comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uiugeniti filii sii passionẽ uetus pas¬
cha ĩ nouũ uoluit conu̾ti. concedatq nob: ut
expurgati uet̾rs fermenti contagio. noua ĩ uo¬
bis conseruet consꝑsio. Amen. Et qͥ ad cele¬
br andũ redemptoris nrĩ cenã. mente deuota
cõuenistis: et̾nux dapiũ uobꝰ epulas repor¬
tetis. Amen. Ip̃ius qͦ opitulante clemen¬
tia mundenuni a sordib pccõꝵ qui ad insinu¬
audum humilitatis exemplũ pedos lauare

Expanded text:
 Unigeniti Filii sui passionem vetus Pascha in novum voluit converti; concedatque vobis ut, expurgato veteris fermenti contagio, nova in vobis perseveret conspersio. Amen. Et quia ad celebrandam Redemptoris Coenam mente devota convenistis, aeternarum dapum vobiscum epulas reportetis. Amen. Ipsius quoque opitulante clementia mundemini a sordibus peccatorum, qui, ad insinuandum humilitatis exempl
Abbreviated transcription (Latin):
na maiestas et una dei¬
tas. pater et filius nec ñ¬
et spiritus sanctus. ius¬
ticie auctoz. uenie largi¬
toz. bonoꝵ dator. sanctita¬
tis origo. tͥsmatũ clistri¬
butoꝵ. omniumq aclie
uenientiũ pius receptor.

Expanded text:
na majestas et una Deitas, Pater et Filius, nec non Spiritus sanctus, justitiae auctor, veniae largitor, bonorum dator, sanctitatis origo, carismatum distributor, omniumque venientium pius receptor
Abbreviated transcription (Latin):
t quo modo benedixerunt: in
nomine dnĩ. non in nomine suo
sicut heretici. Qui enĩ dicunt
quod nor damus hoc ẽ scm̃ in
nomine suo uolunt bene dicere
Ñinnomino dñi. qui aui dicunt
non sc̃ĩficat nisids̃. nec quisqua
estbonus nisidonodĩ ipsi in
nomine dnĩ benedicunt non
in nomine suo. Quia mibi sunt
sponsi nolunt ec̃. ad ulterisponsȩ¬

Expanded text:
Et quomodo benedixerunt? «In Et quomodo benedixerunt? «In nomine Domini;» non in nomine suo, sicut haeretici. Qui enim dicunt, Quod nos damus, hoc est sanctum; in nomine suo volunt benedicere, non in nomine Domini. Qui autem dicunt, Non sanctificat nisi Deus, nec quisquam est bonus nisi dono Dei; ipsi in nomine Domini benedicunt, nos in nomine suo: quia amici sunt sponsi , nolunt esse adulteri sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
Mulla inuenir scripturã quae
deillis bencloquatur. qui a tran¬
seuntes uiã non illor benedixer̃
Tranreunter ꝓph& .e. omia de illis
maledi xarunt. Ecce & isto
quẽ por tamur dauid transiit
uiam. audistis quid de illisdicit.
Dns ius tus concid& ceruicer
peccatorum. Confundantur
et auer tantur retror sum.
onis quio derunt sion. Fiant
sicut faenum tectorum qđ pri¬
us quã euellatur aruit. Non
ropleuit manum suam messor
et sinũ suum quimanipulo scolligit
Hec deillis dixit. Nonergo supͣ
illos iste transient bene dixit
et impletume. & iã ꝑ illum quod
ipsedixit. Et non dixerunt
trans eunter uiam benediximus
uos in nominednĩ. Et isti tran¬
seuntes siue ꝓphete siue patri¬
arche siue a postoli quicũ que
transierunt sibeneui ui mur
frsbenedixerunt nos in nomi¬
nednĩ. quando me inquit
bene dixit paulur: quando me
benedixit petrus: ad tende in
scriptur is uide sibene uiuir.
et uide ibibenedictum te fuisse.
m̃s beneuiuentes benedixerunt

Expanded text:
uram quae de illis bene loquatur, quia transeuntes viam non illos benedixerunt. Transeuntes Prophetae omnia de illis mala dixerunt. Ecce et iste quem portamus, David transiit viam; audistis quid de illis dixit: «Dominus justus concidet cervices peccatorum. Confundantur, et avertantur retrorsum, omnes qui oderunt Sion. Fiant sicut fenum tectorum, quod priusquam evellatur aruit. Non replevit manum suam messor, et sinum suum qui manipulos colligit.» Haec de illis dixit. Non ergo supra illos iste transiens benedixit, et impletum est etiam per illum, quod ipse dixit: «Et non dixerunt transeuntes viam, Benediximus vos in nomine Domini.» Et isti transeuntes sive Prophetae, sive Patriarchae, sive Apostoli, quicumque transierunt, si bene vivimus, fratres, benedixerunt nos «in nomine Domini.» Quando me, inquis, benedixit Paulus? quando me benedixit Petrus? Attende in Scripturis, vide si bene vivis, et vide ibi benedictum te fuisse. Omnes bene viventes benedixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cdesia quilegitir inscripturir
inuenitr maledictor designa¬
tos ad antix pmꝑtinere ad di¬
abolumꝑtinere ad paleam
ꝑtinere. ad zizania ꝑtinero
Et multa innumer abilia ꝑsimi¬
litudinẽ dicuntur. de illis qr
nonomis quidicit dñc dñe in

Expanded text:
clesia, qui legitis in Scripturis, clesia, qui legitis in Scripturis, invenitis maledictos designatos ad antichristum pertinere, ad diabolum pertinere, ad paleam pertinere, ad zizania pertinere. Et multa innumerabilia per similitudinem dicuntur de illis: «Quia non omnis qui dicit mihi, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
ostisenim frr̃quando transit᷑
ꝑloperantes est consuetudo ut
dicatur illis. benedictio dnĩ suꝑ
uor. Et magis ista consuetudo
erat ingente iudȩorum. Nemo
transi ebat. et uidebat aliquor
facere aliquodopur ina gro uł
inuinea uel in merse uel aliqua
eius modi. non licebat transiro
sinebenedictione. Alii sunt
quimanipulos colligunt. alii r̃
transeunter uiam: Quim anipo¬
los colligunt. non de illis repleni
manus. quia non colligitur ad
hor reum faenum tectorum
Quis̃ quimanipulor colligunt :
mes sores. Qui sunt mersorer:
dns̃ dixit. Messor es aut sunt
transierunt hinc ad patriam
A postolitrans eunteserant inista
uita ꝓphȩte trans euntes erani
Quorbenedi xerunt ꝓphȩ te ei
apostoli : illor in quibur radice
caritatis ui derunt. quos auĩ
inuenerunt intectireminere
et suꝑbire inceruice scuti sui
dixerunt contraillor quod fu¬
turierant. Benedictionẽ aut̃
suꝑ eos non dederunt. Ergo
istos oms malor quor por tatec¬

Expanded text:
ostis enim, fratres, quando transitur per operantes, est consuetudo ut dicatur illis, «Benedictio Domini super vos.» Et magis ista consuetudo erat in gente Judaeorum. Nemo transibat et videbat aliquos facere aliquod opus in agro, vel in vinea, vel in messe, vel aliquid hujusmodi; non licebat transire sine benedictione. Alii sunt qui manipulos colligunt, alii sunt transeuntes viam. Qui manipulos colligunt, non de illis replent manus; quia non colligitur ad horreum fenum tectorum. Qui sunt qui manipulos colligunt? Messores. Qui sunt messores? Dominus dixit: «Messores autem transierunt hinc ad patriam: Apostoli transeuntes erant in ista vita, Prophetae transeuntes erant. Quos benedixerunt Prophetae et Apostoli? Illos in quibus radicem charitatis viderunt. Quos autem invenerunt in tectis eminere et superbire «in cervice scuti sui,» dixerunt contra illos quod futuri erant, benedictionem autem super eos non dederunt. Ergo omnes istos malos quos portat Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ut roddas. Quid ergououit
uideamus : et hinc intellegimus
quẽ ad modum sit accipiendur
infiguradauid. Dauid aut̃
inĩp̃tatur manu fortis. Erat
eni magnur belligeratur p̃¬
sumens quidem dednõ suo
Confecitbella omĩa: prostrauit
om̃s inimicor suor dõse ad¬
iuuante quẽ ad modum seha¬
bebat illiur imperudis pen¬
satio. Prae figurans tamon
fortemmanuquendam: ad de¬
bellandor inimicos diabolum
et angelar elur. hos aut̃ ini¬
micor edesia debellat. Et
quomododebellat. mansuetu¬
dine. Mansue tudine enim ipso
rex nt̃ uicit diabolum: sae uiebat
ille: ille sufferebat. Uic tur est
quisaeuiebat. uicit qui sufferebat.
Inista mansuetudine: corpus xp̃i
qđ estecclesue uincis inimicor.
sit manufortis : operando uincat.
Cumaut̃ corpus xp̃i ẽ. et tẽplum
et domus. et ciuitar: et illequi
caput corporis ẽ et habitator
domur ẽ : et scĩ ficator templi ẽ
et roxuuitatis ẽ. quo modo ec desia
omiã illa sic xp̃somnia ista

Expanded text:
ut reddas. Quid ergo vovit ut reddas. Quid ergo vovit videamus, et hinc intelligimus quemadmodum sit accipiendus in figura David. David autem interpretatur, Manu fortis. Erat enim magnus belligerator. Praesumens quidem de Domino Deo suo, confecit bella omnia, prostravit omnes inimicos suos, Deo se adjuvante, quemadmodum se habebat illius imperii dispensatio; praefigurans tamen fortem manu quemdam ad debellandos inimicos, diabolum et angelos ejus. Hos autem inimicos Ecclesia debellat. Et quomodo debellat? Mansuetudine. Mansuetudine enim ipse Rex noster vicit diabolum. Saeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviebat; vicit qui sufferebat. In ista mansuetudine corpus Christi, quod est Ecclesia, vincit inimicos. Sit manu fortis, operando vincat. Cum autem corpus Christi est et templum, et domus, et civitas; et ille qui caput corporis est, et habitator domus est, et sanctificator templi est, et rex civitatis est: quomodo Ecclesia omnia illa, sic Christus omnia ista.
Abbreviated transcription (Latin):
suctudingr eiur. Hoc secondũ
rarum gestarum fidem quam
seriptura diuina ut diximur
contin&.: Sed solemus in psalmis
non ad lit teram ad tendere si¬
cut inomni ꝓph&ia sed ꝑlit¬
teram. scrutar imis teria
Et meminit caritas urã quia
cuius dam hominis uocem in
omnibur psalmir solemus audireo
quia unur hab& caput & corpus
Caput aut̃ incelo est: corpus tnĩta
Sed quo praeces sit caput : et cor¬
pus secuturumẽ. Ꝙiam ñ dio
quis caput sit qui corpursiNT.
quia scentibur loquor. Com¬
mendatur ergo humilitas dđ
Commendatur mansuetu do
dauid: et dicitur dõ. Memon
todne dauid. et om̃s mansuetudin
sicut iurauit dño uotũ uouit dõ ia¬
cob. Ergo ad hoc memento ut im¬
pleat qđ promisit. Ipsed auid
uouit tã quã in potes tate habens
ot rogat dm̃ ut impleat qđ uouit.
ł st deuo tio uouentis : sodẽ humi¬
litas de precantis. Nemo prae¬
sumat uiribus suir se red de¬
re quoduouerit. Quite hor¬
tatur ut uoueas: ipse adiuuat

Expanded text:
suetudinis ejus.» Hoc secundum suetudinis ejus.» Hoc secundum rerum gestarum fidem, quam Scriptura divina, ut diximus, continet. Sed solemus in Psalmis non ad litteram attendere, sicut in omni prophetia, sed per litteram scrutari mysteria. Et meminit Charitas vestra quia cujusdam hominis vocem in omnibus Psalmis solemus audire; qui unus habet caput et corpus. Caput autem in coelo est, corpus in terra: sed quo praecessit caput, et corpus secuturum est. Et jam non dico quis caput sit, qui corpus sint; quia scientibus loquor. 3. Commendatur ergo humilitas David, commendatur mansuetudo David; et dicitur Deo, «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob.» Ergo ad hoc memento, ut impleat quod promisit. Ipse David vovit tanquam in potestate habens, et rogat Deum ut impleat quod vovit: est devotio voventis, sed est humilitas deprecantis. Nemo praesumat viribus suis se reddere quod voverit: qui te hortatur ut voveas, ipse adjuvat
Abbreviated transcription (Latin):
ut illũ regemfator &ur : seaut̃
canom. et non proterue nec
suꝑbe cũ cõt in dõ potentior
ros pondebat regi: sed eum pla¬
cere pociur d fectabat humili¬
tate : quã concitare suꝑbia
&iam in potes tate dat̃ ẽ eisaul
et hoc ad nõdõ : ut ei facer & quic¬
quiduella. Sed quia p̃ceptum
illinonerat ut occider & : sed
tantum in potes tatedatũ illi erat.
Lic& aut̃ homini ut potestate sua
adlenitatem pocius deflexit
quod eidr̃ concersit. Quisi uell&
occidere carer& inimico sed
quomodo dicer&. dimit temihi
debita siuit & ego dimi: to debito¬
ribus meis: Inspeluncã intra¬
uit saul ubierat dauid: nesciens
quod illic erset dauid: ad necor¬
saruc uentris ille intrauit : sur¬
rexit dauid sensim etlente
post ipsum prȩcidit illi deuoste
pariniculum quẽ illios tonder &:
ut nor set qui a illumhabebat in
potestate. Et non necessito : sod
uoluntate pepercerat. et noluit
occidere. Forte ipsam mansue¬
tudinẽ cõmendauit modo dicens
Memento dñe dđ et omir man¬

Expanded text:
ut illum regem fateretur, se autem canem: et non proterve nec superbe, cum esset in Deo potentior, respondebat regi; sed eum placare potius affectabat humilitate, quam concitare superbia. Etiam in potestate datus est ei Saül, et hoc a Domino Deo, ut ei faceret quidquid vellet: sed quia non praeceptum illi erat ut occideret, sed tantum in potestate datus illi erat licet autem homini uti potestate sua; ad lenitatem potius deflexit quod ei Deus concessit. Qui si vellet occidere, careret inimico: sed quomodo diceret, Dimitte mihi debita, sicut et ego dimitto debitoribus meis . In speluncam intravit Saül ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ad necessaria ventris ille intravit. Surrexit David sensim et lente post ipsum, praecidit illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nosset quia illum habuerat in potestate; et non necessitate, sed voluntate pepercerat, et noluit occidere . Forte ipsam mansuetudinem commendavit modo dicens, «Memento, Domine, David, et omnis man
Abbreviated transcription (Latin):
quã iuro iurare. Esc auĩ firme
promittere. Adtendite uotũ
hoc iđ quod noue rat : quo ardo¬
re uouerit: quoa more : quode¬
siderio : et tamon ad hoc implen¬
dunidmñ de precatus est dicons.
Memonto dñẽ dauid et omĩs man¬
suetudinir eius. In hac mansue¬
tudine uouit uotum ut sit domꝰ di
SUINT ROIERO INTADERNA¬
culum dommeat sias¬
CENDEROSUPERLICT UM
STRAIMII SIDEDEROSOM¬
NŨOCULIS MEIS
Parumuisus ẽ dicere somnũ
Ioculir meis. ET PALPEBRS
MIISDORMITATIONEM IT
Rł Qui EM TYmPORIBUS
MIIS: SIDIDEROquoadus¬
Que inut niam. Locũdũo
TABERNACuLŨ DÕ IA CÕB

Expanded text:
quod votum. Jurare est autem firme promittere. Attendite votum hoc, id est, quod voverat quo ardore voverit, quo amore, quo desiderio; et tamen ad hoc implendum Dominum deprecatus est dicens. «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» In hac mansuetudine votum vovit, ut sit domus Dei: «Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei. Si dedero somnum oculis meis.» Parum visus est dicere, «somnum oculis meis: Et palpebris meis dormitationem; et requiem temporibus meis» si dedero, «quoadusque inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
sumurofferro : quã ut dicamur
ei quod dicitur inesaia. Por¬
sidenos: equidem in is tirpor¬
sossionib: torrenis patrifami¬
lias prȩstatur quando ei datur
pos sersio. Nonsic est porsersio
quae est ecdesia. Ipsi pos sessioni
praestatur ut atali possideatur
quid orgodicit: Sicut iurauit
d nõ uotum uouit dõ iacob Videm¬

Expanded text:
offerre, quam ut dicamus ei quod dicitur in Isaia, «Posside nos» . Et quidem in istis possessionibus terrenis patrifamilias praestatur, quando ei datur possessio: non sic est possessio, quae est Ecclesia; ipsi possessioni praestatur, ut a tali possideatur. 4. Quid ergo dicit, «Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob?» Vide
Abbreviated transcription (Latin):
firmauit. Quidẽ. ñ peni tebit eũ
non mutabit. Non enĩ dolorem
paeni tentiat pant᷑ dr̃: aut in aliquo
fallitur. ut uelit corrigere in
quoerrauit: sed quo modo homi¬
nẽ cũ pȩnit& mutar e uult qđ
fecit: Sic ubi audir qr pęnit& dm̃.
mutationẽ ipsã spera. Aliter
illã fecit quãuis nomine paeni¬
tentiae appell&: aliter tu
Tuenĩ facis : qr er rauerar. ille
aũt facit: qr uindicat: aut quia
liberat. Mut auit regnũ saul
cũ peniter & eum sicut dictum᷑
et in eo ipso loco ubiscriptura
dicit. pacnituit eum: ibi paulo
postdicitur Non enĩsicẽ ut
homo: ut paeniteat cum Cũ
ergomutat opera succꝑ in com¬
mutabile consiliũ suũ ꝓpt̃ ipsã
ñ consilu sedoperis mutationẽ
paeniterediutur. hoc autẽ
sicꝓmisit : ut ñ mutar & quo modo
dicit᷑ ⁊ illud

Expanded text:
firmavit. Quid est, «non poenitebit eum?» Non mutabit. Non enim dolorem poenitentiae patitur Deus, aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo erravit. Sed quomodo hominem cum poenitet, mutare vult quod fecit; sic ubi audis quia poenitet Deum, mutationem ipsam spera. Aliter illam facit Deus, quamvis nomine poenitentiae appellet, aliter tu: tu enim facis, quia erraveras; ille autem facit, quia vindicat, aut quia liberat. Mutavit regnum Saül, cum poeniteret eum sicut dictum est: et in eo ipso loco ubi Scriptura dicit, «Poenituit eum;» ibi paulo post dicitur, «Non enim sic est ut homo, ut poeniteat eum» . Cum ergo mutat opera sua per incommutabile consilium suum; propter ipsam, non consilii, sed operis mutationem, poenitere dicitur. Hoc autem sic promisit, ut non mutaret. Quomodo dicitur et illud,
Abbreviated transcription (Latin):
bimur. & quiduo cabit᷑ ipsa
hȩreditar nisi pax: & uideto
qr exherod atir̃ quiñ amant
pacem: Non aũi amant pacẽ:
quidiuidunt unitatem : Pax
possersio piorum possessio
filii. Audi euuangelium.
Beatipacifici : qr ipsi filii diuo¬
cabunt᷑. Audite et conclusi¬
onẽ huiur psalmi.
PAX SUPER IS RAHEL

Expanded text:
ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur» . Audite et conclusionem hujus psalmi: «Pax super Israel
Abbreviated transcription (Latin):
corde et ñ declinant. quid ha¬
bebunt Iã ueniamͥ adipra
hȩreditait̃ fr̃s qr filii sumus
uid pos sidebimꝰ : quae c̃. hȩ¬
roditas: quae patria nr̃a.
quiduocatur. ÷ pax, per
hancuor salutamꝰ hanc uob̵
annontiamꝰ : hanc suscipi¬
ant monter & colles iusticiã

Expanded text:
uid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax. Per hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiamus, hanc suscipiunt montes, et colles justitiam .
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. impletũ ẽ. gaudio or̃ nrm
& linguanrã exultationo:
Querim̃ enim qđ or & quȩ lingua
ad condat caritar urã. in sulta¬
tũ ẽ dnõ qr ñ lotir manib dir¬
cipuli ẽ manducarent : Rer¬
pondit illis dñr sicut opor tebat
& uocatir turb ait. Audite
om̃s & in tellegite omne qđ
intrat in or̃ñ inquinatho¬
minẽ sed ꝗdexit quidẽ hoc :
cũ dixit qđ intrat in or̃ ñnisi os̃
corpor ir uoluit ostendere. In¬
trant enĩcibi. et ño inquinant
hominer cibi qroinia munda
mundir et omis creaiura dĩ bonaẽ
et nihil abiciendũ qđ cũ gratiarũ
accione ꝑcipit. Infigura iudacis
positaerant quaedã & inmunda
dicta s. sed postea quã lux ipsauenit
remote r̃ umbre. Non sumur
retenti inlitera. sed uiuificati
in spũ : & ñ ẽ in positũ iugumob¬
seruationir xpĩanir. qđ inpositũ
erat iudaeis. Quia dñt dixit.
iugũetũ meũ suaue est. & sarci¬

Expanded text:
um est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione:» quaerimus enim quod os, et quae lingua. Attendat Charitas vestra. Insultatum est Domino, quia non lotis manibus discipuli ejus manducarent. Respondit illis Dominus sicut oportebat, et vocatis turbis ait: «Audite omnes, et intelligite. Omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, sed quod exit.» Quid est hoc? Cum dixit, «Quod intrat in os,» nonnisi os corporis voluit ostendere. Intrant enim cibi, et non coinquinant homines cibi; quia, «Omnia munda mundis;» et, «Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur» . In figura Judaeis posita erant quaedam, et immunda dicta sunt . Sed postea quam lux ipsa venit, remotae sunt umbrae, non sumus retenti in littera, sed vivificati in spiritu: et non est impositum jugum observationis Christianis, quod impositum erat Judaeis; quia Dominus dixit, «Jugum enim meum suave est, et sarci
Abbreviated transcription (Latin):
annor. reduta captiuitatẽ
babiloniae: Babiloniaẽ enĩ
mundur iste. Babilonia enĩ
int̃p̃tatur confusio. Vid& osi
ñẽ confusi torauita humana
Quic quid agunt hamiues in
speuana quando cognoue¬
rint quid agunt orubescunt.
Quare laborant.: cu laborant
filur meis: inquit. Et ipsicui
filus suis. & ipsi quibus.
filus suir. Nemo ergo sibi
a bista confusione lã conuer¬
si erant. quibur dicit apostolur.
Quãenigloriã habebatis in hir
in quib: nunc erubercitir.
confusio ẽ orgo ista to tauita

Expanded text:
annos rediit a captivitate Babyloniae. Babylonia est enim mundus iste: Babylonia enim interpretatur, Confusio. Videte si non est confusio tota vita humana. Quidquid agunt homines in spe vana, quando cognoverint quid agunt, erubescunt. Quare laborant? cui laborant? Filiis meis, inquit. Et ipsi cui? Filiis suis. Et ipsi quibus? Filiis suis. Nemo ergo sibi. Ab ista ergo confusione jam conversi erant, quibus dicit Apostolus: «Quam enim gloriam habebatis in his, in quibus nunc erubescitis» ? Confusio erg
Abbreviated transcription (Latin):
I pud barbaros peior est
bar baris diabolur & angeliei
psi antea enebant genur huma¬
nũ abhis redemit xor qr ñ au¬
rũ neque argentũ. sed sanguinẽ
suũ ꝓ nobis dedit. quomodo
aut̃ homouenerat incaptiuita¬
tẽ. paulum a postolũ int̃ rogemꝰ
t enũpse p̃cipue gemit in ista
captiuitate : suspirans aet̃nĩ
hierusalem. & docuit nor
gemere ex ipsospũ quo & illo
ir . pl&sur gemebat: hoc cñĩ aic
Omĩs creatura congemes cit
et dol& urque nunc. & iterum:
Uanuationi creatura s biectiẽ.
Ait : nonsponte sed ꝓpi eũqui
subiecit inspe. Omnẽ creaturã
dix̃ in hominib: & iãñeredentib:
sed tam̃credituris. ingem estere
creiurã in laboribus. Nũquid
primitiar quas dã dedimur
ut primitias nrãs sequamur
rgo & nos ipsi in nobm& ipsis
ingemescimur adoptionem
ex pectanter redemptionem
corporis nrĩ. Semeb at orgo
& ipse : & gemunt om̃s fideler
adoptionẽ expectantes redẽp¬

Expanded text:
orte apud barbaros? Pejor est orte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. 2. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspirans aeternae Jerusalem; et docuit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnprimitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemp
Abbreviated transcription (Latin):
Hac aui quȩ int̾ra fuit. umbri
habebat illius: itaque ista
cecidit illa ꝑman&: Haec in¬
pleuit tẽpus p̃dicationir. il
in hacuita. adcireditũ suspi¬
ram: tãdiumiseri & labora¬
tes donec adilla rede amur
Moc ciuer nrĩ angeli dimis er na
in ꝑegrinatione : sed annon¬
tiauer̃ nob ipsum regẽ uentur
adnor. & uenit adnos. & conr¬
tẽ pt̾ ẽ. inĩ nos a nobis : et posto
uobiscum & docut nos coneͥr
qr contẽ ptusẽ docuit toleras
qr tolerauit. Docuit pat iq
quid spergredebeam̃ sier goi
incarne ante quã mortuur
resurrexis set et ascendis¬
s& inculũ: sus pirabãt tam̃
illiciuitati. quantũ o port&¬
nor desiderare quo nos ipse
p̃cessu: Et undenũ quã recer¬
sirs nenĩ dñr sic uenit ad nos
ut desereret angelor. & illis
mansit & ad nosuenit: Illis
mansit in maiestate. ad nos ue¬
nit incarne. Franius autẽ
ubir edemptor nrt̃ ille dicitur.
captiuitenebam᷑. Vbiergote¬
ne lamur ut ille uenir & redime¬
recaptiuor : Vbi tenebamur :¬

Expanded text:
haec autem quae in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit tempus praedicationis, illa in hac vita, ad ejus reditum suspiramus tandiu miseri et laborantes, donec ad illam redeamus, nec cives nostri angeli dimiserunt in peregrinatione; sed annuntiaverunt nobis ipsum regem venturum ad nos. Et venit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum, et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, qquid sperare debeamus. Si ergo in carne, antequam mortuus resurrexisset et ascendisset in coelum, suspirabant tamen illi civitati; quantum nos oportet desiderare, quo nos ipse praecessit, et unde nunquam recessit? Non enim Dominus sic venit ad nos, ut desereret Angelos: et illis mansit, et ad nos venit; illis mansit in majestate, ad nos venit in carne. Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? F
Abbreviated transcription (Latin):
rgo isrł quiuidens dm̃ ẽ : uidenr
pacemest: & ipse isrłc̃ & hie
iusalem: quia popuł illi di: ipsa ẽ
ciuitasdĩ. Siergo uidens pacem
hocẽ. uidenr dmñ merito & dr̃
ipse est pax. Ergo quia xpr̃
filius dĩpax est: ideouenit
colligereuor ot secernere ab in¬
iquis. Aquib: in iquir. : quio¬
der̃ hier usalom : quioder̃ pacẽ
qui uolunt conscendere unita¬
tẽ : quiñ crodunt paci: qui falsã
pacemꝑnontiant inpopulo
& ñillã habent. quib rerpon
& falsum audiunt. quibur
dicunt pax uobirtum : quor
separant a pace orbis terrirũ.

Expanded text:
rgo Israel qui videns Deum est, videns pacem est: et ipse Israel est et Jerusalem; quia populus ille Dei, ipsa est civitas Dei. Si ergo videns pacem, hoc est videns Deum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, et secernere ab iniquis. A quibus iniquis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, qui volunt conscindere unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus r falsum audiunt. Quibus dicunt 'pax vobiscum, quos separant a pace orbis terrarum e
Abbreviated transcription (Latin):
qrlexspiritalis est. Egoaut
car nalis sum: uenundatur
subpeccato Ecce unde facti
sum captiui: qr uenundatisu¬
mur subpeccato. Quis nos
uendidit: nos ipsi quicon¬
sensimur seductari. Ven¬
derenos potuimus redime¬
renos ñ possumur. Uendi¬
dim̾ nos consensione peccati
redemim᷑ infide iusticiae.
Sanguis enĩ innocenr dat᷑ ẽ

Expanded text:
 ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens da
Abbreviated transcription (Latin):
minũ sciuit. Ergo frr quid habeamꝰ
inore inceriorae cogitate: ibi uider
nequidmaledicatis intur. et nihil
male facitisforis. Npotestenim
fieri abhomineforir nisi qđ dictũ
fuerit intus. Custodior cordirama¬
lo et in nocens eris. In nocenseritQ
lingua corporis tui. In nocentes man.¬
in necentes erunt & iã peder in nocentes
bt̃: qr imperator iustus tenuit cor
TUNE DICENE INECENTES MACNI¬
FICAUIT DÑSFACERE CŨTIS MAE¬
NIF ICAUIT DÑS EACERI NODIS CŨ
FACTISUMUS IO CUNDATI
idete frr̃ simodosron x illud dicit
in t̃gonter ꝑ totũ or bom t̃rarum
Videte syon adeclesiã curritur
In toto orbet̃rarum p̃tiũ nrm accipit᷑ E
am̃res pondet᷑. icunt orgo int̃gen¬
ter hier usolimitani captiui: hie¬
rusolimitani redituri. ꝑ egrini.
sus piranter patriae suae: quiddi¬
cunt magnificauit dñr facere nob̃¬
cũ. factisumꝰ iocundati. Nũquid
ipsisecum fecerunt ipsimali secũ

Expanded text:
minum scivit. Ergo, fratres, quid habeamus minum scivit. Ergo, fratres, quid habeamus in ore interiore, cogitate. Ibi videte ne quid mali dicatis intus, et nihil mali facitis foris: non potest enim fieri ab homine foris, nisi quod dictum fuerit intus. Custodi os cordis a malo, et innocens eris: innocens erit lingua corporis tui, innocentes manus erunt; etiam pedes innocentes bunt, quia imperator justus tenuit cor. 9. «Tunc dicent inter Gentes, Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Videte, fratres, si modo Sion non illud dicit inter Gentes, per totum orbem terrarum; videte si non ad Ecclesiam curritur. In toto orbe terrarum pretium nostrum accipitur; Amen respondetur. Dicunt ergo inter Gentes Jerosolymitani captivi, Jerosolymitani redituri, peregrini, suspirantes patriae suae. Quid dicunt? «Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Numquid ipsi secum fecerunt? Ipsi male secum
Abbreviated transcription (Latin):
Decreuisti facere dixisti dixistifecisti.
si furtũ non feceris foris ille ñ meruit
Decreuisti occidere hominẽ dixistun
corde sonuit deore interior e tuo ho¬
micidiũ ad huc homouiuit & tu homi¬
cidiopunirir. Quirsis enĩ apud
queritur Nonqui nanddum amuo¬
rueris apud hominer: Certe ergo
nouimus et nos se debemꝰ et tenere
qr ẽ oĩ cordis et linguacordis ipsum
or̃ implet᷑ gaudio in ipso ore int̾oramdm̃
quandolabia clausar̃ & pata conscientia
Silentiũ ẽ & clamat pectus: sed aurib
cuiurñ hominir sed dĩ. securur
ergo esto: illeaudit quimiseretur:
trursur quandonemo audit homi
nũ. mala siꝓcedunt deore tuo. noli
et̃ securus qr ille audit quidamnat.
us anna audiebat᷑ ab iniustir iudicib
tacebat & orabat. or̃ eiur ñ uidiebat᷑¬
ab hominib: cor eiusclamat addm̃ :
Num quid qr uox eiur orecorporis ñꝓcessit
ꝓpteror aexaudiri ñ meruit : exau¬
ditaẽ. illa quando orauit nemo ho¬

Expanded text:
Decrevisti facere; dixisti, fecisti. Decrevisti facere; dixisti, fecisti. Si furtum non feceris foris; forsitan ille Decrevisti occidere hominem; dixisti in corde, sonuit de ore tuo interiore homicidium: adhuc vivit homo, et tu homicida puniris. Quid sis enim apud eritur, non quid non dum apparueris apud homines. 8. Certe ergo novimus, et nosse debemus, et tenere quia est os cordis, est et lingua cordis. Ipsum os impletur gaudio: in ipso ore intus oramus Deum, quando labia clausa sunt, et patet conscientia. Silentium est, et clamat pectus: sed auribus cujus? Non hominis, sed Dei. Securus ergo esto; ille audit qui miseretur. Et rursus quando nemo hominum audit mala, si procedunt de ore tuo, noli esse securus, quia ille audit qui damnat. Susanna non audiebatur ab injustis judicibus, tacebat et orabat. Oab hominibus, cor ejus clamabat ad Deum. Nunquid quia vox ejus ore corporis non processit, propterea exaudiri non meruit? Exaudita est illa, sed quando oravit, nemo ho
Abbreviated transcription (Latin):
Von enĩ quando illa loquimur
cunc nor maculant nequis diui
quando loquim deo renrõ exe¬
unt que uerba uoces deorenrõ
exeunt: It quando mala loqui¬
mͣ in mundiefficim᷑. Quid si ali¬
quir ñloquat᷑ & tantũ cogita
malamundus ẽ. qr deor eipsiur
corporis nihil pcessit : sed deore
niidũ nominaui furtũ. Nũquid
qr nomin aui furtũ. contamina¬
uit mefurtũ : ecce deore meo exiii
et ñ me fecit in mundum: Furaũt
surgit in nocte et nihildicit ore.
et faciendo. fit inmundur
ñ solũ ñ dicit sed& p̃mit facinto
cosilentio & usque adeo uocẽ suã
tim& audiri ut nec uestigia sua
uelit sonare : Nũ quider go qui
ita sil& munđ ẽ : plus aut̃ dico fr̃s
mei: ecceadhuc instra rusuo iac&.
ñ dũsurrexit ut furtũ faciat ui¬
gilat & expectat. ut homines dor¬
miant. lã dõ clamat iã fur ẽ
iã in mundurẽ lã fit cinus deore
interiore ꝓcersit. quando eñĩ
uoluptas faciendi decernitur

Expanded text:
Non enim quando illa loquimur, Non enim quando illa loquimur, tunc nos maculant. Ne quis dicat: Quando loquimur, de ore nostro exeunt, quia verba et voces de ore nostro exeunt; et quando mala loquimur, immundi efficimur. Quid si aliquis non loquatur, et tantum cogitet mala, mundus est, quia de ore ipsius corporis nihil processit? Sed de ore furtum: modo nominavi furtum; numquid quia nominavi furtum, contaminavit me furtum? Ecce de ore meo exiit, et non me fecit immundum. Fur autem surgit in nocte, et nihil dicit ore, et faciendo fit immundus. Non solum non dicit, sed et premit facinus toto silentio; et usque adeo vocem suam timet audiri, ut nec vestigia sua velit sonare: numquid ergo quia ita silet, mundus est? Plus autem dico, fratres mei. Ecce adhuc in stratu suo jacet, nondum surrexit ut furtum faciat; vigilat, et exspectat ut homines dormiant: jam Deo clamat, jam fur est, jam immundus est, jam facinus de ore interiore processit. Quando enim voluntas faciendi decernitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sic deillo ore adrefectionẽ cordir:
N amunde : Beatiquiesur iunt & si¬
tiunt iusticiã quõ ipsis arabunt᷑.¬
Siauĩ ñ facit inmundũ uisi qđ exit
deore : Et hoc cũ audimur incuuan¬
gelio ñ intellegamur nesio r̃ corporis
absur dumẽ. et nimirstultũ ut tunc
putemus ñ fieri in mundũ hominẽ
cũ manducat : Tunc aũt putem¬
inmundũ siuomat. Ait enĩ dñs
inmunđ. et quando uomir ofsi¬
ceris inmunđꝰ. quando bibir
noner inmunđ. et quandos puir
deor &uo oxit aliquid: Quan¬
secutus codem loco scđm alium
euuange listamdixit. Quaes
quaeꝓcedunt deore. ut intellegas
ñ deorecor porir eũ dixirse
sed de orecordis: Ait onim:
ecor de enĩ ex eunt cogitationer
male. Fornicationer homi¬
cidia. blasphȩmiae. Hȩc ĩ
quae quo inquinant hominẽ.
non lotis aut̃ manibur man¬
ducare ñ quo inquinant hominꝰ
I lla orgo si s̃ mei. quomodo
ex eunt deore nisiqr exeunt
decor de : sicui ipse dnr̃ dici:

Expanded text:
sic et de illo ore ad refectionem cordis. sic et de illo ore ad refectionem cordis. Nam inde, «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntSi autem non facit immundum nisi quod exit de ore, et hoc cum audimus in Evangelio, non intelligimus nisi os corporis; absurdum est et nimis stultum, ut tunc putemus non fieri immundum hominem, cum manducat, tunc autemimmundum, si vomat. Ait enim Dominimmundus; et quando vomis, efficeris immundus? Quando bibis, non es immundus; et quando spuis, de ore tuo exit aliquid; quanSecutus eodem loco secundum alium evangelistam dixit quae sunt quae procedunt de ore; ut intelligas non de ore corporis eum dixisse, sed de ore cordis. Ait enim: «De corde enim exeunt cogitationes malae, fornicationes, homicidia, blasphemiae; haec sunt quae coinquinant hominem: non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem» . Illa ergo, fratres mei, quomodo exeunt de ore, nisi quia «exeunt de corde,» sicut ipse Dominus dicit?
Abbreviated transcription (Latin):
Quiduoluit intellegi. Mundo ho¬
mini et panir & porcina munda ẽ
inmundo nec panir nec porcina
inmundis aut̃ inquit & in fidelib
nihilẽ mundum: quarenihil
ẽ mundũ : sed polluta r̃ inquit eoꝵ¬
et mens & conscientia. quia in
terius qđ ẽ in mundũ ẽ : foris qđ
ẽ nibil mundũ eẽ potese. Siergo
illis quib: interiora in munda st̃
exteriora munda eõ non pos sunt
si uoluoritis ut oxteriora munda
sint. interioramundate. Ibiẽ.
onĩ os qđ implebitur tibi gaudio.
et quando taces: quando taces enĩ
et gauder or tuũ clamat ad dnm̃:
seduide unde gaudeas. Si descło
gaudor: inmundo gaudio uocifera¬
ris addm̃ si uero: redemptione
gaudes. quomodo dix̃ ps almꝰiste
Cõconuerterit dñs captiuitatẽ sion
factisumus iocundati Tunc im¬
pl& ur uero gaudio orͣtuũ & lin¬
guatuac exultatione: Manifes¬
gaudio uł in ipso oreqđ habemus
int̃ et manducamus & bibimur: sicut
deisto ore adrefectio iẽ corporis.

Expanded text:
Quid voluit intelligi? Mundo homini et panis et porcina munda est, immundo nec panis, nec porcina. «Immundis autem,» inquit, «et infidelibus nihil est mundum.» Quare nihil est mundum? «Sed polluta sunt,» inquit, «eoet mens et conscientia:» quia si interius quod est, immundum est; foris quod est, nihil mundum esse potest. Si ergo illis quibus interiora immunda sunt, exteriora munda esse non possunt; si volueris ut exteriora munda sint, interiora mundato. Ibi est enim os quod implebitur tibi gaudio, et quando taces: quando enim taces et gaudes, os tuum clamat ad Deum. Sed vide unde gaudeas. Si de saeculo gaudes, immundo gaudio vociferaris ad Deum: si vero de redemptione gaudes, quomodo dixit psalmus iste, «Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus jucundati;» tunc impletur vero gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione: manifesgaudio, vel in ipso ore quod habemus intus, et manducamus et bibimus: sicut de isto ore ad refectionem corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
& contaminar & cĩ munditiã
Quia hoc ñ feri dñr ideo illũ cre
didit nescirse : qualis mulier
illi accersiss& adpeder
Dñs aut̃ ñ solum illã nouerat
red& cogitaciones illiur audiebe
Quia & si contactur corporir
aliquid facit. Oinmunde
pharisaee caro dñi pors& pollus
contactumulierir. anmulier
mundar i contactudni.÷ per¬
mit tebat aut̃ medicur aegro cã
tangere medica m̃to & illaquis
uenerat nouerat medicum
& quae solebat in sua fortarre¬
tosior factaẽ. ad salutem. In¬
rupit indomũ quo ñ orat inui¬
tata sed uulnera habebat
& illucuenerat ubi medicurre¬
cũbebat. Ille aut quluit auerat
medicũ sañ sibi uidebat᷑ ꝓpterea
geloonostis. quomodo confusus
ẽ. ipse phariscus. cũ ciostende¬
r&. qr & illã muli erem noue¬
rat: & cogitationẽ ipsius au¬

Expanded text:
et contaminaret ejus munditiam. et contaminaret ejus munditiam. Quia hoc non fecit Der illi accessisset ad pedes; Dominus autem non solum illam noverat, sed et cogitationes illius audiebat: quia etsi contactus corporis aliquid facit, o immunde pharisaee, caro Domini posset pollui contactu mulieris, an mulier mundari contactu Domini? Permittebat autem medicus aegrotam tangere medicamentum; et illa quae venerat, noverat medicum; et quae solebat in sua fornicattosior facta est ad salutem. Irrupit in domum quo non erat invitata; sed vulnera habebat, et illuc venerat ubi medicus recumbebat. Ille autem qui invitaverat medicum, sanus sibi videbatur; propterea gelio nostis, quomodo confusus est ipse pharisaeus, cum ei ostenderet quia et illam mulierem noverat, et cogitationem ipsius au
Abbreviated transcription (Latin):
munda erunt. Ipsed nĩ dicit
corde sienĩ manu porrigas
net in corde miserearir & iãsi
nibil fecisti Si autem incordemiserearis &iamsi
ñ habeas qđ porrigas manu : ac¬
ceptat ds̃ aelymosinãtua. Illi
aut̃ in iqui. foris quȩ rebant
munditiam. Detalib: erat & ũ
ille phariscus. qui inuitauerat
dnm quando accessit mulier
quae inciuitate paeccatrix erat
& famora que lacrimir lauic
peder dnĩ tersit capillis unx̃
unguento. Pharis eurergo qui
inuitauerat dnm̃: et munditiã
ñ habebat nisifor insecur
cor por ir: cor de aui plen̾erat
iniquitate & rapina Dixit
apud semetipsum: iste sieẽt
propheta scr& quȩ mulier illi
accersit adpeder. Vnde no¬
uerat. utrũ scir& annescir&
sedideo euneraire arbitratͥ ã
qr ñase eamreppulit. si enĩ
accersirs& ad ipsuphariseũ
calis mulier illequimundinĩ
tenebat quasi in carne ex¬
sufflar& repeller& abicra
ne inmunda tangora mundõ

Expanded text:
munda erunt» . Ipse Dominus dicit munda erunt» . Ipse Dominus dicit corde. Si enim manum porrigas, nec in corde miserearis, nihil fecisti; si autem in corde miserearis, etiamsi non habeas quod porrigas manu, acceptat Deus eleemosynam tuam. Illi autem iniqui, foris quaerebant munditiam. De talibus erat etiam ille pharisaeus qui invitaverat Dominum, quando accessit mulier quae in civitate peccatrix erat et famosa, quae lacrymis lavit pedes Domini, tersit capillis, unxit unguento. Pharisaeus ergo, qui invitaverat Dominum, et munditiam non habebat nisi forinsecus corpore, corde autem plenus erat iniquitate et rapina, dixit apud semetipsum: «Iste si esset propheta, sciret quae mulier illi accessit ad pedes.» Unde noverat utrum sciret, an nesciret? Sed ideo eum nescire arbitratus est, quia non a se eam repulit. Si enim accessisset ad ipsum pharisaeum talis mulier, ille qui munditiam tenebat quasi in carne, exsufflaret, repelleret, abjiceret; ne immunda tangeret mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
eccanta gaudens canta tãquã
consolat᷑r quia ille tep̃cessit
quiiussit ut sequarir. TUNC¬
ET LINCIANR̃ EXULTAT IONE
Or frr̃ mei qđ babemur incorpo¬
re quo modo impl& ur gaudio
ñ sol& impleri nisi aut cibo
aut potu: aut aliquarẽ talimir¬
sa inos impl&ur aliquando
or̃ nrm̃ & pluse quod dicimur
scĩ tatiurãe: quando or plenum
habomus loqui ñ pos sumus.
habem̃ aut̃ inturor̃ iđ in corde
Vndrquicquidꝓcedit simalũ c.
inquinat nos sibonũ ẽ mundat
xos. deipso eni ore audistir
dũ euuangeliũ legerotur : Insul¬
tabant enĩ dñõ iudȩi qr discipu¬
liciur ñ lotis manib manduca¬
bant: Illi in sultabant qͥ mundi¬
ciã forirhabebant. & intus ma¬
culis plenierant : Illi in sultabant
quoꝵ ius ticia ñerat nisi inoculis
hominũ. Dñs aut̃ que rebat mun¬
diciã nram inceriorẽ. quaesi
fuerit necesse ẽ ut & quȩ forirs̃
mundasint. Mundate inquit
quaeint᷑r̃ : & quae foris sunt

Expanded text:
et canta gaudens, canta tanquam et canta gaudens, canta tanquam consolatus; quia ille te praecessit, qui jussit ut sequaris. et lingua nostra exsultatione.» Os, fratres mei, quod habemus in corpore, quomodo repletur gaudio? Non solet impleri, nisi aut cibo, aut potu, aut aliquare tali missa in os. Impletur aliquando os nostrum: et plus est quod dicimus Sanctitati vestrae; quando os plenum habemus, loqui non possumus. Habemus autem intus os, id est in corde, unde quidquid procedit, si malum est, inquinat nos; si bonum est, mundat nos. De ipso enim ore audistis, dum Evangelium legeretur. Insultabant enim Judaei Domino, quia discipuli ejus non lotis manibus manducabant. Illi insultabant, qui munditiam foris habebant, et intus maculis pleni erant; illi insultabant, quorum justitia non erat, nisi in oculis hominum. Dominus autem quaerebat munditiam nostram interiorem; quae si fuerit, necesse est ut et quae foris sunt munda sint. «Mundate,» inquit, «quae intus sunt, et quae foris sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sũsenator sidicat : iminoqres
sicut senator fecisti. Et quia
iustus es. sicut iustufecisti.
Itq: bonus es. sicutbonusse¬
cisti. Ergoq & isti uere con¬
solatierant sicui consolati
qaudeb ant. Iđ magnũ erat
gaudiũ ipsorum tãquã con¬
solatorum. Illo consolan¬
te morituros quimor tuus c̃.
om̃s enĩ moriendo gemimur
consolatus ẽ ille quimor tuus c
ne moritimerenus. Prior
resurrexit ut haberemur
qđ sperarenꝰ. qui aergo prior
resurrexit. spem nobir dedit
Quia in miseria positi specon¬
solatisumur: Hinc gaudiũ
magnum. Et conuertit dñs
captiuit itẽ nrcm̃: ut iã decap¬
nuitaie uiã teneam & eam̃
adparium. Iamergoredẽp¬
n: inuic numeamus insidi¬
anter hostes nror. Idcocnim
redemitnor utnaude at hostir
insidiari nobir sideuia non
recesserimur. Ipseenixpr
factus ẽ uicc. Vis ñ pan latro¬
lirecedere & latroadie ñ aud&
accodere A mbula ergo inxp̃o

Expanded text:
non sum senator, si dicat: Imo quia es, non sum senator, si dicat: Imo quia es, sicut senator fecisti; et quia justus es, sicut justus fecisti; et quia bonus es, sicut bonus fecisti. Ergo quia et isti vere consolati erant, «sicut consolati» gaudebant; id est, magnum erat gaudium ipsorum, tanquam consolatorum, illo consolante morituros qui mortuus est. Omnes enim moriendo gemimus: consolatus est ille qui mortuus est, ne mori timeremus. Prior resurrexit, ut haberemus quod spararemus. Quia ergo prior resurrexit, spem nobis dedit: quia in miseria positi, spe consolati sumus; hinc gaudium magnum. Et convertit Dominus captivitatem nostram, ut jam de captivitate viam teneamus, et eamus ad patriam. Jam ergo redempti, in via non timeamus insidiantes hostes nostros. Ideo enim redemit nos, ut non audeat hostis insidiari nobis, si de via non recesserimus. Ipse enim Christus factus est via . Vis non pati latroli recedere, et latro ad te non audet accedere. Ambula ergo in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatẽ syon & factisumur
in quit sicut consolatt. Idest
gauisi sumur tãquã consolatio nẽ
accipienter. Consolationest
nisimirorum : consolationẽ
nis igem̃tiũ lugentium
Quarequasi consolati. nisi
qr ad huc gemimur: gemunꝵ
inre. consolaniur ins̃po
Cumtransier it res degemini.
gaudiũ ueni& aet̃num: Vbi
nopuserit consolatione : qr
nulla misoria sautiabim᷑
Quareauĩ uelut consolati ait
et ñ ait consolati :: ñ sem ꝑ
quasi ad similitudinẽ ponũ
referiur : aliquando adsi¬
militudinẽ. Modo adp¬
prietatẽ relatũ est. sed exen¬
planobis &iã de cõmunilo¬
cutione hominũ dandart̃
ut facile intellegatur. Quo¬
ita & filiur Ad similitudinẽ
hocdicimur. Et sicut peus
morit᷑ ita homo moritur :
Adsimilitudinẽ hocdicitur
Quando auẽ dicimur fecu
sicut uir bonur nũ quid ñẽ
uirbonus
sed similitudinẽ hab& uir
boni Eait taquã iustur
hoc tã qua ni negat eũ ius cũ
eẽ sed ꝓprictatẽ cius osten¬
dit. Eccistis icut senator ego

Expanded text:
acti sumus,» inquit, «sicut consolati:» id est, gavisi sumus, tanquam consolationem accipientes. Consolatio non est nisi miserorum, consolatio non est nisi gementium, lugentium, Quare «quasi consolati,» nisi quia adhuc gemimus. Gemimus in re, consolamur in spe: cum transierit res, de gemitu gaudium veniet aeternum, ubi non opus erit consolatione, quia nulla miseria sauciabimur. Quare autem «velut consolati» ait, et non ait, consolati? Non semper quasi ad similitudinem poniturefertur, aliquando ad similitudinem; modo ad proprietatem relatum est. Sed exempla nobis etiam de communi locutione hominum danda sunt, ut facile intelligatur. Quita et filius; ad similitudinem hoc dicimus: et, Sicut pecus moritur, ita homo moritur; ad similitudinem hoc dicitur. Quando autem dicimus, Fecit sicut vir bonus; numquid non est vir bonus, sed similitudinem habet viri boni? Fecit tanquam justus; hoc tanquam, non negat eum justum esse, sed proprietatem ejus ostendit. Fecisti sicut senator: Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qr ius tus sum: sẽꝑmihi domi¬
nabit᷑ iniquur: & semꝑseruur
ero: faci mergo & ego iniqui¬
tatẽ qr mihi prodest tenereiur¬
ticiam: Neaut̃ hoc dicat in si¬
nuat᷑ illi fider qr ad tẽpurpotest
eẽ uirga peccatorum suꝑsor¬
temiustorum. Non eã relin¬
qu& dnr suꝑ sor tẽ iustorum
ut ñ extendant iusti in iniqui
tatẽ ñ faciant: Melius ẽ enĩ
in iusticiã ferre : quã facere
Vnde ñ sẽperit : qr ñ derclinqui¬

Expanded text:
quia justus sum? Semper mihi domiquia justus sum? Semper mihi dominabitur iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest esse virga peccatorum super sortem justorum: «non» eam «relinquet Dominus super sortem justorum, ut non extendant justi in iniquittatem, non faciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinqu
Abbreviated transcription (Latin):
seruos int̃ouer : multos dñs inĩ
haedor Etrursus multos domi¬
nos int̃oues : multos seruos in t̃
hȩdos. Non enĩqr sic consolati
sumur seruos: om̃s seruibonis
Aut qr sic repressimur suꝑbiam
dominoꝵ. Oms dominimalir̃.
s unt bonifideles domini: & ĩmali.
Sund onifideles serui & sunt mali
sed quã diuser uiboni ser ui¬
unt malis dominir: Ferant
in iniqui tatẽ manursuar.
utadtẽpus ferant iusti in iquos
dominanter: et intellegant
neẽ. hoc sõpic̃nũ sed p̃parent
se ad posidendã hȩreditatẽ
sẽpit̃nã. quã hȩreditatẽ ⁊ ubi
dertru&ur omĩs pote  tatus:
et omis potestar : ut sit dr̃ omĩa
inomnibur. Ad hocse seruan¬
ter: & hoc corde contẽ planter
et adhuc infide retinenter
et ut uideant ꝑduranter Ñ
extendunt man̾suar in iniqui¬
tatem. Nã siuideant qr sẽper
est uirga peccatoꝵ suꝑ sortẽ
iustorum: cogitant apudre
etdicunt. Quidmihi prodest

Expanded text:
servos inter oves, et multos dominos inter servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus multos dominos inter oves, multos servos inter haedos. Non enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbiam dominorum, omnes domini mali sunt. Sunt boni fideles domini, et sunt mali: sunt boni fideles servi, et sunt mali. Sed quamdiu servi boni serviunt malis dominis, ferant ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam sempiternam haereditatem. Quam haereditatem? Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant perdurantes, «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt: Quid mihi prodest