comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite requiris euoluam. Mulier que¬
dam uicina loci huius paralisi humo¬
usquequẽq ꝑdiderat: que carruct in¬
expleret. Ergo dum delata ad hunc locũ
pauimento ꝓsternit᷑. lento conamine ac¬
cedens. uelum quod sc̃m tegebut cancel¬
lum. deuote osculabat᷑ dicens. Hic te be¬
ate confessor adesse crecdo. hic te mortu¬
um suscitasse confiteo. sonfudo enĩ
qͦd si uolueris poteris me saluare. ac
sanitati restituere: sicut quondam cdi¬
ruptis infermi faucib defuncti animã
reduristi. Hec effata. genas lacrimis
rigabat ubertim. & statim impleta
qratione. qͥcqͥd aridum. qͥcqͥd contrac¬
tum. qͥcqͥd dissolutũ fuit rediungratũ
est in mulieris corpore. a beati an¬
tistitis uirtute. Simili sorte & ali¬
us paraliticus ad hoc accedens mo¬
nasterium ut uelũ ip̃ius cancelli
atuigit: amota omi debilitate sanꝰ
abscessit. Distat aut̃ ab urbe picta

Expanded text:
sollicite inquiris, evolvam. Mulier quaesollicite inquiris, evolvam. Mulier quaedam vicina loci huius, paralysi humousquequaque perdiderat. Quae carrucae inem. Ergo dum delata ad hunc locum pavimento prosternitur, lento conamine accedens, velum quod sanctum tegebat cancellum devote osculatur, dicens: Hic te, beate Confessor, adesse credo, hic te mortuum suscitasse testificor. Confido enim quod si volueris, poteris me salvare, ac sanitati restituere, sicut quondam, disruptis inferni 1132 faucibus, defuncti animam reduxisti. Haec effata, genas lacrymis rigabat ubertim: ac statim, impleta oratione, quidquid aridum, quidquid contractum, quidquid dissolutum fuit, redintegratum est mulieri in corpore a beati Antistitis virtute. Simili sorte et alius paralyticus ad hoc accedens monasterium, ut velum ipsius cancelli attigit, amota omni debilitate, sanus abscessit. Distat autem ab urbe Picta
Abbreviated transcription (Latin):
tans me cũ puericellis meis quos mecũ
habebam. inuenimus nos ante portam tre¬
uericam. nescientes quomͦ uenissemus
qui nos adhuc mettis creclebamus con¬
sistere. Qua ratione nauigatũ est. aut
uolatũ nescumus. sola cõmendatione be
turno tempore p̃ternumus incolumes.
non nauta uigile: non uento flante
tauam accessissemus urbem. libu¬
it tantũ gcã orationis monasteruim
łcotigiacense adire. quo congregatam
monachoꝵ cateruam locauerat uir be¬
atus. Ibi enim mortuum pͥmũ susci¬
tasse legitur. & ex illo ad ep̃atum duc¬
tus scribit᷑ Ego cdesideratũ ego expe
in quo dicit᷑ spm̃ cdefuncti recluxisse.
Post effisas uero cum oratione lacri¬
mas. ac celebratas sollẽpnit̾ missas.
ꝑcunctor abbatem si aliqͦd ibi dñs¬
ostendiss miracłm. Asseruit ille corã
qui aderãt fr̃ib. plerũq ibi cecos illu¬
minari: ac debiles integrari. Quid ta¬
men nuꝑ sit gestum inqͥt tibi dñe qr

Expanded text:
tans me cum tans me cum habebam, invenimus nos ante portam Trevericam, nescientes quomodo venissemus, qui nos adhuc Mettis credebamus consistere; qua ratione aut navigatum est, aut volatum; sola commendatione beaturno tempore praeteriissemus incolumes, non nauta vigilante, non vento flante,tavam accessissemus urbem, libuit gratia tantum orationis monasterium Locociagense adire, quo congregatam monachorum catervam locaverat Vir beatus. Ibi enim mortuum primum suscitasse legitur, et ex illo ad episcopatum ductus scribitur. Ergo desideratum ego expetin quo dicitur defuncti spiritum reduxisse. Post effusas vero cum oratione lacrymas, ac celebratas solemniter missas, percunctor abbatem, si aliquod ibi Dostendisset. Asseruitque ille coram qui aderant fratribus, plerumque ibi inluminare caecos ac debiles integrari. 'Quid tamen nuper sit gestum, inquio, tibi, domne, quia
Abbreviated transcription (Latin):
obis quoq cum rege moran¬
tib clau̾dus quidam ex can¬
cellariis regalib. a febre corripitur.
Sumq cibũ potũq ninia oppssus
selee erhorruiss: nobis que patiebat᷑
questus est. Delutum ꝙ puluerem
quem de scõ beati sepulcto ꝓ saluati¬
ont. letauimus. ut hausit lemumiꝰ
conp̃ssaobre sanatus est.
Encrabilis uero agnes pictauaꝵ
sc̃imonialiũ albatissa. relitũ
ab ip̃o cui contigit treuerico nego¬
tiardee rem miracłi ꝓuenisse sic
retulit. Uum inquit metis acccsis¬
sem. appellat me negiiator unde
essem. Dxxi: de pictaus. Dixit mͥ
si aliqũ ad basilicam sancti martin
turonis accenssem. Uixi quod quo¬
modo in austria ambulare: sic ibi
presentassem. Dicit mͥ quale bñficium
diũ martini senserit. Dum mettis sai
negotiatus fuisset. et ad pontẽ mettis
applicuiss. dicit. Domine martine me
ce puericulos meos et nauiculam meã
tibi cõmendo. Inter hec recubantes in
uaui. om̃s condoemiuimus. Mane erci¬

