comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hisconseruat corporatẽperata quaeq ꝓximȩcurrendo defligrant eripit
exurendo temperaturã humoris. Contrauero refrigeritis regionibus qđ
absunt ameridie longenonex hauritura colorib: bumor. sed excȩlo roscidus
aer incorpora fundans humorẽ efficit ampliores corporaturas uocisq: sonitus
candidis colorib directo capillo &rufo oculis cesis singuine multo abhumoris
plenitate celiq refrigerationib: sunt conformati. Quiautẽ s ꝓximi ad axem
meridianũ subiectiq solis cursuibreuioribus corporib colore fusco crispo
capillo oculis nigris crurib ualidis sanguineexiguo solisimp&u perficiuntur
taq &iã ꝓpt̃ sanguinis exiguitatẽ timidiores sunt ferro resistere. sed ardores
acfebres subfer̃ sinctimore qđ nutrita suNł corũ mẽbra cũ feruore. Itaque
corpora quaenascunt᷑ subs eptentrione a febrisunt timidiora & in becilla

Expanded text:
in his conservat corpora temperata; quaeque proxime currendo deflagrat, eripit in his conservat corpora temperata; quaeque proxime currendo deflagrat, eripit exurendo temperaturam umoris; contra vero refrigeratis regionibus, quod absunt a meridie longe, non exhauritur a caloribus umor, sed ex caelo roscidus aer in corpora fundens umorem efficit ampliores corporaturas vocisque sonitus candidis coloribus, directo capillo et rufo, oculis caesis, sanguine multo ab umoris plenitate caelique refrigerationibus sunt conformati; Qui autem sunt proximi ad axem meridianum subiectique solis cursui, brevioribus corporibus, colore fusco, crispo capillo, oculis nigris, cruribus validis, sanguine exiguo solis impetu perficiuntur. itaque etiam propter sanguinis exiguitatem timidiores sunt ferro resistere, sed ardores ac febres sufferunt sine timore, quod nutrita sunt eorum membra cum fervore; itemque corpora, quae nascuntur sub septentrione, a febri sunt timidiora et inbecilla,
Abbreviated transcription (Latin):
ad teriȩ spaciũ inindinitione signifericirculi & soliscursu disparibus qualitatibus
nituralit̃ estconlocata adeundẽmodũ &ã ad regionũ rationesceliq uari&ites ui¬
dentur ȩdificiorũ debere dirigi conlocationes: Subseptentrione aedificia testu¬
dinata & maxime conclusa & nonpatentiu conuersa ad calidas partes oportert
fieriuident᷑ Contra autẽ subimp&usolis meridiani s regionib: qđ prȩmuntur
acalorepatentiora conuersaq ad septentrionẽ &aquilonẽ sunt faciendi. ita quod
ultranatura ledit arteerit em̃dandũ: Itẽ reliquis regionib: ad eundẽ modum
tẽperari. quẽ ad modũ cȩlũ ÷ ad inclinationẽ mundi collocatũ: haecautẽ ex na¬
tura rerũ s̃ animaduertendi & consideranda atq &ũ ex mẽbris corporibus que
gentiũ obseruanda. Namq: solqͥb locis mediocriter ꝓfundit uapores.

Expanded text:
ad terrae spatium inclinatione signiferi circuli et solis cursu disparibus qualitatibus ad terrae spatium inclinatione signiferi circuli et solis cursu disparibus qualitatibus naturaliter est conlocata, ad eundem modum etiam ad regionum rationes caelique varietates videntur aedificiorum debere dirigi conlocationes. Sub septentrione aedificia testudinata et maxime conclusa et non patentia, sed conversa ad calidas partes oportere fieri videntur. contra autem sub impetu solis meridianis regionibus, quod premuntur a calore, patentiora conversaque ad septentrionem et aquilonem sunt faciunda. ita, quod ultra natura laedit, arte erit emendandum. item reliquis regionibus ad eundem modum debet temperari, quemadmodum caelum est ad inclinationem mundi conlocatum. Haec autem ex natura rerum sunt animadvertenda et consideranda atque etiam ex membris corporibusque gentium observanda. namque sol quibus locis mediocriter profundit vapores,
Abbreviated transcription (Latin):
suNt faciliores. nisi architecturã. Idõ qđ qui ꝓfitent᷑ non arteuera sed falso no¬
minant᷑ architecti. Qua sobres corpus architecturȩ rationesq eius putaui
diligentissime conscribendas opinans id munus omnib gentib: non ingratũ
futurũ. Igitur quõ inquinto deoportunitate cõmuniũ operũ ꝑscripsi. In hoc
uolumine priuatorũ edificiorũ ratiocinationes & cõm̃sus symm&riarũ explicabo:
hec autẽ ita erunt recte disposita si primo anĩ aduersum fuerit quib regionibus
aut quib inclinationib: mundi constitunt᷑ Namq aliter egypto alit̃ hispania
non eodẽ modo pontodissimili t̃rome Itẽ c&eris terrarũ & regionũ ꝓpri&aitibus
oportereuidentur constitui genera edificiorũ qđ alia paste soliscursu praemit᷑ tellus
alia longe ab eodistat. alia ꝑmediũ tẽperit᷑: Igitur uti constitutio mundi

Expanded text:
sunt faciliores, nisi architecturam, ideo quod, qui profitentur, non arte vera sed falso nosunt faciliores, nisi architecturam, ideo quod, qui profitentur, non arte vera sed falso nominantur architecti. quas ob res corpus architecturae rationesque eius putavi diligentissime conscribendas, opinans munus omnibus gentibus non ingratum futurum. igitur, quoniam in quinto de opportunitate communium operum perscripsi, in hoc volumine privatorum aedificiorum ratiocinationes et commensus symmetriarum explicabo. Haec autem ita erunt recte disposita, si primo animadversum fuerit, quibus regionibus aut quibus inclinationibus mundi constituantur. namque aliter Aegypto, aliter Hispania, non eodem modo Ponto, dissimiliter Romae, item ceteris terrarum et regionum proprietatibus oportere videntur constitui genera aedificiorum, quod alia parte solis cursu premitur tellus, alia longe ab eo distat, alia per medium temperatur. igitur, uti constitutio mundi
Abbreviated transcription (Latin):
bant architectis. deindequaerebant si honeste essent educati ingenuopudori. non auda¬
ciȩ ꝓteruitatis ꝑmittendũ iudicantes: Ipsiautẽ artifices noncrudiebant. pisi suos libe¬
ros aut cognatos & eosui ros bonosinstituebant . quib tantarũ rerũ fidei pecunie sine
dubitatione ꝑmit terent᷑. Cũ autẽ anĩ aduerto ab indoctis & inperitis tantȩ discipli¬
nȩ magnitudinem uctari & abhis qui non modo architesture sed omnino nefabri¬
ce quidẽ notitiã habent . non possũ non laudare patres familiarũ eos quilit teratunȩ
fiducia confirmati ꝑ se edificantes ita iudicant si in peritissit cõmittendũ ipsos poti¬
us digniores esse ad suã uoluntatẽ quã ad alienã pecuniȩ consumere sũmã. Itaque
nemoar tẽullam aliamconatur domifacere uti sutrinã fullonicã autexceteris quae

Expanded text:
bant architectis, deinde quaerebant, si honeste essent educati, ingenuo pudori, non audabant architectis, deinde quaerebant, si honeste essent educati, ingenuo pudori, non audaciae protervitatis permittendum iudicantes. ipsi autem artifices non erudiebant nisi suos liberos aut cognatos et eos viros bonos instituebant, quibus tantarum rerum fidei pecuniae sine dubitatione permitterentur. Cum autem animadverto ab indoctis et inperitis tantae disciplinae magnitudinem iactari et ab îs, qui non modo architecturae sed omnino ne fabricae quidem notitiam habent, non possum non laudare patres familiarum eos, qui litteraturae fiducia confirmati per se aedificantes ita iudicant: si inperitis sit committendum, ipsos potius digniores esse ad suam voluntatem quam ad alienam pecuniae consumere summam. Itaque nemo artem ullam aliam conatur domi facere, uti sutrinam, fullonicam aut ex ceteris, quae
Abbreviated transcription (Latin):
contendentes audicii adhibiti cũ diuitis &ũ noticũ simntconsecuti Ego uitẽcesir non
ad pecuniũ pirandĩ ex artededistudiũ. sed potius tenuititem cũboni fimi quã ab undintũ
cũ in faia sequendã ꝓbaui. Ideo noticies parũ ÷ ad secuta. sed tamen his uoluminib editi
ut spero &ĩ posteris cronotus Neq estmirandũ quid itaplurib simignotus C&eri
architecti rogant & ambiguNt utarchi tentent. mautẽ ap̃ceptorib ÷. traditũ rogatũ
uonrogantẽ oportere susciperecurã quod ingenuus color mou&ur pudore p&endqrẽ
suspiciosa. nãbene ficiũ dantes non accipiente sambiuntur. Quid enĩ putemus suspi¬
cari qui rogetur depatrimonio sũptus faciendos cõmittere gratie petentes nisi prede
compendiiq eiuscausaudic& faciundũ. Itaq maiores primũ agenere ꝓbatis operã trade¬

Expanded text:
contendentes audacia adhibita cum divitiis etiam notitiam sunt consecuti. Ego autem, Caesar, non contendentes audacia adhibita cum divitiis etiam notitiam sunt consecuti. Ego autem, Caesar, non ad pecuniam parandam ex arte dedi studium, sed potius tenuitatem cum bona fama quam abundantiam cum infamia sequendam probavi. ideo notities parum est adsecuta. sed tamen his voluminibus editis, ut spero, etiam posteris ero notus. neque est mirandum, quid ita pluribus sim ignotus. ceteri architecti rogant et ambiunt, ut architectent; mihi autem a praeceptoribus est traditum: rogatum, non rogantem oportere suscipere curam, quod ingenuus color movetur pudore petendo rem suspiciosam. nam beneficium dantes, non accipientes ambiuntur. quid enim putemus suspicari, qui rogetur de patrimonio sumptus faciendos committere gratiae petentis, nisi praedae compendiique eius causa iudicet faciundum? Itaque maiores primum a genere probatis operam trade
Abbreviated transcription (Latin):
cũdant᷑ ab ea facilit̃ adimunt᷑: Disciplinȩ uero coniunctȩ cũ animis nulla tẽpo¬
re deficiunt. sed permanent stabilit̃ ad sũmũ exitũ uitȩ Itaq ego maximas
infinitasq parentib ago atq habeo gratias. qđ atheniensiũ legẽ ꝓbantes mearte
erudiendũ curauer̃ . & ea qua non potest eẽ ꝓbata sinelitteraturȩ encyclioq:
doctrinarũ omniũ disciplinai Cũ ergo & parentiũ cura & preceptorum
doctrinis auctas haberem copias disciplinarũ philo logis & philotechinis reb
cõm̃tiriorũq scripturis medelectais eas possessiones animopariui. equib: haec est
fructuũ sũma nullaplus habendiesse necessitates eamq esse ꝓpri&atem di¬
uitiarũ maxime nih ildesiderare. sed forte non nulli haecleuia iudicantes
putantes eo esse sapientes qui pecunias copiosi. Itaq pleriq adidꝓpositũ

Expanded text:
cum dantur, ab ea faciliter adimuntur; disciplinae vero coniunctae cum animis nullo tempocum dantur, ab ea faciliter adimuntur; disciplinae vero coniunctae cum animis nullo tempore deficiunt, sed permanent stabiliter ad summum exitum vitae. Itaque ego maximas infinitasque parentibus ago atque habeo gratias, quod Atheniensium legem probantes me arte erudiendum curaverunt, et ea, quae non potest esse probata sine litteratura encyclioque doctrinarum omnium disciplina. cum ergo et parentium cura et praeceptorum doctrinis auctas haberem copias disciplinarum, philologis et philotechinis rebus commentariorumque scripturis me delectans eas possessiones animo paravi, e quibus haec est fructuum summa: nullas plus habendi esse necessitates eamque esse proprietatem, divitiarum maxime nihil desiderare. sed forte nonnulli haec levia iudicantes putant eos esse sapientes, qui pecunia sunt copiosi. itaque plerique ad id propositum
Abbreviated transcription (Latin):
locis peregrinũ neq amissis familiarib: & necessariis in opemamicorũ sed inom¬
niciuitate cẽ ciuem difficilesq fortunȩ sinetimore possedespicere casusi  Ad qui
non doctrinarũ sed felicitatis prȩsidus putar& se esseuallatũ : labidisitinerib uadentẽ:
nonstabilis sed infirma confbictari uita. epicurus uero non dissimiliter aut pauca
sapientib fortunã tribuere. queautẽ maxima & necessaris animi m̃tisq cogitationi¬
b gubernari. haecita&iã pluresphilosophidixer̃. nonminus po&ȩ quiantiquas
comedias grecescripser̃ easdẽ sententias uersibus inscena ꝓnuntiauer̃. ut euchrates
chionides aristo phanes. maxime &iã cũ his alexis. quia thenienses atoportere
ideo laudari qđ omniũ grecorũ leges cogunt parentes aliberis atheniensium
nonom̃s nisi eos qui liberos artib erudissent Omnia enĩ munera fortunae

Expanded text:
locis peregrinum neque amissis familiaribus et necessariis inopem amicorum, sed in omlocis peregrinum neque amissis familiaribus et necessariis inopem amicorum, sed in omni civitate esse civem difficilesque fortunae sine timore posse despicere casus; at qui non doctrinarum sed felicitatis praesidiis putaret se esse vallatum, labidis itineribus vadentem non stabili sed in firma conflictari vita. Epicurus vero non dissimiliter ait: pauca sapientibus fortunam tribuere, quae autem maxima et necessaria sunt, animi mentisque cogitationibus gubernari. haec ita etiam plures philosophi dixerunt. non minus poetae, qui antiquas comoedias graece scripserunt, easdem sententias versibus in scaena pronuntiaverunt, ut Crates, Chionides, Aristophanes, maxime etiam cum his Alexis, qui Athenienses ait oportere ideo laudari, quod omnium Graecorum leges cogunt parentes ali a liberis, Atheniensium non omnes nisi eos, qui liberos artibus erudissent. omnia enim munera fortunae
Abbreviated transcription (Latin):
&eorũ symm&rus. insequentiuo lumine ratiocinabor IQVITRVVII LIBER
RISTIPPUS PHILO SOPHUS SOCRATICUS NAUFRAGIO¬
cũ ciestus adrhodiensiũ litus anim aduertiss& geometrica schematee
Idescripta: exclamauisse ad comites: itadicitur: Bene speremꝰ. homi¬
nũ enĩ uestigiauideo: Stitimq in oppidũ rhodũ contendit & rectagymnasium
autẽ cius comites in patriã reuerti uoluissent int̾rogarentq cum quid nã uellet
domũ renunturi : tuncitamandauit dicerȩeius modi possessiones &uatica liberis
oportere parari. quae&iã enaufragio una possent enarrare. Namq eauera prȩsidias
uite. quibneq fortunȩ tẽpestasiniqua. neq publicarũ rerũ mutatio: neq belli uas¬
tatio potest nocere: Nonminus cã sententiã augendo theophrastus hortando doc¬
tos potius eẽ quã pecu niȩ confidentes : ita ponit doctũ ex omnib: solũ neq inalienis

Expanded text:
et eorum symmetrias insequenti volumine ratiocinabor. LIBER et eorum symmetrias insequenti volumine ratiocinabor. LIBER ippus philosophus Socraticus, naufragiocum eiectus ad Rhodiensium litus animadvertisset geometrica schemata descripta, exclamavisse ad comites ita dicitur: 'bene speremus! hominum enim vestigia video.' statimque in oppidum Rhodum contendit et recta gymnasium autem eius comites in patriam reverti voluissent interrogarentque eum, quidnam vellet domum renuntiari, tunc ita mandavit dicere: eiusmodi possessiones et viatica liberis oportere parari, quae etiam e naufragio una possent enatare. Namque ea vera praesidia sunt vitae, quibus neque fortunae tempestas iniqua neque publicarum rerum mutatio neque belli vastatio potest nocere. non minus eam sententiam augendo Theophrastus, hortando doctos potius esse quam pecuniae confidentes, ita ponit: doctum ex omnibus solum neque in alienis
Abbreviated transcription (Latin):
tunc quadrato sixo murusducatur iuncturis qua longissimis utimaxime medii lapi¬
des coagm̃tis contincant᷑: Tunc qui lo cuserit int̃murũ ruderatione siuestructura
cõpleat᷑. itaerit uti possit turris insuꝑ edificari. hisꝑfectis naualiorũ eaerit ratio
ut constituant᷑ spectantu maxime ad septentrionẽ Nã meridine regiones
ꝓpt̃ aestus cariem tincã teredines reliquaq bestiarũ nocentium genera ꝓcreant. alen¬
doq conseruant. Eaq edificia minime sunt materienda ꝓpt̃ incendia. Demagni¬
tudinib: autẽ finitio nulla deb&eẽ. sed faciunda ad maximũ nauiũ modũ uti& si
maiores naues subductȩ fueriNt hibeant cũ laxam̃to ibi c̃locationẽ que necessaria
adutilitatẽ inciuitatib publicorũ locorũ succurrere mihi poter̃ : quẽ ad modũ
constituant᷑ & ꝑficunt᷑ in hocuolumine scripsi : priuatorũ autẽ edificiorũ utilitates

Expanded text:
tunc quadrato saxo murus ducatur iuncturis quam longissimis, uti maxime medii lapitunc quadrato saxo murus ducatur iuncturis quam longissimis, uti maxime medii lapides coagmentis contineantur. tunc, qui locus erit inter murum, ruderatione sive structura compleatur. ita erit uti possit turris insuper aedificari. His perfectis navaliorum ea erit ratio, ut constituantur spectantia maxime ad septentrionem; nam meridianae regiones propter aestus cariem, tineam, teredines reliquaque bestiarum nocentium genera procreant alendoque conservant. eaque aedificia minime sunt materianda propter incendia. de magnitudinibus autem finitio nulla debet esse, sed faciunda ad maximum navium modum, uti, etsi maiores naves subductae fuerint, habeant cum laxamento ibi conlocationem. Quae necessaria ad utilitatem in civitatibus publicorum locorum succurrere mihi potuerunt, quemadmodum constituantur et perficiantur, in hoc volumine scripsi; privatorum autem aedificiorum utilitates
Abbreviated transcription (Latin):
onẽa hacratione quotienscũq opusfuerit inaquã poteritesseꝓgressus. In quibus autẽ
locis puluis nonnascitur his tationib: eritfaciendũ ut urceduplices relatistabulis & cate¬
nisconligate in eolo co qͥfinitu serit constituant᷑ & int̃ destinas creta ineronib: exulua
palustri factis calc&ur ICũ tabeneculcatũ & quã densissime fuerit. tunc codeis rotis
trmpanis conlocatis locusqͥea septione finitus fuerit exinamatur. sicc&urq &ibi int᷑
septiones fundam̃ta fodiant᷑ Siterrenaer̃ usq ad solidũ crassiora. quã qͥ murus sup.
futuruserit exinaniat᷑ sicc&urq &tunestructura excem̃tis calce & harena cõpleat᷑
Sin autẽ mollis locuserit palis ustilatis alncis autoleagineis configant᷑ & carbonib
cõpleantur quẽ ad modũ intheatrorũ &muri fundationib: etscriptum dcinde

Expanded text:
onem. hac ratione, quotienscumque opus fuerit, in aquam poterit esse progressus. In quibus autem onem. hac ratione, quotienscumque opus fuerit, in aquam poterit esse progressus. In quibus autem locis pulvis non nascitur, his rationibus erit faciendum, uti arcae duplices relatis tabulis et catenis conligatae in eo loco, qui finitus erit, constituantur, et inter destinas creta in aeronibus ex ulva palustri factis calcetur. cum ita bene calcatum et quam densissime fuerit, tunc cocleis, rotis, tympanis conlocatis locus, qui ea saeptione finitus fuerit, exinaniatur sicceturque, et ibi inter saeptiones fundamenta fodiantur. si terrena erunt, usque ad solidum, crassiora quam qui murus supra futurus erit, et tunc structura ex caementis calce et harena compleantur. Sin autem mollis locus erit, palis ustilatis alneis aut oleagineis configantur et carbonibus compleantur, quemadmodum in theatrorum et muri fundationibus est scriptum. deinde
Abbreviated transcription (Latin):
compleantur structure spatiũ qđ fuerit int̾arcas. hoc autẽ munus naturale
habentea loca quesu priscripta sunt sinuitẽ ꝓpt̃ fluctus autimp&us apertipelagi
destinȩ arcas nontuerint continere: Tuncabipsa terra siu e crepidine pului¬
nus quã firmissime struaturis que puluinus exȩquata struatur planitiȩ. mi¬
nus quã dimidiȩpastis reliquũ qđ ÷ ꝓximȩ litus ꝓclinatũ latus habeat deindea dip¬
samaquã & latera puluino circiter sesqui pedales margines struantur aequi libres
explanitia que : suprascripta : tuncꝓclinatio euimpletur harena &exȩqu&
cũ mirgine & planitu pulumi  Demndeinsuꝑcĩ exequitionẽ piliqũ nigna constituti fue¬
rit ibistruitur: ea qcũrit exsbrudti relinquit᷑ peminus diosimñ ses utsiccescat. Tuncutem
sucidat᷑ mirgo que sustin& harenã itihurena fluctib subruta effici& inmare pile precipitati¬

Expanded text:
compleatur structurae spatium, quod fuerit inter arcas. hoc autem munus naturale compleatur structurae spatium, quod fuerit inter arcas. hoc autem munus naturale habent ea loca, quae supra scripta sunt. Sin autem propter fluctus aut impetus aperti pelagi destinae arcas non potuerint continere, tunc ab ipsa terra sive crepidine pulvinus quam firmissime struatur, isque pulvinus exaequata struatur planitia minus quam dimidiae partis, reliquum, quod est proxime litus, proclinatum latus habeat. deinde ad ipsam aquam et latera pulvino circiter sesquipedales margines struantur aequilibres ex planitia, quae est supra scripta; tunc proclinatio ea impleatur harena et exaequetur cum margine et planitia pulvini. deinde insuper eam exaequationem pila, quam magna constituta fuerit, ibi struatur; eaque, cum erit extructa, relinquatur ne minus duos menses, ut siccescat. tunc autem succidatur margo, quae sustinet harenam; ita harena fluctibus subruta efficiet in mare pilae praecipitati
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ ex quib catenȩ traduci ꝑmachinas pssSinautẽ non naturalẽ locũ neq idoncũ
attuendis ab tẽpestatib naues habuerimȩ. Itauid& esse faciendũ utisinullũ flum̃
in his locis inpedierit sederit exuna paste statio tunt ex altera paste structuris siue
agggerib: expediant᷑ ꝓgiessus. & ita conformandȩ portuũ conclusiones. Haȩuitẽ
structune quȩ inaquas̃ futurȩ uidentur sicesse faciendȩ : uti portetur puluis aregio¬
nibus ques̃ acumis continuatȩ ad ꝓmuntoriũ mineruȩ hisquȩ misceatur ut unmor¬
tario duo adunũ respondeant. deinde tuncineoloco quidefinituserit archestipiti¬
b robusteis & catenis incluse inaquãdimittende destinandȩq firmit̃. De inde
interea extrastilis inferiorpars subaqua exȩquanda & purganda &cementis ex
mortario miteriamixta quẽ ad modũ suprascriptũ ÷ ibi congerendũ. denique

Expanded text:
 idoneum  idoneum ad tuendas ab tempestatibus naves habuerimus, ita videtur esse faciendum, uti, si nullum flumen in his locis inpedierit sed erit ex una parte statio, tunc ex altera parte structuris sive aggeribus expediantur progressus, et ita conformandae portuum conclusiones. eae autem structurae, quae in aqua sunt futurae, videntur sic esse faciendae, uti portetur pulvis a regionibus, quae sunt a Cumis continuatae ad promunturium Minervae, isque misceatur, uti in mortario duo ad unum respondeant. Deinde tunc in eo loco, qui definitus erit, arcae stipitibus robusteis et catenis inclusae in aquam demittendae destinandaeque firmiter; deinde inter ea extrastilis inferior pars sub aqua exaequanda et purganda, et caementis ex mortario materia mixta, quemadmodum supra scriptum est, ibi congerendum, doneque
Abbreviated transcription (Latin):
tempora intestisstudiis exercentur: Faciundiautẽ xysta sicuidentur
ut sint int̃duas porticussilue autplata noness& in his ꝑficiant᷑ in tarbores abulitiones.
hyp&ro heambulationes quas greci paradromidas nr̃i xysta appellant. inquas
ꝑhiemẽ exxysto serenocelo atletȩ ꝓdeuNtes exercentur. Post xystũ autẽ stadi
in moenib necessaria uidebantur eẽ ut aptȩ disponant᷑ ꝑscripsi  Deo portunitate
autẽ portuũ ñ ÷ p̃ter mittendũ. sed qͥbrationib tueantur naues. In his abtẽpes¬
tatib explicandũ. Hiautẽ naturaliter sisint benepositi habeantq acroteri siue
ꝓmuntoria ꝓcurrentia. ex quibus introrsus curuaturȩ siueuersurae exlocinatura
fuerint conformatȩ maxima sutilitates uidentur habere. Circũ enĩ porticus
siuenalias̃ facienda. siue exporticib aditus emporia. turresq exutraq conlocan¬

Expanded text:
tempora in tectis stadiis tempora in tectis stadiis ut sint inter duas porticus silvae aut platanones, et in his perficiantur inter arbores ambulationes hypaethroe ambulationes, quas Graeci paradromi/des, nostri xysta appellant, in quas per hiemem ex xysto sereno caelo athletae prodeuntes exercentur. faciunda autem xysta in moenibus necessaria videbantur esse, ut apte disponantur, perscripsi. De opportunitate autem portuum non est praetermittendum sed, quibus rationibus tueantur naves in his ab tempestatibus, explicandum. hi autem naturaliter si sint bene positi habeantque acroteria sive promunturia procurrentia, ex quibus introrsus curvaturae sive versurae ex loci natura fuerint conformatae, maximas utilitates videntur habere. circum enim porticus sive navalia sunt facienda sive ex porticibus aditus ad emporia, turresque ex utraque pa
Abbreviated transcription (Latin):
inuersuris exuna parte laconicũ ad eundem modũ utiquã supra scriptũ ÷ compositum
ex iduerso laconici caldam lauationẽ In palestra ꝑstylia quẽ ad modũ suprascriptũ ÷
itadebent eẽ ꝑfecta distributa Extraautẽ disponantur porticus tres unacũ expe¬
ristylo exeuntib duȩ dextra atq sinistra stadiate ex quib una quaespecta uerit
ad septemtrionẽ ꝑficitur duplex amplissima latitudine. Altera simplex
ita ficta utim pastib: quae fucrint circapari&es & queerat ad colũnas margines hibe¬
ant uti semitas. Non minus pedũ denũ mediumq excauatũ utigradussint indescen¬
sumirginib sesquipedẽ id planitiem quaeplinitiessit nonminus pedes .xii. ita
quiuestiti ambulauerint circũ in marginib: non inpedientur ab cunctisse exer¬
centib heciutẽ porticus xistos apud grecos uocitatur ađithl&ȩ perhibern

Expanded text:
in versuris ex una parte laconicum ad eundem modum, uti quam supra scriptum est, compositum, in versuris ex una parte laconicum ad eundem modum, uti quam supra scriptum est, compositum, ex adverso laconici caldam lavationem. in palaestra peristylia, quemadmodum supra scriptum est, ita debent esse perfecta distributa. Extra autem disponantur porticus tres, una ex peristylo exeuntibus, duae dextra atque sinistra stadiatae, ex quibus una, quae spectaverit ad septentrionem, perficiatur duplex amplissima latitudine, altera simplex, ita factae, uti in partibus, quae fuerint circa parietes et quae erit ad columnas, margines habeant uti semitas non minus pedum denûm mediumque excavatum, uti gradus sint in descensu marginibus sesquipedem ad planitiem, quae planities sit non minus pedes XII; ita qui vestiti ambulaverint circum in marginibus, non inpedientur ab unctis se exercentibus. Haec autem porticus custo/s apud Graecos vocitatur, quod athletae per hiberna
Abbreviated transcription (Latin):
duis delectantur sedentes disputare possint: In palestris peristylia quadrata siue ob
longor ita sint facienda utiduorũ stadiorũ habeant ambulationis circuitionẽ qđ greci uo¬
cant diuulam ex quib: tresporticus simplices disponantur quartaquead meridianas
regiones est conuersi duplexuti cũ tẽpestates uento sȩsint non possit aspergo in interiorẽ
pastem ꝑueniix. Indupliciautẽ porticu conlocentur ephebeũ in medio Hocautẽ ÷
ex bedri amplissima cũ sedib tertia paste. longior sit quãlata subdextro coryceũ deinde
ꝓximȩ conisteriũ aconisterio inuersura porticus frigida lauatio. quã grecilytron
uocitant ad sinistrã ephebei deothesiũ ꝓximcautẽ ala cothesiũ frigidariũ ab eoq
iter in prognigeũ inuersuri porticus: Proximã autẽ introrsus eregione frigidarii
conloc&ur concamerata suditio. longitudineduplex quãlatitudo quaehabeat

Expanded text:
diis delectantur, sedentes disputare possint. in duplici autem portdiis delectantur, sedentes disputare possint. in duplici autem portlonga ita sunt facienda, uti duorum stadiorum habeant ambulationis circumitionem, quod Graeci vocant di/aulon, ex quibus tres porticus simplices disponantur, quarta, quae ad meridianas regiones est conversa, duplex, uti, cum tempestates ventosae sint, non possit aspergo in interiorem partem pervenire. exhedra amplissima cum sedibus tertia parte longior sit quam lata; sub dextro coryceum, deinde proxime conisterium, a conisterio in versura porticus frigida lavatio, quam Graeci loutro/n vocitant; ad sinistram ephebei elaeothesium, proxime autem elaeothesium frigidarium, ab eoque iter in propnigeum in versura porticus. proxima autem introrsus e regione frigidarii conlocetur concamerata sudatio longitudine duplex quam latitudo, quae habeat
Abbreviated transcription (Latin):
spectuntes reliqui ꝯeccestire possint: Aluci autẽ latitudo int̃ paridem di pluede¬
ũ neminus sit pedessenos uegridus inferior indeauferit. & ꝓulumusduos pedes
licom cusuditiones quesuñ conungendȩ tepidirio aq qui late fuerint
tantĩ altitudinẽ hibeint idimĩ curuaturã hemisperi mediumq lumen in hemisperio re¬
linquitur. exeoq elypeum encũ citenis pendeit percuius reductiones & dimissiones per¬
fici&r suditionis temperitura ipsumq ad circinũ fierio portere uid&ur ut ȩ qualiter
amedioflame uiporis queuis ꝑcuriuturȩ rotundationes periugetur : Nuncmihi uide¬
turum & sinon sint italicȩ consu&udinis palestrarũ aedificationis traditȩ tam̃ explicare
& quẽ ad modũ apud grecos constituantur monstrare. Constituanturautẽ in tribus¬
porticibus exȩdre spatiose habentes sedes inquib: philosophi rh&ores reliquiq quistu¬

Expanded text:
expectantes reliqui recte stare possint. alvei autem latitudo inter parietem et pluteexpectantes reliqui recte stare possint. alvei autem latitudo inter parietem et pluteum ne minus sit pedes senos, ut gradus inferior inde auferat et pulvinus duos pedes. Laconicum sudationesque sunt coniungendae tepidario; eaeque quam latae fuerint, tantam altitudinem habeant ad imam curvaturam hemisphaerii. mediumque lumen in hemisphaerio relinquatur, ex eoque clipeum aeneum catenis pendeat, per cuius reductiones et demissiones perficietur sudationis temperatura. ipsumque ad circinum fieri oportere videtur, ut aequaliter a medio flammae vaporisque vis per curvaturae rotundationes pervagetur. Nunc mihi videtur, tametsi non sint italicae consuetudinis palaestrarum aedificationes, traditae tamen, explicare et, quemadmodum apud Graecos constituantur, monstrare. inporticibus exhedrae spatiosae, habentes sedes, in quibus philosophi, rhetores reliquique, qui stu
Abbreviated transcription (Latin):
ue arcus itadisponantur uti tegulȩ sine mirginib sedere indub Inuehiq possit᷑
&it totȩ concamarationes inferronitentes sint ꝑfectȩ carũq camerarũ supe¬
riori coagm̃ti exargilla cũ capillo subacta linnt᷑ Interiorautẽ pars quȩ
ad puninentũ spectit primũ testa cũ calce tuliz &ur: deind eopere albaris si¬
uetectorio polutur aeq camehe in caldiriis siduplices factȩ fuerint meliorem
habebun usum: Nonenĩauapore humor corrũpere poterit materiem
contignationis sedint erduas cameris uigabitur: Mignitudinesaute ndo
buibnearũ uidenturfieri ꝓcopia hominũ sint ita composite quintilongitudo
suerit tertia dempta latituto sit p̃terscolã labre&iluei Labrtũitiq sublis¬
mine faciendã uid&iir uestantes circũ sui sumbris obscurentlucem : Scolas
ante labororue ita fuerit opert&e spatiosis uticũ priores occupauerint loca cireũ

Expanded text:
ve arcus ita disponantur, uti tegulae sine marginibus sedere in duabus invehique possint, ve arcus ita disponantur, uti tegulae sine marginibus sedere in duabus invehique possint, et ita totae concamarationes in ferro nitentes sint perfectae. earumque camararum superiora coagmenta ex argilla cum capillo subacta liniantur; inferior autem pars, quae ad pavimentum spectat, primum testa cum calce trullizetur, deinde opere albario sive tectorio poliatur. eaeque camarae in caldariis si duplices factae fuerint, meliorem habebunt usum; non enim a vapore umor corrumpere poterit materiem contignationis, sed inter duas camaras vagabitur. Magnitudines autem balneorum videntur fieri pro copia hominum sint ita compositae. quanta longitudo fuerit tertia dempta, latitudo sit, praeter scholam labri et alvei. labrum utique sub lumine faciundum videtur, ne stantes circum suis umbris obscurent lucem. scholas autem labrorum ita fieri oportet spatiosas, uti, cum priores occupaverint loca circum,
Abbreviated transcription (Latin):
pidariũ ad eundẽmodũ testudines quaa lucolorũ excõmuni hypocausi calfacient᷑
S uspensunȩ cildiriorõ ita sunt faciendȩ. ut primũ sesquipedalib tegulis solũ sternatur
indinatũ idhs pocausimꝰ utipila cũ mittatur nonpossitintro resistere. sedrursus re¬
deat ad p̃furmũ ipsiꝑst iti flamma facilius percagabitur subsuspensione: supraqq
latercplis besilib pilestruantur ita dispositȩ utibi pediles tegulȩpossint supra esse
conlocitȩ : Altitudinẽ autẽ pilȩ habeantpedes duo hxquestruant᷑ ar gillacũ capil¬
lo subacta fupraq conlocentur tegule bipediles qua sustincint pauim̃tũ  Con¬
camaritionesuero fiex structura fietefuerint er̃ utiliores sinautẽ contignationes
fucrint figlinũ opussubicitur. sed hocitierit faciendũ regula ferrea autarcusfiaN
heq uncinis ferieis ad contignnonẽ suspendintur quã creberrimis aq regule si¬

Expanded text:
pidarium ad eundem modum, testudinesque alveolorum ex communi hypocausi calfaciantur. pidarium ad eundem modum, testudinesque alveolorum ex communi hypocausi calfaciantur. Suspensurae caldariorum ita sunt faciendae, ut primum sesquipedalibus tegulis solum sternatur inclinatum ad hypocausim, uti pila, cum mittatur, non possit intro resistere, sed rursus redeat ad praefurnium ipsa per se; ita flamma facilius pervagabitur sub suspensione. supraque laterculis besalibus pilae struantur ita dispositae, uti bipedales tegulae possint supra esse conlocatae; altitudinem autem pilae habeant pedes duo. eaeque struantur argilla cum capillo subacta, supraque conlocentur tegulae bipedales, quae sustineant pavimentum. Concamarationes vero si ex structura factae fuerint, erunt utiliores; sin autem contignationes fuerint, figlinum opus subiciatur. sed hoc ita erit faciendum. regulae ferreae aut arcus fiant, eaeque uncinis ferreis ad contignationem suspendantur quam creberrimis; eaeque regulae si
Abbreviated transcription (Latin):
ens pls effectȩ mignasciuititibus prestare poterunt̃ utilittes: Quohȩc nobis
sitisuident ete exposita. Nuncinsequentur balnearũ dispositionũ demonstratio¬
nes ÷ primũ legendũlocus: quã cilidissimus id÷ auensus ab septẽtrione &ccqui¬
sone : Ipsi autẽ caldaru tepidariaq lumen habeant ab occidente hiberno.
sina tẽ naitira lo ci impedierit utiq ameridie qđ maxime tempus lauandi ameridi¬
ano aduesperumest constrtutũ Etitẽ est animiduertendũ uticalcaru muliebra
& uirlia coniuncta & in hisdem regionibuf fint conlocata. Sicenĩ effici&ur utinuasa¬
ri & bypocausis cõmunissit eorũ utrisq. Aenea suprahypo causimtru sunt
componendi uinũ caldariũ. alterũ tepidarium tertiũ frigidarium. Etita conlo¬
candi uti extepidario incaldariũ quantũ aquae calide exierit in fluat defrigidario inte¬

Expanded text:
templis effectae magnas civitatibus praestare poterunt utilitates. Quoniam haec nobis templis effectae magnas civitatibus praestare poterunt utilitates. Quoniam haec nobis satis videntur esse exposita, nunc insequentur balinearum dispositionum demonstrationes. Primum eligendus locus est quam calidissimus, id est aversus ab septentrione et aquilone. ipsa autem caldaria tepidariaque lumen habeant ab occidente hiberno, si autem natura loci inpedierit, utique a meridie, quod maxime tempus lavandi a meridiano ad vesperum est constitutum. et item est animadvertendum, uti caldaria muliebria et virilia coniuncta et in isdem regionibus sint conlocata; sic enim efficietur, ut vasaria et hypocausis communis sit eorum utrisque. aenea supra hypocausim tria sunt componenda, unum caldarium, alterum tepidarium, tertium frigidarium, et ita conlocanda, uti, ex tepidario in caldarium quantum aquae caldae exierit, influat de frigidario in te
Abbreviated transcription (Latin):
ambulationes. Piȩterea in hisoperib thesiuri suNt ciuitatib in necessariis reb: am̃o¬
rib constituti Inclusionib enĩ reliquionis faciliores suNt apparitus quã lignorũ
Salenim facile antemportatur frum̃ta publicepriuitĩq expeditius congerunt᷑
esidefit holerib carne seu laguminib: defenditur aque fosscris puteorũ & decȩ¬
lonepentinis tẽ pestitibus esetegulis excipiuntur delignatione quȩ muixime necessi¬
ruest ad cibũ coquendũ difficilis & molesta estapparatio quode&tarde conportatur
&plus consumitur In cius moditemporib tunchȩ ambulationes aperiuntur
&m̃ sure tributim singulis capitibus designantur. ta diusre segregus hypera
unbuletionemꝰ prestint unĩ in pace salubritatis alterã in bello silutisi Ergohisritio¬
nibi ubulationũ explicitiones non solũ post scenã theatri sed &iã omniũ deorũ

Expanded text:
ambulationes. Praeterea in his operibus thensauri sunt civitatibus in necessariis rebus a maioambulationes. Praeterea in his operibus thensauri sunt civitatibus in necessariis rebus a maioribus constituti. in conclusionibus enim reliqui omnes faciliores sunt apparatus quam lignorum. sal enim facile ante inportatur, frumenta publice privatimque expeditius congeruntur, et si defit, holeribus, carne seu leguminibus defenditur, aquae fossuris puteorum et de caelo repentinis tempestatibus ex tegulis excipiuntur. de lignatione, quae maxime necessaria est ad cibum coquendum, difficilis et molesta est apparatio, quod et tarde comportatur et plus consumitur. In eiusmodi temporibus tunc eae ambulationes aperiuntur et mensurae tributim singulis capitibus designantur. ita duas res egregias hypaethroe ambulationes praestant, unam in pace salubritatis, alteram in bello salutis. ergo his rationibus ambulationum explicationes non solum post scaenam theatri, sed etiam omnium deorum
Abbreviated transcription (Latin):
ui pore tangitmundũ exhumidis & abundintius excitathumores & ex conglobitos in alti¬
tudinẽ tollit  Ergo siitiuidetur uti in hyp&ris locis abaere humor es excorporibus ex u¬
gantur molestiores quẽ id modũ ex terra ꝑ nebulas uidentur nonputo dubiũ eẽ. qc inam¬
plissimis & ornatissimas subdiu hypetrisq conlocirio portaat in ciuititibus imbulitio¬
nes Fleautẽ uti sint semper sicce & nonlutosȩ sicerit ficiendũ foduantur &ex inani¬
antur quã al tis simȩ dextra acsinistra structiles cdoacefunt uinq earũ pati&ibus quuidam¬
bulationẽ spectauerint tubuli instruantur inclinati fistigio indoacis: hisꝑfectis
conpleantur ealoca carbonib deinde insuper sabulone hȩ ambulationes sternant᷑
& exequentur . Ita ꝓpter carbonũ raritatem naturalẽ & tubulorũ incloacas instrue¬
tionẽ excipientur aquarũ abundantie &ita siccȩ & sinehumore perfecte fueriNt

Expanded text:
vapore tangat mundum, ex umidis et abundantibus excitat umores et eos conglobatos in altivapore tangat mundum, ex umidis et abundantibus excitat umores et eos conglobatos in altitudinem tollit. ergo si ita videtur, uti in hypaethris locis ab aere umores ex corporibus exsugantur molestiores, quemadmodum ex terra per nebulas videntur, non puto dubium esse, quin amplissimas et ornatissimas subdiu hypaethrusque conlocari oporteat in civitatibus ambulationes. Eae autem uti sint semper siccae et non lutosae, sic erit faciendum. fodiantur et exinaniantur quam altissime. dextra atque sinistra structiles cloacae fiant, inque earum parietibus, qui ad ambulationem spectaverint, tubuli instruantur inclinati fastigio. cloacis his perfectis compleantur ea loca carbonibus, deinde insuper sabulone eae ambulationes sternantur et exaequentur. ita propter carbonum raritatem naturalem et tubulorum in cloacas instructionem excipientur aquarum abundantiae, et ita siccae et sine umore perfectae fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
exdescriptione quae su prascripta ÷ in libro tertio sumat᷑. Eprstilia coronȩ
c&eriq: omnia ad colũ narũ rationẽ exscriptis uoluminũ superiorũ explicen¬
tur media uerospatia quaer̃ subdiuo int̃porticus ad ornanda uridib uident᷑
qđ hy p&rȩ ambulationes hibent magnã salubrititẽ . & primũ oculorum
quod ecuiridibus subtiles & extenuatus aer ꝓpt̃ motionẽ corporis influens per¬
limat speciem. &ita auferens exoculis humoremcrassum aciem tenuem &a
cut speciem reliqͥd: ꝑ retereacũ corpus motionib in ambulatione calescit
humores exmebris aer exugendo inminuit plenitates extenuatique ed¬
dissipando qđpolus inest quĩcorpus potest sustinere hocutẽ itaesse exeolie&
anim aduertere quod subtectis cum sintaquarũ fontes aut&iã s ubterra palustris abundan¬
tia exhisnullus surgit humor nebulosus sed inapertis hyp&risq locis cũ soloriens

Expanded text:
ex descriptione, quae supra scripta est in libro tertio, sumatur. epistylia, coronae ex descriptione, quae supra scripta est in libro tertio, sumatur. epistylia, coronae ceteraque omnia ad columnarum rationem ex scriptis voluminum superiorum explicentur. Media vero spatia, quae erunt subdiu inter porticus, adornanda viridibus videntur, quod hypaethroe ambulationes habent magnam salubritatem. et primum oculorum, quod ex viridibus subtilis et extenuatus aer propter motionem corporis influens perlimat speciem et ita auferens ex oculis umorem crassum, aciem tenuem et acutam speciem relinquit; praeterea, cum corpus motionibus in ambulatione calescat, umores ex membris aer exsugendo inminuit plenitates extenuatque dissipando quod plus inest quam corpus potest sustinere. Hoc autem ita esse ex eo licet animadvertere, quod, sub tectis cum sint aquarum fontes aut etiam sub terra palustris abundantia, ex his nullus surgit umor nebulosus, sed in apertis hypaethrisque locis, cum sol oriens
Abbreviated transcription (Latin):
pastibus una constitutur. & fiat modulus ad cuiusmoduli rationẽ omnis operis
erit explicatio. Et in primo colũne crissitudo futduorũ modulorũ int̃colũnium
quinq & modulidimidu paste altitudo columne pret̃capitulũ xiiii. modulorũ
capituli altitudo moduliunius. latitudo modulorũ duorũ & moduli sextȩ pastis
c&erioperis modulationes uti inedibussacris in libro iiii. scriptũ est ita ꝑficiant᷑
Sinautẽ ionicecolũ nȩ fient sciphus pterspirã & capitulũ in octo & dimidiam
pastẽ diuidat᷑ & exhis crissitudini colũnȩ deturcũ plintho dimidiacrassitudine
constituant᷑ capituliratio ita fiat utunlibro tertio est demonstratũ. Sicorinthi¬
aerit scaphus & spirauti inionica capitulũ autẽ quẽ ad modũ inquarto libro est
scriptũ ita habeant rationẽ stilobatis quaeadiectio quesit perscabellos in partes

Expanded text:
partibus una constituatur et fiat modulus, ad cuius moduli rationem omnis operis partibus una constituatur et fiat modulus, ad cuius moduli rationem omnis operis erit explicatio. et in imo columnae crassitudo fiat duorum modulorum; intercolumnium quinque et moduli dimidia parte; altitudo columnae praeter capitulum XIIII modulorum; capituli altitudo moduli unius, latitudo modulorum duorum et moduli sextae partis. ceteri operis modulationes, uti in aedibus sacris in libro IIII scriptum est, ita perficiantur. Sin autem ionicae columnae fient, scapus praeter spiram et capitulum in octo et dimidiam partem dividatur, et ex his una crassitudini columnae detur; spira cum plintho dimidia crassitudine constituatur; capituli ratio ita fiat, uti in libro tertio est demonstratum. si corinthia erit, scapus et spira uti in ionica; capitulûm autem, quemadmodum in quarto libro est scriptum, ita habeant rationem. stylobatisque adiectio quae fit per scamillos inpares,
Abbreviated transcription (Latin):
belis rexariobar anes uestituit smyrne sirationiceũ tribibus poracus exutra¬
h paste st seene suprastadiũ ceterisq ciuitatib quȩdiligentiores babuerunt ÷¬
hitectos. cuireatheatrasporticus &ibulationes quudent᷑ itioportere conlocir.
uti duplicessint habeintq e&teriores colũnis doricas cũ cpystiluis & orram̃tis exratio¬
ne modulationes ꝑfectis: Latitud ines uitẽ cirũ itaoportere fieri uidentur uti
quanta alttudo colũ nefuerint exteriores. tintã latitudinẽ habeant ab inferiore
paste colũnarũ extremarũ id medus. &imedinis ad pairi&es quicircũ cludunt
porticus ambulitiones. medianȩ autẽ colũnȩ quinti pirte altiores sint quã exteri¬
debenthabere grauititẽ . alĩ in porticib: &c&eris operib: subtilitatẽ. Itiq sidorici ge¬
neris crunt colũne demetruntur earũ altitudines cũ capitulis in partesxv exeis

Expanded text:
bello rex Ariobarzanes restituit; Smyrnae Stratoniceum; Trallibus porticus ex utrabello rex Ariobarzanes restituit; Smyrnae Stratoniceum; Trallibus porticus ex utraque parte est scaenae supra stadium; ceterisque civitatibus, quae diligentiores habuerunt architectos, circa theatra sunt porticus et ambulationes. Quae videntur ita oportere conlocari, uti duplices sint habeantque exteriores columnas doricas cum epistyliis et ornamentis ex ratione modulationis perfectas. latitudines autem earum ita oportere fieri videntur, uti, quanta altitudo columnae fuerit exterioris, tantam latitudinem habeant ab inferiore parte columnarum extremarum ad medias et a medianis ad parietes, qui circumcludunt porticus ambulationes. medianae autem columnae quinta parte altiores sint quam exteridebent habere gravitatem, aliam in porticibus et ceteris operibus subtilitatem. itaque si dorici generis erunt columnae, dimetiantur earum altitudines cum capitulis in partes XV. ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
Resonintes uero inqͥb cũ in solidotactu ꝑcussa resiluNt imagines ex prim̃do. nouissi¬
moscasus duplices faciuntauditu. Itẽ consonantes suNT in quibus abimis auxiluta.
cũ increm̃to scandens egrediatura diures dissesta uerborũ claritite. itasunlocorũ
dlectionefuerit diligensanĩ aduersio em̃ ditu seritprudentu adutilitatẽ intheatris
italnis prescriptionib quiuoluerit utiemendatis effici& theatrorũ ꝑfectiones :post
scenã porticus suÑ constituende uticũ imbres repentini ludos int̃pellauerint. ha¬
beit populus quoserecipiat ex theatro choruaq laxam̃tũ habcant ad cõparandum.
utisuss portcus popeunȩ Itẽqrathenis porticus cumenici patrisq liberifinũ &ex¬
euntibis bertro sinistraipaste odeum qđ chemis todes colũnis lapideis dispositis ni¬
uiũ milis cuntẽnis espolis persicis ꝑtexit. Id eauitẽ &it incensũ mithriditico

Expanded text:
resonantes vero, in quibus, cum in solido tactu percussa resiliat, imagines exprimendo novissiresonantes vero, in quibus, cum in solido tactu percussa resiliat, imagines exprimendo novissimos casus duplices faciat auditu; item consonantes sunt, in quibus ab imis auxiliata cum incremento scandens egrediatur ad aures diserta verborum claritate. ita si in locorum electione fuerit diligens animadversio, emendatus erit prudentia ad utilitatem in theatris ita his praescriptionibus qui voluerit uti, emendatas efficiet theatrorum perfectiones. Post scaenam porticus sunt constituendae, uti, cum imbres repentini ludos interpellaverint, habeat populus, quo se recipiat ex theatro, choragiaque laxamentum habeant ad comparandum. uti sunt porticus Pompeianae, itemque Athenis porticus Eumenicae Patrisque Liberi fanum et exeuntibus e theatro sinistra parte odeum, quod Themistocles columnis lapideis dispositis navium malis et antemnis e spoliis Persicis pertexit ideo autem etiam incensum Mithridatico
Abbreviated transcription (Latin):
amplificant᷑ Cũ haȩcomã sũ macura sollertiaq explicata surt tunc &iã diligentius
est anĩ aduertendũ uti selectus locus in quolenit̃ ad plic& se uoxneq repulsi resiliens
incestas aurib referat significationes: Sunt enĩ non nulli locinaturalit̃ inpedientes uo¬
cis motusutidissonantes quigrecedicuntur caticontes circũ sonantes quiapud eos nomi¬
nontur periechontes. Itẽ resonantes qͥ dicunt᷑ antechontes consonantesq: quosap¬
pellañ synechontas Dissonantes sunt in quib uox prima cũ ẽ elata in altitudinẽ
offensi superioribus solidiscorporib repulsaq residens inimoopprimit in sequen¬
tis uocis elationẽ Circũ sonantes iutẽ inquib circũ uigando coacta ex soluens
inmedio sine extremis casib sonans ibi ex tinguatur incesta uerborũ significatione

Expanded text:
amplificantur. Cum haec omnia summa cura sollertiaque explicata sunt, tunc etiam diligentius amplificantur. Cum haec omnia summa cura sollertiaque explicata sunt, tunc etiam diligentius est animadvertendum, uti sit electus locus, in quo leniter adplicet se vox neque repulsa resiliens incertas auribus referat significationes. sunt enim nonnulli loci naturaliter inpedientes vocis motus, uti desonantes, qui graece dicuntur kathxou=ntes, circumsonantes, qui apud eos nominantur perihxou=ntes, item resonantes, qui dicuntur anthxou=ntes, consonantesque, quos appellant sunhxou=ntas. desonantes sunt, in quibus vox prima, cum est elata in altitudinem, offensa superioribus solidis corporibus repulsaque residens in imo opprimit insequentis vocis elationem; circumsonantes autem, in quibus circumvagando coacta exsolvens in medio sine extremis casibus sonans ibi extinguatur incerta verborum significatione;
Abbreviated transcription (Latin):
curuature par allelos linea designit̾ in qua constituit᷑ fronsscenȩ ꝑcentrũq or¬
chestre ꝓscenii regione ꝑ illdos lincides cribitur & que secat cirtinationes lincis
de&tra acsinistra in cornib hemicydi centrasignintur & circino collocito in
dextra ab interuaillo sinistrocir cũagatur cir cinatio ted ꝓscenii dex trãpastẽ ita¬
nistro cornu ab intiullo dextro circiugitur ad ꝓsceni dex trĩpastẽ orchestraeo
chestrã
prestint actiones. Itaq ex eo scenici & hymelici grecesepiritĩ nominantur eius loci alti¬
tudo nonminus deb& eẽ pedũ .x. nonplus duodecĩ Gridaitiones scalarũ int̾cuncos &
sedes contraquadratorũ angulos dirigantur ad primã precinctionẽ a prȩcinctione int̃
eas iterũ medie dirigant᷑. & id sũ mã quotiens precinguntur altero tanto semper

Expanded text:
curvaturae parallelos linea designatur, in qua constituitur frons scaenae, per centrumque orcurvaturae parallelos linea designatur, in qua constituitur frons scaenae, per centrumque orchestrae proscaenii regioni parallelos linea describitur, et qua secat circinationis lineas dextra ac sinistra, in cornibus hemicycli centra signantur. et circino conlocato in dextra ab intervallo sinistro circumagitur circinatio ad proscaenii siinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur ad proscaenii dextram partem. Ita orchestram praestant actiones; itaque ex eo scaenici et thymelici graece separatim nominantur. eius logei altitudo non minus debet esse pedum X, non plus duodecim. gradationes scalarum inter cuneos et sedes contra quadratorum angulos dirigantur ad primam praecinctionem, a praecinctione inter eas iterum mediae dirigantur, et ad summam quotiens praecinguntur, altero tanto semper