comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men sura autem grece metrondicitur. unde&
m& reta appellatur: notandum uero quod men¬
sura ebreum nomenest : Artaba inesaia egyp¬
tiorum mensura que tres faciunt modios de
cim: Staidem sunt quod o ephi id est modi .iii.
Comor mensura est attica. habens ut qui damopi¬
nantur conices .iii. id est sextarios duo decim: Alii
gomordicunt paulominus a sextarus .v. quod
& iamipse sequor eo quod sit decima pars oephi
gomor. nebel quidamputant modios .iii. in¬
sextariossex liquidespeciei: Cotyla eminaẽ
ine⁊ echiele .X. inquit cotilesunt gomor¬
MINIBUS: Accipenunc & eorum nominũ
significationes quaeecclesiae orecelabrata in ser¬
monem nr̃muertuntur exgreco : Theos ds̃.
ds̃ autemin quorundam opinio hab&: ATTO
prespiciendo homo usionunius substantiae:
catus: Agius sc̃s. angelusnuntius: Thronꝰ
sedes uel solium. a postolus missus. ideo quod
adño ad euuangeli ⁊andum missisunt. lic&
adoctoribus ebreorum put&ur: proph&a

Expanded text:
mensura autem Graece ΜΕΤΡΟΝ dicitur, unde et metreta appellatur; notandum uero quod mensura, Hebraeum nomen est. Artabae in Esaia Aegyptiorum mensurae quae tres faciunt modios X. Sata idem sunt quod Oephi, id est modii tres. Gomor mensura est Attica habens ut quidam opinantur conices tres, id est sextarios XII; alii Gomor dicunt paulo minus a sextariis quinque, quod etiam ipse sequor, eo quod sit decima pars Oephi Gomor. Nebel quidam putant modios tres. sextarius est liquidae speciei. Cotyla hemina est in Ezechiele: Decem, inquit, cotylae sunt gomoMINIBUS. Accipe nunc eorum nominum significationes quae Ecclesiae ore celebrata in sermonem nostrum uertuntur ex Graeco. Theos deus; theos autem, ut quorundam opinio habet, ΑΠΟ prospiciendo. Omousion unius substantiae. catus. Hagios sanctus. angelus nuntius. thronus sedis uel solium. apostolus missus, ideo quod a domino ad euangelizandum missi sunt licet a doctoribus Hebraeum putetur. propheta
Abbreviated transcription (Latin):
hiero solimarum anni xlii. a captiuitate
templum re edificatum est. anni dxi. a pri¬
ma autem edificatione templi subsalomone
usq: ad nouissimam eius ruinã quue aues pa¬
siano facta est anni. ccui . Romanorum .Uiii.¬

Expanded text:
ionis, anni XLII. A captivitate templum aedificatum est, anni DLXXX aut XC. A prima autem aedificatione templi sub Salomone, usque ad novissimam ejus ruinam, quae sub Vespasiano facta est, anni MCIII. VESPASIANO VII
Abbreviated transcription (Latin):
tramare mortuum de pascuntur. Ericu qui
ex in oidicuntur ita spinoso defenduntur tegi¬
mine ut nec contingiquidem possunt: brucus
in psalmo lo custeque nondum uolant: Fruca
quam uulgo dio banuocant: DEPONΝDERΙ¬
BVs. Talentum est pondus. Ix. & duo se¬
mis quod faciunt . lxXx. libra attice: Mina
est librauna & semuntia dicitur: Talentũ
minas hab& . Ix. mona grece. latine mina
dicitur. Dragma hab& scripulatria: Didrag¬
ma. dragmeduce: unde miror quomodo
in libro ebraicarum questionum semuntia seri¬
bitur: Statera est nummus. habens ut quidã
ad firmant untiamunam. idest aureos sex. ut alii
putant tres: In euuangelio autem produorum di¬
dragmis stiterdatur: Sicilicus quilatina lingua
ipse arbitror . Nam siclus ipse uel secelde propin¬
quitate ponderis quia sicilicus sonat: DEMEΝ¬

Expanded text:
tra mare Mortuum depascuntur. Ericii qui tra mare Mortuum depascuntur. Ericii qui ΕΧΙΝΟΙ dicuntur ita spinoso defenduntur tegmine, ut ne contingi quidem possint. Bruchus in psalmo lucustae quae nondum uolant. Eruca quam uulgo doluam uocant. DE PONDERIBUS. Talentum est pondo LXII semis quod faciunt LXXX librae Atticae. mina est libra una et semuncia. talentum minas habet LX. mna Graece, Latine mina dicitur. dragma habet scriptula tria; didragma dragmae duae, unde miror quo modo in libro Hebraicarum quaestionum semuncia scribitur. stater est nummus habens, ut quidam adfirmant, unciam unam, id est aureos sex, ut alii putant tres; in euangelio enim pro duobus didragmis stater datur. secel qui in Latina lingua ipse arbitror. nam siclus ipse uel secel de propinquitate ponderis quasi sicilicus sonat.
Abbreviated transcription (Latin):
genus innilo pecignis simile nisi quod paulo
maiores sunt. quidã ita & mona crotalos uo¬
ican: Nicticorax noc tua multibubonem eẽ con¬
tendunT. sunt &iã quiasser eẽ orientalẽ auem
quue noctur nuscoruus appellatur: Ibis in
penta teuco aiis egyptia obscenitate oris inmun¬
da quod aluũ purgare consueuit: Erodius in
psalmo ardea a quibus damputatur: Larus
inpentateuco gauiam significat: Coenomia
non musca canina ut quidam putant in psal¬
mo accipienda est sed musca omni moda. &
ideo nonper m. gregam litteram sed perdip¬
tongon oescribi deb&. Scini fesculicum ge¬
nus est aculeis permolestum: DEBES TUIS
UELRE PENTIBUS. Rinoceron ferater¬
ribilis gemina innaribus gestuns cornua:
Mono ceron ins plmo uni cornis appellat᷑:
Tragela fus inde utero nomio plato ceros id ÷
cornibus latis: Erinaci XÕTΡTΡQ Micit
nuncupantur prope magnitudine meodio¬
crium cuniculorum de cauernis p&rarum
procedentes gregatim inere moquae est am¬

Expanded text:
genus in Nilo paene cygnis simile, nisi quod paulo maiores sunt, quidam ita et onocrotalos uocant. Nycticorax noctua, multi bubonem esse contendunt; sunt etiam qui adserunt esse orientalem auem quae nocturnus coruus appelletur. Ibis in Pentateucho auis Aegyptia obscenitate oris inmunda quo aluum purgare consueuit. Erodius in psalmo ardea a quibusdam putatur. Larus in Pentateucho gauiam significat. Coenomyia non musca canina, ut quidam putant, in psalmo accipienda est, sed musca omnimoda et ideo non per y Graecam litteram, sed per diphtongon oe scribi . debet. Sciniphes culicum genus est aculeis permolestum. DE BESTIIS UEL REPENTIBUS. Rinoceron fera terribilis gemina in naribus gestans cornua. Monoceron in psalmo unicornis appellatur. Tragelaphus in Deuteronomio platoceros, id est cornibus latis. Erinacei ΧΟΙΡΟΓΡΥΛΛΟΙ nuncupantur, prope magnitudinem mediocrium cuniculorum de cauernis petrarum procedentes gregatim in heremo quae est con
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatem relaxat. L. fer me hominum
milia regredi fecit iniudeam qui constructo
alta re templi fundamenta fecerunt. sed cũ
auicinis gentibus fabricatio inpendir&ur: In¬
perfectumopususque ad darium ꝑ mansit :¬
Secundo anno daru regis. templum hiero so¬
limis extruitur azorobabel consummatur¬

Expanded text:
captivitate laxata, 50 ferme hominum milia regredi fecit in Iudaeam, qui, constructo altarem, templi fundamenta iecerunt. Sed cum a vicinis gentibus fabricatio inpediretur, inperfecto opus usque ad Darium permansitSecundo anno Darii regis, Templum in Jerosolymis exstruitur a Zorobabel, consummatur
Abbreviated transcription (Latin):
cuius interitum ebreieg yptus seuierunt
in egypto fecerunt annos cexv. quia abeo
tempore computantur quoia cob cũ filuissus
agens dux itineris x egypto ebreorum
gentis efficitur. legemeis inheremotra¬

Expanded text:
cujus interitum Hebraei Aegyptiis servierunt in Aegypto fecerunt 215, qui ab eodem tempore computantur, quo Jacob cum filiis suis agens dux itineris ex Aegypto Hebraeor. gentis efficitur, legem eis in eremo tr
Abbreviated transcription (Latin):
percutiat: &rursũ redd& non reddat undefit.
ut non tam male dicentis animo dictaes se uideant᷑
quam iudicium dĩ atq uindictam denuntiãtis.
ltemaliter & siper administrationem ꝓph&iȩ
in moto animo maledicat ꝓph&a ut illud obscu¬
rentur oculi eorum dicit quide rũmeritis debe¬
atur quia om̃is p̃uaricatio & in oboedientia
accipiet iustamo peris atq mercedis r&ributi¬
onem: ADEBRE OSI. IÑG Quid
in hoc sequimur quod apostolus dic̃ fidera cob
moriens singulos filiorũ ios ephbenedixit & ado¬
rauit fastigium uirgȩeuis RP̃D Sceptrisignifi
RP̃D. Sceptri signifi¬
catio est accipienda ꝑ uirgã & perhoc regni potesta¬
tisq festigium inquo xp̃s intellegitur ad orandus qui
ui delic& futurus erat regni ebreorum caput:
DEACTIBUS APOSTOLORUT IN G
Quid indicat illud quod legimus sabbati habensiter.¬

Expanded text:
percutiat, et rursum reddet, non reddat; unde fit, percutiat, et rursum reddet, non reddat; unde fit, ut non tam maledicentis animo dicta esse uideantur quam iudicium dei atque uindictam denuntiantis. item aliter: et si per administrationem prophetiae immoto animo maledicat propheta, ut illud: obscurentur oculi eorum, dicit, quid eorum meritis debeatur. quia omnis praeuaricatio et inoboedientia accipit iustam operis atque mercedis retributionem. AD HEBRAEOS. Quid in hoc sequimur, quod apostolus dicit: fide Iacob moriens singulos filiorum Ioseph benedixit et adorauit fastigium uirgae eius? Sceptri signifip. Sceptri significatio est accipienda per virgam, et per hoc regni potestatisque fastigium in quo Christus intelligitur adoratus, qui videlicet futurus erat regni Hebraeorum caput. IN ACTIBUS APOSTOLORUM. Int. Quid indicat illud quod legimus: Sabbati habens iter
Abbreviated transcription (Latin):
modo accipiendus est in quoscribitur quorundã
hominum peccata manifesta sunt p̃cedentia adiu¬
dicium quedam autẽ & subsecuntur. Rp̃D Supra
dixerat aduersus presbiterũ accusationem non
recipiendam nisi sub duob: & tribus testibus &
paulo post ad didit. quorundam hominum pec¬
cata manifesta sunt p̃cedentia adiudicium utiq
dum omnib: nota sunt: Quosdam autem & subse¬
cuntur utiq dumpostea adiudicium conprobantur
Quod sustud aliquid iniudicium dĩ magis accipiendũ
putant postea intellegi prȩcedere adiudiciũ illa
peccata quȩ inte hic unus quisq commis erit subse¬
qui uero illa quib: nos quidem caus as dedimus
sediam post transitũ nr̃m consũ mata intelleguaT
Ergo subsecuntur nos adiudicium huius modi
peccata si uerbi gratia cui in opiȩ nos causas ad tu¬
limus fame post obitũ nr̃m at que egestate consũp¬
Alexander erarius multa inquid mala mihios
tellegenda sunt: RPD Percuti& inquid non

Expanded text:
odo accipiendus est in quo scribitur: quorundam odo accipiendus est in quo scribitur: quorundam hominum peccata manifesta sunt praecendentia ad iudicium, quosdam autem et subsequuntur? Supra dixerat aduersus presbyterum accusationem non recipiendam nisi sub duobus et tribus testibus, et paulo post addidit: quorundam hominum peccata manifesta sunt praecedentia ad iudicium, utique dum omnibus nota sunt, quosdam autem et subsequuntur, utique dum postea in iudicio conprobantur. quod si istud aliqui in iudicio dei magis accipiendum putant, potest ita intellegi: praecedere ad iudicium illa peccata quae ante hic unusquisque commiserit, subsequi uero illa, quibus nos quidem causas dedimus, sed iam post transitum nostrum consummata intelleguntur. ergo subsequuntur nos in iudicium huius modi peccata, si uerbi gratia cui inopiae nos causas adtulimus, fame post obitum nostrum atque egestate consumpAlexander aerarius multa, inquit, mala mihi ostellegenda sunt? Percutiet te, inquit, non
Abbreviated transcription (Latin):
one. cuiutiq corpori non parcantur uel ꝑ huus mo¬
di abstinentiam uel ꝑ circum cisionem: Seqͥt᷑ autẽ
non inhonore aliquo ad saturitatẽ carnis:. Ergo
hoc est quod uult intellegiomñs ille obseruatio¬
nes lic& rationem aliquam sapienciae praeferre
uideantur: Qui aputentur tenere tamen in su¬
ꝑsticione sunt non in aliquo honoredĩ quia sunt
ad explendã uoluntatem obseruantiae carnalis:
Quae singularum rerum est accipienda dis cr&i¬
o in his quas a postolus profert dicens. obsecro
igitur primo omnium fieri obsecrationes orati¬
ones pastulationes gratiarum actiones. Rpo¬
Obsecrationes fint propeccatis preteritis uel prȩ¬
sentibus. orationesq: proadipiscendis quaespera¬
mus. postulationes cumpro aliis interuenimus gra¬
tiarum actiones cumea que poscimus in petramus.
uel certe cum pro inmensis dĩbeneficiis grates lau¬
des que rependimus : IT. INE. Locus ille quo¬

Expanded text:
one, cui utique corpori non parcatur uel per eius moone, cui utique corpori non parcatur uel per eius modi abstinentiam uel per circumcisionem. sequitur autem: non in honore aliquo ad saturitatem carnis; ergo hoc est quod uult intellegi: omnes illae obseruationes licet obseruantiam aliquam sapientiae praeferre uideantur, quia putentur legem praeceptorum tenere, tamen in superstitione sunt, non in aliquo honore dei, quia sunt ad explendam uoluntatem obseruantia carnis. Quae singularum rerum est accipienda discretio in his quas apostolus profert dicens: obsecro igitur primo omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones? Obsecrationes fiunt pro peccatis praeteritis uel praesentibus, orationes pro adipiscendis quae speramus, postulationes cum pro aliis interuenimus, gratiarum actiones, cum ea quae poscimus inpetramus, uel certe cum pro inmensis dei beneficiis gratiadesque rependimus. Locus ille quo
Abbreviated transcription (Latin):
mus ut possumus locum summis obscuritatib: inuo¬
lutũ: Disputat contraeos qui ex iudeos xp̃iam ꝓ
pruis contendebant cerimoniis inherere : &iam
supra dixerat. & de in probabilicorũ obsoruanti¬
a. incibo. autin potu. & quod neo meniȩ eorũ & sab¬
batta umbram futurorum prȩtulissent: Posthaec
rursum in consequentib: dicit si mortui estis cum
xp̃o ab elementis mundi quid ad huc tam quam ui¬
uentes inmundo decernitis. hoc est diudicatis di¬
quid illa : Neque cogitanda nequegustanda cre¬
ditis: Ip so usudum adsumuntur intereunt se¬
cundum p̃cepta & doctrinas hominum quaest̃
rationem quidem habentia sapientiae insuꝑ stitio¬
ne & humilitate & ad non parcendum corpori:
Doctrinas hominum dicit qui ap̃cepta ipsa carnali¬
ter intellegunt p̃cipientes inlege pro ibita non man¬
ducari: Sed & hoc sicut ipse sub iungit insuꝑstitio
ne & humilitate suꝑ uacua & incorporis afflicti¬

Expanded text:
mus, ut possumus, locum summis obscuritatibus inuomus, ut possumus, locum summis obscuritatibus inuolutum. disputat contra eos qui ex Iudaeis Christiani propriis contendebant ceremoniis inhaerere. et iam supra dixerat de inprobabili eorum obseruantia in cibo aut in potu, et neomeniae eorum et sabbata umbram futurorum praetulissent. post haec rursum in consequentibus dicit: si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis? hoc est diiudicatis, quid diiudicatis? diquit, illa quae neque contingenda neque gustanda creditis ipso usu suo, dum adsumuntur, intereunt, secundum praecepta et doctrinas hominum: quae sunt rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate et ad non parcendum corpori. doctrinas hominum dicit, quia praecepta ipsa carnaliter intellegant praecipientes in lege prohibita non manducari, sed hoc, sicut ipse subiungit, in superstitione et in humilitate superuacua et in corporis adflicti
Abbreviated transcription (Latin):
extinguitur. Alu ad serunt spm̃ hic accipien¬
dum esse animȩ ipsius intellectum. atq sapien¬
tiam dequo alio locoidem a postolus dicit &
ipses p̃s testimonium reddit sp̃uinro quod su¬
mus filidĩ. hoc est quodille sc̃s sp̃s huic intel¬
lec tuali sp̃u nr̃o testimonium reddat quod su¬
mus filiidĩ. Alio quoque loco apostolus loquit᷑
psallam spũ psallam & mente hicspm̃ prouoce
ponens & uocedicitur pariter &mente psallen¬
dum: AD COLOS SENSESII. ING
Quid intellegendũ ẽ in capitulo illo inquo ad
colo senses scribitur: Si mortiu estis cumx p̃o
ab elementis mundi quid ad huc tam quam ui¬
uentes inmundo decernitis: Net etigeritis
neq gustaueritis. neq contractaueritis quae
sunt om̃a in interitu ipso usu secundum p̃cepta
& doctrinas hominum quae sunt rationem quidem
habentia sapientiae in suꝑsticione. & humilitate
& non ad parcendum corpori : Rp̃D perstringa¬

Expanded text:
extinguitur. alii adserunt spiritum hic accipienextinguitur. alii adserunt spiritum hic accipiendum esse animae ipsius intellectum atque sapientiam, de quo alio loco idem apostolus dicit: et ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii dei. hoc est, quod ille splectuali spirituali nostro testimonium reddat, quod sumus filii Dei. Alio quoque loco Apostolus loquitur: Psallam spiritu, psallam et mente . Hic spiritum pro voce ponens, et voce dicit pariter et mente psallendum. AD COLOSSENSES. Int. Quid intelligendum est in capitulo illo, in quo ad Colossenses scribitur: Si mortui estis cum Christo ab elementis mundi, quid adhuc tamquam viventes in mundo decernitis ? Et reneque gustaveritis, neque contrectaveritis quae sunt omnia in interitu ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum, quae sunt rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate, et non ad parcendum corpori, non
Abbreviated transcription (Latin):
to loco quod & nos probamus esse confirmaNT
Ita de hoc disputaN decalogum ipsum totum
quia in illa prima lege conscriptum est: Rec¬
te primum mandatum appella riquodutiq
primum faciant: Ordo postea aliorum in
lege consequens p̃ceptorũ : Itẽ ex hoc alit̃
honora patrem & matrẽ. quod est mandatũ
primum: E subiungit in promissionem :
Igitur inmandatis hoc est primum manda¬
tum quod habeat hanc quam supra diximus
promissionem:
Quid sibi uult
illud qd scribitur spm̃ nolite extinguere¬
RP̃D Extinguere idest fugare ꝑ opera ini¬
quitatis dauid spm scm̃ in qiđ tuũ neauferas ame¬
U. IN G Sequitur paulo post in codem ut in
hic intellegendum est: Spm̃ hic dicit illum uti¬
que sp̃m de quo supradixerat spm̃ nolite extingue¬
re. Qui cum in substancia sua Non possit extin¬
gui extinguit᷑ nobis. cum auferatur a nobis do¬
num cius: Namque eius uel gratia in hominib
sicut eorũ uirtutib: accenditur. Ita eorum uitus

Expanded text:
to loco, quod et nos probamus, esse confirmant, to loco, quod et nos probamus, esse confirmant, ita de hoc disputant: decalogum ipsum totum, quia in illa prima lege conscriptum est, recte primum mandatum appellari, quod utique primum faciat ordo, postea aliorum in lege consequens praeceptorum. item ex hoc aliter: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum, et subiungit in promissione. inigitur in mandatis hoc est primum mandatum, quod habeat hanc quam supra diximus promissionem. Quid sibi uult illud, quod scribitur: spiritum nolite extinguere? Extinguere, id est fugare per opera iniquitatis. Dauid: spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Sequitur paulo post in eodem: ut inhic intellegendum est? Spiritum hic dicit illum utique sanctum, de quo supra dixerat: spiritum nolite extinguere. qui quidem cum in substantia sua non possit extingui, extinguitur nobis, cum aufertur a nobis. donum namque eius uel gratia in hominibus sicut eorum uirtutibus accenditur, ita eorum uitiis
Abbreviated transcription (Latin):
quae sunt interra dum nos ꝑ mediatoris nr̃i san¬
guinem reconciliationẽ que reparamur: Re¬
parantur caelestia cum des alute nr̃a gaudiũ
nascitur angelorum: II. IÑ G Quid est qđ
a postolus loquitur dedõ patre ex quo omnis
paternitas in caelis & in terra nominatur: Rpd
Qui a cum ille nobis pat̃ primus. & uerus sit ab
illius nomine diriuatur quando alii patres
appellantur : III IÑ G Quo modo a posto¬
lus dicit honora patrem & matrem quod est.
mandatam primum cuminmandatis ut qui dam
ordinant quarto sit loco: RΡ̃D Aliiquidem hoc
ita desserunt dicentes: tria illa mandata quae
superiora sunt om̃a addm̃ ꝑtinent septem se
quentia adhominem : &tria illa ad dm̃ꝑtinen¬
tia in una legis tabula tenebantur: & in unaue¬
ro tabula p̃cepta illa erant quȩ ad hominem ꝑ¬
tinebant. hocita que mandatum inseptem man¬
datis quȩ ad proximum pertinent primumest :
Aluuero qui hoc mandatum non quarto sed quin¬

Expanded text:
quae sunt in terra, dum nos per Mediatoris nostri sanquae sunt in terra, dum nos per Mediatoris nostri sanguinem conciliationemque reparamur. Reparantur coelestia, cum de salute nostra gaudium nascitur angelorum. Int. Quid est quod Apostolus loquitur de Deo Patre: Ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur ? Resp. Quia cum ille nobis Pater primus et verus sit, ab illius nomine derivatur quando alii patres appellantur. Int. Quomodo Apostolus dicit: Honora patrem et matrem, quod est mandatum primum , cum in mandatis, ut quidam ordinant, quarto sit loco? Resp. Aliqui de hoc ita disserunt dicentes: Tria illa mandata quae supequentia ad hominem; et tria illa ad deum pertinentia in una legis tabula tenebantur, in alia uero tabula praecepta illa erant quae ad hominem pertinebant. hoc itaque mandatum in septem mandatis quae ad proximum pertinent primum est. alii uero qui hoc mandatum non quarto sed quin
Abbreviated transcription (Latin):
est inquit mihi stimulus carnis meȩ angelus satanȩ
qui me cola fizet: quomodo istud accipiendumẽ:
RP̃ D Dicunt quidã a postolum sepedolore capi
tis es se uexatum: Melius autem puto ita accipi
ut cola fizatum in illis passionibus intellegamꝰ
quas enume rauit ipsedicens. ter uirgis cessus
sum semellapidatus sum & c& era stimulum
ergo carnis appellat. tribulationem carnis. &
angelum satanȩ illum quo quasi immisiore tan¬
ta ille pateretur : AD EPHESIOS IING
Quo modo intellegendum est. hoc quod aposto¬
Vere mirum est quid nunc reparetur incaelore¬
paratur ergo secundum opinionem. quorundam
illa quae cum principe suo cecidit angelorum
portio ꝑ augmentum socie tatem ques cõrum
dequibus scribitur: Sed sunt sicut angeluncaelo:
Reparantur quoque om̃a interra cum &iam
in locum deficientium iuda eorum admittunt᷑
credentes exgentibus: & aliter instaurantur

Expanded text:
est, inquit, mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, est, inquit, mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, qui me colaphizet : quomodo istud accipiendum est? Resp. Dicunt quidam Apostolum saepe dolore capi, tis esse vexatum. Melius autem puto ita accipi, ut colaphizatus in illis passionibus intelligatur, quas enumeravit ipse, dicens: Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, etc. . Stimulum ergo carnis appellat tribulationem carnis; et angelum Satanae illum quo quasi immissore tanta illa pateretur ostendit. AD EPHESIOS. Int. Quomodo intelligendum est hoc quod Apostoa sunt in ipsum ? Resp. Vere mirum est quid nunc reparetur in coelo. Reparatur ergo secundum opinionem quorumdam, illa quae cum principe suo cecidit angelorum portio, per augmentum societatemque sanctorum, de quibus scribitur: Sed sunt sicut angeli in coelo . Reparantur quoque omnia in terra, cum etiam in locum deficientium Judaeorum admittuntur credentes ex gentibus. Et aliter: Instaurantur
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est quod scribi¬
tur traditurus filius regnum dõ patri: Rꝑd
Traditurus quidem sed tamen nonita traditurꝰ
ut careat. Tradicio autem regninostra profectio ẽ
tunc cumesse ex integro filii meruerimus in patris
regno : UTE Quid sibiuult illud quod seri¬
bitur. omnes quidem resurgemus sed non om̃s
in mutabimur. RP̃D Idest non omnes ingloria
inmutabimus. quia resurrectio & incorrup¬
tio conmunis est omnium. inmutatio autem
adglorim propriae iustorum: ADCO¬
RINTHEOS II I INTE A postolus
dicit obsecramus proxp̃o reconcilia mini dõ eũ
qui non nouerat peccatum pronobis peccatũ fec̃
ut nos effice remur iusticia dĩ in ipso quid hic se¬
quitur: RD: Reconciliamini in quid dõ qui
xp̃m fecit ostiam propeccato peccatum uero a p¬
pellari ipsam ostiam sunueteri testamento re¬
quiras inuenies: Potestistud ita intellegi factũ
ostiam propeccato xpm quia filium suũ misit in
similitudine carnis peccati: II TN G Datus

Expanded text:
Quid est quod scribiQuid est quod scribitur, traditurus Filius regnum Deo Patri ? Resp. Traditurus quidem, sed tamen non ita traditurus, ut careat. Traditio autem regni nostra provectio est, tunc cum esse ex integro Filii metuerimus in Patris regno. Int. Quid sibi vult illud quod scribitur: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur ? Resp. Id est, non omnes in gloriam immutabimur, quia resurrectio et incorruptio communis est omnium, immutatio autem ad gloriam proprie justorum. II AD CORINTHIOS. Int. Apostolus dicit: Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo: eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur justitia Dei in ipso : quid hic sequimur? Resp. Reconciliamini, inquit, Deo, qui Christum fecit hostiam pro peccato. Peccatum vero appellari ipsam hostiam, si in veteri Testamento requiras, invenies. Potest istud et ita intelligi, factum hostiam pro peccato Christum, quia Filium suum misit in similitudine carnis peccati. Int. Datus
Abbreviated transcription (Latin):
aut bibendum aut ecclesiam dĩ contemnitis aut
confunditis non habentes. RΠD Apud co¬
rinthios quandam ut aliqui ad serunt praua
inualuerat consuetudo. edesias passim de ho¬
nestare coniuuiis in quibus uescebant᷑ ante
dominicĩ oblationem quam postcenam noc¬
tis offerebant: Cũq. diuites ebrii ad eucaris¬
tam uenireN. uex ab antur inopes fame mosue¬
roiste ut referunt degentili adhuc suꝑstici¬
one ueniebat unde &iam quibus dam locis
ꝑ aegyptirura uelsiriae diesabbati noctedici
INTE Cuius modi proph&ia est dequa ser¬
bitur si autem omnes prophetent: Intr&iu¬
nibus occulta cordis eius manifesta fiunt¬
R PD Prophetiȩgenus duplex est doctri¬
nae unum diuinati onis aliud. Sed diui nati¬
o pr&erius temporibus magis uiguit doctri¬
na presentibus. occulta autem cordis eius ma¬
nifasta sunt dum ecclesia prophetante. idest
moraliter disserente conscientia conpungit᷑
audientis . III. IÑC Quid est quod scribi

Expanded text:
et bibendum? aut Ecclesiamet bibendum? aut Ecclesiamconfunditis eos qui non habent? Apud Corinthios quondam, sicut aliqui adserunt, praua inualuerat consuetudo ecclesias passim dehonestare conuiuiis in quibus uescebantur ante dominicam oblationem, quam post cenam noctibus offerebant, cumque diuites ebrii ad eucharistiam uenirent, uexabantur inopes fame. mos uero iste, ut referunt, de gentium adhuc superstitione ueniebat. unde etiam quibusdam locis per Aegypti rura uel Syriae die sabbati nocte postCuius modi prophetia est de qua scribitur: si autem omnes prophetent, intret aunibus, occulta enim cordis eius manifesta fiunt? Prophetiae genus duplex est, doctrinae unum, aliud diuinationis. sed diuinatio praeteritis temporibus magis uiguit, doctrina praesentibus. occulta autem cordis eius manifesta fiunt, dum ecclesia prophetante, id est moraliter disserente, conscientia conpungitur audientis. Quid est, quod scribi
Abbreviated transcription (Latin):
Qualiter accipiendum est illud quodscribitur
sie surierit inimiais tuus cibaillum sisitierit
potumda illilo faciendo carbone signis conge¬
res superciput eius RΡD. hoc est enim con¬
punctionis congeres cumbona promalis redd¬
desci AAliter non quod tali animo inimicus
pascidebeat ut carbones ignis suꝑ caput cius
dum pascitur congerantur: Sed quodinimi¬
cus ille cum bona promalis recipit sinulla
malitiae suȩ paenitentia commoueatur ipse
sibi potius carbones ignis suꝑ caput suum con¬
gerat :: UIITI IN G Cum postestas non
sit nisi adõ sicut & a postolus dicit. curnon
omnes bene acpie administrantes repperi¬
antur. RpD. Quia & uitam hancomnes
aequaliter adõ capiunt: nec tamen omnesae¬
qua liter uiuunt: DE CORINT HI¬
tur fornicatio sola incorporis passionibus
administretur: II. IN C. Qualiterlo¬
cus ille accipiendus est in quo scribitur. Nũ¬
quid domos xon hab&is ad manducandũ.

Expanded text:
Qualiter accipiendum est illud quod scribitur: Qualiter accipiendum est illud quod scribitur: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeris super caput ejus . Resp. Hoc est, ignem compunctionis congeres, cum bona pro malis reddes. Et aliter: Non quod hoc animo inimicus pasci debeat, ut carbones ignis super caput ejus dum pascitur congregentur; sed quod inimicus ille cum bona pro malis recipit, si nulla malitiae suae poenitentia commovetur, ipse sibi potius carbones ignis super caput suum congerat. Int. Cum potestas non sit nisi a Deo, sicut Apostolus dicit , cur non omnes bene accipi eam administrantes reperiuntur? Resp. Quia et vitam hanc omnes aequaliter a Deo capiunt, nec tamen omnes aequaliter vivunt. I AD CORINTHItur, fornicatio sola in corporis passionibus administretur. Int. Qualiter locus ille accipitur in quo scribitur: Numquid domos non habetis ad manducandum
Abbreviated transcription (Latin):
significat: Ergo hicapostolus perire optat in
carne ut alii saluentur inspũ: & aliterita hica¬
postolus uimnimiȩ caritatis ex pressit exoptans
si fieripossit. axp̃o anathema esseprofratribus
sicut & morses quicum propopulo suo dm̃ p&er&
ait & nunc dñe siquidem dimittis peccata corum
dimitte sinautem deleme delibro quemscripsisti:
UI. IÑ G Idem loquitur dedõ ergo cui uult
miserctur & quem uult obdurat quid hic sequi¬
tur : RΠD Induratur coradño dum criminũ
pena differtur : NTI IN G Rursum ipse
ad firmat dicens quod quȩrebat is rahel hocnon
est consecutus electio autem consecuta est c&eriue¬
ro excecati sunt. quis huius reisensus est: Rꝑd
Non quia ullum ds̃ uolentem aspicere cecitate ꝑ¬
cutiat quiomnes sicut scribitur uult saluos feri:
ne malitiȩ dicitur tradidisse dum deserit trade¬
reenim dñi est derelinquere: UIII. IN G

Expanded text:
significat. Ergo hic Apostolus perire optat in significat. Ergo hic Apostolus perire optat in carne, ut alii salventur in spiritu. Et aliter: Ita hic Apostolus vim nimiae charitatis expressit, exoptans si fieri possit a Christo anathema esse pro fratribus, sicut et Moyses qui cum pro populo suo Deum peteret, ait: Et nunc, Domine, siquidem dimittes illis peccata illorum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti . Int. Idem loquitur de Deo: Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat : quid hic sequimur? Resp. Induratur cor Deo, dum criminum poena differtur. Int. Rursum ipse affirmat dicens. Quod quaerebat Israel non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt : quis hujus rei sensus est? Resp. Non quia Deus ullum volentem aspicere caecitate percutiat: quia omnes, sicut scribitur, vult salvos fieri : ne malitiae dicitur tradidisse  Al. tradere, dum deserit. Tradere enim Domini est relinquere. Int.
Abbreviated transcription (Latin):
pe sunt quaeds̃ uult. alia quaefieri sinit : Vult
ergo fieri quae facto appareant esse meliora.
aduero deteriora ꝑmittit ut libertas huma¬
ni const& arbitrii. inqua arbitrii libertate
bonorum malorum ue sec tato ribus diuinoui¬
IIII INE. In hac eadem epistola quid intel¬
legendum est dehocquod legimus. quis accusa
surrexit & est addexteram dĩ qui etiam inter¬
pellat pronobis: RD Haec in quibus sibi
ipse respondit quasi hyronice legenda: & est
sensus iste nisi forte electos suos. aut ds̃ qui
iustificat. aut xp̃s qui pro nobis est mortuus con¬
demnabit minime utique qui etiam interpel¬
lat pronobis. Hoc est ergo quod dicit nemo
condemnabit electos¬
Quid sentiendum est in locohoc inquo a postolus
loquitur obtaba menim ego ipse anatema es se
axp̃o profratribus meis qui sunt cognatimei se¬
cundum carnem e reliqua: RΠD Anathema
interdum ut & hic occisionem interfectionemq

Expanded text:
pe sunt quae fieri Deus vult, alia quae fieri sinit. Vult pe sunt quae fieri Deus vult, alia quae fieri sinit. Vult ergo fieri quod facta appareant esse meliora. At vero deteriora permittit, ut libertas humani constet arbitrii in qua arbitrii libertate bonorum malorumve sectatoribus divino jm. Int. In hac eadem Epistola quid intelligendum est de hoc quod legimus; Quis accusabsurrexit, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis . Resp. Haec in quibus sibi ipse respondit, quasi εἰρωνεικῶς legenda. Et est sensus iste: Nisi forte electos suos aut Deus qui justificat, aut Christus qui pro his est mortuus, condemnabit. Minime utique, qui etiam interpellat pro nobis. Hoc est quod dicit: Nemo condemnabit electossentiendum est in hoc loco in quo Apostolus loquitur: Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, et reliqua ? Resp. Anathema interdum, ut et hic, occisionem interfectionemque
Abbreviated transcription (Latin):
pretabantur. dictum a postoli cumillud utique
ubi habundauit peccatum super abundauitgra
ut quid enim xp̃s cum adhuc infirmies semus
secundum tempus pro impus mortuus est uix
enim proiusto quis moritur. nam probono for¬
sitan quis audeat mori:
uult intellegi illepro impiis mortuus est
cum uix quis quam repperiatur mori. uelle
proiuisto: Nam probono id est proforsitan aliqis
mori. audeat. hic & iam dese uerecunde indi¬
cans quod proxp̃o moripos sit: Et ali teruix
enim prouisto quis moritur inueterilege in
qua est promandatorum seueritate iusticia
uix paucimartyressunt. repperti innouo
autem instrumento inquo est propi& ate
p̃ceptorum bonitas innume rabiles martyres
exstiterunt II ING A postolus dicit
dedõpatre sed nobis omnibus tradiditillum
id est filium quid hoc significit gilum
didit tradicioni ad qui euit in sacris namque
libris facere interdum ds̃ dicitur in quibus ta¬
ciendi suid&ur prestare patientiam. alia quip¬

Expanded text:
pretabantur dictum apopretabantur dictum apo Ubi abundavit peccatum superabundavit gratUt quid enim Christus, cum adhuc infirmi essemus, secundum tempus pro impiis mortuus est? Vix enim pro justo quis moritur. Nam pro bono forsitan quis audeat mori . vult intelligi: Ille pro impiis mortuus est, cum vix quisquam reperiatur mori velle pro justo. Nam pro bono, id est Christo, forsitan aliquis mori audeat. Hic etiam de se verecunde indicans quod pro Christo mori possit. Et aliter: Vix enim pro justo quis moritur. In veteri lege, in qua est pro mandatorum severitate justitia, vix pauci martyres sunt reperti: in novo autem instrumento, in quo est pro pietate praeceptorum bonitas, innumerabiles martyres exstiterunt. Int. Apostolus dicit de Deo Patre: Sed pro omnibus nobis tradidit illum , id est, Filium, quid in hoc significat? Resp. Traditioni acquievit. In sacris namque libris facere interdum Deus dicitur, in quibus faciendis videtur praestare patientiam. Alia quip
Abbreviated transcription (Latin):
euentilat questionem & adiungit: Num¬
quidiniquus ds̃ qui infert iram idestundio¬
tam secundum hominẽ dico: Hoc est secundũ
humanã elocutionẽ quodquasi iniquum
dm̃ appellauerat uel quodiram eius dixe¬
rat qd passio in dm̃ nõ cadit absit Hoc est
absit itacredi ut iniquum dm̃ eẽ dicamus
quia si hec ita sunt iram inferat delinquenr¬
ti: Alio quinꝰ modo iudicauit ds̃ mundum¬
nisi summa aequitate atq usticia: Dem¬
de sequitur: Sienim ueritas dĩ in meo men¬
datio abundauit ingloriam ipsius. & hoc
ita ꝓponit ut repellentis sit. non ad pro¬
bantis. quasiueritas dĩmendatio hominis
indiguerit. nec peccator tamquam peccator iu¬
dicabitur . & quaeblas phemabant in a postolos
uera uidebunt᷑: ergo quid est quoddicit & si
ex conparatione iniusticiae iusticia cla rescat:
Nonideo tamen homo inuistus eẽ deb& ut dsus
tus uistus appareat. Damnatio autem eorũ
iusta est quinos haec adfirmant dicere facia
apostoli istud dicere. apud eos quimale inter¬

Expanded text:
euentilat quaestionem et adiungit: numquid iniquus deus qui infert iram, id est uindictam? secundum hominem dico, hoc est secundum humanam elocutionem, quod quasi iniquum deum appellauerat, uel quod iram eius dixerat, cum passio in deum non cadat. absit: hoc est, absit ita credi, ut iniquum deum esse dicamus, qui, si haec ita sunt, iram inferat delinquenti. alioqui quo modo iudicabit deus mundumnisi summa aequitate atque iustitia? deinde sequitur: si enim ueritas dei in meo mendacio abundauit in gloriam ipsius. et hoc ita proponit, ut refellentis sit, non adprobantis, quia si ueritas dei mendacio hominis indiguit, nec peccator tamquam peccator iudicabitur, et quae blasphemant in apostolos uera uidebuntur. ergo quid est, quod dicit? et si ex conparatione iniustitiae iustitia clarescat, non ideo tamen homo iniustus esse debet, ut deus iustus adpareat. damnatio eorum iusta est qui nos haec adfirmant dicere. quid apostoli istud dicere apud eos qui male inter
Abbreviated transcription (Latin):
INQ Quidinter psalmum & canticum in¬
ter est Rp̃o Quod salmus ex psalterio appellat
aduero canticum ex uoce profertur: & quod
canticum proscientia. pro opereucro psalmꝰ
accipitur: ꝓsalmus ergo adactualem id est
ad practicem : Canticum uero ad contemplati¬
uam hoc est ad theoriam re fertur :.I. ING¬
Iurauit dñs nec penitebit eu quomodo uira
uit dñs. RPDuraredñi est inmutabiliter
promit tere: Recteigitur istud consum matio
sermonis usurpat. coquod promissio cius sacra¬
menti obtineat firmitatem : HI ING Quid
indicat illud quod scribitur. de torrente miua
bibit propterea exaltauit capud.RPD Aꝑ¬
sonã xp̃i ista referenda sunt quia de torrente
id est depassione inuia id est inseđo bibit. ꝓp¬
terea ds̃ exaltans caputeius donauit illi nomen

Expanded text:
? Quid inter psalmum et canticum in? Quid inter psalmum et canticum interest? Quod psalmus ex psalterio appellatur, at uero canticum ex uoce profertur, et quod canticum pro scientia, pro opere uero psalmus accipitur; psalmus ergo ad actualem, id est, ad practicen, canticum uero ad contemplatiuam, id est, ad theoriam refertur. Iurauit dominus nec paenitebit eum; quo modo iurat dominus?. Iurare domini est inmutabiliter promittere; recte igitur istud commutatio sermonis usurpat, eo quod promissio eius sacramenti optineat firmitatem. Quid indicat illud, quod scribitur: de torrente in uia bibit, propterea exaltauit caput? Ad personam Christi ista referenda sunt, quia de torrente, id est, passione; in uia, id est, in saeculo bibit; propterea deus exaltans caput eius donauit illi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
circumdata uel circum fusa ueletur XIUI. IN¬
Quomodo stant suꝑ montes aquȩ. quia scriptũ
es suꝑ montes stabunt aque. RΡ̃D Vtique
cum aut pleng aquis nubes super montes depen¬
dent. Aut cum in mari unde in montium instar
excitantur: .XLUII INC. Quid sentiendũẽ
in hoc quod legimus draco iste quemformasti
adinludendum eiRYD Draco iste diabolus
est. sed ante formatus a dño quam in nomen di¬
aboli uoluntariȩ nequiciȩ transir& instinctũ:
Hunc propheta esaiasa paruulis discribit in lu
XL.UIII. IN G. Quaratione intellegendũ
est quod scribitur ferrum pertransiuit anima
cius RΡD Xp̃s hic manifestissime designat᷑
eo quod resurgendo ad figentium dauorum dolo¬
rem crutiatumq superauerit. potest hie ferrã
& tribulatio durenecessitatis intellegiquia ani¬
mamdix̃ aliquando tamen anima in scripturis
& iam pro prȩsentiuita appellatur. ut in euur¬
gelio nonne anima plus est quam esca XLUIIII¬

Expanded text:
circumdata uel circumfusa ueletur. circumdata uel circumfusa ueletur. Quo modo stant super montes aquae, quia scriptum est: super montes stabunt aquae? Utique cum aut plenae aquis nubes super montes dependent, aut cum in mari undae ad montium instar excitantur. Quid sentiendum est in hoc, quod legimus: draco iste quem formasti ad inludendum eis? Draco iste diabolus est sed ante formatus a domino; quam in nomen diaboli uoluntariae nequitiae transiret instinctu. hunc propheta Esaias a paruulis describit inlunludi. Qua ratione intellegendum est, quod scribitur: ferrum pertransiuit anima eius? Christus hic manifestissime designatur, eo quod resurgendo adfigentium clauorum dolorem cruciatumque superauerit. potest hic ferrum et tribulatio durae necessitatis intellegi, quia animam dixit; aliquando tamen anima in scripturis etiam pro praesenti uita appellatur, ut in euangelio: nonne anima plus est quam esca
Abbreviated transcription (Latin):
terra obliuionis: RħD Rectissime appel¬
latur obliuionis terra impiorum caro ad nõ
derelicta: & aliter terra obliuionis & iã
in illo accipipotest quod dicitur. quoniã
non est in morte qui me mor sit tui bi in¬
ferno autem quis confitebitur tibi. XLIIIT¬
INC. Quomodo uiuentus aquilȩ reno¬
uabitur secundum illud quod legimus
renouabitur sicut a quilȩ iuuentus tua¬
RPaqui laedicuntur ui. nimiȩ senec¬
tutis in plumes fieri. & nido relate uicis¬
simpullis suis minis trantibus pasci donec de ter¬
so senii ueterno. recipiant cum pennis. usum
uolandi. Secundum a nago gen autẽ uiuentus
nr̃a uel pabtis mouel resur rectione renouat᷑¬
XLU. INE Abissus inquid sicut pallium a¬
mictus eius quidhic sequitur. RΡD Non
bene plerique arbitrantur abis sum hic amic¬
tum dĩ appellari. cumpotius amictum terrȩ
diciipse superiorum uersuum ordo declar&:
eo quod terra ipsa abrsso quaesi quodam pallio

Expanded text:
terra obliuionis? Rectissime apelterra obliuionis? Rectissime apellatur obliuionis terra impiorum caro a domino derelicta. et aliter: terra obliuionis etiam in illo accipi potest quo dicitur: quoniam non est in morte qui memor sit tui; in inferno autem quis confitebitur tibi? Quo modo iuuentus aquilae renouatur secundum illud, quod legimus: renouabitur sicut aquilae iuuentus tua? Aquilae dicuntur ui nimiae senectae inplumes fieri et nido relatae uicissim pullis suis ministrantibus pasci, donec deterso senii ueterno recipiant cum pennis usum uolandi. secundum anagogen autem iuuentus nostra uel baptismo uel resurrectione renouatur. Abyssus, inquit, sicut pallium amictus eius; quid hic sequimur? Non bene plerique arbitrantur abyssum hic amictum dei appellari, cum potius amictum terrae dici ipse superiorum uersuum ordo declaret, eo quod terra ipsa abysso quasi quodam pallio
Abbreviated transcription (Latin):
Matersiondic& homo & homo factus est inea
& ipse fundauit eam altissimus quid hic sequã:
RPDNTatersion ut quidam uolunt maria sig¬
nificatur. Inquanatus est homo xp̃s ipsius quo¬
que matris creator: Sciendum tamen melius
secundum hebreum & uerius dici: Numquid
siondic& homo & homonatus est in ea & ipse
fundauit ecam altissimus & est sensus hic: Quis hoc
hominum nuntiare possit: Sicut & illud brachiũ
dñi cui reuelatum est. Ergo hocdicit quodnullus ho¬
minum einuntiare possit quia saluetur sion in ho¬
mine quinatus sit in ea. ipseest autem homo altissi¬
mus qui fundauit eam & notandum quod &iam fili¬
us altis simi appelletur: XL.II. IN G
Quidhic intellegendum est ubis cribitur. factus
sum sicut homo sine adiutorio intermortu¬
os liber: RP̃D Xp̃s utique intermortuos li
ber qui absque peccato interpeccato res appa¬
ruit: .XLIII. ING Quȩ est terra illa ob¬
liuionis dequadicitur numquid cognoscen¬
tur in tenebris mirabiliatua & iusticiatua in

Expanded text:
Mater Sion dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus , quid hic sequemur? Resp. Mater Sion, ut quidam volunt, Maria significatur, in qua natus est homo Christus, ipsius quoque matris creator. Sciendum est tamen, melius et secundum Hebraeum verius dici: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus? Et est sensus hic: quis hoc hominum nuntiare possit? Sicut et illud: Aut brachium Domini cui revelatum est ? Ergo hoc dicit: quod nullus hominum ei nuntiare possit, quia salvetur Sion in homine qui natus sit in ea. Ipse autem est homo Altissimus qui fundavit eam. Et notandum quod etiam filius Altissimus appellatur. Int. Quid hic intelligendum est, ubi scribitur: Factus sum sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber ? Resp. Christus utique inter mortber, quia absque peccato inter peccatores adparuit. Quae est terra illa obliuionis de qua dicitur: numquid cognoscentur in tenebris mirabilia tua et iustitia tua in
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrabar inscrere: Vt est illut qd signific& ałła
dia psalma amen: Quid sit cidaris & aephodsidus
& cetera quae uel insacris libris frequentata uel mixi¬
me inecclesiaẽ usuposita inter pretationẽ requiran:
Haeccum se legentibus pertotum scripturarum cor¬
pus crebro offerant non abne existimaui &iba
significacionibussuis ina t hoc quasi quo a ceruata
ostendere D namque ẽ quacumque oramea
iegenium tuũ remunerari. quiuix dum decem na¬
tus annos eremum ingressus interillas sacras manus¬
Sc̃orum non solum inbutus uerum etiam Nutritus
es subhonorato patreillo patre inquam primo insu¬
summi pontificis doctrina formar& peromnes spiit¬
talium rerum disciplinas: Ad hoc &iamte postea com¬
sum mintibus scĩs uiris Salui uno atq uicentio elo¬
quentia pariter scientia que preminentibus: His igi¬
turtot actalibus usus magistris ex me quoq: minimo
omnium audies quue sciscitaris in quibus iam nunc
& interrogantemte & me respondentem recognos¬

Expanded text:
arbitrabor inserere, ut est illud, quid significet alleluia, diapsalma, amen; quid sit cidaris, ephod, siclus et cetera, quae uel in sacris libris frequentata uel maxime in ecclesiae usu posita interpretationem requirunt. haec cum se legentibus per totum scripturarum corpus crebro offerant, non ab re existimaui ea tibi cum significationibus suis in opere hoc quasi coaceruata ostendere. dignum namque est quacumque cura mea ingenium tuum remunerari qui uixdum decem natus annos heremum ingressus inter illas sanctorum manus non solum inbutus uerum etiam enutritus es sub Honorato patre, illo, inquam, primo insusummi pontificis doctrina formaret per omnes spiritalium rerum disciplinas, ad hoc etiam te postea consummantibus sanctis uiris Saluiano atque Uincentio eloquentia pariter scientiaque praeeminentibus. his igitur tot ac talibus usus magistris ex me quoque minimo omnium audies quae sciscitatus es. in quibus iam nunc et interrogantem te et me respondentem recognos
Abbreviated transcription (Latin):
lum & terram & infra & spĩ dĩferebatur super
aquas in principio hocest infilio. quia perfilium
fecit ds̃ pater caelum & terram. cui& illud a patre
dicitur. faciamus hominem adimaginem & simili¬
tudinem nr̃am. Omnia enim perfiliũ operatus est
quia omnia peripsum facta sunt & sine ipso factũ
tes in nomine patris & filii & sp̃s scĩ: Sed pater inge¬
nitus. filius genitus. sp̃s sc̃s necgenitus nec ingenitꝰ
quiu sungenitum dixerimus duos patres dicere uide¬
amus: Sigenitũ duos filios. sed potius qui expatre &
filio procedat uludquȩ dam patris filique concordia
cordia : Idem sp̃s & caritas di a donumdĩ dicitur ldem
& diuisor est grutiarum. ergo pater ex quo omña
filius perquẽ omnia. sp̃s sc̃s in quo omnia. sicut &
a postolus dicit quoniamex ipso & peripsum & in
IIIN Sp̃s dĩ quo modo ferebatur suꝑ aquas
R P̃D N on peruagatione sed potestate creaturȩ
suae superaniuu nugnas imperio: Diuinitas

Expanded text:
lum et terram. et infra: et spiritus dei ferebatur super aquas. in principio, hoc est, in filio, quia per filium fecit deus pater caelum et terram, cui et illud a patre dicitur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. omnia enim per filium operatus est, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum tes in nomine patris et filii et spiritus sancti. sed pater ingenitus, filius genitus, spiritus sanctus nec genitus nec ingenitus; ne si ingenitum dixerimus, duos patres dicere uideamur, si genitum, duos filios, sed potius qui ex patre et filio procedat, uelut quaedam patris filiique concordia. se concordia. idem spiritus et caritas dei et donum dei dicitur. idem et diuisor est gratiarum. ergo pater ex quo omnia, filius per quem omnia, spiritus sanctus in quo omnia, sicut et apostolus dicit: quoniam ex ipso et per ipsum et in Int. Spiritus Dei quomodo ferebatur super aquas? Resp. Non pervagatione, sed potestate dum creaturae suae supereminet regentis imperio. Int.
Abbreviated transcription (Latin):
& uidit &s quiabona sunt ualde R P D Clidit hoc
ut scribatur haec uocabitur mulier quoniam ex uiro
sumpta est: RP̃ D. Et hymologia quȩ hic in latino
non sonat in aebret sermonẽ seruatur : Virenimuo¬
cabitur his & mulier hissa quod anim aduertitur pul¬
cherrime recens custodisse trans laciodicens:. Haecuo¬
cabitur uirago qui uex uiro sumpta est: UI. INE
Inquodi similitudinem retinemus: RΠD. Inmente

Expanded text:
Et vidit Deus quia bona sunt valde ? Resp. Vidit, hoc Et vidit Deus quia bona sunt valde ? Resp. Vidit, hoc s est ut scribatur: Haec vocabitur mulier, quoniam ex viro sumpta est ? Resp. Etymologia quae hic in Latino non sonat, in Hebraeo sermone servatur. Vir enim vocatur is, et mulier ista. Quod animadvertitur pulcherrime recens custodisse translatio divina dicens: Haec vocabitur virago, quia ex viro sumpta est . Int. In quo Dei similitudinem retinemus? Resp. In mente