comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinente ad hierus adẽ &iam regũ sucdentium
temporib: nonde fuerunt ꝓph&e.: sic̃ deo pla¬
cebat cos mutere : uł ad p̃nuntiandum qđ opus
erat : ł ad corripienda paccata p̃cipiendãq
iustitiã: Nã etillic et silonge minus quã iniħł.
tam̃ &criterunt reges quisuis impi& atib dm̃
grauit̃ offendere : et modertis flagellis cũpopu¬
losimili plecterent᷑. Piorumsane regum merita :¬
ibi non parua laudantur., In iħł autem reges alios:
magis alios minus : om̃s tamen reꝓbos legimus
Vtraq: igitur parssicut iubebat diuina ꝓuidentia
ł sinebat uarus eterigebatur prosperꝗb: et adũsita¬
tibus p̃mebatur : Et sic affligebatur non solum & ter¬
nis : uerum eunt̃ se : uermetnt̃ se cibꝰ i libusbellis ut
certis &isib: cacusis misericordia di uł irc: patesce¬
ret. done eius indignatione crescente : uniũs a gens
illa chaldeis debellantib: non sulũ subũteretur in
sedibussuis: sed&iam &x maxima suipaerte transfer¬

Expanded text:
alem etiam regum succedentium temporibus non defuerunt prophetae; sicut Deo placebat eos mittere uel ad praenuntiandum, quod opus erat, uel ad corripienda peccata praecipiendamque iustitiam. Nam et illic, etsi longe minus quam in Israel, tamen exstiterunt reges, qui suis inpietatibus Deum grauiter offenderent et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi non parua laudantur; in Israel autem reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. Utraque igitur pars, sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus premebatur, et sic adfligebatur non solum externis, uerum etiam inter se ciuilibus bellis, ut certis exsistentibus causis misericordia Dei uel ira patesceret, donec eius indignatione crescente uniuersa gens illa a Chaldaeis debellantibus non solum subuerteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxima sui parte transfer
Abbreviated transcription (Latin):
regem scđm &iam isteds̃ illis uellom uel fuit.
Hos ante troianũ bellũ diuinos honores mortuis
hominib: detulerunt. Troia uero eusa . & cidio
illo usque quaque cantato: puerisque notissimo:
quod & magnitudine sua & scriptor ũ & cellentib:
linguis insignit̃ diffamatum atq uulgatũ ẽ
Gestumq regnante iam latino faunifilio & quo lati¬
norum regnum diccepit  laurentiũq cessauit :
Greciuictores del&am troiã reliquentes : etad ꝓpria
remeantes diũsis et horrendis dadibus dilacerratis
atq: constructis. & tam̃ & iã & eis deorũ suor um
ognũqr humerũ auxer̃ : Nam & dio meden fecer̃ dm̃ quẽ
poena diuinitus in rogata ꝑ hibent ad suos ñ reũtisse
eisq: sotios inuolucres fuisse conũsos ñ fabuloso poeti¬
coque m̃datio: sed historica ad testatione confirmant
Oiubus n&c ds̃ ut putant factus humanã reuocare natu¬
ram ł ipse potuit ł certe aiouesuo regetam quam

Expanded text:
regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. Hos ante Troianum bellum diuinos honores mortuis hominibus detulerunt. illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeticoque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
satur no uiderint : quid sentiant taliũ deorũ cultores
ꝗ negant eũ hominẽ fuisse: Dequo etalii seripser
quod antepicũ filium suum in italia ipseregnauerit:
Etuergglius notiorib: luter is dicitis genus indocile
et disꝑsum montis altis cõposuit. legesq: deditlatiũq
uocari maluit. His qm̃ latuiss& tuus in oris. aurea
quaeꝑ hibent illo subrege fuere scła . Sed hax peti pbonta poactio¬
ca opinentur eẽ figm̃ta et pici patrem stercen. po¬
tius fuisse ad seuerent. a quo peritissimo agricola in¬
uentũ fuerunt ut fimo animaliũ agri fecundarentur
qđ ab eĩ nomine stercus ẽ dictũ. Hunc quidã ster¬
cutium uocatum ferunt. Quedib& aut & causa
eũ saturnd̃ appellare uoluerint: certe tam̃ hunc
ftercensi ur̃ cutiũ merito agriculturae fecer̃ dm̃. Picũ
quoq: similit̃ eĩ filium intaliũ deorum numerum cepe¬
runt: quẽ p̃clarum agurẽ etbelligeratorem
fuisse asserunt Picus faunũ genuit. laurentium

Expanded text:
Saturno uiderint quid sentiant talium deorum cultores, qui negant hominem fuisse; de quo et alii scripserunt, quod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque similiter eius filium in talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit ei ds̃ & illo magnam gentẽ futuram : et
in eius semine omnium gentium benedictionem :
assyrii quartum regem habebant : sicr onii quin¬
tum. Apud illos enim regnabat filius nini post
matrẽ suam samiram idemq ab illo inter f&c¬
ta ꝑ hib&ur : ausa filium mater incestare
concubitu Hanc putant non nulli condidisse
labrlonem: quam quidem potuit in staurare
Quando aũt ł quo modo condita fuerit In seto
decimo libro diximus: Filium porro nini. et
sauuira midisꝗͥ matri successit in regnum qdđã
& dam ipsum ninum quidam uero deriuato apatre
uocabulo niniam uocant. Sic ronorum autẽ
regnum tunc tenebat telsion Quo regnante
usqi adeo ibimitia ed &a tẽpora fuerunt¬
uteum de functum uelut dm̃ colerent: sacrifican¬
do etludos celebrando: quos ei primitus instituto sserunt :¬
Huius tẽ poribus &iam is aac & ꝓmissione dĩ
natus ẽ centenar io patrifilius abrahe desarra

Expanded text:
promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et promisit ei Deus ex illo magnam gentem futuram et in eius semine omnium gentium benedictionem. Assyrii quartum regem habebant, Sicyonii quintum; aput illos enim regnabat filius Nini post matrem Samiramidem: quae ab illo interfecta perhibetur, ausa filium mater incestare concubitu. Hanc putant nonnulli condidisse Babylonem, quam quidem potuit instaurare. Quando autem uel quo modo condita fuerit, in sexto decimo libro diximus. Filium porro Nini et Samiramidis, qui matri successit in regnum, quidam etiam ipsum Ninum, quidam uero deriuato a patre uocabulo Ninyan uocant. Sicyoniorum autem regnum tunc tenebat TelIioD. Quo regnante usque adeo ibi mitia et laeta tempora fueruntut eum defunctum uelut deum colerent sacrificando et ludos celebrando, quos ei primitus institutos feruntHuius temporibus etiam Isaac ex promissione Dei natus est centenario patri filius Abrahae de Sarra
Abbreviated transcription (Latin):
niq parerent: et quicquid impera retur
efficerent Abra am igitur in eo regno apud ab rahamuro¬
chaldeos nini temporibus natus ẽ. Sed qm̃ resiiniranina
graecȩ: multo sunt nob̵ quam assyrie notio¬
res et ꝑgrecos ac latinos. acdeinde ad roma u¬
nos : qui&iam ipsi latinis : temp̃r seriem
deduxerunt quigentẽ populi romani. in ori¬
ginis eius antiquitatẽ rimati sunt: ob hoc
debemus ubi opus ẽ. assyrios memora rereges.
ut appareat : quem ad modũ babylonia qua¬
si primaroma cumperegrina in hoc mun¬
do di ciuitate ꝓcurrat. Rẽs aũt quas ꝓpter
comparationem ciuitatis. ireruisq: terrȩ¬
nȩ scilicet etcelestis. huic operi oportet in se¬
rȩmagis & grecis et latinis: Ubietipsa roma
quasi secunda babylonia ẽ debemus assum me¬
re quando ergo natus ẽ abraham: secundi
reges erant. apud assrriosninus : apud sic rnios
europs: Primi autẽ illic bellus hic galeus fue¬
runt. Cum ergo egresso abraam debabilonia.

Expanded text:
nique parerent et quidquid imperaretur nique parerent et quidquid imperaretur efficerent. Abraham igitur in eo regno aput Chaldaeos Nini temporibus natus est. Sed quoniam res Graecae multo sunt nobis quam Assyriae notiores, et per Graecos ad Latinos ac deinde ad Romanos, qui etiam ipsi Latini sunt, temporum seriem deduxerunt qui gentem populi Romani in originis eius antiquitate rimati sunt: ob hoc debemus, ubi opus est, Assyrios memorare reges, ut appareat quem ad modum Babylonia, quasi prima Roma, cum peregrina in hoc mundo Dei ciuitate procurrat; res autem, quas propter conparationem ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, huic operi oportet inserere, magis ex Graecis et Latinis, ubi et ipsa Roma quasi secunda Babylonia est, debemus adsumere. Quando ergo natus est Abraham, secundi reges erant aput Assyrios Ninus, aput Sicyonios Europa; primi autem illic Belus, hic Aegialeus fuerunt. Cum uero egresso Abraham de Babylonia
Abbreviated transcription (Latin):
resgeste: sicuti ego existimo: satis ample magnfi¬
cequȩ fuere:. Uerũ aliquantao minores tamen
quã fama feruntur : Sed quia prouenere ibi
scriptorum magna ingenia : perterrarum orbẽ
atheniensiũ facta promaximis celebrantur
Itae&e qui fecere uirtus tanta habetur: quontũ
eã uerbis potuene &tollere precara ingenia
Accedit hulc ciuitati: ñ parua etiã slitteris
& pbrlosopbis głã. quđ ib. potissimũ talia studa
iuguernt Nã quantũ ettinet admperiũ nd¬
lamarius primis temporibus quã assiriorani
fuit  Nectam loge lateque diffusum : quos
orbis ad numerũ partiũ tertia dicitur alding¬
tudinem
uero dimidia inuenitur. usq: adlibr ȩ fines subegies¬
se traditur Solis quippe indis in partib: orien erlus ul ogrt¬
tis non dominabatur quos tam̃ eo defuncto :¬
sumiramis uxor eius ẽ. ad gressa bellando
ita factum ẽ : ut quicumq: in illis terris populi¬
ue reges erant: as syriorum regno dicio¬

Expanded text:
res gestae, sicuti ego existimo, satis amplae magnifires gestae, sicuti ego existimo, satis amplae magnificaeque fuere; uerum aliquanto minores tamen, quam fama feruntur. Sed quia prouenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis celebrantur. Ita eorum qui fecere uirtus tanta habetur, quantum eam uerbis potuere extollere praeclara ingenia.\' Accedit huic ciuitati non parua etiam ex litteris et philosophis gloria, quod ibi potissimum talia studia uiguerunt. Nam quantum adtinet ad imperium, nullum maius primis temporibus quam Assyriorum fuit, nec tam longe lateque diffusum, quippe orbis ad numerum partium tertia dicitur, ad magnitudinem uero dimidia reperitur, usque ad Libyae fines subegisse traditur. Solis quippe Indis in partibus Orientis non dominabatur, quos tamen eo defuncto Samiramis uxor eius est adgressa bellando. Ita factum est, ut, quicumque in illis terris populi siue reges erant, Assyriorum regno dicio
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Nam quomodo illud prius hoo posterius eo
modo illud in honente : hoc in hoccidente sur rexit
Denique in illius fine huius iniciũ c̃festim fuit
Regna cetera : ceterosque reges: uelud appendices
istorum dixerim. Ninus ergoiam secundus rex
erat assiriorum : qui patri suo belo successerat.
regni illius primo regi: quando in terra chalde&
natus est habraam: Erat etiã tem pore illo regnõ
sitioniorum ad modaĩ paruũ: aquo ille unde cũ¬
que doctissimus marcus uarro scribens. degente po¬
puli romani uelud antiquo tempore & orsus est.
Abliis enĩ sichoniorũ regibus : ad denienses per¬
uenit : aquibus ad latinos: indad romanos. Sed
ante conditã romã: In cõparatione regni assirio&
ꝑexigua ista memorantur. Quãuis a thenienses
in gretia plurimũ elaruisse fateatur: etiam sa¬
lustius romanus isthoricas. plus tamen fama quã
re ipsa. Nã loques de illis. atheniensium inquid

Expanded text:
ta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius: eo ta. Nam quo modo illud prius, hoc posterius: eo modo illud in Oriente, hoc in Occidente surrexit; denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterosque reges uelut adpendices istorum dixerim. Ninus ergo iam secundus rex erat Assyriorum, qui patri suo Belo successerat, regni illius primo regi, quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham. Erat etiam tempore illo regnum Sicyoniorum admodum paruum, a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro scribens de gente populi Romani, uelut antiquo tempore. exorsus est. Ab his enim Sicyoniorum regibus ad Athenienses peruenit, a quibus ad Latinos, inde Romanos. Sed ante conditam Romam in conparatione regni Assyriorum perexigua ista memorantur; quamuis Athenienses in Graecia plurimum claruisse fateatur etiam Sallustius Romanus historicus; plus tamen fama quam re ipsa. Nam loquens de illis: \'Atheniensium, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
adũ sum seipsam plerumq: diuiditur. et pars
partẽ quae p̃ualet opprimit. Nictrigriti
enĩ uicta sub cumbit dominationi scilicet uel
&iam liberti qualem cumq pacem p̃ ferens
ac salutem ita ut magnȩ fuer int ad mirationi:
quiperire quam seruire maluerunt. Nam
in omnib feregentibus quodammodo uoxna¬
turae ista ꝑ sonuit : ut sub iugari uictorib
mallent: quibus contingit unci: quambellica
omni faria uastatione deleri : Hinc factũ
ẽ unĩ sine di ꝓ uidentia incuius potestate est
ut quis que bello subiugetur aut subuget.
quidam essent regnis prediti: quidã regnan¬
tibus subditi. Sedinter plurima regna terra¬
rum inqua terrene utilitatis uel cupiditatis
ẽ diuisa sotietas: quã ciuitatem mundiluius
uniũm sali uocabulo nuncupamus. duo regna
cernimus : longe ceteris ꝓuenisse clariora
Assiriorum primũ : deinde romanorum : ut tem¬
poribus ita locis interse ordinata : ad que distinc¬

Expanded text:
aduersus se ipsam plerumque diuiditur, et pars aduersus se ipsam plerumque diuiditur, et pars partem, quae praeualet, obprimit. Victrici enim uicta subcumbit, dominationi scilicet uel etiam libertati qualemcumque pacem praeferens ac salutem, ita ut magnae fuerint admirationi, qui perire quam seruire maluerunt. Nam in omnibus fere gentibus quodam modo uox naturae ista personuit, ut subiugari uictoribus mallent, quibus contigit uinci, quam bellica omnifariam uastatione deleri. Hinc factum est, ut non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut subiugetur aut subiuget, quidam essent regnis praediti, quidam regnantibus subditi. Sed inter plurima regna terrarum, in quae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam ciuitatem mundi huius uniuersali uocabulo nuncupamus, duo regna cernimus longe ceteris prouenisse clariora, Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, ita locis inter se ordinata adque distinc
Abbreviated transcription (Latin):
ingenere humano sicut ab initio simul suo ꝓ¬
cursu tempora uariauerint.: Uerum hoc
ideo feci: atprius & quo aꝑtior esdi ꝓmissiones
ẽẽ coeper̃ : usque ad eius & uirgine natiuitatẽ :
in quo fuerant primo ꝓmittebantur implenda :
fine interpellatione a contrario alteruis ciuitatis
ista quae di ẽ ꝓcurrens: distinctͥus appareret.
quam uisusq ad reuelatio testamenti noui non
inlumine sed inumbra cucurrerit .: Nunc ergo
qđ int̃miseram uideo ẽẽ faciendum: ut & habra¬
hae temporib: quomedo &iam illa cucurrerit :
quantũ sactis uid &ur attingam: ut ambae inter
sepossint consideratione legentium comparari :¬
Soti& as igitur usq: quaq: morta lium diffusa
ꝑterras et inlocorum quantis libet diũsitatibus.
unius tam̃ eiusdemq naturȩ : quadam commu¬
nione deuincta. ittilitates &cupiditates suas
quibusq s&tantibus dũ id quod appetitur. aut
nemini. autñ omnib: sufficit. quiañ ẽ id ipsũ

Expanded text:
in genere humano, sicut ab initio, simul suo pin genere humano, sicut ab initio, simul suo procursu tempora uariauerint. Verum hoc ideo feci, ut prius, ex quo apertiores Dei promissiones esse coeperunt, usque ad eius ex uirgine natiuitatem, in quo fuerant quae primo promittebantur inplenda, sine interpellatione a contrario alterius ciuitatis ista, quae Dei est, procurrens distinctius appareret; quamuis usque ad reuelationem testamenti noui non in lumine, sed in umbra cucurrerit. Nunc ergo, quod intermiseram, uideo esse faciendum, ut ex Abrahae temporibus quo modo etiam illa cucurrerit, quantum satis uidetur, adtingam, ut ambae inter se possint consideratione legentium conparariSocietas igitur usquequaque mortalium diffusa per terras et in locorum quantislibet diuersitatibus unius tamen eius- .. demque naturae quadam communione deuincta utilitates et cupiditates suas quibusque sectantibus, dum id quod adpetitur aut nemini aut non omnibus sufficit, quia non est id ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
eciuitatem ducrum quarum dĩ una:
scłi huius ẽ altera. eque ẽ quantũ ad homi¬
num genus ꝑtin& : etiamista peregr in a : &oriu
et ꝓgressu: et debitis finibus mescripturum ẽe
ꝓmisi. cum prius inimicos ciuitatẽ s di conditori eĩ
xp̃o: deos suos p̃ferunt ediuore sibi ꝑnitiosissimo
a trociter inuident xp̃ianis : quantum me ad iui uerit
eius grã refelissem quod uoluminib: decem priorib:
feci.: Dehac uero mea quã modo commeno raui
triꝑtita ꝓmissione in decimo sequentib: quattuor
libris ambarumẽ digestus xortus. deinde pro¬
cursus ab homine primo usque ad diluuium libro
uno quiẽ huius operis quintus decimus atque
tre abra ham usq ad regum tempus i srabelitarũ:
ubi s&xtum decimũ uolum̃ ab soluimus. & inde
usque adip̃sius in carne saluator is aduentum
quo usq septimus decimus liber tenditur. sola
udetur in meostilo cucurrisse dĩ ciuitas. cum in
hoc scło non sol& cucurrerit: sed ambae utique

