comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pauperibus largiuntur. quã eis a quibꝰ acce¬
pta sunt tamquã aliena restituunt. Qui uͦ
contra ius societatis humanȩ. furtis. rapinis.
calumnuis. oppressionibus. inuasionibꝰ ab¬
stulerit. reddenda potius quã donanda
censemus. Lachei publicani euangeli co
eremplo. Qui cum hospicio dnm suscepis¬
set inuitam scãm repente mutatus dimi¬
dium inquit rerum mearum do pauperibꝰ.
& sicui aliquid abstuli quadruplum red¬
do. licrumtam̃ si iustitia sincerus consu¬
latur. iustus dicitur aduocato redde quod
accepisti quando contra ueritatẽ stetisti.
iniquitati affiusti. iudicem fefellisti. ui¬
stam causam opp̃ssisti. de falsitate iucisti.
qđ uides multos honestissimos & diser¬
tissimos uiros ñsolum impue uerum eti¬
am gloriose uideri sibi commutere. quã
cuiquam in quolibet officio militantt.
redde qđ accepisti quando uibente uidice
cuicumꝙ causȩ necessarium hominẽ te¬
niusti. ne resisteret uincisti. ne fugeret

Expanded text:
pauperibus largiuntur. quam eis, a quibus accepauperibus largiuntur. quam eis, a quibus accepta sunt, tamquam aliena restituunt qui uero contra morem societatis humanae furtis, rapinis, calumniis, oppressionibus, inuasionibus abstulerit, reddenda potius quam donanda censemus Zachaei publicani euangelico exemplo, qui cum hospitio dominum suscepisset, in uitam sanctam repente mutatus: Dimidium, inquit, rerum mearum do pauperibus et, si cui aliquid abstuli, quadruplum reddo. Verum tamen si iustitia sincerius consulatur, iustius dicitur aduocato: Redde, quod accepisti, quando contra ueritatem stetisti, iniquitati adfuisti, iudicem fefellisti, iustam causam oppressisti, de falsitate uicisti, quod uides multos honestissimos et disertissimos uiros non solum impune uerum etiam gloriose uideri sibi committere, quam cuiquam in quolibet officio militanti: Redde, quod accepisti, quando iubente iudice cuicumque causae necessarium hominem tenuisti, ne resisteret, uinxisti, ne fugeret,
Abbreviated transcription (Latin):
ra uendenda sunt iniqua & falsa uendun¬
tur. multo sceleratius utiq pecunia sumi¬
tur. quia scelerate etiã quamuis auolenti¬
bus datur. llle tam̃ solet tãquam male si¬
bi ablatam pecuniam repetere. quiiustũ
iudicium emit. qmͣ uenale ẽẽ ñdebuit.
Qm uͦ ꝓmiquo iudicio dedit. uellet quidẽ
repetere. nͥ timeret uł puderet emisse.
Sunt aliȩ ꝑsonꝑ inferioris loci. que abutͣꝙ
parte ñinsolent᷑ accipunt. sicut officialis
& a quo amouetur & cui admouetur offici¬
um. Abhis extorta ꝑ mimoderatam imꝓ¬
bitatẽ repeti solent. data ꝑtolerabilẽ con¬
surtudinẽ ñ solent. magisq rep̃hendimus
qui talia musitate repetiuerunt. quã qui
ea demore sumpserunt. qm̃ multȩ neces¬
sarit ꝑsone rebus humanis ut inuitantur
huiusmodi commodis uł tenentur. Istisiui¬
amuitȩ mutauerunt. aut excellentioris
conscenderint sc̃itatis gradum. facilus ca
quȩ hoc mͦdo ad quisirrunt tamquam sua

Expanded text:
ra uendenda sunt, iniqua et falsa uendunra uendenda sunt, iniqua et falsa uenduntur, multo sceleratius utique pecunia sumitur, quia scelerate etiam quamuis a uolentibus datur. ille tamen solet tamquam male sibi ablatam pecuniam repetere, qui iustum iudicium emit, quoniam uenale esse non debuit; qui uero pro iniquo iudicio dedit, uellet quidem repetere, nisi timeret uel puderet emisse. Sunt aliae personae inferioris loci, quae ab utraque parte non insolenter accipiunt sicut officialis, et a quo admouetur et cui admouetur officium; ab his extorta per inmoderatam inprobitatem repeti solent, data per tolerabilem consuetudinem non solent magisque reprehendimus, qui talia inusitate repetiuerunt, quam qui ea de more sumpserunt, quoniam multae necessariae personae rebus humanis uel inuitantur huius modi commodis uel tenentur. isti si uiam uitae mutauerint aut excellentioris conscenderint sanctitatis gradum, facilius ea, quae hoc modo adquisierunt, tamquam sua
Abbreviated transcription (Latin):
gaudemus. neq apud ipsos qui magno studio
aliena ac nichil ꝓsutura multaq ctiã pericu¬
losa ac ꝑnitiosa petunt. neq apud cormeum
cui testis ẽ ds̾ ausim dicere. sentire. decernere.
int᷑ueniendum ẽe̾ ꝓaliquo. ut qđ scelerae ab¬
stulit sceleris impunitate possideat. sed ut
remissa iniuria qđ iniuriose abstulit reddat
si tam̃ habet qđ abstulit. ut aliud unde resti¬
tuat. Non sane quicqͥd ab inuito sumitur.
iniuriose aufertur. Nam pleriq nec medico
uolunt reddere honorem suum. neo opera¬
rio mercedem. Nec tam̃ hȩo qui abluitis acci¬
puint ꝑ iniuriam accipiunt. quȩ potius ꝑ
iniuriam ñ darentur. Sed ñideo debet iudea
uendere iustum uidicium. aut testis terũ
testimonium. quia uendit aduocatus uerũ
patrocinium. & uris peritus uerum consiliũ
Illi cnim int̾ utramq partẽ ad exxam̃ adhiben¬
tur. isti ex una parte consistunt. Cum aut̃
indicia & testimonia quȩ nec iusta &. ue¬

