comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualiut quoq: angeloꝵ cognoscendorũ & colendoꝵ
nondumq in suã noticiã historiali cognitione plata
qua enam ista ẽ uiuus alis iua. nisi quae ñ suae ciq
gent ꝓpria seduniuersis gentib qua cõmunis eet
diuinitus in ꝑtitaẽ. Quã certe iste hõ nonmedo¬
cri ingenio p̃ditus eẽ tĩdubitat suidentiã qup¬
pediuinã sine istauniuĩ sali uia liberandae auimae
genus humanũ relinquere potuisse ñcredit:
neq enim ait ñ cẽ sedlioctantũ bonũ tantũq ad¬
utoriũ nondum receptũ: nondum insuam notica
eẽ ꝑlatum nec mirũ. tunc enuti porphiyrius aa
inreb hiinanis quando ista liberandie animae uni¬
ũ salis ua quenonẽ alia quã religio xp̃iana ppi¬
nari ꝑmittebat᷑ ab idoloꝵ daemoniumq cultonb

Expanded text:
aluit quorumque angelorum cognoscendorum et colendorum, nondumque in suam notitiam historiali cognitione perlatam? Quaenam ista est uniuersalis uia, nisi quae non suae cuique genti propria, sed uniuersis gentibus quae communis esset diuinitus inpertita est? Quam certe iste homo non mediocri ingenio praeditus esse non dubitat. Prouidentiam quippe diuinam sine ista uniuersali uia liberandae animae genus humanum relinquere potuisse non credit. Neque enim ait non esse, sed hoc tantum bonum tantumque adiutorium nondum receptum, nondum in suam notitiam esse perlatum; nec mirum. Tunc enim Porphyrius erat in rebus humanis, quando ista liberandae animae uniuersalis uia, quae non est alia quam religio Christiana, obpugnari permittebatur ab idolorum daem
Abbreviated transcription (Latin):
abit nob uiã sua & in grediemur incã. Ex souena
pdiet lex & uerbũ dñi abluerusał: Ina ergo istati e
unius gentis seduuiu sarũ gentiuai lex uerbiunq:
dnininsyon &ierusał remansit seduide procenit
ut sepuniusa diffundera. unde ipse mediator
post resurrectiona suã discipulis trepudantibur
au Oporte implere qua serpta st̃ in lege aaꝓphie¬
tis cipalimai deme. Tunc aperuit illis sensum

Expanded text:
abit nobis viam suam, et ingrediemur in ea. Ex Sion enim abit nobis viam suam, et ingrediemur in ea. Ex Sion enim prodiet lex, et Verbum Domini ab Jerusalem . Via ergo ista non est unius gentis, sed universarum gentium. Et lex verbumque ion et Hierusalem remansit, sed inde processit, ut se per uniuersa diffunderet. Unde ipse Mediator post resurrectionem suam discipulis trepidantibus ait: Oportebat inpleri quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. Tunc aperuit illis s
Abbreviated transcription (Latin):
Haac ẽ inquã liberandorum credentiũ uniũ s alis
uadequa sidelis habraliã diuinũ accepit oraculũ
in semine tuo benedicenturoms gs. qui fuit quidẽ
gente chaldeis seduc talia ꝓmissa ꝑciper&. & exillo
propagaret᷑ sem dispositũ ꝑ angelos inmanu me¬
diatoris inquoect istaliberande auimae utiiñ silis
uia : hoc ẽ omnib: gentib data. iussure dicedere
deterra sua &r de cognatione sua &dedomopatrissui
Tunc ipse primitus achaldeo suꝑsticiorab: libera¬
tus: unu uerun diũ sequendo colit cuibia ꝓut¬
tenti sideliter credidit: Hac e uniu s alis uade
qua in scã ꝓphetica dictũ ẽ Ds̃ misereat᷑ mỹ & bene¬
dicatns inlumin & uultũ suũ suꝑnos. ut cognos
canius interram uiã tuã in ominib getitib salutare
tuũ: Vnde tanto post ex habrabe scituno carne
suscept a descipso ait ipse saluator. Ego siuit uia
tollet᷑ suꝑcolles. & ueruent ad eũ uniusaeqs. & itgre
dient᷑ nationes inultacadicent: Uenite ascenda¬

Expanded text:
tium uniuersalis uia, de qua fidelis Abraham diuinum accepit oraculum: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Qui fuit quidem gente Chaldaeus, sed ut talia promissa perciperet et ex illo propagaretur semen dispositum per angelos in manu Mediatoris, in quo esset ista liberandae animae uniuersalis uia, hoc est omnibus gentibus data, iussus est discedere de terra sua et de cognatione sua et de domo patris sui. Tunc ipse primitus a Chaldaeorum superstitionibus liberatus unum uerum Deum sequendo coluit, cui haec promittenti fideliter credidit. Haec est uniuersalis uia, de qua in sancta prophetia dictum est: Deus misereatur nostri et benedicat nos; inluminet camus in terra viam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum . Unde tanto post ex Abrahae semine carne suscepta, de se ipso ait ipse Salvator: Ego sum via, tolletur super colles; et venient ad eum universae get dicent: Venite, ascenda
Abbreviated transcription (Latin):
ditionem potius ꝑtinore. Hatẽ igit᷑ anune libe¬
randae uniũ faibs ua idẽ uniu sisgentib diuita
miseratione concessa: Cuius ꝓsecto noticia ad quas¬
cumnq umuenit. & al quoscumq uenitura ẽ necde¬
buit necdebebit ei diciquare modo & quaresero qui
mittentis c̃silium nẽ humatio ingenio penetrabi¬
le qđ seusit auam istecũ dix̃ ñdũ receptũ bocdonũ
dĩa nondũ in suã noticiã fiasse ꝑlatum neq enĩ¬

Expanded text:
tius pertinere. Haec est igitur animae liberandae uniuersalis uia, id est uniuersis gentibus diuina miseratione concessa, cuius profecto notitia ad quoscumque iam uenit et ad quoscumque uentura est, nec debuit nec debebit ei dici: Quare modo? et: Quare sero? quoniam mittentis consilium non est humano ingenio penetrabile. Quod sensit etiam iste, cum dixit, nondum receptum hoc donum Dei et nondum in suam notitiam fuisse perlatum. Neq
Abbreviated transcription (Latin):
et morieligat siei ꝓponant̃ aut mors ꝑpetienda
aut rursus infantia: Quae quiđẽ qđ ñarisu:
sed iafletuordit̃ hanclucẽ quidmalorũ ingressa
sit nesciens prophetat quodã modo Solũ
quando natus ẽ ferunt risisse ⁊ oroastrom¬
u nec eiboni aliquid monstrosus risus ille por¬
tendit : Nã magicarũ artiũ fuisse ꝑhibetur
inuentor : Puae quidẽ illinec ad p̃sentis uitȩ
uanã felicitatẽ contra suosinimi cos prodẽẽ
potuer̃ Anino quipperege assrriorũ eũeẽt
ipse bactrianorũ bello superatus est : ꝓr sus
quo dseriptũ e graue iugt suꝑ filios aetu di entus
d uentrematri corio usq indit sepaleorẽ uun
tre omiuum: Vsqa deo um plerine cesse c̃ utips
paruutiplauacroregenerationis ab originalis
peccatis quosolo tenebant̃ uinculo. lamsoluti
mala multa patientes non nulli & incursus spuũ
malignorũ aliquando patiant̃ : Quae quidem

Expanded text:
et mori eligat, si ei proponatur, aut mors perpetienda, et mori eligat, si ei proponatur, aut mors perpetienda, aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur hanc lucem, quid malorum ingressa sit, nesciens prophetat quodammodo. Solum, quando natus est, ferunt risisse Zoroastrem, nec ei boni aliquid monstrosus risus ille portendit. Nam magicarum artium fuisse perhibetur inventor: quae quidem illi nec ad praesentis vitae vanam felicitatem contra suos inimicos prodesse potuerunt. A Nino quippe rege Assyriorum, cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. Prorsus quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de uentre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, usque adeo inpleri necesse est, ut ipsi paruuli per lauacrum regenerationis ab originalis peccati, quo solo tenebantur, uinculo iam soluti mala multa patientes nonnulli et incursus spirituum malignorum aliquando patiantur. Quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ remittit̃ remittit᷑ in futuro scło. Iđe nefuturi
scłi aet̃nosupplicio puniant̃ iã supra diximus:
Rarissimi sunt aut̃ ꝗnullas in hacuita sed tantũ
postea poenas luunt: Fuisse tam̃ aliquos quiusq
ad de crepitã senec tutẽ : nel euissimã quidẽ fe¬
briculã senser int : qui etamq duxerint uitam¬
et ipsi nouimus etaudiuimus. Quã quã uita ipsa
mortaliũ tota poena sit quia tota tẽptatioeo
sicut sacrȩ litterȩ ꝑsonant ubiscriptũẽ : num¬
quid ñ temptatio ẽ uita humana suꝑ terrã none
enĩ parua poena ẽ ipsa insipientia uel inperitia
qua eusq ad eo fugienda merito iudicat̃ ut ꝑ
poenas dolorib: plenas pueri cogant̃ quaeq
artificia uel litteras discere : Ipsũq discere
ad quod poenis adigunt̃. tam poenaleẽ eis ut non¬
num quã ipsas poenas ꝑquas cõpellunt̃ discere
malant ferre quã discere .: Quis aut̃ ñ exhorreat

