comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ue domesticis siue extrancos. Nam di¬
gito signabantur. quasi rei maiestatis.
Unde similit̾ galathe multa passi st̃
insamores exꝑtr: cuiꝰ rei meritũ ꝑdi¬
derant mittentes se sub lege. S quia
addidit si tam̃ sine causa ostendit sꝑa¬
ex oꝑibꝰ legis an exauditu fid̾i. Idem
sensꝰ ẽ cui adduntur uirtutis insignia.
⁊ testimoniũ phibent fidĩ quod sit spe
fida ⁊ rationabilis. Legẽ aũt nulla u̾tꝰ
comutatꝰ. que ad trahat adeius spem:
quia que uidentur ñ sꝑantur. s sũt
tpralia. sic lex factorũ quã sup̃ ostendi¬
mus. Sic̃ scriptum ẽ credidit abrahã¬
dõ: ⁊ estimatum ẽ ei ad iusticiã. Ostẽ¬
dit ex semine abrahe qui pat̾ fidei est:
iusticiam ñ ex oꝑa legis imputari. s
ꝑ fidem. credens enĩ iustificatus ẽ. Ac
ꝑ hoc stulte ⁊ in ꝓuide legi eos se subie¬
cisse: que nõ adiustificationẽ data est.
Cognoscitis gͦ quia qui ex fide. hi sũt

Expanded text:
ve domesticis, sive extraneis: nam dive domesticis, sive extraneis: nam digito signabantur quasi rei majestatis. Unde similiter Galatae multa passi sunt insaniores experti, cujus rei meritum perdiderant mittentes se sub Legem. Sed quia adjecit: Si tamen sine causa, ostendit speraex operibus Legis, an ex auditu fidei? Idem sensus est, cui adduntur virtutis insignia, quae testimonium praebent fidei, quod sit spes fida et rationabilis. Legem autem nulla virtus comitatur, quae attrahat ad ejus spem; quia quae videntur, non sperantur, sed sunt temporalia, sicut lex factorum, quam supra ostendimus. Sicut scriptum eaestimatum est ei ad justitiam. Ostendit exemplo Abrahae, qui pater fidei est, justitiam non ex operibus Legis imputari, sed per fidem; credens enim justificatus est: ac per hoc stulte et improvide Legi eos se subjecisse, quae non ad justificationem data est. Cognoscitis ergo quia qui ex fide sunt, hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
logẽ quã sibi innullo ꝓdeẽ didicerant
relinquebant. Hoc ꝓponit qd̾ illo ĩ tp̃r
negari ñ poterat. sp̃m dĩ in eẽ credentib᷑.
Adrudim̃ta enĩ fidei com̃danda. donũ
manifestabat᷑ hominibꝰ. Sic̃ it̾ ipsa ĩ¬
itia factũ ẽ inaplis ⁊ cet̾is disciplis. Noc
non ⁊ in illis duodocim quos quia in al¬
tero baptismate sub nomine baptismi
iohis fuerant ñ renati s sordidati. Pau
carum. ut nullꝰ auderet negare sp̃m
sc̃m inẽẽ eis. In suo breuit̾ intellectu
mine. Incipientes sp̃u nunc carne cõ¬
sumamini. Hoc dic̃ qr cum ab inferior¬
ibus ad suma fidĩ ascensꝰ sit. hi cõtra
de sumis inima de lapsi sut. Per fidẽ
enim sp̃ales esfẽcti conu̾si sunt ad legẽ.
pdiderant grãm sp̃s quã fuerant conse¬
quiiti. Consũtio enĩ ꝑditionẽ significt̃
id ẽ fidem. T̃anta passi estis sine causa.
si tam̃ sine causa. Multa cõpassos pro
fide significat ab infidelibꝰ Tunc enĩ
qui credebant. cet̾is obꝓbrio erant: si¬

Expanded text:
Legem quam sibi in nullo prodesse didicerant, relinquerent. Hoc proponit, quod illo in tempore negari non poterat, Spiritum Dei inesse credentibus; ad rudimenta enim fidei commendanda, donum Dei hoc manifestabatur hominibus; sicut inter ipsa initia factum est in apostolis et caeteris discipulis, nec non et in illis duodecim, quos quia in adulterino baptismate sub nomine baptismi Joannis fuerant non tincti, sed sordidati Paulearum; ut nullus auderet negare Spiritum sanctum inesse eis. Quamobrem sine intellectu cerunt. Incipientes spiritu, nunc carne consummamini? Hoc dicit, quia cum ab inferioribus ad summa fidei ascensus sit, hi contra de summis in ima delapsi sunt. Per fidem enim spiritales effecti, conversi ad Legem, perdiderant gratiam Spiritus, quam fuerant consecuti; consummatio enim perditionem significat, t, fidem. Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Multa eos passos pro fide significat ab infidelibus; tunc enim qui credebant, caeteris opprobrio erant, si
Abbreviated transcription (Latin):
Icognoscentes inmo uͦ cognita a dõ. qͦmͦ¬
ta quibꝰ denuo ẜuire nultis: Grauẽ illo¬
nũ admissũ adnotat. quia ꝑ cognitionẽ
di ea que paganoꝵ sunc seqͥ ceꝑant. ⁊ pl̾
addit qr ñ isti cognouer̃ dm̃. s magis cog¬
intiadõ sũt. Cum enĩ hi ñ quererẽt dm̃
aduocauit eos ad suã gram.⁊ hi ingrati
ad ea conu̾ti ceper̃ que cunc colebant qñ
ignorabant dñi. ut uenerarentꝰ in firma
iegena elem̃ta. ⁊ nõ tota m̃te xp̃m ĩquo
om̃is in habitat diuinitas: in firma et

Expanded text:
cognoscentes Deum, immo vero cogniti a Deo, qcognoscentes Deum, immo vero cogniti a Deo, qe illorum admissum annotat; quia post cognitionem Dei, ea quae paganorum sunt, sequi coeperant. Et plus addit: Quia non isti cognoverunt Deum, sed magis cogniti a Deo sunt. Cum enim hi non 224 quaererent Deum, advocavit eos ad suam gratiam: et hi ingrati, ad ea converti coeperant, quae tunc colebant, quando ignorabant Deum: ut venerarentur infirma et egena elementa, et non tota mente Christum, in quo omnis inha
Abbreviated transcription (Latin):
tes in xp̃m que pͥus fuerant inimice:
dubiũ non erat uideos credentes dici
filios dĩ quos cõstat ẽẽ lam p̾dem hoc
nomine nuncupatos. Nom̃ enĩ olim
acceper̃ uelut immagine. ut pꝰ eacon¬
firmaretur ꝑ xp̃m. quia sine spu non
erat plenum. Hocẽ qd dic̃ ⁊ ad roma
ad optati eẽ a dõ infilios: spm suũ de¬
dit nob qui signũ patris ostendat ĩ fi¬
lios. Ut qr ñ hoc nos audemus dice in
fumitate & indignitate nr̃a sugg̾as
Ac andeamꝰ dioe alha quod est pas.
Seniq iudeis hoc iam dudũ non ẽ ꝯces¬
sum dicere. Itaq iam ñ est seruus s filiꝰ
Non est ẜuus. qr sublatus de potestate legi᷑
soci factꝰ est benedictionis ꝓprii filui dei.
qridõ quis adoptat sibi filiũ ut heredem
illum relĩqͥt: s hereditas ex morte alicuiꝰ
dicantꝰ qui semꝑ uiuit: Sed script᷑a more
nro loquit᷑ ut intelle̾g̾e possimꝰ. ut enĩos¬
tendat daturũ patrẽ filiis de bonis suis. ħ
nuunqͥd gentẽ ignorantẽ ꝑdes: Nũc aũt

Expanded text:
tes in Christum, qui prius fuerant inimici, dubium non erat Judaeos credentes dici filios Dei, quos constat jampridem hoc nomine nuncupatos. Nomen enim Dei acceperant velut imagine, ut postea confirmaretur per Christum; quia sine spiritu non erat plenum. Hoc est, quod dicit et ad Romanadoptati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios; ut quia hoc non auderemus dicere in infirmitate et indignitate nostra, suggerat ut audeamus dicere: Abba, quod est pater. Denique Judaeis hoc jamdudum non est concessum dicere. Itaque tam non est servus, sed filius. Non est servus, quia sublatus est a potestate Legis, socius factus benedictiquia ideo quis adoptat sibi filium, ut haeredem illum relinquat. Sed haereditas ex morte alicujus dicantur, qui semper vivit? Sed Scriptura more nostro loquitur, ut intelligere possumus; ut enim ostendat daturum patrem filiis de bonis suis, hanumquid gentem ignorantem perdes ? Nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
missꝰ fuerat restaurare fidem in qua uiꝰ¬
tificatus ẽ abrahani in pputio. ut creden¬
tihꝰ ñ oposit cirtumcisio. Abraham ãt
idõ cucumcisus ẽ. qr filiũ se credidit ha¬
biturum. in quo om̃s gs̃ benedicerent᷑
Icdõ tamdiu cucurrit signũ: donec ueni¬
rec quierat ꝓmissꝰ. Si aũt hoc credetꝰ
qd credidit abraham: nõ stetiss cucũci

Expanded text:
missus fuerat restaurare fidem, in qua jusmissus fuerat restaurare fidem, in qua justificatus est Abraham in praeputio, ut credentibus non opus sit circumcisio. Abraham autem ideo circumcisus est, quia filium se credidit habiturum, in quo omnes gentes benedicerentur. Ideo tamdiu cucurrit signum, donec veniret, qui erat promissus. Si autem hoc crederent, quod credidit Abraham, non stetiss
Abbreviated transcription (Latin):
udei sic̃ ⁊ pagani: s creatorẽ dñi uene¬
rabantur increatura. At ubiͣueñ ple¬
nitudo temporis misit ds filiũ sirum
natũ ex muliere. factum sublege. ut
eos qui sub lege erant redimet. filioꝵ
adoptionẽ recipemꝰ. Plenitudo tp̃ris
ẽ completũ tempꝰ qd̾ p̾finitũ fuerat a
dõ patre. quando muteret filiũ suum.
ut exuirgine factus quasi homo nasce¬
retur. subiciens se legi que ad tempꝰ
baptisim. Tr formã daret quomͦ pec̾co¬
res aliuti. & auigo legis erepti: Oigna¬
tione dĩ filu ei adoptarentur Sic̃ pro¬
misera:. r dempti sarguine filii euis.¬
Saluatorem aũt necesse erat fieri sub le¬
ge. quasi filiũ abrabe iuxta carnẽ: ut
circumcisꝰ apperet is eẽ qui ꝓmissꝰ abra¬
he uenerat gentes iustificare ꝑfidem:
signũ hñs eiꝰ cui ꝓmissꝰ fuerat. Idõ ult
neminẽ oportuit circũcidi: quia tã diu
cucurrit signũ. quo adusq ueniret qͥ pro¬

Expanded text:
Judaei, sicut et pagani: sed creatorem Deum veneJudaei, sicut et pagani: sed creatorem Deum venerabantur in creatura. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege; ut eos qui sub adoptionem reciperemus. Plenitudo temporis est completum tempus, quod praefinitum fuerat a Deo Patre, quando mitteret Filium suum, ut ex Virgine factus, quasi homo nasceretur, subjiciens se Legi usque ad tempus baptismi; ut formam daret quomodo peccatores abluti, et a jugo Legis erepti dignatione Dei, filii ei adoptarentur, sicut promiserat redemptis sanguine Filii ejus.Salvatorem autem necesse erat fieri sub Lege, quasi filium Abrahae juxta carnem; ut circumcisus appareret is esse, qui promissus Abrahae, veniret gentes justificare per fidem, signum habens ejus, cui promissus fuerat. Ideo ultra neminem oportuit circumcidi; quia tamdiu cucurrit signum, quoadusque veniret, qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
torihꝯ ꝙ actoribꝰ ẽ usq ad p̾finitũ tẽpu
a patre. Uerumẽ quia ius patre. ordiã¬
uerunt. & usq ad qm etatem subiectꝰ
debeat eẽ Multus statuerũt. Ita ut ꝙͣ¬
diu paruulus ẽ lib̾tate sua uti nõ pos¬
sit. neq dñari quasi heres. S similis ꝓ¬
pe seruis inconditione ẽ: curatoꝵ ieł ac¬
toꝵ. Hoc eremplo ꝓbat eosqui sub lege
fuer̃: parulos fuisse cuta meritũ nec
lib̾̃tatem habuisse: qui⁊ inconditione
legis erant subiecti causa pectati. Itaq
nos cum eẽmꝰ paruuli. sub elementis
huiꝰ mundi eramꝰ subiecti. Inclem̃tis
neomenias significat ⁊ salbin. Neome¬
nie enĩ dies sũt lunares quos obẜ̾uãt
uidei. Salbatũ uͦ dies requi& ions.
anteꝙͣ ueniret gͦ ꝓmissio: id ẽ donuĩ¬
gr̃e dĩ Et purificans iustificaret cre¬
dentes. quasi inꝑfecti ⁊ paruuli ꝑ logẽ
dĩ: subiectierrꝰ conseruis q̃si pedago¬
gis. Lib̾tas enĩ nr̃a obnoxia erat causa
pecrati. Nichil tam̃ deelem̃tis sꝑabãt

Expanded text:
itum tempus a patre. Verum est, quia jus patres ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subjectus debeat esse adultus, statuerunt; ita ut quamdiu parvulus est, libertate sua uti non possit, neque 223 dominari quasi haeres; sed similis prope servis in conditione est curatorum vel actorum. Hoc exemplo probat eos, qui sub Lege fuerunt, parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse; quia in conditione Legis erant subjecti causa peccati. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus subjecti. In elementis neomenias significat et sabbatum; neomeniae enim sunt dies lunares, quos observant Judaei: sabbatum vero dies requietionis. Antequam veniret ergo promissio, id eificans justificaret credentes, quasi imperfecti et parvuli per Legem Dei, subjecti eramus conservis, quasi paedagogis; libertas enim nostra obnoxia erat causa peccati. Nihil tamen de elementis sperabant
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ nram. ⁊ sinagogam ipse edificaũ
nob̃. Nemo tam̃ cutiucisus ñ totã legẽ
seruat. debitor ẽ enĩ qr lex circumcisis
data ẽ. Hoc idõ dixit. qui tam e betes se
euacuati sunt. his enĩ loquit᷑. qui pꝰriꝰ
acceptum donũ gr̃e dĩ circuncidi se ma¬
luerũt. qui in lege glamini a gr̃a excidiᷤ¬
tis. Iusticia legis ẽ si seruentur que da¬
ta sunt: idõqz qui in his iustificari se ułt
pͥost fidem. amittit grãm. quiꝰ ad ħuenit
donũ dĩ ut cessantibꝰ oneribꝰ legis. ius¬
tificaret credentes apud dm̃. Nos eium
sp̃u ex fide spẽ iusticie expectamꝰ. In xͦ¬
neq p̾putiũ. s fides que ꝑ karitatem o¬
patur. Aꝑtum ẽ qd̾ dic̃.qr spes iustificati¬
eni sp̃alit̾ dõ seruatur. deuotione m̃tis
⁊ puritate cordis. Unde dic dñs adsam̃
p̾putiũ ualet quicquã. neq circũcisio
s sola fides oꝑa ẽ in karitate ad iustifi¬
cationẽ. Fides enĩ karitate fr̾na debet
muniri. ut ꝑfectio sic credentis. Deniq

Expanded text:
Synagogam ipse aedificavit nobis . Nemo tamen circumcisus non totam Legem servat; debitor est enim, quia circumcisis data est Lex. Hoc ideo dixit, quia tam hebetes se evacuati sunt. His enim loquitur, qui post acceptum donum gratiae Dei, circumcidi se maluerunt. Qui enim in Lege gloriamini, a gratia excidistis. Justitia Legis est, si serventur, quae data sunt. Ideoque qui in his justificari se vult post fidem, amittit gratiam; quia ad hoc venit donum Dei, ut cessantibus oneribus Legis, justificaret credentes apud Deum. Nos autem spiritu ex fide spem justitiae exspectamus; neque praeputium: sed fides, quae per charitatem operatur. Apertum est quod dicit, quia spes justificatienim spiritaliter Deo servitur devotione mentis, et puritate cordis. Unde dicit Dominus adpraeputium valet quidquam, neque circumcisio: sed sola fides opus est in charitate ad justificationem; fides enim charitate fraterna debet muniri, ut perfectio sit credentis. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanos posuit dicẽs. Conclusit ds
om̃ia sub peccato ut om̃iũ misereat᷑. ħ
dic̃ qd̃ supͣ memoraui. qr lex adħ data
est. ut peccatores reos se scirent apud
dm̃. Manifestatis enĩ peccatis suis:
condusi sunt ut se excusare ñ possent.
s quererent miscd̾am. ut ueniens qui
ꝓmissis fuerat abrahe. fidem solã ab
eis posceret ꝙͣ habuit abraham. ut
maloꝵ suoꝵ ueniã ⁊ iustificationem
mererent᷑. Hoc enĩ manifestauerat

Expanded text:
it, dicens: Conclusit Deus omnia sub peccato; ut omnium misereatur . Hoc dixit quod supra memoravi, quia Lex ad hoc data est, ut peccatores reos se scirent apud Deum. Manifestatis enim peccatis suis, conclusi sunt, ut se excusare non possent, sed quaererent misericordiam; ut veniens qui promissus erat Abrahae, fidem solam ab eis posceret, quam habuit Abraham; ut et malorum suorum veniat, et justificationem mererentur. Hoc enim manifestaverat
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nature nom̃ est ⁊ potestatis. quã in
patre ⁊ filio indiuiduã man̾e ipsa noĩ¬
nũ ratio docet. Lexigit᷑ aduersũ ꝓmissa:
absit. Ab sit utiq qr nõ est lex inimica
ꝓmissionis quippe cũ confirie: eam.
Nam p̾mꝰ moyses dixit. ꝓpħam uobis
excitabit ds̃ de fr̃ibꝰ urĩs. Hoc de xpisto
dictum petrus apłs ꝓbat in actis apłoꝵ¬

Expanded text:
enim naturae nomen est et potestatis, quam in Patre et Filio individuam manere ipsa nominum ratio docet. Lex igitur adversus promissa Dei? Absit. Absit utique, quia non est Lex inimica promissionis; quippe cum confirmet eam. Nam primus Moyses dicit: Prophetam vobis excitabit Deus de fratribus vestris . Hoc de Christo dictum Petrus apostolus probat in Actis apo
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ que apd̾ dm̃ imputatur iusticia id
ẽ fideiq ⁊ lex habuit iusticiam. s ad
p̾sens ñ que iustificaret apd̃ dm̃. Re¬
mittere enĩ peccata ñ potuit. ut de pec¬
catoribꝰ faceret ustos. S adħ data
est ut t̾rori eẽt ꝓuocans homines ad
bonam uitã urreuerentes puniens. I¬
dõq nonẽ data lex que posset uiuifica¬

Expanded text:
putatur justitia, id est, fidei, quia et lex habuit justitiam, sed ad praesens, non quae justificaret apud Deum, remittere enim peccata non potuit, ut de peccatoribus faceret justos; sed ad hoc data est, ut terrore esset provocans homines ad bonam vitam, irreverentes puniens. Ideoque non est data lex, quae posset vivifi
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ in decretis euacuans ut duos cond̾et
inse inuno nouo homine faciens pacẽ
Si inuno nouo homine fẽc pacẽ. ambo¬
bus utiq abstulit ꝑ qd̃ dissidebant. ⁊ ħ
cis statuit data sua lege ꝑ qd̾ eeñt pacifi¬

Expanded text:
etis evacuans; ut duos conderet in se uno novo homine, faciens pacem . Si in uno novo homine facit pacem, ambobus utique abstulit, per quod dissidebant: et hoc eis statuit data sua lege, per quod essent pacifi
Abbreviated transcription (Latin):
ci. Si gͦ hec ita se habent quidẽ ut galate
ebitudine m̃tis arbitũ istum corrũpat
com̾si adiudaisinũ. Iudiciũ enĩ salua¬
toris uirritum ducũt qͣndo pꝯ factam
pacẽ quasi penitentes de ea subicunt
se illis que pͥus paci fuetant inimica. Iux¬
ta sensũ ergo galatharũ xp̃s arbit̾ nõ ẽ.
Quia inducti in lege de duobꝰ ppłisumũ
fecerunt: ⁊ uniꝰ utiq ppłi arbit̾ nemo
ẽ. Hunc eundem sensũ ad ephesios ꝓ¬

Expanded text:
ut Galatae hebetudine mentis arbitrium istud corrumpant, conversi ad Judaismum? Judicium enim Salvatoris in irritum ducunt, quando post factam pacem, quasi poenitentes de ea, subjiciunt se illis, quae prius paci fuerant inimica. Juxta sensum ergo Galatarum Christus arbiter non est; quia inducti in Legem de duobus populis unum fecerunt, et unius utique populi arbiter nemo est. Hunc eumdem sensum ad Ephesios
Abbreviated transcription (Latin):
bbam. de quo dic̃ ds̃. Ecce mitto angłin
meũ ante faciẽ tuã. ꝑ hos gͦ lex ordiã¬
ta cdisposita ẽ adõ inmanu. idẽ potesta¬
te saluatoris. ipse ẽ media tor uł reconci¬
liator dĩ ⁊ hominũ. ut saluer quos ułt
ex his qui legẽ ꝑ sup̃ memoratos angłos
accepunt. Ipse enĩait. Sic̃ enĩ pat̾ sus¬
citat mortuos ⁊ uuificat: sic ⁊ filius
quos uult inuificat. Mediator autẽ
uniꝰ nõ ẽ. Sine dubio mediator hoc ẽ
arbit̾. nõ est uniꝰ s duoꝵ. Cum eĩ duo
ppli inuicẽ adu̾sus se dimicarẽt: semꝑ
dissidentꝰ ⁊ iimici diu̾sitate doct̾ne:
Saluator hoꝵ arbit uenit amputãs
utrisq ppłis ꝑ quod discordabant ut
possẽt eẽ pacifici. Abstulit gͣ gentilibus
numerũ deoꝵ ⁊ famulatũ elem̃torũ.
qd̾ scandalũ erat hebreis. Abstulit ⁊ iu

