comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
un o ded&im leꝑsis. quos mundauerat
qui solus reduit ut gratias ager&. Nonnedecn
nisi alieni geneiste : ꝑtin& adimagiem repđ
ab alienigenis uenit. istamiulier quaectypum
gerebatecclesiae: Uenturaeratecclesia degen¬
tibus alienigena agenerȩ iudaeorum: Audiam
ergo in illanos & in illa agnos camusnor & in
illa gratias agimur dõ ꝓnobis. Ill aenim figura
erat ñuentas: quia &ipsa p̃misit figuram &
facta e uentas Nancredidit in eum qui deilla¬
nobis figuram p̃tendebat. Uenitergo a unre
aqua Simplicit̃ uenerat &unre aqua. sicut so¬
lent uelum. uel faeminȩ. Dic eulis: Damihibibe¬
re: discipuli enĩ eius abierant in ciuita tem. ut
crbos emerent. Dic ergo mulierilla samanta¬
na. Quo uodo cumtu iuda eus sis bibere a me
poscis quae sum mulier samantana  n enĩ cou¬
rebatmulier secumuasculununde aquam au¬
nre Eomirata ẽ quiauida eus pRcebat ab ea
bibere. quod ñ solebant facere iudaei: Illeaũ

Expanded text:
uno de decem leprosis quos mundaverat, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: Nonne decnisi alienigena iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut solent velre. Discipuli enim ejus abierant in civitatem ut cibos emerent. Dicit ergo mulier illa Samaritana: Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim courebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem
Abbreviated transcription (Latin):
a dauidusq ad trans migrationem babrllonis :
Quinta adtrans iigrationem balballonie.
usꝙ ad baptis inum iohannir : Indesextaagit᷑
quidinirans. slenitx ps & humiliando seuenit :¬
ad puteum fatigatus uenit: quia infirmam
carnem portauit Horasexta quia &a tesaecu¬
lis exta: ad puteum. quia ad y funditatemhu¬
uis habitationis nrae : Vndedicitur in psalmis.
Deꝓfundis clamaui adte dñe: Seditut dixi
quiahumiliatus ẽ : &uenit mulier forma
ecclesiae ñ iamiustificata sed iustificanda:
Namhocait sermo uenitignara. inuenit eũ.
& agitur cumilla: Videamus: qui duide¬
amus : quare uenit mulier desamana au¬
nie aquam : Saman tania diuda eorumgen¬
tem o̾ꝑtinebant. alienigenae fuerunt: quã¬
uis incinas terras in colerant : Longum ẽ
orginẽ samantanorum reccegere: nenos
multa teneant &neessar añloquamur.
Sufficit ergo ut samantanos int̃alienigenas
deputemus . Rnehocaudacius mearbraꝵ¬
mini dixisse quam uenus. Audite ipsũ

Expanded text:
ransmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
dictumẽ in canticis canticorum ueni&&
ꝑ transibit ab initio fid&̃. Veni&ut ꝑtranseat
& ꝑtransire n potest nisi ab initiofid&. Me¬
nto iam presente uiro audit & mulierꝰ
crede mihi iamenĩ ẽ intequicredat. quia
p̃sens ẽ uirituus. Coepisti adẽe intellectu.
quando meꝓph&a appellasti. Mulier
crede mihi quianisi credidetis n intelle¬
gĩtis. Ergo mulier credemihi quia ueni&
hara quandaneq in monte hoc neque
inhrerus olimis adorabitis patrem Vlos
adoratis quod nescitis. Nos adoramus qđđ
scimur quia salur exiudaeis e. Sedueni&
hora quando & nunc est : quae ergohora¬

Expanded text:
um est in Canticis canticorum, veniet et pertransiet ab initio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis . Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora. Quando
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃. sed spirtalit loquebatur. Ad huo
tamenilla mulier carnem sapit delestata
ẽ ñ sitire & putabat hoc secund carnem ꝓ¬
missum sibi eẽ adño : quod quidemfi& sed
in resunectionem morituorum: Iamhoc uole¬
Sus pirabat enĩ illa nolens indigere. nolenr
laborare ansidue uenire ad illũ fontem
onenan pondere : quo indigentia suppler&ir
Sufinito quodã ⁊ erat. rursur redire coge¬
batur: & cotiidianus dis fuit istelabor quo
indigentia illa reficiebatur. nꝰ extingueba¬
tur. Delestata ergo tali munere rogat ut
a quã ei iiuamdar&. Verum tamon nͥ pre¬

Expanded text:
carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnem promissum sibi esse a Domino. Quod quidem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc voleSuspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verumtamen non prae
Abbreviated transcription (Latin):
undea unam & tuñ fers: Aqua uiua hicẽ quo modo
mihidaturus es Aiud intellegens & carnalit̃ sapiens
quodammodo pulsat utapenat magister quodelau¬
suinẽ Pulsabatignorantia nstudio ad huc mire¬
randa nꝰ dunstruenda. Dic aliquid euidentiur dñr
deilla aqua uiua. Dixerat enim mulier: Num quid
tu maior espatre nro ia cob quidedit nob puteum.
& ipse ex eobibit & filui eius & p&cora eius Deac
nis meliarem putes teee quihuncput eum fo¬
dit &ipsecumsuis usus e eo. On sergo dicat
aubibtexaqua quã ego daboei iisiti&inae¬
ternum. Sedaquaqua ego dabo fi&ineo fans
a quae salientis inuitam &erna : Aꝑtius locutus
ẽ dñs. fi& in eo fons aquae salientis inuita &er¬
na : Quibibentodeaqua ista ñ siti& in &ernũ s
Quideuidentius quia ñ aqua uis ibilem sed inui¬
sibilem ꝓmittebat. Quid euidentius quiañ

Expanded text:
unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
tibi damihibibere : tuforsi tanp&isser ab eo &
dedisret itibiaqua uiua : PRitbibere & ꝓmitqt
bibero Egst quasi accepturur. & fluit tamqua
latimintratincor: ẜorata sñsiam doc&. Quid enĩ
istahoritatione suauius. & benigniur. Siscires
donumdĩ &scires quis ẽ quidic& tibi lanuhibi
bere tup& eres ut dar& tibi aquã uiua Hucusq
suspendit : Viua aqua dicitur uulgo illa quae de
fonte&xit: illa enĩ quaecolligitur pluuia in laco¬
nas. aut incisternas a quauiua ñ dicitur : & sidefon¬
te manauerit & in loco aliquo collecta stRerrti
nec ad seillud undemanabat ad misent. sed in¬
ruptameatu tamqua a fontis tranute separat
suent ñ dicitura quauiua: sed tee illa aqua uiue
dicitur. quae manans excipitur : Talis aquaers
in illo fonte: Quid ergo ꝓ mrictebat quod p& ebie
ꝯ tamenmnulier suspensa ait. Dne neq in quoa¬
nas haber & puteus altus ẽ. Vid&e quomodo
intellex ent aqua uiuam. Aquani scilic& qu acerat
in illo stute: Tumihiuisdare aquaniuiuam & ego fero

Expanded text:
ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam latim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires q peteres, et daret tibi aquam vivam: huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero
Abbreviated transcription (Latin):
mita sxpi nos facit sorates : Magnaibimago
precessit potuit d̃ carnem degrahere homi¬
niunde facer& femtina &inagis uid&ur quasi
congruere potuisse : Snebatenĩ sexus infirnuor.
&̾ magis de carne infirmitas fien debuit.
quam deosse. Ossa eni in carne firmiora
sunt. Non d& raxit carnem un de facer&
inuli erem sed d&raxitos: & d&racto
osse forinata ẽ mulier. & in loco iossis
caro adimpl&ae. Poterat ꝓosse os. redde¬
re. paterat adrãciendanmulierem ñ
costam sed carnem d&rahere : Quidigit᷑
signisicauit: Fastae mulier in costa tam̃q
nr̃a ẽ foraitudo. Quare ergo hora sexta
quia Rate saeculis exta : conpdta in euan¬
gelio tamquamunahora una.i aecar ab
adanusq ad noe : Secunda a noe : usq: ad ha

Expanded text:
mitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago mitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquanostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad A
Abbreviated transcription (Latin):
ad modđ dixi ut si&iam filios t̃uideas
matrem tamen intellegar. Sicergo in¬
firmus ihs fatigatus abitinere : iterip
deest : quo it. autunde it : nisi quia
ñ achios uenir& nisi formã ui sibilir
carnis ad sumere : quia ergo uenire
adnos eomodo dignatus est ut infor¬
mariserui ad sumpta carne apparer&
ipsa carnis ad sumptio ẽ iteripsius
Ideo fatigatus abitinere. quid est aliuo
qua fatigatus in carne: In firmus in car¬
ne ihr̃ sed nolitu infirmare: in illiur
infirmitate tuforiis esto quia quod
infirium ẽ dĩ foraiur ẽ hominib̵. Subhac
rerum imagine adam querat forma
fatun p̃buit nobis iagnum indiciũ
facramenti : Inmods̃ in illo prebuit:
Name adam doriniens meruit acci
te. futura erat eccles a delaterehus
Delatere scilic& dormientir quia&
delatere incruce pendentis. lancea
ꝑcusso sacramenta ecclesiae ꝓfluxery
Sed quarehoc dicere uolui fratres.qua in fir¬

Expanded text:
admodum dixi, etiamsi filios non videas, admodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsnusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipte futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infir
Abbreviated transcription (Latin):
firmuuis nosse : uerbum caro factum est
& habitauit in nob forcitado xp̃i tecseauit
Infirmitas xp̃i. terecreauit: poraatudoxp̃i
fecit. ut quod nerat ee: Infirmitarx p̾ifẽc
ut quoderat nꝰ peyr&. condiditnos farci¬
tidine sua. que siuit nos in firmitatesia
Nuti tergo ipse infiriner in firmostataq̃
gallisia pullos suos. Huicenitas eis nar
fecit Quotieascumq uolui inquit ad
hrerus alem congregare filiostuor suba¬
las tam quamgallinapullos suos & nolu¬
isti. Vi detis aũ fratres quem adanodum
gallina in firm&ur cumpullis ruir: uulla
enimalia aues quod sit mat̃ agnoscitur
Videmus nidificare passeres quõq abar
ante o culos nr̃os. hn rundines ciconias
columbas cottidie uidemusnidificare
quos nisi quando innidis uidenus paren¬
tes eẽ nꝰ agnorcimus. Callinauerario
infirmatur inpullissiur ut etatror ips
pulli ñ sequantur. filios nꝰ uidear matre
tamenagnos cas: ita fit alir dutm i
plumtus hirpida: uocerauca oiatuliur
inembis demura & abiesta utquem¬

Expanded text:
ctum est, et habitavit in nobis . Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti ? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quem
Abbreviated transcription (Latin):
quit inciuitatẽ samanae quae dicitur iycar.
iaxta p̃dium quoddedit iacobfilio suo ioseph
rataũ ibi fonsia cob Puteus erat Sedamiuspu¬
teus fons ñ omnis fotis puteus: Vbienĩaquade
Siauinalto & in ꝓfundo sit itaputeus uocatur
utfontis nomen nꝰ aimittat. Ihĩ ergo fatiga¬
tus exitinere. sedebat sic suꝑ fontem Horaerat
quas sexta : Iamincipiunt inystena: Nenĩ
frustrafatigatus ilñ ñ etũ frustra faticgtur
uiritus dĩ ñ erũ frustra fatigatur ꝑ quer fatiga¬
tirecreantur: ñ enĩ frustra fatigatur quode¬
sesente fatigamur : quo p̃sente firmamur: fati¬
tursed&. Omnia ista innuunt & indicareuo¬
lunt aliquid intentas faciunt ut pulsemus. hor¬

Expanded text:
civitatem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de si autem in alto et profundo sit, ita puteus vocatur, ut fontis nomen non amittat. 6. Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora erat quasi sexta. Jam incipfrustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatitus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hor
Abbreviated transcription (Latin):
tatio fuh abrahae glonan iam desinant. Au¬
dierunt quod audirẽ debuerunt. Si filuhabra¬
hac estis factis plate ñ uerbis. quentis meocci¬
deretomuinem intenm ndicofiliumdĩ nͥ dico
dñ ñ dico uerbum quia nꝰ moritur uerbum. Hoc
dieo quod uid&is. quia & quod uid&is potestis
occidere & quemñ uid& soffendere hocergo
quid responderunt. coeperunt enimut¬
cumq cognoscere ñ de carnisgeneratione
dinloqui sed diuitaȩ institutione & qui a
consu& sudo senpturarum ẽ quas legebant
fornicationenspintalit̃ appellare cumdi¬
is multis & falsis animatamqua ꝓstituta
subicitur. Adhocres ponderunt. Dixer̃itaq
ei. Nos exfornicatione ñ sumus natrunum
patrem habemus dm̃. lamuiluithabraam
repulsi suntenĩ quomodo repelli debuer̃ bre
tabantur & deillius genere glonabantun &
seipsos quotien scuq nomina ueninus habra¬
amdicturus e nob̵. Quarenꝰ imitamini eum

Expanded text:
tatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: autatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo quid responderunt? Coeperunt enim utcunque cognoscere, non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione: et quia consuetudo Scripturarum est quam legebant, fornicationem spiritaliter appellari, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei: Nos ex prostitutione non sumus nati, unum Patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham: repulsi sunt enim, quomodo repelli debuerunt  tabantur, et de illius genere gloriabantur. Et seipsos, quotiescunque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis: Quare non imitamini eum
Abbreviated transcription (Latin):
pe dealtitudine onginis glonabantur illeau
generationem d eẽ uiperarum nꝰ saltim hom¬
nums eduperarum. hominumso rma uidebs
seduenenum agnoscebat. Ven erantaame
mutandi qui autique baptizandi & aitilhs
Teneratio uiperarum quis uob ostendit fugere
auentuna ira : Pacite erga fructus dignos poe¬
nitentiae & noli tedicere intrauosm&ipso
patremhabemus habraa potens ẽ enim d̃ d
lapidib istis suscitare filios habrahae. Sifrut
dignos penitentiao ñ fecentis. nolite uob deillo
tirpeblandin potenre dr & uosdam pnari
& habraa filusn fraudare. hab& enimur¬
de decit& filios habrahae. fient fihi quisid
fuenat inutati. patens ẽ dr̃ delapidibistu
furcitare filios habrhae nor umu sii parentib
uns Tapideseramus quando ꝓdõ capides cole¬
bamus D&c alib: lapidib familio dr̃ fecitli abra¬
hae: quidicergo extoll& inanis & uanaiac¬

Expanded text:
pe de altitudine originis gloriabantur: ille autem pe de altitudine originis gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non saltem hominum, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa stirpe blandiri: potens est Deus et vos damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filii qui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jac
Abbreviated transcription (Latin):
Serunt. N ðhocinterm quoduid&is quod aspi
dicen temuob quod audiuiado. quare uultis oc
cidere. nisi qui a nͥ estis fihihabrahae: & tam̃s ape¬
rius ait. Scio quia fihii habrahae estis nͥ negat
eorumonginem sed facta condempnat caro¬
ullo modo habraa pat̾ner fuit secund carnem
onginem de carneeius caroiudeorum ducit.
ncaroxpianorum. Nos de alus gentib uenim
& tam̃imitando habrahae filii factisumus.
Apostolum audi. Ab rahaedictaes ꝓmissiones &
tis sed tamqua in uno & seminituo quod ẽxp̃s
Siau̾uos xp̾i erga semen habrahae estis. secundum
ꝓmissonem heredes nosergo fastisumus sem̃
habrahae gratiadin de carne habrahae fecilli
coherederdr illos exheredauit istos adoptauit¬
& de arboreilla olibae cuius radixẽ in patniar¬
chis ramosnaturales suꝑbos amputauit ole
astrumhumileminseruit. Ideo cũ uenirent
adiohannembaptizan di iuida ei erupit in illo
& itillis. Generatio uiperarum maxime quis¬

Expanded text:
sed dico hoc interim, quod videtis, quod aspicdicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis me occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait: « Scio quia filii Abrahae estis, » non negat nunc eorum originem, sed facta condemullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sumus. Audi perordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et tis. sed tamquam in uno et semini tuo,\' quod esisti, ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales superbos amputavit, humilem oleastrum inseruit . Ideo cum venirent ad Joannem baptizandi Judaei, erupit in illos, et ait illis, Generatio viperarum. Maxime quip
Abbreviated transcription (Latin):
eadant sibi pacem ut sine molestia lini
atq bellorumendos ed amico suo mundo ꝑ¬
fruantur. & quando iustisndant pacem
corda : quomodo enim coneors dicitur
quisortemiungit ita ille consors dicen
dus e dsuicorda iungit. Nos ergo Ranssim
quib xp̃s pacem relinquit & paceni sua
nob̾ dat nonsic mundus : Sed sicille ꝑ que
fadus e mundus ut concor dessimus Iu¬
gamus inuice corda &corunura sursum
habeamus necorumpatur interra¬
quia ecõ dIXITosis uado e n¬
wio aduos: sidiliceritis me

Expanded text:
Qui propterea dant sibi pacem, ut sine molestia litium Qui propterea dant sibi pacem, ut sine molestia litium atque bellorum, non Deo, sed amico suo mundo perfruantur: et quando justis dant pacem corda. Quomodo enim consors dicitur, qui sortem jungit; ita ille dus est qui cor jungit. Nos ergo, charissimi, quibus Christus pacem reliquit, et pacem suam non nobis dat sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus; ut concordes simus, jungamus invicem corda, et cor nostrum sursum habeamus, ne corrumpatur in terraquia ego dixi vobis, Vado et venio ad vos. Si
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. quod inuicem diligamus. Sed nec ip¬
saplena e. quia cogitationes cordir ni inu¬
cem nonuidemus. & quedamde nob qua
ns̃ in nobis. uel in melius iniucemuel in de
tenus opinamur. Itaq: ista &ia si ab illo no
relicta ẽ paxnra ẽ nisi enm abillon haber¬
mas & talem sed ipse n̾hab& talem. Site¬
nuer mususꝙ infinem qualem accipim
qualem ha  habebimus ubinihil nobis repua
n& nob & sinihilnos inuicem latratincor¬
dib niis necignoro ista duuerba &ia
sic accipi posse uteius demi sententiae re¬
p&itio uideatur. Nacem relinquouol.
pacem mea do uob. Ut quod dixerat pace
quisq accipiat in etamen dđ ectat. Credo
pacemubi aduersarium concordit̃ uincin
ut desideremus pacẽ ubi aduersarium n
habebimus quod uero dñs adiunexit
oait. N quomo domundus datego do uob
quidest aliud nisin quamodohamunes
dant qui diligunt mundĩta do uob. Quis

Expanded text:
dimus quod invicem diligamus: sed nec ipdimus quod invicem diligamus: sed nec ipsa plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis quae non sunt in nobis, vel in meliusterius opinamur. Itaque ista etiam si ab illo nobis relicta est pax, nostra est. Nisi enim ab illo, non haberemus et talem: sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem, qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Ut quod dixerat pacem, quisque accipiat: me tamen delectat credo pacem, ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adversarium non habebimus. Quod vero Dominus adjunxit, ait, Non quomodo mundus dat, ego do vobis; quid est aliud, nisi, non quomodo homines dant qui diligunt mundum, ita do vobis?
Abbreviated transcription (Latin):
& cunuudemus eu̾ sicutiẽ. Sienim
quadiu sumus incorpore corruptibib
quod ad grauatanima cũ ꝑfidem
ambulamus ñ ꝑ speciem. ñ desentpe¬
recnantes ase quanto magis cum
adipsa speciem uener mũs nosim¬
plebit exse: Sedquid est quodobiat
pacemrelinquo uob iñ ad diditimea.
Uubiuero ait douob ibi d meam
Utrumq subaudiendẽ meam &ubidie¬
quud etuẽ umnẽ potest referse adutrumque
&iam quod semel dictume Anfor¬
te & hicaliquia lat& quod p&endu
ẽ & querendum & ad quod pulsan¬
tib apenend. Quid sibi enii pacem
sua eam uoluit intellegi qualemha
nat inse ipso quiniillu hab& omnino
peccatum. Nos autalem pacem
nunchabemus in qua ad hucdicam
dimitate nob debita nr̃a. Eergono¬
bis pax aliqua qm condel estaiur le¬
gidĩ secund in tenorem hominem
sedne plena qui auide mus aliam
legem in membns nns repugnante
legimentinrae. Itemq inter
nos ipsos ẽ pax nob. quia muicem nob ero¬

Expanded text:
et cum videmus eum sicuti est . Si enim et cum videmus eum sicuti est . Si enim quamdiu sumus in corpore corruptibili quod aggravat animam, cum per fidem ambulamus, non per speciem, non deserit peregrinantes a se ; quanto magis cum ad ipsam speciem venerimus, nos implebit ex se? 4. Sed quid est quod ubi ait, Pacem relinquo vobis, non addidit meam; ubi vero ait, do vobis, ibi dixit meam? Utrumum est, et potest referri ad utrumque, etiam quod semel dictum est? An forte et hic aliquid latet, quod petendum est et quaerendum, et ad quod pulsantibus aperiendum? Quid enim si pacem suam eam voluit intelligi qualem hanat in seipso, qui nullum habet omnino peccatum: nos autem talem pacem nunc habemus, in qua adhuc dicamus, Dimitte nobis debita nostra . Est ergo nobis pax aliqua, quoniam condelectamur legi Dei secundum interiorem hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in membris nostris, repugnantem legi mentis nostrae . Itemque inter nos ipsos est nobis pax, quia invicem nobis cre
Abbreviated transcription (Latin):
mq̃rat sp̃r. Pacemin quid relinquo
uob. pacem mea do uob. hoc auquod
Slegimus apud ꝓphi&a pacem sup¬
s pacem pacem nobrelinquit iturus.
spacem suam dabit infine uenturus
Pacem nob relinquit in hoc sclapace
suam nobis dabit in futuro saeculo
Pacem sua nobis relinquit in qua
manentes hostem uincimus pace
sue dabit nob quandosine hoste
regnabimus. Pace in relinquit nob
ut &am hicinuicem diligamus. Pa¬
dissentire possumus. Paceni re lin¬
qui dnob. ne deoccultis nns inuicem
iudicemus cũ in hoc sumus mundo.
Paceinsua dabit nob cummanifesto¬
bit cogitationes cordis. & tanclaus
ent unicuiq adõ. In illotamenat¬
q: ab illo nobis e pax siue qua nobis
relinquit uturus ad patrem: Siue
qua nobis dabit nos ꝑducturus
ad patrem quid au nobis nobirre¬
linquit ascendens anob nisiseipsũ.
dum ñ recedit a nobis Ipse ẽ enipax
nra qui fec utraq: unum. Paxergo
ipse nobe & cum credimus quia est.

Expanded text:
morat Christus. Pacem, inquit, relinquo morat Christus. Pacem, inquit, relinquo vobis, pacem meam do vobis. Hoc est quod legimus apud per pacem. Pacem nobis relinquit iturus, pacem suam nobis dabit in fine venturus, pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo. Pacem nobis relinquit, in qua manentes hostem vincimus, pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Pacem reliquit nobis, ut etiam hic invicem diligamus, dissentire possimus. Pacem relinquit nobis, ne de occultis nostris invicem judicemus, cum in hoc sumus mundo: pacem suam dabit nobis, cum manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In illo tamen atque ab illo nobis est pax, sive quam nobis relinquit iturus ad Patrem, sive quam nobis dabit nos perducturus ad Patrem. Quid autem nobis relinquit ascendens a nobis, nisi seipsum, dum non recedit a nobis? Ipse est enim pax nostra; qui fecit utraque unum . Pax ergo ipse nobis est, et cum credimus quia est,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃sscs ut dicente filio
nas. Eamq nos distinete audire in se¬
parabilit̃ intellegere: audi patrem
dicentem. Vbilegis Dns dix ad me
filius meus estu. Audi at docentem
ubi legis. Omnis qui audiuita patre &
didicituenit adme Filiũ uero dicenle
modo audisti. Desequippeait. Que¬
cumq: dixero uob. quensi & docente
uis nosse magistrum recole : Vnus
ubi dictume ipseuos docebitotania
Audi&ia dicente mubilegis in actib
a postolorum beato p& rodixisse
misieos : Omnisigitur & dic & doce
trinitas. Sednis i&ia singillatim
cominendar&ur eamnũllo modo
humana capere utiq possit infir¬
mitas cũ ergo omninosit in separa¬
bilis. num ꝗ tninitas ee scir&ur si
semꝑ inseparabilit̃ dicer&ur. Nam
cudicimus patremo & filium & sp̃m
scm. N eos utiq dicimus simulcum
ipsi ñ possint ee ñ simul. Quoduers
addidit. cominemorabituoł intel¬
lege redebem &iam quo diubemur
ñ obliuisci salubem mos monit
adgratia ꝑtinere : quã nobcõ me¬

Expanded text:
us, ut dicente Filio nas, eamque nos distincte audire, inseparabiliter intelligere. Audi Patrem dicentem ubi legis, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu : audi et docentem ubi legis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Filium vero dicentem modo audisti; de se quippe ait, Quaecumque dixero vobis: quem si et docentem vis nosse, magistrum recole, Unus eubi dictum est, Ipse vos docebit omnia, audi etiam dicentem, ubi legis in Actibus Apostolorum, beato Petro dixissemisi eos . Omnis igitur et dicit et docet Trinitas: sed nisi etiam singillatim commendaretur, eam nullo modo humana capere utique posset infirmitas. Cum ergo omnino sit inseparabilis, nunquam Trinitas esse sciretur, si semper inseparabiliter diceretur: nam et cum dicimus Patrem et Filiun eos utique dicimus simul, cum ipsi non possint esse non simul. Quod vero addidit: Commemorabit vobis, intelligere debemus etiam quod jubemur non oblivisci, saluberrimos monitus ad gratiam pertinere, qua nos comme
Abbreviated transcription (Latin):
sed cumillo ẽ ubiq: totur paridiuinitate
do enim rapina possit ẽe natura qu&ȩ
ũ eratusurpata. Sed nata. Sem&ip¬
sum&u exinaniuit. forianiser
uaccipiens. Nergo amittens
illa. sed accipiens istam. Co
modose exinani ens quo
hicrninor apparebat.

Expanded text:
sed cum illo est ubique totus pari divinitate, sed cum illo est ubique totus pari divinitate, do enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat
Abbreviated transcription (Latin):
Uoligenrtis megaudȩr&is utiꝗ
Rquia egouado ad patremequia pater
maiormee Hlincadpatrem ergotur¬
ban & formidar e poterat corillorum qd
ibatabeis quamuis uenturus adeos. ne
forsitan gregem lupus hocint᷑ uallo inua¬
der& pastoris absentia Sed aquib: homo
abscedebat : ds̃ n de relinquebat :Ridem
ibarꝑid quodu̾nolocoerat : manebat ꝑid
quo dubiꝗ erat iCuritaq turbar& ur
& forinidar& cor:quando ita deserebat
oculos utn deserere cor qua uis di&ia
quinullo contine urlo co dircedat ab eoru
cordibus qui eu mrelinqur morib: non
pedib: & ueni atad illos qui conuerain¬
turadeum ñ facie sed fide & accedin
adeummente n carne. Vt au in tellege¬
rent. Secund id quodhamo erat eunt
dixisse uado & uenio aduor. Adiecit
atq ait. Sidiligentis megaudereruti
q: quia ego uado adpatrem quia pater
maiorme ẽ. ꝑ quodergo filius ne a equa¬
lir patr ꝑ hoceratiturur ad patrem¬
nos ꝑilludau in quo ẽ aequalis gignens
unigenitur. num qua secedit apatre

Expanded text:
etis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos, ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non relinquebat: idem per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atqque quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Per quod ergo filius non est aequalis patri, per hoc erat iturus ad patrem in quo est aequalis gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre;
Abbreviated transcription (Latin):
tempur significar uoliũsse in eo quodait
Adhuc modieis & mundus in eianuuiuidet
quando infine saecali aufereaur ab ocul.
dampnatorum. itallieum decaetero uidea
apud quos chligentes eum fãc pat̃ atq ipse
iohiannes euangelista. filioluinquit noui¬
sima hora e. nequis porro existim& patrem
tantum& filiũ sine spusco apud diletores
faceremansionem : Recolatquod superius

Expanded text:
tempus significare voluisse in eo quod ait, tempus significare voluisse in eo quod ait, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt, quando in fine saeculi auferetur ab oculis damnatorum, ut illi eum de caetero videant apud quos diligentes eum facit Pater atque ipse Joannes evangelista, Filioli, inquit, novissima hora est . Ne quis porro existimet Patrem tantummodo et Filium sine Spiritu sancto apud dilectores suos facere mansionem, recolat quod superius
Abbreviated transcription (Latin):
eius sed &iam nos ꝑeuangelium eius
hocnosse possemus. Quesierateniꝰ de
xp̃imanifestatione & audiuit cdedilec¬
tione atq mansione. Eergoquedam
di manifestatio interior qua prsus im
sed in carne. quae nec talis ẽ qualisilla
nec semper illis adeepotest qualiscũq
sit sed ad modicum tempus. &hoc
adiudiciũ nꝰ ad gaudium. ad supplici¬
umis ad p̃mium. Nuncẽ ergo ut in¬
tellegamus quantum aperireipse
dignatur quo modo dictum sit. ad huc
modicum & mundus meiam n uid&
Uos auu debitis me Uerum ẽ quidem
quod post paululum &iam corpussuũ
in quo eum poterant & impuuidere
oculis eorum fuerat sub tracturus.
quando quidem postresurectionem
nemo eumuidit illorum. Sed ꝗiidicũ
lum. Necaliud eredimus qua eum in
eod corporeadiudicium uiuorum&
morauorum ẽe uenturum. ꝓculdo¬
bio tunc eum uidebit mundus. quo
nomine signisicati sunt. a regnoeius alieni a
ꝑhoclonge melius intellegitur. Illudiam

Expanded text:
ejus, sed etiam nos per Evangelium ejus ejus, sed etiam nos per Evangelium ejus hoc nosse possemus. Quaesierat enim de Christi manifestatione, et audivit de dilectione atque mansione. Est ergo quaedam Dei manifestatio interior, quam prorsussed in carne; quae nec talis est qualis illa, nec semper illis adesse potest qualiscumque sit, sed ad modicum tempus; et hoc ad judicium, non ad gaudium; ad supplicium, non ad praemium. 3. Nunc est ergo ut intelligamus, quantum aperire ipse dignatur, quomodo dictum sit, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt, vos autem videbitis me. Verum est quidem quod post paululum etiam corpus suum in quo poterant eum et impii videre, oculis eorum fuerat subtracturus; quandoqnemo eum vidit illorum. Sed quoniam dlum : nec aliud credimus quam illum in eodem corpore ad judicium vivorum et mortuorum esse venturum: procul dubio tunc eum videbit mundus, quo nomine significati sunt a regno ejus alieni. Ac per hoc longe melius intelligitur aliud jam
Abbreviated transcription (Latin):
meum seruabit & pat̾meusdib¬
giteum & ad eumueniemus &
mansionẽ apud eum faciemus.
Quinꝰ diligit me: sermones meos
ñseruat. Ecceexposita e causa
quare se suis manifestaturus est
non alienis. quos mundi nomine
appellat & ipsa causae quiꝰdhi
diligant. illi nondiligant᷑ Ipsa
causaẽ dequa sacer insonat psal¬
mus Iudica meds̃ & discernecau¬
sam meam degente nonsca. Quienim
diliguntur. quia diligunteliquntur.
Quiuerondiligunt silinguis hominum
loquantur & angelorum fiunteram̃¬
tumsonans & cỹmbalum tinniens
& sihabuennt ꝓph&cia & scirentomnia
sacramenta &omneiscientia & ha¬
buerint omnenfidem ut inontestras¬
ferant nihil sunt & sidistibuennto m¬
nem substantia sua & tradidennt cor¬
pus suum ut ardeant nihil eis pdest. Di¬
lectio scosdiscernit amundo quae facit
& filius mansionemquido nant & ipsa
dilectione quibidonant infine & iam
ipsam sua manifestationem. De qua
discipulus interrogabat inagistrum
ut nsolũ illi qui tuncaudieb ant ꝑ os

Expanded text:
eus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce exposita est causa quare se suis manifestaturus est, non alienis, quos mundi nomine appellat; et ipsa est causa quod hi diligant, illi non diligant. Ipsa causa est de qua sacer insonat Psalmus, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Qui enim diliguntqui vero non diligunt, si linguis hominum loquantur, et angelorum, fiunt aeramentum sonans, et cymbalum tinniens: et si habuerint prophetiam, et scierint omnia sacramenta, et omnem scientiam, et habuerint omnem fidem, ut montes transferant, nihil sunt: et si distribuerint omnem substantiam suam, et tradiderint corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest . Dilectio sanctos discernit a mundo, quae facit et Filius mansionem, qui donant et ipsam dilectionem, quibus donent in fide etiam suam manifestationem; de qua discipulus interrogavit magistrum, ut non solum il
Abbreviated transcription (Latin):
nterrogantibus discipulis & eius
magistro Repondente ihiũi &ia
nos tamq cumillis discimur.
quando scmeuangelium uelle¬
gimus uelaudimus. Qui a ergo
dixerat dñs adhuc modicum
auuid ebitis me. Interrogauit
eum de hoc ipse iudas n ille aradi¬
toreius. quis cariothis cognoniina¬
tus ẽ. Sed cuius & epistola inter
scripturas cannonicar legitur.
Dñe quid fatume quia nõbisma¬
nifestaturus es te ipsum & nimun¬
doSimus cumipsis tamq terro¬
gantes discipuli cominunẽq ma¬
sed sectator causam que siuit qua¬
resen mundo sed suis manifestatu¬
rus e&ilis quare adhuc modicum
& mundus ñ uider& eum ipsi au
uiderent eum Responditihs & D¬

Expanded text:
nterrogantibus discipulis et eis magistro respondente Jesu, etiam nos tanquam cum illis discimus, quando sanctum Evangelium vel legimus vel audimus. Quia ergo dixerat Dominus, Adhuc modicum, autem videbitis me; interrogavit eum de hoc ipso Judas, non ille traditor ejus qui Iscariotes cognominatus est, sed cujus Epistola inter Scripturas canonicas legitur: Domine, quid factum est, quia nobis manifestaturus es teipsum, et non mundo? Simus cum ipsis tanquam interrogantes discipuli, communemque mased sectator, causam quaesivit quare se non mundo, sed suis manifestaturus esset Jesus; quare adhuc modicum et mundus non videret eum, ipsi autem viderent eum. 2. Respondit
Abbreviated transcription (Latin):
tis ne meus & foraasse ꝑp aliquam disti¬
ubi ausermonehocẽ uerbum ñ suum.¬
Dee sed patns sȩ ipsumintellegiuoluit.
nprincipio eniꝰ eratuerbum & uerbum
erat apud dñ &dĩ erat uerbum nutiq
sium sed patris e uerbum quo inodo n&
sua imago s ed patris. Nec suus filius idẽ
ipse sed p̃atiis. Recte igitur tribuit aucto¬
pis quic quid sac aequalis a quoliab& hoc

Expanded text:
stis, non est meus? Et fortasse propter aliquam dististis, non est meus? Et fortasse propter aliquam distiUbi autem sermonem, hoc est verbum, non suumipsum intelligi voluit. In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Non utique suum, sed Patris est Verbum: quomodo nec sua imago, sed Patris; nec suus Filius idem ipse, sed Patris. Recte igitur tribuit auctori quidquid facit aequalis, a quo habet hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s serueniunt ad nos dumuenimus adeo
ueniunt subueniendo uenimus oboediendi
ueniunt inluminando uenimus intuendo
Ueniuntim plendo. ueniamus capiendo
utsit nobis eorum ñ extraria uisio sed interne
&in nob coruinñ transitonamansiosed
aecterna. Sic mundo nꝰ se filius manifestat
Mundur eniꝰ edictur hoc locõ dequib cona¬
nuo subiunexit. Quinꝰ diligii ine. sermone
meosn seruat. Hi sunt qui patrem & filiun¬
& spͥmscm nuniquident. filium auut be¬
tificentur. sed ut iudicentur. Ad modicum
hominis ubiee uoluit. mundo patiendo con¬
temptibilis iudicando tem bilis Puoduero
adunexit & sermoquem audistir ñ ẽ mne¬
Sus gedeius quimis it in epatiis. Non mirȩn
ñpaueamus. n ẽ minor patre. Sed uone
nisi apatre nẽ impar ipso Sed n ẽ ascipso
Neq enim mentitur e dicendo quinon dil¬
gitine sermones meos nꝰ seruat. Eccesuo
ꝯdix ee sermones Numquit sibi ẽ ipseco¬
trarius ubirursus .d. & sermoquemaudi¬

Expanded text:
iunt ad nos, dum venimus ad eos: veniunt subveniendo, venimus obediendo; veniunt illuminando, venimus intuendo; veniunt implendo, venimus capiendo: ut sit nobis eorum non extraria visio, sed interna; et in nobis eorum non transitoria mansio, sed aeterna. Sic mundo non se Filius manifestat: mundus enim dictus est hoc loco, de quibus continuo subjunxit, Qui non diligit me, sermones meos non servat. Hi sunt qui Patrem et Spiritum sanctum nunquam vident: Filium autem non ut beatificentur, sed ut judicentur, ad modicum hominis, ubi esse voluit mundo patiendo contemptibilis, judicando terribilis. 5. Quod vero adjunxit, Et sermo quem audistis non est meus, sed ejus qunon paveamus: non est minor Patre, sed non est nisi a Patre; non est impar ipso, sed non est a seipso. Neque enim mentitus est dicendo, Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce suos dixit esse sermones. Nunquid sibi est ipse contrarius ubi rursus dixit: Et sermo quem audi
Abbreviated transcription (Latin):
s dixerat se& patremn ad dilestoressu¬
os ee uenturos. & apud eos inansionem
ee facturos. Iamuero supenus dixerat de
manere trinitatem dm. Uuncaudicit
haeclocutus sum uobis apud uosmanens
Illa itaq mansio alia ẽ quã ꝓmisit futu¬
ram haec uero alia qua p̃sentem ẽetes¬
tatur. Illa spiritalis e atq intiinsecus
mentib redditur. Haec corporalis fonn¬
secus oculis atq: aurib: exib&ur. Illam
aeaernumbeatificat liberatos. haec in
tempore uisi tat liberandos Secundu
illam dñs a suis dilectorib n recedit Se¬
cundhanc it & redit. Haec inquidlo s¬
cutus sum uobis apuduos inanenss
Utiq p̃sentia corporali: quacũ illis uisi¬
bilis loquebatur. Paraclitur aumquid¬

Expanded text:
rat se et Patrem ad dilectores suos esse venturos, et apud eos mansionem esse facturos. Jamvero et superius dixerat de manere Trinitatem Deum. Nunc autem dicit: Haec locutus sum vobis apud vos manens. Illa itaque mansio alia est, quam promisit futuram; haec vero alia, quam praesentem esse testatur. Illa spiritualis est, atque intrinsecus mentibus redditur: haec corporalis forinsecus oculis atque auribus exhibetur. Illa in aeternum beatificat liberatos; haec in tempore visitat liberandos. Secundum illam Dominus a suis dilectoribus non recedit; secundum hanc it et recedit. Haec, inquit, locutus sum vobis, apud vos manens: utique praesentia corporali, qua cum illis visibilis loquebatur. 2. Paracletus au
Abbreviated transcription (Latin):
cogitemus. homo penr& in dõ. Non enim
qũisqua ex ista mutatione hominis. uel
duplican di uerbum dicturus ẽ. uel augen
autduo sint quod unum fuit. aut ampliur
sit quod minus fuit. Porro sinatura hum a¬
na in uerbum mutata  atq conuersa. Verbũ
di quantum erat & quod erat. hocent. ubi¬

Expanded text:
cogitemus, homo periret in Deo. Non enim cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa Verbum Dei quantum erat, et quod erat? Hoc erit: ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uam dexteram conlocando Sedideopor¬
tea declarificando patre ubi ait. Ego tecla¬
rsicaui uerbum pr&enti tem pons ponere
maluit ut mon strar& in p̃destinatione
iam factum &ꝑiam facto habendum quod
cerctissime fuerat futurum id est ut a patre
apud patrem glorificatus. patrem suꝑter ã
glonficar& & filius Sedhanc p̃destinatio¬
nem in sua clarificatione manifestius ape¬
ruit. Quaeumclanficauit pat̃ in eo quod
adiuncxit claritatem qua habuipnius¬
qua mundus ce apudte Ordo uerborum
est quam habui apudte prius qua m mun¬
dus e& Ad hocual& quod ait & nunccla¬
rifica me. hoc ẽ sicut tunc. ita& nunc Sic
tuncp̃destinatione ita& nunc ꝑfectionee
fac inmundo quod apudte iam fuerat an¬
temundum ꝥ ac insuo tempore quod an¬
te omnia tempora statusti. Hoc quidam
sic in tellegendum putarunt. aam quam na¬
tura humana quae suscepta ẽ a uerbo con
ueraetur in uerbum & homo mut areitur
indm̃. immosi diligentius quod opinatist

Expanded text:
suam dexteram collocando. Sed ideo possuam dexteram collocando. Sed ideo postea de clarificando Patre, ubi ait: Ego te clarificavi, verbum praeteriti temporis ponere maluit, ut monstraret in praedestinatione jam factum, et pro jam facto habendum quod certissime fuerat futurum; id est, ut a Patre apud Patrem glorificatus, Patrem super terram glorificaret et Filius. Sed hanc praedestinationem in sua clarificatione manifestius aperuit, qua eum clarificavit Pater, in eo, quod adjunxit: Claritate quam habui priusquam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam habui apud te priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait: Et nunc clarifica me. Hoc est, sicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putaverunt tanquam natura hverteretur in Verbum et homo mutaretur in Deum: imo si diligentius, quod opinati
Abbreviated transcription (Latin):
rificar& filium ꝑquem filuclanficuo¬
nenr&iamfiliur e& clanficaturus
trem. Deniq sidere quae futura erarn
nanius &iam futuntem ponsuersumn
ubi ꝓtempore futuro posuit ipre p̃te u
uulla sententiae remanebit ob: cunlis
uelud dixisr&. ego te clanficabo supen
terram opus consum mabo quod dedit
mihiut faciam & nuncclanfica mei
pat̃ apud te m&ipsum Nem peita pla¬
nume sic illud ubi ait clanfica filium
tuum ut filius tuurclanfic&te & ipsi
est omnino sententia nisi quia e hi.
dictur e eiusdem clanficationis modus
Vbi autacitur tamqua illud isto expono¬
r&ur eis quos poterat ꝓmobere quo¬
modopat̃ filiũ & maxime quamado
patrem clanficar& filius. Dicendo en
clanfican ase patrem suꝑ teram .S.
ali a patre apud eundem patrem .x.¬
dum ꝓfecto ut nusq clanficationir or¬
tendit. Ipse quippe patrem clanfica¬
uit suo terram eum gentibus predicane¬
do Pat̾ uero ipsum apud semectipsum ad

Expanded text:
rificaret Filium, per quam Filii clarificationem etiam Filius esset clarificaturus Patrem? Denique si de re quae futura erat ponamus etiam futuri temporis verbum, ubi pro tempore futuro posuit ipse praeteritum, nulla sententiae remanebit obscuritas, velut si dixisset: Ego te clarificabo super terram; opus consummabo, quod dedisti mihi ut faciam, et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum. Nempe ita planum est, sicut illud ubi ait: Clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Et ipsa est omnino sententia, nisi quia hic dictus est ejusdem clarificationis modus, ibi autem tacitus, tanquam illud isto exponeretur eis quos poterat permovere quomodo Pater Filium, et maxime quomodo Patrem clarificaret Filius. Dicendo enim clarificari a se Patrem super terram, se autem a Patre apud eumdem Patrem, modum profecto utriusque clarificationis ostendit. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum gentibus praedicando. Pater vero ipsum apud semetipsum, ad