comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sui habeat claritudinẽ.⁊ ipsa statĩ
specie lum̃ eiꝰ effulgeat. maxime c̃
Tulit ramulũ eo qd simplicitas pu¬
ritate: ⁊ sinceritate semina. queda
auribꝰ nr̃is utilitatis infundit. et
bone doctrina uirtutis. aut ad iusti¬
ciam ꝓuocat: et inuitat ad pͥmiũ
bone si bi consciũ discipline. aut gerẽ¬
de penitentie: ⁊ sequende conu̾satio¬
nis. cupiditatem mnicit peccatori. I
p̾terea cognouerit sc̃s noe. quia de fe¬
cerit a qua a t̾ra. sicut scriptum ẽ cõ¬
siderandũ uidetur. Primo om̃ium
scđm lr̃am. quia potuit intelligere¬
utrũ sicũ anumidũ foliũ eẽt allatũ.
Deinde qm̃ non ẽ huiꝰ modi columba.
ut fructus latentes sub aqua possit
eruere. S utrum illud foliũ ante di¬
luuiũ fuerit exortũ: an tẽpore dilum¬
i contuendũest tͥ. Si ante diluuiũ.
uir iustus gauisꝯ est fructũ de uete¬
ri semine aliꝙͦ reseruatũ ⁊ idõ colleg̃
miscde insigne diuine. qd iam dilu¬

Expanded text:
sui habeat claritudinem et ipsa statim sui habeat claritudinem et ipsa statim specie lumen eius effulgeat, maxime cum tulit ramulum, eo quod simplicitas puritate et sinceritate semina quaedam auribus nostris utilitatis infundit et bonae doctrina uirtutis aut ad instantiam prouocat et inuitat ad praemium bonae sibi conscium disciplinae aut gerendae paenitentiae et sequendae conuersationis cupiditatem inicit peccatori. Unde praeterea cognouerit sanctus Noe quia defecerit aqua a terra, sicut scriptum est, considerandum uidetur. primo omnium secundum litteram, quia potuit intellegere siccum an umidum folium esset allatum, deinde quoniam non est huiusmodi columba, ut fructus latentes sub aqua possit eruere. sed utrum illud folium ante diluuium fuerit exortum an tempore diluuii contuendum est tibi. si ante diluuium, uir iustus gauisus est fructum de ueteri semine aliquem reseruatum et inde collegit misericordiae insigne diuinae, quod iam dilu
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ regressam apd̾ quẽ ⁊ ĩa uesꝑi te¬
nebras habere ñ posset. Foliũ quoq
qd̃ secũ detulit. ⁊ sibre illud fõliũ de¬
culisse uideat᷑. spem eoꝵ quos sui peni¬
ret erroris. ⁊ si non magnã aliꝙͣ. tamen
significauit. Foliuĩ enĩ sine uirgulto
ẽẽ non poterat. Ergo quasi germinã¬
tis correctionis licz non magnũ aliqd̃
tam̃ uexit insigne. & foliũ olee inqua
arbore olua generatur. ex qua oliue
conficitur. quo mat̾iale hoc lumẽ fõ¬
uetur. ⁊ tenebrarũ fugat᷑ obscuritas
Quid aũt magis quã lum̃ familie  uir¬
tuti est: foliũ gͦ ⁊ ramulꝰ insigne ẽ
correctionis. Correctio aũt quasi ra¬
dicẽ sui penitentiã habet. Que pe¬
nitentia nõ potest inturbidis: sed
in his qui ia spiritalẽ sermonẽ acce¬
perint germinare. In ore quippe nõ
frustra ramulus olee uidet᷑ eẽ delatꝰ
eo quod uirt ꝯ ⁊ sapientia. in sermõe

Expanded text:
ad eum regressam. apud quem etiam uesperi tead eum regressam. apud quem etiam uesperi tenebras habere non posset. folium quoque quod secum detulit, etsi breue illud folium detulisse uideatur, spem eorum quos sui paeniteret erroris etsi non magnam, aliquam tamen significauit; folium enim sine uirgulto esse non poterat. ergo quasi germinantis correctionis licet non magnum, aliquod tamen uexit insigne et folium oleae, in qua arbore oliua generatur, ex qua oleum conficitur, quo materiale hoc lumen fouetur et tenebrarum fugatur obscuritas. quid autem magis quam lumen familiare uirtuti est? folium ergo et ramulus insigne est correctionis, correctio autem quasi radicem sui paenitentiam habet, quae paenitentia non potest in turbidis, sed in iis qui iam spiritalem sermonem acceperint germinare. in ore quoque non frusta ramulus oleae uidetur esse delatus, eo quod uirtus et sapientia in sermone
Abbreviated transcription (Latin):
medicine nõ sit. tam̃ uifitationis
speculam ante p̾mittit. Deinde ñ
tatem medendi. que ubi fuerat ob¬
lata suũ nõ int̾mitit officiũ. Itagͦ
et sapiens uerbis ac disputationibꝰ
tanꝙͣ medicus medicam̃tis. contrias
curare de sidat passiones. Et quia
in om̃ibꝰ remedio diumni fauoris
utendum ẽ: idõ septem expectauit
dies. quibꝰ mundꝰ om̃is describit᷑
ab solutꝰ. et oꝑatori requies ministra¬
ta. ut ex illo auctore. om̃ium sum̾et᷑
disciplina oꝑationis humane. Re¬
gressa ẽ igit᷑ columba ad uesꝑam: ba¬
bens folui oliue ⁊ ramũ in ore suo.
Non ociose ⁊ uespas posuit. ⁊ reglsã
et habentem foluĩ olee ⁊ ramulũ in o¬
re suo. ut ñ fugitantẽ uirtutẽ. arbitre¬
ris ꝓfectus futuri. si quos possit ad qui¬
rere. neq rursꝰ tamꝙͣ sine lumine eã
fuisse cognoscas. ⁊ quibꝯdã tenebris
occultã. s diurno candore fulgentẽ
expectasse usq ad occasũ diei. ac sic

Expanded text:
medicinae non sit, tamen uisitationis medicinae non sit, tamen uisitationis speculam ante praemittit, deinde nontatem medendi, quae ubi fuerit oblata, suum non intermittit officium: ita ergo et sapiens uerbis ac disputationibus tamquam medicus medicamentis contrarias curare desiderat passiones. et quia in omnibus remedio diuini fauoris utendum est, ideo septem expectauit dies, quibus mundus omnis de scribitur absolutus et operatori requies ministrata, ut ex illo auctore omnium sumeretur disciplina operationis humanae. Regressa est igitur columba ad uesperam habens folium oleae et ramum in ore suo. non otiose et uesperam posuit et regressam et habentem folium oleae et ramulum in ore suo, ut non fugitantem uirtutem arbitreris profectus futuri, si quos possit adquirere, neque rursus tamquam sine lumine eam fuisse cognoscas et quibusdam tenebris occultam, sed diurno candore fulgentem expectasse usque ad occasum diei ac sic
Abbreviated transcription (Latin):
comutere. Ea gͦ uirtꝰ expendit na¬
turas. ut si qua earũ sibi uidet᷑ ac cõ¬
moda ꝓfectũ & possit adiung̾e. Co¬
munis enĩ quedã est bonitas sapiẽ.
et lib̾a et larga utilitatis ita ut quas
morigenas sibi cernit adsociet.Ibi ãt
ꝓposito suo uiderit aliquoꝵ recalcitra¬
re naturã. uelut ad hospiciũ sibi fam¬
iliare. reuolat ⁊ recurrit. Quã sapiẽs
et industrius. tanꝙͣ manu quadã mẽ¬
tis. festinat accipe om̃e cor apiens su¬
um. quo eã &̃ absentẽ tenebat. Nũꝙ̃
eñ potest sapiens excors ꝓprie ẽẽ iur¬
tutis. Quid p̾terea sibi uelit. qd̾ tenu¬
it sibi uelit septẽ diebꝰ aliis colũbã.
⁊ iterũ dimisit eam: Nisi ut aduer¬
tas qd̃ bonũ sapientis optimũq ꝓ¬
studet: errantes em̃dare corrige̾ ua¬
gantes. Si quẽ in principio resilire
conspexerit: tam̃ cõmutandi eius
⁊ corrigendi. non despat ꝓfectum
Sic̃ enu bonꝰ medicꝰ. ⁊ si tempꝯ

Expanded text:
committere. ea ergo uirtus expendit nacommittere. ea ergo uirtus expendit naturas, ut si qua earum sibi uidetur adcommoda, profectum ei possit adiungere. communis enim quaedam est bonitas sapientiae et liberalis et larga utilitatis, ita ut quas morigeras sibi cernit adsociet. ubi autem proposito suo uiderit aliquorum recalcitrare naturam, uelut ad hospitium familiare sibi reuolat et recurrit, quam sapiens et industrius tamquam manu quadam mentis festinat excipere, omne cor aperiens suum, quo eam etiam absentem tenebat; numquam enim potest sapiens exors propriae esse uirtutis. Quid praeterea sibi uelit quod tenuit septem diebus aliis columbam et iterum dimisit eam, nisi ut aduertas quod bonum sapientis optimumque pstudet, errantes emendare, corrigere uagantes? si quem in principio resilire conspexerit, tamen commutandi eius et corrigendi non desperat profectum. sicut enim- bonus medicus, etsi tempus
Abbreviated transcription (Latin):
delectatur. ibiq cõmorationẽ suam
locat. I irtus autẽ pͥma statim speci¬
e uisionis offẽnsa: regredi festinaũ
ad m̃tem. amimãq iusti. Qd̃ illic di¬
uersoriũ s cutissimũ sit locatum. co
qd̃ alibi tamꝙͣ columba. ita huius¬
modi uirtꝰ. stationẽ tutissimã inue¬
nire ñ possit. Raro enĩ int̾ astucias
istiꝰ mundi ⁊ scłariũ fluctꝰ cupidi¬
tatum: solet portũ inuenire simpli¬
citas. Itaq sic̃ uirtꝰ uelut uisendi
gr̃a ꝓgressa paulisꝑ ad m̃tẽ optima̾
redire festinac: nec longiꝰ discedit a
iusto. Ita & iustꝰ ⁊ studiosus uirtuti
ubi uirtutẽ aꝓpinquare cognouerit.
girmiũ sue m̃tis expandit. Qd enĩ
sibi uult qd̾ uir studiosꝰ uͥtuteͥs noe
extendens manũ suscepit eã ⁊ intͦ¬
ri sapientis. Nota tibi sit consuetudo.
qui uelut speculat̾ci uirtuce utitur
⁊ ei explorandoꝵ negotioꝵ. gerendo¬
rumq p̾rogatiuã quandã uidetur

Expanded text:
delectatur ibique commorationem suam delectatur ibique commorationem suam locat, uirtus autem prima statim specie uisionis offensa regredi festinauit ad mentem animamque iusti, quod illic diuersorium sibi tutissimum sit locatum, eo quod alibi tamquam columba ita huiusmodi uirtus stationem tutissimam inuenire non possit. tarde enim inter astutias istius mundi et saecularium fluctus cupiditatum portum solet inuenire simplicitas. itaque sicut uirtns uelut uisendi gratia progressa paulisper ad mentem optimam redire festinat nec longius discedit a iusto, ita etiam iustus et studiosus uirtutis, ubi uirtutem adpropinquare cognouerit, gremium suae mentis expandit. quid enim sibi uult quod uiri studiosus uirtutis Noe extendens manum suscepit eam et introri sapientis tibi nota sit consuetudo, qui uelut speculatrice uirtute utitur et ei explorandorum negotiorum gerendorumque praerogatiuam quandam uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
tus aũt redit amans ustoꝵ consor¬
tia: et largiende familiarior utilita¬
ti. que cont̾at salutare. ⁊ cauenda ea
que sunt nocitura cõmoneat. sicut
colũba dimissa. cũ uid̾et cessasse aꝙͣ
regressa ẽ tanꝙͣ plena iusticie. ut ei
a quo missa fuerat nunciaret. quid
ad huc cauere deberet. atq spectando
fructu pꝰ ea meliore potiretur. Quod
aũt colũba nõ inueniens requiẽ su¬
am regredit᷑ ad eũ. manifestũ iudici¬
ũ dedit. ꝑ huiꝰ modi aues. qnͣtum in¬
t̾sit int̾ maliciã ⁊ uͥtucem expͥmi. Si
quidẽ coruus ante dimissus. cũ aliqͣn¬
to uideret᷑ ampliꝰ exundare diluui¬
um. usus ẽ locum inuenisse residẽdi.
rant. Cum gͦ coruus ubi remaneret
inuenisse uideatur. columba autem
nõ inuenerit. euidens ratio ẽ. altiori
int̾pretatione signari. quia malicia ĩ¬
quietis passionibꝰ et cupiditatibꝰ qui¬
bus corrumpit᷑ anima se miscere con¬
sueuit. et quasi cognatis ⁊ domesticis

Expanded text:
tus autem redit amans iustorum consortus autem redit amans iustorum consortia et largiendae familiarior utilitati, quae conferat salutaria et cauenda ea quae sunt nocitura commoneat, sicut columba dimissa cum uideret cessasse aquam, regressa est tamquam plena iustitiae, ut ei a quo missa fuerat nuntiaret quid adhuc cauere deberet atque spectando fructu postea meliore potiretur. quod autem columba non inueniens requiem suam regreditur ad eum, manifestum indicium dedit per huiusmodi aues quantum intersit inter malitiam et uirtutem equidem corvus ante dimissus, cum aliquanto videretur amplius exundare diluvium, visus est locum invenisse residendi. runt. Cum ergo corvus ubi remaneret invenisse videatur, columba autem non inuenerit, euidens ratio est altiore interpretatione signari quia malitia inquietis passionibus et cupiditatibus, quibus corrumpitur anima, se miscere consueuit et quasi cognatis et domesticis
Abbreviated transcription (Latin):
tum de sc̃a maria. qd̾ non cognoue¬
rit eam ioseph donec peꝑit filiũ suũ
cum utiq nec pꝯꝰea cognouerit. De¬
inde que elocutio ista ut diceret. do¬
nec siccaret aqua a t̾ra. ñ terra ab aqͣ:
Et quidẽ usꝰ loquendi etiã hoc habe
consueuit. tam̃ nõ nulli ante nos esti¬
mauerũt. eo qd̃ uti mod̾ata quedam
uideatꝰ uis expͥmi passionũ. Hac elo¬
cutione uerboꝵ. qr turbidis passioni¬
bꝰ ac ꝓcellosis consumat᷑ anima. de¬
ficientibꝰ autẽ ⁊ uelut a rescentibus
uirtutẽ resumat. Non redit gͥ culpe
specios in amimã iusti. quasi sicca ⁊ mor¬
tua delinques̃. ⁊ cui iam nocere ñ pos¬
sit. Nec illud uacuũ. qd postea colum¬
ba dimitit᷑. Maliciã et enĩ simplici¬
tas: et culpã uirtus resoluit. Malici¬
a aũt amauit diluuiũ. consortium:
iuste m̃tis refugit. et quasi desolata
sine aliqua statione remanet: nullã
habens cum uirtute comunionẽ. Uir¬

Expanded text:
tum de sancta Maria quod non cognouetum de sancta Maria quod non cognouerit eam Ioseph, donec peperit filium, cum utique nec postea cognouerit. deinde quae est locutio ista, ut diceret donec siccaret aqua a terra, non terra ab aqua? et quidem usus loquendi etiam hoc habere consueuit. tamen nonnulli ante nos aestimauerunt, eo quod immoderata quaedam uideatur uis exprimi passionum hac elocutione uerborum, quia turbidis passionibus ac procellosis consumatur anima, deficientibus autem et uelut arescentibus uirtutem resumat. non redit igitur culpae species in animam iusti quasi siccam et mortuam derelinquens et cui iam nocere non possit. Nec illud uacuum, quod postea columba dimittitur; malitiam etenim simplicitas et culpam uirtus resoluit. malitia igitur amat diluuium, consortium iustae mentis refugit et quasi desolata et sine aliqua statione remanet nullam habens cum uirtute communionem, uir
Abbreviated transcription (Latin):
repellit. Siquidẽ om̃is in pudentia.
atq culpa tenebrosa ẽ: et mortius pas¬
citur sic̃ coruus. Lumini autẽ uicina
uirtꝰ. que m̃tis puritate ⁊ simplici¬
tate resplendet. Et idõ tamꝙͣ enrit¬
titur ⁊ fugat᷑ culpa. et separatur ab
innocentia. ut nichil remaneat: in
uiri iusti m̃te cenebrosũ. Deniq egres¬
sus coruus ñ reu̾tit ad iustũ. qr fugitãs
om̃is culpaẽ equalitatis. nec ꝓbitati
uidetur et iusticie conuenire. Deniq
euasisse se credit in iustus. tamꝙ̃ de uĩ¬
culis istis. ab eiꝰ se conc̾ortio se parau̾it.
dilinrii curꝰ dam et corruptele fami¬
liaris ut coruus. qui cũ siccitatẽ terre
nusꝙͣ inuenerit ñ reuersꝰ ẽ s remã¬
sit. Consid̾andũ etiã quare nõ regreᷤ¬
sum dixerit coruũ. donec siccaret aqͣ
a t̾ra. quasi uͦ pꝯea sit regressꝰ. S elo¬
cutio familiaris. scripture ẽ diuine.
Siquidẽ ⁊ in euangłio habes scrip¬

Expanded text:
repellit, siquidem omnis inpudentia repellit, siquidem omnis inpudentia atque culpa tenebrosa est et mortuis pascitur sicut coruus, lumini autem uicina uirtus, quae mentis puritate et simplicitate resplendet. et ideo tamquam emittitur et fugatur culpa et separatur ab innocentia, ut nihil remaneat in uiri iusti mente tenebrosum. denique egressus coruus non reuertitur ad iustum, quia fugitans omnis culpa est aequitatis nec probitati uidetur et iustitiae conuenire. denique euasisse se credit iniustus tamquam de uinculis, cum iustus ab eius se consortio separauerit, diluuii cuiusdam et corruptelae familiaris, ut coruus, qui, cum siccitatem terrae nusquam inuenerit, non reuersus est, sed remansit. considerandum etiam quare non regressum dixerit coruum, donec siccaret aqua a terra, quasi uero postea sit regressus. sed elocutio familiaris scripturae est diuinae, siquidem et in euangelio habes scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm aũt altiorem int̾pretationem
illd̾ dicendũ uidet᷑. qr corporis sensus
uelut hostioꝵ similes habent᷑. Phoᷤ
enim tanꝙͣ ꝑ hostia ingrediunt᷑ in
nrãm mentẽ. uelut quedã sensibiliũ
comphensio. Ergo mens nr̃a ꝑhossẽ¬
sus respicere uidetꝰ. ⁊ maxime ꝑ uisio¬
nẽ: que om̃ibꝰ sensibꝰ corporis pres¬
tabilior estimat᷑. quia domestica est
luminis et ꝑ eam aspicientes celum.
t̾ram. mana. solem. quoq lunã. ⁊ stel¬
las. quibꝰ axis ornatur. intelligimus
rem: nec sine auctore dõ tantorũq ope¬
rum conditore hec potuisse fieri credimꝰ
auit posse consistere. ꝑ hanc gͥ fenestrã
coruũ p̾mũ iustus emisit. Querenda
causa. nec tam̃ latet quantum ad lrãm
ꝑtinet. quia pleriq quasi adnũcium
fucuroꝵ coruũ estimant. et uoces eiꝰ
obseruant. uolatq rimant᷑. Sensus
aũt altior significat. qd̾ mensiusti ꝙͣ¬
do undare se incipit que tenebrosa &
in nunida.⁊ temeraria sũt: p̾mo a se

Expanded text:
ationem illud dicendum uidetur, quia corporis sensus uelut ostiorum similes habentur. per hos enim tamquam per ostia ingreditur in nostram mentem uelut quaedam sensibilium conprehensio. ergo mens nostra per hos sensus respicere uidetur et maxime per uisionem, quae omnibus sensibus corporis praestabilior aestimatur, quia domestica est luminis et per eam aspicientes caelum terram maria, solem quoque, lunam et stellas quibus axis ornatur intellegimus rem nec sine auctore deo tantorumque operum conditore haec potuisse fieri credimus aut posse consistere. per hanc igitur fenestram coruum primum iustus emisit. quaerenda causa nec tamen latet quantum ad litteram pertinet, quia plerique quasi adnuntium futurorum coruum aestimant et uoces eius obseruant uolatusque rimantur. sensus autem altior significat quod mens iusti, quando mundare se incipit, quae tenebrosa et inmunda et temeraria sunt primo a se
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus. quo inferiores in medio col¬
locaret. quo magis hinc inde a fortio¬
ribꝰ iuuarentur. et imitationẽ utri¬
usq partis ad sumerent. In hisscrip¬
tis series manifestatur. Altiore at̃¬
sensu. certum ẽ. quod uist. in medio ht
quod carpit hanc uitam. habeat neceᷤ¬
se est in corpore. tanꝙͣ in illa archa besti¬
as gͣues. Nulla enim mens ẽ. nulla:
anima que ñ recipiat etiam malarũ
motꝰ agrestes cogitationũ. Itaq in¬
sipientis anima. fermos acuit motꝰ.
atq adolet uenena serpentiũ. Sapi¬
entis aũt uigor mitigat ⁊ coercet. &
aqua. Non puto hoc dictũ itau̾ sp̃s
nomine uentũ accipiamꝰ. Neq eĩ
uentꝰ poterat siccare diluuiũ. Alio¬
qͥnͥ cum mare cotidie uentis exagite¬
tur: ex in aniret᷑ ꝓfecto. Nam quo¬
modo ñ euacuretur mare uentorũ.
ut cui cessiss toto disfusũ orbe dilu¬
uiũ: usq ad herculis ut aiunt colũp¬
nas. et mare magnũ tactis montiũ

Expanded text:
exercitus, quo inferiores in medio conexercitus, quo inferiores in medio conlocaret, quo magis hinc inde a fortioribus iuuarentur et dimicationem utriusque partis adsumerent. in his scripti series manifestatur. altiore autsensu certum est quod iustus in medio habet,  quoad carpit hanc uitam, habeat necesse est in corpore tamquam in illa arca bestias graues. nulla enim mens est, nulla anima, quae non recipiat etiam malarum motus agrestes cogitationum. itaque insipientis anima ferinos acuit motus atque adolet uenena serpentum, sapientis autem uigor mitigat et coercet. et indaqua. non puto ita hoc dictum, ut spiritus nomine uentum accipiamus. neque enim uentus poterat siccare diluuium: alioqui cum mare cotidie uentis exagitetur, exinaniretur profecto. nam quomodo non euacuaretur mare uentorum ui, cui cessisset toto diffusum orbe diluuium usque ad Herculis ut aiunt columnas et mare magnum tectis montium
Abbreviated transcription (Latin):
re ⁊ p̾sule domꝰ. necessitudines eiꝰ reli¬
quas comp̾hendit. Simul expͥmi iudet᷑
quidem reqͥuarũ consensꝰ necessitudinũ
Et enĩ cum om̃s inuicẽ sibi carisunt.
una ẽ domꝰ. Cum aũt discrepant. se¬
parantꝰ ⁊ scindunt in plures domos.
Ibi gͦ caritas sibi semoris nomine. de
quo pendunt᷑ ceten. domꝰ om̃is signi.¬
ficatur. Ut siquis arborẽ dicat. utiq
comp̾hendit et ramos. Si quis ramũ
nominet. etiã fructꝰ qui in eo sũt pari¬
ter uno acq eodemq ẜmone cõplecti¬
tur. Nec illud ociosum qd̾ pͥmo dixit.
qr memor fuit ds̃ noe. deuide bestiar
post ea ium̃toꝵ: hoc ẽ cur nõ ea animã¬
tia que mitiora sũt pꝰ hominẽ nomiñ¬
uit. s ferotiora. In quo uidet᷑ illa racio
esse. ut ea que ferotiora sunt erãt utri¬
usq partis ucinitate mansuescere. Qd̾
uidetur etiam ĩ illo uersu poetico de
dispositionẽ dimicaturi ita ordinar

Expanded text:
re et praesule domus necessitudines eius relire et praesule domus necessitudines eius reliquas conprehendit. simul exprimi uidetur quidam reliquarum consensus necessitudinum. etenim cum omnes inuicem sibi cari sunt, una est domus; cum autem discrepant, separantur et scinduntur in plures domos. ubi ergo caritas, ibi senioris nomine, de quo pendent ceteri, domus omnis significatur, ut si quis arborem dicat, utique conprehendit et ramos, si quis ramum nominet, etiam fructus qui in eo sunt pariter uno atque eodem sermone conplectitur. nec illud otiosum quod primo dixit quia memor fuit deus Noe, deinde bestiarum, postea iumentorum, hoc est cur non ea animantia quae mitiora sunt post hominem nominauit, sed ferociora. in quo uidetur illa esse ratio, ut ea quae ferociora erant utriusque partis uicinitate mansuescerent. quod uidetur etiam in illo uersu poetico decdispositionem dimicaturi ita ordinaret
Abbreviated transcription (Latin):
interior significatio demõstrat iustũ
uirũ. amatorẽq sapientie: tanꝙͣ ar¬
borẽ fructuosam int̾necatis que escã
eiꝰ solebant ad rod̾e. comã obũbrare.
coarthare ꝓcessus ramoꝵ. uelut ex sor¬
tem irrationabiliũ passionũ. solum re¬
mansisse cũ sus. Sue aũt sũt pure
anum disceptationes. que uͥtuti ad¬
hereant. Et bene addidit in archa re¬
mansisse. quasi uix credibile amputa¬
tis corporalibꝰ passionibꝰ uideretur
eum adhuc uersari in corpore. Quod
licet iam t̾rens careret contags. in¬
corruptam licet corporis. tam̃ adhuc
substantiam reseruabat. et uelut cor¬
poreus. in corpore suꝑferebat᷑ diluuio:
nõ absorbebatur. Corpꝰ quidẽ gerẽs
quasi in arche positꝯ int̾uo. s quid corpa
ipsum in suꝑabilis passionibꝰ quasi in¬
corporeus in medio tantoꝵ motuũ gub̾¬
causa nõ dixerit scriptor. qd̾ etiam uro¬
ris et filioꝵ noe memor fuit ds̃. cũ bes

Expanded text:
interior significatio demonstrat iustum interior significatio demonstrat iustum uirum amatoremque sapientiae tamquam arborem fructuosam internecatis quae escam eius solebant adrodere, comam obumbrare, coaitare processus ramorum uelut exsortem inrationabilium passionum solum remansisse cum suis. sui autem sunt purae animi disceptationes, quae uirtuti adhaereant. et bene addidit in arca remansisse, quasi uix credibile amputatis corporalibus passionibus uideretur eum adhuc uersari in corpore, quo, licet iam terrenis careret contagiis, incorruptam licet, corporis tamen adhuc substantiam reseruabat et uelut incorporeus in corpore superferebatur diluuio, non absorbebatur, corpus quidem gerens quasi in arcae positus interno, sed qui corpus ipsum insuperabilis passionibus quasi incorporeus in medio tantorum motuum gubercausa non dixerit scriptor quod etiam uxoris et filiorum Noe memor fuit deus, cum bes
Abbreviated transcription (Latin):
mor diuinoꝵ humana despiciens.
ipsum arrogantis uiri habitum in¬
cesumq deformat. Quales descbit
ysaias uidee filias ocłoꝵ micantes nu¬
tibꝰ et alta se ceruice iactantes. Sũt
enun huiꝰ modi ergentes suꝑcilia: ĩ¬
flato corde. elato pectore. ceruice resu¬
pina. qui solum quidẽ pedum p̾strin¬
guant uestigus. toto aũt se librant
corpore. & mani suspendunt exami¬
ne. In pͥora gressu ꝓdeunt. in posteri¬
ora uerticem redinantes. celũ sp̾cent.
t̾ram autẽ fastidiant: tamꝙ̃ ceruicis
dolore suffixi. ut eam inclinare non
possint. Hos gͥ deleuit tbelibro uite
ds̃ dicẽs. Om̃is qui se exaltat humili¬
abitur. Nec int̾ merita scõꝵ cõmen¬
tis facit ad herere celestibꝰ Om̃ibꝰ gͥ
qui extra archã fuerunt. int̾emptis:
derelictꝰ ẽ noe solus. in archa cũ his
qui cum ipso erant. Non indiget uit̾¬
p̾tatione sermo simplicior: cũ currit
intellectus cũ lutera. Altior aũt et

Expanded text:
mor diuinorum humana despiciens mor diuinorum humana despiciens ipsum adrogantis uiri habitum incessumque deformat. quales describit Esaias Iudaeae filias oculorum micantes nutibus et alta se ceruice iactantes. sunt enim huiusmodi erigentes supercilia, inflato corde, elato pectore, ceruice resupina, qui solum quidem pedum perstringant uestigiis, toto autem se librent. corpore at inani suspendant examine, in priora gressu prodeant in posteriora uerticem reclinantes, caelum spectent, terram autem fastidiant tamquam ceruicis dolore suffixi. ut eam inclinare non possint. hos igitur deleuit de libro uitae deus dicens: omnis qui se exaltat humiliabitur nec inter merita sanctorum commentis facit adhaerere caelestibus. omnibus igitur qui extra arcam fuerunt interemptis derelictus est solus Noe in arca cum iis qui cum ipso erant. non indiget interpretatione sermo simplicior - concurrit intellectus cum littera —, altior autem et
Abbreviated transcription (Latin):
ignis exurit. ita anima nisi diu̾sarũ
humescat rore uirtutũ. poculo quodã
inrigata sapientie ac fonte iusticie.
atq inriguo castitatis. tamꝙͣ̃ arefac¬
ta radice. uitali cupiditatũ deflagn¬
ci incendio: uł ꝓ fluuio carnis illisa
ꝓcumbit . I. nde semꝑ epulari debet
animꝰ bonoꝵ oꝑũ cogitationes. ut
prudentie suco mens in ebriata pin¬
guescat. quo nõ facile diluii corpora¬
lis cedat in uirie. atq arido incurie si¬
tu euirata moriatur. Idõq nos ad¬
monet dñs a fonte sapientie nõ re¬
cedere. pocula uirtutis haunire. ne
quis sole iniquitatis arescat. ut ꝓcel¬
lam ꝑsecutionis sustinere ño possit.
Scriptum ẽ enum. Quod si in humi¬
do hoc faciunt. in arido quid fiet:
Deleuit inquit ds̃. om̃e qd̾ erat suꝑ
faciem t̾re. Scripti euidens explañ¬
tio. Allegoria aũt nob̃ expositã: decla¬
rat suꝑbiam. que te extollit in hac
terrena fragiliq substantia: ⁊ ĩme¬

Expanded text:
ignis exurit, ita anima, nisi diuersarum ignis exurit, ita anima, nisi diuersarum umescat rore uirtutum poculo quodam inrigata sapientiae et fonte iustitiae atque inriguo castitatis, tamquam arefacta radice uitali cupiditatum deflagrat incendio uel profluuio carnis inlisa procumbit. unde semper epulari debet animus bonorum operum cogitationes, ut prudentiae suco mens inebriata pinguescat, quo non facile diluuii corporalis cedat iniuriae atque arido incuriae situ euirata moriatur. ideoque nos admonet dominus a fonte sapientiae non recedere, pocula uirtutis haurire, ne quis sole iniquitatis arescat et procellam persecutionis sustinere non possit. scriptum est enim: quodsi in umido hoc faciunt, in arido quid fiet? Deleuit inquit deus omne quod erat super faciem terrae. scripti euidens explanatio, allegoria autem expositam nobis declarat superbiam, quae se extollit in hac terrena fragilique substantia et inme
Abbreviated transcription (Latin):
animalis & spiritalis accipiã. quos
illa duluuii fluenta transcenderĩt.
Merito mortua ẽ om̃is caro que mo¬
uebat᷑. Qd̾ ⁊ scdm litterã liquet. ⁊ ꝓpe
naturalit̾ carnis corruptelã inditio
ꝓcellose cõmotionis exp̾ssit. Cõmo¬
tio enĩ uitiosa nõ ẽ. nisi ꝑ affẽctꝰ cor¬
ruptionũ. Mouet enĩ uoluptates ca¬
ro. ⁊ ipsa a uoluptatibꝰ cõmouetur.
c̃alis aũc ꝯmotio: corruptelam creat
Causa enĩ aũt corruptele. cõmotio
istiꝰ mundi ẽ. ꝑ quã anima uniꝰ cuiꝰ¬
q degenerat. Cum enĩ uiciose passi¬
ones mentẽ mouent. cormptela ge¬
nerat᷑. cũ excitant studia uirtutum.
discipline ꝓfectus ẽ. Om̃is gͥ qui erã
in aridam: mortuꝰ ẽ. Nec enĩ poter¬
ant nõ mori: quos tanti diluuii un-¬
da demerserat. Hoc scđm scriptum.
seriemq uerboꝵ. Ceterũ si allegoriã
queras. non ẽ dubiũ qr exemploligni
aridioris. qd̾ simul ut lambere ceꝑit

Expanded text:
animalis et spiritalis accipiam, quos animalis et spiritalis accipiam, quos illa diluvii fluenta transcenderint. 53. Merito mortua est omnis caro quae mouebatur. quod et secundum litteram liquet et proprie ac naturaliter carnis corruptelam indicio procellosae commotionis expressit. commotio enim uitiosa non est nisi per affectus corruptionem; mouet enim uoluptates caro et ipsa uoluptatibus commouetur, talis autem commotio corruptelam creat. causa ergo corruptelae commotio istius mundi est, per quam anima uniuscuiusque degenerat. cum enim uitiosae passiones mentem mouent, corruptela generatur; cum excitantur studia uirtutum, disciplinae profectus est. omnis igitur qui erat in arida mortuus est: nec enim poterant non mori quos tanti diluuii unda demerserat. hoc secundum scriptum seriemque uerborum. ceterum si allegoriam quaeras, non est dubium quia exemplo ligni aridioris, quod simul ut lambere coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
sibis apͥncipio fidĩ. a cubilibꝰ leonum
⁊ montibꝰ pardoꝵ. Quod gentiles ppłi
qui uelut bestialiũ passionũ. graues
patiebant᷑ incur sus. nũc altitudine fi¬
dei ⁊ sublunitate deuotionis emine
compmens enu̾głicis disputationibꝰ¬
feroces istiꝰ corporis motꝰ atq illã al¬
titudinẽ cordis & se extollentẽ suꝑbi¬
am. O bedientia ⁊ humilitate suides¬
truens. Meritoq fructꝰ mansuetudi¬
nis. ferre ceꝑunc. quos ante grauium
mero aũt cubitoꝵ sic quidã aute nos
estimauer̃. qd̾ qͥnq sensꝰ criplicẽ collc¬
tionẽ habeant: eo qd̃ uisꝰ uisibile ui¬
det. ⁊ auditꝯ audibile audit. & odora¬
tus odorabile odorat᷑. & gustus gusta¬
bile gustat. & tactꝰ quod tangendi sb̾¬
stantie subiacet tangit. Idõq qͥnq sẽ¬
sus triplicit̾ estimati sut. scd̃m illud.
scribe tͥ triplicit̾. Ego tam̃ illud cõmo¬
diꝰ puco. ut sensꝰ t̾reni hominis atq

Expanded text:
sibis a principio fidei, a cubilibus leonum sibis a principio fidei, a cubilibus leonum et montibus pardorum, quod gentiles populi. qui uelut bestialium passionum graues patiebantur incursus, nunc altitudine fidei et sublimitate deuotionis emineacomprimens euangelicis disputationibferoces istius corporis motus, atque illam altitudinem cordis, et se extollentem superbiam obedientia et humilitate sui destruens: meritoque fructus mansuetudinis ferre coeperunt, quos ante gravium mero autem cubitorum sic quidam ante nos aestimaverunt, quod quinque sensus triplicem collectionem habeant; eo quod visus visibile videt, et auditus audibile audit, et odoratus odorabile odoratur, et gustus gustabile gustat, et tactus quod tangendi substantiae subjacet, tangit. Ideo quinque sensus tripliciter aestimati sunt, vel secundum illud: Scribe tibi tripliciter . Ego tamen commodius puto illud, ut sensus terreni hominis atque
Abbreviated transcription (Latin):
modo fluctuat passionibꝰ quibꝰ huc
atq illuc tanꝙͣ suꝑundas molestiarũ
suarũ nũc fame. nũc sici. nũc cupidi¬
tate. nũc gaudio. nũc dolore iactat᷑.
Illud quoq ñ p̾termitendũ arbitror
qr script᷑a non p̾teriit. qnͣtis num̾o cu¬
bitis. aqua suꝑ t̾ram fuerit. Qndecim
enĩ cubitis suꝑ excelsos montes fuisse¬
aquã dix̃. Simplex itaq in tellectus
patet. Allegoria aũt quinq sensꝰ com¬
plectitur. qui sunt incorpore nr̃o: ue¬
lut excelsi montes qui hanc carnẽ paᷤ¬
sionũ obumbrant. ⁊ plerũq incursã¬
tur bestiis. ⁊ exagitantur condensa
⁊ opaca eoꝵ. Unde ⁊ dñs ꝑnationum
credentiũ fidẽ. ueniens ad eccłam suã
uenit a libano sic̃ ait abacuch ꝓpħa
dicens. Dñs a libano ueniet. a mon
te umbroso ⁊ opaco. Eccła quoq ueĩt
a libano sic̃ habent cantica canticorũ.
Ita enĩ legimus. Ades huc a libano spo¬
sa. ad es huc a libano. Transibis ⁊ ꝑtrã¬

Expanded text:
modo fluctuat passionibus, quibus huc modo fluctuat passionibus, quibus huc atque illuc tamquam super undas molestiarum suarum nunc fame, nunc siti, nunc cupiditate, nunc gaudio, nunc dolore iactatur. Illud quoque non praetermittendum arbitror, quia scriptura non praeteriit, quantis numero cubitis aqua super terram fuerit; quindecim enim cubitis super excelsos montes aquam fuisse dixit. simplex itaque intellectus patet, allegoria autem quinque sensus conplectitur, qui sunt in corpore nostro uelut excelsi montes, qui hanc carnem passionum obumbrant et plerumque incursantur bestiis et exagitantur condensa et opaca eorum. unde et dominus per nationum credentium fidem ueniens ad ecclesiam suam uenit a Libano, sicut ait Ambacum propheta dicens: dominus a Libano ute umbroso et opaco . Ecclesia quoque venit a Libano, sicut habent Cantica Canticorum. Ita enim legimus: Ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano. Transibis et pertran
Abbreviated transcription (Latin):
cham. Sermo manifestꝰ ẽ. Scđm lit¬
teram claudenda fuit archa. & tuto se¬
pienda munimine. ne eam uaga dilu¬
uii fluenta penetrarent. Altioris q̃z
sensꝰ ñ in congrua interp̾tatio. Si corpꝰ
humanũ cui archa hec que describitur
figuratũ. septũ corio iudicemꝰ a frigore
estuq defendi. qd̾ artifex ds̃ ad om̃ium
m̃broꝵ ꝓtectionẽ. naturalibꝰ uestint
exuniis ⁊ quodã circũ fuso induti oꝑi¬
m̃to. ut neq frigore congelescat. nec esti¬
uo calore soluatur. Exundauit aqua ꝙ.
leuauit archam: ⁊ ferebat᷑ suꝑ summũ
aquarũ. Non in merito exundauit a¬
de t̾ra erupti sunt fontes aquarũ. ⁊ flu¬
mrina qd̾ magna enfasi dictũ ẽ.I. bie¬
nim eruptio ibi in reuocabilis effusio
fit necesse ẽ nec retineri facilis ingenci¬
um ꝓlapsio fluentoꝵ. M anifestũ est¬
gͥ qd̃ scriptũ est. Uerũ si altiꝰ spectãdũ
putes. caro nr̃a diu̾sis agitat᷑. et freti

Expanded text:
cam. sermo manifestus est secundum litcam. sermo manifestus est secundum litteram. claudenda fuit arca et tuto saepienda munimine, ne eam uaga diluuii fluenta penetrarent. altioris quoque sensus non incongrua interpretatio, si corpus humanum, cui arca haec quae describitur figuratur, saeptum corio iudicemus a frigore aestuque defendi, quod artifex deus ad omnium membrorum protectionem naturalibus uestiuit exuuiis et quodam circumfuso induit operimento, ut neque frigore congelescat nec aestiuo calore soluatur. exundauit igitur aqua et leuauit arcam, et ferebatur super summum aquarum. non inmerito exundauit ade terra rupti sunt fontes aquarum et flumina. quod magna enphasi dictum est. ubi enim eruptio, ibi inreuocabilis effusio sit necesse est, nec retineri facilis ingentium prolapsio fluentorum. manifestum igitur quod scriptum est. uerum si altius spectandum putes, caro nostra diuersis agitatur et freti
Abbreviated transcription (Latin):
sobrie carnis ad quirant. Et si sen sulu¬
brici. tam̃ quominꝰ turpes aliquãtos
excusabiliores habent᷑. Cum aũt ue¬
nena m̃tis ⁊ concagia corporee obsceni¬
tatis. sensũ omnẽ uigorẽq animi con¬
fundũt. atq animꝰ incerto lubricus.
motu malicie fẽtidꝰ. acram̃to crudeli¬
tatis furore succensꝰ etiam corporalibꝰ
flagiciis incitatur. Auarꝰ quoq affẽc¬
tus impaciens mediocriũ facultatum
luxurie cupiditate effundendiq libi¬
dine p̾cipitat᷑ in facinꝰ appetende salu¬
tis aliene. Tunc magnũ est. diluuiũ.
om̃ibꝰ parit̾ ingruentibꝰ passionibus
Tunc se in iusticia. insipientia. teme¬
ritas. imꝓbitas. ꝑfidia de suꝑiore par¬
te. tanꝙͣ catharacte m̃tis uidentur ef¬
funde. Inde erũpunt de corporis fonte
terreni: libido. temulentia. luxuria.
postremo diuersoꝵ criminũ ꝓlapsioẽs.
que penitꝰ ⁊ corporis robur. ⁊ ugorem
m̃tis effeminãt. Et clausit ds̃ a foris ar¬

Expanded text:
sobriae carnis adquirant. etsi sensu lusobriae carnis adquirant. etsi sensu lubrici, tamen quo minus turpes aliquanto excusabiliores habentur. cum autem uenena mentis et contagia corporeae obscenitatis sensum omnem uigoremque confundunt atque animus incerto lubricus motu, malitiae faetidus atramento, crudelitatis furore succensus etiam corporalibus flagitiis incitatur, auarus quoque affectus inpatiens mediocrium facultatum luxuriae cupiditate effundendique libidine praecipitatur in facinus adpetendae salutis alienae, tunc magnum est diluuium omnibus pariter ingruentibus passionibus, tunc se insipientia iniustitia temeritas inprobitas perfidia de superiore parte tamquam cataractae mentis uidentur effundere. inde erumpunt de corporis fonte terreni libido temulentia luxuria, postremo diuersorum criminum prolapsiones, quae penitus et corporis robur et uigorem mentis effeminant. I Et clausit deus a foris ar
Abbreviated transcription (Latin):
uii scriptura conuenient̾ exp̾ssit di¬
cens. celum ⁊ t̾ram parit̾ ẽẽ comota.
Ex quibꝰ elem̃tis constat istius mun¬
di omne pͥncipiũ. Tindiq gͦ in fluen¬
tibꝰ aquarũ molib conclusũ genus
hominũ ꝑurgetur. Hec scđm litt̾.am.
Q uod autẽ ad altiorem ꝑtinet sen sũ.
celi simbolo mens humana significat᷑.
Terre autẽ appłlatione: corpꝰ ⁊ sensꝰ.
Magna gͥ nufragia qñdo mentis pa¬
nter ⁊ corporis. sensiuiq om̃iũ turbo
et ꝓcella miscent. Diligent̾ dicta pẽ¬
semꝰ. Plerumq fraus m̃tis et dolus
suũ exercent uenenũ. S tam̃ sobrie¬
tas corde puro ⁊ continentia m̃tisob¬
umbrant imꝓbitatem. Frequent̾ ĩ¬
certo fidĩ atq opinionis sue. mens lu¬
brica ẽ. s tam̃ caro deliciis et luxuri¬
a uacat. ut frugalitas errorẽ m̃tis ex¬
cuset. Sic̃ multi sunt hereticoꝵ qͥ pre¬
ten de uolunt corporis ꝯtinentiam:
ut adsertioni sue fidem testimonio

Expanded text:
uii scriptura conuenienter expressit diuii scriptura conuenienter expressit dicens caelum et terram pariter esse commota, ex quibus elementis constat istius mundi omne principium. undique ergo influentibus aquarum molibus conclusum genus hominum perurgetur. haec secundum litteram. quod autem ad altiorem pertinet sensum, caeli symbolo mens humana significatur, terrae autem appellatione corpus et sensus. magna igitur naufragia, quando mentis pariter et corporis sensuumque omnium turbo et procella miscentur. diligenter dicta pensemus. plerumque fraus mentis et dolus suum exercent uenenum, sed tamen sobrietas corporis et continentia obumbrant mentis improbitatem. frequenter incerto fidei atque opinionis suae mens lubrica est, sed tamen caro deliciis et luxuria uacat, ut frugalitas errorem mentis excuset, sicut multi sunt haereticorum, qui praetendere nolunt corporis continentiam, ut adsertioni suae fidem testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
mina missa suscipiac. Id autẽ sexcẽte¬
simo anno noe fic diliunũ. illud iide¬
tur ostende: qr sexto die adam creatꝰ
est. Idem numerꝯ hoc ẽ. qui par dr̃ et
in auctore et in reparatore seruatur.
qr fõns sexagesimi et sexcentesimi sextꝰ
ẽ nũs. Idem autẽ ⁊ primus ⁊ septimꝰ
m̃sis dr̃. S magis pͥmũ obseruare de¬
bemꝰ. quod post dilunũ uerno tẽpore
colendoꝵ curare paretꝰ agroꝵ. et placi¬
di atq uberis solis incipiat fet̾a ꝓcedẽ.
Quo significat᷑ numꝙͣ dĩ eo nimero
uł tempore int̾itum hominũ fuisse fac¬
turum. quo fecit exordiũ nisi in mani¬
bo delictis esset offẽnsꝰ. Simul ueni¬
am tp̃ris ⁊ numeri ratio ꝓmittit: qd̃
etiam iratꝰ admoneatur.iam p̾cedẽ¬
tibꝰ in causis. bene ficioꝵ suoꝵ. ut non
penit ꝯ deleat eoꝵ subam quos ipse do¬
nauit. Et erupti sũt fontes abissi. et
catharacte celi aꝑte sunt. Uim dilu¬

Expanded text:
mina missa suscipiat. quod autem sescentemina missa suscipiat. quod autem sescentesimo anno Noe fit diluuium, illud uidetur ostendere, quia sexto die Adam creatus est. idem numerus, hoc est qui par dicitur, et in auctore et in reparatore seruatur, quia fons sexagesimi et sescentesimi sextus est numerus. idem autem et primus et septimus mensis dicitur. sed magis primum obseruare debemus quod post diluuium uerno tempore colendorum cura reparetur agrorum et placidi atque uberis soli incipiat fetura procedere. quo significatur numquam deum eo numero uel tempore interitum hominum fuisse facturum. quo fecit exordium, nisi inmanibus delictis esset offensus. simul ueniam temporis et numeri ratio promittit, quod etiam iratus admoneatur tam praecedentibus causis beneficiorum suorum, ut non penitus deleat eorum substantiam quos ipse donauit. Et erupti sunt omnes fontes abyssi et cataractae caeli apertae sunt. uim dilu
Abbreviated transcription (Latin):
uine ꝓuidentie grãm. diues natura
generauit. Om̃ia inusũ hominũ ger¬
minauit t̾ra fecundior. segetes spec¬
tantur tritici. ordeo campi replent᷑. co¬
me arboꝵ uenturi fruct: fAoribꝰ ues¬
tiunt᷑. Non deest t̾ra obsequiis suis.
n bestie mune ribꝰ suis. q̃ sollep̾nes
soluunt᷑ in partꝰ ut homini nichil
desic. Homo solus partibꝰ sus deest.
nescit auctorẽ suũ a quo ei om̃ia mi¬
nistrant᷑. Negligit conditorẽ. despic̃
homo remuneratorẽ suũ: cum ds̃ opͦ
suũ non despex̾it. Pereant cũ homine
omia: ꝓpt̾ quẽ nata sunt om̃ia. In suis
diuicus ꝯsumatur homo. cũ sua dote
moriat᷑. Nichil ante an homnnẽ terra
deliquerat: nullis errauerat in fructi¬
bo. In homine solo se degerasse cognos
aqua: ne beneficiũ magis quã diluiiũ
t̾ra sentiret. Deniq uerno apd̃ egipti¬
os tp̃re. s mense diu̾so uilis exundat
ut iatiendis seminibꝰ t̾ra mollescat.¬
& blandiore sinu clem̃tiore gremio se¬

Expanded text:
uinae prouidentiae gratiam diues natura uinae prouidentiae gratiam diues natura generauit, omnia in usum hominum germinauit terra fecundior. segetes spectantur tritici, hordeo campi replentur, comae arborum uenturi fructus floribus uestiuntur: non deest terra obsequiis suis, non bestiae muneribus suis, quae sollemnes soluuntur in partus, ut homini nihil desit: homo solus partibus suis deest, nescit auctorem suum, a quo ei omnia ministrantur, neglegit conditorem. despicit homo remuneratorem suum, cum deus opus suum non despexerit. pereant cum homine omnia, propter quem nata sunt omnia. in suis diuitiis consumatur homo, cum sua dote moriatur\'. nihil ante hominem terra deliquerat, nullis errauit in fructibus: in homine solo se degenerasse cognoscaqua, ne beneficium magis quam diluuium terra sentiret. denique uerno apud Aegyptios tempore, sed mense diuerso Nilus exundat, ut iaciendis seminibus terra mollescat et blandiore sinu, clementiore gremio se
Abbreviated transcription (Latin):
simul posuit dm̃m et dm̃. Nam ⁊ dͥs
in dño. et dñs in dõ. s ut pacris ⁊ filii
intelligas comune p̾ceptum. Aliqui
tam̃ ante nos sic int̾pretati sũt. eo qd̃
dñm ⁊ din hoc dicendo loco. et uindica¬
turi et agnituri geminam exp̾sserit¬
potestatem. Et qr hic iundicat priꝰ
in peccatores: idõ ante dñm dixeris.
Qi uero postea ut iusti seminariũ ꝓ¬
iugetur indulget. idõ post ea dm̃ noĩa¬
uerit. Deniq facturꝰ mundũ ds̃ dicit᷑
In pͥncipio fecit ds̃ celum ⁊ t̾ram. & di¬
rit ds̃. Fiat lux. Est etiam illa nõ ꝑ¬
uiũ. Septimũ mensẽ uerni ẽẽ tp̃ris.
nõ ambigit᷑. quanto augentur nascẽ¬
tia. ager parturit: terraruĩ parit̾ atq
animantiũ fecura se fundit. Tunc gͦ
fecit diluuiũ qñ dolor maior eoꝵ fõ¬
ret. qui in sua habundantia puniebã¬
tur. Tunc ultio t̾ribilior tanꝙͣ dicen¬
tis dĩ. Ecce om̃ia scđm libalitatiᷤᷤ di¬

Expanded text:
simul posuit Dominum et Deum; nam et Deus simul posuit Dominum et Deum; nam et Deus in Domino, et Dominus in Deo: sed ut Patris et Filii intelligas commune praeceptum. Aliqui tamen ante nos sic interpretati sunt, eo quod Dominum et Deum dicendo hoc loco, et vindicaturi et ignoscituri geminam exppotestatem et, quia hic uindicat prius in peccatores, ideo ante dominum dixerit, quoniam uero postea ut iusti seminarium propagetur indulget. ideo deum postea nominauerit. denique facturus mundum deus dicitur: in principio fecit deus caelum et terram. et dixit deus: fiat lux. Est etiam illa non peruium. septimum mensem uerni esse temporis non ambigitur, quando augentur nascentia, ager parturit, terrarum pariter atque animantium fetura se fundit. tunc ergo fecit diluuium, quando dolor maior eorum foret qui in sua abundantia puniebantur, tunc ultio terribilior tamquam dicentis dei: \'ecce omnia secundum liberalitatis di
Abbreviated transcription (Latin):
sum. diluiui spẽs: tipꝰ ẽ purgationis
amme nr̃e. Itaq cum mens nr̃a cor¬
poralibꝰ se a mundi istius illecebris q̃¬
bus ante delectabatur abluerit. bonis
cogitatiomibꝰ ueteris conluiiem cu¬
piditatis absterget. tamꝙ̃ purioribus
absorbens aquis. turbidoꝵ priꝰ ama¬
ritudinẽ fluentoꝵ. Et fecit inquit
om̃ia noe que mandait ei dominus.
Iustꝯ mandata accipit. serius inꝑia. ħ
amici censetꝰ loco. qui fecerit quecũq
exscquenda susceꝑit. Ille qui nutat
obsequiis. honeri seruitutis addicitur.
amici mei estis: si feceritis que ego p̾¬
cipio uob. Iam nõ dico uos seruos. Mã¬
datur gͦ ut amico. mandat᷑ ut ei qui
ualida caritate sobrio consilio. qͦ man¬
data sunt ex sequat᷑. Nec fefellit do¬
minũ udiciũ suũ. Impleuit iustus
uniu̾sa. ñ partẽ s uniu̾sa que manda¬
ta sũc. Et idõ scripture diuine accipit
testimoniũ. Nec suꝑfluũ putes quia

Expanded text:
sum, diluuii species typus est purgationis sum, diluuii species typus est purgationis animae nostrae. itaque cum mens nostra corporalibus-.  se a mundi istius inlecebris, quibus ante delectabatur, abluerit, bonis cogitationibus ueteris conluuiem cupiditatis absterget tamquam purioribus absorbens aquis turbidorum prius amaritudinem fluentorum. Et fecit inquit omnia Noe quae mandauit ei dominus deus. iustus mandata accipit, seruus imperia. hic amici censetur loco qui fecerit quaecumque exsequenda susceperit, ille qui nutat obsequiis oneri seruitutis addicitur. amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio uobis. iam non dicam uos seruos. mandatur ergo ut amico, mandatur ut ei qui ualida caritate, sobrio consilio quae mandata sunt exequatur. nec fefellit dominum iudicium suum. inpleuit iustus uniuersa, non partem, sed uniuersa quae mandata sunt ei, et ideo scripturae diuinae accipit testimonium. nec superfluum
Abbreviated transcription (Latin):
tram̃to sc̃psisse non sp̃u. Eigo ut ad
suꝑiora redeamꝰ delet ds̃ resurrec¬
tionẽ carnis: tanꝙ̃ apicum scripti¬
onẽ. Quo declaratur qd̾ suꝑfluam
hominũ natiuitatẽ ꝓpt̾ impietatẽ
eiꝰ deleuerit sp̃em literarũ. Substã¬
tiam autẽ ⁊ conu̾sationẽ generis ẜ¬
uauerit humani. uelut ꝑpetuitate
tabularũ. ut ex ea sem̃ reliquũ pullu¬
laret. Cui sententie ꝯuenire etiã illd̃
uidetur: quia ait. Delebo inq̃t om̃ez
resurrectionẽ carnis. Resurrectõni
autẽ cõmuni. usu nature contraria
uidet᷑ eẽ purgatio. qr purgatione re¬
ciditur. ⁊ repͥmitur resurrectionis lu¬
xuria. Om̃e tam̃ qd purgatur spẽm
amutit. subam suã seruat. atq me¬
liorat. Rep̃ssit gͥ dñs qui iam purgati¬
sum. conu̾sationemq generationiseiꝰ
que de generauerat a decore nature. q.
accepti muneris uenustate. Hec scđm
luteram. Qd̃ aũt ad altiorẽ ꝑtinet sẽ¬

Expanded text:
tramento scripsisse, non spiritu. ergo, ut ad tramento scripsisse, non spiritu. ergo, ut ad superiora redeamus, delet deus resurrectionem carnis tamquam apicum scriptionem. quo declaratur quod superfluam hominum natiuitatem propter impietatem eius deleuerit specie litterarum, substantiam autem et conuersationem generis seruarit humani uelut perpetuitate tabularum, ut ex ea semen reliquum pullularet. cui sententiae conuenire etiam illud uidetur, quia ait: delebo inquit omnem resurrectionem carnis. resurrectioni autem communi usu naturae contraria uidetur esse purgatio, quia purgatione reciditur et reprimitur resurrectionis luxuria. omne tamen quod purgatur speciem amittit, substantiam suam seruat atque meliorat. repressit igitur dominus iam purgatisum conuersationemque generationis eius, quae degenerauerat a decore naturae et accepti muneris uenustate. haec secundum litteram. quod autem ad altiorem pertinet sen
Abbreviated transcription (Latin):
num .I.tinam ipse ñ frangas. ⁊ ip¬
sas mͥmeas culpa sustulerat. nisi
dñsitddidisset. Iure quidẽ moyses in¬
dignatus est ne haberent diumna pͥui¬
legia. qui ñ deferrent obsequia. Sed
puto qd̾ non inͥ eas. s iudeis fregens
fregisti uideis recepistimͥ. fracte sunt
pͥores: ut posteriores manerẽt. fregisti
caᷤ in pectoribꝰ uideoꝵ. Quid enĩ ꝓde¬
rat ut tabulas tenerent. quarum p̾¬
scpta tenere ñ possent. Ecce scđas ta¬
bulas dicunt se tenere. sz non tenent
Dicunt se leg̾e diuina elem̃ta: s non
legunt. Digito dĩ scpͥtas esse tabulas
moyses dic. illi digitum dĩ nõ legũt.
ferrũ legunt. Atram̃cum uident. spi¬
ritũ dĩ nõuident. s eccła nescit atra¬
mentum: sp̃m nouit. Idoq paulus
nouit scribere ñ a tramento. s sp̃u
di uiui. O sacrilegum. ineptum. ppłm
uideoꝵ. Homo sp̃u dĩ scribit. ⁊ hoo
sub lege nutritꝰ. ⁊ illi uolunt dm̃ a¬

Expanded text:
rnum. utinam ipse non frangas! et iprnum. utinam ipse non frangas! et ipsas mihi mea culpa sustulerat, nisi dominus reddidisset. iure quidem, Moyses, indignatus es, ne haberent diuina priuilegia qui non deferrent obsequia, sed puto quod non mihi eas, sed Iudaeis fregeris. fregisti Iudaeis, recepisti mihi. fractae sunt priores, ut posteriores manerent. fregisti eas in pectoribus Iudaeorum; quid enim proderat ut tabulas tenerent, quarum praescripta tenere non possent? ecce secundas tabulas dicunt se tenere, sed non tenent. dicunt se legere diuina elementa, sed non legunt. digito dei scriptas esse tabulas Moyses dicit: illi digitum dei non legunt, ferrum legunt. atramentum uident, spiritum dei non uident: sed ecclesia nescit atramentum, spiritum nouit. ideoque Paulus nouit scribere non atramento, sed spiritu dei uiui. o sacrilegum ineptum populum Iudaeorum! homo spiritu dei scribit et homo sub lege nutritus, et illi uolunt deum a