Expanded text:
m, de quo Deus dicit: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam . Per hos ergo Lex ordinata, disposita est a Deo in manu, id est, potestate Salvatoris; ipse est enim mediator vel reconciliator Dei et hominum , ut salvet quos vult ex iis qui Legem per supra memoratos Angelos acceperunt. Ipse enim ait: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat: sic et Filius quos vult, vivificat . Mediator autem unius non est. Sine dubio mediator, hoc est, arbiter non est unius, sed duorum; cum enim duo populi invicem adversus se dimicarent, semper dissidentes et inimici diversitate doctrinae, Salvator horum arbiter venit, amputans utrisque populis per quod discordabant, ut possent esse pacifici. Abstulit ergo gentibus numerum deorum, et famulatum elementorum, d scandalum erat Hebraeis: abstu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit in eis xp̃s. infotino crucifixꝯ ẽ
crucifixus: quia istud loco accusatioĩs
obicitur. hoc solum uolo discere aub.
ditu fidei. sic sine intellec tu estis. Ad¬
huc cumstomaco loquitur. Dolet eñi
ualde suꝑerrore eoꝵ quia fabricã suã
qua eos ꝑ eugłin edificauerat uidebat
eẽ destructã. Nonsic de corinthiis
motus ẽ quia quãuis carnales eosap¬
pellet. ñ tam̃ usq adõ fuerant mẽte
capti ut circuncidi se paterent᷑. Idõ stul¬
a ⁊ sine incellectu eẽ dicuntur. Quia noc
dolo carnis sue con sulere ualuer: Usqi
adhoc enĩ solet quis induci qd̃ delectat
aut dolorem nõ prãt. In t̾rogantis ergo
u̾ba sũt ꝙ. quod int̾rogat ex parte cõfĩr¬
mantis cũ dicat. Hoc solum uolo disce¬
ie a uob̃ ex oꝑibꝰ legis sp̃m accepistisan
exauditu fidĩ: Hoc ab eis querit in quo
⁊ glabantur. s negare ñ poterant. quia

Expanded text:
ivit in eis Christus, in Photino crucifixus esistus dicitur crucifixus; quia istud loco accusationis objicitur. Hoc solum volo discere a vobstis, an ex auditu fidei? Sic sine intellectu estis? Adhuc cum stomacho loquitur; dolet enim valde super errore eorum, quia fabricam suam, qua eos per Evangelium aedificaverat, videbat esse destructam. Non sic de Corinthiis motus est, quia quamvis carnales eos appellet , non tamen usque adeo fuerant mente capti, ut circumcidi se paterentur. Ideo et hi stulti et sine intellectu esse dicuntur; quia nec dolori carnis suae consulere valuerunt. Usque ad hoc enim solet quis induci, quod delectat, aut dolorem non praestat. 219 Interrogantis ergo verba sunt, et quod interrogat ex parte confirmantis, cum dicit: Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Hoc ab eis quaerit, in quo et gloriabantur, et negare non poterant quia S
Abbreviated transcription (Latin):
infide. Testis enim sum uob̾ qr si fieri
potuiss odos ur̃os eruissecis. & dedis¬
setis mͥ. Uotum eoꝵ cura religionem
tam plenũ ostendit fuisse: ut nõ solũ
bene ab eis susceptus sit: s ⁊ fortes in
fide inuenti sũt: ⁊ qd̃ ad laudẽ magis
ꝓfecit. Gm̃ia pene sua illi obtulerint ꝓ¬
fliganda. Hinc plꝰ dolet quia tanta
karitas subu̾sa fuerat pͣua doctrina
Prgo inmicꝯ uob̃ factus sĩ uerũ di¬
cens uob: Hoc dic̃ qr non p᷑ fieri ut in¬

Expanded text:
estis enim sum vobis quia, si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Votum eorum circa religionem tam plenum ostendit fuisse, ut non solum bene ab eis susceptus sit, sed et fortes in fide inventi sint: et quod ad laudem magis proficit, omnia pene sua illi obtulerunt profliganda. Hinc plus dolet, quia tanta charitas subversa fuerat prava doctrina. Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Hoc dic
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ratione suaderi po̾t uideis. abrahe
ꝓmissionem euacuatã ꝑlegẽ. Et recte s
aliud adu̾sum in ꝓuida p̾sũptione de fẽ¬
dunt. putantes iustificationẽ sine oꝑa
legis ꝓuenire nõ posse. cum sciant abraã
qui forma eiꝰ reiẽ sine oꝑa legis ꝑ solam
fidem iustificatum. S emulatione qua¬
dam cecati. non intellegunt neq consi¬
d̾ant. qr si ꝑ logẽ iusti ficatio excluditur
ꝓmissio. Et si exdusa fuerit ꝓmissio sine
dubio frustrabit᷑ fides abrahe. Iuod ne
audire quidẽ se patiunt᷑ udeiscientesq
ꝓmissio ex fide ẽ abrahe. Que ꝓmissio
ꝑfidem iustificat. non ꝑ legẽ. sic̾ ⁊ abrah¬
am iustificatus ex fide ẽ. Higͦ heredes
sunt ꝓmissionis uł abrahe. qui illic suc¬
cedunt suscipientes fidem. in qua bene¬
dictus ⁊ iustificatꝰ ẽ abrahã. Testimo¬
nium gͦ ꝓmissionis abrahe testam̃tũ
appellatꝰ. ut pꝰ mortẽ eiꝰ heredes eent¬

Expanded text:
t Judaeis Abrahae promissionem evacuatam per Legem, et recte: sed aliud adversum improvida praesumptione defendunt, putantes justificationem sine opere Legis provenire non posse; cum sciant Abraham, qui forma ejus rei est; sine operibus Legis per solam fidem justificatum. Sed aemulatione quadam caecati, non intelligunt, neque considerant quia si per Legem justificatio, excluditur promissio; et si exclusa fuerit promissio, sine dubio frustrabitur fides Abrahae: quod ne audire quidem se patiuntur Judaei, scientes quia promissio ex fide est Abrahae. Quae promissio per fidem justificat, non per Legem; sicut et Abraham justificatus ex fide est. Hi ergo haeredes sunt promissionis Abrahae, qui illi succedunt, suscipientes fidem, in qua benedictus et justificatus est Abraham. Testimonium ergo promissionis Abrahae testamentum appellatur; ut p
Abbreviated transcription (Latin):
mors eiꝰ quã debec. ⁊ fieret macula gem̾
cius. si ampliꝰ moꝵs eiꝰ publicaret. Ac
ꝑ hoc saluator in hoc ens suspensꝰ in lig¬
no. Non ẽ maledict.. s maledictũ illoꝵ
a quibꝯ suspensus est. Quantũ tam̃ ad
uidcos ꝑtinet quasi peccatorẽ illũ occidẽ¬
dum pilato offerẽs maledictũ illũ fecerꝰ
ut quasi reꝰ occideretꝰ. Cum eẽt innocẽs
quia dignus morte: maledictus ẽ uixta
legem. Uidentes enĩ multos ad grogan
aoctiine erazelati sunt dicentes. exce
doceret: nichil ꝓfecer̃: quia ⁊ doctrina
en creuit. & mortẽ euacuauit inpassio¬
ne sua. Descendensem̃ adinferos ge¬
nꝰ hominũ lib̾auit. qua causa ⁊ ocidi
se ꝑmisit. sciens ꝓ nob̾ eẽ contra diabo¬
tis ⁊ maledictis uideis cum sibi de iusti¬
ca legis blandirent᷑ occiso saluatore. ꝙ¬
onis abrahe transitum fec̾ ad gs̃ ꝑfidẽ¬

Expanded text:
mors ejus, quam deberet: et fieret macula generi mors ejus, quam deberet: et fieret macula generi ejus, si amplius mors ejus publicaretur. Ac per hoc Salvator innocens suspensus in ligno, non est maledictus, sed maledictum illorum, a quibus suspensus est. Quantum tamen ad Judaeos pertinet, quasi peccatorem illum occidendum Pilato offerentes, maledictum illum fecerunt, ut quasi reus occideretur, cum esset innocens, quia dignus morte maledictus est juxta Legem. Videntes enim multos aggregari doctrinae ejus, zelati sunt dicentes: Ecce doceret, nihil profecerunt; quia et doctrina ejus crevit, et mortem evacuavit in passione sua. Descendens enim ad inferos, genus hominum liberavit; qua causa et occidi se permisit, sciens pro nobis esse, et contra diabotis et maledictis Judaeis, cum sibi de justitia Legis blandirentur, occiso Salvatore quctio Abrahae transitum fecit ad g
Abbreviated transcription (Latin):
homo natus oblatꝰ apatre ꝓnobis rede¬
mit nos adiabolo. Morti enĩ uolentiof¬
ferens illũ ꝓhis qui maledicto legis erant
obnoxii. Maledictum illũ fec hoc modo.
Sic̃ in lege hostia ꝓpec̾cis offẽrta peccatũ
nuncupabat᷑. Propt̾e̾a ꝓ maledictis obla
ciditur. Idõ non dixit factꝰ ꝓ nob̾ male¬
dictus. s maledictũ. Iseiuĩ qui ꝓpt̾ pecca¬
tum ꝓpriũ morti offere batꝰ maledietꝯ fie¬
bat: in sua enĩ causa moriebat᷑. Et si ꝓp̾ꝰ
tum aquibꝰ occisus est. Crux enĩ saluato¬
ris peccatum ⁊ maledictũ est uideoꝵ. qr
scriptũ est. Maledictꝰ om̃is qui pendet
in ligno. hoc moyses dix̃ inde uto nonnio
de reis mortis. ut suffice̾t suspensis in lig¬
no illic eẽ usq ad uesꝑã. & deponi ad sepł¬
curam. qr maledictus om̃is inqͥt qui pen¬
det in ligno. Te reum mortis suffic̾et ha
quia suspensꝰ moriebat᷑ in ligno. Ne du¬
tius si eẽt suspensꝰ. maiꝰ habet obꝓbriũ

Expanded text:
homo natus, oblatus a Patre pro nobis, redehomo natus, oblatus a Patre pro nobis, redemit nos a diabolo. Morti enim volentem offerens illum pro iis, qui maledicto Legis erant obnoxii, maledictum illum fecit hoc modo, sicut in Lege hostia pro peccatis oblata peccatum nuncupabatur: propterea pro maledictis oblatciditur. Ideo non dixit: Factus pro nobis maledictus, sed maledictum; is enim qui propter peccatum proprium morti offerebatur, maledictus fiebat, in sua enim causa moriebatur. Et si proptum, a quibus occisus est; crux enim Salvatoris peccatum et maledictum est Judaeorum. Quia scriptum est: Maledictus omnis, qui pendet in ligno . Hoc Moyses dixit in Deuteronomio de reis mortis; ut sufficeret suspensis in ligno illic esse usque ad vesperam, et deponi in sepulturam. Quia, maledictus omnis, inquit, qui pendet in ligno; ut reo mortis sufficeret hoc, quia suspensus moriebatur in ligno; ne diutius si esset suspensus, majus haberet opprobrium
Abbreviated transcription (Latin):
docet. ne iusticia ꝑfidẽ quesita ꝑeat..
Lexaũt ñ est ex fide. s qui fecit ea uiu
in eis. Non ẽ ex fide lex. quia nicħ man¬
dat credendũ: om̃ia enum erꝰ manifes¬
ta sũt. ut ẜ̃uans legẽ uiuat. Si quomi¬
nꝯ necesse ẽ plectatur: quia qd̾ scuuie
uitandũ admisit. Pocest oppomi edi¬
u̾so ꝙ dici. Si in lege nemo iustificat᷑.
qͥd est ut maledicatur qui aliqͥd p̾t̾it
legis: uerũ ẽ quia nemo ꝑ legẽ iustifica¬
tur. s apud dm̃i. Iustificat᷑. aũt apud
mundũ. ut securꝰ fic inuita p̾senti. Si
aũt apud dm̃ iustificari uult. ut illi ad
meritũ ꝓficiat indie udicu dei. sequat᷑
fidem. alioquin hic securꝰ reꝯ erit ĩ fut᷑¬
um. ꝓdest gͣ lex s que intabul scripta¬
au
est. Nam cetera sic̃ dixi ut oneri essent
data sunt. Up̃s nos redemit de maledic¬
to legis. factꝰ ꝓ nob̾ maledictũ. Qm̃ nõo
poterat iplere legẽ rei erant õs maledic¬
to legis ut uindicaret ineos. Xp̃s autẽ

Expanded text:
cet, ne justitia per fidem quaesita depereat. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in eis . 220 Non est ex fide Lex; quia nihil mandat credendum. Omnia enim ejus manifesta sunt, ut servans Legem, vivat: si quominus, necesse est plectatur; quia quod scivit vitandum, admisit. Potest opponi e diverso, et dici: Si in Lege nemo justificatur, quid est ut maledicatur, qui aliquid praeterit Legis? Verum est quia nemo per Legem justificatur, sed apud Deum: justificatur autem apud mundum, ut securus sit in vita praesenti. Si autem apud Deum justificari vult, ut illi ad meritum proficiat in die judicii, Dei sequatur fidem; alioquin hic securus, reus erit in futurum. Prodest ergo Lex, sed quae in tabulis scripta est; nam caetera, sicut dixit, ut oneri eemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum. Quoniam nemo poterat implere Legem, rei erant omnes maledicto Legis, ut vindicaret in eos: Christus autem
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicũt. hodie ueris initiũ e. fẽstiuitaᷤᷤ
est. Post crasuulcan alia sũt. ⁊ talia iterũ
aiunt. P osterũ est. domũ egiedi nõ licet:
aunos sic colunt cũ dicunt. Kalendis
ianuariis nouus ẽ. innꝰ quasi ñ cocidie
auni impleantꝰ: s ut anni illiꝯ memori¬
am recolant bifrontis: Hac suꝑsticione
utuntur que longe debet eẽ ẜuis dĩ. Si
ciuĩ ds̃ ex toto corde diligat᷑. ipso ꝓpitio nł¬
la deb oẽ fõrmido. neq suspicio harũ re¬
rum. Pspe enĩ potest cede. quicqd simpli¬
cit̾ sub dĩ deuotione fit. Tumeo uos ne:
frustra laborauerĩ inuob. Duplici gen̾e
subũsi fuerant galathe. ut pꝯdĩ grãm
ñ solum ad legẽ ꝯueterent᷑: s ad errores
pͥstinos. inducti enĩ uł eu̾si in legẽ facile
dedinarant ad obseruantiã dierũ ⁊ mñ¬
siuĩ. Salbi em̃ obseruatio & noomeni¬
aꝵ adtraxer illos adhec. Idõq timeo
inquit uos. ne sine causa la borauerim

Expanded text:
cum dicunt: Hodie veris initium est, festivitas est, post cras Vulcanalia sunt. Et talia iterum aiunt: Posterum est, domum egredi non licet. Annos sic colunt, cum dicunt: Kalendis Januariis novus est annus, quasi non quotidie anni impleantur: sed ut Jani illius recolant memoriam bifrontis, hac superstitione utuntur, quae longe debet esse a servis Dei. Si enim Deus ex toto corde diligatur, ipso propitio, nulla debet esse formido, neque suspicio harum rerum; prospere enim potest cedere, quidquid simpliciter sub Dei devotione fit. Timeo vos ne frustra laboraverim in vobis. Duplici genere subversi fuerant Galatae; ut post Dei gratiam non solum ad Legem converterentur, sed ad errores pristinos. Inducti enim vel eversi, in Legem facile declinarant ad observantiam dierum et mensium; sabbati enim observatio et neomeniarum attraxerunt illos ad haec. Ideo i
Abbreviated transcription (Latin):
dic quia exemplo humane cause cõmẽ¬
dare uult rationẽ diuine ꝓmissionis.¬
C̃am̃ hominis testamentũ confirmatũ
auctoritate nemo irritũ fac̾ aut suꝑ or¬
dinat. Uerum ẽ quia testam̃tũ defunc¬
tuure factum ñ po̾t scindi. Abrahe dic¬
te sunt ꝓmissiones ⁊ semini en. ñ dicit
⁊ seminibꝰ quasi in multis s quasi inu¬
no ⁊ semni tuo qđ ẽ xp̃s. Hoc ẽ. qd̾ scrip

Expanded text:
ia exemplo humanae causae commendare vult rationem divinae promissionis. Hominis testamentum, confirmatum tamen, nemo irritum facit, aut superordinat. Verum est quia testamentum defuncti jure factum non potest scindi. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit: Et seminibus, quasi in multis; sed quasi in uno: Et semini
Abbreviated transcription (Latin):
sangiunis xp̃i. Donũ gͦ qd̾ ꝓmissũ est
abrahe. filiis eiꝰ in xp̃o solutũ ẽ. quãuis
⁊ ipse abrahã consocutꝰ sit donũ hoc illic
ubi inuentꝰ ẽ. Quid gͦ lex factoꝵ posi¬
ta ẽ donec ueniret sem̃ cui ꝓmissũ est.
Lex factoꝵ idõ moysi posita ẽ in medio
int̾ ceptam ꝓmissionẽ & sem̃ cui facta
ꝓinissio ẽ: hoc est int̾ abrahã ⁊ salua¬
torẽ. Idõ longe datam pꝰ factã ꝓmissi¬
onẽ. ut ipsa distinctione aliud lex.⁊ a
luid ꝓmissio uid̾et᷑. Ut ppłm dei agẽtibꝰ
segregatũ erudiret sub dĩ timore. ut dig¬
nus fierer ad excipiendã que ẽ xp̃s. Lex¬

Expanded text:
 promissum est Abrahae, filiis ejus in Christo solutum est; quamvis et ipse Abraham consecutus sit donum hoc illic, ubi inventus est. Quid ergo Lex factorum posita est, donec veniret semen, cui promissum est? Lex factorum, id est, Moysi, posita est in medio inter coeptam promissionem et semen, cui facta promissio est, hoc est, inter Abraham et Salvatorem. Ideo longe data post factam promissionem, ut ipsa distinctione aliud Lex, et aliud promissio videretur; ut populum Dei a gentibus segregatum erudiret sub Dei timore, ut dignus fieret ad excipiendam promissione
Abbreviated transcription (Latin):
enisdẽ. Cigo qui ex fide benedicent᷑ cũ
fideli abrahã. quot qͣt enim exoꝑibꝰ le¬
gis sunt: submaledicto sũt. Mani fẽs¬
tum ẽ quia fideles cum fideli bene di¬
centur. Quomodoin fideles cum in¬
fideli puniuntꝰ: Nam qui sub lege
agunt. sub maledicto sũt: qr transgreᷤ¬
sores legis sũt. Scriptum ẽ enĩ: male¬
dictus om̃is qui ñ ꝑmanserit in om̃ibꝰ
que scripta sũt in libro legis ut faciat
ea. hoc scriptum ẽ de uto nomio. Q
si qͥd legis p̾teriss aliquis maledictus
habet. ⁊ tanta mandata sũt ut in possi¬
bile sic s̾uati ea. Unde ⁊ petrꝰ apls inac¬

Expanded text:
icuntur cum fideli Abraham; quotquot enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Manifestum est quia fideles cum fideli benedicuntur, quomodo infideles cum infidelibus puniuntur. Nam qui sub Lege agunt, sub maledicto sunt: quia transgressores Legis sunt. Scriptum quippe est: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hoc scriptum est in Deuteronomio, quia si quid Legis praeterisset aliquis, maledictus haberetur. Et tanta mandata sunt, ut impossibile sit servari ea. Unde et Petrus apostolus, in Ac
Abbreviated transcription (Latin):
dempnatꝰ s ipse cruce sua dampnasse
uidetur. Passio enĩ dñi uita nr̃a ẽ. et
destructio mortis. S quia hi indig¬
ne ceꝑant sentire translati ad legem.
uidi ꝯqueritur. Idõq ⁊ subiecit. ĩ uob̾
crucifixꝯ ẽ. Hoc est sensu ur̃o crucifixꝰ
ẽ quasi homo. In quo enĩ spes plena nõ
est. homo ẽ. Idõ hi non putabant ple¬

Expanded text:
d ipse mortem cruce sua damnasse videtur; passio enim Domini vita nostra est, et destructio mortis. Sed quia hi indigne coeperant sentire translati ad Legem, videri conqueritur; ideoque subjecit: In vobis crucifixus. Hoc est, sensu vestro crucifixus est, quasi homo; in quo enim spes plena non est, homo est. Ideo hi non putabant ple
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s peccati minister ẽ: absit. Quomo¬
do xp̃s potest peccati minister eẽ. qui:
donat peccata: Idõ absit inquit. S si
iustificari uolentes ꝑ fidem xp̃i legi ser¬
uimꝰ. sub peccato nõ eẽ ꝓfitemur. Quia
fides extrahit hominẽ a lege ut iustus
sit. Ergo si damꝰ nos legi peccatores n¬
uenimur. quia qui sublege sũt subma¬
ledicto sunt. Si enĩ que destruxi hec i¬
terũ re edifico p̾uaricatorẽ me constitu¬
o. Absolutũ ẽ quia accedes. ad xp̃m re¬
linquit legẽ. De seruo enĩ fit liber. qud
si iterũ rede at ad legẽ. Ipse sui accusa¬
tor existit. quia factũ sũ condẽpnat.
Ego enĩ ꝑ legem legi mortuns sũ ut dõ
uiuam. Hoc dic quia ꝑlegẽ fidĩ mortuꝰ
libatur abea & uiuit dõ cuiꝰ fit seruũ
emptus a xp̃o. Up̃o confixꝰ sũ cruci. hic
gioꝵ ei⁊ nulla mundi ꝯcupiscentiaca¬
pitur. ut dõ uiuens mũdo mortuꝰ ui¬
deatur. Qui enĩ ñ agit que mundi sũt
dũ donat peccata: ipse uiuit in illo.

Expanded text:
s peccati minister est? Absit. Quomodo Christus peccati minister potest esse, qui donat peccata? Ideo, absit, inquit. Sed si justificari volentes per fidem Christi, Legi servimus, sub peccato nos esse profitemur; quia fides extrahit hominem a Lege, ut justus sit. Ergo si damus nos Legi, peccatores invenimur; quia qui sub Lege sunt, sub maledicto sunt. Si enim quae destruxi, haec iterum reaedifico, praevaricatorem me constituo. Absolutum est quia accedens ad Christum, relinquit Legem; de servo enim fit liber. Quod si iterum redeat ad Legem, ipse sui accusator existit: quia factum suum condemnat. Ego enim per Legem Legi mortuus sum, ut Deo vivam. Hoc dicit, quia per legem fidei morliberatur ab ea: et vivit Deo, cujus fit servus emptus a Christo. Christo confixus sum cruci. Hic giorum ejus, nulla mundi concupiscentia capitur; ut Deo vivens, mundo mortuus videatur. Qui enim non agit quae mundi sunt, dum donat peccata, ipse vivit in illo;
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ hos aquibus fuerant eu̾si. Non dõ sed
hominibꝰ plac̾e̾ ingalatarũ subu̾sione
sic̃ ⁊ semet ipsũ: iam dudũ qnͣdo eccłam
ut patrũ tradicionẽ iundicaret ꝑseque¬
batur. Ut enĩ laudari auideis possẽt.

Expanded text:
igitur hos a quibus fuerant eversi, non Deo, sed igitur hos a quibus fuerant eversi, non Deo, sed hominibus placere in Galatarum subversione, sicut et semetipsum jamdudum, quando Ecclesiam, ut Patrum traditionem vindicaret, persequebatu
Abbreviated transcription (Latin):
ma sit. Sic̃ p̾diximus. ⁊ nũc iterũ dico
accepistis: anathena sit. Nemo mire¬
tur apłm. qui feritatẽ moꝵ mansueta¬
bat. sic ẽẽ cõmotum. ꝓgalatarum enĩ
salute indignatur aduersꝰ inimicos
discipline xp̃iane. Indignatio enĩ hoc
tati forte alit̾ y̾dicarẽt: ñ audiri doc̾et.
lus angłm dĩ se fingẽs facile possit audi¬
ni de celis: appareret contra hec p̾dicans.
sciretur eẽ contrariũ ⁊ abhominatio ha
&. angłin de celo quẽ possit sp̃alis ratio
ti erant: anathematizari p̾cepit. quato
magis quos nullũ testimoniũ ad seducẽ¬
dum pocest comiñdari: Idõ aũt iterat
contestationẽ: ut confirmet eos inpͥma
traditione. Iterata enĩ lex solliciciores
red dic neglegentes. Modo enĩ homini¬
bꝯ satiffatio aut dõ: boc ẽ nũqͥd homi¬
nibꝰ satiffatio suadendo uob̃ reu̾ti ad
sp̃uerant. Deniq statim subiecit. aut
quero hominiba: si adhuc hominibꝰ
placerẽ.seruus xp̃i ñ essem. Significat

Expanded text:
sit, sicut praediximus, et nunc iterum dico: accepistis, anathema sit. Nemo miretur Apostolum, qui feritatem morum mansuetabat, sic esse commotum; pro Galatarum enim salute indignatur adversus inimicos disciplinae christianae. Indignatio enim haectati forte aliter praedicarent, non audiri doceret,lus angelum 212 Dei se fingens, ut facile possit audiri, de coelis appareret contra haec praedicans, sciretur esse contrarium, et ut abominatio habet Angelum de coelo, quem possit spiritalis ratio ti erant, anathematizari praecepit; quanto magis quos nullum testimonium ad seducendum potest commendare? Ideo autem iterat contestationem, ut confirmet eos in prima traditione; iterata enim lex sollicitiores reddit negligentes. Modo enim hominibus satisfacio, aut Deo? hoc est, numquid hominibus satisfacio, suadendo vobis reverti ad spreverant. Denique statim subjecit: Aut quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, servus Christi non essem. Significat
Abbreviated transcription (Latin):
quia audatia indcoꝵ plurimoꝵ se iacta¬
rec. Srat aũt timocheus filiꝰ mulieris
uidee. patre. aũt geco. Unde factũ est
ut infans scam legẽ minime circuma¬
deretur. Insidiabantur gͦ explorãtes
sieum qui uideꝯ natꝯ erat incircuici¬
sum adsumerer. quod inlicitum puta¬
bant generi uideoꝵ. Occasionẽ querẽ¬
tes qua eum eu̾sorem teneret legis. ac
causa ad horam cessit furori eoꝵ. Nos
natura iudei. ⁊ ñ ex gentibꝰ peccatores.
sciences aũt quia ñ iustificatur hõo

Expanded text:
qua audacia Judaeorum plurimorum se jactaqua audacia Judaeorum plurimorum se jactaret. Erat autem Timotheus filius mulieris Judaeae, patre autem Graeco ; unde factum est, ut infans secundum Legem minime circumcideretur. Insidiabantur ergo, explorantes si eum, qui Judaeus natus erat, incircumcisum assumeret: quod illicitum putabant generi Judaeorum, occasionem quaerentes, qua eum eversorem tenerent Legis; hac causa ad horam cessit furori eorum. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Scientes autem quia non justificatur homo
Abbreviated transcription (Latin):
ioris si p̾sentibꝰ uideis dissimulass age̾¬
tibꝰ timens scandalũ. s hic tota causa
rrp̾hensionis ẽ: quia aduenientibꝰ u¬
deis abiacobo. ñ solum segreg̃bat se abeiᷤ
cum quibꝰ gentilit̾ uixerat: s ⁊ cõpelle¬
bat eos uidaizare causa timnoris illorũ:
uͭ quid hoꝵ uerũ eẽt ignorarent genti¬
les. Sciebant enĩ ipsum secũ nõ quasi
udeũ uxisse. Post aũt audientes ab
co quia uideoꝵ instar sequendũ erat.
hesicabant utiq quid eẽt uerũ. Si enĩ
hoc uerũ erat ut uidaizarent. ipsũ p̾ua¬
ricatorẽ tenebant: quia gentilit̾ uix̾at.
Si aũt illud meliꝯ erat ⁊ uerũ ut simpli¬
citer uiuerent: euersio erat gentiliũ ꝑ
eius ignauiam. quibꝯ ad empto bonorẽ
laboriosa ⁊ in efficax tradebat᷑. Apłs at
fit: s rem suꝑfluã & inanem fac̾e. cla¬
mitauit ꝓpt̾ furorẽ uideoꝵ. Cui quid¬
inre nõ subcubuiss nisi causa in tͥfiuiss.

Expanded text:
roris si praesentibus Judaeis dissimulasset a genroris si praesentibus Judaeis dissimulasset a gentilibus, timens scandalum: sed hic tota causa reprehensionis est; quia advenientibus Judaeis ab Jacobo, non solum segregabat se ab eis, cum quibus gentiliter vixerat, sed et compellebat eos judaizare, causa timoris illorum, ut quid horum verum esset, ignorarent gentiles. Sciebant enim ipsum secum non quasi Judaeum vixisse: post autem audientes ab eo quia Judaeorum instar sequendum erat, haesitabant utique quid esset verum. Si enim hoc verum erat ut judaizarent, ipsum praevaricatorem tenebant, quia gentiliter vixerat: si autem illud melius erat et verum, ut simpliciter viverent, eversio erat gentilium per ejus ignaviam, quibus adempto bono, res laboriosa et inefficax tradebatur. Apostolsit; sed rem se superfluam et inanem facere clamitavit, propter furorem Judaeorum. Cui quidem rei non succubuisset, nisi causa interfuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. S ꝓpt̾ scandalũ illoꝵ qui ue¬
nebant ab iacobo. Erant enimemula¬
tores legis. Qui ⁊ legẽ & xp̃m equo u¬
re uenerarent. quod contra fidĩ discipli¬
nam est p̾sentibꝰ eis ñ commiscebans
gentib Tunebant enĩimpetũ auda¬
ne corum qui emulabant̾ legẽ. Quod si
solum fuiss nõ erat rep̾hensibile. s in qͦ
erratum ẽ insubiectis ostendit. Nam ⁊
ipse utiq cessit animositati ⁊ audatie
uideoꝵ. Timens ne ꝑhoc qd̾ facile ẽ sub¬
nꝑe: scandalũ qđ diffĩcile dificere se da¬
retur. Quia ⁊ scdmn legem puri ficauit
se coactus. ⁊ timotħm circumcidit inui¬
tus. S cum uidissẽ quia non recta uia ĩ¬
cedunt aduentatẽ eugłii: Dixi petro co¬
ram om̃ibꝰ idõ solũ petrũ inuehitur: uͭ
meo qui primꝰ ẽ discerent ceteri. Si tu c̃
sis uideus gentilit unus. quomodo cogiꝰ
gentes uidaizare: Nunc apuit causam
rep̾hensionis. Non enĩ aliquid fuiss er¬

Expanded text:
fuerunt: sed propter scandalum illorum, qui vefuerunt: sed propter scandalum illorum, qui veniebant ab Jacobo erant enim aemulatores Legis, qui et Legem et Christum aequo jure venerarentur: quod contra fidei disciplinam est praesentibus eis non commiscebantur gentibus. Timebant enim impetum audaciae eorum, qui aemulabantur Legem. Quod si solum fuisset, non erat reprehensibile: sed in quo erratum est, in subjectis ostendit. Nam et ipse utique cessit animositati et audaciae Judaeorum, timens ne per hoc quod facile est, subreperet scandalum, quod difficile sedaretur; quia et secundum Legem purificavit se coactus , et Timotheum circumcidit invitus . Sed cum vidissem quod non recta via incederent ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Ideo in solum Petrum invehitur, ut in eo qui primus est, discerent caeteri. Si tu cum sis Judaeus, gentiliter vivis, quomodo gentes cogis judaizare? Nunc aperit causam reprehensionis; non enim aliquid fuisset er
Abbreviated transcription (Latin):
ciem ei restiti.qr rephensuserat. Post cõ¬
cordiam societatis & honorificentiã pri¬
matꝰ quã sibi inuicem ꝑ dĩ grãm decule¬
runt: Nunc int̾uemiente causa negle¬
gentie uł erroris disside int̾ se uidentur
apli: non inꝓpria causa s in sollicitudiẽ
eccle. In faciem illi inquit restiti. Quid
est hec. nisi inp̾sentiꝰ ei contra dixi: Et
qua causa subiuure dices. Quia rep̾hen¬
sus erac. Rep̾hensus utiq ab euglicaue¬
ritate cui hoc factum adu̾sabatur. Nam
quis coꝵ aud̾et petro pͥmo apło cui da¬
ues rogni celoꝵ dñs dedit resistere. nisi
aliꝰ talis qui fiducie̾ lectionis sue sciẽs
se ñ in parem.constant imꝓbaret quod
ille sine consilio fecerat:. Priꝰ enĩ quam
uenissent quidã ab iacobo mnͣgentibꝰ e¬
debat. Cum aũt uenissent subtrahebas
uidi ut ⁊ barnabas ꝯsentirer simulatio¬
neoꝵ. Hiom̃s uidei qui consenserũt
simulationi petri ⁊ barnabe. bone fidei.

Expanded text:
ciem illi restiti; quia reprehensus erat. Post conciem illi restiti; quia reprehensus erat. Post concordiam societatis, et honorificentiam primatus, quam sibi invicem per gratiam Dei detulerunt; nunc interveniente causa negligentiae vel erroris, dissidere inter se videntur apostoli, non in propria causa, sed in sollicitudine Ecclesiae. In faciem, inquit, illi restiti. Quid est hoc, nisi in praesentia ei contradixi? Et qua causa subjunxit dicens: Quia reprehensus erat? Reprehensibilis utique ab evangelica veritate, cui hoc factum adversabatur. Nam quis eorum auderet Petro primo apostolo, cui claves regni coelorum Dominus dedit, resistere; nisi alius talis, qui fiducia electionis suae sciens se non imparem, constanter improbaret, quod ille sine consilio fecerat. Prius enim quam venissent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat ut et Barnabas consentiret simulationi eorum. Hi omnes Judaei, qui consenserunt simulationi Petri et Barnabae, bonae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ue dignus eẽt habe p̾matum in p̾dicati¬
one gentuĩ: sic̃ ⁊ habebat pettꝰ in p̾dica¬
tione circumcisionis. Se sic̃ dat petro
socios uiros egregios int̾ apłos: ita ⁊s
iungit barnabam. qui diuino iudicio e¬
i adiunctꝰ ẽ. Grãm tam̃ p̾matus sibi so¬
li uendicat ꝯcessam adõ. Sic̃ ⁊ soli pe¬
tro ꝯcessa ẽ int̾ aplos: ita ut. apłi cirtũci¬
sionis dextras porrigerẽt. apłis gentiũ.
ad concordiam societatis demonstran¬
dam. Ut utriq scientes ꝑfectioniᷤ spi¬
ritũ in dispensatione euglii se adño
consecutos. in nullo se iuicem egere
ostenderent. Hoc solum tam̃ int̾ se
comuenisse: ue quod ñ exp̾cepto uł do¬
no dni fuerant instructi. Quia facile e
tat hoc ex lege agnoscere. hos quibꝰ pre¬
dicabant paupum memores eẽ iubent:
ut in scd̾am ꝑ quã adõ redẽpti sũt coler
ab eo acceꝑant. Hoc uerũ ẽ. & ꝓbatun
C um autẽ ueniss petro. antiochiã infa¬

Expanded text:
ut dignus esset habere primatum in praedicatiut dignus esset habere primatum in praedicatione gentium, sicut et habebat Petrus in praedicatione circumcisionis. Et sicut dat Petro socios, viros egregios inter apostolos: ita et sibi jungit Barnabam, qui divino judicio ei adjunctus est; gratiam tamen primatus sibi soli vindicat concessam a Deo, sicut et soli Petro concessa est inter apostolos : ita ut apostoli circumcisionis dextras porrigerent apostolis gentium ad concordiam societatis demonstrandam; ut utrique scientes perfectionis spiritum in dispensatione Evangelii se a Domino consecutos, in nullo se invicem legere ostenderent. Hoc solum tamen inter se convenisse; ut quod non ex praecepto vel dono Domini fuerant instructi; quia facile erat 217 hoc ex Lege cognoscere, hos quibus praedicabant, pauperum memores esse juberent; ut misericordiam, per quam a Deo redempti sunt, colereab eo acceperant, hoc verum est et probatum. Cum autem venisset Petrus Antiochiam, in fa
Abbreviated transcription (Latin):
Pecrum solũ nominat & sibi compa¬
rat: quia pͥmatum ipse accepit ad fũ¬
dandam ecłam. Se quoqꝙ parimodo
electumut p̃matũ habeat ĩfundã dis
bꝰ p̾dicaret siciusa fẽciss.⁊ paulꝰ iu¬
deis. Nam utq inuenit᷑ utrũq fecis¬
se. S cam̃ plena auctoritas p&ri in
uidaisii p̾dicatione data dinoscitur.
⁊ pauli ꝑfecta auctoritas inp̾dicatio¬
ne gentri inuenitur. Unde ⁊ magi¬
strum se gentiũ uocat infide ⁊ uerit᷑¬
te. Unusquisq enĩ ꝓuiribꝰ suis & dis¬
pensationẽ sorticus ẽ. Difficiliꝰ enim
grãm dĩ que data ẽ mͥ petro ⁊ iacobus
q iohs qui uidebant colupne ẽẽ dextrã
ad gs̃ ipsi uͦ inci̾cumcisione. tantũ ut ĩ¬
licite curaui hoc ipsum facere. Ab apłi
qui cdariores int̾ cetos erant. quos ꝙ fir¬
mitatis causa colunas appellac. quiq
cũ dño semꝑ insecretis fuerant glam e¬
uis digni in monte respicere. Ab hisi¬
taq ꝓbatũ dicis donũ qd̾ accep̃ a deo:

Expanded text:
Petrum solum nominat, et sibi comparat: quia primatum ipse accepit ad fundandam Ecclesiam: se quoque pari modo electum, ut primatum habeat in fundandis Paulus Judaeis. Nam uterque invenitur utrumque fecisse: sed tamen plena auctoritas Petro in Judaismi praedicatione data dignoscitur, et Pauli perfecta auctoritas in praedicatione gentium invenitur. Unde et magistrum se gentium vocat in fide et veritate ; unusquisque enim pro viribus suis dispensationem sortitus est. Difficilius enim gratiam Dei, quae data est mihi, Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, dextras s, ipsi vero in circumcisionem; tantum ut palicite curavi hoc ipsum facere. Ab apostolis qui clariores inter caeteros erant, quos et firmitatis causa columnas appellat, quique cum Domino semper in secretis fuerant, gloriam ejus digni in monte respicere : ab his itaque probatum dicit donum, quod accepit a Deo;