comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cauarietas: deos secundum philosophos in libris
quaerere: secundum po&as intemplis ad orare
ednum quid &um ille. eu hemerus po&i fuit:
quiet ipsum iouem et saturnum patremeiur &
plutonem atque neptunum fratres eius.
Ita planissime homines fuisse ꝓdit. ut corum culto¬
res. gratias magis poetis agere debeant qui anon ad
eos dehonestandos: sed potius ad exornandos
multa finxerunt.¬
rum abennio po&a. in latinam linguam ẽẽ con¬
uersum cicero commemor& : Num quid & ipse
cicero po&a fuit quicum cum quo intur culanis dir¬
putat. tamquam secretorum conscium ammo¬
net dicens: Si ueroscrutariuetera & exeisquȩ
scriptores greciae ꝓdiderunt: eruereconer: ipsulli
muiorum gentium du quihabentur hincanobis
ꝓfecti in caelum repperientur: Quaere quorum
de monstrentur sepulcra in grecia reminiscere
quoniam es mitiatus quae tradantur miste¬
ris : Tum denique quam᷑ latepdteat intelle¬
ges: Hic certe istorum deos homines fuisse satis

Expanded text:
ca uarietas, deos secundum philosophos in libri ca uarietas, deos secundum philosophos in libri quaerere, secundum poetas in templis adorare? Sed numquid etiam ille Euhemerus poeta fuit, qui et ipsum Iouem et Saturnum patrem eius et Plutonem adque Neptunum fratres eius ita planissime homines fuisse prodit, ut eorum cultores gratias magis poetis agere deeos dehonestandos, sed potius ad exornandos multa finxerunrum ab Ennio poeta in latinam linguam esse conversum Cicero commemoret . Numquid et ipse Cicero poeta fuit, qui eum, cum quo in Tusculanis disputat, tanquam secretorum conscium admonet dicens: Si vero scrutari vetera, et ex eis quae Scriptores Graeciae prodiderunt, eruere coner, ipsi illi majorum gentium dii qui habentur, hinc a nobis fecti in caelum repperientur. quaere, quorum demonstrentur sepulchra in Graecia, reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis, tum denique, quam hoc late pateat, intelleges. hic certe istorum deos homines fuisse satis
Abbreviated transcription (Latin):
iouem colibus dequo ait maro: Iouis omnia plena.
sd est omnia uiuificantem sp̃m: Merito ergo & uar¬
ro iouem opinatus coli adiudacis. Quia dicit perpro¬
ph&am: Celumetterram ego impleo: Ouidillud
quocdidem po&a dicit aethera. quomodo accipi¬
unt sicenimait. Cumpater omp̃s fecundirim¬
bribur aether. coniugis ingremium lȩte descendit
Actherem quippe non spũ fed corpus ẽẽ dicunt
sublime : quocaclum super ae remdistenditur:
anpoete conceditur nunc secundum platonicos
ut non corpus sed sp̃s. nunc secundum stoicos lo¬
qui ut corpus nt ds̃ : Quidergo in capitolium co¬
lunt : si sp̃m sidenique ipsum caclum corporeum.
quid illic facit scutum illudiouis quod appellant
aegida Nempe origonominis huiusita red¬
ditur. quia iouem ocultatum: capra nutriuit
An et hoc poetae mentiuntur : Numquid et capi¬
tolia romanorum opera sunt poetarum᷑: Quid
sibi autem uult ista. non poetica sed plane mimi¬

Expanded text:
Iouem colimus, de quo ait Maro: Iouis i s omnia plena, Iouem colimus, de quo ait Maro: Iouis i s omnia plena, id est omnia uiuificantem spiritum. merito ergo et Varro Iouem opinatus est coli a Iudaeis, quia dicit per prophetam: caelum et terram ego impleo. quid illud quod idem poeta dicit aethera? quomodo accipiunt? sic enim ait: tum pater omnipotens fecundis imbribus aether coniugis in gremium laetae descendit. aetherem quippe non spiritum, sed corpus esse dicunt sublime, quo caelum super aerem distenditur. an poetae conceditur nunc secundum Platonicos, ut non corpus, sed spiritus, nunc secundam Stoicos loqui, ut corpus sit deus? quid ergo in Capitolio colunt? si spiritum, si denique ipsum caelum corporeum, quid illic facit scutum illud Iouis, quod appellant Aegida? nempe origo nominis huius ita redditur, quia Iouem a matre occultatum capra nutriuit. an et hoc poetae mentiuntur? numquid et Capitolia Romanorum opera sunt poetarum? quid sibi autem uult ista non poetica, sed plane mimi
Abbreviated transcription (Latin):
diem saturno tribuerunt: Uarro autem ipso¬
rum quod octiorem aput se nemineminue¬
niunt : dm̃ iuda eorum iouemputauit.
nihil intereẽ censens quo nomine nuncupctur
dum eademrer intellegatur: Credo illius sũ
mitate deterritur: Nam qui anihil superius
solent colere romani quimiouẽ: quod cipito¬
lium eorum satis. iperteq testatur : Cum que
regem omnium deorum arbitrantur cum
animaduerteret iudeos summum dm̃ coleres
nihil aliud potuit suspicari qͥuam iouem ⁊
Sed siue quisaturnum siue quuiouem dm̃ iudae¬
oru putant: dicant quando saturnds ꝓhi¬
bere ausus est coli alterum dm̃: Nec ipsum
iouem qui eum regno expulisse perhibetur
patremfilius Quisi tamquim potentior & uic¬
tor placuit cultoribus suis : Saturnumuic¬
tum expulsum que noncolant: Sed neque
is tum coliiouis prohibuit: Et quemuincerepotus
dm̃ tamen eẽ permisit Isteinquiunt fabulae s̃
aut interp̃tandẽ sapientib aut ridendȩ. Nosaũ

Expanded text:
diem Saturno tribuerunt. Varro autem ipsodiem Saturno tribuerunt. Varro autem ipsorum, quo doctiorem aput se neminem inueniunt, deum Iudaeorum Iouem putauit nihil interesse censens, quo nomine nuncupetur, dum eadem res intellemitate deterritus. Nam quia nihil superius solent colere Romani quam Jovem, quod Capitolium eorum satis aperteque testatur, eumque regem omnium deorum arbitrantur; cum animadverteret Judaeos summum Deum colere, nihil aliud potuit sussed siue qui Saturnum siue qui Iouem deum Iudaeorum putant, dicant: quando Saturnus prohibere ausus est coli alterum deum, nec ipsum Iouem, qui eum regno expulisse perhibetur, patrem filius? qui si tamquam potentior et uictor placuit cultoribus suis, Saturnum uictum expulsumque non colant. sed neque istum coli Iouis prohibuit, et quem uincere potuit, deum tamen esse permisit. Istae, inquiunt, fabulae sunt aut interpretandae a sapientibus aut ridendae; nos autem
Abbreviated transcription (Latin):
legatur Quid enim magis populis eorum intem¬
plis eorum debuit recitari: ubinihilumquam ta¬
le personuit et utique ꝓhibitio tammultorum
contraunum quam unius contra tam multos
notior.: & potentiorene deberet: Namnhuius
dĩ cultur est impiur: mutiles sunt di qui homines
ab impi&ate non pehibent: Siuero pius est huiur
cultur qm̃millo precipitur neisti colantur impius
estcultus illorum: Si autem᷑ diffidenter istum
coliꝓhibent: ut plus. audiritimeant quam prohi¬
bere audeant: hoc ipso quinon sapiat: quisnon
sentiat illum esse potius eligendum: quiistos coli
tampublicȩ prohibet : qui eorum simulacraeuer¬
tiurt. predix. euertit quamistos quosutile
non colatur iunsse nescimus. prȩdixisse non legimꝰ
ualuisse aliquid nonuidemur : rogo respondeant
quis est dr̃iste qui omnes dcos gentiu sic persequi¬
tando quisistesit: aludicunt saturnus est:
Credo ꝓpter sabbati scĩficationem: quiaisti eũ

Expanded text:
legatur. quid enim magis populis eorum in temlegatur. quid enim magis populis eorum in templis eorum debuit recitari, ubi nihil umquam tale personuit? et utique prohibitio tam multorum contra unum quam unius contra tam multos. notior et potentior esse deberet. nam si huius dei cultus est impius, inutiles sunt di, qui homines ab impietate non prohibent: si uero pius est huius cultus, quoniam in illo praecipitur ne isti colantur, impius est cultus illorum. si autem tam fidenter istum colibere audeant; hoc ipso quis non sapiat, quis non sentiat, illum esse potius eligendum, qui istos coli tam publice prohibet, qui eorum simulacra everti jussit, praedixit, evertit, quam istos, quos ut ille non colatur, jussisse nescimus, praedixisse non legimus, valuisse aliquid non videmus? Rogo, respondeant; quis est Deus iste, qui omnes Deos Gentium sic persequitando, quis iste sit? alii dicunt: Saturnus est, credo propter sabbati sanctificationem, quia isti eum
Abbreviated transcription (Latin):
to: quae cum profȩrimus: anr̃is ficta eẽ conten¬
dunt: Ipsi omnino ipsiurguendi sunt. ꝓferant
auitibus deorum suorum: contradm̃ hebreorũ
aliquid ꝓph&atum: sicut nos tot et tanta de
libris ꝓph&arum nr̃orum contradeos eorum.: e¬
et iussa obseruamus et predicta ricitamus: &
facta monstramus quaeilliiam per pauci quire¬
minserunt malunt dolere completa: quamillum
dm̃agnoscere: qui potuit p̃nuntiare complenda:
cum insuis dus falns: quac sunt ueradaemonia :
Nihil aliud ꝓmagno appetant: quĩcum aliquideo¬
rum responnrnbi futurum ẽẽ didicer÷ quaccum
ita intcur non potius miscriintellegunt illumeẽ
dm̃uerum: quem sic uident a suorum deorum
societate se iunctum. ut quem dm̃ fateri coguntur.
qui omner deos coeendos ẽẽprofitentur: cumcete¬
ris colere noninantur : Cumergonmul colinon
possint: curnon ille eligitur: quuistos coliuetat
relictiristis quiillum coli nonuetant: aut siue tan

Expanded text:
to, quae cum proferimus a nostris ficta esse contento, quae cum proferimus a nostris ficta esse contendunt: ipsi omnino, ipsi urgendi sunt, ut proferant a uatibus deorum suorum contra deum Hebraeorum aliquid prophetatum, sicut nos tot et tanta de libris prophetarum nostrorum contra deos eorum et iussa obseruamus et praedicta recitamus et facta monstramus. quae illi iam qui perpauci remanserunt malunt dolere conpleta quam illum deum agnoscere qui potuit praenuntiare conplenda, cum in suis dis falsis, quae sunt uera demonia, nihil aliud pro magno appetant, quam cum aliquid eorum responsis sibi futurum esse didicerint. Quae cum ita sint, cur non potius miseri intellegunt illum esse deum uerum, quem sic uident a suorum deorum societate seiunctum, ut quem deum fateri coguntur, qui omnes deos colendos esse profitentur, cum ceteris colere non sinantur? cum ergo simul coli non possunt, cur non ille eligitur qui istos coli uetat relictis istis qui illum coli non uetant? aut si uetant,
Abbreviated transcription (Latin):
simulera non solum euerti iussit: uerumetiam in
omnibus gentibus euersũm p̃dix̃. ab eis quu illis de¬
sertis seunum colere iuberentur. et iussifamularen¬
tur : aut legant si ponunt uel aliquam sibillarum
uel quem libet aliorumuatum suorum predixis se
hoc suturum : ut dr̃ hebraehorum dr̃ urł ab
omnibus gentibus coleretur : Et quod eum cul¬
tores aliorum deorum recte antea respuissent
futuras etiam litteras ꝓphetarum eius maucto¬
ritate ita sublimi: ut his optemperans. &iam
imperium romanorum iuberet deleri simula¬
cra: monuisse etiam netalibus preceptis optem¬
peraretur. legant istanpossunt: ex aliquibus
libris uatum suorum : omito enim dicere quod
ea quae in illorum libris leguntur: ꝓnra hocẽ
xp̃iana religione testimonium dicunt: Quod
a scĩs angelis et abipsisnrĩs ꝓphetis audire potue¬
runt: sicut et presentem in carne xp̃m : &iam
daemoniaco acta sunt confiteri: Sed haecomi¬

