comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestat̾e. Haba. gͦ ĩ reliqͥs dȩ qͥb suꝑiꝰ ait. reliqͥ eoꝵ ñ uirert̃
donec finiant᷑ mille anni. Cm̃ toto isto tẽporis int̾uallo qđ
mille annos uocat. qͣntũc̾q ĩ eo qͥsq eoꝵ uix̃ ĩ corpore. ñ re¬
uix̾ a morte ĩ qͣ eũ tenebat ĩpietas. ut sic reuiuiscendo pͥmȩ
resurrectionis particeps fiera: atq ĩ eo potestatẽ sed̾a mors
ñ haberet. Sunt qͥ putant resurrectionẽ dici ñ posse nͥ cor¬
poꝵ. ido̾q istã qͦq pͥmã ĩ corporib futurã e̾eᷤᷤ c̃tende̾nt. Quoꝵ¬
enĩ ẽ inqͥunt cadere: eoꝵ ẽ resurgere. Cadunt autẽ corpora
moriendo. Nã & a cadendo: cadauera ñcupant᷑. Nongͦ anima¬
rũ inqͥunt resurrectio potest ẽeᷤ. s corpoꝵ. S qͥd c̾t᷑ apłm di¬
cunt. qͥ eã resurrectionẽ appellat: Nã scđ̾m ĩt̾iorẽ. ñ scd̾m ex¬
t̾iorẽ hominẽ. utiq resurrȩxerant: qͥbꝰ ait. Sirexurrexistis c̃

Expanded text:
testatem. habet ergo in reliquis, de quibus superius ait: reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni, quoniam toto isto temporis interuallo, quod mille annos uocat, quantumcumque in eo quisque eorum uixit in corpore, non reuixit a morte, in qua eum tenebat impietas, ut sic reuiuescendo primae resurrectionis particeps fieret atque in eo potestatem secunda mors non haberet. Sunt qui putant resurrectionem dici non posse nisi corporum ideoque istam quoque primam in corporibus futuram eenim est, inquiunt, cadere, eorum est resurgere, cadunt autem corpora moriendo, nam et a cadendo cadavera nuncupantur: non ergo animarum, inquiunt, resurrectio potest esse, sed corporum. Sed quid contra cunt, qui eam resurrectionem appellat? Nam secundum interiorem, non secundum exteriorem hominem utique resurrexerant, quibus ait, Si resurrexistis cum
Abbreviated transcription (Latin):
chrũ regenerationis. Quis autẽ ñ intelligat in laua¬
chro regenerationis sp̃e nob̾ datã salutis futurȩ.
ñ iã salutẽ ipsã quȩ ꝓmittit᷑. Ee tam̃ quia certa spes
ẽ tanquã iã data eẽt. eadẽ salus. saluos nos inquit
fecit. Alio quippe loco dilucidissime dicit. Nos in
nobis ipsis ingemiscimꝰ adoptionẽ expectantes re¬
demptionẽ corꝑis nr̃i: spe enĩ salui facti sumꝰ. Spes
autẽ quȩ uidet᷑ ñ ẽ spes. Quod enĩ uid&. qͥs qͥd sꝑat:
Sic̃ gͦ hic ñ dix salui futuri sumꝰ. s amͦ iã salui fac¬
ti sumꝰ: ñdũ tam̃ in re s in spe. Spe enĩ inqͥt salui
facti sumꝰ: sic & ibi dictũ est. Amͦ neminẽ nouimꝰ
scd̃m carnẽ. nondũ in re s in spe intelligit᷑. qͥa spes
nob̾ in xp̃o est. quia in illo iã cõpletũ est quod nobis
ꝓmissum sꝑamꝰ. Ille quippe iã resurrex̾: & mors ei
ultra ñ dñabitur. Quẽ & si noueramꝰ scd̾m carnem
cũ adhuc moriturꝰ ẽẽt. merat quippe in eiꝰ corpore¬

Expanded text:
uacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui facti sumus, spes autem, qusicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus e
Abbreviated transcription (Latin):
Seminat᷑ enim corpꝰ animale. sic̃ ad chorinthios
idẽ dicit: resurget corpꝰ sꝑitale. Sigͦ neminẽ eorũ
iam nouãt scđm carnẽ apłs. qui ꝓpterea dicebant᷑
uis adhuc corruptibilẽ carnẽ mortale̾q portarent.
Quanto expressius de xp̃o diceret. quod eũ iã ñ no¬
uãt scđm carne̾. in cuiꝰ corꝑe etiã re ipsa ia ꝑfectũ
erat. qͦd illi inspe ꝓmissum tenebant
latere dormientis: ex libro ꝯtra faustũ.xiͦ.

Expanded text:
seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. si ergo neminem eorum iam nouerat secundum carnem apostolus, qui propterea dicebantur uis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., quanto expressius de Christo diceret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum elatere dormientis, ex libro XII contra Faustum.
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit. Ut ostenderet in suꝑuenientib scłis: suꝑabun¬
dantes diuitias gr̾ẽ suȩ in ueritate suꝑ nos in xp̃o iħu.
hinc ẽ & illud. Cũ enĩ eẽmꝰ in carne passiones peccatoꝵ¬
quẽ ꝑ legẽ sunt oꝑabant᷑ in m̾bris nr̃is. ut fructũ fer¬
rent morti. Itt enim dix̾. Cũ eẽmꝰ in carne. quasi iã ñẽẽt
in carne. quod ita intelligit᷑. Cũ eẽmꝰ in spe rerũ car¬
gentiam suꝑ abundar& gr̃a. hinc similit̾ alibi diẽ
Qui autẽ in carne sunt: do̾ placere ñ possunt. Wne
putaret quisquã eos dictos qͥ ñdũ mortui sunt. sta¬
tĩ subiecit. Uos autẽ ñ estis in carne. s in sp̾u: idest
qui inspe carnaliũ bonoꝵ sunt. dõ placere ñ posst̃.
Uos aut̃ ñ estis in spe carnaliũ. s in spe spi̾talium:
idest regni cȩloꝵ. ubi &. ipsũ corpꝰ ꝑ illã mutationẽ
in suo quodã genere sꝑitale erit. quod mͦ animaleẽ.

Expanded text:
 dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabun dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in benignitate super nos in Christo Iesu. hinc est quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum cargentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est.
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o quẽ scd̾m rem iã ñ nouerat paulꝰ. scd̾m
quia illiꝰ gr̾a sic̃ idẽ adephesios dic̃. spe sumꝰ salui
facti. Nam &. ipse locꝰ huic sententie attestat᷑.
peccatis cõuiuificauit nos xp̃o. cuiꝰ gr̾a sumius
salui facti. Quod enĩ hic dixit conuuuficauit
nos xp̾o. hoc dix̾ ad chorinthios. ut qui uiuunt
ia ñ sibi uiuant. s eiqui ꝓ ipsis mortuus est &. resurrex.
Et quod hic dicit cuiꝰ gr̾a sumꝰ salui facti: ĩa uelut ꝑfec¬
tũ sit loquit᷑ quod in spe tenet. Nam qͦd paulo ante c̃o¬
memoraui. aꝑtissime alibi dicit: spe eñi salui facti sumꝰ.
Idoq & hic sequit᷑. & tãquã ꝑfectũ enumerat qͦd futu¬
rũ est. & simul inquit excitauit. & simul sedere fecit.
ñdũ autẽ nos. S quia spe certa quod futurũ ẽ iã tene¬
mus: simul sedere nos dix̾ in celestib ñdũ in nob̾ s iã millo
Nãq ne putares ia̾ ñc e̾e̾ ꝑfectũ quod in spe ita dr tan

Expanded text:
isto, quem secundum rem iam non nouerat Paulus secundquia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur: peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit ndum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum, quod in spe ita dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
runt scd̾m sp̾e: qͥa mͦ iam ñ ẽ tẽpus ueteris testam̃ti
quo teꝑale atq carnale regnũ expectet᷑ ado. &
facta sunt om̃ia noua. scdm eamdẽ spẽ. ut regnũ
cȩloꝵ ubi nulla erit mors. atq corruptio tesieamꝰ:¬

Expanded text:
runt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti runt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, prom
Abbreviated transcription (Latin):
siam ñc ñ nouimꝰ. Certe ĩa n̾c cui uis apparet. ꝓpt̾
resurrectioñe xp̃i hoc dixisse apłm: quandoqui¬
dem ista u̾ba illud p̾cessit. ut qui uiuunt iã non
sibi uiuant. s ei qui ꝓsius mortuus est & resurrexit
Quid ẽ enĩ aliud non sibi s illi uiuant. nͥ ut non
ex ipsis in xp̃o facta ẽ. Itaq eoꝵ ꝓ quib xꝑe mor
tuus ẽ & resurrex̾. & quia ĩa ñ sibi silli uiuant.
heminẽ scd̾m carne̾ apłs nouerat. ꝓpt̾ sp̾e fut᷑e
immortalitatis in cuiꝰ expectatione uiuebat quȩ
nixp̃o iam ñ spes. sed res erat. Quẽ & si nouerat
scłm carn̾e̾. cum adhuc moriturus ee̾t. ĩa tam̃
nouerat. quia eũ resurrexisse nouerat. & ultra ei
mort̾e ñ dñaturã. & quia om̃s in illo & si ñdũ re.
iã tam̃ spe hoc sumꝰ: Sequit᷑ & dicit. Si qͦ gͥ in xp̃o¬
noua creatura idest popłs innouatꝰ ꝑfidem ut ha¬
beat interĩ inspe. qđ in re pꝰea ꝑficiatur in xp̃o.
habet iam quod in se sperat. Itaq nc̃ uetera tͣnsie¬

Expanded text:
nunc non nouimus. certe iam nunc cuiuis apparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quando quidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non ex ipsis in Christo facta est? itaque eorum pro quibus Chribi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qnoua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transie
Abbreviated transcription (Latin):
ruption̾ẽ. & mortale hoc induere immortalitat̾e.
ipsam corruptionẽ mortalitatis appellat. Non
erit utiq caro. quia corruptionẽ mortalitatis
mutata ñ habebit. scd̾m autẽ ipsus substantiȩ
corꝑis q ordinẽ. eadẽ caro erit: qͥ alresurget &¬
ipsa mutabitur. quia & illud uerũ ẽ qͦd ait dñs
Et hoc uerũ ẽ qͦd ait apłs: caro & sanguis regnũ
dĩ possidẽ ñ possunt. Illud enĩ dictũ ẽ scdm illã
substantiã quȩ etiã tc̃ erit. qͥa ipsa mutabitur:
hoc aut̾e dictũ ẽ. scđ̾̃m carnalẽ corruptionis
qualitate quȩ tẽ iam ñ erit. quia mutata caro non

Expanded text:
ruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem :ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit; secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est, quod ait dominus, et hoc uerum est, quod ait apostolus: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. illud enim dictum est secundum ipsasubstantiam, quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur: hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem, quae tunc jam non erit, quia mutata caro non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nouimꝰ. Ea ipsa circu̾stantia scripturȩ
loci eius satis ostendit: quid loqͥtur apłs.
suo quippe more uitã nr̃am futurã quȩ iã in ipso
honune mediatore xꝑo iħu capite nr̃o resurgente
cõpleta ẽ. ita spe certa meditatur: tanqͣm iã sit
p̾sens que teneat᷑. quȩ utique uita ñ erit scd̾m
carn̾e. sicut iã xp̃i uita non ẽ scd̃m carne. Carne̾
nãq hoc loco ñ ipsam corꝑis nr̃i substantiã. quã
dñs etiã pꝰ resurrectione suã carn̾e appellat dicenᷤᷤ
sicut me uidetis habere. s corruptionẽ mortalitatẽq
carnis uult intelligi. quȩ t̾c non erit in nob̾. sic̃
iam in xp̃o ñ est. hanc enĩ ꝓpͥe carne̾ nominabat
etiã cũ de ipsa resurrectione satis euident̾ loque¬
retur & diceret. quod iam supͣ cõmeraui: caro &
sanguis regnũ di posside ñ possunt. neq corruptio
in corruptionẽ possidebit. Cũ gͦ factũ fuerit qͦd ibi
consequent̾ dicit. ecce mysteriũ dico uob̾. om̃s qͥdẽ

Expanded text:
on nouimus, ea ipsa circumstantia scripturae loci eius satis ostendit, quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente conpleta est, ita spe certa meditatur, tamquam iam adsit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam Christi uita non est secundum carnem. carnem namque hoc loco non ipsam corporis nostri substantiam — quam dominus etiam post resurrecsicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidconsequenter dicit, Ecce mysterium vobis dico: omnes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
iã nc̃ ñ nouimꝰ. Illud enĩ eiꝰ mortale. iã induit im¬
mortalitatẽ. Unde scd̾m pͥstinã mortalitatẽ ĩã caro
appellari ñ possit. Itaq ipsuis loci contextion̾e ubi
hec sententia ẽ de qua ista calũpniant᷑ considẽmus:
ut hoc quod dico magis eluoeat. Caritas inqͥt xp̾i
cõpellit nos: uidicantes hoc qm̃ unꝰ ꝓom̃ib mror

Expanded text:
 non novimus. Illud enim ejus mortale jam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem jam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. Charitas, inquit, Christi compellit nos judicantes hoc, quoniam si
Abbreviated transcription (Latin):
palea. ut munitate uniꝰ segetis. bonos intͥtico: malos
mriraniis. Si qͥd hinc sane his quȩ de illo scripta s̃ dili¬
gentiꝰ ꝑt̾ctatis. siue mͥ siue hoc doctoribꝰ atq melio¬
rib aliud ꝓbaͣliꝰ elucere potuerit: ñ tam̃ ñ eam rem
ita dimismꝰ. ut intentionẽ nr̃am in alia ꝓꝑantẽ tanꝗͣ
int̾rupta series contextionis impediat
capite
cõbusto. ⁊ in aquã sparso. potũq ppło
dato: ̃¬
ex eodẽ libro ꝯtra faustum.xͦxii.

Expanded text:
palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos in zizaniis. si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem tamquam interrupta series contextionis impediat. CAPITE COMBVSTO ET IN AQVAM SPARSO POTVMQVE POPVLO DATO. EX EODEM LIBRO
Abbreviated transcription (Latin):
moratͦ. Nec mͥ ꝓrsus occurrit. qͥd saltĩ in allegoria
boni significet. Hȩc eiꝰ flenda sũ mersio. nͥ forte qͥs dicat
mulieres alienigenas qͦrũ amore exarserat. significa¬
re eccłias electas de gentib Posset hoc fortasse ñ ab¬
surde intelligi: sulle ꝓpt̾ salomon̾e. desererent dõs su¬
os & colerent dm̃ eiꝰ. Cũ uͦ ipse ꝓpt̾ illas offendit dm̃
suũ. & coluit dos earũ: ñ ẽ qͥd in de boni coniectare po¬
semꝰ. Nec tam̃ nichil arbitror significare. s malũ sic̃
de uxore filiabꝰq Loth diximꝰ. Apparet autẽ in ꝑsona
huiꝰ salomonis mira excellentia & mira subu̾sio. Qđ
gͥ in illo diu̾sis tẽꝑib extitit pͥus bonũ. & psteriꝰ ma¬
lũ. hoc in eccłia in isto adhuc scło simul muno t̾epore
ostendit᷑. Nã bono illiꝰ bonos ȩccł̃iȩ. malo autẽ illiꝰ ma¬
los ȩccłie significatos puto. tanqͣm in unitate uniꝰ
aree: sic̃ in illo uno homine bonos in gͣnis. malos in

Expanded text:
morat? nec mihi prorsus occurrit quid saltem in allegoria boni significet haec ejus flenda subversio nisi forte quis dicat, mulieres alienigenas, quarum amore exarserat significare Ecclesias electas de gentibus. Posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est quid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. apparet enim in persona huius Salomonis mira excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in eostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate unius areae — sicut in illo uno homine — bonos in granis, malos in
Abbreviated transcription (Latin):
bxͫ. Si adt̾rena ꝙ corruptibilia. q̃ octogenario numero significa¬
ri possunt. fiunt aeties octes qd̾ ẽ octoginta. Regine gͦ sunt
anine regnantes in intelligibilib ꝙ sp̃talib. Concubine
q̃ m̃ced̾e accipiunt t̾renoꝵ: deqͥb dictũ ẽ acceꝑunt ñce¬
dem suã. Ad olescentule quarũ ũẽ numerꝰ. qͦrũ ñ ẽ deter¬
minata scientia. ꝙ diu̾sis dognatib peericlitari posst̃:
ut numerꝰ qd̾ dicꝰtũ ẽ significet certã & in ãubitatã confu¬
matonẽ scientie¬

Expanded text:
 si ad terrena et corruptibilia, quae octogenario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo sunt animae, regnantes in intelligibilibus et spiritualibus; concubinae, quae mercedem accipiunt terrenorum, de quibus dictum est: Acceperunt mercedem suam . Adolescentulae quarum non est numerus, quarum non est determinata scientia, et diversis dogmatibus periclitari possunt: ut numerus, quod dictum est, significet certam et indubitatam confirmationem scienti
Abbreviated transcription (Latin):
onis iusti uidicii dĩ: qͥ reddet unicuiq scd̾m oꝑa eius.
Nã & alibi cũ diceret xp̃i bonꝰ odor sumꝰ mom̾i loco. etiã
illud adiunx̾: & in his qͥsalui fiunt & inhis qͥ ꝑeunt: non
dix̾ xp̃i se bonũ odorẽ eẽ. his qui salui fiunt. malũ aut̃e
hisꝰ ꝑeunt. s tantũ bonu̾̃ odorẽ se dix̾. Illi uͦ tales ft̾ ut &
bono odore de re ꝑeant. scdđm sui cordis ut sepe dictũ ẽ
qualitatẽ. que mutanda ẽ bona uoluntate in d̃ĩ gr̃a. ut
incipiant ei ꝓdesse uidicia di quȩ malis cordib nocent.
Unde ille mutato in meliꝰ corde cantabat. Niuet anima
mea & laudabit te: & uidicia tua adiuuab̾t me. Ndix¬
mun̾a tua uł p̃mia tua: s uidicia tua. Multũ ẽ aut̃ẽ
ut sincera fiducia dici possit. Proba me dñe & t̾eptame:
ure renes meos & cor meũ. Et ne sibi aliqͥd ex suis iurib¬
aliqͥd tͥbuisse uidẽtur. continuo addidit. Qm̃ miscdia
ta gͣ se cõmemorat miscłiã. ut cõplacere posset in ueri¬

Expanded text:
 qui reddet unicuique secundum opera eius. nam et alibi cum diceret: Christi bonus odor sumus in omni loco, etiam illud adiunxit: et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt. non dixit Christi bonum se odorem esse his qui salui fiunt, malum autem his qui pereunt; sed tantum bonum odorem se dixit. illi uero tales sunt, ut et bono odore pereanqualitatem, quae mutanda est bona voluntate in Dei gratia, ut incipiant ei prodesse judicia Dei, quae malis cordibus nocent. Unde ille mutato in melius corde cantabat, Vivet anima mea, et laudabit te; et judicia tua adjuvabunt me . Nmunera tua" uel "praemia tua", sed: indicia tua. multum est autem, ut sincera fiducia dici possit: proba me, domine, et temta me; ure renes meos et cor meum. et ne sibi aliquid ex suis uiribus tribuisse uideatur, continuo addidit: quoniam misetam erga se commemorat misericordiam, ut complacere posset in ueri
Abbreviated transcription (Latin):
rat dñs. hic apparet ñ illas tantũ fuisse cau¬
sas obdurationis cordis pharaonis. qđ incantatores eiꝰ
similia faciebant. Serũ etiã & ipsã dĩ patientiã qͣ par-¬
cebat Patientiã di. scdm corda hominũ qͥbdã itilis ad¬
ꝑseuerandũ: ñ tam̃ ꝑseipsã inutilis ẽ s scd̾m cor malum
sic̃ ĩa diximꝰ hoc & apłs dic. Ignoras qr patientia dĩ ad
penitentiã te adducit: Scd̾m aut̾e duritiã cordis tui

Expanded text:
rat Dominus. Hic apparet non illas tantum fuisse causas obdurationis cordis Pharaonis, quod incantatores ejus similia faciebant, verum etiam ipsam Dei patientiam qua parcebat. Patientia enim Dei secundum corda hominum qperseverandum; non tamen per seipsam inutilis est, sed secundum cor malum sicut jam diximus. Hoc et Apostolus dicit: Ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Secundum autem durit
Abbreviated transcription (Latin):
adorabis: & illi soli seruies. Ita calcata suꝑbia ẽ.
Subiecta ẽ autẽ extrema etiã curiositatis inle¬
cebra. Non enĩ ut sȩde fastigio templi p̃cipitaret
urgebat.: nisi causa tantum aliquid exꝑiendi.
S neq hic uictus ẽ: & idõ sic respondit. ut intel¬
ligeremus ñ opus esse ad cognoscendũ dm̃ demp¬
tationibꝰ. iusibiliter diuna explorare molien¬
tibus. Non temptabis inquit dñm dm̃ duũ.
Quam obrem quisquis intus uerbo di pascitur.
ñ querit in ista heremo uoluptate̾. Qui unido
tantum subiectus ẽ: ñ querit in monte id est
in terrena elatione iactantiam: quisquis et̾¬
no speculo incomutabilis ueritatis adherescit.
ñ ꝑfastigiũ huius corꝑis. idest ꝑ oculos p̃cipi¬
tatur. ut t̾ẽꝑalia & inferiora cognoscat.
melius sit ab homine quam a uitio uinei. ex
eodem libro de uera religione.

Expanded text:
adorabis et illi soli seruies. ita calcata superbia est. adorabis et illi soli seruies. ita calcata superbia est. subiecta est autem extrema etiam curiositatis inlecebra; non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat nisi causa tantum aliquid experiendi. sed neque hic uictus est. et ideo sic respondit, ut intellegeremus non opus esse ad cognoscendum deum temtationibus uisibiliter diuina explorare molientibus: non temtabis, inquit, dominum deum tuum. quam ob rem quisquis intus dei uerbo pascitur, non quaerit in ista heremo uoluptatem; qui uni deo tantum sub- iectus est, non quaerit in monte, id est in terrena elatione iactantiam; quisquis aeterno spectaculo incommutabilis ueritatis adhaerescit, non per fastigium huius cortatur, ut temporalia et inferiora cognoscat. CAPUT XXII. Quod melius sit ab homine quam a vitio vinci, ex eodem libro de vera Religione.
Abbreviated transcription (Latin):
stadio uite humane. licet eis congredi &. uincere
si pͥus credant. quod intelligere ñ ualent. Ꝙ non
diligant mundũ. qm̃ om̃e quod in mundo ẽ. sic̃
diuinitꝰ dictũ est. Concupiscentia carnis ẽ. & con¬
cupiscentia oculoꝵ: & ambitio scłi. Hoc mͦ tria
illa notata sunt. Nam concupiscentia carnis.
uoluptatis infime amatores significat. Concupi¬
scentia oculoꝵ:. curiosos. Ambitio scłi. suꝑbos. T
suscepit. cauenda monstrata est. Dic inquit
temptator lapidib istis: ut panes fiant. At ille
unus & solus magister. Non in solo pane uiuit
homo: s in om̃i uerbo dĩ. Ita enĩ domitã docuit
esse oportere cupiditatẽ uoluptatis: ut nec fami
cedendũ sit: s forte dñationis tẽꝑalis fastu deci¬
pi poterat. qui carnis uoluptate non  potuit.
Om̃ia ergo mundi regna munstrata sunt: &
dictũ est. Om̃ia tibi dabo. si prostratus adora¬
ueris me. Cui responsum est. Dñm dm̃ tuũ

Expanded text:
stadio uitae humanae, licet eis congredi et uincere, stadio uitae humanae, licet eis congredi et uincere, si prius credant quod intellegere nondum ualent et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut diuinitus dictum est, concupiscentia carnis est et concupiscentiailla sunt notata: nam concupiscentia carnis, voluptatis infimae amatores significat; concupiscentia oculorum, curiosos; ambitio saeculi, superbosuscepit, cavenda monstrata est. Dic, inquit tentator, lapidibus istis, ut panes fiant. At ille unus et solus magister: Non, inquit, in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem voluptatis, ut nec fami cedendum sit. Sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat, qui carnis voluptate non potuit; omnia ergo mundi regna monstrata sunt, et dictum est: Omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. Cui res
Abbreviated transcription (Latin):
quam istoꝵ qui nichil colendũ existi¬
mant: qui non aut carnalibꝰ gaudiis
subditus sit. aut potentiã uanã foueat. aut
aliquo spectaculo delectatus insaniat. Ita ne-¬
scientes diligunt tẽporalia. ut inde beatitudi¬
nem expectent. His aut̾e reb quibus quisq
beatus uult effici: seruiat necesse ẽ. uelit nolit
Nam quocũq duxerint sequitur: & quis quis ea
uisus fuerit aufferre posse. metuitur. Possunt au¬
tem offerri ista. & scintilla ignis. & aliqua parua
bestiola: postremo ut omittã innumerabiles ad¬
uersitates. tempꝰ ipsum auferat necesse est om̃ia
transeuntia. Itaq cũ om̃ia deꝑalia mundus
iste concludit: om̃ibꝰ mundi partibꝰ seruiunt. qͥ
propterea putant nichil colendũ esse ne seruiañ.
Uerũtam̃. quã quã in hac rerũ extremitate
mis eri iaceant. ut uitia sua sibi dñari patiant᷑
uł libidine. uł suꝑbia. uł curiositate dãpnati
uł duob hoꝵ uł omnib quam dui sunt in hoc

Expanded text:
quam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit aut potentiam uanam foueat aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem expectent. his autem rebus, quibus quisque beatus uult effici, seruiat necesse est, uelit nolit; nam quocumque duxerint sequitur, et quisquis ea uisus fuerit auferre posse metuitur. possunt autem auferri ista et scintilla ignis et aliqua parua bestiola; postremo, ut omittam innumerabiles aduersitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. itaque cum omnia temporalia mundus iste concludit, omnibus mundi partibus seruiunt qu?: propterea putant nihil colendum esse ne seruiant. uerum tamen quamquam in hac rerum extremitate miseri iaceant ut uitia sua sibi dominari patiantur uel libidine uel superbia uel curiositate damnati uel duobus horum uel omnibus: quamdiu sunt in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ feceritis. facitis eũ filiũ gehenne duplo qͣuos es¬
tisͥ s potꝰ sanã doctͥnã dĩ magistͥ in utroq teneamꝰ.
ut sc̃o baptismo consona sit uita xͥana. nec euiꝗͣ hõi
siutrũ libet de fuerit. uita ꝓmittat᷑ ęt̃na. Qͥenĩ dix̃
nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aqͣ ꝙ spũ scõ ñ intͣbit in regnũ
celoꝵᷤ. ipse ꝙ̃. aix̃ nͥ habundaũit iustitia ur̃a plusqu̾a

Expanded text:
filium gehennae duplo quam uos estis; sed potius sanam doctrinam dei magistri in utroque teneamus, ut sancto baptismo consona sit uita christiana nec cuiquam homini, si utrumlibet defuerit, uita promittatur aeterna. qui enim dixit: nisi quis renatus fuerit ex spiritu sancto, non intrabit in regnum caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentib dñs cõminat᷑: ne in ipso baptismo rei sint
gͣuissimoꝵ cͥminũ qͦueniunt ut remittant᷑ reatus
oiũ peccoꝵ. Tercia qͤstio ẽ periculosissima qͣ parũ
consid̾ata ⁊ ñ scd̃m aui nũ eloqͥũ ꝑtͣctata. tota illa opi¬
nio mͥ uidet᷑ exort̾a: in qua ꝓmittit᷑ scelestissima eͣ¬
pissimeq uiuentib. ꝙͣ si eo mͦ uiuere ꝑseuerent. ꝙ tã¬
tũmͦ credant inxp̃m. eiꝰq sacͣm̃ta ꝑcipiant. eos adsa

Expanded text:
uiuentibus dominus comminatur, ne in ipso baptismo rei sint uiuentibus dominus comminatur, ne in ipso baptismo rei sint grauissimorum criminum, quo ueniunt, ut remittatur reatus omnium peccatorum. tertia quaestio est periculosissima, qua parum considerata et non secundum diuinum eloquium pertractata tota illa opinio mihi uidetur exorta, in qua promittitur scelestissime turpissimeque uiuentibus, etiamsi eo modo uiuere perseuerent et - tantummodo credan
Abbreviated transcription (Latin):
tiones consiliũ desidie. bonis dictũ ẽ. qͦ neglegant
q̃ ꝓhib̾e debent. s patientiȩ qͣ ꝑferant salua doctͥna
ũitatis qd̵ em̃dare ñ ualent. Nec qͥa scͥptũ ẽ intͦisse
ad noe inarchã ꝙ̃ in mũdꝰaĩalia. ido p̃positi uetare
ñ debent. siqͥ in mundissimi adbaptisnũ uelint uit᷑re.
ñ ꝓpt̾ aoetͥne corruptionẽ uel discipline dissolutionẽ.
Ion enĩ qͣcũq libuit intͣuerunt inmũda animala
arche cõpage confracta: s ea integra ꝑunũ atq
idem hostiũ qd̾ artifex fecerat. Alt̾a qͣstio ẽ in qͣ eis
uisũ ẽ fidẽ solam baptirandis ẽẽ tͣdend̾a: pꝰea uͦ iam
baptizatos docendos e̾eᷤᷤ demorib. s satis demonst̾tũ
ẽ nͥ fallor tunc magis ꝑtin̾e ad curã speculatoris.
c̃ om̃s ͥ fideliũ conpetunt sacͣmtũ. omia qͦ dicunt᷑
intentius ꝙ sollicitiꝰ audiunt. ñ tac̾e depena ꝗͣ male

Expanded text:
tiones consilium desidiae bonis datum est, qua neglegant, tiones consilium desidiae bonis datum est, qua neglegant, quod prohibere debent, sed patientiae, qua perferant salua doctrina ueritatis, quod emendare non ualent. nec quia scriptum est introisse ad Noe in arcam etiam inmunda animalia, ideo praepositi uetare non debent, si qui inmundissimi ad baptismum uelint intrare non propter doctrinae con-uptionem uel disciplinae dissolutionem. non enim quacumque libuit intrauerunt inmunda animalia arcae conpage confracta, sed ea integra per unum atque idem ostium, quod artifex fecerat. altera quaestio est, in qua eis uisum est fidem solam baptizandis esse tradendam, postea uero iam baptizatos docendos esse de moribus. sed satis demonstratum est, nisi fallor, tunc magis pertinere ad curam speculatoris, cum omnes, qui fidelium conpetunt sacramentum, omnia quae dicuntur intentius et sollicitius audiunt, non tacere de poena, quam male
Abbreviated transcription (Latin):
dã ñ ea humilitate penitentiȩ sananda. qͣlis in ȩcełã
dat᷑ eis qͥ ꝓpͥe penitentes uoeant᷑.s. qͥb: dã correptionũ
medicanitis: ñ dicẽt ipse dñs. corripe eũ int̾te ⁊ ipsit:¬
& si te audierit. lucͣtꝰ es frẽm tuũ. Postremo nͥ ẽe̾nt
q̃dã sine qͥb hec uita ñ agit᷑ ñ cotidianã medelã
tota opinione. qͥd uͥi uid̾et᷑ exposui: uͥtres q̃stiones
mouer̃. unã de ꝑmixtione in ȩceła bonois⁊ malors¬
taꝗͣ tͥtici ÷. riraniors. uͥ cauendũ ẽ ne id̃o putemꝰ ẽe
ꝓpositas istas srpilitudines. uel hane uel de in mimi¬
dis in archa anialib. uel q̃cũq alia iaẽ sig̃cant. ut
dormiant ȩccłe adisciplina: qe qͦ infigura illiꝰ mulie¬
ris dictũ ẽ. seuere sunt conũsationes domꝰ eiꝰ. s ut
ñ eo usq ꝓgͣdiat᷑ dem̃tiȩ potiꝰ ten̾tas ꝗͣ seu̾̃itas di¬
ligentiȩ: ut qͣsi bonos amał ꝑnefaria scismata se
ꝑare p̃sumat. Neq enĩ ꝑhas similitudines ꝙ p̃ñtia¬

Expanded text:
humilitate poenitentiae sananda, qualis in Ecclesia datur eis qui proprie poenitentes vocantur, sed quibusdam correptionum medicamentis, non diceret ipse Dominus: Corripe eum inter te et ipsum, et si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Postremo nisi essent quaedam sine quibus haec vita non agitur, non quotidianam tota opinione quid mihi uideretur exposui, ubi tres quaestiones mouerunt: unam de permixtione in ecclesia bonorum et maloram tritici et zizaniorum. ubi cauendum est, ne ideo putemus esse propositas istas similitudines, uel hanc uel de inmundis in arca animalibus uel quaecumque alia idem significant, ut dormiat ecclesiae disciplina, de qua in figura illius mulieris dictum est: seuerae sunt conuersationes domus eius, sed ut non eo usque progrediatur dementiae potius temeritas quam seueritas diligentiae, ut quasi bonos aare praesumat. neque enim per has similitudines et praenuntia
Abbreviated transcription (Latin):
cũ breuit̾ totũ uellet script᷑a cõplecti: quã ut inhis qͦ
ꝑtinet᷑ ad uidendi sensũ subintelligeret᷑ auditꝰ. qͦ more
loqͥ nos solemꝰ. Na uide qͥd sonet. solemꝰ dicere: audi qͥd
luceat. non solemus

Expanded text:
cum breuiter totum uellet scriptura complecti, quam ut in his, quae cum breuiter totum uellet scriptura complecti, quam ut in his, quae pertinent ad uidendi sensum, subintellegeretur auditus: quo more loqui non solemus. nam "uide quid sonet" solemus dicere, "audi quid luceat" non solemus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ tube. & mont̾e fumigantẽ. Solet queri qͦmͦ
popłs uidebat uocẽ. cũ uoxñ adusũ s potiꝰ
adauditũ ꝑtin̾e uideat᷑. s sic̃ mͦ dixi uideat᷑ de om̃ibꝰ quȩ
ame dicta st̃. S uidẽ solet ꝓ gen̾ali sensu poni: ñ solũ cor¬
poris. uerũ etiã animi. Unde & illud ẽ. Cũ uidisset iacob
quia st̃ escȩ in egypto. unde utiq absens erat: qͣmqͣm ñ¬
nulli uidẽ uocẽ nichil alud ẽẽ arbitrati st̃. quã intelli¬
gere qͥuisus m̃tis ẽ. Cũ uͦ hic breuit̾ dicendũ ẽẽt qđ po
mant̾ẽ qd ꝑtinet ad sensũ uidendi: nͥ qͥs dicat. nec tam
breuit̾ dicendũ fuisse ut totũ diceret᷑ audiebat uoce. &
uidebat lãpadas. Et audiebat uocẽ tubȩ. & uidebat mon¬
tẽ fumant̾e. Puo qͥppe gen̾a uocis erant. & de nubibus
sic̾ tonitrua. & de tuba: sitam̃ ipsam dix̾ uoce quȩ de
nubib edebat᷑. Ac ꝑ hoc melius in his quȩ ad sensũ au¬
diendi ꝑtinebant. genãlis ẽ sensus positꝰ. hoc ẽ uidendi.

Expanded text:
et quaeri quomodo populus uidebat uocem, cum uox non ad uisum, sed potius ad auditum pertinere uideatur. sed sicut modo dixi "uideatur" de omnibus quae a me dicta sunt, sic "uidere" solet pro generali sensu poni non solum corporis uerum etiam animi. unde et illud est: cum uidisset Iacob quia sunt escae in Aegypto, unde utique absens erat. quamquam nonnulli "uidere" uocem nihil aliud esse arbitrati sunt quam" intellegere", qui uisus mentis est. cum uero hic breuiter dimantem, quod pertinet ad sensum uidendi. nisi quis dicat nec tam breuiter dicendum fuisse, ut totum diceretur: audiebat uocem et uidebat lampadas et audiebat uocem tubae et uidebat montem fumantem. duo quippe genera uocis erant: de nubibus, sicut tonitrua, et de tuba, si tamen ipsam dixit uocem, quae de nubibus edebatur. ac per hoc melius in his, quae ad sensum audiendi pertinebant, generalis sensus est positus, hoc est uidendi,
Abbreviated transcription (Latin):
scł: abinitio fid̾i. usq ad finẽ spetiei. Ut in caritate
in qͥt radicati & fundati p̾ualeatis cõp̃hende eũ
om̃ib sẽĩs. Ista ẽ cõmunio euiꝰdã diuine celestisꝙ
rei puplice: hine sat᷑ant᷑ pauꝑes ñ sua querentes s
que iħu xp̃iꝰ. idẽ ñ cõmoda p̾uata sectantes. s in cõ¬
mune uͥsalus om̃iũ ẽ ꝯsulentes. Nã de ipso pane qͦ
tales sat᷑ant᷑: qͦdam loco apłus dic̃. Unus panis unũ
corpꝰ. nulti sumꝰ. Qͥ d gͦ coͣphendẽ : Que sit in qͥt lati¬
tudo. sicut iam dixi inbonis oꝑibꝰ. qͥb beniuolentia
porrigit᷑ usq ad diligendos inimicos: ꝙ longitudo.
ut longanimitate ꝓ hac latitudine molestie tole¬
rent᷑ : ꝙ altitudo. ut phis et̃nũ qd in suꝑnis ẽ p̃miũ.
gr̃a dĩ scõm secretũ ꝙ ab aitũ uoluntatis eiꝰ existit. Ibi
enĩ radicati.: ibi ftindati sumꝰ. Radicati ꝓpt̾ agͥ cultu¬

Expanded text:
saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est communio cuiusdam rei publicae; hinc saturantur pauperes non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id est non commoda priuata sectantes sed in commune, ubi salus omnium est, consulentes; nam de ipso pane. quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: Unus panis, unum corpus multi sumus. quid ergo comprehendere? quae sit, inquit, latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus. quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos. et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius existit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus, radicati propter agricultu
Abbreviated transcription (Latin):
cognoũ sensũ anĩ : ꝙ̃ hoc ẽ ꝓfundũ. Altitudo qͥppe:
cõmune nom̃ ẽ ex celso & ꝓfundo. S eũ in excelso
dicit᷑. sublimitatis eminentia cõmendat᷑ : Cũ aut̃
inꝑfundo. difficultas in uestigationis ꝙ cognitio¬
nis. Nñ & illud dõ ar. Qũa magnificata sunt oꝑa
tua dñe: nimis ꝓfunde facte .s.c. tue. Et iter̃. Iu

Expanded text:
cognouit sensum domini? et hoc est profundum. altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed, cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur, cum autem in profundo, difficultas inuestigationis et cognitionis. unde et illud deo dicitur: Quam magnificata sunt opera tua, domine! nimis profundae fac
Abbreviated transcription (Latin):
ẽox. interĩ ꝑfidem. pꝰetiam ꝑspeciem: uident enĩ
ñe ꝑspecłm in enignate. tunc aut̃ facie ad fatiem.
U ñ ipsa caritas nc̃ inbonis oꝑib dilectionis exer-¬
cet᷑. qua se ad subueniendũ qͦqͦ u̾sum pot̾ porrig̃:
ꝙ hec latitudo ẽ: ñe longanuitate adu̾sa tole¬
rat. n in eo qd̾ ueracit᷑ tenuit ꝑseu̾at: ꝙ hec longi¬
tudo ẽ hoc aut̃ totu ꝓpt̾ adipiscendam uitã facit
et̾nam. q̃ illi ꝓmittit᷑ in excelso: ꝙ hec altitudo ẽ.
Existit uͦ ex occulto ista caritas: uͥ fundati qͦd̾amͦ
ꝙ radicati simꝰ. uͥ cause uoluntatis qiͣ ñ uestigant᷑.
cuiꝰ gr̾a sumꝰ salui facti. ñ ex oꝑib iustitiȩ q̃ nos fe

Expanded text:
erim per fidem post etiam per speciem. uident enim nunc per speculum in aenigmate tunc autem facie ad faciem. unde ipsa caritas nunc in bonis operibus dilectionis exercetur, qua se ad subueniendum, quaqua uersum potest, porrigit, et haec latitudo est; nunc longanimitate aduersa tolerat et in eo, quod ueraciter tenuit, perseuerat, et haec longitudo est; hoc autem totum propter adipiscendam uitam facit aeternam, quae illi promittitur in excelso, et haec altitudo est. existit uero ex occulto ista caritas, ubi fundati quodam modo et radicati sumus, ubi causae uoluntatis dei non uestigantur, cuius gratia sumus sal
Abbreviated transcription (Latin):
adpat̾re dñi nr̃i iħu xp̃i: ex qͦ oĩs pat̾nitas in celo
& uit̾ra nominat᷑. Queris euiꝰ rei gr᷑a: hoc supͣ
dixerat. ꝓpt̾ qd̾ peto ñ infirmari intribulationib
flectebat ad patrẽ. Pinde ñ infirmari unde illis
sit: seqͥt᷑ & aieit. Utaet uob̾ sed̾m diuitias głe sue
uirtute corroborari ꝑ spm̃ eiꝰ. he sunt diuitiȩ: de¬

Expanded text:
s paternitas in caelo et in terra nominatur. quaeris, cuius rei gratia. hoc supra diierat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus flectebat ad patrem. proinde non infirmari unde illis sit, sequitur et dicit: Ut det uobis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuiti
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ ł qͣlia sint delicta. ꝓ qͥb etiã ꝑmanentib nec ꝓuectu uitȩ
melioris absĩtis. ĩ tͣcessio sit inqͥrenda & sꝑanda iustoꝵ: eis
secura se obuolueret humana segnitia. Nec euolui talib im¬
plicam̃tis ulliꝰ uirtutis expedititione curaret: s tant̾umͦ
querers alioꝵ meritis lib̾ari. qͦs amicos sibi de m̾amona
iniqͥtatis elemosinarẽi largitate feciss. Nc̃ uͦ dũ uenialis
iniquitatis etiã si ꝑseueret ĩgnorat᷑ modꝰ. ꝓfecto & studiũ
ĩ meliora ꝓficiendi. orando & instando uigilantiꝰ adhibetꝰ.
& faciendide mãmona iniqͥtatis scos amicos cura n̾ sꝑnit᷑.
uerũ ista lib̾atio quȩ fit siue sus quibq orationib siue
uit̾cedentib scĩs.idagit ut in ign̾e quisq ñ mittat᷑ et̾nũ:
ñ ut c̃fuerit misꝰ post qͣntũ c̃̾q tẽpꝰ inde eruat᷑. Nã & illud

Expanded text:
quae uel qualia sint delicta. pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae quae uel qualia sint delicta. pro quibus etiam permanentibus nec prouectu uitae melioris absumtis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura se obuolueret humana segnitia, nec euolui talibus inplicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. Nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue intercedentibus sanctis, id agit ut in ignem quisque non mittatur aeternum, non ut, cum fuerit missus, post quantumcumque inde tempus ematur. Nam et illi,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine ꝓpħe: merced̾e ꝓphȩ accipi& & qͥ recip̃ iustu ĩ nomi¬
ne uisti. merced̾e̾ iusti accipi&. Nã c̃ elysios cãpos poeta ille
descͥber&. uͥ putauit habitare animas beatoꝵ: ñ solũ ibi po¬
suit eos qͥ ppͥis mertas ad illas sedes ꝑuenire potuert̃. s ad¬
iecit atq ait. qͥ q su memores alios fec̾e merendo. idẽ qui
ꝓmeruert̃ alios eosq sui memores ꝓmerendo fecert̃. Prsꝰ
tãꝗͣ eis diceret qͦd frequentat᷑ ore xp̃ianoꝵ: c̃ se cuiq sc̃oꝵ
humilis qͥsq ẽm̃dat. & dic̃ memor meiesto. atq id ut e̾ẽ possit.¬
diunt ꝑuentionẽ ad regnũ di. ut tam̃ amicoꝵ suoꝵ meritis¬
ĩpetrent ĩdulgentiã difficillinu̾ ẽ ĩuenire: ꝑicłosissimũ
definire. Ego certe usq ad hoc tẽpꝰ ẽ inde satagerẽ. ad eoꝵ
indaginẽ ꝑuenire ñ potui: ꝙ fortassis ꝓpt̾ea latent. ne studi¬
ũ ꝓficiendi ad omĩa cauenda peccata pigrescat. Qm̃ si scirent᷑

Expanded text:
cedem prophetae accipiet; et qui recipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. Nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes peruenire potuerunt, sed adiecit adque ait: Quique sui memores alios fecere merendo, id est, qui promeruerunt alios eosque sui memores promerendo fecerunt; prorsus tamquam eis dicerent, quod frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat diunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amiinpetrent indulgentiam, difficillimum est inuenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem ad eorum indaginem peruenire non potui. Et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cauenda peccata pigrescat. Quoniam si scirentur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dicit. miscdiam consecutꝰ sũ. ut fidelis eẽm. Illi aut̃ qͥ
recipiunt᷑ a talib in tab̾nacła ȩt̾na. fatendũ ẽ qͦd ñ sint
his morib p̾diti. ut eis lib̾andis sine suffragio sc̃oꝵ sua pos¬
ł bona ł tolerabiliore mutatꝰ recipi in tab̾nacłã ȩterna.
qm̃ obsecutꝰ ẽ scĩs de mamona uuqͥtatis. idẽ de pecunia ł
diuitiis qͣ male fuerant adqͥsite. aut etiã sibene ñ cam̾ ue¬
ras. s qͣs iniquas putat ẽẽ diuitias. Qm̃ nescit qͦ fint uere di¬
uitie. qͥb illi habundant qͥ & alios recipiunt in tab̾nacła
ȩt̾na. Est itaq quidã uite modꝰ. nec tam malꝰ ut his qͥ ea
uiuunt nichil ꝑsit ad capescendũ regnũ cȩloꝵ largitas
elemosinarũ. quib etiã iustoꝵ sustentatur ĩ opl a. &. fiunt
amici qͥ in tab̾nacła et̾na suscipiant. nec t̾a bonꝰ ut ad tantã
beatitudin̾e adipiscendã eis ipsa sufficiat. nͥ eoꝵ meritis
q̃uos amicos fecerint misediam c̃sequęnt᷑ Mirari autẽ

Expanded text:
nsecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem, qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua posuel bona uel tolerabiliore mutatus recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mamona iniquitatis, id est de pecunia uel diuitiis, quae male fuerant adquisitae, aut etiam si bene, non tamen ueris, sed quas iniquitas putat esse diuitias, quoniam nescit quae sunt ueruitiae, quibus illi abundant, qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. Est itaque quidam uitae modus nec tam malae, ut his qui eam uiuunt nihil prosit ad capessendum regnum caelorum largitas elemosynarum, quibus etiam iustorum sustentatur inopia et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae, ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis, quos amicos fecerint, misericordiam consequantur. Mirari autem
Abbreviated transcription (Latin):
ña ub̃em fructũ. alia tͥgenu. aliã sexagenũ. aliã centen̾ũ. ut
scĩ ꝓsuoꝵ diu̾sitate meritoꝵ alii tͥcenos homines lib̾ent. alii
seragenos. alii centenos. Hoc in diẽ uiditĩs suspicari solent: fut̾ũ
ñ pꝰ iuditiũ. Q opinione quida c̃ uiders homines ĩpunitatẽ s
ꝑu̾sissime pollicentes. eo qͦd om̃s istomͦ ad lib̾ationẽ ꝑtin̾e posse
uideant᷑. elegantissime respondisse ꝑhibet᷑ bene potiꝰ eẽ uuien¬
di ut int̾ eos qͥsq reppiat᷑ qͥ p aliis intcessuri st̃ lib̾andis. ne t̾a
pauei siit ut cito ad nunerũ suu̾̃ ł tͥcenũ. ł seragenĩ. ł centenu.
uno qͦq eoꝵ ꝑueniente. multi remaneant. qͥ erui iã de penis eoꝵ
int̾cessiõe ñ possint. & in eis inueniat᷑ qͥsqͥs s spem fructꝰ alieni
temeritate uanissima pollicet᷑.¬

Expanded text:
em fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicet
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. nͥ peccata sine qͥb nec uos eritis. qͥiustificati &. scificati
estis. ubi gͦ illi qͥ ꝑ hanc occasionẽ: orationẽ ꝑpetͣndoꝵ scelerũ¬

Expanded text:
uestra nisi \'peccata sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati uestra nisi \'peccata sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis\'? Ubi ergo illi, qui per hanc orationem occasionem perpetrandoru
Abbreviated transcription (Latin):
fiant qr dr. Fhanc enĩ nob̾ uoluit saluator ostend̾e qͣntũ¬
libs iuste ĩ huiꝰ uitȩ caligine atq infirmitate uiuamꝰ. ñ nob̾
de e̾ẽ peccata ꝓ qͥb dimittendis debeamꝰ orare: & eis qͥ in
nos peccant. ut & nob̾ ignoscat᷑ ignosc̾e. Non itaq ppt̾ea
dñs ait si dimiseritis peccata hominib dimiitos uob̾ ꝙ pat̾
u̾r peccata ur̃a ut de hac oratione ẽfisi. securi cotidiana
scelera faceremꝰ. ł potentia qͣ ñ timeremꝰ homin̾i leges. ł
astutia qͣ ipsos homines falleremꝰ. s tit ꝑ illa disceremꝰ ñ pu¬
tare nos eẽ sine peccatis. etiã siacͥminib eemꝰ ĩmunes. sic̃
etiã uet̾is legis sac̃̾dotes hoc ipsũ d̾s de sacͥficiis ãmonuit :
qͣ iussit eos primũ ꝓsuis. de inde ꝓ popłi offerre peccatis.
qualiac̃q peccata. s ait peccata ur̃a. Cotidiana qͥppe oratio¬
nẽ docebat: & iustificatis utiq discipłis loqͥbat᷑. Qͥd ẽ gͦ peccata

Expanded text:
dicitur. per hanc enim nobis uoluit saluator ostendere, quantumlibet iuste in huius uitae caligine atque infirmitate uiuamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamus orare et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. non itaque propterea dominus ait: si dimiseritis peccata hominibus, dimittit uobis pater uester peccata uestra, ut de hac oratione confisi securi cotidiana scelera faceremus uel potentia, qua non timeremus hominum leges, uel astutia, qua ipsos homines falleremus; sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiam si a criminibus essemus immunes; sicut etiam legis ueteris sacerdotes hoc ipsum deus de sacrificiis admonuit, quae iussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. qualiacumque peccata\', sed ait: Peccata uestra. Cottidianam quippe orationem docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo : Peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dimittimꝰ debitorib nr̃is. Si enĩ minima peccata sine qͥb
ñ ẽ etiã uita iustoꝵ alit̾ ñ remittuntꝰ. qͣntomagis multis
& magnis cͥminib inuoluti etiã si ea ꝑpetͣre desinant. nul¬
lã indulgentiã c̃sequunt᷑. si ad remittendũ aliis qͦd in eis
qͥsq peccauerit in exorabiles fuerint. c̃ dñs dicat. si autẽ
ñ dimiseritis hominib neq pat̾ u̾r dimitt& uob̾. Ad hoe
eni ual& qͦd etiã iacob apłs ait: iuditiũ futurũ sine mise¬
ricordia. illi qͥ ñ fec̾it miscdiam. Uenire qͥppe debis ĩ m̾̃tẽ
etiã seruus ille cui debitor dñs relaxauit dece milia ta¬
lentoꝵ: qͦ pꝰea iussit ut redderet. qi ipse ñ misertꝰ ẽ c̾ser¬
ui sui qͥ ei debebat centũ denarios. In his gͦ qͥfilii st̾ ꝓmis¬
sionis & uasa miscd̾ie. uala qͦd ait id̾e apiꝰs c̃sequent᷑ ad
qͥ tanta sc̾itate uirert̃. ut alios qͦq recipiant ĩ tab̾nacła
ȩt̾na. a qͥb amici facti st̾ de m̾amona unqͥtatis. ut tales

Expanded text:
peccata, sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter non remittuntur, quanto magis multis et magnis criminibus inuoluti, etiam si ea perpetrare desinant, nullam indulgentiam consecuntur, si ad remittendum aliis quod in eis quisque peccauerit inexorabiles fuerint, cum dicat dominus: si autem non dimiseritis hominibus, neque pater uester dimittet uobis. ad hoc enim ualet quod etiam Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. uenire quippe debet in mentem ille seruus, cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum, quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. in his ergo qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae. ualet quod ait idem apostolus consequenter adiqui tanta sanctitate uixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de m