comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calor solistorridus coriũ in sũ mocito desicat & quis untegriuident᷑ posteahumor in¬
terancus dũ siccatur contrahit fontes & scissuris diuidit &inutiles operi: lateris facit
Maxime tamen tectorio operi. in utileser̃ suntebienniũ inducantur. Non enĩ
poss ante penitus siccari fiunt autẽ laterũ gencratria. Unũ qđ grecelidor appel¬
latur. longũ sesquipede latũ pede quonr̃iutunt᷑. Sunl&ilioduo laterũ genera unum
appellant. Itaqurtifices quinq palmorũ publica operaexstruere consuer̃. & uii pri¬
uatorũ fieri debebuN exsimili. lateria remissis quilaterũ iuncturis int̃positis. repara¬
rent. Itacñfiet utcũ alter alterius protegit coniunctionẽ firmastructure sol¬
ditas surgat. DEPARIETIBUS LATERICUS TECTORIO OPERI PARANDIS
Latericii pari&es trib inductionib priussolident᷑ ut opus tectoriũ sineuitio accipi¬

Expanded text:
calor solis torridus corium in summo cito desiccat et quasi integri uidentur; postea umor incalor solis torridus corium in summo cito desiccat et quasi integri uidentur; postea umor interaneus dum siccatur, contrahit frontes et scissuris diuidit et inutiles operi lateres facit. Maxime tamen tectorio operi inutiles erunt, si ante biennium inducantur. Non enim possunt ante penitus siccari. Fiunt autem laterum genera tria: unum, quod graece Λύδιον appellatur, longum sesquipede, latum pede, quo nostri utuntur. Sunt et alia duo laterum genera, unum appellant. Itaque artifices quinque palmorum publica opera exstruere consuerunt et IIII priuatorum. Fieri debebunt et semilateria, remissis quae laterum iuncturis interposita reparent. Ita enim fiet ut, cum alter alterius protegit coniunctionem, firma structurae soliditas surgat. XI De parietibus latericiis tectorio operi parandis Latericii parietes tribus inductionibus prius solidentur, ut opus tectorium sine uitio accipi
Abbreviated transcription (Latin):
incem̃ticias autem structuras puraharenamittat᷑ : DECALCS UTILITATE ꝓBANDA
alix itaq dealbo sixo ueltiburtino autcolũ bino fluuatili coquat᷑ autrubrd
auts fungu: Que enĩerit exspisso & duro saxo utilit̃ structuris conueni&
Quaeautẽ exfistuloso autexiliore lapidefuerit conueni& operitectorio : In com¬
mixtione adduaspartes harenȩ unacalcis mittatur: Influuiatili autẽ harena
sitertiã pistẽ teste crete adderis mirã soliditãtẽ operis prestabit: DELAT ERI
aciendiaũ lateress̃ ex terra alba ł creta uelru IB: FACI ENDIS
bricaccutsablone masculo: Hacgeneraterne ꝓpterleuitatẽ fortiora sunt
õperi Ceteragenera quõ aut grauia sunt̃ autpaleas non continent authumo¬
res pars ꝓptereacito soluunt fabricis inutilu uident᷑ Ducendi autẽ st̃ lateres
uerno tẽpore utexlento siccesant. Quienĩ solstituli tẽport parantur uitiosi fiunt. Qm̃

Expanded text:
In caementicias autem structuras pura harena mittatur. IX De calcis utilitate probanda In caementicias autem structuras pura harena mittatur. IX De calcis utilitate probanda Calx itaque de albo saxo uel Tiburtino aut columbino fluuiatili coquatur aut rubro aut sfungia. Quae enim erit ex spisso et duro saxo utiliter structuris conueniet. Quae autem ex fistuloso aut exiliore lapide fuerit conueniet operi tectorio. In commixtione ad duas partes harenae una calcis mittatur. In fluuiatili autem harena si tertiam partem testae cretae addideris, miram soliditatem operis praestabit. X De lateribus faciendbrica aut sabulone masculo. Haec genera terrae propter leuitatem fortiora sunt operi. Cetera genera quoniam aut grauia sunt aut paleas non continent aut umore sparsa cito soluuntur, propterea fabricis inutilia uidentur. Ducendi autem sunt lateres uerno tempore, ut ex lento siccescant. Qui enim solstitiali tempore parantur uitiosi fiunt, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
uon fuerit undeharenefodiant᷑ tun cdefluminib autdeglarcis erit excernenda
uitdditort miriro: Sed mirina harena instructuris hocuitiũ hab& tarde siccant
undehonerari. secontinent̃ non prtit᷑. Nisi intermissionib requieuert opus
Ponderegrauita structura rũp&ur: Camcris&ũ salsu humorẽ remuit tendo
tectoriũ opus sȩpe resoluit fossicieuero celerit᷑ siccescur & tectoria nonledunt : & con¬
camarationes utiliter obligant. sed fossiciȩ recentesstatĩ instructuras. mittidebent
fortiusenĩcõphenduñ cementa Nam si subsole diutius. fucrint aut imbrib primisq
solutȩ &terrose & unide fiunt̃ fossiceitaq cũ recentessunt tettorio operi. ꝓpt̃
pinguedinẽ conueniuNt : fluuiaticȩ autẽ ꝓpt̃ macritatẽ signino operi. in con¬
gruentessuNt. Sediaculorũ subactionib: inteciorio opere recipiur̃ soliditatẽ

Expanded text:
non fuerit unde harenae fodiantur, tunc de fluminibus aut de glareis erit excernenda non fuerit unde harenae fodiantur, tunc de fluminibus aut de glareis erit excernenda aut de litore marino. Sed marina harena in structuris hoc uitium habet: tarde siccat: unde onerari se continenter non patitur. Nisi intermissionibus requieuerit opus, pondere grauata structura rumpetur. Cameris etiam salsum umorem remittendo tectorium opus saepe resoluit. Fossiciae uero celeriter siccescunt et tectoria non laedunt et concamarationes utiliter obligant. Sed fossiciae recentes statim in structuras mitti debent; fortius enim comprehendunt caementa. Nam si sub sole diutius fuerint aut imbribus pruinisque solutae, et terrosae et euanidae fiunt. Fossiciae itaque cum recentes sunt, tectorio operi propter pinguedinem non conueniunt. Fluuiaticae autem propter macritatem Signino operi incongruentes sunt, sed liaculorum subactionibus in tectorio opere recipiunt soliditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uasorũ argenteorũ. uelaencorũ habeant mensas tam̃ ꝓpt̃ siporis integritatẽ fictilib:
uasculi sutun. Non alienũ uid&ur &ũ acceptacula locis oportunis facere ut suquȩ
ex haustȩ solis ardorib fuerint autuenassiciens terra consũpserit. Nihil hominis
dereceptaculis aquam inistret᷑. Canaliũ uero & tubulorũ ligneorũ facilis &usitata
a que in ductio uidetur DEMENSVRIS ET PONOERE FISTULARVM
istule ergoplubeş ꝓmignitudinea qut hencsoliditit̃. & mensun accipere debebunt
Sicentenarie fundent᷑ denũ pedũ & c̃c̃ lib̵ fusurt accipunt Octogenariae
denũ pedũ. Dec ee inde libaccipunt. Qunquigenariȩ denũ pedũ. De. Ixaex lib̵ accipiañ
Qludrigenariȩ denũpedũ de lib̵ T̃riceurie xpedũ ecec ł bib Nicenirie. xpedum
uene fossice genera sunł tria nigra rubra. carbunculus: Exhisquaminu cõpre

Expanded text:
uasorum argenteorum uel aeneorum habeant mensas, tamen propter saporis integritatem fictilibus uasorum argenteorum uel aeneorum habeant mensas, tamen propter saporis integritatem fictilibus uasculis utuntur. Non alienum uidetur etiam conceptacula locis oportunis facere, ut, si aquae exhaustae solis ardoribus fuerint aut uenas sitiens terra consumpserit, nihilominus de receptaculis aqua ministretur. Canalium uero et tubulorum ligneorum facilis et usitata aquae inductio uidetur. VII De mensuris uel pondere fistularum istulae ergo plumbeae pro magnitudine aquae hanc soliditatem et mensuram accipere debebunt: si centenariae fundentur denum pedum, M et CC libras fusurae accipiant; octogenariae denum pedum, DCCCCLX libras accipiant; quinquagenariae denum pedum, DC libras accipiant; quadragenHarenae fossiciae genera sunt tria: nigra, rubra, carbunculus. Ex his quae manu compreh
Abbreviated transcription (Latin):
locus fuerit undea quaducit᷑ aliquanto. inferius planitia inflexa libretur utueniens
aqua fracto imp&u. lenius decurrat. Autsi longiusdemonte ducit᷑ sapius flexu¬
osas planities facies. Minori&iã sup̃tu &utilius tubis fictilib inducitur. Cũa figu¬
lo ergofient neminus duorũ digitorũ grossitudine coriũ habcant. Sedipsitubuli. ex
una paste angustiores funt ut alter in alterũ ꝑordinẽ uel palmũ ingrediant᷑. Iuncture
autẽ eorũ calceuiuaoleo. subacta inlinint᷑. &intequã a capite aqua demittat᷑. fauilla
ꝑ eos. cũ paruoliquore laxetur ut siquauitia tubuli habuerint excludant᷑. Salubri¬
orenĩ uscostubulorũ materiainuenit᷑. Explũ bõenĩ cerussa nascitur quae
corporib humanis nociua ÷. Exemplũ autẽ huiusplũbariorũ. deformitas ꝓbat qui trac¬
tandoplũbũ. exsucati sanguine foedo palloremutant᷑. Namcũ fere om̃s fructas

Expanded text:
locus fuerit unde aqua ducitur, aliquanto inferius planitia inflexa libretur, ut ueniens locus fuerit unde aqua ducitur, aliquanto inferius planitia inflexa libretur, ut ueniens aqua fracto impetu lenius decurrat. Quodsi longius de monte ducetur, saepius flexuosas planities facies. Minori etiam sumptu et utilius tubis fictilibus inducitur. Cum a figulo ergo fient, ne minus duorum digitorum grossitudine corium habeant. Sed ipsi tubuli ex una parte angustiores fiant, ut alter in alterum per ordinem ad palmum ingrediantur. Iuncturae autem eorum calce uiua oleo subacta inliniantur, et antequam a capite aqua demittatur, fauilla per eos cum paruo liquore laxetur, ut, si qua uitia tubuli habuerint, excludantur. Salubrior enim usus tubulorum materia inuenitur. Ex plumbo enim cerussa nascitur, quae corporibus humanis nociua est. Exemplum autem huius plumbariorum deformitas probat, qui tractando plumbum exsucati sanguine foedo pallore mutantur. Nam cum fere omnes exstructas
Abbreviated transcription (Latin):
ustus autẽ aquae quat tuorgenerib fiunt: Aut forma structili autfistulis plũber
aut tubis uelcanalibus ligneis aut tubis fictilib. Si ꝑformã aquaducit᷑ structura
eiusdiligent̃ solidarideb& neꝑrimas pereat. Canaliculus forme iuxta magnitu¬
dinẽ aque dirigat᷑. Si planus locus fuerit pedesemis intracaput aquestructura conloc&᷑
Etsilongior planitia fuerit intercentenos uel ix pedesstructura. submittatur. ut
animata aqua non pigro imp&u decurrat. Namsiint᷑ualla montiũ fuerint ad li¬
bram̃tũ caput aque. specus subt̃raerit structura autroboreis canalib: aquȩ ductꝰ cõponat᷑
Qđ si concaue ualliũ dimissione simpedieNt̃ structuras solidis ł arcuatiles. ad libram̃tũ aquȩ
occurrat᷑. Autfistulis plũbeis autcaralib librecursus dirigat᷑. Uerũ sultior

Expanded text:
Ductus autem aquae quattuor generibus fiunt, aut forma structili aut fistulis plumbeis Ductus autem aquae quattuor generibus fiunt, aut forma structili aut fistulis plumbeis aut tubis uel canalibus ligneis aut tubis fictilibus. Si per formam aqua ducetur, structura eius diligenter solidari debet, ne per rimas pereat. Canaliculus formae iuxta magnitudinem aquae dirigatur. Si planus locus fuerit, pede semis infra caput aquae structura conlocetur et, si longior planitia fuerit, inter centenos uel LX pedes sicilico structura submittatur, ut animata aqua non pigro impetu decurrat. Nam si interualla montium fuerint, ad libramentum capitis aquae specus sub terra erit fodiendus et structura aut roboreis canalibus aquae ductus componatur. Quodsi concauae uallium demissiones impedient, structura solida uel arcuatili ad libramentum aquae occurratur, aut fistulis plumbeis aut canalibus librate cursus dirigatur. Verum si altior
Abbreviated transcription (Latin):
nuna ponderis periculũ fodientib facut. DEVTILITATE AQUAE ꝓBANOA
uo ergo anteomũ aqua usus necessarius hab&ur his ex perim̃tis utilitascius
ꝓbandaerit:. Itiq sinaturailit̃ fontes ꝓfluent considerandũerit priusqua
homines & qui silubri. corpore circacosfontes habitent. itiq si corporibus
uilentib erurib nonuitiosis colorib nitidis nonlippientib oculis purgatos salu¬
bresq fontes ꝓbabis. Qđs inouifontes autputei fossi fuerint aquĩ eoximes in uaso
aneo nitido sparges & simaculã nonfecerit. optime ꝓbibiliserit. Missi &iã inuas aeneum
sidecocta fuerit &limũ uł harenã in fundo ñ reliquerit. legum̃ inea. sicito coquat᷑ bona
erit. Nonminus suꝑlucidi. fontes fuerint & sinemusco autqͥbdã inqͥnam̃tis ignem.
nonitã salubrẽ ꝑ p&uã q a quã futurã significabit. DEAQUAE INDUCTIONE

Expanded text:
ruina ponderis periculum fodientibus faciat. V De utilitate aquae probanda ruina ponderis periculum fodientibus faciat. V De utilitate aquae probanda Quoniam ergo ante omnia aquae usus necessarius habetur, his experimentis utilitas eius probanda erit. ltaque si naturaliter fontes profluent, considerandum erit prius quales homines et quam salubri corpore circa eos fontes habitent. Itaque si corporibus ualentibus, cruribus non uitiosis, coloribus nitidis, non lippientibus oculis, purgatos salubresque fontes probabis. Quodsi noui fontes aut putei fossi fuerint, aquam eximes, in uas aeneum nitidum sparges et, si maculam non fecerit, optima et probabilis erit. Missa etiam in uas aeneum, si decocta fuerit et limum uel harenam in fundo non reliquerit, legumen in ea si cito coquatur, bona erit. Non minus si perlucidi fontes fuerint et sine musco aut quibusdam inquinamenti signis, mundam, salubrem perpetuamque aquam futuram significabit. VI De aquae inductione
Abbreviated transcription (Latin):
iuntu fuent sigis operb parises siriunt᷑. Itin cuenerũ capita excludurtar q hn sigo¬
Quteuergo federedebebis latũ pedib octo utabinis pedib structura inerrtunui sens abis
aquit tuosciuus relinqiunt  Structiniutro cuficere coeperis uctibi ligicisdeosibis
sciutntoroe ci pconti nonledis. Siceñsoliditistoructura ⁊ duersus humort̃ fordorerit
Qđ silimosi aquifuerit. salẽ eimisces &i suuitate siporc̃sutibit Sealaeti auetoluo
aaquinq pstes hiuene diuspartes calcismitti. docuerint Isdẽ mensuris srediumas
epensas fieri monstaurinttt Meliustim̃ inuentũ ÷ utiddius pastes harenet
unaculai smisceat᷑ quo pinguior impensa fortius cem̃ taliganes: Similit̃ &ntesta¬
ieis operib facies Puteũ autẽ cũ fodere cocperis sitrasolida p̃ fuerit authuirena
rubici aut sibulo fluuiđ autex sudapis humor fossionc̃ resoluit tibula sixiũ
duectis fodiendo submittis &easucetib ligneis trinsuersis distinabis pelaũensterra

Expanded text:
nta fuerit, Signinis operibus parietes struantur ita ne uenarum capita excludantur. In SignPuteum ergo fodere debebis latum pedibus octo ut a binis pedibus structura in circuitu surgat et quattuor cauo relinquat. Structuram uero cum facere coeperis, uectibus ligneis densabis sic ut nitorem frontis non laedas. Sic enim solidata structura aduersus umorem fortior erit. Quodsi limosa aqua fuerit, salem ei miscebis et insuauitatem saporis mutabit. Sed licet auctores ad quinque partes harenae duas partes calcis mitti docuerint, isdem mensuris et rediuiuas impensas fieri monstrauerint, melius tamen inuentum est ut ad duas harenae una calcis misceretur, quo pinguior impensa fortius caementa ligaret. Similiter et in testaceis operibus facies. Puteum autem cum fodere coeperis, si terra solida non fuerit aut harena lubrica aut sabulo fluidus aut exsudans umor fossionem resoluet, tabulas axium directas fodiendo submittes et eas uectibus ligneis transuersis destinabis, ne labens terra
Abbreviated transcription (Latin):
aquã habere. propterea. qđ omĩscalor ad setrahithumorẽ. Itẽ in eodẽ loco sifo¬
cũ feceris &ua porata t̾ra. humidũ nebulosũq fumũ suscitauerit. ostendit locũ aquã
habere. Cũ haȩcita fuerit reꝑta cestissignis in altitudinẽ putei. defodiendier̃ quo¬
usquecaput aquae inueniatur. Autsiplura fuerint in unũ colligantur.
Maxime tamen subradicibus montiũ in regione septentrionali signa aquaes
querenda bi hiseñi locis suuues & salubres &ibundantiores inueniuntur

Expanded text:
aquam habere, propterea quod omnis calor ad se trahit umorem. Item in eodem loco si foaquam habere, propterea quod omnis calor ad se trahit umorem. Item in eodem loco si focum feceris et uaporata terra umidum nebulosumque fumum suscitauerit, ostendit locum aquam habere. Cum haec ita fuerint reperta certis signis, in altitudinem putei defodiendi erunt quousque caput aquae inueniatur aut, si plura fuerint, in unum colligantur. Maxime tamen sub radicibus montium in regione septentrionali signa aquae sunt quaerenda. In his enim locis suaues et salubres et abundantiores inueniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
texharundo hedera alia quoq quae sinehumorenasci nom possunt Quõ aũ in lacunis
similianascuNTt. facilehiscredendũ non ÷. Itaq sit inuentiones aqua ꝓbabis Fodia¬
turergo ubi hec si gna fuerint inuente neminus inlatitudinẽ pedes .iii. in altitudi¬
nẽ pedes v. & circasolis occasũ uasplũbeũ autaencũ mundũ intrinsccus ꝑunctũ oleo in
imũ fossurã in mersũ conlocatur. Supraq fossurã frondib uelarusi dinibus mis¬
sisterra inducatur. Itẽ aliadie aperiatur. & si sudores autstille inuaso inueniuntur
islocus sinedubitatione a quã habebit. Itẽsiuas excreta siccũ noncoctũ eadem
ellus lanesimilit̃ in eolo copositũ sitantũ umoris colligerit autaliadie ex primi
possit magnã copiam a qual ocũ. habere significat. Lucernaplena oleo incensa
suneodem loco similit̃ ad oꝑta in alicedie. lucens fuerit inuenta indicauiteum locũ

Expanded text:
tex, harundo, hedera, alia quoque quae sine umore nasci non possunt. Quoniam autem in lacunis tex, harundo, hedera, alia quoque quae sine umore nasci non possunt. Quoniam autem in lacunis similia nascuntur, facile his credendum non est. Itaque sic inuentiones aquae probabis. Fodiatur ergo ubi haec signa fuerint inuenta ne minus in latitudinem pedes III, in altitudinem pedes V et circa solis occasum uas plumbeum aut aeneum mundum, intrinsecus perunctum oleo, in imam fossuram inuersum conlocetur, supraque fossuram frondibus uel harundinibus missis terra inducatur. Tum alia die aperiatur et si sudores aut stillae in uase inuenientur, is locus sine dubitatione aquam habebit. Item si uas ex creta siccum, non coctum, eadVellus lanae similiter in en loco positum, si tantum umoris collegerit ut alia die exprimi possit, magnam copiam aquae locum habere significat. Lucerna plena oleo incensa, si, in eodem loco similiter adoperta, alia die lucens non fuerit inuenta, indicabit eum locum
Abbreviated transcription (Latin):
migiscebibernis liquoribcollati saporisoptimi. spissis & solidis locis subsistentes Qla¬
ree uend mediocres & incestas uenis habent sede gregia suauitate : In sabulone mas¬
culo &hurena & carbunculo cerciores & salubriores &abundantiores s̃ copie aquarum
in rubrosaro & copiose & boncinueniuntur. Sed ꝓuidendũerit neint̃ rimas saxorum.
quo suspenses decurnent. Subradicib montiũ & in sixis sicilib uberiores & sal ubriores
&frigidioresaque inueniuntur. Cam pestribautẽ fontib salse& graues &tepide &ñ
suaueser̃ Sedsis a porbonus inuenit᷑ scito eis demontib subtrauenire in medio campos
ibiq umbrisarborũ contectȩ prestibunt montanorũ fontium suauitatẽ: Signaaũ
inuestigande a quae alia huius modiinuenient᷑ : Tenuis iuncus salixerratica alnus ui¬

Expanded text:
magis ex hibernis liquoribus collecti, saporis optimi, spissis et solidis locis subsidentes. Glamagis ex hibernis liquoribus collecti, saporis optimi, spissis et solidis locis subsidentes. Glareae uero mediocres et incertas uenas habent sed egregia suauitate. In sabulone masculo et harena carbunculo certiores et salubriores et abundantiores sunt copiae aquarum. In rubro saxo et copiosae et bonae inueniuntur, sed prouidendum erit ne inter rimas saxorum, quoniam suspensae sunt, decurrant. Sub radicibus montium et in saxis silicibus uberiores et salubriores et frigidiores aquae inueniuntur. Campestribus autem fontibus salsae et graues et tepidae et non suaues erunt, sed si sapor bonus inuenietur, scito eas de montibus sub terra uenire in medios campos ibique umbris arborum contectae praestabunt montanorum fontium suauitatem. Signa autem inuestigandae aquae alia huiusmodi inuenientur: tenuis iuncus, salix erratica, alnus, ui
Abbreviated transcription (Latin):
liquores studiosescire oport&: Aquae ergo fontinȩ aut spontȩꝓfluunt aut sȩpe
deputeis abundañ: Cuius sitalescopunoner̃ signis infra scriptis querendas Subt̾ra
capita a quirũ & ꝓximifontib altioraputeis. colligenda. Antesolisitaq ortũ in locis
qͥb aqua queritur equalit̃ in t̾ra ꝓcũbat᷑ &m̃to deposito ꝑ eaꝓspiciatur Moxuidebis
in qͥb cũꝙ locis aqualatebat humores inere supratrã crispantes. Etin modum
tenuis nebule rorẽ spargentes qđ insiccis &ar idislocis fieri non potest Querentibergo
aquã diligent᷑ erit c̃siderandũ qualesterresi nt Cestaeñ generisur̃ in qͥbautabundans
aulttenuis a quaniscut᷑ increti tenuiss& exilis uicoptimi saporisinuentur. in sablone
soluto tenuis limosa &insuiuis altiorib locis mersa. Intranigri sillirũ umores exiles

Expanded text:
liquores, studiose scire oportet. Aquae ergo fontanae aut sponte profluunt aut saepe liquores, studiose scire oportet. Aquae ergo fontanae aut sponte profluunt aut saepe de puteis abundant. Quodsi tales copiae non erunt, signis infra scriptis quaerenda sunt sub terra capita aquarum et proxima fontibus, altiora puteis colligenda. Ante solis itaque ortum, in locis quibus aqua quaeritur, aequaliter in terra procumbatur et mento deposito per eam prospiciatur. Mox uidebis in quibuscumque locis aqua latebit umores in aere supra terram crispantes et in modum tenuis nebulae rorem spargentes, quod in siccis et aridis locis fieri non potest. Quaerentibus ergo aquam diligenter erit considerandum quales terrae sint. Certa enim genera sunt in quibus aut abundans aut tenuis aqua nascatur. In creta tenuis et exilis nec optimi saporis inuenitur. In sabulone soluto tenuis, limosa et insuauis, altioribus locis mersa. In terra nigra stillarum umores exiles,
Abbreviated transcription (Latin):
apastes & numeros uentorũ scirecoeptũ ÷. Sed pleriq xii uentoscẽ ad scuerint ut
est inurberoma triton. eneuscũtotidẽ thoricib uentorũ factus ad tẽplũ androgei cu¬
renensis similitudo supra caputuenti uirgã tenens cundẽ eseflantẽ ostendit. Obseruab̵
ergo neunius aut fenestras contranociuosflatus facus: Nociuienĩsunt fletus ubiautni¬
mis incubunt autacerrima frigora ficiunt ut & homines &inimilia laedant¬
ꝑ rigorosis ergo regionibus ameridie autaboccisu hiberno ianuas & fenestras facies
Aestuosisuero aborci & septentrione ficri ordinabis: DEAQVAEIN VENTIONE
uousibiomniũ maximenecessariȩ aque uidentur: primo quȩ generaterrae
tenuesaut abundantes uena semittant. Quib &um signis altius depresse in¬
uemuantur: quomodo exfontib uelputeis ducantur que no ciuos aut silubres habeant

Expanded text:
et partes et numeros uentorum scire coeptum est. Sed plerique duodecim uentos esse adseuerant, ut et partes et numeros uentorum scire coeptum est. Sed plerique duodecim uentos esse adseuerant, ut est in urbe Roma Triton aeneus cum totidem thoracibus uentorum factus ad exemplum Andronici Cyrrestis. Is simili modo supra caput uenti uirgam tenens eundem esse flantem ostendit. Obseruabis ergo ne ianuas aut fenestras contra nociuos flatus facias. Nociui enim sunt flatus ubi aut nimis incumbunt aut acerrima frigora faciunt, ut et homines et animalia laedant. Frigorosis ergo regionibus a meridie aut ab occasu hiberno ianuas et fenestras facies, aestuosis uero a borea et septentrione fieri ordinabis. III De aquae inuentione Quoniam usibus omnium maxime necessariae aquae uidentur, primo quae genera terrae tenues aut abundantes uenas emittant, quibus etiam signis altius depressae inueniantur, quomodo ex fontibus uel puteis ducantur, quae nociuos aut salubres habeant
Abbreviated transcription (Latin):
rtionibs Rg comciricis methodus equinoetuli tempore ꝑgnomonicis umbras orbistre
spatui set̃ mctitũ. & siccer tos uentorũ didicisse flatus: Tenere ergo cuientẽ aequinoe¬
fue fuoniũ septentriont̃ obẽ terre regudseueras se &xempliciusa ahens tunse mar¬
morci octagonã instituit inquumigines uentorũ. sculptis contrasuo cuiusq flatus
oidinut : Suprique ipsimturrim meti mirmoreĩ posuit &tritonemeneũ. colloca¬
uit &ita estmodulatus utcũuentus aliquis adspirass& quodim momento ingepo
agen&ur Eł dsupri caputeius resister& &dexterimanu uirga tenens ipsumesse flantẽ
monstrins&. Itaꝙ et̃ int̃subsolanũ. &iustrũ adorientẽ hibernũ curũ Interaustrũ
& sauoniũ ad occidentẽ hibernũ africũ. Int̾ fauoniũ & septentrionem chiurũ quẽ
quidimcoruũ uocnt. Int̃ septentrionẽ & subsolanũ a quilonẽ: hoc modo & nomina

Expanded text:
rationibus et geometricis methodis, aequinoctiali tempore, per gnomonicas umbras orbis terrae rationibus et geometricis methodis, aequinoctiali tempore, per gnomonicas umbras orbis terrae spatia esse metitum et sic certos uentorum didicisse flatus; tenere ergo orientem aequinoum octo uentis orbem terrae regi adseuerasset, exempli causa Athenis turrem marmoream octagonam instituit, in qua imagines uentorum sculptas contra suos cuiusque flatus ordinauit, supraque ipsam turrem metam marmoream posuit et Tritonem aeneum conlocauit et ita est modulatus ut, cum uentus aliquis adspirasset, quodam momento in gyro ageretur et supra caput eius resisteret et, dextera manu uirgam tenens, ipsum esse flantem monstraret; itaque esse inter subsolanum et austrum ad orientem hibernum eurum, inter austrum et fauonium ad occidentem hibernum Africum, inter fauonium et septentrionem chaurum, quem quidam chorum uocant, inter septentrionem et subsolanum aquilonem. Hoc modo et nomina
Abbreviated transcription (Latin):
docuerunt Namordinationẽ ac dispositionẽ. diathesim. uenustatẽ & decorẽ miap.
modolorũ m̃suras sy mmetrun. distributionẽ oechonomin appellauerunt
Ordinatio ÷ ergomembrorũ dispositio&constat ex quantitate quã greci poso¬
titauocant. Quantitas ÷ modus singulorũ membrorũ uniuerso responderis
operi. dispositio ÷ aptareb conclauiũ institutio &operifuturi forma. Trib figu¬
ris diuisa queagrecis idea appellatur. Hes ergo tresfigurȩichno grasia ortogra¬
phia sceno graphia. Ichnographia ÷. aree uelsoli. & fundamentorũ descriptio.
Ortogriphia ÷ laterũ &altitudinis eestructio. Sceno grfia ÷ frontis & totius
operis ꝑpidturĩ ostensio Q
cuentis ferunt quidĩ philosorũ eratosthenen mithe matiis

Expanded text:
docuerunt. Nam ordinationem τάξιν, dispositionem διάθεσιν, uenustatem et decorem εὐρυθμίαν, docuerunt. Nam ordinationem τάξιν, dispositionem διάθεσιν, uenustatem et decorem εὐρυθμίαν, modulorum mensuras συμμετρίαν, distributionem οἰκονομίαν appellauerunt. Ordinatio est ergo membrorum dispositio et constat ex quantitate, quam Graeci ποσότητα uocant. Quantitas est modus singulorum membrorum uniuerso respondens operi. Dispositio est apta rebus conclauium institutio et operis futuri forma tribus figuris diuisa, quae a Graecis ἰδέα appellatur. Haec sunt ergo tres figurae: ichnographia, orthographia, scenographia. Ichnographia est areae uel soli et fundamentorum descriptio. Orthographia est laterum et altitudinis exstructio. Scenographia est frontis et totius operis per picturam ostensio. II De uentis Ferunt quidam philosophorum Eratosthenen mathematicis
Abbreviated transcription (Latin):
EARTIS ARCHITECTONICE PERITIA MULTA IINCIPIT TEXTUS¬
oratione uitruuius polio. aliiq auctores scripsere. Verũ ne longa eorũ dissertaq
facundiora humiliorib ingeniss alicnũ facer&studiũ. paucaex his mediocri lic& sermone
priuatis usib: ornare fuitconsiliũ. Quepastes itaq celi &regiones uentorũ. salubres
aedificiis uideant᷑. & qua subtilitate. nociui flatus auertant᷑. aditusq ianuarum
& lumina fenestris utilit̃ tribuant᷑. Quib ue m̃suris edificiorũ mebradisponant᷑.
Quib signis tenuis abundinsq aqua inuenit᷑. alia&iã queȩdificandigratia. scire oport&.
ꝑtinere debeant. studiose ad tendereconu̾enit. Omã enim pulchro decore acuenus¬
tautilitate fieri poter̃. Suntehuius artis peritus ordo discat᷑. Nã architecturȩ partes
sunt octo Quesunt iꝰ ordinitio. dispositio uenustas mensura distributio. edifica¬
tio. conlocatio. machinatio. Ex hisgreci quinq uocabuł studiũ. architecture eẽ

Expanded text:
artis architectonicae peritia multa oratione Vitruuius Pollio aliique auctores scientissime scripsere. Verum ne longa eorum disertaque facundia humilioribus ingeniis alienum faceret studium, pauca ex his, mediocri licet sermone, priuatis usibus ordinare fuit consilium. Quae partes itaque caeli et regiones uentorum salubres aedificiis uideantur, et qua subtilitate nociui flatus auertantur aditusque ianuarum et lumina fenestris utiliter tribuantur, quibusue mensuris aedificiorum membra disponantur, quibus signis tenuis abundansque aqua inueniatur, alia etiam quae aedificandi gratia scire oportet, pertinere debeant studiose attendere conuenit. Omnia enim pulchro decore ac uenusta utilitate fieri poterunt si ante huius artis peritus ordo discatur. Nam architecturae partes sunt octo, quae sunt ordinatio, dispositio, uenustas, mensura, distributio, aedificatio, conlocatio, machinatio. Ex his Graeci quinque uocabulis studium architecturae esse
Abbreviated transcription (Latin):
ciun silis attici colorẽ eademratione uaccinũ tẽperantes. & lacmiscentes purpurã
faciuNt cligantẽ. Item qui nom possunt chrysso colla ꝓpt̃ caritatẽ utiherba queluteum
appellatur ceruleũ inficiuNt &utuntur uiridissimũ colorẽ. haȩcautẽ infectiua appella¬
tur. Itẽ ꝓpt̃ in opiã coloris indicicretã synisuã autanularũ utroq qđ greci in salliniappel¬
lant inficientes imititionẽ faciunt indicicoloris quib rationib & reb ad dispositonem
firmitatis. quibq decoras oporteatfieripicturas. Itẽ quas habeant om̃ scolores inse po¬
testates utmihi succurrere potuit. in hodibro ꝑscripsi Itaq om̃s edificationũ ꝑfectio¬
nes quã haberedebeant oportunitatẽ ratiocinationis septem uoluminib suNł finitae
Insequentiautẽ deaqua si quibus locis nonfuerit quẽad modũ inueniat᷑. & quaratione

Expanded text:
ciunt silis attici colorem. Eadem ratione vaccinium temperantes et lacte miscentes purpuram ciunt silis attici colorem. Eadem ratione vaccinium temperantes et lacte miscentes purpuram faciunt elegantem. item qui non possunt chrysocolla propter caritatem uti, herba, quae luteum appellatur, caeruleum inficiunt, et utuntur viridissimum colorem; haec autem infectiva appellatur. item propter inopiam coloris indici cretam selinusiam aut anulariam vitro, quod Graeci isa/tin appellant, inficientes imitationem faciunt indici coloris. Quibus rationibus et rebus ad dispositionem firmitates quibusque decoras oporteat fieri picturas, item quas habeant omnes colores in se potestates, ut mihi succurrere potuit, in hoc libro perscripsi. itaque omnes aedificationum perfectiones, quam habere debeant opportunitatem ratiocinationis, septem voluminibus sunt finitae; insequenti autem de aqua, si quibus locis non fuerit, quemadmodum inveniatur et qua ratione
Abbreviated transcription (Latin):
regionibus excipitur rubraꝓcreitur: potestate. & deo hocrhodo &ũinsula creaturceteri¬
q ciusmodi regionib: quȩ ꝓximesunt soliscursui ca conchilia cũ suntdecta ferramentis
circa scinduntur equib pligis purpurei sanies utilacrimi profluensex cussa inmortariis te¬
rendo conparatur. & qđ ex concharũ marinarũ testis eximitur. Ideo ostrũ ÷ uocitatũ
idautẽ ꝓpt̃ salsuginem citofit siticulosum. nisimelhabeat circa fusũ : Fiunt&iã pur¬
purei colores infecta creta rubra radice & excygno nonminus & efflorib aliicolores
itaq testores cũ uoluNt silacticum imitari uiolã aridã coicientes inuas cũquã conferuere¬
faciunt adignẽ. Deindecũ est temperatũ coiciunt linteum. & indemanib exprimentes
recipiunt in mortariũ aquã e&uiolis coloratã. & eo cretam in fundentes & eã terentes efi¬

Expanded text:
regionibus excipitur, rubra procreatur potestate, et ideo hoc Rhodo etiam insula creatur ceteriregionibus excipitur, rubra procreatur potestate, et ideo hoc Rhodo etiam insula creatur ceterisque eiusmodi regionibus, quae proximae sunt solis cursui. Ea conchylia, cum sunt lecta, ferramentis circa scinduntur, e quibus plagis purpurea sanies, uti lacrima profluens, excussa in mortariis terendo comparatur. et quod ex concharum marinarum testis eximitur, ideo ostrum est vocitatum. id autem propter salsuginem cito fit siticulosum, nisi mel habeat circa fusum. Fiunt etiam purpurei colores infecta creta rubiae radice et hysgino, non minus et ex floribus alii colores. itaque tectores, cum volunt sil atticum imitari, violam aridam coicientes in vas cum aqua, confervefaciunt ad ignem, deinde, cum est temperatum, coiciunt in linteum, et inde manibus exprimentes recipiunt in mortarium aquam ex violis coloratam, et eo cretam infundentes et eam terentesn effi
Abbreviated transcription (Latin):
eratione. lamellasereas conlocantes efficiuNT eruginẽ. quae eruca appellatur. Corussauero
cuminfornaceroquitur mutato colore adignẽ incendii efficitur sandaraca. Idautem
incendio facto ex casudidicer̃ homines. & eamultomeliorẽ usum prȩstat quãq demetalis
ꝑsenata foditur. Iincipiam nunc deostrodicere qđ &carissimã & excellentissimã hab&
prȩt̃ hoscolores aspectus suauitatẽ. Idiutẽ excipitur econchilio mirino equopurpu¬
ra inficitur cuius non minoressuNt quãceterarũ naturȩ considerantib ad mirationes
qđ hab& poninomnib: locis quib niscitur unius generis colorem. sed soliscursu naturalit̃
tẽperitur Itaq qđ legit᷑ ponto & gallia qđ heregionessuNt ꝓxime ad septentrionem ẽ
adequinoctulẽ orientem &occidentẽ inuenit᷑ uiolatio colore Quoduero meridunis¬

Expanded text:
em ratione lamellas aereas conlocantes efficiunt aeruginem, quae aeruca appellatur. Cerussa vero, em ratione lamellas aereas conlocantes efficiunt aeruginem, quae aeruca appellatur. Cerussa vero, cum in fornace coquitur, mutato colore ad ignem incendi efficitur sandaraca—id autem incendio facto ex casu didicerunt homines—et ea multo meliorem usum praestat, quam quae de metallis per se nata foditur. Incipiam nunc de ostro dicere, quod et carissimam et excellentissimam habet praeter hos colores aspectus suavitatem. id autem excipitur e conchylio marino, e quo purpura efficitur, cuius non minores sunt quam ceterarum rerum naturae considerantibus admirationes, quod habet non in omnibus locis, quibus nascitur, unius generis colorem, sed solis cursu naturaliter temperatur. Itaque quod legitur Ponto et Gallia, quod hae regiones sunt proximae ad septentrionem, est ad aequinoctialem orientem et occidentem, invenitur violaceo colore; quod vero meridi
Abbreviated transcription (Latin):
indepilae manib uersando efficiuntur &itaconligant᷑ ut inares cantaridȩ conponunt᷑
inurceofictili urcei infornacesita utaes &ea harena ab ignis uchem̃tia conferuescendo cum
aruerint int̃sedando &accipiendo sudores aꝓpri&atib: discedunt suisq reb ꝑignis uehem̃tiã
confecticeruleo rediguntur colore. Vstauero quesatis hab&utilitatis in operib tectoris.
sic tẽperat᷑ gleba silix bonicoquit᷑. ut sit inignicandens. Eaautẽ aceto extinguitur. &
efficitur purpureo colore. Decerussa erugineq: quãnrĩ erucam uocitant. nonestalienũ
que mad modũ comparetur dicere. Rhodo enimdoleis sarmenta conlocantes aceto suffuso
supra sarm̃ta conlocant plũbeas massas: deindeea operculis obturant. nespiram̃ tum
obturatũ emittat᷑. postcertũ tempus aperientes inueniuNt emassis plũbeis cerussam ead¬

Expanded text:
inde pilae manibus versando efficiuntur et ita conligantur, ut inarescant; aridae componuntur inde pilae manibus versando efficiuntur et ita conligantur, ut inarescant; aridae componuntur in urceo fictili, urcei in fornace: ita aes et ea harena ab ignis vehementia confervescendo cum coaluerint, inter se dando et accipiendo sudores a proprietatibus discedunt suisque viribus per ignis vehementiam confectis caeruleo rediguntur colore. Usta vero, quae satis habet utilitatis in operibus tectoriis, sic temperatur. glaeba silis boni coquitur, ut sit in igni candens; ea autem aceto extinguitur et efficitur purpureo colore. De cerussa aerugineque, quam nostri aerucam vocitant, non est alienum, quemadmodum comparetur, dicere. Rhodo enim doliis sarmenta conlocantes aceto suffuso supra sarmenta conlocant plumbeas massas, deinde ea operculis obturant, ne spiramento obturatum emittatur. post certum tempus aperientes inveniunt e massis plumbeis cerussam. ead
Abbreviated transcription (Latin):
glutinum admiscentes in pari&ibutuntur Siuutẽ haccopie ponfuerint piritac
it necessitatiberit administrandũ ncexpectatione morȩ res retineatur sarmenta aut
tedeschidiȩ comburant᷑ Cumerunt carbones extinguantur deindem mortario cũ
glitino terantur. Itaerit a tram̃tũ tectorib non inuenustũ nonminus si fex uini a refacta
& cocti in fornacefuerit . & ea contrita cũ glutino in opereinduc&ur. suꝑqa tramenti sua
indicicolorẽ dabit imitari. ICeruli temperationes alexandriȩ primũ sunt inuentȩ. postea
itemuestorius puteolis instituit faciundũ. Ratio autem eius equib ÷ inuenta satis hab& ad¬
mirationis. harenaenĩ cũ ni triflore conteritur adeo subtilit̃ ut efficiatur quẽ ad modum
farina & ȩs cyprũ limis crassis utiscobis factãmixta conspargitur ut conglomer&ur. de¬

Expanded text:
glutinum admiscentes in parietibus utuntur. Si autem hae copiae non fuerint paratae, glutinum admiscentes in parietibus utuntur. Si autem hae copiae non fuerint paratae, ita necessitatibus erit administrandum, ne expectatione morae res retineatur. sarmenta aut taedae schidiae comburantur; cum erunt carbones, extinguantur, deinde in mortario cum glutino terantur: ita erit atramentum tectoribus non invenustum. Non minus si faex vini arefacta et cocta in fornace fuerit et ea contrita cum glutino in opere inducetur, atramenti suavitatindici colorem dabit imitari. Caeruli temperationes Alexandriae primum sunt inventae, postea item Vestorius Puteolis instituit faciundum. ratio autem eius, e quibus est inventa, satis habet admirationis. harena enim cum nitri flore conteritur adeo subtiliter, ut efficiatur quemadmodum farina; ea aes cyprum limis crassis uti scobis facta mixta conspargitur, ut conglomeretur; de
Abbreviated transcription (Latin):
&indicũ ĩnomnib ipsis indicatur. quib in locis ꝓcreatur ¶ Ingrediarnunc adea quae ex
alis generibus tractationũ temperaturis cõmutati recipiunt colorũ ꝓpri&tes. & primũ
exponã deatram̃to cuiususus i noperib magnas hab& necessitates. ut sint notȩ quemad¬
modũ preparentur certisrationib: artificiorũ adidtemperature namq edificatur locus
ut laconicũ &expolitur muirmore subtiliter & leuigatur ante id fitforniculã habens
in laconicũ nares : Eteius prefurniũ magnadiligentia conprimitur. peeflamma estra
dissipetur infornaceresi nacollocetur: Hancautẽ ignis potestis urendo cogit omit tere
ꝑnare sintrala conicũ fuliginẽ que circapari&em &cinerȩ curuaturon adherescit
Indecollecta pastim conponitur exgũmi subacto adusũtraom̃ti librarii reliquũ tectores

Expanded text:
et indicum nominibus ipsis indicatur, quibus in locis procreatur. Ingrediar nunc ad ea, quae ex et indicum nominibus ipsis indicatur, quibus in locis procreatur. Ingrediar nunc ad ea, quae ex aliis generibus tractationum temperaturis commutata recipiunt colorum proprietates. et primum exponam de atramento, cuius usus in operibus magnas habet necessitates, ut sint notae, quemadmodum praeparentur certis rationibus artificiorum, ad id temperaturae. Namque aedificatur locus uti laconicum et expolitur marmore subtiliter et levigatur. ante id fit fornacula habens in laconicum nares, et eius praefurnium magna diligentia comprimitur, ne flamma extra dissipetur. in fornace resina conlocatur. hanc autem ignis potestas urendo cogit emittere per nares intra laconicum fuliginem, quae circa parietem et camerae curvaturam adhaerescit. inde collecta partim componitur ex gummi subacta ad usum atramenti librarii, reliquum tectores
Abbreviated transcription (Latin):
inephesiorũ metallis fuer̃ officinȩ. nunc truectesut ideoromũ qdidgenus uene poster est inuentũ
his panie regionib: quib metallis glebȩportantur & ꝑpublicos romacurant᷑. heutẽ officinȩ
suN interedem flore & quirini. Vitia turminiũ admixtacalce. Itaq si quiudit expcriri
id sincuitio eẽ sicerit faciundũ ferrealãna fumatur cominiũ inponat᷑ adignem colloc&
doneclamnacandescat cũ ecandore colormutatus fuerit eritq: ater tollatur lamna abigni
&sic re frigeratũ restituat᷑ in pristinũ colorẽ sineuitio eẽ ꝓbabit. sinautẽpermanserit nigro
colore significabit sc esseuitiatũ quae succurrere potuer̃ mihi deminiodixi chrissocolla
ad portatur amacedonia. foditurautem exhislocis quisufs ꝓximi aerarus metallis miniũ

Expanded text:
in Ephesiorum metallis fuerunt officinae, nunc traiectae sunt ideo Romam, quod id genus venae postea est inventum in Ephesiorum metallis fuerunt officinae, nunc traiectae sunt ideo Romam, quod id genus venae postea est inventum Hispaniae regionibus, e quibus metallis glaebae portantur et per publicanos Romae curantur. eae autem officinae sunt inter aedem Florae et Quirini. Vitiatur minium admixta calce. itaque si qui velit experiri id sine vitio esse, sic erit faciendum. ferrea lamna sumatur, eo minium inponatur, ad ignem conlocetur, donec lamna candescat. cum e candore color mutatus fuerit eritque ater, tollatur lamna ab igni, et sic refrigeratum si restituatur in pristinum colorem, sine vitio esse probabitur; sin autem permanserit nigro colore, significabit se esse vitiatum. Quae succurrere potuerunt mihi de minio, dixi. chrysocolla adportatur a Macedonia; foditur autem ex îs locis, qui sunt proximi aerariis metallis. armenium
Abbreviated transcription (Latin):
& ritio satismagnas hib& admirationes. foditurenĩ glebi quaedicitur antequã tractationib: ad mi¬
ũ ꝑuenunt uenauti ferro migissubrufocolore. habenscircase rubrũ pulucrẽ. cũ id foditur
explagisferram̃torũ crebrasemit titlacrimas argentiuiui quaa fossorib statim colliguntur
heglebȩ cũcollectes inofficinũ ꝓpt̾humoris plenitatẽ coiciuntur infornacem. u tinterarescant
fueriͥcaerãpumicã igniliq factam paulo oleotẽperatã saeta inducat. Deindepostea carbo¬
nib: inferreo uase compositis eã cerã a primocũ pari&e calfaciundo sudarecogat. fiatquae
ut perequetur. deinde tunc candela cunctisq plurissubigat uti signa marmorea nuda
curantur. hec autem gnosis grecedicitur. ita obstans cerepumicȩ lorica non patitur
neclunesplendorem nec solis radios labendoeripere ex hispolitionib colorem. Quaeautẽ

Expanded text:
et ratio satis magnas habet admirationes. foditur enim glaeba quae dicitur, antequam tractationibus ad miet ratio satis magnas habet admirationes. foditur enim glaeba quae dicitur, antequam tractationibus ad minium perveniant, vena uti ferrum, magis subrufo colore, habens circa se rubrum pulverem. cum id foditur, ex plagis ferramentorum crebras emittit lacrimas argenti vivi, quae a fossoribus statim colliguntur. Hae glaebae, cum collectae sunt, in officina propter umoris plenitatem cofuerit, ceram ponticam igni liquefactam paulo oleo temperatam saeta inducat; deinde postea carbonibus in ferreo vase compositis eam ceram una cum pariete calfaciundo sudare cogat lietque, ut peraequetur; deinde tunc candela centunculisque puris subigat, uti signa marmorea nuda curantur haec autem ga/nwsis graece dicitur: ita obstans cerae ponticae lorica non patitur nec lunae splendorem nec solis radios lambendo eripere ex his politionibus colorem. quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
itaq: antiqui egregia copia silis ad politionẽ operũ sufsusi: Itẽ rubrice copiosȩ mul¬
tis locis ex imuntur. sed optime paucis uti pontus in ope &egypto in his pania barearib:
nonminus &iã lemno cuius in suleuectigalia atheniensib senatus populusq romanus
concessitfruenda paretoniũ uero ex ipsis locis undefoditur hab& nom̃ eadẽ ration
melinũ qđ eiusmetalli insulecyladi melo dicitur eẽ. Cretauiridis itẽplurib locis
nascitur sed obtima ⁊ mirne. Hancautẽ greci theodoteũ uocant qđ theo dotus
nominefuerat. cuius in fundo idgenuscrete primũ est inuentum. Auripigm̃tũ
qđ arsenicon grecedicitur foditur ponto sandarea. Itẽ plurib: locis scoptima
ponto primȩ flumen hy panim hab& metillum I ln gredurnune minu rationes
explicare. Idiutemigris ephesiorũ diuunis primũ esse memoratur inuentũ cuius & res

Expanded text:
itaque antiqui egregia copia silis ad politionem operum sunt usi. Item rubricae copiosae mulitaque antiqui egregia copia silis ad politionem operum sunt usi. Item rubricae copiosae multis locis eximuntur, sed optimae paucis, uti Ponto Sinope, et Aegypto, in Hispania Balearibus, non minus etiam Lemno, cuius insulae vectigalia Atheniensibus senatus populusque Romanus concessit fruenda. Paraetonium vero ex ipsis locis, unde foditur, habet nomen. eadem ratione melinum, quod eius metallum in sola cycladi Melo dicitur esse. Creta viridis item pluribus locis nascitur, sed optima Zmyrnae; hanc autem Graeci qeodotei=on vocant, quod Theodotus nomine fuerat, cuius in fundo id genus cretae primum est inventum. Auripigmentum, quod arseniko/n graece dicitur, foditur Ponto. sandaraca item pluribus locis, sed optima Ponto proxime flumen Hypanim habet metallum. Ingrediar nunc minii rationes explicare. id autem agris Ephesiorum Cilbianis primum esse memoratur inventum. cuius et res
Abbreviated transcription (Latin):
Est subcretũ inoperib utuntur aliis locis utintermagnesiȩ & ephesi fines sunt locaunde
foditur parata quã nec molere neccernere opusest. sed sicest subtilius quẽadmodũ siqua est
manu contusa & subcreta colores uero alii sunt qui ꝑ se certis locis ꝓcrehentur &inde fodi¬
untur non nulli exaliis rebus tractationib aut mixtionib temperaturis compositi
perficiuntur uti prestent in eandem in operib utilitatẽ: Primũ autẽ exponemus
quae ꝑ senascentia fodiunt᷑ uti siqđ grece ochras dicitur. Haecuero multis locis ut
&ũ in italia inuenitur. sedque fuerat optima ãtica ideo nunc non hab&ur qđ athenis
argenti fodi necũ habuer̃ familias. tunc specus subterra fodiebantur adargentũ
inueniendũ cũ ibi uena forte inueniretur nihilominus utiargentũ ꝑ seq batur

Expanded text:
est subcretum, in operibus utuntur. aliis locis, ut inter Magnesiae et Ephesi fines, sunt loca, unde est subcretum, in operibus utuntur. aliis locis, ut inter Magnesiae et Ephesi fines, sunt loca, unde foditur farina parata, quam nec molere nec cernere opus est, sed sic est subtilis, quemadmodum si qua est manu contusa et subcreta. Colores vero alii sunt, qui per se certis locis procreantur et inde fodiuntur, nonnulli ex aliis rebus tractationibus aut mixtionum temperaturis compositi perficiuntur, uti praestent eandem in operibus utilitatem. Primum autem exponemus, quae per se nascentia fodiuntur, uti sil, quod graece w/xra dicitur. haec vero multis locis, ut etiam in Italia, invenitur; sed quae fuerat optima, attica, ideo nunc non habetur, quod Athenis argentifodinae cum habuerunt familias, tunc specus sub terra fodiebantur ad argentum inveniendum. cum ibi vena forte inveniretur, nihilominus uti argentum persequebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
rdictis stercorib efficiuntur utaduenunt colores: Cũ ergoemissa e& ex mini ꝑargenti uiui
relictionẽ qua sinsenaturales habuerat uirtutes efficitur tencrinatura & uirib inbecillis
Itaq cũt in expolitionib concliuium tectis inductũ ꝑman& sincuitus suocolore. apertis ue¬
ro idestperistiliis autex hedris aute&erisciusdem modilocis quosol& luna possit splen¬
dores & radio s inmittere : cũ abhis locus tangitur uituatur &amissauir tute coloris: deni¬
gratur itaq cũ & alii multi tũ &iã faberius scriba cũ in aduentino uoluiss& haberedomũ
diganter expolitã perystiliis pari&es om̃ sindux̃minio qui postdies doc factisunt in ue¬
nusto carioq colore. Itaq primo locauit inducendos alios colores. adsiqui subtilior fu¬
erit &uoluerit expoli tionẽ miniacum suũ colorẽ retinere cũ paries expolitus & oriđ¬

Expanded text:
relictis stercoribus efficiuntur, ut adveniant, colores. cum ergo emissae sint ex minio per argenti vivi relictis stercoribus efficiuntur, ut adveniant, colores. cum ergo emissae sint ex minio per argenti vivi relictionem quas in se naturales habuerat virtutes, efficitur tenera natura et viribus inbecillis. Itaque cum est in expolitionibus conclavium tectis inductum, permanet sine vitiis suo colore; apertis vero, id est peristyliis aut exhedris aut ceteris eiusdem modi locis, quo sol et luna possit splendores et radios inmittere, cum ab his locus tangitur, vitiatur et amissa virtute coloris denigratur. itaque cum et alii multi tum etiam Faberius scriba, cum in Aventino voluisset habere domum eleganter expolitam, peristyliis parietes omnes induxit minio, qui post dies XXX facti sunt invenusto varioque colore. itaque primo locavit inducendos alios colores. At si qui subtilior fuerit et voluerit expolitionem miniaceam suum colorem retinere, cum paries expolitus et ari