Expanded text:
simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in omnibus gentibus euersuiri praedixit ab eis qui illis desertis se unum deum colere iuberentur et iussi famularentur? Aut legant, si possunt, uel aliquam Sibyllarum uel quemlibet aliorum uatum suorum praedixisse hoc futurum, ut deus Hebraeorum deus Israhel ab omnibus gentibus coleretur, et quod eum cultores aliorum deorum recte antea respuissent, futuras etiam litteras prophetarum eius in auctoritate ita sublimi, ut his obtemperans etiam imperium Romanorum iuberet deleri simulacra, monuisse etiam, ne talibus praeceptis obtemperaretur: legant ista, si possunt, ex aliquibus libris uatum suorum. omitto enim dicere, quod ea quae in illorum libris leguntur pro nostra, hoc est christiana religione testimonium dicunt, quod a sanctis angelis et ab ipsis prophetis nostris audire potuerunt, sicut et praesentem in carne Christum etiam demonia coacta sunt confiteri. sed haec omit
Abbreviated transcription (Latin):
si cos quositaledendos cẽ ille iudicat qui omnia po¬
test: sicut autem ipsi coguntur fateri: minoracer¬
te quam illi potuer̃: Si enim dii sunt quorum ua¬
tes consulti ab hominibus ut nondicam fefelle¬
runt proximatam̃ priuatis negotus respon¬
derunt: Quomodo non est dĩ cuius uates non
solum eaquae ad tempus consulebantur congrue
responderunt uerum &iam unde necnon ẽ¬
sulebantur de uniuerso generehumano atq
omnibus gentibus eatanto ante prȩdixerunt
quie nunc et legimus etuidemur : Sidm̃ dicunt
quoimpleta sybilla fatacecmit romanorum:
Quomodo non est ds̃ quict romanos et omnesna¬
tiones inseunum dm̃ perxp̃i euangelium cre¬
dituras: et omnia patrum norum simulacra.
euersura sicut prenuntiauit exhibuit: Postre¬
mon illor deordicunt quinum quam aun sunt
peruatersuos contraistum dm̃ aliquid dicere:
quomodonon est dñ quiperuater nos istorum

Expanded text:
si eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia posi eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille potuerunt. si enim di sunt, quorum uates consulti ab hominibus ut non dicam fefellerunt, proxima tamen priuatis negotiis responderunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus consulebantur, congrue responderunt, uerum etiam unde non consulebantur de uniuerso genere humano adque omnibus gentibus ea tanto ante. praedixerunt, quae nunc et legimus et uidemus? si deum dicunt, quo impleta Sibylla fata cecinit Romanorum, quomodo non est deus, qui et Romanos et omnes nationes in se unum deum per Christi euangelium credituras et omnia patrum suorum simulacra euersuras, sicut praenuntiauit, exhibuit? postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra istum deum aliquid dicere, quomodo non est deus, qui per uates suos istorum
Abbreviated transcription (Latin):
lendidm̃ hebreorum: Quiasi aliomodo  colere
uellent quam secolendum ipse dixisset:
non utique illum colerent: sed quod ipsi finxissent
si autem illomodouellent quod ipsedicer&: alios
sibi colendos non cẽ cernebant: quos ille colip. hi¬
bebait: Acperhoc respuerunt uni us ueri dĩ cul¬
tum. Nemultos falsos offenderent: magis arbi¬
trantes sibi offuturam fuisse istorum iracun¬
dum : quam illius beniuolentum ꝓfuturam fue¬
rit istauana necessitas etridendi timiditas :
unc quacrimus quid deisto dõsentunt hominer
quibus placet omnes deos colendos esse : liil¬
ienimiste colendumnonest: quomodo coluntur
omnes cumistenoncolitur: Si utem colendurẽ
non omnes colendi sunt: quunis solus colatur. iste
non colitur : Anforte dicturi sunt istum noneẽ
dm̃ cumillos deos dicant: Quiscut noscredimus
nihilponunt nisiquod illius iudicio ꝑmittantur:
Non ut alicui prosint: sedut nec ledereualtant. ni¬

Expanded text:
lendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere lendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere uellent quam se . colendum ipse dixisset, non utique illum colerent, sed quod ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos non esse cernebant quos ipse coli prohibebat. ac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offenderent, magis arbitrantes sibi obfuturam fuisse istorum iracundiam quam illius beniuolentiam profuturam. Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc quaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur? si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant ni
Abbreviated transcription (Latin):
id uocandum nec ꝓpitian dum esse dixer̃
Quis es t iste uel ita ignotur ut intam mul
tir iblur ad huc non inueniatur aut itanotus.
ut a tammultis hominibus iam solus colatur
Iihil ergo restat ut dicint curhuius dĩ sicrare¬
cipere noluerinti : nisi quia solum secoli uoluerit.
illos autem deos gentium quos istiiam colebant
coli prohibuerit. Sed hoc ipsum magis abeis
requirendum est quemnam uel qualemputent
esse istum dm̃ quinoluerit᷑ deos alios quibus
isti templa et simulacra fecerunt tantumq potue¬
rit ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum nimu¬
lacra euertenda quam illorum ad eiussacra non
recipienda: Certe sententia illius philosophi ꝓdi¬
tor: quem sapientissimum omnium hominum.
& iamoraculo fuisse firmarunt socratis enim
sententiaẽ. unum quemque dm̃ sic coli opor¬
tere quomodo reipse colendum tẽ preceperit:
promde istis summa necessitas facta est non co¬

Expanded text:
aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? quis est deus iste uel ita ignotus, ut in tam multis dis solus adhuc non inueniatur, uel ita notus, ut a tam multis hominibus iam solus colatur? nihil ergo restat, ut dicant, cur huius dei sacra recipere noluerint, nisi quia solum se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli prohibuerit. sed hoc ipsum magis ab eis requirendum est, quemnam uel qualem putent. esse istum deum, qui noluerit coli deos alios, quibus isti templa et simulacra fecerunt, tantumque potuerit, ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra non recipienda. certe sententia illius eorum philosophi proditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmarunt. Socratis enim sententia est unumquemque deum sic coli oportere, quomodo se ipse colendum esse praeceperit. proinde istis summa necessitas facta est non co
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ergo anumero ceterorum iste reiectur est.
siplurimum ualet. curabeis solus noncolitur ꝰ
siparum aut nihilualet cur contritis eorum si¬
mulacris ab omnibus gentibus solus poene um coli¬
tur: Num quim huius quaestionis uinculo¬
eximi poterunt: Qui cum maiores et mino¬
res deoscolant quos deorputant: Hunc dm̃
non colunt qui preualuit omnibus quos co¬
lunt: Si enimnaagnę uirtuti est curexisti¬
mitus ẽ inꝓbandus ni paruȩ nullius ueuirtu¬
tir est curtaintum potuit imꝓbatur : sibonus
est curaceteris bonis solus reparatur sima¬
lusest cura tot bonis unus non superatur.
Siueraxesł: curcius precepta respuuntur.
Simendax est: cureiur predicta complent᷑.
postremo quod uolunt de illo sentiant.
Numquid romani &iam malos deos colendos
nonputant qui pallori et febri fana fecerunT:
Quietagathor demonas inuitandos. et caccis
dae monas placandos monent: quod libet er¬
go de illo existiment cur eum solum nbinec

Expanded text:
cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gentibus solus paene iam colitur? numquam huius quaestionis eximi uinculo poterunt, qui cum maiores et minores deos colant, quos deos putant, hunc deum non colunt, qui praeualuit omnibus, quos colunt. si enim magnae uirtutis est, cur existimatus est inprobandus? si paruae nulliusue uirtutis est, cur tantum potuit inprobatus? si bonus est, cur a ceteris bonis solus separatur? si malus est, cur a tot bonis unus non superatur? si uerax est, cur eius praecepta respuuntur? si mendax est, cur eius praedicta conplentur? Postremo quod nolunt de illo sentiant. numquid Romani etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? qui et agathus demonas inuitandos et cacus demonas placandos monent? quodlibet ergo de illo existiment, cur eum solum sibi nec
Abbreviated transcription (Latin):
rum & confractio simulacrorum: Nonperdoc¬
trinã xp̃i fut: sed perdiscipulorum eius: quos
aliud quam illo didicerunt docuis se contendunt
lta uolentes xp̃ianam fidem xp̃m honorantes
laudantesque conuellere qui autique perdiscipu
constat religioxp̃iana. adhuc istis iam paucissimis
nec iamoppugnintibus. sed tamen adhuc must¬
tantibus inimica: sed si nolunt credere xp̃mtalia
docus seꝓphetas legant: qui non solum super¬
stitiones idolorum euerti preceperut: uerum
&imxp̃ianis temporibus hanc euersionem futu¬
ram praedixerunt: quinfefellerunt: curtanta
manifestatione completur : siuerum dixerunt.
cur tantae diumitati renstitur: Uerum tam̃
dilegentius abistis querendum est: quẽ nãpu¬
tent eẽ dm̃ inł: cur eum colendum non recepe¬
rint : sicut aliarum gentium deos : quas roma¬
num subegit imperium: presertim cumeorũ
sententiant omnes deos colendos eẽ sapienti:

Expanded text:
acrificiorum et confractio simulacrorum non per docacrificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uolentes christianam fidem Christum honorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipuconstat religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus, inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, praesertim cum eorum sententia sit omnes deos colendos esse sapienti?
Abbreviated transcription (Latin):
uirur hereses aduersus ueritatem subcius nomi¬
ne condiderunt: Ita sentiunt &iaminimi crxp̃i
ad suidendum quod ꝓferunt contra doctrinã
xp̃i Nullum sibi ẽẽ pondus auctoritatis si non
habeat nomen xp̃i. Quid quodistiuani xp̃i lau¬
datores oxp̃unae religionis obliqui optrec¬
torer propter ea non audent blapsema rexp̃mu
quia quidam philosopi̾ eorum sicut in libris suis
porphiriur nculos prodit consuler̃ deoruos quid
dexp̃o responderint : Illi autemoraculis suis xp̃m
ludare compulnsunt: Nec mirum cum et meuan¬
gelio legimus eum daemones fuirse confessas :¬
suorum responsa conentur: continent blapsemias
axp̃o: et eas indiscipulos eius effundunt: Mihi
autem uidetur quod illi di gentium: quosphilo¬
sophi paginorum consulere potuerunt: &iam
si dediscipulis xp̃i interrogarentur. ipsos quoque
laudare cogerentur: Uerum tamen isti dispu
tant: quod hec euersio templorum & saerificio

Expanded text:
uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomiuarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi ad suadendum quod proferunt contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si non habeat nomen Christi. Quid quod isti uani Christi laudatores et christianae religionis obliqui obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodit, consuluerunt deos suos, quid de Christo responderent, illi autem oraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legsuorum responsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in discipulos eius effundunt; mihi autem uidetur, quod illi di gentium, quos philosophi paganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita tant, quod haec euersio templorum et damnatio s
Abbreviated transcription (Latin):
uotione conuertit: Puto quia hec dese futura:
ut pertot ꝓph&as et percuius dam ouam gen¬
tis regnum acsacerdotium prenuntiarentur
Non magicis artibus fec̃ xp̃s ante quam esset
in hominibus natus: Nam& illius im deleti
regnipopulus ubique dispersus mirabilidĩ
ꝓuidentia : quimuis nne ullaunctione regissa¬
cerdotis que remanserit. in quoerhismatexp̃i
nomen appar& : Ten& tamen reliquias qua¬
rumdã ob reruitionum nurum : Romina
autemsacra: illai dolorum cultu nec uictus ac
sibiugitus accepit ut libros ꝓph&icos ad testimo¬
nium gerat xp̃i: Acsic deinimicorum codicibus
miseri xp̃mmale laudindo scipsos indicant si ali¬
quimigica subeius nomine seripta sunt: Cumue¬
hem̃ter his artibus xp̃idoetrinamimicastꝰ Hinc
potius intellexint quantumsit illudzomen.
quo addito &iimilli qui contracius precepta
uiuunt: suis nefarias artes honorare conantur :
sic enim diuerni hominum erroribus multioiã

Expanded text:
uotione conuertit Puto, quia de se futura uotione conuertit Puto, quia de se futura ut per tot prophetas et per cuiusdam etiam gentis regnum ac sacerdotium praenuntiarentur, non magicis artibus fecit Christus, antequam esset in hominibus natus. nam et illius iam deleti regni populus ubique dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit, ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehementer his artibus Christi doctrina inimica sit, hinc potius intellegant, quantum sit illud nomen, quo addito etiam illi qui contra eius praecepta uiuunt suas nefarias artes honorare conantur. sic enim diuersis hominum erroribus multi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tribusterrae: Hinc ostenditur dr̃ isrł: dr̃ unus
qui fec̃ celum & terram et res humanas ius te
ac miseri carditer curat: It aui nec precludat
iustitia misericordiã: nec inpediat misericordia
iustitum: Quod nomipsesit uictus inhebreopopu¬
losuo quia regnum sacerdotium que cius roma¬
nis expugnandum dedendumq permisit.
Quando quidem perxp̃i cuangelium ueriregis et
sacerdotis. quod illo regno et sacerdotio futurum
prefigurauit : Nunc ipse dr̃ isrłubique delet idola
gentium quac utiquenedelerentur recipere sacra
cius romaninoluer̃: sicut receporunt deorum
aliarum gentium quasuicerunt : Itaetregnum
sacerdotiumque ꝓpheticae gentis abstulit quia
um quipeream promittebatur aduenerat : ro¬
manum imperium aquo illa gon. suicta est. per
xpm̃ regem nuo nominc subiugauit : at que ad
e uertenda idola ꝓpterquorum honorem sacraei
receptanonerant. xp̃i anae fidei robore acde¬

Expanded text:
tribus terrae. hinc ostenditur deus Israhel, deus unus, tribus terrae. hinc ostenditur deus Israhel, deus unus, qui fecit caelum et terram et res humanas iuste ac misericorditer curat, ita ut nec praecludat iustitia misericordiam, nec inpediat misericordia iustitiam, quod non ipse sit uictus in Hebraeo populo suo, quia regnum sacerdotiumque eius Romanis expugnandum delendumque permisit, quando quidem per Christi euangelium, ueri regis et sacerdotis, quod illo regno et sacerdotio futurum praefigurauit, nunc ipse deus Israhel ubique delet idola gentium, quae utique ne delerentur, recipere sacra eius Romani noluerunt, sicut receperunt deorum aliarum gentium, quas uicerunt. ita et regnum sacerdotiumque propheticae gentis abstulit, quia iam qui per ea promittebatur aduenerat, et Romanum imperium, a quo illa gens uicta est, per Christum regem suo nomini subiugauit adque ad euertenda idola, propter quorum honorem sacra eius recepta non erant, christianae fidei robore ac de
Abbreviated transcription (Latin):
ne predictum est: Nec ali i remagis claruit illius
gentis regnum & templum & acerdotͥum & sicri¬
ficium & unctio illi mistica quoderhisma grece dr̃¬
unde xp̃inomenclucet. & ꝓpterquam regessuos
xpõs ipsagens appellabat: Non fuisse nisi prenun¬
tindoxp̃o deputiui: Nim quod occis xp̃i resurrec¬
no postea quam coepit credentibus gentibus predi¬
ciri illi omnu cessauerunt: Nescientibus roma¬
nis perquorum uictorim: Nescientibus iudacis
perquorum subligationem factum est ut illa cera¬
sent remsane mirabilem non aduertunt pau¬
cipatani qui remanserunt. dm̃hebrae orum offen¬
sum auictis nec receptum auictoribus nunc prę¬
dicari & coli ab omnibus gentibus: ipse est enim
bitur. hoc fictum est pernomenxp̃i uenientis ad
homines ex semine ipnur isrł. quinepos fuit habrae
aquo gens coepit hebreorum: Namet ipsi isrł
dictum est In semine tuo benedicentur om̃s

Expanded text:
ne praedictum est. Nec alia re magis claruit, illius ne praedictum est. Nec alia re magis claruit, illius gentis regnum, et templum, et sacerdotium, et sacrificium, et unctionem illam mysticam, quod χρῖσμα graece dunde Christi nomen elucet et propter quam reges suos christos ipsa gens appellabat, non fuisse nisi praenuntiando Christo deputatam, quam quod occisi Christi resurrectio postea quam coepit credentibus gentibus praedicari illa omnia cessauerunt nescientibus Romanis, per quorum uictoriam, nescientibus Iudaeis, per quorum subiugationem factum est, ut illa cessarent. Rem sane mirabilem non aduertunt pauci pagani, qui remanserunt, deum Hebraeorum offensum a uictis nec receptum a uictoribus nunc praedicari et coli ab omnibus gentibus. ipse est enim bitur. hoc factum est per nomen Christi uenientis ad homines ex semine ipsius Israhel, qui nepos fuit Abrahae, a quo gens coepit Hebraeorum; nam et ipsi Israhel dictum est: et in semine tuo benedicentur omnes
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuerunt quia non habent in potestate regnũ
cdare et auferre sed ds̃unus etuerus hoc agit oc¬
culto iudicio : Non continuo beatos facturus qui¬
bus terrenum regnum dederit: nec continuo mise¬
ros quibus ademerit: sedbeatos uel miscros ꝓpter
aliud et aliun de faciens: Temporalia regnaatq
terrena. quibus terre uoluerit et quim diuuoluerit
secundum predestinatum ordinem seculorum uł
sinendo uel donandꝰ distribuit: unde nec illud
possunt dicere: cur ergo ds̃ hebreorum quem sum¬
mum etuerum dm̃dicitis nonsolum romanos
eis non subiu gauit. sed nec ipsos hebreos ne a romanis
subiugarentur adiuuit. Precesserunt enim manifes¬
ta peccata corum propter quae illis hoc euenturum
ꝓphetȩ tanto ante predixerant. & max me qui aipio
furore occiderunt: inquopeccato aliorum occultoꝵ¬
peccatorum meritis ex caccatir̃⁊ et quod illius passio
esret gentibus ꝓfutura: eademꝓph&ica contestatio¬

Expanded text:
adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc agit occulto iudicio, non continuo beatos facturus quibus terrenum regnum dederit, nec continuo miseros quibus ademerit, sed beatos uel miseros propter aliud et aliunde faciens temporalia regna adque terrena quibus uoluerit et quamdiu uoluerit secundum praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata eorum, propter quae illis hoc uenturum prophetae tanto ante praedixerant, et maxime, quia impio furore Chripeccatorum meritis excaecati sunt: et quod illius passio esset Gentibus profutura, eadem prophetica contestatio
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid in hac re potestatis hibuissent: suospotiur
ꝓtexissent ne a romanis superirentur aut ipsoscis ro¬
manor edomitos subiugassent: nequc enim possunt
dicerc pietatem acmores suos adus gentium quisuice¬
runt : dilectos et clectos : num quam hocdicent sipri¬
mordia sua recolant facinorosorum asytumet ro¬
muli fratricidium : Neque enim quando anlum cons¬
tituerunt itmur etromulus ut quis quis cuius libet
sceleris reusco. confugisset inultum haberet commir¬
sum : precepta penitentiae dederunt ad sanandas
animas: miserorum ac non potius collectamti¬
mentium minum contrasuas ciuitates quarum leges
timebant mercde in punitatis armarunt : aut
quando romulus fratrem quinihil in eum mali per¬
petrarat occidit iustitiam uindicandi ac non prin¬
cipatum dominandi cogitauit: It aneistos mores
dilexerunt dii: hostes suarum ciu̾itatum fauendo
hostibur carum: quinpotius nec illas deserendo
presserunt: nec adistos trinscundo eos aliquid

Expanded text:
aliquid in hac re potestatis habuissent, suos potius aliquid in hac re potestatis habuissent, suos potius protexissent, ne a Romanis superarentur, aut ipsos eis Romanos edomitos subiugassent. Neque enim possunt dicere pietatem ac mores suos a dis gentium, quas uicerunt, dilectos et electos. numquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. neque enim, quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut quisquis cuiuslibet sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta paenitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non potius collectam timentium manum contra suas ciuitates, quarum leges timebant, mercede inpunitatis armarunt, aut quando Romulus fratrem, qui nihil in eum mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauendo hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
illius regisuenturi: et ciuitatem caclestem ex
omibus gentibus condituri : ꝓ inde illius
& terrã & omniaque in cis s̃: quo offenso saepesuis hosti¬
bus subdebantur : Nunc etim ꝓ grauissimoscelere oc¬
cisixp̃i ex ipsa hierosolima quoderat regnieorum caput:
penitus eradicati & romano imperio subiugati sunt:
Solent autem romani deos gentium quos subiugabant
colendosppitiare : & eorum sacra suscipere : hoc de
dõ gentir hebreae̾ cum cam uel oppugnauerunt uel
uicerunt facere noluerunt: Credo quod uidebant
si cius dei sacra reciperent: quisesolum deletis&iam
simula cris coliiuberet: dimittenda eẽ omnia quae
prius colenda susceperant : quorum religionibus im¬
perium suum creuisse arbitrabantur: in quoeor plu¬
rimum fallacia daemonum decipiebat: namutique
intellegere debebant occulta dĩueri uoluntate pener
quem rerum summa potestas ẽ sibidatum & auc¬
tum regnum: non illorum deorum fauore : quisi

Expanded text:
illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius et terram et omnia quae in eis sunt. quo offenso saepe suis hostibus subdebantur, nunc etiam pro grauissimo scelere occisi Christi ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum sacra suscipere. hoc de deo gentis Hebraeae, cum eam uel obpugnauerunt uel uicerunt, facere noluerunt. credo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum deletis etiam simulacris coli iuberet, dimittenda esse omnia quae prius colenda susceperant, quorum religionibus imperium suum creuisse arbitrabantur. in quo eos plurimum fallacia demonum decipiebat. nam utique intellegere debebant occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore, qui si
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc raulus appellaretur: et eos qui inxp̃mcredide¬
rant grauiter persequeretur: decelouocauit &¬
suum discipulum atq apostolumfecit: Quomo¬
do igitur potuit libror quos ante quam moreret᷑
cumscripsisse putariuolunt ad discipulos tam¬
quam famili arimmor petrum & paulum scribere.
cum paulur nondum fuerit discipulus eius.
Iillud quoque attendant : quimagicis artibus
tanta potuisse. & nomen suum ad populos inse
conuertendos arte ipra conrecrasse delirant : Utrũ
potuerit magicis artibus tantos ꝓph&ar. diui¬
no spũ ante quam in terra nascerctur implere:
qui de illo talia futura prelocuti sunt : qualia
iam preteritam euan gelio legimus : & qualiam
orbe terrarum presentinunc uidemus : Neque
enimiagicis artibur fecit ut coleretur et mor¬
tuus. Mag. urerat antequamnatus: ciuꝓphe¬
tando uenturo gens unadeputata est: Cuius
rei publicae totaamministratio ꝓphetia eẽt

Expanded text:
adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum credideadhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum crediderant grauiter persequeretur, de caelo uocauit et suum discipulum adque apostolum fecit. quomodo igitur potuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum fuerit discipulus eius? Illud quoque adtendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis artibus tantos prophetas diuino spiritu antequam in terra nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset
Abbreviated transcription (Latin):
rideantur: Cumenim uellent tale aliquid singere
xp̃mscripnsse ad discipulor nuos: cogitauerunt ad
quos potissimum scribere potuisse facile crederetur
Tamquam ad illos qui ei familtarius adhennent. qui¬
bur illud quan recretum digne committeretur: &
occurriteis pͥctruret paulus. Credo quod pluribus
locis nmulcos cumillo pictos uiderent: Quime¬
rita petri et pauli etiam pptercimdem passionis
diem celebriur rolemniterroma commendat ⁊
sic ommino errare merucrunt quixp̃m & aposto¬
loscius non in scir codicibus. sed inpictis parictib
quac siuerunt : Nea mirum si apingentibur fingen¬
tes decep̾tinunt: toto enim tempore quox p̃sin
cirne mortali cumsuis discipulis uixit: nondũ
erat paulus discipulus eur: Quempost passionẽ
suam: post resurrectionem : post ascensionem:
iudacorum conuersionem et mirabilem fidem: post
lapidationem stepanidia coniet martiris : cum

Expanded text:
rideantur. Cum enim uellent tale aliquid fingere rideantur. Cum enim uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, credo, quod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Christum et apostolos eius non in sanctis codicibus, sed in pictis parietibus quaesierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decepti sunt. toto enim tempore, quo Christus in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resurrectionem, post ascensionem, Iudaeorum conuersionem et mirabilem fidem, post lapidationem Stephani diaconi et martyris, cum
Abbreviated transcription (Latin):
libris quos eum scripsisse existimant dicint conti¬
neri eas artes quibus cum putant illa fecisse mira¬
cula: quorum fim ubique percrebruit: Quod
existimindo scipsospdunt quid diligint & quid
que non solum disciplinaxp̃una: sed ctum
ipsa terrenie reipublicae amministratio iure con¬
demnat: &certe quitales xp̃i libros legine se.
adirmant : cur ipn nulla talia faciunt. qualia illũ
delibris talibus secis semirantur : quid quod etim
diuino iudicio sicerrant quidimcorum qui talia
xp̃mscripsine uel eredunt uel crediuolunt: ut eordẽ
libros ad petrum et adpaulum dicant tamquam epit¬
tolari titulo prenotator : et sieri potest ut nucinimi¬
ci nominis xp̃i siue qui eius modi ex secrabi liburarti¬
bus de tam glorioso nomine pondus. auctoritatis dare
seporre putiuerunt talia subxp̃i & apostolorum no¬
mine scripserint : inqua fillacimma audacia: sic ex¬
caeciti sunt ut etiam apueris quuid huc pueriliter
ingradulactorum xp̃ianis littras norunt merito

Expanded text:
libris, quos eum scripsisse existimant, dicant contineri eas artes, quibus eum putant illa fecisse miracula, quorum fama ubique percrebruit: quod existimando se ipsos produnt quid diligant et quidquae non solum disciplina christiana, sed etiam ipsa terrenae rei publicae administratio iure condemnat. et certe qui tales Christi libros legisse se adfirmant, cur ipsi nulla talia faciunt, qualia illum de libris talibus fecisse mirantur? Quid quod etiam diuino iudicio sic errant quidam eorum, qui talia Christum scripsisse uel credunt uel credi uolunt, ut eosdem libros ad Petrum et Paulum dicant tamquam epistulari titulo praenotatos. et fieri potest, ut sine inimici nominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso nomine pondus auctoritatis dare se posse putauerunt talia sub Christi et apostolorum nomine scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito
Abbreviated transcription (Latin):
sit conuenientia intermatheum et mircũ
De illo quidptilit filium suum quemdis¬
cipuli sanare non potuerunt quẽ ad modũ
tres istic̃sentint etiã ordine narrationis
Ubi depasnone sua cum eis dixisset contris¬
tatisunt quod treripsi eodemordine com¬
memorant
Vbi deore piscis soluit tributum quod
matheus solus dic̃
De puero paruulo quemꝓ̃ posuit imitan¬
dum descandalis mundi de membris cor¬
poris scandalizantibus de angelis paruulo¬
rum quiuident faciem patris deunaoue ex
ouibus centum defrẽ corripiendo insecre¬
to desoluendis ligandirque peccatis: de con

Expanded text:
sit conuenientia inter Mattheum et Marcum. sit conuenientia inter Mattheum et Marcum. De. illo qui ei obtulit filium suum, quem discipuli sanare non potuerunt, quemadmodum tres isti consentiant etiam ordine narrationis. Ubi de passione sua cum eis dixisset contristati sunt, quod tres ipsi eodem ordine commemorant. Ubi de ore piscis soluit tributum, quod Mattheus solus dicit. De puero paruulo, quem proposuit imitandum, de scandalis mundi, de membris corporis scandalizantibus, de angelis paruulorum, qui uident faciem patris, de una oue ex ouibus centum, de fratre corripiendo in secreto, de soluendis ligandisque peccatis, de con
Abbreviated transcription (Latin):
uersentur ineo quod habeis tribus narratur
quid postea quim transfẽtarunt factum sit¬
luii Demuliere chananea quaedix̃ et canes edunt
de micis cadentibus demena dominorum
suorum quomodo interre matheus lucas que
consentiant
Cum dexii panibus: pauit turbas utrum
insematheus marcus que conueniant
Quoddic̃ matheus indeeum uenisse infiner ma¬
gedanquomodo congruat marco & ineoquod
petentibur signum respondit iterum deiona :
Hefermento phirisaeorum quomodomarco
conueniat uel rebus uel ordine:
Cum in terro gauit discipulos quemillum
dicerent homines utrum nihil insepug¬
nent matheus marcus etlucas rebus aut or¬
dine :
Ubi prenuntuuit discipulis passionem suã
Vbi subiungunt idem tres quomodo precepe
Quod sedñs tribus discipulis in monteosten¬
dit cummose& helia: quomodomterse
congruant. tres istiordine et rebuset maxi¬
postocto:
Vbi de aduentu heluc locutus est cis quae

Expanded text:
uersentur in eo, quod ab eis tribus narratur, uersentur in eo, quod ab eis tribus narratur, quid postea quam transfretarunt factum sit. De muliere Cananaea, quae dixit: et canes edunt de micis cadentibus de mensa dominorum suorum, quomodo inter se Mattheus Lucasque consentiant. Cum de septem panibus pauit turbas, utrum inter se Mattheus Marcusque conueniant. Quod dicit Mattheus inde eum uenisse in fines Magedan, quomodo congruat Marco, et in eo quod petentibus signum respondit iterum de Iona. De fermento Pharisaeorum, quomodo cum Marco conueniat uel re uel ordine. Cum interrogauit discipulos quem illum dicerent homines, utrum nihil inter se repugnent Mattheus Marcus et Lucas rebus aut ordine. Ubi pronuntiauit discipulis passionem suam, bi subiungunt idem tres quomodo praecepeQuod se dominus tribus discipulis in monte ostendit cum Moyse et Helia, quomodo inter se congruant tres isti ordine et rebus et maxipost octo. Ubi de aduentu Heliae locutus est eis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
de illo cui super seminata sunt cirania & degra¬
no sinapis & defermento & quod indomolocu¬
tus est. dethes auro abscondito inigro et de
margarita et desagena mirsammare & dȩꝓfe¬
rente dethes. uro noua et uetera quomodo mar¬
coet lucae matheus consentiat uelmhis quac
cum illodixer̃ uel narrationis ordine
Quod uenit mpatriam suam & mirabantur
doctrinã cum genus eius contempnerent
quomodo consentiat marco et lucae mathe¬
us maxime utrum narrandi ordo: nihil alteri
aduersetur:
Quemadmodum interse conuenunt matheus
marcus: et lucas deuerbis herodis cum audis¬
s& demirabilibus dñi uel de ipsonarrationis
ordine:¬
XIIIII De iohanne incluso uel etiam occiso quo ordmẽ
a bommibus et quem ad modum uentumnt:
In ipso dequinque panibus miraculo quem¬
ad modum interse omnes quattuor conueniant:
luii Qđ ambulauit suꝑ aquis quo modo ꝗ hoc direr̃ inĩ se c̃ueniant &¬
uii. Quomodomatheus et mircus i ohanninon ad

Expanded text:
de illo cui superseminata sunt zizania et de grade illo cui superseminata sunt zizania et de grano sinapis et de fermento, et quod in domo locutus est de thensauro abscondito in agro et de margarita et de sagena missa in mare et de proferente de thensauro noua et uetera, quomodo Marco et Lucae Mattheus consentiat uel in his quae cum illo dixerunt uel narrationis ordine. Quod uenit in patriam suam et mirabantur doctrinam, cum genus eius contemnerent, quomodo consentiat Marco et Lucae Mattheus, maxime utrum narrandi ordo nihil alteri aduersetur. Quemadmodum inter se conueniant Mattheus, Marcus et Lucas de uerbis Herodis, cum audisset de mirabilibus domini, uel de ipso narrationis ordine. De Iohanne incluso uel etiam occiso, quo ordineab omnibus et quemadmodum uentum sit. In ipso de quinque panibus miraculo quemadmodum inter se omnes quattuor conueniant. Quod ambulauit super aquas, quomodo qui hoc dixerunt inter se conueniant et quomod
Abbreviated transcription (Latin):
UI Consifłndum utrum abisto cuius aridaman
sinitiest ita digreduntur hitres eumgelista
ut innullo sibi aduersentur ipsonarrationis
ordine :¬
quem ad modum illi matheus ipso ordine c̃gruit
Ubi uocat ad tollendum iugum et sarcinam suĩ
quem ad modum matheus aluca non discrep&
mmarrandi ordine
mithei concordet et cum marco et luca uel
rerum ordinem ueldñi & iuda eorum cir.¬
uerbis:¬
UIIDemuto & caeco quidaemonium habebat
quomodo matheus lucasque consentiat:¬
cuui Ubi ei dictumest quod inbeel zebu eicit die¬
monia quid quid exipsa occasione locutur
est deblasphemia aduersus ip̃m sc̃m & de
duibus arboribus utrum innullo matheus
aduabus aliis maxime luca dissentiat¬
UIIIi. Quod respondit petentibus sgnum deiona
et inuenit domum mundatam que mad mo¬
clum matheus lucae congruat :¬
Ubi ei nuntiata est mater et fr̃s eius utrumamar¬
co et luca ordo ipse nondiscrep&¬
Quod ex niuicula turbis locutus est: de illo cuius
inseminando aliud cecidit inuiam & cetera &

Expanded text:
-- Considerandum utrum ab isto cujus arida manus sanata est, ita digrediantur hi tres Evangelistae ut in nullo sibi adversentur ipso narrationis ordinequemadmodum illi Mattheus ipso ordine congruat. Ubi uocat ad tollendum iugum et sarcinam suam, quemadmodum Mattheus a Luca non discrepet in narrandi ordine. Matthei concordet cum Marco et Luca uel rerum ordine uel domini et Iudaeorum uerbisuto et et eaeco, qui demonium habebat. quomodo Mattheus Lucasque consentiant. Ubi ei dictum est quod in Bdzebul eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersus spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo Mattheus a duobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Ionaet inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congruat Ubi ei nuntiata est mater et fratres eius, utrum a Marco et Luca ordo ipse non discrepQuod ex nauicula turbis locutus est de illo cuius in seminando aliud cecidit in uia et cetera et
Abbreviated transcription (Latin):
et eis multa mindiuit ordinans quem ad mo¬
dum uiuerent ubi quaerendum est quo:¬
modo matheus marco & lucae congruat
maxime deuirga quã secundum matheum
dicit non ferendã secundum mãcum autem
solam ferendam & dehabitu calciamentorũ
at que uestium:
Ubi iohannes baptista misit a diħm de carcere
discipulos suos quod mat heus etlucas dicunt.
Ubi ex probrauit ciuitatib ꝗd nonegerint pac¬
nitentiam quo et lucas dicit ubi quaerendum ẽ¬

Expanded text:
et eis multa mandauit ordinans, quemadmoet eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruat maxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi quaerendum e