comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in aurari iussit: & duos anulos aureos puros facies inquit subtorili corona
eius iñ duolatera facies induobus lateribus : qm̃gaetus hab& ista dyodite p̃¬
latini sic interpretaeti sunt: induas partes facies in duobus lateribus : non autẽ
ait grecus merae quod est partes. sed elite quod latera: nam hoc uerbum est
in illo psalmo ubiscriptum est: uxor tua sicut uinea fertilis in laterib: domus
tuae : ac ꝑ hoc tantũ casus inter est : quia prius accusatiuũ postuero ab latiuum
posuit. induolatera facies induobus laterib: : quis autẽsit sensus difficileẽ ad se¬
qui nisi forte ut sol& scriptura amare ellypsin ut aliquid desit & subaudiatur
& iãhic sub audiatur erunt. ut iste sit sensus: induolatera facies induobus late¬
ribus erunt : id est ad duo latera facies anulos qm̃ in duobus lateribus erunt Cxxxi¬

Expanded text:
inaurari iussit, et duos anulos aureos puros facies, inquit, sub tortili corona inaurari iussit, et duos anulos aureos puros facies, inquit, sub tortili corona eius, in duo latera facies in duobus lateribus, quoniam graecus habet: εἰς Latini sic interpretati sunt: in duas partes facies in duobus lateribus. non autem ait Graecus lipt, quod est partes, sed κλίτη, quod latera. nam hoc uerbum est in illo psalmo, ubi scriptum est: uxor tua sicut uinea fertilis in lateribus domus tuae. ac per hoc tantum casus interest, quia prius accusatiuum, post uero ablatiuum posuit: in duo latera facies, in duobus lateribus. quis autem sit sensus difficile est adsequi. nisi forte, ut solet scriptura amare ellipsin, ut aliquid desit et subaudiatur, etiam hic subaudiatur "erunt", ut iste sit sensus: in duo latera facies, in duobus lateribus erunt, id est: ad duo latera facies anulos, quoniam in duobus lateribus erunt. E
Abbreviated transcription (Latin):
tius fit eorũ peccatis quilegẽ non implent: hoc mihi uidetur &iã in ipsa ueste
sacerdotis significariinã & ipsa quid aliud quã aeclesiae sacramenta signi¬
ficat: quod in logio id est rationali in pectore sacerdotis posito iudicia
constituit in lammina uero sci ficationẽ & oblationem peccatorũ tam¬
quã rationale sit in pectore simile arcae inqualex erat & lammina illa
infronte simile ꝓpitiatorio qđ suꝑ arcã erat. & ut ut rebique seruaretur
qđ scriptũ est suꝑ ex altat misericordia iudicio Cxxx Quid est qđ purifica¬
scm scõrũ sicut est illud quod uelo separat᷑ ubi est arcatestimonii uerũ ta¬
m̃ & hoc altare extrauelum positũ ꝑ scĩ ficationem septẽ dierum dicipotius qd̃
punstionem fieri sc̃m sc̃i CXXXΙ Et addit . omnis qui tetigerit altare sc̃ĩfica¬
bitur tumde anulis loqueretur aliaris in censi : qđ altare non in aerari sed

Expanded text:
tius fit eorum petius fit eorum pesacerdotis significari; nam et ipsa quid aliud quam ecclesiae sacramenta significat? quod in λογίῳ, id est rationali in pectore sacerdotis posito iudicia constituit, in lamina uero sanctificationem et oblationem peccatorum, tamquam rationale sit in pectore simile areae, in qua lex erat, et lamina illa in fronte simile propitiatorio, quod super aream erat, et ut utrobique seruaretur quod scriptum est: superexultat misericordia iudicio. Quid est quod purificasanctum sanctorum, sicut est illud quod uelo separatur, ubi est arca testimonii; uerum tamen et hoc altare extra uelum positum per sanctificationem septem dierum dicit potius quam per unctionem fieri sanctum sancti. et addit: omnis qui tetigerit altare sanctificabitur. Cum de anulis loqueretur altaris incensi, quod altare non inaerari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
huius unius esse intricre intabernaculum testimonii deseruire in sc̃is cum &
uiant & sequentes sacerdotes admensam & candel cibrum & ipsum altare. quo mo
do unumdicit successorem a aron qui intr& intabernaculum testimonii deseruire
in scĩs si enim dixiss& deseruire in scis scõrum nulla e& quaestio, adhec enim
ubi est arca testimonii solus unus intrabat summus sacerdos quod &iam in episto¬
la adhebreos diligentissime commendatur. nisi forte eo ipso quod unum dicit
intrare intabernaculum testimonii deserire in scĩs non uult utiq: intelligi
nisi in scĩs scõrum. quia & ipsa utiq: scã appellantur non enimomnia quȩ
utique scã sunt : unus autemiste qui seml in anno in trabat in scã sc̃orũ qm̃
datͥ i qđ aut̃ praefiguratum ẽ in scesscõrũ ut suꝑ arcam quaelegẽ habebat ẽ&
ꝓpitiatorium ubidi miseri cordia significatur intellegenda est qua ꝓpi¬

Expanded text:
huius unius esse "intrare in tabernaculum testimonii deseruire in sanctis", cum et huius unius esse "intrare in tabernaculum testimonii deseruire in sanctis", cum et -uiant et sequentes sacedo unum dicit successorem Aaron, qui intret in tabernaculum testimonii deservire in sanctis? Si enim dixisset, Deservire in sanctis sanctorum, nulla esset quaestio. Ad haec enim, ubi est arca testimonii, solus unus intrabat summus sacerdos: quod etiam in Epistola ad Hebraeos diligentissime commendatur. Nisi forte eo ipso quod unum dicit intrare in tabernaculum testimonii, deservire in sanctis, non vult utique intelligi, nisi in sanctis sanctorum; quia et ipsa utique sancta appellantur. Non enim omnia quae utique sancta sunt. Unus autem iste qui semel in anno intrabat in sancta sanctorum, datur . Quod autem praefiguratum est in sancto sanctorum, ut super arcam quae Legem habebat, esset propitiatorium, ubi Dei misericordia significari intelligenda est, qua propi
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis ab eo quod sunt ipsa genere neutro. quaerum que sunt quibus illastola con¬
pletur id est uestis sacerdo talis: quod magis putandum estaexeo qđ in consequen¬
tibus dicit: septẽ dieb: uesti& se sacerdos qui successerit ei eascilic& omnia quata
commorauit cumuestem sacerdo tedem cumdescriber& : repetiuit sane quod su¬
pradixeret consummare manus eorum : undemibi quiduideretur exposui : qđ
uero ait septem diebus uesti& seea sacerdos. numquid aliis diebus non uesti& sed
illis septem continuis intellegiuoluit quibus eius sacerdotium quod ammodo
dedicatur. atq ebdomadis est in eius inchoatione festiuitas e successorẽ autẽ
a aron eumdicit quu ntrat in itbernaculum testimonu deseruire in scĩs. eum scili¬
c& significans qui non poterat eẽ nisiunus non quedes erant & fili a aron cum uiuo
patresuo. sed quilis successor ipsius a aron: quomoduerigo proprium dicit:

Expanded text:
in ipsis ab eo quod sunt "ipsa" genere neutro quaecumque sunt quibus illa stola comin ipsis ab eo quod sunt "ipsa" genere neutro quaecumque sunt quibus illa stola completur, id est uestis sacerdotalis: quod magis putandum est ex eo quod in consequentibus dicit: septem diebus uestiet se ea sacerdos qui successerit ei, ea scilicet omnia quae commemorauit, cum uestem sacerdotalem describeret. repetiuit sane quod supra dixerat: consummare manus eorum: unde mihi quid uideretur exposui. quod uero ait: septem diebus uestiet se ea sacerdos, numquid aliis diebus non uestiet? sed illis septem continuis intellegi uoluit, quibus eius sacerdotium quodam modo dedicatur, atque hebdomadis est in eius incoatione festiuitas. successorem autem Aaron eum dicit, qui intrat in tabernaculum testimonii deseruire in sanctis, eum scilicet significans, qui non poterat esse nisi unus, non quales erant et filii Aaron cum uiuo patre suo, sed qualis successor ipsius Aaron. quomodo ergo proprium dicit
Abbreviated transcription (Latin):
naribus ducit: sicut ergo ille olefacit. sic ista significant. CXXUIII¬
Et sumes pectus culum de ariete consum mationis quod est a aron idest huius
aaron: hoc enim ꝑtinere uoluit ad summum sacerdotem.CxxUIIII.
terit aaron & filiis eius legitimũ aeternum afiliis isrł:cumdicer& depectus cu¬
Lo & brachio uictimarum : more illo ergo aeternum dixit quam saepe supra com¬
memorauimus : & stolascĩ quae est a aron&erit filiis eius posteum unguere eos. ipsis
& consumimare manus eorũ : septem diebus uesti& seets sacerdos qui suc cesserit ei
defiliis eius qui intrebit inttbernaculũ testimonii deseruire in sc̃is: haec uerba mul¬
tres quaestiones habent Nam primum hic notandũ est. quomodo cumstolcm dixe¬
rit scĩ postea pluraliter dicit unguereeos in ipsis. tcmen quam stolis : man& su¬
pra multas stolcs eas dixerct. quibus unc constar& : quanquam ambiguũ sit utrũ

Expanded text:
naribus ducit. sicut ergo ille olefacit, sic ista significant. naribus ducit. sicut ergo ille olefacit, sic ista significant. Et sumes pectusculum de ariete consummationis, quod est Aaron, id est huius Aaron. hoc enim pertinere uoluit ad summum sacerdotem.- Et erit Aaron et filiis eius legitimum aeternum a filiis Israhel, cum diceret de pectusculo et brachio uictimarum. more illo ergo "aeternum" dixit, quem supra saepe commemorauimus. Et stola sancti, quae est Aaron, erit filiis eius post eum unguere eos in ipsis et consummare manus eorum. septem diebus uestiet se ea sacerdos qui successerit ei de filiis eius, qui intrabit in tabernaculum testimonii deseruire in sanctis. haec uerba multas quaestiones habent. nam primum hic notandum est, quomodo cum "stolam" dixerit "sancti", postea pluraliter dicit: unguere eos in ipsis, tamquam in stolis. nam et supra multas stolas eas dixerat, quibus una constaret. quamquam ambiguum sit, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
tamendictum desa cerdotio a aron: quia iurauit dñs & non pȩnitebit eum:
& ideo dictum est in illos acerdotio secundũ ordinem melchi sedech non pae¬
ni tebit eum : ut significaretur quia desacerdotio a aron paenitebit eum
idest mutauit illud.CXXV Quid est & consummabis manus a aron& manus
filiorum eius : an ꝑmanus potestatem significauit. ut aliquid &iam ipst
conseruare possent : potestas autem ipsa sc̃ificatione consummabatur. qua
praerepti sunt scĩficari amoxse. CXXUI Et adduces u̾it lum adostiũ ta
bernaculi & suꝑ inponent aaron & filii eius manus succs suꝑ caput uitslli in
conspestud ñi : ecceunde supradictum est consummandas ẽẽmanus eorũ id est
ꝑficiendam potestactem . ut &iam ipsi sc̃i ficarent. quomodo fit cum ponunt
manus suas suꝑ uitllum immolandum .CXxxVII. Quododor suauitatis dño
saepedicitur sacrificium deuistimis pecorum inscripturis sacris. non uti

Expanded text:
tamen dictum de sacerdotio Aaron, quia iurauit dominus et non paenitebit eum. tamen dictum de sacerdotio Aaron, quia iurauit dominus et non paenitebit eum. et ideo dictum est in illo sacerdotio secundum ordinem Melchisedec: non paenitebit eum, ut significaretur, quia de sacerdotio Aaron paenituit eum, id est mutauit illud. Quid est: et consummabis manus Aaron et manus filiorum eius? an per manus potestatem significauit, ut aliquid etiam ipsi consecrare possent, potestas autem ipsa sanctificatione consummabatur, qua praecepti sunt sanctificari a Moyse? Et adduces uitulum ad ostium tabernaculi testimonii, et superinponent Aaron et filii eius manus suas super caput uituli in conspectu domini. ecce unde supra dictum est consummandas esse manus eorum, id est perficiendam potestatem, ut etiam ipsi sanctificarent, quod modo fit, cum ponunt manus suas super uitulum immolandum. Quod odor suauitatis domino saepe dicitur sacrificium de uictimis pecorum in scripturis sanctis, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
debis eis cidartes: quec indicat cidarim uel cidaras qm non est int̃praetactũ nec in usu
modo est ignoratur : puto tamen non ẽe capitis tegmen ut non nulli pitauer̃ : neqenĩ
dicer& cirtumdibis & siisitle aliquid esset quod non capiti sed corpori usui esset Cxxiiii
Eteri illis sacer dotium mihi in sempiternum : quomodo dicat in sempiternũ dehis signi
ficatiuis rebus superius sȩ pediximus: Nemutiq mutatũ est hoc sacer dotiũ. ut ille ẽs
in a&ernum secundum ordinem melchi sedech: non secundum ordinem a aronibienm &
iuratio & nulla di pȩnitudo quasi gnificetur mutatio: iurauit enim dñs & nom penite¬
bit eum aes inquit sacerdus in a& ernum secundum ordinem imelchi sedeth: deor¬
dine autem a aron dictum est: quidenim sempi ternum. uel propter tempus non prȩ¬
ceptum quo usq: obseruaretur : uel quores significar& a&ernas : nus quam est

Expanded text:
dabis eis cidaras. Quam dicat cidarim vel cidaras, quoniam non est interpretatum, nec in usu dabis eis cidaras. Quam dicat cidarim vel cidaras, quoniam non est interpretatum, nec in usu modo est, ignoratur: puto tamen non esse capitis tegumen, ut nonnulli putaverunt. Neque enim diceret, circumdabis eis, nisi tale aliquid esset, quod non capiti, sed corpori usui esset. CXXIV. Ib. XXIX, 9. Et erit illis sacerdotium mihi in sempiternum. Quomodo dicat in sempiternum, de his significatiuis rebus, superius saepe diximus. nam utique mutatum est hoc sacerdotium, ut illis esset in aeternum secundum ordinem Melchisedec, non secundum ordinem Aaron. ibi enim et iuratio et nulla dei paenitudo, quas significetur mutatio. iurauit enim dominus et non paenitebit eum, tu es, inquit, sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec. de ordine autem Aaron dictum eat quidem "in sempiternum" uel propter tempus non praeceptum quousque obseruaretur uel quod res significaret aeternas; nusquam est
Abbreviated transcription (Latin):
potest omnium auferre peccata : Intelligitur frontis ornamentũ fiducia bonae uitȩ
quam quiuere ꝑfecteq non significatione sedueritate saterdos hab& solus
potest auferre peccata nec hab& necessitatem offerre prosuis. CXXI.
unguerentur. quid est quod ait & implebis manus eorũ ut sacerdotio fungintur
mihi : anforte muneribus quae offerenda suntdo CXXII. Et facies eis femoralia
linea tegere turpitudinẽ coloris eorũ alumbis usque ad femora erunt: cũues¬
tis tanta cooperiat totum corpus. quid est quod ait femoralia facies linea teggere
turpitudinem coloris eorum quasi apparere poss& tanta desuꝑ ueste adhibita.
nisi quia signum ee uoluit in hoc caritatis uel continentiae : quaeideo ꝑ indumen¬
tum significatur. ut non exse ipso haebita seddata intelligatur. CXXIII
Cumde filiis a aron loqueretur : & indues eos inquit tuni cas & cinges eos zonis & cirrcũ¬

Expanded text:
ertitur; in qua intelligitur frontis ornamentum, fiducia bonae vitae, quam qui vere perfecteque, non significatione, sed veritate sacerdos habet, solus potest auferre peccata, nec habet necessitatem offerre pro suis. CXXI.ungerentur, quid est quod ait, Et implebis manus eorum, ut sacerdotio fungantur mihi? An forte muneribus, quae offerenda sunt Deo? CXXII. Ib. XXVIII, 42. Et facies eis femoralia linea tegere turpitudinem corporis eorum; a lumbis usque ad femora erunt. Cum vestis tanta cooperiat totum corpus, quid est quod ait, Femoralia facies linea tegere turpitudinem corporis eorum, quasi apparere posset tanta desuper veste adhibita? Nisi quia signum esse voluit in hoc castitatis vel continentiae: quae ideo per indumentum significatur, ut non a seipso habita, sed data intelligatur. CXXIII. Ib. XXIX, 8, 9. Cum de filiis Aaron loqueretur: Et indues eos, inquit, tunicas, et cinges eos zonis, et circum
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror dictum in eis sacrificiis quae offerunt propeccatissuis ut non scõrũ
hominum intellegimus sed sc̃orũ ab eo qđ sunt scã quae offeruntur propeccatis:
cumergo delammina dixiss&. ad iunxit atqueait. & aufer& a aron peccata eorũ
quaetumq sc̃ĩ ficabunt filii isrł omnis datis sc̃õrũ eorum idest sacerdos aufer& quȩ¬
cumq offerunt propeccatissuis : quaedicuntur & scã quia sc̃ificantur & peccata
quia propeccatis offeruntur. sic ut multis locis hoc ipsum euidenter scriptura
commemorat : quod autẽ adiungit & dicit & erit suꝑfrontẽ a aron semꝑ acceptũ
illis in conspeltu dñi & ad lamminã illam rcuertitur inqua aduertendum si inueni

Expanded text:
arbitror dictum in eis sacrificiis quae offerunt pro peccatis suis, ut non sanctorum arbitror dictum in eis sacrificiis quae offerunt pro peccatis suis, ut non sanctorum hominum intellegamus, sed sanctorum ab eo, quod sunt sancta quae offeruntur pro peccatis. cum ergo dquaecumque sanctificabunt filii Israhel omnis dati sanctorum eorum, id est: sacerdos auferet quaecumque offerunt pro peccatis suis quae dicuntur et sancta, quia sanctificantur, et peccata, quia pro peccatis offeruntur; sicut multis locis hoc ipsum euidenter scriptura commemorat. quod autem adiungit et dicit: et erit super frontem Aaron semper acceptum illis in conspectu domini, ad lamina
Abbreviated transcription (Latin):
tem dñi & in pones illud suꝑ iacrnthum duplicem toritm : & erit suꝑ mitram:
secundũ aspectũ mitraeerit : &erit suꝑ frontem a aron: & aufer& a aron pec¬
cata scõrũ quaetum que scĩ ficabunt filui isrł omne datis scõrũ eorum:
quomodo formetur in lammina sc̃itas dñi non uideo : nisi aliquib: litteris.
quas quidam quattuor essedicunt haebrȩ as: quod ut graeti appellant te¬
tra grãmaton nomendi ineffabile credunt fuisse. uel esse adhuc usque: sed
quae lib& sint uel quomodo lib& sebabeant illae lit terg. utdixi sc̃i tactem dñi uel
sci ficationem si hoc magis diendumest quod grecus hab& agias ma nonnisi litteris
in auro formari potuisse crediderim: ibi autem dicit sacer dotẽ scõrũ auferre
peccata quaecumque sc̃ificabunt inquid silii isrł omnis datis sc̃orum eorum qđ

Expanded text:
tem domini. et inpones illud super hyacinthum duplicem tortam, et erit super mitram; tem domini. et inpones illud super hyacinthum duplicem tortam, et erit super mitram; secundum aspectum mitrae erit. et erit super frontem Aaron, et auferet Aaron peccata sanctorum quaecumque sanctificabunt filii Israhel omnis dati sanctorum eorum. quomodo formetur in lamina "sanctitas domini" non uideo nisi aliquibus litteris, quas quidam quattuor esse dicunt hebraeas, quod, ut Graeci appellant, τετραγράμματον nomen dei ineffabile credunt fuisse uel esse adhuc usque. sed quaelibet sint uel quomodolibet se habeant illae litterae, ut dixi, sanctitatem domini uel sanctificationem, si hoc magis dicendum est, quod graecus habet ἁγίασμα, nonnisi litteris in auro formari potuisse crediderim. ibi autem dicit sacerdotem sanctorum auferre peccata. quaecumque sanctificabunt, inquit, filii Israhel omnis dati sanctorum eorum: quod
Abbreviated transcription (Latin):
patur idest ut ex se ipsa sit ipsa ora contexta cumueste . CXUIIII. Et erita aron
cum coeporit fungi sacerdotio audietur uox eius intranti in sc̃m in conspectu
dñi & exeunti ut non moriatur : Intrantis. ex euntis uotem detintin nabulis
dixit audiri tantum que ibi pondus obseruationis posuit : ut dicer& nemori¬
atur : testimonia ergo quaedam significariuoluit inueste sacer dotili qua
utique significatur aeclesia ꝑhaectintinabula ut nota sit conuersatio sacer¬
dotis sicut apłs dicit xartaomnes teipsumbonorum operum praebens eem¬
plum aut illud. qua e audistiame ꝑmultos testes haec ẽadem commenda fideli¬
bus & his qui idonei sunt & alios docere : anquid aliud : mannum tamen est
quicquid illud est : intrantiautẽ & exeunti pro intrantis. ex euntis. locutia est:
uox prosonitu: namtintinabulorum magissonus quam uox est. Cxx¬
et facias laminã aureã puram & formabis in ea deformatione signis sc̃ita¬

Expanded text:
patur; id est, ut ex se ipsa sit ipsa ora contexta cum veste. CXIX. Ib. XXVIII, 35. Et erit Aaron cum coeperit fungi sacerdotio, audietur vox ejus intranti in sanctum in conspectu Domini et exeunti, ut non moriatur: intrantis et exeuntis vocem de tintinnabulis dixit audiri, tantumque ibi pondus observationis posuit, ut diceret, ne moriatur. Teutique significatur ecclesia, per haec tintinabula, ut nota sit conuersatio sacerdotis, sicut apostolus dicit: circa omnes te ipsum bonorum operum praebens exemplum, aut illud: quae audisti a me per multos testes, haec eadem commenda fidelibus et his qui idonei sunt et alios docere. an quid aliud? magnum tamen est, quidquid illud est. "in tranti autem et "exeunti pro intrantis et exeuntis locutio est. et uox pro sonitu; nam tintinabulorum magis sonus quam uox est. Et facies laminam auream puram et formabis in ea deformationem signi sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
sunt orientis & occidentis : quae omnia fiunt trecenta quibus cooperiendis capila¬
ciorum trerentic sufficiunt: hoc est quodait. Cubitũ ex hoc & cubitũ ex hoc idest disti¬
butio duorũ cubitorũ quibus unũ quodq uelũ capillacium longius est hoc est exeo
qđ superat uelis delongitudine uelorũ erat contegens suꝑ latera tidernacubi illa
scilic& exteriora quae ad atrium ꝑtinent hinc atq hinc ut operiat. nec illa ipsius
atru quaetentenis cubitis & uicenis columnis tenduntur : ipsec enĩ non sunt facta
longiorte quam illa interibns ttbernacili quaedecem auleis tenduntur & uice¬
nas &iam ipsits columnas habent: nam sicut interioris ttbernaculi duolatera
abccquilone & austro centenis cubitis porriguntur . Iuc & ex terioris atrii noner¬
go ad ipsec exteriori totidem columnarum latera tegenda capillaciorũ uelo

Expanded text:
ersunt orientis et occidentis, quae omnia fiunt trecenta, quibus cooperiendis capillaersunt orientis et occidentis, quae omnia fiunt trecenta, quibus cooperiendis capillaciorum trecentena sufficiunt. Hoc est quod ait, Cubitum ex hoc, et cubitum ex hoc; id est, distributio duorum cubitorum, quibus unumquodque velum capillacium longius est, hoc est ex eo quod superat velis de longitudine velorum, erit contegens super latera tabernaculi; illa scilicet exteriora quae ad atrium pertinent, hinc atque hinc ut operiat: nec illa ipsius atrii, quae centenis cubitis et vicenis columnis tenduntur; ipsa enim non sunt facta longiora, quam illa interioris tabernaculi quae decem aulaeis tenduntur, et vicenas etiam ipsa columnas habent. Nam sicut interioris tabernaculi duo latera ab aquilone et austro centenis cubitis porriguniur, ita et exterioris atrii. Non ergo ad ipsa exteriora totidem c
Abbreviated transcription (Latin):
auferuntur. ex hiscubitis ituna cubita restant ostoginta : quaeduob reliquis
lec teribus breui oribus orientceli quod non hab& ordinẽ colũnarũ & occiden¬
tecli ubierant colũnae octo quad regena dri tribuantur: proinde incapillaci
is qm̃ de trastis triginta cubitis trscenta restabant : si trecentis cubitis capillacio¬
rum uelorum ducenta ol toginta ⁊cooperiantur tielorũ. Itte super erunt uiginti.
in nonsit quod ex eis tegactur: proinde duo illit cubita quae singulio capillacia plusha¬
bent ex quibus summa uiginti cubitorum collect est. sic distribuen de sunt. cubi tum
ex hoc & cubitum exhoc: id est neomnia in unam pastẽ cogantur ut proficiam operi
endis lateribus titbernaculi sed exterioris atrir idest omnia trecento tubita uelorũ
capillaciorum ex trinfetus ttbernatulũ cingaent᷑ : adiunstis quippe lateribus atri
exterioris cetum cubitorum id est austri & a quilonis quinquagintec cubita sup¬

Expanded text:
auferunt ex his cubitis centena cubita; restant octoginta. quae duobus reliquis lateribus breuioribus, orientali, quod non habet ordinem columnarum, et occidentali, ubi erant columnae octo. quadragena distribuantur. proinde in capillaciis <uelis>, quoniam detractis triginta cubitis trecenta restabant, si trecentis cubitis capillaciorum uelorum ducenta octoginta cooperiar.tur aulaeorum, ita supererunt uiginti, ut non sit quod ex eis tegatur. proinde duo illa cubita, quae singula capillacia plus habent, ex quibus summa uiginti cubitorum collecta est, sic distribuenda sunt: cubitum ex hoc et cubitum eendis lateribus tabernaculi, sed exterioris atrii, id est, omnia illa trecenta cubita velorum capillaciorum extrinsecus tabernaculum cingant. Adjunctis quippe lateribus atrii exterioris centenum cubitorum, id est, austri et aquilonis, quinquagena cubita sup
Abbreviated transcription (Latin):
Quodita benedicit nepotes suos israhel ut dex terã manumminori imponat
maiori autẽ sinistrã & hoc filio suo iosh uolenti corrigere quasi errantẽ
atq nescientem itc res pond&. scio filii scio & hicerit inpopulum & hic ex altabi¬
tur. sed fratereius iunior maior illo erat & semeneius erit inmultitudine gentium:
hactenus dexp̃o accipiendum est quatenus &iam deipso iacob & fratre eius dictum
est quia maior serui& minori. Secundum hoc enim significauit aliquid prophe¬
tice hocfaciendo isrł quod populus posterior ꝑxp̃m futurus regeneratione
spiritdi superatiqͣ erat populum priurem decarnali patrum generatione glori

Expanded text:
Quod ita benedicit nepotes suos Israhel, ut dexteram manum minori inponat. maiori autem sinistram, et hoc filio suo Ioseph uolenti corrigere quasi errantem atque nescientem ita respondet: scio, fili, scio; et hic erit in populum, et hic exaltabitur. sed frater eius iunior maior illo erit et semen eius erit in multitudine gentium, hactenus de Christo accipiendum est, quatenus etiam de ipso Iacob et fratre eius dictum est quia maior seruitice hoc faciendo Israel, quod populus posterior per Christum futurus generatione spirituali, superaturus erat populum priorem de carnali patrum generatione gloria
Abbreviated transcription (Latin):
sum habere putandum est.ClxIII. E¬
tiam hic cum commemorat ia cob ꝓmissicnes
dĩ ergicse facties. dicit sibi dictum: faciã te in congregationes gentiũ: quibus uerbis
magis fidelium uocationem significat . quam carnidis generis ꝓpagationẽ
Quod scriptũ est dicente iacoli deefsrem & manasse. nuncergo filutui duo qui

Expanded text:
sum habere putandum est. Esum habere putandum est. Etiam hic cum commemorat Iacob promissiones dei erga se factas dicit sibi dictum: faciam te in congregationes gentium. quibus uerbis magis fidelium uocationem significat quam carnalis generis propagationem. Quod scriptum est dicente Iacob de Ephraem et Manasse: nunc ergo filii tui duo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc merito quaeritur quid sit quod dictum est: Nacm facile intellege returꝰ sinex
qui uirgim ferebat eomore quo illa a&ces baculum solet. ut seinclinauit ad dm̃
ad orandũ id utiq fecerit super cacumen uirgae suae quam sic ferebat ut suꝑ eã
caput indinando ador& dm̃ : quid est ergo ador auit suꝑ cacumen uirgae eius
id est filii sui ioseph: anforte tulerat abeo uirgrm quando ei iurabat idem fili¬
us &dum eam ten& post uerlia iurantis nondum illa reddita mox adorauit
dñi : non enim pudebat eum ferre titntis ꝑ in signe potestictis filii surubifigu¬
ra magnae rei suturae prae signabatur : quamius in ebrȩo faccillima huius¬
quaestianis abso lutio eẽ dicatur ubi scriptum ꝑhibent. & ad orauit isrł ad caput
lecti in quo utiq senex iacelat & sicpositam habebat ut ineo sinelabore quando
uell& orar& nec ideo tamen quod septua ginta interpraetati sunt nullũ uelle sen¬

Expanded text:
, ac per hoc merito quaeritur, quid sit hoc quod dictum est. Nam facile intelligeretur senem, , ac per hoc merito quaeritur, quid sit hoc quod dictum est. Nam facile intelligeretur senem, qui virgam ferebat, eo more quo illa aetas baculum solet, ut se inclinavit ad Dominum adorandum, id utique fecerit super cacumen virgae suae, quam sic ferebat, ut super eam caput inclinando adoraret Deum. Quid est ergo, adoravit super cacumen virgae ejus, id est, filii sui Joseph, et is forte tulerat ab eo virgam, quando ei jurabat idem filius, et dum eam tenet post verba jurantis nondum illam redditam, mox adoravit Deum. Non enim pudebat eum ferre tantisper insigne potestatis filii sui, ubi figura magnae rei quaestionis absolutio esse dicatur, ubi scriptum perhibent: et adorauit Israhel ad caput lecti, in quo utique senex iacebat et sic positum habebat, ut in eo sine labore, quando let, oraret. nec ideo tamen quod Septuaginta interpretati sunt nullum uel leuem sen
Abbreviated transcription (Latin):
do uel sublimius intellegi potist dumtitmen non frustra arbitremur tales actantos ho¬
mines di tantim gessissecuram ꝓsepeliendis corporibus suis. cum sit atq essedebeat
fidelium ista securitas quad ubicũq corporaeorum sepeliantur uel in sepulta
&iam in imicorum rabie relinquantur aut ꝓ eorũ libidine dilacerata assirman¬
tur non ideo uelminus integram uelminus glorcosam eorum resurrectionem fu¬
turam. CLXII. Quod habent latini codices & ad orauit super caput uirgeeius:
non nulli emendantes habent adorauit suꝑ caput uirgaesuae. uel in capite uirgȩ
suae . an cacumen uel suꝑ cacumen : fallit eos enim graetum uerbum quod eis dom lit¬
teris scribitur siue eius siuesuae. sed accentus dispares sunt & cbeis qui ista nouer̃¬
incodicibus non contempnuntur: ualent enim ad magnã discretionem quã uis

Expanded text:
do uel sublimius intellegi potest, dum tamen non frustra arbitremur tales ac tantos hodo uel sublimius intellegi potest, dum tamen non frustra arbitremur tales ac tantos homines dei tantam gessisse curam pro sepeliendis corporibus suis, cum sit atque esse debeat fidelium ista securitas. quod ubicumque corpora eorum w sepeliantur uel insepulta etiam per inimicorum rabiem relinquantur aut pro eorum libidine dilacerata absumantur, non ideo uel minus integram uel minus gloriosam eorum resurrectionem futuram. Quod habent latini codices: et adorauit super caput uirgae eius, nonnulli emendantes habent: adorauit super caput uirgae suae, uel in capite uirgae suae siue in cacumen uel super cacumen. fallit eos enim graecum uerbum, quod eisdem litteris scribitur siue eius siue suae: sed accentus dispares sunt in codicibus non contemnuntur. Valent enim ad magnam discretionem, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ab in munditia purificari : & hinc illec sententia ductaest: quibapti zatur amostuo
&iterum tangit illũ quid ꝓficit lauatio eius : sic & quieiunat suꝑ peccatasua & iterũ
ambulans haec eadem facit: sepultura ergomostuorũ remissionem significat pec¬
catorum. Copertinens quod dictum esti beatiqͥorũ remis sȩ sunt iniquitates & quori
tec tresunt percata : ubiergo sepelienda erant hoc significentia ca dechera patri archa¬
rũ nisi inea terra ubulle cruci fixus est cuius sanguine fartecest remissio perca¬
torum ẽ mortibus enim patri ardarũ peccata hominũ figura ta sunt : dicitur aũt
ab eoloco quod abrahamium uocatur ubi sunt istic corpora ab ẽẽ lotum ubi trucifixis ẽ
dñs fere triginca milibus. ut &itm ipsenumerus eum significare intellegictur qui
in bcptis mo appccruit ferme inginta annorum : & siquid aliud deretienta uel hocmu¬

Expanded text:
ab inmunditia purificari. et hinc illa sententia ducta est: qui baptizatur a mortuo ab inmunditia purificari. et hinc illa sententia ducta est: qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid profecit lauatio eius? sic et qui ieiunat super peccata sua et iterum ambulans haec eadem facit. sepultura ergo mortuorum remissionem significat peccatorum eo pertinens quod dictum est: beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. ubi ergo sepelienda erant hoc significantia cadauera patriarcharum nisi in ea terra ubi ille cruc-ifixus est, cuius sanguine facta est remissio peccatorum? mortibus enim patriarcharum peccata hominum figurata sunt. dicitur autem ab eo loco. quod Abrahamium uocatur. ubi sunt ista corpora. abesse locum ubi crucifixus est dominus fere triginta milibus, ut etiam ipse numerus eum significare intellegatur, qui in baptismo adparuit ferme triginta annorum; et si quid aliud de re tanta uel hoc mo
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem in quodam loco scriptum est : uniuersae uaed ñi miseri cordia & ueritaes: Ita
haerduo multum commendata multam consideranda sunt : seruus autẽ abirabae dixerat.
si facitis indũm meum miseri cordiam & iustitiã. sicut & iste filiosuo dicit. ut facias in
me misericordiam & ueritatem: quid sibi autem uelit at tanto uiro tam sollicita cor¬
poris commendatio ut non in aegypto sepeliatur. sed interra chanaan iuxta patres
suos mirum uidetur & quacsi absurdũ nec conueniens tantȩ excellentiae mentis pro¬
pheticae. si boc ex hominum consuetudine metiamur : si autẽ in his omnibus sacra¬
menta quaerantur. maioris admirationis gaudiũ ipsi qui inuenerit orietur: cada¬
ueribus quippemor tuorum peccata significari in lege non dubium est: cum iubent᷑
homines post eurum contractionem siue quedem cumque contactum tam quam

Expanded text:
doquidem quodam loco scriptum est: uniuersae uiae domini misericordia et ueritas. ita doquidem quodam loco scriptum est: uniuersae uiae domini misericordia et ueritas. ita haec duo multum commendata multum consideranda sunt. seruus autem Abrahae dixerat: si facitis in dominum meum misericordiam et iustitiam, sicut et iste filio suo dicit: et facies in me misericordiam et ueritatem. quid sibi autem uelit tanto uiro tam sollicita corporis commendatio, ut non in Aegypto sepeliatur, sed in terra Chanaan iuxta patres suos. mirum uidetur et quasi absurdum nec conueniens tantae excellentiae mentis propheticae, si hoc ex hominum consuetudine metiamur. si autem in his omnibus sacramenta quaerantur, maioris admirationis gaudium ipsi qui inuenerit orietur. cadaueribus quippe mortuorum peccata significari in lege non dubium est, cum iubentur homines post eorum contrectationem siue qualemcumque contactum tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
cuorum seuenisse commemo rauerant: ꝓ inde siea fame pascua defecarant
interra chanaancur in agypto non defecerant eadem tunc fame ubiq inuales¬
cente  ansicut perhibetur ab eis quiloca sciunt in multis aegypti paludibus
poterant pascua non deesse & ic̃cum fames ess& frumentorum quae solent nili
fluminis inundatione prouenire : magis enim dicuntur paludes illȩ feracius
pascua gignere. quando aqua niliminus ex crescit
Moriturus ia cob filiusuo iosepldicit : sunueni gratiã inconspectutuo. subice manũtuã
subfemoremeo & facies in me misericordiam & ueri tatẽ : Eafilium iuratione constringit
qua seruum constrinxit abraham : illemandans undeuxor ducatur filiosuo. istesepul¬
turã commendans corporis sui : in utraq: tamen causa nominata sunt duo illa quae
magni habenda atq pendenda sunt inscripturis omnibus quacumq dispersi leguntur¬
misericordia & iustitia uel miseri cordia & iudiciũ uel misericordia & ueritas quan¬

Expanded text:
cuorum se uenisse commemorauerant. proinde si ea fame pascua defecerant in terra Chanaan, cur in Aegypto non defecerant eadem tunc fame ubique inualescente? an, sicut perhibetur ab eis qui loca sciunt, in multis Aegypti paludibus poterant pascua 11011 deesse, etiam cum fames esset fi-umentomm, quae solent Nili fluminis inundatione prouenire? magis enim dicuntur paludes illae feracius pascua gignere, quando aqua Nili minus excrescit. Moriturus Iacob filio suo Ioseph dicit: si inueni gratiam in conspectu tuo, subice manum tuam sub femoremeoetfaciesin me misericordiam et ueritatem. ea filium iuratione constringit, qua senium constrinxerat Abraham: ille mandans unde uxor ducatur filio suo, iste sepulturam commendans corporis sui. in utraque tamen causa nominata sunt duo illa, quae magni habenda atque pendenda sunt in scripturis omnibus. quacumque dispersim legunturmisericordia et iustitia uel misericordia et iudicium uel misericordia et ueritas, quan
Abbreviated transcription (Latin):
serio aiguntur non iocq: Cum autem quaenon sunt trmquam io codicuntur. non
deputtn tur mendaqia: sed magis mouot quidsibi uelit istoc actio ioseph quafra¬
hressuos doneceis aperiret quis esset totiens ludificauit & tanta ex spectatione suspendit:
qđ lic& tanto sit suauius cum legitur. quanto illis sit inopinatius cũquibus agitur :
temen sicpientiae illius grecuitast: nisi magnum aliquid isto quesi ludo significare¬
tur nec ab illo fier& nec eastriptura contineretur in quaest tanta scitatis auitoritits
& pro phetandorum tanta intentio futurorũ: quãc modo exeiui exponendo non sus¬
cepimius. sed ad monere tantum uoluimus quidhic oporteat in quiri: nam nec illud
uacare arbitror. quod non ait auguror ego. sed auguratur homo quceli sego: quod si
locutionis genus est : inscripturae corpore simile aliquid reperiendum est

Expanded text:
serio aguntur, non ioco; cum autem quae non sunt tamquam ioco dicuntur, non serio aguntur, non ioco; cum autem quae non sunt tamquam ioco dicuntur, non deputantur mendacia. sed magis mouet quid sibi uelit ista actio Ioseph qua fratres suos, donec eis aperiret quis esset, totiens ludificauit et tanta expectatione suspendit: quod licet tanto sit suauius cum legitur, quanto illis fit inopinatius cum quibus agitur, tamen sapientiae illius grauitate, nisi magnum aliquid isto quasi ludo significaretur, nec ab illo fieret nec ea scriptura contineretur in qua est tanta sanctitatis auctoritas et prophetandorum tanta intentio futurorum. quam modo exequi exponendo non suscepimus. sed admonere tantum uoluimus quid hic oporteat inquiri. nam nec illud uacare arbitror, quod non ait: auguror ego. sed: auguratur homo qualis ego. quod si locutionis genus est, in scripturae corpore simile aliquid reperiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
CXl. .IIII. Biberunt autẽ & in ebriati sunt cumeo: solent hinc ebriosi ad hibere
testimonii patrocinium non propter illos filius isrł sed ꝓpt̃ ioseph qui ulde sapi¬
ens commendatur : sed hoc uerbum & ꝓsatietacte solere poni inscripturis. quidili¬
genter aduerterit multis in locis inueniet : undeest illud: uisitasti terram & inebri¬
asti eam multi plicasti ditcre eam: eo quod in laude benedictionis hoc positũ est
& donũ dĩ commemoratur. appar& hanc ebrietatem saturitatem significara :
namita inebricri ut in ebriantur ebriosit nec ipsiterrae uti leest : qm̃ maiore quã¬
satieticti sufficit umore corrumpitur sicut uita ebriosorũ qui non satiae tecte se
replent sed mergunt diluuio: CxLV. Quod ait fractrib suis io seph. nesciebatis
quia augurio auguratur homo quidis ego dehoc augurio &icc̃ mandauit dicen¬
dum ꝑ hominem suum : quid sibi uelit . quaeri solet : anquia non serio sedioco dictum
est utixitus docuit non est habendum mendacium mendacia enim amendacibus

Expanded text:
cte. Biberunt autem et inebriati sunt cum eo. solent hinc ebriosi adhibere testimonii patrocinium non propter illos filios Israhel sed propter Ioseph, qui ualde sapiens commendatur; sed hoc uerbum et pro satietate solere poni in scripturis qui diligenter aduerterit multis in locis inueniet. unde est illud: uisitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti ditare eam; eo quod et donum Dei commemoratur; apparet hanc ebrietatem saturitatem significare: nam ita inebrisatietati sufficit, humore corrumpitur; sicut vita ebriosorum, qui non satietate se replent, sed mergunt diluvio. CXLV. Ib. XLIV, 15. Quod ait fratribus suis Joseph, Nesciebatis quia augurio auguratur homo qualis ego; de hoc augurio etiam mandavit eis dicendum per hominem suum; quid siest, ut exitus docuit, non est habendum mendacium? mendacia enim a mendacibus
Abbreviated transcription (Latin):
a contrario intellegi. sicut dicitur lucus quodminime luceat. & abundare respondetur qđ
non est : & benedixit regi prumaledixit : sicut scriptum est in regnorum denabut te: naminea
interpretactione quȩ non serundum septuaginta sed ex hebreo est: Ita in uenimus : erat autem
domus superioris suꝑ eum & coartauit: hoc recapitulando dictum est quod suerat praeter¬
missum : nam prius hoc fecisse intelle gendũ est & sic desuperius descendisse & traensisse obser¬
uantes XXIII

Expanded text:
a contrario intelligi, sicut da contrario intelligi, sicut dnon est, et benedixit regi pro maledixit, sicut scriptum est in libro Regnorum de Nabutte. Nam in ea interpretatione, quae non secundum Septuaginta, sed ex Hebrdomus superioris super eum, et coarctavit. Hoc recapitulando dictum est, quod fuerat praetermissum. Nam prius hoc fecisse intelligendum est, et sic de superius descendisse, et transiisse observantes. XXIII
Abbreviated transcription (Latin):
sionis abellis subgothoniele iudice scriptura testatur quantũ temporis primordia romani
imperi: subnuma pampbilio tantum modo regȩ pacatum habere patuerunt xx
Quaeri potest utrummentitus fuerit a od iudex quando occidit eglom regem moab: Cũ enim
solus soli in sidiaretur ut eum ꝑcuter& . hoc illi ait : uerbum occultum mibi est adterex : ut ille
a seomnes quicum illo fuerant remouer& : quod cum factum ẽ&. iterum dixit aod: uerbumdĩ mihi ad
terex: sed potest nonesse mendacium. quando quidem uerbi nomine sol& &iam factũ appellare
scriptura : & reuera itaerat: quod autẽ dixit uerbum dĩ intelligendũ est hoc illi dm̃ ut faceret
p̃cipisse q̃uieum populo suo excitecuerat scluatorem. sicut illis temporibus talia fieri diui¬
nitus oportebat
cluserint adipes uulnus quando ꝑcussus est : sed intelli gendũ est ealocutione dictũ quaesol&

Expanded text:
sionis a bellis sub Gothoniele iudice scriptura testatur: quantum temporis primordia Romani sionis a bellis sub Gothoniele iudice scriptura testatur: quantum temporis primordia Romani imperii sub Numa Pompilio tantummodo rege pacata habere potuerunt. Quaeri potest utrum mentitus fuerit Aod iudex, quando occidit Eglom regem Moab. cum enim solus soli insidiaretur, ut eum percuteret, hoc illi ait: uerbum occultum mihi est ad te, rex. ut ille a se omnes, qui cum illo fuerant, remoueret. quod cum factum esset, iterum dixit Aod: uerbum dei mihi ad te, rex. sed potest non esse mendacium, quandoquidem uerbi nomine solet etiam factum appellare scriptura; et reuera ita erat. quod autem dixit: uerbum dei, intellegendum est hoc illi deum ut faceret praecepisse, qui eum populo suo excitauerat saluatorem, sicut illis temporibus talia fieri diuinitus oportebatcluserint adipes vulnus, quando percussus est. Sed intelligendum est ea locutione dictum, quae solet
Abbreviated transcription (Latin):
libidines intelligiuoluit. quacsolent derepentino successu terre nae felicitatis ex istere :
ne que enm ds̃ homines ex terminare poterat & bestias non poterat. uel ꝑdere uel pasci potius
quaereretur quem scluatorem gothoniel inquit filium cenet: accusatiuum enim casum hicde¬
bemus accipere. tc̃ quã diceretur gothonielem: aduertendũ est auter. quod seluatorem di¬
cat &icm hominem ꝓquemds̃ saluos faciat : namelec mauerunt filus ad dñm & excita uit dñs¬
sa &s tortnuortinera uauet cos. sutbonił filium cener futen cheleb iunioren ipsius ae
audiuit euos : inter illa autẽ quae appellantur yperbata hoc genus rarum est : qm̃ hceb& &
illud quod greciuocant ysterologian: qđ enim ait postea & exaudiuiteos si prius ponatur
thoniel filium cenet & saluauit eos . XVIIII. Quadragintic annos qui euisse terrã ꝓmis¬

Expanded text:
libidines intellegi uoluit, quae solent de repentino successu terrenae felicitatis existere. libidines intellegi uoluit, quae solent de repentino successu terrenae felicitatis existere. neque enim deus homines exterminare poterat et bestias non poterat uel perdere uel nasci potius quaereretur quem saluatorem, Gothoniel, inquit, filium Cenez. accusatiuum enim casum hic debemus accipere, tamquam diceretur " Gothonielem". aduertendum est autem quod saluatorem dicat etiam hominem, per quem deus saluos faciat. nam clamauerunt filahel et saluauit eos, Gothoniel filium Cenez fratrem Caleb iuniorem ipsius, et exaudiuit eos. inter illa autem quae appellantur uxsppotTot, hoc genus rarum est, quoniam habet et illud quod Graeci uocant uotspoXr/tfav. quod enim ait postea: et exaudiuit eos, si prius ponatur, thoniel filium Cenez et saluauit eos. Quadraginta annos quieuisse terram promis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbationem fuerant derelictae ꝓpterea dixit ds̃ uel illa inquibus aꝑte missus angelus
& locutus ex pressus est : uel paulo ante ubi art: propter quod tanta derelinquit gens ħaec
testi mentum meum quod mandaui patribus eorum & non oboedierunt uocimeae : & ego non
apponam auserreuirum a facie ipsorum : dictum est autem indeutero nomio ex ꝑsonadĩ
loquentis deistis gentibus aduersccriis : non eicicm illos in anno uno neficet terra deserta
& multi plicentur intebestiae ferae: paulatim eicicm illos. donec multi plicemini & cresca¬
tis. & hereditetis terram : poterat autẽ ꝓmissionem suam seruare dñs erga obyedientes
ut ex terminatio gentium illccrum crescentibus is rahelitis partibus fier&. cum eorum
multitudo terraes unde iduersctrii exterminarentur desertas ẽẽ nonsiner& : quod autem ait
nemulti plicentur intebestiae ferae : mirum si non besticles quod am modo cupiditates &

Expanded text:
probationem fuerant derelictae, propterea dixit deus uel illa, in quibus aperte missus angelus probationem fuerant derelictae, propterea dixit deus uel illa, in quibus aperte missus angelus et locutus expressius est, uel paulo ante, ubi ait: propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meum, quod mandaui patribus eapponam auferre virum a facie ipsorum. Dictum est autem in Deuteronomio ex persona Dei loquens de istis gentibus adversariis: Non ejiciam illos in anno uno, ne fiat terra deserta, et multiplicentur in te bestiae ferae; paulatim etiam illos auferam, donec multiplicemini, et crescatis et haereditetis terram . Poterat hanc promissionem suam servare Dominus erga obedientes, ut exterminatio gentium illarum, crescentibus Israeliticis partibus, fieret, cum eorum multitudo terras, unde adversarii exterminane multiplicentur in te bestiae ferae, mirum si non bestiales quodam modo cupiditates et
Abbreviated transcription (Latin):
nescierunt bellando quifuerant ame istos. quorum tonptationi. relictae sunt : deinde
cõmemorans quae sint : quinque inquit satrapls alien i genecrum : quacs in libris regiorũ
manifestius ex primit : satrapiȩ autem dicuntur quacsi parua regna quibus satrccpes praeerant
quod nomen in illis pacrtibus cuiusdam honoris est siue fuit : & omnem inquit chananeum & sidoniũ
& eueum in habitantẽ libanum ante montem hermon usque ad caboemath: & factũ est ut temp¬
tacrecur in ipsis isrł : tamquam dicer& : hoc autẽ factum est. ut tẽpticretur in ipsis isrł scire
siccudient mandatadñi non ut scir& ds̃ omnium cognitor &icm futurorum. sed ut scirent
ipsi & succ conscientia uel gloricrentur uel coniuncerentur utrum audirent mandata
dñi quae mandauit patribus eorum in manumorsi: qm̃ ergo manifestati sibi sunt non
se oboedisse dõ in his gentibus quae ad eorum temptationem id est exercitationem atque

Expanded text:
nescierunt bellando qui fuerunt ante istos; quorum tentationi, hoc est probationi relictae sunt? Deinde commemorans quae sint, Quinque, inquit, satrapias alienigenarum; quas in libris Regnorum manifestius exprimit . Satrapiae autem dicuntur quasi parva regna, quibus satrapae praeerant: quod nomen in illis partibus cujusdam honoris est, sive fuit. Et omnem, inquit, Chananaeum, et Sidonium, et Evaeum inhabitantem Libanum, ante montem Hermon usque ad Caboemath: et factum est, ut tentaretur in ipsis Israel; tanquam diceret, Hoc autem factum est, ut tentaresi audient mandata domini; non ut sciret deus omnium cognitor etiam futurorum, sed ut scirent ipsi et sua conscientia uel gloriarentur uel conuincerentur utrum audirent mandata domini, quae mandauit patribus eorum in manu Moysi. quoniam ergo manifestati sibi sunt non se oboedisse deo in his gentibus quae ad eorum tentationem, id est exercitationem atque
Abbreviated transcription (Latin):
casse inueniatur nec eius sacrificium fuisse reprobatum & tamen notantur reges quiinter opera
laudabilia sua non destruxerint ex celsa ubi contralegem di populus sacrificare consue¬
uerat. & qui destruxit maiore praedicatione laudatur: Itads̃ consuetudinẽ populi sui

Expanded text:
casse inueniatur nec eius sacrificium fuisse reprobatum. et tamen notantur reges, qui inter opera casse inueniatur nec eius sacrificium fuisse reprobatum. et tamen notantur reges, qui inter opera laudabilia sua non destruxerunt excelsa, ubi contra legem dei populus sacrificare consueuerat, et qui destruxit maiore praedicatione laudatur. ita deus consuetudinem populi sui
Abbreviated transcription (Latin):
gendum est quod illum angelum primo ꝓphettm putauerat. &item quã dñ in illo consu¬
luerat deofferendo sacrificio: quod ille si ꝓhibuisset. nonutique fieret: sed qm approba¬
uit & ut sier& anmuit . di auctoritatẽ gedeon infaciendo secutus est : Ita quippe ds̃ legitima
illa constituit. utleges non sibi sed hominibus dacr& : unde quod cumq praeter illa ipse prȩ¬
cepit non atrans gressioribus sed potius apiis & oboedientibus impletum intellegendumẽ :
sicut abrabam deimmo lando filio : nam & sic helias extratabernaculum dñi ad conuincen¬
dos sacerdotes idolorum sacrificauit: quod ex precepto dñi fecisse intellegendum est: qui ei
tam quam ꝓph&ae reuelatione atque inspiratione iussit ut facer& quan quam tanta consue¬
tudo praeter tabernaculum sacrificandi crebruerat. ut &iam salomon in excelsis sacrifi¬

Expanded text:
gendum est quod illum angelum primo prophetam putauerat et tamquam deum illum consugendum est quod illum angelum primo prophetam putauerat et tamquam deum illum consuluerat de offerendo sacrificio: quod ille si prohibuisset, non utique fieret; sed quoniam adprobauit et ut fieret annuit, dei auctoritatem Gedeon in faciendo secutus est. ita quippe deus legitima illa constituit, ut leges non sibi, sed hominibus daret. unde quodcumque praeter illa ipse praecepit, non a transgressoribus, sed potius a piis et oboedientibus inpletum intellegendum est: sicut Abraham de immolando filio. nam sic et Helias extra tabernaculum domini ad conuincendos sacerdotes idolorum sacrificauit: quod ex praecepto domini fecisse intellegendus est, qui ei tamquam prophetae reuelatione atque inspiratione iussit ut faceret. quamquam tanta consuetudo praeter tabernaculum sacrificandi crebuerat, ut etiam Salomon in excelsis sacrifi