comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui conuertet corpatris ad filiũ. et cor homi¬
nis ad ꝓximũ suũ: neforte ueniens ꝑcutiam
terram penitus perhunc heliammagnũ.
mirabilemq ꝓphetã exposita sibilege ulti¬
motẽporeiante iudiciũ. luda eos inx p̃muẽ¬
berrimũ ẽ: insermonib cordib quesideliũ.
Ipse quippe ante aduentũ uidicis saluatoris
non inmerito sperat̃ esse uenturus. Quietiã
nunc uiuere ñ in merito credit̃ Currunãq
igneo raptus ẽ. dereb: humanis quodeuden¬
tissime sc̃a scriptura testatur: cũ uenerit
ergo exponendo legem spiritaliter.
quã nunc uidaei carnalit̃ sapiunt conuertet
corpatris ad filtũ : iđẽ corpatrũ ad filios:
Singularẽ quippe numerũ ꝓplurali inter¬
pretes septuaginta posuerunt. Etẽ sensus:
ut etiã filii sic intellegant legẽ : Idẽ iudaei.
quẽ ad modũ eã patres intellexer idẽ ꝓphetae.
in quib: erat etipse moses: Siceñ corpatreon
crliescũ intellegentia patrũ :¬

Expanded text:
qui conuertet cor patris ad filium et cor homiqui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Iudaeos in berrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non immerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non immerito creditur. curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. cum uenerit ergo expo- nendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios. singularem quippe pro numero plurali interpretes septuaginta posuerunt; et est sensus, ut etiam filii sic intellegant legem, id est Iudaei, quemadmodum eam patres intellexerunt, id est prophetae, in quibus erat et ipse Moses. sic enim cor patrum cum intellegentia patrum p
Abbreviated transcription (Latin):
et illepsalmo septua gesimo secundo poene
cõmotos dicit fuissepedessuos: &deffusos gres
sus ut ique in lapsum quia zelauit inpec¬
catorib pacẽ peccatorũ intuens lta ut intͣ
cetera diceret. Quomodo sciuit dsetꝰsiẽ scien¬
tia inaltissimo: Diceret etiã nũquid uano
uistisicaui cormeũ & laui in innocentibus
manus meas: ut aũt solueret hanc difficili¬
mã questionẽ quȩ sit. cũ uident᷑ boniẽẽ mi¬
seri & felices mali hoc inquit labor ẽ ante
me : donec intro eam in scũ ariũ dĩetintel¬
legã innouissima Iudicio qui ppenouis¬
simononsicerit : sed inaꝑta iniquorum
miseria & aꝑta felicitate iustorũ longe
quã nunc ẽ aliud apparebit: cũ aut̃ admo¬
nuisset ut meminissent legismoysi qm̃ prae¬
uidebat eos multo adhuc tẽpore ñ eã spirita¬
liter sicut oportuerat accepturos continuo
subiec it: Ecceego mittã uob̾ heliã thesbiten
ante quã ueniat dies dñi magnus & inlust̾ris.

Expanded text:
et ille in psalmo septuagensimo secundo paene et ille in psalmo septuagensimo secundo paene commotos dicit fuisse pedes suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter cetera diceret: Quo modo sciuit Deus, et si est scientia in Altissimo? diceret etiam: Numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum uidentur boni esse miseri et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei et intellegam in nouissima. Iudicio quMe nouissimo non sic erit; sed in aperta iniquorum miseria et aperta felicitate iustorum longe quam nunc est aliud apparebit. CAPUT nuisset, ut meminissent legis Moysi quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris,
Abbreviated transcription (Latin):
deritis mosi. crederetis & mihi: deme enĩ ille
cripsit: Carnaliter quippeaccipiendo lege:
eteius ꝓmis sa terrenarerũ caelestiusiguras
ẽẽ nescientes in illa murmura conruerunt
ut dicere auderent: uanꝰ ẽ. qui seruit dõ: Etquid
amplius: quia custodiuimus mandata ẽi et quia
ambulauimus supplices ante faciem dñi omni¬
potentis: et nunc nos beatos dicimus alienos.
et edificant̃ om̃s ꝗ facuintiniꝗtatẽ. Quib: eorũ
uerbis quodam modo ꝓpheta conpulsus ẽ. nouis¬
simum p̃nuntiare udiciũ ubimalinec saltem
falso sintbeati sed aꝑtissime miserrimi appareant
etboninulla tẽporali saltẽ miseria laborent:
sed clara acsempi¬
ter nabeatitũ¬
dine ꝑfruantur
Dix erat quip¬
peistorũtalia
quaeda uba
etiã superius dicentiũ omnis quifac
malũ boñẽ in conspectudm̃i etͥtales ciplacent.
Adhaee in qua contra dm̃ murmura ꝑuener
legẽ mosi accipiendo carnaliter: Vinde

Expanded text:
deretis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille deretis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliter ■ quippe accipiendo legem et eius promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes in illa murmura conruerunt. ut dicere auderent: Vanus est qui seruit Deo, et quid amplius, quia custodiuimus mandata eius et quia ambulauimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem. Quibus eorum uerbis quodam modo propheta conpulsus est nouissimum praenuntiare iudicium, ubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertissime miserrimi appareant, et boni nulla temporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omnis, qui malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Ad haec, inquam, contra Deum murmura peruenerunt legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
nigenȩ : et uniusi qui faciunt iniquitate stipula¬
stiptlo & succendet eos dies ueniens dicit dñs omni¬
potens s etñ relinquet̃ in eis radixneq ramus. eto
deuinculis relaxati: et conculcabitis inĩ quos
eterunt cinis sulpedib ur̃is dicit dñs omniporens
ilaec distantia p̃mioruatq perinaru iustoscdit
dirimens ab iniustis: quae subisto solȩ in huiasiutȩ
uanitate ncernit᷑ quando subillo sole iustitiae
inillius intȩ mamfestatione clarebit. tunc ꝓfecto
erit iudiciui qualenuquã fuit: Quodũo subumgit
quã mandaui ei inchoreb adomne ilil. p̃cepta
etiudicia: oportune cõmemorat p̃declaratum
futurũ. tam magnũ inter obseruatores legis.
contemptoresq discrim simuletia ut discant
lege̾ sp̃aliter intellegere: etinueniant in ea xp̃m
ꝑ qͥuẽ udicẽ faciendaẽ interbonos et malosipsa
discretio non enĩ frus ira idẽ dnsait uideis: Sicre¬

Expanded text:
enigenae et uniuersi, qui faciunt iniquitatem, stipulaenigenae et uniuersi, qui faciunt iniquitatem, stipula, et succendet eos dies ueniens, dicit Dominus omnipotens, et non relinquetur in eis radix neque ramus. Et ode uinculis relaxati; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris, dicit Dominus omnipotens. Haec distantia praemiorum adque poenarum iustos dirimens ab iniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iustitiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuit. CAPUT XXVIII. quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si cre
Abbreviated transcription (Latin):
melius gr̃a mea :ego ñ mutor. testẽ uero sedic̃fu¬
turũ quia iniudicio suo ñ indiget testib eũ que ue¬
locẽ siue quia repente uenturus ẽ : iudiciũ ipso
inopinato eĩ aduentu ceberrimũ : quod tar dissimũ
uidebatur. siue quia ipsas conuincet sine ulla ser¬
monis ꝓlixitate conscientias: In cogitationib
enĩ sic̃ scriptũ .ẽ. impii int̃rogatio erit: & apłs
futurus testis intellegendus ẽ. uelox cũ sine mo¬
ra reuocaturus ẽ in memoria unde conuscat puniatt¬
cimo librõ
existorpheta posui
adiudiciũ
nouissimuꝑtinet
ubi ait. Erunt
mihidicit dñ somni¬
potens in diequa ego facio in adquisitionẽ
et eliga eossic eligit homofiliũ suũ ꝗser uiter etcon
utar & uidebitis quid sit in t̃iustũ &ini quͤm. eant
seruientẽ do. et eũ ꝗnser uitei: quia eccedies uenit
ardens sicut clibanꝰ et conburet eos eteroms. ali¬

Expanded text:
melius gratia mea, ego non mutor.\' Testem uero se dicit fumelius gratia mea, ego non mutor.\' Testem uero se dicit futurum, quia in iudicio suo non indiget testibus, eumque uelocem, siue quia repente uenturus est eritque iudicium ipso inopinato eius aduentu celerrimum, quod tardissimum uidebatur, siue quia ipsas conuincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, inpii interrogatio erit; et apostolus: futurus testis intellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatqcimo libro ex isto propheta posui, ad iudicium nouissimum pertinet, ubi ait: Emihi, dicit Dominus omnipotens, in die qua ego facio, in acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum qui servit ei: uertar et uidebitis quid sit inter iustum et iniquum, et inter seruientem Deo et eum qui non seruit ei. Quia ecce dies uenit ardens sicut clibanus et conburet eos, et erunt omnes ali
Abbreviated transcription (Latin):
in quibusq pecorib: in maculatȩ ac sine ullo
prorsus uitio iubebantur offerri: Et significabant
homines scõs : qualis solus inuentus.ẽ xp̃s sine ul¬
lo omnino peccato. pro inde quia post iudicium
cũ fuerint etiã igne mundati: quia eiusmodi mun¬
datione s. digni in om̃ib sc̃ĩs nullũ inueniet᷑ omni¬
nopeccatũ: Atq ita se ipsas offerent in iustitia
uitio sint futurae: er̃ ꝓfecto sic̃ pristinis diebus.
e& sic antis priorib: quando inumbra huius rei
future mundissimae offerebant᷑ hostiaȩ . Hit erit
namq mundicia: tunc in immortali carne acm̃te
scoꝵ quefigurabat᷑ in illarũ corporib hostiarũ
Deinde propt̃ eos qui ñ mundatione sed damnatio.N.
ne st digni & accedã inquit aduos iniudiciũ. & ero
testis uelox suꝑ maleficos. & suꝑ adulteros. & cetera
quib: damnabilib: enumeratis criminib addidit
cumuos mutauerit . & in te terius culpaura && in

Expanded text:
in quibusque pecoribus inmaculatae ac sine ullo in quibusque pecoribus inmaculatae ac sine ullo prorsus uitio iubebantur offerri, et significabant homines sanctos, qualis solus inuentus est Christus, sine ullo omnino peccato. Proinde quia post iudicium, cum fuerint etiam igne mundati, qui eius modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia,uitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in inmortali carne ac merum, quae figurabatur in illarum corporibus hostiarum. Deinde propter eos, qui non mundatione, sed damnatione sunt digni: Et accedam, inquit. ad uos in iudicium, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros. et cetera, quibus damnabilibus enumeratis criminibus addidit\'Cum uos mutauerit et in deterius culpa uestra et in
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ diesinquit ligni uitae. er̃ diespopuli
mei. Quis aut̃ sacras litteras attigit etignorat:
ubi ds̃ plantauerit lagnũ uitȩ : Acuiuscibo
separatis illis hominib: quando eossua depa¬
ra diso eiecit iniquitas. eidẽ ligno sircũposita
ẽ ignea terribilisq custodia. Quodsĩquis quã
illos dies ligniuitȩ quos cõmemorauit
xp̃i dies esse contendit ipsũq xp̃m lignum
uitac ꝓphetice dictũ quia ipseẽ sapientia
di dequa sulomonait. lignũ uitae est
ommib amplectentib eã Nec amos egise aliquos
temp̃ intelleg ieo quod dictũ ẽ sic̃ dieb pristinis.
& sic̃ annis priorib. Istã p̃tereo quaestionẽ. necogar
quod ꝓlixũ .ẽ. cuncta discutere utaliqu d horũ
ueritas manifestata confirmet. Video quippe alterũ
sensũ nedies pristinos & an nos priores carnalium
sacrificior nob ꝓmagno munere ꝓprophetã ꝓmissos
fuisse credamus. Hostiae namq illȩ ueteris legis

Expanded text:
cundum dies, inquit, ligni vitae erunt dies populi cundum dies, inquit, ligni vitae erunt dies populi mei . Quis autem sacras Litteras attigit, et ignorat ubi Deus plantaverit lignum vitae, a cujus cibo separatis illis hominibus, quando eos sua de paradiso ejecit iniquitas, eidem ligno circumposita est ignea terribilisque custodia? 2. Quod si quisquam illos dies ligni vitae, quos commemoravit lesiae Christi dies esse contendit, ipsumque Christum lignum vitae prophetice dictum, quia ipse est Sapientia Dei, de qua Salomon ait, Lignum vitae est omnibus amplectentibus eam ; nec annos egisse aliquos tempus intelligi in eo quod dictum est, Sicut diebus pristinis, et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar quod prolixum est cuncta discutere, ut aliquid horum veritas manifestata confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobis pro magno munere per Prophetam promissos fuisse c
Abbreviated transcription (Latin):
i merito diciposse offerre hostias iniustitia : qua
offerunt infide: iustus enĩ & fide uiuet
Quã uis seipsum seducat: sidixerit se non habere
p&catum & ideo nondicat quia & fide ui¬
uit: Numquid dicturus ẽ quispiam. hoc fide
tempus illi fini eẽ coequandum: quando igne
iudicii nouissimi mundabuntur. quiofferebant
mundationẽ nullum pacatũ iustos habituros
eẽ credendũ est Profato illud tempus quan¬
tum attinet ad non habere p&ccatum : nul¬
li tempori comparandũ ẽ: nisi quando primi
homines in paradiso ante p̃uaricationẽ
in nocentissima felicitate uixer̃: Recteitaq
intellegit hoc significatũ esse cũdictũẽ. sic̃
dieb pristinus. et sicut annis priorib Nam
et ꝑesaiampostea quã caelũ nouũ & terra
noua ꝓmissaẽ. intercetera quȩ ibi descõrũ
beatitu dine ꝑallegorias. et enigmata exse¬
quit̃ ꝗb: expositionẽ congruã reddere
nos ꝓhibuit uitandȩ longitudinis cura se¬

Expanded text:
 merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui  merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui offerunt in fide iustus enim ex fide uiuit; quamuis se ipsum seducat, si dixerit se non habere peccatum, et ideo non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus illi fini esse coaequandum, quando igne iudicii nouissimi mundabuntur, qui offerant hmundationem nullum peccatum iustos habituros esse credendum est, profecto illud tempus, quantum adtinet ad non habere peccatum, nulli tempori conparandum est, nisi quando primi homines in paradiso ante praeuaricationem innocentissima felicitate uixerunt. Recte itaque intellegitur hoc significatum esse, cum dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis psaiam posteaquam coelum novum et terra nova promissa est, inter caetera, quae ibi de sanctorum beatitudine per allegorias et aenigmata exsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos prohibuit vitandae longitudinis cura, Se
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ tunc in iustitia: sed in pacatis hostia soffe¬
rebant : quando ꝓp&catis p̃cipue ac primi¬
tus offerebant:. usq: ad eo. ut sacerdos ipse
quẽ debemus utiq: credere c&eris fuisse iustiorẽ.
scđ in dĩ mandatũ soler& ꝓsius primũ offerre
pacatis: de inde ꝓpopuli. Qua ꝓpt̃ &xpone¬
re nos opor t& quo modo sit accipiendum qđ
dictũ ẽ : sic̃ diebus pristinis: & sic̃ annisprio¬
ribus: Fortassis enim tempus illud cominemo¬
rat : quo primi homine s in paradiso fuerunt
Iuncenĩ puriatt: integri ab omnisorde ada¬
be pacati scipsos dõmundissimas hostia soffe¬
rebant: Ceterum &x quo commisse praeua¬
ricationis causa inde dimissis : atque humana
ineis natura damnata ẽ: &xcepto uno media¬
tore etpost lauacrum regenerationis quib:¬
que ad liuc paruulis nemomundus abserde
sic̃ scriptum ẽ: n& in fanscuius ẽ unius diei
uta suꝑterram. Quod si respond&ur. & iameos¬

Expanded text:
Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offeNon enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse. quem debemus utique credere ceteris fuisse iustiorem, secundum Dei mandatum soleret pro suis primum offerre peccatis. deinde pro populi. Quapropter exponere nos oportet, quo modo sit accipiendum quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri adque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissimas hostias offerebant; ceterum ex quo commissae praeuaricationis causa inde dimissi sunt adque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore et post lauacrum regenerationis quibusque adhuc paruulis nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans. cuius est unius diei uita super terram. Quod si respondetur etiam eos
Abbreviated transcription (Latin):
lis nunc est : ubi sidixerimus quia p&catum
st̃ habemus nosipsosseducimus & ueritas in
nobis ñ est. sed qualistunc erit. uelut area ꝑ
uentilationem: ita ꝑ iudiciũ purgara no¬
uissimum. eis quoquae igne mundatis: quib:
talismundatio necessaria ẽ : ita ut nullu s om¬
nino sit quio fferat sacrisiciũ ꝓpeccatissius
Om̃s enĩ quisic offerunt. ꝓfecto in pacatis sunt
ꝓquibus dimitendis offerunt: utcũ obtulle¬
rint acceptũq: dõ fuerit: tunc dimittant᷑¬
Elenis aũt ds̃ostendere: ciuitatẽ suam tunc
in ista consu& udine non futurã: dix̃ filios.
leui oblaturos hostias in iustitia: nonergo in
p&ccato Ac ꝑ hoc non ꝓpacato: Onde intl¬
legi post in eo quod secutus ad iunx̃ utiq ait
Etplacebit dño facrificiũ uidae et hie rusalẽ.
sic ut diebus pristinis: & sicut annis priorib
frustra sibi iudȩos secundũ legẽ ueteris testam̃¬
ti: sacrificioꝵ suorũ p̃teritã tẽpora pollicer:

Expanded text:
lis nunc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum lis nunc est, ubi, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est; sed qualis tunc erit, uelut area per uentilationem, ita per iudicium purgata nouissimum, eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est, ita ut nullus omnino sit, qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omnes enim qui sic offerunt, profecto in peccatis sunt, pro quibus dimittendis offerunt, ut, cum obtulerint acceptumque Deo fuerit, tunc dimittantlens autem Deus ostendere ciuitatem suam tunc in ista consuetudine non futuram dixit filios Leui oblaturos hostias in iustitia; non ergo in peccato ac per hoc non pro peccato. Unde intellegi potest in eo quod secutus adiunxit adque ait: Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri.
Abbreviated transcription (Latin):
et eliquari : quodam modo cumab eis mali. per
penale iudicum separentur. ut illorum segre¬
gatio atque damnantio purgatio sit istoꝵ
Quia sine taliũ decetero ꝓmistione uicturi
sunt sedcũ dicit. etemundabit filios leui:
e fundit cossic̃ aurum etargentũ : ecerunt
dño offerentes hostias iniustitia : et placebit
dño sacrificiũ iudȩ & hierusalẽ : aigae¬
utique ostendit eosipsos qui emundabuntur.
de inceps insacrificiis iustitiae dño eẽ placitu¬
ros. Acꝑ hoc ipsa sua iniustitia mundabunt᷑:
inqua dño displicebant hostiae : porro in
plena ꝑfataque iustitia : cum mundati fue¬
rint ipsierunt. Quidenĩ aaeptius dõ tales
offerunt quã seipsos. Uerumista questio
depurgator iis poenis utdiligentius ꝑtrac¬
tetur. intẽpus aliud differenda est Filios
autẽ leui: & iuda : et hierusalem . ipsam dĩ ecđan
debemus accipere .: Non he brȩis tantũ sedexal¬
liis &iã gentibus congregatã: Natalẽ qua¬

Expanded text:
et eliquari quodammodo, cum ab eis mali per et eliquari quodammodo, cum ab eis mali per poenale judicium separantur, ut illorum segregatio atque damnatio purgatio sit istorum, quia sine talium de caetero permixtione victuri sunt. Sed cum dicit, Et emundabit filios Levi, et fundet eos sicut aurum et argentum, et erunt Domino offerentes hostias in iustitia, et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis iustitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua iniustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque iustitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius Deo tales offerunt quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Leui et ludam et Hierusalem ipsam Dei ecclesiam debemus accipere, non ex Hebraeis tantum, sed ex aliis etiam gentibus congregatam; nec talem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
lem sic cdiebus pristinis & sicut annis priorib
etaccesam ad uosiniudicio. et ero testis uelox
suꝑ malesicos & suꝑ adulteros: & suꝑ cos qui
iurant in nomine meo mendacit̃: & qui frau¬
dant mercede mercennarui & opprimunt
ꝑ potentiã iuduas: & ꝑcutiunt pupillos&
ꝑuerterunt iudicium aduenȩ & qui non
& nonmutor. &his quedicta sunt uid& ur eiu¬
dentius apparere : in illo iudicio quasdam quo¬
rundã purgatorias poenas suturas. Ebimũ
dicitur : quis sustinebit diem introitus eius.
aut quifferre poterit ut aspiciat eumo Quia
ipse ingreditur quasi ignis conflatorii. & qua
si herba lauantium & sed ebit conflans. etemun¬
dañs sic̃ argentũ et sic aurum: etemundabit
filiosleui. & fund& eos sic̃ aurum & argen¬
tum. Quq̃d aliud intellegendũ est. dicit
tale aliquid et esaias. lauabit dñs sordes filioꝵ
et filiarumsyon: & sanguinẽ emundabit de
medio eorum spũ iudicii. & spũ cõbutionis.
nisi forte sic eos dicendũ ẽ emundari a sordib:

Expanded text:
annis prioribus. Et accedam ad uos in iudicio, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros et super eos, qui iurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercennario et obprimunt per potentiam uiduas et percutiunt pupillos et peruertunt iudicium aduenae, et qui non  non mutor. Ex his quae dicta sunt uidetur euidentius apparere in illo iudicio quasdam quorundam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur: Quis sustinebit diem introitus eius, aut quis ferre poterit, ut adspiciat eum? Quia ipse ingreditur quasi ignsi herba lavantium: et sedebit conflans et emundans sicut argentum, et sicut aurum, et emundabit filios Levi, et fundet eos sicut aurum etum; quid aliud intelligendum est? Dicit tale aliquid et Isaias: Lavabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu judicii et spiritu conbustionis . Nisi forte sic eos dicendum est emundari a sordibus,
Abbreviated transcription (Latin):
atq conspicuum nullũ ẽẽ :atq utuno potius
nomine idex plicẽ. nullã eẽ carnem quedolero
possit moriq non sossit quid aliud dicit᷑.
nisi quod sensu corporis homines & &xperien
tia collegerunt Nullã nãq carnem nisi
mortalẽ sciunt Edi& est corum totaratio
tis argum̃tũ. cũuitę potiussit indicium a &¬
sienĩ querims utrum semꝑ possit uiuere. der¬
tũ tam̃ est omne quod dol& : dolorẽqi omnẽ
nisi inre uiuente cẽ nompose: Neesse ẽ ergq
utuiuat dolens: non ẽ necesse ut occulat d¬
lor÷ Quian& corpora ista mortalia et uti
qi moritura om̃is dolor ocidit ł tutdo¬
loraliquis possit occidere. illa causa est:
qm̃ sicẽ anima conoahuic corporiut
taliũ. sic in firma ẽ : ut eamuimquȩ mag¬
numł summũ dolorem facit non ualett¬
sostinere: Tunc autẽ tedi corpori anima.
fioneo con&tecur modo: ut illud uinculum.¬

Expanded text:
atque conspicuum nullum esse, atque ut uno potius atque conspicuum nullum esse, atque ut uno potius nomine id explicem, nullam esse carnem quae dolere possit, morique non possit: quid aliud dicitur, ntia collegerunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt, et haec est eorum tota ratiotis argumentum, cum vitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit vivere: certum tamen est vivere omne quod dolet, doloremque omnem, nisi in re vivente esse non posse. Necesse est ergo, ut vivat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut dolor aliquis possit occidere. illa causa est, quoniam sic est anima conexa huic corpori, ut talium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualestinere. Tunc autem tali corpori anima conectetur modo, ut illud uinculum
Abbreviated transcription (Latin):
naet norum quoque igniũ durare torm̃tis.
Nolunt eñĩ hoc ad omni potesttis nos referre
porentia : sed aliquo &emplo ꝑ suaderi sibi
flagitant: Qiub it repouidebimus eẽ anima¬
lia ꝓsato corruptibilia quia mortalia:
ue aamen in medus ignib: uiuant: Nonnul¬
sine ulla siulesione ibiẽe sed &tra eẽ non po¬
se Autnolunt credere siostendere non
ualeiti autsiualuerimus siue oculis demons¬
trare resipsas: siue ꝑtestes idoneos ed ocere:
ẽ cadẽ in fedelitate contendunt Quia
animalia na semꝑiuiuunt. & in illis feruorib
sinedolorib uiuunt Suae quipp̾e naturae
conuenientib ueg&antur illis ñ eruciant᷑ ꝑ
clom̃tis: Quasi ñ credibilius sit uegetari quã
pus qđ dolore possit n& possi mori Et hoc
unde scimus Nã decorporibus quis dertus
ẽdemonũ: utrũ in eis doleant: quandõ se
asfligimagnis crutiatib consitentur: Quod
si respond&tur terrenũ corpus solidum scilic&

Expanded text:
in aeternorum quoque ignium durare tormentis? in aeternorum quoque ignium durare tormentis? nolunt enim hoc ad omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia, quia mortalia, quae tamen in mediis ignibus uiuant, nonnulsine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, si ostendere non ualemus, aut, si ualuerimus sine oculis demonstrare res ipsas siue per testes idoneos edocere, eadem infidelitate contendent, quia animalia nec semper uiuunt et in illis femoribus sine doloribus uiuunt: suae quippe naturae conuenientibus uegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit uegetari quam pus quod dolore possit, nec possit mori. Et hoc unde scimus? Nam de corporibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? Quod si respondetur, terrenum corpus solidum scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
dine ꝑmanere : Acꝑ hoc cũillã poenã ñ debere
ẽẽ incredibilẽ de monstrauero ad uiuabit me
plus imũ sut multo facilius omnicarens molestia
in mortalitas corporis in scĩs̃ futura credatur:
q & adiuinis ordo iste abhorr& eloqui is. ubiali¬
qͣuando quidẽ bonoꝵ beatitudo. priusponitur:
test illud:: Quibona fecerunt in resur. rectio¬
nẽ uui uitae: qui aũt mala eger.
inresurrectionẽ iudicii, Sed aliquando et
posterius ut est mitt& filius hominis angelos
sues et tolligent deregno eius omnia scandala.
et mittert in caminũ ignis ardentẽ illic erit
fleus& stridor gentiũ ÷ Tunc iusti fulge¬
bunt sic̃ soł in regnosieo patrissui: et illud in
Sic ibunt ĩsti insuppliciũ aeternũ. iusti aũt in
inuenit᷑¬
Sedegoistũ quacausa elegerundixi Quisigit¬
ostendant unde coniuncantur Increduli:
possohumana corpora animata atqiuiuen¬
tia non solum numquã morte dissoliu sed

Expanded text:
dine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere dine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii; sed aliquando et posterius, ut est: Mittet filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala et mittent in caminum ignis ardentem; illic erit fletus et stridor dentium; tunc iusti fulgebunt sicut sol ibunt isti in supplicium aeternum; justi autem, iinvenitSed ego istum qua causa elegerim, dixiostendam, unde conuincantur increduli, posse humana corpora animata atque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed
Abbreviated transcription (Latin):
acꝓmissa diuina sapient̃ sibimiserirodereuident᷑
Et filubris fide nutrimenta : celut
salsa etridenda contempnunt: Quiuero sđn
dm̃ sapiunt : omĩa quae incredibilia uident᷑
hominib: & tam̃ scripturis sc̃ĩs quarũ amue¬
ritas multis modis asserta ẽ continentur ma¬
ximũ argum̃tum tenent ueracẽ đĩ omnipo¬
tentiã : qua ecertũ habent nullo modo in eis
potiusse mentiri et possefacere quod in pos¬
sibile est infideli¬
atq: mortuorũ ad debitosfine sambȩ
ꝑuener int ciuitates : quarũ ẽ una detal¬
tera diaboli cuius modi suppliciũ sit futurũ
diaboli etomniũ adeũ ꝑtinentiũ in hoc libro
nab quantũ opediuina ualebimus diligentius
disputañdũ ẽ : Ideo aũt hunc tenere ordinẽ
malui ut postea disserã defelicitate sc̃orũ
qm̃ utrũq cũ corporib erit : et incredibilis
uidet̃ ẽẽ in aeternis corpora durare crucia¬
tib: quãsine dolore ullo in aeternabeatitu¬

Expanded text:
ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur ac promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnunt. Qui uero secundum Deum sapiunt, omnia, quae incredibilia uidentur hominibus et tamen scripturis sanctis, quarum iam ueritas multis modis adserta est, continentur, maximum argumentum tenent ueracem Dei omnipotentiam, quem certum habent nullo modo in eis potuisse mentiri et posse facere quod inpossibile est infideliadque mortuorum, ad debitos fines ambae peruenerint ciuitates, quarum est una Dei, altera diaboli, cuius modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea disseram de felicitate sanctorum, quoniam utrumque cum corporibus erit et incredibilius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
litter is nescio qua incredibili animositate.
seucecitate non credit: quae iam ueriratẽ
suã orbidemonstra uere terrarum Illo
itaque uidicio ł circa illud iudiciũ has resdici¬
mus eẽ uenturas. heli anthesbiten fidẽ iudeꝙ
anti dristũ ꝑ secuturũ . xp̃m iudicaturũ
mortuorum resurractionẽ bonorũ malo¬
rũq diremptionẽ mundi conflagrationẽ:
eusdẽq renouationẽ. Quȩ om̃ia quidẽ uesi¬
tura eẽ credendũ ẽ Sed quibus modis etqua
ordine ueniant magistunc docebit rerun
xperientia . quã nunc ad ꝑfectũ. hominuns
intellegentia ual& conseꝗ ł xistimo tam̃ eo
qui ame cõmemoratas ordineẽe uentura: Duo
nob ad hocopus ꝑtinentes reliquis libri : utad¬
iuua ntedño ꝓmissa cõpleamus c Quorũ
erit unus demaloꝵ supplicio : alius defelicita¬
te ultoꝵ. In ꝗb: maxime sic̃ ds̃ donauerit ar¬
gum̃ta resellentur humana: q contra p̃dicta

Expanded text:
litteris nescio qua incredibili animositate litteris nescio qua incredibili animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, Antichristum persecuturum, Christum iudicaturum, mortuorum resurrectionem, bonorum malorumque diremtionem, mundi conflagrationem eiusdemque renouationem. Quae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura. Duo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adiuuante Domino promissa conpleamus; quorum erit unus de malorum supplicio, alius de felicitate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus donauerit, argumenta refellentur humana, quae contra praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
Bond pont interra uidiciũ Eormanises¬
tatũ e qouođ absao ndium querebamꝰ. Hoc eñ
ẽ nouissimũ udiciũ quod pon& int̃racũ uene¬
rit ipsedacelo : dequo iam uide mus implaũ
quod luc ultimũ positũ ẽ & in nõe eiusgen¬
tessperabunt ꝑ hoc certe quod negari non
potest : &iã illud credatur quo dinpudenter
negatur: Qiuis enĩ sperar& quod &iã hi qui
nolunt ad huc credere inxp̃m : iam nobiscũ
uident: & qm̃ negare non possunt: den¬
tibus sus frendent & tabescunt: Quis inquã
sperar& gentes in xp̃i nomine speraturas
quando tenebatur ligabatur. cȩdebatur
in ludebatur. erucifigebatur: quando et ipsi
discipuli spẽ ꝑdiderant : quã in illo habere
iam coeperant: Quod tunc uix unus laetro
sperauit incruce: nuncsperant gentes lon¬
ge lateq: diffusae : almaternũ moriantur:
ipsa inqua ille mortuus ẽ cruae signantur:
tale quale istissacris litteris p̃nuntiatur. no¬
uissimũ futur ũ eẽ iudiciũ Nisi ꝗ eisdem

Expanded text:
e manifestatum est quod absconditum quaerebamus; hoc enim est nouissimum iudicium, quod ponet in terra, cum uenerit ipse de caelo, de quo iam uidemus inpletum, quod hic ultimum positum est: Et nomine eius gentes sperabunt. Per hoc certe quod negari non potest etiam illud credatur quod inpudenter negatur. Quis enim speraret, quod etiam hi, qui nolunt adhuc credere in Christum, iam nobiscum uident et. quoniam negare non possunt, dentibus suis frendent et tabescunt? Quis, inquam, speraret gentes in Christi nomine speraturas, quando tenebatur ligabatur, caedebatur inludebatur, crucifigebatur, quando et ipsi discipuli spem perdiderant, quam in illo habere iam coeperant? Quod tunc uix unus latro sperauit in cruce, nunc . sperant gentes longe lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille mortuus est cruce signantur. istum Iesum tale, quale istis sacris litteris praenuntiatur, nouissimum futurum esse iudicium, nisi qui eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
endi eẽnt : sinsua malignitate ꝑ sisterent.
Refulsit in monte facies eĩ  in orbefama eius
Nccon fractus siue contritus ẽ : ꝗ aneq in seneq
in eccła sua utẽe desister& ꝑ secutorib cessit
łtideo ñ est factũ n&si& quod inimiciẽ dixr̃¬

Expanded text:
endi essent, si in sua malignitate persisterent. endi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo non est factum n
Abbreviated transcription (Latin):
tes ad monere quatinus id accipiendũ sit
Quia scilic& ꝓ pt̃ formã serui dictũ ẽ ÷ in qua
sealtissimus humillimũ p̃buit : ipsius hominis
nomen ad eũ signisicandũ posuer̃: Decuius
genere eadẽ serui forma susceptaẽ datꝰ ẽ
in eũ sp̃s sc̃s. quod et columbȩ specie euange¬
lio teste monstratũ ẽ: ludicĩ gentib ꝓtulit
qui a p̃nuntiauit futurã: quod gentibus erat
occultũ: Mansu& udine ñ clamauit : n& tam̃
in p̃dicanda ueritate cẽssauit: sed ñ estaudita
forisuox eĩ n& auditur : quando quidẽ ab eis
qui foris ab eĩ corpore p̃sciti s̃ non illi oboedit᷑
ipsosq: suos ꝑ secutores iud ȩos. qui calamo quassa¬
to ꝑdita integritate: lino fumanti amisso lu¬
mine cõparati sunt : Non contriuit. non
&xtinxit quia pep cit eis: ꝗ nondũ uenerat
eos iudicare : sed iudicari ab eos: Inueritate
sane ꝓtulit iudiciũ : p̃dicens eis quando puni¬

Expanded text:
tes admonere quatenus id accipiendum sit, tes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadem serui forma suscepta est. Datus est in eum Spiritus sanctus, quod et columbae specie euangelio teste monstratum est; iudicium gentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puni
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ fuuendũ ds̃ legitur ẽẽ uentur us: & siẽi
alia distinetio nom ponitur. tantũ modo ꝓp̃t
ipsũ iudiciũ xp̃sdeb& intellegi. Qiuia etsi pãt
udicabit ꝑ aduentũ filii hominis iudicabit.
Nã ipse ꝑ suae p̃sentiae manifestationẽ non
iudicat quẽ quã. sed omne iudiciũ dedit filio
quima nifestabitur homo iudicaturus. sicut
homo ẽ iudicatus. Quis ẽ enialius. de quottẽ
dsloquitur ꝑesaiam : sub nomine ia cobuerms¬
suscipiã illũ: isrł elactusm̃s ad sumꝑsit eũ
anima mea dedisp̃m meũ inillũ. iudiciũ
gentibus ꝓfer& ñ clamabit neq: cessabit. neq
audi& foris uox eius: Calamũ quas satũ non
conter&. etlinũ fumans non ting& : sed in
ueritate ꝓfer& iudiciũ: refulgebit etñ con¬
fring&ur don& ponat interra iudicium
etin nomine eius gentes sperabunt: In ebrao
non legitur iacobetiħł. sed quodibilegitur ser¬
uusm̃s. Nimirum septuaginta int̃p̃tes. uolen¬

Expanded text:
iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantummodo propter ipsum iudicium Christus debet intellegi, quia etsi Pater iudicabit, per aduentum filii hominis iudicabit. Nam ipse per suae praesentiae manifestationem non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, qui manifestabitur homo iudicaturus, sicut homo est iudicatus. Quis est enim alius, de quo item Deus loquitur per Esaiam sub nomine Iacob electus meus, adsumsit eum anima mea. Dedi Spiritum meum in illum, iudicium gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non exstinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes uolen
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fecerunt illi & quoꝵ stirpe descendunt
nondam nabuntur : cũ impus parentibus suis
dolebunt tam̃tamquã ipsifecerint : quod
ab illis factũ ẽ, Nonigitur dolebunt reatu
criminis sed pi&tis affactu: sane ubi dixe¬
runt septua ginta int̃p̃tes & aspicient ad me
ꝓeo qđ in sultauer sicint̃pretatũ ẽ & hebre
eta spicient ad mequẽ confixer̃. quo quidem
sed illa insultatio quã septuaginta ponere
maluerunt: eius uniũse nonde fuit pas¬
sioni : Nam etdetento etalligato & adiadi¬
cato: & obꝓbrio ignominiosȩ uestis induto
etspinis coronato : eita lamo incapite ꝑcusso.
ctinridenter fixis genibus adorato : et
crucẽ suã portanti. et in ligno iampendenti
utiq: insultauer̃ : Pro inde int̃pr&ationõ
ñ sequente sunã sed utramq uingentes: cũ
et insultauerunt ut confixerunt legimus.
plen̾ius ueritatẽ dominicȩ passionis agnosci¬
mus, Cũ ergo in ꝓph&icis litter is ad nouissimũ

Expanded text:
quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. non damnabuntur cum inpiis parentibus suis, dolebunt tamen tamquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur dolebunt reatu criminis, sed pietatis adfectu. Sane ubi dixerunt septuaginta interpretes: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem ret. Sed illa insultatio, quam septuaginta ponere maluerunt, eius uniuersae non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus adorato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt et confixerunt legimus, plenius ueritatem dominicae passionis agnoscimus. Cum ergo in propheticis litteris ad nouissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ent adme ꝓeo quod in sulta uer̃ et plangent
suꝑeo planctum quasi suꝑ carissimũ siuedil&tũ
Etdolebunt dolore: quasi suꝑ unigenitum. Peni¬
tebit quippe ud ȩo sindie illa: &iã eos qui a ceptu¬
risunt sp̃mgratiae & misericordie: quodincĩ
passione in sulta uerint xp̃o : cũ adeũ aspexerint
insua magestate uenientem : eũꝙ ẽẽ cognoue¬
rint quem prius humilẽ insuis parentibus
inluser̃: quã uis et ipsi pasentes eoꝵ tante illi¬
usimpi&atis aucto res resurgentes uidebunt
eũ sed puniendi iam non adhuc corrigendiẽ
Non itaq hocloco ipsi intellegendis ubidictũ ẽ
& effundam suꝑdomũ clauid& suꝑ habitatores
ierus alẽ spũ gratiae & miseri cordia : etaspicient
ad me pro eo quod insultauer̃. Sedtamen deilloꝵ
stirpe uenientes: quiꝓ heliã illo tẽpore credi¬
turi sunt sed sic̃ dicimus iudȩis. uos occidistis
xpͥm : quã uis hoc parentes eorũ fecerint
sic etisti sedo lebunt fecisse quod ammodo:

Expanded text:
langent super eo planctum quasi super carissimum siue dilectum et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Paenitebit quippe Iudaeos in die illa, etiam eos, qui accepturi sunt spiritum gratiae et misericordiae, quod in eius passione insultauerint Christo, cum ad eum adspexerint in sua maiestate uenientem eumque esse cognouerint, quem prius humilem in suis parentibus inluserunt; quamuis et ipsi parentes eorum tantae illius inpietatis auctores resurgentes uidebunt eum, sed puniendi iam. non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intellegendi sunt, ubi dictum est: Et effundam super domum Dauid et super habitatores Hierusalem spiritum gratiae et misericordiae; et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt; sed tamen de illorum stirpe uenientes, qui per Heliam illo tempore credituri sunt. Sed sicut dicimus Iudaeis: \'Vos occidistis Christum\', quamuis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodam modo,
Abbreviated transcription (Latin):
adme ꝓeo quod insultauer̃ et plangent suꝑ
eo planctũ quasi suꝑ carissimũ. et dolebunt᷑
dolore quasi suꝑ ingenitum: Num quid nisi dt̃
ẽ aufere om̃sgentes inimicas saẽ ciuitatisierusalẽ
qu&ȩ ueniunt contra eã. idẽ contrariae sunt ã
Celsic̃ alii sunt int̃pretatis̃ ueniunt suꝑ eam
id est uteam sibi fubiciant: Aut effunde re
suꝑ domũ dauid: et suꝑ habitatores eĩdẽ ciuitatis
sp̃m grãe et misericordiae  Hocutiq dĩ est

Expanded text:
quod insultauerunt, et plangent super eo planctum quasi super carissimum, et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Numquid nisi Dei est auferre omnes gentes inimicas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam, id est, ut eam sibi subiciant; aut effundere super domum Dauid et super habitatores eiusdem ciuitatis spiritum gratiae et misericordiae? Hoc utique Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
inferos ꝑhibet sciscitari. & niecroinantiam¬
id ipsum ẽ ubi uident᷑ mortui diuinare:
quibus haec artibus fiant ipsi uiderint. nolo
enimdicere has artes. &iiamante nr̃i saluato¬
ris aduentum: in ipsis ciuitatibus gentium
legibus solere ꝓhuberi. & poena seuerissima
uindicari: nolo in quã hocdicere. fortassis
enim talia tunc licebant: histam̃ artibus
didicit sacra illa pompilius. quoꝵ sacrorum
facta ꝓdidit. causas obruit itatimuit. & ip sariilo

Expanded text:
inferos inferos id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quo
Abbreviated transcription (Latin):
inatos haber& obruit. ubitutũ putauit: sepulcho
suo ꝓpinquare aratrum posse neccredens Senatꝰ
aut̃ cumiligiones formidaret᷑ dampnare maiorũ.
& idẽo numeas sentire cogeretur: llos tamen libro
tam ꝑnitiosos eẽ iudicauit: ut nec obrui rursus
iuber& nehumanacuriosit as multo uelem̃tius
remiam ꝓditã quaereret. sed flammis ab oleri
nefanda monumenta ut qui iam necesse esf̃ existi¬
in abant sacra illa facere. tolerrabilius erradt᷑ur
causis eor ignoratis quam cognitis ciuitas turb¬
ꝓpłia nullus sc̃s angelus mittebatur : ỹdro man¬
ciam facere conpulsus ẽ : ut in aqua uiderent ima¬
gines deoꝵ uł potius ludisicationes daemonum.
aquibus audierat. quidin sacris constituere atq
obseruare deber& Quod gerius diuinationis
idẽ uarro a ꝑsis dicit allatũ quod &ipsum numã
& postea pliy tagorã phy losophum usur fuisse
commemorat. ubi adhibito sanguine: etiam

Expanded text:
iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas turbpropheta, nullus sanctus angelus mittebatur, hydromantiam facere compulsus est, ut in aqua videret imagines deorum, vel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret quid in sacris constituere atque observare deberet. Quod genus divinationis idem Varro a Persis dicit allatum, quo et ipsum Numam, et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat: ubi adhibito sanguine etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inspexisset principia remi tantam detulit ad
senatum: ubicum primores quasdam causes
legisset. curquique in sacris fuerit institutum
numae mortuose setiatus a sensus ẽ eosque libras
tanquam religiosi patres conscriptiptor ut eom¬
bureret censuerunt: credat quisq: qđ putat
immo uerodicat quod dicendum suggessert uesina
contentio : quilib& tantae impietatis defensor
egregius me ad monere sufficiat sacroꝵ causas
agete pompilio romanoꝵ y sacroꝵ constiguaure
conscriptas nec populo nec senatui. nec saltem
ipsis facerdotibus in notessei debuisse ipsutaq
nsm ati potpilium curiositate in licita adea doc¬
monũ ꝑcienusse secreta. que ipse quidẽ seriber &
ut haberet unde legendo commoneretur
Sedea tamen cum rexeẽt. quiminime quemquã
metuer& nec docere aliquem. nec delendo uł
quo quo modo consumendo ꝑdere auder&. Ita
quod sire neminem uoluit ne homines nefaria
doceret uiolare aut̃ noluit timuit: naedemones

Expanded text:
inspexisset principia, rem tantam detulit ad inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo modo consumendo perdere auderet. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones