comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
yque satisfaciãt idigẽtie ui¬
qui tãte sapĩe seculai̾s p̃dica¬
bat᷑ hũisse massarias młtas
nõ obstãte eͥ ꝙ t̾re fertilissiẽ
dnaret᷑. Ubi uictualia modici
stentib ĩ regno exͦ p̃beant.
⁊ ut nõ uideant᷑ uiuẽ qiͣ ad¬

Expanded text:
e satisfaciant indigentiae viqui tantae sapientiae secularis praedicabatur, habuisse massaritias multas, non obstante enim quod terrae fertilissimae dominabatur, ubi victualia modici istentibus in regno exempla praebeant, et ut non videantur vivere qua
Abbreviated transcription (French):
ta exꝑim̾̃tał. qnta arrifica.
¶uia possessoria acquirit᷑
peciuĩa. qñ ꝗs possessorib
habundãs exfructib eoꝵ
peciũa acquirit. Decet eñ¬

Expanded text:
ta experimentalis. Quinta artificia. Via autem possessoria acquiritur pecunia, quando quis possessionibus abundans, ex fructibus earum pecuniam acquirit. Decet en
Abbreviated transcription (Latin):
ĩaliis artib ubi ĩnuit ꝙpe
ltra nõ ꝑ se citharicat ꝯpecti¬
nes nõ ꝑse ip̃os pectinãt. Iõ
ad citarigandũ peltrũ ĩdigi
ministͦ mouẽte. ⁊ pecten ad
pectinãdũ. ĩdiget mouẽte
ip̃m. Sed ut ait. si peltras
pse tithariçarer ⁊ pectines ꝑ
se pectĩnaret nichil op̃ esset
arhirectorib ministroꝵ si

Expanded text:
in aliis artibus, ubi innuit quod plectra non per se cytharizant, et pectines non per se ipsos pectinant. Ideo ad cytharizandum plectrum indiget ministro movente, et pecten ad pectinandum indiget movente ipsum. Sic ut ait si plectra per se cytharizarent, et pectines per se pectinarent, nihil opus esset architectoribus ministrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
gub̾natioĩs domꝰ adbi¬
mẽbrẽ distinctioe reducit.
dã ĩaĩata. ut possessigẽs nũzi¬
tilia deẜuiẽtia adĩdigentiã
uite. Sicut eͥ uidemꝰ ĩ aliis ã¬

Expanded text:
gubernationis domus ad bimembrem distinctionem reducit. aedam inanimata, ut possessiones, numitilia deservientia ad indigentiam vitae. Sicut enim vidimus in aliis ar
Abbreviated transcription (Latin):
sic punge̾ ut psaltũ foueas ⁊
alia ĩpedim̾ta ꝑtͣnseat. ⁊ pediteᷤᷤ
⁊ q̃ milites si ꝯtingat eos pedes
ẽẽ si uolũt boĩ bellatores existe̾
sic ab ipã iuuẽtute ex̾citãdi st̃
adsaliendũ. Ut possit ꝑ saltũ fo¬
ueas ⁊ alia ĩpedim̃ta transire
t̃rent᷑ q̃ ex hoc adu̾sarii qñ sic n¬
det hostes ꝑsaltũ incede̾. Rũsus

Expanded text:
sic pungere, ut per saltum foveas et alia impedimenta pertranseant: et pedites, et etiam milites, si contingat eos pedestres esse, si volunt boni bellatores existere, sic ab ipsa iuventute exercitandi sunt ad saliendum, ut possint per saltum foveas, et alia impedimenta transire. Terrentur etiam ex hoc adversarii, quando sic vident h
Abbreviated transcription (Latin):
bito ordine ĩ incessu fiei̾ ñ põt.
ẽã gͦ pedites ꝙͣ equites bellatreͣs
añ ꝙͣ bella ex̾ceãt sũt młtotiẽs si¬
ti armis ordiãte ĩcedãt ac si de¬
berẽt pugnã ꝯmittẽ. Et cũ uide¬
rit magr̃ belloꝵ aliꝙ̾ ñ tenere
ordinẽ in acie ip̃m inc̾pet ⁊ cor¬
rigat. Uł si nimis delinquat
ip̃m oĩo repellat ab acie tãꝙͣ in¬
utilẽ bellatorẽ. ¶ Scd̾o ex̾citan¬
di sũt bellatores tã equites ꝙͣ
pedites adcursũ. Ut sint habiles
ĩ precurrẽdo. Uidet᷑ eͥ hoc ualere
ad tria. pͦ ad explorãdũ inmico¬
rũ statũ. Nã bonũ ẽ in ex̾citu ali¬
quos agiliores p̾curreͣ ꝗ de faci

Expanded text:
bito ordine in incessu, fieri non potest. Tam ergo pedites quam equites bellatores antequam bella exerceant sunt multotiens sit armis ordinate incedant, ac si deberent pugnam committere. Et cum viderit magister bellorum aliquem non tenere ordinem debitum in acie, ipsum increpet et corrigat: vel si nimis delinquat, ipsum omnino repellat ab acie tanquam inutilem bellatorem. Secundo exercitandi sunt bellatores tam pedites quam equites ad cursum, ut sint habiles in praecurrendo. Videtur enim hoc valere ad tria. Primo ad explorandum inimicorum facta. Nam bonum est in exercitu aliquos exiliores praecurrere, qui de fac
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾ ad pugͫ. Iõ si bellatores ex̾ci¬
tati sũt adcursũ facile optinebi
aptiorẽ lccũ adpugnãdũ. Est ⁊̃ ħ
atile ad ꝑseq̃ndũ hostes fugiẽtẽ.
Nam ñ de facili ꝗs põt euade̾ ma¬
nus agiliũ ⁊ p̃currẽtiũ. ¶ T ex̃¬
cirãdi sc̃ bellatores adsalcũ. ut sci¬

Expanded text:
s exercitati sunt ad cursum, facilius obtinebunt aptiorem locum ad pugnandum. Est etiam hoc utile ad prosequendum hostes fugientes. Nam non de facili quis potest evadere manus agilium et praecurrentium. Tertio exercitandi sunt bellatores ad saltum, ut sci
Abbreviated transcription (Latin):
mis arta ẽ ĩpediet᷑ ad ꝑcutiẽs
Nãcũ bellator asuo sotio nimꝰ
ꝯpͥmit᷑ sua impediut᷑ brachia
ne possit hostib plagas ĩfugere
hec enĩ duo maxi̾e ĩ acie st̃ nece¬
ssaĩa. ut .s. ñ possit defacili pfor¬

Expanded text:
mis arctum est, impedietur ad percutiendum. Nam cum bellator a suo consocio nimis comprimitur, sua impediuntur brachia, ne possit hostibus plagas infligere. Haec enim duo in acie sunt necessaria: ut scilicet non possit de facili p
Abbreviated transcription (Latin):
Ecitat uegetiꝰ
ĩlibro de re militai̾ ex̾cita¬
ficẽ armoꝵ ⁊ ĩdustriã bellãdi
fuisse ea q̃ t̾raꝵ orbẽ nor̃mo ppło
subiecerũt. Nã ꝗd potuiss pa¬
ucitas romanoꝵ adu̾sus młti¬

Expanded text:
ecitat Vegetius in libro De re militari, exercitationem armorum, et industriam bellandi fuisse ea, quae terrarum orbem Romano Populo subiecerunt. Nam quid potuisset paucitas Romanorum adversus multi
Abbreviated transcription (Latin):
lantes assuefaciẽdi sũt ad gͣdũ
⁊ passũ bellicũ. Ut gͣdatĩ ꝑgãt.
ita ꝙ quilib se ĩsuo ordine te¬
neat. Nam si acies suĩ militu
siũ peditũ ñ ordinate ĩcedit.
duo mala iñ secunt᷑. Nam ñ ẜ¬
uato debito ordine ĩ una ꝑte e¬
rit acies qiͣ sparsa ⁊ ꝑuia ultͣ
quã debeat ĩ alia uõ arta ⁊ stri

Expanded text:
lantes assuescendi sunt ad gradum et passum bellicum, ut gradatim pergant ita, ut quilibet se in suo ordine teneat. Nam si acies sive peditum sive militum non ordinate incedat, duo mala inde consequantur. Nam non servato debito ordine, in una parte erit acies quasi sparsa et pervia, ultra quam debeat. In alia vero arcta et tri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ laudat᷑ ex eo ꝙ acute uidet.ł
dẽs. Ut siꝗs ex suꝑflua comesti¬
one ł ex nimia potatioẽ obtali
bñ digerẽt. Inc̾paret᷑ ille. ñ qr
q̃ndo ñ ẽ in potestate hoĩs s in¬
posset uti potu ⁊ cibo mod̾ate.
¶ So ĩsensib ñ ẽ ponẽda ui̾tus
morał qr sic̾ potẽtie naͣles ñ obe¬
diũt rõni qr ẜm regła rõnis¬

Expanded text:
non laudatur ex eo quod acute videt, vel dens, ut si quis ex superflua comestione, vel ex nimia potatione incurribene digereret: increparetur ille, non quia quendo non est in potestate hominis: sed inposset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralis, quia sicut potentiae naturales non obediunt r
Abbreviated transcription (Latin):
ad det̾minãdũ potẽtia uł bñ uł
male agãt. Ut ꝑhabitꝰ uitio¬
sos det̾minat᷑ potẽtia adagẽd̾
male ꝑuirtuosos adagẽdum
bñ. cũ gͦ naͣ sit det̃minata ad
unũ ⁊ potẽtie naͣles sufficiẽt᷑
det̾minẽt᷑ ad agendũ ex nã sua¬

Expanded text:
erminandum potentias, ut bene vel male agant. ut per habitus votiosos determinatur potentia ad agendum male, per virtuosos ad agendum bene: cum ergo natura sit determinata ad unum, et potentiae naturales sufficienter determinentur ad agendum, ex natu
Abbreviated transcription (Latin):
suã at̃ felicitatẽ ponẽ d ĩactu
prudẽtie ꝓut tał actꝰ ẽ ĩpatus a
caritate. nã tc̃ reges hñt felici¬
tatẽ suo statui debitã ⁊ xlignã
dẽtiã regnatiuã gẽte sibi ꝯmi¬

Expanded text:
tatem ponere debent in actu prudentiae, prout talis actus est imperatus a charitate: nam tunc reges habent felicitatem suo statui debitam, et condigdentiam regitivam, gentem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Thuiꝰ irsus nimis maculat
appetitũ ⁊ reddit ꝯiuges ĩ tẽ¬
patas. Nã qͣto płs dat᷑ opera
uenereis actib tãto płs ĩcita¬
t᷑ appetitꝰ ut sit ĩtẽperatꝰ ⁊ ut ue

Expanded text:
i usus nimis maculat appetitum, et reddit coniuges intemperatas. Nam quanto plus datur opera venereis actibus, tanto plus incitatur appetitus ut sit intemperatus, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb posset ĩsurge̾ nocum̃tũ ꝓ¬
li decet abstinẽ atali copła. Ẽ
gͦ obẜuandũ tp̃s debitũ. Sic ⁊̃
obẜuãdꝰ est locus ꝯgruus et
modus ꝯueniẽs ut sit ĩt̾ cõ¬

Expanded text:
 posset insurgere nocumentum proli, decet abstinere a tali copula. est ergo observandum tempus debitum. Sic etiam observandus est locus congruus et modus conveniens, ut sint inter con
Abbreviated transcription (Latin):
hͥsciat᷑ quõ cͥca eas debeat se
he̾.¶ Sũt ãt tria quãtũ ad p̃¬
sens spectat diligent᷑ ꝯsid̾anda
ĩquib uiros cͥca ꝓpͥas ꝯiuges
decet debite se hr̃e. Nam pͦ de¬
bẽt eis moderate ⁊ disc̾te uti.
ẜo debẽt eas honorifice tͣctare.
t̃ debẽt cũ eis debite ꝯu̾saiͣ.
¶decet eͥ eos suis ꝯiugib mo¬
derate ⁊ disc̾te uti. Nam ĩmode¬
ratꝰ usus uene̾oꝵ pͦ corpora de¬
struit. ẜo mẽtez deprimit. T̃
maculat appetitũ ⁊ reddit ꝯiu¬

Expanded text:
sciatur, quomodo circa eas debeant se habere. Sunt autem tria quantum ad praesens spectat diligenter consideranda, in quibus viros circa proprias coniuges decet debite se habere. Nam primo debet eis moderate et discrete uti. Secundo debent eas honorifice tractare. Tertio debent cum eis debite conservari. Decet enim eos suis coniugibus moderate et discrete uti nam immoderatus usus venereorum primo corpora destruit, secundo mentem deprimit, tertio immoderat appetitum, et reddit coniu
Abbreviated transcription (Latin):
cie ⁊ p̾ea decetõ abstinebo. Nar
quilib usus carnał copłe in¬
gͦ õs ciuos uti modate ꝯiugali
copła.⁊ tãto mag̃ hoc decet re¬
ges ⁊ pͥncipes ꝙͣto ĩdecẽtiꝰ ẽ ꝓpt̾
hꝰ actꝰ hr̃e corpꝰ debłitatũ m̃tẽ
depressã ⁊ ĩtẽꝑatũ appetitũ. nec
suffic̾ eos uti copła tali tẽꝑate
nisi utat̾ eis discrete. Na ĩ
om̃ib oꝑib discretio ẽ adhi¬
benda: ut fiant tp̃re debito¬

Expanded text:
de caetero abstinebo. Nam quilibet usus carnalis copulae inergo cives uti moderate coniugali copula, et tanto magis hoc decet reges, et principes, quanto indecere corpus debilitatum, mentem depressam, et intemperatum appetitum. Nec sufficit eos tali copula uti temperate, nisi utantur ea discrete. Nam in omnibus operibus discretio est adhibenda, ut fiant tempore debito
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ moniticẽs debitas ad boĩta¬
tes p̾habitas. ¶Uiso ꝯiugẽ
sic regendã ẽẽ ut sit debite
tẽꝑatã. restat ostende̾ quõ re¬
genda sit. Ut sit debite tacit̾na.
Nã ut scribit᷑ pͦ pol̾. ornam̃tui
eres debite se hãnt. ⁊ ꝯgrue sile¬
tiũ ẜuẽt ex hoc magis ordina¬
te apparẽt. ⁊ ad maiorẽ amore
uiros ĩducũt decet eͥ cas eẽ ta¬
citurnas. sic ⁊̃ decet eas ẽẽ sta¬
biles. qr quãto uxor est mag̃
adgna̾t᷑ uiro ut ei debitã fidẽ
ẜuet. ¶Tali gͦ regimĩe regẽ¬
de st̃ ꝯuiges ut polleãt p̾dcis
uł ꝑ matͦnas boĩ testimonii.
uł ꝑ cautelas alias adhibẽdo.
Qrͣ decet os ciues sic suas cõ¬
iuges rege̾.⁊ tãto magis ha
decet reges ⁊ pͥcipes ꝙͣ ex eor¬

Expanded text:
 monitiones debitas ad bonitates praehabitas. Viso, coniugem sic regendam esse, ut sit debite temperata: restat ostendere, quomodo regenda sit, ut debite sit taciturna. Nam, ut scribitur I. Polit. ornamentum eres debite se habent, et congrue silentium servent, ex hoc magis ornatae apparent, et ad maiorem amorem viros inducunt. decet ergo eas esse taciturnitas. Sic etiam decet esse stabiles: quia quanto uxor est magisadgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis vel per matronas boni testimonii, vel per cautelas alias adhibendo. Quare decet omnes cives sic suas coniuges regere: et tanto magis hoc decet reges, et principes,
Abbreviated transcription (Latin):
suis uxorib oñde̾ debita ami¬
citie signa ⁊ eas ut expedit ꝑ
debitas monitoes ĩstrue̾. Capͦ¬
corporis debeãt debite se hre.

Expanded text:
suis uxoribus ostendere debita amicitiae signa, et eas ut expedit per debitas monitiones instruere. Quocorporis debeant se habere.
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sitatẽ nobłitatis ⁊ diuitia¬
rũ ip̃oꝵ uiroꝵ. Nã ciues ĩnobłi¬
tate ꝯdiuitiis deficiẽtes debẽt
ꝑ se ip̃os suas ĩstrue̾ ꝯiuges
adebitas cautelas adhibeͣ ut
polleãt boĩtatib supͣdcĩs. Habũ¬
dantes nero ĩnobłitate i diuiti¬
Is ⁊ ĩciuili potẽtia decet in ꝗrẽ
matronas aliquas boĩ testimo¬

Expanded text:
diversitatem nobilitatis divitiarum ipsorum virorum. Nam cives in nobilitate et divitiis deficientes, debent per seipsos suas instruere coniuges, et debitas cautelas adhibere, ut polleant bonitatibus supradictis. Abundantes vero nobilitate, et divitiis, et civili potentia, decet inquirere matronas aliquas boni testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥus ip̃iꝰ uiri succedet ĩ here¬
ditatẽ patris. Decet gͥ ꝯiuge̾
oĩu ciuiũ eẽ castas. Et tãto
mag̾ dec⁊ hoc ꝯiuges regu
⁊ pͥncipũ ꝙͣto ex eaꝵ illegi¬
tima ꝓle põt maior lix ⁊ di
ut alienꝰ filiꝰ succedat ĩhere¬
ditate s reꝗrit᷑ ut pat̾ sit c̾tꝰ
de sua ꝓle. Cũ gͦ signa ĩhone¬
sta ⁊ ĩpudica quãdã suspiti¬
onẽ adgenerẽt de ĩ ꝯtinentia
ꝯiugis ut pat̾ sit ctꝰ de sua
ꝓle expedit ꝯiuges pudicaᷤᷤ
te cibi. Nam cibi suꝑfluitaᷤ
ad ĩ ꝯtinẽtiã inclinat.¶Quã¬
to decet eas ẽẽ sobrias. Ut ca¬
ueãt sibi asuꝑfluitate potꝰ. Nã
tã ĩmoderãtia cibi ꝙͣ potꝰ ue¬
nerea ꝓuocat. Uñ ⁊ ãtiquitꝰ¬

Expanded text:
oprius ipsius viri non succedit in haereditatem patris. Decet ergo coniuges omnium civium esse castas: et tanto magis hoc decet coniuges Regum et principum, quanto ex earum illegitima prole potest maior lis et diut alius filius nonn succedat in haereditatem, sed requiritur ut patet sit certus de sua prole. Cum ergo signa inhonesta, et impudica quandam suspitionem adgenerent de incontinentia coniugis; ut pater sit certus de sua prole, expedit coniuges pudicas ete cibi. Nam cibi superfluitas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitates potus. Nam tam immoderantia cibi quam potus venerea provocat. Unde et antiquit
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m ẽẽ prouidũ fucuroꝵ.
Nã sic̾ alioꝵ directõ d cogi¬
eo st̃ dirigẽdi sic d ꝓuidere
fucuã. Ut adhibeat medica¬
m̃ta ad ea ꝑ que ĩ posteꝵ faci¬
liꝰ obliquari possĩt. ¶Tdec
la ne fła admisceãt᷑ ueris.
sic ⁊ ĩ agendis ꝯueĩt hoĩez ẽẽ
cautũ. ne mala admisceãt᷑

Expanded text:
ipsum esse providum futurorum. Nam sicut aliorum director debet cogieo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertiola, ne falsa admisceantur veris: sic in agendis convenit hominem esse cautum, ne mala admisceantur
Abbreviated transcription (Latin):
tificare uirgã. nũꝙͣ eam re¬
ctificare posset nͥ cogͦsce̾t exqͥ
parte esset obliquata. sic uo¬
lẽs alios rectificare. nũꝙͣ eos
ꝯgͥ e rectificare posset nͥ hrẽt
sce̾t quõ obliquati eẽnt. De

Expanded text:
tificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens alios rectificare nunquam eos congrue rectificare posset nisi haberet osceret quomodo obliquata essent
Abbreviated transcription (Latin):
qͣłr ex̾citꝰ debet ꝑge̾ tutiꝰ pꝰsec
suũ ex̾citũ duceͣ. Sic ⁊̃ marina¬
rii faciĩt uidẽtes maris pida
ne eoꝵ naues patiãt᷑ nanfra¬
giũ describt̃ maris mappa̾dͥ
portꝰ mai̾ni discrimi̾a maris
cripta. q̃ marinarii ĩtuẽtes
sidias hostiũ ex̾citꝰ tot qiͣułẽ¬

Expanded text:
r exercitus deberet pergere, tutius posset suum exercitum ducere. Sic etiam marinarii faciunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descripserunt maris mappam ubi portus marini, discrimina maris, cripta, qui marinarii intuentes,insidias hostium exercitus tot qu
Abbreviated transcription (Latin):
sidias nͥ qͣlitates iaꝵ mõtos
flumĩa ⁊ cetã reꝑta ĩ illo itinẽ
hãt dux ꝯstricta ⁊ ⁊̃ depicta.
telli ꝯductores aliqͦs peas qͥ¬
zexpti sĩt illas. Nã uide̾ aliqͣ
ꝯsꝙͥta ⁊ depicta ñ st̾ ita nota sic̃
pse ip̃a sẽnbilit̾ uidemꝰ ip̃a. Nã
potior est cogͥtio rei ꝑquã cegͦ¬
scit᷑ ĩ se ip̃a ꝙͣ ꝑ quã cogͦscit᷑ in
cͥca eos dux baĩs apponẽ custo¬
dias ne possĩt fuge̾. D ⁊̃ eis mi¬
naiͣ mõtẽ si ĩ aliquo fraudulẽ¬

Expanded text:
isi qualitates viarum, montes, flumina, et cetera reperta in ipso itinere habeat dux conscripta etiam et depicta. belli conductores aliquos experti sint illas. Nam videre aliqua conscripta et depicta non sunt ita nota, sicut si per seipsa sensibiliter videmus ipsa. Nam potior est cognitio rei per quam cognoscitur in se ipsa, quam cognoscitur in circa eos dux belli bonas apponere custodias ne possint fugere. Debet etiam eis minari mortem, si in aliquo fraudulen
Abbreviated transcription (Latin):
tuiones ⁊decani ⁊alii ꝗ opib
bellicis p̾ponuĩt̾ sẽꝑ monẽ mili¬
ces ⁊ pedites ut sĩt pati ad ar¬
ma ut si ꝯtĩgeͬt aliqua ĩuasio
subita posset᷑ ĩuadẽtib resistẽ
ret nocum̃tũ. ¶ Otana cau¬
tela ẽ ꝯsidea̾re ex̾citũ ĩqb sit
copiosior. Utrũ mag̾ habũd⁊
ilocis siluri̾b ⁊ mõtuosis. Itaq̃
ꝓut uideit dirx belli se babũda¬

Expanded text:
turiones, et decani, et alii, qui operibus bellicis praeponuntur, semper monere milites pedites, ut sint parati ad arma; ut si congingeret aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. ret nocumentum. Octava cautela est, considerare exercitum in quibus sit copiosior, utrum magis abundetin locis sylvestribus et montuosis. Itaque prout viderit dux belli se abunda
Abbreviated transcription (Latin):
sa minꝰ noceãt ꝑ uelocissios
eꝗtes sc̃ detegẽde ĩsidie ne ex̾¬
citus cͥca aliquã ꝑtẽ exĩpuiso
patiat᷑ molestias. ¶ Sexͣ est
ut ex illa ꝑte ex̾citꝰ ꝓbiores
milites ⁊ mag̾ bellicosi pedi¬
tes apponãt᷑ exqua creditur
maiꝰ piculũ ĩmine̾. Qd̾ si exoĩ
ꝑte de ꝑiculo dubitat᷑ u̾diq
st̃ remedia adhibẽda ¶Sept᷑
ẽ ne ex̾citꝰ disꝑsi uadat. Nã it̾¬
rupta acie faciliꝰ debellat᷑ ĩqͣl

Expanded text:
oceant, per velocissimos equites detegendae insidiae, ne exercitus circa aliquam partem ex improviso patiatur molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponantur, ex qua creditur maius periculum imminere: quod si ex omni parte de periculo dubitatur,undique sunt remedia adhibenda. Septima est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pͣtens qr ẽ sufficiẽs dirigere
se ⁊ alios ĩ aliqͣ boã siũ ĩ aliqͦs
bonos fines. ¶Qtuor gͦ ẽ cõ
rigit modũ ꝑquẽ dirigit ꝑ¬
sonã dirigẽte ⁊gẽtẽ quã di¬
rigit rõc bonoꝵ ad q̃ dirigit

Expanded text:
ens, quia est sufficiens dirigere se, et alios in aliqua bona, sive in aliquos bonos fines. Quatuor ergo est ibi rigit: modum, per quem dirigit: personam dirigentem, et gentem, quam dirigit. Ratione bonorum ad quae dirigit,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitãdũ oĩa q̃ posst̃ ẽẽ utilia
gno utilia excogitãdo or ip̃m
eẽ docilẽ alioꝵ ꝯsiliis acꝗescẽ¬
do. ¶possumꝰ eͥdice̾ de rege ꝙ
dicimꝰ de magͦnimo quãto etħ¬

Expanded text:
cogitandum omnia quae possunt esse utilia gno utilia excogitando, oportet ipsum esse docilem, aliorum consiliis acquiescendo. Possumus enim dicere de rege, quod dicitur de Magn
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sim ode fiat. Qa ãs cibꝰ eẽt
mltꝰ infirmo ꝗ esset modicꝰ sa¬
familiaritas reputat᷑ regi ad
ei aduitiũ ñ aduirtutẽ ⁊ non
diceret᷑ ami cabiłꝰ s siluestris.¬

Expanded text:
diversimode fiat: quia aliquis cibus esse multus infirmo, qui esset modicus safamiliaritas reputatur regi ad ei ad vitium, non ad virtutem: et non diceretur amicabilis, sed sylvestris
Abbreviated transcription (Latin):
cipes ut ĩreuerẽtia habeãtur
⁊ ne digͥtas regia uilescat
regũ ⁊ pͥncipũ ait. ꝙ decet re¬
ges ⁊ pͥncipes appere pͣs reue̾n¬
das ne ꝯtep̃tibles habeãt᷑. Sic̃¬

Expanded text:
incipes, ut in reverentia habeantur, et ne dignitas regia vilescat,Regum et principum, ait, quod decet reges et principes apparere personas reverendas, ne contemptibiles habeantur. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
multis deẜuit ad necciã ui¬
te. Iõ ualde ꝯsiderandũ ẽ. Ut
sic edificiũ sitet᷑. Ut ei sit aq̃
salubͥs copia ne habitatoreᷤ
eiꝰ ob ĩfectioe aq̃ ĩfirmitateᷤᷤ
ꝯͣbãt. Tãgit at palladiꝰ ĩ libͦ
de agͥcultura sex q̃ ait ꝯside

Expanded text:
tis deservit ad necessaria vitae. Ideo valde considerandum est, ut sic aedificium situetur, ut ei sit aquae salubris copia: ne habitatores eius ob infectionem aquae infirmitatem contrahant. Tangit autem Palladius in libro De agricultura sex quae ait esse
Abbreviated transcription (Latin):
ãbłatõ ꝑ ea ad sanitatẽ ⁊ ila¬
ritatẽ ꝯfert̾. Essẽt aliqͦ ĩ edi¬
ficiis ꝯstruẽdis quedã aliqͥͦ
particulai̾a dicenda: ut qͣ¬
lis deberet eẽ cella uinaĩa
qr d ẽẽ frigida obscura o
pposita septẽtrionali qr d
eẽ lõge ab aquis. ut acist̾¬
nis ⁊ fluuiis ⁊ lõge astabu¬
ł fu̾no ⁊ sterquiliniis. sic
⁊̃ alie ꝑticulares ꝯditioes
edificioꝵ distingui possũt.

Expanded text:
ea ad hylaritatem et sanitatem confert. Essent autem in aedificiis construendis quaedam alia particularia dicenda; ut qualis deberet esse cella vinaria, quia debet esse frigida, obscura, oposita septentrioni debet esse longe ab aquis, ut a cisternis, et fluminibus: et longe a stabulis, fimo, et sterqui liniis. Sic etiam aliae particulares conditiones aedificiorum distingui possent.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯplexicẽs corporis cũ aliqs ñ
ẽ bñ ꝓportionatꝰ ĩ corpore nõ ẽ
br̃e ꝯplexioĩs ⁊ sic ĩpedit᷑ aĩane
possit bñ specłari ⁊ ne posset li¬
bẽ exeꝗ acticẽs suas. Nascẽteᷤᷤ
gͦ extali ꝯiugio ñ solũ st̃ ĩꝑ¬

Expanded text:
xiones corporis nam cum aliquis non est bene proportionatus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascentes ergo ex tali coniugio non solum sunt imp
Abbreviated transcription (Latin):
ssoꝵ ⁊ ꝑ hoĩes latẽt̾ emissos
⁊ ꝑ sagiptas deferẽtes ignez
fortẽ ⁊ꝑ machiãs alias emi¬
ctẽtes lapides. uł ꝑfũdas ex
ferro cextas iaciẽtes igͥrafera.
Sic oĩb hiis modis pꝰst̃ hiꝰ¬

Expanded text:
s de nocte latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iacientes ignita ferra: sic omnibus his modis pos
Abbreviated transcription (Latin):
lie ꝑticłares cautele ualẽtos
ad defẽsicẽ ꝯͣ lapidai̾as machi¬
nas. S qr talia ꝯplete sb̾ nã¬
ratoẽ nõ cadũt pͣdẽtis uditio
relĩquãt᷑. ¶ Oñso quõ resistẽ¬
dũ sic cumcłis ⁊ lapidaiis ma¬
chinis reliqͦ ẽ declarare quõ
obuiai delrat edificiis aliis ĩ¬
pulsis ad menia mun̾toi̾s ob¬
sesse. Ad hoc ãt ualẽt q̃cq di¬

Expanded text:
liae particulares cautelae, valentes ad defensionem contra lepidarias machinas: sed quia talia complete sub narratione non cadunt, prudentis iudicio relinquantur. Ostensio quomodo resistendum sit cuniculis, et lapidariis machinis: reliquum est declarare, quomodo obviari debeat aedificiis aliis impulsis ad moenia munitionis obsessae. Ad hoc autem valeret q
Abbreviated transcription (Latin):
muĩtoẽ obsessã sĩt ꝓfunde fouee
aꝗs replete ĩpediunt᷑ obsidẽtes
ne obsessos ĩpugͣre possit̾ ꝑcuni¬
culos quias subt̾raneas. Dato cñ
ĩpediũt subt̾raneas uias. qr hoc
gne̾ ĩpugͦtoĩs ĩpugͦri ñ possũt
muitcẽs obsesse. nͥ dcẽ uie sb̾t̾ra¬

Expanded text:
fundae foveae aquis repletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint per cuniculos, et vias subterraneas. Dato tameimpediunt subterraneas vias: quia hoc genere impugnationis impugnari non possunt munitiones obsessae, n
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝯsiliatilur reddãt᷑ brẽ ali¬
hoc idẽ ĩuestigare possumus
ex ꝑte operis fiendi. nã nõ
sufficit sollicitai cͥca ꝯsilia.
⁊ indicare deconsiliatis. nͥ
bite.⁊diligent̃ exeqͣm̾ mo¬
deratꝰ at tirior nõ solũ ꝯsili¬

Expanded text:
ut consiliativi reddantur, habere alihoc idem investigare possumus ex parte operis fiendi. Nam non sufficit solicitari circa consilia et iudicare de consiliatis, nisi bite et diligenter exequamus. Moderatus autem timor non solum consili
Abbreviated transcription (Latin):
maxĩe ĩ tͦ płs descendemꝰ ad
ꝑticulares cͥcũstãtias expe
sequẽtiũ. Intͦ gͦ libro ma¬
gis ꝑticlarit̾ tͣctabimꝰ fcã
regͥ. ñ tñ etiã ĩ illo libꝰ expe¬
diet penitꝰ usq ad ꝑticłaria
descende̾ q exꝑti ĩcuriis ⁊
maxĩe reges ⁊ pͥncipes ꝓpt̾¬

Expanded text:
maxime in tertio plus descendemus ad particulares circumstantias. Expesequentium. In tertio ergo libro magis particulariter tractabimus facta regni: non tamen ella in illo libro expediet penitus usque ad particularia descendere: quia experti in curiis, et maxime reges et principes p
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ adfit timor diligentiꝰ agi¬
timorẽ illũ. ¶Ostensũ ẽ gͦ
ꝙ decẽt reges apͥncipes mo¬
deratũ hreͣ timorẽ. Actã ĩmo¬
derate tinte᷑ nullo mõ decet
eos̃. Imodea̾tꝰ eͥ timor quat¬
tuor hre uidet᷑ q̃ oĩs derogãt
moderatꝰ pͦ .reddit̾ hoĩe ĩmo

Expanded text:
or, dilegentius agitimorem illum. Ostensum est ergo, quod decet reges, et principes moderatum habere timorem attamen immoderate timere nullo modo decet eos. Immoderatus enim timor quatuor habere videtur, quae omnino derogant moderatus
Abbreviated transcription (Latin):
u̾t futurũ malũ: Uidet᷑ aũt
forte alicͥ reges ⁊ pͥncipes in
nlło debe̾ ẽẽ timidos qr ta¬
lia regie maiestati derga¬
re uident᷑. Mulcos ãt sic
ĩcitantes reges hre ꝯsue
audeant nichil timeãt s
tales sc̃ adulatores ñ ueri¬
dici. docent enĩ reges nõ
eẽ fortes. nã qui omĩa au¬
det ⁊ nichil timet ut dr̃ pͦ¬
eos ẽẽ dedeat timidos ⁊ auda¬
ces. timor at si moderatus
sit expediẽs ẽ regib ⁊ pͥn¬
cipib. Oxderato ẽ timore
om̃s pͥncipãtes time̾ debẽt.

Expanded text:
uturum malum. Videtur autem forte aliquibus reges, et principes in nullo debere esse timidos, quia talia regiae maiestati derogare dicuntur. multos autem sic incitantes reges habere coaudeant, nihil caveant: sed tales sunt adulatores, non veridici: docent enim reges non esse fortes. nam qui omnia audent, et nihil timent, ut deos esse deceat timidos, et audaces. Timor autem si moderatus sit, expediens est regibus et principibus. Moderato enim timore omnes principantes timere debent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissis fidełr se gessit fidel
ẽ iudicãdus. Pͣdentia uo̾ hr
cognosci ꝑ ea que diximꝰ ĩ pꝰ
libro. Ut si aliꝗs sit memor
q̃ iͥ diximꝰ pͥdẽs ẽ reputãdus

Expanded text:
commissis fideliter se gessit, fidelis est iudicandus. Prudentia vero cognosci habet per ea quae diximus in primo libro: ut si aliquis sit memor, quae ibi diximus, prudens est reputandus
Abbreviated transcription (Latin):
nistris ꝯmittit᷑ offitiũ aliꝙ
ne illd negligat᷑ ⁊ ne fiat
ꝯfuse ⁊ ĩ ordinate p̃ficiẽdus
c̃ unꝰ architector ministris
Aliꝰ cuiꝰ sic sollicitare ⁊ ordi¬
nare illos. Est aũt ħ docu¬
m̃tũ maxĩe necessariũ ĩgu¬
bernaticẽ domoꝵ regaliu
ubi ꝑꝑ magnitudinẽ offici
ministris młtis. eo ꝙ unus
ñ suffice̾t exequi opꝰ illd̾. Est
gͥ ĩ ꝯmissice officioꝵ attẽdẽ¬
dus ordo ministrandi.
¶ Scdõ d ibi actẽdi facilitaᷤᷤ
si cidẽ ꝯͣmittant᷑ officia młta

Expanded text:
nistris committutur officium aliquod, ne iliud negligatur, et ne fiat confuse et inordinate, praeficiendus est unus architector ministris illis, cuius sit soliticare et ordinare illos. Est autem hoc documentum maxime necessarium in gubernatione domorum regalium, ubi propter magnitudinem officiorum ministris multis, eo quod unus non sufficeret exequi opus illud. Est igitur in commissione officiorum attendendus ordo ministrandi. Secundo debet ibi attendi facilitas si eidem non committantur off
Abbreviated transcription (Latin):
git credẽs ꝙ aliu̾d exequat᷑
illd̾. ubicũq ẽ ẽ młtitudo
ibi ẽ ꝯfuisio ñ młtitudo illa
reducat᷑ ad ad unũ. Sic̃ enĩ
uidemꝰ ĩ uniu̾so ꝙ ip̃m est
maeie ordinatũ eo ꝙ młti¬
udo ẽtiũ existentiũ ĩ ip̃o re

Expanded text:
git, credens quod alius exequatur illud: ubicunque enim est multitudo, ibi est confusio, nisi multitudo illa reducatur ad aliquid unum. Sicut videmus in Universo, quod ipsum est maxime ordinatum, eo quod multitudo entium existenti
Abbreviated transcription (Latin):
cia domestica sic ẽẽ ꝯmictẽ¬
da ministris. Ut reẜuet̾ ibi
debitus ordo ministrãdi.
offitiu aliq ꝯmittat᷑ mini¬
stis płib nͣ illi płes sit̃ sb̾¬

Expanded text:
cia domestica sic esse committenda ministris, ut reservetur ibi debitus ordo ministrandi: officium aliquod committatur ministris pluribus nisi illi plures si
Abbreviated transcription (Latin):
uocũ. Ꝙa ẽ illo tp̃re puei̾ de¬
siciuĩt a rõnis usu ꝑftẽ sciẽ
ñ posst᷑. Nec tñ cũ ĩcipiũt hr̃e
ponis usu oĩo sĩt ĩdispositi
ad scia assuescẽdi sut ad illaᷤᷤ
artes de quib fecimꝰ mẽtice.¬

Expanded text:
deficiunt a rationis usu, perfecte scire non possunt. Ne tamen cum incipiunt habere rationis usum, omnino sint indispositi ad scientiam, assuescendi sunt ad alias artes, de quibus fecimus menti
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnͣ ẽ cͥca debitos sũptꝰ ⁊ cͥca de
nos ipos possumꝰ face̾ libales.
Nã sic̃ qr fortitudo płs oppoĩt᷑
timori ꝙͣ audatie faciamus
nos ip̃os fortes declinãdo au
datiã. Ita ꝙ potiꝰ płs audeamꝰ
ꝙͣ minꝰ sic qr liba̾litas ma¬
gis oppoĩt᷑ auaritie ꝙͣ ꝓdi¬
galitati. declinãdũ e̾ mag̃
ad ꝓdigalitatẽ ꝙͣ ad auars¬
tiã ⁊ mag̾. debemꝰ srhabũda¬
re ĩdãdo ꝙ deficere.

Expanded text:
 est circa debitos sumptus, et circa debmodo nos possumus facere liberales. Nam sicut quia fortitudo plus opponitur timori quam audaciae, facimus nosipsos fortes, delcinando ad audaciam; ita quod potius plus audeamus, quam minus. Sic quia liberalitas magis opponitur avaritiae quam prodigalitati, declinandum est magis ad prodigalitatem quam ad avaritiam, et magis debemus superabundare in dando, quam deficere.
Abbreviated transcription (Latin):
.i. uiuẽtes demeretͥrio. expo¬
liatores mõtuoꝵ ⁊ aleatce̾s
dic̃ eẽ t̾pia lucͣ ⁊ õs tales ap¬
pellat illibales. aleator eͥ ⁊
oĩs luxor taxilloꝵ ĩlibał ẽ¬

Expanded text:
idest viventes de meretricio, expoliatores mortuorum, et aleatores, dicit esse turpia lucra: et omnes tales appellat illiberales. Aleator enim et omnis lusor taxillorum illibe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽde st̃ lignee turres uł castra q̃
tegẽda st̃ crudis coriis ne sub¬
cendãt᷑ ab igͦ. Cũ hiis ꝗdẽ ligͤis
castris dupplicit̾ ĩpugnãt᷑ muĩ¬
ticẽs obsesse pͦ iaciẽdo lapides
Nã si alcitudo castroꝵ excedit al

Expanded text:
endae sunt lignae turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castrorum excedit alt
Abbreviated transcription (Latin):
fit ãt hoc cũ tabule grosse.⁊ gro¬
sse optiẽ colligũt᷑ ⁊ duplicãtur
siũ sit dupͥ tabulatũ ne lapidos
emissi possit tale edificiũ fran¬
ge᷑. Cooꝑit᷑ ⁊̃ crudis coriis ne
ab igne possĩt offendi. Cõsueuit
cͥ tale edificiũ fiei ĩlatitudine
ccto pedũ ⁊ ĩlõgitudiẽ sexdecim.
dũ ⁊ inpellẽdũ usq ad muros
miu̾toĩs obsesse sb quo hoĩes exi¬
stentes fodĩt illos muros. Est
at hoc edificiũ utile. cũ tał ẽ mu¬
nitio obsessa ꝙ usq admuros

Expanded text:
 hoc, cum tabulae grossae et fortes optime confligantur, et duplicantur, sive sit duplex tabulatum, ne lapides emissi possint tale aedificium frangere. Cooperitur etiam crudis coriis, ne ab igne possint offendi. Consuevit autem tale aedificium fieri in latitudine octo pedum, et in longitudine sexdecim: dum, et impellendum usque ad muros munitionis obsessae; sub quo homines existentes fodiunt muros illos. Est autem hoc aedificium utile, cum talis est munitio obsessa, quod usque ad muros
Abbreviated transcription (Latin):
nubib dabimꝰ aliũ modũ ac¬
cipiẽdi altitudiẽ cuilib edi¬
ficii ⁊ quoꝵcũq muroꝵ. Ac¬
cipiat᷑ at ligꝰ aliqd̾ uł tabula
hõ ad cuiꝰ ꝙͣtitatẽ accepta est
tabła illa iaciat se ĩt̾ra. ⁊ ad

Expanded text:
ium modum accipiendi altitudinem cuiuslibet aedificii, et quorumcumque murorum. Accipiatur autem lignum, vel tabula ad quantitatem accepta est tabula illa, iaciat se in terram: et ad
Abbreviated transcription (Latin):
eͥ edificia qiͣ ad quatuor gnaͣ re¬
ducũt᷑. uidelicer ad arietes: pi¬
coopit᷑. Sub hac eͥ testudiẽ sic
coopta coriis ⁊ fortit̾ ꝯtexta ne
lapidib obruat᷑ ĩtrinsetꝰ poit᷑
ferreis alligat᷑ ad testudĩe fcãm
ex ligͥs ad modũ arietis se sb̾thit¬

Expanded text:
em aedificia quasi ad quatuor genera reducuntur. videlicet ad arietes, vicooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus ponitur ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtrahit
Abbreviated transcription (Latin):
uł cͥca passiones. uł cͥca opaticẽs
Cũ gͦ ꝯtĩgat ratiocinai̾ recte ⁊
ñ recte o dare ui̾tutẽ aliqua
q̃ sic recta rõ ꝑ quã de ipĩs agibi¬
ꝑ quã dirigim̾ ĩ oꝑando ip̃a a¬
gibłia. Ampliꝰ qr ꝯtingit nos
passionai recte ⁊ ñ rectẽ: or dare
uirtutes aliqͦs ꝑ quas modifi¬
cet᷑ ĩ ip̃is passionib. Cũ gͦ pas¬
sioẽs q̃dã ĩpellãt nos ad malur
ut passioẽs ꝯupisçibles qr ꝓ
ni sumꝰ ad agendũ illa. q̃dã uͦ
retͣhãt nos abono. Ut passiones

Expanded text:
 circa passiones, vel circa operationes. Cum enim contingat ratiocinari recte et non recte, oportet virtutem aliquam, quae sit recta ratio, per quam de ipsis agibiper quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones quaedam impellant nos ad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut passion
Abbreviated transcription (Latin):
tos. Cõseq̃nt̃ uͦ cͣctabimꝰ de ma¬
is uĩtutib. maĩfestãtes quõ
decet reges ⁊ pͥncipes talib uͥ¬
tutib esse ꝑfectos.
diu̾simode notificai̾ põt ꝗd est

Expanded text:
ctabimus de Mais virtutibus, manifestantes, quomodo decet reges et principes talibus virtutibus esse perfectos. diversimode notificari potest
Abbreviated transcription (Latin):
¶Rursus qr pͥdẽtia ẽ pͥncipali¬
or oĩb hiis cum sit directiua
oĩu aliaꝵ ⁊ iustitia ẽ pͥncipa¬
lior ꝙͣ fortitudo ⁊ tp̾rãtia c̃ iu¬
stitia sit cͥca comutatioẽs reꝑ
⁊ cͥca distributioes bonoꝵ ⁊cͥca¬

Expanded text:
Rursus quia prudentia est principalior omnibus aliis, cum sit directiva omnium aliarum, et iustitia sit principalior quod fortitudo et temperantia, cum iustitia sit circa commutationes rerum, et circa distributiones bono
Abbreviated transcription (Latin):
fectionis nͨ sc̃ eque pͥncipales.
distingui int̾ uirtutes. qr q̃dã
st̃ cardinales .⁊ pͥncipales. qdã
uõ ãnexe. Cardinales aũt st̃ qͦ¬
tuor. Uidel pͥdẽtia iustitia for

Expanded text:
perfectionis, nec sunt aeque principales Cdistingui inter virtutes: quia quaedam sunt Cardinales et principales, quaedam vero annexae. Cardinales autem sunt quatuor, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cͥca magna bona utilia. Ut cͥca
magnos sũptꝰ. Magͦnimitas
uõ cea magͦ boã honesta. ut cͥca
magnos honores. In ꝯcupiscibi¬
perãtia. liberalitas honoris a

Expanded text:
est circa magna bona utilia, ut circa magnos sumptus: Magnanimitas vero circa magna bona honesta, ut circa magnos honores. In concupiscibiperantia, Liberalitas, Hono
Abbreviated transcription (Latin):
pecunia. ꝙdã utile hoẽstũ ut ho¬
nor. Hoẽstũ ẽ ab ip̃o honore su¬
mit originẽ. ẽ eͥ hoc̃stũ .q. hono¬
ris statꝰ. Circa passiones c̾tas
ex boͦ delctabłi ñ sumit᷑ nͥ una

Expanded text:
pecunia: quoddam vero honestum, ut honor, honestum enim ab ipso honore sumit originem, est enim honestum quasi honoris status. Circa passiones ortas ex bono delectabili, non sumitu
Abbreviated transcription (Latin):
appetit penã in iu̾dictã. Si at̃ab
hac punitioẽ uł ab hac iuĩdicta
deficimꝰ sic ẽmitiditas mediũ¬
mãsuetudo ãt ñ ꝓp̾e noĩat uir¬
tutẽ mediã int̾ mitiditatẽ ⁊
irã. Imo mag̃ noĩat ip̃a pas¬
respectu hꝰ uĩtutis noĩat᷑ noĩe
passiois deficiẽtis ⁊ dr̃ mãsuetu¬
do. Erit ãt mãsuetudo ⁊̃ ĩ irasci¬
błi qr ĩ ea st̃ mitiditas ⁊ ira cͥca
due gͦ uirtutes existẽtes ĩ ira¬
scibłi sumũt̾ cͥca passicẽs q̃ ori¬
unt̾ ex malo futuo̾. Ut fortitudo
ẽ çirca passioẽs c̃tas ex malo fu
malo p̾sẽti. Si ãt sumãt̃ uĩtu¬
tes cͥca passioẽs q̃ oriũt᷑ ex bonͦ
tc̃ distinguẽdũ ẽ de bono. qr ꝙ

Expanded text:
appetit paenam in vindictam. Si autem ab hac punitione, vel ab hac vindicta deficimus, sic est mitiditas. mediuMansuetudo tamen non proprie nominat virtutem mediam inter mitiditatem, et iram, immo magis nominat ipsam pasrespectu huiusmodi virtutis, nominatur nomine passionis deficientis, et dicitur Mansuetudo. Erit autem Mansuetudo in irascibili, quia in ea sunt mitiditas et ira, contra Duae igitur virtutes existentes in irascibili, sumuntur circa passiones, quae oriuntur ex malo. ut fortitudo est circa passiones ortas ex malo futmalo praesenti. Si autem sumantur virtutes circa passiones, quae oriuntur ex bono, tunc distinguendum est de bono;
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ ⁊ ea faciet excellẽt᷑.
Nã cũ honor int̾ extĩora boã
sit boꝰ excellẽs faciẽs oꝑa i¬
tutũ ĩ quãtũ st̃ honce̾ digna
excellẽtiori mõ fac̾ ea ꝙͣ si
aget talia oꝑa qr dełctarẽ
in illis. Recte gͦ magͦnimi¬
tas dr̃ õs uirtutes maiores

Expanded text:
cellenter. Nam cum honor inter exteriora bona sit bonum excellens, faciens opera virtutum, inquantum sunt honore digna, excellentiori modo facit ea, quam si ageret talia opera, quia delectaretur in illis. Recte ergo magnanimitas dicitur omnes virtutes maiores
Abbreviated transcription (Latin):
sũt honore digna. Uidet eͥ
honoris amatiua se hr̈e ad
magͦnimitatẽ sic̾ formosi¬
tas corporał ad pulcritudĩe
Parui eͥ si hñt mẽbra bñ ꝓpo̾¬
tionata ⁊ ꝯformia formosi
est ñ in magͦ cor᷑. sic faciẽtes
oꝑa mediocri honore digna
gͥ reges .⁊ pͥncipes nͨ in nego¬
tiis arduis nec ĩmediocribꝰ
faciãt ad turpe. s ut sꝑ agãt
oꝑa honore digna. bñ dictu

Expanded text:
sint honore digna. Videtur enim honoris amativa se habere ad magnanimitatem, sicut formositas corporis se habet ad pulchritudinem. Parvi enim si habent membra bene proportionata, et conformia, formosi est nisi in magno corpore. Sic facientes opera mediocri honore digna,igitur reges et principes nec in negociis arduis, nec in mediocribus faciant aliquid turpe; sed ut semper agant opera honore digna: bene dictum
Abbreviated transcription (Latin):
quos dicentes nõ curare de lo¬
nore suo Et rursus qr uitu¬
ꝑamꝰ ãbitiosos. laudamꝰ non
curãtes de honore suo. Cura
bitiosi nec ꝙ finẽ nr̃m pona¬

Expanded text:
quos, dicentes eos non curare de honore suo, et rursus quia vituperamus ambitiosos laudamus non curantes de honore suo. Curarbitiosi, nec quod finem nostrum pona
Abbreviated transcription (Latin):
statẽ beniuolã oñdendo que
dcã sũt nos esse felicit̾ tracta¬
curos. ⁊ in ẜo redlidimus eã
docibilẽ narrando ordinẽ di¬
cendoꝵ restat ut in inhoc capło
tertio reddamꝰ eam attentã.
declarando quãta sit utilitas
indicendis. Nam qr coĩter
hoĩes odiunt ẜmonẽ ꝑscru¬
tatũ. ⁊ ut plurimũ auditoe̾s
sũt beniuoli ꝓferentib ẜmo

Expanded text:
 benivolam, ostendendo, quae dicenda sunt, nos esse faciliter tractaturos: et in secundo reddidimus eam docilem, narrando ordinem dicendorum: restat ut in hoc capitulo tertio reddamus eam attentam, declarando quanta sit utilitas in dicendis. Nam quia communiter homines odiunt sermonem perscrutatum, ut plurimum auditores sunt benivoli proferentibus
Abbreviated transcription (Latin):
lt rõne ⁊ aluid agit passioẽ
lucͣtur. ¶Tertio lucͣtur alios
Na ex hoc ꝙ aliqs recte regit
se ip̃m. dignꝰ est ut efficiat᷑ re¬
ctor ⁊ dñs alioꝵ. Nam uigẽs
prudentia ⁊ aliis uirtutibus

Expanded text:
lt ratione, et aliud agit passione lucratur. Tertio lucratur alios: nam ex hoc quod aliquis recte regit seipsum, dignus est, ut efficiatur rector, et dominus aliorum. Nam vigens prudentia, et aliis virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊debitus. In hꝰ gͦ arte exfacili¬
tate tradendi reddit auditor
beniuolus. sed exordine dicẽ¬
⁊ ordine dicẽda ꝓponant. Ex
utilitate aũt dicendoꝵ reddi¬
t̾ auditor attentꝰ. nã quil at
tente audit si sperat se utilia
auditurũ. Exdcĩs aũt si recte
cognoscant᷑. ⁊ debite obẜuent᷑

Expanded text:
et debitus. In huismodi ergo arte ex facilitate tradendi redditur auditor benivolus: sed ex ordine dicent ordine proponantur. ex utilitate autem dicendorum redditur auditor attentus, nam quilibet attente audit, si sperat se utilia auditurum. Ex dicendis autem, si recte cognoscantur, et debite observentur,
Abbreviated transcription (Latin):
sit siccꝰ. ut ibi ne putei fi̾ pꝰsint
fiẽde st̃ cist̾ne Ut celestiũ aquaꝵ
suꝑ habũdãtia suppleat aliaꝵ
aquaꝵ defectũ. ꝙ si inuĩtio obse¬
ssa sit cͥca mare ⁊ñ possit hriͣ aqͣ¬

Expanded text:
sit siccus, ut ibi nec putet fieri possint: fiendae sunt cisternae, ut caelestium aquarum superabundantia suppleat aliarum aquarum defectum. quod si munitio obsessa sit citea mare, et non possit ha
Abbreviated transcription (Latin):
obsidẽdã ꝙͣtũ ad uictũ ñ solu
attẽdẽdũ ẽ ut mag᷑ copia uic¬
iualiũ deferat᷑ ad muĩtoe obse¬
ssã. s ⁊̃ ut uictualia delata ꝑtẽ¬
peratos erogatores ꝑfamilias
dispensẽt᷑. Uñ si fi̾ posset si ciui¬
ħ efficeͣ nõ eẽt difficile. qiͣ eͥ nil¬

Expanded text:
ictum non solum attendendum est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civihoc efficere non est difficile quasi eni
Abbreviated transcription (Latin):
nerui deficiãt loquo eoꝵ adhibeiͣ
poterũt cͥnos eqni. uł capilli mu¬
lieꝵ. Recitat eͥ uegetiꝰ ꝙ cũ roã¬
nis n̾uoꝵ copia defecisset an pos
dũ bellatorib. Mulieres romane
abscisis cͥnib eos suis maritis ⁊¬
diderũt ꝑ quos machinis repatiᷤᷤ
adu̾sarioꝵ ĩpetũ repulerũt. Malu¬
erũt eͥ ut ait negetiꝰ ille pudici¬
ssime femine cũ maĩtis uiuere
deformato capite ꝙͣ suire hostibꝰ
depõtada cornua bestiaꝵ ad refõ¬
mãdũ balistas ⁊ arcꝰ ⁊coria cͥda
tegẽdũ machinas ⁊ alia odificia
ne ab adu̾sariis ꝑĩcẽdia ꝯburat᷑.¬

Expanded text:
nervi deficiant, loco eorum adhiberi poterunt crines equi, vel capilli mulierum. Recitat enim Vegetius, quod cum Romanis nervorum copia defecisset, et nondum bellatoribus mulieres Romanae abscissis crinibus suis maritis tradiderunt: per quos machinis readversariorum impetum repulerunt. Maluerunt enim ut ait Vegetius illae pudicissimae foeminae cum maritis convivere deformato capite, quam servire hostibus deportanda cornua bestiarum ad reformandum ballistas, et arcus: et coria cruda ad tegendum machinas, etalia aedificia, ne ab adversariis
Abbreviated transcription (Latin):
ferra uͦ repai̾ possĩt arma ⁊ fĩ tela
⁊ sagipte ⁊ alia ꝑq̃ ĩpugri ualeãt
obsidẽtes. Est q̃ młtitudo ferri
utił ip̃is obsessis ad destruẽdu
edificiũ ⁊ machinas ipõꝵ obsidẽ¬
tiũ. ut ĩseq̃nti capło apparebit. Sa¬
nũtoẽ deportãda. qr talia st̃ so¬
lidiora ⁊ aptiora adiaciẽdũ. Ex
eis gͦ replendi st̃ muri aturres
miu̾toĩs obsesse. Calcẽ ⁊̃ puluei̾¬
catũ deferẽdũ ẽ ad ipã muĩticẽ
ĩmagͣ habũdãtia ⁊ ex ea replẽda
st̃ młta uasa: ut cũ obsidentes
appĩquãt muris miui̾toi̾s iaciẽ¬
da st̃ uasa illa quibꝰ fractis płuis
illius sb̾intrat obsidẽtiũ cculos.
⁊ ado̾ offendũt eos ut qĩ ñ uidẽ¬

Expanded text:
etiam reparati possint arma, et fieri tela; et sagittae, et alia per quae impugnari valeant obsidentes. Est etiam multitudo ferri perutilis ipsis obsessis ad destruendum aedificia, et machinas ipsorum obsidentium, ut in sequenti capitulo apparebit. Samunitionem deportanda: quia talia sunt solidiora, et aptiora ad iaciendum. Ex eis ergo replendi sunt muri, et turres munitionis obsessae. Calcem etiam pulverizatam deferendum est ad ipsam munitionem in magna abundantia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi cae
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ab extͣneis. Et sitimet᷑ de ob¬
sessicẽ añ recollectoẽ frugũ ex
aliis locis ꝓpĩqs st̃ talia acgrẽ¬
da. Ut muĩtio obsessa obcar̃¬
tiã uictꝰ possĩt pati defectũ. &¬
ri. uł si defert᷑ ñ młtũ eẽt utile
castro ꝯciuitati obsesse. totũ ẽ
e̾tes iñ capiãt emolim̃tũ ⁊ ex

Expanded text:
si timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus possit pati defectum. Qri vel si deferretur non multum esset utile castro vel civitati obsessae totum est entes inde capiant emolumentum, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
ulr os habitatores regni ab
ipã ĩfantia ꝓuocare filios ad
dilectioẽ regis. ĩstrue̾ eos qͦ¬
m᷑ debeãt honorare regẽ ote¬
iectas nec ĩaliꝗͣ iura regni.: pe¬
ere pueros adu̾tutẽ ⁊ ad obẜ¬

Expanded text:
s habitatores regni ab ipsa infantia provocare filios ad dilectionem regis: instruere eos quomodo debeant honorare regem, obeiectas, nec in aliqua iura regni. Peere pueros ad virtutem, et ob
Abbreviated transcription (Latin):
cipaliũ eo ꝙ cor ⁊pͥncipalia m̃¬
bra hñt ĩflue̾ ĩ alia ⁊ rectifica¬
re ipã sic bonitas regͥ depẽdet
ex bonitate oĩu ciuiũ maxĩe
cñ dependet ex hiis qui pͥnci¬
pant̾ ⁊ dnãt᷑ ĩ regno. Utile ẽ
gͦ toti regno hr̃e bonos ciues
s utiliꝰ ẽ ħrẽ bonos pͥncipãtes
eo ꝙ pͥncipãtiũ sic alios rege̾
⁊gubernare. Tãto gͦ magͦ re
ges ⁊ pͥncipes sollicitai cca ꝓͥos
filios. ut polleãt pͥdẽtia ⁊ boni¬
tate ꝙͣto maior utilitas ꝯẜg̃
mit originẽ ex amore ⁊⁊ ꝙ ñ
eodẽ regimĩe debr̃ regi filii qͦ re

Expanded text:
cipalium, eo quod cor et principalia membra habent influere in alia et rectificare ipsa: sic bonitas regni dependet ex bonitate omnium civium; maxime tamen dependet ex iis qui principantur et dominantur in regno. Utile est ergo toti regno habere bonos cives, sed utilius est habere bonos principantes, eo quod principiantis sit alios regere et gubernare: tanto ergo magis decet reges et Pincipes solicitari circa proprios filios, ut polleant prudentia et bonitate; quanto maior utilitas, consmit originem ex amore; et quod non eodem regimine regendi sunt filii, quo re
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ꝙͣ uirile. Nã eͥ cũ moueatũ
ab ĩtelligẽtiis ⁊ ado̾ ĩ quo ẽ sũ¬
ma prudẽtia decet ꝙ agat or¬
dinate ⁊ pͥdent̃. Prudẽtis est
cito se expedire ⁊ modicũ tr̃
apponẽ in reb uiliorib d̾ e

Expanded text:
uam virile. Natura enim cum moveatur ab intelligentiis, et a Deo, in quo est suprema prudentia; oportet quod agat ordinate et prudenter. Prudentis est enim cito se expedire, et modicum tempus apponere in rebus vilioribus de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis ⁊ regͥ o ꝙ sit iutuo¬
cet eͥ talẽ ẽẽ qiͣ semideũ : ut
sic̾ alios digͥtate ⁊ potẽtia ex¬
cellit sic eos boĩtate superet.
hoc eͥ maxĩe saluabit regͦ ⁊
policitiã si rex sit bonꝰ ⁊ uͣtuo
poterũt ꝑ expiẽtiã. Nam cũ qs
diu exptꝰ ẽ regͥ negotia deleu
arbit᷑ri pot̾it q̃ bonũ statũ rͥ
corrũpũt ⁊ saluãt. decet gͦ nͦ

Expanded text:
irtuocet enim talem esse quasi semideum, ut sicut alios dignitate et potentia excellit, sic eos bonitate superet. hoc enim maxime salvabit regnum et politiam, si rex sit bonus et virtpoterunt per experientiam: nam cum quis diu expertus est regni negocia, de levi arbitrari poteritque bonum statum regni corr
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. Ultiẽ aũt passicẽs st̃
descratio ⁊ tristicia. dełcta¬
tio enĩ ⁊ tristitia secũt᷑ ad õs
alias passioes. nam quat̃¬
dełctat᷑ uł tristat᷑. Iõ hee duᷤ
passicẽs pꝰ õs alias collocã¬
de st̃. amor at̃ ⁊ odiũ st̃ si¬
plicit̾ passiones pͥme. na
sicut dełctatio ⁊ tristitia
ad õs alias passicẽs secũt᷑¬

Expanded text:
tudo. Ultimae autem passiones sunt delectatio, et tristitia. Delectatio enim et tristitia consequuntur ad omnes alias passiones. Nam quacudelectatur, vel tristatur. Ideo hae duae passiones post omnes alias collocandae sunt. Amor autem, et odium sunt simpliciter passiones primae. Nam sicut delectatio, et tristitia ad omnes alias passiones c
Abbreviated transcription (Latin):
git ciuitates hre guerras.
utile ẽ uni ciuitati ad expu¬
gnãdã ciuitatẽ aliã. ꝯfedera¬
re se alt̾i ciuitati. Qͣr c̾ ꝯfede¬
ratio ciuitatũ utił sit ad de¬
bellandũ ostes ⁊ adremouẽ¬
dũ ꝓhibẽtia corruptiua p̃t̾

Expanded text:
git civitates habere guerras, utile est uni civitati ad expugnandam civitatem aliam confoederare se alteri civitati. quare cum confoederatio civitatum utilis sit ad bellandum hostes, et ad removendum prohibenti
Abbreviated transcription (Latin):
poł. q̃dã st̃ diurnalia. Ut il¬
la quib indigemꝰ oĩ die ħ¬
modi est comede̾ ⁊ bibe̾ ⁊ cͥ
modi st̃ alia sustẽtam̃ta ⁊
ẜuicia corporalia quib coti¬
die indigemꝰ. Aliqua uõ nõ

Expanded text:
dam sunt diurnalia, ut illa, quibus indigemus omni die, cuiusmodi est comedere, bibere, et cuiusmodi sunt alia sustentamenta, et servitia corporalia, quibus quotitie indigemus. Aliqua