comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uere hichomo iustus erat : Nẽ contrariũ qđ mattheus uiso t̃re motu dicit ammiratũ cen¬
turionẽ et eos quicũ illo erant : cũ lucas dicat hoc eũ ammiratũ : qđ emissa illauoce
exspiras set : ostendens quã in potestate habuerit. quando moreretur: in eo quippe
qđ idem mattheus ñ solũ dixit uiso t̃remotu. sed etiã addidit et his quȩ facta erant.
integrũ locũ fuisse de monstrauit lucȩ : ut diceret centurionẽ ipsã dñi mortẽ fuisse
miratũ quia et hȩc inter illa ẽ : quȩ tunc mirabiliter facta erant : quã quã etsimat¬
theus illud ñ ad didisset : intellegendũ erat : cũ multa miranda facta fuerint : et om¬
niacenturio et quicũ eo erant mirari potuerint. liberu fuisse narrantibus quid quisq
illũ miratũ cõmemorare uoluissec : nec eos sibi repugnare: cũ alius illud. alius illud
diceret fuis semiratũ : quando omnia fuerat illemiratus : Qđ aut̃ alius ait centur¬

Expanded text:
iustus erat. non est contrarium, quod Mattheus dicit uiso terrae motu admiratum centurionem et eos qui cum illo erant, cum Lucas dicat hoc eum admiratum, quod emissa illa uoce expirasset, ostendens, quam in potestate habuerit, quando moreretur. in eo quippe, quod idem Mattheus non solum dixit: uiso terrae motu, sed etiam addidit: et his quae facta erant, integrum locum fuisse demonstrauit Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini mortem fuisse miratum, quia et haec inter illa est quae tunc mirabiliter facta erant. quamquam, etsi Mattheus illud non addidisset, intellegendum erat, cum multa miranda facta fuerint et omnia centurio et qui cum eo erant mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus, quid quisque illum miratum commemorare uoluisset, nec eos sibi repugnare, cum alius illud, alius illud diceret fuisse miratum, quando omnia fuerat ille miratus. quod autem alius ait centur
Abbreviated transcription (Latin):
puseeaere umdesttomnia quȩ milla hora mirabilit facta erant ⁊a quã unumir a¬
bile factũ comemoeans: Cuius quasi membra et partes erant ominia alugumit¬
cula lãuero qđ mattheus ad didit eos quicũ centurione erant aliaũt hoc tacue
cuin appareat e notissima regula ñ eẽ contrariũ cũ alius diau ꝓ falacus
tcetis qđm an tbiles dire timuer ualde lucas aut ñ dixtimuit sedglorificaui
am̃ duns ñ eu incellegatt imendo glarificaseg isequitia m aut susz l arificau¬
nĩt ibimulieres multo alonge quȩ secutȩ erant ibm agalilea ministrantesei

Expanded text:
enere inclusit omnia quae in illa hora mirabiliter facta erant, tamquam unum mirabile factum commemorans, cuius quasi membra et partes erant omnia illa miracula. iam uero, quod Mattheus addidit eos qui cum centurione erant, alii autem hoc tacuerunt, cui non appareat ex notissima regula non esse contrarium, cum alius dicit quod alius tacet? et quod Mattheus dixit: timuerunt ualde, Lucas autem non dixit \'timuit\', sed: glorificauit deum, quis eum non intellegat timendo glorificasse? XXI. Sequitur Mattheus: erant autem ibi mulieres multae a longe, quae secutae erant leg
Abbreviated transcription (Latin):
ih̃s aut̃ iterũ clamans uoce magna emisit sp̃m c̃tinuo subiecit. et ecce uelũ scissũ ẽ : satis
expressit tunc ẽẽ scissũ : cũ ihs emisisset sp̃m: si aut̃ ñ ad didisset et ecce sed simpli¬
citer dixisset. et uelũ templiscissũ ẽ incertũ eẽt utrũ ipse et marcus hocre capi¬
tulando cõmemorassent: lucas aut̃ er dinẽ tenuis set : anlucas recapitulasset qđ
illiordine posuissent : sequi turmattheus : et terra mota ẽ : et petrȩscissȩ s̃ et monu¬
menta a ꝑta s̃ et multa corpora scorũ quidormierant surrexer̃: Et ex euntes de

Expanded text:
Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis expressit tunc esse scissum, cum Iesus emisisset spiritum. si autem non addidisset: et ecce, sed simpliciter dixisset: et uelum templi scissum est, incertum esset, utrum ipse et Marcus hoc recapitulando commemorassent, Lucas autem ordinem tenuisset, an Lucas recapitulasset quod illi ordine posuissent. XX. Sequitur Mattheus: et terra mota est et petrae scissae sunt et monumenta aperta sunt et multa corpora sanctorum, qui dormierant, surrex
Abbreviated transcription (Latin):
expectaret quiutiq cũ uellet mereretur deide cõmendans tradidit sp̃m sed quo uis
ordine quilibet arbitrecur dicipotuisse hoc magnopere cauendũ ẽ necui uideatur
quis quã euangelistarũ elteri repugnare : siuł tacuit qđ alius dix̃ aut dix̃ qđ aliusta¬
xuiiii cuit: sequitur maiheus: Etecce udũ tẽpliscissũ ẽ induas partes ã sumo usq de or sũ :
Et marcus sic: Et uelũ tẽpliscis sũ ẽ induo : a sumo usq deorsũ : lucas autẽ similiter
hocait: Et uelũ tẽpli scis sũ ẽ mediũ : sed ñ eodem ordine A lolens enĩ miraculũ miracu¬
lo adiungere cũ dixissec sol obscuratus ẽ : c̃tinuo subiungendũ ex istimauit: Et uelũ
tẽpliscissũ ẽ mediũ : Prȩoccupans uidelicet : qđ expirante dño factũ ẽ : ut deinde re¬
capitulans ex sequeretur et depotuaceti: et de illa uoce magna: et deipsa morte
quȩ ante scissionẽ ueli posttenebras facta intelleguntur : mattheus enĩ quicũ dixisset

Expanded text:
expectaret qui utique, cum uellet, moreretur, deinde commendans tradidit spiritum. sed quouis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magno opere cauendum est, ne cui uideatur quisquam euangelistarum alteri repugnare, si uel tacuit quod alius dixit aut dixit quod alius taXVIIII. Sequitur Mattheus: et ecceuelum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum. et Marcus sic: et uelum templi scissum est in duo a summo usque deorsum. Lucas autem similiter hoc ait: et uelum templi scissum est medium, sed non eodem ordine. uolens enim miraculum miraculo adiungere, cum dixisset: sol obscuratus est, continuo subiungendum existimauit: et uelum templi scissum est medium, praeoccupans uidelicet, quod expirante domino factum est, ut deinde recapitulans exequeretur et de potu aceti et de illa uoce magna et de ipsa morte, quae ante scissionem ueli post tenebras facta intelleguntur. Mattheus enim, qui, cum dixisset:
Abbreviated transcription (Latin):
ima qur iolures diuidebaturuita etiam cũ xteriitas delicrie superauis aclinto¬
mls boni uolu pies retent at inseruis tademanimaẽ non tota uoluntate iludaitho
uolens & ato disc er pra graunmolestia. di illuduentat s bonint trot faliuclaurt¬
ti e mon oonido die e grotibam & oxcruciabar aecusitine pient hoc sucoacarb
us quonsae uoluens. ee bers ans ne mumculomeo donet ab ruperolum fott quor
exiguo te nebari sedtineb artam̃ & instabastu in occultis mes dne rauertonii. uor
citum ia pone. Picebu enim apͥme intus E ccemo dosiat in fiat EReuuboia iba bnpla
aitumiã pens fa eebam er non sacieba Necrelabebur tañs in prsti ab os deta cum
saibã e rospirabami. &item conabar & piulominus ibitra expnisoma sidepacim¬

Expanded text:
una, quae in plures diuidebatur. ita etiam, cum aeternitas delectat superius et temporalis boni uoluptas retentat inferius, eadem anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens et ideo discerpitur graui molestia, dum illud ueritate praeponit, hoc familiaritius nimis, ac volvens et versans me in vinculo meo, donec abrumperetur totum quo jam exiguo tenebar, sed tenebar tamen. Et instabas tu in occultis meis. Domine, severa misitcitum. Jam pene faciebam, et non faciebam: nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam, et respirabam. Et item conabar, et paulo minus ibi eram, e
Abbreviated transcription (Latin):
annos eireuelaras e conũtistiluctũ cĩ ingaudiũ multo uberius quauiolue¬
rat & multo carius atq castius quã denepotib carmanto iequirdua uol¬

Expanded text:
annos ei reuelaueras, et conuertisti luctum eius in gaudium multo uberius, quam nolueannos ei reuelaueras, et conuertisti luctum eius in gaudium multo uberius, quam noluerat, et multo carius atque castius, quam de nepotibus carnis meae requ
Abbreviated transcription (Latin):
cariis curanine feceritis in concupiscentiis: Nec ultra uolui legert nec operat
statom quipope eũ fine hũi sententix quasiluce securitatis in fusacordineo omt
dubitatio nei tenebre disfuger̃ : Tumint iecto aut digito aut nescio quo alio signis
codiceno ⁊batne & tranquillo iã uultu indicaui alrpio Atille quidin il a serio¬
tur quod ego nes cieba sic indicauit p&ituidere quid legis sem ostendi & attendit
etĩ ultra qua ego legeram : & ignorabã quid sequeretur: sequebatur uero. hosfirmu
firmec ies placitotude ꝓpositobono & congruentis simo suis morib: quib: a me
nomebuis ia olimualde longeq distabat: sinculla turbulestaciuntabtiome
comiunet̃ ẽ lude adinatrem ingredimꝰ: indicam̃ gaud&. Narramꝰ que aa modõ
gesturisiene. ealtite & tiiu phat : & benedicebattib: qui potens es ultraꝙ p&im
tero solebat miserabilius flebilusq gemitib: conutistieni me adte at nicareo¬
rñ nos enreu edecaliq spem sdihũi stans in ea regula fidei inquame antetot

Expanded text:
am ne feceritis in concupiscentiis. nec ultra uolui legere nec opus erat. statim quippe cum fine huiusce sententiae quasi luce securitatis infusa cordi meo omnes dubitationis tenebrae diffugerunt. Tum interiecto aut digito aut nescio quo alio signo codicem clausi et tranquillo iam uultu indicaui Alypio. at ille quid in se ageretur — quod ego nesciebam — sic indicauit. petit uidere quid legissem: ostendi, et adtendit etiam ultra quam ego legeram. et ignorabam quid sequeretur. sequebatur autem: infirmum firmatus est placitoque ac proposito bono et congruentissimo suis moribus, quibus a me in melius iam olim ualde longeque distabat, sine ulla turbulenta cunctatione coniunctus est. inde ad matrem ingredimur, indicamus: gaudet. narramus quemadmodum gestum sit: exultat et triumphat et benedicebat tibi, qutere solebat miserabilibus flebilibusque gemitibus. Convertisti enim me ad te, ut nec uxo spem saeculi huius stans in ea regula fidei, in qua me ante tot
Abbreviated transcription (Latin):
ebers & ministri iudȩorũ sicut iohannes comemorat: Petrusaute sequebatur eum
alonge : usq ina trium principis sacerdotũ & ingressus introsedebat cũ ministris ut
uderei finẽ si cut dicit mattheus & calefaciebat se adignẽ sicut in eoloco narrationis dia
imedio atrio &cir cũ sedentib illis erat pecrus in medio eorus et iohanno dicit q đse
queb aẽ simompecrus & alius discipulus discipulusaute ille alius erat noties ponq ei
foris secunduĩ iobiannẽ exiit ergo discipulus alius quierat notus pontificie tde ostia¬
ina otiosi odie t pecrum sicut idem iohannes dicit siceni factuss utintus ee tre petrus
datrio sicu et audicunt principes aut̃ sacer dotũ & onne concuiisius eria &t petri
dicito quesabsoestel sũ test moniũ contraihm ut eũ morti traderent Qn inueneh e¬

Expanded text:
cohors et ministri Judaeorum, sicut Joannes commemorat. Petrus autem sequebatur eum cohors et ministri Judaeorum, sicut Joannes commemorat. Petrus autem sequebatur eum a longe usque in atrium principis sacerdotum: et ingressus intro sedebat cum ministris, ut videret finem, sicut dicit Matthaeus. Et calefaciebat se ad ignem, sicut in eo loco narrationis dicin medio atrio, et circumsedentibus illis, erat Petrus in medio eorum. Et Joquebatur Simon Petrus et alius discipulus. discipulus autem ille alius erat notus pontificiforis, secundum eundem Iohannem. exiit ergo discipulus alius, qui erat notus pontifici et dixit ostiariae et introduxit Petrum, sicut idem Iohannes dicit. sic enim factum est, ut intus esset et Petrus in atrio, sicut et alii dicunt. Principes autem sacerdotum et omne concilium. sicut Mattheus dicit, quaerebant falsum testimonium contra
Abbreviated transcription (Latin):
diisse turbis tã quã ad latronẽ ex istis cũgladiis afustibus conp̃hendere me: cotidie
apud uos sedebam docens intẽplo & nonme tenuistis  tunc addidit & iã uerba quȩ lucas
ponit sed haec ẽ hora ur̃a & potestas tenebrarum :hoc aũt̃ totũ factũ õ sicut mattheus as
dicit ut implerentur scripture ꝓph& arũ: ł̃ unc discipuli omnes relicto eofuger sicut
a marcus dicitꝰ sequebatur aut̃ illũ unus ad olescens amictus sindone : sicut idem marcus
cõmemoratꝰ &cũ tenuissent eũ reiecta sindone nudus ꝓfugit ab eis   Nt illi tenentes
ihm̃: duxer ad caifan principẽ sacer dotũ ubiscribȩ et seniores conuenerant sicut matthe¬
us dicitꝰ sed primo ad annã ductus ẽ socerum caisȩ̃ sicut iohannes dicit marcus aut ecluca¬
nom̃ nondicunt pontificis ductus ẽ aut̃ ligatus cũ ad eẽnt inilla turba tribunus et

Expanded text:
dixisse turbis: tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus conprehendere me. cotidie dixisse turbis: tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus conprehendere me. cotidie aput uos sedebam docens in templo et non me tenuistis. tunc addit etiam uerba, quponit: Sed haec est hora vestra, et potestas tenebrarum. Hoc autem totum factum est, sicut Matthaeus dicit, ut implerentur Scripturae Prophetarum. Tunc discipuli omnes relicto eo fugerunt; sicut et Marcus dicit. sequebatur autem illum unus adulescens amictus sindone, sicut idem Marcus commemorat. et cum tenuissent eum, reiecta sindone nudus profugit ab eis. VI. At illi tenentes legum duxerunt ad Caifan. principem sacerdotum, ubi scribae et seniores conuenerant, sicut Mattheus dicit. sed primo ad Annam ductus enomen non dicunt pontificis . Ductus est autem ligatus, cum adessent in illa turba tribunus et
Abbreviated transcription (Latin):
gationis & responsionis ẽã insereret : Nonẽ ergo contrariũ hoc ei qđ dr̃ matthe¬
us omnes enĩ qui accoperint gladiũ gladioperibunt : Id ẽ quiusi fuerintgladio
uderi aut̃ posset contrariũ sidñs ex illa responsione saltim usque adunum : Nec ipsum
letale uulnus usum tam̃ gladii spontaneũ ad ꝓbasse demonstraretur : quã qu ãfstra
petro dictũ totũ congruent̃ intellegi possit: ut sic conectatur & qđ lucas & qđmat¬
theus retulit : quẽ ad modũ supra cõmemoraui : sinite usq huc & conuerte gladũ
in locũ suũ : omnes enĩ qui acceperint gladiũ : gladio peribunt et cetera quomo¬
do autẽ sit intellegendũ sinite usq huc iã exposur: & si alit melius potest : itasit duntam
euangelis tarum ueritas constetꝰ ꝑostea sequitur mattheus & comemorat eũ in illa hora

Expanded text:
gationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc ei quod dixit Matthegationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc ei quod dixit Mattheus: omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, id est qui usi fuerint gladio. uideri autem posset contrarium, si dominus ex illa responsione saltem usque ad unum nec ipsum letale uulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonstraretur. quamquam etiam Petro dictum totum congruenter intellegi possit, ut sic conectatur et quod Lucas et quod Mattheus rettulit, quemadmodum supra commemoraui: sinite usque huc et conuerte gladium in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, et cetera. quomodo autem sit intellegendum sinite usque huc, iam exposti, et si aliter melius potest, ita sit, dum tamen euangelistarum ueritas constet. Postea sequitur Mattheus et commemorat eum in illa hora
Abbreviated transcription (Latin):
ras uerborũ int̃rogantiũ dñm & illius respondentis : petrus defensionis auiditate
& maiori: ꝓdño comotione ꝑcussitꝰ sed ñ potuer̃ etiã simul dici: quȩ simulfieri
potuer̃ : non enĩ diceret respondens aũt ihs̃ nisi illorũ int̃rogationi responderet:
non facto petri Nã defacto petri quidiudi cauerit mattheus solus dicit ubiȩtiã
non dixit mattheus respondit iħs petro. conuerte gladiũtuũ sed dix̃ tunc ait illi
ihs: conuerte gladiũ tuũ qđ post factũ apparet dixisse dñm: illuduero qd lucas
posuit respondens aut̃ iħs ait. sinite usq huc: illis qui int̃rogauerant responsũ ẽe
accipiendũ ẽ sed quia ut diximus in t̃uerba int̃rogantiũ & respondentis dnisfic¬
ta ẽ un oicto ꝑcussiõ hoc ordine iudicauit ẽẽ narrandũ ut etiã int̃uerba int̃ro¬

Expanded text:
ras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate ras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate et maiore pro domino commotione percussit; sed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri potuerunt. non enim diceret respondens autem Iesus, nisi illorum interrogationi responderet, non facto Petri. nam de facto Petri quid iudicauerit, Mattheus solus dicit. ubi etiam non dixit Mattheus \'respondit Iesus Petro: conuerte gladium tuum\', sed dixit: tunc ait illi Iesus: conuerte gladium tuum, quod post factum apparet dixisse dominum. illud uero quod Lucas posuit: respondens autem Iesus ait: sinite usque huc, illis qui interrogauerant responsum esse accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit esse narrandum, ut etiam inter uerba interro
Abbreviated transcription (Latin):
potest : qđ illũ eo loco dixisse iohannes cõmemorat : Calicẽ quẽ dedit mihipat̃ nuis
bibã illũ ł̃ unc sicut dicit lucas t̃etigit auriculã illius qui ꝑcussus erat & sanauit eũ
Nec moueat quasi contrarium sit qđ lucas dix̃. interrogantib discipulis si ꝑcuterent
ingladio dñmrespondisse sinite usq huc: quasi post illã ꝑcussionẽ itadictũ fuerit
ut placuerit ei usq huc factũ sed amplius fieri noluerit : Cũ in uerbis quȩ mattheus
posuit intellegatur potiusto tũ factũ quo usus ẽ gladio petrus dño displicuisse
illud enĩ uerius qđ cũ eũ interrogassent dicentes dñe siꝑcutimus ingladio : Tunc
respondit sinite usq huc Idẽ nonuos moueat qđ futurũ ẽ ꝑmittendisunt hucusq
ꝓgredĩ hoc ẽ ut me ad p̃hendant: & impleantur quȩ deme scriptas: sed intermo¬

Expanded text:
potest quod illum eo loco dixisse Joannes commemorat, Calicem quem dedit mihi Pater, non vis potest quod illum eo loco dixisse Joannes commemorat, Calicem quem dedit mihi Pater, non vis bibam illum? Tunc, sicut Lucas dicit, tetigit auriculam illius qui percussus erat, et sanavit eum. 17. Nec moveat quasi contrarium sit quod Lucas dixit, interrogantibus discipulis si percuterent in gladio, Dominum respondisse, Sinite usque huc: quasi post illam percussionem ita dictum fuerit, ut placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluerit; cum in verbis quae Matthaeus posuit, intelligatur potius totum factum quo usus est gladio Petrus, Domino displicuisse. Illud enim verius est, quod cum eum interrogassent dicentes, Domine, si percutimus in gladio? tunc responprogredi. id est ut me adprehendant et impleantur quae de me scripta sunt. sed inter mo
Abbreviated transcription (Latin):
gauit quẽ quȩritis illia ut̃ dixer̃ ihmnat arenũ : Res ponditibs : Drxiuobis qͣuiaego
sum siergo mequȩritis sinite hos abire ut impleretur sermo quẽ dix̃ quia quosde¬
distimibi non ꝑdidi ex ipsis quẽ quã Videntes aut̃ sicut lucas dicit hiqͥcirca ipsuste
erant qđ futurũ erat : Dixer̃ ei : dñe si ꝑcutimus ingladio et ꝑcussit unus ex ipsis qđ
omnes quattuor dicunt seruum principis sacerdotũ & amputauit auriculã eius
sicut lucas & iohannes dicunt dextrã: Qui aut̃ ꝑcussit secundũ iohannem petrus
eratꝰ quẽ ꝑcussit aut̃ malchus uocabat᷑: de inde qđ lucas dicit. Respondens iħs ait
sinite usque huc & a diunxit qđ mattheus cõmemorat : conuerte gladiũtuũ. in lo¬
cũ suũ om nes enĩ qui acceperint gladiũ gladioperibunt anputas quia non possũ
rogare patrẽmeũ & ex hibebit mihi modo plusquã duo decim legiones angelatũ
quomodo ergo implebuntur scriptura quia sic oportet fieriꝰ his uerbis adiungi

Expanded text:
go sum. si ergo me quaeritis, sinite hos abire. ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis quemquam. Videntes autem, sicut Lucas dicit, hi qui circa ipsum erant quod futurum erat dixerunt ei: domine, si percutimus in gladio? et percussit unus ex ipsis, quod omnes quattuor dicunt, seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius, sicut Lucas et Iohannes dicunt, dextram. qui autem percussit secundum Iohannem Petrus erat, quem percussit autem Malchus uocabatur. deinde quod Lucas dicit: respondens Iesus ait: sinite usque huc, et adiunxit quod Mattheus commemorat: conuerte gladium tuum in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt. an putas, quia nondecim legiones Angelorum? Quomodo ergo implebuntur Scripturae, quia sic oportet fieri? His verbis adjungi
Abbreviated transcription (Latin):
paratus sum & incarcerem & in mortẽ ire. et illedixitꝰ Et ego dicotibi petre: Non
cantabit hodie gallus. donecter neges nosseme. Quam hoc aliud sit. aliud illud
unde petrus ad presumendũ ꝑmotussit quis non uideat Atuero mattheus & hrm¬
nodicto inquiđ exierunt in montẽ oliueti: Tunc dicit illis ihs omnes uosscanda¬
lũ patiemini inme in ista nocte : scriptũ ẽ enĩ : ꝑcutiã pastorem & disꝑgentur
oues gregis : Postquã autẽ resurrexero prȩcedã uos ingalilea : Sic prorsus et
marcus Quid habent etiã hȩc uerba uł sententiȩ simile illis. uł quib: secundũ
io hannẽ uł quib secundũ lucã petrus retulit prȩsumptionẽ suã : Et hicergo

Expanded text:
rcerem et in mortem ire. Et ille dixit: Dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter abneges nosse me. Quam hoc aliud sit, aliud illud unde Petrus ad praesumendum permotus sit, quis non videat? At vero Matthaeus, Et hymno dicto, inquit, exierunt in montem Oliveti. Tunc dicit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocteoues gregis. postquam autem resurrexero, praecedam uos in Galilaeam. sic prorsus et Marcus. quid habent etiam haec uerba uel sententiae simile illis, uel quibus secundum Iohannem uel quibus secundum Lucam Petrus rettulit praesumtionem suam? et hic erg
Abbreviated transcription (Latin):
ereuim e ncoriterũ nonte negabo : similiter & omnes discipuli dixer haec secundũ mat¬
obior liseruimus sed et marci paene ipsa & cotidem uerba sunc nisi quia distat illuad
eidde alli canitu ia supra enotauimus Cuii Contexit ergonis qiraione mlito
mhens & dicit Tunc uenitihs̃ cũ illis inuillã quȩ dicitur gechsemani hoc idicat et
noas cos hoc& lucas ñ ex presse nominato prȩdio cũ ait & egressus ibat secundũ
consaet udinẽ in iontẽ oliuarum: Secutisunt aut̃ illã & discipuli & cũpuenis set¬

Expanded text:
erit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. haec secundum Mattheum inseruimus; sed et Marci paene ipsa et totidem uerba sunt, nisi quia distat illud quod de galli cantu iam supra enodauimus. haeus, et dicit: Tunc venit Jesus cum illis in villam quae dicitur Gethsemani . Hoc dicit et Marcus ; hoc et Lucas non expresse nominato praedio, cum ait: Et egressus ibat secundum consuetudinem in montem Olivarum: secuti sunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt: nullahic euangelistarum s epugnantia dep̃hendi poterit sicut nulla ẽ iii
Nuncergo quantũ possimus ipsum ex omnibus ordinẽ iam sequamur: cũitaq
secundũ iohannem hoc p&ro p̃dictũ eẽt: sequitur idem iohannes & conserit dnĩi sermo¬
nẽ dicentis : Non turbetur cor ur̃m: creditis indm̃ & in me credite: indomo patris
mei mansiones multȩ sunt : & cetera sermonis eius p̃clara max imeque sublimia diu
narrat : donec contextim ueniat adillũ locũ ubi ait dñs. pater iuste : & mundus te
non cognouit: Ego autẽ te cognoui : et hi cognouerunt quia tume misisti & notũ
eis feci nomentuum: & notũ faciã ut dilectio quadilexistime in ipsissit & ego in
ipsis : cum autẽ facta e ẽt contentio inter eos quis eorũ uideretur ẽẽ maior sicutlucas
cõmemorat dixit eis reges gentiũ dominantur eorũ : & qui potestatẽ habent suꝑ eos:

Expanded text:
esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. III. esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit domini sermonem dicentis: non turbetur cor uestrum. creditis in deum, et in me credite. in domo patris mei mansiones multae sunt, et cetera sermonis eius praeclara maximeque sublimia diu narrat, donec contextim ueniat ad illum locum, ubi ait dominus: pater iuste, et mundus te non cognouit, ego autem te cognoui, et hi cognouerunt, quia tu me misisti, et notum eis feci nomen tuum et notum faciam, ut dilectio, qua dilexisti me, in ipsis sit et ego in ipsis. cum autem facta esset contentio inter eos, quis eorum uideretur esse maior, sicut Lucas commemorat, dixit eis: reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsarũ uocum interuallis planius elocutus ẽ : qui dixit ex ꝑsonã dñi priusquã
bis gallus uocẽ dederit termees negaturus : Ita gestũ eẽ apparebit : cũ ad eundẽ locũ
narrationi eu angelicȩ uenerimus ut etiã illic ostendatur euangelistas sibi con¬
gruere si aute quȩ runtur ipsa omnino uerba quȩ petro dñs dixerit: neq inuenire
possunt : & suꝑfluo quȩ runtur : cũ sententia eius propt̃ quã cognoscenda uerba
ꝓferunt᷑ &iã in diuersis eu angelistarũ uerbis possit ẽẽ notissima: siue ergo diuersis
sermonũ dñi locis cõmotus pecrus singillatimter enuntiauerit p̃sumptionẽ suã
et ter ei dñs suã negationẽ prȩdixerit. sicut ꝓbabilius indagatur. siue aliquo
narrandi ordine possint omnium euangelistarum cõmemorationes in unũ redi¬
gi. quib: demonstretur semel dñm prȩ dixisse petro presumenti qđ eũ negaturus

Expanded text:
de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus
Abbreviated transcription (Latin):
timorem quẽ tã uehementẽ animo conceperat ut perdurare posset usq ad tertiam
dñi negationẽ : tota trina negatio eius tempori deputanda ẽ: Quando eum trinȩ
negationi sufficiens timor inuasitꝰ. Ex quo &iã si post primũ galli cantũ inciperent
pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erũpere: nec sic absurde
atq mendaciter antegalli cantũ : ter negasse diceretur : quando ante gallicantũ
tantus timor obsederat mentẽ qui eã posset usq ad tertiã negationẽ ꝑducere : :¬
multominus igitur mouere debet quia trina negatio &iã trinis negantis uocibus
antegalli cantũ coepta : & sinon. ante primũ gallicantũ ꝑ acta ẽ : Tãquã si alicui
diceretur: hac nocte antequã gallus cantet ad mescribis epistolã : in quamihi
ter conuitiaberis: non utiq: si eã ante omnẽ gallicantũ scribere inciperet : et post
primũ gallicantũ finiret : Ideo dicendũ erat falsũ fuisse prȩdictum : Marcusergo

Expanded text:
timorem, quem tam uehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufficiens timor inuasit. ex quo etiam si post primum galli cantum inciperent pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erumpere, nec sic absurde adque mendaciter ante galli cantum ter negasse diceretur, quando ante galli cantum tantus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum peracta est. tamquam si alicui diceretur hac nocte, antequam gallus cantet, ad me scribes epistulam, in qua mihi ter conuiciaberis, non utique, si eam ante omnem galli cantum scribere inciperet et post primum galli cantum finiret, ideo dicendum erat falsum fuisse praedictum. Marcus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
pauit utsolet: Ilud uero qđ ordine suo posuit non cõmemoraderst supersdi at port es aut
nedm̃ hoeloco nibildexit sed plane alibi multo uberius nuncueo et psn saot
hoe fecerit in quadõ s ad hiuc clause significauerat ꝑtestimoniu scripture abeoset radi
Quim anducaret euis panẽ : uenit adhunc locũ quẽ tres coter i parit in sinuuit:
dico uobis quia unus ex uohis tradetme : aspiciebat ergo sicut idem ipseiohannes
subneceit adinuicem discipi lihaesi tantes de quo dicerot & contristati sicut mat¬
tbeus et marcus dicunt: corper et singillatim dicere : Num quidego sum ad ipse
res pondens ait sicut mattheus sequitur : Quiintingit mecũ manũ in parapside:

Expanded text:
raeoccupauit, ut solet, illud uero quod ordine suo posuit non commemorauerat superius; utrumque autem ni hoc loco nihil dixit, sed plane alibi multo uberius hinc dominum locutumeis fecerit, in qua coena Dominus adhuc clause significaverat per testimonium Scripturae ab eo se tradi qui manducaret ejus panem, venit ad hunc locum quem tres caeteri pariter insinuabant. dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Aspiciebant ergo, sicut idem ipse Joannes subnectit, ad invicem discipuli haesitantes de quo diceret, et contristati, sicut Matthaeus et Marcus dicunt, coeperunt ei singulatim dicere, Nunquid ego? At ipse respondens ait, sicut Matthaeus sequitur: Qui intingit mecum manum in paropside,
Abbreviated transcription (Latin):
Deloru lomoniee pussionis que admodũ ñ int se dissentiant m artuse tiohoines ppt̃ ẽtiãet sextã
Deducd latronibus cum illo crucifixis quomodo omnes concordent
Belis quidñ oitisultauer̃ quomodo interse consonent matcheus marcus & lucas
belat ronũ insultatatione quomodo ñ repugnent matcheus marcus & luce quidicit unũ
deuõ cisul tasse aliũ credidisst XUII Deputo aceti quomodo int se omnes consentiant
Deuo eib us cdõi quias continuo moriturus emisit quomodo ñ repugnent nathines eoras d es aut
al psit ces iobadiui RxuiiDescis siono ueli quomodoñ dissentiant matheus et mar us
alita dus oridine factũ si xx. De admiratione centurionis & corũ quicuillo

Expanded text:
De hora dominicae passionis, quemadmodum non inter se dissentiant Marcus et Iohannes propter tertiam et sextam. De hora dominicae passionis, quemadmodum non inter se dissentiant Marcus et Iohannes propter tertiam et sextam. De duobus latronibus cum illo crucifixis, quomodo omnes concordent. De his qui domino insultauerunt, quomodo inter se consonent Mattheus, Marcus et Lucas. De latronum insultatione, quomodo non repugnent Mattheus et Marcus Lucae, qui dixit unum eorum insultasse, alium credidisse. De potu aceti, quomodo inter se omnes consentiant. De uocibus domini. quas continuo moriturus emisit, quomodo non repugnent Mattheus et Marcus Lucae et ipsi tres Iohanni. De scissione ueli, quomodo non dissentiant Mattheus et Marcus a Luca, quo ordine factum sit. De admiratione centurionis et eoru
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ matibei marei etducȩ c̃sonantia de monstret᷑ qm̃ iohannes dehoctacet sdissentire
Dehis quȩ in eius ad p̃bensi one facta et dicta om̃s cõmemorant quomodo eos int̃ se nihil appar
nocte ꝑductus eẽt et maximedepetrinegatione quẽ ad modũ int̃se omnes congruant
Debis que mane gestas̃ prius quã pilato traderet᷑ quomodo euangelistȩ int̃señdiscrepent
tideis st imonio iuneremiȩ qđ mat tcheus ꝓpt̃ dm̃ ptiũ int̃posuit cũ hocineidẽophetȩser ꝑtur an inueniat᷑
Debis quȩ apud pilatũ gestesunt quomodo interse nibil dissentiant smartus iohannee
Deio busconẽ qualtilusus c̃ a coharte pilati quomodo ñ dissonent tresqui hocdicunt mattheus
eiuscrucem cum iohan nesdicat quod eam ihs ipseporeauentunt qui penrtaro
Deporo quededer̃ ei prius quã cõmemorata eẽt en crucifixio quomodo c̃ueniat intmatthcu
et marcum
Dediuisione uestimentorũ eius quem admoduminter se omnes consentiant

Expanded text:
id est Matthei, Marci et Lucae, consonantia demonstretur, quoniam Iohannes de hoc tacet. De his quae in eius adprehensione facta et dicta omnes commemorant, quomodo eos inter se nihil apparenocte perductus esset, et maxime de Petri negatione, quemadmodum inter se omnes congruant. De his quae mane gesta sunt, priusquam Pilato traderetur, quomodo euangelistae inter se non discrepent, et de testimonio Hieremiae, quod Mattheus propter domini pretium interposuit, cum hoc in eiusdem prophetae scriptura non inueniatur. De his quae aput Pilatum gesta sunt, quomodo inter se nihil dissentiant. De inlusione, qua inlusus est a cohorte Pilati, quomodo non dissonent tres qui hoc dicunt, Mattheuseius crucem, cum Iohannes dicat, quod eam Iesus ipse portauerit. De potu, quem dederunt ei, priusquam commemorata esset eius crucifixio, quomodo conueniat inter Mattheum et Marcum. De diuisione uestimentorum eius, quemadmodum inter se omnes consentiant.
Abbreviated transcription (Latin):
theus r adurum pcegem solum pater: Adhucergo ipsoloquente si cut dicit mat¬
thue us eaarcus Ecctiudas unus deduo decimuenit: et cũ co turba multa cũgla

Expanded text:
tantum ad unum gregem solum pater. V. Adhuc ergo ipso loquente, sicut dicit Mattantum ad unum gregem solum pater. V. Adhuc ergo ipso loquente, sicut dicit Mattheus et Marcus, ecce ludas unus de duodecim uenit et cum eo turba multa cum gla
Abbreviated transcription (Latin):
luntatisuȩ prȩponendo uolunta tẽdĩ : quia ille scit qui ex pediat quibus consulit: de
qua totare non nunc tempus ẽ : ut uberius disseratur agitur enĩ modo de conue¬
nientia euangelistarum : in quorum diuersitate uerborũ salubriter discimus Non
aliud in uerbis ad audiendã ueritatẽ quã sententiã loquentis ẽẽ requirendã hoc
ẽ enĩ pat᷑ qđ abbapat̃ sed ad sacramentũ intimandũ planius ẽ abba pater adunꝰ¬
tatẽ significandã sufficit paterꝰ & dñm quidem abbapater dixisse credendũ ẽ sed
quas irdo sluceret sententia: nisi aliis dicentibus pater: demonstrarȩtur sic ẽẽ illas
qđ as endrs a en iudeis & grecis ut &iã una sit ex illo ergo intellectu dictũ ẽ abbaꝑ at.
irestoues ipopulo srahel Sed quia secutus adiecit opor tetme et eas ad ducere
u sit unus grei &unus pastor quantũ ualet ad his rahelitas gentes ab bapater

Expanded text:
luntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. de luntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua tota re non nunc tempus est, ut uberius disseratur; agitur enim modo de conuenientia euangelistarum, in quorum diuersitate uerborum salubriter discimus non aliud in uerbis ad audiendam ueritatem quam sententiam loquentis esse requirendam. hoc est enim pater quod abba pater, sed ad sacramentum intimandum planius est abba pater, ad unitatem significandam sufficit pater. et dominum quidem abba pater dixisse credendum est; sed tamen non eluceret senteduas Ecclesias ex Judaeis et Graecis, ut etiam una sit. Ex ret oues etiam in populo Israhel. sed quia secutus adiecit: oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor, quantum ualet ad Israhelitas et gentes abba pater,
Abbreviated transcription (Latin):
trans fer ame calicẽ istũ. Quod autẽ ipse marcus non solũ pat̃ sed abba pat̃cũ di¬
xisse cõmemorat hoc ẽ abba hebraicȩ qđ ẽ latine pater: Et fortasse dñs ꝓpt̃
ali quod sacramentũ utrũq dixerit uolens ostendere illã se tristitiã in ꝑsona
sui corporis id ẽ ecclesiae suscepisse cui factus ẽ. angularis lapis uenienti adeũ
part̃ĩ ex hebreis ad quos ꝑtinet qđ ait abba Partim ex gentibus ad quasꝑtinet
qđ ait pater. &iã paulus apłs non pretermittens hoc sa cramentũ in quodamamus in quit
abba pater & iterumait. Misit ds̃ sp̃m suum in corda nr̃a : clamantẽ abba pater opar¬
tuit enim ut bonus magister &uerus saluator in firmioribus compatiens inseipso
Demonstraret non debere suos martrres desperare: siqua forte cordibus eorum
in reperet sub tempus passionis exhumana fragilitate tristitia cũ eã uincerent uo¬

Expanded text:
transfer a me calicem istum. 14. Quod autem ipse Marcus, non solum Pattransfer a me calicem istum. 14. Quod autem ipse Marcus, non solum Patxisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uo
Abbreviated transcription (Latin):
fer calicẽ istũ ame. Nequis eũ putaret patris minuisse potestatẽ : cũ ait sifieri
potest ñ enĩ dix̃ si facerepotes & si fieripot est : fieri autẽ potest qđ ille uoluerit
siͤtaq dictũ ẽ si fieri potest ac sidiceretur siuis manifestauitenĩ marcus quo intellec¬
tuaccipiendũ sit si fieripotest: Quando ait: omniatibi possibilia sunt & qđ cõmemo¬
rauer̃ eũ dixisse uerũ non qđ ego uolo sed qđ tu : quod tantundem ualet quantũ si et
ita dicatur : uerũ tamen non mea uoluntas sed tua fiatꝰ sacis ostendit non ex in possi¬
bilitate sed ex uoluntate. patris dictũ eẽ si fieri potest : prȩsertim qui alucas & hoc
ipsũ planius intimauit: Nonenĩ ait sifieripotest sed siuis cui aptiori sententiȩ ãptius
iungitur quod marcus posuit ut ita dicatur siuis. omniaenĩ tibi possibilia sunt

Expanded text:
fer calicem istum a me, ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem, cum ait: si fieri fer calicem istum a me, ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem, cum ait: si fieri potest; non enim dixit si facere potes\', sed: si fieri potest; fieri autem potest quod ille uoluerit. sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur si uis. manifestauit enim Marcus, quo intellectu accipiendum sit si fieri potest, quando ait: omnia tibi possibilia sunt. et quod commemorauerunt eum dixisse: uerum non quod ego uolo, sed quod tu — quod tantundem ualet, quantum si et ita dicatur: uerum tamen non mea uoluntas, sed tua fiat — satis ostendit non ex possibilitate, sed ex uoluntate patris dictum esse si fieri potest, praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimauit; non enim ait: si fiori potest, sed: si uis. cui apjungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: Si vis, omnia enim tibi possibilia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ingressum dicit cũ discipulis suis ñ cõmemorat quid illic egerit . donec eius tra¬
ditor cũ iudȩis ad eũ conp̃hendendũ uenerit: Tresigit᷑ isti eandẽ remita narra¬
uer̃ sicut &iã unus homoterpossit cũ aliqua uarietate . nullatam aduersitate
Lucas enĩ quantũ ab eis ꝓgressus. id ẽ. auulsus fuerit ut oraret manifestius a peru¬
it dicens quantũ iactus ẽ. lapidis porro autẽ marcus. primo ex uerbissuis idem
narrauit. rogassedñm. ut sefieri posset ut transiret ab eo illahora. idẽ passiones quã
calicis nomine mox significauit deinde uerba ipsa dñi sic enuntiauit abba pater
omnia tibi possibilia sunt: transfercalicem hunc ame quibus uerbis. si adiungas
qđ illiduo dixer̃ et qđ ipse &iã. Marcus ex ꝑsonasua pariter supra posuit: ita
sententia manifestaturꝰ pat̃ sifieri potest : omnia enim tibi possibilia suno trans¬

Expanded text:
tum ingressum dicit cum discipulis suis, non comme morat, quid illic egerit, donec eius tratum ingressum dicit cum discipulis suis, non comme morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad eum conprehendendum ueniret Tres igitur isti eandem rem ita narrauerunt, sicut etiam unus homo ter posset cum aliquanta uarietate, nulla tamen aduersitate. Lucas autem, quantum ab eis progressus, id est auulsus fuerit, ut oraret, manifestius aperuit dicens: quantum iactus est lapidis. porro autem Marcus primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dominum: ut, si fieri posset. transiret ab eo illa hora, id est passionis, quam calicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adiungas quod illi duo dixerunt et quod ipse etiam Marcus ex persona sua pariter supra posuit, ita sententia manifestatur: pater, si fieri potest, omnia enim tibi possibilia sunt, trans
Abbreviated transcription (Latin):
ita hoc cõmemorauerit : ut cũ dixisset dormite iã & requiescite ad iungerit. sufficit
& deinde inferret. uenit hora. eccetradetur filius hominis. utique intellegitur post
illud qđ eis dictũ ẽ dormite & requiescite siluisse dñm aliquantũ: ut hoc fieret qđ p
miserat : & tunc intulisse ecce ad ꝓpinquauit hora ideo post illa uerba secundũ marcũ
positũ ẽ sufficit idẽ qđ requieuistis lam sufficitꝰ sed quia cõmemorata ñ ẽ ipsa inter¬
positio silentii dñ ÷ ꝓpterea coartat intellectũ : ut in illis uerbis alia ꝓnuntiatiore quirat¬
& plixius orantis sudorẽ fuisse sanguineũ & guttas decurrentes interram: Cumergo
dicit & cũ surrexisset ab oratione & uenisset ad discipulos suos non ex pressit quoca
oratione: Nihil tamen illis duobus repugnatꝰ. Iohannes uero postea quã in hor¬

Expanded text:
ita hoc commemorauerit, ut, cum dixisset: dormite iam et requiescite, adiungeret sufficit ita hoc commemorauerit, ut, cum dixisset: dormite iam et requiescite, adiungeret sufficit et deinde inferret uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illud quod eis dictum est: dormite et requiescite, siluisse dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat, et tunc intulisse: ecce adpropinquauit hora. ideo post illa uerba secundum Marcum positum est sufficit, id est quod requieuistis iam sufficit. sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii domini, propterea coartat intellectum, ut in illis uerbis alia et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum et guttas decurrentes in terram. cum ergo dicit: et cum surrexisset ab oratione etuenisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione; nihilo tamen illis duobus repugnat. Iohannes uero, posteaquam in hor
Abbreviated transcription (Latin):
ad discipulos suos & dicit illis: dormite iam : & requiescite : Ecce ad ꝓpinquauit hora:
& filius hominis tradetur inmanus peccatorum : surgite: eamus. ecce ad ꝓpinqua¬
uit qui me tradet haec &iã marcus eoq prorsus modo atq ordine conserit aliquan¬
đo breuius quasdã constringenssententias & aliquid magis aperiens. Nã uidetur
hic sermo secundũ mattheũ tãquã sibi ipsi contrarius qđ post tertiã orationẽ ue¬
nit ad discipulossuos & dicit illis. Dormite iã & requiescite : ecce ad ꝓpinquauit
hora : & filius hominis tradetur inmanus peccatorũ : surgite. eamus: ecceadꝓpin¬
quauit quime tradetꝰ Quomodo enĩ supra dormiteiam & requiescite: Cum quo nec tat
ecce ad ꝓpinquauit hora & ideo dicat surgite eamus quauelut repugnantia cõmoti
quilegunt conantur ita ꝓnuntiare qđ dictũ ẽ dormiteiam & requiescite tãquã ab
exꝓbrante ñ aꝑmittente sit dictũ qd rectefieret siẽẽ t necesse Cũ uero marcus

Expanded text:
inquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dhominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. quomodo enim supra dormite iam et requiescite, cum conectat: ecce adpropinquauit hora, et ideo dicat: surgite, eamus? qua uelut repugnantia commoti qui legunt conantur ita pronuntiare quod dictum est: dormite iam et requiescite, tamquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. quod recte fieret, si esset necesse. cum uero Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
iltires Sen qui docoprunũ galli cantũ coptae illa trino negetioi e phiderint
ili tres non quando eam conpledurus cẽtpetrus led quintastauio aet nqurendo

Expanded text:
retur? sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, adtenderunt retur? sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, adtenderunt illi tres, non quando eam conpleturus esset Petrus, sed quanta futura esset et quando
Abbreviated transcription (Latin):
d est trina negatio. si post primum galli cantũ inciperet falsum dixisse uideren¬
tur tres quorũmattheus dixit : Amendicotibi quiahac nocte antequã gallus
cante terine negabis. Hueas autẽ. dicotibi petre noncantabit hodie gallus donec
teo egos nosseme: lohannes autẽ : Amen a mendi cotibi non cantabit hodie gallus
donee me ter neges diuersis enimuerbis & uerborum ordine. candem ex plicaue
flud.s stota trmã pegationem ante pegisset quã cantar egallus inciperetsup¬
fluo benie prarsds depbenderetur ex ꝑsonadñ: a mendicotibi quia tũno dit
isoc tebae priusquã s allus bis uocem dederit : ter me negaturuseti ulis mien
adtinebat dicere prius quãbis quandosi anto primum gallicantũs eo ta ulidemim a
cietutio coolereers Simul & ante secundum et ante tertiũ &ante omines gillo
cantus giudem. noctis completa inueniretir. que anteipsũ primũ cõplet pla¬

Expanded text:
id est trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderenid est trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderentur tres, quorum Mattheus dixit: amen dico tibi, quia hac nocte, antequam gallus cantet, ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter neges nosse me. Iohannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges diuersis enim uerbis et uerborum ordine eandem explicauerurursus si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus deprehenderetur ex persona domini: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam gallus bis uocem dederit, ter me negaturus es. quid enim adtinebat dicere priusquam bis, quando, si ante primum galli cantum tota illa trina negatio conpleretur, simul et ante secundum et ante tertium et ante omnes galli cantus eiusdem noctis conpleta inueniretur, quae ante ipsum primum conpleta proba
Abbreviated transcription (Latin):
antequamgallus cantet ter menegabis :ait illipetrus : Etiã sioportuerit memaritetũ
non tenegabo similiter &omnes discipuli dixerunt : haec pene ipsis uerbis etia marcus
cõmemorat. Nisi qđ non generalit sed distinctius quemad modum futurum cet eapres¬
sit dictum adño a mendico tibi quia tuhodit in nocte hac priusquam bis gallus uocem
dederit ter mees negaturus Cumitaq omnes dicant prȩdixisse dñm qđ eũ petrus
eẽt nega turus antequam gallus cantaret non aut̃ omnes dicant quoties gallus
cantaret marcus hoc solus narrauit ex pressius unde non nullis uidetur non con¬
gruere c&eris quia parum attendunt & maxime eorũ obnubilatur intentiocum
aduersus euangelium animo induuntur hostiliꝰ tota enĩ petri negatio trina nega¬
tio ẽ ln eademnãq ꝑmansit trepidatione animi. ꝓpositoq mendacii donecadmo¬
nitus quid ei prȩdictum sit amarofletu & cordis dolore sanaretur hecat iorao

Expanded text:
lli Petrus: etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. Haec paene ipsis uerbis etiam Marcus commemorat, nisi quod non generaliter, sed distinctius, quemadmodum futurum esset, expressit dictum a domino: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. cum itaque omnes dicant praedixisse dominum, quod eum Petrus esset negaturus, antequam gallus cantaret, non autem omnes dicant, quotiens gallus cantaret, Marcus hoc solus narrauit expressius. unde nonnullis uidetur non congruere ceteris, quia parum adtendunt et maxime eorum obnubilatur intentio, cum aduersus euangelium animo induuntur hostili. tota enim Petri negatio trina negatio est. in eadem namque permansit trepidatione animi propositoque mendacii, donec admonitus, quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. haec autem tota,
Abbreviated transcription (Latin):
lio iohannes: hoccerte dixeratꝰ. Filioli adhuc modicum uobis cũ sum: quȩ recis
me: & sicut dixi iudȩis quo ego uado non potestis uenire et uobis dicomodo man

Expanded text:
lio Iohannis. hoc certe dixerat: filioli, adhuc modicum uobiscum sum. quaeritis lio Iohannis. hoc certe dixerat: filioli, adhuc modicum uobiscum sum. quaeritis me, et, sicut dixi