comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec uim potestatis exercerent sed doc¬
trinã humilitatis attollerent. Quo
loco humilitati putauit & iã patien¬
tiã copulanda: quia ipse quoq iuxta
testimoniũ petri cũ malediceret᷑ non
remaled ixit. cũ ꝑcuteret᷑ non reꝑcussit:
Hoc est ergo dicere. imitatores mei estote:
ultionis studia deponite. in solentiam
uerberantiũ non in iuriȩ relatione sed
magnanimitate patientiȩ uerberate:
Nemo inse debet quod in alio rep̾hen¬
dit imitari. Grauiora contu macibus
mansuetu do uulnera refert. Hoc pugno
reꝑcussit dñs uerberantẽ dicendo. Qui
te ꝑcutit in maxillã. p̃be ei & alteram.
Fit enim ut iudicio suo ipse dãpn& se: &
quođa stimulo sui cõpungat᷑ affectus.
qui relatã sibi sed utilitatẽ ꝓ iniuria quã
fecit aduerterit. Habet tamen quos &
cũ uirga apłos miserit. sicut paulus testi¬
ficatur dicens. Quid uultis. in uirgã ue¬
niam aduos an in caritate sp̃ũq mansu¬

Expanded text:
nec uim potestatis exsererent, sed docnec uim potestatis exsererent, sed doctrinam humilitatis adtollerent quo loco humilitati putauit etiam patientiam copulandam, quia ipse quoque iuxta testimonium Petri, cum malediceretur, non remaledixit, cum percuteretur, non repercussit. hoc est ergo dicere: imitatores mei estote, ultionis studia deponite, insolentias uerberantum non iniuriae relatione, sed magnanimitate patientiae uerberate. nemo ipse debet quod in alio reprehendit imitari; grauiora contumacibus mansuetudo uulnera. refert. hoc pugno repercussit dominus uerberantem dicendo: qui te percutit in maxilla, praebe ei et alteram. fit enim ut iudicio suo ipse se damnet et quodam stimulo sui conpungatur affectus qui relatam sibi sedulitatem pro iniuria quam fecit aduerterit. habet tamen quos et cum uirga apostolos miserit, sicut Paulus testificatur dicens: quid uultis? in uirga ueniam ad uos an in caritate spirituque mansu
Abbreviated transcription (Latin):
pascha celebrat: patere potest uulne¬
ri. Qui autẽ minister est ueritatiᷤ. hȩ¬
betat ueneno. non trepidat. Deniq mo¬
mordit paulũ uipera in mileta insula.
& uidentes pendentẽ de manu eiꝰ uiperã
in colȩ loci illius : putabant eũ e̾e mori¬
turũ. Sed ubi in offensum stare uidert̃ :
din eẽ dicebant. cui uenenũ nocere non
poterat. Q ut scias hoc uerũ eẽ: ipse
dñs ait. Ecce dedi potestatẽ uob calcan¬
di supra serpentes & scorpiones. & supra
omnẽ uirtutẽ inimici: et nichil uobis
nocebunt. Non uirgas in manu ui¬
bentur tollere apłi. Sic enim matheus
scribendum putauit. Quid est uirga.
nisi prȩferendȩ potestatis in signe et
ulciscendi instrumentũ doloris: Ergo
humilis dñi. inhumilitate enĩ udiciũ
cius sublatũ ẽ: humilis in quã dñi prę¬
ceptũ discipłi cius humilitatis officiis
ex secunt᷑. Cos enim misit ad seminandã.
fidem : qui non cogerent sed docerent

Expanded text:
pascha celebrat patere potest uulnepascha celebrat patere potest uulneri, qui autem minister est ueritatis hebetat uenena, non trepidat. denique momordit Paulum uipera in Melita insula. et uidentes pendentem de manu eius uiperam incolae loci illius putabant eum esse moriturum, sed ubi inoffensum stare uiderunt, deum esse dicebant, cui uenenum nocere non poterat. et ut scias hoc uerum esse, ipse dominus ait: ecce dedi uobis potestatem calcandi supra serpentes et scorpiones et supra omnem uirtutem inimici et nihil uobis nocebunt. Non uirgas in manu iubentur tollere apostoli; sic enim Matthaeus scribendum putauit. quid est uirga nisi prae. ferendae potestatis insigne et ulciscendi instrumentum doloris? ergo humilis domini — in humilitate enim iudicium eius sublatum est - humilis inquam domini praeceptum discipuli eius humilitatis officiis exsequuntur; eos enim misit ad seminandam fidem, qui non cogerent, sed docerent
Abbreviated transcription (Latin):
nichil autẽ in nob dñs iħe mortale
uult c̾e̾. Deniq ad moysen dicit. Sol¬
ue calei amentũ pedũ tuoꝵ. locuꝰ enĩ
in quo stas terra sc̃ã est. Mortale itaq¬
& terrenũ calciamentũ iubet̾ soluere.
cũ mitteret᷑ ad popłm liberandum.
Huius enim minister muneris timere
nil deb&. nec asuscepto officio mortis
periculo retardari. Ipse enim cũ defen¬
sionẽ fratrũ hoc est iudȩoꝵ uoluntari¬
us recepiss& : calũpniȩ terrore reuocat᷑
est ab incepto. & fugit ex egypto. Et ideo
cũ dñs affectũ eiꝰ ꝓbass&. conditionem
autẽ uidiss& infirmã : animi eiꝰ m̃tisq
uestigiũ mortalib uinculis censuit
exuendũ. Qđ si quẽ mouet qua ratione
in egypto calciati iubent᷑ edere agnũ.
apłi autẽ sine calciamentis adp̃dican¬
dum euangłm dirigunt᷑: is considerare
debet quia in egypto posituᷤᷤ debet ad¬
huc morsus cauere serpentis. Multa
enĩ uenena sunt in egẏpto. & qͥ intypo

Expanded text:
nihil autem in nobis dominus Iesus mortale nihil autem in nobis dominus Iesus mortale uult esse. denique ad Moysen dicit: solue calciamentum pedum tuorum; locus enim in quo stas terra sancta. est. mortale igitur atque terrenum calciamentum iubetur soluere, cum mitteretur ad populum liberandum; huius enim minister muneris timere nihil debet nec a suscepto officio mortis periculo retardari. ipse etenim cum defensionem fratrum, hoc est Iudaeorum, uoluntarius recepisset, calumniae terrore reuocatus est ab incepto et fugit ex Aegypto. et ideo cum dominus adfectum eius probasset, condicionem autem uidisset infirmam, animi eius mentisque uestigium mortalibus uinculis censuit exuendum. quod si quem mouet, qua ratione in Aegypto calciati iubentur edere agnum, apostoli autem sine calciamentis ad praedicandum euangelium diriguntur, is considerare debet, quia in Aegypto positus debet adhuc morsus cauere serpentis — multa enim uenena in Aegypto — et qui in typo
Abbreviated transcription (Latin):
effusa mandata cum posceret᷑ a paupere
ut ei aliquid pecuniȩ largiretur ait.
Argentũ atq aurum non habeo. Ille
gloriatur quod non habeat argentum
atq aurum. uob̾ pudori est minꝰ ad huc
habere quam cupitis. Est ergo & pau¬
peries głosa. quia est & beata pauꝑtas
sicut scriptum ẽ. Beati pauperes sp̃ũ.
Tamen non tam hoc gloriat᷑ petrus qđ
argentũ & aurum non habeat: quam
quod seru& dñi mandatũ. ꝓͥ p̃ręcepir.
Nolite aurum possidere. Hoc ẽ dicere
requiris: Aliud nob multo prȩtiosius
auro donauit. ut in nomine eiꝰ operen
Itaq non habeo quod non dedit. sed q̃d
dedit habeo. In nomine dñi iħu surge
& ambula. Sicut ergo qui horrea uult
congerendis aedificare frumentis domi¬
nicȩ sententix̧ auctoritatt rep̃henditur:
ita qui saccisu uult auro parare conden¬
do nȩ uumre prehensionis incurrit.
Non peram nea: caleia menta. Utrũ c
decorio mortis animantis confici sol&:

Expanded text:
effusa mandata, cum posceretur a paupere, effusa mandata, cum posceretur a paupere, ut ei aliquid pecuniae largiretur, ait: argentum atque aurum non habeo. ille gloriatur quod non habeat argentum atque aurum, uobis pudori est minus adhuc habere quam cupitis? est ergo et pauperies gloriosa, quia est et beata paupertas, sicut scriptum est: beati pauperes spiritu; tamen non tam hoc gloriatur Petrus quod argentum et aurum non habeat quam quod seruet domini mandatum, qui praecepit: nolite aurum possidere, hoc est dicere:requiris? aliud nobis multo pretiosius auro donauit, ut in nomine eius operemur. itaque non habeo quod non dedit. sed quod dedit habeo: in nomine domini Iesu surge et ambula. sicut ergo qui horrea uult congerendis aedificare frumentis dominicae sententiae auctoritate reprehenditur, ita E qui sacculum uult auro parare condendo naeuum reprehensionis incurrit. Non peram neque calciamenta. utrumque de corio mortui animantis confici solet;
Abbreviated transcription (Latin):
ululatus: cum in orbem gladius mitte¬
retur. Dentes asperos. ora tumida ñ¬
fercbat: & putabat quod uocẽ om̃ibus
abstuliss& quã solus amiserat. Et ideo
ut hos lupos effugere possimus: docet
dñs quid sequamur dicens. Nolite por¬
tare sacculũ neq peram neq calciam̃ta.
Quid sit sacculũ non e̾ẽ portandũ. alibi
euidenter ex pressit. Scripsit enĩ matheuᷤ.
qm̃ dixit ad discipłos dñs. Holite possi¬
dere aurum neq argentũ. Si ꝓhibem
aurũ possidere. quid deripere. quid au¬
ferre conamur: Si qͦđ habeas donare
prȩciperis. quẽ admodũ congeris quod
non habeas: Qui prȩdicaᷤᷤ non furandũ.
furaris: Qui dicis non mȩchandum.
mecharis: Qui exsecraris idola. sacrile¬
gium facis: Qui in lege gloriaris. ꝑprę¬
uaricationẽ legis dñm in honoras: Nom̃
enim dĩ ꝑ uos blasphemat᷑. Non sic apłs
petrꝰ. qui primus dominicȩ executor sen¬
tentiȩ ut ostender& non inuacuũ dñi

Expanded text:
ululatus, cum in orbem gladius mitteululatus, cum in orbem gladius mitteretur. dentes asperos, ora tumida praeferebat et putabat quod uocem omnibus abstulisset. quam solus amiserat. et ideo ut hos lupos effugere possimus, docet dominus quid sequamur dicens: nolite portare sacculum neque peram neque calciamenta. quid sit sacculum non esse portandum alibi euidenter expressit; scripsit enim Matthaeus quoniam dixit ad discipulos dominus: nolite possidere aurum neque argentum. si prohibemur aurum possidere, quid eripere, quid auferre? si quod habeas donare praeciperis, quemadmodum congeris quod non habeas? qui, praedicas non furandum furaris? qui dicis non moechandum moecharis? qui exsecraris idola sacrilegium facis? qui in legegloriarisper praeuaricationem legis deum inhonoras? nomen enim dei per uos blasphematur. non sic apostolus Petrus, qui primus dominicae exsecutor sententiae, ut ostenderet non in uacuum domini
Abbreviated transcription (Latin):
tatisq nouerunt. Hec uos mouear.
quod formã p̃tendere uidentur hu¬
manã. Ꝙsi foris homo cernitur. int̾
bestia fremit. Et ideo eos lupo ᷤ e̾ẽ non
dubium est. iuxta dñi iħu diuinã sen¬
tentiã qui ait. Adtendite uob̃ afalsis
ꝓphetis. qui ueniunt aduos in uestitu
ouium: intus autẽ sunt lupi rapaces.
Ex fructib eoꝵ cognoscetis eos. Siquis
ergo specie mouetur. fructũ interrog&
Audis aliqu̾e sacerdotẽ dici. rapinas eiꝰ
agnoscis. Uestitũ ouis hab&. facta
prȩdonis. Foris ouis. intus lupus est.
Qui modũ non hab& rapinarũ. qui tã¬
qũã in nocte scithito membra duratus
gelu cruentus ora circum uolat. quęrenᷤ
quem deuor&. Nonne uob uidetur lu¬
pus. qui humanȩ necis insaturabilis cru¬
delitate fideliũ morte popłoꝵ rabiem suã
desiderauit explere: Wlulat iste non
tractat. qui negat uocis auctorẽ & sacri¬
lego sermone bestiale murmur inter¬
strepit. qui non confitetur dñm iħm

Expanded text:
tatisque nouerunt. Nec uos moueat tatisque nouerunt. Nec uos moueat quod formam praetendere uidentur humanam; etsi foris homo cernitur. intus bestia fremit. et ideo eos lupos esse non dubium est iuxta domini Iesu diuinam sententiam, qui ait: adtendite uobis a falsis prophetis, qui ueniunt ad uos in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces. ex fructibus eorum cognoscetis eos. si quis ergo specie mouetur, fructum interroget. audis aliquem sacerdotem dici, rapinas eius cognoscis: uestitum ouis habet, facta praedonis: tons ouis, intus lupus est qui modum non habet rapinarum, qui tamquam in nocte Scythico membra duratus gelu, cruentus ora circumuolat quaerens quem deuoret. nonne uobis uidetur lupus, qui humanae necis insaturabilis cruditate fidelium morte populorum rabiem suam desiderauit explere? ululat iste, non tractat qui negat uocis auctorem et sacrilego sermone bestiale murmur interstrepit, qui non confitetur tetur dom
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt. quia prȩsentib pastorib
oues xp̃i incursari non possunt. Spo¬
liare ergo gregem dñi raptores conant᷑:
qui corporea quadã mentis intentione
duri ac rigidi nequa quã solent a suo
qui eiũsmodi est. Hos scripturȩ uerus¬
inter pres xp̃c illudit. ut in anessuos
inuanũ effundant impetus. & nocere
non possint. Qui si quem uersiita
disputationis suȩ circum scriptione
pręuenerint: faciunt obmutescere.
Mutus est enĩ. qui uerbũ dĩ non eã¬
dem qua est gła confitetur. Caue gͦ
ne tibi uocem tollat hereticus. si prior
eũ non ipse dep̃henderis. Serpit enim
dum latet eius ꝑfidia. Si autẽ cõmenta
impietatis eius agnoueris. iacturã piȩ
uocis timere non poteris. Caue igitur
uersute disputationis uenena. Animã
petunt: guttur inuadunt. uitalibus¬
uulnus adfigunt. Graues sunt morsuᷤ
hereticoꝵ. qui ipsis grauiores & rapaci¬
ores bestiis nullũ auaritie finẽ impie¬¬

Expanded text:
contendunt, quia praesentibus pastoribus contendunt, quia praesentibus pastoribus oues Christi incursare non possunt. spoliare ergo gregem domini raptores conantur, qui corporea quadam mentis intentione duri ac rigidi nequaquam solent a suo rsus est qui eiusmodi est. hos scripturae uerusinterpres Christus inludit, ut inanes suos in uanum effundant inpetus et nocere non possint. qui si quem uersuta disputationis suae circumscriptione praeuenerint, faciunt ommutescere; mutus est enim qui uerbum dei non eadem qua est gloria. confitetur. caue ergo ne tibi uocem tollat haereticus, si prior eum non ipse deprehenderis. serpit enim, dum latet eius perfidia; si autem conmenta inpietatis eius agnoueris, iacturam piae uocis timere non poteris. caue igitur uersutae disputationis uenena; animam petunt, guttur inuadunt, uitalibus \'}\' adfigunt. graues sunt morsus haereticorum, qui ipsis grauiores et rapaciores bestiis nullum auaritiae finem inpie
Abbreviated transcription (Latin):
non potuerit refulgere. lupi me prius ui¬
disse credantur. & sollẽpne uocis extorsisse
suffragium. Nonne lupis istis heretici cõ¬
paran di sunt. qui insidiantur ouilib xp̃i :
Fremunt circa caulaᷤs nocturno magis
tempore quã diurno. Semꝑ enĩ ꝑfidis
nox est : qui lucem xp̃i suȩ nebulis inter¬
pretationis obducere & quantũ in ipsis ẽ
fuscare conantur. Uersantur ergo circa x¬
caulas. stabula tamen xp̃i intrare non
audent. Wideo non sanantur. quia in
stabulũ suum non uult eos xp̃c inducere:
in quo curatus est ille qui de hierłm des¬
cendens incidit in latrones. Qũe uulne-¬
rib alligatis infuso oleo & uino imponenᷤ
iniumentũ suum samaritanus ille dux̃
instabulũ. & sanandũ stabulario dereli¬
quit. Non accipiunt ergo medicinam.
qui medicum non requirunt. Si enim
requirerent. non derogarent. Explo¬
rant pastoris absentiã. & ideo pastores
ȩccł arum uel necare uł in exiliũ agere

Expanded text:
non potuerit refulgere, lupi me prius uinon potuerit refulgere, lupi me prius uidisse credantur et sollemne uocis extorsisse suffragium. nonne lupis istis haeretici conparandi sunt, qui insidiantur ouilibus Christi, fremunt circa caulas nocturno magis tempore quam diurno? semper enim perfidis nox est, qui lucem Christi scaeuae nebulis interpretationis obducere et quantum in ipsis est fuscare conantur. uersantur ergo circa caulas, stabula tamen Christi intrare non audent et ideo non sanantur, quia in stabulum suum non uult eos Christus inducere, in quo curatus est ille qui de Hierusalem descendens incidit in latrones. quem uulneribus adligatis, infuso oleo et uino inponens in iumentum suum Samaritanus ille duxit in stabulum et sanandum stabulario dereliquit. non accipiunt ergo medicinam qui medicum non requirunt; si enim requirerent, non derogarent. explorant pastoris absentiam et ideo pastores ecclesiarum uel necare uel in exilium agere
Abbreviated transcription (Latin):
cCE eso mitto uos sicut ag¬
nos inter lupos. Contra¬
ria sunt ista sibi animalia.
ut alia ab aliis deuorent᷑:
sed bonus pastor lupo gre¬
gi suo timere non nouit. ideoq: isti dis¬
cipuli non inprȩdã sed ad grãm diri¬
guntur. Dollicitudo enĩ pastoris boni
efficit. ut lupi in agnos audẽre nihil
possint. Lupi quid signficare uident᷑.
debemus aduertere. Bes iȩ nempe sunt:
quȩ insidiantur ouilibus. Circa pasto¬
rales uersantur casas. habita cula do¬
morũ intrare non audent: sonũ canum.
absentiã aut desidiam pastoris explorant.
Quium guttur inuadunt ut cito strangu¬
lent. ferȩ rapaces. ideoq natura corporis
rigidiores: ut se facile non possint inflec¬
tere. Impeti quodam suo feruntur. & ideo
sȩpe luduntur. Tum prȩterea si quem pri¬
ores hominẽ uiderint: uocem eiꝰ quadam
naturae ui feruntur eripere. Di autẽ homo
prius eos uiderit: ex agitari memorantur.
Wideo cauendum michi est: ne si inhodi¬
erno tractatu spiritaliũ mẏsterioꝵ gr̃a

Expanded text:
cce ego mitto uos sicut agnos inter lupos. contraria sunt ista sibi animalia, ut alia ab aliis deuorentur. sed bonus pastor lupos gregi suo timere non nouit, ideoque isti discipuli non in praedam, sed ad gratiam diriguntur; sollicitudo enim pastoris boni efficit, ut lupi in agnos audere nihil possindebemus aduertere. bestiae nempe sunt quae insidiantur ouilibus, circa pastorales uersantur casas, habitacula dmorum intrare non audent, somnum canum, absentiam aut desidiam pastoris explorant, ouium guttur inuadunt, ut cito strangulent. feri et rapaces idemque natura corporis rigidiores, ut se facile non possint inflectere, inpetu quodam suo feruntur et ideo saepe luduntur. tum praeterea si quem priores hominem uiderint, uocem eius quadam naturae ui feruntur eripere: si autem homo prius eos uiderit, exagitare memoratur. et ideo cauendum mihi est ne, si in hodierno tractatu spiritalium mysteriorum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
mo dominicus. & sequentia pendent ex
priorib Prudens lector caue semꝑ suꝑ¬
stitiosam intelligentiã: ut non tuo
sensui ad temperes scripturas. sed scrip¬
turis iungas sensum tuum. & intelligas¬
quid sequatur. Dupra dixerat nolite
timere eos qui occidunt corpus. anim̃ã
autẽ non possunt occidere: nunc loqui¬
tur consequenter. Nonne duo passeres
asse ueneunt: Et unus ex illis. non cad&
super terram sine patre ur̃o. Et est sensuᷤ.
Si parua animalia & uilia absq dõ auc¬
tore non decidunt. & in om̃ib est ꝓuiden¬
tia. & quae in his peritura sunt sine dĩ uo¬
luntate non pereunt: uos qui ȩ̨terni estis
non debetis timere quod absq dĩ uiuatis
ꝓuidentia. Iste sensus & supra dictus est.
Respicite uolatilia cęli: qm̃ non serunt
neq metunt. neq congregant inhorrea¬

Expanded text:
mo Dominicus, et sequentia pendent ex superioribus. Prudens lector, cave semper superstitiosam intelligentiam; ut non tuo sensui attemperes Scripturas, sed Scripturis jungas sensum tuum, et intelligasquid sequatur. Supra dixerat: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: nunc loquitur consequenter, Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? Et est sensus: Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non decidunt, et in omnibus est providentia, et quae in his peritura sunt, sine Dei voluntate non pereunt: vos qui aeterni estis, non debetis timere quod absque Dei vivatis providentia. Iste sensus et supra dictus est: Respicite volatilia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea
Abbreviated transcription (Latin):
magna erunt: uel sicut in quibusdã
codicibus inuenit᷑ terroresq de celo
& tempestates. Atq post subditur. &
signa magna erunt. Ultima tribulari¬
tio multis tribulationib prȩ̨uenitur.
& ꝑ crebra mala quae pręueniunt. in
finis. quia multa debent mala p̃curre¬
re. ut malũ ualeant sine fine nuntiare.
Sed cum tot signa ꝑturbationis dicta
sint: oportet ut coꝵ considerationem
breuiter ꝑsingula ꝑstringamus. quia
necesse est ut alia ecęlo. alia eterra.
alia ab elementis. alia ab hominibus
patiamur. Ait enim Surget gens
contra gentẽ. Ecce ꝑturbatio hominũ.
Erunt terrȩmotus magni per loca.
Ecce respectus irę desuꝑ. Crunt pestilen¬
tiȩ. Ecce in aequalitates corꝑoꝵ. Crit
fames. Ecce sterilitas terrȩ: Terroresq
de cęlo & tempestmes. Ecce in aequalitas

Expanded text:
cut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationibus praevenitur, et per crebra mala quae praeveniunt indifinis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, alia ab elementis, alia ab hominibus patiamur. Ait enim: Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ecce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ecce inaequalitas
Abbreviated transcription (Latin):
uia longius ab urbe digressi
sumus : ne ad reuertendũ
nos tardior hora p̃pediat.
necesse est ut expositionẽ
sc̃ĩ euangłii breuior
sermo transcurrat. Dñs ac redẽptor nr̃
perituri mundi prȩcurrentia mala
denuntiat. ut eo minus ꝑturbent ue¬
nientia quo fuerint prȩscita. Minus
enĩ iacula feriunt quae pręuidentur.
& nos tolerabilius mundi mala suscipimꝰ.
si contra hȩc ꝑ prȩscientie clipeũ muni¬
mur. Ecce & enĩ dicit. Cũ audieritiᷤ
proelia & seditiones. nolite terreri.
Oportet primũ hec fieri. sed nondum
statim finis. Pensanda sunt uerba redẽ.¬
ptoris nr̃i. ꝑ quȩ nos aliud interuᷤ aliud exteriꝰ
passuros denuntiat. Bella quippe x¬
adhostes ꝑtinent. seditiones ad ciues.
Ut ergo nos indicet interius exteriusq
turbari : aliud nos fatet᷑ ab hostibus.
aliud afr̃ib ꝑpeti. Sed his malis prę¬
uenientib quia non statimfinis sequat᷑.
adiungit. Surget genssupra gentem
& regnum aduersus regnũ. & terrȩ

Expanded text:
uia longius ab urbe digressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat. Dominus ac Redemptor noster perituri mundi praecurrentia mala denuntiat, ut eo minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud nos fatetur ab hostibus, aliud a fratribus perpeti. Sed his malis praevenientibus, quia non statim finis sequatur, adjungit: Surget gens contra gentem, et regnum adversus regnum; et terrae
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quae sit sermonis huius occasio. Ido¬
lum ba al fuisse iuxta hierłm adradices
montis moria in quib silo a fluit non se¬
mel legimus. Hȩc uallem & parui cãpi
planitiem in rigauerat. & nemorosam ple¬
namq delitiis. & lucum in ea idolo con¬
secratum. In tantã autem popls isrł de¬
mentiã uenerat: ut deserta templi uici¬
nia ibi hostias immolar&. et rigorem re¬
ligionis delitie uincerent. filiosq suos
incenderent demoni uel initiarent.
& appellabat᷑ locus ipse gehennon: id
est uallis filiorum ennon. Hoc regum
uolumen & paralippomenon & hiere¬
miasscribunt plenissime. Et commina¬
tur ds̃ se locum ipsum impleturũ cada¬
ueribus mortuoꝵ: ut nequaquã uocet᷑
tofeth & ba al sed uocetur poliandrium.
id est tumulus mortuoꝵ. Futura ergo
supplicia & poenȩ ꝑpetuȩ quib peccato¬
res cruciandi sunt. huius loci uocabulo
denotantur. Duplicẽ autẽ c̾e̾ gehennã
nimii ignis & frigoris in iob plenissime

Expanded text:
ergo quae sit sermonis hujus occasio. Idoergo quae sit sermonis hujus occasio. Idolum Baal fuisse juxta Hierusalem ad radices montis Moriae, in quibmel legimus. Haec vallis et parva campi planities irrigua erat et nemorosa, et plena deliciis, et lucus in ea idolo consecratus. In tantam autem populus Israel dementiam venerat, ut deserta templi vicinia, ibi hostias immolaret, et rigorem reliincenderent demoni vel initiarent. Et appellabatur locus ipse Gehennon, id est vallis filiorum Hennon. Hoc Regum volumen et Paralypomenon et Hieremias scribunt plenissime. Et comminatur deus se locum ipsum impleturum cadaveribus mortuorum, ut nequaquam vocetur Tofeth et Baal; sed vocetur Poliandrum, id est tumulus mortuorum. Futura ergo supplicia et pene perpetue, quibus peccatores cruciandi sunt, huius loci vocabulo denotantur. Duplicem autem esse Gehennam, nimii ignis et frigoris, in Iob plenissime
Abbreviated transcription (Latin):
est quod non reuelabitur. &
occultũ quod non scietur. Et
quo modo inp̃senti scło multoꝵ
rum. & manifesta faci& consilia cordium.
Et est sensus. Nolite timere ꝑsecutorum
seuitiã & blasphemantium rabiem: qͥa
uenit dies iudicii. in quo & ur̃a uirtus &
eoꝵ nequitia demonstrabitur. Quod dico
uobis intenebris. dicite inlumine: & qđ
in aure auditis. p̃dicate suꝑ tecta. Quod
auditis in mysterio. aꝑtius prędicate. Iđ
didicistis abscondite. publice loquimini.
Qđ uos erudiui in paruulo iudee loco.
in uniuersis urbibus & in toto mundo au
occidere. Si qui corpus occidunt ani¬
mã non possunt occidere. ergo anima
in uisibilis & in corporalis est: scđm cras¬
siorem dico nr̃i corporis substantiam.
Uel eo certe tempore punet᷑ & suppli¬
cia sentiet. quando pristinũ corpus re¬
ceperit : ut cum quo peccauit. cũ ipso &
gehenne inueterib libris non inuenitur.
sed primũ asaluatore ponitur. Queramꝰ

Expanded text:
st quod non revelabitur, et occultum quod non scietur. Et quomodo in praesenti saeculo multorum rum, et manifesta faciet consilia cordium. Et est sensus: Nolite timere persecutorum saevitiam, et blasphemantium rabiem, quia veniet dies judicii, in quo et vestra virtus, et eorum nequitia demonstrabitur. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Quod audistis in mysterio, apertius praedicate; quod didicistis abscondite  Al. absconse, publice loquimini: quod vos erudivi in parvulo Judaeae loco, in universis urbibus, et in toto mundo audtem non possunt occidere. Si qui corpus occidunt, animam non possunt occidere: ergo anima invisibilis et incorporalis est, secundum crassiorem dico nostri corporis substantiam. Vel eo certe tempore punietur, et supplicia sentiet, quando pristinum corpus receperit, ut cum quo peccavit, cum ipso et gehennae in veteribus libris non invenitur, sed primum a Salvatore ponitur. Quaeramus
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ fęnum agri quod hodie ẽ & craᷤˢ
in clibanũ mittitur ds̃ sic uestit. quan¬
tomagis uos minimȩ fidei: Quidã co ac¬
q sensus referunt: sed quomodo illa in¬
telligentia toto euangłici sermonis cor¬
pori coaptetur. non paruȩ difficultatis
est. Ur̃i autem & capilli capitis omnes
numerati sunt. Nolite ergo timere.
multis passerib melioris estis uos. Mani¬
festius superior nrãe expositionis sensus
expressus est quod timere non debeant
eos qui possunt corpus occidere & animã
non possunt. qm̃ si sine dĩ scientia parua
quoq animalia non decidunt. quanto
magis homo qui apostolica suffultꝰ sit
dignitate: Qđ autem ait ur̃i autẽ et
capilli capitis omnes numerati sunt : im¬
mensã dĩ erga homines ostendit ꝓuiden¬
tiam & in effabilem signat affectũ. q̃d
Derident in telligentiã ȩccł asticã in hoc
loco qui carnis resurrectionẽ negant:
quasi nos & capillos qui numerati sunt¬
& a tonsore decisi omnes dicamus resur¬

Expanded text:
i quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, modicae fidei! Quidam coacad sensus referunt. Sed quomodo illa intelligentia toto Evangelici sermonis corpori coaptetur, non parvae difficultatis est. Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. Nolite ergo timere; multis passeribus meliores estis vos. Manifestius superior nostrae expositionis sensus expressus est: quod timere non 64 debeant eos qui possunt occidere corpus, et animam non possunt, quoniam si sine Dei scientia parva quoque animalia non decidunt, quanto magis homo, qui apostolica fultus sit dignitate! Quod autem ait: vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt, immensam Dei erga homines ostendit providentiam, et ineffabilem signat affectum, quodDerident intelligentiam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resurrectionem negant, quasi nos et capillos qui numerati sunt, et a tonsore decisi, omnes dicamus resur
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. non pueriliter accipiendũ est:
sed scripturȩ more risus nomine mentis
exultatio & affectus quidã lętior intelli¬
gendum est ẽẽ designatus. sicut sara risum
in quit michi fecit ds̃. Ꝙ in iob dictum
est. Os autem ueraciũ replebitur risuser¬
quȩ ut dixi nomina gaudium animę
figuratur interius. Deati eritis cũ uos

Expanded text:
mittit, non pueriliter accipiendum, mittit, non pueriliter accipiendum, sed Scriturae more risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum inquit mihi fecit Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risuquae ut dixi nomina, gaudium animae figuratur interius. Be
Abbreviated transcription (Latin):
pus ur̃m & seruituti subicitis. qui in fame
& siti uerbo operã datis: quia cęlestium
tunc gaudioꝵ habetis ubertate ꝑfrui.
Beati qui nunc fletis. qui a ridebitis. Non
tẽporaliũ damna commodoꝵ sed uirtutũ
detrimenta spiritu aliũ qui flent: aeter¬
na beatitudine consol abuntur. Ubi
non nr̃a solum. sed & ꝓximi iubemur cõ¬
missa deflere. Quem si ut nos diligimuᷤ :
consequenter illius & ꝓfectu nos gratula¬
ri. & defectu necesse est tribulari. Nec
solum tribulari. uerum ad lacrimas usq
succendi. Sic enim samuhel & dauid pec¬
catum saulis & interitũ lugent. sic pecca¬
tricem dñs ipse fleuit suꝑ ciuitatẽ. & mes¬
tis compassus sororib lazarũ quẽ diui¬
na erar maiestate resuscitaturus huma¬
na prius miseratione deflebat: mystice
significans eos qui peccati morte sopiunt᷑
ut reuiuiscere queant ꝓximis ẽe plangen¬
dos. Qđ autẽ nunc flentes risuros ẽẽ pro¬

Expanded text:
pus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame pus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam datis , quia coelestium tunc gaudiorum habetis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et interitum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat. Mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queat a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse pro
Abbreviated transcription (Latin):
enim michi restat incęlo & ate quid uo¬
lui suꝑ terram. mox ubi spei suę fixisset
anchoram: subdendo manifestat. Mihi
autem adherere dõ bonum est: ponere
in dñõ dõ spem meã: Allioquin: non.¬
nulli miserrima conditione pauꝑta¬
tis & hic scłi gaudiis ob in opiam rerum.
& ibi regno dĩ ob meritoꝵ nequitiam ca¬
rent. Beati qui nunc esuritis. quia satu¬
rabimini. Quid esurire beati. quid sitire
debeant: matheus exponit uidelicet ius¬
titiam. aꝑtissime nos instituenꝰ nũquã
nos satis iustos estimare debere. sed cotidia¬
num iustitiȩ semꝑ amare immo ardere ꝓ¬
fectum. Cuius ꝑfectam saturitatẽ non
in hoc scło sed infuturo posse ꝓuenire suꝑ¬
norum desideriũ psalmista flagrans osten¬
dit qui ait. Ego autem cũ iustitia appa¬
rebo in conspectu tuo. satiabor dũ manifes¬
tabitur gła tua. Potest simpliciter accipi.
Beati qui nunc esuritis. qui castigatis cor¬

Expanded text:
enim mihi restat in coelo, et a te quid voenim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? Mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei, ob meritorum nequitiam, carent. Beati qui nunc esuritis, saturabimini. Quid esurire beati, quid sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet, justitiam , apertissime nos instituens, nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem, non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire, supernorum desiderio Psalmista flagrans, ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis cor
Abbreviated transcription (Latin):
t ipse eleuatis oculis in discipłos
suos dicebat. Beati pauperes.
quia urm est regnum dĩ. Et si ge¬
neraliter om̃ib loquitur. specia¬
lius tamen oculos saluator in discipulos
leuat: ut his qui uerbum intenta cordis
aure ꝑcipiunt. latius saporis intimi lum̃
aperiat. Cui simile est quod matheus
ait. & cũ sediss&. accesserunt ad eũ disci¬
puli eius: & aperiens ossuum docebat eos
dicens. Beati pauperes spũ. Nam quib
os in monte sedens aperit ut magna subli¬
miter audiant. in eos oculos stans in cãpo
dirigit: ut audita patenter intelligant.
Beati itaq pauperes. non utiq omnes: sed
illi tantũ modo qui omne prȩsentis scłi tã¬
& si altum uideatur ꝓnichilo eulmen du¬
cunt. Qui merito regni cęlestis ꝑhibent᷑
munere digni. quia delectationis huma¬
ne ꝓbantur cupiditate nudati. Qualem
se rex dauid pauperiem sustinuisse decla¬
rans. ait. Ego uero egenus & pauꝑsum.
Walibi non modo terrestria sed & ipsa ꝓ

Expanded text:
t ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docdicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes, non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans, ait: Ego vero egenus et pauper sum . Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cccłarum columnȩ petrus et paulus.
quos et uita scĩssima uenerabilem per¬
duxit ad mortem. et gloriosus occasus
fecit ẽẽ ꝑpetuos. Quos non solum hono¬
ramus ut martyres: sed ut magistros
patresq martẏrum ueneramur. qui ȩc¬
clesiam dĩ & cęlestis prędicationis doc¬
trina et pii sanguinis effusione fund art̃¬

Expanded text:
Ecclesiarum columnae: Petrus et Paulus, Ecclesiarum columnae: Petrus et Paulus, quos et vita sanctissima venerabilem perduxit ad mortem, et gloriosus occasus fecit esse perpetuos, quos non solum honoramus, ut martyres, sed et ut magistros, patresque martyrum veneramur, qui Ecclesiam Dei et coelestis praedicationis doctrina, et pii sanguinis effusione fundar
Abbreviated transcription (Latin):
spiciens grãm amore antiquȩ deuotioniᷤ
errabat Ideo deniq ab oculis eius ueteriꝰ
umbrȩ caligo detersa est: ut uerũ illud
lumen quod ecęlestibus coruscabat. et
sibi ad quireret & om̃ibus reuelaret. Cae¬
catus in luminatusq est non alia dispen¬
satione. nisi ut clausis carnalibus oculis
spiritualis ei aspectus ad inspiciendam
dĩ głam firmaretur. Accępit & fidelis¬
simus petrus hos oculos. qui xp̃m dñm
suam sub specie assupti hominis occul
inluminatus inspexit: Ait enim dño ꝑ
responsionis plenitudinem piscatorem
protulisse miretur. quia compendio
breuissimȩ confessionis aperuit et qđ
de patre habebat dñs. et quod dehu¬
mana natiuitate suscȩperat: Ap̃c̃
enim et filius di uiui utriusq naturȩ
in diuisum continet sacramentum.
Uere suscipiendũ cunctis et mirabilem
piscatorem : qui dum maris ꝓfunda
rimatur. ad altissimum maiestatis ae¬
ternę ꝑuenit archanum. Hi itaq sunt

Expanded text:
spiciens gratiam; amore antiquae devotionis spiciens gratiam; amore antiquae devotionis errabat. Ideo denique ab oculis ejus veteris umbrae caligo detersa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei gloriam formaretur. Accepit et fidelissimus Petrus hos oculos, qui Christum Dsuam sub specie assumpti hominis occultlluminatus inspexit; ait enim Domino vi . Quis non responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de Patre habebat Dominus, et quod de humana nativitate susceperat? Christus enim et Filius Dei vivi, utriusque naturae indivisum continet sacramentum, vere suscipiendum cunctis; et mirabilem piscatorem, qui dum maris profunda rimatur, ad altissimum majestatis aeternae pervenit arcanum. Hi itaque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uator mundi humano generi et
patres c̾ẽ dedit et iudices. Quantȩ autẽ
in tegritatis quantȩue pietatis fuerint.
hinc uel maxime ꝑuidendũ est: q̃d
ille eos ad emendationẽ corrupti sȩculi
et ministerium suȩ uoluntatis elegit.
quem non fallebat electio. Uocauit
namq petrũ opibus pauperem. opere
piscatorem. qui aconuersatione popu¬
lari et cominunione urbium segregat᷑
uitam inter fluctus agebat innocuam.
et uictum desimplicitate quȩrebat
Quẽ tamen ita dixerim pauperẽ. ut cõm¬
petens ei substantia non deeͬet : quem
bene merentẽ de dõ copiosi maris diues
unda pascebat. Electus ergo est ad p̃¬
dicationẽ salutaris uerbi: ut mutata
uice cȩlestis mysterio sacramenti qui
captura piscium alebatur. salute homi¬
num pasceretur. Gloriosissimũ &iam
paulũ adfidem nominis sui xp̃c uocauit
ccęlo. Qui quod ꝑsequi uidebat᷑ ȩccłam.
non impietate in religiosi animi seuiebat:
sed sub nube ignorantiȩ nouam non per¬

Expanded text:
vator mundi humano generi et vator mundi humano generi et patres esse dedit et judices. Quantae autem integritatis, quantaeve pietatis fuerint hinc vel maxime pervidendum est, quod ille eos ad emendationem corrupti saeculi, et ministerium suae voluntatis elegit, quem non fallebat electio. Vocavit namque Petrum opibus pauperem, opere piscatorem; qui a conversatione populari, et communione urbium segregatus, vitam inter fluctus agebat innocuam, et victum de simplicitate quaerebat; quem tamen ita dixerim pauperem, ut competens ei substantia non deesset; quem benemerentem de Deo copiosi maris dives unda pascebat. Electus ergo est ad praedicationem salutaris verbi, ut, mutata vice coelestis mysterio sacramenti, qui captura piscium alebatur, salute hominum pasceretur. Gloriosissimum etiam Paulum ad fidem nominis sui Christus vocavit e coelo; qui quod persequi videbatur Ecclesiam, non impietate irreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiae, 228 novam non per
Abbreviated transcription (Latin):
dere ea mens humana non possit. qͣntȩ
illud putamus ce głȩ quod ꝓdere sibi as¬
serit non licere: Quid etiam de petro re¬
feram. cuius tanta ado est approbata ius¬
titia. tantaq ei potestas ad tributa est udi¬
candi. ut in arbitrio eius poneretur cȩleste
iudicium: Perspicite ergo et estimate.
quanto nobis sit petrus apłs honore reue¬
rendus: cuius sententiam in terris ꝓlatam
sempiterni uidicis aequitas non repellit.
Et ideo diligenter intendite quęsit eiꝰgłe
magnitudo: eui dum claues regni com¬
mittuntur aeterni. cęlum illi claudere
so celebratur. horũ hodie concursu lae¬
tislimo excolit roma martyriũ: et quoꝵ
dudum inpia ꝑsccuta est sanguin quo.
eoꝵ nunc peculiari deuota p̾atrocinio glo¬
riatur.
eatiss iororõ apłoꝵ passio tate¬
fr̃s quoꝵ hodie natalem sollẽpni¬
ter celebramus cunctiꝰ est hono¬
randa credentibus. quos ꝓ iusti¬
tiae pietatisq plenitudine sal¬

Expanded text:
dere ea mens humana non possit; quantae dere ea mens humana non possit; quantae illud putamus esse gloriae quod prodere sibi asserit non licere? Quid etiam de Petro referam, cujus tanta a Deo est approbata justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, cujus sententiam in terris prolatam sempiterni judicis aequitas non repellit. Et ideo diligenter intendite quae sit ejus gloriae magnitudo, cui dum claves regni committuntur aeterni, coelum illi claudere sio celebratur: horum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum dudum impia persecuta est sanguinem, eorum nunc peculiari devota patrocinio gloriatur. eatissimorum apostolorum passio, fratres, quorum hodie natalem solemniter celebramus, cunctis est honoranda credentibus, quos pro justitiae pietatisque plenitudine Sal
Abbreviated transcription (Latin):
gubernacula traderentur: Aut qͣntũ
in apłatus sui ministerio complacuisse xp̃o
credimus paulum. qui tantũ placere potu¬
it ꝑsecutor: Pacuit enim. quia non ini¬
qui pectoris studio sed simplicis ignorantiei
in cauta deuotione certabat. Deniq ut
primum sensib cius sp̃s ueritatis in fusus
est: ostendit continuo non sexp̃i seuisse
odio. sed amore paternȩ legis innocenter
errasse. De quo quid ego potissimũ dicã.
cum fidelissimus ipse sibi sit testis. qui cũ
dius quod inse gestum est confitẽtur:
Ait enim uelut de altero quodam. Scio
uit archana uerba quȩ non licet homi¬
ni loqui. Quid hoc apło magnificentiuᷤ
cui in medio mortaliũ constituto et sup̃
cȩlos ire datum & ad terras redire conces¬
sum est: Quid hoc beatius uiro. qui inter
secreta paradẏsi ediscere meruit quod nec
lingua hominis loqui possit. nec quisquã
meretur audire: Et cum tantȩ sint sub. p¬
limitatis illa quae docuit ut comprehen¬

Expanded text:
gubernacula traderentur? Aut quantum gubernacula traderentur? Aut quantum in apostolatus sui ministerio complacuisse Christo credimus Paulum, cui tantum placere potuit persecutor? Placuit enim, quia non iniqui pectoris studio, sed simplicis ignorantiae incauta devotione certabat. Denique, ut primum sensibus ejus Spiritus veritatis infusus est, ostendit continuo, non se Christi saevisse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testis: qui cum dius quod in se gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio vit arcana 226 verba, quae non licet homini loqui . Quid hoc Apostolo magnificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam reretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum petri et pauli in se¬
parabilem fidem passionemq
germanam om̃inos de uoti¬
one fr̃s necesse est celebra¬
re : quia et laudabilis eos uita.
ad głosissimum ꝑduxit occasũ.
et mirificus obitus ꝑpetuam transmisit
aduitam. Et licet in petro fides emine¬
at. in paulo doctrina prȩcellat: et magis¬
terium tamen pauli fidei plenitudo est.
et credulitas petri doctrine est funda¬
mentum. Quos tanta cȩlestis electionis
dignatio uisitauit: ut hic fieret de pisca¬
tore doctor. ille de ꝑsecutore defensor.
Sed in hoc omĩpotentis dĩ at tollenda ma¬
iestas est: qui inspiratione mirabili do
cendi grãm tribuit imperito. & inimicũ
fecit amare quod oderat. & fidem quam
inpugnabat asserere. Illius piscationem
non abstulit sed mutauit: huius cȩcauit
oculos. ut purgatior e recepto lumine cla¬
rissimȩ mentis acie ultra humanũ uide¬
re possit aspectum. Quanti igitur meri¬
ti apud dm̃ suum petrus erat. ut ei post
nauiculȩ paruȩ remigium totius ȩccłȩ

Expanded text:
orum Petri et Pauli inseparabilem fidem, passionemque germanam omni nos devotione, fratres, necesse est celebrare, quia et laudabilis eos vita ad gloriosissimum perduxit occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisterium tamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit amare quod oderat, et fidem, quam impugnabat, asserere. Illius piscationem non abstulit, sed mutavit; hujus caecavit oculos ut, purgatiore recepto lumine, clarissimae mentis acie ultra humanum videre possit aspectum. Quantum igitur meriti apud Deum suum Petrus erat, ut ei post naviculae parvae remigium totius Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ut ruentẽ ilłu de excelso oculi om̃iũ ꝑuiderent
Hȩc igitur est iniquitatis elatio. ut in altũ se
ferat. in sublime se erigat. Sed sc̃ã oratio om¬
nem humiliat suꝑbiam. uniuersã deicit uani¬

Expanded text:
ut ruentem illum de excelso oculi omnium perviderent. ut ruentem illum de excelso oculi omnium perviderent. Haec igitur est iniquitatis elatio, ut in altum se ferat, in sublime se erigat: sed sancta oratio omnem humiliat superbiam, universam dejicit vani
Abbreviated transcription (Latin):
se posse conscendere. atq elatus subito ma¬
gicis artibus uolare cępisset : tunc petrus
fixis genibus precatus est dñm. et precatio¬
ne scã uicit magicam leuitatẽ. Prior enĩ
ascendit ad dnm oratio. quam uolatus.
Et ante ꝑuenit iusta petitio: quã iniqua p̃¬
sũptio. Ante in quã petrus in terris posituᷤ
obtinuit quod petebat. quã sẏmon ꝑuenir&
in caelestib quo tendebat. Tunc igitur pe¬
trus uelut uinctũ illũ desublimi aere de¬
posuit. et quodam prȩcipitio insaxo elidens
eius crura confregit. Et hoc in obꝓbrium
facti illius. ut qui paulo ante uolare tẽpta¬
uerat subito ambulare non possit. et qͥ pen¬
nas assũpserat plantas amitteret. Sed nefor¬
te hoc mirum uideatur. qđ magus iste prę¬
sente apło ꝑaerem aliquandiu uolitauerit:
hoc patientia petri fecit. Permisit enim ilłu
sublimius ascendere. ut de altius cãderet.
Uoluit eũ in excelsũ leuari ad conspectũ om̃iũ.

Expanded text:
se posse conscendere, atque elatus subito mase posse conscendere, atque elatus subito magicis artibus volare coepisset; tunc Petrus fixis genibus precatus est Dominum, et precatione sancta vicit magicam levitatem. Prior enim ascendit ad Dominum oratio quam volatus, et ante pervenit justa petitio quam iniqua praesumptio. Ante, inquam, Petrus in terris positus obtinuit quod patebat, quam Simon perveniret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus iste praesente Apostolo per aerem aliquandiu volitaverit, hoc patientia Petri fecit. Permisit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: voluit eum in excelsum levari ad conspectum omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
secutor decretus est ꝓuirtute. Et in quo
tandem loco martyrium pertulerunt:
In urbe roma. quȩ principatum & caput
optinet nationum: scilicet ut ubi caput
suꝑstitionis erat illic caput quiesceret sci¬
tatis. tt ubi gentilium principes habitabant.
illic ȩcclesiarum principes morerentur.
Cuiꝰ autem meriti sint beatissimi petruᷤ et
paulus. hinc possumus intelligere: quod
cum dñs orientis regionem ꝓpria in lustra¬
uerit passione. occidentis plagam ne quid
minus ẽ̾et uicc sui apłoꝵ sanguine inlumi¬
nare dignatus est. Ꝙlicet illius passio
nobis sufficiat ad salutem: tamen &iam
horum martyriũ nob̾ contulit ad exem
sanguinem ꝓfuderunt. Sed iudeamus
causam. quare ista ꝑ pessi sunt Scilicet
quod intercȩtera mirabilia & iam magũ
illum sẏmonem orationib suis de aeris ua¬
cuo prȩcipitii ruina ꝓstrauerint. Cum
enim idem sẏmon se xp̃m diceret. et tam¬
quam filium ad patrem assereret uolando

Expanded text:
secutor decretus est pro virtute. Et in quo secutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco martyrium pertulerunt? In urbe Romana, quae principatum et caput obtinet nationum: scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis; et ubi gentilium principes habitarent, illic Ecclesiarum principes morarentur. Cujus autem meriti sint beatissimi Petrus Paulus, hinc possumus intelligere, quod cum Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione, Occidentis plagam, ne quid minus esset, vice sui Apostolorum sanguine illuminare dignatus est. Et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen etiam horum martyrium nobis contulit ad exempsanguinem profuderunt: sed videamus causam quare ista perpessi sunt: scilicet quod inter caetera mirabilia etiam magnum illum Simonem orationibus suis de aeris vacuo praecipiti ruina prostraverint. Cum enim idem Simon se Christum diceret, et tanquam filium ad Patrem assereret volando