Expanded text:
non remittitur, remitti in futuro saeculo, id est, ne futuri non remittitur, remitti in futuro saeculo, id est, ne futuri saeculi aeterno supplicio punianRarissimi sunt autem qui nullas in hac vita, sed tantum post eam poenas luunt. Fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne levissimam quidem febriculam senserint, quietamque duxerint vitam, ipsi et novimus et audivimus: quanquam vita ipsa mortalium tota poena sit, quia tota tentatio est, sicut sacrae Litterae personant, ubi scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Non enim parva poena est ipsa insipientia, vel imperitia, quae usque adeo fugienda merito judicatur, ut per poenas doloribus plenas pueri cogantur quaeque artificia vel litteras discere: ipsumque discere, ad quod poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnunquam ipsas poenas per quas compelluntur discere, malint ferre, quam discere. Quis autem non exhorreat,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quasdã poenas purgatorias confitemur
non quibus affligunt᷑ quor ũ uita uel ñ inde÷
sit melior: uel potius indesit peior: Sed illi sunt¬
purgatoriȩ ꝗeis coherciti corrigunt᷑: ceterȩ
omnes poenȩ siue tẽporariȩ siue sempiternȩ :
sicut unꝰ ꝗsq diuina ꝓuidentia tractandus est
inferuntur: Vel ꝓpeccatis siue p̃teritis siue
in quib: ad hucuiuit ille qui plectit̃ ud pex ercen¬
dis delarandisq uirtutib ꝑ hominesetange¬
los seubonos seumalos : Nam etsiquisq mali
ali quic alterius in probitate uel errore patiat᷑
Peccat quidẽ homoqui uel ignorantia uelin¬
iustitia cui quã mali aliquid facit sedñ peccat
ds̃ qui iusto quã uis occulto iudicio fieri sint
Sed tẽporarias poenas alii in hacuita tantũ.
alii post mortẽ alii et nunc et tunc: uerũ tam̃
ante iudiciũ illud sae uerissimũ nouissimũq
patiunt̃ : Non aũt omnes ueniunt in sempiter¬

Expanded text:
esse quasdam poenas purgatorias confitemur, esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit melior, uel potius inde fit peior; sed illis suntpurgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. Nam etsi quisque mali aliquid alterius inprobitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
q membris quod animae hinc metuunt cupiuntq¬
dolent gaudentq: nec aurassuspiciunt. clausȩ
tenebris et carcere caeco : sequutus adiunxitatq ait
Quin & supremo quũ lumine uita reliquit : Idẽ
cũ die nouissimo reliquit eas ista uita ñ tam̃ in ꝗtoo qͥ¬
omne malũ miseris nec funditus omnes corpo at i uliꝗ¬
reȩ excedunt pestes: Poenitusq: nec esseẽ mul¬
ta diu cancreta modis in olesceremiris. Ergo
exercent̃ poenis ueterũq: malorũ supplicia expen¬
dunt: Aliȩ pandunt᷑ in anes suspensȩ aduentos
aliis subgurgite uasto : infectũ eluit̃ scelus aut
exunt̃ igni: qui hoc opinant̃ nullas poenas nisi
purgatorias uolunt ẽẽ post mortẽ : Vt qm̃ t̃ris
superiora sunt elem̃ta aqua aer ignis exaliquo
istorũ munde t̃ ꝑ expiatorias poenas : quod ter¬
rena contagione contractũ est: Aer quippe¬
nis aut̃ suo nomine exp̃ssus est : cũ dix̃ aut exu
rit᷑ igniꝰ Nos uero etiã in hanc quidẽ mortaliuita¬

Expanded text:
 membris, quod animae hinc metuunt cupiuntqdolent gaudentque nec auras suspiciunt clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit atque ait: quin et supremo cum lumine uita reliquit — id cum die nouissimo reliquit eas ista uita — non tamen — omne malum miseris nec funditus omnes corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est multa diu concreta modis inolescere miris. ergo exercentur poenis ueterumque malorum supplicia expendunt; aliae panduntur inanes suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto infectum eluitur scelus aut exuritur igni. qui hoc opinantur, nullas poenas non, sed purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod terna contagione contractum est. aer quippnis autem suo nomine expressus est, cum dixit: r igni.\' Nos uero etiam in hac quidem mortali uit
Abbreviated transcription (Latin):
suis abscidi potuerunt Deuoraũ ille filios utS
poetae fer̃ & phiysici ex hoc int̃ p̃tant᷑ quoduo¬
lunt ut aut̃ historia prodit necaũ: Sed quodei
paeni suos filios sacrificarunt ñ recepere romani
at uero ista magna deorum materr&iam roma¬
nis templis castratos intulit: atq istam sicuitiã¬

Expanded text:
suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitia
Abbreviated transcription (Latin):
capillis. facie de albata. fluentib membris
incessu fem incͦe perplateas. uicosque cardu¬
ginis xiã apopulis unde turpiter uiuerent
exigebant: nihil uarro dicere uoluit: necus¬
piam melegisse cõmemini desteit int̃ptatio
erubuit ratio. c̃ticuit oratio: lucit matris
magnȩ om̃s deos filios ñ numinis magntudo
sederiminis hoic monstro: neciani manstrua¬
sita scomparatur: Ille in sun ularris habebat
solam de formitatem. ista in sacris defarmẽ
crudelitateni: Ile membra in lapidibus
iddita hec in omnbus perdita: hoc dedus tot
iouis ipsius & tanta stupra nonuncunt. Ille
inter semine as corruptelas uno ganime dȩxa¬
lum infamaũ. Istatat mollibus ꝓfessisopubli¬
cis & inquinauit terrã. & celo sec̃ in iuriã. Satur¬
num sortasse possemus huic in isto generetur¬
pissimae crudelitatissiue conserre siue p̃serre
quia patrem castrasse ꝑlubet᷑: sed in saturni
sacrishomines alien is manibus potius occidi: quã

Expanded text:
capillis facie dealbata, fluentibus membris capillis facie dealbata, fluentibus membris incessu femineo per plateas uicosque Carthaginis etiam a propolis unde turpiter uiuerent exigebant, nihil Varro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrior : porplurius philo sophus nobilis attin
flores significare ꝑ hibuit: &ideo abscisũ quia
flos decidit ante fruetũ: nanergo ipsũ hominem
uł quasi hominẽ quiẽ uocatus attis. sed iuiriluẽi
flori comparauert̃. Ipsa quippe illo uiuente decudr᷑
immo uero nõ decidert̃. neque decepta sunt sed
plane discep̃ta st̃ nec illo flore amisso quis quã
postea fructus sed potius sterelitas consec utaẽ
quidergo ipse reliquus & quid retuansit ab scsi
quidergo signisi cari dr̃ quo refertur: quae
inter p̃tatio inde pfertur  Anhec frustra
moliendo nibilque inueniendo ꝑ suadent
illud potius eẽ credendum. quod dehomine castrati
fama iactauit litteris que mandatũ ẽ: merito
hinc aduersatus ẽ uarro nr̃ neque hoc diere
uoluit. non etuĩ hominẽ doctissimũ latuit
Itẽq demollib cidẽ matri magnae contra ipdes¬
ominem uirorum mulierumque uerecun¬
diam c̃secratis. ꝗusq in hesternũ diẽ maddis

Expanded text:
pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctissimum latuitItemque de mollibus eidem Matri Magnae contra omnem uirorum mulierumque uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis
Abbreviated transcription (Latin):
uirilia coronabat. spectante multitudine . ubi rubeas
& sudans. siẽ ulla frons in hominib: astabat forsitan
& maritus. & qđ incelebratione nuptiarũ suꝑ priapi
issir capud noua nupta sedere iubebat᷑. longe contemp
tibiliora atq leuiora st̃ p̃ista turpitudiue crudelis¬
suna uł crudelitate turpissima ubi daemonicis
ritib: sic ut̃q sexus inluditur. ut neutersuo uuluere
ꝑhimatur: Ibi fascinana tunetur agroruim. Ic
membrorum amputatio nont imetur. Ibi sic
dehonestatur nouae nuptae uerecundia. ut non
solũ fecunditas. sed nec uirginitas adimatur.
hicita amputatur uirilitas. ut nec conuertat᷑
inseminã nec uiro relinquatur flos. etatis ille ñẽ¬
cõmemoratus. nec eĩ abisto int̃ praetatio re quista
est: Incuius dilectionis meitoriã gallus ab scidit᷑
sed doeti grȩci atq sapientes : nequa quã rationemi
tam scam p̃claramq tacuert̃ ꝓpt̃ uernalem
quipe faciem terrae. que ceteris ẽ temporib

Expanded text:
virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, astabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum, super Priapi scapum nova nupta sedere jubebatur: longe contemptibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur. CAPUT XXV. commemoratus nec eius ab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
mnifteria unde om̃a referunt᷑ ad mortalia semina
galli iactatio & insana membroꝵ crepitus cĩbaloꝵ
conflictio leonũ. uitã cuiquã pollicent᷑ aet̃nam
Ita neꝓpt eagalli abscisi huic magnae deae seruiunt.
ut significent qui semine indigeant. terrã sequi
oportere quasi ñ eos ipsa potius seruitus semine faciat
indigere Vtrum enĩ sequendo hanc deã crĩindige¬
ant semũ adquirunt: anpotius sequendo hane dea
cum habeant semina amittunt: hoc int̃ pretari
ẽ indetestary nec adtendit᷑ quantũ maligni de¬
mones p̃ualuerint. quinec aliqua magna his sacris
polliceri ausi st̃ &tamcrudelia exigere potuer:
Sidea terra non eẽt manus ei homines operando
inferrent ut semina consequerentur ꝑ illam. ñ
& sibi saeuiendo ut semina ꝑderent propter illam
Sidea noneẽt Ita fecunda fieret manibus alienis.
ut ñ cogeret homiñe sterilem fieri manibus suis:
Iam qđ inliberi sacris honesta matrona pudenda

Expanded text:
mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina Galli, jactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum, vitam cuiquam pollicentur aeternam? itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae serviunt, ut significent qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen est, an detestari? Nec attenditur, quantum maligni daemones praevaluerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam; non etiam sibi saeviendo, ut semina perderent propter illam. Si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Jam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda
Abbreviated transcription (Latin):
nam: qđ cibũ pariat: ꝓserpinã qđ ex eaprer¬
pent stuges uestã qđ uesbiatur herbis Sic
alias deas inquit ñ absurde adlianc reuocant:¬
Siergo unda ẽ quae quidam consulta uerrtae necipsa
ẽ interĩ quidũ in multas unius sint ista nomina.
nontam deae multae quã notnina: Sederrantium
maiorum actoritas de primit. & eundẽ uarronẽ
post hanc sentenciam trepidare compellit adiungit
enim &dicit. cumquib: opinio maiorum dehis deab
quod plures eas putart̃ ẽẽ nonpugnat: quo modo
non pugnat. cũ ualde aliud sit unã deã habere nomina
multa aliudeẽ deas multas ferir sed potestinquit
fieri ut eadẽ res. & una sit &uine quedã ressunt plures
concedo ut in uno homine eẽ resplures. numiquit
ideo & homines plures: sic iiuna dea cẽ resplures.
numquidideo &ide as plures uerum sic̃ uolunt
diuidant conslent. multiplicent. replicent impli: c̃pliceat¬
cent haec st̃ telluris & matris magnae praedara

Expanded text:
nam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea prosernam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocantSi ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid non tam deae multae quam nomina. Sed errantium majorum auctoritas deprimit, et eumdem Varronem post hanc sententiam trepidare compellit. Adjungit enim et dicit: Cum quibus opinio majorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat. Quomodo non pugnat, cum valde aliud sit, unam deam nomina habere multa, aliud, esse deas multas? Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures. Concedo in uno homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut volunt, dividant, conflent, multiplicent, replicent, implicent. 2. Haec sunt Telluris et Matris magnae praeclara
Abbreviated transcription (Latin):
orbem terrae qđ turris incapite : oppida
qđ sedes singantur circaeam. cũ om̃a moueant᷑
ipsã ñ moueri qđ gallos huc deae ut seruirent
secert̃. significat qui semine idigeant terram
seꝗo portere: In ea quippe om̃a reperiri. quod se
apud eam iactant praecipitur inquit quiterrã
colunt nesedeant. semꝑ enĩ eẽ qđ agant. Cym¬
bałorum sorutus ferramentoꝵ iactandorum
acmanũ & eius rei crepitus in colendo agro qui
sit signisicant Ideo aere quod eam aniqui cole¬
bat aere ante quan serrũ eẽt inuentũ ltonẽ
inquid adiungunt solutũ ac mansuetum:
utostendant tullumgenus eẽ terrae tanre¬
motũ ac uehement̃ ferum: quo dñ subigi coliq:
conueniat: De ide. ad iungit & dicit tellure
matrem & nominibus pluribus & cognomiitub
qđ nominarunt deos existimatos eẽ conplures
tellurem inquit putant eẽ opem. qđ opere
ste mnelior matrem qđ plurima rapiat in agͥ¬

Expanded text:
orbem terrae; quod turres in capite, oppida; orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Mag
Abbreviated transcription (Latin):
pontisices ut ipse indicat additis quoq
aliis duobus quat tuordiis faciunt¬
rem̃ diuinam telluri. tellumoni altorrrusori
dietellure & tellumone iam dicrũ ẽ altoriquare
quod exterra inquit alunt᷑ om̃a: quaenatasunt
Rusoriquarer quo drursus inquit cuncta eode
gre uoluuitur debuit ergo unaterra propter
istam quaterge minã uĩquattuor habere cogno¬
mina non quattuor facere deos. sicut tot cog¬
nominibus unus iuppiter. & tot cognomiibꝰ
una iuno Inquibus omnib uix multiplex eẽ dr̃
adunũ dĩ uł adunãdeam ꝑtinens. nonmultitido
earum quas libidine quȩ sier̃. toedet. penitetq
turbarum: sicanimam uilã factã & in mundis
spiritib ꝓstitutã deos sibi multiplicate : quib
contaminanda ꝓsterneretur. sic̃ plurimum
libuit. sic aliquando &piguit: nam &ipse uarri
qua sideipsa gurba uere cundatus utiã deã uult
ẽẽ tellurem. Eandem inquit dicuut matrẽ
magnam. qđ tympanũ habeat. significari eẽ

Expanded text:
pontifices, ut ipse indicat, additis quoque pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciuntrem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem re opiniones. Debuit ergo una terra propter istam quatergeminam uim quattuor habere cognomina, non quattuor facere deos; sicut tot cognominibus unus Iuppiter et tot cognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlubetur÷ Quod sidicunt anumi munebni
partem cuniꝑmeat terrae parte m supe¬
riorẽ. ditem patrem facere dm̃ cũ uero
inferioren proferpiaã dea tellusilla
quiderit ÷ Ita e̾nim totum quod ipsa
erat induas istas partes deosq diuisũ est.
utipsa tertiaquae sit aut ubi sit inueniri
non possit. nisiquisdicat simulistos deos
orcum atque ꝓserpiuã unã deam eẽ tellu¬
rem & noneẽ iamtres. sed aut unã aut duos.
et tamen tres dicuntur. tres habent ur.
trescoluntur aris sus. delubris sius. sa¬
cris simulacris. sacerdotibus sius. & per
heac &iatu fallacibus prostitutã animiã
constuprantib: daemonibus suis Ad hac
respondeat. quam partem terrae ꝑ me¬
& pars mundanit animi ut dm̃ fatiat
tellumonem: non inquid sed una cadẽq
terra hab& geminam uim & masculi¬
nam quod senuna producat. & fenini¬
nam quod recipiat atque nutriat.
inde aui fenirnae dictam tellur em.
amas culini tellumonem curergo

Expanded text:
perhibetur? Quod si dicunt animi mundani perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum adque Proserpinam unam deam esse Tellurem et non esse iam tres, sed aut unam aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cissa & unguesnr̃i intellegentiã quia
in homine st̃ ꝗ habet in tellegentiam
tam stultus ẽ ꝗhos in mundo deos dicit:
quam stultus est ꝗin nobis ossa ciungues
homines dic̃ Sedliat cũ plulososis portais
agenda st̃¬
Nunc aut̃ istum adhiuc soloticum nolo. fieri
eniim potest. ut licet in illam naturalis thicro¬
gae ueluti libertatẽ capuderigere paululũ
uoluis se uideatur adliuc tami hunc librum
uersans & seiuillo uersari coritans. eueiã
inde respexerit: & hoc propterea dixerit
nemaiores siue aliae ciuitates tell&reatq
neptunũ uianiter coluisse credantur.
Sedhioe dico pars anuni mundani que ꝑt̃rra
perineat. sicut una ẽ terta curnonetiã
unam sec̃ deam quam dicit eẽ tellureri
quodsi ita fecit ubierit orcus fr̃iouis atq
neptuni quemdite patrem uocant: ubi
eĩ coniurx peo serpina. que secundum
aliam ucis delibris positam opitioneiti ĩois dom
nontetrę secunditas. sed pars inferior

Expanded text:
ossa et ungues nostri intellegentiam, . quia ossa et ungues nostri intellegentiam, . quia in homine sunt qui habet intellegentiam, tam stultum esse qui hos in mundo deos dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda snunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior
Abbreviated transcription (Latin):
mȩim sũmum. quod uocatur animus inqua
in tellegentia p̃minet. hocp̃ter hominem
oñĩs carere mortales: hancp̃ter animae.
mundi dm̃ ait in nobis aut̃ geniũ uocp:
eẽ aut̃ in mundo lapides aeter rãquã
udemus: Quo non ꝑmaneat sensus
ut ossa ut ung̾es dĩ. Solem uero lunam
stellas. quac sentimus. quibus que ipse sentit
sensus eẽ eĩ aethera: Porro animũ ei cũ
ui quaeꝑ uenit in astra eam quoꝗsie sacere
deos & ꝑ eam qđ ĩ terrã inꝑmanat᷑ dm̃.
tellrem Quodautem ꝑ manat in mare
atq oceanum dm̃ eẽ neptunũ. Redeat
ergo adhanc quam theo logiam naturase
putant. quouelut requie scendi causa
abhis ambagib atq ansractibus satigatꝰ
egressus ẽ Redeat inquã. redeat ad ecuilẽ
hic cũ ad huc teneo. tantissdehac ago
nondum dico. si terra & lapides nr̃is sunt
ossib & unguib similes similiter eos
intellegentiam non habere. sicsensu
careat aut si idcir co habere dicunt᷑

Expanded text:
mae summum, quod uocatur animus, in quo mae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse eius; aethera porro animum eius; cuius uim, quae peruenit in astra, ea quoque facere deos, et per ea quod in terram permanat, deam Tellurem; quod autem inde permanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intellegentiam non habere, sicut sensu carent; aut si idcirco habere dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Curergo non magis homines diisunt qui
eam fecundiorẽ faciunt excolendo ⁊ sed
cũ arant ñcum adorant Sed parsanimae
mundi inquiunt quae ꝑ illã ꝑ tneat deam
fecit : quasi n eiudentior sit in hominibus:
anima que utrum sit. nullasit questio
& tamen homines di notihabentur. & qđ a
graduter dolendũ his quidii nonsunt &qid
psimeliores sunt coletidis & ad orandis iturabib
eimis erabili errore subduntur: & certe
iden uarro in eodem dedus selectis librotrese
ad firmat atumae gradus in om̃i utũ saque
natura: Vnumqui om̃s partes corporis
quae uiuunt transit & non liab& sensum:
sed tantũ aduiuendum ualetudinẽ hano
uim inniro corpore ꝑmeare. dic̃. inossa
anges capillos. sic̃ inmundo arboressine
sensu aluntur & crescunt. & modo quodã suo
uiuunt Secundũ gradũ auimae in quo
sensus ẽ hatsũ ꝑuenire inculos. aures
nares os tactumo Terciũ gradũ eẽ aiu¬

Expanded text:
Quur ergo non magis homines di sunt, qui Quur ergo non magis homines di sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat. deam facit. Quasi non euidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit nulla fit quaestio; et tamen homines di non habentur et, quod est grauiter dolendum, his, qui di non sunt et quibus ipsi meliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed tantum ad uiuendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt et modo quodam suo uiuunt: secundum gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse ani
Abbreviated transcription (Latin):
scđm anunã mundi & partes eius quos deos
ueros eẽ existimatis. Partem animae
mundi quae mare ꝑmeat. dm̃ uobis secisse
neptunũ ut cumq tolerabilioris erroris
est itane unda adlitus uemens & insal ũ
rediens duae sunt partes mundi aut duae
partes anina mundir Qs urm ita desipiat
ut hoc sapiat: Curergo uobis duas deasseto adhane¬
rt̃: nisiquia ꝓuisum ẽ a sapientib maio¬
ribus ur̃is ñ utdii plures uos regerent.
sed uteaq istis uanitatib & falsitatib gau¬
detit plurauos dae monia possiderentꝰ:
curaut̃ illa salatia perhanc int̃p̃tacionẽ
infer iorẽ maris partẽ quauiro erat subdita
perdidit: namque illã modo cũ refluentẽ¬
fluctum ee ꝑ hibetis. insuperficiae. posuistis
anquia ueniliã pelicẽ accepit irata suũ
maritũ desuꝑnis maris exclusit nempe
malib suis uerum tam̃ ipsã magnum
corpus inelementis mundiq infimã partẽ
cur eã uolunt deã: anquia secunda est

Expanded text:
secundum animam mundi et partes eius, quos deos secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentefluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusisuis; uerum tamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, quur eam uolunt deam? An quia fecunda est?
Abbreviated transcription (Latin):
ista sacrilegia sacra nominar& seseq: spurcorũ
riorẽ aquã maris eẽ dixer̃: utqilli adiuncta ẽ
& uenila nisi ut sine ulla causa necesamorũ sacroꝵ
sola libidine anime ꝓstitutae : muluplicaretur
inuitatio demonioꝵ sodꝓstratur int̃p̃tacio
p̃clare theologiae: quaenos abista rephensione
reddita ratione c̃pescat: uenilia inquid uinda ẽ
que adlitus uenit. salatia que in saltũ redit Gur
ergo dadsiniunt duae cum sit unaunda quae
uetut & redit: nempe ipsa ẽ exa estuans in mul
tanumina libido uȩsana: quãuis enĩ aquanon
getratietur quaeit &redit huius tam occasion
uanitatis duobus daemonus inuitatis amplius dũ¬
cominaculatur anima quae it & nonredit
quaeso te uarro. uł uos quitam doctorum ho.¬
minum talia seripta legistis: & aliquid mag¬
num uos didicisse iactatis. int̾pretamini¬
hoc molo dicere scđm illan aet̃nã in com¬
mutabiletuq: naturã que solus ẽ ds̃ sed saltẽ

Expanded text:
ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum riorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensioreddita ratione compescat. Venilia, inquit, unda est, quae ad littus venit; Salacia, quae in salum redit. Cur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae venit et redit? Nempe ipsa est eta numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hinum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretaminhoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem
Abbreviated transcription (Latin):
tante nequitĩa: nam hoc turpe membrum
ꝑliberi dies festos cum honore magno plostellis
impostũ priusrure in compositis &tusque murbe
postea uectabat᷑: In oppido aut̃ lanuitio urius
libero totus mensis tribuebat᷑: cuius dieb: om̃is
uerbis flagiciosissimis uterent᷑ donẽc illud iẽbrã
ꝑ forum transuectũ eẽt̃. atq in lebo sto quaesce¬
r&: cui membro inhonestomatrẽ famibias ho¬
nestissimã palam coronam necese erat imponere
Sic iudelic& liber ds̃ placandus suerat płientib
serrinũ : sic ab agris fascinatio repelleuda.: utioa¬
trona facer& cogeret᷑ inpublico: qđ nec mereuyx
simatrone spectarem periitidebuit intheãtro
ꝓpter haec saturuius solus ereditus nonẽ susficere
posso seminibus. ut occasiones multiplicandore
deorũ in munda animarepperir&. & abu nouero
deo merito inmunditiae destituta: acꝑ multos
salsos auiditate maioris in munditia e ꝓstituta:

Expanded text:
tante nequitia. Nam hoc turpe membrum tante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta
Abbreviated transcription (Latin):
rer&: gortam eẽ opinionem quod filiam
cereris idẽ ipsam fecunditatẽ: quaea proser¬
pendo ꝓserpina dicta eẽt̃. orcus abstulerat
&apud inferos detinuerit. quaeres cũfuis¬
s& lucti publico celebrata: quia rursls eadẽ
secunditas redut proserpina reddita e ortã
eẽ larticiã & exhioc sollemnia consituta: duit demde
multa in mysteryis eĩ tradi: quenisi ad srugum
quẽ liquidis seminib: acꝑ hoc ñ solũ liquoribus
fructuũ quorum quodam modo primatũ uitiũ
tenet. uerum &iam seminibus animalium
p̃secer̃ ad quantã turpitudinem ꝑuenerint.
piget quidẽ dicerȩ ꝓpt̃ serinonis longitudinẽ:
sed ꝓpt̃ istorum suꝑbã hebitudinẽ nonpiget.
Int̃cetera quae p̃ter mixtere qm̃ multa sunt
cogor: initaliae compits quedã dic̃ sacra libericaele¬
brata cumtanta licentia turpitudinis. ut in eĩ
honorẽ pudendatirilia colegent᷑ : ñ saltẽ aliquan¬
tum uerecundiore secreto : sed inꝓpatulo eul¬

Expanded text:
reret, exortam esse opinionem, quod filiam reret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserProserpina dicta eet aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam se laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae nisi ad frugum quem liquidis seminibus ac per hoc non solum liquoribus fructuum, quorum quodam modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem; sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exul
Abbreviated transcription (Latin):
tum intellegidatur: quia ni hil incaelo dese¬
minibus nascitur: Sed ecce saturnus. sicaeliẽ
filius : iouis ẽ filius: caelum enim eẽ iouem
innumerabiliter &diligenter affirmant.
Ita ista quae ueritate nonueniunt plerũq
& nullo impellente seipsa subuertunt.
chironon appellatũ dic̃ : quod greco uocabido
significat temporis spatiũ : sine quosenien
multa dicunt᷑. & ad sem̃ om̃ã reserunt᷑:
sed saltem saturnus seminibus cũ tanta
ista potestate sufficer&: quid adhac du
ali i requiruntur maxime liber. & libera:
idẽ caeres. de quibus rursus quod ad sem̃
attin& tanta dic̃ quaside saturno nihil
illa elͤ sinaquã apud athenienses nobilissi eleusina¬
mã serunt: de quibus iste nihil intepͣtatur
nisi quod attiner ad stumentũ: quod ceres
inuenit . & ad pserpinã quã rapiente orto
ꝑdidit. & anc ipsam dic̃ significare secundi¬
tatem seminum: Quecũde fuissor quodã
tempore: eadenq sterelitate terra inae¬

Expanded text:
tum intellegi datur, quia nihil in caelo de setum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potealii requiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen attinet, tanta dicit, quasi de Saturno nihil illa Eleusinia, quae apud Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod attinet ad frumentum, quod Ceres invenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit. Et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum: quae cum defuisset quodam tempore, eademque sterilitate terra moe
Abbreviated transcription (Latin):
nondum erat agricultura &udeo prioraetus tem¬
pora ꝑhibentur: sicut idem ipse sabellas int̃ ptat¬
sũ quia primi homines exlis uiuebant semunibus quae
terra sponte gignebat: anfalcẽ sceptro ꝑdito a¬
pit: Vt qui primis temporibus rex sueratociosos
silio regnante fieret operarius laboriosus tiane
ideo dicit aquib dam puerts ei solitos umnmolan siẽ
apoeis & aquibus da &iã maiorg  sic̃ agallis
quia oinnium seminũ õptinũ ẽ genus liuma¬
num: Debaccrudelissima uanitate quida pꝰ
ẽplura dicere : hoc potius aduertamus atq:
teneam: has interp̃tationes. ñ resferri addm̃
uerum. uiuan: incorporeã: incommutabilẽq
naturam. aquo uita in eternũ beata poscendaẽ:
sed earum eẽ sines. in rebus corporalibus: tempo¬
ralib: mutabilibus atq: mortalibus. Quod caclũ
inquid patrem saturnus castrasse insabulis
dr̃ hoc significat poenes saturnũ. non penes
caelum semeñ eẽ diuinum: hoc ꝓpterea quan¬

Expanded text:
nondum erat agricultura, et ideo priora ejus temnondum erat agricultura, et ideo priora ejus tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his vivebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temfilio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. \'Quod Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quan
Abbreviated transcription (Latin):
illi ꝓiouegleba obiecta ẽ deuoranda signisicat
inquit manib humanis ebrui coeptas serendis
fruges ante quã utilitas arandieẽt inuenta
Saturnus ergo dicidebuit ipsa terra ñ semina
Ipsa enĩ quodã modo deuorat qđ genuerit cũ ex ease
minanata in eam rursus recipienda redierint
& qđ pioue accepisse dr̃ glebam. quid hoc adidulet:
qđ manibus hiominum semen glebacooptum est
num quidideo nonẽ utcetera deuoratũ quo gda
cooꝑtum est: Ita enĩ hocdictũ est: quasi quigde¬
bam opposuit semen abstulerit : sicut satur no
ꝑ lubent oblatagleba ablatum iouem a nonpen¬
us deba semen operiendo fecerit illud diligetitus
deuorari  deinĩsto modo semen ẽ iuppiter luon
seminis causa quod paulo ante dicebatur sedquid
faciant homines quicũ res stultas interp̃tatiu
noninueniunt quid sapienter dicat᷑ ⁊ falcẽ haba
inquit ꝓpt̃ agriculturã: certe illo regnante

Expanded text:
illi pro Jove gleba objecta est devoranda, significat, illi pro Jove gleba objecta est devoranda, significat, inquit, manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inventa. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina: ipsa enim quodammodo devorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Jove accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id valet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut caetera, devoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam opposuit, semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Jovem; ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius devorari. Deinde isto modo semen est Jupiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui cum res stultas interpretantur, non inveniunt quid sapienter dicatur? Falcem habet, inquit, propter agriculturam. Certe illo regnante