Expanded text:
obis quoque cum rege morantibus, Claudius quidam ex cancellariis regalibus a febre corripitur. Cumque cibum potumque nimia oppressus febre exhorruisset, nobis quae patiebatur quaestus est, delutumque pulverem, quod de sancto beati sepulchro pro salvatione levavimus, ut hausit, mox conpressa febre, sanatus est. 29. Venerabilis vero Agnes Pectavarum sanctimonialium abbatissa relatum sibi ab ipso cut contigit Treverico negotiatore, rem miraculi provenisse, sic retulit: 'Dum', inquit, 'Mettis accessissem, appellat me negotiator, unde essem. Dixi: „De Pictavis". Dicit mihi, si aliquando ad basilicam beati Martini Turonus occurrissem. Dixi, quod, quomodo in Austria ambularem, sic ibi me praesentassem. Dicit mihi, quale beneficium domni Martini senserat. Dum Mettis salem negotiasset et ad pontem Mettis adplicuisset, dicit: „Domne Martine, me et puricellos quos haben et navicellam meam tibi conmendo". Inter hoc recubantes in nave, omnes condormivimus. Mane exci
Abbreviated transcription (Latin):
anũtiabit tͥ  maicees tuos ⁊ di¬
cẽt tibi. S quia ut uerum fateir. meip̃m
tibi debes. etiam ultra uires tͥ parere si
differam. Et si enim mest ignocantia. quã
arguat p̾sup̃tio. uera tamen dilectio
nõ hoerescit. Parebo itaq non ut elo¬
quens eruditor. s ut amico amicissi¬
mus. plus ꝙ uerax quã eloquens inue¬
niri curabo. Neq enim nr̃ã patit᷑ ꝓ¬
fessio. ponpatici sermonis affectare
gloriolas. quib studium ẽ ẽẽ potuis¬
humilẽ quam uideri. Nerũ quia ñ¬
nullis mos ẽ. scpͥta alioꝵ ad unguẽ
elumare. cũ ip̃i lippientib oculis si
qua forte ecdiderĩt uix respectent.
rogo ut pͥuata lectione contentus
ce que p̾uatim lictauimus. pͥuatĩ
ip̃e legas. ne si forte in manus alie
noꝵ uenero discerpar ab eis. quos ñ
uera s uana cdelectant.

Expanded text:
es tuos, & dicent tibi. Sed, quia, vt verum fatear, meipsum tibi debeo, etiam vltra vires parere tibi nō differam. Etsi enim inest ignorantia quam arguat præsumptio, vera tamen dilectio non horrescit. Parebo itaque non eloquens erudito, sed vt amico amicissimus. Plus verax, quam eloquens, inueniri conabor. Neque enim nostra patitur professio pōpatici sermonis affectare gloriolas, studium est esse potius, quam videri. Verum quia nonnullis mos est scripta aliorum ad vnguem elimare, cum ipsi lippientibus oculis, si qua forte ediderint, vix respectent: rogo vt priuata lectione contentus, & quæ priuatim dictauimus priuatus & ipse legas, ne si forte in manus alienorum ipse venero, discerpar ab eis, quos non vera, sed vana delectant.
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosissunt comes. neminem repperie¬
bas. quem de uirtute consuleres. et p̃
cipue de uiro uirtutis martino. nͥ
ruum collactancum odonẽ: Puto dee¬
rant p̃clara francoꝵ ingenia. qui
sublimẽ mateiriã. sublimi eqͥpera¬
rẽt eloquentia. S ut sentio quod
pace tua dixerim. pͥuatsq amor
claudit ocłm mentis. plus qͥ tͥ plicet
amici rusticitas. quã ceterqꝰ falerata
urbanitas. S esto. Tibi pagrã. aggre¬
diar qͦd hoctaus. Uerũtam̃ quis fide.¬
luis tenorem historie quã descͥbi pos¬
tulas scire poterit quã tip̃ẽ. c̾itus¬
auus ingelgerius indelicet ductor ⁊
pͥnceps in eadem ꝓfectione Excinit:
Si gͥ excusare lioeret. si qͥd u̾ negare

Expanded text:
gloriosissime, neminem reperiegloriosissime, neminem reperiebas, quem de viraecipue de viro virtutis Martino, nisi tuum collactaneum Odonem? Puto deerant praeclara Francorum ingenia, qui sublimem materiam sublimi aequipararent eloquentia? Sed, ut sentio, quod pace tua dixerim, privatus amor claudit oculum mentis: plusque tibi placet amici rusticitas, quam caeterorum phalerata urbanitas. Sed esto, tibi paream: aggrediar quod hortaris. Verumtamen quis fidelius tenorem historiae, quam describi postulas, scire potuit, quam tu ipse cujus Ingelgerius videlicet doctor et princeps in eadem profectione exstitit? Si igitur excusare liceret, si quid tibi negare
Abbreviated transcription (Latin):
ulcom bono glorio¬
sissimo consuli aurele¬
gauoꝵ. fr̃ odo humi¬
lis abbas clumadensis
salutem. gram g be¬
nedictidus. sum in
sublimi humilitas. in mag¬
Inis &e multis negotsis occu¬
pato uirtutis studium reꝑit᷑: uere sate¬
or illius opus ẽ: qui potest de lapilib sus¬
citare filios abrabe. Paret credo cur ista
p̃miserim. Eoce enĩ mundus in malig¬
no totus positus ẽ. nec tamen sibi uen¬
dicat generosissimum pͥncipem fulco¬
nẽ bonum. a quo in parte non miui¬
ma uendicat᷑. Fulco bonus utpote co¬
mes p̃potens. negotia tractat scłaria.:
S ħ ut ꝑpendo spetietenis. in diuinis
uero medullitus occupat᷑. Placet eqͥ¬
dem in hiis ummorari ce boni fulconiᷤ
bonitatem expͥmere: sed parco laudib
ne adulari uidear. et pareo iussis ne
ingratus existam. hoc saltem unũ
me uixisse liceat. raꝵ inmo fere uł¬
lum reꝑi quẽ ita uirtutis emulatio
secło subripiat mancipet honestati.
S iam ad imꝑara respondeo. Siccine

Expanded text:
LCONI Bono gloriosissimo Cōsuli Andegauorum, Frater Odo humilis Abbas Cluniacensis salutem, gratiam, & benedictionem. Cum in sublimi humilitas, & in magnis & multis negotiis occupato, virtutis studium reperitur, vere, fateor, illius opus est, qui potest de lapidibus suscitare filios Abrahæ. Patet, credo, cur ista præmiserim. Ecce enim mundus in maligno totus positus est: nec tamen sibi vendicat generosissimum Principem Fulconem Bonum, a quo tamen in parte non minima vendicatur Fulco Bonus, vt pote Comes præpotens negotia tractat secularia: sed hoc, vt perpendo, specie tenus, in diuinis vero medullitus occupatur. Placet etiam in his immorari, & Boni Fulconis bonitatem exprimere: sed parco laudibus ne adulari videar, & pareo iussis ne ingratus existam. Hoc saltem vnum me dixisse liceat, rarum, imo fere nullum reperiri, quem ita virtutis æmulatio seculo subripiat, vt mancipet honestati. Sed iā ad imperata respondeo. Siccine, Comes
Abbreviated transcription (Latin):
da trepidare. ut aduentum ep̃i lerics qͥ uenturum
esse nesenent. demoniorũ gemicus indicarent. Uidi
quendam appropiante marcitio in aera raptũ. manibꝰ
tentis insublime suspenli: ut nequaquã solũ pedibꝰ
attingeret. S i quando alict̃ exorr i⁊ andorum demo¬
nim martillis oꝑam recepisset. neminẽ manibus attreo¬
tabał. temliẽ scimonibus increpabat. sicut plerũq ꝑ
gnisu sceos iubebat ab̾ cedere.ac foribas obsera¬
itq. neqescoterclesiȩ cilicio curumtilus. omere re¬
speesuf. solo stratus orabat. Tum uͦ cerneres miseros di¬
ur so exitu ꝑ urgeri. hos n blato:. sublatis in sub lune
pedibus quasi de nube penderes. uec tamen uestis flue¬
ret suꝑ faciem. ne faceret uerecundiam nudata pars
corporum. At in parte alia uideres sine interrogati¬
one uerato f. & sua crimina confitentes: nomina etiã
nullo anterrogante prodebant. Ille se iouem: iste mer¬
eurium fatebantur. s ostremo cunctos diaboli ministros

Expanded text:
da trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum da trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque pgumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros
Abbreviated transcription (Latin):
dimus aut manifestis auctoribus uel plerumq ipso referen¬
te cognouimus. Ceterum & si dialogi speciem quo ad leuan¬
dum fastidium lectio uariaretur assumpsimus: nos pie
prestruere profitemur istoriȩ ueritatem. Hec me extn¬
secus inserere. ñ. nullorum in credulitas ñ sine meo do¬
lore cõpulerit. sed redeat᷑ ad nrũm sermo consensum:
in quo cũ me. tã studiose audiri uideam. fatear neces¬
se est aprũ ftcisse constanter qͥ repulit infideles: eos tan¬
tũ iudicans audire debere. qui crederent.
FFe& or siquidem creditis spũ: & p̃ dolore totus
insamoi suoicretdent martini uirtutibus xꝑiant: qtͣ
demonosi fatebantur Oonasterium beati uiri: duobꝰ
ã ciuitate trat plibus disparatum. S si quotiens uen¬
turus ad tdesiamm pedemd ex tra cellulȩ suȩ lunen ex¬
tulordi lpris ꝑ totã eccłiam in erguminos rugi¬
entes en quast aduenience udice agmina dampnan¬

