comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et si uituperatur. nemo dubitat eiꝰ con¬
ditorem in ipsa eiꝰ uituꝑatione laudari.
Cum enim ꝓpt̾ea uituꝑamus hanc.
qm̃ sũmo et incõmutabili bono .i. cre¬
atore suo frui ñ uult. illum sine ulla
dubitatione laudamus. Quantũ gͦ
bonum. et quam uel ineffabilit̾ lin¬
guis ont̾ib. uł ineffabilit̃ cogitatio¬
nib om̃ib p̃dicandꝰ. et honorandꝰ est
creator omĩum ds. sine cuiꝰ laude.
nec laudari possumꝰ. nec uituꝑari.
Non enim uituꝑari possumꝰ. qr in co¬
ñ manemus. nͥ qr magnum et sũmũ.
et pͥmũ nrm̃ bonum ẽ manere i il¬
lo. Unde aut hoe. nͥ qr ille ineffabile¬
bonum ẽ : Quid gͦ inueniri potest in
nr̃is peccatis. unde ille uituꝑet᷑. qͣuos¬
intuꝑatio pecc̃or nr̃oꝵ nulla ẽ. nisi il¬
le lau̾detur : Qͥd quod etiam tn ipse
uicium. nullius aut̃ uituꝑatur uici¬
um. nͥ cuiꝰ nata laudatur : Aut enĩ
scd̾m naturam ẽ. quod uituꝑas. ⁊ ñ ẽ

Expanded text:
et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conet si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim propterea vituperamus hanc, quoniam summo et incommutabili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ergo bonum, et quam vel ineffabiliter linguis omnibus, vel ineffabiliter cogitationibus omnibus praedicandus et honorandus est creator omnium Deus, sine cujus laude nec laudari possumus, nec vituperari! Non enim vituperari possumus quia in eo non manemus, nisi quia magnum et summum et primum nostrum bonum est manere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabilebonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vituperetunulla est, nisi ille laudetur? 38. Quid, quod etiam in ipsis vitium? Nullius autem vituperatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Aut enim secundum naturam est quod vituperas; et non est
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis melior ẽ. quam cormmp¬
tibilis. Si aut̃ corruptibilis est. qm̃ drim
corrumpit᷑ minus bona fit. sine dubitati¬
one bona ẽ. Om̃is aut̃ nat᷑a. aut corrup¬
tibilis ẽ. aut incorruptibilis. Om̃is g̃
natura bona ẽ. Naturam uoco. quȩ et
substantia diei solet. Om̃is gͥ substantia
aut d̾s. aut ex deo. qr om̃e bonum. aut
deus. aut exd̾o. Quib consticutis atq fir¬
matis. tamquam incapite ratiocinationis
nr̃e. attende quod dicam. Om̃is nataͣ ratio¬
nalis cumlib̾s uoluntatis arbitriõ con¬
dita.si manet infruendo sũmo atq in¬
cõmutabili bono. ꝓculdubio laudanda
est. Et om̃is que cendit ut maneat. etiã
ipsa laudanda est. Om̃is aut̃ que non
ineo manet et ñ uult agere ut mane¬
at. in quantũ ibi ñ est. et in quancũ
non id agit. ut ibi sit. uituꝑanda est.
Si gͦ laudat᷑ racionalis nat᷑a que factaẽ:
nemo dubitat. laudandum ẽẽ quifecit.

Expanded text:
corruptibilis est, melior est quam corrupcorruptibilis est, melior est quam corruptibilis; si autem corruptibilis est, quoniam dum corrumpitur minus bona fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam voco quae et substantia dici solet. Omnis igitur substantia aut Deus, aut ex Deo; quia omne bonum aut Deus, aut ex Deo. 37. Quibus constitutis atque firmatis tanquam in capite ratiocinationis nostrae, attende quid dicam. Omnis natura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul dubio laudanda est; et omnis quae tendit ut maneat, etiam ipsa laudanda est: omnis autem quae non in eo manet, et non vult agere ut maneat, in quantum ibi non est, et in quantum non id agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit;
Abbreviated transcription (Latin):
his qͥeam diuino munere uidere pos¬
uerbis conemur ad ducere. et camen
ꝓpt̃ loquaces. aut infirmos. aut insi¬
diosos homines camqũa questionem
breuissima complexione ꝑagamꝰ.¬
Om̃is nat᷑a quȩ minus bona fieri
potest. bona est. Et om̃is natura dũ
corrũpit᷑. minus bona fit. Aut enĩ
non ei nocet corruptio et ñ corrũpi¬
tur. aut si corrumpit᷑. nocet ei corrup¬
tio. ẜt si nocet. minuit aliquid dẽbõ¬
no eiꝰ. et eam̃ minꝰ bonam facit. Nã
si penitꝰ eam pͥtat omni bono. quic¬
quid eiꝰ remanebit iam corrũpi non
poterit. qr nullum erit bonum. cuiꝰ
ademptione possit nocere corruptio.
Cum aut̃ non potest noc̾e corruptio.
ñ corrũpit᷑. Porro natura q̃ ñ corrum¬
pitur: in corruptibilis ẽ. Erit gͦ nat᷑a
quod absurdissimũ ẽ dicere. corrup¬
cone facta incorruptibilis. Qua ꝓpͥt̃
quod uerissime dr. om̃is nat᷑a. in
quantum natura ẽ. bona ẽ. qr si in¬

Expanded text:
iis qui eam divino munere videre posiis qui eam divino munere videre posverbis conemur adducere, et tamen propter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestionem brevissima complexione peragamOmnis natura quae minus bona fieri potest, bona est; et omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione possit nocere corruptio: cui autem non potest nocere corruptio, non corrumpitur. Porro natura quae non corrumpitur, incorruptibilis est: erit ergo natura, quod absurdissimum est dicere, corruptione facta incorruptibilis. Quapropter quod verissime dicitur, omnis natura in quantum natura est, bona est: quia si in
Abbreviated transcription (Latin):
uł alium credat arcificem omium ẽẽ.
quam dm̃. uł non eum in effabiliter
laudandũ ẽẽ fateat᷑. siue nulla est me¬
lior rerũ ordinatio nͥ potestas angłica
nature excellentia. et bonitate uolun¬
tatis. in dispositione untũsitatis suꝑ¬
emineat. etiam si om̃s peccassent an¬
głi. nullam inopiam facerent ao re¬
gendum imꝑium suũ ereatori ange¬
iorum. Non enĩ uł bonitas eiꝰ quasi
aliquo cedio uel omipotentia diffi¬
cultate defic̾e̾t adereandos alios quos
ineis sedib collocaret. quas peccando
alii deseruissent. aut creatura sp̃ita¬
lis quanti libet numeri ꝓsuis meritis
dampnaretur. angustare posset ordinẽ
qui conuenient̃ et decent̃ excipit quos¬
cũq dampnandos. Quaẽq se gͥ conside¬
ratio nr̃a conuerterit. in effabilit̾ lau¬
dandum inuenit dm̃. naturarum om-¬
iuum condicorem optimũ et ãministra¬
torẽ iustissimũ. Postremo ut relinqͣmꝰ
contemplationem pulcͥtudinis rerum.

Expanded text:
vel alium credat artificem omnium esse vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam peccatura sit. etiam illud ea¬
dem ratio renuntiat. apeccato illam
lib̾a uoluntate abstinere. neq coactã
non peccare. s sponte. Ueruntamen
eam si peccaret. qũa qm̃ ñ peccauit.
sic eam ñ peccaturam p̾seiuit d̾s. Tam̃ si
eiam ipsa peccaret. sufficer et d̾i potes¬
tas ineffabilis potentiȩ. ad regendam is¬
tam uniũsitatẽ. ut om̃ib congrua et
condigna recͥbuens. nichil in toto imꝑio
suo turpe atq indecorum ẽẽ ꝑmuteret.
Qa siue ꝑnullas ad hoc ipsum conditas
potestares. si om̃is angłica natura ab eiꝰ
p̃ceptis peccando defecisset maiestare
sua decentissime atq optime regeret
om̃ia. nec sic u uidens creature sp̃itali
ut eẽt. qͥetiam corꝑalem. peccantib qͦq
spicalib longe inferiorem tanta lar¬
gitate bonicatis insticuit. ut nullus sit
celum t̾ramq racionabilit̾ in tuens.
om̃sq naturas uisibiles insuis gene¬
rib moderatas. formatas. ordinatas. qͥ

Expanded text:
nunquam peccatura sit, etiam illud eanunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit, sicut eam non peccaturam praescivit Deus: tamen si etiam ipsa peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ consticuti. s ipse seruus melior ẽ.¬
ꝯ qualibet ueste p̃ciosa. qͥa homo ẽ. Illa
gͦ inheret deo. et in celesti corpore an¬
głica potestate etiam terrestre corpͥ
ornat. & regit. sicut iubet ille cuius
nutum in effabilit̾ intuetur. ista uͦ
mortalib menbris onerata. uix hoc
ipsum quo p̃mit᷑ ad ministrat intrin¬
secus. et tamen ornat quantũ potest.
Cet̾a uͦ ex trinsecus ao iacentia longe
inferĩore oꝑatione excrinseeꝰ afficit si¬
rum fuisse ornatum congruentissi¬
mum infime corporee creature. etiã¬
si ista peccare noluisset. qm̃ que cotũ
potest regere. etiam parcem regit.
Que aut̃ muinus potest. non contruo
potest ãpliora. ꝑfectꝰ enim medicꝰ
etiam scabiem sanat efficacit᷑. at ñ
continuo qͥscabioso utilit̃ consulit.
uniu̾se humane ualitudini mederi
potest. Et ratio quidem si certa conspiei¬
cur. quam manifestum fiat. ẽẽ oportu¬
isse ereaturam quȩ nunquã peccauerit.

Expanded text:
dominum constituti; sed ipse servus melior esdominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo, et in coelesti corpore, angelica potestate, etiam terrestre corpus ornat et regit, sicut jubet ille cujus nutum intuetur ineffabiliter. Ista vero mortalibus membris onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat intrinsecus, et tamen ornat quantum potest: caetera vero extrinsecus adjacentia, longe infirmiore operatione extrinsecus afficit sirum fuisse ornatum congruentissimum infimae corporeae creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora. Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, universae humanae valetudini mederi potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
te continet om̃ia. s inherendo illius
maiestati. et eiꝰ imꝑiis deuotissime
obtemꝑando. a quo et ꝑquem. et in
quo facta sunt om̃ia huie aut̃ datũ
est quidem ñ peccanti potentissimũ
officium continentli om̃ia. si tamen
ꝓpͥum. s eum illa camꝗͣ ei que pecca¬
cura p̃ cognita ẽ. habent sane spiri¬
calia queq int̃ se & coniunchonem
sine cumulo. et seiunctionẽ sine dimi¬
nutione. ut neq aduiuaret᷑ illa in ac¬
tionis suȩ facilitate. eũ hȩx sibi ꝯuing̾et᷑.¬
neq diffici lior illi acho fieret. si hȩe
officium suum peccando desererẽt.
Non enim locis et mole corꝑum. si pari¬
litate affectuum uingi. et disparilita
non om̃imͦ ꝓ arbitrio. s sicut leges
uniũsitatis sinunt. Nec ideo camen
talis anima inferior est corꝑe celesti.
cui corꝑi etiam corꝑa terrena subiecta
sunt. Pannosa qͥppe uestis dampna¬
c serui. mulco est in ferior ueste be¬
ne meriti. et in honore magno apud

Expanded text:
te continet omnia, sed inhaerendo illius te continet omnia, sed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic autem datum est quidem non peccanti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi cneque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitatnon omnimodo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud
Abbreviated transcription (Latin):
dus subiectus est. Sine istarum officuis
ustis atq ꝑfectis. esse uniuer sitas non
potest. Item. Si de essent quȩ siue pec¬
carent. siue ñ peccarent nichil uniũsi¬
tatis ordini minueret᷑. Etiam sic plu¬
rimum deesset. Sunt enun animȩ
rationales et illis suꝑiorib officio qui¬
dem impares. s natura pares quib ad¬
huc inferiores sunt multi. es tamen
laudabiles a summo d̾o constitutarũ
rerum gradus. Illa gͦ natura subliorio¬
ris officii est. que non solum siñ e̾e̾t.
s etiam si peccaret. minueret ordinẽ
umu̾sitatis. Inferious officii est ista
que cancũmodo si non eẽt. ñ aut̃ si pec¬
caret. aliquid minus haberet unmer¬
sicas. Illi data ẽ potentia om̃ia conti¬
nendi officio ꝓpͥo. qͦd rerum ordini de¬
ẽẽ ñ possit. Nec id̾o in bona uolunta¬
te ꝑmanet. qr hoc accepit officium. s
ideo accepit. qm̃ abillo qui dedit ꝑmã¬
sura p̃iusa ẽ. Nec camen sua maiesta¬

Expanded text:
dus subjectus est. Sine istarum officiis dus subjectus est. Sine istarum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tamen laudabiles a summo Deo constitutarum rerum gradus. 33. Illa ergo natura sublimioris officii est, quae non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majesta
Abbreviated transcription (Latin):
suasisset. iuste secum haberet. et in¬
ꝑpetua dampnatione consorces. Ita
factum est. ut neq di abolo ꝑium eri¬
peret᷑ homo quẽ nec ipse ui.s ꝑ sua¬
sione ceꝑat. et qui iuste plus humilia¬
cus ẽ ut seruiret᷑ cui ad malum consen¬
serat. uste ꝑ eum cui ad bonum con¬
sensit lib̾aretur. qr minꝰ iste inconsen¬
tiendo. quam ille inmale suadendo
suras. s etiam peccaturas. non ut pecca¬
rent. s ut ee̾nt ornature uniũsum. siue
peccare. si ue non peccare uoluissent.
Si enĩ reb de e̾e̾nt anime que ipsum
fastigium ordinis in uniũsa creatura
sic optinerent. ut si peccare uoluissent
infir maret᷑. et labe factaret᷑ uniũsitaᷤᷤ.
magnũ quidam de e̾e̾t creature. Illud
enim de esset. quo remoto stabilitas re¬
rum. atq conexio turbaret᷑. Tales st̃
optiie et sc̃e et sublimes ereature
celestium. uel suꝑ celestium potestatũ.
quib solus cds imꝑat. uniũsus aut̃ mun¬

Expanded text:
ersuasisset, juste secum haberet in peersuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo suras, sed etiam peccaturas; non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mun
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e. ut uisibilia sectantes. ad se in uisi
inuenit. umitatura eiꝰ humilitatem ui¬
sibilem. et ad inuisibilem alticudinẽ
redicura. Atq uerbum aĩ unicus filiꝰ¬
ai. diabolũquam semꝑ sublegib suis
lubuit et habebit homine indutꝰ. etiã
homini subingauit. nichil ei excorquenᷤ
uolento ch̃atii. s suꝑans eum lege uis¬
qciȩ. ut qm̃ femina decepta. et deiee
morte posset ostendere. non solum qͥa
sine cͥmine occisus ẽ. s etiam qr sine
libidine natꝰ. cuiꝰ subiugauerat ille
quos ceꝑat. ut qͥcqͥd inde nasceret᷑. tam¬
quam sue arboris fructꝰ. praua quidẽ
habendi cupiditate. s tamen non unqͦ
possidendi iure retineret. Iustissime
icaq dimittere cogit᷑ credentes in eũ
quem in iustissime occidit. ut et qͦd
cemporalit̾ moriunt᷑. debicũ ex soluãt.
et quot semꝑ iuuunt. uuillo uiuant.
qui ꝓ eis quod ñ debebat exsoluit. Qi
b aut̃ infidelitatis ꝑseueranti am ꝑ¬

Expanded text:
nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibinostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibiinvenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae; ut quoniam, femina decepta, et dejectmorte posset ostesine delicto occisus est, sed etiam quia sine libidine natus, cui subiugauerat ille quos ceperat, ut quicquid inde nasceretur tamquam suae arboris fructus praua quidem habendi cupiditate sed tamen non iniquo possidendi iure retineret. iustissime itaque cogitur dimittere credentes in eum, quem iniustissime occidit, ut et, quod temporaliter moriuntur, debitum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, qui pro eis quod non dbus autem infidelitatis perseverantiam p
Abbreviated transcription (Latin):
frangere consueuit. Qd enim tam opͥ
habens miscd̾ia quam miser: Ecquio
tam indignum mised̾ia. quam suꝑb
miser: E& quo factum ẽ ut illud di uer
admitseriam nram. elementiam suan
porrigeret. et ũbum carõ fieret. et habi¬
caret in nob̾. Sic enim posset panẽ an¬
łor homo manducare. nondum angłis
hominis. camꝗͣ peccatricem legib mor
adequatus⁊ si panis ipse angłoꝵ homi
ger illis. integer nobis. illos intrinseeus
pascens. ꝑ id qͥd ds̃ est. nos forinseeꝰ admo¬
nens ꝑid quod nos sumirs. idoneos facit
ꝑfidem. quos ꝑspeciem pascat equaliter.
Quia enim rationalis creatura ũbo il¬
lo camquã optimo cibo suo pascit᷑. hu¬
mana aut̃ anuna rationalis quẽ morca¬
lib uinculis peccati pena tenebat᷑ ad
hoc diminutionis redactã est. ut per
coniecturas rerum uisibiliũ ad intelli¬
genda inuisibilia niteretur. cib rati o¬
nalis ereature factus est uisibilis. non
connutatione nature suę. s habitu

Expanded text:
frangere consuevit. Quid enim tam opus frangere consuevit. Quid enim tam opus habens misericordia quam miser? Et quid tam indignum misericordia quam superbus miser? 30. Ex quo factum est ut illud Dei Verad miseriam nostram clementiam suam porrigeret, et Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . Sic enim posset panem Angelorum homo manducare, nondum Angelishominis tanquam peccatricem legibus moradaequatus, si panis ipse Angelorum hoger illis, integer nobis, illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rationalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu
Abbreviated transcription (Latin):
suadere: qua ad peccandũ alceruis suasso¬
ne draduci. Seruata ẽ gͦ inutroq pedei¬
to iusticia dm̃ punientis. Nam et ilio
appensum ẽ eqͥtatis ex amine: ut nec ipsi¬
us diaboli potestat negaret᷑ homo. que
sibi male suadendo derecerat. Iniquii
Nec fieri ullomͦ potest. ut o̾i sũmi a
ueri ꝑfecta iusticia quȩ usq quaq ꝑto¬
ditur. deserãt etiam ordinandas rumaꝰ
peccantium. & cam̃ qr minus peceaue¬
tat homo quam diabolus. id ipsum ei ui¬
luit adrepirandani salutẽ quod pͥscipi
huiꝰ mundi partes rerum. scilicet hul
mortalis atq iifie. hoc ẽ p̾ncipi omiui
peccatoꝵ et p̃posito mortis usq ad marta¬
litatẽ carnis ad dictus est. Ita enĩ consi¬
entia morcalitatis timuidus. & auillissi¬
mis atq abiectissimis bestũs. ueletiam
minutissimis molestias atq uiteritum
reformidans incertusq futuror. et ili¬
eitas cohibere lecicias. et maxime suꝑ¬
bian. cuiꝰ ꝑsuasione deiectus ẽ. et quo
uno uicio miscõie medicina respuitur.

Expanded text:
suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum aretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei summi et veri perfecta justitia, quae usquequaque pertenditur, deserat etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia minus peccaverat homo quam diabolus, idipsum ei valuit ad reparandam salutem, quod principi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis atque infimae, hoc est principi omnium peccatorum, et praeposito mortis, usque ad mortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respuitur,
Abbreviated transcription (Latin):
na intelligentia subiuget᷑. non mͦ eloqͥo
s ne cogitatione quidem uł quippiam
hominum uł certe nob̾ satis expeditũ
et facile aggrediendũ uideri potest.
slunc gͦ ut quod institumus quantũ
adiuuamur et quantũ sinimur ꝑ aga¬
mus. quecũq nobis quantũ ad creatu¬
ram ꝑcnet. uel narrant᷑ p̃t̾ita. uł pre¬
nuntiantur futura. quȩ ad cõmendan¬
dam ualeant in tegram religionẽ exei¬
tando nos ad sincerissimã dilectionẽ di
et ꝓximi sine dubitatione credenda st̃.
Adũsus incredulos aut̃ hactenus de¬
fendenda ut uel mole aucloritatis. in¬
fidelitas eoꝵ obcerat᷑. uł eis ostendatur
quantũ potest pͥmo quam non sit stul¬
tum talia credere. oeuide quam sit stul¬
cũ calia ñ credere. Heruntam̃ falsam
et maxime de in cõmutabilib oportet
refellere. et quantũ ddatur ꝑspieua raci¬
one conuincere. Sane inmiseria cem¬
poralium inquisitioni p̃ceritoꝵ futuroꝵ
expectatio p̃ferenda ẽ. quandoqͥdem eti¬

Expanded text:
subjugetur, non modo eloquio, sed ne cogitatione quidem vel cuiquam hominum, vel certe nobis satis expeditum et facile aggrediendum videri potest. Nunc ergo ut quod instituimus, quantum adjuvamur, et quantum sinimur peragamus: quaecumque nobis, quantum ad creaturam pertinet, vel narrantur praeterita, vel praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum potest, primo quam non sit stultum talia credere, deinde quam sit stultum talia non credere. Verumtamen falsam erefellere, et quantum datur, perspicua ratione convincere. 61. Sane in serie temporalium inquisitioni praeteritorum futurorum exspectatio praeferenda est: quandoquidem eti
Abbreviated transcription (Latin):
sue. ut eam ñ conderet. Sicut enĩ meli¬
or est uel aberrans equus. quam lapiᷤ
ꝓpt̃ea ñ aberrans. qi ꝓpͥo motu et sensu
caret. ita ẽ excellentior ereatura que li¬
b̾a uoluntate peccat. qu̾a quę ꝓpt̃ea
ñ peccat. qr ñ habet lib̾am uoluntatem.
Et si eut laudarem uinum insuo gene¬
re bonum in quo uino inebriatum ho¬
minẽ uituꝑarem. et cam̃ eunoem ho¬
minem iam uicuꝑatum et ad huc
hebrium laudato illi uino de quo he¬
brius factꝰ est. ante ponerem. ita cor¬
poralis creata. in suo gradu iure lau¬
tlanda ẽ. eum illi uicuꝑandi sint qui
eius inmodarato usu aueritatis ꝑcep¬
cone auerruntur. quauis idem rur¬
sus iam ꝑũsi. et quorlãmͦ cemulenti¬

Expanded text:
suae, ut eam non conderet. Sicut enim melisuae, ut eam non conderet. Sicut enim melior est vel aberrans equus, quam lapis propterea non aberrans, quia proprio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut laudarem vinum in suo genere bonum, de quo vino inebriatum hominem vituperarem, et tamen eumdem hominem jam vituperatum et adhuc ebrium, laudato illi vino, de quo ebrius factus est, anteponerem: ita corporalia creatura in suo gradu jure laudanda est; cum illi vituperandi sint, qui ejus immoderato usu a veritatis perceptione avertuntur; quamvis iidem rursus jam perversi, et quodam
Abbreviated transcription (Latin):
icogitatione p̃ponis. sic eam creator
ds ordinatione p̃posuit. Crede ẽẽ ta¬
lem insuꝑiorib sedib et in sublimita¬
te celoꝵ. qr si bonitatem conditor p̾bu¬
it adeam condendam. cuiꝰ p̃uidit fu¬
tura peccata. nullori non preberet
eam bonitatem ut creaturam conderet.
nem suam. in ꝑpecuum fruens crea¬
tore suo. quam ꝑp̃etua cenende uisti¬
ciȩ uoluntate ꝓmeret᷑. Habet de in¬
de ordinem suum etiam ista peccatrix.
amissa in peccatis beaticudine. s ñ di¬
missa recuꝑande beatitudinis facul¬
tate. quę ꝓfecto suꝑat eam quam pec¬
candi ꝑpetuã uoluntas tenet. Int̾ quã
et illam pͥorem ꝑmanentẽ in uoluntate
iusticie. hec medietatẽ quaimdam de¬
monstrat. que penicendi humilicate
alcicudinẽ suã recipit. Nam neq ab
illa creat᷑a quam p̃seunt d̾s ñ solum pec¬
caturã. s etiam in peccandi uoluntate
mansurã. abstinuit largitatẽ bonitatis

Expanded text:
tu cogitatione praeponis; sic eam creator tu cogitatione praeponis; sic eam creator Deus ordinatione praeposuit. Crede esse talem in superioribus sedibus, et in sublimitate coelorum: quia si bonitatem Conditor praebuit ad eam condendam cujus praevidit futura peccata, nullo modo non praeberet eam bonitatem, ut creaturam conderet nem suam, in perpetuum fruens Creatore suo, quam perpetua tenendae justitiae voluntate promeretur. Habet deinde ordinem suum etiam ista peccatrix, amissa in peccatis beatitudine, sed non dimissa recuperandae beatitudinis facultate. Quae profecto superat eam quam peccandi perpetua voluntas tenet: inter quam et illam priorem permanentem in voluntate justitiae, haec medietatem quamdam demonstrat, quae poenitendi humilitate altitudinem suam recipit. Nam neque ab illa creatura, quam praescivit Deus non solum peccaturam, sed etiam in peccandi voluntate mansuram, abstinuit largitatem bonitatis
Abbreviated transcription (Latin):
rum. In eo pleriq homines errant. qĩ
meliora cum mente conspexerint. non
nsedib congruis ea oculis querunt.
uelat si qͥsquam ꝑfectã ioeu̾ditatẽ ra¬
tione conp̾hendens. stomachetur qͦd
tilem insłce non inuenit. si nullum
uomã conspexit. Nlam ita qͥdam cũ ra¬
gone uerissimauideant meliorem esse
treaturam. quȩ qu̾auis habeat lib̾am
noluntatẽ. d̾o cam̃ semꝑ infixa nunꝗͣ
peccauerit. intuentes peccata homi¬
num ñ ut peccare desinant. s quia
ficti sunt dolent dicentes. tales nos fa¬
uret. ut semꝑ in cõmutabili eiꝰ uerita¬
te ꝑfrui. nunꝗͣ aut̃ peccare uellemus.
llon clament. non suecenseant. qr ne¬
ꝙ ipsos ideo coegit peccare qr fecit.
quib potestatẽ utrum uellent dedit.
peccauerunt unꝗͣ. neq peccaturi st̃.
luam obrem si te delectat creatura
que ꝑseuerantissima uoluntate ñ pec¬
en. non ẽ dubitandum qͦd eam peccan¬
ti recta ratione p̃ponas. S sicut eam

Expanded text:
rum. 14. In eo plerique homines errant, quia rum. 14. In eo plerique homines errant, quia meliora cum mente conspexerint, non in sedibus congruis ea oculis quaerunt. Velut si quisquam perfectam rotunditatem ratione comprehendens, stomachetur quod talem in nuce non invenit, si nullum modi poma conspexit. Nam ita quidam cum ratione verissima videant meliorem esse creaturam, quae quamvis habeat liberam voluntatem, Deo tamen semper infixa, nunquam peccaverit; intuentes peccata hominum, non ut peccare desinant, sed quia facti sunt dolent, dicentes: Tales nos faceret, ut semper incommutabili ejus veritate perfrui, nunquam autem peccare vellemus. Non clament, non succenseant: quia neque ipsos ideo coegit peccare, quia fecit, quibus potestatem utrum vellent dedit; peccaverunt unquam, neque peccaturi sunt. Quamobrem si te delectat creatura quae perseverantissima voluntate non peccat, non est dubitandum quod eam peccanti recta ratione praeponas: sed sicut eam
Abbreviated transcription (Latin):
alie innumerabiles nobis. numere
aut̃ deo. rerum species formeq uariu
Potest gͦ ẽẽ aliquid in rerum nat᷑a qũ
tua ratione ñ cogitas. ñ eẽ aut̃ quos
uera ratione cogitas. ñ potest. Neqd
cu potes aliquid meliꝰ increat᷑a cogita
quod creature artificem fugerit. h¬
mana qͥppe anima nat᷑alit̃ diuinis ee
quib penoet conexa rationib ẽ dici
melius hoc fieret quam illud. si uerũ
dicit. et uidet quod dicit. in illis qͥb
conexa ẽ. rationib uidet. Credat gͥ
om̃ fecisse quod uera ratione abeofe¬
endum fuisse cognouit. etiam si hoe
inreb factis non uidet. qr etiam sie¬
lum oculis uidere ñ posset. et cam̃ ra¬
tione uera tale aliqͥd faciendũ fuisse
colligeret. eredere debuit factũ ẽ.
quamuis id oculis ñ uideret. Non enĩ co¬
fitatione uideret fuisse faciendum nisi
mhis rationib quib facta sunt om̃ia.
Luod aut̃ non ibi est. tam nemo potest
ueraci cogitatione uidere. qũa ñ est ue¬

Expanded text:
aliae innumerabiles nobis, numeratae aliae innumerabiles nobis, numeratae autem Deo rerum species formaeque variantur. Potest ergo esse aliquid in rerum natura, quod tua ratione non cogitas. Non esse autem quod vera ratione cogitas, non potest. Neque enim tu potes aliquid melius in creatura cogitare, quod creaturae artificem fugerit. Humana quippe anima naturaliter divinis ex quibus pendet connexa rationibus, cum dicit, Melius hoc fieret quam illud; si verum dicit, et videt quod dicit, in illis quibus connexa est rationibus videt. Credat ergo Deum fecisse quod vera ratione ab eo faciendum fuisse cognovit, etiamsi hoc in rebus factis non videt. Quia etiamsi coelum oculis videre non posset, et tamen ratione vera tale aliquid faciendum fuisse colligeret, credere debuit factum esse, quamvis id oculis non videret. Non enim cogitatione videret fuisse faciendum, nisi in iis rationibus quibus facta sunt omnia. Quod autem ibi non est, tam nemo potest veraci cogitatione videre, quam non est ve
Abbreviated transcription (Latin):
factam ẽẽ. iniq omĩno. Recte enun
rep̃henderes. si p̾cmisso celo. t̾ram fac¬
tam uideres. qm̃ diceres ita eam fieri
debusse. sicuti posses cogitare celum.
Cum gͦ etiam illud. ad cuiꝰ speciem uo¬
lebas terrã ꝑducere. factum eẽ ꝑspioe¬
res. non aut̃ hoc t̾ram s celum uocari.
credo quod re meliore ñ fraudatꝰ. ut in¬
ferior quoq aliqua fieret & t̾ra esses
nequaquam inuidere deberes. Inqua
t̃ra rursus scd̾m partes eiꝰ tanta est
uarietas. ut nichil quod ad terre ꝑtna
speciem cogitanti occurrat. quod non
intota eiꝰ mole. d̾s omĩum condicor fece¬
rir. Nam̃q t̾ra feracissima & amenss¬
sima usq ad falsissimam & in fecum¬
dissimã. ita gradatim ꝑmedias ꝑ uent̾
dis ascendas. ut quod summũ genus
ꝯq̾re inuen̾is. solum cam̃ eẽ nolis. Iamũ
uit̃ cotam t̾ram & celum. quanta dis¬
cantia est: Int̾ ponunt᷑ enĩ humida fu¬
uilisq natura. atq ex his iͦii. elem̃tis

Expanded text:
factam esse; inique omnino. Recte enim factam esse; inique omnino. Recte enim reprehenderes, si praetermisso coelo terram factam videres, quoniam diceres ita eam fieri debuisse, sicuti posses cogitare coelum. Cum ergo etiam illud ad cujus speciem volebas terram perducere, factum esse peres, non autem hoc terram, sed coelum vocari; credo quod re meliore non fraudatus, ut inferior quoque aliqua fieret et terra esset, nequaquam invidere deberes. In qua terra rursus secundum partes ejus tanta est varietas, ut nihil quod ad terrae pertinet speciem cogitanti occurrat, quod non in tota ejus mole Deus omnium conditor fecerit. Namque a terra feracissima et amoenissima usque ad salsissimam et infecundissimam, ita gradatim per medias pervenitur, dis ascendas, ut quod summum genus terrae inveneris, solum tamen esse nolis. Jam vero inter totam terram et coelum quanta distantia est? Interponuntur enim humida flabilisque natura: atque ex his quatuor elementis
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ lucis eminentia quantũ laudent
anime dm̃i. etiam corꝑis sensib dedi¬
te. Qua ꝓpt̃ non te iam moueat qͦd
cam uicuꝑant᷑ anime peccatrices. ut
dicas incorde tuo. melius fuisse si ñ
ẽẽnt. In sui enĩ conꝑatione uituꝑan¬
tur. dum cogitatur quales essent. si
peccare noluissent. Nticutor cam̃ earũ
d̾s p̾cl arissime ꝓhumana facultate lau¬
dandus est. ñ solum qm̃ peccantes eas
iuste ordinat. s etiam quia tales insti¬
tuit. ut etiam peccatis sordidate. nullo
modo lucis corporalis dignitate suꝑen¬
cur. de qua tam̃ iure laudat᷑. Illud qͦq
moneo caueas. ne forte ñ dicas qͥdest
melius fuisse ut ñ eẽnt. s dicas aliter
tione meliꝰ occurrerit. scias fecisse
dm̃ canꝗͣ bonoꝵ om̃iũ conditorem. N.
est aut̃ uera ratio. s inuida infirmitaᷤᷤ.
cũ aliquid meliꝰ faciendum fuisse cogi¬
taueris. iam niehil aliud inferiꝰ uelle
fieri. tanꝗͣ si ꝑspecto celo. nolles t̃ran

Expanded text:
hujus lucis eminentia, quantum laudent hujus lucis eminentia, quantum laudent animae Deum etiam corporis sensibus deditae. Quapropter non te jam moveat, quod vituperantur animae peccatrices, ut dicas in corde tuo melius fuisse si non essent. In sui enim comparatione vituperantur, dum cogitatur quales essent, si peccare noluissent. Institutor tamen earum Deus praeclarissime pro humana facultate laudandus est, non solum quoniam peccantes eas juste ordinat, sed etiam quia tales instituit, ut etiam peccatis sordidatae, nullo modo lucis corporalis dignitate superentur, de qua tamen jure laudatur. 13. Illud quoque moneo caveas, ne forte non dicas quidem melius fuisse ut non essent, sed dicas aliter tione melius occurrerit, scias fecisse Deum tanquam bonorum omnium conditorem. Non est autem vera ratio, sed invida infirmitas, cum aliquid melius faciendum fuisse cogitaveris, jam nihil aliud inferius velle fieri, tanquam si perspecto coelo, nolles terram
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓpt̃ea ñdebet retͥbuere suppliciũ
peccantib. qr p̃uidet peccaturos nec
recte facientib debet p̃mia retͥbuere.
qr et recte facturos niehilhominꝰ p̃ui¬
det. Inmo uͦ fateamͣ et ad p̾scientiã
eiꝰ ꝑtinere. nequid eum lateat futuroꝵ.
et ad iusticiam ut peccatũ quaui uo¬
luntate cõmittitur. ita iudicio eius im¬
pune a fiat. sicut p̾scientia ñ cogit᷑ fie
ri. Ian illud quod t̃cio loco posiusti.
quomodo ñ creatori dcputandum sit.
quieqͥd ineius ereatura fieri neces¬
se est. regulam illam piẽtatis facile
non mouebit quam meminisse nos
conuenit. gr̃arum actionẽ nos deb̾e
creatori nr̃s. euiꝰ ꝓfecto largissima bo¬
nitas uistissime laudaret᷑. etiam si ali¬
quo inferiore ereature gͣdu nos con¬
didisset. Qũauis enĩ anima nr̃a pec¬
catis tabe facta sit. sublimior ẽ tamen
&̃ melior quam si inhane lucem uisi¬
bilem uerteret᷑. Q uides ꝓfecto de

Expanded text:
si propterea non debet retribuere supplicium si propterea non debet retribuere supplicium peccantibus, quia praevidet peccaturos, nec recte facientibus debet praemia retribuere, quia et recte facturos nihilominus praevidet. Imo vero fateamur et ad praescientiam ejus pertinere ne quid eum lateat futurorum, et ad justitiam, ut peccatum, quia voluntate committitur, ita judicio ejus impune non fiat, sicutllud quod tertio loco posuisti, quomodo non Creatori deputandum sit quidquid in ejus creatura fieri necesse est; regula illa pietatis facile commonebit, quam meminisse nos convenit, gratiarum actionem nos debere Creatori nostro. Cujus profecto largissima bonitas justissime laudaretur, etiamsi aliquo inferiore creaturae gradu nos condidisset. Quamvis enim anima nostra peccatis tabefacta sit, sublimior est tamen et melior, quam si in hanc lucem visibilem verteretur. Et vides profecto de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ p̾scientia ẽ. Quȩ si ñcerta p̃noseit.
itiq nulla ẽ. ¶ Consentio. s quorsum
sta: A Qa nisi fallor non continuo tu
ucire cogeres. quem peccaturũ esse
p̃scires. neq ipsa p̃scientia tua eum coge¬
ret. quamuis sine dubio peccaturus ẽẽt.
Non enĩ alit̃ id futurum esse p̾scires.
Sicut itaq non sibi aduersantur hec
duo ut cu p̾scientia tua noueris. quod
alius sua uoluntate facturꝰ est. ita
d̾s neminem ad peceandũ cogens.
p̃uidet cam̃ eos qui ꝓpͥa uoluntate
peccabunt. Cur gͦ non uindicet
iustus. qui fieri non cogit p̾scius:
Sicut enim cu memoria tua non
cogis facta ẽẽ quȩ p̾cerierunt. sit
d̾s p̾scientia sua non cogit facien¬
da que futura sunt. Et sicut tu
quedam fecisti meministi. nec cam̃
que meministi omnia fecisti. ita d̾s
om̃ia quoꝵ ipse auctor est. p̃̾scit. nẽc
malꝰẽ auctoriustꝰ est ultor. hinc gͦ iam
intellige qua iusticia d̾s peccata pu¬
niat. qr que nouit fut᷑a ñfacit. Nlam

Expanded text:
praescientia est; quae si non certa praenoscit, utique nulla est. E. Consentio: sed quorsum ista? A. Quia, nisi fallor, non continuo tu peccare cogeres, quem peccaturum esse praescires; neque ipsa praescientia tua peccare eum cogeret, quamvis sine dubio peccaturus esset: non enim aliter id futurum esse praescires. Sicut itaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientia tua noveris quod alius sua voluntate facturus est; ita Deus neminem ad peccandum cogens, praevidet tamen eos qui propria voluntate peccabunt. 11. Cur ergo non vindicet justus, quae fieri non cogit praescius? Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse quae praeterierunt; sic Deus praescientia sua non cogit facienda quae futura sunt. Et sicut tu quaedam quae fecisti meministi, nec tamen quae meministi omnia fecisti; ita Deus omnia quorum ipse auctor est praescit, nec est malus auctor, justus est ultor. Hinc ergo jam intellige qua justitia Deus peccata puniat, quia quae novit futura, non facit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
Porro natura que non uiciat᷑. caret uicio
Cuiꝰ aut̃ uicio alia nat᷑a. corrumpit᷑. ha¬
bet utiq uicium. Etior gͦ uiciosa est.
et pͥor corrũpit᷑ incio suo. cuiꝰ uicio alia
qͦq corrũpi potest. Ex qͦ colligit᷑ cont᷑ na¬
turam ẽẽ om̃e uicium. etiam eiꝰ rei euꝰ

Expanded text:
e non vitiatur, caret vitio: cujus autem vitio aliena natura corrumpitur, habet utique vitium. Prior ergo vitiosa est, et prior corrumpitur vitio suo, cujus vitio alia quoque corrumpi potest. Ex quo colligitur, contra naturam esse omne vitium, etiam ejus rei cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt equales ẽẽ angłis s sibi. Itaq in
tali uoluntate ꝑseuerantes equabunt᷑
supplicio p̃uaricat drib angłĩ. potesta¬
tẽ suam potius quam dĩ om̃ĩpotentis
diligentib. Talib enĩ ad sinistram cons¬
cituris. qi ñ quesiuerunt đm ꝑ humi¬
litatis ianuam quam uise ipso qms ibe¬

Expanded text:
sibi. Itaque in tali voluntate perseverantes, aequabuntur supplicio praevaricatoribus angelis, potestatem suam potius quam Dei omnipotentis diligentibus. Talibus enim ad sinistram constitutis, quia non quaesierunt Deum per humilitatis januam, quam in seipso Domi
Abbreviated transcription (Latin):
una spontanea cogitatime. alia ꝑsuasio¬
ne alterius qͦ ꝑtinere arbitror qͦd ꝓpła
dicit. ab occustis me ẜmindame dñe.
et ab alienis pare seruo cas. atũꝙ¬
uoluntarium ẽ quidem. Nam sic ꝓͥa og¬

Expanded text:
una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuvoluntarium est quidem. Nam sicut prop
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas lib̾a. ubi tam in euitabilis apa
men maximam part̾e hominũ ista ges¬
cione corqueri non obaluid crediderin.
nisi quia ñ pie querunt uel ocioiesq st a
excusationẽ. qu̾a ad confessionẽ peceate

Expanded text:
oluntas libera ubi tam inevitabilis appamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem pec
Abbreviated transcription (Latin):
entia dĩ de peccatis nr̃is. et nr̃m inpee¬
eindo liberum arbitrium. slam ⁊ uis¬
dim dm̃ necesse est fateamͣ et p̃seium.
S scire uellem. qua iusticia puniat por¬
eita que necesseest fieri. aut quomͦ non
it necesse fieri que futura ẽẽ p̃sciuit.
uit quomꝰ ñ ereatori deputandũ est. qͥe¬
quid in eius creat᷑a fieri necesse ẽ. A Hn

Expanded text:
entia Dei de peccatis nostris, et nostrum in pecentia Dei de peccatis nostris, et nostrum in peccando liberum arbitrium. Nam et justum Deum necesse est fateamur, et praescium. Sed scire vellem qua justitia puniat peccata quae necesse est fieri; aut quomodo non sit necesse fieri quae futura esse praescivit; aut quomodo non Creatori deputandum est, quidquid in ejus creatura fieri ne
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis liberum qͦd in potestate ñ ha¬
benius. aut potest ñ eẽ. quod habemꝰ.
Ita fit ut et dm̃ ñ negenius eẽ p̃seium
omĩum fut᷑oꝵ: et nos camen uelimus
quoo uolumus. Cum enĩ sit p̃seius
uoluntatis nr̃e. cuius ẽ p̃seuis. ipsa
erit. Uoluntas gͦ erit. qr uoluntatis ẽ
prescius. Nec uoluntas ẽẽ poterit. si
in potestate non erit. ergo et potesti
ertior ad erit. quia ille cuiusꝰ preseien¬
na non fallit᷑. affucuram mͥ esse p̾scuut.
I fcce iam ñ nego ita. necesse esse fie¬
n quȩẽq p̾sciuit ds. & ita eum pec¬
cata nr̃a prescire ut maneat tamen
rob̾ uoluntas lib̾a atq in nr̃a posita po¬
ablitus es quid pͥma disputatio nr̃a ꝑegit᷑
nrgabis nullo cogente aut suꝑiore. aut
inferiore. aut equali. s ea nos uoluntate
pecare: U Nlichil ꝓrsus horum audeo
iegare. s tamen fateor. nondum uideo
quomodo sibi ñ adu̾sent᷑ hec duo p̃sei¬

Expanded text:
est nobis liberum, quod in potestate non haest nobis liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse quod habemus. Ita fit ut et Deum non negemus esse praescium omnium futurorum, et nos tamen velimus quod volumus. Cum enim sit praescius voluntatis nostrae, cujus est praescius ipsa erit. Voluntas ergo erit, quia voluntatis est praescius. Nec voluntas esse poterit, si in potestate non erit. Ergo et potestatcertior aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi esse praescivit. E. Ecce jam non nego ita necesse esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum peccata nostra praescire, ut maneat tamen nobis voluntas libera, atque in nostra posita pooblitus quid prima nostra disputatio peregerit, negabis nullo cogente, aut superiore, aut inferiore, aut aequali, sed ea nos voluntate peccare? E. Nihil horum prorsus audeo negare: sed tamen, fateor, nondum video quomodo sibi non adversentur haec duo, praesci
Abbreviated transcription (Latin):
lim qui necessitate suꝑ posita auferre
lucitur uoluntase. Si enĩ necesse est
ut uelit. unde uolet cum uoluntas ñ
erit :. Quod si non hoc mͦ dixerit. s di¬
xerit se. quia necesse ẽ ut uelit. ipsam
uoluntatẽ in potestat̃e ñ habere: Occur¬
ret᷑ ex eo quod ipse dixisti cũ quererem
utrum in uitꝰ beatus futurꝰ sis. Respon¬
disti enĩ qͦo iam ee̾s beatꝰ. si potestas e̾t.
Uelle enun te. s nondum posse dixish.
ubi ego subieci. dece clamasse ueritati
Non enĩ negare possumꝰ habere nos pis¬
testafe. nͥ dum nob̾ noñ ad ẽ quod u¬
lumus. Dum aut̃ uolumus. si uoluntiᷤ
ipsa de ẽ nobis. ñ utiq uolumꝰ. Quos
si fieri non potest. ut dum uolumusi
uolumus. ad ẽ utiq uoluntas uolentib.
nec aliuo quic qũã inpotestate ẽ. nͥ qua
uolentib ad ẽ. WUoluntas gͥ nr̃a. nec io¬
luntas ẽẽt. nͥ ẽẽt in nr̃a potestate. Porro
qr ẽ inpotestate. libera est nob̾. Non enĩ

Expanded text:
lim, qui necessitate supposita auferre lim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos potestatem, nisi dum nobis non adest quod volumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in potestate, libera est nobis. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽs beatus. non te inuitum s uolente
futurum. Cum gͥ prescius sit ds
fucure beatitudinis tue. nec aliquid ali¬
ter fieri possit quam ille p̃seuut alioquin
nulla p̾scientia est non tamen exeo cogi¬
mur sentire. quod absurdissimum est.
& longe aueritate seclusum nonte uo¬
lentem fucurum beatũ. Sieut autem
uoluntatẽ beatitudinis cũ ẽẽ ceꝑis beatꝰ.
ñ tibi aufert p̃seientia dĩ. que hõdieqĩ
de tua futura beaticudine certa ẽ. sie eti¬
am uoluntas culpabilis si qua inte. fu¬
d̾s eam futuram ẽẽ p̃seiuit. Attende
ds. necesse ẽ ut uelun qoͦ ille p̃seiuit.
Si aut̃ necesse est non iam uoluntate s
necessitate io me uelle fatendũ est. O
stulticiam singularem. Qͦ mͦ gͦ ñ po¬
test aliud fieri quam p̾sciuit ds si uo¬
luntas non erit. quam uoluntatẽ futt¬
ram ille p̃sciuerit ÷. Omitto illuo equȩ
monstrosum quod paulo ante dixi. eun¬
dem hominẽ dicere. necesse ẽ ut ita ue¬

Expanded text:
es beatus, non te invitum, sed volentem es beatus, non te invitum, sed volentem futurum. Cum igitur praescius Deus sit futurae beatitudinis tuae, nec aliter aliquid fieri possit quam ille praescivit, alioquin nulla praescientia est; non tamen ex eo cogimur sentire, quod absurdissimum est et longe a veritate seclusum, non te volentem beatum futurum. Sicut autem voluntatem beatitudinis, cum esse coeperis beatus, non tibi aufert praescientia Dei, quae hodieque de tua futura beatitudine certa est: sic etiam voluntas culpabilis, si qua in te fuDeus eam futuram esse praescivit. 8. Attende it, necesse est ut velim quod ille praescivit: si autem necesse est, non jam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita ve