comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ uenientẽ in hunc mundũ: ñ quo fidei luce om̃s in hunc mundũ uenieñes illum in&
quod sentire ꝑ quã ab sardũ ẽ. quando quidẽ plures infidditatis tenebris obscurent᷑ sedeos
uidelice qui illuiminant᷑ dum non abalio nisi abillo illumimarł oñis autẽ ⁊ senꝑ uinuer sieten
generalit᷑ uerũ aliquando excoptionẽ quandã pasticularit comphendere. &iã ipse asłisde cunus
deliberit᷑ sententia idoncus austor est ubi ait. sicut ego pomĩa omnib placeoi Namir at
tactamde maiore ad huc in fidelium parte quibus profesto qlacere nonpoterat. nonpla t¬
bat his aquibus credebatur e s onpla cebat his aquibus obriebatur lapidibus nenplaerba
hisdenq aquibus urbe uelut mortuus pelebat᷑ plaebat aut̃ solis fidelibus. quitot crat̃
ut merito dicipossentomĩs quiq inilloglori ficabant dñ. quod ꝑsceutionem. p̃ dicatione mitas¬

Expanded text:
hominem venientem in hunc mundum , non quo fidei luce omnes in hunc mundum venientes illuminet hominem venientem in hunc mundum , non quo fidei luce omnes in hunc mundum venientes illuminet quod sentire perquam absurdum est, quando quidem plures infidelitatis tenebris obscurentur, sed eos videlicet qui illuminantur, dum non ab alio nisi ab illo illuminantur. Omnes autem non semper universitatem generaliter, verum aliquando exceptionem quamdam particulariter comprehendere, etiam ipse Apostolus, de cujus deliberatur sententia, idoneus 227 auctor est ubi ait: Sicut ego per omnia omnibus placeo . Namque ut taceam de majore adhuc in fidelium parte, quibus profecto placere non poterat, non placebat his a quibus caedebatur, non placebat his a quibus obruebatur lapidibus, non placebat his denique a quibus urbe velut mortuus pellebatur. Placebat autem solis fidelibus, qui tot erant ut merito dici possent omnes, quique in illo glorificabant Deum quod persecutionem praedicatione mutas
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽ quorundã si uoluiss& eẽ potuiss& & omniũ: om̃a enĩ quecũq uoluit dñs fec̃ incaelo & in¬
terra sed ita uoluit exercere miseri cordiã nein aliquo in firmar& iustitiã Nam qđ uene¬
rabilis paulus ait qui uul om̃s homines saluos fieri Ñ sic accipiendũ ẽ quasi cũ ds̃ uelit gene¬
ralit̃ om̃s fieri saluos quibusdã impedientib: impotentissimis ñualeat omni potentissimꝰ imple¬
requod uelit. sed ita potius quod illis siue uolentib: siue nolentib: namplures in infantilia &ate
baptizati horũ ñ habentes discrim̃ mox uita excedentes tranferunt᷑ ad gloriã saluant᷑ om̃s
quoscũq ille saluare uoluerit. Om̃s ergo uult saluos fieri homines. sed ñ alios quã qui sal¬
uant᷑: quo elocutionis genere usus ẽ euangelista no hannes his uerbis qui illuminat omnẽ

Expanded text:
ut est quorumdam, si voluisset esse potuisset et omnium. Omnia enim quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et inut est quorumdam, si voluisset esse potuisset et omnium. Omnia enim quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et interra. Sed ita voluit exercere misericordiam, ne in aliquo infirmaret justitiam. Nam quod venerabilis Paulus ait: Qui vult omnes homines salvos fieri , non sic accipiendum est quasi cum Deus velit generaliter omnes fieri salvos, quibusdam impedientibus impotentissimis, non valeat omnipotentissimus implere quod velit, sed ita potius, quod illis sive volentibus, sive nolentibus nam plures in infantili aetate baptizati, horum non habentes discrimen, mox vita excedentes transferuntur ad gloriam, salvantur omnes quoscunque ille salvare voluerit. Omnes ergo vult salvos fieri homines, sed non alios quam qui salvantur. Quo elocutionis genere usus est evangelista Joannes his verbis: Qui illuminat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
rectissimo ꝑiustitiã en indamnatione debita relinquereNt aln uero manifesta gratia per
eius miseri cordiã salu arent᷑ Ñẽ unde inflentur liberati quia quod ñ meruerant acce¬
per̃ ñ ẽ unde querant᷑ damnati quia nihilnisi qđ meruerant ꝑferre coastis̃. Cur autẽ istos
ñ illos salu& ds̃ autcur ñ potius illos quã istos iam hoc sup heminẽ ẽ nec secr&idĩ p̃sestim
tanti causa expestari deb& ab homine quis cognouit sensũ dm̃ ait a postolus aut quis consiliarius
ei: fuit : Igit᷑ ut itidẽ idẽ ait cuius uult miser& & quẽ uult indurat miser&ur exuberante bo¬
nitate indurat nulla int̃cedente iniquitate indurat autẽ ñ ad peccatũ impellendo ds̃ enim
intemptator malorũ ẽ. sed in peccato deserendo quia ipse quorũ uult solũ liberator ẽ &utiq

Expanded text:
rectissimo, per justitiam ejus in damnatione debita relinquerentur, alii vero manifesta gratia per rectissimo, per justitiam ejus in damnatione debita relinquerentur, alii vero manifesta gratia per ejus misericordiam salvarentur. Non est unde inflentur liberati, quia quod non meruerant acceperunt. Non est unde querantur damnati, quia nihil nisi quod meruerant perferre coacti sunt. Cur autem istos non illos salvet Deus, aut cur non potius istos quam illos Domini, aut quis consiliarius jus fuit? . Igitur, ut idem ait, cujus vult miseretur, et quem vult indurat . Miseretur exuberante bonitate, indurat nulla intercedente iniquitate. Indurat autem, non ad peccatum impellendo, Deus enim intentator malorum est , sed in peccato deserendo, quia ipse quorum vult solum liberator est. Et utique
Abbreviated transcription (Latin):
placamꝰ his ab eodẽ docti p̃cib: indina corineũ intestimonia tua & eadẽ indinationr̃a ẽ
quia uolentib: nobis ẽ. Vnde ñ falso gloriam᷑ indinaui cormeũ ad faciendas iustifi¬
cationestuas in acernũ. postremo om̃a opera nr̃a bona & dĩ surꝰ quidicit sine meti hil
potestis facere & eadem nr̃a sunt qr illi ꝓph&ice dicit᷑ dñe pacẽ dabis nobis om̃ia eñ
opera nr̃a operatus es nobis Nr̃orũ autẽ omniũ bonorũ dĩ gratia austor & causa ẽ Nam
pipeccatũ adae inquo om̃s peccauimus & iuste damnati sumus recus ẽ enĩ dñs ds̃ noster
& in ÷ imquitas in eo. quid mereat᷑ totius generis humani series usitata & ꝓpt̃ originale
peccatũ damnata & ꝓrt̃ ꝓpria addita si ad astiuã a& atẽ accesserit damnanda nisi sempi¬
terna supplide Haccplane ut sup̃ relatũ ẽ pecato uitiata totastiros hominũ ꝑp&i coge¬
r& nisi exeadem stirpe eandẽ causã damnationis habente: ali occulto iudicio di quanquã

