comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cõcredit inxp̃m qui ẽ missus ado
q uomodo ergo intellesturi sumur quod
aiti ut & ipsi in nob unũ sint utcredat
mundus quiatumemisisti. Nisi quiang
in eo causam posuit ut credat. mundũs
quia illin sunt tamqua ideocredat qđ
eos et uno uide. cũ ipsemundus sint
omnes qui credendo unum fiunt. Sed
orando d. ut mundus eredat. sic orando
dĩx. ut õmnes unum sint. orandod &ut
do uni fiunt. ꝑfecteunum qui cũ naturae ẽe
unũ dissentiendo ab unon erant unũ. Deniqaa
siuerbum quodait. Rogo teraio subaudiamis
uel potius quod pleniur fiat ubiq ponomunq
huius expositio fententiae manifestior Rogo
Sdat. quia tumemisisti. Id eo quippe addidit
quodd innobir ut quod unum efficimur fide¬
lissima caritate : gratia edino ueninur tiibuad
eẽ n nob̾. Sic apostolus cũdixirr&. fuistis enĩ
aliquando tenebrae. nuncaulux inquit. & ne¬
sibi hoc triboerentadiecit in dño Deindesal¬
uatorner rogando patrem sehominem de¬

Expanded text:
credit in Christum, qui est missus a Deo. Quomodo ergo intellecturi sumus quod ait: Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti, nisi quia non in eo causam posuit, ut credat mundus quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt, cum ipse mundus sit, omnes qui credendo unum fiunt; sed orando dixit: Ut mundus credat, sicut orando dixit: Ut omnes unum sint, orando dixitdo unum fiunt, et perfecte unum, qui cum natura essent unum, dissentiendo ab uno, non erant unum? Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius, quod plenius fiat, ubique ponamus, erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo edat quia tu me misisti. Ideo quippe addidit quod dixit, In nobis, ut quod unum efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum esse, non nobis, sicut Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando tenebrae, nuncsibi hoc tribuerent, adjecit in Domino . Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem de
Abbreviated transcription (Latin):
quach e nangelir red patii potius ae¬
qualis gratia uero qua homo e quonis
don excedit excellentiam cuius li
angelicusit una ꝑsonacarnis & uerb
qua qua nͥ desintqui &iam norange¬

Expanded text:
 Angelis, sed Patri potius aequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Ange
Abbreviated transcription (Latin):
sic ñ uteredamus. sed quia credimus
unum sumus. Quid estergo omnes unum
sunt utinundus credat: ⁊psiquippeomnes:
mundus ẽ credens. Neq enimalii sunt
quiunumerunt & aliusẽ mundus ꝓpea
crediturus quia illi unumerunt. cumꝓ
unumsin: isti auomner quid estnisimun¬
dus ñ hostilis utque sed fidelis: Na mecce
qui dixerat n ꝓmundo rogo. Promundo
destinatus ignorat: &emundus de quo
seoptum est ñ enim uenit fihus ho¬
minis ut iudic& mundum sedut sal¬
u&ur mundus ꝑipsum Vnde& apłr

Expanded text:
sic non ut credamus, sed quia credimus, unum sumus. Quid est ergo, Omnes unum sint, ut mundus credat? Ipsi quippe omnes mundus est credens. Neque enim alii sunt qui unum erunt, et alius est mundus propterea crediturus, quia illi unum erunt; cum unum sint. Isti autem omnes quid est, nisi mundus, non hostilis utique, sed fidelis? Nam ecce qui dixerat, Non pro mundo rogo , pro mundo aedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est, Non enim venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundu
Abbreviated transcription (Latin):
extiterunt: quanto beneficentiur sun
creati Nec eirsatis fuit deserctorer
ẽẽ illius nin& nn fierent deceptores
Socitaq nobir magnumbanum con¬
feneat quidilexitnor no dilexit xp̃mi ÷
ut ꝓp̃ ipsum cuius membra eenoruo
luit aequaler angelir sciruimur quib
& natura inferiorer conditirumun
& peccato in digniores factiquieo rũ
fien quales cumq socii deberem cuiI.

Expanded text:
exstiterunt, quanto beneficentius sunt exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos psum cujus membra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus , quibus et natura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri qualescumque socii deberemus.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ait anostolus i uxta tempur ꝓimpi¬
is inorauus ẽ. Hicergo non mentum nrm
eddi miseri cordia cammẽdatur. Nam
quale ẽ ideose uelle laudari quia uitio
suo tam decestabilit̃ egratauit ut non
passit aliter qua medici morite sanan:
None haec nr̃orum glona meritorum
sed medicina morbarum. Anideo nor
p̃ferimus angelis quiacum &anges
peccauer int nihileistale undes anaren¬
tur in pensum ẽ. quasi aliquideir uet
parum fuent in pensum & nobis ampli¬
us. Quod si&hoo factũ ẽ& adhucquen
possit. ut rumideo fuisr& factum quod
steueramus excellentiur an quod despe¬
rantiuriacebamus. Eũuera nouenmur
bonorum omnium reatorem reparan¬
dis angelis malirnihilgratie cantulis¬
re . curnꝰ patiur intellegimur quod tan¬
to dampnabilior corum iudicato sit
culpa : quanto erat natura sublimior
lanto enimminur quam nor pec care
debuerunt. quanto meliares noł fuer̃
Nunc au in affendendo ereataremtan¬
to execrabilius beneficio eius ingrati

Expanded text:
sicut ait Apostolus, juxta tempus pro impiis mortuus est . Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia commendatur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte sanari? Non est haec nostrorum gloria meritorum, sed medicina morborum. An ideo nos praeferimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum est? Quasi aliquid eis vel parvum fuerit impensum, et nobis amplius. Quod si et hoc factum esset, adhuc quaeri posset utrum ideo fuisset factum, quod steteramus excellentius, an quod desperatius jacebamus. Cum vero noverimus bonorum omnium Creatorem reparandis angelis malis nihil gratiae contulisse, cur non potius intelligimus quod tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati
Abbreviated transcription (Latin):
tospusco & docis & confirmatira poso¬
lis eisq in & clesia primitus dota nł
constitutis. ꝑ eorum uerbum sic alios
apargebat. idestutfidem resuredtians
eius tenerent. Acphoc & illos omnes quiia
in cum credidisse uidebantur. ad eorum nu¬
merum ꝑtulisse ꝓquib orabat dicens Ñ ꝓhis¬
a urogo tantum Sed& ꝓhis qui creditun sin
ꝑ uerbum earum inme. Sed restat nob̵ adista
& latro ille crudelis inscelere. fidelis in crua
Paulus quippe apostalus n abhaminib̾. neq ꝑ
sed preuelationem ihuxp̃i. quo modoigitur
entineis de quib dictum ẽ creditun sur
uerbumearum inme. Latro uero ille
tuncoredidit quanda in eis doctonb fides
quae fuerat qualiscũ ꝗ defecit necipse
itaq ꝑ eorum uerbum crediditinihix p̃n
cifixum confiteretur ñ solum resune cturi
uerum &ia regnaturum dicendo mem̃to
mei cũ uenens in regnũ tuum. ꝓinderelin¬
suꝑ terram uel tunc erant. uel futun eran

Expanded text:
to, edoctis et confirmatis apostoto, edoctis et confirmatis apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios redi oportebat; id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent, ac per hoc, et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur ad eorum numerum pertinuisse pro quibus oravit, dicens:  rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Sed restat nobis ad istam  Paulus, et latro ille crudelis in scelere, fidelis in cruce. Paulus quippe Apostolus non ab hominibus, neque per sed per revelationem Jesu Christi . Quomodo igitur erit in eis, de quibus dictum est: Credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscunque defecit. Nec ipse itaque per eorum verbum credidit in Christucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo: Memento mei cum veneris in regnum tuum . Proinde relinvel tunc erant, vel futuri erant,
Abbreviated transcription (Latin):
nis quae ꝑunum haminem facta ẽ
saluus ee potus s& nisi inunum me¬
diatorem di & hominũ incarneuen¬
turum reuelante spũ credidis& Sed
num quitei ꝑ a postolis oranđ fuit &
ꝓctam multis quiinhacuita adhuc¬
erant Nec cu illo tuncerant & ante
iamc rediderant orandum nꝰ fuit.S
Quir hocdixent: Intellegendum est
igitur quod ñdum in esi si ͤ credideran.
qua modo in secredi uolebant. Quando¬
quidem &lipse p&rus cuicanfitenti&
dicenti tues xps filiur diuiui ⁊a mag¬
num testimaniũ ꝑhrbuerat magis eo
mon nolebat. qua morituum resuurec¬
turum eẽ credebat. Unde mox ab eo
appellature satanar fideliores itaꝙ
reppenuntur quide fundiiam fueranꝰ
& resurecturum xp̃m reuelante spu
nutiꝙ dubitabant qua illi qui cum ere¬
didissent ipsum redempturum ibł
Visacis morite spenito tam quam de illo
habuerant: ꝑdiderunt. Nihil itaq melius
credimur qua pastresuireelianem̃ in ꝑti

Expanded text:
nis, quae per unum hominem facta est, nis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum, revelante Spiritu, credidisset? Sed nunquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hacerant, nec cum illo tunc erant, et jam ante crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? 3. Intelligendum est igitur, quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se credi volebat: quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi, tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum revelante Spiritu non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus, quam post ejus resurrectionem imperti
Abbreviated transcription (Latin):
nomineddñi & cũ eis puen dequib
ips eait fuirsep̃ditum exore in¬
fantium & lactantium ꝑfecisti
iaudem. Vndequingenti fẽs quib
quicũ istir undecim centũ & iugeͥns
erant. quandosimul congregati
deerat isti omnes nisi ex illis dequibus
dictõẽ. multicredider in cum. Nergo
ꝑ uerbum earum incum niam credide¬
runt sed fuer̃ creditun. Istiaũ nec cum
illo tuncerant & in cumiam ante cre¬
diderant. Omitaa dicere desymeone
sene qui in fantulil credidit. De anna
qui eum ꝓph& auer̃ ante quam de uir¬
gine nascer&iur. Defilio earum ioħ
precursore eius amicosponsi qui eum
uit & aliis agnoscenđ cũ p̃sens ee
ostendit. Hõs omitao qmrespon¬
den potet. oranđ ꝓtalib morgus n
fuisse quicũ magnir nus inentir
hinc abierant. & recepti quies ceban
Hoceniꝰ & deantiquis iustis similiter
respond&ur. quis etum eorum a
dampnatiane totius iassȩ ꝑditio¬

Expanded text:
nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus ipse ait fuisse praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Unde quingenti fratres, quibus qui cum istis undecim centum et viginti erant, quando simul congregati  sanctum ? Unde erant isti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est, Multi crediderunt in eum? Non ergo  verbum eorum in eum jam non crediderant, sed fuerant credituri? Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna , qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur; de filio eorum Joanne, praecursore ejus, amico sponsi, qui eumvit, et aliis agnoscendum, cum praesens esset, ostendit . Hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant, hoc enim de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditio
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesia & ꝑuenturum ẽ ad posterdr:
quictiq ubicumq in eũ creditun sur¬
postea. Patestitaq uiden ihs in hac
oratione nonorasse ꝓquibda suis
nisi diligent scrutemur in eadem
oratione uerba eius. Sieniꝰ ꝓcirpii
peir quiꝑ uerbũ eorum in illum fue¬
rant creditum potest dicinꝰ orasre
pillis qui neq tunc erantcũ illo
quando ista dicebat. Neq ꝑuerbu
eorum postea sed incum siue ꝑipsis
siue quolib& modo tamenante cre¬
diderant. Ns quit enim cũ illo tunc
erat nathanahel: Numquit io seph:
illeab anmathia qui corpur eius
apilatop&iuit queniiamn discipul
eiur fuisre iste ipreiohanner euan¬
gelista testatur Num quitiana
mat̃ eiur. & aliae faminae quar
eius dircipular in euangelioi am
tunc fuirse didicimur  oNum quit
cũ illo tuncerant de quib sepedic
idem iohanner euangelista mul¬
ticredider̃ in eum: N amundeerat
multitudo illa eorum quicum ra¬
mis paroim p̃ced ebant. parcim
sequebantur in sedentemium̃ to
dicentes. Benedius qui uenitin

Expanded text:
turum est ad posteros, quicunque ubicunque in eum postea credituri sunt. Potest itaque videri Jesus in hac oratione, non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eispro eis, qui per verbum eorum in illum fuerant credituri, potest dici non orasse pro illis, qui neque tunc erant cum iquando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur ? Numquid Maria mater ejus, et aliae feminae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus saepe dicit idem Joannes evangelista, Multi crediderunt in eum ? Nam unde erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in
Abbreviated transcription (Latin):
quos uoluent clampnit & quos uoluent
quiuniuos & mortuor iudicabit. Sedeos
sibi eẽ datos quib omnib decuitã a& erpa.
Sicenĩ ait ut omne quod dedisti erd& eir
uita a&erna ꝓinde n̾eidatis̃ quib uita
ñ dabit a&erna quã is&psorũ poaes¬
tas data sit. cui porestardata ẽ omnir
carnisi destomnes homines. Ianuum¬
dus reconciatur exinimicolberabit᷑
mundo. cũ in illũ exient porestatẽ sua
ut cũ inmorte mit tataeterna. Hunc
aũ facit suu cuiuita don& a& erna

Expanded text:
quos voluerit, damnet quos voluerit, qui vivos et mortuos judicabit; sed eos sibi dicit esse datos, quibus omnibus det vitam aeternam. Sic enim ait: Ut omne quod dedit ei, det eis  Proinde non ei dati sunt, quibus vitam non dabit aeternam: quamvis et ipsorum potestas data sit, cui potestas data est omnis carnis, id est omnis hominis. Ita mundus reconciliatus ex inimico liberabitur mundo, cum in illum exserit potestatem suam, ut eum in mortem mittat aeternam: hunc autem facit suu
Abbreviated transcription (Latin):
eos putare natura e uniur ee nobeu.
Sicitaqr sunt in nob uelnos in illis ut
illiuna sint innatura sua: nosunũ
innr̃a. Sunt quippe ips in nobis ate¬
qua dr intemplosuo sumus aunor
inillis tamqua creatura in crea¬
tore suo Deinde codixiss& ut
& ipsiin nobir unum rint. adiunexit .s
ut mundus credat quia tum emisisti.s
Quidẽ hoc Numquit nam tunc ereditu¬
rus emundus quando in patre & fihounũ
omues enmur. Noune ista e̾ pax illa ppe¬
tua & potius fidei merces qua fides iniiꝰ
enimenmus nuteredamur sed quiaere¬
didimus. Sed & si in hacuita ꝑr ipsam
cammunem fidemomnes quiunũ credi

Expanded text:
eos putare naturae unius esse nobiscum. Sic itaque sunt in nobis, vel nos in illis, ut illi unum sint in natura sua, nos unum in nostra. Sunt quippe ipsi in nobis, tanquam Deus in templo suo: sumus autem nos in illis, tanquam creatura in Creatore suo. 2. Deinde cum dixisset, Ut et ipsi in nobis unum sint, adjunxit, Ut mundus credat quia tu me misisti. Quid est hoc? Numquidnam tunc crediturus est mundus, quando in Patre et Filio unum omnes erimus? Nonne ista est pax illa perpetua, et potius fidei merces quam fides? Unum enim erimus, non ut credamus, sed quia credidimus. Sed etsi in hac vita propter ipsam communem fid
Abbreviated transcription (Latin):
sinta Sic tupat̃ in me. & ego
inte. ut & ipsi in nob̵ unu sint & supenul
cumadhuc ꝓsolis discipulir quos secũ
habebat orar&. Pat̾ sc̃e in quid serua
eos innomin&uo quordedistimihi
utomnes hoc ẽ & nos & illiunum
simus. ubi diligent̃ adueraendum
ẽ ndixis sednm utonines unumsime
Sedut amner unu msint. Sic tupat̃ in
me& ego inte: Subintellegitur unũ
sumur quad aꝑctius dicitur posteaquia
& prius dixerat dediscipulis quicum
illo erant ut sintunũ sic &nos quam¬
obrem itae pat̃ infilio & filius in patre
utunum sint qui a unius substantiae
sunt Nor uero ee quidem in eis possumꝑ
unum tam en ed eis ẽẽ ñ pos sumur quia
uniur substantiae nos & ipsi nꝰ sumur t
inquantum filiur cũ patre drẽ. Nam̃
in quantũ homo e eius dẽ subistantiae
e. cuius & nos sumur. Sed nuno illud

Expanded text:
Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint. Et superius cum adhuc pro solis discipulis, quos secum habebat, oraret: Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut omnes, hoc est et nos et illi, unum simus. Ubi diligenter advertendum est non dixisse Dominum, ut omnes unum simus; sed, Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, sumus. Quod aptius dicitur postea, quia et prius dixerat de discipulis qui cum illo erant ut sint unum, sicut et nos. Quamobrem ita est Pater in Filio, et Filius in Patre, ut unum sint, quia unius substantiae sunt. Nos vero esse quidem in eis possumus, unum tamen cum eis esse non possumus, quia unius substantiae nos et ipsi non sumus, in quantum Filius cum Patre Deus est. Nam in quantum homo est, ejusdem substantiae est cujus et nos sumus. Sed nunc illu
Abbreviated transcription (Latin):
credituri sunt. Ergo illa oratione ꝓom
nib quor redemit. siue auncincarne
uiuentes siue postea futuros redemp̃lor
ner orauit cũrogans ꝓapostolis quicũ
illo tunc erant adiunexit. &iamillor
quiꝑ eorum uerbum in eum fuerantcre¬
ditun. quid auadiunctir ilhr deindedi
usq: adid et dil exis tieos si¬
cut et me

Expanded text:
credituri sunt. Ergo illa oratione pro credituri sunt. Ergo illa oratione pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futuros, Redemptor noster oravit, cum rogans pro Apostolis qui cum illo tunc erant, adjunxit etiam illos qui per eorum verbum in eum fuerant credituri. Quid autem adjunctis illis deinde disque ad id, Et dilexisti eos, sicut et me
Abbreviated transcription (Latin):
hoclegitur quod inxp̾odr̃ definierit fidem
omnib suscitans eumn amortiuis. Hoc uerbũ
fidei quia principalit̃ ac primitus ꝑ aposto¬
los qui ei coheserant p̃dicatum e id eo uer¬
dicat idema postolus tẽsalonicenses exce¬
pisse a se non ut uerbum hominums ed sic¬
ẽ inquit uere uerbumdi. Id eo ergo diquia e¬
dr id donauiteorum uerbum uero dictũ
e. qui ahoc p̃dicanđ illis dr̃ primitus ac p̃¬
cipue com̃dauit. Ac ꝑ hoc&uiam illelatro
uinfide suauerbũ eorum habebat. quod
ad eorum officium primitus a cp̃cipue
otinebat. Peniq cũ murmur facta e&
deministerio mensorum auiduis g̃con
ante qua paulur credidisr& in xp̃m̃Res¬
ponder a postob quidño ante coheseria
Nanẽ bonumnos relinquere uerbum dĩ.
& ministrare mensis. Tuncordinandos
diaconos ꝓuider̃ neipsi a p̃dicandi uer¬
bi auocarent᷑ officio. Undemento dictũ
e uerbum eorum quod ẽ uerbum si dei.
diennt crediderunt uel audituis &

Expanded text:
legitur quod in Christo Deus definierit fidem omnibus, suscitans eum a mortuis . Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per Apostolos, qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verdicat idem apostolus Thessalonicenses excepisse a se, non ut verbum hominum, sed, sicut est, vere verbum Dei . Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit; eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod aedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ante cohaeserant: Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis . Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi verbi avocarentur officio. Unde merito dictum est verbum eorum, quod est verbum fidei, dierint, crediderunt, vel audituri et
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qm̃ abipssẽ pnmitus ac p̃cipue p̃¬
dicatum Iam enĩ ab ipsir p̃dicabatur inter¬
ra quando ꝑ reuelationem ihłixp̃i ipsum
uerbum eorum paulus accepit. Vnde& con¬
tulit cli eis euangeli umne farite inuacuun
cucum ir& aut curer& & dextras ei de¬
derunt quia& in illo qua uirnꝰ ꝑ eos illida¬
tum tamenuerbũ suum quodam p̃dicabar
& in qua fundatifuerant inuenerunt. De

Expanded text:
c praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit. Unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset aut curreret; et dexteras ei dederunt: quia et in illo, quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt . De
Abbreviated transcription (Latin):
nsihrianisua propinquante pas¬
sione cumorar& ꝓdiscipulit
suis quor& a postolos nomina¬
uit. cum quib caenaueratul¬
timam caena dequa tradicor
eius ꝑbucella manifesta¬
tus exierat & cũ quib: posteiur
egres sumante qua ꝑeisorar& mul
ta fuerat iamlocutur. adiuncxit & ce¬
teros. qui in eum fuerant creditun: &
aitadpatrem Nphis au rogotantum : s
idest ꝓdiscipulas quicumillo tunceran
sed & ꝓeis inquit quiore ditun sunt ꝑ¬
nos intellegi uoluit ñ solum quitunc
crant in carne : sed &iam quifutun
erant. quod quot enĩ postea credider̃
in cum ꝑ uerbe a pastolorum sinedubio
crediderunt & donecueniant quicre¬
ditun sunt. ipsis eni dixerat. Q uastesti¬
monium ꝑ hrbebitis. quia abinitiomegũ
estis. & ꝑ hos euangelium ministratũ
ẽ. & ante quam senber&ur & utique
quis quis inxp̃moredit euangelium
credit. N itaq hitantum in tellegendi
sunt quos dit inse credituros ꝑ uerbũ
eorum. quuipsos cũ in carne uiueren

Expanded text:
s jam sua propinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Paest, pro discipulis qui cum illo tunc erant, sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat credituri sunt. Ipsis enim dixerat: Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Et per hos Evangelium ministratum est, etiam antequam scriberetur. Et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent,
Abbreviated transcription (Latin):
ceraumsit adtende sequentia. Cu in
quod eor scificar& ip se moxad didit iII
sint & ipsi sc̃ificati inuentate. quod
quid estaliud qua in mesecundum id
quod uentas e uerbum illud. In pnnci¬
pio dr inquo & ipse filius haminir sci¬
ficatur e abinitio creationis suae quan¬
douerbum factum e caro. quia una
ꝑsona facta e uerbũ & hamo lunc ergo
sci ficauitse inse. hoc e hominem seir
uerbo Sed quia unus xp̃s uerbum et
quod ꝓsit & amipsis quia &i pñsuin
go sicut mihi ꝓfuit ininȩ quia homo
sum sine ipsis. & ego scificome ip¬
ipsi sunt. ego ut sint ipsi sc̃i ficati inue¬
ntate quid est & ipsinisi quem ad modũ
ego inuentate quodipresum ego ħ einde
iam non fuit solum dea postolis sed &ia
desuis c&ens membis incipit dicere :
quod donante ipso alio sermone trac¬
tanđ est.

Expanded text:
certum sit, attende sequentia. Cum encertum sit, attende sequentia. Cum enquod eos sanctificaret in se, mox addidit, Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quod quid est aliud quam, in me, secundum id quod veritas est Verbum illud in principio Deus? In quo et ipse filius hominis sanctificatus est ab initio creationis suae, quando Verbum factum est caro; quia una persona facta est Verbum et homo. Tunc ergo sanctificavit se in se, hoc est, hominem se in Verbo se; quia unus Christus Verbum et quod prosit etiam ipsis, quia et ipsi sunt ego; sicut mihi profuit in me, quia homo sum sine ipsis: Et ego sanctifico meipipsi sunt ego. Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quid est et ipsi, nisi, quemadmodum ego; in veritate, quod ipse sum ego? Deinde jam non solum de Apostolis, sed etiam de suis caeteris membris incipit dicere: quod donante ipso, alio sermone tractandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
curẽ. Scificatitaq pat̃ inuentate
id est inuerbo suo in unigenitosuo
suos heredes: eiusq: cohereder. Sed
nuncadhuc dea pastolis loquitur.
Nam secutus adiungit. Sicut ine taisti
inmundum & egomin eor inmundũ
quos mint nin a postolos suo iam&apo
nihil nisimirsor significatinlãtinum
Misi tergo dr filium suũ nꝰ in carnep&cati
sed insimilitudinem carnir peccat sc̃isi
factus e caput ecclesiae illi membra su
eius. Ideo ait quodsequitur. & pe is ego
cum& ipn sint: Ego qmdequib: hocait
dicente de semineh abrahae: Siauuor¬
s& supenus nꝰdic & seminib tam quam
inuno multir. sed tam quam in uno & se¬
minituo quod estxp̃s. Siergosemenha¬
ergo xpͥiestir inde e quod alio locoidem
surarum xp̃i in carne mea. N dixitp̃s¬
surarum mearumis edxp̃o quia membr
xp̃m in toto suo corpare patioportebat
&iam ipse pressuras eiur ꝓsua porgio¬
ne ad implebat quodut hoc&liam loco

Expanded text:
ctificat itaque Pater in veritate, id est, in Verbo suo, in unigenito suo, suos haeredes, ejusque cohaeredes. Sed nunc adhuc de apostolis loquitur, nam secutus adjungit: Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Quos misit, nisi Apostolos suos? Nam et raecum est, nihil nisi missos significat in latino. Misit ergo Deus Filium suum non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati ; et factus est caput Ecclesiae, illi membra sunt ejus; ideo ait quod sequitur: Et pro eis ego cum et ipsi sint ego, quoniam de quibus hoc ait, dicente de semine Abrahae: Si auset superius: Non dicit: Et seminibus, tanquam in multis, sed, tanquam in uno: Et semini tuo, quod est Christus . Si ergo semen AErgo Christi estis? Inde est quod alio loco idem surarum Christi, in carne mea . Non dixit pressurarum mearum, sed Christi, quia membrChristum in suo toto corpore pati oportebat, etiam ipse pressuras ejus pro sua portione adimplebat. Quod ut etiam hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃i ficaeos inuentate. Si conim ser¬
uanturex malo quod supmusora¬
uit ut fier& quen au patest quo¬
modo demundo iam nͥ erant. Sgci¬
ficati inueritate ñ dũ erant utr
iamerant. curposcat ut sint. Rn
quia & scificati in ea dempficiun
sc̃itate. fiuntq sciores Heq hoc
sine adiutono gratia edi. Sedillo
eorum scificante ꝓuecũ qui scifica¬
uit inceptum. Vnde& a postolus
dio qui in uobis opurbonum coe¬
pit ꝑfici& usq indiem xp̃uhu. Sci

Expanded text:
Sanctifica eos in veritate. Sic enim serSanctifica eos in veritate. Sic enim servantur ex malo, quod superius oravit ut fieret. Quaeri autem potest quomodo de mundo jam non erant, si sanctificati in veritate nondum erant? aut si jam erant, cur poscat ut sint? An quia et sanctificati, in eadem proficiunt sanctitate, fiuntque sanctiores, neque hoc sine adjutorio gratiae Dei, sed illo eorum sanctificante profectum, qui sanctificavit incoeptum? Unde et Apostolus dicit: Qui in vobis opus bonum coepit, perficiet usque in diem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
oquens adhuc dñr adpatrem &
orans ꝓdiscipulis suisdic egodedi
eis sermonemtuum & munda sodio
eos habuit nꝰdũ id experai fueran
parꝰ Asionib suis. quae illor postea
sun secute Sed more suodic
ista uerbis p̃tenti tempons. futura
p̃nuntianr. dcindecauram subiciens
Cureo sodent mundus quia ñ sunt in quids
demundo. sicut& ego nͥ sum demundo s
hoc eis regeneratione⁊ conlatum est.
Namgenerationedemundo erant ꝓy
quodiameis dixerat egauar demun¬
doelegi Donatum e ergo eis ut sicut
ipse. nec ipsieent deraundo : eosipso
liberante demundo Ip seau demundo
num quam fuit. quia &iam secund
forma serui desp̾us coipse nature :
dequo illi renati. Nam si propterea
N rogo inquit utctollas eos demundo
sedũtserues eos exmalo adhuc
enimneces sanum habebant. qua¬
uis iamnon eenꝰ demundo Erre
tamen in mundo rep& it eande
rententia. Demundo inquit non
sunt sic ut& ego non sum demundo

Expanded text:
oquens adhuc Dominus ad Patrem, et orans pro discipulis suis, dicit: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus odio eos habuit. Nondum id experti fuerant passionibus suis, quae illos postea sunt secutae; sed more suo dicit ista, verbis praeteriti temporis futura praenuntians. Deinde causam subjiciens cur eos odio habuit mundus: Quia non sunt, inquit, de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Hoc eis regeneratione collatum est: nam generatione de mundo erant, propter quod jam eis dixerat, Ego vos dedo elegi. Donatum est ergo eis, ut sicut ipse, nec ipsi essent de mundo, eos ipso liberante de mundo. Ipse autem de mundo nunquam fuit, qui etiam secundum formam servi de Spiritu sancto ipse natus est, de quo illi renati. Nam si propterea n rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo. Adhuc enim necessarium habebant, quamvis jam non essent de mundo, esse tamen in mundo. Repetit eamdem sententiam. De mundo, inquit, non sunt, sicut et ego non sum de mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
loco dix scĩfica eos inueritate nisi
sc̃i fica eor inmeDeniq sequitur
& hoca periiur insinuare n desinit
Sermotuur inquit uentas e. Quio
aliud dix quia egouentas sum gre¬
cum quippe euangelium: logor
hab& quod &iamibi legitur ubi
dictum e inpiincipio erat uerbum.
& uerbumerat apud dm̃ & drerat
uerbum & utiq uerbum ipsum
nouimus unigenitum difilium.
quod carofactume: & habitauit
inquib dam codicib positue uer¬
bum: tuumuentarẽ: sicut inquib:¬

Expanded text:
loco dixit, Sanctifica eos in veritate, nisi, sanctifica eos in me? 3. Denique sequitur, et hoc apertius insinuare non desinit: Sermo, inquit, tuus veritas est. Quid aliud dixit, quam, Ego veritas sum? Graecum quippe Evangelium λόγος habet, quod etiam ibi legitur, ubi dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Et utique Verbum ipsum novimus unigenitum Dei Filium, quod caro factum est, et habitavit in quibusdam codicibus positum est, Verbum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
tenstestamenti. & cu sc̃ificantur
quiueracit dix. Ego suituia & ue¬
ritas & uita. Item quandoait uen¬
tas liberabituor. Paulo post expo¬
nens quiddixen. Siuor inquit si¬
lius liberabent. tunc uereliben
entis. utostender& hoc supenur
dixisre uentatem quod postmo

Expanded text:
tique sanctificantur veraciter dixit: Ego sum via, veritas, et vita . Item quando ait: Veritas liberabit vos , paulo post exponens quid dixerit: Si vos, inquit, Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Ut ostenderet hoc prius dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
cauit pnmus homo &audiuit moritem mon¬
ens factusẽ moraalisille & coepimus nasci
moritales cumira dĩ natisumus. Uenitinde
filius ñ habens peccatum. Rindutus ẽ carne.
indutas &̾ moraalitate. & sulle nobiscum
conmunicauitirar dĩ. nospign sumus cumil¬
lo cominunicaregatia. Ouiergo ñ uult cre¬
dere in filium. iradi man& suꝑ illuno quae
ira dequa dicit apostolus. fuimus enĩ& nos na¬
tura filii iraesicut & caecten. omnerergofi¬
lii irae quia de maledicta maris uenientes.
capias̃ in moritalem. Quando ergo coepens
eius in moraalitate nestuens morialis ui¬
uebas monebans. morauur ẽ ut uiuas. Ad tu¬
litgratia dĩ abstulit iram dĩ Ds bibit morTe.

Expanded text:
cavit primus homo, et audivit, Morte morcavit primus homo, et audivit, Morte morieris ; factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri sumus cum illo communicare gratiam Dei? Qui ergo non vult credere in Filium, ira Dei manet super eum. Quae ira Dei? De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri . Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. capias immortalem: quando enim ceperis ejus immortalitatem, nec tu eris mortalis. Vivebat, moriebaris: mortuus est, ut vivas. Attul
Abbreviated transcription (Latin):
oculos habebatsanos cordis habebat saucios
Facturẽ ille homo adcorponsoculum utere¬
dens in eum quiuiden corporalit̃ potuit.
curens adeum ipsumuid enđ que inspinta¬
lit̃ uidere nꝰ poteras. Tanto tempore uobis¬
cum sum & n cognouistis me phi lr ppe qui
meuidit uid& & patrem. Quare illi n̾illũ
uidebant. Secceuidebantillũ & patrem ñ
uidebant. Videbant carnem sed maiesta
latebat. Quodudebant discipuli quia ma¬
uerunt uiderunt. & uidae qui crucifixe¬
runt in turergo erattatus ille &sicintus
in carne ut apud patreminaner&. N enĩ
deseruit patrem quando uenitad carne.
carnalis cognitio ñ capit quod dico diffe¬
rat intellestum & incipiatafide: Audiat
quod sequitur quicredit infilium hab&
uitam Qerna : Quiaũ incredulus ẽ filioñ
uidebit uitam sed ira dĩ man& suꝑ eum.
bent secumirandi. Quamire
ĩ qua excepit pnmusada: Sic enĩpec¬

Expanded text:
oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est ille homo ad corporis oculum; ut credens in eum qui videri corporaliter potuit, curareris ad eum ipsum videndum quem spiritualiter videre non poteras. Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me vidit, vidit et Patrem. Quare illi non illum videbant? Ecce videbant illum, et Patrem non videbant: videbant carnem, sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amaverunt, viderunt et Judaei qui crucifixerunt. Intus ergo erat totus ille, et sic intus in carne, ut apud Patrem maneret: non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem. 13. Carnalis cogitatio non capit quod dico: differat intellectum, et incipiat a fide; audiat quod sequitur: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum. bent secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim pec
Abbreviated transcription (Latin):
tnstui quite mist ipsum nob ostende & nihil
amplius a tedesiderabimus. Sufficitenim nob
cũ ille fuentdemonstratus. quo maiaree nemo
hoc dixerat uniex discipulis tanto tempo¬
re uobiscumnm & nꝰ cognouistis mephr¬
irppe: possithaec phrleppus respondero :
Cognouimus te. Sed numquid diximustibi
ostende nob̵ te te cognouimus sed patre
quaenmus. Subiecit statim: qui meuidit
uid& patrem. Siergo aequalis patrimir¬
sus e. ñ eumaestimemius ex infirmitate
carnis. sed cogitemus iaiestatem induta
carnem. Nonoppressa carnermanens dr̃
apud patrem. Apud hamines factus est
honio ut ctuꝑillũ quiadotefactur ẽ homofi¬
erer talis qualis capitdm. Non enĩ homo
capere poterat dm̃ uidere poterat homo
hominem capere dm̃ ñ poterat. Vnde ñ po¬
terat caperedm̃: quia oculum cordis unde
caper& nꝰ habebat. Erat aualiquid intus
saucium & aliquid forssanum. corpons

Expanded text:
tris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil tris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil amplius a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, quo major esse nehoc dixerat, uni ex discipulis: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Posset hic Philippus respondere, Cognovimus te; sed numquid diximus tibi, Ostende nobis te? Te cognovimus, sed Patrem quaerimus. Subjecit statim: Qui me vidit, vidit et Patrem . Si ergo aequalis Patri missus est, non eum aestimemus ex infirmitate carnis, sed cogitemus majestatem indutam carne, non oppressam carne. Manens enim Deus apud Patrem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui ad te factus est homo, fieres talis qualis capit Deum. Non enim homo poterat capere Deum: videre poterat homo hominem, capere Deum non poterat. Unde non poterat capere Deum? Quia oculum cordis unde caperet, non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, et aliquid foris sanum: corporis
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen nꝰ omniadedit inmanueius. Pat̃ diligũ
filium. sed quomodo pat̃ filium ñ quo modo dñ,
seruum quomodo unicum ñ quamodo ad opta¬
tum. itaque omniadeditinmanueius. Quidest
omnia uttantus sit filius quantus ẽ pat̃ : Adae qua¬
litatem enĩ sibi genuiteum cinrapinan̾ ẽ& in
formadiẽe aequalesdõ. Pat̃ diligit filium&
omnia dedit in manueius. Ergocum adnos
dignatus ẽ mitierefiliumꝰ ñ putemas aliquid
minus nobis missum qua ẽ pat̾: pat̾mitaens
filium sealterum misit. Namq putantes ad¬
hucdiscipuli quia pat̃ aliquid maius est qua
filius. uidenter carne. &ñ intellegentes diui¬
nitate. Dixeruntei Pñe ostende nob patrem
& sufficit nob̵. T̃amqua dicerent iam nouimus
te. & benedicimuste quia nouimuste gratias
enĩ tibiagimus. quia ostendisti te nob̵ sed patre
ñ dum nouimus. Propterea cornr̃m ard& &
satagit concupis centia quada sc̃a uidendi pa¬

Expanded text:
et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit Filium: sed quomodo Pater Filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. Ad aequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo . Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos dignatus est mittere Filium, non putemus aliquid minus nobis missum quam est Pater. Pater mittens Filium, se alterum misit. 12. Namque putantes adhuc discipuli quia Pater aliquid majus est quam Filius, videntes carnem et non intelligentes divinitatem, dixerunt ei: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Tanquam dicerent, Jam novimus te, et benedicimus te, quia novimus te: gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te nobis; sed Patrem nondum novimus: propterea cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid omnes a postoli: Num quidomner ꝓph&e
Nam quid omnes dostorer.Num quid omueruir¬
tites Num quid omnerdonahabent sanitatum:¬
num quid omner linguis locuntur onumquidom̃s
int̃p̃tantur  Aliuedlab& ille & aliudiste. et quod
hab& iste ñ hab& ille. mensurae diuisio quenda
donorum. ergo hominib: ad mensura datur. &
concordia ibi unum corpur facit. quomodo aliud
accepit inanur ut oper&ur. aliud oculos ut inde¬
at. aliud aures ut audiat. aliud pes utambul&.
anima tamen una ẽ qua eagit omnia inmanu
utoper&ur inpede ut ambul&. In aureut audi¬
at. moculo ut uideat. Sic sunteaia diuersa dona
fidelium tamquam inembra ad mensuramimi
suram accepit. Audi enĩ ad huc quod sequitur
quia defilio dixerat: ñ enĩ ad mensura: dat dr̃ sp̃m.
Pat̾ diligit filium. & omnia deditinmanueiur
adiecit omnia dedit inmanueius. ut nosrer & hic
quia distindione dictumsit. pat̃diligit filium.
quare enĩ pat̃ nͥdiligit iohannem. & tamennon
omniadedit in manueius. Pat̾ nꝰ diligitpaulis.

Expanded text:
umquid omnes apostoli numquid omnes prophetae numquid omnes doctores numquid omnes virtutes numquid omneNunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, non habet ille. Mensura est, divisio quaedam donorum est. Ergo hominibus mensura datur et concordia, ubi unum corpus facit. Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram suram accepit. Audi enim adhuc quod sequitquia de Filio dixerat, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum: Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Adjecit, Omnia dedit in manu ejus, ut nosses et hic qua distinctione dictum sit, Pater diligit Filium. Quare enim? Pater non diligit Joannem? et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater non diligit Paulum?
Abbreviated transcription (Latin):
legat homograduni suũ. & confiteaturdõ &
audiat apostolumdicente. hominisuꝑbienti
Relato & extollere seuolenti. quid anhabes
quod ñ accepisti. Si auaccepisti quidglona¬
ns qua sinꝰ accipens : Intellegat ergo homo

Expanded text:
ligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et ligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Inte
Abbreviated transcription (Latin):
se habebant. pant̃ creuerant. & sidiutius
pant̃ creauerãt ita pant̃ senescerepoteran
Quareauillum opora& crercere meauiminui.
pnmo quiaiam dñs treginta annorum erat
adhuccrescit iamab ipsa a& ate uergere
incipiunt homines &declinare ad q̃rauore
ta. & illis ex menser qui intererant nulla
distingunt aecatem magis illd inuenio
lectio qua aspectio. Quidergo ẽ illũ opora&
crescere ineau minui. Maguu hoc sacra¬
mentum intellegat cantas ura. antequam
uenire dñs ih̃ hominer glonabantur dese
ille sinepee cato & inuenit omnes cũ peccato
Sisicuenit ille ut dimititer& peccata. Dr
largiatur homo consiteatur. & enimcon¬
fessio hominis hamilitas hominis misera¬
nodĩ altitudodĩ. Si ergo uenit ille dimũ
militatem sua & dr̃ faciat msen cordia
sua : Illum opora& crescere meaũ minui
Hoc ẽ illumopora&: dare. meau accipere.
illũ opora& glonfican: meaũ confiten. Intel¬

Expanded text:
se habebant , pariter creverant; et si diutius se habebant , pariter creverant; et si diutius pariter creverant, ita pariter senescere poterant: quare ergo, Illum oportet crescere, me autem minui? Primo, quia jam et Dominus triginta annorum erat adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem ta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum hoc sacramentveniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille, ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis; miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille dimittmilitatem suam, et Deus faciet misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intel
Abbreviated transcription (Latin):
runt. sed euãnuerunt in cogitationib̵ suis
& obscuratũ ẽ insipiens coreorũ dicentes
ens seeẽ sapienter stulti facti sunt. Sienim
dm̃ cognouerunt simalcognouerant quia
ñ eor fecerat sapientesnin dr̃. Non ergro sibi
tiibuennt quodase ñ habebant sed ei aquo
acceperant. Non auagendo gratias insipien¬
terfaca sunt. Ergo d quod dederat gratir
gaudiũ meumim pleum ẽ. Illumopara&
crescere meauminui quid esthoc illum
opora& exaltar. meauhumilian: Quo modo
crescitilis quomodo crescitdr̃ ꝑfectus ñcrer¬
cit. Dr̃ aun& crescit : n&c minuitur. Sienim
au dr̃ quo modo crescit si ad a& atem quiadig¬
naturesteehamo & fuitpuer & casituer¬
bddĩ in fanr in p̃sepi iacuit. & cumipsematre
sua condident lacin fantiae dematre sũx
quia creãui tergo ihs a&ate carnis ideo forie
dictũ ẽ. illumoporas crescere. meaui minui.
Sedquare & hoc iohanner & ihr quod ad car¬
nemadtin& coaeui. erantrexmenses inter

Expanded text:
runt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt » . Si enim Deum cognoverant, simul cognoverant quia non eos fecerat sapientes nisi Deus. Non ergo sibi tribuerent quod a se non habebant, sed ei a quo acceperant. Non autem agendo gratias insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, gaudium meum impletum est. 4. Illum oportet crescere, me autem minui. Quid est hoc? Illum oportet exaltari, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit, nec minuitur. Si enimautem Deus quomodo crescit? Si ad aetatem, quia dignatus est esse homo, et fuit puer; et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac infantiae de matre suxit: quia crevit ergo Jesus aetate carnis, ideo forte dictum est, Illum oportet crescere, me autem minui. Sed quare et hoc? Joannes et Jesus, quod ad carnem pertinet, coaevi erant: sex menses inter
Abbreviated transcription (Latin):
uero excellentir gratiae nussur ante ipsum in lumina¬
turabillo quilumen. est: Deiahanne eni dictul ẽ. non
erat illelumen. sedu taestimoniũ penber& delumine :
Potestquidem dicilumen & benedicitur & iprelumen
sed inluminatũ aoninluminans. Aliudesteniꝰ lum̃
quodinlaminat. & aliud lumen quod inluminatus
Nam& oculini lumina dicuntur & tamea intene¬
lumine ut lucerepossit sedipso indigent caettera
utluceant. Confessurest ergo iohannes sicut audis
qͥuia cumdiscipulos multor facer& ihs & ꝑferrdu
adeum ueluti ut instigar& ur quas inuido enimna¬
rauerunt. Ecce ille facit plures discipulos quamto
ille confessur e quidẽ& & in demeruit adipsum ꝑ¬
tenere: quianon ẽ ausas redicere quad ẽ ille hoc
ergod iohanner non potesthomo acci perequicqu

Expanded text:
vero excellentis gratiae missus ante ipsum; illuminatus ab illo qui lumen est. De Joanne enim dictum est, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Potest quidem dici lumen, et bene dicitur et ipse lumen; sed illuminatum, non illuminans. Aliud est enim lumen quod illuminat, et aliud lumen quod illuminatur: nam et oculi nostri lumina dicuntur, et tamen in tenelumine ut lucere possit, sed ipso indigent caetera ut luceant. 2. Confessus est ergo Joannes, sicut audistis, quia cum discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum veluti ut instigaretur; quasi invido enim narraverunt, Ecce ille facit plures discipulos quam tu: ille confessus est quid esset, et inde meruit ad ipsum pertinere, quia non est ausus se dicere quod est ille. Hoc ergo dixit Joannes, « Non potest homo accipere quidqu
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitate carths inniente : n corrum patur
quae nꝰ uult sine caura tenere corpons uirginitate
sumamant utuirginitas ista castodiatur cuicusto¬
uideamus cui seruatur i sta uirginitar cito ꝓban
poteps Ecceostendo spansũ quia iprese ostendit : ꝑ¬
heb& illi testimoniũ iohannes hicẽ quibaptiz atł.
Ota uirgo sis ponso huicseruas uirginitatem tua
quarecum sadeum quidic̃ egobaptizo. cil amicus
sponsituidicat hoce quibaptizat. De indesponsis
ement ut intellegas quudent quod p̃tium dedit
sanguinem dedit. Ubifudit sanguinem suum in
passiane : Nonnesponso tuo cantas autcantare a
fingir quando empture toturorbis Foderunt
manus mear & pedermeos dinumeraueruntom¬
na orramta Ipnuero considerauerunt & co¬
pexerunt me diuserunt sibi uestimenta mea ÷

Expanded text:
virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, quae non vult sine causa tenere corporis virginitatesum amant, ut virginitas ista custodiatur. Cui custovideamus cui servetur ista virginitas; cito probare poteritis. Ecce ostendo sponsum, quia ipse se ostendit: perhibet illi testimonium Joannes, Hic est qui baptizat. O tu virgo, si sponso huic servas virginitatem tuam, quare curris ad eum qui dicit, Ego baptizo; cum amicus sponsi tui dicat, Hic est qui baptizat? Deinde sponsus emerit, ut intelligas quid emerit: quod pretium dedit? Sanguinem dedit. Ubi dedit, ubi fudit sanguinem suum? In passione. Nonne sponso tuo cantas, aut cantare te fingis, quando emptus est totus orbis: Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi vero consideraverunt, et conspexerunt me; diviser