comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñe: uiuifica me scdm uerbũ tuũ. Ueniens
dñs ad uidiciũ. uel ad cotidianã uisitati¬
onẽ eccłiȩ: p̾cipit ascendere quẽ magis in¬
uenerit se humiliare. Unde illud. Quicũq
humiliauerit se sicut paruulus: hic ẽ ma¬
ior in regno celors. Pulchre dicit᷑ tunc erit
tͥ gła: ne nunc ad plenũ uelis reciꝑe qͦd tͥ
seruat᷑ in fine. Hine salomon aitz heredi¬
tas ad qũa festinat᷑ in pͥncipio: benedictio¬
ne carebit in nouissimo. In hac etiã uit
humilis sublimat᷑ in eccłia: ad maiorado¬
pia omnis qui se exaltat humiliabs. t
qͥ se humiliat exaltabit᷑. Qͥ se icaute de
meritis alleuat. humiliabit᷑ a dno. & si n
corã hominib: & qͥ ꝓuide se deb enefacho
humiliat: exaltabit᷑ ab eo.Lelxril
icebat autẽ &e ei qͥ se inuitauerat. Cum
facis prandiũ aut cenã. noli uocate an

Expanded text:
eniens Dominus ad judicium vel ad quotidianam visitationem Ecclesiae, praecipit ascendere quem magis invenerit se humiliare. Unde illud: Quicunque humiliaverit se sicut parvulus, hic est major in regno coelorum . Pulchre dicit, tunc erit tibi gloria, ne nunc ad plenum velis recipere quod tibi serviatur in fine. Hinc Salomon ait: Haereditas ad quam festinatur in principio, benedictione carebit in novissimo . In hac etiam vita humilis sublimatur Ecclesia, ad majora doQuia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Qui se incaute de meritis allevat, humiliabitur a Domino, etsi non coram hominibus; et qui provide se de benefactis humiliat, exaltabitur ab eo. L. 180X Dicebat autem et ei qui se invitaverat: Cum facis prandium au
Abbreviated transcription (Latin):
sticia legis suo tẽpore custodita: ñsolũ bona
t̾rȩ s et uitã conferebat ȩcernã. Notandum
etiam qͥa paulus p̾cipit uiris: ut qͥsq dili¬
gat uxorem suã sic̃ seipsũ. Si gͦ unꝰqͥsq sicut
se ipsũ diligere debet proximũ & uxorem.
nulla erit differentia int̾ ꝓximi et uxoris di¬
lectionẽ: qͦd ualde absurdũ ẽ. S in proximo:
sic̃ aduerbiũ ẽ similitudinis. In uxore autẽ sic̃.
ñ similitudinẽ s approbationẽ ⁊ confirmati¬
oñe cũ quod̾a pondere sonat: qͦmͦ dicimꝰ qͣsi
uir fecit. Et de saluatore. Uidimus glam eiꝰ glam
qͣsi unigeniti a patre: ñ qͦ saluator głam ha¬
buerit ad comparationẽ alteriꝰ unigeniti.
Dicit illi adolescens. Om̃ia hȩc custodiui ã
iuuentute mea: qͥd adhuc mͥ deest: Reuiui

Expanded text:
lum bona terrae, sed et vitam conferebat aeternam. Notandum etiam quia Paulus praecipit viris, ut quisque diligat uxorem suam sicut seipsum. Si ergo unusquisque sicut seipsum diligere debet proximum et uxorem, nulla erit differentia inter proximi et uxoris dilectionem, quod valde absurdum est. Sed in proximo, sicut, adverbium est similitudinis. In uxore autem, sicut, non similitudinem, sed approbationem et affirmationem cum quodam pondere sonat, quomodo dicimus, quasi vir fecit. Et de Salvatore: Vidimus gloriam ejus gloriam quasi unigeniti a Patre , non quo Salvator gloriam habuerit ad comparationem alterius unigeniti. Dicit illi adolescens: Omnia haec custodivi a juventute mea. Quod adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
eũ: ⁊ dixit illi. Unũ tͥ deest. Si uis ꝑfectus ẽẽ uade
⁊ uende q̾ habes & da pauꝑib ⁊ habeb̾ thesaurũ ĩ celo
& ueni sequere me. Non ẽ putandus hie de
custodia mandators ẽẽ mentitꝰ. s simplicit̃ ẽẽ
confessus: qͥa si mendacii noxa reus deneret᷑
nequaꝗͣ uituitꝰ archana cordis eiꝰ eũ diligere
dicerct᷑ iħc. Diligit enĩ eos qͥ mandata legis
custodiunt: s qͦd ibi minus ẽ. his qͥ ꝑfecti
eẽ uolunt adiungit. Qͥ uult gͦ ꝑfectus ẽẽ.
uendat quȩ habet. ñ ex parte ut ananias.
& saphira: et det pauꝑib. Nec hoc ad ꝑfe¬
ctionẽ sufficit. nͥ saluatorẽ sequat᷑: io ẽ ñ reli¬
ctis malis. faciat bona. Uel ita. Iste ad olesces̃
anẽ iactantiam tamq̃ głans in lege. mentitꝰ
ẽ se mandata custodisse. Ihe uͦ quasi uera
acciꝑet uerba illiꝰ. docuit quȩ ꝑfectionis fc̃.
Et oculis miscdiȩ quib dignat᷑ impiũ iusti¬

Expanded text:
deest. Si vis perfectus esse vade, et vende quae habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo et veni, sequere me. Non est putandus hic de custodia mandatorum esse mentitus, sed simpliciter esse confessus, quia si mendacii noxa reus teneretur, nequaquam intuitus arcana cordis ejus, eum diligere diceretur Jesus. Diligit enim eos qui mandata legis custodiunt, sed quod ibi minus est, his qui perfecti esse volunt, adjungit. Qui vult ergo perfectus esse, vendat quae habet, non ex parte ut Ananias et Saphira, et det pauperibus . Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi Salvatorem sequatur, id est nisi, relictis malis, faciat br inanem jactantiam tanquam glorians in lege, mentitus est se mandata custodisse. Jesus vero, quasi vera acciperet verba illius, docuit quae perfectionis sunt. Et oculis misericordiae, quibus dignatur impium justi
Abbreviated transcription (Latin):
boris fici in uinea. Sphegiȩ. suatam:
Ubi iħe sanat in synagoga mulierẽ aridam ⁊ cur eui
De diutte cuiꝰ uberes fructus ager attulit.
De eo qui multas possessiones habens tͥstis abiit. eui¬
audiens uerbũ uade uende om̃ia que habes.
Dẽ diuite ⁊ lararo. D e iullico infideli. cyii
Ubi in domo pharisei sanat ihe ydropicum. et
instruit eos qui pͥmos aecubitꝰ in ꝯuiuis eligebãt:
Ubi ih̃e decem leprosos mundauit:
⁊ mat̾ filioꝵ rebedei rogat ꝓ filiis suis.
.xiii
U bi iħe responsũ dat dicenti sibi dñe pauci sunt e¬
qͥ salui fiant. Dezacheo publicano.

Expanded text:
boris fici in vinea. CIII. Ubi Jesus sanat in Synagoga mulierem aridam et curvataDe divite cujus uberes fructus ager attulit. CVI. De eo qui multas possessiones habens, tristis abiit, audiens verbum: Vade, vende omnia quae habes. CVII. De divite et Lazaro. CVIII. De villico infideli. CIX. vineam suam. CX. Ubi in domo pharisaei sanat Jesus hydropicum, et instruit eos qui primos accubitus in conviviis eligebant. CXI. Ubi Jesus decem leprosos mundavit. t mater filiorum Zebedaei rogat pro filiis. CXIII. Ubi Jesus responsum dat dicentibus sibi: Domine, pauci sunt qui salvi fiant? CXIV. De Zachaeo publicano.
Abbreviated transcription (Latin):
in galilea: dixit illis iħc. filiꝰ hominis tra-¬
dendus ẽ in mants hominũ. et occident eũ:
& tercia die resurget. Et contristati ft̃ uehe
repente uenerint ñ terreant apłos. Et si eos
contristat qͦd occidendus ẽ: debet letificare re-¬
surrectio. Qd̃ autẽ uixta marcũ & lucã aliqͥ
uerbũ ignorabant. ñ tam ingenii tarditate
quã amore contingebat: qͥa qͦuẽ dm̃ uerum
cognoscebant. mortturũ credere nequibant.
Et quia ꝑ figuras sepe loquebat᷑: putabant
hoc figurate dictum:

Expanded text:
inis tradendus est in manus hominum, et occident eum, et tertia die resurget. Et contristati, sunt vehemrepente venerint, non terrent apostolos. Et si eos contristat quod occidendus est, debet laetificare resurrectio. Quod autem juxta Marcum et Lucam aliqui Verbum ignorabant, non tam ingenii tarditate, quam amore contingebat; quia quem Deum verum cognoscebant, moriturum credere nequibant. Et quia per figuras saepe loquebatur, putabant hoc figurate dictum
Abbreviated transcription (Latin):
lucas. In sexto duo: matħs. marcꝰ. In septimo
duo: matħs. ioħ̃es. In octauo duo: marcꝰ. luas.
In nono duo: lucas. ioħ̃es. In decimo: ꝓpria sit̃t
uniꝰcuiusq. Singulis uͦ libris ȩuangelii ab
uno incipiens usq ad finẽ librs: dispar ni¬
merus increscit. Hic nigro colore scͥptus. sub
canone requirendus. Cum gͥ aꝑto codice capi¬
tulũ scire uolueris. cuiꝰ canonis sit. ex subiecto
numero doceberis:ꝙ recurrens ad uolumina
singuloꝵ: repꝑies in quib uł eãdem. uel uici¬
na dixerunt. Hucusq iheronimꝰ:¬

Expanded text:
Lucas. In sexto, duo: Matthaeus, Marcus. In septimo, Lucas. In sexto, duo: Matthaeus, Marcus. In septimo, duo: Matthaeus, Joannes. In octavo, duo: Marcus, Lucas. In nono, duo: Lucas, Joannes. In decimo propria sunt uniuscujusque. Singulis vero libris Evangelii, ab uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit. Hic cifris expressus, sub canone requirendus. Cum igitur aperto codice capitulum scire volueris, cujus canonis sit, ex subjecto numero doceberis; et recurrens ad volumina singulorum, reperies in quibus vel eadem, vel vicina dixerunt. Hucusque Hieronym
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. tamquã ipsius sc̃ĩ sp̃e uerba studui appois
Clara itaq sententiart̃ positio: in compositione
atus ait augustinus clauẽ eẽ aureã si aꝑire ñ ua¬
leat: & qͥd eam obest eẽ ligneam. si bene apiats
Interp̃tationes quid̾e paucas interserimꝰ: qͥa in
fine oꝑis ordine alphabeti locabimꝰ om̃s ad e¬
uangłm ꝑtinentes: ut ide lector ꝓut oportun¬
tas dabit argum̃ta eliciat. Ait enĩ arator. Ani¬
mine sepe uidemꝰ argumenta tiahi: docum̃tao
maxima gigni. Hic qͦ notandũ censuimꝰ. qͣdꝰ
ait iheronimus in p̃fatione ad papã damasũ.
Canones qͦs eusebius cesariensis ep̃c alexandri¬
nũ sequutus ammoniũ. in decẽ numeros osi¬
nauit: sicut in greco habent᷑ expressimꝰ. Qs cũ
legers: similitudines ȩuangłistaꝵ. ꝙ singula¬
ritates scire ualebis. In canone pͥmo: concordant
om̃s. In scd̾o tres: matħs. marcus. liicas. In ter¬
tio tres: maths. lucas. ioh̃es. In quarto tres:
maths. marcus. ioħ es. In quinto duo: matħs

Expanded text:
dicta, tanquam ipsius Spiritus sancti verba, studui apponere. Clara itaque sententiarum positio, incompositionem atus ait Augustinus, clavem esse auream, si aperire non valeat? et quid obest eam esse ligneam, si bene aperiat? Interpretationes quidem paucas interserimus, quia in fine operis ordine alphabeti locabimus omnes ad Evangelium pertinentes, ut inde lector, prout opportunitas dabit, argumenta eliciat. Ait enim Arator: A nomine saepe videmus Argumenta trahi documentaque maxima gigni. Hic quoque notandum censuimus quod ait Hieronymus in praefatione ad papam Damasum: « Canones quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur expressimus. Quos cum legeris, similitudines evangelistarum et singularitates scire valebis. In canone primo concordant omnes. In secundo, tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. In tertio, tres: Matthaeus, Lucas, Joannes. In quarto, tres: Matthaeus, Marcus, Joannes. In quinto, duo: Matthaeus,
Abbreviated transcription (Latin):
littera significat qͦd de predictis seu aliis exposi¬
gonib particulatim colligit᷑: uel cuiꝰlibet magi¬
stri sententiam. Cum enĩ scͥptum sit sp̃m̃ nolite
extinguere. ꝓphetias nolite sꝑnere: bene aqͥlibet

Expanded text:
littera significat, quod de praedictis seu aliis exposilittera significat, quod de praedictis seu aliis expositionibus particulatim colligitur, vel cujuslibet magistri sententiam. Cum enim scriptum sit: Spiritum nolite exstinguere, prophetias nolite spernere : bene a quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
otum facimus lectori. qͦd exposi¬
tionis lucem sumpsimꝰ a ieroni¬
mo. hilario. rabano. suꝑ matħm:
a iheronimo & beda suꝑ marcũ:
in lucam uͦ ab ambrosio ꝙ beda:
in ioh̃em ab augustino. & eiꝰ abreuiatore albino.
Insuꝑ etiam opus illuminant augustinꝰ de con¬
cordia ȩuangłistaꝵ: augustinꝰ de uerb̃ dñi: au¬
gustinꝰ de questionib ȩuangelii : omeliȩ origenis.¬
gregorii. ioħis crisostomi: ce alioꝵ plurimorũ
Ubi gͦ sententiarũ ineisiones aliquantalũ plirę
sunt. expositoꝵ nomina. uel pͥmas sillabas siue
litteras affiximꝰ in margine. aut suꝑ sententiaꝵs
pͥncipia: ut uel sic discernat᷑ quȩ cuiꝰ auctoris sit
sententia. hoc equide rabbanus. hoc ꝙ beda fee¬
re: potiora scõrum dicta suaui eloquio colligentes.
uelut apes ad mellificandũ dulcissimos flores:
Igitur.i. litera lectori designet iheronimũ suꝑ
lucã: in qͦ ambrosii expositio claro sermone ex¬
plicat᷑. Hos siquid̾e maxime sequuti sumꝰ. m. uͦ

Expanded text:
otum facimus lectori quod expositionis lucem sumpsimus ab Hieronmo, Hilario, Rabano, super Matthaeum; ab Hieronymo et Beda, super Marcum; in Lucam vero, ab Ambrosio et Beda; in Joannem, ab Augustino et ejus abbreviatore Albino. Insuper etiam opus illuminant Augustinus De concordia evangelistarum, Augustinus De verbis Domini, Augustinus De quaestionibus Evangelii, HomGregorii, Joannis Chrysostomi, et aliorum plurimorum. Ubi ergo sententiarum incisiones aliquantulum prolixae sunt, expositorum nomina vel primas syllabas sive litteras affiximus in margine, aut super sententiarum principia, ut vel sic discernatur quae cujus auctoris sit sententia. Hoc equidem Rabanus, hoc et Beda fecere, potiora sanctorum dicta suavi eloquio colligentes, velut apes ad mellificandum dulcissimos flores. Igitur H littera, lectori designet Hieronymum super Lucam, in quo Ambrosii expositio claro sermone explicatur. Hos siquidem maxime secuti sumus. M vero
Abbreviated transcription (Latin):
Est summi natura boni. suꝑ omnia simplex.
hȩc eadem pater ẽ genitus. bonitas utriusq.
Lux & origo pater: ñ nata potentia summa.
S plendor imago patris. uerbũ sapientia nata:
Est patris & nati donum bonitas utriusq.
Est tantus pater aut natus donũ ue duorum.
Quantus cum patre filius ẽ. & sp̃e hoꝵs..
Sicq triplex minime ds est. s trinus & unus:
Personis trinus. natura ȩternus &e unus.
Tres igitur faciunt ꝑsonȩ qͦd deus omne. Stuor.¬
aths cognomento leui.
cuiꝰ uocatio ad dm̃ ex publicanis actib fuit.
ȩuangłm hebreo sermone in uidea pͥmꝰ scripsit:
duor in generatione xp̃i principia p̾sumens. u¬
nius cuiꝰ pͥma circuncisio in carne: alteriꝰ cuius

Expanded text:
Est summi natura boni super omnia simplex. Haec eadem Pater est, genitus, bonitas utriusque. Lux et origo Pater, non nata potentia summa. Splendor, imago Patris, Verbum, Sapientia nata. Est Patris et nati donum bonitas utriusque. Est tantus Pater aut natus donumve duorum. Quantum cum Patre Filius est et Spiritus horum. Sicque triplex minime Deus est, sed trinus et unus. Personis trinus, natura, aeternus et unus. Tres igitur faciunt personae, quod Deus, omne. EJUaeus cognomento Levi, cujus vocatio ad Deum ex publicanis actibus fuit, Evangelium Hebraeo sermone in Judaea primus scripsit, duorum in generatione Christi principia praesumens: unius, cujus prima circumcisio in carne; alterius, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo electus a deo. que de nuptiis nubere uo¬
lentem uocauit: pꝰ om̃s ȩuangłm scͥpsit in
asia: postqũa seͥpserat apocalipsim in pathmoᷤ
insula. Cuiꝰ uirginitatis dupplex testimoniũ
ĩ ȩuͣgłio dat᷑: qͥa & p̃ ceteris dilectus a deo dici
tͣ: & huic matrẽ suam de cruce comm̃dauit:
ut uirginẽ uirgo seruaret. Deniq manifestãs
in ȩuangłio qͦs erat ipse opus incorruptibilis
uerbi solus in choans. uerbũ carnẽ factum ẽẽ.
nec lumen in tenebris comprehensũ fuisse de¬
stat᷑: primũ signũ ponens qͦd in nuptiis fecit
d̃s: ut ueterib immutatis. noua om̃ia quȩ a
xp̃o instituunt᷑ appareant. Itaq cui in p̾ncipi¬
o canonis in corruptibile principium erat in ge¬
nesi. etiã incorruptibilis finis reddit᷑ ꝑ uirgine
descendit in defossum sepulturȩ suȩ locum:
facta oratione: & appositus ẽ ad patres suos. se¬
xagesimo octauo anno a passione dñi: tam
extraneus a dolore mortis. quã alienus a cor¬

Expanded text:
irgo electus a Deo, quem de nuptiis volentem nubere vocavit, post omnes Evangelium scripsit in Asia, postquam scripserat Apolycapsin in Pathmos insula . Cujus virginitatis duplex testimonium in Evangelio datur, quia et prae caeteris dilectus a Deo dicitur, et huic matrem suam de cruce commendavit, ut virginem virgo servaret . Denique manifestans in Evangelio quod erat ipse, opus incorruptibilis Verbi solus inchoans, Verbum carnem factum esse, nec lumen a tenebris comprehensum fuisse testatur , primum signum ponens quod in nuptiis fecit Deus, ut veteribus immutatis, nova omnia quae a Christo instituuntur, appareant. Itaque cui in principio canonis incorruptibile principium erat in Genesi, etiam incorruptibilis finis redditur per virgidescendit in defossum sepulturae suae locum, facta oratione, et positus est ad patres suos, sexagesimo octavo anno a passione Domini, tam extraneus a dolore mortis, quam alienus a cor
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. S tantũ consentiens fidei p̾destinata potu¬
it electio: ut nec sic in oꝑe uerbi ꝑderet qͦd pͥus
meruerat in genere. Nam pͥmus alexandriȩ
ep̃s fuit: cum ꝑ singula oꝑa sciret. & euangelii
in se dicta disponere. et disciplinã legis agnosc̾ẽ:
ꝙ diuiã in carne dñi naturã intelligere. Ibiq
octauo neronis anno mortuus ꝙ sepultus est:
ucas autem syrus antiochensis arte medicꝰ.

Expanded text:
retur. Sed tantum consentiens fidei praedestinata poturetur. Sed tantum consentiens fidei praedestinata potuit electio, ut nec sic in opere Verbi perderet, quod prius meruerat in genere. Nam primus Alexandriae episcopus fuit, cum per singula opera sciret et Evangelii in se dicta disponere, et disciplinam legis agnoscere, et divinam in carne Domini naturam intelligere. Ibique octavo Neronis anno mortuus et sepultus est. Lucas autem Syrus Antiochensis, arte medicus,
Abbreviated transcription (Latin):
decursã aduentus dñi ostendit generationẽ
einde marcus ȩuagłista dĩ. petri in baptisma-¬
te filius. & in diuino sermone discipulus.
genere leuiticus. exangl̃m greco sermone in tra-¬
lia scͥpsit: ostendens in eo quid ꝙ generi suo.
deberet ꝙ ap̃o. Nam in uoce ꝓpheticȩ exclama¬
tionis instituens initium ȩuangłice p̾dicatio¬
nis ordinẽ leuiticȩ electionis ostendit: p̃dicens
missũ iohem filium ⁊achariȩ. in uoce angeli
annuntiantis uerbũ carnẽ factum. & corpus
dñi ꝑ uerbum diuinȩ uocis animatũ: ut in
se caro uerbũ qͦd in consonantib ꝑdiderat in¬
ueniret. Abaptismo dñi p̾dicare dm̃ in choans :
deserti ieiumniũ. temptationẽ diaboli. congre-¬
gationẽ bestiarũ. ꝙ ministeriũ angeloꝵ ce¬
teraq sic in breui compingens ꝓtulit: ut nec
auctoritatem facti demeret: & ꝑficiendi oꝑis ple-¬
nitudinẽ ñ negaret. Deniq post fidem ampitas¬
se sibi pollicem dicit᷑: ut sacerdotio reprob habe¬

Expanded text:
decursam adventus Domini ostendit generationem. Deinde Marcus, evangelista Dei, Petri in baptismate filius, et in divino sermone discipulus, genere leviticus, Evangelium Graeco sermone in Italia scrispsit, ostendens in eo quid et generi suo deberet edicationis ordinem leviticae electionis ostendit, praedicens emissum Joannem filium Zachariae in voce angeli, annuntiantis Verbum carnem factum, et corpus Domini per verbum divinae vocis animatum, ut in se caro Verbum, quod in consonantibus perdiderat, inveniret. A baptismo Domini praedicare Deum inchoans, deserti jejunium, tentationem Diaboli, congregationem bestiarum, et ministerium angelorum, caeteraque sic in brevi compingens, protulit, ut nec auctoritatem facti demeret, et perficiendi operis plenitudinem non negaret. Denique post fidem amputasse sibi pollicem dicitur, ut sacerdotio reprobus habe
Abbreviated transcription (Latin):
glice dispositionis exposcit. ea maxime necessi¬
tas laboris fuit. ut primũ grecis fidelib ne iu-¬
daicis atenti fabulis in solo legis desiderio de¬
nerent᷑. ne uel herecicis fabulis seducti excide¬
rent a ueritate: elaboraret: deinde ut in pͥnci¬
pio ȩuangelii natiuitate ioħis p̃sumpta. cui
scͥberet indicaret: contestans in se completa
ẽẽ. quȩ eeñt a plerisq p̾sumptuose inchoata
Huic luce ñ immerito etiam seribendoꝵ actu¬
um apłorum gr̃a data ẽ: ut pote illi. cuiꝰ om̃ia
uerba languentis animȩ sunt medicina. Hic
neq uxorem unqũa habens. neq filios: septu¬
aginta & qͣtuor annoꝵ obiit u bichia ple

Expanded text:
ispositionis exposcit, ea maxime necessitas laboris fuit, ut primum Graecis fidelibus, ne Judaicis attenti fabulis, in solo legis desiderio tenerentur, ne vel haereticis fabulis seducti, exciderent a veritate, elaboraret: deinde, ut in principio Evangelii nativitate Joannis praesumpta, cui scriberet, indicaret, contestans in se completa esse, quae essent a plerisque praesumptuose inchoata. Huic Lucae non immerito etiam scribendorum Actuum apostolorum gratia data est, utpote illi, cujus omnia verba languentis animae sunt medicina. Hic neque uxorem unquam habens neque filios, octoginta et quatuor annorum obiit in Bythinia, ple
Abbreviated transcription (Latin):
confusus clamor. & incerta uox. Qd̃ autẽ tur¬
bati sunt dñm̃ tam̃ uidentes supͣ mare ambu¬
lantẽ. mystice insimiat: qͥa sepe fit. ut cũ aliqͣ
subito diutinȩ t̾bulationis orit᷑ sedatio. ñ statim
credit᷑ uera liberatio. Ideoq ꝑmanente pͥori for¬
mioine. intensa ad liberationẽ dirigat᷑ oratio:
qͥa ꝓpe ẽ dñs inuocantib eum. Quod uͦ dixer̃t
fantasma ẽe: significat qͥa quid̃a cedentes dia¬
bolo de xp̃i aduentu dubitabant. Unde illud:
Putas inueniet filiꝰ hominis fidem in t̾ra: m eli.

Expanded text:
erta vox. Quod autem turbati sunt, Dominum tamen videntes supra mare ambulantem, mystice insinuat; quia saepe fit ut cum aliqua subito diutinae tribulationis oritur sedatio, non statim creditur vera liberatio. Ideoque permanente priori formidine, intensa ad liberationem dirigatur oratio, quia prope est Dominus invocantibus eum . Quod vero dixerunt phantasma esse, significat quia quidam credentes diabolo, de Christi adventu dubitabant. Unde illud: Putas inveniat Filius hominis fidem in terra? . M.
Abbreviated transcription (Latin):
penł un añm pittaueruint llum sc uemile
ueiamn legnaret: & hoc ẽuelle raꝑe &r regem
faceioe p̃uenite tempus eiꝰ qͦd ipse apud se oc¬
cittabat usq in fiñe seculi. Unde illd. Non
nob exempsu monstirat. ut in bomuis que agi¬
mus humam fauoris recribitionẽ utdemus.
simulq insinuat qͦd altitudo sua ñ¬
cuĩ eo pecrus ꝙ lacob. et ioħes: forsitan ascen¬
diusent cũ eo: s turba ñ potest cũ ad sublim
asequi. Hic datur intelligi: qͥa cum dñs se
hect in monte eum discipulis suis qͦo iohes cõ¬
memorat. ꝙ uderet turbas ad se uenientes:
Aescenderat de monte. & cirra inferiora loca

Expanded text:
taverunt illum sic venisse, ut jam regnaret, et hoc est velle rapere et regem facere, praevenire tempus ejus quod ipse apud se occultabat usque in finem saeculi. Unde illud: « Nnobis exemplum monstravit, ut in bonis quae agimus humani favoris retributionem vitemus, simulque insinuat qcum eo Petrus et Joannes et Jacobus, forsitan ascendissent cum eo, sed turba non potest eum s. Datur ergo intelligi quod Dominus cum sederet in monte cum discipulis suis, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca
Abbreviated transcription (Latin):
mauit dicens. Dñe saluũ me fac. Et continuo iħ̃e
ẽ: fide eum ceteros ante isse. Nam p̾ ceteris pͥmus
respondit. Tu es xp̃c filiꝰ dĩ uiui. Primꝰ passionẽ
dũ malũ putat detestatus ẽ. Primus et moritu¬
rũ se ar ñ negaturũ spopondit. Primꝰ lauari
corpus dñi ñ ẽẽ uerũ. qͥa suꝑ aquas ambulauit:
respondeant qͦmͦ petrus ambulauit qũẽ homi¬
nẽ ñ negant. Cũ cepisset mergi animi fides arde¬
bat: s humana fragilitas in ꝓfundum trahebat.
De dño quid̃e. sic ait dionisius. in opusculis de
in humidam ⁊ instabilem aquȩ substantiam:¬

Expanded text:
me fac. Et continuo Jesusest fide eum caeteros anteisse. Nam prae caeteris primus respondit: Tu es Christus filius Dei vivi. Primus passionem, dum malum putat, detestatus est. Primus et moriturum se, et non negaturum spopondit. Primus lavaricorpus Domini non esse verum, quia super aquas ambulavit, respondeant quomodo Petrus ambulavit quem hominem non negant. Cum coepisset mergi, animi fides ardebat, sed humana fragilitas in profundum trahebat. De Domino quidem sic ait Dionysius in Opin humidam et instabilem substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ereptionis suȩ nuraculũ stuperent. ꝙ maio¬
res grãs dño referrent. Idem fit in tempestati¬
b passionũ: quȩ a ꝑfidis ingerunt᷑. Uñ illud
eccłiȩ martyrii certamine desudantis. Qͣ re
Quomꝰ gͦ uolebat p̾terire qͦs confirmauit:
nͥ qͥa illa uoluntas pretereundi ad eliciendũ
illũ clamorẽ ualebat. cui subueniri oportebat.
Et uidentes eum supͣ mare ambulantẽ: o¬
turbati sunt dicentes qͥa fantasma ẽ: & p̃ ti¬

Expanded text:
ereptionis suae miraculum stuperent, et majoereptionis suae miraculum stuperent, et majores gratias Domino referrent. Idem fit in tempestatibus passionum, quae a perfidis ingeruntur. Unde illud Ecclesiae, martyrii certamine desudantis: Quare Quomodo ergo volebat praeterire quos confirmavit, nisi quia illa voluntas praetereundi, ad eliciendum illum clamorem valebat, cui subveniri oportebat. M. R. A. Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: Quia phantasma e
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Necte inuiti apłi recesserant a dño: ne
ꝑicditarent. Nigiliȩ militares: in spatia hora¬
rum terna duuidunt᷑. Ergo hic ostendit᷑ dis¬
cipulos tota nocte ꝑiclitatos: ꝙ in extremo no¬
ctis qͦo designat consummationẽ mundi au
quarta in reditu claritatis: s ueniet tunc ad
ecełiam uagam & naufragam. antixp̃i sp̃u
fessam. ꝙ totiꝰ scłi motib circũ actam. Aliteꝵ.
Tota nocte ꝑiclitant᷑: quia dũ se considerat
homo nichil inuenit nͥ tenebras angustiaꝵs.
& estus hostiũ insurgentiũ. Cum uͦ mentẽ
ad suꝑni p̃sidii lumen erigit. qͣsi int̾ umbͣs
noctis repente ortũ luciferi conspicit: qͥ diem
tres horas noctis. id ẽ totã uigiliam matuti-¬
nam illuminare dicit᷑. Dñs in t̾ra iudit suoᷤᷤ
laborantes in mari. & ñ mox eis succurrit:
qͥa & si ao horam differre uidet᷑ auxilium
tribulantib tam̃ eos tande corroborat. Hinc
ẽ qͦd ueniens uolebat p̾terire discipulos: ut ad
horam turbati & continuo liberati amplius

Expanded text:
ON. Recte inviti apostoli recesserant a Domino, ne periclitarentur. Vigiliae militares in spatia horarum terna dividuntur. Ergo hic ostenditur, discipulos tota nocte periclitatos, et in extremo noctis, quod designat consummationem mundi, auquarta in reditu claritatis, sed veniet tunc ad Ecclesiam vagam et naufragam, Antichristi spiritu fessam, et totius saeculi motibus circumactam. BEDA. Aliter: Tota nocte periclitantur, quia, dum se considerat homo, nihil invenit nisi tenebras angustiarum et aestus hostium insurgentium. Cum vero mentem ad superni praesidii lumen erigit, quasi inter umbras noctis repente ortum luciferi conspicit, qui diem  namque tres horas noctis, id est, totam vigiliam matutinam illuminare dicitur. Dominus in terra vidit suos laborantes in mari, et non mox eis succurrit; quia etsi ad horam differre videtur auxilium tribulatis, tamen eos tandem corroborat. Hinc est quod veniens, volebat praeterire discipulos, ut ad horam turbati, et continuo liberati, amplius
Abbreviated transcription (Latin):
sensus exterioris hominis: quinq milia ui¬
rorũ sequitti sunt dñm. designant eos q̃ in
scł̃o bene nouerunt uti exteriorib que posi¬
dent. Qui recte quinq panib alunt᷑. qua
tales necesse ẽ institui legalib adhrie p̃tepts
Nlam qͥ mundo ad integrũ renuntiant :  qu¬
or sunt milia. & septem panib refecti: hocẽ
& ȩuanglica refectione sublimes. & spualis
itu tabernaculi quinq columpnas deauratis
fecti ꝑ grãm ammonent᷑. ut deo deuotiꝰ uiuiant
Cascendere in nauiculam et p̃cedere eũ transi
tũ ad bethsaydam: donec dimitteret turbas
Marcus ñ habet uissit s coegit: ꝑ qͦd ostendt̃
inuitos recessisse discipulos a dño. Precesserunt¬

Expanded text:
sensus exterioris hominis, quinque millia visensus exterioris hominis, quinque millia virorum secuti Dominum, designant eos qui in saeculo bene noverunt uti exterioribus quae possident. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est institui legalibus adhuc praeceptis. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est, et evangelica refectione sublimes, et spirituaroitu tabernaculi quinque columnas deauratas perfecti per gratiam admonentur ut Deo devotius vivantascendere in naviculam, et praecedere eum trans fretum ad Bethsaidam, donec dimitteret turbas. BEDA. Marcus non habet jussit, sed coegit per quod ostenditur invitos recessisse discipulos à Domin
Abbreviated transcription (Latin):
saluator cybaria. s presentib benedicit: qͥa
in carne uemiens ñ alia predicat: s ꝓphetiȩ di-¬
cta mysteriis gr̃ȩ grauida demonstrat. Unde
sequit᷑. quia fregit: namelausa sacram̃ta legis
& ꝓpħarũ patefecit. Panes frangendo multi¬
plicant᷑: qͥa multi libri facti sunt exponendo¬
legem. Fiangens distribuit discipulis. & illi p̾¬
fractum frangentes distribuerunt turbis: qͥa
sc̃is doctorib aꝑuit sensum ut intelligerent
scͥpturas: & intellectas auditorib toto orbe fi
puli tollunt: qͥa mysteria quȩ a rudib ñ ca-¬
piunt᷑. a ꝑfectis inquirunt᷑. St̃ enĩ fragmenta
quȩ ppls ñ potuit manducare. queda secretio
hominib despecti. s intus ad alenda humili¬
um corda cybis salutarib cumulati. Solent
enim oꝑa seruilia geri cophinis. S ñs coph¬
nos fragmentis impleuit: qͥ ut fortia coniu¬
deret. infirma mundi elegit. Et qͥa quis sit

Expanded text:
Salvator cibaria, sed praesentibus benedicit; quia Salvator cibaria, sed praesentibus benedicit; quia in carne veniens non alia praedicat, sed prophetiae dicta mysteriis gratiae gravida demonstrat. Unde sequitur, quia fregit: nam clausa sacramenta legis et prophetarum patefecit. Panes frangendo multiplicentur, quia multi libri facti sunt legem exponendo. Frangens distribuit discipulis, et illi praefractum frangentes, distribuerunt turbis; quia sanctis doctoribus aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas , et intellectas auditoribus toto orbe fidpuli tollunt; quia mysteria quae a rudibus non capiuntur, a perfectis inquiruntur. Sunt enim fragmenta, quae populus non potuit manducare, quaedam secretiorhominibus despecti, sed intus ad alenda humilium corda cibis salutaribus cumulati. Solent enim opera servilia geri cophinis. Sed Dominus cophinos fragmentis implebit, qui, ut fortia confunderet, infirma mundi elegit . Et quia quinque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et manducauerunt om̃s & saturati ft̃. Tuler̃t
reliquias duodecim cophinos fragmentors ple¬
nos. Manducantiũ autẽ fuit numerus quasi
quinq milia uroꝵs: exceptis mulierib et
paruulis. IN celum dñs respextt honorem
patris a quo erat ipse confessus: ut qͥ adessent
intelligerent a quo tantȩ uirtutis accepisset
effectum. dirigentes & ip̃si illuc oculos mentiͤ
Si panes ñ frangerent᷑ ñ alerent tantã turbam:
sic ꝙ lex si ñ aꝑiretur. non pasceret multos quos
aꝑta pascit. Unusqͥsq apłoꝵs de reliquiis un¬
plet cophinũ suũ: ut uel habeat unde postea
gentib cybos p̾beat: uel ex reliquiis ueros fu¬
usse panes doceat. Quinq milia uiroꝵ: ioẽ. ꝑ¬
fectoꝵ. Sexus fragilis et minor ȩtas indigni ft̃
numero. Unde & in numeroꝵ libro quotiens
sacerdotes & leuitȩ et turbȩ pugnantiũ descri-¬
bunt᷑: serui et mulieres. & paruuli. &e ignobi
le uulgus pretermittunt᷑. Non noua creat

Expanded text:
 saturati sunt. Tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Manducantium autem fuit numerus quasi quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. » In coelum Dominus respexit, honorem Patris a quo ipse erat confessus, ut qui adessent intelligerent a quo tantae virtutis accepisset effectum, dirigentes et ipsi illuc oculos mentis. Si panes non frangerentur, non alerent tantam turbam. Sic et lex, si non aperiretur, non pasceret multos, quos aperta pascit. Unusquisque apostolorum de reliquiis implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibos praebeat, vel ex reliquiis veros fuisse panes doceat. Quinque millia virorum, id est perfectorum. Sexus fragilis et minor aetas indigni sunt numero. Unde et in Numerorum libro quoties sacerdotes, et Levitae et turbae pugnantium describuntur, servi, et mulieres et parvuli, et ignobia creat
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑ psalmi & ꝓphetiȩ. temꝑantes au¬
sterum saporem legis. qͥa eruditũ in lege d̃i
ppłm de ꝓmissione dñicȩ in carnationis nouȩ¬
gr̃ȩ dulcedine pascebant: qͣsi in iuir tute aquȩ
spem confouentes humanȩ uitȩ. Hinc ẽ qͦd
dñs post resurrectioñe ait. Oportebat imple¬
ri om̃ia quȩ scͥpta sunt in lege moysi & ꝓpħis
et psalmis. de me. hic qͦ p̾cipiens sͥ afferri pa¬
nes et pisces: mystice p̾cipit intellectũ testam̃¬
ti ueteris ad se referri. Bene autẽ ꝑ aquati¬
lia figurant᷑ ꝓphetantes de nr̃o ȩuo: in qͦ ppłs
fidelium sine aquis baptismi uiuere nullatenꝰ
potest. Panes uͦ hordeacei fuerunt: qͥ eyb ẽ
iumentoꝵ et rusticoꝵ: qͥa rudib auditorib
qͣsi grossiora cõmittenda sunt p̾cepta. Anima

Expanded text:
intelliguntur psalmi et prophetae, temperantes austerum saporem legis; quia eruditum in lege Dei populum de promissione Dominicae incarnationis, gratiae dulcedine pascebant, quasi in virtute aquae spem confoventes humanae vitae. Hinc est quod Dominus post resurrectionem ait: Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me . Hic quoque praecipiens sibi afferri panes et pisces, mystice praecipit intellectum Testamenti Veteris ad se referri. Bene autem per aquatilia figurantur prophetantes de nostro aevo, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus potest. Panes vero hordeacei fuerunt, qui cibus est jumentorum et rusticorum; quia rudibus auditoribus, quasi grossiora commitenda sunt praecepta. An
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ genesareth. Ubi gͦ lucas refert illud memo¬
rabile miraculũ factum in loco deserto bethsayoȩ
recte intelligit᷑ ñ ipsam eiuitatẽ dixisse. s locum
desertũ ꝑtinentem ad eam. Narrat iohes tur¬
bas manducasse iuixta tyberiadem. ꝙ discipu¬
los uenisse in capharnaum: quȩ ambȩ cuita-¬
tes sunt in galilea uixta stagnũ genesareth. qͦd
etiam tyberiadis uocat᷑ a cuuitate tyberiade:
Intelligendum ẽ itaq: qͦd ꝑ bechsaydã transi¬
erint in capharnaum. P lene qͦ notandũ. qͥa
dñs iudeos pauit tamquã deinceps nouos ey¬
bos a lege suscepturos: s qͦd in deserto bechsay¬
dȩ miraculũ factum ẽ. expresse figurauit dñm
uerbi pabulũ largiturũ in deserto eccliȩ urũ
ñ habentis: Unde pulchre bechsayda domus
fructuũ interp̾tat᷑. Hinc ysaias. Letabit᷑ deser¬
ta & inuia: et exultabit solitudo: & florebit

Expanded text:
 BEDA. Ubi ergo Lucas refert illud memorabile miraculum factum in loco deserto Bethsaidae, recte intelligitur non ipsam civitatem dixisse, sed locum desertum pertinentem ad eam. Narrat Joannes turbas manducasse juxta Tiberiadem, et discipulos venisse in Capharnaum, quae ambae civitates sunt in Galilaea, juxta stagnum Genesareth, quod etiam Tiberiadis vocatur, a civitate Tiberiade. BEDA. Intelligendum est itaque, quod per Bethsaidam transierint in Capharnaum. Plene quoque notandum quia Dominus Judaeos pavit tanquam deinceps novos cibos a lege suscepturos, sed quod in deserto Bethsaidae miraculum factum est, expresse figuravit Dominum verbi pabula largiturum in deserto Ecclesiae virum non habentis. Unde pulchre Bethsaida domus fructuum interpretatur. Hinc Isaias: Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit
Abbreviated transcription (Latin):
Quinquageni autẽ discumbunt: qͥ adhuc
in penitentia postti auditũ uerbi ꝑcipiunt:
Nam quinquagenariꝰ numerus. penitentiȩ et
remissionis ẽ. Centeni uͦ discumbunt: qui ꝑ
penitentiã quinquagenarii ad ꝑfectum cen-
tesimi numeri culmen ascendentes. in solo
iam uitȩ eternȩ desiderio suspirant:. m .i.l. a
cceptis aut̃e quinq panib & duob piscib
respexit in celum. et benedixit illis: & fregit

Expanded text:
Quinquageni autem discumbunt, quia adhuc Quinquageni autem discumbunt, quia adhuc in poenitentia positi auditum verbi percipiunt. Nam quinquagenarius numerus poenitentiae et remissionis est. Centeni vero discumbunt, quia per poenitentiam quinqtesimi numeri culmen ascendentes, in solo jam vitae aeternae desiderio suspirant. M. L. R. R. A. Acceptis autem quinque panibus et duobus piscibus, respexit in coelum et benedixit illis, et fre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectiora ꝓuocans. pͥmo quinq panib qͥnq
milia reficte: scdo septẽ panib quatuor milia
hominũ: tertio discipulis suȩ carnis &e sangui¬
nis mysteriũ credit: adultimũ dat ut edant
& bibant suꝑ mensã suam in regno suo. Uel¬
erant panes. quia ad uetus testamentũ ꝑtinebãt
& sieut uix ꝑuenit᷑ ad medullã hordei. ita ue¬
tus testamentũ uestit᷑ tegmine carnaliũ: s sa
tiat cũ intus ꝑuenit᷑. Duo autẽ pisces qͥ saporem
fluctuantis scł̃i more piscium quassatis. nec de
Duer portans ẽ ppłs ille puerilis in sensu. nec̃
manducans: quȩ quasi onus clausa portabat
lex temporalia ꝓmiserat: precipit᷑ eis suꝑ uri¬
de fenum iacere. Om̃is enim caro fenum: & ela¬
ritas hominis sicut flos fem: D iscumbit gͦ
suꝑ fenum qͥ carnẽ suam calcat: ꝙ flores illux
quasi arens fenũ conterit: scł̃i uoluptates sͥ
subiciens. Diuersi discubitus conuiuanti¬
um: duersos signant conuentus ȩccłiarum:

Expanded text:
fectiora provocans primo quinque panibus quinque millia reficit; secundo, septem panibus quatuor hominum millia; tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit; ad ultimum dat ut edant et bibant super mensam suam in regno suo. erant panes, quia ad Vetus Testamentum pertinebant; et sicut vix pervenitur ad medullam hordei, ita Vetus Testamentum veta est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem fluctuantis saeculi more piscium quassatis nec defirector. Puer portans est populus ille puerilis in sensu, nec manducans, quae quasi onus clausa portabat, lex temporalia promiserat, praecipitur eis super viride fenum jacere. Omnis enim caro fenum, et claritas hominis sicut flos feni . Discumbit ergo super fenum qui carnem suam calcat, et flores illius quasi arens fenum conterit saeculi voluptates sibi subjiciens. Diversi discubitus convivantium diversos significant conventus Ecclesiarum.
Abbreviated transcription (Latin):
quitudine descoerii. licet nob̃ fingere somnia:
qͣu instet dies dñi. Sepe etiã ꝓpter heretieors
importunitat̾e desiderauer̃t fideles dñm̃ uel
una die corporali uisione si fieri posset redi¬
re ad terras: & ñ uidebitis inqͥt. Sufficit enĩ
qͦo semel euangelii lucẽ toti mundo exhibuit.
q caritatis munere firmauit: ac sine int̾missi¬
one ininsibilit̾ in suis oꝑat᷑. Erudiunt᷑ itaq
apłi ueritate doctrinȩ: ut neq in hoc exilii mũ

Expanded text:
mnia, quasi instet dies Domini. Saepe etiam propter haereticorum importunitatem desideraverunt fideles Dominum, vel una die corporali visione, si fieri posset, redire ad terras, et non videbitis, inquit: sufficit enim quod semel Evangelii lucem toti mundo exhibuit, et charitatis munere firmavit, ac sine intermissione invisibiliter in suis operatur Erudiuntur itaque apostoli veritate doctrinae, ut neque in hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
mationis scł̃i annũ diemq & horã dicerẽt
inuenisse: contͣ auctoritatẽ dñi dicentis: ñ
ẽ ur̃m nosse tẽpora uel momenta. Multi
etiã heretici uenturi fc̃ & uenerunt. quoꝵs
pͥmus sẏmon magus fuit: extremus uͦ
Curgent enĩ pseudo xp̃i & pseuoo ꝓpħȩ:¬

Expanded text:
nnum diemque et horam dicerent invenisse, contra auctoritatem Domini dicentis: Non est vestrum nosse tempora vel momenta . Multi etiam haeretici venturi sunt et venerunt, quorum primus Simon Magus fuit, extremus verSurgent enim pseudochristi et pseudop
Abbreviated transcription (Latin):
hẏemȩ fuga nr̃a uel sabb̃o sit: so÷ ne aut in
peccatoꝵ frigore aut in otio bonoꝵ operũ
repꝑiamur. Utiq fugientes elongam᷑ a deo
si fioes & caritas in xp̃o refrigescat: si ociosi
in oꝑe di torpeamꝰ sabb̃o iurtutũ. Amplius
Orate ut ũ fiat fuga ur̃a hẏeme uel sabb̃o.
to: ne finiant᷑ fructus oꝑis ur̃i cũ fine tẽpo¬
ris. Hẏeme eñĩ finit᷑ fructus: sabb̃o t̃ẽpus:

Expanded text:
hyeme fuga nostra vel sabbato sit, id est, ne aut in peccatum freperiamur. Utique fugientes elongamur a Deo, si fides et charitas in Christo refrigescat, si otiosi in opere Dei torpeamus Sabbato virtutum. Amplius: Orate ut non fiat fuga vestra hieme vel Sabbato, id est, ne finiantur fructus operis vestri cum fine temporis. Hieme
Abbreviated transcription (Latin):
religimꝰ in usũ uitioꝵ. Ub̃tatis abundanti¬
am ñ ad necessitatẽ carnis: s ad prauitat̃ẽ
sumimꝰ uoluptatis. serenitatẽ aeris cogimꝰ
nob̾ seruire ad amorẽ terrenȩ dilectionis:
Iure gͥ nos om̃a feriunt: ut qͦt in mundo
habuimꝰ gaudia. tot postmodũ sentiamus
t nisi breuiati fuissent dies illi. ñ fieret
salua omĩs caro: s ꝓpt̾ electos breuiabun¬
t᷑ dies illi. Sensus ẽ. Nisi ds qͥ dat iurtutẽ pa¬
tiendi dispositione sua breuiasset potentiã
ꝑsequendi. rarus. uel nullus fieret saluus.
Non hoc gͦ dicit ut tempora mutent᷑ scãm
deliram̃ta quorũda ñ attendentiũ qͦd scͥptũ
ẽ. ordinatione tua ꝑseuerat dies: s ne mali¬
tiȩ mora fides credentiũ concutiat᷑. Qnͣto

Expanded text:
igimus in usum vitiorum, ubertatis abundantiam non ad necessitatem carnis, sed ad pravitatem sumimus voluptatis; serenitatem aeris cogimus nobis servire ad amorem terrenae dilectionis. Jure igitur nos omnia feriunt, ut quot in mundo habuimus gaudia, tot postmodum sentiamus t nisi breviati fuissent dies illi non fieret salva omnis caro sed propter electos breviabuur dies illi. Sensus est. Nisi Deus qui dat virtutem patiendi dispositione sua breviasset potentiam persequendi, rarus vel nullus fieret salvus. Non ergo hoc dicit ut tempora mutentur secundum deliramenta quorumdam non attendentium quod scriptum est: « Ordinatione tua perseverat dies : » sed ne malitiae mora fides credentium concutiatur. Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
cupisett aliqͥs rem alieña: anima sua qͣsi con¬
cepisse udet᷑. Si uͦ qͦd concupiscit ꝑ aliqũa
nequiciã potuerte obtinere: qͣsi natũ filiũ os¬
eulari. & nutrire cognosett᷑. Uis concupiscen¬
do impregnari: Concupisce uitã ȩcerña. Ip¬
sa sit spes tua: &e certus erit partus tiuis:¬

Expanded text:
cupiscit aliquis rem alienam, anima sua quasi concupiscit aliquis rem alienam, anima sua quasi concepisse videtur. Si vero quod concupiscit, per aliquam nequitiam potuerit obtinere, quasi natum filium osculari et nutrire cognoscitur. Vis concupiscentia impraegnari? Concupisce vitam aeternam. Ipsa sit spes tua et certus erit partus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
obsidioni ꝓximo dũ adhuc fugere licebit. dum
miles iomanꝰ ꝑ fines iudeȩ se diffundere cepe-¬
rit. ñ fugiant in iherłm qͥ extra sunt. s qͥi
ea sunt discedant. anteqͣ. ita ꝑiculũ uigeat.
ut ñ possit euadi. Dies em̃ ultionis hi sunt:
am̃ei uidelicet sanguinis ultionẽ petentes.
E cełiastica narrat historia xp̃ianos qͥ in
ubea erant imminente excidio ab angło
monitos fugisse: & transiordañe in euita¬
de pella. donec desolatio iudeȩ impleret᷑. ha¬
q bitasse sub tutela agrippȩ: qͥ parebat
e autẽ pregnantib & nutri Lcel ii.¬
entib in illis dieb. Ne p̾sente captiui¬
tate pregnantib & nutrientib siue mam¬
mantib ut quida interp̾tant᷑: quarũ uel
uteri. ut manꝰ filioꝵ sarcina p̾grauate: suge
necessitatẽ ñ minimũ impediuitt. Lege re-
gũ hystoriam. uͥ uxor ionathȩ malũ captiui¬
tatis p̾ꝓꝑa fuga uitans. lapsũ sinu filium
ꝑpetuo claudũ recepit. Amplius. Quando con¬

Expanded text:
obsidioni proximo, dum adhuc fugere licebit, dum miles Romanus per fines Judaeae se diffundere coeperit, non fugiant in Jerusalem qui extra sunt, sed qui in ea sunt, discedant, antequam ita periculum urgeat, ut non possit evadi. Dies enim ultionis hi sunt, Dominici videlicet sanguinis ultionem petentes. Ecclesiastica narrat historia Christianos qui in Judaea erant, imminente excidio ab angelo monitos fuisse, et trans Jordanem in civitate Pella, donec desolatio Judaeae impleretur, habitasse sub tutela Agrippae, qui parebat e autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Vae praesente captivitate praegnantibus et nutrientibus sive mammantibus, ut quidam interpretantur, quarum vel uteri et manus filiorum sarcinae praegravatae fugae necessitatem non migum historiam, ubi uxor Jonathae malum captivitatis praepropera fuga vitans, lapsum sinu filium perpetuo claudum recepit AUGUST. Amplius. Quando con
Abbreviated transcription (Latin):
uix pauci iudei crediderunt. etiã dño in carne
p̃sente. ꝑ brachiũ intelligit᷑. filiꝰ qͥa ꝑ eũ om̃ĩa
facta sunt: sicut tu ꝑ brachium tuũ oꝑaris. Ta¬
le brachium nec porrectũ extendit᷑: nec collectũ
contrahit᷑. Ubiq enĩ totus ẽ filius: sicut pater
hic quida̾ musitant dicentes. Quȩ culpa iu¬
deoꝵ fuit: si necẽe erat ut sermo ysaiȩ imple¬

Expanded text:
arne praesente. Per brachium intelligitur Filius, quia per eum omnia facta sunt, sicut tu per brachium tuum operaris. Tale brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Ubique enim totus est Filius sicut Pater. Hic quidam mussitant, dicentes: Quae culpa Judaeorum fuit, si nece
Abbreviated transcription (Latin):
Multi enĩ uenient in nomine Icecebuiui.¬
meo dicentes ego sũ xp̃c: & multos seducent.
Mult imnminente iherosolimoꝵ excidio exci¬
dio extitere: qͥ multa ueritati contraria. et
xp̃i uenere antixp̃i. Ego reor om̃s heresiarchas
antixp̃os ẽẽ. Seducnnt multos: unde symoni
mago in samaria om̃s auscultabant dicentes.
hic ẽ uirtus di magna. Cum audieritis
autẽ p̾lia &. opiniones bellorũ. & seditiones:
nolite texreri. Oportet enĩ hȩc fieri: s nundũ¬

Expanded text:
Multi enim venient in nomine meo, dicentes: Ego sum Christus, et multos seducent. Multi imminente Hierosolymorum excidio exstitere, qui multa veritati contraria, et Christi venient Antichristi . Ego reor omnes haeresiarchas Antichristos esse. Seducent multos , unde Simoni Mago in Samaria omnes auscultabant, dicentes: Hic est virtus Dei magna . Cum audieritis autem praelia et opiniones bellorum et seditiones, volite terreri. Oportet enim primum haec fieri, s
Abbreviated transcription (Latin):
diuinoꝵ eloquioꝵ ñsolũ cõputatione t̃epoꝵ
uerũ etiã reb ipsis cõpletas fuisse pͥmo dñi
aduentu danielis ebdomades demonstrant
maxime qͥa scriptũ ẽ. Extinguet᷑ sẽs scõrũ:
uł qͦd in eadẽ ꝓphecia hebrei codices exp̃ssusᷤ
eiꝰ cuitatis: qm̃ sic alienatus ẽ a iudeis. qͥ eũ
ꝓpt̾ea saluatore suũ ñ ẽẽ credidert̃: qͥa occtoe¬
re potuerunt. Si autẽ iam cõpletȩ st̃ ebdo
lo sublatũ ẽ sacrificiũ. sublata unctio me¬
rito apłis de fine querentib responsũ ẽ. ñ
ẽ urm̃ scire tẽpora uel momĩta quȩ pat̾po¬
suit in sua potestate: qm̃ dẽpora quȩ ꝑ dane

Expanded text:
divinorum eloquiorum non solum computatione temporum, verum etiam rebus ipsis completas fuisse primo Domini adventu Danielis hebdomadas demonstrant, maxime quia scriptum est: Exstinguetur Sanctus sanctorum, vel quia in eadem prophetia Hebraei codices expressius  eum propterea Salvatorem suum non esse crediderunt, quia occidere potuerunt. Si autem jam completae sunt hebdomlo sublatum est sacrificium, sublata unctio merito; apostolis de fine quaerentibus, responsum est: Non est vestrum scire tempora vel momenta quae Pater posuit in sua
Abbreviated transcription (Latin):
euͣgłm regni in uniu̾so orbe in testimoniũ
om̃ib gentib ꝙ tuncueniet consũmatio. Qͥa
nouerat dũs corda discipuloꝵ de ꝑditione
suȩ gentis ẽẽ tristanda: hoc mͦ consolat᷑. ut
sciant amissis uudeis se socios regnicȩlestis
ex toto mundo habituros. Sic̃ enĩ eccłiasti¬
ce testant᷑ hẏstoriȩ. multo ante excidiũ iu¬
deȩ om̃s apłi ad predicandũ ȩuͣgłm ꝑ totũ
orbẽ st̃ disꝑsiͥ exceptis ia cobo rebedei ꝙ
iacobo fr̃e dñi. qͥ pͥus in uidea ꝓ uerbo

Expanded text:
um regni in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet consummatio. Quia noverat Dominus corda discipulorum de perditione suae gentis esse tristanda, hoc modo consolatur, ut sciant amissis Judaeis se socios regni coelestis ex toto mundo habituros. Sicut enim ecclesiasticae testantur historiae multo ante excidium Judaeae omnes apostoli ad praedicandum Evangelium per totum orbem sunt dispersi, exceptis Jacobo Zebedaei et Jac
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓuocam᷑: mysticũ monstrat᷑ eẽ. qͦd cdictũ
ẽ. Abhominatio scđm ueterẽ scͥpturã ydolũ
nuncupat᷑. & iccirco addit᷑ desolationis qͥ
in desolato tẽplo ydolũ positũ sit. Putant
autẽ uel de antixp̃o intelligi. uł de unagi¬
ne cesaris ꝗͣ pilatus posuit in dẽplo. uł de
adriani statua quȩ in ipso sco scõꝵ locomu¬
to tẽpore stetit. Lucas uͦ sequenti capitulo o hn¬
stendit tunc factã fuisse abhominationẽ
desolationis: quȩ a daniele p̾dicta ẽ. qnͣdo
uisionis. Et in dunidio inqͥt ebdomadȩ
auferet᷑ sacrificiũ meũ & libamina: & in tẽ¬

Expanded text:
 mysticum monstratur esse quod dictum est. Abominatio secundum veterem scripturam idolum nuncupatur: et idcirco additur desolationis, quod in desolato templo positum sit idolum. Putant autem vel de Antichristo intelligi, vel de imagine Caesaris, quam Pilatus posuit in templo, vel de Adriani statua, quae in ipso Sancto sanctorum loco, multo tempore stetit. Lucas vero sequenti capitulo ostendit tunc factam fuisse abominationem desolationis, quae a Daniele praedicta est, quando visionis. Et in dimidio, inquit, hebdomadae auferetur sacrificium meum et libamina,