comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominiũ deo debet᷑: cuiꝰ est homo
nocentiã Cũ ꝑicło gͥ innotentie nemo
cuiqͣm debet fidẽ nͨ abbati mouachꝰ nec
pr̃i filiꝰ nͨ dño seruꝰ nͨ marito uxor. Est gͥ
pͥncipis ꝓuidere in pͥmis ne miles suꝰ
ꝑdat innocentiã. ꝓdefensione rei publice
sine qͣ res publica salua ẽẽ ñ potest. So
tus cuiꝰ sũia ex ꝯtẽplatõe assidua ymago
est eqͥtatis. Est eñi publice eqͥtatis uin¬
dex ⁊ equitatis seruꝰ ⁊ in eo ꝑsoniã publi¬

Expanded text:
hominium Deo debetur, cujus est homo nocentiam. Cum periculo ergo innocentiae nemo cuiquam debet fidem, nec abbati monachus, nec patri filius, domino servus, nec marito uxor. Est igitur principis providere in primis, ne miles suus perdat innocentiam pro defensione reipublicae; sine qua respublica salva esse non potest. Soltus, cujus sententia ex contemplatione assidua imago est aequitatis. Est enim publice aequitatis vindex, e
Abbreviated transcription (Latin):
ut effugatis ab ytalia tyramus
qͥ q̃si cõduitiui meroenatuĩ ait̾ alt̾i
succedentes imꝑiũ dilamabãt. Uñ¬
dictonẽ imꝑialem accepiss. Ptꝰ ꝙ̃
regis saxonũ imꝑauit. Mons uero¬
ubi rex heuricꝰ sepultꝰ est: postea fiã¬
mas in ułtis lotis euomebat. Obi¬

Expanded text:
ia tyrannis, qui quasi conductivi mercennarii alter alteri succedentes imperium dilaniabant, benedictionem imperialem accepisset. Post qducis Saxonum, imperavit annis ubi rex Henricus sepultus est, postea flammas multis in locis evomebat. Obi
Abbreviated transcription (Latin):
si urbe fons sanguins largissime
effuycit: portendẽs forte urbis ip̃iu
ĩminentẽ runã q̃ eodem annio ab af¬
sticanis cũ classe illuc uenientib cap-¬
ta cundis ciub exceptis paruuł et
mulierib captis ⁊ occisis etiã thesau¬
ris suis est euatuata. ¶ Qno .xuii.¬
inger rex russoꝵ sciens ex̃titꝰ grecoꝵ
eẽ ductos cõtra sarracenos ⁊ ad insu¬
laꝵ custodias disꝑsos ad expugnan¬
dã cõstantinopolim cũ nuile ⁊ eo a¬
pliꝰ nauib uenit: a deo de uictoria iã
seturꝰ. ut grecos nõ ottidi s capi p̃¬
ciperet. Quib imꝑator romanus
cũ pautis uirilit̾ occurrẽs: circũ curta
greto igni uuecto pene om̃s cũ na¬
no telo oscurat᷑: ꝑ fenestras uero
comoꝵ. radios tͣn sanguineos emis¬
f̾co amputata post antiũ pene
ad untegrũ ei dormienti restituta
est: cui ꝓ signo miratuli: qͣi sang̾¬

Expanded text:
si urbe fons sanguinis largissime effluxit, portendens forte urbis ipsius imminentem ruinam, quae eodem anno ab Africanis, cum classe illuc venientibus, capta, cunctis civibus exceptis parvulis et mulieribus captis aut occisis, etiam thesauris suis est evacuata. Rex HenriInger rex Russorum, sciens exercitus Grecorum esse ductos contra Saracenos et ad insularum custodias dispersos, ad expugnandam Constantinopolim cum mille et eo amplius navibus venit, adeo de victoria jam securus, ut Grecos non occidi, sed capi preciperet. Quibus imperator Romanus cum paucis viriliter occurrens, circumcirca Greco igni injecto pene omnes cum nano caelo obscuratur; per fenestras vero domorum radios quasi sanguineos emitferro amputata, post annum pene ad integrum ei dormienti restituta est; cui pro signo miraculi quasi sangui
Abbreviated transcription (Latin):
Annio cusdẽ .ixͦ. raherus lobiensis
monatus uir nimie simplicitatis s ex¬
perientia lib̾aliũ arciũ noĩatus cũ hil-¬
duino qͥ ĩ lotharingia ep̃atũ leodiceu¬
sem olim ambierat in ytaliã ad hu-¬
gonẽ regẽ ꝑfectꝰ. uerone ep̃t ab hugo¬
ne cõstituit᷑. hilduino mediolani archi¬

Expanded text:
i substravit. Ratherius Lobiensis monachus, vir nimiae simplicitatis, sed experientia liberalium artium nominatus, cum Hilduino, qui in Lotharingia episcopatum Leodicensem olim ambierat, in Italiam ad Hugonem regem profectus, Veronae episcopus ab Hugone constituitur, Hilduino Mediolani archi
Abbreviated transcription (Latin):
magna inualescit. Sc̃s b̾nardus in
alemãnia młtas uirtutes facit. uͥ apd̃
urbem spirentiũ tantꝰ erat concursus.
ut couradus rex: ne ppłs eũ ꝯprimeret:
depõita clamide eũ in ꝓprias uluas
suscipiens debasilita asportaret. Ber¬
nardus albas scĩ anastasii eligitur¬
le fuit monachus. ⁊ bĩ b̾nardi discipu
dignꝰ. Contra ꝙ̃ ronani iordanẽ pri¬
ciũ ⁊ senatorẽ erigentes: ip̃m ab urbe
puluerẽ pedũ in litigantes extussit:
⁊ celictis eis infrantiã uenit. In cꝰ co¬
muitatu. mlt̾a signa fecit sc̃s b̾nardꝰ
Adhunc papã scͥpsit idem uir sc̃s li¬
brũ multe subtilitatis ⁊ utilitatis: cꝰ
titulus est de cõsideratõe. Sub eugeruo¬

Expanded text:
n Francia. Sanctus Bernardus in Alemannia multas virtutes facit. Ubi apud urbem Spirensium tantus erat conventus ut Conradus rex, ne populus eum comprimeret, deposita chlamide eum in proprias ulnas suscipiens, de basilica asportarit. Bernardus abbas Sancti Anastasii ile fuit monachus et beati Bernardi discipuldignus. Contra quem Romani Jordanum patricium et senatorem erigentes ipsum de Urbe pulverem pedum in litigantes excussit et, relictis eis, in Franciam venit. In cujus comitatu multa signa fecit sanctus Bernardus. Ad hunc Papam scripsit idem vir sanctus librum multae subtilitatis et utilitatis, cujus titulus est: De consideratione. 1146. Gu
Abbreviated transcription (Latin):
sit ⁊ exitꝰ. Qd̾̃ sita est patet gͦ tid̾ in loco
ꝯsistat sex partib t̾minato. Si u̾o t̾¬
minato tircũscribit᷑ loto. tũt aliq̾s lo¬
tus uatuus est adeo. Qd̃ si est: quotuꝰ
scit qͥd in alio sit ubi ip̃e nõ est loco.

Expanded text:
sit et exitus. Quod si ita est, patet ergo quia in loco consistat sex partibus terminato. Si vero terminato circumscribitur loco, tunc aliquis locus vacuus est a Deo. Quod si est, quomodo scit quid fit in alio loco ubi ipse non est,
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝯuiciatos ⁊ toactos redire ꝯpulit. E¬
rat in obsessa antiochia quidã ad mira¬
tus turtoꝵ noĩe pirtus. qui fedus am¬
cicie ꝑ ficeles int̾ nũcios cũ boamundo
inierat. fama eiꝰ allectꝰ. Hic boamendo
filiũ suũ misit obsidẽ ⁊ reddit ei tres tͣ¬
res qͣs tenebat ⁊ sic capta est ciitas.
Cassianus aũ dñs turcoꝵ: iit̾ fugiente̾
delicuit. Cuiꝰ caput armenii abstuler̃t
⁊ boamũdo detulerũt. Corberannus
autẽ pͥnceps eoꝵ qͥ ad auxiliũ antiochie
nuratꝰ ihosolimitanoꝵ. ⁊ rex damnascenoꝵ
sensa dolus cassiam filiꝰ qui dedit torberã¬
no municipiũ fortissimũ ꝙ urbi ĩmine¬
bat. Qro fc̃o. corberaunꝰ ciuitatẽ obsedit
Ad qũe uenit ibi mat̾ eiꝰ centenaria ⁊ au¬
guratrit ⁊ sortilega: p̾dicẽs ei. qd̃ si pug
Metu saracenoꝵ aufugerũt de ex̾citu xp̃ia¬
noꝵ funib demissi ꝑmurũ. guilłmꝰ de
g̾mamesiul: ⁊ alberitus frat̃ eius guido

Expanded text:
te conviciatos et coactos redire compulit. te conviciatos et coactos redire compulit. rat in obsessa Antiochia quidam admiratus Turcarum, nomine Pyrrhus, qui foedus amicitiae per fideles internuntios cum Boamundo inierat. Fama ejus allectus hic Boamundo filium suum misit obsidem, et reddidit ei tres turres quas tenebat, et sic capta est civitas. Cassianus autem dux Turcorum inter fugientes delituit; cujus caput Armeni abstulerunt, et Boamundo detulerunt. Corberannus autem princeps eorum qui ad auxilium Antiochiae miratus Jerosolymitanorum, et rex Damascenorum. Solisadolus Cassiani filius, dedit Corberanno municipium fortissimum, quod urbi imminebat. Quo facto, Corberannus civitatem obsidet: ad quem venit mater ejus centenaria, auguratrix et sortilega, praedicens ei quod si pugnMetu Sarracenorum aufugerunt de exercitu Christianorum demissi per murum, Guillelmus de Gentamenil, et Albericus frater ejus, Guido
Abbreviated transcription (Latin):
andriã .iiiiͦ. in loco cũctis ꝑ orb̃e ciui¬
tatib p̃lata ẽ. Fluuiꝰ ibi est qͥ mͦ faruꝰ
olim orans dictus est .xii. ab urbe mi¬
liano pelago influens. fluentis rapa¬
cio: ⁊ ip̃o impetu frigidiorib. Salu¬
bris aure tẽperie ciuitati medet᷑. ꝯme¬
atũ nauiũ oppidanis inuehens ꝑse¬
uerantiã obsidentiũ qͣntolibet tẽpore
deridet. Est p̾teria ip̃a ciuitas menib
tuta: montib ardua. Etlia bĩ petri
⁊ eccl̃ia ue marie: qͣm diu ibi turci fue¬
rũt illibate manserũt baldritꝰ Hanc
pͥmo obsedit boamũdꝰ .xiiͦi. kł. nouem¬
bris .iiii. fox. atrib portis. Erant aũ
lantes audact̾ exibant in castra men¬
dicantez. ⁊ rastroꝵ explorantes cõsilia in
Ibi in castris tanta fames stã est: qd̃ asel¬
n onus uendebat᷑ uiii. puratis. qͥ ualẽt
denarioꝵ. txtͣ. solidos. Ouillmꝰ carpentariꝰ
⁊ petrꝰ h̾emita: latent̾ aufugerũt. Qos
inuentos tancredꝰ app̃hendit: ⁊ in hones¬

Expanded text:
orbem civitatibus praelata est. Fluvius ibi est, qui modo Fannus, olim Orons dictus est, duodecimo ab urbe milliario pelago influens, fluentis rapacibus, et ipso impetu frigidioribus, salubris aurae temperie civitati medetur, commeatum navium oppidanis invehens. Perseverantiam obsidentium quantolibet tempore deridet. Est praeterea ipsa civitas moenibus tuta, montibus ardua. Ecclesia Beati Petri et ecclesia Beatae Mariae, quandiu ibi Turci fuerunt, illibatae manserunt. BALDERICUS. Hanc primo obsedit Boamundus III Kal. Novembris, IV feria a tribus portis. Erant in lantes audacter exibant in castra mendicantes, et castrorum explorantes consilia, inIbi in castris tanta fames facta est, quod aselli onus vendebatur octo puratis, qui valent denariorum 120 solidos. Guillelmus carpentarius et Petrus eremita latenter aufugerunt; quos inventos Tancredus apprehendit, et inhones
Abbreviated transcription (Latin):
mato hĩtũ adhut h̾erniticũ tc̃ tꝑis habu¬
it. bacłmq manu gestans pedib calcit᷑¬
tis ⁊ corrigia cinctus incessit. Audiens
o nussis ad p̃dicandũ discipłis loqͥtur
ne scilicet aurũ ł argentũ possideant ne
peram in uia uł sacłm ne iuirgã uł pa¬
uẽ portẽt ue calciamẽta uł duas tuni¬

Expanded text:
mato, habitum adhuc eremiticum tunc temporis habuit, baculumque manu gestans, pedibus calceatis et corrigia cinctus incessit. - Audiens o missis ad praedicandum discipulis loquitur, ne videlicet aurum vel argentum possideant, ne peram in via vel sacculum, ne virgam vel panem portent, ne calceamenta velduas tuni
Abbreviated transcription (Latin):
auis blandit᷑ adeptũ: qͣm adẽptũ magi¬
stiũ. Et ħ tuidẽ in mnicio. Ptessu uͦ fepis
paulatĩ ĩ solestentes. docti sũt ĩ breui uẽ¬
plina utentes ydoneis: ambitõe ⁊ a¬
uaritia.

Expanded text:
anditur adeptum, quam ademptum magisterium. Et hoc quidem in initio. Processu vero temporis paulatim insolescentes, docti sunt in brevi vinplina utentes idoneis, ambitione, et avaritia.
Abbreviated transcription (Latin):
tes iusta patris sui imꝑatoris se u̾ita¬
te a iuuemili leuitate se coherceri. disposi¬
solio depouũt. ⁊ tõso ei ut moris ẽ capi¬
te. ad uitinã insulã in qͣ tenobite philo¬
tu sedẽdi int̾ se ꝯsulto decͥtarẽt. dato sig¬
chis tnͣsmittũt᷑. Ita euatuato palatõ
abusiuis imꝑatorib: ip̃e cõstantinꝰ ⁊ ro¬

Expanded text:
tes se justa patris sui severitate a juvenili levitate coerceri, disposisolio deponunt, et tonso ei ut moris est capite, ad vicinam insulam, in qua coenobitae philotu sedendi inter se consulto decertarent, dato sigchis transmittuntur. Ita evacuato palatio abusivis imperatoribus, ipse Constantinus
Abbreviated transcription (Latin):
dãpuatõis. Ad istos duos fines uniu̾¬
soꝵ tursũ incipiens amedio sapĩa hĩc
inde siue ꝓmouendo siue desendo dis¬
ponens ꝯducit. sursũ ascendentib ui¬
am st̾uens iusticiã: deorsũ descenden¬
tib uiã relĩq̃ns iniqͥtatẽ. Quo cũ ueri

Expanded text:
il. Ad istos duos fines universorum cursum, incipiens a medio sapientia hinc inde sive promovende, sive deserendo disponens conducit; sursum ascendentibus viam sternens justitiam; deorsum descendentibus viam relinquens iniquitatem, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
de fcm patiunt᷑. Nam hoc ip̃m qd̃ in
qͥb dam eiꝰ oꝑib pulcris ñ pulcrum¬
ñ uidet᷑. turpe tñ ñ est uͥ ẽ. s minꝰ ĩ ꝑte
ẽ: qd̾ in ꝑtib diffe̾ns ⁊ młtipliciter
uariata distinctaq õt faria pulcri¬

Expanded text:
defectum patiuntur. Nam hoc ipsum, quod in quibusdam ejus operibus pulchris non pulchrum videtur, turpe tamen non estest, quod in partibus differens, et multipliciter variata distinctaque omnifariam pulchri
Abbreviated transcription (Latin):
attingat a fi usꝙ ad fi tͣnͣscendẽs ma¬
liciã in corruptis bonus qͦ malicia ñ
accedit. ⁊ ꝯsec̃ns maliciam ĩ hiis q̃
corrupta sũt. qͦ malicia ñ p̾cedit Tã
neq potent̾ extinguat. ut nicħ sint
neq uiolent̾ ꝯpellat ut nicħ possint
s ẽẽ sinens ⁊ posse anuuens: tͣrencia
cõtͣ suã uoluntatẽ manifeste ꝑmit¬
tit ⁊ occulte ꝯducit ad inplendã suã

Expanded text:
attingat a fine usque ad finem transcendens malitiam in incorruptis bonis, quo malitia non accedit: et consequens malitiam in iis, quae corrupta sunt, quo malitia non praecedit. neque potenter exstinguat, ut nihil sint neque violenter compellat, ut nihil possint; sed esse sinens et posse annuens, currentia contra suam voluntatem manifeste permittit, et occ
Abbreviated transcription (Latin):
tu iam et penia pcc̃i m̾et᷑ ut ulud s̾ libeat
i plateat. ad qd̃ appetendũ se ꝑu̾se mouit
Et ita sequit᷑ lido scd̃m pcc̃m ⁊ pena pri¬
mi libido nãt dicit᷑ alibendo .i. placendo
At q̃tũꝙ uobis placent blanda qͣda uio¬
lentia usũ sui fatile nobis ectorq̃nt. Nã
q̃ libent᷑ fatimꝰ si possumꝰ facimꝰ ⁊ fret̾it᷑
uent̾ humanꝰ pot̾it expleri. Quare u̾o ex
ꝯsuetudĩe nascat᷑ necessitas manifestũ ẽ
q udelitet ꝯsuetudo ẽ alt̾a uat᷑a. O uiolẽ¬
tia ꝯsuetudinis cnͣta ẽ tua potentia q̃ de
lib̾ate facis seruitutẽ de morbo ꝯpletio¬
nẽ de uoluntate netessitatẽ de casualib
nat᷑alia. de ꝯtingentib impossibilia. Uis
tͦ euodare hũc funicłm tam sb̾tłr qͣm
uelocit᷑. Retͣce ad pͥmũ nodũ qui fit ex ꝑ

Expanded text:
tu jam ex poena peccati meretur, ut illud sibi libeat, id est placeat, ad quod appetendum se perverse movit, et ita sequitur libido secundum peccatum et poena primi. Libido namque dicitur a libendo, id est, placendo. At quaecunque nobis placent blanda quadam sui violentia usum sui facile nobis extorquent. Nam quae libenter facimus, si possumus facimus, et frequenter: venter humanus poterit expleri. Quare vero ex consuetudine nascatur necessitas, manifestum est; quia videlicet consuetudo est altera natura. O violentia consuetudinis, quanta est tua potentia, quae de libertate facis servitutem, de morbo complexionem, de voluntate necessitatem, de casualibus naturalia, de contingentibus impossibilia! Vis ergo evadere hunc funiculum tam subtiliter quam velociter? Rec
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ norb̾tꝰ. ⁊ ab eo honorifice susceptꝰ ⁊ q̃
flagitabat digne ꝯsequtꝰ. ꝑ thenopolꝰ
se futuꝵ ep̃m diuinitꝰ. agnouit. ⁊ redi¬
ens cũ in die pasche a pd̃ h̾bipolun in
ppłi freqñtia missam celebraret: ceca
mulier. ip̃o ptꝰ sũpta myst̾ia in otulis
eiꝰ sufflante uisum recepit. Uude qͥdã di¬
uites ꝯpuncti ⁊ sua dõ reddid̾unt. ⁊ eccłi¬
am ibidem edificantes diuino cultuu
ꝑ manũ p̃dicti pũs eam mantipau̾ũt
Inde p̃monstratũ rediens in eccłia bĩ mar¬
tini q̃ sua est in suburbio laudum ꝙ̃¬
dã de suis dõuũ uidel galt̾um abb̃em
pͥmũ ꝯsocrari fecit. Cuiꝰ industria deo
ocoꝑante eadem eccłia tã in temꝑalib¬

Expanded text:
pater Norbertus, et ab eo honorifice susceptus, et quae flagitabat digne consecutus, Parthenopolis se futurum episcopum divinitus agnovit. Et rediens, cum in die paschae apud Herbipolim in populi frequentia missam celebraret, caeca mulier, ipso post sumpta mysteria in oculos ejus sufflante, visum recepit. Unde quidam divites compuncti, se cultui per manum predicti patris eam mancipaverunt. Inde Premonstratum rediens, in aecclesia beati Martini, quae sita est in suburbio Lauduni, quendam de suis, domnum videlicet Gualterum, abbatam primum consecrari fecit; cujus industria, Deo cooperante, eadem aecclesia tam in temporalib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯtineat. Memin̾it cũ qui sibi us¬
ꝙ huc forte ꝑuenisse uidet᷑. eundem
exigi sc̃ĩtatis gͣdũ ⁊ ab echuico. Alu
ñ milites suis uident᷑ ꝯtenti fore sti¬
pendiis ut salui fiant. Magnũ u̾o
ecc̃e doctori: si sit sicut unꝰ nulitũ
aut certe qd̃ ad illoꝵ in ꝓpͥum ꝓ¬

Expanded text:
men, qui sibi usque huc forte pervenisse videtur, eumdem exigi sanctitatis gradum et ab ethnico. An non milites suis jubentur contenti forte stipendiis, ut salvi fiant? Magnum vero Ecclesiae doctori, si sit sicut unus militum: aut certe quod ad illorum
Abbreviated transcription (Latin):
¶uẽ enũ mͥ ostendas uł de illoꝵ nu¬
n̾io qui uident᷑ dari in lucẽ genciũ
ũ magis de sb̾limi fumantẽ qͣm
flãmantẽ. Et si lum̃ qd̾ inte est in¬
quid tenebre sunt: qͣnte sũt tenebre.
susi tu illos forte qd̾ ũ credo luc̾e dixi
qͥ qͥstũ escimant pietatẽ qͥ in h̾edita¬

Expanded text:
uem mihi ostendas vel de illorum numero, qui videntur dati in lucem gentium, non magis de sublimi fumantem, quam flammantem? Et si lumen quod in te est, inquit, tenebrae sunt, quantae sunt tenebrae? Nisi tu illos forte quod non credo lucere dixeris, qui quaestum aestimant pietatem; qui in haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
loq̃bat᷑ ad angłm. ⁊ in t̾ris se sensit
induere corpꝰ suũ. Tunc ip̃a debił. cor¬
ꝑales aꝑuit ocłos: ⁊ suspirans nich¬
q dicens. respexit cli̾cos cͥcũstantes
⁊ sũpsit corpꝰ dñi cũ gr̃aꝵ actõne: et
oĩa q̃ habuit disꝑsit ⁊ dedit pauꝑib¬

Expanded text:
loquebatur ad angelum, et in terris se sensit loquebatur ad angelum, et in terris se sensit induere corpus suum. Tunc ipsa debilis corporales aperuit oculos: et suspirans, nihilque dicens, respexit clericos circumstantes, et sumpsit corpus Domini cum gratiarum actione; et omnia quae habuit dispersit, et dedit pau
Abbreviated transcription (Latin):
um aũ in his oĩb aĩa tundali
ualde delectaret᷑. affuit angłs dñi
qui eam ante cedebat: ⁊ blande illam
Debes ad corpꝰ tuũ redire: ⁊ oĩa q̃ ui¬
disti adutilitatẽ ꝓximoꝵ memoriter
retin̾e. Quo audito. aĩa tͥstis ⁊ flens
respondit Dñe: qͥd tanti mali egi. ut
relicda tanta gła ad corpus redeam.
nisi uirgines. qͥ corꝑa sua ab om̃i in¬
mũdo tactu ⁊ corda sua ab oĩ ĩmũdo
affectu custodiunt ⁊ aduri magis ꝓ
tanta gła. ꝙͣ coinquinari aliqͣ turpi
ꝯtupiscentia uolunt qd̾ tu noluisti
fac̾e. ⁊ ũb̃ meis cred̾e: ⁊ ido ñ pot̾is hic
man̾e. Reu̾t̾e gͦ ad corpꝰ tuũ: ⁊ absti¬
nete ab his q̃ ante faciebas. Consili¬
um meũ ⁊ auxiliũ tͥ ñ deerit. s p̃sen¬
cialit̾ atꝙ fidelit̾ tͥ manebit. ⁊ cũ ħ
dixiss angłs: ꝯu̾sa aĩa statim sensit¬
se mole corꝑis ẽẽ gͣuatã. Nullũ inter¬
uanũ nec ullũ tꝑis int̾cessit mom̃tũ:
s inuno eotẽq tꝑis puncto in celis

Expanded text:
um autem in his omnibus anima Tundali valde delectaretur, adfuit angelus Domini, qui eam antecedebat, et blande illam « Debes ad corpus tuum redire, et omnia quae vidisti ad utilitatem proximorum memoriter retinere. » Quo audito, anima tristis et flens respondit: « Domine, quid tanti mali egi, ut relicta tanta gloria ad corpus redeam? nisi virgines, qui corpora sua ab immundo tactu, et corda sua ab omni immundo affectu custodiunt; et aduri magis pro tanta gloria, quam coinquinari aliqua turpi concupiscentia volunt: quod tu noluisti facere, et verbis meis credere; et ideo non poteris hic manere. Revertere ergo ad corpus tuum, et abstine ab his quae ante faciebas. Consilium meum, et auxilium tibi non deerit: sed praesentialiter atque fideliter tibi manebit. » Et cum haec dixisset angmole corporis esse gravatam. Nullum intervallum nec ullum temporis intercessit momentum; sed in uno eodemque temporis puncto in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ uid̾at q̃ retiñe pot̾at nob̾ ptꝰ modũ
retitauit. Doniã uitã uos duc̾e mo¬
nuit. u̾bũ ꝙ dei qd̃ aute nescierat.
cũ magna deuotõne ⁊ humlitate
ac scientia p̃dicabat. Nos aũ qr uitã
eiꝰ imitari nõ possumꝰ: ħ salte adu¬
tilitatẽ legenciũ scͥb̾e studuimꝰ actor

Expanded text:
iderat, quae retinere potuit, nobis postmodum recitavit, bonam vitam nos ducere monuit, verbumque Dei, quod ante nescierat, cum magna devotione et humilitate ac scientia praedicabat. Nos autem, qui vitam ejus imitari non possumus, haec saltem ad utilitatem legentium scribere studuimus. AUCTOR.
Abbreviated transcription (Latin):
date. Si trib noctib ita seture iacuero: qͣi¬
ta die in fodiatis me in humo ꝙͣqͣm u̾ear
ne t̾ra nolit me reciꝑe ꝓ maleficiis meis
chori cłicoꝵ psalmos tanerẽt circa corpus.
singuli demones hostiũ eccłie in mani obi¬
ce clausũ leui negocio cõfringentes. duas
extremas cathenas diruperũt. Media q̃
oꝑosiꝰ elaborata erat: illibata durauit.
Tercia nocte cura galli tãtũ strepitu ad¬
uultu t̾ribilior ⁊ statura celsior ianuas
maiori ui cõcussas in fragm̃eta deiecit. ⁊
clamato ꝙ nõie ut surg̾et imꝑauit. Qya
malo tuo. Statĩ q cathenã cĩ cet̾oꝵ feroci¬
ã eluserat. nullo conamine ut stupam
dirupit: oꝑtulũ q tũbe pede depulit. Et
app̾hensam mariu palã õĩb ab eccł̃ia extͣ¬
hic ad fores: ubi ꝑatꝰ erat equs uig̾ suꝑ¬
hũ hinniẽs. untis ferreis ꝑ totũ ꝓtube¬
rantib. Suꝑ qͦs nusera illa inpoĩta mox

Expanded text:
date. Si tribus noctibus ita secure jacuero, quardate. Si tribus noctibus ita secure jacuero, quarta die infodietis me humo: quanquam verear ne terra nolit me recipere, pro maleficiis meis, chori clericorum psalmos canerent circa corpus, singuli daemones ostium ecclesiae immani obice clausum as cathenas ruperunt; media, que operosius elaborata erat, illibata. Tercia uero circa gallicinium strepitu adu VH. terribilior et statura procerior, ianuas maiore ui conuulsas in fragmenta deiecit. Diclamatoque nomine, ut surgeret imperavit. Qua malo tuo. » Statimque catenam quae caeterorum ferociam eluserat, nullo conatu ille ut stupam dirupit, operculumque tumbae pede depulit, et apprehensam manu palam omnibus ab ecclesia extraxit ad fores, ubi paratus erat equus niger superbum hinniens, uncis ferreis per totum protuberantibus. Super quos misera illa imposita, mox
Abbreviated transcription (Latin):
fica. cũ qͣdã die ꝯuiuaret᷑: tornitula qͣm
habebat indelitus uocaliꝰ solito uescio qͥd
coruicata ẽ. Qoo audito: dñe cultellus de
manu extidit simł ⁊ uultꝰ expalluit. Et
ingemiscẽs duitissime: ait. Hodie ad ul¬
timũ sultũ. ꝑuenit aratrũ meũ. Hodie
audiã ⁊ accipiã gͣnde in cõmodũ. Adhuc
int̾iit. Quo audito: cõtinuo sautia decubu¬
it. Uocari ꝙ p̃cepit suꝑstites lib̾os. mona¬
chũ. ⁊ monacha. Qͥb singulciendo ait. E¬
go miserabili quodã fato meo: demonicᷤᷤ
artib semꝑ inseruiui. Ego uicioꝵ õium
sentina. ⁊ illecebraꝵ magistra fui ⁊ sꝑa¬
bã tantũ in religione ur̃a a me ip̃a desꝑa¬
ui. Nũc gͦ qꝑ scio me demones habituram
exactores in pena quos habui suas oros
dãpnatõis: nõ reuocabitis. Corpꝰ gͦ meũ
insuire uicorio t̾uino. ⁊ ĩcludite ĩ lapideo sar¬
cofago ⁊ oꝑtłm ferro ⁊ plumbo ꝯstrĩgite:
⁊ lapidẽ ip̃m trib magnis cathenis circũ¬

Expanded text:
fica, cum quadam die comminaretur cornicula quam habebat in deliciis, vocalius solito nescio quid comminata est. Quo audito, dominae cultellus de manu excidit, simul et vultus expalluit, et ingemiscens diutissime ait: « Hodie ad ultimum sulcum pervenit aratrum meum; hodie audiam et accipiam grande incommodum. » Adhuc ruina interiit. » Quo audito continuo dolore saucia decubuit; vocarique fecit superstites liberos, monachum et monacham, quibus singultiendo, ait: « Ego miserabili quodam fato meo daemoniacis artibus semper inservii. Ego vitiorum omnium sentina, el illecebrarum magistra fui, et sperabam tamen in religione vestra, a me ipsa desperavi. Nunc ergo quia scio me daemones habituram exdamnationis non revocabitis. Corpus ergo meum insuite in corio cervino, et includite in lapideo sarcophago, et operculum ferro et plumbo constringite, et lapidem ipsum tribus magnis catenis circum
Abbreviated transcription (Latin):
quidam in sipiens refelłe gestiens: qd̾ dã
scͥptũ cõtra illud ꝯposuit. Qd̃ cũ sͥ a qͦdam
amico suo tnͣsmissũ anselmꝰ cõsiderasset.
suã t᷑hꝰ responsionẽ edidit in libello uno.
Scripsit ⁊ mouo ligian .i. soliloquiũ de scã

Expanded text:
quidam insipiens revellere gestiens, quoddam scriptum contra illud composuit; quod cum sibi a quodam amico suo transmissum Anselmus considerasset, suam ad hoc responsionem edidit in libello uno. Scripsit et monologion, id est soliloquium de sancta
Abbreviated transcription (Latin):
ne stabilitatis pactũ oĩ deinceps re¬
msso descensui: ꝯtẽnoso discessui. ua¬
go ⁊ curioso discursui: totiꝰ demq in¬
cõstantie leuitati nõ tñ his q̃ in professi¬
onis serie sequitur: moꝵ uidelz ꝯu̾si

Expanded text:
oinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videli
Abbreviated transcription (Latin):
ac bene ordinatis monast̾iis nulłis
no uite. sñ licentia sui semioris egte¬
diet᷑. Eg̾ssus tñ si meliꝰ inuenerit ⁊e¬
legerit: meo nichilominis iã cõsilio
nõ egrediet᷑ ad inferiꝰ bonũ qd̃ reliq̃¬
prioris uitima reuocet᷑ qr de uoto mo¬
nast̾io nͨ retineri qͥs regularit̾ pͭ nec
recipi sine cõsensu abbatis sui. Si gͦ¬
uult aliqͥs u̾bi gr̃a de clumatensib ĩ¬
stitutib ad cist̃ciensũ se str̃ĩgere pauꝑ¬
tatẽ eligẽs p̃ illis nimirũ cõsuetudi¬
nb magis regule puritatẽ si mecõ¬
sulit nõ cõsulo: nisi id abbatis sui us¬
urparit asfensu. Quamobrẽ: Primo
pp̃ scandalũ ip̃oꝵ qͦs desert. Deinde
qr certa dubiis relinq̃re: tutũ nõ ẽ
forsam .ii. hoc teniere potest: illud nõ
momento id ip̃m excupientes ⁊ res¬
puentes: tam leuit᷑ qͣm irratonabi¬
sr. Quales utiq nõ pautos sreqñt᷑ ex

Expanded text:
ac bene ordinatis monasteriis nullus desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod reliquprioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine consensu abbatis sui Regnsibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurparit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter ex
Abbreviated transcription (Latin):
teniebat. cibũ sum̃e cũ illo cepit. Sta¬
tim q ꝑcussus in iisibilit̾: manũ
qmͣ extenderat. replicare nõ potuit
ad os suũ. Et clamare cepit t̾ribilit̾
suamq securim ꝙͣ deposuerat uxori
sotii ꝯmendauit dicens. Custodi meã
securim: qr ego morior. Statimq cor¬
ruit corpus eiꝰ ex aĩe: ac si nũꝙͣ aĩam
hũiss. Assunt oĩa signa mortis: actͣ¬
rit fanulia tollit᷑ cib: clamãt armi¬
geri plorat hospes. Corpꝰ extendit᷑. pul¬
sant᷑ signa accurrit clerꝰ. nurat᷑ ppłs.
tota ciuitas subita boni militis mor¬
eãdem horã in sabbato: mortiuis sic ia¬
cuit. Calor tñ moditꝰ in sinistra parte
pccoris a diligent̾ palpantib sentie¬
bat᷑. ⁊ id̾o eũ sub t̾rare uoluerũt. Pꝰ ħ
resũpsit sp̃m ⁊ debili flatu .q ꝑ uinꝰ

Expanded text:
tenebat, cibum sumere cum illo coepit; statenebat, cibum sumere cum illo coepit; statimque percussus invisibiliter, manum quam extenderat replicare non potuit ad os suum; et clamare coepit terribiliter, suamque securim quam deposuerat uxori socii commendavit, dicens: « Custodi meam securim, quia ego morior. » Statimque corruit corpus ejus exanime, ac si nunquam vitam habuisset. Adsunt omnia signa mortis; accurrit familia, tollitur cibus, clamant armigeri, plorat hospes, corpus extenditur, pulsantur signa, accurrit clerus, miratur populus, tota civitas boni militis moreamdem horam in Sabbato mortuus sic jacuit; calor tamen modicus in sinistra parte pectoris a diligenter palpantibus sentiebatur; et ideo eum subterrare noluerunt. Post haec resumpsit spiritum, et debili flatu quasi per
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus ẽ inqͦ ⁊̃ ãno sc̃s malachias in cla¬
ra ualle defũctꝰ est iusa eit hec uisio
ue sunt metropoles ĩ hib̾nia: at¬
dinacha septantrio ualiũ hib̾mensiũ¬
crudelis actõe forma corpis egregiꝰ.
fortitudine robustus. de salute aĩe
sue nichil sollicitꝰ. Grauit̾ ferebat. si
quis ei uł breuit̾ de salute aĩe loq̃re¬
tur. Ectĩam negligebat: pauꝑes xp̃i
nec uidere uole bat scurtis ⁊ ioculato¬
rib ꝓ uana gła distribuebat quicꝙͥ
hẽbat Hic cũ multos hrẽt amicos
⁊ sodales: int̾ eos hẽbat unũ. tͥ cõmi¬
litonis debito triũ equoꝵ debitor erat
hic cũ statutũ p̾scolaret t̾minũ tnͣ¬
sacto tempore illũ cõuenit. Qui cum
bũ receptus ab eo ꝑendinaret tribus
noctib: cepit tractare de cet̾is reb.
Cui cũ ille responderet se modo ad ma¬
nũ ñ hr̃e ꝙ petebat: iratꝰ recedebat. de¬
bitor ã illũ nitigare cupiens: rogauͤ
Resedit: ⁊ securi depõita qͣm ĩ manu

Expanded text:
ersus est, in quo etiam S. Malachias in Claravalle mortuus est, visa est haec visio: Duae sunt metropoles in Hibernia, Ardinacha septentrionalium Hibernicrudelis actione, forma corporis egregius, fortitudine robustus, de salute animae suae nihil sollicitus. Graviter ferebat, si quis ei vel breviter de salute animae loqueretur. Ecclesiam negligebat, pauperes Christi nec videre volebat, mimis et joculatoribus pro vana gloria distribuebat quidquid habebat. Hic cum multos haberet amicos et sodales, inter eos habebat unum, qui commilitonis debito trium e quorum debitor erat. Hic cum statutum praestolaretur terminum, transacto tempore illum convenit. Qui cum bene receptus ab eo perendinaret tribus noctibus, coepit tractare de certis rebus: cui cum ille responderet se modo ad manum non habere quod petebat, iratus recedebat. Debitor autem illum mitigare cupiens, rogavit Resedit, et securi deposita, quam in manu
Abbreviated transcription (Latin):
picides. Fac gͦ duos homicidas: ⁊ unũ
qͥdem spoliandi cupiditate. alt̾um uͦ
neccessitate sese defendẽdi. Au nõ hic sa
parat. faciẽs utite disꝑem ualde culpã¬
testius obscemus ue: qͣm illas filias
nõ uideat qmͣ euatuauerit aut acce¬
nuauerit tͣpis nefandi q flagitii re¬
atũ pietas intentõnis. ⁊ intentio pie¬
tatis: Iam uero de illo tͥ p̃cipit ⁊ itẽ
de eo qd̃ p̃cipit᷑ hꝰcemodi adu̾tenda e

Expanded text:
occides . Fac ergo duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrparat, faciens utique disparem valde culpacestius obsceniusve, quam illas filias non videat, quantum evacuarit aut attenuaverit turpis nefandique reatum flagitii pietas intentionis, et intentio pietatis? Jam vero de illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda e
Abbreviated transcription (Latin):
mltis languorib effluxissent dies
pͥet̾iti duob tñ annis qͥ ad huc uite
eiꝰ erant residui gͣuiorib cepit ⁊ ma¬
ge ꝯtinuis infirmitatib ꝑurgeri.
In tm̃ enĩ se sibi sb̾iet̾at tanta t cor¬
pꝰ armonia spũi ꝯcordarat. ut ⁊̃ tar¬
nis repugnantiã uix sentiret in oĩb

Expanded text:
multis languoribus effluxissent dies praeteriti, duobus tamen annis, qui adhuc vitae eius erant residui, gravioribus coepit et magis continuis infirmitatibus perurgeri.ir reverendus se sibi subiecerat, tantaque corpus harmonia spiritui concordarat, ut etiam carnis repugnantiam vix sentiret in omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
regnet ip̃e ⁊ filius eiꝰ suꝑ isrł.
De iurtute namq ꝑentũ sepe ꝓtendat᷑
successio filioꝵ ⁊ succedentiũ felicitas
et decedentiũ iquitate p̾cidit᷑. Iuxta
pp̃ iniusticias ⁊ iniurias ⁊ ꝯturuelias
⁊ diu̾sos dolos. Iniusticia ut stoitis pla¬
cet est mentis hĩtꝰ tͥ a regione moꝵ
ext̾mĩat ecͥitatẽ. Iusticia est ñ nocere.
⁊ ex humanitatis offitio nocentes ꝓ¬
hibere. Noc̾e est est iniuria notentes no
ĩpedire iniusticia. Cõtumelia est t̃n tu¬
morẽ mentis in lesione alt̾ius mani¬
festa oꝑis seqla comitat᷑. Solus ut

Expanded text:
regnet ipse et filius eius super Israel. De virtute namque parentum sepe protenditur successio filiorum et succedentium. Felicitas ex decedentium iniquitate preciditur, iuxta propter iniustitias et iniurias et contumelias et diversos dolos. Iniustitia, ut stoicis placet, est mentis habitus, qui a regione morum exterminat equitatem. Iustitia est non nocere et ex humanitatis officio nocentes prohibere. Nocere enim iniuria est, nocentes non impedire, iniustitia. Contumelia est quando tumorem mentis in lesione alterius manifesta operis sequela comitatur. Dolus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ respondit. uerax ⁊ irre fragabile iudici¬
ũ dei. sola mortaliũ oꝑit᷑ ꝯscientia. Nam
⁊ in sordib luctuosis: potest ẽẽ iactantia.
Q ꝓpt̾ puto qd̾ tã in corrupta meus potest
eẽ sb̾ istis uestib: tͣm sb̾tuis discissis pel¬
lib. Huiꝰ corpus ygineũ cũ leuaret᷑ altiꝰ ĩ¬
uentũ ẽ. totũ in tineres solutũ. p̃t̾ dextrũ
pollicẽ ⁊ aluũ ⁊ aluo sbiecta. Unde disputã¬
tib nõnullis: uni ex his qͥ uiderãt dormi¬
enti. ugo ip̃a astitit diceris. Nõ mirũ si
partes ille corporis mei putruerũt. Nam
usus ht̃ mortua corpora sic defluere: ⁊ ip̃a
ut pote puella membris illis peccaui.
S iusteuent̾ corruptus c̃ ẽ: quẽ libido
nõ tetigit. Inminus fui a crapula:. ⁊ car¬
nali copulaz¬

Expanded text:
quae respondit: « Verax et irrefragabile judiciquae respondit: « Verax et irrefragabile judicium Dei sola mortalium opperitur conscientia. Nam et in sordibus luctuosis potest esse jactantia. Quapropter puto quod tam incorrupta mens potest esse sub istis vestibus, quam sub tuis discissis pellibus. » Hujus corpus virgineum cum levaretur altius, inventum est totum in cineres solutum praeter dextrum pollicem, et alvum, et alvo subjecta. Unde disputantibus nonnullis, uni ex his qui viderant dormienti virgo ipsa astitit, dicens: « Non mirum si partes illae corporis mei putruerunt. Nam usus habet, mortua corpora sic defluere; et ipsa utpote puella, membris illis peccavi. Sed juste venter corruptus non est, quem libido non tetigit. Immunis fui a crapula, et carnali copula
Abbreviated transcription (Latin):
nocte sb̾riꝑet: ⁊ diligent̾ lotos ⁊ ĩunctos.
lectis eaꝵ rursus apponeret. Edgari regis
filia egitha. uirgo sc̃a: ĩ wiltimẽsi cenobi¬
o iacet. Heatꝰ dunstauꝰ dũ cõsecraret basi¬
licã sci dyonisii: qͣm ille in amor̃ẽ marty¬
rid edificau̾at. uidit istã inuẽtulã polli¬
cẽ dextrũ frequent̾ ꝓtẽde̾. ⁊ signũ crucis
frõti sue in pͥuĩe. Qro signo delestatꝰ ep̃c
ait ad eam. Nlũqͣm putrescat hic digitus.
cõtinuo ꝙ int̾ nussaꝵ sollempnia flere
cepit. Requisitꝰ cãm. ait. Cito ħ flonda
rosa martescet: tito auis dilecta deo uola
sompnũ scm̃ dyonisiũ. eamdẽ u̾ginẽ maiui
tenentẽ: ⁊ ex oracło diuino ꝯstant̾ iubẽtẽ:
uit a famulis honorificaret᷑ int̾ris: sicut
a srolo a dño uen̾abat᷑ in celis. Hec ⁊̃ in pro¬
sessione sc̃umonialis. auratis uestib utebat᷑
Unde palã in crepata ẽ: a scõ etheliraldo ep̃o

Expanded text:
nocte subriperet, et diligenter lotos et inunctos nocte subriperet, et diligenter lotos et inunctos lectis earum rursus apponeret. Edgari regis filia Egitha virgo sancta in Wiltunnensi coenobio jacet. Beatus Dunstatus dum consecraret basilicam Sancti Dionysii, quam ille in amorem martyris aedificaverat, vidit istam juvenculam pollicem dextrum frequenter protendere, et signum crucis fronti suo imprimere. Quo signo delectatus episcopus, ait ad eam: « Nunquam putrescat hic digitus. » Continuoque inter missarum solemnia flere coepit. Requisitus causam ait: « Cito haec florida rosa marcescet, cito avis dilecta Deo avolasomnium sanctum Dionysium eamdem virginem manu tenentem, et ex oraculo divino constanter jubentem, ut a famulis honorificaretur in terris, sicut a sponso et domino venerabatur in coelis. Haec etiam in professione sanctimonialis auratis vestibus utebatur. Unde palam increpita est a sancto Ethelwaldo episcopo:
Abbreviated transcription (Latin):
¶ad huldritã ⁊ nulburgã. Qyaꝵ pͥma in
enobio scĩ augustimi cantuarie. alt̾a apd̃
reneloc retͥiescit. Quiꝰ mansoleũ quodã tꝑe
effractũ młtũ odor̃e uelut balsami. ꝓfudit
Edwardꝰ senior: et uxore edelspira. habuit
silias na̾tas. Qͣrũ una edburga. dũ uix
adhuc tͥma eẽt sic a patre ꝓbata ẽ. Posu¬
erat ille u triclinio: diu̾saꝵ ꝓfessionum
omam̃ta. Huic calicẽ erangelia: inde ar¬
nullas ⁊ mouilia. Illuc u̾guncła allata
ẽ a nitrice: ⁊ genib ꝑentis assedit. Iussa¬
ꝙ utrũ uellet elig̾et: torno aspectu sclaria
despicieus. ꝓmpte manib reptãs euͣgłia
⁊ calicẽ puellari innotẽcia adorauit. Excla¬
mat cetus assidentiũ fut᷑e sc̃ĩtatis anspitiũ
exosculatꝰ in pulła. Pat̾ ip̃e artiorib ostu¬
lis eam dignatꝰ.: uade inqͥt qͦ te uocat di¬
uinitas. Itat scĩmonialiũ habitũ ĩdu¬
ta in urbe wintonie sc̃ĩtate młta enituit.
ita ut singulaꝵ sociaꝵ suaꝵ soccos furtĩ

Expanded text:
 prima in coenobio Sancti Augustini Cantuariae, altera apud Weneloch requiescit. Cujus mausoleum quodam tempore effractum multum odorem velut balsami profudit. Edvardus senior ex uxore Edel pira habuit filias multas: quarum una Edburga, dum vix adhuc trima esset, sic a patre probata est. Posuerat ille in triclinio diversarum professionum ornamenta, hinc calicem et Evangelia, inde armillas et monilia. Illuc virguncula ablata est a nutrice, et genibus parentis assedit. Jussaque utrum vellet eligere, primo aspectu saecularia despiciens, prompte manibus reptans, Evangelium et calicem puellari innocentia adoravit. Exclamat coetus assidentium, futurae sanctitatis auspicium, exosculatus in puella, pater ipse arctioribus osculis eam dignatus: « Vade, inquit, quo te vocat divinitas. » Itaque sanctimonialium habitum induta in urbe Wintoniae sanctitate multa enituit, ita ut singularum sociarum soccos furtim
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ stantes: ⁊ sub manib eorum
multitudinẽ aĩaꝵ hec oĩa sustinẽ¬
tiũ. Q uidens tundalus. dixit ad
angłm. Obsetro dñs si placet ab ħ so¬
lo me lib̾a supplicio: ⁊ tet̾is q̃ post
ħ occurrerint me tradi cõcedo. Cui
angłs. Hoc ẽ maius suppliciũ que
hactenus iuidisti: s ad huc idebis
unũ maiꝰ. Intra istud supplicium:
qi tanes rabidi te expectant. Tun¬
dalus autẽ tremens. ⁊ p̃ augustia
deficiens: rogabat ne intraret set
nõ ꝓfecit. Demones ã uidentes eũ
S̾ contessũ: citũdederũt eũ: ⁊ mag¬
nis ꝯuiciis exꝓbrantes: cũ supra

Expanded text:
 eorum multitudinem animarum haec omnia sustinentium. Quod videns Tundalus, dixit ad angelum: « Obsecro, domine, si placet, ab hoc solo me libera supplicio, et caeteris quae post haec occurrerint, me tradi concede. » Cui angelus: « Hoc est majus supplicium omnibus quae hactenus vidisti: sed adhuc videbis unum majus. Intra vero istud supplicium, quia canes rabidi te exspectant. » Tundalus autem tremens, et prae angustia deficiens, rogabat ne intraret, sed non profecit. Daemones autem videntes eum sibi concessum, circumdederunt eum et magnis convitiis expr
Abbreviated transcription (Latin):
sit u̾sa uice. mͦ cadendo mͦ stando: uene¬
runt us ad mediũ pontis. Cumz illuc
uenissent: uiderũt qui portabat ma¬
nipłos trititi: sͥ uenire obuiã. Qui
rogabat aĩam tundali q̃ uaccã du¬
cebat ne sͥ pontẽ p̃ocuparet. Et tun¬
dalus simłr illũ togabat: ut iter
suũ ꝯplere eũ sineret. ꝙ iam mediũ
ꝑ fecerat. Neut ño dico reu̾ti: s nec res¬
pic̾e retro pot̾at. Sic stantes ⁊ plorã
dixit ei. Bñ uenias. De uacta am¬
plius nõ cures: q nicħ ampliꝰ ei de¬
bes. Cum tundalus ostenderet pedes
suos diceret q tid̾ ampliꝰ is ñ poss:
sxdit angłs. Meminisse debes ꝙͣ ue¬
loceł fuerũt pedes tui ad effundendũ
sanguinẽ: ⁊ ideo contricio ⁊ infelicitas
in uiis eius. Et tangens eũ sanauit eũ
⁊ sic p̾cessit. Et cũ diceret tundalus: do¬
d̃a tortor tet̾irimꝰ nr̃m expectat ad uẽ¬
tũ: tuiꝰ hospitiũ nõ possumꝰ p̃t̾ire. Ꝙ¬

Expanded text:
sa vice modo cadendo, modo stando, venerunt usque ad medium pontis. Cumque illuc venissent, viderunt illum, qui portabat manipulos tritici sibi venire obviam: qui rogabat animam Tundali, quae vaccam ducebat, ne sibi pontem praeoccuparet: et Tundalus similiter rogabat, ut iter suum complere eum sineret, quia jam medium perfecerat. Neuter non dico reverti, sed nec respicere retro poterat. Sic stantes et plorandixit ei: « Bene venias. De vacca amplius non cures, quia nihil amplius ei debes. » Cumque Tundalus ostenderet pedes suos, diceretque quod amplius ire non posset, respondit angelus: « Meminisse debes, quam veloces fuerint pedes tui ad effundendum sanguinem; et ideo contritio et infelicitas in viis tuis. » Et tangens eum, sanavit eum, et sic praecessit. Et cum diceret Tundalus: « Doidam tortor teterrimus nostrum exspectat adventum, cujus hospitium no
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝑ nulle passus aĩas qͣs inuenire
pot̾at ꝯburebat. Ꝙ uidens tundaluᷤ.
dixit ad angłm. Ecte appinqͣmꝰ ad por¬
tas mortis. Quis me misex lib̾abit.
Cui angłs. Ab ista quidem ext̾iore
fłama lib̾ab̾is: s ip̃am domũ unde
ꝓcedit intrabis. Et cũ ꝓpius accederẽt:
uiderũt carnifices cũ securib ⁊ cultriᷤᷤ
⁊ bisanitis ⁊ dolabris ⁊ terebuis ⁊ fal¬
cib ⁊ fortipib acutissimis ⁊ uangis
⁊ fossoriis ⁊ cet̾is instrumentis. qͥbr
aiãs extoriare uel decollare uł sind̾e

Expanded text:
s animas quas invenire poterat comburebat. Quod videns Tundalus, dixit ad angelum: « Ecce appropinquamus ad portas mortis. Quis me miserum liberabit? » Cui angelus: « Ab ista quidem flamma exteriore liberaberis; sed ipsam domum unde procedit, intrabis. » Et cum propius accederent, viderunt carnifices cum securibus et cultris, et bis acutis dolabris, et terebris, et falcibus, et forcipibus acutissimis, et vangis, et fossoriis, et caeteris instrumentis, quibus a
Abbreviated transcription (Latin):
foratas nimis doloret: magis tñ tune¬
bat instagnũ cadere. ⁊ in ora patentia
bestiaꝵ. Querenti tundalo. qͥd hoc eẽt:
dixit angłs. Ista pena specialit̾ tibi cõ¬
digna ẽ ⁊ tui sirulib. furtũ ꝑpetranti¬
b uł magnũ uł modicũ. Nõ tñ eodem
modo patimit᷑ qͥ ĩminimis ⁊ qͥ ĩ mag¬
nis delit̾runt: nͥ illud moditũ. satrle¬
giũ fuerit. Sacrilegii aũt reus ẽ. tͥ uel
rem satratam uł de loco satrato aliqͥd
furat᷑ Maxĩe u̾o rei sunt: qͥ sub hĩtu
religionis delinqunt. Hunc pontem
oportet te tnͣsire: ⁊ uactã in domitam
es. Ad qũe tundalus. Dñe. nõne ego¬
illã reddidi. Reddidisti inqͥt: s q̃n illã
abscond̾e nõ potiuisti. Et idõ ñ plenũ
paciens suppliciũ: qr minus ẽ malũ
uelle qͣm ꝑfic̾e licet utrũq malũ sit
añ dm̃i. Et his dc̃s: ostendit ei angłs
uartã in domita. Tundalus gͥ uellet
nollet tenuit uactã: ⁊ eã qͥb ꝯ minis

Expanded text:
foratas nimis doleret, magis tamen timeforatas nimis doleret, magis tamen timebat in stagnum cadere, et in ora patentia bestiarum. Quaerenti Tundalo quid hoc esset, dixit angelus: « Ista poena specialiter tibi condigna est, et tui similibus furtum perpetrantibus, vel magnum, vel modicum. Non tamen eodem modo patiuntur qui in minimis, et qui in magnis delinquunt, nisi illud modicum sacrilegium fuerit. Sacrilegii autem reus est, qui vel rem sacratam, vel de loco sacrato aliquid furatur. Maxime vero rei sunt, qui sub habitu religionis delinquunt. Hunc pontem oportet te transire, et vaccam indomitam es. » Ad quod Tundalus: « Domine, nonne illam reddidi? » -- « Reddidisti, inquit, sed quando illam abss supplicium; quia minus est malum velle quam perficere; licet utrumque malum sit ante Deum. » Et his dictis ostendit ei angelus vaccam indomitam. Tundalus igitur vellet nollet tenuit vaccam, et eam quibuscunque minis
Abbreviated transcription (Latin):
untes inde lonigiꝰ uidert̃ stagnũ:
amplũ ualde ⁊ tempestuosum.
Euis fluctus elati: nõ ꝑmittebãt
cernere celũ. Ibi erat płimna multitu¬
do bestiaꝵ t̾ribiliũ inugientiũ: ut aĩaᷤᷤ
deuorarẽt placũ stagni. Põs multũ
augustus erat: ⁊ longus us ad milia¬
ria. latitudo eiꝰ: erat unius palmi lon¬
gior erat ⁊ augustior: qͣm pons suꝑi¬
or. Erat q tabula illa plena clauis
ferrers accutissimis insertis: qͥ oĩm
tͣnseuntiũ pedes ꝑforabãt. Om̃s ꝙ bes¬
tie ad illũ pontẽ ꝯueniebãt: ut tibum
iũ sum̾ent. aiãs .s. q̃ tnͣsire nõ pot̾ant
Erãt a bestie. tante magnitudĩs: ut
magnis currib assimularent᷑. De ore
ip̃oꝵ exhibat ignis tã uehem̃es: ut
stagnũ ip̃m acernentib bullire pu¬
taret᷑. uidit ã ibi aĩam qͣmda ĩ ponte
ualde plorantẽ: ⁊ se mł̾tis criminib
accusantẽ Erat q magno pond̾e ma
ipuloꝵ on̾ata: ⁊ hunc pontẽ cogeba¬
tur tnͣsire. Et ꝙͣuis plantas clauis ꝑ¬

Expanded text:
untes inde, longius viderunt stagnum amplum valde et tempestuosum, cujus fluctus elati non permittebant videre coelum. Ibi erat plurima multitudo bestiarum terribilium, mugientium ut animas devorarent. Per latum stagni pons multum angustus erat, et longus usque ad duo milliaria. Latitudo ejus erat unius palmi; longior erat et angustior, quam pons superior. Eratque tabula illa plena clavis ferreis acutissimis insertis; qui omnium transeuntium pedes perforabant. Omnesque bestiae ad illum pontem conveniebant, ut cibum inde sumeErant autem bestiae tantae magnitudinis, ut magnis turribus assimilarentur: de ore ipsorum exibat ignis tam vehemens, ut stagnum ipsum a cernentibus bullire putaretur. Vidit autem ibi animam quamdam in ponte valde plorantem et se multis criminibus accusantem, eratque magno pondere mai onustam, et hunc pontem cogebatur transire, et quamvis plantas clavis per
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ut tam t᷑pi bestie ꝯformet᷑. Sane de
ut᷑q decipotest ĩmo deci debet u̾bũ illud
egregiũ. Nõ facit ad mores tã bona for¬
ma malos. Alioqͥn qͥd passuꝵ putas
supplicu qͥ de honestau̾it formã dei. Po¬
test aũ hũani ꝯgnitõ corporis alia col¬
ligi rõne Tria qͥppe in hũano corpore
ꝯsideranda st̃. Origo sordida uita misa.
mors netessaria id est ex necessitate ꝯti¬

Expanded text:
 ut tam turpi vesti conformetur. Sane vero de utraque dici potest, imo etiam dici debet, verbum illud egregium: Non faciat mores tam bona forma malos. Alioquin quid passurum putas supplicii, qui dehonestaverit formam Dei? Potest autem humani corporis cognitio alia colligi ratione. Tria quippe in humano corpore consideranda sunt: origo sordida, vita misera, mors necessaria, id est necessitate conti
Abbreviated transcription (Latin):
rei nãq uł spei p̾ciũ. u̾ecũdiam uendit.
Munꝰ u̾o in iuste petitõnis notã ñ ht̃
qd̃ deuotõ lib̾alitatis obtulit ñ in ꝓbi¬
tas de p̾cantis extorsit. Ita tñ ut ini¬
quoꝵ num̾a nõ acceptet. ne aut ĩ gͣtꝰ
sit si eos nõ foueat accepto nun̾e. aut
si fouerit iniustꝰ habeat᷑. Rõ habenda
est ⁊ cause ⁊ ꝑsone ut uͦ a tͣpi uͨ tͣpit̾ acci¬

Expanded text:
rei namque vel spei pretium verecundiam vendit. rei namque vel spei pretium verecundiam vendit. Munus vero injustae petitionis notam non habet, quod devotio liberalitatis obtulit, non improbitas precantis extorsit. Ita tamen ut iniquorum munera non acceptet, ne aut ingratus sit, si eos non foveat accepto munere; aut si faverit, injustus habeatur. Ratio enim habenda est et causae et personae: ut nec a turpi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
est pettare p̃p eoꝵ selicitatẽ tiue aꝑpetũt
aut pp̃ eoꝵ infelicitatẽ q̃ fugiũs. Delad
dextam declinare est uirtutib upis ue
In sant tapiens nomen feret etꝰ initus
ultra qͣra satis est urtutẽ si petat iẜ¬
cautela mocestiam deserit es ilp̃o atimu¬
te uictutis recedit. Om̃is uehemẽtia
sima est. Unde salomon. Noli cẽ nimis iustꝰ
etate sui obest. Nimia ꝙͦ hũilitas maxĩa
ꝑs suꝑbie est. Item ad sinistrã declinat
qui in sb̃ditoꝵ culpis puniendis nimis
ꝓuꝰ est ad uindictã. Ad dext̾am uͦ qui mã¬
suetudini nimis indulget. Iteꝵ nõ decli¬
net in dext̾am uł sinistrã ꝑtẽ. Equitas
enĩ cui iudex obsequiũ deb amoris dex¬
t̾am uł odii sinistrã nestit. Iuste iustum
ex sequi est. nec duriꝰ eqͦ nͨ renissius ĩ asser¬
sione uł executõnẽ iusticie nil aliud qͣm
usticiã q̃rete. Muña tñ turiales licent̾
accipiant. dũ mͦ ñ extort̾iant inputenter.
Pudorẽ abicit qui rogat. bis ⁊̃ emit. Ad

Expanded text:
est peccare propter eorum felicitatem que appetuntur aut propter eorum infelicitatem que fugiuntur. Vel ad dexteram declinare est virtutibus ipsis v: Insani sapiens nomen feret, equus, iniqui, Ultra quam satis est virtutum si petat ipcautela modestiam deserit, eo ipso a virtute recedit. » Omnis autem vehementia sima est. Unde Salomon: Noli nimium esse justetate sui obest? Nimia quoque humilitas maxima pars superbiae est. Item ad sinistram declinat, qui in subditorum culpis puniendis nimis pronus est ad vindictam. Ad dexteram vero, qui mansuetudini nimis indulget. Iterum non declinet in dexteram vel sinistram partem. Aequitas enim cui judex obsequium debet, amoris dexteram vel odii sinistram nescit. Juste eum exsequi, est nec durius aequo, nec remissius in assertione, vel exsecutione justitiae, nihil aliud quam justitiam quaerere. Munera tamen curiales licenter accipiant, dummodo non extorqueant impudenter. Pudorem abjicit qui rogat, bis etiam emit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
Barqͥniũ a regno suꝑbia deietit. Iniure
romens cantũ est ut qui ius reddit se sa
gͣuib remediis nͥ cũ leuiũ bñficio desi¬
derate sanitas besꝑat᷑. Unde luciꝰ. Prin¬
cipeni señe morib ẽẽ oportet ⁊ cͥi modatõ¬
ta ꝯsilia setͣt᷑. ⁊ uicẽ g̾ere meditoꝵ qͥ mor

Expanded text:
Tarquinium enim a regno superbia dejecit. In jure autem Romano cautum est, ut qui jus reddit, se fagravibus uti remediis, nisi cum levium beneficio desiderata sanitas desperatur unde Lucius: « Principem saevum moribus esse non oportet et qui moderatiora consilia se