comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edhabent inquiunt xp̃iani
catholici in fundam̃toxp̃m.
acuius unitate Non recesserunt.
tam. & si huic fundamento
suꝑ aedificauerunt. quamlib&
pessimam uitam. uelut ligna
quamuis cum dampno quõ illa
quae suꝑ aedificata sunt exuren¬
tur: tamen poterit eos quandoq
ab illius ignis ꝑp&uitate salua¬
re. Respondeat eis breuit̃ apłs
iacob Siquis dicat se fidem
habere. opera autẽ Non habeat
Numquid poterit fides salua¬
re cum. Etquis ẽ inquiunt de
quodicit apłs pauliis Ipse autẽ
saluus erit: sictam̃ quasi ꝑignẽ
Simul quis istesit inquiia mus
hunctamen nonẽe certissimũ ẽ.
neduorum apłorũ sententias
mittamus in rixam. Siunus
dicit &iam simala opera quis
habuerit saluabit eum ꝑignem¬
fides Alis autẽ sio pera pion
habeat. Numquid poterit fides
salua recum Inuenimus ergo
quis possit saluari ꝑ ignemꝰ si
prius inuencrimus quid sit ha¬
bere infundamento xp̃m. Qđ
ut dcipsa similitudine quanto¬
tius aduertamus nihil inae¬

Expanded text:
ed habent, inquiunt, Christiani catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna,quamuis cum damno, quoniam illa, quae superaedificata sunt, exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum fides;" alius autem: si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus, nihil in ae
Abbreviated transcription (Latin):
Sext̃a igitur nullo generatio¬
num numero m&ienda. propt̃
id quod dictum est: Nonest urm̃
scire tempora. quȩ pater posuit
insua potestate¬
ost hanctam quam in
die septimo requiesc&
ds̃ cum cundem diem
septimum quod nos
crimus. inseipsodõ faci& re¬
quiescere Dcistis porro a&a¬
tib singulis. Nunc diligenter
longumest disputare
acctamen septima
crit sabbatumnrm̃.¬
cuius finis nonerit
uespera. Sed domini¬
cus dies uelut octauus
a&ernus : quixp̃ire surrectione
sacratus ẽ aderna Non solũ
sp̃s uerum &iam corporis requiẽ
pracfigurans ibiuacabimus.
& iudebimus. Uidebimus. & a¬
mabimus. amabimus & lauda¬
binus. Ecce quoderit infine.
sinc fine: Namquis alius nos¬
terest finis. nisi peruenire
ad regnum cuius nullus est
finisꝰ Uideos mihi debitum
ingentis huius operis. adiu¬
uante dño reddidisse. quib
parum uelquib Nimiumest
mihi ignoscant. quibus autẽ
satest non mihi seddõmecum
gratias congratulantes agant

Expanded text:
sexta nunc agitur nullo generatiosexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestateost hanc tamquam in die septimo requiescet deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso deo faciet requiescere. de istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec. autem septima erit sabbatum nocuius finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus, uerum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi uacabimus et uidebimus, uidebimus et amabimus, amabimus et laudabimus. Ecce quod erit in fine sine fine. Nam quis alius noster est finis nisi peruenire ad regnum, cuius nullus est finis? Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus nimium est, mihi ignoscant; quibus autem satis est, non mihi, sed Deo mecum gratias congratulantes agant
Abbreviated transcription (Latin):
opus seruile nonfaci&is. propt̃
quod& ꝑ hierechielem prophe¬
tamdicitur: Et sabbata mea de¬
dicis insignum int̃ me&te. & int̃
eos ut scirent quiaego dñs. qui
scĩficocos Hoc ꝑfecte tunescie¬
mus. quando perfecte uacabi¬
mus & ꝑ fecte uidebimus quia
a&atum uelutidierum. si secun¬
duncos articulos temporis cum¬
putetur quiscripturis uident᷑
expressi Iste sabbatismus
seuidentius apparebit. quõ
septimus inuenitur
Itprima&as tam quam pri¬
mus diessit ab adam usq
addiluuium. n¬
accunda ide. usq ad abraham
Nonacqualitate temporum.
sed numero generationum.
Denas quippe habere repperi¬
untur. hinc iam sicut matheus
euangelista de terminat. tres
a&ates usq ad xp̃i sub sequunt᷑
aduentum quae singulae denis
et quatternis generationibus ex¬
plicantur
babraham usq addauid
una. Alt erainde usq
adtrans migrationem
inbabrloniam
ertia indeusq adp̃i
carnalem natiuitatem.
I iunt itaq omnes quinq

Expanded text:
opus seruile non facietis in eo. propter opus seruile non facietis in eo. propter quod et per Ezechihel prophetam dicitur: et sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego dominus, qui sanctifico eos. hoc perfecte tunc sciemus, quando perfecte uacabimus, et perfecte uidebimus, quiaaetatum ueluti dierum si secundum eos articulos temporis computetur, qui in scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inuenitur; ut prima aetas tamquam primus dies sit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abraham, non aequalitate temporum, sed numero generationum; denas quippe habere reperiuntur. hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsecuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur: ab Abraham usque ad Dauid una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. fiunt itaque omnes quinque.
Abbreviated transcription (Latin):
Etrequi euit d̃ dic septimõ ab
omnib opcribus suis quae fecit.
& benediit ds̃ dic̃ septimum.
& scĩficauit cum. qui aincorequi¬
cuit. ab omnib operibus suis.
quacincho auit ds̃ facere Di¬
es enim septimus &iaminos ipsi
erimus. quando eis fuerimus
benedictione & scĩ ficatione ple¬
niatq ꝑfecti Ibiuacantes uide¬
bimus. quõ ipscest ds̃ quod nob
nos ipsicẽ uoluimus. quando ab
illo cecidimus. audientes a seduc¬
tore eritissicut dii Et receden¬
tes auero dõ quo facientedues¬
semus eius paraicipatione. Non
desertione: Quidenim sineillo
fecimus. Nisiquod inira cius
defecimus A quo refecti & gra¬
tia maior e ꝑ fecti uacabimus
ina&ernum uidentes quia ipse
estds̃ quoplenierimus. quan¬
do ipsecrit omnia inomnibus
Nam& ipsa operabonanr̃a.
quando ipsius potius intelle¬
guntur esse quamnrã. tunc
nobis adhoc sabbatum ad ipis¬
cendum imputantur. quasi no¬
bis eatribuerimus seruiliaerunt
Cum desabbato dicatur omne

Expanded text:
Et requieuit Deus die septimo ab Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit m, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni atque perfecti. ibi uacantes uidebimus, quoniam ipse est deus; quod nobis nos ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus audientes a seductore: eritis sicut di et recedentes a uero deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? a quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum uidentes, quia ipse est deus, quo pleni erimus, quando ipse erit omnia in omnibus. nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum imputantur, quia, si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbato dicatur: omne
Abbreviated transcription (Latin):
inhȩrent: Aliter quippe sciunt᷑
uitia omnia persapientiae doc¬
trinã Aliter perinsipientis pes¬
simam uitam. It a & obliuiones
malorum duacsunt: Aliter ca
namq obliuiscitur cruditus et
doctus: aliter ex pertus & passus
Ille siperitiã neglegat. iste simi
seria carcat Secundum hanc
obliuionem. quam posteriore
locoposui. Nonerunt memores
sci pra&critorum malorũ Ca¬
rebunt enimomnib: it aut pae¬
nitus deleantus desensibus corũ
Eatamen potentia scientiaeque
magna in eis erit: non solumsiia
pra&crita. sed &iam damnato¬
rum eos sempiterna miseria.
non latebit Alioquin sise fuis¬
se miseros nesciturisunt. quomo
doait psalmus Misericordias
dñi. in a&num cantabunt.
Quo cantico ingloriã gratiae
xp̃i. cuius sanguine liberati su¬
mus. Nihilerit profecto. illi
iocundus ciuitati Ibi ꝑfici&us.
quoderit uere maximum sab¬
batum non habens uesperam.
quod commendauit dñs. inpri¬
mis operibus mundi ubi legitur

Expanded text:
inhaerent aliter quippe sciuntur inhaerent aliter quippe sciuntur vitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam; ita et obliviones malorum duae sunt aliter ea namque obliviscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus; ille si peritiam seria careat. Secundum hanc obliuionem, quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum; carebunt enim omnibus, ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae. quae magna in eis erit, non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Alioquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quo modo, sicut ait psalmus, misericordias Domini in aeternum cantabunt? Quo cantico in gloriam gratiae Christi, cuius sanguine liberati sumus, nihil erit profecto illi iucundius ciuitati. Ibi perficietur: quod erit uere maximum sabbatum non habens uesperam, quod commendauit Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo ẽ felicita s Nam
utiq peccando. Necpi&atem.
nec felicitatẽ tenumus Uolun¬
tatem uero felicitatis. Necꝑdi¬
ta felicitate ꝑdidimus Certe
ds ipse numquid quõ peccare
Non porest id eoliberum arbitri¬
um habere negandusẽ: Eriter¬
go illius ciuitatis & una inomnib
& inseparabilis insingulis uolun¬
tas libera ab omnimalo libera¬
ta &impl&a omnibono Fru¬
ens indeficienter a&ernorum
iocunditate gaudiorum oblita
culparum. oblita poenarum.
Nocideo tamen suaeliberatio¬
nis oblita ut liberatorisuo non
sit ingrata. Quantũ ergo adti¬
n& ad scientiã rationalẽ memor
pra&eritorum &iã malorũ suorũ.
quantum autẽ ad experientis
Iensum prorsus ininemor. Nã
& peritissimus medicus sicut ar¬
te sciuntus omnes fere morbos
corporis Nouit: Sicut autẽcor¬
pore sentiuntur plurimos nescit
quos ipse nonpassusest . Vtergo
scientiae malorum duaesunt. ima
qua potentidm mentis non latent.
alteraqua ex perientis sensibus

Expanded text:
quo modo felicitatis. Nam quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad esensum, prorsus immemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere morbos corporis novit, sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una qua potentiam mentis non latent, altera qua experientis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
nabilẽ liberatum Namprimũ
liberũ arbitrium quod homini
datumẽ. quando primum crea¬
tus ẽ rectus: potuit Nonpeccare.
sed potuit et peccare. Hoc autẽ
Nouissimum eo potentiuserit.
quo peccare non poterit. Uerũ.
hoc quoq dĩmunere non suae
possibilitate naturae Aliud ẽ
enim essedm̃ : aliud participẽdĩ
D i natura peccare non potest.
particeps uerodĩ ab illo accepit
ut peccare non possit. Seruan¬
diautẽ gradus erant diuinimu¬
neris: ut primũ dar&ur liberũ
c̃parandum meritum hocadreci¬
piendum pracmium ꝑtiner&
Sedquia peccauit istanatura
cum peccare potuit. largiore
gratia liberatur. ut adeũ ꝑdu¬
catur libertatẽ in qua pec̾care
non possit Sicut eium prima
immortalitas fuit. quã peccan¬
do adam ꝑdidit posse non mo¬
ri: Nouissima erit non posse
mori: ita primum liberum ar¬
bitrium posse non peccare dm̃
Nouissimum non posse peccare
Sicenim erit mnamissibilis uo¬
luntas pi&atis & aequitatis.

Expanded text:
nabilem liberatum. Nam primum nabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum d conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
sine fatigatione laudabitur
Hoc munus. hicaffectus. hic
actus profecto erit omnib sicut
ipsauita a& na cominunis
E&erum qui futuris int ꝓmeri¬
tis praemiorũ. &iamgradus
honorum atq gloriarum. qui est
idoneus cogitare quanto magis
dicere: Quodtamen futuri
sint. nonest ambigendum. Atq
id&iam beata illa ciuitas magnũ
inse bonum uidebit. quod nulli su¬
periori ullus inferior inuidebit:
sicut nunc noninuident archange¬
lis angelic&eri: Tamq nolit
cẽ unusquisq quod non accepit.
quamuissit pacatissimo concor¬
diae uinculo ei qui accepit obstric¬
tus : quãnec in corpore uult oculus
cẽ quiẽ digitus. cum inembrum
utrumq contineat totius carnis
pacata compago. Sicitaq ha¬
bebit donum. alius aliominus.
ut hocquoq donum habeat Nec
uelit amplius. Necideo liberum
arbitrium non habebunt : quia
petata eos delectare Non poter̃.
Magis quippeerit liberum ade¬
lectatione pecandi usq adelec¬
tationem non peccandi indecli¬

Expanded text:
sine fatigatione laudabitur. sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indecli
Abbreviated transcription (Latin):
bit non critcerte. ubi uolu&
sp̃s ibierit protinus corpus
Secuol& aliquid sp̃s quod nec
spm̃ possit dicere. Nec corpus
Ueraibi gloria erit ubilaudan¬
tis. Necerrore quisquam nec
adulatione laudabitur. Ue¬
rus honor quinulli negabitur
digno niullidefe r&ur indig¬
no Sednecadeum ambi &
ullus indignus. ubinullus per¬
mittitur eꝰse Nisidignus
Uerapax. ubinihil aduersi
Necascipso: Necabaliquoquisq
pati &ur: praemium uirtutis
erit ipse. quiuirtutẽ dediteiq
scipsum. quomelius & mauis
Nihilposs& eẽ ꝓmisit Quidẽ
enim aliud quod ꝑproph&am
dixit. Ero illorum ds̃ & ipse
unde satientus. ego croquae¬
cumq ab hominib: honestede¬
siderantur. & uita & salus.
& uictus. & copia. & gloria . & ho¬
nor. & pax. & omnia bona
Sicenim & illud recte in tellegit᷑
qđ ait apłs: ut sit ds omniam
omni Ipse finis erit deside¬
riumnrõrũ quisine fine uide¬
bitur: sine fastidio amabitus.

Expanded text:
bit non erit. certe ubi uolet bit non erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo quisque patitur. praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. quid est enim aliud quod per prophetam dixit: ero illorum deus, et ipsi unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uictus et copia et gloria et honor et pax et omnia bona\'? Sic enim et illud recte intellegitur, quod ait apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uidebitur, sine fastidio amabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. Nam quidaliud agat᷑
ubineq ulla desidia cessabitur
Neq ulla indigentia laborabi¬
tur nescioAꝰ moncor &iam
sc̃o cantico ubilego uelaudio
Beati quihabitant indomotua
inscła sacculorũ laudabuntte
Omnia membra &uiscera in¬
corruptibilis corporis. quac
nuncuidemus ꝑusus necessita¬
tis uarios distributa. Quõ
tunc nonerit ipsa necessitas.
sed plena certa. secura. sempit̃¬
na felicitas. proficient laudib
dĩ. Omnes quippe illiquib
iam sum locutus. qui
nunc latent armoniae corpo¬
ralis Numeri non latebunt in¬
trinsecus et extrinsecus ꝑ corpo¬
riscuncta dispositi. & cumcete¬
ris reb quacibimagne atq mi¬
rabiles uidebuntur. rationales
mentes intanti artificis laudẽ
rationabilis pulchritudinis
delectatione succedent: quimo¬
tus illic taliũ corporũ sint futu¬
ri temere definirt pon audeo
quodex cogitare nonualeo.
Aamen & motus & status si¬
cut ipsa species decens erit qui¬
cumq erit ubiquod non dece¬

Expanded text:
nibus! nam quid aliud agatur, nibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, sempiterna felicitas, proficient laudibus dei. omnes quippe illi de quibus iam sum locutus qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae atque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laude rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non audeo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status sicut ipsa species decens erit, quicumque erit, ubi quod non dece
Abbreviated transcription (Latin):
beant intanta excellentiam̃tis
similequo & incõrporea natura
cernatur. Quo dullis exem¬
plis siue scrip̃turarum testimo¬
nis diumnarum. uel difficileẽ
uel in possibile ostendere: aut
quod est ad intellegendũ faci¬
lius. it ad̃ nobis erit potus
atq conspicuus. utuideatur
spu a singulis nobis. insingu
lis nobis.Uideatur ab altero
inaltero ideatur inscipso.
Uideatur incaelonouo & terra
Noua. atq. in omni quac tunc
fuerit creatura. Uideatur
& ꝑcorpora in omni corpore
quocumq fuerint spiritalis
corporis oculi acie ꝑueniente
directi. Patebuntꝰ &iã cogi¬
tationes nrae inuicemnobis
luncenim implebitur quod
apłs cum dixiss& Nolit eante
tempus quicquã iudicare
Moxaddidit donee ueniat
dñs & inlumin& abscondita
tenebrarum. & manifestabit
cogitationes cordis. & tunc
lau̾s erit unicuiq adõ
uanta erit illa felici¬
tas ubinullum eritma¬
lum . nullum latebit
bonum: uacabitur dĩ
laudib quierit omnia inom¬

Expanded text:
beant in tanta excellentia menti beant in tanta excellentia menti simile, quo et incOl-porea natura cernatur, quod ullis exemplis siue scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel inpossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita Deus nobis erit notus adque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singlis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua atque in omni quae tunc fuerit creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. tunc enim implebitur quod apostolus, cum dixisset: nolite ante tempus quicquam iudicare, mox addidit: donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus eruanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in om
Abbreviated transcription (Latin):
dibileest. sic nos eẽ uisuros mun¬
dana tunccorpora caclinoui.
& terrae Nou ac. ut dm̃ ubiq pire¬
sentem. &uniuersa&iã corpora¬
lia gubernantẽ. ꝑ corpora qua
gestabimus & quȩ conspiciemus.
quaqua uersum oculos duxe¬
rimus clarissima ꝑspicuitatẽ
uideamus Nonsi ut nunc in¬
uisibiliadĩ ꝑ eaquę facta sunt
intellacta conspiciuntur. ꝑspe¬
culum in enigmate exparte.
ubiplus innobis ual& fides
quacredimus. quamrerum
corporalium species quã ꝑocu¬
los cermmus corporales Sed
sicut homines inter quos iiuen¬
tes motusq uit ales exscrentes
uiuimus. mox ut aspicimus.
noncredimus uiuere Sedui¬
demus cumeorũ uitã sinecor¬
porib uidere Nequeamus quã
tamenineis ꝑcorpora remota
omniambiguitate conspicim.
Itaqua tumq sp̃italia illa lu¬
mina corporum nr̃orũ circum¬
ferimus. in corporeũ dm̃ om̃a
regentẽ. &iam ꝑ corpora contue¬
bimur. Autergo sicꝑ illos ocu¬
los uidebitur ds̃. ut aliquid ha¬

Expanded text:
dibile est sic nos esse uisuros mundibile est sic nos esse uisuros mundana corpora tunc caeli noui et terrae nouae, ut Deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora quae gestabimus et quae conspiciemus, quaqua uersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt. intellecta conspiciuntur per speculum in aenigmate et ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. Sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exserentes uiuimus, mox ut adspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum Deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos uidebitur Deus, ut aliquid ha
Abbreviated transcription (Latin):
& proph&ica mrid& auctoritas
Quis enimitasit auersus auero ut
dicere audeat dm̃ corporalia is¬
tanescire Numquidergo corpus
hab& ꝑcuius oculos eapossit ad¬
discere ⁊ Deinde quodde pro¬
ph&a helisco paulo antedixim
Connesatis indicat &lam spũ
nonꝑ corpus corporalia posse
cerni Quando eium seruus
ille munerã accepit. utiq corpo
ralit̃ gestumẽ. quod tamenpro
dit Sicutergo constat uideri
corpora sp̃u. quidsitantaerit
potentia sp̃italis corporis. ut cor¬
ds̃. Deinde uitã quidem suam
quanunc uiuit incorpore. & hex
terrena membra uegitat facit̾q
uiuentia. interiore sensu quisq
nonꝑ corporcos oculos nouit
Aliorum uero uitas cumsint in¬
uisibiles ꝑ corpus uid&. Namun¬
deuiuentia discernimus a nonui¬
dentibus corpora. Nisi corpora si¬
mul uitasq uideamus. quas ni
siꝑcorpus uidere non possumus
Uitas autẽ sinecorporib. corpo¬
reis oculis nonuidemus Quam
obrem fieri potest. ualdequecre¬

Expanded text:
et prophetica inridet auctoritas. et prophetica inridet auctoritas. quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat deum corporalia ista nescire? numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere P deinde quod de propheta Heliseo paulo ante diximus nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? quando enim seruus ille munera araliter gestum est; quod tamen prodit. Sicut ergo constat corpora uideri spiritu, quid si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut cors enim est Deus. Deinde uitam quidem suam, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. Nam unde uiuentia discernimus a non uiuentibus corpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? Vitae autem sine corporibus corporeis oculis non uidemus. Quam ob rem fieri potest ualdeque cre
Abbreviated transcription (Latin):
cie gloriam dñi speculantes
ieandem imaginem transfor¬
mamur. degloria ingloriam.
tellegimus. & quod inpsalmo
canidur. Accedite ad eum&mn
luminamini & facies ur̃e none¬
rubescent Fidequippe accedit᷑
addm̃. quam cordis constat
esse noncorporis Sedquia
spiritale corpus nescimus quan¬
tos habebit accessus. derequip¬
pe inexꝑta loquimur. ubiali¬
qua quacaliter intellegineque¬
at diumarum scripturarum ñoc¬
currit. & succurrit auctoritas.
Neces scest ut contingat in nobis
quod legitur in libro sapienti ae
Cogitationes mortalium timi¬
Ratiocinatio quippeilla pħr¬
losophorum quadisputant
itamentis aspectu intelligibi¬
lia uideri. & sensucorporis sen¬
sibilia. idest corporalia. ut nec
intelligibilia ꝑcorpus. Nec cor¬
poralia ꝑscipsa mens ualcat
intueri: siposs& nobis esse cer¬
tissima profecto certũ e& per
oculos corporis &iam spitales
pullo modo posse uideridm̃. Sed
istamiatiocinationẽ &ueraratio

Expanded text:
cie gloriam domini speculantes cie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur de gloria in gloriam,tellegimus et quod in psalmo canitur: accedite ad eum et inluminamini, et facies uestrae non erubescent. fide quippe acceditur ad deum, quam cordis constat esse, non corporis. sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus — de re quippe inexperta loquimur — ubi aliqua quae aliter intellegi nequeat diuinarum scripturarum non occurrit et succurrit auctoritas, necesse est, ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: cogitationes mortalium timiRatiocinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis aspectu intellegibilia uideri et sensu corporis sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uideri deum. sed istam ratiocinationem et uera ratio
Abbreviated transcription (Latin):
iudebitur quando uiuos & mor¬
tuos iudicabit. Quod ait̃ ip¬
sesit saluta redĩ. Multa sunt
& alia testimonia scriptura¬
rum. sed euidentius uenerandi
illius senis srmeonis uerba de¬
darant: quicũ infantẽ xp̃m ac¬
cepiss& in manus suas: Nunc
inquit dimittis dñc scruum tu¬
umꝰ secundum uerbum tuum in
pacc. quõ uider̃ oculimei saluta¬
r&uum. Illud &iam quod ait
supramemorads iob sicut in
ex emplarib quacex hebreos
inuenitur. & in carne m ea iuide¬
bodm̃ Resurrectionẽ quidem
carnis sine dubio ꝓph&auit.
uidebitur N unc uero potest
ensicaccipi incarnemea uidebo
dm̃ Acsidixiss& in carnemea
ero cumudebo dm̃. Et illud qđ
ait apłs faciead faciẽ. noncogio
utdm̃ ꝑhanc faciem corporalem
ubi sunt oculi corporales nos ui¬
suros esse credamus. quẽ spũ
sinc int̃missione uidebimus
Nisicnimes sec & iam interioris
hominis facies. pondicer& idẽ
apłs Nos autem reuclata fa¬

Expanded text:
uidebitur, quando uinos et moruidebitur, quando uinos et mortuos iudicabit. quod autem ipse sit salutare dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas: nunc, inquit, dimittis, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. illud etiam quod ait supra memoratus Iob, sicut in exemplaribus, quae ex hebraeo sunt, inuenitur: et in carne mea uidebo deum, resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetauiuidebitur; nunc uero potest et sic accipi: in carne mea uidebo deum, ac si dixisset: "in carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione uidebimus. nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolos: nos autem reuelata fa
Abbreviated transcription (Latin):
quoq animalia Nihilaliud pos¬
sunt uidere quam corpora. sed
ut uideant & incorporalia. Et
forcasse ista uirtus magna cer¬
nendidata fuerat ad horã &iã
inisto mortali corpore oculis
scĩ uiriiob quando ait addm̃
Inobauditu auris audiebãte
prius: Nuncautẽ oculus meus
uid&te Propterea despexi
mem&ipsum & distabui & aesti¬
mauimeterrã & cinerẽ : quãuis
Nihil hic prohibeat oculum
cordis intellegi. dequib oculis
ait apłs Inluminatos oculos
habere cordis ur̃i ipsis autem
uidcri dm̃ cumui debitur xp̃ia¬
nis ambigit nemo qui fidelũ
accepit quodaitds̃ ille magis¬
ter Bcatimun dico quõ ipsi
dm̃ uidebunt Sedutrũ &iã
corporalib ibioculis uideatur.
hoc mista questio ne uersamus
Illud enim quod scriptum est
etui debit omnis caro salutare
dĩ Sine ullius modo diffi¬
cultatis sic intel legipotest ac
sidictum fuerit. & uidebitom¬
nis homo xpm dĩ: quiutiq in
corpore uisusest. & incorpore

Expanded text:
quoque animalia nihil aliud posquoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora — sed ut uideant et incorporalia. et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad deum: in obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et aestimaui me terram et cinerem; quamuis nihil hic prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostolus: inluminatos oculos habere cordis uestri. ipsis autem uideri deum, cum uidebitur, christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit quod ait deus ille magister: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. sed utrum etiam corporalibus ibi oculis uideatur, hoc in ista quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum est: et uidebit omnis caro salutare dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: "et uidebit omnis homo Christum dei, qui utique in corpore uisus est et in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
sitergo ut dicamus illosscõs in il¬
lauita dm̃ clausis oculis ponui¬
suros: quenspũ semꝑ uidebunt
Sedutrum uidebunt & ꝑoculos
corporis. cumcos aꝑtos habebt̃.
indequestioẽ: Sienimtantum
poterunt in corpore sp̃itali co
modo utiq &iamipsi oculi sp̃i¬
tales quantum possunt istiqua¬
ies nunchabemus. proculdu¬
bio ꝑ eos ds̃ uideriNon poterit
Longe itaq alterius erunt po¬
tenti ac siꝑcos uidebitur. in cor¬
porea illa fiatura quae non con¬
tin&ur loco sedubiq toraẽ
Nonenim qui adicimus dm̃ & in
caeloeẽ & interra. ipsequippe
ait perproph&ã. caclum & ter¬
dicturisumus eumincaelo habe¬
re & interraaliã. sed totus incae¬
loẽ totus in terra. Non alter¬
nis temporib. sedutrumq si¬
mul quod nulla Natura corpo¬
ralis potest Vlisitaq praepol¬
lentior oculorumerit illorum.
Uonut acrius uideant quã qui¬
dam perhibentur uidere serpen¬
tes uelaquilae Quantalib&
enim acrimonia cernendi eadẽ

Expanded text:
sit ergo, ut dicamus illos sanctos in ilsit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt. Sed utrum uidebunt et per oculos corporis, cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus: procul dubio per eos deus uideri non poterit. longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. non enim quia dicimus deum et in caelo esse et in terra — ipse quippe ait per prophetam: caelum et terdicturi sumus eum in caelo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. uis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae — quantalibet enim acrimonia cernendi eadem
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑfectumẽ Neciam corpus
corruptibile. aggrauabit animã.
sed incorruptibile nihil impedi&
illiscĩ ad ea que uidenda sunt ocu¬
liscorporcis. quibus heliseus ab¬
sens ad seruum suũ uidendũ non in¬
diguit indigebunt. Nam scđm
inter p̃tes septuaginta istasunt ad
gieri uerba prop̾h& ac. Nonne
corieum uit tecum. quando conuer¬
susẽ uir decurru inobuiamtibi.
& accepisti pecuniam &c&era Sic̃
autem ex hebreo interpr&atus est
prbr hieronimus Nonnecorine¬
um inquit in praesentierat quan¬
do reuersusẽ homo decurru suo
inoccursum tui. cordesuo ergo se
dixit hoc uidisse proph&a. ad¬
uito quidẽ mirabiliter Nullo du¬
bitante diuinitus Sed quanto
amplius tuncomnes munere isto
habundabunt. cum d̃ cricomina
inomnib. Habebunt tamen &iã
illi oculi corporti officiumsuum.
it ut uider& ab sentẽ. noncis usus
est aduidenda praesentia. quae
sullos clauder&. sicũ uidit̃ ab sen¬
tiaubi cumeis ipse nonerat: Ab¬

Expanded text:
quod perfectum est nec iam corpus quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: nonne cor meum iuit tecum, quando conuersus est uir de curru in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tibi? corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum deus erit omnia in omnibus! habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum it, ut uideret absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae si illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. ab
Abbreviated transcription (Latin):
bunt sc̃i omnia Nonsolum siocu¬
los claudant. uerum&iam un¬
desunt corpore absentes. Tunc
enim erit ꝑ fectũ illud dequo
loquens apͥłs. Exparte inquit
scimus. etex parte proph&ca¬
mus Cumautẽ uenerit qđ ꝑ fec¬
tum ẽ quod exparteẽ euacuabit᷑
Deinde ut quomodo poss& ali¬
quamihi similitudine ostender&
quantum ab illa quae futura est
distehec uita: Nonqualicũq
hominum. uerum &iam qui prę¬
cipua hic sc̃itate sunt praediti
Cumes seminquit p̾aruulus qua¬
siparuulus sapiebã quasipar¬
uulus loquebar. quasiparuulus
cogiabam. Cumautẽ factus sum
uir cuacua uieaquaeparuulierant
Videmus nunc ꝑspeculum in aenig¬
mare: tuncautem facie ad faciem᷑
Cuncscio ex parte tuncautẽ cog
noscam sicut & cognitus sum
Siergo in hacuita ubi hominum
mirabiliũ proph&ia itacompa¬
randaẽ illiuitae. quasi pariuili
adiuuenem. Uidit tamen heliscus
accipientem munera seruũ suũ ubi
ipse non erat: it a necum uenerit

