comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nia ex ca pecunia quam ip̃c̃ in erarium detulisse faceret. Tum
saguntinorum legatos in senatum introduxit. Et eis maxim
natu. Et si nihil ultra malorum est.I.c. ꝗ̃ quod passi sumus ut ad
ultimum fidem uob prestaremus tamen ea uestra merita impe¬
ratorumq uestrorum erga nos fuerunt ut nos cladium nostra&
non peniteat. Propter nos bellum suscepistis susceptum quartu
decimum annum tam pertinaciter geritis ut saepe ad ultimũ
discrimen et ip̃i ueneritis et populum carthaginensem adduxe¬
ritis. Cum in italia tam atrox bellum et hannibalem hostem
haberetis consules cum exercitu in hyspaniam ad conciliandas re¬
liquias naufragii nr̃i misistis.p. et. gn. cornelii ex quo in prouintiã
uenerunt nullo tempore destiterunt quo nobis secunda quoq:i
aduersa hostibus eẽnt nostris facere iam omnium primum opp¬
dum nobis restituerunt per omnẽ hyspaniam ciues nr̃os uenunda¬

Expanded text:
set, ex ea pecunia quam ipse in aerarium detulisset faceret. tum set, ex ea pecunia quam ipse in aerarium detulisset faceret. tum Saguntinorum legatos in senatum introduxit. ex eis maximus natu: 'etsi nihil ultra malorum est, patres conscripti, quam quod passi sumus ut ad ultimum fidem uobis praestaremus, tamen ea uestra merita imperatorumque uestrorum erga nos fuerunt ut nos cladium nostrarum non paeniteat. bellum propter nos suscepistis; susceptum quartum decimum annum tam pertinaciter geritis ut saepe ad ultimum discrimen et ipsi ueneritis et populum Carthaginiensem adduxeritis. cum in Italia tam atrox bellum et Hannibalem hostem haberetis, consulem cum exercitu in Hispaniam uelut ad conciliandas reliquias naufragii nostri misistis. P. et Cn. Cornelii ex quo in prouinciam uenerunt nullo tempore destiterunt quae nobis secunda quaeque aduersa hostibus nostris essent facere. iam omnium primum oppidum nobis restituerunt; per omnem Hispaniam ciues nostros uenum da
Abbreviated transcription (Latin):
atq ut hyspania omni penos expulisset sic italia pulsurum
ẽẽ. Affritamq ei perinde ac debellatum in italia foret pro¬
uintiam destinabant. Pretoria inde commitia habita Crea
duo qui ediles. pl. erant Spu lucretius et. Sn. octauius et ex pri¬
uatis gn. cornelius cepio &l emilius papus. Quartodecimor
anno belli punici. P. cornelius scipio et . P. Slucinius crassus ut
consulatum inierunt nominate prouintiae consulibus sun
Sicilia scipioni extra sortem concedente collega quia cura sa¬
crorum pontificem maximum in italia retinebat brutu
erasso. Ium pretoriac prouintiac consulibus sunt in sortem deie¬
cte. Uybana in gneo seruilio obtigit ariminum it a galliam Spu
Lucretio. Sicilia Lutio emilio. gnoctauio sardinia senatus in o¬
pitolio habitus. Ibi referente .P. scipione senatus consultum factu
est. ut quos ludos inter seditionem militarem nouisset in hyspa¬

Expanded text:
atque uti Hispania omni Poenos expulisset, sic Italia pulsurum atque uti Hispania omni Poenos expulisset, sic Italia pulsurum esse; Africamque ei perinde ac debellatum in Italia foret prouinciam destinabant. praetoria inde comitia habita. creati duo qui tum aediles plebis erant, Sp. Lucretius et Cn. Octauius , et ex priuatis Cn. Seruilius Caepio et L. Aemilius Papus . quarto decimo anno Punici belli P. Cornelius Scipio et P. Licinius Crassus ut consulatum inierunt, nominatae consulibus prouinciae sunt, Sicilia Scipioni extra sortem, concedente collega quia cura sacrorum pontificem maximum in Italia retinebat, Bruttii Crasso. tum praetoriae prouinciae in sortem coniectae. urbana Cn. Seruilio obtigit, Ariminum —ita Galliam appellabant— Sp. Lucretio , Sicilia L. Aemilio , Cn. Octauio Sardinia . senatus in Capitolio habitus. ibi referente P. Scipione senatus consultum factum est ut quos ludos inter seditionem militarem in Hispania uouis
Abbreviated transcription (Latin):
se. Ob has res gestas magis temtata est triumphi spes ꝗͣ petita
pertinaciter quia neminem ad eam diem triumphasse qui sine
magistratu rem gessisset constabat. Senatu misso urbem est
ingressus argentiq pre se in erarium tulit quatuordecim m¬
lia pondo trecenta quadraginta duo et signati argenti magnũ
numerum Comitia in de creandis consulibus habuit.L. ueturius
filo Centurieq: omnes ingenti fauore p.cornelium scipionem:
coñs dixerunt. Collega additur ei P. Licinius crassus pontifex
maximus Coeterum comitia maiore ꝗͣ ulla per id bellum ce¬
lebrata frequentia proditum memoriae est.Conuenerant
undiq non suffragandi modo sed etiam spectandi causa.
cornelii Scipionis concurrebant domum frequentes et in capi¬
tolium ad imolantem eum cum centum bobus ioui sacrificar&¬
despondebatq animis sicut.C. luctatius superius bellum puni¬
cum fuisset:ita id quod instaret.P. Cornelium finiturum

Expanded text:
se. ob has res gestas magis temptata est triumphi spes quam petita se. ob has res gestas magis temptata est triumphi spes quam petita pertinaciter, quia neminem ad eam diem triumphasse qui sine magistratu res gessisset constabat. senatu misso urbem est ingressus, argentique prae se in aerarium tulit quattuordecim milia pondo trecenta quadraginta duo et signati argenti magnum numerum. comitia inde creandis consulibus habuit L. Ueturius Philo , centuriaeque omnes ingenti fauore P. Cornelium Scipionem consulem dixerunt; collega additur ei P. Licinius Crassus pontifex maximus. ceterum comitia maiore quam ulla per id bellum celebrata frequentia proditum memoriae est. conuenerant undique non suffragandi modo sed etiam spectandi causa P. Scipionis , concurrebantque et domum frequentes et in Capitolium ad immolantem eum cum centum bubus uotis in Hispania Ioui sacrificaret; spondebantque animis, sicut C. Lutatius superius bellum Punicum finisset, ita id quod instaret P. Cornelium finiturum,
Abbreviated transcription (Latin):
grandinis modo ĩppinquantẽ ia classem t̾rȩ effusa ẽ ut ĩtrare
portum ñ ausi auerterẽt in altum naues. In minorem inde
balearium insulam traiecer̃ fertile agro iuris armis haud
eq ualidam. Itaq egressi nauibus super portum loco¬
munito castra locant. ac sine certamine urbe agroq potiti duob
milibus auxiliarium inde conscriptis missisq carthaginem ad liy¬
bernandum. naues subduxerunt. Post magonis ab occeani ora dii¬
cessum gaditani romanis deduntur Haec in hyspania procons.p.
Scipionis ductu auspitioq gesta. ipẽ .l. lentulo et .L. manilio acidi
tu extra urbem in ede bellone quas res in hispania gessisset di¬
seruit. Quotiens signis collatis dimicasset: quot oppida ex hostib
ui cepisset quas gentes inditionem populi romani redegisset.Ad¬
uersus quatuor se imꝑatores quatuor uictores exercitus in hys¬
paniam iuisse neminem carthaginensem in hiis terris relu¬

Expanded text:
grandinis modo in propinquantem iam terrae classem effusa est ut intrare grandinis modo in propinquantem iam terrae classem effusa est ut intrare portum non ausi auerterent in altum naues. in minorem inde Baliarium insulam traiecerunt, fertilem agro, uiris armis haud aeque ualidam. itaque egressi nauibus super portum locomunito castra locant; ac sine certamine urbe agroque potiti, duobus milibus auxiliarium inde conscriptis missisque Carthaginem, ad hibernandum naues subduxerunt. post Magonis ab Oceani ora discessum Gaditani Romanis deduntur. haec in Hispania P. Scipionis ductu auspicioque gesta. ipse L. Lentulo et L. Manlio Acidintu extra urbem dato in aede Bellonae quas res in Hispania gessisset disseruit, quotiens signis conlatis dimicasset, quot oppida ex hostibus ui cepisset, quas gentes in dicionem populi Romani redegisset; aduersus quattuor se imperatores, quattuor uictores exercitus in Hispaniam isse; neminem Carthaginiensem in iis terris reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
loquium superstes eorum qui summus penis e magistratus
cum questore elicuit laceratosq uerberibus cruci affigi ius¬
sit inde nauibus ad pitissam insulam centum milia fet̾me
a contempti poeni tum ea incolebant precipitate classis bo¬
na cum pace accepta est. nec commeatus modo benigne p¬
bi sed in supplementum classis iuiuentus armata data quo&
fidutia poenus in bale aris insulas quinquaginta milia ab¬
sunt transmisit.Due sunt baleares insule: altera maior: al.¬
tera minor: maior atq opulentior armis.uirisq et portũ
habet ubi cõmode ibernaturum sed et iam extremum
autumni erat Credebat Caeterum haud secus ꝗͣ si roma¬
ni eam insulam incolerent.hostiliter classi incursum ẽ fun¬
dis ut nunc plurimum. ita tunc solo eo telo utebantur nec
quisꝗͣ alteĩus gentis unius tantum ea arte quantum inter
alios omnes haseares excellũt itaq: tanta uis lapidum creberi

Expanded text:
loquium sufetes eorum, qui summus Poenis est magistratus, loquium sufetes eorum, qui summus Poenis est magistratus, cum quaestore elicuit, laceratosque uerberibus cruci adfigi iussit. inde nauibus ad Pityusam insulam centum milia ferme a continenti—Poeni tum eam incolebant—traiecit. itaque classis bona cum pace accepta est, nec commeatus modo benigne praebiti sed in supplementum classis iuuentus armaque data; quorum fiducia Poenus in Baliares insulas—quinquaginta inde milia absunt —tramisit. duae sunt Baliares insulae, maior altera atque opulentior armis uirisque; et portum habet, ubi commode hibernaturum se—et iam extremum autumni erat—censebat. ceterum haud secus quam si Romani eam insulam incolerent hostiliter classi occursum est. fundis ut nunc plurimum, ita tum solo eo telo utebantur, nec quisquam alterius gentis unus tantum ea arte quantum inter omnes alios Baliares excellunt. itaque tanta uis lapidum creberrimae
Abbreviated transcription (Latin):
turbatosq hostes:Ad primum in cursum comectumq fe¬
lorum auersos usq ad litus cum multa cede ꝑsequuntur
nec nisi naues lutori appulse trepidos accepissent superfiusss
fuge aut pugne quisꝗͣ: In ip̃is quoq trepidatum nauibus e
diun ne hostes cum suis simul in rumperent. trahunt scalas
orasq et anchoras. De iñ moliendo mora eẽt precidunt mi¬
tiq ad natantes nauibus incerto pre tenebris. quid aut pe¬
terent aut inuitarent fede interiere.postero die cum clas¬
sis inde retro ad occeanum unde uenerat fugisset octingẽ¬
ti homines cȩsi inter murum litusq ad duo milia armatoꝵ
inuenta. Mago cum gadis recepisset exclusus iñ classe ad
ambras haud procul a gadibus his locus ab est.classe appulsa
mittendis legatis querendo ꝙ porte sibi sotio atq: amico clau¬
se forent purgantibus his multitudinis concursu factam i¬
feste.obdirepta quedam obscordentibus naues militibus ad col¬

Expanded text:
turbatosque hostes et ad primum incursum coniectumque teturbatosque hostes et ad primum incursum coniectumque telorum auersos usque ad litus cum multa caede persequuntur; nec nisi naues litori adpulsae trepidos accepissent superfuisset fugae aut pugnae quisquam. in ipsis quoque trepidatum nauibus est dum ne hostes cum suis simul inrumperent trahunt scalas, orasque et ancoras ne in moliendo mora esset praecidunt; multique adnantes nauibus, incerto prae tenebris quid aut peterent aut uitarent, foede interierunt. postero die cum classis inde retro ad Oceanum unde uenerat fugisset, ad octingenti homines caesi inter murum litusque et ad duo milia armorum inuenta. Mago cum Gades repetisset, exclusus inde ad Cimbios —haud procul a Gadibus is locus abest—classe adpulsa, mittendis legatis querendoque quod portae sibi socio atque amico clausae forent, purgantibus iis multitudinis concursu factum infestae ob direpta quaedam ab conscendentibus naues militibus, ad con
Abbreviated transcription (Latin):
spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumq: ĩ
ublicum conferre.Cum preterueheretur hyspanie orami
haud procul carthagine noua expositis in terra militibus pro¬¬
ximos depopulatusagros.Iam ad urbem classem appulit. Ibi
cum inter dui milites in nauibus tenuisset: nocte in littus ex¬
xpositos ad partem eam muri. qua capta carthago a rõa¬
nis fuerat: ducit nec p̃sidio satis ualido urbem teneri ratus &
aliquos oppidanorum ad spem nouandi res aliꝗd moturos
caeteri nuntii ex agris trepidi simul populationem agrestiũ
fugam et hostium aduentum attulerant et uisa inter dui x
classis erat nec sine causa clectam ante urbem stationem ap¬
parcbat. Ita instructi armatiq intra portam ad stagnum ac
mare uersam continebantur. ubi effusi hostes mixta intͤ
milites naualis turba ad muros tumultu maiore q̃ ui subi¬
ere patefacta repente porta romani cum clamore erumpũt

Expanded text:
spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumque in spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumque in publicum conferre. cum praeterueheretur Hispaniae oram, haud procul Carthagine Noua expositis in terram militibus proximos depopulatur agros; inde ad urbem classem adpulit. ibi cum interdiu milites in nauibus tenuisset, nocte in litus expositos ad partem eam muri qua capta Carthago ab Romanis fuerat ducit, nec praesidio satis ualido urbem teneri ratus et aliquos oppidanorum ad spem nouandi res aliquid moturos. ceterum nuntii ex agris trepidi simul populationem agrestiumque fugam et hostium aduentum attulerant, et uisa interdiu classis erat, nec sine causa electam ante urbem stationem apparebat; itaque instructi armatique intra portam ad stagnum ac mare uersam continebantur. ubi effusi hostes, mixta inter milites naualis turba, ad muros tumultu maiore quam ui subierunt, patefacta repente porta Romani cum clamore erumpunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mani.satis sperare per breuis eui carthaginem eẽ.laetus eum
scipio uidit auduntq cum caput rerumꝰ in omni hostium eꝗ¬
tatu masinissam fuisse scir&. et ip̃e iuuenis specimem animi
p̃se ferret fide data acceptaq profectus retro tarraconem est
Nasinissa ꝑmissu romanorum ne sine causa traiecisse in con¬
nentem uideretur populatus prooximos agros gadis rediit
Magoni desꝑatis in hyspania rebus in quarum spem seditio pri¬
mum militaĩs de inde defectio indibilis animos cius substule¬
ant ꝑtim trahicere in africam nuntiatum ab carthagine es
ubere senatum ut dassem ꝗͣ gadibus hr̃ẽt in italiam traicer&
conducta ibi gallorum acligurum: quanta maxima posset iu¬
uentute conuingeret hannibali ne senescere bellum maxĩo
npetu maiore fortuna cȩptum siner&.Ad eam rem et a ca¬
thagine pecunia magoni aduecta est.et ipẽ quantam potuit a
gaditanis exegit. non erario modo eorum. sed etiam templisx

Expanded text:
ttant, satis sperare perbreuis aeui Carthaginem esse. laetus eum ttant, satis sperare perbreuis aeui Carthaginem esse. laetus eum Scipio uidit audiuitque cum caput rerum in omni hostium equitatu Masinissam fuisse sciret, et ipse iuuenis specimen animi prae se ferret. fide data acceptaque profectus retro Tarraconem est. Masinissa permissu Romanorum ne sine causa traiecisse in continentem uideretur populatus proximos agros, Gades rediit. Magoni desperatis in Hispania rebus, in quarum spem seditio primum militaris, deinde defectio Indibilis animos eius sustulerant, paranti traicere in Africam nuntiatum ab Carthagine est iubere senatum ut classem quam Gadibus haberet in Italiam traiceret; conducta ibi Gallorum ac Ligurum quanta maxima posset iuuentute coniungeret se Hannibali neu senescere bellum maximo impetu maiore fortuna coeptum sineret. ad eam rem et a Carthagine pecunia Magoni aduecta est, et ipse quantam potuit a Gaditanis exegit, non aerario modo eorum sed etiam templis
Abbreviated transcription (Latin):
tueratq animo spẽm quoq corpis amplam ac magͥficã.
caeterum maior presentis ueneratio cepit. et p̃terꝗ̃ ꝙ suap¬
te natura multa maiestas in erat adornabat promissa ce¬
saries habitusq corporis. non cultus munditus. sed uirilis ac¬
nature militaris. et etas erat in medio uirium robore ꝙi
plenius nitidiusq ex morbo uelut renouatus flos iuuente
faciebat. prope attonitus ip̃o congressu numida grãs de frĩs
filio remisso agit. Ex eo tempore affirmat eam se quesisse
occasionem. quam tandem ablatam deum immortalium
benefitio non omiserit cupe se illi populoq romano opam na¬
uare ita ut nemo unus externus magis enixe adiuuerit rẽ
Romanam. Id se etiam. siam pridem uellet: minus pstare in
hyspania aliena atq: ignota terra posuisse.in qua ante geni¬
tus educatus in spem paterni regni eẽt. facile p̃staturum si
quidem eundem scipionem ducem in africam mittant ro¬

Expanded text:
tueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; tueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; ceterum maior praesentis ueneratio cepit, et praeterquam quod suapte natura multa maiestas inerat, adornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus ipso congressu Numida gratias de fratris filio remisso agit. ex eo tempore adfirmat eam se quaesisse occasionem quam tandem oblatam deum immortalium beneficio non omiserit. cupere se illi populoque Romano operam nauare ita ut nemo unus externus magis enixe adiuuerit rem Romanam. id se, etiamsi iam pridem uellet, minus praestare in Hispania terra aliena atque ignota potuisse; in qua autem genitus educatusque in spem paterni regni esset, facile praestaturum. si quidem eundem Scipionem ducem in Africam Romani mi
Abbreviated transcription (Latin):
iam martium apprðpinquantem occeano assequitur.Iã
in choatam res ante de massinissa alus atq aliis de causis
dilata erat:ꝙ numida cum ip̃o utiq congredi scipione uo¬
lebat atq eiusdem dextra fidem sancireCa tum itineris
tam longi ac tam deuii causa fuit scipioni.Masinissa cũ
gadibus eẽt certior aduentare eum a martio factus cau¬
Cando corrumpi eqͦs in in sula inclusos penuriamq omniũ
rerum et facere caeteris et ip̃os sentire. ad ħ equitem mar¬
cescere desidia perpulit:ut se traicere in continentem ad de¬
populandos preximos hyspanie agros pateret᷑ transgressus
tres princeps numidarum p̃mittit ad tempus locumq col¬
loquio statuendum: duospro obsidibus retineri a scipione u¬
bet: et remisso tertio qui quo iussus erat adduceret massinis¬
sam cum paucis in colloquium uener̃. Ceꝑat iam ante nu¬
midam ex fama rerum gestarum admiratio iuiri substi¬

Expanded text:
Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat, quod Numida cum ipso utique congredi Scipione uolebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum itineris tam longi ac tam deuii causa Scipioni fuit. Masinissa cum Gadibus esset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos inclusos in insula penuriamque omnium rerum et facere ceteris et ipsos sentire, ad hoc equitem marcescere desidia, ltMagonemgt perpulit ut se traicere in continentem ad depopulandos proximos Hispaniae agros pateretur. transgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus locumque conloquio statuendum. duos pro obsidibus retineri ab Scipione iubet: remisso tertio qui quo iussus erat adduceret Masinissam, cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numidam ex fama rerum gestarum admiratio uiri, substi
Abbreviated transcription (Latin):
erat romanis cum quo nec federe nec equis legibus iunge
amicitia. non prius imperio in eum tanꝗͣ pacatum utiꝗ oĩa
diuina humanaq dedisset obsides accepti arma adempta.
presidia urbibus imposita forent. Scipio multis inuectus in
presentem mandonium absentemq indibilem uerbis il
illos quidem merito pisse iporum malefitio ait uictos suo atq
ea pignora timentium rebellionem eẽ se liba arma relinquer
solutos animos. neq se in obsides in noxios sed in ipos sidefe¬
cerint seuiturum nec ab inermi sed ab armato hoste penas ex¬
peti utramq fortunam expertis ꝑmittere se se utrum pro¬
pitios aniratos hr̃e romanos mallent.Ita dimissus mando¬
nius pecunia tantummodo imꝑata. ex qua stipendium mi¬
liti pstari posset. Ipc martio in ultiorem hyspaniam p̃misso
Sylano tarconem remisso paucos moratus dies:dum impa¬
ratam pecuniam ilergetes pernumerarent:cum expeditis

Expanded text:
erat Romanis, cum quo nec foedere nec aequis legibus iungeretur erat Romanis, cum quo nec foedere nec aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia diuina humanaque dedidisset, obsides accepti, arma adempta, praesidia urbibus imposita forent. Scipio multis inuectus in praesentem Mandonium absentemque Indibilem uerbis, illos quidem merito perisse ipsorum maleficio ait, uicturos suo atea pignera timentium rebellionem esse: se libera arma relinquere, solutos animos—neque se in obsides innoxios sed in ipsos, si defecerint, saeuiturum, nec ab inermi sed ab armato hoste poenas expetiturum. utramque fortunam expertis permittere sese utrum propitios an iratos habere Romanos mallent. ita dimissus Mandonius pecunia tantummodo imperata ex qua stipendium militi praestari posset. ipse Marcio in ulteriorem Hispaniam praemisso, Silano Tarraconem remisso paucos moratus dies dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis
Abbreviated transcription (Latin):
castra eodem die hyspanorum preter reliquam predam cũ
tribus ferme milibus hominum capiuntur romani sotusq
minum.Minus cruenta uictoĩa fuisset. si patentiore campo
et ad fugam capessendam facile foret.Pugnatum indibilis
abiectis belli consiliis. nihil tutuis in afflidtis rebus exꝑta fi¬
de et clementia Scipionis ratus mandonium frem ad eum
mutit.Qui aduolutus genibus fatalem rabiem temporis eius
iccusat: cum uelut contagione quadam pestifera non ilege¬
getes modo et lacetani.se& castra quoq romana insaniere. Sũa
quidem et sup fris et reliquorum populaĩum eam conditionẽ
ẽẽ. ut aut si ita uideatur reddant spm̃ .p. Scipioni ab eodẽ
llo acceptum. aut seruati bis uni debitam uitam pro eo
perpetuum deuoueant antea in causa sua fidutiam sibi fuis¬
se non exꝑta clementia eius nunc contra nullam in causa
omnem in mĩa uictoris spem positam hr̃e.Nos uetustus

Expanded text:
castra eodem die Hispanorum, praeter ceteram praedam, cum castra eodem die Hispanorum, praeter ceteram praedam, cum tribus ferme milibus hominum capiuntur. Romani sociiquminum. minus cruenta uictoria fuisset si patentiore campo et ad fugam capessendam facili foret pugnatum. Indibilis abiectis belli consiliis nihil tutius in adflictis rebus experta fide et clementia Scipionis ratus, Mandonium fratrem ad eum mittit; qui aduolutus genibus fatalem rabiem temporis eius accusat cum uelut contagione quadam pestifera non Ilergetes modo et Lacetani sed castra quoque Romana insanierint. suam quidem et fratris et reliquorum popularium eam condicionem esse ut aut, si ita uideatur, reddant spiritum P. Scipioni ab eodem illo acceptum, aut seruati bis uni debitam uitam pro eo in perpetuum deuoueant. antea in causa sua fiduciam sibi fuisse nondum experta clementia eius: nunc contra nullam in causa, omnem in misericordia uictoris spem positam habere. mos uetustus
Abbreviated transcription (Latin):
nandi nullam fecir ut ipo certamine auerteret aconspe¬
ctu transeuntium ꝑ colles equitum neq ante circũductos
duo prelia erant. due peditum acies. duo equitatus ꝑ longitu¬
dinem campi quia misceri ex genere utroq preluu ano¬
stic non patiebantur pugnabant hyspanorum cum neq pedi¬
tes equiti neq eques pediti auxilio eẽt pedes fiduditia eꝗtes¬
cum temere commissus campocederet᷑ eques circumuentus
nec peditem a fronte siam enim strate pedestres erant cop¬
nec ab tergo equitem substineret. et ip̃i cum du in orbem
se se stantibus equis defendissent: ad unum omnes cesi sunt.
neq quisꝗ̃ peditum equitum ue superfuit: qui in ualle pu¬
auere. Tertia pars que in colle ad spectaculum magis tutũ
ꝗͣ ad partem pugnae capessendam steterat. et locum et tem¬
pus ad fugiendum habuit. Inter eos et reguli ip̃i fugerunt:
priusꝗͣ tota circumueniretur acies inter tumultum elapsi

Expanded text:
nandi nullam fecit ut ipso certamine auerteret ab conspenandi nullam fecit ut ipso certamine auerteret ab conspectu transeuntium per colles equitum; neque ante circumductos a duo diuersa proelia erant; duae peditum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant. Hispanorum cum neque pedes equiti neque eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumuentus nec peditem a fronte—iam enim stratae pedestres copiae erant—nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumue superfuit qui in ualle pugnauerunt. tertia pars, quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit. inter eos et reguli ipsi fugerunt priusquam tota circumueniretur acies inter tumultum elapsi.
Abbreviated transcription (Latin):
ti animi. Itaq ne pulsi uiderent᷑. p̃rima luce postero diei
aciem processere non capiebat omnes copias Angusta sicut
ante dictum est uallis. due ferme peditum partes et oĩs
equitatus in aciem descendit.qui reliquum peditum erat ob¬
liquo constituer colle. Scipio prose eẽ loci angustias ratu
& ꝙ in arto pugna romano aptior ꝗͣ hyspano militi futu¬
ra uidebatur. Et ꝙ in eum locum detracta hostium acies
eẽt qui non omnem multitudinem eorum caperet. nouo
etiam consilio adiecit animum: equidem nec posse cire¬
dare cornibus in tam angusto spatio et hosti quantum pe¬
ditem eduxisset in utilemꝰ fore. Itaq imparat lelio ut per
colles ꝗ̃ occultissimo itinere circumducat equites segregetq:
quantum possit equestrem a pedestri pugna ip̃e omnia sign
peditum in hostes uertit. Quatuor cohortes infronte sta¬
tuit quia latius pandere aciem non poterat. Noram pug¬

Expanded text:
ti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in ti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in aciem processere. non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, ualles; duae ferme peditum partes omnis equitatus in aciem descendit: quod reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipio pro se esse loci angustias ratus et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura uidebatur et quod in eum locum detracta hostium acies esset qui non omnem multitudinem eorum caperet, nouo etiam consilio adiecit animum; equitem nec se posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset inutilem fore. itaque imperat Laelio ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque quantum possit equestrem a pedestri pugnam: ipse omnia signa peditum in hostes uertit; quattuor cohortes in fronte statuit quia latius pandere aciem non poterat. moram pug
Abbreviated transcription (Latin):
lem scipio cum pecora rapta pleraq ex ipõrum hostium agi
propelli ad irritandam ferocitatem barbarorum iussisset
uelites subsidio misit a quibus ubi procursatores commissapu¬
gna eẽt. Lelium cum equitatu impetum ex occulto facere
dubet. Mons oportune prominens equitum insidias texit.
nec ulla mora pugnae facta est. hyspani in conspecta procul
pecora. uelites in hispanos preda occupatos incurrere primo
missilibus territauere: de inde emissis leuibus telis quae irru¬
re magis ꝗͣ decernere pugnam poterant. gladios nudant:et
collato pede rescepta est ancepsq pedestre certamen erat
nisi equites suꝑuenissent. neq exaduerso tantum in lati ob¬
uios obtriuere. sed circumuecti etiam quidam per infimi
liui abtergo se ut plerosq ut intercluderent: abiecer.ma
iorq cedes fuit.ꝗͣ quanta edere leuia ꝑ excursiones plia so¬
lent. Ira magis accensa aduerso prȩlio barbaris ẽ. ꝗͣ ĩminu¬

Expanded text:
lem Scipio cum pecora rapta pleraque ex ipsorum hostium agris lem Scipio cum pecora rapta pleraque ex ipsorum hostium agris propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, uelites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem commissa pugna esset Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet. mons opportune prominens equitum insidias texit nec ulla mora pugnae facta est. Hispani in conspecta procul pecora, uelites in Hispanos praeda occupatos incurrere. primo missilibus territauere; deinde missis leuibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios nudant et conlato pede res coepta geri est; ancepsque pedestre certamen erat ni equites superuenissent. neque ex aduerso tantum inlati obuios obtriuere, sed circumuecti etiam quidam per infima cliui ab tergo se ut plerosque intercluderent obiecerunt, maiorque caedes fuit quam quantam edere leuia per excursiones proelia solent. ira magis accensa aduerso proelio barbaris est quam imminu
Abbreviated transcription (Latin):
uces eẽ quibus ad populandos finitimorum agros tectaq:
renda et rapienda petora aliquauis sit. Ita in acie ac signis
collatis nullam ẽẽ magis uelocitate ad fugam ꝗͣ armis fretos
pugnaturos ẽẽ. Itaq non ꝙ ullum inde periculum aut semẽ
naioris belli uideat. ideo se priusꝗͣ prouintia decebat oppr¬
mendo ilergetes dixisse.Sed primum ne impunita tam sce¬
lerata defectio ẽẽt. de iñ ne quis in prouintiam simul uirtu¬
te tantum et felicitate perdomita relictus hostis dici posset.
pro inde deis bene iuuantibus sequerentur non tam ad
bellum gerendum neq enim cum pari hoste certamen eẽ¬
ꝗͣ ad expetendas ab hominibus scelestis penas. Ab hac oratio¬
ne dimissos ad iter se comꝑare in diem posterum iubet
profectusq de cumis castris peruenit ad hyberum flumen
Inde suꝑato amne die quarto in conspectu hostium posuit
castra Campus ante montibus circa septus erat in eamual¬

Expanded text:
duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque urenda et rapienda pecora aliqua uis sit, ita in acie ac signis conlatis nullam esse; magis uelocitate ad fugam quam armis fretos pugnaturos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut semen maioris belli uideat, ideo se priusquam prouincia decedat opprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impunita tam scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate perdomita relictus hostis dici posset. proinde dis bene iuuantibus sequerentur, non tam ad bellum gerendum—neque enim cum pari hoste certamen esse—quam ad expetendas ab hominibus scelestis poenas. ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet profectusque decimis castris peruenit ad Hiberum flumen. inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra. campus ante montibus circa saeptus erat. in eam ual
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ea que sola fuerat fidem atq amicitiam ipos per scelus ru¬
pisse in exercitu suo se p̃terꝗ̃ ꝙ omnes ciues aut sotios latini
iominis uiderat.et iam eo moueri ꝙ nemo fere sit miles ꝗ
non ex italia aut a patruo suo. En. Scipione qui primus ro¬
mani nominis in eam prouintiam uenerit aut a patre cõ¬
sule aut a se sit ex italia aduectus. scipionum nomini au¬
itusq omnis assuctos quos secum in patriam ad meritu
triumphum deducere uelit: quos consulatum petenti uelud
si omnium communis agatur honos ad futuros speret. Qđ
ad expeditionem attineat atq instet immemorem ẽẽ
erum suarum gestarum qui bellum id ducat magonis he¬
cule enim qui extra orbem terrarum in circumfusa occea¬
no insula quo paucis perfugerit nauibus maiorem curam ẽẽ
ꝗͣ ilergerum quippe illic et ducem carthaginensem et quan¬
tumcumq punicum presidium ẽẽ.hic latrones latronumq

Expanded text:
esse; eam quae sola fuerit fidei atque amicitiae ipsos per scelus ruesse; eam quae sola fuerit fidei atque amicitiae ipsos per scelus rupisse. in exercitu suo se, praeterquam quod omnes ciues aut socios Latinique nominis uideat, etiam eo moueri quod nemo fere sit miles qui non aut a patruo suo Cn. Scipione , qui primus Romani nominis in eam prouinciam uenerit, aut a patre consule aut a se sit ex Italia aduectus. Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si omnium communis agatur honos adfuturos speret. quod ad expeditionem attineat quae instet, immemorem esse rerum suarum gestarum qui id bellum ducat. Magonis hercule sibi qui extra orbem terrarum in circumfusam Oceano insulam cum paucis perfugerit nauibus maiorem curam esse quam Ilergetum; quippe illic et ducem Carthaginiensem et quantumcumque Punicum praesidium esse, hic latrones latronumque
Abbreviated transcription (Latin):
pena estinsatam ratiuocatis rursus ad arma populaĩbus con¬
tractisq etiam quae ante habuerant: auxilus in sedetanũ
agrum ubi principio defectionis statiua habuerant cum
Xx. quinq milibus peditum duobus milibus equitum &
quingentis transcendere. Scipio cum fide soluendi parit
omnibus noxiis innoxusq stipendii uultu ac serme¬
ne in omnis placato facile reconciliatis militum aĩs¬
priusq castra a carthagine moueret: contione aduocata multis
uerbis in ꝑfidiam rebellantium regulorum inuectus ne quanq
eodem animo seire professus ẽ aduindicandum id scelus quo ci¬
uilem errorem nuꝑ sanauerit. Tum se haud secus quam uuscera
secantem sua cum gemitu et lacrimis.x.xx. hominum capi¬
tibus expiasse octo milium seu imprudentiam seu noxam
unc leto et erecto animo ad cedem ilergetum ire. Non e
eos neq natos in cadem terra nec ulla sectim societate unctos

Expanded text:
poena aestimatam rati, uocatis rursus ad arma popularibus conpoena aestimatam rati, uocatis rursus ad arma popularibus contractisque quae ante habuerant auxiliis, in Sedetanum agrum, ubi principio defectionis statiua habuerant, cum uiginti milibus peditum duobus milibus equitum et quingentis transcenderunt. Scipio cum fide soluendi pariter omnibus noxiis innoxiisque stipendii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconciliatis militum animpriusquam castra ab Carthagine moueret contione aduocata multis uerbis in perfidiam rebellantium regulorum inuectus, nequaquam eodem animo se ire professus est ad uindicandum id scelus quo ciuilem errorem nuper sanauerit. tum se haud secus quam uiscera secantem sua cum gemitu et lacrimis triginta hominum capitibus expiasse octo milium seu imprudentiam seu noxam: nunc laeto et erecto animo ad caedem Ilergetum ire. non enim eos neque natos in eadem terra nec ulla secum societate iunctos
Abbreviated transcription (Latin):
conuiratosq missõs carthaginem spem adirritum redactam
qua uenissent nuntus ad. l. Martium missis. nisi si terere
tempus sedendo ad gades uellent redeundum ad impatorẽ
ẽẽ. Ad sentiente martio paucos post dies ambo carthaginem
rediere.Ad quorum discessum non respirauit mõ mago
cum terra mariq ancipiti metu urgeretur.sed etiamꝰ au¬
dita rebellione il argete spem recuꝑande hyspanie nactus
nuntios carthaginem adsenatum mittit qui simul sedition
cuulem in castris romanis simul defectionem sociorum in
maius uerbis extollentes horrentur ut auxilia mitterent:ꝗ¬
bus traditum a patribus imperium hyspanie repeti posset.Aa¬
donius et indibilis in fines regressi paulisper. dum quid nã
de seditione Ctatueretur scirent suspensi quieuer.si ciuium
errori ignosceretur. ne diffidentes sibi quoq: ignosci post se
postꝗͣ uulgata est atrocitas supplitu suam quoq noxam pari

Expanded text:
coniuratosque missos Carthaginem, spem ad inritum redactam coniuratosque missos Carthaginem, spem ad inritum redactam qua uenissent—nuntiis ad L. Marcium missis nisi si terere frustra tempus sedendo ad Gades uellent redeundum ad imperatorem esse, adsentiente Marcio paucos post dies ambo Carthaginem rediere. ad quorum discessum non respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita rebellione Ilergetum spem reciperandae Hispaniae nanctus nuntios Carthaginem ad senatum mittit qui simul seditionem ciuilem in castris Romanis simul defectionem sociorum in maius uerbis extollentes hortentur ut auxilia mitterent quibus traditum a patribus imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius et Indibilis in fines regressi paulisper dum quidnam de seditione statueretur scirent suspensi quieuerunt, si ciuium errori ignosceretur non diffidentes sibi quoque ignosci posse. postquam uolgata est atrocitas supplicii suam quoque noxam pari
Abbreviated transcription (Latin):
tens suis alienisq: nauibus nequicꝗͣ remigio incontra¬
rium tendentis in uehebat fugientem nauem uideres re¬
retro uertice in tortã uictricibus illatam et sequentem si in
contrarium tractum incidisset maris fugientis modo se se a¬
uertentem.lam in ip̃a pugna ħ cum infesta rostro peter&
hostium nauem obliqua ipa ictum alterius rostri accipiebat
Illa cum transuersa obiceretur hosti repetenti in torta in pro¬
ram circumagebatur cum inter triremes fortuna regent
anceps praelium misceretur quinq: remis romana seu pondẽ
tenatior seu pliũbus remorum ordinibus scindentibus uerti¬
ces cum facilius regeretur. duas triremes suppressit. unius p¬
lata impetu lateris alteius remos detorsit caeterasq quas :¬
dempta eet mulcasset ui cum reliquis quinq: nauibus adherbal
uelis in africam transmisisset. Lelius uictor carteiam reuectus
auditis que acta gradibus erant. patefactam proditionem

Expanded text:
potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrapotens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, uertice retro intortam uictoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cum transuersa obiceretur hosti, repente intorta in proram circumagebatur. cum inter triremes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior seu pluribus remorum ordinibus scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset. Laelius uictor Carteiam reuectus. auditis quae acta Gadibus erant—patefactam proditionem
Abbreviated transcription (Latin):
rat.sed patefacta in maturo proditio est comprchensosq: or
mago ad herbali pretori carthaginem deuehendos tradit
Adherbal coniuratis in quinq: remem impositis premissaq:
ea quia tardior ꝗ̃ triremis erat: ipẽ cum octo triremibus
modico interuallo sequitur.iam fretum inturbat quinc¬
remis cum lelius et ip̃e in quinq: remi portu carteie seque¬
tibus septem triremibus euectus in adherbalem ac trire¬
mes inuehitur quinq: remem satis credens de prehensam
rapido infreto in aduersum estum reciprocari non po
penus in re subita parumper incertus trepidauit. utrum
quinq remum sequeretur: an in hostis rostra conuerter&
pã cunctatio facultatem detractandȩ pugnae adiecit. ĩa
enim subictu teli erant. & undiq instabant. hostes. aest
quoq arbitrium moderandi naues ademerat.neq erat naua¬
li pugnae simił quippe ubi nihil uoluntarium nihail artis
aut consilii ẽet una natura freti aestusq: totius certamĩs

Expanded text:
rat. sed patefacta immatura proditio est, comprensosque omnes rat. sed patefacta immatura proditio est, comprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem deuehendos tradit. Adherbal coniuratis in quinqueremem impositis praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico interuallo sequitur. iam fretum intrabat quinqueremis cum Laelius et ipse in quinqueremi ex portu Carteiae sequentibus septem triremibus euectus in Adherbalem ac triremes inuehitur, quinqueremem satis credens deprensam rapido in freto in aduersum aestum reciprocari non posse. Poenus in re subita parumper incertus trepidauit utrum quinqueremem sequeretur an in hostes rostra conuerteret. ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant et undique instabant hostes. aestus quoque arbitrium moderandi naues ademerat; neque erat nauali pugna similis, quippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura freti aestusque totius certaminis
Abbreviated transcription (Latin):
trocitatem pene sed ne gemitus quidem exaudiretur Tracti
inde de medio omnes purgatoq loco citati milites nomi¬
tim apđ tribunos militum in uerba . P. Scipionis uiraueri
stipendiumq ad nomen singulis ꝑ solitum est. Hunc fine
exitumq seditio militum cepta apud sucronem habuit ꝑ
idem tempus ad betim fluuium hanno pfectus a magone
missus agadibus cum parua manu afrorum mercede
Castris de uide exutus ab.l. martio maxima parte militũ
inter tumultum captorum castrorum quibusdam etia
infugam amissis palatos ꝑsequente equite cum paucis ipẽ
effugit. Dum haec ad betim fluium geruntur Lelius
interim freto in occeanum euectus ad arceiam classe ac¬
cessit. Urbs ea in ora occean sita est. ubi primumum cu
faucibus angustis panditur mare gadis sine certamine ꝑ
deditionem recipiendi ultro qui eam rem pollicerenturi
castra romana uenientibus spes sicut ante dictum est. fue¬

Expanded text:
trocitatem poenae sed ne gemitus quidem exaudiretur. tracti trocitatem poenae sed ne gemitus quidem exaudiretur. tracti inde de medio omnes, purgatoque loco citati milites nominatim apud tribunos militum in uerba P. Scipionis iurarunt stipendiumque ad nomen singulis persolutum est. hunc finem exitumque seditio militum coepta apud Sucronem habuit. per idem tempus ad Baetim fluuium Hanno praefectus Magonis missus a Gadibus cum parua manu Afrorum, mercede castris deinde exutus ab L. Marcio , maxima parte militum inter tumultum captorum castrorum, quibusdam etiam in fuga amissis, palatos persequente equite, cum paucis ipse effugit. dum haec ad Baetim fluuium geruntur, Laelius interim freto in Oceanum euectus ad Carteiam classe accessit. urbs ea in ora Oceani sita est, ubi primum e faucibus angustis panditur mare. Gades sine certamine per proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana uenientibus, spes, sicut ante dictum est, fue
Abbreviated transcription (Latin):
probrabuntur. Utinam tam facile uos obliuiscamini eorũ
ꝗ̃ ego obliuiscar. Itaq quod ad uos uniuersos attinet si erro¬
ris penitet:satis suꝑq: penarum habeo Albius calenus et atri¬
us umberus. et caeteri nefarie seditionis auctores sanguine
uent: quod admiserunt uobis supplitii eorum spectaculum
non modo non acerbum: sed laetum etiam et si sana mens
rediit debet eẽ.De nullis enim ꝗͣ de uobis infestius aut ini¬
quius consuluer̃. Uix finem dicendi fecerat cum ex p̃pa¬
rato simul omnium terror ocuł auribusq est effusus e¬
ercitus. qui corona contionem circum declarat gladus ac
scuta concrepuit. praeconis audita uox citantis nomina
damnatorum.In concilio nudi in medium protrahebãt
et simul omnis apparatus supplitii expromebatur Deliga¬
ti ad palum uirgisq caesi et securi percussi: adeo torpentib
metu qui aderant ut non modo ferorior uox aduersusa

Expanded text:
probrabuntur. utinam tam facile uos obliuiscamini eorum probrabuntur. utinam tam facile uos obliuiscamini eorum quam ego obliuiscar. itaque quod ad uniuersos uos attinet, si erroris paenitet, satis superque poenarum habeo: Albius Calenus et Atrius Umber et ceteri nefariae seditionis auctores sanguine luent quod admiserunt. uobis supplicii eorum spectaculum non modo non acerbum sed laetum etiam, si sana mens rediit, debet esse; de nullis enim quam de uobis infestius aut inimicius consuluerunt.' uix finem dicendi fecerat cum ex praeparato simul omnium rerum terror oculis auribusque est offusus. exercitus, qui corona contionem circumdederat, gladiis ad scuta concrepuit; praeconis audita uox citantis nomina damnatorum in consilio; nudi in medium protrahebantur et simul omnis apparatus supplicii expromebatur. deligati ad palum uirgisque caesi et securi percussi, adeo torpentibus metu qui aderant ut non modo ferocior uox aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
triae coriolanum quondam damnatio iniusta miserum
et indignum exilium. ut iret ad oppugnandam patriam
impultt reuocauit tamen a publico paricidio pruata pietas
uos Qui dolor que ira incitauit stipendium ne diebus paucis
imꝑatdre egro seriuis numeratum satis digna causa fuit.C
patriac indiceretis bellum cum illergetes desciscereris a .p.R. cũ
nihil diuinarum humanarum ue rerum in uiolatum uob̃
eẽt. Insanistis profecto milites: nec maior incorpus meum
uis morbi ꝗͣ in ur̃as mentes inuasit. Horret animus referri
quid crediderint homines.quid sperauerint. quid optauerint
Auferat omnia irrita obliuiosi potest si non ut cumq silentiũ
tegat non negauerim tristem atrocemq uobis uisam orõ¬
nem meam. Quanta creditis facta ur̃a atrotiora ẽẽ ꝗͣ dict.
mea: & me que fecistis pati equum censetis uos ne dici ꝗdẽ
omnia equo animo efertis. sed ne ea quidem ipã ultra ex¬

Expanded text:
triae? Coriolanum quondam damnatio iniusta, miserum triae? Coriolanum quondam damnatio iniusta, miserum et indignum exsilium ut iret ad oppugnandam patriam impulit; reuocauit tamen a publico parricidio priuata pietas: uos qui dolor, quae ira incitauit? stipendiumne diebus paucis imperatore aegro serius numeratum satis digna causa fuit cur patriae indiceretis bellum, cur ad Ilergetes descisceretis a populo Romano, cur nihil diuinarum humanarumue rerum inuiolatum uobis esset? 'insanistis profecto, milites, nec maior in corpus meum uis morbi quam in uestras mentes inuasit. horret animus referre quid crediderint homines, quid sperauerint, quid optauerint: auferat omnia inrita obliuio, si potest: si non, utcumque silentium tegat. non negauerim tristem atrocemque uobis uisam orationem meam: quanto creditis facta uestra atrociora esse quam dicta mea? et me ea quae fecistis pati aequum censetis: uos ne dici quidem omnia aequo animo fertis? sed ne ea quidem ipsa ultra ex
Abbreviated transcription (Latin):
ductõibus in acternum conditam huic fragili et mortali
corpori equalem ẽẽ flamminio. P Aulo gracto postumio al¬
bano A marcello.ł quintio crispino. C. fuluio scipionibus
meis tot tam preclaris imꝑatoĩbus uno bello absumptis sup
rientibus mo unius funere elata res. p. eẽt. Uos ip̃i ħ in hys¬
pania patre et patruo meo duobus imꝑatoribus interfectis
sempronium mortuum ducem uobis aduersus exultantes
recenti uictoria penos delegistis et sic loquor tanꝗͣ sine duce
hispaniç future fuĩnt.M Sylanus eodem uire eodem ir¬
perio mecum in prouintia missus.L Scipio frater meus
&. C. Lelius legati uindices maiestatis imperii de essent. ueq
exercitus exercitui. an duces ducibus an dignitas an causa
comꝑari poterat. quibus si omnibus superiores essetis arma
contra patriam contra ciues ur̃os ferretis: africam ytalie
carthaginem urbi romanȩ imꝑare uelletis. ꝗͣ obnaxam pa¬

Expanded text:
auctoribus in aeternum conditam huic fragili et mortali auctoribus in aeternum conditam huic fragili et mortali corpori aequalem esse. Flaminio, Paulo, Graccho, Postumio Albino, M. Marcello , T. Quinctio Crispino , Cn. Fuluio , Scipionibus meis, tot tam praeclaris imperatoribus uno bello absumptis superientibus: meo unius funere elata esset res publica? uos ipsi hic in Hispania patre et patruo meo duobus imperatoribus interfectis Septimum Marcium ducem uobis aduersus exsultantes recenti uictoria Poenos delegistis. et sic loquor tamquam sine duce Hispaniae futurae fuerint: M. Silanus eodem iure eodem imperio mecum in prouinciam missus, L. Scipio frater meus et C. Laelius legati, uindices maiestatis imperii deessent? utrum exercitus exercitui, an duces ducibus, an dignitas, an causa comparari poterat? quibus si omnibus superiores essetis, arma contra patriam contra ciues uestros ferretis? Africam Italiae, Carthaginem urbi Romanae imperare uelletis? quam ob noxam pa