comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diurnã aliã uelut uesꝑtinã notitiam. Desepte¬
narii porronũmeri ꝑfectione dici quidẽ pluri¬
ma possunt. Sede liber isteiã prolixusẽ. etuereor
ne occasione cõꝑta scientiola nr̃am leuit magis
quã utilit̃ iactare uelle uideamur : Habenda ẽ
itaq ratio moderationis atq grauitatis neforte
cũ denumero multũ loquimur mensurã & pondus
neglegere iudicemur: hocitaq satissit ad moneret
qđ totus in parprimus numerus ternarius ẽ totius
par quaternarius. ex quib duob seꝑtenarius
constat: Ideo ꝓ uniuerso saepeponut̃: sicutiẽ
septiens cadit iustus eresurget: Idẽ quotiens
tribulat̾onib adiumilitatẽ ꝑducentib intel¬
lrqi uoluiea ss pnens indie laudabote. Quod
alibi ali omodo dictũ ẽ. Seꝑ laus ei inore meo
Et multa huius modi indiuinis auctoritatib reppe¬
riunt᷑ in quib septenarius numerus ut dixi
procuiusqi rei uniũsitate ponisoletꝰ Propter hos

Expanded text:
diurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septediurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudicemur. Hoc itaque satis sit admonere, quod totus inpar primus numerus ternarius est, totus par quaternarius; ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro uniuerso saepe ponitur, sicuti est: Septiens cadet iustus, et resurget; id est: Quotietribulationibus ad humilitatem perducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. Propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qđẽ. unũ habet sexta quae sunt duo. Habetqurtã
quae s̃ tiria. Habet tertiam quae sunt quattuor.
Habet quae sunt sex. Vnũ aut̃ et duo ettria etquat¬
tuor &sex non duo decim sedamplius. ldẽ sedecĩ
siunt: Noc breuiter cõmemorandũ putaui
ad cõmendandã senarunumeri ꝑfectionem
Quiprius ut dixi partib suis in summã redatis
ipse ꝑficit̃. in quo ꝑfecit ds̃ opera sua: Vnderatio
nomeri contemnenda none qua e in multis sc̃arũ
scripturarũ locis quam magni a estimanda sitȩ¬
lucet diligent̃ intuentibus nec srustra in laudib
tiens repetito quinumerus etiã ipse alia ratione
ꝑfectuse di requies cõmendat̃. Inquaprimũ sc̃i¬
ficatio sonat. Ita ds noluit istum diem in ullissius
operib sc̃isi care sed in requiesua quaen habet
uesperam. Neq enĩ ulla creatura ẽ utenã ipsa
aliter indi uerbo alit in se cognita faciat. alia uelut

Expanded text:
quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; unum autem et duo et tria et quattuor et sex non duodecim, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae in multis sanctarum scripturarum locis quam magni aestimanda sit elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibustiens repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut
Abbreviated transcription (Latin):
ratione numeror ũ illȩ intellegendae s̃ quae quot¬
aesinĩ dicipotẽ : Sicut dimidia tertia quarta de
in ceps ab aliquo nunero de nominate: neq enĩ exẽ¬
pligr̃a qui a innouenarionumero quattuor pars
aliqua eĩ ẽ. Ideo dicipotẽ. quota eisit. unũ aũt potẽ
nam nona ẽi ẽ. et tria potẽ nam tertia ei est: Coniunc¬
tae uero istȩ duae partes ei non a scilicetatq tertia:
dẽ unũ ettria longes atota sum maeĩ qđẽ. nouẽ.
ltemq indenario numero quaternarius ẽ. aliqua
parseĩ sed quota sit dic iñ potẽ: Unũ aut̃ potest.
Nã decima pars eĩ ẽ : Nabet et quintã quod sunt
duo habet et dimidiã quod sunt quinquȩ Sedhacc
tr̃es partes ei decima et quinta etdimidia ide unum
etduo et quinq simul ductaen conplent decem
Sunt enĩ octo. Duo denarii ueronumeri partesin
sũma ductae transeunt eum. Habet enĩdudecima

Expanded text:
ratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potest; sicut dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo numero denominatae. Neque enim exempli gratia quia in nouenario numero quattuor pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia eius est. Coniunctae uero istae duae partes eius, nona scilicet adque tertia, id est unum et tria, longe sunt a tota summa eius, quod est nouem. Itemque in denario quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; unum autem potest; nam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duodecimam,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut quorũq interra gradientiũ atq repentiũ
et ipsius hominis quicunctis in terra reb excelleret:
Om̃a haec aliter inuebodĩ cognoscunt̃ ab angelis.
ubi habent causa ĩrationesq suas. id secundũ quas
factas in cõmutabiliter ꝑmanentes. aliter in seip¬
sis: Illa clariore hac obscuriore cognitioneue¬
lut atis atq operũ : Quaetam̃ opera cũa dipsius
creatoris laudẽ uenerationẽq referunt᷑. tãquã
mane lucescit inmentib contem plantium. haec
eandici repetito .xi. dieb ꝑfeetanar rantur: ñ quiadeo
fuerit necessaria mora tẽporũ: quasi ꝗñ potuerit
crea re om̃a simul quae deinceps congrus motib
ꝑagerent tẽpora sed ꝗa ꝑsenariũ numerũ ẽ. operũ
significata ꝑfectio. Numerus quippe senarius pri¬
mus cõplet̃ suis partib. Idẽ sexta sui parte et tertia
et dimidia quae suntunũ et duo ettria quae i
summã ducta sexfiunt. Partes aut̃ in hac conside¬

Expanded text:
sicut quorumque in terra gradientium adque repentium sicut quorumque in terra gradientium adque repentium et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt, incommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illa clariore, hac obscuriore cognitione, uelut artis adque operum; quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem uenerationemque referuntur, tamquam mane lucescit in mentibus contemplantium. CAPUT ens repetito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, quasi qui non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; sed quia per senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus conpletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia et dimidia, quae sunt unum et duo et tria, quae in summam ducta sex fiunt. Partes autem in hac conside
Abbreviated transcription (Latin):
melius ibi hoc ẽ. in sapientia ditã quã  in ar
quafa eta ẽ quã in ea ipsa sciunt. aꝑhoc
et seipsos ibi melius quã in seipsis: Uerũ laimd
et in seipsis Factis. eĩ etaliud sunt quã illefas
ibi ergo tãqua indiurna cognitione: Inseuplis
aũt taqua inuesꝑtina sicut iã supra digimos
Multũ enĩ differt ũtru in ea ratione cognoscatur
ali qđ se cundũ quafactue aninseipso. dicut alit scit
rectitiidolinearũ seuueritas figurarũ ciũintellecta
conspicit aliter cũ inpuluere scibitur. etaliter
iustitia inueritate in cõmutabili aliter in anima
iusti. sic deinde cetera sicut sir mamentũ inter
aquas superiores et inferiores : quod caelũ uocatũ ẽ.
Sicut deorsũ aquarũ congeries terreq nudatio:
etherbarũ institutio atq lignorum: Si c̃ solisaclu¬
naestellar ũq conditio Sicut exaquis animaliũ
uolucrũ scilicet atq pisciũbeluarũq natantiũ

Expanded text:
melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, qua facta est, quam in ea ipsa sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur aliquid, secundum quam factum est, an in se ipso; sicut aliter scitur rectitudo linearum sen ueritas figurarum, cum intellecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur; et aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et inferiores, quod caelum uocatum est; sicut deorsum aquarum congeries terraeque nudatio et herbarum institutio adque lignorum; sicut solis ac lunae stellarumque conditio; sicut ex aquis animalium, uolucrum scilicet adque piscium beluarumque natantium;
Abbreviated transcription (Latin):
futura uel utrũ nũquã defutura et quosimile
sos nosse non possumus alios hinc test es uel quae¬
rimus ł habemus dequorũ fide curnulla debe¬
at ẽẽ dubitatio ñ ẽ. istae sed posteriorerit diligen¬
tius disseren dilocus. In hocaut libro deciuitate
dĩ qua e ñ peregrinant̃ in huiũ uitae mortalitate
sed inmortalis semꝑ in caelis c̃. Idẽ deangelis scisdõ
cohȩrentib quinec fuerunt umqua nec futuris.
desertores. inter quos et illos. quia eternã lucem
deserentes tenebrae factis : dm̃ primitus diu
sisse iam diximus. illo ad iuuante qđ coepumiss
ut possumus explicemus. Illi quippe angelisci¬
ñ ꝑuerba sonantia dm̃ discunt sed ꝑ ipsa p̃sentĩã
in mulabilis ueritatis: hoc ẽ. uerbum eĩ unigeni
unã eẽ substantiã Et tamen omnes ñ trestẽdeis
sed unũ dm̃ Ita nouer: uteis magis ista. quã nos
ipsi nob̵ cognitisimus: Ipsã quoq creaturã

Expanded text:
futura, vel utrum nunquam defutura, et quo si bene, futura, vel utrum nunquam defutura, et quo si bene, sos nosse non possumus, alios hinc testes vel quaerimus, vel habemus; de quorum fide cur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc autem libro de civitate Dei, quae non peregrinatur in hujus vitae mortalitate, sed immortalis semper in coelis est, id est, de Angelis sanctis Deo cohaerentibus, qui nec fuerunt unquam, nec futuri sunt desertores, inter quos et illos qui aeternam lucem deserentesisse iam diximus, illo adiuuante quod coepimus ut possumus explicemus. non per uerba sonantia Deum discunt, sed per ipsam praesentiam inmutabilis ueritatis, hoc est Verbum eius unigenitesse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt, ut eis magis ista, quam nos ipsi nobis cogniti simus. Ipsam quoque creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
siue sursũleuitate nitant᷑ lta enĩ corp̃pondere.
creati cuiusẽ. uera acternitas aetna ueritas
aeterna et uera caritas ẽ. Quacipse aet̾naet
uera et cara trinitas neq consiua neq sepa
quomodo eent. nec aliqua specie continerentur.
nec aliquẽ ordinẽ uel appeterent ł tenerent nisi
bonus ẽ. taquã ꝑ om̃a quae fecit mirabilistabili¬
tate. currentis quasi quaeđa eĩ alibi magis alibiminꝰ
inp̃ssa uestigia colligamus. In nob aut̃ ipsis eĩ imagi¬
ne contuentes : Iam quã minor ille euangelicus
filius: ad nos metipsos reuersi surgamus. etadillum
eamus a quopeccando recesseramus: Ibi eẽ nr̃m ñ ha¬
bebit mortẽ lbi nosse nr̃m non habebit errore: Ibi
amare nr̃m ñ habebit offensionem : Nunc aũt tra
ista nr̃a quãuis certat eneamus. nec aliis ea credamꝰ
testib sed nos ipsi p̃sentia sentiamus. atq interi¬
ore uera cissimo cernamus aspectu. tã quã diu

Expanded text:
sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, creati, cuius est uera aeternitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cquo modo essent, nec aliqua specie continerentur, nec aliquem ordinem vel appeterent, vel tenerent, nisi bonus est: tanquam per omnia quae fecit mirabili stabilitate currentes, quasi quaedam ejus alibi magis, alibi minus impressa vestigia colligamus; in nobis autem ipsis ejus imaginem contuentes, tanquam minor ille evangelicus filius ad nosmetipsos reversi surgamus , ut ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem ista tria nostra quamvis certa teneamus, nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus, atque interiore veracissimo cernamus aspectu, tamen quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
quoamatur et quodamandũnonẽ : &istũ amo¬
rẽ odit inse qui allũ diligit quo id ama t̃quod
amandũ ẽ: Possunt enĩ ambo eẽ in uno homine
et hocbonũ e. hominiarillo ꝓficiente quobeneniui¬
nius: aste desiciat quomale uiuimꝰ donecalꝑ
fectũ sanet̃: et inbonũ cõmutetur amine quod
uiuimus. Sienĩ pecora essemuscarnalẽ uitam
et quod secundũ sensũ eĩe. amaremus. idq. eet suf¬
ficiens bonũ nr̃maesec undu hoc cũ esset nobbe
nenilul aliud quaereremus. Ite si arboresessemꝰ.
nibđ quide sentiente motu amare possemus uerũ
tam̃ id quasi apetere uideremur. quo feracius
essemus uberiusq sructusae. Si essemus lapi¬
des. aut fluctus. aut uentus aut flamma. ueł
quid eĩ modi sine ullo quidẽ sensu atq uita:
nontam̃ nob̵ de eẽt. quasi quidã nr̃orũ locorũ
atq ordinis appetitus. Nam uel ut amorescor¬
porũ mom̃tas ponderũ. siue deorsũ grauitate.

Expanded text:
quo amatur et quod amandum non est, et istum amoquo amatur et quod amandum non est, et istum amorem odit in se, qui illum diligit, quo id amatur quod amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat quo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim pecora essemus, carnalem uitam et quod secundum sensum eius est amaremus idque esset sufficiens bonum nostrum et secundum hoc, cum esset nobis bene, nihil aliud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, uerum tamen id quasi adpetere uideremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides aut fluctus aut uentus aut flamma uel quid huius modi, sine ullo quidem sensu adque uita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum adque ordinis adpetitus. Nam uelut amores corporum momenta sunt ponderum, siue deorsum grauitate
Abbreviated transcription (Latin):
malis nitua etiniusta sentimus. lusta ꝑ intelligibilẽ speciem
in iusta ꝑc̃ĩ priuationẽ. Ad hiuius sensus officiũ non
acies pupillae : non forament auriculae nonspi¬
ramennariũ non gustus fauciũ ñnullus corpo¬
reus tactus accedit. Ibi me et ẽẽ ethoc nosse
certus sũ ethaec amo atq amare me similiter
titia quantũ ament̃ in nob: et quẽ admadum
enã inceteris reb: quae infras. eorũ repperiat᷑.
et si differens quaedã tam̃ similitudo: quantũ
suscepti huius operis ratio uisa ẽ postulare satis
diximus: Deamore aũt cũ amant̃ utrũ etipse : quo¬
amoramet̃ non dictũ ẽ. amatur aũt et hinc ꝓba¬
mus quodinoͥminib ꝗrectius amant᷑. ipse magis
amatur. neq: enĩ uirbonus merito đr qui scit
quodbonũ ẽ. sed qui diligit. urergo & in nobis
ipsis ñ etipsũ amorẽ nosa mare sentim us. quoa¬
mamus qucquid boniam amus: est enĩ etamor

Expanded text:
a et injusta sentimus: justa, per intelligibilem speciem; a et injusta sentimus: justa, per intelligibilem speciem; r ejus privationem. Ad hujus sensus officium non acies pupillae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo atque amare me similiter titia, quantum amentur in nobis, et quemadmodum etiam caeteris rebus quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti hujus operis ratio visa est postulare, satis diximus: de amore autem quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni amamus? Est enim et amor,
Abbreviated transcription (Latin):
quã nob̵ sitacrior sensus oculorũ sed lucẽ illã in cor¬
poreã contingere nequeunt: qua mens nr̃a quođa
modo radiat̃ : ut dehis omnib recte uidicare pos̃simꝰ.
Nam inquantũ eã capimus intantũ id possumus.
uerũ tam̃ inẽ in sensib: inrationaliũ animantiũ:
et siscientia nullo modo. atcerte quaedã scientiȩ
similitudo: Cetera aũt rerũ corporaliũ ñ quia
sentiunt. sed quia sentiunt̃ sensibilia nuncupatas.
Quorũ in arbustis hoc simileẽ sensib: quod aluntur
et gignunt. Veruitam e haec et om̃a corporalia:
latentes in natura causas habent. sedetformas suas
quibus mundi luius uisibilis structura formosa
e sentiendas sensib p̃bent: utpeo quod nosse
non possunt quasi intoscere uelle uideant̃.: Sed
nos ea sensu corporis ita capimꝰ utdelus non sensu
corporis iudicemꝰ: Habemus enĩ aliud interioris¬
Cuiꝰ ius cni hominis sensũ. isto longe praestantiorẽ quo iusta¬

Expanded text:
quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorquam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uiest, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo quod nosse non possunt, quasi innotescere velle videantur. Sed nosse ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis judicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo just
Abbreviated transcription (Latin):
atq ob hoc interitũ fugere omnib quib: possunt a ninut enĩ uro¬
motib indicant: Quid arbusta: omnesq frutices: motbos qͥbis stutlio¬
quib nullus ẽ sensus aduitandã manifesta motione
ꝑniciẽ : Nonne ut in auras tutum cacuminis germenȩ¬
mittant aliud terrae radicis affigunt: quo alim̃tũ trahant
atq ista suũ quodam modo ẽẽ conseruent: Ip̃sa postre¬
mocorpora :ꝗb ñ sglũ sensus sed nec ulla saltẽ semina¬
lis ẽ. uita: lta tam̃ ł exiliunt insuꝑna uel uumia
descendunt: uellibrant̃ in medus: ut essentiã suã ubi
secimdũ naturã possunt ẽẽ custodiant: lam uero
nosse quantũ amet᷑ quãque falli nolit humanana¬
tura uel hunc intellegi potẽ. quodl am̃tari quisq sana
m̃te mauult : quã laetari in am̃tia: Quaeuis magnaatq:
mirabilis nortalib p̃ter homini animantib: tiulla ẽ
Licet eoro quibusdã ad istã lucẽ contuenda multo

Expanded text:
adque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt adque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad uitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum cacuminis germen emittant, aliud terrae radicis adfigunt, quo alimentum trahant adque ita suum quodam modo esse conseruent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descendunt uel librantur in mediis, ut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo
Abbreviated transcription (Latin):
ũ h aboreipsa miseria moreret̃ : proposito sibi quod si in ea dẽmi¬
seria semꝑ ẽẽ nollent: nulli etnusquã eẽnt futuri sed
omnimodo perituri: profecto exultarent lȩtitia.
eisic semꝑ eligerent ẽẽ quã omninoee. huius rei testis ẽ.
notissimus sensus illorũ: unde enĩ morimetuunt et ma¬
lunt uilla aerumna uiuere quã cã morte finire. nisi
quiasatis apparet quare fugiat natura non esse o
Atq ideo cũ se nouerit ẽẽ moritur os: promagno benesicio
sibi hanc impendi miseri cordiã desiderant: ut aliquanto
productius In eadẽ miseria uiuant. tardiusq mnori¬
antur: Proculdubio ergo indicant immortalitatẽ
saltẽ talẽ qua eñ habeat sinẽ medicitatis quanta gra¬
tulanone susciperent: Qui danimalia om̃a etiã in ra¬
tionabilia ꝗb: datũ nẽ ista cogitare ab immensis dra¬
conib uiq ad exiguos uermiculos: non ne se ẽẽ uelle

Expanded text:
 ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem mi ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire, nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno beneficio sibi hanc inpendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam inrationalia, quibus datum non est ista cogitare, ab inmensis draconibus usque ad exiguos uermiculos nonne se esse uelle
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ quoq amorẽ quiddã tertiũ nec imparis a estimationis
eis quas noui reb: adiungo neq: enĩ falloramare mecũ
in his qua e amoñ fallar : Quã quã & sulla falsa eẽnt falsa
me amare uerũ esset: Nam quopacto recte rep̃hen¬
dereretrecte prohiberer ab amore falsorũ sime illa
amare falsum ẽẽt : Cum uero et illa uera atq: certa sint
quis dubitet quodeorũ quum amant̃. et ipseamor uerus
etcertus est : Tamporro nemoẽ ꝗẽẽ senolit: quã ne moẽ
ꝗ nonẽe beatus uelit: quomodo enĩ potẽ beatus ẽẽ sini
ut ñ ob aliud ethi quimiseris: nolint interire. Et cũse
miseros eẽ senti ant . non seipsos dereb: sed miseriã suã potius
auferriuelint : Illis etiã qui etsibi miserimi apparent.
et plane sunt : et non solũ a sapientib qm̃ stulti uerũ et
abhis ꝗseb eatos putant miseri iudicant ur : quia paupe¬
respondit es atq meesicis̃: Siquis immortalitatẽ claretq̃uanec¬

