comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numq nuntiantẽ: Nuntiũ qͥppe
grece. angłm dici: quis illa lingua
uel tenuiter tinctꝰ ignoret: Quam¬
obrem quilibet gentilis si ꝑuersus
⁊ ꝑuicax ẽẽ nollet. non idõ libros
Illos contempneret. quia ẽent lie¬
brei. cuiꝰ gentis lege non teneret᷑.
s cuiꝰlibet gentis libros icdo magni
penderet. quia in eis tanto ante
conscripta inueniret. quȩ suis iã
temporib impleta cognosceret. ip
quia hebraicis litteris prenimti¬
atum uideret: sed potius eũ qui
litteris quib libet antequã inter
homines nasceret᷑. ꝑ tot uolumina
scłorũ partim aꝑtiorib testimoniis.
partim rerũ gestarũ ⁊ sermonum
figuris. ⁊ sacramentis ita p̃nuntia¬
ri cõmendariq meruisset. rũ in¬
genti ammiratione ⁊ debita reli¬
gione sectandũ uenerandumq
censeret. Ita illi ex rerum. xp̃ianarũ
iam p̃sentatis effectib. librorũ ꝓpħia
colendus agnosceretur. Uana loqui

Expanded text:
numque nuntiantem? nuntium quippe numque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret, quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta cognosceret ipsuquia Hebraeicis litteris praenuntiatum uideret. sed potius eum, qui litteris quibuslibet, antequam inter homines nasceretur. per tot uolumina saeculorum partim apertioribus testimoniis, partim rerum gestarum et sermonum figuris et sacramentis ita praenuntiari commendarique meruisset, cum ingenti admiratione et debita religione sectandum uenerandumque censeret. ita illi ex rerum christianaram iam praesentatis effectibus librorum propheprophetia Christus colendus agnosceretur. uana loqui
Abbreviated transcription (Latin):
zagnoscat inueritate niuũ iħm.
quo duce intret in t̾ram uiuentiũ.
su qui introduxit in illã ꝓmissio¬
nis t̃̾ram mittis effectꝰ. audiet etiã
ssum cuiꝰ nomen ille habebat ue¬
nus introducentẽ ⁊ dicentẽ. beati
nittes qm̃ ipsi hereditate posside¬
bunt terrã. Hic iam etiã ille gen¬
dis si non nimis lapideũ corhabe¬
it. aut si ex illis ẽẽt lapidib. de qͥ
huscitat ds filios abrahȩ. nonne
maretur in libris antiquis eiusdẽ
gentis ex qua natus ꝑhiberetur ihe.
tam euidentẽ de illo conscriptã ẽẽ
ꝓpħiam: ut etiã nomen enus expri¬
meret᷑. simulq ibi aduerteret ñ
quẽlibet hominẽ p̃dictũ fuisse
iħm. s utiq d̾m cũ in homine illo
qui regendo ⁊ introducendo in reg¬
num popło constitutꝰ mutato nomi¬
ne iħc appellatus est. suũ nomen in¬
ẽẽ. d̾s diceret. eumq angłm nomi¬
naret. eo ipso quo mutato nomine
mittebatur. magnũ aliquid diui¬

Expanded text:
et agnoscat in ueritate uiuum Iesum, et agnoscat in ueritate uiuum Iesum, quo duce intret in terram uiuentium. su, qui introduxit in illam promissionis terram, mitis effectus audiet iam ipsum, cuius nomen ille habebat, uerius introducentem et dicentem: beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. hic iam etiam ille gentilis, si non nimis lapideum cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus, de quibus suscitat deus filios Abrahae. nonne miraretur in libris antiquis eiusdem gentis, ex qua natus perhiberetur Iesus, tam euidentem de illo conscriptam esse prophetiam, ut etiam nomen eius exprimeretur. simulque ibi aduerteret non quemlibet hominem praedictum fuisse Iesum, sed utique deum, cum in homine illo. qui regendo et introducendo in regnum populo constitutus mutato nomine Iesus appellatus est. suum nomen esse deus diceret eumque angelum nominaret eo ipso, quod mutato nomine mittebatur. magnum aliquid diui
Abbreviated transcription (Latin):
Attende tibi. ⁊ obaudi eũ. ne nol
credas illi : nichil eũsubtrahett.
Nomen enĩ meũ est in eo. Quid
est hoc : ꝑscrutet᷑ scripturas illis
non iam manicheus s ipse etiam
iudeus. ⁊ uideat utrũ de aliquo
angło dixerit nomen meũ est i
illo: nisi de hoc quem introducto¬
rem in ꝓmissionis t̾ram pollicetur.
Deide querat in hominib quis
moysi successor introduxerit po¬
pulum: ⁊ inueniet iħm non hoc
ab initio uitȩ suȩ sed nomine
mutato appellatũ. Qui gͦ dixit
nomen meũ ẽ in illo ihu: ipse est
uerus iħc rector ⁊ ductor popli.
i hereditatẽ uitȩ ȩternȩ scđm̃
testamentũ nouum: cͥuius figura
cestamentũ uetꝰ erat. Ita quantum
attinet ad ꝓpħicũ apparatũ nec geri
nec dici aliquid posset insigniꝰ: quan¬
doquidẽ res ꝑducta ẽ usq ad nomi¬
nis ex pressionẽ. Suꝑ est ut uidȩus
recordet᷑ in figura illũ mortuũ iħo
qui introduxit in t̾ra morientiũ:

Expanded text:
adtende tibi et obaudi eum. ne non adtende tibi et obaudi eum. ne non credas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum de aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, nisi de hoc, quem introductorem in promissionis terram pollicetur. deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio uitae suae, sed nomine mutato appellatum. qui ergo dixit: nomen meum est in illo Iesu. ipse est uerus Iesus. rector et ductor populi in hereditatem uitae aeternae secundum testamentum nouum. cuius figura erat testamentum uetus. ita quantum adtinet ad propheticum adparatum nec geri nec dici aliquid possit insignius, quandoquidem res perducta est usque ad nominis expressionem. Superest, ut Iudaeus recordetur in figura illum mortuum Iesum, qui introduxit in terram morientium,
Abbreviated transcription (Latin):
tauerit. uocabatur enĩ auses ⁊ appel¬
lauit eum iħm: cur deniq tunc ap¬
pellauerit quando ex conualle phas¬
ran p̃misit ad eandem t̾ram quo erãt
popłs ipso ducente uenturꝰ. Dieit¬
et enĩ uerus ipse iħe. Et si iero ⁊ p̃pa¬
rauero uob̃ locũ: iterũ ueniam. ⁊
assumã uos adme. Querã etiamu
trũ non huic figurȩ atestet᷑ ꝓpħa
dicens. Ds̃ ab affrico ueniet ⁊ sẽs
de pharan: tanquã diceret eus no¬
minis ueniet ds sc̃s. cuiꝰ nominis
erat ille. qui uenit ab affrico de phie¬
ran idẽ iħc. Huc accedit qͦd idem
ipsum dĩ uerbũ intelligitur loqͥ
ubi ꝓmittit eundẽ ipsum moysei
successorẽ. ꝑquẽ popłs in terram
ꝓmissionis mitteret᷑. nomine an¬
geli eum appellans. sicut etiã ho¬
mines abquid nuntiantes in sẽo-¬
tura diuina solent appellari:⁊ sa
dicit. Ecce mitto angłm meũ ante
faciẽ tuam ut seruet te in uia::
inducat te in terrã quã iurauit.

Expanded text:
tauerit. uocabatur enim Ause et appeltauerit. uocabatur enim Ause et appellauit eum Iesum. cur denique tunc appellauerit. quando ex conualle Pharan praemisit ad eandem terram, quo erat populus ipso ducente uenturus? dicit enim uerus ipse Iesus: et si iero et praeparauero uobis locum. iterum ueniam et adsumam uos ad me. quaeram etiam, utrum non huic figurae adtestetur propheta dicens: deus ab Africo ueniet et sanctus de Pharan, tamquam diceret: eius nominis ueniet deus sanctus. cuius nominis erat ille, qui uenit ab Africo de Pharan, id est Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei uerbum intellegitur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos . successorem, per quem populus in terram promissionis mitteretur, nomine angeli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet, te in uia, ut inducat te in terram quam iuraui tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
quendã intelligi uoluit. Hic ei
credo facillime occurret successor
ille moysi. qui popłm exegypto li¬
beratum in terram ꝓmissionis in¬
duxit: quẽ cogitans me ad huc for¬
tasse ridebit.querentẽ de quo se̾ͥp¬
tum sit susc itabo illis ꝓpħam simi¬
lem tͥ: cͥum legam quis in eodem
munere popłi illius regendi atq
ducendi moysi defuncto successe¬
rit. Quicũ me uelut imꝑitũ rise¬
rit. talis enĩ ⁊ a fausto describitur:
non desinã hominẽ adhuc etiam
compellere. ⁊ a securo risu ad curã
respondendi reuocare. querendo
atq flagitando cur eidem ipsi fu¬
turo successori suo in cuiꝰ compara
tione imꝓbatꝰ est. ut non ipse in¬
troduceret popłm in t̾ram ꝓmis¬
sionis. ne uidelicet lex ꝑmoysen
non ad saluandũ s ad conuincen¬
dum peccatorẽ data. in regnum
celoꝵ introducere putaretur.s
Querã gͦ a iudȩo cur eidem ipsi fitu
ro successori suo moyses nomen mu¬

Expanded text:
quendam intellegi uoluit. hic ei. quendam intellegi uoluit. hic ei. credo. facillime occurreret successor ille Moysi, qui populum ex Aegypto liberatum in terram promissionis induxit. quem cogitans me adhuc fortasse ridebit quaerentem, de quo dictum sit: suscitabo illis prophetam similem tibi, cum legam, quis in eodem munere populi. illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. qui cum me uelut inperitum riserit ■— talis enim et a Fausto describitur —, non desinam hominem adhuc etiam conpellere et a securo risu ad curam respondendi reuocare quaerendo atque flagitando. cur eidem ipsi futuro suo successori, in cuius cuius inprobatus est, ut non ipse introduceret populum in terram promissionis, ne uidelicet lex per Moysen non ad saluandum, sed ad conuincendum peccatorem data in regnum caelorum introducere putaretur. sed quaeram ergo a Iudaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori Moyses nomen mu
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas. unde te putes posse conuin¬
cere non de xp̃o ẽẽ predictũ. susci¬
tabo illis ꝓpħam de frib ipsoꝵ similẽ
tibi: quando nec hinc quidẽ potes
quo dissimilẽ ostendis : Aliis enim
causis: ⁊ nos similẽ ostendimꝰ. An qͥa
ꝓpħa dictꝰ ẽ. qui ⁊ homo ẽe dignatꝰ
est. ⁊ tam multa futura predixit.
nisi forte alud ẽ. ꝓpħa. qũa homo.
ultra humanas comiecturas futu-¬
ra prenuntians: Unde ⁊ ipse de
se ipso ait. Non est. ꝓpħa sine hono¬
re: nͥ in patriasua. S de te uidero
Qu te conuictũ paulo ante confesso
es: cum dixisti quod te ad creden¬
dum euangłio ꝓfessio tua fecit obno¬
.rium. Iudeus ipse ꝓcedat in mediũ.
qui ceruicẽ a iugo. xp̃i male liberam
tollit: ⁊ id̾o sibi ad huc fas putat di¬
illo seripsit moyses. Dicat mͥ quẽ
si susectabo illis ꝓpħam de frĩb eoꝵ
sicut te. uel similem tͥ. Multi em̃
ꝓpħȩ postea fuerunt. S utiq unu̾

