comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
radeptoris nr ñtisoculĩ defigumꝰ. quã dipeniationẽ eidte an amaissensition
declarant. nec ipse ꝓpheta ordinẽ tenuit qͥ scđo loco leonẽ posuit Cũ idem
redẽptor ñr nat᷑ꝰ ut homo pͥus fuerit ut iutulus immolatꝰ quã ut leo amor¬
tius suscitatꝰ Propt̾ea uideamꝰ quã obcausã eoꝵ ordo pposteret᷑: eũ sint
ut dictũ ẽ. quatuor facies uni. & quatuor pennȩ uni Ubi patent᷑ nimuirũ
euuangłistarũ demonstrat᷑ concordia. & unitas euuangłui dũ qđ libet eoꝵ &
sug iane trnũ pos sidet formã. ita ut & inuno tria. atq intrib unũ inueniat᷑
Quod si in uno quoq eoꝵ tria inueniunt᷑ animalia. quodlibet hoꝵ pͥmũ ẽ. nec
alteri cuilibet posterius. Qm̃ singuloꝵ om̃iũ quatuor sua facies est una.
sicisti &r uni ipsoꝵ simuł quatuor Qiuia xp̃s homo fuit quẽ simul p̾dicant
om̃s. & leo ꝓpt̃ iuã eximiã fortitudinẽ. quia moriens mortẽ deuicit: & ui¬

Expanded text:
Redemptoris nostri mentis oculum defigimus, quam dispensationem eadem animalia peractam declarant, nec ipse propheta ordinem tenuit, qui secundo loco leonem posuit; cum idem Redemptor noster natus ut homo, prius fuerit ut vitulus immolatus, quam ut leo a mortuis suscitatus. Propterea videamus quam ob causam eorum ordo praeposteretur, cum sint, ut dictum est, quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. Ubi patenter nimirum 389 Evangelistarum demonstratur concordia et unitas Evangelii Dei: quodlibet eorum et suam et trium possidet formam, ita ut in uno tria, atque in tribus unum inveniatur. Quod si in unoquoque eorum tria inveniuntur animalia, quodlibet horum primum est, nec alteri cuilibet posterius; quoniam singulorum omnium quatuor facies est una, sicuti et uni ipsorum simul quatuor. Quia Christus homo fuit quem simul praedicant omnes; et leo propter suam eximiam fortitudinem, quia moriens mortem devicit; et vi
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ ñ quasi ab his duab plagis solũ uenturĩ credunt᷑. uerũ etiã ameridie
& ab aqͥlone Sed hocẽ. qd dic̃ ab oriente. qͥa pͥma pars mundi. ẽ. qͣsi ab initio
scłi. & ab occasu qͣsi finis uitȩ om̃s hinc inde ad unũ mediatorẽ dm̃ & homi¬
nẽ uenient ꝑfidẽ. adquẽ hic adces serat : idẽ. & illi requiescent qui ante
aduentũ eius digne credider᷑ in eũ. & illiqͥ post aduentũ ipsius eũ ñ ex
sangumib neq ex uoluntate carnis. sed ex dõ renati fide susceper̃ Seu
alit᷑ ab oriente & occidente hoc ẽ ex om̃i gente quȩ sub cȩlo . ẽ. abortu solis

Expanded text:
dicit, non quasi ab his duabus plagis solum venturi creduntur, verum etiam a meridie dicit, non quasi ab his duabus plagis solum venturi creduntur, verum etiam a meridie et ab aquilone. Sed hoc est quod dicit ab oriente, quia prima pars mundi est, quasi ab initio saeculi, et ab occasu, quasi fine vitae, omnes hinc inde ad unum mediatorem Deum et hominem venient per fidem, ad quem hic accesserat; id est: Et illi requiescent qui ante adventum ejus digne crediderunt in eum, et illi qui post adventum ipsius, cum, non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, sed, ex Deo renati, fide susceperunt. Seu aliter: ab oriente et occidente, hoc est, ex omni gente quae sub coelo est, ab ortu solis
Abbreviated transcription (Latin):
circo credendũ. ꝗd homo quia medicina nobis adõ patre factꝰ ẽ. uerbo dic̃
& curat . Nec tam̃ alius ipse & alia ꝑsona uerbi. quia uerbũ caro factũ ẽ.¬
dente uenient. ac cȩtera quȩ sequunt᷑. Querendũ ergo quomodo uenien
Uũ quid gressib pedũ . Nonutiq sed fide ac caritate atq humilitate qͥb
adeũ iste accessit gfessib: Eo quoq quisqͥs magis ꝑueniet. quo magis
ꝑfidem quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑ crediderit Sed quomodo uere multi uen¬
turi credunt᷑. cũ alib dictũ sit quod multi nauit nuci uero electi.
Pauci quidẽ ab initio usq ad finẽ scłi licet multi uocent᷑. in cõꝑatione
illoꝵ qui pereunt ex om̃ib colligunt᷑. uenientes tam̃ simul hinc inde
congregati multi absq dubio inuenient᷑. Dequib ꝓpheta dinumerabo
inquit eos & suꝑ arenã multi plicabunt᷑ Qđ aut̃ ab oriente & occidente

Expanded text:
circo credendum, quod homo, quia medicina nobis a Deo Patre factus est, Verbo dicit circo credendum, quod homo, quia medicina nobis a Deo Patre factus est, Verbo dicit et curat. Non tamen alius ipse, et alia persona Verbi; quia Verbum caro factum estdente venient, et caetera quae sequuntur. Quaerendum ergo quomodo venient? Nunquid gressibus pedum? Non utique, sed fide ac charitate atque humilitate, quibus ad eum iste accessit gressibus. Eo quoque quisque magis perveniet, quo magis per fidem, quae dilectionem operatur, crediderit. Sed quomodo vere multi venturi creduntur, cum alibi dictum sit, quod multi vocati, pauci vero electi . Pauci quidem ab initio usque ad finem saeculi, licet multi vocentur, in comparatione illorum qui pereunt, ex omnibus colliguntur, venientes tamen simul hinc inde congregati, multi absque dubio invenientur. De quibus Propheta: Dinumerabo, inquit, eos, et super arenam multiplicabuntur . Quod autem ab oriente et occidente
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ ñ c̃ fides. quia decorde fingit᷑. Quod si falsi falsũ detrinitate cre¬
diderimꝰ. manis e & spes nr̃a. caritas quoq incerta. quia dũ falsũ diligit᷑.
uera ẽe ñ poterit Propt᷑ quod iisto quod uerã habuerit fidẽ & magnã
n ob aliud laudat᷑ nisi ut imitet᷑ Qud si uolumꝰ eiꝰ imitatores censeri. ñ
audiendus marcion ac eȩteri qui fantasina xp̃m sine uera carne fuisse
apud dm̃ cͥurat oña. & solo sermone restaurat uniuersa Non noua he¬
reses feliciana quȩ ueterũ cineres uoluit remouere. duas ꝑsonas in xp̃o
introducens. uerbũ scilicet propriũ dĩ filiũ. & adoptiuũ indm̃ hominis filiũ
oũ hic hominẽ dm̃ intellegat cũ ait dic uerbo lioquin nisi unꝰ idẽq eẽt
ds̃ & homo potius addñi ut̾ius quã ext̾ius ad hominẽ orandũ cẽt Quẽ & si
minoratũ ab angłis cernebat. tam̃ eundẽ ipsũ hominẽ ꝑ hoc quod unꝰ erat
cũ uerbo dominari suꝑ exercitũ angłoꝵ suo ex eplo aꝑtissime docet Id¬

Expanded text:
dicatur, non est fides, quia de corde fingitur. Quod si falsi falsum de Trinitate crediderimus, inanis est spes nostra, charitas quoque incerta. Quia, dum falsum diligitur, vera esse non poterit. Propter quod in isto quod veram habuerit fidem et magnam, non ob aliud laudatur nisi ut imitetur. Quod si volumus ejus imitatores censeri, non audiendus Marcion, ac caeteri, qui phantasma Christum sine vera carne fuisse  omnia, et solo sermone restaurat universa. Non nova haeresis Feliciana, quae veterum cineres voluit removere, duas personas in Christo introducens Verbum scilicet, proprium Dei Filium, et adoptivum in Deum hominis filium, cum hic hominem Deum intelligat, cum ait: Dic verbo. Alioquin, nisi unus idemque esset Deus et homo, potius ad Deum interius, quam exterius ad hominem orandum esset. Quem etsi minoratum ab angelis cernebat, tamen eumdem ipsum hominem, per hoc quod unus erat cum Verbo, dominari super exercitum angelorum suo exemplo apertissime docet. Id
Abbreviated transcription (Latin):
tenre ongorato ue mansionẽ apud eũ faciat Propt̃ca ergo prtinũ ꝑsiumi¬
lemi sconfessionẽ exibenda ẽ. nra infirmitas. quib unt ꝰ in animotor queum
malbs: tane demũ post cura hospiciũ bonoꝵ oꝑum uirtutib p̃por tndunã
ntdũ tam iemlecet simꝰ sub potestate principis huiꝰ scł. erediit sab et nob¬
dompo us ⁊ uealdue libtatis sunt semꝑ sectem᷑ ut de seruitut adintegrum
musferam mlibtatt̃ tũ fidem raetã cũ bonis opib: año exibemꝰ e ueru¬
sall lterucu ĩ st mide afides uiredr̃ singulor onquoa alla st fides alteri
dalia alteri cũ ñ sit noi una fides sedinuna tideq frae ꝓ dono grȩs alum tute

Expanded text:
trare dignatur, ut mansionem apud eum faciat. Propterea ergo primum per humilem confessionem exhibenda est nostra infirmitas, quibus intus in animo torqueamur malis; tunc demum post curam, hospitium bonorum operum virtutibus praeparandum. Interdum tamen licet simdominamur, si ea quae libertatis sunt semper sectamur, ut de servitute ad integrum transferamur in libertatem, tum fidem rectam cum bonis operib. Unde et fides jure dicitur singulorum, non quod alia sit fides alteri et alia alteri, cum non sit nisi una fides; sed in una eademque fide, pro dono gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
semp margaritas uras ante porcos Porro allegoriu reruilla de qua dixint
sempita mistaee figurat᷑. ut dereb gestu ni hil subtrabere iure. qresit. quia
ne necu factrũ typica uifer̃ ueritatẽ. sicuti pͥscus locs ꝓhittcu re dno de
uonderdo: de morite suritꝰ lico ꝑhibet designans humani genꝰ dño de celestilb
de scendente lepra peccati mundatũ N e iconuenient pin mulo tucso ste¬
desotũ siguificat. cũ in solo uno hominis nomine unucerfitas humani generis

Expanded text:
s margaritas vestras ante porcos . Porro allegoria rerum illa de qua diximus, semper ita mystice figuratur ut de rebus gestis nihil subtrahere jure credatur, quia non rerum factarum typica auferunt veritatem, sicuti praesens locus prondente de monte, curatus illico perhibetur, designans humanum genus, Domino de coelestibus descendente, lepra peccati mundatum. Nec inconvenienter per unum multitudo credentium significatur, cum in solo uno hominis nomine universitas 394 humani generis
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia satis habunde suis llustrat uirtutib & cȩlestis
gr̃a miris exornat munerib sub sc̃o ꝓposito monasticȩ discipli¬
ultimus Expositũ in matheo karissimi quod oli inchoauerã
ut eo mofficio fr̃ib pensũ seruitutis mee ꝓuoto ꝑsoluerẽ multis demum
suscepto regiminis loco p̃peditꝰ sollicitudinũ cũris & causarũ seculariũ
uaris implicatꝰ negotiis. tantũ ame longe abductus. quantũ astudio
litterarũ remotꝰ: non solũ illud inꝑfectũ reliqui quod cocꝑam. uerũ
etiũ pͥt̾iuisso quietis bono memet ipsũ pene plurimiso aurarũ alluos im¬
pulsionib in naufragiũ dedi. Sed quia dĩ nobis ut ille uates ait sua pui¬
dentia hec otia fecit. fr̃s qui a uobis audnos imissi uenerunt. erebrome
sollert adgres s̃ snt ortatu. ut explerẽ opus quod inchoauerã. ur̃oq.
conseerarẽ nomini Ne forte illiderer uixta illud ẽuiangelio. quia cepi

Expanded text:
sapientia satis abunde suis illustrat virtutibus, et coelestis gratia miris exornat muneribus, sub sancto proposito monasticae discipliripsema, et Levitarum ultimus. Expositum in Matthaeo, charissimi, quod olim inchoaveram, ut eo in officio fratribus pensum servitutis meae pro voto persolverem, multis demum, suscepto regiminis loco, praepeditus sollicitudinum curis, et causarum saecularium variis implicatus negotiis, tantum a me longe abductus, quantum a studio litterarum remotus, non solum illud imperfectum reliqui quod coeperam, verum etiam, praetermisso quietis bono, memetipsum, pene plurimis aurarum allisus impulsionibus, in naufragium dedi. Sed quia Deus nobis, ut ille vates ait, sua providentia haec otia fecit, fratres, qui a vobis ad nos missi venerunt, crebro me solerti aggressi sunt hortatu, ut explerem opus quod inchoaveram, vestroque consecrarem nomini: ne illuderer, juxta illud ex Evangelio, qu
Abbreviated transcription (Latin):
itud mente do ñ corpore. Neo loco : sed fide. Et dicunt non cdamore uocas
quna rsra bolo est sed cordetacito cũ dolore. Non inquiunt bonũ sem̃ semnists

Expanded text:
itaque mente et non corpore, nec loco sed fide, et dicunt non clamore vocis, itaque mente et non corpore, nec loco sed fide, et dicunt non clamore vocis, quia parabola est, sed corde tacito cum dolore: Nonne, 588 inquiunt, bonum semen seminasti?
Abbreviated transcription (Latin):
Hineq penã sumerent : unae supuiuerunt palmã. Propt̃ qͥd eugilintes serui p̃ti
more. &cura eo qͦd euenerat istud expanescunt. Hoc metuentes perit aniorũ
germina adillorũ redundaro offensã. quoꝵ conscientia p̃tꝰ iactũ boni seminis
ntendere uel ignauia torpere. N efocte inmesse sibi cõ missi iimic supa¬
semine eIInU. iad est crimina uel heresim unde pereit bonũ sem̃ qd a dno
seminetu est. Si inalico semin& quis uerbũ p̃dicaitionis ipsexp̃c . ẽ. qui semint
quia exiit seminareiꝑse. & qͦd seminat᷑ in cordib credentiũ: Eũ dut inquit
creuiss& erba & feciss& spicas tc̃ apparuer̃ rixania. Quia q̾dlatebat in herba
allssi dor rorontient : Hinc est qd boni messores scꝑ uigilant & metuunt. n eor
illis derrnuentib triticũ sordidet᷑ & cõmisceat᷑ semine alieno sinor anefi
p duiridetũ su domini p̃ueniunt. nec securai sunt demi no centia. dũtis̃ent retoꝰ
meir rert d esilerero ꝙ Iccedentes aut seruipitris familias. dixer ei Pecesan

Expanded text:
et hinc poenam sumerent, unde speraverant palmam. Denique vigilantes servi prae timore, ista cur evenerint expavescunt: hoc metuentes, ne zizaniorum germina ad illorum redirent offensam, quorum conscientia praeter jactum boni seminis intendere, vel ignavia torpere. Ne forte in messe sibi commissa inimicus superseminet zizania, id est crimina, vel haeresim, unde pereat bonum semen, quod a Domino seminatum est. Quia licet seminet quis verbum praedicatin cordibus credentium. Cum autem, inquit, crevisset herba, et fecisset spicas, tunc apparuerunt zizania. Quia quod latebat in herba ucissimi remanent. Hinc est quod boni messores semper vigilant et metuunt, ne forte illis dormientibus, triticum sordidetur et commisceatur semini alieno. Hinc etient reatum incurrere de silentio. Accedentes autem servi patrisfamilias, dixerunt ei. Accedunt
Abbreviated transcription (Latin):
&iã obhoc secessisse uidetͥ. ut credentiũ ꝓbaret fidẽ. Et ideo seqͥt᷑: quia
tͣbȩ secutȩ st̃ eũ pedestres. Non inium̾tis neq inuehiculis diuersis. sed
ꝓprio labore pedũ asꝑitatẽ itineris insinuat. ut ardorẽ m̃tis eoꝵ ostendat
Nã antequã ueniret in solitudines gentiũ. ab uno tantũ popło colebat᷑. Sed
postquã dñs uenit ad gs̃ qͣsi in desertũ. secutȩ st̃ eũ turbȩ multȩ : & ideo se¬
quenti miraculo hoc testimoniũ ante ponit᷑. qm̃ absciso capite alege.
mox secessit aiudeis. & as cendit in nauicula : id ẽ. in illa pͥmitiua eccła.
in locũ desertũ ut dixi. qͥa doctrinȩ noticiã ñ habebant. Et uenerunt
pedestres. qͥa humiles: & ñ in põpisscłi. Quib misertꝰ .ẽ. dñs animas eorũ
sanando qͥ deciuitatib: id ẽ. deuariis sectis ad eũ uenerant qͦs curauit :
qͥa qͥb plena . ẽ. fides statĩ p̃miũ c̃seqͥt᷑ salutis. Unde dr̃. & exiens uidit

Expanded text:
iam ob hoc secessisse videatur, ut credentium probaret fidem. Et ideo sequitur, quia turbae seculae sunt eum pedestres. Non in jumentis neque in vehiculis diversis, sed proprio labore pedum asperitatem itineris insinuat, ut ardorem mentis eorum ostendat. Nam antequam veniret in solitudines gentium, ab uno tantum populo colebatur. Sed postquam Dominus venit ad gentes quasi in desertum, secutae sunt eum turbae multae. Et ideo sequenti miraculo hoc testimonium anteponitur, quoniam abscisso capite a lege, mox secessit a Judaeis et ascendit in navicula, id est in illa primitiva Ecclesia in locum desertum, ut dixi, humiles, et non in pompis saeculi. Quibus misertus est Dominus, animas eorum sanando, qui de civitatibus, id est de variis sectis, ad eum venerant, quos curavit. Quia, quibus plena est fides, statim praemium consequitur salutis. Unde dicitur: Et exiens vidit
Abbreviated transcription (Latin):
duas ꝑsonas. una cũ qͥb dã moysen & aaron int̾p̃tati sumꝰ. ꝑ qͦs regnũ & sacer¬
dotiũ monstrabat᷑ : quoꝵ c̃dim̃to popłs cũ ȩgypto exiret ꝑdesertũ pastꝰ est:
& infuturo his duab gub̾nat᷑ ꝑsonis. Quia sic̃ in panib adhuc p̃dictis qͥnq
libris uita udeoꝵ c̾tinebat᷑. ita pisciũ duoꝵ regus & sacordotalib gub naba
rib & laborib huiꝰ peregrinationis nr̃ȩ. tãquã ab ȩgypto liberam : & ꝑsequen¬
tia nos peccata sacram̃ta baptismatis nob̾ euadentib obruunt᷑. Ipse . ẽ. sac̃dos¬

Expanded text:
 Moysen et Aaron interpretati sumus, per quos regnum et sacerdotium monstrabatur; quorum condimento populus cum Aegypto exiret per desertum pastus est, et in futuro his duabus gubernatur personis. Quia sicut in panibus adhuc praedictis quinque libris vita Judaeorum continebatur, ita piscribus et laboribus hujus peregrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et quamd
Abbreviated transcription (Latin):
uator mirabiliora tam̃ ualde uident᷑ ea quȩ inhis p̃ figurata st÷ sic adliqdũ
exp̃ssa. ut nulli dubiũ eẽ. possit heç omĩa sic adhoc diuinitꝰ p̾parata. Qua ꝓpt̃
ꝑpendite quȩ gesta st̃. uł qͣlit̾ gesta st̃ : & in his om̃b adtendite ꝑsonas effectus
causarũ. & singulas causas. nuneros qͦq & modos. loca & tẽpora. seu cȩtera inhis
quȩ longũ ẽ. enumerare. qm quȩ gesta st̃ ut dixi. p̃t᷑ gerendi officiũ longe alta¬
rius p̃tendunt munꝰ salucis nr̃ȩ: Id arco ñ casu neq scđm euentũ rei heç omia
c̃tiger̃. sed scđm dispensacionẽ diuina. Unde int̾rogati discipłi dixer̃. Non

Expanded text:
vator, mirabiliora tamen valde videntur ea quae in his praefigurata sunt, sic ad liquidum vator, mirabiliora tamen valde videntur ea quae in his praefigurata sunt, sic ad liquidum expressa ut nulli dubium esse possit haec omnia sic ad hoc divinitus praeparata. Quapropter perpendite quae gesta sunt vel qualiter gesta sunt, et in his omnibus attendite personas, effectus causarum, et singulas causas, numeros quoque et modos, loca et tempora, seu caetera, in his quae longum est enumerare. Quoniam quae gesta sunt, ut dixi, praeter gerendi officium longe altius praetendunt munus salutis nostrae. Idcirco non casu, neque secundum eventum rei haec omnia contigerunt, sed secundum dispensationem
Abbreviated transcription (Latin):
uerba discipłoꝵ hoc dñs locutꝰ ẽ philippo unde ememꝰ panes Net ñ ae quod
Andreas dr̃ dixisse. est puer unꝰ hic qͥh abet qͥnq panes aluidixer̃ qͥa ñ st̃ not̃
nuisi qͥnq panes qͦd utrũq dictũ fuisse nemo qͥ abigat : Sic lector inuenies
inom̃ ẽ cordia euũgłistarũ eos nihil asententia dis crepare. Nonhabent
inqͥti biecesse ut eant᷑. date illis uos manducare Ac si diceret  ⁊sonneits¬
se habent diuersos cibos querere & emere sibi ignotos panus cũ secũ habiit
lestt̃ panẽ. date uos illis manducare. ꝑuocat apłos ad frachionẽ pans
& ađ puidentiã suȩ possibilitatis: ut illis testantib señ habere. uirt & mag¬
uitudo signi notior fier& om̃ib Unde que so qͦd sepemoniu ad m̃tẽ unus¬
asr redutat maxime in hoc miraculo qͥa &si mira st̃ quȩ gessit dñs & sai¬

Expanded text:
verba discipulorum hoc Dominus locutus est Philippo, Unde ememus panes? Necnon et quod verba discipulorum hoc Dominus locutus est Philippo, Unde ememus panes? Necnon et quod Andreas dicitur dixisse, Est puer unus hic qui habet quinque panes. Alii dixerunt, quia non sunt nobis nisi quinque panes, quod utrumque dictum fuisse, nemo qui ambigat. Sic, lector, invenies in omni concordia evangelistarum, eos nihil a sententia discrepare: Non habent, inquit, necesse ut eant, date illis vos manducare. Ac si diceret, non necesse habent diversos cibos quaerere et emere sibi ignotos panes, cum secum habeant coelestem panem, date vos illis manducare. Provocat apostolos ad fractionem panis, et ad providentiam suae possibilitatis, ut illis testantibus se non habere, virtus et magnitudo signi notior fieret omnibus. Unde, quaeso, quod saepe monui ad mentem unusquisque reducat, maxime in hoc miraculo, quia etsi mira sunt quae gessit Dominus et Sal
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uerbũ ut dimuteret eosire cũ ioħes ad philippũ dixisse pͥũ ihm describit
diceis. andetmemꝰ panes ut manducent hi Ex qͦ recte intelligit q̃ đ post
uerbũ discipłoꝵ dñs locutꝰ ẽ philippo unde ememꝰ panes. Nł autꝰ aiunt q̃ua
desert̃ ẽ locꝰ ostendit᷑ qͥa longe aciuitatib erant iuxta litterã. Et ora inqunt:
ca p̃terut. ora scilicet manducandi: Seu ora ꝓtota die ponit᷑: qͥa ddiesiã p̃teri¬
erat. Porro matheuꝰ ait ut emant sibi escas q̃si detͥbis dixerit Maroꝰ s̃ nar¬
rat apłos dese hoc dixisse. euntes emamꝰ ducentis denariis panes. Deqͦ loco iotes
ait. ducentoꝵ denarioꝵ panes ñ sufficient eis In qͦ sentiendũ nob̵ qͥa uera sint
omĩa quȩ singuli dixer̃. & nemo eoꝵ suis dictis alteriuꝰ narratione in pignat
sic̃ not iohẽs in eo qͦd dit dñm philippũ int̾ rogasse qͦd alu discipłi pͥũ acdeun
ue dixerant si c̃ reliqͥ narrant euugłistȩ c̃traria senat scd ostendit᷑ qͣd post

Expanded text:
hoc verbum ut dimitteret eos ire, cum Joannes ad Philippum dixisse prius Jesum describit, dicens: Unde ememus panes ut manducent hi? Ex quo recte intelligitur quod post verbum discipulorum Dominus locutus est Philippo, unde ememus panes. Quod aertus est locus, ostenditur, quia longe a civitatibus erant juxta litteram. Et hora, inquit, jam praeteriit, hora scilicet manducandi. Seu hora pro tota die ponitur, quia dies jam praeterierat. Porro Matthaeus ait, ut emant sibi escas, quasi de turbis dixerit. Marcus vero narrat apostolos de se hoc dixisse: Euntes emamus ducentis denariis panes . De quo loco Joannes ait: Ducentorum denariorum panes non sufficient eis . In quo sentiendum nobis, quia vera sunt omnia quae singuli dixerunt, et nemo eorum suis dictis 617 alterius narrationem impugnat, sicut nec Joannes, in eo quod ait Dominum, Philippum interrogasse, quod alii discipuli ad eum prius jam dixerant, sicut reliqui narrant evangelistae, contraria sentit. Sed ostenditur quod post
Abbreviated transcription (Latin):
sceleris. qͥ ĩꝑat ut fiat. Hȩç iuxta litterã dicta sint: qͥa de hac comedia mi¬
seri herodis suoꝵq qͥ cũ eo cõplices extiter̃ a multis nr̃oꝵ facundissime declamatũ
est iȩccłus. & ideo in hoc tractatu pauca demultis lectori sufficere debent. Et
accedentes inqͥt discipłi. tuler̃ corpꝰ eiꝰ. & sepelier̃ illud̃ Et uenientes. ñtiauert᷑

Expanded text:
sceleris, qui imperat ut fiat. Haec juxta litteram dicta sint; quia de hac comoedia misceleris, qui imperat ut fiat. Haec juxta litteram dicta sint; quia de hac comoedia miseri Herodis, suorumque qui cum eo complices exstiterunt, a multis nostrorum facundissime declamatum est in Ecclesiis, et ideo in hoc tractatu pauca de multis lectori sufficere debent. 615 Et accedentes, inquit, discipuli, tulerunt corpus ejus, et sepelierunt illud, et venientes nuntiave
Abbreviated transcription (Latin):
ria: eo qͦd epulas sanguine miscuerit: & mortẽ qͣmuis noxii hominis in alte¬
riuꝰ delicias p̾stiterit. ut libido & homicidiũ simul miscerent᷑: Quanto sce¬
leratior infacto herodes & herodiadis: necñ & puella quȩ saltauit. & in pre¬
tiũ tragoediȩ suȩ ñ hircũ sed caput postulat ꝓpħȩ. ut habeat in potestate
linguã quȩ inlicitas arguebat audent᷑ nuptias . Respondit gͥsiuȩt᷑pissimȩ
matri. tpior ualde filia. Quia talis debuit ꝓcrearide ad ultera. quȩ fractis
gressib. corpore dissoluto. om̃ĩq cõpage m̃broꝵ disiuncta. fluentib huc illuc
exarte maleficii uiscerib detͥparet᷑. fitq tota matri deformitate ualdede¬
formior. Et notandũ qͦd ait. qͥa misit herodes. & decollaũ iohẽm Ex qͦdat᷑
intellegi qͥa ipse occidit qͥ iubet sic̃ & de om̃i reatu qͥa ipse se auctorẽ facit

Expanded text:
ria, eo quod epulas sanguine miscuerat, et mortem quamvis noxii hominis, in alteria, eo quod epulas sanguine miscuerat, et mortem quamvis noxii hominis, in alterius delicias prostiterit, ut libido et homicidium simul miscerentur. Quanto sceleratior in facto Herodes et Herodiadis, necnon et puella quae saltavit, et in pretium tragoediae suae, non hircum, sed caput postulat prophetae, ut habeat in potestate linguam, quae illicitas arguebat audenter nuptias. Respondit igitur suae turpissimae matri, turpior valde filia. Quia talis debuit procreari de adultera, quae fractis gressibus, corpore dissoluto, omnique compage membrorum disjuncta, fluentibus huc illucque ex arte maleficii visceribus deturparetur: fitque tota matri deformitate valde deformior. Et notandum quod ait: Quia misit Herodes et decollavit Joannem. Ex quo datur intelligi, quia ipse occidit qui jubet, sicut et de omni reatu, quia ipse se auctorem facit
Abbreviated transcription (Latin):
& infelix rabies quȩ in pastũ suũ suscep̃ caput martyris. & in potũ ebibit li¬
corẽ sacri sanguinis. siciensq mortẽ ꝓpħȩ aspex̃. Oferculũ crudele. o discꝰ
rosis resꝑsus sanguinis. sed c̃uiuantib ualde exiciabilis. qͥa intanto c̃uiuio
nemo fuit qͥ ꝓhiber& audaciã regis. qͥn ĩmo ut scriptura ait: ꝓpt̾ eos qͥ parit᷑
discũbebant iussit dari Quofacto om̃s scoleris sui facit ẽẽ c̃sortes & in luxuri¬
oso ĩpuroq c̃ uiuo cruentȩ epulȩ adhuc sordidiuꝰ sordidant᷑. dũ defert᷑ capu
Sindisco. Qđ allatũ datũ. ẽ. puellȩ: & illa tulit matri suȩ. Li egitꝰ gͦ in roma¬
na hystoria flaminiũ ducẽ romanũ qͦd accubanti iuxta se meretriculȩ quȩ
ñ quã uidisse se diceret hominẽ de collatũ. ad sensus fit ut reuꝰ qͥdã capitalis
criminis inc̾uuio capite truncaret᷑. Deinde a senatorib demũ pulsũ acu¬

Expanded text:
et infelix rabies, quae in pastum suum suscepit caput martyris, et in potum ebibit liet infelix rabies, quae in pastum suum suscepit caput martyris, et in potum ebibit liquorem sacri sanguinis, sitiensque mortem prophetae aspexit. O ferculum crudele! O discus rosis resparsus sanguinis, sed convivantibus valde exitiabilis! quia in tanto convivio nemo fuit qui prohiberet audaciam regis, quinimo, ut Scriptura ait, propter eos qui pariter discumbebant, jussit dari. Quo facto omnes sceleris sui facit esse consortes, et in luxurioso impuroque convivio, cruentae epulae adhuc sordidius sordidantur, dum defertur caput in disco. Quod allatum datum est puellae, et illa tulit matri suae. Legitur ergo in Romana historia Flaminium ducem Romanum, quod accubanti juxta se meretriculae, quae nunquam vidisse se diceret hominem decollatum, assensus sit, ut reus quidam capitalis criminis in convivio capite truncaretur; deinde a senatoribus demum pulsum a cu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ uiuia qͥa uinũ qͦd cũ m̃sura ñbibit emitͣ. & sine m̃sura bibit : cito naufragiũ
parit. Hinc ẽ qͦd herodes licet sacram̃to fidẽ reddiderit. homicidiũ ꝑpetrauit
Sed meliuꝰ eẽt ꝓ iuram̃to penitere infausto. sic̃ dauid fecisse legimꝰ uerbis abigail
bat ꝑficeret. Damͥ inqͥt indisco Cur aut̃ indisco. nisi ut sacram̃tũ figuraretur
nr̃ȩ redẽptionisc. Quia p̾tiosa in c̃spectu dñi. mors scõꝵ eiꝰ Ut indisco & m̃sa qͦ
corpꝰ xp̃i sacrat᷑ qͦd ẽ. caput martyrũ. ipsi partiaparent᷑ cũ suo capite in obla¬
tione ȩc̃nȩ salutis. Sed serpentis germ̃ caput ioħis petit sẽꝑ atq hominis. cui
suũ caput sententia olĩ sũmi iudicis sciebat addictũ. dicente dño. Illa tuũ ob¬
seruabit caput. & tu illiuꝰ obseruabis calcaneũ. Sed misera feralis aula regis

Expanded text:
convivia; quia vinum quod cum mensura emitur, et sine mensura bibitur, cito naufragium convivia; quia vinum quod cum mensura emitur, et sine mensura bibitur, cito naufragium parit. Hinc est quod Herodes, licet sacramento fidem reddiderit; homicidium perpetravit. Sed melius esset pro juramento poenitere infausto sicut David fecisse legimus verbis Abigael e gerebat, perficeret. Da mihi, inquit, in disco. Cur autem in disco? nisi ut sacramentum figuraretur nostrae redemptionis. Quia Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Ut in disco et mensa, quo corpus Christi sacratur, quod est caput martyrum, 614 ipsi participarent cum suo capite in oblatione aeternae salutis. Sed serpentis germen caput Joannis petit semper, atque hominis, cui suum caput sententia olim summi judicis sciebat addictum, dicente Domino, Illa tuum observabit caput, et tu illius observabis calcaneum . Sed misera feralis aula regis,
Abbreviated transcription (Latin):
uł philippo fr̃ĩ amicꝰ fieret: atq inlicitȩ nuptiȩ repudio soluerent᷑ : mon&
ut in ipso statĩ c̃ uuio caput ioħis postularet. Digno oꝑi saltationis dignum
sanguinis p̃miũ. Et c̃stristatꝰ . ẽ. inqͥt rex ait euugłista ꝓpt̾ iusurandũ
iua sic se ostendebat ñ de penitudine cordis. sed ut simulatione simul discũ¬
bentes falleret Artifex enĩ m̃datu & homicida ꝓfert infacie tristiciã
cũ leticiã haberet incorde. ut c̃iuuantes eluderet Porro soripturarũ
csuctudo ẽ ut opinionẽ multoꝵ sic narret hystoricꝰ. qͦmͦ eo tẽpore ab om̃ib:
eredebat᷑. sic̃ & hoc loco forte discũbentes herodes qͣd uere tristar&̃ putabant:
inc qͦq ait. ꝓpt̃ iuram̃tũ & eos qͥparit̃ discũbebant. iussit dari. Unde dño iu¬
bente fugienda st̃ iuram̃ta. maxime quȩ pariunt totis noctib & horis ꝓtract

Expanded text:
vel Philippo fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet vel Philippo fratri amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudio solverentur, monet ut in ipso statim convivio caput Joannis postularet, digno operi saltationis dignum sanguinis praemium. Et contristatus est rex, ait evangelista, propter jusjurandum. Quia de se ostendebat, non de poenitudine cordis, sed ut simultatione simul discumbentes falleret. Artifex enim mendacii et homicida praefert in facie tristitiam, cum laetitiam haberet in corde, ut convivantes eluderet. Porro Scripturarum consuetudo est, ut opinionem multorum hic narret historicus, quomodo eo tempore ab omnibus credebatur, sicut et hoc loco forte discumbentes, Herodes quod vere tristaretur, putabant. Hinc quoque ait: Propter juramentum et eos qui pariter discumbebant, jussit dari. Unde Domino jubente fugienda sunt juramenta, maxime quae pariunt totis noctibus et horis protracta
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥ noc& adhuc noceat. & ut qͥ insordib e adhuc sordescat Unde cũ iuram̃to
pollicitꝰ ÷ ei cdare. qͦd cũq postulasset: ꝓcul dubio ideo dolosiurat ut uideret᷑
excusabilis & in nocens. qͥ uolebat eũ ut supͣ testatꝰ ẽ. eũigłista longe diuiã occides
ciebat enĩ ex affectu matris. qͦd filia hoc peceret. Alioqͥn si aliud postulassec
forte matris mortẽ: utiq ñ ĩpetrasset: neq dimidiã partẽ regni qͣ pollictꝰ est
on ut daret. sed ut eiꝰ pollicitatio in refragabilior uideret᷑ eo cũ peteret qͦd ipse
moliebat᷑. Nullũ gͦ inuenimꝰ diẽ natalis suis obseruasse nisi herodẽ & pharaio¬
nẽ indiuinis litteris. ut qͦrũ erat par ĩpietas in ꝑfidia. eẽt una sollẽpnitas ad
suꝑbiã Int̾ quȩ fallatia timens herodias ne aliqͣndo herodes resipisceret

Expanded text:
ut qui nocet, et adhuc noceat, et ut qui in sordibus et adhuc sordescat . Unde cum juramento ut qui nocet, et adhuc noceat, et ut qui in sordibus et adhuc sordescat . Unde cum juramento pollicitus est ei dare quodcunque postulasset. Procul dubio ideo dolosus jurat, ut videretur excusabilis et innocens, qui volebat eum, ut supra testatus est evangelista, longe diu jam occidere. Sciebat enim ex affectu matris quod filia hoc peteret. Alioquin si aliud postulasset, forte matris mortem utique non impetrasset, neque dimidiam partem regni, quam pollicitus est. Non ut daret, sed ut ejus pollicitatio irrefragabilior videretur, cum peteret quod ipse moliebatur. Nullum ergo invenimus diem natalis sui observasse, nisi Herodem et Pharaonem in divinis litteris, ut quorum erat par impietas in perfidia, esset una solemnitas ad superbiam. Inter quas fallacias timens Herodias, ne aliquando Herodes resipisceret,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ matrisuȩ. qͥa fidẽ quã accep̃ dexp̃o infinẽ scłi ad c̃uersio nẽ ludeoꝵ ut ca¬
put eũ recipiant ipsa ẽ. oblatura. Die aut̃ natalis herodis saltauit filia he¬
rodiadis in medio. & placuit herodi Quã qͥdã filiã dicunt fuisse philippi. ut
ex ipsa cõꝑbaret᷑ corã om̃ib: suis cõplicib herodiaden uxorẽ duoꝵ fr̃m fuisse.
quȩ affectione coniugu uiolaret affectũ fr̃nũ. tantũ ut sociaret᷑ hero di& eẽnt
in nomine c̃similes. qͥnꝰ erant iã scelere morib: & uita dissimiles: Iungebantur
uocabulo. qͦs criminũ iunxerat tͥpitudo: Sed tͣpior filia quȩ suis lusib ut pa¬
truũ incestaret. & matrẽ ampliuꝰ fȩdaret. Filia siqͥdẽ pͥoris mariti. hȩx omĩa
publicabat. Quo defacto c̃tigit ut adhuc deterior eẽt. iuxta illud apocalipsis:

Expanded text:
eum matri suae, quia fidem quam accepit de Christo, in finem saeculi ad conversionem Judaeorum, ut caeum matri suae, quia fidem quam accepit de Christo, in finem saeculi ad conversionem Judaeorum, ut caput eum recipiant, ipsa est oblatura. Die autem natalis Herodis, saltavit filia Herodiadis in medio, et placuit Herodi. Quam quidem filiam dicunt fuisse Philippi, ut ex ipsa comprobaretur coram omnibus suis complicibus Herodiadem uxorem duorum fratrum fuisse, quae affectione conjugii violaret affectum fraternum; tantum ut sociaretur Herodi, et essent in nomine consimiles, qui non erant jam scelere, moribus, et vita dissimiles. Jungebantur vocabulo quos criminum junxerat turpitudo. Sed turpior filia quae suis lusibus, ut patruum incestaret, et matrem amplius fedaret, filia siquidem prioris mariti haec omnia publicabat; quo de facto contigit, ut adhuc 613 deterior esset, juxta illud Apocalypsis,
Abbreviated transcription (Latin):
clinabat se ad ealibent̃ quȩ p̃co xp̃i monebat. Erat enĩ nuser in om̃ib dolosus
ualde unde dñs uulpẽ eũ uocat. Et ideo dic̃ euugłista. uolens eũ occidere
timuit popłm. qͥa sic̃ ꝓ pħam eũ habebant. Sed qͥa occidere eũ distulit. ob
satifactionẽ pessimȩ uxoris uinctũ eũ sinȩ culpa in carcere posuit: ut totũ
eẽt imisteriũ. herodis qͥd erat ad reatũ. Oecultat᷑ iste. dũ exaltat᷑ x p̃s¬
sȩpe monui omnẽ diligentiã euũgłioꝵ lectioni adhiberi opoitet: qͥa inhis quȩ gesta
narrant᷑. subesse utꝰ interioris intelligentiȩ archana repperiunt᷑. Habet ominiũ
oꝑũ narratio suũ ordinẽ. de qͥb gestoꝵ effectib causȩ subiacentis species p̃format᷑
nde herodias significat synagogã. quȩ caput ioħ̃is id ÷ xp̃m amputare molit᷑ uina

Expanded text:
clinabat se ad ea libenter, quae praeco Christi monebat. Erat enim miser in omnibus, dolosus clinabat se ad ea libenter, quae praeco Christi monebat. Erat enim miser in omnibus, dolosus valde, unde Dominus vulpem eum vocat. Et ideo dicit evangelista: Volens eum occidere, timuit populum, quia sicut prophetam eum habebant. Sed quia occidere eum distulit, ob satisfactionem pessimae uxoris, vinctum eum sine culpa in carcere posuit, ut totum esset mysterium Herodis quod erat ad reatum. Occultatur iste, dum exaltatur saepe monui, omnem diligentiam Evangeliorum lectioni adhiberi oportet; quia in his quae gesta narrantur, subesse intus, interioris intelligentiae arcana reperiuntur. Habet omnium operum narratio suum ordinem, de quibus gestorum effectibus causae subjacentis species praeformatur. Unde Herodias significat synagogam, quae caput Joannis, id est Christum, amputare molitur una
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ scł̃i. neq duriuꝰ increpare : ne forte atrociuꝰ cõmoueant᷑ ad irã. sic̃ a qͦdam
audiui epoꝵ. Quia rex sub nulliuꝰ inqͥt redactꝰ.ẽ. potestate. neq sub cura alicuiꝰ
regiminis eo qͦđ om̃ib in cõmune. ẽ & ñ in una c̃morat᷑ parroechia. Qđsi ita . ẽ.
iohẽs rep̾hensibilis & teme rariuꝰ. censenđ ẽ. qͥ exheremo ueñ ad regis p̃sentiam.
ut in crepar& ad ulterũ: Sed qͥa amicꝰ sponsi erat iohes. incestuosos ferre non
poterat. qͦs hic adulator magis palpare gadudet & delinire laudib quã increpa¬
re. In qͦ sane uicio multi periditant᷑. qͥuident᷑ gerere curã pastoris. Unde nescio
iohẽs licet insidiaret᷑ ei herodias: ñ timebat herodẽ. qͥ tantis erat deuinctꝰ malis
N eq molliebat᷑ beneficus eiꝰ. qͥa sic̃ dic̃ euũ głista in multis eũ sepe audiebat. & in¬

Expanded text:
hujus saeculi, neque durius increpare, ne forte atrocius commoveantur ad iram, sicut a quodam hujus saeculi, neque durius increpare, ne forte atrocius commoveantur ad iram, sicut a quodam audivi episcoporum; quia rex sub nullius, inquit, redactus est potestate, neque sub cura alicujus regiminis, eo quod omnibus in commune est, et non in una commoratur parochia. Quod si ita est, Joannes reprehensibilis et temerarius censendus est, qui ex eremo venit ad regis praesentiam ut increparet adulterium. Sed quia amicus sponsi erat Joannes, incestuosos ferre non poterat, quos hic adulator magis palpare 612 gaudet, et delinire laudibus quam increpare. In quo sane vitio multi periclitantur, qui videntur gerere curam pastoris. Unde nescio, Joannes, licet insidiaretur ei Herodias, non timebat Herodem, qui tantis erat devinctus malis, neque molliebatur beneficiis ejus, quia sicut dicit evangelista, in multis eum saepe audiebat, et in
Abbreviated transcription (Latin):
filiã regis petiphere. postea uͦ socerũ eiꝰ exortis qͥbdã c̃tra generũ fimultatib
tulisse filiã suã & indolorẽ pͥoris mariti ad c̾tumeliã huiꝰ herodis inimiti eius
eã nuptiis copulasse. lic& philippꝰ germanꝰ eẽt. fr̃ ipsiuꝰ herodis. Sed iohes bap¬
tista qͥ uenerat in spu & uirtute heliȩ eadẽ auctoritate qͣ ille acab corripuerat
& iez abel arguerat herodẽ qͦd in licitas nuptias fecerit. qͥa scđ̾m legẽ ñ licebat
fr̃e uiuente germano uxorẽ illiuꝰ ducere. quãuis post mortẽ iđ licuerit. Et idõ
fr̃ẽ uiuente qͥa ñerat licitũ reuꝰ cul pabat herodes & incestuos ꝓ crimine. malens
p̃co ueritatis periclitari apud regẽ. qua ꝓpt᷑ adulationẽ ẽẽ. immemor p̾ceptoꝵ dĩ
nde nec inmerito beatitudo martyru ei adño rec̃pensat᷑. ipso dicente in hoc ipso
arguendi st̃ nc̃ intẽpore qͥdã qͥ dicunt ñ debere arguere reges aut pocestates

Expanded text:
postea vero socerum ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem prioris mariti ad contumeliam hujus Herodis inimici ejus, eam nuptiis copulasse, licet Philippus germanus esset frater ipsius Herodis. Sed Joannes Baptista, qui venerat in spiritu et virtute Eliae , eadem auctoritate, qua ille Achab corripuerat et Jezabel, arguerat Herodem, quod illicitas nuptias fecerit, quia secundum legem non licebat fratre vivente germano uxorem illius ducere, quamvis post mortem id licuerit. Et ideo fratre vivente, quia non erat licitum reus culpabatur Herodes, et incestuosus pro crimine; malens praeco veritatis periclitari apud regem, quam propter adulationem esse immemor praeceptorum Dei. Unde, nec immerito beatitudo martyrii ei a Domino recompensatur, ipso dicente in hoc ipso arguendi sunt nunc in tempore quidam qui dicunt, non debere arguere reges aut potestates
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ eis tẽporale. & hierusalẽ tẽporalis ꝓmittebat᷑ Ideo c̃stat eos in
spe car nali collocatos fuisse. cuiꝰ gła qͣsi fenũ effloruit. & claritas eius
ut flos fȩni fuit Uerũtam̃ ñ iã int̾ra ideo iacens scd lege suffultũ &tãqͣ
t̃rȩ fȩno fructib scilic& oꝑis sui unꝰ qͥsq eoꝵ substernebat᷑ Unde & in
monte pauisse eos dñmbene dr̃ qͥalic& ꝑlegis litterã qͣntisꝑ ad altiora¬
c̃scenderant: Sed qͥa ut dixi adhuc carnales erant. hordeo pascebantur
& ñ tritico. ut ꝑ hordeũ lex monstraret᷑ ueteris testam̃ti. sic̃ & ꝑtriticũ
ex qͦ septẽ fusse panes. alibi in euugłio monstrat᷑ lex sci eungłu Hex̧ qͥp¬
pe st̃ duo testa m̃ta. scilicet & duȩ leges: ex qͥb inp̃sentiarũ dũ hoc scłm

Expanded text:
regnum eis temporaliter, et Jerusalem temporalis promittebatur. Ideo constat eos in spe carnali collocatos fuisse, cujus gloria quasi fenum effloruit, et claritas ejus ut flos feni fuit. Verumtamen non jam in terra ideo jacens, sed lege suffultum, et tanquam terrae feno, fructibus scilicet operis sui, unusquisque eorum substernebatur. Unde et in monte pavisse eos Dominum, bene dicconscenderent, sed quia adhuc, ut dixi, carnales erant, hordeo pascebantur, et non tritico, ut per hordeum lex monstraretur Veteris Testamenti, sicut et per triticum, ex quo septem fuisse panes alibi in Evangelio monstratur, lex sancti Evangelii. Haec quippe sunt duo testamenta, scilicet et duae leges, ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
re debeamꝰ. & ad eiꝰ exẽplũ cibos & quȩ exdõ st̃ benedicamꝰ. qm̃ om̃is be¬
nedictio ꝑ eũ aut mulciplicatio rerũ. ẽ: aut scĩficatio. ita ut rerũ bene¬
dictio usq in ad mirationẽ si diligentiuꝰ intendatͥ ueniet. ad miratio
uͦ usq ad m̃surã causȩ subiacentis. Na cͣfracti panes cũ piscib sacurato
popło. intdũ deinceps cumulant᷑ augm̃to : ut quot sc̃ milia hominum

Expanded text:
debeamus, et ad ejus exemplum, cibos, et quae ex Deo sunt, benedicamus; quoniam omnis benedictio per eum, aut multiplicatio rerum est, aut sanctificatio, ita ut rerum benedictio usque in admirationem, si diligentius attendatur, veniet, admiratio vero usque ad mensuram causae subjacentis. Nam confracti panes cum piscibus saturato populo interdum deinceps cumulantur augmento, ut quot sunt millia hominum
Abbreviated transcription (Latin):
tusset curã. qͥ & int̾ eccłȩ pͥmordia & int̾ iudaicã tc̃ ꝑfidiã. hiero solimitanã
singularit᷑ rex̃ eccłam Unde c̃stat. qͦdhic error iudeoꝵ ñ deueritate.

Expanded text:
tuisset curam? Qui et inter Ecclesiae primordia, et inter Judaicam tunc perfidiam Hierosolymitanam tuisset curam? Qui et inter Ecclesiae primordia, et inter Judaicam tunc perfidiam Hierosolymitanam sin
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitas scã lateat: obscuret᷑ integritas. & sentiat᷑ totũ de xp̃o qͦd hu¬
manũ ÷ : nil qͦd diuinũ. cũ sibeata maria filios habuisset ut qͥdã garriunt.
in ipso crucis tẽpore mat̾ a xp̃o discipło uirgini uirgo ñ traderet᷑: & in ipso
mortis articulo nec cõm̃daret᷑ extraneo. Quin unmo fr̃s & sorores xp̃i de
qͥb cleopę sororis mariȩ filii st̃. quȩ fuit mat̾tera xp̃i. de qͣ ortist᷑ consobrini
saluatoris qͥ iure fr̃s uocant᷑ Nũquã enĩ ẽtra pietatis ordinẽ matrẽ dm̃i ex̃¬
tero hoc.ẽ. ioħi decruce ut dixi cõm̃dasset. si alios p̃t̃ ipsũ filios suscepisset
Sed qͥa ñ erant alii. uirginẽ uirgini c̃m̃ dauit: ut it̾ cȩteros solã curã sacra.¬
m̃ti haberet. sola societas religionis eẽt. nec mundanȩ sollicitudini disci¬
płs tantꝰ seruiret. sed p̃dicaturꝰ partũ uirginitatis domi haberetͥ uirgo

Expanded text:
virginitas sancta lateat, obscuretur integritas, et sentiatur totum de Christo quod huvirginitas sancta lateat, obscuretur integritas, et sentiatur totum de Christo quod humanum est, nil quod divinum; cum si beata Maria filios habuisset, ut quidam garriunt, in ipso crucis tempore mater a Christo discipulo virgini Virgo non traderetur, et in ipso mortis articulo nec commendaretur extraneo. Quinimo fratres et sorores Christi de quibus Cleophae sororis Mariae filii sunt, quae fuit matertera Christi, de qua orti sunt consobrini Salvatoris, qui jure fratres vocantur. Nunquam enim contra pietatis ordinem Matrem Domini extero, hoc est Joanni de cruce, ut dixi, commendasset, si alios post ipsum filios suscepisset. Sed quia non erant alii, Virginem virgini commendavit, ut inter exteros solam curam sacramenti haberet, sola societas religionis esset, nec mundanae sollicitudini discipulus tantus serviret, sed praedicaturus partum virginitatis domi haberetur Virgo
Abbreviated transcription (Latin):
ignorant. Sicq abnegat & c̃fitet᷑ inuitꝰ qͥ ñ cernit. qͥ xp̃m nescit dĩ uirtutẽ esse.
dĩq sapientiã Sed miror cur mariã nominant cũ de patris nomine taceant. nisi
qͥa irridendo magis fabri filiũ eũ uocant. ut exuilitate oꝑis ãplius eũ despiciant:
quãuis dĩ nutu & si inuiti. de illo quȩ uera st̃ & difica locunt᷑: qm̃ dĩ patris est
uere filiuꝰ qͥ fabricator ẽ. mundi. Unde mareꝰ eũ ñ fabri filiũ siliũ. sed ipsã fa¬
hrũ dicit. Eo enĩ eũ fabrũ credebant. qͦ & fabrifiliũ ex artificio patris
nati & c̃ciues sierrent cũ udeis de xp̃o. qͥ errant depatre & de matre illius.
seu de fr̃ib. Nã callide fr̃s inger̃. & ostendunt sorores: ut aut patrẽ aliã
habuisse uxorẽ confingant. aut numerosior partꝰ sc̃ȩ matris in famet᷑: ut

Expanded text:
ignorant. Sicque abnegat et confitetur invitus qui non cernit, qui Christum nescit Dei virtutem esse ignorant. Sicque abnegat et confitetur invitus qui non cernit, qui Christum nescit Dei virtutem esse Deique sapientiam. Sed miror cur Mariam nominant, cum de patris nomine taceant, nisi quia irridendo magis fabri filium eum vocant, ut ex utilitate operis amplius eum despiciant, quamvis Dei nutu, etsi inviti, de illo quae vera sunt et deifica loquuntur, quoniam Dei Patris est vere Filius qui fabricator est mundi. Unde Marcus eum non fabri filium, sed ipsum fabrum dicit. Eo enim eum fabrum credebant, quo et fabri filium, 609 ex artificio patris  mirum cognati et concives si errent cum Judaeis de Christo, qui errant de patre et de matre illius, seu de fratribus. Nam callide fratres ingerunt et ostendunt sorores, ut aut patrem aliam habuisse uxorem confingant, aut numerosior partus sanctae Matris infametur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diunis reb inuidiã c̃cipit & parit odiũ Noneni sic nox diẽ: neq solẽ caligo
teͤgit. qͦmͦ mñtẽ cecat & tenebrat qͦs possederit in uidiȩ liuor. Mirant᷑ hi super
sapientiã & uirtutes eiꝰ. & nolunt credere : qͥa hȩc ad miratio ñ de pietate. sedde in¬
uidia uenit Tam̃ uelint nolint. difica ÷ doctrina quã audiunt. & uirtutes quas
cernunt Plus eũ fatent᷑ quã hominẽ. & ideo mouent᷑ ad miracula : sed nolunt
eũ dm̃ c̾fiteri. cũ uideant in eo oꝑa dĩtatis. Sic enĩ ad mirant᷑. ut aliunde fingant
eũ habere quȩ negare ñ possunt. Id circo mox oculos inuidia cecati. ad hominẽ re¬
torquent. Nonne inqͥunt hic .ẽ. filiuꝰ fabri. & mat̾ eiꝰ est maria  Unde huic hȩc
sapientia. tantȩ talesq uirtutes : Sic dicunt qͥ dm̃ exqͦ. ẽ. sapientia. ex qͦuirtus:

Expanded text:
divinis rebus invidiam concipit et parit odium! Non enim sic nox diem neque solem caligo divinis rebus invidiam concipit et parit odium! Non enim sic nox diem neque solem caligo tegit, quo modo mentem caecat et tenebrat quos possederit invidiae livor. Mirantur hi super sapientiam et virtutes ejus, et nolunt credere; quia haec admiratio non de pietate, sed de invidia venit. Tamen velint, nolint, deifica est doctrina quam audiunt, et virtutes quas cernunt. Plus eum fatentur quam hominem, et ideo moventur ad miracula, sed nolunt eum Deum confiteri, cum videant in eo opera Deitatis. Sic enim admirantur, ut aliunde fingant eum habere, quae negare non possunt. Idcirco mox oculos, invidia caecati, ad hominem retorquent. Nonne, inquiunt, hic est filius fabri, et mater ejus est Maria? Unde huic haec sapientia, tantae talesque virtutes? Sic dicunt, qui Deum ex quo est sapientia, ex quo virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa uen̾ in patriã suã. Non enĩ scđm dĩtatẽ hoc loqͥt᷑. sed scđm humanitatem
lias aut̃ scđm diuinitatẽ unde egredit᷑. qͥ nꝰ quã ab est e qͦ ingredit᷑ qͥ nullo conti¬
netͣ nec c̃cludit᷑ loco  Ad quã gͦ patriã uadit. qͥfecit & possidet totũ: Ueñ
igit᷑ ad patriã & ad conciues suos scđm carnẽ. ut doceret eos insynagogis eorum
neoꝵ synagogis inqͥt. & ñ indi : qͥa qͥ eũ nesciebant dm̃habere ñ poterant Et ideo
mirabant᷑. & dicebant. Unde huic sapientia hȩç & uirtutes : Mira siqͥdẽ stulti¬
cia nazarenoꝵ & in prudentia. Mirant᷑ unde habeat sapientiã ȩt̃nasapien¬
tia. & unde habeat uirtutes ȩc̃na uirtꝰ. Sed error eoꝵ manifestꝰ. ẽ: dũ eũ fabri
filiũ suspicant᷑. Oquantꝰ ẽ error humanꝰ qͣntaq insipientia quȩ de uirtutib &

Expanded text:
Quia venit in patriam suam, non enim secundum Deitatem hoc loquitur, sed secundum humanitQuia venit in patriam suam, non enim secundum Deitatem hoc loquitur, sed secundum humanitabest? Quo ingreditur qui nullo continetur nec concluditur loco? Ad quam ergo patriam vadit, qui fecit et possidet totum? Venit igitur ad patriam et ad concives suos secundum carnem, ut doceret eos in synagogis eorum. In eorum synagogis, inquit, et non in Dei, quia qui eum nesciebant Deum habere non poterant. Et ideo mirabantur et dicebant: Unde huic sapientia haec et virtutes? Mira siquidem stultitia Nazarenorum et imprudentia. Mirantur unde habeat sapientiam aeterna sapientia, et unde habeat virtutes aeterna virtus. Sed error eorum manifestus est, dum eum fabri filium suspicantur. O quantus est error humanus, quantaque insipientia, quae de virtutibus et
Abbreviated transcription (Latin):
apłis. Unde ait Et factũ ẽ. cũ cõsũ mass& ihc̃ parabolas istas. abut inde. Con¬
sũ matio uͦ parabolarũ opꝰ ꝑfectȩ p̃dicationis ẽ : qđ ñ quã nisi octo beatitudinib:
cõplebit᷑ Et ideo qͥdã psalmꝰ ꝓ octaua canit᷑ qͥde passio ne dñi canit᷑ cantatur.
qm in eo om̃is ꝑfectio beatitudinis c̃sũ mabit᷑. Et ueniens in patriã suã id e in
na zareth: docebat eos insynagogis eoꝵ. ita ut mirarent᷑. Hic mat heuꝰ ordinẽ
narrandi ñ tenuit. qm̃ post istas parabolas postqͣ adomo exiuit. ad alia se pͥmũ
transtulit : qđ marcꝰ & lucas narrar̃ ubi dicunt qđ in mari dormierit & apud
gerasenos demonia expulsa fuerint. Nã & lucas hunc locũ ñ longe post bap¬
tismũ posuit. qͦd ciues eiꝰ ad eiꝰ potentiã obstupuerint. Ne mireris lector qđ a

Expanded text:
apostolis. Unde ait: Et factum est cum consummasset Jesus parabolas istas, abiit inde. Conapostolis. Unde ait: Et factum est cum consummasset Jesus parabolas istas, abiit inde. Consummatio vero parabolarum opus perfectae praedicationis est, quod nunquam nisi octo beatitudinibus complebitur. Et ideo quidam psalmus pro octava canitur, qui de passione Domini cantatur, quoniam in eo omnis perfectio beatitudinis consummabitur. Et veniens in patriam suam, id est in Nazareth, docebat eos in synagogis eorum, ita ut mirarentur. Hic Matthaeus ordinem narrandi non tenuit, quoniam post istas parabolas postquam a domo exivit, ad alia se primum transtulit, quod Marcus et Lucas narrarunt, ubi dicunt quod in mari dormierit, et apud Gerasenos daemonia expulsa fuerint. Nam et Lucas hunc locum non longe post baptismum posuit, 608 quod cives ejus ad ejus potentiam obstupuerint. Ne mireris, lector, quod ait: