comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& diuisiones enucle as mihi & primum dicito quidsit diffinitio A. Diffinitio est
oratiobreuis & lucida eius reide qua quaeritur. Naturam ab aliis reb: diui sampropria
significatione condudens .Κ. Quomodo haec incipere deb& uel finiri .A. Primum enim
hanc ꝑ inmensum tendio port&. Incipiente magenere dehinc paulatim currendo ꝓpor
tes ꝑuenire deb&. adid inquosolum .ẽ. id quod diffinitum .ẽ. uthi quisigna formant
primum in mensum subdeligunt lapidem. De hinc paulatim minendo & abscidendo suꝑflu
ad formandos uultus & membra ꝑueniunt. Sic diffinitio agenere incipiens depulsa. paulatim
generalitate uerborum ad ꝓprium demonstrandȩ reicubi letendit accedere .R. Daexemplum.
.ẽ. substantia animata. rationabs mortalis. risus capax. a latitudin

Expanded text:
et divisiones enuclees mihi. Et primum dicito, quid sit diffinitio?-- A. Diffinitio est et divisiones enuclees mihi. Et primum dicito, quid sit diffinitio?-- A. Diffinitio est oratio brevis et lucida ejus rei de qua quaeritur, naturam ab aliis rebus divisam propria significatione concludens.-- C. Quomodo haec incipere debet vel finiri  Edit., diffiniri.-- A. Primum enim hanc per immensum tendi oportet, incipientem a genere, dehinc paulatim currendo per partes devenire debet ad id, in quo solum est id, quod diffinitum est: ut hi qui signa formant, primo immensum sibi deligunt lapidem, dehinc paulatim minuendo et abscindendo superflua ad formandos vultus et membra perveniunt. Sic diffinitio a genere incipiens, depulsa paulatim generalitate verborum ad proprium demonstrandae rei cubile tendit accedere. C. Da exemplum.-- A. Homo est substantia animata, rationalis, mortalis, risus capax. A latitudine
Abbreviated transcription (Latin):
iustum bonum eẽ. Itemom ne iustum honestum. Nullum honestum turpe. Nullumigi
& confirmat nullumiustum . ẽẽ turpe. Item quoddam iustum honestum omne honestum
uitile. quod dam igitur iustum utile. Hic particulatiter ad firmat. quod đa iustũ utile. ẽẽ.
hem quoddam iustum honestum nullum honesiũ turpe. quod igitur iustum non est turpe
Horum enim sillogismorum multae sunt species sed hae ad praesons sufficiant ad
cognoscendum un iuersales & particulares conclusi ones in affirmando & negando
Κ. Qualiter syllogismus conficideb&. Ał tribus saepissime membris Ita ut exduob
primis p̃positionib tertia conficiatur conclusio ut siquaeratur cafitas an utilis
sit dicamus omnis uirtus utilisẽ: castitas autem uirtus ẽ caftitas autẽ utilis ẽ
ex iitiltte itur & uirtine quoddam teruum colligitus a naessario conlucitur

Expanded text:
justum bonum esse. Item: Omne justum honestum; nullum honestum turpe; nullum igijustum bonum esse. Item: Omne justum honestum; nullum honestum turpe; nullum igilem negationem, et confirmat nullum justum esse turpe. Item: Quoddam justum honestum; omne honestum utile; quoddam igitur justum utile. Hic particulariter affirmat quoddam justum utile esse. Item: Quoddam justum honestum; nullum honestum turpe; quoddam igitur justum non est turpe. m non esse turpe. Horum enim syllogismorum multae sunt species. Sed haec  Ms., hae ad praesens sufficiant ad cognoscendum universales et particulares conclusiones in affirmando et negando. C. Qualiter syllogismus confici debet?-- A. Ex tribus saepissime membris; ita ut ex duabus primis propositionibus tertia conficiatur conclusio. Ut si quaeratur, an castitas utilis sit, dicamus: Omnis virtus utilis est; castitas autem virtus est: castitas igitur utilis est. Ex utilitate igitur et virtute quoddam tertium colligitur et necessario concluditur,
Abbreviated transcription (Latin):
liter circum uerti possunt hoc modo. Quic quidhomo ẽ. risibile .e. & quic quid risibile ẽ
homo ẽ. Nec sic inaequales circum uerti possunt. ut quiquid homosit iustum sit. uel quio
au distrui A. Hoc modo siomni homini recteloqui bonumꝰ ẽ tum grammaticabonaẽ
Nulli dubium est quinrecte lo qui bonum ẽ. uqq grammaticabona .ẽ. quia rectiloquium
rammaticahona. eẽ. non potest. Item si rusticitas mala .ẽ. ut iqu
non legere malum .ẽ. qui a omnis homo absq grammatica rusticus . ẽ. Itemsio mnis sapien¬
tiabona .ẽ. utique philo sophia bona .ẽ. Quia philosophia summa sapientia .ẽ. & hu funt silo¬
gis miconditionales .K. & qui sunt praedicatiui. A. Qui simpliciter uadunt hoc modo
enim uniuersalia confirmatiua dicuntur: quia uniuersaliter concludit. omne

Expanded text:
liter circumverti possunt, hoc modo: Quidquid homo est, risibile est; et Quidquid risibile est, liter circumverti possunt, hoc modo: Quidquid homo est, risibile est; et Quidquid risibile est, homo est. Nec sic inaequales circumverti possunt, ut, Quidquid homo sit, justum sit; vel Quiri potest aut destrui?-- A. Hoc modo: Si omni homini recte loqui bonum est, tum grammatica bona est. Nulli dubium est, quin recte loqui bonum est; utique grammatica bona est; quia rectiloquium sine grammatica esse non potest. Item: Si rusticitas mala est, utique grammaticam non legere malum est, quia omnis homo absque grammatica rusticus est. Item: Si omnis sapientia bona est, utique philosophia bona est, quia philosophia summa sapientia est. Et hi sunt syllogismi conditionales. C. Et qui sunt praedicativi?-- A. Qui simpliciter vadunt  Al., constant, hoc modonum. Haec enim universalia confirmativa dicuntur; quia universaliter concluditur, omne
Abbreviated transcription (Latin):
homine praedicatur. & homo ẽminor terminus. Non enim desolo homine sed dedõ
elis iustitia praedicatur . & ideomaior . ẽ. terminus iustitia . quao¬
uadit praedicatus terminus dicitur .Ix. Mirum mihi ẽ quomodo accidens maiorsit
quam substantia A. Quidenim candela uellux quaede cande la emicat maior uel melia.
q: lux. A. Nonne lux accidens . ẽ candelae & candela substantia
co ineoaccidens posse. ẽẽ substantiae melius uelmaius. sed osequere c&era A. Sunt enim
nales .A. Quib: conditio aliqua supponintur. & sunt duplices hoc mod
alterum minorem. A. Non qua saepe accidit aequales. ẽẽ terminos ut homori sibilis. ẽ
ia naturari sibilis non .e. Nisihomo Nec latius risibi lis uadit nisia
R: Quo modo discernipossunt quae sint. aequales aut in aequales. A quod ae quales aequa¬

Expanded text:
homine praedicatur, et homo est minor terminus. Non enim de solo homine, sed de Deo et homine praedicatur, et homo est minor terminus. Non enim de solo homine, sed de Deo et angelis justitia praedicatur; et ideo major terminus justitia est qMs., qui latius vadit, praedicatus terminus dicitur.-- C. Mirum mihi est, quomodo accidens major sit quam substantia.-- A. Quid enim, candela vel lux, quae de candela emicat, major vel melior? C. Utique lux.-- A. Nonne lux accidens est candelae, et candela substantia est?-- C. Est, et agnosco in eo accidens posse esse substantia melius et majus. Sed prosequere caetera. A. Sunt enim nales?-- A. Quibus conditio aliqua supponitur; et sunt duplices, hoc modalterum minorem?-- A. Non, quia saepe accidit aequales esse terminos, ut, homo risibilis est. Nam alia natura risibilis non est, nisi homo; nec latius risibilis vadit extenditur, nisi ad hominem solum. C. Quomodo discerni possunt, quae sint aequales vel inaequales?-- A. Quod aequales aequa
Abbreviated transcription (Latin):
sed cunidico hon o ł non homo homaenim nomen ẽ sed quid sit non homo uełiut edicas.
A.łłomonomen .ẽ. ut dicis non homo in finitum nomen . Homi nem enim negas
dopponantur edissere A. Alieigitur sunt ꝓpositiones argumentorumuni uersa lo
aliae particulares. aliae singulares aliae in diffinitae .: K. Harum singularum ex¬
empla ꝑfer A. Vniuersa lessunt ut omnis honionistus ẽ uel omnis homo in iustus. ẽ
sarticula res ut quidim homo iustus ẽ uel quida moiniustusẽ. singulares ut bomerus
I. Quomodo hae appellantur ꝓpositiones argumentorum .A. Hae enim sunt simplices
& a ppellantur categoricae .i.T.ẽ. predicatiua .K. Vnde dicuntur praedicatiuae
A. Quia homo substantia .ẽ. iuflitia accidens & praedicator de homine h. Quid .ẽ. inter
hominem &iustum. Ñnesunt duo nomina . A. Sunt enim duo nomina & duo termini
& terminus maior d& ermino minore praedicatur .R. Quomodo A. iustitiaenim de

Expanded text:
Sed cum dico: Homo vel non homo; homo enim nomen est; sed quid sit non homo velim ut dicas.-- A. Homo nomen est, ut dicis; non homo infinitum nomen est; hominem enim negasoponantur edissere.-- A. Aliae igitur sunt propositiones argumentorum universales; aliae particulares, aliae singulares, aliae indiffinitae.-- C. Harum singularum exempla profer.-- A. Universales sunt, ut, Omnis homo justus est, vel: Omnis homo injustus est. Particulares, ut, Quidam homo justus est, vel: Quidam homo injustus est. Singulares, ut, Homerus l: Homo injustus est. C. Quomodo hae appellantur propositiones argumentorum?-- A. Hae enim sunt simplices, et appellantur categoricae, id est, praedicativae.-- C. Unde dicuntur praedicativae?-- A. Quia homo substantia est, justitia accidens; et praedicatur de homine.-- C. Quid est inter hominem et justum; nonne sunt duo nomina, et duo termini?-- A. Sunt enim duo nomina et duo termini; et terminus major de termino minori praedicatur.-- C. Quomodo?-- A. Justitia enim de
Abbreviated transcription (Latin):
ab adiunctis argumentis fidessumitur cum probabiliter ostenditur quidsit exre
quaq uenturum. ut uirgilius nossipellant obfore nilcredant quin omnem
hesperiam sua subiga mittant. Omnis enimres habet aliquid praecedens aliquid

Expanded text:
 Ab adjunctis. Ab adjunctis argumenti fides sumitur, cum probabiliter ostenditur, quid sit ex re  Ab adjunctis. Ab adjunctis argumenti fides sumitur, cum probabiliter ostenditur, quid sit ex re quaque venturum, ut Virgilius : . . . . . Nos si pellant, nihil abfore credunt Quin omnem Hesperiam penitus sua sub juga mittant. Omnis enim res habet aliquid praecedens, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
argumentũ quando ressibimet discrepantes opponuntur. ut uirgilius Ogenetrix
quo fata uocas aut quid petis istis mortaline manu factae immortale carinae
sas habeant certusq incerta pericula iustret deneasiouis adberecinthiam fertur
& sidesertor appellandus ẽ qui honestum uitat ac fugit is
aliquid turpe nonẽ &si iurefactũ ẽ aliquid non potest pro iniuria uindicari. A con
nonnos autferro librcos popula repenates uenimus dut raptas adlitora uertere
praedas non eauis animis & reliqua & ut simulier peperit cum uiro concubuit
rit igitur consequenssit necesseẽ quia concubuit cumi
approbant ut marcustullius promilone cum antediem tertium praed ixerit clodius
milonem periturũ cum illen on dubi tauerit aperire quidesset facturus uos potestis

Expanded text:
argumentum, quando res sibimet discrepantes opponuntur; ut Virgilius : O genitrix, argumentum, quando res sibimet discrepantes opponuntur; ut Virgilius : O genitrix, quo fata vocas, aut quid petis istis? Mortaline manu factae immortale carinae Fas habeant; certusque incerta pericula lustret Aeneas? Jovis Jupiter ad Berecynthiam fertur dixisse. Et: Si desertor appellandus est, qui hostem vitat ac fugit, isaliquid, turpe non est. Et: Si jure factum est aliquid, non potest pro injuria vindicari. A cons ut Virgilius : Non nos aut ferro Libycos populare Penates Venimus; aut raptas ad littora vertere praedas, Non ea vis animo. Et reliqua. Et: Si mulier peperit, cum viro concubuit; peperit: igitur, consequens fit, necesse est, quia concubuit cum vapprobantur. Ut Marcus Tullius pro Milone: Cumque ante diem tertium praedixerit Clodius, Milonem periturum; cum ille non dubitaverit aperire, quid esset facturus, vos potestis
Abbreviated transcription (Latin):
damabeo crudeliter facta doceamus. Itemillud uergilis aNNon sic phygius penetrat. lacede¬
mona pastor laedeam quae eleuamtroianas uexit a durbes Nam phrygius pastors p&ies ẽ
.ẽ. quando reb: aliquib: similia ꝓferuntur. ut exeo quod certum circarem similem accederit.
habere non port& hic contraria sunt prodesse & nocere. similitudo autem animorũ ẽ quod
neque ille uoluit obeẽ nec hi prodesse fit & perparia cumnon ex contrariis rebus sed ex
illimis pernaturam probabile colligimus argumentum. Nam
his rebus quae subeandem rationem cadunt dumexunius ratione alterius quoq ratio
comprobatur ut puta qui filium uendidit iniquã remfecerit & quiemit iniquefei
uirgilius. non dio medis equos non currum cernis achillis. sit quoq: differentia
cum in eodem genere species ab alia specie secernitur ut marcus tullius qualem
inurbana prouintia fuerit utrrestalem in prouintiali eẽ. A contrariis sumitur

Expanded text:
dam ab eo crudeliter facta doceamus. Item illud Virgilii : At non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor Ledeamque Helenam Trojanas vexit ad urbes? Nam Phrygius pastor species est; est, quando rebus aliquibus similia proferuntur, ut ex eo, quod certum circa rem similem acciderit, habere non oportet. Hic contraria sunt, prodesse et nocere. Similitudo autem animorum est, quod neque ille voluit obesse, neque hic prodesse. Fit et per paria, cum non ex contrariis rebus, sed ex simillimis per naturam probabile colligimus argumentum. Num his rebus, quae sub eamdem rationem cadunt, dum ex unius rei ratione alterius quoque ratio comprobatur; ut puta, qui filium vendidit, iniquam rem fecerit; et qui emit, inique feVirgilius : Non Diomedis equos, non currum cernis Achillis. 348 Fit quoque differentia, cum in eodem genere species ab alia specie secernitur, ut Marcus Tullius: Qualis in urbana provincia fuerit Verres, talem in provinciali esse. A contrariis A contrariis sumitur
Abbreviated transcription (Latin):
uera cẽ poterit . .R Modos quoq quibus aliquid simul. ẽe dicamus uoluissem au
A. Tempore ut duohomines unotempore simulesse dicimus. uerbi gratia albinus & home¬
rus Natura ut simplum & duplumgenere ut animal. quae sp&ie discernuntur aliud pe¬
destre. aliud uolatile. aliud aquatile. quib omnib: aequaliter animalgenus ẽ
Κ. Quot modis fit differentia.  A. Materia aut opere aututroq .i. Pone exemplum
A. Materia si sint a nuli si milesduo umisaureus alterargenteus opere si ex aurodis¬
ũ miles anuli fabricentur ut roq: ut anulus sit aurcus &stilus irgenteus
bie adfirmatio & constat ex adnuntiatione .Ix. Ad nuntiatioquid .ẽ. A. Oratiouerum aut

Expanded text:
vera esse poterit. C. Modos quoque, quibus aliquid simul esse dicamus, voluissem audvera esse poterit. C. Modos quoque, quibus aliquid simul esse dicamus, voluissem audA. Tempore, ut duos homines uno tempore simul esse dicimus, verbi gratia Albinus et Homerus. Natura, ut simplum et duplum. Genere, ut animalia, quae specie discernuntur; aliud pedestre, aliud volatile, aliud aquatile, quibus omnibus aequaliter animal genus est.-- C. Quot modis fit differentia?-- A. Materia, aut opere, aut in utroque.-- C. Pone exemplum.-- A. Materia, si sint annuli similes duo, unus aureus, alter argenteus. Opere, si ex auro dissimiles annuli fabricentur. Utroque, ut si annulus sit aureus et stilus argenteubiae affirmatio. Et constat ex annuntiatione  Forte, enuntiatione.-- C.
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus unum ẽẽ prius quamduo quia duo exunonascuntur non unum ex duob: & uno
pereunte duo ẽe non possunt. ouobus autem pereuntibus unum tamen perman&
Tercius modus ẽ ordinis ut in disciplinis prius ẽ singularum discere formas & nominalit¬
terarum. de hinc sillabarum coniuntiones cognoscere tumc uerborum sumere notitiam
postremus nobis ẽ orationis usus ad sumendus. Propterquem cuncta quasi praecurrentia
mem braprius discimus. Quarcus modus ẽ. dumfeliciores uel meliores priores uulgus ad sol&
si homo.ẽ. recte eum dicimus animalrationale morta lerisus capax sed hocgenus prioris
inse con uerti pot est .I. Quomodo  A. Nam quicquid homo ẽ animal ẽ mortale ratio¬
nale risus capax. Item quicquid animale ẽ mortale. rationale risus capax hominem
eẽ. necesse ẽ sed tamen hominem necesseẽ prius. ẽẽ & sic tandem istadiffintio uel conuersio

Expanded text:
dicimus, unum esse prius quam duo, quia duo ex uno nascuntur, non unum ex duobus; et uno pereunte duo esse non possunt; duobus autem pereuntibus, unum tamen permanet. Tertius modus est ordinis, ut in disciplinis prius est singularium  Mss., singularum discere formas, et nomina litterarum; dehinc syllabarum conjunctiones cognoscere; tunc verborum sumere notitiam; postremus nobis est orationis  Edit., rationis usus assumendus, propter quem cuncta quasi praecurrentia membra prius discimus. Quartus modus est, dum feliciores et meliores, priores vulgus assolet si homo est, recte eum dicimus animal rationale, mortale, risus capax. Sed hoc genus prioris, in se converti potest.-- C. Quomodo?-- A. Nam quidquid homo est, 344 animal est mortale, rationale, risus capax; item, quidquid animal est mortale, rationale, risus capax, hominem esse necesse est. Sed tamen hominem necesse est prius esse; et sic tandem ista definitio vel conversio
Abbreviated transcription (Latin):
astes circulo rum aequali interuallo sicuiant ut una ꝓxima sit
ubistilli ponent̾ quiumbrasua horadesignat. altermediã planitiã d&ineat testia ꝓpeora
ꝯtingat. hasenim pastes circulũ hie meuere &aestate sic ut interius griomonis umbra sq̃r:.
Inangulis ergo posteriorib stillas modice oblicus figes qui umbra sua horas demonstrent.
enĩsol inprimolatere sex horas notauit: Occidens alias sex insin
nendas. s ecunda quinta octaua & undecima pariȩ qualitate ordinandas. Tertia quarta non a
ter eundã estimaui. quõ haec diligentiã ad paucos prudentes pertin&. Nã om̃s ferae siuit suprã memo¬
ratum ÷ quota sit solũ requirunt quantũ ergo ad priuatũ usũ exspectat neces saria huic libello ordi¬
umus ciuitatũ sane & c&erarũ rerũ rerum institutiones prȩstant sapi¬

Expanded text:
partes circulorum aequali interuallo sic fiunt ut una proxima sitpartes circulorum aequali interuallo sic fiunt ut una proxima situbi stili ponentur qui umbra sua horas designent, altera mediam planitiem detineat, tertia prope oram contingat. Has enim partes circulorum hieme, uere et aestate, sic ut interius, gnomonis umbra sequitur. In angulis ergo posterioribus stilos modice obliquos figes qui umbra sua horas designent. Oriens enim sol in primo latere sex horas notabit, occidens alias sex in sinnendas; secundam, quintam, octauam et undecimam pari aequalitate ordinandas; tertiam, quartam, nouam prolixitatis causa praetereundam aestimaui, quoniam haec diligentia ad paucos prudentes pertinet. Nam omnes fere, sicut supra memoratum est, quota sit solum requirunt. Quantum ergo ad priuatum usum spectat, necessaria huic libello ordinauimus. Ciuitatum sane et ceterarum rerum institutiones praes
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt unꝰ ꝓpe summitatem horologii. alius ꝑmedia cauaturam testius ꝓpe horam
aminore ergo circulos usq admaiorem circulum ho ralem un
clium su praminore circulum planitia aqualis subtiliori grasitudine fiat ut a ꝑtaro¬
tunditatem dignitali facilius solisradius infusus ꝑnumeros linearum horas de mostr&¬
hiemisergo tempore ꝑminorem circulum horarum circulum horarum numeros seruauit
equi noctiali tempore mediumcirtulum sequitur estiuo tempore ꝑ maiores circulispa¬
tia gradi&ur sedneerror inconstruendo horologio cuiquam uideatꝰ libero loco alto ł plano
utangulos huius qui occi debas horas notauit. contra aequino et
spect&. unde solnono ła prł oriatur fit&iã unohoro logio duplex eligantiae subtilitas.
Nam dextra ac sinistra extrinsecus in laterib eius quinaelineae directe notantꝰ & ter

Expanded text:
fiant: unus prope summitatem horologii, alius per mediam cauaturam, tertius prope orafiant: unus prope summitatem horologii, alius per mediam cauaturam, tertius prope oram signetur. A minore ergo circulo usque ad maiorem circulum horalem una clium supra minorem circulum planitia aequalis subtiliori crassitudine fiat, ut aperta rotunditate digitali facilius solis radius infusus per numeros linearum horas demonstrHiemis ergo tempore per minorem circulum horarum numeros seruabit, aequinoctiali tempore medium circulum sequetur, aestiuo tempore per maioris circuli spatia gradietur. Sed ne error in construendo horologio cuiquam uideatur, libero loco alto uel plano sic ponatur ut angulus huius qui occiduas horas notabit contra aequinoctialem uernum spectet, unde sol nono Kal. apriles oriatur. Fit etiam in uno horologio duplex elegantiae subtilitas. Nam dextra ac sinistra extrinsecus in lateribus eius quinae lineae directae notantur, et ternae
Abbreviated transcription (Latin):
horarum pastitȩ ae qualiternotant᷑. Item alium maiore circulum abeo dem puncto angulan
Cturae circinum figes. & tengulo ꝓximum circulum facies. a quo primũ lineae¬
poene ab omnibus. nisi quota sit solum inquiri festin&ur griomonitaq: in angulo summo
luncture paulolum inclinis ponitur qui umbra sua horas design& constitues autem horo¬
logii paftem quadecimam horamnotauit. contra orientem &quinostialem sicutde ex en¬
plis multi faria cognoscitur. horolo gium autem qđ demirytlion appellatur. simili
modo de lapide uel demarmore unoquatidor partibus susum latiorib: infraangusti
oponatur. Ita utabante & a tergo latiores pastes habeat. se
tum ꝓmineat atq umbram faciant maiorem sub hac frontes rotunditas adcircinũ
notitur: quae cauata introsasus e mycyelio faciat scema in hac cauatura. trescirculi

Expanded text:
horarum partitae aequaliter notantur. Item alium maiorem circulum ab eodem puncto angulahorarum partitae aequaliter notantur. Item alium maiorem circulum ab eodem puncto angulacturae circinum figes et angulo proximum circulum facies, a quo primum linepaene ab omnibus nisi quota sit solum inquiri festinetur. Gnomon itaque in angulo summo iuncturae paululum inclinis ponetur, qui umbra sua horas designet. Constitues autem horologii partem qua decimam horam notabit contra orientem aequinoctialem, sicut de exemplis multifariam cognoscitur. Horologium autem quod hemicyclion appellatur simili modo de lapide uel de marmore uno, quattuor partibus susum latioribus, infra angustioribus, componatur ita ut ab ante et a tergo latiores partes habeat, sed frons aliquantum promineat atque umbram faciat maiorem. Sub hac fronte rotunditas ad circinum notetur quae cauata introrsus hemicyclion faciat schema. In hac cauatura tres circuli
Abbreviated transcription (Latin):
nihil utiliter fieripotest. hocmodoerit disponenda. sumanturitaque tresregulae
ita ut duce sint pedib binis. & tertia habeat pedesduo. uncias .x. acregulae aequali
grassitu dine conpositae extremis acuminib iugantur scema facientes trigonisic fi&
peritinor ma conposita.
ehoralogii institutione multa uariaq genera sunt horologiorum sed peligni &emi¬
cyclimagis a perta & sequen claratioui d&ur. pelignum enimꝰ horologium dicitur
angustioribus conponitur. sed hae tabula equalimen sura fiunt & quinis lineis directis notant᷑¬
ex duabus tabulis marmoreis uella pideis superiore partelatio ribi¬
utagulum faciat qui sextam horam signauit. semisergo ante primã. & semis postundecimã
supplebunt .xii. numeras horarum sediunctis aequaliter ante & extensis tabulis inangulo

Expanded text:
etur, sine qua nihil utiliter fieri potest, hoc modo erit disponenda. Sumantur itaque tres regulae etur, sine qua nihil utiliter fieri potest, hoc modo erit disponenda. Sumantur itaque tres regulae ita ut duae sint pedibus binis et tertia habeat pedes duo uncias X, ac regulae aequali crassitudine compositae extremis cacuminibus iungantur schema facientes trigoni. Sic fiet perite norma composita. De horologii institutione Multa uariaque genera sunt horologiorum, sed pelecini et hemicyclii magis aperta et sequenda ratio uidetur. Pelecinum enim horologium diciturangustioribus, componitur; sed haec tabulae aequali mensura fiunt et quinis lineis directis notantex duabus tabulis marmoreis uel lapideis, superiore parte latioribut angulum faciant qui sextam horam signabit. Semis ergo ante primam et semis post undecimam supplebunt XII numeros horarum. Sed iunctis aequaliter ante et extensis tabulis, in angulo
Abbreviated transcription (Latin):
quam nr̃i a fruguniuocant. sicerit conficienda sarm̃ta uitiosamine & in fuso ac&o induleo
conficit̾ suꝑ tabulae plumbtae deponant̾ & dulium eludat̾ explurib mensib transactis
t &caerosa infornacecoquat᷑ quae mutato colore meliorem effic
c&erisq ꝓximae subsolis cursu habentꝰ. conculaitaq cumeircum cisa ferro fuerintlacri¬
is purporei colori remittunt. quib: collectis purporeis colortem
peratꝰ humarmelle circum fusus habeatꝰ. fiunt &iam purporei colares infecta cr&a¬
ticum lmitari uiolamaridam: Inuaso cumaqua adignem ad ponunt ut ferueat & decocta¬
adem rationem uac cinium cumlacte temperantes purpoream faciunt elegantem uti
lore. Haecautem infestiua appellantur ꝓpt in opiam colores. similimodo cr&a fornos amsiue
angoloria multro miscentes. quod grecistaensiue rationib uocant inficiunt indici colorem
D
ormae inuentione. Qũ oom̃s usus normae ratio subtiliter inuenta ui

Expanded text:
quam nostri afrugum uocant sic erit conficienda. Sarmenta uitiosa mineae infuso aceto in dolio coiciantur: super tabulae plumbeae deponantur et dolium cludatur; et pluribus mensibus transactist cerussa si in fomace coquatur, quae mutato colore meliorem efficit ceteris quae proxime sub solis cursu habentur. Conchylia itaque, cum circumcisa ferro fuerint, lacrimas purpurei coloris remittunt, quibus collectis purpureus color temperatus umor melle circumfusus habeatur. Fiunt etiam purpurei colores infecta crticum imitari, uiolam aridam in uaso cum aqua ad ignem adponunt, ut ferueat, et decoctEadem ratione uaccinium cum lacte temperantes purpuram faciunt elegantem. Quiuntur uiridissimo colore; haec autem infectiua appellatur. Propter inopiam coloris simili modo cretam Selinusiam siue anulariam uitro miscentes, quod Graeci ἴσατιν sine rationibus uocant, efficiunt Indici colorem. XXVIII De normae inuentione Quoniam ad omnes usus normae ratio subtiliter inuenta uid
Abbreviated transcription (Latin):
de fuerit. intenuissimos saxes quercus sec&ur & primũ in diresto lactatis axib sequentib in
trans uerso stratis bonisclauis crebro ad contignationem confixis utilit̃ operi subicient decerro¬
axationes autaduẽcustatem poterunt ꝑmanere: lactatis in ordinem
& compositis axib filixaut paleae aequaliter suꝑ fternantur. ut calcis umora daxos ꝑuenire
nom possit : t unc in suꝑ statuminentꝰ saxoneminori quamqui manupossit imple re statu
maiores lapides contusi cum calcemixti. in pensa crassior. inducidebit neminꝰ crassi¬
tudine digitosui exacto pauimento ad regulam & libellam suprainpensa testacia
interse conueniant. T unc erit ꝑfecta fricatura. quod si facultas nonerit unde suꝑ figantur ne
aut lacunae autcumulisint ad regulam fricatura extendatꝰ. & supra marmor tunsum in¬

Expanded text:
defuerit, in tenuissimos axes quercus secetur et primum in directo iactatis axibus, sequentibus in defuerit, in tenuissimos axes quercus secetur et primum in directo iactatis axibus, sequentibus in transuerso stratis, binis clauis crebro ad contignationem confixis, utiliter operi subicientur. De cerro aut fago seu farno coaxationes haut ad uetustatem poterunt permanere, lactatis in ordinem et compositis axibus, filix aut paleae aequaliter supersternantur, ut calcis umor ad axes peruenire non possit. Tunc insuper statuminetur saxo ne minori quam qui manum possit implere. Statumsceatur. Rudus est maiores lapides contusi cum calce mixti; impensa crassior induci debebit ne minus crassitudine digitos VI. Exacto pauimento ad regulam et libellam, supra impensa testacea inter se conueniant; tunc erit perfecta fricatura. Quodsi facultas non erit unde superfigatur, ne aut lacunae aut cumuli sint, ad regulam fricatura extendatur et supra marmor tunsum in
Abbreviated transcription (Latin):
albario si uecectorio opere inducatꝰ. maiortam̃ & diligentiae & utilitatis ratio uid&ur
si duplices balnearum camere fiant: Inferiorcem̃tiaet superior suspensa. interduas
imeras humor reentus Numquam uitiabit contignationes: suda
& aequale tuncrudis inducatur & uectib ligneis contusum calc&ur. supra i¬
pensa testatia crassior. inducatur. & iterum uectib contusa solidatur testionu¬
us id est in pensa mollior inducatꝰ. & politionib: insistat nerimas inutiles operirebnquat:
Ue pauinentis su pra cantignationem faciendis In oontignationib diligenter respiciendũ :÷¬
ut a equalis solidirigatur. Item danda est opera na axes quercei cumesculi commisce¬
intur Namquercus cum accepto humore sic ciscere coeperit arcua
les operi effic& esculus diligent̃ conposita ad ꝑ p&uitatem durabit uerum sun opicloci esculus

Expanded text:
albario siue tectorio opere inducatur. Maior tamen et diligentiae et utilitatis ratio uidetur, albario siue tectorio opere inducatur. Maior tamen et diligentiae et utilitatis ratio uidetur, si duplices balnearum camerae fiant, inferior caementicia et superior suspensa; inter duas enim cameras umor retentus numquam uitiabit contignationes. Sudataequale. Tunc rudus inducatur et uectibus ligneis contusum calcetur. Supra impensa testacea crassior inducatur et iterum uectibus contusa solidetur. Tertio nucleus, id est impensa mollior, inducatur et politionibus insistas, ne rimas inutiles operi relinquat. XIX De pauimentis supra contignationem faciendis In contignationibus diligenter respiciendum ut aequalitas soli dirigatur. Item danda est opera ne axes quercei cum aesculis commisceantur. Nam quercus, cum accepto umore siccescere coeperit, arcuatur et limas inutiles operi efficiet, aesculus diligenter composite ad perpetuitatem durabit. Verum si inopia loci aesculus
Abbreviated transcription (Latin):
inseptentrione ła quilone constituant̾ & abeeadem pastemaxime lumen fenestris admit¬
tatur. ut sabu briorem & corporib: locundiorem gratiam praest&. inuillarustica balne¬
um culinae coniungatur ut facilius arusticis ministeriũ exhiberi possit:
ecameris balnearum: camerae structiles fostioreserunt figulina eaũt ad
contignationẽ suspendantꝰ itautcatenis anchoratis fixaetegulas ł paliola
quae cameram circinent sistineant: eadem ratione & planas cameras facies.
utilius autem dis pon&ur si regulae uel arcus ferreifiant. ut uncis ferreis ad con¬
tignationem suspendantꝰ. Itaut tegularum iuncturae su ꝑregulas łarcus recumban.
superiores ergo iuncturte ex capillo & argilla subactalinantꝰ. Inferiorautem parsiuncturȩ
ntum spectabit: primocalce cum testatem perata trullic&ur: deinde

Expanded text:
in septentrione uel aquilone constituantur, et ab eadem parte maxime lumen fenestris admitin septentrione uel aquilone constituantur, et ab eadem parte maxime lumen fenestris admittatur, ut salubriorem et corporibus iocundiorem gratiam praestet. In uilla rustica balneum culinae coniungatur, ut facilius a rusticis ministerium exhiberi possit. XVII De cameris balnearum Camerae structiles fortiores erunt. Figulinae autem ad contignationem suspendantur, ita ut catenis ancoratis fixas tegulas uel paliola quae cameram circinent sustineant. Eadem ratione et planas cameras facies. Vtilius autem disponetur, si regulae uel arcus ferrei fiant et uncis ferreis ad contignationem suspendantur, ita ut tegularum iuncturae super regulas uel arcus recumbant. Superiores ergo iuncturae ex capillo et argilla subacta linantur. Inferior autem pars iuncturae, quae ad pauimentum spectabit, primo calce cum testa temperata trullizetur, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
tpartem meridianam ut soledecedente uapor&ur usq ad uespe
quodtempus ad lauandum tributum est: sus pensure calidarum cellarum Ita sunt
ficiendae ut primum a reasesq pedalib tegulis consternatur inelinata a fornacem
ut plamissa introresistere non possit: sed redeat ad p̃furnium flamma enim sursum ad sur¬
bipedales suꝑ constituant̾. quaepauimentum dirigant: plumbeũ uas qđ patenam ae¬
ream hab& su prafornaçe con loc&ur alterumsimile frigidarium secus. ut quantum
daexeo in solia admittat̾ tantum frigidȩ refundaturꝰ magi
ꝓhominũ copia aut uoluntatis gratia fieri debebunt: dum mo docaelle sic disponatur:
ut quanta longitudo fuerit. testia dempta latitudo disponatur. melius enim ignis
dianis pastib tribuatꝰ: aestiuis balneis ypõ causteria ꝓ locimagnitudine cum piscinis

Expanded text:
t partem meridianam, ut sole decedente uaporem usque ad uespert partem meridianam, ut sole decedente uaporem usque ad uesperum habeat, quod tempus ad lauandum tributum est. Suspensurae calidarum cellarum ita sunt faciendae ut primum area sesquipedalibus tegulis consternatur, inclinata ad fornacem ut pila missa intro resistere non possit, sed redeat ad praefurnium. Flamma enim sursum adsurgens calidiorbipedales super constituantur, quae pauimentum dirigant. Plumbeum uas, quod patenam aeream habet, supra fornacem conlocetur, alterum simile frigidarium secus ut, quantum calidae ex eo in solio admittatur, tantum frigidae infundatur. Magnitudines autem balnearum pro hominum copia aut uoluntatis gratia fieri debebunt, dummodo cellae sic disponantur ut, quanta longitudo fuerit tertia dempta, latitudo disponatur; melius enim ignis dianis partibus tribuatur. Aestiuis balneis hypocausteria pro loci magnitudine cum piscinis
Abbreviated transcription (Latin):
tinum postulatlumen: Nam quaecumq loca frigida spectant̃ umorem uide antur
qm uenti humidi spirantes madidos flatos om̃a ꝑ allore corrum punt: tricli¬
nia uerna autũnalia adorientem spectare debent: ut gratiora sint. quod hii
uti solutum est aestiuatrieinia ad septentrionẽ spectaredebent: quode a regio
p̃terc&eris frigidiorest & solstitiali tempore locundam sanitatis uoluptatẽ corpo
emensuris aedificiorum: tricliniorum & conclauiũ quanta latitudo & lon¬
gitu do fuerit in uno conputa mensura exeamedi&as altitudini trubuatꝰ: siaũt¬
ex aedite auy ci quadrati fuerint media pars mensurae in altitudinem struatꝰ pina¬
thete & plumariorum officinae in pastae septentrionali sunt constituendȩ ut
colores & purpure sineuitio reseruentur. deuaporatis enim regionib corruptale
e fabrica balnearum : Balneis locus eligendus contraoccasum hibnũ nascuntur¬

Expanded text:
; usus enim matutinum postulat lumen. Nam quaecumque loca Africum spectant umore uitiantur, ; usus enim matutinum postulat lumen. Nam quaecumque loca Africum spectant umore uitiantur, quoniam uenti umidi spirantes madidos flatus omnia pallore corrumpunt. Triclinia uerna et autumnalia ad orientem spectare debent, ut gratiora sint quando his uti solitum est. Aestiua triclinia ad septentrionem spectare debent, quod ea regio praeter ceteras frigidior est et solstitiali tempore iocundam sanitatis uoluptatem corpoe mensuris aedificiorum Tricliniorum et conclauium quanta latitudo et longitudo fuerit in uno computata mensura, ex ea medietas altitudini tribuatur. Si autem exedrae aut oeci quadrati fuerint, media pars mensurae in altitudinem struatcothecae et plumariorum officinae in parte septentrionali sunt constituendae, ut colores et purpurae sine uitio reseruentur; de uaporatis enim regionibus corruptelae e fabrica balnearum Balneis locus eligendus est contra occasum hibernum au
Abbreviated transcription (Latin):
tudo ꝓ habundantia reifiat: granaria adseptentrionem uelaquilonẽ spectent. ut ae¬
rege lidiori fruges tutius seruent ua por&ae enim regiones curculiones & alia genera
bestio larum nutriunt quae fruges corrumpunt. horrea fenilia pistrina extrauillam
sunt constituenda ut abignis periculo uillesint tutiores : siquid uero melius &nitidius
facere uolueris exempla deurbanis fabricissumes.
edispositione operisurbani Vrbaniltaq operis gratiam luminosam eẽ. praesestim
umnulli uicini pari&es ipediant. disponendumerit tamen an
spectare. hibernaergo triclinia hibernum occidentem spectaredebent quõ uesꝑtinolu¬
mine opusẽ: Nam soloccidens non solum inluminat sed ꝓximi caloris tepidas facit
ones. cu bi cula & bibliothecae ad orientem spectaredebent

Expanded text:
atur: magnitudo pro abundantia rei fiat. Granaria ad septentrionem uel aquilonem spectent, ut aeatur: magnitudo pro abundantia rei fiat. Granaria ad septentrionem uel aquilonem spectent, ut aere gelidiori fruges tutius seruentur; uaporatae enim regiones curculiones et alia genera bestiolarum nutriunt quae fruges corrumpunt. Horrea, fenilia, pistrina extra uillam sunt constituenda, ut ab ignis periculo uillae sint tutiores. Si quid uero melius et nitidius facere uolueris, exempla de urbanis fabricis sumes. XIV De dispositione operis urbani Vrbani itaque operis gratiam luminosam esse oportet, prsertim cum nulli uicini parietes impediant. Disponendum erit tamen antspectare. Hiberna ergo triclinia hibernum occidentem spectare debent, quoniam uespertino lumine opus est. Nam sol occidens non solum inluminat, sed pro ui caloris tepidas facit regiones. Cubicula et bibliothecae ad orientem spectare debent
Abbreviated transcription (Latin):
Nascitur maximae in cr&a & inafrica &insyriae regionib quaecumq ergo expartemen
e sabrica uillte rusticae disponenda: Primota ita cortes &culinae calidis locis de signentꝰ.
bubilia inpastem meridianam ita ut adortum aut ad focum boues expectent:
disponantꝰ & in singulis pari&ib uiii. pedes relinquant᷑: dequilia calidis locis ordinent᷑.
sitidi orem enimcultum recipiunt. si ad lumen adtendant: latr
& obscuriora fiant. ut securieqͥ pabulent: Ouila & caprilia ꝓmagnitudine agridis¬
ponantur. Cellauinaria contra frigidissimas caeli plagas conloc&ur: lum̃ fenestris
tentrione tribuatur. ut undiq frigidus aeruina in colomia se
omnia corrum puntur: Torcular huius inseptentrione panatꝰ Cella autem olearis in me¬
ridie constituenda ẽ: fenestrae abeadem paste tribuantur: Ne frigores oleum cum sordib:
itur: & suauitas saporis pereat: Torcular huius in meridie stat

Expanded text:
sunt. Nascitur maxime in Creta et in Africa et in Syriae regionibus. Quaecumque ergo ex parte mesunt. Nascitur maxime in Creta et in Africa et in Syriae regionibus. Quaecumque ergo ex parte meitiantur. XIII De fabrica uillae rusticae disponenda Primo ita cortes et culinae calidis locis designentur. Bubilia in parte meridiana, ita ut ad ortum aut ad locum boues spectent:o magnitudine aquae hanc soliditatem et mensuram accipere debebunt: si centenariae fundentur D obscuriora fiant, ut securi equi pabulentur. Ouilia et caprilia pro magnitudine agri disponantur. Cella uinaria contra frigidissimas caeli plagas conlocetur; lumen fenestris a septentrione tribuatur, ut undique frigidus aer uina incolumia seruet: uapore enim omnia corrumpuntur. Torcular huius in septentrione ponatur. Cella autem olearis in meridie constituenda est; fenestrae ab eadem parte tribuantur, ne frigore oleum cum sordibus stringatur et suauitas saporis pereat. Torcular huius in meridie statu
Abbreviated transcription (Latin):
stello laricinoẽ dicta. quercus terrenis satia&atib abundans. p
materies & inumore posita ꝑp&uam ex hib& utilitatem. fagus qđ ae qualem hab& mix¬
tionem humoris & ignis. Inumore cito marcescit: siccis locis ut ilis.ẽ. populus alba &¬
inutilisẽ: sed hormirum insehab&. qđ inumore palationes spissae defixae structuram su¬
a se factam sine uitio seruant ulmus & fraxinus in omni opere
aruerint rigidȩ sunt. lentoris causa catenis utiles: Carpinus in omni opere tractabilis
& utilis inuenitur. cupressus &pinus admirandas habent uistutes. qđ non cito pon¬
derecuruantur: Durantenim integrae semꝑ. caedrus siumore non conrum paetꝰ eandem
briaut clusa exeo hungant Numqũa tineis aut cariae soluent̾: Multisitaq templis
uistutem: sed quomodo depinore sinadecurrit. sic & exeaoleo:
ꝓp̃t acernitatem exea lacunaria sunt facta Nam folia eius cupresso similia

Expanded text:
stello Laricino est dicta. Quercus terrenis satietatibus abundans, p materies et, nisi est in umore posita, perpetuam exhibet utilitatem. Fagus, quod aequalem habet mixtionem umoris et ignis. in umore cito marcescit, siccis locis utilis est. Populus alba st, sed hoc mirum in se habet, quod in umore palationes spisse defixae structuram supra se factam sine uitio seruant. Vlmus et fraxinus in omni opere cito flectuntur, sed cum aruerint, rigidae sum: lentoris causa catenis utiles. Carpinus in omni opere tractabilis et utilis inuenitur. Cupressus et pinus admirandas habent uirtutes, quod non cito pondere curuantur; durant enim integrae semper. Cedrus, si umore non corrumpatur, eandemciua est. Exemplum autem huius plumbariorum deformitas probat, qui tractando plumbum exsucati sanguine foedo pallore mutantur. Nam cum fere omnes exstructas uasorum ternitatem ex ea lacunaria sunt facta. Nam folia eius cupresso similia
Abbreviated transcription (Latin):
Podismus mensurarum genera sunt. tria. rectum. planum. solidũ. rectum ẽ. cuius
Nlongitudinẽ tantũ modo m&imur. planum est cuius longitudinẽ & latitudinem.
solidum est cuius longitu dinẽ & latitudinem & crassitudinẽ m&imur. angulorũ
genera sunt tria. rectus. acutus. hebes. rectusẽ. quinor maliter constitutus est
acutus quiminor .ẽ. recto hebes ẽ quimaior est recto in ambligonio datis tribus lineis restat¬
dicere iecturam suꝑ quã pendicirlaris cad& sic quaeramus. sit ambligoniũ cuius maior
ypote nusa .ẽ. pedes xuiii. basiseiusdem ambligoni pedes .uiiii. hypotenus a minor

Expanded text:
Podismus. Mensurarum genera' sunt tria: rectum, planum, solidum. Rectum est, cujus longitudinem tantummodo metimur. Planum est, cujus longitudinem et latitudinem metimur. Solidum est, cujus longitudinem et latitudinem et crassitudinem metimur. Angulorum genera sunt tria: rectus, acutus, hebes. Rectus est, qui normaliter constitutus est. Acutus est', qui minor est recto. Hebes est, qui major est recto'. In amblygonio datis tribus lineis dicere e jecturam, super quam perpendicularis cadet. Sic quaeramus. Sit amblygonium, cujus major hypotenusa est ped. XVIII, basis ejusdem amblygonii ped.VIIII, hypotenu
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ coloris amittunt humidi enim pari&es oum picturis ornantur desudes cent & ope¬
eopere cõronario operi subtilor in pensa necessariaẽ ut amplius fricatamol¬
lius oeitore gratia faciat obseruandum. tamenerit uegypsum inpense adiun¬
gant̾. siticulora enimmateria dumcito arescit uicinam coronarium opus¬
pollitionib: pari&um & came rarum super inducitur Nam cor rumpit.
xxuii
epari&ib: cimenticus. humidis locis solidandis: Pari&es uero humidis locis sicerunt

Expanded text:
am coloris amittunt. Vmidi enim parietes, cum picturis ornantur, desudescunt et opeam coloris amittunt. Vmidi enim parietes, cum picturis ornantur, desudescunt et opee opere coronario Operi coronario subtilior impensa necessaria est, ut amplius fricata melius nitorem gratum faciat. Obseruandum tamen erit ne gypsum impensae adiungatur. Siticulosa enim materia, dum cito arescit, uicinum coronarium opuspolitionibus parietum et camerarum cum superinducitur, nam corrumpit. XXIV De parietibus caementiciis umidis locis solidandis Parietes uero umidis locis sic erunt
Abbreviated transcription (Latin):
culus decanna facies. & laquearis operis ł delicatae aut arquatiles camerae exemplis uteres:
epolitionib pari&um cimenticiorum. pari&es unocoriotenui & aliogrossiori fuerinꝰ
inducti& politi maritate inpensae cito corrumpent̾ exemplũ huius exhispeculis
sumere debimus. quorumtenues lamine falsa sed de formes ex p̃munt imagines
solidae autem lam neforas & suae pulchritudinis formas designant. primaergo inducti¬
one & trullizata cumares cere coeperit. Lterum actertio ludicationes dirigantur cũ
ipsa species sic par&ur ut ante inductiones tamdiu subigantꝰ. ut rotrum ex eamundũ
leu&ur hareseente inductione. Alterum corium subtilius inducatur ut marmoris & cardo¬
ris politionib fundata soliditas nitidum culture faciat de corem. omnia ergo quaedi¬
ligentistudio ꝯponuntꝰ neque u&ustatib: obsoliscunt. Ne qu&um purgari coeperint grati¬

Expanded text:
culos de canna facies et laquearis operis uel delicatae aut arcuatilis camerae exemplis uteris. XXII culos de canna facies et laquearis operis uel delicatae aut arcuatilis camerae exemplis uteris. XXII e politionibus parietum caementiciorum Parietes uno corio tenui et alio grossiori si fuerint inducti et politi, macritate impensae cito corrumpentur. Exemplum huius ex his speculis sumere debemus: quorum tenues laminae falsas et deformes exprimunt imagines, solidae autem laminae ueras et suae pulchritudinis formas designant. Prima ergo inductione trullizata, cum arescere coeperit, iterum ac tertio loricationes dirigantur. Cumipsa species sic paretur ut ante inductiones tamdiu subigatur ut rutrum ex ea mundum leuetur. Inarescente inductione, alterum corium subtilius inducatur, ut marmoris candore et politionibus fundata soliditas nitidum culturae faciat decorem. Omnia ergo quae diligenti studio componuntur neque uetustatibus obsolescunt neque, cum purgari coeperint, grati
Abbreviated transcription (Latin):
digitos tres hoc int̃sesq pedalim̃ sura diuisos ordinabis &catenis ad contigationẽ suspe¬
es ltaut binae ꝑticae gratiliores int̾eos simis sales faciant tumices legaturas catine aũt
parentꝰ aut deiuniporẽ aut oliua autbuxo aut cupresso camere exarundinae graeca
uel palustri uel grossiori rasa & contusa sic contexant. ut his circuli quales ad modumꝰ grossi¬
tudines & longitudines ante legent̾ qui possunt equalem cameramnitore ostendere.
ut s̃quam coltiorem gratiam emũtare uolueris fasciculi molliores cannae facilius flexi
ducantꝰ. postea primamanu inducat inpensa pumicae trullic&ur ut canna sublig&
deinde arena &calce dirigatur: testiomarmor tusum suꝑcalcem ducat e
gramen & uistutem solidam facies. siquidautem urbanius cameris ad dereuolueris fasci¬

Expanded text:
digitos tres. Hos inter se sesquipedali mensura diuisos ordinabis et catenis ad contignationem suspedigitos tres. Hos inter se sesquipedali mensura diuisos ordinabis et catenis ad contignationem suspendes ita ut binae perticae graciliores inter eos sint missae et faciant tomices ligaturas. Catenae autem parentur aut de iunipero aut oliua aut buxo aut cupresso. Camerae ex harundine Graeca uel palustri uel grossiori rasa et contusa sic contexantur ut fasciculi aequalis admodum grossitudinis et longitudinis ante ligentur, qui possint aequalem nitorem ostendere, aut, si quam cultiorem gratiam emutare uolueris, fasciculi mollioris cannae facilius flexi ducantur. Postea primo manu inducatur impensa pumicea et trullizetur, ut canna subligetur; deinde harena et calce dirigatur; tertio marmor tusum super calce inducatur et poliatur. Sic et nitorem gratum et uirtutem solidam facies. Si quid autem urbanius cameris addere uolueris, fasci
Abbreviated transcription (Latin):
stratum est. ad tignationem configes & paleam aut filicem su ꝑ aequalit̃ sternens ludcib
densab &anteqũa rudus siccescat tegulas quadratas bipedales quae ꝑomnia latera canalicul.
habent digitales calceuiua exoleo temperata: frontis tegularum quaca naliculierunt im¬
pleb & sic iunctas suprarudus conpones. ut margines tegularum cum calce conp̃hendes
ad mitt&. postea nucleum sex digitorũ Iinduces & frequent̃ fricabis nes&as faciat & tesseram
duorum auttrium digitorum latam supra in primis aut tabulas quam magnas cumq
burtina parimodo fricaturi sed politionib exerceantur::
D
que multo ante tempore fuerit macerata deadscia quasilignum dolabis & aciem
sinus quam inpigeres atq adherens asciauis cusauidebitur optima erit. operi
ecameris cannicns: Camereergo canniciae sicerunt disponendȩ asseris abstinei
ad lineam aut regulã aequalit̃ dirigantur. neplus habeant grossitudinis quã

Expanded text:
stratum est, ad contignationem configes et paleam aut filicem super aequaliter sternes et lorneis frequenter densabis et, antequam rudus siccescat, tegulas quadratas bipedales quae per omnia latera canaliculos habent digitales. Calce uiua ex oleo temperata frontes tegularum qua canaliculi erunt implebis et sic iunctas supra rudus compones ut margines tegularum cum calce comprehendere um umorem ad inferiora admittet. Postea nucleum sex digitorum induces et frequenter fricabis, ne setas faciat, et tesseram duorum aut trium digitorum latam supra imprimes aut tabulas quammagnascumque burtina pari modo fricaturis et politionibus exerceantur. XX De . In fossa calcem, quae multo ante tempore fuerit macerata, de ascia quasi lignum dolabis, et aciesi nusquam impegeris atque adhaerens asciae uiscosa uidebitur, optima erit operi aDe cameris canniciis Camerae ergo canniciae sic erunt disponendae. Asseres abiegnei ad lineam aut regulam aequaliter dirigantur; ne plus habeant grossitudinis quam
Abbreviated transcription (Latin):
su auitatem Necminus sarmenta exusta &contrita atramenti colorem imitabunt sed sar¬
menta auuaeni griores si inoptimo uino mersa arderent & postea exusta fuerint addito¬
glutino imitata indicisuauitate monstrabunt. ustauero queplurimũ neces saria ino¬

Expanded text:
suauitatem, nec minus sarmenta exusta et contrita atramenti colorem imitabuntur. Sed sarsuauitatem, nec minus sarmenta exusta et contrita atramenti colorem imitabuntur. Sed sarmenta uuae nigrioris, si in optimo uino mersa aruerint et postea exusta fuerint, additoglutino imitata Indici suauitatem monstrabunt. Vsta uero, quae plurimum necessaria in o