comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
biteriis popul & c̃principib: eiꝰ iudicabit᷑: & ad dit uosccutẽ qͣund succenditis ui¬
ne cẽmeã & diseptio pocuperꝰ in domib uestris e ut quid in iuriã faciatis populo
meo & personas pacuperꝰ ofunditis secundũ haec aute &episcopus inlustratmi¬
nisteriũ suũ iaepis copatu sisits ecundũ quod destribit apostulus in reprehensibilis
uigilans prudens osnatꝰ hospitaclis doctor n uinolentus non ꝑcussor sed modestus
non l&igiosus nonauarus domũ sua benegerens filios haebens in obsequio cũ omni
gra uitate Nonela tꝰ suꝑbia ne iniudicium incidat diccbob: qͥ talis ẽ in lustraetmi¬
nisteriũ aepiscopat᷑ sui ut & ipse ccudat Eugeseruebone & fidelis suꝑ pauca fu

Expanded text:
sbyteris sbyteris neam meam, et direptio pauperum in domibus vestris est? Ut quid injuriam facitis populo meo et personas pauperum confunditis? Secundum haec autem et episcopus illustrat ministerium suum in episcopatu, si sit secundum quod describit Apostolus: Irreprehensibilis, vigilans, prudens, ornatus, hospitalis, doctor, non vinolentus, non percussor, sed modestus; non litigiosus, non avarus, domum suam bene regens, filios habens in obsequio cum omni gravitate, non elatus in superbia, ne in judicium incidat diaboli. Qui talis est, illustrat ministerium episcopatus sui, ut et i
Abbreviated transcription (Latin):
pccu minis terium suũ inlus tracse secheit : & quid tã dignũ quõc ut unꝰ quisq ministe¬
rium suum quod ꝑdi pidiideriam suscipit exorna : exor nactaute & inlustrat
ministerium : quibene ministrat : sicut eu conrario dehonestat ministeriũ suũ
& not abile feccit quinegle gerter & indigne ministroo uerit᷑ uerbi causoc in
ministerio & clesice dicc conꝰ inquit quibeneminis tracuerit bonũ gracdũ sibiacd¬
quirit & mul ta fiduciam infidex pihũ si uero ñ bene ministrauerit hoc est sinon
se tocle ex hibuerit qua lem describit copostulus. gracuem nonbilinguae normul¬
touino deditũ nontͥpis lucri appeitore sedha bertẽ misteriũ fidei in conscierłiã pu¬
rao n iccbonũ gracdũ sed mala sib poenã ꝯqͥrit tã quã qͥo tumihã fecerit diuinomi¬
nisterio simlterautẽ & qui pracerbit̃ gradũ suscipit ina& clena scctis agatinlus¬
scribit aepostulus &e a quee sa iaes scribitcũ dicit ipsedns in sudiciũ ueni& cũpre¬

Expanded text:
lustrare se dicit; et quid tam dignum, quam ut unusquisque ministerium suum quod per Dei providentiam suscipit, exornet? Exornat autem et illustrat ministerium suum, qui bene ministrat. Sicut econtrario dehonestat ministerium suum, et notabile facit, qui negligenter et indigne ministraverit. Verbi causa, in ministerio Ecclesiae, diaconus, inquit, qui bene ministraverit, bonum gradum sibi acquirit, et multam fiduciam in fide Jesu Christi. Si vero non bene ministraverit; hoc est, si non se talem exhibuerit, qualem describit Apostolus , gravem, non bilinguem, non multo vino deditum, non turpis lucri appetitorem, sed habentera. Non jam bonum gradum, sed malam sibi poenam conquirit, tanquam qui contumeliam fecerit divino ministerio. Similiter autem et qui presbyterii gradum suscipit in Ecclesia, satis agat illusscribit Apostolus , et ea quae Isaias scribit, cum dicit: Ipse Dominus in judicio veniet cum pre
Abbreviated transcription (Latin):
loquis quȩnꝰ oporte aut sit indilitiis degens & uiuens mostua hec deoricuit &nꝰ
in lustracuit ministeriũ idu&aes suae Eode m̃õ &iã uirgo ⁊secrata dõ inlus¬
& effici& unac dein si pieriib: urginib: haec eccde & unꝰ quisq: in ae desia possitꝰ
acpusem& ipsum reput& ut inquocũq: locostat siue inclero si ue inplebe inlus¬
tra ministeriũ fidei suae & ta les faciatactꝰsuos ut uideries homines operaeꝰ
bona magni ficent patre quin caelise hoceni ficciebat & paulis clocens ⁊ doredes¬

Expanded text:
oportet; aut si sit in deliciis degens, et vivens mortua; haec dehonoravit et non illustravit ministerium viduatis suae. Eodem modo etiam virgo consecrata Deo illuset efficitur una de insipientibus virginibus . Haec eadem et unusquisque in Ecclesia positus apud semetipsum reputet, ut in quocunque loco stat, sive in clero, sive in plebe, illustret ministerium fidei suae, et tales faciat actus suos, ut videntes homines opera ejus bona, magnificent Patrem qui in coelis est . Hoc enim faciebat et Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
diminutionem feddidit plenitudinem : & n sine pro fundo quo. dat sensu populũ
isrł paculus plenitudmẽ uocat in quo ego promeis uirib: tile
celiquo intellego Nunc quidẽ don&om nes gere suenur cadsa lute
congsegant᷑ diuiticcedi &x crederium multitudine sed don &isn łin ixcxe¬
do litcete ꝑsstit : Nondũ plenitudo portionis dni dic&đ esseopl&ceceñ¬

Expanded text:
diminutionem reddidit, plenitudinem, et non sine profundo quodam sensu populum diminutionem reddidit, plenitudinem, et non sine profundo quodam sensu populum Israel Paulus plenitudinem vocat. In quo ego pro viribus meis tale aliquid intelligo: nunc quidem donec omnes gentes veniunt ad salutem, congregantur divitiae Dei ex credentium multitudine; sed donec Israel incredulitate persistit, nondum plenitudo portionis Domini dicetur esse c
Abbreviated transcription (Latin):
gelis quib: piers gerłiũ fuerat distribu seducentib: quodaem modo singu¬
los quosq: depastemdnĩ cacdeprauarłib: fecer eos offendere Itcut di
terram que gloriã &testa menta & legis lactionem & obssequia cultch
quȩ omnico diuitiae erant pastis dnĩ susciper& & pars dm̃i ꝓilla paste
quȩ offenderat uocar& idciro delictum illor fiunt diuitiaem undi
nunc enĩ icc̃ ñ unco hebreor gens. sed totꝰmundus paers dñi eff&tco est :
sicenĩ ipse saluator dic̃ quicegoueni Ñ ut iudicemmundi sedutsalu&ur¬
ccdeaelũ & terrã sepe codsola terri interdũ uero &iam cedomnes homines
mundi appellatione festur idciro rep&it aepostulus & manifestiur in
quodixerit mundum designat aitem̃ haex dim in utio eorꝰ diuitiae gen¬
tium: quod enĩ illis qui offender deminutũ est & ceblactũ addiuitiuas gerłium
conlatu est quiꝑ fidẽ parsdñĩ & heseditas eiꝰ eff&tisun: bene autem ad

Expanded text:
gelis, quibus pars gentium fuerat distributa, seducentibus quodammodo singulos quosque de parte Domini, ac depravantibus, fecerunt eos offendere, ita ut dterram, quae gloriam, et testamenta, et legislationem, et obsequia cultus Dei quae omnia divitiae erant partis Domini susciperet, et pars Domini pro illa parte quae offenderat vocaretur. Idcirco delictum illorum fit divitiae mundi. Nunc enim jam non una Hebraeorum gens, sed totus mundus pars Domini effecta est. Sic enim Salvator dicit: Quia ego veni, non ut judicem mundum, sed utcoelum et terram, saepe ad solam terram, interdum vero etiam ad omnes homines mundi appellatio refertur: idcirco repetit Apostolus, et manifestius in quo dixerit mundum designat. Ait enim: Et diminutio eorum, divitiae gentium; quod enim illis qui offenderunt diminitum est et ablatum, ad divitias gentium collatum est, qui per fidem pars Domini et haereditas ejus effecti sunt. Bene autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
autem & prohis quimale docent & malelo quntur oratdauid insal¬
mis & dicit mutacefficiant᷑ labia iniqua quȩ lo quunt᷑ aaduersus iustu
scelus in suꝑbia &⁊temptu: sicergo & deirrł dicit̃ obscurent᷑ oculieorꝰ
neuideant: & ded& eis ds̃ oculos ut non uidearħ: haec quocrłum ado¬

Expanded text:
autem et pro his qui male docent, et male loquuntur, orat David in Psalautem et pro his qui male docent, et male loquuntur, orat David in Psalmis, et dicit: Muta efficiantur labia iniqua, quae loquuntur adversus justum scelus in superbia et contemptu . Sic ergo et de Israel dicitur: Obscurentur oculi eorum ne videant, et, Det eis Deus « oculos ut
Abbreviated transcription (Latin):
legese &i cemanime o culos quib aliquidem utuntur ut uerbumdĩ & dostri¬
Ncc̃ ueritatis cgnoscarł cec sapienłiae ei quotidecapient piop&tum
clii uero utuntur hisoeculis incoftrarium &xercentes scillic& sem& ipsos
quotidie & inquerertes quomo dogmata ueritatis infringant & fidem
xpĩ quarTum ipsis uid&ur impugnent᷑ : Ponamꝰ ergo alquem orcre ꝓhi
quiperspicaces & crgumentosi sunt In fec iscescieriã & dicere d& illisdr
occulos ut non uidecent peruersi sensus a cumina & ccure sut naudiant
mendeccii scillic& magistros: & obscurent oculieorũ Neuidean : Noribi
uid& ampl&tendus his qui hecoptat eis perquae eorꝰ p& catteminuant
multo enĩ melius est Nonsac pere quã mat les cepere: Non inquã tibiuid &ur
quat̃ marcion quicduersũ crecctorem dm̃ btas phemã scriptac dposuit
sent sinullos quib: male sapuerunt cordis occulas habuissent dehis enĩ¬
& e saiccs dicit uccescriberiib scribens enĩ nequit ẽ scribunt s̃mili ter

Expanded text:
ntur ut verbum Dei et doctrinam veritatis agnoscant, ac sapientiae ejus quotidie capiant profectum; alii vero utuntur his oculis in contrarium, exercentes scilicet semetipsos quotidie, et inquirentes quomodo dogmata veritatis infringant, et fidem Christi quantum ipsis videtur impugnent. Ponamus ergo aliquem orare pro his, qui perspicaces et argumentosi sunt in falsa scientia, et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi sensus acumina, et aures ut non audiant, mandacii scilicet magistros, et obscurentur oculi eorum ne videant: non tibi videtur amplectendus is qui haec optat eis, per quae eorum peccata minuantur? Multo enim melius est non sapere, quam male sapere. Non, inquam, tibi videtur quod Marcion qui adversum creatorem Deum blasphema scripta composuit,sent, si non illos quibus male sapuerunt, cordis oculos habuissent? De his enim Isaias dicit: Vae scribentibus; scribentes enim nequitiam scribunt. . Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
tacmenꝰ abent adhuc&liquid sesiduiest apud illos meditatiolegis. lic&
non credertes n& intellegant estapudillos & aemulatiodi: lic& non
ecundũ scientict̃ & propt̃ ecdic̃ &postolus qͥa nꝰ sic offenderunt ut
cccderent ut hoc est ut abomni legis dĩ obserua f̃lia uel meditatione
poenitus declinarent : & huius modi coessum delictum nominecuit
illorꝰ enĩ inquit delictos a lus gerłib proptereergoda uid scien
huius modies sede licta in quib ꝗͥ c&ciderit ñresur gaet n& in consũ¬
modo cpudeum neips e quidem delicta & lapsus inutihter caedunt sed
etsiae hoc ipsum in quo ill damnosucce neglegenłicce pacuperes fiunt

Expanded text:
tanen habent adhuc aliquid residui. Est apud illos meditatio legis, licet tanen habent adhuc aliquid residui. Est apud illos meditatio legis, licet non credant, nec intelligant; est apud illos aemulatio Dei, licet non secundum scientiam. Et propterea dicit Apostolus, quia non sic offenderunt ut caderent hoc est, ut ab omni legis Dei observantia, vel meditatione penitus declinarent. Et hujusmodi casum delictum nominavit. Illorum enim, inquit, delicto salus est gentibus. Propterea ergo et David sciens hujusmodi esse delicta, in quibus qui ceciderit resurgat; modo apud Deum ne ipsa quidem delicta et lapsus inutiliter cedunt: sedentiae hoc ipsum, in quo illi damno suae negligentiae pauperes fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fuilgor cecidisse ꝗ& aelo seo & illũ clequoesaicos dĩẽ quomodo eoxidit¬
decaelo lucpor quimane oriebat᷑ huncergo talem cacssumnegictc&¬
disse isrł illorum enim ł in fine sceculi conuersioerit tunc cũplemtu dogeri¬
um subinrccuerit & omnis urł saluusfict istius aute qͥdacelo cecidisse
dioie᷑ e infinesa&u eritulla conuersio huncergoca ssum quẽ superi¬
usdiximꝰ io e in quo quicadit cediceci& eeresirgat similem esse huic
quãc in p̃sersiloco sfensionem nominat & postulus aeduestiemꝰ & quod delio¬
Non tñ ideo abomnilegis obser uicrsia discerserit sediustitiã teneat
miseri cordiã colat fidem piaecate mansua &udinẽ seru& & legẽ
dĩ meditari ñ neglegat de ho possumꝰ dicese qͥ anũ quid sic offendit ut
cade s& absit quia& israhelite quac̃ uis sedẽptorẽ suũ nege uerint
& eos qui beomisi sur̃ adprecedicandũ sclute lapi decuerint & ꝑsecuti sint :

Expanded text:
fulgur, cecidisse de coelo ; sed et illum de quo Isaifulgur, cecidisse de coelo ; sed et illum de quo Isaiucifer, qui mane oriebatur? Hic ergo tali casu negat cecidisse Israel. Illorum enim vel in fine saeculi conversio erit tunc cum plenitudo gentium subintraverit, et omnis Israel salvus fiet : istius autem qui de coelo cecidisse dicitur, nec in fine saeculi erit ulla conversio. Hunc ergo casum quem superius diximus, id est in quo qui cadet, adjiciet ut resurgat, similem esse huic quam in ipso loco offensionem nominat Apostolus advertamus, et quem delicnon tamen ideo ab omni legis observantia discesserit, sed justitiam teneat, misericordiam colat, fidem, pietatem, mansuetudinem servet, et legem Dei meditari non negligat: de hoc possumus dicere, quia Nunquid sic offendit ut caderet? Absit. Ita et Israelitae, quamvis redemptorem suum negaverint, et eos qui ab ipso missi sunt ad praedicandum salutem, lapidaverint et persecuti sint:
Abbreviated transcription (Latin):
b & estmirũ qño inot&clib: que dehis omnis aepĩrtextꝰ ex ponit cecidisse tñ
eos neg& apostolus sed uid&᷑ mihi. quod paculus cacdendi deffererłiaes bene
& secundũ quod hiereniaes dicit Numquid quica dit ñ ad&it utresurgit aut
qui ood uersus e nom uert& sed & iobcesem& ipsodicit eempore constituto pa¬
retũ est ei cadere subaliis & domũi ei diripiabaliems & irtes iiI segnorũ
libroscriptũ est cecidit e techias cobelatone corhsto sui &omnes hicas¬
sus de quib: insupradictis sermonib: scripturam propuntiasse memora¬
uimꝰ haebentutiq: sesur rectionem & cuersio eor hab& conuersionẽ
Inpreserłi uero cãpt quasi siciens cepostulus quic s̃ c&ci dissent resurgese
omnino nonpossent. itanegate or cacidisse & ua ldeexcusat in eoadiẽ
Numquio fic offender uit eodereNT cebsit Neforte ergo ad aliũ cas sum res¬
picensa postulus irrahelex tusa & cabneg& cecidiese illũ fosties se
de quodicebat dñs & saluatormoster Quiauidebã sac tunan sicut

Expanded text:
 et talibus quae de eis omnis Epistolae textus exponit, cecidisse tamen eos neget Apostolus. Sed videtur mihi quod Paulus cadendi differentias bene ; et secundum quod Jeremias dicit: Nunquid qui cadit, non adjiciet ut resurgat? anon convertetur? Sed et Job de semetipso dicit: Tempore constituto paratum est ei cadere sub aliis, et domum ejus diripi ab alienis; et in quarto Regnorum libro scriptum est: Cecidit Ezechias ab elatione cordis sui . Et omnes hi casus de quibus in supradictis sermonibus Scripturam pronuntiasse memoravimus, habent utique resurrectionem; et aversio eorum habet conversionem: In praesenti vero capitulo, quasi sciens Apostolus quia si cecidissent, resurgere omnino non possent, ita negat eos cecidisse, et valde excusat in eo quod dicit: Nunquid sic offenderunt ut caderent? Absit. Ne forte ergo ad alium casum respiciens Apostolus, Israel excuset et abneget cecidisse; illum fortasse de quo dicebat Dominus et Salvator noster, quia videbam Satanam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
si bilcgis e propha cerꝰ sermonibpcercebat᷑ : & hecne puto es semensam
dequae dicitsolomon siqle deris caenxre cedmensam potertis ititellegibi¬
litor nte degi que cedponunturtibi& mittemconutua sciens qatolla
tepauense opont& seoa sadua tor ubidicit cũ maenducauerits & biberiti¬
ct dinensã mecẽ quidec lud mens̃ eꝰ rtellegimꝰ tisiubidignos & cosquica pe¬
de popuenrt uerdũ sepreslae & perũ scieriam docent hoc &i puenbiis ia lomon
deseoienio pidtestat᷑ dicens secpieuia edificaruit sibi domũ & sibporsuto
& pccra uitinensam suã mniser go scriptura mensae apieriao sedui¬
hnce dificee bit eiuita tẽmeã & cocptiuitetem populimei conuesta & dñt
uitectẽ populreuo cocuit: sedhȩo dñt quia sed enesaed mensã porestis uop
focciunt illuo quodeo monuit salomonait intellegibilit itellegiNł que a ppo¬
sitec s̃ens: Nonenĩ us n bihter ha& sed intellegibiliter hoc est spiritalter

Expanded text:
sibi legis et prophetarum sermonibus pascebatur. Et hanc puto esse mensam de qua dicit Salomon: Si sederis coenare ad mensam potentis, intelligibiliter intellige quae apponuntur tibi, et mitte manum tuam, sciens quia talia te parare oportet . Sed et Salvator, ubi dicit: Cum manducaveritis et biberitis ad mensam meam, quid aliud mensam ejus intelligimus, nisi ubi dignos et eos qui capere possunt verbum sapientiae, et rerum scientiam, docet? Hoc et in Proverbiis Salomon de sapieet paravit mensam suam . Omnis ergo Scriptura mensa est sapientiae. Sed viHic aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei convertet ; etvitatem populi revocavit. Sed haec dicunt, quia sedentes ad mensam potentis non faciunt illud quod admonuit Salomon, ut intelligibiliter intelligant quae apposita sunt eis. Non enim visibiliter haec, sed intelligibiliter, hoc est, spiritaliter
Abbreviated transcription (Latin):
& testacmencũdi quod ipsiprius accepercert illis traditum & logẽ
cocprophaces apudeos maiore & digniort hec beriobseruariia Zelum
capiat &iamips: in nouis simis sal tm tẽporib: & sicut Nunc illorꝰ lcepsus
scclutem gerłib: dedit : itx geniũ fides & uersa tois rachel emulatonem con¬
uersionis oferat & salutis obseruandum tñ est quoda hud ponit paulus
offendere acdese linquese &acliudecedere & offensiom qͥdẽ ł delisto reme¬
diũ ponit cexichs se autẽ eos qua si disperatio in hocsitah quando ñrecepit

Expanded text:
et testamentum Dei, quod ipsi prius acceperant, illis traditum, et legem ac Prophetas apud eos majore et digniore haberi observantia, zelum capiant etiam ipsi in novissimis saltem temporibus; et sicut nunc illorum lapsus salutem Gentibus dedit, ita Gentium fides et conversatio Israeli aemulationem conversionis conferat et salutis. Observandum tamen est, quod aliud ponit Paulus offendere ac delinquere, et aliud cadere; et offensioni quidem vel delicto remedium ponit: cecidisse autem e
Abbreviated transcription (Latin):
eos dicer& generationem esse abrithȩ sed genercetionem ui perarum &
his codder& nolitedicere quia patrem haebemꝰ habraham: Dico enĩ uobis
quia potensẽ ds de lapidib suscitare filios a brachȩ : Huicergo istarde
populo conqretti respondecot᷑ & dño & saluatore nostid: ergoscio quoselegi¬
hccbeo & ahasoues que non s̃ de ouile hoc opost& me & illas e doucere :
quidacute &ĩpse numerꝰ septẽ milicundrꝰ indic&: uideam̃si septẽ nume¬
la borcetis & hondratiestis & inueni&is requiem animab uestris:
Adistũ ergo septsnarium numen pestina : omnis qui ueniens adxp̃m
deposuit onera pacat & requiem salutis inuenit r& te ergo a pos¬
tolus dicit quicsic& in cempore selquiae socundũ ed&tionem gre¬
tiae pacste s reliqui aesdicens eos qui ex cicũ cisione crediderunt :

Expanded text:
eos diceret generationem esse Abrahae, sed generationem viperarum, et his adderet: Nolite dicere, quia patrem habemus Abraham. Dico enim vobis quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Huic ergo ista de populo conquerenti respondeatur a Domino et Salvatore nostro: Ego scio, quos elegeHabeo alias oves quae non sunt de ovili hoc: oportet me et illas adducere . Quid autem et ipse numerus septem millia virorum indicet videamus. Septenarius numelaboratis et onerati estis, et invenietis requiem animabus vestris . Ad istum ergo septenarium numerum pertinet omnis qui veniens ad Christum deposuit onera peccati, et requiem salutis invenit. Recte ergo Apostolus dicit, quia sic et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae sa
Abbreviated transcription (Latin):
uecri & deqͥb: in praesersi locodiR: quia ñ ex operib a hoquinorata
iam non sit gratiao sienim ꝑ he quiiustificatur non gractus u& tnue¬
cat᷑ : quiautẽ ꝑ gractiã iufuficat᷑ is ł a quidem operio : ab eo minime utue¬
runt᷑ sed obserua sedeb&: neaccepta gratia inaenis fiat in eor sicute
pcculus dicit s quia grectia eiꝰ in meinanir ñ fuit᷑ sedam plus quã oro nes
ill lccborccun &iterꝰ eddittã quã memor gratiae : Nonego inquit sedgrin¬
tiacdi mecum: non facciter goinanẽ gractrã ille quidignoe eio peree subiun¬
git & gratice di ñ &istit in gratus: qui enim postse quutee gratiat
pec cat ingract᷑ fitei qui prest suit grcetiã ⁊ si autem t̃ manẽ secerusoꝰ mii
multi phcabit̃ tibigrata & tã quã mercedem boni operis oralusu onutt¬
titudinõ conseq ris sicut & ipse scribit & poerus inae pitola suadiceto¬

Expanded text:
 in praesenti loco dicit, quia non ex operibus: alioquin gratia, jam non fit gratia. Si enim per haec quis justificatur, non gratis justificatur. Qui autem per gratiam justificatur, ista quidem opera ab eo minime quaeruntur; sed observare debet ne accepta gratia inanis fiat in eo, sicut et Paulus dicit, quia gratia ejus in me inanis non fuit, sed amplius quam omnes illi laboravi . Et iterum addit tanquam memor gratiae: Non ego, inquit, sed gratia Dei mecum. Non facit ergo inanem gratiam ille qui digna ei opera subjungit, et gratiae Dei non existit ingratus. Qui enim post consecutam gratiam peccat, ingratus fit ei qui praestitit gratiam; si autem non inanem feceris gratiam, multiplicabitur tibi gratia, et tanquam mercedem boni operis gratiarum multitudinem consequeris, sicut et ipse scribit Petrus in Epistola sua dice
Abbreviated transcription (Latin):
tesh ino mor̃ qualt atemem oranmꝰ ut ostencdraii ꝑnern guirs quo dut¬
toritas eposto lcco n ꝓquaquã hebreorꝰ exemplaribus fidem feccit: Mexuer¬
bis semꝑ iNterpreum eruit is eo scripturcorꝰ sensũ uerbis quib comp&it ex¬
plicat᷑ : Nuncergo uideamꝰ quomod oꝓpossiti capituli s ensus debeat &x pla¬
nari caitate cordis quacreliquus isrł hocẽ qui ñ credidit & caecatꝰ ẽs duob
propheicis testimoniis probat̃ ł quodex naia ł quod ex decinduidexiir cessum p¬
tum & inutidq: unꝰ quodã modosensus xponitur ircom i& hic occuheius dunt
quib: nonuideant & ccures quib: non audiant & illic optatur ut corcm
ipnis mensa eorꝰ fiat in laqueum: & incaptionem: & inributionẽ & in
scandalũ : & ut obscurentur oculeorꝰ neuideant : & quomodo h̃ digne cne¬
decnt᷑ dici& maxime expersona xp̃i inscelmo fonotiosum uid& õstendere
ide ergo si hocmodo possumꝰ explicane qđ q̃ rit᷑ sicut o culs corporeis utitur

Expanded text:
 qualitate memoravimus, ut ostendamus per singula, quod auctoritas apostolica nequaquam Hebraeorum exemplaribus fidem facit, nec verbis semper interpretum servit, sed Scripturarum sensum verbis quibus competit explicat. Nunc ergo videamus quomodo propositi capituli sensus debeat explanari. Caecitatem cordis, quia reliquus Israel, hoc est, qui non credidit, excaecatus est, duobus propheticis testimoniis probat, vel quod ex Isaia, vel quod ex David videtur assumptum, et in utroque unus quodammodo sensus exponitur. Nam et hic oculi eis dantur quibus non videant, et aures quibus non audiant: et illic optatur ut coram ipsis mensa eorum fiat in laqueum, et in captionem, et in retributionem, et in scandalum; et ut obscurentur oculi eorum, ne videant. Et quomodo haec digne credantur dici, et maxime ex persona Christi in psalmo, non otiosum videtur ostendere. Vide ergo si hoc modo possumus explicare quod quaeritur. Sicut oculis corporeis utitur
Abbreviated transcription (Latin):
uarꝰ unã & &tionemuocat quȩ secuta sit quoq: ebat cebam caros a ppel¬
lat qui g̃ solũo secuti nons qđ q̃ rebant sexcccecatisunt spuo punctionis quib &iã¬
ne dictũ uidecctur quodipse dederit occulos residuo isra hel qͥb nonuideat &aures
quib non audioct : & ui denefbste haec mcgis recributiost &meres incrudilitatis
cunidũ eoc quȩ in superiorib: &xpos suimꝰ ubi quico nonpiobquer dm̃ hocbese in notitã
tradioit eos ds inreprobũ sensim : & hiceni moccultis &gures cordis n corporisdicit
quib & caceati sunt & non audiunt : hiuitiq qui x p̃m uidȩdes in corpore & acudienser
dos trinã ẽi neqr eredere operib: quȩ ui debunt neq uerbo quodaudiebanto boa¬
dre uoluerunt᷑ : uer : dehacc ips ccquestione sufficienter nobis in primis aepns hu¬
iuspastib dictũ est ubita mens criptũ sit hoc ipsum quod dicita postalo sicut

Expanded text:
quarum unam electionem vocat, quae consecuta sit quod quaerebat; aliam caeteros appellat, qui non solum consecuti non sunt quod quaerebant, sed excaecati sunt spiritu compunctionis. Ideo ane dictum videatur, quod ipse dederit oculos residuo Israel quibus non videat et aures quibus non audiat: et vide ne forte haec magis retributio sit et merces incredulitatis, secundum ea quae intradidit eos Deus in reprobum sensum. Et hic enim oculos et aures cordis, non corporis dicit, quibus excaecati sunt et non audiunt, hi utique qui Christum videntes in corpore, et audientes doctrinam ejus, neque credere operibus quae videbant, neque verbo quod audiebant obedire, voluerunt. Verum de hac ipsa quaestione sufficienter a nobis in primis Epistolae hujus partibus dictum est. Ubi tamen scriptum est hoc ipsum quod dicit Apostolus: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tic & sine electione & cũ el&ctione : Noc̃ omnes quidem q ꝑfidem sal¬
scluaent᷑ ꝑ fectiores a nimȩ mihi uident᷑ ostendi sicutenĩ ueldictt᷑
omnis qui descendit degenereisr ł illeccutem uerus irrae helitao e¬
quimere pura a cordesincero uid& dm̃: Itac & dehoc cccipeposumus
niq & ipsecc postulus pcculus : siquis eum in uerbis suis dibgenter olser¬
u& : uide quomodo huius modi distinetonb: ũitit᷑ a libis eundũ casem
nom in aniisnł ee libi suꝑeo carnis õmnino ñ facciens mef ionem: sicu
in p̃seniiloco ubi cũdicer&: quia ñ repul bt ds̃plebẽ suam: & nobihtatẽ¬

Expanded text:
s quidem qui per fidem salsalvantur perfectiores animae mihi videntur ostendi. Sicut enim Israel dicitur omnis qui descendit de genere Israel; ille autem verus Israel est, qui mente pura, et corde sincero videt Deum: ita et de hoc accipere possumus, nique et ipse apostolus Paulus, si quis eum in verbis suis diligenter observet, videt quomodo hujusmodi distinctionibus utitur; alibi secundum carnem nominans Israel, alibi super eo carnis omnino non faciens mentionem, sicut in praesenti loco, ubi cum diceret, quia non repulit Deus plebem suam, et nobilitate
Abbreviated transcription (Latin):
altacuimꝰ quomodo lex subintroiuit tĩt habundar& pcactũ ipsa ergo lex ẽ que feccit in
quis ecundũ camemuiunt uitia pecctor̃ & bundare uit fruiti ficent morti adhoc nec̃qe
alex in membris nr̃is utresistens cduersũ legem menis captiuos nos ducat pexca
& hos fructus offerat mosti: Nun cautem soluti sum clege mostuĩ in quac d&Inebamus
eb hocergolege nãsolũ sum nunc qnõ sine dubio qnõ cũ xp̃o mostuisumus & osepu

Expanded text:
actavimus, quomodo lex subintroivit, ut abundaret peccatum. Ipsa ergo lex est, quae facit in his qui secundum carnem vivunt, vitia peccatorum abundare, ut fructificent morti. Ad hoc namque est illa lex in membris nostris, ut resistens adversum legem mentis, captivos nos ducat peccato, et hos fructus offerat morti. Nunc autem soluti sumus a lege mortui, in qua detinebamur; ab hac ergo lege nunc soluti sumus; nunc, quando? sine dubio cum Christo mortui sumus, et consepu
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo hominis non sunt eiuis sed potestut dixi sic intellegiũtillud in eucen gelio
qui nontollit erucẽ succm & sequectur ine non eꝰ medignus: & hic e roquinonbaba
Inse spm̃ xp̃i hoc est quinon eodem sp̃u ccgitur ut proiustitio ueritatunorouer¬
bođi annuntian dõ pro regnocelor predicendo perlitteree legis ce bieciendur
insespm gerit hic creatura quidem ei est sicut ferȩ silucrꝰ & iument ce in
morłibȩc boues sed discipulłs eius nonest᷑: sicergo siquispm̃ xp̃i non beba ho

Expanded text:
quomodo homines non sunt ejus? Sed potest, ut dixi, hoc sic intelligi, ut illud in Evangelio: Qui non tollit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus ; et hic ergo, qui non haisti, hoc est, qui non eodem spiritu agitur et pro justitia, pro veritate, pro verbo Dei annuntiando, pro regno coelorum praedicando, pro littera legis abjicienda, in se spiritum gerit, hic creatura quidem ejus est, sicut ferae silvarum, et jumenta in montibus, et boves, sed discipulus ejus non est. Sic ergo: Si quis Spiritum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nit ei sedrur su mot᷑ porporis & desideria carms̃ legem membdicit quȩ cccptiuo
ducit anma & peccatilegib: subdit: cestũ e nãq ꝙ desideria carnis animã trobant
dpeccatũ & eccm legib: ei subdant: & sicut lex mentis quȩ consentit cũ legeđi sicen¬
mampotuerit obtinere adducit ecm adlegem dĩ : Itcc & lex q̃ : in membris e&cu
iscentia carnis siseduxerit conimam pexctie cm legib: subdessed cũ hex poculus
lessumtec fragilliore persona intrahominẽ haberi cestamna docuisse &ostendis s&
urc recper&t exclamationeutitur adhuc ex persona illius quẽ descripsit & dicit: sii¬
erego homo quis meliberabit decor poremortis enVidit semiserꝰ. Intra quẽ totlegi
sibi inuicem repugnant totpidelia cõmouentur Pugnatcaro cduersus spm̃ sp̃s aute¬

Expanded text:
it ei. Sed rursum motus corporis et desideria carnis, legem membrorum dicit, quae captivam ducit animam et peccati legibus subdit; certum est namque quod desideria carnis animam trahant ad peccatum, et eam legibus ejus subdant: et sicut lex mentis quae consentit cum lege Dei, si animam potuerit o et concupiscentia carnis, si seduxerit animam, peccati eam legibus subdit. Cum haec Paulus, assumpta fragiliore persona, intra hominem haberi certamdocuisset, exclamatione utitur adhuc ex persona illius quem descripsit, et dicit: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Vidit se miserum, intra quem tot leges sibi invicem repugnant, tot praelia commoventur, pugnat caro adversus spirit
Abbreviated transcription (Latin):
erscc ẽ : Tunc mostuus ẽ iireiꝰ idestiec undũ lit terc̃o lexocut ñ iuredicit᷑ in hac pa
mostuus sermo legis guinulla sacrificia nullũ seo cerdotium nulla leuititi ordinis
steria deferur homicideẽ ppnire non potest neccedulterem lccpidaere hec enim sul
uindicat pomenorꝰ potestas ccdhuc simostucc sit secundũ litterc lexter inanno a pporo retno¬
nulla peccatu r inmunditia &dubita repotest in hisomib mostuã esselitterdẽ legis:
muiro colteri sociari sicut mulieri cremen non est siuiro priore defunsto suscipiat

Expanded text:
ersa est. Tunc mortuus vir ejus, id est, secundum litteram lex. An non jure dicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui nulla sacrificia, nullum sacerdotium, nulla Levitici ordinis ministeria deferuntur? Homicidam punire non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestasnulla expiatur immunditia. Et dubitari potest in his omnibus mortuam esse litteram legis?  tanquam viro alteri sociari, sicut mulieri crimen non est si, viro priore defuncto, suscipiat
Abbreviated transcription (Latin):
uacsi int̃nos &iudeos in medio statuens legẽ moyse dicit: qui secundũ
legis s̃ sac piunt in eo quod secundũ carnem legẽ intellegunt: quero secun¬
dũ sp̃m dehis dicens quos iudeos dicit spũ ñ littera q̃ s̃ sps̃ &cadhuc stre¬
cuimoreerae ni si ne dubio: quie nim legem sexundu cccincꝰ ĩcdẽ secun dũ lit ter& in¬
tellxerit Nonuenit cedxp̃m qui ẽuita: &id eõ prudentice carnis morsest

Expanded text:
quasi inter nos et Judaeos in medio statuens legem Moysi, dicit: Qui secundum uae carnis sunt, sapiunt in eo quod secundum carnem legem intelligunt: Qui vero secundam spiritum, de his dicens, quos Judaeos dicit spiritu non littera, quae sunt spiritus sentCui mors est? animae sine dubio. Qui enim legem secundum carnem, id est, secundum litteram intelligit, non venit ad Christum qui est vita: et ideo prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
lus diuidat : & aliud inec car cliud spm̃ nominat & aliã quidẽ obseruantiã
eundũ littera geritus sensum ccrnii appellat: sicut dicit dehunius modi
iudeo frustra in flatus cosensuccrnis suae: illã uero quȩ spiritalter cccipit᷑
ergoloco ꝗ dicit inpos sibile legis & in quo in firmabat᷑ percarnem Intel¬
lectus quis &cundũ lt terã ecccipi potest ipse enĩ & in possibilis erct & infir
si sexuntũ carnem idẽs & undũ littera sentir&ur s quidenĩ tã in possibilẽ qr
sabbati obseruatio secundũ littercelegis : ut in multis sepeiam diximꝰ Iub&
enĩ non exire dedo mõ ñ semouere delocosuo nihil õneris leuare : quȩ qm̃ in¬
pos sibilta uidenT iudeiquis &undũ carnẽ legem obseruant : Iuepta que¬
dcc̃ & sydiculao cõmentant᷑ quibim porsibilitatẽ legis saeire uidocł

Expanded text:
am quidem observantiam, quae secundum litteram geritur, sensum carnis appellet, sicuti dicit de hujusmodi Judaeo: Frustra inflatus a sensu carnis suae; illam vero quae accipitur spiritaliteergo loco quod dicit, impossibile legis, et in quo infirmabatur per carnem, intellectus, qui secundum litteram est, accipi potest: ipse enim et impossibilis erat et infirmus si secundum carnem, id est, secundum litteram sentiretur. Quid enim tam impossibile, quam sabbati observatio, secundum litteram legis ut in multis jam diximus: jubetur enim non exire de domo, non se movere de loco suo, nihil oneris levare. Quae quia impossibilia vident Judaei qui secundum carnem legem observant, inepta quaed
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ eiꝰ in uobis quao constanłib: & dicc l&icco aste collestis utatur si logismis
uid& ne forte nontãscienticce ei quã sermonis Inquon uult sȩperitum dici
ccssertoresesse uideamus : &ideo propos siti magis capituli sensum discutere
properccuimꝰ
insuperiorib: ubidx̃ : Vos ac utẽ inccornenꝰ
estis sed inspũ
sitocmen spĩ di habitat inuobis: Iuplcimõ lo¬

Expanded text:
non est ejus. Quod constantibus et dialectica arte collectis utatur syllogismis videtur, ne forte non tam scientiae ejus quam sermonis, in quo non vult se peritum dici, assertores esse videamur; et ideo propositi magis capituli sensum discutere properabimus in superioribus, ubi dixit: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu; si tamen spiritus Dei habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
uenitat omiib: q simul serun euł stutib: undeñ ẽ putandũ quod aed subitũ quis & statim ut
ste inuenicnt᷑ obsequia ueritatis ꝯtamincre meꝰdiactio simlter &pudiotiae¬
suac in discutit: sinullis ab eo inpudicis denderis maculat᷑ sicpig&as sic soc pientia par
tione longia & lubore ꝑuigilis quir ariur : &ideono rotiosis hex ac cidere aut sigiib
est sed paulatim proficiendo & primo pccucat de in deminima codultimũ siobtine

Expanded text:
 omnibusque simul servire virtutibus. Unde non est putandum quod ad subitum quis, et statim ut parte inveniatur obsequia veritatis contaminari mendacio. Similiter et pudicitiasuas discutit, si nullis ab eo impudicis desideriis maculatur. Sic pietas, sic sapientia, partes tione longa, et labore pervigili conquirantur; et ideo non otiosis haec accidere aut segnibus certum est, sed paulatim proficiendo, et primo pauca, tunc deinde minima, ad ultimum si obtinere
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃q: corpmortis coppellat᷑ in quo habitat pecatu quod mostis est causa fitergo
icda matio hex exillius persona quem initia quidem conuersions ecccepisse descrips
ccpostulus In eo quoduoluntas ei cdiac& boni sed n dũ in ceff&tũ uenerit boni ñ enim
uenit ꝑ ficere bonũ qui ccñdum in eo usus inole uerat ex excitium q: uistutum qespon
uero ei ao hocquod dixerat᷑ quis me libercbuit decorpore mostis huius: Ncc non illus
propter ec hecom necdescribit copostulus & mahͣ quac eintrcnoscogebent᷑ ex possuit
ta dultimum ostender& e docer& dequatis nos malis &dequantis mostib: xp̃so¬

Expanded text:
rtis appellatur, in quo habitat peccatum quod mortis est causa. Fit ergo exclamatio haec ex persona illius, quem initia quidem conversionis accepisse describit Apostolus, in eo quod voluntas ei adjacet boni, sed nondum in effectum venerit boni. Non enim invenit perficere bonum, quia nondum in eo usus inoleverat exercitiumque virtutum. Respondetur vero ei ad hoc, quod dixerat, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? jam non ex illius propterea haec omnia descripsit Apostolus et mala quae intra nos agebantur exposuit, ut ad ultimum ostenderet et doceret de quantis nos malis, et de quantis mortibus
Abbreviated transcription (Latin):
sta tim quisutuoluerit pudititiam profiter &iamopere impleuit it nullis concupisce
timulis cgite : sic ec de mansue tudine : &depatientia & de singulis quib: q uis tutib: sciendũ e¬

Expanded text:
ndus, quod non statim quis ut voluerit pudicitiam profiteri, etiam opere implebit, ut nullis concupiscentiae ndus, quod non statim quis ut voluerit pudicitiam profiteri, etiam opere implebit, ut nullis concupiscentiae stimulis agitetur. Sic et de mansuetudine,
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ di & odilẽ ei secundum interi orhoninẽ : perꝙostendit quia interior homo hoc est
Inece sed ut superius diximus non statim ut uolu n atem quis habuerit conuesti cedbona
i sus boni operis sequutꝰ eꝰcita eñĩres e uoluntas & sinein pediroento ꝯuestitur opi
uero tardũ e quicc &is sũ & cstem& laborem sedrito percndi quod uteuidentius
icct Vta mur &icm sinltudine exempl: uerbi gratia uult quis sapiens fieri
nec tamen statm ut uoluit sapiens effextus e seduoluntas quidem p̃cessit: Nec sine
io luntate celiquis fieri sccpiens postest sed tm̃cũ uoluntas fuerit cedhibendus e
lecbor studium sollicitudo uigiliee dostrincce institutio : & uix celquaendo i sulonguo
ł meditatione otinua sccpiens efficit᷑: Iste ergo abinto qͥ dẽstatm uoluntate
hicabuit ut ess& sapiens seo nonstatim cffuit ei opus scpientice sed & in eo ipsoeru
quod stulte gesserit habect enim icc̃studium sapienłiaenon tamenita iamsapienso rut

Expanded text:
ei secundum interiorem hominem; per quod ostendit, quod interior homo, hoc est, et delectatur in ea: sed ut superius diximus, non statim ut voluntatem quis habuerit, converti ad bona, etiam usus boni operis subsecutus est; cita enim res est voluntas, et sive impedimento convertitur; opus vero tardum est, quia et usum, et artem, et laborem requirit operandi. Quod ut evidentius fiat, utamur etiam similitudine exempli, verbi gratia, vult quis sapiens fieri, nec tamen statim ut voluit sapiens effectus est, sed voluntas quidem praecessit, nec sine voluntate aliquis fieri sapiens potest: sed tamen cum voluntas fuerit, adhibendus est labor, studium, sollicitudo, vigiliae, doctrina, institutio, et vix aliquando usu longo, et meditatione continua sapiens efficitur. Iste ergo ab initio quidem statim voluntatem habuit, ut esset sapiens, sed non statim affuit ei opus sapientiae; sed et in eo ipso cquam stulte gesserit; habebat enim jam studium sapientiae; non tamen ita jam sapiens erat,
Abbreviated transcription (Latin):
templũ estdi: uerꝰ tamen nonusq: quaq: incuius ꝑsonc ꝓponit᷑ cchenꝰ ẽ abonis sedp¬
po sito quidẽ & uolunaee cepit bona reqͥrese: Nondũ tamen pocestbona sebur
oerib: obtine sesestenĩ tals quace dcm infirmitas in his qui initico conuersatio¬
nis coc cipiur ut cũ uellit quis statim faccese omne quod bonũ est Nonstatim
utium inedira cundiace domnatũ ẽ obsistit &i cmuolunati & ꝓpossito eecsolrt
sibiuaras itenere uis fuidris erũp̃it: simhter cegit & libidins uitium p̃ccri quoq osu&u

Expanded text:
templum Dei est: verumtamen non usquequaque hic cujus persona proponitur, alienus est a bonis, sed proposito quidem et voluntate coepit bona requirere, nondum tamen potest bona rebus et operibus obtinere; est enim talis quaedam infirmitas in his, qui initia conversationis accipiunt et cum velit quis statim facere omne quod bonum est, non statim vitium in eo iracundiae dominatum est, obsistat etiam voluntati et proposito, ac solito sibi usa itinere
Abbreviated transcription (Latin):
hocago: quodait ergo quic ignoro quod o peror nonta remipsam quã opercctur quis
ignorcet lic&caer nechssit sed causam rei quã ait dicit᷑ ignorcore : Quoduerd dicit ñ enĩꝙ
uolo ago sedqodiui illud faccio ostendit quod he& cacrncelissit & subpeccato uenuñ da ł¬
loqͥt tamen &iam sesistere cliquantulũ uitiis corinemlegis seibr & naturalis
instinstu seduincat᷑ auitiis &o primcotur inurcus insepe accedit uerbi gretia cũpid¬
deresola

Expanded text:
facio. Quod ait ergo ignoro quid operor, non tam rem ipsam quam operatur quis ignorat, licet carnalis sit, sed causam rei quam agit dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim quod volo ago, sed quod odi illud facio, ostendit quod licet carnalis sit, et sub peccato venunda tamen etiam resistere aliquantulum vitiis conetur, legis scilicet naturalis instinctu; sed vincatur a vitiis, et opprimatur invitus, ut saepe accidit, verbi gratia, cum propdere solet,
Abbreviated transcription (Latin):
lege uiuebamꝰ quod & siui uente maendacto quod & scm̃ & iustũ eo bonũ est
Reuiues cit in nobis peccatum &occidit nos : Pecccotu enimeccepta occan so
permaendeceu seduxitme & perilludoecidit Non est accuscetiomandati
hcuinuiceoeca sionem qua occi ditme pex catũuienis sedicit ex mandato: sed hec est dict
potestꝰ uitare quod nesciesiquis ergo edostus ꝑlegẽ qualest io quos aue debce non
tcdocaueat quec ficcicet illudoccassionem quidem legis non fecciendacer scieniam
ui debitur accepisse sedlex nonid cueo eum docuerat unt fecceqlodnonde beba sererhnor

Expanded text:
ebamus; quod et si veniente mandato quod sanctum, et justum, et bonum est, reviviscit in nobis peccatum, et occidit nos. Peccatum enim accepta occasione per mandatum seduxit me, et per illud occidit, non est accusatio mandati per hoc quod occasionem, qua occidit me peccatum, venisse dicit ex mandato, sed haec est dicti t: nemo enim potest vitare quod nescit. Si quis ergo edoctus per legem, quale sit id quod cavere debet, non tam caveat, quam faciat illud, occasionem quidem legis non faciendae rei scientiam videbitur accepisse. Sed lex non idcirco eum docuerat ut faceret quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ince & ppt hoc proscitȩ inc̃raem: Nolis autem de lus non est
tecum plurco disscrere : Cumuide com a postolum uix singulis
ha& perstrinxisse sermonibi: perunu mergo hominẽ peca¬
tum introiuit in hunc mundum : Mundus cutemut diximus
intellegendus est uellocus in quo hcobi tant homines uelt̃¬
rena &corporcolis uita in quomors hcob& locum: Cui mun¬
dohocest terrenae uitae crucifixos sȩdicunt scĩ & mortuos
& perp& catum inquid mors: illa sine dubiomors dequa &
proph&e dicit: Quia animaquae p&cat ipsa mori&ur
quis dixerat : Quocumq enimilla incesserit. hane naces se est subseqͥ

Expanded text:
 Nobis autem de his non est tutum plura disserere, cum videamus Apostolum vix de singulis haec perstrinxisse sermonibus, per unum hominem peccatum introivit in hunc mundum. Mundus autem, ut diximus, intelligendus est vel locus in quo habitant homines, vel terrena et corporalis vita, in qua mors habet locum, cui mundo, hoc est, terrenae vitae crucifixos se dicunt sancti, et mortuos. Et per peccatum, inquit, mors: illa sine dubio mors, de qua et Propheta dicit, quia anima quae peccaverit ipsa morieturquis dixerit, quia quocunque illa incesserit hanc necesse est sequi,
Abbreviated transcription (Latin):
demsc̃a e mandectũ scm̃ &iustũ & bonũ: bonũ ncc̃q ẽ maendectũ & lex sca est:
bonũ legis & manda timostem m intu lenit sed peccatũ inquit ut quã siniquu
nec es scorio malũ erit ill qui perdiderit bonũ sit ergo ipsum peccatũ suprco
modũ peccator exoccarsione manda ti diximꝰ & superiusꝗ quacsi ꝑ soncc m
fingerit̃ peccati E deip secdicat supreo modũ peccatorem effactũ ipsum
eo batares quiconon solum cõmisisti quod non debuisti sed & preceptum p̃uaricat
Peq : quodecutem diximꝰ peccectũ peccictor incellumꝰ uitium sermonis recipese qua sensu
pos non inegre ex premere qui in laetinosermone cegusticuitnos homen p&cati quodii

Expanded text:
 justum, et bonum; bonum namque est mandatum et lex sancta est, bonum legis et mandati mortem mihi intulerit; sed peccatum, inquit, ut quam iniquunecessario malum erit illi qui perdiderit bonum. Fit ergo ipsum peccatum supra modum peccator ex occasione mandati. Diximus et superius quod quasi personam finxerit peccati, et de ipsa dicat supra modum peccatorem effectum ipsum peccator es, quia non solum commisisti, quod non debuisti, sed et praeceptum praevaricatus es. Quod autem diximus, peccatum peccator, maluimus vitium sermonis recipere quam sensum Apostoli non integre exprimere, quia in Latino sermone angustavit nos nomen peccati, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuete t oeduito abimȩ scillic& ut eocm docer&operauite cebinse ei cetimoi teidu
inbita Nontẽ refugit quã anderlius ex patđimou& metim ominhis quomo dosieñ
peccatũ mostuum esse & reuixis se:uidecurenim quicenꝰ possit dicimostutio nis quocsab¬
quee douixerit & postmodum uitec cãuerit Sed& hoc ipsum quoꝗdicit feuix tab
nonnupdatã uitam sed priormredditcc̃ doces ipse enĩ sermo reusit rursum uncirre

Expanded text:
doceret opera vitae cessisse ei ad mortem, dum prohibita non tam refugit, quam ardentius expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse et revixisse, videtur enim quia non possit dici mortuum, nisi quod aliquando vixerit, et postmodum vita caruerit. Sed et hoc ipsum, quod dicit, revixit, non
Abbreviated transcription (Latin):
complan quo d scriptũ e sedubiuent mandatũ peeceotũ reuixit hõc ueroe quoeseqs aur
pccu cos dicit᷑ ad eos quiiã emen dust quod dicit : gractia sccutem dõ qͥaefuistis serui po
oboe distisccutem ex corde ine cc̃ for mcõdobtrinae s inque trc̃oditiestis: seruergo fuimus
nes peocat: sed abi traditio e nobis formac doctrinacȩ & huic ñ ut cuq: neq solis ubis
seo excorde &t a nimo extotto deuotione elfgimꝰ oboe dmedibertimur eeseruitutepeocatu exesa
hur serin iustima   inde uere orane foste plures sim quide a mursuscepis sosormã dost¬

Expanded text:
compleri quod scriptum est, Sed ubi venit mandatum, peccatum revixit; hoc vero quod sequiturad paucos dicit, et eos qui jam emendantur, quod dicit: Gratias autem Deo, quia fuistis servi peccati, obedistis autem ex corde in eam formam doctrinae, in quam traditi estis. Servi ergo fuimus omnes peccati, sed ubi tradita est nobis forma doctrinae, et huic, non utcunque, neque solis verbis, sed ex co servi peccati. Unde vereor ne forte plures simus qui videamur suscepisse doct
Abbreviated transcription (Latin):
positus & inceniuit sem& ipsum & formã seruia ccepit & fastus
est oboediens usq ad morẽ: Nursum permaneat informadi
atq aequelis pactri: Vnde & merito inconsequentibus ponit
Itec & uos &istima teuos quidem mortuos esse p&cato uiuenes
ramur alieniabeo eff&ti & idouiuam: Iungontes nos & imni cum
ipso spĩ factimNon sina& ausa autẽ dixit cistimate uosmor cuos &̃
psecato quod melius quidem ingrȩ cohab& : Cogitato uos mort¬
os &̃ p&cato Nes enimde qua sermoest in cogitatione magis &
ratione subsistit Ed hui modimors non ineffaectu sed incogitate halen¬
da est. Quienim cogicat uelex istimat apud sem& ipsi mortuũ se& non
p&ccat. Verbi gractia sime concupiscentia mulieris trehat
si corgentisi auri si praedii cupiditas puls& & ponã incordemeo
quod mortuus simcũ xp̃o & demorte cogite & tinguit᷑ continuo
concupiscentia & effugtͥp&catum. Aut sio dio uel ir a inflas¬

Expanded text:
positus exinanivit semetipsum, et formam servi accepit, et factus est obediens usque ad mortem, rursum permaneat in forma Dei atque aequalis Patri. Unde et merito in consequentibus ponit. Ita et vos existimate vos quidem mortuos esse peccato, viventriamur, alieni ab eo effecti, et Deo vivamus jungentes nos illi, et unus cum ipso spiritus facti. Non sine causa haec dixit, existimate vos mortuos esse peccato, quod melius quidem in Graeco habetur, cogitate vos mortuos esse peccato; res enim, de qua sermo est, in cogitatione magis et ratione subsistit, quia hujusmodi mors non in effectu, sed in cogitatione habenda est. Qui enim cogitat et existimat apud semetipsum mortuum se esse, non peccat. Verbi gratia: si me concupiscentia mulieris trahat, si argenti, si auri, si praedii cupiditas pulset, et ponam in corde meo quod mortuus sim cum Christo, et de morte cogitem, exstinguitur continuo concupiscentia, et effugatur peccatum. Aut si odio vel ira inflam
Abbreviated transcription (Latin):
one credider̃ dicta Inellegint᷑ nihil comouet᷑ questionis cla¬
consequutae: &isiqui subpotȩ stio teuri huius uixeran t̃aẽ quã mulier mostuce lit¬
era spũ nubunt: xp̃o creden es hiue ro q e genlibus dño credider̃ Nonuidebunt᷑ sub
ius uini idest sublegis potestate uxnsse nec bccbuisseuis : legis ser monẽ t̃estimonum
hoc huius rei idest quod hi qui e ciruꝰcisione sunt subuiro fuerint: hiautẽ quiex gerlibus uris¬
si neuiro : esaics da edicens: Laa corest prelis que non pacriseru pe& clamaq n p̃asturis:

Expanded text:
one crediderunt, dicta intelligantur, nihil commovebitur quaestionis; claconsecuta est, et si qui sub potestate viri hujus vixerant tanquam mulier, mortua littera spiritui nubunt Christo credentes. Hi vero qui ex gentibus Domino crediderunt, non videbuntur sub hujus viri, id est, sub legis potestate vixisse, nec habuisse virum legis sermonem. Testimonium autem hujus rei, id est, quod hi qui ex circumcisione sunt sub viro fuerint, hi autem qui ex gentibus sine viro, Isaias clamabat dicens: Laetare sterilis quae non paris: erumpe et clama