comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥ habitu certoꝵ phẏlosophoꝵ. Itẽ aliꝰ pot̃bi
bitu cinicoꝵ. exhac etiã differentia duplicag.
gant uitã.sic̃ hii ꝗͥ tantũ mͦ studus doctͥnȩ na¬
care uoluer̃ atq ualuer̾: aut negotiosã. sic̃
hii ꝗͥ phylosophant᷑. tam̃ administtatione ra
publicȩ. regendisq rebꝰ humanis occupatissi¬
mi fuert᷑. aut exutͦq gn̾e tẽꝑatã. sic̃ bi qͥ partã
erudito ocio. partĩ necessario negotio. alt̾nantia
uite sue tp̃ra distribuer̃ ꝓpt̃ has differentias pot̃
cans u̾bis. Qmͦ aut̃ refutatis cętis unã eligat. quã
uult ẽẽ achademicoꝵ uet̾um. ꝗͦs aplatone insti¬
tutos usq ad palemonẽ. ꝗͥ abillo.iiiiꝰ. ei scoła te¬
nuit. ꝗͦ acha demica dicta ẽ habuisse certa dog¬
mata uult uidi. ⁊ ob hoc distinguit abachade¬
micis nouis. qͥbꝰ incerta s̃ oĩa. qđ phylosophiȩ
genꝰ ab archesila cep̃ successore palemonis. eamꝙ
sectã. id ẽ uet̾um achademicoꝵ. siẽ dubitatiõe.

Expanded text:
sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantugant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest cans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte. qnͣtũ illi loco suffice̾ uisũẽ. Alioloco
ñ erat aꝗͣ. Qd ꝑhunc lacũ uelit intelligi. possus̃
diusa sentiri. etiã scđm rectã fidẽ. Mihi tam̃ ũ
iusticiȩ s in iqͥtatis lutũ. De hoc qͥppe lacu etiã
inpsalmo đr. Et edux̃ me delacu miserie.: delu¬
tolimi. Malachias ꝓpħans. eccłiam qm̃ ꝑxp̃m

Expanded text:
ex parte, quantum illi loco sufficere visum est . Alio loco non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de lut
Abbreviated transcription (Latin):
id uetos isrłitas suꝑne ciues pat̾e ꝑtinentes. etiã
maliis gentibꝰ fuisse negare ñ posst̃. qr si negãt
ficillime c̃uincunt᷑ desc̃o ⁊ mirabili uiro iob.
qͥnec indigena. nec ꝓselitꝰ. idẽ aduena ppłi isrł
fuit .s exgente idumẽa genꝰ ducens. ibi ortꝰ
ibidẽ mortuus ẽ. gͥ diuino eloqͥosic laudat᷑. ut¬

Expanded text:
nentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatu
Abbreviated transcription (Latin):
adhibens ꝗsͣ da differentias. facillime ꝑueniret.
Qđ ut breuit̃ ostend̾a. iñ oportet incipiã qđ ipse
ꝗͣ hoĩes sine magistro. sine ullo doctnȩ ammini¬
cul dubio discit᷑. uelut naturalit᷑ appetunt.¬
aut uoluptatẽ qͣ delectabilit̃ mouent᷑ corꝑis sen

Expanded text:
adhibens quasdam differentias, facillime perveniret. 2. Quod ut breviter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse dam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminicitur, et procul dubio discitur, velut naturaliter appetuntaut voluptatem, qua delectabiliter movetur corporis sen
Abbreviated transcription (Latin):
id c̃sulata honorii ⁊ euticiani. Porro seqñti an¬
no ẽsule mallio theodoro. ꝗnͣdo iã scđm illud ora¬
cułu demonũ. aut figm̃tũ hoĩum. nulla ẽẽ de¬
sitan factũ sit. ñ fuit neceẽ ꝑ qͥrere. Int̾im qđ sci¬
tꝰ ineiuitate notissima ⁊ eminentissima karta¬
gine affrice gaudentiꝰ : louiꝰ. comites impr̃is
honoru. xiiii.R apͥł falsoꝵ dõꝵ tẽpla euter̃ ⁊ si¬
tulachra freger: Eox qͦusq ad hoc tempꝰ. ꝑ.xix.x.fer¬
plito eodẽ numo annoꝵ. in anẽ tidendaq uidr:¬
quẽ credid̾ petrus: petͥ de .xͦ edificati sermonibꝰ. ñ
curminibꝰ uenenati. neo decepta maleficris. s be¬
uficus eiꝰ adiuti. Ille pet̾ magister .xͦ. indoctͥna

Expanded text:
idus, consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando jam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse desitan factum sit, non fuit necesse perquirere. Interim quod scimus in civitate notissima et eminentissima Carthagine Afpla euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uidquem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
UONLAO
de ciuitatis utriꝰꝗ
t̾rene seilie⁊ ⁊ cele¬
stis debitisfinibꝰ
deinceps mͥ uideo dis¬
putandũ.pͥꝰ exponenda
nandi ratio
patit᷑. argumta mor¬
taliũ. qͥbꝰ sibi
ipsi beatitudinẽ
fac̾e in huiꝰ uite infe¬
licitate moliti s̃. ut ab eoꝵ reb uanis spes nr̃a
ꝗͥd differat. quã đs nob̾ ded. ⁊ resipsa. boc ẽ uera
beattudo quã dabit. ñ tantũ auetoritate diuna.
s adhibita etiã ratione. ꝗͣłẽ ꝓpt̾ infideles possu¬
mꝰ adhibere clarescat. Definib enĩ bonoꝵ ⁊ ma¬
loꝵ multa ⁊ multiplieit̾ int̃se phẏlosophi
disputar̃. Quã qͣstionẽ maxima intentione
u̾santes. inuenire conati s̃.qͥd efficiat ħoiem be¬

Expanded text:
uoniam de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda nandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem be
Abbreviated transcription (Latin):
at finẽ mali. ñ quo eẽ desinat.s qͦusq nocendo
ꝑducat. Fines itaq isti s̃. sũmũ bonũ ⁊ sũmũ ma¬
lũ. De qͥbꝰ inueniendis. atq in hac uita sũmobo¬
no adipiscendo. uitando aut̃ sũmo malo. multõ
sic̃ dixi laborauer̃: qͥ studiũ sapientiȩ insełi huiꝰ
uanitate ꝓfessi s̃. Nec tam̃ eos quãuis diu̾sis erran¬
tes modis. nat᷑e limes intantũ abitin̾e ueritatis
deuiare ꝑmisit. ut ñ alii maĩo. alii in corꝑe. alii
in utͦq fines bonoꝵ ponent ⁊ maloꝵ. Ea qͣ triꝑti¬
ta uelut gn̾aliũ distributione sectarũ. marcꝰ uar¬
to in libro dephylosophia.tã multã dogmatũ
uarietatẽ diligent̃ ⁊ subtilit̾ serutatꝰ aduertit. ⁊¬

Expanded text:
et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit,
Abbreviated transcription (Latin):
milia ad ꝙ nom̃ mirabili alacͥtate ẽu̾sa uen¬
ditis suis rebꝰ. ut egenis distribuerent. ꝓposto
scõ ⁊ ardentissima caritate ad pauꝑtatem us¬
lantanã ꝑuenirent. atq int̾fiementes ⁊ sanguinẽ
satutis iudeos. se usq ad mortẽ ꝓueritate certare
n umita potentia .s potentiore patientia p̃para¬
nnt. Noc sinullis magicis artibꝰ factũ ẽ eur eredẽ
dibitant ea dẽ uirtute diiuna. ꝓtotũ mundũ

Expanded text:
i nomen mirabili alacritate conversa, venditis suis rebus ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima charitate ad paupertatem voluntariam pervenirent, atque inter frementes et sanguinem sitientes Judaeos, se usque ad mortem pro veritate certare, non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, cur credere dubitant, eadem virtute divina per totum mundum id
Abbreviated transcription (Latin):
factum est. ut ⁊ ꝓpt̃ et̃nã utã ab illo accipien¬
dã.⁊ usq ad tẽporariã mortẽ ꝓ illopatiendđi. xp̃t
diliget petrus. Deĩ isti dii qͥ s̃. ꝗͥ possunt ista p̃dice
nec possunt adutere. ita subcũbentes uni malet̾ico
⁊ uni sceleri magico. qͦ puer ut dicunt anmeuł
occis ⁊ dilaniatꝰ. ⁊ ritu nefario sepultꝰ ẽ. ut sectã
s adusariã tã ꝓlixo tpr̃e c̃ualesce tot tantarũq
ꝑsecutionũ. hortendãs crudelitates ñresistindõ.
s patiendo suꝑare: ad suoꝵ simula chitȩ. tẽploꝵ.

Expanded text:
factum est, ut et propter aeternam vitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti dii qui sunt, qui possunt ista praedicere, nec possunt avertere, ita succumbentes uni malefico, et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus, et dilaniatus, et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi adversariam tam prolixo tempore convalescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates, non resistendo sed patiendo superare, et ad suorum simulacrorum, templorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽi mirũ ñ ẽ ñ ea re p̃fuisse deoꝵ multoꝵ fal¬
soꝵꝗ cultores. qͦ minꝰ fingent demonũ responsis.
ꝗͥs tãꝗͣm deos colunt definitũ eẽ. qnͣto tꝑe man¬
sura eẽt religio xp̃iana. Cũ enĩ uid̾ent. nec tot
tantisꝙ ꝓsecutionibꝰ eã potuisse c̃sumi .s: his po¬
tiꝰ mira increm̃ta sũpsisse. ex cogitauer̃ nescro ꝗs
unt innocentẽ petrũ aut̃ maleficia fecisse sub¬
sume finẽ. Ohoĩum corda doctoꝵ. oingenia lit¬
didicit .s ipso in nocente tam̃ eiꝰ maleficꝰ furrit.
nom̃ illiꝰ. quã suũ coli maluerit magicis artibꝰ
suis. magnis laboribꝰ ⁊ ꝑiculis suis. pt̾remo etiã
effusione sanguinis sui. Si petrus maleficꝰ fecit.
ut eũ sic dilig̾et petrus. Respondeant gͥ ipsi sibi.

Expanded text:
epressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos unt innocentem. Petrum autem maleficia fecisse subsumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingenia litdidicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut eum sic diligeret Petrus? Respondea
Abbreviated transcription (Latin):
isset amortus. ñ du fides om̃ibꝰ definita. inre¬
surrectione ꝗppe x definita ẽ. nã sic̃ apłs piuł
atheniensibꝰ loqͥt᷑. dicens. iã nͦ adnuntiat hõib
om̃es ubiq ag̾e penitentiã. eo qđ statuit dic̃
iudicare orbẽ in eqͥtate. uiro qͦ definuit fidẽ
om̃ibꝰ. resuscitans ilłu amortuis. meliꝰ in hae qͥsti¬
one soluenda iñ initiũ sumimꝰ p̃sertĩ ꝙ tͦ datꝰ¬
tebat inea ceiuitate exꝗͣ debuit inciꝑe lex se¬
cunda. hoc ẽ testam̃tũ nouũ. Prima enĩfuit
penitentiã s tam̃ incipientibꝰ ab ierłm. Ibigͥ
erorso ẽ huiꝰ oͥmĩs cultꝰ. ut iniħm xp̃m qͥ eruci¬

Expanded text:
finita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia ttebat in ea civitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est Testamentum novum. Prima enim fuit poenitentiam, sed tamen incipientibus ab Jerusalem . Ibi ergo exorsus est hujus nominis cultus, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͥ pat̾ posuit in sua potestate. Ñutiq illi dehora.
ł die. ł anno.s de tp̃re int̾rogabant. ꝗnͣdo istud
acceꝑant responsũ. Frustia gͥ annos qͥ remanent
re ñ ẽẽ nr̃m. ex ore ueritatiᷤᷤ audiamꝰ. Qsͦ tam̃ alii
ꝗͣdringentos. alii qͥngentos. alii etiã mille abas¬
censione dñi usq ad ultimũ eꝰ aduentũ cõpleri
posse dixer̃: quẽ ad mođu aut̃ ꝗͥsq: eoꝵ astruat
opinionẽ suã. longũ ẽ demonstrare. ⁊ ñ necessa¬
riũ. Ciecturis qͥppe utunt᷑ humanis. ñ ab ers ali

Expanded text:
 sua posuit potestate . Non utique illi de hora, vel die, vel annos, sed de tempore interrogaverunt, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui re non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur humanis, non ab eis ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑandi.⁊ dur eo qđ sit duetor exercitꝰ. s ñ ẽtinuo
qͥcũq: pͥncipes. ł duces s̃. etiã reges diei possunt.
qđ istearistobolꝰ fuit. Cui suecessit alexander
etiã ipse rex ⁊ pontifex. qͥ crudelit᷑ in suos reg¬
nasse t̾dit᷑. Post hunc uror eiꝰ alexandra regi¬
na uudeoꝵ fuit. Ex cuiꝰ tp̃re deincepꝰ mala sͦgͣ
aduso isrłiticã gentẽ ꝓuocauer̃ romanis. Hirca¬
nꝰ nãq: abeis c̃t᷑ frẽm poposẽ aux iliũ. Eiã ro¬
ma subiugau̾at affricã. subiugau̾at gͦciã. lateq
ẽtiã aliis orbis partibꝰ imꝑans. tãqͣm se ipsã
ñ ualenᷤ ferre. suase qͦđamͦ magnitudine frege¬
rt. ꝑuenat ꝗͥppe adseditiones domesticas gues
atq iñ addbella socialia. moxq cruilia. tantũq
se cõminuerat.⁊ adtuerat. ut ei mutandꝰ rei .ꝓ.
statꝰ. qͦ regit᷑ regibꝰ immin̾et. Põpeiꝰ gͦ ppłi roma¬
ni p̃clarissimꝰ pͥnceps. audeã cũ exereitu ing̃ssꝰ¬

Expanded text:
eo quod sit ductor exercitus: sed non continuo quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobulus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rex et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor ejus Alexandra regina Judaeorum fuit, ex cujus tempore et deinceps mala sunt us Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iuda
Abbreviated transcription (Latin):
siue t̾ribili disciplina. ac ꝑhoc diabolꝰ pͥnceps
impiȩ ciuitatis aduso ꝑeg̾nantẽ in hoc mundo
ciuitatẽ di uasa ꝓpͥa cõmonendo. nihilei
noc̾e ꝑmittit᷑. cui ꝓculdubio ⁊ rebꝰ ꝓspis c̃so¬
latio. ut ñ frangat᷑ adu̾sis. ⁊ rebꝰadu̾sis exer¬

Expanded text:
siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exer
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpla dȩmonũ deseri. ⁊ in noĩe lib̾antis medi¬
atoris currere genꝰ humanũ. hereticos mouit.
qͣsi possent in different̃ sine ulla correptiõe
haberi inciuitate dĩ.siẽ ciuitas ẽ fusionis in¬¬
different̃ habuit phẏlosophos. int̾se diu̾sa
⁊ adu̾sa sentientes. qͥ gͦ inȩccłia xͥ di morbidũ
aliqͥd prauũq sapiunt. sicorrepti sanũ. rett̃ꝙ
sapiant. resistunt c̃tumacit̃. suaq pestifga
⁊mortifera dogmata em̃dare nolunt.s defen¬
sare ꝑsistunt. hereticifiunt. ⁊ foras ex cuntes.
habent᷑ in exercentibꝰ in imicis. etiã sicqͥppe
ant᷑ inbonũ. In imici eniꝰ om̃s eccłie ꝗͦlib
errore cecent᷑. ł malitia de prauent᷑. siaccipiãt
potestatẽ corꝑalit᷑ affugendi. exercent eiꝰputi¬
entiã. si tantũ mͦ male sentiendo adu̾sant᷑ ex¬
ercent ꝙ eiꝰ sapientiã. ut aut̃ eiꝰ inimici dili¬
gant᷑ exercent eiꝰ beniuolentiã. aut enã be¬
neficientiã. siue sua dibili doetͥna cũ eisagit.

Expanded text:
templa daemonum deseri, et in nomen liberantis mediatoris currere genus humanum, haereticos movit, esisterent, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in civitate Dei, sicut civitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diversa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe erantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ne illud qͥdẽ tem̾e puto eẽ dicenđu. siue
putant ad hunc intellectũ ẽẽ referendas. ut
nouissima antixͥ ꝑsecutio. similiꝰ uidat᷑. unde¬
ene plage ꝗͣ egyptu du hostilit̃ ꝑseqͣrent᷑ he¬
bitos. inmari rubro ppło di ꝑsiccũ transeun¬
te ꝑier̃ S ego ꝑ illas resgestas megypto. istas ꝑ¬
secutiones ꝓphicȩ significatas eẽ ñ arbitror:
qͣmius abeis ꝗͥ ꝑhoc putant ex qͥsite ⁊ ingenio¬
se illa singła hissingłis cõparata uideant᷑ ñ¬
ꝓpħicospũ si c̃iectura m̃tis humanę ꝗͥaliqndo
aduerũ ꝑuenit. aliꝗnͣdo fallit᷑. Qd enĩ qͥ de hoc
sentiunt dicti s̃ de ꝑsecutione. qua ipse xͦ cruer¬
fixꝰ ẽ. In qͦ numo eã posituri. Si aut̃ hac excepta
existimant cõputanđũ. tãqͣm ille numandesr̃¬

Expanded text:
de ne illud quidem temere puto esse dicendum siue putant ad hunc intellectum esse referendas, ut novissima Antichristi persecutio, similis videatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter sequerentur Hebraeos, in mari Rubro, populo Dei per siccum transeunte, perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto, istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror: quamvis ab eis, qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis comparata videantSpiritu, sed conjectura mentis humanae, quae aliquando ad verum pervenit, aliquando fallitur. 2. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant computandum, tanquam illae numer
Abbreviated transcription (Latin):
totã iudeã ⁊ samariã ⁊ usq infines t̾rȩ pͥmũ
se abierłm diffudit eccłia. Et cũ iniudea atꝙ
samaria plurimi ẽdidiss. ⁊ in alias gentes
itũ ẽ. eis ad nuntiantibꝰ euangłm. ꝗͦs ipse siẽ
luminaria ⁊ aptau̾at u̾bo. ⁊ accenderat spũ
scõ. Dix̾at enĩ eis. Nolite timere eosꝗͥ occidt̃

Expanded text:
tota Judaea et Samaria, et usque in fines terrae : primum se ab Jerusalem diffudit Ecclesia, et cum in Judaea atque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis annuntiantibus Evangelium, quos ipse, sicut luminaria, et aptaverat verbo, et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis, Nolite timere eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
corde meo c̃solationes tuȩ dnȩ iocund auer
aiãm meã. Ninc ẽ ⁊ aliud apłi. Spegaudentes.
intͥbulatione patientes. Nã ⁊ id qd ait ide do¬
ctor: Qͥcũq uolunt inuͦ pię uiuere ꝑsecunio¬
nẽ patiunt᷑. nullis putanđu ẽ de eẽ posse

Expanded text:
o consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse
Abbreviated transcription (Latin):
diligat᷑. Ipsi qͦq: heretiei eũ cogitant᷑ habete
mignũ dolorẽ faciunt in cordib proꝵ. qr
siones. hesitare cogunt᷑. Et multi maledici.
pccutionẽ patiunt᷑. qͥ uolt in xp̃o pie uiue.
tuã nullo infestante atq: uexante corpꝰ illoꝵ.
litiunt᷑ ꝗͥ ppe hanc ꝑsecutionẽ ñ in corporibꝰ
s. in cordibꝰ. Uñ illa uax ẽ scđm multitudinẽ

Expanded text:
haeretici, cum cogitantur habere magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; siones haesitare coguntur et multi maledici persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ spõ scĩ mun̾ibꝰ ut ppłi gentiũ credentes in
eũ. ꝗͥ ꝓeoꝵ redẽptione crucifixus ẽ. xp̃iano
amore uenent᷑ sanguinẽ martẏrũ. quẽ dia¬
bolico furore fudert̃. ipsiq reges. quoꝵ legibꝰ
de t̾ra crudelit̃ auferre conati s̃. ⁊ falsos deos

Expanded text:
 sancti muneribus; ut populi gentium credentes in eum, qui pro eorum redemtione crucifixus est, Christiano amore uenerarentur sanguinem martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus de terra crudelit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iustatione utrũq: ñ parua atq: horrendo labo¬
re suꝑari. Nã qñdo regnũ assẏrioꝵ totã pene
asiã subiugauit. lic bellando sit factũ. ñ tam̃
multũ asꝑis ⁊ difficilibꝰ bellis fieti potuit quia
rudes ad huc adresistñdũ gentes erant. nec tã
multe ł magne. Si qͥđẽ pꝰ illud maximũ atq
uniusale dilinũ. cũ inarca noe . uiii. solibores¬
ninꝰ asiã totã excepta indra subiugaũ. Roma uͭ
tot gentes orientis ⁊ occiđntis ꝗs̃ imꝑio romano
subditascernimꝰ. ñ ea celeritate ac facilitate ꝑdo¬
muit. qm̃ paulatĩ crescendo. robustas eas⁊bellieo¬
sas. ꝗͣ qͣusũ dilatabat᷑ inuenit.c. Iemꝑegͥ qͥ¬

Expanded text:
et uastatione utrimque non parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soliNinus Asiam totam, excepta India, subjugavit. Roma vero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit; quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaquaversum dilatabatur, invenit. Tempore
Abbreviated transcription (Latin):
sã. uͥtꝰ aut̃ ad sumenda edit᷑ ꝓpt̃ ilła. id ẽ ut nihil
utꝰ agat. nͥ ad c̃seqͣndã ł c̃seruanda corꝑis uolup¬
tatẽ. Quȩ uita deformis ẽ qͥđẽ qͥppe u utꝰ seruit
dñȩ uoluptati. qmͣuis nullomͦ hec dicenda
Sit uͥtꝰ. S tam̃ etiã ista horribilis t᷑pitudo. ha¬
buit ꝗs da phy losophos patͦnos. ⁊ defensoressuoᷤ.
Hirtuti porro uoluptas iungit᷑. ꝗͣndo neut᷑ earũ
sic̃ uoluptas. ł subdita. ł pͣlata . ł iuneta uͥtuti.

Expanded text:
enda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum sicut uoluptas uel subdita
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc .gͥ.iiͦii. idẽ uoluptas. qͥes. utrũq pͥma nat᷑e
ita s̃ in nob̾ ut ł utꝰ quã postea doet̾na inserit.
ꝓptͣ hȩc appetenda sit. aut ista ꝓpt̾ uͥtutẽ. aut
utraq ꝓpt̾ se ipsã. Ac ꝑhoc fiunt hinc xͦii. secte
monstuero. difficile ñ erit. idincetis inuenire.
Cũ gͦ uoluptas corꝑis aĩ uͥtuti. aut subdit᷑ aut
p̃fert᷑. aut iungit᷑. tͥꝑtita uariat᷑ diu̾sitate sec¬
tarũ. Subdit᷑ aut̃ uͥtuti. qnͣdo inusũ uͥtutis ad¬
sumit᷑. Pun⁊ qͥppe adu̾tutis officiũ ⁊ uiuere pa

Expanded text:
luptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim secmonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere pa
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleta ẽ. Ex qͦ enĩ ẽ instauratũ. nũqm̃ ostendit᷑
habiusse tantã głam. ꝗͣntã habuit ipre salomo¬
nis. immo potiꝰ ostendit᷑ pͥmũ cessatione ꝓpħiȩ.
fuisse domꝰ illiꝰ głam diminutã. Demde ipsiꝰ gen¬
tis cladibꝰ tantis. usq ad ultimũ excidiũ qđ factũ
ẽ aromanis. sic̃ ea ꝗͣ supͣ s̃ cõmemorata testant᷑.
Nec aut̃ domꝰ ad nouũ ꝑtinens testam̃tũ. tanto
utiq maioris ẽ głȩ. qnto meliores s̃ lapides uiui.
qͥbꝰ credentihꝰ renouatisq c̃struit᷑. S iđo ꝑ in¬
staurationẽ tẽpli illiꝰ significata ẽ.qr ipsa re¬
nouatio illiꝰ edificii. significat eloqͥo ꝓpħico

Expanded text:
conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio pro
Abbreviated transcription (Latin):
inut̾o ⁊ pari filiũ.⁊ uocabit᷑ nom̃ eiꝰ emmanud:
ꝗđ ẽ int̾p̃tatũ nob̾cũ ds. Qͥutiq ut inse cõm̃da¬
Quoꝵ pͥmũ ẽ. qđ tã mirabilit̾ natꝰ ẽ. ultimũ aũ
qd cũ suo resuscitato amortuis corꝑe ascendit
incełui. Iudei aut̃ qͥ eũ occider᷑ ⁊ in eũ credere
noluer: qr oportebat eũ mori ⁊ resurgere. uai¬
stati infeliciꝰ a romanis. funditꝰq: asuoregno ̃
iã eis alienigene dñabant᷑ eradicati. dispsiq ꝑ¬

Expanded text:
ariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaQuorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori stati infelicius a Romanis, funditusque a suo regno, ubi jam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersiq
Abbreviated transcription (Latin):
iecłia boc ẽ derege ⁊ ea qm̃ ẽdidit ciuitate. mul
di utͥs loqñs. ecce inꝗͥt intellig̃ puer ms̃. ⁊ ex al¬
ubit᷑: glorificabit᷑ ualde: quẽ ad modũ stupesceÑ
suꝑte multi. ita gła pͥuabit᷑ ab hõibꝰ species tua.
deillo udeb̾t ⁊ qui ñ audier̃ intellegent. Dñe
pͥcredidit auditiu nr̃o. ⁊ brachiũ dni ciu reuela¬
tũ c̃. Adnĩtiabimꝰ corã illo ut infans. ut radrx
⁊ñ hubbut sp̃em neq decorẽ.s spẽs eiꝰ sine honore
ddit. ⁊ nos estimauimꝰ ⁊lłu eẽ in dolore ⁊ inplaga.
⁊inafflictione. Ipse aut̃ uuln̾atꝰ ẽ ꝓpt̃ iniquita¬
ts nr̃as.⁊ infirmatꝰ ẽ ꝓpt̃ peccata nr̃a. eruditio
pacis nr̃ȩ aneo. liuoue eiꝰ nos sanatisumꝰ. Om̃s ⁊
dit illũ ꝓpeccatiꝰ nr̃is ⁊ ipse ꝓpt̃ qđ afflictꝰ ẽ ñ aꝑuits¬

Expanded text:
esia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multDei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualdesuper te multi, ita gloria privabitur ab hominibus species tua ede illo, uidebunt, et qui non audierunt, intellegent. Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum est? Adnuntiauimus coram illo, ut infans, ut radix et non habebat speciem neque decorem; sed species eius sine honore, dolet: et nos existimavimus illum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra. Eruditio pacis nostrae in eo: livore ejus nos sanati sumus. Omnes dit illum pro peccatis nostris: et ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sacrilegiũ ds̃ ꝓhibuit. Si dictũ ẽ honora patrẽ
tuũ ⁊ matrẽ tuã. ds iussit. Sidictũ ẽ ñ mecha¬
bis. ñ homicidrũ facies. ñ furab̾is. ⁊ eet̾a huiꝰmͦi.
ñ hec ora humana. s oracła diuina fuder̃. Qcͥ¬
qͥd phylosophi qͥđã int̾falsa ꝗͥ opinati s̃. uerõ
uidere potuer ⁊ laboriosis disputationibꝰ ꝑsua¬
dere moliti s̃. qđ mundũ istũ do fecit. eũq: ipse
ꝓuidentissimꝰ ad ministret. de honestate uir¬
tutũ. de amore pat̾e. defide anicitiȩ. deboni
oꝑrbꝰ atq om̃ib ad mores ꝓbos ꝑtinentibꝰ rebꝰ
ꝗuã ius nesciens adquẽ finẽ ⁊ ꝗͦ nã mͦeęt. ista oĩã¬

Expanded text:
est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad
Abbreviated transcription (Latin):
minũ dissid̾ntiũ.ñ de agris.⁊ de domibꝰ ł qͣcũq
peniaria rone.s dehis rebꝰ qͥbꝰ aut misere uiuit᷑.
aut beate. Ubi ⁊ si aliꝗ̃uera dicebant᷑: eadẽ li¬
centia dicebant᷑ ⁊ falsa ꝓrsꝰ. ut ñ frustra talis
impietates parit̾ possidẽt. At uͦ gens illa. ille
ppłs. illa eiuitas. illa respublica. illi isrłitȩ qͥbꝰ
eredita s̃ eloqͥa dni.nullomꝰ pseudo ꝓpħas. cũ
ueris ꝓpħis parilitate licentiȩ ẽfuder̃. s ẽcor¬
des int̃se. atq in ullo dissentientes saerarũ lit¬
t̾arũ ueraces ab eis agnoscebant᷑ ⁊ tenebant᷑ au¬
ctores. Ipsi eis erant phylosophi. hoc ẽ amato¬
ressapientiȩ. ipsi sapientes. ipsi theologi¬
ipi ꝓphȩ ipsi doctores ꝓbitatis. atq pietatiꝰ. Qͥcũꝙ
scđm illos sapuit ⁊uixit ñ scđm hoĩem .s scđm¬
đm qͥ ꝑ eos locutꝰ ẽ sapuit ⁊ uix̃. Ibi si ꝓhibitum

Expanded text:
minum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque minum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum homines, s per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum
Abbreviated transcription (Latin):
certabant. alii asserentes unõ. alu i numerabiles
mundos. ipsũ aut̃ unũ. aluortũ ẽẽ. alii uͦ initip̃
ñ habere. abi int̾iturũ.: alii uͦ semꝑfuturũ. alii
m̃te diuina: alii fortuitu ⁊ casib agi. alii in mor¬
tales eẽ aĩas: alii mortales. ⁊ qͥ in mortales. alii
reuolui inbestias. alii neꝗͣqm̃. qͥuͦ mortales m
abii mar int̾ire ptꝰ corpꝰ ali uiu̾e etiã pau¬
tuentes finẽ boni: alii maĩo.alii inutroq ali
extͥnsecꝰ.posita etiã bona. ad aiũm etiã ⁊ eorpꝰ
addentes: alii sensibꝰ corꝑis semꝑ. alii ñ semꝑ.
alii nũquã putantes ẽẽ credendũ. Nabes ⁊ alias
pene innumabiles dissensiones phy losophoꝵ.
publiea. impie. eiuitatis. diiudicandas. ⁊ alias
ꝓbandas. ac recipiendaᷤᷤ. alias imꝓbandas. repu¬
diandasq: curauit: ac ñ passim sine ullo iudi¬
tio ẽfuseq habuit ingmio suo. tot ẽtͦusias ho¬

Expanded text:
certabant: alii asserentes unum, alii innumerabiles certabant: alii asserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii vero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam ptuentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes: alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii nunquam, putantes esse credendum. Has et alias pene innumpublica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlurent᷑ ꝗͥdiusa ⁊ adu̾sa senser. Nonne ap̃ athenaᷤ
⁊tpieurei elaruer: asserentes res humanaᷤ ad deoꝵ
uutã ñ ꝑtin̾e ⁊ stoiei qͥ ẽt᷑ria sentientes. ea regi
atq muniri.diis adiutoribꝰ ⁊ tutoribꝰ dispita¬
bnt. Eñ mitor eur ananagoras reusfaet᷑ sit.
ꝙ sołc dix̃ eẽ lapide ardentẽ. negans utiq: dm̃. eũ
in ead̾e ciuitate gła floruerit epicurꝰ uixeritq se¬
curus. ñ sołu sołe. ł ulłu siderũ dm eẽ ñ eredens.s
nec iouẽ. nec ulłu deoꝵ om̃ino inmundo habita
re c̃tendens. adquẽ pͣces hoĩum supplicationes&
pͣueniant. Nonne ibi aristẏ ppꝰ in uoluptate
corꝑis sũmũ bonũ ponens: ibi antisthenes uirtu¬
te aĩmi potiꝰ hõiem fieri beatũ asseuetans. duo
phylosophi nobiles. ⁊ ambo saeratiei. intã diu¬
sis. atq int̾se ẽtͣrus finib uitȩ sũmã locantes.
quoꝵ etiã ille fugiendã. iste administrandã sa¬
publieis ac pͥuatis. cat̾uatĩ ꝓsua ꝗͥsq: opinione

Expanded text:
ui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorumre contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perveniant. Nonne ibi Aristippus in voluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes virtute animi potius hominem fieri beatum asseverans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diversis atque inter se contrariis finibus vitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapublicis ac privatis, catervatim pro sua quisque opinione
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñ ex gͥco.s ea hebreo inlatinũ eloqũ easdẽ sẽpͥ¬
turas e̾i̾terit. S eiꝰ tantũ littarỹ laborẽ qͣm¬
tot a uetoritati ab elealaro tͦ pontifice ad hoc
tantũ opꝰ electoꝵ. neminẽ iudicãt pͣferendẽ.
ꝙ ⁊ si ñ in eis unꝰ apparuiss sp̃s sine dubitan¬
docti more hoĩum cͣtulissent. ut qđ placuiss
om̃ibꝰ. hoc maneret. nullꝰ eis unꝰ int̃pres debuit
hebrea in quãlib aliã linguã int̃p̃s̃ ẽ uerar.
aut ẽgruit illis. laxx. int̃pretibꝰ. Aut si ñ ẽgnu¬
ti s̃. Q ꝓfecto auctoritate diuina.⁊ aliud dictre
potuit tãꝗͣm ꝓpħa. ille utrũq dixiss. qr
uerba. ide tam̃ sensꝰ bñ intelligentibꝰ elucs¬
ostendet᷑ ñ humanã fuisse in illo oꝑe seruitutẽ.
quã ũbis dicebat int̾p̃tes. s diumnã potiꝰ potesla¬
trahere. qđ hebrei ñ habebant .. latx. posuer̃.¬
asteriscas uocant. Illa gͦ ꝗͦ ñ habent hebrei. ha
multi eodices has notas habentes. usꝙ quaꝙ

Expanded text:
 ex Hebreo in Latinum eloquium easdem Scripturas converterit. 38 Sed eius tam litteratum laborem quamtot hominum auctoritati ab Eleazaro” “pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant preferendum, quia etsi non in eis unus apparuisset Spiritus sine dubitadocti more hominum contulissent” et, “quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est verax, aut congruit illis septuaginta interpretibus, aut si non congruti sunt: qui profecto auctoritate divina et aliud dicere potuit, tanquam propheta ille utrumque dixisset, quia verba, idem tamen sensus bene intelligentibus dilucesostenderetur non humanam fuisse in illo opere servitutem, quam verbis debebat interpres, sed divinam potius potestatrahere, quod hebraei non habebant, et Seasteriscos vocant. Illa vero que non habent Hebrei, habmulti codices hac notas habentes usquequaque
Abbreviated transcription (Latin):
ñne magna ꝑsecutione ꝑorientis partes catho¬
licã uastauit eccłiam: Quale ẽ aut̃ hoc. ñ ẽsiđa¬
re eccłiam ꝑ totũ mundũ fructificantẽ atq cres¬
centẽ posse inaliqͥbꝰ gentibꝰ ꝑsecutionẽ patiare¬
gibꝰ. ⁊ ꝗnͣdo in aliis ñ patit᷑. Iisi forte ñ ẽ ꝑse¬
cutio cõputanda. qnͣdo rexgotthoꝵ in ipsa
gothia ꝑsecutꝰ ẽ xp̃ianos credulitate mirabili.
cũ ibi ñ eeñt nͥ katholici. quoꝵ plurimi mar
fuerant. ⁊ se ista uidisse incunctant̃ recorda
ñ nulli usq ad romana opida ꝑuenirent. Hec

Expanded text:
nonne magna persecutione per Orientis partes cathononne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martfuerant et se ista uidisse incunctanter recordanonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ p̃dicabat: Cur gͦ eis anerone uidet᷑ oriendũ.
cũ adneronis tpr̃a int̾atͦcissimas ꝑsecutiones. de
qͥbꝰ nimis longũ ẽ cuncta dic̾e. eccłia crescendo
ꝑuen̾it: Qđ siaregibꝰ factas ꝑsecutiones innumo
existimant ẽẽ debere. rex fuit herodes. ꝗͥ etiã ptꝰ
ascensionẽ dni gͣuissimã fec̃. Deiñ qͥd respondent
etiã deiuliano. qͣm ñ numant indecẽ. Anipse
ac disce̾ uetuit. Sub qͦ ualentinianꝰ maior: qͥ ptꝰ
eũ t̃ciꝰ imꝑator fuit. fidi xp̃iane ẽfessor extitit.
militiaq pͥuatꝰ ẽ. ut omitã ꝗͦ ap̃ antiochiam
face ceꝑat. nͥ uniꝰ fidelissimi ⁊ õstantissimi ui¬
uenis. ꝗͥ multis ut torqueret᷑ ad pͣhens is. ꝑtotũ
diẽ pͥmꝰ ẽ tortꝰ ant̃ ungulas cruciatꝰq psallentis.
lib̾tatẽ atꝙ hilaritatẽ miratꝰ horriuss. ⁊ incet̾is
deformiᷤꝰ erubesce timuiss. Et ptꝰ tremo nr̃a me¬
moria ualens suꝑͣ dieti ualentiniani fr̃ artianꝰ.

Expanded text:
simus praedicabat? Cur ergo eis a Nerone videtur ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas persecutiones, de quibus nimis longum est cuncta dicere, Ecclesia crescendo pervenerit? Quod si a regibus factas persecutiones in numero existimant esse debere; rex fuit Herodes, qui etiam post ascensum Domini gravissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Juliano, quem non numerant in decem? An ipseac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃uiodie resurrecõ. tã ꝗmͣ lectorẽ nihil aliud
quã historiȩ rerũ gestarũ inherere cupientẽ.
potueris inuenire. Illud in ascensione. hoc in eiꝰ
resurrectione repꝑies. Apt̃ qđ utͦq numo sig¬
nificari ẽuenientissime potuit. quoꝵ unũ ꝑ¬
tam̃ unꝰ atq idẽ sp̃s̃ dix̃. Longitudinẽ fugio.
ut ñ heo ꝑmulta demonstrẽ. inqͥbꝰ ab hebraica
ueritate putant᷑. laxx. intͣp̃tes discrepare: ⁊ bene
intellecti inueniunt᷑ eẽ ẽ cordes. Uñ etiã ego
ꝓphica. utq auetoritate utendui putaui. ꝗm̃
ut᷑q una atq diuina ẽ. S iã ꝗͣ restant. ut possu
mꝰ ex seꝗͣm᷑. Postea quã gens iudea cep̃ ñ habere
ꝓpħas. ꝓculdubio det̾ior facta ẽ. eo seilie tp̃re
qͦ sesꝑabat instaurato tẽplo ptꝰ captiuitatẽ quę
fuit in baby lonia. fut᷑am eẽ meliorẽ. Sic qͥppe
intelligebat ppłs ille carnalis. qđ p̃nunti¬

Expanded text:
io resurrexit; tamquam lectorem nihil aliud quam historiae rerum gestarum inhaerere cupientem potueris inuenire: illud in ascensione, hoc in eius resurrectione reperies. propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unum tamen unus atque idem spiritus dixit. longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab hebraica ueritate putantur LXX interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. unde etiam ego unt, utraque auctoritate utendum putavi, quoniam utraque una atque divina est. Sed jam quae restant, ut possum. 1. Posteaquam gens Judaea coepit non habere Prophetas, procul dubio deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captivitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intelligebat populus ille carnalis, quod praenunti
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ data ꝑmoẏ sen s. potiꝰ ꝑ ilła successionẽ potrã me¬
moratã linguã. cũ suis litt̾is eustoditã. Deniq
pͥꝰ quã diuine legis ullas litt̾as nossent. Hos appel
cunt qͦdã mͦ incorda discentiũ. ł in cas potiꝰ psas
sapientia. ulla se uanitate iactau̾it. ꝗndo nec
egẏptꝰ inuenit᷑ qͦ solet falso. ⁊ manit̃ desuatũ
doetͥnaꝵ antiqͥtate głari. ꝗͥlicũ: sapientia sua.
enĩ ꝗͥs ꝗm̃ dice audebit. mirabiliõ disciplinarõ
eos ꝑitissimos fuisse. añ ꝗmͣ littas nossent. idẽ añ¬
ꝗm̃ ysis eouenisset. easq ibi dociuss. lpsa porto
eoꝵ memorabilis doctͥna qͥ appellata ẽ sapientia.
nandas uera sapientia m̃tes solet ualere. Nã qd
attin: ad phylosophiã. qͣ se doc̾e ꝓfitit᷑ aliꝗͥduñ
fiant hoĩes beati. cͥca tẽꝑa mercuruĩ. quẽ tsme.¬

Expanded text:
cessionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique sent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellcant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos  diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua penim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset. Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, nandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercur
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ñ licebat int̾re.ñ ut uen̾ator.s ut ꝓfana¬
tor acced̾. c̃firmatoꝙ hirean pontificatu.
⁊ subiugatȩgenti inposito costodi antipat᷑.
ꝗͥs tunc ꝓcuratores uocabant. uinctũ secũ
aristobołũ duẽ. Ex illo iuder etiã tͥbutarii ro¬
manoꝵ eẽ ceper̃. Postea casiꝰ etiã tẽpłu exspol¬
auit. Dem̃ ptꝰ paucos annos. etiã herodẽ alie¬
nigenã regẽ habere meruer̃: Quo regnante natꝰ¬

Expanded text:
tem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante nat
Abbreviated transcription (Latin):
tibe ꝑhunc ac ꝑ ilłũ diẽ ut uoluit. Qeꝗͥd por
ttut᷑ ꝓpħicȩ illos int̾ptando: ꝙr sic̃ in illis uera
ẽcordantia dicentibꝰ unꝰ pacis sp̃s fuit. sie :
imistis ñ secũ ẽferentibꝰ. ⁊ tam̃ tãꝗm ore uno
cuncta int̃ p̃tantibꝰ. idẽ sp̃s unꝰ apparuit. S¬
uit aliꝗͥs. qͦmͦ seiã ꝗͥd ionas ꝓpħa dix̾it niniui¬
tis. utrũ tͥduũ. ⁊ niniue euertet᷑ an .xl. dies.
ĩutiq qͣd ragesimodie. siaũ ꝗͣdragesimo. ñ utiq¬
t̃uo.Siego ame ꝗͣtit᷑. ꝗͥd hoꝵ ionas dix̾it. hoc
puto ceitiꝰ ꝗd̾ legit᷑ in hebreo. xl.dies. ⁊ niniue
p̃tati. aliud dic̾e potuer: qđd tam̃ adrẽ ꝑtin̾et.
⁊munũ eundeq sensũ. ꝗmͣuis sub alt̾a significa¬
tione õcurreret: ad monetq lectorẽ utraq auc
tontate ñ spreta. ab historia sese adtollere adea
rtqͥrenda ꝓpt̃ ꝗͣ significanda historia ipsa ẽsẽpͥ
tẽ. Gesta s̃ qͥppe illa inniniue ciuitate.s: aliqͥd

Expanded text:
 hunc ac per illum dixit, ut uoluit. quidquid porrrentur prophetice illos interpretando: quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus pacis spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta interpretantibus idem spiritus unus apparuit. d Ionas propheta dixerit Nineuitis, utrum: triduo, et Nineue euertetur, an: XL dies?" non utique quadragesimo die, si autem quadragesimo, non utiqhorum Ionas dixerit, hoc puto potius quod legitur in hebraeo: XL dies, - et Nineue rpretati aliud dicere potuerunt, quod tamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamuis sub altera significatione, ctoritate non spreta, ab historia sese attollere ad ea requirenda, propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in Ninive civitate, sed aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
nec sententie ad dictꝰ aliene s. sii dognatis:
opmionis inuentor.tam̃ ut ñ nillos. ł etiã plo¬
rimoseoꝵ fuisse ẽceda. ꝗͦs asuis doctoribꝰ ł discen¬
dissocns. amor ueritatis abruꝑit. ut ꝓea certa¬
rnt. quã ueritatẽ putarent. siue illa ec̃t. siue
ñcẽt. qͥd agit aut qͦ. ł ꝗͣ. ut adbeatitudinẽ ꝑ¬
teniat᷑. humana se porrig̃ infelieitas. sidiur¬
na ñduẽ auetoritas. Deniq auetores nr̃i. inqͥbꝰ
ñ frust᷑ sacrarỹ latt̾arũ figit᷑⁊ t̃minat᷑ canon.
absit ut int̾se aliq̃ rõne dissentiant. Uñ ñ in¬
m̾ito eũ illa seberent. eis dmł ꝑ eoslocutũ. ñ
panei inscolis atq gimnasiis. litigiosis dispu¬
tationibꝰ garruli. s mag̾s atq mnurbrbꝰ. eũ doc¬
tsatq: indoctis. tot tantiq ppłi edider̃. ipsi
sine pauei ẽẽ debuer̃: ne multitudine uilesc̾et
qđ religione carũ eẽ oporteret: nec tam̃ ita pau¬
ei ut coꝵ ñ sit miranda ẽ sensio. Neq: enĩ in mul¬

Expanded text:
 modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in mul
Abbreviated transcription (Latin):
lgunt doctissimos hõres. quoꝵ nulliꝰ ẽtẽpnendi
uidet᷑ auctoritas. int̾se derebꝰ gestis ab etatis nr̃e
systoria fulti auetoritate diuina. qͥeqd ei re¬
silit ñ dubitamꝰ ẽẽ falsissimĩ. qͦmͦ lib sese habe¬
int ecta in scłaribꝰ littis. ꝗͥseu uera. seu falsa sint.
nihil mom̃ti affer̃. qͦrecte beateq uiuamꝰ Utaũ¬
studussiuis. nisi ut inuenirent qͦ mͦ uiuendũ eẽt
ic cõmodate adbeatitudinẽ capessenda. cur

Expanded text:
octissimos homines, quorum nullius contemnenda videatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae ae religionis historia, fulti auctoritate divina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamustudiis suis, nisi ut invenirent quomodo vivendum esset accommodate ad beatitudinem capessendam. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
umbroso ⁊ ẽdenso. Qđ hic dictũ ẽ dethamanue¬
ni&. alii int̃p̃tati s̃ abaustro. ł affrico. ꝑ qđ sig¬
nificat᷑ meridies. id ẽ feruor caritatis.⁊ splenꝰ¬
dor ueritatis. Montẽ uͦ um brosũ ⁊ ẽdensũ. q̃m¬
ius multiᷤᷤmis possit intelligi. li̾ntiꝰ aecꝗim
scͥpt᷑arũ altitudinẽ diuinaꝵ. qͥbꝰ ꝓpħatꝰ c̃ xp̃e.

Expanded text:
denso. Quod hic dictum est, de Theman veniet; alii interpretati sunt ab Austro, vel ab Africo: per quod significatur meridies, id est fervor charitatis et splendor veritatis. Montem vero umbrosum atque condensum, quamvis multis modis possit intelligi, libentius acceperim Scripturarum altitudi