comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dens ferrum faucib accepisset: longe reductis aeatibus digi¬
tos beati uiri tatabat actingent. Et cũ fugere de obsesso o¬
pore penis & crutiatib cogeret᷑. nec exͣire ei ꝑ os liceret.: feda
relinquens uestigia: fluri uentris egestiis est.
aterea cũ de metu atq impetu barbarorũ subita cuatatem
fama tbasset. demoruacũ ad se ephiberi iubet: imperat ut
an uerus esset hic nuncius fateretur. T e confessus ẽ sedecim
demones fuisse qui rumorẽ hunc ꝑ płmi disseminassenc. ut hoc
saltẽ metu ex illo martinꝰ oppido sugaret᷑. barbaros nchilota¬
nus quã irruptionẽ eogitare. Ita cum hec imundus sp̃c me¬
dia in eccłia fateret metu & tͣbatione p̃senti cuitas lib̾a.¬
taest.xir pud parisios uͦ dũ portam cinitatis illiꝰ mag¬
nis secũ turbis euntibus incipiret. lȩpsũ miserabili facie bor̾¬
rentib cunctis osculatus est: atq benediit. Statimq om̃i ae.¬
lo emtidat posters dri ad eccłiam ueniens nitenti cuias

Expanded text:
dens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIII. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est adque benedixit, statimque omni malo emundatus. postero die ad ecclesiam ueniens nitenti cute
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓconsularis uiri seruus dẽmonio correptuolendo entu cru¬
tat ꝓ otuit dita madueniente s rapidis dentib seuiebat. Tum
tetradius ad gencia beati uiri aduoluit᷑ c̃ orans uit addonũ in
qua demoruactis habebat᷑ ipse descenieret. Cum uͦ martit̃¬

Expanded text:
 cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cru cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruerat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
ristis ad solam funeris expectationẽ assistebant ꝓpiiqui ł cũ sabi¬
do nuitiat᷑ ad ciuitatẽ illã uenisse martinum. Qđ ubi ptiellȩ
etdłram fuerat in gressusilbi in spcctante ppła mulcisꝙ ala sep̃s
presentisi csulans sener genua eiꝰ amplecdit̃ dicens E lia mea
Consicio anñ qđ ꝑ te red denda sit sanitati. ꝙ ille uoce confususe
obstapuit & resugit: dicens hoc suȩ ñ esse untutis euẽ etrare an¬
diciorn tsse se dignũ ꝑ quẽ dñs signũ iurtutis ostepiaeret. ꝑ sare.¬
cepit uebemencus flens pat̾ & orares ut exaruibien uisit het¬
U ostremo a curcũstintibus episcopis ire cõpulsias escot idedd aoꝵ¬
armadsolo prostratus orauit. Deiñ egram ineuensari sibi ole¬
em postulat. Qđ eũ benedixisset s in os pullȩ im scĩ liquoris
infudit :stacĩdiq uer red dita est. Tum paulatim singula con¬
paolta el ceperuit incubra quiescere elonec firmatis gressibus

Expanded text:
Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subiTristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater pEcclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domarma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusg
Abbreviated transcription (Latin):
iecto pallio: nudã ceruicẽ ꝑ cussori prauit. Nec cunctatus
ferire gentilis. S ccim dexteram altius extuliset rescipitꝰ riuitꝰ.¬
consternatusq diuino metudieniã p̃cabatur. Nec disstmile xiui¬
huis fuit illua cũ eũ idola destruentẽ cultro quidam ferire uo¬
luisset sin ipso ictu ferrũ ei de manib excussũ ñ cõparuit. Pe¬
rumq autẽ contradicentib sibi rusticis ne eorũ fana desttue¬
ret ata p̃dicatione scã gentiliũ animos mitigabat: ut luce cisue.¬
ritatis ostensa ipsi sua tẽpla subuerterent. Curationũ uͦ tã po-¬
tens in eo gr̃a eratꝰ. ut nullus fete aa eũ egtis accesserit. qͥ ñ
cqntinuo receꝑit sanitatemi qđ ex consequenti liquebit exemplo
a eueris puella queddam dira paraliss egͥtudine tenebat᷑. Eru
ita ut iam ꝑ mcitũ tempꝰ ncllo ad humanos usus corꝑis officio
fungeretur. Om̃i ex parte p̃ mortuaꝰ uixtenui spũ palpitabat.

Expanded text:
iecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus iecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinuconsternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui sp
Abbreviated transcription (Latin):
quia tẽplũ il lud euertere humana manu ñ potuisset.
uittꝰ illud diuuina adirueret. Tum. subito ei duo angli has¬
tati atq scatati instar muiliciȩ cȩlestis se obtulerunt:
dicentes muissos se a dño. ut rusti cã multitudinẽ fugarent:
Nidiũꝙ martiuo fertent: ne quis dũ tẽplũ dirucrerur obsis¬
teret trlene: gͦ ed otꝰ ceptũ deuotꝰ impleret. Ita regresũs
adencad iesp tes antib gentiliũ turbis e quicscenairis esa
pbenĩ elem usꝗꝙ ad fundamenta dit ucirt aras ousatq
sord atra itilegit in puluerem & uiso rusticileu seintil¬
Egpent ditiuo nutu obstupefactos atq ꝑternitos. nc epis¬
n Mantes palam ae confitentes dm martim colenalituarsa
egligenda quẽ sibi adesse ñ possent xiuis Iid etam
pago eduorun gestũ sit referam. Qbi dũ ctmplũ icite
aseruonti ͥfureus gentiliũ euisticorũ in cũ itruit mulatili¬
si sumq st audatiore etis sticto cũ gladio petenes tte¬

Expanded text:
quia templum illud euertere humana manus non potuisset, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne epislamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. Ubi dum templum itideeret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, re
Abbreviated transcription (Latin):
ibi aut eccłias aat monasteria construebat. &¬
ec minorem sub iđe fere tẽpus eode in oꝑe turtuos erd¬
Ait. Aam cũ in irico qͦda fano antiquissimo & celerra¬
mo ignẽ iiecisset. in ꝓtimã ĩmo adhereneẽ domd agent¬
te uento flãmarũ globi serebantur. Qa ubi martinus
aduertit. rapido cursu tectũ domꝰ scandit. obuiũ se ad¬
uemientib flãmis inferens. ł um uͦ mirũ in modũ cer¬
neres contra iuim uenti ignẽ retorqueri. ut cõpugnan:¬
tiũ int̾ se elementorũ quidã conflictꝰ uideret᷑. Ita uirtu.¬
te martini ibi tantũ igias est oꝑatuᷤ e ubi uissus est. xii
a ueo autẽ cui lȩꝑ sum nomen ẽ ⁊ cũ iłe templũ opulen
tissimũ suꝑstitione religionis uolussec euerteregrestitit
ei multitudo gentiliũ. ad eo ut ñ absq in uiria sit repul¬
sus Itaq secessit ad ꝓraima locanibiq ꝑ tridiũ cilicio
tecłꝰ &e ciere ieumans semꝑ atq orans p̃cabat᷑ dñmiut

Expanded text:
ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opuletissimum superstitione religionis voluisset evertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque injuria sit repulsus. Itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, jejunans semper atque orans, precabat
Abbreviated transcription (Latin):
nitari cepit. Pallebant eminꝰ monachi. & ꝑiculo iã ꝓpiore
cont̾riti. spem omem fidẽq ꝑdiderant. solã martini mortẽ
expectantes. At ille confisus in dño intrepidus oꝑiens. cũ
iam fragorẽ sui pinus conadens edidisset. iã cadenti. iã suꝑ
se ruenti. eleuat obitã manũ & signũ salutis opponit. Tũ
eo ut rusticos qͥ tuto in loco steterant pene ꝓstrauerit. lũ
uͦ in cȩlũ clamore sub lato. gentiles stur ere miniculo.
monachi flere p̃ gaudio ceperunt ap̃i nomon in cõmutie
ab om̃ibus p̃dicari. sacisq constitit eo dic salutẽ idli ucldis¬
se regioni. Aã nemo fere ex inmani illa multitdite gen
licto impietatis errore crediderit. & tiere ante martitũ
pauei admodũ ĩmo pene nulli in illis regionibusapłig ñ
iã ibi nallus locus sit qͥñ aut eccłus frequentisstrais aut
monasteriis sit repletus. Aam ubi fana destruxerat. Natim

Expanded text:
nitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore nitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum eo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine genlicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim
Abbreviated transcription (Latin):
apl uisssu sirusset. & arbott̃ piũ qͦ fano trat
ꝓa esser aggrissus excidere : tũ uͦ antis tes locrilli
n a pudebant᷑. Ille autẽ eos sedulo cõmonere niohil es
iliguonis in stipite. dm̃ potiꝰ cui seruiret ipse seq rent᷑.
a bon illã excidi oportere: quifiesset demoni dedica¬
ta .Tũ cinꝰ ex his qͥ erat audatiorcȩtis. si habes inqͥd aliquã
ille intrepide consisus in dno facturũ se polliectur. Hic
u ad stł modi condicionẽ om̃is illa gentilĩ t᷑ba consentit.¬
sacils arboris sue iacltirã. si iniicũ sacrorũ suorũ ca¬
su illiꝰ obruissent. Itaq cũ in unã partẽ pinus illa esset ac¬
elinis. ut ñ esset dubiũ quã in partẽ succisa corrueret. eo
loco uinctꝰ statuit᷑. ꝓ arbitrio rasticorũ. qͦ arborẽ esse casu¬
rã nemo dubitabat. Succidere gͥ ipsi suã penũ cũ ingen¬
ti gaudio leticiaq ceperunt. Aderat emimꝰ tͣba mitan¬
tiũ iãq paulatim nutare pinais q ruinã suã casura nu¬

Expanded text:
uissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illiunon patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium tae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura mi
Abbreviated transcription (Latin):
licet curata esset abtalit. neq ab alio cã quã a martino
habitu uirginitatis impositopassus ẽ consecrari.. xxi

Expanded text:
licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirginitatis inposito passus est consecrari.
Abbreviated transcription (Latin):
ab soluit errore. ix Accidit autẽ in sequenti tẽpore.
du iter ageret. ut gentilis cuiꝰda corpꝰ qd ad sepulrbrum
cũ suꝑsticioso funere deferebat᷑ obuiũ haberet. Conspica¬
tusq eminꝰ uenientiũ turbã. qͥdnã ia esset ignarus pau¬
lulũ stetit. Nã cũ fere quingeneoꝵ passuũ int̾uallũ erat.
ut diffibile fuerit dinoscere qͥd uideret. tanien quia rus.¬
ticã manũ ceraeret. & a genee uenco linteamina corpo.¬

Expanded text:
absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cujusdam corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusque eminus venientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum intervallum erat, ut difficile fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia rusticam manum cerneret, et agente vento linteamina corpo
Abbreviated transcription (Latin):
pulo ꝑmocieri. qđ nihil certi constanssibi maiorũ memorĩa
tra didisset. Cũ aliquandiu gͦ a loco illoi se abstuiuisset. nec de¬
rogans religioni quia incertus erab ndaut boritatem suã uul¬
go accõmodans. ne suꝑsticio conualeseoi qͦdã die paucpsse.¬
cũ adhibicis fr̃ib ad locũ ꝑgit. dem supsepuicheũ ipsc̃ astans.
orauit ad dñm. ut quis esset uel cueriti sepultꝰ ostende.¬
ret. Tum conuersus ad leua. ud ꝓpes assistere umbrã. sor¬
dida trucem. Imperat nonien: incritũq ut᷑ loquerctur. No¬
men edicit. de crimine confitet᷑. lat̾nẽ se suisse. ob scolera ꝑ¬
cõmune. cũ illos gła se pena retineret. Mait ime điro
cẽ loquentis qͥ ad enant audiebant: ꝑsonã tam̃ ñ tudibant.
Tum martinꝰ quid uidisset exposuit. iussitq ex coleeo asta.¬
re qđ ibi fuerat subioueri. atq ita ppłm suꝑsticionis alliꝰ

Expanded text:
pulo permoveri, quod nihil certi constans sibi majorum memoria pulo permoveri, quod nihil certi constans sibi majorum memoria tradidisset. Cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam vulgo accommodans, ne superstitio convalesceret; quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. Deinde super sepulcrum ipsum astans oravit ad Dominum, ut quis esset, vel cujus meriti sepultus, ostenderet. Tum conversus ad laevam vidit prope assistere umbram sordidam, trucem. Imperat, nomen meritumque ut loqueretur. Nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera pillos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius
Abbreviated transcription (Latin):
ieuimi accipiebanit. Uinũ nemo notierat. nisi quẽ itifirenitas co-¬
egisset. Pleriq camelorũ setis estiebantur. Mollior ibi habit᷑
ꝓcrimine erat. Qđ eo magis sit mirũ necosse est. qd̾ multi int̃
cos nobiles habebatit᷑. qͥ longe alit̃ educati. ad hanc se humilita¬
tem oes pacientiam coegerant. Pluresq ex his postea episcopos
uiliius. Qenĩ esset cinitas aut eccłia. qͦ ñ sibi de eiꝰ monaste-¬
pia quperet sacerdotem: Sed ut reliquas eiꝰ urtutes quas
in episcopati egit aggrebiat. erat hatilo nge ab opiae qreu¬
mus monasterii locus quẽ falsa homini opinid uesut conisepul¬
tis ibi martiribus sacrauerat. Aatis̃ crastate ibi ã scꝑibrib eps¬
copis constitutũ habebat᷑. s matn u temete adhibets tudertis
fid̾e. ab his qui maiores natuerant. ptłis uel cleriois. fsagitabat
nomen sibi martyris. et tẽpoti pasfionis ostendi. grandese sera.¬

Expanded text:
jejunii accipiebant: vinum nemo noverat, nisi quem infirmitas cojejunii accipiebant: vinum nemo noverat, nisi quem infirmitas coegisset. Plerique camelorum setis vestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? XI. Sed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, velut consepultis ibi martyribus, sacraverat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. Sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui majores natu erant, presbyteris vel clericis flagitabat, sibi nomen martyris, vel tempora passionis ostendi: grandi se scru
Abbreviated transcription (Latin):
fere extra ciuitatẽ milibus monasteriũ sibi statuit. Qͥ locus
tã secretus & remotus erat. ut heremi solitudinẽ non deside¬
raret. Eix uno enĩ latere p̃cisa montis excelsi rupe ambi ebat᷑.
reliquã planitiem. liger fluuius reducto paululũ sinu clause.¬
rat. Una tantũ es ademq arta admodũ uia adiripoterat. Ip¬
de modũ. pleriq saxo suꝑ iecti montis cauato recepͣtula sibi fe-
cerant. Discipłi uͦ octoginta erant. qͥ ad exemplũ beati ma¬
gistri instituiebantur. Nemo ibi quicquã ꝓpriũ habebat. omĩa
in mediũ conferebantur. Non emere aut uendere ut plerisq
monachis moris euiquã licebat. Ars ibi exceptis scriptoribꝰ nul¬
la habobatur. Cui tamen oꝑi minor epas deputabat᷑. maiores
orationi uacabatit. Rarus cuiquã extra cellulã suã egressus:
nisi cũ ad locũ orationis conueniebant. Cibũ utia otãs pꝰ horã

Expanded text:
fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipdem modum: plerique saxcerant. Discipuli vero octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. Nemo ibi quidquam proprium habebat; omnia in medio conferebantur; non emere, aut vendere, ut plerisque monachis moris est, quidquam licebat. Ars ibi, exceptis scriptoribus, nulla habebatur; cui tamen operi minor aetas deputabatur: majores orationi vacabant. Rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conveniebant. Cibum una omnes post horam
Abbreviated transcription (Latin):
fantiũ or lacteaiũ ꝑfecisti laudẽ ꝓpt̾ inunicos maõs st
destruas inimicũ & destnsorẽ. E lecto. clamor ppłłtos¬
lit᷑. purs diuersa confinidit᷑ atq ita habitũ c̃ diulenis
di psałmũ hunc lictũ fuisse ut testimoniã oꝑis sin defen¬
sor audiret. quia ex ore infantiã &r lactantiũ in iuaru¬
no dilaude ꝑfecta: ar ostensus parit̃ . desfrueis est
ttimicus. lam đ supto episcopatu quale se q̃tianti. Li. p̃s¬
ait⁊. non est nr̃ȩ facultatis euoluere. Idem enĩ constantissime
ꝑseuerabat qͥ prus fuerat. eadẽ in corde eiꝰ humilitas. eadẽ in
uestitu eiꝰ uilitas erat. atita plenꝰ auctoritatis & gr̃ȩ implebat
episcopi dignitatẽ. ut ñ tamen ꝓpositũ monachi uirtutẽq de¬
sarpeet. Aliquandui gͦ ad herenti ad eccłiã cellula usus est.
depude cũ in quietudinem frequentantiũ ferre ñ posset duobꝰ

Expanded text:
fantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut fantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. eade uota. eadeq sententia. marinia epis¬
copatu esse dignissimũ. felicẽ fore tali eccłiam fater¬
dote. Pauci tamen & sinulli ex episcopis qͥ ad corstitui¬
endu antistitẽ fuerant euocati. impte repignabant di¬
centes scilicet contẽptibilẽ esse ꝑsonã indignũ esse epiꝰ¬
copatii. hominẽ uultu ⁊ despicabilẽ. ueste sordidum.
crinẽ deformem. ltaq ã popło sententiȩ sanioris hec il¬
lorũ irrisa dementia est. qͥ illustrt̃ uirũ du uituperare
cupiunt p̃dicabant. Aec u aliud his facere licuit. quã
qđ ppłs dño uolente cogebat. lnt episcopos tam̃ qͥ aa sue¬
rant. p̃cipue defensor quidã noinine dicit᷑. restitisse. Un:¬
de anima duersũ gͣnuit᷑ illũ lectione ꝓphetia notatũ.
Nam cũ fortuitu lector cui legendi eo die officitr̃ erattmi
aderat. unus e circũstantib sũpto psalierio. qud ꝓtsi
uersũ muenit arripuit. Psalmꝰ autẽ hic ciit. Ex ołe in¬

Expanded text:
as, eadem uota eademque sententia, Martinum episas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem ucrine deformem. Ita a populo sententiae sanioris haec illorum irrisa dementia est, qui illustrem virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, intaderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore in
Abbreviated transcription (Latin):
cogiuo. cellulã inqua corpꝰ iacebat ingredit᷑. exclusisq om̃i¬
b turbis. suꝑ stratꝰ corpori aliquantisꝑ orauit. Max recuues¬
cente iultu clarescentibuᷤq oculis n ora illiꝰ dest̃ctus erigit᷑
lento qr eonamine enisus assurgere. app̃hensabeati uiri
Aextra: in pedes constitit. atq ita cũ eo usq ad uestibulũ
rdamꝰ turba om̃i inspectante ꝓcessit. Sub eodẽ sere tem¬
pore a d episcopatũ turonicȩ ecłiȩ petẽbatur. Sed cũ erui¬
a monasterio suo ñ facile posset. rariciu ᷤᷤ qͥda unꝰ e cutibus
uxoris lingaore sitnulato. ad gentia illi ꝓuolutꝰ. ut egre¬
deret᷑ obtinuit. Itat dispositisiam iittnere. cislũ tuesisõ s ⁊b
quadã custodia ad ciuitatẽ usq deducit᷑. Mi rci łito cłi
incredibilis multitudo ñ solũ exilo oppido s sey uioinis
urbib ad suffragia ferenda conuenerant. Una om̃tũ.

Expanded text:
cognito cellulam, in qua corpus jacebat, ingreditur; exclusisque omnicognito cellulam, in qua corpus jacebat, ingreditur; exclusisque omnibus turbis, superstratus corpori aliquantisper oravit. Mox viviscente vultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur; lentoque conamine enisus assurgere, apprehensa beati viri dextera, in pedes constitit; atque ita cum eo usque ad vestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis ur
Abbreviated transcription (Latin):
tim babusma consecutꝰ. plures postea uixit annis. pͥmꝰq
apud nos martim uirtatũ uel materia uel testimoniũ fu¬
it. lde. tam̃ referre eiut solitꝰ se corpore exutũ ad tribu¬
nal tudicis ductũ. deputandũq obscuris locis. & uulgarib
tͦbis tristĩ excepisse sententiã. tũ ꝑ duos angłos uidici fuisse
fuggestũ. hunc esse ꝓꝓ qͦ martinꝰ oraret. ac ꝑ eosdẽ angłos se
iissũ redici. & martino redditũ unteq pristinȩ restitutũ.
A. b hoc pͥmo tẽpdre beati uiri nomen enituit. ut qͥ sc̃s iam ab
omnib habebat᷑. potensetiã & uere apłicus haberetur.Uii¬
et multopost di agrũ lupicini cuidã honorati scđm scłm ui
ri p̃teriret. demore a luctu tͣbȩ plangentis excipitur. Ad
quã cũ solluitꝰ astuisset. & quis esset hic fletꝰ inquireret. in¬
dicus̃ e familia serciulũ laqueo sibi uitã extorsisse. Quo

Expanded text:
tim baptisma consecutus, plures postea vixit annos: primusque tim baptisma consecutus, plures postea vixit annos: primusque apud nos Martini virtutum vel materia vel testimonium fuit. Idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal judicis ductum, deputatumque obscuris locis et vulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum ri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur. Ad quam sollicitus cum astitisset, et quis esset hic fletus inquireret; indicatur unum e familia servulum laqueo sibi vitam extorsisse. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
reptus. ui febriũ laborabat. Ac tunc martinis forte absens¬
erat. Exx. cũ ꝑ triduũ defuisset. regressus exaninie corpus
inuer Lta enim subita mors fuerat. ut absq babitismate
humanis rebus excederet. Corpꝰ in mediũ positũ. tresti me¬
rentiũ fratrũ frequentabat᷑ officio. Cũ martinꝰ flens & eiua¬
di cellulã in qua corpꝰ iatebat cȩteros iubec. ac fopib obse¬
ratis: suꝑ exanimata de functi fẽis menbra ꝓsternit᷑. Et esĩ
aliquandiu orationi incubusset. senfissetq ꝑ spam diuaudes¬
U irq duarũ fere horarũ spaciũ intcesserat. udit aasi lis
paulatim menbris omib cõmoueri. & layaris in usũ uidendi.
palpitare luminib. T um uͦ magni ad dñm uoce contiersus
grãs agens. cellulã clamore cõpleuierat. Qͦ audito qͥ pro fo¬
ribus astittrant: statim iuruunt. mirũ spectaculũ qđ uide¬
bant tuuere. quẽ morteũ reliquissent. Ita redditꝰ uitȩ sta¬

Expanded text:
reptus vi febrium laborabat. Ac tum Martinus forte discessreptus vi febrium laborabat. Ac tum Martinus forte discesserat; et cum per triduum defuisset, regressus, corpus exanime invenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. Corpus in medio positum tristi moerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et ejudi cellulam, in qua corpus jacebat, caeteros jubet; ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur: et cum aliquandiu orationi incubuisset, sensissetque per uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoupalpitare luminibus. Tum vero magna ad Dominum voce conversus gratias agens, cellulam clamore compleverat: quo audito qui pro foribus astiterant, statim irruunt. Mirum spectaculum, quod videbant vivere quem mortuum reliquissent! Ita redditus vitae, sta
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ aurentius auctor &e pͥnceps arrianorũ grauissime insaa
est: multisq affectũ in uiriis de cutate exturbauit. Ceden¬
du itaq tẽpori arbitratus. ad insulã cuui gallinaria nomen
est secessit: comite qͦda prb̃o magnarũ tarcutũ ulro. Hic
aliquandiu radicibus uiat herberti qͦ tẽpore elleboraim
uenenatũ ut ferunt granen in cibũ sũpsit. Seddũ dtam
ueneni in se grassantis uicina iã morce sensisset. ĩ miueus
periculũ oratione repulit.: statimq om̃is dolor fugatafest.
Mec multopost cũ scm̃ hẏlariũ cõperisset. regis petuientia po-¬
testatẽ indultũ fuisse redeundi: rome ei tẽriauit eecutro¬
re. Pfectusq est ad urbem. Cũ iam bẏlartus p̃terissetoita
cũ estsuestigi ꝓseccitus. Cũq ab eo gratissant stcsset. sustep¬
tii aut̃ tas: haut longe sibi ab oppido monastoru eollocauit. Etẽd¬
pore se ei qͥda catecuminus iunit. cupiens scissimi tarritis¬
stitui adisciplinis. Paucis quippe int̾positis dieb sanguore corx

Expanded text:
eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disc
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ cũq tẽptaueris: diabolus tͥ aduersabit᷑. Tunc ei pphetica
animo ac mente conceꝑat. matrẽ gentilitatis abiseltuti er¬
rore. patre in malis ꝑseuerante :̃ plaptstam̃ sus salaauits.
exemplo. Deinde cũ heresis artianaqrtotã orbe &e inan¬
mio intra illiricũ pullalasset. cũ adasases.du Rccrdociã

Expanded text:
quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyri
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ad remotiora dipasset: ꝑ cunctari ab eo cępit qͥs nã esset.
Respondit aꝑianũ se esse. Querebat etiã ab eo. an timeret. le
ũ constantissime ꝓfitet᷑. nũquã se tã fuisse securũ: quia sciret
miscłiam dñi mauine in tẽptationib affuturã se magis illi
dolere. qͥ xp̃i miscdia ut pote lat̾cinia exercens esset indignus.
Ingressusq cuciangłicã disputationẽ : uerbũ dĩ lat̾m p̃dicabat.
Qa longius morer: Latro credidit. ꝓsecutꝰq martinũ. uiȩ red¬
didit.: orans ut ꝓ se dñm p̃caret᷑. Idemq postea religiosã age-¬
re uitã uistis est: ita ut hec qͦ sup̃ retulimꝰ ab ipso audita dicant᷑
¶̃sti ꝑ martinꝰ inde ꝓgressus. cũ mediolanũ p̃terisset.
diabolus i itinere humana specie assũpta. se ei obuiam
tulit: qͥ tenderet qͣrens. Cũq id a maritno responsi accepis.¬
set. se q dñs uocaret intendere: ait ad eũ. Qͦ cũq ieris. uel

Expanded text:
emotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel
Abbreviated transcription (Latin):
diã ñ prestantib reseruari. Quia tam̃ agoret : Aichil p̾tercla.¬
midẽ qua indutꝰ erat hab ebat. lam etĩ rełiqtia in opsud ͥꝰ
consumpserat. A rrepto itaq ferre qͦ acoutibas erat medsi.¬
am diuisit: partẽq eiꝰ pauꝑi tribuit: reliqua rursus indtutur
Interea de circũstantib riseres ñ nulli quia deformis as tad̃¬
catus habit uiderct᷑. Multi tam̃ qͥb erat nieus sanior: alã¬
ingeruere. qđ nichil simile fecissent : cũ utiq plus habentis.
uestire pauꝑem sine sua nuditate potuissent. Nocte gͥ itse¬
cuta cũ se so. Speori dedisset: uidit ap̃m claupetis fae. ¶han

Expanded text:
diam non praestantibus, reservari. Quid tamen ageret? nihil praeter chladiam non praestantibus, reservari. Quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua initaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua
Abbreviated transcription (Latin):
frugalitatẽ in eo laudari ñ est necesse. qua tta Iusus est:
ut iã illo tẽpore ñ miles s monachus putaretar QQtibre¬
bus ita sibi om̃s cõmilitones suos deuinxerat : ut eus miro af¬
feclu uenerarent᷑. Necdi tamen regeneratꝰ in xp̃o. agebat
quendã bonis oꝑib babtismatis candidatũ. assistere scilicet
laborantib. opẽ ferre miseris. alere egentes. uestire nudos.
Nichil sibi exmilicie stipendis. p̃ter cottidianũ uictũ reserua¬
bat. Iam tunc euuangelii ñ surdus auditor: de crastino ñ
cogitabat. ł iii ¶uodam itaq tẽpore cũ iam nichil p̃ter ar¬
ma &e simplicẽ miliciȩ uestẽ haberet. media hẏome qͦ so¬
lito asperior in horruerat. adeo ut plerosq uis algoris extinguo¬
reti obuiũ habet in porta ambianensiũ ciuitatis pauꝑem
nudu. Qui cũ p̃tereuntes ut sui misererent᷑ oraret orũsꝙtmn¬
serũ p̃terirent: intellexit uir dõ plenus sibi illũ alis miseri go¬

Expanded text:
laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crascogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque vis algoris exstingueret obvium habet in porta Ambianensium civitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent; intellexit vir Deo plenus sibi illum, aliis misericor
Abbreviated transcription (Latin):
quo qͥda locꝰ iniuriȩ uideret᷑. Itaq exorcistã. cũ esse p̃cer
Quã ille ordinationẽ ne desperisse tãquã humilior i
¶ deret᷑: ñ repudiauit. Aec multopost admoniꝰ ꝑ soporẽ
ut patriã parentesq quos adhuc gentilitas dectnobe.
ligiosa solliei tudine insitaret. ex uoluntate sei hytarii
ꝓstileis est. Multisq ab eo obstrictus p̃cib ꝙ lactimis at
retins mestus ut serunt peregͥuatiniẽ illa aggressi est.

Expanded text:
quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est,
Abbreviated transcription (Latin):
cuncos penetrabo securus. Rettudi gͦ in etistediã
facturus fidẽ dictis. ut inermis barbaris obiccut᷑. Postt¬
ra die hostes legatos de pace miserunt. sua dm̃ia. seq de¬
dentes. unde quis dubitet hanc uere beatiuuri fuisse
uictoriã. cui prestitũ sit. ne mermis ad p̃liũ nutteret᷑
Et quãuis pus dñs seruare militẽ suũ licet int̾ hosticim
gladios & tela potuisset. tam̃ ne uel aliorũ morte soĩ mnł
olarent᷑ obtutus. exemit pugnȩ necessitatẽ. Nop c̾m̃ aba
sine sanguine hostibus. nemo moreret᷑. Exiide rolicta.
milicia scm̃ hylariũ pyctauȩ ep̃m ciuitatis cuiꝰ tmc indi
ixbus spectata & cognita fides habebat᷑ expetuufili
quandu apud eũ cõmoratꝰ est. Tẽptauit autẽ iđo hela¬
rius imposito diaconatꝰ officio sibi eũ artius impłicale. t
ministerio uinciri diuino. Sed cũ sȩpissime restitisset. ta¬
dignũ se esse uociferans. intellexit uir di altioris ingeau.
hoc eũ modo posse constringi. si id ei officii imponeret. att̃

Expanded text:
cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim alsine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in
Abbreviated transcription (Latin):
icdient᷑. ꝓdente patre qͥ felicib eiꝰ adib inuidebat. cã
set aniorũ quindectimi raptꝰ & catenat᷑. sacramentis nuli¬
irib inplicatꝰ est: uno tantũ seruo comite contentus. cui
ec sa uice dñs seruiebat. adeo ut plerũq ei ae cal¬
uent ipse derrheret & ipse detergeret: cibũ una cape⁊¬

Expanded text:
eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una cape
Abbreviated transcription (Latin):
Egisi recita bant᷑ A onec ad martinũ uentũ est. b ũ ue¬
r eportun sĩ termpus eristimans. qpetent missionẽ: neꝙ
cm̃ mtegrũ sibi fore arbitrabat᷑. si donatuã non milita¬
Sstmis acciperet. hactenꝰ inquit ad cesarẽ iilitam tibi.
itere ut nuinc militẽ deo. Donatintĩ tuũ pagnaturus
ecipiat ap̃i ego miles sũ: pugnaire mͥ ñ lieet. Tuma¬

Expanded text:
singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uesinguli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
mecier  dlis dictorã suotesi qui atte p̃ dixerat. quã di se¬
ceisis hex ꝑ utni ex minimis istis michi fecistis. se in pauꝑc
ꝓfessus ess stisseostitum. Et ad confir maudũ tam boni o.¬
ꝑis tosthmonit̃ er eode se habitu quẽ pauꝑ acceꝑat est
dignat offendere. Quouis so uir beatissimꝰ. ñ in głam est
elatꝰ᷑ hum anã: si bonitatẽ dĩ in suo oꝑe cognoscens. cũ esset
auniorũ de uiginti ad babtisma conuolauit.Nec statim
mulicie reniciaũ tribimi sui p̃cib euictus. cui contuber¬
nt̃ famcliare prestabat. Et enim transsacto tribunatꝰ sin
trspore: renuntiaturũ se scło pollicebat᷑. Qua mariinus
ex pechicione suspensus : ꝑ bienniũ fere pͥostea quã est bab¬
tisma consecutas. solo scilicet nomine militauit. E uii¬
ssima irruentib intta gallias barbaris uilianꝰ cesarco¬
no inumnũ exercitu alpud uangionũ cutitatẽ. donati¬
uism ceꝑit erogare militib. Ut enĩ est consuettidinis.

Expanded text:
r Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis,
Abbreviated transcription (Latin):
irim ꝑuenire: adeo ea in qͥb ipse tanttĩ sibi conscius fuit
nesertint᷑. quia laudẽ ab hominib ñ reqͥrens. quantũ in
dipso siit om̃s uirtutes suas latere uoluisset. quam quam
etiã ex his ꝗͣ cõperta nobis erant plura omisimꝰ. quia suffi.¬
tre credidimꝰ. si tantũ excellentia notarent᷑. simul &&
legentib confulendũ fuit. ne qđ his pareret copia con¬
gesta fastidiũ. Obsecro autẽ eos qͥ lecłuri st̃. tit fide dic¬
tis adhibeant: neq me quicquã nͥ cõꝑtũ &e ꝓbatũ scrip.¬
sisse arbitrent᷑. Alioquin: tacere quã falsa dicere ma¬

Expanded text:
erim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, erim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere ma
Abbreviated transcription (Latin):
tuandos crediderunt : cũ hominis officiũ siti ꝑheniẽ potius
uitã. quã ꝑ hennẽ memoriã querere ñ scribendo. aut pugnasi¬
do. uel phylosophando: si pie. sc̃e peligioseq uiuendo. & quig
error humanus traditus. intantũ ualuit. ut multos. tãm̃¬
los uel manis phylosophiȩ. uel stulte illiꝰ turtis inug¬
ndoifacluruis michi aꝑcre p̃ciũ tudeo si uitũ sanctissin non
eempso ałias mox ftiturã ꝑscripsero quo utiq ad uerã sapi¬
fntiam ꝙ celestẽ miliciã diumãq uirtutẽ legentes inci¬
ab liominib menoriã. s etͥntĩ a do p̃miũ ex pectemiꝰ: ͥa
ar si ipsi ñ ita uuimiꝰ. ut exemplo aliis esse possutiꝰ. dedimꝰ
tam̃ ꝯꝑam ne is lateret qͥ eset imitandus. Igit᷑ scĩ m arti.¬
ga uitã scribere exordiar: ut qͦ uel ante episcopatũ uel
en episcopatu gesserit. quãtus neq̃quã ad omĩa ills potu.¬

Expanded text:
tuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius tuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inunde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes inciab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potu
Abbreviated transcription (Latin):
leriq mortaliũ studio & gła scłari in anit̾ dediti. ex in¬
de ꝑennẽ ut putabant memoriã nominis stu quesuierunt.
si uitas clarorũ uirorũ illustrassent. Qͤ res utiq ñ ꝑheniiẽ qͥd̾e.
si aliquantulũ tam̃ conceptȩ spei fructũ afferebat : quia &
sui memoriã licet incassũ ꝓpagabant. & p̃positis magnonũ
uirorũ exemplis. ñ paruã enuilatio legentibꝰ excitabat᷑. s tam̃
nichil ad beatã illã ȩt̾nãq uitã hȩc eorũ ctira ꝑtinuit. Quid
enĩ aut ipss̃ acasura. cũ scło scriptorũ suorũ gła ꝓfuit: aut quid
posteritas emolumenti tulit legendo hectorẽ pugnantẽ. aut
socratẽ phylosophantẽ : cũ eos ñ solũ imitari stalticia sit. sed
ñ acerrime etiã impugnare dementia. quippe qͥ humanã ui¬
tã p̃sentibus tantũ actib estimantes. spes suas fabulis. animas
sepulchris dederint.: Si qͥdẽ ad solã hominũ menioriã se ꝑpor¬

Expanded text:
lerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpe
Abbreviated transcription (Latin):
Aluderruno uos bortatu
tens. Nunis honorancdi
tai dẽ. Nichilominus
et in auo psalmo. qui trm̃tes dm̃ mas¬
młicat : benedicioẽ copulat᷑. Clomus
cmne Ergo ꝑsicue patet intellectui
husnano. qd amnioneant quiꝙ. nẽ ł̃¬
Alua ĩ utia a crimine: uerã ei
ibuatis crimim maio deititi. cuitũ¬

Expanded text:
rimo nos hortatu cens: Honorandi , Deus. Nihilhominus et in alio psalmo: Qui timentes Dominum magnificat, beatitudine copulatur domus aeternae. Ergo perspicue patet intellectui humano, quod admoneantur quique non solum inmunes a crimine, verum etiam noxialis criminis malo dediti, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ri uerum ab inf̾nalib suppliciis. eoꝵ
int̾uentu saluari. Conficlimus enim
q̃d sicut hic morboꝵ genera resicant
ita illic siuas toifateꝵ penas aueptãt:

Expanded text:
ri, verum ab infernalibus suppliciis eorum interventu salvari. Confidimus enim quod sicut hic morborum genera resecant, ita illic saevas tormentorum poenas avertant
Abbreviated transcription (Latin):
uociã u temꝑe lingua mͥ grauit̾
irtiguerat. ita ut pletumq dũ
loqui uellẽ balbutire me faceret:
aũt acd tumulu̾m scĩ. ac ꝑ signum¬
ꝓtinus dolore comp̃sso conualui.

Expanded text:
o tempore lingua mihi graviter inriguerat, ita ut plerumque, dum loqui velim, balbutire me faceret, autem ad tumulum sancti ac per lignumprotinus tumore conpresso, co