Expanded text:
uanitas, unde te putes posse conuinuanitas, unde te putes posse conuincere non de Christo esse praedictum: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi. quando ne hinc quidem potes. quod dissimilem ostendis? aliis enim causis et nos similem ostendimus. an quia propheta dictus est, qui et homo esse dignatus est, et tam multa futura praedixit ? nisi forte aliud est propheta quam homo ultra humanas coniecturas futura praenuntians. unde et ipse de se ipso ait: non est propheta sine honore nisi in patria sua. sed de te uidero, qui te conuictum paulo ante confessus es, cum dixisti. quod te ad credendum euangelio professio tua fecit obnoxium. Iudaeus ipse procedat in medium, qui ceruicem a iugo Christi male liberam tollit et ideo sibi adhuc fas putat diillo scripsit Moyses. Dicat mihi. qusi: suscitabo illis prophetam de fratribus eorum sicut te uel similem tibi. multi enim prophetae postea fuerunt, sed utique unum
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑: cũ tanquã montis eminen
da xp̃c excelsus agnoscitur. Ipsis
s moyses inmontẽ. ut carne mor¬
tua uiuo spu reciperet᷑: quo faustꝰ
un ascenderat. ut carnales calump¬
mas mente mortua loqueretur. Non¬
ne ipsam petrã petrus ꝑ prudentiã
carnis ꝑcuti exhorruit: cũ dño pas¬
sionẽ suam p̃nuntianti ait. absit do¬
mine ñ fiet istud ꝓpitius tͥ esto. Neq
enĩ peꝑcit huic peccato dñs. cũ ei
retulit. redi retro sathanas: scanda¬
lum mͥ es. Non enĩ sapis ea quȩ dei
sunt : sed quȩ sunt hominũ. At ubi
mortua ẽ. ista carnalis diffidentia :¬
nͥ in xp̃i glificatione tanquã in mon¬
tis altitudine : Nam utiq uiuebat.
cũ eum timide negaret: ⁊ utiq
mortua erat. cũ eũ libere p̃dicaret.
Hȩc uiuebat insaulo: cũ scandalũ
crucis detestans uastabat xp̃iaña
fidem. Et ubi nisi insingulo monte
mortua erat: cũ iam paulus diceret.
uiuo aũt iam non ego. uiuit uͦ in

Expanded text:
moritur, cum tamquam montis eminentia moritur, cum tamquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur; ipsis que Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat, ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam petram Petrus per prudentiam carnis percuti exhorruit. cum domino passionem suam praenuntianti ait: absit, domine. non fiet istud; propitius tibi esto? neque enim pepercit huic peccato dominus, cum ei retulerit: redi retro, satanas. scandalum mihi es; non enim sapis, quae dei sunt. sed quae sunt hominum. aut ubi mortua est ista carnalis diffidentia nisi in Christi glorificatione tamquam in montis altitudine? nam utique uiuebat, cum eum timide negaret, et utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Paulus diceret: uiuo autem iam non ego, uiuit uero in
Abbreviated transcription (Latin):
de di uirtute dubitauit: ita ille po¬
s qui sub lege ꝑmoysen data tene¬
utur. xp̃m ligno crucis affigens. eũ
urtutẽ d̃ĩ ẽẽ. non credidit. S sicut
ycussa petra manauit. aquã sitienti¬
l sic plaga dominice passionis effec¬
tẽ. uita credentibꝰ. Habemꝰ enĩ de
luc re preclarissimã ⁊ fidelissima uo¬
cem apłi: cũ inde loqueret᷑ dicentis.
de xp̃i diuinitate desꝑationẽ. in ip¬
sius. xp̃i altitudine ds mori uibet:
cum mortẽ carnis moysi in monte
mꝑat fieri. Sicut enĩ petra xp̃c. ita
do: mons eminens magnitudo.
Quia sicut apłs ait. petra erat. xp̃c.
ita ipse dñs. non potest eiuitas abs¬
condi suꝑ montẽ constituta: se scili¬
cet montẽ. fideles aũt suos in sui no¬
minis gła fundatos. asserens eiuita¬
tem. Prudentia carnis uiuit: cũ
tanquã petra ꝑcussa. xp̃i humilitas
cifrus. iudeis scandalũ ẽ: gentib
añt stulticia. Et prudentia carnis

Expanded text:
de dei uirtute dubitauit, ita ille pode dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem ade Christi diuinitate desperationem in ipsius Christi altitudine deus mori iubet, cum mortem carnis Moysi in monte imperat fieri. sicut enim petra Christus, do, mons eminens magnitudo, quia sicut apostolus ait: petra erat Christus, ita ipse dominus: non potest ciuitas abscondi super montem constituta, se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gloria fundatos adserens ciuitatem. prudentia carnis uiuit, cum tamquam petra percussa Christi humilitas cifixus Iudaeis scandalum est. gentibus autem stultitia. et prudentia carnis
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ absit ut credamꝰ hinc eũ ẽẽ
alienatũ ab ȩterna societate scõꝵ qͥ
cũ scõ helya sicut eũgłium loquit
meruit clarificato in monte dño
assistere. Nam ut inueterib legiiᷤ
libris: etiã post ipsum peccatũ. quin¬
tum sit apud dm meritũ eiꝰ apparet.
S quid causȩ fuerit ut de peccati
eius tali morte uindicando d̾s lo¬
queret᷑. qm̃ pollicitꝰ sum ea ipsadẽ¬
monstrare ad p̃nuntiandũ xp̃imꝑ
tinere. quȩ tu rep̃hendenda dele¬
geris: faciam sicut possũ adño asis¬
uante. ut hoc etiam quod in mo
morte reprehendisti ꝓpħiam fus
de xp̃o. recte intelligentib dosd
Sicut enĩ mos ẽ diuinoꝵ in scris¬
turis scĩs mysterioꝵ. ut id̾e hed
alias aliam atq aliam ꝓre aliqul
significanda ꝑsonam gerat: tiil
moyses popłi udeoꝵ sub lege: Ot¬
ti ꝑsonam gerebat. eumq in pĩid
pr muntiatione figurabat᷑. Sicsꝰ
ergo moyses petram uirga ꝑcutiens.

Expanded text:
uerum absit, ut credamus hinc eum esse uerum absit, ut credamus hinc eum esse alienatum ab aeterna societate sanctorum. qui cum sancto Helia. sicut euangelium loquitur, meruit clarificato in monte domino adsistere. nam, ut in ueteribus legimus libris, etiam post ipsum peccatum quantum sit apud deum meritum eius adparet. sed quid causae fuerit. ut de peccato eius tali morte uindicando deus loqueretur, quoniam pollicitus sum ea ipsa demonstrare ad praenuntiandum Christum pertinere, quae tu reprehendenda delegeris, faciam, sicut possum, domino adiuuante, ut hoc etiam, quod in Moysi morte reprehendisti. prophetiam fuisse de Christo recte intellegentibus doceam. Sicut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens
Abbreviated transcription (Latin):
tori xp̃c. quia d̃s filiũ suũ misit
insimilitudinẽ carnis peccati. ut
de peccato dampnaret peccatũm
carne. Homini ex coitu nato dissi¬
milis xp̃c. in quantũ ex uirgine na¬
tus est: s homini nato similis xp̃c.
inquantũ ⁊ ip̃se ex femina natus ẽ.
cui dictũ ẽ. quod nascetur ex te
scm̃ uocabit᷑ filius d̃i. Homini ꝓpt̃
peccatũ suũ mortuo dissimilis xp̃c.
inquantũ sine peccato ⁊ ꝓpͥa pote¬
state mortuus est: s rursus homi¬
ni mortuo similis xp̃c. in quantũ
⁊ ipse uera morte corporis mortu¬
us ẽ. Nec ido moysi famulo d̃ĩ de¬
rogaueris: quia eũ peccatorẽ: as¬
se ⁊ offenso dõ suo in monte occisum
ẽẽ. dixil. Nouerat enĩ ⁊ ipse indño
głari: ut ab eo saluus fieret. a quo
pͥmus ego sum. Arguitur eñĩ moyses
uoce diuina. quod eiꝰ fides ad aquam
de petra eiciendã aliquantulũ titu¬
bauerit: quod ei cum peccato pet
potest eẽ. cõmune. qui in medis fui¬
ctib simili fidi de fectu dubitauit.

Expanded text:
 quia Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. Homini ex coitu nato dissimilis Christus, in quantum ex Virgine natus; sed homini nato similis Christus, in quantum et ipse ex femina natus est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mortuo dissimilis Christus. in quantum sine peccato et propria potestate mortuus est, sed rursus homini mortuo similis Christus, in quantum et ipse uera morte corporis mortuus est. Nec ideo Moysi famulo dei derogaueris, quia eum 'peccatorem fuisse et offenso deo suo in monte occisum esse dixisti. nouerat enim et ipse in domino gloriari, ut ab eo saluus fieret: a quo e, quorum primus ego sum. arguitur enim Moyses uoce diuina. quod eius fides ad aquam de petra eiciendam aliquantum titubauerit: quod ei cum peccato Petri potest esse commune. qui in mediis fluctibus simili fidei defectu dubitauit.
Abbreviated transcription (Latin):
pulis interrogantib hoc dicat. qͦd
manichei uolunt immundas ẽẽ
om̃s carnes: nec eos aliqͥd earũ de¬
bere contingere. Quid quod expro¬
brat qͦd aꝑtam locutionẽ nundum
intellexerint: ⁊ ꝓpͥe dictũ parabolã
putent. Sic enĩm sequit᷑. At ille di¬
xit. Ad huc ⁊ uos insipientes estis::
non intelligitis quia om̃e quod in
os intrat. in uentrẽ uadit. ⁊ in latͥ

Expanded text:
pulis interrogantibus hoc dicat, quod pulis interrogantibus hoc dicat, quod Manichaei volunt, immundas esse omnes carnes, nec eos aliquid earum debere contingere. Quid, quod exprobrat quod apertam suam locutionem nondum intellexerint, et proprie dictum parabolam putent? Sic enim sequitur: At ille dixit: Adhuc et vos insipientes estis, et non intelligitis quia omne quod in os intra
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicat hominẽ sed quod ꝓ¬
cedit de ore turbis dixisse uide¬
retur. Sequatur gͦ eũgłista et
dicat: quid iã ñ turbis sed disci¬
płis responderit dñs. At ille res¬
pondens ait. Om̃is plantatio ꝗͣ.
non plantauit pater m̾s cȩlestis:
eradicabit᷑. Sinite illos. Ceci ft̃
duces cȩcoꝵ. Cecus aũt si cecum
ducat. ambocadunt in foueam.
hoc utiq iđo. quia traditiones
sias uolentes statuere: mandata
dĩ non intelligebant. S nondum
quesierant discipłi a magistro: qͦ¬
modo ipsi quod turbis dixerat ac¬
ciꝑe deberent. Eece docet. Nam
contexit eũgłista: et dicit. Respon¬
dens autẽ petrus: ait illi. Narr
nob̃ parabolam istam. Hinc intel¬
ligimus petrũ putasse non ꝓprie
nec aꝑte dñm locutũ fuisse. cumdi¬
ceret. non quod intrat in os com¬
municat hominẽ sed quod ꝓcedit
de ore: sed ut solet obscuritate pa¬
rabole aliquid significare uoluisse.
Uideamꝰ gͦ utrum iã secretius disei¬

Expanded text:
communicat hominem. sed quod pcommunicat hominem. sed quod procedit de ore. turbis dixisse uideretur. sequatur ergo euangelista et dicat. quid iam non turbis, sed discipulis responderit dominus. at ille respondens ait: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quode ore: sed, ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare voluisse. Videamus ergo utrum jam secretius disci
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ĩ uindicis ꝓuidẽntia ita cecati ut
etianꝰ commoneatis nos inde con¬
uicamini. Nam uim patior ab
anuno meo. nisi dotũ ipsum euũ¬
głii capitulũ. qd̵ iste adũsũ moysen
opponere uoluit. inspiciendum
inseruero: ut ibi uideamꝰ quã fal¬
sum sit. quod pͥor adinantꝰ. et mͦ
faustus dixit dñm iħm a discipłis
suis carnes uescendas remouisse.
easq uulgo secularib concessisse.
Nempe cũ respondisset calũpni¬
antib quod non lotis manib man¬
ducarent: ita sequit᷑ eũgłium.
Et conuocatis turbis: ait illis.
Iudite ⁊ intelligite. Non quod in¬
A trat inos cõmunicat hominem:
sed quod ꝓcedit de ore cõmunicat
hominem. Tunc accedentes disci¬
puli : dixerunt ad eum. Seis. quod
pharisei audito hoc uerbo scanda¬
liratisunt: Hic certe a discipłis
compellatꝰ. debuit eos sicut ifti
uolunt ꝓpͥe docere ab om̃ib car¬
nib abstinendũ: ut illud quod
supra dixit. ñ quod intrat in os

Expanded text:
dei uindicis prouidentia ita caecati, ut dei uindicis prouidentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos, unde conuincamini. non uim patior ab animo meo. nisi totum ipsum euangelii capitulum, quod iste aduersum Moysen obponere uoluit, inspicinseruero: ut ibi videamus quam falsum sit, quod prior Adimantus, et modo Faustus dixit, Dominum Jesum a discipulis suis carnes vescendas removisse, easque vulgo saecularibus concessisse. Nempe cum respondisset calumniantibus quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur Evangelium: Et convocatis turbis, ait illis, Audite et intelligite. Non quod intrat in os, communicat hominem; sed quod procedit de ore, communicat hominem. Tunc accedentes discipuli, dixerunt ad eum: Scis quod Pharisaei audito hoc verbo scandalizati sunt? Hic certe a discipulis compellatus, debuit eos, sicut isti volunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud, quod supra dixit: non quod intrat in os,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ quia illo uictu quo uidȩi uteban¬
tur. ille non utebat᷑. Hoc gͦ dñs nͥ
uteret᷑: non in eius cõpartionẽ man¬
ducans bibensq diceret᷑. An forte ĩo
quia pane ⁊ holerib dñs uescebatur:
quib iohannes non uescebat᷑ : Mirũ
si non manducans dicit᷑. qui locustas
⁊ mel comedit: ⁊ manducans dicit᷑.
qui pane atq holere content᷑ ẽ. S
de cibis suspicamini: quicqͥd uultis.
Certe bibens ⁊ uinariꝰ non diceretur:
nisi uinũ biberet. Cur gͦ ⁊ hoc uos
immundũ putatis: Neq em̃ hec
ꝓpt̃ continentiam disciplinãq do¬
mandi corꝑis tangere ꝓhibetis. s
quod immunda sint. Nã ea. sordes
⁊ fel gentis tenebrarũ ẽẽ ꝑhibetis:
contra apłm dicentẽ om̃ia munda
mundis. Ecce qui audent dicere
xp̃m in differentie cyboꝵ magistrũ:
discipłos tam̃ suos ab his ꝓhibuisse
que imunda ipsi putant. Osten¬
dite ubi ista a discipulis suis remo¬
uerit fallaces. imꝓbi: uerũtamen

Expanded text:
nisi quia illo uictu. quo Iudaei utebannisi quia illo uictu. quo Iudaei utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conparatione "manducans bibensque" diceretur. an forte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod inmunda sint; nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis contra apostolum dicentem: omnia munda mundis. ecce qui audent dicere Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab his prohibuisse, quae inmunda ipsi putant. ostendite, ubi ista a discipulis suis remouerit, fallaces, inprobi; uerumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
luuntur his quȩ in os intrant: sedhis
quȩ exore exeunt. Ergo mundiores
sint aduersus immunditiã ꝗͣ. sc̃i. siscõs
staqͣitͥnt.: ⁊ ea qͦe reunt posunt inqͥnare.
Uellem aũt mͥ isti dicerent. qͥd mandu¬
cabat ⁊ bibebat. xp̃c: qui in cõparati¬
one iohis non manducantis neq biben¬
tis. se dixit manducantẽ ⁊ bibentem.
Cũ enĩ argueret ꝑuersitatẽ hominũ
utrobiq calumpnias inqͥrentũi: uenit¬
eñi inquit iohannes non manducans
neq bibens. ⁊ dicunt demoniũ habet.
uenit filius hominis mandueans ⁊
bibens: et dicunt Ecce home uorax
⁊u iariꝰ: amicus publicanoꝵ et pec¬
catoꝵ. Et ioħis quidẽ escam ac potũ
nouimꝰ. Non enĩ dictum est. quod om̃i¬
no non biberet: sed quod uinũ ⁊ sice¬
ram ñ biberet. Bibebat gͦ aquã. Cibꝰ
autẽ eius non om̃ino nullus erat: s
locuste ⁊ mel siluestre. Unde gͦ dic̃¬
tus ẽ non manducans neq bibens:

Expanded text:
luuntur his quae in os intrant, sed his luuntur his quae in os intrant, sed his quae ex ore exeunt? Ergo munitiores sunt adversus immunditiam quam sancti, si ant. et ea, quae exeunt, possunt inquinare. uellem autem mihi isti dicerent: quid manducabat et bibebat Christus, qui in conparatione Iohannis non manducantis neque bibentis se dixit manducantem et bibentem ? cum enim argueret peruersitatem hominum utrobique calumnias inquirentium, uenit. inquit, Iohannes non manducans neque bibens, et dicunt: daemonium habet; uenit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: ecce homo uorax et uinaria. amicus publicanorum et peccatorum. et Iohannis quidem escam ac potum nouimus; non enim dictum est, quod omnino non biberet, sed quod uinum et siceram non biberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens,"
Abbreviated transcription (Latin):
S quia ⁊ ista moyses figuris ꝓpħies
significans homines uel incorporan¬
dos xp̃i corꝑi qͦd ẽ eccłia. uł respuen¬
dos: uos quoq inter immundos fi¬
gurauit. qui ꝓpt̾ea fidei catholies
non conuenitis. quia nec ruminais
aerbu n su ientie.⁊ duo testamenta
ꝯitus ⁊ nouũ ñ concordit̾ distinguen¬
s tanquã geminã ungulã non habe¬
s. Quis aũt ferat: te quoq adimanti
m̃ fallatiã ñ puduisse sectari. Dicis
carues penitus remoueret. secularib
nͦ uulgo concederet om̃ia quȩ possent
eni atq asseueraret. quod eos nichil
mos intrans pollueret: quia que de
ore imprudent̾ ꝓcedunt. ea sola sunt
que polluant hominẽ. Hec uerba tua
sunt tanto imprudentiore: quanto
si. Primo quia scđm xp̃i sententiam
siea sola polluant hominẽ. quȩ mala
exore ꝓcedunt: cur ⁊ discipulos xp̃i
non ea sola polluert̃. ut eos tanquam
abimmundis carnib ẽẽt necesse ꝓhi¬
beri: An seculares homines non pol¬

Expanded text:
sed quia et ista Moyses figuris prophetsed quia et ista Moyses figuris prophetsignificans homines uel incorporandos Christi corpori, quod est ecclesia, uel respuendos, uos quoque inter inmunda figurauit, qui proptera fidei catholicae non conuenitis, quia nec ruminatis uerbum sapientiae et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri fallaciam non puduisse sectari? Dicis carnes penitus remoueret, saecularibus uero uulgo concederet omnia, quae possent edi, atque adseueraret, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedunt, ea sola sunt, quae polluant hominem." haec uerba tua sunt tanto inpudentiore, quanto sa. Primo quia secundum Christi sententiam, si ea sola polluunt hominem, quae mala ex ore procedunt; cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut non eos tanquam ab immundis carnibus esset necesse prohiberi? An saeculares homines non pol
Abbreviated transcription (Latin):
e. ⁊ quantus honor delatus sit doc¬
trine moysi. in cuiꝰ cathedra etiã mai
sedentes. bona docere cogebantur:
⁊ unde ꝓselitus fieret filius gehennȩ.
non scilicet a phariseis uerba legis
audiendo. s eoꝵ facta sectando hor
gͦ dici posset tunc ꝓselito circunesso:
quod paulus dicit. Circuncisio quide
prodest: si legem custodias. Quia uͦ
ille in non custodienda lege pharsseos
arbitror duplo quam illi: quia hoc
negligebat implere. quod ꝓpria uo¬
luntate susceperat. non ex uidȩis
riose. quod moyses helluonis in mo¬
dũ disceptator sedet. iubetq alia qur¬
dem abligurriri ꝓmundis. alia uͦ ꝓ
immundis nec contingi quide. cũ ad
helluonẽ hoc magis ꝑtineat. ut nulla
discernat aut si discerint suauiora
eligat: An hoc id̾o dicis ut imꝑitis
continentia tua uelut ab ineunte
etate miranda uideat᷑: qͥuasi nesci¬
entis uel iam obliti. quanto iocundi
sapiat caro porcina quã ueruecinas

Expanded text:
re, et quantus honor delatus sit docre, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebantur, et unde fieret proselytus filius gehennnon scilicet a Pharisaeis verba legis audiendo, sed eorum facta sectando. Hoc ergo dici posset tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: Circumcisio quidem prodest, si legem custodias . Quia vero ille in non custodienda lege Pharisaeos ea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc negligebat implere quod propria voluntate susceperat, non ex Judaeis riose, quod Moyses helluonis in modum disceptator sedet, jubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem? cum ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat, aut, si discernit, suauiora eligat. an hoc ideo dicis, ut inperitis continentia tua uelut ab ineunte aetate miranda uideatur quasi nescientis uel iam obliti, quanto iucundius sapiat porcina quam ueruecina?
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͥa mortuus ẽ ꝓpter delicta nr̃a.
⁊ resurrexit ꝓpt̾ nustificationẽ nr̃am.
Et quia ista resurrectio quȩ credi¬
ta nos iustificat. illa octaui diei
circuncisione figurata ẽ: ꝓpterea
de ipso abraham cui pͥmũ tradita
est. dicit apłs. ⁊ signum accepit
circuncisionis signaculũ iusticie
fidei. Ergo ⁊ istam circuncisionẽ
int̃ alias figuras ꝓpħicas de. xp̃o scͥp¬
sit moyses: de quo ipse dicit. de me
enĩ ille scripsit. Quod aũt dicit
dns. ue uob̃ scribȩ ⁊ pharisei ypocͥ¬
te. qui circuitis mare ⁊ aridam.
facere unũ ꝓselitũ. ⁊ cũ feceritis eũ
facitis eũ filiũ gehennȩ duplo qͣ.
uos estis: non quia circunciditur
dixit. sed quod eoꝵ mores imittat᷑.
a quib imittandis cohibet suos
dicens. suꝑ cathedram moysi sedess
scͥbe ⁊ phariser. Quȩ dicunt facite:
quȩ autẽ faciunt facere nolite. Di¬
cunt enĩ: ⁊ ñ faciunt. In quib dñi¬
cis uerbis utrũq debetis aduerte¬

Expanded text:
est, quia mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moyses. de quo ipse dicit: de me enim ille scripsit. quod autem dicit dominus: uae uobis, scribae et pharisaei' hypocritae, qui circuitis mare et aridam facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam uos estis, non quia circumciditur, dixit. sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibet suos dicens: in cathedra Moysi sedent scribae et pharisaei: quae dicunt, facite, quae autem faciunt. facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. in quibus dominicis uerbis utrumque debetis aduerte
Abbreviated transcription (Latin):
rib ut olea oleȩ laurus laurosimi¬
li dicit᷑. uerũ etiam nature dispa¬
ris sunt. ⁊ dicuntur multa similia
⁊ oliue oleaster.⁊ far tritico. de
reb ad huc ꝓximis ⁊ attingentib
loquor. Nam quid tã longe diftans
a filio di ꝑquẽ facta sunt omĩa:
quam pecus ⁊ lapis: Et tamen
factus ẽ oui: qũã in eius p̃nunti¬
atione ꝑ ipsum moysen precepit
d̃s manducari popło suo. eiusq san¬
guinẽ ad tutelam salutis adhibe¬
ri. ⁊ pascha appellari. Quod nc̃ in
rp̃o ẽẽ completũ: nemo dissimula¬
re ꝑmittitur. Qua ꝓpt̾ de scrip¬
turis agnosco disfimilẽ de scriptu¬
ris mecũ. ⁊ tu agnosce similẽ. non
uide dissimilẽ. unde similẽ: s alia
causa illud alia illud. dũ tamen
utrũq demonstrarẽ. Dissimilis ho¬
mini. xp̃c: quia ds. Scriptũ ẽ eñĩ
de illo: quia ẽ suꝑ omĩa d̃s benedi¬
ctus in scła. Et similis homini xp̃c
quia homo: quia de illo itidem

Expanded text:
ribus, ut olea oleae, laurus lauro simiribus, ut olea oleae, laurus lauro similis dicitur — uerum etiam naturae disparis sunt et dicuntur multa similia, ut oliuae oleaster et far tritico. de rebus adhuc proximis et adtingentibus loquor; nam quid tam longe distans a filio dei, per quem facta sunt omnia, quam pecus et lapis? et tamen factus est ovi, quam in ejus praenuntiationem per ipsum Moysen praecepit Deus manducari a populo suo, ejusque sanguinem ad tutelam salutis adhiberi, et Pascha appellari , quod nunc in Christo esse completum nemo dissimulare permittitur? Quapropter de Scripturis agnosco dissimilem, de Scripturis mecum agnosce et tu similem: non inde dissimilem, unde similem, sed alia causa illud, alia illud, dum tamen utrumque demonstrem. dissimilis homini Christus. quia deus: scriptum est enim de illo: quia est super omnia deus benedictus in saecula; et similis homini Christus, quia homo, quia de illo itidem
Abbreviated transcription (Latin):
abi. Nec me tua lauta et lepida an¬
iheta quib luteũ sermonẽ quasi
lorare ac pingere uolusti: ullo
nodo ab hac fidei ueritate deter¬
in et cupiens demonstrare dissimi¬
les. ut ob hoc non de xp̃o uideatur
intelligendũ ẽẽ quod scriptũ ẽ. fus¬
citabo illis ꝓpħam similem tibi. op¬
posiusti tibimet exaduerso multa
contraria. quod ille homo hic ds.
ille peccator hic sẽs. ille ex coitu na¬
tus. hic scđm nos ex uirgine. seđm
uos uero nec ex uirgine. ille offen¬
ꝑplacens patitur ꝓpͥa uoluntate :
quasi uͦ cum simile aliquid dicit᷑
ex om̃i parte atq ex om̃i modo si¬
mile intelligat᷑. quia ñ ea tantũ
quȩ uinus eiusdẽq naturȩ sunt
dicunt᷑ uiter se ẽẽ. similia sicut
gemini homines uł filii parentib.
uel om̃s homines om̃ib hominibꝰ.
in quantũ homines sunt similes
utiq sunt. quod ⁊ in ceteris anima¬
lib intueri facillimũ ẽ. uel arbo¬

Expanded text:
tibi . Nec me tua lauta et lepida antibi . Nec me tua lauta et lepida antitheta, quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere voluisti, ullo modo ab hac fidei veritate detersen, et cupiens demonstrare dissimiles, ut ob hoc non de Christo videatur intelligendum esse quod scriptum est, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; opposuisti tibimet ex adverso multa contille peccator. hic sanctus, ille ex coitu natus, hic secundum nos ex uirgine, secundum uos uero nec ex uirgine, ille offenperplacens patitur propria uoluntate. quasi uero cum simile aliquid dicitur, ex omni parte atque ex omni modo simile intellegatur, quia non ea tantum, quae unius eiusdemque naturae sunt. dicuntur inter se esse similia, sicut gemini homines uel filii parentibus uel omnes homines omnibus hominibus, in quantum homines sunt, similes utique sunt — quod et in ceteris animalibus intueri facillimum est uel arbo
Abbreviated transcription (Latin):
de factis ⁊ dictis xp̃i flagites ẽẽ cre¬
dendũ. si euuangłio tam sancte la¬
teq notissimo credendũ ẽẽ ñ putas.
⁊timens ne amisso xp̃iani nominis
pallio. nuda uanitas ur̃a om̃ib con¬
spuenda ⁊ detestanda remaneat:
rursus te sautiũ colligere conaris.
idicitis quod ex istis euangłii uer¬
bis iam de ad credendũ ꝓfessio tua
fecit obnoxiũ. Sic gͦ de interĩ cũ
quo nunc ago. deneo.ferio. ꝑimo.
id est errorẽ tuum atq fallatiã.
cogo fateri de xp̃o scͥpsisse moysen:
quia hoc xp̃m dixisse in eũgłio le¬
gitur: cui te ad credendũ ꝓfessio
tua fecit obnoxium. Cũ iudȩo uͦ uł
gentili simͥ necesse fuerit disputare:
lm supra ostendi quib modis ꝓ
neis paruulis uirib me agere õpor¬
.ip̃o ẽe predictũ. quod tu tanquã
facile refellendũ elegisti. ubi ds
loquitur ad moysen dicens. suscita¬
b illis ꝓpħam de fr̃ib ipsoꝵ similẽ

Expanded text:
de factis et dictis Christi flagites esse crede factis et dictis Christi flagites esse credendum, si euangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestanda remaneat, rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. sic ergo te interim, cum quo nunc ago, teneo, ferio, perimo, id est errorem tuum atque fallaciam, et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in euangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit disputare, iam supra ostendi, quibus modis pro meis paruulis uiribChristo esse praedictum, quod tu tanquam facile refellendum elegisti, ubi Deus loquitur ad Moysen, dicens: Suscitabo illis Prophetam de fratribus ipsorum similem
Abbreviated transcription (Latin):
dico. non ut imꝑitꝰ sed ut fidelis dͥio.
Non ualere aũt hoc ad conuincen¬
dũm gentilẽ uel uidȩũ: ⁊ ego fata.
S aduersus uos qͥ quo quomodo no¬
mine xp̃iano głamini. satis ẽẽ. ido¬
neũ ac preualidũ: tu quoq ⁊ si diu
tergiuersatꝰ tamen coactus es confit¬
ri dicens. Nolo enĩ nẽ ad me respiei¬
as quẽ ad credendũ ꝓfessio meafiẽ
obnoxiũ. ut nonpossim non creder
ei quẽ sequor: s puta noscũ uidei
tractare. puta cũ gentili. Quib itꝰ¬
bis ostendisti te interim cũ quomͥ
nẽ res est. quia te ad credendũ ꝓfis¬
sio tua fecit obnoxiũ̃. satis ẽẽ. conu¬
ctũ de xp̃o scripsisse moysen: quia
ipsum. xp̃m hoc dixisse in eũgłiosẽ¬
tum ẽ cuius tam preclarã sca̾mꝙ
auctoritatẽ labefactare ñ audes.
quia et cum id ex obliquo audes dif¬
sicultatis cuȩ pressus angustiis. et
cernens quanta ruina te obruat cũ
tibi dicitur nullã ẽẽ. scripturã. cui

Expanded text:
dico, non ut inperitus, sed ut fidelis dico; dico, non ut inperitus, sed ut fidelis dico; non ualere autem hoc ad conuincendum gentilem uel Iudaeum et ego fateor; sed aduersus uos, qui quoquo modo nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praeualidum, tu quoque et si diu tergiuersatus tameJ;lJ coactus es confiteri dicens: nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. quibus uerbis ostendisti te interim, cum quo mihi nunc res est, quia te ad credendum professio tua fecit obnoxium, satis esse conuictum de Christo scripsisse Moysen, quia ipsum Christum hoc dixisse in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, quanta ruina te obruat, cum tibi dicitur nullam esse scripturam, cui
Abbreviated transcription (Latin):
quia non intelligit. Et sieur non
intelligat quisquã quesierit res¬
pondebo: quia mimico. qͥa aduer¬
so animo legit. quia non ideoscru¬
tatur ut sciat. sed quod nescit sci¬
re se putat. Hec presumptio tu-¬
mide arrogantie ocłm cordis uł
claudit ut om̃ino non uideat.
uel distorquet ut ꝑuerse uideit:
aut aliud ꝓ alio ꝓbet aut imꝓbet.
Tume inquit dõce: quid ẽ. quod me
forte legentẽ preterierit de do ac
dño nr̃o memoratũ inscriptura moy¬
si. Et hic cito respondeam. Totũ te ỹ¬
teriit: quia totũ ille de xp̃o scripsit.
S quia totũ discutere ⁊ ꝑtractare
non possumꝰ: hoc tibi in isto oꝑe si
potero dño adiuuante seruabo quad
suꝑius dixi. ut ea ipsa quȩ ad repre¬
hendendũ eligis. ostendã de. xp̃o ẽe.
conscripta. Quin etiã ne dixerimis
imꝑiti solent hoc ipsum satis ẽẽ de¬
bere ad fidem. quia. xp̃c dixerit dͥe
se scripsisse moysen: quod quidẽ si

Expanded text:
quia non intellegit; et si, cur non quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moysi. et hic cito respondeam: totum te praeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto opere, si potero, domino adiuuante seraabo, quod superius dixi. ut ea ipsa, quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. quin etiam petisinperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. quod quid.eÎn si
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc ille dixisset nec uidei tacere
potuissent. quin statim ut pote
maligni ⁊ astuti quererent. quid¬
nam illud ẽet. quod de se amoyse
scͥptum putaret: sic ⁊ ille uanus
⁊ ꝑditus dicat. si de cȩlo uox illa
sonuisset. om̃s iudȩi qui audie¬
rant credidissent. Cur gͦ non con¬
sideratis insani sicut fieri potuit.
ut ⁊ post illam celestẽ uocem du¬
ra iudeoꝵ infidelitas ꝑmaneret:
ita fieri potiusse ut cũ xp̃c dice¬
ret de se scripsisse moysen. hoc
magis maligna astutia timentes
unde conuincerent᷑. audire om̃i¬
no non quererent. quid de illo
scripserit moyses: S hanc ñ solũ
sacrilegam aduersus eũgłicam
sc̃itatẽ. uerũ etiam eneruẽ ac de¬
bilẽ ẽẽ argumentationẽ sentit ⁊
faustꝰ: atq intentionẽ suã in il¬
lud potius confert. eoq se plus te¬
neri dicit. quia omnẽ moyseos scͥp¬
turã scrutatꝰ. nullas ibi de. xp̃o pro¬
pħias inuenit. Cui cito respondeo:

Expanded text:
si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere potuissent. quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur, audire omnino non quaererent, quid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo:
Abbreviated transcription (Latin):
respondit: eo quoq ipso intelligi uo¬
luit. de se ꝓpħasse moysen. Anforte
uide calumpniamini: quia non ait.
in lege di sed in lege ur̃a scriptũ est:
Ubi usitatã locutionẽ scripturarũ.
quis non agnoscat: lege enĩ ur̃a dixit
uob̃ data: sicut dicit apł̃s eũgłiũ
habere patrẽ dm: ubicunq non ait
est filius m̃s dilectissimꝰ credite illi:
quia uos non audiftis nolite illi cre¬
dere. Si aũt ido creditis. quia in scͥp¬
turis scĩs inuenistis: ibi est ⁊ ista cui
credere non uultis de xp̃o scripsisse
moysen. ibi aliȩ multe quib pariter
fidem derogatis. nec timetis miseri
ne ita ꝓphanꝰ aliquis dicat istam uo¬
cem om̃ino non sonuisse de celo. ⁊
sicut uos contra salutẽ generis hu¬
mani que om̃ib gentib eũgłica au¬
ctoritate confertur. etiã in ur̃am
ꝑnitiẽ argumentamini. cũ dieitis
ꝓpt̃ ea non ẽẽ oredendũ quod dixe¬
rit xp̃e de se seripsisse moysen. qͥa

Expanded text:
respondit, eo quoque ipso intellegi uorespondit, eo quoque ipso intellegi uoluit de se prophetasse Moysen. an forte inde calumniamini, quia non ait, in lege dei, sed in lege uestra scriptum est?'" ubi usitatam locutionem scripturarum quis non agnoscat? in lege uestra enim, dixit, uobis data, sicut dicit apostolus euangelium habere patrem deum. ubicumque non ait:est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem argumentamini, cum dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ auideis. tu de te testificaris. testino¬
nũ tuũ ñ ẽ uerũ: ñ ẽ mirũ ñ te uide¬
re ꝓsecutũ eũ. ut diceret de se ꝓpħasse.
moysen. Non enĩ habes piũ ocłm: qͦ
s possis uidere. Nam ecce idipsũ quod
es respondit. nempe in lege ur̃a scͥptũ
est. quia duoꝵ hominũ testimonium
uerũ ẽ. ego sum qui testificor de me.
itestificat᷑ de me qͥmisit me pater:
quid aliud sonat recte intelligentibꝰ.
ut etiã sic p̃nuntiaret᷑ futura reue¬
atio patris ⁊ filii. quoꝵ sp̃c ẽ. in illa
ibꝑabili trinitate sp̃c sc̃s: Ido scͥp¬
amẽ: in ore duoꝵ uel triũ testium
tibit om̃e uerbũ. Alioquin ⁊ unu:
itis plerũq uerũ chicit. ⁊ plures
plerumq mentiuntur: i otiusq ere¬
ditui ẽ. in axordio fidĩ ge itium uni
apło eñgłiranti. quam popłis erran¬
tib a iuib ꝑsecutionẽ patiebatur.
Non gͥ frustra quod amͦ consecratus ẽ
iste numerus destiũ. Et cũ hoc dñs

Expanded text:
est a Judaeis, Tu de te testificaris; testimoest a Judaeis, Tu de te testificaris; testimonium tuum non est uerum, non mirum est non te uidere prosecutum eum, ut diceret de se prophetasse Moysen; non enim habes pium oculum, quo id possis uidere. nam ecce id ipsum, quod eis respondit, nempe: in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de me, et testificatur de me, qui me misit. pater, quid aliud sonat recte intellegentibus ut etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris et filii, quorum spiritus est in illa inseparabili trinitate sp: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti quam populis errantibus, a quibus persecutionem patiebatur. non igitur frustra quodam modo consecratus est iste numerus testium, et cum hoc dominus