comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sidiũ xp̃i ꝙ p̾cipuã karitatẽ cita genꝰ
huinanũ ostendit: & dignationẽ eiꝰ gło¬
sam: ⁊ in mortalia p̾mia reꝓmissa. Ac ꝑ
hoc dolet genus suũ qd ẽ scđm carnem:
quia incredulitate sua. hoc ꝑhenni ⁊ sa¬
lutari beneficio se p̾uarunt. Ergo optabã
ait ñ opto: quia scit fieri nõ posse ut tã ho¬
nestũ membrũ nullo p̾cedente uicio: abs¬
cideretur a corpore xp̃iano. Affectũ tamẽ
dilectionẽ circa genus suũ ostendit. Quo¬
rum adoptio ẽ. filioꝵ. Iuste dolere se pro¬
bat. quando ostendit laudem generise¬
oꝵ. quia olim filii adoptati effẽctũꝙ gra¬
ciam dĩ patris mirritum deduxerũt. Ad¬
iecit adhuc ⁊ ut alios dolere ꝓhis faciat
dicens. Et gla. ⁊ testam̃ta. ⁊ legis consti¬
tutio. ⁊ obsequiũ ⁊ ꝓmissa: quoꝵ patreᷤᷤ
& ex quibꝰ xp̃s carnẽ qui ẽ suꝑ om̃ia ds¬
benedictꝰ in scla am̃. Tanta p̾conia nobi¬
litatis ⁊ dignitatis. generis iudeoꝵ ⁊ pro¬

Expanded text:
aritatem erga genus humanum ostendit, et dignatione ejus gloriosa et immortalia praemia repromissa: ac per hoc dolet genus suum, quod est secundum carnem; quia incredulitate sua hoc perenni et salutari beneficio se privarunt. Ergo, optabam, ait, non opto; quia scit fieri non posse, ut tam honestum membrum, nullo praecedente vitio, abscinderetur a corpore christiano; affectum tamen et dilectionem circa genus suum ostendit. Quorum adoptio est filiorum. Juste se dolere probat, quando praedicat laudem generis eorum; quia olim filii adoptati, affectum et gratiam Dei Patris in irritum habuerunt. Adjecit adhuc, ut et alios dolere pro his faciat, dicens: Et gloria, et testamenta, et legislatio, et obsequium, et promissa, quorum Patres, et ex quibbenedictus in saecula. Amen. Tanta praeconia nobilitatis, et dignitatis generis Judaeorum et pro
Abbreviated transcription (Latin):
tur in xp̃o dices. Hoc est xp̃m deducere.
aut quis descendit mabissum: Hoc est
xp̃m exmortuis reducere. Hoc ꝓpͥum a
dubicetur de sye di que i xp̃o ẽ. ne de
ficiens dicat. Iuis potuit ascendere in ce¬
lum: quia iõ passꝰ ẽ. ut expoliatis infer¬
is uirtute patris deuicta morte resurgẽs
cũ animabꝰ ereptis in celũ ascenderet.
Dic̃ enĩ quia mortuis p̾dicatus ẽ. Qui d̾
hisgͦ incorde suo nõ dubitat. iustificabit᷑
ee fide. Ex lege añt iustificari timor fac̃.
õinet enĩ legẽ quia uidet penã illa in fer¬
re peccantibꝰ. Ideo nõ magna iusticia legiꝰ
ẽ. nec meritũ collocat a pd̃ dm̃ de quo qđ¬
ñ uidetur sꝑatur. S quiꝰ dicit scriptura
ꝓpe ẽ uerbũ inore tuo ⁊ in corde tuo. Hoc
scriptum ẽ. in deutero nonio: quia nõ ẽ
longe ab animo nr̃o ułnatura qd nobis
dicitur ut credamꝰ. Quãus enĩ ocłis ño
uideatur a natura tam̃ animoꝵ ⁊ loquẽ¬
di ratione ñ discordat qd̵ credimꝰ. In ip¬

Expanded text:
risto, dicens: Hoc est Christum deducere. Aut quis descendit in abyssum? Hoc est, Christum ex mortuis reducere. Hoc propriumdubitetur de spe Dei, quae in Christo est; ne diffidens dicat: Quis potuit ascendere in coelum? quia ideo passus est, ut exspoliatis inferis virtute Patris, devicta morte resurgens, cum animabus ereptis in coelum ascenderet. dicit enim quia et mortuis praedicatus est : qui de his ergo in corde suo non dubitat, justificatus est ex fide. Ex lege autem justificari timor facit. Timet enim legem, quia videt illam poenam inferre peccantibus, ideo non magna justitia legis est, nec meritum collocat apud Deunon videtur, speratur. Sed quid dicit Scriptura? Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo . Hoc scriptum est in Deuteronomio, quia non est longe ab animo nostro vel ore, quod nobis dicitur, ut credamus; quamvis enim oculis non videatur, a natura tamen animarum et loquendi ratione non discordat, quod credimus. In ip
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ ds̃ futurũ. ut ñ hi dicerentur sem̃ eẽ
abrahe: qui filii eiꝰ essent scđm carnem.
s isti qui fidem accepunt. ꝑ quã natus ẽ
ysaac: reformatã tp̃re xͥ. nõ iam specialẽ:
s generalẽ. ut qd̾ abraham de ysaac credi¬
dit: isti crederent dõ. ut xp̃m quia natꝯ¬

Expanded text:
dixit Deus futurum, ut non hi dicerentur semen esse Abrahae qui filii ejus essent, secundum carnem, sed isti qui fidem acceperint, per quam natus est Isaac, reformatam tempore Christi, non jam specialem sed generalem. Ut quod Abraham credidit de Isaac, isti crederent d
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia ẽ. ex lege que credita mũdo ẽ. que
ꝓhibet peccari. Idcuro gentes ñ hanc uiꝰ¬
ticiam dic̃ comp̾hendisse que natura ma¬
gistra dinoscitur: s eam iusticiã que ex
ymanẽs si agnoscat᷑. Quid ẽ enĩ tã iustũ
quã cognosce̾ dm̃ patrẽ ex quo sũt om̃ia.
ergo hec ẽ iusticia. agnoscere creatorẽ. De¬
inde custodire que p̾cipit. Gentes gͦ que
priꝰ nõ requirebãt iusticiã idẽ. legẽ que
creatori testimoniũ ꝑhibebat: uenien¬
habundantẽ plusꝙͣ scribarũ ⁊ pħiseoꝵ.¬

Expanded text:
ustitia est in Lege, quae credita mundo est, quae prohibet peccari; idcirco gentes non hanc justitiam dicit comprehendisse, quae natura magistra dignoscitur, sed eam justitiam quae ex permanens, si agnsunt omnia, ergo haec justitia est, agnoscere Creatorem, deinde custodire quae praecepit: gentes ergo quae prius non requirebant justitiam, id est, legem, quae Creatori testimonium perhibebat, venienerabundantem plusquam Scribarum et P
Abbreviated transcription (Latin):
tute ⁊ natura dõ credimꝰ & scimus. Nec
si arte ⁊ subtilitate astutie sue aliã cre¬
aturã fingat adhorã. sic̃ finxer̃ iamneᷤᷤ
ꝙ mambres. palã pharaone. in conue
um creaturã condidisse. inet̾nũ existẽ¬
tem. Quibꝰdam uidetur aliã creaturã
dixisse de idolis: s nõ ẽ uerũ. quia hanc
debuit significare: quã sub ammirati¬
one seductionis uidetur fingere satha¬
nas. Nam quis seducat᷑ fideliũ. ad ħ
a quibꝰ recessit manifesto errore: S
tos possit seducere. Nulla sunt g̃ que
nos possint akantate dĩ separare: que ẽ

Expanded text:
tute et natura Deum credimus et scimus. Nec si arte et sublimitate astutiae suae aliam creaturam fingat ad horam, sicut finxerunt Jammes et Mambres palam Pharaone ; inconvenum creaturam condidisse in aeternum existentem. Quibusdam videtur aliam creaturam dixisse de idolis; sed non est verum, quia hanc debuit significare, quam sub admiratione seductionis videretur fingere Satanas. Nam quis seducatur fidelium ad haec, a quibus recessit manifestato errore? Sed tos possit seducere. Nulla ergo sunt, quae nos possint a charitate Dei separare, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
impuuoluntas capt̃ ẽ ydolatrie: ⁊ tam̃ sic
p̾scribere nob uolũt degrecis codicibꝰ: q̃si
ñ ipsi ab inuicẽ discrepent. qd̾ fec̾ studuĩ
tentionis. Quia enĩ ꝓpria quis auctoritate
uti nõ potest ad uctoriã: uerba legis adul¬
terat. ut sensũ suũ quasi uerbis legis asser¬
at: uti ñ ratio. s auctoritas p̾scribere uide¬
mis dissidentibꝰ. ⁊ hereticis ꝑ turbantibꝰ
torqueri questiones ceꝑunt: multa in¬
nutata sũt ad sensũ humanũ: ut hocdõ¬
tineretur luteris. qd̾ homini uderet᷑.¬
unde etiã ipsi greci. diu̾sos codices habet.
hoc aũt uerum arbitror: qñ racio ⁊ histo¬
ria ⁊ auctoritas conseruatur. Nam ho¬
die que nnlatinis rep̾henduntur codici¬
bꝯ: sic inuenumtur aueteribꝰ posita.
terculiano. ⁊ uctorino.⁊ cipano. Igitur¬
bus cotidie destruitur dũ magnaex par¬
te ex filuis diaboli fiunt filu di. Itaq nõ
meos regnauit mors. s meos qui pecca¬

Expanded text:
imperii voluntas caput est idololatriae? Et tamen sic imperii voluntas caput est idololatriae? Et tamen sic praescribitur nobis de Graecis codicibus, quasi non ipsi ab invicem discrepent; quod facit studium contentionis. Quia enim propria quis auctoritate uti non potest ad victoriam, verba legis adulterat; ut sensum suum quasi verba legis asserat, ut non ratio, sed auctoritas praescribere videmis dissidentibus, et haereticis perturbantibus moveri quaestionem coeperunt, multa t ad sensum humanum, ut hoc contineretur in litteris quod homini videreturunde et ipsi Graeci diversos codices habent. Hoc autem verum arbitror, quando et ratio et historia, et auctoritas observatur: nam hodie quae in Latinis reprehenduntur codicibus, sic inveniuntur a veteribus posita, Tertulliano, Victorino, et Cypriano. Primubus quotidie destruitur, dum magna ex parte ex filiis diaboli fiunt filii Dei. Itaque non in omnes regnavit mors, sed in eos qui pecca
Abbreviated transcription (Latin):
pra memoratũ ẽ. Sic̃ enĩ post datã legẽ.¬
qui forncatiomi ⁊ idolis sermerũt. contẽp¬
nentes legis lacorẽ. regnauit ineos mors.
ita ⁊ ante legẽ qui sensũ legis p̾senserunt.
honorificantes auccorẽ erꝰ: ñ utiq regna¬
uit in eosmors. Propt̾e a enĩ regnasse dr:
qr cognitio uniꝰ di euanuerat int̾ris. De¬
niq sic cepit cdata lex. Ego sũ inquit dñs
d̾s tuus: quieduxi te det̾ra egipti. de domo
seruitutit. Non erũt t̾ du alii p̾t̾ me: ⁊ nõ
facies tͥ idolũ. neq ullam similitudinem.
Data gͥ lex ẽ. ne mors regnaret: ut oblitis
peccatis p̾orib un dõ obsecundaret genuꝰ
humanũ. Uñ alio loco dic̃ idẽ apłs. Non
regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore: ut
obaudiatis ei. Iuo dicto ostendit. etiam
mĩc regnare mortẽ. si lex contẽpnatur.
Qd̾ enĩ regnũ mortis ẽ. nisi cũ fit uolũtas
eius. dũ imꝑat. adꝑniciem obedientis. cuiꝰ

Expanded text:
pra memoravimus. Sicut enim post pra memoravimus. Sicut enim post servierunt, contemnentes legislatorem, regnavit in eos mors; ita et ante Legem qui sensum Legis praesenserunt, honorificantes auctorem ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea enim regnasse dicitur, quia cognitio unius Dei evanuerat in terris. Denique sic coepit data Lex: Ego sum, inquit, Dominus Deus tuus, qui eduxi te de Aegypto, de domo servitutis: non erunt tibi dii alii praeter me; et non facies tibi idolum, neque ullam similitudinem . Data igitur Lex est, ne mors regnaret; ut abolitis peccatis prioribus, uni Deo obsecundaret genus humanum. Unde alio loco dicit idem Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis ei . Quo dicto ostendit etiam nunc regnare mortem, si Lex contemnatur. Quod enim regnum mortis est, nisi cum fit voluntas ejus, dum imperat, ad perniciem obedientis, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
qr mors id ẽ dissolutio. ꝑ iuidiã facta est
sathane: ⁊ in eos qui ñ peccauer̃ regnasse
mortẽ. Moriuntur enĩ: qd̾ uotiẽ sathane.
Qd̾ si uerũ ẽ: non oportuit dicere. regna¬
uit mors ab ada. usq admoysen. Si agni¬
tio usq ad finẽ regnat inom̃s: aut fortegͣ¬
dus fecit. ut ab ad am usq ad moysen reg
abadam regnauit mors usq ad moysen:
ꝓpt̾ qd̾ lex nõ erat manifesta. ut data le¬
ge sub auctoritate eiꝰ uiuerent. scienteᷤ
quid cauerent. ne regnaret ineos mors.
Igitur qui añ legẽ hoc seruauit natura
duce. qd̾ postea lex mandauit. nũquid p̾
dici qr mors regnauit ineo: Nlam uide:
qͥd de eo scriptũ sic. Peccatũ inquid non
imputabatur. cũ lex nõ eẽt. Et adiecit.
S regnauit mors. ab adam usq ad moy¬
sen: utiq tẽpore quolex nõ erat. ꝙ cõueĩt
ut quia ante quã lex daretur. mors regna¬
uit: ineos regnasse dicatur qͥ peccauerũt
insim ilitudinẽ p̾uaricationis ade: sic̃ su¬

Expanded text:
 mors, id est, dissolutio, per invidiam facta est diaboli, etiam in eos qui non peccaverunt, regnasse mortem dicat, moriuntur enim, quod voti est Satanae. Quod si verum esset, non oportuit dici: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; si ab initio usque ad finem regnat in omnes. Aut forte gradus fecit, ut ab Adam usque ad Moysen regnAb Adam regnavit mors usque ad Moysen, propter quod Lex non erat manifestata, ut data Lege, sub auctoritate ejus viverent, scientes quid caverent, ne regnaret in eos mors. Igitur qui ante Legem hoc servavit, natura duce, quod postea Lex mandavit, numquid potest dici quia mors regnavit in eum? Nam vide quid de eo scriptum sit: Peccatum, inquit, non imputabatur, cum Lex non esset; et adjecit: Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen; eo utique tempore, quo Lex non erat: et convenit ut quia antequam Lex daretur, mors regnavit, in eos regnasse dicatur, qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut su
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. ut quia ipsi nature qd̾ amodo in¬
serta sũt iusticie semina: addita lex ẽ. cu¬
ius auctoritate ⁊ magistio. ingeniũ na.¬
turale ꝓficeret: ad fructũ iusticie facien¬
dũ. Sic̃ enĩ natiuitas interit nisi nutri¬
menta habeat quibꝰ feta adolescat: ita
⁊ naturale iusticie ingeniũ. nisi habeat
qd̾ respiciat ⁊ ueneretur: ñ facile ꝓficit
s egrotat: ⁊ supuenientibꝰ cedit pecca¬
tis. Consuetudine enĩ delinqñdi p̾mit᷑.
ne crescat infructũ: ⁊ ꝑhoc extinguitur.

Expanded text:
data est : ut quia ipsi naturae quodammodo indata est : ut quia ipsi naturae quodammodo inserta sunt justitiae semina, addita Lex est, cujus auctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fructum justitiae faciendum. Sicut enim nativitas interit, nisi nutrimenta habeat, quibus fota adolescat; ita et naturale justitiae ingenium, nisi habeat quod respiciat et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis. Consuetudine enim delinquendi premitur, ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines iniustificationẽ uite. hoc
ẽ sic̃ uniꝰ delicto om̃s incondẽpnationẽ
erunt similit̾ peccantes: it.a ⁊ iusticia u¬
mus oins iusti ficabunt᷑ credentes. Si qui
aũt condẽpnationẽ hanc generalem ẽẽ
putant: simili modo ⁊ iustificationẽ ge¬
neralẽ accipientes. S ñ ẽ uerũ: quia nõ
om̃s credunt. Sic enĩ ꝑmobedientiã uniꝰ¬
hominis peccores constituti sũt multi: ita
⁊ ꝑ uniꝰ obedientiã. iusti constituunt᷑ mł¬
ti. Iuos supͣ̃ om̃s dixit. hic plures ⁊ mul¬
tos significat: plures enĩ delictũ ade secu¬
tudine p̾uaricationis ade. Lex aũt subĩ¬
trauit. ut habundaret delictũ. Potest
dici econtra. Nõ gͦ oportuit dan legem:
ne peccata increscerẽt. Si enĩ añ legem
minus peccatũ ẽ: non opꝰ fuit lege. Plane
ne cessaria fuit lex. ut ostend̾et imputati
ap̃ diñ peccata. que impune fieri credebã¬
tur: ut decet̾o̾ scirent qͥd deuitare dełent.
Unde esaias ꝓpħa. lex inquit adiutorio

Expanded text:
s homines in justificationem vitae: hoc est, sicut per unius delictum omnes condemnationem meruerunt similiter peccantes, ita et in justitia unius omnes justificabuntur credentes. Si qui 58 autem condemnationem hanc generalem esse putant, simili modo et justificationem generalem accipient. Sed non est verum, quia non omnes credunt. Sicut enim s peccatores constituti sunt plures: ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Quos supra omnes dixit, hic plures et multos significat; plures enim delictum Adae secutudinem praevaricationis Adae. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Potest dici e contra: Non ergo oportuit dari Legem, ne peccata increscerent; si enim ante Legem minus peccatum est, non opus fuit lege. Plane necessaria fuit Lex, ut ostenderet imputari apud Deum peccata, quae impune fieri credebantur; ut de caetero scirent quid evitare deberent. Unde Esaias propheta: Lex, inquit, in adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
lĩguis p̾stitit. ut inpiti loquerẽt᷑: cũ in¬
terp̾tacionibꝰ ad confirmandũ spem:
ut ⁊ karitatẽ dĩ comendaret ĩ nob̾. Ut
qr caros falli in possibile ẽ. securos nos fa¬
ceret de ꝓmissioẽ. qr ⁊ d̾s ẽ qui ꝓmi sit.
⁊ his qͦs caros habere uult: ꝓmisit. Qͥ
enun fidei nr̃e rationẽ. humana uerba
asserere nõ ualent: nisi uirtutũ testiõ¬
nio. que cũ caceret̃ clamant: rationabi¬
lis ad ꝓbatur ad destructionẽ ꝓdentiũ
mundi. quia audatia uerboꝵ t̾renis
armis contra celestia dunicant: et
carnalibus aduersus spiritalia et
prudentes se dicere non erubescunt.
Nansic̃ ꝑegrini hominis in ꝓbabilis
origo int̾ra aliena ẽ. ita ⁊ fidei nĩe u̾itas
pegrinatur int̾ris. Etq natura en uerbi¬

Expanded text:
querentur cum interpretationibus ad confirmandam spem, ut et charitatem Dei commendaret in nobis ; ut quia charos falli impossibile est, securos nos faceret de promissione: quia et Deus est, qui promisit; et iis quos charos habere vult promisit; quia enim fidei nostrae rationem humana verba asserere non valent nisi virtutum testimonio, quae cum tacent, clamant, rationabilis approbatur ad confusionem prudentium mundi: qui audacia verborum terrenis armis contra coelestia dimicant, et carnalibus adversus spiritalia; et prudentes se dicere non erubescunt. Nam sicut peregrini hominis improbabilis origo in terra aliena est; ita et fidei nostrae veritas peregrinatur in terris: et quia natura eju
Abbreviated transcription (Latin):
fide aũt xp̃i fore creditur in mortale. Ut
aũt ad ꝓmissionẽ hanc ueniatur ñ obedi¬
endii dic̃ peccato ne regnet ĩ nr̃o mortali
corpore. Regnat aũt dũ imꝑat si aũt nõ
regnat ñ uidebitꝰ corpꝰ hoc ẽẽ mortale qr
inspe et̾nitatis ẽ. Non ꝓpt̾ dissolutionẽ
dix mortale corpꝰ. s ꝓpt̾ penãgehenne. ut
ille mortalis dicatur: qui ingehenna mit¬
tendus ẽ. quia qui peccato obediunt. mor
se credentes libauit. Mortale gͦ dicẽs cor¬
pus: totũ hominẽ significauit. quia qui
obediunt peccato: mortales dicuntur.
nima enĩ inquit que peccau̾it: ipsa mo¬
rietur: ide totus homo. Neq enĩ sine cor¬
pore iudicabitur. S neq exhilratis mẽbra
ur̃a iniquitatis peccato. Ostendit diabo

Expanded text:
 Christi fore creditur immortale. Ut autem ad promissionem hanc veniatur, non odediendum dicit peccato; ne regnet in nostro mortali corpore: regnat autem dum imperat. Si autem non regnat, non videbitur corpus hoc esse mortale, quia in spe aeternitatis est. Non propter dissolutionem dixit mortale corpus, sed propter poenam gehennae; ut ille mortalis dicatur, qui in gehennam mittendus est; quia qui peccato obediunt, mortse credentes liberavit. Mortale ergo dicens corpus, totum hominem significavit; quia qui obediunt peccato, mortales dicuntur: Anima enim, inquit, quae peccat ipsa morietur , id est, totus homo, nemo enim sine corpore judicabitur. Sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato. Ostendit diabo
Abbreviated transcription (Latin):
do mortis. similẽ p̾stabit resurrectionẽ.
Sic̃ ioħs apłs memorat dicẽs. Scimus
quia cũ apparuerit. similes illi erimus.
hoc ẽ inmortalẽ: ⁊ glosum resurgere: ñ
enĩ erit similitudo: ut nicħ distet. qui a
similiserit incorporis gła: ñ indiuinita¬
tizatos doceat iã nõdebere peccare. maxi¬
me ne ad idolatriã reu̾tantꝰ: qd̾ grauissi

Expanded text:
enim mortis similem praestabit resurrectionem.enim mortis similem praestabit resurrectionem.s apostolus memorat dicens: Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus , hoc est, immortalem et gloriosum resurgere. Nec enim haec erit similitudo, ut nihil distet; quia similis erit in corporis gloria, non in divinitatizatos doceat jam non debere peccare: maxime ne ad idololatriam revertantur; gravissi
Abbreviated transcription (Latin):
cusẽ dĩ patris. sic̃ dic̃. Soluite templũ ħ.
⁊ ego tribꝰ diebꝰ excitabo illud. Hoc aũt
dicebat inquit de tẽplo corporis sui. Et
quia resurrex̃ in nouã uitã. que iã mori
nesciat. Noua aũt dicit᷑: quia axp̃o data
ẽ. que ẽ disciplina xp̃iana. Nos aũt bap¬
tizati consepulti sumꝯx p̃o: ut de cetero hac̃
rita denuo ut ͣ reuoluam᷑. Qui enĩ mori¬
tur: iã non peccat. mors enĩ finis peccatiẽ.
ris abluit: ita ⁊ nos ꝑbaptisinũ ab om̃i pꝰ¬
cato sp̃alit̾ purgatosnos ⁊ innouatos cre¬
damus. ut qd̾ incorporale ẽ: inuisibiliter
abluatur. Si enĩ conplantati facti sumꝰ
similitudini mortis eiꝰ: simul ⁊ resurrec¬
tionis erimmꝰ. Tunc nos felicit̾ dici posse re¬
surgere: si similitudim mortis eiꝰ fueri¬
mus ꝯplantati. idẽ si in baptisino omnia
uicia deponentes. in nouã uitã translati.
de cetero ñ peccemꝰ ꝑ qd̾ simul ⁊ resurrec¬
cionis illiꝰ similes erunꝰ. quia similitu

Expanded text:
 dicit: Solvite templum hoc, et ego tribus diebus excitabo illud. Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui ; et quia resurrexit in novam vitam, quae jam mori nesciat. Nova autem dicitur; quia a Christo data est, quae est disciplina christiana. Nos auttizati consepulti sumus ei, ut de caetero hanc rita denuo non revolvamur. Qui enim moritur, jam non peccat: mors enim finis peccati estris abluit; ita et nos per baptismum ab omni peccato spiritualiter purgatos nos et innovatos credamus; ut quod incorporale est, invisibiliter abluatur. Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus. Tunc nos feliciter dicit posse resurgere, si similitudini mortis ejus fuerimus complantati, id est, si in baptismo omnia vitia deponentes, in novam vitam translati, de caetero non peccemus: per quod simul et resurrectionis illius similes erimus; similitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ueterẽ actus p̾teritos dic̃. Iuia sic̃ nouus
ita ⁊ uetus homo ꝑdiffidentiã ⁊ malos ac¬
tus. hoᷤ actus crucifixos diẽ. idẽ mortuoᷤ.
ut corpꝰ destruatur peccati. qd̾ ẽ cuncta c̃¬
mina. Om̃ia enim pecc̃a. simul corpus
appellat: qd̃ destrui dic̃ ꝑ bonã uitam: ⁊
fidẽ catholicã. Si aũt mortui sumꝯ cũ xp̃o:
credimꝰ qd̾ etiã simul uiuimꝰ cũ illo. Ma¬
nifestum ẽ hos qui carnẽ crucifixerut id
ẽ mundũ cũ uiciis ⁊ concupiscentiis mori
mundo. ⁊ cõmori xp̃o. E t̾ne quoq uite ac
salutan coimaginari. ut gle xp̃i: similes
effici mereant᷑. Caro uͦ idẽ corpꝰ sic crucifi¬
gitur: si de sid̾iaerꝰ calcent̾. qua manente
ncatione pͥmi hominis cepta. Incarne
eñi diabolus cruci figitur: ipse ẽ enĩ qͥ fal¬
elem̃ta. aliqñ uͦ corꝑꝰ hominis in telligi

Expanded text:
quia sicut novus ita et vetus homo per diffidentiam et malos actus. Hos actus crucifixos dicit, id est mortuos; ut corpus destruatur peccati, quod est cuncta crimina. Omnia enim peccata simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam, et fidem catholicam. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quod etiam simul vivemus cum illo . Manifestum est hos qui carnem crucifixerunt, id est, mundum cum vitiis et concupiscentiis ejus, mori mundo, et commori Christo, aeternae quoque vitae ac salutari coimaginari; ut gloriae Christi similes effici mereantur. Caro vero, id est, corpus sic crucifigitur, si desideria ejus calcentur, quae manente ricatione primi hominis coepta: in carne enim diabolus crucifigitur; ipse enim est, qui falelementa, aliquando vero corpus hominis inte
Abbreviated transcription (Latin):
care: quã ante peccauerat. Et sic factũ
ẽ. ut data lege iminuerent᷑: s habũda¬
rent poccata. Apls eni ostendit quid ꝓ¬
uen̾it. data lege: ñ quid lex fecerit. Iuom
aũt legis ucio crescebant peccata. que cõ¬
minatur ne peccet᷑: Sed subintrasse dici¬
tur: ut habundaret peccatũ. Uerũ ẽ qr
quasi ꝓfutura intrauit ⁊ cũ humilita¬
te. Postea aũt cepit dominari eis qui¬
bꝰ preceꝑat ne peccarẽt: ⁊ peccabũt. Os¬
tendere enĩ cepit lex. habundantiam
peccatorũ. Cumq int̾dix̾at: plus fie¬
bant quã facta erant. Igitur hoc mo¬
do ut habundaret delictũ: data lex ẽ.
Cõmendans enĩ apłs fidẽ ꝑ quã utiq
peccata delentur: legem dix̃ fecisse ũ ha¬
bundarẽt peccata: sic sup̃ dixi quia nõ
data ẽ. ut ab olerent᷑ peccata: s ut habũ¬
darent. dũ ⁊ ante legẽ peccatores osten¬
dit: post legẽ reos om̃s tenuit. Ubi aũt ha¬
bundauit peccatũ: suꝑ habundauit gr̃a.

Expanded text:
 et sic factum est, ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata: Apostolus enim ostendit quid provenerit data lege, non quid lex fecerit. Quomodo autem legis vitio crescebant peccata, quae comminabatur, ne peccetur, sed subintrasse dicitur, ut abundaret peccatum? Verum est, quia quasi profutura intravit, et cum humilitate: postea autem coepit dominari eis quibus praeceperat ne peccarent, et peccabant. Ostendere enim coepit lex abundantiam peccatorum, cum quae interdixerat plus fiebant quam facta erant. Igitur hoc modo, ut abundaret delictum, data lex est: commendans enim Apostolus fidem, per quam utique peccata delentur, legem dixit fecisse, ut abundarent peccata, sicut supra dixi, quia non data est, ut abolerentur peccata, sed ut abundarent; dum et ante legem peccatores ostendit, et post legem reos omnes tenuit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
morimur xp̃o. Hoc ẽ in morte eiꝰ bapti¬
zari. illic enĩ om̃ia peccata nr̃a moriun¬
tur: ut innouati de posita morte resurg̾e
uitas. que corporis manente cõpage hoĩ¬
nẽ m̃te innouat sepulta om̃i maloꝵ ac¬
tuũ uetustate. Consepulti gͦ cũ illo per
baptismũ in mortẽ. ut quẽ admodũ xp̃s¬
surrex̃ a mortus ꝑ uirtutẽ pat̾s. ita ⁊ nos

Expanded text:
commorimur Christo. Hoc est in morte ejus bapticommorimur Christo. Hoc est in morte ejus baptizari; illic enim omnia peccata nostra moriuntur, ut innovati deposita morte, resurgervitas, quae corporis manente compagine, hominem mente innovat, sepulta omnium malorum actuum vetustate. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem; ut quemadmodum Chris
Abbreviated transcription (Latin):
peccantes. ⁊ meritũ nob. ⁊ dĩgrãm innos
regnare faciamꝰ. Aufert enĩ regnũ gr̾e dĩ
⁊ tradidit peccato. Iui rursus redit ad ue¬
tere homine. hoc ẽ ad ricũ p̾terite uite:
duab enĩ excausis miscd̃iam accipimꝰ.
ut ⁊ diaboli regnũ excluderet᷑: ⁊ dĩ imꝑi¬
um ignorantibꝰ p̾dicaretur. P hoc ipsũ
dignitate nobis quesita. Quienĩ mortui
sum ꝯ peccato. quomodo. adhuc uiuemiꝰ in
illo: Hocdic̃. qm̃ uiuentes poccato mor¬
nos lauacro spiritali regenerante cepimꝰ
uiuere deo. mortui aũt ẽẽ peccato. qui ẽ
diabolus. hoc ẽtam̃mori peccato. lib̾ari
a pecc̃o: fieri autẽ seruũ dĩ. Itaq mortui
iã peccato ñ reu̾tamur ad mala pristina.
ne iterũ uiuamꝰ peccato ⁊ morientes dõ¬
penã quã euasimꝰ incurramꝰ. An igno¬
ratis. quia quicũq baptizati sumꝰ in
xp̃o iħu: in morte eiꝰ baptizati sumus:
hoc dic̃: ut sciamus baptizatos nos iã
ñ debere peccare. quia cũ baptizamur:

Expanded text:
peccantes, et meritum nobis et Dei gratiam in nos regnare faciamus. Aufert enim regnum gratiae Dei, et tradit peccato, qui rursus redit ad veterem hominem, id est, ad ritum praeteritae vitae. Duabus enim ex causis misericordiam accepimus; ut et diaboli regnum excluderetur, et Dei imperium ignorantibus praedicaretur, per hoc ipsum dignitate nobis quaesita. Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Hoc dicit, quoniam viventes peccato, mor lavacro spiritali regenerante, coepimus vivere Deo, mortui autem esse peccato, qui est diabolus; hoc est tamen mori peccato, liberari a peccato, fieri autem servum Dei. Itaque mortui jam peccato, non redeamus ad mala pristina; ne iterum vivamus peccato, et morientes Dquam evasimus, incurramus. An ignoratis quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ejus baptizati sumus? Hoc dicit, ut sciamus baptizatos nos jam non debere peccare; quia cum baptizamur,
Abbreviated transcription (Latin):
pios ut iustis eẽt refrigeriũ: ⁊ peccatoribꝰ
estus. impiis uͦ ardor: ut ante iudiciũ quid
unusquisq dignus eẽt ñ lateret. Ac ꝑh̾ gͦ
regnabat ineos mors: quia uidebat oꝑa
subtilitatis sue. ꝓfĩcisse eis ad penã quasi
inimicis. Nonenĩ latuit illũ adħ factũ
hominẽ inmũdo. ut imꝑium uniꝰ dei
p̾dicaret a quo p̾uaricatus ẽ sathanas: ac
si in greco ñ ita cautũ dicatur. Sic enim
dr̃ scriptũ: etiã ieos regnasse mortẽ qui
nõ peccauer̃. insimilitudinẽ p̾uaricatio

Expanded text:
pios, ut justis esset refrigerium, et peccatoribus aestus, impiis vero ardor; ut ante judicium quid unusquisque dignus esset, non lateret? Ac per hoc regnabat in eos mors, quia videbat opera subtilitatis suae profecisse eis ad poenam quasi inimicis. Non enim latuit illum ad hoc factum hominem in mundo, ut imperium unius Dei praedicaret, quod praevaricatus est Satanas. Ac si in Graeco non ita cautum dicatur; sic enim dicitur scriptum, etiam in eos mortem regnasse, qui non peccaverunt in similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ricationẽ eiꝰ: magis gr̃a dĩ ⁊ donũ in plu¬
res habundauit confugientes adse. Nu¬
res enĩ grãm consequũtur: quã mortui
sũt delicto ade. Unde manifestũ est. ñ
nificasse. quia om̃s om̃ino moriuntur.
et ñ tam̃ om̃s gram consequunt᷑. Neq
mortẽ mom̃s regnasse: s ineos qui delic
casse. hi sunt quos dicit uniꝰ delicto
multos mortuos. gr̃a aũt dĩ in plures
habundare: quia ⁊ his qui delicto ade
mortui dicunt᷑ similit̾ peccantes. & in
his qui ñ peccauerũt inhac similitu
cato. ea sententia di erant ap̃ inferos.
Grã dĩ habundauit indiscensus salua¬
toris om̃ibꝰ dans indulgentiã cũ triũ¬
pho sublatis eis incelii. Et ñ sic̃ ꝑ unũ
peccantẽ: ita ẽ ⁊ donũ. Nam udicium
quidem ex uno in ꝯdempnationẽ: do

Expanded text:
i et donum in plures abundavit, ut confugientes ad se. Plures enim gratiam consequuntur quam mortui sunt delicto Adae. Unde manifestum est non  significasse; quia omnes omnino moriuntur, et non tamen omnes gratiam consequuntur: neque mortem in omnes regnasse, sed in eos qui delictcasse. Hi sunt quos dicit in unius delicto multos mortuos, gratiam autem Dei in plures abundare; quia et in his qui delicto Adae mortui dicuntur, similiter peccantes, et in his qui non peccaverunt in hac Adae cato ex Dei sententia erant apud inferos, gratia Dei abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam, cum triumpho sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum, ita et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, do
Abbreviated transcription (Latin):
ñ morietur. mors ineoultra ñ dominabitꝰ.
qd̃ eni mortuꝰ ẽ peccato: mortuꝰ ẽ semł. Qd̾
aut uiuit: muit dõ. Securitatẽ et̾nita¬
tis in resurrectione saluatoris ostendit. ad
quã sic uenire contingit. si melioris uite
fuerit emulatio. Qui enĩ bene agendo dõ¬

Expanded text:
 dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel: quod autem vivit, vivit Deo. Securitatem aeternitatis in resurrectione Salvatoris ostendit: ad quam venire contingit, si melioris vitae fuerit aemulatio. Qui enim bene agendo
Abbreviated transcription (Latin):
mundi dm̃ fõre uidicem ignorabat. Per¬
pauci aũt erant: inquos nõ regnauit
mors. Inquos aũt regnauit post istam
mortẽ que p̾ma dr̃: a sccła excepti sunt
ad penã ⁊ ꝑdicionẽ futurã. Inqͥs aũt nõ
regnauit quia ñ peccauer̃ insimilitudi¬
ne p̾uaricationis ade. sub spe reseruatis
aduentu saluatoris. in libera sic̃ legit᷑ de
abraham: quia quãuis apd̃ inferos fuent
discretus: tam̃ longo int̾uallo. itaũ chaos

Expanded text:
mundi Deum fore judicem ignorabat: permundi Deum fore judicem ignorabat: perpauci autem in quos non regnavit mors; in quos autem regnavit, post istam mortem, quae prima dicitur, a secunda excepti sunt ad poenam et perditionem futuram. In quos autem non regnavit, quia non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, sub spe reservati sunt adventui Salvatoris in libera: sicut legitur de Abraham, quia quamvis apud inferos fuerit; discretus tamen longo intervallo est; ita
Abbreviated transcription (Latin):
cauer: nisi qui neglecto creatore. seruie¬
nĩt cieature. deos sibi constituentes qͦs
colerent ad iniuriã dĩ. Id cuco letabatur
mistis diabolus: quia uidebat illos imita¬
tores suos effectos. Nam & thara pat̾ abrͣ¬
he ⁊ nachor et laban: ꝓprios deos habebat.¬
⁊ peccatũ ade ñ longe ẽ ab idolatria. p̾ua¬
ricauit enĩ putans se hominẽ futurũ
dm̃. Estimauit eni hoc magis ꝓfuturũ.
qd̾ diabolus suasit. qd̾ quã d̾s iussit: in lo¬
co dĩ diabolũ statuens. unde ⁊ subiectus
factusẽ diabolo. Similit̾ ⁊ a transgresso
nõ p̾terito deo: s in lege naturali. Iui eĩ
incellex̃ siue extra duce siue indicio na¬
turali ⁊ ueneratus ẽ dm̃: nulli honori¬
ficentia nominis ⁊ maiestatis eiꝰ inꝑci¬
ens si peccauit: quia in possibile ẽ nõ pec¬
care sub dõ peccauit. ñ indm̃. Iudicem sẽ¬
idolorũ seruier̃ diabolo. Pret̾ea qd̾ lex ĩ
auctoritate ñ erat ꝓmulgata: udicem deũ
p̾sentire nequiuer̃. Maxima enĩ pars

Expanded text:
caverunt; nisi qui neglecto Creatore servierunt creaturae, deos sibi constituentes quos colerent, ad injuriam Dei? Idcirco laetabatur in istis diabolus, quia videbat illos imitatores suos effectos. Nam et Thare pater Abrahae, et Nachor et Laban Et peccatum Adae non longe est ab idololatria. Praevaricavit enim putans se hominem futurum Deum. Aestimavit enim hoc magis profuturum, quod diabolus suasit, quam quod Deus jussit, in loco Dei diabolum statuens; unde et subjectus est diabolo. Similiter et hi, transgresso non praevaricato Deo, sed in lege naturali. Qui enim intellexit, sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum, nulli honorificentiam nominis ac majestatis ejus impertiens; si peccavit, quia impossibile est non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum, quem idolorum servierunt diabolo. Propterea quod lex in auctoritate non erat promulgata, judicem Deum praesentire nequiverunt. Maxima enim pars
Abbreviated transcription (Latin):
maiestas alicui p̾ter filio deputet᷑. Scd̾a
aũt parsẽ moralis. Id est ut bene uiuat᷑
modestia gubnante. Congruit enĩ hoĩ
habenti noticiã creatoris uitã suã lege re¬
frenare. ne frustetur agnitio. Tertia uero
pars ẽ docibilis: ut noticia creatoris dĩ ex
emplũ morũ. cetens tradatur: ut disca̾t
queadmodũ apd̾ creatorẽ meritũ collo¬
catur: hec ẽ uera & xp̃iana prudentia.
S regnauit mors ab adam usq ad mo
tabatur peccatũ pnꝰ quã lex daret᷑ pet
moy sen: sic̃ dixi ipsa usurpationis. in pu¬
nitate regnabat mors: sciens s illos de¬
uotos. Regnabat gͦ mors securitate dña¬
tionis sue: tam in hosqui ad tempꝰ eua¬
debant: quã inistos qui etiã hic penas
dabant malis oꝑibꝰ suis. Om̃señ suoseẽ
uidebat: quia qui fac peccatũ. seruus ẽ
peccati. In pune ⁊ enĩ credere putantes
magis delinquebant. Circa hec peccata ꝓ
curus: qua causa derelictũ a dõ hominẽ¬

Expanded text:
majestas alicui de creaturis deputetur: secunda majestas alicui de creaturis deputetur: secunda autem pars est moralis, hoc est, ut bene vivatur, modestia gubernante; congruit enim homini habenti notitiam Creatoris vitam suam lege refraenare, ne frustretur agnitio: tertia vero pars est docibilis, ut notitia creatoris Dei, et exemplum morum caeteris tradatur; ut discant quemadmodum apud Creatorem meritum collocatur. Haec est vera et Christiana prudentia. Sed regnavitabatur peccatum antequam lex daretur per Moysen, sicut dixi, ipsa usurpationis impunitate regnabat mors, sciens sibi illos devotos. Regnabat ergo mors securitate dominationis suae, tam in hos qui ad tempus evadebant, quam in istos, qui etiam hic poenas dabant pro malis operibus suis. Omnes enim suos esse videbat; quia qui facit peccatum, servus est peccati ; impune enim cedere putantes magis delinquebant, circa haec tamen peccurus quod causa Adae relictum a Deo homine
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis: Lex semꝑ ẽ. nec ignorabatur
aliqñ. s putabatur ad tempꝯ auctorita¬
tẽ habere: ñ ⁊ apud dm̃: reos faceret. Ig¬
norabatur enĩ qr iudicaturꝯ ẽ d̾s genus
humanũ: ac ꝑ hoc ñ imputabat᷑ pec¬
sũ dm̃ asserentes. Atubi aũt data ẽ lex¬
ꝑ moysen. maifestũ ẽ curare dm̃ res hu¬
manas: ⁊ ñ umpune futurũ. his qui ma¬
le facientes quacũq ex causa euadunt¬
ad p̾sens. Nam utiq sunt̾ se magistra ĩ¬
ticia uł natura peccata ñ multa censebãt.
qñtomagis dm̃i hec quẽ mundi sciebant
opificem requisiturũ nõ debuerãt igno¬
rare. Iuippe cũ sodoma ⁊ gomorra ꝑignẽ
adiudicata sint deꝑire. qd obliuio quidẽ
texerat. Moyses aũt ut firmaret dñi ui¬
dicem fore. scribendo reuelauit. S cum
recipe deprauati m̃te legis naturalis que
pͥma ẽ calcauerũt. quia lex natural tres
habet partes cuiꝰ pͥma pars hec ẽ. ut agni¬
tus honoretur creator nec eiꝰ claritas et

Expanded text:
naturalis semper est, nec ignorabatur aliquando; sed putabatur ad tempus tantum auctoritatem habere, non et apud Deum reos facere. Ignorabatur enim quia judicaturus esset Deus genus humanum, ac per hoc non imputabatur pecsum Deum asserentes. At ubi autem lex data est per Moysen, manifestatum est curare Deum res humanas, et non impune futurum his, qui male facientes, quacunque ex causa inadunt. Nam utique si inter se, magistra justitia vel natura, peccata non inulta censebant; quanto magis Deum, quem mundi sciebant opificem, haec requisiturum non debuerant ignrare? Quippe cum Sodoma et Gomorrha per ignem adjudicatae sint deperire , quod oblivio quidem texerat; Moyses autem ut firmaret Deum judicem fore, scribendo manifestavit. Sed cum e, partem legis naturalis, quae prima est, calcaverunt. Quia lex naturalis tres habet partes, cujus prima haec est, ut agnitus honoretur Creator, nec ejus claritas et
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m. Contuendũ ẽ unũ eẽ sensũ:
⁊ in nullo differre. Mortẽ enĩ dic̃ regnaᷤᷤ¬
se nõ regnare: quia qui intellexerũt ꝑle
gem futurũ udiciũ dĩ: sublati sũt dee¬
uis imꝑio. Regnauit aut: quia sine:
manifestatione legis. cimor dĩ in terris
ñ erat. Suꝑior gͦ sensꝰ ẽ. ut quia mors
regnauit ab adam usq ad moysen. in
eos qui peccauer̃ in similitudine p̾uari¬
cationis ade: multomagis gr̃ã regnec
habundantia domi dĩ. in uita ꝑ unum

Expanded text:
Christum. Contuendum est unum esse sensum, et in nullo differre: mortem enim dicit regnasse, non regnare; quia qui intellexerunt per legem judicium Dei, sublati sunt de ejus imperio. Regnavit autem, quia sine manifestatione legis timor Dei non erat in terris. Superior ergo sensus est ut, quia mors regnavit ab Adam usque ad Moysen in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, multo magis gratia regnet abundantia doni Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
gare paciatur. Duos gͦ gradus fac̃ usti.
⁊ bomi. quamuis ⁊ iustus bonus dicenduꝰ
sit. tam̃ genera ipsa posuit: iustũ in exer¬
citio significans. bonũ uͦ natum. qͥ ꝓpt̾
simplicitatẽ innocẽs dicatur. Unde quã¬
uis melioris meriti sit. qnͣtũ ad locũ istũ
ꝑtinet iustus quã bonus. tam̃ ꝓbono in¬
quit forte aliquis audeat mori. ut qr miẜ¬
abilior causa innocentie ẽ. adhoc cogi for¬
te aliquẽ posse significat. Deniq optant
parentes ꝓbonis filuis mori. ñ dicam u¬
xores ꝓ bonis maritis. nam si uelimus
de bono ⁊ iusto ꝓponere. aliqñ meliorẽ
iustũ dep̾hendimus: aliqñ p̾ponẽdũ
bonũ. Si enĩuxta dĩ legẽ qui ustus
sit. melior bono ẽ. s illo qui nec dũ secũ
laborauit. ut amplificaret se bonis. Iñ¬
cuseñ bonũ nature sue meliorauit. Si
aut uixta mundũ fuerit iustus: p̾onit᷑
ei bonus ꝓpt̾ in nocentiã. qr huiꝰ modi

Expanded text:
redibilia. Duos ergo gradus fecit, justi, et boni: quamvis enim et justus bonus dicendus sit; tamen genera ipsa posuit, justum exercitio significans, bonum vero natura, qui simplicitate innocens dicatur. Unde quamvis melioris meriti sit, quantum ad locum istum pertinet, justus quam bonus; tamen pro bono, inquit, forte aliquis audeat mori; ut quia miserabilior causa innocentiae est, ad hoc cogi forte aliquem posse significat. benique optant parentes pro bonis filiis mori, non dicam uxores pro bonis maritis. Nam si velimus de bono et justo proponere, aliquando meliorem justum deprehendimus, aliquando praeponendum bonum. Si enim juxta Dei legem qui justus est, melior bono est; sed illo qui necdum secum laboravit, ut amplificaret se bonis; exercitio enim bonum naturae suae justus meliorabit. Si autem juxta mundum fuerit justus, praeponitur illi bonus p
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis ꝓmultorũ impietatibꝰ mori. Si
ri. miseratione quadã intellectus aut af¬
fectu bonoꝵ opum ei Proimpiis uͦ nõ
solum qd suadeat mori deẽ. s ⁊ qd̾ in lacri¬
etatib popli.&. adhuc ñ suis cũ ꝓ callosis¬

Expanded text:
aliquis pro multorum impietatibus mori. Etenim si aliquis pro multorum impietatibus mori. Etenim si ri miseratione quadam illectus, aut affectu bonorum operum ejus: pro impiis vero non solum, quod suadeat mori, deest; sed et quod in lacryetatibus populi, et adhuc non sui; ut
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc peccatores eẽmus sedin tempꝰ pro
impus mortuus ẽ. uix enĩ ꝓuisto qͥs mori¬
tur. nam ꝓbono forsitanquis audeat mori.
morti se dedit. Ad tempꝰ em̃ mortuꝰ est.
quia tt̾ia die resurtex̃. qnͣtomagis cũ illum
credimus: auxiliis siusmuniet nos. Ad ħ
eñ ꝓ nobis mortuꝰ ẽ. ut ⁊ uitã ⁊ głam nob
adquireret. Itaq si ꝓmimicis mortiuus ẽ.
ex mundo sũt. ubi oritur ⁊ occidit sol. ⁊ lu¬
naancrem̃tũ: ⁊ detrim̃tum fac̾.⁊ dics ⁊ nor
iustatu suo nõ ꝑseu̾ant. Res enĩ que tem¬
pori etati ⁊ subiecta ẽ. mutabilis semꝑest.
huic gͦ tempori xp̃s mortuus. dũ excessit e
corpore. ubi aũt temꝑꝯ nõ ẽ ⁊ etas: ibi nõ
solum uius. s ⁊ uictor reptus ẽ. Hinc no¬
luit affẽctum saluatoris erga nos cõm̃dare
cũ dic. uix ꝓ iusto quismoritur. Xp̃s aũt
ꝓimpus mortiuis ẽ. Si enĩ ꝓ iusto ux ali
quis mori. aut forte ñ audeat quis mori. auit¬
ficat. quẽ admodũ uideri põt: ut audeat

Expanded text:
ores essemus, secundum tempus pro impiis mortuus est? Vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori? morti se dedit, ad tempus enim mortuus est, quia tertia die resurrexit; quanto magis cum in illum credimus, auxiliis suis muniet nos? Ad hoc enim pro nobis mortuus est, ut et vitam et gloriam nobis acquireret. Itaque si pro inimicis mortuus est, in mundo sunt, ubi oritur et occidit sol, et luna incrementum et detrimentum facit, et dies et nox in statu suo non perseverant; res enim quae tempori et aetati subjecta est, mutabilis semper est. Huic ergo tempori Christus mortuus est, dum excessit e corpore. Ubi autem tempus non est et aetas, ibi non solum vivus, sed et victor repertus est. Hinc voluit affectum Salvatoris erga nos commendare, cum dicit: Vix pro justo quis moritur: Christimpiis mortuus est. Si enim pro justo vix aliqquis mori, aut forte non audeat, quia utficat; quemadmodum videri potest, ut audeat
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ humanã. indegit diabolus: ut
suadendo inlicita inuerteret. ut qd̾ futu¬
rũ datũ erat incontrariũ: ⁊ dũ manda ta¬
ꝯtempta sunt. ut ñ utilitas ex lege s iu-¬
diciũ adiundictã ꝓcederet: tunc ustuᷤ
acq misericor ds̃. ut głam diabłi quã
detriumphato homine que siuerat in¬
aniret: filiũ siuĩ uenturũ decreuit: q̃¬
omia pecc̃a donaret. ut maior fieret letici¬
a ex dono gr̃e: quã fuerat luctus ex pec̾co.
Gaudiũ eñ dono dĩ etiã hisꝓficit de quibꝰ
trium phare ñ potuit sathanas: idcirco su¬

Expanded text:
utilitatem humanam, id egit diabolus, ut suadendo illicita, inverteret; ut quod profuturum datum erat, in contrarium s ex Lege, sed judicium ad vindictam procederet: tunc justus atque misericors Deus, ut gloriam diaboli quam de triumphato homine quaesierat, exinaniret, Filium suum venturum decrevit, qomnia peccata donaret; ut major fieret laetitia ex dono gratiae, quam fuerat luctus ex peccato. Gaudium enim doni Dei etiam his proficit, de quibus triumphare non potuit Satanas; idcirco su
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. p̾stans uitam et̾nã. Id̾ inferius
declarat in quo. idẽ inadã om̃s peccauer̃.
idõ dix inquo: de muliere loquat᷑. quia ñ
ad speciem retulit: s ad genus. Manifes¬
tum ẽ itaq om̃s in adam poccasse qͣsi ĩ maᷤ¬
sa. Ipse eñi ꝑ peccatũ corruptus: quos ge¬
nuit om̃s nati sũt sub peccato. Ex eoigitur
cuncti peccatores: quia ex ipso sumꝯ om̃s.
hinc enĩ bnficiũ di ꝑdidit. dũ p̾uarica¬
uit: indignus factus edere de arbore uite:
ingehenna: quã ñ peccato ade patunuir.
s eius occasione: ꝓp̾is peccatis ad quirit᷑.
aqua boni inmunes sũt tantũ. qd̾ iui¬
femo erant: s suꝑiore q̃si in libera qui in
mortis xp̃i deletũ ẽ. Sententie aũt decre¬
ta hec sunt. ut unꝰ hominis corpꝰ solue

Expanded text:
peccati, praestans vitam aeternam, quod inferius declarat. In quo, id est, in Adam, omnes peccaverunt. Ideo dixit, in quo, cum de muliere loquatur, quia non ad speciem retulit, sed ad genus. Manifestum itaque est in Adam omnes peccasse quasi in massa; ipsa enim per peccatum corruptus, quos genuit, omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti peccatores, quia ex eo ipso sumus omnes; hic enim beneficium Dei perdidit, dum praevaricavit, indignus factus edere de arbore vitae, in gehenna, quam non peccato Adae patimur, sed ejus occasione propriis peccatis acqa qua boni immunes sunt, tantum quod in inferno erant, sed superiori quasi in libera custodmorte Christi deletum est. Sententiae autem decreti sunt, ut unius hom
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃. qr circũcisꝰ est. aut qr absti¬
nuit se ab inquitate: s qr dõ credidit.
hinc ⁊ iustificatꝰ ẽ. laudis sue p̾miũ
in futuro consecuturus. Ei aũt qui o¬
patur. m̾ces ñ inputatur sccłm grãmr:
s scd̃m debitum. Ab solutũ ẽ ei. qui le¬
gi factoꝵ idẽ moysi subiectus ẽ. aut
naturali. ñ inputari meritũ ad mer¬
cedem: ut głam habeat apd̃ dm̃. De
faciat legẽ. ne reus sit: sic̃ alio loco di¬
cit. Qui aũt contẽpnũt: ipsi sibi damp¬
nationẽ ad quirũt. credere aũt ⁊ nõ cre

Expanded text:
a circumcisus est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Absolutum est ei qui legi factorum, id est, Moysi, subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Defaciat legem, ne damnetur, sicut alio loco dicit: Qui autem contemnunt, ipsi sibi damnationem adq
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uniꝰ diei. ꝑ unũ reformasse doceret:
uerentiã quã deo patri debemꝰ ipso uolẽ¬
te. Dic enĩ idem alio loco. Iui inhis ser¬
uit xp̃o: placet deo. Cum scriptũ sit: do¬
minũ dm̃ tuũ adorabis. ⁊ ipsi soli seruieᷤ.
Sigꝰ soli dõ seruiendũ dic̃. ⁊ xp̃o seruire¬

Expanded text:
tiam unius Dei per unum reformasse doceret, tiam unius Dei per unum reformasse doceret, verentiam, quam Deo Patri debemus, ipso volente. Dicit enim idem alio loco: Qui in his servit Christo, placet Deo ; cum scriptum sit: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Si ergo soli Deo serviendum dicit, et
Abbreviated transcription (Latin):
sum xp̃m. ꝑ quẽ nũc reconciliationẽ acce¬
pimꝰ. Non tantũ ꝓ accepta saluatione¬
⁊ securitate. dõ gras agendas docet: s et
ci nos suos anncos. ut om̃ia bñ ficia ꝑ xp̃m
ꝯsecutos nos gaudeamꝰ: ut qr ꝑ ipsũ cog¬
nouimꝰ dm̃n. głantes in eo. reddamꝰ ei ho¬
norificentiã parem dõ patri. ipsi soli idone¬
o teste p̾dicante. ut honorificent inquit
filiũ: sic̃ honorificant patrẽ. Post dĩgͣpa¬
tris ꝓuidentiã.⁊ donũ qd̃ dedit ꝑ xp̃m: ut¬
psonã filii gratã nob̾ faceret quia ꝑunũ
xp̃m redempti sumꝰ ab uno deo patre ad¬
iecit. Propt̾ea sic̃ ꝑ unũ hominẽ peccatũ
inhunc mundũ intrauit. ⁊ ꝑ peccatum
tatis. nunc ip̃m ordinẽ uniꝯ dĩ patris per
unũ xp̃m filiũ ei delarat. Ut quia un¬
peccatũ uic̃ in hominibꝰ. Et qr ꝓpositũ
gr̃e dĩ erga genꝰ humanũ ostendit. ut
ipsa pͥmordia peccati mani festaret: aba¬
dam cepit qui pͥmũ peccauit. ut ꝓuidẽ¬

Expanded text:
 per quem nunc reconciliationem accepimus. Non tantum pro accepta salute et securitate Deo gratias agendas docet, sed etci nos suos amicos; ut omnia beneficia per Christum consecutos nos gaudeamus: ut quia per ipsum cognovimus Deum, gloriantes in eo, reddamus ei honorificentiam parem Deo Patri, ipso sibi idoneo teste praedicante; Ut honorificent, inquit, Filium, sicut honorificant Patrem . Post Dei ergo Patris providentiam, et donum quod dedit per sonam Filii nobis gratam faceret, quia per unum Christum redempti sumus ab uno Deo Patre, adjecit: Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum tatis; nunc ipsum ordinem unius Dei Patris, per unum Christum Filium ejus declarat; ut quia peccatum vicit in omnibus. Et quia propositum gratiae Dei erga genus humanum ostendit; ut ipsa primordia peccati ostenderet, ab Adam coepit, qui primum peccavit; ut providen
Abbreviated transcription (Latin):
oñs iustificati sũt ꝑ datam formã fidĩ tri¬
nitatis. acceptoq sp̃u scõ qui signũ est
credentiũ qd̾ sint filii dĩ. Et ut adcumu¬
lum nobis iustificationis ꝓficeret. resuigẽs
p̾ceptis sius auctoritatẽ tribuit ut eoꝵ e
epti: clar appareamꝰ in regno dĩ. hac fidi.¬
cia qua iustificati a morte teneri ñ possu¬
inꝰ. Passione enĩ saluatoris uicta mors
que priꝰ peccati causa dominabatur: ius¬
tificatos ab eo retinere ñ audet. Iustifica

Expanded text:
s justificati sunt per datam formam fidei Trinitatis, acceptoque spiritu sancto, qui signum est credentium, quod sint filii Dei. Et ut ad cumulum nobis justificationis proficeret, resurgens praeceptis suis auctoritatem tribuit, ut eorumepti, clari appareamus in regno Dei, quia justificati a morte teneri non possumus. Passione enim Salvatoris victa mors, quae prius peccati causa dominabatur, justificatos ab eo retinere non audet. Tra
Abbreviated transcription (Latin):
qui. Sic̃ ad galathas ait. Q uacuat i
estis xp̃o. qui in lege iustificamini: a
gra excidistis. Ante eum: cui cũ credidi¬
stis dm̃. Ut unũ din om̃iũ doceat al¬
loquitur gentiles abrahan ipsi credi¬
disse ⁊ iustificatũ ẽẽ. añ eum inquẽ et
gentes credunt ut iustificent᷑. ut non
sit distantia uidĩ ⁊ greci  fide: qr subla¬
ta cutũcisione ⁊ p̾putio. unũ fiunt inxͦ.¬

Expanded text:
qui, sicut et ad Galatas ait: Evacuati qui, sicut et ad Galatas ait: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis . Ante eum cui credidisti Deo. Ut unum Deum omnium doceat, alloquitur gentiles, Abraham ipsi Deo credidisse, et justificatum esse ante eum, in quem et gentes credunt; ut justificentur, ut non sit distantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisione et praeputio, unum fiunt in