comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
geste. ueritatẽ exp̃ssa pͥma illa rerũ om̃iũ moles qñ
e̾reata ẽ. ibide tũc ad esse ꝓdiit. ubi nunc formata
subsistit. Eratq t̾reũ hoc elem̃tũ medio eodei mͦ
forma meliore p̾ditũ s isde circũqͣq in modum
cuiꝰdã nebulȩ oppansis ita inuolutũ ut apparere
ñ possa qđ fuit. Illa uero tria in una sicut dictũ
ẽ ad huc ꝯfusione ꝑmixta. siue potiꝰ in una ꝑmir¬
tione ꝯfusa. circuꝗͣq suspensa eo usq in altũ porri¬
gebant᷑. quo usq nunc sũmũ corporee creature ꝑ¬
tingit. totũq hoc spaciũ qđ asuꝑficie t̃re medio
iacentis loco usq ad extremũ supp̾mũq ambitus
cȩli limitẽ patet. illa nebula ⁊ caligine replebat᷑
Et qͥ nunc s̃ aluei fiue dracone̾ aquarũ. iã tunc
in ipo nascentis mundi exordio. int̾re corꝑe. fu¬
tura aquis receptacula parata erant. in quibꝰ etiã
magna illa abyssus dequa om̃ium fiuenta aquaꝵ
pdueenda siue deruanda fuerant patulo ad huc

Expanded text:
gestae veritatem expressa, prima illa rerum omnium moles quando creata est, ibidem tunc adesse prodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque mistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
si abyssus interra erat ⁊ tenebre erant suꝑ faciem
abyssi gͦ tenebrȩ erant suꝑ t̾rã. S qͥd erat suꝑt̃rã.
aut t̾ra subt̾ ⁊ cȩlũ supra. S nũqͥd eredendũ in pri¬
ma illa ꝯditione rerũ. cȩlũ subteriꝰ creatũ fuisse. &
p̾ea formatione sup̃ dispositũ : fõrtassis quia pnꝰscͥp¬
tura nominauit cęlũ quã t̃rã ꝓpterea cȩlũ quasi
sundam̃tũ subt̾ creatũ quis dicat. Ego aũ non ordi¬
niss dignitatis ereata sic positũ reor. ⁊ quia &ẽ sermo
sequens de elem̃to t̾rȩ quasi dȩꝓximo ⁊ obhoc nomi¬
nato posteriꝰ habends fuit. ido i prius cęlũ ⁊ postea
terra nominari debuit. S neq ipsa oditoris natu¬
ra aliũ positionis aut̃ locationis ordinẽ pateretur
quã ut ponderosa deorsũ ⁊ sursũ leuia disponerent᷑.
Ergo t̃ra deorsũ erat. ⁊ cȩlũ sursũ ⁊ qđ sup̃ t̾ram erat
celũ erat. Ego cęlũ supͣ t̾ram erat. ⁊ aquȩ ubi erans

Expanded text:
rat et tenebrae erant super faciem abyssi; ergo tenebrae erant super terram. Sed quid erat super terram? aut terra subtus et coelum supra? Sed nunquid credendum est prima ssis quia prius Scriptura nominavit coelum quam terram, propterea coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; et quia etiam sermo sequens de elemento terrae quasi de proximo et ob hoc posterius nominato habendus fuit, ideo et prius coelum et postea terra nominari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum levia disponerentur. Ergo terra deorsum erat et coelum sursum, et quod supra terram erat coelum e
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra icȩlo m̃tionem feciss&. S non ꝓpterea aquas in¬
creatas eẽ eredendũ est. quia increatione aquaꝵ
nom̃ positũ ñ est. quia ipsũ cęlũ ip̃e sunt tenebre.
ipse ⁊aque. Cȩlũ ꝓpter leuitatẽ. tenebre ꝓpt luciᷤ

Expanded text:
terra et coelo mentionem fecisset. Sed non propterea aquas interra et coelo mentionem fecisset. Sed non propterea aquas increatas esse credendum est, quia in creatione rerum aquarum nomen positum non est; quia ipsum coelum ipsae sunt tenebrae, ipsae et aquae. Coelum propter levita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊trã materiã illã om̃iũ cȩlestiũ terrestriũq hoc loco
significari puto. dequa p̾ea succedent̃ in forma fac¬
tas que in ipa priꝰ ꝑe̾entiã simul ereata fuerunt.
illa ⁊ leuis ꝯfusio reliquoꝵ triũ quȩ incireutto me¬
dio iacentĩ t̾re suspensa ferebat᷑. ⁊ his duob om̃iuo
corpoꝵ siue cȩlestiũ siue trestriũ formandas mat̾ia
ꝯtinebat᷑. De inde sequit᷑ scriptura ⁊ dicit. Et tene¬
bre erant suꝑ faciẽ abyssi. Duo suꝑiꝰ ꝓposuerat uide¬
lica cȩlũ ⁊ t̾rã mͦ queda alia duo subiungit. subas.¬
nebras in eo q cȩtũ uocauerat significans intelli¬
gendu Ppterea nãq suꝑ facies abyssi tenebre erãt
quia abyssus subt̾ erat. ⁊ desuꝑ caligo tenebrosa
erat. Neq ab yssus tenebre erat. qr lum̃ futura ñ
crat s desuꝑ faciẽ abyssi tenebra loeus fuit in eo.s.
in lucis loco tenebrȩ esse potuerunt. ꝓpterea tenebre
to aquas nominat. cũ prius inrerũ ereatione de sola

Expanded text:
ram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter in forma facta sunt quae in ipsa prius per essentiam simul creata fuerunt. illa et levis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et tenebrae erant super faciem abyssi. Duo superius proposuerat; videlicet coelum et terram. Modo quaedam alia duo subjungit scilinebras in eo quod coelum vocaverat, significans intelligendum. Propterea namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scin lucis loco, tenebrae esse potuerunt; propterea tenebraeto aquas nominat, cum prius in rerum creatione de sola
Abbreviated transcription (Latin):
nosceret̃ id qͣ fuit. Epĩea in cȩtis reb prĩmformis
maitries facta est. ac deinde formata ut eo ip̃o demõ¬
Araret᷑ ꝗ ab illo pͥus ñ existentia accepissẽ essentiã fine
qͥmͦ. formã ⁊ ordinẽ ñ pot̾ant hab̾e ꝯfusa. Fode mipa
rationalis c̾at᷑a ꝑ id q foris fiebat in se agnoscere ⁊ ab
illo eẽ ꝙ erat atq ab illo expetendu qͣ futura erat q̃ten̾¬

