; ex quibus inquirendo cognoscit ad Uolturnum flumen sedere hostem, inde tertia uigilia moturum; iter in Samnium esse. his satis exploratis profectus tanto interuallo ab hostibus consedit ut nec aduentus suus propinquitate nimia nosci posset et egredientem e castris hostem opprimeret. aliquanto ante lucem ad castra accessit gnarosque Oscae linguae exploratum quid agatur mittit. intermixti hostibus, quod facile erat in nocturna trepidatione, cognoscunt infrequentia armatis signa egressa, praedam praedaeque custodes exire, immobile agmen et sua quemque molientem nullo inter alios consensu nec satis certo imperio. tempus adgrediendi aptissimum uisum est; et iam lux appetebat; itaque signa canere iussit agmenque hostium adgreditur. Samnites praeda impediti, infrequentes armati, pars
Abbreviated transcription (Latin):
ta direptaq. praeda ingens parta & militi concessa est septem mil
ac .ccc. hostium occisi. duo milia & cxx. capti. Dum ambo consules
omnisq romana uis in aetruscum bellum magis inclinat in sannio no¬
ui exercitus exorti ad populandos imperii romani fines peruestinos¬
in campaniam falernumq agrum transcendunt. ingentesq praedas fa¬
ciunt. Uolunnium magnis itineribus in sannium redeuntem. lam eni¬
m fabio decioq prorogati imperii finis aderat fama de sannitium ex¬
ercitu populationibusq campani agri ad tuendos socios conuertit. Ut in
calenum agrum uenit & ipse cernit recentia cladis uestigia & caleni
narrant tantum iam praedae hostes trahere ut uix explicare agmen po¬
ssint. Itaq iam propalam duces loqui extemplo eundum in sannum
esse ut relicta ibi praeda in expeditionem redeant. ne tam oneratum
agmen dimicationibus committant. Ea quamꝗͣ similia ueris erant cer¬

Expanded text:
ta direptaque; praeda ingens parta et militi concessa est. septem milia ta direptaque; praeda ingens parta et militi concessa est. septem milia octingenti hostium occisi, duo milia et centum uiginti capti. dum ambo consules omnisque Romana uis in Etruscum bellum magis inclinat, in Samnio noui exercitus exorti ad populandos imperii Romani fines per Uescinosin Campaniam Falernumque agrum transcendunt ingentesque praedas faciunt. Uolumnium magnis itineribus in Samnium redeuntem—iam enim Fabio Decioque prorogati imperii finis aderat —fama de Samnitium exercitu populationibusque Campani agri ad tuendos socios conuertit. ut in Calenum agrum uenit, et ipse cernit recentia cladis uestigia et Caleni narrant tantum iam praedae hostes trahere ut uix explicare agmen possint; itaque iam propalam duces loqui extemplo eundum in Samnium esse, ut relicta ibi praeda in expeditionem redeant nec tam oneratum agmen dimicationibus committant. ea quamquam similia ueris erant, cer
Abbreviated transcription (Latin):
tur appius in medio pugnae discrimine ita ut inter prima signa ma¬
nibus ad celum sublatis conspiceretur ita praecatus esse bellona si ho¬
die nobis uictoriam duis. Ast ego tibi templum uoueo. Haec praeca¬
tus uelut instigante dea & ipsae collegae & exercitus uirtutem equa¬
uit. Duces imperatoria opera exequuntur. & milites ne ab altera par¬
te prius uictoria incipiatur annituntur. Ergo fundunt fugantq ho¬
stes. maiorem molem haud facile sustinentes ꝗͣ cum qua manus con¬
serere assueti fuerant. Urgendo cedentes insequendoq effusos compu¬
lere ad castra. Ibi interuentu gellii cohortiumq sabellarum paulisper
recruduit pugna. His quoq mox fusis iam auxiliatoribus iam pug¬
natoribus castra oppugnabantur. Et cum uolunnius portae ipse sig¬
na inferret appius bellonam uictricem identidem celebrans accen¬
derat militum animos peruallum per fossas irruperunt. Castra cap¬

Expanded text:
tur Appius in medio pugnae discrimine, ita ut inter prima signa matur Appius in medio pugnae discrimine, ita ut inter prima signa manibus ad caelum sublatis conspiceretur, ita precatus esse: 'Bellona, si hodie nobis uictoriam duis, ast ego tibi templum uoueo.' haec precatus uelut instigante dea et ipse collegae et exercitus uirtutem aequauit ducis: †imperatoria opera exsequuntur et milites†; ne ab altera parte prius uictoria incipiat adnituntur. ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem haud facile sustinentes quam cum qua manus conserere adsueti fuerant. urgendo cedentes insequendoque effusos compulere ad castra; ibi interuentu Gelli cohortiumque Sabellarum paulisper recruduit pugna. his quoque mox fusis iam a uictoribus castra oppugnabantur; et cum Uolumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam uictricem identidem celebrans accenderet militum animos, per uallum, per fossas inruperunt. castra cap
Abbreviated transcription (Latin):
tus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. Armis arreptis¬
in aciem descendunt. Et uolunnius signa canere ac uexilla efferri cas¬
tris uissit. Appium addubitasse ferunt cernentem seu pugnante seu
quieto se fore collegae uictoriam. Deinde ueritum ne sua quoq legi¬
ones uolunnium sequerentur & ipsum flagitantibus suis signum de¬
disse. Ab neutra parte satis commode instructi fuerunt. Nam &
sannitium dux gellius egnatius pabulatum cum cohortibus paucis
ierat. suoq impetu magis milites ꝗͣ cuiusꝗͣ ductu aut imperio pug¬
nam capessebant & romani exercitus nec ambo pariter ducti nec sa¬
tis temporis ad instruendum fuit. Pruis concurrit uolunnius qͣ appus
ad hostem perueniret. Itaq fronte in equali concursum est. Et uel¬
ut forte quadam mutante assuetos inter se hostes etrusci uolunnio
sannites parumper cunctati quia dux aberat appio occurrere. Dici¬

Expanded text:
tus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. armis arreptistus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. armis arreptisin aciem descendunt. et Uolumnius signa canere ac uexilla efferri castris iussit; Appium addubitasse ferunt cernentem seu pugnante seu quieto se fore collegae uictoriam; deinde ueritum ne suae quoque legiones Uolumnium sequerentur, et ipsum flagitantibus suis signum dedisse. ab neutra parte satis commode instructi fuerunt; nam et Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoque impetu magis milites quam cuiusquam ductu aut imperio pugnam capessebant et Romani exercitus nec pariter ambo ducti nec satis temporis ad instruendum fuit. prius concurrit Uolumnius quam Appius ad hostem perueniret; itaque fronte inaequali concursum est; et uelut sorte quadam mutante adsuetos inter se hostes Etrusci Uolumnio, Samnites parumper cunctati, quia dux aberat, Appio occurrere. dici
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentiam collegae uisus esset cauillansq appius sibi acceptum re¬
ferre diceret debere quod ex muto atq elingui facundum etiam
consulem haberent priore consulatu primis utique mensibus hisce¬
re eum nequisse nunc iam popularis orationes serere. Quam mallẽ
inquit uolunnius tu a me strenue facere ꝗͣ ego abste scite loqui didi¬
cissem. Postremo conditionem ferre quae decretura sit non orator ne¬
que enim id desiderare rem p. Sed imperator uter sit melior. Etru¬
riam & sannium prouincias esse. utram mallet eligeret. Suo exerci¬
tu se uel in etruria uel in sannio rem gesturum. Tum militum cla¬
mor ortus ut simul ambo aetruscum bellum susciperent. Quo anima¬
aduerso consensu uolunnius quoniam in collegae uoluntate interp¬
retanda inquit erraui non committam ut quid uos uelitis obscurũ
sit. Manere an abire me uelitis clamore significate. Tum uero tan¬

Expanded text:
eloquentiam collegae uisus esset, cauillansque Appius sibi acceptum reeloquentiam collegae uisus esset, cauillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent—priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam populares orationes serere—, 'quam mallem' inquit Uolumnius, 'tu a me strenue facere quam ego abs te scite loqui didicissem.' postremo condicionem ferre, quae decretura sit, non orator—neque enim id desiderare rem publicam—sed imperator uter sit melior. Etruriam et Samnium prouincias esse; utram mallet eligeret; suo exercitu se uel in Etruria uel in Samnio rem gesturum. tum militum clamor ortus, ut simul ambo bellum Etruscum susciperent. quo animaduerso consensu Uolumnius 'quoniam in collegae uoluntate interpretanda' inquit 'erraui, non committam ut quid uos uelitis obscurum sit: manere an abire me uelitis clamore significate.' tum uero tan
Abbreviated transcription (Latin):
ti tribuniq ex appiano exercitu circumsistunt. Pars imperatorem su¬
um orare ne collegae auxilium quod accipiendum ultro fuerit sua
sponte oblatum sperneretur. Plures abeunti uolunnio obsistere. ob¬
testari. ne prauo cum collega certamine remp. prodat. Si qua cla¬
des incidisset deserentem magis ꝗͣ desertum noxae fore. Eo rem ad¬
ductam ut omnis rei bene aut secus geste in aetruria decus dedecus¬
q ad .L. uolunnium sit delegatum. Neminem quaesiturum quae
uerba appii. sed quae fortuna exercitus fuerit. Dimitti ab appio eũ
sed a rep. & ab exercitu retineri. Experiretur modo uoluntatem
militum. Haec monendo obtestandoq prope resistentes consules in
contionem pertraxerunt. Ibi orationes longiores habit.e. in eandẽ
ferme sententiam in quam inter paucos certatum uerbis fuerat. Et cũ
uolunnius causa superior ne infacundus quidem aduersus eximiam

Expanded text:
ti tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt. pars imperatorem suti tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt. pars imperatorem suum orare ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatam sperneretur; plures abeunti Uolumnio obsistere; obtestari ne prauo cum collega certamine rem publicam prodat: si qua clades incidisset, desertori magis quam deserto noxae fore; eo rem adductam ut omne rei bene aut secus gestae in Etruria decus dedecusque ad L. Uolumnium sit delegatum; neminem quaesiturum quae uerba Appi sed quae fortuna exercitus fuerit; dimitti ab Appio eum sed a re publica et ab exercitu retineri; experiretur modo uoluntatem militum. haec monendo obtestandoque prope restitantes consules in contionem pertraxerunt. ibi orationes longiores habitae in eandem ferme sententiam, in quam inter paucos certatum uerbis fuerat; et cum Uolumnius, causa superior, ne infacundus quidem aduersus eximiam
Abbreviated transcription (Latin):
truriam ad collegam pergit. Quem aduenientem laeti omnes acce¬
perunt appium ex conscientia sua credo animum habuisse haud im¬
merito iratum si nihil seripserat illiberali & ingrato animo si eguerat
ope dissimulantem. Uix enim salute mutua reddita cum obuius eg¬
ressus esset satin salue inquit.L. uolunnio sese in sannio res habent
qua te causa ut prouincia tua excederes induxit: Uolunnius in san¬
nio res prosperas esse ait. litteris eius accitum uenisse. que si falle fu¬
erint nec usus sui sit in etruria extemplo conuersis signis abiturum. Iu
uero abeas inquit. nec te quisꝗ moratur. Etenim minime consenta¬
neum est cum bello tuo forsitan uix sufficias huc te ad opem feren¬
dam alus gloniari uenisse. Bene hercule uerteret dicere uolunnius¬
Malle frustra operam insumptam ꝗ̃ quicꝗ̃ incidisse cur non satis esset
etruri.e unus consularis exercitus. Digredientem iam consulem lega¬

Expanded text:
truriam ad collegam pergit. quem aduenientem laeti omnes accetruriam ad collegam pergit. quem aduenientem laeti omnes accepere: Appium ex conscientia sua credo animum habuisse—haud immerito iratum si nihil scripserat, inliberali et ingrato animo, si eguerat ope, dissimulantem. uix enim salute mutua reddita, cum obuiam egressus esset, 'satin salue' inquit, ' L. Uolumni ? ut sese in Samnio res habent? quae te causa ut prouincia tua excederes induxit?' Uolumnius in Samnio res prosperas esse ait, litteris eius accitum uenisse; quae si falsae fuerint nec usus sui sit in Etruriam, extemplo conuersis signis abiturum. 'tu uero abeas' inquit, 'neque te quisquam moratur; etenim minime consentaneum est, cum bello tuo forsitan uix sufficias, huc te ad opem ferendam aliis gloriari uenisse.' bene, hercules, uerteret, dicere Uolumniusmalle frustra operam insumptam quam quicquam incidisse cur non satis esset Etruriae unus consularis exercitus. digredientes iam consules lega
Abbreviated transcription (Latin):
metus romani comprimeret ꝗͣ quod ductu consulis quicꝗ̃ ibi satis scite
aut fortunate gestum sit. Multa proelia locis & temporibus iniquis
commissa. Spesq in diem grauiorem hostem faciebat. Et iam prope
erat ut nec duci milites nec militibus dux satis fideret. Litteras ad
collegam accersendum ex sannio missas in trinis annalibus inuenio.
Piget tamen incertum ponere. cum ea ipsa inter consules populi.x. iãm
iterum eodem honore fungentes disceptatio fuerit. Appio abnuente
missas. Uolunnio affirmante appii se litteris accitum. lam uolunnius
in sannio tria castella coeperat. in quibus ad tria milia hostium caesa
erant. dimidium fere cius captum. Et lucanorum seditiones a plebe¬
us & egentibus ducibus ortas summa optimatium uoluntate per.&
fabium proconsulem missum eo cum uetere exercitu compresserat.
Decio depopulandos hostium agros relinquit. Ipse cum suis copus in e¬

Expanded text:
metus Romani nominis comprimeret, quam quod ductu consulis quicquam ibi satis scite metus Romani nominis comprimeret, quam quod ductu consulis quicquam ibi satis scite aut fortunate gestum sit: multa proelia locis et temporibus iniquis commissa spesque in dies grauiorem hostem faciebat, et iam prope erat ut nec duci milites nec militibus dux satis fideret. litteras ad collegam accersendum ex Samnio missas in trinis annalibus inuenio; piget tamen in certo ponere, cum ea ipsa inter consules populi Romani, iam iterum eodem honore fungentes, disceptatio fuerit, Appio abnuente missas, Uolumnio adfirmante Appi se litteris accitum. iam Uolumnius in Samnio tria castella ceperat, in quibus ad tria milia hostium caesa erant, dimidium fere eius captum, et Lucanorum seditiones a plebeiis et egentibus ducibus ortas summa optimatium uoluntate per Q. Fabium , pro consule missum eo cum uetere exercitu, compresserat. Decio populandos hostium agros relinquit, ipse cum suis copiis in E
Abbreviated transcription (Latin):
quidam non amborum sed alterius .P. uolunnu ei sannitium prouin¬
ciam euenisse. Dum ea in sannio cuiuscumq ductu auspitioq gere¬
rentur romanis interim bellum ingens multis ex gentibus concitur.
uius auctor gellius egnatius ex sannitibus erat. Tusci fere omnes
conciuerant bellum. Traxerat contagio proximos umbriae populos.
& gallica auxilia mercede sollicitabantur. Omnis ea multitudo ad
castra sannitium conueniebat. Qui tumultus repens postꝗͣ est ro¬
mam perlatus cum iam. L. uolunnius consul cum legione secunda
ac tertia sociorumq milibus.xu. profectus in sannium esset appium
claudium. primo quoq tempore in etruriam ire placuit. Ouae roma¬
nae legiones secutae prima & quarta & sociorum .xii. milia. Castrai
haud procul ab hoste posita. Cocterum eo magis profectum est quod
mature uentum erat ut quosdam spectantes iam arma etruriae populos

Expanded text:
quidam non amborum sed alterius, L. Uolumni : ei Samnium prouinquidam non amborum sed alterius, L. Uolumni : ei Samnium prouinciam euenisse. dum ea in Samnio cuiuscumque ductu auspicioque geruntur, Romanis in Etruria interim bellum ingens multis ex gentibus concitur, cuius auctor Gellius Egnatius ex Samnitibus erat. Tusci fere omnes consciuerant bellum; traxerat contagio proximos Umbriae populos et Gallica auxilia mercede sollicitabantur; omnis ea multitudo ad castra Samnitium conueniebat. qui tumultus repens postquam est Romam perlatus, cum iam L. Uolumnius consul cum legione secunda ac tertia sociorumque milibus quindecim profectus in Samnium esset, Ap. Claudium primo quoque tempore in Etruriam ire placuit. duae Romanae legiones secutae, prima et quarta, et sociorum duodecim milia; castra haud procul ab hoste posita. ceterum magis eo profectum est quod mature uentum erat ut quosdam spectantes iam arma Etruriae populos
Abbreviated transcription (Latin):
ltro adhortantes imperatorem ad romuleam pergunt. Ibi quoq sine
opere sine tormentis simul ad mota signa sunt nulla ui deterriti a niu¬
ris qua cuiq proximum fuit scalis raptim ad motis in moenia euasere.
Captum oppidum ac direptum est. Ad duo milia & ccce. occisi & sex
milia hominum capta & miles ingenti praeda potitus. quam uendere
sicut priorem coactus ferentinum inde quamꝗͣ nihil quietis dabatur
tamen summa alacritate ductus. Cocterum ibi plus laboris ac pericu¬
li fuit & defensa summa ui moenia sunt & locus erat munimento na¬
turaq tutus. Sed euicit omnia assuetus praede miles. Ad tria milia
hostium circa muros caesa. praeda militis fuit. Huius oppugnatarum
urbium decoris pars maior in quibusdam annalibus ad maximum tra¬
hitur. Murgantiam ab decio. ferentinum romuleamq a fabio oppug¬
natas tradunt. Sunt qui nouorum consulum hanc gloriam faciant.

Expanded text:
iuendita praeda ultro adhortantes imperatorem ad Romuleam pergunt. ibi quoque sine iuendita praeda ultro adhortantes imperatorem ad Romuleam pergunt. ibi quoque sine opere, sine tormentis, simul admota sunt signa, nulla ui deterriti a muris, qua cuique proximum fuit, scalis raptim admotis in moenia euasere. captum oppidum ac direptum est; ad duo milia et trecenti occisi et sex milia hominum capta, et miles ingenti praeda potitus, quam uendere sicut priorem coactus; Ferentinum inde, quamquam nihil quietis dabatur, tamen summa alacritate est ductus. ceterum ibi plus laboris ac periculi fuit: et defensa summa ui moenia sunt et locus erat munimento naturaque tutus; sed euicit omnia adsuetus praedae miles. ad tria milia hostium circa muros caesa; praeda militis fuit. huius oppugnatarum urbium decoris pars maior in quibusdam annalibus ad Maximum trahitur; Murgantiam ab Decio, a Fabio Ferentinum Romuleamque oppugnatas tradunt. sunt qui nouorum consulum hanc gloriam faciant,
Abbreviated transcription (Latin):
uicatim circumferentes bellum: quin urbes & moenia aggredimur.
Nulus iam exercitus sannio praesidet. cessere finibus. ac sibi met ipsi exi¬
lium consciuere. Approbantibus cunctis ad murgantiam ualidam ur¬
bem oppugnandam ducit. Tantusq ardor militum fuit a cantate du¬
cis & spe maioris ꝗ̃ ex agrestibus populationibus prede ut uno dic in
atq armis urbem caperent. Ibi duomilia sannitium & centum pus¬
nantes circumuenti captiq. & alia praeda ingens capta est. quae ne im¬
pedimentis grauibus agmen oneraret conuocari decius milites iubet.
Haccine inquit uictoria sola aut hac praeda contenti estis futuri: Si uultis
uos pro uirtute spes gerere omnes sannitium urbes fortunaeq in urbibui
relicte uestrae sunt. quando legiones eorum tot proelus fusas postremo
finbus expulistis. Uendite ista. & illicite lucro mercatorem. ut sequa¬
tur agnen. Ego subinde suggeram qua uendatis. Ad romuleam ur¬

Expanded text:
uicatim circumferentes bellum? quin urbes et moenia adgredimur? uicatim circumferentes bellum? quin urbes et moenia adgredimur? nullus iam exercitus Samnio praesidet; cessere finibus ac sibimet ipsi exsilium consciuere'. adprobantibus cunctis ad Murgantiam, ualidam urbem, oppugnandam ducit; tantusque ardor militum fuit et caritate ducis et spe maioris quam ex agrestibus populationibus praedae ut uno die ui atque armis urbem caperent. ibi duo milia Samnitium et centum punantes circumuenti captique et alia praeda ingens capta est. quae ne impedimentis grauibus agmen oneraret, conuocari milites Decius iubet. 'hacine' inquit 'uictoria sola aut hac praeda contenti estis futuri? uoltis uos pro uirtute spes gerere? omnes Samnitium urbes fortunaeque in urbibus relictae uestrae sunt, quando legiones eorum tot proeliis fusas postremo finibus expulistis. uendite ista et inlicite lucro mercatorem ut sequatur agmen; ego subinde suggeram quae uendatis. ad Romuleam ur
Abbreviated transcription (Latin):
sent. Rebellasse. quod pax seruientibus grauior q̃ liberis bellum esset.
Unam sibi spem reliquam in etruscis restare. Scire gentem italiae opu¬
lentissimam armis uiris pecunia esse. habere accolas gallos inter ferrũ
& arma natos. feroces cum suopte ingenio tum aduersus romanum po¬
pulum: quem captum abse auroq redemptum haud uana iactantes
memorent. Nihil abesse si sit animus etruscis qui porsenne quondam
maioribusq eorum fuerit quin romanos omni agros cis tiberim pulsos
dimicare pro salute sua non de intolerando italie regno cogant. Sai¬
nitem illis exercitum paratum instructum armis stipendio uenisse.
confestim sccuturos uel si ad ipsam romanam urbem oppugnandam
ducant. Hec eos in etruria iactantes molientesq bellum domi romanũ
urebat. Nam . s. decius ubi comperit per exploratores profectum san¬
nitium exercitum aduocato concilio. quid per agros inquit uagamur

Expanded text:
sent; rebellasse, quod pax seruientibus grauior quam liberis bellum esset; sent; rebellasse, quod pax seruientibus grauior quam liberis bellum esset; unam sibi spem reliquam in Etruscis restare. scire gentem Italiae opulentissimam armis, uiris, pecunia esse; habere accolas Gallos, inter ferrum et arma natos, feroces cum suopte ingenio tum aduersus Romanum populum, quem captum a se auroque redemptum, haud uana iactantes, memorent. nihil abesse, si sit animus Etruscis qui Porsinnae quondam maioribusque eorum fuerit, quin Romanos omni agro cis Tiberim pulsos dimicare pro salute sua non de intolerando Italiae regno cogant. Samnitem illis exercitum paratum, instructum armis, stipendio uenisse, et confestim secuturos, uel si ad ipsam Romanam urbem oppugnandam ducant. haec eos in Etruria iactantes molientesque bellum domi Romanum urebat. nam P. Decius , ubi comperit per exploratores profectum Samnitium exercitum, aduocato consilio 'quid per agros' inquit 'uagamur
Abbreviated transcription (Latin):
se cum ap. claudium collegam eloquentia ciuilibusq artibus hauddu¬
bie prestantem. Comitus perfectis ueteres consules ussi bellum in sã¬
nio gerere. prorogato in sex menses imperio. Itaq insequenti quoq¬
anno.l. uolunnio ap .cl. consulibus .P. decus qui consul in sanmo re¬
lictus a collega fuerat proconsul idem populari non destitit agros don¬
ec sannitium exercitum nusquam se proclio committentem postremo
expulit finibus. Etruriam pulsi petierunt. & quod legationibus nequic¬
quam scepe tentauerant id se tanto agmine armatorum mixtis terro¬
re praecibus acturos efficatius rati postulauerunt principum etruriae
concilium. Quo coacto per quot annos dimicent cum romanis expon
unt. Expertos esse si suis met ipsorum uiribus tollerare tantam molem
belli possent. Temptasse etiam haud magni momenti finitimarum gen¬
tium auxilia. petisse pacem a populo.r. cum bellum tollerare non pos¬

Expanded text:
se eum Ap. Claudium collegam, eloquentia ciuilibusque artibus haud duse eum Ap. Claudium collegam, eloquentia ciuilibusque artibus haud dubie praestantem. comitiis perfectis ueteres consules iussi bellum in Samnio gerere prorogato in sex menses imperio. itaque insequenti quoqanno L. Uolumnio Ap. Claudio consulibus P. Decius , qui consul in Samnio relictus a collega fuerat, proconsul idem populari non destitit agros, donec Samnitium exercitum nusquam se proelio committentem postremo expulit finibus. Etruriam pulsi petierunt et, quod legationibus nequiquam saepe temptauerant, id se tanto agmine armatorum mixtis terrore precibus acturos efficacius rati, postulauerunt principum Etruriae concilium. quo coacto, per quot annos pro libertate dimicent cum Romanis, exponunt: omnia expertos esse si suismet ipsorum uiribus tolerare tantam molem belli possent; temptasse etiam haud magni momenti finitimarum gentium auxilia. petisse pacem a populo Romano, cum bellum tolerare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
primo uocatum.Q. fabium consulem dicerent omnes centuri.e ap. clau¬
dius consularis candidatus uir acer & ambitiosus non sui magis honoris
causa ꝗͣ ut patricii recuperarent duo consularia loca cum suis tum toti¬
us nobilitatis uiribus incubuit se cum. Q fabio consulem dicerent. fa¬
bius primo de se eadem fere quae priore anno dicendo abnuere. Cir¬
cumstare sellam omnis nobilitas. orare ut ex ceno plebeio consulatũ
extra maiestatemq pristinam cum honori tum patricus gentibus rcc¬
deret. fabius silentio facto media oratione studia hominum sedauit.
facturum enim se fuisse dixit ut duorum patriciorum nomina recipe¬
ret si alium ꝗͣ se consulem fieri uideret. Nunc se suam rationem co¬
mitus cum contra leges futurum sit pessimo exemplo non habiturũ.
ta. L. uolunnius de plebe cum appio claudio consul est factus. prio¬
re item consulatu inter se comparati. nobilitas obiectare fabio fugis¬

Expanded text:
primo uocatae Q. Fabium consulem dicerent omnes centuriae, Ap. Clauprimo uocatae Q. Fabium consulem dicerent omnes centuriae, Ap. Claudius , consularis candidatus, uir acer et ambitiosus, non sui magis honoris causa quam ut patricii reciperarent duo consularia loca, cum suis tum totius nobilitatis uiribus incubuit ut se cum Q. Fabio consulem dicerent. Fabius primo de se eadem fere quae priore anno dicendo abnuere. circumstare sellam omnis nobilitas; orare ut ex caeno plebeio consulatum extraheret maiestatemque pristinam cum honori tum patriciis gentibus redderet. Fabius silentio facto media oratione studia hominum sedauit; facturum enim se fuisse dixit ut duorum patriciorum nomina reciperet, si alium quam se consulem fieri uideret; nunc se suam rationem comitiis, cum contra leges futurum sit, pessimo exemplo non habiturum. ita L. Uolumnius de plebe cum Ap. Claudio consul est factus, priore item consulatu inter se comparati. nobilitas obiectare Fabio fugis
Abbreviated transcription (Latin):
ne altero exercitu in tegro ini tactoq fessi opprimerentur. Et quia pas¬
sim in fugam dissipati sunt minor cedes ꝗ pro tanta uictoria fuit tria
a & uiginti. sannitibus apuli se ante proelium coniunxissent . ni .P. deci¬
us consul his ad maleuentum castra obiecisset. & tractos deinde ad cer¬
tamen fudisset. Ibi quoq plus fugae fuit q̃ caedis. duo milia apulorum
cesa. Spreto eo hoste decius in sannium legiones duxit. Ibi duo consu¬
lares exercitus diuersis uagati partibus omnia spatio quinq mensium
lterius consulis sex & lxxx. Nec ualli tantum ac fossarum uestigia
relicta. Sed multo aliis insigniora monumenta uastitatis circa regio¬
numq depopulantur. fabius etiam urbem cimetram coepit. Ibi cap¬
ta armatorum duo milia . cccc. caesi pugnantes ferme ad cccc.xxx. In¬
de comitiorum causa romam profectus maturauit eam rem agere. Cum

Expanded text:
ne ab altero exercitu integro intactoque fessi opprimerentur. et quia pasne ab altero exercitu integro intactoque fessi opprimerentur. et quia passim in fugam dissipati sunt, minor caedes quam pro tanta uictoria fuit: triaa et uiginti. Samnitibus Apuli se ante proelium coniunxissent, ni P. Decius consul iis ad Maleuentum castra obiecisset, extractos deinde ad certamen fudisset. ibi quoque plus fugae fuit quam caedis; duo milia Apulorum caesa; spretoque eo hoste Decius in Samnium legiones duxit. ibi duo consulares exercitus diuersis uagati partibus omnia spatio quinque mensum alterius consulis sex et octoginta; nec ualli tantum ac fossarum uestigia relicta sed multo alia illis insigniora monumenta uastitatis circa regionumque depopulatarum. Fabius etiam urbem Cimetram cepit. ibi capta armatorum duo milia nongenti, caesi pugnantes ferme nongenti triginta. inde comitiorum causa Romam profectus maturauit eam rem agere. cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes ducibus tribunis haud multo plus hostibus ꝗ̃ suis ex improuiso ante
signa euecti praebucrunt tumultus. Aduersus incitatas turmas stetit im¬
mota sannitium acies. nec parte ulla pelli aut perrumpi potuit. Et post
irritum inceptum erat recepti post signa proclio excesserunt. Creuit ex
co hostium animus nec sustinere frons prima tam longum certamen in¬
crescentemq fidutia sui uim potuisset ni secunda acies uissu consulis in
primam successisset. Ibi integre uires sistunt inuehentem se iam sanni¬
tem. & tempore improuisa ex montibus signa clamorq sublatus non ue¬
ro tantum metu terruere sannitium animos. Nam & fabius decium col¬
legam appropinquare exclamauit. & prose quisq miles adesse alterum
consulem adesse legiones gaudio alacres fremunt. Terrorq utilis ab roma¬
nis oblatus fugae formidinisq sannites impleuit. Maximeq territos

Expanded text:
tes ducibus tribunis haud multo plus hostibus quam suis, ex improuiso ante tes ducibus tribunis haud multo plus hostibus quam suis, ex improuiso ante signa euecti, praebuerunt tumultus. aduersus incitatas turmas stetit immota Samnitium acies nec parte ulla pelli aut perrumpi potuit; et postquam inritum inceptum erat, recepti post signa proelio excesserunt. creuit ex eo hostium animus nec sustinere frons prima tam longum certamen increscentemque fiducia sui uim potuisset, ni secunda acies iussu consulis in primum successisset. ibi integrae uires sistunt inuehentem se iam Samnitem; et tempore †inprouisa† ex montibus signa clamorque sublatus non uero tantum metu terruere Samnitium animos; nam et Fabius Decium collegam appropinquare exclamauit, et pro se quisque miles adesse alterum consulem, adesse legiones gaudio alacres fremunt; errorque utilis Romanis oblatus fugae formidinisque Samnites impleuit maxime territos