comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant homines ad librũ istius audiendũ : & propsnatur eis quid sit credibilius.
utrunescissequanda lucẽ &quendã diem quẽ sciebat morses anmorsen nescis¬
seista luce diem quȩ non soluiste ueru &ia qui uerbaeius non intellegunt siunt
Quid quod &iã deaquarũ congregatione. ingerit. nescio quis imperitis simus
quȩstionem : Immo uero non questionem: sed reprebensionem tam quam
nonra tedicũsit. Congregentur aquacin aomgregationẽ unã. & ippareat aridai. Eoquod
aquis om̃a tencduntur : Ignorans quẽ ad modũ aqua in aereos uapores tenuata rarescat.
& pebulos icaligine multũ occupet spatio: exiguũ uero si amgrogata denseatur. Nec
uleuis uolit&. sed grauis fluit&: Quidergomirũ sirara terrã texerit. spissita
pud auit. Quid si&iam diuino nutu in magnos sinus terrae subsedit. atqueita

Expanded text:
veniant homines ad librum istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, veniant homines ad librum istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, utrum istum nescire quamdam lucem et quemdam diem, quem sciebat Moyses; an Moysen nescisse istam lucem ac diem, quem non solum iste, verum etiam qui verba ejus non intelligunt, sciuntQuid, quod etiam de aquarum congregatione ingerit nescio quis imperitissimus quaestionem? imo vero non quaestionem, sed reprehensionem, tanquam non recte dictum sit, Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida ; eo quod aquis omnia tenebantur: ignorans quemadmodum aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine multum occupet spatii, exiguum vero si congregata densetur, nec jam levis volitet, sed gravis fluitet. Quid ergo mirum, si rara terram texerat, spissata nudavit? Quid, si etiam divino nutu in magnos sinus terrae subsedit, atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
ntalis apcorporalis : Nisi fortefidel es homines quiquã diu sunt in corportpe ro¬
nantir adño. Possuntium meritoipsius fideilux uocari: & angelimon possunt qui sen¬
per undenrt ficĩeputris: Vndeergoscit utrũtalis lux primitus factasit : undeset
quomodo in illalueuespere& manepossit intellegi: quomodo deniq senario pune¬
porissimos qui solis cirtuitur euoluuntur septenari ipsics nameriquaed ã fora
trainis la caest sede silux fatustcorporalis. Vinden ouit quomasecepotiient q¬
tesolẽ & ante firmamentũ quod eadũ posita nuntiatũ est : Remota ab a speribi.
tissimũdiem luminaria nobis u nbiba ut diuiderent imperauit: Qumsaute ftre
quã uis non sit in dignandũ potius quaridendũ inhicareistu nobis quo ddiem
horȩ designent horas autem soldis cernat atquedisterminet : &uelle ut eredamus
quod morses iftanes cierit. &id eodiem antequam solfier& nominauerit : sedcon¬

Expanded text:
alis, an corporalis? Nisi forte fideles homines, qui quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a Domino , possunt jam merito ipsius fidei lux vocari, et Angeli non possunt, qui semper vident faciem Patris ? Unde ergo scit utrum talis lux primitus facta sit? Unde scit quomodo in illa luce vespere et mane possit intelligi? Quomodo denique senario numenotissimos, qui solis circuitu revolvuntur, septenarii ipsius numeri quaedam forma translata est? Sed et si lux facta est corporalis, unde novit quomodo esse potuerit ante solem et ante firmamentum, quod coelum postea nuncupatum est, remota ab aspectibus tissimum diem, luminaria nobis visibilia, ut dividerent, imperavit. Quis autem ferat, quamvis non sit indignandum potius quam ridendum, indicare istum nobis quod diem horae designent, horas autem sol discernat atque disterminet, et velle ut credamus quod Moyses ista nescierit, et ideo diem antequam sol fieret nominaverit? Sed con
Abbreviated transcription (Latin):
inude pullũ siprincipiũ si nefine : Vt abipsis ecã m onicheis quicũ fortus se quiaim¬
mueũlegi ꝓph&uisq itpperiunt libentissimdegunc iudic&x i sinus: Qui autro dispi¬
c& idĩ quis aettmundũ curnondisplic& ꝑqũe factusestmundus dexp̃oeniserptũ
bonis utẽa sefactis egere non posse undenee ficiendis eguit: qui fatis noncga .
Sediurm bonus fecitom̃ sib quid ẽimpana sedtaomenboma : Bonũ quippt &uiã non
summũ . Immouero &iã i fimũ pisi a summobonocẽ pomposs& : Nimis autẽmaledo
dõsentit. qui proptercabonũ cẽ aliquid nogat quia acqualedõnon eẽ eognosett. Ita
enĩ nonerit ille summũ sed infimũbonũ : siquicqui dõminusest iuã nonestbonũ por¬
rosi inrebus quas condidit eaqua sunt primabonaualde sunt imparia conditor
qui aillefecit. hacefaeta sunt: ꝓfectoquitalibus noneguit adaugendãbcatitudinc̃
suã multominus inferiorib atq: omnino in fimis eguis secredendusest. quactañ

Expanded text:
 principium sine fine; ut ab ipsis etiam Manichaeis, qui eum fortasse, quia inimicum Legi Prophetisque reperiunt, libentissime legunt, judicetur insanus. Quia vero displicet ei Deus qui fecit mundum, cur non displicet per quem factus est mundus? De Christo bonis autem a se factis egere non posse: unde nec faciendis eguit, qui factis non eget. Sed summe bonus fecit omnia, sibi quidem imparia, sed tamen bona. Bonum quippe etiam non summum, imo vero etiam infimum, nisi a summo bono esse non posset. Nimis autem de Deo male sentit, qui propterea bonum esse aliquid negat, quia aequale Deo non esse cognoscit. Ita enim non erit ille summum, sed infimum bonum, si quidquid eo minus est, jam non est bonum. Porro si in rebus quas condidit, ea quae sunt prima bona valde sunt imparia Conditori, quia ille fecit, haec facta sunt; profecto qui talibus non eguit ad augendam beatitudinem suam, multo minus inferioribus atque omnino infimis eguisse credendus est. Quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ad quiescere : & intellegeradm̃ quiexnu llocoepitẽẽ principio. fecissecadũ in principio:
tũ. Initio fecitds̃ cadũ &cerram : Nihilẽ trahocistemouer&᷑ quid ix̃. Cur nonlim ex
initio factũ est: Quando quidẽleger& in initiofecitds̃: Non exestimansimpiũ sicre¬
diturds̃ haberemitiũ : sed non habere principiũ: quod suta est emend& hoc auctore
euangelium ubi scriptum est. In principio erat uerbum: Curenĩ pon&iã hic iste
dicat in prinopioigit᷑ quo cius nie quo nd ẽ dĩ uerbũ cẽacepit. & quiadierat uerbũ

Expanded text:
acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, acquiescere, et intelligere Deum, qui ex nullo coepit esse principio, fecisse coelum in principio, tum, In initio fecit Deus coelum et terram; nihil contra hoc iste moveretur, qui dixit, Cur non olim ex initio factum est? quandoquidem legeret, In initio fecit Deus; non existimans impium, si credatur Deus habere initium, sed non habere principium. Quod si ita est, emendetur hoc auctore Evangelium, ubi scriptum est: In principio erat Verbum. Cur enim non etiam hic iste dicat, In principio igitur quo? ejusne quo idem Verbum esse coepit? Et quia Deus erat Verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
dicamusci: Ex initioigitur quoeius nequoidẽds̃ ce̾coepit. apex coquoillũ cẽuacuũ
taeduit: Hoc quippeillidisplic& quadonolim exinitio feeritds̃ caelũ: Cũ dicit
curnonolim exinitio: tãqua ex illo ipitio faceredebuit. ex quoẽ ipsequi feit: Cur
Non hic timuit nedicendo exinitio quo est ipseds̃ eũ debuis se facere caelũ. Dicer&ur ei.
hib&ergods̃ ipitũ. Aophoc secundũ sententiãtuã habebit & finem: Tuenĩ dixisti
pullũ cẽipitiũ sinefine : Porro sids̃ car&mitio. quomodo facer& aliquid ex initio
ex quo ipscest. Ac ꝑ hocexinitio fecit exillo. id ẽex quo coepit eẽ quod fecit: Autergo
ds̃ ipsorũ nihilbonũ umquã fecit aut secundũ istũ quod cũq bonifecit. ex illomitiofecit
ex quo ipseest : & hibentiinitiũ m&uendus estfinis : Vut scãe scriptura e uerbis deb&

Expanded text:
dicamus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum dicamus ei, Ex initio igitur quo? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Hoc quippe illi displicet, quod non olim ex initio Deus fecerit coelum, cum dicit, Cur non olim ex initio? Tanquam ex illo initio facere debuerit, ex quo est ipse qui fecit. Cur non hic timuit, ne dicendo, ex initio ex quo est ipse Deus, eum debuisse facere coelum, diceretur ei: Habet ergo Deus initium, ac per hoc secundum sententiam tuam habebit et finem; tu enim dixisti, nullum esse initium sine fine? Porro si Deus caret initio, quomodo faceret aliquid ex initio ex quo ipse est? Ac per hoc ex initio fecit illo ex deus ipsorum nihil boni unquam fecit: aut secundum istum, quodcumque boni fecit, ex illo initio fecit ex quo ipse est; et habenti initium, metuendus est finis: aut sanctae Scripturae verbis debet
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrit &iã simundus istebonũ aliquid est : quur ponolim ex initio abco fictũ est. Qõ
melius fuit: quasi scipso aliquid melius ds̃ fecerit mundũ anideonon debuit hocbonũ
fin qui a non est aqualeficienti Quod autẽquȩrit. cur non istudolim exinitiofictũ
sit: responsũ habeat: Immouerodim exinitio factũ est: Ex initioutiq suo nondĩtui
nullũ est in itiũ: Si autẽ hoc initũ significari potuit eoquod dictũ est in principiofecit
ds̃. quid est quod calũniat᷑ uelut interrogans in quoprincipiofecerit. cũipserursus
quȩrat. curnonolim exinitio factũsit. pinde sua uerba illi replicanda sunt: Pãsicut
ipse pp̃tid quod scriptũ est In principio fecitds̃ cadũ & terrã. argumentat᷑ & dicit.¬
in principio igit᷑ quoeius nequo idẽ ds̃ cẽcoepit. anexeo. quod illũ eẽuacuũ teduit:
lta & nos adidquodait cur non istud olim ex initio ab eofactũ est. respondeamus &

Expanded text:
Quaerit etiam: Si mundus iste bonum aliquid est, cur non olim ex initio ab eo factum est, quod melius fuit? Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentattaeduit? ita et nos ad id quod ait, Cur non istud olim ex initio factum est ab eo? respondeamus, et
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia &muisibilia : Drigitur neccẽpit c̃ẽ pcedes mn&e sed operacius quȩdiincipiena
cestosinecẽdesistunt. si cutẽ pora &tẽporilia quacdim ipcipientia permandunt siec
ipsiscõrũ hominũ quã ꝑcepturi sunt uiti a&crna : Quadistenonuidit quiput aut cẽ
dicendũ acd fimendũ pullũcẽsiefineprincipiũ: faccipsum potuit adtendere q uine¬
rũ cuius initiũest abuno & finis innullo : Nullus qui ppenuimerus qũ alib& migis
habituta sit finem: Sidixerithubitut̃ quomodo seauaabit aicettr uabiur sino¬

Expanded text:
desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere chri
Abbreviated transcription (Latin):
quod principio quoidem ds̃ ẽccepit apexcoquoilluĩ ruacuũ. teduit: cui respondeur
quia nerds cẽcoepit. peccũ uacationiss uae teduit. quinequealiquando non fuit. pe
cessindotorpuit neco perando laborauit: pec sine cado sedis indiguit: erfacto cado
sedemtã quũ finitis erroribus peregrinus inuenit: Potensestenim beatis sinemanere
insem& ipso: Templo autẽsuoquod sunt om̃s scĩ & angeli &chomines sic imperar
habitationem suã utilli ex ipso habrant talchonũ quobeati ẽẽ possint. Nonexcis
illetalem domũ sinequabratus cẽ pompossit: Autergosi cintellegendũ est quoo
scriptũ est: In principiofecitds̃cudũ &terrã. Vt principiũ sit ex quocẽtoeperunt.
ponenĩ dõ co&erna semꝑ fuer̃ . sed facta ipitiũ ex quocẽ i ceperent acceperent: Aut
cestequi am principio sibi co&erno. fecitids caclũ &cerrã. hocest inunigenitofilio pse

Expanded text:
quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Cui respondetur, quia nec Deus esse coepit, nec eum vacationis suae taeduit, qui neque aliquando non fuit, nec cessando torpuit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; templo autem suo quod sunt omnes sancti, et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua beatus esse non possit. Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, ut principium sit ex quo esse coeperunt; non enim Deo coaeterna semper fuerunt, sed facta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeterno fecit Deus coelum et terram, hoc est, in unigenito Filio. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
contrariouult intellegi sias sit pronuntiator doctus non calum niator indoctus
porro autem cuidis plic& peccator prohibitus alignouitȩ : quidnasi inpune uult
maleui uere : nec magnũ eratdo. & alio quo lib& modo uitã subtraberehomini
quemuiuere noluiss& : sed quõrationales animȩ desapientia uiuunt. quarũ mors

Expanded text:
contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quem vivere noluisset: sed quoniam rationales a
Abbreviated transcription (Latin):
mouictus ostendit: Quiauictus non fuiss&. si abin uictop̃recessiss&: Quomo¬
do est autẽ untor hominis deceptor. cũ a sem&ipso sit&iã ipsedeceptus. upde
& ille quiderxepit & illeque decepit. ambo decepti sunt. recedendo abeo quip̃
potestdecipi: & ambo sunt uicti. recedente abeo qui non potestiinci: A quoutiquo
quiplus recaht. plusumcitur : quia tanto est inferior quanto deterior: &ideoneces¬
scest ut quimalũ alterius prius inferendo uincereuidetur amplius ipsebonũ mittn¬
douincatur : noficri potist utcisitlocus melior. cũcaus a sit pcior: & quod adtempis
prȩualuis seuisus est diabolus homine superato: &iã sic in ȩternũ uictus est homine
reparato: Hec di confitentis uerba sunt sed potius exprobrantis. Ecceadã factus est
tam quaunus ex nobis: sicut a postolus dicit: donatemihi hanciniuriam iutique a

Expanded text:
mo victus ostendit: quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. Quomomo victus ostendit: quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. Quomodo est autem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi; et ambo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo necesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fieri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis . Sicut et Apostolus ubi dicit, Donate mihi hanc injuriam , utique a
Abbreviated transcription (Latin):
uessitate compelli: uec in melius uel deterius mutari omnino potuiss&:
minis flatus hominis pars est: nec homo eum facit descipsosedex ereo
iliidsumpto &effuso. Ds uero potuit & denihilo. &uiuum rationalemq:¬
apecut. quod non potest hemo. Quamuis non nulli existiment pon
tunc animatũ primũ hominẽ. quando ds̃incius faciẽ sufflunt. & factusest in
tur. undenunc longũ est disputare : animã tamen noncẽpastẽdĩ pecde substantia
deciperehominẽ que feceratds̃: Nulloenĩ modo deciper&urhomo: si non in seex al¬
tato corde recessiss& adõ: Veraquippe. quõ diui na est illa sententia: apterdinã
ex altaturcor: & ubi contradm̃ ex altatur: ibi abillo deseritur & insetenebratur
Quid autẽ mirũ sidũ tenebratur. Nescit quid sequatur: quõ non aseipso lumen est:
sed abillo quiestlum inluminatur: Quodergods̃ semper inuictussit. &iã ho¬

Expanded text:
necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset.necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset.hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum rationalemque, quod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit, et factus est in tur, unde nunc longum est disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia decipere hominem quem fecerat Deus . Nullo enim modo homo deciperetur, si non in se exaltato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, nescit quid sequatur: quoniam non a se ipso lumen est, sed ab illo qui est lumen, illuminatur? Quod ergo Deus semper invictus sit, etiam ho
Abbreviated transcription (Latin):
sa &inquod malũ incidiss&. appellauit lignũ dinoscentia eboni & mali. Cur
enĩ cccultar& dequom andatũ dabat. & ꝑquod oboedientiã commendabat. Nec
ignanis fuit hominẽ peccaturum: sed simul&iã quidiusti & bonifuerat & depeccante
ficcurus summautique diuinitate prescunt: Nec instituit quod obess& si homosibi
bessenoluissu. Sed potius inftituit quod prodessa qui a homo non sinebona mer¬
e oboedientia custodiss&: a nonsineutili exemplo ut eã sceius posteri custodir eT
cenas in oboedentieꝓ soluissoc: Netuolint. quod potuit: Hoceni uoluit ut aut
oloediens homoesst. aut mobocdiens in pune noneẽt: Nec in fructuo se uoluit
udhor non fuerat seruaturus iubere quia poena contemptoris docuit alios
ur: Hec in homine parsdi nesticit do: quasi hominis anima parsdiess&.

Expanded text:
set, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur set, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de quo mandatum dabat, et per quod obedientiam commendabat? Nec ignarus fuit hominem peccaturum: sed simul etiam, quid justi et boni fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate praescivit. Nec instituit quod obesset, si homo sibi obesse noluisset: sed potius instituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiam custodisset, et non sine utili exemplo, ut eam sancti ejus posteri custodirent, poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei ess
Abbreviated transcription (Latin):
sicẽe factũ utt̃ poss& percares noll& : Nũ quid enĩsimelioretẽt̃ quin aompossa
ut put& uidisse. & credat facere noluisse : atuoluis sequidẽ. sed minime potuis se
uestathocds̃. a cordib. piorum: Siergoratioretademonstrat. rationalẽ creaturam
illã ct̃ meliorem. quaenulla in oboedientia deseritdm̃. quã istã quȩita deseruit: Sciat
quisquis hoc sapit. Nec illã deeẽ caelestib quaenũquã deseritdm̃. Necistãita esse
fitã. ut aliquanecessita tedese erecog er&ur dm̃: & quia uoluntate deseruit. pihil
xhacdiminutũ sapieptissimis dispatationibusdĩ: qui& malis bene. & peruersis
ecuttur: & dehuma nogenere iuste. nentodam nato. familiã scam̃atq nume¬
ur: Quaecũ ita sint. Necds̃ occultare debuit lignũ. quod ppt̃ conseꝗuuturã ho¬
minismiseriã. si ex illo contraprohibitionẽ usurpatodinoscer& a quobonocecidis¬

Expanded text:
sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset aut putet vidisse, et credat facere noluisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse factam ut aliqua necessitateientissimis dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque damnato familiam sanctam atque numeestatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosceret a quo bono decidis
Abbreviated transcription (Latin):
cimolibro deciuitat edi disputauimus: Nuncaut̃e breuit̃ responderim adid quod
aitiste hominis ipstitutorẽ amagnobomo ꝓhibuis seqũ e fecerat: dũ cũ pecorisimile
sinedi nosaentiuabimi & mali ceuoliuussoc: Haeteni dinoscentia nonẽbeati homini sipi¬
entia. sedmiseri experientia. Vndelignũ nom̃ accepit : aciuius cibo esthomo prohi¬
bitus. ut obaedientia cõmendarecur. quȩ maximaestiuistus. & ut si cdixerim omniũ
origo materq uistutũ: In eanatura cui sicdatũ est arbitriũ liberȩ uoluntatis uteã
tamen neces sesituiuere sub potestatemdioris: Qua quã nondefucrin: quibus u¬
sũ est. illã dinoscentiã boni&mali. magnũ aliquod honũ fuisse: Cuius capices
nondũ fuerunt quihancusur pantes contrau&citũ ꝑ inoboedientiã percauerint
Quib aute iuid&c ur sic homine fieridebuisse utpecure noll&x poncis displictit

Expanded text:
ecimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ecimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contra vetitum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem videtur sic hominem fieri debuisse, ut peccare nollet; non eis displiceat
Abbreviated transcription (Latin):
dicoi si debñoibũ ap̃o. quinon nouerat peratũ : Nonergo nouerithae malũ at
ideoillã undeadum phibitus estboni & malidiposaentiã ponhabebat : Hicsiqueat
quomodo quadnon nouerat arguebat. Nequerm̃ percata p̾arguebat:. Om̃a auten
queam guiuntur sicutdicita pls̃. alumine manifestantur : Quomadoigitur a quo age¬
duntur ignoraluntur Nonnere tissi merespondebitur. & nouerat & nonnoue¬
rat : rectissim eominino: Nouerateñĩ psipientiã. Non nouerat perexperientiam
Huicita quediuinȩ sapienti acerederedebuit adim. ut ab illamaliscientia quȩsit
perexpenentiã. pracceptudĩ olaediens tẽperar&: Si cenĩmalũ pesciss& poisi fecissa
fecit autẽ sibi nondõ pihileñ ficerepotuit uoluntatemobedientiac: pisiquodipsepes¬
r&ur lageiustmae. Maccest nãiuepenanobeedientihomini reddita in sem& ipsouto
uicissim p̃ obaediat᷑ pecasem& pso: Dequare uberius in alis emaxime inquastod¬

Expanded text:
ino Jesu Christo, quia non noverat peccatum . Non ergo noverat hoc malum, atque ino Jesu Christo, quia non noverat peccatum . Non ergo noverat hoc malum, atque ideo illam unde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat. Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque enim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut dicit Apostolus, a lumine manifestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae credere debuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepihil enim facere potuit voluntate inobedientiae, nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec est namque poena inobedienti homini reddita in semetipso, ut ei vicissim non obediatur nec a semetipso. De qua re uberius in aliis, et maxime in quarto d
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ quã cũ pecoribus parẽ eẽuoluiss& nescientibus ista discernere & hoc cinegasset cui
potestatem dedisset inbestias. quosolohomo superatbestias. quã necessariuestintȩ
beneagendȩ quod discimus quȩda infeliciter disci. & felicius ntn nulla pes ciri:
Morboseni & dolores quanto feliuus nesciremus  siergo medicus nos ab aliquoci¬
bo prohiber& quo accepto aegrotaturos esse praescir& & hoc appellar& cunde
cbum dinoscentiȩ sanitatis &imbecillitatis eo quod pipsum homo cuȩ grotare
cepisi& ex peniendai moscer& quid int cet̃ iuter contractãmalã ualitudimñe & perditã
sanititẽ. Quodutiq meliusignorass& & ipilla quã ꝑdidit sanitatem ansiss&e. ert¬
de smedico pesredictiũ Nonmorbo pexperentiã : Nũ quid talẽ medicũ in iudisiq
bis eius modiscientiũ dictemus Quis dubit& cẽpeccitũ:e tameocum lan¬

Expanded text:
tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessarium est vitae bene agendae, quod discimus quaedam infeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem; quod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate mansisset, credens medico per obedientiam, non morbo per experientiam: numquid talem medicum invidisse nobis ejusmodi scientiam diceremus? Quis dubitet malum
Abbreviated transcription (Latin):
uium elementorũ humoris &humi. Etid eodictũ cẽ congreg& aqua quõ labus & mo¬
bilis ei species data est: appareat autẽ arida. quiaimmobilis fix aest: Namillud quod
magis ꝓph& alibrihuius auctor intendit. ut eius narratiorerũ factarũ eẽt&iam p̃¬
figuratio futurarũ: non est contentiosis & infidelib. sensib. ingerendũ: Cũ ergo
tot exitus piequerentib pateant netemerantes rep̃hendatur auctoritas: unde
iste nisidi abolico instinctu ineius rebuscligit calumniari. quas non est idoneus ꝑscru
re ei qui sefinxit. quare mesic fecisti. cũ omnino quomodo sit factus ignor&: Mul¬
tũ praecipitismentis audacia est: Seduas airae ꝑmittunt᷑ istagarrire : ut tãquã de
ueglegentiaesomno excitent᷑ uas amisericordiae. & studio respondendi pestilen¬
tibus maledictis. adhibeant curã salubrib dictis: Ecceenĩ in eo quod reprehendit
iste hominis conditorẽ. quia phibueritũ sumerecrbũ dinoscentiaeboni &mali.

Expanded text:
vium elementorum, humoris et humi: et ideo dictum esse, Congregetur aqua, quoniam labilis et mobilis ei species data est; Appareat autem arida, quia immobilis fixa est. Nam illud quod magis Propheta libri hujus auctor intendit, ut ejus narratio rerum factarum esset etiam praefiguratio futurarum, non est contentiosis et infidelibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus pie quaerentibus pateant, ne temere tanta reprehendatur auctoritas; unde iste, nisi diabolico instinctu, in eis rebus eligit calumniari, quas non est idoneus perscrre ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur vasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus maledictis, adhibeant curam salubribus dictis. Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali ,
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ in suo errore commendat. qui a uidelic& paucorum est sapientia: quod omnib
her&icis aduersariis aecdesiaccatholicae. quaeper om̃s terras copios. fistilitate diffun¬
ditur. in sua cuiq ꝓpriauanitate communeest Om̃señĩ depaucitategloriantur
& ut seduecrepossint mulatudiñe quȩrunt posthuncergo finelibrifur sus alterius

Expanded text:
hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversariis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantur, et ut seducere possint multitudinem quaerunt : post hunc ergo finem libri, rursus alterius
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ aquo factus est inundus : Dealiquaistorũ heresiẽ iste : Nãnon eũ puto cẽmanichcũ:
discipulũ : Quantũ adhunclibrũ adtn& quẽ misistis. satisciputo eẽ responsũ: Eaquip¬
pefuroris eius deiccta sunt robora: ex quibus om̃s quas in eo uolum inescripsit blasphe¬
miaepullularunt : Ampiissimis indm̃ maledictis at que conuitiis uarialoquacitate fron¬
dentes: quarũ om̃s singillatim ramos ferirenimis longũ fuit: sed radicesipsȩ fuerant
amputandȩ. Si autẽ recenscatis quȩ contra faustũ manicheũ scripsimus. & contra ad¬
imantũ qui manichei sectator cũ illeuiuer& fuisse iactatur: Multareppen&is quae
aduersũ istum pariter ualeant: & fostasse s ulla legerentur: uel nonomnino ud p̃
multũ necessarium fuiss& haec scribere: Sane postfinẽ libri in quo fine paucitatem

Expanded text:
verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane post finem libri, in quo fine paucitatem
Abbreviated transcription (Latin):
contrixpm̃. saqu costendit antixpm̃: nonunũ illu muorẽc&eris sed exnis aliquẽ de quib dicit
cipulicius in eadẽ im prate posteriores prioribus succedenter : Quorũ insuccessessione quar¬
tus exutit bassilides qui primus aptius ausus esediatit : dm̃ qu egens iudea coluit p̃ fuisse
uerĩdm̃. Postistos fuit quidĩ exiam carpocratis: quinegauitistũ uisibilẽ mundũ a sum¬
modõ ereatũ. sed aquib dã uirtutib deorum : Negans&ia legẽ quȩ permor sendata est
dełi dedis se, Cerdoꝵ postea surrexit: qui primus inuenitur dixisse duos deos unũbonũ
alterũ malũ . Liongeante quã heresis manicheorũ emersiss& quorũ in hoc funoso delira¬
mento error est notior : Huiuscerdonis martion discipulus fuit: appellesquoq taliado¬
cuit: Euer&iã aquodã patricio nonnulli patricini ud sunt: similiter aduersantes di¬
uinis u&erib: libris : Hiom̃s apertissime contradm̃ sentiunt legis & ꝓph&arũ: hocẽ dm̃

Expanded text:
m; seque ostendit antichristum, non unum illum majorem caeteris, sed ex his aliquem de quibus dicit cipuli ejus, in eadem impietate posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mundum a summo Deo creatum, sed a quibusdam virtutibus daemoniorum: negans etiam Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarum, hoc est, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
teatq urgentelocutus sum. Libent̃ ad quicscis epõtuo ipohacrenolirtsistere e
quod fact piesincullo seripulo uel disceptationesitire: : EXPL DIIIUNIOSADATI¬

Expanded text:
te atque urgente, locutus sum, libenter acquiescis; episcopo tuo in hac re noli resistere, et te atque urgente, locutus sum, libenter acquiescis; episcopo tuo in hac re noli resistere, et quod facit ipse, sine ullo scrupulo vel disceptatione sectare. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
d endũ uthaceã cunctationeliberarẽ. Interrogauihoc supridictũ hominẽdĩ: atille: quid pos¬
s̃ inquit hinc decereamplius quã psefacio: ubiegoputaucrã pimlcũ stares ponsiene
prapise uisiut ubluto pranderemus. Hocqui ppei psũfacere scietũ : sedille sccutus a dic¬
eti su aindo ne sumi puonieius nosibbito quando romeiũicuno sibbito: & ad quacũq
etles un ueneritis inquit eius morem seruate :si patiscandalũ non iuuiltis auit facetto ldoc
reiponsũ rduli ad matrem ciq suffecit: Nee dubitauit c̃e obcediqidum : Hoc&iam
pon seqlueti sumus selquo contingit maxime in afncaatuna cecdesia udunius re¬
ponis cedesiae alios hubeant sabbuto prindentes. aliosiciunintes moscoruimmhi
squendus udetur. quib eorundẽpopulorũ comgiegatio regendi commitrusi
Quipropter si consiliomeo prȩsestim qui am haccaus a plus fortequũ satis fuit tepeten¬

Expanded text:
dendum, ut hac eam cunctatione liberarem, interrogaui hoc supra dictum hominem dei. at ille: Quid posdendum, ut hac eam cunctatione liberarem, interrogaui hoc supra dictum hominem dei. at ille: Quid possum\', inquit, \'hinc docere amplius, quam ipse facio?\' ubi ego putaueram nihil eum ista responsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum facere sciebam. sed ille secutus adiecit: \'Quando hic sum, non ieiuno sabbato; quando Romae sum, ieiuno sabbato. et ad quamcumque ecclesiam ueneritis\', inquit, \'eius morem seruate, si pati scandalum non uultis aut facere.\' hoc responsum rettuli ad matrem eique suffecit nec dubitauit esse oboediendum; hoc etiam nos secuti sumus. sed quoniam contigit maxime in Africa, ut una ecclesia uel unius regionis ecclesiae alios habeant sabbato prandentes alios ieiunantes. mos eorum mihi sequendus uidetur, quibus eorundem populorum cQuapropter si consilio meo, praesertim quia in hac causa plus forte quam satis fuit, te peten
Abbreviated transcription (Latin):
buto quodiscipulorũ sicut diximus Luctus propt̃ reigestae memoriã fuerat ieiunio
plixiore signandus: sed quõ ñinuenimus ut iã supra comiem oraui in euangelis &
a postolicis litteris. quȩ ad noui testam̃ti reuelationẽ propriepestinent. cestis dieb. ali¬
quibus euident̃ praeceptũ obseruandaceieiunia. &id eores quoq ista sicut aliȩpluri¬
mȩquas enumerare difficilcest. inuenit inuesteillius filia eregis hocẽ accdesia uan¬
&aris locũ: Indicabotibi quidmihi dehoc requirenti responderit. uenerandus am¬
brosius a quobaptizatus sũ mediolanensis ep̃s : Nãcũ incadẽ ciuitate matermea m
cẽt Q pobis ad huccaticuminis parũ istacurantibus. illa sollicitud ine gerer&utrũ
secundũmnorẽ riaciuitatis sibieẽt saibato iciunandũ. apcedes aemediolanens simore prin¬

Expanded text:
bato, quo discipulorum, sicut diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat ieiunio bato, quo discipulorum, sicut diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat ieiunio prolixiore signandus. Sed quoniam non inuenimus, ut iam supra commemoraui, in euangelicis et apostolicis litteris, quae ad noui testamenti reuelationem proprie pertinent, certis diebus aliquibus euidenter praeceptum obseruanda esse ieiunia et ideo res quoque ista sicut aliae plurimae, quas enumerare difficile est, inuenit in ueste illius filiae regis, hoc est ecclesiae uarietatis locum, indicabo tibi, quid mihi de hoc requirenti responderit uenerandus Ambrosius, a quo baptizatus sum, Mediolanensis episcopus. nam cum in eadem ciuitate mater mea mecum esset et nobis adhuc catechumenis parum ista curantibus illa sollicitudinem gereret, utrum secundum morem nostrae ciuitatis sibi esset sabbato ieiunandum, an ecclesiae Mediolanensis more pran
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunare. sicut romana & non nullȩ occidentis aecdesiae: Quod quidẽunodie quo
pascha celebratur propterrenouandã reigestȩ memoriã. quia discipulihumanitus
mostẽ dnuĩ doluer̃ sic abomnib ieiunat᷑ : ut &ia illi sabbati ieiuniũ deuotissime cde¬
brent quic&eris ꝑtotũ annũ sabbatis prandent: Utrũq uidelic& significantes. &
uno anniuersariodie Luctũ discipulorũ. & c&eris sabbatis qui&isbonum: Duo
quippesunt qua eiustorũ beatitudinẽ &omnis miseriȩ finẽ sperari faciunt: mors & re¬
surrectiomostuorũ : In mosterequiesest dequadicitur ꝑ prophetã: plebsmea in tramn
cellariatua: absconderepusillũ. donec transeat iradnĩ: Ip resurrectione in hominetoto.
id est in carne& spũ perfecta felicitas: Hine factũ est uthorũ duorũ utrumq ponsignif¬
candũ putar& labore iciunii. sed potius refectionis hilaritate. Excepto paschali unos ab¬

Expanded text:
ieiunare sicut Romana et nonnullae occidentis ecclesiae, quod quidem uno die, quo ieiunare sicut Romana et nonnullae occidentis ecclesiae, quod quidem uno die, quo pascha celebratur, propter renouandam rei gestae memoriam, qua discipuli humanitus mortem domini doluerunt, sic ab omnibus ieiunatur, ut etiam illi sabbati ieiunium deuotissime celebrent, qui ceteris per totum annum sabbatis prandent, utrumque uidelicet significantes et in uno anniuersario die luctum discipulorum et ceteris sabbatis quietis bonum. duo quippe sunt, quae iustorum beatitudinem et omnis miseriae finem sperari faciunt, mors et resurrectio mortuorum. in morte requies est. de qua dicitur per prophetam: Plebs mea intra in cellaria tua, abscondere pusillum, donec transeat ira domini, in resurrectione autem in homine toto, id est in carne et spiritu perfecta felicitas. hinc factum est, ut horum duorum utrumque non significandum putaretur labore ieiunii sed potius refectionis hilaritate excepto paschali uno sab
Abbreviated transcription (Latin):
tunc congregatisunt principes sacer dotum & seniorespopuli m atrium
principis sacerdotum quidicebut᷑ cuplus: & consiliũ fecerunt. ut ihim̃dolo tenerent &o
ciderent: In termisso autẽ unodie dequodicit euangeliũ. Prima autẽ az rmorum
accesserunt discipuli adihm̃ diceptes. ubiuis paremus tibi comedere pascha. hocergo
dicintermisso passusestdñs quo d nullus ambigit sexta sabbati: Qua propter & ipsa sextad
recteiciunio deputat᷑ Ieiuniaquippehumilitatẽ significant:: UNdedictum est &
humiliabã in ieiunio animãmeam: Sequitur sabbatũ quodiecaroxp̃i inmonum̃¬
torequieuit: sicut in primisoperibus mundi. requieuit dĩ illodieabomnib. operib
suis : Hinc exosta est ista inregia illa uesceuari&as: ut alii sicut maximepopuli orientis
pp̃trequiẽ signi ficandã mallent relax arcieiuniũ : alii prop̃t humilitatẽmosti s dñi

Expanded text:
tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Caiphas, et consilium fecerunt, ut Iesum dolo tenerent et occiderent. intermisso autem uno die, de quo dicit euangelium: Prima autem azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes: <Ubi uis paremus tibi comedere pascha?\' — hoc ergo die intermisso passus est dominus, quod nullus ambigit, sexta sabbati. quapropter et ipsa sexta recte ieiunio deputatur; ieiunia quippe humilitatem significant. unde dictum est: Et humiliabam in ieiunio animam meam. Sequitur sabbatum, quo die caro Christi in monumento requieuit, sicut in primis operibus mundi requieuit deus illo die ab omnibus operibus suis. hinc exorta est ista in regia illa ueste uarietas, ut alii sicut maxime populi orientis propter requiem significandam mallent relaxare ieiunium, alii propter humilitatem mortis domini
Abbreviated transcription (Latin):
seddiuidour quad considerato cuangelio. ipsecquasta sibbati quãuulgo qua stam
feriã uocant consiliũ repperiunt᷑ ad occidendũ dn m̃ focisciudei : Intermisso at ẽ uno
diecuius uesperadñs pas chacũ discipulis manducauit. qui finis fuit ciusdici quẽuoca¬
mus quintã sabbuti: Deindetraditus c̃ẽ a pocte quȩiamad sextã sabbati quidies pasi¬
oniscius minifestu s est pertinebat: Hiedies primus adimorũ fuit auespera incipi¬
ens. sed matheus euangelista quintã subbatidicit fuis seprimũ diem atimorũ quacius
uespera consequente futura erat gȩ napaschulis: quacena incipiebat atimu & ouis
inmolatiomanducari: ex quo colligitur quarta s abbati fuisse quando ait dns
scitis quia postbiduũ paschafi& & filius hominis tradetur ut cruafigatur. ac
perhoc diesipseiciunio deputatus est: quia sicut euangelista sequitur &dicit:

Expanded text:
reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consilium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte, quae iam ad sextam sabbati, qui dies passionis eius manifestus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur et dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad medui poctis uel &iã usque ad diluculũ reficererorpores poncurarent: Nunc
uero postea quãher&itimaxime impiissimi iciunia diedominics nonaliquane¬
cessitateoc currentia peragere. sed quasi sacra sollem nitatestatuta dogmatiz are
ceperunt. &ip notuer populis xpĩanis: ꝓfeto nectalin ecessitatequalc̃apli hi¬
buit. existimo faciendũeẽ quod fecit : Nemaiuis malũ occurratur in scandala qũ
bonũ ꝑcipiatur ex uerbo: Quioquid tamqi causeperessitatis extiterit. curho
moxpianus diedominico iciun are cogatur. sicut &iãillud in actib a postolorum
aephae duob dominicisiciunatũ : nullomado dubitare debemus dominicũdiem
quando non plures dies sineulla refectione continuandiuouent᷑. intericiuniorũ
dies ponce ponendum: Curautẽ quasta& sextet maximeicum& acclesia. illaratio

Expanded text:
usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc uero postea quam haeretici maxime impiissimi ieiunia diei dominici non aliqua necessitate occurrentia peragere, sed quasi sacra sollemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis Christianis, profecto nec tali necessitate, qualem apostolus habuit, existimo faciendum esse, quod fecit, ne maius malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex uerbo. quicquid tamen causae uel necessitatis extiterit, cur homo Christianus die dominico ieiunare cogatur, sicut etiam illud in actibus apostolorum ac per hoc duobus dominicis ieiunatum, nullo modo dubitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio
Abbreviated transcription (Latin):
suos usquequaquediscursus uel alias nũquã uel rarissi meuisitabat: Presestimqui
tuncexillis terrissicut consequentia docent itadiscessuruscrat utia non cosesset in car¬
neuisurus : Aeꝑhoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non finsseiciunia
quinehoc crederetur : curauit scrptor libricausam producendi sermonis exponen
ut sciremussi aliqua necessitas oriatur urguentiori actioni non esse prandiũ pre¬
ferendum: Quãuis abistis auidissimeaediqntib. &ipsũ forte togitantib ꝓfecturum
atqueideo magnasitinonaquȩ sed uerbisi ne saci&atequicquid in fluchat hauri¬
qitibus pontantũ carnale prandiũ. uerũ &iã cenac contẽptaẽ: Sedtuncquã¬
uis dominicodie solita illis iciunia non fuissent: Nonerattamq accdesiac tã ip¬
signis offensio sialiquatal ineressitatequalc̃paulus a pls habuit diecotodominico

Expanded text:
suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia tunc ex illis terris, sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur, curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum atque ideo magna siti non aquae sed uerbi sine satietate, quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat tamen ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit, die toto dominico
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ actũdiem sabbati noctis initio fuerant congregati. quaeutiq nox iã ad diem
dominicũ. hocest ad unã sabbati pertinebat. &ita eadem nocte fracturus panem
sicut frangit᷑ in sacram̃ tocorporis xp̃iproduxit sermonemus quead mediũ noctis
ut post celebraqꝰ sacramenta us que ad diluculũ alloquens congregatos quo multum
festinabatlucescente ꝓficis ceretur domini codies autcertesiun a sabbati nom per
nocte sedperdiem hora dominid̃ fuerant congregati. coipso quod dictu est paulus
dispũbt illis exiturus alia dicex pressi est producendi causa sermonis. quia fuerat
exiturus. & cossufficienter instruerecupiebat: Nonergo sellemniter dedomini concu¬
nabant sed necessarius scmoquistudii feruentissimi audiebatur ardore reficiendicorpo¬
ris causa interrumpendus eẽ nonuisus est profecturo a postoloquicos propteralios

Expanded text:
peractum diem sabbati noctis initio fuerant congregati, quae utique nox iam ad diem peractum diem sabbati noctis initio fuerant congregati, quae utique nox iam ad diem dominicum, hoc est ad unam sabbati pertinebat, et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post celebrata sacramenta rursus usque ad diluculum adloquens congregatos, quoniam multum festinabat, lucescente proficisceretur dominico die, aut certe, si in una sabbati non per noctem sed per diem hora dominici fuerant congregati, eo ipso, quod dictum est: Paulus disputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruere cupiebat. non ergo sollemniter die dominico ieiunabant, sed necessarius sermo, qui studii feruentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa interrumpendus esse non uisus est profecturo apostolo, qui eos propter alios