comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate qua suntom niacreata receperint. quae
Itaenim perpetua paena traditur: ut in fauste semper exis te¬
recom probetur:
Dolor sinefine: paenasine requie afflictio
si nespe: malum in commutabile
tur: ut eius damnatio nulla tenus inmutetur. Miserrimi omniũ
& perdendo quoddiligunt. & iugiter patiendo quod no lunt. Ae¬
uum si nedulciuita: mors sinere media bilifine Ciuitas sinelȩti¬
tia: patria exosa: a maradomicilia: coetus tristium: turba lugen
secognoscunt: quos decepti numina crediderunt. In ipsota men
supplicro promeritorum qualitate diuersita sest Nam & distans
beatitudo bonos contin&: & impios disparpena constringit: Ae¬
tasplaneom nibus unaatque perfesta futura est. Namque mam¬
modum ibierit minor ubi noncres citur: autquare senex ubi non
deficit : mutabilitatis ad interitum tendunt Unum est quod eũ¬
q perpetuum est. Ex hoc igiturquasiuas to flumine quiͥa in
aeternitas dum consumptiõ uix subs tantiam permittat existe¬

Expanded text:
tate qua sunt omnia creata, receperint, quae e deficere? Ita enim perpetuae poenae tradentur, ut infauste semper existere comprobentur. Dolor sine fine, poena sine requie, afflictio sine spe, malum incommutabile.tur, ut ejus damnatio nullatenus immutetur. Miserrimi omnium et perdendo quod diligunt, et jugiter patiendo quod nolunt. Aevum sine dulci vita, mors sine remediabili fine, civitas sine laetitia, patria exosa, amara domicilia, coetus tristium, turba lugentueri secum posse cognoscunt, quos decepti numina crediderunt. In ipso tamen supplicio pro meritorum qualitate diversitas est. Nam et distans beatitudo bonos continet, et impios dispar poena constringit. Aetas plane omnibus una atque perfecta futura est. Nam quemadmodum ibi erit minor, ubi non crescitur? Aut quare senex, ubi non deficitur? Mutabilitates istae ad interitum tendunt. Unum est quodcunque perpetuum. Ex hoc igitur quasi vasto flumine quidam viaeternitas; dum consumptio vix substantiam permittat existe
Abbreviated transcription (Latin):
quando & ipsemundus noxiam deponens intempenem: habe¬
bit saluberrimam perp&uis sclis unitatem. Frit&iam illic diesc̃¬
tinua & serenitas a&erna. Solibi quidem nulla nube fuscatur.
sed omnia de austoris gratia plus lucebunt. Ibi enim beatis talis¬
splendor mentis est &lumenintellegentiae : ut ipsum ut dictũ¬
est sicut inmaiestate sua est mereantur conspicere creatorem.:
Quocirca libris uirorum rationabilium commonemur quod
pars illa emundata atque meliorata diuino munere ueraciterspe¬
de denique uidebimus: un decredimus: & ex parte illud sũ mum
eximium singulare contemplabimur: undeutique meliores su¬
mus. Globus istesolis cum hic serenus infulserit. que mam modũ
animinr̃i sensa permulcent: lumen quoque terrenum quanta nos
impl&gratia cum uidetur: aspecti flores gratissima nosio cundi¬
tate reficiunt: terram uiridem: mareceruleum: a eris puritate.
stellas micantes. eximus nu ncdelectationibus intue mur: Quod
si magnam prestant dulcedinem cum ad optutus nostros uenerit

Expanded text:
quando et ipse mundus noxiam deponens intemperiem, habebit saluberrimam perpetuis saeculis unitatem. Erit illic etiam dies continua, et serenitas aeterna. Sol ibi quidem nulla nube fuscatur, sed omnia de auctoris gratia plus lucebunt. Ibi enim beatis splendor mentis est, et lumen intelligentiae, ut ipsum, sicut in majestate sua est, mereantur conspicere Creatorem. Quocirca libris veterum rationabiliter commonemur, quod pars illa emundata atque meliorata divino munere veraciter spede denique videbimus, unde credimus; et ex ea parte illud summum, eximium, singulare contemplabimur, unde utique meliores sumus. Globus iste solis cum hic serenus infulserit, quemadmodum nostri animi sensus permulcet! Lumen quoque terrenum, quanta nos implet gratia, cum videtur! Aspecti flores gratissima nos jucunditate reficiunt. Terram viridem, mare caeruleum, aeris puritatem, stellas micantes eximiis nunc delectationibus intuemur. Quod si magnam praestant dulcedinem, cum ad obtutus nostros venerint
Abbreviated transcription (Latin):
sic ad prarceptadi scõamore rapiuntur : ut & magnae patien¬
tiae seuigore discrucient. &ad mãtirii coronam uictacarnis in¬
firmitate perueniant. Locuti sumus multa deanima: diximus
& iam de corpore nr̃o quae uisa sunt: tendamus nunc acies men¬
tis infutura sretributiones. Conuenit enim ut post quam se
creatura cognouit: ad creatorem suum pura mente festin&.¬

Expanded text:
sic ad praecepta Dei sancto amore rapiuntur, ut et magnae patiensic ad praecepta Dei sancto amore rapiuntur, ut et magnae patientiae se vigore discrucient, et ad martyrii coronam, victa carnis infirmitate, perveniant? Locuti sumus multa de anima, diximus etiam de corpore nostro quae visa sunt. Tendamus nunc aciem mentis in futuras retributiones. Convenit enim ut postquam se creatura cognoverit, ad Creatorem suum pura mente festin
Abbreviated transcription (Latin):
arrogantia docens: cum humilitate liber: cuicaritate districtus:
ut tam grauesit illum deserere : quaminuitum est. ab ipsa quoq
uitacsis cedere. Amator saluti feri secreti. ubi nulla libidine sau¬
ciatur: contentione nulla succenditur. superbia non inflatur:
in uidiam non hab& fratrum nulli loquitur quod paeniteat ni¬
suam quam uis morecutis una sit suauissimis impl& odoribus.
fraglat quoddiuitis inuidi pigmenta transcendunt. Agnoscit᷑
in illis humanum corpus habere aromata sua: scilic& dumnul¬
la crapulatione distentum: nitores nonexudat acerrimos. faci¬
leestaduertere quem superna potentia dignatur in uisere nã
& ipsequoque animus noster moxgaud& adtalem: & non ad moni¬
tus intellegit quem caelesti inspiratione cognoscit Uerum haec
insexu ualidiore non ad eomiranda sunt. Quis aut digne suffi¬
ciat uirginum ac uiduarum maximas explicare uirtutes : qͣuae

Expanded text:
arrogantia docens, cum humilitate liber, cum charitate districtus; arrogantia docens, cum humilitate liber, cum charitate districtus; ut tam grave sit eum deserere, quam invitum est ab ipsa quoque vita discedere. Amator salutiferi secreti existens, nulla libidine sauciatur, contentione nulla succenditur, superbia non inflatur, invidiam non habet, fratrum nulli loquitur quod poeniteat, nisuam, quamvis more cutis una sit, suavissimis implet odoribus; fragrat, super divitis Indiae pigmenta transcendens. Agnoscitur in illo humanum corpus habere aromata sua; scilicet, dum nulla crapulatione distenditur, in odores non exsudat acerrimos. Facile est advertere, quem superna potentia dignatur invisere. Nam et ipse quoque animus noster mox gaudet ad talem, et non admonitus intelligit, quem coelesti inspiratione cognoscit. Verum haec in sexu validiore non adeo miranda sunt. Quis autem digne sufficiat virginum ac viduarum maximas explicare virtutes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mirabatur auctori: Quid iam de imperio uocis dicamus: quan¬
do & uestis eorum tacta effectum sospitatis ad tribuit: &a postoli¬
ciumbra corporis periculum mortis exclusit: Sic habandanti¬
a meritorum: & perillud uidebatur sanare quod constat subs¬
tantiam non habere. Talisani maab solute sentitur: &iam
& qui etus: Aa cieualidus: pallore decoratus: lacrimis assiduus.
laetus promissa barbare uerendus: nullo cultu mundissimus::
Sic per ius titiam mentis derebus contrariis redduntur hominespul¬
chriores. Oculilaeti. honesti. & blandi: sermoueri locus bono¬
rum pectorum penetrabilis: cupiens a morem dĩ omnibus suade¬
requo plenus est. Uoxipsa mediocris nec debilis. uicino silen¬
mutare : dum semper probantur studere constantiae. Gradui
quoque ipsius nectardos conspicit nec ueloces. Nullum propt̃
sem& ipsum uid&. nulli propter alterum parcit sua sorrecti: sine

Expanded text:
mirabatur auctori. Quid jam de imperio vocis dicamus, quanmirabatur auctori. Quid jam de imperio vocis dicamus, quando et vestis eorum tacta effectum sospitatis attribuit, et apostolici umbra corporis periculum mortis exclusit? Sic abundantia meritorum et per illud videbatur sanare, quod constat tantiam non habere. Talis anima absolute sentitur, etiamet quietus, macie validus, pallore decoratus, lacrymis assiduis laetus, promissa barba reverendus, nullo cultu mundissimus. Sic per justitiam mentis de rebus contrariis redduntur homines pulchriores: oculi laeti et honeste blandi: sermo veriloquus, bonorum pectorum penetrabilis, cupiens amorem Dei omnibus suadere, quo plenus est: vox ipsa mediocris, nec debilis vicino silenmutare, dum semper probantur studere constantiae. Gradus quoque ipsius nec tardus conspicitur, nec velox: nullum propter seipsum videt, nulli propter alterum parcit. Suasor recti, sine
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus supernae miserationis conceditur: quam homo propter ori¬
ginaleuitium habere non potest: cum creaturae permundum
transeuntes maiestate semper ad fixȩsunt. quibus tamen as sidue
prestantur magnalia: ut pȩne iurae desinantesse miracula::
Heliseus discipuli sui oculos caelestis militiam nonuidentis a peru¬
it : exertitus hostium caecitate percussit. Ad emerunt non nulli
flam mis incendia: uitalem calorem frigidis cada ueribus reddide¬
runt: leones feroces ad sepeliendum corpus conuenire fecerunt:
et inuicem ratis homines legimus uexisse corcodrillos. Liquorẽ
conuerterunt induritiam silicum: latices iusserunt manare de
siccitate saxarum. in lesis uestibus prunas accepimus fuisse por
tatas : Am bula reclau dum. solem preceperunt stare celerrimum
Humano uerbo facta est naturae diuersitas: & intantitm gratiã
suntrecepti: ut & ipsis potuis s& famulari quod seruire mundus
mirabatur auctori:¬

Expanded text:
virtus supernae miserationis conceditur, quam homo propter orivirtus supernae miserationis conceditur, quam homo propter originale vitium habere non potest. Cum creati per mundum transeuntes, majestati semper affixi sunt: quibus tam assidue praestantur magnalia, ut plane videantur esse miracula Elisaeus discipuli sui oculos coelestem militiam non videntes aperuit, exercitus hostium caecitate percussit . Ademerunt nonnulli flammis incendia; vitalem calorem frigidis cadaveribus reddiderunt; leones feroces ad sepeliendum corpus convenire fecerunt, et in vicem ratis homines legimus vexisse crocodilos; liquorem converterunt in duritiam silicum; latices jusserunt manare de siccitate saxorum; illaesis vestibus prunas acceperunt; propriis plantis jusserunt ambulare claudum; solem praeceperunt stare celerrimum. Humano verbo facta est naturae diversitas; et in tantam gratiam sunt recepti, ut et ipsis potuisset famulari, quod servire mundus mirabatur auctori
Abbreviated transcription (Latin):
eis diuina uirtute dominantur. Iste enim in mortales propriesunt di¬
cendae : quas nulla penitudo discruciat: nullus merora fficit: quaesi
carteribus laetesunt. & lnter haeciure secunda illis obaediunt:
qui a semper bonossecuntur. Contrapersecutores fortiore semper
eriuntur audatia: quando finis lucis illis. principium estbonorũ
& ip aeterna beatitudine recipiunt. quod intemporali conuersati¬
tione gresserunt. Siscõrum animae adhuc inisto scło commo¬
men bonis angelis uidentur es se conciues: &iam ex magna parte
consortes. Morses enim permaria terrenum itẽra peruit: aqua¬
rum domicilia siccis pedibus trans meauit: & tam magni fluctus
quasi latere utroque constructiins peciem rupis peregrina solidi
sede sideratus imbereffunder&. Etunus homobeatis suppli¬
catio nibus egit. quod generalitas cum suspenderetur impetrare
non meruit  Istis enim quaesecaelesti con uersatione mundi ficant:

Expanded text:
eis divina virtute dominantur. Istae enim immortales proprie sunt dieis divina virtute dominantur. Istae enim immortales proprie sunt dicendae, quas nulla poenitudo discruciat, nullus moeror affligit, quae sibcarceribus laetae sunt; et inter haec jure saecula illis obediunt, quia semper bonos sequuntur: contra persecutores fortiore semper eriguntur audacia, quando finis lucis illis principium est bonorum; et in aeterna beatitudine recipiunt, quod in temporali conversatione gesserunt. Sic sanctorum animae adhuc in isto saeculo commomen bonis angelis videntur esse concives, et jam ex magna parte consortes. Moyses enim per maria terrenum iter aperuit, aquarum domicilia siccis pedibus transmeavit; et tam magni fluctus quasi latere utroque constructi, in speciem rupis peregrina soliditut se desideratus imber effunderet ; et unus homo beatis supplicationibus egit quod generalitas, cum suspenderetur, impetrare non meruit. Istis enim, qui se coelesti conversatione mundificant,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃arum igituranimarum & inista communi uita magna iam
uirtus est Nam carnem expugnatricem huma nigeneris ꝑ
Vae autem carni
quae hic superata non fuerit.
Nam quae inac conuersationem uincit᷑.
illic sinedubio coronatur.
Uirdeniq fixus. purus. in nocuus: om̃s lau¬
dat. sesemperaccusat.
Etcum placeat uniuersis: sibidis plic& soli:
Ni mia enim magnitudo estsuam intellegere paruitactem: necp rae¬
ual& hoc nos senisicum eo eperint diuina pͥatescere. Hi tantum expe
ditius uolant: quantum seonerosius in humana conuersatione casti¬
gant. Imperant corpori: quia famulantur austori. Etdum se exigu¬
os cognoscunt: ad culmen magnae perfestionis euadunt. Nullũ
lederecupiunt: lesi sem per ignoscunt
Cartatem & illis impen¬
dunt: qui eos scelerato odio persecuntur. Tales animaed̃o pres
tante &iamnoxiis spiritibus imperant: & illiquos mundus patitur¬
infestos acreatura minore superantur
Quorum temptationibus non cedunt:

Expanded text:
ctarum igitur animarum et in ista communi vita magna jam virtus est. Nam carnem illam expugnatricem humani generis per Vae autem carni quae hic superata non fuerit; nam quae in hac conversatione vincitur, illic sine dubio coronatur. Vir denique fixus, purus, innocuus, omnes laudat, se semper accusat, et cum placeat universis, sibi soli displicet. Nimia enim magnitudo est suam intelligere parvitatem; nec praevalet haec nosse, nisi cui jam coeperint vina patescere. Hi tantum expeditius ad superna volant, quantum se onerosius in humana conversatione castigant. Imperant corpori, quia famulantur auctori, et dum se exiguos cognoscunt, ad culmen magnae perfectionis evadunt. Nullum laedere cupiunt, laesi semper ignoscunt. Charitatem et illis impendunt, qui eos scelerato odio persequuntur. Tales animae Domino tiam noxiis spiritibus imperant; et illi, quos infestos, a creatura minore superantur.quorum tentationibus non cedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eatus &iã ieronimus latinae linguae dilatator eximius qui
nobis intrans latione diuinȩ scripturȩ tantũ prestitit. ut ad
hebreũ fonte pene non egeamus accedere. quando nos facun¬
diȩsuȩ multa cognoscit᷑ ubertate satiasse : plurimis libris copi¬
osis epistolis fecit beatos quibus scribere dño prestante dig¬
natus est planus doctus dulcis parata copia sermonu adqua¬
cũ que parte conuercit ingenid̃ : modo humilibus suauiter
Vlanditur modo superboru colla confringit. modo deroga¬
toribus sius uice necessaria mordacitate restiuens: Modo
uit ginitate predicans modo matrimonia casta defendens
modo uirtutũ certamina gloriosa conlaudans: Modo lap¬
sus indericis atque monachis prauitatis accusans. Sedta¬
menubi cũque selocus attul it gentiliũ exempla dulcissima
uarietate permis cuit. totum ex plicans totũ exornans
& perdiuersa disputationu gȩnera disertus semper esae¬
qualis incedens Nã cum aliquos magna ubertate libros

Expanded text:
eatus etiam Hieronymus Latinae linguae dilatator eximius, qui nobis in translatione divinae Scripturae tantum praestitit, ut ad Hebraeum fontem pene non egeamus accedere, quando nos facundiae suae multa cognoscitur ubertate satiasse, plurimis libris copiosis epistolis fecit beatos, quibus scribere, Domino praestante, dignatus est. Planus, doctus, dulcis, parata copia sermonum ad quamcumque partem convertit ingenium: modo humilibus suaviter blanditur, modo superborum colla confringit, modo derogatoribus suis vicem necessaria mordacitate restituens, modo virginitatem praedicans, modo matrimonia casta defendens, modo virtutum certamina gloriosa collaudans, modo lapsus in clericis atque monachis pravitates accusans: sed tamen ubicumque se locus attulit, Gentilium exempla dulcissima varietate permiscuit, totum explicans, totum exornans, et per diversa disputationum genera disertus semper et aequalis incedens. Nam cum alios magna ubertate libros
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ os alienũ sui cordis declara retarcanũ : quaeita locis singulis
cõpetenter aptauit. ut hoc magis studio beati augustini credas
eẽ ꝑfectũ Mirum ẽ enim sic alterũ ex altero delucidasse ut nul¬
la uerborũ suorũ adiectione ꝑmixta desideriũ cordis ꝓprii com¬
plesse uideatur: qui uobis interalios codices diuina gratia suffra
gante dea fricana parte mittendus est: Sic totus ordo epistolarũ
tus est. Dictae sunt igitur annotationes epistolarũ a non nullis

Expanded text:
per os alienum sui cordis declararet arcanum; quae ita locis singulis per os alienum sui cordis declararet arcanum; quae ita locis singulis competenter aptauit, ut hoc magis studio beati Augustini credas esse perfectum. Mirum est enim sic alterum ex altero dilucidasse, ut nulla uerborum suorum adiectione permixta desiderium cordis proprii complesse uideatur. Qui uobis inter aliogante, de Africana parte mittendus est. Sic totus ordo Epistolarum tus est. Di
Abbreviated transcription (Latin):
trina eius securior potuis sechauriri. Sc̃s quoque augustinus
epistolã ia cobia postoli solita diligentiae suaccuriosi tate tractauit
quã uobis in membranato codice scriptã reliqui. Sed cũ dereli¬
quis canonicis epistolis magna nos cogitatio facigar&. subitonobis
codexdi dymi grecostilo conscriptus in expositionẽ septẽ ca noni¬
carũ epistolarũ dño largiente concesius est : quiabepiphanio
uiro disertissimodiuinitate iuuante trans latus est: In epistola
uero prima beatiiohannis. sc̃s augustinus decẽsermonibus multa
& mirabiliter decaritate disseruit : Tertium uero codicẽ repperi
epistolarũ scĩpauli quia non nullis. beatihieronimi annotati¬
ones breuissimas dicitur continere: quẽ uobis pariterxp̃olargi¬
ente dereliqui Post haec uero tria pariaque diximus cõmen¬
torũ petrus abbas tripolitanae prouinciae scĩpauli epistolas
exemplis opus clilo rũbeati augustini sub notasse narratur. Nt

Expanded text:
trina eius securior potuisset auriri. Sanctus quoque Augustinus trina eius securior potuisset auriri. Sanctus quoque Augustinus epistulam Iacobi apostoli solita diligentiae suae curiositate tractauit; quam uobis in membranacio codice scriptam reliqui. Sed cum de reliquis canonicis epistulis magna nos cogitatio fatigaret, subito nobis codex Didymi Graeco stilo conscriptus in expositionem septem canonicarum epistularum Domino largiente concessus est; qui ab Epiphanio, uiro disertissimo, Diuinitate iuuante translatus est. In epistula uero prima beati Iohannis sanctus Augustinus decem sermonibus multa et mirabiliter de caritate disseruit. Tertium uero codicem repperi epistularum sancti Pauli, qui a nonnullis beati Hieronymi annotationes breuissimas dicitur continere; quem uobis pariter Christo largiente dereliqui. Post haec uero tria paria quae diximus commentorum, Petrus abbas Tripolitanae prouinciae sancti Pauli epistulas exemplis opusculorum beati Augustini subnotasse narratur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
imitatio : Sed incerhas sollicitudines graui ter aestuatus quen¬
dã a non ymũ codicẽ subnotatũ diuina repperiꝓuisionecollata:
qui tredecim epistolas scĩ pauli nonignobili annocatione tra¬
ctauit: hic diligenter excursus. secundũ uobis ac securũ genus
cõmentorũ dñõ largiente praestabit : Adhebreos uero episto¬
lã quã scs iohannes constantino politanus ep̃s triginta quat¬
tuor omeliis atticosermone tractauit. mucianũ uirũ disertis¬
simũ trans ferre fecimus in latinũ : nee pistolarũ ordo continu¬
us indedoro termino subito rum peretur: Ineͥpistolis aucẽ ca¬
nonicis clemens alex an drinus prb̃t qui &stromatheus uocatur.
id est in episto la scĩpetri prima scĩ iohannis prima & secunda & ia
liter sed aliqua in caute locutus est : quae nosita trans ferri feci¬
mus in latinũ ut exclusis quibusdã offendiculis purificata doc¬

Expanded text:
imitatio. Sed inter has sollicitudines grauiter aestuatus, quenimitatio. Sed inter has sollicitudines grauiter aestuatus, quendam anonymum codicem subnotatum diuina repperi prouisione collatum, qui tredecim epistulas sancti Pauli non ignobili annotatione tractauit. Hic diligenter excursus secundum uobis ac securum genus commentorum Domino largiente praestabit. Ad Hebreos uero epistulam quam sanctus Iohannes Constantinopolitanus episcopus triginta quattuor omeliis Attico sermone tractauit, Mutianum uirum disertissimum transferre fecimus in Latinum, ne epistularum ordo continuus indecoro termino subito rumperetur . In epistulis autem canonicis Clemens Alexandrinus presbyter, qui et Stromatheus uocatur, – id est, in epistula sancti Petri prima, sancti Iohannis prima et secunda, et liter, sed aliqua incaute locutus est. Quae nos ita transferri fecimus in Latinum, ut exclusis quibusdam offendiculis purificata doc
Abbreviated transcription (Latin):
fidei tanto floret & diuersorũ tractantiũ doctrina mirabilis:
ctauus codex canonicas epistolas contincta postolorũ sed in
ẽpistolis tredecim scĩ paulrannotationes conscriptas in ipsomito
meaclectonis inueni qua e incunctorũ manibus itacelebres
habebantur ut casa scõgelasio papa urbis romae doctis simiur
studio dicerent fuis se conscriptas quod solent facert: quires
uitiosascupiunt gloriosi nominis auccoritate defendere
sed nobis ex praccedentibus lectionibus diligenti retractati¬
one patuerunt sub tilissimas quidẽ esse a breuissimas
dictiones : Sed pelagiani crroris uenena illic ec̃ seminata : & ut
procula uobis fiereerror hereticus. primã epistolã ad romanos
qua potui curiositate purgaui: Reliquas inchartatio codice
conscriptas uobis emendandas reliqui: quod facile sub iacebit:
quando praecedenti exemplo audacior redditur sequentis

Expanded text:
fidei, tanto floret et diuersorum tractantium doctrina mirabilis. fidei, tanto floret et diuersorum tractantium doctrina mirabilis. TOLORVM Octauus codex canonicas epistulas continet Apostolorum. Sed in epistulis tredecim sancti Pauli annotationes conscriptas in ipso initio meae lectionis inueni, quae in cunctorum manibus ita celebres habebantur, ut eas a sancto Gelasio, papa urbis Romae, doctissimi uiri studio dicerent fuisse conscriptas: quod solent facere qui res uitiosas cupiunt gloriosi nominis auctoritate defendere. Sed nobis ex praecedentibus lectionibus diligenti retractatione patuerunt suptilissimas quidem esse ac breuissimas dictiones, sed Pelagiani erroris uenena illic esse seminata; et ut procul a uobis fieret error hereticus, primam epistulam ad Romanos qua potui curiositate purgaui, reliquas in chartacio codice conscriptas uobis emendandas reliqui. Quod facile subiacebit, quando praecedenti exemplo audacior redditur sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
EOTIMUS IGITUR CODEX SCRIPTURAE DIINAE. UII¬
quiest noui testamenti primus. nobis que dedit adorabile prin¬
cipium acuitale remediũ quattuor euangelistarũ suꝑ naluce
resplendet: quorũ omnia propria discutiens sc̃s hieronimus
diligenticura disseruit: quae in uno uolumine comp̃hendi.
ne legentis intentio diuisis codicibus traderetur: Matheũ
beatus hicronimus iterũ bis binis libris exposuit. quẽ etã
sc̃s hilarius in uno uolumine delarauit: De quo & uicto¬
rinus ex oratore ep̃s non nulla disseruit : Lucã sc̃s ambro¬
sius mirabiliter explanauit : Iohannẽbeatus augustinus
copiosa & insigni expositione lucidauit. quietiã de concor¬
dia euangelistarũ quattuor libros subtilissimanimis & ne¬
cessaria disputatione complexus est: Eusebius quoque ce¬
sariensis canones eu anglicos compendiosa breuitate collegit
ut in quibus locis cõmunia dicunt in quibus propia tangurio
ueris sima distinccione monstra ret: ubi quantoe est plenitudo

Expanded text:
eptimus igitur codex Scripturae diuinae, qui est noui Testamenti primus, nobisque dedit adorabile principium ac uitale remedium, quattuor euangelistarum superna luce resplendet. Quorum omnium propria discutiens sanctus Hieronymus diligenti cura disseruit; quae in uno uolumine comprehendi, ne legentis intentio diuisis codicibus tardaretur. Mattheum beatus Hieronymus iterum bis binis libris exposuit, quem etiam sanctus Hilarius uno uolumine declarauit, de quo et Victorinus, ex oratore episcopus, nonnulla disseruit. Lucam sanctus Ambrosius mirabiliter explanauit. Iohannem beatus Augustinus copiosa et insigni expositione lucidauit, qui etiam de concordia Euangelistarum quattuor libros subtilissima nimis et necessaria disputatione complexus est. Eusebius quoque Caesariensis Canones euangelicos compendiosa breuitate collegit, ut in quibus locis communia dicunt, in quibus propria tangunt, uerissima distinctione monstraret; ubi quanta est plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
tunc librorũ expositoressedulo requiramus & aperire nobis incipi¬
unt quaeprius clausa manserunt : Deindestudiosissime legamus
catholicos magistros qui propositionibus factis soluunt obscuris si¬
mas questiones : quintoperlibros singulos atq epistolas diuers orum
patrum loca pracup qe exempli causa commemorant diligenti
cura notanda sunt : Ita fit. ut diuersorum catholicorum libr̃ commo¬
dissime perlegantur : quando & intentiones suas decenter aperi¬
unt & ex incidentibus apud illos questionibus nobis notitia magna
praestatur : postremo collocutio peritissimorum feniorũ creorius
appetatur quorum confabulatione subito quod non opinabamur
aduertimus : dum nobis studiosereferunt quod longis aetatibus
suis discere potuerunt : utile ÷ enimperistossexmodos intelli gentiȩ
studiosa uoluntate discurrere potius quam in relegiosostupore
torpere
DEQUAT TUOR SINOB RECEPTIS. XI

Expanded text:
tunc librorum expositores sedulo requiramus, et aperiri nobis incipiunt quae prius clausa manserunt. Deinde studiosissime legamus catholicos magistros, qui propositionibus factis soluunt obscurissimas quaestiones. Quinto per libros singulos atque epistulas diuersorum Patrum loca praecipua, quae exempli causa commemorant, diligenti cura notanda sunt. Ita fit ut diuersorum catholicorum libri commodissime perlegantur, quando et intentiones suas decenter aperiunt et ex incidentibus apud illos quaestionibus nobis notitia magna praestatur. Postremo collocutio peritissimorum seniorum crebrius appetatur, quorum confabulatione subito quod non opinabamur aduertimus, dum nobis studiose referunt quod longis aetatibus suis discere potuerunt. Vtile est enim per istos sex modos intellegentiae studiosa uoluntate discurrere, potius quam irreligioso stupore torpere. XI. DE QVATTVOR SYNODIS RECEPTIS Di
Abbreviated transcription (Latin):
correct tam̃ exmagna parte meliorati eẽ uideantur. orcho graphia
si quidẽ apud grecos plerumq sine ambiguitate probatur ex pressa. inter
latinos uero sub ardua difficultate relicta monstratur Vnde &iam modo
studiũ magnũ lectoris inquirit : instituti operis ordinecelebrato: nunctẽpus
est utueniamus ad relegionẽ doctrinae saluberrimũ decus. deuotarũ lumen
animarũ caelestedonũ & gaudiũ sinefinemansurũ. Quod ego arbitror
duobus libris quisequuntur eẽ breuiter intimatum
UIBEAPRINUS. QUAE QUO ORDIMELEGI DEBEAT
EUIDENTER EXPO NIT:

Expanded text:
correcti, tamen ex magna parte meliorati esse uideantur. Orthographia correcti, tamen ex magna parte meliorati esse uideantur. Orthographia siquidem apud Graecos plerumque sine ambiguitate probatur expressa; inter Latinos uero sub ardua difficultate relicta monstratur, unde etiam modo studium magnum lectoris inquirit. Instituti operis ordine celebrato, nunc tempus est ut ueniamus ad religiosae doctrinae saluberrimum decus, deuotarum lumen animarum, caeleste donum et gaudium sine fine mansurum. Quod, ut ego arbitror, duobus libris qui sequuntur est breuiter intimatum.liber primus quae quo ordine legi debeat† euidenter exponit
Abbreviated transcription (Latin):
ut cetera distinctionibus ornentur: Istauero sufficiant simplicissimae
lectioni quaesu pradictus uir sicut dictum ẽ aduicẽ distinetonum.
colis & commatibus ordinauit: nesupra iudicium tantiuiri uituperabil
prae sumptione uenis seuideamur : Reliquos uero codices qui non sunt
tali distinctione signati notariis diligenti tamencurae sollicitis. re¬
legendos atq: emendandos reliqui : qui & si non potuerint in totum
ortho graphiae minutias custodire: emendationẽ tamen codicum
anti quorũ ut opinor adimplere modis omnibus festinabunt: Habent
enim scientiã notarum suarũ quae ex maxima parte hanc peritiã tangere
atque ad monere noscuntur : Sed uterror in olitus aliquatenus de me¬
dio tolleretur : factum ẽ ut in sequenti libro deorthographia eregulis
ꝑstrictim pro captu ingenii non nulla poneremus. ne praec ipitaterem̃¬
dantium inpolita prae sumptio posteris carpenda traderetur : Paraui
quoque quantos potui priscos orto graphos inuenire : Perquos & sinon omnino

Expanded text:
ut cetera distinctionibus ornentur. Ista uero sufficiant simplicissimae lectioni, quae supradictus uir, sicut dictum est, ad uicem distinctionum colis et commatibus ordinauit, ne supra iudicium tanti uiri uituperabili praesumptione uenisse uideamur. Reliquos uero codices, qui non sunt tali distinctione signati, notariis diligenti tamen cura sollicitis relegendos atque emendandos reliqui; qui etsi non potuerint in totum orthographiae minutias custodire, emendationem tamen codicum antiquorum, ut opinor, adimplere modis omnibus festinabunt. Habent enim scientiam notarum suarum, quae ex maxima parte hanc peritiam tangere atque ammonere noscuntur. Sed ut error inolitus aliquatenus de medio tolleretur, factum est ut in sequenti libro de orthographiae regulis perstrictim pro captu ingenii nonnulla poneremus, ne praecipitanter emendantium impolita praesumptio posteris carpenda traderetur. Paraui quoque quantos potui priscos orthographos inuerire, per quos etsi non omnino
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis profectotoleretur locus. sotio sun tem pus non
haberet mens inqui & amortalium: his benencus lar¬
gapi & ate collatis additaest nobis scȩ̃ trinitatis ado rabi¬
lis & ueneranda cognitio : quod uitȩgenus. peccatis mor¬
tua gentilitas funditus ignorabat. Restat nunc ut memo¬
riam faciamus illorum quilibris sus aliquiduenera bili¬
ter descã trinitatedocerunt: Ad consirmationem igit᷑
fidei nr̃ae. & hereticorum p̃cauendas insidias. legendi sunt
XIII. libri beati hilaru quos descã trinitate. prosunda & di¬
sertis sima nimis oratione conscripsit. Sc̃i quoque am brosii
quos de eadem re ad gratianum principem mbltõ claros

Expanded text:
Peccatis profecto tolleretur locus, si otiosum tempus non Peccatis profecto tolleretur locus, si otiosum tempus non haberet mens inquieta mortalium. His beneficiis larga pietate collatis, addita est nobis sanctae Trinitatis adorabilis et ueneranda cognitio: quod uitae genus peccatis mortua gentilitas funditus ignorabat. Restat nunc ut memoriam faciamus illorum qui libris suis aliquid uenerabiliter de sancta Trinitate dixerunt. Ad confirmationem igitur fidei nostrae et hereticorum praecauendas insidias legendi sunt tredecim libri beati Hilarii, quos de sancta Trinitate profunda et disertissima nimis oratione conscripsit. Sancti quoque Ambrosii quos de eadem re ad Gratianum principem multo claros
Abbreviated transcription (Latin):
buit. humilitatem ꝓficuam laudat. superbiam ruinosa
semper accusat. pias elimosĩnas creberrime fieri per suad& :
Tunc quod supra om̃s pietates indulgentis simũ ẽ. acceptã
sibi poenitentiam uidex ipse testatur: Quando etiam uer¬
ba quib: rogetur clementissimus redemptor indulg&: Ter¬
r& utcorgat. iudicium minatur ut parcat. Et sic nos prȩ¬
cipit uiuere. ut piis angelis mere amur eẽ consorter. fiat¬
q: illudinnobis quodnimis suaue atq per petuum est . ut
sit ds̃ om̃a in omnibus : deinde ut eum uideamus sicu¬
tiest & sic degloriae ipsius copia compleamur. ut nul¬
la ulterius indigentiae sterilitate fatigemur. Talibuser¬
go iussis quis parere nonam biat. nisi quiomni modo in
&eternum perire festinat  ultraom̃i dementias est
redemptoris suiiussaneglegere & cradelis simi hostis
uota complere . Quot uerba tot p̃mia. quot sententiae to¬
tidem ultiones: nihiluacat abutili doctrina. nisicum si¬
let lingua magnalia: Osinum quam cessaretur atalibus:

Expanded text:
buit, humilitatem proficuam laudat, superbiam ruinosam semper accusat, pias elemosinas creberrime fieri persuadet. Tunc quod supra omnes pietates indulgentissimum est, acceptam sibi paenitentiam Iudex ipse testatur, quando etiam uerba quibus rogetur clementissimus Redemptor indulget, terret ut corrigat, iudicium minatur ut parcat, et sic nos praecipit uiuere ut piis angelis mereamur esse consortes, fiatque illud in nobis quod nimis suaue atque perpetuum est, ut sit Deus omnia in omnibus; deinde ut eum uideamus sicuti est, et sic de gioriae ipsius copia compleamur, ut nulla ulterius indigentiae sterilitate fatigemur. Talibus ergo iussis quis parere non ambiat, nisi qui omnimodo in aeternum perire festinat? Vltra omnes dementias est Redemptoris sui iussa neglegere, et crudelissimi hostis uota complere. Quot uerba, tot praemia; quot sententiae, totidem ultiones! Nihil uacat ab utili doctrina, nisi cum silet lingua magnalia. O si nunquam cessaretur a talibus!
Abbreviated transcription (Latin):
inter quos sc̃s hilaruis pictauensis ep̃s nimia prosundita¬
te subtilis & cautissimus disputator incedit. Altasq
diuinarum seripturarum abyssus in medium reueren¬
ter adducens. facit praetstante dõ. in luminata mente
conspiciqua prius parabolis uelabantur obscuris.
mpos sibi leest omnino complecti. quantum interali¬
os scriptores prȩterita ratione baptis matis quam usus
gratia repudiauit ecclesiae: Conferat beatissimus
ciprianus: uelut oleum decurreas in omnem suauitatẽ
lingua composita declamator insignis. doctorq mirabilis:
Quantos enim illedubitantes non pertulit labi. lapsosue¬
re firmissima prȩdicatione solidauit confessores ad mar¬
tyrium ipseperduxit. Et neminor ess& prȩdicationib:
suis ipsequoq: martyrii corona dño prȩstante decoratus
est Nam inter alia quȩ no bis facundiae suae clara
momenta de reliquit. in expositione orationis domi¬
nicae quȩ contra subrepentia uitia uelut inuictus dipe¬
us semper opponit᷑er. libellum decdamatoria uenus¬

Expanded text:
ctauiensis episcopus nimia profunditate subtilis et cautissimus disputator incedit, altasque diuinarum Scripturarum abyssus in medium reuerenter adducens, facit praestante Deo illuminata mente conspici, quae prius parabolis uelabantur obscuris. NO Impossibile est omnino complecti, quantum inter alios scriptores praeter iterationem baptismatis, quam usus atque ratio repudiauit ecclesiae conferat beatissimus Cyprianus, uelut oleum decurrens in omnem suauitatem, lingua composita declamator insignis doctorque mirabilis. Quantos enim ille dubitantes non pertulit labi, lapsos uero firmissima praedicatione solidauit, confessores ad martyrium usque perduxit! Et ne minor esset praedicationibus suis, ipse quoque martyrii corona Domino praestante decoratus est. Nam inter alia quae nobis facundiae suae clara monumenta dereliquit, in expositione orationis dominicae, quae contra subripientia uitia uelut inuictus clypeus semper opponitur, libellum declamatoria uenus
Abbreviated transcription (Latin):
uobis facile subiacebit. Ita fi&ut aliud indegenus expositionib:
acutis simum pulcherrimumq nascatur & quod sorsitan prio¬
res nr̃i in cõmentis sius minime dilucidauerunt ibi aliquatenus
reperiantur eõ declarata. idio mata quoq legis diuinae. idest
pro prias dictiones talicaractere. PAp. signauimus. Vtubi¬
cumq reꝑta suerint uerba ipsanulla prȩsumptio neuio lenter

Expanded text:
uobis facilis subiacebit. Ita fiet ut aliud inde genus expositionis uobis facilis subiacebit. Ita fiet ut aliud inde genus expositionis acutissimum pulcherrimumque nascatur, et quod forsitan priores nostri in commentis suis minime dilucidauerunt, ibi aliquatenus reperiatur esse declaratum. -Idiomata quoque legis diuinae, id est, proprias dictiones, tali PP karactere signauimus, ut ubicumque reperta fuerint, uerba ipsa nulla praesumptione uiolentur.
Abbreviated transcription (Latin):
llud &iã iudicandum eẽ curauinius uthor labornoster instrue¬
ret & qualicumq munus culo studium ur̃ae sc̃i tatis ornaret p̃.¬
stante dño quantum aut senes aut longa peregrinatione fatiga¬
tus relegere p̃ualu quibusdam codicibus patrum p̃sentes no¬
tas omnino designatas quȩ sunt indices codicum singulis quibus q
locis ut arbitror competenter impressi. Nam ex positio nibus oc¬
ta theuchi hancdedimus notam. oc̃t. alteram regum. Rẽg.
tertiam palteru. Ps. Quartã sałom. Sał. quintã propheta¬
rum. Propħ. Sextam agio graphorum ac̃ Septimam e¬
uangelicorum . Eũ. occauam epistolis a postołum. AP. no¬
nam actus a postoborũ & a poca lipsi Aaa. Quas in primordus codi¬
cum quos tamen subipso studio transi re p̃ualiu semper ascripsi. ut
uos illas intextu positas sineam biguitate possitis agnoscere si pagi¬
nas singulas studiosa mente curratis . Tunc siplacet qui tamen plu¬
rima lectione p̃sumitis. per tractatores probatis simos imitatio

Expanded text:
llud etiam indicandum esse curauimus, ut uos labor noster instrueret et qualicumque munusculo studium uestrae sanctitatis ornaret: praestante Domino quantum aut senes aut longa peregrinatione fatigatus relegere praeualui, quibusdam codicibus Patrum praesentes notas minio designatas, quae sunt indices codicum, singulis quibusque locis, ut arbitror, competenter impressi. Nam expositionibus Octateuchi hanc dedimus notam OCT, alteram Regum REG, tertiam Psalterii PSL, quartam Salomonis SAL, quintam Prophetarum PROP, sextam Agiographorum AGI, septimam Euangeliorum EV, octauam Epistulis Apostolorum AP, nonam Actibus Apostolorum et Apocalypsi AAA. Quas in primordiis codicum, quos tamen sub ipso studio transire praeualui, semper ascripsi, ut uos illas in textu positas sine ambiguitate possitis agnoscere, si paginas singulas studiosa mente curratis. Tunc si placet, qui tamen plurima lectione praesumitis, per tractatores probatissimos imitatio
Abbreviated transcription (Latin):
nuitat siquidem nos locus uiuariensis monasterii. ad multa
peregrinis etegentibus prȩparanda. quando habetis hortos
irriguos. & piscosi amnis pellenȩ fluenta uicina quinec mag¬
nitudine undarum suspectus habeatur. nec exigutate tem nibilis.
influit uobis arte moderatus. Vbicumiq neces sirius uidicatur &
hortis ur̃is sufficiens & molitus: Ad est enim cum desideratur. & cõ
uota compleuerit remotiis abscedit siquodam no nasterio deuo

Expanded text:
nuitat siquidem uos locus Viuariensis monasterii ad multa peregrinis et egentibus praeparanda, quando habetis hortos irriguos et piscosi amnis Pellenae fluenta uicina, qui nec magnitudine undarum suspectus habeatur nec exiguitate temnibilis. Influit uobis arte moderatus, ubicumque necessarius iudicatur, et hortis uestris sufficiens et molinis. Adest enim cum desideratur, et cum uota compleuerit remotus abscedit; sic quodam ministerio deuo
Abbreviated transcription (Latin):
ris labore trans latae sunt. Nã & sc̃sambrosius in libro pa¬
triarcharũ ubi deꝑsona hesdrae ipseloquitur. secundũlibrũ
machabeorũ exemplicausa cõmemorat: cuius maximã
partẽ ad de monstrandã tolerantiã eloquentiae suae dul¬
cissimoliquore patefecit. Libri uero machabeorũ supradicto
amiconrõ bellatore sedula expositione dño iuuante con¬
fecti sunt. Nectã magnalectio in explanata forsitan liꝰ queretur
qua e nobis cotiurtutũ in exempla declarauit: DEENANGELIIS
DE EUANGELIIS

Expanded text:
ris labore translatae sunt. Nam et sanctus Ambrosius in libro Paris labore translatae sunt. Nam et sanctus Ambrosius in libro Patriarcharum, ubi de persona Ioseph loquitur, secundum librum Machabaeorum exempli causa commemorat cuius maximam partem ad demonstrandam tolerantiam eloquentiae suae dulcissimo liquore patefecit. Libri uero Machabaeorum a supradicto amico nostro Bellatore sedula expositione Domino iuuante confecti sunt, ne tam magna lectio inexplanata forsitan linqueretur, quae nobis tot uirtutum exempla declarauit. VII. DE EVANGELIIS
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ. expositio in latinũ sermonẽ praedieq bellatoris prbi ut prae-¬
ualet labore collectũ est: Quorũ tamen librorũ titulos sub
breuitate collegi: quando instructionis nonminimũ creditur eẽ
compendiumRes fusas latissime paucis sermonibus indicare:
His enim remediis lectoris animus introductus saluberrimã scrip¬
turarũ seriem prouocatus excurrit: sed eos licet historici sint
& planis sima relatione fundantur. tamen propteruirtutes ex-¬
cellentissimas mnorũ conscriptos eẽ cognoscite : ut patientiã ut
spem ut caritatẽ . ut &iã infeminis fortitudinẽ ut prodõ contẽptã:
praesentis sacculiuitã uel cecera quaeillic uirtutũ genera dño
praestante floruerunt nr̃is animis competenter in funderent:
In hes drae uero libris duobus greco sermone singula somelias
ex positas origenis inueni quae eiusdem religiosi uiri bellato¬

Expanded text:
decem, expositio in Latinum sermonem praedicti Bellatoris prdecem, expositio in Latinum sermonem praedicti Bellatoris prualet, labore collecta est. Quorum tamen librorum titulos sub breuitate collegi, quando instructionis non minimum creditur esse compendium, res fusas latissime paucis sermonibus indicare; his enim remediis lectoris animus introductus saluberrimam Scripturarum seriem prouocatus excurrit. Sed eos, licet historici sint et planissima relatione fundantur, tamen propter uirtutes excellentissimas morum conscriptos esse cognoscite, ut patientiam, ut spem, ut caritatem, ut etiam in feminis fortitudinem, ut pro Deo contemptam praesentis saeculi uitam, uel cetera quae illic uirtutum genera Domino praestante floruerunt, nostris animis competenter infunderent. In Hesdrae uero libris duobus Graeco sermone singulas omelias expositas Origenis inueni, quae eiusdem religiosi uiri Bellato
Abbreviated transcription (Latin):
utnullus deca uel manifestius uel cautius aliquid scripsis secudeat᷑
Sicenimaut scio quod redemptor ineus uiuit & in nouissimodie de
terra surrecturussim. & rursus circum dabor pellemea &
in carnemea uidebodm̃ quẽ uisurus sumego ipse & oculimei con¬
specturi sunt & non alius. reposita est hacc spesmea in sinu meo
Sc̃s quoque augustinus in eodẽ libro annotationes faciens. cum
solita curiositate tractauit. quidam &iã esta nonymus. excuius
stilo beatũ eẽ suspica murbi larium. qui cõmenta libri ipsius.
scriput in ordinẽ: quae silegatis attonite . poterunt uos dili¬
genter instruere: magnus planeliber iob: & insalutẽ huma¬
nigeneris utilitatem que conscriptus. quando sc̃s uir tanta & talia
pertulis semonstratus est : ut leuia sibi unusquis que peccator faciat
quaecumque se sustinere cognoscitur. Tobiautẽ in libris quinque.
hester in libris sex. iudith in libris septẽ & machabeorũ in libris

Expanded text:
ut nullus de ea uel manifestius uel cautius aliquid scripsisse uideatur. ut nullus de ea uel manifestius uel cautius aliquid scripsisse uideatur. Sic enim ait: ‘Scio quod Redemptor meus uiuat, et in nouissimo de terra surrecturus sim. Et rursus circumdabor pelle mea, et in carne mea uidebo Deum; quem uisurus sum ego ipse, et oculi mei conspecturi sunt et non alius. Reposita est haec spes mea in sinu meo’. Sanctus quoque Augustinus, in eodem libro annotationes faciens, eum solita curiositate tractauit. Quidam etiam est anonymus, ex cuius stilo beatum esse suspicamur Hilarium, qui commenta libri ipsius conscripsit in ordinem; quae si legatis attonite, poterunt uos diligenter instruere. Magnus plane liber Iob et in solamen humani generis utilitatemque conscriptus, quando sanctus uir tanta et talia pertulisse monstraquaecunque se sustinere cognoscit. Tobiae autem in libris quinque, Esther in libris sex, Judith in libris septem, et Machabaeorum in libris
Abbreviated transcription (Latin):
SEQUITUR AGIOGRAPHORUM CODEX SEXTUS. HABENSLIBROS
occo quuncapitesuo continetiob praeclarũ patientiae gloriosũ¬
que documentũ quẽ laborebeatihieronimi latina lingua sicut & alia
multa cautissime trans latũ expositum que promeruit : cuius expla¬
nationibus actum est. ut sicut dñs deipso testari dignatus est incul¬
pabiliter cunctalo cutus fuisse doccatur. Quanta enimliberille
continet suauia sa cramenta uerborũ sicutbeatus hieronimusdi¬
cit in epistola quã dirigit ad paulinũ prosa incipituersu labitur pedes¬
tri sermonefinitur: omnia que legis dia lecticat propositione as¬
sumptione confirmatione conclusi one determinat: Q uod suta est.
necaliter eẽ potest quã qđ tantiuiri celebrat a uctoritas : Vbisunt
quidicunt artẽ dialecticã abscripturis scĩ simis non coepisse : sin¬
gula in eo uerba plena sunt enigmatibus propositionibus. & questi¬
onibus sacris &ut deceteris sileã resurrectionẽ carnis sic prophetat

Expanded text:
Sequitur Agiographorum codex sextus, habens libros octo, qui in capite suo continet Iob, praeclarum patientiae gloriosumque documentum. Quem labore beati Hieronymi Latina lingua, sicut et alia multa, cautissime translatum expositumque promeruit; cuius explanationibus actum est ut, sicut Dominus de ipso testari dignatus est, inculpabiliter cuncta locutus fuisse doceatur. Quanta enim liber ille continet suauia sacramenta uerborum, sicut beatus Hieronymus dicit in epistula quam dirigit ad Paulinum: 'Prosa incipit, uersu labitur, pedestri sermone finitur, omniaque legis dialecticae propositione, assumptione, confirmatione, conclusione determinat.' Quod si ita est – nec aliter esse potest quam quod tanti uiri celebrat auctoritas, – ubi sunt qui dicunt artem dialecticam ab Scripturis sanctissimis non coepisse? 'Singula in eo uerba plena sunt enigmatibus, propositionibus et quaestionibus sacris; et, ut de ceteris sileam, resurrectionem carnis sic prophetat,
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia cȩcitate demer si sunt. Qm̃ sicut a quolamdic¬
tum est. num quam potest plenissime inuestigari quod
non peruiam suam quaeritur. multi iterum patres nr̃i talibus lit¬
teris eruditi & in legetdũ permanentes adueram sapientiam per¬
uenerunt. Sicut beatus agustinus in libro dedoctrina. xp̃iana me¬
minit dicens. non aspicimus quanto auro & argento & ueste suf¬
farcinatus exerit de agypto cyprianus & doctor suauis simus &
mar tr beatis simus quanto lactantius. quanto uictorinus . opta¬
tatus. hilarius. nos addimus. am bro sium. ipsumq agustinum.
atq hieronimum multosq alios innumerabiler grecos. hoc &iã ip¬
sefidelis simus dĩ samulus morses fecit. De quo scriptum est: qđ
eruditus fuerit omnia sapientia agyptiorum quos nosimitan¬
tes acutis sime quidã sed incunc tanter utrasq doctrinas si pos su

Expanded text:
ignorantiae caecitate demersi sunt! Quoniam, sicut a quodam dicignorantiae caecitate demersi sunt! Quoniam, sicut a quodam dictum est, numquam potest plenissime inuestigari, quod non per uiam suam quaeritur. Multi iterum Patres nostri talibus litteris eruditi et in lege Domini permanentes ad ueram sapientiam peruenerunt, sicut beatus Augustinus in libro de Doctrina Christiana meminit, dicens: 'Nonne aspicimus quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? Quanto Lactantius, quanto Victorinus, Optatus, Hilarius?' Nos addimus Ambrosium ipsumque Augustinum atque Hieronymum multosque alios 'innumerabiles Graecos'. Hoc etiam 'ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecit, de quo scriptum est quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum'. Quos nos imitantes cautissime quidem sed incunctanter utrasque doctrinas, si possu