comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mea: habeo deum iudicem qui uitȩ meȩ testis est:
nõ cuto ꝗd loquantꝰ homines: audi apostolu scriben-¬
tem. Protudentes bona nõ solu coram deo ẜẽt cora
urgo necures :Quod ideo dimiseris mr̃e ut in
mohasterio ĩter uirgiẽs uiueres talis detractio la-¬
us tua est ubi nõ luxuria ĩpuella dei ẜ duritia
carpitur. Ista crudelitas pietas est: Illu ei prer¬
feras matri quem p̾ferre uiberis & aĩe tuela uẽ¬
& si et ĩpa p̃tulerit et filiam te sentiat et ẜrore. N
igitur : Scelus est sancti uiri be habere ꝯtuber̃niu:
Gbtorto collo me intuis trabis trahis. Ut aũt ꝓbeni
qdđ̃ nolo aut młtoꝵ ĩ uideia subea Sanctus u̾nt fi¬
lam a matre nũiꝙ̃ seiungit. Utramꝗ suscipit u¬
tramꝗ ueperatur. Sit quelibet sancta filia m̃r ui¬
dua inditiu castitatis est: Si coeuus nus ille nescio
ꝗs matre tua honoret & sciam. Si senior te ut filiam

Expanded text:
mea; habeo deum iudicem, qui meae uitae testis est; mea; habeo deum iudicem, qui meae uitae testis est; non curo, quid loquantur homines\', audi apostolum scribentem: prouidentes bona, non solum coram deo, sed etiam uirgo, ne cures, quod ideo dimiseris matrem, ut in monasterio inter uirgines uiueres; talis detractatio laus tua est. ubi non luxuria in puella dei, sed duritia carpitur, crudelitas ista pietas est. illum enim praefers matri, quem praeferre iuberis et animae tuae. quem si et ipsa praetulerit, et filiam te sentiet et sororem. Quid igitur? scelus est sancti uiri habere contubernium ? obtorto collo me in ius trahis, ut aut probem, quod nolo, aut multorum inuidiam subeam. sanctus uir numquam filiam a matre seiungit; utramque suspicit, utramque ueneratur. sit quamlibet sancta filia, mater uidua indicium castitatis est. si coaeuus tuus est ille nescio quis, matrem tuam honoret ut suam; si senior, te ut filiam
Abbreviated transcription (Latin):
et delitias euis fugis: atq ut hoc urilgo solet dic
seculiris ẽ m̃r: habeas alias uirgines habeas sanc¬
tu pudicie choru Exd mr̃e desexẽs: eu diligis:
ꝗ sua forsitan sorore reliꝗt et mr̃e : Illa difficilis
sed iste facilis. Illaiuratrix. sed iste placabilis
Quam quero utrũ uitu secuta si an poster
ĩ ueneris : Si eu sẽcuta es manifestũ est cur
ea reliq̃ris. Si postea repperisti ostendis qđ ĩ matrii
hospitio nõ po tueris in uenire. Nurus doctor
et meo muccone me uulnerans. Qui ambulat
inꝗt simplicit᷑ ambular cõfidẽt᷑. Tacerẽ sime re¬
morderet ꝯsciẽtia mea. Rĩ aliis meũ crimon
non reprehenderem nec ꝑtrabem oculi mei alteriusx
festucam uiderem. Hunc aũt cum inter fratres
procul habitans eoꝵq fruens contubernio honeste sub
arbitris et uideam faro & uideãm inpudentissimu
est eius te uerecundia nõ sequi cuuis sequaris

Expanded text:
et delicias eius fugis atque, ut uulgo soletis dicere, et delicias eius fugis atque, ut uulgo soletis dicere, saecularis est mater, habes alienas uirgines, habes sanctum pudicitiae chorum. quid matrem deserens eum eligis, qui suam forsitan sororem reliquit et matrem ? illa difficilis, sed iste facilis; illa iurgatrix, iste placabilis. quem quaero utrum secuta sis an postea inueneris. si secuta es, manifestum est, cur matrem reliqueris; si postea repperisti, ostendis, quid in matris hospitio non potueris inuenire. durus doctor et meo mucrone me uulnerans: qui ambulat, inquit, simpliciter, ambulat confidenter. tacerem, si me remorderet conscientia, et in aliis meum crimen non reprehenderem nec per trabem oculi mei alterius festucam uiderem. nunc autem, cum inter fratres procul habitans eorumque fruens contubernio honeste sub arbitris et uideam raro et uidear, inpudentissimum est eius te uerecundiam non sequi, cuius te sequi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidisti. Fua ne ꝑdis. Qind tibi necesse est in ea
uersari domo: inqua necesse habeas quotidie aut
perire aut iuncere: Qiusꝗͣ ne mortaliu in¬
xta uiperã secutos somnos car̾pit: que &si nõ
ꝑcutiat certe sollicitat : Secutius ꝑire nõ posse
ꝙiuxta ꝑiculu nõ perisse. Inaltero trãquilli¬
fas est in altero gubernatio. ibi gaudemtus. hic
euadimus. Sed forte respondeas. Non bñ morata
est mater: res seculi cupiti amat diuitias: ignorat¬
in ieiuniu: &ulos stibiolinit uult comperta pro¬
cedere: et nocet psimo meo: n possu cũ huiusmodi
habebis p̾remiui si talem nõ deseras. Ela te dui por¬
tauit inutero dui aluit: & difficilores in fanctȩ
mores blanda pietate substimut. Lauit pannoꝵ.
passa est. ad hanc te ꝓdixit etate: et ut xp̃iuiama¬
res docuit. No tͥ displiceat eiꝰ ꝯilersatio. q̃te sponso
tuo uirgine ꝯsecrauit. Quod si ferre nõ potes

Expanded text:
perdidisti, serua, ne perdas. quid tibi necesse est in ea perdidisti, serua, ne perdas. quid tibi necesse est in ea uersari domo, in qua necesse habeas cotidie aut perire aut uincere ? quisquamne mortalium iuxta uiperam securus somnos capit ? quae ut non percutiat, certe sollicitat. securius est perire non posse quam iuxta periculum non perisse; in altero tranquillitas est, in altero gubernatio, ibi gaudemus, hic euadimus. Sed forte respondeas: \'non bene morata mater est, res saeculi cupit, amat diuitias, ignorat ieiunium, oculos stibio linit, uult compta\' procedere et nocet proposito meo nec possum cum huiusce modi bebis praemium, si talem non deseras. illa te diu portauit, diu aluit et difficiliores infantiae mores blanda pietate sustinuit. lauit pannorumpassa est. ad hanc perduxit aetatem; ut Christum amares, docuit. non tibi displiceat eius conuersatio, quae te sponso tuo uirginem consecrauit. quodsi ferri non potest
Abbreviated transcription (Latin):
alterius utero. Alterius humeris: unde et in
cruce pendens cõm̃dibat parente discipulo
qũa nũqͣ ante cruce dimiserat. Iu uo filia iam
tn desino ad mare Ioqui quã forsita etas et ĩ¬
beccillitas ac solitudo ex cusabilem facit. Iu inqͣ
tibi uenter angustus: Nouem mensihus utero
clauso uixisti: et uno die ĩ unocubiculo cum matr
nõ duras: An oculos eius serre nõ potes: Et
quia omnes matus tuos illa que genuit
que alit & ad hanc ꝑduxit etatem facilius
intelligit: testem domestica fugis: Si iurgo
es ꝗd fimes diligentem custodiam: Sicorrtip.¬
ta es cur nõ palam nubis: Secunda post naui¬
fragium tabula est: quod male torperis salte
hoc remedio temperare. Neq uio hoc dico: ut
post pectatu tolli penitẽtia: ut qđ male cepit
male ꝑseueret: sed quod despere in hiiusmodi copu-¬
la diuulsionem. Alioquin si ad matre migraueris
post ruinam: facilitis poteris cũ ea plangere qđ

Expanded text:
alterius utero, alterius brachiis. Unde et in alterius utero, alterius brachiis. Unde et in cruce pendens commendat parentem discipulo, quam numquam ante crucem dimiserat. Tu vero, filia—iam enim desino ad matrem loqui, quam forsitan aetas et inbecillitas ac solitudo excusabilem faciunt—tu, inqfuit venter angustus? Decem mensibus utero clausa vixisti, et uno die in uno cubiculo cum matre non duras? An oculos eius ferre non potes et, quia omnes motus tuos illa, quae genuit, quae aluit et ad hanc perduxit aetatem, facibus intellegit, testem domesticam fugis? Si virgo es, quid times diligentem custodiam? Si corrupta, cur non palam nubis? Secunda post naufragium tabula est, quod male coeperis, saltim hoc remedio temperare. Neque vero hoc dico, quo post peccatum tollam paenitentiam, ut, quod male coepit, male perseveret, sed quod desperem in istius modi copula divulsionem. Alioquin, si ad matrem migraveris post ruinam, facilius poteris cum ea plangere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Primu scire uoscupio soror ac filia me nõ idcirco
scribere: ꝗa aliꝗd de uobis sinistru suspicer: ẜne
cer̾i suspicentꝰ ur̃a enarrare ꝯcordiam. Alioquin
qđ absit. si peccatoꝵ extimare uos glutino cohesisse:
nuinq̃ scriberrem : sciremq me surdis narrare fabula
De inde hoc obsecno: ut si mordatius ꝗ ppiam scripse¬
ro nõ tam meę auctoritatis piitis eẽ qͣ monbi.
Putride carnes terro cimantui et cauterio.
Uenaena serpẽtino pellũtiir anridoto. Quod situ
dolet maiori dolore curatur. Ad extremui hoc
dico qđ et̃ si ꝯscientia criminis uubmis nõ ha¬
beat ht̃ tñ fama ignominia. Mat̾ ⁊. filia no¬
mina pietatii : offitiors uocabula: uincula naturȩ :¬
secũdiq post deu federatio. Non est laus si uos
diligatis. Scelus est qđ odistis. Nominus iesus
subiectus erat parentibus stus: uenerabatuꝵ.
mitro cuius erat ise pr̃. Colebat nrutritius
quẽ ipe nutrierat. Gestatuq se meminerat

Expanded text:
Primum scire uos cupio, soror ac filia, me non idcirco scribere, quia aliquid de uobis sinistrum suspicer, sed, ne ceteri suspicentur, uestram orare concordiam. alioquin — quod absit —, si peccati uos aestimarem glutino cohaesisse, numquam scriberem sciremque me surdis narrare fabulam. deinde hoc obsecro, non tam meae austeritatis putetis esse quam morbi. Putridae carnes ferro curantur et cauterio, venena serpentino pelluntur antidoto; quod satis dolet, maiori dolore expellitur. Ad extremum hoc dico, quod, etiam si conscientia vulnus non habeat, habet tamen fama ignominiam. Mater et filia, nomina pietatis, officiorum vocabula, vincula naturae secundaque post Deum foederatio, non est laus, si vos diligitis; scelus est, quod odistis. Dominus Iesus subiectus est parentibus suis: venerabatur matrem, cuius erat ipse pater, colebat nutricium, quem nutrierat, gestatumque se meminerat
Abbreviated transcription (Latin):
Lucentemq olobum lunȩ titamaq aftra. Spũs
ĩtus alit totosq oiffusa᷑ ꝑartus. Mensagitat mole
et magnose corpore mistet. Inde hoiumq pec-¬
uoũq genus urteq uolantũ : Et q̃ marmoreo
fert monistra sb̾equore pontus. Ingneus eͥ ollis
uuoor et celestis origo. Semib &. reliqua quȩ¬

Expanded text:
lucentemque globum lune Titaniaque astra spiritus intus alit, totosque infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore miscet. Inde hominum pecudumque genus, vitaeque volantum, et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. Igneus est ollis vigor et caelestis origo seminibus, quantu
Abbreviated transcription (Latin):
ta eẽ galeas totide pila gesa hastas lõgas
milia enqͣginta sum̃aq pari cuiꝰq gnis
mio expletirrã securis xutra flacer dl¬
ueolos uiolas ꝗͣ tu longas naues opus eẽt
tritici centu & uiginti milia modioru
& uaticũ de curionibus remigibus colla

Expanded text:
um, galeas totidem, pila gaesa hastas longas, milium quinquaginta summam pari cuiusque generis numero expleturos, secures rutra falces alueolos molatritici centum uiginti milia modium et in uiaticum decurionibus remigibusque conla
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩmittit habenas. Et tande euboius cumaꝵ:
Quãuis digressi ueteris confusus amici
Laudo tñ uacius sede qđ figere cumis.
Destinet atq unũ ciue donare sibille
lanua baiaꝵ et grati litus ameni:
Secessus ego uł ꝓchitã p̃ponosubure. Est igr¬

Expanded text:
que immittit habenas, et tandem Euboïcis Cumarum Quamvis digressu veteris confusus amici laudo tamen, vacuis quod sedem figere Cumis destinet atque unum civem donare Sibyllae. ianua Baiarum est et gratum litus amoeni secessus, ego vel Prochytam praepono Suburae;
Abbreviated transcription (Latin):
ille nutricu appellet et fratre. Hec ad breue
lucubratiũcula celeri ẜmone dictaui. uolens
desiderio postulãtis satisfacete et qĩ ad scolasti¬
ca materia me exercens. Eadez eĩ die pulsabat¬
mane hostiu ꝗ profecturus erat. Simulq ut
ostendere obtrectatoribꝰ meis ꝙͣ et ego possi
inceteris libris solitus sum facere illaꝵ flo¬
ribus texuui extemporalis est dictio et tãta
adlumen lucerne faulitate profusa ut no¬
tarioꝵ manus lingua precurreret: et fin¬
signa futurax boꝵ uolubilitas ẜmonu ob¬
rueret.Quod id circo dixi ut qui nõ ignoscit¬
ingenio ignoscat uel tempori. am̃¬

Expanded text:
ille nutricium appellet et fratrem. Haec ad breuem ille nutricium appellet et fratrem. Haec ad breuem lucubratiunculam celeri sermone dictaui uolens desiderio postulantis satisfacere et quasi ad scholasticam materiam me exercens - eadem enim die mane pulsabat ostium, qui profecturus erat - simulque, ut ostenderem obtrectatoribus meis, quod et ego possim,in ceteris libris facere solitus sum, illarum floribus texui. extemporalis est dictio et tanta ad lumen lucernulae facilitate profusa, ut notariorum manus lingua praecurreret et signa ac furta uerborum uolubilitas sermonis obrueret. quod idingenio, ignoscat vel tempori. A
Abbreviated transcription (Latin):
et filia ⁊geneꝵ immo ꝯtubernale filie
tue. Quid q̃ris aliena solatia: et igne
ia sopitos suscitas: Honestius tͥ ẽ salte cul
pa filee sb̾stentare⁊ ꝗͣ occasioẽ tui queres.
Sit tͥ filius monachus pietatis uiduitatil¬
q p̾sidiu. quid tibi alienu hoĩe ĩ ea p̃sti
domo q̃ filiu ⁊ filias capere nõ potuit
ius ia ꝯͥtatis es ut possis ia nepotes hr̃e de
filia. In uita ad te utrũq Reuertat᷑ cu
uito q̃sola exierat. Uiru dixi nõ maritu
nemo calũpniet᷑.Sexu significare uolui
nõ ꝯugiui. Aut si er ubescit ⁊ retractat
et domu i qͣ nata est aebitrat ãgustam
uos ad euis hospitiolum ꝑgite ꝗͣ artiu sit faci¬
lius põt matre & frate capere ꝗͣ alienu hoiem
manete nõ poterat.Sint ĩ unia domo due femine¬
sit triga frater uester ac filius et sorore exhibebit¬
illis et matte. Mlii uictricui et generz nocent

Expanded text:
et filiam et generum, immo contubernalem filiae et filiam et generum, immo contubernalem filiae tuae; quid quaeris aliena solacia et ignes iam pam filiae sustentare quam occasionem tuae quaerere. Sit tecum filius monachus, pietatis viduitatisque praesidium. Quid tibi alienum hominem in ea praesertim domo, quae filium et filiam capere non potuit? Eius iam aetatis es, ut possis nepotes habere de filia. Invita ad te utrumque. Revertatur cum viro, quae sola exierat—virum dixi, non maritima; nemo calumnietur: sexum significare volui, ne coniugium—aut, si erubescit et retractat et domum, in qua nata est, arbitratur angustam, vos ad eius hospitiolum pergite. Quamvis artum sit, facilius potest matrem et fratrem capere quam alienum hominem, manere non poterat. sint in una domo duae feminasit triga, frater uester ac filius et sororem illis exhibebit et matrem. alii uitricum et generum uocent,
Abbreviated transcription (Latin):
et te aspiciũt uniu̾si: nͥ qđ plena licẽtia ꝯiuugali de
tiu ifimua gloriatis: Nec tam secreto dedecote po¬
tes eẽ contenta. Procacitatem libettatem uo¬
cas facies meretricis facta est tibi nescis eru¬
bescere.Iteꝵ me malignũ iteꝵ suspitiosum
et rumigerulu clamitas. Ego ne suspitiosuis.
tuis qĩ cassibo ĩ clusisti: Optimũ reuera peda¬
gogui ꝗte moueat ꝗ isperitate frõtis tergat.
ab apetta defenditꝰ ignominia. Ueniet ueniet
tp̃iis qñ dies allabitꝰ du ignoras: et iste for¬
mosolus tuus ꝗa cito senescũt mulieres maxꝰ
q̃ iuxta uiros sũt: uł ditiore reperiet uł y
iuniore: tũc te penitebit ꝯsilii tui: et tede¬
bit ꝑtinacie qñ et re ⁊ fama amiseris qñ
qdđ male iũctu fuerat diuidetꝰ bñ n forte
secuta es: et calescẽte tãti corporis carita¬
ut pecͥces. Magisate discedat discat filia
seperar i ꝗͣ tiabꝰ illa seiungi: habes filiu

Expanded text:
et te aspiciunt uniuersi, nisi quod paene licentia coniugali de et te aspiciunt uniuersi, nisi quod paene licentia coniugali de tua infamia gloriaris nec iam secreto dedecore potes esse contenta; procacitatem libertatem uocas. facies meretricis facta est tibi, nescis erubescere\'. Iterum me malignum, iterum suspiciosum, iterum rumigerulum clamitas. egone suspiciosus, tuis quasi cassibus inclusisti? optimum re uera paedagogum, qui te moneat, qui asperitate frontis exterreaab aperta defendat ignominia! ueniet, ueniet tempus - dies adlabitur, dum ignoras—etiste formosulus tuus, quia cito senescunt mulieres, maxime quae iuxta uiros sunt, uel ditiorem repperiet uel iuniorem. tunc te paenitebit consilii tui et taedebit pertinaciae, quando et rem et famam amiseris, quando, quod male iunctum fuerat, diuidetur bene, nisi forte secura es et coalescente tanti temporis carita sic uindicari, ut pecces. magis a te discat filia separari, quam tu ab illa disiungi. habes filium
Abbreviated transcription (Latin):
parte publica carere ĩ famia. Qũaqͣ cauẽda sit mauti¬
la q̃ nłło nitro secũdui hieremia nlla fullonũ her¬
libertos ẜuulos. Bona ꝯsciẽtia nullius oculos fugit. in¬
tret s̃trepidus securus exeat. Tacentes ocul ⁊ sermo si¬
lens et totius corporis habitus uł trepidatioe int̾du
uł securitate loquãt. Aperi q̃so aures tuas ⁊ clamorez
totius cinitatis exaudi. Ia ꝑdidistis ur̃a nocabula et
mutuo ex uobis cognoĩna suscepistis: Tu illius dice¬
ris zille tuus. hec mater audit et frater. paratiq st̃
et p̃cant᷑ uos sibi deuidere et pͥuata ut̃e ꝯũictiois
ĩfamia laude facere cõez. Tu esto cu matre: sit ille
cu fratre. Audentius diligis sodale fratri tui. Hone¬
stuis amabit mater amicu filii qͣ filiȩ suȩ. Quod s
nolueris si mea monita rugata frote ꝯsmpseris ep̃i.¬
ad populu: singuloꝵ faues ĩtuere.Hle ĩ ecdesia legit

Expanded text:
parte publica carere infamia, quamquam cauenda sit macuparte publica carere infamia, quamquam cauenda sit macula, quae nullo nitro secundum Hieremiam, nulla fullonum herlibertos, seruulos. bona conscientia nullius oculos fugiet. intret intrepidus, securus exeat. taciti oculi et sermo silens et totius corporis habitus uel trepidationem interdum uel securitatem loquuntur. aperi, quaeso, aures tuas et clamorem totius ciuitatis exaudi. iam perdidistis uestra uocabula et mutuo ex uobis cognomina suscepistis: tu illius diceris et ille tuus. hoc mater audit et frater paratique sunt et precantur uos sibi diuidere et priuatam uestrae coniunctionis infamiam laudem facere communem. tu esto cum matre, sit ille cum fratre. audentius diligis sodalem fratris tui: honestius amabit mater amicum filii quam filiae suae. quodsi nolueris, si mea monita rugata fronte contempseris, epiad populum, singulorum facies intuere. ille in ecclesia legit
Abbreviated transcription (Latin):
no eł ꝯsiderat dequãto ẜ quatu det dolotẽq suu
solis ꝗbus possũt detractioniba ꝯsolantꝰ. Ille parasitũ ille
ĩpostorem hic heredipetam: alius nouo qͦda appellit uoca-¬
bulo. I psu iactant assidere lectulo obstetrices adhibere
lingueti portare mappuli calefacete lintea plicare
fasdiolas. facilius mala ctedũt hoĩes et quodcũq dom i
fingitꝰ ifit rimor ĩ publicu. Nec mireris si ancille et
sercuili de uobis ista ꝯfingãt cu mater qͥ ip̃m id ipu
si ista tam cara nõiã detestatis hostilit̾ dide diuidere
ab eo quẽ tius diceris p̃tulisse. Si aũt rhoc nõ potes
reuertare salte ad tuos. Si nõ poteris deserere alienu
uił honestius sodali tuo utere. Seperant᷑ domus ũrẽ. diui¬
dat̃q ꝯuiuiu ne maledici hoĩes sub uno tectulo uos
manentes lectulu qͦ criminẽt᷑ habere cõe. Potes et ad
nessitates tuas quale uoliust hr̃e solatiu: et aliqͣ ex

Expanded text:
nim considerant, de quanto, sed quantum detur, doloremque suum solis, quod possunt, detractationibus consolantur. ille parasitum, iste inpostorem, hic heredipetam, alius nouo quolibet appellat uocabulo. ipsum iactant adsidere lectulo, obsetrices adhibere languenti, portare matulam, calefacere lintea, plicare fasciolas. facilius mala credunt homines et, quodcumque domi fingitur, rumor in publico fit. nec mireris, si ancillae et seruuli de uobis ista confingant, cum mater quoque id ipsum si ista tam cara nomina hostiliter detestaris, diuidere ab eo, quem tuis diceris praetulisse. si autem et hoc non potes - reuerteris enim ad tuos, si illum possis deserere —, uel honestius sodali tuo utere. separentur domus uestrae diuidaturque conuiuium, ne maledici homines sub uno tectulo uos manentes lectulum quoque criminentur habere communem. potes et ad necessitates tuas, quale uoluisti, habere solacium et aliqua ex
Abbreviated transcription (Latin):
s lr̃as nesciebat. Nõ diceret cicero hoc nisi
sibi en illo uno ad mitabile uideret᷑.Seĩs
mirat᷑ in illo qi̾ singłare ꝓbat in aliis hoc ł¬
nusq fuisse. At cotio clamauit cũ a carhone
diceret᷑ pr̃is dictũ sapiẽs filii temeritas cõ¬
ꝓbauit. Quid ni: cũ ad eent ĩ cõtione doc¬
ti cũ płr̃es et int̾ cet̾os M.cicero eĩ ĩcõtioe
stante hoc dictũ fuisse testat̾: Deniq iudi¬
tiũ nume rositatis cõe ẽ aururs et nõ in¬
tellectu reꝵ S longitudine breuitateq spẽs
ãnotatur. At filia lelii p̾clare. Iatine et me
taUus ẽĩs negat mulieres quasda do.¬
etas fiuisse. ut cornelia graccore et ẽpichar.¬
mi poetȩ filias et alias grecaꝵ Ir̃ataꝵq¬

Expanded text:
ras nesciebat ». Non diceret hoc Cicero, nisi sibi in illo uno admirabile videretur. Quod enim miratur in illo quasi singulare, probat in aliis hoc nusquam fuisse. 45 At concio clamavit, cum a Carbone diceretur: « Patris dictum sapiens filii temeritas comprobavit ». Quidni? Cum adessent in concione docti complures, et inter ceteros M. Cicero? Se enim in concione stante hoc dictum fuisse testatur. Denique iudicium numerositatis commune est aurium, et non intellectu rerum sed longitudine brevitateque spiritus adnotatur. 46 At filia Laelii praeclare latine – et mta! Quis enim negat mulieres quasdam doctas fuisse, ut Cornelia Graccorum, et Epicarmi poetae filias, et alias latina
Abbreviated transcription (Latin):
dñ et si femĩs dicenedũ dñabus filiabus
libertabꝰ dicentq demaribꝰ dnĩs filiisli¬
bertisq dixerũt iux me hercle cu discipliã
et regula hoc facerẽt ne du sine discipliã
et regula. Fero u̾bu est aquo tuli latum
sb̃stułi sublatũ Cado cecidi si casũ sigͥficet
si cede cecidi media ꝓducta. Ista queso
benando usq ambo defessi sumus inquit po¬
eta. Tu mulierculas et nutces et hiuĩ mod
fuit et defuit duo sũt quoꝵ alteꝵ laudẽ altu:
uictu ꝑatioẽ significat. Scinapis latine dicimꝰ
media ꝑducta et polixena breui penultima
uirgili aũt et mercuri uocatiuo penultia
et uulgus ilratu dicet quȩ nos lr̃ãti Ouix
dicere ualemus: Quid si ꝓbo ꝑ ea tp̃ta uul¬
gare ẜmone distinctu altato fuisse: nõ¬
ne desste debes talia opinari. Dueliu qui
classe penos suꝑauit uulgo bellu appellatũ
fuisse cicero tradit. Ergo alit̾ uulgus alit̃
lr̃ita nucupabãt. Uarro uilla a ueho dictã

Expanded text:
de foeminis dicendum sit, dominabus, filiabus, libertabus dicent, quae de maribus dominis, filiis libertisque dixerunt. Vix mehercule cum disciplina et regula hoc facerent, nedum sine disciplina et regula. 35 Fero verbum est, a quo tuli, latum, sustuli, sublatum. 36 Cado, cecidi, si casum significet: si caedem cecidi media producta. Ita quaeso berando, usque adeo defessi sumus », inquit poeta. Tu mulierculas et nutrices et huiusmodi fuit et defuit duo sunt, quorum alterum laudem, alterum vituperationem significat. 39 Sinapis latine dicimus media producta, et Polixena brevi penultima. Virgili autem et Mercuri vocativo penultimam et vulgus illiteratum dicent, quae nos litterati vix dicere valemus? 41 Quid, si probo per ea tempora vulgarem sermonem distinctum a litterato fuisse? Nonne desistere debes talia opinari? 42 Duellium, qui classe Poenos superavit, vulgo Bellum appellatum fuisse Cicero tradit. Ergo aliter vulgus, aliter literati nuncupabant. 43 Varro villam a veho dictam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo didicissent. Si igr magr̃i ip̃i agendir
nõ ĩtelligebãt młto minus turba et młtitu.
dos ludos spectabat turba nõ uba exau¬
diebat oculoꝵ tm aspectu et tibiaꝵ sonti
Fortuna cĩ̃ ĩsenius ludis etͥat nõ ĩpoete
stilo atq ĩgenio hoc eĩ ĩ eore ꝗ legũt᷑ iudi¬
cio repolituur ẽ nͨ fortune subiacet. Actio
aut et tibie et huiꝰ mõi ludicra fortune
spectatiũ sbiacebãt et paulo post ꝑfici mot¬
ctatet᷑. Qd̾ totu ẽ uiditi oculoꝵ. Et pa
ulo post uobis potas data ẽ ãt decorãdi
ludos senicos Holite sinere ꝑ uos artez
musica reudere ad paucos. Ex his omis̃
patet ad ludos senicõs et tibias et actoꝵ
pͥ ᷤ spectadũ mĩtitudie ꝯuenisse. poete ãt
Roba ne auctores ꝗde ip̃õs ĩ tellexisse nisi
pͥus doceret᷑. Nihil ĩgr poete nihil eoꝵ fabu

Expanded text:
primo illa didicissent. Si igitur magistri ipsi agendi primo illa didicissent. Si igitur magistri ipsi agendi non intelligebant, multo minus turba et multitudo. 25 Sed ludos spectabat turba, non verba exaudiebat, oculorum tantum aspectu et tibiarum sono Fortuna enim in scaenicis ludis erat, non in poetae stylo atque ingenio. Hoc enim in eorum qui legunt iudicio repositum est, nec fortunae subiacet. Actio autem et tibiae et huiusmodi ludicra fortunae spectantium subiacebant. 27 Et paulo post: cpaulo post: « Vobis potestas data est condecorandi ludos scaenicos. Nolite sinere per vos artem musicam recidere ad paucos ». 29 Ex his omnibus patet ad ludos scenicos et tibias et actorum personas spectandum multitudinem convenisse. Poetae autem verba ne actores quidem ipsos intellexisse, nisi prius docerentur. Nichil igitur poetae, nichil eorum fa
Abbreviated transcription (Latin):
oratoꝵ ĩducta r̃o nõ efficit id qđ uis.
Habet cĩ apparetiã quãda pͥma frõte
De poetis aũt eorq fabulis uitbo te
longe ałr sentire q ego sentiã. Tu eĩ
tutbã cõuenisse putas ad carmina poetȩ
ĩtelligẽda. Ego aĩit couenisse puto ad
ludos scenicos spect᷑ados. Itaq no auditores
ꝗ aderãt s spectatores dicebant᷑. Agebat᷑
ei fabula magͦ ediliu apparatu nᵈ solũ
gestibꝰ ueꝵ et tibiaꝵ modis et ꝑsonat
escena polibant. Adhec me herde̾ spectada
nõ minus hodie ppłs cocurret qͣ tũe cõ¬
udii tibus cdispatilꝰ nõ dicit recitata
afferre ꝗd tibiis modos facere n mltitũ¬
die ad spectandu alicere. Hechira ẽ huic
nom̃ fabulȩ ea cuꝵ acta ẽ noua nouu
ĩt̾uenit iutiu et calamitas. ut neq spec¬
tari neq cognosei potuerit.Itaq pp̃g stu
certu mͥ labore sb̃stuli easde agere cȩpi ut
ꝗde ip̃os scripta poetaꝵ ĩ telligere nͥ a poetis

Expanded text:
t id quod vis. Habet enim apparentiam quandam prima fronte, De poetis autem eorumque fabulis video te longe aliter sentire quam ego sentiam. Tu enim turbam convenisse putas ad carmina poetae intelligenda, ego autem convenisse puto ad ludos scenicos spectandos. Itaque non auditores qui aderant, sed spectatores dicebantur. 19 Agebatur enim fabula magno aedilium apparatu, nec solum gestibus, verum etiam tibiarum modis et personati e scena prodibant. Ad haec mehercule spectanda non minus hodie populus concurreret quam tunc conudii tibiis disparibus »: non dicit « recitatreferre? Quid tibiis modos facere, nisi multitudinem ad spectandum allicere? 22 « Hecyra est huic nomen fabulae. Ea cum acta est nova, novum intervenit vicium et calamitas ut neque spectari neque cognosci potuerit: ita populus studcertum mihi laborem sustuli, easdem agere coepi, utquidem ipsos scripta poetarum intelligere, nisi a poetis
Abbreviated transcription (Latin):
et laniste et huiꝰmosturba sic ĩtelligebat
oratoris ũiba ut nuc intelligũt missar
sollẽpnia. Na illud noc latere no debet ora¬
tores ip̃os alit̾ scripsisse orces suas
ꝙͣ dixant qđ et ap̃ gtetos et aplatinos
exploratissi u ẽ. Na qͦ diu̾su sc̃riberẽt
s qđ ornatiꝰ et cõteptius id ip̃m qđ di¬
xant lr̃is madlabãt ut queda ĩ cõtione
dc̃a u̾bis forsan uilgatis et aptis ad
intelligentia accomodatis limatiꝰ postea cõ¬
tractiꝰq scripta legat᷑. Et de oratoribꝰ ꝗde
ad scientes lr̃as loquebãt᷑ lrate. Incotioiha¬

Expanded text:
turba sic intelligebant oratoris verba ut nunc intelligunt Missarum solemnia. 15 Nam illud nos latere non debet, oratores ipsos aliter scripsisse orationes suas quam dixerant, quod et apud Graecos et apud Latinos exploratissimum est, non quod diversum scriberent, sed quod ornatius et comptius id ipsum quod dixerant litteris mandabant, ut quaedam in concione dicta verbis forsan vulgatis et apertis et ad intelligentiam accomodatis, limatius postea contractiusque scripta legantur. 16 Et de oratoribus haecad scientes litteras loquebantur litterate, in conci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbaticẽs iudent: ac certissima argumta
opinionis tuȩ. Ego aũt nõ maiora istat
puto ꝙ nuc sint euãgelia missaꝵq sollẽp¬
hia latine et lrãte ĩ audientiũ turba ꝓmũp¬
tiari. Intelligunt eĩ hõa licet iliterati lint.¬
telligere alienĩi ẜmone q ꝓferre. Discuti¬
amꝰ ĩgr si placet argum̃ta tua et ꝗd uale¬
ant uideamꝰ. Neq eĩ signis et opieuõĩbꝯ
opinio et existimatio sepissime fallit᷑: duo¬

Expanded text:
probationes videntur ac certissima argumenta opinionis tuae. Ego autem non maiora ista puto quam nunc sint Evangelia Missarumque solemnia latine ac litterate in audientium turba pronunciari. 8 Intelligunt enim homines, licet inlittelligere alienum sermonem quam proferre. 9 Discutiamus igitur, si placet, argumenta tua, et quid valeant videamus. Neque enim signis et opinionibus us; nam opinio et existimatio saepissime fallitu
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ẽ int̾ otatores nuatus spledor et copi&
optiõꝵ ꝟboꝵ. Credo studia hec maiora no
attigerat.S ide curio oroes suas et dialo.
tes eĩ lt̾ati et ẜui m̃r̃es et si elegantes
cio meo elegatissiẽ loquũt᷑ et purius
certe qͣ uiri et qͣ qͣ nõ lr̃atus sit eare
matrona queda roãna ꝙse añcederet
plebeia mulier ĩdignabat᷑ p̃dũ ĩꝗt qͣ¬
oĩs obẜuãtia oĩsq ꝯͣsuetudo laudabilis
ꝑhec tp̃ra deficit ꝙͣ cõfusi sẽ ordines
beio pr̃e plebeioq uiro me equestri fami¬
lia orta eꝗtiq roͦ. ortã añcedere nõ etu. nupto¬
bescis: S ꝗd ego de me: Ia si deo placet et
m̃o filiis matres et nutrices alupnis ꝓfuisse ad
elegantu puto. Non ꝙ casus ĩ flecteret aut ꝟba
uariarẽt ac t̾minaret lr̃ate. S puto puru & niti¬
du ac minime batbaꝵ ẜ mone ĩ fuderent:
Na et ht̃ uulgaris ꝓẜmo com̃datioe suã ut
ap̾ dantae poẽtas. et alios quosda em̃date lo¬

Expanded text:
n est inter oratores numeratus splendore et copia optimorum verborum. Credo stadia haec maiora non attigerat; sed idem Curio orationes suas et dialogotes enim litterati, et servi, matres etiam si elegantes cio meo elegantissime loquuntur, et purius certe quam viri. Et quanquam non litteratus sit earummatrona quaedam romana, quod se antecedebat plebeia mulier, indignabatur: is observantia omnisque consuetudo laudabilis per haec tempora defecit? Quam confusi sunt ordines beio patre plebeioque viro, me equestri familia ortam equitique romano nuptam antecedere non erubescis? Sed quid ego de me? Iam, si Deo placet, etmodo filiis matres, et nutrices alumnis profuisse ad elegantiam puto. Non quod casus inflecterent, aut verba variarent ac terminarent litteinfunderent. 53 Nam et habet vulgaris sermo commendationem suam, ut apud Dantem poetam et alios quosdam emendate lo
Abbreviated transcription (Latin):
Qm illa quȩ putabas firmissimna tue opi¬
nionis fudam̃ta nihil ualere ondi. Doce¬
bo ia ip̃e ĩpossibile ẽẽ uulgus illo mõ qͦ
tu putas ee loquutu hoc tantũ p̾misso.
Iu ne q̃lo flaui cuz sis uir doctus ac lr̃is
ex pollitul uł alii ꝗ tecum lentĩt aũi ĩducẽ
potestis ut credatis nuttes et mulierculas
et huiꝰ moi turba i tũc nasci ut qͥ nos tot
magrĩs t̾anto usu iux tenezꝰ illi nullis ma.¬
gisiris assequerẽt᷑ et eo m̾o loqueret᷑ quẽ¬
admo i ꝗlatine et lr̃ate loquũt᷑ ĩtellige¬
retq poetaꝵ comedias nlło pͥus eo docẽte¬
ꝓfecto ualde absutdu ẽ ita credeͣ. Atꝗ la¬
tina lingua a uulgati młtu difext. Plu.¬
riũ tñ det̾miãtione inflexioe sigͥficatiõe
cõstructioẽ s accentu. De ꝗbus oĩbꝰ simul
dicamus. Na seorsu ꝓseꝗͥ singula longũ
foret.Muliercule igt ille ac nutrices tue
si de suppellectili recte dicẽdu erit suppe.¬

Expanded text:
m illa, quae putabas firmissima tuae opinionis fundamenta, nichil valere ostendi, docebo iam ipse impossibile esse vulgus illo modo, quo tu putas, esse locutum, hoc tantum praemisso. 31 Tu ne quaeso, Flavi, cum sis vir doctus ac litteris expolitus, vel alii, qui tecum sentiunt, animum inducere potestis ut credatis nutrices et mulierculas et huiusmodi turbam ita tunc nasci, ut quae nos tot magistris, tanto usu vix tenemus, illi nullis magistris assequerentur, ut eo modo loquerentur, quemadmodum hi qui latine litterateque loquuntur, intelligerentque poetarum comoedias nto valde absurdum est ita credere. 32 Atque latina lingua a vulgari in multis differt, plurimum tamen terminatione, inflexione, significatione, constructione et accentu, de quibus omnibus simul dicamus: nam seorsum prosequi singula longum foret. 33 Mulierculae igitur illae ac nutrices tuae, si de supellectili recte dicendum erit, supe
Abbreviated transcription (Latin):
ig̃r oratores qđ ĩsenatu iditusq lacine
lrateq loquerẽt᷑ nihil opinioe tua adui¬
uat. erat ei ĩsenati iudiciis ad hoĩes li¬
tteratos oratoris ẜmo.ltaq hec duoloca nii
doctos simus ĩdoctosq hebat᷑ or̃o. Neq eñ
appellatice pͥpli turba solu et ĩfime sortis
hoies ẜ nobiles et ignobiles doctiq et in¬

Expanded text:
res quod in senatu iudiciisque latine litterateque loquerentur, nichil opinionem tuam adiuvat. Erat enim in senatu et iudiciis ad homines litteratos oratoris sermo. Itaque haec duo loca nicdoctos simulque indoctos habebatur oratio. Neque enim appellatione populi turba solum et infimae sortis homines, sed nobiles et ignobiles, doctique et in
Abbreviated transcription (Latin):
Quos u̾tutũ flores. q̃ gle signa p̃tendit. qnͣtũ ma¬
ioꝵ suoꝵ fama tangitur. uel exẽplis accẽdit᷑. qͣliter
nr̃i menunit. qͣli ͣ suos amat sol enĩ etas illa fa-¬
cile suoꝵ affectuũ obliuisci Postremo illud scire ex ꝯ¬
pecto an tu illit usq ĩ finẽ ẽẽ decreueris nõ par¬
nũ capiendi ꝯsilii momẽtũ qd si feceris laudabo.
si nõ feceris mirabor Satis dui ꝑegrinati ne dicã
iactati sumꝰ. tempꝰ est ad uesꝑam subsistendi figen¬
diq anchorã. ne nox dep̃hendat errantes Ne ãt
gnͣtũ curia babilonica delectet sciebas olim dum
⁊ ip̃a minꝰ feda ẽẽt. ⁊ nos ibi iuuenili ͬ ageremus
ut qui hactenꝰ auide ibi erat. aiidius nũt inde
diffugiant Sed ne quid nescias utq maturi deli.¬
beres Ego uno tꝑe a diu̾ẜ accersor at  sollicitor
nam ⁊ neapolim uotor ad regẽ siculũ. sed suspectꝰ

Expanded text:
quos virtutum flores, que glorie signa pretendit? quantum maquos virtutum flores, que glorie signa pretendit? quantum maiorum suorum fama tangitur vel exemplis accenditur? qualiter nostri meminit, qualiter suos amat? solet enim etas illa facile suorum affectuum oblivisci. Postremo illud scire expecto an tu illic usque in finem esse decreveris. Non parvum capiendi consilii momentum; quod si feceris laudabo, si non feceris mirabor. 10 Satis diu peregrinati ne dicam iactati sumus; tempus est ad vesperam subsistendi figendique anchoram, ne nox deprehendat errantes. Me autem quantum curia babilonica delectet, sciebas olim dum et ipsa minus feda esset et nos ibi iuveniliter ageremus;ut qui hactenus avide ibi erant, avidius nunc inde diffugiant. 11 Sed nequid nescias utque maturius deliberes, ego uno tempore a diversis accersor atque solicitor. Nam et Neapolim vocor ad regem Siculum; sed suspectus
Abbreviated transcription (Latin):
oĩbꝰ ꝓpe tẽp̃tatis ullam m̃gis in ꝑtam aĩꝯ ĩclmat
sepe ibi aduena cũ fuerim. opto ut iam tandem
icola ibi sii. ⁊ diu ꝑ mẽbra t̾rart orb uagꝰ ac
fessꝰ in capite subsista tande ⁊t qntũ hic ẽ pos¬
sibile reqͥescã Si adhus uu̾e oport nusã ut m̾
uideor mełius uiuã. nusꝙͣ libẽtius certe sepeliar Iã
enĩ ad exitũ specto nouissiam ꝙ domũ cogito Res in
eo u̾tit᷑ si possim qh cupio cogitanti eñ nescio quid
difficultatis offundit᷑ s ĩcipientibꝰ oiã difficilia uidẽi
his altͥnaĩtiba curis rem ad te ĩtegrã rreieçi ⁊u me
frater ac res meas ⁊ facultates ⁊ fortunas norti fun-
aut ille mͣgnanimiꝰ adolescẽs nec digni uisi ẽẽmꝰ qui
oĩb̾ꝰ sił nris ac patrie limitibꝰ pͥuarem̃ nichil dubie¬
tatis octͣreret. nõ ꝯsultãtem audires sed pñtẽ cer
nra publica parens agit Deinde quid alter adoles¬
tens nr̃ cogitat in quo spes tante familie remãsit

Expanded text:
ope tentatis, nullam magis in partem animus inclinat: sepe ibi advena cum fuerim, opto ut iantandem incola ibi sim, et diu per membra terrarum orbis vagus ac fessus, in capite subsistam tandem et quantum hic est possibile, requiescam. Si adhuc vivere oportet, nusquam, ut michi videor, melius vivam; nusquam libentius certe sepeliar. Iam enim ad exitum specto novissimamque domum cogito. Res in eo vertitur, si possim quod cupio; cogitanti enim nescio quid difficultatis offunditur, sed incipientibus omnia difficilia videri His alternantibus curis, rem ad te integram reieci. Tu me, frater, ac res meas et facultates et fortunas nosti fundiaut ille magnanimus adolescens, nec digni visi essemus qui omnibus simul nostris ac patrie luminibus privaremur, nichil dubietatis occurreret; non consultantem audires sed presentem cuid Roma nunc, nostra publica parens, agit? deinde quid hic alter adolescens noster cogitat, in quo spes tante familie remansit?
Abbreviated transcription (Latin):
Hic oro. ꝓuidẽcie urẽ aciem figite qua uehemẽter
excellitis. hic ĩsistite ⁊ ne uictoria luxurient᷑ aut
lassiuiant ãi. cũmo studio ꝓuidete Opti ẽ ĩpace
uiuere siid nõ dat᷑. optabilu młto ẽ cũ hoste qͣ

Expanded text:
Hic, oro, providentie vestre aciem figite, qua vehementer Hic, oro, providentie vestre aciem figite, qua vehementer excellitis; hic insistite et ne victoria luxurientur aut lasciviant animi, summo studio providete. Optimum est in pace vivere; si id non datur, optabilius multo est c
Abbreviated transcription (Latin):
desit. Nũt uemo ad eã curã q̃ ualde me p̃mit
aic sollicitat. qua si me modestia urã liheauerit
terior m̃gnoꝵ corꝑmi sanitas. sit pax mͣgnaꝵ
ĩmodica corpꝰ gͣuat at ĩficit. sic urbẽ ĩmodera¬
ta tnͣguillitas s ⁊ ĩcorꝑe uarios hũores. et ĩppło
simultates uarias ac discordes aiõs gignit.affec/¬
tus q conrios. agitacõ tꝑata sanitatis amica est
lenta quies male ualitudimi causas p̃bet Nũꝙͣ¬
romana u̾tꝯ periisset.ille terror ceruicibꝰ amo¬
tus ꝑegͥnis uiciis ⁊ bellis cmilibꝰ uiam fecit / mgͣ¬
niq laboris finis. maioris miciũ fuit Quid pu-¬
tamꝰ athenẽsibꝰ nocuisse nempe ornatissiam ti¬
uitatẽ nõ tam bellũ iuge cũ hostibꝰ aut siracusio
ĩequore deleta classis ꝙͣ infensꝯ ciuis altibiades
et t̾gĩta tyrãnoꝵ domestitꝰ furor rabiesq pes¬
sumi dedit. facilius ꝓuident᷑ ext̾naꝙͣ que nascũt᷑

Expanded text:
desit. 16 Nunc venio ad eam curam que valde me premit desit. 16 Nunc venio ad eam curam que valde me premit ac solicitat, qua si me modestia vestra liberaverterior magnorum corporum sanitas, sic pax magnarum immodica corpus gravat atque inficit, sic urbem immoderata tranquillitas; hec et in corpore varios humores et in populo simultates varias ac discordes animos gignit affectusque contrarios; agitatio temperata sanitatis amica est, leta quies male valitudini causas prebetmansisset; ille terror cervicibus amotus, peregrinis vitiis et bellis civilibus viam fecit, magnique laboris finis maioris initium fuit. Quid putamus Atheniensibus nocuisse? nempe ornatissimam civitatem non tam bellum iuge cum hostibus aut Siracusio in equore deleta classis, quam infensus civis Alcibiades et triginta tyrannorum domesticus furor rabiesque pessumdedit. 19 Facilius providentur externa quam que nascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Sed inceptũ sequor uicistis uiri fortes.
ostendite cuctis moͣrlibꝰ non uoscũ italis pro
odio aut cupiditate ulla. sed pro pace certasre
Cogite hostes urõs uel in silencio fateri se a
uob̾ nõ magis armis uictos esse. ꝙͣ moribꝰ Qui
potẽciam uram timẽt. uirtutẽ uenerentur
ac diligãt Rectius suꝑior dici debet. qui adu̾.¬
sariũ uirtute ãĩ ꝙͣ qmĩ ferro suꝑat. Iue uerꝰ
est uictor qui an suũ uincit. racione uincit᷑
motꝰ mitigat. uictoriam tꝑat. iram frenat.
is sepe diguꝯ ẽ uincere qui uincẽdo fit melior
Sup̃mã bellicã laudẽ habet. quẽ nõ strauit
aduersitas ꝓsperitas nõ extollit. Primũ ĩ ipsis
belli difficultatibꝰ p̃stitistis. secũdũ pꝰ uictoriã
prestate ut mũdꝰ ĩtelligat in oĩ fortuna. eos¬
deniuos aiõs habere. et uniformitatis ac ꝯstan-¬
tie ornamẽtu. uirtutibꝰ urĩs accedat. mlq oiͫ
q̃ ad ꝑfecta glam optant᷑. pace belloq uõb̃

Expanded text:
Sed inceptum sequor. 14 Vicistis, viri fortes; Sed inceptum sequor. 14 Vicistis, viri fortes; ostendite nunc cuntis mortalibus non vos cum Italis pro odio aut cupiditate ulla sed pro pace certasse; cogite hostes vestros vel in silentio fateri se a vobis non magis armis victos esse quam moribus. Qui potentiam vestram timent, virtutem venerentur ac diligant; rectius superior dici debet qui adversarium virtute animi quam qui ferro superat; ille verus est victor qui animum suum vincit, ratione vincitur, motus mitigat, victoriam temperat, iram frenat; is sepe dignus est vincere qui vincendo fit melior, et supremam bellicam laudem habet quem non sternit adversitas, prosperitas non extollit. 15 Primum in ipsis belli difficultatibus prestitistis; secundum post victoriam prestate, ut mundus intelligat in omni fortuna eosdem vos animos habere et uniformitatis ac constantie ornamentum virtutibus vestris accedat nilque omnium que ad perfectam gloriam optantur, pace belloque vobis
Abbreviated transcription (Latin):
pio. si forte ĩiuriaꝵ suaꝵ cd uindices xp̃t ele-¬
git et hanc uõbab oĩ plebe catholica male di-¬
de corde ꝯpaçior qui m̾ rtinã fideliter admo/¬
nẽti ĩ tꝑe credidissent Sed. o adhuc si quid pa-¬
lam uix opta̾e audeo celitꝰ ĩspirati utriq ce¬
peritis menimsse uos italos ⁊ fuisse amicos
⁊ esre posse uobisq nõ de capitalibꝰ offensis
sed qd peculiare semꝑ potentibꝰ. sumũq pae¬
riter petẽtibꝰ locũ. fuit. eritq suptũ de gła
⁊ supioritate certamẽ. atq ita repente con¬
citatis aĩs ab hoc Italico ⁊ sociali bello ad ex¬
terna ꝯu̾si. adu̾sꝰ infidos iunstigatores ultricia
simul arma uertatis. et illis ferro. laqueo. pe¬
lago absuptis. qd moinẽto tꝑis fieri pt̃. mox
expedicoeñ ad liberacoem terresancte atq
obrequiũ ihesu crysti feliciter assumẽte spec¬
taculũ mũdo ⁊ posteritati gͣtisri p̃beatis

Expanded text:
pio, si forte vos iniuriarum suarum vindices Cristus elepio, si forte vos iniuriarum suarum vindices Cristus elegit et hanc vobis ab omni plebe catholica male dide corde compatior, qui michi utinam fideliter admonenti in tempore credidissent! sed o adhuc si — quod palam vix optare audeo — celitus inspirati, utrique ceperitis meminisse vos Italos et fuisse amicos et esse posse vobisque non de capitalibus offensis sed — quod peculiare semper potentibus supremumque pariter petentibus locum fuit eritque — sumptum de gloria et superioritate certamen; 13 atque ita repente, concitatis animis, ab hoc italico et sotiali bello ad externa conversi, adversus infidos instigatores ultricia simul arma vertatis, et illis ferro laqueo pelago absumptis, quod momento temporis fieri potest, mox expeditionem piam ad liberationem Terre Sancte atque obsequium Iesu Cristi feliciter assumentes, spectaculum mundo et posteritati gratissimum prebeatis!
Abbreviated transcription (Latin):
tale aliquid uidit aut legit. magna uniu̾sꝰ
magna eciã alterius lucis ꝑte. ⁊ tota ĩterim
nocte pugnatũ. cũ fluctu cũ uento. cũ hostibꝰ
tres ab adu̾so acies ⁊ ĩ unũ coaicte de diu̾ẜ trac¬
tibꝰ.tres disinctisriẽ natioes. in medio Ianuẽsu
fortuna Et de extremis quide hostibꝰ nõ doleo
Quid eñ laboribꝰ italicis sua tela ꝑmiscẽt: ue¬
nale genꝰ ac fedifragũ t insolens. quos ĩ lon-¬
ginquã ĩfelicẽq miliciã ñmꝰ ĩpellit. uobiscũ
solenter ꝯtracte pacis ĩmẽores. ꝙͣus ut uer
fatear calamitoso ⁊ misero popello mĩa de
beat᷑. pͥncipibꝰ succẽdendũ qri infando ⁊ ĩħuã¬
no cmersis sanguinẽ sue gẽtis ꝑua pecunia
uendiderũt eruineciã de fallacib at ĩertibꝰ
grecul ⁊ ꝑ se grande nichil ausuris. nõmo do
non doleo. sedxalde gaudeo. ⁊ ĩfame illud impe¬
riũ. sedemq illã erroꝵ pris mãibꝰ eu̾sũ irĩ cu¬

Expanded text:
tale aliquid vidit aut legit? magna unius, tale aliquid vidit aut legit? magna unius, magna etiam alterius lucis parte et tota interim nocte pugnatum cum fluctu cum vento cum hostibus. Tres ab adverso acies, et in unum coacte de diversis tractfortuna. 10 Et de externis quidem hostibus non doleo; quid enim laboribus italicis sua tela permiscent? venale genus ac fedifragum et insolens, quos in longinquam infelicemque militiam nummus impellit, vobiscum solemniter contracte pacis immemores; quamvis, ut verum fatear, calamitoso et misero popello miseuccensendum, qui infando et inhumano commercio sanguinem sue gentis parva pecunia vendiderunt. 11 Quinetiam de fallacibus atque inertibus Greculis et per se grande nichil ausuris non modo non doleo sed valde gaudeo, et infame illud imperium sedemque illam errorum vestris manibus eversum iri cu
Abbreviated transcription (Latin):
eñ am nõ horror ĩuaderet audientit aut le-¬
gẽtis. illius horrifice noctis euẽtũ. qñ ad uespe¬
ram molestisriõ plante austro ĩter ꝯstãtino /¬
polim ⁊ calcidonẽ tuu. ualidissiaꝵ genciu
in uos factꝰ ĩcursꝯ . Illis a meridie ueniẽtibꝰ
A galliposi eñ soluerat ⁊ uẽto adiutis al ideo
uela facientibꝰ uob coͣnͣ hostes. coͣnͣ uẽtũ. conͣ
mare pugnãtibꝰ tanꝙͣ atroꝵ p̃liũ cohortũ .
ut illud neq tẽpestas ualida ne nox ĩsecuta
dirimeret Quis ille uẽtoꝵ impetꝰ. qd mͣmur scri-¬
tenebras uolitãciũ sagittaꝵ. ꝑnoꝵ enĩ płiu fuit
Cui ꝑ oĩa ꝯuẽiret illud poeticum Quis cladem illiꝰ
noctis. quis funera fando Explic aut possit lacri-¬
mis equare labores.Postremo ꝓxia i luce
pugna sñ ĩt̾misriõe ꝓtracta. et qͦ mͣgꝭ poste̾i¬
tas mira̾et᷑. nox brumal fuit. sequẽs pugne
dies additꝰ. quii unꝙͣ sile aliquũ audiuit. quis

Expanded text:
nimum non horror invaderet audientis aut legentis illius horrifice noctis eventum, quando ad vesperam violentissimo flante Austro, inter Constantinopolim et Calcedonem trium validissimarum gentium in vos factus incursus est, illis a meridie venientibus — a Gallipoli enim solverant — et vento adiutis atque ideo vela facientibus, vobis contra hostes contra ventum contra mare pugnantibus, tamque atrox prelium coortum est, ut illud neque tempestas valida neque nox insecuta dirimeret? 9 quis ille ventorum impetus, quod murmur rutenebras volitantium sagittarum? pernox enim prelium fuit, cui per omnia conveniret illud poeticum: Quis cladem illius noctis, quis funera fando Explicet, aut possit lacrimis equare labores? Postremo proximam in lucem pugna sine intermissione protracta est et quo magis posteritas miretur, nox brumalis fuit; sequens pugne dies additus. Quis unquam simile aliquid audivit, quis
Abbreviated transcription (Latin):
utrinq nõ parua atz horrenda. labore suꝑa
re Ecce quibꝰ effectibꝰ diuina ꝓudẽtia
romanũ imꝑiũ. fabricata est ut eẽt scilic
mũdo caput᷑. ⁊ regno quidẽ assirio. siue fi-¬
mũ spacio bñiore. siue rudi ⁊t ĩbelli doman :¬
doꝵ gẽciũ barbarie ut augꝯ̃ idẽ pluribꝰ u̾bis
ostendit facile ꝯtigerat. non ut orbis. sed ut
asie caput eẽt. Romano at imꝑio. qr maiora
qͥdã ⁊ difficiliora restabant Tale illud deus
egte uoluit quale qnͣtitas laboꝵ ⁊ ꝯplanãdaꝵ
reꝵ asperitas exigebat In his õĩbꝰ adhuc
niesul ut ꝑuto p̃ter nomẽ babilonis obscuru¬

Expanded text:
inque non parva atque horrendo labore superare». 9 Ecce quibus effectibus divina providentia romanum imperium fabricata est, ut esset scilicet mundo caput; et regno quidem Assyrio sive finium spatio breviore sive rudi et imbelli domandarum gentium barbarie, ut Augustinus idem pluribus verbis ostendit, facile contigerat non ut orbis, sed ut Asie caput esset. 10 Romano autem imperio quia maiora quedam et difficiliora restabant, tale illud Deus esse voluit quale quantitas laborum et complanandarum rerum asperitas exigebat. In his omnibus adhuc nichil, ut puto, preter nomen Babilonis obscuru
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ ac ꝓgeniem regũ ad ronulũ ꝑuenisset
ne młtii ĩquit morer condita ẽ roma uelut
altera in octidente babilon. Ecce nõ tũ quod
dixerat supͣ. repeciit. sed ꝓcessit ulterius et
hoc loco tacitũ nullo m̃o uellẽ erre ad̾ requitur
Sabiłonis infamẽ: sic causa originis ⁊ digna¬
tiõne p̃cipua. celestis ꝓudetie glosam dñ
dicit p qua deo placuit orbẽ debellare frar
poterat nẽpe ꝑ italiã. sed ꝑ hãc uoluit. quã¬

Expanded text:
nem ac progeniem regum ad Romulum pervenisset, nem ac progeniem regum ad Romulum pervenisset, «ne multis» inquit, «morer, condita est Roma velut altera in occidente Babilon». Ecce non tantum quod dixerat supra repetiit, sed processit ulterius: «et rum enimvero hoc loco tacitum nullo modo vellem esse quod sequitur: Babilonis infamem, sic causa originis et dignatione precipua celestis providentie gloriosam, dum dicit: «per quam Deo placuit orbem debellare terrarum». Poterat nempe per aliam, sed