comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genitã. s ab ipso de nichilo factã. nec ei coȩt̃¬
nam. Erat quippe añ illam qͣmuis nullo tp̃r
sine illa. non eam spatio transcurrente s ma¬
nente ꝑpetuitate p̾cedens. S hoc si respõdo eis
qui requirunt qͦmͦ semꝑ creator semꝑ dñs fuit
si creatura seruiens non semꝑ fuit aut quomͦ
creata ẽ ⁊ non potius creatori coet̾na ẽ si semꝑ
fuit. uereor ne facilius iudicer affirmare quod
nescio. qͣm doc̾e qd̾ scio. Redeo gͥ ad id quod crea¬
tor nr̃ nos scire uoluit. illa u̾o quȩ uł sapien¬
tioribꝰ in hac uita scire ꝑmittit. uł omnino ꝑfec¬
tis in alia uita scienda seruaũ. ultͣ iuires m̃as
eẽ confiteor. S idõ putaui sine affirmatione
tractanda. ut qui hȩc legunt uideant a quibꝰ
questionum se ꝑicłis debeant temptare. nec
ad omĩa se ydoneos arbitrentur. pociusq intel¬
ligant qͣm sit apło obtemꝑandũ p̾cipienti sa¬

Expanded text:
genitam, sed ab ipso de nihilo factam, nec ei coaetergenitam, sed ab ipso de nihilo factam, nec ei coaeternam. Erat quippe ante illam, quamvis nullo tempore sine illa, non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed si respondero eis, qui requirunt, quomodo semper creator semper dominus fuit, si creatucreata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti sa
Abbreviated transcription (Latin):
qr nullomͦ sine his ẽẽ ipsa tempora potuerũt.
U enim nulla creatura est cuiꝰ mutabilibꝰ motibꝰ
tempora ꝑaguntur. tpra omnino eẽ nõ possunt.
Ac ꝑhoc et si semꝑ fuerunt creati sunt. nec si sẽꝑ
fuer̃ dõ creatori coet̾ni sunt. Ille enĩ semꝑ fuit
ȩt̾nitate immutabilis. isti aut̃ facti sunt. S idõ
semꝑ fuisse dñr. quia omĩ tp̃r fuer̃. sine quibꝰ
tp̃ra nullomͦ eẽ potuer̃. Tempus aut̃ qm̃ muta
bilitate transcuirit. ȩt̾nitati ĩmutabili ñ pot̾
ẽẽ coet̾nũ. Ac ꝑ hoc etiam si immortalitas angłoꝵ
non transit in tp̃r. nec p̾t̾ita ẽ quasi iam sit.
nec futura quisi nondum sit. tamen eorum motꝰ
quibꝰ tp̃ra ꝑaguntur ex futuro in p̾t̾itum transe¬
unt. ⁊ idõ creatori in cuius motu dicendum ñ ẽ
uł fuisse quod iam non sit. uł futurum ẽẽ quod
ñdum sit. coęt̾ni eẽ non possunt. Qua ꝓpt̾ si dñ¬
ds semꝑ dns fuit. semꝑ habuit creaturã suo¬
dnãtui seruientẽ. uerumptam̃ non de ipso

Expanded text:
quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi enim nulla creatura est, cujus mutabilibus motibus tempora peragantur, tempora omnino esse non possunt. Ac per hoc et si semper fuerunt, creati sunt; nec, si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate immutabili: isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nulbilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futura quasi nondum sit: tamen eorum motus, quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt, et ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semdominatui servientem, veruntamen non de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium usq ad ipsum alexandrũ eui loquebit
plusqͣm octo annoꝵ milia ille constitint. eũ aꝰ
grecos macedonum usq ad mortem alexandri. eccc.
tur. Longe itaq numeri annoꝵ illis egiptiis s̃
minores. nec se eis etiam sicut tantũ computarẽ¬
tur eqͣrent. ꝑhibent᷑ enĩ egiptii quondã tã breueᷤ
annos habuisse. ut quat̾nis m̃sibꝰ finrẽt᷑. Uñ an¬
mis plemor et uerior qualis nunc ⁊ nob̾ ⁊ ilł ẽ.
tres eoꝵ annos complebat antiquos. S ne sic qͥdẽ
ut dixi greca egiptiȩ num̾o annoꝵ concordat his¬
toria .⁊ idõ grece potuis fides habenda ẽ. quia u̾i¬
tatem non excedit annoꝵ. qui litt̾is nr̃is quȩ u̾e
saere sunt continent᷑. Porro si hȩc epła alexandri
quȩ maxxime in notuit. multum ab orruit in spa¬
tuis tempoꝵ aꝓbabili fide reꝵ. qͣnto minuis credẽ¬
dum ẽ illis litt̾is quas plenas fabulosis ułut
antiquitatibꝰ ꝓfeire noluerunt contra auctori

Expanded text:
imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad mortem Alexandri quadrinonputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae numero temporum concordat historia. Et ideo Graecae potius fides habenda est, quia ueritatem non excedit annorum, qui litteris nostris, quae uere sacrae sunt. continentur. Porro si haec epistula Alexandri, quae maxime innotuit, multum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum: quanto minus credendum est illis litteris, quas. plenas fabulosis uelut antiquitatibus proferre uoluer
Abbreviated transcription (Latin):
uastationibꝰ int̾rupta ⁊ extincta. Cet̾ũ hominẽ
nisi ex homine existẽ omĩno ñ posse. Dicunt aut̃
qd̃ putant: non qd̾ sciunt. Fallunt eos etiam q̃dĩ
m̃dacissime littẽ. quas ꝑhibent ĩ ẏstoria tp̃oꝵ multa
annoꝵ milia contin̾e. cum ex litt̾is facͥs ab instrais¬
tione hominis ñdum completa annoꝵ sex milis
computemꝰ. Uñ ne multa disputẽ. quẽad md̾
illarum litt̾arũ in quibꝰ longe pbura annoꝵ mb
referunt᷑ uanitas refellatur. ⁊ nulla in ilł rei hl
ydonea reꝑiat᷑ auctoritas. illa ȩpła alexandri ma¬
gni adolimpiadẽ matrẽ suam. quȩ scͥpsit narrano¬
nem cuiꝰdã egiptii sac̾dotis insinuans. qͣm ꝓtulĩ
ex litt̾is quȩ sacre apud illos hab̾ent᷑. continet etia
regna quȩ greca quoq noũ historia quibꝰ regnĩ
assirioꝵ in eadẽ epła alexandri quinq milia ex¬
cedit annoꝵ. in greca u̾o historia mille ⁊ trecente

Expanded text:
vastationibus interrupta et exstincta; caeterum hominem vastationibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant, non quod sciunt. 2. Fallunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum millia continere: cum ex Litteris sacris ab institutione hominis nondum completa annorum sex millia computemus. Unde, ne multa disputem quemadmodum illarum litterarum, in quibus longe plura annorum millia referuntur, vanitas refellatur, et nulla in illis rei hujus idonea reperiatur auctoritas; illa epistola Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cujusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae apud illos haberentur, continentem regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyriorum in eadem epistula Alexandri quinque milia excedit annorum; in Graeca uero historia mille ferme et tr
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ comecturas huminum nescientium quid lopͥsꝰ
de nat᷑a uł institutione gen̾is humani. Alii n
sic̾ de ipso mundo credid̾unt semꝑ fuisse homiis
opinantur. uñ ait apuleius cũ ħ aĩantiũ genus
descb̾et singillati mortales cuncti. tam̃ uniu̾so
gen̾e ꝑpetui. & cum illis dictum fuerit si semp
fuit humanũ genus qd̾ãmͦ uerũ eoꝵ loqͥt᷑ histo¬
ria nairans qui fuerint quaꝵq reꝵ inuentores.
qui pͥmi lib̾ aliũ disciplinaꝵ aliũq arciũ insti¬
tutores a quibꝰ pͥmum illa uł illa regio parsq¬
t̾rarum illa atq illa insula incoli cȩꝑit respon¬
dent adiluiuiis ⁊ conflagrationibꝰ ꝑ certa int̾ual¬
la tempoꝵ non quidẽ omĩa s plurima t̾raꝵ ita
uastari. ut redigant᷑ homines ad exiguã pauenta¬
tem ex quoꝵ ꝓieme rursũ multitudo pͥstina re¬
paretur ac sic itidẽ reꝑiri ⁊ institui quasi pͥma.
ut restituant᷑ potius quȩ fuerant in illis nimiis

Expanded text:
 coniecturas hominum nescientium quid loquantur de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. uel a quibus primum illa uterrarum, illa atque illa insula incoli coeperit: respondent, diluviis et conflagrationibus per certa intervalla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita vastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur, ac sic identidem reparari et institui quasi prima, cum restituantur potius quae fuerant illis nimiis
Abbreviated transcription (Latin):
ordims decus nos ꝓpt̾ea ñ delectat. qm̃ parti eiꝰ ꝓ
conditione nr̃e mortalitatis intexti uniu̾sũ eui par¬
tieule quȩ nos offendunt satis apte decent̾q ꝯue¬
niunt. sentire ñ possumꝰ. Uñ nob̾ in quibꝰ eã ꝯtẽpla¬
ri minus ydonei sumus. rectissime credenda p̃cipit᷑
ꝓuidentia conditoris. ne tanti artificis opus in
aliquo rep̾hendere uanitate humane tem̾itatis
audeamus. Quãqͣm ⁊ uicia rerum t̾renaꝵ non uo¬
luntaria neq penalia. naturas ipsas quaꝵ nulla
omino ẽ cuiꝰ non sit auctor ⁊ conditor ds̃ si prudẽt
attendimꝰ eadem rõne com̃dant. q in eis hoc nob̾
ꝑ uiciũ tolli displicet. qd̾ in nat᷑a placet. nisi qr
funt noxie nõ eas cosid̾antibꝰ s utilitatẽ suam.
sic̃ illa am̃alia quoꝵ abundantia egiptioꝵ suꝑ¬

Expanded text:
ordinis decus nos propterea non delectat, quoniam parti eius pro ordinis decus nos propterea non delectat, quoniam parti eius pro condicione nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos offendunt, satis apte decenterque conueniunt, sentire non possumus. Unde nobis, in quibus eam contemplari minus idonei sumus, rectissime credenda praecipitur prouidentia Conditoris, ne tanti artificis opus in aliquo reprehendere uanitate humanae temeritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terrenarum non uoluntaria neque poenalia naturas ipsas, quarum nulla omnino est, cuius non sit auctor et conditor Deus, si prudenter adtendamus, eadem ratione commendant, quia et in eis hoc nobis per uitium tolli displicet, quod in natura placet; nisi quifiunt noxiae. non eas considerantibus, sed utilitatem suam, sicut illa animalia, quorum abundantia Aegyptioru
Abbreviated transcription (Latin):
ułut naturalit̾ moleuit. a uoluntate sumpsit exor¬
dium. De uiciis quippe nunc loquim᷑ eiꝰ naturȩ.
cui mens inẽ capax intelligibilis lucis. qua disc̃¬
nitur iustum ab iniusto. Cęt̾um uitia peccoꝵ ⁊ ar¬
borum aliarumq rerum mutabilium atq moꝵ¬
talium uł intellectu. uł sensu. uł uita. omĩno
carentium. quibꝰ eoꝵ dissolubił nat᷑a corrumpit᷑
dampnabilia putare ridicłm ẽ. cum iste creat᷑ȩ
eo mͦ nutu ereatoris acceꝑint. ut cedendo ac succe¬
dendo ꝑagant infima pulcͥtudinẽ tpoꝵ in gen̾e
suo istins mundi partibꝰ ꝯgruentẽ. bleq eni cęleᷤᷤ¬
tibꝰ fuerant t̾rena coeqͣnda. aut id̃o uniu̾sitati de¬
c̃ ista debuerunt. qm̃ sunt illa meliora. Cũ gͦ in hiᷤᷤ
locis ibi eẽ talia competebat aliis alia deficientibꝰ
oriunt᷑. ⁊ sucũbunt minora maioribꝰ. atq in qͣlitateᷤᷤ
suꝑantiũ suꝑata u̾tunt᷑. reꝵ ẽ ordo tͣnseuntiũ. Cuiꝰ

Expanded text:
uelut naturaliter inoleuit, a uoluntate sumsit exoruelut naturaliter inoleuit, a uoluntate sumsit exordium. De uitiis quippe nunc loquimur eius naturae, cui mens inest capax intellegibilis lucis, qua discernitur iustum ab iniusto. Cborum aliarumque rerum mutabilium adque mortalium uel intellectu uel sensu uel uita omnino carentium, quibus eorum dissolubilis natura corrumpitur, damnabilia putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum nutu Creatoris acceperint, ut cedendo ac succedendo peragant infimam pulchritudinem temporum in genere suo istius mundi partibus congruentem. Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt, quoniam sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia conpetebat, aliis alia deficientibus oriuntur et succumbunt minora maioribus adque in qualitates superantium superata uertuntur, rerum est ordo transeuntium. Cuius
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. nisi adimunt integritatẽ. pulcͥtudine.
salutem. uirtutem.⁊ quicquid boni nat᷑ȩ ꝑuicl
detrahi siue minui cõsueuit: Iuod si omĩno qd̃e¬
sit. nicħ bomi adim̃do ñ nocet. ac ꝑhoc ñ uitui.
Nam eẽ uitium et ñ noc̾e nõ pot̾. Uñ colligt qͣil¬
uituim non possit noc̾e incõmutabili bono. ñ tam̃
posse nocẽ nisibono. q ñ inẽ nͥ uͥ nocet. Hoc ȩtiam
sto mͦ dici pot̾. uitium cẽ nec in sũmo posse bono.
nec ñ in aliquo bono. Sola gͦ bona alicubi eẽ possut̃.
sola mala nusqͣm. qm̃ ętiam nature ille quȩ ex
male uoluntatis untio uiciate sunt in qͣntũ iuicio¬
se sunt male s̾. in quantũ aut̃ nat᷑e s bone s̃. Ꝙ cũ
ibi bonũ ẽ. qd̾ ĩpunita ñ ẽ. Hoc enim iustũ ẽ.⁊ omẽ
ustum ꝓculdubio bonum. Non enĩ quisꝗͣ &e uiciiᷤᷤ
naturalibꝰ s de uoluntariis penas luit. Nam ꝯe qͥ
uitium consuetudine minioq ꝓgressu roboratũ.

Expanded text:
faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino desit, nihil boni adimendo non nocet ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi nocet. Hoc etiam isto modo dici potest, uitium esse nec in summo posse bono nec nisi in aliquo bono. Sola ergo bona alicubi esse possunt, sola mala nusquam; quoniam naturae etiam illae, quae ex malae uoluntatis initio uitiatae sunt, in quantum uitiosae sunt, malibi bonum est, quod inpunita non est. Hoc enim est iustum et omne iustum procul dubio bonum. Non enim quisquam de uitiis naturalibus, sed de uoluntariis poenas luit. Nam etiam quod uitium consuetudine nimioue progressu roboratum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla contͣria ẽ. Dicant᷑ aut̃ in scͥpturis inuici
dĩ. qui non natura s uiciis adu̾sant᷑ eiꝰ imꝑio
nicħ ei ualentes noce̾re. s sͥ. Inimici enĩ sunt
resistendi uoluntate. non potestate ledendi. Ds̃
namq in cõmutabilis ẽ.⁊ omĩno incorruptibilis.
Iccirco uitium quo resistunt dõ qui eiꝰ appellantꝰ
muici. non ẽ dõ s ipsiꝰ malũ. neq hoc ob alud
nisi q corrumpit in eis naturȩ bonũ. Natura
gͥ contͣria ñ ẽ dõ s uitium.qr malũ ẽ contrariũ
bono. Quis aut̃ neget dm sũme bonũ: Utau̾s
contrariũ dõ. tanqͣm malũ bono. Porro aut̃ h¬
num ẽ ⁊ natura qͣm uitiat. un̾ ⁊ huic bono inh
cõtrarium ẽ. S dõ tantũmͦ tãqͣm bono malim.
naturȩ u̾o qͣm uiciat. non tantũ malũ s etiam
naxium. Nulla quippe mala dõ noxia. s mia¬
bilius corruptibilibꝰq naturis. bonis tam̃ ipsoꝵ
quoq testimonio uitioꝵ. Si enim bone ñ eent.
eis uitia noc̾e non possent. Nam quid eis noceds

Expanded text:
non est. Dicuntur autem in scripturis inimici Dei, qui non natura, sed uitiis aduersantur eius imperio, nihil ei ualentes nocere, sed sibi. Inimici enim sunt resistendi uoluntate, non potestate laedendi. Deus namque inmutabilis est et omni modo incorruptibilis. Idcirco uitium, quo resistunt Deo qui eius appellantur inimici, non est Deo, sed ipsis malum, neque hoc ob aliud, nisi quia corrumpit in eis naturae bonum. Natura igitur contraria non est Deo sed uitium, quia malum contrarium est bono. Quis autem neget Deum summe bonum? Vitium ergo contrarium est Deo, tamquam malum bono. Porro autem bonum est et natura quam uitiat; unde et huic bono utique contrarium est; sed Deo tantummodo tamquam bono malum, naturae uero, quam uitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe mala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, bonis tamen ipsorum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non essent, eis uitia nocere non possent. Nam quid eis nocendo
Abbreviated transcription (Latin):
tas dĩ. eademq uiuũ sacͥficium eiꝰ. uiuũq tem¬
plũ eiꝰ. Ciꝰ pars que comungenda ĩ mortalibꝰ
angłis. ex mortalibꝰ hominibꝰ congregat᷑. ⁊ nẽ
mortalit̾ ꝑ egͥ̾natur in t̾ris. uł in eis qui morte
obierunt secretis ammnaꝵ receptacłis sedibꝰq
requiescit. eodẽ dõ creante quẽad modũ excorta
sit. sic̃ de angłis dictum ẽ. iam uidõ ẽẽ dicendũ
Ex uno quippe homine quẽ pͥmum ds̃ condidit ge¬
nis humanum sumpsit exordium. scđ̾m sc̃ẽ seͥ¬

Expanded text:
s Dei, eademque vivum sacrificium ejus vivumque templum ejus. Cujus pars quae conjungenda immortalibus Angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter peregrinatur in terris, vel in eis qui morte obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante, quemadmodum exorta sit, sicut de Angelis dictum est, jam video esse dicendum. Ex uno quippe homine, quem primum Deus condidit, genus humanum sumpsit exordium, secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ non sit quieta uita. s potius secura nequitia. ħ
tͥ nũqͣm nec ꝓ terrena patria placuer̃. Nunc iã cȩlestẽ
arripe. ꝓ qua minimum laborab̾⁊ un ea ueracit̾ sẽꝑq
regnab̾. Illic enĩ tͥ non uestał focus. non lapis capito¬
linus. s ds unus ⁊ uerus nec metas rerũ. nec tp̃ra ponet.
imꝑium sinȩ fine dabit. Noli dos fallaces falsosq reqͥ¬
rere. abice potius atq contempne ĩ uerã emicans lib̾ta¬
tem. Non sunt dii maligni sunt sp̃s. qͥbꝰ ȩt̾na tua feli¬
citas pena ẽ. Non tam iuno troianis a quibꝰ carnalẽ
originẽ ducis arces uidet᷑ ĩ uidisse romanas. qͣm isti
demoues. quos adohue dõs putas. omua gan honuu
seuoiru deunt sempitnas ⁊ tu apsa non parua es paite

Expanded text:
quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi numquam nec pro terrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non par
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis. o ꝓienies regłoꝵ sceuolaꝵ. scipionũ. fabricioꝵ
hec potiꝰ concupisce. hec ab illa turpissima uanitate.
⁊ fallacissima demonũ malignitate discerne.Si quid
inte laudabile naturalit̾ eminet. nõ nisi u̾a pietate
purgatur atq ꝑficitur. impietate aut̃ disꝑditur et
punitur. Nunc iam elige quid sequaris. ut ñ inte s
in dõ uero sine ullo errore lauderis. Tunc enĩ tͥ gła
es inquibꝰdam de quoꝵ uirtute ꝑfecta ⁊ ꝓfide uera ȩtiã
passionibꝰ głamur. qui usq qͣq aduersus potestates ini¬
micissimas confligentes. easq fortit̾ moriendo iuncen¬
tes. sanguine nob̾ hanc patriã peꝑere suo. ad qͣm pa¬
triam te inuitamus.⁊ exhortamur ut eius aditiaris
numero eiuiũ euiꝰ qͦdamꝰ asilũ ẽ uera remissio omũĩ pec¬
catoꝵ. Non audias degeneres tuos xͦ xp̃ianis ue detͣ¬
hentes. ⁊ accusantes ułut tp̃ra mala. cũ querant tp̃ra

Expanded text:
dabilis o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; dabilis o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gles in quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
nomĩ homines: inlucc᷑ saluberrimȩ pietatis ab illa
ꝑniciosissime impietatis nocte tͣnsferri querunt᷑
unurmurant iniqui & ingrati. uin illo nefario spũ
altiꝰ obstrictiusq possessi. qͥt ppłi confluunt ad ȩcłiaᷤᷤ
casta celebritate honesta utriusq sexus discretione. uͥ
audiant qͣm bene hic ad tempꝰ uiuere debeant. ut pꝰ
hanc uitam beatȩ semꝑq uiuere mereant᷑. ũ sc̃a seͥp¬
tura iusticieq doctrina de suꝑiore loco in conspectu
omnium ꝑsonante. ⁊ qui faciunt audiant ad p̾miũ.
⁊ qui non faciunt audiant ad iudicium. Quo ⁊ si ue¬
niunt quidam talium p̾ceptoꝵ irrisores homines.¬
om̃is eoꝵ petulantia aut repentina mutacione de¬
ponitur. aut tunore uł pudore cõpͥmit᷑. Nicħ enĩ eis
turpe ac flagiciosum inspectandũ imitandũq ꝓpo¬
nitur. ubi ueri dĩ aut p̾cepta insinuant᷑. aut mira¬
cula narrant᷑. aut dona laudant᷑. aut bñficia postu¬
lantur. hec potius concupiscȩ o ĩdoles romana lau

Expanded text:
nomen homines et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosissimae inpietatis nocte transferri queruntur et murmurant iniqui et ingrati et illo nefario spiritu altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesiam casta celebritate, honesta utriusque sexus discretione, ubi audiant quam bene hic ad tempus uiuere debeant, ut post hanc uitam beate semperque uiuere mereantur, ubi sancta scriptura iustitiaeque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante et qui faciunt audiant ad praemium, et qui non faciunt audiant ad iudicium. Quo etsi ueniunt quidam talium praeceptorum inrisores, omnis eorum petulantia aut repentina mutatione deponitur, aut timore uel pudore conprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi ueri Dei aut praecepta insinuantur aut miracula narrantur, aut dona laudantur aut beneficia postulantur.
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tissima felicitate p̃pollent boni dm̃ colentes. a quo
solo ꝯferri pot̾. Illa gͥ res publica. moribꝰ cũ ꝑ iret
nicħ dii eorum ꝓdirigendis uł ꝓcorrigendis eger̃
moribꝰ ne ꝑirent. ymino depͣuandis ⁊ corrũpend̾ ad¬
dider̃ moribꝰ ut ꝑiret. Nec se bonos fingant. quod
usut offensi ciuiũ iniqͥtate discesseriit. ꝓrsus ibi
erant. ꝓdunt᷑. ꝯuuicunt᷑. nec sub uenire p̾cipiendo.
nec latere tacendo potuer̃. Omitto qd̾ mariꝰ ami¬
serantibꝰ mint᷑nensibꝰ maricȩ dee in luco eiꝰ cõm̃datꝰ
ẽ. ut ei omnia ꝓsꝑaret ⁊ ex sumina desꝑatione re

Expanded text:
certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omn
Abbreviated transcription (Latin):
in his tͣnseuntibꝰ ⁊ temporalibꝰ bonis uł his qͦs hoder̃
nocent. uł eis quos diligt̃ ꝓsunt. ut qͥd colunt᷑: ut
quid tanto studio colendi reqͥrunt᷑: Cur laboriosis
tͥstibꝰq tp̃ribꝰ tãqͣm offensi abscesserint murmurat᷑.
⁊ ꝓpt̾ eos xp̃iana religio ꝯuiciis indignissimis ledit᷑:
Si aut̃ hñit in his rebꝰ uł bñficii. uł maleficii potestatẽ.
cur in eis affuer̃ pessimo uiro mario. ⁊ optimo regło
defuer̃ : An ex ħ ipsi intelligunt᷑ iniustissimi ⁊ pessi¬
mi: Qo si ꝓptea mag̃ tim̃di ⁊ colendi putant᷑. neq ħ
putet᷑. neq enĩ minus eos inuenit᷑ regłs coluisse qͣm
mariꝰ. Nec idõ uita pessima eligenda uideat᷑ qr mag̾̃
mario qͣm regło dii fauisse existimant᷑. Metellꝰ enĩ ro¬
manoꝵ laudatissimꝰ. qͥ habuit .u. filios consulares
& rer̃ tp̃raluĩ felix fuit. ⁊ catilina pessimꝰ opp̃ssꝰ ĩopia.
⁊ in bello sui cęleris ꝓstratꝰ infelia ⁊ uerissima atq

Expanded text:
euntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam offensi abscesserint, murmuratur et propter eos Christiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque
Abbreviated transcription (Latin):
nam inuiriȩ inquit ualidioꝵ ⁊ ab eas discessio pleb̾
a patribꝰ alieq discessiones domi fuere. iam inde a
pͥncipio neq amplius qͣm regibꝰ exactis dum metus
a tanuinio ⁊ bellum graue cũ ȩtruria positũ ẽ. equo
⁊ modesto iure agitatum. Uides quẽ ad modũ ȩtiam
illo brem tempore ut regibꝰ exactis .i. eiectis aliqͣntũ
ȩquo ⁊ modesto iure ageret᷑. metũ dixit fuisse causã.
q̃m metuebat᷑ bellum quod rex tarquiniꝰ regno atq
urbe pulsus ⁊ ruscis sociatus contra romanos gere¬
bat. Attende itaq quid deiñ contexat. deiñ inquit
seruili impio patres plebem ex̃cere de uita atq t̾gore¬

Expanded text:
Nam injuriae, » inquit, « validiorum, et ob eas discessio plebis Nam injuriae, » inquit, « validiorum, et ob eas discessio plebis a patribus, aliaeque dissensiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum grave cum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, de uita adq
Abbreviated transcription (Latin):
bro atq ipso eus exordio facetur ętiam tẽ cum ad cõ¬
sules a regibꝰ eẽc translata res publica. pꝰ paruĩ int̾¬
uallum in uirias ualidioꝵ ⁊ ob eas dicessionẽ plebis
a patͥbꝰ aliasq inurbe discenssiones fuisse. Nam eũ
optimis moribꝰ ⁊ maxima concordia ppłm romanũ
int̾ scdm ⁊ postremum bellũ carchaginensȩ cõmemo¬
rasset egisse causãq hui boni non amore iusticiȩ. s
stantȩ carchagine metũ pacis infide fuisse dixcisset
unde ⁊ nasica ille ad repͥm̃dam nequitiã seruandosq
istos mores optimos. ut metu uicia cohib̾ent᷑. cartha¬
ginem nolebat euerti. continuo subiec̃ idẽ salustius
⁊ ait. At discordia ⁊ auaritia atq ambitio. ⁊ cęt̾a
scđis rebꝰ oriri sueta mala. post cartaginis exeidiũ
maximȩ aucta sunt. ut intellige̾mꝰ etiam antea et
oriri solere ⁊ augeri. unde subnectens cur hoc dice̾it.

Expanded text:
bro atque ipso ejus exordio fatetur, etiam tunc, cum ad conbro atque ipso ejus exordio fatetur, etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata respublica, post parvum intervallum, injurias validiorum, et ob eas discessionem plebis a patribus, aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginense commemorasset egisse, causamque hujus boni, non amorem justitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset; unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam, servandosque istos mores optimos, ut metu vitia cohiberentur, Carthaginem nolebat everti: continuo subjecit idem Sallustius, et ait: « At discordia, et avaritia, atque ambitio, et caetera secundis rebus oriri sueta mala, post Carthaginis excidium maxime aucta sunt. » Ut intelligeremus etiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subnectens cur hoc dixerit, «
Abbreviated transcription (Latin):
trepidante facillime suꝑauit. eorumq urbem opu
u nsolentia tribunoꝵ plebis reus factus ẽ tamqͣm
ingratam sensit qͣm liberauerat cuutatẽ:ide sua dãp¬
natione certissimus in exiliũ sponte disced̾et. ⁊ decẽ
milibꝰ exis ab sens ꝯe dampnaret᷑. mar it̾m a gallis
iundex patriȩ fut᷑ꝰ ingratȩ. Multa cõmemorare iã
piget feda ⁊ inuista quibꝰ agitabat᷑ illa ciuitas. cũ
potentes plebem sibi subd̾e conarent᷑. plebsq illis
subdi recusaret. ⁊ utriꝰq partis defensores magis studii ᷤ
age̾nt amore uincendi. qͣm ęquũ ⁊ bonũ qͥ eqͣm co¬
pociꝰ adhibebo. qui cum in laude romanoꝵ dixisset.
unde nob̾ iste sermo ortus ẽ. uis bonũq ap̃d eos non
legibꝰ magis qͣm natura ualebat. p̾dicans illud tempꝰ
quo exxpulsis regibꝰ in credibilit̾ ciuitas breuitatis spa¬
tio plurimũ creuit. idem tam̃ in pͥmo istoriȩ suȩ li¬

Expanded text:
trepidante facillime superauit eorumque urbem opultrepidante facillime superauit eorumque urbem opulet insolentia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam copotius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est, « Jus bonumque apud eos non legibus magis quam natura valebat; » praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter civitas brevi aetatis spatio plurimum crevit: idem tamen in primo Historiae suae li
Abbreviated transcription (Latin):
moriam fraudis illiꝰ cucensiũ spectacłm mansit.
facinoris tamen in illa ciuitate ⁊ imꝑio ñ placuit
exemplum faciliꝰq romani in ħ errauerunt. ut pꝰ
illã iniqͥtatem dm̃ sibi romulũ consecrarent. qͣm
ũ ĩfeminis rapiendis factum eius imitandũ loge
ulla uł more ꝑmitt̾ent. Eae ħ uire acbono. pꝰ expul¬
sum cum lib̾is suis regem tarquiniũ. cuiꝰ filius
lucretiam stupro uiolent̾ opp̾sserat uinius brutus
consul. luciũ tanquiniũ collatinũ maritũ eiusdẽ
strati se ab dicare nec uiuere inciuitate ꝑmisit.
Quoo scel fauente uł paciente ppło fecit. aquo ipło
consulatum idẽ collatinus. sicut ȩtiam ipse brutꝰ
ascepat. Ca hoc uire ac bono. mare canulus uliꝰ
temporis uir egregius. qui uenientes grauissimo
hostrs poũ romani post decenale bellug quo umn¬
manus ẽetus tociens male pugnando guit af¬
fuctus e. uam ipsa ioma de salute aubit q̃teit q

Expanded text:
moriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, moriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consul L. Tarquinium Conlatinum, maritum eiusdem stratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque
Abbreviated transcription (Latin):
magis qͣm natura ualebat: Ed ħ uire ac bono credo
raptas sabinas. Eͥd enim iustius ⁊ meliꝰ. qͣm filias
alienas fraude spectacłi inductas non a parentibꝰ aces¬
pi. s ui ut quisq pot̾at auferri: Nam si iniq fac̾ent
sabini negare postulatas qͣnto fuit iniquiꝰ raꝑe ñ
datas: Iustiꝰ aut̃ bellũ cum ea gente geri potuit.
quȩ filias ad matrimonium cũ regionalibꝰ ⁊ con¬
finalibꝰ suis negasset petitas. qͣm cum ea quȩ repe¬
tebat ablatas. Illud gͦ potius fieret. ibi mars
filium suum pugnantẽ uiuaret. ut conuigioꝵ ne¬
gatorum armis ulcisceretur inuiriã. ⁊ eo mͦ ad fiñaᷤ
quas uoluerat ꝑueniret. Aliquo enĩ fortasse iure
belli iniuste negatas. iuste uictor auferret. Nullo
aut̃ iure pacis ñ datas rapuit. ⁊ inuistũ bellum
cum earum parentibus. iustę succensentibꝰ gessit.
hoc sane utilius feliciusq successit. quod ⁊ si ad me¬

Expanded text:
magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad me
Abbreviated transcription (Latin):
a diis sus romani uiuendi leges acciꝑe potuissẽt.
non aliquos annos post romã conditã ab atheniẽ¬
sibus mutuarent᷑ leges solonis. Quas tam̃ nõ ut
qͣmuis ligureꝰ lacedemoniis leges ex apollinis aue¬
toritate se instituisse confinx̾it. qd̾ prudent̾ roma¬
ni crede noluerunt. ꝓptea inde non acceꝑunt.
Numa pompiliꝰ qui romulo successit in regnũ qͣsda
leges quȩ quid ẽ regende cuntati neqͣqͣn suffic̾ent
condidisse fertur. quis eis młta eẽ saera constiturt.
non tamen ꝑhibecur easdem leges a numinibꝰ acce¬
pisse. Mala gͥ ami. mala uitȩ. mala moꝵ que tts
magna sunt. ut his doctissimi eoꝵ uiri ȩtiam ustã¬
tibus urbibꝰ res publicas ꝑire confirment. di eoꝵ ne
suis custoribꝰ accid̾ent minime curar̃. ymino uͭ ut au¬
goitur sic sup̃ disputatum ẽ omĩmꝰ curar᷑. An focte¬
pło romano ꝓptẽa leges non sunt a numinibꝰ institu¬
te. qr sic̃ salustius ait. uis bonumq ap̃d eos ñ legibus

Expanded text:
a dis suis Romani uiuendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas tamen non utquamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo curaruntpopulo Romano propterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus
Abbreviated transcription (Latin):
gatione xp̃iana. qͦmͦ illi a tua dignitate remotisunt.
notacione censoria. de bonis aut̃ carnalibꝰ quibꝰ soł
mali ꝑfriu uolunt. ⁊ de mał carnalibꝰ quȩ sola ꝑpeti
nolunt. qd̾ neq inhis habeant qͣm putant᷑ hab̾e isti¬
demones potestatem. qͣmqͣm si hab̾ent debemꝰ potiꝰ
ȩtiam ista contempn̾e. qͣm ꝓpt̾ ista illos dõs colere.⁊ eo ᷤᷤ
colendo ad illam q̃ nob̃ inuident ꝑuenire ñ posse.
oportere contendunt. deinceps uidebimus ut hic sit
huius uoluminis modus¬

Expanded text:
gatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt gatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neqdaemones, potestatem; quanquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere, et eos colendo ad illa, quae nobis invident, pervenire non posse: oportere contendunt, deinceps videbimus, ut hic sit hujus voluminis modus
Abbreviated transcription (Latin):
iansni honorb tuis. sugplica de uero. ut adit uemo¬
uoat al or dos q n declec tant̃ erminib̾ suis seu uerin
quod l gr oniu nofissimũ ẽ seu falsis qd malitio fissumũ¬
qi Sene qo tua sponte istrionibꝰ ⁊ soenieis socieratẽ cuui¬
cadis pate nobuisti. eingila plenius. nulom̃ his artibꝰ
placatur duina maiestas. quibꝰ humana dignitas
inquinat᷑. Quo gͥ pacto dos qui talibꝰ delectant᷑ obse¬
quiis habi putas in muimero scãrum celestium potesta¬
tum. cum homines ꝑquos eadem agunt᷑ obsequia.
non putasti habendos in mimiero qͣliũ ẽq eiuũ ro¬
manorum: In cõparabilit̾ suꝑna ẽ ciuitas clarior. uͥ
uictoria ueritas. ubi dignitas scĩtas. uͥ pax felicitas.
uͥ uita et̾nitas. alultominus ht̃ ĩ sua societate talles
dẽs. si tu ĩ tua tales homines hab̾e erubuisti. Proiñ
si ad bãm ꝑuenire desid̾as ciuitatem. deuita demo¬
num societatẽ. Indigne ab honestis colunt᷑. qui ꝑtur¬
pes placantur. Sic isti a tua pietate remoueaut᷑ pur

Expanded text:
ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur pur
Abbreviated transcription (Latin):
retur senex. ne inmamis sillȩ futuri mox iustores
homimi istam t̾pealẽ qͣm nimis diligut tanta feliei¬
gitei i. dpose homines sieut fuit mari salite. uiribꝰ
opib honoribꝰ dignitate. longeuitate eumnłari et
ꝓftui dis iratis. posse &̃ homines sie fiit uigbo cap¬
tiuitate. seruitute. inopia. uigiliis. doloribꝰ exeruei¬
ari. ⁊ emori diis amicis. Qd̃ si ita eẽ concedunt. cõpe¬
dio nicħ eos ꝓdẽẽ ⁊ coli suꝑfluo ꝯfitent᷑. Nã si uirtu¬
tibꝰ amĩ ⁊ ꝓbitati uitȩ. cuiꝰ p̃mia pꝰ mortẽ sꝑanda s̃.

Expanded text:
retur senex, nec in manus Syllae futuri mox victoris retur senex, nec in manus Syllae futuri mox victoris homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem; et posse homines, sicut fuit Marius, salute, viribus, opibus, honoribus, dignitate, longaevitate cumulari et perfrui, diis iratis: posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captivitate, servitute, inopia, vigiliis, doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod si ita esse concedunt, compendio, nihil eos prodesse, et coli superfluo, confitentur. Nam si virtutibus ani
Abbreviated transcription (Latin):
potius qͣm amĩ mał quȩ uł ab hostibꝰ uł alia clade
accidunt. nondũ it̾im disputo. Nũc ago de labe
morum quibꝰ pͥmum paulatĩ decoloratis. deĩ torrẽ¬
tis mͦ p̾cipitatis. tanta qͣmius integris tectis m̃tibꝰq
facta ẽ riuna rei publicę. ut magni auctores eoꝵ
eam tc̃ amissam ñ dubitent dice̾. Recte aut̃ absces¬
serãt. ut aminitt̾ent᷑ os aditis arisq relictis dii si eoꝵ
de bona uita atq iusticia ciuitas p̃cepta ꝯtempserat.
Nẽ uͦ quales queso dii fuerunt. si uoluer̃ cũ ppło cul
tore suo uiuere. quẽ male uiuentẽ nõ docuerant bñ¬
iuiuere: qui quod cẽ uident᷑ eoꝵ affuisse cupiditatibꝰ
implendis.⁊ hostñdunt᷑ ñ p̃fuisse refrenandis. Qui
enĩ mariũ nouũ hominẽ ⁊ ignobilẽ eruentissimũ
auctorẽ belloꝵ euuliũ atq gestorẽ ut septies consul
fieret ad iuuer̾. atꝙ ut in septimo suo consulatu more¬

Expanded text:
potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, qutore suo vivere, quem male viventem non docuerant bicio. 1. Quid, quod etiam videntur eorum adfuisse cupiditatibus implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu more
Abbreviated transcription (Latin):
illam pubsicam ni cẽ ꝑisse fateatur: An forte ꝓpt̾ huiꝰ¬
eemodi eiuiĩ mores iurgilianã alam sententiam siẽ
solent ꝓ defensione dõꝵ suorum oppon̾e audebunt.
Discessest omines aditis arisq relictis. dii quibꝰ imꝑiũ
ħ steterat: Pͥmum si ita ẽ. ñ hñt eur querantur de
religione xp̃iana. quod ac offensi eos dii sui deserue¬
rint. qm̃ quidẽ maiores eorum iam pͥdẽ moribꝰ suis
ab urbis altaribꝰ tam multos ac minutos. dos tãqͣm
muscas ab egerunt. S tam̃ ħ numinũ turba uͥ erat.
cum longe antea qͣm mores corrumꝑent antiqui. a
gallis roma capta ⁊ incensa ẽ : An p̾sentes forte dor¬
miebant: Tunc eni tota urbe in hostium potestate
redacta solꝰ collis capitolinꝰ remanserat. qui ȩtiam
ipsȩ caꝑetur. nisi saltem anseres dii dormientibꝰ ui¬
gilarent. unde pene insuꝑsticionẽ egiptioꝵ bestiaᷤ
auesq colentiũ roma decid̾ant. eum auseri sollemp¬
nia cęlebrabant. Uerũ de his aduẽticiis.⁊ corporiᷤ

Expanded text:
An forte propter hujuscemodi civium mores Virgilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis
Abbreviated transcription (Latin):
nans. his mał tabescenti ac labenti mundo ubiq
familiã suã sensim subtrahit. qua ẽdat ęt̾nã.⁊ nõ
plausu uanitatis. s iudicio ueritatis głiosissimã
ciuitatem: Ecce romana res publica. qd̾ nõ ego pͥꝰ
dico. ses auctores eorum uñ ħ merrede didicimus tãcto
ante dixerunt añ xpĩ aduentum. paulatim muta¬
ta ex pulcherrima atq optima pessima ac flagi¬
ciosissima facta ẽ. Ecce ante xxp̃i aduentum pꝰdele¬
tam cartaginẽ maioꝵ mores non paulatim ut an
tea. s torrentis mͦ p̃cipitati. a deo uiuentꝰ luxii atq
auaritia corrupta ẽ. Legant nob̾ contra luxuĩ
⁊ auariciam p̾cepta dõꝵ suorum ppło romano da¬
ta. cui utmã tantũ casta ⁊ modesta retic̾ent. quibꝰ
luxuriã ubiq ppłis ad ħ congregatis. qͣm excellent̃
nare. & tam̃ luxu atq auaritia. seuisq ac tur¬
pibus moribꝰ ante aduentum xͥ rem publicam
pessimam ac flagiciosissimã factam non imputãt

Expanded text:
nans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique nans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi adventum « paulatim mutata, ex pulcherrima atque optima, pessima ac flagitiosissima facta est. » Ecce ante Christi adventum, post deletam Carthagiuentus luxu adque auaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac noluxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, nare. Et tamen luxu atque avaritia saevisque ac turpibus moribus ante adventum Christi rempublicam pessimam ac flagitiosissimam factam, non imputant
Abbreviated transcription (Latin):
plura salustuis de sillȩ uiciis. cęt̾aq feditate rei pub¬
lice. ⁊ alii scͥptores in ħ consentiunt. qͣmuis eloquio
multum impari. Cernis tam̃ ut opinor ⁊ quisqͥs
ad uert̾it facillime ꝑspic̃ colluina moꝵ pessimoꝵ.
quo illa ciuitas ꝓlapsa fuerit añ nr̃i suꝑni regis
aduentum: Hec enim gesta sunt non solum ante¬
qͣm xp̃s incarne p̃sens docẽ cepiss uerum ȩtiam
ante qͣm de uirgine natꝰ eẽt. Cum gͥ tot ⁊ tanta
mala tempoꝵ illoꝵ uł tołabiliora suꝑuis. uł post
euersam cartaginem. intołanda ⁊ orrenda diis
suis imputare non audeant. opiniones humaniᷤ
m̃tibꝰ unde talia uicia siluescerent astucia maligna
inserentibꝰ. cur mala p̾sentia xp̃o imputant qui
doctrinam saluberrimã ⁊ falsos ac fallaces dos coli
uetat.⁊ istas hominum noxias flagiciosasq cupi¬
ditates diuina auctoritate detestans atq condẽp¬

Expanded text:
plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei pubplura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condem