comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad sapientiamtendere neq ipsã eẽsapientiã quod mrsterium eius bartat ntũ celebrat᷑
&pallio Senserunt hoc a dõ stoici qui & seruis & mulieribus filofo fandũ eẽ dixert᷑̃¬
Epicurus quoq qui rudes omnium litterarũ ad filosofiam inuitatitem plato qui
ciuitatem desapientibus uoluit componere. Conatiqui demsunt facere quodueritas
exigebat sed non potuit ultra uerbaꝓcedi. primũ qui a multis artibus opusestut
ad filo sofiam possit accedi discenda e istae cõmunis littere propt̃ usũ legendiq
intanta rerũ uari&ate nec disci audiendo possunt om̃ia nec memoria continer
ãmaticis quoq non parũ opere dandumest. utrectam loquen¬
dirationẽscias id multos annos auferat necesse est neoratoria quidẽ ignorandax.
ut ea quae didiceris ꝓferre atq: eloqui possgt: Geo m&ria quoq: ac musica & as¬

Expanded text:
ad sapientiam tendere, neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium ejus barba tantum celebratur et ad sapientiam tendere, neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium ejus barba tantum celebratur et pallio. Senserunt hoc adeo Stoici, qui et servis, et mulieribus philosophandum esse dixerEpicurus quoque, qui rudes omnium litterarum ^ ad philosophiam inuitat, item Plato, qui ciuitatem de sapientibus uoluit conponere. conati quidem sunt illi facere quod ueritas exigebat, sed non potuit ultra uerba procedi, primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit accedi.: discendae istae communes litterae propter usum legendi, quia in tanta rerum uarietate nec disci audiendo possunt omnia nec memoria contineri. maticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias; id multos annos auferat necesse est. ne oratoria quidem ignoranda est, ut ea quae didiceris proferre atque eloqui possis. geometria quoque ac musica et as
Abbreviated transcription (Latin):
daiudicibus multitudinẽ consulto ipsa fugiens: Non estergo sapientiasi ab hominũ
c& uaborr& quoniã sapientia si hominidataest sineullo discrimine omnibus da¬
ta est ut nemosit prorsus qui eã capere non possint: At illi uirtutẽ humane generi
da tã sicam plexantur ut soli omniũ publicobono frui uelle uide antur. tã inuidi
quã siuelint dilicareoculos auteffoderec&eris nesolem uideant. Nam quid est ali¬
ud hominibus negaresapientiam quã mentibus eorum uerũ acdiuinũ lum̃ auforro
Q uod sinatura hominis sapientiae capax est opotuit & ofices & rusticos & mulieres
& om̃is deniq: qui hu manã fomã gerunt doceriutsapiant. populũq exomnilingua¬
& conditione & sexu & a&atae conflari : Maximũ itaq: argum̃tum est filoso fiamneq:

Expanded text:
ia paucis contenta judicibus, multitudinem consulto ipsa fugiens. » Non est ergo sapientia, si ab hominum ia paucis contenta judicibus, multitudinem consulto ipsa fugiens. » Non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret: quoniam si sapientia homini data est, sine ullo discrimine omnibus data est, ut nemo sit prorsus, qui eam capere non possit. At illi virtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui velle videantur, tam invidi, quam si velint deligare oculos aut effodere caeteris, ne solem videant. Nam quid est aliud hominibus negare sapientiam, quam mentibus eorum verum ac divinum lumen auferre? Quod si natura hominis sapientiae capax est, oportuit et opifices, et rusticos, et mulieres, et omnes denique, qui humanam formam gerunt, doceri, ut sapiant; populumque ex omni linguat conditione, et sexu, et aetate conflari. Maximum itaque argumentum est, philosophiam neque
Abbreviated transcription (Latin):
Quaeaut̃ leuia sunt ut nebula fumus ignis a medio differant᷑ ut caelũ p&ant quid di¬
cã dehis nescio qui cũ semel aberrauerint constanter instultitia ꝑseuerant. & uanis
uana defendunt nisi qđ eos interdumputo aut iocicausa filo sofari aut prudenter & scor
mendacia defendenda suscipere quasi ut ingeniasua in malis rebus exerceant uel os¬
tendant: Acego multis argumentis ꝓbarepossẽ nullo modo fieri posse. ut caelũter¬
ra sit inferius nisi & liber iam conludendus ess&. & adhucaliqua restarent quȩ
magis sint praesentio perinecessaria : Et qm̃ singuloꝵ errores ꝑcurrere. non est
unius libri opus satissit paucaenumerasse ex quibus possit qualia s inte&era intel¬
legi. Nunc pauca nobis defiloso fia in cõmune dicenda sint. ut confirmatacausa
peroremus Sũ mus illenosterplatonis imitator existimauit filosofiã ñ eẽ uulgarẽ¬

Expanded text:
quae autem lenia sunt, ut nebula fumus ignis, a medio differantur, ut caelum petant. quid diquae autem lenia sunt, ut nebula fumus ignis, a medio differantur, ut caelum petant. quid dicam de his nescio, qui cum semel aberrauerint, constanter in stultitia perseuerant et uanis uana defendunt, nisi quod eos interdum puto aut ioci causa philosophari aut prudentes et scios mendacia defendenda suscipere, quasi ut ingenia sua in malis rebus exerceant uel ostendant. at ego multis argumentis probare possem nullo modo fieri posse ut caelum terra sit inferius, nisi et liber iam concludendus esset et adhuc aliqua restarent quae magis sint praesenti operi necessaria. et quoniam singulorum errores percurrere non est unius libri opus, satis sit pauca enumerasse, ex quibus possit qualia sint cetera intellegi. peroremus. Summus ille noster Platonis imitator existimavit philosophiam non esse vulgar
Abbreviated transcription (Latin):
mundie osq caolarunt portentos is quibus dã si mulacris quȩ astra eẽ dicerent¬
Hancigitur caeli rutunditatem illud sequebatur ut terrai medio siueius ess& inclusa
quod sutaess& &iã ipsã terrã globosimilem Neque enim condusũ tenere tener&ur¬
Si aut̃ rutunda &iã terraes s& necesse eẽ ut iomnis caeli partes eandem faciem gerat¬
Idest monte serigat. campostendat. maria consternat. quod siess& iã sequeba¬
tur illud extremũ ut nulla sit pars terraeq: non ab hominibus c&erisq: ani¬
malibus incolatur. sic pendulos istos antipodas caelirutunditas ad inuenitur : qđ¬
si quaeras ab his qui haec portenda defendunt. quo modo ergononcadunt omnia
in inferiorem illam cael ip artem hanc respondentrerum eẽnaturam. ut pondera
inmedium ferantur & ad mediũ conexa sint omnia. sicut radios uidemus in rota.

Expanded text:
mundi, eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerentmundi, eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerentHanc igitur coeli rotunditatem illud sequebatur, ut terra in medio sinu ejus esset inclusa. Quod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri posset, usi autem rotunda etiam terra esset, necesse esse ut in omnes caeli partes eandem faciem geratid est montes erigat, campos extendat, maria consternat. quod si esset, etiam sequebatur illut extremum, ut nulla sit pars terrae quae non ab hominibus ceterisque animalibus incolatur. sic pendulos istos antipodas caeli rotunditas adinuenit. quodsi quaeras ab iis qui haec portenta defendunt, quomodo ergo non cadant omnia in inferiorem illam caeli partem, hanc respondent rerum esse naturam, ut pondera in medium ferantur et ad medium conexa sint omnia, sicut radios uidemus in rota,
Abbreviated transcription (Latin):
in multari dicula quia necesseest falsa eẽ quȩ rebus falsis congruunt: Cum
aut̃ primis habuerint fidẽ quilia sint eaquae secuntur non circũs piciunt sed
defenduntomnimodo cum debeant primailla utrũ neuera sint anfalsaex se¬
quentibus udicare Qua eigit᷑ illos ad antipodas ratio ꝑduxt uidebant side¬
rũ tursus in occa sũ meantiũ solẽ atq: lunã in eandẽ partẽ sempoccidere &ori¬
uera sint an
risẽꝑ ab eadem cũ aut̃ non ꝑspicerent quae machinat iocursuseorum tẽpe¬
rart nec quomodo ab occa suadorientẽremaneant . caelũ aut̃ ipsũ in omnis¬
partes put arenteẽ deuexum. quod sic uideri ꝓpt̃ in mensã latitudinem ne¬
cessoost existimaueruntrutundũ eẽ mundũ sicutpilã & ex motusiderum
opinati sunt caelum uolui sicastra solẽq cumocciderint᷑ uolubilitate ipsa
mundi a dortum referri. Itaq: & aereo sorbes fabrica sunt quasi ad figurã

Expanded text:
in multa ridicula; quia necesse est falsa esse, quae rebus falsis congruunt. Cum in multa ridicula; quia necesse est falsa esse, quae rebus falsis congruunt. Cum em primis habuerint fidem, qualia sint ea, quae sequuntur, non circumspiciunt, sed defendunt omni modo; cum debeant prima illa, utrumne vera sint, an falsa, equentibus judicare. Quae igitur illos ad Antipodas ratio perduxit? Videbant sidersus in occasum meantium; solem atque lunam in eamdem partem semper occidere, atqur ab eadem. cum autem non perspicerent quae machinatio cursus eorum temperet nec quomodo ab occasu ad orientem remearent, caelum autem ipsum in omnespartes putarent esse deuexum, quod sic uideri propter inmensam latitudinem necesse est, existimauerunt rotundum esse mundum sicut pilam et ex motu siderum opinati sunt caelum uolui; sic astra solemque, cum occiderint, uolubilimundi ad ortum referri. Itaque et aereos orbes fabricati sunt, quasi ad figuram
Abbreviated transcription (Latin):
terrae lunasit. fusse senecaitersto icos ait. quideliberar eutrũ nesoli quoque
suos populos dar&. iepte scilic& quidubitauerit quid en imꝑder& sidiediss&
sed credo calo deterrebat. nec tantã multitudinẽ periculo cõmitter&. Nesiȩstu
nimio perissent. ipsiusculpae uenis setanta calamitas dicer&ur. Quid illi qui
eẽ contrarios uestigiis nr̃is anti podas putant nũ aliquid loquuntur autest quis
quã tã ineptus quicredat esse homines quorũ uestigia sint superiora quã capita
aut ibiquae apud nos lacent inuersa pendere fruges & arboes deor sumuersus
crescere pluuias &niues & grandinem sursũ uersus caedere in t̃ram & miratur
& maria & montespensiles faciant . huius quoq erroris aperienda nobis origo x
Nam sẽp eodẽmodo falluntur Cũ enimfalsũ aliquid in principio sũ pserunt ueri
similitudine inducti. necesse est eosine a quae c onsecuntur. Curreresic incidunt¬

Expanded text:
terrae luna sit. fuisse Seneca inter Stoicos ait qui deliberaret, utrumne soli quoque terrae luna sit. fuisse Seneca inter Stoicos ait qui deliberaret, utrumne soli quoque suos populos daret: inepte scilicet, qui dubitauerit. quid enim perderet, si dedisset? sed credo calor deterrebat, ne tantam multitudinem periculo committeret, ne si aestu nimio perissent, ipsius culpa euenisse tanta calamitas diceretur. S Quid? illi qui esse contrarios uestigiis nquam tam ineptus, qui credat esse homines, quorum vestigia sint superiora, quam capita? aut ibi, quae apud nos jacent, inversa pendere? fruges et arbores deorsum versus crescere? pluvias, et nives, et grandinem sursum versus cadere in terram? Et miratur maria, et urbes, et montes pensiles faciant? Hujus quoque erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodem modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in principio sumpserint, veri imilitudine inducti, necesse est eos in ea, quae consequuntur, incurrere. Sic incidunt
Abbreviated transcription (Latin):
uł ratio sic ne uita quidẽ satistuta cũ c&eris animalibus expositaes ano s&r inbo¬
cillitas hominũ & ipsiint̃ sem& ipsos beluarũ more saeuirent Nonminor in
aliis dementia quidenim dicipotest deillo qui nigrã eẽ dix̃ niuẽ : quã consequns
erat ut &iã picẽ albã eẽ dicer&. hic est ille qui s eidcirco natũ eẽdixit ut caelũ
ac solẽ uider& qui in terra nihilui debatsole lucentexenofanesdicentibus ma-¬
thematicis orbẽ iunae duo deuiginti partibus maiorẽ esse quam terrã stultissinb
credidit & quod huic leuitati fuit consenta neum dixitcontra cauũ lunae sinũ esse
aliam terram & ibi aliud genus hominũ simihi modo uiuere quonos in hact̃rauiui¬
mus Habent igitur illi lunaticihomines alterãlunã quae illis nocturnã lum̃
ex hibeat. sicut haec ex ib& nobis & fortasse noster hic orbis alterius inferioris

Expanded text:
uel ratio, sic ne uita quidem satis tuta, cum et ceteris animalibus exposita esset inbeuel ratio, sic ne uita quidem satis tuta, cum et ceteris animalibus exposita esset inbecillitas hominum et ipsi inter semet ipsos beluarum more saeuirent. non minor in aliis dementia. quid enim dici potest de illo qui nigram esse dixit niuem? quam consequens erat ut etiam picem albam esse diceret! hic est ille qui se idcirco natum esse dixit, ut caelum ac solem uideret, qui in terra nihil uidebat sole lucente. Xenophanes dicentibus mathematicis orbem lunae duodeuiginti partibus maiorem esse quam terram stultissime credidit et quod huic leuitati fuit consentaneum, dixit intra concauum lunae sinum esse aliam terram et ibi aliut genus hominum simili modo uiuere, quo nos in hac terra uiuimus. habent igitur illi lnnatici homines alteram lunam, quae illis nocturnum lumen exhibeat sicut haec exhibet nobis, et fortasse noster hic orbis alterius inferioris
Abbreviated transcription (Latin):
dapotest pecuniã effugere. & tamen benecollo care quia saluũ est quic quid plu¬
ribus pro fuit : .I. enoni saut̃ paria peccata quis probat. sedomittamus id qđ
est ab omnibus sẽꝑ in risũ illud satis est ad coercendũ furiosi hominis errorem
quod inter uitia & morbos miseri cordi amponit. ad imit nobis ad fectũquor a¬
tiohumanȩ uit ae paene omnis contin&. Cum enĩnatura hominis in becillior sit
quã c&erorũ animalium quaeuel ad ꝑferendamuim tẽpoꝵ uel ad cursiones a suis
corporibus arcendanaturalibus munumentis ꝓuidentia caelestis armauit. No¬
mini aut̃ qui anihilistorũ datũ est. accepit ꝓistis omnibus miserationis affectum
qui phaneuocatur humanitas quia nos in & inuicẽtueremur: Nãsi homo ad
cons pectũ alterius hominis efferar&ur quod facereui deamus animantesquos
natura soliuaga est nulla e&̃ hominũ soci&as. nulla urbiũ condidarũ uel cura

Expanded text:
dam. potes et pecuniam effugere et tamen bene collocare, quia saluum est quidquid pludam. potes et pecuniam effugere et tamen bene collocare, quia saluum est quidquid pluribus profuit. Zenonis autem paria peccata quis probat? sed omittamus id quod est ab omnibus semper inrisum: illut satis est ad coarguendum furiosi hominis errorem, quod inter uitia et morbos misericordiam ponit. adimit nobis adfectum quo ratio humanae uitae paene omnis continetur. cum enim natura hominis inbecillior sit quam ceterorum animalium, quae uel ad perferendam uim temporum uel ad incursiones a suis corporibus arcendas naturalibus munimentis prouidentia caelestis armauit, homini autem quia nihil istorum datum est, accepit pro istis omnibus miserationis adfectum qui plane uocatur humanitas, qua nosmet inuicem tueremur. nam si homo ad conspectum alterius hominis efferaretur, quod facere uidemus animantes quarum natura soliuaga est, nulla esset hominum societas, nulla urbium condendarum uel cura
Abbreviated transcription (Latin):
tate naufragium faciant. intra quillũ seultro praecipitant non uirt ute sed
peruer som&u fortissicutilli quicũ timent ne ab hoste iugulentur. ipsi seiugulant ut
mortẽ morte deuitent : Sic isti unde possent gloriã liberalitatis ad quirere si ne hono¬
resine gratia ꝑdunt. Laudatur de mocritus quos agros suos reliquerit eosq pascua
publicafieri passus sit probarẽ sidonass& : nihil autẽ sapienterfit . quodsi ab omnib:
fiat inutileẽ acmalũ sed haec neglegentia tolerabilis quid ille qui patrimonium
innũ mosredactũ effudit inmare. Egodubito utrũ nesanus andemens fuerit
abite inquit in profundũ male cupiditates ego uos mergã neipsemergara uobis
Sitantus pecuniae contẽptus est facillã beneficium fac humanitatem largire paupe¬
ribus potest hoc quod ꝑditurus es multis succurrere. nefa me aut siti autnuditate
moriantur. imitare hi saniam saltẽ furorẽq: tuditane s parge populo diripien¬

Expanded text:
tate naufragium faciant, in tranquillum se ultro praecipitant, non uirtute, sed peruerso metu fortes, sicut illi, qui cum timent ne ab hoste iugulentur, ipsi se iugulant, ut mortem morte deuitent. sic isti unde possent gloriam liberalitatis adquirere, sine honore, sine gratia perdunt. laudatur Democntus, quod agros suos reliquerit eosque pascua publica fieri passus sit. probarem, si donasset. nihil autem sapienter fit, quod si ab omnibus fiat, inutile est ac malum. sed haec neclegentia tolerabilis. 20 quid ille qui patrimonium in nummos redactum effudit in mare? ego dubito utrumne sanus an demens fuerit. \'abite\' inquit \'in profundum malae cupiditates, ego uos mergam, ne ipse mergar a uobis. \' si tantus pecuniae contemptus est, fac illam beneficium, fac humanitatem, largire pauperibus: potes hoc quod perditurus es multis succurrere, ne fame aut siti aut nuditate moriantur. imitare insaniam saltem furoremque Tuditani: sparge populo diripien
Abbreviated transcription (Latin):
trat: Quis enim filios poterat educare nisi habeat in eo sdomini potestatem¬
nec in merito paterfamilias dicitur lic& tantum filios habeat uidelic& nomen¬
carenis patris. Conplectitur&iamseruos quia familia sequit᷑ & nomen familiae con¬
tam quamseriuis

Expanded text:
trat. quis enim poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatemtrat. quis enim poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatemnec inmerito pater familias dicitur, licet tantum filios habeat: uidelicet nomen patris conplectitur etiam seruos, quia \'familias\' sequitur, et nomen familiae cotamquam seruus
Abbreviated transcription (Latin):
non tantum honoris gratia uerum &iamrationis & quod antiquior est homine
& quod uitam salutem uictum prȩstat ut paterita que iuppitur a precantibus pater
uocatur & saturnis &ianus & liber & c&eri de inceps quod lucilius indeorum con¬
cilio in rid& ut ne mosi & nostrum quinaut pateroptimus diuumat queneptunus
paterliber saturnus pater marsianus qui rinus pater sic& acdicatur adunum qđ si
natura non patitur ut sint unius hominis multipatres exuno enimꝓcreatur . ego
&iam deos multos colere contranaturam est contraque pi&atem. Vniusigitur
colendum est qui potest uere pominari. Idem &iam dominus sit necesse est quia
sicut potest indulgere ita &iam coercere. Paterideo appellandus est qui a
nobis muta & magna largiturdns. Ideo quia castigandi acpuniendi hab& maxi¬
mam potestatem. Dnm̃ uero undemeẽ qui sit pater&iamiuris ciuilis ratiode mons

Expanded text:
non tantum honoris gratia, uerum etiam rationis, quod et antiquior est homine non tantum honoris gratia, uerum etiam rationis, quod et antiquior est homine et quod uitam salutem uictum praestat ut pater. itaque et Iuppiter a precantibus pater uocatur et Saturnus et Ianus et Liber et ceteri deinceps: quod Lucilius in deorum concilio inridet: ut nemo sit nostrum, quin aut pater optimus diuum aut Neptunus pater, Liber, Saturnus pater, Mars, Ianus, Quirinus pater siet ac dicatur ad unum. quodsi natura non patitur ut sint unius hominis multi patres — ex uno enim procreatur —, ergo etiam deos multos colere contra naturam est contraque pietatem. unus igitur colendus est, qui potest uere psicut potest indulgere, ita etiam coercere. Pater ideo appellandus est, quia nobis multa et magna largitur: dominus ideo, quia castigandi ac puniendi habet maximam potestatem. Dominum vero eumdem esse, qui sit pater, etiam juris civilis ratio demons
Abbreviated transcription (Latin):
refertur denique idem sunt doctores sapientiae qui& dĩ sacerdotes: nec tam̃ moueat
quem quam quia & saepe factum est. & fieripotest. ut filosofus aliquis deorum suscitat
sacerdotum quod cum fit non tamen coniungitur filoso fiacumre ligione sed & filo¬
sofia htersa cracessabit & religio quando filosofia tractabitur. Illa enim religio
mutaest non tantum quia mutorum est. sed quiaritus eius in manu & indigitis est non
in corde aut in ligua sicut nostra quȩ uera est Id circo & insapientia religio & in religio¬
ne sapientia. Estergo non potest se gregari quia saperenihilaliud est nisidm̃ uerum¬
iustis acpiiscultibus honorare : Mutorum aut̃ deorum cultum noness& secundum
naturam. &iam hocargumento colligi& conprehendi potest. omnem dm̃ qui ab ho¬
mine colitur. necesse est inter sollemnesritus & praecationes patrem nuncupari.

Expanded text:
refertur; denique iidem sunt doctores sapientiae, qui et Dei sacerdotes. Nec tamen moveat refertur; denique iidem sunt doctores sapientiae, qui et Dei sacerdotes. Nec tamen moveat quemquam, quia saepe factum est, et fieri potest, ut philosophus aliquis deorum suscipiat sacerdotium: quod cum fit, non tamen conjungitur philosophia cum religione; sed et philosophia inter sacra cessabit, et religio, quando philosophia tractabitur. Illa enim religio muta est, non tantum, quia mutorum est, sed quia ritus ejus in manu et digitis est, non in corde, aut lingua, sicut nostra quae vera est. Idcirco et in sapientia religio, et in religione sapientia est. Ergo non potest segregari; quia sapere nihil aliud est, nisiiustis ac piis cultibus honorare. multorum autem deorum cultum non esse secundum naturam etiam hoc argumento colligi et conprehendi potest: omnem deum qui ab homine colitur necesse est inter sollemnes ritus et precationes patrem nuncupari,
Abbreviated transcription (Latin):
pi&atis potest sicaelestibus beneficuis extiterit ingratus quod non est utiq sapientis
quoniamigitur ut dixi filosofia & religiode orum disiunta sunt longeque discro a
si quidem ali sunt professores sapiontiae ꝑquos utq ad deos non a ditur alii reli¬
gionis antescites perquossapere nondiscitura ppar& necillam esie uera s apientiuã
nechanoreligionem idurco necfilosofia potuit ueritatemconprehendere nec
religiodeorum rationem sui quacar& reddere. Vbi autem sapientia cumrelig¬
one in separabilinexu cohaer& Vtrumq eẽ uerum necesse est quia &incolendo
sa pero debemus i destscire quid nobis & quomodo sit colendum & in sapiendo colere
id estre & actu quod scerimus in plere. Vbiergo sapientia cum religione coniungitur
ibi scilic& ubids̃ coliturunus ubiuita & actus omnis ad unum caputꝰ &sadunam sum mã

Expanded text:
pietatis potest, si coelestibus beneficiis extiterit ingratus; quod non est utique sapientis. pietatis potest, si coelestibus beneficiis extiterit ingratus; quod non est utique sapientis. Quoniam igitur, ut dixi, philosophia et religio deorum disjuncta sunt, longeque discreta, si quidem alii sunt professores sapientiae, per quos utique ad deos non aditur, alii religionis antistites, per quos sapere non discitur; apparet, nec illam esse veram sapientiam, nec hanc religionem. Idcirco nec philosophia potuit veritatem comprehendere, nec religio deorum rationem sui, qua caret, reddere. Ubi autem sapientia cum religione inseparabili nexu cohaeret, utrumque verum esse necesse est; quia et sapere debemus, id est scire, quid nobis et quomodo sit colendum, et in sapiendo colere, id est re et actu, quod scierimus, implere. Ubi ergo sapientia cum religione conjungitur? Ibi scilicet, ubi Deus colitur unus; ubi vita et actus omnis ad unum caput et ad unam summam
Abbreviated transcription (Latin):
tare si prius ostendero sapientiam cum religione si ccohȩrere ut diuelliutrumq
nompossit. De orum cultus ut in priore librodocui non hab& sapientiam non modo
quia diuinum animalhominem terrenis fragilibus que substernit. sed qui anihi
ibi disseritur quod proficiat admores ex colendos uitamq: formandam. Nec haba
in quisitionem aliquam ueritatis. sed tantum modoritum colendi qui no n offi¬
ciomentis sed ministerio corporis constat. &ideo non est illa uera religio iudicanda
quia nullis iustitiae uirtutisq praȩceptis erudit. efficitq meliores ita filosofia quia religo¬
nem idest summã pietatem non hab& non est uera sapientia . namsi diuinitas quae guber¬
nat hunc mundum incredibili beneficientia genus hominũ sustentat & qͥuasi paterna indiul¬
gentia fou& uult profecto gratiam sibi referri & honorem dari. nec constare homini ratio

Expanded text:
tare, si prius ostendero sapientiam cum religione sic cohaerere, ut diuelli utrumque tare, si prius ostendero sapientiam cum religione sic cohaerere, ut diuelli utrumque non possit. Deoquia divinum animal hominem terrenis fragilibusque substernit, sed quia nihil ibi disseritur, quod proficiat ad mores excolendos vitamque formandam: nec habet inquisitionem aliquam veritatis, sed tantummodo ritum colendi, qui non officio mentis, sed ministerio corporis constat. Et ideo non est illa religio vera judicanda; quia nullis justitiae virtutisque praeceptis erudit efficitque meliores. Ita philosophia, quia venem, id est summam pietatem non habet, non est vera sapientia. Nam si divinitas, quae gubernat hunc mundum, incredibili beneficentia genus hominum sustentat, et quasi paterna indulgentia fovet, vult profecto gratiam sibi referri, et honorem dari: nec constare homini ratio
Abbreviated transcription (Latin):
conprehenderunt & aliubi illam necosseest appar& ibi potissimum esse quaerendam
ubistultitaetitulus appar&. cuius uelamento ds̃ dear canum suidiuinioperis in pro¬
patulo ess& thesaurum sapientiae acueritatis abscondit. Vndeequidem soleo miram
quod cum prtagoras & poste aplato amore indigandae ueritatis incensi ad aegyptios
& magos & persas usq penetrassent ut earum gentium sacra cognoscerent: Suspi¬
cantur enim sapientiam in religione uersari adiudȩos tantum non accesserint paenes
quos tuncsoloferat & quostialius ire potuissent sed auersos esse arbitror diuina
ꝓuidentia nescire possent uericatem quia nondum faserat alienigenis hominib
religionem dĩ ueriiustitiamq notescere statuerat enimds̃ ad ꝓpinquante ulti mo
tempore ducem magnum caelitus mittere qui e amper st to ingratoq populo
ab latam a&seris nationibus reuelar&. Quadere in hodibro ad grediar dispu¬

Expanded text:
conprehenderunt et alicubi esse illam necesse est, apparet ibi potissimum esse quaerendam ubi stultitiae titulus apparet: cuius uelamento deus, ne arcanum sui diuini operis in propatulo esset, thensaurum sapientiae ac ueritatis abscondit. unde equidem soleo mirari, quod cum Pythagoras et postea Plato amore indagandae ueritatis incensi ad Aegyptios et Magos et Persas usque penetrassent, ut earum gentium ritus et sacra cognoscerent — suspicabantur enim sapientiam in religione uersari —, ad Iudaeos tantum non accesserint, penes quos tunc solos erat et quo facilius ire potuissent. sed auersos esse arbitror diuina prouidentia, ne scire possent ueritatem, quia nondum fas erat alienigenis hominibus religionem dei ueri iustitiamque notescere. statuerat enim deus adpropinquante ultimo tempore ducem magnum caelitus mittere, qui eam perfido ingratoque populo ablatam. exteris nationibus reuelaret. qua de re in hoc libro adgrediar dispu
Abbreviated transcription (Latin):
mant si alie nos obiecerit abiunt at homosapiens contramorẽ hominũ contraq
naturã stultiora sibi quaeimitar&ur elegit: Et quoniã uidebat inc&eris anima¬
libus officia marũ feminarũq: ñ essediuisa ex istimauit oportere &iã mulieros mi¬
litare & consilus publicis intereẽ & magistratus gerere &imperia suscipere: Itaq
hisarmacte quos quos ad signauit consequens est ut lanã &telã uiris & infanciũ ges¬
nationesclta necui dit in possibilia eẽ quae dicer&. & exeo quod adhuc in orbe t̃rae
neti tãstulta neq tam sapiens ulla gens extitit quae hoc modouiuer& : Cũ igitur
iitantauanitate ipsi philosoforũ principes de praehendantur quid illosminores
putauimus nũ quã sibitãs apientes uiderisol& quã cum pecunue contemptuglori¬
antur statisanimus Sed ex pecto quid faciunt & quo ille contẽptus euadat tra¬

Expanded text:
mant; et si alienos objeceris, abigunt. At homo sapiens contra morem hominum, contraque mant; et si alienos objeceris, abigunt. At homo sapiens contra morem hominum, contraque naturam, stultiora sibi, quae imitarlibus officia marum feminarumque non esse diuisa, existimauit oportere etiam mulieres militare et consiliis publicis interesse et magistratus gerere et imperia suscipere. itaque his arma et equos adsignauit: consequens est ut lanam et telam uiris et infantium gestationes. nec uidit inpossibilia esse quae diceret et ex eo, quod adhuc in orbe terrae neque tam stulta neque tam sapiens ulla gens extitit, quae hoc modo uiueret. Cum igitur in tanta uanitate ipsi philosophorum principes deprehendantur, quid illos minores putabimus? numquam sibi tam sapientes uideri solent quam cum pecuniae contemptu gloriantur. \'fortis animus.\' sed expecto quid faciant et quo ille contemptus euadat. tra
Abbreviated transcription (Latin):
abstinenti ã si qui dẽ nihil fuerit quo abstin& alienũ tulit . tem perantiam tulit
castitatẽ quae uirtutes in utroq sexum aximae sunt. tulit uere cundiam pudo¬
rẽ modestiam. Si honesta & legitim aeẽ incipiunt quaesolent flagitiosa &tur¬
pialudicari. Sic uirtutẽ cum uult omnibus dare omnib: ademit. Nãrerũ
propri&as & uitiorũ &uirtutũ materiã contin&. cõmunitas aut̃ nihilaliud quã
uitiorũ licentiam. Nã uiriqui multas mulieres habent nihil aliud dicipossunt
quam luxoriosi acnepotes. itẽ mulieres quȩ a multis habentur nonutiq: adulterȩ
qui a certũ matrimoniũ nullũ est sed prostitutȩ ac mer&ricessint necesseẽ : Rede¬
gitergohu manã uitam ad similitudinẽ nondicã mutarũ sed pecudum acbelua¬
suostã quã geniales toros concordi mente defendunt & f&ossuos quia certisunt a¬

Expanded text:
abstinentiam: siquidem nihil fuerit, quod abstineatur, alienum. Tulit temperantiam, tulit abstinentiam: siquidem nihil fuerit, quod abstineatur, alienum. Tulit temperantiam, tulit castitatem; quae virtutes in utroque sexu maximae sunt. Tulit verecundiam, pudorem, modestiam, si honesta et legitima esse incipiunt, quae solent flagitiosa et turpia judicari. Sic virtutem dum vult omnibus dare, omnibus adimit. Nam rerum proprietas, et vitiorum, et virtutum materiam continet: communitas autem nihil aliud, quam vitiorum licentiam. Nam viri, qui multas mulieres habent, nihil aliud dici possunt, quam luxuriosi ac nepotes. Item mulieres, quae a multis habentur, non utique adulterae, quia certum matrimonium nullum est, sed prostitutae ac meretrices sint necesse est. Redegit ergo humanam vitam ad similitudinem, non dicam mutorum, sed pecudum ac bellusuos tamquam geniales toros concordi mente defendunt; et foetus suos, quia certi sunt, a
Abbreviated transcription (Latin):
aliud habeat pra&er adulte rialibidinis ꝓpt̃ quas funditus eruenda uirtus
est uł maximenecessaria. ltaq non inuenit concordiã quã quaerebat quiañ
VI debat unde oriat᷑ Nã iustitia hextra iex trapositis ni hilm onentihab&
ne hicorpore quidẽ sed tota in hominis menteuersat Quiergo uult homines ail¬
aequare non matrimonia non opessubtrahere deb&: sed ad rogantiã suꝑ biã
tumorẽ : ut illi potentes &elati pare seẽ sed &iã mendicissimis sciant̃
Detracta enim diuitibus in solentia & hi quitate nihil intererit utrũ nealus diui¬
tes alii pauperes sint cũ animi pares fuerint quod efficere nullares alia p̃ter
religionẽ dĩ potest. Put auit igitur seliuenis seiustitiam cũ eam prorsus euer¬
ter& quia non rerum fragiliũ sed mentium deb& esse cõmunitas : Nã siuistitia
uirtutũ omniũ materest : cũ illae singulae tolluntur ipsa sub uertitur Tulit
aut̃ plato ante aomnia frugalitatẽ qua eutiq nulla est ubi ꝓpriinihilhab&᷑ tulit

Expanded text:
aliud habeat, praeter adulteria, et libidines; propter quas funditus eruendas, virtus est vel maxime necessaria. Itaque non invenit concordiam, quam quaerebat; quia non videbat, unde oriatur. Nam justitia in extrapositis nihil momenti habet, ne in corpore quidem: sed tota in hominis mente versatur. Qui ergo vult homines adaequare, non matrimonia, non opes subtrahere debet; sed arrogantiam, superbiam, tumorem, ut illi potentes et elati pares esse se etiam mendicissimis sciant. Detracta enim divitibus insolentia et iniquitate, nihil intererit utrumne alii divites, alii pauperes sint, cum animi pares fuerint; quod efficere nulla res alia praeter religionem Dei potest. Putavit igitur se invenisse justitiam, cum eam prorsus everterit; quia non rerum fragilium, sed mentium debet esset communitas. Nam si justitia virtutum omnium mater est, cum illae singulae tolluntur, ipsa subvertitur. Tulit autem Plato ante omnia frugalitatem: quae utique nulla est, ubi proprii nihil habeatur. Tulit
Abbreviated transcription (Latin):
ieo quod fuio quia non est aliun de generatus . necortus ac natiuitas eius ex ali¬
quare alterapendet quaeillũ mutata dissoluat ex seipso est. Vlt in primo diximus
lbro: Etideo talisest qualẽ eẽuoluit. in passibilis. inmut ab ilis. incorruptus.

Expanded text:
in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus ac natiuitas eius ex aliin eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus ac natiuitas eius ex aliqua re altera. pendet, quae illum mutata dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis est qualem esse se uoluit, inpassibilis inmutabilis incorruptus
Abbreviated transcription (Latin):
sinit & undeea fuit principium abẽẽ. hinc&i amfinẽ necesseẽ . quin &iã facilius ẽ. ut. id qđ
habuit in itium finecareat quam ut habeatfinem quo dinitio caruit: Materi aigitur si
facta non est nefieri exe a quicquam potest: Sifieri exea non potest nemateria quidem
erit: Materia ẽ enim ex qua fitaliquid: omne autẽ ex quo fit : quia recipitopificis manũ
destruitur. & aliud eẽ incipit: Ergo quõ finẽ habuit materiatumtũ factus est exeamun¬
dusi & initium quoq habuit: Nam quod destruitur aedificatum ẽ quod soluit alligatũ.
quod finitur inceptum: Siergo ex cõmutatione acfinen ateri a exollegitur ha¬
buis se principium. a quo aliofieri nisi ab dđo potuit: Solus igitur dĩ est quifactus
nonẽ. & id circodestruere alia potest. ipse destrui non potest: Perma nebit semper

Expanded text:
sinit; et unde abfuit principium, abesse hinc etiam finem necesse est. Quin etiam facilius est, ut id quod sinit; et unde abfuit principium, abesse hinc etiam finem necesse est. Quin etiam facilius est, ut id quod habuit initium, fine careat, quam ut habeat finem, quod initio caruit. Materia ergo si facta non est, neerit; materia est enim ex qua fit aliquid. omne autem ex quo fit, quia. recipit opificis manum, destruitur et aliut esse incipit. ergo quoniam finem habuit materia tum, cum factus est ex ea mundus, et initium quoque habuit. nam quod destruitur, aedificatum est, quod soluitur, alligatum, quod finitur, inceptum. si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principium, a quo alio fieri nisi a deo potuit? solus igitur deus est qui factus non est, et idcirco destruere alia potest, ipse destrui non potest. permanebit semper
Abbreviated transcription (Latin):
dam de t̃ranas ciuidentur. haec enim non t̃ra persenengignit. sed sp̃sdĩ. sine quo
nihilgignitur : Non ergo dsex materi a quia sensu praeditum ex insensibilis api¬
ens exbruto inpatibile De patibile expers corporis Decorporalinũ quã potest
oriri sed materia potius exiõ est : quic quidenĩ est solido & conitrect abili
corporediccipit externamuim: Quod accipitium dissoluibileest: quo d dis solu interibit qđ¬
interit ortumsit necesse est uodortum est habuit fontẽ unde orir& . id÷ factorẽ aliquẽ
senti entẽ pro uidũ peritumq: facien qͥis est profecto necullus alius quamds̃: qui quõ sensu
ratione prudentia potestate uirtute praeditus est & animantia & in animacre are
&fficere potest : quiaten& quo modo sit quidquefaciendum : Materi auero semꝑ fuisse
non potest. quia mutationẽ non caperet si fuisset : quod enim sẽperfuit. sempereẽ non de¬

Expanded text:
dam de terra nasci videntur. Haec enim non terra per se gignit, sed spiritus Dei, sine quo dam de terra nasci videntur. Haec enim non terra per se gignit, sed spiritus Dei, sine quo nihil gignitur. Non ergo Deus ex materia, quia sensu praeditum ex insensibili, sapiens ex bruto, impatibile de patibili, expers corporis de corporali numquam potest oriri: sed materia potius ex Deo est. Quidquid enim est solido et contrectabili corpore, accipit externam vim. Quod accipit vim, dissolubileinterit, ortum sit necesse est; quod ortum est, habuit fontem unde oreretur id est factorem aliquem sentientem prouidum peritumque faciendi. is est profecto nec ullus alius quam deus. qui quoniam sensu ratione prouidentia potestate uirtute praeditus est, et animantia efficere potest, quia tenet quomodo quidque sit faciendum. Materia vero semper fuisse non potest, quia mutationem non caperet, si fuisset. Quod enim semper fuit, semper esse non de
Abbreviated transcription (Latin):
tura sit simplex : ut inde omnia uelex fonte descenderint: Itaq aut ds̃ ex mate¬
ria ortus est : aut matoria ex dõ : Qu idhorum sit uerius facileest intellegi : Ex
his enim duobus alterussen sibileẽ : alterum caret sensi potestas faciendi aliquid
non potesteẽ. nisi in eo quod sentit. quod sapit. quod cogitat. quod mouetur i nec
incipi autfieri aut consũmari quicquã potestinisifuerigrationem̃ prouisũ. & quẽ¬
admodũ fiat ante quã est & quem admoducst&. post quã fuerit effectian: De¬
niq is facitaliquid quihab et uoluntatem ad faciendũ : & manus adid qđ uoluit
implendum : quod aut̃ insensibileẽ. in ers & torpidũ sẽꝑ iac&. nihilinde oriripo¬
test ubi nullus est motus uoluntarius : Nam siomne animalration e constat. cer¬
tenascinom potest ex eo quod ratione prȩditũ ñ est: nec aliunde accipipotest. id
quod ibiunde petitur non est: Nec tamen cõmoueat aliquẽ qđ anim alia qua e¬

Expanded text:
tura sit simplex, ut inde omnia, velut ex fonte, descenderint. Itaque aut Deus ex materia ortus est, aut materia ex Deo. Quid horum sit verius, facile est intelligi. Ex his enim duobus alterum sensibile est, alterum caret sensu. Potestas faciendi aliquid non potest esse, nisi in eo quod sentit, quod sapit, quod cogitat, quod movetur. Nec incipi, aut fieri, aut consummari quidquam potest, nisi fuerit ratione provisum; et quemadmodum fiat, antequam est, et quemadmodum constet, postquam fuerit effectum. Denique is facit aliquid, qui habet voluntatem ad faciendum et manus ad id quod voluit implendum. Quod autem insensibile est, iners et torpidum semper jacet, et nihil inde oriri potest, ubi nullus est motus voluntarius. Nam si omne animal ratione constat, certe nasci ex eo non potest, quod ratione praeditum non est; nec aliunde accipi potest id, quod ibi, unde petitur, non est. Nec tamen commoveat aliquem, quod animalia quae
Abbreviated transcription (Latin):
siueillas securitas siue gaudium est communis est omnibus . drisuppone. res pon¬
dendum quidem duco quem semper corporis uoluptates tuentem nihilali ud
quamuentri & ueneri seruientem nemini dubium est hominem non fuisse :
Sic enim uixi ut nihil inter eum pecudemque distare nisiunum quodloquebat᷑ :
quod si asino aut suis aut cam facultas loquen ditribuatur quaeras quae ab his
quid sibiuelint cum feminastam rabide consectantur ut uix diuelli queant.
cibos &iam potumque neglegant cura ut alios mares uiolenter abigant. autno
uictiquidem absistant. sed a fortioribus saepe contriti eomagis insectentur Nec
imbres nec frigora pertimescant laborem. suscipiant periculum non recusent

Expanded text:
siue illa securitas siue gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne responsiue illa securitas siue gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne respondendum quidem duco, quem semper in corporis uoluptates ruentem nihilque aliut quam uentri et Veneri seruientem nemini dubium est hominem non fuisse. sic enim uixit, ut nihil inter eum pecudemque distaret nisi unum, quod loquebatur. quodsi asino aut sui aut cani facultas loquendi tribuatur quaerasque ab iis quid sibi uelint, cum feminas tam rabide consectantur, ut uix diuelli queant, cibos etiam potumque neglegant, cur aut alios mares uiolenter abigant aut ne uicti quidem absistant, sed a fortioribus saepe contriti eo magis insectentur, cur nec imbres nec frigora pertimescant, laborem suscipiant, periculum non recusent
Abbreviated transcription (Latin):
Quidergo super est nisi ut omissis litigatoribus furiosis acpertinacibus. ueniamus
adiudicem illum scilic& datorem simplicis & qui etae sapientiae quae nontan¬
tum formarenos & inducereinuiam possit : Nerum &iam de controuersiis istorũ
ferre sententiam . Haec nos doc& quidsit hominis uerum acsum mumbonum: de
quo prius quam dicereincipio. illa eom nessententiae refellendae sunt : ut ap¬
pareant neminem illorum fuis sapi entem. Cumde officio hominis oport&
summum sũmi animalis bonũ ineo constitui. quod commune cumceteris anima¬
ubus eẽ non possit . sed ut ferisdentes armentis cornua uolucribus pinnae pro¬
pria sunt si c homini aliquid suum deb& ad scribi sinerationem suȩ conditionis¬
amittat. Nam quod uiuendi aut generandi causadatum est omnibus est quidem
bonumnaturale summum tamen non est nisi quod est unicuiquegeneri proprium
sapiens ergo non fuit qui summumbonum credidit animiuoluptatem quoniam

Expanded text:
Quid ergo superest nisi ut omissis litigatoribus furiosis ac pertinacibus ueniamus ad iudicem, illum scilicet datorem simplicis et quietae sapientiae, quae non tantum formare nos et inducere in uiam possit, uerum etiam de controuersiis istorum ferre sententiam? haec nos docet quod sit hominis uerum ac summum bonum. de quo priusquam dicere incipiam, illae. omnes sententiae refellendae sunt, ut appareat neminem illorum fuisse sapientem. Cum de officio hominis agatur, oportet summum summi animalis bonum in eo constitui, quod commune cum ceteris animalibus esse non possit. sed ut feris dentes, armentis cornua, uolucribus pinnae propria sunt, sic homini aliquid suum debet adscribi sine quo rationem suae condicionisamittat. nam quod uiuendi aut generandi causa datum est omnibus, est quidem bonum naturale, summum tamen non est, nisi quod est uni cuique generi proprium. sapiens ergo non fuit qui summum bonum credidit animi uoluptatem, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Est autem genur qu lemi utanimal
specier nero inhomio
dipperentia aũ ut ratbnale.
proprii i risibile
acddenr ut album nigrũ sedere
abhir orgo que deunorolo p̃dicantur
dippto unt gouera
Hir autem qua depluribuir

Expanded text:
Est autem genus quidem ut "animal" species vero ut "homo", differentia autem ut "rationale", proprium ut "risibile", accidens ut "album", "nigrum", "sedere". Ab his ergo quae de uno solo praedicantur differunt genera his autem qua
Abbreviated transcription (Latin):
sed nond dixperentib sperie
desocrite pltine praedicatur
quina ipecie dipporunt ase inuice
sed numero.
Animal uero cũ enursit
de hamine ibaue &equo p̃dicatur
qui dipporunt ire inuicem
specie quoq: non nimero salo
apripiio uero dipfest genui

Expanded text:
pecie, de Socrate et Platone praedicatur qui non specie differunt a se invicem sed numero, animal vero cum genus sit de homine et bove et equo praedicatur qui differunt a se invicem et specie quoque, non numero solo; a proprio vero differt genus
Abbreviated transcription (Latin):
reclam ante natura: suꝑest ut tantũ modo concordiae causauxoris uellit eẽ cõmu¬
nes: Atnulla uehementior discordiarũ causa est quã unius feminae amultis mo¬
ribus app&itio quod plato siratione non potuit exempliscerte potuit ad monȩ to¬
ri & multorum animaliumq̃: obhoc uelacerrimȩ pugnent. & hominũ qui so¬
ꝑest obeã remgrauissima hi terbellacess&runt. Restat ut cõmunio istani hil

Expanded text:
reclamante natura. superest ut tantummodo concordiae causa uxores uelit esse commureclamante natura. superest ut tantummodo concordiae causa uxores uelit esse communes. at nulla uehementior discordiarum causa est quam unius feminae a multis maribus adpetitio. quod Plato si ratione non potuit, exemplis certe potuit admoneri et mutorum animalium, quae ob hoc uel acerrime pugnant, et hominum, qui semper ob eam rem grauissima inter se bella gesserunt. Restat ut communio ista nihil
Abbreviated transcription (Latin):
s&. pudicitiã feminarũ quaenullus umquã non modorex sed netrrannus quidẽ
fecit : quã tam̃ intulit rationẽtur pissimi huius consilii : Sic inquit ciuitas concorserit
& amoris matiu constrictauinculis si om̃s omniũ fuerint & mariti& patres &uxo¬
res & liberi : quae i sta confusio generis humaniest : quomodo seruari caritas potest ubi
nihilcertum est aut a mõtur quis atuis mulierẽ aut mulieriurũ dilig& nisi habita¬
uerint semꝑ unanisi deuotamens & seruatai uicẽ fides indiuiduã fecerit caritatẽ :
quae uirtus in illa ꝓmiscauo luptate locum non hab&. Itẽ si om̃s omniũ liberi sint
qui s ama refilios tam quam suos poterit cumsuos eẽ aut ignor& aut dubit& quis ho¬
norẽ tam quã patridefer& : cumundenatus sit nec sciat ex quo fit ut non&iã alienũ
propatre habeat sed & iãpatrẽ ꝓ alieno. quid quoduxor potest eẽ cõmunis filius non
potest quẽ concipi nonnisiexuno necesse est: Peritergoilli uni com munitas ipsa

Expanded text:
set pudicitiam feminarum, quae nullus umquam non modo rex, sed ne tyrannus quidem fecit? quam tamen intulit rationem turpissimi huius consilii? sic inquit ciuitas concors erit et amoris mutui constricta uinculis, si omnes omnium fuerint et mariti et patres et uxores et liberi. quae ista confusio generis humani est? quomodo seruari caritas potest, ubi nihil certum est quod ametur? quis aut uir mulierem aut mulier uirum diliget, nisi habitauerint semper una, nisi deuota mens et seruata inuicem fides indiuiduam fecerit caritatem? quae uirtus in illa promiscua uoluptate locum non habet. item si omnes omnium liberi sint, quis amare filios tamquam suos poterit, cum suos esse aut ignoret aut dubitet? quis honorem tamquam patri deferet, cum unde natus sit nesciat? ex quo fit ut non tantum alienum pro patre habeat, sed etiam patrem pro alieno. quid quod uxor potest esse communis, filius non potest? quem concipi non nisi ex uno necesse est. perit ergo illi uni communitas ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
quod est summum ac principale in quototius sapientiae cardo uersatur. Epicurus
summumbonum in uoluptate animiesse cens& : aristippus inuoluptate corporis
calliso & dinomachus honestatem cum uoluptate iunxerunt. Diodorus in priuati¬
onedoloris summũ bonũ posuit : Hiergo nrmus innondolendo peripath& ici autem
inbonis animi & corporis & fortunae: Frilli sum mumbonum est sexentia: Teno¬
niscumnatura congruenter uiuere : quorundam stoicorũ uirtutem sequi Aris¬
toteles in honestate acuirtute sum mumbonũ collocauit . haec sunt fereomnium
sententiȩ hitanta diuersitate quem sequimur ciuicredimus: par est homnibus
auctoritas sieligere possumus quod est melius iamnon est nobis filosophia ne¬
cessaria quia sapientes iam sumus quidesapientium sententi is iudicemur
Cum uero discendae sapientiae causaueniamus. quid possumus iudicare qui
nondum sapere coeperimus maximecum praesto ad sit academicus quinos

Expanded text:
quod est summum ac principale, in quo totius sapientiae cardo uersatur. Epicurus summum bonum in uoluptate animi esse censet, Aristippus in uoluptate corporis; Callipho et Dinomachus honestatem cum uoluptate iunxerunt. Diodorus in priuatione doloris summum bonum posuit, Hieronymus in non dolendo, Peripatetici autem in bonis animi et corporis et fortunae. Herilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere, quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocauit. hae sunt fere omnes omnium sententiae. in tanta diuersitate quem sequimur? cui credimus? par est in omnibus auctoritas. si eligere possumus quod est melius, iam non est nobis philosophia necessaria, quia sapientes iam sumus qui de sapientium sententiis iudicemus. cum uero discendae sapientiae causa ueniamus, qui possumus iudicare qui nondum sapere coeperimus, maxime cum praesto adsit Academicus, qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
men accepit . quipos suntista simulacra deo similia iudicari. quae nec sen¬
tiunt nec mouentur itaq simulacrum deinon illidest quod digitis homi¬
nis ex lapideaut aere aliaue materia fabricatur. sed ipse homo qm̃ & sentit &
mi. Quodsi senti resi mulacra & inoueri possent ultro adoratura hominem
fuissent a quo sunt expolita quaeessent: autincultus. et horridus lapis aut
materia in formis acrudis nisi fuissent ab homine formata. Ho moigitur
illorũ quasi parens putendus est perciuus manus nata sunt. per quẽ figuram
spetiempulchritudinẽ habere coeperunt. It ideo melior qui fecit. quã illaquȩ
facta sunt. & tamen factorẽ ipsũ nemo suscipiat aut uer&ur quae fecit
timent tam quã possit plus eẽ in opere quã in opifice Recteigitur seneca
inlibris moralibus. Si mulacra in quit deorum uenerantur illis supplicant¬
genu posito illa adorant illis ꝑtotum ad sident diemad stant illis stipemia ciunt

Expanded text:
men accepit, quomodo possunt ista simulacra Deo similia judicari, quae nec senmen accepit, quomodo possunt ista simulacra Deo similia judicari, quae nec sentiunt, nec moventur? Itaque simulacrum Dei non illud est, quod digitis hominis ex lapide, aut aere, aliave materia fabricatur; sed ipse homo, quoniam et senmi, quod, si sentire simulacra et moveri possent, ultro adoratura hominem fuissent, a quo sunt expolita, quae essent aut incultus et horridus lapis, aut materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. Homo igitur illorum quasi parens putandus est, per cujus manus nata sunt, per quem speciem, figuram, pulchritudinem habere coeperunt. Et ideo melior est qui fecit, quam illa quae facta sunt. Et tamen factorem ipsum nemo suspicit, aut veretur: quae fecit, timet, tamquam plus possit esse in opere, quam in opifice. Recte igitur Seneca in libris moralibus: Sigenu posito, illa adorant, illis per totum adsident diem aut adstant, illis stipem iaciunt