comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ cohostatus sum dicens Dom:
la cobuenite & ambulemus ino
lũ suũ iacob: proiecit aut̃ qui a aut
fecit : aut pas surẽ quȩ supraex¬
posuimus:: Ideo p̃nuntio uobis q̃
uentura sunt mala . & hortor ut
ingrediamini p&ras: & abs con¬
damini inspeluncir a faciebabrlo¬
nii uel romani exercitus quando
omnta uastabuntur : Iux taillito
quod in euangelio legimus : tunc
dicent montibus cadqle suꝑnor.
& p&ris absconditenos: iuxta
anago geruero a facie dominicȩ
maiestatis p̃cipitur nobir ut ad¬
sumamus p&rȩfostitudinẽ de
qua dictum est p&ra refugiũ le¬
poribus & in p&ra exalta stime
Moyses quoq inforamine p&rae
ponitur utuideat posteriora dĩ
& bibat populus despiritali : sequen¬
ticos p&ra. Absconditurq in pe¬
tra qui ingredit᷑ cubiculũ suũ &clau¬
so ostio adorat patrẽ : ut int̃reno
corpore constitutus. transeuntẽ
mundi p̃ sentiat tempestatẽ ꝓculi
sublimis hominis humiliati sunt:
& in curuabit᷑ altitudo uirorũ : ex¬

Expanded text:
Domus Jacob, venite, et ambulemus in lum Jacob: projecit autem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, ut assumamus petrae fortitudinem, de qua dictum est: Petra refugium leporibus . et, In petra exaltasti me . Moses quoque in foramine petrae ponitur, ut videat posteriora Dei . Et, Bibebat populus de spiritali sequenti eos petra . Absconditurque in petra qui ingreditur cubiculum suum, et clauso ostio adorat Patrem, ut in terreno corpore constitutus, transeuntem mundi non sentiat tempestatem. Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: ex
Abbreviated transcription (Latin):
o labore constructae sunt inpulue¬
rem redigat. et nihibersedemons
ni. et quod mortali carne circum
uictoriam. Nec omnes gentes ca¬
pere : Licet cum alii admirentur
et dicant t tusolus es princeps
Respon debit eis: multa sunt.
quae destruere debeo. et adhuc
destruere non potui : sciottub
quid nesciam et̃ quam quamri
multa aduersariorum. argu¬
menta superarim  amen sunt
plera que quae adhuo superan¬
da sunt. simulque spe futuro¬
rum : ex his quae superauit. etiã
ceterorum sibi uictoriam repro¬
mittid: Iubentur autem ululare.
simula crahieruralem. & samari¬
ae. Non ipsa quae ficta sunt sed
MIRΩC hiqui fecerunt per eaꝗ:
facta sunt : ut non solum . qui here

Expanded text:
o labore constructae sunt, in pulverem redigat, et nihil esse demonm cordis humani, et quod mortali carne circumdum habere victoriam, nec omnes gentes capere, licet eum alii admirentur, et dicant: Tu solus es princeps, respondebit eis: Multa sunt quae destruere debeo, et adhuc destruere non potui: scio quod nesciam. Et quamquam multa adversariorum argumenta superaverim: tamen sunt pleraque, quae adhuc superanda sunt. Simulque spe futurorum ex his, quae superavit, etiam caeterorum sibi victoriam repromittit. Jubentur autem ululare simulacra Jerusalem, et Samariae: non ipsa quae ficta sunt; sed μικῶς hi qui fecerunt, per ea quae facta sunt: ut non solum hi qui
Abbreviated transcription (Latin):
utudinis. sprscientiȩ pietatis. Implebit
Quia nullum alium potuerant inueni¬
re. in quo &ernastatione requies¬
cerent: Vn de&iohannes baptista
refert ineuangelio. Quimisit me.
ipsedixit mihi suꝑquẽ uideris s p̃m¬
scm descendentẽ & manentẽ in eo
ipseẽ : Inracharia quoq legimus
suꝑ lapidemunũ .uii. oculos &inuno
aureo candilabro .uii. lucernas
Etuii suffusoria &dua soliuas exu¬
traq paste lampadis firmaradi
Sed quia in hominibus semꝑpatieba¬
tur ob probriũ. Nullo uiuente ut
nomen sibi cupiunt inuocari. ut
quod in lege in ꝑfectũ erat: in euan¬
gelio conpleatur : Indieilla erit
germen dñi inmagnificentia inglo¬
ria & fructus terrae sublimis. & ex¬
ultatio his qui saluati fuor int deisrł
&erit omnis qui relictus fueritinsi¬
on& residuus inhierus alem : sc̃suo

Expanded text:
tus scientiae et pietatis: et implebit quia nullum alium potuerant invenire, in quo aeterna statione requiescerent. Unde et Joannes Baptista refert in Evangelio: Et qui misit me, ipse mihi dixit: Super quem videris Spm descendentem et manentem in eo, ipse est . In Zacharia quoque legimus super lapidem unum septem oculos, et in uno aureo candelabro septem lucernas, et septem suffusoria, ac duas olivas ex utraque parte lampadis, firma radiget. Sed quia in hominibus semper patiebatur opprobrium, nullo vivente, ut nomen sibi cupiunt invocari, ut quod in Lege imperfectum erat, in Evangelio compleatur. In die illa erit germen Domini in magnificentia et in gloria: et fructus terrae sublimis, et exultatio his qui salvati fuerint de Israel. Et erit, omnis qui relictus fuerit in Sion, et residuus i
Abbreviated transcription (Latin):
der̃ Cum abluerit dñs sordes filiarũ
sio & sanguinẽ herusalẽ lauerͣdeme¬
dio eius in spũ iudicu et spũ conbustionis
Tunc saluabuntur reliquiȩde isrł quan¬
do in baptis mate saluatorise is fuerint
peccata d imissa : Et ille s anguis ablutur
quãm suꝑseerrans populus inprȩcatus ẽ
sanguis eius suꝑ nos et suꝑfilios nr̃os :
Vnde su pralegimus cum extenderitis
manus non exaudiamuos: manus enĩ
urãe sanguine plenesunt : Et postea
eos ad paenitentiã prouocans infert:
Lauamini mundistote : et nota quod sor¬
defiliarum sion lauerit spũ iudicii
sanguinẽ autẽ snũ hierusalẽ spũcon¬
bustionis: Quod enim leue ẽ lauatur :
in euangelioloquebatur: ego uos bap¬
tizo inaqua: Qui aũt post̾meuenit ip¬
se uorbaptirabiit inspusc̃o et igni: ex
abluuntur & sanguinis peccata pur¬
gantur: Et creabitdñs suꝑ omnẽ locũ
montission & ubi inuocatus ẽ nubẽ per
diem & fumũ & splendorẽ ignis flã¬

Expanded text:
luerit Dominus sordes filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem laverit de medio ejus in spiritu judicii et spiritu combustionis. Tunc salvabuntur reliquiae de Israel, quando in baptismate Salvatoris eis fuerint peccata dimissa, et ille sanguis ablutus, quem super se errans populus imprecatus est: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Unde supra legimus: Cum extenderitis manus, non exaudiam vos: manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Et postea eos ad poenitentiam provocans infert: Lavamini, mundi estote. Et nota quod sordes filiarum Sion laverit spiritu judicii, sanguinem autem Jerusalem, spiritu combustionis. Quod enim leve est, lavatur: qin Evangelio loquebatur: Ego baptizo vos in aqua, qui autem post me venit, ipse vos baptizabit in Spiritu Sancto, et igni . Ex abluuntur, et sanguinis peccata purgantur. Et creabit Dominus super omnem locum montis Sion, et ubi invocatus est, nubem per diem, et fumum et splendorem ignis fla
Abbreviated transcription (Latin):
sed in infructuosis saltib: ubi ue¬
pres & spines & bestiȩ c̃õmorant᷑
Dehuius cemodisedtu . Et in regũ uo¬
lumine legimus. quod pluresde¬
uorauerint siluȩ uł saltus quã
int̃facti sunt gladio quando aber¬
salon c̃tra patrem ext&it ꝑduellis
Rec te quiaues perum principiũ
malorum .ẽ : in uia & insemitis
habitaredicuntur: Et inuia da¬
dan quod int̃p̃tactur iudicia:¬
udi Quot enim habent peccatorum ge¬
nera. tot iudiciorum merent᷑
sententias potest aũt dedan
et grande iudicium in t̃p̃tari.
Ob haurientes & scientes ferte
coquã qui habitatis terra Austrs.
cũ panib: occurrite fugienti

Expanded text:
sed in infructuosis saltibus, ubi vesed in infructuosis saltibus, ubi vepres et spinae sunt, et bestiae commorantur. De hujuscemodi saltu et in Regum volumine legimus, quod plures devoraverit silva vel saltus, quam interfecti sint gladio, quando Absalon adversus patrem exstitit perduellis . Recteque, quia vespera principium malorum est, in via et in semitis habitare dicuntur, et in via Dedan, quod interpretatur judicia. Quot enim habent peccatorum genera, tot judiciorum merentur sententias. Potest autem Dedan et grande judicium interpretari. Occurrentes sitienti ferte aquam, qui habitatis terram Austri, cum panib
Abbreviated transcription (Latin):
b& initiũ peccatorũ uersatur
in uespero : Quicũt uenit ad
sũmũ in media nocte õsistit:
Vnde & in aegipto primogenita
in media noctecȩdunt᷑ : Et a postolus
p&rus ante quã galluscantar & ter
dñm gacuit : quod media nox intel¬
legitur. Post quã autem nox
p̃cessit . & coepit dies ad propin¬
quare superctis medice nocts
tenebris & gallo lucis nuntio re¬
sonante. fleuit amare & intal .i¬
lex peccatum suum :eotempore
dicere potuit : Aduesperã demo¬
rabitur fletus & ad matutinum
l&itia : Hoc int̃im de p̃sentilo co
c&erum nom̃ arabiȩ id ẽ uespe¬
re & occidentis in aliis scriptu¬
rcrum locis diuersas intellegen¬
tiasrecipit : In saltua dues pert̃
dormietis insemitis dodanim
Exx inscltu aduespert dormie¬
tis inuia dedan: Quiin malitia
ẽẽ coeper̃ & peccatorũ ingrediun¬
tur uia. Non dormiunt nec mo¬
rantur in agris c̃sitis & noualib:
nec in practis & segitib: quas ad
metendũ ẽe candentes saluator
doc&. nec in t̃ arbores pomiferas.

Expanded text:
ium peccatorum, versatur in vespera. Qui autem venit ad summum, in media nocte consistit. Unde et in Aegypto primogenita in media nocte caeduntur . Et Apostolus Petrus, antequam gallus cantaret, ter Dominum negavit, quod media nox intelligitur : Postquam autem nox praecessit, et coepit dies appropinquare, superatis mediae noctis tenebris, et gallo lucis nuntio resonante, flevit amare, et intellexit peccatum suum, et eo tempore dicere potuit: Ad vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia . Hoc interim de praesenti loco. Caeterum nomen Arabiae, id est, vesperae et Occidentis, in aliis Scripturarum locis diversas intelligentias recipit. In saltu ad vesperam dormietis, in semitis Dodanim. LXX: In saltu ad vesperam dormietis in via Dedan. Qui in malitia esse coeperunt, et peccatorum ingrediuntur viam, non dormiunt, nec morantur in agris consitis, et novalibus, nec in pratis, et segetibus, quas ad metendum esse candentes, Salvator docet, nec inter arbores pomiferas;
Abbreviated transcription (Latin):
necñ qđ a saluato redr̃. Ñ in pane
solo uiuit homo sed in omni uerbo qđ
egrediet᷑ ꝑ ordĩ: fostitudo igitur.
panis aufer&ur ab eis. ille quidicit
fostitudo aquȩ dequaidem dñs lo¬
quebat᷑: omnis quibib& exaquahac
siti& iterũ. qui a ut̃ biberit exaqua
quã ego dabo ei: non siti& in & nũ:¬
sedaqua quã dabo ci fiet in eo fons
aquȩ salientis inuitam a&ernã:
dehuius cemodi panibur etinꝓ
uerbur legimus: aperioculo stuos
etreplerepanibus: habent iudȩi
panẽ. sed absq. fostitudine: habent
aquas. sed abrq robore: Legunt
enĩ scripturas et ñ intellegunt.
tenent membranar. etxp̃m quim
Lacte enĩ alunt᷑ quasi paruuli & ñ soli¬
docibo.: etquia fostitudinẽ ꝑdider
& infirmisunt propterea holeraco¬
medunt ⁊ athlotarũ aut̃ solidurcib
est qui & uitã sustentat humanã &ui
uentibur p̃b& fortitudinẽ. et deisti¬
us modi pane& aqua qđ auferantur
a iudgis &iã aliur ꝓph&a testatur¬

Expanded text:
Nec non quod a Salvatore dicitur: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur per os Dei . Fortitudo igitur panis auferetur ab eis: ille qui dicitfortitudo aquae, de qua idem Dominus loquebatur: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo eised aqua, quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . De hujusmodi panibus et in Proverbiis legimus: Aperi oculos tuos, et replere panibus . Habent Judaei panem, sed absque fortitudine; habent aquas, sed absque robore. Legunt enim Scripturas, sed non intelligunt. tenent membranas, et Christum,Lacte enim aluntur, quasi parvuli, et non solido cibo. Et quia fortitudinem perdiderunt, et infirmi sunt, propterea olera comedunt. Athletarum autem solidus cibus est, qui et vitam sustentat humanam, et viventibus praebet fortitudinem . De istiusmodi pane et aqua, quod auferantur a Judaeis, etiam alius
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum ambiguũ. inde teriorem
pastem int̃p̃tati sunt ut ui derentur
ñ lauda rexp̃m sed nihili pendere:
quȩ est enĩ uerborũ consequentia.
et qui or dorationis acsensur ut dica¬
mur cũ hec seita habent . et dies uentu¬
ra sit dñi inquauniuersur iudeae
statur subuestendusẽ & om̃a con¬
terenda:moneouos atq p̃cipio ut
quiescatis ab homine quiita spirat
acuiuit. ut nos homines quia innihi¬
li conpdtandus ẽ quis quã nehomi¬
nũ ita quẽ piã. laud& ut dicat: ca¬
cipio ut qui escatis ab eo qui secun¬
dũ carnẽ quidem homo ẽ ethab&
animã & ita spirat. & naribus ha¬
litũ trahit . ut nos homines spiramis
inuenireratione quare lax tã ꝑspi¬
cuã dexp̃o ꝓphetiam ingreco nolu¬
erint uestere : c&erienĩ quiuester̃
quidem sed sermonẽ ambiguũ ad
impi&atis traxere sensũ nonmirũ
curmaleint̃ pr&ati sint nec uoluer̃
dexp̃ogloriosũ quid dicere inquẽ
noncredebant. ui delic& utiudȩi
aut semiiudei idẽ hebionitȩ qđ¬

Expanded text:
verbum ambiguum in deteriorem partem interpretati sunt, ut videretur non laudare Christum, sed nihili pendere. Quae est enim verborum consequentia, et qui ordo orationis ac sensus, ut dicamus: Cum haec se ita habeant et dies ventura sit Domini in qua universus Judaeae status subvertendus est, et omnia conterenda, moneo vos atque praecipio ut quiescatis ab homine qui ita spirat et vivit, ut nos homines, quia in nihili computandus est. Quisquam ne hominem quempiam laudet, ut dicat: Capraecipio, ut quiescatis ab eo qui secundum carnem quidem homo est, et habet animam, et ita spirat, et naribus halitum trahit, ut nos homines spiramus,invenire rationem, quare LXX tam perspicuam de Christo prophetiam in Graecum noluerint vertere. Caeteri enim, qui verterunt quidem, sed sermonem ambiguum ad impietatis traxere sensum, non mirum cur male interpretati sint, nec voluerint de Christo gloriosum quid dicere, in quem non credebant: videlicet Judaei aut Semijudaei, id est, Ebionitae. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui ex euntes de aegrpto. mare
transiuimus rubrũ uincamus.
amalec qui int̃ p̃tat᷑ deuorans et
eligens & possimus tecũ dicere.
bene dictur dnr dr̃ meur qui do c&
manurmeas adpeliũ & digitosmeor
fer& abhierusalẽ & ab iuda ualidũ
& fostẽ omneroburpanis. & omne robur
aquȩ. hucusq deiudicio diciputant
qđ sequit᷑ decaptiuitate uentura quã
alii ad babilonior. alii referunt ad ro¬
manos. sed melius ẽ ut supradiximis
cuncta neferri ad dominicã parnonẽ.
post inter fectionẽ quippeillius. om̃s
gratiae &dominationes sublatȩ st̃
aiudeis. secundũ quod in euangelio
scriptum ẽ. lexexꝓphetȩ usq. ad ioħ
baptistam. et ẽ ordo : qñm noluis¬
tir cessare ab homine cuius sp̃r in
naribur eĩ qui excelsur reputatus ẽ.
sed econtrario fudistirsanguinẽ
iusti & cogitastir consiliũ persimũ
dicenter. alligemus iustum. quia
in utilir ẽ nobis. ideo fructũ ad in¬
uentionũ uestrarũ comed&ir :

Expanded text:
ut qui exeuntes de Aegypto, mare ut qui exeuntes de Aegypto, mare transivimus Rubrum, vincamus Amalec, qui interpretatur devorans et elingens; et possimus tecum dicere: Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad praelium, et digitos meos feret ab Jerusalem, et ab Juda validum, et fortem: omne robur panis, et omne robur aquae. Hucusque de judicio dici putant. Quod sequitur, de captivitate ventura; quam alii ad Babylonios, alii referunt ad Romanos. Sed melius est, ut supra diximus, cuncta referri ad Dominicam passionem. Post interfectionem quippe illius, omnes gratiae et donationes sublatae sunt a Judaeis: secundum quod in Evangelio scriptum est: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam . Et est ordo: Quoniam noluistis cessare ab homine, cujus spiritus in naribus ejus, qui excelsus reputatus est: sed econtrario fudistis sanguinem justi, et cogitastis consilium pessimum, dicentes: Alligemus justum, quia inutilis est nobis ; ideo fructum adinventionum vestrarum comedetis.
Abbreviated transcription (Latin):
bama apud hebrȩor. ñ excelsurdi¬
cit᷑ sed excelsũ idẽ ipsa altitudo at¬
q sublimitas quasi sidealiquo dica¬
mus non .ẽ diuinur sed diuinatio
non ẽ riuus. sed fons: nonẽ homo
sed ipsa humanitas. origenis hunc
locũ ita int̃p̃tatus .ẽ. q̃ui a singularit̃
deuno homine dr̃ reforri potest
& ad dñm saluatorẽ iubente ꝓph&a
ut quiercant ab eo qui in magno aliquo
reputatus ẽ lic& in p̃sentiarũ uideat᷑.
ut homo & spira men habere innarib:
sic̃ & coterispirant homines Inup¬
inito inisaiã primo uolumine qđ
ut potui ñut uolui celeri sermone
dictaui sensum potiur scribturarũ
quã conpositȩ orationis. uerba ꝑ qui¬
rens. punc transcendã ad secundũ
et quicquid in meuiriũ ẽ ꝓneq in
dnm̃ uoluntatis. offerã ei quiꝑ ꝓ
ph&ã locutur ẽ. Ego uisioner mult
plicaui. & inmanibur ꝓph&arũ ad¬
simulatus sũ. unde obsecrote uir
goxp̃i eust ochium ut nobir inscrip¬
turarũ explanatione cestantibus
tucũ morsi ad dnm eleuermanus

Expanded text:
BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si de aliquo dicamus, non est divinus, sed divinatio: non est rivus, sed fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homine dicitur, referri potest t adut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen habere in naribus, sicut et caeteri spirant homines. Linito in Isaiam primo volumine, quod ut potui, non ut volui, celeri sermone dictavi: sensum potius Scripturarum, quam compositae orationis verba perquirens: nunc transcendam ad secundum; et quidquid in me virium est, pronaeque in Dominum voluntatis, offeram ei qui per Prophetam locutuiplicavi: et in manibus Prophetarum assimilatus sum . Unde obsecro te, virgo Christi Eustochium, ut nobis in Scripturarum explanatione certantibus, tu cum Mose ad Dominum eleves manus:
Abbreviated transcription (Latin):
tione aquilȩ additumẽ qđ in he¬
brȩo italegit᷑ hed al. lachem MC̃t
aadam. escr. na sama. Baat.¬
diximur excelsus reputatus ẽipse :
aquila int̾p̃tatus ẽ in quo reputatis
ẽ istȩ uerbũ hebraicũ. bama uel
regũ libris & in hie recihellegimus

Expanded text:
tione Aquilae additum est, quod in Hetione Aquilae additum est, quod in Hebraeo ita legitur: HEDALU LACHEM MEN AADAM ASER NASAMA BAAPHdiximus excelsus reputatus est ipse, Aquila interpretatus est, in quo reputatus est iste? Verbum Hebraicum vel Regnorum libris, et in
Abbreviated transcription (Latin):
uolit&. paruũ animal ẽ. & muriũ
simile ñtam uoce & cantẽ resonans
quã stridore: Qđ cum uideat᷑ uolita¬
re luci fugũ est & solẽ uidere ñpatit᷑
istius modi animantib: ido lacompara¬
ta sunt. quȩ cȩca & tenebrosa coluntur
a cȩcis & om̃a dogmata contrariaue¬
ritati. quȩ cũ in diednĩ fuerint dere¬
licta. ingredientur hi qui ꝓieceruntea
infissuras petrarũ cauernarq saxorũ
ut non interrȩ puluere & uililuto
sed infirma ratione uersenturi & in¬
ueniant sibi diuersa uistutũ foramina
ꝑ quȩ ad ueritatẽ ualeant ꝑ uenire:
hacc iuxta a nagogen. ut potui breui
sermone constrinxi. quȩ hebrei ad
babrlonia referunt tempora. et
sub uersionẽ hierusalem. quando
surrexit dñr terram ꝑcutere
iudeorumo Quiercite ergo abho¬
mine cuius sp̃s innariburcius. quia
excelsus reputatur ẽ ipse. Hoc p̃ter¬
misere lxx. et ingrȩcir exemplari¬
bus ab origiñe sub astericis deedi¬

Expanded text:
volitet, parvum animal est, et murium volitet, parvum animal est, et murium simile, non tam voce et cantu resonans, quam stridore: quod cum videatur volitare, lucifugum est, et solem videre non patitur. Istiusmodi animantibus idola comparata sunt, quae caeca et tenebrosa coluntur a caecis: et omnia dogmata contraria veritati. Quae cum in die Domini fuerint derelicta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, cavernasque saxorum, ut non in terrae pulvere et vili luto, sed in firma ratione versentur, et inveniant sibi diversa virtutum foramina, per quae ad veritatem valeant pervenire. Haec juxta anagogen, ut potui, brevi sermone perstrinxi, quae Hebraei ad Babylonia referunt tempora et subversionem Jerusalem, quando surrexit Dominus terram percutere Judaeorum. Quiescite ergo ab homine, cujus spiritus in naribus ejus: quia excelsus reputatus est ipse. Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de edi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsermone & sensu accipi. quȩcũ adõ
hominibus data sint ut ullo quantur:
ł sentiant dm̃ et laudent creatorẽ
suũ illi abutunt᷑ hoc munere inido¬
lorũ simulationẽ iuxtaillud qđ scrip¬
tum ẽ dedieis argentũ & aurũ s Ipsi
uero deargento & aurom eo opera¬
ti sunt baal. cũergo quis dñi pauore
ꝑ territur primũ inrpeluncã pectoris
suiidola condedeit : & in uoraginibus
terrȩ absconderit : Ñ audenr ꝓferre
qđ male finxerat. secundus ꝓfectur ẽ
ut priuscelata piciat & in seeẽ non
patiatur:. protalpir quos nor inter¬
p̃tatisumur. Ixx. uana aquila
opr atac. symmachus infructuosa
theodotio ipsumhebraicũ posuit.
farfarothꝰ est aut̃ anim al absq ocu¬
lis qđ semꝑ terrã fodit & humum
egerit & radicer subter comedens
frugibur noxiũ est quod greci.
nocturna auis. quȩ congruũ ab eirno¬
men accepit. Nyxtas ⁊eoqđ in nocte

Expanded text:
pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo hominibus data sint, ut vel loquantur, vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulationem; juxta illud quod scriptum est: Dedi eis argentum et aurum; ipsi vero de argento et auro meo operati sunt Baal . Cum ergo quis Domini pavore perterritus primum in spelunca pectoris sui idola condiderit; et 43 in voraginibus terrae absconderit, non audens proferre quod male finxerat: secundum profectus est, ut prius caelata projiciat, et in se esse non patiatur. Pro talpis, quas nos interpretati sumus, LXX vana, Aquila ὀρυκτὰ, Symmachus infructuosa, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHARPHAROTH  . Est autem animal absque oculis, quod semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter comedens, frugibus noxium est: quod Graeci nocturna avis, quae congruum ab eis nomen accepit νυκτερὶς, eo quod in nocte
Abbreviated transcription (Latin):
nis nauium. Eodem sensu accipien¬
dum qđ destruatur. adied ni quicquo
pulchrũ uid&ur in uerbis. et huma¬
naratione constructũ sis eerigat
contra scientiam dĩ :et incuruabi¬
tur sublimitar hominũ. & humili¬
abitur fostitudo uirorum etele¬
uabitur dñr solus in dieilla. &ido¬
e lapenitur conterentur : Tam diu
uid&urhumanur sermo habere
rationẽ: quã diudiuinȩ scientiae
Ñ fuerit conparatus. Cũ aut̃ men¬
datiũ ueritati. quasi stipulaigni
ad ꝓpinquauerit cito uorabitur
etdepͥerit : et omã dogmata falsi¬
tatis quȩ nuncidola nominantur
ab eo qđ simulata sint atq conficta
penitus conterent᷑. In dieilla pro¬
ici& homo idola argenti sui. & simu¬
lacra aurisui quȩ fecer̃ sibi ut ad ora¬
r& talpas & uesꝑtiliones ⁊tingre¬
dient᷑ infissurar p&rarũ & cauernas
saxorũ a facie formidinis dñi: & agloria
maiestatir eĩ. cũ surrexerit ꝑcutere
terrã. Sepediximus. argentũ & aurũ

Expanded text:
nis navium, eodem sensu accipiennis navium, eodem sensu accipiendum, quod destruatur a die Domini quidquid pulchrum videtur in verbis, et humana ratione constructum, si se erigat contra scientiam Dei. . Et incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo virorum, et elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur. Tamdiu videtur humanus sermo habere rationem, quamdiu divinae scientiae non fuerit comparatus. Cum autem mendacium veritati, quasi stipula igni, appropinquaverit, cito voratur et deperit, et omnia dogmata falsitatis, quae nunc idola nominantur, ab eo quod simulata sint atque conficta, penitus conterentur. . In die illa projiciet homo idola argenti sui, et simulacra auri sui, quae fecerat sibi, ut adoraret talpas et vespertiliones, et ingredietur in fissuras petrarum, et cavernas saxorum a facie formidinis Domini, et a gloria majestatis ejus: cum surrexerit percutere terram. Saepe diximus argentum et aurum
Abbreviated transcription (Latin):
uibur & faciunt opur in aquis multis ⁊
ipsiuiderunt opera dñi & mirabilia ei
in ꝓfundo Nui enĩ in seculihuus flucti¬
bus ñ sunt otiosi. sed operant᷑ & mer¬
cerpostant dominicas & ad portũ
quietis uenire festinant: ipsi uident
operadm̃ et mirabilia eius in ꝓfundo ⁊
quando ad ꝓfundam scientiã ꝑueneriN
& uniuersa scrutantes. hoc ẽ ꝓfunda
dĩ mirabiliacĩ aspexerint. Iosephur
tharns urbem ciliciȩ tharsũ arbitrat᷑
alii regionẽ putant indiȩ. et hocno¬
mine etiam duo decim gẽmir. lapidẽ
appellari qui apud nos uocatur
XPrCoAboC obmarini coloris simi¬
litudinẽ. Melius ecũt ẽ tharsis
uel mare uł pelagus absoluteacci¬
pere qeq: enĩ ionas deioppe naui¬
gans ad indiam poterat ꝑ uenire
ad quã illomarim ñ potest nauiga¬
ri sed simpliciter ire inpelagus & ao
quascumq insular ꝑgere qqđ que
sequitur : & suꝑ omne quod ui su
pulchrum ẽ siueut Lex transtuler̃
et suꝑ omnem aspectum pulchritudi¬

Expanded text:
n aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo . Qui enim in saeculi hujus fluctibus non sunt otiosi, sed operantur, et merces portant dominicas, et ad portum quietis venire festinant, ipsi vident opera Domini, et mirabilia ejus in profundo, quando ad profundam scientiam pervenerint, et universa scrutantes, hoc est, etiaDei et mirabilia ejus aspexerint. 42 Josephus Tharsis urbem Ciliciae Tarsum arbitratur: alii regionem putant Indiae, et hoc nomine etiam de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest navigari; sed simpliciter ire in pelagus, et ad quascumque insulas pergere. Quodque sequitur: Et super omne, quod visu pulchrum est: sive ut LXX transtulerunt, Et super omnem aspectum pulchritudi
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo arca dnĩ remittatur:
Et est sensus. & uera & falsa aiudȩ¬
is parit̃ auferent᷑: senẽ quoq quẽ
Lxx p̃rotro transtulerunt: in
telleg& ablatũ aiudeis: quiscierit
inscripturis scĩs. prstror. merito
go apudiudeos sener eẽ cersarunt
quos usq: ad decrepitã sonec tutẽ sepe
uenire conspicimus & inueteratos
dierũ malorũ duos prbtror. iuxta
theo douonẽ indanihelis princi¬
pio legerimus. nã& morsi p̃cipit᷑¬

Expanded text:
quomodo arca Domini remittatur . quomodo arca Domini remittatur . Et est sensus: Et vera et falsa a Judaeis pariter auferentur. Senem quoque, quem LXX presbyterum transtulerunt, t in Scripturis sanctis presbyteros merito im apud Judaeos senes esse cessarunt, quos usque ad decrepitam senectutem saepe venire conspicimus. Et inveteratos dierum malorum duos presbyteros juxta Theodotionem in Danielis principio legimus . Nam et Mosi praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
gerimur nebrothgigantẽ qui fuit
uenator coramd nõ &gigantes ꝓp¬
ter quosuenit diluuiũ suꝑ terram:
in contrariã pastem accipien di st̃.
Virum quoq bellatorẽ iuxta historiã
sic intellegimus qđ capti sint et ur¬
q: hodie seruant: & non de posueritt¬
habeant ꝓprior. romanisq. subiciant᷑
iudicibus : hitantũ: ut de principibur
eorũ qui eẽ. uidentur inpopulo
romani principes iudicent. sed &h
dicendum qđ nullus sit. apudeos
bellator in lege habens scientiã
iudicandi. sed omniauana sint & ca¬
duca & plena stultitiȩ : De ꝓph&a
aut̃ qđ apud eos eẽ cessa uerit nul¬
lidubiumẽ: Quȩrimus iuxta he¬
braicum. quomodo int̃ p̃temur ha¬
riolum : quẽ omnes int̃p̃tati s̃ diui¬
nũ exceptis lex qui ꝓ hocconiecto¬
rem transtulerunt: et dicendũ
qđ sȩpe &iã ꝑ alienos futura dican¬
tur. sicut inbalaã diuino legimis.
& indiuinis quinq urbiũ palesti¬
narũ gaze & ascalonis geth. acca¬
ronis. & aroti. quidant consiliũ

Expanded text:
gerimus, Nemrod gigantem , qui fuit venator coram Domino, et gigantes , propter quos venit diluvium super terram, in contrariam partem accipiendi sunt. Virum quoque bellatorem juxta historiam sic intelligimus, quod capti sint, et usque hodie serviant, et non deposuerinthabeant proprios, Romanisque subjiciantur judicibus: in tantum ut de principibus eorum, qui esse videntur in populo, Romani principes judicent. Sed et hoc dicendum, quod nullus sit apud eos bellator in lege, habens scientiam judicandi: sed omnia vana sint, et caduca, et plena stultitiae. De Propheta autem, quod apud eos esse cessaverit, nulli dubium est. Quaerimus juxta Hebraicum, quomodo interpretemur hariolum, quem omnes interpretati sunt divinum: exceptis LXX, qui pro hoc conjectorem transtulerunt. Et dicendum quod saepe etiam per hariolos futura dicantur, sicut in Balaam divino legimus, et in divinis quinque urbium Palaestinarum, Gazae et Ascalonis, Geth, et Accaronis, et Azoti, qui dant consilium
Abbreviated transcription (Latin):
ħ torir p̃tium fluctuare.. & suꝑ om̃s
naues tharsis . & suꝑ omne quod uisu
pulchrumẽ protharsis qđ om̃s similit̃
trans tulerunt soli. Lxx mare inter¬
p̃tati sunt. hebrgi putant lingua ꝓ¬
priȩ suamare tharsir appellari i
quando aut̃ dicit᷑ iam non hebreico
sermone appellari sed siriaco: habu¬
it etiosaphat naues quas mittebat
intharsis sed contritȩ sunt in asion¬
gaberhabuit & salomonquȩibant
intharsir & posttresannor reueste¬
bant᷑ ad ferebantq. regi argentũ &
aurũ ebur & simiasi sed quia rex ut̃¬
q peccauerat. alius deditus uolup¬
tati: & externarum gentiũ amans fe¬
minar aliũs secũ regẽ samariȩ copulars.
qđ utrũq ad ethnicos refestur & here¬
ticos inquibus nihilẽ aliud nisi ful¬
gor eloquentiȩ & sensus diabolica
as te constructur & sermomostuus qđ
int̃p̃tat᷑ indentibur & similitudo rati¬
onishumanȩ qđ sentit᷑ insimus ldcrco

Expanded text:
emptoris pretium fluctuare . Et super omnes emptoris pretium fluctuare . Et super omnes naves Tharsis, et super omne, quod visu pulchrum est. Pro Tharsis, quod omnes similiter transtulerunt, soli LXX mare interpretati sunt. Hebraei putant, lingua proprie sua mare THARSIS   appellari, quando autem dicitur IAM  , non Hebraico sermone appellari, sed Syriaco. Habuit et Josaphat naves, quas mittebat in Tharsis , sed contritae sunt in Asiongaber. Habuit et Salomon quae ibant in Tharsis , et post tres annos revertebantur, afferebantque regi argentum et aurum, ebur et simias. Sed quia rex uterque peccaverat, alius deditus voluptati, et externarum gentium amans feminas: alius se cum rege Samariae copulans: quod utrumque ad ethnicos refertur, et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et sensus diabolica arte constructus, et sermo mortuus, quod interpretatur in dentibus, et similitudo rationis humanae, quod sentitur in simiis; idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
q: lecturi sumus: quod dr̃ inuinea sua
aedificauerit turrẽ & fecerit torcu¬
lar. & maceriã circum dederit: sed hȩc
omnia distructa sint atq uastataqr¬
s uano suꝑbiȩ suꝑcilio intumuerint :
Muri quoq extruunt᷑ excelsi necito ciui¬
tas distruat᷑ ne hostibus pateat quicir¬
cũdant eccł& a s̃pientissimis uirir. et
omniratione firmant᷑ neqđ dogma ꝑ¬
uersũ p̃ualeat ueritatͥ: deistiur modi
muris. dr̃ loquitur adhierus alẽ. ecce
suꝑmanur meas depinximu rostuos
& in conspectumeo r̃ sẽꝑ ⁊s in aut̃ hi qui
priur inpugnauerant ecclesã cogni¬
ta ueritate transierint adfidem &
pugnauerint ꝓea quã ante inpug¬
nauerant: tuncilludimplebitur
cito aedificaberir ab his quibur dis¬
tructaorar q̃ Inlcuitico quoq legim
domũ quae in urbibus muratirnit.
sintra anndꝰ redẽpta non fucritemp¬
tori aeterna porrersione firmari
quodsi inuillis &uiculis sit quȩ muros
non habeant sẽꝑ porrerẽdemi &emp

Expanded text:
que lecturi sumus, quod Dominus in vinea sua que lecturi sumus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firmantur, ne quod dogma perversum praevaleat veritati. De istiusmodi muris Deus loquitur ad Jerusalem: Ecce super manus meas depinxi muros tuos, et in conspectu meo sunt semper . Sin autem hi qui prius impugnaverant Ecclesiam, cognita veritate, transierint ad fidem, et pugnaverint pro ea, quam ante impugnaverant, tunc illud implebitur: Cito aedificaberis ab his, a quibus destructa eras . In Levitico quoque legimus, domum, quae in urbibus muratis sit, si intra annum redempta non fuerit, emptori aeterna possessioquod si in villis et in viculis sit, quae muros non habeant, semper posse redimi, et
Abbreviated transcription (Latin):
uim romani exercitus potuerit
p̃ualere : sed intantã habitatores
iudeae uenirse formidinẽ ut &ip¬
si cum coniugibus acliberis. &uro
& argento quȩ sibi auxilio fore
a estimabant : in foueas terrae di¬
mersi sint. & ꝓfundirsima antra
sectati: si enim uoraciũ & luxdri¬
o sorũ uenter ẽ dr̃ : quare non aua¬
ri aurũ & argentũ appell& dr̃
ꝑcurram : turris uł obmonitionem
urbis aedificatur uł obspeculã ut
longe ueniens cernatur hostis
unus quisq: ergo nr̃m deb& aedifi¬
care turrẽ prius sumptibus subpu¬
tatis ne iuxta euangelicã parabalã
cũ explere opus nequiuerit: in ride¬
atur
haccturris bene constructa persistit :
sinautem erecta in superbiã firma nĩ
habuerit fundamenta : cad& suꝑ eũ
a quo aedificata est si c̃illa in siloa quȩ
decim & octo hominer interfecit qunđ
et dnr̃ loquitur ad audienter: &
uos sinon aegeritis pęnitentiã simili¬
ter peribitis.: in consequentibus quo¬

Expanded text:
vim Romani exercitus potuerit vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi cum conjugibus et liberis, auro et argento quae sibi auxilio fore aestimabant, in foveas terrae demersi sint, et profundissima antra sectati. Si enim voracium et luxuriosorum venter est Deus, quare non avari aurum et argentum appelletur percurram. Turris vel ob munitionem urbis aedificatur, vel ob speculam, ut longe veniens cernatur hostis. Unusquisque ergo nostrum debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. Haec turris bene coSin autem erecta in superbiam firma non habuerit fundamenta, cadet super a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem, et octo homines interfecit. Unde et Dominus loquitur ad audientes: Et vos si non egeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentibus quo
Abbreviated transcription (Latin):
re hominũ alii subliment᷑ adreg¬
nũ: aliid&rahant᷑ ad poenam
Etce drilibani quȩ propt̃ suꝑbiã con¬
teruntur eligant᷑ cũ boni odoris
fuerint. & cũ a postolo dixerint
xp̃ibonus odor sumus⁊ et suꝑ om̃s
montes excelsos. & suꝑ om̃s colles
eleuatos: sicut in bona paste pro¬
uari&ate uistutũ montes appel¬
lantur & colles. sic interimpios
ꝓdiuersitate uitiorũ etmaxime
suꝑbiȩ y aliimonter sunt. alii coller
suꝑ quos erit dier dni. de quibur
inhiezec hel scriptum ẽ accdi¬
cit adonaidñs montibus et collib
Eaccego inducã suꝑuos gladium
& dirsipabunt᷑ excelra uestra
& conterentur ardeur̃ȩ & reliqua ⁊
et suꝑ omnem turrem excelrã & suꝑ
omnẽ murũ munĩtum. qui ad
uerpasi anihadrianiq: hȩc refer̃
tempora: Corporaliter dicunt ⁊¬
impl&a quȩ scripta sunt qđ nontur¬
ris excelsa non firmis simus murus.
non ulla nauiũ multitudo & ne¬
gotiationis industria : aduersum

Expanded text:
re hominum, alii sublimentur ad regre hominum, alii sublimentur ad regnum, alii detrahantur ad poenam, et cedri Libani, quae propter superbiam conterentur, eligantur, cum boni odoris fuerint, et cum Apostolo dixerint: Christi bonus odor sumus . Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Sicut in bonam partem provarietate virtutum, montes appellantur et colles: sic inter impios pro diversitate vitiorum, et maxime superbiae, alii montes sunt, alii colles, super quos erit dies Domini, de quibus 40 in Ezechiele scriptum est: Haec dicit Adonai Dominus montibus et collibus: ecce ego inducam super vos gladium, et dissipabuntur excelsa vestra, et conterentur arae vestrae, et reliqua . Et super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum. Qui ad Vespasiani Adrianique haec referunt tempora, corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt, quod non turris excelsa, non firmissimus murus, non ulla navium multitudo, et negotiationis industria, adversum
Abbreviated transcription (Latin):
feras nouimur. quȩ & si fecerint fruc¬
tus porcorũ sunt alimenta Ñ hominũ
basan regio ẽ a rabiȩ. cui imperauit.
õs: qui appellatur ẽ. rexbasan & int̃¬
p̃tatur aicxrunꝰ id est ignominia
quã si confessionẽ trans ferre uolue¬
nẽ significat quã basan : suꝑ om̃ter¬
go quierigunt᷑ in suꝑbiã & faciunt
opera ignominiȩ atq incȩno libidi¬
nũ uolutant᷑ dñiuindicta consurg& :
qđ si prudenslector quȩ sierit cur in
tẽplodnĩ cedrina ligna sint posita
& inciii psalmolegamus. iuxta hebra¬
icã ueritatẽ saturabunt᷑ ligna dinĩ & ce¬
drilibani quastuplantistiibi auespu
dificabunt : & int̃ c&eraligna etiã
cedri ad laudes dñi ꝓuocant᷑: & in ao¬
uentu s aluatoris quando om̃s arbo¬
rer & ligna cãpi ad plaudent ramir
suis scriptum sit : ponã interrã in a¬
quora cedrum & bufũ & cyprersũ
& pinũ : et nunc diẽ dni suꝑcedrosli¬
bani sermo ꝓpheticus conmin&ur.
hoc dicen dumẽ ⁊qđ exeodem gene¬

Expanded text:
feras novimus, quae etsi fecerint fructus, porcorum sunt alimenta, non hominum. Basan regio est Arabiae, cui imperavit Og, qui appellatus est rex Basan, et interpretatur αἰσχύνη, id est, ignominia, quam si confusionem transferre voluenem significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faciunt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint positao tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem, Saturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedros Libani sermo propheticus comminetur? hoc dicendum est, quod ex eodem gene
Abbreviated transcription (Latin):
securis &uitus scđi de mergentes : quȩ in
euangelio spine int̃p̃tant᷑: blas phemia¬
rũ stimulos obtulerunt: Puto autẽ
melius ẽẽ busim. labrus cas : quã spinar
intellegi ut ceptae tranrlationis simili¬
tudo seruetͣ. Vnde & saluator dicit
incuangelio: Num quid colligunt despi¬
Enis uuas aut de tribulis ficus: Nuncergo
habitatorer hierusalem & iuriuda:
Iudicate interme & uin eã meã quid est
quod d ebuiultra facere uineȩ meae &
non fecerim ei : an quod ex pectaui ut
facer& uuas &fecit labruscas. Feci
in quiđ uniuersaquȩ debui plantaui
uin eam meã uberrimã circum dedi
maceriam: Eligi lapider & flagel¬
ꝓ .: lacius hastilibus calamisq subrexi:
uitis quoq: ipsa non fuit un adeplurib:

Expanded text:
se curis et vitiis saeculi demergentes, quae in se curis et vitiis saeculi demergentes, quae in Evangelio spinae interpretantur, blasphemiarum stimulos obtulerunt. Puto autem melius esse, Busim labruscas, quam spinas intelligi, ut coeptae translationis similitudo servetur. Unde et Salvator dicit in Evangelio: Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus habitatores Jerusalem, viri Juda, judicate inter me, vineam meam. 4. Quid est quod debui ultra facere vineae meae, & non fecerim ei? An quod exspectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas? » Feci, inquit, universa quae debui, plantavi vineam in loco uberrimo: circumdedi maceriam, elegi lapides, et flagella ejus hastilibus calamisque supposui. Vitis quoque ipsa non fuit una de plurib
Abbreviated transcription (Latin):
cherrimos fructus uertere possum:
Aedificauit quoq: in medio ẽius. tem¬
plum uidelic& inmediam ciuitatem:
Et torcular struxit in ea quod quidam
altare significariputant: Sicut enim
ad torcular omnes uuae confortantur
atque calcantur ut ex eis ex primatur
uinum : sic altare omnis populi suscepit
fructus & immolatas hostiar deuo¬
ram dabitur es cas: Cuncta quȩ dicun¬
tur deuinea: possunt & ad animȩ lu¬
manȩ referriitatum : quȩ adõ plantata
inbonum nonuuas ad tulerit sel la¬
bruscas: & postra sittradit ab estiis con¬
culcanda nec diuinũ. Imbrẽ susceperit
do ctrinarum : quia praeterita don acon
tempserit : Et ex pectaui ut facer&
uuas fecit labruscas: prolabruscis
quas nos uertimus: Inhebreo scriptũẽ
busim quod aquila int̃ praecatus est
catipiac. id est fructus pessimas ⁊
Simmachus. at̃cañ. hocẽ in ꝑfectos:
lxx & teo dotio spinar quibus iudȩi
dñm coronauerunt: illo enĩspectante
ut uin demiȩ tempore deferrent uuar

Expanded text:
cherrimos fructus vertere possumus. cherrimos fructus vertere possumus. Aedificavit quoque turrim in medio ejus, templum videlicet in media civitate: et torcular exstruxit in ea, quod quidam altare significari putant. Siad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum: sic altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devoram dabit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas, et postea sit tradita bestiis conculcanda, nec divinarum imbrem susceperit doctrinarum, quia prtempserit. Et exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Pro labruscis, quas nos vertimus, in Hebraeo scriptum est BUSIM  : quod Aquila interpretatus est, σαπρίας, id est, fructus pessimos: Symmachus ἀτελῆ, hoc est, imperfectos: LXX et Theodotio spinas: quibus Judaei Dominum coronaverunt. Illo enim exspectante, ut vindemiae tempore deferrent 70 uvas
Abbreviated transcription (Latin):
potentissima regna de monstraN
Hebraei hunc locumitac disser̃ uine axxp̃o
plantata est incornu: id est infortiloco
atque sublimi qui appellatur filius olei.
uel quod indigeat dĩmiseri cordia et eius
suscitentur auxilio. uel quod cunctis
gentibus clarumdĩ notitiae lumen
prȩbuerit: Et sepsit eam & lapi¬
des elegit exilla & plantauit ui¬
neam. sorec. & edificauit tur¬
rem in medio eius. & torcular
extruxit in ea : perm&u foram
& priur diximus uineae : describit
populum iuda eorum : Quẽ semp¬
sit angelorum auxilio. & lapides
elegit exeo. uelidola uel omniaquȩ
dĩ cultum poterant in pedire: et
plantauit eã. uineam sorec: quam
solus simmachus electã int̃ praetatus ẽs
Non uerbum e uerbo ut mihi uide¬
tur exprimens sed sensum. quite¬
netur in uerbo: Aiunt enĩ hebraei
sorec genus esseuitis optime. quod
uberes fructur faciat atq perpetuos:
deniq: sorec a quiburdam ECVNMLCΩ¬
pITÕC Interpraetatur quod nos pul¬

Expanded text:
potentissima regna demonstrant potentissima regna demonstrant . Hebraei hunc locum ita edisserunt: Vinea Christo plantata est in cornu, id est, in forti loco atque sublimi, qui appellatur filius olei, vel quod indigeat Dei misericordia, et ejus sustentetur auxilio: vel quod cunctis gentibus clarum Dei notitiae lumen praebuerit. Et sepsit eam, et lapidos elegit ex illa, et plantavit vineam Sorec, et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea. Per metaphoram, ut prius diximus, vineae, describit populum Judaeorum, quem sepsit Angelorum auxilio. Et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia quae Dei cultum poterant impedire. Et plantavit eam vineam Sorec, quam solus Symmachus electam interpretatus est, non verbum e verbo, ut mihi videtur, exprimens, sed sensum qui tenetur in verbo. Aiunt enim Hebraei, Sorec genus esse vitis optimae, quod uberes fructus faciat atque perpetuos. Denique Sorec a quibusdam καλλίκαρπος interpretatur: quod nos in pul
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam eius in omnib populis
mirabiliaeius: & rursum
cantate dño canticum nouum
quiami rabilia fecit : Ostendit dñs
saluta resuum in conspectugenti¬
um reueinala lauit iustitiã suam:
Uin ea facta ẽ dilecto meo in cornu
filio olei : hociuxta hebraicũ the¬
odotio & aquila transtulerunt:
Simmachus aut̃ more suomani¬
festius: uin ea factaẽ dilectomeo
incornu in medio oliuarum por¬
rolxx. sensum magisquã uerbũ
interprȩcati sunt. uinea facta ẽ
pinguis. si non montana quȩq:
atq deserta : Sed si omnẽ illius
latitudinẽ consideras ar̃iuo ae¬
grptius que ad flumen mag¬
num eufraten contra orientẽ
& ad septemtrionalẽ plagam
usq ad taurũ montẽ & tsphiriũ
ciliciȩ quod maurisimmin&. Cor
nu autem regnũ significare &
potentiam Sac pelegimus ut
estillud in euangelio: suscitauit
cornus alutis nr̃ȩ in domodauio
puerisui. & inte inimicos nostros.
cornuuenti labimus: & intacharia.
quattuor cornua quat tuor

Expanded text:
gloriam illius in omnibus populis gloriam illius in omnibus populis mirabilia ejus . Et rursum: Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Ostendit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam . Vinea facta est di Theodotio et Aquila transtulerunt: Symmachus autem more suo manifestius: Vinea facta est dilecto meo in cornu in medio olivarum. Porro LXX sensum magis quam verbum interpretati sunt: Vinea facta est pinguius, si non montana quaeque atque deserta, sed omnem illius latitudinem consideres, a rivo Aegypti usque ad flumen magnum Euphratem contra Orientem: et ad septentrionalem plagam usque ad Taurum montem et Zephyrium Cilnu regnum significari et potentiam saepe legimus, ut est illud in Evangelio: « Suscitavit cornu salutis nostrae in domo David pueri sui. » Et: « In te inimicos nostros cornu ventilabimus. » Et in Zacharia « quatuor cornua quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ego cantabo dilecto atquemi¬
scrabili populomeo, uel
certe ita intellegendum: can¬
tabo omni potentidõ patri
canticum xp̃i: qui est patrue¬
lismeus. hoc est ex cadẽmecũ
gente generatus: quod autẽ uine
adi appell&ur populurisrł & infi¬
nehuius cantici logimus uin eadnĩ
da germen laudabileeius. Etin
plantasti eam. In euangelio quoq
penemis dem uerbis quib ꝓph&a
nunc loquitur dñs texit parabo¬
lam homo quidam erat pat̃ familias
qui plantauit uineam & maceriam
illicircum dedit . & fodit meator¬
cular & aedificauit turrem & loca¬
remiam legimus: ego plantauite
umneam fructiferam totamuerã ⁊
quomodo conuersaes in amaritu¬
diñe uinea aliena : Itaq: hierusa¬
lem ut diximus plangtur & ser¬
mone proph&ico illius ruina can¬
tatur . : Porro ecclesiae & po¬
pulo quondam gentium aliud.
carmenẽ editum dequomm psabnis
legimus ⁊ Cantate dño omnist̃¬
ra adnuntiate diem ex diesaluta¬
re eius. ad nuntiate ingentibus

Expanded text:
ego cantabo dilecto atque miego cantabo dilecto atque miserabili populo meo. Vel certe ita intelligendum: Cantabo Omnipotenti Deo Patri canticum Christi, qui est patruelis meus, hoc est, ex eadem mecum gente generatus. Quod autem vinea Dei appelletur populus Israel, et in fine hujus cantici legimus: Vinea Domini da germen laudabile ejus. Et ii gentes, et plantasti eam. In Evangelio quoque pene eisdem verbis, quibus Propheta nunc loquitur, Dominus texit parabolam: Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et maceriam illi circumdedit: et fodit cular, aedificavit turrim, et locaremia legimus: Ego plantavi te vineam fructiferam totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem vinea aliena? Itaque Jerusalem ut diximus plangitur, et sermone prophtatur. Porro Ecclesiae, et populo quondam gentium, aliud carmen est editum, de quo in psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate diem ex die salutare ejus. Annuntiate in gentibus