comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estloquutus Ipscestenĩ & ds̃ proph&arũ quicũ primis patrib: coquutus.: Id co pr&ersedi¬
cens Noncẽ aliũ dm̃ quia &iã summatrinitas. manente ꝑsonarũ ꝓpri&ate unusestd s̃: Qui
aplĩs suis ut gratisdarent quȩ gratis acceperant iussit: ad sustentationẽ tam̃ suã nec aliam
tanicã secũ ferreideo constituit. quia secutus adiunxit. Dignus estenĩ operarius mercede
sua : ut quid euuangelia adnuntiant exeuuangelio uiuerent: Dõ tamen munera offerendaeẽ
monstrauit quinulllis indig& : & munera sumendo plusconfert: Ipscc̃em̃ & ꝓph&ccrumds̃:
x munerasuos accipereu&at. quibus excetantur oculiiudicantiũ & muneraipse quãuis non oge¬
at accipit. ut pi&ateficiat opulentas animas offerentiũ: Quisabbatis hominemcurauit: os¬
tendens iameẽ tempus ut secundum ꝓph&iam canticicanticorum aspirar& dies & remoue¬

Expanded text:
est locutus. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui cum primis patribus est locutus: ideo praeter se diest locutus. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui cum primis patribus est locutus: ideo praeter se dicens non esse alium Deum, quia etiam summa Trinitas, manente personarum discretione unus est Deus. Qui Apostolis suis ut gratis darent quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit, qui nullius indiget, et munera sumendo plus confert. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui et munera suos accipere vetat, quibus excaecantur oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit, ut pietate faciat opulentas animas offerentium. Qui sabbatis hominem curavit, ostendens jam esse tempus, ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et remove
Abbreviated transcription (Latin):
immolari sibi ut istecriminat᷑ p̃solũ nũ quã uoluit. uerũ &iã neid fier& in lege confirtuit: qui
dosinedi ser&ione a&atis aut sexus occidi homines iussit: Vndescit iste uelquisquã quideis
postmortẽ bone compensationis attribuit qi orũ mostib. uiuentes autemendauit autt̃runt
qui nos aequo animo iniurias sust nere&donarep̃cepit: Ipsc ẽenĩ &xꝓph& arũ ds̃. quioculũ poculo
dentẽ pdente modũ posuit poenȩ : nequis quã sibiamplius putar& deberiuindictaequãptulis s&
iniuriae : & hocideo quiadesapientiadi dictũ est qd legẽ &misen cordĩ in lingua port&: pct
ꝓmiseri cordiã debita
debitoribus nrĩs scienter dimittere nin plegẽ ipsadebi¬
tadisceremꝰ: quiin tanta potestate schumilians ad confortandos nos factus homo cũ hominib

Expanded text:
immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui do sine discretione aetatis aut sexus occidi homines jussit, unde scit iste vel quisquam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum mortibus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aequo animo injurias sustinere et donare praecepit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui oculum pro oculo, dentem pro dente, modum posuit poenae, ne quisquam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Nec per misericordiam debita debitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad convertendos nos factus homo, cum hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
phibuit: Quinossu ꝑom negenus serpentũ calcare s p̃italit̃ iussit: Ipsec̃ enĩ & proph&arũ dĩ qui
populomn fideli ad significandipeccata quorũ ueneno inuisibilit̃ moriebant᷑. ui sibiles serpentes
cans primogenitũ amostuis inquoo portebat om̃s amorte ꝑp&ualiberari equi corruptibilib. cibis
dũ uerũ sacrificiũ inumbris futurorũ p̃cedere uoluit: & disciplinae seueritate mostib. corporũ¬
longemitiorib. quã sunt a&erna supplicia gehennarũ ꝑp&rata sacrilegia u indicauit: Quit̃renas¬
diuitus p̃ sicut istedicit damnariiussit. sed spĩtales cadestesq praeposuit: Ipscesten ĩ &ꝓphe¬
tarũ dr̃ qui ficit & diuites benignissi melargiendo. & pauperes iustissi me ud p̃dando uel au¬
ferendo: qui nos pinimicis orarcius sit. Ipsecstenĩ & ꝓph&irũ dĩ qui filios parentũ manibus

Expanded text:
prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes cans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis dum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporulonge mitioribus quam sint aeterna supplicia gehennarum, pdivitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicis orare jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui filios parentum manibus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qui & in legedix̃ p̃ concupisces: nec sicut istecriminat᷑ indixit septenas singulis puptias.
sed ꝓpagandi causa conubia castiꝑmisit Patres autẽ filiarũ manitos p̃solũ i psenon fecit. ue¬
rũ &iã nefier& sicut alia in cesta ꝓhibuit : quinos secundũ intenorẽ renouatioẽ in spũ mentis
Nec masculos in se nec feminascẽdocuit. & sic̃ angelos ina&nũ secũ futuros eẽpmisit: Ipseẽ
enĩ &ꝓph&arũ ds̃ quimasculũ & feminã propagandi generis caus inuptiali castitate coniunx̃:
& secundas nuptias quaem nouo quoq testam̃ to ꝑmitunt᷑ licitas cẽmonstrauit Vxores autẽ
fratrũ sed sine filiis defunctorũ ad excitandã defuncti posteritatẽ nonlibidinis sed pi&atis
effactu in ma trimoniũ sibi copulare praccepit: Patres uero filigͥrũ coniugiis misceriomni no

Expanded text:
enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunctorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino
Abbreviated transcription (Latin):
suã sicut isteblasphemat. sed quires quas uoluit p̃mutata uolunta temutauit: qui nosuã ue
nitatis dauit: Ipscesteñ & d̃ ꝓph&arũ quinũ qua sicutistecalũniat᷑ falsis pmissiomib suiͦs
criminatur scipserep̃hendit: pec cũ sicuthominẽ quicquã penituit: Sedrerũ futurarũ muta¬
tionẽ quas semutaturũ sincullasuimutatione abeernitate praesciuit: ueluthumana homini¬
bus laqu̾utionep̃dixit: qui nobirãdi m&uendã & ineuanglio cõm̃dauit: Ipscestenĩ &¬
pph&canĩdẽ quip̃stuianim ꝑturbitionẽ sediustũ seuem̃q undictã iraeud indignationis
pominenencupiuit: Qui alterũ abaltero nonut cũ quelaedi. sediniuria laedi noluit: Ipse est
em̃ &ꝓph&carũ ds̃: quisiuꝑ homines siue ꝑ angd osscõs. &iã tẽporalib. corporũ mortib. quosuo¬
luit utiliter aut multauit aut terruit: quidocut ad c̃cupiscendũ p̃uidendã eẽmulierẽ : Ipscẽ

Expanded text:
suam, sicut iste blasphesuam, sicut iste blasphenim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos m, sicut iste criminatur, se ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim n sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
poenalẽanimidolorẽterrorẽq maiorẽ. &iã illorũ quicap̃ ammiserant p̃sp̃italib. sed corpora
lib: mostib uindicauit: ut conditio mostaliũ quafuerant postpaululũ moritur. &iã istomo¬
do scũ ir&dĩ ꝓuidentia e: & inusũ coder& disciplinȩ: Quinos p̃intotũ rasciphibuit quando.¬
quidẽ &ipsciratus est ubioportuit. sedirasci & p̃peccare praccepit: Ipscc̃ autẽ ponalius. p̃iqui
uindicandi causas sicut iste affirmat inquirit. sed uindicandas causas. quando ipsepouit ad¬
uestit Quinos nequando iura remus monuit: utquõ fallipossumꝰ longesimus aꝑianop̃iuran
opuscẽ iudicauit. &iãiurando firmauit : Sicut aute homo iurans adhib& testẽdm̃. itascipsũ
d̃ quinos in fide uerbi starciussit: Ipscestenĩ non alius sicuthicputat. p̃ qui uoluntatẽ

Expanded text:
poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed copoenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed coorituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio noopus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
creuit. & terrenolaborepuniuit. Quinos pisicut istedieit nihilignorare sedutilia scire pracupit
Nec sicut istesentit atq auentatedissentit. scientiã damnauit in nobis. quae fit sapiendo iusti¬
tiã : sed quȩfit expenendo peccatũ: Quinos quoderrore moridumur miseratus est. Ipsec̃enĩ
p̃ alius sicuthncputatquinos mosti nonex quosaperecoepimus quadisteait. sedex quod eli¬
quimus destinauit: Quinos pprias facultates hostitur spernere: immouero locotutiorerecon¬
dere : Cũipsesit p̾alius uthi putat: qui senontantũ cad estiũ. uerũ &ũ terrenorũ dnm̃ ostendens.
eaqua eimpii possidebunt expoliatione plectendi suos quib. hoc ꝓtẽpore congruebat auferre
atquehabere si ueiussit siue ꝑmisit Quidonat delicta conuersis cũ psesit p̃alius uthieputat.
quiin tertiã & quastã pgenie r&ribuit dignaꝑuersis Qui no nomniũ sicutait. sedeorũ quos ante

Expanded text:
tate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante
Abbreviated transcription (Latin):
iperuitos: sicuitouis aductimã ductus st & sicatignus coramntondente mutus sie nomipe¬
turt ossiuim Inhiumilitat iudiciuã ciuis sublatumn qst generatione llius quis enartabit
quiatollaur deerra uitaeius: ab iniquitatib populimeiductus est ad mostõ & ceraquȩ
contexerelongum est ubi&iã deccdesia tanto ante pdictue qđ ab apło legimus comemo
ratum & nunciam uidemus impl&um L& arefier&is quȩ ñ paris erũ pe & ex dama quȩñ
paturis qr multi fili de sertȩ magis quã eius quȩ hab& uirum: Dix enĩ dñs dilata locum
tabernaculitui & aule orũtuorũ fige ne parcas ꝓtende funiculos & clauostuos conforta¬
dhuc indextris& sinistris dilata & semtuu possidebitgentes &ciuitates desestas habitari
faciens: Nolitimere q confusaes neq reuerearis q ex ꝓbratũ tibiest : confusionẽeni a nicb

Expanded text:
peruit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostoloexclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeter
Abbreviated transcription (Latin):
us semen pessimũ dicer&. quod nascer&ur impia uoluntate & moribus ex etribilib
fructus malos : Immouerohuius talia sentientis. tã quã malȩ arboris isteipse
sermoblasphemus fructusestmalus: Nam homi nẽmalũ dixis sed nm̃ arborem
malã. cuius fructus mali essent operamala. & hominẽbonũ arborẽbonã cuius:¬
uel malã malihominis uelbo n ã bonihominis. diuersas et̃ arbores diuersos
fructus ferentes : sati scuidenter ipsecestaturdicens: Bonus homo debonothes¬
auro cordissui ꝓfestbona. & malus homodemalo thesauro cordissui profert
mala. Quomodo autẽ dicer& aut facite arborẽbonã. & fructũ cius bonũ. aut
facite arborẽmalã. & fructũ eius malũ : pisi homo poss& nunc in hoc. paninil

Expanded text:
us semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilibus us semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilibus fructus malos. Imo vero hujus talia sentientis tanquam malae arboris, iste ipse sermo blasphemus, fructus est malus. Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujusel malam mali hominis, vel bonam boni hominis, diversas esse arbores diversos fructus ferentes, satis evidenter ipse testatur dicens: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quomodo autem diceret, aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum eju
Abbreviated transcription (Latin):
itq: blasphemat: eo quod dixerit filios genui & exaltaui ipsiautem mes preuer̃ & cosdem
paulo postappellauent semen pessimũ : Tamquam seostendens genitorem malorẽ cuius
filusunt semem pessimũ : pesciens obhoc eosdici semenpessimũ. qm̃ gratiedĩ qua filii factierant
peccando degeneres extiterunt. eorum filii facti quorum imitatores eẽ uoluerunt : Vnde
illis alio loco dicitur. Patercuus amorrtus: & matertuac&ea: Quarum gentium sunt
impi&atẽ malitiamq sectati. ex quibustamen carnis originẽ nonducebant: Sed soluat
st bonus ds̃ malorũ pater: Vtrumq: eniuerita sdixit: Annon erint mali. quibus ait. siergo
uos cumsitis mali : An non habebant dm̃ bonũ patrem quibus ait. Quant o magis pater
non est in hacinfirmitate mortiliũ quorũ lib& &iam uita iustorũ : quanto conuenienti¬

Expanded text:
atque blasphemat, eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem atque blasphemat, eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici semen pessimum, quoniam gratiae Dei qua ejus filii facti fuerant, peccando degeneres exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat sit bonus Deus malorum pater: utrumque enim Veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum patrem quibus ait, Quanto magis Pater vnon est in hac infirmitate mortalium quorumlibet etiam vita justorum; quanto convenienti
Abbreviated transcription (Latin):
Cumautemsi mulum uersos rapit unis interitus. saltem nemini relinquitur luctus : Verũ
aum altius millo diluuio consiliũdĩ fuit: quam corinfiddium ud nouit uel capit: Sed no¬
lomcipostolum pacrũ potius audiatiste dicentem: indiebus noecum fabricar & arca. octo ini¬
mas saluas factas ꝑaquam: quod & uos inquit simili formabaptisma saluos ficiat. non carnis
depositio sordium: sed conscientiebonȩ interrogatio indnĩ. ꝑresurrectionem ihũ xp̃i:. Ecce
sub& ex positĩ diliiuii sacramentũ: Vbi propterca est additũ ꝑresurrationem dni nr̃i i hũ¬
xp̃i. ut hominem intelle geremus octauum quod sigm ficauit in artanumerus hominum:
Octa uoenimdie hocest postseptimũ sabbati dñ s resurrexit: Sicilla quȩgesta conimemorant᷑.
si quis intellegit &iam proph&: fuerunt. Sediste p̃ter antã id est p̃terecdesiim constitutus.

Expanded text:
cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resurrectionem Jesu Christi . Ecce habet expositum diluvii sacramentum. Ubi propterea est additum, per resurrectionem Jesu Christi, ut diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam constitutus,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã. & noeiustũ adreparationẽ creaturae melioris cẽseruatũ : Curex indepeio¬
resoriuntur. & in eod eactuuitae sordentis humanigeneris &iã nunc natiuitas reuol¬
uitur Ita hadicit. tãquã uixerat cũ cis quidiluuio perierunt. & indenouerit quod
nunc peiores oriuntur: sed siuemn pciore siuein eodẽ si uemmeliore actu post diluuiũ
genus uers e curhumanũ : putodõ dimittendũ eẽiudiciũ qui nouit r&ribuere cuiq
clamat: Oaltitudo diuitiarũ sapientiae & scientia edĩ: quã ipscrutabilia sunt iudicia
fuit: &istcili cuimullus ẽ consilurius aud& cẽ aduersarius÷ quid u tem inter est morituris
cunctis quantum ad mortem ađtin& corporis utrum singillatim ansimulom̃s pariaer que
moriantur. nisi quod cum singuli moriuntur & om̃s mortem & om̃s demortuis patiunt᷑ dolorẽ

Expanded text:
sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejosententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejore, sive in eodem, sive in meliore actu post diluvium genus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique clamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem;
Abbreviated transcription (Latin):
obliuiscatur : quidillud ipsũ quod dixith̃ s discipulissuis. Gaud&equia nomina urã
scripta sunt in calis. Non neuid& e tãquã ex illaartu qui refulg& exnubib. uelut qui¬
busdũ incadods̃ litterisam moneri.: nisi haecpicaccipiant᷑. donec fidesimp&r& ut intelle¬
gatur. Nonneut fabulosa ridentur.: quib. ridentib. nisi insipientib.. &eoipso quosapi¬
qtes sibi uidentur magis magisq dementibus : Qui senĩ cogitat quomodo ad memoriã dĩ
scribantur incaelis sequentes dnm̃. Derelinquentes autẽ d nm̃ scribantur in terra. dequi¬
bus ꝓph&a hieremias dicit : uni uersi quidered in quuntte confundantur. recedentes su¬
perterrã scribantur: Quos benemtellegit᷑ significasseiũs quando iudȩiuicti atquecon¬
fusi cũ audiss&ł qui sinepeccato est priorinillã lapidẽ iacit. upus postalterũ recesserunt

Expanded text:
obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iuscstfilius : quid ha testimoniomanifestius: quod simmiũ durusest̃. pũ quid
&iã ibinegabit interrogasse xpm̃. ubiscipse in terrogare testaturdicens : In terro¬
gibouos xegounũ sermonẽ : quẽ sidixeritsmihi. & cgo uobisdicã inqua potesta¬
tchacefacio: Baptisma iohannis undeerat. ecelo anexhominib: ubinunc se
abscond& loquacissimus contradm̃. & desperatissimus disputator: Vbiest quodait.
nemonisiignaruis interrogat. Eacex p̃signarus non est. & tamen interrogat: His
nẽ peoculis reprehendit ꝓph& arũ dm̃: quibus ponuid& xpm: Sed intalib. ipterro¬
gationibus aptissi med octorest xp̃s: In hisautẽ quandoait. ubi posuiftscũ. & quisme
t&igit. & si quid dixisse huius modilegit᷑. uid&ur doceriuelle quod nescit: & tamen scit
Si ergo & millis libris ds̃ tã quã oblitus ammon&: sed tamen absit utquicquã umquã

Expanded text:
jus est filius ? Quid hoc testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid jus est filius ? Quid hoc testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oculis reprehendit Prophetarum Deum, quibus non videt Christum. Sed in talibus interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen absit ut quidquam unquam
Abbreviated transcription (Latin):
tratur obscuritas: grata quodã modo confessioerespondens. & quomod od s̃
non perdat orbẽdiluui o sp̃ĩtali. dũ est eorũ memor quorũ inluminatae nubes
figurã gerunt: Horũ enĩ nomina scripta sunt incaelis: ut memor sit eorum
piter qui est incalis. quõ nondes uolucere sesciunt. sed desoleiustitiae : sicut
illȩ nubes desoleui sibili: Sed ex illoquod commemoraui urgendus est. quomo¬
do accipiatdm̃ dicentẽ delazaro. ubi posuistiscũ: & locusei tãquã ignor& osten¬
ditur: Nisienĩ aliquid eũ ĩsta quaenesciens uidetatur inquisitione significasse fa¬
teamur. quomodo praedicamus xpm̃ ponsolũ scisse p̃sentia. uerum &iã futura
praescisse: Maximequiaiste incam sepraecipitauit mirabili cȩcitate sententiã:
ut dicer&: Nemonisiignarus interrogat: Ubicagitare non potuit. quotiens xp̃s
interrogauerit: Annon interrogat quidicit. Quid uobis uid&ur dexp̃o cu¬

Expanded text:
tratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus tratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus interrogaverit. Annon interrogat qui dicit: Quid vobis videtur de Christo? cu
Abbreviated transcription (Latin):
cianesciente sinepenitentia pęnitentem: Noniste quisecundũ uerbudi
non loquendo & lit terascius non considerando & uoces caru ponad uercendo:
factus est mnutus latrator cȩcuslector surdus auditor: Obliuiosus inquiđ ds.
&emortua memoria. arcũposuit in nubibus qui iris dicitur : unde commoneat᷑
nonam plius humanũ genus delerediluuio: quiꝰ dagit omnino nesciens. cuimeri¬
toopussit assiduomonitore. Isteuero non in memoria sedanimamostua quio
loquatur nesciens. Si in rebus a pestioribus calũniatur. quanđo magis caligi¬
natur in nubibus & delȩrare compellitur. Cuitam̃ utcito respondeã : itadico
dm̃ seamꝰ monere uoluisse. quãuis nonsit oblitus: sicut xp̃s doceri seuoluit. ubi
latarus positus fuerit. quãuis noneẽt ignarus: Noloenĩ dicete quos arcus
ille signific& resplendens enubibus fulgor earadiis luminis quo roscida inlus¬

Expanded text:
tia nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei tia nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illus
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi uero melius noss& quiddehominefieri debuerit: quã illequi hominem fecit:
Vbi quod si luberrimũ est dicimus ut semper diunũ prȩceptũ. humanũ in nobi suin¬
cat affectũ: Idẽ tamen samuhel cuidixerat ds̃ penit& me uncxisse saul in reg¬
nu: dicit euidenter dm non pęnitere: paita scriptũ est & factũ est uerbum
dñi ad samuel dicens: pęnitame quod constituerim saulinregẽ quõ auersus
estame &uer bameanoncustodiuit: & paulo post saulidixit ipit ramuhel: dis¬
rupit dns regnũ abis rael demanutua hodic & dibit illud pr oximotuo bo nosuꝑte:
& diuidetur isrł induo & non conurtetur neque penitebit eu : quõ nonest sicut
homo ut pęniteat cũ. Ec cequinouerant intellegeredm. si nemiscriamis erantẽ:
sineira irascentem si nen elorclante. sin eobliuione obliuiscentẽ . sineignoran¬

Expanded text:
quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scriptum est: Et factum est verbum Domini ad Samuel, dicens, Poenitet me quod constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba mea non custodivit: Et paulo post Saüli dixit ipse Samuel: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non convertetur, neque poenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
intellegit. pecintuendo quacin nouo in tellegit Hoc autẽ depaenitentiadĩ un¬
defactũ est ud oqueremur cõmemoraremus ꝓphetiã dexp̃o ubidictũ est. Iurauit
dñs opompenitebit cũ tues sacerdos in a&ernũ secundũ ordinẽ melchi sedech. Ao
commendandũ sacrificiũ salutare . In quo promobis sacer sanguiseffusus est. cuius
umbraefuerant sacrificia quaedepecoribus in maculatisiussa sunt immolari. Ha
ergo depenitentiadĩ nenc cãputar& accipiendã ut ex eo quod non intellegit inblas¬
phemiarũ latratus rabidus insanir&. habebat unde commonereturippr oximo
ipse quippe commemorauit dm̃ dixisse. penitane uncxisse sauli pregẽ: Hoc aute
scriptũ est samuelis cõdictũ fuissoperquem ds̃ argint saulem quod hominique
ds occidiusserat peperuiss&. exibensuclut miscricordiã contẽpta obaedientia

Expanded text:
intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unintelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum commemoraremus prophetiam de Christo, ubi dictum est, Juravit Dominus et non poenitebit cum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedec, ad commendandum sacrificium salutare, in quo pro nobis sacer sanguis effusus est, cujus umbrae fuerant sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex eo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod homini quem Deus occidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia:
Abbreviated transcription (Latin):
anfund&curcũ cũ uenerit ingloriapitris suicũ angelis sc̃ĩs: Curautẽ orantes dicimꝰ
qui a polluerunt nomendnĩ disui. & curditũestdño. mementomeicũ ueneris ip
regnũtuũ Sinilobliuiscitur. ninquia non insipienter sedintellegenter eidicit obli
aliquando cognoscit : &cũ extinguitur ancgantibus inextinguibilis perman&r: &
tranquillertascitur. & confundi nom potest &ĩ quando confunditut: & om̃ eius
pollui nonpotest &iã quandopolluitur : &obliuisc i non porest &iã quando obliuis¬
citur. & meminerat &iã quando am mon&᷑: Sic est ineffabilis: Haccenĩ deillodicus¬
tur. Depihil abhomine uel hominidic satisdigne. & sitis comp& ent̃dicat:
Quaccũita sint quis religiosus nonistũ ex suffl& ut puluerẽ. quẽ proicit uentus
a facieterrae : quitumens &clatus. atq in ruens in oculos infirmorũ. eosq ꝑtur¬
buns : uid&ur sibn aliquid dicere. arguendo uerba inu&ere testamento quaenom

Expanded text:
antes dicimus, quia polluerunt nomen Domini Dei sui ? Et cur dictum est Domino, Memento mei cum veneris in regnum tuum , si nihil obliviscitur; nisi quia non insipienter, sed intelligenter ei dicitur, Oaliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus, inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confundi non potest, etiam quando confunditur; et nomen ejus pollui non potest, etiam quando polluitur; et oblivisci non potest, etiam quando obliviscitur; et meminit, etiam quando admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim de illo dicuntur, de quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur. Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque irruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non
Abbreviated transcription (Latin):
magis debuit gratulari. quid opuserat ut ad romanos siceẽt exorsus. paulusseruus
xp̃iihũ uocatus a postolus segregatus in euangeliũ dĩ. quod ante promiserat ꝑproph& as
suos inscripturis scĩs defiliosuo. qui factus estei exseminedauid secundũ carnẽ: quare
dem egosũ gentiũ apostolus. ministeriũ mcũ glorifico. Si quomodo ademulationẽ prouo
care potero carnẽmeã. ut saluos faciã aliquos ex illis: Sienĩ reiectioillorũ reconciliatiõe
mundi quacerit assumptionisi uita exmostuis. Si autẽ delibatioscã est & conspersio. &

Expanded text:
magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare dem ego sum Gentium apostolus, ministerium meum care potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et
Abbreviated transcription (Latin):
si s animarũ morbis tãmi seri cordi corde subuenit quã sibi subuenir uoluis s&. sierro¬
reul in firmitate simililaborar&: hicinfallaciã d&cestabilẽ uestit: Deinde quȩro
ad romanos corinthios galathas ephesios colosenses. philippenses tdessalonicenses.
quomodoloquelutur apostolus. Inqua illarũ quinque ꝑsonarũ eoscẽ deputabat: ꝓculdu¬
bio quõ in praeputio genteserant. non in circũcisionei s rahelitae: Adhos quippesibi distn¬
butũ ministeriũ fuissetestatur ubidicit. quodei &barnabȩ dexteras soci&atis dederint.
pecrus & ia cobus & iohannes: ut ipsequidẽ cũbarnaba ad gentes. illi autẽ ad circũcisionem
irent : & alioloco apertissi medicit: quã diuego sũ gentiũ a postolus. & multis aliis locis
eisq importar& ignaris uinculũ sicut ista pestis arbitratur erroris. a quo eos fuis seliberos

Expanded text:
sis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errosis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoniam in praeputio Gentes erant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum Gentium apostolus: et multis aliis locis eisque importaret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo eos fuisse liberos
Abbreviated transcription (Latin):
Hoctotũ propterta molitusest: ut siquando aliquid dea postolica pferr&ur epistola ubi
ađ testantur euangelio lex & proph&ac. hocdicat apostolũ. ponsapientib. & perfectis
sediudeis locutũ fuis se quasi iudeum: uelcisqui sublegeessent tãquã cet & ipsesublege:
Acperhoc subdoleitq mendaciter simulantẽ se apud inꝑfectos aedificare. quodapud per¬
fectos p̃mentiendo sedueradicendo destruer&: Hancei uidelic& erroris machinationẽ. pescio
quis fabricius fabricauit: queuedut magistrũ ueritatis. romae seinuenis segloriat᷑. Quis
p̃hamonstrũ p̃dico sensus xp̃ianus. sed qualiscũq humanus exhorreat: primaenĩ con¬
siderandũ est. quã sefraudulentissimũ & mendacissimũ ꝓfiteat᷑:. qui mentientẽ putat &
laudit apostclũ: & quodilledixit p̃fallentis astu. sed compatientis affectu. quiadiuer¬

Expanded text:
Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diver
Abbreviated transcription (Latin):
lacutũ: Ipsinuansenĩ rudi adhuc populo inquit quaedi sunt non debuit a perfectioribus
incipere & consu&udinẽ abeis u&ustatis excludens adifficilioribus inchaare. penouos
adhuc ad fidem perfecta doctrina turbar&: Deindeuolens quasi probare quoddixit eup¬
sindegesunt. tã quã sinelegessem: cũ sindegedi nonsim sedsim in legexp̃i. uduerifaciũ
cos quis inelegesunt : factus sũ in firmis infirmus: ut infirmos lucri faciã. Omnib. omã
faccussũ utomnes lucrifaciam: Has quattuor ꝑsonas uultintellegi: in quib. a postolũ
locutũ putat: un ã iuidȩorũ alterã corũ qui sublegesunt. testiã corũ quisinel age sunt quastã
infirmorũ. quinta deb&ur: quõquinq promiserat: Hancut adder& alioloco inquit
superiusdixit: sapientiã loquimur int̃perfecctos ut perfeccorũ uideat᷑ quintapersona

Expanded text:
locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumsine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque promiserat: hanc ut adderet, Alio loco, inquit, superius jam dixit, « Sapientiam loquimur inter perfectos » ; ut perfectorum videatur quinta persona.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ostendit. & illã dĩ eelegem quã profanus isteblasphemat: &iud eos habere suas
traditiones alibris ꝓph&icis & legitmis alienas quas appellasse apostolũ ꝓfanas fabu¬
las & iniles & gencalogias interminatas. nonher&icus sed catholicus lector intellegit
Porro siuelim testimonia cuncta colligere. quib ostendã quẽ ad modũ & ipsedñs &
apostolicius legeusi fuerint &xꝓph&is. quasiste aniles fabulas putat. quando sufficio
libris ad nouũ testamentũ pertinentib confirm&ur legis ac proph&carũ & commend&cur
auctoritas : Proinde ex cogitasse scexistimat quopacto subter fugiat moles testimonio¬
rũ in apostolicis & eu anglicis littens delibris ueerib. positorũ: quibuscius udit polit
ceruicata lingua conteritur: Aitquippeapostolũ pqualitatib. ingeniorũ inquinq ꝑsonis

Expanded text:
Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio?libris ad Novum Testamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum in quinque personis
Abbreviated transcription (Latin):
Illerespondens dixiteis: benȩpph& auit esaias deuobis hypoeritis sicut scriptũest. popu¬
lus hic labii s inchonorat : corautẽcorũ longeestame : Inuanũ autẽ mecolunt docentes
doctrinas praecepta hominũ. Relinquente senĩ mandatũdĩ ten&is traditionchominũ:
baptismata urceorum & calicẽ & alia similia his factis multa. Et dicehat illis: Beneir¬
ritũ facitis pracceptũ dĩ. ut traditionẽuram̃ seru&is: Mor sesenĩdixit: honora patrẽ
tuũ & matrẽtuã : & quimaled ixerit patri autmatri. mostemoriatur Vosautẽ dicitis
sid ixerithomo patri aut matri corban quod estdonum quod cũ queex me tibi ꝓfuerit:
&ultrañ dimittitis eum quicquã facere patrisuo autmatri rescindentes uerbũdĩ per
traditioneuram̃ quã tradidistis: & similia huius modi multa facitis: Vbieuident̃

Expanded text:
ille respondens dixit eis: Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scriptum est, Popuille respondens dixit eis: Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scriptum est, Populus hic labiis me honorat cor autem eorum longe est a me in vanum autem me colunt docentes doctrinas praecepta hominum relinquentes enim mandatum Dei tenetis traditionem hominum baptismata urceorum et calicum et alia similia his facitis multa et dicebat illis bene irritum facitis praeceptum Dei ut traditionem vestram servetis Moses enim dixit honora patrem tuum et matrem tuam et quiSi dixerit homo patri aut matri, Corban quod est donum quodcumque ex me, tibi profuerit: et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri suo aut matri, rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
turas legitimas & ꝓph&icasiud eos quasdã traditiones suas quas ñscriptas habent sed me¬
moritertenent. & alter in alterũ loquendo trans fundit: quadeuterosinuorant: Vbi heli¬
andicere audent & crederedm̃ primo homini duas ereasse mulieres: ex quibus texunt ge¬
nealogus ueresicut ait a postolus infinitas parientes in fructuosissim as quȩstiones: sedsi
huictalia nũ quã euenit audire. Nũ quid & contra euangelium si cobsurdesceredebut
utuonaduester& uerba dñi xp̃ĩ. quibus arguit iudeos quod deparentibus nonhonoran¬
dis impi&ca tẽ docerent filiossuos Ibi quippe &di pracceptũ quod inlege conscriptũ est.
adtest indo commemorauit: Nec ob aliudeos arguit: Nisiquod reicerent mandatũ dĩ ut
statuerent traditionessuas: Cũ enĩ interrogassent pharisei & scribȩ. quarediscipulitui
ponambulant iuxta tra ditionẽ seniorũ. sed communib. manib manducant panẽ:

Expanded text:
turas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibus texunt genealogias, vere, sicut ait Apostolus, infinitas, parientes infructuosissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃isua sententia condem nauerint: Quodergo ꝓfinas & aniles fabulas & gene¬
alogias infinitas appellasse apostolũ exestimat. diuinaloquia legis & pph&arũ.
quia dixit ꝓfanas & aniles fabulas deuita: & alioloco. peintendas fabulis iuda¬
icis. & genealogiis infinitis. quȩ quȩstiones praestant. magis quã edificationẽ
Quisita nisi her&icus multũ cecus errar&. Cureni hoc apostolus ipse nonuolentes¬
essclegẽ non audistis scriptũestenim quod abrahã duos filios habuit: unũ deancil¬
la& alium delibera: quae sunt in allegoria: haecenĩ sunt duotestam̃ta, &ad co
rinthios. Polaenĩ uosignorare fratres quia patres nr̃ĩ om̃s subnubefuerunt. &
om̃s permaretransicrunt. & om̃s permorsep baptizati sunt innube& in mari.¬

Expanded text:
ostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non feesse, legem non audistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, alterum de libera: quae sunt in arinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari
Abbreviated transcription (Latin):
as pph& adeseribit scĩ patientiã. prębentis ꝑcutienti semaxillã: Non neibi prius per
alium ꝓph&am praccipitur. ut malitiã unusquisq fratrissui nonreminiscatur.
Quidestergo quod istebla sphemus haectã quã contraria ueentestamento denouo
colligit. aututrasq litteras nesciens aut ut decipiat imperitos sescire dissimulans
A quo tamen siqueratur utrũ nonreddat malũ ꝓmalo. qui procibo ponacupto
inignẽmittit a&ernũs. ꝓfecto turbabitur & am monebitur in cõparabiliter eẽ
mitius. oculũ poculo. dentẽ pradente homini auferre. ubi mensura uindictȩ
umest inutrtq diunius testamento. & imandã bonitatẽ. Stimend ã scuer comm
quãuisenĩ mnueen testimento pp̃t tẽporaliũ bonorũ promis sionẽ m algrun. comi nu

Expanded text:
as propheta describit sancti patientiam praebentis percutienti se maxillam? Nonne ibi prius per as propheta describit sancti patientiam praebentis percutienti se maxillam? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur ut malitiae unusquisque fratris sui non remi niscatur? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos se scire dissimulans? A quo tamen, si quaeratur utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum , profecto turbabitur et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre, ubi mensura vindictae non est, in utroque Dei unius Testamento, et amandam bonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim in Veteri Testamento propter temporalium b