comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Am uero apparebat quae hanibal exhybernis me¬
tuit et neq eo qui iam ante conatus transcendere
appenninum intollerandis frigoribus et tum in¬
genti periculo moratus: ac metu galli quos predȩ
populationumq consciuerat spes postꝗ̃ pro eo
ut ip̃i ex alieno agro raperent agerentq stiasq
terras sedem belli eẽ premiq utriusq partis exe¬
ercituum hybernis uiderent: uerterunt retro
hannibalem ab romanisidia. Petitusq est saepe
principum insidiis ipsorum inter se fraude: eadẽ
leuitate qua consenserant: consensu indicantium seruatus erat
mutando nunc uestem: nunc tegumenta capitis errore ẽt
se se ab insidus munierat. Cacterum hic quoq ei timor
causa fuit maturius mouendi ex hibernis. Per idem tempus . cn.
seruiluis romae idibus marcus magistratum init. Ibi cum de Re p
retuliss& reintegrata in .c. Flamminium inuidia est duos se con¬
sules creasse unum hr̃e. Quod enim illi iustum imperium quod

Expanded text:
AM ver adpetebat; itaque Hannibal ex hibernis movit, et nequiquam ante conatus transcendere Appenninum intolerandis frigoribus et cum ingenti periculo moratus ac metu. Galli , quos praedae populationumque conciverat spes, postquam pro eo ut ipsi ex alieno agro raperent agerentque, suas terras sedem belli esse premique utriusque partis exercituum hibernis videre, verterunt retro in Hannibalem ab Romanis odia; petitusque saepe principum insidiis, ipsoruleuitate qua consenserant consensum indicantium, seruatus erat et mutando nunc uestem nunc tegumenta capitis errore etiam sese ab insidiis munierat. ceterum hic quoque ei timor causa fuit maturius mouendi ex hibernis. per idem tempus Cn. Seruilius consul Romae idibus Martiis magistratum iniit. ibi cum de re publica rettulisset, redintegrata in C. Flaminium inuidia est: duos se consules creasse, unum habere; quod enim illi iustum imperium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uertisset magis promaiestate uidelic& imperiiaremini ꝗͣ romae
magistratum initurum. et in diuersorio hospitali: ꝗͣ apud pena¬
tes suos pretextatam sumpturum. Reuocandum uniuersi retra¬
hendumq censuerunt et cogendum omnibus prius presentem
in deos hominesq fungi offitiis ꝗͣ ad exercitum et et in proiĩ¬
tiam ir&. In eam legationem legatos cum muti placuit.Q ter¬
entius et .M. amistius profecti nihilo magis eum mouerunt
ꝗͣ priore consulatu lutere mouerant a senatu misse. Paucos post
dies magis tratum iniit.Immolantiq ei uitulus iam ictus e ma
nibus sacrificatum sese cum prorupisset: multos circumstantes¬
um cruore respexit: fuga procul etiam maior apud ignaros ꝗͥ
trepidaretur et concursatio fuit:id a plerisq: in omen magni ter¬
roris acceptum. Legionibus inde duabus a sempronio prioris
anni consulis duabus a.c. attilio prȩtore acceptis et inetruriã

Expanded text:
uertisset. magis pro maiestate uidelicet imperii Arimini quam Romae uertisset. magis pro maiestate uidelicet imperii Arimini quam Romae magistratum initurum et in deuersorio hospitali quam apud penates suos praetextam sumpturum. reuocandum uniuersi retrahendumque censuerunt et cogendum omnibus prius praesentem in deos hominesque fungi officiis quam ad exercitum et in prouinciam iret. in eam legationem—legatos enim mitti placuit— Q. Terentius et M. Antistius profecti nihilo magis eum mouerunt quam priore consulatu litterae mouerant ab senatu missae. paucos post dies magistrnibus sacrificantium sese cum proripuisset, multos circumstantes cruore respersit; fuga procul etiam maior apud ignaros quid trepidaretur et concursatio fuit. id a plerisque in omen magni terroris acceptum. legionibus inde duabus a Sempronio, prioris anni consule, duabus a C. Atilio praetore acceptis in Etruriam
Abbreviated transcription (Latin):
rumq inde consulatum peperit.Ob haec ratus auspitiis emen¬
dis latinarumq feriarum mora: et consularibus aliis impedin¬
tis retenturosse in urbe simulato itinere priuatus clam in pro¬
uintiam abiit. Ea res ubi palam facta nouam insuper iram in¬
festis iam ante patribus mouit:non cum senatu mõ: sed cum
dus inmortalibus.c. flamminium bellum gerere.consulem
ante in auspicato factum reuocantibus ex ipã acie diis atq
hominibus non paruisse.Ne nunc conscientias pretorum &
capitolium et solemnem uotorum nuncupationem fugisse
senatum inuisus ip̃i: et sibi uni inuisum uder& consulereq: o
ne latinas in dicer& iouiq latiali solemne sacrum ĩ monte face¬
r&. ne auspicato profectus in capitolio ad uota nuncupanda: pa¬
ludatus inde ad prouintiam iret lixe modo sine insignibus sine o¬
lictoribus profectus clam furtim: haud aliter ꝗͣ si exilii causa solũ

Expanded text:
rumque inde consulatum peperit. ob haec ratus auspiciis ementienrumque inde consulatum peperit. ob haec ratus auspiciis ementiendis Latinarumque feriarum mora et consularibus aliis impedimentis retenturos se in urbe, simulato itinere priuatus clam in prouinciam abiit. ea res ubi palam facta est, nouam insuper iram infestis iam ante patribus mouit: non cum senatu modo sed iam cum dis immortalibus C. Flaminium bellum gerere. consulem ante inauspicato factum reuocantibus ex ipsa acie dis atque hominibus non paruisse; nunc conscientia spretorum et Capitolium et sollemnem uotorum nuncupationem fugisse, senatum inuisus ipse et sibi uni inuisum uideret consuleretque, ne Latinas indiceret Iouique Latiari sollemne sacrum in monte faceet, ne auspicato profectus in Capitolium ad uota nuncupanda, paludatus inde cum lictoribus in prouinciam iret. lixae modo sine insignibus, sine lictoribus profectum clam, furtim, haud aliter quam si exsilii causa solum
Abbreviated transcription (Latin):
ussus: sim decem annos. R.ꝑ. eodem stetisset statu: hȩc pro¬
curata uota que ex libris sibillinis magna ex parte leuauerãt
animum religione: Consulum designatorum alter flaminius
cui hȩ legiones quae placentiae hyber nabant sorte cuenerant.
edictum et luteras ad coñs misit ut is exercitus. idibus martiis
arimini adess& in castris: huc inprouintiam consulatum inire
consilium erat: memor ueterum certaminum cum patribus
batur de inde triumpho habuerat. Inuisus etiam senatui ob no¬
uam legem quam.Q. claudius.tri pł aduersus senatum atq
uno patrum adiuuante.c. flamminio tulerat ne quis senator
qui ue senatoris pater fuiss&:maritimam nauem que plusꝗͣ
trecentarum amphorarum ess& haber& id satis habitum ad
fructus ex agris nectandos questus omnis patribus indecorus
uisus Res ꝑ summam contentionem acta: inuidia apud no¬
bilitatem snasori legis flamminio: fauorem apud plebem alte¬

Expanded text:
iussus, si in decem annos res publica eodem stetisset statu. haec proiussus, si in decem annos res publica eodem stetisset statu. haec procurata uotaque ex libris Sibyllinis magna ex parte leuauerant religione animos. consulum designatorum alter Flaminius, cui eae legiones quae Placentiae hibernabant sorte euenerant, edictum et litteras ad consulem misit ut is exercitus idibus Martiis Arimini adesset in castris. hic in prouincia consulatum inire consilium erat memori ueterum certaminum cum patribus,batur, dein de triumpho habuerat, inuisus etiam patribus ob nouam legem, quam Q. Claudius tribunus plebis aduersus senatum atque uno patrum adiuuante C. Flaminio tulerat, ne quis senator cuiue senator pater fuisset maritimam nauem, quae plus quam trecentarum amphorarum esset, haberet. id satis habitum ad fructus ex agris uectandos; quaestus omnis patribus indecorus uisus. res per summam contentionem acta inuidiam apud nobilitatem suasori legis Flaminio, fauorem apud plebem alte
Abbreviated transcription (Latin):
candida ueste uisos nec tum illos congressos:&in pyceno lapidi¬
as pluuisse:et cere sortes extenuare:et in gallia lupum uigi¬
li gladium euagina raptum abstulisse. Ob caetera prodigia li¬
bros adire decem uiri iussi.Quod autem lapidibus pluuiss& in
pyceno nouemdiale sacrum edictum: et subinde alii procuran¬
dis prope tota ciuitas operata fuit.Iam primum omnium urbs
lustrata est. hostiacq maiores quibus editum est. diis caese:
et donum ex auri pondo xl. lanuuium et iunoni poctatum est
et signum eneum matrone iunoni in auentino edificauerun
et ledris termum cere ubi sortes extenuate erant imperatum.
& supplicatio fortunae in algido. Rome quoq et lectisternium
iuuenturi. et supplicatio in edem herculis nominati. De inde
uniuerso populo circa omnia puluinaria indicta et genion
iores hostiae cese .u. &.c. attilius serranus preter uota suscipe

Expanded text:
candida ueste uisos nec cum ullo congressos, et in Piceno lapidicandida ueste uisos nec cum ullo congressos, et in Piceno lapidibus pluuisse, et Caere sortes extenuatas, et in Gallia lupum uigili gladium ex uagina raptum abstulisse. ob cetera prodigia libros adire decemuiri iussi; quod autem lapidibus pluuisset in Piceno, nouendiale sacrum edictum; et subinde aliis procurandis prope tota ciuitas operata fuit. iam primum omnium urbs lustrata est hostiaeque maiores quibus editum est dis caesae, et donum ex auri pondo quadraginta Lanuuium Iunoni portatum est et signum aeneum matronae Iunoni in Auentino dedicauerunt, et lectisternium Caere, ubi sortes attenuatae erant, imperatum, et supplicatio Fortunae in Algido; Romae quoque et lectisternium Iuuentati et supplicatio ad aedem Herculis nominatim, deinde uniuerso populo circa omnia puluinaria indicta, et Genio maiores hostiae caesae quinque, et C. Atilius Serranus praetor uota suscipere
Abbreviated transcription (Latin):
quosraro utiq nixminus quatuor pedes alta iacuit adeoq plate¬
as ac uineas romanorum operuerat ut ca sola ignibus aliquotie:
comectis ab hoste ctiam tutamentum fuerit. Postremo cum
amusicus princeps eorum ad hasdrubalem profugisse. x& ar¬
genti talentis pacti deducuntur tharraconem in hyberua redi¬
um est. Romae autem cirea urbem multa ea hyeme prodigia
facta aut quod euenire sol& motis semel in religionem animiso
multa nuntiata et temere credita sunt. In quis ingenuum infã¬
tem semestrem inforo holitorio triumphum clamasse.& foro
boario bouem in tertiam contignationem sua sponte scandasse
atq: inde tumultu habitatorum territum se se de iecisse et na¬
uium spetiem de celo effulsisse et edem spei que est in foro holi¬
torio fulmine ictam et lauinii hostiam se commouisse: et cor¬
uum in edem: iunonis deuolasse:atq: in ipõ puluinario consedis¬
se:et in agro amiternino multis locis hominum spetie procul

Expanded text:
quos raro unquam nix minus quattuor pedes alta iacuit adeoque plutequos raro unquam nix minus quattuor pedes alta iacuit adeoque pluteos ac uineas Romanorum operuerat ut ea sola ignibus aliquotiens coniectis ab hoste etiam tutamentum fuerit. postremo cum Amusicus princeps eorum ad Hasdrubalem profugisset, uiginti argenti talentis pacti deduntur. Tarraconem in hiberna reditum est. Romae aut circa urbem multa ea hieme prodigia facta aut, quod euenire solet motis semel in religionem animis, multa nuntiata et temere credita sunt, in quis ingenuum infantem semenstrem in foro holitorio triumphum clamasse, et <in> foro boario bouem in tertiam contignationem sua sponte escendisse atque inde tumultu habitatorum territum sese deiecisse, et nauium speciem de caelo adfulsisse, et aedem Spei, quae est in foro holitorio, fulmine ictam, et Lanuui hastam se commouisse et coruum in aedem Iunonis deuolasse atque in ipso puluinari consedisse, et in agro Amiternino multis locis hominum specie procul
Abbreviated transcription (Latin):
bal aderat. & ille argentum populo qui obsides scipioni dede¬
derat ad defectionem impulso cum corum ipsorum iuuenitue. a¬
gros fidelium romanis sociorum uastat. Excito de inde Scipione
Ryberis stoicosis. hyberum rursuscedit agros scipio relictam ab
auctore defectionis ilergetum gentem cum in festo exercitu in¬
uasiss& compulsis omnibus atanagrum urbem que caput cius po¬
puli erat circum sedit. Intraq dies paucos pluribusq ante obsidibus
imperanis ilergetes pecunia etiam mulctatos unius ditionemq
recepit. Inde in ausetanos prope hyberum sotios et ipsos poenoꝵ
procedit atq urbe eorum obsessa lacetanos auxilium finitimis fe¬
rentes nocte haud proculiam urbem cum intrare uellent exce¬
pit insidus. Caesa ad.xii. milia exuti pene omnes armis domi
passim palantes per agros diffugere. Nec obsessos alia ulla res q̃ in¬
iqua oppugnantibus hyemps tutabatur.xxx dies obsidio fuit per

Expanded text:
sdrubal aderat et Ilergetum populo, qui obsides Scipioni desdrubal aderat et Ilergetum populo, qui obsides Scipioni dederat, ad defectionem impulso cum eorum ipsorum iuuentute agros fidelium Romanis sociorum uastat; excito deinde Scipione hibernis toto cis Hiberum rursus cedit agro. Scipio relictam ab auctore defectionis Ilergetum gentem cum infesto exercitu inuasisset, compulsis omnibus Atanagrum urbem, quae caput eius populi erat, circumsedit, intraque dies paucos pluribus quam ante obsidibus imperatis Ilergetes pecunia etiam multatos in ius dicionemque recepit. inde in Ausetanos prope Hiberum, socios et ipsos Poenorum, procedit atque urbe eorum obsessa Lacetanos auxilium finitimis ferentes nocte haud procul iam urbe, cum intrare uellent, excepit insidiis. caesa ad duodecim milia; exuti prope omnes armis domos passim palantes per agros diffugere; nec obsessos alia ulla res quam iniqua oppugnantibus hiemps tutabatur. triginta dies obsidio fuit, per
Abbreviated transcription (Latin):
cius qui cum hannibale in italia militabat: omnibus fere caris
rebus ne grauia impedimenta ferentibus essent citra pyreneu
relictis. Pruisꝗͣ certa huius cladis fama accideret: trangressus
hyberum hasdrubal cum octo milibus peditum mille equitum
tanq̃ ad primum aduentum romanorum occursurus: postꝗͣ Ø
perditas res amissaq castra accepit:iter ad mare conuertit
Haud procul tharragone classi cons milites naualesq: socios uagos
plantisq per agros: quod ferme fit ut secunde res negligentiam
creant: equite passim dimisso cum magna cȩde maiore fuga ad
naues compellit:nec dutius circa ea loca morari ausus: ne a Sc¬
ne opprimeretur tras hyberum se se recepit. Et Scipio raptim
ad famam nouorum hostium agmine acto cum in paucos re¬
fectos paululum animaduertis& praesidio tarragone modico
relicto emptoria cum classe redut. Uix dum digresso eo ha¬

Expanded text:
eius qui cum Hannibale in Italia militabat, omnibus fere caris eius qui cum Hannibale in Italia militabat, omnibus fere caris rebus, ne grauia impedimenta ferentibus essent, citra Pyrenaeum relictis. priusquam certa huius cladis fama accideret, transgressus Hiberum Hasdrubal cum octo milibus peditum, mille equitum, tamquam ad primum aduentum Romanorum occursurus, postquam perditas res ad Cissim amissaque castra accepit, iter ad mare conuertit. haud procul Tarracone classicos milites naualesque socios uagos palantesque per agros, quod ferme fit ut secundae res neglegentiam creent, equite passim dimisso cum magna caede, maiore fuga ad naues compellit; nec diutius circa ea loca morari ausus, ne ab Scipione opprimeretur, trans Hiberum sese recepit. et Scipio raptim ad famam nouorum hostium agmine acto, cum in paucos praefectos nauium animaduertisset, praesidio Tarracone modico relicto Emporias cum classe rediit. uixdum digresso eo Ha
Abbreviated transcription (Latin):
cietas etiam armorum parata est: ualidacq aliquot auxiliorum
cohortes ex his conscriptae sunt. Hanno non inscius in lyberi
prouinta erat. eum reliquerat hannibal ad regionis cius praes¬
dium. Itaq priusq alienarentur omnia obuamꝰ cundum ratu
castris in conspectu hostium positis in atiem eduxit. Nec roma¬
num deferendum certamen uisum. quippe qui scir& cum han¬
none et hasdrubale sibi dimicandum ee.: malleq aduersus singu¬
los speratim q̃ aduersus duos simul rem gerere. nec magni cert¬
minis ea dimicatio fuit. Sex milii hostium cȩsa: duo capta cum
praesidio castrorum: nam & castra expugnata sunt. atq ipẽ dux¬
militum cum aliquot praesidus capitur: & scissis propinquum ca¬
stris opidum expugnatur. Caeterum praeda oppidi parui preti
rerum fuit: supplex barbarica ac iulium mancipiorum castra
militem ditauere non eius modo exercitus qui uictus erat: sed

Expanded text:
cietas etiam armorum parta est, ualidaeque aliquot auxiliorum cietas etiam armorum parta est, ualidaeque aliquot auxiliorum cohortes ex iis conscriptae sunt. Hannonis cis Hiberum prouincia erat; eum reliquerat Hannibal ad regionis eius praesidium. itaque priusquam alienarentur omnia obuiam eundum ratus, castris in conspectu hostium positis in aciem eduxit. nec Romano differendum certamen uisum, quippe qui sciret cum Hannone et Hasdrubale sibi dimicandum esse malletque aduersus singulos separatim quam aduersus duos simul rem gerere. nec magni certaminis ea dimicatio fuit. sex milia hostium caesa, duo capta cum praesidio castrorum; nam et castra expugnata sunt atque ipse dux cum aliquot principibus capiuntur; et Cissis, propinquum castris oppidum, expugnatur. ceterum praeda oppidi parui pretii rerum fuit, supellex barbarica ac uilium mancipiorum; castra militem ditauere, non eius modo exercitus qui uictus erat sed et
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: quia equestris ordinis aliquot:& tribuni militum quinq:
et prefecti sociorum tres sunt interfecti. Secundum eam prig¬
nam hannibal in ligures:sempronius lucam concessit.Ue¬
nienti in ligures hannibali per insidias intercepti: duo questo¬
res romani.C. Fuluius et .l. lucretius cum duobus tribunis m.¬
litum et quinq equestris ordinis senatorum ferme liberiso
quo magis ratam fore cum his pacem societatemq crederent
traduntus. Dum haec in italia geruntur.Cni. Scipio ĩ hyspa¬
niam cum classe & exercitu musus. cum ab hostio Rodani o¬
profectus pirencosq montes circumuertus emporum appuliss&
flumen partim renouandis socictatibus. partim nouis instituẽ¬
dis Romane ditionis fecit. Inde conciliata dementiasꝙ fama.
non ad maritimos mõ populos sed in mediterrancis quoq ac mo¬
tanis ferotiores iam gentes ualuit. Nec pax modo aput eos seds¬

Expanded text:
fuit, quia equestris ordinis aliquot et tribuni militum quinque fuit, quia equestris ordinis aliquot et tribuni militum quinque et praefecti sociorum tres sunt interfecti. secundum eam pugnam Hannibal in Ligures, Sempronius Lucam concessit. uenienti in Ligures Hannibali per insidias intercepti duo quaestores Romani, C. Fuluius et L. Lucretius , cum duobus tribunis militum et quinque equestris ordinis, senatorum ferme liberis, quo magis ratam fore cum iis pacem societatemque crederet, traduntur. dum haec in Italia geruntur, Cn. Cornelius Scipio in Hispaniam cum classe et exercitu missus, cum ab ostio Rhodani profectus Pyrenaeosque montes circumuectus Emporias appulisset  ad Hiberum flumen partim renouandis societatibus partim nouis instituendis Romanae dicionis fecit. inde conciliata clementiae fama non ad maritimos modo populos sed in mediterraneis quoque ac montanis ad ferociores iam gentes ualuit; nec pax modo apud eos sed so
Abbreviated transcription (Latin):
mox castra quoq oppugnarent. Hannibal paucis propugnatio¬
nibus in uallo portisq positis caeteros confertos in media castra re¬
cepit. Itentosq signum ad erumpendum spectare iubet:iam o¬
nona ferme diei hora erat:cum romanus ne quicꝗͣ fatigato mi¬
lite: postꝗͣ nulla spes erat: potiundi castris signum receptui dedit
quod ubi hannibal accepit:laxataq pugnam et recessum a castris
uidit : extemplo equitibus dextra leuaq emissis in hostem: ip̃e
cumpeditum robore de his castris erupit. Pugna raro magis¬
ꝗͣ ulla ea cum utriusq partis prouintiae clarior fuiss& si extẽ¬
di eam dies in longum spatium quiuiss&. Nox accensum in¬
gentibus animis praeluim diremit. Itaq acrior concursus fuit
ꝗͣ cedes et sicut equata ferme pugna erat: ita clade pari discessũ
est. Ab neutra parte sexcenta plus peditum et dimidium eius e¬
quitum cecidit. Sed maior romanis ꝗͣ pro numero iactura e¬

Expanded text:
mox castra quoque oppugnarent. Hannibal paucis propugnatomox castra quoque oppugnarent. Hannibal paucis propugnatoribus in uallo portisque positis, ceteros confertos in media castra recepit intentosque signum ad erumpendum exspectare iubet. iam nona ferme diei hora erat, cum Romanus nequiquam fatigato milite, postquam nulla spes erat potiundi castris, signum receptui dedit. quod ubi Hannibal accepit laxatamque pugnam et recessum a castris uidit, extemplo equitibus dextra laeuaque emissis in hostem ipse cum peditum robore mediis castris erupit. pugna raro magis ulla saeua aut utriusque partis pernicie clarior fuisset, si extendi eam dies in longum spatium siuisset; nox accensum ingentibus animis proelium diremit. itaque acrior concursus fuit quam caedes et, sicut aequata ferme pugna erat, ita clade pari discessum est. ab neutra parte sescentis plus peditibus et dimidium eius equitum cecidit; sed maior Romanis quam pro numero iactura
Abbreviated transcription (Latin):
imentorumq strage: cum sequisq attoller& ac leuare ueli
diu nequiret: quia torpentibus rigore neruis uix flectere o¬
artus poterant. De inde ut tandem agitandose se mouere ac
recipere animos et raris locis ignis fieri ẽ ceptus ad alienam opẽ
quisq in ops tenderc: Biduum eo loco uelud obsessi mansere mult
homines multa iumenta: elefanti quoq ex hiis qui prelio ad tre¬
biam facto superfuerant septem assumpti.Digressus a penino re¬
tro ad placentiam castra mouit & ad decem milia progressus
consedit. Postero die xii. milia peditum:u. equitum aduersus
hostem ducit. nec sempronius consul iam enim redierat ab roma¬
detrectauit certamen atq: eo die tria milia passuum inter bona
castra fuere. Postero dic ingentibus animis uario euentu pug¬
natum primo concursu adeo res romana superior fuit:ut no
acie uincerent solum: sed pulsos hostes in castra persequerentur

Expanded text:
hominum iumentorumque strage cum se quisque attollere ac leuare uellet, hominum iumentorumque strage cum se quisque attollere ac leuare uellet, diu nequiret, quia torpentibus rigore neruis uix flectere artus poterant. deinde, ut tandem agitando sese mouere ac recipere animos et raris locis ignis fieri est coeptus, ad alienam opem quisque inops tendere. biduum eo loco uelut obsessi mansere; multi homines, multa iumenta, elephanti quoque ex iis qui proelio ad Trebiam facto superfuerant septem absumpti. degressus Appennino retro ad Placentiam castra mouit et ad decem milia progressus consedit. postero die duodecim milia peditum, quinque equitum aduersus hostem ducit; nec Sempronius consul—iam enim redierat ab Roma—detractauit certamen. atque eo die tria milia passuum inter bina castra fuere; postero die ingentibus animis uario euentu pugnatum est. primo concursu adeo res Romana superior fuit ut non acie uincerent solum sed pulsos hostes in castra persequerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
adeo atrox tempestas adorta est:ut alpium feditatem prop¬
superauerit.Uento mixtus imber cum ferretur: in ipsa hora
prima: quia aut arma omittenda erant: aut contra enitentes
uertice intorti affligebantur: constitere de in cum iam spiritũ
includeret. nec reciprocare animam siner&: auersi auento
rumper consedere: tum uero ingenti sono celum strepere
et inter horrendos fragores micare ignes: captis auribus et o¬
culis omnes torpere. Iandem effuso imbre cum eo magis accen¬
sa uis uenti esse& ipso illi quo deprehensi erant loca castra pon¬
nec explicare quicꝗͣ nec statere poterantꝰ: nec quod statutum
eẽt manebat omnia perscindente uento et rapiente. Et mox
aqua leuato uento cum super gelida montium cacumina c¬
creta essent tantum niuose grandinis deiecit ut omnibus o¬
missis procumberent homines: tegminibus suis magis obrup
tiꝗͣ tecti: tantaq uis frigoris insecuta ẽ: ut ex illa miserabili

Expanded text:
adeo atrox adorta tempestas est, ut Alpium prope foeditatem adeo atrox adorta tempestas est, ut Alpium prope foeditatem superauerit. uento mixtus imber cum ferretur in ipsa ora, primo, quia aut arma omittenda erant aut contra enitentes uertice intorti adfligebantur, constitere; dein, cum iam spiritum includeret nec reciprocare animam sineret, auersi a uento parumper consedere. tum uero ingenti sono caelum strepere et inter horrendos fragores micare ignes; capti auribus et oculis metu omnes torpere; tandem effuso imbre, cum eo magis accensa uis uenti esset, ipso illo quo deprensi erant loco castra ponnec explicare quicquam nec statuere poterant nec quod statutum esset manebat omnia perscindente uento et rapiente. et mox aqua leuata uento cum super gelida montium iuga concreta esset, tantum niuosae grandinis deiecit ut omnibus omissis procumberent homines tegminibus suis magis obruti quam tecti; tantaque uis frigoris insecuta est ut ex illa miserabili
Abbreviated transcription (Latin):
uiam hannibali procedit magis agmine ꝗ̃ acie. In uia concurre¬
runt. Et cum ex altera parte nihil praeter in conditam turbam
et. in altera et dux militi: et duci miles fidens ad triginta quinq
milia hominum a paucis effusa: postero die deditione facta pre¬
sidium intra mocnia accepere.iussiq arma trader& cum dic to
paruissent signum repente uictoribus datur:ut tanq̃ ui captam
urbem diriper&. Neq ulla quae in tali re memorabil scriber¬
tibus uideri sol& pretermissa clades est: adeo omnis libidiniso
crudelitatisq et in humanae superbiae editum in miseris est¬
exemplum: He fuere hyberne expeditiones hannibalis: Haud
longe inde temporibus: dum intollerabilia frigora erant qu
militi data. Et ad prima ac dubia signa ueris p̾rofectus ex hy¬
bernis in ȩtruriam ducit eam quoq gentem: sicut gallos ligu¬
resq aut ui aut uoluntate aduncturus transeuntem appeninũ

Expanded text:
uiam Hannibali procedit. magis agmina quam acies in uia concurreuiam Hannibali procedit. magis agmina quam acies in uia concurrerunt, et cum ex altera parte nihil praeter inconditam turbam esset, in altera et dux militi et duci miles fidens, ad triginta quinque milia hominum a paucis fusa. postero die deditione facta praesidium intra moenia accepere; iussique arma tradere cum dicto paruissent, signum repente uictoribus datur, ut tamquam ui captam urbem diriperent; neque ulla, quae in tali re memorabilis scribentibus uideri solet, praetermissa clades est; adeo omne libidinis crudelitatisque et inhumanae superbiae editum in miseros exemplum est. hae fuere hibernae expeditiones Hannibalis. haud longi inde temporis, dum intolerabilia frigora erant, quies militi data est; et ad prima ac dubia signa ueris profectus ex hibernis in Etruriam ducit, eam quoque gentem, sicut Gallos Liguresque, aut ui aut uoluntate adiuncturus. transeuntem Appenninum
Abbreviated transcription (Latin):
prope placentiam fuit:et opere magno munitum et ualido muni¬
tum presidio eius castelli oppugnandi spe:cum aequitibus aco
leui armatura profectus hannibal cum plurimum in celando
incepto adeffectum spei habuisset: Nocte adortus non fefellit
uigiles: tantus repente clamor est sublatus ut placentiae quoqi
audiretur: itaq sublucem cum equitatu consul aderat iuissis qua¬
drato agmine legionibus sequi. Equestre prelium interim com¬
missum in quoquia haunibalsaucius pugne excessit:pauorem
hostibus iniecto: defensum egregie praesidium. Paucorum iñ
dierum quiete sumpta: et uix dum satispercurato uulnere
adiuctum uiasire pergit oppugnandas. Id emporium a roma¬
nis gallico bello fuerat munitum. Inde locum frequẽtauerãt
accole mixti undiq ex finitimis populis et tum terror populationũ
coplerosq ex agris compulerant: Huius generis multitudo fama
impigre defensi ad placentiam praesidu accensa armis arreptis: ob¬

Expanded text:
prope Placentiam fuit et opere magno munitum et ualido firmprope Placentiam fuit et opere magno munitum et ualido firmatum praesidio. eius castelli oppugnandi spe cum equitibus ac leui armatura profectus Hannibal, cum plurimum in celando incepto ad effectum spei habuisset, nocte adortus non fefellit uigiles. tantus repente clamor est sublatus ut Placentiae quoque audiretur. itaque sub lucem cum equitatu consul aderat iussis quadrato agmine legionibus sequi. equestre interim proelium commissum; in quo, quia saucius Hannibal pugna excessit, pauore hostibus iniecto defensum egregie praesidium est. paucorum inde dierum quiete sumpta et uixdum satis percurato uolnere, ad Uictumulas oppugnandas ire pergit. id emporium Romanis Gallico bello fuerat; munitum inde locum frequentauerant accolae mixti undique ex finitimis populis, et tum terror populationum eo plerosque ex agris compulerat. huius generis multitudo fama impigre defensi ad Placentiam praesidii accensa armis arreptis ob
Abbreviated transcription (Latin):
terror ex hac clade perlatus: ut iam ad urbem romam: crede¬
rent infestis signis hostemuenturum:nec quicꝗͣ spei aut auxlii
c̃e qua portis mocnibusq uim arcerent uno consule ad ticinũ
uicto: alterum ex sicilia reuocato: duobus cons duobus confu¬
laribus exercitibus uictis: quos alios duces. quas alias legiones eẽ
que accersentur. Ita territis sempronius consul aduenit ingent
periculo per effusos passim ad predandum hostium equites auda¬
tiamagis ꝗ̃ consilio aut spe fallendi. resistendiue si non fallere
Transgressus id quod unum maxime in praesentia desiderabat̃
comitus consularibus habitis in hyberna rediit.Creati.coñs.Ci
scruilius et .c. flamminius: caeterum ne hyberna quidem Ro¬
manis quieta erãt uagantibus passim numidis eꝗtibus equeq his
impeditiora erant celtiberis lusitanisq omnes igitur clausi undi¬
q: commeatus erant:nisi quos padonaues subuehere. Emporium

Expanded text:
terror ex hac clade perlatus est ut iam ad urbem Romanam credeterror ex hac clade perlatus est ut iam ad urbem Romanam crederent infestis signis hostem uenturum nec quicquam spei aut auxilii esse quo portis moenibusque uim arcerent: uno consule ad Ticinum uicto, altero ex Sicilia reuocato, duobus consulibus, duobus consularibus exercitibus uictis quos alios duces, quas alias legiones esse quae arcessantur? ita territis Sempronius consul aduenit, ingenti periculo per effusos passim ad praedandum hostium equites audacia magis quam consilio aut spe fallendi resistendiue, si non falleret, transgressus. is, quod unum maxime in praesentia desiderabatur, comitiis consularibus habitis in hiberna rediit. creati consules Cn. Seruilius et C. Flaminius . ceterum ne hiberna quidem Romanis quieta erant uagantibus passim Numidis equitibus et, <ut> quaeque his impeditiora erant, Celtiberis Lusitanisque. omnes igitur undique clausi commeatus erant, nisi quos Pado naues subueherent. emporium
Abbreviated transcription (Latin):
sim ꝑ agros fuga sparsi erant: uestigia cedentis sequentes ag¬
minis placentiam contendere:Alus timor hostium audatia
ingredi flumen fecit transgressiq in castra puencrunt.Im¬
berꝰ niue mixtus et intolleranda uis frigoris et homines mł¬
tos et iumenta et elefantos prope omned assumpsit. Finis in¬
scquendi hostis pornis flumen trebia fuit et ita torpentesgelu in e¬
castra redicre ut uix letitiam uictoriae sentirent. Itaqͦ nocte in¬
sequente cum presidium romanorum castrorum et quod reli
quum ex magna parte militum erat ratibus trebiam traicerẽt
aut nihil senscre obstrepente pluua aut quia iam moueri pre las
situdine nequibant ac uulneribus sentire se se simularunt quie¬
tisq poenis tacito agmine ab Scipione consule: exercitus placen¬
tiam est perductus. Inde pado traiectus cremonam ne duorũ
etercituum hybernis una colonia premeretur. Romam tacitus

Expanded text:
sim per agros fuga sparsi erant uestigia cedentis sequentes agsim per agros fuga sparsi erant uestigia cedentis sequentes agminis Placentiam contendere; aliis timor hostium audaciam ingrediendi flumen fecit, transgressique in castra peruenerunt. imber niue mixtus et intoleranda uis frigoris et homines multos et iumenta et elephantos prope omnes absumpsit. finis insequendi hostis Poenis flumen Trebia fuit, et ita torpentes gelu in castra rediere ut uix laetitiam uictoriae sentirent. itaque nocte insequenti, cum praesidium castrorum et quod reliquum <ex fuga semermium> ex magna parte militum erat ratibus Trebiam traicerent, aut nihil sensere obstrepente pluuia aut, quia iam moueri nequibant prae lassitudine ac uolneribus, sentire sese dissimularunt, quietisque Poenis tacito agmine ab Scipione consule exercitus Placentiam est perductus, inde Pado traiectus Cremonam, ne duorum exercituum hibernis una colonia premeretur. Romam tantus
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus elefantos. eos pedites ad ipsum locati:ueritis comectis &
auertere et insccuti auersos sub caudis qua maxime molli cute
uulnera accipiunt fodiebant. Trepidantisq prope iam in suos con¬
sternatos media acie in extremam ad sinistrum cornu aduersus
gallos auxiliares agi iussit hanibal. Ex templo haud dubium feceri
fugam quoq additus nouus terror romanis ut fusa auxilia sua uide¬
runt. Itaq cum iam in orbem pungnarẽt decem milia ferme ho¬
minum. cum alii euadere nequissent media affrorum acie que
gallicis auxiliis firmata erat cum ingenti cede hostium prum
Et cum neq: in castra reditus eẽt flumine interclusis neq: per
satis decernere possent suaius opem ferrent placentiam recto iti¬
nere perrȩxere. Plures de inde in omnes partes eruptiones fac¬
te: et qui flumen petiere aut gurgitibus absumpti sunt aut
intercunctationem ingrediendi ab hostibus oppressi. Qui pas¬

Expanded text:
aduersus elephantos. eos uelites ad id ipsum locati uerutis coniectis et aduersus elephantos. eos uelites ad id ipsum locati uerutis coniectis et auertere et insecuti auersos sub caudis, qua maxime molli cute uolnera accipiunt, fodiebant. trepidantesque et prope iam in suos consternatos e media acie in extremam ad sinistrum cornu aduersus Gallos auxiliares agi iussit Hannibal. ibi extemplo haud dubiam fecere fugam. quo novus terror additus Romanis, ut fusa auxilia sua viderunt. itaque cum iam in orbem pugnarent, decent milia ferme hominum, cum alibi evadere nequissent, media Afrorum acie, qua Gallicis auxiliis firmata erat, cum ingenti caede hostium perrupere et, cum neque in castra reditus esset flumine interclusus neque prae imbri satis decernere possent qua suis opem ferrent, Placentiam recto itinere perrexere. plures deinde in omnes partes eruptiones factae; et qui flumen petiere, aut gurgitibus absumpti sunt aut inter cunctationem ingrediendi ab hostibus oppressi. qui pas
Abbreviated transcription (Latin):
manus ex templo urgcretur. nam cum iam per se resisterent
decem mnilibus equitum. quatuor milia et fessi plerisq integris
obrupti sunt insuper uelud nube iaculorum ab alcaribus coiecta
d hoc elefanti eminentes ab extremis cornibus cquismaxime
non uisu modo: sed odore insolito territis fugam latefatiebant. o¬
Pedestris pugna par animis magis q̃ uiribꝰ cãt quam recentis penus
paulo ante curatis corporibus in pręlium attulerat:contra ieiuna
fessaq corpora romanis et rigentia gelu torpebant. Restitissent
tamen animis si cum pedite solum for& pugnatum: Sed et ba¬
leares pulso equite iaculabantur in latera et elefanti iam in media
peditum aciem se se tulerant: & mago numidacq simul latebras
corum improuida preter lata acies est: exorti a tergo ingentei
tumulum ac terrorem fecere:tamen in tot circum stantibus mal
mansit aliquandiu immota acies maxime pretes spem omniũ

Expanded text:
manus extemplo urgeretur. nam cum uix iam per se resisterent manus extemplo urgeretur. nam cum uix iam per se resisterent decem milibus equitum quattuor milia et fessi integris plerisque, obruti sunt insuper uelut nube iaculorum a Baliaribus coniecta. ad hoc elephanti eminentes ab extremis cornibus, equis maxime non uisu modo sed odore insolito territis, fugam late faciebant. pedestris pugna par animis magis quam uiribus erat, quas recentes Poenus paulo ante curatis corporibus in proelium attulerat; contra ieiuna fessaque corpora Romanis et rigentia gelu torpebant. restitissent tamen animis, si cum pedite solum foret pugnatum; sed et Baliares pulso equite iaculabantur in latera et elephanti iam in mediam peditum aciem sese tulerant et Mago Numidaeque, simul latebras eorum improuida praeterlata acies est, exorti ab tergo ingentem tumultum ac terrorem fecere. tamen in tot circumstantibus malis mansit aliquamdiu immota acies, maxime praeter spem omnium
Abbreviated transcription (Latin):
interim miles ignibus ante tentoria factis oleoq permanipulos
ut mollirent artus misso et cibum ꝑ otium capto ubi transgres¬
sos flumen nuntiatum et. Hostis alacer animis corporibus¬
q arma capit:atq in aciem procedit. Balcares locat ante signa
euem armaturam. octo ferme milia hominum.de in grauiðrẽ
armis peditem. Quod uirium quod roboriserat in cornibuscir¬
cum fundit decem milia cquitum & ab cornibus in utranq par¬
tem diuersos elefantos statuit. Consul effuso sequentis cquites
cum ab resistentibus subito numidas in cauti exciperentur
gno receptui dato reuocatos circumdedit peditibus: duo: de .xx
milia romana erant socium nominis latini.xx.auxilia prac¬
terca cenamanorum.fa sola infide remanserat gallica gens
his copus concursum. Praclium ab alcaribus ortum est
quibus cum maiore robore legiones obsis terent deducte propere
in cornua leuis armature sunt: Que res effecit ut equitatus Ro¬

Expanded text:
interim miles ignibus ante tentoria factis oleoque per manipulos, interim miles ignibus ante tentoria factis oleoque per manipulos, ut mollirent artus, misso et cibo per otium capto, ubi transgressos flumen hostes nuntiatum est, alacer animis corporibusque arma capit atque in aciem procedit. Baliares locat ante signa <ac> leuem armaturam, octo ferme milia hominum, dein grauiorem armis peditem, quod uirium, quod roboris erat; in cornibus circumfudit decem milia equitum et ab cornibus in utramque partem diuersos elephantos statuit. consul effuse sequentes equites, cum ab resistentibus subito Numidis incauti exciperentur, signo receptui dato reuocatos circumdedit peditibus. duodeuiginti milia Romani erant, socium nominis Latini uiginti, auxilia praeterea Cenomanorum; ea sola in fide manserat Gallica gens. iis copiis concursum est. proelium a Baliaribus ortum est; quibus cum maiore robore legiones obsisterent, diducta propere in cornua leuis armatura est, quae res effecit ut equitatus Ro
Abbreviated transcription (Latin):
teris ducibus peditum equitumq praeceptum ut prandere e
omnes iuberent: armatos deinde instratisq ȩquis signum ex¬
pectare : Sempronius ad tumultum numidarum primum
inem aequitatum ferox ea parte uirium: de iñ sex milia pe¬
dicum: postremo omnes copias ad destinatum iam ante consi¬
lio auidus certaminis eduxit. Erat forte brumȩ tempus et ni¬
ualis dies in locis alpibus appeninoq: interiectis propinquitate
etiam fluminum ac paludium praegelidis. Ad hoc raptim eductis
hominibus atq: ȩquis non capto ante cibo non ope ulla ad arcendũ
frigus adhibita. Nihil caloris inerat et quicquid aure fluminis
appropinquabat afflabat acrior frigoris uis. Ut uero refugien¬
es numidas insequentes aquam ingressi sunt:& erat pectordous
tenus aucta noc turno imbri: tum utiq egressus rigere: omnibus
corpora ut uix armorum tenendorum potentia esset et simili¬
tudine et procedente iam die: fame etiam deficere. Hannibalis

Expanded text:
teris ducibus peditum equitumque praeceptum ut prandere teris ducibus peditum equitumque praeceptum ut prandere omnes iuberent, armatos deinde instratisque equis signum exspectare. Sempronius ad tumultum Numidarum primum omnem equitatum, ferox ea parte uirium, deinde sex milia peditum, postremo omnes copias ad destinatum iam ante consilio auidus certaminis eduxit. erat forte brumae tempus et niualis dies in locis Alpibus Appenninoque interiectis, propinquitate etiam fluminum ac paludum praegelidis. ad hoc raptim eductis hominibus atque equis, non capto ante cibo, non ope ulla ad arcendum frigus adhibita, nihil caloris inerat, et quidquid aurae fluminis appropinquabant, adflabat acrior frigoris uis. ut uero refugientes Numidas insequentes aquam ingressi sunt—et erat pectoribus tenus aucta nocturno imbri —tum utique egressis rigere omnibus corpora ut uix armorum tenendorum potentia esset, et simul lassitudine et procedente iam die fame etiam deficere. Hannibalis
Abbreviated transcription (Latin):
ulta ferme uestiuntur uirgulta uepribusq. Quem ubie¬
quites quoq regendosatis latebrosum locum circumuectus
ipse oculis perlustrauit:hic erit locus magoni fratri ait quẽ
teneas: delige centenos uiros ex omni pedite atq: equite
cum utribus ad me uigilia prima uenias.Nunc corpora cu¬
rare tempus est.Ita pretorim missum mox cum delectis
mago aderat: Robora uirorum cerno inquit hanibal
sed ut enumero etiam non animis modo ualeatis singlis
uobis nouenos exturmis manipulisq: uestri similes eligite modo
locum monstrabit quem insideatis:hostem cecum ad has bel¬
li artes habebitis. Ita mille equitibus magoni mille peditibus dir¬
sis: hannibal prima luce numidas equites transgressos trepiam
flumen obequitare iub& hostium portis iaculandoq stationes
elicere ad pugnam hostem.Iniecto de iñ certamine cedendo
sensum circa flumen pertrahere:haec mandata numidis.C¬

Expanded text:
ulta ferme uestiuntur, uirgultis uepribusque. quem ubi eulta ferme uestiuntur, uirgultis uepribusque. quem ubi equites quoque tegendo satis latebrosum locum circumuectus ipse oculis perlustrauit, 'hic erit locus' Magoni fratri ait 'quem teneas. delige centenos uiros ex omni pedite atque equite cum quibus ad me uigilia prima uenias; nunc corpora curare tempus est.' ita praetorium missum. mox cum delectis Mago aderat. 'robora uirorum cerno' inquit Hannibal; 'sed uti numero etiam, non animis modo ualeatis, singulis uobis nouenos ex turmis manipulisque uestri similes eligite. Mago locum monstrabit quem insideatis; hostem caecum ad has belli artes habetis.' ita <cum> mille equitibus Magone, mille peditibus dimisso Hannibal prima luce Numidas equites transgressos Trebiam flumen obequitare iubet hostium portis iaculandoque in stationes elicere ad pugnam hostem, iniecto deinde certamine cedendo sensim citra flumen pertrahere. haec mandata Numidis: ce
Abbreviated transcription (Latin):
habebat temere atq improuide quicꝗͣ cons acturos cum:
terius ingenium fama prius:de inde re cognitum percitum
ac fercox Sciret esse: ferociusq factum prospero cum predato¬
ribus suis certamine creder&: ad ẽẽ gerende rei fortunam
haud diffidebat. Cuiusne quod pretermitter& tempus sol¬
tusq et intentus erat dum tiro hostium eẽt miles: dum me¬
liorem ex ducibus mutilem uulnus facer& dum gallorum
animi ugerent:quorum ingentem multitudinem sciebat
segnius secuturam:quanto longius ab domotraherentur
Cum obhaectaliaq sperar& propinquum certamen: et facere
si cessaretur cuper& speculatoresq galli adea exploranda e¬
que uellent tutiores quia in utrisq castris militabant para¬
tos pugnae eẽ:romanos retulissent: locum insidus circum¬
spectare poenus coepit. Erat in medio riuus per altus utrĩq
clausis ripis et circa oppositus palustribus herbis. & quibus in¬

Expanded text:
habebat temere atque improuide quicquam consules acturos; cum habebat temere atque improuide quicquam consules acturos; cum alterius ingenium, fama prius, deinde re cognitum, percitum ac ferox sciret esse ferociusque factum prospero cum praedatoribus suis certamine crederet, adesse gerendae rei fortunam haud diffidebat. cuius ne quod praetermitteret tempus, sollicitus intentusque erat, dum tiro hostium miles esset, dum meliorem ex ducibus inutilem uolnus faceret, dum Gallorum animi uigerent, quorum ingentem multitudinem sciebat segnius secuturam quanto longius ab domo traherentur. cum ob haec taliaque speraret propinquum certamen et facere, si cessaretur, cuperet speculatoresque Galli, ad ea exploranda quae uellet tutiores quia in utrisque castris militabant, paratos pugnae esse Romanos rettulissent, locum insidiis circumspectare Poenus coepit. erat in medio riuus praealtis utrimque clausus ripis et circa obsitus palustribus herbis et quibus inc
Abbreviated transcription (Latin):
differri aut teri tempus quem tertium consulem quem aliũ
exercitum expectari. Castra carthaginensium in o¬
italia ac prope in conspecti urbis cẽ: non siciliam ac sap¬
diniam uictis ademptas. Nec his hyberum hyspaniam petit
sed solo patrio terraq in qua geniti forent pelli romanos ꝗͣtum
ingemescant inquit patres nostri circa moenia carthaginis
beuare soliti: si uideant nos proge mem suam duos consules con¬
sularesq exercitus in media italia pauentis intra castra poenũ
quod inter alpes appeniumq agrisit: suae ditionis fecisse. hec
assidens egro college: haec in pretorio prope contionabundus
agere. St̾imulabatꝰ et tempus propinquum comitiorum ne
inꝰ nouos consules bellum differetur et occasio in seunum ue¬
tende gloriae dum eger collega erat. Itaq: ne quicꝗͣ dissentiẽ¬
te cornelio parari ad propinquum certamen milites iub& han¬
nibal cum quid optimum for& hostem cernere uix ullam spe

Expanded text:
differri aut teri tempus? quem tertium consulem, quem alium differri aut teri tempus? quem tertium consulem, quem alium exercitum exspectari? castra Carthaginiensium in Italia ac prope in conspectu urbis esse. non Siciliam ac Sardiniam, uictis ademptas, nec cis Hiberum Hispaniam peti sed solo patrio terraque in qua geniti forent pelli Romanos. 'quantum ingemiscant' inquit 'patres nostri, circa moenia Carthaginis bellare soliti, si uideant nos, progeniem suam, duos consules consularesque exercitus, in media Italia pauentes intra castra, Poenum quod inter Alpes Appenninumque agri sit suae dicionis fecisse?' haec adsidens aegro collegae, haec in praetorio prope contionabundus agere. stimulabat et tempus propinquum comitiorum, ne in nouos consules bellum differretur, et occasio in se unum uertendae gloriae, dum aeger collega erat. itaque nequiquam dissentiente Cornelio parari ad propinquum certamen milites iubet. Hannibal cum quid optimum foret hosti cerneret, uix ullam spem
Abbreviated transcription (Latin):
q: qui coissent ope defensos censebat. Cum collegam cunctantẽ
equitatum suum mille peditum iaculatoribus ferme admixtis
ad defendendum gallicum agrum transtrebiam mitrit:spar¬
sos et incompositos ad hoc carauis predae plerosq: cum in opina¬
tos inuasisse& ingentem terrorem cedemq ac fugam usq ad cast̃
stationesq hostium fecere. Unde multitudine effusa pulsi rur¬
sus subsidio suorum prelium restituere.Uaria inde pugna se
quentes quecumq: ad extremum equassex certamen. MaioR
mini omnium maior iustiorq: ꝗͣ ipsi consuli gaudio efferri o
qua parte copiarum alter consul uictus fuit : ea se uicisse re¬
stitutos ac refectos militum animos: nec quemquem esse. pretes
ollegam: qui dilatam dimicationem uell&: eum animo ma¬
gis ꝗͣ corpore egrum: memoria uulneris:aciem ac tela hor¬
rere. sed non ẽẽ cum egro senescendum. Quid enim ultrao

Expanded text:
 qui eguissent ope defensos censebat. tum collega cunctante  qui eguissent ope defensos censebat. tum collega cunctante equitatum suum mille peditum, iaculatoribus ferme, admixtis ad defendendum Gallicum agrum trans Trebiam mittit. sparsos et incompositos, ad hoc graues praeda plerosque cum inopinato inuasissent, ingentem terrorem caedemque ac fugam usque ad castra stationesque hostium fecere; unde multitudine effusa pulsi, rursus subsidio suorum proelium restituere. uaria inde pugna <inter recedentes in>sequentesque, cumque ad extremum aequassent certamen, maior emini omnium maior ea iustiorque quam ipsi consuli uideri; gaudio efferri, qua parte copiarum alter consul uictus foret, ea se uicisse: restitutos ac refectos militibus animos nec quemquam esse praeter collegam qui dilatam dimicationem uellet; eum, animo magis quam corpore aegrum memoria uolneris aciem ac tela horrere. sed non esse cum aegro senescendum. quid enim ultra