Expanded text:
octi precibus: Inclina cor meum in testimonia tua ; et eadem inclinatio nostra est, quia volentibus nobis est. Unde non falso gloriamur: Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum . Postremo omnia opera nostra bona et Dei sunt qui dicit: Sine me nihil potestis facere ; et eera nostra operatus es nobis . Nostrorum autem omnium bonorum Dei gratia auctor et causa est. Nam post peccatum Adae, in quo omnes peccavimus et juste damnati sumus rectus est enim Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo; quid mereatur totius generis humani series vitiata et propter originale peccatum damnata et propter propria addita, si ad activam aetatem accesserit, damnanda, nisi sempiterna supplicia? Haec plane, ut supra relatum est, peccato vitiata tota stirps hominum perpeti cogeretur, nisi ex eadem stirpe eamdem causam damnationis habente, alii occulto judicio Dei, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ consequimur sic dona eius asserere ut ñ sint &iã nr̃a. Sunt ꝓfecto eius acprincipaliter
quia ab illo donant᷑ sunt consequent̃ & bona nr̃a quia nob̵ ab illo ẽẽ credurt &cũ aliquid
bommolimur ł agimꝰ ẽ in nob̵ liberũ arbitriũ quia peccati affestu dĩ gratia liberatũ
Cogitationes bonae dĩ sunt quia nobis donant᷑ ab illo ut apostolico superius constitit docu¬
mento ñ quod sufficientes simꝰ cogitare aliquid a nob̵ quasi ex nob̵ sed sufficientia nr̃a exdõ ẽ

Expanded text:
Dei consequimur sic dona ejus asserere ut non sint etiam nostra. Sunt profecto Dei, ac principaliter, Dei consequimur sic dona ejus asserere ut non sint etiam nostra. Sunt profecto Dei, ac principaliter, quia ab illo donantur. Sunt consequenter et bona nostra, quia nobis ab illo esse creduntur; et cum aliquid boni molimur vel agimus, Cogitationes bonae Dei sunt, quia nobis donantur ab illo, ut apostolico superius constitit documento: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est
Abbreviated transcription (Latin):
quã sint clarissima & utilissima a nemine contineri Quid enim sentiendũ sit delibero
arbitrio & gratia dĩ sicut nemo tam laboriosa indagine uestigauit. nemo ut ille tam diu
uers auit : ita ut pace cunctorũ dixerim Nullus utrũq: tanta ueritatis ꝓpri&ate inuenit
pullus tanta eloquentiae ubestate asseruit nullus in expugnabiliũ argum̃torũ copia
tanta defendit. pro inde cũ essent illius om̃a optima & pene innumera. haesitaremq: qͥd
potissimũ ess& eligendũ statui studiosũ ad illorũ inuitare lectionẽ quae nr̃is p̃cognitis fa¬
cilius poterit pen&rare quã paucis positis similib: melioribusue fraudare . hoc unũ tam̃ occul¬
tare ñ passus sũ quod int̃alia delibero arbitrio acutissime dep̃hendit. liberũ inquid arbitriũ
congenitũ & omnino in amissibile si quaerimus illud ẽ quobeati eẽ uolunt &iã hi qui ea noluN
quae ad beatitudinẽ ducunt. Nec arbitr& aliquis aut tantos uiros aut nos bona quȩ dono

Expanded text:
quam sint clarissima et utilissima, a nemine memoria contineri. Quid enim sentiendum sit de libero arbitrio et gratia Dei, sicut nemo tam laboriosa indagine vestigavit, nemo ut ille tandiu 224 versavit, ita, ut pace cunctorum dixerim, nullus utrumque tanta veritatis proprietate invenit, nullus tanta eloquentiae ubertate asseruit, nullus inexpugnabilium argumentorum copia tanta defendit. Proinde cum essent illius omnia optima et pene innumera, haesitaremque quid potissimum esset eligendum, statui studiosum ad illorum invitare lectionem, quae nostris praecognitis facilius poterit penetrare, quam paucis positis, similibus melioribusve fraudare. Hoc unum tamen occultare non passus sum quod inter alia de libero arbitrio acutissime deprehendit. Liberum, inquit, arbitrium congenitum et omnino inamissibile si quaerimus, illud est quo beati esse volunt etiam hi qui ea nolunt quae ad beatitudinem ducunt. Nec arbitretur aliquis aut tantos viros aut nos bona quae dono
Abbreviated transcription (Latin):
reaq fiat obtunsior : sed qđ organũ morbo impeditũ officiũ suũ iuxta natu¬
rã implereñ possit . nec animȩ iussis occurrere crebriq sedes nullã opinor

Expanded text:
reaque fiat obtunsior, sed quod organum morbo impeditum officium suum iuxta naturam implere non possit nec animae iussis occurrere cerebrique sedes nullam, opinor
Abbreviated transcription (Latin):
naturasua : lure eã modo informẽ. modo minime figuratã interdũ sine qu alitate cogno¬
minat: Non quo habuerit hȩcumquã & amiserit: sedutq: potuerit habere ut pote natu¬
ra praedita splendoris atq ornatus capace qͣuẽ am modũ appellatur informe saxũ cuñdũ

Expanded text:
natura sua, iure eam modo «informem», modo «minime figuratam», interdum «sine qualitate» cognonatura sua, iure eam modo «informem», modo «minime figuratam», interdum «sine qualitate» cognominat, non quo habuerit haec umquam et amiserit, sed ut quae potuerit habere, utpote natura praedita splendoris atque ornatus capacitate; quem ad modum appellatur informe saxum, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tionisq caus a Ocinde ait sieri non posse utuna exist̃ faciesq: oms rerũ omnũ formas uil¬
tusq conineat uariaque uniuersi corporis undiq horade monstr& pis isubierto pruisi¬
sormi aliquo corporum gremio perinde utiuȩ in picturis substernitur. infeetio decolosad
colorũ lumia subuehenda nune praeste causȩt̃ car necesse fuerit siuãet inopẽqualitiris:
Sed &iã ipsasilua atque materies ex quailud opus fierineces seest: ert porro materi¬
a idonei sin abebito portunitatẽ facilitatẽq formabilem. Habebit autẽ sierit pura &
qualitat omnicarens. Quippe sihabebit ꝓpria qualitatẽ erit im pedimento eeteris
qualitatib geniuna qualitas. Maxime igitur sierunt uariȩ multiplices que insignien¬
ae nec multiplices modo sedom̃s &iã formȩ acfigurae: Igitur quia omis silua recipit
figuras om̃s quoq colores. & ceteras :uȩed sunt qualitates. nilnlautẽ horũ hab& ipsa ex

Expanded text:
intellegendum, fieri non posse, ut una existat facies, quae omnes rerum omnium formas uultusque contineat uariaque corporis undique ora demonstret, nisi subiecto prius informi aliquo corporum gremio, perinde ut quae in picturis substernitur infectio decolor ad colorum lumina subuehenda». Nunc praestat causas cur necesse fuerit siluam esse inopem qualitatis. sed etiam ipsa silua atque materies ex qua illud opus fieri necesse est. Erit porro materia idonea si habebit opportunitatem facilitatemque formabilem. Habebit autem, si erit pura et qualitate omni carens; quippe si habebit propriam qualitatem, erit impedimento ceteris qualitatibus genuina qualitas, maxime igitur si erunt uariae multiplicesque insigniendae, nec multiplices modo sed omnes etiam formae ac figurae. Igitur quia omnes silua recipit figuras, omnes quoque colores et ceteras quot sunt qualitates, nihil autem horum habet ipsa ex
Abbreviated transcription (Latin):
diuinam originem auspicata est indefess&e sapientisq & sine int̃misione uitȩ : caelum
diuerse & dr̃ & accipitur: partim mundiaicies. quam uranon greci appellant.

Expanded text:
diuinam originem auspicata est indefessae sapientisque et sine intermissione uitdiuinam originem auspicata est indefessae sapientisque et sine intermissione uitdiuerse et dicitur et accipitur: partim mundi superficies quam uranon Graeci appellant
Abbreviated transcription (Latin):
appareat. mane conditus in occasũ. luciferuero & stilbon utroq: genere &oriun¬
t̃ &occidunt : Quid ꝗ c&eri planetus longius asolediscedunt. usq adeo. utcertis
tẽ porib: diametro distent: Stilbon uero & lucifer. nunꝗ diam & ro distent a so¬
lis orbitis. exutraq regione mundi ȩo is. occidentalib satis soli semꝑ ꝓximi facti.
citate. Illos uero alios quattuor & sibim & inuicẽ & hiftrib: dissimilit̃ ĩcedene : qͦs tam̃
om̃s diuersos motꝰ c̃trariaq: agitationes planecũratione subnixos eẽ dicit
Eauidelic& ꝗ iugitractatu manifestarecurauit:: Is deinde ꝓsequitur: igit᷑¬
cũ ꝑ uoluntate patris cunctarationabilis animae substantia nasceretur. ali¬
quantopꝰ em ne corporeũ intra conseptum eius effinxit . mediumq
a pucans mediemodulamine aptouigabat: Astilla cõplactens caeliultimas. circum¬
susaque eidem exteriore cõplexi oꝑiensq: ambitusuo. ipsaque insemet conuertens

Expanded text:
appareat, mane conditur in occasum, Lucifer uero et Stilbon utroque genere et oriuntur et occidunt. Quid quod ceteri planetes longius a sole discedunt usque adeo ut certis temporibus diametro distent? Stilbon porro et Lucifer numquam diametro distant a solis orbitis, ex utraque regione mundi eois aut occidentalibus satis proximi facti, citate, illos uero alios quattuor et sibimet inuicem et his tribus dissimiliter incedere. Quos tamen omnes diuersos motus contrariasque agitationes planetum ratione subnixos esse dicit, ea uidelicet quam iugi tractatu manifestare curauit. DE CAELO Idem icum pro uoluntate patris cuncta rationabilis animae substantia nasceretur, aliquanto post omne corporeum intra conseptum eius effinxit mediumque applicans mediae modulamine apto iugabat; ast illa complectens caeli ultima circumfusaque eidem exteriore complexu operiensque ambitu suo ipsaque in semet conuertens
Abbreviated transcription (Latin):
Naturalia uero & corporea uixta fatum ea porro quae nostri arbitrii nr̃iq
iuris sunt sponte nostra : porro q̃ extranos posita sineratione atq in opi¬
nate accidunt : si quidem ex nostro posito coeptaerunt . fortuita si sine nr̃a
institutione tasu prougni redicunt : Quae cuncta manifestius intima eo
degerit ita dẽs : qͥb: ita ordinatis cum in proposito rerũ creator maner&
quaenam ordinauerat : scilic& ꝙ uniuorsae rei animã corpꝰq: omne mo¬
dulamine apto iugauerat : intolle gentos in quit iussionẽ patris silii iuxta¬
mandatam in formationẽ in mortali sũpto initio mortalis animantis exmun

Expanded text:
naturalia uero et corporea iuxta fatum; ea porro quae nostri arbitrii nostrique iuris sunt, sponte nostra; porro quae extra nos posita sine ratione atque inopinate accidunt: si quidem ex nostro disposito coepta erunt, fortuita, si sine nostra institutione, casu prouenire dicuntur. Quae cuncta manifestius in Timaeo digerit ita dicens: quibus ita ordinatis «cum in proposito rerum creator maneret...» Quaenam ordinauerat? Scilicet quod uniuersae rei animam corpusque omne modulamine apto iugauerat. «Intellegentes, inquit, iussionem patris mandatam informationem immortali sumpto initio mortalis animantis ex mun
Abbreviated transcription (Latin):
ex isdom substantiã mutuari: Quodigit faciens diximꝰ ds̃est qđ uerout patiens silua corporea:
ed q id qđ facit aliqd adexomplũ aliqđ rospiciens operat᷑ tor᷑ quoq originis intollectaose
uecessitas : st̃ igitur initia ds̃ &silua & exemplũ &estdi qdemorigo primara moliens & posita
inactu silua uero exqua prima fit qđ gignit᷑ nunciã desilua tractabit̃ quã originẽ forererũc sentuit
pr̃dhagorei platonici stoici. nom̃ uero eideder auditores platonis : Ipse enĩ nusquã siluȩ nom̃ adseripst:
sed aliis multis ad declarationẽ naturȩ eius conuenientib: ususẽ. Cum animis nr̃ĩs intimare

Expanded text:
ex isdem substantiam mutuari. Quod igitur «ut faciens» diximus, deus est, quod uero «ut patiens», silua corporea. Sed quia id quod facit aliquid ad exemplum aliquod respiciens operatur, tertiae quoque originis intellecta est necessitas. Sunt igitur initia deus et silua et exemplum; et est deus quidem origo primaria moliens et posita in actu, silua uero ex qua prima fit quod gignitur. Nunc iam de silua tractabitur, quam originem fore rerum consentiunt Pythagorei, Platonici, Stoici. Nomen uero ei dederunt auditores Platonis; ipse enim nusquam siluae nomen ascripsit sed aliis multis ad declarationem naturae eius conuenientibus nuncupamentis usus est, cum animis nostris intimare
Abbreviated transcription (Latin):
ta It̃ ses cr̃plari potentia ꝑ inde queut in t̃ignis limitẽ terrȩgalterũ limitẽ in¬
sertis aeris & aque materiis mundi corpꝰ c̃tinuatũ est : itanumerorũ potentus
in sertis tãquã el em̃tis mate rusq menbra anime intelligibilia conecterent᷑.
ess&q: aliqua brt̃animã corpusq similitudo : hancigitur seriẽ non materiam
neq corpus secuit in quitds̃ uts̃ quis ã B. rec tã lineã ĩlongũ fundat : & de seg¬
minib: duob: chi faciat : Fã ẽ T̃. idipsum incuru&demũ & duos in exossibi
hiuicem circulos faciat FO RΑRΗ ΜΝΝ¬
hosq ipsos exteriore alio circulo ciuꝰ motꝰ c̃ uersioq idẽ semꝑ &uni formis sitcurtũ¬
lig& id .ẽ aplani : huiꝰ quippeorbiculataẽ. agitatio somꝑ eadẽsemꝑ aequali
ue locitate nelocũ quidẽ ullũ desiderans extra c̃sueti ab itsemitã : & exterioras

Expanded text:
ta, item sescuplari potentia, perindeque ut inter ignis limitem terraeque alterum limitem inta, item sescuplari potentia, perindeque ut inter ignis limitem terraeque alterum limitem insertis aeris et aquae materiis mundi corpus continuatum est, ita numerorum potentiis insertis ut tamquam elementis materiisque membra animae intellegibilia conecterentur essetque aliqua inter animam corpusque similitudo. Hanc igitur «seriem», non materiam neque corpus, «secuit», inquit, «deus», ut si quis ΑΒ rectam lineam in longum findat et de segminibus duobus chi faciat ΓΔ.ΕΖ, id ipsum incuruet demum et duos innexos sibi inuicem circulos faciat ΗΘΚΛ et ΗΜΚΝhosque ipsos exteriore alio circulo cuius motus conuersioque idem semper et uniformis sit circumliget, id est aplani. Huius quippe orbiculata est agitatio semper eadem, semper aequali uelocitate, ne locum quidem ullum desiderans extra consueti ambitus semitam. Et exterior
Abbreviated transcription (Latin):
noc tͥnaluna diametro at̃ra &sole distans utq ꝓ pͥaluce indigeat atq a sole
semꝑ mutuetur & sit minorquã terra obsistente sibi ea intenebras c̃ditur :
omnefere cõmixtum illud genꝰ essentiae c̃sumptumerat huiusmodi sectio¬
nib: partium . Tuno hanc ipsam seriẽ in longum secuit &exuna serie duas
fecit easq mediã medie in speciem. x grece lit terecoartabit curuabitq: ĩor¬
bes quo ad coirent int̃sec apita ex trib: hisessenti a scilic& et eodẽ &diũ somis cue¬
ratanimã & eã secuerat in numeros partim duplices usq: ad cibum qua
primus ex duplicib: nascitur. partĩ triplices usq ad cibũ qui primus horũ¬
Iex triplicib nascit᷑.
Numerorũ inter ualla numeris aliis c̃texi uolebat ut e& in animȩ textu
corporis similitudo : itaq limitib: c̃stitutis una sex altero duodecĩ qͥẽ duplex
duab: medie tatib: octo & nouẽ sex & duo decĩ limitũ int̃uallũ c̃tinuaũ epitri¬

Expanded text:
nocturna luna diametro a terra et sole distans, ut quae propria luce indigeat atque a sole semper mutuetur et sit minor quam terra, obsistente sibi ea in tenebras conditur.omne fere commixtum illud genus essentiae consumptum erat huius modi sectionibus partium. Tunc hanc ipsam seriem in longum secuit et ex una serie duas fecit easque mediam mediae in speciem chi Graecae litterae coartauit curuauitque in orbes, quoad coirent intrat animam et eam secuerat in numeros partim duplices usque ad cubum qui primus ex duplicibus nascitur, partim triplices usque ad cubum, qui primus ex triplicibus nascitur. Horum numerorum interualla numeris aliis contexi uolebat, ut esset in animae textu corporis similitudo. Itaque limitibus constitutis, uno sex, altero duodecim qui est duplex, duabus medietatibus, octo et nouem, sex et duodecim limitum interuallum continuauit epitri
Abbreviated transcription (Latin):
prauitas nrãe naturae quã tam̃ trans lato uocabulo id ÷ inpprio utentes naturã iuxta a postolũ
dicimꝰ quiait. fuimus aliquando natura filii irae si cut & c&eri uocans naturã quae habeatiam

Expanded text:
pravitas nostrae naturae, quam tamen translato vocabulo, id est, improprio utentes, naturam juxta Apostolum pravitas nostrae naturae, quam tamen translato vocabulo, id est, improprio utentes, naturam juxta Apostolum dicimus, qui ait: Eramus nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri , vocans naturam quae habeat jam
Abbreviated transcription (Latin):
itaq sicut non ÷ male uoluntatis impiorum ita nec aliorũ quorũ lib& peccatorũ q̃ exea ꝓcedunt ue¬
rũ quia ñ ÷ austor ullius omnino reatus ẽ ꝓfelto censor & iudex Vt autẽ reus maiestatis damnatus
ñ recte nisi sibi aut sociis criminis imputat qđ punit᷑. Ita iudicio dĩ damnatus ñ recte potestin eum
supplicu sui recorquere inuidiã cui nequaquã ual& obicere peccati sponte a se cõmissi calumniã
Imput& igit᷑ sibi homo ł si plac& diabolo cui temere credidit & peccatũ & uindictã peccati. hoc ẽ &
causã damnationis . & ipsã damnationẽ dõ uero & bonũ opus & ipsũ boni operis p̃miũ. Ad hoc bonũ
nemomalus nisi discessurus accessit. Ad hocbonũ nemobonus nisi tractus ꝑuenit : si quidẽ quã uerũ ẽ
ex nobis exier̃ sed nonerant ex nobis tam nemouenit adme pisi pater quimisitme traxerit eũ ubi

Expanded text:
itaque sicut non est malae voluntatis impiorum, ita nec aliorum quorumlibet peccatorum quae ex ea procedunt. Veitaque sicut non est malae voluntatis impiorum, ita nec aliorum quorumlibet peccatorum quae ex ea procedunt. Verum qui non est auctor ullius omnino reatus, est profecto censor et judex. Ut autem reus majestatis damnatus non recte nisi sibi aut sociis criminis imputat quod punitur, ita judicio Dei damnatus non recte potest in eum supplicii sui retorquere invidiam cui nequaquam valet obicere peccati sponte a se commissi 230 calumniam. Imputet igitur sibi homo, vel si placet Diabolo, cui temere credidit, et peccatum et vindictam peccati, hoc est, et causam damnationis, et ipsam damnationem, Deo vero et bonum opus et ipsum boni operis praemium. Ad hoc bonum nemo malus nisi discessurus accessit, ad hoc bonum nemo bonus nisi tractus pervenit. Siquidem quam verum est, ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis , tam verum, nemo venit
Abbreviated transcription (Latin):
operantis uel miseri cordiã ut uocati liberent᷑ ł iudiciũ ut reliei damnen Operat᷑ plane in
mentib: piorũ adiuuando ut salutaria uelint & in eis ꝓficiant. operat᷑ inmentib: impiorum
deserendo nenisi noxia uelint & in peiora labant᷑. id ꝓph&a intellegens orat adiuua me &
saluus ero. Derȩꝓbis uero sponte peccantib: & deserente iudiciodĩ ad deterioraruentibus
non conueniunt. ut rosq: discernit uoluntas. ł misericordia dĩ adiuta. ł iudicio ñ adiuta
dm̃ itaq: qui adiuuat ut bona sit uoluntas. & uoluntatis ipsius & omniũ quȩ ex ea ꝓdeunt bono¬
rũ. nec ñ & quȩ haec nullo dubitante consequunt᷑ p̃miorũ nemo ÷ tã ingratus. quin credat
& confiteat᷑ autorẽ Perditorũ uero malȩ uoluntatis eũ ẽẽ austorẽ . nemonisi in sanꝰ & ꝑditis
opinari audebit neque enim cuius uoluntas summe bona ẽ malã ẽẽ facit alterius. Auctor ÷÷¬

Expanded text:
operantis, vel misericordiam ut vocati liberentur, vel judicium ut relicti damnentur. Operatur plane in operantis, vel misericordiam ut vocati liberentur, vel judicium ut relicti damnentur. Operatur plane in mentibus piorum, adjuvando ut salutaria velint, et in eis proficiant; operatur in mentibus impiorum deserendo, ne nisi noxia velint et in pejora labantur. Id Propheta intelligens orat: Adjuva me, et salvus ero . De reprobis vero sponte peccantibus et deserente judicio Dei ad deteriora ruentibus unt . Utrosque discernit voluntas, vel misericordia Dei adjuta, vel judicio non adjuta. Deum itaque, qui adjuvat ut bona sit voluntas, et voluntatis ipsius et omnium quae ex ea prodeunt bonorum necnon et quae haec nullo dubitante consequuntur praemiorum, nemo est tam ingratus qui non credat et confiteatur auctorem. Perditorum vero malae voluntatis eum esse auctorem nemo nisi insanus et perditus opinari audebit. Non enim cujus voluntas summe bona est malam esse facit alterius. Auctor
Abbreviated transcription (Latin):
esse possemus: C&erum ubiꝰ de᷑ edestione uel p̃scientia siue p̃destiatione agt loqust̃
qui cumq: dm̃ propterea elegisse p̃scisse aut p̃destinasse quos lib& asserunt quo d p̃scienit
eos deuotos sibi futuros & in eadem deuotione mansuros tam & si sint in aliis magnae au¬
ctoritatis in hac sententia non sunt penitus audiendi ne euacu&ur diuinae gratiae
donũ si secundũ humanũ quanquã futurũ meritũ dispens&ur Nec indignent᷑ his p̃poni a pł m
qͥcumq: ñ nesciunt in hoc loqui potius xp̃m qui sequẽ ad modũ ÷ ueritatẽ eẽ testat᷑ hisola gratia p̃¬
destinatis om̃s dequib: ait saluator omnis qui audiuit a patre & didicituenit adme. haec autẽ
salutis dostrina quauenit᷑ ad gratiã saluantis. ualde remota ÷ a sensib: corporis Ñ aurib: app̃¬
hendit᷑ sonantib: uerbis. sed mentib: creatoris instinetu & iam in eis absq: strepitu quod placuert

Expanded text:
possemus. Caeterum ubicunque de electione, vel praescientia, sive praedestinatione Apostoli loquuntur, quicunque Deum propterea elegisse praescisse aut praedestinasse quoslibet asserunt quod praescierit eos devotos sibi futuros et in eadem devotione mansuros, tametsi sint in aliis magnae auctoritatis, in hac sententia non sunt penitus audiendi, ne evacuetur divinae gratiae donum, si secundum humanum quanquam futurum meritum dispensetur. Nec indignentur his praeponi Apostolum quicunque non nesciunt in hoc loqui potius Christum, qui se, quemadmodum est, veritatem esse testatur. Hi sola gratia praedestinati sunt omnes, de quibus ait Salvator: Omnis qui audivit a Patre et didicit, veniet ad me . Haec autem salutis doctrina, qua venitur ad gratiam salvantis, valde 229 remota est a sensibus corporis. Non auribus apprehenditur sonantibus verbis, sed mentibus Creatoris instinctu, etiam in eis absque strepitu quod placuerit
Abbreviated transcription (Latin):
borio selice extenebnis adlum̃ e mergunt & adscientiae ueritatis qued antudin ẽa spi¬
rant nec moleste fer excellentes in studiis humanitatis uiros diuidere acsepa¬
rare sẽsilẽ ĩ telligibilẽq naturã : Docere &iã acde monstrare qđ sint rerũ

Expanded text:
boriosius licet, ex tenebris ad lumen emergunt et ad scientiae ueritatisque claritudinem aspiboriosius licet, ex tenebris ad lumen emergunt et ad scientiae ueritatisque claritudinem aspirant nec moleste ferunt excellentes in studiis humanitatis uiros diuidere ac separare sensilem intellegibilemque naturam, docere etiam ac demonstrare quod sint reru
Abbreviated transcription (Latin):
sensilicareat cognitorib & uelud a sertorib corpoꝵ̃ credentessensib aȩt coridudit ob quã de¬
prauationẽ itẽq alia sc̃ sangui neas. ne c reputationẽ quidẽ & c̃siderationẽ uere existentis ue¬
req ꝑugilis nature m̃ teo sistim ꝓ p̃t̃ huius modi sonia: ex sõnẽ ꝑuigile q̃ naturã nẽ cupet¬
orti sine occa sui minime mutabile nullã habens cũ sensib: soc & atẽ puram̃ te
ꝑcipibile : dm̃ uidelic& & cogitatione s eiꝰ intelligibiles atq incorporeas
species has porro cẽ quidã negant qđ his usuaccidit ex alto & ꝓfundo sopore : De¬
niq siquis eos ad c̃tẽplacionẽ uerã minimeq soporatã excit& aet̃ narũ & in mor¬
taliũ rerũ : In dignant᷑ ac molestȩ fer̃ simt ut in policia illidedititia ꝑpetius abditi
tenebris speluncae densis ũbris opac& : Atuero qui sea ꝓfunda imperitia uindicant la¬

Expanded text:
sensili careat, cognitoribus et uelut assertoribus corporum credentes sensibus. Et concludit: «Ob quam desensili careat, cognitoribus et uelut assertoribus corporum credentes sensibus. Et concludit: «Ob quam deprauationem itemque alias reque peruigilis naturae mente consistimus propter huius modi somnia, cum ne imaginari quortu, sine occasu, minime mutabile, nullam habens cum sensilibus societatem, pura mente percipibile, deum uidelicet et cogitationes eius, intellegibiles atque incorporeas species. Has porro esse quidam negant, quod his usu accidit ex alto et profundo sopore. Denique si quis eos ad contemplationem ueram minimeque soporatam excitet aeternarum et immortalium rerum, indignantur ac moleste ferunt, similiter ut in Politia illi dediticii perpetuis abditi tenebris, speluncae densis umbris opacae. At uero qui se a profunda imperitia uindicant la
Abbreviated transcription (Latin):
& opinioni quae ex sensib: nascit᷑: Et enĩ cũ corpus aliqđ uidem aut tangimꝰ neces
se Nda nob̵ sentiri cũ locissuis & regionib: Neq: enĩ sineloco nec uero sine sede
sentin corpusillũ potest: Diat ergo nos hac opinionis ꝑcelebratȩ c̃suetudine
ita eẽ inbutos ut cũ res intelligibiles cõtẽplam᷑ animo. putemas
eas consistere aliquo in locoullã ue regionẽ obtinere : ꝑinde ut mundicorpus
qđ sitũ ÷ locaquẽ cõpl& mundana moles. habens &iã regionẽ q̃ ꝑceptis corpoꝵ formis &or¬
nata: : Videlic& silua cuius partes exquib c̃stat. quia diuisas locis regionib: c̃side¬
ram putamꝰ omã quae sunt eodẽ modo c̃sistere ĩ locis a cregionib: certis : Deindede¬
indẽq neq siquis dicat fores substantiã sine sede acloco quȩ neq int̾ra neq incaelo
sit potentã similia diciputamꝰ & res uana m̃tis opinione c̃ceptas : Iã dudũ quippe

Expanded text:
im cum corpus aliquod uidemus aut tangimus, necesse est id a nobis sentiri cum locis suis et regionibus; neque enim sine loco nec uero sine sede sentiri corpus ullum potest. Dicit ergo nos hac opinionis percelebratae consuetudine ita esse imbutos ut, cum res intellegibiles contemplamur animo, putemus eas consistere aliquo in loco ullamue regionem obtinere perinde ut mundi corpus, od situm est loco quem complet mundana moles, habens etiam regionem quae perceptis corporum formis exornata est, uidelicet siluam. Cuius partes ex quibus constat quia diuisas locis ac regionibus consideramus, putamus omnia quae sunt eodem modo consistere in locis ac regionibus certis. Dehinc denique si quis dicat fore substantiam sine sede ac loco quae «neque in terra neque in caelo sit», portento similia dici putamus et res uana mentis opinione conceptas. Iam dudum quippe
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ alia quȩ demũ abhis ipsis mouent᷑ : Ex alia qua ne cessitate neq: cũ ratione mouentad effectum

Expanded text:
tamen alia, quae demum ab his ipsis mouentur ex aliqua necessitate quaeque cum ratione mouent ad effectum
Abbreviated transcription (Latin):
modorate tam prudenter tã iugiter continueq: agi sinorationabili qͥnpotius
sine sapientissimorectore ñ possent : qrecum sit diuinũ quidẽ & ĩ mortalegen:
anim liũ caeleste sidereũ temporaliũ uͦ ⁊ occiduũ passioniq: obnoxiũ ter¬
ronũ necesse ẽ ẽẽ int̃ ħ duo medie tatẽ aliq conoctentẽ extimos limites s i armo

Expanded text:
moderate, tam prudenter, tam iugiter continueque agi sine rationabili, quin potius moderate, tam prudenter, tam iugiter continueque agi sine rationabili, quin potius sine sapientissimo rectore non possent. Quare cum sit diuinum quidem et immortale genus animalium caeleste sidereum, temporarium uero et occiduum passionique obnoxium terrenum, necesse est esse inter haec duo medietatem al
Abbreviated transcription (Latin):
restris h hõib: : consequens ÷ etiã ceteros locos regionesq int̃iectas plena ses se
rationabib: animalib: existimari : Neqͥs mundi locus desert: relinquatꝰ : Etonĩ ÷
absurdũ hominos qdẽ imã mundi regionẽ in habitates fragili corpore ani¬
mo cũ amentia ⁊ sine sinceritate plenopentudinis obĩ constantiã cõmotionũ
suar̃ alias aliis atq aliisplacentib: rationabiles animantes putari. stellas ũ
prudentis nat᷑ae. ob aeternã actuũ suorũ constantiã nulli poentud ini obno¬
xias puro minimeq dissolubili corpore ut pote q̃ extimas ignis cuncta ambien¬
tis regiones incolant sine animȩ fore carere &iã uita putare : cuiqͥdẽ reiho¬
breorũ qq̃ sentend concinit : qͥ phiben exornatorẽ mundidm̃ mandassepuin¬
ciã soliqͥdẽ utdiẽ reger& lunae si ut noctẽ tueretꝰ : ceterasq̃q stella sdisposuis se tã ꝙ
limites tẽpor annor̃q sign indicia q̃q̃ futurorũ ꝓuentuũ q̃ cuncta certe tam

Expanded text:
tem hominibus —, consequens est etiam ceteros locos regionesque interiectas plenas esse rationabilibus animalibus existimari, ne quis mundi locus desertus relinquatur. Etenim est absurdum homines quidem imam mundi regionem inhabitantes fragili corpore, animo cum amentia et sine sinceritate pleno paenitudinis ob inconstantiam commotionum suarum, alias aliis atque aliis placentibus, rationabiles animantes putari; stellas uero prudentis naturae ob aeternam actuum suorum constantiam nulli paenitudini obnoxias, puro minimeque dissolubili corpore, utpote quae extimas ignis cuncta ambientis regiones incolant, sine anima fore, carere etiam uita putare. Cui quidem rei Hebraeorum quoque sententia concinit, qui perhibent exornatorem mundi deum mandasse prouinciam «soli quidem, ut diem regeret, lunae uero, ut noctem tueretur», ceteras quoque stellas disposuisse tamquam limites temporum annorumque signa, indicia quoque futurorum prouentuum. Quae cuncta tam
Abbreviated transcription (Latin):
existetentẽ constantẽ eandẽq: semper Nimirũ id eam quae intellectus dĩest aeternꝰ¬
xerni & inter eã naturam. que est quidem sed noneadẽ semper id est siluã. Quippe
haec natura sua nihilesteorũ quȩ sunt cũ sit &erna. Ergo qđ inter has duas naturas posi¬
tũ est uere existens ñ est Cũ enĩ imago uero exsistentis reuidet᷑ eẽ aliquatenus. Quia ue¬
ro non uero ꝑseuerat. pauturq: inmutationẽ suinonest existens uere ut st̃ exẽplailla :¬
quippe exẽplarata. &inmutabili constantia iugent Eruntigitur triah a ec
exẽplis nonusq quaq simili a uidebuntur: Cõ paratioent̃ iuxta similitudinẽ instituit᷑
quae similitudo parilitatis disperilitatisq concretio est: Quare siquid in hiuus modi
reb: per functoriã similitudinẽ habere inueni& cõplectinos oport& intellectus manifesta

Expanded text:
existentem, constantem eandemque semper, nimirum idean, quae intellectus dei aeterni est aeternexistentem, constantem eandemque semper, nimirum idean, quae intellectus dei aeterni est aeternus, et inter eam naturam quae est quidem, sed non eadem semper, id est siluam; quippe haec natura sua nihil est eorum quae sunt, cum sit aeterna. Ergo quod inter has duas naturas positum est uere existens non est. Cum enim sit imago uere existentis rei, uidetur esse aliquatenus, quia uero non perseuerat patiturque immutationem sui, non est existens uere, ut sunt exempla; illa quippe exempla rata et immutabili constantia uigent. Erunt igitur tria haec: exemplis non usque quaque similia uidebuntur; comparatio enim iuxta similitudinem instituitur, quae similitudo parilitatis disparilitatisque concretio est. Quare si quid in huius modi rebus perfunctoriam similitudinem habere inuenietur, amplecti nos oportet intellectus manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
qđ gignitur generatauidelic& species quȩ in silua subsifut & ibidẽ dissoluit᷑ hẽ aliud in quo
gignitur in quo est ipsa silua In hac quippe speciesdis solubiles substantiã sortiuntur
tertiũ p̃terea ex quo sumilitudinẽ trahit mutuaturq qđ gignitur idea scilic& quȩ exẽ¬
plumest rerũ omniũ quasimnatura ꝓgenut. hocesteorũ quȩ siluȩ quasi quodã gre¬
mio continentur ex ẽplorũ imagines es sedicuntur. Dem de euidenti quadã cõparatio¬
ne atq: exẽ plo questionẽ reuelat Conparatenĩ qđ percipit. Insespecies matriuideli¬
c& silue . Haec enĩ recipit a natura ꝓditas species: Illud uero ex quo simi litudo cõmeat
patri hocest ideae. Huius enĩ similitudinẽ memorate species mutuantur. Qđ uero
ex his duobus est pli generatȩ scilic& spenei : Estenĩ hȩc posita internaturã uere

Expanded text:
quod gignitur — generata uidelicet species quae in silua subsistit et ibidem dissoluitur —, item aliud in quo quod gignitur — generata uidelicet species quae in silua subsistit et ibidem dissoluitur —, item aliud in quo gignitur — in quo est ipsa silua, in hac quippe species dissolubiles substantiam sortiuntur —, tertium praeterea ex quo similitudinem trahit mutuaturque quod gignitur — idea scilicet quae exemplum est rerum omnium quas natura progenuit, hoc est eorum quae siluae quasi quodam gremio continentur exemplorumque imagines esse dicuntur. Deinde euidenti quadam comparatione atque exemplo quaestionem reuelat. Comparat enim quod percipit in se species matri, uidelicet siluae — haec enim recipit a natura proditas species —, illud uero ex quo similitudo commeat patri, hoc est ideae — huius enim similitudinem memoratae species mutuantur —, quod uero ex his duobus est proli, generatae scilicet speciei — est enim haec posita inter naturam uere
Abbreviated transcription (Latin):
a cernarũ atq: in mortaliũ specierũ simulacrasunt: Earũ uidelic& quasi deas uocamus. for¬
mant᷑q: ab isdẽ miro quodã modo iux tamemorati uidelic& exẽpli consignationẽ. miro autẽ
modo ꝓpterea quod difficile atq in explicabileest concipere m̃tẽ:Quatinus exid earũ
sinceritate. natiuis uero reb: similitudo ꝓueniat: utrũ ꝑ inde ut mollib: materus signa¬
cula sicut su pradictũ est. an utcũ deexẽplo limamenta immaterias tractabiles traps¬
feruntur quo dinpictoria &itẽ fictoria. fieri uidemus
Quarediffert ad p̃sens t ractatũ
hunc suoseruans loco ac tẽpori ac distinguit: ad intellectũ imperat animi conceptione tali
ut triagenera nobis occurant. generanuncin ppriaȩ appellans. Neq: enĩ silua nec uero exẽ¬
plũ generasunt. sedut appellatio gerũ signific& primas substantias. Ilud quidẽ in quiđ̃ qđ sit &

Expanded text:
aeternarum atque immortalium specierum simulacra sunt, earum uidelicet quas ideas uocamus, foraeternarum atque immortalium specierum simulacra sunt, earum uidelicet quas ideas uocamus, formanturque ab isdem miro quodam modo, iuxta memorati uidelicet exempli consignationem. Miro autem modo propterea quod difficile atque inexplicabile est concipere mente quatenus ex idearum sinceritate natiuis uera rebus similitudo proueniat, utrum perinde ut mollibus materiis signacula sicut supra dictum est an ut cum de exemplo liniamenta in materias tractabiles transferuntur, quod in pictoria et item fictoria fieri uidemus. Quare differt ad praesens tractatum hunc suo reseruans loco ac tempori, ac distinguit intellectum imperata animi conceptione tali ut «tria genera» nobis occurrant, «genera» nunc improprie appellans — neque enim silua nec uero exemplum genera sunt — sed ut appellatio generum significet primas substantias. Illud quidem, inquit, quod fit et
Abbreviated transcription (Latin):
trpũ quoq: exẽplũ man& insubstantia ꝓpria id ea scilic& cuiusq existentis reinatȩ : similit̃
ds̃ opifex ꝑ aeuũ man&: Sed ar chetrporũ exẽplorũ simulacra quȩ siluȩ obueniunt ñ ꝑma¬
nent : nãq: as sidue acsine inter missione mutantur mortis nascendiq: perp&ua successio¬
ne ob in excus abilẽ naturȩ cuiusdã necessitatẽ. Quã obrẽ dicta est aplatonẽ silua posita e ẽ
ad recipiendarerũ signacula: preclare posita : qui acũ sit natura immobilis ingredientiũ forman¬
tiũq eã specierũ cõmeatu mouetur. & eas dẽ inuicẽ mou& species ut ꝑgrediens docebit. Recte
itaq: cũ eadẽ sit semper & inmutabilis udetur tamen in quid obspecierũ multi formiũ co&ũ
disperiles induere formas. A tuero quȩ obueniunt siluȩ species & in eadis soluunt᷑ ac pereunt

Expanded text:
typum quoque exemplum manet in substantia propria, idea scilicet cuiusque existens rei natae; similiter typum quoque exemplum manet in substantia propria, idea scilicet cuiusque existens rei natae; similiter deus opifex per aeuum manet, sed archetyporum exemplorum simulacra, quae siluae obueniunt, non permanent, namque assidue ac sine intermissione mutantur mortis nascendique perpetua successione ob inexcusabilem naturae cuiusdam necessitatem. Quam ob rem dicta est a Platone silua posita esse ad recipienda rerum signacula. Praeclare posita quia, cum sit natura immobilis, ingredientium formantiumque eam specierum commeatu mouetur et easdem inuicem mouet species, ut progrediens docebit. Recte itaque, cum eadem sit semper et immutabilis, uidetur tamen, inquit, ob specierum multiformium coetum dispariles induere formas; at uero quae obueniunt siluae species et in ea dissoluuntur ac pereunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quosdã ita ingenatos ut &cito discant & diumemoria uigeant Nã quorũ inanimo cerȩ illa
amittunt obsoletis obnimiã remissionẽ cere signaculis : c̃tram genii m̃tisq duriorcera:
uix recipit formas quȩ in primuntur . sedsiũ quã receperit diuc̃seru& operose in p̃ssas figuras ut¬
potestabili materiȩ locatas: Tertia duinȩ felicitatis c̃cretio cũcerȩ similitudo sic solidaẽ uineq
respuat formas nec renitatur aduersũ in pressionẽ signaculorũ: necita fiuxa recipiat sede. utin¬
certȩ minimeq: uisibiles in pressiones sint. Nunc qm̃ in formẽ eẽ acsine qualitate siluã mani¬
festauerat : immobilẽ quoq curat ostendere. Asserens mouerieã conformariq: ab introe¬
untib: multimodis. cũ ipsaita ut forme sic motus quoq: sitexpers. Sed as pecieb formã habep¬
tib: motã uariediuerseq: formari: Man& ergohaec intali fortuna & conditione semꝑ: Arche¬

Expanded text:
quosdam ita ingeniatos ut et cito discant et diu memoria uigeant. Nam quorum in animo cerae illaamittunt obsoletis ob nimiam remissionem cerae signaculis. Contra ingenii mentisque durior cera uix recipit formas quae imprimuntur, sed si umquam receperit, diu conseruat operose impressas figuras, utpote stabili materia locatas. Tertia diuinae felicitatis concretio, cum cerae similitudo sic solida est ut neque respuat formas nec renitatur aduersum impressionem signaculorum nec ita fluxa recipiat sede ut incertae minimeque uisibiles impressiones sint. Nunc, quoniam informem esse ac sine qualitate siluam manifestauerat, immobilem quoque curat ostendere asserens «moueri» eam «conformarique ab introeuntibus» multimodis, cum ipsa ita ut formae sic motus quoque sit expers, sed a speciebus formam habentibus motam uarie diuerseque formari. Manet ergo haec in tali fortuna et condicione semper, arche
Abbreviated transcription (Latin):
deteriora cessare donecistituto meritisq c̃gruas ĩmnũ ferarũ induani forms: pausãq
malorũ ñ pͥus fore ꝗ c̃ secuta ea srata & eadẽ semꝑ uolucrisilla mundicireuactiocuncta
ear uit: ercigne & aqua t̃raq & aere c̃tracta õneq ĩlubiẽ dec̃serit i c̃sultis &i mderatis

Expanded text:
deteriora non cessare, donec instituto meritisque congruas immanium ferarum induant formas, pausamque malorum non prius fore quam consecuta eas rata et eadem semper uolucris illa mundi circumactio cuncta earum uitia ex igni et aqua terraque et aere contracta omnemque illuuiem deterserit inconsultis et immoderatis
Abbreviated transcription (Latin):
& contrariis sibi inuicem ꝓ hibitis motibus : ut uterq circulus ess& in optimo
beatissimoq agitationis statu: qua ex causa. factisunt sum madiuinitate
praediti omnesilli igneᷤ siderei. quinullos errores ex orbitationesq patiuntur.
ꝓpt̃eaq: insemetipsos conuertunt᷑ ae terno circuitu:: Atuero alii uagi

Expanded text:
 contrariis sibi inuicem prohibitis motibus, ut uterque circulus esset in optimo beatissimoque agitationis statu. Qua ex causa facti sunt summa diuinitate praediti omnes illi ignes siderei, qui nullos errores exorbitationesque patiuntur proptereaque in semet ipsos conuertuntur aeterno circuitu. At uero alii uagi
Abbreviated transcription (Latin):
&iam gentilis austor conatur ex primere cũ deutroq loquens alterũ nobis cũ dus
altorum cumbeluis communeest Ita factum hominem primum adam cumeua coniuge quam mirabi¬
ledictu deosta illidormienti subtracta dĩ produxit. in paradyso uoluptatis ut sa craelit terae testañ
constituit eumq suo p&entibus omnibus adusum necessariis . ñ molesto labore damnauit

Expanded text:
iam gentilis auctor conatur exprimere, cum de utroque loquens, alterum nobis, inquit, cum diis, alterum cum belluis commune est. Ita factum hominem 210 primum Adam cum Eva conjuge, quam, mirabile dictu, de costa illi dormienti subtracta Deus produxit, in paradiso voluptatis, ut sacrae litterae testantur, constituit, eumque, suppetentibus omnibus ad usum necessariis, non molesto labore damnavit
Abbreviated transcription (Latin):
corporis uultu pullamq ex prim& similitudinem : ex quo fit ut recepta¬
culi sin nullã ꝓpͥã naturalit̃q ex presiã habeat figura ꝓptereaq: infor¬
mis intellegat᷑. Omni quippe forma carens : ut quiodora pigm̃ta conficiunt:
ante omniacurant ut nullius sint odoris ꝓpriiq̃ condient᷑ susceptura uidelic&
humidos sucos odor aminũ : & qui materiis mollibus impressioniq: ceden¬
gatione apparere patiunt :Sicei pͣro omnib: rerũ omniũ formis

Expanded text:
corporis uultu nullamque exprimet similitudinem. Ex quo fit, ut receptaculi sinus nullam propriam naturaliterque expressam habeat figuram proptereaque informis intellegatur omni quippe forma carens, ut qui odora pigmenta conficiunt ante omnia curant, ut nullius sint odoris proprii quae condientur, susceptura uidelicet humidos sucos odoraminum, et qui materiis mollibus impressionique cedengatione apparere patiuntur; sic ei, quod omnibus rerum omnium formis
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ nondumquio quã uo massa aeris & in tractataligna: tertia cui accedens effectum.
ꝑficit eã exornatq: impressione formȩ : Ex qua forma quã in signiuit arrs id qđ ꝑfectũ
est nomenaccepit ut s tatua quȩ exsimilitud in eformȩ cuiuis est statua simulacrũ
uocatur, Similiter inquit homo animalcerteest & est ut siluestris & materialis
essentia : Et haec conposita exmateri formaq: quippe excorpore constat &a¬
nima Ergo corpus eius materia est animauero speties si ue forma : Iuxtaquã spetiem
idestanimã animal est cognatum : Bancergo speciem qua formantur singula genera

Expanded text:
autem nondum quicquam, ut massa aeris et intractata ligna; tertia cui accidens effectus perficit eam exornatque impressione formae, ex qua forma quam insigniuit ars, id quod perfectum est nomen accepit, ut statua, quae ex similitudine formae, cuius est statua, simulacrum uocatur. Similiter, inquit, homo animal certe est, et est ut siluestris et materialis essentia, et haec composita ex materia formaque quippe ex corpore constat et anima; ergo corpus eius materia est, anima uero species siue forma, iuxta quam speciem, id est animam, animal est cognominatum. Hanc ergo speciem qua formantur singula genera
Abbreviated transcription (Latin):
faciant aliquid ł paciant n ordinatũ : Ex quo a ppar& ꝑ suũ crculũ & solẽ &ce¬
teras stellas me antes aequabilit̃ & ordinate nob̵ eregione t̃rae spectantib:
uidem ꝑ.A. G.I. A circulũ qui est ñ solstitialis sed rodiacus meare :¬
conflagrabant enĩ terra eolis ardo ribus : semꝑq: solis globo superiora
exisi stente dieserit ꝑ petua necei suͭ e d& nox nũ quã scilic& mergente sole:
Suꝑ ÷igit᷑ ut o ł lintera ambitũ solsticalis circuli sit ł extra. Altrũq enĩ ad

Expanded text:
faciant aliquid uel patiantur inordinatum. Ex quo apparet per suum circulum et solem et cefaciant aliquid uel patiantur inordinatum. Ex quo apparet per suum circulum et solem et ceteras stellas meantes aequabiliter et ordinate nobis e regione terrae spectantibus uideri per ΑΒΓΔ circulum, qui est non solstitialis sed zodiacus, meareconflagrabunt enim terrena solis ardoribus, semperque solis globo superiore existente, dies erit perpetua nec ei succedet nox, numquam scilicet mergente sole. Superest igitur ut Θ uel intra ambitum solstitialis circuli sit uel extra; utrumque enim a