comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exierit: inhac autẽ uita humana
quȩ temptauo est suꝑ terrã qui ui¬
detus stare uideat ne cadat. Ideo
ma dei uolumate miscentur. ut esse
discamꝰ non alta sapuentes. sed humi¬
libus consenuentes. & cũ tunore et
tremore nostrũ ipsorũ fsalutẽ opere¬
mur. Deusẽ enĩ. qui operat᷑ in nobis &
uelle & operari ꝓbona uoluntate. Nos
ergo uolumiꝰ sed ls in nobis oꝑatur
et uelle. nos ergo operamur sedus in
nobis operatur & operari ꝓbonauo¬
lunate. Hoc nobis expedit & credere
et dicere: hoc est pium. hoc uerũm: ut
sut humilis a subnussa confessio. &. de¬
uir totũ deo. Cogitantes credimꝰ. cogi¬
tantes loquimur cogitantes agimus
quic quid agimꝰ. quod autẽ attinet
ad pietatis uiam & uerũ ilei cultum.
non sumꝰ idonei eogitare aliqͥd tam¬
quã ex nobis menpsis. sed sufficientia
Qius autẽ tã beatꝰ qui incorde suo
semꝑ ascendat : Sei hoc sine auxilio
diuino qui fieri potest: Nullo ꝓfecto

Expanded text:
exierit: in hac autem vita humana exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat ne cadat . Ideo ma Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur. non eis reman& cur ilicant
quod inpelagianis damnauit. et
ab ipso pelagio damnari feceit eccla
gratiã dei sedm̃ merita nr̃a dari:
cum uideant paruulos alios non re¬
generatos ad eternã mortem. alios
regeneratos ad eternã uitã tolli dde
hac uita: ipsosq regeneratos alios
alios quousq decidant hic teneri.
qui utiq non decidissent si ante quã
laberentur hinc issent: & rursus
quosdã lapsos quousq redeant non
exire de hac uita: qui uuq perirent
si ante quã redirent exirent. Unde
sans dilucide ostendit᷑. & inchoandi
et usq in finẽ perseuerandi gratiã
dei non sedmn merita nr̃a dari. sedd
dari scđdm ipsus secreussimã benefici¬
entissimamq uoluntatẽ.: quo quos
predestinauit. ipsos & uocauit: uoca¬
tione illa de qua dictum est. sine
pęnitentia suni dona & uocano dei.
Ad quã uocauonẽ ꝑtinere nullus
homo est abhominib certa asseue¬
rauone dicendus. nisi cũ de hoe sclo

Expanded text:
dicatur; non eis remanet cur dicant, dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, aliosalios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ociã qđ aliquando paruulis in¬
fideliũ filiis potuit ne irent inperdi¬
tionẽ. & filuis fideliũ non potuit bap¬
tismate subueniri. Ubi certe ostendit᷑
quod personarũ apud deũ non sit
acceptio : alioquin eultorũ suor u
potius quã inimicor ũ filios liberarie.
bapticato subuenitur ne sine baptis¬
mate moriat᷑. & baptilato casuro ñ
subuenit᷑. ut ante moriatur. nsi for¬
te adhuc illi absurditati auscultabi¬
mus qua dicit᷑ uhil esse euiq mori
ante quã cadat: quia scdm eos actis
iudicabit quos eum presciuit deus
acturũ fuisse si uiueroe. Hane pes¬
uersitatẽ sanitau fider tã uehemen¬
ter aduersam quispatientes audiat.
quis ferat. Et tamen hoc dicere usgent᷑.
qui ñ patiunt᷑ gratiã dei non sedm
merita nr̃a dari. Qui autẽ nolunt dicere
unũquẽq mortuiorũ seddin ea iudi¬
cari que deus illũ presciuit acturũ
fuisse si uiuer&. iniuentes quã mani.¬
festa falsitate & quanta absurditate

Expanded text:
Quid etiam, quod aliquando parvulis inQuid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio : alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum filios liberaret. baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate
Abbreviated transcription (Latin):
maxune in paruulis euidentiore uerita¬
ie cernamus: Neq enĩ fato cogit᷑ ds illis
infantibus subuenire illis autẽ non sub¬
uenire. cũ sit utrisq causa communis. Aut
resbumanas in pariuilis ñ diuina piuden¬
tia sed fortuius agi casib opinabimur.
cum rationales uel damnande uel liberan¬
de sint animę. quando quidẽ nec passer
cadit interrã sine uoluntate patris nr̃i
quincęlis est. aut parentũ negligentie
sic tribuendũ est qd paruuli sine baptisina¬
e moriunt᷑: ut nihil ibi agant superna
ndicia tamquã ipsi qui poc modo male
moriunt᷑ parentes sibi negligentes uo¬
bintate ꝓpria de quibꝰ nascerent elege¬
rint. Quid dicã qđ ꝓaruulus aliquando
aute quã illi ꝑministeriũ baptilantis
succurri possit exspirat. Plerũq eni
festinantib parentb & paratis mi¬
iustris utbaptisnius paruulo detur deo
samen nolente nondatur qui eũ pau¬
lulum in hac uita non tenuit ut darerur.

Expanded text:
maxime in parvulis evidentiore veritamaxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur.
Abbreviated transcription (Latin):
atq sinceritate ueritatis alienũ. ut iica¬
mus paruulos mortuos sedin ea iudicari
que presciti st̃ facturi esse si uiuerent. In
hanc autẽ sententiã quã certe omnissen¬
sus humanꝰ quantulacũq ratione subniris
maximeq xp̃ianus exhorr& ire compul¬
si sunt: qui sic apelagianorũ errore alie¬
ni esse uoluerunt. ut tamen gratiã dei per
lapsum prinu hominis inqua omnesce¬
cidimꝰ subuenit᷑ scdm̃ merita ura dari
adhoc sibi existiment esse eredendum et
disputatione insuꝑ ꝓferendũ: quod ipse
pelagius ante orientales episcopos iudi¬
ees damnauonis suȩ timore damnauit.
hoc autẽ si non dicat ie mortuorũ scilieet
operib que facturi erant si uiuerent bonis
aut malis. ac per hoc nullis. & in ipsa der
prescientia non fiuuris. hoc ergosi non
dicat᷑ qđ cernitis quanto errore dicatur
quid restabit nisi ut gratiã dei non sedin
mertia nr̃a dari qd contra heresim pela¬
gianã catholica defendit ecclesia remota
contentionis caligine fateamur atq iu

Expanded text:
ritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tamen gratiam Dei per lapsum primi hominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id
Abbreviated transcription (Latin):
sine penitentia sunt dona & uocauo uei.
omni xp̃iano confitente presciuit. Ftec ẽ
igit predestinauo.: quã fideliter atq.
humilit̃ predicamꝰ Nec tamen idẽ doctor
et factor qui & in xp̃m credidit & in sca
obȩdientia usq ad passionẽ ꝓ. xp̃o per¬
seuerantissime uixit ideo cessauit p̃di¬
care euangeliũ. ex hortari ad fidem.
piosq mores. atq ad ipsam usq in finẽ
perseuerantiã: quo dixit innullo glori¬
andũ quando nostrũ nibil sit. Ibi uerã
dei gratiã id est que ñ scdm merita nr̃a
datur sine ulla ambiguitate declarauit
quã se daturũ quo preseruit deus his
cypriani uerbis ꝓculdubio predestina¬
tio p̾dicata ẽ. Quȩ si cyprianũ apredicati¬
one obedientie ñ phibuit: nec nos debet
num esse obedienuã. tamen homines
exhortamur adeam : sed illis qui uerita¬
us exhortationẽ obedienter audiunt.
ipsum donũ dei datũ ẽ. hoc est obedi¬

Expanded text:
Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem det factor, qui et in Christum credidit, et in sancta obedientia usque ad passionem pro Christo perseverantissime vixit, ideo cessavit praedicare Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate declaravit: quam se daturum quoniam praescivit Deus, his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae non prohibuit, nec nos utiquenum esse obedientiam; tamen homines exhortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit anima nr̃a. misericordia & iudiciũ
cantabo tibi domine. hec predestinanonis
igitur p̃dicatione impedienda ẽ p̃dicatio
fidei ꝑseuerantis & ꝓficientis. ut qđ oportae
audiant quib datũ est ut obediant. qͦ modo
eni audient sine p̾dicante : nec rursus pre¬
dicatione fidei ꝓficientis & usq adultimũ
permanentis impedienda est p̃dicatio
predestinationis: ut qui fidelit̾ & obedi¬
enter uiuir. non de ipsa obȩdientia tã quã
de suo non accepto bono extollat᷑: sed
qui gloriat᷑. in dño gloriet᷑. Innullo enĩ
gloriandũ : quando nostrũ nihil sit. Qđ
uidit fidelissime cyprianus & fidentissi¬
me definiuit. ꝑ qđ utiq predestinatio¬
nem cestissimam ꝓnunciauit. Nlam si
profecto nec de obedientia ꝑ seueran¬
tissima gloriandũ est. nec ita nra tãquã
non sit nobis desuꝑ donata dicenda est.
Et ipsa igitur deidonũ ẽ. qđd̃ se ddaturũ ds̃
uocatis suis illa uocanone de qua dictũ ẽ.

Expanded text:
Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . 36. Nec praedestinationis igitur praedicatione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono extollatur: sed qui gloriatur, in Domino glorietur . « In nullo » enim « gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Quod vidit fidelissime Cyprianus, et fidentissime definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si  nihil sit: » profecto nec de obedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ita consultũ fuerit tyrus & sydonus.
ut crederent &. raperent᷑ ne malieia
mutarae intellectũ eorũ. forsitan
responder&. ille eui placuit isto mo¬
do hanc soluere questionẽ: ego uero
quantũ ad hoc qł ago attince suffi¬
cere uideo. ut scdm istam qͦq senten¬

Expanded text:
ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem: ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam q
Abbreviated transcription (Latin):
fierent infideles. qđ cos futuros fuisse
presciuit. sats aperteq monstrat᷑
de his peccatis neminẽ iudicari mor¬
tuorũ que prescit᷑ fuisse facturus. si
aliquo modo ei ne illa faciat subue¬
nitur: sicut tyrus & sydonus. Si sen¬
tentia illa uera est. subuenisse dicitur
xic. quos maluit ñ accedere ad fidẽ
quã scelere multo grauiore discede¬
re afide: qđ cos si accessissent pͥuide¬
rat fuisse facturos. Quamius si dicat̃
cur non factũ ẽ ut crederent potius
et hoc eis prestaret᷑ ut ante quã fidem
relinquerent exhac uita migrarent:
quid responderi possit ignoro. Qui
eni dicit relicturis fidem beneficui
fuisse concessum ne habere incie¬
rent qđ grauiore impietate desere¬
rent: sats uidicat non uidicari ho¬
minẽ exeo qđ prenoscit᷑ male fuisse
facturus. si ei quocuiiq beneficio ut
id non faciat consulat᷑. lonsultu est
igit᷑ &e illi qui raptus est ne malicia
mutar& intellectũ eius. sed eur non

Expanded text:
fierent infideles, quod eos futuros fuisse fierent infideles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyriis et Sidoniis, si sententia illa vera est, subvenisse dicitur Christus, quos maluit non accedere ad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Sed cur non
Abbreviated transcription (Latin):
detineri: qui ñ perirent si eis corporis
mors lapsum eorũ preueniens subue¬
nir&e: quo uullus mortuis uidicat᷑ ex
bonis scu malis que fuerat si non mo¬
reret᷑ acturus. Alio quin tyrii & sydonii
non sedin ea que gesserunt pęnas lue¬
rent: sed potius scm ea que gesturi
non ignobilis hunc euangelii locũ
sic expͥosuit. ut dicerae prescisse diim
tyrios & sydonios afide fuisse postra
recessuros cũ factis apud se nuraculis
credidissent. & misericordia potius
non eum illic ista fecisse: quoniam gra¬
uiori pene obnoxi fierent si fidem
quã tenuerant relinquissent. quã sicã
nullo tempore tenuissent. In qua sen¬
tentia docti hominis & ad modum
acuti que sint adhuc merito requi¬
renda quid me nunc attin& dicere:
cũ &e ipsa nobis ad id qđ agimꝰ fuffra¬
getur : Si eni miseratione dñs non fe¬
cit in istis uirtut es ꝑ quasfieri possers
fideles ne grauius pumirent᷑ cũ postra

Expanded text:
detineri; qui non perirent, si eis corporis detineri; qui non perirent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, ne gravius punirentur cum postea
Abbreviated transcription (Latin):
isti. illi remissuis. sed tamen pumient᷑.
Porro si deiã scđin facta que facturi
essent si uiuerent mortui uidicant᷑.
profecio qͥa fideles futuri erant isti.
si eis cũ tantis miraculis fuiss& euange¬
liui predicatũ. nõn st̃ utiq puniendi. Punient᷑ au
Falsum ẽ igit &e scm ea mortuos iudi¬
cari que facturi essent. si ad uiuentes
euangeliũ ꝑuenirae. Et si hoc falsũ est:
non est cur dicat᷑ de infantibꝰ qui ꝑ eunt
sine baptismate morientes hoc ineis
co merito fieri. qͥa presciuit ds eossi
uiuerent p̾dicatũq illis ess& euange¬
lu: infideliter auditiqos. Restat iguꝰ
ut solo peccato originali tencantus
obstricu. & ꝓpt̾ hoc solũ eant indan¬
nauonẽ: quo uidemꝰ aluis eandẽ ha¬
bentib causam non nisi ꝑ dei gratiutã
graua regenerauionẽ donari. & cius
occulto iusto tamen iudicio quo ñ est
iniquitas apud deũ. quosdã &eiã post
bapusmũ pessime uiuendo peritu¬
ros. in hac tamen uita quousq ꝑ eant

Expanded text:
en punientur. Porro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punientur autem; falsum est igitur et secundum ea mortuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, quia praescivit eos Deus, si viverent, praedicatumque illis fuisset Evangelium, infideliter audituros. Restat igitur ut solo peccato originali teneantur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non nisi per Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; et ejus occulto, justo tamen judicio, quoniam non est iniquitas apud Deum , quosdam etiam post Baptismum pessime vivendo perituros, in hac tamen vita quo usque pereant
Abbreviated transcription (Latin):
errorẽ cur putant esse dubitandũ.
qđ aciã paruulos ds̃ quibꝰ dat suã gratiã
perbaptismatis sacramentum eruat
de potestate tenebrarũ. & transferat
in regnũ filii claritatissue: In eo ergo
quod alus cã ilat alus non dat cur
nolunt cantare dño miscricoriliã &
uidicium : Cur autẽ illis ponus quam
illis detur. quis cognouit fensum iliu:
quis inscrutabilia serutari ualeat:
quis inuestigabilia uesligare: Consi¬

Expanded text:
errorem; cur putant esse dubitandum, errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per Baptismatis sacramentum, eruat de potestate tenebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae ? In eo ergo quod aliis eam dat, aliis non dat, cur nolunt cantare Domino misericordiam et judicium ? Cur autem illis potius quam illis detur, Quis cognovit sensum Domini ? Quis inscrutabilia scrutari valeat? quis investigabilia vestigare? C
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ ẽ: qo utraq seriptura com¬
mendat. quã se accipere ꝓfitentus.
hec dixi in primo libro regractationũ.
cũ retractarẽ libros delibero arbitrio:
nec sola sane ista ibi ame dicta sĩ de
his libris. uerũ & alia multa que huie
aduos operi inserere longũ putaui
et non nccessariũ. qu & uos ex istimo
esse iudicaturos cũ omnialegerits.
Quãuisergo in libro tercio de libero
arbitrio ita de paruulis disputauerĩ.
ut &iã si uerũ essa qđ dicunt pelagiani
ignorantiã & difficultatẽ sine qͥb
nullus hominũ nascit primordia
non supplicia esse naturȩ. uincerent᷑
tamen manichei qui uolunt duas bo¬
ni scilica et mali coęternas esse natu¬
ras: nũquid ideo fides in dubiũ uocan¬
da uel d.eserenda est. quã contra
ipsos pelagianos catholica defendit
ccclesia: que asserit esse originale
peccatũ. cuiꝰ reatus generatione con¬
tactus regeneratione soluendus est:
in hac causa pelagianorũ destruamꝰ

Expanded text:
dendum est, quod utraque Scriptura comdendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione contractus, regeneratione solvendus est? in hac causa Pelagianorum destruamus
Abbreviated transcription (Latin):
iustissime inflicta liberat deigratia: qͥa
sponte homo id est libero arbitio ca¬
dere potuit. ñ &iã surgere: ad quã mi¬
seriam iuste damnationis ꝑtinae igno¬
rantia & difficultas quã paut᷑ omnis
homo ab exordio nauuitatis suȩ. nec
ab isto malo qͥs quã nisi dei gratia li¬
berat᷑. Quã miseriã pelagiani nolunt
ex iusta ilamnatione iescendere:
negantes originale peccatũ. quãuis
ignorantia &e difficultas &iã si essent
hominis primordia naturalia. nec sic
culpandus sed laudandus ds̃ ess&: si¬
cut in eodẽ libro tercio disputauimꝰ.
Quȩ disputatio contra manicheos ha¬
benda est qui non accipiunt seriptu¬
ras sc̃as ueteris instrumenti in quib:
peccatũ originale narrat᷑. & qͥc qͥd
inde inliteris aplicis legit᷑ detestabili
impudentia inmissum fuisse conten¬
dunt acorruptorib scripturarũ:
tã quã non fuerit ab aplis dictum.
Contra pelagianos autẽ hoc defen¬

Expanded text:
iustissime inflicta liberet dei gratia, quia iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apContra Pelagianos autem hoc defen
Abbreviated transcription (Latin):
uenissem. hoc ẽ delibero arbitriositalo¬
cutus sum. Inhis inquã libris ita multa
disserta sunt. ut incidentes nonnulle questi¬
ones quas uel enodare ñ potera uł longã
sermocinationẽ in presenti requirebañ.
ita differrent᷑. ut ex utraq parte uel ex
omnibꝰ earundẽ questionũ partib in
quib ñ apparebat quid potius congrue¬
rae ueritati. adhoc tamen sotiotinatio
nostra conderet᷑ ut quod lib& eorũ uerũ
ess&e. laud andus credera uel &iã ostende¬
retur deus. Propt̾ eos qͥppe disputatio illa
suscepta ẽ. qui negant ex libero uolunta¬
tis arbitrio mali originẽ duci . & deũ si
ia est ereator ẽ omniũ naturarũ eulpan¬
dũ esse contendunt. eo modo uolentes
seđm suȩ impietatis errorẽ. manicher enĩ
sunt. immutabilem quandã & deo coeter¬
nam introducere naturam mali. Item
post aliquantum alio loco. deinde dictũ
est inquam. ex qua miferia peccantib¬

Expanded text:
venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita lovenissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputasuscepta est, qui negant ex libero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt: eo modo volentes secundum suae impietatis errorem Manichaei enim sunt, immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam mali » . Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » inquam, « ex qua mi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ & ex uno omnesisse incondemnari¬
onẽ. qđ & manichei ñ accipiunt: qui ñ
solũ omnes ueteris instrumenti seriptu¬
ras in ulla auctoritate non habent. uerũ
etiã eas quę ad nouũ pertinent testamer¬
tum sic accipiunt: ut suo quodã priuile¬
gio immo sacrilegio qđ uolunt sumans.
quod uolunt reitiant. Contra quosage¬
bam in libris de libero arbitrio: unde
isti nobis prescribendũ putant. Ideo
questiones operosissimas in cidentes
enueleate soluere nolui. ne nimiũ lon¬
gum opusess&. ubi me aduersus tam
ꝑͦuersos testimoniorũ diuinorũ non
adiuuabat auetoritas. Et poteram sicut
feci quodlib& horũ uerũ essae que non
definite int̾ ponebã certa tamen ratione
concludere. in omnib deũ esse lauilandũ :
sine ulla necessitate eredendi duassicut
illi uolunt coeternas boni & mali per.¬
mixtas esse substantias. Deuiq in primo
retractationũ libro qđ opus meũ. ñ dũ
legistis cũ ad eosdẽ libsosretraetandos

Expanded text:
omnes isse in condemnationem ? Quod et Manichaei non accipiunt, qui non solum omnes Veteris Instrumenti scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos
Abbreviated transcription (Latin):
libri mei uetustate p̾seribit᷑ ne aga causam
sicut agere idebeo paruulorũ: & iide grauã
dei non sedm merita hominũ dari ꝑspicue
ueritatis luce conuincã. Si enĩ quandolibros
de libero arburio laicuscepi. prespites ex¬
plicaui. adhuc de damnauione ini fantũ non
renascentiũ & de renaseentiũ liberatione
dubitarẽ: nemo ut opinor essa tã iniustus
in hac dubitauone remanendũ mibi esse
iudicar&. sũ uero rectius possit intelligi
non me ꝓpterea de haere dubutasse credi
oportere. quia contra quos mea dirigebat
mientio. sie mhi uisi sĩ refellendi. ui siue
pena ess& peccati originalis in pariuuilis qul
ueruas hab&. siue non ess&e. qđ noniuilli
errantes opinant᷑. nullo modo tamen quã
manicheorũ error inducit duarũ natura:¬
rũ boni scilic& et mali permiruo erederẽ
absi ut causam paruulorũ sic relinquatiꝰ
ut nobis esse dicamꝰ incertũ utrũ uirpo re.¬

Expanded text:
libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
futum est. ubi meritũ ñ est. hulla qͥppe
merita &iã scđdmn ipsos pelagianos
possunt in paruulis inueniri: cur alii
eorũ mittant᷑ in regnũ. alii uero alienen¬
tur a regno. Sicut auiẽ nunc ut osten¬
derẽ gratiã dei ñ scdm merita nr̃a dari
sedĩn uirũq. utrũq sensum hoc de¬
fendere malui. et secundum nostrũ seilicae
qui obstrictos originali peecato paruulos
dicimꝰ & sedin pelagianorũ qui originale
negant esse peecatum. nec tamen ideo
mnihi ẽ amibigendũ habere paruulos qđ ris
dimuiat qui saliuĩ facit populũ suũ apec¬
causeorũ. ita intercio libro delibero arbi¬
trio scdm uiruq sensum resliu manicheis.
siue supplicia siue primordia natrȩ sint
ignorantia & difficultas. sine quibꝰ nullus
hominũ nascit᷑ & tamen unũ horũ teneo.
ibi qͦq ame saus cuident̃ ex pressum ẽ. qđ
non sit ista natura instituti hominis. sed
pena damnaui. Frustra itaq mihi de illius

Expanded text:
fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius
Abbreviated transcription (Latin):
iustus eit. & non dai quib non uult
ui noias faciat duuias gloriȩ suȩ in
uasis misericordie. Daudo enĩ quibꝰdã
qd nonmerent: ꝓfecto gratuitam & per
hoc uera suã graua esse uoluit. non auiẽ¬
omnibꝰ dango. quid omnes merentus
ostendit: bonus inbenesicio eeterorũ.
iustus insupplicio cęterorũ: & bonus in
omnibꝰ. qu̾o bonũ est cũ debitũ reddit᷑:
et iustus in omnibus. quo uistũ est cũ de¬
bnum sine ciusquã fraude donatus.
Defenditur autem siue merius deigra¬
tia. id est uera gratia. &iã si p ariuiliꝰ
baptitati sicut pelagiani sentiunt
iliii is ansferuntur: oeiã sic enĩ siue
ullis bonis merus dat᷑ cis regnũ qͥb:
datur: &e sine ullis malis merius ñdat᷑
eis quibꝰ nondat᷑. Iđ aduersus cosdem
pelagianos idicere solemꝰ quendo no¬
bis obitiunt qđ faro tribuamꝰ dei gra¬
tiam. dicendo eã non scdm̃ merita
nra ilasi. ipsi enĩ pouus dei. grauã
faco in pariilis tribuunt. qui dieunt.

Expanded text:
dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae . Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram suam gratiam esse voluit: non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit. Bonus in beneficio certorum, justus in supplicio caeterorum: et bonus in omnibus, quoniam bonum est, cum debitum redditur; et justus in omnibus, quoniam justum est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt,Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ditui nr̃o. & brachiũ dñi eiu reuelatũ est.
Et ideo ñ poterant eredere: quia uterum
dirit ysaias. Excecauit oculos eorũ & in¬
durauit cor illorũ: ut non uideant ocu¬
lis nec intelligant corde: & conuertant᷑
et sane illos. Non erant ergo sic excȩcati
oculi nec sic induratũ cor tyriorum et
sydoniorũ. quo eredidissent si qualia
uulerunt isti signa uidissent: sed nec
illis ꝓfuit qđ poterant eredere. qͥa pre¬
destinati non erant ab eo ciiꝰ inserutabi¬
lia sunt iudicia & inuestigabiles uie:
nee istis offuiss& ꝗđ non poterant credere.¬
suta predestinani essent ut eoscecos deis
illuminare & induratis eor lapideũ uel¬
let auferre. Uerũ qđ dixxit dñs de tyrus
et sydomis aliquo alio modo potest for¬
iassis intelligi. neminẽ tamen uenire ad xp̃m
nisi eui fuerit datũ. & eisdari qui mn illo
electi sunt ante constitutionẽ mundi. ꝓcul
auditur: & tamen hȩc predestinatio que sa¬
tis aperte &iã uerbis euangelicis explicatur

Expanded text:
elatum est? Et ideo non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor illorum; ut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant crederecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
per peccatũ mors. & ita in omnes homues
ꝑtransit alit̃ reete intelligi non potest ias
amorte ꝑ petua quȩ iustissime est regibi¬
ta peccato liberat quẽquã pusillorũ auo
magnorũ nisi ille qui ꝓpt̃ remiuendaes
originalia &e ꝓpria nostra peccata mor¬
tuus est: sine suo ullo originali ꝓprioue
peccato. Sed quare illos pͦotius quã illos
iterũ atq iterũ diciiꝰ nec nospiget. ohono
quis es qui respondeas deo inscrutabila¬

Expanded text:
tum mors; et ita in omnes homines pertransiit ; aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est sine ullo suo originali propriove peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabil
Abbreviated transcription (Latin):
merits. sed cũ eo cuiꝰ miser& plerũq
communibus . sicut duorũ geminorũ
quorũ unus assumit᷑ unꝰ reluiquit᷑ dispas
est exitus. merita communia.: inquib
tamen sic alter magna dei bonitate li¬
liberatur. ut alter nulla eiꝰ iniquitate
damnetur Nũquid enĩ iniquitas est
apud deuinꝰ. Absit: sed inuestigabiles si¬
sunt iuȩ ipsius. ltaq misericordiã eius
in his qui liberantur. & ueritatẽ inhis
qui puniuntur sine dubitatione creda¬
mus. neq inscrutabilia seruari. aut ii.¬
uestigabilia uesugare conemur exore
quipꝰpe infantiũ & lactentiũ suã ꝑficit
laudem. ut qđ in his uidemꝰ quorũ libe¬
rationẽ bona eorũ meria nulla p̃cȩdunt
et in his quorũ damnationẽ utrisq com¬
munia originalia sola p̃cedunt hoc et
in maioribꝰ fieri nequaquã omnino
cunctemur: id est non putantes uł scdm
sua merita grauã cuiquã dari. uel nisi
suis merius quemq puniri. siue pares

Expanded text:
meritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque meritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares
Abbreviated transcription (Latin):
que prescra sunt facturi esse si uiue¬
rent. &iã refellere pudeat: ur udeam̃
et nos existimasse alieuius esse momenti.
quã maliumꝰ disputatione cohibere quã
non uolentis neq currentis. sed miseren¬
tis est dei: qui &e paruulis quibꝰ uult aiã
non uolentib nec currentib subuenit.
quos ante constitutionẽ mundi elegit in
xp̃o. daturus eis gratiã gratis. hoc est
nullis eorũ uel fidei uel operũ mernis
precedentibꝰ & maiorib &iã his quos
preuidit si apud eos faeta essent suis
miraculis credituros quib non uult
subuenire non subuenit: de quib insua
predestinatione occulte quidem. sed
iuiste aliud iudicauit. Non enĩ est iniqui¬
tas apud deũ. sed inserutabilia st̃ iudicia
eius & inuestigabiles uiȩ eius. uniuersȩ
autẽ uię dñi misericoridia & ueritas. In in¬
uestigabilis ergo est misericordia qua
cuiꝰ uult miseretur nullis eiꝰ precedentib
meritis: & inuestigabilis ueritas. qua
quẽ uult obilurat. eiiis quidẽ p̾cedentib

Expanded text:
quae praesciti sunt facturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quamNon volentis neque currentis, sed miserentis est Dei : qui et parvulis quibus vult, etiam non volentibus neque currentibus subvenit, quos ante constitutionem mundi elegit in Christo, daturus eis gratiam gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus : universae autem viae Domini misericordia et veritas . Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis: et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat , ejus quidem praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
presenua fuerunt. qui ineũ nee suscita¬
us ab eo mortuis eredere uoluerunt.
ltem paulo post in eodẽ libro atqi: in eadẽ
questione quid mirũ in quã si tam infi¬
lelibꝰ plenũ orbẽ terrarũ xp̃e priorib
seculis nouerat: ut eis p̃dicari merito
nollae. quos nec uerbis nee muraculis
suis credituros esse presciebat. Nec cer¬
te de tyro & sydone ñ possumꝰdicere. & iii
cis cognoscimꝰ adeascausas predestinatio¬
nis hec diuina iudicia ptinere. sine qua¬
rũ causarũ latentiũ preudiciotune ista
responilere medixi. facile est qͥppe ut
infudelitatẽ accusemꝰ iudeorũ de libera
uolintate uementẽ. qui factis apuilse
tam magnis uirtunbꝰ credere noluert:
quł & dns increpans arguit & dicit. ue
tbi chorolam. &e bethsarda. quia si in
Tyro de sydone factę fuissent uirtutes
qux facte st̃ inuobis. olim incilicio et
oere penitentiã egissent. Sed nũquit
possumus dicere aciam tyriosa sydonuios
tales apud se uirtutibꝰ facts credere no¬

Expanded text:
nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libro, atque in eadem quaestione: Quid mirum, inquam, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat ? Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine quarum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et dicit: Vae tibi, Chorozain et Bethsaida: quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis. olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere no
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ querat᷑ anobiscur apud eos tanta
miracula facta sint qui uidentes ea non
fuerant eredituri. & apud eos facta non
sint qui creilerent si uiderent: qͥd respon¬
debimus.: Nũ quid dicturi sumꝰ qđ inlibro
illo ilixi: ubi sex quibusdã questionibꝰ pa¬
ganorũ sine preuidicio tamen aliarum
causarũ quas prudentes possunt uestiga¬
re responili: Noc qͥppe ut scitis cũ xp̃e
quare post tã longa tempora uenerit que¬
reret᷑ dixi: qđ his temporibꝰ & his locis
quib euangeliũ eiꝰ non ẽ predicatũ ta

Expanded text:
Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta miracula facta sint qui videntes ea non fuerant credituri, et apud eos facta non sint qui crederent si viderent; quid respondebimus? Numquid dicturi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his temporibus et his locis quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ens esse lapsuros ante quã id fierte du¬
ferre dehar uita. An eo redituri sum
ut adhuc disputemꝰ quanta absurdi¬
tate dicat᷑ iudicart homines mortuos
etiã dehis peccaris que prescuut illosas
perpetraturos fuisse si uuierent. qd
ita abhorr& afensib xpianis aui
prorsus humanis ut id &iã refelleru
pudeat Cur enĩ non dicatar et ipsu
euangeluĩ cũ tanto labore passionibo
sanctorũ frustra esse p̾dicatũ uel ad¬
huc ceiã predicari si iudicari poteraq
homines ceram non audito euangelio
scdm contumaciã uel obȩdiennam quã
ꝯresciuit ds eos habituros fuisse si au¬
dissent. nec damnarent᷑ tyrus & sydon
quauis remissius quã ille ciuitates in qͥb
non eredentibꝰ ad ño xp̃o mirabilia signa
sunt facta: quoniã si apud illas factȩ essen¬
uirtutes. incinere & cilicio pęnitentiã
egissent: sicut se habent eloquia uerita
bis mysteriũ predestinationis ostendit.

Expanded text:
ens esse lapsuros, antequam id fieret, auens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita. An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus, quanta absurditate dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis, aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat. Cur enim non dicatur, et ipsum Evangelium cum tanto labore passionibusque sanctorum frustra esse praedicatum, vel adhuc etiam praedicari: si judicari poterant homines, etiam non audito Evangelio, secundum contumaciam vel obedientiam, quam praescivit Deus habituros fuisse, si audissent? Nec damnarentur Tyrus et Sidon, quamvis remissius quam illae civitates, in quibus non credentibus a Domino Christo mirabilia signa sunt facta: quoniam si apud illas facta essent, in cinere et cilicio poenitentiam egissent; sicut se habent eloquia veritatbis mysterium praedestinationis ostendit. 23.
Abbreviated transcription (Latin):
scđdm aliã quandã discretionẽ ñ erant
ex nobis: nam si fuissent ex nobis. man¬
sissent utq nobiscũ. Quę nã est tandem
ista diseretio: Patent libridei. ñ auertamꝰ
aspectũ: clamat scriptura diuina. adhi¬
beamꝰ auditũ. hon erant ex eis. qͥa ñ erant
scdm̃ ꝓpositũ uocati. non erant in xp̃o
clecti ante constituuionẽ mundi. non
erant in co sortẽ consccuti: non erant
predestinati sedm̃ ꝓpositũ eiꝰ qui uni¬
uersa oꝑatꝰ. nam si hoc essent. ex illis
essent: & cũ illis sine dubitatione man¬
sissent. It erũ non dicã quã sit possibile
deo auersas & aduersas infidem suã
conuertere hominũ uoluntates. & in
eorũ corilibꝰ operari ut nullis aduersi¬
tatib cedant. nec ab illo aliqua superati
temptatione discedant. cũ possit & qͥd
ait apłs facere ut non eos permttat
temptari suꝑ id qͦd possunt: utergo
ul non dicã certe poterat illos ds presei¬

Expanded text:
secundum aliam quamdam discretionem non erant secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina, adhibeamus auditum. Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati: non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur. Nam si hoc essent, ex illis essent, et cum illis sine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam hominum convertere voluntates, et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tentatione discedant; cum possit et quod ait Apostolus facere, ut non eos permittat tentari super id quod possunt : ut ergo id non dicam, certe poterat illos Deus praesci