Expanded text:
dem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis dem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitet quod eorum, cum amantur, et ipse amor uerus et certus est? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non esse beatus uelit. Quo modo enim potest beatus esse, si niut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec
Abbreviated transcription (Latin):
prexima nam &sumꝰ et nosee nouimaetidẽt aenose dilagimtꝰ
biiis ant trib. quaedei nulla nostalsitas uerisimilis turbat
Nonem̃ easicut illa quaeforsssunt ullo sensucorporis
tinguni uel ut colores uudendo sonos audiendo. od ores
olfaciendo sapores gustando dua et mollia contrec¬
tando sentimus: Qucrũ sensibiliũ etiã imagines eissibnl¬
limas: nec iam corporeas cogitatione uersamus. memo¬
ria tenemꝰ etꝑipsas inistorũ desideria coacitamꝰ: Sed
sine ulla phantasi arũ : uel phantasmatũ imaginatione :¬
ludificatoria mihi ẽẽ meidq nosse : eta mare certissimuẽ.
nulla in his ueris a cademicorũ argumenta formido
dicentiũ quids̃i falleris : sienĩ fallor sum: Nam quinẽ :
Quia igit̃ eẽm qui fallerer.: etiã si fallerer ꝓcul dubio
in eo quodme noui nosse ñ fall&rꝰ Consequens ẽ aut̃ ut
etia in eo quod me noui nosse nonfallar: Sicut enĩnoui
ẽe me. lta nouietiã hoc ipsũ nosie me : Eaq: duo cum a moeun¬

Expanded text:
proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, Quia igitur essem qui fallerer, etiamsi fallerer, procul dubio in eo, quod me noui esse, non fallor. Consequens est autem, ut etiam in eo, quod me noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eun
Abbreviated transcription (Latin):
angelos praet̃ misissecredat̃. Siue in principio. ꝗa primo
fecit : quue qđ conuenientius intellegit᷑ in principio ꝗa in
uerbo unigenito fecit scriptũ sit. in principio fecitđscelũ
et terra: Quib nominib: uniuersalis ẽ. significata cretura.
uel sp̃ialis et corporalis. qđ ẽ credibilibis. uel magnȩ duȩ
mundi partes quib: om̃a quae creata s. c̃tinent̃: Vt pri¬

Expanded text:
angelos praetermisisse credatur siue in principio, quia primo angelos praetermisisse credatur siue in principio, quia primo fecit, siue quod conuenientius intellegitur, in principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit: In principio fecit Deus caelum et terram; quibus nominibus uniuersalis est significata creatura, uel spiritalis et corporalis, quod est credibilius, uel magnae duae mundi partes, quibus omnia quae creata s
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ ꝑuersam. aliis manifestiorib: diuinarũ
scripturarũ testimonuis declaratas Quoc
etiã in hoc libro cui nom̃ ẽ genesis lucis tenebrarũ¬
qi uo cabulis significatas existimauimꝰ etiã si aliud
hoc locosensit forte ꝗ scripsit ñ ẽ in utilit obscuri¬
tas huius ꝑtractata sententie : quia etsi uolun¬
tatẽ auctoris librihuius indicar ene quiuimꝰ are¬
gula tam en sidei quae ꝑalias eiusde auetoritatis
sacras litterassauissi delib: nota ẽ ñ ab horrumus
&si enĩ corporalia hic cõmemoratas operadĩ habent
ꝓcul dubio ñ nullã similitudinẽ sp̃alium sec undũ
quã dicit aplus: Omnes enĩ uos filulucis estis et filu
di ñ sumus noctis neq tenebrarũ: Si aut̃ hoc sensit
etiã ille quiscripsit: ad ꝑfectiorẽ disputationis
finẽ nr̃a ꝑuenit intentio ut homoditam eximiaedi
operib di: quac om̃a sexto die dicit eẽ ꝑfecta: nullo modo

Expanded text:
luntate peruersam, aliis manifestioribus diuinarum luntate peruersam, aliis manifestioribus diuinarum scripturarum testimoniis declaratas, quod etiam in hoc libro, cui nomen est genesis, lucis tenebrarumque uocabulis significatas existimauimus, etiamsi aliud hoc loco sensit forte qui scripsit, non est inutiliter obscuritas huius pertractata sententiae, quia, etsi uoluntatem auctoris libri huius indagare nequiuimus, a regula tamen fidei, quae per alias eiusdem auctoritatis sacras litteras satis fidelibus nota est, non abhorruimus. Etsi enim corporalia hic commemorata sunt opera Dei, habent procul dubio nonnullam similitudinem spiritalium, secundum quam dicit apostolus: Omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum. Si autem hoc sensit etiam ille qui scripsit, ad perfectiorem disputationis finem nostra peruenit intentio, ut homo Dei tam eximiae dioperibus Dei, quae omnia sexto die dixit esse perfecta, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
nos tam̃ has duas angelicas societates. unã fuenẽ
dđo alterã tumentẽ t hiybo unã cuidr. adorateiũ
omnes angeli eĩ : aliã cuius princeps dicit: haecoñ
tibi dabosiꝓstratus adora uerisme. unã discõ amer
flagrantẽ : alterã ꝓ priae celsitudinis inmundo ans
tantẽ : Istã in de deiectã in hoc infimo aerio caelo
tumultu antẽ : Ill a lummosa pietate tranqualla
Istã tenebrosis cupiditatib turbulentã. qllao
nutu dementer sub uenientẽ iuste ulcis cemts
Ista suo fastu sub dendi et nocendi libidine eepos¬
tuantera illa ut quantũ ult consulat di biae
miunistrã Ista ne quantũ uult nocent dipotesta te
penata. Illa huic in ludentẽ ut nolensꝓsit ꝑseca¬
tionib: suis hanc illi inuidentẽ cũperegrinos col¬
ligit suos nos ergo hasduas societates angelicas
interse dispares atq contrarias unã enat urabonã
enuoluntate recta : alia uero naturabonã seduo¬

Expanded text:
nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho; unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amorta.item, istam inde deiectam in hoc infimo aerio caelo tumultuantem; illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam; illam Dei nutu clementer subuenientem, iuste ulciscentem, istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonitati ministram, istam, ne quantum uult noceat, Dei potestate frenatam; illam huic inludentem ut nolens prosit persecutionibus suis, hanc illi inuidentem, cum peregrinos colligit suos, — nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares adque contrarias, unam et natura bonam et uoluntate rectam, aliam uero natura bonam, sed uo
Abbreviated transcription (Latin):
qui in caelis ẽ: Peccasse aũt quosdã angelos etinhu¬
uis mundi im adetrusos. qui eis uel ut carcer ẽ usq
ad futurã in die iudicii ultemã dam nationẽ : apłis
petus aꝑtissime ostendit dicens: Quodds̃ angelis po¬
cantib: ñ peꝑcerit sed carcerib: caliginosis inferi
retrudens tradiderit inidicio puniendos reser¬
uariꝰ inter hos ergo etillos dm̃ uel p̃scientia uelopat
diuisisse quis dubitet : Illosq lucẽ merito appelloni
quis contra dicat : q ño quiđẽ nos adhuc in fide in¬
uentes eteorũ aequalitatẽ ad huc sperantes iaq ins¬
ñdũ tenentes : lamlux dicti abaplõ sumus. fuist sem̃
uero desertores tenebras aꝑtissime nuncupari ꝓfecto
aduertunt : qui peior es ẽẽ hominib infidelib siue
intellegunt si ue credunt : Quaꝓpt̃ et salialux inisto
huius libriloco intellegenda ẽ ubilegimus dix̧ids
fiat lux et facta ẽ lux et alia e tenebrȩ signifi cates int
in eo quod scriptũ ẽ diuisit ds̃ in terlucẽ ettenebras

Expanded text:
bus nuncupatae. Peccasse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime ostendit dicens, quod Deus angelis peccantibus non pepercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio puniendos reseruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubitet? illosque lucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis eniuero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri loco intellegenda est, ubi legimus: Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et aliae tenebrae significatae sunt in eo quod scriptum est: Diuisit Deus inter lucem et tenebras:
Abbreviated transcription (Latin):
suo consulatuoreretur senex : nec inmanus¬
syllȩ futuri mox uictoris ihrueret᷑ sic enim. Marius
tent᷑ etiã ñ ꝓpitiis duissuis posse accidere homini
istã tẽporalẽ quã nimis diligunt tantã felici¬
tatẽ et posse homines sic̃ fuit marius salute
uirib: opib honorib dignitate: longe uitate
cumulari: et ꝑsrui diis iratis Posse etiã homines
sicut fuit regulus captiuitates seruitute :

Expanded text:
suo consulatu moreretur senex nec in manussuo consulatu moreretur senex nec in manusSyllae futuri mox uictoris inrueret. Si enim ad tentur etiam non propitiis dis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitute
Abbreviated transcription (Latin):
Cuerũ dehis aduenticiis etcorporis potius
quamanimi malis: quaesuel abhostib ł alia
clade accidunt nondũ interim disputo.
Nunc ago delabemorũ: quib primũ pati¬
latim de coloratis: deinde torrentis modo
praecipitatis: tanta quã uis in tegris tectis.
moenib:q factaẽ ruina reipublicȩ ut mag
ni auctores eorũ eã tunc amissã ñ dubitent
dicere. Recte aũt abscesserał iu amitteretur :
om̃s ad ytis arisq relictis diieorũ. Debona
uita atq iustitia ciuitas praecepta cõtemp¬
serat . nunc uero quales quȩso diifuerunt:
sinoluer̃cũ populo cultore suo uiuere :
quẽ male uiaientẽ ñ docuerant bene uiue
re quidqđ etiã uident᷑ eorũ affuisse cupi¬
ditatib: implendis: et ostendunt᷑ ñ p̃fu¬
isse refrenandis: qui enim marium nouũ¬
hominẽ engnobilẽ cruentissimũ auctorẽ
bellorũ ciuiliũ atq gestorẽ: uisepties
consul fieret adiuuer̃. Atq ut inseptimo

Expanded text:
Verum de his adventitiis, et corporis potius Verum de his adventitiis, et corporis potius quam animi malis, quae vel ab hostibus vel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis, tanta, quamvis integris tectis moenibusque, facta est ruina reipublicni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene uiue quod etiam uidentur eorum adfuisse cupiditatibus inplendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis, qui enim Marium nouuhominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum ciuilium adque gestorem, ut septiens consul fieret adiuuerunt adque ut in septimo
Abbreviated transcription (Latin):
ansorte ꝓpt̃ huiuscemodi ciutũ mores uur¬
gilianã illã sententiã sicut solent prodefensi¬
one suorũ deorũ opponere audebunt : Dis¬
cesse om̃s a drtis arisq: relictis dii quib impe¬
riũ hoc steterat. Primũ siitaẽ : non habent
cur querant dereligione christiana. quod hac
offensi eos diisui deseruerint: Qm̃ quidẽ
maiores eorũ iam pridẽ maiorib suissabur¬
bis altalrib: tã multos ac minutos deos tãquã
muscas abegerunt: Sed tam̃ haec numinũ
turba ubi erat: cũ longe ante quãmores cor¬
rumperentur antiqui: agallis roma capta
etinc ensa ẽ : anprȩseforte dormiebat : ł unc
enĩ tota urbe in hostiũ potestatẽ redacta.
solus collis capito linꝰ remanserat: Quietiã
ipse caperet᷑ : nisis altẽ anseresdiis dormien¬
tib uigilarent .: Vnde poene insuꝑstitonẽ
aegrptiorũ bestias auesq colentiũ roma
deciderat: cũ anseri sollemnia celebrabat:

Expanded text:
An forte propter hujuscemodi civium mores VirAn forte propter hujuscemodi civium mores Virgilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant.
Abbreviated transcription (Latin):
osissima facta erat : linmo uero nulla erat:
atq omnino perierat ꝑditissimis moribus.
usergo ñ periret dii custodes eiꝰ populo cultori
suo dare praecipue uitȩ aemorũ praecepta
debuer̃ a quo tottẽ plis. tot sacerdorib: eisa
totfestis sollemnitatib: tot tantorũq: ludoꝵ
celebritatib colebanturs ubinihil dȩ mones
nisi ne gotiũ suũ eger̃: ñ curantes quẽ ad
om̃a metu subditi ministrarent sauiside¬
eler̃ proferatur: ostendat᷑ legatur : quas
deorũ leges illi ciuitati datas contempserim
grachi ut seditionib cuncta turbarent.
quas marius. etc inna. et carbo utinbella
enã progrederentur ciuilia. causis iniquis¬
simis suscepta et crudelit̃ gesta.: crude¬
N uera: liusq finita Quas deniq sylla ipse cuius¬
sed quautã mor es. facta describente sallustio.¬
s quaalusq scriptorib: historȩ : quis non exhorreat¬
quis illã rempublicã non tunc perisse fateat᷑ :

Expanded text:
tiosissima facta erat; immo uero nulla erat tiosissima facta erat; immo uero nulla erat adque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, di custodes eius populo cultori suo dare praecipue uitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sisque sacris, tot festis sollemnitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta et crudeliter gesta crudeliusque finita, quas denique Sylla ipse, cuius uitam mores facta describente Sallustio aliisque scriptoribus historiae quis non exhorreatillam rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
blica et quitdsit populus. loquente scipione
breuit̃ posuit: ad testantib etiã multis. siue ipsi¬
us siue eorũ quos loqui fecit in eadẽ disputa¬
tione sententiis: nũquã illa fuisse rẽ publicã
quianũ quã in ea fuit uera iustitia Secundũ mi
probabiliores aut̃ definitiones ꝓsuo modo
quondã res publica fuit: et melius ab anti¬
iciqui orib: romanis quã aposteriorib: adminis¬
trata ẽ I Uera aũt iustitiamẽ nisi in ea republica
cuius conditor rectorq xp̃s ẽ: siet ipsã rem
publicã placet dicere : qm̃ eam rempopuliẽe
negare non possumus: Sia ũt hoc nom̃ qđ alibi
aliterq uulgatũ ẽ ab usu nrae locutionis est¬
pͦ Forte remotius in ea certe ciuitate ẽ uera
iustitia dequa scriptura dicit: Gloriosissima¬
ad praesentẽ questionẽ : quãlibet laudabilẽ
dicant istam fuisse uel ẽẽ rempublicam:
secundũ eorũ auctores doctissimostam
longe ante xp̃i aduentũ pessima ac flagi¬

Expanded text:
blica et quid sit populus loquente Scipione blica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloriosaad praesentem quaestionem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, secundum eorum auctores doctissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagi
Abbreviated transcription (Latin):
reddenda rationob sed etiã tã quã reiscapitis
quodã modo dicenda causa ẽ: nr̃is enĩ uitus
ñ casu aliquorem publicã uerbo retinemus.
Reipsa ueroiam pridẽ amisimus: haec cicero
fateba t̃ longe quidẽ post mortẽ africani.
quẽm suis libris fec̃ derepublica disputare
adhuc tam̃ ante aduentũ xp̃i. Qua esi dif¬
famata et prae ualescente religionexp̃iana:
sentirent᷑ atq dicerent᷑ ꝗs ñistorũ eachris¬
tianis imputanda eẽ censeret : quã obrem
cur ñ curarunt diĩ eorũ netunc periret. atq
amit teret᷑ illares publica : quã cicero longe
ante quã xp̃s in carne uenisset. tã lugu¬
brit̃ deplorat amissa : uiderint laudato¬
res eiꝰ etiã illis antiquis uiris et morib: qualis
Quodetipse cicero nesciens: cũ eã praeferret
exp̃sit: sed alias sids̃ uoluerit hoc ui debimus
enitar enĩ suo loco ut ostendã secundum
definitiones ipsiusciceronis ꝗb: quidsit respu¬

Expanded text:
reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualisquod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res pu
Abbreviated transcription (Latin):
uersũ inquit uel breuitate ł ueritate : tãquã
neq uiri : nisi ita morata cuitas fuisset neq
mores: nisi hiuiri p̃fuissent: aut fundare : aut
tã diu tenere potuissent: tantã et tam iuste
lateq imperantẽ rem publicã: Itaq ante nr̃am r
memoriã etmos pse patrius prestantes
uiros ad hibebat et ueterẽ morẽ aemaio¬
rũ institia retinebant excellentes uiri nr̃a
uero actai cũrẽ publicã sic̃ picturã accepisset
egregiã sed e uanescentẽ uetustate : ñ modo
eã colorib isdẽ quib: fuerat renouare neglexit
sed neid quadae curauit : ut formã saltẽ el etex¬
trema tã quã liniam̃ta seruaret: quid enĩ
manet exantiquis morib quib illedix̃ rem
stare romanã : quosita obliuione obsoletos
uidemus u s̃i modo ñ colant᷑ : sediam ignorent᷑
Nam de uiris quiddicã : mores enĩ ipsi interier̃
uirorũ penuria cuius tantimali ñ modo

Expanded text:
uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate tamquam uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate tamquam neque uiri, nisi ita morata ciuitas fuisset, neque mores. nisi hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuissent tantam et tam iuste longe lateque imperantem rem publicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestantes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit: aut iniustioptimates. quorũ
consensũ dix̃ ẽẽ factionẽ: autinaustus
ipse populus cui nom̃ usitatũ ñ repperit : nisi
inetiã ipsũ trrannũ uocaret ñram uitiorã
sic̃ pridie fuerat dispinatũ: sed si q̃ratio ex illis
desmitionib: conexa dociusset. omnino nullã
ẽẽrem publicã : qm̃ ñ eẽt respopuli: cũtr¬
rannus eam factione capesseret: nec ipse
cõmuniono sociata sic ut populus fuerat
definitus : quando ergo respublica romana xx¬
taliserat qualẽ illã describit sallustius.
noniam pessima acflagitio sissima sicut
ipseait sed omnino nulla erat. secundũ
istã rationẽ. quã dispitatio derepublica
int̃ magno sģiustũ principes habita pate¬
fecit: Sic̃ etiã ipse tullius ñscipionis nec
cuiusquã alterius sed suo sermone¬
loquens in principio quinti libri cõmemora¬
trema prius enii poete uersu quodixerat : morib
antiquis restat romana uirisq: quẽ ꝗdemille

Expanded text:
appellauit, aut iniusti optimates, quorum appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem publicam, quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factioue capesseret, nec ipse communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermoneloquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille
Abbreviated transcription (Latin):
rei publicȩ illã uero inutilẽ: ueri similibus
rationib: etex ẽplis uel utconaret᷑ ostendere:
VTunc lelius rogantib: omnib: iustitiã defendere xix¬
aggressus ẽ aseruitq quantũ potuit: nihil
tã inimicũ quã in iusteͤa ciuitati: nec omnino
nisi magna iustita geri aut stare posre
rẽpublicã: Qua questione quantũ satis
uisũ ẽ ꝑtractata scipio ad intermissa re¬
uertit᷑. Recolitq suã atq cõm̃dat breuẽ
publicȩ defininonẽ quadixerat eã cẽ
rẽpopuli populũ aut̃ ñomnẽ coetũ multi¬
tudinis. sedeo etũ uiris consensu: equtilita¬
tis cõmunione sociatũ eẽ det̃minat: Doc et
deinde quanta sit in disputando definitionis
utilitas: atq exillis suis desinitionib colligit.
tunc eẽ rẽ publicã idẽ rempopuli: cũbene
adiuste gerit̃: siue ab uno rege: siue a pacis
optimatib: siue abuniũ sopopulo Icũ uero¬
iniustus ẽ rex: quẽ trrannũ more graeco

Expanded text:
rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus iustitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum edeinde quanta sit in disputando definitionis utilitas: atque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rempublicam, id est rem populi, cum bene ac juste geritur, sive ab uno rege, sive a paucis optimatibiniustus est rex, quem tyrannum more Graeco