Expanded text:
gaudemus, neque apud ipsos, qui magno \'studio gaudemus, neque apud ipsos, qui magno \'studio aliena ac nihil profutura multaque etiam periculosa ac perniciosa petunt\', neque apud cor meum, cui testis est deus, ausim dicere, sentire, decernere interueniendum esse pro aliquo, ut, quod scelere abstulit, sceleris impunitate possideat, sed ut remissa iniuria, quod iniuriose abstulit, reddat, si tamen habet uel quod abstulit uel aliud, unde illud restituat. Non sane quicquid ab inuito sumitur, iniuriose aufertur. nam plerique nec medico uolunt reddere honorem suum nec operario mercedem, nec tamen haec qui ab inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, quae potius per iniuriam non darentur. sed non ideo debet iudex uendere iustum iudicium aut testis uerum testimonium, quia uendit aduocatus iustum patrocinium et iuris peritus uerum consilium; illi enim inter utramque partem ad examen adhibentur, isti ex una parte consistunt. cum autem iudicia et testimonia, quae nec iusta et ue
Abbreviated transcription (Latin):
signis mouemur. cum credibilia nonnulla
sint falsa. sicut incredibilia ñmilla sunt ue¬
ra: Ideo quosdam cominemorans quiae sce¬
leris penam sibi cupiunt relaaari. &. ia ꝓpt̾
qđ sccls admissum ẽ possidere. addidisti &
aisti. Phis quoq int̾ueniendum putat sa¬
cerdotium urm̃. Fi̾eri crum potest ut tusci¬
as qđ ego nescio. &. ꝓpterea putem ꝓ aliquo
int̃uemiendum. quome fallere potuit cum
te ñ potuerit. ut ego cum ñcredã possidere
qđ tu possidere nosti. Itafit. ut cum dereo
sententia nͣuna sit nr̃a. neutri tam̃ placeat
mines diuersa sentimus. sed impsa iustitia
simul sumus. Fomͦ etiã fieri potest. ut qđ scio
aliquem ñhabere. hoc cũ. tu. habere non certis¬
sime tentas fed eredibilit᷑ suspiceris. &e obhoe
tͥ uidrar inturnire ꝓeo qui & sceleris penam
sibi cupiat relaccari. & ia ꝓpt̃ qđ scclus ad¬
apud tales si qui repperiuntur qualẽ te eẽ

Expanded text:
signis mouemur, cum credibilia nonnulla signis mouemur, cum credibilia nonnulla sint falsa, sicut incredibilia nonnulla sunt uera. ideo quosdam commemorans, qui et sceleris poenam sibi cupiunt relaxari et id, propter quod scelus admissum est, possidere, addidisti et aisti: \'Pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum\'. fieri enim potest, ut tu scias, quod ego nescio, et propterea putem pro aliquo interueniendum. quod me fallere potuit, cum te non potuerit, ut ego eum non credam possidere, quod tu possidere nosti. ita fit, ut, cum de reo sententia non una sit nostra, neutri tamen nostrummines diuersa sentimus, sed in ipsa iustitia simul sumus. eo modo etiam fieri potest, ut, quod scio aliquem non habere, hoc eum tu habere non certissime teneas, sed credibiliter suspiceris et ob hoc tibi uidear interuenire pro eo, qui et sceleris poenam sibi cupiat relaxari et id, propter quod scelus adapud tales, si qui reperiuntur, qualem te esse
Abbreviated transcription (Latin):
tit atꝙ oppͥmit. Sednumquid ideo nosaut
tarigere aut exigendum tra dere uł possu¬
mus uł debemus :: Agimus quantum epi¬
scopalis facultas datur. & humanum qui¬
dem ñnum quã sed maxime ac semꝑ du¬
num iudicium comminantes. Nolentes aut̃
reddere quos nouimus & male abstulisse. &
unde reddant habtre arguimus. increpamus¬
e detestamur. quosdã clam. quosdam palã.
sicut diuersitas ꝑsonarum diuersam iudetur
posse recipere medicinã. nec in alioꝵ pnitiẽ̾
admaiorem insaniam concitari. Aliquando
etiam si res magis curanda ñimpedit. scial¬
taris comniunione pͥuamus. Uerum sepe
accidit ur nos fallant. uł negando sẽ abstu¬
lisse. uł affirmando se unde restituant ñha¬
bere. Sepe ctiam & uos fallimim. putando
uł nos ñ agere ut reddant. ut ipsos habere
unde reddant. Et om̃s aut pene om̃s homineᷤ
amamus nras suspitiones ut uocare uł casti¬
mare cognationes. Quanto credibilius rerũ

Expanded text:
tit atque opprimit. sed numquid ideo nos aut tit atque opprimit. sed numquid ideo nos aut exigere aut exigendum tradere uel possumus uel debemus? agimus. quantum episcopalis facultas datur, et humanum quidem nonnumquam sed maxime ac semper diuinum iudicium comminantes. nolentes autem reddere, quos nouimus et male abstulisse et, unde reddant, habere, arguimus, increpamus, detestamur quosdam clam, quosdam palam, sicut diuersitas personarum diuersam uidetur posse recipere medicinam nec in aliorum perniciem ad maiorem insaniam concitari, aliquando etiam, si res magis curanda non impedit, sancti altaris communione priuamus. Yerum saepe accidit, ut nos fallant uel negando se abstulisse uel adfirmando se, unde restituant, non habere; saepe etiam et uos fallimini putando uel nos non agere, ut reddant, uel ipsos habere, unde reddant; et omnes aut paene omnes homines amamus nostras suspiciones uel uocare uel existimare cognitiones, quando credibilibus rerum
Abbreviated transcription (Latin):
erimus eos ꝓ quibus int̾urnimus ñ habere
qđ poscitur. continuo nobis eoꝵ molestie rela¬
xantur. Aliquando autẽ misericordes & in
ipso dubio. nolunt homini ꝓ incerta pecunia
certa inferre supplicia. ad hanc misedĩam eti¬
am nos ꝓuocare & cahortari decet. Melius
enim etiã si habet amittis. quã sinͣ habet
aut excrucias aut occidis. Sed ꝓistis magis
apud cos qui repetunt quã apud eos qui ui:¬
dicant int̃cedere conuenit. ne ipse uid̃atur
auferre qui cum babet potestatem ñ cogit
reddere. quamuis in eogendo ita debeat ad¬
hibere integritatẽ. ne amittat humanita¬
tem. Illud uͦ fidentissime diaccrim. cum qͥ
ꝓhomuine adhoc int̾uenit. ne male ablata
restituat. & qui ad se c̾fugientẽ̾ quantũ ho¬
neste potest ad restituendum ñ compellit.
socium cẽ fraudis & criminis. Nam misericor¬
dius opem nrãm talibus subtrahimus. quã
impendimus. Nonenim opem fret qui ad
peccandum adiuat. ac ñ potuis subuer¬

Expanded text:
erimus eos, pro quibus interuenimus, non habere, erimus eos, pro quibus interuenimus, non habere, quod poscitur, continuo nobis eorum molestiae relaxantur. aliquando autem misericordes et in ipso dubio nolunt homini pro incerta pecunia certa inferre supplicia. ad hanc misericordiam etiam nos prouocare et exhortari decet: melius enim, etiam si habet, amittis, quam, si non habet, aut excrucias aut occidis. sed pro istis magis apud eos, qui repetunt, quam apud eos, qui iudicant, intercedere conuenit. ne ipse uideatur auferre, qui, cum habeat potestatem, non cogit reddere, quamuis in cogendo ita debeat adhibere integritatem, ne amittat humanitatem. Illud uero fidentissime dixerim, eum, qui pro homine ad hoc interuenit, ne male ablata restituat, et qui ad se confugientem, quantum honeste potest, ad restituendum non compellit, socium esse fraudis et criminis. nam misericordius opem nostram talibus subtrahimus, quam inpendimus; non enim opem fert, qui ad peccandum adiuuat ac non potius subuer
Abbreviated transcription (Latin):
no ñ ꝓdest. Sirnim res aliena ꝓpt̃ quã pecca¬
tum ẽ cum reddi possit ñredditur. ñ agitur
penitentia sed fingitur. Si autẽ ueracit᷑ agit᷑
ñ remuttitur peccatum nͥrestituat᷑ ablatum.
sed ut dicxi cum restitui potest. Plerumꝙ enĩ
qui aufert amittit. suie alios patiendo malos
siue ipse male uiuendo. nec aliud habet unde
restituat. Itinc certe ñ possumuis dicere redde
ciatus. dum estimatur habere qđ reddat. nul¬
lac̃ inquitas: quia & sinẽ unde luat ablatã
pecuniam. merito tam̃ dum eã ꝑmolestias
corporales redibert compellitur. peccati quo
male ablata ẽ pȩnas luit. Sed inhumanum ñ
ẽ etiã ꝓtalibus int̾cedere. tamquã ꝓreis crimi¬
num. ñ adhoc ut minime restituantur aliena.
sedne frustra homo in hominem seuiat. ille p̃¬
sertim qui iam remisit culpam. sed querit pe¬
cuniam. & fraudari metuit ñ eaopetit iundi¬
cari. Deniꝙ intalibꝰ causis si ꝑsuadere potu¬

Expanded text:
no non prodest. Si enim res aliena, propter quam peccano non prodest. Si enim res aliena, propter quam peccatum est, cum reddi possit, non redditur, non agitur poenitentia, sed fingitur: si autem veraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum; sed, ut dixi, cum restiqui aufert, amittit siue alios patiendo malos siue ipse male uiuendo nec aliud habet, unde restituat. huic certe non possumus dicere: \'Redciatus, dum existimatur habere, quod reddat, nulla est iniquitas, quia, etsi non est, unde luat ablatam pecuniam, merito tamen, dum eam per molestias corporales redhibere compellitur, peccati, quo male ablata est, poenas luit. sed inhumanum non est etiam pro talibus intercedere tamquam pro reis criminum non ad hoc, ut minime restituantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeuiat ille praesertim, qui iam remisit culpam, sed quaerit pecuniam et fraudari metuit, non expetit uindicari. denique in talibus causis si persuadere potu
Abbreviated transcription (Latin):
quicquã debeatis. nͥ ut inuicem diligatis.
ltee uerba apłĩ utilitatẽ ur̃ę seueritatis osten¬
dunt.  inde sicut dilectionem uissi sunt
tͣrentibus debere qui timent. ita dilectionẽ
ussi sunt tim̃tibus debere qui t̾rent. Nichil
nocendi cupiditate fiat. sed om̃a consulendi
caritate. & nichil fiet unmanit᷑. nichil inhu¬
manit᷑. lta formidabitur ultio cognitoris.
ut nec utcessoris religio contemnatur. qr
&e plectendo & ignoscendo hoc solum bene
agitur. ut uita hominum corrigatur. Qđ
si tanta ẽ ꝑuersitas & impietas. ut ei corri¬
gende nec disciplina possit ꝓdesse nec ue¬
ma. abonis tam̃ intentione atq ẽscientia
quã as̃ cernit siue seueritate siue lenitate
ñ nͥ officium lenitatis implet᷑. Qđ autẽ in
epłã tua sequitur ubi dicis. uerum nẽ ut
mores nr̃i sunt & sceleris penã cupuint sibi¬
homines relazari. & id ꝓpt̃ qđ scdus admis¬
sumẽ possidert. pessimum hominum genus
commnemoras. cui penitendi medicina om̃i¬

Expanded text:
uam debeatis, nisi ut inuicem diligatis. haec uerba apostoli utilitatem uestrae seueritatis ostendunt. proinde sicut dilectionem iussi sunt terrentibus debere, qui timent, ita dilectionem iussi sunt timentibus debere, qui terrent. nihil nocendi cupiditate fiat sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil inhumaniter. ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplina possit prodesse nec uenia, a bonis tamen intentione atque conscientia, quam deus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod autem in epistula tua sequitur, ubi dicis: \'Verum nunc, ut mores nhomines relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere; pessimum hominum genus commemoras, cui poenitendi medicina omni
Abbreviated transcription (Latin):
nec bonis difplicet qđ timemini a malis. Nã
hominum inquitatem etiam aplłs paulus
ñ tantum de iudicio futuro. uerum etiã de
p̃sentibꝰ ur̃is securibus t̾ruit. asserens &. ipsas
ad dispensationt̾ diuine ꝓuidentiȩ ꝑtinere.
Om̃is inquit anima potestatibꝰ sublimioribus
subdita sit. Nonẽ enim potestas nͥ adõ. Quȩ
autẽ sunt. a do ordinata sunt. Qua ꝓpt᷑ qͥ
resistit potestati. dĩ ordinationi resistit. Qui
antẽ resistunt. ipsi sibi uidicium adquirunt.
Principes emm ñ sunt timori bono operi. sed
malo. Uis autẽ nͣtimere potestatẽ : Bonũ
fae. & habebis laudẽ ex illa. Dĩ enim minister
enim frustra gladium portat. Dĩ enim mini¬
sterẽ. uindea inira ei qui male agit. ldeoq¬

Expanded text:
nec bonis displicet, quod timemini a malis. nam nec bonis displicet, quod timemini a malis. nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de iudicio futuro uerum etiam de praesentibus uestris securibus terruit adserens et ipsas ad dispensationem diuinae prouidentiae pertinere. omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit; non est enim potestas nisi a deo, quae autem sunt, a deo ordinatae sunresistit potestati dei ordinationi resistit; qui autem resistunt ipsi sibi iudicium adquirunt. principes enim non sunt timori bono operi, sed malo. uis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa; dei enim minister enim sine causa gladium portat; Dei enim minister est vindex in ira ei qui malum agit. De
Abbreviated transcription (Latin):
accidant rocte factoꝵ repͥmimus oluntatẽ.¬
Sic etiã cum int̃cedimus ꝓpeccatore damnan¬
ndo sequuntur aliquando que nolumus.
suie i ipso qui nr̃a int̃cessione liberatur. ut
uł immanuis impunita grassetur audacia.
subdita cupiditati. in grata benitati. atꝙ unꝰ
morti ereptus plurimos necet. uł ipso ꝑbene¬
ficium nr̃m in meluis commutato moribꝰꝙ
correcto alius male uiuendo pereat. sibi ꝙ
huuis impunitate ꝓposita talia uł grauiora
comintitat. Nonͣ oͣpinor hȩc mala imputan¬
da sunt nobis. cum int̃cedimus uobis. sed
potuis illa bona quȩ cum id facimus intuem᷑
& uolumus. idẽ comm̃datio mansuetudiniᷤ
ad reconciliandã dilectionẽ uerbo ueritatis. & ut
qͥ liberant᷑ a tẽ porali morte sic uiuant. ne iȩt̃¬
nã unde nũꝗͣ liberent᷑ incurrant. ꝓdest gͦ & se¬
ueritas ur̃a. cuiꝰ ministerio quies adiuuat᷑ & nr̃a.
Non uobis displiceat ꝗd rogamini abonis. qr

Expanded text:
accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem.accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem.cum intercedimus pro peccatore damnando. sequuntur aliquando, quae nolumus, siue in ipso, qui nostra intercessione liberatur, ut uel immanius inpunita grassetur audacia subdita cupiditati, ingrata lenitati atque unus morti ereptus plurimos necet, uel ipso per beneficium nostrum in melius commutato moribusque correcto alius male uiuendo pereat sibique huius impunitate proposita talia uel grauiora committat. non, ut opinor, haec mala inputanda sunt nobis. cum intercedimus nobis, sed potius illa bona, quae, cum id facimus, intuemur et uolumus, id est commendatio mansuetudinis ad conciliandam dilectionem uerbo ueritatis et ut, qui liberantur a temporali morte, sic uiuant, ne in aeternam, unde numquam liberentur, incurrant. Prodest ergo et seueritas uestra, cuius ministerio quies adiuuatur et nostnon uobis displiceat, quod rogamini a bonis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate uł iiuste aliquid auferendi. frc̃
fit ab inimico. sicut a latrone. an uleiscendi
uł obediendi ordine. sicut auidice. sicut a
carnifice. an euadendi ut sub ueniendi neces¬
sitate. sicut int̾imitur latro auiatore. ho¬
stis amilite. Et aliquando qui causa mortis
fuit potus inculpa ẽ quam ille qui occidit.
uelut si quisquã accipiat fideuissorẽ suum.
atq ille ꝓisto supplicuim legitimum luat.
slec tam̃ om̃is qui causa alienꝑ mortis ẽ reusẽ.
Quia si enim quisquã stuprum petat. Quid
si filius tumens patris pia uerbera. p̾cipitio
pereat: Quid si alius homine liberato. ut
ne alius liberetur sibi ipse mortem inferat:
Num ꝓpt᷑ istas alienarum mortium causas
aut sceleri consentiendum ẽ. aut uindicta
peccati que ñfit nocendi sed corrigendi stu¬
dio. ttiã pat̾na tollenda. aut opera iscdĩꝑ
cohibenda sunt.  stec cum accidunt debe¬
mus eis humanum dolorem. ñ ꝓptͣ illane

Expanded text:
cupiditate uel iniuste aliquid auferendi, sicut cupiditate uel iniuste aliquid auferendi, sicut fit ab inimico, sicut a latrone, an ulciscendi uel oboediendi ordine, sicut a iudice, sicut a carnifice, an euadendi uel subueniendi necessitate, sicut interimitur latro a uiatore, hostis a milite. et aliquando, qui causa mortis fuit, potius in culpa est quam ille, qui occidit, uelut si quisquam decipiat fideiussorem suum atque ille pro isto supplicium legitimum luat. nec tamen omnis, qui causa alienae mortis est, reus est. quid, si enim quisquam stuprum petsi filius timens patris pia uerbera praecipitio pereat? quid, si alius homine liberato uel ne alius liberetur sibi ipse mortem inferat? num propter istas alienarum mortium causas aut sceleri consentiendum est aut uindicta peccati, quae non fit nocendi sed corrigendi studio, etiam paterna tollenda aut opera misericordiae cohibenda sunt? haec cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, non propter illa, ne
Abbreviated transcription (Latin):
teri testam̃to antiquoꝵ temporibus ꝓpħarõ
seuerior legis iundicta feruebat. nͥ ut osten¬
dẽtur itele iniquis penas constitutas. ut qđ
cis partere noui tostam̃ti indulgentia commo¬
nemur. aut remedium sit salutis quopeo¬
catis partatur & nr̃is. aut comm̃datio mansu¬
etudinis. ut ꝑ eos qui parcunt ueritas p̾dica
tantantum timeatur. uerum crã diligatur.
Elurimum autem int̃ ẽ. quo animo quisq par¬
cat. Sicuti enimẽ aliquando mi scdĩa puni¬
ens. ita &erudelitas parcens. Nam ut exẽpli
gra manifestum aliquid ponam. quis ñeru¬
delem uerius dixerit eum qui puero peper¬
cerit iuolenti obstinatissime de serpentibꝰ
ludere.: Quis autem ñmisericorde̾ qui talia
ꝓhibens contemptorem uerboꝵ etiã uerberi¬
bus em̃dauerit: Et ideo ñusq ad mortem
ꝓtendenda tͣ disciplina. ut sit cui ꝓdesse pos¬
sit. Quãquã etiã eum homo ab homine oc¬
ciditur multum distet utrum fiat nocendi

Expanded text:
teri testamento antiquorum temporibus prophetarum teri testamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas. ut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. sicut enim est aliquando misericordia puniens, ita et crudelitas parcens. nam, ut exempli gratia manifestum aliquid ponam, quis non crudelem uerius dixerit eum, qui puero pepercerit uolenti obstinatissime de serpentibus ludere? quis autem non misericordem, qui talia prohibens contemptorem uerborum etiam uerberibus emendauerit? et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina, ut sit, cui prodesse possit. quamquam etiam cum homo ab homine occiditur, multum distet, utrum fiat nocendi
Abbreviated transcription (Latin):
cit̃ potuis quam iniuriose dictum accipias.
puto qđ apud peccatores. Nec ideo sane fru¬
stra instituta sunt potestas regis. uis gladii
cognitoris. ungulȩ carnificis. arma militis.
disciplina dominantis. stueritas euã bom pa¬
tris. Habent ista om̃a modos suos. causas. ra¬
tiones. utilitates. Hex cum tim̃tur. & coer¬
centur mali. & quietus int̾ malos uuunt
boni. non quia bom ꝓnuntiandi sunt qui
talia netuendo ñpeccant. ñ enim bonis est
quispiam timore pene sed amore iustitiȩ. ue¬
runtam̃ ñ mutilit̾ enam metui legum huma¬
na cohercetur audacia ut & tuta sit int̾ imp¬
bosinnocentia. & inpsis imꝓbis dum formi¬
dato supplicio frenatur facultas. inuocato
dõ sanetur uoluntas. Sed huic ordinationi
int̾cedendi ullus ec̃t. susta ñessent. Tanto
enim sunt int̃cedentium & parcentium be¬
neficia gratiora. quanto peccantium iustiora
supplicia. Nec ob aliud quantum sapio inue¬

Expanded text:
citer potius quam iniuriose dictum accipias - citer potius quam iniuriose dictum accipias - puto quod apud peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt potestas regis, ius gladii cognitoris, ungulae carnificis, arma militis, disciplina dominantis, seueritas etiam boni patris. habent ista omnia modos suos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim bonus est quispiam timore poenae sed amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur audacia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas. inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi c locus intercedendi ullus esset, si ista non essent. tanto enim sunt intercedentium et parcentium beneficia gratiora, quanto peccantium iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in ue
Abbreviated transcription (Latin):
ciat. ipsius qui hoc dicit. sectaremur exem¬
plum. qui cum eẽt utiq sine peccato. ait
mulieri quã ꝑt̾ͣriti illi reliquerant. Nec
ego te damnabo. uade iam dtinceps noli
peccars. Potuit enim metuere flagitiosa
mulier ne illis discedentibꝰ qui sua peccata
cogitauerant ut peccato parcerent alieno.
illam iustissime iam ipse damnaret. quierat
sine peccato. At ille ñ conscientia pauidus.
sea plenus miscdĩa. cum illa respondisset a ne¬
mine se damnatã. nec ego inquit tedamnabo.
Tamquã diceret. Si malitia tͥ parcere potuit.
quid iitus innocentiã: Et ne delictoꝵ non
donator sed appbator uideretur. uade ait¬
iam deinceps noli peccare. ut se homini peper¬
cisse. ñ hominis culpam sibi placiusse monstra¬
ret. lamuides gͥ dereligione descendere. nec
nos societate criminum obstringi. qđ int̾te¬
dimus plerumq etiã ꝓsceleratis. & siñ scelera¬
ti. tam̃ ꝓpeccatoribus peccatores. & qđ uera¬

Expanded text:
ciat, ipsius, qui hoc dixit. sectaremur exemciat, ipsius, qui hoc dixit. sectaremur exemplum, qui cum esset utique sine peccato, ait mulieri, quam perterriti illi reliquerunt: Nec ego te damnabo; uade, iam deinceps noli peccare. potuit enim metuere flagitiosa mulier. ne forte illis discedentibus, qui sua peccata cogitauerant, ut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? et ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igitur de religione descendere nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis etsi non scelerati tamen pro peccatoribus peccatores et — quod uera
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestis quibus drͣ cumsitis mali. nͥ qr utrumꝙ
ueritas monstrat quid simus dĩdono. quid
humano uitio: Hoc commndans illud em̃dans.
merito ait seneca qui temporibus apłoꝵ fuit.
sunt diligendi mali ut ñfint mali. quẽadmo¬
dum ñut ꝑmantant sed ut sanent᷑ a medicis¬
diliguntur egroti. Quicquid autẽ post eã quȩ
ta manendo peccamus. etiã si nͣ tale sit qđ
a diuinis remoueri compellat altaribꝰ. ñ do¬
lore sterili sed misedĩt sacrificus eax piatur
Qđ gͦ agimus ut faciatis inĩcedentibus nobis. dõ
uos noueritis offerre ꝓuobis. Indigetis enim
miscdĩa quã p̃betis. Et uidete quis dixerit.
Dimittite & dimittetur uobis. date & dabit᷑
uobis. Quãquã enã suta uiueremus ut nͣ
cẽt quare diceremus dimitte nobis debita
nr̃a. quanto nequitia purior animus esset
tanto clem̃tia plenior eẽ deberet. ut sinon
compungeremur sententia dñi dicentis. qͥ
ur̃mẽ sure peccato pͥor in illam lapidem ia¬

Expanded text:
elestis\', quibus dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud emendans? merito ait Seneca, qui temporibus apostolorum fuit, sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae  in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date et dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus esset, tanto dementia 1 plenior esse deberet, ut, si non compungeremur sententia domini dicentis: Qui uestrum est sine peccato, prior in illam lapidem ia
Abbreviated transcription (Latin):
nobis debitanra. sicut & nos dimnittimus
debitoribus nr̃is. Quȩ debita ẽe̾ peccata quã¬
uis manifestum sit. postea tam̃ manifestius
declarauit dicens. Sienim dimiseritis pecea¬
ta hominibus. dimittet uobis & pat̃ ur̃ pec¬
cataur̃a stane orationẽ baptizati orant.
nec ẽ prorsus p̃teritoꝵ aliquid peccatoꝵ. qđ
nͣ baptizatis in sc̃a ȩccłia dimittatur. Sedpostea
uiuendo in hac fragilitate mortali nͥ contrahe¬
rent qđ dimitendum eẽt. ñueracit᷑ dicerens
dimitte nobis debita nr̃a. Boni gͦ in quantum

Expanded text:
nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. quae debita esse peccata quamuis manifestum sit, postea tamen manifestius declarauit dicens: Si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis et pater uester peccata uestra. hanc orationem baptizati orant nec est prorsus praeteritorum aliquid peccatorum, quod non baptizatis in sancta ecclesia dimittatur. sed postea uiuendo in hac fragilitate mortali nisi contraherent, quod dimittendum esset, non ueraciter dicerent: Dimitte nobis debita nostra. boni ergo, in quan
Abbreviated transcription (Latin):
bona. eumꝙ optimum. qui peocat minimũ.
ldeireo ipse dñs quos dicit bonos. ꝓpt̾ parti¬
cipationẽ gr̃ȩ diuinȩ. eosdẽ etiam malos di¬
cit ꝓpt̃ uitia infirmitatis humanȩ. donce
totum quo constamus ab om̃i uifiositate sa¬
natum transeat in eam uitam ubi nichil
om̃ino peccabitur. Nam utiq bonos doce¬
bat orare ñmalos. quibus p̾cepit ut dice¬
rent. Pat̾ nr̃ qui es incelis. Eꝙ hoc enim
boni quo filu dĩ. ñnatura geniti sed gr̃afacti.
tam quã hi quibus recipientibꝰ eum dedit po¬
testatem filios dĩ firri. Quȩ generatio sp̃ulis
more scripturarum etiã adoptio nominat᷑.
ut distinguatur ab illa generatione dĩ dedõ.
coet̾ni de ȩt̾no. Unde scriptum ẽ. Genera¬
tiontm eius quis enarrabit:: Cum gͦ bonos
eẽ monstrauerit quos uolint deo ueracit di¬
core. pat̾ nr̃ qui es incęlis. p̃cepit tam̃ ut in
eadem oratione int̃ cȩtera dicerent. dimtite

Expanded text:
bona, eumque optimum, qui peccat minimum. bona, eumque optimum, qui peccat minimum. Idcirco ipse dominus quos dicit bonos propter participationem gratiae diuinae, eosdem etiam malos dicit propter uitia infirmitatis humanae, donec totum, quo constamus, ab omni uitiositate sanatum transeat in eam uitam, ubi nihil omnino peccabitur. nam utique bonos docebat orare, non malos, quibus praecepit, ut dicerent: Pater noster, qui es in caelis; ex hoc enim boni, quo filii dei non natura geniti sed gratia facti tamquam hi, quibus recipientibus eum dedit potestatem filios dei fieri. quae generatio spiritalis more scripturarum etiam adoptio nominatur, ut distinguatur ab illa generatione dei de deo. coaeterni de aeterno, unde scriptum est: Generationem eius quis enarrabit? cum ergo bonos esse monstrauerit, quos uoluit deo ueraciter dicere: Pater noster, qui es in caelis, praecepit tamen, ut in eadem oratione inter cetera dicerent: Dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
bis quasi contrarius extitisse. ut cum illedi¬
cat nemo bonus nͥunus ds̃. ego te appellaue¬
rim iurum bonum. Non enim & ipse dñs
contraria sibi locutus ẽ ubi ait. Bonus homo
de bono thesauro cordis sui ꝓfert bona. Us̃
gͦ singularit᷑ bonus ẽ. & hoc amittere ñ potest.
Nullius enim boni parucipatione bonus ẽ. qm̃
bonum quobonus ẽ ipse sibi ẽ. homo autẽ
cum bonuse̾. ab illo bonus ẽ qđ ase ipso ẽe ñ
pax creata ẽ nr̃a natura ꝑ ꝓpͥam uoluntatẽ.
ł tinet gͦ adnos ut bom simus. accipere & ha¬
bere qđ dat. qui de suo bonus ẽ. quo quisꝙ
neglecto de suo malus ẽ. q inde in quantum
homa recte agit. idẽ scient̃ & amant̃ &e. pie
bonum operatur. in tantum bonusẽ. In
quantum autẽ peccat idẽ aueritate & ca¬
ritate & pretate deuiat. intantum malusẽ.
Qius autt̃ ẽ in hac uita sine aliquo peccato:
Sed cum dicimus bonum. cuius pͥualent

Expanded text:
bis quasi contrarius extitisse, ut, cum ille dibis quasi contrarius extitisse, ut, cum ille dicat: Nemo bonus nisi unus deus, ego te appellauerim uirum bonum; non enim et ipse dominus contraria sibi locutus est, ubi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona. deus ergo singulariter bonus est et hoc amittere non potest; nullius enim boni participatione bonus est, quoniam bonum, quo bonus est. ipse sibi est, homo autem, cum bonus est, ab illo bonus est, quod a se ipso esse non pax creata est nostra natura per propriam uoluntatem. pertinet ergo ad nos, ut boni simus, accipere et habere, quod dat, qui de suo bonus est, quo quisque neglecto de suo malus est. proinde in quantum homo recte agit, id est scienter et amanter et pie bonum operatur, in tantum bonus est; in quantum autem peccat, id est a ueritate et caritate et pietate deuiat, in tantum malus est. quis autem est in hac uita sine aliquo peccato? sed eum dicimus bonum, cuius praeualent
Abbreviated transcription (Latin):
nos serui sumus. Lierumtam̃ ille sic t̾ruit.
ut om̃s timere debeamus. Quis enim ẽ nrͣm
sine peccato. Qđ cum illis di xisset a quibꝰ
ei offerebatur pumenda peccatrix. ut qui
sciret se c̃ẽ sine peccato pͥor in illam lapidẽ
iiteret. cecidit seuitia trem̃te conscientia.
Tunc enim iam ex illa congregatione dilapsi
solam miscdĩ. miseram reliquerunt. Cadat
huic sententiȩ pittas xp̃ianoꝵ. cui cessit impi¬
etas uideoꝵ. Cedat humilitas obsequentium.
cui cessit suꝑbia ꝑsequentium. Cedat confessio
fidelis. cui cessit sumilatio temptatoris. Ma¬
lis parce uir bone. Quanto melior. tanto esto
mitior. Quanto fis celsior potestate. tantohu¬
milior fiere pietate. Ego quidem iniuens mo¬
res tuos appellaui te uirum bonum. sed tum
tuens uerba xpͣi dic tibi ipsi. Nemo bonus nͥ
unis ds̃. Qđ cum uerum sit. hoc enim ueri¬
tas diocit. nec ego tam̃ illud existimari debeo
fallaci assentatione dixisse. & dominicisuer¬

Expanded text:
nos serui sumus. uerum tamen ille sic terruit, nos serui sumus. uerum tamen ille sic terruit, ut omnes timere debeamus. quis enim est nostrum sine peccato? quod cum illis dixisset, a quibus ei offerebatur punienda peccatrix, ut, qui sciret se esse sine peccato, prior in illam lapidem mitteret, cecidit saeuitia tremente conscientia; tunc enim iam ex illa congregatione dilapsi solam misericordi miseram reliquerunt. cedat huic sententiae pietas Christianorum, cui cessit impietas Iudaeorum; cedat humilitas obsequentium. cui cessit superbia persequentium; cedat confessio fidelis. cui cessit simulatio temptatoris. malis parce, uir bone; quanto melior, tanto esto mitior; quanto fis celsior potestate, tanto humilior fiere pietate. Ego quidem intuens mores tuos appellaui te uirum bonum. sed tu intuens uerba Christi dic tibi ipse: Nemo bonus nisi unus deus. quod cum uerum sit — hoc enim ueritas dixit —, nec ego tamen illud existimari debeo fallaci assentatione dixisse et dominicis uer
Abbreviated transcription (Latin):
inquẽ potestas ulciscendi ẽ se p̾sente succen¬
seat. siue irascenti fortuitu suꝑueniat. non
iustissimus sedhumanissimus uidicatur sin̾
intueniat. Scio ego teipsum cum aliis amicis
tuis in ꝑccłia kartaginiensi it̃cessisse ꝓcleri¬
co. cui merito succensebat ep̃s. Et utique
nullum ibi discrim sanguinis. sub incruenta
disciplina timebatur. nec cum id qđ etiam
uobis displicebat inultum ẽẽ uellȩtis. tamꝗͣ
delicti apꝓbatores uos udi cabamus. sed ta¬
quam humanissimos int̾cessores audiebamꝰ.
Si gͦ uobis fas ẽ eccłiasticam correctionem int¬
cedendo mitigare. quomͦ ep̃s ur̃o gladio de¬
bet int̾cedere. cum illa exeãtur ut inquem
exeritur bene uiuat. iste ne uiuat: Postre¬
mo ipse dñs apud homines int̾cessit ne la¬
pidarctur adultera. & eomodo nobis intͣ¬
cessionis comm̃dauit officium. nͥquia ille
tͣrendo fecit. ꝗd nospetendo. Ille enim dñs.

Expanded text:
in quem potestas ulciscendi est, se praesente suscenin quem potestas ulciscendi est, se praesente suscenseat siue irascenti fortuito superueniat, non iustissimus sed inhumanissimus iudicatur, si non interueniat. scio ego te ipsum cum aliis amicis tuis in ecclesia Carthaginensi intercessisse pro clerico, cui merito suscensebat episcopus, et utique nullum ibi discrimen sanguinis sed incruenta disciplina timebatur; nec cum id, quod etiam uobis displicebat, inultum esse uelletis, tamquam delicti approbatores uos iudicabamus, sed tamquam humanissimos intercessores audiebamus. si ergo uobis fas est ecclesiasticam correptionem intercedendo mitigare, quo modo episcopus uestro gladio debet intercedere, cum illa exeratur, ut, in quem exeritur, bene uiuat, iste, ne uiuat! Postremo ipse dominus apud homines intercessit, ne lapidaretur adultera, et eo modo nobis intercessionis commendauit officium, nisi quia ille terrendo fecit, quod nos petendo. ille enim dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate cominuni & accusatorius dolor
& iudicatorius rigor frangitur. qd tandẽ
censes ꝓ reis ẽẽ ebere uł defensoris uł inter¬
cessoris uidicium: Quandoquidẽ &uuos
uiri boni qui nunc uidices cstis. & inforo ali¬
quando uersati causas hominum suscepistis.
scitis quã libentius defendere quã accusare so¬
lerctis. Et tam̃ defensor ab uut̾dessort pluri¬
mum distat. Nam ille diluendis ut obte¬
gendis criminibus optram maxime impe¬
dit. int̾cessor autẽ etiam eum de culpa c̃stat
ꝓpena remouenda uł temperanda curam
gerit. Noc sunt apud dm̃ ꝓpeccatoribꝰ uisti.
hoc ꝓse ipsi peccantes inuicem ut faciant
admonentur. Nam scriptum eͣ. Consite¬
mini inuicem peccata ur̃a. & orate ꝓuobis.
hassibi partes humanitatis ubi potesi om̃is
homo apud hominem uindicat. Nam qđ
ipse quisꝙ domi sue puniret admissum. in
alteruis domo uult impunitum. Siue enĩ
adhibeatur apud amicum siue ille cuiquã

Expanded text:
infirmitate communi et accusatorius dolor infirmitate communi et accusatorius dolor et iudiciarius rigor frangitur, quod tandem censes pro reis esse debere uel defensoris uel intercessoris officium, quando quidem et uos uiri boni, qui nunc iudices estis et in foro aliquando uersati causas hominum suscepistis, scitis, quam libentius defendere quam accusare soleretis? et tamen defensor ab intercessore plurimum distat; nam ille diluendis uel obtegendis criminibus operam maxime inpendit, intercessor autem. etiam cum de culpa constat, pro poena remouenda uel temperanda curam gerit. hoc sunt apud deum pro peccatoribus iusti, hoc pro se ipsi peccantes inuicem ut faciant, admonentur; nam scriptum est: Confitemini inuicem peccata uestra et orate pro uobis. has sibi partes humanitatis, ubi potest, omnis homo apud hominem uindicat. nam quod ipse quisque domi suae puniret admissum, in alterius domo uult inpunitum. siue enim adhibeatur apud amicum siue ille cuiquam,
Abbreviated transcription (Latin):
hec possit occidi. Puto qđ hac sententia
dm̃ audita si p̃sens fuit etiam maritus ipse
qui iuolatam sui thori fidem uindicari po¬
ftulabat. ext̃ritus animum ad uoluntatẽ
parcendi ab ulciscendi cupiditate deflexit.
Nam quomͦ ẽ aminonitus accusator nesuas
ꝑsequerctur inuirias. quando ipsi iudices
ita sunt a iudicando ꝓhibiti. qui in adultera
pumenda ñ pͥuato dolori compellebantur
seriure sed legi : Unde iosephcui uirgo
maria dñi mater fuerat desponsata cumeã
comperisset cẽ pregnante̾ cui se nouerat ñ
eẽ commixtum & obhoc nchil aliua quã
adulieram credidisset. puniri cã tam̃ no¬
luit. nec apꝓbator flagiui fuit. Nam hȩc
uoluntas eius. etiam iustitie deputatur.
Ita quippe de illo scriptumẽ. Et cum esset
homo iustus & nollet eam diuulgare. statu¬
it eam occulte dimittere. Itee eo cogitante
apparuit ei angłs qui doceret cõ numinis.
qđ ille putauerat criminis. Sigͦ cogitata

Expanded text:
haec posset occidi. puto, quod hac sententia haec posset occidi. puto, quod hac sententia domini audita, si praesens fuit etiam maritus ipse, qui uiolatam sui tori fidem uindicari postulabat, exterritus animum ad uoluntatem parcendi ab ulciscendi cupiditate deflexit. nam quo modo est admonitus accusator, ne suas persequeretur iniurias, quando ipsi iudices ita sunt a uindicando prohibiti, qui in adultera punienda non priuato dolori compellebantur seruire sed legi! unde Ioseph, cui uirgo Maria, domini mater, fuerat desponsata, cum eam comperisset esse praegnantem, cui se nouerat non esse commixtum, et ob hoc nihil aliud quam adulteram credidisset, puniri eam tamen noluit nec approbator flagitii fuit. nam haec uoluntas eius etiam iustitiae deputatur; ita quippe de illo scriptum est: Et cum esset homo iustus et nollet eam diuulgare, statuit eam occulte dimittere. haec eo cogitante apparuit illi angelus, qui doceret esse numinis, quod ille putauerat criminis. Si ergo cogitata
Abbreviated transcription (Latin):
int̾cessoris. alia uidieis. de quoꝵ ꝓpͥis offici¬
is nimis longum ẽ & ñnecessarium hoc sermo¬
ne differere. sic tam̃ ipsos criminum ulto¬
res atꝙ in hoc officio ñira ꝓpͥa concitatos
sed legum ministros. nee suarum sedalie¬
narum iniuriarum examinatarum uindi¬
ces. quales uidices eẽ debent. trint censura
diuina. ut cogitarent sibi ꝓptͣ sua peccata
dĩ miscłiam necessariam. nec putarent
ad culpam sui officu ꝑtinere si quid erga eos
misericordit̃ agerent. quoꝵ uite necisꝙ ha¬
berent legitimã potestatẽ̾. Nã cũad dñm xp̃m
iudei adducrissent muliere̾ in adulterio de pre¬
hensã eumꝙ temptantes dicerent quod
uissa et̃t lege lapidari. ac deinde quere¬
rent quid de illa ipse p̃ciptret. respondit
cis. Qui sine peccato ẽ urm̃. pͥor millam la¬
pidẽ iaciat. Ita nec legem imꝓbauit quę
huiusmodi reas uissit occidi. & illos t̃rendo
ad miscdĩam reuocauit quorum iudicio

Expanded text:
intercessoris, alia iudicis, de quorum propriis officiintercessoris, alia iudicis, de quorum propriis officiis nimis longum est et non necessarium hoc sermone disserere, sic tamen etiam ipsos criminum ultores atque in hoc officio non ira propria concitatos sed legum ministros nec suarum sed alienarum iniuriarum examinatarum uindices, quales iudices esse debent, terruit censura diuina, ut cogitarent sibi propter sua peccata dei misericordiam necessariam nec putarent ad culpam sui officii pertinere, si quid erga eos misericorditer agerent, quorum uitae necisque haberent legitimam potestatem. Nam cum ad dominumIudaei adduxissent mulierem in adulterio deprehensam eumque temptantes dicerent. quod iussa esset lege lapidari, ac deinde quaererent, quid de illa ipse praeciperet, respondit eis: Qui sine peccato est uestrum, prior in illam lapidem iaciat. ita nec legem inprobauit, quae huius modi reas iussit occidi, et illos terrendo ad misericordiam reuocauit, quorum iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiȩ semel in ȩcdĩa concedat᷑. neͣ
medicina uilis minus utilis cct egrotisq
tantomagis salubris ẽ quanto minus c̃tem¬
ptibilis futrit. quis tam̃ audeat dõ dicere
quare huic homini qui post primam peni¬
tentiã rursus se laqutis iniquitatis obstrm¬
git adhuc utrum parcis.: Quis audeat
qr patientia dĩ ad penitentiam te addu¬
cit. aut istis eareptis cẽ desinitum qđ scri¬
ptum t̃. beati om̃s qui confidunt in eum.
entia. tanta miscdłia di. ut in hac tempora¬
li uita moribus em̃datis ñdannentur in
etͣnum. qui nullius quȩ sibi p̃beatur expe
mo potentior. nemo ustior. quales nos ẽẽ
oportit homines erga homines. qui hane
uitam nrãm quantacumq laude cumule¬
mus cam sine peccato ẽe ñ dicimus Ed si
direrimus. nosipsos sicut scriptum ẽ decipi¬
mus. & ueritas in nobis ñẽ. ꝓmde licet accu¬
satoris alia ꝑsonasit. alia defensoris. alia

Expanded text:
paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris erit, quanto minus contemptibilis fuerit, quis tamen audeat deo dicere: \'Quare huic homini, qui post primam paenitentiam rursus se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis?\' quis audeat quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? aut istis exceptis esse definitum, quod scriptum est: Beati omnes, qui confidunt in eum, entia, tanta misericordia dei, ut in hac temporali uita moribus emendatis non damnentur in aeternum, qui nullius, quae sibi praebeatur, expecmo potentior, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in nobis non est! proinde licet accusatoris alia persona sit, alia defensoris, alia
Abbreviated transcription (Latin):
meis opibus adiuuor & humanis legibꝰ
ñ ꝓhibeor. in scortis om̃iq luxuria dam¬
nabili quidẽ apua dnm sedapud homi¬
nes plerosꝙ etiam laudabili. aut sime
ab hac nequitia reuocatif dicite utrum
mieli aliquid ꝓsit adiutam futuramsi
inista uita illecebrosissimȩ uoluptatis
blandim̃ta contempsero. si libidinum
meitam̃ta frenauero. si ad castigandũ
corpus intum multa mͥ etiã licita & con¬
cessa subtraxero. fimt penitendo uehe¬
m̃tius quam pͥus excrucianero. si misera¬
bilius ingemuero. si fleuero uberius. si
inaero meluis. si pauperos sustentauero
larguis. si caritate quȩ operit multitudi¬
nem pecatoꝵ flagrauero ardentius. qͥs
nrͣm ita desipit ut huic homini dicat.
nichil tͥ ista inposterum ꝓderunt. uadc
saltem uite huius suauitate perfruere:
Auerterit ds̃ tam immanem sacribegã̾ꝙ
dem̃tiam. Quamius gͦ caute salubrũꝙ
ꝓuisum sit ut locus illus hum illimȩ

Expanded text:
meis opibus adiuuor et humanis legibus meis opibus adiuuor et humanis legibus non prohibeor, in scortis omnique luxuria damnabili quidem apud deum sed apud homines plerosque etiam laudabili, aut si me ab hac nequitia reuocatis, dicite, utrum mihi aliquid prosit ad uitam futuram, si in ista uita inlecebrosissimae uoluptatis blandimenta contempsero, si libidinum incitamenta frenauero. si ad castigandum corpus meum multa mihi etiam licita et concessa subtraxero, si me paenitendo uehementius quam prius excruciauero, si miserabilius ingemuero, si fleuero uberius, si uixero melius, si pauperes sustentauero largius, si caritate, quae cooperit multitudinem peccatorum, flagrauero ardentius>, quis nostrum ita desipit, ut huic homini dicat: \'Nihil tibi ista in posterum proderunt; uade, saltem uitae huius suauitate perfruere\'? auerterit deus tam immanem sacrilegamque dementiam! quamuis ergo caute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae
Abbreviated transcription (Latin):
nullus contemptor euadit. Qđ si mi¬
quis & scclestis ille parcendo cisꝙ uitã
salutemꝙ largiendo etiã plerisq eoꝵ
quos nouit ñ acturos penitentiã tam̃
exxhibet patientiã. quantomagis nos
in eos qui correctionẽ ꝓmittunt & utrũ
faciant qd ꝓmitunt incerti sumus
ctam futuris satet. ñtam̃ imprudent̃
quia hoc ipse p̃cepit oramus : Intan¬
tum autem hominum iniquitas aliquando
ꝓgreditur. ut ctiã post actam pęnitentiã.
post altaris reconciliationẽ. ut similia
uł grauiora committat. Et tam̃ ds̾ facit
ctiam suptales oriri solem suum. nec minꝰ
tribuit quam antea tribuebat. largissi¬
mamunera uitȩ ac salutis. Et quamuis
eis ineccłĩa locus ille penitentiȩ ñ conceda¬
tur. ds̃ tam̃ suꝑ eos suȩ patientie n obliui¬
scitur. Ea quorum numero siquis nobis
dicat aut date mͥ iterum eundem peni¬
tendi locum. aut desperatum me punito¬
te. ut faciam quicquid libuerit quantũ

Expanded text:
nullus contemptor evadit. Quod si ininullus contemptor evadit. Quod si iniquis et scelestis ille parcendo, eisque vitam salutemque largiendo, etiam plerisque corum quos novit non acturos poenitentiam, tamen exhibet patientiam; quanto magis nos in eos qui correctionem promittunt, et utrum faciant quod promittunt incerti sumus,etiam futuris latet, non tamen impudenter, quia hoc ipse praecepit, oramus! 7. In tantum autem hominum aliquando iniquitas progreditur, ut etiam post actam poenitentiam, post altaris reconciliationem, vel similia vel graviora committant: et tamen Deus facit etiam super tales oriri solem suum; nec minus tribuit, quam antea tribuebat, largissima munera vitae et salutis. Et quamvis eis in aeclesia locus ille penitentiae non concedatur, deus tamen super eos suae patientiae non obliuiscitur. ex quorum numero si quis nobis dicat: \'Aut date mihi eundem iterum paenitendi locum aut desperatum me pronuntiate, ut faciam, quicquid libuerit, quantum