comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ pars tuscie Tuscia uͦ a frequentia
in uigis appennini montis sita in
parte italie uixta meridiem: Etru¬
ria pars itale dicta quod eius fine
tendebantur usq ad ripam tiberie:.
poic significat alteros. opoi finis uocat᷑.
Nome enum finis antea unam tantum
tiberis tenebat ripam: Aliietruriam di¬
ctam ab etrusco principe putant. idẽ
et tirrena a tirreno lidi frẽ. qui ex
sorte popłi parte de meonia uenit italiã.
ħ est et tuscia .S. tusciam dicere non de¬
bemꝰ. quia nusquam legimus: Tuscia
aũ a frequentia sacrisicu ⁊ tmuris dic¬
ta est anotoy eyce. Illic et aruspicinã
dicunt esse reꝑtam. Apulia et campa.¬
ta est: Gala em̃ grece lac dicitur: Mõ-
ardorem exclucdunt. quo fit ut can-¬
dor corporum non coloretur: Hanc-
ab oriente alpium iuga tuentur. ab
occasu oceanus indudit. a meridie p̃rupta
pirinei. a septentrione rheni fluenta: ater
germania. cuius in icium belgica. sinis aqͥ¬

Expanded text:
vero pars Tusciae. Tuscia autem a frequentia vero pars Tusciae. Tuscia autem a frequentia in iugis Appennini montis sita, in parte Italiae iuxta meridiem. Etruria pars Italiae dicta quod eius fines tendebantur usque ad ripam Tiberis, ερον significat alterum, ὅρος finis vocatur. Romae enim fines antea unam tantum Tiberis ripam tenebant. Alii Etruriam dictam ab Etrusco principe putant. Item et Tyrrhenia a Tyrrheno Lydi fratre, qui ex sorte cum populi parte de Maeonia venit ad Italiam. Haec est et Tuscia; sed Tusciam dicere non debemus; quia nusquam legimus. Tuscia autem a frequentia sacrificii et turis dicta, ἀπὸ τοῦ θῦσαι. Illic et aruspicinam dicunt esse repertam. Apulia ta est, gala enim lac dicitur Isid.ardorem excludor corporum non coloretur. Hanc ab oriente Alpium iuga tuentur, ab occasu Oceanus includit, a meridie praerupta Pyrenaei, a septentrione Rheni fluenta atque Germania; cuius initium Belgica, finis Aqu
Abbreviated transcription (Latin):
grecis popłis occupata magna grecia appel¬
lata est. deinde a regis nomine saturnia.
mox ⁊ latium clicta. eo quod idẽ sat᷑nꝰ
a ioue sedib suis expulsus ibi latuerit.
Postremo ab italo siculoꝵ rege ibi reg¬
nante italia nuncupata est: Cuius
situs longitudine amplius quã lati¬
tudine a circio in eurum extendit᷑.
in rebus pulcherrima soli fertilitate.
pabuli ub̃tate gratissima. ht̃ lacus.
benacũ. auernum atq lucrinum
fluuios. eridanum. et tiberim. ⁊ tepentes fõ¬
tib baias. gignit geminas. serticem. ligu¬
rium. ⁊ coralliũ. Boam quoq serpentẽ.
lincem feram.⁊ di omedias aues: Gallia aũ¬
et hispania idcirco hesperiȩ dictȩ. quod
greci hespero stella naingent.⁊ in italia
et in hispama. que due hac racione dis-¬
cernuntur: Aut enĩ hesperiã solam di-¬
cis. ⁊ italiam significas: ant addis ultimã
et significas hispaniã. quia est inaci¬
dentis fine. Tuscia pars italie. Imbria

Expanded text:
Graecis populis occupata Magna Graecia appelGraecis populis occupata Magna Graecia appellata est, deinde a regis nomine Saturnia; mox et Latium dicta eo quod idem Saturnus a Iove sedibus suis pulsus ibi latuerit; postremo ab Italo Siculorum rege ibi regnante Italia nuncupata est. Cuius situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur,in rebus pulcherrima, soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. Habet lacus Benacum, Avernum atque Lucrinum; fluvios Eridanum et Tiberim; et tepentes fontibus Baias. Gignit gemmas syrtirium, corallium, boam serpentem, lyncem feram, diomedias aves. Inter AlpeGraeci Hespero stella navigent et in Italia et in Hispania. Quae hac ratione discernuntur; aut enim Hesperiam solam dicis et significas Italiam, aut addis ultimam et significas Hispaniam, quia in occidentis est fine. Tuscia pars Italiae; Umbria
Abbreviated transcription (Latin):
re ht̃. ab euro qͣrecum. a meridie
ab asrico et oecasu cassioras insulas: A sola
septemtrionali parte macedoniȩ uł atti
uius: Archadia sinus achaie est. ut
platam folium int̾ ionium et egeum
mare exposita. quam archas iouis et ca-¬
liste silius pelasgis in dicione redactie
ex suo nomine archadiam nominauit.
Ipsa est et sicioma a sicione rege. a quo
et regnum sicionum est lictum: Ht̃
antem archacdia fluuium magnum
erimantum. abeston quoq lapidem.
qui semel accensus nunquam extingͥt᷑.
Candidissime etiam merule ibi nascunt᷑.
Li acetlemonia pannonia ab alpib
appenninis est nuncupata. quib ab
lata: Conuingitur aũ comnorico et
retia. habentes ab oriente messiam. ab
euro histriam. ab africo uero alpes appen-¬
ninas ht̃. ab occasu galliam belgicam.
a septemtrione damibiifontem ł limitẽ
qui germaniam galliamq secernit: Histͥã
it: Ipse est danubuis: ht̃ aũ histria a
septemtrione pannoniam. Talia olim a

Expanded text:
re, ab Euro Creticum, a meridie Ionium, ab Africo et occasu Cassiopas insulas, a sola septentrionali parte Macedoniae vel Attivius. Arcadia vero sinus Achaiae est, ut platani folium inter Ionium et Aegeum mare exposita, quam Arcas, Iovis et Callisto filius, Pelasgis in dicionem redactis, ex suo nomine Arcadiam nuncupavit. Ipsa est et Sicyonia, a Sicyone rege, a quo et regnum Sicyoniorum est dictum. Habet autem Arcadia fluvium magnum Erimanthum; asbeston quoque lapidem, qui semel accensus numquam extinguitur: candidissimae etiam merulae ibi nascuntur. Lacedaemonia . . . Pannonia ab Alpibus Appenninis est nuncupata, quibus ab lata. Coniungitur autem cum Norico et Raetia; habentes ab oriente Moesiam, ab Euro Istriam; ab Africo vero Alpes Appenninos habent, ab occasu Galliam Belgicam, a septentrione Danubii fontem, vel limitem qui Germaniam Galliamque secernit. Istriam it. Ipse est Danubius. Habet autem Istria a septentrione Pannoniam. Italia olim a
Abbreviated transcription (Latin):
cartecgo diruatur ancartatinensibus reddatꝰ aneo coloniae deducatur : Ex conpa¬
ratione utrũ pocius ccutꝙꝰ potissimũ quaeritꝰ adhuc modũ utrũ exercitus inma¬
cedoniaẽ contraphilippũ mittactꝰ qui soqis sit ccuxilio anteneat in itecliac ut quã¬
tectio conelusio: Harũ prima auditoris am̃i mũ ꝓuocat: Secundcres
gestas explicat: Tercia sidẽ adsertio nibus facit: quar tecsi nẽ tocius otte¬
tionis conplectiti. Inchoandũ ÷ itaq teclit̃ ubeniuolũ. docilẽ uel codtentũ

Expanded text:
Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittantur, qui sociis sit auxilio; an teneatur in Italia, ut quantatio, conclusio. Harum gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentu
Abbreviated transcription (Latin):
de functinñ ad ponebatur unde & hab& perme diumtelũ id est mostis signum. De
qua persiusait & potis est nigrum uitium p̃figere tb&e Cum aũt inperitiam significa

Expanded text:
defuncti nomen apponebatur. Unde et habet per medium telum. Id est, mortis signum, de qua Persius ait: Et potis est nigrum vitio praefigere theta. 2. Cum autem impuritiam significa
Abbreviated transcription (Latin):
prima ẽ degenore secunda despecie testia dedsstrentia quasta deꝓprio
quinta deaccidentigen: ut animal est enĩ uocabulũ generale & cõmune
animã õniũ habentiũ: Species ut homo est enĩs pecialitas q separatꝰ ac&eris
animantib: differentia utrationale mostale. his enĩ duob: difest homo a c&eris:
Cũ enĩ dr̃ rationale discernit̃ ab inrationalib: muti quiion habentrationẽ. Cũ
mostale discehitꝰ ab angelis quinesciunt mostẽ. propriũ utri sibile. homoestenĩ
trina in animo haece enĩ tẽporũ uari&ate & accidunt & mutant᷑ & est ex omnib:
his quinq: pastib: oratioplenae sententiae. ita homo est : animalrationale mostaleri sibile
bonimaliq: capax Sic enĩ inomnioratione subst anti alitã diu int᷑ ponere debem: species
& differentias quã diuseclusi s omnib: que hocidẽ esse post adid ꝑueniat᷑ ut ꝓpri& as iã cesta

Expanded text:
prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidente. 6. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a caeteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a caeteris. 7. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab irrationabilibus mutis, quae non habent rationem. Cum mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enitrina in animo. 8. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur; et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, boni malique capax; sic etiam in omni oratione substantiali tandiu interponere debemus species et differentias, qu
Abbreviated transcription (Latin):
eminib: separam : tã diuint̃ ponenter differentias quousq: ad ꝓpriũ ẽ de quo querim:
signata q̃ ex p̃sione ꝑueniam: ut puta bomo est animalrationale mostale t̃renũ
bipes risd capaxgenus animalcũ dictũ est ñ substantia hominir declarata est
est eñ ab hominegen: animal sed quia latepatebat adiecta ẽ species mo t̃renũ
iã exclusũ est id quod ał & beriũ aut humidũ differentia uero ulipesq ꝓp̃t animalia
po sita ẽq multis pedib: innitunt᷑ : Itẽ rationale ꝓpt̃ illaq: ratione egeant mosta
postrema esteni solũ hominir ꝙͥ rid&. sic ꝑ fecta est omnis ex paste difiniti io ad
hominẽ declarandũ Cuius disciplinae difinitionẽ plenã ex istima uer̃ aris totiles
& tullius exgenere & diferentis consistere. Postea quidẽ pleniores indocendo q̃
ꝑfectã subst antialẽ difinitionẽ in quinq: pastib: uelut in m̃bris suir diuiser̃: quarũ

Expanded text:
mmunionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo quaerimus mmunionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo quaerimus signata eius expressione perveniamus, ut puta: Homo est animal rationale, mortale, terrenum, bipes, risu capax. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adiecta est species, terrenum: iam exclusum est id quoposita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortapostrema, est enim solum hominis quod ridet; sic perfecta est omnis ex parte definitio ad hominem declarandum. Cujus disciplinae definitionem plenam existimarunt Aristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. 5. Quidam postea pleniores in docendo ejus perfectam substantialem definitionem in quinque partibus, velut in membris suis diviserunt. Quarum
Abbreviated transcription (Latin):
cael estiũ sider̃q figurarcontẽ plat̾᷑ om̃s & habitudin esstellarũ circase & circa t̃rã
inda gabiliratione ꝑcurrit : Porro actua lir dr̃q: resꝓpositas operationib: suis
ꝑ quã mos uiuendi homestus ad p&it instituta aduistutẽ tendentia p̃paratur.
dispensatiua dr̃ cũdomesticarũ rerũ sapient̃ or do disponitur. Ciuilis dicitꝰ ꝑ quã
totius ciuitatis utilitas administratꝰ. In DEISARΟRIS PΟRΡΙRIΙ
Post philosophiae definitionerin quib: generatit̃ õmi a continent᷑ Ñc̃ isa gogas
porfirii ex pediam: Is aga ga quippe grecelatine introductio dr̃ eorũ scilic&
quiphilo sophiã incipiunt continens᷑ se demonstrationẽ primar̃ rationũ
de qua lib & requids̃t suaqͣ cesta acsubstantiab difinitione declar&ur. Nãpo: sito primo
genere deindespecies & alia quȩ uicina esse possunt subiungimũr acdiscr&iscũ¬

Expanded text:
caelestium siderumque figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarcaelestium siderumque figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarropositas operationibus suis per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administratur. § 25 De isagogis porphyrii. Post Philosophiae definitiones, in quibus generaliter omnia continentur, nunc Isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur. Nam posito primo genere, deinde species et alia, quae vicina esse possunt, subiungimus ac discretis co
Abbreviated transcription (Latin):
satiuã inciuile. Inspectatiua dr̃ qua suꝑ gressi uisibilia dediuinira liquidex cae¬
lestib contẽ plamusq mente solũ modo iipicim: quõ corporeũ suꝑ grediunt obtutũ.
Naturalir dr̃ ubiunius cuiusq: reinatura discutitꝰ quia nibil generatꝰ inuita sedunũ ꝗq
his usib: deputatꝰ i quib: acreatore difinitũ est nisi foste cũ uoluntatedi aliquo dmiraculũ
ex aliqua paste profundis ina qualitate disserimus. Doe trinalir dẽ scientia quae abstra:¬
tã considerat quałitatẽ. Abstractã enĩ quantitar dr̃ quã intellectua materia separantes
uł ab aluis accedentib: ut est parimpar uel ab alia huius cemodq insolaratiocinatione
Arith m&ica est disciplina quantita tis numerabilis secundũse. & com&rica est
disciplina magnitudinis in mobilir & formarũ: Music a est disciplinaq: denumeris
loqr qufad abquid sunt his qui inueniunt᷑ in sonis: astro noma est disciplina qͣ: cursus

Expanded text:
stra in caelis est. Inspectiua dicitur, qua supergressi uisibilia de diuinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente solummodo contuemur, quoniam corporeum supergrediuntur aspectum. Naturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, qua nihil generatur inuita, sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a Creatore definitum est, nisi forte cum uoluntate Dei aliquod miraculum ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. Doctrinalis dicitur scientiatam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geometrica est disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur in sonis. Astronomia est disciplina, quae cursus
Abbreviated transcription (Latin):
omnis sermo conclusus ẽ inftrum̃ta cathegoriarũ s̃ iiiͦ. idestprima aequiuo ca is
eadẽ definitio ut lecnã quantũ adñn ꝑtin& & uerur & pictus & caelestis leo dr̃
quantũ addefinitionẽ ꝑtin&. alit̃ uerus definit. alit pictus al it̃ caelestis Vniuo
cas quandoduarũ aut plurimũ rerũ unũ nom̃ est & definitio ut uestis

Expanded text:
omnis sermo conclusus est. 2. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est, prima aequivoca, seadem definitio ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, uerus et pictus et caelestis leo dicitur, quantum ad definitionem, aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocum est quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio ut « uestis
Abbreviated transcription (Latin):
dunt Nominatiuurca surdictus quia ꝑ eum ali quid nominamur. ut hic magister
Ceñi quia ꝑ eum genus cuiuscumq querimur ut huis ma gistrifiliur uel quo dremsignifi¬
uari& ates habe nt ut estunus Pentaptota quod tantum in quinqueca sibus
uariantur ut doctus t& raptota quod tantum in .iiii ca sibur declinantur ut
OEpRonomine

Expanded text:
dunt. Nominativus casus dictus quia per eum aliquid nominamus, ut 'hic magister'. dunt. Nominativus casus dictus quia per eum aliquid nominamus, ut 'hic magister'. Genetivus, quia per eum genus cuiuscumque quaerimus, ut 'huius magistri filius', vel quod rem signifivarietates habent, ut est 'unus'. Pentaptota, quod tantum in quinque casibus variantur, ut 'doctus'. Tetraptota, quod tantum in quattuor casibus declinentur, ut De pronomine
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ferater ut doctissimus plurenim scit quam doctior Genera dicta sunt qđ
generent ut masculinum & femininum c&era nõma nĩgenera Sed hoc no¬
minũ ratio & auctoritas uoluit: Neutrũ dictũ qui a nec hoc est nec illudid est
nec masculinũ nec femininum, commene dictum qui a duobur generibus ñminũ
comimenieat ut hic & haecca nis Cui contrarium est epicmonquia utrũq
seru sub uno genere enuntiat. ut hicpicis. est enim in cestisexur qđ nec natura
pecoculis diternitur sediensustantũ peritia. Omne genir dictũ quia cunctis
gene ribus seruit marculino & feminino & neut̃r & cõmuni&omni Numerus uocatur
quia ꝑ eumuel singularia uel pluralia nomina ostenduntur : Figura quia uł simplicia
uel conpossita sunt: Ca sus a cadendo dicti ꝑeniminflexa nominauariantur &ca¬

Expanded text:
superferatur, ut 'doctissimus'; plus enim scit quam doctior. Genera dicta sunt quod superferatur, ut 'doctissimus'; plus enim scit quam doctior. Genera dicta sunt quod generent, ut masculinum et femininum. Cetera nomina non sunt genera, sed hoc nominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum quia nec hoc est nec illud, id est nec masculinum nec femininum. Commune dictum quia duobus generibus nomen unum communicat, ut 'hic' et 'haec canis'. Cui contrarium est epicoenon, quia utrumque sexum sub uno genere enuntiat, ut 'hic piscis'. Est enim incerti sexus, quod nec natura nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculino et feminino, et neutro et communi et omni. Numerus vocatus quia per eum vel singularia vel pluralia nomina ostenduntur. Figura, quia vel simplicia vel conposita sunt. Casus a cadendo dicti; per eos enim inflexa nomina variantur et ca
Abbreviated transcription (Latin):
lantur eo quod adimplenta suisignificationem nominibus adiciantur. Ut
magnus doctus adicis ea ꝑsonis ut magnus philosophus doctus homo & plemis
est sensus Actualia ab actud escendunt ut dux rex cursor nutrix orator
Gentis a gente ueniunt . ut grecus romanus : patriae a patria discendunt
ut athȩniensis tebanus : Loci aloco ut suburbanus : Uerbialia dñs quia uerbo
Verbi simila a uerbi similitudine dicta. Vt contemplator. Na & uerbum est
imperatiui modi futuri temp̃o & nomen quia comparationẽ recepit : Ha e om̃s
species a nominum appellatione dircendunt. Secunda pars nominis conpatio s̃
Conparatio dicta quia ex alterius coñpra alterũ p̃ fest: Cuius gradurtres sunt
rationis gradus ut doctus. conparatiuus ab eo quod comparatuspo sitiuo p̃festur
illi ut doctior. Plureni nouit᷑ qua doctur: superlatiuus eo quod conparatiuo

Expanded text:
lantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut lantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Atheniensis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia dicuntur, quia de verbo bis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descendunt. Secunda pars nominis conparatio. Conparatio dicta quia ex alterius conparatione alterum praefert. Cuius gradus tres sunt:rationis gradu, ut 'doctus'. Conparativus ab eo, quod conparatus positivo praefertur illi, ut 'doctior'; plus enim novit quam doctus. Superlativus eo, quod conparativo
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad modũ nothusdr̃ quis quis dedirpari genere nascitur.
S inonima hocest plurinomia eo quod st inpluribus nominibus significatio una ut
terra humus tellus idom enimsuntomnia omꝰnima hocest uninomia eo quodnt
i uno nomine significatio plurima ut tumulus Nunc mons breuis nunc tumens
tellus punc sepulchrũ est enim inuno nomine significatiodiuersa : Relatiua
sunt ut dext̃ dicienimdex t̃ non potest nis sinister fuerit : Porro qualitatis nomina
ex eodicta quia ꝑ ea qualis quis que sit ostenditur ut sapiens formosus diues. Quanti¬
tatis quia a mensura trahuntur ut longurbreuis. Patro nomica dñr eo quod tra¬
hantur a patribus ut tydides tydei filius aenides aenaxe filius quã uis & amatrib:
& ama ioribus ducantur. Th&ica id est possessiua dicuntur a possessione
ut euandrius ensis Epith&a quȩ latinae adiectiua uel suꝑ possita apel¬

Expanded text:
quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'humus', 'tellus'. Idem enim sunt omnia. Homonyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei filius, 'Aeneius' Aeneae filius, quamvis et a matribus et a maioribus ducantur. Ctetica, id est possessiva, a possessione, ut 'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appel
Abbreviated transcription (Latin):
nec uiderinec tangipossunt utueritas iustitia : Qeneralia quia multarum rerũ
sunt ut animal. nam& homo & equus & auis animalia sunt: Specialia quia
pastem de monstrant ut homospecies enimanimalium homo, Principalia quia
primã positionem habent nec aliunde nascuntur ut mons fons, Diriuatiua
eo qđ &x alio nomine deducantur. ut amonte montanus diminutiua qui a
minunt sensum ut greculus scolasticulus sono diminutiua quia sic sonant sicut
diminutiua sed intellectu principalia sunt ut tabula fabula. Tota greca
qua ex toto grecedeclinantur ut calisto sic enim grecus & latinus dt̃
Totalatina quia ex toto in latinũ uestuntur. &recus dt̃ odiseus. latinus olixes
Mediadicta quia ex paste greca sunt ex pastelatina eadem & notha
quia corrũpunt ultimas sillabas manentibus prioribus ut apud grecos
alexan dros mouandros. apud nos al exonder menander : Dicta aũt not ha

Expanded text:
nec videri nec tangi possunt, ut 'veritas', 'iustitia'. Generalia, quia multarum rerum sunt, ut 'animal'. Nam et homo et equus et avis animal sunt. Specialia, quia partem demonstrant, ut 'homo'. Species enim animalium homo. Principalia, quia primam positionem habent, nec aliunde nascuntur, ut 'mons', 'fons'. Derivativa eo, quod ex alio nomine deducantur, ut a monte 'montanus'. Diminutiva, quia minuunt sensum, ut 'Graeculus', 'scholasticulus'. Sono diminutiva, quia sic sonant sicut diminutiva, sed intellectu principalia sunt, ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latina, quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quibus pectus
feminarum ornatur. uel palleũ
tenetur a uiris in humeris. seu
cingulum in lumbis: Liunula
sunt ornamenta mulierum
in lune similitudine: Hullule
aureȩ dependentes: Specula sunt.
in quib femine uultus suas in¬
tuentur: dictum aũ speculum
uel quod ex splendore reddatur.
uł quod ibi femine intuentes con-¬
siderent speciem uultus sui. et
quid quid ornamenti deesse ui.¬
derint adiciant: p̃scilides sunt
aput feminas crurũ ornam̃ta. quib
earum ornant᷑: Olfactoriola uascula
muliebria. quib odoram̃ta gestant᷑.

Expanded text:
sunt quibus pectus sunt quibus pectus feminarum ornatur, vel pallium tenetur a viris in humeris, seu cingulum in lumbis. Lunulae sunt ornamenta mulierum, in lunae similitudinem bullulae aureae dependentes. Specula sunt in quibus feminae vultus suos intuuntur. Dictum autem speculum vel quod ex splendore reddatur, vel quod ibi feminae intuentes considerent speciem sui vultus et, quidquid ornamenti deesse viderint, adiciant. Periscelides sunt apud feminas crurum ornamenta quibus gressus earum ornantur. Olfactoriola vascula sunt muliebria quibus odoramenta gestantur.
Abbreviated transcription (Latin):
areis. genimisq in modum facture
et longos habitus. licet et segmen.¬
mentatis dormisset paruula cu
quidquid illis munere datur. Mure¬
na uulgo uocatur. quod scilicet auri
metallo in uirgulis lucescente que¬
dam ordinis fluxuosi catena contexi¬
tur in similitudine murene serpen¬
tis. que ad collum ornandum aptat᷑.
Nec int̾dum auri atq argenti texit᷑
uirgulis. Unde et in canticis dicit᷑
canticorum: Murenulas aureas
faciemus tibi. uermiculatas argento:
Catelle sunt catenule colli se inuitẽ
comprehendentes in modum cate.¬
ne. unde et appellatȩ. Drextras cõ-¬
munes uirorum ac feminarum
quia utriusq sexus dextre sunt:
armillȩ autẽ proprie uirorũ col
late uictorie causa militibis ob
armorum uirtutẽ. unde et quon:¬
dã uulgo uirilie dicebantur: Ab
intellectu enĩ circuli armilla ñ
discrepat. quia ipsa quoq hoc ubi
ponitur ambiendo constringit᷑
S armilla latius extenditur. cir¬
culus rotundus fit : fibule

Expanded text:
aureis, gemmisque variis in modum facturae aureis, gemmisque variis in modum facturae et longos habitus; licet et segmenmentatis dormisset parvola cunquidquid illis munere datur. Murena vulgo vocatur quod scilicet auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena contexitur in similitudinem murenae serpentis, quae ad collum ornandum aptatur. Haec interdum auri atque argenti texitur virgulis. Unde et in Canticis dicitur canticorum 1, 10: 'Murenulas aureas faciemus tibi vermiculatas argento.' Catellae sunt catenulae colli invicem se conprehendentes in modum catenae; unde et appellatae. Dextras communes esse virorum ac feminarum, quia utriusque sexus dexterae sunt. Armillae autem proprie virorum sunt, conlatae victoriae causa militibus ab armorum virtute: unde et quondam vulgo viriolae dicebantur. Ab intellectu autem circuli armilla non discrepat, quia ipsa quoque hoc, ubi ponitur, ambiendo constringit; sed armilla latius extenditur, circulus rotundus fit. Fibulae
Abbreviated transcription (Latin):
retinet crines. ne essundantur:
discriminalia capitis mulierum st̃
uocata ex eo qd̃ caput auro discernãt:
Nam discriminare diuidere dicit᷑
Antie sunt cincinni dependentes
prope auriculas. greco uocabulo ab
auribus: Acus sunt. quibus in femi-
nis ornandorum crinium compa¬
go retinetur. ne laxius fluant.
et sparsi dissipentur capilli: Inaures
ab aurium foraminibus nuncu¬
pate. quibus preciosa grana lapidũ
dependunt. Harum usus in grecia
puelle utraq aure. pueri tantũ
dextera gerebant: Torques sunt
circuli aurei a collo pectus usq pen-
dentes: Torques autẽ et bullȩ a
uiris geruntur. feminis uero mu-¬
nilia et catellȩ dictȩ aũ
torques: quod sint tortȩ.
et bulle qd similes sint rotundita¬
te bullis. que in aqua uento in flã¬
tur: Monile ornamentum ex gẽ¬
mis est. quod solet ex feminarũ
pendere collo: dictum autẽ a mu
nere : hoc etiã et serpentinũ dicit᷑.
quia constat ex amforolis quib dã

Expanded text:
retinet crines ne effundantur. retinet crines ne effundantur. Discriminalia capitis mulierum sunt vocata ex eo quod caput auro discernant; nam discriminare dividere dicitur. Antiae sunt cincinni dependentes prope auriculas; Graeco vocabulo, ab auribus. Acus sunt qnis ornandorum crinium compago retinetur, ne laxius fluant, et sparsi dissipentab aurium foraminibus nuncupatae, quibus pretiosa grana lapidum dependent: harum usus in Graecia, puellae utraque aure: pueri tantum dextera gerebant. Torques sunt cirdentes. Torques autem et bullae a viris geruntur, a feminis vero monilia et catellae. Dictae autem torques, quod sint tortae: et bullae, quod sint similes rotunditate bullis, quae in aqua vento inflantur. 473 12. Monile ornamentum ex gemmis est, quod solet ex feminarum pendere collo, dictum a nere. Hoc etiam et serpentum dicitur, quia constat ex amphorulis quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
Nimbus est fasciola transuersa. ex auro
assuta in linteo. qd̃ est in fronte femi¬
narum: Plautꝰ: Quo magis eã aspicio:
tã magis nĩbata est: Et lum̃ qd circa
ange lorum capita pingit᷑ nĩbus uoca¬
tur. licet et nimbus sit densitas nu-¬
bium: Capitulum est. qd̃ uulgo capi¬
tulare elicunt. Idem et cappa. uel
qd̃ cluos apices ut cappa
est. Mitra est pilleum frigium. capt̃
protegens quale est ornamentum ca-¬
pitis deuotarum. S. pilleum uiroꝵ
est. mitrȩ aũ seminarum. Redimi¬
cula aũ sunt. quib mitra alligat᷑
mitra ex lana est: Nigula mitra uir.¬
ginalis capitis est. Hitte sunt que
crinibus innectuntur. quibus flu¬
entes religantur capilli Et uitce
dicte. quod uinciunt: Tenia aũ uitta rũ
extremitas dependens diuersorum caloꝵi
Item uitta est. qua corona uincitur. te¬
nia uero extrema pars utte. que depen¬
det a corona: Neticulum est quod col¬
ligit uittas comas. dictum ab eo qd

Expanded text:
ur. 2. Nimbus est fasciola transversa ex auro ur. 2. Nimbus est fasciola transversa ex auro assuta in linteo, quod est in fronte feminarum. Plautus: Quo magis eam aspicio, tam magis nimbata est. Nam et lumen quod circa angelorum capita pingitur nimbus vocatur, licet et nimbus sit densitas nubis. 3. Capitulum est quod vulgo capitulare dicunt. Idem et cappa, velod duos apices ut cappa namentum est. Mitra est pilleum Phrygium, caput protegens, quale est ornamentum capitis devotarum. Sed pilleum virorum est, mitrae autem feminarum. Redimicula autem sunt quibus mitra alligaturmitra ex lana est. Ricula est mitra virginalis capitis. Vittae sunt quae in crinibus innectuntur, quibus fluentes religantur capilli: et vittae dictae quod vinciunt. Taenia autem est vittarum extremitas dependens diversorum colorum. Item vitta est qua corona vincitur; taenia vero extrema pars vittae quae dependet coronae. Reticulum est quod colligit comas, dictum ab eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
cicladas aureas gerebant. parti in uer.¬
tice. non nulli in fronte: Non enĩ eadẽ
sunt insignia omniũ regnorum. Gen¬
tilium uates infulas. apices. pillea. siue
galearea utebantur. Infula est sacer.
dotalis capitis alba ad modũ diadema¬
matis. a qua uitte ab utraq parte depen¬¬
dunt. que insulam uinciunt: Unde et
uitte dicte sunt. qd uinciant. Insula
erat: de albo et cocco: Apex est pilleum
sutile. quo sacerdotes gentiles utebant᷑
appellatus ab appiendo. idest a ligando. Hã
ungula que in pilleo erat conectebat᷑
silo. quod fiebat ex lana hostiȩ. Galea¬
rium pilleum expelle cesȩ hostiȩ factum
ƿilleum autẽ dictũ apelle hostie unde fi¬
ebat: Cidarim et ipsum sacerdotum erat.
quad a plerisq ntͥtra uacat᷑. ornamentũ
capitis feminarum: diadema nĩbum
capitalium et mitra. diadema est or-¬
namentum capitis matronarum. ex
auro et gẽmis contextum. quod in se
cirtumactis extremitatibus retro astͥn-

Expanded text:
cicladas aureas gerebant partim in vercicladas aureas gerebant partim in vertice, nonnulli in fronte. Non enim eadem sunt insignia omnium regnorum. Gentilium vates infulas, apices, pillea sive galeria utebantur. Infula est fasciola sacerdotalis capitis alba in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent, quae infulam vinciunt; unde et vittae dictae sunt, quod vinciant. Infula ilis, de albo et cocco. Apex est pilleum sutile quod sacerdotes gentiles utebantur, appellatus ab apiendo, id est adligando. Nam virgula, quae in pilleo erat, conectebatur filo, quod fiebat ex lana hostiae. Galerium pilleum ex pelle caesae hostiae factum. Pilleum autem dictum a pelle hostiae unde fiebat. Cidarim et ipsud sacerdotum erat, quod a plerisque mitra vocatur. De ornamentis capitis fecapitulum et mitra. Diadema est ornamentum capitis matronarum ex auro et gemmis contextum, quod in se circumactis extremitatibus retro astring
Abbreviated transcription (Latin):
actenus de ueste. de hinc ad ceterũ
cultum ueniemꝰ: Ornamenta dicta
eo quod eorum cultu ora uultꝰ q deco-¬
rent᷑. Prima ornamenti corona insig.¬
ne uictorie. siue regii honoris signum.
que ideo in capite regum ponitur. ad
significandos circum fusos in orbe płos.
quibus accinctus quasi caput suum
coronatur. Nec a lucilio corolla. ab
cipium a libero quodã gentibes ex isti¬
mant. qd̃ his in patando mutata ui-¬
no capita uincire fasciolis instituerit᷑.
Idcirco olim linei ac lanei generis coro:¬
nas suisse. sicut erat in sacerelotib gen-¬
tilium. Nomen corone ex hac causa uoca¬
tum. eo qd̃ in icio cirtum aras curreret᷑.
atq ad imaginem circuitus uel cho-¬
ri et formatam et nominatam coro¬
nam: Imperatores romani et reges
quidam gentilium aureas coronas u¬
tuntur. Perse tͥiaras gerunt.s reges
rectas. satrape incuruas. Reperta autẽ
tinara a semirame assiriorum regina:
Quod genis ornamenti exinde usq
hodie gens ipsa retinet Athenienses enĩ

Expanded text:
actenus de veste: dehinc ad ceterum cultum veniamus. Ornamenta dicta eo quod eorum cultu ora vultusque decorentur. Prima ornamenta corona insigne victoriae, sive regii honoris signum; quae ideo in capite regum ponitur, ad significandum circumfusos in orbe populos, quibus adcinctus quasi caput suum coronatur. Haec a Lucilio 1143 corolla, ab uius principium a Libero quodam gentiles existimant, quod his in potando mota vino capita vincire fasciolis instituerint. Idcirco olim linei ac lanei generis coronas fuisse, sicut erat in sacerdotibus gentilium. Nomen coronae hac ex causa vocatum, eo quod initio circum aras curreretur, atque ad imaginem circuitus vel chori et formatam et nominatam coronam. Inperatores Romani et reges quidam gentium aureas coronas utuntur. Persae tiaras gerunt; sed reges rectas, satrapae incurvas. Reperta autem tiara a Semiramide Assyriorum regina. Quod genus ornamenti exinde usque hodie gens ipsa retinet. Athenienses enim
Abbreviated transcription (Latin):
uit amorib: uerita sipsa quaerat. In phisica igitꝰ causa queren diin& hica ordo
uiuendi in loicaratio intellegendiuersat. Phisicã ap̃grecos prim: p̃scrutatus est
tales milesiusun : ex .uii ilbs sapientib: hic enĩ ante alios caelicausasatq: iuĩrerũ
naturaliũ contẽplata ratione supexit quã postmodũ inquattuor definitiones¬
plato distribuit idest arith m&icã geom& ricã musicã astro nomiam
& hicã socrates primus ad corrigendor componendos que mores intituit atq: omne
studiũ eius ad beneuiuendi disputationẽ dux̃. diuidens eã inquattuor uistut es
anime idẽ prudentiã iustitiã fostitudinẽ tẽperantiã : prudentia est in rebur
qua dnscernuntꝰ ab onis mala. fostitudo quia aduersa aequanimit̃ tollerantꝰ¬
ł õperantia qualibido concupiscentia rerũ frenatꝰ. Iustia quarecte iudicando

Expanded text:
vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibnaturalium, contemplata ratione, suspexit, quam postmodum Plato in quatuor definitiones distribuit, id est, arithmeticam, geometriam, musicam et astronomiam. 5. Ethicam Socrates primus ad corrigendos componendosque mores instituit, atque omne studium ejus ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quatuor virtutesanimae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando
Abbreviated transcription (Latin):
Sbilo sophia est rerũ hd̃manar diumar̃q cognitiocũ studiobeneuiuendi
coniunta : Haec duab: ex reb constare uid&ur scientia &opinatione scientia est cũres¬
ali quacestaratione ꝑcipitꝰ Opinatiol cũ ad huc incesta reslat& & nullaratione firma
uid&. ut puta solutrũ n& antus quantus uid&ur anmaior sit quã omnist᷑ ra. Itẽ¬
luna globosa sit anconcaua & stella eutrũ neadhereant caelo anꝑaere libero
cur suferant᷑ Cae lũ ipsũ quamagnitudine materta consł etutrũ qui&ũ & in mno¬
bilesit anincre dibiliceritate uoluatꝰ quanta sit t̃raecrasitudo. aut quib: funda¬
ꝓfit & nã greciphilo amorẽ sophiã saptentiã dicunt. philosophie speciestriꝑtita ẽ
unanaturalisq grecephisica appellat̃ in quadenaturae in quisitione disseretꝰ
Altera moralisq grece & hica dr̃ inqua demorib: agit̃ testia rationalis quae
grecouo cabulo loica appellatꝰ inqua disputatꝰ quẽ ad modũ inrerũ causis uel

Expanded text:
ilosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio, cum studio conjuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. 2. Scientia est cualiqua certa ratione percipitur. Opinatio est cum adhuc incerta res latet nullaque ratione firma videtur: utputa sol utrum maluna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundaprofitetur. Nam Graeci φιλο- amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel
Abbreviated transcription (Latin):
m.& n. apud grecosliquescunt ut mnsteus & gneus. Decem&vii aũt latinis
lit teris u&us scriptura constabat . unde & legiti me nominantur . Illa rati¬
onescilic& uel quod ab euocali incipiunt & in mutum sonũ desinunt ut sunt
consonantes uel quod a suo sono incipiunt & inuocalem .e. desinunt: ut sunt mute
tioputatur es senonlita. Quae proinde a spirationis nota dr̃ quia uocemeleuat:
Aspiratioenim est sonus uberius clatus. cuius contraria est prosodia sonus equa¬
liter flexus E litãm saluius ludima gister prim: latinis adiecit. ut in sono

Expanded text:
 N apud Graecos liquescunt: ut 'Mnestheus'. Decem et septem autem Latinis litteris vetus scriptura constabat. Unde et legitimae nominantur illa ratione, scilicet vel quod ab E vocali incipiunt et in mutum sonum desinunt, ut sunt consonantes, vel quod a suo sono incipiunt et in vocalem E desinunt, ut sunt mutaetio putatur esse, non littera, quae proinde aspirationis nota dicitur, quia vocem elevat. Aspiratio enim est sonus uberius elatus, cuius contraria est prosodia, sonus aequaliter flexus. K litteram Salvius ludimagister primus Latinis adiecit, ut in sono
Abbreviated transcription (Latin):
pagenasueneris nuncupaetur scebbectum aũ septimus c̃dominicodie ÷ quen
gentiles satus no dedicauerint & secturnis nominccuerunt: Secbbatum exhe
lius ceũ uocabulisdierũ deorexp̃i cenoritus loquendi ec clesicerticur ꝓcedit: temen
siquidem forte consuetudo traxerit ut illud ex ead ex ore qđ in ꝓbat corde intellege

Expanded text:
paganos Veneris nuncupatur; Sabbatum autem septimus a Dominico die est, quem gentiles Saturno dicaverunt, et Saturni nominaverunt. Sabbatulius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit; tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore, quod improbat in corde, intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ latine dr̃ ursaq ꝗ in modũ plaustriuestit᷑ : Nostrieam septẽtrionẽ dixer̃ : Trione s enĩ pprie
facitꝗ in eosunt. Areto filax dictus quo arcton id ẽdicẽ ursã seqr̃ eundẽ & bootẽ dixerant:
fulg&edictus orion aburina ide ab inundacionea quarũ tẽporelr hie mis obostus mare &
terras aquis actẽ pestatib: turbat. Hunclatini iugula uocant ꝙ sitariatur ut gladius &
stellarũ luce terribilis aoq clarissimus in quosi hce fulgent omnia serenitar ꝓtendit᷑ si obs¬
uedos dnr: osta quippesuo eficiunt pluuias & unde& carlatini sucula s apella uerunt ꝗ quando
nascuntꝰ pluuiarũ signamostrant᷑ : De quib uergilius arcturãpluuiasq pades sunt i .uii.¬

Expanded text:
ae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. Triones enim proprie ae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. Triones enim proprie facit, quia in eo sunt. Arctophylax dictus, quod Arcton, id est Helicem Ursam, sequitur. Eundem et Booten dixerunt, fulget, et dictus Orion ab urina, id est ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Iugulam vocant, quod sit armatus, ut gladius, et stellarum luce terribilis atque clarissimus; in quo si haec fulgent omnia, serenitas ὑετὸς dicuntur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias; unde et eas Latini Suculas appellaverunt; quia quando nascuntur, pluviarum signa monstrantur, de quibus Virgilius: Arcturum, pluviasque Hyadas. Sunt au
Abbreviated transcription (Latin):
Solapellatus eo ꝙ solusa pareat obscurati s fulgore
Stellaedictaabstando ꝗ fixestants̃eꝑ inceloneccaount. Nãꝙ uidemus ecelostellas qua si labi
non suntstelle sedigniculia baetere lapsiqui fiunt dũuentus alciora petens &eri iuigñe sccũtrahit :
Quitractusuo imitat᷑ stellascadentes : Nastellacadere nom pos sunt in mobilisenimut p̃dictũc̃ sunt
& cũ celo fixeferunt᷑. Sideredictaꝙ canauigantes considerandodi regunt ad cursũ comsilium:
N efalacibus undis autuentis a libideducant᷑. Quacdã h stellȩidcirco signadicut᷑ qͥe a naute
obseruant ingubernandis remigiis contẽplante saciem fulgorẽq corũ quibus reb: statusccli
futuru sostendit᷑. Sed & om̃s homines ea intendunt ao p̃ uidenbs acris quaclitates ꝑaestatẽ
nificant : Signorũ primus arc tonquii naxefixus .uii. stellir insereuolutis notatꝰ nñt grecũ¬

Expanded text:
Sol appellatus eo quod solus appareat, obscuratis fulgore Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, non sunt stellae, sed igniculi ab aethere lapsi; qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae cadere non possunt: inmobiles enim, ut praedictum est, sunt, et cum caelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis aut ventis alibi deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum, quibus rebus status caeli futurus ostenditur. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem gnificant. Signorum primus Arcton, qui in axe fixus septem stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecu
Abbreviated transcription (Latin):
um q̃ nec cecitas pecuisio sed lipitudo. hicergolegit non legit Testium nor hab&
nedr̃ doctrinalir seientia qua t abstrac tam considerat quantitatem abstracta eni
quantita sẽii quã intellectuama teria separantes uel ab aliisaccidentib: ut est pas
in paruel ab aliis huiuscemodiin solaratio cinatione tractamus: cuiur species sunt ui
id est aritinm&ica musica geom&rica astronomia Ast m&ica est disciplina
atq: omnes habitudinesstellarũ quas disciplinas deinceps paulolatius indica mus

Expanded text:
us nec caecitas nec visio, sed lippitudo. Hoc ergo: legit, non legit, tertium nihil hane dicitur doctrinalis scientia, quae aquantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione tractamus. Haec dividitur etriam, musicam, astronomiam. Arithmetica est disciplina atque omnes habitudines stellarum. Quas disciplinas deinceps paulo latius indicabimus
Abbreviated transcription (Latin):
agcͥalem ciclum ipolitur episc̃ imperatoris primus oscripsit postquem ꝓbatis simiaue¬
torer eusebius caesariensit theophilur alax an drinur ꝓsper q̃qnatione a quitanur atq
uictorius amplicatis eiurdem festiuitatis rationib: multiplicer circulor edidoruto
Cuius quidem rationem beatirsimus cirillur alex andrinae urbir ep̃s innona¬
genta quinq: annis perquin quier deccnaouier calculans quoto Rło die uellunade¬
beat pascales sollemnitas celebrari summabrouitate. notauit. Ciclus autem
uocatur eoꝙ i norbem degestus sit & quasiincriculo ordinem dispossitum
plectat annorum sineuarietate & sineull& error artatae : Vndefactum : ut eui¬
que mataeriȩ carmina simplici formitate facte clia ÷ Hinc & laterculum dictum
ꝗ ordinem habeat stratum annorum:

Expanded text:
emporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit. Post quem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorius, amplificatis eiusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cuius quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandriae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem novies calculans, quoto Kal. vel luna debeat paschalis sollemnitas celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestum sit, et quasi in circulo dispositplectat annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est ut cuiusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stratum annorum.
Abbreviated transcription (Latin):
sit anfoemñ simibs est illi nomni declnatione limes &erit masculinum, Iten funis
sinceftigenerir es secredis similis est panis in declinatione &erit maculnum : Item
& conparatione poritiuorum ut sidicas doctus magnus pos sitiui sunt & su similis fit
& per diminutionem ut puta funem masculinumes se funiculus ostendit sicut mar
mor neũt generiresse mar mastulũindicat : Nã quod genus in principalitate est
idessesol& indiminutione sed hoc non sõꝑ ut pistrinũ pistrilla. Sed quia scire de¬
bemus ex possitione declinationem ex diminutione genur collegere:¬

Expanded text:
sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminumor neutri esse generis marmusculum indicat. Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione: sed hoc non semper, ut pistrinum, pistrilla: sed quia scire debemus ex positione declinationem et ex diminutione genus colligere
Abbreviated transcription (Latin):
ipse enim principiumipsefinis dicens egosum alfa&a. Concurrentibus eniminꝰ se
inuicem alta ad i. usquede uoluitur & rursus ao ad alfareplicatur utostender&
ne dñis &initis decur sumad finem & finis decursum a dinitium: Omnes aut̃ lit̃ȩ apud grecos
& uerba conponunt & numeros faciunt: Namals̃ aitera apud eosuocatus in numeris
unum. ubiaũt scribunt b&a uocaturduo ubis cribunt gamma. uocatur innumeris
numeros habent : Latiniaut numeros adlitas ñ conputant sed sola uerba conponunt:
excepto .i & x litã que & infigura crucem significat & innumerodecimde monstrat:

Expanded text:
Ego sum Α et Ω.' Concurrentibus enim in se invicem Α ad Ω usque devolvitur, et rursus Ω ad Α replicatur, ut ostenderet in se Dominus et initii decursum ad finem et finis decursum ad initium. Omnes autem litterae apud Graecos et verba conponunt et numeros faciunt. Nam Alpha littera apud eos vocatur in numeris unum. Ubi autem scribunt Beta, vocatur duo; ubi scribunt Gamma, vocatur in numeris numeros habent. Latini autem numeros ad litteras non conputant, sed sola verba componunt, excepto I et X littera, quae et figura crucem significat et in numero decem demonstrat.