Expanded text:
ciuitatum duarum, quarum Dei una, saeculi huius est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exortu et procursu et debitis finibus me scripturum esse promisi, cum prius inimicos ciuitatis Dei, qui conditori eius Christo deos suos praeferunt et liuore sibi perniciosissimo atrociter inuident Christianis, quantum me adiuuaret eius gratia, refellissem, quod uoluminibus decem prioribus feci. De hac uero mea, quam modo commemoraui, tripertita promissione decimum sequentibus quattuor libris ambarum est digestus exortus, deinde procursus ab homine primo usque ad diluuium libro uno, qui est huius operis quintus decimus, adque  patre Abraham usque ad regum tempus Israelitarum, ubi sextum decimum uolumen absoluimus, et inde usque ad ipsius in carne Saluatoris aduentum, quo usque septimus decimus liber tenditur, sola uidetur in meo stilo cucurrisse Dei ciuitas; cum in hoc saeculo non sola cucurrerit, sed ambae utique
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente: uendiderant Stetit aũt ante pharao¬
uisse iosehiem ioseph : quando & humilitate quam ꝑtulit¬
sublimatus ẽ: cumtriginta eẽt annorum:
qm̃ somnia regis diuinȩ int̃ p̃tatus praenuntiauit
septem ubertatis annos futuros: Quorũ habun¬
dantiã p̃polentem : consequentes alii septem.
sterilis fuerant consumptur i: & ob hecum
rex p̃fecerat a egrpto decarcere liberatum. : quo
eum coniecerat integritas castitatis: quã forti¬
ter seruans male amanti domine. et malecre¬
dulo dño mentiturae. Ueste &iam derelicta
demanib: at trahentis aufugiens: non consensit ad
stuprũ. Secundo autẽ annoseptẽ annorum steri¬
lium. ia cob inaegrptum cũ suis omnib: uenitad
filium: agens annos centum & triginta: Sicut
inter roganti regi ipse respondit.: cumio seph
ageret triginta et nouem ad triginta scili&
quos agebat quando a rege honoratus ẽ: ad di

Expanded text:
uiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharauiuente uendiderant. Stetit autem ante Pharaonem Ioseph, quando ex humilitate, quam pertsublimatus est, cum triginta esset annorum; quoniam somnia regis diuine interpretatus praenuntiauit septem ubertatis annos futuros, quorum abundantiam praepollentem consequentes alii septem steriles fuerrex praefecerat Aegypto, de carcere lieum coniecerat integritas castitatis, quam fortiter seruans male amanti dominae et male credulo domino mentiturae ueste etiam derelicta de manibus adtrahentis aufugiens non consensit ad stuprum. Secundo autem anno septem annorum no sterilium Iacob in Aegyptum cum suis omnibus uenit ad filium, agens annos centum et triginta, sicut interroganti regi ipse respondit, cum Ioseph ageret triginta et nouem, ad triginta scilicet, quos agebat, quando a rege honoratus est, addi
Abbreviated transcription (Latin):
in aegrpto: Quã uis alii soribant eam & a et hiopia
inaegyptũ uenisse reginã. Et quod late iuste¬
que impera uerit : cisq multa commoda. odute¬
ras instituerit: Hunc honorem illihabitum ẽc̃
diuinum: poftea quam ibi mortua ẽ. ertantũ
honorem ut capitali crimine reus fieret. siquis
rum decimo regebaleo : et sicroniorũ non õ messapͥo
qui&iam cephisos a quibusdam traditur: sitam̃¬
duorum nominum homo unus fuit: ac non potius
alterum ꝓ altero putauerunt fuisse hominẽ : quun
suis posuerunt seriptis alterum nom̃ Cumr&
argiuorum tertius apisess& mortuus ẽ isaac an¬
ti ẽ ssiacnorũ centum octoginta. ediquid geminos suos
annorũ centum & uiginti.: Quorum minor
ia cob ꝑtinens ad ciuitatẽ dĩ dequa scribimꝰ : maiore
utique reꝓbato habebat duodecim filios: Quorũ
illum ꝗuocabatur ioseph mercatoribus in aegrp¬
tum transeuntibus fratres. ad huc isaac auo eorũ

Expanded text:
in Aegypto: quamvis alii scribant eam ex Aethiopia in Aegypto: quamvis alii scribant eam ex Aethiopia in Aegyptum venisse reginam; et quod late justeque imperaverit, eisque multa commoda et litteras instituerit, hunc honorem illi habitum esse divinum posteaquam ibi mortua est, et tantum honorem, ut capitali crimine reus fieret, si quis rum decimo rege Baleo, et Sicyoniorum nono Messapo, quiduorum nominum homo unus fuit ac non potius alterum pro altero putauerunt fuisse hominem, qui in suis posuerunt scriptis alterum nomen, Argiuorum tertius Apis esset, mortuus est Isaac annorum centum octoginta et reliquit geminos suos annorum centum et uiginti; quorum minor Iacob pertinens ad ciuitatem Dei, de qua scribimus, maiore utique reprobato, habebat duodecim filios, quorum illam, qui uocabatur Ioseph, mercatoribus in Aegyptum transeuntibus fratres adhuc Isaac auo eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Cum iambelocus renonus assrriȩ : et phoroneus
in achifilius secundus regnar& argiuis. leucippo ad¬
huc apud sicroniosꝑ manente : I is tẽporibus gretia
subphoroneo argolico rege: legum & iudiciorũ¬
aminui i: quibusdã clarior facta ẽ institutis. Phegous
tam̃ fr̃t huius phoronei unior cum eẽt mortuus
ad euis sepulcrum: templumẽ constitutum: In quo
coleretur utds̃ : et eiboues immolarentur. Credo
honore tanto ideo dignum putarunt: quia in regni
sui parte: pat̃ quippe loca ambobus distribuerat
in quibus eo uiuente regnarent: Iste sacella
constituert ad colendos deos. et docuerat obser¬
uari tempora. ꝑmenses atq: annos. quid eorũ
quatenus metirentur atq: numerarent. Hat
in eo noua mirantes rudes adhuc homine senorte¬
obita dm̃ eẽ factum: siue opinati sunt : siue uolu¬
erunt Nam etio filia in achi fuisse ꝑ hubetur:¬
quae postea isis appellata ut magna dea culta ẽ

Expanded text:
cum iam Belocus rex nonus Assyriae et Phoroneus cum iam Belocus rex nonus Assyriae et Phoroneus Inachi filius secundus regnaret Argiuis, Leucippo adhuc aput Sicyonios permanente. His temporibus Graecia sub Phoroneo Argolico rege legum et iudiciorum quibusdam clarior facta est institutis. Phegous tamen frater huius Phoronei iunior cum esset mortuus, ad eius sepulcrum templum est constitutum, in quo coleretur ut Deus et ei boues immolarentur. Credo honore tanto ideo dignum putarunt, quia in regni sui parte pater quippe loca ambobus distribuerat, in quibus eo uiuente regnarent iste sacella constituerat ad colendos deos et docuerat obseruari tempora per menses adque annos, quid eorum quatenus metirentur adque numerarent. Haec in eo noua mirantes rudes adhuc homines morteobita deum esse factum siue opinati sunt siue uoerunt. Nam etquae postea Isis appellata, ut magna dea culta est
Abbreviated transcription (Latin):
gemini esau et ia cob: quos ei rebeca uxor pepe¬
rit.. Auo eorum abraam ad huc uiuente. et¬
centũ sexaginta aetatis annos agente. Qui&e¬
pl&is centum septuaginta quinq: defunctus est
regnantibus apud assyriosxerse. Illo antiquiore
qui&iã baleus uocabatur: Et apud sic rnios
thiricho quẽ quidam thiria machum scribunt
septimus regibus. Regnũ autẽ argiuorum:
simul cũ habrabae nepotibus ortumẽ . Vbi primꝰ
regnauit in achus. Sene quod p̃tereundum non
fuit : &iam apud sepulchrum septimi sui regis
tyriachi : sacrificare sicroniossolere uarro
refert: Regnantib: porro octauis regibus armatt& regibis¬
mitre assyriorum : sicioniorum leucippo. et primo
argiuorum inacho: ds̃ locutus ẽ adisaac: atque
ipsi qq̃ eadem quae patri: eademquae patrieius
duo illa ꝓmisit: Semini sciliceteius terram chanaan.
et in eius semine beneditionem cuntarum gentium:
Hax ips ÷ ꝓmissa sunt &iam filio eius ne poti ha¬
bra hȩ : qui ẽ appellatus primo iacob postiħł

Expanded text:
gemini, Esau et Iacob, quos ei Rebecca uxor prit. auo eorum Abraham adhuc uiuente etum sexaginta aetatis annos agente, qui expletis centum septuaginta quinque defunctus est, regnantibus aput Assyrios Xerse illo antiquiore, qui etiam Baleus uocabatur, et aput Sicyonios Thuriaco, quem quidam Thurimachum scribunt, septimis regibus. Regnum autem Argiuorum simul cum Abrahae nepotibus ortum est, ubi primus regnauit Inachus. Sane, quod praetereundum non fuit, etiam aput sepulcrum septimi sui regis Thuriaci sacrificare Sicyonios solere Varro refert. Regnantibus porro octauis regibus, Armamitre Assyriorum, Sicyoniorum Leucippo et primo Argiuorum Inacho Deus locutus est ad Isaac adque ipsi quoque eadem, quae patri eius, duo illa promisit, semini scilicet eius terram Chanaan et in eius semine benedictionem cunctarum gentium. Haec ipsa promissa sunt etiam filio eius, nepoti Abrahae, qui est appellatus primo Iacob, post Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
taneo in mari perierunt: etopinione hominũ
indeos relatis : sic̃ alii homines eorũ temporũ
castor& pollux: Illã sane melicertis matrem
leuco diean graeci: maturam latini uocauerunt.
Utriq tam̃ putantes deam. ꝑ eatempora regnũ
cepit.  iudicante apud iudȩos femina᷑ debor¬
ra. sed ꝑillã dĩ sp̃s idagebat. Nam&iã pro¬
ph& issa erat cuius ꝓꝓh&ia minus aꝑta est
quã ut possimussine duturna & positione dex̃
demonstrare ꝓlatam lamergo regnabant.:
laurentes utiq: in italia : & quib: euidentior duci¬
tur origo romana postgraecos: Ettam̃ ad huc
regnum assyriorum ꝑmanebat: ubi erat
rex uicensimus et ẽtius lamperes eum prims
laurentiũ picus ẽe cepiss&. De huiuspici patre

Expanded text:
taneo in mari perierunt et opinione hominum taneo in mari perierunt et opinione hominum in deos relati sunt, sicut alii homines eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucothean Graeci, Matutam Latini uocauerunt, utrique tamen putantes deam. cepit. iudicante aput Hebraeos femina Debbora; sed per illam Dei spiritus id agebat; nam etiam prophetissa erat, cuius prophetia minus aperta est, quam ut possimus eam sine diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. Iam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus euidentior ducitur origo Romana post Graecos; et tamen adhuc regnum Assyrium permanebat, ubi erat rex uicensimus et tertius Lampares, cum primus Laurentum Picus esse coepisset. De huius Pici patre
Abbreviated transcription (Latin):
runt : ut immagines eex stellis designare.: eorũ quae
appellare nominib: ñ erubescerent timerent. ꝑidẽ¬
temporis int̃ uallũ : &titer unt poetȩ : qui& iam
theo logi dicerentur: qm̃ dediis carmina facie¬
bant Sedtalibus diisꝗlic& magni homines tam̃
homines fuer̃. autmundi huius quẽ uerus ds̃ f&
elem̃ta sunt. Autin principatibus et potestatq̃¬
bus ꝓuo luntate creatoris & suis meritis ordinati:
łtsiquid deuno uero dõ int̃multa uana et falsa
tantũ deb&urdõ: Ñ ei utique rocte seruierunt.
na a farbulo so deorum suorum deerĩ fitorttm¬
dedeco re &iã ipsise abstinere potuerunt. orphe¬
us museus linus Verũ isti theo logi deos coluer̃
non ꝓdiis cultis. quã uis orpheũ. nescio quomodo
infernis sacris uł potius sacrilegis. p̃sicere soleat
ciuitas impiorũ. Vxor aũt regis ad amantis quae
uocabatur in o. ttteĩ filius meliceres : p̃cipitio spon¬

Expanded text:
runt, ut imagines eorum stellis designare eorumque runt, ut imagines eorum stellis designare eorumque appellare nominibus non erubescerent, non timerent. temporis interuallum exstiterunt poetae, qui etiam theologi dicerentur, quoniam de dis carmina faciebant, sed talibus dis, qui licet magni homines, tamen homines fuerunt aut mundi huius, quem uerus Deus fecit, elementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana et falsa tantum debetur Deo, non ei utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum suorum dedecore etiam sibi se abstinere potuerunt — Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescio quo modo infernis sacris uel potius sacrilegiis praeficere soleat ciuitas inpiorum. Uxor autem regis Athamantis, quae uocabatur Ino, et eius filius Melicertes praecipitio spon
Abbreviated transcription (Latin):
intheatris agerent. ipsos deos potius iratos habere
timuerunt : Nis tẽporib: latona apollinẽ peperit
Non illum cuius oracula solere consuli superius lo¬
quebamur : sedillũ quicũ herculae seruiurt ad¬
m&o : Quitam̃ sic ẽ ds̃ creditus. ut plurimi ac poe¬
ne om̃s unũ cundemq: apollinẽ fuisse opinenter.
Tunc & liber pat̃ bellauit inindia qui multas habus
inxercitu fominas quȩ baccȩ appellatȩ sunt ñ tun
uir tute nobiles quã furore : Aliqui sane etiuctũ
soribunt istũ liberum: etiunctũ ñ nulli etoccisũ
in pungna aꝑseo na ubifuert sepultustaaent
łttam̃ cius ueluidi nomine ꝑ inmundos duemones
bac analia sacre uł potius sacrilegias̃ instituta
dequorũ rabios eturpitudine posttã multos annos
sic senatus erubuit : ut in urberoma eẽ ꝑhiberet
ferea tẽpora ꝑ saeus etuxor eius andro meda postea
quã sunt mortui. siceos inçlum receptos eẽ credidi¬

Expanded text:
in theatris agerent, ipsos deos potius iratos habere in theatris agerent, ipsos deos potius iratos habere timuerunt. His temporibus Latona Apollinem peperit, non illum, cuius oracula solere consuli superius loquebamur, sed illum, qui cum Hercule seruiuit Admeto; qui tamen sic est deus creditus, ut plurimi ac paene omnes unum eundemque Apollinem fuisse opinentur. Tunc et Liber pater bellauit in India, qui multas habuit in exercitu feminas, quae Bacchae appellatae sunt, non tam uirtute nobiles quam furore. Aliqui sane et uictum scribunt istum Liberum et uinctum; nonnulli et occisum in pugna a Perseo, nec ubi fuerit sepultus tacent; et tamen eius uelut dei nomine per inmundos daemones Bacchanalia sacra uel potius sacrilegia sunt instituta, de quorum rabiosa turpitudine post tam multos annos sic senatus erubuit, ut in urbe Roma esse prohiberet. Per ea tempora Perseus et uxor eius Andromeda postea quam sunt mortui, sic eos in caelum receptos esse credide
Abbreviated transcription (Latin):
misi hae fabulae bellũ adusque troianum ubis ecundã
librum marcus uarro depopuli romani gente fi¬
niuit. & occasione historiarum queres ueracit᷑
gestas continent. Ita sunt ingeniis hominũ fictȩ
ut ñ sint ob ꝓprus numinum affixȩ.: Porro aũt
quicũq: finxerunt doue ad stuprũ raptum pulcher¬
rimum puerũ gam medẽ : quod nefas rextantallus
fecit. et ioui fabula tribuit ł danaes: ꝑ imbrem
aureũ app&isse concubitum.: Vbi intellegitur
puditia mulieris auro fuisse corrupta: que illis
tẽporibus uel facta uel ficta sunt: Aut facta ab
aliis et uel ficta deioue: Dici ñ potest: quantum mali
de hominũ p̃sumpserint cordibus qđ possent istapa¬
ciemter ferre m̃datia : que tam̃ &iã libent̃ amplxi
sunt. Qui utiq quantũ deuotius iouẽ colunt. tan¬
to eos quih& de illo dicere ausi sunt. seuerius puni¬
redebuerunt Nunc uero non solum eisꝗistt pin¬
xerunt iratinon sunt : sed ut talia figm̃ta &iã

Expanded text:
misi. Hae fabulae bellum ad usque Troianum, ubi secundum misi. Hae fabulae bellum ad usque Troianum, ubi secundum librum Marcus Varro de populi Romani gente finiuit, ex occasione historiarum, quae res ueraciter gestas continent, ita sunt ingeniis hominum fictae, ut non sint obprobriis numinum adfixae. Porro autem quicumque finxerunt a Ioue ad stuprum raptum pulcherrimum puerum Ganymedem, quod nefas rex Tantalus fecit et Ioui fabula tribuit, uel Danaes per imbrem aureum adpetisse concubitum, ubi intellegitur pudicitia mulieris auro fuisse corrupta, quae illis temporibus uel facta uel ficta sunt, aut facta ab aliis et ficta de Ioue, dici non potest quantum mali de hominum praesumserint cordibus, quod possent ista patienter ferre mendacia, quae tamen etiam libenter amplexi sunt. Qui utique quanto deuotius Iouem colunt, tanto eos, qui haec de illo dicere ausi sunt, seuerius punire debuerunt. Nunc uero non solum eis, qui ista finxerunt, irati non sunt, sed ut talia figmenta etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tatus alitibus. indigentib: terris uolando frumenta
contulerit  Demino tauro qđ bestia fuerit inclusco
labirintho quocum intrassent homines in&tri¬
cabili errore inde exire ñ poterant. Decentauris
qđ equor ũ hominũ que fuerit natur a coniuncta
Decerbero qđ sit triceps inferorum canis: Defri¬
xo etholle eius sorore quod uecti a riete uo lauerint
Degorgone quod fuerit crinita sepentib: etaspicien¬
tes conuertebat in lapides Debellere fronte quod
equo pinnis uolante situ&tus.. Quiequus pegasus
dictus ẽ Deanphione qđ cithare suauitate lapides
mulserit & ad iraxerit: Des abro dedalo et eius¬
sicaro filio qđ sibi coaptatis pennis uolauer int
deo edippo qđ monftrũ qđdam que spinga dicebat
lumana facie quadru podẽ solutamq ab illa ꝓro¬
ni solebat. uelut in solubili quaestione suo p̃cipto
perut cõpulerit : Deaitheo quem negͥauit heruuls
qđ filius terrae fuerit ꝓp̃t quod cadens int̃rã for¬
tior soler& assurgere: & siqua forte alia p̃ter¬

Expanded text:
tatus alitibus indigentibus terris frumenta contulerit; de Minotauro, quod bestia fuerit inclusa Labyrintho,\' quo cum intrassent homines, inextricabili errore inde exire non poterant; de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura coniuncta; de Cerbero, quod sit triceps inferorum canis; de Phryxo et Helle eius sorore, quod uecti ariete uolauerint; de Gorgone, quod fuerit crinita serpentibus et adspicientes conuertebat in lapides; de Bellerophonte, quod equo pennis uolante sit uectus, qui equus Pegasus dictus est; de Amphione, quod citharae suauitate lapides mulserit et adtraxerit; de fabro Daedalo et eius Icaro filio, quod sibi coaptatis pinnis uolauerint; de Oedipo, quod monstrum quoddam, quae Sphinga dicebatur, humana facie quadrupedem, soluta quae ab illa proponi soleret uelut insolubili quaestione suo praecipitio perire conpulerit; de Antaeo. quem necauit Hercules, quod filius terrae fuerit, propter quod cadens in terram fortior soleret adsurgere; et si qua forte alia praeter
Abbreviated transcription (Latin):
rapiendo miserisciuib: largendo scaenicis
turpibus: Vnde quitales iam morũ labes
superabant atq abundabant : quando ista¬
scribebat sallustius. canebatq uirgilius non
illis artib adhonores etgłam sed dolis atq
fallaciis ambiebant : unde idẽ dicit: Sed
primo magis ambitio quã auaritia animos
hominũ exercebat qđ iam̃ uitiũ propius
uirtuti erat : Nam głam honorẽ impe¬
riũ : bonus etignauus aeq: sibi exoptant :
Sedille inquit ueraui anitt̃ huic ꝗabonȩ

Expanded text:
rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat ista Sallustius canebatque Vergilius, non illis artibus ad honores et gloriam, sed dolis adque fallaciis ambiebant. Unde idem dicit: Sed primo magis ambitio quam auaritia animos hominum exercebat, quod tamen uitium propius uirtutem erat. Nam gloriam honorem imperium bonus et ignauus aeque sibi exoptant; sed ille, inquit, uera uia nititur, huic quia bon
Abbreviated transcription (Latin):
p̃met aquictis dominabit᷑ argis : quae ꝗde
Suergilius iouẽ inducens: tã quã futura pre¬
dicentẽ ipseiam facta recolebat cernebit¬
q p̃sentia : uerũ ꝓpterea cõmemorare illa
uolui ut ostenderẽ dominationẽ postliber¬
tatẽ sic habuisse romanos: utineor ũ nas¬
nis laudib: poneret̃: hinc ẽ etillud eius¬
dẽpꝰetȩ qđ cũ artib aliarũ gentiũ easi psas
ꝓpriar romanorũ artesregnandiati
imperandi et subiu gandiac debellandi
populos ante poneret ait: excudent
aliiipirantia mollius aera cedo e ꝗdđẽ uiuos
ducent demarmore uultus orabunt causas
melius caeliq meatus describent radio
et surgentia side radicent : Iuregere imperio
simponere mores : Parcere subiectis et debellars
suꝑbos. Has artes illi tanto peritius exercebant
quanto minꝰ se uoluptatib dabant: et neruatisim in mali¬
oni animi et corporis in concupiscendis etau¬
gendis diuitiis et ꝑ illas morib: corrũpendist

Expanded text:
premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur. Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos anteponeret, ait: Excudent alii spirantia mollius aera, Cedo equidem, uiuos ducent do marmore uultus, Orabunt causas melius caelique meatus Describent radio et surgentia sidera dicent: Tu regere imperio  pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis,
Abbreviated transcription (Latin):
bat in uotis uirorũ uirtute magnorũ: Qutex
eorũ enirescer et: Noc illa ꝓfecto laudis auidi¬
taset głȩ cupido faciebat. Amore itaq
primitus litatis. post etiã dominatio¬
nise qcupiditate laudis et głȩ multamag¬
nafecerunt : Reddit eis utriusq rei testi¬
moniũ etiã poeta insignis illorum:
Inde quippe ait: necñtarquiniũ eiectũ
urbẽ obsidione p̃mebat enea d es aa ferrĩ
ꝓlibertate ruebant: Tuncitaq magnum
illis fuit aut fortit̃ emori aut liberos uiuere
sed cũ eẽta depta libertas tanta cupidogłȩ
incesserat ut parũ eẽt sola libertas nisi
et dominatioquereret̃ : dũ ꝓmagno habetur
qđ uelut loquente ioue idẽ poeta dicit:
Quinaspera iuno quae mare nunc terraq
metu caelũq fatigat consilia in melius
referet mecũq fouebit: Roma nosterũ
dominos gentẽqntogatã sic placitum
÷ ueniet lustris labentib: aetas: Cũ donus
assa raci phrthiã clarasq: mycenas seruno

Expanded text:
bat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excbat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut exceorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum urbem obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, consilia in melius referet, mecumque fovebit Romanos rerum dominos gentemque togatam: si. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio
Abbreviated transcription (Latin):
reges aut̃ ut dictũ ẽ aregendo: Sed status regius
non disciplina putata ẽ regentis. uel benuio¬
lentia consulentis sed suꝑbia dominantis
expulso itaq rege tarquinio. et consulibus
institutis secutũ ẽ. qđ iđẽ auctor in qomano¬
rũ laudib: posuit: qđ ciuitas incredibile memo¬
ratũ ẽ ad epta libertate quantũ breui cre¬
uerit : tanto cupidogłȩ incesserat: Ista ergo
laudis auiditas ercupido głȩ multaullami¬
randa fecit : laudabilia scilicetatq glorio¬
sa secundũ hominẽ existimationẽ : Laudat
idẽ sallustius tẽporib suis magnos etp̃cla¬
ros uiros. marcũ catonẽ et gaium caesarẽ
dicens qđ diuilla respublica non habuit
que quã uirtute magnũ.: sed sua memoria
fuisse illos duos ingenti uir tute dĩsis mos¬
ribus: In laudib aut̃ cȩsaris posuit: qđ sibi
magnũ imperiũ exercitũ. bellũ nouum
ex optabat ubi uirtus enitescere posset: Itasie¬

Expanded text:
reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabilia scilicet adque gloriosa secundum hominum existimationem. Laudat idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fie
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nescio cui fato potiusidtribuet᷑. quã disũmi
potentissimȩ uoluntati : ueteres igit᷑ primiq
romani quantũ eorũ docet et cõm̃dahistoria
quãuis ut piliae gente s excepta una populi hebrȩ¬
orũ deosfalios crederent : et nondõ uictimas
sed de moniis immolarent : tam̃laudis auidis
pecuniae liberalesserant: Glam ingentẽ diuis¬
tias honesta suolebant. hanc aredentissime dile¬
xer ꝓpt̃ hanc uiuere uoluerunt: Prohac et¬
morin dubitauer̃ ceteras cupiditates huius
unius ingenticupiditate p̃sser: Ipsã deniq pa¬
triã suã qm̃ seruire uidebat᷑ ingłum: dominari Pirũ fuit¬
uero atq imperarȩ gloriosũ priusomnistudioliboros ẽe udo¬
liberã deindedominã ẽẽ concupiuer: Hinc ẽ.
qđ regalẽ dominationẽ ñ ferentes annuaim¬
periabi nosq imperatores sibi fecer̃ ꝗ consules
appellatis a consulendo ñ reges aut domini areg¬
nando atq: dominando: cũ etreges utiq: are¬
gendo dictimelius uideant᷑. ut regnũ a regib

Expanded text:
tum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditates huius unius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam denique patriam suam, quoniam seruire uidebatur inglorium, dominari uero adque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando adque dominando\'; cum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus,
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ et ipsirationinaturȩ u̾idẽ esse contraria. Quaesi fu
eẽdiceremꝰ similit̃ a nob̵ sic eorũ quȩ futura ẽẽ dicimus.
tabinsi delib: ratio posceret̃ : Ac ꝑhoccũ intalib operib
dĩ desiciatratio cordis et sermonis humani. sic̃istdñi
ab homine ñ potẽ reddi hic forte respondeant prsus.¬
uo nec ista s̃ nec ista credimꝰ falsa dehus dicta falsa conscrip¬
ta s eta dicianhraticinantes atq dicentes: Sitalia
credendas̃ credite &uos qđ in easdẽ litteras ẽ relatũ.¬

Expanded text:
sunt, et ipsi rationi naturae uidentur esse contraria? Quae si futura sunt, et ipsi rationi naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio posceretur. Ac per hoc, cum in talibus operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista nab homine non potest reddius nec ista sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras est relatu
Abbreviated transcription (Latin):
infutura sđofutur ũ salẽ quẽ faceret ignis uelut
inaqua fluescere. eundemq faceret a qua uelut
igne crepitare .: Aut futurũ fontẽ cuius aqua
Aut futurũ lapidẽ ł eũ quisuo calore manũ con¬
stringentis adureret. uel eũ ꝗundecũq accensus
extingui omnino ñ posset: &cetera qua e p̃termissis
caliis innumeris cõmemoranda interim duxi.
nob̵ que in creduli responderent. si uultis ut ea creda¬
mus desingulis redditerationẽ. nos ñ posse confite¬
remur eo qđistis et similib: dĩ miris operib: infirma
stinmultis ꝗđẽ reb incertũ nob ẽẽ quiduelit: Illud
tam̃ eẽ certessimũ nihil eorũ illi eẽ in possibilequaecũq
uolueriteiq nos credere p̃dicenti: quẽneq inpotentẽ
neq mentientẽ possumꝰ credere : Hi tam̃ side rep̃¬
hensores exactoresq rationis. quid adista respon¬
dent. deꝗb: ratio reddi abhomine n potẽ : & tamen

Expanded text:
in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? mus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma et in multis quidem rebus incertum nobis esse quid uelit, illud tamen esse certissimum, nihil eorum illi esse inpossibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere praedicenti, quem neque inpotentem neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
rabilib: mirabilib: quaehistoria ñ factorũ et trans¬
actorũ sed manentiũ locorũ tenet mihi autem
aliud agent̾i ea ꝑsequi nimis longũẽ reddant
rationẽ si poss infideles isti ꝗnolunt diuinis litte¬
ris eredere: Quid aliud quãnputantesea sc̃ẽ duunas
eo qđ r es habeant in credibiles si cuti hocẽ unde¬
nunc agimus: Nonenĩ admittit inꝗunt ulla ratio
ut caro ardeat neq absumatur. doleatneq moriat᷑
Ratio cinatores uidelicet magniꝗdeomnib rebus
quas eẽ mirabiles constat : possint reddere rationẽ
Reddant ergo dehis quae pauca posuimus: quȩ ꝓcul
dubiosi ẽe nescirent. & ea futura eẽ diceremus mul¬
tominus crederent quã quod nunc dicentib nobis
nolunt credere aliquando ẽẽ uenturũ: Quis enuim
eorũ nob creder et siquemad modũ dicimus futura
hominũ uiua corpora quae semꝑ arsura atq dolitura
nec tam̃ aliquando moritura sint. ltadiceremus

Expanded text:
rabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transrabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuinas, eo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est undenunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus