comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
essentia. sic̃ illud dĩ uerbũ maxime dicit᷑. maximeq dicendũ est:
ut ꝑmemoriã quod ãmodo uiuuns ita & obliuione qͦ dammͦ moriun᷑
atq ideo cũ illa iã non sint innoticia nr̃a. nos tam̃sumus. Et cum
scientia nr̃a animo lapsa perierit a nobis. nos tam̃ uiuimus. Illa &iã
quȩ itasciunt᷑. ut nunquã excidere possint qm̃ p̃sentia sunt. & ad
ipsius animi naturã ꝑtinent. ut est illud qđ nos uiuere scimus. man&
dergo & siqua reperiuntur similia in quib imago dĩ pocius intu¬
enda ẽ. etiãsi semꝑ sciant᷑. tam̃ qr ñ semꝑ &iã cogitant᷑. quomodo

Expanded text:
essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? per memoriam quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobis, nos tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet semper manet: id ergo et si qua reperiuntur similia, in quibus imago Dei potius intuenda est, etiamsi semper sciuntur, tamen quia non semper etiam cogitantur, quomod
Abbreviated transcription (Latin):
qđ noumus dicimꝰ. Quidr qđ &iã mentiri possumus. qđ cum
facimus. utiq uolentes & scientes. falsũ uerbũ habemus. ubi uerũ
uerbum est mentiri nos. hoc enĩscimus. Et cũ mentitos nos ẽẽ confi¬
temur. uerũ dicimus. qđ scimus enĩ dicimꝰ. Scimus nãq. noseẽ
mentitos. Uerbũ aut̃ illud qđ est ds̃. & potentius ẽ nobis. hoc non
potest. Non enĩ potest facere quicquã. nisi qđ uiderit patrẽ facientẽ.
& ñ ase ipso loquitur. sed a patre ẽ illi om̃e qđ loquit᷑. cũ ipsũ pates
unice loquitur. Et magna uerbi illius potentia ẽ. non posse m̃tiri.
qr ñ potest eẽ illi. est. & non. sed . ẽ . ẽ. ñ .ñ. At enĩ nec uerbũ dicen¬
dum ẽ. qđ uerũ non est. Sic ita libens assentior. Quid cum uerũ
est uerbũ nrm̃. & ideorecte uerbũ uocatur: Nunquid sicut dicipo¬
test ł uisio deuisione. ł scientia descientia. ita dici potest essentia de

Expanded text:
quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos esse mentitos. Verbum autem illud quod est Deus et potentius est nobis, hoc non potest. Non enim potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: et non a se ipso loquitur, sed a Patre illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius e illic Est et non , sed Est, est; Non, non. At enim nec verbum dicendum est, quod verum non est. Si ita, libens assentior. Quid, cum verum est verbum nostrum, et ideo recte verbum vocatur, numquid sicut dici potest vel visio de visione, vel scientia de scientia, ita dici potest essentia de
Abbreviated transcription (Latin):
quã uidendo intus dicimus. & ideo nullius linguȩ ẽ. atq inde ut¬
cũq simileẽ in hoc enigmate illi uerbo di qđ &iã dis est. qm̃ sic & hoc
de nr̃a nascitur quemadmodũ & illud descientia patris est natũ
N rmergo tale uerbũ qđ inuenimus eẽ ut cũꝙ illi simile. quantũ sit
xiã dissimile. sicut a nob dicipotuerit: ñpigeat intueri. XV¬
unquid uerbũ nr̃m desola scientia nr̃a nascitur: Nonne
multa dicimꝰ &iã quȩ nescimꝰ : Nec dubitantes ea dicimꝰ
sed uera c̾e arbitrantes. Quaesi forte uera sunt in ipsis reb
de quib Loquimꝰ : ñ in uerbo nr̃o uera sunt. qr uerbũ uerũ non est.
nisi qđ dere quȩ scitur gignitur. Falsũ est ergo istomodo uerbũ
nrm ñ cum mentimꝰ. sed cũ fallimur. Cum aut̃ dubitamꝰ: nondĩ
est uerbũ dere deqͣdubitamꝰ. sed deipsa dubitationȩ uerbume
uãuis enĩ non nouerimus anuerũ sit unde dubitamꝰ. tam̃ dubitase
nos nouimus Ac ꝑhoc cum hoc dicimus. uerũ uerbũ est. qm̃

Expanded text:
quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc aenigmate illi Verbo Dei, quod etiam Deus est, quoniam sic et hoc de nostra nascitur, quemadmodum et illud de scientia Patris natum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueri. umquid verbum nostrum de sola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae forte si vera sunt, in ipsis rebus de quibus loquimur, non in verbo nostro vera sunt; quia verbum verum non est, nisi quod de re quae scitur, gignitur. Falsum est ergo isto modo verbum nostrum, non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum est; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
credidimꝰ alioꝵ. Qđ si absurdissimũ est dicere ñ solũ nr̃orũ uerum
&iã cealienoꝵ corpoꝵ sensus plurimũ ad didisse nr̃ae scientue confi

Expanded text:
credidimus aliorum. Quod si absurdissimum est dicere; non solum nostrorum, verum credidimus aliorum. Quod si absurdissimum est dicere; non solum nostrorum, verum etiam et alienorum corporum sensus pluri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. multi illi phylosophi girrierunt contra corporis sensus. Ani¬
mi aut̃ quasdã firmissimas ꝑse ipsũ ꝑceptiones rerũ uerarũ. quale illud
c̃ qđ dixi. scio me uiuere. nequaquã indubiũ uocare potueruat Sed
absit a nob̾ ut ea quȩ ꝑsensus corporis didicimus. uera ẽẽ dubitemus
ereos quippe didicimꝰ celũ & terrã. & eiquȩ in eis nota sunt nobis. qͣntũ
ille qui& nos & ipsa condidit in notescere nobis uoluit. Absit &iã
ut scire nos negemus. quȩ testimonio didicimꝰ aliorũ. Alio quin
eẽ nescimus oceanũ. nescimus eẽ terras atq urbes. quas celeberrima
fama cõmendat. nescimꝰ fuisse homines. & operacoꝵ quȩ hystorica
lectione didicimꝰ. nescimusq cotidie undecũꝗ nuntiant᷑ & indi¬
cus consonis c̃testantib firmant᷑. Postremo nescimus in quib
locis. uel ex quib. hominib fuerimus exorti. qr hec om̃a testimoniis

Expanded text:
ipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; aniipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per se ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi, Scio me vivere, nequaquam in dubium vocare potuerunt. Sed absit a nobis ut ea quae per sensus corporis didicimus, vera esse dubitemus: per eos quippe didicimus coelum et terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus aliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat; nescimus fuisse homines et opera eorum, quae historica lectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus hominibus fuerimus exorti; quia haec omnia testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
se sciat. & similit̾ in infinitũ numerũ ꝑgere. Itẽ si qͥspiã dicat.
est qui huic ñ impudentissime dicat. forsitan falleris. cũ ꝓfecto ubicũq
fallatur. falli sctam̃ nolle ñ fallitͥ Etsi hoc scire sedicat. ad dit
qͣntũ uult rerũ numerũ cognitarũ. & numerũ ẽẽ ꝑspicit infinitũ
ui enĩdicit. nolome falli. & hoc me nollescio. & hoc mescire scio. &si
ñ cõmodę. locutione potest hinc infinitũ numerũ ostendere. Et alia
repcriunt᷑. quȩ aduersus achidemicos ualeans. qui nihil ab homine
sciriposse contendua . Sed modus adhibendus ẽ. p̃sertim qr opereisto¬
ñ hoc suscepimus. Sunt in de libritres nr̃i. primo nr̃ae conuersionis
tp̃r scripti. quos qui potuerit & uoluerit legere. lectosq intellexerit.
nihil eũ ꝓfecto quȩ abeis contraꝑceptionẽ ueritatis argum̃ta multa
inuenta sunt ꝑmouebuns. Cũ enĩ duo sint genera rerũ quae sciuntur.

Expanded text:
se sciat, et similiter in infinitum numerum pergere. Item si quispiam dicat, se sciat, et similiter in infinitum numerum pergere. Item si quispiam dicat, est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se dicat, addit quantum vult rerum numerum cognitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos valeant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed modus adhibendus est, praesertim quia in opere isto non hoc suscepimus. Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptionem veritatis argumenta multa inventa sunt, permovebunt. Cum enim duo sint genera rerum quae sciuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
plicantur. ut ñ solũ pauea non sint. uerũ &iã reperiant᷑ ꝑ infinitũ
numerũ tendere. Quienĩ dicit scio me uiuere. unũ aliquid scire
sedicit. Proinde sidicat. sciome scire me uiuere. duosunt iam
ocuꝰ qđ scit hȩc duo. terciũ scire est. Sic potest ad dere & quartũ.
& quintũ. & innumerabilia si sufficiat. Sedqr innumerabilem
numerũ ł cõp̃hendere singula addendo ł dicere innum erabilit̃
ñ potest. hoc ipsũ certissime cõprehendit. Acdicit & uerũ hocẽẽ
& tã innumerabile & uerbi eius in finitũ numerũ ñ possit cõp̃hen¬
dere acdicere. Hoc& in uoluntate certa similit̃ ad uerti potest
Q uis ẽ enĩ cui n impudent̃ respondeat᷑ forte falleris. dicenti uolobeatꝰ
ẽẽ . Et sidicat sciome hoc uelle: & hoc mescirt. scio umhis duob.
& terciũ potes ad dere qđ hec duo sciat. & quartũ qđ hȩc duo scire

Expanded text:
plicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum plicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum numerum tendere. Qui enim dicit, Scio me vivere, unum aliquid scire se dicit: proinde si dicat, Scio me scire me vivere; duo sunt jam; hoc vero quod scit haec duo, tertium scire est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumerabilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et verum hoc esse, et tam innumerabile, ut vere ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiter adverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat; et quartum, quod haec duo scire
Abbreviated transcription (Latin):
est. quanos uiuere scimus. ubi ncillud quidem achademicus dicere
potest. fortasse dormis & nescis. & in somnis uides: Visa quippe somni¬
antiũ simillima ẽẽ uisis uigilantiũ quis ignorat: Sed qui certus ẽ de
suȩ uitȩ scientia. ñ in eadicit sciome iuigilare . sed sciome uiuere. Siue
ergodormitat siue iugil&. uiuit. Nec illud potest achademicus
aduersus ista scientiã dicere. furis fortassis & nescis. quia sanorũ uisis
simillima sunt & iãiuisa furentiũ. sed qui furit uiuit. Nectra acha¬
demicũ dicit. sciome ñ furere. sed scio me uiuere. Nunquã ergo
falli nec mentiri potest. qui se uiuere dixerit scire. Mille itiq falla¬
tiũ uisorũ genera obiciant᷑ ex quidicit. sciome uiuere. nihil horum
timebit. quando & quia fallitur uiuit. Sed sitalia sola ꝑtinent ad
humanã scientiã ꝑ pauca sunt. nisi qr in uno quoq. genere ita multi¬

Expanded text:
est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus est de vitae suae scientia, non in ea dicit, Scio me vigilare; sed, Scio me vivere: sive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Neadversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit, Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad humanam scientiam, perpauca sunt; nisi quia in unoquoque genere ita multi
Abbreviated transcription (Latin):
rimo ipsascientia dequa ueracit̃ cogitatio nr̃a formatur. qͣndo
quȩ scimꝰ loquimur. qualis aut quanta potest homini ꝓuenire
quã lib& peritissimoatq doctissimo. exceptis enĩ quae in animo
ueniunt a sensib: corporis. in quib: tãmulta alit̃ sunt quã uident᷑
ut eorum ueri similitudine nimiũ constipatus. sanus sibi uideatur eẽ¬
qui insanit. Vnde achademica phylosophia sic inualuit. ut de om̃ib
dubitans. multo miserius in saniret. Hisergo exceptis quȩ acorpo¬
rissensib in animũ ueniunt. quantũ rerũ remanet qđ ita sciamus
sicut nos uiuere scimus. in quo ꝓrsus ñ metuimus ne aliqͣueri simili¬
tudine forte fallamur. qm̃ certũ est &iã eum qui fallitur uiuere.
Nec ineis iusis habentur haec quȩ obiciuntur extrinsecus ut in eo
sic fallatur oculus quẽ ad modũ fallitur cũ imnaqua remus uidetur
infractus. & nauigintib turres moueri. & alia sexcenta quȩ alit̃
sunt quã uident᷑. qr nec ꝑ oculũ carnis hoc cernit᷑. Intima scientia

Expanded text:
rimo ipsa scientia, de qua veraciter cogitatio nostra formatur, quando quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis sensibus in animum veniunt, quantum rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quo prorsus non metuimus, ne aliqua verisimilitudine forte fallamur, quoniam certum est etiam eum qui fallitur vivere; nec in eis visis hoc habetur , quae objiciuntur extrinsecus, ut in eo sic fallatur oculus, quemadmodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia
Abbreviated transcription (Latin):
imilit̾ nouit ce filius inst scilie& tanquã ca quȩ noti sunt dchis
quȩ pat̃ nouit in scipso. in patre aut̃ tanqua ea dequib nota sunt qua
ipse filius nouit in sc ipso. Sciunt ergo inuicẽ pat᷑ &xfilius. sed ille
gignendo ille nascendo & om̃a quȩ sunt ineoꝵ scientia. in corum
sapientia in eorũ essentia. unusquisq. coꝵ simul iud&. ñ particulatĩ.
aut singillatim. uel ut alt̾nante conspectu hinc. illue. & indehuc
&erur susinde. ł inde in aliud atq aliud. ut aliqͣ uidere ñpossit . nisi ñ
uideas alia sed ut dixi simul om̃a uid&. quoꝵ nullũ est qđ non

Expanded text:
is quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est quod non
Abbreviated transcription (Latin):
tota in habitet trinitas. Quo circa rectissime sp̃s sc̃s cum sit ds̃. uocat᷑
&iã donũdĩ. Quod donũ ꝓprie quid nisicaritas intillegenda est.
n& hoc ꝓbandũ est donũ dĩ dictum eẽ insacris XUIIII.¬

Expanded text:
tota inhabitat trinitas. quocirca rectissime spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur tota inhabitat trinitas. quocirca rectissime spiritus sanctus, cum sit deus, uocatur etiam dei donum. quod donum proprie quid nisi caritas intellegenda est, et hoc probandum est, donum d
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ. sonans ȩramentum ẽ. & cymbalũ tinniens. Et si habuerit
ꝓpħ&iã. & scierit om̃a sacram̃ta. & om̃cm scientia. & habuerit
omẽm fidẽ ita ut montes transferat: nihil ẽ. Et si distribuerit
om̃em substantiã suã. & si tradiderit corpussuũ ut ardeat. nihil
ei ꝓdest. Quantũ ergo bonũ est. sine quo adet̃nã uita neminem
nec om̃a scit sacram̃ta. omemq scientiã. nec distribuit om̃asua paupe¬
ribus. ł ñ habendo qđ distribuat. ł aliqͥ necessitatȩ ꝓhibitꝰ. nec tradit
corpussuũ ut ardeat. sitalis passionis nulla tẽptatioẽ : ꝑducit ad
regnũ. ita ut ipsa fidẽ non faciat utilem. nisicaritas. Sine caritate
quippe fides potest quidemeẽ . sed ñ & ꝓdesse. Propt̃ qđ & apłs pau¬
nes credunt & c̃tremescun Dilectio igitur quaȩ ex dõ est. & dĩ est.¬
&pprie sp̃ssc̃s ẽ. ꝑquẽ diffundit᷑ in cordib nr̃is dĩcaritas. ꝑ quẽ nos

Expanded text:
Angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens: et si habuerit Angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens: et si habuerit prophetiam, et scierit omnia sacramenta, et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est: et si distribuerit omnem substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non et prodesse. Propter quod et apostones credunt et contremiscunt. Dilectio igitur quae ex Deo est et Deus est per quem diffunditur in cordibus nostris dei caritas, per quam nos
Abbreviated transcription (Latin):
misit filiũ suũ litatorẽ ꝓpeccatis nr̃is. & hinc exorͣtus cẽt. ut & nos
inuicẽ diligamus. atq ita ds̃ in nob maneat. qr utiq dilectionẽ dm̃
dixerat: statim uoleas dehacre aꝑtius aliquid doqui: in hoc inqt
cognoscimus qr in ipsomanemus & ipse in nob. quia defpũ suo dedit
nob̵. Sc̃s itaq sp̃s de quodedit nob. facit nos manere & ipsum in nob
hoc aut̃ facit dilectio. ipse ẽ igit᷑ ds̃ dilectio. Deniq paulo post¬
cũ cum hoc ipsũ repetisset. atq. dixiss&. ds̃ dilectio ẽ. continuo sub¬
iecit. & quiman& in dilectione indõmanet. & ds̃ in coman&. Vn¬
ni. accendit eũ indilectionẽ dĩ & ꝑximi. & ipse dilectio ẽ. Non
enĩ homo hab& unde dm̃ diligat. nisi exdõ. Propt̃ qđ paulo post
dicit. Nos diligamꝰ qr ipse prior dilex̃ nos. Apłs quoq paulus dilec¬
trans fertur ad dexterã. Nec sp̃s ꝓpͥedicit᷑ donũ. nisi ꝓpt̃ dilec¬
tionem. Quã qui ñ habuerit. si lingiuis hominũ loquatur &

Expanded text:
 hinc exhortatus est ut et nos invicem diligamus, atque ita in nobis Deus maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat: statim volens de hac re apertius aliquid eloqui: In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Sanctus itaque Spiritus, de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset, Deus dilectio est, continuo subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unni, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligamus eum, quia ipse prior dilexit nos . Apostolus quoque Paulus: Dilectransfertur ad dexteram. Nec Spiritus proprie dicitur Donum, nisi propter dilectionem: quam qui non habuerit, si linguis hominum loquatur et
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũ dixiss&. dilectissimi diligamus inuicẽ. qr dilectio exdõ est.
secutus adiunx̃. & om̃is qui diligit ex dõnatus ẽ. Quiñ diligit:
ñ cognouit dm̃. qr ds̃ dilectio ẽ Hinc manifestauit eã sedixisse

Expanded text:
qui cum dixisset: dilectissimi, diligamus inuicem, quia dilectio ex deo est, qui cum dixisset: dilectissimi, diligamus inuicem, quia dilectio ex deo est, secutus adiunxit: et omnis qui diligit ex deo natus est. qui non diligit, non cognouit deum, quia deus dilectio est. hi
Abbreviated transcription (Latin):
et in his duob p̃ceptis. tota lexpendet & ꝓphetę. Hicutiq lex ꝓpͥe
appellata est demonte syna. Prophetarũ aut̃ nomine. &iã psalmi
significatisunt. Et tam̃ alio loco ipse saluator. oportebat inquit
impleriom̃a quaȩ scripta sunt in lege. & ꝓphetis. & psalmis deme
icrursus ꝓpħ& arũ nom̃ exceptis psalmis in lege intellegi uoluit:
icit᷑ ergo lex uniuersalit̃ cũ ꝓpħ&is. et psalmis. dicit᷑ & ꝓprie quȩ ꝑ
moysen data ẽ. Itẽ dicunt᷑ cõmunit̃ ꝓphete simul cũ psalmis. di¬
cunt᷑ & ꝓprie pret̃ psalmos. Et multis aliis exemplis doceri potest
multa rerũ uocabula & uniuersalit̃ poni. & ꝓprie quibus dãreb
adhiberi. nisunre aꝑta uitandasit longitudo sermonis. Hoc ideo
ed dĩ uerbũ. iđ unigenitus dĩ filius aꝑte dictus ẽ disapientia ore apłi¬
co. ubi ait. xp̃m dĩ iustutẽ & dĩ sapientiã. Sp̃s aut̃ sc̃s ubi sit dictus
caritas inuenimus sidiligenter ioħanis apłi scrutemur loquium

Expanded text:
et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo sed dei uerbum, id est unigenitus dei filius, aperte dictus est dei sapientia ore apostolico, ubi ait: Christum dei uirtutem et dei sapientiam. spiritus autem sanctus ubi sit dictus caritas in-is uenimus, si diligenter Iohannis apostoli scrutemur eloquium.
Abbreviated transcription (Latin):
nosse depatre c̃. sicut cẽ. Nosse enĩ & cẽ. ibi unum ẽ. & ideo patri
sicut cẽ non ẽ afilio. ita nec nosse. Proinde tanquã seipsum di¬
cens. pat̃ genuit uerbũ sibi ȩquale ꝑ om̃a. Non enĩ scipsũ integre
ꝑfecteq dixissa. sialiquidminꝰ aut amplius e& in eius uerbo quã¬

Expanded text:
nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid min
Abbreviated transcription (Latin):
milis Qua aut̃ scientia dĩ est. ipsa & sapientia. & quȩ sapientia
ipsa essentia. siue substantia. quia in illius naturȩ simplicitate
mirabili: ñ est aliud sapere. aliudẽe. sed qđ est sapere. hocẽ & ẽe
sicut in superiorib libris sepeiã diximus. Nr̃ã uero scientia
inreb plurimis ꝓpterta & anis sibilis ẽ. & receptibilis. quia
nonẽ hoc nobis cẽ. qđ scire uelsapere. qm̃ eẽ possumus & i amsinesci¬
amus neq sapiamꝰ eaquȩ aliunde didicimus. Propt̃ hoc sicut nr̃a
acsi dicerem depatris scientia. depatris sapientia. uł qđ est expres¬
sius de patre scientia. de patre sapientia XIIII.
erbum ergo patris unigenitus filius ꝑ om̃a patrisimilis &
equalis. ds̃ dedõ. lum̃ delumine. sapientia desapientia.
essentia deessentia est. hoc om̃ino qđ pat̾. non tam̃ pater.
quia istefilius. ille pat̃. Ac ꝑ hoc nouit om̃a quȩ nouit pat̃. sedci

Expanded text:
milis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia; et quae sapientia, milis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia; et quae sapientia, ipsa essentia sive substantia. Quia in illius naturae simplicitate mirabili non est aliud sapere, aliud esse; sed quod est sapere, hoc est et esse, sicut et in superioribus libris saepe jam diximus. Nostra vero scientia in rebus plurimis propterea et amissibilis est et receptibilis, quia non hoc est nobis esse quod scire vel sapere: quoniam esse possumus, etiam si nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra ac si dicerem, De Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, De Patre scientia, de Patre sapientia.erbum ergo Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliquo tp̃r cognouit ut noss&. sed futura om̃a tẽporalia ilih
incis &ia quid & qñdo ab illo petituri fuerimꝰ: & quos. &e dequib
reb ł exauditur: ł ñ exauditurꝰ eẽt: sine initio ante psciuit
niuersas aut̃ creaturas suas & spuales. & corporales. non quia
sunt ideo nouit. sedideo sunt quia nouit. Non enĩ nesciuit quȩ
fuerat creaturus. Quia ergo sciuit. ereauit. Nonq ereauit sci¬
uit. nec alit̃ ea sciuit creata: quã ereanda. Nonenĩ eius sapientiae
aliquid accessit excis. sed illis existentib. sicut oportebat & qͥndo
oportebat illa mansit ut erat. Ita & seriptũ est in libro ecclesi astico
ante quã erearentur om̃a nota sunt illi & postquã consummatasuas
sic inquit ñ alit̃ & antequã crearentus. & postquã consũmata sun
sic ci nota sunt. Longe ẽ igitur huicscientiȩ. scientia nr̃a dissi¬

Expanded text:
ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro EccleAntequam crearentur, omnia nota sunt illi, sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic ei nota sunt. Longe est igitur huic scientiae scientia nostra dissi
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝑseipsũ scit aliunde ab aliquo didicit. aut nuntus. ł testibus
ut eascirde indigiut: Nonutiq Ad om̃a quippe scienda quae scit.
sufficit sibi illa ꝑfectio. Hab& quidem nuntios. iđ angłos ñ tamen
quiei quenescit annuntient. Nonenĩ sunt ulla quȩ nesciat. sed
bonũ coꝵ ẽ deoperib suis cius esulere ueritatẽ. & hocẽ qđ ci
dicuntur non nulla nuntiare. non ut ipse ab eis discat. sed ut ab
illo ipsi: Peruerbũ eius sine corporili sono nuntiant ceĩa quod
uoluerit. ab comissi ad quos uoluerit. totũ abeo ꝑillud uerbum
cius audientes. iđ i eius ueritate inuenientes quid sibi faciendũ
quid quibus. quandonunti andũ sit. Nam ce nos oramus ciũ
nectam̃ necessitates nr̃as docemus eũ. Nouit enĩ ait uerbũ eus
pat̃ ur quid uob necessariũ sit prius quã petatis abeo Nec ista

Expanded text:
sed per se ipsum scit, aliunde ab aliquo didicit, aut nuntiis vel testibus, sed per se ipsum scit, aliunde ab aliquo didicit, aut nuntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe scienda quae scit, sufficit sibi illa perfectio. Habet quidem nuntios, id est Angelos, non tamen qui ei quae nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, sed ut ab illo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono. Nuntiant etiam quod voluerit, ab eo missi ad quos voluerit, totum ab illo per illud Verbum ejus audientes; id est, in ejus veritate invenientes quid sibi faciendum, quid, quibus, et quando nuntiandum sit: Nam et nos oramus eum, nec tamen necessitates nostras docemus eum. Novit enim, ait Verbum ejus, Pater vester quid vobis necessarium sit, priusquam petatis ab eo . Nec ista
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩ testimonus alioꝵ ꝑcepta scit animus humanus. thes auro me¬
morie conditaten& ex quib: gignitur uerbũ uerũ quando qđ scimꝰ
loquimꝰ seduerbũ ante om̃em sonũ. ante omẽm cogititionẽ soni
uncenĩ est uerbũ simillim ũ rti notȩ dequa gignitur & imago eius
qm deuisione scientiae uisio cogitationis exoritur. qđ est uerbũ lin¬
guae nullius. uerbũ uerũ dereuera. nihil desuo habens. sed torum
deilla scientia deqͣnascit᷑. nec int̃est quando id didicerit. qui qđ scit
loquitur. Aliquando enĩ statim ut discit. hoc dicit dũ tam̃ uerbũ
ẽ uerbũ dedõ ds̃. nunquidergo ds̃ pat̃ in easapientia qđ est ipse sibi
alia didicit ꝑsensũ corporis sui. alia ꝑseipsũ: Quis hoc dicat:
Quiñ animal ritionale. sed supͣ animalrationale dm̃ cogitat. qͣntum
ab eis cogitari potest. quicũ om̃ib animalib & om̃ib animis p̃ferua.
quauis ꝑspeculũ & enigmate coniciendo uideant. ñdũ facie ad fa¬

Expanded text:
t quae testimoniis aliorum percepta scit animus humanus, thesauro memoriae condita tenet, ex quibus gignitur verbum verum, quando quod scimus loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignitur et imago ejus, quoniam de visione scientiae visio cogitationis exoritur, quod est verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum est Verbum de Deo Deus; numquid ergo Deus Pater in illa sapientia quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus et omnibus animis praeferunt, quamvis per speculum et in aenigmate conjiciendo
Abbreviated transcription (Latin):
atq imitante uerbo nr̃o eius exemplũ recte uiueremus. hoc ẽ nullũ
habentes in uerbi nr̃ĩ ł contẽplatione. ł operatione mendacium.
erũ haec huius imaginis ẽ qͣndoq futuri ꝑfectio: Adhanc conse¬
quendã noserudit magister bonus fide xpiana pictatisꝙ. doctrina
ut reuelata facie alegis uel amine qđ est umbra futurorũ głam dñi
speculantes. ꝑspeculũ scilic& intuentes in eandẽ imaginẽ transfor
uerbis disputationẽ. Cum ergo hanc trans formationẽ ad ꝑfect̃
fuerit haec imago renouata. similes dõ erimus qm uidebimus eũ
ñ ꝑspeculũ. sed sicuti est: qđ dicit apłs paulus facie ad faciem¬
Nuncuͦ in hoc speculo in hoc enigmate. in hac qualicũq similitudine
quanta sit &iã dissimilitudo. quis potest explicare: Attingã
tam̃ aliqua ut ualeo: quib idpossit aduerti.

Expanded text:
atque imitante verbo nostro ejus exemplum, recte viveremus, hoc est, nullum atque imitante verbo nostro ejus exemplum, recte viveremus, hoc est, nullum habentes in verbi nostri vel contemplatione vel operatione mendacium. Verum haec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam nos erudit magister bonus fide christiana pietatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine quod est umbra futurorum, gloriam Domini speculantes, per speculum scilicet intuentes, in eamdem imaginem transformverbis disputationem. 21. Cum ergo hac transformatione ad perfectum fnon per speculum, sed sicuti est, quod dicit Paulus apostolus, facie ad faciem. Nunc vero in hoc speculo, in hoc aenigmate, in hac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, ut valeo, quibus id possit adverti.
Abbreviated transcription (Latin):
mate. &iã ista uerbidi similitudo. qđ sicut de illo uerbo dictum ẽ
om̃a ꝑ ipsũ facta sunt. ubi ds̃ꝑunigenitũ uerbũ suũ p̃dicatur
uniuersa fecisse. ita hominis opera nulla sunt. que ñ prius dicantur
incorde. Vn de scriptũ ẽ. in itiũ om̃is operis uerbũ. Sed &iã hic cũ
uerũ uerbũ est. tunc ẽ initiũ bonioperis. Uerbũ aũt uerũ est. cũ
descientia bene operandi gignitur. ut &iã ibi seruet᷑. est. est. non. non.
si non . non. Alioquin mendatiũ erit uerbũ tale. ñ ueritas. & inde
peccatũ non opus rectũ est. Et haec inista similitudine uerbi nr̃i.
similitudo uerbidĩ. qua potest eẽ uerbũ nr̃m. qđ non sequat᷑ opus
Opus aut̃ eẽ non potest. nisi p̃cedat uerbũ. sicut uerbũ dĩ potuit cẽ
nulla existente creatura. Creatura uͦ eẽ nulla possex. nisi ꝑipsum.¬
filius qđ est uerbũ di. caro factũ ẽ. quauis trinitate faciente. ut seqͣ̃nte

Expanded text:
mate etiam ista Verbi Dei similitudo, quod sicut de illo Verbo dictum est, mate etiam ista Verbi Dei similitudo, quod sicut de illo Verbo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, ubi Deus per unigenitum Verbum suum praedicatur universa fecisse; ita hominis opera nulla sunt, quae non prius dicantur in corde: unde scriptum est, Initium omnis operis verbum . Sed etiam hic cum verum verbum est, tunc est initium boni operis. Verum autem verbum est, cum de scientia bene operandi gignitur, ut etiam ibi servetur, Est, est; Non, non: si non, non: alioquin mendacium erit verbum tale, non veritas; et inde peccatum, non opus rectum. Est et haec in ista similitudine verbi nostri similitudo Verbi Dei, quia potest esse verbum nostrum quod non sequatur opus; opus autem esse non potest, nisi praecedat verbum: sicut Verbum Dei potuit esse nulla existente creatura; creatura vero nulla esse posset, nisi per ipsumFilius, quod est Verbum Dei, caro factum est; quamvis Trinitate faciente: ut sequente
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlatiuũ est in sono. neq cogitatiuũ insimilitu dine soni. qđ aliciu:
linguȩ eẽ necesse sit. sed qđ om̃a quib significatur. signa p̃cedit. & gis¬
nitur descientia quȩ manet in animo. quando eadẽ scientia intus dr̃
sicuti est. Simillima est enĩ uisio cogitationis. uisioni scientia. Nam
qͣndo ꝑsonũ dicitur. N paliqđ corporale signũ. ñ dr̃ si citi est. scd
sicut potest uideri. Audiriue ꝑcorpus. Quando ergo qđ est innoticia
hocẽ in uerbo : tuncẽ uerũ uerbũ & ueritas. qualis exspeetat᷑ ab homi¬
ne. ut qđ est in ista. hoc sit & in illo. qđ nonẽ inista: non sit & in illo
Hic agnoscit est. est. non. non. Sic accedit qͣntũ potest ista similitudo
imaginis factȩ . Ad illã similitudinẽ imaginis natȩ qua ds̃ filius patri
ꝑom̃a substantialit̃ similis p̃dicatur : Anim aduertenda ẽ in hoc enig¬

Expanded text:
prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicuti est. Simillima est enim visio cogitationis, visioni scientiae. Nam quando per sonum dicitur, vel per aliquod corporale signum, non dicitur sicuti est, sed sicut potest videri audirive per corpus. Quando ergo quod in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter similis praedicatur. Animadvertenda est in hoc aenig
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur ut cũq di uerbũ. Non illud qđ factũ est adillũ. ł illũ ꝓph&a¬
iterũ cũ accepissetis a nob uerbũ auditus dĩ. Accepistis ñ ut uerbum
hominũ. sed sicuti est uere uerbũ dĩ. & innumerabilia similiter
inscripturis dicuntur dedĩ uerbo qđ insonis multarũ diuersarumq
linguarũ ꝑcorda & ora disseminat᷑ humana. ideo aut̃ uerbũ dĩ
dicitur quia doctrina diuina tradit᷑ ñ humana: sed illiͦ uerbũ dĩ
quȩrimꝰ qualit̃ cũq ꝑhanc similitudinẽ nunc uidere. dequodictũ ÷
ds̃ erat uerbũ. dequodictũ ẽ. om̃a ꝑipsũ facta sunt. deqͦdictum ẽ.¬
& uerbũ caro factũ est. deqͦdictũ est. fons sapientiȩ uerbũ di in excel¬
sis ꝑueniendũ est ergo ad illud uerbũ hominis. aduerbũ rationalis
animantis. ad uerbũ non dedõnatȩ. sed adõ factȩ imaginis dĩ. qđ neq

Expanded text:
videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prvideatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum pret iterum, Cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei quaerimus qualitercumque per hanc similitudinem nunc videre, de quo dictum est, Deus erat Verbum; de quo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt; de quo dictum est, Verbum caro factum est ; de quo dictum est, Fons sapientiae Verbum Dei in excelsis . Perveniendum est ergo ad illud verbum hominis, ad verbum rationalis animantis, ad verbum non de Deo natae, sed a Deo factae imaginis Dei, quod neque
Abbreviated transcription (Latin):
fit. assumen do eã inqua manifestatur sensib. hominũ. sicut uerbũ
dĩ caro factũ est. assumendo cã inqua & ipsũ manifestaretur sensib
hominũ. Et sicut uerbũ nr̃m fit uox. nec mutat᷑ inuocẽ. ita uerbũ
dĩ caro quidem factũ est. sed absit ut mutaretur in carnẽ. Assum̃do
nr̃m qđ sonat in auribus. nec qndo uoce ꝓfertur. nec qndo silen¬
tio cogitatur. Omium namq sonantium uerba linguarum.
&iam insilentio cogitantur. & carmina ꝑcurruntur anima tacente
ore corporis. Micc solũ numeri syllabarũ. uerũ &iã modicantilenarũ
cũ sint corporales & adeũ qui uocat᷑ auditus sensũ corporis ꝑtinentes.
ꝑ incorporeas quasdã imagines suas praesto sunt cogitantib: & tacite
cuncta ista uoluentibus Sed transeunda sunt hȩc. ut ad illud ꝑueni¬
atur hominis uerbũ ꝑcuiuis qualẽ cũq similitudinẽ sic̃ inenigmate

Expanded text:
fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate
Abbreviated transcription (Latin):
gerimus innotescat. Nam & innucre quid est. nisi quod ã modo
usibilit̃ dicere : Est inscripturis sc̃is huius sententiaȩ testimonium.
Nam in euangło scđm iohannẽ ita legitur. Amen am̃dico uob. quia
unus ex uob trad& me. Aspiciebant ergo ad inuicẽ discipuli. esitan¬
tes dequo dicer&. Erat ergo unus ex discipulis eius insinu iħũ
quẽ diligebat iñc. Innuit ergo huic symon petrus. & dicit ei qͥs ẽ
dequodicit: Ecce innuendo dix̃ qđ sonando dicere ñ audebat
ed hȩc atq huius modi signa corporalia siue aurib siue oculis p̃sen
mone nr̃o earũ quas cogitamus. signa sint rerum. XI.¬
roinde uerbũ qđ foris sonat. signũ est uerbi qđ intus luc&
cuimagis uerbi cõpetit nomen. Nã illud qđ ꝓfertur carnis
ore. uox uerbi ẽ. Uerbũq. & ipsũ dicit᷑: ꝓpt̃ illud aquo ut foris ap¬
parer&. assumptũ est. Ita enĩ uerbũ nr̃m uox quod ãmodo corporis

Expanded text:
gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in Evangelio secundum Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diquem diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei, Quis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesmone nostro earum quas cogitamus signa sint rerum. roinde verbum quod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod profertur carnis ore, vox verbi est: verbumque et ipsum dicitur, propter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis
Abbreviated transcription (Latin):
&iam antequã sonorũ eius imagines cogitationc uoluantur
hocẽ enĩ qđ adnullã pertin& linguã. carũ scilic& quȩ linguae
appllantur gentiũ. quarũ nr̃a latina est. qͥs qͥs in quã hocintelle¬
gere porest: iã potest uidere ꝑ hoc spcculũ atq. in hoc enignate
dliquã uerbi illius similitudint̃ dequo dictũ est. in principio
erit uerbũ & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ: Necesse est
eni cum uerbũ loquimur. iđ qđ scimus loquimꝰ. exipsa scientia
quamemoria tenemus nascat᷑ uerbũ qđ eiusmodisit om̃ino. cuus¬
modiest illa scientia deqͥnascit Formata quippe cogitatio abea
requa scimus: Uerbũ est qđ in corde dicimus. qđ nec grecũ est. nec
litina nec linguo alicuuis alterius: Sedcũidopus e ineorunt
quib: loquimus ꝑferit noticiã: aliqđ signũ quo signifiect assumt
aep herũq sonis. aliquando exiã noͥtus. ille auribꝰ ille oculis griba&̃
xta psingula corporalia ccuã corporis sensib ucrbũ qd̃ mente

Expanded text:
sonorum ejus imagines cogitatione volvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum scilicet quae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc speculum atque in hoc aenigmate alierbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente
Abbreviated transcription (Latin):
sieẽt facilitas uisionis. Et hoc ẽ grandius enigma. ut ñiuideamus
qđ ñ uidere ñ possumus. Quis enĩ ñ uidet cogitationẽ suam:
Et quis uidet cogitationẽ suã. ñ oculis carnalib: dico. sed ipso interi¬
ore c̃spectu: Quis ñ eã uid&. et quis eãuid&: quando quidẽ cogi¬
tatio uisio est animi quedã. siue ad sint eaquȩ oculis qͦq corporalib
uidcantur . uł ceteris sentiantur sensib: siue ñ ad sint. & eorum simi¬
litudines cogititione cernantur. siue nihil eoꝵ. sed ea cogitentur quȩ
nec corporalia sunt. nec corporaliũ similitudines. sic̃ urtutes &
uitia. sic̃ ipsa deniq cogitatio cogitat᷑. siue illa quȩ ꝑ disciplinas
tradunt᷑. liberalesq doctrinas. siue om̃iũ istoꝵ causȩ superiores atq
rationes innatura immutabili cogitentur. siue &iã mala & uana.
& falsa cogitemus. ł non c̃sentiente sensu. ł errante c̃sensu. X.¬

Expanded text:
si esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non videamus si esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non possumus. Quis enim non videt cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consensu.
Abbreviated transcription (Latin):
quid dixerit apłs nunc in enigmate nos uidere. uerũ &iã qui sciuns.
tam̃ quid sit illud enigma ubinc̃ uidemꝰ nosse desiderant: ex utroq
& existo qđ ad didit inenigmate: Una ẽ enĩ cum tota sic dr̃. uidemꝰ
nunc ꝑspeculũ in enigmate. Pro inde qͣntũ mihi uidet᷑. si c̃ nomine
speculi imaginẽ uoluit intellegi. ita nomine enigmatis quãuis simi¬
litudinẽ : tam̃ obscurã. & ad ꝑspiciendũ difficilem. Cũ igit᷑ speculi
& enigmatis nomine quȩcũq similitudines ab apło significante
in tellegi possint quȩ accõmodatȩ sunt ad intellegendũ dm̃ eomodo
quopotest. nihil tam̃ est accõmodatius. quã id qđ imago ei : ñ frustra
dicitur. Nemo itaq miretur & iã in isto uidendi modo qui con¬
cessus ẽ huic uitae. ꝑspeculũ scilic& in enignate laborarenos. ut
quomodocũq uid eamus. Nom̃ quippe hicñ sonar& enigmatis.

Expanded text:
quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex utroquet ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto cessus est huic vitae per speculum, scilicet in aenigmate laborare nos, ut quomodocunqu
Abbreviated transcription (Latin):
aliud intellegit᷑ : qualc illud est ad thesalonicenses itaq. ñ dormi¬
amus sic̃ & cct̃i. sediugilemꝰ ⁊ sobrisimus. Nã qui dormiuait
nocte dormiunt. Et qui in ebriant᷑ nocte ebriisuait. Nos aut̃
qui diei sumꝰ sobri simus. Sed hȩc allegoria. ñ est enigna
aiã nisimultũ tardis. istesensus in pr̃optuest. Enigma est autem
ut breuit᷑ explicẽ obsura allegoria sicutic̃ sanguisugȩ tresediu
filia
& quacũq similia. Sed ubi allegoriã nominauit apłs. non in uerb̾
eã repperit sed in facto. cũ ex duob filiis abrahae. uno deancilla. &¬
alio delibera. qđ ñ dictũ sed &iã factũ fuit. duo testam̃ta intellegen¬
da monstrauit. Qđ antequã exponer&. obscurũ fuit. Prom de
allegoratalis qđ est generale nom̃. poss& specialit̃ enigma nomina
ri: sed qr ñ soli qui eas litteras nesciunt quib discunt᷑ tropi quȩrunt

Expanded text:
aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormialiud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt