comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur: etad portã templi ut stipem peteret po¬
neretur. in nomine iħu xp̃i saluus & iluit.
quinque hominũ milia credider̃. Acde inde
aliis atq aliis accessib: credentiũ creuit ecła:
acꝑ hoc colligitur &iã dies: & quo annus ipse sump¬
ꝑidusmaias: numeratis ꝓ inde consulib:: treten¬
ti sexaginta quinq anni repperiuntur imple¬
ti : ꝑ easdẽ idus consulatu honorii & otẏchiani:
Porro sequenti anno consule maliothe odoro.
quando iam. scđm illud oraculũ daemonum
autfic m̃tũ hominũ: nulla eẽ debuit religio xp̃ia¬
na : Quid ꝑ alias terrarũ partes forsitan factũ
sit: non fuit necesse ꝑquirere Interim qđ
gaudentius & iouius. comites imperatoris hono¬
rui : quarto decimo kalendas aprilis falsoꝵ
deorum templa eũter̃ et simulacra freger :
& quo usq ad hoc tempus ꝑtriginta ferme annos : qs ñ
uideat quantũ creuerit cultus nomini s xp̃i. ÷ p̃ser¬

Expanded text:
tur et ad portam templi, ubi stipem peteret, potur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumus, id est per Idus Maias. Numeratis proinde consulibus trecenti sexaginta quinque anni reperiuntur inpleti per easdem Idus consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio Christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, qGaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii quarto decimo Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praeser
Abbreviated transcription (Latin):
tute diuina ꝑtotũ mundũ id sieripotiuse qualioc
factũ e: Siaũt ut iero solimis ad cultũ nominis xpͥi
aecende retur tanta hominũ multtudo quae illũ
incrue ł fixerat prensum. ł riserat fixum ĩam
mide ficiũ illud fecerat p&rus: & ipso anno que¬
rendum ẽ quando trecenti s&xaginta quinq com¬
pletisint: Mortuuis ẽ ergo xp̃s duobus geminis cor¬
sulibus: octauo kalendas aprilis: resurrexit ter¬
tiodie : sic̃ apłis suis &iam sensib ꝓbauer̃ Deide
postquadraginta dies ascendit incelum : postdecẽ
des idẽ quin qua gensimo postsuã resur r&tionẽ
diȩ: misit sp̃m sc̃m Tunc tria milia hominum:
ap̃łis eump̃dicanubus credẽderunt: Tuncita
pominis illius cultus gortusẽ : sic̃ nos credimus
& ueritas hab& efficantia sp̃s scĩ. Sic ut autẽ
finxit uanitas impia. uł patauit magicis arti¬
bus petripaatbo: postetiã signo mirabili facto
quando adũbũ ipsius p&riquidã mendicus ab
utero matris ita claudus: ut ab aliis portare¬

Expanded text:
 totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, iam maleficium illud fecerat Petrus, ex ipso anno quaerendum est, quando trecenti sexaginta quinque conpleti sint. Mortuus est ergo Christus duobus Geminis consulibus octauo Kalendas Aprilis. Resurreiit tertio die, sicut apostoli suis etiam sensibus probauerunt. Deinde post quadraginta dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portare
Abbreviated transcription (Latin):
Nec itaq malatã magnatẽ horrenda t̃
sa eua quis qui scũ dolore considerat mieserun
fateatur q quisquis aũt ł patit᷑ easine aniuu
dolore ł cogitat: multo utiq miserius ids
seputat bectũ: ꝗa ethumanũ ꝑdiditie nunii¬

Expanded text:
Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit sen
Abbreviated transcription (Latin):
uis enĩ ñ defuerint. neque de sint hostes &xtere
nationes contra quas semꝑ bella gesta sunt
etgeruntur: Tam̃ &iam ipsa imperii latitu¬
do peperit peioris generis bella sotialia scilia
et cuulia quib: miserabilius quatitur hum a num
genus siue cumbelligeratur. ut aliquando conqui¬
escant siue cũtimetur ner ursus & surgant.
Quorũ malorum multas etmultiplices cladesdu¬
ras et diras necessitates : siut dignum ẽ eloqui ue¬
lim: quã quã nequaquã sic̃ res postulat posimn
quiserit ꝓligȩ disputationis modus Sedsap¬
ens in quiunt iustabella gesturus ẽ. quasi ñ sise
hominẽ meminit. multo magis dolebit. iust&
necessitatẽ sibi &xtitisse bellorũ : ꝗanisi iusta
eẽnt. eigerenda ñ eẽnt. Ac ꝑ hoc sapientind¬
labella eẽnt Iniquitas enĩ partis adũ saciufa
bella ingerit gerenda sapienti. Quae inꝗ¬
ta siaq homini ẽ dolenda ꝗa hominũ ẽ : etsi
nulla & eabellandi necessitas nasceretur

Expanded text:
uis enim non defuerint neque desint hostes exterae uis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo primũ linguarũ diuersitas. hominem
alienat ab homine: Nam si duo inuicẽ sibimet
fiant obuiã neq p̃terire sed si muleẽ aliqua
ne cessitate cogant̃: quorũ neuter linguam
nouit alterius facilius sibi muta animalia
&iã diũ si generis quã illi cum sint homines ambo
sotiantur .: Quando eñi que sentiunt int̃se cõ¬
municare non possunt. Propt̃ solamdiũ¬
sitatẽ linguae. nihil ꝓd est ad consotiandos homi¬
nes tanta similitudo naturae : Ita ut lebentius
hõ sit cũ canesuo: quã cũ homine alieno
At enimopera dataẽ utimperiosa ciuitus
ñ solum uigum: uerum &iam lingua sua
domitis gentib ꝑ pacẽ soti&atis imponer&
ꝑquam non de ẽẽt immo & abundaret
&iã int̃p̃tum copia: Uerum ẽ Sed hoc quã
multis et quã grandib bellis: quanta strage
hominũ quanta effusione humani sanguinis
cõparatum est quib transactis. nonẽtam̃
eorundẽ malorum finita miseria. Quã¬

Expanded text:
In quo primum linguarum diuersitas hominem In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum iugum, uerum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis inponeret, per quam non deesset, immo et abundaret etiam interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
ne crimina impunita sint prodẽe cupientes:
&m̃tientib: testib: reoq ipso contra tormenta
durante immanit̃: n& fatente: ꝓbare quod
obiciunt ñ ualentes quã uis uera obiecer int
auidice nesciente damnantur. Hax tot actan¬
ta mala non deputat ee p&cata Nonenim
ha facit sapiens iud& nocendi uoluntate : sed
necessitate nesciendi & tam̃ udicandi. Har¬
ẽ ergo quam dicimus miseria certe hominis. et si
ñ malitia sapientis. An uero necessitate nesci¬
endi atq: iudicandi torqu& in sontes. punit in¬
sontes & parum ẽ illi quod ñ ẽ reus siñ sit
in suꝑ etbeatus: quanto consideratius et homine
dignius agnoscit in ista nec essitate miseriam.
eamq: odit inse. et sipie sapit clamataddm̃: de
necessitatebus meis eruente : Post ciuitatẽ uel¬
ponunt societatis humanae. Incipientes ado¬
mo: atq: inde urbẽ deinde ad orbẽ ꝓgrediendo
uenientes. Qui utiq sicut aquarũ conge¬
ries quanto maior ẽ tanto periculisplenior:

Expanded text:
ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamest ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! CAPUT VII. De diponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior.
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens in nocentem  Eit ꝑ ignorantiae mise¬
riam. ut et tortum et in nocentẽ occidat.
quẽ ne incentẽ occideret torserat: Sienĩ scđm
istorum sapientia delegerit &x hac uita fuge¬
re : quã duitius illa sustinere tormenta
qđ ñ cõmisit commisisse sedic̃: Quedã nato etocciso
utrum nocentẽ an in nocentẽ id& occiderit. ad¬
huic nescit: quẽ ne in nocentẽ nesciens occider et
torsit.: Ac ꝑ hoc in nocentẽ etutsciret tor sit. et
dũ sciret occidit: In his tenebris uitae sotialis se¬
debit ud& ille sapiens: annon audebit: sedeba
plane ÷ Contingit enũ eum etadhoc officium
ꝑtrahit humana soti&as. quam deserere nesas
Plucit  Hoc enĩ nesas eẽ ñdueit. quod testes in¬
nocentes in causis torquentur alieruis Quod hi qui
arguntur ui dolorisplerumq: superati etdȩ
fale confessi &iam puniuntur in nocentes:
mentis plerumq: moriuntur. Quod aliquan¬
do et ipsi ꝗarguunt humanae soti&ati. fortasse

Expanded text:
nesciens innocentem, fit per ignorantiae misenesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit ex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tormentanon commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cmentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse,
Abbreviated transcription (Latin):
maior ẽ. tanto forum eĩ litibus etciuilib &
criminalib: plenus : &iã siquiescant ñ solũ tur¬
bulentȩ uerũ saepius eteruentȩ seditiones acpel¬
la cuulia aquorum euentis sint aliquando
iudicia hominũ de hominib: quae ciuitab: de ee¬
putamꝰ ẽe quã misera : quã dolenda : quandoqui¬
dem hi iudicant ꝗ conscientias eorum dequib
iudicant cernere nequeunt. Vnde saepe cogun¬
tur torm̃tis in nocentiũ testiũ ad alienam causã
ꝑtinentẽ querere ueritatẽ Quid cũ sua causa
esq torquetur et cũ queritur utrũ sit
nocens. cruciatur et innocens.: Iuit ꝓ incerto sce¬
lere certissimas poenas nonꝗa illud cõmississed
detegitur. sed quia ñ cõmisisse nescitur: Ac ꝑ hoc
ignorantia iudicisplerũq ẽ calamitas in nocon¬
tis et qđ ẽ intolerabilus magisque plangendũ:
rigandũq: sifieri possit fontib: lacrimarum
cũ ꝓp̃t̃ ea iud&x torqueat accusatũ neoccidat

Expanded text:
maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et criminalibus plenius, etiamsi quiescant non. solum turbulentae, uerum saepius et cruentae seditiones ac bella ciuilia, a quorum euentis sunt aliquando iudicia hominum de hominibus, quae ciuitaputamus esse, quam misera, quam dolenda? Quando quidem hi iudicant, qui conscientias eorum, de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tormentis innocentium testium ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat
Abbreviated transcription (Latin):
puao ẽ eũ astutis simae fingeretur ꝓpropt᷑
quodomniũ poctora sic at tingit: ut cogat in
art in aliquo necessitudinis nomine : NT eum
ꝗ palam ẽ adũ sarius raciho cauendo uit aenin
possis. hoc uero occultum intestinũ acdomesticũ
malũ ñ solũ existit. uerũ etiã opprimit ante¬
quã prospicere att: &xplorare potueris: Propt
qđ &iã diuina uox illa : & inimicihominẽsidomes¬
ticieĩ : cũ magno dolore cordis auditur: Quia
etsi quisq: tamfortis sit ut aequo animo
ꝑferat : uł tã uigilans : ut ꝓuideo c̃silio caueat. que ad¬
ũ sus eũ molitur amicitia simulata  eorum tam̃ ho¬
minum ꝑfidorum malo cũ eos eẽ pessimos & peri¬
tur: Suipse bonus ẽ grauit̃ & cruci&ur necesse
ẽ : siue semꝑ mali fuerint : et sebonos finxerint.
siue in istam malitiã &bonitatẽ mutati sint .: Si
ergodomus. cõmune ꝑ fugiũ : in his malis huma¬
nigener is tuta non ẽ: quid ciuitas quae quanto

Expanded text:
putata est, cum astutissime fingeretur? Propter putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in aut in aliquo necessitudinis nomine. Nam eum, qui palam est aduersarius, facile cauendo uitare possis; hoc uero occultum intestinum ac domesticum malum non solum exsistit, uerum etiam obprimit, antequam prospicere adque explorare potueris.\' Propter quod etiam diuina uox illa: Et inimici hominis domestici eius cum magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto
Abbreviated transcription (Latin):
merare ualeat: quis aestimate sufficiat:
Audiant apud comicossuos. hominẽ cũ sensũ
atq consensu omniũ hominũ dicere: Duxiuxo¬
rẽ quã ibimiseriã uidi. natifilii aliacura. Qiud
itidẽ illaquae in amore uitia cõmemorat idẽ
terentius in iuriae suspitio nes inimicitiae be¬
l̃ Paxrursus : nonne res humanas ubiq in¬
le uerunt : Nonne & in amic& hone sus amori¬
dus plerũq contngunt: Nonnelis usque quar
plenes̃ reshumanȩ : ubi iniurias inspedones
inimicttias. bellum malacerta sentims : Pace
ue renen cerdũ hionũ qm̃ corda eorum cũ quib
eã tenere uolumꝰ ignoram uo Et scor die cõqub
possem̃: qualia cras futura cẽnt : utq nescire¬
mus. Quiporro int̃ se amicitiores solent ẽẽ ł
debent : quã qui una &iã continentur domo
&tam̃ qui sinde securus ẽ cumtanta sopae
nala &eorum occultis in sidiis uter Tanto
pnertiora quanto pax dulcior fuit : que uera

Expanded text:
merare valeat? quis aestimare sufficiat? merare valeat? quis aestimare sufficiat? Audiant apud comicos suos hominem cum sensu atque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem, quam ibi miseriam vidi! Nati filii, Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore vitia commemorat idem Terentius, injuriae, suspiciones, inimicitiae, bellum, pax rursum : nonne res humanas ubique impleverunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi injurias, suspiciones, inimicitias, bellum, mala certa sentimus; pacem vero incertum bonum, quoniam corda eorum, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera
Abbreviated transcription (Latin):
quis sed dehis qui scdm̃ ueram pietatemu¬
uerent : etideo uirtutes quas haberent
isic̃ saliutẽ tabeatitudi nẽ : ñ iam tenemes
sed & p&tamꝰ futuram: Et hoc perpatientia
ꝗa in malissumus quae patienter tolerare
debemꝰ don& ad illa iueniamus bona: ubi
om̃ia erunt quib: in effabilit̃ del&temur
Nihil erit aũt qđ iam tolerare debeamus: Ta¬
lis salus quae infuturo erit scło. Ipsa erit eniã
finalis beatitudo: Quã beatitudine istiphi¬
losophi : qm̃ ñ uidentes nolunt credere hic sibi
conantur falsissimã fabricare : quanto supe¬
riore : Tante m̃datiore uirtute. Quod aũt
amplius ad ꝓbamꝰ : Nã unde istadi ciuita sde
qui huius operis eccẽ iã unde uicensimum
librũ ũ samus in manib: uł inchoaretur gor¬
tu uł ꝓgrederetur &x cursu. uł apprehende¬
ret debitos fines siñ eet sotialis uita s c̃õrũa
Sed inhuius mortalitatis aerumna quot et
quantis ab und& malis humae soti&as quis enu¬