Expanded text:
nosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo expetendum esse quod futura erat, quaten
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ q̃ pamoris ꝯũsionẽ ac ercatore acceptura erat
Qdsiqͥs querat q̃rationalis creatura iã tẽ ĩ ip̃o mũdi
pͥmordio extiterit. cui hoc exempłu ꝓponi debuiss&
facile respondet᷑. iã tẽ ereatoᷤᷤ suisse angłos qͥ hoc facto
ad monerent᷑ se ipõs agnoscere: iusq in finẽ hõis fu¬

Expanded text:
r amoris conversionem a Creatore acceptura erat. Quod si quis quaerat quae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines fu
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ asserentia inueniunt᷑. ut ẽ illud qͥuiũ in ȩt̾nũ ere¬
aũ om̃ia simul. Ipsa qͦ geneseos scͥptura uñ pͥma ad
nos huiꝰ rei manaũ agnitio. sic ambigue deoꝑatiõe
ui dierũ loqͥtur: ut sepe nũo. oĩa potiꝰ simul facta fy¬
isse ꝓbare uideat᷑. Pp̃t̃ has gͥ ⁊ huiꝰ cemodi rationes
aiunt. c̃denda ẽe misticã illã in genesi ui dierũ

Expanded text:
idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatur. Propter has igitur et hujusmodi rationes aiunt credendum esse mysticam illam in Gen
Abbreviated transcription (Latin):
codẽ mom̃to simul ⁊.usibiliũ mat̾ia essentialit̃ erea¬
ta est. ⁊inusibiliũ nat᷑a niħq pꝰea factũ cuiꝰ in ip̃o pͥmor¬
dio aut mat̾ia ĩ corꝑib aut similitudo ut in sp̃itib nõ
p̃cesserit. Nã ⁊ si noue ad huc c̾ant᷑ coitidie aĩe noua¬
Scđm qualit̾ exilla informitate ad hãc qm nẽ ht̃ forma

Expanded text:
 visibilium materia essentialiter creata est et invisibilium natura; nihilque postea factum cujus in ipso primordio aut materia ut in corporibus aut similitudo ut in spiritibus non praecesserit. Nam etsi novae adhuc quotidie creantusecundum, qualiter ex illa informitate ad hanc quam nunc habet formam
Abbreviated transcription (Latin):
nata ad suꝑiorẽ oducit. Sub eo gͥsensu qui ẽ insign¬
ficatione uocũ ad res otinet᷑ hystoria cui famulant᷑
ca. Sub eo aũ sensu qͥ est in significatiõe rerũ ad fac¬
ta mystica otinet᷑ allegoria ⁊ sub eosensu qͥ ẽ insignisi¬
catione rerũ ad facienda mystica otinet᷑ tͦpologia.
⁊ his duob famulant᷑ arithmetiea mufica geo metria
astrononua ⁊ phisica. Suꝑ hȩc aũ om̃ia diuinũ ẽ il.
lud adqͥ duc̃ diuina seͥptura siuie in allegoria siue
in tropologia quoꝵ alt̾m q in allegoria ẽ rectã fide
ostat cognitio ueritatis ⁊ amor uͥtutis. ⁊ hec ẽ uera re¬

Expanded text:
nata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in signnata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulanturca. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur arithmeta et physica. Super haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive in tropologia: quorum alterum quod in allegoria est rectam fidem, constat cognitio veritatis et amor virtutis: et haec est vera re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓfunditate p̾cellat cũ incȩt̾is quide scͥpturis sole uoces
significare. inueniant᷑. in hac aũ ñ solũ uocess &̃ ressig¬
nificatiue sint. Dic̃ gͥ in eo sensu qui inter uoces ⁊ res
u̾sat᷑ nec̾cia ẽ cognitio uocũ sic in illo qͥ int̾ res ⁊ facta ł
facienda mystica ꝯstat nec̃cia ẽ cognitio rerũ. Cognitio
aũ uocũ induobꝰ ꝯsiderat᷑ ĩ ꝓnũtiatione uideł ⁊ signifi¬
catione. Adsolã ꝓnuntiationẽ ꝑtinet gͣmatica ad solã
significationẽ ꝑtin& dialeuca. ad ꝓnuntiationẽ simul
⁊ signisicatiõẽ ꝑtinae rethorica. Cognitio rerũ circa duo
u̾sat᷑ .i. formã ⁊ nat̾ã. Forma ẽ in ext̾iori dispositione na.¬
tura in ĩt̾iori qͣlitate. Fõrma rerũ aut in num̾o osiderat᷑
ad qͣm ꝑtinae geometia arithinetica aut in ꝓportione
ad qͣm ꝑtin& mufica aut in dim̾sione ad ꝗͣ ꝑtinet
geometria. aut in motu ad qm ꝑtin& astrononia ad
diuinitati famulant᷑ ⁊ inferior sapientia reete ordi¬

Expanded text:
solae voces significare inveniantur; in hac autem non solum voces, sed etiam res significativae sint. Sicut igitur in eo sensu qui inter voces et res versatur necessaria est cognitio vocum, sic in illo qui inter res et facta vel facienda mystica constat, necessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione videlicet et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica; ad pronuntiationem simul et significationem pertinet rhetorica. Cognitio rerum circa duo versatur, id est formam et naturam. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordi
Abbreviated transcription (Latin):
.i. genesis. exodus. leuiticꝰ. liber num̃i deuttͦnomiuoi.
benesis aũ ageneratiõe dr̃ Exodus ab exitu dr̃ le
nomiũ scdã lex hebraice aũ bresith bellesmoth ua¬
gecra uagedebar adabarĩ. In ordine. ꝓpħaꝵ octo st̃
uolumina. Primꝰ liber iosue qui ⁊ iesu naue ⁊ iosue
benun. ⁊ filiꝰ nun. Scds liber iudicũ qͥ đr sophimͥ.

Expanded text:
 Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exodus ab exitu; Levitironomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina. Primus liber Josue, qui et Jesu Nave, et Josue Bennun, id est filius Nun; secundus liber Judicum, qui dicitur Sopthim;
Abbreviated transcription (Latin):
gestaꝵ rerũ exordiũ ⁊ ostitutionẽ narrat oꝑa ꝯditionis.
Hon enĩ ꝯuenient̃ ostendere poss& qͣlit̃ homo reparat᷑ sit. nͥ
priꝰ demonstrare qͣlit̃ sit lapsus. Neq uͦ lapsũ ẽẽ ꝯuenient̃
ostenderet nͥ priꝰ qualit ado institutꝰ fuerit explicaret.
ad ostendendã aũ pͥmã in stitutionẽ hominis oportuit. ut
etiã tociꝰ mundi oditio ac creatio panderet᷑. ⁊ ppt̾ hõem¬

Expanded text:
estarum exordium et constitutionem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur; quia
Abbreviated transcription (Latin):
dita pꝰmođi uͦ ꝑint̾ualla sex dierũ informã disposi¬
ti fuisse c̾dant᷑. Ego puto uiros sapientie in reb tam
obscuris ⁊ dubus atq asenfu nr̃o remotis nec temere
asseruisse ꝙ nescier̃. neq in his quȩ asseruer̃ p̾sertĩ tan¬
ta diligentia ꝓlatis errare potiusse. Illud magiꝰ ere¬
diderĩ sub assertioniᷤ forma in qͥsitiois aliq̃n studiuo
fuisse. Qui sic dieta sc̃oꝵ pie int̾ptari uoluer̃ ne fal¬
saẽdendo errorẽ in ciderent. nec u̾a rep̾hendendo
elationẽ. Nosgͦ in nullã partẽ p̃cipiti assertiõe de¬
clinantẽ. ia eui nr̃ sensꝰ interĩ magis accedit. qͣntũ ca¬
pere possumꝰ aꝑimꝰ. Qui dm om̃ia simul ĩ mat̾ia ⁊ for

Expanded text:
ormam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omni
Abbreviated transcription (Latin):
tes:⁊ qui pꝰea ueniunt usq ad finẽ mundi milites s̃ regẽ
suũ subseqͣntes. Iip̃e rex mediꝰ ẽ in exercitu suo. Hinc
inde uallatꝰ ⁊ incedens stipat᷑ agminibꝰ suis. Ilic& in hac
tanta multitudine diu̾se armoꝵ species in sacram̃tis &
obseruatiõibꝰ p̾cedentiũ ⁊ subseq̃ntiũ ppłoꝵ appareant
om̃s t̃m uni regi militare ⁊ unũ uexillũ sequi ꝓbant᷑
& hostẽ unũ ꝑsequi ⁊ una uictoria coronari. In his oĩb
oꝑa restauratiõis ꝯsiderant᷑ in qͥbꝰ diuinaꝵ sc̾pturaꝵ tota
u̾sat᷑ intentio. Aundane siue scłares sc̃pt̃e mat̾iã h̾it
oꝑa ꝯditiõis. diuina seͥptura mat̾iã hab& oꝑa restaura¬
tionis: Ppt̾ea tanto excellentior om̃ibꝰ sc̃pturis iure cre¬
dit᷑ qͣnto dignior est ⁊ sublimior mat̾ia. in qͣ eiꝰ ꝯsideratio¬
Nõ tracͥtioq u̾sat᷑. Nã oꝑa restaurationi ualde digniora s̃¬

Expanded text:
t et venient usque ad finem mundi milites sunt regem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora s
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ augm̃tũ enĩ głe fuissa ĩ i̾ticia ꝑseu̾anti ñ põse ab ano¬
re ⁊ desid̾io habiti bõi tepese̾t. itacumuluᷤ miserie ẽ ab
appetitu bõi ñ posse se ꝗͣuiꝰ illud adipisei neqͤat eombar.
Ced mirũ Utrũ hõ uolenꝰ aut nolenꝰ appetitũ iꝰti pad¬
utr̃ uidł nolenꝰ aut uolẽs illũ deseruit. Sienĩ nolenꝰ dest¬
ruit. s potiꝰ siuolen ꝑdidit. necessitatẽ passꝰ̾ẽ. ĩ iqͥtatẽ ñsi¬

Expanded text:
im augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore et desiderio habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis illud adipisci nequeat cohibere. CAP. XII. Utrum homo volens an nolens appetitum justi pUtrum videlicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem n
Abbreviated transcription (Latin):
ñꝑ int̾ualla ip̃m c̃scẽdo adꝑfectionẽ uenire ñ posst̃. ha
ĩ arborib ⁊ palinis ⁊ q̾minib cęt̾is. hoc ̃n bestiiꝰ. ⁊ cũedi
uẽtib ẽnimꝰ. q amodico uniu̾sa ĩcipiunt. ⁊ de inde ps¬
fecto inchoata. ꝑ subseqntẽ ꝓpagationẽ a modica adn
iora ⁊ meliora ꝓficiat. ⁊ de corꝑe qͥde humano fortass
difficiliᷤᷤ ñ erit neq ĩ ꝯueniens uidebit᷑. hoc ĩ estina

Expanded text:
n possunt. Hoc in arboribus et plantis et germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paperfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existima
Abbreviated transcription (Latin):
t̃nũ eẽ ꝓbat᷑. Quia gͥ hõ appetitũ i̾tieiȩ deseruit. appentꝰ
modi soli illi ad penã remãsit. In qͦ qͥde duplieit᷑ punit᷑
siue cũ ab his q̃ ordinate appetit restngit᷑. siue eũalia cõ¬
moda q̃ ordinate appeti ñ possũt. appetẽda relarat᷑. In
asto ẽ pena ĩ alt̾o i pena ⁊ eulpa. Mefura enĩ supiors ap¬
pecit᷑ ĩlid̾o arbito posita fuerat. m̃sura ĩferioriꝰ appetitus¬
xessa ĩ dono. Qua ꝑꝑ illã ten̾e uelle u̾tutĩ fuissae. Itã aũ
rttm̃e posse felieitati. Uñ sic̃ culpa suit ilã ñ tenuisse.
ita pena facta ẽ. istã amisisse. In q̃ tñ pena &ẽ culpa fuit.¬

Expanded text:
uit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appeconcessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit
Abbreviated transcription (Latin):
oĩum origo ercitit sine uitiũ illud cũ qͦ ab illo tnsdueto
uniu̾si orũt᷑. qͥ ab illo ꝑ carnuiᷤᷤ ꝓpagatiõis t̾nsdueũt᷑. Hoc
aũ uiciũ originiᷤᷤ humane duplici correptiõe nat᷑a in
ĩ pͥmo qͥdẽ parẽte pena fuer̃ p̾cede̾tĩ culpe. ⁊ culpa actra¬
lis. in nob̾ aũ culpa subseq̃ntĩ pene. ⁊ culpa simul ⁊ pena

Expanded text:
to universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam iin primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequent
Abbreviated transcription (Latin):
pecẽm dyir In uitii pͥma fuit suꝑbia. scda auarieia. t̾ciag¬
la. In suꝑbia ⁊ auaricia ĩ obediẽtia fuit. dep̃cepto nat̾t n
gula sola ĩ obediẽtia fuit dep̃cepto discipline. Nusꝗͣ enile¬
scĩe bõi ⁊ mali legimꝰ qr phibuit ds̃ hõi ne illud ꝯtĩg̾et. a
idc̾co dũ mulier illud appetẽdo tetig̃ dep̃cepto discipline

Expanded text:
ma fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim lescientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud app
Abbreviated transcription (Latin):
to oĩum hominũ pͥncipiũ ñ eẽt. fãcta ẽ aũ de lat̾e uiri ut
osfend̾et᷑. qr ĩ ꝯsortiũ c̃abat᷑ dilectiõis. ne forte si fuisae de ca¬
pite faeta p̾ferẽda uid̾et᷑ iuro ad łnatiõẽ. aut si depedibr
subicienda adseruitutẽ. Na gͥuiro nec dna nec aneula pa¬
rabat᷑. s socia. nec decapite nec depedib s de lat̾e fuit ꝓ
ducẽda. ut uirta se ponẽtła ꝯgnosc̾et. ꝗ̃ de iuxta se sũptã di¬
ane dormienti uiro potiꝰ ꝗ̃ uigłãti costa
de qͣ mulieriꝰ corpꝰ fabcaret᷑ subt̃cta ẽ. ne ĩ eopenã aliꝗͣ
sensisse putaret᷑. i diuine simł potñtiȩ opꝰ ꝓbaret᷑ miraibile

Expanded text:
num non esset. Facta est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam de juxta se sumptam diEt dormienti viro potius quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile
Abbreviated transcription (Latin):
positũ ẽ ueñ g ad hominẽ ĩ serpẽte callidꝰ hostĩ. qͥ fon¬
sissi ꝑmissus fuissae ĩ forma colũbe uenire maluisae. S hoc
nꝰ illã formã hõi odiosã fac̾et ĩ ꝗͣ pmodũ eidẽ spc̃ sẽs̃ appar¬
S
re debuiss&. Quare prius ad seiuinã uenit.¬
ed lib& osiderare ꝗͣ timida suerat ĩ pͥncipio adtẽpra
sum̃s humanã nat᷑a ĩ ea parte uͥdebilior uidebat᷑ agpͥs
ẽ. ut si forte illicͣ qͣtenꝰ p̃ualere potussoe pꝰmodũ cũ mus

Expanded text:
t ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed honus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus  III. Quare prius ad feminam venit. Libet considerare quam timenda fuerit in principio ad tentanpraesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte i
Abbreviated transcription (Latin):
Ño gͥ mundi hoĩe ꝓuidetia diuina ĩ loco deli¬
ciaꝵ q̃si in parte potiori ꝯstituto. ⁊ ad oseruãda
bra q̃ habebat. eadẽ diꝓurdetia ratiõĩ humane ad¬
ũcta munito. atq ad illa bõa q̃ habit᷑us erat q̃rẽda ⁊ optintꝰ¬
da p̾cepto obediẽtie. cũ grã eooꝑante ĩstructo. uiđ diabo

Expanded text:
igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instru
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩem fuisse añ pecem ut mori oĩno ñ poss&. sic &̃ neqͥa
inpassibilẽ suisse ẽdere debemꝰ. qͣsi nicħ oĩno pati potuis
qr nat᷑a inse passibilẽ hũit. s tñ si ñ peccass& sic̃ ñ moris¬
us ita c̃ siue ad molestiã uolũtatiᷤᷤ in m̃te. siue ad corus¬
tionẽ in tegͥtatiᷤᷤ in corꝑe. passũ oĩno aliꝗ ñ fuiss&. Nã qd

Expanded text:
fuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
llid priꝰꝗͣ obediẽtiã ꝯsũ mass& acciꝑe ñ debxe. Siẽ g in
lis bõis ꝯmodũ hõis ꝯstitutũ erat. sic ĩ m̃sura utẽdi łf
eidi bõis his. ĩticia eiꝰ eẽ debuerat. Et q̃ ad modi uolũta
ei data fuerat qͣ bõa sua ⁊ ĩ bõis suis ꝯmodũ suũ appet̾et. n
⁊ uolũtati eiꝰ ĩsitũ fuerat. ut ip̃a ei m̾sura scđ̾m ꝗͣ eiꝰdẽ hos

Expanded text:
in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis
Abbreviated transcription (Latin):
formaret᷑ sanguinẽ cũ aq̃ de lat̾e sũdedo sac̃ñta ministraõ
lomo q̃ de costauiri mulierĩ corpꝰ factũ dr: ita ĩ telligen¬
dũ ẽ. ut de sola ip̃iꝰ coste sub̾a sñ oĩ extͥnseco additam̃to
ꝑdiunã potẽtiã in semetip̃a multi plicata ide corpꝰ fac¬
tũ c̃datur. eosane miracło. qͦ pꝰea de .x. panib ĩ manibꝰ in
celẽti bñdietiõe multiplicatiᷤ qͥnq s̃ hõiũ milia saciata.

Expanded text:
fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum millia sati
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ illud ñ potuit ȩt̾nũ illud bonũ qͥ nec du habuit
adipi̾ci. Neq enĩ aduitã suꝑiorẽ optinẽda m̃itũ illifo¬
ret. si aut uitaret huic uite noxia. aut q̃ salubria s̃ appe¬
teret. sue ad utr̃lib& medus uteret᷑. qm̃ ĩ hiꝰ oĩb ñ tã p̃ci¬
pientiᷤ affectũ ꝗͣ ꝯmođii obediẽtis attẽdet. Itaq ut hõ suꝑ

Expanded text:
 illud non potuit aeternum bonum illud quod necdum habuit adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis af
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectũ factũ e̾dimꝰ. uta qͣntũ ad aĩam cognitionẽ u̾itati
⁊sciẽtiã eã dũ taxat q̃ pͥmȩ ꝑfectiõi ꝯgrua fuit ꝑfectã mos
ditũ accepisse putamꝰ. ⁊ adillã ñ studio aut disciplina
aliqͣ ꝑ ĩterualla tꝑ̃is ꝓfecisse. s simuil ⁊ semel ab ip̃o fuȩ ꝯdi¬
tioĩs exordio una acsĩplieci diuinȩ aspiratioĩs alumina¬
tioe illa ꝑcepisse. Triplici aũ ꝯgnitiõe pͥmũ hõiẽ erudts
ꝯstat. cognitiõẽ scił c̾atoris sui ut agnose̾e̾t aqͦ faetꝰ erat i

Expanded text:
am cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus e
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hec adutrũ lib& se hñt. qr salutẽ nec impediunt qͣsi noxa
nec uelut necc̃ia oꝑant᷑. qualiꝰ ẽ cognitio rerũ ex ͥnseca
i alia q̃da eiꝰ modi. Ad necessaria gͦ isalubria ꝑtinet p̾ceptia.
adnoria ꝓhibitio ad media ꝯcessio. De gemina eustodia¬
suã inferiorẽ cꝰtodiret. eade ꝓuidetia naturali. fugien¬
do noxia. salubria appetendo. mediis ad utͣlibe. utens. Hac
gͦ eͦtodia munitꝰ negligẽtia uitare potuit. s uiolẽtiã re¬
pellere ñ potuit. In ꝓuid̾etia enĩ hõis erat om̃em negligi
tiã cau̾e. s non eque in potestate hõis erat om̃ẽ iuolẽtiao
repellere. Ppt̾ea rõi humane ad uneta ẽ ꝓuidẽtia diui¬
na. quatenꝰ ratio humana in parte uigilaret otra negli¬
gentiã. ꝓuidẽtia diuina ĩ parte altera staret ot uiolẽ¬
tiã. Hac itaq gemina ẽtodia munita eiuitas uttȩ hi¬
mane nulliꝰ adũsis led̾et᷑ qr si ratio humana ñ repuis& adũsꝰ

Expanded text:
 impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio. CAP. IX. De gemisuam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit.hominis erat omnem violentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae hmanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus
Abbreviated transcription (Latin):
Ima gͦ lib̾tã arbitͥi fuit posse peccare. ⁊ posse ñ peccare.
sic̃ ultima erit libtã. posse ñ peccare. ⁊ ñ posse peccare.
Pma lib̾taᷤ ad bonũ qͥde ad uitoriũ hu̾it. s ad malũ ĩ fum¬
tatẽ ñ hu̾it. sic tñ ut nec ad bonũ eog̾et᷑. nec otͣ malũ te¬
neret᷑. Ultima lib̾tã ĩbõ gr̾am habebit. ĩ malo in firmi¬
tatẽ ñ habebit. nec solũ grã in bõ aduiuãtẽ. s &̃ otͣmalũ¬

Expanded text:
Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
aebuerat obsequiũ acciꝑe. seiret uillis necc̃ia ꝓuidẽ. Hãc
aũ seientiã qm admodũ ⁊ illã qͣ carniᷤᷤsuȩ ꝯmoda ⁊ necc̃ia
aiȩ sola ide̾co hõ cũ reꝑaret᷑ erudiendꝰ fuit. qm̃ solã illa pnꝰ
ognitiõem uͦ c̾atoris sui pͥmũ hominẽ habuisse du
tã magnã sciẽtiã accepit multo mag̃ ꝓuita et̾na adipiscẽ¬
da excellẽtiorẽ ł abũdatiorẽ ĩ celestib hr̃e debuit cogii¬
tiõem. Cognoũ gͦ hõ c̾atorẽ suũ ñ ea ꝯgnitiõe q̃ fors exau

Expanded text:
iam illis necessaria providere. Hanc autem scientiam quemadmodum et illam qua carnis suae commoda et necessaria animae sola idcirco homo cum reparabatur erudiendus fuit, quoniam solam illam prius ognitionem vero creatoris sui primum hominem habuisse dubtam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
pe qͣntũ uideł siue ad aĩe eruditionẽ siue adcorpał usis
necessitatẽ ꝑtinere uidebat᷑. Nã ide̾eo ip̃e c̾ator ñ ase aut
ab angło aliqͦ singli qͥbq aĩalib s ab hoĩe nõia formari
uoluit. ut mani feste ostend̾et ꝙ singłos nat᷑a ⁊ usũ ⁊ offieia
exinsita sͥ ratiõe hõ agnoũ. Quȩ .x. ꝑꝑillũ c̃ata erãt abillo¬

Expanded text:
 sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singulis quibusque animalibus, sed ab homine nomina formari voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae eni
Abbreviated transcription (Latin):
qr ab alio mouet᷑. hoc ẽ am̃te. nec suũ ẽ q mouet᷑ s il¬
liꝰ aqͦ mouet᷑ siue adm̃itũ si bñ. siue ad culpã simale.
Ita mot᷑ d̾nat᷑ m̃tis motui corꝑis lege nature subiec¬
to. & qn abutit᷑ illo uiciũ ẽ impantis debitũ obedi¬
entĩ. nec culpat᷑ qͥ ducit᷑ q necessitate ducit᷑ s culpat᷑
qͥduẽ qr in subieetũ libtate abutit᷑. Porro uolũtas
si iꝰticiã tenuiss& haberet ñsołu motũ corꝑis obedientẽ
s motũ sensualitatiᷤᷤ ꝯsentientẽ. Nc̃ uͦ qm̃ rectitudinẽ suã

Expanded text:
ovetur hoc est a mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necesqui ducit, quia in subjectum libertate abutitur. Porro voluntas, si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed et motum sensualitati
Abbreviated transcription (Latin):
solũ demonstrauit s iluminaũ. Assũpsit carnẽ ñ amit¬
tens diuinitatẽ. ⁊ ꝓpositꝰ ẽ lib̾ scͥptꝰ int̾ ⁊ foris. Forᷤ in hy¬
manitate. in tus indiuinitate. ut foriꝰ legeret᷑ ꝑ imi¬
tationẽ. int̾ ꝑ ꝯtẽplatiõem. foris ad sanitatẽ. int̾ ad fe¬
licitatẽ. foris adm̃itũ. intꝰ ad gaudiũ. Intꝰ ĩpͥncipio erat
erat semel intꝰ scͥptꝰ. ⁊bis foris. Fõris pͥmũ ꝑuisibiliũ ꝯdi¬
tionẽ. sedo foris ꝑ carnis assũptionẽ. Primũ ad iocũdi¬
tatẽ. scd̾o ad sanitatẽ. Primo ad nat᷑a. scđo ꝯtra eulpã.
łmo ut nat᷑a foueret᷑. scđo ut uitid̃ sanaret᷑ ⁊ natura

Expanded text:
solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus intus et foris; in humanitate foris, intus in divinitate, ut foris legeretur per imitationem, intus per contemplationem; foris ad sanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat . Foris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad naturam, secundo contra culpam; primo ut natura foveretur, secundo ut vitium sanaretur, et natura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓarbitͥo omp̃is uolũtatiᷤᷤ sue disposuit illis qͦs in sua
puritate reliq̃rat. sursũ in celo mansiõem ꝯstituenᷤ.
illoᷤ uͦ qͦs corꝑib t̃renis sociau̾at. de orsũ int̾rena
habitatiõe disponenꝰ. ut̾sq regłam ꝓponens obediẽ¬
tie. qͣtenꝰ ⁊ illi ab eo uͥ erãt ñ caderẽt. ⁊ isti ab eo ubi
erant adid uͥ ñ erãt ascẽderaẽ. ut cũ isti ꝑuenissoẽ &
illi ñ discessissent supͣ id q facti erãt ꝑtingerẽt. ut¬

Expanded text:
arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non cadererant ad id, ubi illi erant ascenderent, ut cum isti pervenissent, illi non discessissent supra id quod facti erant,
Abbreviated transcription (Latin):
Nagna qͥppe dignitaᷤᷤ ẽ humanȩ ꝯditiõis q̃ talis facta ẽ. ut
nullũ ei bonũ p̃t̃sũmũ suffic̾et. Et rursũ magna lib̾tas.
ꝗĩ tantũ arbitrio suo dimissa ẽ. ut ad ip̃m bonũ suũ cogi
ñ possa. qͣtenꝰ sola uolũtate ad illud iret. q sola dilectiõe
possid̾e deberet. Ut gͦ int̾iori uite bõũ q̃rere ad discere:
ext̾ior uita eiꝰ taliᷤ facta ẽ. ut ad tp̃s ꝑse stare ñ sufficiens
alio p̃t̾ se ⁊ extra se bõ sustentãte ĩ digeret. De auobus

Expanded text:
talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta ut ad tempus per se stare non sufficiens alio praeter se et extra se bono sustentante indigeret. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ip̃am dise̾tioẽm nat᷑alẽ q̃ intͥnsecꝰ aspirata ẽ. ut ꝑ eã hõ
erudiet᷑ de hĩ q̃ sibi ł appetenda ł fugiẽila fuerãt. Quasii.
qͥda p̃ceptũ dare erat. disc̾tionẽ ⁊ in telligẽtiã agendi
cordi hõis aspirare. Ed gͦ cognitio faciedoꝵ fuit. nͥ qͦđa ad
cor hõis facta p̾ceptio. ⁊ qͥd rursũ cognitio uitãdoꝵ fuit

Expanded text:
ata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e s̃ ide cũ ip̃a s quasi affectiones queda ⁊ formȩ ip̃iꝰ
qͥb ñ sit hoc aliqͥd ẽẽ s ad ẽe tantũ ei qđ ẽ hoc aliquid.
Itaq cũ sit hõ ip̃e ꝑsona hec aũ tantũ affectiones q̃dã
adherentes ꝑsone. ⁊ circã ip̃am existentes inueniant᷑.
ñ ẽ om̃ino eiꝰ ꝓpͥũ eẽ ꝑsona. s ꝑsone in ẽẽ tantũ. Cum
aut q̃ indo s̃ aliud ab ip̃o eẽ non possint nec qͣsi acei¬
dentia aut affectiones ex tp̃e mittabiles. aut seꝑa.¬
biles natura. in ꝯmutabili essentie ⁊ eiu ide sit totuor
eẽ qđ est. ꝯuenire tria in eoueracit᷑ p̾dicantur: ⁊ tͥh¬

Expanded text:
vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones quaedam et formae ipsius, vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones quaedam et formae ipsius, quibus non sit hoc aliquid esse, sed ad esse tantum ei quod est hoc aliquid. Itaque cum sit homo ipse persona, haec autem tantum affectiones quaedam adhaerentes personae et circa ipsam existenpersona, sed personae inesse tantum. Cum antem quae in Deo sunt aliud ab ipso esse non possunt, quasi nec accidentia aut affectiones ex tempore mutabiles sive separabiles natura incommutabili essentiae, et cui idem sit totum se quod est: Convenire tria in eo veraciter praedicantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
una qua disereta s̃ ⁊ ꝓpͥa in tͥnitatȩ ꝯfiderat tria inueñ
⁊tres ꝯfitet᷑. Cũ uͦ qđ ide est tͥb attend̾e cepit unũ ostẽ¬
trursꝰ ꝯsurg̃ ex adũso alia dubietas. ⁊ pulsat m̃teor¬
ꝓfundo rerũ caligantiũ. Et exut questio ⁊ ñ int̾ro¬
gat se ip̃am ratio q̃r tria illa quȩ in ditate reꝑta sunt
ꝑsone dicant᷑. eũ intͥnitate illa qͣm insemetip̃a pͥmuor
mens reꝑꝑit tria similit̾ inuenta sint nec tñ tres ꝑso¬
nas in se m̃tẽ rationalẽ ꝯtinere aut trib ꝑsonis ostare
animũ rationalẽ ꝯfid̾atio patitur. Idiligent̃ oquirit
ratio q̃r sit ĩta. cũ nec ita ẽẽ dubitare liceat. nec qͦmͦ
sit facile sciri possit. Itam̃ uide aliqͥs ex eo qđ totuor
ñ uide nec ignorare ꝑmutit᷑. qđ ñ sinitur app̾hend̾e.
rantur enĩ am̃te hec aliqñ. ⁊ cũ affuerint receđut. &
redeunt tt̾m cũ abierint ⁊ uariant᷑ circa ip̃am nec

Expanded text:
una quae discreta sunt et propria in trinitate considerat, tria invenit, et tres confitetur. Cum vero quod idem est tribus attendere coepit unum osterursus ex adverso alia dubietas, et pulsat mentem profundo rerum caligantium; et exit quaestio et interrogat seipsam ratio, quare tria illa quae in Deitate reperta sunt personae dicantur; cum in trinitate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen tres personas in se mentem rationalem continere, aut tribus personis constare animam rationabilis consideratio patiatur. Et diligenter conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendererantur enim a mente haec aliquando; et cum adfuerint recedunt, et redeunt iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ doc&. De discretione nominũ in tͥnitate.¬
t posuit nomina fides qͥb significaret᷑ qđ credit᷑. Et
ip̃e ẽ gignit. Iꝓpt̾ea aquo erat qđ cũ ip̃o erat .i. qđ ip̃e
erat. pater dictus ẽ. quia ab ip̃o erat filiꝰ. Qui aũ ab
utͦq erat. utriꝰq filiꝰ ñ erat. ne duo ẽent patres unius
filii. ⁊ pat̾ qͥ siliꝰ diceret᷑ ꝯfunderet᷑ tͥnitatis discreuo¬

Expanded text:
. De discretione nominum in Trinitate Posuitque nomina fides quibus significaretur quod creditur; et ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent patres unius Filii; et Pater qui Filius diceretur, et confunderetur Trinitatis discre
Abbreviated transcription (Latin):
imom̃i tẽꝑe sine mutabilitate. Nã id qđ qͥda insi¬
pientes inimo solã carnẽ sapientes. ⁊ quȩ carnis sunt.
solũ ꝯsiderantes estimant qͣsi corꝑaliũ sordiũ ⁊ pol¬
lutionũ inqͥnationes đm otingere possint. si rebus
om̃ib e̾entialit̾ ⁊ sub̾antialit in ẽẽ dicat᷑ ta friuołu
iigunt. dict̃ ip̃i quomͦ anima humana in carne
posta in maeulati eẽ posse cũ carnis humanȩ sor¬
dib nulla inquinatio uł pollutio maior muene¬
ripossit. Dicant de carne leprosi cuiꝰ etiã cũtac¬
tũ homosine horrore sustinere ñ pt̃. qͣm animam
one uiuit. ut exca etiã apollutione eniundet. pͣtre.¬
mo respondeant qͥd potiꝰ de đo ꝯcedendu estimant.¬

Expanded text:
omni tempore sine mutabilitate. Nam id quod quidam insipientes, imo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes Deum contingere possint si rebus omnibus essentialiter vel substantialiter inesse dicatur; tam frivolum contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de carne leprosi cujus etiam contactum homo sine horrore sustinere non potest quomodoone vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino ẽ ofiteri qm̃ đs nusꝗͣ e cogant᷑ necesse est
p̃i suo udicio id qđ addietũ etiã omodĩ ipulehri
suscipit᷑ ꝯsiteri qm̃ alieui est. Qui eni uocil ser¬
uut elegerunt potiꝰ qm ueritati. ⁊ idsolu respũ¬
endũ pittant Ał aures uulgaritatis ab horrent
uustũ est. ut in hoc qͦq asententiã sua non declinã
icant ꝗg si hoc aurib efferre p̃sumunt qm̃i donusa¬

Expanded text:
cogantur necesse est, ipsi suo judicio id quod ad dictum etiam commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non declinent. Dicant ergo si hoc auribus efferre praesumant quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quecla quasi de longe si guisicantia ⁊ habentia sin uẽ¬
litudinẽ ꝓperare. Queda uͦ exp̾ssa imagine ⁊ ꝑfecta
em.ulatione ꝯsignata. clarã de monstrationẽ effici¬
ARunt. In his gͦ cieius qđ inuisibile est dĩ
agnoseit Uinqͥb eiudentiꝰ manifesta declara

Expanded text:
edam quasi de longe significantia et habentia similitudinem pro parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidenti
Abbreviated transcription (Latin):
loco p̃sens est. nec tam̃ ullo loco seludi aut eir¬
oũsoribi potest. ueraeit̃ in om̃i loco ẽẽ dr nec tam̃
localis aliqñ ulla ratione appellat᷑. Non ignoro taõ
quosda ab om̃i spu locũ uniuiersalit᷑ remouere uolu¬
nimis. aomuni estimatione ⁊ possibilitate recessit.
Aagis aũ ea ponenda in usũ loq̃ndi quȩ se spontȩ ac¬
ꝯmodant. ⁊ nichil alatere ingerant alienũ au̾ttate

Expanded text:
ens est, nec tamen ullo in loco concludi aut circumscribi potest, veraciter in omni loco esse dicitur; nec tamen localis aliquando ratione ulla appellatur. Non ignoro tamen quosdam ab omni spiritu locum universaliter removere volunimis a communi existimatione et possibilitate recessit. Magis autem ea ponenda in usum loquendi quae se sponte accommodant; et nihil a latere ingerant alienum a veritate.
Abbreviated transcription (Latin):
bieẽ. qm e̾eũ septꝰ ñ est. qui dim̃sionis capax ñ est. Crea¬
torẽ aũt sp̃m nec hoc aliqͥd ẽẽ qm̃ definitꝰ non est.
nec hic alicubi ẽe. qm̃ eͥcũ scriptꝰ ñ ẽ. nec nunc ali¬
qͣndo eẽ. qm̃ inuariabilis est. Presentẽ tam̃ ueracit̃
Semꝑ siñ tẽꝑe ubiq sine loco. in om̃ib sine t̾mino ⁊ dif¬
sinitione. Et nos quidẽ hoꝵ ꝯsiderationẽ sublimẽ ne¬
quaꝗͣ falsitatis arguimꝰ. u̾ba tñ supͣ capacitatẽ ⁊ pos¬
sibilitatẽ minoꝵ ⁊ simplieiũ intelligentie fortia ni¬

Expanded text:
iptus non est, qui dimensionis capax non est. Creato rem vero spiritum: nec hoc aliquid esse quod definitus non est, nec hic alicubi esse quod circumscriptus non est, nec nunc aliquando esse quoniam invariabilis est; praesentem tamen veraciter Semper sine tempore, ubique sine loco, in omnibus sine termino et definitione. Et nos quidem horum considerationem sublimem nequaquam falsitatis arguimus; verba tamen supra capacitatem et possibilitatem minorum, et simplicium intelligentiae fortia ni
Abbreviated transcription (Latin):
ta creatura om̃iũ ⁊ pͥncipiũ primũ. quȩ in effabilia et
in ꝯprehensibilia om̃i ereature. Sicut ẽt̾nitatẽ di non
equat tempꝰ. nec in m̃sitatẽ locus. sic nec sapientiã sens.
nec bonitatẽ uirtus. nec potentiam opꝰ. De uolũtate
di ⁊ ꝓuidentia multa q̃renda restant. pͥmum siuim fa¬
cit rebus p̾scientia ⁊ ꝓuidentia dei. de quo iam multa
dieta s̃ pꝰ de uoluntate di. de qua quetła dicenda sunt
ita tam̃ ut prius ad ipsũ fidei oculis otemplandũ respi¬
ciamꝰ quantũ possibile ẽ humane fragilitatȩ.¬

Expanded text:
ffabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum possibile est humanae fragilitat
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ corꝑalit̾ mutant᷑ om̃ia. t̾nsimꝰ ad specialẽ c̃a¬
turã. mutabilitatẽ illiꝰ ꝯsid̾antes. si qua haꝵ muta¬
tionũ illis ꝯueniat. i siqua alia muttauo q̃extra
corpoꝵ naturã sit in illã cadat. Iuidemꝰ quia spc̃ om¬
nec decrescere diminutione qm simplexnatura ẽ.
⁊ tam̃ affectu ⁊ cognitione mutat᷑ spẽ ⁊ tͣnsit de hoc¬

Expanded text:
corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabilitatem ipsius considerantes; si quarum mutationum illi conveniat, et si qua alia mutatio quae extra corporum naturam sit, in illam cadat. Et videmus quod spiritus oms non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
partes locũ mutant. mutat᷑ forma in toto qr dispo¬
sitio parciũ mutat᷑ q̃ ẽ forma totius: uo Iita mutatio
forme in toto fieri ñ pot̃. siñ mutatione loci in partib
s ñ dicit᷑ mutatio loci nͥeũ totũ locũ mutat ꝯsisten¬
tib partib in toto. Sic mutatio temꝑis seqͥt᷑ muta¬
tionẽ loci ⁊ forme ͤ ñ ẽ umꝗͣ fine ip̃is in corꝑe qm̃ scd̃or

Expanded text:
partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispopartes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in corpor
Abbreviated transcription (Latin):
gat alud qđ non oportet. ⁊ p̾ea quasi pęnitens ⁊ mu¬
taus cor & affectũ uarians cũ ceꝑit agnoseere errorẽ
suũ. qr hec digna do ñ s nec ꝓbat ratio ut ita sentiu
mutabilitas in eo ulla cũ om̃ia gn̾a mutabilitatis
fuerint in ꝯfideratione ad dueta fiue que incorpo¬
rib inueniunt᷑ siue q̃ spuũ naturã otingt. Quibꝰ nõs
m̃e enĩ corpꝰ aut loco corꝑa mutantur¬
mutat̾ aut̃ forma aut temꝑe. Ique forma muta¬
turaut augm̾tũ suscipiunt. aut diminutionẽ aut
alterationẽ. Et quȩ alterationẽ quide suscipiunt
ñ illis aceedere quieq̃ uidet᷑ qd nonerat aut qđ erat
recedere ꝓbat᷑. s qđ erat tantũ alt̾at᷑ ⁊ alit̾ habetur
iñ sit sine loco hoc qm̃ partes locũ t̾nsmittant. ĩ eode
tũ forma. alia in toto ꝓpt̾ partes q̃ locũ mutauer̃.
cũ sit. qm hoc manifeste ñ uidetur: In on ẽ forma aliꝗ
om̃ino nͥ dispositio partiũ in toto. ⁊ cũ hoc mutat᷑. qͥa

Expanded text:
nitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiammutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sivemne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere probatur; sed quod erat tantum alteratur, et aliter habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant in eodem tum forma alia in toto propter partes quae locum mutaverunt. manifeste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia