comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fici sacerdocia & c̃ sulatꝰ pars triũ phos suos ostentantes. ꝓĩde qͦsi
cahonori ñ p̃de habeant. Serui ęre parati. ĩ iusta imꝑia dñq ñ¬
ꝑferunt. uos qͥrites ĩ imꝑio nati. eqͦ animo seruitutẽ toleratis:
At q fẽ hi qͥr .p. occupauere. homines sceleratissimi. cruentis mauib:
ĩmani auaricia. noctntissimi. idẽꝙ suꝑbissimi. qͥb fides. decꝰ. pi&.as.
Ita qͣm qͥsq pessime fec̃.tã maxime tutꝰ ẽ. matũ ascelere suo
ad iꝗnauiã transtulere ur̃am. qͦs om̃s eadt̃ cupere. eidẽ odisse.
eadẽ metutre. ĩ unũ coeꝗit. S ħ ĩ t̃ bonos amicͥcia ẽ. ĩ t̃ malo̾ factio¬
ẽ. Qđd si tã uos curã lib̾tatis habetis. qͣm illi ad d̃nationẽ accensi
st̃ ꝓfecto neq res p. sicuti nc̃ uastarit᷑. & beneficia ur̃a penes op¬
timos ñ audacissimas forent. Plaiores nr̃i parandi iuris & maigesta¬

Expanded text:
fici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi fici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi ea honori, non praedae habeant. Servi aere parati iniusta imperia domiperferunt; vos, Quirites, in imperio nati aequo animo servitutem toleratis? At qui sunt ii, qui rem publicam occupauere? Homines sceleratissimi, cruentis manibus, immani auaritia, nocentissimi et idem superbissimi, quibus fides decus pietas, Ita quam quisque pessime fecit, tam maxime tutus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vestram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. Snationem accensi sunt, profecto neque res publica sicuti nunc vastaretur et beneficia vestra penes otimos, non audacissimos forent. maiores vestri parandi iuris et maiesta
Abbreviated transcription (Latin):
iurias armati eatis. nihil ui. nil. sccessione opus ẽ. necesse ẽ suo¬
m&s ipsi more p̃cipites eant. Occiso tiberio gracco. quẽ regnũ
parare aiebant. ĩ plebẽ romanã qͣstiones habite st̃.pꝰ.q gracci¬
& mẽmii fuliui cedẽ. itẽ uri ordiis multi morcales in carcere
netati st̃. utriusq cladis ñ lex. uerũ libido finẽ fec̃ ⁊ S sane
fuerit reꝗni paratio plebi sua restiturre.q qͥc qͥt sine sanqui¬
ne ciuiũ ulcisci neqͥd. iure factũ sit.: Suꝑiorib annis taciti ĩ¬
dignabamini erariũ expilari. reꝗes & ppłos liberos paucis nobilib
uet ligal pendere. penes eosdẽ &s sũmã. ꝗlãm & maximas diuicias
et. tam̃ ħ talu facinora impune suscepisse. parũ habuere. itaq
pꝰ̾remo ltges. maiestas ur̃a diuina & humana om̃ia hostib tridita st̃
neq eõ ꝗ ca fecere pud&. atq penites. ẜ ĩ cedunt ꝑ ora ur̃a magni¬

Expanded text:
iniurias armati eatis. nihil vi, nihil secessione opus est; necesse est suoiniurias armati eatis. nihil vi, nihil secessione opus est; necesse est suomet ipsi more praecipites eant. occiso Ti. Graccho, quem regnum parare aiebant, in plebem Romanam quaestiones habitae sunt; post C. Cracchi et C. Fulvi caedem item vostri ordinis multi mnecati sunt: utriusque cladis non lex, verum libido eorum finem fecit. Sed sane fuerit regni paratio plebi sua restituere; quicquid sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus annis taciti indignabamini aerarium expilari, reges et populos liberos paucis nobilibus uectigal pendere, penes eosdem et summam gloriam et maximas divitias esse. Tamen haec talia facinora impune suscepisse parum habuere, itaque postremo leges, maiestas vestra, divina et humana omnia hostibus tradita sunt. Neque eos qui ea fecere pudet aut paenitet, sed incedunt per ora vestra magni
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ & morã senatꝰ. ⁊tionib ad ppłm uindicandũ hortari. manerẽ:¬
ne r .p. nec libertatẽ suã desererent. multa suꝑba & crudelia faci¬
nora nobilitatis ostendere. ꝓrsus intentus. omiumͦ plẽb animũ
accendebat: S ꝑ qm ea tẽpestate mẽnuii facundia clara erat &. pol
lens. dece̾re existimaui. ex tã multis oracionib ꝑ scribere. ac potissi¬
mu̾ cã dicã q̃ ĩ c̃ tentione pꝰ reditũ bestie huiꝰcemodi u̾b disseruit¬
factionis. ur̃a patienria. iiis nullũ. ac maxime qđ innocenciȩ plus
ꝑiculi qͣm bonoris ẽ. Nã illa qͥdẽ piꝗ& dicere. his annis xu.
uri defensores. ut uob̃ animꝰ ab ignauia atq socordia corruptus.
tenuiȩ animꝰ subigit: Certe ego libtatt᷑ qͣ mͥ aparente meo tͣdita
ẽ experiar. uerũ id frustraunobrt̃ faciã. ĩ urͣa manu sitũ ẽ qͥ¬
ntes.⁊ Neq ego uos hortor. qđ sepe maiores nr̃i fecẽre. ut n ĩ

Expanded text:
nem et moras senatus contionibnem et moras senatus contionib ne libertatem suam desererent, multa superba et crudelia facinora nobilitatis ostendere; prorsus intentus omni modo plebis animum incendebat. Sed quoniam ea tempestate Romae Memmi facundia clara pollensque fuit, decere existumavi unam ex tam multis orationem eius perscribere, ac potissumum ea dicam, quae in contione post reditum Bestiae huiusce modi verbis disserufactionis, vostra patientia, ius nullum, ac maxume quod innocentiae plus periculi quam honoris est. nam illa quidem piget dicere, his annis quindecim vostri defensores, ut vobis animus ab ignavia atque socordia corruptus tentiae animus subigit. certe ego libertatem, quae mihi a parente meo tradita est, experiar. verum id frustra an ob rem faciam, in vostra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hortor, quod saepe maiores vostri fecere, uti contra
Abbreviated transcription (Latin):
uarã cuiꝰ rei species erat. acceptio frum̃ti qđ calpurnuis
palã legatis imperauerat. qmͣ dedicionis mora ĩ duciȩ agita¬
bant̃. Igit᷑ rex uti c̃ stituerat. in castra u̾enit. ac pauca pͣ¬
senti ⁊ silio locutꝰ de inuidia facti sui. atq uti ĩ dedici¬
pecus atq  equi multi cũ paruo argenti pondere. qͣston
tͣdunt᷑. Calpurnius romã ad magistratꝰ rogandos ꝓfiriscit᷑.
innumidia & exercitu nr̃o pax agitabat᷑. p̃ qm res in
affrica gestas qͦq mͦ acte forent fama diuulgauit romȩ
ꝑ om̃s locos & ẽ uentus de facto c̃ sulis aꝗitari. apud plebeͥ
erant an deerctũ c̃ suł subu̾terent parũ cͥ stabat ac
maxint eos potencia scaun qͦdis auitor & socus bestiȩ
ferebat᷑. auero bonoq ĩ pediebat.: At .q. mẽnuss cuius
delibtate ĩ genii & odio potenciȩ nobilitatis sup̃diximꝰ. ĩt dubitacio¬

Expanded text:
Vagam. Cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius Vagam. Cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius palam legatis imperauerat, quoniam deditionis mora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditipecus atque equi multi cum paruo argenti pondere quaestori traduntur. Calpurnius Romam ad magistratus rogandos proficiscitur. In Numidia et exercitu nostro pax agitabatur. Postquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit, Romae per omnis locos et conventus de facto consulis agitari. Apud plebem retum consulis subuerterent, parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri, quod is auctor et socius Bestiae ferebatur, a vero bonoque impediebat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio potentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitatio
Abbreviated transcription (Latin):
paratis cõmeatib aerit̃ numidũ ĩ ꝗressus ẽ. multosꝙ mortales
& urbes aliqͦt pugnando cȩpit. Subi iugura ꝑ ligatos peccu¬
nia tẽptare belliq qđ administrabat asꝑitatẽ ostendere cȩpͣ
animꝰ eger auaricia facile c̃ ũsus ẽ. Catũ sociꝰ & administ̃ om̃iũ
siliꝙ ad sumit᷑ scaurus. qͥ tã. & si apͥncipio plerisq exfactione
eiꝰ corruptis acerrime regẽ ĩ pugnauerat. tam̃ maquitudi¬
ne peccuniȩ ab ono honestoq ĩ pͣuũ ab stractꝰ ẽ. Siugurta
pͥmo tantũmͦ E belli morã redinebat. existimans se aliꝗd ĩ t̃m
romȩ p̃cio aut gr̃a effrcturũ Post ea uͦ qͣm participẽ nego¬
ti scaurũ acceperat. ĩ maximã spẽ adductus recuperandȩ
paris. statuit cũ eis deom̃ibꝰ pactionib p̃sens agere. Cȩtͣũ¬
ĩ t̃ ea fidei causa mittit᷑. ac̃ sulib sexiꝰ q̃stꝙ ĩ opidũ iuguite

Expanded text:
paratis commeatibus acriter Numidiam ingressus est, multosque mortalis paratis commeatibus acriter Numidiam ingressus est, multosque mortalis et urbis aliquot pugnando cepit. Sed ubi Iugurtha per legatos pecunia temptare bellique, quod administrabat, asperitatem ostendere coepit, animus aeger auaritia facile conuersus est. Ceterum socius et administer omnium consiliorum assumitur Scaurus, qui tametsi a principio plerisque ex factione eius corruptis acerrime regem impugnauerat, tamen magnitudine pecuniae a bono honestoque in prauum abstractus est. Sed Iugurtha primo tantummodo belli mRomae pretio aut gratia effecturum. postea vero quam participem negoti Scaurum accepit, in maxumam spem adductus recuperandae pacis statuit cum iis de omnibus pactionibus pinterea fidei causa mittitur a consule Sextius quaestor in oppidum Iugurthae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eo duos familiares ad senatũ legatos mittit. hisq uti illis q̃st
hẽsalt̃ ĩ t̃ fecto miserat. p̃cep̃. oñs mortales pecunia atgredi¬
ant̃. I. p̃qͣm romã aduentabant. senatꝰ ab estia c̃ sult̾ ẽ. plice¬
r& ne legatos igurtȩ recipi minib. hiq decreuere. iisi rͦ¬
nũ ipsũꝙ deditũ uenssent. uti ĩ dieb ꝓximis x. italia decederent
consul nimidis exsenatꝰ decreto nunciari iub&: Itaͣ fectis
reb illi discedunt: Int̾mi calpurnius parato exercitu legit
sibi homines nobiles. futiosos. qu& auctoritate q̃ deliquiss&.
munita fore sperabat. Inquis fuit scaurus. ciuĩ denat̾a & ha¬
bitu. supͣmemorauim᷑: Nã ĩ c̃ sult nr̃o multȩ bonoꝙ aces anin¬
& corporis erant qͣs om̃s auaricia p̃ pȩdiebat patiens lab&
aeri ĩ ꝗenio satis ꝓuidens. bello haud ignarus firmissimꝰ

Expanded text:
cum eo duos familiaris ad senatum legatos mittit iisque uti Illis, quos cum eo duos familiaris ad senatum legatos mittit iisque uti Illis, quos Hiempsale interfecto miserat, praecipit, omnis mortalis pecunia aggrediantur. qui postquam Romam adventabant, senatus a Bestia consultus est, placeretne legatos Iugurthae recipi moenibus, iique decrevere, nisi regnum ipsumque deditum venissent, uti in diebus proxumis decem Italia decederent. consul Numidis ex senatus decreto nuntiari iubet. ita infectis rebus illi domum discedunt. Interim Calpurnius parato exercitu legat sibi homines nobilis factiosos, quorum auctoritate quae deliquisset munita fore sperabat. in quis fuit Scaurus, quoius de natura et habitu supra memoravimus. nam in consule nostro multae bonaeque a corporis erant, quas omnis auaritia praepediebat: patiens laborum, acri ingenio, satis prouidens, belli haud ignarus, firmissimu
Abbreviated transcription (Latin):
derȩtis senatui curtͦ fore At ille tã & si om̃ĩa potiora fidẽi
iuqurtȩ rebat᷑. tam̃ qr penes cosdẽ si adũ sarte᷑ coꝗenli po¬
cepit. idẽ illi ministri regis ĩ ter pellandũ ac sepe ubant
it̃dũ iurquis trahendo tẽpus. atrocitatẽ facti lenĩebant
scelus donaret᷑ ꝓfecto om̃is ĩ uidia ꝓlatacis cͣsołationib fo di
r&s tanta ius ꝗrͣe atq pecunit regis erat. Sed ubi senatus
delicti c̃ scienria populũ tim&. leae sẽꝓnia ꝓunciȩ futuris
c̃ sulib numidia atq italia decrete. c̃sules declarati .p. scipio
nasica. luciꝰ calpurnius bestia. calpurnio numidia: scipioni ita¬
la ob utnit : Demde exerutꝰ ꝗ ĩ affricã portaret᷑ scribit̃ stipendui̾
aliaq q̃ bello usui forent decernunt᷑. At iugurta n spẽ mincuo
accepto. qͥppe eui rome: om̃a uenire ĩ animo heserat. filiũ. &

Expanded text:
de ceteris senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide de ceteris senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora fide Iugurthae rebatur, tamen, quia penes eosdem, si aduersaretur, cogendi pocoepta, idem illi ministri regis interpellando ac saepe gratia, interdum iurgiis trahendo tempus atrocitatem facti leniebant. scelus condonaretur, profecto omnis invidia prolatandis consultationibus di tanta vis gratiae atque pecuniae regis erat. sed ubi senatus delicti conscientia populum timet, lege Sempronia provinciae futuris consulibus Numidia atque Italia decretae; consules declarati P. Scipio Nasica et L. Bestia Calpurnius; Calpurnio Numidia, Scipioni Italia obvenit. deinde exercitus, qui in Africam portaretur, scribitur; stipendium aliaque, quae bello usui forentaccepto, quippe quoi Romae omnia venire in animo haeserat, filium et
Abbreviated transcription (Latin):
simul & anunudis obsecrau. triduo nauĩ ascenileri. Dcin
brtui uticã appulsi. lit̾as ad iugurtã mittunt qͥm ie orissimẽ
ad ꝓuinciã accedat. se ad eũ ab senatu missos: Ille ubi accepit
homines claros. qͦrũ auitoritatẽ rome pollere audiuerat .tri
ĩ ceptũ suũ uenisse. pͥmo cõmotus. mosu atq libidine. diũsus
aqitabat᷑: Timebat᷑ senatꝰ ni paruiss&. leꝗtis. porro animis
cupidinẽ cecus ad inceptũ scelus rapiebat. Uicit tam auido
maxime sperans. diducta minu hositũ aut euaut dolis se se casũ uit¬
toriȩ ĩ uenturũ: Qđ ubi secꝰ ꝓcedit. neq qđ intenderat efficere
potẽ. ut pͥs qͣm legatos c̃ uenir& utherbalis potiret᷑. ne amplius
m. scaurũ quẽ plurimũ m& uebat morancio ĩ cenderoeũ pau¬
cis eqͥtib ĩ ꝓiunciã uenit actãa si senatꝰ ũb graues mins e
nũciabant᷑ qđ ob pugnatione ñ desisters. multa tam̃ orati¬
uti seq⁊ opidũ iugurcȩ tradat tantũ ab eo uucũ parascidĩ

Expanded text:
simul et ab Numidis obsecrati, triduo nauem ascendere. Dein brevi Vticam appulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissime ad prouinciam accedat, seque ad eum ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quorum auctoritatem Romae pollere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo commotus metu atque libidine diuersus agitabatur: timebat iram senatus, ni paruisset legatis; porro animus cupidine caecus ad inceptum scelus rapiebat. vicit tamen in auido maxume sperans diducta manu hostium aut vi aut dolis sese casum victoriae inventurum. quod ubi secus procedit neque quod intenderat efficere potest, ut, prius quam legatos conveniret, Adherbalis potiretur, ne amplius morando Scaurum, quem plurumum metuebat, incenderet, cum paucis equitibus in provinciam nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret, multa tamen oratiuti seque et oppidum Iugurthae tradat, tantum ab eo vitam paciscatur;
Abbreviated transcription (Latin):
uiestit s oleastro acmiretis aluisq generib arborũ q
lumo arida atq arenosa gignunt᷑ media aut̃ planitiȩs
sita ardustis pecore atq cultorib frequentabat᷑ igitur
ineo colle. quẽ trans uerso itinere porrectũ docuimus ui¬
quitla axteniũta suq atiȩ c̃sedit ł lephantis & copi
mi pedefiriũ bomiliare p̃fec̃ cũq edoc& ꝗd ageret¬

Expanded text:
uestitus oleastro ac murtetis aliisque generibus arborum, quae uestitus oleastro ac murtetis aliisque generibus arborum, quae humi arido atque harenoso gignuntur. media autem planities sita arbustis pecore atque cultoribus frequentabantur. Igitur in eo colle, quem transuerso itinere porrectum docuimus, Iugurtha extenuata suorum acie consedit. Elephantis et parti m pedestrium Bomilcare
Abbreviated transcription (Latin):
marime consueueraint ualici generis mult: morrales. hue
que bello usui forent c̃portare ratus id res qdmonebar.
frequentiam negotiatq & commeatũ eum iuuat urc̃
excrritũ. etiã paratis rebus munim̃to fore. Int̃ hre nego¬
na iugurtha mpensius mͦ legatos supplices mutere pa¬
cẽ orare p̃ter suc̃ liberorũq uitã eoninit metelles
atdere. Quos uti pͥores consul allt riad ꝓditionẽ. doro¬
nium dimitebat regi paceq postulabat. neq ab nuert
artib teptari anim aduerrit. quippe cui ũbis par
nuntiabat᷑. ceterũ re bellũ asprimũ erat. urbs mar¬
ime alienata. ager hostib etognit animi popularium
temptati: coactus rerũ necessitate. statuit armis certari
metelli anteuenit. Erat in ea parte numidiȩ quam
dic nomine muthul. a quo aberat mons ferme
pulla. passuu tractu pari. uastus ab natura. & humano
suestuutreo medio q̃si collis oriebat᷑. in inmensũ ꝑtingens

Expanded text:
mercari consueuerant Italici generis multi mortales. Huc mercari consueuerant Italici generis multi mortales. Huc quae bello usui forent, comportare, ratus, id quod res monebat, frequentiam negotiatorum et commeatum iuvaturum exercitum et iam paratis rebus munimento fore. Inter haec negotia Iugurtha impensius modo legatos supplices mittere, pacem orare, praeter suam liberorumque vitam omnia Metello dedere. Quos item uti priores consul illectos ad proditionem domum dimittebat, regi pacem, quam postulabat, neque abnuere artibus temptari animaduertit, quippe cui verbis pax nuntiabatur, ceterum re bellum asperrimum erat, urbs maxima alienata, ager hostibus cognitus, animi popularium temptati, coactus rerum necessitudine statuit armis certare. Metelli anteuenit. Erat in ea parte Numidiae, quamdie nomine Muthul, a quo aberat mons ferme milia viginti tractu pari, vastus ab natura et humano cultu. Sed ex eo medio quasi collis oriebatur, in immensum pertingens,
Abbreviated transcription (Latin):
belli faciẽ tuguria plena honinũ peccora cultorei ĩagri erant.
cxopidis ⁊ mpalibꝰ p̃fecti regis obuiã ꝓcedebans parati frumtũ darer
cõmeatũ portare. p̾tremo om̃a q̃ imꝑarent᷑ facere. nec metelł idcir¬
co mnꝰ s paritꝰ ac si hostes ad eẽnt. nunto agnine ĩcedere. late ex plo¬
rare: om̃a illa dedicionᷤᷤ sig ostentui credere & ĩsidil locũ tẽptare
taq ipse cũ ex peditis cobortib itẽ funditoꝵ: sagutarioꝵ. deluda
nnu ap pͥmo erat. In p̾tremis .o. mruis legatꝰ cũ egͥtib curabat
nutruq latꝰ iuxiliario eqites tribunus legionũ inyfecdis cohortiũ
disptierait. ut cũ his ꝑmixti uelites ꝯͦcũꝙ accederea eqͥratus
ostiu ꝓpulsarent. Na ũugurta tantꝰ dolus tantaq fiacia locos
certũ nabeidur frat haut ꝓcul abȩx itinre quo mneeauu
ꝑgebar oppidũ: numidarũ ut̃e uacca sorũ ręrũ uenalau

Expanded text:
belli faciem tuguria plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. belli faciem tuguria plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. Ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedebant parati frumentum dare, commeatum portare, postremo omnia quae imperarentur facere. Neque Metellus idcirco minus, sed pariter ac si hostes adessent munito agmine incedere, late explorare omnia, illa deditionis signa ostentui credere et insidiis locum temptari. Itaque ipse cum expeditis cohortibus, item funditorum et sagittariorum delecta manu apud primos erat, in postremo C. Marius legatus cum equitibus curabat, in utrumque latus auxiliarios equites tribunis legionum et praefectis cohortium dispertiuerat, ut cum iis permixti uelites, quocumque accederent, equitatus hostium propulsarent. Nam in Iugurtha tantus dolus tantaque peritia locorum rat haud longe ab eo itinere, quo Metellus pergebat, oppidum Numidarum nomine Vaga, forum rerum venalium
Abbreviated transcription (Latin):
citũ sequerent᷑ nemilt gregiri icastriᷤᷤ neu ĩagmine seruũ. aut
ium̃iũ habere cetersꝰ arte modũ stauust. p̃terea trans uersis rauerib cot¬
die castra mouere. uixta ac si hostes adc̾ent. uallo atq fossa inunire. uigi¬
quent᷑ ĩcedereN iles cibũ ⁊ arma portar&: ita ꝓibendo adelictis ingl
qͣm uindicando exercitũ breui c̃firmuit. Int̾ea iugurta tibi quẽ
metellus agebat exnuntiis accepit. simul dein nocentia ciꝰ cercior romȩ
facł diffidere susᷤ rebus. ac tũ dentiũ uerã dedicionẽ facere contꝰẽ. Igũ¬
alia oñia dederens ppło romno. S metello iã ante exꝑim̃ti cognitũ erat
genꝰ nuniaarũ ĩfidũ igenio mobili nouapẽ rerũ auidũ et. itaq loga oai
ab alio diu̾soᷤ aggredit. apaulatĩ tẽptando p̃ꝗ oportund̾ sibi cognouit muu
pollicendo ꝑ suaoit. uti iugurtã mxime uiuũ. sin id parũ ꝓcedat.
necatũ sibi t̃dereis. cetũ palã q̃ exuoluntate forea. regi nunciare uib&e

Expanded text:
tus aut gregarius in castris neue in agmine seruum aut iumentum haberet; ceteris arte modum statuisse. Praeterea transuersis itineribus cottidie castra movere, iuxta ac si hostes adessent vallo atque fossa munire, vigiquentes incederent, miles cibum et arma portaret. Ita prohibendo a delictis magis quam vindicando exercitum brevi confirmauit. Interea Iugurtha, ubi quMetellus agebat ex nuntiis accepit, simul de innocentia eius certior Roma factus, diffidere suis rebus; ac tum demum veram deditionem facere conatus est'. INDValia omnia dederent populo Romano. Sed Metello iam antea experimentis cognitum erat genus Numidarum infidum, ingenio mobili, novarum rerum auidum esse. Itaque legatos alium ab alio diuersos aggreditur ac paulatim temptando, postquam opportunos sibi cognovit, multa pollicendo persuadet, uti Iugurtham maxime viuum, sin id parum procedat, necatum sibi traderent. Ceterum palam quae ex voluntate forent regi nuntiari iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
rauaĩ credibilia nimis alta sẽ ꝑ cupiebat. ł lunr pst dominationĩ
lucu srlle ubnido marima ĩ uaserat capiumde rei publice. Neq id quib moitis
a sst qutiri᷑ dũ sibi regnũ parar&. quic qͣm pensi habebai. Aꝗtabat̃ mauis
masq: indics animus ferax. Inopiarei familunsꝰ . &. c̃ seuencia seelerũ. Que
uiru lisrub: auxerat quas sup̃ mepioraui. incitabant p̃terea currupti
ciuititis mures. quos pessima. acdiuersa inter se mala lururia itq: uun
ammonuit sup̃ repetere. Ac paueis instititra maux. domi milixixi quum᷑¬
pessima ar flaꝗitusissimi sacti sit disserere. Urbe ruimam sirut raoaicep
coneden itipiuiniere initio trorani. qui aenei duce ꝓfuui. seilib
itri uqiliant᷑. Cũq hil ab orurenes genus hominii aureite sine legili

Expanded text:
rata, incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc post dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat rei publicaetur, dum sibi regnum pararet, quicquam pensi habebat. Agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas supra memoravi. Incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avcivitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi militiaequpessuma ac flagitiosissuma facta sit, disserere. Urbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quã facile coaluerint. S post quã reseis. eiuib murib agris. aucta sausꝓs¬
pera. saitisq pollens iudebatur. sicuti pleru mortaliũ habent᷑. inuida .x

Expanded text:
as facta erat. Sed postquam res eorum civibus, moribus, agris aucta, satis prospera satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex
Abbreviated transcription (Latin):
Esse mibi. poltur miserũ patrone aiccires¬
Siuelles inqt urrũ mili ponere nom̃¬
Qđ tr ꝑgeniũ dextraq drosq penates
Obsecro &obrestor uite me redde priori
Qui simis aspexit quantũ dimissa poitis Ilasa
Prestent maturȩ redrit rep&atq relista
M&iri sequẽq suo modulo ac̃ pedeuerũ ẽ¬

Expanded text:
esse mihi.” “pol, me miserum, patrone, vocaresles,” inquit, “verum mihi ponere nomte per Genium dextramque deosque Penatis obsecro et obtestor, vitae me redde priori!” Qui semel aspexit, quantum dimissa petitis aestent, mature redeat repetatque relicta. metiri se quemque suo modulo ae pede verum
Abbreviated transcription (Latin):
dium inpositũ :÷ Quȩ negotia multo magis quã pliũ male pugna¬
tu ab suis regẽ t̃rebant. qͥppe cuiꝰ spes om̃is infuga sita erat. seqͥ
cogebat᷑. et qͥ sua loca defendere neqͥuerat. in alienis bellũ gerere ta¬
hisdẽ locis operiri iubet. ipso cũ delectis miltib metellũ seqͥt᷑
nocturnis & auus itincrib ignoratus. romanos palantes repente ag¬
gredit᷑. Porũ pleriq inerines cadunt. multi capiunt̃. nemo omniũ
intactus ꝓfugit. Et numide pͥus quã ex castris sub ueniret᷑. sicuti
iissi erant inpimos colles discedunt interĩ rome gaudiũ ingens
ortũ cognitis metelli rebus. ut seq & teercitũ more mai& gtrcritꝰ

Expanded text:
dium inpositum. quae negotia multo magis quam proelium male pugnatum ab suis regem terrebant; quippe, quoius spes omnis in fuga sita erat, sequi cogebatur et, qui sua loca defendere nequiverat, in alienis bellum gerere. taisdem locis opperiri iubet, ipse cum delectis equitibus Metellum sequitur, nocturnis et aviis itineribus ignoratus Romanos palantis repente aggreditur. eorum plerique inermes cadunt, multi capiuntur, nemo omnium intactus profugit, et Numidae, prius quam ex castris subveniretur, sicuti iussi erant, in proxumos collis discedunt. Interim Romae gaudium ingens ortum cognitis Metelli rebus, ut seque et exercitum more maiorum gereret,
Abbreviated transcription (Latin):
Seribe tin gregis. hunc & fastẽ eredibonũꝗ
rbis amatorẽ fuscũ salurre iubimius
Ruris amatores hac inre scilic& uua
Multũ dissimilrsat c&eri penr gimell

Expanded text:
scribe tui gregis hunc et fortem crede rbis amatorem Fuscum salvere iubemus ruris amatores, hac in re scilicet una multum dissimiles, at cetera paene gemell
Abbreviated transcription (Latin):
Nondomus & fundus ñ arris aceriuis &¬
Airito lm accuxit corpore febrẽ
Non anpno curasualrat possessor opost&
Si cõposiatis reb bent cogitat un
Quicupn aut maantiuuiat illũ sicddam dfis

Expanded text:
Non domus et fundus, non aeris acervus mini deduxit corpore febres, Non animo curas; valeat possessor oportet Si comportatis rebus bene cogitat uti. Qui cupit aut metuit, juvat illum sic domus
Abbreviated transcription (Latin):
I: lippũ pide tabua fom̃ta pedagram
Auriculas enbare collesta sorde dolentes
Sincirũ est nisi nas qđ eũq infundis a cesso
Sperne uoluptates noc& empta dolore uoluptas
Semꝑ auarus eg& cestũ uoto p&e fine aliertartuat

Expanded text:
 lippum pictae tabulae, fomenta podagram, auriculas citharae collecta sorde dolentis. sincerum est nisi vas, quodcumque infundis acescit. Sperne voluptates; nocet empta dolore voluptas, semper avarus eget; certum voto pete finem. invidus
Abbreviated transcription (Latin):
obtinex diu̾sũ ẽ tom̃ uti ca libris punicis qͥ itꝰis iẽ sulis dicebuant᷑ in¬
tatũ nobisẽ utiq rẽ sese habere cultoies eꝰ t̃re putaut q̃ paucis sunis
dic̃i Ceterũ sides eiꝰni pones uc tores erit astricũ initionabuere grius::
a libies asꝑi incultiq: qͥs cib erat caro serini athumi paluũ ut iucts
cocgenit sedes habebãt .S post ꝙ̃ ĩ is pani hercules sicuti atri putan usii

Expanded text:
obtinet, divorsum est, tamen, uti ex libris Punicis, qui regis Hiempsalis dicebantur, interpretatum nobis est utique rem sese habere cultores eius terrae putant, quam paucissumis dicam. ceterum fides eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes, asperi incultique, quis cibus erat caro ferina atque humi pabulum uticoegerat sedes habebant. sed postquam in Hispania Hercules, sicuti Afri putant, i
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dger suugũ sertilis. bonꝰ peccori arbon ĩ fecundus. celo t̃raq periuria aq̃
Ngenꝰ hominũ sulubit colpore uelax patiens libat pierosq: senituꝰ dis

Expanded text:
sum; ager frugum fertilis, bonus pecori, arbori infecundus; caelo terraque penuria aquarum. sum; ager frugum fertilis, bonus pecori, arbori infecundus; caelo terraque penuria aquarum. genus hominum salubri corpore, velox, patiens
Abbreviated transcription (Latin):
habuerat. tam̃ pacurtissime necepit: dando ce pollicendo musta pitot
legatos eadẽ uia agq̃ssus plerosq cipit. Paucis catior fides ꝙ̃ pecuni uiu
Indiuisionẽ quȩ pars nunudiȩ maurtaegͥũ at tingit. agro uirisq: opr¬
ienoetior uigurthaȩ tradit᷑ : Illũ alttm specie q̃ uisupotiorẽ q̃
poituosioi ⁊ edificus magis exoanataerat atherbal possedit. Res uider᷑¬
postulant afnag sitũ pauens ex poner & eas gentes qͥb: cũ nobis bellũ aut a¬
micitia attingere.S q̃ loca & nitiones obcalorẽ aut asꝑitatẽ uẽ soli¬
tudines minꝰ freq̃ntatast̃ dehis hued facile cõꝑtũ nuraueñ. Cetã qupiu¬
cissimis esolũã Indiuisione &bis t̃re pleriq in parte t̃ci affricũpe
suere. haci tantũ mͦ assiã  europã eẽ s affricã ineuropa ła astricatines
hab&e ab occidenit fixtũ nñi maris &e oceani. abol tusolis. deciiuẽ lati¬
tudinẽ que locũ catabathmon incole appellant. Mare seuũ ĩ portuo¬

Expanded text:
 in amicis habuerat, tamen accuratissime recepit, dando et pollicendo multa perfecit, ret. Relicuos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. In divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata erat, Adherbal possedit. Res ae situm paucis exponere et eas gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata surit, de iis haud facile compertum narraverim. cetera quam paucissumis absolvam. In divisione orbis ropam esse, sed Africam in Europa. ea finis habet ab occidente fretum nostri maris et Oceani, ab ortu solis declivem latitudinem, quem locum Catabathmon incolae appellant. mare saevom, inportuo
Abbreviated transcription (Latin):
Testis merim flumen. & hasdrubal
Drinstus. & pulcher frgatis
Illedi latio tenebris
Qui primus almatis godore
Dirus ꝑorbes afer. utralas
Cen plimma ꝑtedas velrurus
Psculus equitauit undis:
Pisthoc situndis usq laborib
Nomana pubes ereuit & ampio
ll estita pocnoꝵ tumultu
Fino deis haluere rectos:
Dixitq tandẽ ꝑfidus hunnubul.
Ctriu lupo. pͣda rapaciũ
SQamur uliro. quos opimus
ł illire &offugere est triumphus:
Gens quȩcreniato fostis abilio
lactata tuseis equoribꝰ sacra
Natosq matirosq patres
Pestulit ausonias adurbes.
Duris itilex tonsa bipennib¬
d igre feraci frondis in algdo
Duct opes aninumq serro.
Nonbrtia sesto cortore firmior

Expanded text:
testis Metaurum flumen et Hasdrubal devictus et pulcher fugatis ille dies Latio tenebris, qui primus alma risit adorea, dirus per urbis Afer ut Italas ceu flamma per taedas vel Eurus per Siculas equitavit undas. post hoc secundis usque laboribus Romana pubes crevit et inpio vastata Poenorum tumultu fana deos habuere rectos. dixitque tandem perfidus Hannibal: “cervi, luporum praeda rapacium, sectamur ultro quos opimus fallere et effugere est triumphus. gens, quae cremato fortis ab Ilio iactata Tuscis aequoribus sacra natosque maturosque patres pertulit Ausonias ad urbis, duris ut ilex tonsa bipennibus nigrae feraci frondis in Algidoducit opes animumque ferro. non hydra secto corpore firmior
Abbreviated transcription (Latin):
Me fac̃ inu̾isũ grlida cũ ꝑ luor uncla
ł mediũ frigussinr muraa reliqui
D illaq cessantẽ nerius elidere morbũ
Sulpbura c̃iemni uicus grinit iniuddegris
Qui caput᷑ & flomidiũ suꝑsonirt fomib uident
Cinsino gabiosq p&unt & frigidi rura
Motandus locis õ & diuersoru nota
Ftrr atindũs eqũus quo tendis ñmibi comi¬
F stiter. aut baias lruo stõmachosus habena
Dicie ques sede qui frenato aures in ore
M.uor utru populũ frum̃ti copia pascat
Collestos nebilum imbrri piteosne ꝑernrs
Dulcis iqur nã una nihis moror illuis ore¬

Expanded text:
me facit invisum, gelida cum perluor unda per medium frigus, sane murteta relinqui dictaque cessantem nervis elidere morbum sulfura contemni vicus gemit, invidus aegris, qui caput et stomachum supponere fontibus audent Clusinis Gabiosque petunt et frigida rura. mutandus locus est et deversoria nota praeteragendus equus, “quo tendis? non mihi Cumas est iter aut Baias,” laeva stomachosus habena cet eques; sed equi frenato est auris in ore; maior utrum populum frumenti copia pascat; collectosne bibant imbres puteosne perennis iugis aquae nam vina nihil moror illius or
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ age ꝗd nr̃m c̃sensũ duudat audi.
Nnr tenurs dr̃entre toge nitiiq capilli
Qnr̃ scis imunt̃ cinarȩ placuusse rapatr
Qut bibulũ liquidĩ media deluce falrrni¬
N eclusisse pͥud& ẜn incidere iudũ ua¬

Expanded text:
udi. quem tenues decuere togae nitidique capilli, quem scis immunem Cinarae placuisse rapaci, quem bibulum liquidi media de luce Falerninec lusisse pudet, sed non incidere ludu
Abbreviated transcription (Latin):
Inurnas anĩmũq ieũ qđ urrba ministr&
Qđme lucanȩ uiuene comend&l amuct¬
Tfaslus uerpluris lepores uter educ& apros¬
I tra magis piscis & eđinos e quora colrał

Expanded text:
uod verba ministret, quod me Lucanae iuvenem commendet amtus uter pluris lepores, uter educet apros; utra magis piscis et echinos aequora cel
Abbreviated transcription (Latin):
Noniffic obliquo oculo mea cõmoda quis quã
Limat nodio obscuro morsuq iunenat.¬
Rident uicini gleliis & sata mouentẽ:¬
tł oꝵ tñ m̃numerũ uoto ruis inuid& usu
Lignoꝵ & prcoris tibi cilo argutus & hosti
Optat ephippia bos pigerortat arare cabillus:
Quã scit ut̃qilibens censebo exerceat astr:

Expanded text:
istic obliquo oculo mea commoda quisquam limat, non odio obscuro morsuque verident vicini glaebas et saxa moventetu in numerum voto ruis: invidet usum lignorum et pecoris tibi calo argutus et horti, optat ephippia bos, piger optat arare caballus. quam scit uterque libens censebo exerceat artem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidi docentẽ credite posteri
N yphasq discentes &aures
Capripedũ satiroꝵ acutas
ł uhoe recenti mens trepian m&eu¬
ł lenoꝙ bachi pestore tͥbidũ
Loeat᷑ euhor pirce lib¬
ꝥ arce graui mauende thyrso
Fas ꝑuicaces ẽ mͥ tinadas
Uniq fontẽ listis & uberes
Cantare riuos aiꝙ truncis
Lapsacuns uterare mella
łais debeate c̃nigis idditũ
S tellis horiorẽ. testaq penthei
Di siesta ñleni ruina
ł pracis & exitũ lygurri
Tuflestis amnes tumarc barlurũ
T u separatis uuidus iniugis
Nodo cõhirtes iuperino
b is thonidũ sine fraude crinq
Tucũ parentis regna parduũ
Cohorfeigantũ scindes & impia
Rho&ũ  xorsisti leonis
Unguib horribiliꝙ mala
Quãꝙ chorcis aptior & iocis
Ludo ꝙ distus ñ sat idontiᷤᷤ
Pugne serebaris s id
Pãcis eras mediusq belli
T euidit insons cerber aureo
Conu decoꝵ lenit᷑ ittrrens
Caudã & recedentis trilingui
Ore podes t&igitq crura

Expanded text:
idi docentem, credite posteri, Nymphasque discentis et auris capripedum Satyrorum acutas euhoe, recenti mens trepidat metu, plenoque Bacchi pectore turbidum laetatur. euhoe, parce Liber, parce gravi metuende thyrso. fas pervicacis est mihi Thyiadas vinique fontem lactis et uberes cantare rivos atque truncis lapsa cavis iterare mella; fas et beatae coniugis additum stellis honorem tectaque Penthei disiecta non leni ruina Thracis et exitium Lycurgi tu flectis amnis, tu mare barbarum, tu separatis uvidus in iugis nodo coerces viperino Bistonidum sine fraude crinis. tu, cum parentis regna per arduum cohors gigantum scanderet inpia, Rhoetum retorsisti leonis unguibus horribilique mala; quamquam choreis aptior et iocis ludoque dictus non sat idoneus pugnae ferebaris; sed idem pacis eras mediusque belli. te vidit insons Cerberus aureo cornu decorum leniter atterens caudam et recedentis trilingui ore pedes tetigitque crura
Abbreviated transcription (Latin):
Nͥ eestre ualidus iastanerit iuster malto
Ieleireñ naut̃ trans̃ egũ marc uindas
I ncolumi rhodos & mitlene pulcbra fac̃qđ
Picnula solstitio cã pestreniuuałiłi auris
ꝑsrlimã tibrris sȩculi. mrense caminus

Expanded text:
 te validus iactaverit Auster in alto, idcirco navem trans Aegaeum mare vendas. Incolumi Rhodos et Mytilene pulchra facit quod paenula solstitio, campestre nivalibus auris, per brumam Tiberis, Sextili mense caminus
Abbreviated transcription (Latin):
uis multa gracilis te puerinrosa
łfuiss liquidis urgu& odorib
Grato pyrrha subaniro:
Cui fluũ religas comã
Simplex munditus. ben quotiens fidr̃
Motatosq deos flebit. & aspera
Higris aequera urntis
Fmirabitur in solens
Qui nc̃ te frunyreredulus aiurra
Qui semꝑ uacuã. semꝑ amabilr̃

Expanded text:
uis multa gracilis te puer in rosa perfusus liquidis urget odoribus grato, Pyrrha, sub antro? cui flavam religas comam simplex munditiis? heu quotiens fidem mutatosque deos flebit et aspera nigris aequora ventis emirabitur insolens qui nunc te fruitur credulus aurea, qui semper vacuam, semper amabil
Abbreviated transcription (Latin):
esit ancille tibi amor pudori
xanthia phoccu. prius in solentẽ
Serua briscis niuto colore
Mouit achillr̃
Mouit aiacẽ telamone natũ
ł orma caꝑtiuis dñm tremesse
Arsit atͣrides medio intriũ pho
Uirgine stipta
harhire postꝙ eccidere turmȩ
birroł bessalo uictore & ademptꝰ histor
T radidit fessislruiora tolli
ꝑgama grais
N escias an te generũ beani
U hllidis flaue decorent parettes
Rrgiũ ceste grnꝰ & penates
Aer& iniquos
Credr niliã cibi descelista
Plebe delestã. nẽq sic fidelr̃
Sie lucro auersã potuisse nasci
Matre pudenda
Integer laudo fiuge suspicari
Cuiꝰ octauũ trepidur &as

Expanded text:
sit ancillae tibi amor pudori, Xanthia Phoceu: prius insolentem serva Briseis niveo colore movit Achillem, movit Aiacem Telamone natum forma captivae dominum Tecmessae, arsit Atrides medio in triumpho virgine rapta, barbarae postquam cecidere turmae Thessalo victore et ademptus Hector tradidit fessis leviora tolli Pergama Grais. nescias an te generum beati Phyllidis flavae decorent parentes: regium certe genus, et penatis maeret iniquos. crede non illam tibi de scelesta plebe dilectam neque sic fidelem, sic lucro aversam potuisse nasci matre pudenda.integer laudo: fuge suspicari, cuius octavum trepida
Abbreviated transcription (Latin):
Rurdini bacchi somno gantdentis & umbra
Tume int̃strepitus nosturnas aiqudiurnos
Il iscanere &ct ulta seqͣui uestigia natũ
Ingrniũ sibi qđuacuis desumpꝰsit aibenis
Etstudus annos septẽ dedit uisenuitq.
Libris &curis staui tcituirnius exii
Plerũq & risu populũ quatit: incrgorerũ
Flusdib ininedus & tempestatib urbis
Il erba lyra motura sonũ conestere digner.
ł rat̃ rrat rome c̃sult rhi&or it alt
Altius sermone meros iudir& honores¬
Gracchus ubre illi for& ic utmittius illi lñ fri ffer&
Quiminus argutas uexit furor iste po&as

Expanded text:
ns Bacchi somno gaudentis et umbra: tu me inter strepitus nocturnos atque diurnos vis canere et contracta sequi vestigia vatum? ingenium, sibi quod vacuas desumpsit Athenas et studiis annos septem dedit insenuitque libris et curis, statua taciturnius exit plerumque et risu populum quatit: hic ego rerum fluctibus in mediis et tempestatibus urbis verba lyrae motura sonum conectere digner? Frater erat Romae consulti rhetor, ut alter alterius sermone meros audiret honorGracchus ut hic illi, foret huic ut Mucius ille. qui minus argutos vexat furor iste poetas
Abbreviated transcription (Latin):
Tingn equũ tenera docilẽ ceruiee magister
Ire ma qua monstr&i ques urnaticus ex quo
Tempore ceruict᷑ pellẽ latpauit inaula.
Militar insilus catulus nc adbibe pirc
Testore uerba puer nẽ te meliorib affer
Quo simel ẽ inbuta recens seruabit oclore
Testadi qđ sicessas aui strinrinᷤ ante is
Nec tardõ opperior nẽ p̃cedentib insto

Expanded text:
ingit equum tenera docilem cervice magister ire viam qua monstret eques; venaticus, ex quo tempore cervinam pellem latravit in aula, militat in silvis catulus, nunc adhibe puro pectore verba puer, nunc te melioribus offer, quo semel est imbuta recens, servabit odorem testa diu. quod si cessas aut strenuus anteis, nec tardum opperior nec praecedentibus insto
Abbreviated transcription (Latin):
Anqui fostunȩ terespons are suꝑlȩ¬
Libirũ & erestũ p̃sens hoflat᷑ & aptat
Qdsime populus romanꝰ foste rat&ecur
Nut᷑ posticib sic uidicis fruariflt̃
Uesequir. it fugiã quȩ diligit ipse Tadit¬

Expanded text:
an qui Fortunae te responsare supliberum et erectum praesens hortatur et aptat ? Quod si me populus Romanus forte roget, cur non ut porticibus sic iudiciis fruar isdem, nec sequar aut fugiam quae diligit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
s ũhone pags
Int̃andices lupꝰ errat agnos
Spargit a grestes tibi silua frondes
Gand& iniuisa pepulisse focssor

Expanded text:
 bove pagus, inter audacis lupus errat agnos, spargit agrestis tibi silva frondes, gaudet invisam pepulisse fossor
Abbreviated transcription (Latin):
pefiris oculis animoc & corꝑor iorpo
Insani sipiens nom̃ ferit ẽquus iniqui strie
I lira quã satisẽ uistutẽ s p&at ipsã :
Inune arigentũ & marmor u& useriq & astes
uscipecugrmmis trios mirare colores¬
Ci aude qđ spestent oculi temille loquente¬

Expanded text:
efixis oculis animoque et corpore torpet? insani sapiens nomen ferat, aequus iniqui, ultra quam satis est Virtutem si petat ipsam. I nunc, argentum et marmor vetus aeraque et artes suspice, cum gemmis Tyrios mirare colores; gaude quod spectant oculi te mille loquente
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdiximus. iumenta onerat. Eo mͦ instruct adthalã ꝓficiscit᷑. De¬
inde ubi ad ulloci uentũ ẽ qͣ numidis p̃ceperat: castra posita
munitaq sunt. tanta repente cȩlo uis aquę missa dicit᷑. utea mͦ
sicuti pleriq in noua deditione offitia intenilerant: Ceterum
milites religione pluuia magis usi. taq res multũ animis ad
didit. Nã rati se se dis in mortalib. curt c̾tꝰ. deinde postero die
contra opinionẽ iugurthȩ adthalã ꝑueniunt. Oppidani quisc
locorũ asperitate munitos crediderant. magna atq insolita
re perculsi nihilo segnius bellũ parare. idẽ noftri facere. Srai
nichil iam infestũ metello crerlens quippe qui om̃a arma. tela
locos tẽpora. deniq naturã ipsã cct̾is inperitantẽ industria
uccrat cũ liberis ⁊ magna parie pecunie. exoppido noctu
ꝓfugit neq postea amplius in ullo loco amplius una de

Expanded text:
esse supra diximus, iumenta onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. Deesse supra diximus, iumenta onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. Deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. Ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum addidit, nam rati sese dis immortalibus curae esse. Deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. Oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius bellum parare; idem nostri facere. Sed rex, nihil iam infectum Metello credens, quippe qui omnia, arma tela, locos tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. neque postea in ullo loco amplius uno die
Abbreviated transcription (Latin):
scse c̃sulatũ exuictis illis spolia cepisse alia p̃trrea magnifica
ꝓse⁊ illis dolentia. Interĩ quȩ bello opus erant pͥma habere
cognitos accire: ambiendo cogere homines. emeritis stipendus

Expanded text:
sese consulatum ex victis illis spolia cepisse, alia praeterea magnifica sese consulatum ex victis illis spolia cepisse, alia praeterea magnifica pro se et illis dolentia. Interim quae bello opus erant, prima habere:cognitos, accire et ambiendo cogere homines emeritis stipendiis
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginensiũ faciunt ut uł illi quos fines populo suo peteren
ibi uiui obruerent᷑ uł eadẽ cunditione sese quẽ in locũ uellent
ronsterauereflunc adrem redeo iugurtha. postq̃m amissa thala ni¬
bil satis firmũ eont᷑ metellũ putat ꝑmagnas solitudines cũpau¬
cos ꝓfere qpuenit adqetulos genus humanũ serũ incultũq po
cotspore ignarũ nominis romani sorũ multitudint muinũ
niosimaguis nunerib maiorib ꝓmissis sui ad sidiũ pdui ur¬

Expanded text:
Carthaginiensium faciunt, ut vel illi, quos finis populo suo peterent, Carthaginiensium faciunt, ut vel illi, quos finis populo suo peterent, ibi viui obruerentur, vel eadem condicione sese quem in locum vellent omi honores instituti. Nunc ad rem redeo. Iugurtha postquam amissa Thala nihil satis firmum contra Metellum putat, per magnas solitudines cum paucis profectus pervenit ad Gaetulos, genus hominum ferum incultumque et eo tempore ignarum nominis Romani. Eorum multitudinem in unum ximos magnis muneribus et maioribus promissis ad studium sui per
Abbreviated transcription (Latin):
alteri alteros aliqͣntulũ attriuerant. ueriti nemox uictos uie¬
toresq defessos alius aggrederet᷑ ꝑ indutias sponsionẽ faciunt utti
certo die legati domo ꝓficiscerent᷑. qui in loco int̾se obuii fuissci
is cõmunis utriusq popuili. finis haberet᷑. lgit᷑ carthagine duo fr̃s missi
quib nomen philenes erat maturauere iter ꝑgere. cirenenses tardius
iere. Id socordia ancasu c̃tingeret: parũ cognour: Ceterũ sol& in illis
locis tẽpestas. haut secus atq in mari retinere. Nam ubi ꝑloca ȩqͣlia
nuda gentiũ. uentus coortus arenã humo excitauit᷑ ea magna
ui agitata ora oculosq implere sol& Ita ꝓfecte impedito morari
corruptã domi penas metuunt criminari carthaginenses ante
tc̃pus domo digressos. ctͣbare rẽ deniq oña malleꝰ qͥmuicti ab¬
ire. Scũ pęni aliã c̃ditionẽ tantũ mͦ eqͣm peterent. g̾ci obtione

Expanded text:
alteri alteros aliquantum attriueret. veriti, ne mox victos vicalteri alteros aliquantum attriueret. veriti, ne mox victos victoresque defessos alius aggrederetur, per indutias sponsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter se obvii fuissent, is communis utriusque populi finis haberetur. Igitur Carthagine duo fratres missi, quibus nomen Philaenis erat, maturauere iter pergere, Cyrenenses tardius iere. Id socordiane an casu acciderit, parum cognovi. Ceterum solet in illis locis tempestas haud secus atque in mari retinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortus harenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculosque implere solet: ita prospectu impedito morari corruptam domi poenas metuont, criminari Carthaginiensis ante tempus domo digressos, conturbare rem, denique omnia malle quam victi abire. Sed cum Poeni aliam condicionem, tantummodo aequam, peterent, Graeci optionem
Abbreviated transcription (Latin):
accepimus ꝓfugos obdis cordias ciuilis nauib ineq losa
utnisser ecterũ canllũ sitũ it̃ duas ertis quibꝰ nononte¬
pares magnitudine pari natura qu&. prarima erc pre¬
alta sunt. cetera un fors tulit. alta alia intẽpestite uadosa Nam mao
trahunt ita faties locorũ cũ uentis siniul mutatur. Syrtes abtra¬
tu nominate. Cius ciuitatis ligͥua mͦ conũsa. conubio numidarii legũ
cultusq pleraq sidonica: qđ eo facilius retinebant. qui ꝓcul ab inͦ¬
perio regis etatẽ agebant int᷑illos: frequenit̃ numidiã multi
uastiq loci erant .S qm̃ in has regiones plepitan& negotia ueni¬
mus nindignũ uidet᷑ egregiũ atq memorabile facinus du& cartha¬
ginensiũ memorare . Eamꝰ rẽ locus nos ammonuit. qͣtẽpestate car¬
lenti fuere ager inmedio arenosus. una spetiȩ neq flum̃ neq mons
erat qui finesꝰ eꝙ discerneret. quȩ res eos magno diutͣnoq bello in¬
t̃se habuit. Postꝗ utrimq legiones itẽ classes sepe fuse fugatiq

Expanded text:
nauibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomen epares magnitudine, pari natura; quorum proxima terrae praealta sunt, cetera uti fors tulit alta alia, alia in tempestate uadosa. Nam ubitrahunt: ita facies locorum cum ventis simul mutatur. Syrtes ab tractu nominatae. Eius civitatis lingua modo conuersa conubio Numidarum, legum cultusque pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant, quod procul ab imperio regis aetatem agebant. Inter illos et frequentem Numidiam multi vastique loci erant. mus, non indignum videtur, egregium atque mir abile facinus duorum Carthaginensium memorare: eam rem nos locus admonuit. Selenti fuere. Ager in medio harenosus, una specie; neque flumen neque mons erat, qui finis eorum discerneret. Quae res eos in magno diuturnoque bello inter se habuit. Postquam utrimque legiones, item classes saepe fusae fugataeque et
Abbreviated transcription (Latin):
N ullũ ultra surbu aut opera insumtbat lin
Quinsmne riualiͦ teq &etua solus amares
Culpabit duros in comptis adbia atru
Ttan suerso calamo signũ. ambitibsa retide
Ornamenta paru claris luce dure cog&

Expanded text:
nullum ultra verbum aut operam insumebat inanem, quin sine rivali teque et tua solus amares.ndet inertis, culpabit duros, incomptis adlinet atrum transverso calamo signum, ambitiosa recidet ornamenta, parum claris lucem dare cog
Abbreviated transcription (Latin):
risq nctessatis suis Mormnis utidictũ enu accedit. acsiatĩ
signodato undiq simul eex ĩsidiis inuadit᷑. cętĩ obi uncati
uigurtħa syllȩ unctꝰ tradit᷑. & abey ad mariũ deduciꝰ+ ł id¬
tẽpꝰ adũsũ gallos ab ducib nr̃is &. scipione. & in mallio male
nugnatũ. qͦ metu italia om̃s cͣtitmucrat. Iiiq & indeuso acͥ
nr̃am memoriã. Nomani sic habuere. alia om̃a uirtuti sue .p.¬
c̃sectũ & iugintħa romã uit tũ aduci nuntiatuc.marius c̃sul
absens factꝰ c̃ e eidecit ia ꝓuintia gallia. is q Rł. ianit.ir. a¬

Expanded text:
risque necessariis suis inermis, uti dictum erat, accedit, ac statim risque necessariis suis inermis, uti dictum erat, accedit, ac statim signo dato undique simul ex insidiis invaditur. Ceteri obtruncati, Iugurtha Stempus aduersum Gallos ab ducibus nostris Q. Caepione et Cn. Manlio male pugnatum. Quo metu Italia omnis contremuerat. Illincque et inde usque ad nostram memoriam Romani sic habuere, alia omnia virtuti suae pconfectum et Iugurtham Romam vinctum adduci nuntiatum est, Marius consul absens factus est, et ei decreta prouincia Gallia, isque Kalendis