comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curasset. atq occultatum aque rentibus
minime inuenire fecis set : Vnde amplius
formidans id est uenera bilis senex & sciens
secorporo & aetate in firmissimum egra
secr&is litteris apud primatẽ epm̃ sedis
sacerdos acceder& agustinus & quȩ optaui
& rogituit satagens rescripto imp&rauit
Et postea p&ito aduisitandum. & adue¬
niente ad ecđat ipponiensem ꝯ Tunc
primatẽs numidiem egalio calamen se
adherant. & cdericis omnib: hipponien¬
sibus. & uniuerse plebii in opinatam
cunctis insinuat sucon uoluntatem
omnibq audientib gratulantib atq
id fieri ꝑficiq ingenti desiderio clamantb
epis copatum suscipore ⁊ Contra morem
dumq illi fieri solore ab omnib: suade¬
r&ur atq id ignara trans marinis & af¬
fricanis ecłe exemplis probar&uri Con
ioris loci ordinatione suscepit quod in se
postoa fiori non debuisse ut uiuo suo epo
ordinar&ur. & dixit & scripsit ꝓter

Expanded text:
curasset, atque occultatum a quaerentibus curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporumsacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi eaderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, comscopatus curam et majoris loci ordinationem suscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter
Abbreviated transcription (Latin):
multo tem̃pr illis conualescentib: her&icis
p̃cipueq rebabtitante donanti ꝑtemaiore
multitudine afrorum sed uota & praessa¬
& oppraessa iacebat & hoseius libros atq
tractatos mirabilidĩ gratia procodentes ac
profluentos instructos rationis copia atq
auctoritate scãrum scripturarum. Ipso quoq
her&ici concurrentes cum catholicis ingenti
ardore audiebant: & quisquis ut uoluit¬
& potuit notarios adhibentes eaquędice¬
bantur. excepta discribentes. & inde iam
ꝑ totum africȩ corpus p̃clara doctrina odosq:
sucuussimus xp̃i diffusa & manifestaẽ : Con¬
ficatur unum membrum. cum gaudent
ucclerius ceteris ex hoc amplius exultans
& dõ gratias agens de concesso sibi speciali
bene ficio metuere coepit ut est humanus
animus ne ab alic eccła sacerdote priuata
ad epis copatum quer&ur. & sibi aufer&ur:
Nam & id prouenisset. nisi hoc idem ep̃s
cognito ad locum secr&um cum transsire

Expanded text:
multo tempore illic convalescentibus haereticis, multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, conficatur unum membrum, congaudent Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire
Abbreviated transcription (Latin):
ciens ultimam conlaturum secum suis maio¬
ribus eaq̃ refellere non potuit prosecutuse:
& sibi forte dehis satis minime fecissent
suao animȩ consulturũ atq itt ab omnib
apud quos magnus & doctus uidobatur
nihilualiuis se. in suae secte assertione uidi¬
catus est: qua ille confusione affatus &ise¬
quenti tempore de ipponiensi ciuitate profec¬
tus ad eam amplius non remeciht aesiꝑ
memoratum di homine omniũ cordibus
uol qui aderant uelqui absentes illa quae
gesta sunt cognouerant. Errori ille ablatus
catholica est intimata acrotenta sincera
religio & docobat illepriuatim & publice¬
indomo & in eccła sclutis uerbum cũ omni
fiducia aduersus africanas herosos maxi¬
me que contra donatistas manicheos & pa¬
gitnos libris confictis. & repentinis sermo¬
nib: in effabilit̃ admirantib: xp̃ianis. & con¬
laudantib & hoc ipsum ubi poterant nonta¬
in africa eccła catholica exortaẽ caput quẽ

Expanded text:
ciens, ultimo collaturum se cum suis majociens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. Cin domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant non tamino, levare in Africa Ecclesia catholica exorsa est caput, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& spe quor in dm̃est. potest exoͬrari in doc¬
trina scna & contradicentes redarguere.
minime rerinuit: sed utrum. & iamille
hoc fieri uellor sclactus est Atilli confestim
adipsum fartunatum id d&ulerunt: peten¬
tes & exortantes ac fligiantes. qutt lid mi¬
nime recusar&: Sane qm̃ idem fartuna¬
tus itmapud carthaginem scm̃ nouerat
Agustinum Ad hucin eodem secum errore:
constitutum: Cum eodemegedi pauitabat:
uerum ta monsuorum maxime constantia
coactus. ac uere cundatus. p̃romisit in quo¬
minus se eẽ uenturum. Certamenq dispu¬
tandi subiturum: Vnde condictodie & loco:
uenerunt in unum concurrentibus quam
plurimis studiosis. turbq curiosis: & aꝑtis
notarii ttibulis disputatio coepta primo
& secunda finita est die: inqua ille mani¬
cheus p̃ceptor ut segestorum contin& fides
neccatholicã assertionẽ potuit uacuare.
nec manicheorum sectam ueritate subn gã
ualuit conpro bare: Sed responsione defi¬

Expanded text:
et spe quae in Deum est , potensque exhortari in docet spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione defi
Abbreviated transcription (Latin):
inorientalib: eccłus id exmore fieri. sciens &
certus : & utilitati ecłȩ consulens obtrecia¬
tium non curabat lingias. Dum modo factita¬
me cernebat: Vnde accensa & ardens
leucta suꝑ cando labrum lucerna omnibus
qui indomo erant lucebat. & postea curren
accepta ab ep̃ s potestate prbi non nulli onrã
ep̃is popula tractare coeperunt: Scina¬
in illa tunc h pponiensi urbem aniheorum
pestilentia quam plurimos ł aauet uł pero¬
ginos & infecerat & penetrauorat. sedu¬
cente & decipiente eiusdem heresis quodã
prb̃o nomine fartunato ibidem conuersante
atq manente : Interea ipponienses cuies
uel peregrini xp̃iani ttmcatholici quã &iã
do natiste: ad eunt prb̃m acde poscunt ut illũ.
hominem manicheorum prbm quem doctũ
credebtant uider&: Et cum eodem delege
tractar& quod idem ut scriptum : paratus ad
responsionẽ omni poscenti serationẽ defide

Expanded text:
in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitase cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currentaccepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coeperunt in illa tunc Hipponensi urbe Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiam Donatistae adeunt presbyterum, ac deposcunt, ut illum hominem Manichaeorum presbyterum, quem doctum credebant, videret, et cum eodem de Lege tractaret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide
Abbreviated transcription (Latin):
intta eccła mox instituit: Et cumdĩser¬
uis cuuere coepit secundum modum & re¬
gulam : sub scĩs apłis constituttm : Maxime
ut nemo quicquam proprix̃ in illa socia&ate
haber& sed eis essent omnia communia
& distribuer& unicuiq sicut opus erat.
quodicamipse prior fecerat : dumde trans¬
marinis d sua remeasset : Sc̃s uero
ualerius ordinator eius. ut erat uirpius
& dm̃timens exultabat & dõ gratias¬
agebat suas excuditas ad nõ fuisse p̃ces
quasse frequentissime fudisse narratur:
Vt sibi diuigitus homo concoder&urtalis.
qui possta uerbo dĩ & doctrina salubri
eccła dñi acdificare: Cui rei se homonatu¬
ra grecus minusq latina lingua & litteris
instructes minus utilem ꝓuidebat. & idẽ prbo
potestatem dedit coram se in eccła euangeliũ
p̃dicandi ac frequontissime tractandi: Contra
usum quidem & consu&udinẽ affr̃.carum
eccłarum : Vnde & icim non nulli epĩ detra¬
hebant : Sed illeuir uenerabilis ac prouidus

Expanded text:
intra ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratiasagebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus
Abbreviated transcription (Latin):
iabulus
sacrata im dño mens refugit. &ut
innullo ap̃ceptis euangelicis actus
mar tyrii deuiaret. quibus decli¬
nare persecutionis impetum ut
ꝑmittimur. uł iubemur abira¬
se furentis iudicis paulisꝑ occul¬
uit. Quicum eum corripi proti¬
nus offerriq iussisset. neq facilis¬
inuestigatio ad procuratam late¬
bram perueniret. Crudilissimis
poenst ministris ut ubi repertum
Quodhubibeato genesio uł occultis
nuntus ułrumore conꝑtumest.
diuersa latendi loca ut exitus docet
non infirmitate sp̃s Sed carnistre¬
pidationemutauit.: atq: interim licet
suꝑ fluum deprȩ sumpte sider confir¬
matione sollicitus qm̃nandum erat
donum baptismatis postulauit. Sed
ille fortusse temporis angustiis
impeditus.
sumptionem eti am huius muncris
decret prumpta proxp̃oeruores. es¬

Expanded text:
abulis sacrata iam domino mens refugit. et, ut in nullo a praeceptis euangelicis actus martyris deuiaret, quibus declinare persecutionis impetum uel permittimur uel iubemurse furentis judicis paulisper occuluit. Qui cum eum corripi protinus offerriqinuestigatio ad procuratam latebram perueniret, crudelissimis poenae ministris, ut ubi repertus quod ubi beato Genesio uel occultis nuntiis uel rumore compertum est, diuersa latendi loca, ut exitus docet, non infirmitate spiritus sed carnis trepidatione mutauit. Atque interim, licet superfluo de praesumpta fidei confirmatione sollicitus, quoniam necdum erat donum baptismatis postulauit. sed ille uel temporis angustiis impeditus usummationem etiam huius muneris daret prompta pro Christo cruoris ef
Abbreviated transcription (Latin):
opus bonum paratũ : in omni loco diuina go¬
ecłł ipponensi catholica Valeriũs sc̃s epis¬
copatũ gerebat: quicum flagitante ecclosiast
necessitate : de prouidendo & ordinando prb
ciuitati plebemdĩ ad loquer&ur. & exortardu
Iam scientes catholici sci agustini ꝓpositum. & di¬
trinam manu in iectã qm̃ & idem in populo
securus & ignarus quid futurum esset a dstobi
Colebat cuit̃ laicus ut nobis dicebat ab eis tan
ecłis quȩ non haberent epõs suc̃ obtendere p̃senti
Fum ergo tenuerunt: & ut intalib: cons Etũ eli
Ep̃o ordinandum intuler̃: Omnib id uno conse¬
su & desiderio fieri ꝑficiq petentib magoq
studio & clamore flagitantib ubertim eo
flente non nullis quidom lacrimas eius ut nobi
ipse r&ulit. Tunc suꝑbȩ interpretantib
tamquam eum consolantib acdicentib qua
& locus prb̃i lic& ipse maiora dignuscõ
propinquare itimen episcopatui : Cum illi

Expanded text:
opus bonum paratum , in omni loco divina geopus bonum paratum , in omni loco divina geEcclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, c
Abbreviated transcription (Latin):
oranti intellecta reuelabat & p̃sentes. & ab¬
sentes sermonib ac libris docebat: Contigit
forte eodem tempore. ut quidam exhis quos
dicunt agentes in reb apud hi ponẽ rogibm
constitutus. benexp̃i anus dm̃q timens. Con¬
pta eius bona sama M: doctrinã desidera¬
r&. Atq: obtar& eum uidero. promitten s
posse mundi huius om̃s contempnere. cup¬
ditates atq ir lecebras : Si a liquando ex
eius orei diuerbum audire meruisset: qui
cum ad se fideli fuisset relatione delatuim
liberari animam cupiens abhuius uitae per¬
culis. mortemq aeternam ad memoratam.
ultra atq confestim uenit ciuitatõ & ho¬
minẽ uisum ad loquutus frequentius. atq
exortatus est quaontũ ds̃ donabat ut quod eło
uouerat reddidisset. Haec seille dedie
indiem facturum pollicebat: Nectam en in
eus tunc hoc impleuit p̃sentia sed uacare
utiq & in ane eẽ non potuit quod ꝑta leuas
mundum. & in honore uti led ño & cidomne

Expanded text:
oranti intellecta revelabat; et praesentes et aboranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne
Abbreviated transcription (Latin):
quoddicit. Iterum dñs. idem uirsẽs facere
cupiens Sius eẽ ꝑfectus uende omnia
quae habes & da pauperib & habebis
thesciurum in caelis. & ueni sequere me:
& suꝑ fidẽ fundomentũ aedificare deside¬
rans non ligna foenum. & stipulum. sed
aurum. argentum & lapidesp̃tiosos xerat
tunc annis maior triginta sola superstite
matre. Sibiq adberentẽ: & desuscepto
cuis proposito seruiendidõ. amplius quainde
carnis nopotibus exultante : Na meius pat̃.
Antea defunctus erat: renuntiauit &iã.
scholasticis quos r&horicã docebat: ut sibi
magistrum alium prouiderent Eoquod
cepta gratia. cum aliis ciuibus & a micis
suis dõ parit̃ seruientib ad africã. & pro¬
pria domum agosq remeare : Ad quos
ueniens & in quib constitutus ferme triennio
herebant dõ uiuebat. ieunus orationibus
bonis oporibus in legedm̃ meditans. die ac
nocte Et dehis quȩsibids̃ cogitanti. atque

Expanded text:
quod dicit iterum Dominus, idem vir sanctus facere quod dicit iterum Dominus, idem vir sanctus facere cupiens: Si vis esse perfectus, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod ercepta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio,haerebant, Deo vivebat, jejuniis, orationibus, bonisque operibus, in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque
Abbreviated transcription (Latin):
atq pcuilatim: beresis illa miserationo di¬
diuina eius exanimopulsaẽ: Protinus que
in fide catholica confirmatus proficiendi
in religione eidem amoris. ordinatus est:
Quo propinquante ibi diebus sc̃ĩs pasche
scilutis aquã ꝑciper& & factum est
diuina prestante opitulatione: utꝑillum
tantum actalem antestitẽ. Ambro sium &
doctrinã salutarẽ eccłȩ catholicȩ & diuina
ꝑciper& sacramenta : Moxq exintimis cordis
medullis : spem om̃nẽ quã habebat in sacculo
dere liquit:. Iam non uxorem non flios carnis¬
non diuitias non honores scłi querens. sedđõ¬
cum suis seruire statuit. & in illo. et exillo.
pus illo grege eẽ studens. quem dñs alloquit
dicens Nolite timere pusilbos grex qm̃ con¬
placuit patriuro dareuobis regnum Uendite
quȩ possid&is & date elemosynã : facite
uobis sacculos non u& erescentes thescuirum
non deficientẽ in caelis & c& era. Etillud

Expanded text:
atque paulatim haeresis illa miseratione atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatione, ut per illum talem ac tantum antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et diperciperet Sacramenta. Moxque ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo dereliquit. Jam vero non uxorem, non filios, non carnis divitias, non honores saeculi quaerens, Decum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non deficientem in coelis , et caetera. Et illud
Abbreviated transcription (Latin):
laribus litteris eruditus ad primȩ om̃nib:
uidelic& disciplinis inbutus quas libera¬
los uocant : Nam & grammaticã prius
in sua ciuitate: &r& oricam in affricae
capite: cartagine postea docuit: Conse¬
quenti & iam tempore transmare inurbe
roma & cipud medio lanum ibinuno
imperatoris ut lentiniani minoris ualens
constitutus: Inqua urbe tuncepis copatũ
aministrabat acceptis simusdõ. & inopti¬
mis uiris p̃clarissimus sacerdos ambrosius:
huius inea uerbidĩ p̃dicatoris. frequen¬
tissim is in eccła disputationib: calstans
in populo intendebat suspensus atq ad fix¬
sus: Uerum aliquando manicheorum
apud carthaginẽ ada lescens fuerat errore
seductus : & ideo c&eris suspensior aderat
Nequid uel proipsa: ł contra ipsam heresẽ
dicer&ur : & prouenit dĩ liberatoris le¬
mentiã sui sacerdotis corꝑtraciantis ut con¬
tra illum errorem indicontis legissolue¬
rentur quaestiones: Atq ita edoctus sensi

Expanded text:
laribus litteris eruditus apprime, omnibus laribus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. quomunus huius modi. a me a reptũ.
ha geram. & ꝑ agam. nec patris luminum
offendam ueritatẽ ne bonorum. ecłȩ filio¬
tum ulla exparte fraudaro uidear caritatẽ:
nec adangam o me omnia insinuare.
Quac idem beatissimus agustinus in sius con¬
fessionũ libris desem& ipso quadis ante
ꝑ̃ ceptã gratiã fuerit. qualis quȩ iam sum¬
ta uiuer& : designauit: Hoc enim facore
riae ut amenihilo fallens: sed laudẽ
non sucim. sed suidnĩ de propria libe¬
ratione. ac munere quaerens. ex his
uidelic& quȩ̃ iam preperat. & frat̃nas
praecos poscens dehis quae accedere cupi¬
ebat : Sacra mentum igitur regis ut an¬
golica auctoritate probatũ est. bonũ est
abscondere opera cait̃ dnĩ reuelare &
confiteri. honorisicũ est exprouintia
ergo africana ciuitate tage tensi denu¬
mero curia lium parentib onostis & xp̃ica¬
nis. progenitus erat altusq ac nutritus
eorum cura & diligenti& inpensisq secu¬

Expanded text:
tatem, quo munus hujusmodi a me arreptum tatem, quo munus hujusmodi a me arreptum ita geram et peragam, ut nec Patris luminum offendam veritatem, nec bonorum Ecclesiae filiorum ulla ex parte fraudare videar charitatem. Nec attingam ea omnia insinuare, quae idem beatissimus Augustinus in suis Confessionum libris de semetipso, qualis ante perceptam gratiam fuerit, qualisque jam sumpta viveret, designavit. Hoc enim facere ens, et jam nullum fallens, sed laudem non suam, sed sui Domini, de propria liberatione ac munere quaerens, ex iis videlicet quae jam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sacramentum igitur regis, ut angelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere: opera autem Domini revelare et confiteri, honorergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis nis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secu
Abbreviated transcription (Latin):
nę ꝑfidem trinitatis foruire decreui:
& antea inuita laicorum. & nunc in of¬
ficio ep̃orum: studens exquali cumque
accepto ingenio. & sormone aedifica
mi agustini. que in eodem uidi: ab eoq
audiui minime r&icere : Idenim &iam
antonos factitatum suisse areligio sissimis
scae matris ecłȩ catholicae uiris legimus
& conperimus : quidiuino afflati spũ sermo¬
ne propriao atq stilo & curib: & oculis scire
uolentium : dicendo & scribendo similia
studiosorum notitiȩ intulorunt. Quales
quantiq: uiri. ex comunidm̃i gratit in reb
humanis & uiuere: & usq insinẽ obitas
ꝑseuerare meruorunt : Idcirco ipsequoq
dispensatorum omnium minimus fide
non ficta qui dño dominantium omnibq
bonis seruiendum & placendum ẽ fidelib:
Dep̃dicti uenerabilis uiri. & exortu & pro¬
cursu. & debito fine quae ꝑ eum didici. Et
exꝑtussum quam plurimis annis eius in he¬
rens caritati ut dño donauerit explican¬
dum suscepi: Uerum sum mã quȩso maies¬

Expanded text:
er fidem Trinitati servire decrevi, et antea in vita laicorum, et nunc in officio episcoporum, studens ex qualicumque accepto ingenio et sermone aedificatmi Augustini, quae in eodem vidi, ab eoque audivi, minime reticere debeo. Id enim etiam ante nos factitatum fuisse a religiosissimis sanctae matris Ecclesiae catholicae viris legimus et comperimus, qui divino afflati Spiritu, sermone proprio atque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae intulerunt, quales quantique viri ex communi Domini gratia in rebus humanis, et vivere, et usque in finem obitus perseverare meruerunt. Idcirco ipse quoque dispensatorum omnium minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bonis serviendum et placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et procursu, et debito fine, quae per eum didici, et expertus sum, quam plurimis annis ejus inhaerens charitati, ut Dominus donaverit, explicandum suscepi. Verum summam quaeso majes
Abbreviated transcription (Latin):
urbumat coleius regnum ꝑ
& de posito dia dematȩ capitis. & pur pur
coepit apłm hondosorere: Interea
pontificos abierun ad astiagen regem
qui templa nr̃a sibi iundicat. & deos nr̃os
refer
uiros aarmatos cumpontificib: ut ubi¬
cumq inuenirent apłm. uinctũ illũ per¬

Expanded text:
 regnum, et, deposito diademate capitis cum purpura, coepit apostolo adhaerere. Interea se collegerunt, ac ad Astyagem regem qui templa nostra sibi vindicat et deos nostros referrviros armatos cum pontificibus ut ubi invenirent apostolum, vinctum sibi per
Abbreviated transcription (Latin):
Beati in nocenti murtyris membra rho¬
decnus reueluuit: Iugienim nm¬
elu iuue. uicinum. in se cuespitẽ m
uergens religiosu quudũ soliper nicie
ud sepulturam martyris fumula trix undu
bens nonideo asinuterrae protulit ut gur
gitus sui procelle de merger& sed obglo¬
riosum deuocione intra ambitum basilicae
c&eris murtyribus suepulture p̃ciperit
tionis domiciuno genuuensi & grato agus
uocio & luudib frequentu mͥ¬

Expanded text:
beati innocenti membra| martyres rhobeati innocenti membra| martyres rhodanus reuelauit. Iugi enim eluuii ui| cinum in se cispitem uergens relegiosa quadam soli| perniciae ad sepultura martyris famulatrix un| da bens non ideo a sino terrae protulit. Vt in gur| gitis sui procella dimergerit. Sed ob gloriosa deuotione| intra ambitum basilice ceteris martyribus se| pulturae praeceperit e recordationis domiciano genauensi| et grato agustuotione et laudibus frequentam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uel die dominico ecclesiue solus de esset uel
illud sabricue opus sc̃msuscipere gentilis
auderet: quod uđo misericordit̃ ascĩs factum
confirat ut fuber ille conster natus & tritus
suluturo sibi nomen poposcerit: statimq:
xp̃ianus effectussit neq illud inscõrum mi¬
raculis p̃t̃ mittam quod per inde clurum
atq omnibus notum est
Muter familius. quin cii.
egreguatq honoratiuiri cum ita puralysi
fuis sec obstricta ut ei &iũ pedum usus nec¬
gar&ur auro suo ut illic ꝑ multum itineris
spatium deferetur poposcit: Quicum ꝑue¬
nisset scõrũ martyrum busilicue famulin¬
tium macnib in luta pedib uddiuersoriũ¬
redȩit. Ac su nitati dep̃ mortuis. restituta
menbris miraculũ suum ipsa circũ tulit:
que uel inpurgatione duemonum uel inre¬
liquis curationib: cotidiue illic persc̃õs suos
dñi uirtus operatur Neq enim hoc omit¬
tendum est. quod ꝑ longum temporis tractũ

Expanded text:
quod uel die dominico ecclesiae solus deesset uel quod uel die dominico ecclesiae solus deesset uel illud fabricae opus sanctum suscipere gentilis auderet. quod adeo misericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen poposcerit statimque Christianus effectus sit. Neque illud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clarum atque omnibus notum est. mater familias -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo cum peruenisset sanctorum martyrum basilicae famulantium manibus inlata pedibus ad diuersoriurediit. Ac sanitate de| praemortuis restituta membris miraculum suum| ipsa circumtulit. Que uel in purgatione daemonum . uel in reliquis| curationibus cottidiae illic per sanctos martyres domini uir| tus operatur. Neque enim hoc omitendu est quod per| longum temporis tractum
Abbreviated transcription (Latin):
arolam flumen neq longe areno positum: opere
p̃tium est &iũ illud. indicare qui de inde maximi¬
anum trucem tyrannum exitus consecutus. sit.
Cumdis positis insidus genero suo constantino. tunc
regnum tenente mortẽ molir&ur dep̃hensodole
illius apud mussiliũ cuaptus: nec multo post stran¬
gulatus tetrimoq hoc supplicio affectus ĩpiã uitã
post multos passionis annos
cõteodoro huius loci ep̃oreuelatu traduntur
Inquorum honorem cum ex truere ur busilicu
quue uastenunc. adiunctarupi. uno tantum
lutere addinis iacet .: Quid miraculi tunc appttru¬
erit. Nequa quã tacendum. puttiui: Accidit ut
inter reliquos artifices qui inuitati conuenisse
ad hoc opus uidebantur. quidum ad ẽẽ. fuber
quemudhucgentilem esse constur&: hic cumdo¬
minicodie quoceteri ud expectunda diei cius sesta
abs cesserant in fabrica solus substetis sec.
cic distenditur. Et uisibilit̃ turbum murty¬
rum cernens uerberatus. &iã increputur

Expanded text:
Arulam flumen neque longe a Rheno positum. Operae Arulam flumen neque longe a Rheno positum. Operae pretium est etiam illud indicare qui deinde Maximianum trucem tyrannum exitus consecutus est. cum dispositis insidiis genero suo Constantino tunc regnum tenenti mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec multo post strangulatus teterrimoque hoc supplicio adfectus impiam uitam post multos passionis annos Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis iacet, quid miraculi tunc apparuerit, nequaquam tacendum putaui. accidit, ut inter reliquos artifices, qui inuitati conuenisse ad illud opus uidebantur, quidam adesset faber quem adhuc gentilem esse constaret. hic cum dominico die quo ceteri ad exspectanda diei illius festa discesserant in fabrica solus substitisset, cia distenditur et uisibiliter turbam martyrum cernens uerberatus etiam et increpatus,
Abbreviated transcription (Latin):
b ium conluudat semꝑ incudis dũm
dm̃ subu oth: Uictor aũt murtor
noc legionis. eiusdem fuit neque miles sed
demeritue ium mili tiue ueteranus hic
cum iter agens subito in cidis set. in hos
qui pussim epulabantur luetimur tyrũ
spolus atq ab his ad conuescendim inuita¬
tus Prolutũ ab exultuntib peror diñe
cuusũ cognouis sit acdetestutus
cen ui ucis decostatus. quuc conuiuiũ
refugiebat. Requirentib: quȩ ne & ipse forsitan
xp̃i anus essit xp̃i anum sesemper futurum res¬
pondit. Acstatim ab inruentibus interfectus
ceterisq: martyrib: in hocloco sicut morte ita
&iũ honore coniunctus ẽ : haec nõbistantum
denumero isto martyrum conꝑta sunt nomima¬
id est beutissimorum mauritii. ex superii. candidi.
sed in libro uitae scripta sunt Ex haec eadem
legione fius sedicuntur. & iamilli martyres
ursus & iuictor quos salo dero passus fama confir¬
mat Sulodorum uero. castrum est supra

Expanded text:
bus iam conlaudat semper in caelis dominum bus iam conlaudat semper in caelis dominum deum Sabaoth. Uictor autem martyr nec legionis eiusdem fuit neque miles, sed emeritae iam militiae ueteranus. hic cum iter agens subito incidisset in hos qui passim epulabantur laeti martyrum spoliis atque ab his ad conuescendum inuitatus prolatam ab exultantibus per ordinem causam cognouisset, ac detestatus conuiuas detestatusque conurefugiebat. Requirentibusque, ne et ipse forsitan christianus esset, christianum se et semper futurum esse respondit ac statim ab inruentibus interfectus est ceterisque martyribus in eodem loco sicut morte, ita etiam honore coniunctus est. 13. Haec nobis tantum de nutnero iid est beatissimorum Mauricii, Exsuperii, Candidi sed in libro uitae scriptasunt. ex hac eadem legione fuisse dicuntur etiam illi martyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝙ passim gludiis. non redumantes
ter uices ꝑ sẽcutorib p̃bentes. & iugulũ
ꝑcussorib uel intacctum corpus offerentes
Honuel ipsa suorum multitudine non
tur ad serere iustitiae cuisam sed hoc so¬
lum reminis centes. seillum confiteri
qui nec recla mando ad occisionem duc¬
tus ẽ & tamquum agnus non aperuit os
suum Ipsi quoq tam quã grex do mini¬
cus ouium lunia rese tamquam ab inru¬
bentibus inmortem corporib piorum
sluxerunt que p̃tiosi sanguinis riui. Quue
umquũ rabies absq bello tantã humano¬
rum corporum stragem dedit. quueferitas
ex sententiu suatot simul perire uel reos
iussit. Neuistipunirentur. multitudo
non obtinuit Cum inultirum eẽ soleat
qđ multitudꝰ delinquid. Hacigitur
crudelitate inmu nissimi tyrannĩ confec¬
tus ẽ ille sc̃õrum populus. Qui contem sit
rem p̃sentium. obspem futurorum. sic
int̃ fectu ẽ illu plune angeliculegio. quue
ut credim: cum illis atgelorum legioni¬

Expanded text:
itaque passim gladiis, non reclamantesitaque passim gladiis, non reclamantesceruices persecutoribus praebentes et iugulum percussoribus uel intectum corpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non tur adserere iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri qui nec reclamando ad occissionem ductus est et tamquam agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ouium laniari se tamquam ab inruic procumbentibus in mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui. quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane angelica legio quae, ut credimus, cum illis angelorum legioni
Abbreviated transcription (Latin):
funera non fleuimus non doluimus. sed potuis
luuduuimus & gaudio ꝑsecuti sumus quiu
digni habiti essent puti ꝓdño dõ eorum
& nunc non nos. uł haec ultime iutae necessitas
in rebellionem coegit:: Non nos aduersum te inpe¬
rator armauit ipsa saltim que fostissimaẽ in pe¬
riculis desperatio tenemus a irma & non re¬
sistim: quiui mori quũ occidere sitis maliui¬
musT Et in nocentes interire quam
noxii. uiuere p̃ optamus: Siquid in nos ul¬
traestatueris siquid adhuc iusseris si qutid
ad moueri sigis tormenta serrum subire
purati sumus xp̃ianos. nos patemur ꝓsequi
xp̃i anos non possumis Cum haectaliu
maximiunds audis set obstinatos quae insi
demxp̃i cerner& animo uirorum qu¬
des perans glorrosam eo rum constantia posse
reuocari una sententia int̃ficiom̃s decreuit.
iub& : quicum missi adbeatissimam legtionẽ
uenis sent stringunt iuscõs. Impium ferrõ
mori nonre cusantes: unta camore caedeba ꝗͣ

Expanded text:
funera non fleuimus, non doluimus, sed potius funera non fleuimus, non doluimus, sed potius laudauimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni habiti essent pati pro domino deo eorum. et nunc non nos uel haec ultima uitae necessitas in rebellionem coegit, non nos aduersum te, imperator, armauit ipsa saltim quae fortissima est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes interire quam noxii uiuere praeoptamus. si quid in nos ultra statueris, si quid adhuc iusseris, si quid admoueris, ignes, tormenta, ferrum, subire parati sumus. Christianos nos fatemur, persequi Christianos non possumus. Cum haec talia Maximianus audisset obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse reuocari una sententia interfici omnes decreuit iubet. Qui cum missi ad beatissimam legionem venissent, stringunt in sanctos impium ferrum , mori non recusantes vitae amore. Caedebantur
Abbreviated transcription (Latin):
ostem manos quas sanguine in nocentium cru¬
entare nefasducimꝰ: Dextere istȩ pugnare
aduersum impios atq dinimicos sciunt
luniare pios & cues nesciunt: Meminimꝰ nos ꝓ
cuub potius. quam aduersus ciues ar masum sis se
Pugnauimus semꝑ ꝓiustitia propiaetate.
pro in nocentium salute: Haec sierunt hac¬
tenus nobis praetia periculorum: Pugnauimus
proside quã quo pucto conser uubimus tibi
si hancđo nr̃o non exhibemꝰ: Iurauimꝰ primum
in sacram̃ita diuinu. Iuraum de inde insa¬
cram̃ta regiu Nihil nobis desecundis cre¬
dus ne pes se est si primã ꝑrumpimus xp̃ianos
udpoenum ꝑ nos requiri iubes: Iamtibi ex hoc
alii requirendi nen sunt: habes hic nos confiten¬
tes dm̃patrẽ auctorem omnium. & filiũ eius
iħ m xp̃m dm̃ credimꝰ  Vidim laborum pericu¬
lorum que nostrorum sotios. nobis quoq: eorum
sanguine adsꝑsis. truciduri ferro & tam̃
scĩs simorum commilitonum mortis & fratrũ

Expanded text:
hostem manus, quas sanguine innocentium cruhostem manus, quas sanguine innocentium cruentare nefas ducimus. dexterae istae pugnare aduersum impios atque inimicos sciunt, laniare pios et ciues nesciunt. meminimus nos pro ciuibus potius quam aduersum ciues arma sumpsisse. pugnauimus semper pro iustitia, pro pietate, pro innocentium salute; haec fuerunt hactenus nobis, pretia periculorum. pugnauimus pro fide. quam quo pacto conseruabimus tibi, si hanc deo nostro non exhibemus ? iurauimus primum in sacramenta diuina; iurauimus deinde in sacramenta regia, nihil nobis de secundis credas necesse est,. si prima perrumpimus. Christianos ad poenam per nos requiri iubes. iam tibi ex hoc alii requirendi non sunt, habes hic nos confitentes deum patrem auctorem omnium et filium eius Iesum Christum deum credimus. uidimus laborum periculo rumque nostrorum socios nobis quoque eorum sanguine aspersis trucidari ferro et tamen sanctissimorum conmilitonum mortes et fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
num. & iũ martyrum exem plu ingerens
Prosacra mento xp̃i aꝓdiuinis legib si ita
neces sitas ferr& omnib: & mori endũ
suadebat. sequendos que ummonebat
sotios illos & contuber nales suos qui
iam in caelo prȩcesserant Ilugrabat
enim ium tunc in beatissimis iuris: mar¬
tyrui gloriosus ardor : his itaq: primo¬
rib suis atq auctorib animuti maxi¬
miano insania Adhuc. aestuanti.
mandutu mittunt: Sicut piu itu & for¬
tiu quueferuntur fuisse in hoc modo:
Milites sumus imperator tui. sedta men ser¬
ii. Quodlibere confitemur dĩ tibi militi¬
Adebenius illi in nocentiã: Atestipendiũ
iuboris accemus ab illo uitae exordium
sumsimus Sequi imperatorẽ in hoc uu¬
nequu quã possumus ut auctorem
torem ułlis nolis. & tuum si non intam funes tacon¬
pellimus ut hunc ossendamus tibi ut fecimus hacte¬
nus ad huc puribimus sin alit̃ illiparebimus poti¬
us quamtibi Offerimꝰ nostras inquem libe

Expanded text:
num etiam martyrum exempla ingerens; num etiam martyrum exempla ingerens; pro sacramento Christi, pro diuinis legibus, si ita necessitas ferret, omnibus et moriendum suadebat sequendosque admonebat socios illos et contubernales suos qui iam in caelum praecesserant; flagrabat enim iam tunc in beatissimis uiris martyrii gloriosus ardor. his itaque primoribus suis atque auctoribus animati Maximiano insania adhuc aestuanti mandata mittunt, sicut pia, ita et fortia quae feruntur fuisse in hunc modum: Milites sumus, imperator, tui, sed tamen serui, quod libere confitemur, dei. tibi militiam debemus, illi innocentiam. a te stipendium laboris accepimus, ab illo uitae exordium sumpsimus. sequi imperatorem in hoc nequaquam possumus, ut auctorem um auctorem uelis nolis tuum. si non in tam funesta conpellimur, ut hunc offendamus, tibi, ut fecimus hactenus, adhuc parebimus; sin aliter, illi parebimus potius quam tibi. offerimus nostras in quemlibet
Abbreviated transcription (Latin):
multus in cistris exoritur ad fir mantiũ
num quam seulli in haec tam sa crilega
uinis teria cessuros. idolorumꝓ finds semper
cultu institutas. unum se a & nitatis dm̃ cole¬
re.Ad extremum periresatius esse
Quã ad uerꝰium xp̃i anum sidem uenire
hisde inde conꝑtis maximianus omni
belua cruentior. rursus ad ingenii sae urã
redi. atq imperat. ut iterum decimus eorũ
mortidetur:. Ceteri nihil ominus ad haec
quue sꝑnerent. conpellerentur: Qui¬
b iussis denuoincas tra ꝑ latis segre¬
gatus atq: ꝑcus sus ẽ qui decimus sortẽ
obue nerat Reliqua uero semili¬
tum multitudo mutuosermone instiga¬
but : Vt itam p̃daro operepersis terent
Incimentum tamen maximum fider in illo
tempore penes sc̃m mauritium fuit pri¬
mi cerum tunc sicut traditur legionis
eius. Quicum exuperio. ut in exer cituap¬
pellant campidoctore & cundidose¬
natore militum. Accedebut eortando
singulos & monendo fideliumq commilito¬

Expanded text:
multus in castris exoritur adfirmantium multus in castris exoritur adfirmantium numquam se ulli in haec tam sacrilega ministeria cessuros, idolorum se profana semper cultu institutos unum se aeternitatis deum colere; extrema experiri satius esse quam aduersum Christianam fidem uenire. his deinde conpertis Maximianus omni belua . cruentior rursus ad ingenii sui saeuitiam redit atque imperat, ut iterum decimus eorum morti detur et ceteri nihilo minus ad haec quae spernerent conpellerentur. quibus iussis denuo in castra perlatis segregatus atque percussus est qui decimus sorte obuenerat; reliqua uero se militum multitudo mutuo sermone instigabat, ut in tam praeclaro opere persisteret. Incitamentum tamen maximum fidei in illo tempore penes sanctum Mauricium fuit primicerium tunc, sicut traditur, legionis eius qui cum Exuperio, ut in exercitu appellant, campi doctore et Candido senatore militum accendebat exhortando singulos et monendo fideliumque conmilito
Abbreviated transcription (Latin):
milib Agenauensi urbe ab est: quat tuor de¬
cim uero milib: distit e capite limanni lacus.
quo influit rhodanus. locus iste : lam int̃ alpina
iuga inualle situs ẽ: Ad quem ꝑgentib
difficili transitu. asperum atq artum it̃ pandit᷑
Infestus namq rhodanus saxosi montis rocdi¬
cib uix ꝑuium uiantib aggerem reliquid
Cuictis trans missis quue angustiarum faucib
subito nec exigiis int̃ montium. rupes: tampus.
aperitur: In hoclegioscã consederat: Igitur
sicut supradiximus. cognito maximianus
thebeorum responso p̃cipiti ira feruidus ob
nec lecta imperia decimum quemq: exeadem
legione gludioferiri iubet: Quosacilius
ceteri regiis p̃ceptis territi metucederert.
pedenti gratis que mandatis edicit ut reli¬
qui in ꝑsecutionem xp̃ianor m cogantur
Ubi uõ ad thebeos denuntio iterata ꝑuenit
Cognitum que abeis est̃ in iungis ibirur sum
executiones ꝓfinas Uociferatio passim actu¬

Expanded text:
milibus a Genauensi urbe abest, quattuordemilibus a Genauensi urbe abest, quattuordecim uero milibus distat a capite Lemanni lacus quem influit Rhodanus. locus ipse iam inter Alpina iuga in ualle situs est ad quem pergentibus difficili transitu asperum atque artum iter panditur. infestus namque Rhodanus saxosi montis radicibus uix peruium uiantibus aggerem reliquit. euictis transmissisque angustiarum faucibus subito nec exiguus inter montium rupes campus aperitur. in hoc legio sancta consederat. igitur, sicut supra diximus, cognito Maximianus Thebaeorum responso praecipiti ira feruidus ob neglecta imperia decimum quemque ex eadem legione gladio feriri iubet, quo facilius ceteri regiis praeceptis territi metu cederent, redintegratisque mandatis edicit ut reliqui in persecutionem Christianorum cogantur. ubi uero ad Thebaeos denuntiatio iterata peruenit cognitumque ab eis est iniungi sibi rursum exsecutiones profanas, uociferatio - passim ac tu
Abbreviated transcription (Latin):
militum quit hebei appellabantur
Legio aũt uocubatur : quue tunc sex mi¬
lũ ac sexcentos uires in armis habebat :
Hii in auxiliom maximia no ab orientis parti. IlI¬
b agciti uenerant uiri in reb bellicis strenui &
uirtute nobilis sed nobiliores inside ergo im¬
peratorem fortitudine. erga xp̃m de uogione
certabant. Euangelicip̃cepti patiam sub
arinis non in iemores roddeb quuedĩ eraes
dõ & quue cesaris cȩsari restituebant: Itaque
cum & hu sicut ceteri militum ad ꝑtrahendã
xp̃i anorum multitudinem desteͥnarentur
soli crudelitatis minis terium de tractare au¬
si sunt. atq huius modi praeceptis seobtẽ pe¬
raturos negant.. Maximianus uon longe
aberat Nam secirca octodierum iti ner̃e
fessus tenebatubicum ei ꝑnuntios delatum¬
esset legionem hanc aduersus mandata regia
instinctu indignationes exar sit sed prius mihi¬
quã reliqua commemorem situs loci istius relatio¬
m inserendus uidetur. locus hic sex aginta ferme

Expanded text:
militum, qui Thebaei appellabantur. militum, qui Thebaei appellabantur. legio autem uocabatur quae tunc sex milia ac sexcentos uiros in armis habebat. hi in auxilium Maximiano ab Orientis partibus acciti uenerant, uiri in rebus bellicis strenui et uirtute nobiles, sed nobiliores fide; erga imperatorem fortitudine, erga Christum deuotione certabant. euangelici praecepti etiam sub annis non inmemores reddebant quae dei erant deo, et quae Caesaris Caesari restituebant. itaque cum et hi sicut ceteri militum ad pertrahendam Christianorum multitudinem destinarentur, soli crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt atque huius modi praeceptis se obtemperaturos negant. Maximianus non longe aberat; nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat, ubi cum ei per nuntios delatumesset legionem hanc aduersum mandata regia instinctu indignationis exarsit. sed mihi priusquam reliqua conmemorem, situs loci eius relationi inserendus uidetur. Agaunus sexaginta ferme