comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt genitalibꝰ membris. quid cause ẽ nisi quia
cet̾a mebra corp̃ris non ipse affectiones. s cũ eis cõ¬
senserit uoluntas monet quȩ in usu eoꝵ omnino
dñatur: Nam quisqͥs u̾bum emittit iratꝰ. uł etiã
quẽqͣm ꝑcutit. non possit ħ fac̾e̾ nisi lingua ⁊ manꝰ
iubente quodãmͦ uoluntate mou̾et᷑. quę mebͣ etiã
cũ ira nulla. mouent᷑ eadẽ uoluntate. At u̾o geni¬
tales corporis partes. ita libido suo uiri quodãmͦ
mancipauit. ut mou̾i non ualeant si ipsa defuerit.
⁊ insi ipsa uł ultro uł excitata surrex̾it. Hoc ẽ quod
pudet. ħ ẽ qd̃ intuentiũ ocłos erubescendo deuitat.
Magisq fert homo expectantiũ multitudinẽ qͣndom
iste irascit᷑ homini. qͣm uł unius aspectũ ⁊ qͣndo
cinici non uider̃ ꝓferentes contͣ humanã u̾ecundiã
quid alud qͣm caninã ħ ẽ inmundã impudentẽ
sententiam: ut scilicet qm̃ iustũ ẽ qd fit inuxore.

Expanded text:
unt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia unt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia in ceteris membra corporis non ipsae adfectiones, sed, cum eis consenserit, uoluntas mouet, quae in usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, non posset hoc facere, nisi lingua et manus iubente quodam modo uoluntate mouerentur; quae membra, etiam cum ira nulla est, mouentur eadem uoluntate. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa defuerit et nisi ipsa uel ultro uel excitata surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspectum et quando Cynici, non uiderunt, proferentes contra humanam uerecundiam quid aliud quam caninam, hoc est inmundam inpudentemque sententiam? ut scilicet, quoniam iustum est quod fit in uxore,
Abbreviated transcription (Latin):
tam ut illa imꝑante istis seruentibꝰ possit in homine
iusticia ex om̃i animi parte seruari. he gͥ partes
quas ⁊ in homine sapiente ac temꝑante fatent᷑ eẽ
uitiosas. ut eas ab his rebꝰ ad quas iniuste mouent᷑
mens compescendo ⁊ cohibendo refrenet ac reuo¬
cet. atq ad ea ꝑmittat quȩ sapientiȩ lege cõcessa
sunt. sic̃ ad iram ex̃cendã iustã coereicionẽ libidinẽ¬
ad ꝓpagande ꝓlis officiũ. he iuqͣm partes ĩ ꝑadiso
ante peccatum uiciose non erant. Non enĩ contͣ
rectam uoluntatẽ ad aliquid mouebant᷑. uude ne¬
cesse eẽt eas rõnis tamꝗͣ. frenis regentibꝰ abstin̾e. Nã
uiuunt alias difficilius alias facilius. tam̃ cohiben¬
do ⁊ repugnando modificant᷑. non ẽ utiq sanitas
ex natura. s langor ex culpa. Quod aut̃ ire oꝑa
aliarumq affectionũ inquibꝰq dictis atq factis
ñ sic abscondit u̾ecundia. ut oꝑa libidinis quȩ fi¬

Expanded text:
tam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine tam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine iustitia ex omni animi parte seruari. Hae igitur partes, quas et in homine sapiente ac temperante fatentur esse uitiosas, ut eas ab his rebus, ad quas iniuste mouentur, mens conpescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque ad ea permittat, quae sapientiae lege concessa sunt sicut iram ad exercendam iustam cohercitionead propagandae prolis officium — hae, inquam, partes in paradiso ante peccatum uitiosae non erant. Non enim contra rectam uoluntatem ad aliquid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam uiuunt, alias facilius, alias difficilius, tamen cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex culpa. Quod autem irae opera aliarumque adfectionum in quibusque dictis adque factis non sic abscondit uerecundia, ut opera libidinis, quae fi
Abbreviated transcription (Latin):
quoscũq ingredi quelib necessitudo ꝑmiserat ante
mittet foras. qͣm uł blandiri comua conuigi incipiat :
eloquii omĩa recte facta in luce se collocari uolunt.
enim neseit ut filii ꝓcrehent᷑ quod int̾ se conuges
agant. quandoqͥdẽ ut id agatur tanta cȩlebritate
ducunt᷑ uxores: et tam̃ cum agit᷑ unde filii nascant᷑.
nec ipsi filii siqui inde iã natis̃ testes fieri ꝑmittũt᷑.
Sic enĩ hoc recte factũ ad su noticiã lucẽ appetit am̃oꝵ.
ut tamen refugiat ocłoꝵ. Unde hoc nisi quia sic gerit᷑
quod deceat ex natura. ut etiam qd pudeat comitet᷑
accesser̃. iram atq libidinẽ uiciosas animi partes eẽ
confessi s̃. eo qd̾ turpide atq in ordinate mou̾ent᷑. ad
ea etiam quȩ sapientiã ꝑpetͣri uetat. ac ꝑ hoc opus
hr̃e mod̾atͥcẽ m̃tẽ atq rõnẽ quam partẽ animi t̾riã
ułut in arte qͣdã ad istas regendas ꝑhibent collo ca¬

Expanded text:
quoscumque ingredi quaelibet necessitudo permiserat, ante quoscumque ingredi quaelibet necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam uel blandiri coniux coniugi incipiat? eloquii, omnia recte facta in luce se collocari volunt, enim nescit, ut filii procreentur. quid inter se conjuges agant? quandoquidem ut id agatur, tanta celebritate docuntur uxores: et tamen cum agitur unde filii nascantur, nec ipsi filii, si qui inde jam nati sunt, testes fieri permittuntur. Sic enim hoc recte factum ad sui notitiam lucem adpetit animorum, ut tamen refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic geritur quod deceat ex natura, ut etiam quod pudeat comitetur accesserunt, iram adque libidinem uitiosas animi partes esse confessi sunt, eo quod turbide adque inordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapientia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere moderatrice mente adque ratione. Quam partem animi tertiam uelut in arce quadam ad istas regendas perhibent conloca
Abbreviated transcription (Latin):
Opus uero ipsum qd libidine tali ꝑagitur. nõ solũ
in quibdam stupris ubi latebre ad sub t̾sugienda
humana iudicia requirunt᷑. uer̃ etiam in usu scortoꝵ
quam t̾rena ciuitas licitam turpitudinẽ fec̃. qͣmuiᷤᷤ
id agatur quod eius ciuitatis lex nulla uindicat.
deuitat tam̃ publicũ etiam ꝑmissa atq impunita
libido conspectum. ⁊ uerecundia naturali bñt ꝓuisũ
lupanaria ipsa secretum. Faciliusq potuit ĩpudici¬
cia non habere uinela ꝓhibitionis. qͣm impudentia
latibula illus feditatis. Sed hanc etiam ipsi turpes
turpitudinẽ uocant. cuiꝰ licet sint amatores. osten¬
tatores ẽẽ non audent. Quid concubitꝰ comugalis
qui scd̾m matrimonialiũ p̃scͥpta tabularũ ꝓcrean¬
dorum fit causa lib̾orum. nonne et ipse qͣmquã sit
licitus ⁊ honestus remotũ ab arbitris cubile reqͥrit:
Nonne om̃s famłos atq etiam ipsos param̃phos et

Expanded text:
Opus uero ipsum, quod libidine tali peragitur, non solum Opus uero ipsum, quod libidine tali peragitur, non solum in quibusque stupris, ubi latebrae ad subterfugienda humana iudicia requiruntur, uerum etiam in usu scortorum, quam terrena ciuitas licitam turpitudinem fecit, quamuis id agatur, quod eius ciuitatis nulla lex uindicat, deuitat tamen publicum etiam permissa adque inpunita libido conspectum, et uerecundia naturali habent prouisum lupanaria ipsa secretum faciliusque potuit inpudicitia non habere uincla prohibitionis, quam inpudentia remouere latibula illius foeditatis. Sed hanc etiam ipsi turpes turpitudinem uocant, cuius licet sint amatores, ostentatores esse non audent. Quid? concubitus coniugalis, qui secundum matrimonialium praescripta tabularum procreandorum fit causa liberorum, nonne et ipse quamquam sit licitus et honestus, remotum ab arbitris cubile conquirit? Nonne omnes famulos adque ipsos etiam paranymphos et
Abbreviated transcription (Latin):
carnis suȩ. tanqͣm teste pena inobedientiȩ sue consuer̃
folia fici ⁊ fecerunt sͥ campestria idest succintoria
genitaliũ. Nam quidã int̾p̃tes suctintoria posuerunt.
Porro aut̃ cãpestria latinũ quidẽ ũbii ẽ. s ex eo dictũ
qd̃ iuuenes qui nudi ex̃cebant᷑ in campo peidenda
oꝑiebant. Uñ qui ita succincti sunt. campestratos
uilgus appellat. Qd̃ itaq adu̾sus damnatã eulpã
inobedientiȩ uoluntatẽ libido inobedient̾ mouebat
u̾ecundia pudent̾ tegebat. E x ħ omnes gentes qm̃ ab
illa stirpe ꝓcreate sunt usq adõ tenent insitum puden¬
da uelare. ut quidã barbari illas corpris partes nec in
balneis nudas hañt. s cũ earum tegum̃tis lauent. ł opa¬
cas quoq in die solitudines cum quidã philosophent᷑
unde gymnosophiste nominant᷑. ad hibent tamen
genitalibꝰ teginina quibꝰ ꝑ cet̾a membroꝵ carent.

Expanded text:
carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria, id est succinctoria genitalium. Nam quidam interpretes \'succinctoria\' posuerunt. Porro autem \'campestria\' latinum quidem uerbum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant; unde qui ita succincti sunt, campestratos uulgus appellat. Quod itaque aduersus damnatam culpa inoboedientiae uoluntatem libido inoboedienter mouebat, uerecundia pudenter tegebat. Ex hoc omnes gentes, quoniam ab illa stirpe procreatae sunt, usque adeo tenent insitum pudenda uelare, ut quidam barbari illas corporis partes nec in balneis nudas habeant, sed cum earum tegimentis lauent. Per opacas quoque Indiae solitudines, cum quidam nudi philosophentur, unde gymnosophistae nominantur, adhibent tamen genitalibus tegmina, quibus per cetera membrorum carent.
Abbreviated transcription (Latin):
tum dĩ aꝑta tͣnsgressione uiolar unt. scͥptum ẽ de ilł.
& aꝑti sunt ocłi amboꝵ et agnouer̃ quia nudi erant.
⁊ consuer̃ folia fici et fec̾unt sͥ cãpestria. Aꝑti sunt
inquit ocłi amboꝵ ñ ad uidendũ. nam ⁊ antea ui¬
debant. s ad discernendũ int̾ bonũ qd̾ amiserant.
et malum quo ceciderant. Uñ et ipsum lignum
eo quod istam face̾t dinoscentiã si ad uescendũ contͣ
uetitum tangẽt᷑. ex ea re nom̃ accep̃. ut appellaret᷑
lignum sciendi bom ⁊ mali. Ex ꝑta enĩ morbi mo¬
lestia. euidentior fit etiam iocunditas sanitatis. Cog¬
nouerunt gͦ quia midi erant nudati scilicet a gr̃a
qua fiebat ut nuditas corp̃ris nulla eos lege pecc̃i
m̃ti eoꝵ repugnante confund̾et. Hoc itaq cognouer̃
qd̃ felicns ignorarent. si dõ credentes ⁊ obedientes
non cõmitt̾ent qd̾ eos cog̾et exꝑiri infelicitas et in¬
obedientia quid noceret. Promnde confusi in obedientia

Expanded text:
tum Dei aperta transgressione uiolarunt, scriptum est de illis: tum Dei aperta transgressione uiolarunt, scriptum est de illis: Et aperti sunt oculi amborum et agnouerunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. Aperti sunt, inquit, oculi amborum, non ad uidendum, nam et antea uidebant, sed ad discernendum inter bonum quod amiserant et malum quo ceciderant. Unde et ipsum lignum, eo quod istam faceret dignoscentiam, si ad uescendum contra uetitum tangeretur, ex ea re nomen accepit, ut appellaretur lignum sciendi boni et mali. Experta enim morbi molestia euidentior fit etiam iucunditas sanitatis. Cognouerunt ergo quia nudi erant, nudati scilicet ea gratia, qua fiebat ut nuditas corporis nulla eos lege peccati menti eorum repugnante confunderet. Hoc itaque cognouerunt, quod felicius ignorarent, si Deo credentes et oboedientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inoboedientia quid noceret. Proinde confusi inoboedientia
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ nudi erant ⁊ non confundebant᷑. ñ quo eis
sua muiditas ẽt incognita. sed turpis nuditas ñdũ
erat. quia nondum libido membra illa p̃t̃ arbitͥũ
cõmouebat. nondũ ad hominis inobedientiã redar¬
guendã sua iobedientia caro quodãmͦ testimoniũ
ꝑhibebat. Neq enim ceci creati erant. ut imꝑitum
uulgus opinat᷑. qͣndoquidẽ et ille uidit anmalia qͥbꝰ
nomina imposuit. ⁊ de illa legit᷑ uidit mulier quia
bonum lignũ in ȩsca. ⁊ quia placuit ocłis ad uiden¬
dum. Patebant gͦ ocłi eoꝵ. sed adħ non erant aꝑti ħ
ẽ non attenti. ut cognosc̾ent quid eis indum̃to gr̃ę
p̃staret᷑. qño membra eoꝵ uoluntati repugnare nes¬
ciebant. Qua gr̃a remota ut pena recipea inobe¬
dientia plecteret᷑. extitit inmotu corpris quedã im¬
pudens nouitas. un eẽt indecens nuditas. ⁊ fec̃ attẽ¬
tos. redditq confusos. Hinc ẽ qd̾ postea qͣm manda¬

Expanded text:
tum est: Nudi erant, et non confundebantur, non quod eis tum est: Nudi erant, et non confundebantur, non quod eis sua nuditas esset incognita, sed turpis nuditas nondum erat, quia nondum libido membra illa praeter arbitrium commouebat, nondum ad hominis inoboedientiam redarguendam sua inoboedientia caro quodam modo testimonium perhibebat. Neque enim caeci creati erant, ut inperitum uulgus opinatur; quando quidem et ille uidit animalia, quibus nomina inposuit, et de illa legitur: Vidit mulier quia bonum lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum. Patebant ergo oculi eorum, sed ad hoc non erant aperti, hoc est non adtenti, ut cognoscerent quid eis indumento gratiae praestaretur, quando membra eorum uoluntati repugnare nesciebant. Qua gratia remota, ut poena reciproca inoboedientia plecteretur, extitit in motu corporis quaedam inpudens nouitas, unde esset indecens nuditas, et fecit adtentos reddiditque confusos. Hinc est quod, postea quam manda
Abbreviated transcription (Latin):
eius m̃ti ea quȩ ad hoc opus creata sunt quẽad
seruirent. nutu uoluntatis acta. non estu libi¬
dinis incitata : Sed neq ipsi amatores huius
uoluptatis siue ad comugales concubitꝰ. siue ad
mimnditias flagitioꝵ cum uoluerut cõmouẽt᷑.
sed aliqͣndo ĩportunis ẽ ille motus poscẽte nullo.
aliquando aut̃ destituit inhiantẽ. ⁊ cum in am̃o
concupiscentia ferueat. friget in corpore. atq ita
mir̾̃ inmodũ non solum gen̾andi uoluptati. ueꝵ
etiam lasciuenti libidini libido non seruit. Ꝙ cũ
tota plerumq mente conibenti adu̾set᷑. non nũꝗͣ.
⁊ aduersꝰ se ipsa diuidit᷑. commotoq am̃o in cõmo¬
uendo corpre se ipsa ñ sequit᷑. Merito huiꝰ libidinᷤ
maxime pudet. m̾ito ⁊ ipsa membra quȩ suo se¬
quodam ut ita dix̾im uire non omĩmodo ad arbi¬
tum nr̃m mouent aut non mouent pudenda dñr
qd̾ ante peceatum hominis ñ fuerant. Nam fic̃ scͥp¬

Expanded text:
eius menti ea, quae ad hoc opus creata sunt, quem aeius menti ea, quae ad hoc opus creata sunt, quem aseruirent, nutu uoluntatis acta, non aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores huius uoluptatis siue ad concubitus coniugales siue ad inmunditias flagitiorum cum uoluerint commouentur; sed aliquando inportunus est ille motus poscente nullo, aliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferueat, friget in corpore; adque ita mirum in modum non solum generandi uoluntati, uerum etiam lasciuiendi libidini libido non seruit, et cum tota plerumque menti cohibenti aduersetur, nonnumquam et aduersus se ipsam diuiditur commotoque animo in commouendo corpore se ipsa non sequimaxime pudet, merito et ipsa membra, quae suo quodam, ut ita dixerim, iure, non omni modo ad arbitrium nostrum mouet aut non mouet, pudenda dicuntur, quod ante peccatum hominis non fuerunt. Nam sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tamen płimum ualẽ in thirannoꝵ aminis etiam
cuulia bella testantur: Cum gͥ sint multarũ libi
dines rerum. tam̃ libido cum dr̃ neq cinꝰ rei libido
sit addit᷑. non fere assolet animo occurrere nisi illa
qua obscene corporis partes excitant᷑ Hȩc aut̃ sͥ
non solum totum corpus nec solum extrinsecus.
uerum etiam intrinsecus uendicat. totumq com¬
mouet in homine aĩ simul affectum cum carnis
appetitu comuncto atq mixto. ut ea uoluptas se¬
quat᷑ qua maior in corpr̃is uoluptatibꝰ nulla ẽ. ita
ut mom̃to ipso tp̃ris quo ad eiꝰ ꝑuenitur extremũ.
pene om̃is acies et quasi uigła cogitationis ob¬
ruatur. Quis aut̃ amicus sapientie scõrumq gau¬
sciens suum uas possid̾e in sc̃ĩficatione ⁊ honore
non in morbo desidii sic̃ et gentes quȩ ignorant
dm̃. non mallet si posset sine hac libidine filios
ꝓcreare ut ętiam in hoc serende ꝓlis officio sic

Expanded text:
tamen plurimum ualere in tyrannorum animis etiam tamen plurimum ualere in tyrannorum animis etiam ciuilia bella testantur? CAPUT dines rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur. Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis obruatur. Quis autem amicus sapientiae sanctorumque gausciens suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii, sicut et gentes, quae ignorant Deum, non mallet, si posset, sine hac libidine filios procreare, ut etiam in hoc serendae prolis officio sic
Abbreviated transcription (Latin):
tas eiꝰ. sic̃ famas ⁊ sitis. ⁊ ea quȩ in genitalibꝰ usi¬
tatius libido nominat᷑. cum hoc sit gen̾ale uocibi¬
lum omĩs cupiditatis. Nam et ipsam irã niecħa
aliud quam ulciscendi libidinem definier̃ qͣmus
ñ nunqͣm homo uͥ uindicte nulhꝰ ẽ sensꝰ etiptib¬
inanimatis irascat᷑. ⁊ male seͥbentẽ stilum collals.
uł calamum frangat iratus. Uerum ẽ lieet ꝓ¬
racionabilior. tamen quedã ulciscendi libidoe e
nescio quȩ ut ita dix̃im quasi umbra retribitls¬
nis. ut qui male faciunt mala paciant᷑. E st g
libido ulciscendi quȩ ira dr̃. ẽ libido hñdi pedl̃¬
quȩ auaritia ẽ. ẽ libido quomͦc̃q uincendi quȩ ꝑ¬
uicatia ẽ libido głandi quȩ iactantia nuncupat᷑.
Sunt multe uarieq libidines. quarum non nulle
hñt etiam uocabula ꝓpͥa. quedam u̾o non hñt. Quis
emm facile dix̾it quid uocetur libido dñ andi quã

Expanded text:
tas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitatius libido nominatur, cum hoc sit generale uocabulum omnis cupiditatis. Nam et ipsam iram nihil aliud esse quam ulciscendi libidinem ueteresnonnunquam homo, ubi vindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irascatur, ut male scribentem stilum collidat, vel calamum frangat iratus. Verum et ista licet irrationabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, et nescio quae, ut ita dixerim, quasi umbra retributnis, ut qui male faciunt, mala patiantur. Est igitur libido ulciscendi, quae ira dicitur; est libido habendi pecunquae auaritia; est libido quomodocumque uincendi, quae peruicacia; est libido gloriandi, quae iactantia nuncupatur. Sunt multae uariaeque libidines, quarum nonnullae habent etiam uocabula propria, quaedam uero non habent. Quis enim facile dixerit, quid uocetur libido dominandi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat non seruiendo molesta sit. qͣmius nos dõ noꝰ
seruiendo molesti nob̾ potuerimus eẽ non illi: Neg
Dolores porro qui dicunt᷑ carnis. anime sunt in
carne et ex carne. Quid enim caro ꝑse ipsã sine
am̃a uł dolet uł concupiscit: S quod concupiᷤᷤ¬
cere caro dr̃ uł dolere. aut ipse homo ẽ sic̃ dis¬
seriummus. aut aliquid animȩ qd carnis affic̃ passi
uł asꝑa ut faciat dolorẽ. uł lemis ut uoluptatẽ
S dolor carnis tantũmͦ offensio ẽ. animȩ ex carni
⁊ quedã ab eiꝰ passione dissensio. sic̃ am̃ȩ dolor q̃
tristicia mncupat᷑ dissensio ẽ abhis rebꝰ quȩ nob
nolentibꝰ accid̾unt. S tristiciam plerq p̃cedit meꝰ.
qui ⁊ ipse in amĩa ẽ non in carne. dolorẽ aut̃ cami
non p̃cedit ulliꝰ quasi metus carnis. qui ante do¬
lorem in carne sentiat᷑.  Uoluptatẽ u̾o p̾cedit ap¬
petitus quidam qui sentit᷑ in carne. quasi cupidi¬

Expanded text:
fuerat, non seruiendo molesta sit, quamuis nos Deo non fuerat, non seruiendo molesta sit, quamuis nos Deo non seruiendo molesti nobis potuerimus esse, non illi? Neque Dolores porro, qui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per se ipsam sine anima uel dolet uel concupiscit? Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut ipse homo est, sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in carne quasi cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
posita.⁊ res a creatore facilis imꝑata: quis nã satis
explicet qͣntum malum ẽ ñ obedire in re facili et
tante potestatis imꝑio. ⁊ tanto t̾renti supplitio: De
niq ut breuit̾ dicatur. in illiꝰ pecc̃i pena. quid in¬
obedientie nisi in obedientia retributa ẽ : Nam q̃
hominis ẽ alia miseria insi adu̾sus eũ ipsum in¬
obedientia eiꝰ ipsius. ut qm̃ noluit qd̃ potuit.
quod non pot̾ uelit: In paradiso enim etiam sinĩ
om̃ia pot̾at ante peccatum: quicqͥd tam̃ ñ pot̾at
non uolebat.⁊ id̾o potat omĩa quę uolebat. Nunc
u̾o sic̃ in eius stirpe cognoscimus. ⁊ diuina scͥptura
obtemꝑat : ipso namq in uito ⁊ animus pler̃q tͦbas
et caro dolet et uet̾ascit ⁊ moritur. ⁊ quicqͥd aliud
At enĩ aliquid caro patitur. quo seruire ñ sinit᷑. Quid
int̾est uñ tam̃ dũ ꝓ iusticia damnatis dĩ cui sub¬
diti seriure uoluimus caro nr̃a nob̾ quȩ subdita

Expanded text:
proposita, et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis proposita, et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit, non obedire in re facili, et tantae potestatis imperio, et tanto terrenti supplicio? 2. Denique, ut breviter dicatur, in illius peccati poena quid inobedientiae nisi inobedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria, nisi adversus eum ipsum inobedientia ejus ipsius, ut quoniam noluit quod potuit, quod non potest uelit? In paradiso enim etiamsi non omnia poterat ante peccatum, quidquid tamen non poterat, non nolebat, et ideo poterat omnia quae uolebat; nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus et diurna scriptura obtemperat? Ipso namque inuito et animus plerumque turbatur et caro dolet et ueterescit et moritur, et quidquid aliud At enim aliquid caro patitur, quo seruire non sinitur. Quid interest unde, dum tamen per iustitiam dominantis Dei, cui subditi seruire noluimus, caro nostra nobis, quae subdita
Abbreviated transcription (Latin):
homo qui custodiendo mandatum fut᷑us fuerat
etiam carne sp̃alis. fieret etiam mente carnalis.
ꝙ qui sua suꝑbia sͥ placuerat. dĩ iusticia sibi dona¬
retur. nec sit ut in sua eẽt omĩmodis potestate. s
ase ipse quoq dissentiens. sub illo cui peccando
consensit ꝓlib̾tate quam cupiuit duram miserãq
ag̾et seruitutẽ. mortuus spũ uolens et corpore
damnationẽ uł nimiam uł inustã putat. metiri
ꝓfecto nesc̃ qͣnta fuerit iniquitas in peccando. uͥ
tanta erat non peccandi facilitas. Siẽ enĩ abrahe
ni inm̾ito magna obedientia p̃dicatur. quia ut
occideret filium res difficillima ẽ imꝑata: ita in
paradiso tanto maior in obedientia fuit. quanto
dientia scdi hominis eo p̾dicabilior. quo factus ẽ
obediens usq ad mortẽ ita in obedientia pͥmi ho¬
minis eo detestabilior. quo factus ẽ in obediens usq
ad mortem. Ubi enĩ magna in obedientie sit pena

Expanded text:
homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore damnationem uel nimiam uel iniustam putat, metiri profecto nescit, quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non inmerito magna oboedientia praedicatur, quia, ut occideret filium, res difficillima est imperata: ita in paradiso tanto maior inboedientia fuit, quanto dientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est obediens usque ad mortem : ita inobedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inobediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inobedientiae poena
Abbreviated transcription (Latin):
serpens decepit me et comedi. ⁊ ille dix̃ mulier
quam dedisti mecum. ħ michi dedit aligno. ⁊ edi.
Nusquam hic sonat petitõ uenie. nusquã ex plo¬
ratio medicine. Nam licet non sic̃ eam quod
comiserunt negent. adhuc tamen suꝑbia in aliud
querit referre quod ꝑperã fecit suꝑbia mulieris
in serpentem. suꝑbia uiri in mulierem. S causa
gressio. Neq enim ħ ꝓpt̾ea non fecer̃t̃. quia id mu¬
lier serpente suadente. uir muliere imꝑtiente
comisit. quasi quicqͣm dõ cui uł consentiret᷑ uł
fec̾at. qui cet̾is am̃alibꝰ p̃posuerat. qui in paradiso
constituerat. qui om̃ium copiã salutisq p̃stitãt.
qui p̃ceptis nec pluribꝰ nec grandibꝰ nec difficilibꝰ
hon̾abat. s in uno breuissimo atq leuissimo obedi¬
entie salubritatẽ adminiculau̾at. quo eam creat᷑ã
cui lib̾a seruitus expediret. secẽ dm̃ cõmonebat
iusta damnatio subsecuta ẽ. talisq damnatio. ut

Expanded text:
Serpens seduxit me, et manducaui, et ille dixit: Mulier, Serpens seduxit me, et manducaui, et ille dixit: Mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. Nusquam hic sonat petitio ueniae, nusquam inploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain quod commiserunt negent, adhuc tamen superbia in aliud quaerit referre quod perperam fecit: superbia mulieris in serpentem, superbia uiri in mulierem. Sed accusgressio. Neque enim hoc propterea non fecerunt, quia id mulier serpente suadente, uir muliere inpertiente commisit, quasi quidquam Deo, cui uel crederetur uel fecerat, qui ceteris animalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedit ruinam quę fit in manifesto. dum illa
ruina eẽ non putat᷑. Quis enim exaltationẽ
ruinã putat. eum iam ibi sit defectꝰ. quod est
relictus excelsus: Quis aut̃ ruinã ẽẽ non udeat
quando fit mandati euidens atq indubitata
transgressio: ꝓpt̾ hoc deus illud ꝓbibuit. quod
cum eẽt admissum nulla posset imaginatione
iusticie excusari. S audõ dic̾e suꝑbis eẽ utile ca¬
d̾e in aliqd̃ aꝑtum manifestumq peccatũ. unde
sibi displiceant. qui iam sͥ placendo cecid̾unt.
Salubrius enim petrus sͥ displicuit qno fleuit.
qͣm sͥ placuit qnõ p̃sumpsit. Hoc diẽ et sacer
psalmus. Imple facies corum ignomina. ⁊ querãt
nomen tiuuim dñe. idẽ ut tu eis placeas queren¬
tibus nomen tuum. qui sibi placuerunt que¬
rendo sinim. S ẽ peior damnabilior suꝑbia qͣ
etiam in pecc̃is manifestis suffugiĩ excusatiõis
inquirit᷑. sic̃ illi pͥmi homines quoꝵ et illa diaẽ.

Expanded text:
praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa ruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit defectus, quo est relictus Excelsus? Quis autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens adque indubitata transgressio? Propter hoc Deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. Et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatusibi displiceant, qui jam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi displicuit quando flevit, quam sibi placuit quando praesumpsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine; id est, ut tu eis placeas quaerentibus nomen tuum qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est pejor damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur: sicut illi primi homines quorum et illa dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
festo ergo aꝑtoq pec̃co ubi factum ẽ. quod ds̃ fie¬
ri ꝓhibuerat. abłs hominem non cepisset. nisi
iam ille sibi ipsi placẽ cepisset. Hinc enĩ et delecta¬
bat quod dictũ ẽ eritis sic̃ dii qd̾ melius eẽ pos¬
sent sũmo u̾oq pͥncipio. cõherendo ꝑ obedientiã.
non suum sͥ existendo pͥncipium ꝑ suꝑbiã. Dii
enim creati non sua u̾itate. s dei u̾i participatiõe
sunt dii. Plus aut̃ homo appetendo minus ẽ. qͥ
dum sͥ sufficẽ diligit. ab illo qui ei u̾e suffic̃ defic̃.
I llud itaq malum quo cum sibi homo placet tã¬
quam sit et ipse lum̃. uertitur ab eo lumine qd̾
ei si placeat et ipse fiat lumen. Illd̾ inquã malũ
p̃cessit in abdito. ut sequeretur hoc malũ qd̃
ꝓpetratum ẽ in aꝑto. Uerum enim ẽ qd̾̃ scͥptũ
ẽ. Ante ruinam exaltatur cor⁊⁊ ante głam hu¬
miliatur. Illa prorsus ruina quę fit in occulto.

Expanded text:
festo ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fiefesto ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fieri prohibuerat, diabolus hominem non cepisset, nisi iam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectauit quod dictum est: Eritis sicut di. Quod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri participatione sunt di. Plus autem adpetendo minus est, qui, dum sibi sufficere deligit, ab illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto,
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum.⁊ humilitas sursum. S pia humilitas
facit subditum suꝑiori. nicħ ẽ aut̃ suꝑius dõ. et
id̾o exaltat humilitas quȩ facit subditum do.
Elatio aut̃ quȩ in uitio ẽ. eo ipso respuit subiectionẽ.
tollerent᷑. Non enĩ ait cũ eleuati fuissene  ut pͥꝰextolle¬
rent᷑. ⁊ p̾ea aeicent᷑. s cũ extollerẽt᷑. tc̃ deiecti sunt. Ipsum
quippe extolli. iam deici est. Qua propter qd nunc
in cnutate di et ciuitati dĩ in hoc ꝑegrinanti
seło maxime com̃dat᷑ humilitas. et in eiꝰ rege qͥ
ẽ cep̃s maxime p̃dicat᷑. contrariũq huic u̾tuti
elationis uitium. in ens adu̾isario qui ẽ diabolo
maxime dominari sacris lit̃is edocet᷑. ꝓfecto ista ẽ
magna differentia qua eiuitas uñ loquim᷑. utraq
disc̾nitur. una scilicet societas piorum hominũ.
alta impiorum. unaqueq cum angłis ad se ꝑtinẽ¬
tibus in quibꝰ p̃cessit amor dĩ. ac amor sui. Mam¬

Expanded text:
deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo; et ideo exaltat humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem tollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humilitas et. in eius rege, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque huic uirtuti elationis uitium in eius aduersario, qui est diabolus, maxime dominari sacris litteris edocetur: profecto ista est magna differentia, qua ciuitas, unde loquimur, utraque discernitur, una scilicet societas piorum hominum, altera inpiorum, singula quaeque cum angelis ad se pertinentibus, in quibus praecessit hac amor Dei, hac amor sui. Mani
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis factum ẽ qui iam mali erant. Neqi enĩ fieret
ille fructus malus. nisi arbore mala. Ut aut̃
eẽt arbor mala contra naturam factum ẽ. quia nͥ
uitio uoluntatis quod contra naturã ẽ. non utiq
fieret. Sed ⁊ intio de prauari nisi ex nichilo facta
natura non posset. Ac ꝑhoc ut natura sit ex dõ ht̃
qd̾ a dõ facta ẽ. ut aut̃ ab eo quod ẽ deficiat. ex ħ
qd̾ de nichilo facta ẽ. Nec sicdefec̃ homo ut omino
nicħ eẽt. sed inelinatus ad semetipsum minus eẽt
qͣm cum ei qui sũme ẽ inherebat. Relicto itaq dõ
alio nomine appellant᷑ sͥ placentes. B omim ẽ enĩ
sursum hr̃e cor. non tamen ad seipsum qd ẽ suꝑbie.
s ad dñm qd̾ ẽ obedientiȩ. quȩ nisi humiliũ ñ pot̾
eẽ. Est gͥ aliquid humilitatis miro mͦ qd̾ sursum
faciat cor. ẽ aliquid elationis. qd̾ deorsum faciat
cor. Hoc quidẽ quasi contrariũ uidet᷑. ut elatio sit

Expanded text:
ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ab eis qui iam mali erant. Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, ut omnino nihil esset, sed ut inclinatus ad se ipsum minus esset, quam erat, cum ei qui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deoalio nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non tamen ad se ipsum, quod est superbiae, sed ad Dominum, quod est oboedientiae, quae nisi humilium non potest esse. Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunt. ut in aꝑtã mobedientiã lib̾arent᷑. Nõ enꝰ
ad malum opus ꝑueniret᷑. nisi p̃cessiss uolunte
inherere pͥncipio. sͥ quodãm᷑ fieri atq eẽ pͥneipl
hoc fit cum sibi nimis placet. sibi u̾o ita plades ͣ¬
ab ilo bono immutabili deficit. quo magis ei¬
pladere debuit qͣm ipse sͥ. Spontaneus aut̾ e aste
defectis. qm̃ si uoluntas in amore supioris inu¬
cabilis boni aquo illustrabat᷑ ut iud̾et et accen¬
debatur ut amaret. stabilis man̾et. non inde ad
sibi placendum conu̾teretur ut ex hoc tenebras¬
c̃et atq frigesc̾et. ut uł illa ered̾et uerum dixiᷤ¬
se serpentem. uł ille dĩ mandato uxoris p̾pon̾et
uoluntatem. putaretq se uenialit̾ transgressiorẽ
eẽ p̃cepti. si uite sociã non desereret. etiam in so¬
cietate pecẽi. Non malum gͦ opus factum. idẽ illa
transgressio ut cibo ꝓhibito uescentur. non nisi

Expanded text:
erunt, ut in apertam inoboedientiam laberentur. Non enim erunt, ut in apertam inoboedientiam laberentur. Non enim ad malum. opus perueniretur, nisi praecessisset uoluntas inhaerere, principio sibi quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet, cab illo bono inmutabili deficit, quod ei magis placere debuit quam ipse sibi. Spontaneus est autem iste defectus, quoniam, si uoluntas in amore superioris inmutabilis boni, a quo inlustrabatur ut uideret et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret, non inde ad sibi placendum auerteretur et ex hoc tenebresceret et frigesceret, ut uel illa crederet uerum dixisse serpentem, uel ille Dei mandato uxoris praeponeret uoluntatem putaretque se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
peceatum licet in corpore eẽt am̃ali. utiq non fuit.
siquis ħ mouet᷑ ut dixi non idõ debet existimare
leue ac paruũ illõ fuisse comissũ quia in esca facti
ẽ. non quidẽ mala nec noxia. nisi quia ꝓhibita.
neq enim quid mali ds̃ in illo tante felicitatis
loco crearet atq plantaret. s obedientia com̃data
quodãmꝰ ẽ omĩũ custosq uirtutum. qño quide ta
facta ẽ. ut ei subditum eẽ sit utile. ꝑnitiosũ ant̃
suam non eiꝰ a quo facta ẽ. fac̾e̾ uoluntatẽ. hoc
itaq de uno ibi genere non edendo. ubi alioti
ta copia subiacebat. tam leue p̃ceptum obseruã¬
dum. tam breue ad memoriã retinenduĩ. ubi p̃dl¬
tim nondum uoluntati cupiditas resistebat. a
d̾e pena transgressionis postea subsecutũ ẽ. tano
maiore iniusticia uiolatum ẽ. qͣnto faciliori poss
obseruatione custodiri. In occulto aut̃ mali et es¬

Expanded text:
peccatum, licet in corpore esset animali, utique non fuit: peccatum, licet in corpore esset animali, utique non fuit: si quis hoc movetur, ut dixi, non ideo debet existimare leve ac parvum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala, nec noxia, nisi quia prohibita. Neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet atque plantaret. Sed obedientia commendata quodammodo est omnium cusitam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obseruantia custodiri.
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. s ñ ẽ seductꝰ. Nam utiq ipsum peccasse¬
ostendit. ubi dic̃. ꝑ unum hominẽ peccatum
intrauit in mundum. ⁊ paulopꝰ aꝑtiꝰ in similitu
dine inquit p̃uaricationis ade. Eos aut̃ seductos
intelligi uoluit. qui qd̃ faciunt non putant eẽ
peccatum. ille aut̃ p̃scunt. Alio quin quomͦ uerũ
erit. adam non erit seductus: S in exꝑtus diuine
seu̾itatis in eo falli potuit ut ueniale cred̾et ẽ qo¬
missii. ac ꝑħ in eo quidem qd̃ mulier seducta eĩe
ille seductus. s eum fefellit quomͦ fuerat uidica¬
do non sunt ambo decepti. peccando tam̃ ambo s̃
capti.⁊ diaboli laqueis implicati.Si quẽ uͦ mouer
quemadmodũ illa duoꝵ pͥmorum hominũ p̾ua¬
ricatione mutata ẽ. ut tante corruptioni quanti
uidemus atq sentimus et ꝑhanc subiac̾et morti
ac tot et tantis tamqͣm int̾ se contrariis ꝑturba¬
retur et fluctuaret affectibꝰ qualis in paradiso an

Expanded text:
peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum peccauit\\ sed: Non est seductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intradine, inquit, praevaricationis Adae . Eos autem seductos intelligi voluit, qui id quod faciunt, non putant esse peccatum: ille autem scivit. Alioquin quomodo verum erit, Adam non est seductus? Sed inexpertus divinae severitatis in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quomodo fuerat judicasi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti, et diaboli laqueis implicati. CAPUT XII.-- De quemadmodum illa duorum primorum hominum praevaricatione mutata est; ut tantae corruptioni, quantam videmus atque sentimus, et per hanc subjaceret morti, ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuaret affectibus, qualis in paradiso ante
Abbreviated transcription (Latin):
inferiori illius humane copule incipiens. ut grada¬
tim ꝑueniret ad totum. non estimans uir̃ facile
credulum. nec errando posse decipi. S dum alie¬
no cedit errori. sic̃ aaron erranti ppło ad ydolum
fabricandum non consensit inductꝰ. s cessit obstric¬
tus. nec salomonẽ credibile ẽ errore putasse ydoł
eẽ seruiendum. s blandiciis femineis ad illa sacͥ¬
lega fuisse compulsũ. ita credendũ ẽ illum uir̃
suȩ femine unum hominẽ homini. coniuigẽ con¬
uigi. ad dĩ legẽ transgrediendã non tamqͣm ueꝵ
loquenti credidisse seductum. s sociali necessitu¬
dine paruisse. Non enim frustra dixẽ apłs. s et adã
ñ ẽ seductus. mulier aut̃ seducta ẽ. nisi quia illa
qd̃ ei serpens locutus ẽ. tamqͣm uerũ eẽt accepit.
ille aut̃ ab uico noluit corsortio dirimi. nec in
cõmunione pecc̃i. nec idõ minus reus. si sciens
prudensq peccauit. Unde et apłs non ait non

Expanded text:
inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradainferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccauit. Unde et apostolus non ait: \'Non
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbꝰ ille angłs ac ꝑ hoc inuidꝰ ꝑ eandẽ suꝑbrã adõ
ad semetipsum conu̾sus. quodã quasi thirannico
fastu gaudere subdditis quã ẽẽ subditus eligens.
de sp̃ali paradiso cecidit. de cuiꝰ lapsu sociorumq
enis qui ex angłis dĩ angłi eiꝰ effecti sunt. in libriᷤᷤ
undecimo et duodecimo huiꝰ oꝑis. satis quantũ
poti disputaui. male suadenda u̾sutia in homi¬
nis sensu affectans. cin utiq stanti q̃m ipse cecid̾at
imudebat. colubrum in paradiso corporali ubi cũ
duobꝰ illis hominibꝰ mascło et femina am̃alia etiã
t̾restria et cetã subdita et nondũ noxia u̾sabant᷑.
aial scilic lubricum et tortuosis anfractibꝰ mobi¬
le. oꝑi suo congruum ꝑ quem loqueret᷑ elegit. Eo¬
quoq ꝑ angłicã p̾sentiam pr̃antioremq naturam
sp̃ali nequitia sͥ subiecto.⁊ tamqͣm instruendo
abutẽs fallatia sermocinatꝰ ẽ feminȩ a parte scilie

Expanded text:
superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in libris undecimo et duodecimo huius operis satis, quantum potui, disputaui, malesuada uersutia in hominis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, inuidebat, colubrum in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus, masculo et femina, animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia uersabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ istum caliginosum aerẽ cęlestis inuisibilis ui¬
sibilisq creatura. mala u̾o sine bonis eẽ non pos¬
sint. qm̃ nature sunt in quibꝰ sunt. in quantũ nat᷑e
sunt. utiq bone sunt. Detrahit᷑ poero malũ. non
aliqua natura quȩ accesserat. uł ulla eiꝰ parte sub¬
lata. s ea quę uitiata ac de prauata fuerat. sanata
atq correcta. Arbitrium gͥ uoluntatis tunc ẽ uere
lib̾um. cum uiciis peccatisq non seruit. Tale datũ
ẽ adño. qd̾ amissũ ꝓpͥo uitio. nisi a quo dari potuit.
b̾auerit. tunc uere lib̾i eritis. Inde quippe lib̾ator.
unde saluator. Uiuebat itaq homo scđm dm̃ in
paradiso. ⁊ corporali et sp̃ali. Neq enim erat paradi¬
sus corporał ꝓpt̾ corporis bona.⁊ ꝓpt̾ mentis ñ erat
sp̃alis. aut uero erat sp̃alis quo ꝑ int̾iores et non
erat corporał quo ꝑ ext̾ĩores sensus homo frueret᷑.
Erat plane utrumq. ꝓpt̾ utrumq. Postea u̾o qͣm

Expanded text:
super istum caliginosum aerem coelestis invisibilis visuper istum caliginosum aerem coelestis invisibilis visibilisque creatura; mala vero sine bonis esse non possint, quoniam naturae in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum, non aliqua natura quae accesserat vel ulla ejus parte sublata, sed ea quae vitiata ac depravata fuerat, sanata atque correcta. Arbitrium igitur voluntatis tunc est vere liberum, cum vitiis peccatisque non servit. Tale datum est a Deo: quod amissum proprio vitio, nisi a quo dari potuit, fecerit, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis bone. ñ enĩ rectus eẽt bonam ñ habens uolun¬
tatem. Bona igit᷑ uoluntas opus ẽ dĩ. cum ea
fectus potius fint quidam ab oꝑe dĩ ad sua oꝑa.
qͣum opus ullum. & idõ mala oꝑa. quia scđ̾m se
non scđm dm̃. ut eorum oꝑum tanqͣm fructuum
maloꝵ uoluntas ipsa eẽt ułut arbor mala. ut ip̃e
homo in quant̾ male uoluntatis. Porro mala uo¬
luntas qͣmuis non sit scđ̾m naturã s contra nat᷑ã
quia uitium ẽ. tamen eiꝰ nature ẽ einꝰ ẽ uitium
qd̾ nisi in natura ñ pot̾ eẽ. s in ea qͣm creauit ex
nichilo. non quam genuit creator de semetipso.
sic̃ geniit u̾bum ꝑ qd̾ facta sunt omĩa. quia et
factam dedit corpori. cum factus ẽ homo. Usq
ado autem mala uincunt᷑ ab onis. ut qͣmuis sinãt᷑
ẽẽ ad demonstrandum qͣm possit et ipsis bene uti
iusticia ꝓuidentissima creatoris. bona tam̃ sine
malis eẽ possint. sic̃ ipse ds̃ uerus et sũmus. sic̃ oĩs

Expanded text:
tis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas opus est Dei; cum ea fectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera quam opus ullum, et ideo mala opera, quia secundum se, non secundum Deum; ut eorum operum tamquam fructuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis. Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etfactam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidemalis esse possint, sicut Deus ipse verus et summus, sicut omnis
Abbreviated transcription (Latin):
que bĩssimis angłis data ẽ ubi iam eẽt certa secu
scõrum post nullum laboris doloris mortis exꝑi¬
mentum. qualis erit post ħ omĩa incorruptione
corporum reddita refurrectione mortuoꝵ. S qr
as cuncta p̃seuĩ.⁊ idõ quoq hominẽ peccat᷑um
illud qd̃ in nr̃a cognitione ꝑuenire non potuit. qr
in ddĩ dispensatione non fuit. Neq enim homo ꝓ pecca¬
to suo diuinum potuit ꝑturbare confiliũ. quasi dm̃
qd̃ statuerat mutare compulerit. cum ds̃ p̃sciendo
uit qͣm malus ẽẽt futurꝰ et quid bom ętiam sic de
illo eẽt ipse facturus. Deus enĩ et si dr̃ statuta mu¬
tare. uñ tͦpica locutione in scͥpturis scĩs etiam peni¬
tuisse legitur dm̃. iuxta id dr̃ qd homo sꝑau̾at. uł
naturalium causarum ordo gestabat non uixta
id qd̾ se om̃ĩp̃s facturum eẽ p̾sciuerat. Fecit itaq
ds̃ sic̃ scͥptum ẽ hominem rectum. ac ꝑħ uolunta¬

Expanded text:
quae beatissimis angelis data est, ubi iam esset certa securquae beatissimis angelis data est, ubi iam esset certa securtalis esset uita sanctorum post nullum laboris doloris mortis experimentum, qualis erit post haec omnia in incorruptione corporum reddita resurrectione mortuorem peccaturumillud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo uit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat. Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum ac per hoc uolunta