Expanded text:
dimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referendimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnan
Abbreviated transcription (Latin):
sibi hoc ab ipso auitiano relatum esse utrabat. Ceterũ
nolo miremini me hodie facere qđ hesterno si feti  ut
ad singulas quasq uirtutes. nomina testiũ ꝑsonasq
subuectam. Ad quas si quis fuerit incredulus quad ad¬
huc in corpore st̃ recurrat. Exigit id infidelitas plu¬
rimorum: qͥ in aliqͥbus quȩ hesterno memoratã sunt.
nutare dicuntur. Accipiant gͦ testes adhuc incoluues
matq uiuentes: quibus quia de fide nr̃a dubitant. ina¬
gis credant. S si ad eo infideles st̃: ꝓfiteor quia nec
illis sunt credicuri. Miror autem quendam qui uelte¬
nuem sensum religionis habeat tantũ piaculi uelle cãmit¬
tere : ut putet quenquã de martino posst mentiri. fã¬
cessat a quoquam qui sub deo uiuit ista suspicio peplen¬
inarcinus hoc indiget: ut mendatiis tsseratur. Stamen
tonius sermonis fidem apuad te ape depromimus. nos
net alia dixisse nec alia dicturtis. quam quȩ aut ipsi ul.¬

Expanded text:
sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi ui
Abbreviated transcription (Latin):
staro ꝓ fembus. sibi ideo nullã quietẽ animi corporisq ꝑ¬
mieti. Tardantibus seruis: ipsa ad limina exteriora pro¬
głcditur: lbi martinũ ut senserat. de prehendit. Per¬
culsus miser tantȩ manifestatione uirtutis. quid in¬
quit mͥ hoc dñe fecisti: Lichis te loqui necesse est Scio
quid desideras. uideo quid requiras. Discede quaratotiꝰ:
ne me ob iniuriam tuam celestis ira consunimat. Satiᷤ
soluerom huc usq penarum. Crede: qͥuua non leuiter
aplid me actum est: ut ipse procederem. Post disces¬
sum autẽ scĩ. aduocat officiales suos uib et om̃s cus¬
todias relaxari: & mor ipse proficiscitur. Ita fugato
auitiano: letata ẽ ciutas & liberata. Hec cũ multis
auitiano referente cõꝑta sint. tũ nuꝑ resrigerius pre¬
biter quẽ coram uidetis ab agarido fideli uiro extri.¬
bunis sub inuocatione diuinȩ maiestatis audiuit. qui

Expanded text:
stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque pstare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis manifestatione, quid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓfundę noctis silentio quiescentibus cunctis nullꝰ
foribus. obseratis pateret ingressus. ante limina cru¬
enta ꝓsternitur. Interea auitianus graui sõno sepul¬
tus: angło ingruente ꝑcellitur. Seruus inquit dĩ
ad tua limina iacet : & tu quiescis : N ille uoce per¬
ceꝑta. lecto suo turbatis excutitur. conuocatisq ser¬
ius. trepidus exclanat. martinũ esse ꝓforibus: irent
ꝓtinus claustra reserarent. ne dei seruus pateret᷑ in¬
uiriam. S illi ut est om̃iũ natura seruorũ uix pͥma li¬
mina egressi. irridentes dnm suũ qđ sõno fuisset illusus.
negant quẽquã esse ꝓ foribus. ex suo met ingenio coteᷤ¬
tantes. neminẽ nocte posse uigilare. ne dũ illi crederent.
in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdo¬
tem. Idq acutiano facile ꝑsuasum: rursũ soliat᷑ in sopo¬
rxm. S mox in maiore concussus. ex clamat martinum

Expanded text:
cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
benedictio deperisset. ampulla ꝑ in de incolumis est
reꝑta: ac si suꝑ plumas mollissima tidisset. Q resũ
potius ad casum. quã ad martimi estrenda uirtu.¬
tem: cuiꝰ benedictio perire ñ potuit ¶illud qđ factũ¬
est a quodam cuiꝰ nomen quia prescus et. ee ꝓdi so uitu¬
it. supprimetur: Cui quidem tempori: hic etiam. sagu¬
nus interfuit. Canis nob̾ inporiunior oblatrabat᷑
nomine inquit martini: iubeo te obmutescere.
mine eiꝰ multa fecerunt. Auitiani quondam xomitis
noueratis barbaram nimis & ultra om̃s cruentã. firita¬
tem. Hic rapido spũ ingressus turonorũ ciuitatem.
sequentibus eũ miserabili facie ordinibus catenatis.
diuersa ꝑdendis parari iubet genera penarum.i
disponens postero die attonita ciuitate ad opus tam¬
triste ꝓcedere. Qđ ubi martino cõꝑtũ est: solus pau¬
loante mediã noctẽ ad p̃toriũ bestiȩ illiꝰ tendit. Sed

Expanded text:
benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. mine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed
Abbreviated transcription (Latin):
sit uascula cõplere. ut pars umbonibus obstruendis li¬
bera relinquatur. Testabatur prb̃r uidisse se olcũ sub
martini benedictione creuisse. qđ ab exundante copia
suꝑne deflueret. eandemq du ad matrẽ familias uas¬
olilũ referretur. seruasse uirtutem: Nam int̾ manꝰ
pueri portantis. ita semꝑ exundasse oleũ. ut om̃e illiꝰ
uestimentũ copia suꝑ fusi liquoris operiret: iatronã
ita usq ad sũmum labrũ plenũ uasculũ recepisse. ut
prb̃t hodieq fattatur obdendi pessuli. qͦ claudi dili¬
gentius seruanda consuerant. in uitro illo spaciũ non
fuisse. Mirũ & illua qđ huic. me autem intuebatur.
memini contigisse. Uas uitreum cũ oleo qđ martinꝰ
benedixerat. in fenestra paululũ editiore deposuit:
pue r familiaris in cautior linteũ suꝑ positu. ampũil.¬
lulam ibi esse ignarus. attraxit. uassuꝑ constratũ. mar.¬
more pauinentũ decidit. Cunctis pietii exterritis ne¬

Expanded text:
sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis lisit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis
Abbreviated transcription (Latin):
nitur: dem pusillũ olei cũ exorcisii p̃fatione benedi¬
cit. atq ita in ospuellȩ sc̃ificatũ liquorẽ. cũ & lin¬
gͥuã illi digitis teneret. infudit. Nec fefellit scm̃ tur¬
fuas eilentus. Pacris nomen interrogat: mor  illa
respondit: s clamat pater cũ gaudio parit᷑ & lacri¬
uis martini geł nua cõplexus. & hanc pͥmã se filiȩ
audisse uocem:  cunctis stupentibus fatebatur. Ac
ne cuiquã id iuicredibile forte uideatur. ꝑ hibeat
uob̾ p̃sens euaggrius testimoniũ ueritatis. Nam res ip.¬
sõp̃sente tũ gͦesta est. Parũ illud est qđ nuꝑ arpagio
prbo reserente cognoui: si ñ pretermittendũ uidetur:
xiciani comitis uxorem misisse martino oleũ qđ
diuersas morborũ causas necessariũ sicut est
suetudo benediceret. ampullulam uitream istus¬
modi fuisse ut rotunda in uentrem cresceret ore ꝓalc¬
to. s pris exhiantis concatiũ non repletũ. quia ita maris

Expanded text:
nitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedinitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris
Abbreviated transcription (Latin):
sede cõponimus. Qͥ cũ diu nobili sua uerecundia filen¬
tium tenuisset. tandem ita exorsus est. Conuptustis in¬
quã doctas aures ut arbitror atculistis. Adicari me
fide teste. non oratoris copia &quucutum. Q pitt᷑ he̾¬
scriptis recognoscent. noua ꝑestumetar nut
e s ita in carnotena gesta ẽ ciuitate. ẜ atẽ fami¬
cepĩt. offerre poscens ut linguam ligatam. meritis suis
sõs absolueret. Ile cedens episcopis qͥ tũ forte latus
illi ambiebant. ualentiniano atq uicticio. inparem se
esse tante moli. si illis quasi sanctioribus nichil inpossi¬
bile fatebatur. At illi pias p̃ces una cũ patre suppli¬
ci uoce iungentes. orare martinũ ut sperata prestaret.
Lec cunctatus ultra. utrũq p̾clarũ & ostenđdo humili¬
tatem̃ nec differendo pietatem. iubet circũ stantis
popłi multitidinẽ submoueri. episcopis tantũ & pu¬
esle patre assistentibus in orationẽ suo illo more ꝓster¬

Expanded text:
in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silenin sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, insas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae ascripturis cognoscent. noua Postumianus expe: res in Camutena gesta est ciuitate. Paterfamicoepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctis uir beatus solueret. ille cedens episcopis, qui tam forte latus illius ambiebant, Valentino adque Victricio, inparem se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias preces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more proster
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ etherius cum calippione diacono ex amatore subdia¬
cono P ostremos aurelitis prb̃r dulcissimus meus. longio¬
re uia uentens anhelus oticurrit. Quia uos inquã tam
subito & tam insꝑati tam ex diuiersis regionibus tam ma.¬
mane concurritis: Nos inquit hesterno cognouins gal.¬
sem istũ ꝑ totũ diem martini narrasse uirtutes. & re¬
liqua in hodiernũ diemi quia nor oppressetat disstilasõ.
ꝓpterea maturauimꝰ frequens auditoriũ. facere. tantam
materiã loqͥuuturo. Interea nunciat᷑ multos secula¬
riũ stare ꝓ foribus. nec ingredi audentes: s ut admit¬
terent᷑ orantes. Tum aper. Nequaquã inquit istos no¬
bis ad misceri conuenit. qͥ ad audiendũ curiositate
potius quã religione uenerunt. Confusus ego illorum
uice quos non admittendos esse censebat. egre tamen
obtinui ut eucheriũ ex uicariis & celsũ ad muterent.
confularẽ. ceteri sunt repulsi. Tum gallũ media

Expanded text:
r presbyter Aetherius cum Calupione diacono et Amatore subdiar presbyter Aetherius cum Calupione diacono et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter, dulcissimus meus, longiore uia ueniens anhelus occurrit. Quid, inquam, tam subito et insperati tam ex diuersis regionibus tam mane concurritis? Nos, inquiunt, hesterno cognouimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media
Abbreviated transcription (Latin):
le: surgendum est. Nam ut ui liber a yartus.
des ce postirmianus instat. & hic prbt̃ qui hesterno
auditoriũ amisit expeetat: ut quȩ de martino m hodi¬
ernũ dic̃ explicanda distuleras. debitor sponsionis euoluaᷤ.
Ion ignarus quidem iste ẽ omĩum qtiȩcũq memoranda
sunt: s dulcis & grata cognitio est. etiã nota relegere.
Si quidem natura ita cõparatũ sit: ut meliore quis con¬
scientia se nosse congaudeat: quȩ multorũ testimonus
ñ esse incerta cognoscat.Aam & hic a pͥmna adolescen¬
tia martinũ sequutus. nouit qͥdem omĩa. si libenter qg¬
nita recognoscit. Fatebor enim tͥ galle. martini mͥ sepius
auditas esse uirtutes. quippe qͥ de eo etiã literis multa man¬
a auerim. si ꝑ gestorum admirationẽ semꝑ mͥ noua sunt.
quȩ d uo licet audite sepius reuoluuntur. P romde ad¬
ditũ nob sefl um. auditorẽ eo inpensius gratulaniur.
nat. qua lid astibus consignatã abste accepturus est
uraar. heme loquente. gallo iam ad narrandũ

Expanded text:
le: surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, qnat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum
Abbreviated transcription (Latin):
xenium. nulliꝰ munꝰ accepit: nichil ex his quȩ uirgorue¬
nerabilis miserat refutauit dicens. benedictionẽ illł asa¬
cerdote minime respuendam: quȩ esset multis sacerdo¬
tibus p̃ferenda. Audiant queso uirgines istud eemplũ.
ut fores suas si eos mali obsidere uoluerint. etiã boñas clau¬
dant: & ne ad se ipbis sit liber accessus. ñ uereantur exclu¬
dere etiã sacerdotes. Tõtus hoc mundus eraudeat: uiderĩse
a martino uirgo ñ passa est. Non utiq illa quẽdamq ã se
repulit sacerdotem. si in eiꝰ uiri conspectũ puella: tĩ uenit.
quẽ uidere salus uidentiũ fuit. Rs autẽ hoc alł p̃termar.¬
tinũ sacerdos: ñ ad suã inuiriã reculisset: Auos ad uersus

Expanded text:
xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uexenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum
Abbreviated transcription (Latin):
Aa religioso officio ẽc honoraret Nos consequertes gas¬
arspiram alã iurginem putabamꝰ: siquidem hec in testimo¬
nus iurturis suȩ esse habiturã. ad quã tanti nominis sa.¬
cerdes deposito ꝓpositi rigore cionisset. Uerũ ila fertissi¬
mi iunola ꝓpositi: ne martino quudem contẽplaane. la¬
irauit. Ita uir̾ beatus accepta ꝑ aliã feminã prensau.¬
Ine laudabili: ab illiꝰ foribus quȩ uidendam se sa¬
la andamq ã decletat setus ab̾ cessit. O iurginiore gle¬
riosam quę ne a martino quidem passa est se uidert. O
martinum beatum. qͥ illam repulsam. si ad contuineliã
suã durit. s magnificans illi cũ exultatione uertatẽ.
inusitatũ in his dũtaxat regionibus gaudebat Grempłũ.
Ergo cũ haut longe ab illa cllula nos manere nar ĩninenᷤ
coegisset: xenium beato uiro eadem illa uirgo cransinisit.
ecitq martinꝰ. qđ antea ñ fecerat. nullius enĩ ille ũquã

Expanded text:
ellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gaellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam
Abbreviated transcription (Latin):
nos: sicut eũ frequens frũm turba uallauerat. miti¬
er inquit uirorum castra ñ adeat: acies militũ seꝑa.¬
ta consistat. Pcul femina in suo degens tabernaculo
sit remota. Contemptibilẽ enĩ reddit exereitũ.: stu¬
rorũ cohortibus turba feminea misceatur. Miles ul
acie. miles pugnet in campo: mulier se untra mu¬
rorũ munimenta contineat. Nabet & illa głam
suã. si pudicitiã uito absente seruauerit: cui hec
pͣma uirtus & consũmata uictoria est ñ uidera
suid uero sulpici meminisse te credo quo affecta nobis.
cum & tu coram adesses illam uirginẽ p̃dicarit. qͦ na
se penitus ab om̃iũ uirorũ oculis remouisset. ut ne ipsũ
quidem ad se martinũ cũ eã ille officũ causa uifitare
uellet. admiserit. Nam cũ preter agella illꝰ p̾teriret. in
quo se iã ante cõplures annos pudica cobabebat. audita
Ede illius atq uirtute diuercit. ut tã illastris meriti pu¬

Expanded text:
nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulinos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti pu
Abbreviated transcription (Latin):
iugif uti uelle solatio. porro ne rursus se in sua reuoluerent
ñ esse metuendum. se esse militẽ xp̃i. illã quoq in eadem eiꝰ¬
dem milicie sacramenta uirasse. pateretur ep̃c sc̃s. & sexũ
sũti sidei merito nescientes. pariter militare. Tum martuiꝰ.
uerba uob̾ ipsa dicturus sum. dic mihi inquit si unquã in bel.¬
lo fiusti: si in acie constitisti: At ille respondens frequenter
inquait in acie steti: & bello fequent̃ interfui. Adhec mar¬
tinus. Dix mͥ gͦ. Aũquid in illa acie quȩ armata in p̃liepa.¬
rabat᷑ ut iam aduersus hostilem exercitũ collocato cõmi¬
nuspede distrense ꝑugnabas: ullam feminã stare aut
pugnare uidisli : Tum demũ miles confusus erubuit. giãs¬
agens ertori suo se ñ fuisse ꝑmissum: nec asꝑa increp ane¬
ne uerhorum: s uera & rationabili scđm ꝑsonaru midi¬
tis cõpatione correctum. Martinꝰ autem conuersus ad

Expanded text:
iugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, iugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratiagens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad
Abbreviated transcription (Latin):
li qui conulgia fornicationi cõparant. uehement̾ errant:
& illi qͥ conuigia uirginitati equanda estimant: miseri pe¬
nitꝰ & stulti st̃. Uerũ hec a sapientibus tenenda distincłie
est. ut conuigiũ ꝑtineat ad ueniã. uirginitas spectet ad
głam. fornicatio deputetur ad penã. nͥ satiffatione pur
nbes a uidam cingulum in eccłia  sg
monachum. ꝓfessus abiecerat : cellulam sibi eminꝰ in¬
bemote. quasi heremita uicturus erexerat. Interea astutus
inimicus uariis cogitationibus brutũ pectus agitabat. ut con¬
iugtm suã quã martinus in monasterio puellarũ esse p̃oe¬
pecat uoluntate mutata. secũ potiꝰ uellet habitare. Adiit
ugimartinũ fortis heremita: quid haberet animi conficetur.
ueiũ uehementer abnuere: feminã iam rursus ionacho:¬
ñ marito in congrua ratione misceri. Postremo cũ miles in¬
staret. affirmans nichil hoc pposito esse nociurũ. s solo con.¬

Expanded text:
li, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, li, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminremoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo con
Abbreviated transcription (Latin):
earũ largita ẽ ñ habenti. Itagͦ & uos facere debetis. Item
cũ subulcũ aligentẽ. ac pene nudũ in pellicia ueste uidis
set: en inꝗa uit adam eiectus de paradiso. inueste. pel¬
licia sues pascit. S nos illo uetere deposito: qͥ adhuc in
isto manet. nouũ ada potius induãmus. Boues exparte
prata depauerant. porci etiã ñtulla suffoderant .s pais ce¬
tera q̃ue manebat illesa. diuersis floribus quasi ꝑiclater¬
nabat. Speciẽ inquit gerit. pats illa coniugii: qua pedo
mdepasta. & si ñ penitꝰ grãm amisit herbarũ nulla cam̃
flotam retinet dignitatem. luam uͦ quã porci pecora in¬
munda foderunt. fornicationis unaginẽ fedã pretenis.
eterũ illa poptio quȩ nullã sensit iniuriã. głam uirgim¬
tatis ostondit: herbis fecunda lisrurrat. feni in ea srutꝰ
uberat. & ultra omem speciom distiacta florisua
deo digna. mebil enim uirginitati ẽ cõꝑandum. Ita & il¬

Expanded text:
earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum set, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et il
Abbreviated transcription (Latin):
bucula: quin se intelligeret liberatã: ante pedes scĩ recepta
quiate ꝓsternitur. dem uibente matrino gregem si
lumsc aut credo legisti: aut si icognita tibiest. e
ieris ilł promptil ¶ illo armario habes: tios abq
ceses circuiret. uenantiũ agmen incurrimꝰ. canes lepo¬
rem sequebantur. Iamq multo spacio uicta bestiola. cũ
undiq campis late patentibus nullũ esset effugiũ. mortem
ĩminentem iam iamq capienda crebris flbubus differebat.¬
Cuĩ periculũ uir beatus pia mente miseratus. ĩperat canibus.
ut desisterent sequi. & sinereqt abire fugientem. Qͥ conti
fixos in suis herere uestigiis. Ita lepusculus ꝑsequutoribus
alligatis: in columis euasit. Opere p̾̃ciũ autem est. etiã fa¬
miliaria illi uerba sp̃itali sale condita memorare.
Queo recets tonsam forte conspererat: euuangłicũ ui¬
quit mandatũ ista cõpleuit. Duas habuit tunicas: unã

Expanded text:
bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suu Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab ilempore, cum dioeceses circuiret, uenantium agmen incurrimus. canes leporem sequebantur: iamque multo spatio uicta bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem inminentem iam iamqCujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continfixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam
Abbreviated transcription (Latin):
U na earũ post dies paucos partẽ straminis quã sibi ꝓ bene¬
dictione. collegerat in ergumino quẽ sp̃s erroris agitabat
de ceruice suspendit: nec mora dicto citiꝰ ciecto demone.
ꝑsona purgata est.De & idem fere tempus mar ip¬
tino a treueris reuertenti fit obuiã uacca: quam demor
agitabat. Qͦ relicto grege suo. in homines ferebatur:
&e iam multos norie petulca confoderat. Gerũ ubi nobis
cepit esse contigua. hi qui eam eminus sequebant᷑ p̃dicere
magna uoce ceperunt. ut caueremus. S postquã ad nss
toruis furibunda luminibus ꝓpus accessit: martinus eldia¬
ta obiuam manu. pecudem consistere iubet. Qͤ moy aduer¬
bũ illiꝰ stare cepit ĩmobilis. Cũ interea uidetiaruinus dor¬
so illi demonem suꝑ sedentem. Quẽ inc repans: discede
inquit funeste de pecude : & in noriũ animal agitare de¬
siste. Paruit nequam sp̃s: & recessit. Nec defuit sensus in

Expanded text:
una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro beneuna earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in
Abbreviated transcription (Latin):
nes uirata bella susceperint. Unde queso taceatis: ne
etiã hoc qđ uos loquimini. ad meã referatur inuidiã.
Tota uob̾is istorũ mentio relinquatur: ad martinum
poius redertamur. Tu galle ut aggressus es: ceptum
i satisfacere studiis ur̃ĩs meus sermo debuerit.sed qͥa
uolitiitati ur̃ȩ ñ obsecunda  m ñ licet: quantũ adhite
dies suꝑ est loquar. Nam certe dam stramen illad qđ
in lectos nr̃os parat᷑ aspicio: subuetut in memoriã eti¬
am de stramine in quo martinas iacuerat faclat a
auptutem. Res ita gͦ. esta estu
au̾diacus uious est in confinio bittiregum atq ta¬
inorum. Eccłia ibi est celebris religione scõrũ: nec
minus gloriosa sqnitũ uirginũ multitudo. Preteriis
martinus.: in secretario ecołie habuit᷑ mansioneni
D
ruerunt. allambunt singula loca. ubi aut sederat iur
beatus aut stererat : stramentũ etiã in qͦ qͥeuerat partiunt᷑.

Expanded text:
nes iurata bella susnes iurata bella susetiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptumut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: Claudiomagus vicus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in sed uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
emplum: tua constringit oratio. S profiteor tibi: qũa
hȩc surdis aurib audientur. Nam si martitu sequerem̃
uias. nunquã causas de osiculo diceremus. ꝙ uinuer¬
sa scetȩ opinionis & opprobrus careremus. Uerũ sicut
tu soles dicere. cum edacitatis argueris galli sumus.
taNos in parte nunquã uel martini exemplo uel tilis
disꝓputationibus corrigendi fatemur. Uerunitan hes
obis iam dudũ agentibus: quid tu tam obstinase.
Sidpios taces: E go uͦ inquit ñ solũmͦ Ltaced: sed
de istis tacere disposui. Nam qͥuia qui andã ut
tiagã. intidulã sũptuosam. obuirgaueram lasci¬
uius uicficancẽ. łtidemq uirginẽ adolescenti ciuda
m caro indecentius adherentem. cũ quidẽ ipsam fre¬
Nuentir audissem. alios etiã qui talia agerent᷑ incre¬
⁊pantẽ. tanta mihi om̃ĩum feminarũ. cuncborũq mona¬
chorũ odia concitaui: ut aduersum me utreq legio¬

Expanded text:
emplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia emplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus audientur. nam si Martini sequeremur uias, numquam causas de osculo diceremus et uniuersis . scaenae opinionis opprobriis careremus. ceterum, sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus: ta nos in hac parte numquam nec Martini exemplo uel tuis disputationibus corrigemur. uerumtamen haec nobis iam dudum agentibus, quid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legio