Expanded text:
quis, sed de his, qui secundum ueram pietatem uiquis, sed de his, qui secundum ueram pietatem uiuerent et ideo uirtutes, quas haberent, et sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubi omnia erunt, quibus ineffabiliter delectemur, nihil erit autem, quod iam tolerare debeamus. Talis salus, quae in futuro erit saeculo, ipsa erit etiam finalis beatitudo. Quam beatitudinem isti philosophi, quoniam non uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore uirtute. CAPUT V. De amplius approbamus. Nam unde ista Dei civitas, de qua hujus operis ecce jam undevicesimum librum versamus in manibus, vel inchoaretur exortu, vel progrederetur excursu, vel apprehenderet debitos fines, si non esset socialis vita sanctorum? Sed in hujus mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis societas humana, quis enu
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt sic̃ dicti : malis in grauescentib cũsibi
ingerunt mortẽ : cedunt infelicitati. ita
ucti certis rationib: cumquȩr unt beatam
uitam. dignarentur cedere ueritati: et
non sibi utarent in ista mortalitate fine sũ¬
miboni eẽ gaudendũ: Uibi uirtute s ipse
quibus hiccerte nihil melius atq utilius
in homine repperitur : q̃uanto maioras ad¬
uttoriã contrauim periculoꝵ laborẽ dolore
tanto fideliora testimonia miser iarũ
Sienĩ uere uirtutes s̃ qͣ nisi in eis quib uera
inest pi&as eẽ ñ poss̃ : ñ se ꝓfitentur loc
posse ut nullas miserias patiantur hmi¬
nesin quib s̃ Neq enĩ m̃daces suere urtu¬
tes utho e ꝓfiteantur: Sed utuita humana
que tot et tantis huius scłi malis eẽ cogitur
misera spe futuri sđi sit beata sic̃ & salu
Quosodo enĩbeata ẽ que nondũ salua est
unde ctapłus paulus ñ de hominib: in pru¬
dentib in patientib: intemperontib et in¬

Expanded text:
dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolus Paulus non de hominibus inprudentibus inpatientibus, intemperantibus et ini
Abbreviated transcription (Latin):
uincitur sensus quomor somnimodo : omnibus
uiribus conatib: que uitiatur  Eita uincit᷑
ut quȩ uitebatur: optetur appetatur Et
siñ potuerit alunde contingere ab homine
ipso sibi m& inferatur Magnauis ẽ in eis
malis quae fortitudinẽ faciunt homicidam
sitam̃ ad huc dicenda ẽ fortitudo: quae ita his
malis uincitur: ut hominẽ quẽ sic̃ uirtus regen¬
dum tuendũq: suscepit : non modo ñ possit ꝑpa
tientiã custodire : sed ipsa in suꝑ cogatur cõgita¬
tur occidere: Deb& quidẽ &iã mortẽ sapi¬
ensferre patient̃. sed que accidit aliunde
Secundũ istos aũt. sieã sibi ipse inferre cõ¬
pellitur ꝓfecto fatendũ ẽ eis non solũ mala
sed intolerabilia : etiã mala eẽ que hoc eum
ꝑpetrare cõpellunt. Uita igitur que isto¬
rum tam magnorum tãq: grauiũ malorũ
aut p̃mit᷑ onerib: : aut sub iac& casib nullo
modo beata diceretur: si homines qui hoc

Expanded text:
uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodire, sed ipsa insuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde. Secundum istos autem si eam sibi ipse inferre conpellitur, profecto fatendum est eis non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse. quae hoc eum perpetrare conpellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Anideo beatã dicis. quia licet tibi ab his malis mor¬
te discedere : Quid si ergo in eis aliquo diuino
iudicio tenereris: n& ꝑmitter eris mori
N& umquã sine illis eẽ sinereris: Nempetuno
saltẽ miserã talẽ diceres uitam. Nonigitur
ꝓpt̃ ea misera non ẽ quia cito relinquitur. qño
quidẽ si sempit̃na sit : etiã abste ipso misera
iudicatur : Non itaque ꝓpt̃ ea qm̃ breuis ẽ
nulla miseria deb& uideri Aut quodẽ
absurdius quia breuis miseria ẽ : ideo etiam
beatitudo appellari: Magnauis ẽ in eis malis
quae cogunt hominẽ secundũ ipsos &iã sapien¬
tẽs sibi met auferre quod homo ẽ : cumdicant
et uerum dicant: hanc eẽ naturae primã
quodã modo & maximã uocẽ: ut homo
concili& ur sibi & ꝓpt̃ ea mortem natura¬
liter fugiat : ita sibi amicus ut eẽ animal.
otinhac coniunctione corporis atq: animae
uiuere uelit uehe m̃ter atq: appetat
Magnauis ẽ in eis malis : quibus istẽ naturae

Expanded text:
An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morAn ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem miseram talem diceres uitam. Non igitur propterea misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera iudicatur; non itaque propterea, quoniam breuis est, nulla miseria debet uideri aut, quod est absurdius, quia breuis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugiat, ita sibi amicus, ut esse se animal et in hac coniunctione corporis adque animae uiuere uelit uehementer adque adpetat. Magna uis est in eis malis, quibus iste naturae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hocfeciss&. nisi uictorũ caesaris in pa¬
tient̃ tulliss&. Ubiẽ fortitudo: Nempe
cessit. nempe succubuit. nempe usque
adeo superata : ut uitam beatã derelinquer&
deser& acfugeret: An ñ erat iambeata:
misera ergo erat. Quomodo igitur mala non
erant : quae uita miseram fugiendãq faciebant:
Quac ꝓp̃t &iã ipsi: quam ala ista ẽẽ confessi sunt. sic̃
ꝑipatetici sic̃ ueteres a cademici : quorũ sactam
uarro defendit: Tolerabilius quidẽ loquuntur.
sed eorũ quoq mirus ẽ error quodinhis malis
esitam giaud sint ut morte fugienda sint. ab
ipso sibi m& in lata: qui hax patitur. uitambeatam
ttr ee contendunt Ma la sunt inquit torm̃ta :¬
atq crutiatuscorporis. Eitanto sunt peiora :quan¬
topotuerint eẽ maiora : quibus ut careas ex hac
uita fugiendũ ẽ : Quauita obsecro  Hac inquit:
quaetantis adgrauatur malis.. Certe ergobea¬
ta ẽ in eisdẽ ipsis malis : ꝓpt̃ quȩ dicis eẽ fugiendã

Expanded text:
enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpaenim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut morte fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt. \'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro? Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam?
Abbreviated transcription (Latin):
Tantus aut̃ suꝑbiȩ stupor ẽ in hisomnib: : huc se
habere finẽ boni et a scipsis fieribeatus putan¬
tibus. ut sapiens eorũ: hoc ẽ qualẽ mirabili
uanitate describunt: etiã si& caecetur. obsur
descat: membris debilitetur : dolor ibuscru¬
cietur : et siquĩ aliud talium malorũ dici
aut cogitari potest. incidat in eum quo sibi mor¬
tem cogatur inferre. Hanc in his malis uitã
constitutã : eum ñ pud eat beatã uocare :
Ouitẽ beatã : quae ut finiatur mortisquerit
auxiliũ.: Sibeata ẽ : maneat in ea : Quomo¬
do ista ñ sunt mala : quae uincunt fortitudni
bonũ Eandẽq: fortitudinẽ : non solum.
sibi cedere: uerum&iã delirare compellunt:
ut eandem uitam. et dicatbeatam et ꝑ suadeat
uoce fugiendã fatertur .: Quid igitus causae
ẽ cur etiã non miserã fracta suꝑbie ceruiae
fateantut: Vtrum obsecro cato ille patien¬
tia  anpotius impatientia seꝑemit N

Expanded text:
Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaerit auxilium! Si beata est, maneatur in ea. Quo modo ista non sunt mala, quae uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat uoce fugiendam fatentur. Quid igitur causae est, quur non etiam miseram fracta superbiae ceruice fateantur? Utrum, obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non
Abbreviated transcription (Latin):
tit iniuius munus c̃ sua cuiq tribuere unde¬
far in ipso homine quidam iustus ordo naturat¬
Vtanima subdatur do etanim ae carotaa
ꝑhoc dõ etanima ettaro & Nonne demons¬
trat
ineo ad huc opore laborare potius quã in huius
operis iam fine requiescere tanto minus
ꝗꝓpe anima subditurdõ : quanto minus dñ in
ipsis siuis cogitationib: concipit: et tantominus
anima subditur caro : quanto magis adũsus
spm̃ concupiscit Quã diu ergo nob̵ in est hax
infirmitas. ha pestis hic langor. quo modo
nos iam saluos. et si nondum saluo s. quomodo iã
beatos illa fin ali beatitudine dicere audebimus
Iam uero illa uirtus cuius nom̃ ẽ fortitudo in
quanta cũq: sapientia euidentissima testis ẽ hu¬
manorũ malorumq: cõpellitur patientiatolle¬
rare : Quomalosto iciphilo sophi miror . qua
fronte mala non eẽ contendant : quibus faten¬
tur sitanta fuer int : utea sapiens uł non pos¬
sit uł non dobeat sustinere : cogit eum mnortẽ
sibi met inferre: atq: & hacuita emigrare

Expanded text:
tia, cuius munus est sua cuique tribuere undefit in ipso homine quidam iustus ordo naturat anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ꝓhib& ꝓhibeat si potest amica conloquia int̃¬
dicat amicalẽ uł int̃dicat affatum humana intcidat¬
rum omniũ necessitudinũ: uingula m̃tis inmita
stupore dirrũpat. Autsic eis utendũ censeat
utnulla & eis animũ dulcedo ꝑfundat: Quod si
fueri nullo modo potest: &iã hocquo pacto futu¬
rum ẽ : ut eĩ nob amara mors non sit cuius dul¬
cis ẽ uita: Hinc ẽ enĩ & luctus quoddã ñ huma¬
ni cordis quasi uulnius aut ulcus. cuisanando ad¬
hibentur offitiose c̃solationes : Noneni ꝓpt̃ ea
ñ est qđ sanetur qm̃ quanto ẽ animꝰ melior

Expanded text:
 qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, inter qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior
Abbreviated transcription (Latin):
conditione sepe contingit: utcredatur ł amicus
ẽe ꝗiimicus e: uel inimicus ꝗamicus est.
Quid nos cõnsolatur in hac humana soti& ate er¬
roribus aerum nisque plenissima nisi fides ñ
ficta et mutua dilatio uerorum etbonoꝵx
amicorum: quos quanto plures & in locis pluri¬
bus habemꝰ tanto longius latiusq m&uimus.
nequid eis contingat mali detantismalorũ ag¬
geribus huius scłi Non enĩ tantũ modo solli¬
citi sumus nefame nebellis: ne morbis: necapti¬
uitatibus affligantur: ne in eadem seruitute
talia patiantur : qualia n& cogitare sufficimꝰ:
uerũ &iã ubitimor est multo amarior ne
ista contingunt. tanto utiq plura: quanto illis̃
plures: et innrãm noticiã ꝑferuntur. quib: cor
nr̃m flagris uratur : Quis potest nisi quitalia
sentit adũtere : Mortuos quiẜpe audire mal¬
lemꝰ quã uis edoc sine dolore ñ poss imus au¬
dire : quorum enĩ nosuita ꝓpt̃ amititiae solatia
del&tabat. Unde fieri potest ut eorum

Expanded text:
condicione saepe contingit, ut credatur uel amicus esse, qui inimicus est, uel inimicus, qui amicus est: quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima nisi fides non ficta et mutua dilectio uerorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus huius saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captiuitatibus adfligantur, ne in eadem seruitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus; uerum etiam, ubi timor est multo amarior, neista contingunt tanto utique plura, quanto illi sunt plures et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, ut eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quã utilitatis indigentia sed sola bonitate fecisse qđ
ẽ đr: utres quae facta ẽ : congruere bonitati propter
quã facta ẽ. indicet᷑ : Quaebonitas si sp̃s sc̃s recte intel¬
legit̃ et uniuersa nob̵ trinitas in suis operib intimat᷑.
Inde ẽ ciuitatis scãe quaein scis angelis sur suẽ. eto¬
rigo et informatio etbeatitudo : Nam si quaerat̃
unde sit ds̃ eã condidit: Siundesit sapiens. ado
in lununantur: Siunde sit felix do fruit᷑. subsistens. inꝑna uno¬
imad steatur. contem plans inlustrat̃. in hie sisinas

Expanded text:
quam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quoquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quoest dicitur, ut res, quae facta est, congruere bonitati, propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intellegitur, uniuersa nobis trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; si unde sit sapiens: a Deo inluminatur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens
Abbreviated transcription (Latin):
Vtrũ aũt boni patris et boni filii sp̃s sc̃s quia comunis
ambobus ẽ rectebonitas dicipossit amborũ: non au¬
deo temerariã p̃cipitare sententiã. Uerũ tam̃ am¬
borũ eũ dicere sc̃ititatẽ facilius ausus fuero nam
borũ quasi qualitatẽ sed ipsam quoq: substantiam
et tertiã in trinitate ꝑsonam: Ad hoc enĩ mȩ ꝓba¬
bilius ducit : quod cusit etpat̃ sps tisilius sp̃s: et pat̃ sẽs:¬
Pubstantialis et consubstantia lis amborũ. Sed si
nihilẽ aliudbanitas diuina quã scitas: ꝓfecto etilla
diligentia rationis ẽ np̃sumptionis audacia. Vtino¬
perib disecreta quođã loquendimodo : quo nr̃a
exerceatur intentio: eadẽ nob̵ insinuata intelle¬
gat̃ trinutas: unã quãq creaturã quisfecerit ꝑquidi
fecerit ꝓpt̃ quid fecerit Pater ꝗꝓpe intellegit᷑ uerb
ꝗdix̃ utfiat. Quod aut̃ illo dicente factũ ẽ ꝓculdu
satis significat̃ dm̃ nulla necessitate :nulla suȩ cuius¬

Expanded text:
Utrum autem boni Patris et boni Filii Spiritus sanctus, quia communis ambobus est, recte bonitas dici possit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam; uerum tamen amborum eum dicere sanctitatem facilius ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, sed ipsum quoque substantiam et tertiam in trinitate personam. Ad hoc enim me probabilius ducit, quod, cum sit et Pater spiritus et substantialis et consubstantialis amborum. Sed si nihil aliud est bonitas divina quam sanctitas, profecto et illa diligentia rationis est, non praesumptionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intelligatur Trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intelligitur Verbi, qui dixit, Fiat. Quod autem illo dicente factum est, procul dusatis significatur Deum nulla necessitate, nulla suae cuius
Abbreviated transcription (Latin):
intsolacorpꝰtalemeremet: non plane animarum¬
deꝗb nesciunt quid loquantur sed ipsorũ eorum
ꝗtalia saprunt. multũ loge a ueritate et merito e
coercenda ꝓgressio: Haec ergo tria quȩ superius
cõmendaui : cũ inuna quaq: creatura requĩrunt᷑
quis eã fecerit ꝑ quid fecerit : quare fecerit. utres

Expanded text:
ut sola corpus tale mereretut sola corpus tale mereretde quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt, multum longe a veritate et merito est coercenda progressio. Haec ergo tria quae superius commendavi, cum in unaquaque creatura requiruntur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut res
Abbreviated transcription (Latin):
Euuego dea omnib simul ñtres duł tres ommpo¬
tentes sedunus ds̃ omnipotens: Tanta ibi ẽ intribus¬
sip usi inseparabilis unitas: quaesic seuoluit predicari
Nunc uero utintellegeremus animarũ meritanon
qualitatib: corporũ ẽẽ pensanda aeriũ pessimus
daemon. homo a ut̃ & nunc licet malus. Longemino¬
ris mitiorisq malitiae et certe antepeccatũ tam̃
luteũ copus accepit: Quid aut̃ stultius dicipotẽ quã
istũ solem: ut inuno mundo unus esset : ñ de coripul¬
chritudinis uel etiã saluti rerũ corporaliũ consul¬
uisse artificem dm̃ sed ho cpotius euenisse qui a una¬
anima sic peccauerat : ut tali corpore merere t̃indude
Acꝑhoc si contigisset ut nonuna sed duae: Immonon
dũ ae sed decemł centũ: similiter aequaliterq pec¬
cassent centũ soles haberet lucmundus. quodut
nonfieret nopificis ꝓuisione mirabili adrerũ corpo¬
raliũ salutẽ de corẽq consultũ ẽ. Sed contigit¬
t̃potius tanta unius animae ꝓgressione peccantis.

Expanded text:
cum uero de omnibus simul, non tres di uel tres omnipotentes, sed unus Deus omnipotens; tanta ibi est in tribus inseparabilis unitas, quae sic se uoluit praedicariNunc uero, ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia unanima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus? Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis,
Abbreviated transcription (Latin):
si ue qđ ait esaias subsigarata ꝑsona principis
babrdoniac dubolũ notans. quemodo cecidit luci¬
ser qbimant otiebat: siue qd hue redueł inde¬
li cusparads fifusti: omnilapide p̃tiesoor nano¬

Expanded text:
siue quod ait Esaias sub figurata persona principis siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso orna
Abbreviated transcription (Latin):
sistetiset. eĩ partic eps factus. beatus cũscĩs ange¬
sussemus unde ostendat quod inueritatenste¬
terit atq ait: Qianonẽ. ueritas mes
esset aũt in eosi in illastetisser Loquutone
aut dictue muius usttato Sic enatdern
usonare Inuerttote nistetit qua ueruas tonẽ
meo taquã easit causa. utiuer ttaee ñstecerit
quodineo ueritas ñsit : Cũpotiusea sitiausa ut
neo uerttasn sit. quodinueritati nonstetit: Ista
locutio ẽ etinpsalmo: Ego lamauiqm̃ ex audsti
meds: Cudicendũ fuisse uideat̃. &x audistime
ds qm clamaui: Sed cũ dexisser ego lamatu
ta quã ab eo quaereret̃ unde secda masse mon¬
straret ab effectu exauditionisdi lamoris su
ostendit affectũ: Tam qua diceret. Hinc osten¬
nintellegunt si naturalec. nullomodoꝰ cepec¬
ratu Se diqi udresponde : ꝓpłieticis testimonis

Expanded text:
si stetisset, eius particeps factus beatus cum sanctis angesi stetisset, eius particeps factus beatus cum sanctis angesissemus, unde ostendatur, quod in ueritate non steterit, adque ait: Quia non est ueritas in eo. Esset autem in eo, si in illa stetisset. Locutione autem dictum est minus usitata. Sic enim uidetur sonare: In ueritate non stetit, quia ueritas non est in eo, tamquam ea sit causa, ut in ueritate non steterit, quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dixisset: \'Ego clamaui, tamquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tamquam diceret: \'Hinc ostennon intellegunt, si natura talis est, nullo modo esse peccatum. Sed quid respondetur propheticis testimoniis,
Abbreviated transcription (Latin):
angelis fuerit suorecusans eẽ subditus creatori¬
p etsua ꝑsuꝑbia uelut priuata potestate elatus Acphoc
falsus et fallax quia neque umqua potestatẽ omini¬
potentis euadit. Etꝗ ꝑpiã subieenenẽ noluitte¬
nere quod ucte ẽ efertat ꝑ suꝑbiã elationem¬
simulare qđ ñ ẽ ÷ Vt sic intellegat᷑ etiã qd beatus
iohannes aplũsait. Abuntio diabolus peccat. Hoe
ẽ ex quo ineacreatus ẽ iustitiã recusauit: quanis
piadõq subdita uoluntas haber e ñ posset: Huie
sententia e quis quis ad quiescit : ñcũillis hereticis
sapit. Idẽ manicheis: et siquae aliae pestes ita
sentiunt quod suã quam dã propria tãquã
exaduerso quodã principio. drabolus habeat
naturã mali: Quitanta uanitate desipiunt
ut cu uerba ista euangelica in auctoritate nob¬
cum habeant: non adtendãt. ñ dixisse dñm aue¬
ritate alienus fuit. sed inueritatensterit tibi
sauertate lapsũ intellegi uoluit. Inqua utiq

Expanded text:
angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatoriangelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod uere est, adfectat per superbam elationeme quod non est, ut sic intellegatur etiam quod beatus Iohannes apostolus ait: Ab initio diabolus peccat, hoc est, ex quo creatus est, iustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit, ubi a ueritate lapsum intellegi uoluit, in qua utique
Abbreviated transcription (Latin):
quodibunt inuitã aet̃nã Porro aũt sinos certi¬
sumus nũ quã nos exilla in mortali felicitate casuros¬
illi uero sicertinsunttiã potiores ñ ae quals eiserimus parũ c̃¬
Sed quia nequaquã ueritas fallit: et aequales eis.
erimus ꝓfecto etiã ipsi certis. suae felicitatis a et̃nş
Cuiuis illi aliiꝗa certiñfuer̃. merito cecider. nonenĩ
erat eorũ acterna felicitas. cuius certieẽnt quae
sinẽ fuerat habitura Restat utaut in pares fuer
aut si pares fuer. postistorũ ruinã illis certasci¬
entia suȩ sempiternȩ felicitatis accesserit.:
Nisi forte quisdicat id quod dñs ait de drabolo
in euangelio: ille homicida erat abinitio et inue¬
ritate nonstetit sic ẽẽ acciptendũut nsolũ homi¬
cida fuerit ab initio. Idelium aniinitio generis
exquo utiq homofactus ẽ quẽ decipiendo posset
occidere ueru etiã ab iniciosuae condicionis
inueritate nsteterit. Etideo nũ quãbeatus euscis

Expanded text:
quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certquod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certsumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casurilli uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat, ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
queniti ratione colligim̃ habuise. tam̃ aliquã etsiꝰ
npsci abeatitudinẽ siuitã egerunt antepeccatũ ꝓfecto
credendis Autsidurũ uidet quando factis angeli alios
credere lta factos. ut ñacciperent p̃scientiã uł ꝑ seue¬
rantiȩ uel casussui. Alios aũt̃ factos lta utueritate
certissima aet̃nitatẽ sua eb eatitudinis nossent :
sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati s̃ etita
fuer donec isti quinunc malis̃ ab illobonitatis lumine
sua uoluntate cecidissent: ꝓcul dubiomulto ẽ du¬
titatis incertos: etipsos desemenpsis ignorare. quod
nos deillis ꝑseripturas scãs nosse potuimus: Quisenũ¬
catholicus xp̃i anus ignorat nullũ nouũ dy abolu¬
exbonis angelis ulterius futurũ si cut nec istũ
in societatẽ bonorũ angelorũ ulterius rediturũ
Ueritas quippe in euangelio scũs fidelibq ꝓmatit¬
quoder̃ aequales angelis di. quib: etiã ꝓmittitut¬
lis angelis ꝗd tribã

Expanded text:
quenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi quenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam, beatitudinem, si uitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel perantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo e suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quicatholicus Christianus ignorat nullum nouum diaboluex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in euangelio sanctis fidelibusque promitrunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitules angelis Dei; quibus