Expanded text:
bunt sancti omnia, non solum si ocubunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Deinde ut quo modo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: Cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit
Abbreviated transcription (Latin):
intellegendaẽ : non aliquodta¬
le mem̾brum. qualenos habe¬
mus incorpore atq isto nomine
nuncupamus. Quapropt̃ cum
ex me quaeritur. quidacturi
sint scĩ millo corpore spĩtali
Nondico quodiam uideo. seddi¬
co quoderedo. secundũ illud qđ
inpsalmo lego. Credidi propt̃
quod locutus sum : Dico itaq ui¬
surisunt dm̃ inipsocorpore: Sed
utrum ꝑ ipsum sicut ꝑ corpus nunc
uidemus. solem. lunam. stellas
mare acterrã & que sunt inca
Nonparua questio est. Durum
est tnim dicere. quod scĩ talia
corpora tunchabebunt. ut non
possint oculos claudese atq
aperire cum uolent: Duriusau¬
tem quo dibidm̃ quisquis oculos
clauserit᷑ non uidebit: Sienim
proph&a heliscus puerum suum
giczi absens corpore uidit accipi¬
entẽ munera. quaededitei paa¬
man srrus quem proph&a memo¬
ratus aleprę deformitate mun¬
dauerat Quod seruus nequam
dominosuo nonuidente latenter
se fecisse putauerat. Quantoma¬
gis inillo corpore spiritali uide¬

Expanded text:
intellegenda est, non aliquod taintellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore adque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua quaestio est. Durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere adque aperire cum uolent; durius autem, quod ibi Deum, quisquis oculos clauserit, non uidebit. Si enim propheta Helisaeus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uide
Abbreviated transcription (Latin):
facie ad faciẽ. Siciam uident sc̃i
angeli qui&iamnr̃i angelidictis.
qr eruti de potestate tenebrarum.
& accepto sps pignore trans lati
ad regnum xp̃i. ad cas angelosiam
cocpimus ꝑtinere: Cum quib
nobis crit scã atq dulcissima de
quaiam tot libros scripsimus dĩ
ciuitas ipsa communis. Sic sunt
ergo angelinri qui sunt angelidĩ.
bere coeperunt. Dixit autẽ dñs
ihs Vid&e Necon tempnatis unũ
de pusillis istis: Dico enimuobis.
quia angelicorum incalissem ꝑ
uident faciem patris mei qui in
caelisẽ Sicut ergo illiuident:
ita & nos uisurisũmus Sed non¬
dum it auidemus. propter qđ ait
apłs. quod paulo antedixi Vi¬
demus Nunc ꝑspeculum ĩn aenig¬
mate. tunc autẽ facie ad faciem.
Praemiumitaq fidei nobis uisio
ista seruatur. Dequa& iohan¬
nes apłs loquens: cumapparue¬
rit inquit. similes cierimus
quõ uidebimus cum sicutiest.
Facies autẽ dĩ manifestatio eius

Expanded text:
facie ad faciem. sic iam uident sancti facie ad faciem. sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, dei ciuitas ipsa communis. sic sunt ergo angeli nostri, qui sunt angeli dei,bere coeperunt. dixit autem dominus Iesus: uidete, ne contemnatis unum de pusillis istis. dico enim nobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem patris mei, quia in cae- Iis est. Sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. Propter quod ait apostolus, quod paulo ante dixi: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, de qua et Iohannes apostolus loquens: Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. Facies autem Dei manifestatio eius
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ait apostolus superat
omnem intellectum. Quem
nisinrm: aut fortasse &iam
scõrum angelorum: Noncnum
&dĩ Siergo sc̃i indĩ pace uic¬
turisunt. profecto inea pace
uicturisunt quae superat om¬
nemintellectum: Quõn rm̃m
quidem superat non est du¬
bium: si autem superat & ange¬
lorum ut ncc ipsos excepisse ui¬
deatus. quiait omriẽ intellectũ.
Scđm hocdictũ eẽ debemus acci¬
pere. quiapacemdĩ quads ipse
pacatusẽ. sicut ds̃ pouit. pon
camnos sicpossumus nosse. nec
ulli angeli: Superat itaq om¬
nem intellactũ. nondubium
quod p̃t̃ suũ Sedquia & nos
promodonr̃o paciscius parti¬
cipes facti. sũmã innobis atq
int̃nos. & cumipsopacẽ quan¬
tumnrm sũmũẽ optine bimus
Isto modo ꝓsuomodo sciunt
cam sc̃i angeli: homines autẽ
nunclongeꝰ infra quantũ lib&
ꝓuectu mentis excellant: Gon¬
sideran dũ ẽ enuim quantus uir
dicebat. expartescimus &ex
quod ꝑfectumẽ: & uidemus nunc

Expanded text:
sicut ait apostolus, superat sicut ait apostolus, superat omnem intellectum; quem nisi nostrum, aut fortasse etiam sanctorum angelorum? non enim et Dei. Si ergo sancti in Dei pace uicturi sunt, profecto in ea pace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. Quoniam nostrum quidem superat. non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem Dei, qua Deus . ipse pacatus est, sicut Deus nouit, non eam nos sic possumus nosse nec ulli angeli. Superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. Sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis adque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. Considerandum est enim quantus uir dicebat: Ex parte scimus et quod perfectum est; et: Videmus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
potius quicumq illos diligunt¬
& adhuc uiuunt: si nobis consen¬
tiunt. &iam scas animas adcor¬
pora redituras. sicut ait plato.
Vectamenad mala ulla reditu¬
ras. sicut ait porphrrius. utex
his fiat consequens quod fides
praedicat xp̃iana talia corpo¬
ra recepturas. inquib sincullo
malo ma&ernum feliciter ui¬
uant: Assumant &iam hoc
deuarrone. ut ad cadem corpo¬
ra redeant in quib antca fuer̃
& apudcos totaquestio decarnis
ma&ernum resurrectione solu&¬
acturis int incorporibus
immortalib atq sp̃italib scĩ
nonadhuc eorum carne carnali¬
ter sed spiritaliter iamuiuen¬
te quantum dñs dignatur
adiuuare᷑ uideamus: & illaqui¬
dem actio uelpotius quies atq
otium quale futurum sit. siue¬
rumuelim dicere nescio. Non
enim hoc umquam ꝑ sensus cor¬
poris uidi. Siaut em̾mente idẽ
intellegentia uidisse medicã
quantumẽ. aut quidest nr̃am
tellegentia ad illam excellen¬
tiamꝰ: Ibi est enimpaxdĩ: quę

Expanded text:
potius quicumque illos diligunt etpotius quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo modo in aeternum feliciter uiuant, assumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et apud eos tota quaestio de carnis in aeternum resurrectione soluacturi sint in corporibus inmortalibus adque spiritalibus sancti, non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter iam uiuente, quantum Dominus dignatur adiuuare uideamus. Et illa quidem actio uel potius quies adque otium quale futurum sit, si uerum uelim dicere, nescio. Non enim hoc umquam per sensus corporis uidi. Si autem mente, id est intellegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellentiam ? Ibi est enim pax Dei, quae,
Abbreviated transcription (Latin):
mani cuius putaui uerba ip¬
sa ponenda Cen&hli aci
quidã scripserunt inquit esse
mrenascendis hominib quã
appellant palin genesi angre¬
ciasscripserunt confici inan¬
nis numero quadringentis
quadraginta. utidem corpus
& cademꝰ anima quae fucrint
coniuncta in homine. aliquando
eadem rursus redeant in coniunc¬
tionem. Iste uarro quidem siue
illi gen&hliaci nescio quinon
enimnominacorum prodidit
quorum cõmemorauit sententiã¬
si aliquid dixerunt quodlic& fal¬
sumsit. Cumenim semel adea¬
demcorpora quaegesserunt ani¬
mac redierint. Numꝙ easunt
postea relicturae. tam̃en multa
illius inpossibilitatis qua tontra
nos istigarriunt argumenta con¬
uellit & destruit. Quienim hoc
sentiunt siue senserunt. Noneis
uisum est ficri non posse. ut dilap¬
sa cadauera inauras. inpuluerem
incinerem. inhumores. incorpo¬
rauescentium bestiarum. uelip¬
sorum quoq hominum acbd rur¬
sus redeant quod fuerunt. Qua¬
proptes plato & porphirius uel

Expanded text:
mani, cuius putaui uerba ipmani, cuius putaui uerba ipsa ponenda. \'Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascendis hominibus quam appellant rcaXrnevsatav Graeci; hac scripserunt confici in annis numero quadringentis quadraginta, ut idem corpus et eadem anima, quae fuerint coniuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem.\' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam aliquid dixerunt, quod licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae, tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cin cinerem, in humores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant quod fuerunt. quapropter Plato et Porphyrius uel
Abbreviated transcription (Latin):
onnullinrĩ propt̃ qđdã
pracclarissimũ loquendi
genus. & propterꝰ nulla queue¬
raciter sensit. amantes platonẽ.
dicunt eum aliquid simile nob̾
&lam demor tuorum resurrec¬
tione sensisse. Quodquidem
sictangit in libris derepublica
tullius. ut cum lusisse potius¬
quam quod uerum c&̃ affirma
dicere uoluisse. Inducit enim
hominem reuixisse: & narrasse
quedam quãeplatonicis dispu¬
tationib congruebant. La¬
beo &iam duos dicit unodie
fuisse defunctos & occurrisse
inuicem in quodam compito.
demnđ ad corporasua iussos fu¬
isse remeare: & constituisse in¬
terse amicos scẽe uicturos. atq
itacẽ factum donee postea mo¬
rerentur. Sedistiauetoresta¬
lem resurrectionẽ corporis fac¬
tam fuisse narrarunt. quales
fuerunt corum quos resurre¬
xIsse nouimus. & huicquidẽ
redditos uitae. sed non como¬
do ut non morerentur ulterius
Mirabilius autẽ quidam mar¬
cus uarro ponit in libris quos
conscripsit degente populi ro¬

Expanded text:
onnulli nostri, propter quoddam onnulli nostri, propter quoddam praeclarissimum loquendi genus, et propter nonnulla quae veraciter sensit, amantes Platonem, dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. Quod quidem sic tangit in libris de Republica Tullius, ut quam quod id uerum esset, adfirmet dicere uoluisse. Inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, adque ita esse factum, donec postea morerentur. Sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos uitae, sed non eo modo ut non morerentur ulterius. Mirabilius autem quiddam Marcus Vano ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Ro