comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hieremias ꝓph&a refert lonadab fuissedĩ sacerdotem quinli
suis p̃ceperit nonbibere uinum neq in domib: sed intentoriis
habitare eosq magnam oboedientiae huius aput dñm gratis
comperisse quinunc ꝓfidelib ac deuotis ponuntur unde &
ionadab interp̃dñi spontaneus quidicere potest. uoluntar
sacrisic abotibi. Cumquib & priores captiui simullacrimas sundut
toest qui prius captiuari postea redimi meruerunt quipeccando
captiui sed penitendo redempti aiunt & deabrsso terrae iterum
reduxistime. Introducitur ꝑsona generalis quae peccatorũ
captiuitate hberata diuinis mandatis adherebat p̃dicans nobis
xp̃idñi eximiam caritatem quaenullis meritis precedentib
gratias semper inpenditur:
Haec in prima parte psalmi abhumanis iniquitatib iugiter
sep&it debere liberari ut dñogratias ne ferre meratur.
Secundo loco supplicat ne in senestute eius beneficis priu& ur
cuius auxiho in iuuentute protecta est.

Expanded text:
eremias propheta refert Jonadab fuisse Dei sacerdotem, qui filiis suis praeceperit non bibere vinum, neque in domibus, sed in tentoriis habitare, eosque magnam obedientiae hujus apud Dominum gratiam comperisse, qui nunc pro fidelibus ac devotis ponuntur. Unde et Jonadab interpretatur Domini spontaneus, qui dicere potest: Voluntarie sacrificabo tibi. Cum quibus et priores captivi simul lacrymas fundunt, id est, qui prius captivari, postea redimi meruerunt, qui peccando captivi, sed poenitendo redempti aiunt, Et de abysso terrae iterum reduxisti me. Introducitur persona generalis, quae peccatorum captivitate liberata divinis mandatis adhaerebat, praedicans nobis Christi Domini eximiam charitatem, quae nullis meritis praecedentibus gratis semper impenditur. Haec in prima parte psalmi ab humanis iniquitatibus jugiter se petit debere lSecundo loco supplicat ne in senectute ejus beneficiis privetur, cujus auxilio in juventute protecta est.
Abbreviated transcription (Latin):
Apertus est titulus l&itiam dominicae resurrectionis non solum
iudȩis sed & gentib: insinuans. Contra persuasionem iudaeorum
qui sedicebant solos adbeatam uitam p̃omnib: ꝑtinere mater
ecdesia spemgeneralis resurrectionis interpositis trib: diapsal¬
matib: la& adecant& primo ordine hortans uniuersitatem
utdedñ resurrectione congaudeat quȩ cunctis eratfidelib
aderna p̃mia p̃statura. Secundo ordine inuitat omnes utueniant
ad diopera consideranda quatinus una credulitas iungat quo sunum
p̃mium expestat. Tertioiterum mon& gentes ut dñm benedicanT
quinos lic& diuersis ꝓb& tribulationib: tamen ad requiem suae
miserationis adducit. Quarto ordine iterum inuitat uniuersi¬
tatem ut commonita exemplo liberationis suae amplius confidat
indño benedicens eum quõ rationem eius ex audire dignatus est:¬

Expanded text:
Apertus est titulus laetitiam dominicae resurrectionis non solum Judaeis, sed et gentibus insinuans. Contra persuasionem Judaeorum, qui se dicebant solos ad beatam vitam prae omnibus pertinere, mater Ecclesiae spem generalis resurrectionis interpositis tribus diapsalmatibus laeta decantat. Primo ordine hortans universitatem ut de Domini resurrectione congaudeat, quae cunctis erat fidelibus aeterna praemia praestatura. Secundo ordine invitas omnes, ut veniant ad Dei opera consideranda, quatenus una credulitas jungat, qui unum praemium exspectant. Tertio iterum monet gentes, ut Dominum benedicant, qui nos licet diversis probet tribulationibus, tamen ad requiem suae miserationis adducit. Quarto ordine iterum invitat universitatem, ut cum monita exemplo liberationis suae amplius confidat in Domino, benedicens eum, quoniam orationem ejus exaudire dignatus est
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexisse adgloriamo Secunda seuitium derid& iudatoꝵ
quia magisipsi conturbati sunt descelerib: suis quandoresur¬
gente dño eius est adnuntiata fortitudo. Tuncenim l& itiaiulto

Expanded text:
resurrexisse ad gloriam. Secunda saevitiam deridet Judaeorum, resurrexisse ad gloriam. Secunda saevitiam deridet Judaeorum, quia magis ipsi conturbati sunt de sceleribus suis, quando, resurgente Domino, ejus est annuntiata fortitudo. Tunc enim laetitia justorum,
Abbreviated transcription (Latin):
MPcalmus & dauid frequenter indicant dñm xp̃m frequenter
ecclesiam. quia xp̃s in membris suis est & membra insuocapite
continentur. qua p̃p ecclesiae quȩ in hocpsalmo locutura est
merito p̃positasunt uerba quae significat dñm saluatorem
haec igitur indeserco toumeae hoc est in huiusscłi ariditate
habitat ubisitit & desideratxp̃m. unde &idumea in qua
diuid exul abat terrena interp̃tatur : In prima parte
pialini ecclesia desiderat dñiuidere uirtutem optans omniũ
bonoꝵ pinguedine repleri uteius digna possit laudib inueniri:
nsecunda gratias agit quia subuelamine alarum dñimundi
ꝓcellas euaserit inimicisq suis in inferiora terra dampnandis.
regem xp̃m indopatri cumscĩs praedicat esse l&aturum.
xiii itulihuius uerba xp̃m significant quiꝑ totum psalmum desiua
est passione locuturus: prima positione dñsorat uta popul
iudaici timore liber&ur docensillos defecisse in insidiis seaut

Expanded text:
Psalmus et David frequenter indicant Dominum Christum, frequenter Ecclesiam, quia Christus in membris suis est, et membra in suo capite continentur; quapropter Ecclesiae quae in hoc psalmo locutura est merito praeposita sunt verba, quae significant Dominum Salvatorem. Haec igitur in deserto Idumaeae, hoc est, in hujus saeculi ariditate habitat, ubi sitit et desiderat Christum. Unde et Idumaea, in qua David exsultabat, terrena interpretatur. In prima parte psalmi Ecclesia desiderat Domini virtutem, optans omnium bonorum pinguedine repleri, ut ejus digna possit laudibus inveniri. In secunda gratias agit, quia sub velamine alarum Domini mundi procellas evaserit, inimicisque suis in inferiora terrae damnandis, Regem Christum in Deo Patre cum sanctis praedicat esse laetaturum. IO. Tituli hujus verba Christum significant, qui per totum psalmum de sua est passione locuturus. Prima positione Dominus orat, ut a populi Judaici timore liberetur, docens illos defecisse in insidiis, se autem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s iustitiam seiudicaturum ꝓmietens. Cum tempus gene¬
ralis resurrectionis aduenerit. Common& &iam nequis
audeat aliquid contra diuina mandata praesumere
& eumpossit a&ernapoena torquere:
Assrrii dirigentes interp̃tantur quilam fidei regulis doeti
rectis semitis ambulare contendunt hos ad loquitur
a saph laudes dñi mirabili uari&ate decantans. quidam¬
codices habent canticum contra assyrium ubi intelleg
contradiabolum psalmum hunc subpersona sennachers
regis asrrii cantatum. contraeum enim notus factus e
iniudaea ds̃ in xp̃o mundum concilians sibi.
asaph in prima parte dirigentes. io est fideles allo quitur
iudaeos designans ub inomen ex dm̃i factumsit uirtutum
declaratione notissimum : Secunda dt̃ ammiranda
ex terribil munera offere non desinant qui spm̃ prin¬
cipum salutari emendatione purificat quae parter
diapsalmatum sunt interpositione diuisae:¬

Expanded text:
Christus, justitiam se judicaturum promittens, cum tempus geneChristus, justitiam se judicaturum promittens, cum tempus generalis resurrectionis advenerit. Commonet etiam ne quis audeat aliquid contra divina mandata praesumere, et cum possit aeterna poena torquere. Assyrii dirigentes interpretantur, qui jam fidei regulis docti, rectis semitis ambulare contendunt. Hos alloquitur Asaph, laudes Domini mirabili varietate decantans. Dicodices habent: Canticum contra Assyrium, ubi intelligitur contra diabolum psalmum hunc sub persona Sennacherib regis Assyrii cantatum. Contra eum enim notus factus est in Judaea Deus in Christo, mundum concilians sibi, Asaph in prima parte dirigentes, id est, fideles alloquitur Judaeos, designans ubi nomen Domini factum sit virtutum declaratione notissimum. Secunda dicit admiranda, eo terribili munera offerre non desinant, quae spiritum principum salutari emendatione purificat, quae partes diapsalmatum sunt interpositione divisae
Abbreviated transcription (Latin):
gentib: ita ut scũ arium dñi inimicoꝵ ꝓfanass& auditia
inemorans quorumdam iudaeorum corinpaenitens dñ ꝓuo¬
casse censuram. Ex quib: tamen infine scłi conuertendos
esseꝓph&at. Secunda dicit aduentu xp̃i suꝑstitiones & ini¬
quitates hominum fuisse destructas enumerans diuersa
eum fecisse magnalia. interquae p&it . & iud aeis errantib: subues
Tertia rogat ut memor promissionum suarum ab inte ritu seme
erłat abrahae & adipsum ascendat sr̃bia hostium quise in¬
Asaph ut sepediximus interp̃sinagoga illa utiq quaec redidit
non quae obstinata ꝑmansit. Nam post resurrectionem chi
confessalegimus multamilia iudaeorum quos a saph istenu
ammon& Nefidem suam corrumpat infinem toest in dr̃m
saluatorem : Primo ingressu fideles iud aei dicturosse
omnia eius mirabilia ꝓfidentur: Secundo rexipselo quitꝰ

Expanded text:
gentibus, ita sanctuarium Domini inimicorum profanasset audacia, gentibus, ita sanctuarium Domini inimicorum profanasset audacia, memorans quorumdam Judaeorum cor impoenitens, Domini provocasse censuram, ex quibus tamen in fine saeculi convertendos esse prophetat. Secunda dicit adventu Christi superstitiones et iniquitates hominum fuisse destructas, enumerans diversa eum fecisse magnalia, inter quae petit et Judaeis errantibus subveniri. Tertia rogat, ut memor promissionum suarum ab interitu semen eripiat Abrahae, et ad ipsum ascendat superbia hostium, qui se inAsaph, ut saepe diximus, interpretatur Synagoga, illa utique, quae credidit, non quae obstinata permansit. Nam post resurrectionem Domini confessa legimus multa millia Judaeorum, quos Asaph iste nunc admonet, ne fidem suam corrumpant in finem, id est, in Dominum Salvatorem. Primo ingressu fideles Judaei dicturos se omnia ejus mirabilia profitentur. Secundo Rex ipse loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
rentur: Secunda parte reuersurum dt̃ populum suum ad
salubre consilum & pristinae cogitationis erubescere praui¬
tatem donec ultima impiorum intellegere atq conipicere
mereatur: Tertia parte p̃p̃dolossuos mala impus ꝓuenire
terreatur. quia scõs uiros feliitatesua scandalizare uide¬
bantur se tamenbeneficio dñi dehismalis asserit esseliberatum.
Quartadt̃ quomodo adꝑfectum intellectum dño miserante ꝑuenerit:¬
Ntellectus ASapħ¬
VIIIdeo intellectus intitulo p̃notatur quiaduplex captiuitas
sequitur & carnalis uidelic& & spiritalis una quae templo
destructo inbabyloniam duxit. Alteraq fide subuersa erroꝵ
confusioni subiugauit.: Hunc psalmum hieronimus contra
chaldeos cantatumputat cassiodorius contra romanos.
arnobius contra philistim quando ofni & finees sacerdo¬
tib interfectis arcadi capta est Srnagoga ꝑ totum loquit
psalmum In prima sectione deplorat cur traditifueruit

Expanded text:
rentur. Secunda parte reversurum dicit populum suum ad rentur. Secunda parte reversurum dicit populum suum ad salubre consilium, et pristinae cogitationis erubescere pravitatem, donec ultima impiorum intelligere atque conspicere mereatur. Tertia parte propter dolos suos mala impiis provenire testatur, quia sanctos viros felicitate sua scandalizare videbantur, se tamen beneficio Domini de his malis asserit esse liberatum. Quarta dicit quomodo ad perfectum intellectum Domino miserante perveneritntellectus Asaph. Ideo intellectus, in titulo praenotatur: quia duplex captivitas sequitur; carnalis videlicet, et spidestructo in Babyloniam duxit, altera quae fide subversa errorum confusione subjugavit. Hunc psalmum Hieronymus contra Chaldaeos cantatum putat, Cassiodorus contra Romanos, Arnobius contra Philistiim, quando Ophni et Phinees sacerdotibus interfectis arca Dei capta est. Synagoga per totum loquitur psalmum. In prima sectione deplorat, cur traditi fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
Num intitulis superiorib: dauid tantum uideatur ascripos
hic addidit filuesse scilic& ut illum dauid patrem salo mor
intellegere debeamus.: laudes eg̃ temporales quae dño
in lege ꝑracrifitia pecudum & instrumenta musica redde¬
bantur defecerunt atq mutate sunt quianune ecclesia
psalmodiam .: Sinagoga at̃ dñm quidem colebat sediu¬
dendo florere malos inpessimas cogitationes inciderat.
Excuius ꝑsona in hoc psalmo ipsea saph loquitur qui in suo nor¬
ne sy nagogae contin& significationem degentilib enimpor
& dehis quilegem dñi susceperunt multa dicturus est
quae ademendationem nostram utiliter dicuntur n&as
cogitationib: polluamur : Altoer qđ defecer̃ laudes dauꝰ
filuiesie adfinem lxxi psalmi ꝑtin& quod uero sequitur
extrpo srnagogae ꝑtotum loquitur psalmum ⁊
In prunaparte Zelassedicit felicitatem mundi pacem
contuens peccatorum ammirans curinimicisdĩ & paganis ꝓspe¬
ritas tanta ꝓuenerit ut ossuum usq ad caelum excollere uide¬

Expanded text:
um in titulis superioribus David tantum videatur ascriptus, hic addidit filii Jesse, scilicet, ut illum David patrem Salomonis intelligere debeamus. Laudes ergo temporales, quae Domino in lege post sacrificia pecudum, et instrumenta musica reddebantur, defecerunt atque mutatae sunt, quia nunc Ecclesia m peraget psalmodiam. Synagoga autem Dominum quidem colebat, sed vivendo florere malos in pessimas cogitationes inciderat; ex cujus persona in hoc psalmo ipse Asaph loquitur, qui in suo nomine Synagogae continet significationem; de gentilibus enim populis, et de his qui legem Domini susceperunt, multa dicturus est, quae ad emendationem nostram utiliter dicuntur, ne talibus cogitationibus polluamur. Aliter quod defecerunt laudes David filiiex typo Synagogae per totum loquitur psalmum. In prima parte zelasse dicit felicitatem mundi, pacem contuens peccatorum, admirans cur inimicis Dei et paganis prosperitas tanta provenerit, ut os suum usque ad coelum extollere vide
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pipsos aegptus fuerit ad flicta. Octaua beneficiis dm̃
relatis iud aeicae obstinationes culpa subiungitur :
Nona ultio grauissima subsequitur itaut populo captiuato
tabernaculum selom abiecerit. posteaq: montemsion &
dauid regem decuiussemine xp̃s salutaris medicus adueniro
elegerit
teminora uel ut p̃terita deplorat & p̃pduritiam cordissuae
subuenire. Asaph subfigura fidelium populorum ꝑtotum
loquitur psalmum. In prima parte numerans quanta temporib:
antiochi ꝑtulerit hierusalem populusq iudȩorum ut machabeoꝵ
hber insinuat: Secunda dñmrogat ut supra potentes inimicos
iramsuam effundat & peccatis seruorum suorum dign&ur
tionis uoto sed correctionis studio: Arnobius hunc psalmotale
argumentum facit septuagesimus &octauus psalmus apicem
antecessoris sui secutus lamentum simuldauid cum oratione
effundit.: Cuius historia dump̃teritam philistinorum caedem

Expanded text:
propter ipsos Aegyptus fuerit afflicta. Octava beneficiis Domini propter ipsos Aegyptus fuerit afflicta. Octava beneficiis Domini relatis Judaicae obstinationis culpa subjungitur. Nona ultio gravissima subsequitur, ita ut populo captivato tabernaculum Selom abjecerit, posteaque montem Sion et David regem, de cujus semine Christus salutaris medicus adveniret, elegerittempora velut praeterita deplorat, et propter duritiam cordis suae  Dominum subvenire. Asaph sub figura fidelium populorum per totum loquitur psalmum. In prima parte numerans quanta temporibus Antiochi pertulerit Jerusalem populus Judaeorum, ut Machabaeorum liber insinuat. Secunda Dominum rogat, ut supra potentes inimicos iram suam effundat, et peccatis servorum suorum dignetur tionis voto, sed correptionis studio. Arnobius in hunc psalmum tale argumentum fecit, septuagesimus et octavus psalmus apicem antecessoris sui secutus, lamentum simul David cum oratione effundit. Cujus historia dum praeteritam Philistinorum caedem
Abbreviated transcription (Latin):
Isaph diximus srnagogam io est collectionem interptari. sed qui
intellectum p̃misitfidelem in synagogam loquiposse declarauit
In prima parte psalmi duotantum uersiculi ꝑsonȩ dñi mancipant
utreuerentia crescer& dictorum quib: ipserex posuiss& initiu
Secunda parte latius loquitur a saph impatans iudaeis quod
dñi beneficiis ingrati corde prauo eiusiussa contempserint:
Tertia numerat quanta munera dr̃israheli praestiterit nec tam
ille murmurare desierit . Quarta dicit qualis in eis uindid
ꝓuenerit qualiterq: sit miseratione dñi mollita sententia.
Quinta p̃pmurmurationes eorum uindicatum in eis est sediarũ
adsupplicationem dñicognoscentes eius magnalia redierunt.
Sexta denuo illi dolose locuti &errores solitos sunt secuti
nec tamen eosiniseri cordia dĩ ut meruere disperdidit.
Septima dt̃ quomodo dñm concitarint indeserto cumtamen

Expanded text:
saph diximus Synagogam, id est, collectionem interpretari; sed quia saph diximus Synagogam, id est, collectionem interpretari; sed quia intellectum praemisit, fidelem hic Synagogam loqui posse declaravit. In prima parte psalmi duo tantum versiculi personae Domini mancipantur, ut reverentia cresceret doctorum, quibus ipse rex posuisset initium. Secunda parte latius loquitur Asaph, imputans Judaeis quod Domini beneficiis ingrati corde pravo ejus jussa contempserint. Tertia enumerat quanta munera Israeli praestiterit, nec tamen ille murmurare desierit. Quarta dicit qualis in eis vindicta provenerit, qualiterque sit miseratione Domini mollita sententia. Quinta propter murmurationes eorum vindicatum in eis est, sed iterum ad supplicationem Domini, cognoscentes ejus magnalia redierunt. Sexta denuo illi dolose locuti, et errores solitos sunt secuti, nec tamen eos misericordia Dei, ut meruere, disperdidit. Septima dicit quomodo Dominum concitarint in deserto, cum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Isaph congregatio bonorum idithun transilitor saeculariũ
finis ꝓficientium xp̃i intellegitur : Totus eg̃psalmus
hic a fideli congregatione canitur quaeuitia istius saeculi
gloriosis passib transilens adillum finemꝑuenit cuinihil
potest simile repperire. Sediciendum est inhebreo ꝑidithun
non ꝓidithumh aberi ut signific& non ꝑeo sed ꝑeum psalmum
fuisse cantatum & quod sequitur psalmus asaph inueris
exemplaribus non haberi:
A saph iste quem diximus uitiorum transilitorem ii prima
narratione psalmi ad dnm seclamare testatur & tribula¬
tionib sius eruditum essecestatur. In secunda cogitationes
enumerat quaesolent pulsare in hoc mundo corda laboran¬
tium. Tertia beneficio diuinitatis inmehorem sensum
seasserit ꝑmutatum ut operam potentiamq dĩ fixa mente
cogitar& quib reb assidua cognoscitur exercitatione
ꝓfecisse : Quarta ꝓsequit : quaemadmodum ꝑdñm saluatoren
factasint in populis diuina miracula. Nitellectus As aph.

Expanded text:
saph congregatio bonorum, Idithun transilitor saecularium, finis proficientium Christi intelligitur. Totus ergo psalmus hic a fideli congregatione canitur, quae vitia istius saeculi gloriosis passibus transiliens ad illum finem pervenit, cui nihil potest simile reperiri. Sed sciendum est in Hebraeo per Idithun, non pro Idithun, haberi, ut significet non pro eo, sed per eum psalmum fuisse cantatum et quod sequitur, psalmus Asaph, in veris exemplaribus non haberi. Asaph iste, quem diximus vitiorum transilitorem, in prima narratione psalmi ad Dominum clamare testatur, et tribulationibus suis eruditum esse testatur. In secunda cogitationes enumerat quae solent pulsare in hoc mundo corda laborantium. Tertia beneficio divinitatis in meliorem sensum se asserit permutatum, ut operam potentiamque Dei fixa mente cogitaret, quibus rebus assidua cognoscitur exercitatione profecisse. Quarta prosequitur quemadmodum per Dominum Salvatorem facta sint in populis divina miracula. COMMENTARIUS.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonabit. In prima parte .a. finib: terrae dep̃catur populus
fidelis ut eius audiatur oratio quatinus in scã ecclesia ꝑicue¬
rans alarumeius uelamine ꝓtegatur .: Insecunda gratias aps
quae iustis hereditatemsuam dedit & nomensuum in a&ernan
gloriam consecrauit ex quare laudes seredditurum iugie
dithun interp̃ transiliens eos toest amitores scħ̃ introdicro
enim ꝑsona militis xp̃i qui& mundi desideria reliquerit & indño
spefirmissima ꝑmanserit.: Transilitor iste quem diximus uitioꝵ
uidens mundum errorib: iniserusq plenissimum: In primo membro
psalmi animamsuam dõꝓsit&ur esse subiectam quia ꝑ filium
unigenitum munus salutare suscepit arguens eos qui solo nomine
sedici desiderant xp̃i anos: Secunda parte iterum animam
pitientiam conquisiuit. confirmans plebem confessione
sideli ut toto cordis affectu sperare debeat semperin dñm
Tertio membro errantes populos mon& ut in dño magisquam

Expanded text:
sonabit. In prima parte a finibus terrae deprecatur populus fidelis, ut ejus audiatur oratio, quatenus in sancta Ecclesia perseverans alarum ejus velamine protegatur. In secunda gratias agit, quod justis haereditatem suam dedit, et nomen suum in aeternam gloriam consecravit, ex qua re laudes se redditurum jugiter dithun interpretatur transiliens, id est, amatores saeculi. Introducitur enim persona militis Christi, qui et mundi desideria reliquerit, et in Domino spe firmissima permanserit. Transilitor iste, quem diximus, vitiorum, videns mundum erroribus miseriisque plenissimum, in primo membro psalmi animam suam Deo profitetur esse subjectam: quia per Filium unigenitum munus salutare suscepit, arguens eos qui solo nomine desiderant se dici christianos. Secunda parte iterum animam patientiam conquisivit, confirmans plebem confessione fideli, ut toto cordis affectu sperare debeat semper in Dominum. Tertio membro errantes populos monet, ut in Domino magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
Io est instante diligentius fidei dostore ꝑcutitur. Potest eg̃ geme&
quia toumeorum regioest saporem scientiae & gentilis indicare
sed melius deiudeis infine saeculi credituris accipitur uel p̃pxum
aonumerum triumphum israhel uel p̃p̃ nomen edom quiiud acos
saepe significat unde & iubeius ꝑsona deillis dicitur & maior seriu&
minori: Populus eg̃ ille quide priscis errorib: mutatus ad fidem
est primo capite supplicat ut post ad flictionem quamsatis facio
passus est beneficii uiterepar&ur : Secundo interposito diap¬
mate rogat ut post tribulationes quas ꝑtulit deducatur adũ
inmunitissimam ciuitatem p&ens auxilum sibi decribulato
concedi quodiolidño probatur esiepoisibile.

Expanded text:
id est, instante diligentius fidei doctore, percutitur. Potest ergo Gemela, id est, instante diligentius fidei doctore, percutitur. Potest ergo Gemela, quia Idumaeorum regio est, saporem scientiae gentilis indicare. Sed melius de Judaeis in fine saeculi credituris accipitur, vel propter duodecim millia ad numerum triumphum Israel, vel propter nomen Edom, qui Judaeos saepe significat. Unde et sub ejus persona de illis dicitur: « Et major serviet minori. » Populus ergo ille qui de priscis erroribus mutatus ad fidem est, primo capite supplicat ut post afflictionem, quam satisfaciendo passus est, beneficii novitate reparetur. Secundo, interposito diapsalmate, rogat ut post tribulationes quas pertulit deducatur a Domino in munitissimam civitatem, petens auxilium sibi de tribulatione concedi, quod soli Domino probatur esse possibile.
Abbreviated transcription (Latin):
Nsinem in xp̃m saluatorem dicit his quimutabuntur illoutiq
modo quo a postolusdicit fustis aliquando tenebre Nunc
autem lux in dño qui qualiter adhune finem mutariualeat
deserentes diabolum regi xp̃o colla submittant indoctrinam
addidit scilic& xp̃ianam. quia non sufficit Xp̃m regem credere
sinon etus & doctrina seru&ur. Cum succendit mesopotamiam
frriae &srriam sobal. hae uctoriaedauid triumphum xp̃i
degentib in sinuant quasignesuae caritatis inflammando regno
anti qui hostis quem ad adezer significat eripuit. & suae fidei
dributarias fecit qrenim srria quae hebraice aram dicitur
&interp̃tatur sublimis suꝑbiam gentiltatis insinuat.
Duassrriae gentes succendit quigentilum facta pariter &dicta
correxit ut uniuero regifidei &õperissui tributa ꝑsolueren.
& conuertit ioab & ꝑcuist edom inualle salmarum xii ualls
salinarum quaehebraice gemela uocabitur in firmam terrenamq

Expanded text:
inem in Christum Salvatorem dicit, his qui mutabuntur, illo utique modo quo Apostolus dicit: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Qui qualiter ad hunc finem mutari valeant, deserentes diabolum, Regi Christo colla submittant. In doctrinam, addidit, scilicet, Christianam, quia non sufficit Christum Regem credere, si non ejus et doctrina servetur. Cum succendit Mesopotamiam Syriae et Syriam Sobal. Hae victoriae David triumphum Christi de gentibus insinuant. Quas igne suae charitatis inflammando, regno antiqui hostis, quem Adadezer significat, eripuit, et suae fidei tributarias fecit. Quia enim Syria, quae Hebraice Aran dicitur, et interpretatur sublimis, superbiam gentilitatis insinuat. Duas Syriae gentes succendit, qui gentilium facta pariter et dicta correxit, ut uni vero Regi fidei et operis sui tributa persolverent. Et convertit Joab. et percussit Edom in valle Salinarum duodecim. Vallis Salinarum, quae Hebraice Gemela vocatur, infirmam terrenamqu
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem litterarum scriptos putent. Nam in illis ueldesunt
aliquae litterȩ uel suꝑsunt & nonnumquam cumunus uer¬
sus sitbreuis alter infinita longitudine ꝓtenditur.
ex quo puto obseruatione hoclegentium quamstudio scrip¬
scrupulus nascebatur ponere intrans latione hebreas lit¬
teras noluerunt: Populus beatorum diuersis mundi
partib agregatus : Primo ingresiu psalmi confiteri sedicit
Secundo dicit fideles copioso munere saciatos aduentumdñi
conꝑmittens uthereditatem pollictam a uidis sima intentione
ꝑquirant: Tertio redemptos asserit xp̃i anos & testamen¬
tum nouum aderna gratia consecratum.
Prima pars contin& litteras sex secunda decemtertia sex
sicut autem paruuli perlitteras erudiuntur ut adsap¬
entiam proficiant sic huiusmodi psalmi rudib & incipi¬
entibus dantur & primordia eorum quasi quibusdam
elementis inferuantur.

Expanded text:
ordinem litterarum scriptos putent. Nam in illis vel desunt ordinem litterarum scriptos putent. Nam in illis vel desunt aliquae litterae, vel supersunt; et nonnunquam cum unus versus sit brevis, alter infinita longitudine protenditur, ex quo puto observatione hoc legentium quam studio scripscrupulus nascebatur, ponere in traditione Hebraeas litteras noluerunt. Populus beatorum diversis mundi partibus aggregatus. Primo ingressu psalmi confiteri se dicitfine praeconium. Secundo dicit fideles copioso munere satiatos adventum Domini compromittens, ut haereditatem pollicitam avidissima intentione perquirant. Tertio redemptos asserit Christianos, et testamentum novum aeterna gratia consecratum. Prima pars continet litteras sex, secunda decem, tertia sex. Sicut autem parvuli per litteras erudiuntur, ut ad sapientiam proficiant, sic hujusmodi psalmi rudibus et incipientibus dantur, ut primordia eorum quasi quibusdam elementis instruantur.
Abbreviated transcription (Latin):
promerentur a&ernam: In pinem psalmus da
cuiiĩ situlusiste notissimus pralmum refert ad dñm xp̃m¬
prima parte dñs iudaeos increpat quimalaꝓbonis creat¬
Crisuo redderemaluerunt Secunda iudae traditoris &
ꝑfidi populi narratur iniquitas & que illiserant ꝓtam
scelere uentura. Tertia p̃catur ut liberatus apericl
passionis citoresurrectionis gloriam consequatur
II. Ps almus hic deincarnationedm̃ & deeius deitate plenissi me
breuiterq decantat. In primo uersu ꝓphola refert quae pat
silio dixerit Naturam isimuldeitatis & humilitatis ostendens
nsecunda diuisione paternaturam eius diuinitatis ꝓmodulo
nostrae capatitatis aliquatinus indicat . Intertia ꝓph&a
reloquitur usq: ad finem formam iterumeius humanitatis
ostendens.
paudatb̃m populus suus quia mundi cladeliberatus uitioꝵ
nescit sustinere seruitium. Psalmusifte primus a pud hebreos
hntegro decurrit alfabeto lc& multi & aliossupra secundũ

Expanded text:
promerentur aeternam. COMMENTARIUS. Papromerentur aeternam. COMMENTARIUS. PaIO. Titulus iste notissimus psalmum refert ad Dominum ChristumPrima parte Dominus Judaeos increpat, qui mala pro bonis Creatri suo reddere maluerunt. Secunda Judae traditoris et perfidi populi narratur iniquitas, et quae illis erant pro tanto scelere ventura. Tertia precatur ut liberatus a periculo passionis cito resurrectionis gloriam consequaturIX. C Psalmus hic de incarnatione Domini, et de ejus deitate plenissime breviterque decantat. In primo versu propheta refert, quae Pater Filio dixerit, naturam simul deitatis et humanitatis ostendens. In secunda divisione Pater naturam ejus divinitatis pro modulo nostrae capacitatis aliquatenus indicat. In tertia propheta reloquitur, usque ad finem, formam iterum ejus humanitatis ostendens.um populus suus, qui a mundi clade liberatus vitiorum nescit sustinere servitium. Psalmus iste primus apud Hebraeos integro decurrit alphabeto, licet multi et alios supra secundum
Abbreviated transcription (Latin):
quod in primo uersu ips& estatur cantabo &psalmum dicam dño
dauid autem significat regem xp̃m qui in hoc psalmo locutura
Pertotum psalmum loquitur dñs primo ordine patrigratius
agit ꝙ postpasũonis triumphum ꝑp&uam resurrexit inp
Secundo humiliatse ꝑhumanitatem suam ubitamen & potet
ꝓpriae maiestatis ostendit ut duasnaturas ueraciter iunan
dñi xp̃i cognoscas essenixem Notandum autem qđ cem¬
mus septimus pralm̃ ex terminalib: duorum psalmorun
partib est conpactus in quodñs ꝑ passionem resurrestionẽq
suam duossibi populos una fide coniunxit. Vna sp̃r graciua
fecundauit eodem uitȩ a&erne munere sublimauit
Centenarius enim numerus intam quae indextrisest septer¬
rius sp̃mscm̃ designat quibene in hoc psalmo deduobus
uno facto copulantur quiaspiritales tamenuitam ꝑcipo

Expanded text:
Quod in primo versu ipse testatur: « Cantabo et psalmum dicam Domino. » Quod in primo versu ipse testatur: « Cantabo et psalmum dicam Domino. » David autem significat regem Christum, qui in hoc psalmo locuturus est. Per totum psalmum loquitur Dominus. Primo ordine Patri gratias agit, quod post passionis triumphum perpetuam resurrexit in gloriam. Secundo humiliat se per humanitatem suam, ubi tamen et potentiam propriae majestatis ostendit, ut duas naturas veraciter in una Domini Christi cognoscas esse persona. Notandum autem quod centesimus septimus psalmus ex terminalibus duorum psalmorum partibus est compactus, in quo Dominus per passionem resurrectionemque suam duos sibi populos una fide conjunxit, una spiritus gratia fecundavit, eodem vitae aeternae munere sublimavit. Centenarius numerus vitam quae in dextris est, septenarius Spiritum sanctum designat; qui bene in hoc psalmo de duobus uno facto copulantur, quia spirituales tantum vitam percipere
Abbreviated transcription (Latin):
locuti sunt ꝓph&auenit ad populum xp̃ianum quiꝑspatia
totius orbis suꝑstitionum solitudine uagabundus errabat:
iprima sectione cominonenieum laudesdm̃ consiteri cuius san¬
qune redemptus ecclesias accepit quiꝑ aras diae monum ld cosq
stulto rapiebatur errore. Secundo gratiar dt̃ dño ꝑ agendas
quigentilum animas ueritatis pabulo ieiunas religionis suae
ibertate satiauit & eoꝵ uincula peccatorum in ex superabil
urtute disrupit. Tertia patrigratias p̃cepitesse referendas
dignatur Quinta iterumdicit a sacerdotib: & seniorib: dim̃m
esse laudandum quisqualentem mundum ariditate peccati
in amoenissimam iucunditatem caelestimunere commutauit
quoduidentes recticorde gaudebant quae partes asimilib: uersib:
quos inter calaresuocant incipiunt exticum peał. dauto
Canticum ad diumarum rerum contemplationem refert
psalm̃ adoperas actualer quae tamen diuinis conueniant mand

Expanded text:
locuti sunt, Propheta venit ad populum Christianum, qui per spatia locuti sunt, Propheta venit ad populum Christianum, qui per spatia totius orbis superstitionum solitudine vagabundus errabat. In prima sectione commonens eum laudes Domini confiteri, cujus sanguine redemptas Ecclesias accepit, qui per aras daemonum, lucosque stulto rapiebatur errore. Secunda gratias dicit Domino peragendas, qui gentilium animas veritatis pabulo jejunas religionis suae ubertate satiavit, et eorum vincula peccatorum inexsuperabili virtute disrupit.  subvenire dignatur. Quinta iterum dicit a sacerdotibus et senioribus Dominum esse laudandum, qui squalentem mundum ariditate pin amoenissimam jucunditatem coelesti munere commutavit. Quod videntes recti corde gaudebant, quae partes a similibus versibus, quos intercalares vocant, incipiunt. COMMENTARIUS. Cpsalmus ad operas actuales, quae tamen divinis conveniant mandatis.
Abbreviated transcription (Latin):
miseratus in conspectu inimicoꝵ eos reddidit gloriosos:
Sexta p̃catur quod nouerat esseuenturum itt deuniuer
nationib ecclesia catholica congreg&ur & laudes dño
a&erna exultatione concelebr&: Alleluia
n primo alleluia cominendatus est populus iudaeoꝵ dequo
nulla querela est. Secundo eoscommemorat quiineado
gente creberrimis offensionib: errauerunt. & ad dñi
gratiam ipsius mniseratione reuersi sunt: Incautem
common&ur populus xp̃iamis ut ꝓcoliatis sibibene fio
laudes dño reddat: Aliter alleluia primum egit ut
baptiZentur credentes.. Secundum ut toncili&
puenitentes ibisuiscepit plebemiuam in exultatione & elestos
suos in laditia. Hic paenitentes ex audit & dateos in miseri¬
cordiam in conspectu omnium qui eos ceperunt. Intertio usus
noster cotidianus r&exitur & hereses nouatiana dampnat᷑
host hebreici populi confessionem de quo p̃cedentes psalmi

Expanded text:
miseratus, in conspectu inimicorum, eos reddidit gloriosos. miseratus, in conspectu inimicorum, eos reddidit gloriosos. Sexta precatur, quod noverat esse venturum, ut de universis nationibus Ecclesia catholica congregetur, et laudes Domino aeterna exsultatione celebret. n primo alleluia commendatus est populus Judaeorum, de quo nulla querela est; secundo eos commemorat, qui in eadem gente creberrimis offensionibus erraverunt, et ad Domini gratiam ipsius miseratione reversi sunt. Hic autem commonetur populus Christianus ut pro collatis sibi beneficiis laudes Domino reddat. Aliter alleluia primum egit ut baptizentur credentes; secundum ut conciliet poenitentes, ibi suscepit plebem suam in exsultatione, et electos suos in laetitia. Hic poenitentes exaudit, et dat in misericordiam in conspectu omnium, qui eos coeperunt. In tertio usus noster quotidianus retexitur, et haeresis Novatiana damnatur. Post Hebraici populi confessionem, de quo praecedentes psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
reuiter intitulo p̃mon&ur ut dño totius psalmi iubilatione
cant&ur introducitur confitens populus hebreoꝵ quirelicta
pacrũ ꝑfidia adpioatem dm̃ ipsomiserante ꝑductus est
ut intellegamus cumfuerint conuersi & ipsos alleluia merito
ꝓsua redemptione cantare : In prima igitur narrationedep̃o
ut soci&ur populo beneplacito querat dñi saluatoris aduentu
degentib: congregandus: Secunda patrum suorum peccata
dinumerat quae fecerunt in aegr̃pto mirabilia dñi minime
contuentes pium tamendñm abiniicis eos liberasse:
Tertia referteos ad peccandi studia reuersos sed dnm mosip̃
fuisse delinitum: Quarta inquitateseoꝵ asserit iteracas
inpendentemq dñi iramfinees supplicatione placatam
Quinta ad aquam contra diftionis eos mosen ex acerbasse suo
posthaec filios idolis immolasse commemorat: unde dñs ueh¬
menter iratus tradiditeos gentium seruituti acdeinde

Expanded text:
reviter in titulo praemonetur, ut Domino totius psalmi jubilatione cantetur. Introducitur confitens populus Hebraeorum, qui, relicta patrum perfidia, ad pietatem Domini ipso miserante perductus est, ut intelligamus, cum fuerint conversi, et ipsos alleluia merito pro sua redemptione cantare. In prima igitur narratione deprecatur ut societur populo beneplacito, quia erat Domini Salvatoris adventu de gentibus congregandus. Secunda patrum suorum peccata diminuerat, quae fecerunt in Aegypto, mirabilia Domini minime contuentes, pium tamen Dominum ab inimicis eos liberasse. Tertia refert ad peccandi studia reversos, sed Dominum Moysi precibus fuisse delinitum. Quarta iniquitates eorum asserit iteratas, impendentemque Domini iram, Phinees supplicatione placatam. Quinta ad aquam contradictionis eos Moysen exacerbasse, suosque post haec filios idolis immolasse commemorat. Unde Dominus vehementer iratus, tradidit eos gentium servituti. Ac deinde
Abbreviated transcription (Latin):
nrmus ostendit qđ interp̃tatur laudate dm̃. &ubicumq positũ ost
intitulii doc& potentiam creatorissemꝑ deberelaudari qđ h
semel dicimus hoc in omnibi obseruandum est in quocumq pralino
primum alleliua fuerit p̃notatum eum &iam infine habere alleliua
subiectum. Quod pleriq nescientes sequentis psalmi arbitrantꝰ
ese principium. Deniq iepe repperies in uno pialmo duo alleliua
p̃posita quod significat unum ad finem prioris alterum ad
equentis ꝑtinere principium: Sciens ꝓph&a populos urł ipem
intemporalib beneficus ponere solitos. Prima parte mon&
uteum spiritaliter semꝑexquirant. Secunda ꝑ patri archa¬
rum eorexempla confirmat. quia dño non fuerint derelidi
eo quodeius imperio seruierint Tertia denumerat qua
patrib eoꝵ p̃stiterit pericula ioseph & honores ingressu¬
que in aegrptum cominemorans hebreorum.
uarta refert quo modo isrł ab inimicis diuersis aegrptioꝵ
plagis fuerit uindicatus.: Quinta describit quantaeis

Expanded text:
atur, laudate Dominum: et ubicunque positum est in titulis, docet potentiam Creatoris semper debere laudati. Quod autem semel dicimus hoc in omnibus observandum est. In quocunque psalmo primum Alleluia fuerit praenotatum, eum et tam in fine habere alleluia subjectum: quod plerique nescientes, sequentis psalmi arbitrantur esse principium. Denique saepe reperies in uno psalmo duo alleluia praeposita, quod significat unum ad finem prioris, alterum ad sequentis pertinere principium, sciens Propheta populos Israel spem in temporalibus beneficiis ponere solitos, prima parte monet ut eum spiritualiter semper exquirant. Secunda per patriarcharum eos exempla confirmat, quia Domino non fuerint derelicti, eo quod ejus imperio servierint. Tertia dinumerat, quanta patribus eorum praestiterit, pericula Joseph et honores, ingressumque in Aegyptum commemorans Hebraeorum. Quarta refert quomodo Israel ab inimicis diversis Aegyptiorum plagis fuerit vindicatus. Quinta describit, quanta eis
Abbreviated transcription (Latin):
ggeus & zacharias ꝓph&ae qui post trans migrationem
babrlonis subdariorege multo post tempore fuere qua
ista cantatasunt. reuersi inhierusalem cum reparari
templum uiderent laudesdño magna exultatione ꝓfue¬
runt ad quam similitudinem & hic psalmus integerrim
alfab&i litteris est contextus quem post absolutionem pi¬
catorum perfestissima debeat xp̃i anus a lacritate canti
Pertotum psalmum proph&a loquitur. prima ammoni¬
ne quid faciat beatusuir & quaebona mereatur ostend
Secunda aduentum dñi significat ꝑquem homines expecca¬
torib &impiis in axernum beatiesie promerentur
Tertia impus contraria prouenire testatur.
Prima diuisio contin& litterassex secunda credecim
tertia tres longitudinem autem uersus qui in cxUiii
psalmo texitur in hisduo explent uersiculi ut quod
ihi efficit un alittera hicduȩ diuersae efficiant
secundum ordinem sesequentes.

Expanded text:
gaeus et Zacharias prophetae, qui post transmigrationem Babylonis sub Dario rege multo post tempore fuere quam ista cantala sunt, reversi in Jerusalem, cum reparari templum viderent, laudes Domino magna exsultatione profuderunt. Ad quam similitudinem et hic psalmus integerrimi alphabeti litteris est contextus, quem post absolutionem peccatorum perfectissima debet Christianus alacritate cantare. Per totum psalmum propheta loquitur. Prima admonitione quid faciat beatus vir, et quae bona mereatur, ostendit. Secunda adventum Domini significat, per quem homines ex peccatoribus et impiis in aeternum beati esse promerentur. Tertia impiis contraria provenire testatur. Prima divisio continet litteras sex, secunda tredecim, tertia tres. Longitudinem autem versus qui in centesimo decimo octavo psalmo texitur, in his duo explent versiculi, ut quod ibi efficit una littera, hic duae diversae efficiant secundum ordinem se sequentes.
Abbreviated transcription (Latin):
Ter tulianus in hbro deipectaculis adserit. hunc psalmũ
& deiosepl posie intellegi quicorpusdñ sepeliurt.
& dehis qui adspectacula gentium non conueniunt.
quaerimoniam facit addm̃ quod regno sibi desuper
dato &gentes & pp̃i isrł inuiderint communem ad
omnes correptionem dirigens. Aliter: xp̃s depassione
& potestate sua : dicit lege xdlucam

Expanded text:
Tertullianus in libro de Spectaculis asserit hunc psalmum Tertullianus in libro de Spectaculis asserit hunc psalmum et de Joseph posse intelligi, qui corpus Domini sepelivit, et de his qui ad spectacula gentium non conveniunt.querimoniam facit ad Deum, quod regno sibi desuper dato, et gentes et populi Israel inviderint, communem ad omnium correctionem dirigens. Aliter Christus de passione et potestate sua dicit. Lege apud Lucam
Abbreviated transcription (Latin):
ab inadab hanc inpossuit insubiugali nouo & abduxit in huc¬
salem &elestis ex ominigenere filiorum israhel lxx uin
Extribu autem leui celxxx uiros ex quib quattuor uir
principes praeesse cantionib constituit a saph. & han emus
&idithun Vnicuiq: eoꝵ diuidens .lxx uiros subclam n
laudem canticorum dño &unus quidem eorum ferebi
crmbala alius eenira alius cithara aliusuero tuba co
exaltans. In medio autemillorum stabat dauid tenen
ipse psalterium arcam autem antecedebat uii chora
& sacrificia uitulorum. Populus autem uniuersus sen
arcam suntitaq uniuersi psalmidauid el. Quorums
ut supra diximus nouemfecit ipsedauid lxxii indauid
di apsalmatabax&unum ex tranumerum id est psalmus
daiuid propriae sibi scriptus.
generalter adstudia uirtutum incitat simul adiun¬
gens quaemercerbona quat mala gesta sequatur

Expanded text:
domo Aminadab: hanc imposuit in subjugali novo, et abduxit in Jerdomo Aminadab: hanc imposuit in subjugali novo, et abduxit in Jerusalem, et electis ex omni genere filiorum Israel LXX viris. Ex tribu autem Levi CCLXXX viros, ex quibus quatuor viros principes praeesse cantionibus constituit, Asaph et Ethan, Eman et Idithun. Unicuique eorum dividens LXX viros subclamantes laudem canticorum Domino: et unus quidem eorum fericbat cymbala, alius cynira, alius cithara: alius vero tuba cornea exaltans. In medio autem illorum stabat David, tenens ipse Psalterium: arcam autem antecedebant septem chori, et sacrificia vitulorum. Populus autem universus sequebatur arcam. Sunt itaque universi psalmi CL. Quorum quidem, ut supra diximus, novem fecit ipse David. LXXII in Davidiapsalmata CC et unum extra numerum, id est, psalmus David proprie sibi scriptus.generaliter ad studia virtutum incitat, simul adjungens quae merces bona, quae mala gesta sequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tia antelata & peccatorum remissio postalatur inordine
huius muneri collocatur. Tribuęuero psalmorumhber
quinqua gesimis contin&ur & hoc exratione & numero
beate illius nostrae expectationis existit. Quienim singu¬
larum quinqua gesimarum consummationem diligenter
aduertat ꝓuidentiam dispositorum in hunc ordinem psalmoꝵ
cumdispensatione nr̃ae salutis conuenire repperi&.
Primosi quidem in nouum hominem ꝑpeccatorum remision
renascimur. Deinde postpaenitentiae remissionem reg¬
numdñ futurum inscãe illius ciuitatis hierũs tempora speram
dultimum consummata in noscaelesti gloria debrtas do laudes
uniuersitas spirituum praedicat. amen
Iauid filius iesse cumess& in regnosuo quattuor elegit
quipsalmos facerent a saph. eman. & han. &idithun
Eg̃ .lXXXUIII. dicebant psalmos & ce senpsalma & cithan
ꝑcuciebat abiud cumdauid reduxiss& arcamdi in hier¬

Expanded text:
tia antelata, et peccatorum remissio postulatur, in ordine tia antelata, et peccatorum remissio postulatur, in ordine hujus numeri collocatur. Tribus vero Psalmorum liber quinquagesimis continetur, et hoc ex ratione et numero beatae illius nostrae exspectationis existit. Qui enim singularum quinquagesimarum consummationem diligenter advertat providentiam dispositorum in hunc ordinem psalmorum, cum dispensatione nostrae salutis convenire reperiet. Primo siquidem in novum hominem per peccatorum remissionem renascimur. Deinde post poenitentiae remissionem, regnum Domini futurum in sanctae illius civitatis Jerusalem tempora speramus, ad ultimum consummata in nos coelesti gloria, debitas Deo laudes universitas spirituum praedicat. Amen.. David filius Jesse, cum esset in regno suo, quatuor elegit qui psalmos facerent, Asaph, Eman, Ethan et Idithun. Ergo LXXXVIII dicebant psalmos, et a synpsalma et cithara percutiebat Abiud, cum David reduxisset arcam Dei in Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
dum mosi traditionem ad custodiam legis & doctr
in sina goga manentes postea quamillis arege ptolom
trans ferende exhebreo ingrecum sermonem totu
legis cura mandata est. Spiritali &caelesti scientis
uir titem psalmorum intellegentes hinumerum eos
ordinem redegerunt singulis quibq numeris ꝓeffu¬
entia & absolutione perfectis perfectum & effid
pralmorum ordinem deputantes. Deniq tertiuss
secundum historiam quinquagesimo posteriorest sedcerte
& p̃fectio exigebat &doecidumȩi inpienitens indauid odium
anterius postponi & posteriorem anteferri utremissio
numerum constitutȩ remissionis excedens carer& uenia
cum tempus &numerum paenitentiae ꝑdidiss&.
Iamcumquinqua gesimo inquo est sabbatum sabbatorum
secundum iobelei anni p̃formationem peccatorum remissiosit
constituta. Conp&enter hncpsalmus in quoest paeniten¬

Expanded text:
cundum Moysi traditionem ad custodiam legis atque doctrinae cundum Moysi traditionem ad custodiam legis atque doctrinae in sinagoga manentes, posteaquam illis a rege Antiocho transferendae ex Hebraeo in Graecum sermonem totius legis cura mandata est spiritali et coelesti scientia virtutes psalmorum intelligentes iatque ordinem redegerunt, singulis quibusque numeris pro efficientia et absolutione perfectis, perfectum et efficientem psalmorum ordinem deputantes. Denique tertius psalmus secundum historiam, quinquagesimo posterior est, sed certi et perfectio exigebat, et Doeg Idumaei impoenitens, in David odium anterius postponi, et posteriorem auteferri, ut remissio numerum constitutae remissionis excedens careret venia, cum tempus et numerum poenitentiae perdidisset. Nam cum quinquagesimo, in quo est sabbatum sabbatorum, secundum Jubilaei anni praeformationem peccatorum remissio sit constituta, constanter hic psalmus, in quo est poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
lithun oefiliorum chore ȩmon etraitae mosi & sa lomo¬
nis &relquorum quos et rasino uolumine conprehendit
hrmnorum apostolicae auctoritati congruens non plure
libros sedunum uolumen ostendit. Item hlarius dehisas
quisine auctorum nominib: subdiuersis superscriptionil
habentur antiquorum uirorum ista traditio est quode
psalmo cuius austor insuꝑscriptione p̃ponitur quides¬
ceps sine auctorum suꝑscriptione succedunt eius exis¬
mandisunt quiante prioris psalmi austor inscribitus
Non est autem ignorandum in diser&um apud hebreoi
merumesse psalmorum sediine ordinis adnotatione
e se conscriptos. Nonenimilli primus autsecundus a
tertius a quinquagesimus. Acentesimus p̃notantu
esdra enim ut antiq traditiones ferunt in conpositosi
& ꝓ auctorum ac temporum diuersitate dispersos ina
lumen unum colligit & r&tulit sed lxx. seniores si¬

Expanded text:
et filiorum Chore, Eman Ezraitae, Moysi et Salomoet filiorum Chore, Eman Ezraitae, Moysi et Salomonis, et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. hymnorum, apostolicae auctoritati congruens, non plures libros, sed unum volumen ostendit. » Item Hilarius: « De his autem qui sine auctorum nominibus sub diversis superscriptionibus habentur, antiquorum virorum ista traditio est, quod ex eo psalmo cujus auctor in superscriptione praeponitur, qui deinceps sine auctorum superscriptione succedunt, ejus existimandi sunt qui ante prioris psalmi auctor inscribitur. » Non est autem ignorandum indiscretum apud Hebraeos esse numerum psalmorum, et sine ordinis annotatione esse conscriptos. Non enim illic primus aut secundus aut tertius aut quinquagesimus aut centesimus praenotantur, Hesdras enim ut antiquae traditiones ferunt incompositos eos et pro auctorum ac temporum diversitate dispersos in volumen unum collegit et retulit. Sed LXX seniores se