comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e delw lfus uͦ fr̃ suus iunior: acce¬
pit uxorẽ & saisiuit u inburniam.
sine uoluntate tam regis. qm no¬
biliũ regni. Q ꝓpt̾ iuit rex Adwar¬
ous cũ ex̾citu usq ad bathan iuxͣ
Winburnã. Edelwoldꝰ autẽ cum
hominib suis inWinburna ꝑma¬
nens: ianuis clausis dicebat. qͥa
ibidẽ ꝑsist̾et. aut occumb̾et. Nocte
tñ in de recedens: iuit ad exertitum
qui erat in nordhimbre. Illi uero
nobilitati iuuuenis congaudentes:
ꝯstituert̃ eum regẽ & principem.
suꝑ reges & duces suos. Rex autẽ
saisiuit uxorẽ eius. qmͣ iuuenis
p̃dictus ultͣ uetitum ep̃i dux̾at:
quia sacrata fuerat inscĩmonialẽ.
Eodem anno obierat edred dux
tis gesserat bella.
Adw ardi regis annot̾cio edelwol
sine mora subditi sunt. Anno uͦ
seqñte dux̃ ex̾citũ gͣuissimũ in m̾ce.
& p̃dauit eam undiq usq ad cri¬
calade. Ibiq tnͣsiens tamasim. ce¬
aderat. Sicq patͣto facinore suo.
domũ reu̾si sunt cum gaudio. At
rex Adwardus. ꝯgͣgans exercitum

Expanded text:
edelwoldus vero frater suus junior accepit uxorem, et saisivit Winburnam sine voluntate tam regis quam nobilium regni: quapropter ivit rex Edwardus cum exercitu usque ad Batham juxta Winburnam. Edwoldus autem cum hominibus suis in Winburna permanens, januis clausis, dicebat, quia ibidem persisteret aut occumberet. Nocte tamen inde recedens ivit ad exercitum, qui erat in Nordh. Illi vero nobilitati juvenis congaudentes constituerunt eum regem et principem super reges et duces suos. Rex autem saisivit uxorem ejus, quam juvenis praedictus ultra vetitum episcopi duxerat, quia sacrata fuerat in sanctimonialem. Eodem anno obierat Edred dux tis gesserat bella. Edwardi regis anno tertio, Edelwoldsine mora subditi sunt. Anno vero sequente duxit exercitum gravissimum in Merce, et praedavit eam undique usque ad Cricalade. Ibique transiens Tamesim ceaderat. Sicque patrato facinore suo, domum reversi sunt cum gaudio. At rex Edwardus congregans exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
lfredus rex cum regnass xxuiii.
annis & dimidio suꝑtotam au¬
gliam. p̃ter illas partes que subdi-¬
te. erant dacis: mortis sensit acule¬
ũ. De cuiꝰ regimine laborioso. & in¬
extͥtabili uexatione: u̾sifice ꝓloqui
dignum duximus.
obilitas innata tͥ ꝓbitatis honorẽ.
rmipotẽs alfred̃ dedit ꝓbitasq laborẽ.
erpetuũq labor nom̃. cui mixta dolori.
audia sẽꝑ erãt. spes sẽꝑ mixta timori.
imͦ uictor eras: ad cͤstina blła pauebaᷤͤ.
Di mͦ uictꝰ eras ad cͦstina bella parabaᷤ.
ui uestes sudore uigi. cui sicca cͥore.
incta iugi: qnͣtũ sit onꝰ regnare ꝓbar̃t̃.
õ fuit inm̃si qͥsqmͣ ꝑ climata mũdi:
ui tot in adu̾sis. ł respirare liceret.
et tũ aut ferro ꝯtͥtꝰ pon̾e ferrum.
Lut gladio posuit uite finisse labores
ã pͦ tnͣsactos uite regniq dolores.
pc̃ ei sit uera qͥ es. sceptrũq ꝑ henne.
ad W. ardus filiꝰ regis alfredi. pat̾

Expanded text:
Alfredus rex, cum regnasset viginti octo Alfredus rex, cum regnasset viginti octo annis et dimidio super totam Angliam, praeter illas partes quae subditae erant Dacis mortis sensit aculeum. De cujus regimine laborioso et inextricabili vexatione versifice proloqui dignum duximus. Nobilitas innata tibi probitatis honorem, Armipotens Alfrede, dedit, probitasque laborem, Perpetuumque labor nomen. Cui mista dolori Gaudia semper erant, spes semper mista timori. Si modo victor eras, ad crastina bella pavebas; Si modo victus eras, ad crastina bella parabas. Cui vestes sudore jugi, cui sicca cruore Tincta jugi, quantum sit onus regnare, probarunt. Non fuit immensi quisquam per climata mundi, Cui tot in adversis vel respirare liceret. Nec tamen aut ferro contritus ponere ferrum, Aut gladio potuit vitae finisse labores. Jam post transactos vitae regnique dolores, Christus ei sit vera quies, sceptrumque perenne. Edwardus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Qd̾ daci uidentes eg̃ssi detͥb
puppib pugnabant ꝯtͣ gentẽ an¬
gloꝵ. q̃ erat intͥb ratib. Uideres
autẽ gentem sex nauiũ bellum as¬
picientem. & auxiliũ ferre neqͥen¬
tem: pugnis cede pectus. ⁊ unguib
rumꝑe crines. Angli tñ uirilitea
agebant. & daci fortissime stabãt.
Qecidunt exanglis .xlii: ⁊ ex dacis
.c. & xx. Dacitñ lucheman p̃posi¬
tum regalis ex̾citꝰ acͥus insistentẽ
occid̾unt. Ob qmͣ rem angli dum
paulatim cedent. daci pene uicto¬
res uisi sunt. S ecce mari redeun¬
te adpuppes: daci maris alta in¬
uadunt. Q pꝰea .ix. puppes angloꝵ
sero ⁊ frustra ꝓsecute sunt. Uentꝰ
uͦ adu̾sus uictores dacos aggͣditur.
& duas ex puppib eoꝵ ad cerram
ꝓ iecit. Unde homines capti ⁊ ad duc¬
ti ad regẽ. om̃s suspensi sunt apd
Wincestriam. Qͥ uͦ int̾cia puppe erãt.
ualde sauciati appulert̃ in estan¬
gle. Nodẽ anno ꝑierunt .xx. naues
cum hominib uixta australia lito¬
RA.

Expanded text:
i videntes egressi de tribus puppibus pugnabant contra gentem Anglorum, quae erat in tribus ratibus. Videres autem gentem sex navium bellum aspicientem et auxilium ferre nequientem, pugnis caedere pectus, et unguibus rumpere crines. Angli tamen viriliter agebant, et Daci fortissime instabant: ceciderunt ex Anglis XLII, et ex Dacis CXX; Daci tamen Lucheman praepositum regalis exercitus acrius insistentem occiderunt: ob quam rem Angli, dum paulatim cederent, Daci pene victores visi sunt. Sed ecce, mari redeunte, ad puppes Daci maris alta invadunt, quos postea IX puppes Anglorum sero et frustra persecutae sunt. Ventus vero adversus victores Dacos aggreditur, et duas ex puppibus eorum ad terram projecit: unde homines capti et adducti ad regem, omnes suspensi sunt apud Wincestriam; qui vero in tertia puppe erant valde sauciati appulerunt in Estangle. Eodem anno perierunt XX naves cum hominibus justa australia littora.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinqͥ erant. Et in .unͥ. ebdoma¬
Ua pͦ pascha. ꝑrexit ad ecgbrihtes¬
tan exorientali parte sealudu:⁊
tunescire. leti ꝓ aduentu suo: ⁊ ip̃e
in cͣstino inde ꝑrexit ad eglea. ⁊ iñ
alia die ad edendune. ⁊ ibi pugna¬
uit ꝯtͣ ex̾citum ⁊ eum fugauit: ⁊
eũ ꝑsecutus÷ usq ad firmitatem
suam. ⁊ ibi fuit .xiiii.dieb. Tunc
ex̾titus tͦdidit regi obsides. ⁊ iura¬
uit se recessuros a regno suo. ꝓmi
ẽ. Alfredus uͦ patͥnus eiꝰ fc̃s. cum eũ
secum .xii. dieb tenuiss: ab eunti
młta dedit munera.¬
lfredi anno .uiii. uit ex̾citus p̃¬
dictus a chipenham ad cyren¬
cestre: ⁊ ibi hiemauit inpace. Nodẽ

Expanded text:
propinqui erant. Et in septima hebdomapropinqui erant. Et in septima hebdomada post Pascha perrexit ad Eghrichstam ex orientali parte Salundu  tunescyre, laeti pro adventu suo, et ipse in crastino inde perrexit ad Aeglea, et inde alia die ad Edendune, et ibi pugnavit contra exercitum, et eum fugavit, et eum persecutus est usque ad firmitatem suam, et ibi fuit XIV diebus. Tunc exercitus tradidit regi obsides, et juravit se recessurum a regno suo. Promest; Alfredus vero patrinus ejus factus, cum eum secum XII diebus tenuisset, abeunti multa dedit munera. Alfredi anno octavo ivit exercitus praedictus a Chipenham ad Cyrencestre, et ibi hiemavit in pace. Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
mansiss nͥ t̾ra ultra tamasim: in¬
Dignũ uisum ÷ dacis ut uł hoc ei re¬
man̾et. Tres gͥ reges uen̾unt cipen¬
ham inwests exe. cum mira młti¬
tudine que nuꝑ adatia uenerat.
Oꝑientesq t̾ram t̾ram qͣs il ocuste.
cum nlłs eis poss resist̾e: occupaue.¬
runt eams. Pars g̃ pͦpłi tnͣsmare
fugit. ꝑ ars alfredum regẽ secu¬
ta ẽ: qͥ cum ꝑ aucisse in nemorib
abscondebat. ꝑars uͦ subdita est
hostib. Qũ aũ rex alfredus iam
nͨs t̾ram hr̃ec. nͨ spem hñdi: respex̃
in reliqͥas plebis sue dñs. Tenit
namq fr̃ reg̃ haldene. cum .xxiii.
nauib in w ests exe. apd̃ dauenes¬
cire. Gens aũ reg̃ alfredi occidit
eum. ⁊ dccc .xl. homines ex̾citus
sui. Q aptumq ẽ. ibi uexillũ eoꝵ.
qd̾ uocabatur rauen. Ergo rex al¬
fredꝰ ħ successu confortatꝰ: parauit
firmitatẽ qnͣdam ap̃ ethlingeneie.
⁊ sic fretus pugnauit sepe cũ exer¬
citu: auxilio sumersetensiũ. qͥ ibi

Expanded text:
mansisset nisi terra ultra Tamesim, inmansisset nisi terra ultra Tamesim, indignum visum est Dacis, ut vel hoc ei remaneret. Tres igitur reges venerunt Cipenham in Westsere cum mira multitudine, quae nuper a Dacia venerat. Operientesque terram quasi locustae, cum nullus eis posset resistere, occupaverunt eam sibi. Pars igitur populi trans mare fugit; pars Alfredum regem secuta est, qui cum paucis se in nemoribus abscondebat; pars vero subdita est hostibus. Cum autem rex Alfredus jam nec terram haberet, nec spem habendi, respexit in reliquias plebis suae Dominus: venit namque frater regis Haldene cum XXIII navibus in Westsere in Davenscyre. Gens autem regis Alfredi occidit eum, et DCCCXL homines exercitus sui, captumque est ibi vexillum eorum, quod vocabatur Raven. Ergo rex Alfredus, hoc successu confortatus, paravit firmitatem quamdam apud Ethelingeie, et sic fretus pugnavit saepe cum exercitu auxilio Sumersetensium, qui ibi
Abbreviated transcription (Latin):
nobiliorib eoꝵ. Ip̃i autẽ iuraue¬
runt ei qͦd nũqm alicui antea fe¬
c̾ant. se cito exituros a regno illius:
⁊ inꝓxima nocte furtim recedens
ex̾citus. qͥ eqͦs habebant: ꝑ rexerunt
exanceastre. Hoc anno rollo cum
suis. normanniã uenit. Anno uͦ
seqñti ex̾citus ꝑ iurꝰ uenit awerhã
ad exanceastre. ⁊ naualis ex̾citus cir¬
cum remigans: tempestate obru¬
tus est. ꝑ erieruntq .cxx. puppes.
ap̃ suuanwic. Rex uͦ alfred cum
magna gente secutus ẽ. ex̾titum
qͥ equos habebant nͨ eos conseqͥ
potuit añ exanceastre. Tc̃ ex̾titus
tradidit illi qͦt qͦt obsides ip̃e uo¬
lebat. ⁊ pacẽ ten̾e iurauit: ⁊ bñ
tenuit. Tẽ ex̾citus iuit inm̾ce. ⁊
partem regni tenuit: partem de¬
oit ceoliblfo.
lfredi reg̃ anno.uii. cũ iã daci
estangle: tres uͦ reges p̃dicti ceolwl¬
fo rege eoꝵ essent in m̾ce. ⁊ lundo¬
na. ⁊ ests exe. regi uͦ alfredo nõ re.¬

Expanded text:
nobilioribus eorum. Ipsi autem juravenobilioribus eorum. Ipsi autem juraverunt ei quod nunquam alicui antea fecerant, se cito exituros a regno illius, et in proxima nocte furtim recedens exercitus, qui equos habebant, perrexerunt Granceastre. Hoc anno Rollo cum suis Northmanniam venit; anno vero sequente exercitus perjurus venit a Werham ad Granceastre, et navalis exercitus circum remigans tempestate obrutus est, perieruntque CXX puppes apud Swanawic. Rex autem Alfred cum magna gente secutus est exercitum, qui equos habebant, nec eos consequi potuit ante Granceastre. Tunc exercitus tradidit illi quotquot obsides ipse volebat, et pacem tenere juravit, et bene tenuit. Tunc exercitus ivit in Merce, et partem regni tenuit, partem dedit Ceolwolfo. Alfredi regis anno septimo, cum jam Daci Estangle, tres vero reges praedicti cum Ceolwolfo rege eorum essent in Merce, et Londonia, et Estsere; regi vero Alfredo non re
Abbreviated transcription (Latin):
Ibiq moriens. sepultus est in eccle¬
sia sc̃e marie ap̃ anglecnes colã.
Daci autẽ tradiderunt regnũ m̾ce.
ceolw. lfo cuidam insipienti regi.
ad seruandum ad opus eoꝵ. Ip̃e
autẽ iurauit ⁊ obsides eis dedit.
se redditurũ illis regnum qnͣdo¬
cumq uellent. ⁊ se ip̃m p̃sto esse
cum omnib qͦs ad duc̾e posset:
in auxilium eorum.
lfredi reg̃ anno .iiͦii. ex̾titus re¬
cessit a rependune: ⁊ dunsusẽ.
haldene rex cum parte qͣdam ex̾¬
citus. ⁊ ꝑrexit in nordhimbre. ⁊
fuit in hieme iuxta tinã: ⁊ saisi¬
uit t̾ram. ⁊ diuisit eansis. ⁊
coluer̃t eam duob annis ⁊ sepe
p̃dauit suꝑ pictos. Tres uͦ reges
dacoꝵ p̃dc̃i. uen̾unt cũ maiori par¬
te ex̾citus ad Grantebruge. ⁊ ibi
uno ꝑmanserunt anno. Hoc an¬
no pugnauit rex alfred nauali
p̃lio. contͣ uii. puppes. Quarũ
apd̾ Werham in W ests exe. Rex
autẽ alfredꝰ cepit inducias cum
ex̾titu. acceptis ab eo obsidib: ex

Expanded text:
ibique moriens sepultus est in eccleibique moriens sepultus est in ecclesia S. Mariae apud Anglecnescolam. Daci autem tradiderunt regnum Merce Ceolwolfo cuidam insipienti regi ad servandum ad opus eorum. Ipse autem juravit, et obsides iis dedit se redditurum illis regnum quandocunque vellent, et seipsum praesto esse cum omnibus quos adducere posset in auxilium eorum. Alfredi regis anno quarto exercitus recessit a Rependune et divisus est. Aldene rex cum parte quadam exercitus perrexit in Nordhumbre et fuit in hieme juxta Tinam et saisivit terram et divisit eam suis, et coluerant eam duobus annis, et saepe praedavit super Pictos. Tres vero reges Dacorum praedicti venerunt cum majori parte exercitus ad Brantebrige, et ibi uno permanserunt anno. Hoc anno pugnavit rex Alfred navali praelio contra VII puppes, quarum apud Werham in Westsere. Rex vero Alfredus cepit inducias cum exercitu, acceptis ab eo obsidibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
apd̾ Winburnanminst᷑: qͥ regna¬
uit .u. annis. Tẽ Alfred fr̃ suus
filiꝰ edelibifi. regnauit suꝑ w est¬
Sexe ⁊ pꝰea cirta unũ mensem pug¬
nauit cum pauca gente apd̾ Win¬
tune ꝯtͣ ex̾titũ: ⁊ diu fugauit eñ.
⁊ p̾ea daci uicert̃. Hoc anno fue¬
runt .ix. p̃lia campestͥa ꝯtͣ ex̾citũ
in regno. exaustrali parte temese:
p̃ter in uasiones qͣs Alfred fr̃ eiꝰ.
⁊ duces regis sepe fet̾ant. Et hoc
anno st̃ occisi. rex unus. ⁊ nouẽ
in ducias cum exercitu.¬
lfredi regis anno.iͦ. ex̾citus ue¬
uit lundoniã a redinge. ⁊ ibi
ꝑ hiemem fuit: ⁊ m̾censes ceꝑũt
inducias cum ex̾citu. Scdo anno
uͦ rex haldene dux̃ ex̾titũ eundem
hiematũ in lindesai apd̃ torcheseie.
rependune. Tc̃ uͦ ꝯgͣgati sunt cũ
eo tres alii reges. Godrun. ⁊ oscetin.
⁊ Anw̾end: ⁊ fc̃ st̃ in uincibiles. ⁊
burhred regẽ qͥ regnau̾at .xxii. an¬
nis suꝑ m̾ce. transinare fugau̾nt.
Rex autẽ buthred Romã ꝑrexit.

Expanded text:
regnavit quinque annis. Tunc Alfred frater suus, filius Edelwolfi, regnavit super Westsere, et postea circa unum mensem pugnavit cum pauca gente apud Wintune contra exercitum et diu fugavit eum et postea Daci vicerunt. Hoc anno fuerunt novem praelia campestria contra exercitum in regno ex australi parte Temese: praeter invasiones, quas Alfred frater ejus et duces regis saepe fecerunt. Et hoc anno sunt occisi rex unus et novem inducias cum exercitulvredi regis anno primo exercitus venit Londoniam a Reding et ibi per hiemem fuit, et Mercenses ceperunt inducias cum exercitu. Secundo vero anno rex Haldene duxit exercitum eumdem hiematum in Lindesei apud Torthseige Rependune. Tunc vero congregati sunt cum eo tres alii reges Godrum, et Oscetin, et Anwed, et facti sunt invincibiles, et Burred regem, qui regnaverat XXII annis super Merce trans mare fugaverunt. Rex autem Burred Romam perrexit,
Abbreviated transcription (Latin):
uingum. Pnimia uͦ młtitudine
cum simł nõ possent ꝓcełe. di¬
u̾sis turmis ⁊ locis gradiebant᷑.
Basreb. ⁊ aldene. Ttaq pͦtres dies.
oux e delwif duob obuians con¬
sulib ex̾citꝰ apd̾ englafelde.pug¬
nauit cum eis ⁊ uicit: & unum
occidit. qͥ uocabat᷑ sidrac. Et post
.iiii.dies. Rex edelred ⁊ fr̃ suus tũ
magna gente uenientes redingũ.
pugnau̾nt cũ ex̾citu: ⁊ mlti cecide¬
runt exut᷑q parte. & daci uictores
fuerunt. Et pͦ.iiiͦi. dies. it̾m pug¬
nau̾nt rex edelred. ⁊ fr̃ suus alured.
ꝯtͣ totũ exercitũ ap̃ es cisdune: qui
fuit diuisus induas partes. Elx u¬
na parte fuerunt sasreb ⁊ aldene
reges pagani. contra quos pugna¬
uit rex edelred: ⁊ occidit regem
Basreb. Ex alia uͦ parte fuerunt
Sidroc senem. ⁊ sidroc iuuenem.
tus fugatus est.⁊ multa milia
occisa sunt: durauitq p̃lium usq
ad noctẽ. It̾m pͦ .xiiii. dies. Edelred¬

Expanded text:
dingum; prae nimia vero multitudine dingum; prae nimia vero multitudine cum simul non possent procedere, diversis turmis et locis gradiebantur. el Alfdene. Itaque post tres dies dux Edelwolf duobus obvians consulibus, exercitus apud Englafeld pugnavit cum eis et vicit, et unum occidit, qui vocabatur Sidrac. Et post quatuor dies rex Edelred et frater suus cum magna gente venientes Redingum, pugnaverunt cum exercitu, et multi ceciderunt ex utraque parte, et Daci victores fuerunt. Et post quatuor dies iterum pugnaverunt rex Adelred et frater suus Alfred contra totum exercitum apud Escesdune, qui fuit divisus in duas partes: ex una parte fuerunt Basreg et Aldene reges pagani, contra quos pugnavit rex Adelred, et occidit regem Basrege; ex alia vero parte fuerunt Sidroc senem et Sidroc juvenem, tus fugatus est, et multa millia occisa sunt, duravitque praelium usque ad noctem. Iterum post XIV dies Adelred
Abbreviated transcription (Latin):
suo Aluredo: in auxiliũ suredi
reg̃ m̾ce. Ex̾citꝰ namq p̃dictus
uen̾at suotingeham: ⁊ ibi in hie¬
me fuit. ¶ongregatis gͥ omnib
copiis angloꝵ. cum suos obses¬
sos. ⁊ uirib impares. Hinguarꝰ
uid̾et: nulpeculari austucia uer¬
bisq delinitis. in ducias ab anglis
in petrauit. Rediensq eboracũ.
ibi crudeliter uno anno ꝑmansit.
anctus Admundus anno gr̃e¬
celi palacia conscendit. Ex̾citus
namq p̃dictus hinguari regis.
ueniens m̾ce ad ⁊̃edeforde. ibi in
hieme ꝑmansit. clademq maxi¬
mam genti miserrime intulit.
Rex uͦ admundus. mag̃ eligẽs
mortẽ ꝑferre. qmͣ desolationẽ
suoꝵ uide: captus est ab eis. cor¬
pusq scĩssimum sagittis impioꝵ
ad stipitẽ undiq tnͣsu̾b̾atur. Dei
uͦ clementia. multa suꝑ eosigna¬
uit miracula.
delredi reg̃ anno.uͦi. uenit ex̾¬
citus nouus ⁊ maximꝰ qͣsi flu¬
uius inundans. ⁊ secum omnia
uoluens: in w estsexe usq ad rae¬

Expanded text:
suo Alfredo in auxilium Burredi suo Alfredo in auxilium Burredi regis Merce: exercitus namque praedictus venerat Snotingham, et ibi in hieme fuit. Congregatis igitur omnibus copiis Anglorum, cum suos obsessos et viribus impares Hinguarus videret, vulpeculari astutia verbisque delinitis inducias ab Anglis impetravit. Rediensque Eboracum, ibi crudeliter uno anno permansit. Sanctus Eadmundus anno coeli palatia conscendit: exercitus namque praedictus Hinguari regis veniens per Merce ad Tedforde, ibi in hieme permansit, clademque maximam genti miserrimae intulit. Rex vero Edmundus magis eligens mortem perferre quam desolationem suorum videre, captus est ab iis, corpusque sanctissimum sagittis impiorum ad stipitem undique transverberatus, Dei vero clementia multa super eo signavit miracula. Edelredi regis anno sexto venit exercitus novus et maximus, quasi fluvius inundans et omnia secum volvens in Westsere usque ad Re
Abbreviated transcription (Latin):
guar erat ingentis ingenii. Ubba
uͦ: fortitudinis ad mirande. Per¬
endinantes gͥ in hieme in estangle.
inqͥucias ⁊ equos ab eis acceꝑunt:
& qͥetis gr̃a. fortitudim sue ad tem¬
pus peꝑcerunt:
Delredi reg̃anno scd̃o. uenit gx̾ci¬
tus p̃dc̃s qmͣ hinguar ⁊ ubba
rexerunt. in nordhimbre: apd̾ Euor¬
Wic. Eratq int̾ gentẽ patͥe illius
solita ꝓdicione magna discordia.
qͥa regem suũ osbricht abiet̾ant:
⁊ aliũ degen̾em noĩe ellan. acce¬
ꝑant. Ideoq tarde concordati. con¬
gregato ex̾citu uen̾unt ab eoueor¬
wic: in qua erat paganus ex̾citus.
Fractoq muro intus intuentes.
cum eis pugnau̾nt.⁊ ibi occisus
est ut̾q rex osbricht ⁊ ella: ⁊ in¬
mum̾a młtitudo gentis nordhim¬
bre intra urbem ⁊ extͣ. ⁊ qͥ residui
fuerunt. in ducias cũ paganis
ceꝑunt. Hoc anno obiit alfstan.
ẽp̃c. sepultus apd̃ scireburne: ubi
Delredus rex anno.iiͦi. regni
sui iuit snotingeham cũ fr̃e

Expanded text:
guar erat ingentis ingenii, Ubba guar erat ingentis ingenii, Ubba vero fortitudinis admirandae. Perendinantes igitur in hieme in Estangle inducias et equos ab iis acceperunt et quietis gratia fortitudini suae ad tempus pepercerunt. Adelredi regis anno secundo venit exercitus praedictus quem Hinguar et Ubba rexerunt in Nordhumbre apud Couirwic, eratque inter gentem patriae illius solita proditione magna misericordia, quia regem suum Osbric abjecerant, et alium degenerem nomine Ellan acceperant; ideoque tarde concordati congregato exercitu venerunt ad Couirwic, in qua erat paganus exercitus; fractoque muro intus irruentes cum eis pugnaverunt, et ibi occisus est uterque rex Osbric et Ellan, et innumera multitudo gentis Nordhumbre intra urbem et extra. Et qui residui fuerunt, inducias cum paganis ceperunt. Hoc anno obiit Alfstan episcopus, sepultus apud Scyreburne, ubi Adelredus rex anno tertio regni sui ivit Snotingham cum fratre
Abbreviated transcription (Latin):
gis iuuentutẽ. ⁊ fc̃s ẽ. luctus uehe¬
mens suꝑ eum. Et sepelierunt eũ
apud sireburne. Sensitq post hec
anglia. qnͣtũ amiserit in eo.
delbrich fr̃ regis p̃dc̃i regnauit
pͦ eũ in u ests exe. qͥ pͥus erat Rex
centensis. In dieb eiꝰ uenit naua¬
lis ex̾citꝰ. ⁊ egͣdientes destruxerunt
wincestre. Et sic urbs antiqͣ ruit.
młtos dñata ꝑ annos. Tc̃ uͦ dux
osric cum hamtunscire. ⁊ dux edl¬
Wlt cum barruescire: pugnaue¬
runt ꝯtͣ eundẽ ex̾titũ. Quib cum
magna contͥcione fugatis. nostri
uictores extiterunt.
Delbricti reg̃ anno . uͦ. uenit
ex̾tit᷑ paganoꝵ ap̃ tenet. Qͥb
cum centenses causa induciarũ
pecuniã ꝓmisissent: infra indu¬
cias nocte qͣdam in ꝓuise ꝓ ru¬
ꝑunt.⁊ cantiã exorientali parte
Hoc anno uenit maximꝰ gx̾cit᷑
paganoꝵ in t̾ram angloꝵ. quoꝵ
duces fuerunt hinguar ⁊ ubba
uiri strenuissi: s crudelissimi. Hin¬

Expanded text:
gis juventutem, et factus est luctus vehegis juventutem, et factus est luctus vehemens super eum, et sepelierunt eum apud Sireburne. Sensitque posthac Anglia quantum amiserit in eo. Adelbricht, frater regis praedicti, regnavit post eum super Westsere, qui prius erat rex Centensis. In diebus ejus venit navalis exercitus et egredientes destruxerunt Wincestre, et sic: Urbs antiqua ruit multos dominata per annos. Tunc vero dux Osric cum Hamtonesyre et dux Edelwolf cum Barrucscyre pugnaverunt contra eumdem exercitum. Quibus cum magna contritione fugatis nostri victores exstiterunt. Adelbricti regis anno quinto venit exercitus paganorum apud Tenet: quibus cum Centenses causa induciarum pecuniam promisissent, infra inducias nocte quadam improvise proruperunt, et Cantiam ex orientali parte Hoc autem anno venit maximus exercitus paganorum in terram Anglorum, quorum duces fuerunt Hinguar et Ubba, viri strenuissimi, sed crudelissimi. Hin
Abbreviated transcription (Latin):
totã t̾rã suam ad opꝰ eccłiarum
decimauit. ꝓpt̾ amorẽ di ⁊ redẽp¬
tionẽ sui: pꝰea uͦ cum magno hono¬
re romã ꝑrexit. ⁊ ibi uno anno cõ¬
u̾satus ẽ. Et in de rediens. filiam
karoli calui reg̃ francie assũpsit
in uxorẽ. ⁊ eã secũ in hanc priãm
ad duxit. Et cum duob annis eã
tenuiss. hominib ad ẽptus ẽ: ⁊
sepultus ẽ. apd̾ Wincestre. Hic
cessitate cogente fc̃s ẽ .rex: ⁊ uxore
ducta .iiii. filios genuit. qͥ om̃s
pͦ eũ reges fuerunt. ¶ irca hoc tem¬
pus. pagani ꝑ endinau̾nt tota
hieme. apud sepeigei.
delboldo filio suo reliqͥd p̃des
rex nobilissimꝰ. regnũ ħedita¬
rium wests exe. ed elbricto filio
suo alii. reliqͥd regnum cantie. ⁊ est¬
sexe. & sudsexe. Ambo gͥ fr̃s opti¬
me indolis iuuenes. regnũ suum
ut̾q uixit: felicissime tenuerunt.
Delbaldꝰ rex u ests exe. cũ regnũ
suũ .u. annis inpace tenuiss:
morte. in matura p̃reptus ẽ. ꝑlan¬
xit aũ omĩs anglia edelbaldi re¬

Expanded text:
totam terram suam ad opus ecclesiarum decimavit propter amorem Dei et redemptionem sui; postea vero cum magno honore Romam perrexit, et ibi uno anno conversatus est. Et inde rediens, filiam Caroli Calvi regis Franciae assumpsit in uxorem, et eam secum in hanc patriam adduxit: et cum duobus annis eam tenuisset, hominibus ademptus est, et sepultus apud Wincestre. Hic cessitate cogente, factus est rex; et uxore ducta quatuor filios genuit, qui omnes post eum reges fuerunt. Circa hoc tempus pagani perendinaverunt tota hieme apud Sepeigei. Aedelbaldo filio suo reliquit praedictus rex nobilissimus regnum haereditarium Westsere; Adelbricto filio suo alii reliquit regnum Cantiae, et Estsere, et Sudsere. Ambo igitur fratres optimae indolis juvenes regnum suum, dum uterque vixit, felicissime tenuerunt. Adelbaldus rex Westsere, cum regnum suum quinque annis in pace tenuisset, morte immatura praereptus est: planxit autem omnis Anglia Adelbaldi re
Abbreviated transcription (Latin):
dierat in angliam cõmissum. Ui¬
d̾es gͥ uiros debellatores. more
segetis utͥmiq ruere. sanguinisq
fluuios capita ⁊ m̾bra occisorũ
secum uolu̾e. Scribe aũ singła.
nonne nimie ⁊ fastidiose ꝓlixita¬
tis eẽt: Concessit gͦ d̾s fortunam
belli inse credentib. ⁊ in enarra¬
bilẽ ꝯtͥcionẽ se contẽpnentibus.
Rex itaq edelwlfus. uictor exti¬
tit clarissimus. Eodem anno
edelstan rex cantie. ⁊ dux ealhere.
nauali p̃lio ꝯt᷑ dacos pugnaue.¬
runt apud sandisic: ⁊ magna
strage hostium fc̃a. nouẽ puppes
eoꝵ ceꝑunt. alie uͦ fugerunt. Con¬
sul quoq noĩe cheorl: cum gente
oau enescire pugnauit ꝯtͣ paganoᷤ.
Multosq ꝑcussit. ⁊ uictor extitit
me. Sociauitq ei filiã suam in ma¬
tͥmonio. Anno eodẽ misit rex edel¬
Wif aluredũ filiũ suũ. leom. pͣpe.
Romam. Qmͤ leo pͦea in regẽ be¬
nedixit. ⁊ in loco filu suscepit. Hoc
anno dux ealhere cum centensib.
⁊ huda cum sudrigensib. pugna¬

Expanded text:
al. Anglia commissum. Videres igitur viros bellatores more segetis utrinque ruere, sanguinisque fluvios capita et membra caesorum secum volvere. Scribere autem singula nonne nimiae et fastidiosae prolixitatis esset? Concessit ergo Deus fortunam belli in se credentibus, et inenarrabilem contritionem se contemnentibus. Rex igitur Edelwolfus victor exstitit clarissimus. Eodem anno Edelstan, rex Cantiae, et dux Ealhere navali praelio contra Dacos pugnaverunt apud Sandwic; et, magna strage hostium facta, novem puppes eorum ceperunt; aliae vero fugerunt. Consul quoque nomine Cheorl cum gente Davenescyre pugnavit contra paganos, multosque percussit, et victor exstitit me, sociavitque ei filiam suam in matrimonio. Anno eodem misit rex Adelwolf Aluredum filium suum Leoni papae Romam quem Leo postea in regem benedixit et loco filii suscepit. Hoc anno dux Ealhere cum Centensibus, et Huda cum Sudrigensibus pugna
Abbreviated transcription (Latin):
cantuariã fregerunt: ⁊ fugau̾nt
bricwlf regẽ m̾ce uictũ cũ ex̾titu
suo qͥ nũqmͣ᷑ pꝰea uiguit. Qui suc¬
cessit burhred in regnũ m̾ce. In¬
gͥdientesq sudreiam: regalib cu¬
neis obuiauert̃ apd̾ hadea. ¶omie¬

Expanded text:
uariam fregerunt, et fugaverunt Bricwolf regem Merce victum cum exercitu suo, qui nunquam postea viguit. Cui successit Burred in regnum Merce. Ingredientesque Sudreiam regalibus cuneis obviaverunt apud Haclea. Com
Abbreviated transcription (Latin):
parte regni sui ꝑsist̾et: undiq con¬
fluente paganoꝵ młtitudine. misit
Wlfard ꝯsulẽ cũ ꝑte ex̾citꝰ ad debellã¬
oos dacos qͥ cum .xxxiii. nauib apd
hamtonam appułant: ubi magna
strage hostiũ pat᷑ta. clarissime tum¬
phauit. Misit ⁊̃ rex edhulf edelhẽ
ꝯsulem. ut pugnaret ꝯtͣ aliũ exerti¬
tum: ap̃ portũ cum ex̾titu W ests exe.
Qumq dui conflixissent: octiso p̃dc̃o
ꝯsule. daci uictores extit̾unt. Anno
eos ap̃ mertlł are. dacisq uincentib.
suisq fugientib: occisus ẽ. Eodemq¬
anno perrexit paganoꝵ ex̾titus ꝑ
orientales partes anglie. scił⁊ ꝑ lin¬
deseie ⁊ estangle. ⁊ cantiam: gen¬
tiq innum̾e uitam ferro rapuert̃.
Anno uͦ hos seq̃nte: t̾ram ꝓfundiꝰ
intͦiens ex̾citus. cͥca cantuariã ⁊ ro¬
uencestͥam. ⁊ lundoniã: multitudi

Expanded text:
parte regni sui persisteret, undique confluente paganorum multitudine, misit Wlfard consulem cum parte exercitus ad debellandum Dacos, qui cum XXXIII navibus apud Hamtonam appulerant, ubi, magna strage hostium patrata, clarissime triumphavit. Misit etiam rex Aedhulf Aedelhem consulem ut pugnaret contra alium exercitum apud Port cum exercitu Westsere. Cumque diu conflixissent, occiso praedicto consule, Daci victores exstiterunt. Anno eos apud Mercsware, Dacisque vincentibus, suisque fugientibus, occisus est. Eodemque perrexit paganorum exercitus per orientales partes Angliae, scilicet per Lindesie, et Estangle, et Cantiam, gentique innumerae vitam ferro rapuerunt. Anno vero hos sequente, terram profundius introiens, exercitus circa Cantuariam et Rovecestriam et London
Abbreviated transcription (Latin):
n̾abił. ⁊ dux Ernulfus cũ sum̾setis.
⁊ dux os redꝰ cum dorsetis. pugna¬
u̾nt ꝯtͣ dacos ap̃ pedredes muhte:¬
⁊ deo auxiliante multos eoꝵ ꝓstra¬
uerunt. & uictorie splendorẽ opti¬
nuerunt. Adelwif. xͦuͦi. anno reg¬

Expanded text:
abilis et dux Ernulfus cum Sumersetis, et dux Ofredus cum Dorsetis pugnaverunt contra Dacos apud Pedredesmuth, et, Deo auxiliante, multos eorum prostraverunt, et victoriae splendorem obtinuerunt. Adelwolf, decimo se
Abbreviated transcription (Latin):
nius annis .xxx.uiii. añ eneam ianꝰ.
Saturnus. picus. faunꝰ. latinus. in ita¬
lia regnauerunt: annis circit̾ .ci. as¬
caniꝰ en ee filius. Albam urbem condi¬
ditr¬

Expanded text:
nius annis XXXVIII. Ante Aeneam Janus, Saturnus, Picus, Faunus, Latinus in Italia regnarunt annis circiter CL. Ascanius Aeneae filius Albam urbem condidit
Abbreviated transcription (Latin):
Tempore qͥppe natiuitatis eiꝰ terra
ꝑlinguarum confusionẽ diuisa ẽ.
Sem pͥmogenita pars fc̃a est a ꝑsida
⁊ bactris. usq in indiam. longe: ⁊
usq rino coruros: que spacia t̾ra¬
rum habent linguas semone. bar¬
baro .xx. ⁊ .uii. in qͥb linguis. gentes
non diu̾sarum linguatum. sed ut
scd̾s filius noe. armnocoruris usq
gadira hñs linguas sermone pu¬
nico a parte garamentum. latino
a parte boree. barbarico a parte
meridiana. ethiopum egẏptiorum.
a barbaris int̾iorib. uario sermone.
.xx. duab unguis. in patͥis. cte .xx.⁊.
ini. Tapheth autẽ t̾tius. a media
usq ad gadira. ad boream. habet
autem iafet fiumen tigridem. qͥ
diuidit mediam & babiloniam.
in patruis. ccͣ. sermone uario. in
linguis .xx. ⁊ trib. fiunt gͦ om̃s
simul lingue.lxxii. patͥe. autẽ ge¬
nerationũ mille. Que intͥꝑtito se¬
culo. hoc ordine site sunt. ht̃ ut
uiximus iafet flumen tigridem.
qui diuidit mediam ⁊ babilomi¬

Expanded text:
tempore nativitatis ipsius terra per linguarum confusionem divisa est.Sem primogenito Noe, pars facta est a Perside et Bactris usque in Indiam longe, et usque Rhinocoruras. Quae spacia terrarum habent linguas sermone Barbarico XX et VII: In quibus linguis gentes non diversarum linguarum, sed, ut dus filius Noe, a Rhinocoruris usque Gadira, habens linguas sermone Punico a parte Garamantum, Latino a parte Boreae, Barbarico a parte Meridiani Aethiopum et Aegyptiorum, ac barbaris interioribus vario sermone XX duabus linguis, in patriis CCCXC et IV. Japheth autem tertius, a Media usque Gadira ad Boream. Habet autem Japheth flumen Tigridem, qui dividit Mediam et Babyloniam in patriis ducentis, sermone vario, in linguis XX et III. Fiunt ergo omnes simul linguae LXXII. Patriae autem generationum M, quae in tripartito saeculo hoc ordine sitae sunt. Habet, ut diximus, Japheth flumen Tigridem, qui dividit Mediam et Babyloni
Abbreviated transcription (Latin):
Dep̃camur te dñe in om̃i miscłia
tua. ut auferatur furor tuus. &
ira tua a ciuitate ista: ⁊ de domo
NGressi gͥ urbem. uitam apłicã
pͥmitiue eccł̃ie imitantes. ꝯu̾satio¬
ne celesti & dulcedine doctͥne: ml¬
tos ad fidem & baptismũ cõpłerũt
Baptizabant aũ missasq celebͣ¬
bant in eccłia scĩ martin. adori¬
entem ipsius ciuitatis antiqͥtus
abͥtannis fc̃a. in qua Regina p̃
in ter alios delectatus uita mun¬
oissima scõꝵ. ⁊ ostensione mira¬
cłoꝵ. ad fidẽ conu̾sus est: ceꝑe in¬
numeri xͥ eccl̃ie uniri. Quos qͥdẽ
artiꝰ rex diligebat. nlłm tñ adfidẽ
cogebat. Didicerat enĩ asue salu¬
tis auctorib. seruitiũ xͣ uolunta¬
rium ñ coactum ẽẽ. deb̾e: locum uͦ
sedis congruũ possessionesq ua¬
rias ꝯfre ñ distulit. ꝑgens gͥ uir
u̾sus ẽ in b̾tanniã. Misitq lauren
sũmo pontifici mandauit: ⁊ geren¬
da .ix. q̃stionib consuluit. Contra

Expanded text:
Deprecamur te, Domine, in omni misericordia Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus et ira tua a civitate ista et de domo Ingressi ergo urbem, vitam apostolicam primitivae Ecclesiae imitantes, conversatione coelesti et dulcedine doctrinae multos ad fidem et baptismum compulerunt. Baptizabant autem, missasque celebrabant in ecclesia Sancti Martini ad orientem ipsius civitatis antiquitus a Britannis facta, in qua regina prainter alios delectatus vita mundissima sanctorum, et ostensione miraculorum ad fidem conversus est, coepere innumeri Christi Ecclesiae uniri. Quos quidem arctius rex diligebat; nullum tamen ad fidem cogebat. Didicerat enim a suae salutis auctoribus servitium Christi voluntarium, non coactum esse debere Locum vero sedis congruum, possessionesque varias conferre non distulit. Pergens igitur vir versus est Britanniam; misitque Laurentsummo pontifici mandavit, et gerenda novem quaestionibus consuluit. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
cabant. ¶ũq ad iussionẽ regis
residentes. u̾bum ei uite una cum
om̃ib qͥ aderant eis comitib p̃di¬
carent: respondit ille dicens.
ulchra sunt qͥdẽ u̾ba ⁊ ꝓmissa
q̃ affertis. s qͥa noua sunt &
incerta: ñ his possum assensum
tͥbu̾e. relictis eis q̃ tanto tp̃r serua¬
celonge huc ꝑegͥni uenistis. ⁊ ut
ego mͥ uideor ꝓspexisse ea quȩ u̾a
uos ⁊ optima credebatis. nob̾ qͦq
cõmunitare desid̾astis. nolumus
molesti ẽẽ. uob̾ qͥn potius benigno
uos hospitio reciꝑe curamus: ⁊
que uictui sunt necͣtia ur̃o mi¬
nistrare. Nec ꝓhibemꝰ: qͥn om̃s
quos potestis fidei ur̃e religioni
predicando societis. Dedit ergo eis
mansionẽ inciuitate dorou̾nensi.
qͣ ĩꝑii sui totiꝰ erat metropolis. Ais¬
q ut ꝓmiserat: cũ ad ministͣtio¬
ne uictus temꝑalis. licentiam qͦ
p̃ditando non abstulit. Fertur aũ
qͥa apꝓpinqͣntes ciuitati. more
suo cum cruce sua & ymagine

Expanded text:
cabant. Cumque ad jussionem regis cabant. Cumque ad jussionem regis residentes, verbum ei vitae una cum omnibus qui aderant ejus comitibus praedicarent, respondit ille dicens: Pulchra sunt quidem verba et promissa quae affertis; sed quia nova sunt et incerta, non his possum assensum tribuere, relictis eis quae tanto tempode longe huc peregrini venistis, et ut ego mihi videor perspexisse, ea, quae vera vos et optima credebatis, nobis quoque communicare desiderastis: nolumus molesti esse vobis; quin potius benigno vos hospitio recipere curamus, et quae victui sunt necessaria vestro ministrare; nec prohibemus quin omnes, quos potestis fidei vestrae religioni praedicando societis. » Dedit ergo iis mansionem in civitate Dorovernensi, quae imperii sui totius erat metropolis, iisque, ut promiserat, cum administratione victus temporalis licentiam quoque praedicandi non abstulit. Fertur autem quia appropinquantes civitati more suo cum cruce sua et imagine
Abbreviated transcription (Latin):
na in celis gaudia. & regnũ sine
fine cum deo uiuo ⁊ uͦ futurũ sñ
ulla dubietate ꝓ mitt̾et. Quihec
audiens man̾e illos in ea qmͣ ad¬
ierant in sula. ⁊ eis necͣtia minis¬
trari: donec uid̾et qͥd de illis fac̾et
uissit. Nam ⁊ an̾tea fama ad¬
utpote qͥ ⁊ uxorem habebat xͥa¬
nam de gente francoꝵ reginam
uocabulo serte. qmͣ ea ꝯditione
aparentib receꝑat: ut ritum fi¬
dei ac religionis sue. cũ ep̃o quẽ
ad iutorẽ dedant noĩe ledhardo
in uiolatũ seruare licentiã hab̾et.
P̾dies uͦ paucos uenit ad insulã
Rex: & residens sub diuo. iussit
augustinum cũ sociis suis. ad su¬
um ibidẽ uenire colloqͥum. Qau̾at
enĩ ne inaliqmͣ domũ ad se intro¬
irent: net̾e usus augurio. ne suꝑ¬
uentu suo aliqͥd malefice artis
ginem dñi saluatoris intabłis de¬
pictam. letaniasq canentes: pro
sua simł ⁊ eoꝵ ꝓpter qͦs & ad quos
uen̾ant salute eterna. dño suppli¬

Expanded text:
rna in coelis gaudia, et regnum sine rna in coelis gaudia, et regnum sine fine cum Deo vivo et vero futurum sine ulla dubietate promitteret. Qui hoc audiens manere eos in ea, quam adierant insula, et iis necessaria ministrari, donec videret quid de illis faceret, jussit. Nam et antea fama Cutpote qui et uxorem habebat Christianam de gente Francorum reginam vocabulo Berte, quam ea conditione a parentibus acceperat, ut ritum fidei ac religionis suae cum episcopo, quem adjutorem dederant, nomine Ludhardo inviolatum servare licentiam haberet. dies ergo venit ad insulam rex, et residens sub divo, jussit Augustinum cum sociis ad suum ibidem advenire colloquium. Caverat enim ne in aliquam domum ad se introirent, veteri usus augurio, ne superventu suo si quid maleficae artis ginem Domini Salvatoris in tabula depictam, litaniasque canentes, pro sua simul et eorum propter quos venerant salute aeterno Domino suppli
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑante dño nr̃o mauricio tybio
piis simo augusto. anno .xiͦiii.¬
impii eiuscẽ dñi nostri indictio¬
oborati gͥ beati patris confir¬
matione. bͥtanniã p̃dica¬
tores ꝑueniunt. Erat eodem tẽ¬
pore edelberth incantia poten¬
tissimus. qͥ ad confinium usq
humbre fluminis max̃i quo
meridiam & septentonales
angloꝵ popłi dirimuntur: fines
ĩꝑũ tetenderat. Est autẽ ad ori¬
entalem cantie plagam. thana¬
tos insula non modica .i. mag¬
nitudinis iuxͣ consuetudinem
estimationis angloꝵ miliariũ
sextentarũ. Qua a continenti ter¬
ra secerint fluuius uuantsamu.
qui ẽ. latitudinis circiter trium
stadioꝵ. & duob tantum in lo¬
cis tnͣsmeabilis: utrumq enim
capud ꝓtendit in mare. In hac
gͦ applicuit seruus di augusti¬
nus & socii eiꝰ. uiri ut ferunt
ferme .xl. Missis int̾pretibus
mandauit regi p̃dicto. sese ue¬
nisse de roma: ac nuntiũ ferre
optimum. qͥ sͥ obtemꝑ antib et̾¬

Expanded text:
imperante domino nostro Mauricio Tiberio imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto, anno deciimperii ejusdem domini nostri, indictiooborati ergo beati Patris confirmatione, Britanniam praedicatores perveniunt. Erat eodem tempore rex Ethelberth in Cantia potentissimus, qui ad confinium usque Humbrae fluminis maximi, quo meridiani et septentrionales Anglorum populi dirimuntur, fines imperii tetenderat. Est autem ad orientalem Cantiae plagam Tenatos insula non modica, id est magnitudinis juxta consuetudinem aestimationis Anglorum, familiarum sexcentarum. Quam a continenti terra secernit fluvius Wantsumu, qui est latitudinis circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis transmeabilis: utrumque enim caput protendit in mare. In hac ergo applicuit servus Dei Augustinus et socii ejus, viri, ut ferunt, ferme XL, missisque interpretibus mandavit regi praedicto, sese venisse de Roma, ac nuntium ferre optimum, qui sibi obtemperantibus aete
Abbreviated transcription (Latin):
Regoris seruus seruoꝵ der:
seruis dñi nr̃i. Quia melius
fuerat bona non inciꝑe. qmͣ ab
his q̃ cepta sunt incogitatione
retrorsum redire: sũmo studio
dilectissimi filii oportet. ut opus
bonum qͦd auxiliante dño cepis¬
tis ĩ pleatis. N ec labor uos gͦ iti¬
neris. nec maledicoꝵ hominum
lingue det̾reant. sed om̃i instan¬
tia om̃iq feruore que inchoastis
deo auctore ꝑ agite: scientes qͦd
laborem magnum. maior et̾ne
retributionis gła sequitur. Re¬
meante autẽ augustino p̃posito
uestro q̃m ⁊ abbatem uobis con¬
stituimus. in omnib humiliter
obedite: scientes hoc urĩs am¬
mab ꝑ omnia ꝓfuturum. qͥcqͥd
a uobis fuerit in eius ammoni¬
cione completum. Omĩps deus
boris fructum in eterna me pa¬
tria uid̃e concedat: quatinus
si uobiscum laborare. nequeo.
simł ingaudio retributionis
in ueniat: quia laborare scili¬
cet uolo. Ds̃ uos in colurmes cus¬
todiat dilectissimi filii. Data die
recimo kalendarũ augustarũ.

Expanded text:
regorius servus servorum Dei, servis Domini nostri. « Quia melius fuerat bona non incipere, quam ab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet ut opus bonum quod, auxiliante Domino, coepistis, impleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant: sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite: scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite: scientes hoc vestris animabus per omnia profuturum, quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omnipotens Dboris fructum in aeterna me patria videre concedat; quatenus etsi vobiscum laborsimul in gaudio retributionis inveniar, quia laborare scilicet volo. 830 Deus vos incolumes custodiat, dilectissimi Filii. Data die decima Kalendarum Augustarum,
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe aburbe Roma. cooꝑatores
ac u̾bi ministͦs plures: in qͥb pͥmi
& p̃cipui erant. Mellitꝰ. Iustꝰ. Pau¬
linꝰ. Ruffinianꝰ. misit & ꝑ eos uasa.
& indum̃ta. codices & ornam̃ta eccl̃is

Expanded text:
 ab urbe Roma cooperatores ac verbi ministros plures, in quibus primi et praecipui erant Mellitus, Justus, Paulinus, Ruffinianus: misit et per eos vasa et indumenta, codices et ornamenta ecclesiis
Abbreviated transcription (Latin):
multos audacissi me aggresus est.
Assuetusq bellis ierosolimitanis.
aciem regalem fortiter ⁊ horrende
moretiul: aciem angloꝵ de loco
inlocum turbans ꝓmouit. Qũ
acies equestris britannoꝵ. rex
namq ⁊ dux ⁊ acies cet̾e pedites
erant. ut constantius pugnarẽt:
atiem ducis exadu̾so ꝓruens subi¬
to diffidit. ⁊ mole magnitudinis
opp̃ssa gens ducis: dissoluta est
⁊ uicta. Rob̾tus uͦ de belesme.
simul hoc aspexit: fuga s ꝯsulu¬
it. Qaptus gͥ est dux fortissimus
Reddiditq dñs uicem duci Rob̾to.
Quia cũ głosum reddidisset eum
in actib ierosolimitanis: regnum
ierłm oblatum s renuit. Mag̃ eli¬
gens qͥeti ⁊ desidie in normannia
oeseruire: qmͣ dño regum in sc̃a
ciuitate desudare. Dampnauit
gͥ eum d̾s desidia ꝑhenni. ⁊ carte
sempit̾no. huiꝰ rei signũ in eodem
anno cometa apparuerat. Uise st̃¬
⁊̃ in cena dñi due lune plene. una
adorientem: alia ad octidentem
ENRiciis rex anno .uii. regni

Expanded text:
multos audacissime aggressus est. multos audacissime aggressus est. Assuetusque bellis Jerosolimitanis, aciem regalem fortiter et horride,Moretolio aciem Anglorum de loin locum turbans promovit. Cum acies equestris Britannorum rex namque et dux et acies caeterae pedites erant ut constantius pugnarent aciem ducis ex adverso promens subito diffidit, et mole magnitudinis oppressa gens ducis dissoluta est et victa. Robertus vero de Belesme simul hoc aspexit, fuga sibi consuluit. Captus est igitur dux fortissimus reddiditque Dominus vicem duci Roberto; quia, cum gloriosum reddidisset eum in actibus Jerosolymitanis, regnum Jerusalem oblatum sibi renuit, magis eligens quieti et desidiae in Normannia deservire, quam Domino regum in sancta civitate desudare. Damnavit igitur eum Deus desidia perenni et carcere sempiterno. Hujus rei signum in eodem anno cometa apparuerat. Visae sunt in Coena Domini duae lunae, una ad orientem, altera ad occidentem. Henricus rex anno septimo regni
Abbreviated transcription (Latin):
bissimus indix̃ & in fix̃ regalib
turmis Werram. calamitate refer¬
tam. Hoc anno apparuerunt
circa solem in meridie .iiii. circu¬
li albi coloris:
uit gͥ cadomum. petunia. Baiotũ
armis. & auxiliti consulis and̃gauẽsis.
Cepit quoq plura alia castra. ⁊
omnes fere pͥncipes normannie.
regi se subdiderunt. His actis. m̃¬
se augusto rediit in angliam. In
anno quidẽ sequenti. uenit dux
normannoꝵ ad regẽ fratrẽ suum
ap̃ norhantum: amicabiliter ab
eo petens. ut ablata sͥ frat̾na red¬
deret gr̃a. Qum uͦ d̾s eoꝵ concor¬
die non assentiret. dux iratus ꝑ¬
rexit in normanniam: ⁊ rex ante
augustũ secutus est eum. Qumgͣ
rex obsidisset castrum tenerthebrai:
uenit dux normannoꝵ. ⁊ cum eo
Rob̾tus de belesme. ⁊ consul more¬
teoil. ⁊ om̃s fautores eius. Rex uͦ
setum om̃s ꝓceres normannie ⁊ ñ
robur anglie. ⁊ andegauis. ⁊ britã¬
nie: ⁊ ñ in ꝓuidus habebat. Igit᷑
tu: dux normannie cum paucis

Expanded text:
bissimus indixit et infixit regalibus bissimus indixit et infixit regalibus turmis werram calamitate refertam. Hoc anno apparuerunt circa solem in meridie quatuor circuli albi coloris. vit igitur Cadomum pecunia, Bajocum armis et auxilio consulis Andegavensis, cepit quoque alia plurima castra, et omnes fere principes Normanniae regi se subdiderunt. His actis, mense Augusto, rediit in Angliam. In anno quidem sequenti venit dux Normannorum ad regem fratrem suum apud Northamptune, amicabiliter ab eo petens, ut ablata sibi fratderet gratia. Cum vero Deus eorum concordie non assentiret, dux iratus perrexit in Normanniam: et rex ante Augustum secutus est eum. Cum ergo rex obsedisset castrum Tenerchebrai, venit dux Normannorum, et cum eo Robertus de Belesme, et consul de Moretuil, et omnes fautores ejus. Rex vero secum omnes proceres Normannie, et robur Anglie et Andegavis et Britannie, non inprovidus habebat. Igiturtu, dux Normannie cum paucis
Abbreviated transcription (Latin):
lacerdotib angloꝵantea ñ ꝓhibi¬
sas. Qd̾ quibusdam mundissi¬
mum uisum est. quibusdam ꝑ¬
iculosum. Ne dum mundicias
uirib maiores appeterent. inin¬
munditias horribiles. ad xp̃iani
nominis sũmum dedecus incide¬
rent. In illo autẽ concilio. multi
abbates qͥ adqͥsierant abbatias¬
suas sicut d̾s noluit amiserunt
cas: sicut d̾s uoluit. Anno seq̃nti
uenit Rob̾tus normannoꝵ consul
in angliam. ¶ausisq uariis. inter¬
cedentib. & cauta regis u̾suna. con¬
oonauit ei.iii.m. martas: quas
rex debebat ei ꝑannum. Eodem
anno uisus est sanguis ebullire
a terra in beretscyre apud hamstu¬
oe. ¶urricubo anni sequentis rex
innormanniam. qͥa ꝓdebitorib
consulis recepti: p̃dis & combus¬
tionib ñ minimam cladẽ rebus.
consularib in gesserunt. Will̃s uͦ
consul moretuil. causa ꝑfidie ab
anglia ex hereditatus a rege. in
normanniam discedens: animo
ꝑfecto & exerticio feruenti. uir ꝓ¬

Expanded text:
sacerdotibus Anglorum antea non prohibisacerdotibus Anglorum antea non prohibitas. Quod quibusdam mundissimum visum est, quibusdam periculosum. Ne, dum mundicias viribus majores appeterent, in immundicias horribiles ad christiani nominis summum dedecus inciderent. In illo autem concilio multi abbates, qui adquisiverant abbatias sicut Deus noluit, amiserunt eas sicut Deuvenit Robertus Normannorum consul in Angliam, causisque variis intercedentibus, et cauta regis versutia condonavit ei ter mille marcas, quas rex debebat ei per annum. Eodem anno visus est sanguis ebullire a terra in Bercscire apud Hamstude. Curriculo anni sequentis rex in Normanniam, qui a proditoribus consulis recepti, praedis et combustionibus non minimam cladem rebus consularibus ingesserunt. Willielmus vero consuAnglia exhaeredatus a rege, in Normanniam discedens animo perfecto et exercitio ferventi vir pro
Abbreviated transcription (Latin):
Rob̾tus uno quoq anno .iii.M.
Marcas argenti haberet ab an¬
glia. Et qui dutius uiueret. he¬
res alterius esset: si alter absq
filio moretur. Hoc autẽ iuraue¬
runt .xii. eximiores ꝓcer̃ utrimq
Robertus gͥ in pace ꝑhendinauit
usq ad festum Sc̃i michaelis in
regno frĩs sui: ⁊ ad ꝓpͥa rediit. Rã¬
mie. quem rexͣ henricus posue.¬
rat in unculis consilio gentis
angloꝵ. cum a cartere euasiss
dam destine ꝑrexerat innormã¬
niam. consilio & ammonitione
sua. Rob̾tum ꝓmouens in fra¬
tiem suuo.
nequissimũ ⁊ ꝑfidum Ro¬
bertum de belesme. iure
in eum eturgens: exulauit. Ob¬
ledit namq pͥus castellũ arim¬
uel. Qd̃ cum grauissimum esset
ad conqͥrendum: castellis aute¬
illud constructis. iuit & obsedit
bruge. quo usq castellum reddi¬
tum est ei: ⁊ Rob̾tus de belesme
gemebundus innormannam
migrauit. Nodem anno ad festũ
Sc̃i Michaelis. tenuit anselmus
archi ep̃c concilium apud lundo¬
niam: in quo ꝓhibuit uxores

Expanded text:
Robertus unoquoque anno tria millia marcarum argenti haberet ab Anglia, et qui diutius viveret, haeres alterius esset, si alter absque filio moreretur. Hoc autem juraverunt XII eximiores procerum utrinque. Robertus igitur in pace perendinavit usque ad festum S. Michaelis in regno fratris sui, et ad propria rediit. Ra Dunelmiae, quem rex Henricus posuerat in vinculis consilio gentis Anglorum, cum a carcere evasisset clandestine perrexerat in Normanniam consilio et admonitione sua Robertum promovens in fratrem suum. nequissimum et perfidum Robertum de Belesme jure in eum exsurgens exsulavit, obsedit namque prius castellum Arundel. Quod cum gravissimum esset ad conqillud constructis, ivit et obsedit Bruge, quousque castellum redditum est ei. Et Robertus de Belesme gemebundus in Normanniam migravit. Eodem anno ad festum sancti Michaelis tenuit Anselmus archiepiscopus concilium apud Lundoniam; in quo prohibuit uxores
Abbreviated transcription (Latin):
donay opifer pastor susceptio
nr̃a : pͥncipium rerum. uegeta¬
cõ. finis earum: hoc opus aspira. de¬
duc fiuiq p̃cam᷑. hoc opꝰ in patͥb:
qͦd es ip̃e parens oꝑatus. Tudiciã
iudicio ñc occulto. nunc uero paten
crimina libnͣs. Quicqͥd enum rege
qͥ cqͥd popłi meditentur. Yt faciãt.
si ꝑficiunt. fieri facis illis icifi¬
cansq malumq creans: testante
ꝓph̃a. Ensolus. tantꝰq manens:
quantus uoluisti. Exquo. ꝑ quẽ
sunt: in quo sunt om̃ia solo.
uꝙ pater patͥe. pͥnceps a rege
scđs. P̃sul alexander: si que pre¬
scripsimus apta: laude tua niteant.
minus apta p̃camur ut aptes. bic
reges popłosq uides qͦs alea fati:
extulit & p̃ssit. sed abhis metire fu¬
tura. Aspice magne pater: quo
deuenere potentes. Aspice qm nichi¬
u: sit honor. lux. gła mundi. Expli

Expanded text:
donai, opifex, pastor, susceptio nostra. Principium rerum, vegetatio, finis earum, Hoc opus aspira, deduc finique precamur. Hoc opus, in patribus, quod es ipse parens operatus, Judicio Judicio nunc occulto, nunc vero patentcrimina librans. Quidquid enim reges, quidquid populi meditantur, Ut faciant, si perficiunt, fieri facis illud, Pacificansque malumque citans testante propheta, Ens solus, tantusque manens, quantus voluisti: Ex quo, per quem sunt, in quo sunt omnia solo. Tuque pater patriae, princeps a rege secundus, Praesul Alexander, si quae perscripsimus apta, Laude tua niteant, minus apta precamur ut aptes. Hic reges populosque vides, quos alea fati Extulit et pressit, sed ab his metire futura. Aspice, magne Pater, quo devenere potentes: Aspice quam nihili sit honor, lux, gloria mundi. LI