comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sneodegint. Regunt ut teneant: neglegunt ne intelligant. Quib longe sine dubio p̃ferend
sunt. qui uerba toꝵ minus tenent.: cor earum sin cord̾ ocul tident. S utrisꝙ ille melior: qͥ
señ ult eis dieitꝰ⁊ siẽ operet incelligit. Huic gͦ qui sapient̾ debet dicere. etiam qdñ pocest
eloquet: uerba seripturarũ tener e maxime necessariũ ÷ Quanto enim se pauꝑiorẽ
cernit in suis. tanto eũ oportet inistis ess diciorẽ: ut qd̾ dixerit suis ubis. ꝓb& exillis. Et
qui ꝓpriis ubis minor erat: magnoꝵ estimonio quodã modo crescat. Probando emim cresçat¬
delatit quiminiis potest delectare dicendo. Prro quiñ solũ sapient̃. uerũ etiã eloquent̾
uult dicere. qm̃ ꝑfecto plus dproderit. siutrũq potuerit: ad legendos uł audiendos.⁊ ex¬
ertitatione imitandos eloquentes eũ mitto libentiꝰ: quã magistris artis rethorice uacare

Expanded text:
et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba earum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. 8. Huic ergo qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest eloquenter, verba Scripturarum tenere maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem; ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis; et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. Probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrumque potuerit; ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes eum mitto libentius, quam magistris artis rhetoricae vacare
Abbreviated transcription (Latin):
alii obtunse deformit̾. frigide. alii acute. ornate. uehem̃ter: illũ ad hoc opus unde agimiꝰ
ĩ opportet acced̾e. qui potest disputare. uł dicere sapient̾. etiam siñ potest eloquent̾.
ut ꝓsi ͭ audientib. etiã simmus: quã ꝓdesset si ⁊ eloquent̾ posset dicere. Qui uero affluit
insipienti eloquentia: tanto magis cauendus ÷. quãto magis ab eo in iis que audire mutile
est delectat᷑ auditor. & eũ qm̃ diserte dicere audit. etiã uere dicere estimat. Hec autem
sententia nec illos falfugit: qui artẽ rethoricã docendã putarunt. Fassi sunt enim sapi¬
entiã sine eloquentia parũ ꝓdessȩ ciuitatib. eloquentiã uerosine sapientia nimiũ obesse
to inscripturis sc̃is magis minus ue ꝓfecit. ñ dico in eis mustũ legendis memorieꝙ man¬
dandis s bene intelligendis & diligent᷑ earũ sensib indagandis. Sunt enim qui eas legt̃

Expanded text:
faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& bona docere. & mala dedocere. atq in hoc: opesermonis conciliare auersos. remissos
erigere. nescientib qđ agitur. quid ex pectare debeant intimare. Vbiautẽ beniuo¬
los muentos. dociles. aut inuenerit aut ipse fecerit: cetera ꝑagenda sunt sicut
causa postulat. Si docendi sunt qui audiunt: mouendi sunt narratione faciendũ ÷
sitam̃ indigeat ut res de qua agit᷑ in notescat. Vt autẽ que dubia sunt certa fiant.
docum̃tis adhibitis racionandũ ÷ Si uͦ qui audiunt mouendi sunt potiꝰ qmͣ docendi: ut¬
ut in eo qd̾ iã sciunt agendo ñ torpenit. ⁊ reb assensum quas ueras eẽ. fatent᷑ accõmo¬
dent: maiorib docendi urib opꝰ ÷ ubi obsetrationes. ⁊ increpationes. concitationes &
coercitiones. ⁊ quecũq alia ualent ad cominouendos animos: sunt necessaria. Et hec
que dixi. om̃s fere homines in his que loquendo agunt facere ñ quiescunt. S cũ faciati

Expanded text:
et bona docere, et mala dedocere: atque in hoc opere sermonis conciliare aversos, remissos et bona docere, et mala dedocere: atque in hoc opere sermonis conciliare aversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid expectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut causa postulat. Si docendi sunt, qui audiunt, narratione faciendum est: si tamen indigeat, ut res de qua agitur, innotescat. Ut autem quae dubia sunt, certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est: si vero quia audiunt, monendi sunt potius quam docendi, ut in eo quodiam sciant, agendo non torpeant, et rebusas. sensum, quas veras esse fatentur, accommodent, maioribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecunque alia valent ad commovendos animos, sunt necessaria. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii
Abbreviated transcription (Latin):
mdicat quid uelit intelligi. ut cum dicimus homini mala facienti. res bonas facss.
Antiphrasis uero ut contraria significet. ñ uoce ꝓnutiantis efficit᷑. s aut uba ht̃ sua. quoꝵ
origo econtrario ÷ sicut appellat᷑ qͣuod minime luceat. aut consuenit aliquid ita dici. quamuis
ad iunctis ub̾ facimus. ut a contrario intelligat᷑ qd̾ loquimͣ. uelut si dicamꝰ caue illum quia
bonus homo ÷. Et quis talia ñ dicit. indoctus nec omnino sciens quid sint. uł quid ii tropi ciocent᷑
Quoꝵ cognitio. ꝓptẽa scripturarũ ambiguitatib dissoluendis est necessaria: qr cũ sensus ad pro¬
prictatẽ ũboꝵ si accipiat᷑. absurdus ẽ: querendũ ÷ utiq ne forte illo uł illo tropo dictum sit
qd̾ ñ intelligimus. ⁊ sic pleraq inuenta sunt que latebant.
es et diuinarũ scͥpturarũ tractator & doctor. defensor recte fidei & debellator erroris.

Expanded text:
indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; indicat quid uelit intellegi, ut cum dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur, sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid ita dici, quamuis adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluendis est necessaria, quia, cum sensus, ad proprietatem uerborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo uel illo tropo dictum sit quod non intellegimus. et sic pleraque inuenta sunt quae latebant. divinarum Scripturarum tractator et doctor, defensor rectae fidei, ac debellator erroris,
Abbreviated transcription (Latin):
cunis incert̾is certis sc̃arum sc̃pturarum locis ñ possit aꝑiri :̃ restat ut ratione reddita
manifestus appareat. etiam si ille cuius uͥba intelligere querimus. eũ forte ñ sensit. Sed hec
consuetuao ꝑiculosa ÷ ꝑsc̃pturas enim diuinas multo tuciꝰ ambulat᷑. quas uerb̃ translatis
oc apot᷑as cũ serutari uolumꝰ. aut hoc inde extat quod ñ habeat controuersiam: aut siht̃
ex eadẽ scͥptura ubicũq eius muentis atq adhibitis testibus terminetur.
Wis ñ dicit piscinam etiã que ñ ht̃ pisces. nec facta ÷ ꝑpt̃ pisces: Et cam̃ apiscibus
nomen accepit. Qui tropus. catachresis dicit᷑. Longum ÷ isto modo cȩteros ꝑsequi.
Nam usꝙ ad illos ꝑuenit uulgi locutio. Qui ꝓpt̾a mirabiliores sunt: quia contra quam
dicit᷑ significant. sicuti ÷ que appellat᷑ hyronia. uł antipha̾sis. S hyronia ꝓnuntiatione

Expanded text:
cujus incertum certis sanctarum Scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat ut ratiocujus incertum certis sanctarum Scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat ut ratiomanifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis testibus terminetur.Quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces, nec facta est propter pisces, et tamen a piscibus nomen accepit? qui tropus catachresis dicitur. 41. Longum est isto modo caeteros persequi: nam usque ad illos pervenit vulgi locutio, qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant, sicuti est quae appellatur ironia vel antiphrasis. Sed ironia pronuntiatione
Abbreviated transcription (Latin):
amore carnali. Qanido exeisdem scripture u̾bis ñ cnũ aliquid s duo uł plura sen-¬
tiunt᷑. etiã si latet quid senserit ille qui scͥpsit. mehil pericli ẽ: si quod libet eoꝵ congruere
ueritati ex alis locis scãrũ scripturarũ doceri potest. id tam̃ eo conante qui diumna scrutat᷑
assequat᷑. siue aliã sententiã de illis u̾b s fidei recte ñ refragatur exculpat. testimoniũ
habens a quocũq alio loco diuinoꝵ eloquioꝵ. Ille quippe auctor in eisdẽ ubis que in¬
telligere uolumus. ⁊ ipsã sententiã forsitan uidit. & certe dĩ sp̃c qui ꝑ eũ hec oꝑatus ẽ.:
etiam ipsam occursurã lectori uł auditori. sine dubitatione p̾uidit. immo ut occurre¬
ret. qi ex ipsa ÷ ueritate subnixa ꝑuidit. Nam quid in diuinis eloquiis largius &
ub̃nus potuit diuinitꝰ ꝓuidĩ. quam ut eadẽ u̾ba plurib intelligantur modis. qͦs
alia ñ minus diuina contestantia faciant approbari: Ubiautem sensus eruit᷑.

Expanded text:
ati. Quando autem ex eisdem Scripturae verbis non unum aliquid, sed duo vel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere veritati, ex aliis locis sanctarum Scripturarum doceri potest; id tamen eo conante, qui divina scrutatur assequatur, sive aliam sententiam de illis verbis quae fidei rectae non refragatur, exculpat, testimonium habens a quocunque alio loco divinorum eloquiorum. Ille quippe auctor in eisdem verbis quae intellegere uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe dei spiritus, qui per eum haec operatus est, etiam ipsam occursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuiniuberius potuit divinitus provideri, quam ut eadem verba pluribus intelligantur modis, quos alia non minus divina contestantia faciant approbari? Ubi autem talis sensus eruitur,
Abbreviated transcription (Latin):
oniumrit ꝓpriis alena: aũ idẽ atq inseꝑalis ep̃c. ⁊ ꝓprio ciruis occidit᷑ ⁊ ꝓpodertis¬

Expanded text:
Conjunxit propriis aliena, dum idem atque insepaConjunxit propriis aliena, dum idem atque insepa
Abbreviated transcription (Latin):
nro. dũ incophensibilem maiestatẽ uelit quod ã indumento carnis uestire diguatꝰ:
subia: n inediatoris aispensatione sũmota. aut dĩ cttũ dicat᷑ aut hominis filuren.¬
N on igo in tp̃o susceptã carne ꝑpecuitate duuns gu̾ationis ȩitendo. nec uninsĩ. di aceno
orporei oitꝰ etate concludo. quia id̾ in diuinitate auctor ÷ rerũ qui m eurne redẽptor
Ehominĩ. idẽ inpassibilis in se. qui passus in corpore. dũ sic utusq uacͤ ꝓpiiecateu
uere er utq. gignenti similis natus exp̾ssit: ut & uerã carue susapisse eũ constes es
matie ⁊ in diferentẽ aĩcacẽ habere constet ex patre. Auib in unã ꝑsonĩ incophensi¬
bili mediatoris dispensacione comunctis: seruauit singłis ꝓpria s conunx̃ prriis
aliena s eruaut ꝓpͥa: dũ non amisit imiñsicitẽ dĩcitis. & insirmicitẽ ñ ixsput ciriu̾

Expanded text:
nostro, dum incomprehensibilem majestatem 343 velut quodam indumento carnis vestire dignatus nostro, dum incomprehensibilem majestatem 343 velut quodam indumento carnis vestire dignatus substantia, ne mediatoris dispengo in Christo susceptam carnem perpetuitate divinae generationis extendo: nec immensam dietatem corporei ortus aetate concludo; quia idem in divinitate auctor est rerum, qui in carne Redemptor est hominum: idem impassibilis in se, qui passus in corpore; dum sic utriusque naturae proprietatem vere ex utraque gignenti similis natus expressit, ut et veram carnem suscepisse eum constet ex matre, et indifferentem deitatem habere constet ex Patre. Quibus in unam personam incomprehensibili mediatoris dispensatione conjunctis, servavit singulis propria, sed conjunxit propriis aliena. Servavit propria, dum non amisit immensitatem divinitatis, et infirmitatem non respuit carnis.
Abbreviated transcription (Latin):
piciat᷑: ad patre cam̃ ñ c̾nsmictit inuiriam. Nam ⁊ huitiliatus in filio ds pat᷑.
nissibilitꝰ credit̃ cũ non in eadem que utrisq õmunus ẽ. s in ur̃a pocĩ q̃m solus ipse
suspit. ⁊ udoꝵ credit᷑ ꝑculisse ꝑfidiam. Ao sũmã. qͥd p̃eor ÷ qd̾ pendeluat in cruce :
Qd r qb lancea dr̃ uuln asse: Caro passibilis. an suibĩa deitatis: Si maiesticẽ ꝓpbanus in¬
or porti pdicator assũpseris: corrupcibilem dm̃ uideris credere. Si passibilem carnem:
M omnitis ista chͥ pacre. ut ꝑ hane possit eũ crux illa continigere.
bo saluatorẽ nr̃m ñ cõfundo. non diuido. Non confundo: ne aut meoipoream et
imaginariam carnẽ. aut carnalẽ ⁊ morcilem p̃dicẽ dĩtatẽ. Non separo: ne dei pacsuĩ¬
sodm curnẽ & alc̾am scd̾m maiestatẽ incͦducere uidear ꝓlemi. quia idẽ aĩ filius ⁊ sine mu¬
cio ꝓcessit ex patre: ⁊ scđ̾m tempꝰ nasci dignatus ex urgine. inꝑassibilis in suo. passus ia

Expanded text:
n Filio Deus Pater passibiliter creditur, cum non in eadem ipsa quae utrique communis est, sed in nostra potius, quam solus ipse suscepit, Judaeorum creditur pertulisse perfidiam? Ad summam, quid, precor, est quod pendebat in cruce? Quid est quod lancea dicitur vulnerasse? Caro passibilis, an substantia deitatis? Si majestatem profanus incorporei praedicator assumpseris, corruptibilem Deum videris credere: si passibilem carnem, non est communis ista cum Patre, ut per hanc eum possit crux illa contingere. Salvatorem nostrum non confundo, non divido. Non confundo, ne aut incorpoream, et imaginariam carnem; aut carnalem et mortalem praedicem dietatem. Non separo, ne Dei Patriquia idem Dei Filius et sine initio processit ex Patre, et secundum tempus nasci est dignatus ex Virgine. Impassibilis in suo, passus in
Abbreviated transcription (Latin):
unus cam̃ atq ide homo ⁊ corpꝰ docet᷑ e. animus. Nursũ non unũ atq idipsũ corpꝰ ⁊ animꝰ.
quia ex utͦq homofactiis : unus. Non enĩ hec aut subĩ im confundt̾ in unitate ꝑsons: aut
ꝑsonã geminant diu̾sicate substantiȩ. qñquidẽ unꝰ ex his homo noscit᷑ exticisse. Non ꝑdt̃¬
ꝓpͥa: s quia inunũ atq insepubile conuenerunt. ex ꝓpriis uident᷑ facta communia. Affi¬
cit᷑ in corpore mñs dolorib corporis. fatigat᷑ corpus cogitationibus mentis. ⁊ unũ tam̃ horum
ꝓpriũ ẽ. corporis. alt̾m mentis. Qd dũ uni homini. icciderit: ⁊ corporis cõmune iudet᷑. s¬
Et sic̃ in uno homine aliud animus. aliud corpus. sic in mediatore dĩ & hominũ. aliud
dei filius. aliud hominis fuit. unus cam̃ ex utͦq rp̃c dñs fuit. Aliud inqu̾a ꝓ discreti¬
one subĩę. non aluiisꝓ unitate ꝑsonȩ.

Expanded text:
 corpus docetur et animus. Rursum non unum atque idipsum corpur et animus, quia ex utroque homo factus est unus. Non enim haec aut substantiam confundunt in veritate personae, aut personam geminant diversitate 346 substantiae; quandoquidem unus ex his homo noscitur exstitisse. Non a, sed quia in unum atque inseparabile convenerunt, ex propriis videntur facta communia. Afficitur in corpore mens doloribus corporis, fatigatur corpus cogitationbius mentis; et unum tamen horum proprium est corporis, alterum mentis. Quod dum uni homini accideritEt sicut in uno homine aliud animus, aliud corpus: sic in mediatore Dei et hominum, aliud Dei Filius, aliud hominis fuit, unus tamen ex utroque Christus Dominus fuit. Aliud, inquam, pro discretione substantiae, non alius pro unitate personae.
Abbreviated transcription (Latin):
giguentis estat eẽ ꝓuenit. Non enĩ sicut filio ipsa generatione collata ÷ diuini¬
gis pat̾ s. sic ad patrẽ refertur: cura. egritudo. pauꝑtas. mors. humilitas ꝓlis.

Expanded text:
gignentis constat esse, pervenit. Non enim sicut Filio ipsa generatione collata est divinigignentis constat esse, pervenit. Non enim sicut Filio ipsa generatione collata est divinitas Patris, sic ad Patrem refertur cura, aegritudo, paupertas, mors, humilitas prolis.
Abbreviated transcription (Latin):
noc fixrma qũe aliud ñ ÷ fas p̾dicare quã dm̃. nec pocentia a quo cotũ noumꝰ
qđ ꝑtinet ad cõmunionẽ nat᷑e. illud ꝓpͥum. qd ꝑ accidens uni noscit᷑ euenisse
ꝑsonȩ. Nabet gͦ nascendo cotũ filius cũ patre qđ pat̾ est: s non defilio pater. quicͥd
specialit̾ ipse ꝑpessus est. Nonenĩ utsq cõmune est qd̾ ex hoĩe natꝰ ÷ homo acci¬
dens speciale. qd̾ plerunq sine p̃iuidicio cõmunis nat̾e neut̾ habere docetur in altero.
Ina ÷ pat̾s subĩa. uħia ꝑsona. hec cũ geniut: ex hac sine dubio ñ diuersa noscit᷑ extitise
s alt̾a. que ñ aliud docet᷑ &̃. quã pͥma. dũ: c̃munis docet᷑ ⁊ ꝓpͥa. Cõmunis in quã
unitate subĩȩ. ꝓpͥa discretione ꝑsonȩ. Cũ gͦ in se extet illa quȩ nata ẽ: ñ quicqͥd
huic acciderit ad gignentẽ necessario cransit. sic̃ ad nascentẽ qͥcqͥd ꝓpͥũ ac subĩale

Expanded text:
nec forma, quem non aliud fas est praedicare quam Deum; nec potentia, a quo totnec forma, quem non aliud fas est praedicare quam Deum; nec potentia, a quo totquod pertinet ad communionem naturae; illud proprium quod per accidens uni noscitur evenisse rsonae. Habet ergo nascendo totum Filius cum Patre quod Pater est, sed non de Filio Pater. Quidquid specialiter ipse perpessus est, utrisque commune non est. Quod ex homine natus est homo, accidens speciale est. Quod plerumque sine praejudicio communis naturae neuter habere docetur in altero. Una est Patris substantia, una persona. Haec cum genuit, ex hac sine dubio non diversa noscitur exstitisse, sed altera; quae non aliud docetur esse quam prima, dum et communis docetur et propria. Communis, inquam, ubstantiae; propria, discretione personae. Cum ergo in se exstet illa quae nata est, non quidquid huic acciderit ad gignentem necessario transit, sicut ad nascentem quidquid proprium ac substantiale
Abbreviated transcription (Latin):
coȩt̾nũ. De matre natꝰ: qui ante iam fiuit: de pr̃e qui aliquando ñ defuit.
Hoc fides credat. incelligentia ñ requirat. He aut ñ inuentũ pucet incredibile: aut
cegro matͥs corpore integrũ corpus xp̃c assũpsit. Sigͦ nouo more. nullo exemplo
scd̾m carnẽ natus docet᷑ ex corpore: quid mirũ si scd̾m consuetudinẽ humani pait̾¬
nĩ ꝓcessit expatre. ñ muiꝰ ꝑ subiam mac̾s ex sola genitꝰ filius: Sine danno corporis
parientis natũ filii nouumꝰ corpus. ⁊ minuisse in corporalem patͥs subĩam credicur:
rerũ intelligentia duce ꝑpendimꝰ: demꝰ iniciũ si non negimꝰ oᷤcasum. Alioquin iõ
sũmã maior ⁊ minor tͥb modis dici potest. Id ẽ. gate. forma. potentia. łcace: senior
puero. forma: Longior paruo. Potentia: fortior imbecillo. Uidcamꝰ utrũ aliqͥd hoꝵ
accidat filio Nam nec etate minor ẽ: quẽ de pͥncipio patre c̃stat exticisse pͥncipiũ

Expanded text:
coaeternum. De matre natus est qui ante jam fuit: de Patre qui aliquando non defuit. Hoc fides credat, intelligentia non requirat: ne aut non inventum putet incredibile, aut tegro matris corpore integrum corpus Christus assumpsit. Si ergo novo more, nullo exemplo, secundum carnem natus docetur ex corpore: quid mirum si non secundum consuetudinem humani partus processit ex Patre? Non minuit substantiam matris, ex sola genitus filius, et sine damno corporis parientis, natum filii novimus corpus: et minuisse incorporalem Patris substantiam credi naturam rerum intelligentia duce perpendimus; demus initium, si non negamus occasum. Alioquin ideo summam, major et minor tribus modis dici potest; id est, aetate, forma, potentia: aetate, senior puero; forma, longior parvo; potentia, fortior imbecillo. Videamus utrum aliquid horum accidat Filio: nam nec aetate minor est, quem de principio Patre constat exstitisse principium;
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ea sũ  faciunt que ñ ipsi componere potuerunt. qui scd̾̃m illã composite
quod apud popłm dicendũ. uł ab eis qui uoluerint aut potuerint legendũ est
dictaturus: diet ut ds̃ sermonẽ bonũ det in es eius. Si enim regina orauit
hester ꝓsue gentis temꝑali salute locutura apud regem. ut in os eius ds̃ congruũ
sermonem daret. quanto magis orare debet ut tale munus accipiat. qui ꝓ ęterna
hominũ salute in uerbo & doctrina laborat: Illi uero qui ea dicturi sunt que
quos ꝑferunt sumant. ⁊ prosꝑo exitu dictionis eidẽ gr̾̃as agant. a quo idse accepissẽ
ñ dubitant. ut qui głatur in illo głetur. in cuus manu sunt.:⁊ nos ⁊ sermones nR̃.¬

Expanded text:
et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa composite vet ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa composite vquod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos et sermones n
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. yñ sint in eis scismata. Non frustra de talib ait apłs. Confitent᷑ senosse
dm̃ factis autẽ negant. Modo gͦ quodã ipsi dicunt. ⁊ rursus alio modo ipsi ñ dicunt.
que antem facunt facere nolite. Doc est quod ex ore illoꝵ audistis facite. quod inoꝑe inde¬
tis facerenolite. Dicunt enim inquit ꝙ non faciunt. frgo quamuis ñ faciant dicunt
tam. D alio loco tales arguens. hypocrite inquit. quomodo potestis bona loqui cũ sitis
mili aꝓ hoc & ea que dicunt quando bona dicunt ñ ipsi dicunt. uoluntate scilicet
atꝙ oꝑe negando quod dicunt. Undde contingit. ut homo disertus & malus sermonẽ
quo ueritas p̃dicetur dicendũ abalio ñ diserto s bono ipse cõponat. Quod cũfit: ipse
aseipso tradit alienũ. ille ab alieno accipit suum. Cum uero boni fideles bonis fidelib
hac opam cõmodant: utriq: suil dicunt. qr & ds ipsoꝵ ẽ. cuius sunt illa que dicunt.

Expanded text:
omnes, et non sint in eis schismata. Nec omnes, et non sint in eis schismata. Nec Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam ipsi dicunt, et rursus alio modo non ipsi dicunt,quae autem faciunt, facere nolite; hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite: dicunt enim, inquit, et non faciunt . Ergo quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt;
Abbreviated transcription (Latin):
audientiũ. Sicut cuius pulcrũ corpus ⁊ deformis :÷ animus magis dolendꝰ :
quã si deforme haberet & corpus: ita qui oło quenter ea que falsa sunt dicunt.
magis miserandi : quã si talia deformit̾ dicerent. Quid est gͦ ñ solum eloquenter¬
dentia. in grandi uehem̃tia. ueris tam̃ reb quas audiri oporteat adhibere: S qͥ
utrumq ñ potest. dicat sapient̾ qd ñ dicit eloquent̾. potiꝰ quã dicat eloquenter.
quod ñ dicit sapient̾. Si autẽ ne hoc quidẽ potest: ita conu̾set᷑. ut ñ solum sibi
Sunt sane quidã qui bene pronuntiare possunt. quid autẽ pronuntient excogitare
s̃ possunt. Q uod si ahaliis sumant eloquent̾ sapient̾q conscriptũ memorieq cõm̃dent
attq ad popłm ꝓferant. si eã ꝑsonã gerunt ñ imybe faciunt. Sic enim qd̾ ꝓfecto utile ÷
multi predicatores ueritotis. fiunt nec multi magistri. s uniꝰ ueri magistri id ipsũ dicant

Expanded text:
autem cujus est pulchrum corpus, et deformis est animus, magis est dolendus, quam si deforme haberet corpus: ita qui eloquenter ea quae falsa sunt dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. CAPUT XXXVI. Quid sit sapiendentia, in grandi vehementia, veris tamen rebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi vendi. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, cogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque ad populum proferant, si eam personam gerunt, non improprie faciunt. Sic enim, quod profecto utile est, multi praedicatores veritatis fiunt: nec multi magistri, si unius rei magistri idipsum dicant
Abbreviated transcription (Latin):
reatura est ex eo qd nundũ est. aut aliquando non fuit. rei cuilibet aoruptibilis¬
quantũ in se est. pr̃is omnipotentis dĩ uoluntate facta subĩa. Hec diffinicio utrũ
in dĩ cadat filiũ: iudeamꝰ. Nam filius: in co qd̾ c̃. indifferentis nat᷑e ueritate
platꝰ ÷: qr ex eo qui ẽ. id ÷ ex gignente ñ dissimilis uatus est. ⁊ ideo int̾ filiũ
⁊ creat᷑a pͥmũ ni fallor ista discretio ẽ: qr ille ex patre sub̾ialic̾ gignit᷑. creat᷑a ñ ex
subiã ficientis. s ex sola uoluntate ac pocestate ꝑficit᷑. Ista corruptibilis ꝑ nat᷑am.
nͥ fuerit seruata ꝑ grãm: ille incorruptibilis. qͥ nascendo incorruptibilit̾ ex incor¬
rupcibili prẽ uidet᷑ habere sub̃iam. filiꝰ ꝑ oĩa similis pr̃i. dissimilis creat᷑e. Fa

Expanded text:
ibilisquantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem facta substantia. Haec definitio utrum in Dei cadat Filium videamus. Nam Filius in eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est: quia ex eo qui est, id est ex gignente, non dissimilis natus est: et ideo inter Filium et creaturam primum, nisi fallor, ista discretio est, quia ille ex Patre substantialiter gignitur; creatura non ex substantia facientis, sed ex sola voluntate ac potestate perficitur. Ista corruptibilis per naturam, nisi fuerit servata per gratiam. Ille incorruptibilis, qui nascendo incorruptibilem ex incorruptibili Patre videtur habere substantiam. Filius per
Abbreviated transcription (Latin):
extendunt᷑ mamis. longitudo a terra usq ad ipsam latitudinẽ. quo amanib ⁊ infra toti¬
affigitur: altitudo a lacitudine sursum usq aid summũ heret caput. ꝓfundũ qd̾ terre
infirum abscondit᷑. Quo signo crucis omnis actio xpĩana describit᷑. bene oꝑari in¬

Expanded text:
extenduntur manus, longitudo a terra usqextenduntur manus, longitudo a terra usq totum corpus affigitur, altitudo a latitudine sursum usque ad summum quo adhaeret caput, profundum quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis omnis actio Christiana describitur. In lati
Abbreviated transcription (Latin):
multi boni fideles nr̃i : Nonne aspicimꝰ quanto auro ⁊ argento & ueste suffarcinatꝰ exi¬
erit de egypto cyprianus doctor suauissimꝰ ⁊ mr̃ beatissimus: Quanto lac tantiꝰ: Quanto
uictorinus. optatꝰ. hylarius: Ut de uiuis taceã. quanto in numerabiles greci: Quod pͥor
ille fidelissimꝰ dĩ famulus moyses fecerat: de quo scͥptũ ÷ qd̾ eruditus fuerit omni sapientia
ur̃is. Iugũ enim meũ lene ÷. ⁊ sarcina mea leuis ÷ Quib nisi mitib ⁊humilib corde.
quos ñ inflat scientia. s caritas edificat: Meminerint ergo eoꝵ. qui pascha illo temꝑe
ꝑ umbrariĩ i maginaria celebrabant. cũ signari postes sanguine agni iuberent᷑. ysopo
ut in caritate radicati ⁊ fundati: possimus comphend̾e cũ omnib scis que sit latitudo. longi¬
tudo & altitudo ⁊ ꝑfundum. id ÷ crucem dñi. cuius latitudo dr̃ intransũso ligno quo

Expanded text:
multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus eximulti boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia vestris. Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est : quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo ut in charitate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitas et profundum, id est crucem Domini, cuius latitudo dicitur in transverso ligno, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ce xp̃o de societate gentiliũ exiens. debet abhominari atq deuitare: s etiã liberales
disciplinas usui ueritatis aptiores: ⁊ quedã moꝵ p̃cepta utilissima continent. deq ipso
uno dõ colendo. ñ nulla uera inueniunt᷑. apud eos. qd̾ eoꝵ tanqmͣ aurũ ⁊ argentũ qd̾non
ipsi instituerunt s de quib dã metallis diuinȩ ꝑuidentiȩ que ubiq  ifusa ÷ eruerunt.
&. quo ꝑu̾se atq in uiriose ad obsequia demonĩ abutunt᷑: cũ ab eoꝵ misera societate sese
seꝑat. debet abeis auferre xpĩanꝰ. adusum iustũ p̃dicandi euangłn. Uestem quoq illoꝵ. id ÷
hominũ quidẽ instituta: s tam̃ accõmodata humane societati. qua in hac uita carere non
possumꝰ: acciꝑe atq hab̾e licuerit. in usum conũtenda xp̃ĩanũ. Nam quid aliud fecert̃

Expanded text:
Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
artiũ corꝑaliũ ex ꝑm̃ta ⁊ comecture annumerant᷑. ⁊ p̃ter rationẽ disputationis ⁊ numer
⁊ fidei nr̃e accõmoda dixerunt maximẽ platonici. ñ solum formidanda ñ sunt: s ab eis etiã
tanqm in iustispossessorib in usum nrm̃ uindicanda. Usicut enim egyptii ñ solũ idola
habebant. ⁊ onera grauia. que popłs isrł detestaret᷑. ⁊ fugeret. s etiam uasa atq ornam̃ta
de auro ⁊ argento ⁊ uestem que ille popłs exiens de egypto. sibi potiꝰ tanqmͣ adusum meli¬
orem clanculo iundicauit. ñ auctoritate ꝓpria. s p̃cepto dĩ. ipsis egyptiis nescienter
cõmodantib ea quib ñ bene utebant᷑. sic doctͥne om̃s gentiliũ. ñ solum simulata et
suꝑsticiosa figm̃ta. gu̾esq sarcinas suꝑ uacanei laboris habent. quȩ unusquisq nrm̃ du

Expanded text:
artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime platonici non solum formidanda non sunt, sed etiam ab eis tamquam iniustis possessoribus in usum nostrum uendicanda. Sicut enim Egyptus non habebant et onera grauia., quae populus Israhel detestaretur et fugeret, sed etiam uasa et ornamenta de auro et argento qu uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce
Abbreviated transcription (Latin):
salubrit̾ p̃cipi. ut nullas doctrinas que p̃ter ȩccłiam xp̃i exercent᷑. tanqmͣ adbeatã uitã
capessendã sequi audeant. s eas sobrie diligent̾q diiudicent. Et si quas inuenerint abhoibus
institutas. uarias ꝓpt̾ diũsam uoluntatẽ instituentiũ. ⁊ ignotas ꝓpt̾ suspiciones errantiũ.
maxime si habent etiam cũ demonib in itã societatẽ ꝑ quarũdã significationũ quasi quȩdã
pacta atq conuenta repudient penitꝰ: detestent᷑. alienent etiã studiũ a suꝑfluis ⁊ luxuriosis
hominũ institutis. Illa uero instituta hominũ quȩ ad societatẽ conuiuentiũ ualent: ꝓ ipsa
huiꝰ uitȩ necessitatẽ ñ neglegant. Incȩt̾is autẽ doctͥnis que apud gentes iueniunt᷑: preter
hystoriã rerũ uł p̃t̾i̾ti temꝑis uł presentis ad sensus corꝑis ꝑtinentiũ. quib etiã utilrum

Expanded text:
salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam salubriter praecipi, ut nullas doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ connexionũ etiã inscolis illis discere. que p̾ter eccłiam sunt. Sententi¬
arũ autẽ ueritas: in scĩs libris eccłiasticis uestiganda ÷ Ipsa tam̃ ueritas connex¬
ionũ. ñ instituta s adnimadu̾sa ÷ ab hominib ⁊ notata ut eam possent uł discere
uel docere. Ham est in rerũ ratione ꝑpetua. ⁊ diuinitꝰ instituta. Sicut enim
qui narrat ordinẽ temꝑum. ñ eũ ipse comꝑonit. ⁊ locoꝵ situs aut naturas anima
ille qui demonstrat sicła eoꝵ motꝰ. ñ a se uł ab homine aliquo rem institutam
demonstrat: sic.: etia qui dicit. cũ falsum ẽ. quod consequit᷑: necesse est ut
falsũ sit quod p̃celit: uerissime dicit. Neq ipse facit ut ita sit: s tantũ ita eẽ. demonstrat.
idetur michi studiosis ⁊ ingeniosis ad olestcentib ⁊ tim̃tib dm̃. beatãq uitã querentib

Expanded text:
veritatem connexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter Ecclesiam sunt; sententiveritatem connexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter Ecclesiam sunt; sententiarum autem veritas in sanctis libris ecclesiasticis vestiganda est investiganda. Ipsa tamen veritas connexionum non instituta, sed animadversa est ab hominibus et notata, ut eam possint vel discere vel docere: nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs, aut naturas animalille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. idetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus
Abbreviated transcription (Latin):
oms falsas habentes sententias. que consequunt᷑ errorẽ illiꝰ cũ quo agit᷑. Que
tam̃ adhoc inferunt᷑ abono ⁊ docto homine: ut in his erubescens ille cuius erro¬
rẽ consequunt᷑. eundẽ relinquant errorẽ. quasi in eodẽ manere uoluerit: necesse
est ut etiã illa que damnat tenere cogat᷑. Non enĩ uera inferebat apłs cũ diceret.
neq xp̃c resurrerit. & illa alia. manis ÷ p̃dicatio nr̃a. in anis ÷ ⁊ fides ur̃a. ⁊ dein¬
qui hoc annuntiabant. nec fides eoꝵ qui hoc crediderant: s ista falsa uerissime
c̃nectebant᷑ illi sententie. qua dicebat᷑ ñ eẽ resurrectionẽ mortuoꝵ. Is autẽ falsis
repudiatis. qm̃ uera erat si mortui ñ resurgunt: consequens erit resurrectio mortuoꝵ
Cum gͦꝰ uere sint connexiones ñ solũ uerariĩ s etiã sierarũ sententiarũ. facile ÷

Expanded text:
onis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur. Quae onis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur. Quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cujus errorem consequuntur, eumdem relinquant errorem, quia si in eodem manere voluerit, necesse est ut etiam illa quae damnat tenere cogatur. Non enim vera inferebat Apostolus cum diceret: neque Christus resurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinqui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, conserum. Cum ergo sint verae connexiones, non solum verarum, sed etiam falsarum sententiarum, facile est
Abbreviated transcription (Latin):
geña auestionũ que in litc̃is scĩs sust: penetrand a ⁊ dissoluenda plurimũ ualet.
Tantuĩ ibi cauenda ÷ libido rixandi. ⁊ puerilis quedã ostentatio decipiendi adu̾sariũ.
Sunt eni multa que appellarit᷑ sophysmata. false conclusiones rationũ. ⁊ plerũq
ita ueras imitantes. ut ñ tardos. s ingeniosos etiã minꝰ diligent̾ attentos decipi¬
ant.  ropo suit enĩ quidã. dicens eicũ quoloquebat᷑. Quod ego sũ: tuñ es. At
ille consensit. Uerũ enim erat ex parte. uł eo ipso quod iste insidiosus. ille sim¬
pler erat. Tunc iste addidit. Ego autẽ homo sũ. Hoc qͦq cũ ab illo accepisset.
conclusit dicens. Tu gͥ ñ es homo. Quod genus captiosarũ conclusionũ. scͥptã
quantũ existimo detestatur. illo loco ubi dictũ ÷ qͥsophystice loqͥtur odibilis est.
Quãqm etiam sermo ñ captiosus s tam̃ abundantius quã grauitatẽ decet. u̾boꝵ
ornam̃ta conseccans: sophisticiis dicit᷑. Sunt etiam uere connexiones ratiotinati¬

Expanded text:
estionum, quae in Litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet: tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est . Quanquam etiam sermornamenta consectans, sophisticus dicitur. Sunt etiam vere connexiones ratiocinati
Abbreviated transcription (Latin):
etiam grandit̾ dicit. quia ñ contempnibilit̾ uiuit. Sic namq elegit bonã uitã. ut
etiã bonã non neglegat famã. s ꝓ uideat bona coram dõ⁊ hominib quantũ potest.
illum timendo. his consulendo. In ipso etiam sermone malit sermonib placere quã
uerbis. nec existimet dici meliꝰ. nisi qd̾ dr̃ uerius. Nec docto uerbis seruiat. s u̾ba
doctori. Hoc ÷ enim qd̾ apłs ait. ñ insapientia u̾bi ne euacuet᷑ crux xp̃i. Ad hoc ualet¬

Expanded text:
ia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod dicitur verius; nec doctor verbis serviat, sed verba doctori. Hoc est enim quod Apostolus ait: Non in sapientia verbi, ne evacuetur crux
Abbreviated transcription (Latin):
iñ me ad incõparabiliũ rerũ ȩxempla c̃pellis: iacuto quȩ sit ignis pocencia uideimꝰ.
Ex quo sanꝑ splendor. semꝑ:÷ uapor Alcrunq de co nascit᷑. nec ido cam̃ ignis
ine. hoꝵ quolibe aliqͣcenus inueuit᷑. Hec tͥa ñ se iniuicẽ gignt̃. qr ñ de splendore
ignis ⁊ uapor. aut de spłendoꝵ ignis  splendor: s de igne splendor ⁊ uapor sẽꝑ
est genitꝰ. Q  c̃ ita sint: uidesne in creat᷑a posse iliqͥd nasci. nec ostendi cẽpꝰ quo id¬

Expanded text:
iam me ad incomparabilium rerum exempla compellis, idcirco quae sit ignis potentia videamus, ex quo semper est splendor, semper est vapor. Utrumque de eo nascitur, nec ideo tamen ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et vapor, aut de vapore ignis et splendor, sed de igne splendor et vapor semper est genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
is facit. ut auod opotet & quemadmnodũ oportet dicatur a nob̾. nisi incuius
manu sunt & nos ⁊ sermones nr̃i : Ae ꝑhoc discat quidem omma que docenda
sunt: qui ÷ nosse uult & docere. facultatẽq dicendi ut decet uirũ eccłiasticum
comparet. Ad horã uero ipsius dictionis. illud potiꝰ bone m̃ti cogitet conuenire qd̾
ans ait. N olite cogitare quomo aut quid loquamini dabit᷑ enim uob̾ in illa quid lo

Expanded text:
is facit ut quod oportet, et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur eni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊temꝑate si p̾dicat᷑.: grandit᷑ si adũsus inde animus ut conũtat᷑ impellit᷑. Quid enĩ
dõ ipso maius ẽ : N unquid idõ ñ discit᷑ : Aut qui docet unitatẽ trinitatis: deb et nͥ
summissa disputatione agere. ut resad dmoscendũ difficilis. quantũ dat᷑ possit intel¬
ligi: Nun quid hic ornam̃ta ⁊ ñ docum̃ta querunt᷑ : Nunquid ut aliquid agat
est flectendus auditor. ⁊ ñ pocius ut discat instruendus : Porro cũ laudat᷑ ds̃ siue de
st laudare. quem nemo conuenient̾ laudat. nemo quomodocũq laudat. At siñ colatur.¬
aut cũ illo uł etiam p̃ illo colant᷑ idola. siue demonia. siue quec̃q creatura: quantũ
hoc malũ sit. atq ut ab hoc malo au̾tant᷑ homines. debet utiq granditer dici.

Expanded text:
et temperate si praedicatur; et granditer si aversus inde animus ut convertatur impellitur. Quid enim et temperate si praedicatur; et granditer si aversus inde animus ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso majus est? Nunquid ideo non dicitur? Aut qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum datur, possit intelligi? Nunquid hic ornamenta et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat est flectendus auditor, et non ut discat potius instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de est quantum potest laudare, quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunqaut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici.
Abbreviated transcription (Latin):
ua pecunia eustodire debemꝰ. dicente dño. Qui in minimo fidelis ẽ. ⁊ꝑm magno fideł
ẽ. Quod gͣ minimũ ÷̃. minimũ ẽ. s inminimo fidelẽ eẽ. magnũ est. Nam sicut ratio
rotunditatis. id ÷ ut a picto medio om̃s linee pares in extrema ducant᷑. eadem est
i magno qisco que in nũmulo exiguo ita ubi parua iuste gerunt᷑. ñ mmint᷑ iusticiȩ¬
I magnitudo
Ua doctor debeat rerum dictor ẽẽ. magnarũ:
ñ oñ semꝑ debet eas granditer dicere. s summisse cũ aliquid docetur. temꝑate cum
aliquid intuꝑat᷑. siue laudat᷑. Cum uͦ aliquid agendũ ÷ ⁊ ad eos loquim᷑ qui hoc agere
debent. ñ tam̃ uolunt: tunc ea que magna sunt. dicenda sunt grandit̾.⁊ ad flectendos
aninios congruent̾. Et aliquando de una eadẽq re magna. & suminisse dr̃ si docetur.

Expanded text:
va pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis va pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudoum doctor iste debeat rerum dictor esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur. Cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna et submisse dicitur, si docetur;
Abbreviated transcription (Latin):
tib xpm : Quis quis autẽ dicit ñ eẽ hominib p̃cipiendũ quid uł quemad modũ doccan
sudoctores sc̃s efficit sp̃s: potest dicere nec erandũ nob̾ eẽ. quia dñs ait. scit pater ur̃
quid uob̾ necessarium sit. priusqmͣ petatis ab eo: aut apłm paulũ timotheo ⁊ tito ñ
debinsse p̾cipere. quid uł quẽ admodũ p̃ciperent aliis. Quas tres aplicas epłas hab̾e
odicis modus nom̃ imposuit. Nam modica ꝓparuis. abusiue ñ ꝓpͥe dicimus.
Inistis autẽ nr̃is. quando quidẽ omĩa. maxime que de loco suꝑiore popłis dicimus ad
hominũ salutẽ nec temporariã s ȩt̾nã referre debemus. ubi etiã cauendꝰ est ȩc̾nus
int̾itus: omnia magna simt que dicimꝰ. usq ad eo ut nec deipsis pecumariis reb
uł ad quirendis uł admittendis. parua uidi debeant. que doctor eccłisticus dicit. siue
sit illa magna siue sit parua pecunia. Neq enim parua ÷ iusticia: quã ꝑfecto ⁊ in par

Expanded text:
 33. Quisquis autem dicit non esse hominibus praecipiendum quid, vel quemadmodum doceant, si doctores sanctus efficit Spiritus, potest dicere nec orandum nobis esse, quia Dominus ait, Scit pater vester quid vobis necessarium sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas im modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, neinteritus, omnia sunt magna quae dicimus; usque adeo, ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis, parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profect
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm m̃tis adhauriendũ ȩt̾nũ lum̃ leuare ñ posse. Que tam̃ seruitus in uideoꝵ popło
longe acet̾arum gentium more distabat: quando quidem rebus temꝑalibus ita subiu¬
gati erant. ut unus eis in omnib cõmendaret᷑ ds̃. Et quanqm̃ signa rerum spualiũ
ꝓ iplis rebus obseruarent. nescientes quo referrent᷑: id tam̃ insitum habebant. quod tali
Seruitute uni omniũ quẽ ñ uidebant placerent dõ. Quam custodiam. tanqmͣ sub peda¬
gogo paruuloꝵ fusse scribit apłs. Siib signo seruit: qui oꝑatur¬

Expanded text:
oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui t