comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aut siquis aliusmnotus animi uultu indice ꝓditur : &iam nobis non id agentibus ut ꝓ¬
datur:data uero signa sunt quac sibi quaequȩ uidentia inuicem dant ad demonstran
das quantum pos suđ motus animis ui uel sensu aut intellectuquȩ lib& nec ulla causa ẽ nob
significandã id. ẽ signidandinisi ad deꝓmen dũ & traiciendũ in alterius animũ id qđ ani¬
mogerit qui signũ daqhorũ igitur signorũ genus quantũ ab homines adtine T conside¬
rare atq tractarestatuimus quia & signa diuinitus data quȩ scripturis scis continedur
ꝑhomines nobis indicata sunt quiea conseripserunt. clxxii Quod sst er ompiusiq¬

Expanded text:
aut si quis alius motus animi uultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus, ut proaut si quis alius motus animi uultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus, ut prodatur. Data udos, quantum possunt, motus animi sui, vel sensa, aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit is qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus; quia et signa divinitus data, quae in Scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. Habent etiam bes
Abbreviated transcription (Latin):
ngerit sensib: aliud aliquid exẽfaciens in cogitationẽ uenire sicut uestigio uis otranisisi
animal cuius uestigiũ ẽ cogitamus & fumo uiso ignẽ sub eẽ cognoscimus & uoceamands
audita affectionẽ animici ad uestimus & tuba sonade milites uel ꝓ gredis se uel regredi:
& siquid aliquid pugna postulat opostere nouer : signorũ igitur alia si naturalia
alia data : naturedia s̃ quȩ sine uolunate atq: ullo appecitu significandi p̃ter se aliquid
aliud ex  cognosci faciunt sicutiẽ fumus significans ignẽ ñłim uolens significare id fac̃
sedrorũ exꝑtarũ anim aduersione & notatione cognoscit᷑ ignẽ subcẽ etiã si fumus
solus appareat sed & uestigiũ transcuntis animantis ad hoc genus ꝑtinet & uultus irati
seu tristis affectionẽ animi significat &iã nullã ei uoluntatẽ : quia ut iratus aut tristis ẽ

Expanded text:
ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante milites uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens significare id facit, sed rerum expertarum animaduersione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. sed et uestigium animantis transeuntis ad hoc genus pertinet et uultus irati seu tristis affectionem animi significat etiam nulla eius uoluntate qui aut iratus aut tristis est,
Abbreviated transcription (Latin):
rit finem p̃cepti esse caritatem decorde puro & conscientia bona & fide ñ ficta
omnẽ intelletũ diuinarũ scripturarũ & ista tria relaturus ad tractinẽ illorũ
librorũ sccurus accedat. cũ enĩ diceret caritas. addidit decorde puro ut nibil aliu
quã id qđ diligendũ est diligatur: conscientiã uero bonã sub ułxit propt̃ spem
Ille enĩ se adid qđ credit & diligit ꝑuenturũ eẽ desperat cuimale conscientia eseri¬
plus in ẽgertio & fide inquit ñficta si enĩ fides nr̃a mendacio caruerit tunc& ñdiligim
qđ non ẽ diligendũ & recte uiuendo id speramꝰ ut nullo modo spes nr̃a fallatur cCłxv
siquid aliud p̃ter se significaN uicissim designis disserens: hoc dico nequis meis adtendat
qđ sunt sed potius qđ signa sunt idẽ qđ signficant signũ ẽ enĩ resprȩter speuẽ quã

Expanded text:
rit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, rit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, omnem intellectum diuinarum scripturarum ad ista tria relaturus ad tractationem illorum librorum securus accedat. cum enim diceret: caritas, addidit: de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. conscientiam uero bonam subiunxit propter spem; ille enim se ad id quod credit et diligit peruenturum esse desperat cui malae conscientiae scrupulus inest. tertio: et fide, inquit, non ficta. si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum et recte uiuendo id speramus, ut nullo modo spes nsi quid aliud praeter se significant; vicissim de signis dquod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit: non enĩ satiat animã cuiuera ẽ & certa. sedesx̧t̃nitas et ernũ autẽ
ardentius diligitur adeptũ quã desideratũ: Xulli enĩ desideranti conceditur
plus deillo ex istimare quã sehabet ut ei uilescat cũminus inuenerit sed quantũquisq uen¬
siue ꝓfetiae euacuabunT siue lingue cessabund siuescientia euacuabit : quib: tamenquasi
macbinus tantȩ fꝑdei & spercaritatis in eis surrexit instructio ut ꝑfectũ aliquid
tenentes ea quȩ sunt ex parte ñ quaerant ꝑfectũ sane quanũ in hacuita potest : Nã in
comparatione futurȩ uitȩ nullius iusti & scĩ ẽ uita ista ꝑfecta Ideo manent inquit fide
spescarita stria haec maior aũ horũ caritas qͥa &cũ quisq: ad et̃na ꝑuenerit. duob istis
decedentib: caritas auctior & cercior perman ebit: qua ꝓpt̃ cũ quis que cognoue¬

Expanded text:
venerit; non enim satiat animam, cui vera est et certa sedes aeternitas: aeternum autem venerit; non enim satiat animam, cui vera est et certa sedes aeternitas: aeternum autem ardentius diligitur adeptum, quam desideratum: nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei vilescat cum minus invenerit; sed quantum quisque vensiue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius iusti est et sancti uita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognoue
Abbreviated transcription (Latin):
incipit offensor ee qua sibi : qđ malũ siserperes ueriaeuerte᷑ exeo : ꝑfidem enim
ambulamus ñ ꝑspeciem : tdbabit aut̃ fides si diuinarũ scripturarũ uacellat
auctoritas: porrofide titubante caritas &iam ipsa languescit nãsia fide quisq: ceci¬
derit a caritate etiam neces se est cadat: nonenim poͣst diligere quod ẽẽ. Noncredit :
porrosi & credit & diligit bene agendo & p̃ceptis morũ bonorũ obtẽperando efficit ut etiã speret
caxrnis maneuer et oð mem ponalie quid uilescar cũueneritaerer¬
xũ ueroardenmius dilacxrur ex eodem labro dedocnuina XP̃IANA
succedit species quã ue debimus & spei succedit beatitudo ipsa ad quã ꝑuenturi sumus
caritas autẽ etiã istis decidentib: augebit᷑ potius. sienĩ credendo diligimus qđ ñdũ
uidem quan nagis cũ uidere coeperimus & sisperando diligimus qu n ondum

Expanded text:
incipiat offensior esse quam sibi. quod malum si serpere siuerit, euertetur ex eo. per fidem enim incipiat offensior esse quam sibi. quod malum si serpere siuerit, euertetur ex eo. per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si diuinarum scripturarum uaccillat auctoritas. porro fide titubante caritas etiam ipsa languescit. nam si a fide quisque ceciderit, a caritate etiam necesse est cadat. non enim potest diligere quod esse non credit. porro si credicharitas maneat, et quod temporale quid vilescat cum venerit, aeternum vero ardentius diligatur; ex eosuccedit species, quam videbimus; et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum
Abbreviated transcription (Latin):
endo non seruat. Omnis aut̃ fidei uiolatariniqͣus ẽ autigitur in iqͥtas aliquando ẽ.
utilis qđ fieri ñ potes taut m̃ daciũ seꝑ inutileẽ : sed quis quis inscripturis aliud
sentic Quã ille quiscripsit illis nm̃tientib: fallicur sed cam̃ ut dicerecoperã
si ea sententia fallit quaȩdific& caritatẽ quȩ finis p̃cepti ẽ ĩ ta fallit acsiquis quã
errore deserens uiam: tam̃ ꝑ agrũ ꝑgat quo &iã uia illa ꝑducit corrigend ẽ cam & qua
sit utilius uiã ñ deserere demonstrandu ẽ ne consuetudin deuandi &iã intrans uersũ
aut ꝑuersu irecogatur asserendo enĩ temere qđ illeñ sensit que legit pleruq: incurrit
in alia quȩ illi sententiae contexere neq: atq̃ siuera &certa ce. c̃sentit illud nom possit
uerũ ee qđ senserat: fitq: in eo nescio quomodo autamando sententia suã scripturȩ

Expanded text:
endo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas aliquando est endo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sed quisquis in scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur, sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet caritatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens uiam eo tamen per agrum pergat, quo etiam uia illa perducit. corrigendus est tamen et quam sit utilius uiam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deuiandi etiam in transuersum aut peruersum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. quae si uera et certa esse contendit, illud non possit . uerum esse quod senserat fitque in eo nescio quomodo, ut amando sententiam suam scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
quia ut se quisq diligat p̃cepto non opuse hoc ergo ut nos semꝰatq pos semꝰ fuda ẽ tora
erimnra salute ꝑdiuinã ꝓuidentiã dispenatio cẽporalis quad ebemꝰ utinqua sumrali soria
Diliganꝰe quis quisigie scripturas diumas uel quã lib& carũ parte intellexis se siberauids
itauit eo intellectũ ñ edific&istẽgeminã caritatẽdi & ꝓximi ñ du intellexit : quit dlus
uero talem in de sentiã duxerit uthic aedificandȩ caritat sit utilis nec tam̃ hoc dixe¬
quiaut fallinemine : Cuigitꝰ hocsciens homo faciat illud nesciens patiat᷑ satis apparo
inuna eadeq reillũ qui fallit eoqͥm̃tit᷑ eẽ meliorẽ quando quidẽ patimelius estini
idatiũ potest uideri utilẽ aliquando eẽ iniquitatẽ emo enimtiens in eo qđ m̃ti¬
tur seruat fidẽ nahoc utiq uult ut cuim̃titur fidẽ sibi habeat quã tamen ei m̃ti¬

Expanded text:
quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. quisquis uero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae caritati sit utilis, nec tamen hoc dixequi autem falli, neminem. cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati melius esst uideri utilem aliquando esse iniquitatem. nemo enim mentiens in eo quod mentitur seruat fidem; nam hoc utique uult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei menti
Abbreviated transcription (Latin):
creauitme : In principio uiarũ suarũ ut inde incipereit quiuellent uenires apłsigit᷑
quã uis ab ularet adhuc inuia& ad palmã suꝑ nȩuocationis sequere t᷑ uocantẽ dm̃tam̃
Hoc ẽ eonindigebat aquo tam̃ dgediendũ ẽ & exordiendũ iter est omnibus qui
adueritatẽ ꝑuentre & inuitã &cernã ꝑmanere desiderant. Sic enimait ego sũ
tã quã ad glutinante nos scõ sp̃u quꝰin sũmoatq: in cõmutabi libono ꝑ manere possumꝰ ex
quo intellegit᷑ qͥa nullaresinuia tenere nos debeat quando nec ipsedñs in quantũauanra
cepts agesbis hereamꝰ infirmiti epereas potius cur amalacrit̃ ut ad eũ p̃sũ quin ram natur
ateporalib: liberaũ &collocaũ ad dexterã patris ꝓuehi atq ꝑ uebi mereamꝰ omniũ aut̃
quȩ pdictas ex quo derebus tractamus haec summaest ut intellegatur
legis & omnium diuinarum scripturarum plenitudo dꝰfinis
etse dilectiorer quam fruendumẽ & reiquȩ nob cũcare frupo tesi

Expanded text:
creauit me principium uiarum suarum, ut inde inciperent qui uellent uenire. apostolus igitur, quamuis adhuc ambularet in uia et ad palmam supernae uocationis sequeretur uocantem dominum,hoc est eo non indigebat, a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus, qui ad ueritatem peruenire et in uita aeterna permanere desiderant. sic enim ait: ego sutamquam agglutinante nos sancto spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. ex quo intellegitur, quia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uceptis et gestis haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus liberauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest,
Abbreviated transcription (Latin):
gitiosa imperitis uident᷑ siue tantũ dicta siue &iam factas: uel ex diꝑsona. uel ex homi¬
nũ quorũ nob̵ scĩtas cõmendat᷑: cotafiguratas. quorũ ad caritatis pastũ enude anda
UIS FIERI ALIO NEFECERIS EXEODẼ LIBRO .II.
ari&atem innumerabiliũ consu&udinũ cõmoti quidẽ dormientes ut itadicã qui
neq alto sõno stultitiȩ sopiebant᷑: nec insapientiȩ lucẽ poterant euigilare puta¬
uersa omnib: gentib: debeat autẽ in cõmutabilis manere iustitia: fieri manifestũ
nullã nusq: eẽ iustiã non intellexer : nem ulla cõmemorẽ qđ tibi fieri ñuis alii ne feceris
nullo modo posseullã trũ gentili diuersitate uariari: quȩ sententia cũ refestur ad dile¬
nẽdi om̃a flagitiã moriunt᷑ cũ ad ꝑximi om̃a facinora nemoenĩ uult corrũpi habita¬
culũ suũ ñ ergodeb& corrũpere habitaculũ di: scipsũ sclic& : & nemouult sibi aquo quã noces

Expanded text:
gitiosa imperitis videntur, sive tantum dicta, sive etiam facta sunt, vel ex Dei persona, vel ex hominum quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt: quorum ad charitatis pastum enucleanda IS, ALII NE FECERIS. EX EODEM LIBRO III. Varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur nec in sapientiae luce poterant euigilare, putauersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere iustitia, fieri manifestum nullam usquam esse iustitiam. non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri:
Abbreviated transcription (Latin):
uita peregrinantes ad ñõsi redire ad patriã uolumus ubibeati eẽ possumus utendũ
ẽhocmundo ñ fruendũ ut in uisibilia dĩ ꝑeaquo̧ facta s̃ intellecta conspiciantur hocẽ
entib & sitam̃ res & ñ rerũ omniũ causa sitam̃ & causa. non enim facile nom̃ qđ
tantȩ excellentiȩ conueniat inueniri potest. nisi quod melius itadicitur trinitas
nec unus ds̃ ex quo om̃a ꝑquẽ om̃a in quo om̃a. ltapat̃ &filius & sp̃s scs & sin

Expanded text:
vita peregrinantes a Domino, si redire ad patriam volumus, ubi beati esse possimus, utendum vita peregrinantes a Domino, si redire ad patriam volumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur, hoc est entibus ea, si tamen res, et non rerum omnium causa; si tamen et causa. non enim facile nomen, quod tantae excellentiae conueniat, inueniri potest, nisi quod melius ita dicitur trinitas haec unus deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. ita pater et filius et spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad illas quȩ nos beattis faciunt ꝑuenire atq his inherere possimꝰ Nos uero qͥfruim᷑ &
utimur int̃utraeq c̃sticuti si eis quib: utenduẽ frui uoluerimus impeditur cursus
nr & aliquando &iã deflectitur ut abbis reb: quib: fruendũ ẽ obtinendisque uelr&a¬
demur uel&iã reuocenur inferiorũ amore inherete p̃pediti friuẽ enĩ a moreinber e¬
alicui rei ꝓpt̃se ipsã : ut aut̃ qđ in usũ uenerit ad id quod amat optinendũ referre sita m
quibeatȩ uiuere nisi in patria ñ possemus eaque peregrinatione utiq miseri & mise¬
riã finire cupientes in patriã redire uelemus Opus e& ut terrestrib: ł marinis
uehiculis quib: utendũ e&̃ ut ad patriã qua fruendũ erat ꝑuenire ualere mus
quod si a moenitates itineris & ipsa gestatio uebiculorũ nos delectar& conuersi ad
fruendũ hisquib: utidebuimus nolemus citouiã finire & ꝑ uer sđ fuauitate in pli¬
cati aliena remura patria cuius suauita s facer& Beatos: sic in huius mostalitatis

Expanded text:
nos beatos faciunt peruenire atque his inhaerere possimus. nos uero, qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui uoluerimus, impeditur cursus noster et aliquando etiam deflectitur, ut ab his rebus, quibus fruendum est, obtinendis uel retardemur uel etiam reuocemur, inferiorum amore praealicui rei, propter seipsam. Uti autem, quod in usum venerit ad id quod amatur obtinendum referre, si tamen qui beate vivere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri, et miseriam finire cupientes, in patriam redire vellemus, opus esset vel terrestribus vel marinis vehiculis, quibus utendum esset ut ad patriam qua fruendum erat pervenire valeremus: quod si amoenitates itineris, et ipsa gestatio vehiculorum nos delectaret, conversi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito viam finire, et perversa suavitate implicati, alienaremur a patria, cujus suavitas faceret beatos; sic in hujus mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
e monstrandus e igit᷑ prius modus inueniendȩ locutionis ꝓpria. ne anfigurata sit: &iste
Pomnino modus e: ut quicquid in sermone diuino neq ad morũ honestatẽ neq ad fidei
ueritatem ꝓpriȩ referripotest. Figuratum eẽ cognoscasmorũ honestas addiligendũ
dm̃ & ꝓximu : fidei ueritas ad cognoscendũ dm̃ e& ꝑximũ ꝑtine : spes autẽ sua. cuiq ẽ in cons¬
cientia ꝓpria: quẽ ad modũ sesentit ad dilectionẽ di expximi cognitionẽq: ꝓficere. quic quid¬

Expanded text:
emonstrandus est igitur prius modus inueniendae locuti onis, propriane an figurata sit. et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone diuino neque ad morum honestatem neque ad fidei ueritatem proprie referri potest figuratum esse cognoscas. morum honestas ad diligendum deum et proximum, fidei ueritas ad cognoscendum deum pertinet. spes autem cuique sua est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem dei et proximi cognitionemque proficere. de qui
Abbreviated transcription (Latin):
signarerũ spaliũ ꝓipsis reb obseruarent nescientes quo referent᷑: id cam̃ in tũ ha¬
belant : qđ tali seruitute uniomniũ quẽ non uidebant placerent dõ. quam custodia.
tam quã subpedagogo paruulorũ fuisse Scribit apłs. &ideo quitalib: signis
ꝑtinacit̃ in heser̃ contẽnentẽ istadnm cũ iam cẽpus reuelationis eorũ uenis s&
ferre ñ potuer : Atq: inde calũnias qđ sabbato curar & moliti sunt principes eorũ
Populusq signis illius taquã reb ad stricds ñ credebat dm. eẽ ł adõuenis se qui ea sic̃ au¬
dȩis obseruabant᷑ noll& attendere sed qui credider ex qͥb facta ẽ pͥma ecclesiu hieroso¬
imitana satis ostender quanta utilitas fuerit eo modo subpedagogo custo diri ut signiq̃ce
poralit inposita erant seruientib: ad unius dicultũ qui fec̃cȩ lu& t̃rãopinionẽ obseruantiũ religarin

Expanded text:
signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum hasigna rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis rtinaciter inhaeserunt, contemnentem ista deum, cum iam tempus reuelationis eorum uenisset, ferre non potuerunt atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum, populusque signis illis tamquam rebus astrictus non credebat deum esse uel a deo uenisse, quia ea sicut Iudaeis obseruabantur nollet attendere. sed qui crediderant, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa, quae temporaliter imposita erant seruientibus, ad unius dei cultum, qui fecit caelum et terram, opin
Abbreviated transcription (Latin):
entius appellatͥ : quãcuid &iã qđ in eabestiis antecellit : Hoc e intellegentia carnisybicit᷑ :
Sequendo litterãs quienĩ sequit̃ littera trans lata uerba sicꝓpriatenet : Neq illud qđ
ꝓprio uerbo significat᷑ refest ad aliã significationẽ. Sedsi sabbatũ audierit. uerbi
gratia non tellegit : nisi unũ diem deseptẽ qui continuo uolumine rep&unt᷑. &cũ au¬
dierit sacrificium non excedit cogitatione illud qđ fieri deuictimis pecorũ terremsq
fructib sol&: ea demũ ẽ mirabilis animȩ seruit᷑ signa preb: accipere. & supracrea¬
turã corporeã oculũ mentis ad auriendũ &ernũ lum̃ leuare ñ posse : qu& am̃ ser¬
uitus in iudeo populo longe ac&erarũ gentiũ more distabat : quando quidẽ reb
temporalib: ita subiugatierant : ut unus in eis omnib: comm̃dar&ur ds: & quã quã

Expanded text:
entius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est, intelligentia carni subjicitur entius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est, intelligentia carni subjicitur sequendo litteram. Qui enim sequitur litteram, translata verba sicut propria tenet, neque illud quod proprio verbo significatur, refert ad aliam significationem: sed si Sabbatum audierit, verbi gratia, non intelligit nisi unum diem de septem, qui continuo volumine repetuntur; et cum audierit Sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fieri de victimis pecorum terrenisque fructibus solet. Ea demum est miserabilis animae servitus, signa pro rebus accipere; et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
iurantis manifesta ẽ : sine ambiguo sono rarissime . Igit᷑ & difficillime inuenire
potest ambiguitas inppriis uerbis quantũ ad libros diuinarũ scripturarũ spectat qr
ñ aut circũ stantia ipsa sermonis qua cognoscit scriptor uintentio: aut int̃p̃tũ conlatio a ut
cedentis linguȩ soluat inspectio CClXI. DEAMΡΙCUITATIB UERBORUTRAUS¬
larorũ inquib: cauendu prem oner ue picurata locurio adlitre¬
RaMaCCIPIUR EX EODẼ LABRO DE DOCTRNA XPIANIA III.
ed uerborũ trans latorũ ambiguitas dequib: deinceps loquendũ ẽ ñ mediocrẽ curã
industria que desiderat. Nã in principio cauendũ est nefiguratã locutionẽ ad litterã
accipias : & ad hoc enĩ ꝑtin& qđ ait apłs. lit terdoccidit : sp̃s autẽ uiuificat : cũ enĩfigu
dictũ sic accipĩt᷑. łãquã ꝓprie dictũ sit carnalit̃ sapit᷑: Neq ulla mors animȩ congrũ¬

Expanded text:
iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae soluat inspectio. CCLXVL DE AMBIQVITATIBV 8 VERBORVM TBANSLATOBVM, IN QVIBVS CAVENDVM PRAEMONET, NE FIGVRATA LOCVTIO AD LITTERAM ACSed verborum translatorum ambiguitates, de quibus deinceps loquendum est, non mediocrem curam industriamque desiderant. Nam in principio cavendum est ne figuratam locutionem ad litteram accipias. Et ad hoc enim pertinet quod ait Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Cum enim figurate dictum sic accipitur, tanquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur. Neque ulla mors animae congru
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi consu&udo uulgaris utilior ẽ significan dis reb quã in te¬
gritas litterata. Mallẽ quippe cũ barbaris modin ẽ abs conditũ ad teos meũ :¬
uã ut ideo eẽminꝰ apestũ: quia magis latinũ ẽ: Sed aliquando dubius srl¬
labȩ sonꝰ: &iã uicino uerbo ad eandẽ sententiã ꝑtinentẽ diiudicant᷑. Sicuti ẽ¬
Sitantu modo dixiss& q̃ pdico uobis neq subiunexis sa sic̃ p̃dixi Nonnisi ad codicẽ p̃cedentis
linguȩ recurrendũ eã : ut cognos ceremꝰ utrũ in eo qđ dixit p̃dico ꝓducenda ancorripienda &&
syllaba Medi qͥnunc aut̃ manifestũ ẽ. ꝓducendã eẽ. Ñ enĩait sic̃ predicaui sed sic p̃dixi Nsoluaut̃
iste sed &im illꝑ ambiguita ues q̃ non ad distinctionem uel ad ꝓnuntiationẽ ꝑtinent :¬
imilit considerandȩs : qualis illa .e. ad tesalonicenses: ꝓpterea consolatisumꝰ ff in uobis:
ita factũ ẽ. in illa ad corinthios : Cũ ait apłs: cotidie morior ꝑur̃am głriã fratres : quã

Expanded text:
loquendi consuetudo uulgaris utilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo esset minus apertum, quia magis latinum est. sed aliquando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiudicatur; sicuti esi tantummodo dixisset: quae praedico uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus, utrum in eo quod dixit: praedico producenda an corripienda esset syllaba media. nunc autem manifestum est producendam esse. non enim ait: sicut praedicaui, sed: sicut praedixi. Non solum autem istae sed etiam illae ambiguitates, quae non ad distinctionem uel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt. qualis illa est ad Thessalonicenses: propterea consolati sumus fratres in uobis. ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait apostolus: cotidie morior per uestram gloriam, fratres, quam
Abbreviated transcription (Latin):
fidde simulcũ p&ro uenent nt quia &emationes donũ sp̃s sc̃i effusũ ẽ: Audiebant enĩ illos loquen¬
tes linguis & magnificantes dñm dequo facto suo qđ in circũcisos baptizauertt ꝙ pͥusquã
baptixarent᷑ ut nodũ quȩstionis huius aufer& in eos uenerat sp̃ssescũ p&rus postea reddi¬
der& nrtionẽ fratrib: qͥerant hierosolimis & hacre audita mouebadr ait postc& ercũ coepis¬
semaut̃ loqͥ ad illoscecidit sp̃s sc̃s in illos sic̃ & in nos initiomemoratusq: sũ uerbi dm̃ sic diceb
quia iohunnes quidẽbaptizaua qͣuos aut̃ bapti ⁊abimini sp̃uscõ Sugit᷑ ȩ quale donũ dedit illis

Expanded text:
fideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquenfideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spiritus sanctus in illos, sicut et in nos initio. memoratusque sum uerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos uero baptizabimini spiritu sanct
Abbreviated transcription (Latin):
eruti a quo captiui tenebuntur debus edificatur corpus xp̃i quedomus appellatur et desia :
hant aut c aptiuitatẽ ipse captiuauit quidi ab olũ uicit& neilla q̃ futura erant scica pias
mebn in & nũ suppliciũ secũ traher& eũ iustitiȩ prius. deinde potentiȩ uinculis alligaũ :
ipseitaq diabolus ẽ appellata captiuitas qua captiuaũ qui a scendit in altũ & dedit
dona hominib uel accep̃ in hominib P&rus aut̃ apłs sic̃ in eo libro canonicolegitur
faciemus fr̃s monstrate nobisdixadeos: agite penitentiã : & baptiaođ unus quisq urũm
innomint ihu xpi in remissione peccatorũ e accipi&s donũ sp̃s sc̃i. Itemq in eodẽ libro
lagitur si monẽ maigũ apłis dareuoluisse pecuma ut abeis acesperet potestate quam
qui a donũ di estimasti tepecunia possidere & alio eius de libro lococũ p&rus cornlio & eis
quicũillo fuerant loquer&᷑ annuntians & p̃dicans xp̃m: auit scriptura : adhuc loquente.

Expanded text:
eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus autem afaciemus, fratres? monstrate nobis; dixit ad eos: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi in remissione peccatorum, et accipietis donum spiritus sancti. itemque in eodem libro legitur Simonem Magum apostolis dare uoluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua quia donum Dei aestimasti te pecunia possidere. Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et illis qui cum illo fuerant, loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc loquente
Abbreviated transcription (Latin):
possint ñ in pediant pastitionẽ qͣ pͥus dereb postea de signis disserimus memorit̃q i & inemꝰ
quib: fruendũ ẽ aliȩquib: utendũ ẽ aliȩq̃ fruuntꝰ &utuntur illequib: fruendũe. nos

Expanded text:
possint, non impediant partitionem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus possint, non impediant partitionem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus quibus fruendum est, aliae, quibus utendum est, aliae, quae fruuntur et utuntur. illae quibus fruendum es
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s doctrinał terũẽ ł signorũs res ꝑsignadiscuntur. ꝓprieaut̃ nunc resappellaiiquȩ ñ ad
si gnificandũ aliqd adhibentur si cutiẽ lignũ lapis pecusatq huius moc&ent sed ñilludlignũ
qđ inaquas amaras morsen misisse legimus ut amaritudine carerent. neq ille lapisquẽ
icobsibi ad caput posuentt neq illud pecus qđ ꝓpfilio immolaũ habrabã hȩ namq: ita res s̃
ut aliarũ &iã signa sinc rerũ Sunt &iã alia signaquorũ omnisusus in significando ẽsicutis
uerba nemo enimutitur uerbisnisi aliqͥd significandi gratia . ex quo intellegit᷑ qͥd appellẽ
signares ea siudelic& quȩ ad significandũ aliqͥd adhibent᷑ quã obrẽ omne signũ &iã resaliqͣ
quod enĩ nulla res ẽ omnino nibilẽ noꝵ aut̃ om̃s res&iã signũ ẽ. & ideo in hac diuisione rerũ
atq signorũ cũ dereb: loquemꝰ ita loqͥm᷑ ut &iã si earũ alique adhiberi ad significandũ

Expanded text:
m est vel signorum; sed res per signa discuntur. Proprie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicut est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera, sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent, neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat, neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham: hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt verba: nemo enim utitur verbis, nisi aliquid significandi gratia. Ex quo intelligitur quid appellem signa, res eas videlicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. Quamobrem omne signum etiam res aliqua est: quod enim nulla res est, omnino nihil est. non autem omnis res etiam signum est. et ideo in hac diuisione rerum atque signorum, cum de rebus loquimur, ita loquemur, ut, etiam si earum aliquae adhiberi ad significandum
Abbreviated transcription (Latin):
rogulam ueritats si dicã menescire quarebis dederut : nentior uobis: nescio quisedic̃ scire
quod nesci temeraruse: qui senegat scire quod scit ngratis ẽ : ergo fateor uob quare
orintib: uobis uitquod donare dignatur et uobis nontaceatur : Ergo nescio quid tam
existtne nca sbosihoc q̃d tonfisimn& dnis si aliud ẽ qđ uerius apͥpareat᷑ donet dñ s iisto
arbitro sedarbitror ideobisdatũ sp̃m sc in ut cõmendaren ł luopcepta caritatis : duse¬

Expanded text:
regulam veritatis. Si dicam me scire quare bis dederit, mentiar vobis. Nescio. Qui se dicit scire regulam veritatis. Si dicam me scire quare bis dederit, mentiar vobis. Nescio. Qui se dicit scire quod nescit, temerarius est: qui se negat scire quod scit, ingratus est. Ergo fateor vobis, quame Dominus orantibus vobis, ut quod donare dignatur, et vobis non taceatur. Ergo nescio. Quid tamexistimem non tacebo. si hoc est, confirmet dominus; si aliud est quod uerius appareat, donet dominus. ergo arbitror, sed arbitror, ideo bis datum spiritum sanctum, ut commendarentur duo praecepta caritatis. du
Abbreviated transcription (Latin):
conniciendo qm nondu possunt faciead faciẽ non enĩ aitapłs uidemus nunc in speculũ :
sed uidemus nunc ꝑspeculum .ccluiii. quurbis DAtus Sit sp̃s¬
uid uero fuerit causȩ ut post resurrectionẽ suã & int̃ra prius dar& & decȩlo postra mite
& spmscm̃ : hocergo existimo : quia ꝑ ipsũ donũ diffunditur caritas in cordib: nr̃isqra
diligamus dm̃ & pximũ : secđm duo illa p̃cepta inquib: totalex pend& & ꝑph&
hoc significans dñ sibsbis dedisses p̃msc̃m : semel in terra ꝓpidilectionẽ pximi: &iterũ
filii & spũsci ubimaxime cõmendatur haec trinitas. imbigere ñ debemus:: psea Igitur qui
uiam decelodatis ẽdiepente costeridẽ postdies decẽ qua dñs ascendt incelo:quomodo¬
erunt & aliquid dixer̃ quod nec t̃ omtre fide ulius hoc alius illuchutrũq qđ ñexte de

Expanded text:
coniciendo, quoniam nondum possunt facie ad faciem. non enim ait apostolus: "uidemus nunc in speculum", coniciendo, quoniam nondum possunt facie ad faciem. non enim ait apostolus: "uidemus nunc in speculum", sed: uidemus nunc per speculum. CCXLIIII. CVR BIS DATVS SIT SPIRQuid uero fuerit causae, ut post resurrectionem suam in terra prius daret et de caelo postea mitteret spiritum sanctum, hoc ergo existimo, quia per ipsum donum diffunditur caritas in cordibus nostris, qua diligamus deum et proximum secundum duo illhoc significans dominus Iesus bis dedisse spiritum sanctum, semel in terra propter dilectionem proximi et iterum s et filii et spiritus sancti, ubi maxime commendatur haec trinitas, ambigere non debemus. ipse est igitur qui etiam de caelo datus est die pentecosteerunt: et aliquid dixerunt quod non est contra fidem; alius hoc, alius illud, utrumque quod non excederet
Abbreviated transcription (Latin):
buna & abinis singula & a singulis singula m aiorib: minontuincuntur & quando intse
equalia fuerint ab omni languore sanata. Nectunc ȩquabitur reinatunt inmutabiliea
res que ꝑ grrtiã nmutabitur quia ñeqͣtur creatunt creatori & quando ab omni languore
sanabitur mutabitur sed banc ñ solũ incorpontlẽ uerũ &iã sum me in sep antbilẽ uereq
nmutabile trinitatẽ conuenerit uisioque facie ad faciẽ nob ꝓmittitur multo clarius
cestiusq uidebimus qua nunc eius imagine qđ nossumus ꝑ qđ tam̃ speculũ & in quo enigmat
qui uident sic̃ in hacuita uidere concessũ ẽ ñ illi s qui ea quȩd igess mus & cõmendamus insua
mente conspiciunt. sed illiquieã tãquã imagine uident ut possent ad eucuius imago ẽ quo¬
modo cuq referre quod uident & ꝑ imaginequã conspiciendo uident &iam illuduidere

Expanded text:
bina et a binis singula et a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se bina et a binis singula et a singulis singula, maioribus minora uincuntur. et quando inter se aequalia fuerres quae per gratiam non mutabitur: quia non aequatur creatura Creatori, et quando ab omni lansanabitur, mutabitur. Sed hanc non solum incorporalem uerum etiam summe inseparabilem uereque immutabilem trinitatem, cum uenerit uisio, quae facie ad faciem nobis promittitur, multo clarius certiusque uidebimus, quam nunc eius imaginem, quod nos sumus; per quod tamen speculum et in quo aenigmate qui uident, sicut in hac uita uidere concessum est, non illi sunt qui ea quae digessimus et commendauimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tamquam imaginem uident, ut possint ad eum cuius imago est quomodocumque referre quod uident, et per imaginem, quam conspiciendo uident, etiam illud uidere
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ nec ples habeat in hacimagine aliquã lic& ualde in pare similitudinẽ sp̃s sci nontam̃ sic̃
inista imagine trinitatis n hȩc tria unus homo sed unius hominis sita in ipsa summatrinitate¬
mirabilit̃ ineffabile ẽ uel ineffabilit̃ mirabilexũ sit una ꝑsona hec imago trinicatis: Ipsa
uero summa trinitas tresꝑsone suno insepa ntbilior. ẽ illa trinitas ꝑsonarũ truiquã hȩc
unius illa quippe innatura diuinitatis siue id melius dicitur ditatis qđ ẽ hoc ẽ atq in com¬
motabilit̃ int̃se acseꝑ equalis ẽ nec aliquando n fuit aut alit̃ fuit nec aliquando ñerit
nunc inistauita magnitudinib: sepa rantur. neq: enĩ quia moles nulleibi s̃. Ideo ñuidimus
in aliomaiore eẽ memoriaquã intellegentiã in alio contur in alio duohec amoris magni¬
tudine superari siue sint ipsa duo int se ȩqualia siue ñ sint equalia atq: ita & a singulis

Expanded text:
esse, nec proles habeat in hac imagine aliquam, licet valde imparem, similitudinem Spiritus sancti: non tamen sicut esse, nec proles habeat in hac imagine aliquam, licet valde imparem, similitudinem Spiritus sancti: non tamen sicut in ista imagine Trinitatis, mirabiliter ineffabile est, vel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona haec imago Trinitatis, ipsa vero summa Trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa Trinitas personarum trium, quam haec unius. Illa quippe in natura divinitatis, sive id melius dicatur deitatis, quod est, hoc est, atque incommutabiliter inter se ac semper aequalis est nec aliquando non fuit aut aliter fuit nec aliquando non erit nunc in ista uita magnitudinibus separantur. neque enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non uidemus in alio maiorem esse memoriam quam intellegentiam, in alio contra, in alio duo haec amoris magnitudine superari, siue sint ipsa duo inter se aequalia siue non sint aequalia, atque ita et a singulis
Abbreviated transcription (Latin):
rabilita suicũ trinitas hominũ ñ possit diciunus homo alleunus ds̃ &dicatur & sit: ec
inunodõ sit illa trinitas sed unus dsnecrursus quẽ ad modũ ista imago qđ ẽ homo
idẽ quares intelligibiles ita continentur ut non in ea ꝑsensus corporis ueneruit
habeat ꝓmodulo suo in haci magine trinitatis in conpantbilic̃ quidẽ in patre sedta
qualẽcũq si mulitudinẽ patris: itemq intelligentia omnisq ꝑ intentionẽ cogitationis
indeformatur quando quod scitur dr & nullius linguȩ cords uerbũe. habeat in sua magna
dis pantlitate non nullã similitudinẽ filu& amor hominis descientia ꝓcedens & memoria
intellegentiãq coniungens tantã parenti pliq: communis. unde nec parens intellixitur

Expanded text:
rabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo, in illa unus Deus et dicatur et sit, nec rabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo, in illa unus Deus et dicatur et sit, nec in uno Deo sit illa Trinitas, sed unus Deus. Nec rursus quemadmodum ista imago quod est homo, uam pecora non habent, id est qua res intelligibiles ita continentur, ut non in eam per sensus corporis venerint, habeat pro modulo suo, in hac imagine Trinitatis, incomparabiliter quidem imparem, sed tamen qualemcunque similitudinem Patris: itemque intelligentia hominis, quae per intentionem cogitationis inde formatur, quando quod scitur dicitur, et nullius linguae cordis verbum est, habeat in sua magna disparilitate nonnullam similitudinem Filii, et amor hominis de scientia procedens, et memoriam intelligentiamque conjungens, tanquam parenti prolique communis. Unde nec parens intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & uult redire ad eaque in memoria relinquerat eaque intellesta conspicere atq intus
diceremea memoria memorẽ & meauult uoluntate ñ sua ipsequoq: amormeus cũ
meminitatq intelligit quid app&ere debeat quiduitare ꝑ meã ñ psuã memoria mem¬
nit & ꝑ intelligentia meã ñsuã quicquid intelligent̃ amatintelligit qđ breuit̃ dici potest:
goꝑom̃a illa tria memini ego intelligo egodiligo qui nec memoria sũ nec intelligentia
nec dilectio sed hec habeo:ista ergodici possunt ab una ꝑsona que hab& hȩc tria ñ ipsa
ẽ haec tria in illius uero sum me simplicitatenaturȩ quȩds̃ ẽ quãuis unus sitds trestam̃
simul & tabula & qđ in ea pictũ ẽ sed ppt̃ picturã quȩ in ea ẽsimul & tabula nomine
Uerum in illa sũma trinitate quȩ incoparabilit̃ reb omnib antecellit tanta einsepa¬

Expanded text:
est et uult redire ad ea quae in memoria reliquerat eaque intellecta conspicere atque intus est et uult redire ad ea quae in memoria reliquerat eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est et mea uult uoluntate, non sua. ipse quoque amor meus cum meminit atque intellegit quid appetere debeat, quid uitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intellegentiam meam, non suam quidquid intellegenter amat intellegit. quod breuiter dici potest: ego per omnia illa tria memini, ego intellego, ego diligo, qui nec memoria sum nec intellegentia nec dilectio, sed haec habeo. ista ergo dici possunt ab una persona, quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. in illius uero summae simplicitate naturae, quae deus est, quamuis unus sit deus, tres simul et tabula et quod in ea pictum est; sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula nomine Verum in illa summa Trinitate, quae incomparabiliter rebus omnibus antecellit, tanta est insepa
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ satis eẽ uidebaturam monui. ruia quae suut immacine di idest¬
memnonia intellectus & amor unus ẽẽ pensone quia nonhoc ẽ ei
ẽẽ quod hec habere exLΙBRΟ .XU. derrauitate t̃ xxii. celui¬
moria intellectus & amor mea sñ sua necsibi sedmͥ agunt qđ agunt immoegopilla:
ego eni memini ꝑmemoriã : intelligo ꝑ intelligentiã amoꝑamore & quando ad memoria
meã aciẽ cogitationis ad uesto ac sic incorde meo dico qđ scio uerbũ que uerũ descientia
meagign&ur utrũq meũ ẽ & scientia utiq & uerbũ : ego enĩsciõ egodico incordemeo
qđ scio & quando in memoria mea cogitando inueniolam me intellegere iamme a mari
aliquid qui intellectus & amoribierant & antequã indecogitarẽ intellectũ meũ & amore meũ
inuenio in memoriam ea quo ego intelligo ego amoñipsamitẽ quando cogitatiomea memor

Expanded text:
quantum satis esse videbatur, admonui. quantum satis esse videbatur, admonui. MEMORIA, INTEL- LECTVS ET AMOR, VNIVS ESSE PERSONAE, QVIA NON HOC EST EI ESSE QVOD HAEC HABERE. EX LIBRO XV DE TRINITATE, T. XXII. moria, intellectus et amor, mea sunt, non sua, nec sibi, sed mihi agunt quod agunt, immo ego per illa. ego enim memini per memoriam, intellego per intellegentiam, amo per amorem, et quando ad memoriam meam aciem cogitationis aduerto ac sic in corde meo dico quod scio uerbumque uerum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et uerbum. ego enim scio, ego dico in corde meo quod scio. et quando in memoria mea cogitando inuenio iam me intellegere, iam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum inuenio in memoria mea, quo ego intellego, ego amo, non ipsa. item quando cogitatio mea memor
Abbreviated transcription (Latin):
alecreatunt̃ quȩ facta ẽ adimaginẽ di ꝑqđ ueluds peculũ quantũ possent si possenit
cernerent trinitate dm̃ in nñt memoria intellegentia uoluntate quȩ tria in sua mente
naturalit diuinitiu sinstitutaquis quis uiuacit̃ ꝑspicit & quã magnũ sit in ea unde potest &iã
sepiternã in mutabilisq natunt recoli conspici concupisł reminiscitur ꝑmemoria in¬
cunur ꝑintellegentiã am plectitur ꝑdilectionẽ ꝓfittorepperit illius sume trinitatis
imaginẽ ad quã sũmã trinitatẽ reminiscendũ uidenda diligendã ut eã recordac tã con¬
teplaur eã delect&ur totũ deb& referre qđuuit Uerũ nehanc i magine ab ea de trini¬
tate factã & suo uitio ind&erius cõmutatã ĩta eide cõpar& trinitati u tomni modo ex¬
istim& simile sed potius inqualicũq similitudine magnã quoq dissi militudinẽ cernat

Expanded text:
alem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, alem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, cernerent trinitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur eam contempletur, ea delectetur, totum debet re ferre quod vivit. Verum ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in deterius commutatam, ita eidem comparet Trinitati, ut omnimodo existimet similem; sed potius in qualicunque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat,
Abbreviated transcription (Latin):
cutes a nequidam respondit her&ico uersutissime int̃roganti ũtrũ ds̃ filiũ uolens annolens
Agenuerit: ut sidicer& nolens ab surdissima miseriadĩ sequer&: siautẽ uolens contin
qđ intendebat uelat inuictaratione c̃cluder & ñnatura eẽ filiũ sed uoluntatis acille
ugilantissi me uicissimquȩ siuit ab eo utrũ ds̃ pac̃ uolens annolens sitdsũtsi responder
nolens s equer& illa miseri a quã dedo crederemagna insania ẽ. Si autẽ dicer& uolen sr̃espon¬
der& esergo & ipse uoluntate suads̃ ẽ non naturi: quid ergo restabat nisiut obmutescer&
caritasquã uoluntas uideo me despus cõ in isto libro seđ mscripturas scãs hoc disputas se qđ
qđ insu periorib libris secđm easdẽ scriptunts ses uerũ eedocuimus: decreatunt &iam
quã fec ds̃quantũ ualuimus ammonuimus eosqͥ nrtione dereb: talib poscunt utinu sibilia
eius ꝑeaque facta s̃ sic̃ possent intellecta conspicerent & maxime ꝑrationalẽ uel intellectu

Expanded text:
cute sane quidam respondit haeretico uersutissime interroganti, utrum deus filium nolens an nolens genuerit, ut, diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quodquod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conspice