comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facta eẽ ea cȩteris docum̃tis ꝓbantur. Scriptum
ẽ quando baptizatusẽ apłs paulus. & scriptum
ñe quando baptizati sint ali apłi. Ueruntam̃
etiamipsos baptiratos intellegere debemus. quẽ¬
admodum scriptumẽ. quando baptizatȩ sint
plebes ȩccłiarum iniherłm & insamaria. quando
autẽ baptizatę sint alic plebes gentium. quibꝰ
pt̃ illam dñi sententiã. nͥ quis renatus fucrit ea
aqua & sp̃u sco ñintrabit in regnum cęloꝵ. Utrũq
autẽ de dño scriptumẽ. & quia baptirabat plus
quam ioħs. & quia ipse ñ bapti ⁊abat sea disci¬
puli eius. ut intellegeremus .& ipsum quidem
bapurasse p̃sentia maiestatis. ñtam̃ ipsum ba¬
ptizasse manibus suis. Ipsius emmerat baptis¬
mi sacram̃tum. ad discipulos autẽ baptrrandi
ministerium ꝑtinebat. Tunc gͦ quando dicit
ioħ̃s cuangłista in euangłio suo post hȩo exut¬
iħc &e discipuli eiuus inuidram t̾ram. & illic mo¬

Expanded text:
facta esse ei ceteris documentis probantur. scriptum facta esse ei ceteris documentis probantur. scriptum est, quando baptizatus sit apostolus Paulus, et scriptum non est, quando baptetiam ipsos baptizatos intelligere debemus: quemadmodum scriptum est quando baptizatae sint plebes Ecclesiarum in Jerusalem et Samaria ; quando autem baptizatae sint aliae plebes gentium, quibusopter illam Domini sententiam, Nisi quis renatus fuerit ex sancto, non intrabit in regnum caelorum. Vtrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Iohannes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli eius, ut intellegeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia maiestatis, non tamen ipsum baptizasse manibus. ipsius enim erat baptismi sacramentum, ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. tunc ergo, quando dicit Iohannes euangelista in euangJesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic mo
Abbreviated transcription (Latin):
tem contemnendi baptismum. quẽ usꝙ adeoñ
conteninendum ipsa apłica disciplina cominen¬
dat. ut cornelius centurio & hi qui cum illo erats
ctiamiam accepto sp̃ũ sc̃o fuerint baptirati. Si¬
cut antiqui iusti sincircumciderentur ñ erãtis
peccatum. postea uͦ quam iussit ds̃ ut circum ci¬
deretur abrabam euisq posteritas. iam si ñ fie¬
ret graue peccatum fuit. sic etiam antequam
dñs crp̃c inȩccłia sua saeram̃tum noui testam̃ti
ꝓ cirtumcisione carnis scm̃ baptismum dedit.
⁊atos intelligere debemus. nͥ forte quos angu¬
stia passionis inuenit. & nolentes negare axp̃m
antequam baptizarentur occisi sunt. quibꝰ ipsa
passio ꝓbaptismo deputata ẽ. Sed numqui d
hoc possumus de apłis dicere. quiusq adeo
largum tempus habuerunt quo baptizarent᷑.
ut alios ctiam baptizauerint: Sedñ om̃a quȩ
facta sunt ttiam scripta inueniuntur. Uerũtam

Expanded text:
tem contemnendi baptismum. quem usque adeo non tem contemnendi baptismum. quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, graue pecca- tum fuit, sic etiam, antequam dominus Christus in ecclesia sua sacramentum noui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit zatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt, quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur, ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur; uerum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ruit dir pentecostes. uł illa inspirationt quã
drmonstrauit dnõ postea quã resurrexit amor¬
tuis. cum sufflauit in eoꝵ faciem dicens. accipi¬
te spm scm̃. Unde recte dici porest. quia eum pe¬
trus negauit dñm nͣdum fuerant apłi baptizati.
ñtam̃ aqua. sea sp̃u scõ. Noc enim eis dixt postea¬
quã resurreait amortuis. & conuersatus ẽ cum eis
loħs quidẽ baptizauit aqua. uos autẽ spũ sc̃o ba¬
ptizabimini. qut̃ &e accepturi estis ñ post multos
hosdies. usq adpentecosten. Aliqui autẽ codices
habent. uos autẽ sp̃u sco incipirtis baptizari. Sed
siue dicatur baptizabimini. suit dicatur incipi¬
etis bapti ⁊ari. adrem nichil inter ẽ. Nam in qui¬
buscumq codicibus inuenitur bapti ⁊ abitis aut
incipietis bapti zare m̃dosi sunt. qui ex grecis
facillime conuincuntur. Si autẽ dicimus aqua
ñ fuisse baptizatos. metuendum ẽ ne grauiter
in cis erremus. ne demus hominibus auctorita¬

Expanded text:
ruit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam ruit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam demonstrauit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit in eorum faciem dicens: Accipite spiritum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negauit dominum, nondum fuerant apostoli baptizati non tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: Iohannes quidem baptizauit aqua. uos autem spiritu sancto baptizabimini, quem et accepturi estis non post multos dies hos usque ad pentecosten. aliqui autem codices habent: Vos autem spiritu sancto incipietis baptizari; sed siue dicatur "baptizabimini siue dicatur incipietis baptizari\', ad rem nihil interest. nam in quibuscumque codicibus inueniuntur \'baptizabis\' aut \'incipietis baptizare\', mendosi sunt, qui ex Graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃e in dño salutem. Lectis litteris tus de sa¬
lute nr̃a lȩtatus adea que scripsisti responde¬
re ñ distuli. Et primo miratus sum quomͦ di¬
cat nouatianus iste petrum baptizatum non
fuisse. cum paulo superius scripseris eum di¬
xisse qd apłi fuerunt baptizati. Unde illi
ne forsitan tu ñ habeas misi tibi. in quo diligen¬
tius consideres ad eame respondere quȩ inue¬
ni ilitteris tuis. Si enm notarius ñm̃dose ex¬
cepit aut scripsit. nescio quale eorhabeat. qͥ
cum apłos baptizatos dicat. petrum baptiza¬
tum negat. Qd autẽ dicitur petrus egisse pę¬
nitentiam. cauendum ẽ ne ita putet᷑ egisse
quomͦ agunt inȩccłia qui ꝓpͥe penitentes uo¬
cantur. Et quis hoc ferat. ut primum apłoꝵ
int̃ tales pęnitentes numerandum putemus:
łenituit enim eum negasse xp̃m. qđ euis indi¬
cant lacrime. Sic enim seriptumẽ. qr fleuit
amare. Nondum enim fuerunt resurrectione
ani confirmati. & illo a duentu spẽ scĩ qui appa¬

Expanded text:
DOMINO SALUTEM. Lectis litteris tuis de salute uestra laetatus ad ea, quae scripsisti, respondere non distuli. et primum miratus sum, quo modo dicat Nouatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse. quod apostoli fuerint baptizati. unde illi ne forsitan tu non habeas, misi tibi, in quo diligentius consideres ad ea me respondere, quae inueni in litteris tuis: si enim notarius non mendose excepit aut scripsit, nescio. quale cor habeat. qui, cum apostolos baptizatos dicat. Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse paenitentiam, cauendum est, ne ita putetur egisse, quo modo agunt in ecclesia. qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitentes numerandum putemus? paenituit enim eum negasse Christum, quod eius indicant lacrimae; sic enim scriptum est, quia fleuit amare. nondum enim fuerant resurrectione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, qui appa
Abbreviated transcription (Latin):
coni rebaptizatio recens aut ẽẽ dr̃. frigesce¬
re actionem ipsam dilatione ñpassus sum.
de fr̃na & uera morte a cerbissimi doloris
aculeis eacitatus. Quem dolorem meum
adiuuante miscdĩa & ꝓuidentia dni pacis
fortasse compensatio lenitura ẽ. Ds̃ & dñs
domine dilectissimt frater. Explicit epła

Expanded text:
coni rebaptizatio recens aut est aut esse dicitur, frigesceconi rebaptizatio recens aut est aut esse dicitur, frigescere actionem ipsam dilatione non passus sum de fraterna et uera morte acerbissimi doloris aculeis excitatus. quem dolorem meum adiuuante misericordia et prouidentia domini pacis fortasse compensatio lenitura est. deus et dodomine dilectissime frater. XXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
tescat. Cessabit a nr̃is partibus terror tempora¬
lium potestatum. cesset etiam auris partibꝰ ter¬
ror congregatoꝵ cercicellionum. Reagamus ra¬
none agamus. diuinarum scripturarum au¬
ctoritatibus agamus. Quitti atꝙ tranquilli
quantum possumus petamus. queramus. pul¬
semus. ut accipiamus & inueniamus. & aperi¬
atur nobis. ne forte fieri possit ut adiuuante
dño concordes conatus & orationes nr̃as. tota
deformitas atq impirtas affricanarum regi¬
onum dt nr̃is terris incipiat aboleri. Si non
credis post discessum militum me uelle agere.
post discessum militum tu rescribe. Si enim
ogo p̃sente milite litteras meas legore popłõ
uoluero. ꝓlata epła mea demonstrabit me fi¬
dei uolatorem. Qd miscdĩa dñi auertat a
moribus atq instituto meo. qđ m ꝑuigum
suum inspirare dignatus ẽ. Ep̃c ñis benuio¬
lentiȩ tut fortasse potius luteras misisset
tente seripsissem. Sed illo absente cum dia¬

Expanded text:
tescat. cessabit a nostris partibus terror temporatescat. cessabit a nostris partibus terror temporalium potestatum; cesset etiam a uestris partibus terror congregatorum Circumcellionum. re agamus, ratione agamus, diuinarum scripturarum auctoritatibus agamus, quieti atque tranquilli, quantum possumus, petamus, quaeramus, pulsemus, ut accipiamus et inueniamus et aperiatur nobis, ne forte fiere possit, ut adiuuante domino concordes conatus et orationes nostras tanta deformitas atque impietas Africanarum regionum de nostris terris incipiat aboleri. si non credis post discessum militum me uelle agere, post discessum militum tu rescribe. si enim ego praesente milite litteras meas legere populo uoluero, prolata epistula mea demonstrabit me fidei uiolatorem. quod misericordia domini auertat a moribus atque instituto meo, quod mihi per iugum suum inspirare dignatus est. Episcopus meus beniuolentiae tuae fortasse potius litteras misisset, r- 15 mittente scripsissem. sed illo absente cum dia
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝙ dissimulante alii rebaptzentur auobis.
Decreui gͦ quantum uires & facultatem dñsp̃¬
bere dignatur. causam istam sic agere. ut pa¬
cificis consolationibus nr̃is om̃s qui nobiscom¬
municant nourrint ab heresibus aut scismati¬
bus quantum catholica distet eocłia. & quantũ
benti animo susccptris. ut concordibus nobis
amboꝵ litterȩ popłis recitentur. ineffabili ex¬
xultabo lȩtitia. Si autẽ idȩquo anmo ñ accipis.
pulo catholico legam. quo cẽ possit instructior
Qa si rescribere dignatus ñ fucris. ut ineas solas
legere decreui. ut saltem disfidentia ur̃a cogni¬
ta rebaptizari crubescant. Neq id agã cum mi¬
les p̃scns ẽ. ne quis ur̃m arbitretur tumultuo¬
suis me agere uoluisse quam ratio pacis deside¬
rat. sca post accessum militis. ut om̃s qui nos
audiunt intellegant ñ hoc ẽẽ ꝓpositi mei ut
inuiti homines ad cuius quam communionem
cogantur. sed ut quictissime querentibus inno¬

Expanded text:
et + dissimulante alii quoque rebaptizentur a uobis. et + dissimulante alii quoque rebaptizentur a uobis. decreui ergo, quantum uires et facultatem dominus praebere dignatur, causam istam sic agere, ut pacificis conlationibus nostris omnes, qui nobis communicant, nouerint, ab haeresibus aut schismatibus quantum catholica distet ecclesia et quantubenti animo susceperis, ut concordibus nobis amborum litterae populis recitentur, ineffabili exultabo laetitia. si autem id aequo animo non accipis, qpulo catholico legam, quo esse possit instructior? quod si rescribere dignatus non fueris, uel meas solas legere decreui, ut saltem diffidentia uestra cognita rebaptizari erubescant. Neque id agam, cum miles praesens est, ne quis uestrum arbitretur tumultuosius me agere uoluisse, quam ratio pacis desiderat, sed post abscessum militis, ut omnes, qui nos audiunt, intellegant non hoc esse propositi mei, ut inuiti homines ad cuiusquam communionem cogantur, sed ut quietissime quaerentibus ueritas inno
Abbreviated transcription (Latin):
Quam uertor qm̃ cor meum uidere ñ potes. nctͥ
cum insultatione potius quã cum dilectione
loqui uidear. Sed certe amplius quid faciam ñ
inuenio. nisi ut inspiciendum sermonem mt̃u
tͥ offeram. animum dõ. Tollamus de medio ma¬
na obiecta. que a partibus imperitis iactari c̃¬
tra lucem solent. Nee tu obicias tempora macha¬
riana. nec ego scuitiam ciitumcellionum. Si hoc
adte ñ ꝑtinet. nic illud adine. Area dominica
ñdum uentilata ẽ. sine palris cẽ ñ potest. Nos
oremus attpagamus quantum possumus. ut
frum̃tum simus. Ego rebaptizato diacono nr̃o
silero ñ possum. Seio enim quammͥ silentium
ꝑnitiosum ẽ. N onenim cogito in ꝑccłiasticis
bonoribus tempora uentosa transigere. sed
cogito me principi pastorum om̃ium rationẽ
de cominissis ouibus redditurum. Si forte nol¬
les ut hec tͥ scriberem. oportet te fr̃ ignoscere
timori meo. Multum enim timeo. neme tacen

Expanded text:
quam uereor, quoniam cor meum uidere non potes, ne tibi quam uereor, quoniam cor meum uidere non potes, ne tibi cum insultatione potius quam cum dilectione loqui uidear! sed certe, amplius quid faciam, non inuenio, nisi ut inspiciendum sermonem meum tibi offeram, animum deo. Tollamus de medio inania obiecta, quae a partibus inperitis iactari contra inuicem solent, nec tu obicias tempora Macariana nec ego saeuitiam Circumcellionum. si hoc ad te non pertinet, nec illud ad me. area dominica nondum uentilata est; sine paleis esse non potest. nos oremus atque agamus, quantum possumus, ut frumentum simus. ego rebaptizato diacono nostro silere non possum; scio enim, quam mihi silentium perniciosum sit. non enim cogito in ecclesiasticis honoribus tempora uentosa transigere, sed cogito me principi pastorum omnium rationem de commissis ouibus redditurum. si forte nolles, ut haec tibi scriberem, oportet te, frater, ignoscere timori meo; multum enim timeo, ne me tacente
Abbreviated transcription (Latin):
cilia fr̃ ext̾reant. Si enim hoc eis displicuerit.
ñ sunt digni qui te habeant. Si autẽ placuerit.
credimus de miscdĩa dñi quitimtes sibi displi¬
cere & conantes placere numquã deserit. quod
int̾ nos & uos cito pax erit. ne ꝓpt᷑ honores
nrõs de qua sarcina periculosa rationt reddit᷑
mistie plebes eredentes in axp̃m habeant indomi¬
bus sius communrs cibos. & msam. xp̃i communẽ
habere ñ possint. Nonur ingemiscimus. qđ uir &
uxor ut fidelit̾ conungant corpora sua urant
sa communione dilamant: Hoc tantum scan¬
dalum. tantus diaboli triumphus. tanta ꝑnities
animarum. si ꝑtuam modestiam & prudentiã
& dilectionem quam debemus ci qui ꝓ nobis suu̾i
sanguinem fudit. ablata de medio inhis regionibꝰ
fuerit. quis eaplicet uerbis quam tͥ palmã p̃pa¬
ret dñs. ut ad cȩtera membra sananda quȩ ꝑto
tam affricam labefacta miserabilit᷑ iacent. ate
ꝓficiscatur tamimitabile medicine docum̃tum:

Expanded text:
cilia, frater, exterreant. Si enim hoc eis displicuerit, cilia, frater, exterreant. Si enim hoc eis displicuerit, non sunt digni qui te habeant; si autem placuerit, credimus de misericordia Domini, qui timentes sibi displicere, et conantes placere nunquam deserit, quod inter vos et nos cito pax erit: ne propter honores nostros, de qua sarcina periculosa ratio reddetur, miserae plebes credentes in Christum habeant in domibus suis communes cibos, et mensam Christi communem habere non possint. Nonne ingemiscimus quod vir et uxor, ut fideliter conjungant corpora sua, jurant sa communione diladalum, tantus diaboli triumphus, tanta pernicies animarum si per tuam modestiam et prudentiam et dilectionem, quam debemus ei, qui pro nobis \\ suum sanguinem fudit, ablata de medio in his regionibus fuerit, quis explicet uerbis, quam tibi palmam praeparet dominus, ut ad cetera membra sananda, quae per totam Africam tabefacta miserabiliter iacent, a te proficiscatur tam imitabile medicinae documentum?
Abbreviated transcription (Latin):
Sed illud qd ista p̃sigurauit idẽ curumcisio cor¬
dis & mundatio conscientiȩ manebit inxt̃num.
Si gͦ illo tempore uideus eẽm & ueniret ad me sa¬
maritanus. uelletq illo errore derelicto quem
etiam dñs inꝓꝓbauit dicens. uos adoratis quod
nescitis. nos adoramus qđ scimus. qm̃ salus ea
uidreis ẽ. uellet gͦ samaritanus quẽ samarita
ni eucumeiderant fieri uideus. uacaret certe
iterationis audacia. & id qđ apud heresim fa¬
ctum erat qđ p̃ceperat as̃. ñ repetere sed apꝓ¬
bare cogeremur. Qđ suncarne circumcisi ho¬
minis ñmuenirem locum ubi circum cisionẽ
repeitrẽ. quia unum ẽ illud membrum. mul¬
tominus inuenitur locus inuno corde ubiba¬
ptismum xp̃ repetatur. Ideo qui duplicare
baptismum uultis. necesse ẽ ut corda duplicia
requiratis. Clama gͦ recte te facere si ñ rebapti¬
zas. & ñsolum sint trepidatione sedetiã cum
gaudio michi inde rescribe. Nulla te tuoꝵ con¬

Expanded text:
sed illud, quod ista praefigurant, id est circumcisio corsed illud, quod ista praefigurant, id est circumcisio cordis et mundatio conscientiae manebit in aeternum. si ergo illo tempore Iudaeus essem et ueniret ad me Samaritanus uelletque illo errore derelicto, quem etiam dominus improbauit dicens: Vos adoratis, quod nescitis; nos adoramus, quod scimus, quoniam salus ex Iudaeis eni circumciderant, fieri Judaeus, vacaret certe iterationis audacia, et id quod apud haeresim factum erat, quod praeceperat Deus, non repetere sed approbare cogeremur. Quod si in carne circumcisi hominis non invenirem locum ubi circumcisionem repeterem, quia unum est illud membrum; multo minus invenitur locus in uno corde, ubi baptismus Christi repetatur. Ideo qui duplicare Baptismum vultis, necesse est omnino ut corda duplicia requiratis. 5. Clama ergo recte te facere, si non rebaptizas; et non solum sine trepidatione, sed etiam cum gaudio mihi inde rescribe. Nulla te tuorum con
Abbreviated transcription (Latin):
saeram̃tum sedentis in celo : Siueteris popłĩ
temporibus uideus eẽm. quando aliud ẽe mo¬
lius ñ possem. accepissem uq circum cisionẽ.
Qđ signaculum iustitie fidei tantum illo tẽpo¬
re ualuit antequã dñi euacuaretur aduentu.
ut infantẽ filium moysi angelus p̃focasset. nisi
mater arrepto calculo cirrum cidisset puerum.
& hoc sacram̃to mminentem ꝑnituem depulisset.
łoc sacram̃tum etiam iordanem fluuium refrena¬
uit. & reduaeit infontẽ. hoc sacram̃tum ipse dñs
quamuis euacuauerit crucifiarus. tam̃ natus acce¬
pit. Nonenim signacula illa damnata sunt. sed
succedentibus oportumioribus decesserunt. Nam
sicut circuncisionẽ abstulit dm̃ primus aduen¬
tus. sic baptismum auferet scds aduentus. Sicut
enim nunc postea quamuenit libertas fidei &re¬
motum ẽ seruitutis uigum nullus xpͣranus cir¬
cumeiditur carne. sic tunc regnantibus iustis
cum dño damnatisq impiis nemo rebaptizabit᷑.

Expanded text:
sacramentum sedentis in caelo? si ueteris populi sacramentum sedentis in caelo? si ueteris populi temporibus Iudaeus essem, quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacramentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque impiis nemo baptizabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tholicȩ baptismum ñ iteres. sed apꝓbes ponus
tamquam unius uerissimȩ matris. quȩ om̃ibus
gentibus & regenerandis p̃bet sinum. & rege¬
neratis ubtra in fundit. t̃aquam unius possessi¬
onis ap̃i sese usq adt̾rȩ t̃minos porrigentis.
si hoc uere facis. cur ñ erumpis in exultantem
& liberam uocem : Cur lucernȩ tuȩ tam utilẽ
splendorem p̃mis sub modio : Cur ñ discissis
atq abiretis urteribus pellibꝰ timidȩ seruitutis.
xcp̃iana potuis indutus fiduna existis & dicis.
ego unum baptismum᷑ patris & filui &e sp̃c scĩ
nomine consecratum atꝙ signatum. Ttanc
formam ubi inuenio. necesse ᷑ ut apꝓbem. Non
destruo. qđ dominicum agnosco. Noneasuf¬
flo uerillum regis mri. llestem xp̃i & qui diui¬
serunt non uiolauerunt. Et illi adhuc xp̃m ñ
resurrecturum crediderant. sed morientem
uidebant. Si aꝑsecutoribus uestis ñ scissa est
pendentis incruce. cur axp̃ianis destruitur

Expanded text:
tholicae baptismum non iteres, sed adprobes potius tholicae baptismum non iteres, sed adprobes potius tamquam unius uerissimae matris, quae omnibus gentibus et regenerandis praebet sinum et regeneratis ubera infundit tamquam unius possessionis Christi sese usque ad terrae terminos porrigentis, — si hoc uere facis, cur non erumpis in exultantem et liberam uocem ? cur lucernae tuae tam utilem splendorem premis sub modio? cur non discissis atque abiectis ueteribus pellibus timidae seruitutis christiana potius indutus fiducia existis et dicis: Ego unum baptismum noui patris et filii et spiritus sancti nomine consecratum atque signatum; hanc formam ubi inuenio, necesse est ut adprobem; non destruo, quod dominicum agnosco, non exsufflo uexillum regis mei\'? uestem Christi et qui diuiserunt, non uiolauerunt; et illi adhuc Christum non resurrecturum crediderant, sed morientem uidebant. si a persecutoribus uestis non conscissa est pendentis in cruce, cur a Christianis destruitur
Abbreviated transcription (Latin):
nolles iuberent. Cum autẽ ia quantis potueris
docum̃tis faciendum ẽẽ defenatris. ñsolumñ
succensebunt. sed etiã p̃dicabunt. Si autẽ ñ re¬
baptizas. arripe libertatẽ xp̃ianã fr̃ maximi¬
ne. arripe queso. Non cuius quã hominis in con¬
templatione xp̃i aut rẽphensionẽ uerearis.
aut eohorrras potestatẽ. Transit honor huius
sclĩ. transit ambitio. In futuro xp̃i udicio nec
absidę gradatę. nec cathedre uelatę. nec sc̃uno
nialium occurfantium atq cantantium gre¬
ges adhibebuntur ad defensionẽ. ubiceperit.
accusare conscientia. & conseientiarum arbit̃
uidicare. Quȩ hic honorant. ibi hongͤrant. quȩ
hic relruant. ibi grauant. Ista quȩ ꝓ tempore ꝓ¬
pt᷑ ȩccłie utilitatẽ honori nr̃o exhibentur. de¬
fendentur forte bona conscuntia. defendere
autẽ ñ poterunt malam. Qđ gͦ tampro &e tam
religioso animo facis sitam̃ facis. ut ȩełiȩ ca¬

Expanded text:
nolles juberent. Cum autem id quantis potueris nolles juberent. Cum autem id quantis potueris documentis faciendum esse defenderis, non solum non succensebunt, sed etiam praedicabunt. Si autem non rebaptizas, arripe libertatem christianam, frater Maximine, arripe, quaeso te; non cujusquam hominis, in contemplatione Christi, aut reprehensionem verearis, aut exhorreas potestatem. Transit honor hujus saeculi, transit ambitio. In futuro Christi judicio, nec absidae gradatnialium occursantium atque cantantium greges adhibebuntur ad defensionem, ubi coeperit accusare conscientia et conscientiarum arbiter iudicare. quae hic honorant, ibi onerant; quae hic releuant, ibi grauant. ista quae pro tempore propter ecclesiae utilitatem honori nostro exhibentur, defendentur forte bona conscientia, defendere autem non poterunt malam. Quod ergo tam pio et tam religioso animo facis, si tamen facis, ut ecclesiae ca
Abbreviated transcription (Latin):
tatis signa ꝑceperit quȩ xp̃iana tradi dit disci
plina. omnino peccatum ẽ. Rebaptizare aut̃
catholicum. immanissimum. scelus ẽ. Tamen¬
ñ adeo eredis. quia de te michi bene ꝑsuasum
tenebam mutugennam ipse preaci. & eum qͥ¬
dem miserum uidere ñ potui. Aparentibus uͦ
eius audiui. qđ ur̃ iam etiam diaconus factus
sit. Et tam̃ tam bene adhuc decorde tuosentio.
ut eum rebaptizatum eẽ ñcredam. Quare te
fr̃ dilectissimt ꝑ diinitatẽ & humanitatem
ris quid gestum sit. Et sic rescribe. ut noueris
me inecclia fr̃ibus nr̃is epłam tuam uelle reci¬
tare. Qđ ideo scripsi. ne cum id postea factrem
aritatẽ qd me ñsperares cẽ facturum. offenderẽ tuam.
& iustam deme apud communes amicos quere¬
lam arponeres. Quiad gͦ te impediat adrescri¬
bendum ñuideo. Si enim rebaptizas. nichil est
qđ homines de tuo collegio formides. cum id
te rescripseris facere ꝗd te illi faccre ctiam si

Expanded text:
tatis signa perceperit quae christiana tradidit discitatis signa perceperit quae christiana tradidit disciplina, omnino peccatum est. Rebaptizare autem et Catholicum immanissimum scelus est. CAnon adeo credens, quia de te mihi bene persuasum tenebam, Mutugennam ipse perrexi et eum quidem miserum uidere non potui, a parentibus uero eius audiui, quod uester iam etiam diaconus factus sit. et tamen tam bene adhuc de tuo corde sentio, ut eum rebaptizatum esse non credam. Quare te, frater dilectissime, per diuinitatem et humanitatemris quid gestum sit, et sic rescribere, ut noveris me in Ecclesia fratribus nostris epistolam tuam velle recitare. Quod ideo scripsi, ne cum id postea facerem quod me non sperares esse facturum, offenderem Charitatem tuam, et justam de me apud communes amicos querelam deponeres. Quid ergo te impediat ad rescribendum, non video. Si enim rebaptizas, nihil est quod homines de tuo collegio formides, cum id te rescripseris facere quod te illi facere etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
glorientur xp̃ianos rebaptizare ñ dubitant.
quibus uerbis poteram detestarer. ñ de fuert̃
laudatores tui. quimichi dicerent te ista ñ facc¬
re. Fateor primo ñcredidi. Beinde conside¬
rans posse fieri ut animam humanam de fu¬
tura uita cogitantem dĩ timor inuaderet.
ut se abscelere aꝑtissimo temperaret. gratula¬
tus credidi qđ tali ꝓposito abȩccłia catholica
nolueris c̃ẽ nmis alienus. Querebam sane oc¬
casiont̾ loquendi tecum. ut si fieri posset ea
que parua remanserat inter nos dissensio toͬle¬
retur. cumecee ante paucos dies diaconum nr̃m
te rebapti zassenuntiatum ẽ. Dolui uehem̃ter.
& illius miserabilem lapsum. & tuum fr̃ inopi
natum scelus. Noui enim quid sit eccłia catho¬
lica. Gentes sunt hereditas . xp̃i. &. possessio ap̃i
termini terrȩ. Nostis & uos. Aut sinnostis.
aduertite. Facillime a uolentibus sciri potest.
Rebapti ⁊ are gͥ hereticum hominem qui hec sci¬

Expanded text:
glorientur, Christianos rebaptizare non dubitant, glorientur, Christianos rebaptizare non dubitant, quibus uerbis poteram, detestarer, non defuerunt laudatores tui, qui mihi dicerent te ista non facere. fateor, primo non credidi. deinde considerans posse fieri, ut animam humanam de futura uita cogitantem dei timor inuaderet, ut se ab scelere apertissimo temperaret, gratulatus credidi, quod tali proposito ab ecclesia catholica nolueris esse nimis alienus. quaerebam sane occasionem loquendi tecum, ut, si fieri posset, ea quae parua remanserat inter nos dissensio tolleretur, cum ecce ante paucos dies diaconum nostrum Mutugennensem te rebaptizasse nuntiatum est. dolui uehementer et illius minatum scelus. Novi enim quae sit Ecclesia catholica. Gentes sunt haereditas Christi, et possessio Christi termini terrae. Nostis et vos, aut si non nostis, advertite; facillime a volentibus sciri potest. Rebaptizare igitur haereticum hominem, qui haec sancti
Abbreviated transcription (Latin):
Nonorabilem gͥ ca taregula te libenter appello.
quia noui te ẽẽ hominem. & noui hominem
adima ꝯmẽ & similitudinẽ dĩ factum. & in
honore positum ipso ordine & iure nature.
sitam̃ intellegendo quȩ intellegenda sunt
seruet honorẽ suum. Namita scriptum est . Nto
moihonore positus ñintellexit. comparatus
ẽ uim̾tis insensatis. & similis factus est illis.
Cur gͦ te honorabilem inquantum homo es
ñ appellem. cum p̃sertim de tua salute atꝙcor¬
rectione quam du inbac uita es desperare ñ
audram : Frẽm uͦ ut uocem ñ te latet prece¬
ptum nobis ẽẽ diuinitus. ut etiam eis qui ne
hoc uehem̃ter ualet adcausam. ꝓpt̃ quã scri¬
bere uolui frat̾nitati tuꝵ lamenm reddita
ratione cur epłẽ talem ianuam fecerim. audi
placidissime quȩ sequuntur. Ego cum inista
regione consuetudint̾ hominum lugendam
atq plangendam. qui cum xp̃iano nomine

Expanded text:
honorabilem igitur ex ea regula te libenter appello, honorabilem igitur ex ea regula te libenter appello, qua noui te esse hominem et noui hominem ad imaginem dei et similitudinem factum et in honore positum ipso ordine et iure naturae, si tamen intellegendo, quae intellegenda sunt, seruet honorem suum. nam ita scriptum est: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est iumentis insensatis et similis factus est illis. cur ergo te honorabilem, in quantum homo es, non appellem, cum praesertim de tua salute atque correctione, quam diu in hac uita es, desperare non audeam? fratrem uero ut uocem, non te latet praeceptum nobis esse diuinitus, ut etiam eis, qui neghoc uehementer ualet ad causam, propter quam scribere uolui fraternitati tuae. iam enim reddita ratione, cur epistulae talem ianuam fecerim, audi placidissime, quae sequuntur. Ego cum in ista regione consuetudinem hominum lugendam + atque plangendam, qui cum christiano nomine
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo & honorabili fr̃i
maxrimino. augustinus prbr eccłię
catholicȩ in dño salutem. Prius quã adrem
ueniam de qua tuȩ beniuolentie seribere
Domino scripsi. quia scriptumt̃. llos inliber¬
tatem uocati estis fr̃s. tantum neliberta¬
tem inocrasionem carnis detis. sed ꝑcarita¬
tem seruite ininoem. Cum gͦ uł hoc ipsoof¬
ficio litterarum ꝑ caritatẽ tͥ seruiam. ñ ab¬
surde te dominum uoco ꝓpt̾ unum & uerũ
ammn nr̃m. qui nobis ista p̃cepit. Dileetissimo
autẽ qd scripsi. nouit as̃ qd ñ solum te di¬
ligam. sedita diligam ut meipsum. quando¬
quidt̃ bent mͥ sum conseuis bona nir tͥ optare
que michi. Ponorabili uͦ qđ addidi. ñ adhoc add
hoc addidi ut honorarem episcop̾tum tuum.
Alicbi enim ep̃s ñes. Neq hoc cum contumelia di¬
ctum acceperis. sedra animo quoinore nr̃o ẽe
debet. est. est. non . non. Neq enum ignoras aut
quis quã hominum quinos nouit ignorat.
neꝙ te et̃ ep̃m meum. neq me prb̃rm tuum.

Expanded text:
Domino dilectissimo et honorabili fratri MAXIMINO, AUGUSTINUS presbyter Ecclesiae catholicae, in Domino salutem. 1. Priusquam ad rem veniam de qua tuae Benevolentiae scribere Domino, scripsi, quia scriptum est: Vos in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Cum ergo vel hoc ipso officio litterarum per charitatem tibi serviam, non absurde te dominum voco propter unum et verum Dominum nostrum qui nobis ista praecepit. Dilectissimo autem quod scripsi, novit Deus quod non solum te diligam, sed ita diligam ut meipsum; quandoquidem bene mihi sum conscius bona me tibi optare quae mihi. Honorabili vero quod addidi, non ad hoc addidi, ut honorarem episcopatum tuum; mihi enim episcopus non es, neque hoc cum contumelia dictum adebet est est, non non. neque enim ignoras aut quisquam hominum, qui DOS nouit, ignorat neque te esse episcopum meum neque me presbyterum tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ostendere. Nam nobis sufficit ad causam
nrãm. ꝗd mͦ compleri ꝓphetiam & scripturas
scãs ꝑ orbem tͣrarum uidemus. Noc autẽ ego
augustinus dictam. quia olim uolo inde loqͥ
tecum. llidetur cnim michi uł ꝓpt̃ ipsamui¬
cuitatem posse nosꝑluteras de hac re colloqͥ
fine aliquo tumultu adiuuante dõ. quantũ
ipsa necessitas postulat.

Expanded text:
haec ostendere; nam nobis sufficit ad causam haec ostendere; nam nobis sufficit ad causam nostram, quod compleri prophetiam et scripturas sanctas per orbem terrarum uidemus. hoc autem ego Augustinus dictaui, quia olim uolo loqui inde tecum; uidetur enim mihi uel propter ipsam uicinitatem posse nos per litteras de hac re conloqui sine aliquo tumultu adiuuante deo, quantum ipsa necessitas postulat.
Abbreviated transcription (Latin):
manifestumẽ. si cut manifestum ẽ uos istis eccle¬
sus ñ communicare. Querimus gͦ ut nobis re¬
spondere ñ graueris. quam causam forre noue¬
solis afris nec ipsis om̃ibus remaneret. Et enim
eccłia catbolica ẽ etiam in affrica. quia ꝑ om̃s
t̾ras eam as̃ t̾ẽ uoluit & pͣdiccit. Pars autem
nr̃a quȩ donati dr̃. nͣẽ inillis om̃ibus locis in
quibus & litterȩ & sermo & facta apłica eu¬
currerunt. Sedne dicatis ñ uocari eccłiam no¬
stram catholicam sed macharianã sicuti eam
uos appellatis. nosse debrs ꝗd facillime potest
in illis partibus om̃ibus. unde istas t̾ras euange¬
lium aopͣi ꝑfudit. nec nom̃ donati sciri nec
nom̃ macharui. Ur̃a autẽ quia donati parsar
nec uos negare potestis. & om̃ibus notum est.
ubieumq ẽ ur̃a communio. Dignare gͦ reseri¬
bert nobis ut sciamus quom fieri possit. ut
& inuobis solis habere ceperit. Lirmẽ enim

Expanded text:
manifestum est, sicut manifestum est vos istis Ecclemanifestum est, sicut manifestum est vos istis Ecclesiis non communicare 3. Quaerimus ergo ut nobis respondere non graveris, quam causam forte novesolis Afris, nec ipsis omnibus remaneret. Etenim Ecclesia catholica est etiam in Africa, quia per omnes terras eam Deus esse voluit et praedixit. Pars autem nati dicitur, non est in illis omnibus locis, in quibus et litterae et sermo et facta apostolica cucurrerunt. sed ne dicatis non uocari ecclesiam nostram catholicam sed Macarianam, sicuti eam uos appellatis, nosse debes, quod facillime potest, in illis omnibus partibus, unde istas terras euangelium Christi perfudit, nec nomen Donati sciri nec nomen Macarii; uestra autem quia Donati pars dicitur, nec uos negare potestis et omnibus notum est, ubicumque est uestra communio. dignare ergo rescribere nobis, ut sciamus, quo modo fieri possit, ut  in uobis solis habere coeperit. uestrum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicit euangłim fuum in omnibus gentibus fu¬
turum. & apłs panlus antequã sermo d̾ĩ in affri¬
eam ꝑuenisset. in ipso capite epłẽ quã scribit
adromanos. ꝑ quen accepimus inquit grãm &
apostolatum ad obaudiendum fidei in om̃ibus
gentibus ꝓ nomine cuis. Deinde ipse ab iheru¬
salem incireuitu ꝑ totam asiam usꝙ in illiricũ
euangłm p̃dicauit. eccłias constituit atq fun¬
dauit. ñ ipse sed gr̃a dĩ cumeo. sicut ipse testa¬
tur. Quidd autẽ euidentuis apparere potest
quã cumineius epłis nomina etiã regionum
ut ciuitatum inuenimus: Aa romanos. ad co¬
rinthios. ad galathas. ad effesios. ad philien¬
ses. ad thesalonicenses. ad colosenses scribit. lo¬
hannes etiam scribit ad uii. eccłias. quas comine¬
morat in illis partibus constitutas. inquãbꝰ euã
uniuersam eccłiam septenario numero intelli¬
gimus comm̃dari. ephesum. sinyrnam. sardos.
phila delphiam. laoditiam. ꝑgamum thiatirã.
Quibus om̃ibus ȩccłus nos hodie cominunicare

Expanded text:
dicit Evangelium suum in omnibus gentibus futurum . Et apostolus Paulus, antequam sermo Dei in Africam pervenisset, in ipso capite Epistolae quam scripsit ad Romanos: Per quem accepimus, inquit, gratiam et apostolatum, ad obediendum fidei, in omnibus gentibus pro nomine ejus . Deinde ipse a Jerusalem in circumitu per totam Asiam usque in Illyricum Evangelium praedicavit, Ecclesias constituit atque fundavit; non ipse, sed gratia Dei cum eo , sicut ipse testatur. Quid autem evidentius apparere potest, quam cum in ejus Epistolis nomina etiam regionum vel civitatum invenimus? Ad Romanos, ad Corinthios, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses, ad Colossenses scribit. Joannes etiam scribit ad septem Ecclesias, quas commemorat in illis partibus constitutas, in quibus etiam universam Ecclesiam septenario numero intelligimus commendari, Ephesum, Smyrnam, Sardos, Philadelphiam, Laodiciam, Pergamum, Thiatyram . Quibus omnibus Ecclesiis nos hodie communicare
Abbreviated transcription (Latin):
at illa ꝓpħatum ẽ ꝑorbem t̾rarum difsusam ui¬
demus: arbitramur nos ñ debere dubitare de
tam euidentissima completione sc̃ę ꝓphetiȩ
quã dñs etiam in euangłio confirmauit &
apłi. ꝑ quos eadem ꝑccłia dilatata ẽ. sicut de
illa p̃dictum erat. slam & incapite sacroscĩ

Expanded text:
atum est, per orbem terrarum diffusam uidemus, arbitramur nos non debere dubitare de tam euidentissima completione sanctae prophetiae, quam dominus etiam in euangelio confirmauit et apostoli, per quos eadem ecclesia dilatata est, sicut de illa praedictum erat. nam et i
Abbreviated transcription (Latin):
n ad honoratum episcopum.:¬
stinus ep̃s eccłiȩ catholicȩ. Consiliũ
tuum multum nobis placuit. ꝗđ ꝑ
frẽm herotem carissimum nobis&.
in xp̃o laudabilem uirum mandare dignatus
es. ut lateris int̃ nos agamus. ubi nullus turba¬
rum tumultus ꝑturbare possit dispositionem
nr̃am. quȩ cum tota pace & benitate & pace
animi suscipienda & agenda est. sicut dicit
sedmitem te̾ ad om̃s. docibilem. patientem. in
modestia corripientem diuersa sentientes. atꝙ¬

Expanded text:
 AD HONORATUM EPISCOPUMSTJNUS EPISCOPUS ECCLESIAE CATHOLICAE. Consilium tuum multum nobis placuit, quod fratrem Herotem, carissimum nobis et in Christo laudabilem uirum, mandare dignatus es, ut litteris inter nos agamus, ubi nullus turbarum tumultus perturbare possit dispositionem nostram, quae cum tota pace et lenitate animi suscipienda et agenda est, sicut dicit sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diuersa sentientes.
Abbreviated transcription (Latin):
stremo ꝓȩccłiȩ utilitate missus es. hoc ȩccłiȩ
catholicȩ. aut ut modum dispensationis meȩ
ñ suꝑgredi uidear. hoc ȩccłiȩ ad ipponensiũ¬
regionum diocesim ꝑtinenti ꝓdeẽ. hoc exx¬
pedire contestor. Sin audis amicum petentẽ.
loquor maxime intali causa ñ arro ganter
dixxerim audire te epm̃ conurnit iubentẽ
domint exrimie & merito insignis. atq caris¬
sime fili. Unde scio quidẽ causas ȩccłiasticas
excellentit tux iniunctas. sed quia credoistã
curam adinrum clarissimum atꝙ expecta¬
bilem ꝓconsulem ꝑtinere. adeum qͦq litte¬
ras dedi. quas rogo ut ipse illi tradere & alle¬
gare si opus ẽ ñ graueris. Atꝙ ambos obsecro.
ne importunam arbitremini ut int̾cessionẽ
uł suggestionem. ut sollicitudinem nr̃am.
aut recpca inimicoꝵ a quibus passi sunt pe¬
na decoloretis. sed potius refracta udiciaria
seueritate & urãm fidem quia filui estis ȩe¬

Expanded text:
stremo pro ecclesiae utilitate missus es. hoc ecclesiae stremo pro ecclesiae utilitate missus es. hoc ecclesiae catholicae aut, ut modum dispensationis meae non supergredi uidear, hoc ecclesiae ad Hipponiensium-Regiorum dioecesim pertinenti prodesse, hoc expedire contestor. si non audis amicum petentem, loquor, maxime in tali causa non arroganter dixerim, audire te episcopum conuenit iubentem, domine eximie et merito insignis atque carissime fili. unde scio quidem causas ecclesiasticas excellentiae tuae potissimum iniunctas, sed quia credo istam curam ad uirum clarissimum atque spectabilem proconsulem pertinere, ad eum quoque litteras dedi, quas rogo ut ipse illi tradere et allegare, si opus est, non graueris. atque ambos obsecro, ne importunam arbitremini uel intercessionem uel suggestionem uel sollicitudinem nostram haud reciproca inimicorum, a quibus passi sunt, poena decoloretis, sed potius refracta iudiciaria seueritate et uestram fidem, quia filii estis ec
Abbreviated transcription (Latin):
cultatum diligent̃ atq instant̃ examinant.
ut inueniant quibus parcant. llnde plerũq
necesse ẽ exerceatur acrius inquisitio. ut
manifestato scelere sit ubi appareat man¬
suetudo. Om̃a quippe bona opera amant
in luce constitui. ñ ꝓpt̃ humanam głam. sed
ut uideant ait dñs bona opera ur̃a & glori¬
ficent patrem ur̃m qui in celisẽ. Et ideo
ñ suffecit apłõ monere ut mansuetudinẽ¬
seruaremus. sed ut eam etiam notam om̃ibꝰ
faceremus. Mansuetudo inquit ur̃a nota
sit om̃ibus hominibus. Et alio loco. alansue¬
tudinem ostentantes ad om̃s homines. Unde
nee illa scĩ dauid quando inimico sibi inmanus
tradito clem̃ter pepereit preclarissima lenitas
emuneret. nisi potestas pariter appareret.
Nonte gͦ exasperet uindicandi potestas. cui be¬
nitatem ñeaxcussit examinandi necessitas.
Noli facinore inuento querere ꝑcussorem. in qͦ
inueniendo noliusti adhibere tortorem. Lo¬

Expanded text:
cultatum diligenter atque instanter examinant, cultatum diligenter atque instanter examinant, ut inuenecesse est, exerceatur acrius inquisitio, ut manifestato scelere sit ubi appareat mansuetudo. Omnia quippe bona opera amant in luce constitui; non propter humanam gloriam, sed ut videant, ait Dominus, bona opera vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Et ideo non suffecit Apseruaremus, sed ut eam etiam notam omnibus faceremus: Mansuetudo, inquit, uestra nota sit omnibus hominibus, et alio loco: Mansuetudinem ostentantes ad omnes homines, ut nec illa sancti Dauid, quando inimico sibi in manus tradito clementer pepercit, praeclarissima lenitas emineret, nisi potestas pariter appareret. non te ergo exasperet uindicandi potestas, cui lenitatem non excussit examinandi necessitas. noli facinore inuento. quaerere percussorem, in quo inueniendo noluisti adhibere tortorem. Po
Abbreviated transcription (Latin):
lignis operibus alicui utili operi deputentur.
llocatur quidem & ista damnatio. Sed quisñ
intellegat magis beneficium quã suppliciũ
nuncupandum. ubi nec seuendi relaxetur
audacia. nec pęnitendi medicina subtrabat᷑:
Imple xp̃iane uidex pu patris officium.
Sio succense iniquitati. ut consulere imma¬
nitati memineris. nec peccatoꝵ atrocitati¬
bus exerceas ulciscendi libidinem. sed pecca¬
torum uulneribus curandi adhibeas uolun¬
tatem. Noli ꝑderẽ pat̾nam diligentiam. quã
in ipsa inquisitione seruasti. quando tantoꝵ
scelerum confessionem ñ extendente eculeo.¬
ñ sulcantibꝰ ungulis. ñurentibus flammis
sed uirgarum uerberibus eruisti. Qui mo¬
dus coercitionis & amagistris artium libe¬
ralium. & ab ipsis parentibus. & sepe etiam
in uidieis solet ab ep̃is haberi. Noligͦ atro¬
cius uindicare. qđ lenius inuenisti. Inqui¬
rendi quam puniendi necessitas maior est.
Adhoc enim & mitissimi homines facinus oc¬

Expanded text:
lignis operibus alicui utili operi deputentur. lignis operibus alicui utili operi deputentur. uocatur quidem et ista damnatio, sed quis non intellegat magis beneficium quam supplicium nuncupandum, ubi nec saeuiendi relaxetaudacia, nec poenitendi medicina subtrahitur? Imple, Christiane judex, pii patris officium; sic succense iniquitati, ut consulere humanitati memineris, nec in peccatorum atrocitatibus exerceas ulciscendi libidinem, sed peccatorum vulneribus curandi adhibeas voluntatem. Noli perdere paternam diligentiam, quam in ipsa inquisitiscelerum confessionem non extendente eculeo, non sulcantibus ungulis, non urentibus flammis sed uirgarum uerberibus eruisti. qui modus cohercitionis et a magistris artium liberalium et ab ipsis parentibus et saepe etiam in iudiciis solet ab episcopis haberi. noli ergo atrocius uindicare, quod lenius inuenisti. inquirendi quam puniendi necessitas maior est; ad hoc enim et mitissimi homines. facinus oc
Abbreviated transcription (Latin):
omino ecimio & merito insigni
gustinus in dño salutem. Circumcel¬
siones illos &e cdericos partis donati quosde
ipponiensi adiudicium ꝓ factis eoꝵ publicȩ
disciplinȩ cura deduxerat. a tua nobilitate
comperi auditos. & plurimos eoꝵ de homi¬
to p̃ciso fuisse confessos. Alnde mͥ sollicitu¬
do maxia incussa ẽ. ne forte sublimitas
tua censeat eos tanta legum seueritate ple¬
ctendos. ut qualia fecerunt talia patiant᷑.
Ideoꝙ his litteris obtestor fidem tuã quã
uis enim ab eorum interitu dissimulare pos¬
semus. qui ñ accusantibus nr̃is sed illoꝵ no¬
toria adquos tuendȩ publicȩ pacis uigilan¬
tia ꝑtinebat p̃sentati uideantur exramini.
nolumus tam̃ passiones seruoꝵ dĩ quasi
uice talionis paribus supplicus uindicari.
non quo sclestis hominibus licentiam faci pro¬
hibeamus auferri. sed hoc magis sufficere uo¬
lumus ut uiui & nulla corporis parte trun¬
cat ut ab in quirtudine insana adsanitatis
otium legum coercitione dirigantur. uł ama¬

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO INSIGNI GUSTINUS EPISCOPUS IN DOMINO SALUTEM. Circumcelliones illos et clericos partis Donati, quos de Hipponiensi ad iudicium pro factis eorum publicae disciplinae cura deduxerat, a tua nobilitate comperi auditos et plurimos eorum de homito praeciso fuisse confessos. unde mihi sollicitudo maxima incussa est, ne forte sublimitas tua censeat eos tanta legum seueritate plectendos, ut, qualia fecerunt, talia patiantur. ideoque his litteris obtestor fidem tuam, quamuis enim ab eorum interitu dissimulare possumus, qui non accusantibus nostris sed illorum notoria, ad quos tuendae publicae pacis uigilantia pertinebat, praesentati uideantur examini, nolumus tamen passiones seruorum dei quasi uice talionis paribus suppliciis uindicari, non quo scelestis hominibus licentiam facinorum prohibeamus auferri, sed hoc magis sufficere uolumus, ut uiui et nulla corporis parte truncati uel ab inquietudine insana ad sanitatis otium legum cohercitione dirigantur uel a ma
Abbreviated transcription (Latin):
occiso extorserunt spacium uiuendi tu
inimicis ȩccłiȩ uiuentibus relacca spacium
penitendi. Talem te oportet eẽ in causa ȩc¬
cdesie uidicem xp̃ianum. petentibus. monen¬
tibus. int̾cedentibus nobis. Solent homines
quando cum inimicis eoꝵ conuictis lenius
agitur amicitiore sententia ꝓuocare. sunimi¬
cos nr̃os ita diligimus ut nisi de tua xp̃iana
obedientia p̃sum amus. a tuo uero sententia
ꝓuocemus. Ds om̃ps excellentiam tuam au¬
ctiorem felicioremq conseruet. domine in¬
signis & merito sublimis ac p̃stantissime fili.

Expanded text:
occiso extorserunt spatium uiuendi, tu occiso extorserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitendi. talem te oportet esse in causa ecclesiae iudicem Christianum petentibus, monentibus, intercedentibus nobis. solent homines, quando cum inimicis eorum conuictis lenius agitur, a mitiore sententia prouocare; sed inimicos nostros ita diligimus, ut, nisi de tua Christiana oboedientia praesumamus, a tua seuera sententia prouocemus. deus omnipotens excellentiam tuam auctiorem felicioremque conseruet, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili.
Abbreviated transcription (Latin):
attinet si nichil mitius eis fieri posset. malle¬
mus eos liberos relaxari. quam passiones
uͦ cum & aliquid fieri possit quo & mitis
comm̃detur eccłia. & immitium cobibeat᷑
audacia. cur ñ flectas in partem ꝓuidentio¬
rem lenioremq sententiam. qđ licet uidi¬
cibus facere lamñin causis ecłĩȩ: Time gͦ
nobiscum uidicium dĩ patris. de comm̃da
consuetudinem matris. Cum enim tu facis
ecdĩa facif ꝓpter quam facis. & cuius filius
facis. Contende bonitate cum malis. Illi soe¬
lere imimani membra de corpore uiuo a¬
uulserunt. tuopere misericordi effice ut
illa quȩ nefandis operibus exercer̾unt. ali¬
cui utili operi integra eorum membra de¬
seruiant. Illi ñ peꝑcerunt correctionem
sibi p̃dicantibus dĩ seruis. tu paroe compre¬
hensis. parce ductis. parce conuictis. Illum¬
pio ferro fuderunt sanguinem xp̃ianum.
tu ab eoꝵ sanguine etiam iuridicum gla¬
dium cohibe ꝓpt̾ xpm̃. Illiministro eccłiȩ

Expanded text:
adtinet, si nihil mitius eis fieri posset, malleadtinet, si nihil mitius eis fieri posset, mallemus eos liberos relaxari, quam passionesuero cum et aliquid fieri possit, quo et mitis commendetur ecclesia et inmitium cohibeatur audacia, cur non flectas in partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis ecclesiae? time ergo nobiscum iudicium dei patris et commenda mansuetudinem matris. cum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus dei seruis, tu parce comprehensis, parce ductis, parce conuictis; illi impio ferro fuderunt sanguinem Christianum, tu ab eorum sanguine etiam iuridicum gladium cohibe propter Christum; illi ministro ecclesiae