comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñr ut raluemte
Naciam enĩ consummationẽ incunctir gortib¬
inquibur dirpesite: teaũ non faciam in consum
mationem sed castigabo siue erudiam te iniudi¬
cio utnontibi uidearir inrgxiun x siue & mundans
non mundabote: haec FTipItoΠΗ

Expanded text:
ait dominus, ut saluem te. faciam enim consummationem in cunctisgentibquibus dispersi te; te autem non faciam in consum- mationem, sed castigabo — siue erudiam — te in iudicio, ut non tibi uidearis innoxius siue et mundans non mundabo te. Haecπ
Abbreviated transcription (Latin):
quia stultur populur mr me non cognouit: Lixx
transtul&᷑ quia principer populi mei menim¬
a cognouer ut magistrorũ sit magis culpa quã
populi dĩ scientiã non habentir Aspexi terrã
et ecõ uaeua erat amnihili ec caelor. & ñ erat lux

Expanded text:
quia stultus populus meus me non cognouit, LXX quia stultus populus meus me non cognouit, LXX transtulerunt: quia principes populi mei me non cognouerunt, ut magistrorum sit magis culpa quam populi dei scientiam non habentis. Asperi terram. et ecce uacua erat et nihili, et caelos, et non er
Abbreviated transcription (Latin):
suit: filii insipienterr̃ & uaecorder Sapienterr ut
 faciant mala: boieaũ facere nes cierunt: Caura
contritionir. uastitatin fugae bucinae : quia stul¬
tur faetur ẽ populus nonnatura sedstudio uo¬
luntatir: Ipraqs stultitia hinc probatur qđ non
nouerint dm̃ et prosiliir sapientib stulti sili
factir & uaecorder Qua eni maiorpotest ẽẽ
stultitia quã cognorcente boue porsersorẽ suũ
cupiebat eiđ que infertur. sapienter sunt ut
faciant mala beieaũ facere nercieꝵ Hic rapien¬
tia promalitia accipienda ẽ: Iuxta qđ & fili
saeculi huiur rapientiorer sunt filur lucix Et uilli¬
cur iniquitatir queedam sapienter fecirse nar¬
ratur Euerpenr in paradiso prudentiorcano¬
tir bestur legitur: Illae ergo uera sapientia : quae
dĩ timore iungitur. Alio quin: ubi insidiae sunt
& tergi uersatio non rapientia sod uersutia & cal¬
liditar appellanda est: Pro eoqđ nor diximur

Expanded text:
uit. filii insipientes sunt et uaecordes: sapientes sunt, uit. filii insipientes sunt et uaecordes: sapientes sunt, ut faciant mala, bene autem facere nescierunt . Causa contritionis, uastitatis, fugae, bucinae, quia stultus factus est populus non natura, sed studio uoluntatis. ipsaque stultitia hinc probatur, quod non cognouerint deum: et pro filiis sapientibus stulti filii facti sunt et uaecordes. quae enim maior potest esse stultitia quam cognoscente boue possessorem suum cupiebat? quodque infertur: sapientes sunt, ut faciant mala, bene autem facere nescierunt, hic sapientia pro malitia accipienda est, iuxta quod et filii saeculi huius sapientiores sunt filiis lucis et uilicus iniquitatis quaedam sapienter fecisse narratur et serpens in paradiso prudentior cunctis bestiis legitur. illa est ergo uera sapientia, quae dei timori iungitur; alioquin, ubi insidiae sunt et tergiuersatio, non sapientia, sed uersutia et calliditas appellanda est. pro eo, quod nos diximus:
Abbreviated transcription (Latin):
oxa ucer qđ & ipsum tumultum sonat:. Hoc de uerbo
dictũ sit suꝑ quo scio apud plerorq magnũ eẽ certam̃:
Moxau̾ propli&rae & ꝑ propheã dĩ loquentir induci¬
tur. qđ doleat suꝑ contritione populi sui: & instarho¬
minir uircera eiur interna lacerentur Quomodo &
raluator suꝑ lazari mortẽ doluit & planxit hierurał.
nec celaredolorem silentio om̃rq clangor buciae
& fremitur proeliorum illiur turbat appectũ  dum
mala cd̃mulanturmalir & uniuersa duarũ tribuu
terra uastatur : dũ non putabam inquit. tabernacu¬
la quondam &pelles meae babylonio furente po¬
pulata sunt : & in p̃da hostiũ mea quondã cercere
hospitia. Loquitur aũ hocidem dr̃ quando sedi¬
tianir turbar atq dircordiar cernit in ecleria
et in conuenticulir suir clamare perdicem & dĩ re¬
squiem in bella conuerti: undes eguitr Vsq quo ui¬
debo fugiditer audiam uoce bucinae s uel fugiaiter re¬
gem babylonium uel fugientes siue a ameo seruitio

Expanded text:
od et ipsum \'tumultum\' sonat. hoc de uerbo dictum sit. super quo scio apud plerosque magnum esse certamen. uox autem prophetae et per prophetam dei loquentis inducitur, quod doleat super contritione populi sui et instar hominis uiscera eius interna lacerentur, quomodo et saluator super Lazari morte doluit et planxit Hierusalem, ne celaret dolorem silentio; omnisque clangor bucinae et fremitus proeliorum illius turbat affectum, dum mala cumulantur malis et uniuersa duarum tribuum terra uastatur. \'dum non putabam,\' inquit, tabernacula quondam ei pelles meae Babylonio furente populata sunt et in praedam hostium mea quondam cessere hospitia\'. loquitur autem hoc idem deus, quando seditionis turbas atque discordias cernit in ecclesia et in conuenticulis suis clamare perdicem et dei requiem in bella conuerti. unde sequitur: usquequo uidebo fugientes, audiam uocem bucinae?Uel fugientes regem Babylonium uel fugientes me et a meo seruitio
Abbreviated transcription (Latin):
la&itia ibi peccatorũ & magorũ multitudo uerse¬
tur : Haec enĩ dĩc dñi: Deserta erit om̃stera sed tamꝰ con¬
summationẽ non faciã: Iugelit terra & ineeliunt caeli
desuꝑ eo qđ locutursimo Cagitaui &npairtuit ie nec¬
÷ auersur sum abeo mixta ire miseti cardia dĩ om̃ste¬
ra deseritur sed nonsit consummatio. dtas int qti
intellrgant cleniantã euis Celũ quoq tristeui¬
debitur desuꝑ & ipra terra lugebit : eo qđ dñi sentor¬
tia ad finẽurq ꝑueierit nec paenituerit eũ suꝑ hir
quae cogitaueit & locutur sit. Paenitentia aũ dẽ dici¬
tur quando aufertur p̃dieta sententia &ira saeui¬
enr ad sine urq ñ ꝑueut: minatur ẽ ꝑ ionam : & in¬
peideitẽ gladiũ lacrimarũ & gemituũ multitudo su¬
perauit: Nuoce equitir &mit tentir sagittam siue in ten¬
dartir arcũ fugit om̃s ciuitas siue regio: in grersisunt ardua
& arcende᷑ ruper: Quoq ẜequinitur & in grersisunt

Expanded text:
laetitia, ibi pecccatorum et maerorum multitudo uerselaetitia, ibi pecccatorum et maerorum multitudo uersetur. Haec enim dicit dominus: deserta erit omnis terra. sed tamen consum mationem non fa- ciam : lugebit terra et maerebunt caeli desuper eo, quod locutus sim, cogitaui et non paenituit me nec auersus sum ab eo. Mixta irae misericordia dei omnis terra deseritur, sed non fit consummatio, ut sint, qui intellegant clementiam eius. caelum quoque triste uidebitur desuper et ipsa terra lugebit eo, quod domini sententia ad finem usque peruenerit nec paenituerit eum super his, quae cogitauerit et locutus sit. paenitentia autem dei dicitur, quando aufertur praedicta sententia et ira saeuiens ad finem usque non peruenit. minatus est per Ionam et inpendentem gladium lacrimarum et gemituum multitudo superauit. A uoce equitis et mittentis sagittam — siue intem — fugit omnis ciuitas — siue regio —; ingressi sunt ardua et ascenderunt rupes — quodque sequitur: et ingressi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
turar̃ ut audicar̃ populur terreatur & acta par¬
nitentia nequaquam surtineat quae sormidat:
Vacua terra ẽ habitatore deleto: Calinon habent lũ¬
mei terorir magnitudine populo nonuidenter, Ipsi
et huc illucq circum inspeit Er neauir quidem
potuit inueini Irã enĩ dĩ amuta sentiunt elemer¬
ta. et in rationalia ꝑtimercunt animantia Hoc ue¬
num ẽe nuno tatur orhir ostendit ut cȩsa hominũ
multitudine uolatilia quoq qua solent habitatorer
sequi abierint & perierint: Ipse quoq carmelur qui
mari immina magno oleir cansitur & arliustiruineisq
conddisur ad tantam uoua solitudine utheremi ha¬
beat uastitatẽ  Om̃r quoq urber desertȩfient: et uni¬
uersorum malorum haec caura est : qđ uitio populi de¬
linquetir iradñi cancitatasit : Quic quid iuxta historiã
deheruralẽ dixim & iudea peforamur ad ecclesiam
dĩ cũ oppenderit dm̃ & uel uetur fueit uel psacutio¬
ne uastata : Utubi quondam erat uirtutũ cliorur atq

Expanded text:
t. ut audiens populus terreatur et acta paenitentia nequaquam sustineat, quae formidat. uacua terra est habitatore deleto, caeli non habent lumen terroris magnitudine populo non uidente. ipsi et huc illucque circumspexit, et ne avis quidem potuit inveniri. Iram enim Dei et muta sentiunt elementa, et irrationalia pertimescunt animantia. Hoc verum esse, nunc totus orbis demonstrat, ut caesa hominum multitudine, volatilia quoque, quae solent habitatores sequi, abierint et perierint. Ipse quoque Carmelus qui mari imminet magno, oleis consitus et arbustis, vineisque condensus ad tantam veniet solitudinem, ut eremi habeat vastitatem. Omnes quoque urbes desertae fient, et universorum malorum haec causa est, quod vitio populi delinquentis ira Domini concitata sit. Quidquid 871 juxta historiam de Hierusalem diximus et Iudaea, referamus ad ecclesiam dei, cum offenderit deum et uel uitiis fuerit uel persecutione uastata, ut, ubi quondam erat uirtutum chorus atque
Abbreviated transcription (Latin):
oculitiu rerpiciunt fidem percursisticor a non dolu¬
erunt Ad triuisti illor &renue accipere dirciplina in¬
duraue faciersuar suꝑ petrã et noluaꝰ reuerti: post
uerbadñi quibs imperaurit dicoiẽ Circumite iuarhie¬
ruralem t ete&cra proph&a loquitur ad dnr̃u Dñe¬

Expanded text:
oculi tui respiciunt fidem. percussisti eos et non doluoculi tui respiciunt fidem. percussisti eos et non doluerunt; attriuisti illos et rennuerunt accipere disciplinam; indurauerunt facies suas super petram et noluerunt reuerti. Post uerba domini, quibus imperauerat dicens: circumite uias Hierusalem et cetera, propheta loquitur ad domin
Abbreviated transcription (Latin):
pet adic& Naemihi quia defecit anima pp̃t int᷑ fectos
Duo aũ xempla inuno capitulo comparata sunt Par¬
turientir filior &lugetir ut quicquid mulio patitur
infȩtu uel mortib: filorum hiruralẽ patiatur in
populii: Circumite uarhiguralem & aspicite & con¬
sideate & quaerite in plateir eiur an inumii gtir uirũ qui
faciat iudiciũ &quaerat sidem et propitiur crociur: qquod¬
a si&iam uiuit dñr dixerint & hoe falso iurabunt gran¬
diramor iustitiae ut nequaquã iuxta interrogatio¬
nẽ abrahae &responsionẽ dĩ prodeconuirit iur¬
tir dr̃ libatiuit ciuitatẽ : sedsi unũ inuereit iam Iam¬
q peritura hieruralem qui faciat iudiciũ & quaerat
fidem siue ut symmachur transtulit ueritatem
tamoi dr̃ mistreatur hitrusalem: et quia paterat fesi
ut aliqui inueurentur in populo: quisimularent cul
che: Noneor diligo qui iurantꝑ me &iurant in mei¬
dacio sed quorũ corda lalnaq consentiunt: Dñe

Expanded text:
et dicit: uae mihi, quia defecit anima mea propter interfectos! duo autem exempla in uno capitulo conparata sunt: parturientis filios et lugentis, ut, quidquid mulier patitur in fetu uel mortibus filiorum, Hierusalem patiatur in populis. Circumite uias Hierusalem et aspicite et considerate et quaerite in plateis eius, an inueniatis uirum, qui faciat iudicium et quaerat fidem, et propitius ero eius. quodsi etiam: uiuit dominus, dixerint, et hoc falso iurabunt. Grandis amor iustitiae, ut nequaquam iuxta interrogationem Abrahae et responsionem dei pro decem uiris iustis deus liberet ciuitatem. sed si unum inuenerit iam iamque peritura Hierusalem, qui faciat iudicium et quaerat fidem — siue, ut Symmachus transtulit. ueritatem - tamen deus misereatur Hierusalem. et quia poterat fieri, ut aliqui inuenirentur in populo, qui simularent cultcit: non eos diligo, quia iurant per me et iurant in mendacio. sed quorum corda labiaque consentiunt. Domine.
Abbreviated transcription (Latin):
pemuua : nononera iudeorum inquil: iuxta legir cae¬
rimoniar ecultabit. sed sidem xp̃i anorũ ꝑ quã gratia
saliu facti sumur. Hocaũ capitulo discimur id circo in¬
feri supplicia utuitia corrigantur Deniq: ait. Per¬
s cursistieor &non doluer᷑ ad triuistieor &renuerͣ acci¬
S pere dirciplinam. Ptromnia au̾ tormenta atque
plagella emerdatur hierur al&: Et suꝑ haec uniuersa
neuierecundiã quidem suorum habuereiitiorum
sed in star petrae indurantir frantir impudeitiam
noluer ad meliora conuerti Ego au dixi: forsitan pau

Expanded text:
iuxta legis caerimonias exultabant, sed fidem Christianorum, per quam gratia salui facti sumus. hoc autem capitulo discimus idcirco inferri supplicia, ut uitia corrigantur. denique ait: percussisti eos et non doluerunt; attriuisti eos et rennuerunt accipere disciplinam. per omnia enim tormenta atque flagella emendatur Hierusalem; et super haec uniuersa ne uerecundiam quidem suorum habuere uitiorum, sed instar petrae indurantes frontis impudentiam noluerunt ad meliora conuerti. Ego autem dixi: forsitan pau
Abbreviated transcription (Latin):
tumulur mortuorum Ipra quoq: ciuitar
quae luuc immine loco siat sicut tho feth: pro
quo lxx ruinã transtulo: Domur quoque
iueruralem regũq palatia inruinar si miler
conuertantur cauraq redditur eoqđ immnun¬
daefuerint &idolatria pallute scelere : proco
qđ indomatib & tectir earum soli &lunae
& stellir caeli immolauerint & tlira in code¬
rint. nec hoc furint errore contenti sud
immolauerint daemonib alibauaint dur
alienin Uenitaũ lueremiar de thoped¬

Expanded text:
tumulus mortuorum, ipsa quoque ciuitas, tumulus mortuorum, ipsa quoque ciuitas, quae huic imminet loco; fiat sicut Tofeth — pro quo LXX \'ruinam\' transtulerunt—, domus quoque Hierusalem regumque palatia in ruinas similes conuertantur. causaque redditur eo, quod immundae fuerint ei idololatriae pollutae scelere pro eo, quod in domatibus et tectis earum soli et lunae et stellis caeli immolauerint et tura incenderint nec hoc fuerint errore contenti, sed immolauerint daemonibus et liba fuderint dis alienis. Uenit autem Hieremias de Tofe
Abbreviated transcription (Latin):
cant sed locum nec diuitiarũ quondam
magnitudinem ꝑ quã perut populur iudaeo¬
rum sed gloriã scĩtatir quã nr̃a pauꝑcula
porsida bedileem non habenr aurũ &gemn¬
mar sedpanem qui mnea natur ẽ
Etinthophah se pelientur uelsepelient eoqđ non
sit aliur locur ad repeliendũ sic paciã loco huic ait
S dnr ediabitatorib eiur Etponam ciuitatẽ istam
sicut thopeth siue utrunã. eterunt domurhie¬
Sruralem &damur regum iuda sicut locurthofeh
siue runae:¬
regum iuda sicut lacur thofed in heliraico ñha¬
betur et sequitum Immundae omrdomis in qua¬
rũ domatib siue tectir sacrificauet omni militie
caeli etlibaua libamina dur alienir qđ supra
dixerat ñ uocalit̃ locur iste ampliur tliop&h
Q uallir filu ennom seduallir occisioniꝵ
Nunc ponit mani festiur qđ tanta in ipso loco
futurasit cader ut ili aceruatim populur
sepeliatur et lacur quondam religionir fiat

Expanded text:
cant, sed locum: nec divitiarum quondam cant, sed locum: nec divitiarum quondam magnitudinem, per quam periit populus Judaeorum, sed gloriam sanctitatis, quam nostra paupercula possidet Bethlehem, non habens aurum et gemmas, sed panem qui in ea natus est. « Et in Topheth sepelientur  vel sepelient, eo quod non sit alius locus ad sepeliendum. Sic faciam loco huic, ait Dominus, et habitatoribus ejus: et ponam civitatem istam sicut Thophet  sive ut ruinam: Et erunt domus Jerusalem, et domus regum Juda, sicut locus Thophet  sive ruinaeregum Juda, sicut locus Thopheth, » in Hebraico non habetur. Et sequitur: « Immundae omnes domus in quarum domatibus  sive tectis sacrificaverunt omni militiae coeli, et libaverunt libamina diis alienis. » Quod supra dixerat non uocabitur locusiste amplius Tofeth et uallis filii Ennom, sed uallis occisionis, nunc ponit manifestius, quod tanta in ipso loco futura sit caedes, ut ibi aceruatim populus sepeliatur et locus quondam religionis fiat
Abbreviated transcription (Latin):
iudeam et abundantiae pristinae restitutur est :
Post captiuitatem aũ qua sub uerpasiano tetito
et postea accidit sub adriano urq ad consum ma¬
tionẽ scłi ruinae hieruralem ꝑ mansurae sunt:
Quam quam sibi iudaei auream atq genmatans
iueruralem restituedam putent. rursũq uicti¬
mar & racrificia  coniugia scõrũ : & regnũ inte¬
rir dni saluatorii: quaelica non sequamur tame
damnare non porsumur: Quia multi ecclesiasti¬
corum uiroru & martyrer ista dixer̃. utunur¬
quirq in suo rensu abunda & dni cuncta iudicio
reserueitur : Quomodo aũ uarsictile & testcum
si fractum fuerte in antiquam speciem nonpo¬
test reformari: sic apopulur iudaorũ  hieru¬
salem sub uerra statum pristinũ non habebunt:¬
et ahaelio hadriano haclia dr̃: Eto uhabitatione
pristina pristinu quoq nom̃ amisit ad decitien¬
dam supo inã habitatorũ eiun scã auͦ crucir et
resurrectionis uocabula non urbem signif¬

Expanded text:
Iudaeam et abundantiae pristinae restitutus est. Iudaeam et abundantiae pristinae restitutus est. post captiuitatem autem, quae sub Uespasiano et Tito et postea accidit sub Hadriano, usque ad consummationem saeculi ruinae Hierusalem permansurae sunt, quamquam sibi Iudaei auream atque gemmatam Hierusalem restituendam putent rursumque uictimas et sacrificia et coniugia sanctorum et regnum in terris domini saluatoris. quae licet non sequamur, tamen damnare non possumus, quia multi ecclesiasticorum uirorum et martyres ista dixerunt, ut unusquisque in suo sensu abundet et I domini cuncta iudicio reseruentur. quomodo autem uas fictile et testeum, si fractum fuerit, in antiquam speciem non potest reformari, sic et populus Iudaeorum et Hierusalem subueris, et ab Aelio Hadriano Aelia dicitur: et cum habitatione pristina, pristinum quoque nomen amisit ad decutiendam superbiam habitatorum ejus. Sanctae autem crucis, et resurrectionis vocabula, non urbem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
S qua concludeit eor inimici eorũ & quiquar anima
eorum:
Quam quã liaec einbabylonia capti¬
uitate accidirre populo noueimur tamen
planur referuntur ad tempora saluatorir
quando obrersi sunt auerpasiano &tito
etciuitar eorum de adriani tẽporib inacẽnor
cinerer conlapra est: ut qui ob tulerant filior su¬
oridolir ipsi eor postea famir necersitate con¬
pulsi incibarũ usum ueterait. carnaq omniũ
darentur uolatilib: cali & bestur terrae. ut qui
in munerib abusi fuerant in impietatem et
propria uircera idolir immolarant. uetrer
suor sepulchra facerent liberorum:
Et conteres lagunculam in oculir uirorũ quiibunt
uel egredientur tecum. &dicer adeor Haec diẽ dnr̃
exercituum: sic conteram populũ istũ & ciuitatem
hane : sicut conteritur uar siguli qđ non potest ultra
instaurari
Perspicue non debaby lonia
sed deromanadicitur captiuitate : Postbabylonior
quippe & urbir instaurata et populur reductur in

Expanded text:
 qua concludent eos inimici eorum et, qui quaerunt animas eorum. Quamquam haec et in Babylonia captiuitate accidisse populo nouerimus, tamen plenius referuntur ad tempora saluatoris, quando obsessi sunt a Uespasiano et Tito et ciuitas eorum Hadriani temporibus in aeternos cineres conlapsa est, ut, qui optulerant filios suos idolis, ipsi eos postea famis necessitate conpulsi in ciborum usum uerterent carnesque omnium darentur uolatilibus caeli et bestiis terrae, ut, qui dei muneribus abusi fuerant in impietatem et propria uiscera idolis immolarant, uentres suos sepulchra facerent liberorum. Et conteres lagunculam in oculis uirorum, qui ibunt — uel egredientur — tecum, et dices ad eos: haec dicit dominus exercituum: sic conteram populum istum et ciuitatem hanc, sicut conteritur uas figuli, quod non potest ultra instaurari. Perspicue non de Babylonia, sed de Romana dicitur captiuitate: post Babylonios quippe et urbs instaurata et populus reductus in
Abbreviated transcription (Latin):
seiur uniuerramala quielocutursũ aduersu eams
qm̃ indurauer̃ ceruicẽ suã ut ñ audirent sermoner
meos: Postquã inthofeth p̃sentib populi
seniorilii quor duxerat secũ hieremiar confre¬
git lagunculam siuedoliũ & proph&auit uerbir
dñi : ad conterendũ populũ &ciuitatẽ luerur alẽ
reuertitur. & stat inatrio dom: dni. Et uniuer¬
saeloquitur multitudini quae ad locũ thofeth
ire nolurat qđ inducturur sit dni suꝑ ciuitatẽ
hieruralem & suꝑ oir urbereiur mala quaelocu¬
tur sit aduersum eã: Et neputemur crudelem eẽ
sentortã: reddit caurar. cur in dueturur sit ma¬
la: Qm̃ inquit Indurauer̃ ceruicẽsuã ut ñ audi¬
rait sermoner meor nepost multar quidem impi¬
e tater uoleiter agere paenitentiã :
taudiuit phasur filiur emmer sacerd

Expanded text:
eius uniuersa mala, quae locutus sum aduersum eam, quoniam indurauerunt ceruicem suam, ut non audirent sermones meos. Postquam m Tofeth praesentibus populi senioribus, quos duxerat secum Hieremias, confregit lagunculam siue dolium et prophetauit uerbis domini ad conterendum populum et ciuitatem Hierusalem, reuertitur et stat in atrio domus domini et uniuersae loquitur multitudini, quae ad locum Tofeth ire noluerat, quod inducturus sit dominus super ciuitatem Hierusalem et super omnes urbes eius mala, quae locutus sit aduersum eam. et ne putemus crudelem esse sententiam, reddit causas, cur inducturus sit mala: \'quoniam,\' inquit, \'indurauerunt ceruicem suam, ut non audirent sermones meos ne post multas quidem impietates uolentes agere paenitentiam.\' Et audiuit Phassur, filius Emmer, sacerd
Abbreviated transcription (Latin):
tantem sermoner istor: etcur sit phasur hieremiã
proph&am : enutteũ inneruum qđ erat inporta
lxx transtule phatchor qui inteptatur or
nigreda et proneruo quẽ nor diximur lxxao
diegidotio ueterẽ caraeaatrosymmachur Bacã

Expanded text:
emiam prophetam et misit eum in neruum, quod erat in porta LXX transtulerunt \'Phaschor\', qui interpretatur \'oris nigredo\', et pro \'neruo\', quem nos diximus, LXX et Theodotio uertere \'cataracten\', Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
tioaranapion qđ significat uirorũ multitudi¬
nem : nisi forte e eo qđ ibi populur corrurit
& caerasit hominũ multitudo uel spirit᷑aliter¬
inerrore idolatriae ueliuxtalitteram ababy¬
lonio gecitu : qđ in consequentiur manifestiur
legitur Et dirsipabo consilium iudae ee he¬
ruralem in loco isto: etsub uertam corgladio in conr¬
pectu inimicorũ suorũ. et inmanu quaeroriũ animar
corum: et dabo cadautra corum ercam uolatilib caeli
& besteir terra et ponã ciuitatẽ lanc instuporem

Expanded text:
od significat \'uirorum multitudinem,\' nisi forte ex eo, quod ibi populus corruerit et caesa sit hominum multitudo uel spiritin errore idololatriae, vel juxta litteram, a Babylonio exercitu, quod in consequentibus manifestius legitur. Et dissipabo consilium Judae et Jerusalem in loco isto, et subvertam eos gladio in conspectu inimicorum suorum, et in manu quaerentium animas eorum, et dabo cadavera eorum escam volatilibus coeli et bestiis terrae, et ponam civitatem hanc in stuporem
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ ex nob exier sed non sua᷑ ex nobin
Sienĩ fiursent ex nob: mansirsent utiq nob cum
qđ proiciat deecclesia hacticor dno quimul¬
to tempore sub nomine eiur merdaciorũ suorum
simulacra uengati sunte litforir colant qđ intur
priur uenerabantur. et palea separentur a
triltico¬
ecundum frater eusebi in heremia lilirũ celai
sermone dictamur. a uententer parumpe
aurer ne audiamur iudiciũ sanguinir etin¬
terfectorũ animar deploremur qui opinione uir¬
tutum cotidie corruunt in supebiam &dã sesi¬
miles arliitrantur: ut aequalitatẽ quã impia ar¬
manorũ heresir infilio negat cunctir hominile tre¬
buant & ponant in celũ arsuũ & nibil futura scõ¬
rũ beatitudini ampliur derelinquant: Quorũ su¬
rori respondimur ut potuimur etii dñm uitã de¬
derit pleniur responsuri sumus: Nunc coenta car¬
penda est uia &dictandi commetarioli nec ni¬
mia longitudine extendenter opur nec immade¬
rata breuitate auferenter intellegatia : quorum altaũ

Expanded text:
ptum est: Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum , quod projiciat de Ecclesia haereticos Dominus, qui multo tempore sub nomine ejus mendaciorum suorum simulacra venerati sunt, ut foris colant, quod intus prius venerabantur, ut paleae separentur a triticoecundum, frater Eusebi, in Jeremiam librum celeri sermone dictamus, avertentes parumper aures, ne audiamus iudicium sanguinis et interfectorum animas deploremus, qui opinione uirtutum cotidie corruunt in superbiam et deo se similes arbitrantur, ut aequalitatem, quam impia Arrianorum heresis in filio negat, cunctis hominibus tribuant et ponant in caelum os suum et nihil futurae sanctorum beatitudini amplius derelinquant. quorum furori respondimus, ut potuimus. et, si dominus uitam dederit, plenius responsuri sumus. nunc coepta carpenda est uia et dictandi commentarioli nec nimia longitudine extendentes opus nec inmoderata breuitate auferentes intellegentiam, quorum alterum
Abbreviated transcription (Latin):
Quodsi dixeritr quarefecit dnrdr̃ noster nob̵ hac om¬
nia diceradeor Sicut dereliquistirmȩ & seruistir¬
dõ alieno uel dir alienir interra ur̃a: sic seruietir al¬
enir interra non uestra. Crandir stultitia nec ci¬
re curparsi sint cũ tanta pec cauerint: brecusq
ad amingentes responsio Sicut seruistir dõ ali¬
oio idest bahal uel dir alienir cunctarũ gertiũ
in terra iudea sic seruieir dix alienis interra
non urã haut dubium quinbabilonis atq cal¬
dede: Sieniuor peregrina religio delectat
quid necerse ẽ longinquõ errorẽ surcipere c

Expanded text:
Quodsi dixeritis: quare fecit dominus dens noster nobis haec omQuodsi dixeritis: quare fecit dominus dens noster nobis haec omnia? dices ad eos: sicut de re- liquerra uestra, sic seruietis alienis in terra non uestro. Grandis stultitia nescire, cur passi sint, . cum tanta peccauerint, breuisque ad ambigentes responsio: sicutseruistis deo alieno - id est Bahal - uel dis alienis cunctarum gentium in terra Iudaea, sic seruietis dis alienis in terra non uestra, hau dubium quin Babyloniis atque Chaldaeae. si enim uos peregrina religio delectat, quid necesse est longinquum errorem suscipere?
Abbreviated transcription (Latin):
tiquam cuiur quondam dominaturẽ nem rohgi¬
gar: cuiur ignorabir linguã siue ut in hebreo
s criptumẽ nec intellrges quid loquatur: est
eum malorum solatium si illor hoster habear
quor porsir rogare. & qui tuar intelligant prte¬
cer: Quohua sequitur̃  Pharaera eiur quasi
sepulcdirum patens & inlxx editione non dici¬
tur babyloniam signisicat armatura: Nec du¬
bium quin regum assyriorum. babyloniorum
medorum atq persarum sagittandi perttrsi¬
mum sit:simulq dercribit uastitatẽ terre iu¬
deae interfectionem que multorum as hadistone¬
nem pecorum sub uersionẽ urbium atq muro¬
rum qđ gladio hostili cuncta capianturcetta¬
mer intantir malir non eor ꝑdat urq ad intoneci¬
onem sed reliquiar saluar faciat ueleorum qui in
babyloneductir̃ Dimirsiq ad culturã agrorũ te¬
rae iudeae. ueleorũ qui post ꝑsetonir ardo¬
rem uel fuga uel confersione fidem dñ seuaue᷑

Expanded text:
tiquam, cujus quondam dominatus est Nemrod gitiquam, cujus quondam dominatus est Nemrod gigas . Cujus ignorabis linguam, sive ut in Hebraeo scriptum est: nec intelliges quid loquatur: est enim malorum solacium, si illos hostes habeas, quos possis rogare et qui tuas intellegant preces\'. quodque sequitur: pharetra eius quasi sepuiehrum patens et in LXX editione non dicitur, Babyloniam significat armaturam. nec dubium, quin regnum Assyriorum. Babyloniorum. Medorum atque Persarum sagittandi peritissimum sit. simulque describit uastitatem terrae Iudaeae fectionemque multorum, abactionem pecorum, subuersionem urbium atque murorum, quod gladio hostili cuncta capiantur et tamen in tantis malis non eos perdat usque ad internecionem, sed reliquias saluas faciat uel eorum, qui in Babylonem ducti sunt dimissique ad culturam agrorum terrae Iudaeae. uel eorum, qui post persecutionis ardorem uel fuga uel confessione fidem domini seruauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fua inuenu  nec uetura sunt quaeminantur:
pp̃tea o prophera do uerbamea in or&uo quae
ignir habeant potestatẽ & populũ istũ in ligna
conuerti: ut sermonquo & proph&ia increduli
concremetur Sic drꝰ ignir consumeir dicitur
ut consumat in nob̵ sisiꝑ funda meitu xp̃i aedifica¬
uerimur faenũ ligna stipulã, Ecceego adducã
robustam geitẽ antiquã geitẽ cuiur ignorabir linguã.
nex intelligłr quidloquatur: Pharaera eiur quasi sepul¬
chirum patenr uniuersi fortes: & comeda segetes tu¬
ar &panẽtiui deuoralitt filiostuor & filiastuas. come¬
d& gregẽ tuũ & armaitatua. comedouinea tua & si¬
cũ tuã & conter& urbes munitastuar inqib tuha¬
s berfiduciã gladio: Merũ tam & dieb illir ait non fa¬
ciam uor in consũmatione: Nequaquã multo post
tempore nec ut palso crediar proph&ae uob loqułh¬
tur inueitũ sediam nunc aducã suꝑnor getẽ
babyloniorũ quae uaua de longinquo: gettẽ robur¬
tã proquo in hebreo scriptũ ẽ etłiam geitẽ an

Expanded text:
 in uentum nec uentura sunt, quae minantur; propterea, o propheta. do uerba mea in ore tuo, quae ignis habeant potestatem et populum istum in ligna conuertant, ut sermone tuo et prophetia increduli concrementur.\' sic deus ignis consumens dicitur, ut consumat in nobis, si super fundamentum Christi aedificauerimus faenum, ligna, stipulam. Ecce ego adducam robustam, gentem antiquam, gentem, cuius ignorabis linguam, nec intelleges, quid loquatur. pharetra cius quasi sepulchrum patens; un uniuersi fortes. et comedet segetes tuas et panem tuum, deuorabit filios tuos et filias tuas, comedet gregem tuum et armcum tuam et conteret urbes munitas tuas, in quibus tu habes f fiduciam, gladio. uerumtamen in diebus illis, ait, non faciam uos in consumtionem. \'Nequaquam multo post tempore nec. ut falso creditis, prophetae uobis loquentur in uentum, sed iam nunc adducam super uos gentem Babyloniorum, quae ueniet de longinquo, gentem robustam\' — pro quo in Hebraeo scriptum est \'ethan
Abbreviated transcription (Latin):
Etpostquã ait oste distimihi ueli pram paenitontia
uel tui notitiam siue cognouite: Percursi femur
meu: qđ doletir e plangentir & suꝑ errore pristino
plorantir indicium est : ut fenur manu percutiat
& stultumse ante fuirse fateatur: Confusur sum
inquit & erubui siue &die confisionir: qđ enim
tenpur non est confusionir nĩte si recordemuranti¬
qua peccata & omniũ quae male egimur capiamur
manoriam : quodq dixera lax etostadite signi¬
ficat qđ postquã in genuit & sua delicta cognouit
tunc intantũ profectũ ueneit. ut aiam aliir igno¬
rantib dm̃ ostende Iuxta illud qđ & dauid pae¬
nicemr loquitur Docebo iniquor uiastuar & impu
adte conuertetur
ignorantiã peccarse sedicit ut faciliur uoniã con¬
sequatur Iux ta illud qđ & dauid canit. Delicta iu¬
uetutir meae &ignorantia meae nan eninerio
nitudinem eeterre fertilitatem qua ephraim trib
huc urq luxuriat: Si filiur honorabilir siue dilec

Expanded text:
et postquam\', ait, \'ostendisti mihi uel ipsam paenitentiam uel tui notitiam siue cognoui te, percussi femur meum.\' quod dolentis et plangentis et super errore pristino plorantis indicium est, ut femur manu percutiat et stultum se ante fuisse fateatur. confusus sum, inQuit, et erubui siue ex die confusionis. quod enim tempus non est confusionis nostrae. si recordemur antiqua peccata et omnium, quae male egimus, capiamus memoriam? quodque dixere LXX: et ostendi te, significat, quod, postquam ingemuit et sua delicta cognouit, tunc in tantum profectum uenerit, ut etiam aliis ignorantibus deum ostenderit iuxta illud, quod et Dauid paenitens loquitur: docebo iniquos uias tuas et impii ad te conuertenturignorantiam peccasse se dicit, ut facilius ueniam consequatur iuxta illud. quod et Dauid canit: delicta iuuentutis meae et ignorantias meas memineris! nitudinem et terrae fertilitatem, qua Ephraim tribus usque hodie luxuriat. Si filius honorabilis sive dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ũq sacerdoter pinguerfuerint doctrina dñi
& in eliriati in conuiuio ioreph dixorintq
Calixtuur in ebrianr quã preclarur est :
tunc erit & lioc qđ nunc dnr pollic&ur.
Etpopulur mr bonir meir ad implebitur quae
omnianune e parte tribuuntur tunc autẽ
dabuntur impleno quando uiderimur faci¬
e ad faciem & corpur humilitatir nr̃e fuerit
resurrectionir gloria commutatum:
Hac dic dnr: uox in & celso audita est lamortatio¬
nir flaur & luctur: rachel plorantir filior

Expanded text:
Cumque sacerdotes pingues fuerint doctrina Domini, Cumque sacerdotes pingues fuerint doctrina Domini, et inebriati in convivio Joseph dixerint: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ! tunc erit et hoc quod nunc Dominus pollicetur: Et populus meus bonis meis adimplebitur . Quae omnia nunc ex parte tribuuntur: tunc autem dabuntur in pleno, quando viderimus facie ad faciem, et corpus humilitatis nostrae fuerit resurrectionis gloria commutatum. Haec dicit Dominus: Vox in excelso audita est lamentationis, fletus et luctus, Rachel plorantis filio
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o Etiuuea ad quor loquitur iohanner:
nen adquor idem mystico sermone testatur
Seribo uob patrer qm̃ cognouistir eũ qui ab
initio est.: Et conuirtam inquit luctũ eorũ
ingaudium.
utquor terruerat crux. lagi¬
fica resurrectio Et consolaboreor & laci¬
sicabo adolore suo Iuxta illud qđ dñy loqui¬
tur Beati luginter qm̃ ipsi conralabuntur:
Etin ebriabo animã sacerdatũ qui habet rcior¬
tiam dĩ dequorum ore intarrogant legẽ dñi
quicredunt in eum adquem prophoa canit :
tuer racerdor in ag̃nũ seđ ordinẽ melchi sedech
Qđ aũ sequitur iuxta lxx. filiorũ leui: Inhe¬
braico non hab&ur etperspicuumẽ nequa¬
quam hut dicia Delur racerdotibur quir
filu leui: sed dehir inquorũ typum p̃cersit
melchiredech Ebrictar au racerdotũ &in a¬
postolir comprobatur quando feuebant fi¬
de & musto plan dicebantum unde alocur
in quo conp̃hensurẽ dñr uocatur gerseman
qđ in lingua nr̃a uallem pinguedinir sanat.¬

Expanded text:
 et iuuenes — ad quos loquitur Iohannes: nes, ad quos idem mystico sermone testatur: scribo uobis, patres, quoniam cognouistis eum, qui ab initio est. et conuertam, inquit, luctum eorum in gaudium — ut, quos terruerat crux, laetificet resurrectio — et consolabor eos et laetificabo a dolore suo — iuxta illud, quod dominus loquitur: beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur— et inebriabo ani mam sacerdotum, qui habent scientiam dei, de quorum ore interrogant legem domini, qui credunt in eum, ad quem propheta canit: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec. quod autem sequitur iuxta LXX: filiorum Leui, in Hebraico non habetur et perspicuum est nequaquam hic dici de his sacerdotibus, qui sunt filii Leui, sed de his, in quorum typum praecessit Melchisedec. \'ebrietas\' autem sacerdotum et in apostolis conprobatur, quando feruebant fide et musto pleni dicebantur; unde et locus, in quo conprehensus est dominus, uocatur \'Gessemani\', quod in lingua n
Abbreviated transcription (Latin):
fectionem transtulerit paruulorum: Cumpe spi¬
cua de decem tribubur scriptum sit : quarum
princepr fuit eplsathae Nequaquam fuit intribu
epliraim sed in tribu iuda: ipra est enĩ & belileem
Aycuni xciũe unde & nomina utriurq: concordant :¬
Relileem uocatur domur panir ephsatha.

Expanded text:
rfectionem transtulerit paruulorum, cum perspirfectionem transtulerit paruulorum, cum perspicue de decem tribubus scriptum sit, quarum princeps fuit Ephrathae. et nequaquam sit in tribu Ephraim, sed in tribu Iuda. ipsa est enim et Bethleem ς, unde et nomina utriusque concordant; \'Bethleem\' uocatur \'domus panis, \'Ephratha
Abbreviated transcription (Latin):
lxx: Sic dix̃ dñr: Uox in rama auditaer. la¬
mantatio & flaur eluctur racholplarantir
filior suor a noluit canquiercere quia ñ sunt:
Nec iuxta hebraicũ nec iuxta lex matdieur
sumpsit testimoniũ: Legimur enĩ in eo post
dercriptionon infantum necir: tunc imple¬
tum est qđ dic tũ e ꝑ hieremiã proph&ã dicen¬
temo uex in rama auditaẽ ploratur & ululatur
multur rachel flatar silior suor. et noluit conni¬
lari quia nan sunt Ex quo parspicuum est euange¬
listar &apostolor nequaquam & helireo interpra¬
tationem alicuiur secutor sed quasi hebreo he
brair qđ legebant hebraicae suir sermonibur &¬
Pachel mata io sepli cumuaura bahleem subito pan¬
tur dolore corrꝓta ꝑeperit filium. quan obste¬
trix quia marieliatur parioir. uocauit Beno
hocẽ filiũ dolorirmei.
Pateraũ iacob mutauit
uocabulum & apellauit cum Beniaant. hoc est
siliũ d& terae:
Quaritur itaq quomudo mat¬
tlieur euangelista testimanium praphoae adinta¬

Expanded text:
n Rama audita est, lamentatio et fletus et luctus Rachel plorantis filios suos et noluit conquiescere, quia non sunt. Nec iuxta Hebraicum nec iuxta LXX Mattneus sumsit testimonium; legimus enim in eo post descriptionem infantum necis: tunc impletum est, quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem: uox in Rama audita est. ploratusetululatus multus Rachel flentis filios suos et noluit consolari, quia non sunt. ex quo perspicuum est euangelistas et apostolos nequaquam ex Hebraeo interpretationem alicuius secutos, sed quasi Hebraeos ex Hebraeis, quod legebant Hebraice, suis sermonibus eRachel, mater Iosepb, cum ueniret Bethleem, subito partus dolore correpta peperit filium, quem obsetrix, quia moriebatur pariens, uocauit Benoni, hoc est filius doloris tem Iacob mutauit uocabulum et appellauit eum Beniamin, hoc est filius dexterae. quaeritur itaque, quomodo Mattheus euangelista testimonium prophetae ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
risũ totadoe: et dixi: non recordabor eiur siue non
nominabo dnin: nec loquar ultra in nomine illius:
Et facturẽ in cardemeo quasi ignir ex aestuant clau¬
surq: in arsib meir. & depeci siue dirsolutursũ fe¬
re non sustinens: audiui eni contumeliar siue ui¬
tuperationẽ multorũ. uerrorem incircuitu siue
congregatorum undiq: ꝑ requimini. & ꝑsequam ur
eum.
Clamanteme atq dicente qđ iambabr¬
laniur usura exercitur. etomnia hostilir gla¬
diurpraedar&ur : Uersur ẽ mihi sermodnĩ in
ob probriũ atq derisum dũ tarditatem prophe¬
tiae putant eẽ moidaciũ. Quã obrem in mea
mete decreui. ut ultra ad nopulũ dr̃ uerbir non lo¬
quire nec nom illiur nominarem: qđ cũ pudore
supeatur uerecunde quidem salstulte constitu¬
irrem Facturẽ inquit in cordemeo quasi ignir
exaestuanr. clausurq inorsib meir: siue dirso

Expanded text:
risum tota die. et dixi: non recordabor eius — siue non risum tota die. et dixi: non recordabor eius — siue non nominabo dominum — nec loquar ultra in nomine illius. et factus est in corde meo quasi ignis exaestuans claususque in ossibus meis et defeci — siue dissolutus sum — ferre non sustinens; audiui enim contumelias — siue uituperationem — multorum um et terrorem in circuitu — siue congregatorum undique —: persequimini et persequamur eum! \'CIamante me atque dicente, quod iam Babylonius ueniret exercitus et omnia hostilis gladius praedaretur, uersus est mihi sermo domini in opprobrium atque derisum, dum tarditatem prophetiae putant \'esse mendacium: quamobrem in mea mente decreui, ut ultra ad populum dei uerbis non loquerer nec nomen illius nominarem. quod cum pudore superatus uerecunde quidem, sed stulte constituissem. factus est,\' inquit, \'in corde meo quasi ignis exaestuans claususque in ossibus meis et d
Abbreviated transcription (Latin):
& eugurre cantritio ͤ. ut captiuitatẽ hirruralem
p̃ dicanr ꝑ sequutioner & angustiar sustiner&:
Qđq intulit factursum inderisũ totadie. om̃r sub¬
rannant me eo qđ estimet illũ uniuerra maititũ.
et cuncta qua p̃dixeit ẽẽ ueitura mendacia futrint
Et proph&a enĩ putauerat statim futurũ qđ dñr mi¬
nabatur et populur aestimabat nequaquã ultra
uenturam qđ statim non uenirat: atq uociferor
uartitatẽ baliyloniã & iniquitatẽ hostiũ ꝑ quam
opprimedur sit populurmĩ :: Sinau̾ sequimur
Lxx In eoqđ dixere quia amaro uirliom eo ridelo.
p̃uaricationẽ & mireriã in uocalio hic sensus ẽ:
Scio p̃rentẽ tristitiam futuro gaudio cõmutandã
iuxta illud qđ scriptum est: Beatiflenter qmꝰ ipri
ridebt᷑: Etideir comireriam & iniquitatẽ apflictio¬
nemq libeit̃ sustineo. itaut cupiam & inuocem ear :
edreuitatem iniuriae felicitatir a& nitate cõpesem
Quia pactur ẽ mihi sermo dni in obproliriũ & in de¬

Expanded text:
 euenisse contrario. ut captiuitatem Hierusalem praedicans persecutiones et angustias sustineret. quodque intulit: factus sum in derisum tota die, omnes subsannant me, eo, quod aestiment illum uniuersa mentitam et cuncta, quae praedixerit esse uentura, mendacia fuerint; et propheta enim putauerat statim futuram, quod dominus minabatur, et populus aestimabat nequaquam ultra uenturum, quod statim non uenerat. atque uociferor uastitatem Babyloniam et iniquitatem hostium, per quam opprimendus sit populus meus\', sin autem sequimur LXX in eo, quod dixere: quia amaro uerbo meo ridebo. praeuaricationem et miseriam inuocabo, hic sensus est: scio praesentem tristitiam futuro gaudio commutandam iuxta illud, quod scriptum est: beati flentes. quoniam ipsi ridebunt, et idcirco miseriam et iniquitatem afflictionemque libenter sustineo, ita ut cupiam et iuuocem eas et breuitatem iniuriae felicitatis aeternitate compensem: Quia factus est mihi sermo domini in opprobrium et in de
Abbreviated transcription (Latin):
uitalehabent: dequili scriptũ ẽ: Orhabeit & non
loquertur. auro habenit a ñ audieit: portata tollaitur
Fortior ille qui partat. quã illa quae portantum:
immo in illo sonsure: in hoc sigura sine saisu: Nolite
male, Solait aii plariq gaitiliũ daemane colere
nenaceant & alior e orare it praesten benescia :
Vnde &illud uirgilianum est: nigrã hiemi pecuden.
⁊epheir felicile albam: Quic quid deida lir diximur
adomnia dagmata quaercantraria ueritati re¬
faripotest: Etipsidum ingentia pollicaitur & simu¬
lacrũ uani cultur desuo corde consingunt: lactant
grandia. et ad decipiendor simplicer quarq quasi
aureir sensib: & eloquur argeti spladore fulgentib
in ꝓaitorũ obstringunt aciem et asiur inuentorili
sub limantur : inquil: nulla ẽ utilitar. Et quorum
cultura propriae getiũ ẽ & eorũ qui ignorant dm̃
Nonẽ similistui dñe magnartu &magnũ nonctuũ in

Expanded text:
vitale habent. De quibus scriptum est: Os habent, et non vitale habent. De quibus scriptum est: Os habent, et non loquentur; aures habent, et non audient. Portata tollentur . Fortior ille qui portat, quam illa quae portantur; immo in illo sensus est, in hoc figura sine sensu. Nolite male. Solent enim plerique gentilium daemones colere, ne noceant, et alios exorare, ut praestent beneficia; unde et illud Uergilianum est: nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam. quidquid de idolis diximus, ad omnia dogmata, quae sunt contraria ueritati, referri potest. et ipsi enim ingentia pollicentur et simulacrum uani cultus de suo corde confingunt; iactant grandia et ad decipiendos simplices quosque quasi aureis sensibus et eloquiis argenti splendore fulgentibus inperitorum obstringunt aciem et a suis inuentoribus sublimantur, in quibus nulla est utilitas et quorum cultura proprie gentium est et eorum, qui ignorant deum. Non est similis tui, domine; magnus tu et magnum nomen tuum in
Abbreviated transcription (Latin):
: nonmoueatur : In similitudinẽ palmae fabricata sunt :¬
etnon loquetur: portata tollentur. quia in cda¬
renonualent: Nolite ergo timere ea quia nec malo
facereporsunt necbere: Dercriptio idolorũ
quae uenerantur gento: Lignum in quit desaltu
praecidit: materia ergo idolorum uilir &corrup¬
tibilir opurmanuum artificir : Cumartife
mortalir sit: mortalia ergo & illa quaȩ fabricatiu:
argeto &auro decorauit illud ut fulgore utri¬
urq matiriae decipiat simplicer: Quiquidem er¬
ror adnor urq: transiuit utreligionẽ indiuitur
arbitremun Clauir & malleir campegit ut nan
dirsaluatur siue ut non moueatur ⁊ uanta idolorũ
potentia quae stare perse nequeunt. nisi
clauir & malleir compingantur : Insimilitudi¬
ne palmae sabricatae halient pulchritudinem
me tallorum & pictura arta de coratar : sed
utilitatem non porsident. qua praebeat aliquor
fructur armifici: Etñ laquetur uihileniꝰ inse

Expanded text:
 non moueatur—. in similitudinem palmae fabricata sunt  non moueatur—. in similitudinem palmae fabricata sunt et non loquentur; portata tollentur, quia incedere non ualent. nolite ergo timere ea, quia nec male facere possunt nec bene. Descriptio idolorum, quae uenerantur gentes. lignum, inquit, de saltu praecidit — materia ergo idolorum uilis et corruptibilis — opus manuum artificis — cum artifex mortalis sit, mortalia ergo et illa, quae fabricatur — ; argento et auro decorauit illud, ut fulgore utriusque materiae decipiat simplices. qui quidem error ad nos usque transiuit, ut religionem in diuitiis arbitremur. clauis et malleis conpegit, ut non dissoluatur sine u t non moueatur. quanpotentia, quae stare per se nequeunt, nisi clavis et malleis compingantur! In similitudinem palmae fabricata, habent pulchritudinem metallorum et picturae arte decorata sunt: sed utilitatem non possident, qua praebeant aliquos fructus artifici. Et non loquentur. Nihil enim in se
Abbreviated transcription (Latin):
mahelitar in solitudinẽ cõmoranter quorũ plera es¬
parr circum cira est omner aliaenationer in toto
orbe incircum cirae sint carne : Om̃idomur irrł
incircumcira est corde non carne.: qua incircum¬
cisio ducit ad mortem: illa enĩ carnis. haec spr est:
Hac dic̃ dnir: Nuxtauiar gentium nolite dircae. eta
s signirceli nolite maruere : quactimait qditer quia leger¬
s populorum uanaesunt: Proprie aduersur eor loquitur
qui ueierantur caelestia et quae in signa sunt posita
annorum temporum mensuũ &dicum alihir aesti¬
mant regilum anũ genur. & ex causir caelestiũ
tarena moderari: Quodq ait leger siue legitima
populorum uana sunt Omne humana sapien¬
tiam fictilẽ cẽ denonstrat. &nullam in se habe¬
re utilitatem: Quia lignũ deraltu pracidit opur¬
s manlim artisicis in arcia argeto & auro decorauit
illudclauir & malleir compẽgit. ut ñ dirsoluatur siue¬

Expanded text:
maelitas in solitudine commorantes, quorum plermaelitas in solitudine commorantes, quorum plerpars circumcisa est, omnes aliae nationes in toto orbe incircumcisae sint carne, omnis domus Israhel incircumcisa est corde. non carne, quae incircumcisio ducit ad mortem: illa enim carnis, haec spiritus est. xta uias gentium nolite discere et a signis caeli nolite metuere, quae timent gentes, quia leges populorum uanae sunt! Proprie aduersum eos loquitur, qui uenerantur caelestia et, quae in signa sunt posita annorum, temporum, mensuum et dierum, ab his aestimant regi humanum genus et ex causis caelestium terrena moderari. quodque ait: leges siue legitima populorum uana sunt. omnem humanam sapientiam futilem esse demonstrat et nullam in se habere utilitatem. Quia lignum de saltu praecidit opus manuum artificis in ascia; argento et auro decorauit illud, clauis et malleis conpegit, ut non dissoluatur siue
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad tonsis in comam. habitanter indereto : quia om̃r
genter haboit praputiũ. omisaũ domur isrł incircum¬
cisi sunt corde: Multarum & parte quadam
gaitium & maxime q: iudeae palestinaeq consi¬
ner sunt urq hodie populi circum ciduntur &
precipue aegyptii & idumȩi. ammanite & moa¬
bitae & om̃s regio saracenorum qui habitat in
s olitudine. etdequib dicitur: Saꝑ om̃r quiad¬
tonsisunt in comam habitanter inderato
onigitur deb& gloriari iuda qui myxtur ẽ cũ ger¬
tilius supra scriptir eo qđ praepitium non habeat
sed & legedĩ circum cisursit : cũ & alii hac faciant
quilegir mandata nonseuant. & ignorant dm̃ irrl
Mec prodest circũcisio quae in signũ data est: Nn pͣ
cepta dni compleantuꝵ Sicut & comae quae
gintem significant non robora corporum etforti¬
tudinẽ pugnatorum: Quodq Seguitur Omr̃
genter habeit praeputium om̃aũ domur irrł in¬
circũ cisi sunt corde Hunc hab& sensum Cũprae t̃
aegyptior ⁊ dumeor ammanitar & moaliitas hir¬

Expanded text:
es in deserto, quia omnes gentes habent praeputium, omnis autem domus Israhel incircumcisi sunt corde. Multarum ex parte quadam gentium et maxime, quae Iudaeae Palestinaeque confines sunt. usque hodie populi circumciduntur et praecipue Aegyptii et Idumaei, Ammanitae et Moabitae et omnis regio Saracenorum, quae habitat in solitudine et de quibus dicitur: super omnes, qui attonsi sunt in comam, habitantes in deserto. non igitur debet gloriari Iuda, qui mixtus est cum gentibus supra scriptis, eo, quod praeputium non habeat. sed ex lege dei circumcisus qui Legis mandata non servant, et ignorant Deum Israel. Nec prodest circumcisio, quae in signum data est, nisi mandata Domini compleantur; sicut et comae, quae gentem significant, non robora corporum et fortitudinem pugnatorum. Quodque sequitur: Omnes gentes habent praeputium: omnis autem domus Israel incircumcisi sunt corde, hunc habet sensum: Cum praeter Aegyptios, Idumaeos, Ammonitas, et Moabitas, Is