comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nolituusensumhuour pertendere: quodo
te factur sum. uctrannire adillud qͣuod fac¬
tas quomodo enisi carnaht adhucineũ
÷ debat quem sic hominẽ flebatꝰ Ndum
enin ascendi inquid ad patremineumibi
metangir quando mecredideny patiin
imparem dm̃. vad eau ad fratrerm eon&
diceir Ascendo ad patremm eu & patre

Expanded text:
ertendere quod pro te factus sum, nec transire ad illud per quod facta es. Quomodo enim non carnaliter adhuc in eum credebat, quem sicut hominem flebat? Nondum enim ascendi, inquit, ad Patrem meum: ibi me tanges, quando me credideris Patri non imparem Deum. Vade autem ad fratres meos, et dic eis, Ascendo ad Patrem meum et Patre
Abbreviated transcription (Latin):
riam quod fuerat suꝑ caput enir n cũlintea¬
minib positũ sedseparatiminuolutũ in cinũ
locũ Putam nenihiilista significant Nequa¬
quã hicputauenin sedadalia festinam m
quib in morariquestioris uel obscuntatira¬
licui necessi tate conealmur. N& ista quae
ꝑipsa manifesta sunt  nd singula &ia sig¬
nificent quaerere scae quidẽ diliciae sin
sedotiosorõ sed ñ sumnos. Tuncergom
trout & illediscipolus quiuenerat pnimus
ad monum̃ tũ . prioruenit & postenor in¬
trauit. Neꝗ hocutiq uacat sed mihiia dista
ñuacat. Quiditinquit & credidit. hicti nul¬
li parũ adtendenter putant hociohannem
credidisse quodihr resurexit. Sed quodse¬
quitur ñ hoc indicat quid sibiemꝰ uult quod
statimadium cxit nͥ dũ eniꝰsciebat scyptura
quia opor t& eũ a mortuir resurgere. Mergos
eũ credidit resumexisse quẽ nes ciebat opor¬
tere resurgere. quidergo uidit. quideredi¬
dit uidit scile& in anẽ monum̃tũ & credi¬

Expanded text:
d fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent, quaerere sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. 9. Tunc ergo introiit, et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum. Prior venit, et posterior intravit. Neque hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse, quod Jesus resurrexit; sed quod sequitur, hoc non indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit, Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportet eum a mortuis resurgere? Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credi
Abbreviated transcription (Latin):
dici tomihi ubi posustieũ & ego ea tol¬
lam dicer ih: Maria conuersa illa
dicei Rabboniquod dicitur magister
rogabat hicagnoscebat. Ibieti honora¬
bat hominem a quob eneficiũ postolabat
hicrecolebat doctorẽ a quo discernere
humana & diuina dis cebat. Appellaba t
dñm cuius ancilla ñerat aut ꝑ eũ perue¬
tir& ad dñm cuius erat. Alit̃ ergo dñm di.
Sustuler dñmmeũ. Alit̃ aũ dnesitusur¬

Expanded text:
ito mihi ubi posuisti eum, et ego eum tollam. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa dicit ei, Rabboni; quod dicitur Magister. rum. Ibi enim rogabat, hic agnoscebat: ibi honorabat hominem a quo beneficium postulabat; hic recolebat doctorem a quo discernere humana et divina discebat. Appellabat dominum cujus ancilla non erat, ut per eum perveniret ad Dominum cujus erat. Aliter ergo Dominum dixit, Sustulerunt Dominum meum; aliter aut
Abbreviated transcription (Latin):
intrando corpurdñi quaosierant uec inue¬
nerant: quid sibi ergo uult quodista cum
fler& rur sũ in monumtũ molinata ꝓspe¬
xitꝰ V trum quodiumiũ dolebat nec suis.
nec illoru moculs facile putabat ee cre¬
denđ an potius diuino instinctu inani¬
moeius effectũ ẽ ut ꝓspicer&: p̃spexitenĩ
& uidit duor angelor in albirredentor
unũ ad caput. & unũ adpeder ubi positum

Expanded text:
intrando corpus Domini quaesierant, nec inveintrando corpus Domini quaesierant, nec invenerant. Quid sibi ergo vult quod ista cum fleret, rursum in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An potius divino instinctu in animo ejus effectum est ut prospiceret? Prospexit enim, Et vidit duos angelos in albis, sedentes, unum ad caput
Abbreviated transcription (Latin):
ablatum ẽe drim demonamto discipuls
eius p&ro& iohanni nantiauerat mana
magddalenae. quodilluenienter inue¬
ner sola linteamina quib: corpus suerat.
iuolutum & quid alud cre derepotuer̃ n
si quodilla dixerat quod& iamipra credide :¬
rat abier ergoiterum ad semetipsos disci¬
puls idest ubihalii tabant & unde ad monum̃¬
rui cucosrerant : Maria austabatadmonum¬
to fons ploran. Virir eni Fedentib infirmio¬
remsexum in eodem loco forctior siꝑbat af¬
fectur & ocul quidnm quaesierant & ñ in¬
uenerant᷑ lacrimis iamuacabant ampliu
dolenter quod suerat oblatũ demonum̃to quac
quod fuerat occisꝰ in ligno Qmmnagistiytanũ
cui eisuita subtracta fuerat neo memona
reinebat. Itaꝙ ad monum̃tum teiam dolor
istemulier est. Dũ ergofler& inclinauit
se & ꝓspexit in monum̃tum. curhoc fecerat
nescio Nenĩnesciebat ñ ibi ee ia quem que¬
rebat quando quidem inde sublatum disco¬
pulis i psanunti auerat. & illi ad monum̃tũ
uenerant & n solum intuendo sedectiam

Expanded text:
m de monumento discipulis ejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene; quo illi venientes invenerunt sola linteamina quibus corpus fuerat involutum. Et quid aliud credere potuerunt, nisi quod illa dixerat, quod etiam ipsa crediderat? Abierunt ergo iterum ad semetipsos discipuli id est, ubi habitabant, et unde ad monumentum cucurrerant; Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus; et oculi quivenerant, lacrymis jam exundabant; amplius dolentes quod fuerat ablatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno: quoniam magistri tanti, cujus ei vita subtracta fuerat, nec memoria enebat itaque ad monumentum jam dolor iste mulierem. Cum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit nescio. Non enim nesciebat non ibi esse jam quem quaerebat; quandoquidem inde sublatum et discipulis ipsa nuntiaverat; et illi ad monumentum venerant, et non solum intuendo, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& anima & carocruci fixũ am̃ & sepul¬
tu cũ sola eius sepulta sit caro & nescio
inquit ubi posuer eũ. Haec erat causa ma¬
iordolons. quianesciebat quoir& ad con¬
solanđ dolore. Sedhoraia uenerat qtiod
quodnuntiatũ quod ammodo steratab
angel flere ꝓhibentib gaudiũ succede¬

Expanded text:
et anima et caro, crucifixum tamen et sepultum, cum sola ejus sepulta sit caro. Et nescio, inquit, ubi posuerunt eum. Haec erat causa major doloris, quia nesciebat quo iret ad consolandum dolorem. Sed hora jam venerat qua id quod nuntiatum quodammodo fuerat ab angelis flere prohibentibus, gaudium succede
Abbreviated transcription (Latin):
iulerquaeia fuerat ẽ uersar& rorsum
atuider& dim quando eũ putaui t eehor¬
tblanũ & cũ illoutiꝗ loquebatꝰ quomodo
rur surc̃ uers a dicitur. ut ei dicer&: rabboni
niꝰquia tunc c̃uersa corpore qđ n eratpu¬
tauit ainc corde conuorsa quoderuno¬

Expanded text:
rorsum ut videret Jesum, quando eum putavit esse hortulanum, et cum illo utique loquebatur, quomodo rursus conversa dicitur, ut ei diceret, Rabboni; nisi quia tunc conversa corpore, quod non erat, putavit, nunc corde conversa, quod er
Abbreviated transcription (Latin):
quit testimoniũ peribuit & uerũ eius testimo¬
nium. & ille scit quiauera dicit ut & uoscre¬
datis. Nondixit ut & uossciatis sedutcreda¬
tis. Scit enim quiuid& icuius credat testimo¬
nio quinon uidit. Magis au aduidem crede¬
re ꝑtin& quã uidere. Nam quidẽm aliud
credere qua fidem a cõmodare : Facta sure
enim inquit ut scuptura implaeurosnꝰ
cõminudr ꝯceo: etierũ alia sciiptura dicit
uidebunt inquem confixer̃ Duo testimonia
desciptu reddidit singulis rebus quas sac¬
tas fuine narrauit. Nam quia dixerat ad
tuum non fregerunt eius crura. Ad hoc ꝑti¬
n& testimonium csñ cõminudas exco quod
p̃ceptum est eis quicedebrare pasba iuinst̃
oiis immo lationen in u& crelege quȩ domi¬
nice pamonis umbr̃a p̃cenerat unde pascha
predixerat. sic̃ ouis adimmolandum duco¬
et. itc̃ qui a rubiunxerat dicens sed uncs
militum lancea latus eiur aperuit ad hoc

Expanded text:
nquit, testimonium perhibuit, et verum est testimonquit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus: et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit, ut et vos sciatis; sed ut credatis: scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet quam videre. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur. Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicit, Videbunt in quem confixerunt. Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat, Ad tuum, non fregerunt ejus crura, ad hoc pertinet testimonium, Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri Lege, quae Dominicae passionis umbra praecesserat. Unde Pascha praedixit: « Sicut ovis ad immolandum ductus est . » Item subjunxerat, dicens: « Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ n freger̃ eius crura Sedunur
militum lancea latur eius aperurt &c̃
tinuo exut sanguir & aqua iligilanti uer¬
bo euangelista usur ẽ ut  dicer& latis
ud sed aperuit ut illic quadam modo uitȩ
estiut pander&ur unde sacram̃ta eclene¬
in anauerunt sine quibus aduit ã quȩ uerauita
ñ cesimratur iles anguis in remissionon susis
est peccatorum Aqua illa salutare temperat
poculum hiȩc & lauacrum presta & potum.
hoc p̃nuntiabat qđ noe in latere arce ostiũ
fecere iussus est qua intrarent animalia :¬
q: ñ erant diluuio pentura quibus ꝑsicuna¬
batur ecclesia. propter hoc pnima muli&
facta est deuirilatere dormientis & ap¬
pellata est uita materq: uiuorum. Mag̃¬
num quippe significauit bonũ ante mag¬
num p̃uancationis malum. Hic s&cundus
adam inclinato capite incruce dormiuit.
urinde formar&ur ei coniunx quod dela¬
tero dormiditis effluxit. Omors undemor¬
tui rcuiuiscunt. quidistos anguine mundiusr
quiduulnere isto salubnui& quiuidit m¬

Expanded text:
crura, sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Vigilanti verbo evangelista usus est, ut non diceret: Latus ud, sed aperuit, ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum. Aqua illa salutare temperat poculum. Haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, quia intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc, prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata est vita, materque vivorum. Magnum quippe significavit bonum ante magnum praevaricationis malum. Et hic secundus Adam inclinato capite, in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quae de latere dormientis effluxit. O mors, unde mortui reviviscunt. Quid isto sanguine mundius? Quid vulnere isto salubrius? Et qui vidit, i
Abbreviated transcription (Latin):
qua ante sua mortem ꝑ agi oporlere
praesciebat. quando uoluit tradi
ditipm quaedeinde secutae sin
cuangelista narante inde amus. iudȩi
ergo inquid qm parascere erat ut non
gremanerent incruce corpora sabbato
erater immagnur dies ille sabbati. Roga
uer pilatum ut frangerentur eorum
crura & tollerenturꝰ. u̾ crura tollerent᷑.
sed hi quib: id eo frangebantur ut monren¬
tur & auferentur exligno nependenses
incrucib anagnum diemfestũ sui diurni
cruciatus homsre foedarent. Uener
ergo milites & pnmi quide fregerum
crura & altenur qui crucifixusẽ cũeo.¬

Expanded text:
quae ante suam mortem peragi oportere praesciebat, quando voluit tradidit spiritum, quae deinde secuta sint evangelista narrante videamus. Judaei ergo, inquit, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato erat enim magnus dies ille sabbativerunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, et auferrentur ex ligno; ne pendentes in crucibus magnum diem festum sui diurni cruciatus horrore foedarent. 2. « Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
in quonon dum ꝗini qua posturerit SiC¬
inmane uirgrnir utero nemo ame illũ ne¬
moporeillum conceptus ẽ. ita in hoc mo¬
numentonemo ante illum nemopostilȩ¬
orum quia iux tacrat monum̃ tum. posue¬
runt ihm. Accelerata uul tintelleg sepul¬
turam neaduesperas cesti quando iam ꝑx̃
parasceuen quagna purt iud ei latinȩ us¬
tatius apudnor uocant facere talc aliquid
ñlicebat. Una aũ sabbati mariamagda¬
lenȩ uenitmane cũ adhuc tenebrȩ es sent¬
admonum̃tur & uidit lapidẽ sublatũ a mo¬
pellat quẽ mattheussolus ineuange¬
listir pnima sabbati nominauit curn¬

Expanded text:
in quo nondum quisquam positus erat: sicut in virginis utero nemo ante illum, nemo post illum, conceptus est. Ita in hoc monumento acmo ante illum nemo, neorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. » Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret; quando jam propter parasceven, quam coenam puram Judaei latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquid non licebat. 6. Una autem sabbati Maria Magdalene venit manead monumentum, et vidit lapidem sublatum a moappellat: quam Matthaeus solus in evangelistis primam Sabbati nominavit. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
nidodimus nocteprimũ quod eidẽ iohanner
narnait in pnonbur eu angelisui partibui
Hic ergo intellegdidum est adibĩi ñ tunc
solum scs tinc primũ uerrre nichodenũ
uoit psc au postcaut fier& audiendo dic¬
cipulus quod certe modo in reuelatione
corponrbcatiministefanifere omnibus
gemibus dedaratur. Acceperunt ergo cor
urihu & ligaucrunt illud linteis cum a ro¬
matibus sic̃ mosẽ iudeis sepellire. Nonmi¬
hi iud&or cuangelista frustra dicere uo¬
luisso sic̃ mos iudeis ẽ sepellire ita quippe
nif allor ammonuit in huu modi ostcus
quȩ mortuis &ibentor merem cuiosqigbi¬
tir eẽ seruandũ. erataũ in loco ubi erua¬

Expanded text:
Nicodemus nocte primum, quod idem Joannes narravit ipse in prioribus Evangelii sui partibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea, ut fieret audiendo discipulus, quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos Judaeis est sepelire. Non mihi videtur evangelista frustra dicere voluisse, sicut mos Judaeis est sepelire. Ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis, quae mortuis exhibentur, mortem cujusque gentis esse servandam Erat autem in loco ubi cru
Abbreviated transcription (Latin):
bitrantur ob
ait. Sed uenit
horaiquem¬
admodum
dicere
Sialiquidboni postinala ista p̃dicar&
Quid sibi ergo uult extra synagogas facien
ergo ibi facithoc uerbum quodait. Sedue¬
nithora quasi consolationem eis pinito¬
r& postanbulationemn cummaqñis dice¬
re debinsse iuud&ur indicatiuo modo &
uenithora sedñ ait. & uenit cũ tribulation
suꝑ tribulationemñ consolationem. Post
forae sic eos illa desinagogir separatio fuer
turbatura ut monmalent qua in hacuita
sine iuda eorum congregationib iiniuor
Absit in sic turbarentur: quidi n hominaũ
gloriamrequirebant. Quidergo ẽ extra
s̾nagogas facient uos. Seduenithora cu
potius clicere debuisse udeatur: & uen

Expanded text:
bitrantur obsait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post ticeret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum p
Abbreviated transcription (Latin):
pomis sic area paleir & frumentis
ita infidelib & fidelib plenus ẽ mun¬
dus. Princeps ergomun dihuiur
hocẽ princeps tenebrarum harum
id est infidelium de quib eruitur
mundus quib: dicitur Fuistis ali¬
quando tenebrae: nunc auluxindño.¬
Nun o piinceps mundihuiur missus¬
eforas utiq udicatus ẽ. Qm̃ iudicio
ignis &erni in reuocabilit̃ destina¬
tur ẽ & dehocitaq iudicio quopiin¬
ceps iudicatus ẽ mundrarguitur
dĩc apostolus petrus peccantibus
angelir n peꝑcit. sed carcerib ca¬
liginis infenretrud ens tradidit
in iudiciopuniendos seruan: quo¬
homine sinxp̃m ne arguantur de pecca¬
to infidelitatis suae quop eccata om̃a
deginentur transeantiniuimerum
fidelium nearguantur. deiustitia
eorum quos iũstificatos nimitant᷑
Caueant futurumiudicium necunun¬
diprincipe iudicentur quem uidica¬
tum imitantur & enimnesibi ex¬
estim& parci superbia duramor¬
talium De suꝑborum supplicioser¬
renda ẽ angelorum xciii.

Expanded text:
pomis, sicut area paleis et frumentis, pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc auno : princeps mundi hujus icio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo princeps judicatus est mundi, arguitur dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari ; quohomines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccata omnia detinentur: transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur: caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
dicanđ. sed iudi catorem. Ede ac fide
ura id estiustitia ura argu& sprses incre¬
dulummunđ. Argu& caiai deiudicio
quia princeps mundi huius iudicature.
Quis ẽ iste nisi dequo ait alio laco. Ecce
uenit princeps mundi & inmenihil
inueni& id est nihil uris sunihil
quod ad eum ꝑtineat. nullum scilice
omnino peccatum. ꝑhocenie dia¬
bolus princepsmundi nenĩ caeli&
terrae & omnium qua e in eis sun
ẽ diabolus princeps quasignificatione
intellegitur mundur. ulbdiaue &¬
ibi continuo subiungit atq ait &
mundus eum nꝰ cognouit. Hoc eho
mines infideles quib: toto orbetera¬
rum plenus e mundus Int̃quos ge¬
mit fidelis mundus. quem de incn¬
do elegit ꝑ quemfactus e mundur
de quo ips edio. Muenit filius hami¬
nis utiudic& munđ sedut saluectur
mundus ꝑ ipsum. Mundus eo iudican¬
te dampnatur. Mundus ea sub ueni¬
ente saluatur. ꝗmsic arbar folur &

Expanded text:
dicandum, sed judicaturum: et de hac fide dicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Spidulum mundum. Arguet etiam De judicio, quia princeps mundi hujus judicatus est. Quis est iste? nisi de quo ait alio loco: Ecce venit princeps mundi hujus; et in me nihil invenit, id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum; per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dicibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et
Abbreviated transcription (Latin):
dicturi sumus pauluma postolum ñ fuisse
poredixerat iamnꝰ uidebitis me. Numquid
secundhanciustitia iustus nerat glonosis¬
simus stephanus qui cũ lapida r&ur ait.
Ecceuideo caelumaꝑtum & filiumhominis
stantemadd extera di. Quidergo ẽ adpas¬
modo sum cum uobiscum sumi Tunceniad¬
hucerat moraalis insimili tudine carnispec¬
cati quie sunre poterat. acsitire: fatigareatq
dormire. Huncergoxpm idest alem
xpm cum transiss& dehocmundo ad patrẽ
nerantiam uisuro & ipsa ẽ iustitia fideide
qua dic apostolus & si uoueramus xp̃m se¬
cund carnem sed nunciam si nouimus erit
itaq: inquitura iustitia quamundus arque¬
tur quiauado ad patrem &iam nꝰ uidebitis
me : qmineum quem̾nꝰ uidebitis creditis
in me & quanddo meuid ebitis quod tuncerd
nꝰ uidebitis me quod sumuobis cum modo nꝰ
uid ebitis humilem sed excelsum: & uidebias
moraalem. sed sempit̾num. Nuidebitis iu¬

Expanded text:
dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse pore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Pamodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis ju
Abbreviated transcription (Latin):
lus alumine manifestantur. quantis
enimmalum sit qui nꝰ credunt. ñ solui
ꝑseipsum ueru &ua exbono potest eo¬
rum apparere quicredunt & ꝗinisto
uox infidelium ẽe consueuit quomodo
credimus quod ñ uidimus. Ideo eredens¬
umiustitiani sicoportuit definiri. quꝰ
ad patremuado. & iam nꝰ uidebitis me
eorum qui acredebant quad uideb ant
id est filium hominis. sed quiacrede¬
bant quod s uidebantud est filium di
cũ uero & ipsa forma seruis ubtracta
corum&& as pectibus. Tumuero ex omni
darcte implectu e iustus ex fide uiuit. est
onifides sicut in epistola quaeadhebre¬
os e. definitur sperantium substantia
conuinctiorerum quae ñ uidentur:
Sed quit eiam ñ uidebitis ine ut aempons
intellegeretar siuebreue siue: longum
tam̃ utiq terminatum. Sed dicendoiam
nuidebitis me uelut numqua eos dec&er&
tamencredere. cu ꝓpterea laud&ur fides
ex qua iustus uiuit. Qm̃credit quem modo
Postremo secundhanc iustitiam. Numquid

Expanded text:
lus, a lumine manifestantur . Quantum lus, a lumine manifestantur . Quantum enim malum sit eorum qui non credunt, non solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere qui credunt. Et quocredemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me.eorum, quia credebant quod videbant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur. 3. Sed quid est, Jam non videbitis me? Non intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum: sed dicendo, Jam non videbitis me, velut nunquam eos de caetero tamen credere; cum propterea laudetur fides ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo Postremo secundum hanc justitiam, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ipsonimio fit iniustur. Multũ eni sẽfac
iustũ qui dĩc senhabere peccatũ. Autqu
seputat n gratia di sed sua uoluntate
suf ficiente efficuustũ. nec reste uiuen¬
do iustus ẽ: Sed potius inflatus putando
se ee quod ñ ẽ quopacto igitur mundu
arguendus ẽ deiustitia ñin deiustitia
credentium. Arguitur itaq depeccato
titia eorũ qui credunt. Ipsa quippefide¬
lium conparatio infidelium ẽ uitupera¬
tio. hoc& ipsa expositio satis indicat
uolens enim aperire quid dixerit. De us¬
titi auero inquit quia ad patremuado
ñ uidebunt dequib dixerat quia n̾ cre¬
dunt inme sed peccatum quid uocar&
exponens. Deillis locuture dicens quia
ñ credunt in me Exponens au qua dice¬
r& iustita dequadix mundus arquit
adipsos quib: loquebatur se conuercit¬
s atq ait. Quia ad patremuado &iam non
Sui debitis me: quapꝑmundus depecca¬
to quidem suo. Deiustitia uero arquit᷑
alienasic arguuntur delumine gen ebri
omnia eniꝰ quae arquuntur ait a posto¬

Expanded text:
um enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur itaque de peccato, titia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, non videbunt me; de quibus dixerat, quia non crediderunt in me. Sed peccatum quid vocaret exponens, de illis locutus est dicens, quia non crediderunt in me: exponens autem quam diceret justitiam, de qua mundus arguitur, ad ipsos quibus loquebatur, se convertit, atque ait, Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, sicut arguuntur de lumine tenebrae: Omnia enim quae arguuntur, ait Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Sinonuenissem & locutus eis
fuis sem peccatum n haberent. Nunc
auexcusationem n̾habent depeccato
suo. Sed neforae quis dicat hocadiu¬
daeos ꝓprie ꝑtinere ñ admundum.
Nonñe alio loco sideinundo essecis
mundus quod suum e& diligera.
Numquit nꝰ argu& deiustitia ubiait
pat̃ iuste munduste nͥ cognouit. Nũ¬
quit ñ arguet deiudicio ubiseait gi¬
nistris ee diciurum. Ite inignem
&ernum qui paratus ẽ diabulo &
angelis eius: & multa alia reppen¬
untur in sc̃o euangelio ubi dehis xp̃s
argu& mundumꝰ Quid est ergo quod
tum gentelocutus ẽ mundum n uide¬
tur arguisse. ut ille intellegatur
sedmandom Nam hoc illir ait ar¬
censurus in caelum nꝰ ẽ ur̃m scir ectem¬
pora quae pater posuit in sua potesta¬
te. sed accipi&is uiritutem sp̃s sc̃i suꝑ¬

Expanded text:
ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit ? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur sed mundcensurus in coelum: Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate; sed accipietis virtutem Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
dib eorum quae foras mittittimo¬
rem. quo impediripossent nearqu¬
ere munđ qui ꝑ secutionib fremebat
auder&. Propterea dix ille argu¬
& mund tamqua dicer& illedis¬
fundet in cordib: uris caritate mnc
enimtimorem depulso arguendiha¬
bebitis liberaatem. Sepe au diximus
in separabilia ẽe operatrinitatis sed
singillatim com̃dandas fuisse ꝑso¬
nas ut n solum sine separatione uerũ
&am sine confusione & unitas in¬
tellegatur & trinitas. & ponitde¬
inde quid dixerit depeccato & de
iustitia & deiudicio. Depeccato
quidem inquit. quia ñ crediderun
inme. Hoc enim peccatum quia si
solum sit p̃c&eris posuit. quia hoc
manente c&era dectinentur. & hoc
discedente c&eraremititunturi
Peiustitia uero inquit quia ad ratre
uado &am nꝰ uidebitisme. Hic pnꝰ¬
mouidend esi reste quisq arquitur
depercato quomodorecte argua¬
tur & deiustitia. Uuquit enimsiar¬
quendus ẽ peccator. ꝓpterea quia
p&ccator ẽsi . Arquenduni quisqua¬

Expanded text:
dibus eorum , quae foras mittit timorem , quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille diffundet in cordibus vestris charitatem; sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia opera esse Trinitatis ; sed singillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, arguendum pu
Abbreviated transcription (Latin):
dentium pectorib in fusurus. Denique
adiungit. Sed ego ueriatemdico uobis
expedituob ut egouadam. Sieniñ habi¬
ero paraclitus n ueni& aduor. Siauabi¬
r&. expedituob ut haec forma serui au¬
feratur a uob caro quidem factum uer¬
bum habito in uob. Sed nolo adhuc mecar¬
nal it̃ diligatis & isstolade contenti sins

Expanded text:
dentium pectoribus infusurus. Denique dentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veni« Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis; sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper
Abbreviated transcription (Latin):
auuado adeum qui memisit &nem
inquitex uob interrogat me quouadit
Significat sic secturumut nullus intem¬
gar& quod pala fien uisucorpons cem¬
quo ipsitunc uenire nꝰ possent. Nunc uo
itase ꝓmitit inirum ut nullus eorum
quo uadit intendq& nubes enim sus co¬
piteum quando ãscendit̾abeir. & eusto
in caelum n uerbis quesierunt sedocub
deduxer. Sed quiahaec locutus sum uo
inquit tnstitia implebit corurmalide¬
batutiq quid illa sua uerba in earum car¬
dib agerent. spiritalem quippe ñ dumhi
scm̃ fuerant habituri id quod extenur
inxpo uidebant ammittere meuebor
& quiase amissuras ee illo uerodenun¬
ante dubitare nꝰ potorant contnftaba
humanus affectus quia carnalis desolali¬
tur aspectus. Nauerat auille quidecisp¬
tius expedir& qui auisus intenor ipse e
utiq melior quo eos consolaturus suerat
rus corpus humanum sed seipsum cre¬

Expanded text:
autem vado ad eum qui me misit: et nemo, autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat sic se iturum ut nullus interrogaret, quod palam fieri visu corporis cernequo ipsi tunc venire non possent . Nunc vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum quando ascendit ab eis; et euntem in coelum non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . 4. Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent: spiritualem quippe nondum inr Spiritum sanctum fuerant habituri, id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat rus corpus humanum, sed seipsum cre
Abbreviated transcription (Latin):
cessarius. & ideo deillo ñ dixeratab
initio quando cumillis erat. quia eius
p̃sentia solabantur. Abscenurus
aũ oporaebatut dicer& illũ eẽ uen¬
turum ꝑ quem futurum erat utcan¬
tate diffusa in cordib sius uerbum di
cũ fiducia p̃dicarent. & illo intrinse¬
cus apud eos testimonium phrbente
micuudaei absq s nagogis faceren.
eos & int̃ficerent arbitrante sobse
omniatolerat quae diffundenda
Hincergo iste totus dicitur sensur
quia facturus eos erat maraxressuos .
in eis operante ꝑ sequuuonum
quecumq aspera tolerarentinec
fngescerent a caritate p̃dicandi
illoduuno igne succensi. Haecer¬
go inquit locutus sum uob Ntan¬
tum quia passun estis ista sed quia
cu uenentpara ol itur illecestimo¬
nium ꝑ hrbebitdeme. Neistatimen¬
dotaceatis. Vndefi& ut &iam testi¬
monium ꝑhrbeatis. Haec au uob
ab initio nꝰ dixi quia uobiscumera
quam paruuli capere poteratis Nun

Expanded text:
cessarius; et ideo de illo non dixerat ab cessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut, charitate diffusa in cordibus suis, verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibentmici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent, arbitrantes obseqomnia tolerat, quae diffundencti donum . Hinc ergo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobtum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
abinitiondixi quia uobiscumera:
qui memsit. Vbi primumui¬
denđẽ utrum eis futuras si p̃dixe¬
rit ante passiones. Sed alutres euan¬
gelistae satis eump̃dixisse istademo nr¬
trant antequa uentum e& ad caena.
qua ꝑ acta secund iohannem istalo¬
cutus ẽ ubi ait. Haec aĩuob ab initio
non dixi quia uobis cumeram. Anforse
hincista soluitur questio quia &illi
eumnairant passio ꝓximum suisse
cahaetdicer&. nergo abinitio quan¬
documillis erat. quidiam discessurus
iamq ad patrem ꝑ recturus haecð.
agimur defide euangelii secundũ
matheum quihaec eis ad ñõ ñ solum
ciuiam e& pascha cum discipuliscae¬
naturus inminente passione . Uerie
ab initio denuntiata et co memorat
ubi primum nominatim duodec mex¬
primuntur a postole & adoperadiuma
mitituntur. Quid sibiergo uult quos
domala illa passuri sunt. Haec cisab
initionꝰ dix qui a cũipsis erat. Cansola¬
torergo ille uel aduocatus u truque

Expanded text:
ab initio non dixi, quia vobiscum eram; qui me misit. Ubi primum videndum est utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant antequam ventum esset ad coenam, qua perfecta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait: Haec autem vobis ab initio non dixi quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse, cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, qui jam discessurus, jamque ad Patrem perrecturus haec diagimus de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha, cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur apostoli, et ad opera divina mittuntur? Quid sibi ergo vult, quod do illi mala passuri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, vel advocatus utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
& spusco Aut pat̃ & filius sine spusco. Aut
sedubi eorum qui lib& unus tnnitas dr
unus. Oporaebat auita in sinuan timnita¬
tem utqua uis nullae& diuersitas sub¬
stantiarum singillatim tam̃ cõmenda¬
r&ur distinetiõ ꝑ sonarum ubi eis quisee¬
re intellegunt. num quam uiden potest
separatioꝰ naturarum. Quod aus equitur a¬
& cumuenent ille arguetmund depeccas

Expanded text:
 sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut sed ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit il
Abbreviated transcription (Latin):
sreuenestre nsoci quo modoeum &iam
hreconsfitutus n paterat mititere. que
hiceus supeum baptizatum uenis seat¬
s mansisse Immouert a quoscimus eu
iuimqua sẽparabilem fuisse. Quid estergo
sin abierd paraclitus n ueni& aduos ni¬
nemnosse ꝑsistitis xp̃m. Vnde ille inquit
quiiam coeperat spu & si noueramus in¬
quid secunđ carnem xp̃m. Sed nunciam
nͥ nouimus &iam ipsam quippe carne:
xpin secundũ carnem nouit. Qui uerbũ
carnem factum spiritalit̃ nouit. Hocni¬
mirum significare uoluit magisterbo¬
nus dicendo. Si eninꝰ abier paraclitus
nueni& aduos Siau abiero mititams
n spiritalit. Namsi ab eis sic abscessitxp̃s
usq in consumationẽ saeculi &ueniem
ad eum ego & pat̃ &mansionem apudeũ
faciemus. cum spinscm ita se ꝓmiserat
ẽe missurum ut cum eis e& in aeternũ.
Aephoc cum ex carnalib uel animalib een
spiritales futuri ꝓfecto & patrem& fihõ¬

Expanded text:
iam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse, atque mansisse , imo vero a quo scimus, eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos? ninem nosse persistetis Christum? Unde ille qui jam coeperat Spiritu: Et si noveramus, inquit, secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus . Etiam ipsam quippe carnem Christi non secundum carnem novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam it spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Chriusque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum fa promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum; ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
sent sin eillo. Namꝓfecto quia ñ
erat nullus alius populurdi qua
illud semen abrahae: Siagnosce¬
rent & reciperent xp̾m tamqua
rami naturale inolea ꝑ manere
nefali aefierent &clesia exp̃i. aliae
synagogae uidaeorum. Ea edem
quod quia noluer̃: quid restabat nis
ut remanentes extraxp̃m extra
sy nagogas facerent eos quin re¬
linqueren txp̃m. Accepto quippe
spusco testes eius effecti nͥutiq
tales eent dequib dicitur. Multi
pyncipes iudeorum crediderin
in eum. Sed p̃p in &um iuda eo

Expanded text:
sent sine illo. Nam profecto, quia non sent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent et reciperent Christum, tanquam rami naturales in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem  voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de quibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in
Abbreviated transcription (Latin):
quod fien conuenerat nass&. Sed ñ dum
fuerat uirtute fultus. ut quod nouerat
facer&. instructus erat ut star& sed non
moraem. Ideo dñs in hoc consequenti
capitulo dequo nunc uob loquenđ ẽ hȩc
inquit locutus sum uob. ut nͥscandalie¬
mini. Canitur quippe inpsalmo Pax
sco quo in eis operante fierent ctestes
eius subiuncxit. Haec locutus sum
uob ut ñ scandaliz enuni cumenĩ
caritas dĩ diffunditur in cordib nñ
ꝑspinscm quidatuse nobis fitpax
multa diligentib legemdi ut non
sit eis candalum. Dein dequaepas¬
surieen iam expymensait. Extra
s nagogas facientuos. Quid aut
malierat apostolis expell desina¬
gogis iudaicis. quasi noninde fueran
separatun &iamsi eos nullus expel¬
ler&Sed nimirum hoc uoluit de¬
nuntiare. qui a iuda ei xp̃m ñ fue¬
rantrecepturi. a quo istinꝰ fueran¬
recessuri. &ideo futurumerat ut
foras mititerent cũ illo ab eis qui
ee nollent in illo hic qui ee ñ pos¬

Expanded text:
quod fieri convenerat nosset; sed nondum quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Paxpromisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Cum enim charitassanctum qui datus est nobis , fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit in eis scandalum. Deinde quae passuri essent jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat apostolis expelli de Judaicis synagogis, quasi non inde se fuerant separaturi, etiam si eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, qui Judaei Christum non fuerantrecessuri, et ideo futurum erat ut foras mitterentur, cum illo ab eis, qui esse nollent in illo, hi qui esse non pos
Abbreviated transcription (Latin):
In his quae p̃cedunt hoceuangelii capitule
dñs discipulos suos adinimicorum odia
pferenda confirmans. Suo ꝗꝗ p̃parauit
Nexemplo ut cumimitandofierent foratio¬
res addens & ꝓmitaens eis quoduenturus
Or& & adiciens quod & ipsi fierent testes
Leius. Hocutiq in eos operante spusco Sic
eniait: illetestimonium ꝑ hrbebit deme
& uostestimonium ꝑhybebitis. utiq quia
ille ꝑhrbebit. &iam uos ꝑhybebitis. ille in
do uossanando ut possitimplen. In amne
terram ex ut sonus eorum. Parum quip¬
pefucrat eos adhoraan exemplosuonisi
impler& spusco. Deniq: apostolus perus
cumiam uerba eius audiss& ubi dixerat.
r& implen in quo patientia dñi sui si exem¬
plum sufficer& debuit imitari sub cubu¬
it & negauit. Nutiq ferens quod illu ferre
cernebat. Cumuero accepit donunis p̃ssc̃i.
quem negauerat p̃dicauit. & quen con¬
fitentimuerat nͥ timuit ꝓ fitere Prius
enim exemplo quidem fuerat edoctusut

Expanded text:
In his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturusret, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in do, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, ret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari, succubuit, et negavit, non utique ferens, quod illum ferre cernebat. Cum vero accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& iam nidebitis me. De iudicio
au : quia princeps mundi hiuus iudi¬
catus e. tainquam solus sit peccatum
ñ credere inxp̃m. & tam quamipsasit
iosumsit iudicium quod princeps hu¬
pismundi hocẽ diabolus udicatus est
Valde latebrosum nec isto sermone
coaraandum ẽ ut fiat obscurius bre¬
uitate sed alio potius quantum dñr ad¬
iuuerit explicandum xcii.

Expanded text:
o autem, quia princeps hujus mundi judicatus est : tanquam solum sit peccatum non credere in Christum, et tanquam ipsa sit ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adjuverit explicandum.
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudinem formidarent. Hincergo
accensi c&en reꝓbi& caecis elum dĩha¬
bentes. sed ñ secunđ scientia & obsequiũ
setdo prestare credentes. occidebanteos.
sed ꝓ illis occisus colligebat eos quidehis
futuns antequa occid  er&ur instruxe¬
rateos. neignaros atq in parator ani¬
mosmala in opmata & in ꝓuisa qua¬
ins cito transitura turbarenti Sed
pcognita & patient̃ acceptaa nebo¬
na fempit̃na ꝑducerent. Hanceni
fuisse causam ut haeceis p̃nuntiare
&liam ipse de monstrauit adiungens
Sedhaec locutus sum uobis ut cumue¬
nen thora eorum reminis camini. os¬
quia ego dixiuob. Hora eorum hora
tenebrusa. hora nourna. Sedindie
mandauit dirmisen cordiã suam
& in nocte dedarauit. quando
nox iudaeorum separatu maredie
xp̃ianorum nulla confusiane fus¬
cauit: & quando carnem occide¬
repotuit. fidem tenebraren potuit :¬

Expanded text:
solitudinem formidarent . Hinc ergo solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiareetiam ipse demonstravit, adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum, hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam , et nocte declaravit, quando nox Judaeorum, separatum a se diem Christianorum in illa confusione fuscavit, et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
facientuos sed nolite solitudine mfor¬
tnidare. Separati quippe a congregatio¬
ne eorum tam nultor in meo nõmine
congregabitis illi m&uentes ne emplis
quoderat apud eos& omnia legis uenenr
sacramenta ddeserantur . Int̾ficientuos
Sic fundentes sanguinem urmutdõ sepe
prestaredo int̃ficiendo famulosdi. Oeror
pomendus ita neut placeas do ꝑcutis placen¬
ternitur nedi templ lapideum deseratur
exegrabilis caecitas. sed exparae iħl facta
ẽ ut plenitudogentium intrar& & ex parłe
inquam facta est n extoto Nenĩ omnes
sed aliqui exramis fracti suntiut in sera¬
r&ur oleaster. Nan spus co implente
discipulos xp̃i cũ lingus omniumgentiũ
loquerentur cũ ꝑ eos diuina miracula
frequentarentur. & diuina eloquiaspar¬
gerentur. &ia moccisus ita dilectus ẽ xp̃s
uteius discipuli expulsi a congregationibus
iudaeorum. exipsis ꝗꝗ uida eis in gentem
rultitudinem congregarent: & nullam

Expanded text:
facient vos; sed nolite solitudinem forfacient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Depraestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placenternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam