comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam filium xp̃ianȩ pietatis agnosci¬
mus. Subdatur sublimitas tua. subdatur
fides tua. Causam tecum tracto communẽ
sed tuinea potes qd ego ñpossum. Confer
nobiscum consilum. & porrige auxilium.
Diligent᷑ actumẽ ut immici ȩccłiȩ qͥ solent
uanilo quio seductionis sollicitare animosimpe¬
ritos. tamquam de ꝑsecutione gloriantes quã
se ꝑpeti iactant. horrenda facinora sua in ca¬
tholicos clericos ꝑpetrata faterentur. & suisuer¬
bis implicarentur. Legenda sunt gesta ad sa¬
nandas animas. quas pestifera suasione uena¬
nauerunt. Numquid placet tͥ ut ad finem
gestoꝵ si eruentum istorum supplicium con¬
tinebit. legendo ꝑuenire temeamus. uiba po¬
nimus & ipsam conscientiam ne malum ꝓma¬
lo qui passi sunt reddidisse uideantur: Si gͦ
nichil alud constitueretur frenandȩ malitię
ꝑditorum. extrema fortasse necessitas ut ta¬
les occiderentur urgeret. quãquã qđ ad nos

Expanded text:
sed etiam filium Christianae pietatis agnoscised etiam filium Christianae pietatis agnoscimus. subdatur sublimitas tua, subdatur fides tua; causam tecum tracto communem, sed tu in ea potes, quod ego non possum; confer nobiscum consilium et porrige auxilium. Diligenter actum est, ut inimici ecclesiae, qui solent uaniloquio seductionis sollicitare animos inperitos tamquam de persecutione gloriantes, quam se perpeti iactant, horrenda facinora sua in catholicos clericos perpetrata faterentur et suis uerbis implicarentur. legenda sunt gesta ad sanandas animas, quas pestifera suasione uenenauerunt. numquid placet tibi, ut ad finem gestorum, si cruentum istorum supplicium continebit, legendo peruenire timeamus, ubi ponimus et ipsam conscientiam, ne malum pro malo, qui passi sunt, reddidisse uideantur? si ergo nihil aliud constitueretur frenandae malitiae perditorum, extrema fortasse necessitas, ut tales occiderentur, urgeret, quamquam, quod ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
uł ipsi uł illi quoꝵ homicidium patefactũẽ
ꝑ tue potestatis sententiam multentur. hoc
tuco. hoc ne fiat & xp̃ianus uidicẽ rogo.
& xep̃ianum ep̃s monto. De uobis quippe
dixisse apłm legimus. qđ ñ sine causa gla¬
dium geratis. & ministri dĩ sitis uindices
meos qui male agunt. Sed alia causa c̃
ꝓuinciȩ. alia ẽ ȩcłiȩ. Illius tͣribiliter ge¬
renda ẽ administratio. huius clen̾iter com¬
indanda ẽ mansuetudo. Si apud uidicẽ
ñ xpianum michi sermo eet̃. alit̾ agerem.
Nec tam̃ etiam si eccliȩ causam desererem
& quantum admutere dignaretur insta¬
rem. ne passiones seruoꝵ di catholicorum
quȩ ꝓaeẽ debent adexrempla patientie
mimicoꝵ suoꝵ sanguine fedarentur. & si
nollet adquiescere. inimico animo eum re¬
sistere fuspicarer. Nunc uͦ quando apud
te res agitur. aliamͥ ratioẽ. alia consultatio.
Rectorem te quide̾ p̃celsȩ potestatis uidemꝰ.

Expanded text:
uel ipsi uel illi, quorum homicidium pate factum est, uel ipsi uel illi, quorum homicidium pate factum est, per tuae potestatis sententiam multentur, hoc timeo, hoc ne fiat et Christianus iudicem rogo et Christianum episcopus moneo. De uobis quidem dixisse apostolum legimus, quod non sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius clementer commendanda est mansuetudo. si apud iudicem non Christianum mihi sermo esset, aliter agerem nec tamen etiam sic ecclesiae causam desererem et, quantum admittere dignaretur, instarem, ne passiones seruorum dei catholicorum, quae prodesse debent ad exempla patientiae, inimicorum suorum sanguine foedarentur, et, si nollet adquiescere, inimico animo eum resistere suspicarer. nunc uero, quando apud te res agitur, alia mihi ratio est, alia consultatio. rectorem te quidem praecelsae potestatis uidemus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui disciplinȩ publicȩ inseruiunt p̃missa no¬
taria adiudicia legesꝙ ꝑduacit. Ni cum audi¬
rentur a uiro clariffimo & spectabili tribuno
& notario fr̃e tuo filio meo marcellino. ñtor¬
m̃tis ungularum atꝙ flammarum sed uirga¬
rum coereiti. horrenda facinora infr̃s & com
prb̃ros meos a se ꝑpetrata confessi sunt. quos
scilicet unum eoꝵ exceptum insidus trucida¬
uerint. alterum e domo raptum oculo effosso
digitoꝙ amputato truncauerint. Eȩc cum
comperissem illos fuisse confessos. ideoꝙ mini¬
me dubitarem sub iura tua securos ẽẽ uenit¬
ros. has ad tuam nobilitatem luteras accelera¬
sic de tuamaiore atq certiore felicitate gau¬
deamus. ut eis paria ñ retribuantur. quam¬
quam lapidis ictibus digitum p̃cidere oculũꝙ
conuellere leges pumendo ñpossint. quod
isti seiendo potuerunt. Unde securus sũ
de his qui hoc se fecisse confessi sunt. qđ
hanc uicissitudinem ñ reportabunt. Sedne

Expanded text:
qui disciplinae publicae inseruiunt, praemissa noqui disciplinae publicae inseruiunt, praemissa notoria ad iudicia legesque perduxit. hi cum audirentur a uiro clarissimo et spectabili tribuno et notario fratre tuo, filio meo Marcellino, non tormentis ungularum atque flammarum sed uirgarum coherciti horrenda facinora in fratres et conpresbyteros meos a se perpetrata confessi sunt, quod scilicet unum eorum exceptum insidiis trucidauerint, alterum e domo raptum oculo effosso digitoque amputato truncauerint. haec cum comperissem illos fuisse confessos ideoque minime dubitarem sub iura tuae securis esse uenturos, has ad tuam nobilitatem litteras accelerasic de tua maiore atque certiore felicitate gaudeamus, ut eis paria non retribuantur, quamquam lapidis ictibus digitum praecidere oculumque conuellere leges puniendo non possint, quod isti saeuiendo potuerunt. unde securus sum de his, qui hoc se fecisse confessi sunt, quod hanc uicissitudinem non reportabunt; sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
omino insigni & merito gium.¬
sublimi ac p̃stantissimo filio aprin¬
gio. augustinus. Non dubito inhac
potestate quam tͥ ds̃ homini in homines
dedit. cogitare te diuinum uidicium. ubi & ui¬
dices stabunt rationem de suo indicio reddi¬
turi. xp̃iana quippe fide te imbutum scio.
Vnde mͥ adexcellentiã tuam maior fiducia tri¬
buttur. ñsolum petendi uerum etiam monendi.
ꝓpt illum dnm̃ in cuius familia nobiscum cȩle¬
sti uire censeris. in quo spem uitȩ ȩĩnȩ pariter
habemus. & quẽ ꝓuobis in sacroscis misterus
inuocamus.  inde domine insignis & merito
sublimis ac p̃stantissime fili. primum queso
ut ñt uidear importunus irruere actibꝰ tus.
ea sollicitude quam me p̃cipue gerere opor¬
tet ꝓȩccłia mͥ credita. cuius utilitatibꝰ seruio.
cui ñtam p̃ẽe quam ꝓdẽe desidero. Demde
obsecro ut qđ moneo uł rogo ñ dedigneris ac¬
cipere. ñ cuncteris ad quiescere. Circum celli¬
ones quosdam & clericos donatistas cura eoꝵ

Expanded text:
OMINO INSIGNI ET MERITO SUBLIMI AC PRAESTANTISSIMO FILIO APRINGIO AUGUSTINUS. Non dubito in hac potestate, quam tibi deus homini in homines dedit, cogitare te diuinum iudicium, ubi et iudices stabunt rationem de suo iudicio reddituri. Christiana quippe fide te inbutum scio, unde mihi ad excellentiam tuam maior fiducia tribuitur non solum petendi uerum etiam monendi propter illum dominum, in cuius familia nobiscum caelesti iure censeris, in quo spem uitae aeternae pariter habemus et quem pro uobis in sacrosanctis mysteriis inuocamus. proinde, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili, primum quaeso, ut non tibi uidear importunus inruere actibus tuis ea sollicitudine, quam me praecipue gerere oportet pro ecclesia mihi credita, cuius utilitatibus seruio, cui non tam praeesse quam prodesse desidero. deinde obsecro, ut, quod moneo uel rogo, non dedigneris accipere, non cuncteris adquiescere. Circumcelliones quosdam et clericos Donatistas cura eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
laguis & celestius. Quos quidem in eccłia
sanari malumus. quam desperata salute
ab eccłia resecari. si necessitas nulla compel¬
lat. Quorum unus ide̾ celestius etiam ad
presbiterium in asia dr̃ ꝑuenisse. De quo
ante paucos annos quid gestum fuerit seĩ¬
tas tua decarthaginiensi eccłia meliusin¬
struitur. Pelaguis uͦ sicut a quibusdã fr̾ibꝰ
nrͣis misse loquuntur epłẽ. iherosoliis
constitutus ñnullos fallere asseritur.
Lieruntam̃ multo plures qui eius sensus
diligentius indagare potuerunt. aduer¬

Expanded text:
lagius et Coelestius, quos quidem in Ecclesia lagius et Coelestius, quos quidem in Ecclesia sanari malumus, quam desperata salute ab Ecclesia resecari, si necessitas nulla compellat. Quorum unus, id est, Coelestius, etiam ad presbyterium in Asia dicitur pervenisse. De quo ante paucos annos quid gestum fuerit, sanctitas tua de Carthaginensi Ecclesia melius instruitur. Pelagius vero, sicut a quibusdam fratribus nostris missae loquuntur epistolae, Jerosolymis constitutus, nonnullos fallere asseritur. Verumtamen multo plures qui ejus sensus diligentius indagare potuerunt, adver
Abbreviated transcription (Latin):
et cum temptatione etiam eocitum. ut pos¬
sitis sustinere. frustra etiam dñs dixerit
si hoc totu ẽ potestatis humanȩ. Pueros
qͦ ꝙ paruulos sinullis innouantur xp̃ianȩ
grȩ sacram̃tis habituros uitam ȩt̾nam. ne¬
quam p̃sumptione contendunt. euacuan¬
tes qđ dicit apłs. E unum hominem pec¬
catum intrauit inmundum & ꝑ peccatum¬
mors. atta in om̃s homines ꝑtransut. in
quo om̃s peccauerunt. Et alio loco. Sicut
contra seãs scripturas plurima disserunt:.
hȩc interim duo quibus omnino totum qd
siãelia corda sustinent. ñt̃e rogandum dm̃
ut contra peccati malum atq ad operan¬
dam iustitiam sit nr̃ adutor. & ñ opitu¬
lari pariuulis ad consequendam intam
multa dicere. & tantam impietatem uer¬
bis exraggerare. cum ꝓculdubio teita ꝑ¬
moueant᷑. ut abeis corrigendis ne latius
no dissimulare ñpossis. Lluiis autem ꝑniti¬
osissimi erroris auctores ẽẽ ꝑhibentur pe¬

Expanded text:
et cum tentatione etiam exitum, ut poset cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Frustra etiam Dominus dixerit si hoc totum est potestatis humanae. Pueros quoque parvulos, etsi nullis innoventur christianae gratiae Sacramentis, habituros vitam aeternam, nequam praesumptione contendunt, evacuantes quod dicit Apostolus, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et alio loco: Sicut contra sanctas Scripturas plurima disserunt, haec interim duo, quibus omnino totum quod fidelia corda sustineant? Non esse rogandum Deum ut contra peccati malum atque ad operandam justitiam sit noster adjutor; et non opitulari parvulis ad consequendam vitam multa dicere, et tantam impietatem verbis exaggerare, cum procul dubio te ista permoveant, ut ab eis corrigendis, ne latius no dissimulare non possis. Hujus autem perniciosissimi erroris auctores esse perhibentur Pe
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i pastoralem diligentiã quesumus adhi¬
bere digneris. Noua quippe heresis & nimi¬
um pnitiosa temptat assurgere inuicoꝵ
re. Cum enim dñs docuerit ut dicamus. dai¬
mute nobis debita nrͣa sicut & nos dimitti¬
mus debitoribus nr̃is. isti dicunt posse homi¬
neminhac uita p̃ceptis dĩ cognitis ad tantã
ꝑfectionem iustitit sint aduitorio gr̃e salua¬
toris ꝑ solum liberum uoluntatis arbitriũ¬
puenire. ut ciñsit iam nrcessarum dicere.
amute nobis debita nr̃a. Illud uͦ qđ sequit᷑
ne nos inferas in temptationem. ñita intelli¬
gendum tamquam diuinum aduitorium po¬
scere debeamus. ne inpeccatum temptati
decidamus. sed hoc in nr̃a ec̃ positum pote¬
state & adhoc implendum solam sufficere
hominis uoluntatem. tamquam frustra apo¬
stolus dixerit. ñ uolentis neꝙ eurrentis sed
miserentisẽ di. & fidelis ds̃ qui ñ ꝑmittat
uos temptari supraid qđ potestis. sed faci

Expanded text:
rum Christi, pastoralem diligentiam, quaesumus, adhirum Christi, pastoralem diligentiam, quaesumus, adhibere digneris. Nova quippe haeresis et nimium perniciosa tentat assurgere inimicorre. Cum enim Dominus docuerit ut dicamus: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris , isti dicunt posse hominem in hac vita, praeceptis Dei cognitis, ad tantam perfectionem justitiae sine adjutorio gratiae Salvatoris, per solum liberae voluntatis arbitriupeDimitte nobis debita nostra. illud uero, quod sequitur: Ne nos inferas in temptationem, non ita intellegendum, tamquam diuinum adiutorium poscere debeamus, ne in peccatum temptati decidamus, sed hoc in nostra esse positum potestate et ad hoc implendum solam sufficere hominis uoluntatem, tamquam frustra apostolus dixerit: Non uo-lentis neque currentis sed miserentis est dei et: Fidelis deus, qui non uos p
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo meritoꝙ uene¬
rabili & in xp̃o honorando pape in¬
nocentio. Siluanus. ualentinus. Aure¬
lus. Donatus. Restutus. Lucianus. alipus. au
gustinus. seuerus. fortunatus. Possiduis. No¬
uatus. secundus. aurctius. Leo. Eaustinianus.
crescomus. Malchus. litorius. Fortunatus. Do¬
natus. Ponticanus. Saturninus. Cresconius.
itonorius. cresconius. Lucuis. ad eodatus. Pro¬
cessus. Secundus. Felia. asiaticus. Rufinianꝰ.
Faustinus. Seruus. Terentius. cresconuis. Spe¬
rantuis. Quadratus. Lucillus. Sabinus. Caustinꝰ.
cresconius. uictor. Gigantius. Possidonuis.
antoninus. Innocentius. feliax. antoninus.
uictor. honoratus. Donatus. Eretrus. Presi¬
duis. Cresconius. Lampadius. Delfinu s. eao
ca collocauit. talemꝙ nr̃is temporibus pre¬
stitit. ut nobis potuis ad culpam negligen¬
tiȩ ualrat. si apud tuam ueneratione̾ quȩ
peccłia suggerenda sunt tacuerimus. quã
ea tu possis uł fastidiose uł neglegenterac¬
cipere. magnis periculis infirmoꝵ membroꝵ

Expanded text:
omino beatissimo, meritoque venerabili et in Christo honorando Papae INNOCENTIO, SILVANUS Senex, VALENTINUS, AURELIUS, DONATUS, RESTITUTUS, LUCIANUS, ALIPIUS, AUGUSTINUS, PLACENTIUS, SEVERUS, FORTUNATUS, POSSIDIUS, NOVATUS, SECUNDUS, MAURENTIUS, LEO, FAUSTINIANUS, CRESCONIUS, MALCHUS, LITTORIUS, FORTUNATUS, DONATUS, PONTIANUS, SATURNINUS, CRESCONIUS, HONORIUS, CRESCONIUS, LUCIUS, ADEODATUS, PROCESSUS, SECUNDUS, FELIX, ASIATICUS, RUFINUS, FAUSTINUS, SERVIUS, TERENTIUS, CRESCONIUS, SPERANTIUS, QUADRATUS, LUCILLUS, SABINUS, FAUSTINUS, CRESCONIUS, VICTOR, GIGANTIUS, POSSIDONIUS, ANTONINUS, INNOCENTIUS, FELIX, ANTONINUS, VICTOR, HONORATUS, DONATUS, PETRUS, PRAESIDIUS, CRESCONIUS, LAMPADIUS, DELPHINUS, ex ca collocavit, talemque nostris temporibus 142 praestitit, ut nobis potius ad culpam negligentiae valeat, si apud tuam venerationem quae pro Ecclesia suggerenda sunt tacuerimus, quam ea tu possis vel fastidiose vel negligenter accipere; magnis periculis infirmorum membro
Abbreviated transcription (Latin):
comprbr nr̃ iheronimus. Sed arbitramur
re consulentem & orantem eocaudire digna¬
tur. anctoritati sc̃itatis tuȩ de sc̃arum seri¬
pturarum auctoritate de promptȩ facilius
eos qui tam ꝑuersa & ꝑnitiosa sentiunt ẽẽ
cessuros. ut de correctione potius eoꝵ ẽgra¬
tulemur. quam contristemur interitu. Qđ
plurimos possunt si ab eis dissimuletur
suis laqueis implicare. cernit uenerabili¬
tas tua instanter & celerit̃ ꝓuidendum. Nȩe
ad seĩtatem tuam de concilio numi die seri¬
pta direimus. imitantes carthaginensis
quam beatus illustras de hac causa seripsssse.

Expanded text:
oster Hieronymus. Sed arbitramur re consulentem et orantem exaudire dignatur, auctoritati sanctitatis tuae de sanctarum scripturarum auctoritate depromptae facilius eos, qui tam peruersa et perniciosa sentiunt, esse cessuros, ut de correctione potius eorum congratulemur, quam contristemur interitu, domplurimos possunt, si ab eis dissimuletur. suis laqueis implicare, cernit uenerabilitas tua instanter et celeriter prouidendum. haec ad sanctitatem tuam de concilio Numidiae scripta direximus imitantes Carthaginensem quam beatus inlustras, de hac causa scripsisse
Abbreviated transcription (Latin):
sed aut intus detur aut si iam foris datus ẽ
ñ foris cum illo remaneatur. & quieqͥd abeis
qui post acceptum baptismum hic uiuunt
humana infirmitate contrahitur quarũꝙ
culparum ꝓpt̾ ipsum lauachrum dimitti¬
tur. Neꝙ enim aliquid ꝓdest ñ baptizato
dicere dimitte nobis debita nr̃a. Ita modo
mundat eccłiam suam lauachro aquȩ in
uerbo. ut tunc eam sibi eachibeat ñ haben¬
tem maculam aut rugam aut aliquid eius
modi. totã scilicet pulchram atq ꝑfectam.
quando absorbebitur mors in uictoriam.
Nunc gͦ quantum uiget in nobis qđ ex dõ
nati sumus. ex fide uiuentes ustisumus.
In quantum autẽ reliquias mortalitatis
ex adam traimus. sine peccato non sumus.
Et illuad enim uerum ẽ qui natus est ex do
ñ peccato & illud uerumẽ. sidixerimus
quia peccatum ñ habemus. nos ipsos deci

Expanded text:
sed aut intus detur aut. si iam foris datus est, sed aut intus detur aut. si iam foris datus est, non foris cum illo remaneatur —. et, quicquid ab eis, qui post acceptum baptismum hic uiuunt. humana infirmitate contrahitur quarumque culparum, propter ipsum lauacrum dimittitur. neque enim aliquid prodest non baptizato dicere: Dimitte nobis debita nostra. Ita modo mundat ecclesiam suam lauacro aquae in uerbo, ut tunc eam sibi exhibeat non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, totam scilicet pulchram atque perfectam, quando absorbebitur mors in uictoriam. nunc ergo, in quantum uiget in nobis, quod ex deo nati sumus ex fide uiuentes, iusti sumus: in quantum autem reliquias mortalitatis ex Adam trahimus, sine peccato non sumus. et illud enim uerum est: Qui natus est ex deo, non peccat. et illud uerum est: Si d.ixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipso
Abbreviated transcription (Latin):
animam si ȩccłia eoꝵ iam talis est. ñgͦ dicant
dõ qđ dñsorare nos docuit. dimite nobis debi¬
tanr̃a. Cumenim in baptismo cuncta dimissa
sint. ut quid hoc poseit ȩccłia. suã etiã in hac
uita ñhabet maculã aut rugam aut aliquid
mantem inepłã sua. si dierimus q pecca¬
tum ñ habemus nosipsos decipimus. &ueritas
mnobis ñt̃. Si autẽ confessi futrimus peocata
nr̃a. fidelis ẽ & iustus qui dimittat nobis per¬
cata. & mundet nos ab om̃i iniquitate. apt̃
hanc spem dicit unuiersa eccłia. dimiteno¬
bis aebita nr̃ã. ut ñ suꝑbientes sea confirentes
mundet ab om̃i iniquitate. atꝙita eabibeat¬
sibi dñs xp̃e in illa die głõsam ȩccłĩam. ñ ha¬
bentem maculã aut rugam. aut aliquad ciꝰ
modi. Quam mͦmundat laue̾ro aquȩ in uerbo.
quia neꝙ aliquid remanet in baptismo qđ ñ
dimittatur p̃teritoꝵ om̃ium peccatoꝵ. si ta¬
men ipse baptisinus ñ frustra foris habeatur.

Expanded text:
animam, si ecclesia eorum iam talis est. non ergo dicant animam, si ecclesia eorum iam talis est. non ergo dicant deo, quod dominus orare nos docuit: Dimitte nobis debita nostra. cum enim in baptismo cuncta dimissa sint. ut quid hoc poscit ecclesia. si iam etiam in hac uita non habet maculam aut rugam aut aliquid mantem in epistula sua: Si dixerimus! quia peccatum non habemus. nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem connostra, fidelis est et iustus, qui dimittat nobis peccata et mundet nos ab omni iniquitate. propter hanc spem dicit uniuersa ecclesia: Dimitte nobis debita nostra, ut non "sed confitentes mundet ab omni iniquitate atque ita sibi ee gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quam modo mundat lauacro aquae in uerbo. quia neque aliquid remanet in baptismo, quod non dimittatur praeteritorum omnium peccatorum - si tamen ipse baptismus non frustra foris habeatur,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs̃ de uideis. quia ignorantes dĩ uistitã &. suã
iustitiam uoltntes constuuere. uistitis dinsunt
subiecti. Absit aiut̃ ut quisquã nr̃m ita seuistum
dicat. ut aut suam iustitiam uelit constituere
ideͣ quasi aseipso sibi datã cum dicatur ei. quid
enim habes qd ñaccepisti. aut sine peccato se ẽẽ
iactare audeat in hac uita. sicut ipsi in nr̃a
collationt dixerunt. in ta se eẽ eccłia quȩ iam
ñ habet maculam aut rugã. aut aliquia rius
modi. nescientes hoc meismͦ compleri qui uel
post baptismum continuo ut dimissis debius
quȩ dimittenda moratione poscuntur de hoc
eacunt corpore. in tota uͦ ȩccłia tunc futurum
ut sit om̃ino ñhabens maculã aut rugã aut
aliquid eitsmodi. quando dicendum erit ubi
ẽ mors uictoria tua. ubiẽ mors aculeus tuus.
aculeus enim mortis ẽ peccatum. In hac autẽ
uita ubi corpus qđ corrumpitur aggranat

Expanded text:
apostolus de Iudaeis, quia ignorantes dei iustitiam et suam apostolus de Iudaeis, quia ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. Absit autem, ut quisquam nostrum ita se iustum dicat, ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est quasi a se ipso sibi datam, cum dicatur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? aut sine peccato se esse iactare audeat in hac uita, sicut ipsi in nostra conlatione dixerunt in ea se esse ecclesia, quae iam non habet maculam aut rugam aut aliquid eius modi, nescientes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae dimittenda in oratione poscuntur, de hoc exeunt corpore, in tota uero ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum. In hac autem uita, ubi corpus, quod corrumpitur. adgrauat
Abbreviated transcription (Latin):
remus qđ scriptum ẽ in libro sapientie.
ideo uisti tulerunt spolia impioꝵ. itẽ qd̾
legitur in ꝓuerbus. thezaurizantur autem:
iustis diuitiȩ impioꝵ. tunc uidebimus ñẽẽ
querendum qui habeant res hereticoꝵ. sed¬
qui sint in societate iustoꝵ. Scimus quidẽ
illos tantam sibi arrogare iustitiam. ut eã
seiactont ñsolum habere. sed etiã aliis ho¬
minibus dare. A se quippe dicunt iusti¬
ficari eum quẽ baptizauerint. ubi nichileis
restat. nͥ dicere illi qui baptiz atuir ab eis. ut
in baptizatorẽ suum credat. Cur enim ñ fa¬
ciat quando apłs dicit. eredenti in eum qui
iustificat impium. deputatur fides euis ad
iustitiam: liupsum gͦ credat si eum ipse u¬
stificat. ut deputetur fides euis ad iustitiam.
Sea puto qđ ctiã ipsi scipsos horrent. sitam̃ ista uł
cogitare dignantur. lustus enim & iuisti ficans nt̃
nͥ solus ds̃. Potest autt̃ & de istis dici. qđ dixit

Expanded text:
remus, quod scriptum est in libro sapremus, quod scriptum est in libro sapIdeo iusti tulerunt spolia impiorum. Item quod legitur in Proverbiis: Thesaurizantur autem iustis divitie impiorum; tunc videbimus non esse querendum qui habeant res hereticoqui sint in societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiam? in ipsum ergo credat, si eum ipse iustificat, ut deputetur fides eius ad iustitiam. sed puto, quod etiam ipsi se ipsos horrent, si tamen ista uel cogitare dignantur. iustus enim et iustificans non est nisi deus. potest autem et de istis dici, quod dixit
Abbreviated transcription (Latin):
sidebatur. ap̃i imperatores legibus religiosis
cum ipsis godiis ad catholicã transire uissert᷑.
Cum gͦ nobiscum suit plebes earum dt̃ ȩcdiarũ
nobiscum pauperos qui tisde̾ possessiunculis
alebantur. ipsi potius foris positi desinant
concupiscere aliena. sed intrent in unitatis
societatẽ. ut parit̃ gubernemus nilla tantũ
quȩ dicunt sua. uerum euã que dicuntur
& nr̃a. Scriptumt̃ enim. Om̃a ur̃a. ħios aut̃¬
xxp̃i. xp̃c autẽ dr̃. Subillo capite immo eius
corpore unum simus. & de istis talibus rebꝰ
faciamus qđ scriptum ẽ in actibus apłoꝵ.
Erat illis anima una & cor unum. & nemo
dicebat aliquid ꝓprium. sed erant illis
communia. Amemus qđ cantamus. Foce
quã bonum & quam iocundum habitare
fr̃s inunum. ut sic experiantur &. sciant
quã ueractt̃ adros clamet mater catholica
ꝗd scribit beatus apłs ad chorinthios. Non
quero quȩ sunt ur̃a. seduos. Si autẽ conside¬

Expanded text:
sidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis sidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis cum ipsis ecclesiis ad catholicam transire iusserunt. cum ergo nobiscum sint plebes earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiunculis alebantur, ipsi potius foris positi desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis societatem, ut pariter gubernemus non illa tantum, quae dicunt sua. uerum etiam, quae dicuntur et nostra. scriptum est enim: Omnia uestra, nos autistus autem dei. sub illo capite in uno eius corpore unum simus et de istis talibus rebus faciamus, quod scriptum est in actibus apostolorum: Erat illis anima una et cor unum et nemo dicebat a aliqucommunia . Amemus quod cantamus, Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum ! ut sic experiantur et sciant quam veraciter ad eos clamet mater Catholica quod scribit beatus apostolus ad Corinthios: Non quaero, quae sunt uestra, sed uos. Si autem conside
Abbreviated transcription (Latin):
deant. usq adeo autẽ calummandi cupidita¬
te cecantur. ut ñ attendant quam sint int̾ se
contraria quȩ loquuntur. Ipsi certe dicunt.
& inuidiosissime sibi conqueri uidentur. qd
cos mur̃am commumonem iuolento legum im¬
perio coartamus. Noc imq nullom faceremus
sires eoꝵ possidere uellemus. Quis auarus que¬
rit compossessorem.: Quis dominandi cupi¬
ditate in flamiatus ut fastu dominationis
clatus. desiderat habere consorte̾: Ipsos certe
atiendant quondã suos iam nr̃os socios. &
fr̃na nobis ailectione coniunctos. quẽ admo¬
dum sua tenrant. ñsolam quȩ habebant. sed
etiam nr̃a quȩ ñ habebant. Quȩ tam̃ si pau¬
ptrum compauperes sumus. & nr̃a sunt &
illoꝵ. Si autẽ pͥuatim quȩ nobis sufficiant
possidemus. si sunt illa nr̃a. sed pauperum.
quoꝵ ꝓcurationẽ quodammͦ gerimus. ñ ꝓpͥ¬
ctatẽ nobis usurpatione damnabili uindicamꝰ
Quicquid gͦ nomine ȩccłiarum partis donati pos¬

Expanded text:
deant: usque adeo autem calumniandi cupiditadeant: usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non attendant, quam sint inter se contraria quae loquuntur. Ipsi certe dicunt, et invidiosissime sibi conqueri videntur, quod eos in nostram communionem violento legum imperio coarctamus. Hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidere vellemus. Quis avarus quaerit compossessorem? Quis dominandi cupiditate inflammatus, vel fastu dominationis elatus, desiderat habere consortem? Ipsos certe attendant quondam suos, jam nostros socios et fraterna nobis dilectione conjunctos, quemadmodum sua teneant, non solum quae habebant, sed etiam nostra quae non habebant: quae tamen, si pauperum compauperes sumus, et nostra sunt et illorum; si autem priuatim, quae nobis sufficiant, possidemus, non sunt illa nostra sed pauperum, quorum procurationem quodam modo gerimus. non proprietatem nobis usurpatione damnabili uindicamus. Quicquid ergo nomine ecclesiarum partis Donati pos
Abbreviated transcription (Latin):
pertant. quot liberantur ꝑistas leges abilla
pestistra ȩĩnaꝙ ꝑnitie sundi.pagi. uici castella
municipia. cuutates. Si autt̃ diligemuis rem
de qua loquimur cogitemus. puto qđ si pluri¬
mi eenͣt indomo ruitura. & inde saltem unus
liberari posset. atꝙ i cum facere conaremur.
alii scipsos p̃cipitio necarent. dolorem nr̃m de cȩ¬
teris ar unuis saltem salute consolaromur: ñ ta¬
men ne scipsos alu ꝑderent perire uniuersos nul¬
lo librrato ꝑmitteremus. Quid gͥ de opere mise¬
ricordiȩ qd ꝓuita ȩĩna adipiscenda. & pena etͣ¬
na euitanda hominibus debemus impendere.
uidicandum ẽ. si ꝓsalute ista ñ solum tẽporali.
sed etiã breui ad ipsum tempus exiguum libe¬
randa sic nos hominibus subuenire ratio utra
& bengna compellit.: Quid autẽ nobis obiei¬
unt qđ res toꝵ concupiscamus. & austramus.
utinã catholici fiant. & ñsolum quȩ dicut sua
sea ctiã nr̃a inpace nobiscum. & carttate possi

Expanded text:
pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura et inde saltem unus liberari posset atque, id cum facere conaremur, alii se ipsos praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur, non tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos nullo liberato permitteremus. quid igitur de opere misericordiae, quod pro uita aeterna adipiscenda et poena aeterna euitanda hominibus debemus inpendere; indicandum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate po
Abbreviated transcription (Latin):
bris nollent credere. atꝙuiea manere persi¬
sterent. sicos inde possemus crurre ut in ui¬
tos. quibus imminentem illã riunã postea
monstraremus ut redire ulterus sub eius
periculum ñ auderent. puto nͥ faceremus
ñ imierito crudelts udicaremur. Porro si
unus illoꝵ nobis diceret quando intraueritis
eruere nos meipsum continuo trucidabo. altͣ
autẽ nec exire quidẽ. neo erui uellet. sed neq
necare se auderet. quia digeitinus: Utrum
ambos ruma opym̃dos relinquere. anuno sal¬
tem pmisericordem nram operã liberato. alte¬
rum ñ culꝑa nr̃a. sed sua potuis interire: Nemo
ẽ tam infelia quiñ quid ficri in talibus cansis
oporteat. facillime iudicet. Et de duobꝰ homi¬
nibus uno scilicet ꝑdito. &. uno liberato. simili¬
tudmtm istam ꝓposin. Quid gͦ sentiendum
ẽ de quibꝰdã paticis ꝑditis: & innumerabili
multitidint populoꝵ liberatoꝵ: Non enim
uł tot sunt illi homines qui sua uoluntate

Expanded text:
bus nollent credere atque in ea manere persibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius periculum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueritis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae opprimendos relinquere, an uno saltem per misericordem nostram operam liberato alterum non culpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui. quid ergo sentiendum est de quibusdam paucis perditis et innumerabili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
endos &canendos. & aduerbum dĩ ꝑcipien¬
dum celebres hilaresq conuentus. mułtoꝵ ꝙ
ineis cum dolore magno recordationẽ prete¬
ri erroris & cum gaudio considerationem
cognite uernatis. & cum indignatione & de¬
testauone m̃danum magistroꝵ. quomͦ cogno¬
scant dt nr̃is sacram̃tis quã falsa iactauerint.
multoꝵ etiam incis confessiones qđ olim uellent
eẽ catholici nec int̃ homines tami suroris aude¬
rent. horum gͦ poplõꝵ congrogationes per
plurimas affricȩ regionis ab illa ꝑditione li¬
beratorsi sub uno conspectu ideres. tc̃ diceres
nimit fuisse crudelitatis. si dum timeretur
ne homines desperati &e istorum iniumera¬
bili multitudim nulla estimatione compa¬
randi suis & uoluntariis ignibus cremarent᷑.
istiinꝑinum ꝑdendi & sempñnis ignibus
cruciandi relinquerentur. Sirnim duo ali¬
qui in una domo habitarent: quã certissime
scirtinus tẽ ruiturã. nobisq id p̃nuntianti¬

Expanded text:
endos et canendos et ad uerbum dei percipienendos et canendos et ad uerbum dei percipiendum celebres hilaresque conuentus multorumque in eis cum dolore magno recordationem praeteriti erroris et cum gaudio considerationem cognitae ueritatis et cum indignatione et detestatione mendacium magistrorum, quod modo cognoscant, de nostris sacramentis quam falsa iactauerint, multorum etiam in eis confessiones, quod olim uellent esse catholici nec inter homines tanti furoris auderent, horum ergo populorum congregationes per plurimas Africae regiones ab illa perditione liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum timeretur, ne homines desperati et istorum innumerabili multitudini nulla aestimatione comparandi suis et uoluntariis ignibus cremarentur, isti in aeternum perdendi et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntianti
Abbreviated transcription (Latin):
in bello qđ contra patrẽ gerebat fuisset extin¬
ctus. quamuis magna cura mandauerit su¬
is ut eum quantum possent uiuum saluumq
seruarent. ut eẽt cui penitenti pai̾nus affe¬
ctus ignosceret. quid eirestitit nͥ ꝑditum fle¬
re. & sui regni pace adquisita. suiam mestiti¬
am consolari  Sie gͦ catbolica mater bellan¬
tibus aduersus eam quid aliud quã filus su¬
is quia unq exipsa magna arbore quȩ ramor
suoꝵ porrectione toto orbe diffunditur. iste
in affrica ramusculus fractus ẽ. cum coscari¬
tate parturiat ut redeant ad radicẽ. sine qua
ueram uit̾a habere n possunt. si alioꝵ ꝑaitio¬
ne tam multos cȩteros colligit. p̃sertim quia
isti ñ sicut abessalon casu bellico sed sponta¬
neo magis interitu pereunt. dolorem mat̾ni
cordis lenit & sanat tantoꝵ liberatione po¬
puloꝵ. Quoꝵ siuidras in xp̃i pace lȩtitias.
frequentias. alacritates. & adymnos audi¬

Expanded text:
in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinin bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo catholica mater bellantibus aduersus eam quid aliud quam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo magis interitu pereunt, dolorem materni cordis lenit et sanat tantorum liberatione populorum. quorum si uideas in Christi pace laetitias, frequentias. alacritates et ad hymnos audi
Abbreviated transcription (Latin):
unitas xxp̃iana ꝓfecit. & uberius laudatur
dñs. qui donare dignatusẽ ut serui passio¬
nibus suis lucrarentur fr̃s suos. & oues eiꝰ
mortifero errore dispsasinpace̾ salutis etͣnȩ
suo sanguine c̃gregarent. Potens ẽ dñs &.
misericors quẽ cotidit rogamus ut ctiã cete¬
ris det pęnitentiam. & resipiscant de diaboli
laqueis. a quo captin tenentur scđm ipsis uo¬
luntatẽ. qui ñ querunt nͥ unde nobis calumn¬
entur. & retribuant mala ꝓbonis. quia nec in¬
telligere nouerunt quẽ cuca eos animum di¬
lectionemꝙ seruenis. & quomͦ eos uelimusse¬
pastoribus dedit reuocare errantes. & ꝑditos
inuenire. lili autẽ qđ & alibi aliquando dicci¬
mus & qđ nobis facuint sibi ñ imputant.
& qd fibi faciunt. nobis imputant. Quis enĩ
nr̃m uelit ñ solum aliquẽ illoꝵ perire. uerũ
etiã aliquid ꝑdere.: Sed si alit̃ ñmeruit pa¬
cẽ habere domus dauid nͥ abesalon filius euis

Expanded text:
unitas Christiana profecit et uberius laudatur unitas Christiana profecit et uberius laudatur dominus, qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucrarentur fratres suos et oues eius mortifero errore dispersas in pacem salutis aeternae suo sanguine congregarent. potens est dominus et misericors. quem cotidie rogamus, ut etiam ceteris det paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captiui tenen tur secundum ipsius uoluntatem, qui non quaerunt. nisi unde nobis calumnientur et retribuant mala pro bonis, quia nec intellegere nouerunt, quem circa eos animum dilectionemque seruemus et quo modo eos uelimus sepastoribus dedit, reuocare errantes et perditos inuenire. Illi autem, quod et alibi aliquando diximus. et, quod nobis faciunt, sibi non inputant et, quod sibi faciunt, nobis inputant. quis enim nostrum uelit non solum aliquem illorum perire uerum etiam aliquid perdere? sed si aliter non meruit habere pacem domus Dauid, nisi Absalon filius eius
Abbreviated transcription (Latin):
Inquibꝰdã uͦ locis ubi ꝑtinatior & impacatior
p̃ualuit multitudo. cui resistere nͣ poterant
pauciores quoꝵ erat melior de communione
sententia. aut turbe auctoritati paucoꝵ po¬
tentioꝵ subditȩ inmalam partẽ obtempera¬
runt. aliquanto diutius laboratum ẽ. Ex
his sunt in quibus adhuc laboratur. In qͦ
labore multa catholici & maxie epi & ele¬
rici horrenda & dura ꝑpessi sunt. quȩ cõ¬
memorare longumẽ. quando quoꝵdã &
oculi eatincti sunt. & cuiusdã ep̃i manus
& lingua p̃cisa ẽ. ñmilli etiã trueidati ft̃.
Taceo crudelissimas cedes. & domoꝵ dep̃da¬
tiones ꝑ nocturnas aggressiones. &. incendia
ñsolum pͥuatoꝵ habitaculoꝵ uerum etiam
ȩccłiarum. In quas flammas ñ defuerunt
qui & codices dominicos muterent. Sednos
huiusmodi afflictos malis. consequens cͣso¬
latus ẽ fructus. Nam ubicumꝙ aꝑditis ista
commissa sunt. ibi feruentius atꝙ ꝑfectius

Expanded text:
in quibusdam uero locis, ubi pertinacior et inpacatior in quibusdam uero locis, ubi pertinacior et inpacatior praeualuit multitudo, cui resistere non poterant pauciores, quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa catholici et maxime episcopi et clerici horrenda et dura perpessi sunt, quae commemorare longum est, quando quorundam et oculi extincti sunt et cuiuset lingua praecisa est; nonnulli etiam trucidati sunt. Taceo crudelissimas caedes, et domorum depraedationes, per nocturnas aggressiones et incendia, non solum privatorum habitaculorum, verum etiam esiarum; in quas flammas non defuerunt qui et codices dominicos mitterent Sed nos huius modi afflictos malis consequens consolatus est fructus. nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi feruentius atque perfectius
Abbreviated transcription (Latin):
haberet num quã antea cogitauerant. nũ¬
quã querere & considerare uoluerant.
Alar ubi cȩperunt aduertere & nichilinea
dignum inuenire ꝓpt qđ tanta damna
paterentur. sine ulla difficultate catholi¬
ci facti factisunt. Docuit enim eos sollici¬
tuido. quos neglegentes securitas fecerat.
lstorum autẽ om̃ium p̃cedentium auctori¬
tatẽ & ꝑ suasionẽ secuti sunt multi. qui
minus idonti erant ꝑse ipsos intelligers.
quia distaret int̾ donatistarum trrorẽ & ca¬
tholicam ueritatẽ. lta cum magna agmina
popłoꝵ uera mater insinum gaudens rccipe¬
ret. remanserunt turbe durȩ. & milla peste
infelici animositate sistentes. Fac his qͦ ꝙ plu¬
rimi simulando communicauerunt. alii pau¬
citate latuerunt. Sed illi qui simulabant
paulatim assuescendo & pͣdicanonẽ uerita¬
tis audiendo. maxime post collationem &
disputationt̃ quȩ int̃ nos & ep̃os eoꝵ apud kar¬
taginem fuit. ea magna parte correcti sunt.

Expanded text:
haberet numquam antea cogitauerant, numhaberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici facti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant per se ipsos intellegere, quid distaret inter Donatistarum errorem et catholicam ueritatem. Ita cum magna agmina populorum uera mater in sinum gaudens reciperet, remanserunt turbae durae et in illa peste infelici animositate sistentes. ex his quoque plurimi simulando communicauerunt, alii paucitate latuerunt. sed illi, qui simulabant, paulatim adsuescendo et praedicationem ueritatis audiendo maxime post conlationem et disputationem, quae inter nos et episcopos eorum apud Carthaginem fuit, ex magna parte correcti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
num seeẽ ꝓclamans. quos tunc uerberibus
affligi nͣlicebat. Itemq nr uidtis tum in¬
terimere cupientibus traderetur. osaris
poposcit auailium. romani quidẽ pͥncipiᷤ
sea ñ apͣiani. ubi satis ostendit quid face¬
re postea deberent xp̃i dispensatores. quan¬
do imperatores xp̃ianos periclitante ec¬
cdesia reperirent. Ninc gͦ factumẽ. ut im¬
perator religiosus &e pius ꝑlatis in notitiã
suam talibus causis. mallet pussimis legibꝰ
illus impietatis errorẽ om̃ino corrigere.
rent ad unitatẽ catholicã t̾rendo & coer¬
cendo redigere. quã seiuendi tantummͦ au¬
ferre licentiam. & errandi aut percundi re:¬
linquere. lam uͦ cum ipsȩ leges uenissent
in affricã. p̾cipue illi qui querebant occa¬
sionẽ aut seuitiã furentium metuebant.
aut suos uerecundabantur offendere. ad
eccliam continuo transierunt. multi etiã
qui sola illic aparemibꝰ tradita consuetudi¬
ne tenebantur. Qualt̾ uͦ causã ipsa heresis

Expanded text:
num se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus num se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus non licebat. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus traderetur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem principis sed non Christiani. ubi satis ostendit, quid facere postea deberent Christi dispensatores, quando imperatores Christianos periclitante ecclesia reperirent. hinc ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius impietatis errorem omnino corrigere erent, ad unitatem catholicam terrendo et cohercendo redigere quam saeuiendi tantum modo auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. 1 lam uero cum ipsae leges uenissent in Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. multi etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis
Abbreviated transcription (Latin):
atus. & ad reliosã domum apportatus. adhi¬
bita magna cura post multos diẽs ab illa de¬
speratione recreatus ẽ. Occisum tam̃ cum
fama sceltre donatistarum etiam in trans
marina nuntiauerat. quo postea quã uenit
& iita eius inopinatissima apparuit. cica¬
tricibus suis tam multis. tam ingentibꝰ. tam
recentibus. ñ frustra fama mortuum se nun¬
tiauisse monstrauit. Auxilium gͦ petiut
ab imperatore . xpiano. ñ tam sui ulciscendi
causa quã tuendȩ ecclĩȩ sibi credite. Qđ si
p̃termisset. ñ eius fuisset laudanda pati¬
entia. sead negligentia merito culpanda.
Neꝙ enim & apłs paulus uitȩ suȩ transitoriȩ
consulebat sed eccłis dĩ. quando ẽtra illos
qui eum occidere conspirauerant consilium
illorum tribuno ut ꝓderetur effecit. Unde
factumt᷑ ut eum ad locum quo fuerat perdu¬
cendus deduceret miles armatus. ne illorũ
paterctur insidias. Romanas ctiã leges im¬
plorare minime dubitauit. cuitm roma¬

Expanded text:
ctus et ad religiosam domum adportatus adhictus et ad religiosam domum adportatus adhibita magna cura post multos dies ab illa desperatione recreatus est. sed occisum tamen eum fama scelere Donatistarum etiam trans mare nuntiauerat: quo posteaquam uenit et uita eius inopinatissima apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus non frustra ._-famam mortuum se nuntiasse monstrauit. Auxilium ergo petioit ab imperatore Christiano non tam sui ulciscendi causa quam tuendae ecclesiae sibi creditae. quod si praetermisisset, non eius fuisset laudanda patientia sed neglegentia merito culpanda. neque enim et apostolus Paulus t suae transitoriae consulebat sed ecclesiae dei. quando contra illos, qui eum occidere conspirauerant, consilium illorum tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplorare minime dubitauit cinem Roma
Abbreviated transcription (Latin):
lica cẽt inuaserunt. stantẽ ad altare irruentes
horrendo impetu & furore crudeli fustibꝰ &
cuuiscemodi telis lignis demq euisdẽ altariᷤᷤ
effracti immanit̃ ceciderunt. pugiont etiã
ꝑcusserunt minguine. Quo uulnere sanguis
effluens eum eranimem redderet. nͥ ei adui¬
tam maior eoꝵ seuitia ꝓfuisset. Nam cũ gra¬
uit sautiatum ꝑt̾ram insuꝑ traherent. exun¬
danti uenȩ pulius obstrusus sanguinẽ abstinu¬
it. cuius effusione ibat in mortẽ. Deinde cũ
abris tandẽ relictum nr̃i cum psalmis aufer¬
re temptarent. illi ira ardentiore succensi
cum de portantium manibus abstulerunt.
male multans fugatisq catholicis quos ingen¬
ti multitudine superabant. & facile seui¬
endo t̃rebant. Inde in quãdã turrim leua¬
tum iam defecisse arbitrantes cum ille adhuc
uiueret abucerunt. Sed aquodã molli ag¬
gere eaceptus & a quibusdã nocte transcun¬
tibus plucernã conspectus. agutus atꝙ colle¬

Expanded text:
lica esset, inuaserunt, stantem ad altare inruentes lica esset, inuaserunt, stantem ad altare inruentes horrendo impetu et furore crudeli fustibus et cuiusce modi telis, lignis denique eiusdem altaris effractis immaniter ceciderunt; pugione etiam percusserunt in inguine, quo uulnere sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi ei ad uitam maior eorum saeuitia profuisset. nam cum grauiter sauciatum per terram insuper traherent, exundanti uenae puluis obstrusus sanguinem abstinuit, cuius effusione ibat in mortem. deinde cum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre temptarent, illi ira ardentiore succensi eum de portantium manibus abstulerunt male mulcatis fugatisque catholic-is. quos ingenti multitudine superabant et facile saeuiendo terrebant. inde in quandam turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cam ille adhuc uiueret, abiecerunt. sed quodam molli aggere exceptus et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque colle
Abbreviated transcription (Latin):
plinȩ potest. id egit ut legati nr̃i qđ suscepe¬
rant optinere n possent. Iam nos p̃utnerant
ea aluis locis quȩdã ep̃oꝵ querelȩ granissimȩ.
quimala firerant ab ipsis multa ꝑpessi. &asis
sedibus eaxturbati. Precipue horrenda & incre¬
dibilis cedes maximiani catholici ep̃i ecclesiꝑ
uagagensis effecit. ut nr̃a legatio iam quid
ageret ñ haberet. lam enim lex fuerat ꝓmul¬
gata. ut tantȩ immanitatis heresis donati¬
starum cui crudelius parei uidebatur. quam
ipsa seinebat. ñ tantum iolenta eẽ sed om̃i¬
no ẽẽ nͣsineretur impune. ñ tam̃ supplicio ca¬
pitali ꝓpt̃ scruandã etiã cura indignos man¬
suetudinẽ xp̃ianã sa pecuniariis damnis ꝓ¬
positis & inep̃os uł ministros eoꝵ excilio consti¬
tutos. Supradictum quippe epm uagauensẽ
qm̃ apud ordinarium uidicẽ dicta int᷑ partes
sentia optinuerat basilieã quã illi cum catho¬

Expanded text:
plinae potest, id egit, ut legati nostri, quod suscepeplinae potest, id egit, ut legati nostri, quod susceperant, obtinere non possent. iam enim nos praeuenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae grauissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani catholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid ageret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci uidebatur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et in episcopos uel ministros eorum exilio constituto. Supra dictum quippe episcopum Bagaiensem, quoniam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia obtinuerat basilicam, quam illi, cum catho