comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiones : Idẽ in omnes: Etmisit in quitillud
in abysũ. Vtiq diabolũ mnisit in abyssũ. Quo
nomine si gnisicata ẽ multitudo innume¬
rabilis impiorũ. quorũ in malignitate adũ¬
sus eclãm dĩmultũ ꝓfunda sunt corda Non
quia ibĩ diabolus antenerat sedideo illucđr
missus ꝗa exclusus acredentib plus caepit
impios possidet : plusnamq possideturadia¬
bolo qui non solũ ẽ. alienatus adc uerũ etiã
gratis odit seruientes dõ: & elausit inquit¬
& signauit suꝑ eũ ut non seduceret iam
gentes donecfinia t̃mille anniꝰ Clausit suꝑ
eũ dictũ ẽ inter dixit ei neposset exire. Idẽ
uetitũ trans gredi: Si gnauit eni quodad di¬
dit si gninicase mihi uidet᷑ ꝗa occultum esĩe¬
uoluit quiꝑtineant ad partẽ diaboli& qui ñ ꝑtine¬
ant Noc quippe in scło isto prorsuslat&: quia
& qui uid& stare :trũ sit casurus & quiuidetur
iacere utrũ sit surr&turus incertũ ẽ: ab eis

Expanded text:
tiones, id est omnes. Et misit illum, inquit, tiones, id est omnes. Et misit illum, inquit, in abyssum. Utique diabolum misit in abyssum, quo nomine significata est multitudo innumerabilis impiorum, quorum in malignitate adversum Ecclesiam Dei multum profunda sunt corda. Non quia ibi diabolus ante non erat, sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus, plus coepit impios possidere. Plus namque possidetur a diabolo, qui non solum alienatus a Deo, verum etiam gratis odit servientes Deo. Et clausit, et signavit super eum, ut non seduceret jam gentes, donec finiantur mille anni. Clausit super eum dictum est \'interdixit ei, ne posset exire,\' id est uetitum transgredi. Signauit autem, quod addidit, significasse mihi uidetur, quia occultum esseuoluit, qui pertineant ad partem diaboli, et qui non pertineant. Hoc quippe in saeculo isto prorsus latet, quia et qui uidetur stare, utrum sit casurus, et qui uidetur iacere, utrum sit surrecturus, incertum est. Ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur a toto: Aut certe mille annos. ꝓannis
omnib: huius scłi posuit: ut ꝑf&to numero no¬
taretur ipsa tẽporisplenitudo : M illenarius
quippe numerus. denar ii numeri quadratũ
solidũ reddit: Decẽ quippe deciens ducta faciunt
centũ: Quae iã figura quadrata sed plana ẽ
Vtaut in altitudinẽ surgat & solida fiaenit rur¬
sum centũ decies multiplicantur& mille s̃ :
Porro sicentũ ipsa ꝓuniũ sitate aliquando po¬
nuntur : quale illudẽ qđ dñ somnia suadimit¬
tertti eteũ sequenti ꝓmisit dicens: Accipi&
in hoc saeculo centuplũ: quod &ponens quo¬
dam modo apłus ait Quasi nihil habentes
etomĩa possidentes Sui ante iã dictũ erat.
fidelis omnis totus mundus diuitiarũ ẽ: Quan¬
tomagis mille ꝓuniũ sitate ponuntur. ubiẽ
soliditas ipsius denari& quadrature Vnde
n& illud melius intellegitur. quod in psalmo
legitur: Memor fuit insaeculum testamenti
sui uerbi quod mandauit. inmille genera¬

Expanded text:
ficatur a toto; aut certe mille annos pro annis ficatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit. ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. Millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit. Decem quippe deciens ducta fiunt centum, quae iam figura quadrata, sed plana est; ut autem in altitudinem surgat et solida fiat, rursus centum deciens multiplicantur, et mille sunt. Porro si centum ipsa pro uniuersitate aliquando ponantur, quale illud est, quod Dominus omnia sua dimittenti et eum sequenti promisit dicens: Accipiet in hoc saeculo centuplum, quod exponens quodam modo apostolus ait: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes; quia et ante iam dictum erat: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est: quanto magis mille pro uniuersitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? Unde nec illud melius intellegitlegitur: Memor fuit in saeculum testamenti sui, verbi quod mandavit in mille genera
Abbreviated transcription (Latin):
rat erepturus fideles suos futuros. quos ille
indiũsis p&catis atq: impi& atib: possidebat.
Vtergo alligar& ur hic fortis propt̃ ea uidit
iste apłus in apocalĩ psi angelũ descendentẽ
decelo habentẽ &lauẽ abyssi et tatenã in ma¬
nusua: Fttenuit inquit draconẽ illũ serpen¬
tẽ antiquũ quicognominatus ẽ diabo lus &
satanas. et alligauit illũ mille annis: Noc
ẽ eĩ potestatẽ ab eis seduceridis ac possidendis
qui fuerant liberandi cohibuit atq frenaut
Mille aũt anni duob modis poss̃ quantũ mili
uidetur intellegi: aut quia in ultimis annis
mille istares agit : idẽ sȩcto annorum milia¬
tãquũ sexto die : cuius nunc spacia posteria uol¬
uuntur secuturo deinde sabbato quod ñ hab&
uespera requiẽ scilic& scõꝵ quae non hab& finẽ:
uhuius miliarii tã quã diei nouissimã partẽ :
q remanebat usq adt̃minũ sđi milleannos
appellauerit : eolo quendi modo quo pars signi¬

Expanded text:
rat erepturus, fideles suos futuros, quos ille rat erepturus, fideles suos futuros, quos ille in diuersis peccatis atque impietatibus possidebat. ut ergo alligaretur hic fortis, propterea uidit iste apostolus in Apocalypsi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. et tenuit, inquit, draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas; et alligauit illum mille annis, hoc est, eius potestatem ab eis seducendis ac possidendis. qui fuerant liberandi, cohibuit adque frenauit. Mille autem anni duobus modis possunt, quantum mihi occurrit. intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliatamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora uoluuntur, secuturo deinde sabbato, quod non habet uesperam. requie scilicet sanctorum, quae non habet finem, ut huius miliarii tamquam diei nouissimam partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo loquendi modo, quo pars signi
Abbreviated transcription (Latin):
tis sequatur uelut septimꝰ sabbati inannis
mille post tremis ad hoc scil& sabbatũ cle¬
brandũ resurgentib: sc̃is. Que openio essa
utcũq tolerabilis sialique deliciae sp̃ales in illo
sabbato affuturae sc̃is ꝑ dñi p̃sentiã crederen¬
tur : xã etiã nos hoc opinati fuims aliquan¬
do Sedcũ eos quitunc resurrxer intdicant
inmoderatissimis carnalibus epulis baccatu¬
ros inquibuscibus sit tantus ac potus ut ñ solũ
nullã modestiã teneant. sed modũ quoqua
ipsius incredulitatis &cedart : nullo modo ista
possunt nisi a carnalib: credi: Hiaũt ꝗ spales
sunt istos ista credentes chuilia thas appellint
greco uocabulo ÷ Quos uerbũ eũbo & prim̃tes¬
miliarios nos possemus miliar ios nunccupare : Cos
aut̃ longũ ẽ refellere ad singula: sed potius quẽ¬
ad modũ scriptura ha&x accipienda sit iamdebemꝰ
nisi prius alligauerit fortẽ : Diabolũ uolens
intellegi fortẽ : quia ipse genus humanũ
potuit tenere captiuũ . Ua sauero eĩ que fue¬

Expanded text:
tis sequatur uelut septimus sabbati in annis mille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus sanctis. quae opinio esset utcumque tolerabilis, si aliquae deliciae spiritales illo in sabbato affuturae sanctis per domini praesentiam crederentur. nam etiam nos hoc opinati fuimus aliquando. sed cum eos qui tunc resurrexerint dicant immoderatissimis carnalibus epulis uacaturos, in quibus cibus sit tantus ac potus, ut non solum nullam modestiam teneant, sed modum quoque ipsius incredulitatis excedant, nullo modo ista possunt nisi a carnalibus credi. hi autem qui spiritales sunt istos ista credentes chiliastas appellant graeco uocabulo, quos uerbum e uerbo exprimentes nos possumus miliarios nuncupare. eos autem longum est refellere ad singula, sed potius quemadmodum scriptura haec accipienda sit iam debemus nisi primo all iga uerit fortem, diabolum uolens intellegi fortem, quia ipse genus humanum potuit tenere captiuum; uasa uero eius, quae fue
Abbreviated transcription (Latin):
uallũ quod mille annorum innumero appel¬
lat non seducere ecłam quando quidẽ illã n&ton
solutus utiq seducturis ẽ. Nam ꝓf&cto ei si alli¬
gariẽ non posse seducere siue non ꝑmitti. ꝗd
erit solui nisi posse seducere : siue ꝑmati
Quod absit ut fiat Sed aligatio diaboli ẽ ñ ꝑmit
tiꝙerere totam tẽptationẽ : quã poͣst ł ui.
ł dolo ad seducendos homines in partẽ siã cogien
do uiolent̃ fraudulent̃ uefallendo. Quodsipmit¬
teretur intã longo tẽpore: et tanta in firmi

Expanded text:
ruallum, quod mille annorum numero appelruallum, quod mille annorum numero appellat, non seducere ecclesiam, quando quidem illam nec solutus utique seducturus est. Nam profecto ei si adligari est non posse seducere siue non permitti: quid erit solui nisi posse seducere siue permitti? Quod absit ut fiat; sed adligatio diaboli est non permitti exserere totam tentationem, quam potest uel ui uel dolo ad seducendos homdo violenter, fraudulenterve fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
orbe terrarũ ad iraliet in bellũ aduersus eam
quͦr ũ hostiũ numerus erit. utharena maris :
Etascender inquit supra terrae latitudinẽ : et cinxe
runt castra scõrũ & dilectã ciuitatẽ : Et descen¬
ditignis decelo ađo e cõmediteos: et diabo¬
lus qui seducebat eos missusẽ instagnũ ignis
& sulphuris. ubi et bestia etpseudo ꝓphetȩ cru¬
ciabunt̃ dieet nocte : in saecula saeculorum
Sed hociam adudiciũ nouissimũ ꝑtin&: quod
nunc p̃tera cõmemorandũ putaui. Nequis
&istimet eo ipso paruo tempore quo soluetur
diabolus in hac terra eđam non futurã. Illo
hiceã uel ñ inueniente cũ fuerit solutus uła su¬
mente cũ fuerit modis omnibus ꝑ secutus.
Non itaq ꝑ totũ hoc tẽpus quod lib ifte cõplatit᷑
a primo scilic& aduentuxp̃i. usque in scłi finẽ
quierit secundus eĩ aduentus itadiabolus
alligatur ut eĩ hax ipsa sit aligatio ꝑ hoc int̃¬

Expanded text:
orbe terrarum adtrahet in bellum aduersus eam, orbe terrarum adtrahet in bellum aduersus eam, quorum hostium numerus erit ut harena maris. Et adscenderunt, inquit, supra runt castra sanctorum, et dilectam civitatem: et descendit ignis de coelo a Deo, et comedit eos; et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta cruciabuntur die ac nocte in saecula saecSed hoc iam ad iudicium nouissimum pertinet, quod nunc propterea commemorandum putaui, ne quis existimet eo ipso paruo tempore, quo soluetur diabolus, in hac terra ecclesiam non futuram, illo hic eam uel non inueniente, cum fuerit solutus, uel absumente, cum fuerit modis omnibus persecutus. Non itaque per totum hoc tempus, quod liber iste conplectitur, a primo scilicet aduentu Christi usque in saeculi finem, qui erit secundus eius aduentus, ita diabolus adligatur, ut eius haec ipsa sit adligatio, per hoc inte
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ ad dñm dm̃ suũ Autterte iste ẽ ordo uer¬
borũ Et claussit et significauit suꝑ eũdo¬
n& finiantur milleanni: Quoduero int̾posuit
utũ seduder& iã gentesita sehab& utab hiuus
ordinis con&ione sit liberũ. & scorsus intellegendũ
uelut si post adderetur : ut sic se haber& tota
sententia & clausit et signauit suꝑ eũ do¬
n& finiantur mille anni: ut ñ seducer& etiã
gentes Idẽ ideo clausit don& finiantur mille
oport& cũ oliubreuitẽ pore : Siẽ diabolo ligari
et claudi: et łam non posse seducere. hax ergo
erit solutio eius ut possit: absit Num quã eñĩ
ab illo ecła seducetur. praȩdistinata etel&ta
ante mundi constitionẽ. dequa dictũ ẽ. Po¬
uit dñs qui sunt eius Et tam̃ hic er it en am
illo tẽpore quo soluendus ẽ diabolus sic̃ ex quo ẽ in¬
stituta hic fuit eterit omni tẽpore. insuis utiq qui
succedunt nascendo morientibus: Nam paulo
post dicit qđ solutus diabolus seducasgentes toto

Expanded text:
num Deum suum: aut certe iste est ordo verborum, Et clausit, et signavit super eum, donec finiantur mille anni; quod vero interposuit, ut non seduceret jam gentes, ita se habet, ut ab hujus ordinis connexione sit liberum, et seorsus intelligendum, velut si post adderetur, ut sic se haberet tota sententia, Et clausit, et signavit super eum, donec finiantur mille anni, ut non seduceret jam gentes; id est, ideo clausit, donec finiantur mille oportet eum solui breui tempore. Si hoc est diabolo ligari et includi, ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio eius, ut possit? Absit: numquam enim ab illo ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem, de qua dictum est: Nouit Dominus qui sunt eius. Et tamen hic erit etiam illo tempore. quo soluendus est diabolus, sicut, ex quo est instituta, hic fuit et erit omni tempore, in suis utique qui succedunt nascendo monentibus. Nam paulo post dicit. quod solutus diabolus seductas gentes toto
Abbreviated transcription (Latin):
egenda in mortalib angelis. ex mortalibus
hominib: congregat᷑. & nunc mortalit̃ pere¬
grinat̃ in terris. uel in eis quimorte obiet scar¬
tis animarũ receptaculus sedib requiescit.
Eodẽ dõ creante quẽ ad modũ exorta sit sicut
de angelis dictũ ẽ. lan uideo eẽ dicendum
exuno quippe homino quẽ primũ ds̃ condidit¬
genus humanũ sumpsit ex ordiũ secundũ scat̃
scriptura e fidẽq mirabilẽ auctoritatẽ. in¬
merito habet in orbe terrarũ atq in omnibus
gentib quas sibi ee credituras inter aeterauera
quaedixit. uera diuinitate p̃dexit. Omitinis
denatura uel institutione generis humani
alii nãq sic ut deipso munꝰdo credider semꝑ
fuisse homines opinant᷑.: Vndeait & apaa
cũ hocanimantiũ genus describeret sing¬
timmortales cuncti tam̃ umũ so genereꝑs¬
tui: etc ũ illis dictũ fuerit sisemꝑ fuo hu¬
manũ genus quonamodo uerteorũloquer

Expanded text:
ngenda inmortalibus angelis ex mortalibus ngenda inmortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur et nunc mortaliter peregrinatur in terris uel in eis, qui mortem obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante quem ad modum exorta sit, sicut de angelis dictum est, iam uideo esse dicendum. Ex uno quippe homine. quem primum Deus condidit, humanum genus sumsit exordium secundum sanctae scripturae fidem. quae mirabilem auctoritatem non inmerito habet in orbe terrarum adque in omnibus gentibus, quas sibi esse credituras inter cetera uera, quae dixit, uera diuinitate praedixit. CAPUT de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur
Abbreviated transcription (Latin):
tam malis. mala ꝓpria uoluntatẽ quambona
naturanfecit: nisi cũ abonosponte defecit. ut mali
causa ñ sit bonũ sed defectus abono aut minorem
acceper̃ amoris diuinigrãm : quã illiqui in eadẽ
ꝑstiter̃. aut siutriq bonia e qualit̃ creati sunt
istismala uoluntate cadentib:. illi amplius aduti
adeã beatitu dinis plentudinẽ : unde senum quã
casuro scertissimi fierent ꝑuener dicut iã enã¬
in libro. quẽ sequit̃ istetractauimus: Confitendũ
igit᷑ cũ debita laude creatoris ñ ad solosscõs ho¬
mines ꝑtinere: uerũ etiã descĩs angelis possedic
est eis nec tantũ hominũ sed primitus p̃cipueq
angelorũbonũ ẽẽ quod scriptũẽ. Mihiautẽ
adherere dõbonũẽ. hocbonũ ꝗb comunee :
habent etcũ illo cui adherent. &interse scãm soci¬
etatẽ ets̃ una ciuitas di. eadẽq uiuũ sacrisidũ
eĩ uiuũq: tẽplũ ei cuius pars quae conum¬

Expanded text:
tamen mali sunt — mala propria uoluntate, quam bona tamen mali sunt — mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono — aut minorem acceperunt amoris diuini gratiam quam illi qui in eadem perstiterunt aut, si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt, sicut iam in libro quem sequitur iste tractauimus. confitendum est igitur cum debita laude creatoris non ad solos sanctos homines pertinere uerum etiam de sanctis angelis posse dici est eis; nec tantum hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: mihi autem adhaerere deo bonum est. hoc bonum quibus commune t inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas Dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. Cuius pars. quae coniu
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ idegit eorũ uoluntas bonanitñ ad seipsos ꝗerant
minus : sed a dillũ ꝗ sum meẽ conuerterentur : eiq
adhiȩrentes magis essent eiusq participatione sapient̃:
beateq: uiuerent : quid aliud ostendit᷑. nisi uolun¬
tatẽ qualibet bonã inopẽ fuisse in solo desiderio
remansurã nisuille quibonã naturã exnihilo sui
capacẽ fecerat: ex seipso faceret implendo meliorẽ
prius faciens excitando auidiorem : namethoc
utiq nec fecer̃. Si aliqua utrũ mala anbona Simala
quo modo eẽ potuit mala uoluntasbonae uoluntatis
effectros: Sibona. lã ergo habebant: &istã ꝗ fecerat.
nisu ille eeos cũbona uoluntate idẽ cũ amore casto
quo illi adhererent. creauit simuleis et condens
naturã et largiens gratiam : Vnde si nebona
uoluntate hoc ẽ di amore nũ quã scõs angelos
fuisse credendũ ẽ: Isti aut̃ ꝗ cũboni creatiessent:

Expanded text:
Et cum id egit eorum voluntas bona, ut non ad seipsos qui Et cum id egit eorum voluntas bona, ut non ad seipsos qui minus erant, sed ad illum qui summe est converterentur, eique adhaerentes magis essent, ejusque participatione sapienter beateque uiuerent, quid aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc utique nec fecerunt; si aliqua, utrum mala an bona? si mala, quomodo potuit esse mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? si bona, iam ergo habebant. et istam quis fecerat nisi ille qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaerent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? unde nisi bona uoluntate, hoc est dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum \' est. isti autem qui cum boni creati essent,
Abbreviated transcription (Latin):
norũ angelorũn facta sedđo coaeterna eẽ credatur
prius: Sed si cinpsis non dubiũ qđ ab illo factasit a quo
etips simulq ut facti s̃. ei a quo factis amore cũ quo
factis ad baeserunt. eo ques isti abillorũ societate
discreti : quod illi in eadembona uoluntate manser̃
isti abea desiciendo mutatis. Mala scilicet uoluntate
hocipso quod abona defecer̃: a quañ defecissent su
ergo meliores a sceipsis quã ab illo facti sunt: absit. Quid
enĩ erant sinebona uoluntate nisimali: autsiꝓpti¬
rea ñ mali ga nec mala uoluntas eis in erant neq
enĩ ab ea quã ñ dũ coeperant haberere defecerant
certe ndũ tales ñ dũ tãboni. quã ẽẽ cũbona uolun¬
tate coeper̃ : Atsiñ potuer seipsos facere meliores quã
eos ille fecerat quone momelius quicquã facit ꝓ
fecto etbonã uoluntatẽ quameliores essent. nisi
operante adiutorio creatoris habere non possent

Expanded text:
norum angelorum non facta, sed deo coaeterna esse credatur. norum angelorum non facta, sed deo coaeterna esse credatur. prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uolisti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet voluntate, hoc ipso quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt? Absit. Quid enim erant sine bona voluntate, nisi mali? Aut si propterea non mali quia nec mala voluntas eis inerat neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona voluntate coeperunt. Aut si non potuerunt seipsos facere meliores quam eos ille fecerat quo nemo melius quidquam facit, profecto et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adjutorio Creatoris, habere non possent.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alit̃ pulchriorib: & in corruptibilit̃ suaui oribus
coaptamur: Nec iactantia uitiũẽ. laudis humanȩ
sed animae ꝑuersae amantis laudari ab hominib:
spracto testimonio conscientiae : nec suꝑbia uitiũ ẽ.
dantis potestatẽ uel ipsius etiã potestatis. sed arum ae
ꝑ uersa e amantis potestatẽ suã potentioris iustiore
contempta. Ac ꝑhoc qui ꝑuersȩ amat cuius libet
natura ebonũ : etiã si adispicat᷑ ipse fit in bono
malus et iniser meliore priuatus Cũ ergo malę
uoluntatis efficiens naturalis: uel sidicͥpotẽ essenti¬
alis nulla sit causa : ab ipsa quippe incipit sprituũ
mutabiliũ malui quominuitur atq: deprauatur
natura ebonũ: nec talem uoluntatẽ facit nuisi
defectio qua deserit dẽ. Cuius defecnonis etia cauisa
utiq deficit: si dixerimꝰ nullã eẽ efficientẽ causam.
etia uoluntatis bonae: cauendũ ẽ. ne uoluntas bonabo¬

Expanded text:
spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bo
Abbreviated transcription (Latin):
scionaturã di nũquã nusquã nulla exparteposse defi¬
cere: et eaposse deficere quac exiuluilo facta s̃ : Quaetam̃
quanto magissunt. etbona faciunt: Tunc enĩ cũ aliquid.
faciunt. causas habentes efficientes. Inquantũ aũt de¬
ficiunt: et ex hoc mala faciunt: Quidenĩ tunc faciunt
nisi uana: causas habent deficientes: Itemq scio in quo¬
sit mala uoluntas idin eofieri: quod sinollet nonfieret:
Etideo ñ necessarios. sed uoluntarios defectus iusta poe¬
na cosequit̃ Deficit̃ enĩ non ad mala sed male: Id est
non admalas naturas: Sedideomaleꝗa contra ordinẽ
naturarũ ab eo quod sum meẽ adid quod minẽ. neq
enĩ auriuitiũ ẽ auaritia sed hominis ꝑuerse amantis
aurũ : Iustitia derelicta: quae in cõparabilit̃ auro
debuit anteponiꝰ: nec lixuria uitiũ ẽ pulcdirorũ :
suauiũq: corporũ : sed animae ꝑuersae amantis cor¬
poreas uoluptates neglecta tẽperantia quareb

Expanded text:
scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse defiscio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt tunc enim aliquid faciunt, causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt quid enim tunc faciunt nisi uana?. causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri, quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est aaurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchritudinis suauium corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus
Abbreviated transcription (Latin):
istarũ cũ efficientes ñ sint ut desi sed deficien¬
tes uelle inuenire . taleẽ acsiquis quã uelit
uidere tenebras uel audire silentium :
Q uod tam̃ utrũq nob̵ notũ ẽ neq illud
nisi ꝑoculos neq hoc nisi ꝑaures nsane inspecie sedinspe¬
ciei priuatione: Nemo ergo ex mescire quaerat qđ me
nescirescio nisi forte utnescire discat quod scireñposse
sciendũ ẽ : eaꝗppequa e ñ inspecie sed incĩpriuationes
sciunt᷑ si diciaut intellegi potẽ quod ammodo nesciendo
sciunt᷑ ut sciendo nesciant᷑ Cuenia cies etia oculi corponlis:
currit ꝑspeciescorporales. nusqua tenebras uidet: nisi ubi
coeperit ñ uidere Ita etiã nadaliquẽ aliũ sensũ. sed ad solas
aures ꝑtinet sentire silentium. quod tam̃ nullo modo
nisi ñ audiendo sentitur. Dicspecies intellegebiles mens
quidẽ nr̃a intellegendo conspicit sed ubi deficiunt
nesciendo condiscit. Delicta enĩquis intellegit : hoc

Expanded text:
istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficienistarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat quod sciri non posse sciendum est. ea quippe quae non specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. cum enim acies oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet nisi ubi coeperit non uidere. ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mil es ambo animo et corpore fuerint: ipsũ sibi
fecisse uoluntatẽ malã ꝗutiq bonus ante uolun¬
tatẽ malã fuerit : quaerat : cureã fecerit: Vtrũ
quianatura ẽ an quia ex nhilo factaẽ et inueniet
uoluntatẽ malã non exeo eẽ incipere quod natura
ẽ sed ex eo qđ denihilo facta natura ẽ: Nanisina¬
tura causa ẽ uoluntatis malae . quidaliud cogi¬
murdicere nisi ab onofierimalũ etbonũẽe causã
mali : Si ꝗdẽ anaturabonasit uoluntas mala
Quodunde fieri potẽ : ut natura bona quã uis
mutabilis ante quam habeat uoluntatẽ malã
faciat aliquid mali: hocẽ ipsa uoluntatẽ malã
Nenao igit̃ quȩrat efficientẽ causam malȩ uo¬
luntatis Non enĩẽ efficiens sed deficiens : Quia
nec illa effectia sed defectio: Deficepe nãq ab eo
qđ summeẽ ad id quod minẽ hoc ẽ incipere ha¬
bere uoluntatẽ malã : Causas porro defectionũ

Expanded text:
miles ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi miles ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, quia utique bonus ante uoluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est uoluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum et bonum esse causam mali? si quidem a natura bona fit uoluntas mala. Quod unde fieri potest, ut natura bona, quamuis mutabilis, antequfaciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum
Abbreviated transcription (Latin):
luntate consenserit: hancigit̃ consensionẽ. anc malã
quã male suadentia dhibuit uoluntatẽ. quȩres
fecerit quarimus Nam ut hoc quoq impedim̃tũ abista
dem qui fuerat ꝑ seueret: quidalnid apraret: nisiunũ
noluisse : alterũ uoluisse a castitate deficere : unde:
nisi ꝓpria uoluntate ubi eadẽ fuerat in utroq corporis
etanimi affectio: amborũ oculis parit̃ uisa ẽ eadẽ
pulchritudo: ambob parit̃ institit occulta tẽptatio
Propriã igit᷑ in uno eorũ uoluntatẽ malã resquaefe¬
cerit scire uolentib: sibene intuetant᷑ ni hil occurrit:
Si enĩ dixerimꝰ qđ ipse eã fecerit: quiderat ipseante
uoluntatẽ malã nisinaturabona. cuius auctor ds̃
ꝗ ẽ inmutabilebonũ : quiergo dicit eũ ꝗ consensit tẽp¬
tantiatq suadenti: cuin consensit alius ad inlicite
utendũ pulchro corpore quod uidendũ ambobus
part̃ affuit : cũ ante illã uisionẽ ac tẽptationẽ si¬

Expanded text:
luntate consenserit? hanc igitur consensionem, hanc malam luntate consenserit? hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem quae in eo res fecerit quaerimus. nam ut hoc quoque impedimentum ab ista idem qui fuerat perseueret, quid aliud apparet nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? unde nisi propria uoluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta temtatio P propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor deus, qui est immutabile bonum? qui ergo dicit eum qui consensit temtanti atque suadenti, cui non consentit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendo ambobus pariter affuit, cum ante illam uisionem ac temtationem si
Abbreviated transcription (Latin):
Non quia malũ ẽ. quose conũtit sed ꝗa ꝑũsaẽ ipsa
conũsio Idcirco ñres inferior uoluntatẽ malã fecit
sed rem inferiorẽ praueatq: in ordinateipsaꝗa factũ
appetiuit : Sienĩ aliꝗ duo aequalit̃ affecti animoet
corpore uideant unius corporis pulchritu donẽ
Quauis a aunꝰ eorũ ad inlicite fruendũ moueat̃ aliet
in uolunta tepudica stabilis ꝑseueret: quidputan
ẽẽ causa euitinillosiat in illo ñsiat uoluntas maa
quaeillã resfecit inquofactaẽ neq eñ puldr¬
tudo illa corporis: nã cã ñ fecit in ambob qais
ꝗdẽ amborũ ñ disparilit̃ occurrit aspectib Anaro
intiamitisin causp ciut netillius: anuero aninis
Curnon utriusq: : ambosoñetamimo et corper
equalit̃ asfectos fuisse praedix̧imus: andicendũẽ alteru
eorũ occulta maligni sp̃s suggestione tẽptatũ quasi
neidẽ suggestioni t qualicũq suasioniꝓpria uo¬

Expanded text:
non quia malum est quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa non quia malum est quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio: idcirco non res inferior uoluntatem malam facit, sed rem inferiorem praue atque inordinate, ipsa quia facta est, appetiuit. si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moneatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? quae illam res fecit in quo facta est? neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. an caro intuentis causa est ? cur non et illius? an uero animus? cur non utriusque? ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos praediximus. an dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione temtatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uo
Abbreviated transcription (Latin):
adimere. Siergo ñerat sempit̃na: quis eã fecerit querd
Restat ut dicat᷑ qđ ea refecerit maldontatẽ in quanilla
uoluntas fuit: Haec utrũ superior sit reꝗro anin¬
ferior anaequalis: Sed superior utiq melior quo modo
ergo nullius acñ potius bonae uoluntatis: Hocidẽ
ꝓfecto et aequalis.: Duo quippequã dius̃ parit̃ uolun¬
tatis bonae ñ facit alt̃ in altero uoluntatẽ malã Re¬
linquit̃ ut inferior rescui nulla uoluntas ẽ. fecerit
angelicaenaturae quae prima peccauit uoluntat̃
malã. Sed etiã res ipsa quaecũq ẽ. inferior usq adin¬
fimã t̃rã qm̃ natura etessentia ẽ ꝓcul dubiobonaẽ:
Habens modũ et speciẽ suã in genereatq or dinesuo
Quomodo ergoresbona efficiens ẽ. uoluntatis malae
Quomodo in quãbonũ ẽ. causa mali: Cũ eni se uoluntis
relicto superiore ad inferiora conũtit efficit᷑ mala

Expanded text:
adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero? adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero? restat ut dicatur quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. haec utrum superior sit requiro an inferior an aequalis. sed superior utique melior: quomodo ergo nullius ac non potius bonae uoluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. sed etiam res ipsa, quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? quomodo, inquam, bonum est causa mali? cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala,
Abbreviated transcription (Latin):
dibonã quisita desipiat utdicat quodbona uoluntas
facuat uolunta tẽ malã : Erit enĩ siita ẽ bona uoluntas
causa peccati: quo ab surdius putarinihil potestto
diaũt resista quaeputat̃ facere uoluntatẽ malã ipsa
quoq habet uoluntatẽ malã etiam eã quae fecerit
res consequent̃ interrogo atq: ita ut sit aliquis
in quirendi modus causã primae mala e uoluntatis inaro
Nonẽ enĩ prima uoluntas mala quãfecit uoluntami
Sed illa primaẽ quã nulla fecit. Namsi pcesir aanal
fieret illla prior ẽ quȩ alterã fecit: Sirespondet̃ qdea
nulla resfecerit etideo sẽꝑfuerit quaero ut rũmiliq
qua: uitiabatã et corrumpebat: eratq illi nox ia.¬
a cꝑ hocbonopriuabat etideo inmala natura uolintis
mala ẽẽ ñ poterat sed inbonamutabilitam̃ cuiͥtum
Acꝑ hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda ẽ sorro
si nocuit bonũ auferendo ł minuendo. utiq nocuit:

Expanded text:
si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona uoluntas si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? erit enim, si ita est, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo atque, ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae uoluntatis inquiro. non est enim prima uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. nam si praecessit qua fieret, illa prior est quae alteram fecit. si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratqac per hoc bono privabat, et ideo in mala natura voluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui vitium  fuit. Ac per hoc nec mala voluntas fuisse dicenda est: porro si nocuit bonum auferendo vel minuendo, utique nocuit.
Abbreviated transcription (Latin):
abillo ꝗ sũme auersi ad seipsos conũsis. qui ñ sũ mesunt :
&hoc utiũ quidaliud quã suꝑbia nuncupat᷑ initiũ
quippeomnis peccati superbia : noluer̃ ergo adillũ cus¬
to dire fortitudinẽ suã etquimagis essent. siei qui sum¬
meẽ adhererent seilli p̃ferendo id quodmin ẽ pretiler
Hic primus defectus et prima in opiã primũq uitiũei
naturae : qua eita creataẽ utnec su me essetꝰ ex tam̃ adbe¬
atitudinẽ habendã eoqui summeẽ frui posset a quo
aũsa ñ ꝗdẽ nulla sed ta m̃ minꝰ esset atq ob hocmis era
fieret. Huius porro molȩ uoluntatis causa efficienssiquȩ¬
rat̃ nihil inuenitur : Quidẽ enĩ qđ facit uoluntatẽ
malã ciupa faciat opus malũ : acꝑhoc mala uoluntas
nilulẽ Em̃ sires aliqua ẽ aut habetaut ñ habet aliquã¬
uoluntatẽ : si hab et aut bon ã ꝓfecto aut malã habet

Expanded text:
ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. hic primus defectus et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset et tamen ad beatitudinem habendam eo qui summe est frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera fieret. huius porro malae uoluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil inuenitur. quid eat enim quod facit uoluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum ? ac per hoc mala uoluntas  nihil est: quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet uoluntatem aliquam; si habet, aut bonam profecto habet aut malam:
Abbreviated transcription (Latin):
s̃. ubi ẽẽ ꝑnaturae ordinẽ debent : quantũ acceper̃ suũ
ẽẽ custodiunt: & quae sẽꝑ ẽẽ ñ acceper̃: ꝓusu motuq
mutant̃ in eũ diuina ꝓuidentia tendentes exitum :
quẽ ratio gubernanda e uniũsitatis includit. Ita ut
nec tanta corruptio: quanta usq ad interitũ naturas
mutabiles mortalesq ꝑducit. sic faciat ñ eẽ qd erat :
ut ñ in de siat consequenter qđ ẽẽ debeat : Qua ecũita
sint ds̃ꝗ sum me ẽ : atq abhoc abillo facta ẽ omnis essen
hulo facta eẽt neq ullo modo eẽ posset si ab illo facta ñeẽt¬
nec ullorũ uitiorũ offensione uituperandus: etom¬
niũ naturarũ consideratione laudandusẽ : Pro inde caua
beatitudinis angelorũ bonorũ ea uerissima reperit᷑
quod ei adherent ꝗ summeẽ : Cũ uero causa miseria e
malorũ angelorũ quaerit̃ ea merito occurrit quod

Expanded text:
sunt, ubi esse per naturae ordinem debent, quantum acceperunt, suum sunt, ubi esse per naturae ordinem debent, quantum acceperunt, suum esse custodiunt; et quae semper esse non acceperunt, pro usu motuque mutantur, in eum divina providentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae universitatis includit: ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debeat. Quae cum ita sint, Deus qui summe est, atque ob hoc ab illo facta est omnis essenthilo facta esset; neque ullo modo esse posset, si ab illo facta n— nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione laudandus est. Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aturã bos̃ reddentes. poni aiuidicib tubent᷑ ad solẽ. Nonitaq
excõmodo uel in cõmodo nr̃o sed ꝑseipsam considerata
natura dat arti ficsuo głani sice etna tura ignisae t̃mnħ tui tata ⁊ pouł gus¬
sine ulla dubitationel audabilis. quã iusdam natis
impris futura poenalis. Quidenĩe aigne flaminante
ingente atqilucente pulchrius: Quideale faciente
curante coquente ut iliusquãuis eonhilsit arente
imuoniũ s omundo unlitauts uerbisex plicare qui sufficit:
mec auidiendis ꝗl audant inigne lucẽ ardorẽ aut̃¬
uituperant: uidelicet nexsiunatura sedexsuo cõmodo
uel in cõmodo: Uidereeni uolunt ardere nolunt.
sedpar sut attendunt eã ipsa lucẽ quae certȩetillis
placet oculis in firmis ꝑ inconuenientiã nocere : etinillo ardore
quieis displicet ñnulla animalia ꝑ conuenientiã salubrit̃
speciẽ suã et quandã secũ pacẽ suã ꝓfecto bonaes̃ et c ũibi

Expanded text:
ta non reddentes poni a iudicibus iubentur ad solem. Non itaque ta non reddentes poni a iudicibus iubentur ad solem. Non itaque ex commodo uel incommodo nostro, sed per se ipsam considerata natura dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamuis damnatis inpiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante uigente lucente pulchrius? quid calfaciente curante coquente utilius? quamuis eo nihil sit urente in uniuerso mundo utilitates uerbis explicare quis sufficit? Nec audiendi vituperant: videlicet non ex sui natura, sed ex suo commodo vel incommodo. Videre enim volunt, ardere nolunt. Sed parum attendunt eam ipsam lucem, quae certe et illis placet, oculis infirmis per inconvenientiam nocere; et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per convenientiam salubriter speciem suam et quandam secum pacem suam, profecto bonae sunt; et cum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
litatis intexti uniuersum cui particulae quaenos
offendunt satis apte decenterq conueniunt.
sentir e non possumus. Unde nob̾ in quib eã con¬
tem plariminus idonei sumus. rectissime credenda
p̃cipit̃ ꝓuidentia conditoris netanti artificis
opus in aliquo rep̃ hendere uanitate humanae
temeritatis audeamus. Quã quã & uitia rerũter¬
reniarunuoluntarianeq poenabanaturas ipsas:
quarũ nulla omninõe : cuius ñsitauctor. et con¬
ditor dr̃. Si prudent̃ attendamꝰ eadẽ ratione cõ¬
mendant quia etineis hoc nob̵ ꝑ uitiũ tollidisplicet:¬
quod innatura placet : nisiꝗa hominib etiã ipsae
inatura eplerũq displicent cũ eis fuint nofiae: ñeas
considerantib sedutilitatẽsuã sic̃illaanim alia quorũ
habundantia agyptiorũ suꝑbia uapulauit. Sedisto¬
ñis utmodo poss̃ eisolẽ uituperare : Om̃ ꝗdẽ peccantes ł debita¬

Expanded text:
ne nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos ne nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos offendunt, satis apte decenterque conueniunt, sentire non possumus. Unde nobis, in quibus eam contemplari minus idonei sumus, rectissime credenda praecipitur prouidentia Conditoris, ne tanti artificis opus in aliquo reprehendere uanitate humanae temeritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terrenarum non uoluntaria neque poenalia naturas ipsas, quarum nulla omnino est, cuius non sit auctor et conditor Deus, si prudenter adtendamus, eadem ratione commendant, quia et in eis hoc nobis per uitium tolli displicet,quod in natura placet; nisi quia hominibus etiam ipsae naturae plerumque displicent, cum eis fiunt noxiae. non eas considerantibus, sed utilitatem suam, sicut illa animalia, quorum abundantia Aegyptiorum superbia uapulauit. Sed isto modo possunt et solem uituperare, quoniam quidam peccantes uel debi
Abbreviated transcription (Latin):
tarus poenas luit. Nam etiã quoduitiũ consit¬
etu dinenimio ueꝓ gressu roboratũ. uel ut
naturalit̃ in oleuit a uoluntate sũpsit exor¬
diũ Deuitiis quippe nunc loquimur eina¬
turae : cui mensinẽ capax intellegibilis lucis
qua discernit̃ iustũ ab in iusto. ceterũ uitia
pecoru. et arborũ aliarõq rerũmut abiliũ :¬
atq mortaliũ uel intellectuuel sensu:
uel uita omnino carentiũ quib: eorũ disso¬
lubilis natura corrupit̃ dam nabili a putare
ir idiculũ e. cuiste ereaturae eũ modũ nutucreato¬
tudinẽ tẽporũ ingenere suo istis mundipartibus
congruentẽ Neq enĩ caelestib fuerant terrena
coaequanda aut ideo uniusitati deeẽ ista debuer̃.:
qm̃ sunt illa meliora Cuergo in his locis ubi eẽ
talia cõpetebat: aliis alia deficientib oriuntur.
ut suc cumbr ant ininora maiorib atq inqua.¬
litates superantiũ superata uertunt᷑ rerũ ẽ .ordo
trans euntium. Cuius ordinis decus nos ꝓpterea

Expanded text:
tariis poenas luit. Nam etiam quod uitium consetudine nimioue progressu roboratum uelut naturaliter inoleuit, a uoluntate sumsit exordium. De uitiis quippe nunc loquimur eiturae, cui mens inest capax intellegibilis lucis, qua discernitur iustum ab iniusto. CAPUT pecorum et arborum aliarumque rerum mutabilium adque mortalium uel intellectu uel sensu uel uita omnino carentium, quibus eorum dissolubilis natura corrumpitur, damnabilia putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum nutu Creatotudinem temporum in genere suo istius mundi partibus congruentem. Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt, quoniam sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia conpetebat, aliis alia deficientibus oriuntur et succumbunt minora maioribus adque in qualitates superantium superata uertuntur, rerum est ordo transeuntium. Cuius ordinis decus nos proptere
Abbreviated transcription (Latin):
&cedunt : Si aũt uincere atq imperare consuerunt
laboriosa difsicultate super ant̃: Neq id sit uera¬
cit̃ atq sinceriter nisi uera delectatione iustitiae
Haec ẽ aut infide xp̃i: Nam silexiubens a diit& sp̃s
iuu̾ans defit: ꝑ ipsani prohibitionẽ desiderio crescente p¬
atque uincente peccati: etiã reatus prȩuaricationis
accedit: Non nũ quã sane aꝑtissima uitia aliis uitus
uincunt̃ occultis quȩ putant ẽẽ uirtutes in ꝗb regnat su¬
ꝑbia et quaedã sibi placendi altitudoruinosa: Tuncitaq
uicta uitia deputanda sunt. cũđĩ amore uincuntur.
Quẽ nisi ds̃ipseñdonat nec aliternisi ꝑmediatorem dĩ

Expanded text:
et cedunt; si autem uincere adque imperare consuerunt, et cedunt; si autem uincere adque imperare consuerunt, laboriosa difficultate superantur. Neque id fit ueraciter adque sinceriter nisi uerae delectatione iustitiae; haec est autem in fide Christi. Nam si lex iubens adsit et spiritus iuuans desit, per ipsam prohibitionem desiderio crescente adque uincente peccati etiam reatus praeuaricationis accedit. Nonnumquam sane apertissima uitia aliis uitiis uincuntur occultis, quae putantur esse uirtutes, in quibus regnat superbia et quaedam sibi placendi altitudo ruinosa. Tunc itaque uicta uitia deputanda sunt, cum Dei amore uincuntur, quem nisi Deus ipse non donat nec aliter nisi per mediatorem D
Abbreviated transcription (Latin):
quaesine ullorenisu subiacet carni et secunda quȩ
pueritia nuncupat̃ ubi nec dũratio suscepit hancpug¬
nã etfere sub hominib: uitiosis delectationib: iacet
qui alicet fariiam ualeat: eti deo infantiã transisse
uideat̃ non dum in eaẽ prȩcepti capax infirmitas
mentis sisa cram̃ta mediatoris acceperit : etiã sihanc
in eis aunnis uitã finiat : translata scilicet apotestate
tenebrarũ in regnũ xp̃i non solũ poenis ñ prȩparet̃
aet̃nis sed neulla quidẽ post mortẽ purgatoria
torm̃ta patiat̃ Sufficit enĩ sola spiritalis regenera¬
tione postmortẽ obsit qđ carnalis generatiocum
morte contrax̃ Cũ aũt uentũ fuerit adȩtatẽ quae
prȩceptũ iam captet subdipotẽ legis imperio susci¬
piendũ ẽ bellũ contrauitia: et gerendũ acriter
nȩ addã nabilia peccata ꝑducat : &si ꝗđe ñ dũ uicto¬
riarũ c̃suetudine roborata sunt facilius uincuntur

Expanded text:
quae sine ullo renisu subiacet carni. et secunda, quae quae sine ullo renisu subiacet carni. et secunda, quae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam et fere sub omnibus uitiosis delectationibus iacet, quia, licet fari iam ualeat et ideo infantiam transisse uideatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis, si sacramenta Mediatoris acceperit, etiamsi hanc in eis annis uitam finiat, translata scilicet a potestate tenebrarum in regnum Christi non solum poenis non praeparetur aeternis, sed ne ulla quidem post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritalis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio cum morte contraxit. Cum autem uentum fuerit ad aetatem, quae praeceptum iam capit et subdi potest legis imperio, suscipiendum est bellum contra uitia et gerendum acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si quidem nondum uictoriarum consuetudine roborata sunt, facilius uincuntur
Abbreviated transcription (Latin):
et uariis certaminib quȩrit : hoc aũt bellũnũ¬
quã ullũ esset sinaturahum ana ꝑliberũ arbitriũ
in rectitudine inqua factaẽ ꝑstitisset : nunc¬
uero quae pacẽ felix cũ đo habere noluitĩ ecũ pugnat
infelix: Et cũsit hoc malũ mirabile meliusẽ tamen
quã priora uitȩ huius melius confligit᷑ quippecũ
uitus: quã sine ulla conflictione dominaentur:
Melius ẽ in quãbellũ cũspepacis a et̃nae : quã sineulla
libarationis cogitatione captiuitas : cupimus ꝗđẽ
etiã bello hoc carere : & ad capesenła ordinatissimã
opae : ubi firmissima stabilitate potiorib: inferiora
uis ubdant᷑ igne diuini amoris accendimus. Sed si qđ
absit. illius tantiboni spes nulla cẽt malle debuimꝰ.
inhuius conflictationis molestia remanere : quã ui¬
tiis innos dominationẽ non eis resistendo ꝑmittere.
ingloriã ut etã prima hominis ȩtas. Idẽ infantia :

Expanded text:
et uariis certaminibus quaerit. Hoc autem bellum numet uariis certaminibus quaerit. Hoc autem bellum numquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunuero, quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hoc malum miserabile, melius est tamen quam priora uitae huius. Melius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resistendo permittere.in gloriam, ut etiam prima hominis aetas, id est infantia,