comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antstudiis supplicent uotis quic & illis sedus cogitanda ẽ ut ab eo qđ uolun¬
tas arripuit caderetimeant & istis gloriu desperunda non est sin eo
qđ necessitas intulit ꝑsistere diligant: Fieri enĩ potest ut dõt̃rente &
bor rente conuertente & implente humanus in melius mutet᷑ affectus
atque it uuoueant sine coniugiis & sine ullo concubitu. at que inmũ¬
dalibidinis at trectatione perseueruntis si me uiuere ut &ium¬
si separata coniugia. locũ ducendialias moriendo a peruerint clau¬
dat᷑ & uoto qđ pateret x licito: & quod erat necessi tute coeptũ fiat
caritute ꝑ fectum: talib ꝓfecto id retribu& qđ illis quiuel puricon¬
sensu cũ coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati ꝓpt̃
mcaus bonũ continentiam delegerunt: Si autẽ itus e continent ut si
moriantur quarũ uitu coniugaliimpediunt᷑ alias ducere cogitet

Expanded text:
ant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uolunant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis gloria desperanda non est, si in eo quod necessitas intulit, persistere diligant. fieri enim potest, ut deo terrente et hortante, conuertente et inplente humanus in melius mute-I tur affectus, atque ita uoueant sine coniugiis et sine ullo concubitu atque inmunda libidinis attrectatione perseuerantissime uiuere, ut etiamsi separata coniugia locum ducendi alias moriendo aperuerint, claudatur ex uoto, quod patet ex licito et quod erat ex necessitate coeptum, fiat caritate perfectum. talibus profecto id retribuetur, quod illis, qui uel pari consensu cum coniugibus hoc uouerunt uel nullis coniugiis alligati propter maius bonum continentiam delegerunt. si autem ita se continent, ut, si moriantur quarum uita coniugari inpediuntur, alias ducere cogitent,
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerit cũ alterre muliere: & sienĩ grauius qui prȩt̃ causũ fornicationis omnis
tam̃ qui dimiserit ux orẽ suũ & uliũ duxerit moechatui: Non eostreat surci¬
nu continentiue leuiserit sixp̃ierit Xpierit si fides ad eritquu eim p&ratu
ubente qđ uisserit : Non eos frungat qđ uid et̃ eooũ continentia necessitatis ct̃
ñ uoluntutis : Quic & illiquieã uoluntate diliger̃ fecer̃ eũ et̃ necessitatis
qm̃iũ sinedã nutione ab illa deunare non possunt: & qui in eũ necessitute
contrusi sunt fuciunt et̃ ẽẽ uoluntictis si ñ de seipsis. sed de illo a quo est bonũ
omne confidunt: illiad eũ conscender̃ causa maioris gladiȩ ut aliquidã
plius in uenirent istiad eũ confugerunt quur a sclutis nouissime. neperirent
Vtrique ꝑmaneant: utriq: in qđ ꝑuener̃ ambulent usque infinẽ ferue¬

Expanded text:
si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina continentiae; lenis erjubente quod jusserit. Non eos frangat, quod videtur eorum continentia necessitatis esse, n uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam esse necessitatis, quoniam iam sine damnatione ab illa deuiare non possunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferue
Abbreviated transcription (Latin):
aliis coniugari muiorẽ curã debent gegere ꝓ sulute quã gesser̃ illi a qui¬
bus continentic ꝓmunere dilecta .ẽ ampliore: tunc quippe ibier̃ si ad¬
ulteri nonerunt : Si autẽ ñ continent adulteri er̃ : Quia uiuentibus con¬
iugib pristinis ñ coniugib alteris sed adulteris adherebunt: & sia reg¬
nocȩlorũ aber̃ ubier̃ nisi ubis uluiñerunt: Hos igit᷑ alloquor ut qđ facere
deberent si baberent coniuges diut̃ no languore marcescentes : uello co
sibi in accessibiliabsentes uel animosi tate in licitu continentes. hoc fa¬
ciant si habuerint coniuges adulterina in quinatione sordentes : & ꝓp̃i
hoca suo consortio diuortientes ñ alici quȩ rant coniugia quic ñ er̃ conus
sed adulteriu: Cũ enĩpar farma sit in hoc uinculo uiri& inxoris sc̃ uxor uiuente
uiro uocubit᷑ adultera si fuerit cũ alio uiro itu & uiruiuente uxore uocabit᷑ ad ulter

Expanded text:
aliis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quialiis coniugari, maiorem curam debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quibus continentia pro munere dilecta est ampliore. tunc quippe ibi erunt, si adulteri non erunt; si autem non continent, adulteri erunt, quia uiuentibus coniugibus pristinis non coniugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. et si a regno caelorum aberunt, ubi erunt, nisi ubi salui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterina inquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter,
Abbreviated transcription (Latin):
troq sou concubitũ nesciunt. alii qui ex ꝑti& a uersis partim quidẽ in licite
dã & inlicite & licite: Sunt quippe in eis qui coniugia sua tantũ sciunt:
Sunt aut ẽ qui &alics feminas ac stu praque lib&: sed quipost concubitũ con¬
iugũ seipsos castrant ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ aut morte amittunt conuiges aut
ex consensucũ eis continentiu ̃ ꝓfitentur. Aut necessitute diuortiorũ.
neui uis coniugib sealiis copulando ad ulteria ꝑ p&rent castrant seipses
ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ : Ñ ut cluriores ibrẽe possint sed qđ alit̃ ibi ẽẽ non possins
Nũ qui ñ istu necessitate secontinent sed boni app&itione melioris possent
ibi esse &iã seruata pudicitiu coniugtli quãc uis in prȩmis minoribus tan
intus. quiuero ꝓptereu secontinent quic priorib: coniugibus uiuis timo

Expanded text:
utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, idam et licite et inlicite. sunt quippe in eis, qui coniugia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis continentiam profitentur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugibus se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum caelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed quod aliter esse ibi non possunt nam qui non ista necessitate se continent, sed boni adpetitione melioris, possent ibi esse etiam seruata pudicitia coniugali, quamuis in praemiis minoribus, tamen intus; qui uero propterea se continent, quia prioribus coniugibus uiuis timent
Abbreviated transcription (Latin):
niuinculo alte rain duxit : quod quidẽ si fuerit machinatus
&uxorem suã moechã faciet & ipse quamuis posta dulteriũ coniui¬
gis aliã ducendo morthuserit nihil que illi ꝓderit qđ tibicre¬
didit & non ei potius quinullo excepto ait : omnisquilrelique¬
rit uxo remsuã & aliam duxerit moechatur
quibus omnib: consideratis at que tractatis pestat ut abeis quihȩc fidelit̃
audiunt dicat᷑ nobis quod dño dictũ ẽ sit ulisẽ. causu cũ uxore non & peditnu¬
bere: quibus & nos quid responde amus : nisi qđ ipseres pondit : Non omnes
capiunt uerbũ hoc sed quib: datũ ẽ: Sunt enĩ eunuchiquide matris uterosic
natis & sunt eunuchi qui factis ab hominib: & s̃ eunuchiquise ipsos castracues
ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ quipot est capere capiat: Ergo qui potest capiat qđ nonom¬
nes capiunt: Pos sunt autẽ capere inquibus hoc prestat dĩmisericordia oc cul¬

Expanded text:
nii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, nii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam ducendo moechus erit nihilque illi proderit, quod tibi. credidit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui reliquerit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum est: si talis est causa cum uxore, non expedit nubere. quibus et nos quid respondeamus, nisi quod ipse respondit? non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; et sunt. eunuchi. qui facti sunt ab hominibuspropter regnum coelorum. Qui potest capere, capiat . Ergo qui potest capiat, quod non omnes capiunt. Possunt autem capere hi quibus hoc praestat Dei misericordia occul
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso est facere compopulit : & boc egi ds̃ peccatũ. etiã sulla casta
ꝑ mane at imputabit sed quid nesciat quã sit rarissimȩ quȩ ita
puditiȩ uiuant cũ uiris ut etiã si ab eis dimitantur. alio srequirant:
In compara biliter quippe numerus est amplior feminarũ
ferunt nubere : Cũ ergocrediderint homines . dño dicenti:
omnis quidimiserit uxorẽ suã prȩter causã fornicationis facite
eã moechari sic rediderint & tibidicenti muliere fornicante lice¬
ieuiro eius alterã ducere quis quis uoluerint ꝓpt̃ alias quas lib&
molestias carere uxore unctus est priuseã moecari facit siue for¬
nicatione dimit tendo ut tuncducat alterã cũ fuerit illa moecha
nubendo : Acsic a priore peccato quo eã moecharifecit siue ꝑbap¬
tismum siue ꝑ penitentiã liberatus sine suo adulterio sibihabere
uideatur quã post prioris adulteriũ tãquã hinsoluto matrimo¬

Expanded text:
in ipso est, facere conpulit; et hoc ei deus peccatum, etiamsi illa casta in ipso est, facere conpulit; et hoc ei deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, inputabit. sed quis nesciat, quam sint rarissimae, quae ita pudice uiuant cum uiris, ut, etiamsi ab eis dimittantur, alios non quaerant? incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum,ferunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimo
Abbreviated transcription (Latin):
uxoribus sibi alteras copulare. Iã uero & hoc qđ sapis ñ eẽ ad¬
ulteriũ siuir uxorẽ causa fornicationis abiecerit & alterã duxe¬
rit ñ ne arbitraris cauendũ ne discant uiri uxores quas ꝓpt̃
abeisuinculo coniugaliꝑ fornicationem sicut putas soluto
liceat eis alterus ucere & exeo quod illus moec haricoegerunt᷑ ait
baptis mate ablui. aut penitendo sa nari qm̃ illis & gratia & medicina
negabitur quã diucũ adulteris uiuent si prioribus p̃t̃ causã forni¬
cationis repudiatis. alterus duxerint : Nisi forte quis dicat nemi¬
nẽ posse uxorẽ sua moechari facere sipudica est : & tame dñs : omnis qui
dimiserit inquiduxorẽ suã prȩter causam fornicationis facit eã mo¬
erchari : Vtique ꝓpterea quia cũ esset pudi aca cũ uiro tamen
dimis sa cogitur : ꝑ in continentiã uiuo priore alteri copulari:
& hoc est moechari: & uod sioc ista non fecerit tamen ille quantũ

Expanded text:
uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse aduxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quasab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, si prioribus praeter causam fornicationis repudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari. utique propterea, quia cum esset pudica cum uiro, tamen dimissa cogitur per incontinentiam uiuo priore alteri copulari, et hoc est moechari. quodsi hoc ista non fecerit. tamen ille, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
deb& uideri ideo negandum ẽẽ adulterium quando uxore adultero
dicitur. quia potest maritus ꝑhoc cogi adulterã occidere. dũcupit
sibi licere. illam ex tinctu alterã ducere. si hoc ea uiuente non lic& facere
Quid sienim & illud dicant xp̃ianȩ fidei de tractores. cogi homines
occidere uxores suas insidiarũ sceleribus quas molestas ferre non poss
siue diuturno languore labor antes & paticoncubi tũ ñ ualentes. siue
pauperes siuesteriles siue deformes aliarũ spe ducendarũ sanarũ
opulentarũ fecundarũ pulcherrimarũ quia eas quasperpetino¬
lunc prȩt̃ causas fornicationis repudiare non lic& & alteras ducee
ne ꝑ petuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec penitendo sa¬
nari: nũ quid ꝓpterea neista homicidiorũ scelera ꝑpetrentur. dictu¬
risumus ñ ẽẽ adulteria repudiatis prȩtercausam fornicationis

Expanded text:
debet uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera debet uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuente ducitur altera, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa extincta alteram ducere, si hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidiorum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
& occidere ut eis mortuis possint esse coniugia quȩ uiuis¬
fuerant adulteria: Nonne id& aggerando tibi dicturus ẽ non mihi
uid&ur amantissime frater hic diuinus c̃ẽ sensus ubi non solum benignitas
& pi&us excludit᷑ sed &iũ in gensmalignitus &impi&as &citat᷑: Quando qui¬
dẽ multo ẽ leuius & tolerubilius ut adulterus muriti quã ut maritos cod¬
ulteri occidunt : pluc& netibi ut ꝓpt̃hancuu nisimam inuidicm. domi¬
nice defensionẽ sententiȩ deseramus uel eum insuper accusemus: Dicen¬
tes non debereadulteriũ uindicuri & icmsi prȩt̃ cuusum fornictionis
pepudiatu a uiro al teri coniug&ur nemaritũ eius a quodi missu est
cõpellat᷑ occidere dũ alulteriũ in conubiumcupit uiri prioris moste conuer¬
tere: Scio tibi hoc non placere : ut ꝓpt̃ hanc uinissimũ inuidic̃ l&e xp̃i
cũ uerti inueniat᷑ & scnao dura & inhumana dicatur: sic itaq non tibi

Expanded text:
et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuiset occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuisfuerant adulteria, nonne id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et inpietas excitatur?\' quandoquidem multo est leuius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. placetne tibi, ut propter hanc uanissimam inuidiam dominicae defensionem sententiae deseramus uel eam insuper accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumana dicatur. sic itaque non tibi
Abbreviated transcription (Latin):
pullerit fueri homicidiũ cumsine crimine fornicationis repu¬
dia tamducere dicet esse adulteriũs : hic enimsi parũ quid
loquamur attendimus multo . grauiora dicipossunt quã ipse
dixisti : Namtudũ non uisesse adulteria si alia educantur
dimisis adulteris hoc inuenisti : Qm̃sihaec adulteria dixerimus
cogentur maritioccidere adulteras quarũ uita impediuntur
alteras ducere atque ut hoc ex aggerare dixisti non mihi
uidetur ammantissime pater hic diuinus esse sensus abibe¬
nignitas & pittas excluditur : Siergo quispiã nolenscredere
esse adulteriũ quando a marito sine fornicationis crimine
repudiata. ab altero ducitur & hoc contrate inueniat quia ista
ratione suadetur hominibus homicidia ꝑpetrare. & earũ mari¬
tos qua seomodo repudiatas duxerint uel insidis quibus potuerint
uel calumnius ab petere uel aliquibus ueris criminibus accusare

Expanded text:
pulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repupulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere dicit esse adulterium? Hic enim, si parum quid loquamur adtendimus, multo grauiora dici possunt quam ipse dixisti. nam tu dum non uis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc inuenisti: quoniam si haec adulteria dixerimus. cogentur mariti occidere adulteras, quarum uita inpediuntur alteras ducere\'. atque, ut hoc exaggerares. dixisti: \'non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. si ergo quispiam nolens credere esse adulterium. quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inueniat, quia ista ratione suadetur hominibus homicidia perpetrare et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, uel insidiis, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus ueris criminibus accusare
Abbreviated transcription (Latin):
quitia ꝑseuerans. Siaurit accusando aduterã occiderit o hoc
petca tũ qõi transattũ est & in eo non pma netur &siaca nthe¬
tumino factũ est baptis mate adbluitur : & siab apti zato penitentia & reconci¬
liatione sanatur : Sednum quid ꝓpterea dicturi sumus adulteriũ esse ad¬
ulteriũ quod sine dubio commititur si coniuge adulterauiuente altera.
ducitur a si hocadulterii genere excepto nempe non dubita sesse adulterii
siquis quamducatuiuentis uxorẽ airo suo ꝑ libellũ repudii sineulla
mulieris fornicatine dimissam : Quidergo cũ uiderit se net adbaptis mu
occideret cinusduxit uxorẽ ut hoc scelus uel baptis mate diluat᷑
uel penitendo soluatur : At que ita etiã illud adulteriũ non ꝑmaneat
enacuata muliere alege uiri postmortẽ uiri. sed de transacto
quod factũ est ꝑ penitentiam satisfiat uel rege neratione
deleatur : Numquid ꝓpterea esta cusanda lex xp̃i. tam quã con¬

Expanded text:
quitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc quitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum quoniam transactum est, et in eo non permanet, et si a catechumeno factum est, baptismate abluitur et, si a baptizato, paenitentia et reconciliatione sanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si coniuge adultera uiuente altera ducitur? sed hoc adulterii genere excepto nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat uiuentis uxorem a uiro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. quid ergo? cum uiderit se nec ad baptismumoccidere, cuius duxit uxorem, ut hoc scelus uel baptismate diluatur uel paenitendo soluatur atque ita etiam illud adulterium non permaneat euacuata muliere a lege uiri post mortem uiri. sed de transacto quod factum est per paenitentiam satis fiat uel regeneratione deleatur: numquid propterea est accusanda lex Christi, tamquam con
Abbreviated transcription (Latin):
Quis est tã demens quieidicat facnquod non lic& ut tibiliceat quo
non licet : Oũ enĩ utrũ que secundũ legẽ xp̃i inlicitũ sit siue a dulterã
occidere siue illã uiuente alterã ducere ab utroque est abstinendũ
non in licitã ꝓ in licito faciendom : Sienĩ facturus est quod non lic& iã fa¬
ciat adulteriũ & non faciat homicidiũ : Vt uiuente uxore alterã ducat.¬
& non humanũ sanguinẽ fundat: Quod si est utrũque ne fariũ : non deb&
alterũ ꝓ altero ꝑpetrare sedutrũ que uitare : hicuideo quid diciab
in continentibus possit : Quod udelicet qui dimitit & uiuere ꝑmitit
adulterã si alterã duxerit quã diu prior illa uiuit ꝑpettius adult̃¬
est : Necait poenitentiã fructuosã a flagitio non recedens : Neo
sicathe cuminus est ad baptismũ ãmititur qm̃ ab eo quod impedit
non muta turo: hecre conciliari paenitns potest. in eadẽ ne¬

Expanded text:
quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illa priest, nec agit poenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec si catechumenus est, ad Baptismum admittitur, quoniam ab eo quod impedit non mutatur; nec reconciliari poenitens potest in eadem ne
Abbreviated transcription (Latin):
etiã istis uiuentib: cũ liceat tb a uols matrimoniu ꝓuide pre quideas
tanto pere uultis occidere  : haec sidicimus : nonne attendis quã
nr̃a suasio longe sit a caracte rexp̃iano : quia & fal sũdicimus
eis licere qđ non licet: hoc est istis uiuentib: ut aliis copulenti :
& siꝓpterea illis peꝑcerint non parcent ꝓpt̃ pietatẽ sei ꝓpt̃ alia¬
rũnuptiarũ liberã potestatẽ : postremoquȩro abste utrũ mario
xp̃iano liceat uel se cundũ uete nẽ dĩ legẽ uel romanis legib:
adulterã occidere: Siliceti melius est ut ab utroque setem¬
peret: Id est & alicito illa peccante subplicio & ab in licito illa
uiuente coniugio : quod sialterutrũ eligere ꝑseuerat. satius
estei facere qđ licet ut adultera puniatur quã id qđ non lic&
ut ipsa uiua ille moecetur : si autẽ quoduerius dicitur non lic&
homini xp̃iano adulterã coniuge occidere. sed tantũ dimittere :

Expanded text:
etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis uiuentibus, ut aliis copulentur, et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃canti tibi peccata soluentur: Homo homini conseruat irã& dño
quȩ rit medellã : suꝑ hominẽ similẽ sibi ñ hab& misericordiam
& depeccatis suis dep̃catur: cũ ipse caro sint conseru& iracundiũ
quis ꝓpitiabitur peccatis illius & de euangelio dimittite & di¬
mit tetur uobis ut possimus dicere dimit te nobis debita nostra sic̃&
nos dimactimus debittoribus nostris: & decpostolo nullimalũ ꝓmalo
reddentes : & siqua sunt huius modo inscripturis scis quib: ad blcis¬
cendũ quandohumanus animꝰaexcitat᷑ qui a xp̃ianus. ẽ mitigat᷑
Quanto in quã melius ista dicimus. quã ut dicamus tantũ adul¬
teras istas dimittite. & ear nolite sanguinẽ quȩrere: quicquid
doloris & earũ flagicis hab&is consolabuntur uos alia equas
duxeritis: Merito enĩ uell&is istas deuiuentiũ numero auferre.
sie arũ uit a impedimento esset quominus alias duce retis : Nunc uero

Expanded text:
precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris — et de apostolo: nulli malum pro malo reddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatur. Quanto, inquam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero
Abbreviated transcription (Latin):
abuxoribus uiolatã nec ipsihumanitus ulciscunt᷑ : & maxime uox illu
dominica eis ẽ in memoriam reuocanda quisine peccato ẽ prior in
uiris. sedquis in epeccato est: qđ si ẽẽ sed ixerint seipsos seducunt
& ueritas in eis non ẽ : Porro sise non seducunt . & ẽ in eis ueritas
non erit in eis cruenta seueritas : scientes enĩ senon ẽe sine pec¬
cato dimit tunt ut dimittat᷑ eis : Nec ab eis benignitus & pidias
&cluditur: magis enĩ haec excludunt᷑ si peccatis coniugũ fibeis
impar& ueniã licentia libidinis non cura pi&atis: Id ẽ ut ꝓptera
parcant quic lic& eis alteras ducere & non potius ꝓpterea quia
uolunt & sibi dñm parcere : Quanto itaq: melius honestius xp̃ianci
deniq ꝓfessione dignius. ut parcant adultera ix sanguini uxorx
quod scriptũ ẽ eis dicimus dimitte in iustitiã ꝓximã tuo & tunc

Expanded text:
ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ denr̃is uirib: sed oratio adiungenda conatib ut implect
bonis quid &err& amalis: respondecmus &iã ad illud. ubiputa
maritos adpuniendas adultertis sineulla miseratione com¬
pelli. cũ uolunt eas mori. si eis uiuentib: non eis lic& alteras
ducere: quã crudelitatẽ uolens eaggerare dixisti. non mi hi
ui d&ur amantissime pat̃. hic diuinus eẽ sensus ubi benigni¬
tus & pieics &cluditur: Istuc dicis quas i ꝓpterea marit
parceredebeant adulteris feminis qualic& eis alteras
ducere : Ut si non lic& non parcant ut liceat periturus quin
immo ꝓpteret debent pec catricibus p̃bere misericordiã
ut & ip̃si ꝓsuispeccatis misericordiã consequant᷑ : & multomagis
hoc faciendũ ẽ qͥdimis sis uxorib: adulteris cupiunt iuuereẽtine
Tanto quippe debent. ẽẽ misericordiores. quanto uolunt ẽẽ sanctiores:
Vt & castitatẽ in seipsis seruandam diuinitus adiuuentur dũ castitatẽ

Expanded text:
est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, ut, si non licet, non parcant, ut liceat. quin immo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter. tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Adhoc gortarer. &iamsi uxor e& in langore insancbili atq
diuturno: &iam si alicubi eẽ corpore separatu quo maritus
non poss& accedere: postremo ad hoc e ostarer. &iã si mulier
uolens uiuere continenter quãuis c̃tra disciplinã qr ñ & c̃sensu
tam̃pudicũ pudica dimit ter& : Futo enĩ xp̃ianũ neminem
reluctari. adulterũ eẽ qui uel diu languente ułdiu absente uel
continenter uiuere cupiente sucuxore. alteri c̃mixtus ẽ femine
sic ergo & dimissa adultera adalter ẽ cũ altera qm̃ ñ ille autilli
sed omĩs qͥdimit tit uxorẽ suc̃ &ducit altert̃ moechatur: Quc¬
ꝓptersi a coniugedi uinculo immunis minus app&itur uita
scorũ. &horreatur poena moechoꝵ: & timore saltim frenetur
concupiscentiã si amore ñ eligit᷑ c̃tinentia: si enĩ ubiefitimo
opererẽ labor ubi ercit labor erit &amor: Non enĩ confidendĩ

Expanded text:
ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur concupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum
Abbreviated transcription (Latin):
matres familias. eẽ : Qui uero eligunt continere. aliquid utique
melius eligunt quac̃ ẽ nuptiaꝵ bonum hoc est generatio filioꝵ
unde si eligitur continentia ut bonũ nubtiaꝵ melius ali quid
capessatur quanto potius custodienda ẽ ut adulterium
moechariquãmuri : Non ẽ igitur ad quod & otemus eos qui
reconciliari timent coniugibus adulteris. paenitendo sanatis
nisi ad custodiendã continentiã: Qm̃ mulier alligatur quã diu
siue moechus siue castus uir eius uiuit. moechatur: Ac ꝑhoc¬
non eam soluit nisi mors coniugis : Non in adulterium con¬
ruentis. sedde corpori eceuntis: Quaꝓpt̃. si recesserit mulier
ab adulterio uiro & ei reconciliari non uult. maneatin nubta
& si dimiserit uir adulteram mulierẽ & etm non uult recipere nec
postpenitentiã custodiat continentiã : & si non e uoluntate
eligendi potioris boni cefte & necessi tate ui tandiꝑnitiosi mal

Expanded text:
matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique matres familias esse. qui uero eligunt continere, aliquid utique melius eligunt. quam est nuptiarum bonum; hoc est generatio filiorum. unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium moechari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si non eam soluit nisi mors coniugis non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. quapropter si recesserit mulier ab adultero uiro et ei reconciliari non uult, maneat innupta; et si dimiserit uir adulteram mulierem et eam non uult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi perniciosi mali.
Abbreviated transcription (Latin):
taitur: qđ faciebat aut nam filius iudȩ & occidit illum ꝓpt̃ hoc ds̃
Propcgatio itaq filiorũ ipsa ẽ prima & naturalis & legittimcciausco
nupticrũ : Hac ꝑ hoc qui ꝓpt̃ in continentiã coniugantur. non sic
debent tẽperitre malumsuũ ut bonũ & t̃minent nuptiar : Idẽ ꝓpaginẽ
filioꝵ: demncontinentibus quippe loquebatur apłsubiait uoloigit᷑iumoxs
nubere filios ꝓcrecore matres familias esse nullũ oc cansionẽ dare
aduersario maledicti gratia iam enĩ quȩdũ conuersesunt retro
post satanan: Cũ itaq dicebat uolo iuniores nubere. hocuti que
monebat ꝓpt̃ ruinã in c̃tinentiae fulciendc̃ : sed ne foste ub eis. sola
carnalis concupiscentiȩ cogita r& infirmitas cui tantũ modo
eẽ opere conubi seruiendũ nuptic cut̃. uel contẽpuere tur
uel neglegere turbonũ continuo subi iunxit filiosꝓ crecre

Expanded text:
tatur. quod faciebat Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hoctatur. quod faciebat Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hocipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarum. ac per hoc qui propter incontinentiam coniunguntur, non sic debent temperare malum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere conubii seruiendum, nuptiarum autem uel contemneretur uel neglegeretur bonum, continuo subiunxit: filios procreare,
Abbreviated transcription (Latin):
Vndenunc rectissime dicit᷑. quȩ potest caperecapiat. quae
autem se non contin& nubat : Tuncergo &iã continentia
ꝓpt̃ ꝓpagationẽ filiox in nupticrũ descendebat officiũ
Nun autẽ uinculum nuptiale. in continentiae subuenit
uitio: Vt ab eis qui se non contin&. non ꝑturpitudinẽ stu proꝵ
sed ꝑ honestatẽ coniugiorũ. fiat ꝓpagatio filiorũ : Curergo
non dixit apłs si filios nonbab& nubat. Quic scilic& hoc
temp̃r continendi ab amplexu. non .ẽ necessefilios ꝓpagan
& quaredixit sise non contin& nubat : utiq ꝓpterea ne ꝑ
in continentiã cogatur adulterare: si ergosecontin&.
nec nubat nec gener&: si autem senon c̃tin& licite nubad
ne turpiter generet aut turpius concũbendo nec negeret quã quã
hoc qđ ultimũ dixi non nulli faciant &ic̃ licite coniugeti: In licitenãq
& turpiter &ic̃ cũ legittim a uxore concubitur ubi plis conceptio deti¬

Expanded text:
unde nunc certissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae unde nunc certissime dicitur: quae potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam continentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio; nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem coniugiorum fiat propagatio filiorum. cur ergo non dixit apostolus: si filios non habet, nubat? quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu non est necesse filios propagare. et quare dixit: si se non continet, nubat? utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare. si ergo se continet, nec nubat nec generet; si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet aut turpius concumbendo non generet. quamquam hoc, quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite coniugati. inlicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur. ubi prolis conceptio deui
Abbreviated transcription (Latin):
istimo non placere: Qua ꝓpt̃ si causa in continentiȩ non sunt ecusano
adulteria quantominus ecusantur ꝓcreandoꝵ caus a filiora: Illi
quippe infirmitati hoc est incontinentiȩ uoluit apłs sub ueniri
honesta tenubtiaꝵ: Nonenĩ ait si filios non hab&. nubat sed sise
non contin& nubat: filiorx quidẽ ꝓpagatione cũ pensat᷑ qđ in¬
continenti a enubendo ceditur: Namutiq: in continentia uitiũ ẽ
coniugiũ autem non ẽ. uitium : & ideo fit ꝑhocbonũ. ut illud ueni¬
alesit malum: Cũ sint ergo nubtiȩ. causa generandi institute
eccausa fiebant a patrib: qui tantum officio generandifeminis
sed non inlicitȩ miscebant᷑: erat enĩ tuncquȩdã ꝓpagandi
nec essitas quȩ nuncnonẽ q̃m̃ tempus amplectendi sic̃scriptũ
ẽ. dequotẽpr apłs loquens ait dec&ero fr̃s tẽpus breue ẽ¬
suc requum ẽ. ut & quihabent uxores tãquã ñ habentes sint :

Expanded text:
istimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt excusanda istimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt excusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est, quoniam tempus amplectendi, sicut scriptest. de quo tempore apostolus loquens ait: de cetero, fratres, tempus breue est; reliquum est, ut et qui habent uxores, tamquam non habentes sint.
Abbreviated transcription (Latin):
in terponens ad didisti meque ad ec respondere uoluisti : Vbi
te mou& & miseraris bominẽ qui cubarecũ adultera &iũ sinon
in continentia cestefiliorũ ꝓcreandoꝵ necessi tate conpellit᷑
si non eilic& sic et̃ dimit tere ut eam uiuente alterã ducat
Vnde recte mouereris si adulteriũ non e& quãuis adultera
ui ua uxore alterãt ducere: si autem adulteriũ ẽ ut eaquȩ
sunt disputata docuerunt quid obtenditur ꝓcreandoꝵ
causa filioꝵ : non enĩ ꝓpterea flagitioꝵ ẽ ꝑ mitten da
licentia: Aut uerotã cauendũ ẽ sine posteriorib: mori
quã eligendũ in posterũ uiuere: Quod nonsinent᷑ ad ulteri
quos nec ẽe est post primã mostem secundȩ mostis a &erni tatedã nari
Nam ꝓcrecendoꝵ filiorũ ista causatio &iã non adulteros. sed castissimas
feminas si foste s int steriles cogit dimitti . & alteras duci qđ tibie¬

Expanded text:
interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi ex
Abbreviated transcription (Latin):
siue amoecho siue actinente dimis sasit: qm̃ mulier clligatu ẽ
quã diuuireius uiuit: sed nunc dequȩ pelis in continentiũ disputamꝰ
Quid enĩ uid&ur iustius huius mulieris quȩ rela q̃dic̃ dimissa sũ
non dimisi : & qm̃ continere paucoꝵ ẽ non me continu ine forni¬
carer nupsi. & dicor moechata qr mibsi: Num quid ꝓpt̃ huius
quasi iustũ quȩ relã legẽ censebimus mutandco ẽẽ. diuinã ut
istam non iudicemus adulterũ : absit sed respondebis non etc̃
debuis sedimitti quia fornicationis nulla causca p̃cesserat:
Uerũ dicis nã peccatum maritieius. dñs & pressit ubicit : qui
dimiserit uxorem suc̃ &cepta causa fornicationis facit ec̃
moechari : sednum quidideo istanubendo postec non peccauit
qui a prius dimit tendo illepeccauit : Quidergo ei ꝓdest qđ
delege xp̃i mulier in continens quȩritur nisiut murmuꝵ¬
rans puniatur: Iamnunc &iã illa uideamus quaecdio loco

Expanded text:
siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
continere paucoꝵ ẽ in continentiae cessit & nupsit: & tamen
adulter adultertmduxit. Amborei ambodamnandi sunt : &¬
quaenupsit uiuo marito & quiduxit etm cuius uiuit maritus:
Num quid hic legem xp̃idicimus inhumanam qua constituitur
rea tanti criminis atq punitur. quã uir nulla eius p̃cedente fornicatione
dimisit. & qui a paucoꝵ . ẽ. continere dimittendo compulit nubere
Curnon bicdicimus habendũ eẽ ꝓmostuo quim aledimittendo¬
compulit prior coniugide uinculum rupit : nã quariitione
dicturus es eum rupisse uinculum contugale quili c& sit moechis
cnon dimisit uxorem & eum non rupisse qui&ic̃ castũ dimisit uxorẽ :
Ego autemdico in utroq: manere hocu inculum quo mulier alligatu ẽ
quã diu uireius uiuit. siue continens siue moechus : &ideo moechari
eam quae dimissa nupserit & moechari eumqui dimissũ duxerit

Expanded text:
continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam duxerit,
Abbreviated transcription (Latin):
repudii : & quacũq causa dimittere coniugem: Non ne l& xp̃mincon¬
tinentib displic&. qui uxores litigiosas iniuriosas imperiosas
sfastidiosas & ad reddendũ debitum coniugale difficillimas repudo
int̃posito abicereuolunt & alterts ducere : Iamergoqr istoꝵ in¬
continentia. legẽ xp̃i herruit. ad eoꝵ lexxp̃i arbi trium commutand
est : iam porro simaritum relinquat uxor. uel maritus uxorem non
causa fornicationis. sed potius continentinentiae : sitque in c̃tinens
cui repudiũ ꝓpt̃ hocdatur quȩro utrũ nonerit adulter uł ad ultero
si alteri copul&ur si nonerit dicitur. dño contradicitur. cuius
haec uerba sunt: Dictum ẽ autem. qui cũq dimiserit uxorem
suam de illi libellum repudii. ego autem dico uobis qr om̃s quidimi
serit uxorem suam hxcepta causa fornicationis facit eã moechari
& quidimis sã duxerit adulterat : Eccedimissa ẽ nondimisit: & qr

Expanded text:
repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi inconrepudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicitur, domino contradicitur, cuius haec uerba sunt: dictum est autem: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. ego autemserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam duxerit, adulterat. ecce dimissa est,, non dimisit et quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uestere uł muta redebemus: Te quippe sola eox quȩ rela ꝑ mou&
qui coniuges causa fornicationis int̃cedente dimittunt si alias
ducere nonsinantur qm̃ continere paucoꝵx ẽ: Atq: ad id debent
laude adhostari non lege conpelli : Itccq sidimissc ad ultent non
ducitur altera iustã quȩ pellã sicut putas habebit hominum con¬
tinentia: sed attende quã plura sunt. ubi siquȩrellas in continentiũ
uelimus am mittere nec ẽẽ nobis erit adulteriua facienda ꝑmittere
Quid sienim aliquo diuturno & in sanabili morbo corporis. teneatur
coniun quo concubitus impeditur: quid si captiuitas ueluis aliqua
separtret it aut sciat uiuere maritus uxorem. cuius sibi copia denegat᷑
Censes necmmit tenda in continentium murmura & ꝑmittenda aduꝰ¬
teria : quid in hoc ipso unde in terro gatus. ẽ dñs responditq fieri
non debere sed ad duritiã cordis illoꝵ. morsen ꝑmississe darilibellũ

Expanded text:
peruertere uel mutare debemus. te quippe sola illorum querella permoueret, peruertere uel mutare debemus. te quippe sola illorum querella permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum