comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piet illũ. ⁊ lib̃abit illũ de manib
contrarioꝵ. Hec cogitauert᷑ & ers¬
uerunt: excecauit eñi illos malitia
eoꝵ. Quod etiã de istis uerissime di¬
ci potest. qui in tanta multitudine
testimonioꝵ: intanta dispositione
p̃nuntiatarũ rerũ. in tanta mani
Quod si iterũ atq iterũ dicant. nos
iterũ atq itm possumꝰ documenta
ꝓferre. adiuuante illo qui tantam
copiam p̃buit aduersus calũpnias
aliam fausti tergiuersationẽ. quã
luce ꝑcuteretur. callidissimã se inue¬
nisse arbitratꝰ ẽ. etiam refellere piget:
ne ppt̃ea putet᷑ aliquid dixisse. quia
ei responderi dignũ habitũ ẽ. Quis
enim dementissimꝰ diceret: ẽneruis
ẽ fici de xp̃o sine deste non credere:
Uellẽ isti michi responderent: cui¬
nam de. xp̃o ipsi credidissent. An illã
uocẽ de cȩlo audierunt: hic ẽ filius
m̃s: Ei quippe uoci potius faustus
nos uibet credere qui de xp̃o ñ uult
testib hominib credi: quasi ad nos

Expanded text:
 de manibus contrariorum. haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia illorum. quod etiam de istis uerissime dici potest. qui in tanta multitudine testimoniorum, in tanta dispositione praenuntiatarum rerum. in tanta manifquod si iterum atque iterum dicant, nos iterum atque iterum possumus documenta proferre adiuuancopiam praebuit adversus calumnias aliam Fausti tergiversationem, quam etiae luce repercuteretur, callidissimam se invenisse arbitratus est, etiam refellere piget, ne propterea putetur aliquid dixisse, quia ei responderi dignum habitum est. Quis enim dementissimus diceret, enervis esse fidei, de Christo sine teste non credere? Vellem mihi isti responderent, cuinam de Christo ipsi credidissent: an illam vocem de coelo audierunt, Hic est Filius meus ? Ei quippe voci potius Faustus nos jubet credere, qui de Christo non vult testibus hominibus credi, quasi ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ isrł electo suo: post hec int̾ris u¬
sus ẽ. ⁊ cũ hominib conuersatꝰ est:
Quis non eundẽ saluatorẽ agnos¬
cat. apud damelẽ cũ antiquodie¬
rũ. offert᷑ filius hominis : ⁊ accipit
regnũ sine fine. ut seruiant ei õs
gentes: Iam uͦ silocũ illũ quẽ cõ¬
memorauit dñs ex eiꝰdẽ danielis ꝓ¬
pħia. cũ uideritis ab hominationẽ

Expanded text:
et Israhel electo suo; post haec in terris uet Israhel electo suo; post haec in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat apud Danihelem, cum antiquo dierum offertur filius hominis et accipit regnum sine fine. ut seruiant ei omnes gentes? iam uero si locum illum, quem commemorauit dominus ex eiusdem Danihelis prophetia: cum uideritis abominationem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorabunt᷑ ⁊ conuertent᷑ ad do¬
minũ uniuersi fines t̾rȩ: z adorabt̃
in conspectu eiꝰ uniuerse patriȩ gen¬
tiũ: Quid illud in eũgłio. tristis est
anima mea usq ad mortẽ. ⁊ ñc̃ anima
mea turbata ẽ: nonne pͥus in psalmo
sonuit dormiui conturbatꝰ. Et unde
factum ẽ ut dormiret: nͥ quoꝵ uoci¬
b acclamatũ ẽ. crucifige crucifige:
Nonne ⁊ in psalmo secutꝰ ꝓnuntiat.
filii hominũ dentes eoꝵ arma⁊ sa
gitte. ⁊ liigua eoꝵ gladius acutus:
Quid aũt fecerunt:: Quid nocuert̃
resurrecturo ⁊ suꝑ cȩlos ascensuro:
⁊ totũ orbẽ t̾rarum gła sui nominis
possessuro: Uide utrũ hoc psalmus
ante tacuerit. Sequit᷑ em̃. Exalta¬
bitauit dñs dixit ad me filius m̃s
estu ego hodie genuite. postula
a me & dabo tibi gentes hereditatem
tuã ⁊ possessionẽ tuam t̾minos t̾rȩ :
Quis aliũ intelligere ꝑmissus est.
ubi ieremias dicit nimirũ de sapi¬
entia tradidit illã iacob puero suo.

Expanded text:
ertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus universae patriae gentium ? Quid illud in Evangelio, Tristis est anima mea usque ad mortem ; et, Nunc anima mea turbata est ? Nonne prius in Psalmo sonuit, Dormivi conturbatus? Et unde factum est ut dormiret? quorum vocibus acclamatum est, Crucifige, crucifige ; nonne et in Psalmo secutus praenuntiat, Filii hominum, dentes eorum arma, et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? Quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo, et super coelos ascensuro, et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? Vide utrum hoc Psalmus ante tacuerit: sequitur enim, Exaltabitavit, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et datuam et possessionem tuam terminos terrae? quis alium intellegere permissus est. ubi Hieremias dicit nimirum de sapientia: tradidit illam Iacob puero suo
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquauit enĩ regnũ cȩloris
Popłm aut̃ gentiũ illi cognoscimis
etiam sedit ducens eũ in ierłm idẽ.
suas. Si non lauat inuino stolã sua
ipsa enĩ ẽ. glosa eccła: quã sibi exibs
non habentẽ maculã aut rugã cui
dicitur etiã ꝑ ysaiã. Si fuerint pecca

Expanded text:
t enim regnum caelorum. populum autem gentium illi subditum cognoscimus etiam sedit ducens eum in Hierusalem, suas. si non lauat in uino stolam suam: ipsa est enim gloriosa ecclesia. quam sibi exhibet non habentem maculam aut rugam; cui dicitur eti
Abbreviated transcription (Latin):
de illo ioħes dixerat. ecce securis ad raddi¬
cem arboris posita ẽ. ab eis interuenien¬
te passione corpꝰ ipsũ deseruit. in infer¬
ni ꝓfunda descendens: quo insepultu¬
ra desuꝑ posito tanquã ad manubriũ
suũ spu redeunte surrȩxit. Quã multa
p̃tereã breuitatis necessitate constrict᷑ꝰ:
norunt qui legunt. Iam ipsa inbaby¬
loniam transinigratio: quo etiã spẽ
grinantur. quod in illoꝵ pace etiam
pax ẽẽt istoꝵ. ⁊ edificarent domos
⁊ nouellarent uineas ⁊ plantarent
hortos: quis non agnoscat quid pref¬
gurauerit qͥ attenderit ueros isrłita.
inqͥb dolus non ẽ ꝑ apłicam dispensa¬
tionẽ cũ eũgłico sacram̃to ad regnũ
gentiũ transinigrasse: Unde nob̃
apłs tanquã ieremiã replicans ait.
Uologͦ pͥmũ om̃iũ. fieri dep̃cationes.
adorationes. int̾pellationes. gratiarũ
actiones ꝓom̃ib hominib ꝓregib¬

Expanded text:
de illo Iohannes dixerat: ecce securis ad radide illo Iohannes dixerat: ecce securis ad radices arboris posita est - ab eis interueniente passione corpus ipsum deseruit, in inferni profunda descendens, quo in sepultura desuper posito tamquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. quam multa praeteream breuitatis necessitate constrictus. norunt qui legunt. Iam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo etiam spirigrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat, quid praefigurauerit, qui adtenderit ueros Israhelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse ? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes, adorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominib
Abbreviated transcription (Latin):
nomine: s etiã mimero lignorũ sig¬
nũ crucis expͥmit᷑. Benedicit᷑ farma
eiꝰ ⁊ oleũ. fructus ⁊ hylaritas carita¬
tis: quȩ cum impendit᷑ nondeficit.
hylarẽ em̃datorẽ diligit ds. helyseo
pueros insultantes ⁊ clamantes cal¬
ue. calue. bestiȩ comedunt: puerili
unt. Mittit heliseus ꝑseruũ bacu¬
lũ suꝑmortuũ ⁊ ñ reuiuiscit: uenit
ipse coniungit ⁊ coaptat se mortieiꝰ
⁊ reuiuiscit. Misit seruo d̃ĩ legem
ꝑseruũ suũ. nec ꝓfuit in peccatis mortilo
generi humano: quȩ tam̃ non sine causi
missa ẽ. Ille enĩmisit: qͥsciret eam pͥus
ẽẽ mittendã. Uenit ipse conformauit
se nob̃ factꝰ particeps mortis nr̃e: ⁊ ui¬
uificati sumꝰ. Cũ securib ligna cederen¬
tur. de ligno ferrũ exiliens in ꝓfudũ
fluminis mersũ ẽ: atq in lignũ desuꝑ
ab heliseo ꝓiectũ reuersũ ẽ. Ita cũ impi¬
quã infructuosas arbores cedẽt. quia

Expanded text:
nomine sed etiamnomine sed etiamnum crocis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum impenditur, non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili unt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit; uenit ipse, coniungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccato mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est ; ille enim misit, qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae, et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum inpiquam infructuosas arbores caederet — quia
Abbreviated transcription (Latin):
mutatũ regnũ indauid reꝓbato
saule. clamat p̃nuntiari nouum
sacerdotiũ nouũq regnũ reꝓbato
uetere. qͦd umbra erat futuri ain
se dauid cũ panes ꝓpositionis man¬
ducauit. quod ñ licebat manduca¬
re nͥsolis sacerdotib: in una ꝑsona
utrũq futurũ idẽ in uno iħu xp̃o
regnũ ⁊ sacerdotiũ figurauit : Non¬
ne cũ decẽ tribꝰ a templo separatȩ st̃.
⁊ duȩ derelictȩ: satis indicat quod
de tota ipsa gente ut apłs ait. reli¬
Pascitur helẏas tempore famisicor¬
uis mane afferentib panẽ ⁊ adues¬
perã carnes: ⁊ manichei non intelligt̃
in illis libris xp̃m. cui quodãmͦ salu¬
tem nrãm esurienti. confitent᷑ pecca-¬
tores fidẽ pͥmitias sp̃c nunc habentẽ.
infine autẽ uelut ad uesperã scłi eti¬
am carnis resurrectionẽ. Mittit᷑ he¬
lias pascendus ad aliengenã uiduã:
quȩ uolebat duo ligna colligere an¬
tequã moreret᷑. Non hic solo ligni

Expanded text:
mutatum regnum in Dauid reprobato mutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri. in se Dauid. cum panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliPascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ⁊ regũaterũ atq iterũ multis:
uariis modis. xp̃m & eccłiam figu¬
rari. Quis erat insamson obinũ
leonẽ necans. cũ petende uxoris cau¬
sa ad alienigenas tendẽt: nisi qui
eccłam uocaturꝰ ex gentib dixit
gaudete quia ego uici scłm: Quid
sibi uult more ipsius leonis occi¬
si fauus extractꝰ: nͥ quia ecce con¬
spicimꝰ leges ipsas regni terreni.
quȩ aduersus xp̃m ante fremue¬
rant. nc̃ ĩa ꝑempͥta feritate. dulce¬
dini euangłicȩ p̃dicanti etiã mu¬
nim̃ta p̃bere: Que ẽ illa mulier
plena fidutiȩ hostĩt̃pora ligno tranf¬
figens: nͥfides eccłiȩ cruce xp̃i reg¬
na diaboli ꝑimens: Quid uellus cõ¬
plutũ area sicca. ⁊ post ea cõpluta
area ⁊ sicco uellere: nͥ pͥmo una gens
hebreoꝵ habens occulte inseĩs my
cuata ẽ : Quid ĩa regũ temporib
ut & inde pauca cõmemorẽ. ñne
ab ipso exordio comutatũ sacerdoti¬
um insamuhelẽ reꝓbato hely. ⁊ cõ¬

Expanded text:
cum et regum iterum atque iterum multis et cum et regum iterum atque iterum multis et uariis modis Christum et ecclesiam figurari. quis erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis cuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et com
Abbreviated transcription (Latin):
sed ex ipsa dispensatione. nomine mu¬
tato iħc appellatꝰ ẽ. Uideat botrum
de terra ꝓmissionis in ligno penden¬
tẽ: uideat in iherico tanquã m hoc
mortali scło meretricẽ. de qualib
ait dñs. quod p̃cedant suꝑbos in re¬
gnũ celoꝵ ꝑfenestram domꝰ suȩ tan¬
quã ꝑ os corꝑis sui. coccũ mittentẽ:
quod ẽ utiq sanguinis signũ ꝓpter
remissionẽ peccatoꝵ confiteri ad sa¬
cumacta testamenti archa cecidis¬
se. sicut nc̃ ꝑ tempora quȩ septẽ di¬
erũ uicissitudine dilabunt᷑. testa¬
mentũ di circuit totũ orbẽ derra¬
rũ. ut infine tempoꝵ mors nouissima
inimica destruat᷑. ⁊ ex impioꝵ ꝑdi¬
tione unica domꝰ tanquã unica
eccłia lib̃etur mundata aturpitu¬
dine formcationis. ꝑ fenestrã con¬
fessionis. in sanguine remissionis.
Uideat temꝑa pͥmo iudicĩr deinde
regũ. sicut erit primo iuditiũ demn
de regnũ: inq ipsis temporib udi¬

Expanded text:
sed ex ipsa dispensatione nomine mused ex ipsa dispensatione nomine mutato Iesus appellatus est. uideat botrum de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho tamquam in hoc mortali saeculo meretricem — de qualibus ait dominus, quod praecedant superbos in regnum caelorum — per fenestram domus suae tamquam per os corporis. sui coccum mittentem — quod est utique sanguinis signum — propter remissionem peccatorum confiteri ad sacumacta testamenti arca cecidisse, sicut nunc per tempora. quae septem dierum uicissitudine dilabuntur, testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum mors, nouissima inimica, destruatur et ex inpiorum perditione unica domus tamquam unica ecclesia liberetur. mundata a turpitudine fornicationis per fenestram confessionis in sanguine remissionis. Uideat tempora primo iudicum postea regum, sicut erit primo iudicium, deinde postea regnum; inque ipsis temporibus iudi
Abbreviated transcription (Latin):
tur qui pascha faciunt ossa frange¬
re: non frangunt᷑ in cruce ossa dñ.
Actestat᷑ euangłista hinc ẽẽ dictũ:
os eiꝰ non cõminuetis. Sanguine i¬
linunt᷑ postes. ut ꝑnities depellat
signant᷑ signo dñicȩ passionis in
frontib popłrad tutelã salutis. Da¬
tur ibi lex quinquagesimo die pꝰt
Dicitur ibi scͥpta lex digito di: dicit
dñs de spũ sc̃o. in digito dĩ eicio de¬
monia. ⁊ clamat faustꝰ ocłis clausis
nichil se in illis litteris inuenisse.
quod ad prenuntiationẽ. xp̃i ꝑti¬
neat. Quid aut̃ mirũ si oculos ha¬
bet ad legendũ ⁊ cor ad intelligendũ
non habet. qͥ positus ante hostiũ clau¬
sum diuini secreti nonfide pietatis
pulsat. s elatione impietatis insultat:
Plane i ta sit. ita fiat. Iustũ ẽ. enim.
Claudatur suꝑbis. ianua salitis.
Ueniat mansuetꝰ quẽ docet dñs ui¬
assuas: uideat ⁊ hȩc in libris illis et
cetera uel om̃ia uel quedã qualia cre

Expanded text:
tur qui pascha faciunt ossa frangetur qui pascha faciunt ossa frangere: non franguntur in cruce ossa domini; attestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo die post dicitur illic scripta lex digito dei: dicit dominus de spiritu sancto: in digito dei eicio daemonia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione impietatis insultat? plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas; uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam qualia cred
Abbreviated transcription (Latin):
& illa colũpna non recedit. Et ama¬
re aquȩ ligno dulcescunt: quia
imunici popłi. signo crucis xp̃i ho-¬
norificato mansuescitnt. Et duo¬
decĩ fontes septuaginta palme
arbores irrigantes. apłieã grãm
prefi gurant popłos in septenario
nu  mero decuplato rigantẽ: ut ꝑ
septiformȩ sp̃c donũ. legis decalog̾
impleat᷑. Et hostis intercludẽ molitꝰ
uiam. extensis moysi manib signo
crucis dominicȩ suꝑat᷑. ⁊ morsus mor¬
tiferi serpentiũ exaltato ⁊ respecto
eneo serpente sanant᷑. Quod uerbis
ipsius dñi declarat᷑. Sicut exaltauit
inqͥt moyses serpentẽ in deserto: sic
oportet exaltari filiũ hominis ut
om̃is qui crediderit in eũ ñ ꝑeat.
habeat uitã eternã. Ita ne etiã ista
non clamat: Tanta ne ẽ. surditas
incordib duris: Fit pascha. In oc¬
.cisione ouis oceidit᷑. xp̃e: de quo
in eũgłio dicit᷑. Ecce agnus dĩ: ecce
qui tollit peccata mundi. Phiben¬

Expanded text:
et illa columna non recedit. Et amaet illa columna non recedit. Et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi, signo crucis Christi honorificato, mansuescunt, et duodecim fontes, septuaginta palmae arbores irrigantes apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiformis spiritus donum legis Decalogus impleatur. Et hostis intercludere molitus uiam extentis Mosi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum habeat uitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus duris ? fit pascha in occisione ouis: occiditur Christus, de quo in euangelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi. p
Abbreviated transcription (Latin):
& manna xp̃c tanquã panis uiuus.
qui decȩlo descendit: Quo uere qͥ
uescunt᷑: spiritalit̾ uiuunt. Nã
illi ueterẽ figurã carnalit̾ accipi¬
entes: mortui sunt. S cũ dicit apłs
eundẽ cibũ spiritalẽ manducaue¬
runt. ostendit ⁊ illũ spiritalit̾ in¬
telligi in xp̃o: sicut & potũ cur sp̃i¬
talem dixisset aꝑuit. cũ subiungit.
Petra aũt erat. xp̃c. Quo aꝑto cun¬
⁊ fulciens infirmitatẽ nram. ꝑ noc̾¬
tem lucens. ꝑ dĩe non lucens ut qui
non uident uideant. ⁊ qui uident
cecifiant: Rubet & mare rubrũ:
baptismꝰ utiq. xp̃i sanguine conse¬
cratꝰ. Hostes sequentes a tergo mo¬
riuntur: peccata pret̾ita. Bucit᷑
popłs ꝑ desertũ. baptirati omnes.
uondũ ꝑfruentes ꝓmissa patͥa. s qͦd
non uident sperando ⁊ ꝑpatientiã
expectando tanquã in deserto st̃:¬
⁊ illic laboriose ⁊ ꝑiculose tempta¬
tiones ne reuertant᷑ corde inegyp¬
tũ. Nec ibi tam̃ xp̃c deserit. Hã

Expanded text:
et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cunet fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed qnon vident sperando et per patientiam exspectando, tanquam in deserto sunt, et illic laboriose et periculose tentationes ne revertantur corde in Aegyptum, nec ibi tamen Christus deserit, nam
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse mͥmnuitur inuirga moysi: quȩ
in terra serpens effecta eius mortẽ
figurauit. a serpente uenientẽ. S
gam. significat qͥa post̾i̾is ꝑactis iã om̃ib¬
in fine actionib. adid quod fuerat
resurgendo reuertit᷑: ubi ꝑuitȩ re¬
parationẽ morte consũpta. nichil
serpentis apparet. Nos quoq corpꝰ
eius in eadẽ mortalitate ꝑ lubrica
tempoꝵ uoluimur: s fine nouissimo
uelut cauda scłi ꝑmanũ id ẽ. ꝑ po¬
testatẽ iuditii. ne ultra ꝓlabatur
app̃hensa reꝑabimur:⁊ nouissima
inimica morte destructa. resurgen¬
ego s apłs loquat᷑. Nolo aut̃ uos ig¬
norare. quia patres nr̃i om̃s sub nu¬

Expanded text:
ipse mihi innuit in uirga Moysi, quae ipse mihi innuit in uirga Moysi, quae in terra serpens effecta eius mortem figurauit a serpente uenientem; sed — gnificat - posterius peractis iam omnibin fine actionis ad id quod fuerat resurgendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumta nihil serpentis apparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubrica temporum uoluimur, sed fine nouissimo uelut cauda saeculi per manum, id est per potestatem iudicii, ne ultra prolabatur apprehensa, reparabimur et nouissima inimica morte destructa resurgenego, sed apostolus loquatur: nolo autem uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nu
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥuiuunt iam ñ sibiuiuant s
ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ. ⁊ resurrex̃.
hȩc inscripturis sc̃is scaspectacula
quẽ non delectant: sanam doctrinã
non sustinens. ad fabulas conuertit᷑.
Et ille quidẽ fabulȩ in qualib cor¬
ꝑis etate. pueriles uaria quadã de¬
lectatione sollicitant: s nos iã corpꝰ
xp̃i agnoscamꝰ in psalmo uocẽ nr̃am.
⁊ dicamꝰ ei. Narrauerunt mͥ iniusti
in sudore illo dampnationis huma¬
ne. siue ex aꝑto siue ex occulto oceur¬
rit. ⁊ reficit ipse mͥ ⁊ ex non nulla dif¬
ficultate inuentionis suȩ desidiũ
inflãmat: quo id qͦd inuenero aui¬
de sorbeam medullisq reconditũ
salubrit̃ teneam. Ipse michi in ioseph
mnuit᷑: qui ꝑsequentib ⁊ uendentib
frib in egypto post labores honorat᷑.
Didicimꝰ em̃ labores. xp̃i morbe genti¬
um. quẽ significabat egyptꝰ ꝑ uarias
passiones martyrũ: & nunc uidemus
honorẽ. xp̃i in eodẽ orbe t̾rarũ eroga¬
tione frum̃ti sui. om̃ia subuigantis.

Expanded text:
uiuunt. iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti in sudore illo damnationis humanae siue ex aperto siue ex occulto occurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate inuentionis suae desiderium inflammat, quo id quod inuenero, auide sorbeam medullisque reconditum salubriter teneam. Ipse mihi in Ioseph innuit, qui persequentibus et uendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per uarias passiones martyrum; et nunc uidemus honorem Christi in eodem orbe terrarum erogatione frumenti sui sibi omnia subiugantis.
Abbreviated transcription (Latin):
litteram: Quẽ aũt non excitet uel
quẽ non informet infide. qͦd ita bña¬
cunt᷑ duo illi. qui nuditatẽ patris
honorauert̃ quanuis auersi. uelit
quib factũ sceleratȩ uineȩ displici¬
erit: Benedictꝰ inquit dñs d̾s sem
factũ ẽ: nͥ ex benedictione iafech.
In popło enĩ gentiũ. totũ orbẽ ter¬
rarũ occupauit eccłia. Hoc ꝓrsus.
hoc prenunciabat᷑ cũ diceret᷑. Lati¬
ficet d̾s iafeth: ⁊ habitet indomibꝰ
sem. Uidete manichei uidete. a
in conspectu ur̃o est: orbis terrarum.
hoc stupetis hoc doletis. inpopłis nr̃is:
quia latificat d̾s iacob. Uidete si non
habitat indomib sem: id est in eccł̃us.
Audite quid dicat paulus. iam fideli¬
h gentibꝰ. Qui eratis inquit illo int̾e¬
pore sine. xp̃o alienati a societate isrł:
⁊ peregrini testam̃toꝵ ⁊ ꝓmissionis.
sp̃e non habentes & sine dõ in hoc mun¬
do. Per hȩc uerba ostendit᷑: qͦd nondũ

Expanded text:
litteram? Quem non autem excitet, litteram? Quem non autem excitet, uel confirmet in fide, quod ita benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit? benedictus, inquit, dominus deus Sem.factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus Sem, id est in ecclesiis, audite, quid dicat Paulus iam fidelibus gentibus: qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis spem non habentes et sine deo in hoc mundo. per haec uerba ostenditur,. quod nondum
Abbreviated transcription (Latin):
quia qͦd stultũ ẽ. dĩ sapientius ẽ. quã
homines ⁊ quod infirmũ ẽ di. fortiꝰ
ẽ. quã homines. ꝓͥmde in duob
filiis marimo ⁊ m̃inimo duo popli
figurati. umam uestem a tergo por¬
tantes. sacram̃tũ scilicet iam p̃tertt
atq transactȩ dominicȩ passionis. in¬
ditatẽ patris. neq intuent᷑. qͥa in xp̾
necẽ ñ consentiunt: ⁊ tam̃ honorar¬
uelamento. tanꝙͣ scientes unde sin
nati. Mediꝰ aũt filius idẽ. popłs iu¬
dȩoꝵ ido medius qͥa nec primatũ
apłoꝵ tenuit. nec ultimꝰ in gentib
credidit. uidit nuditatẽ patris qͥa
consensit in necẽ. xp̃i. & nuntiauit
foras fr̃ib. ꝑ eũ quippe manifesta¬
tũ ẽ. ⁊ quodamͦ publicatũ quod erat
in ꝓpħia secretũ: idoq fit seruus fra¬
trũ suoꝵ. Quod enĩ aliud hodie gens
ipsa nͥ quȩdã scriniaria xp̃ianorũ
baiulans legẽ & ꝓpħas. ad testimoni¬
um assertionis ȩccłiȩ: ut nos honore¬
mꝰ ꝑ sacram̃tĩr quod mintiat illa per

Expanded text:
ius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem nuelamento tamquam scientes unde sint nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium assertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam humiliant. ut eũ temꝑant᷑
annuncient. Uidete apłm ascenden¬
tẽ: siue inqͥt mente excessimꝰ dõ. Ui¬
dete descendentẽ: siue inquit tẽpe¬
rantes sumꝰu ob̃. Dicat ⁊ ꝑ quẽ ascen¬
derit ⁊ descendit. Caritas enĩ inquit

Expanded text:
sed etiam humiliant, ut eum temperanter sed etiam humiliant, ut eum temperanter annuntient. uidete apostolum ascendentem: siue, inquit, mente excessimus, deo; uidete descendentem: siue, inquit, temperantes sumus, uobis. dicat et per quem ascenderit et descenderit: caritas enim, in
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersã creaturã. ut eũ iueniant
in pͥncipio dm apud dđm ꝑ quẽ facta
sunt omĩa: descendentes aũt ut eũ
inueniant factũ ex muliere factũ
sub lege. ut eos qͥsub lege erant re¬
dimeret. In illo enĩ scale a terra usꝙ
adcȩlũ. a carne usq ad sp̃m. quia in
fiunt: ad quos lacte nutriendos eti¬
am ipsi spiritales descendt̾ quodamͦ
cũ eis non possunt loqͥ quasi spirita¬
lib. s quasi oarnalib. Sic ascendit᷑
⁊ descendit᷑ suꝑ filiũ hominis. fĩlius
enĩ hominis sursũ in capite nr̃o qͦd
ẽ ipse saluator: ⁊ filiꝰ hominis deor¬
sum incorpore suo. quod ẽ eccłia.
Ipsũ ⁊ scalas intelligimꝰ. Quia ipse
dixit. Ego sum uia. Ad ipsuna gͦ
ascenditur ut in excelsis intelli. gat᷑: N
yad ipsũ descendit᷑ ut mmem ⁊ bris
suis pariulis nutriat᷑. Et ꝑ il lum
ascendit᷑ ⁊ descendit᷑. Exemplũ qͥppe
eiꝰ sequentes p̾dicatores eiꝰ non solum
seerigunt. ut eũ subluit̾ spectent:

Expanded text:
turam, ut eum inveniant. In principio verbum apud Deum, per quem facta sunt omnia . Descendentes autem ut eum inveniant, Factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, e carne usque ad spiritum, quia in fiunt, ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo; cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus: sic et ascenditur et descenditur super Filium hominis. Filius enim hominis sursum in capite nostro, quod est ipse Salvator, et filius hominis deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum et scalas intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur ut in excelsis intelligatur, et ad ipsum descenditur, ut in membris suis paruulis nutriatur; et per illum ascenditur et descenditur. exemplum quippe eius sequentes praedicatores eius non solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent,
Abbreviated transcription (Latin):
sis uisesimꝰ septimꝰ. qui mimerus ex
illa conuinctione sp̃s ⁊ corꝑis septies
octonos habet. uno addito ꝓpt̃ um¬
tatis uicłm. Cur de areba coniuncti
exeant. qͥ disiuncti intrauerant. Sic
eni dictũ erat qđ intͣuerit in archã noȩ & filii
eiꝰ uxor erꝰ uxorẽ filioꝵ eiꝰ. seorsũ uiri. seorsũ

Expanded text:
nsis uicesimus septimus, qui numerus ex nsis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri,
Abbreviated transcription (Latin):
uespere. more colũbȩ tanquã mos¬
culo pacis ad imitatis societatẽ soci¬
etatẽ posse ꝑduci. Quod post alios
septẽ dimissa. reuersa non ẽ: signifi
non adhuc insacramento sper quo
in hoc tempore consociat᷑ eccła quã¬
diubibit᷑ quod de. xp̃i latere mana¬
uit. s iam in ipsa ꝑfectione salutis
ȩt̾nȩ cũ traditur regnũ do ⁊ pat̾.
ut in illa ꝑspicua contemplatione
incõmutabilis ueritatis. nullis mis¬
teriis corporalib egeamus. Nu us lon¬
gũ ẽ. ut uel tam breuit̾ quã hec cue᷑ri
cuncta contingã. cur sexcentesi mo
⁊ uno anno uite noȩ. idẽ. ꝑactis sexcen¬
tis annis aꝑitur archȩ tectũ⁊ tanꝙͣ.
reuelat᷑ quod erat absconditũ sacra¬
m̃itũ. Cur uicesima ⁊ septima die se¬
cundi mensis dicit᷑ siccasse terra tan¬
quã finita ẽẽt iam baptizandi neces¬
sitas. in numero dierũ quinquage¬
simo ⁊ septimo. Ipse ẽ enĩ dies scd̃i m̃¬

Expanded text:
uespere in ore columbae tamquam in osuespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, signifiquies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec cucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi me
Abbreviated transcription (Latin):
mine. ad tenendã qͥetis ⁊ resurra¬
cionis fidem. Quod post dies quadra¬
gnita emissus coruus. ñ ẽ reuersus.
aut aquis utiq int̾ceptꝰ. aut aliquo
suꝑnatante cadauere illectꝰ: signi¬
ficat homines inmundicia cupidi¬
tatis tet̾rimos.⁊ obhoc ad ea quȩ fo¬
ris sunt in hoc mundo nimis inten¬
tos. aut rebaptirari aut abhis quos
pret᷑ archã id ẽ. pret̾ eccłiam baptis¬
mꝰ occidit seduci ⁊ teneri. Quod co¬
lũba emissa non inuenta requiȩ
reuersa ẽ: oftendit ꝑ nouũ testam̃¬
tũ requiẽ scĩs. in hoc mundo nonẽẽ
pmissã. Post quadraginta eñ dies¬
emissa ẽ: quinumerꝰ uitã quȩi hoc
mundo agit᷑ significat. Deniq post
septẽ dies dimissa ꝓpt̃ illã septenari
am oꝑationẽ spiritalẽ. oliue fructu¬
osum surculũ retulit: quo signifi¬
caret ñ nullos etiã extra eccłambap¬
tizatos. si eis pinguedo non defuerit
caritatis. posteriore tempore quasi

Expanded text:
mine ad tenendam quietis et resurremine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enemissa est; qui numerus vitam, quae in hoc mundo agitur significat. Denique post septem dies dimissa propter illam seam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi
Abbreviated transcription (Latin):
titur inspe: hoc exhibet᷑ mre. Por¬
ro quia ipsa septima reqͥes: cũ ocła¬
ua resurrectione coniungit᷑. Neq
enĩ reddito corpore finit᷑ requies. q̃
post hanc uitã excipit scõs: sed poti
totũ hominẽ non adhuc spe s iam
re ipsa. omĩ ex parte ⁊ sp̃c ⁊ corporis
ꝑfecta immortali salute renouatũ.
in ȩternȩ uitȩ munꝰ assumit. Quia
gͦ septima requies cũ octaua resur¬
rectione comungit᷑. ⁊ hoc in sacra¬
mento regenerationis nr̃e idẽ. in
baptismo altũ ꝓfundũq misteruĩ
ẽ. quindecĩ cubitis suꝑcreuit aqͣ
excedens altitudinẽ montiũ: idẽ
hoc sacramentũ transcendit omne
quippe ⁊ octo coniuncti: quindea
fiunt. Et quia septuaginta a sep¬
tẽ ⁊ octoginta ab octo denominan¬
tur. coniunctoq utroq numero
centũ quinquaguita dieb exalta¬
ta ẽ aqua: eandem cõmendans ne¬
bis atq confirmans altitudinem
baptismi. in consecrando nouo ho¬

Expanded text:
titur in spe. hoc exhibetur in re. portitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et corporis perfecta inmortali salute renouatum in aeternae uitae munus adsumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo ho
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib sũmis ꝑ eundẽ articłmaui
merꝰ in infinita increm̃ta consur¬
git. Et qđ uicesimꝰ ⁊ septimꝰ dies
mensis cõmemorat᷑. ad eiusdẽ qua¬
drature significationẽ ꝑtinet: que
iam in quadratis lignis exposita ẽ.
S hic euidentiꝰ quia nos ad omne
opꝰ bonũ paratos. idẽ. quodãmodo
conquadratos. tͥnitas ꝑficit in me¬
moria qua đm recolimꝰ: intelligen¬
tia qua cognoscimꝰ. in uoluntate qͣ
diligimꝰ. Tria enĩ ter. ⁊ hoc ter. fi¬
unt uiginti septẽ. qui ẽ numeri
t̾narii quadratꝰ. Quod septimo m̃¬
se archa sedit hoc ẽ. requieuit: ad
illam septimã requiẽ significatio recͣit
Et quia ꝑfecti reqͥescunt: ibiquoql
lius quadrature numerꝰ iterat᷑. Nam
uicesima die septima scđi mensis c̃õ¬
mendatũ ẽ. sacram̃tũ hoc: ⁊ rursus
uicesima ⁊ septima die septii men¬
sis eadẽ cõmendatio confirmata est.
cũ archa requieuit. Quod enĩ ꝓmit¬

Expanded text:
maioribus summis per eundem articulum maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promit
Abbreviated transcription (Latin):
ducta .xl. fiunt: siue ille reatus
quod ad dies ꝑtinet exrerũ ꝓsꝑi¬
tate. siue qđ ad noctes ex rerum
aduersitate contractꝰ sit. sacram̃to
baptismi celestis abluit᷑. Qđ noe
quinquagentoꝵ erat annoꝵ cũ
ei locutꝰ est dñs ut archã sibi facẽt
& sexcentosagebat annos. cũ in eã ẽet
ingressus. unde intelligit᷑ ꝑcentũ an¬
nos archa fabricata: qͥuid aliud hic
tas que cõpletis quingentis usq ad
sexcentos significatur: inmanifesta¬
tione eugłicam ecdiam construit.
& ido qui sibi aduitã consulit. sit
uelut quadratũ lignũ paratꝰ ad om¬
ne opꝰ bonũ ⁊ intret in fabricã scãm:
quia ⁊ scd̾s mensis anni sexcentesimi
quo intrat noe in archa. eandẽ sena¬
riã etatẽ significat. Duo enĩ men¬
ses: sexagenario nuimero conc ludun¬
tur. Asenario aut̃ numero ⁊ seragin¬
ta cognominant᷑ ⁊ sexcenti ⁊ sex mi¬
lia. ⁊ sexagnta milia ⁊ sexcenta mi¬
lia. ⁊ sexcenties: ⁊ qͥcqͥd deinceps in

Expanded text:
ta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic tas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ pulchrã ⁊ decorã: ⁊ uirtute pollen¬
tẽ. Quod ⁊ isti manichei. si considera¬
rent ⁊ intelligerent: non in tantam
blasphemiã cadent. putando se ẽẽ.
naturã ⁊ substantiã di. S id̾o ñ posst̃
qͥa ñ quiesct̃: sabb̃m enĩ cordis ñ in¬
telligunt. Nã si quiescerent sicut
dictũ ẽ. ad cayn peccatũ suũ ad se con¬
uerterent. idẽ. sibi tribuerent. non
genti nescio eui tenebrarũ: atq ita
ꝑ grãm dĩ eide peccato d̃narent᷑. Nẽ
uͦ⁊ ipsi ⁊ om̃s qui diuersis errorib con¬
tumaces. resistendo ueritati exeunt
a facie di. sic̃ cayn. sic̃ uidĩ ꝑditi ha¬
bitant in t̾ra cõmotiõis. idẽ. in ꝑtͣ¬
batione carnali cont᷑ iocunditatẽ
d̃i: hoc ẽ cont᷑ eden qd int̾pretat᷑

Expanded text:
esse pulchram et decoram et uirtute pollenesse pulchram et decoram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando se esse naturam et substantiam dei. sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum, atque ita per gratiam dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant in terra commotionis, id est in perturbatione carnali contra iucunditatem dei, hoc est contra Eden, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
hoc reuera multũ mirabile ẽ. quẽ¬
addmodũ om̃s gentes quȩ a romanis
subiugate sunt. in ritũ romanorũ
sacroꝵ transierint eaq sacrilegia
obseruanda ⁊ celebranda susceꝑint:
gens aũt iudȩa siue sub paganis re¬
gib siue sub. xp̃ianis. non amiserit
signũ legis suȩ: qͥuo a cetis gentib
popłisq distinguit᷑. Et om̃is imꝑa¬
nit nec occidit. idẽ non efficit ut
cõmunione discreti: nͥ quicunq e¬
orũ ad xp̃m transierit. ut iã non
inueniatur cayn nec exeat a facie dĩ
nec habitet in t̾ra naith id ÷ qđ dr̃ in¬
t̾pretatũ cõmotio. Contra qđ malũ.
ds rogat᷑ in psalmo. Ne dederis in
patiunt᷑ om̃s qui exeunt a facie der
dantia mea: ñ mouebor in ȩternum
S uide qͥd sequit᷑. Dñe in uoluntate
tua p̃stitisti decori meo uirtutẽ. A
uertisti faciẽ tuã ame: ⁊ factꝰ sũ con¬
t᷑batꝰ. Unde intelligit᷑ omnẽ animã
participatione lucis di. ñ ꝑseipsam

Expanded text:
hoc reuera multum mirabile est, quemhoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperanit nec occidit, id est non efficit, utcommunione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Naim, id quod dicitur interpretari "commotio." contra quod malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in patiuntur omnes, qui exeunt a facie dei.dantia mea, non mouebor in aeternum. sed uide, quid sequitur: domine, in uoluntate tua praestitisti decoriuertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam,
Abbreviated transcription (Latin):
dito ista uisibili morte occidatur.
hanc dicit maiorẽ causam quam
illã. qđ ei t̾ra ñdat uirtutẽ suam
ne spiritalit moriat᷑. carnalit᷑ enĩ
sapit: & abscondit a facie dĩ. id ẽ.
iratũ habere dm graue ẽẽ. non pi¬
tat. nͥ ne inueniatur ⁊ occidatur.
Carnaliter u sapit: tanquã ope¬
rans terrã cuius uirtutẽ non accipit.
Sapere aũt scđm carnẽ mors ẽ: ꝙͣ
ile non intelligens. amisso regno
gemit  & corporalẽ mortẽ
tremit. S qd ei respondit ds:
Nlon sic inqͥds om̃is qui occiderit
cayn. septem uindictas exsoluet: id
ẽ non sic quomͦ tu dicis. non corpora¬
li morte int̾ibit genꝰ impiũ carnali¬
um uidȩoꝵ. Quicũq enĩ eosita ꝑdi¬
dit septẽ uindictas ex soluet. quib
alligati sunt ꝓpt̾ reatũ occisi xp̃i:
ut hoc toto temꝑe qđ septẽnario di¬
erũ numero uoluit᷑. magis qͥa non
interit gens iudea. satis appareat fi
ne eũ occidat om̃is qui inuenerit.

Expanded text:
dito ista uisibili morte occidatur. dito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat, nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondet deus? non sic, inquit; omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est non sic, quomodo dicis: non corporali morte interibit genus inpium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictalligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis adpareat fidne eum occidat omnis, qui inuenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ suã quia ñ in ea intelligit gra¬
uirtutẽ suã. quia non iustificati fc̃
uirtute resurrectionis eiꝰ. qui resur¬
rexit ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am: quia
⁊ si crucifixus ẽ. ex infirmitate s ui
dit impiis & incredulis. Unde nec re¬
surgens eis aquib erat crucifixus ap¬
paruit. tanquã cayn oꝑanti terrã.
ut granũ illud seminaret᷑: ñ osten¬
dens eadẽ terra fructũ. uirtutis suȩ.
Qm̃ oꝑaberis inquit t̾rã: ⁊ ñ adiciet
uirtutẽ suã daretͥ. Gemens& tre¬
mens eris in t̾ra. Nunc ecce qͥs ñ ui¬
deat quis ñ agnoscat in tota terra
quacũq disꝑsus ẽ ille popłs. quomͦ
gemat merore amissi regni: ⁊ tre¬
mat timore sub innumerabilibus
popłis. xp̃ianis: Idoq respondit ei¬
yn. & dix̃. Maior ẽ causa mea. sieicis
me hodie a facie terre. ⁊ a facie tua
abscondar: & ero gemens ⁊ tremen
me occidet me. Uere inde gemit¬
& tremit: ne regno etiã terreno ꝑ¬

Expanded text:
tutem suam, quia in ea non intelligit gratutem suam, quia in ea non intelligit gravirtutem suam, quia non justificati sunt virtute resurrectionis ejus, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est in infirmitate, sed uiudit impiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno per
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aꝑuit os suũ acciꝑe sanguinẽ
frĩs de manu eiꝰ. s ido male dictꝰ in¬
telligitur ab hac terra. qm̃ oꝑatur
terrã. quȩ ñ adiciet uirtutẽ suam
dare illi: id ẽ ido popłm iudeorũ
maledictũ agnoscit ⁊ ostendit ȩcle¬
sia. qm̃ occiso xp̃o. adhuc oꝑatur
t̾renã circuncisionẽ. t̾renũ sabb̃m.
t̾renũ azimũ. t̾renũ pascha. Quȩ
om̃is terrena oꝑatio habet occultã
uirtutẽ intelligende gr̃e. xp̃i. quȩ
non dat᷑ uidis in impietate ⁊ infide¬
litate ꝑmanentib. quia nouo testa
mento reuelata ẽ. ⁊ non transeunti¬
b ad dñm ñ eis auferet᷑ uelam̃. qͦd
in lectione ueteris testam̃ti manet:
quia insolo xp̃o euacuat᷑ non ipsa
lectio uet̾is testam̃ti. quȩ habet
absconditã uirtutẽ s uelamen qͦ
abscondit᷑. Unde. xp̃o incruce pas
aꝑto. in confessione transeuntib.
ꝓpt̾ea popłs ille sicut cayn oꝑat᷑¬
onẽ legis carnalit̾. que ñ eidat uir¬

Expanded text:
quae aperuit os accipere sanguinem quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit et ostendit ecclesia, quoniam occiso Christo adhuc operatur terterrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo tesmento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain onem legis carnaliter, quae non ei dat vir