comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia inpecistate erãnt aci ⁊ nom̃ibus ñ aribatur
potastas dĩ fotassis tam satis. c̃ quancũ ad prepositũ
breuitatis ꝑtinet dehis hactenꝰ dispucasse. Tihee solũ
adiccerinius. quanto tempore mundus in hacs
sione prius quã eius dispositio inchoaretur it
lam quod illa prima rerũ om̾̃iũ materia inptut¬
pio cempouis uł pocuis cũ ipso tempore exortasit
constat exeo quod dictũ. est. Inprintipio creauit ds̃.
celũ ⁊ terram. Qaiam dui aũt inhac infuunicate.
siue corifusione ꝑ manserit. scriptura manifeste¬

Expanded text:
t in omnibus non arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio temporis, vel potius cum ipso tempore exorta sit, constat ex eo quod dictum est: In principio creavit Deus coelum et terram. Quamdiu autem in hac informitate sive co
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia simul: quia eodẽ mom̃to simul ⁊ iusibilium
materia essencialit̾ creata ẽ unusibiliu natura.
nichilq postea factũsit euiꝰ impso primordio aut
mattria ut incorporalibus aut sumlituas ut inffĩa¬
libus non preresserit. Nam isinoue adhuc eotidie
creantur anime. noua tam̃ creatura ñfit: quia mn
angłicis spiritibꝰ iã tunc quando creabãtur. eius
similitudo precissit. Duo aũt nunc nobis discucienda
iatͥurrunt: primũ illa prime condicionis forma in¬
sormis. qualis fuerit. scđ̾m: qualit̾ ex illa informitate
adhanc quã nune habet sormã producta. sit. Dexͥma

Expanded text:
isibilium materia essentialiter creata est et invisibilium natura; nihilque postea factum cujus in ipso primordio aut materia ut in corporibus aut similitudo ut in spiritibus non praecesserit. Nam etsi novae adhuc quotidie creantur animae, nova tamen creatura non fit; quia in angelicis spiritibus jam tunc quando creabantur ejus similitudo praecessit. Duo autem nunc nobis discutienda occurrunt: primum, illa primae conditionis forma informis qualis fuerit; secundum, qualiter ex illa informitate ad hanc quam nunc habet formam producta sit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
onis: post modũ. ꝑ.ini. dierũ int̾ualla ordinata.
monentũ temporis fuisse quo in principiosi¬
mul creatasit ⁊ rerũ uisibiliũ corporalium que
materia. ⁊ iniusibiliũ mangłica natura esseneia
⁊ hoc eͥc̾. quod scriptura restrt. om̃ia simul etrata

Expanded text:
onis postmodum per sex dierum intervalla ordinata. onis postmodum per sex dierum intervalla ordinata. momentum temporis fuisse quo in principio simul creata sit et rerum visibilium corporaliumque materia, et invisibilium in angelica natura essentia; et hoc esse quod Scriptura refert omnia simul creata
Abbreviated transcription (Latin):
Sixo toit aliẽndo es se materia sine fonma.u
estat eñi ut siprus materiam rerũ infor¬
mẽ creatã suisse asserimus: utrũ ne aliquid
sine forma exstere pocuerit. qualẽue essenciam
ante formã indicã habuisse. eredendũsit ostendamꝰ.
Et ut breuit᷑ quid suꝑ hoc senciendũ m uidetur
aperiam. certe non puto prunã illã rerũ om̃iuor
materiam talit informẽ suisse. ut nullã om̃ino
formã habucrit: quia nec aliquid exist̾e taleposse
omĩno quod aliquos t̾t habeat. ⁊ nonaliꝗͣ formã
crediderim. Ita cam̃ ũ ab surele informẽ cã appellari
posse: quod inconsusione ⁊ ꝑmixtione quadam
subfistens ñ dũhanc inqua nunc oernut̃ pulchram
aptamq disposiciãe: ⁊ sumã receperit. Ergo ante
sormam sucta. est materia.: cam̃ iuserma. Informa
confusionis: ante formã disposicionis. Insorma pͥma
consusionis: prius macutalit̾ om̃ia corporalia.
simul i semel creatasunt. Inscdã fiorma disposiei.¬

Expanded text:
otuit aliquando esse materia sine forma. Restat enim ut si prius materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter quod super hoc sentiendum mihi videtur aperiam, certe non puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari posse, quod in confusione et permistione quadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cernitur, pulchram aptamque dispositionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen in forma. In forma confusionis, ante formam dispositionis. In prima forma confusionis prius materialiter omnia corporalia simul et semel creata sunt; in secunda forma dispositi
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ adhue informis permanebat. Utraq gͦ natura
⁊̃ coiporea scilicit permateriã. ⁊ incorporea ꝑessentiã.
annil achẽe. prodiit: quia ⁊ iilla unde facta. est.¬
ĩncempore parit᷑ ⁊ cũ timpore esse cepit. Nlã spũalis
natura cũ simplex sit. eidẽq idẽ sit om̃ino esse
quod. est: materialit̾ prius quã ꝑsonalit̃ fieri ñ
habet. sicut corporea natura: ⁊ propterea illa dũ
crearcit᷑. prius quidẽ permateriã exqua facta. est.
adesse prodiit hec uero statim in ipsa quasubsistit
uita. simplici ⁊ cicciia inmortali. indisolubique
primũ ese accepit. Utraq tam̃simul facta. est.
que instimis: sicut dictũ. est. De dis ⁊ incci¬
m conditionis stati. prius quã informam
natura disposicionemq ueniret: hec dicta sufficẽ
uolumus. De inde sequit᷑. ut dispositione ipsam
qualit̾ ꝑfectasit: ordine proseqͣmur. Sex diebus
disposut ⁊ or dinauit. atq informã ralgit deus

Expanded text:
modo adhuc informis permanebat. Utraque ergo natura modo adhuc informis permanebat. Utraque ergo natura et corporea scilicet per materiam, et incorporea per essentiam simul ad esse prodiit; quia et in illa unde facta etin tempore pariter, et cum tempore esse coepit. Nam spiritualis natura, cum simplex sit eique idem sit omnino esse quod est materialiter prius quam personaliter fieri non habet, sicut corporea natura; et propterea illa dum crearetur prius quidem per materiam ex qua facta est ad esse prodiit: haec vero statim in ipsa qua subsistit vita simplici et essentia immortali indissolubilique primum accepit. Utraque tamen simul facta est; traque informis, sicut dictum est. CAP. VIItionis statu priusquam in formam natura dispositionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus disposuit et ordinavit atque in formam redegit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
cere ualeo. int̾ creacionẽ ⁊ disposionẽ rerũ. ordinẽ
quidẽ temporis s nullã fuisse morã inter iectam:
ita ut uere quidẽ dici poisit. hoc post illud factũ
fuisse. s int̾ hoc factũ ⁊ illud nullã omino dila.¬
cione interuenisse. Et ut breuiter quicquid mͥ inde
sentiendũ uidetur. adsoluuã: ego arbitror inpͥmo
principio temporis. uł pocuis cũ ipso principio ttpoiᷤ¬
hoc t̃ quando ipsũ tempus cepit. simul cepisse ⁊
nrũ uisibiliũ om̃iũ materĩa. codemq preisus
mom̃te inisibiliũ in angłica natara esentiam:
sine forma. Nã quẽ admodũ illa formandoꝵ corpoꝵ
matiria. quando primũ ereata .ẽ. ⁊ quandam
formã habuit. inqua subsistire cepit ⁊ tam̃ informis
erat qua necdũ disposita ⁊ ordinata suit: ita prsus
iia na racionas nacura. quando primũ inspiitibꝰ
angłicis creata.ẽ. mor quidẽ ꝑsapientiã ⁊ discretionẽ
erat nec dũ se ꝑc̃uersionẽ amoris inp̃sserat: quodã¬

Expanded text:
e valeo inter creationem et dispositionem rerum, ordinem quidem temporis sed nullam fuisse moram interjectam; ita ut vere quidem dici possit, hoc post illud factum fuisse; sed inter hoc factum et illud nullam omnino dilationem intervenisse. Et ut breviter quidquid mihi inde sentiendum videtur absolvam, ego arbitror in primo principio temporis, vel potius cum ipso principio tul coepisse et rerum visibilium omnium materiam, eodemque prorsus momento invisibilium in angelica natura essentiam; sine forma. Nam quemadmodum illa formandorum corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsus illa rationalis natura quando primum in spiritibus angelicis creata est, mox quidem per sapientiam et discretionem erat nondum se per conversionem amoris impresserat, quodam
Abbreviated transcription (Latin):
sursũ:⁊ quod supͣ terrã erat. celũ erat. Ergo celum
supͣ cerrã crat. ⁊ aque ubi erant.: Subcelo. anstipra
celũ. Nec subcelo. neq supͣcelũ. aque erant sed
in ipso celo aque erant: quia ipsũ celũ aque erant:
totũ aque. ⁊ cotũ celũ. quia idẽ aqua ⁊ celũ. Scd̾a
die factũ. et firmamentũ ⁊ uocatũ. ẽ. celũ. ⁊ posicũ ẽ¬

Expanded text:
sursum, et quod supra terram erat coelum erat. Ergo coelum sursum, et quod supra terram erat coelum erat. Ergo coelum supra terram erat. Et aquae ubi erant? sub coelo an supra coelum? Neque sub coelo, neque supra coelum aquae erant; sed in coelo aquae erant, quia ipsum coelum aquae erant. Totum aquae et totum coelum; quia idem aquae et coelum. Secunda die factum est firmamentum et vocatum est c
Abbreviated transcription (Latin):
tuacionẽ. Namsi ab yssus incerra erat. ⁊ cenebre erant
suꝑ faciem abyssi: gͦ tenebre erant suꝑ terrã. Sedqͥs
erat suꝑ terram. Duo inprincipio positasunt. celũ
⁊ terra. Quid hoꝵ putas subtus. ant quid supra fuisse
dicemus: Aut terra suprã celũ subtus: aut terra
subtus. ⁊ celũ supra. S nũquid credendũ. est inpͥma
illa conditione rerũ clũ subteriꝰ ereatũ fiusse. ⁊ postea
informatione supta dispositũ.: fortassis quia pruis
scriptura nonunauit celũ quã cerrã. propterea.
celũ quasi fundamentũ subtꝰ ereatũ fuisse. quisdicat.
Egoaũt ñ ordinis s dignicatis causa sic posicũ reor e
⁊ quia sermo sequens de elemento terre quasi depro.¬
ximo ⁊ obhoc posterius nominato habendus fuit. idõ
iptius cclũ postea terta nominari debuit. S neq
ipsa condito natura aliũ positionis aut locationis.
ordinẽ paceritur. quã ut ponderosa de orsũ. ⁊ sursum
leiua disponcrentur. Ergo certa de orsũ erat. ⁊ celum

Expanded text:
yssus in terra erat et tenebrae erant super faciem abyssi; ergo tenebrae erant super terram. Sed quid erat super terram? Duo in principio posita sunt coelum et terra. Quid horum putas subtus, aut quod supra fuisse dicemus? Aut terra supra et coelum subtus; aut terra subtus et coelum supra? Sed nunquid credendum est prima illa conditione rerum coelum subter creatum fuisse; et postea in formatione supra dispositum? Fortassis quia prius Scriptura nominavit coelum quam terram, propterea coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; et quia etiam sermo sequens de elemento terrae quasi de proximo et ob hoc posterius nominato habendus fuit, ideo et prius coelum et postea terra nominari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum levia disponerentur. Ergo terra deorsum erat et coelum
Abbreviated transcription (Latin):
terra erbã uirentẽ ⁊ facientẽ sem̃. lignũ que
pomiferũ faciens fructũ. ingen̾e̾ suo. cuiꝰ sem̃ in ipso
eset suꝑterrã: ⁊ factũ: ica: De inde ad irrigandã
uniu̾sã cerrã. ab illa magna ab ysso. quasi a fonte
quodã. aque inceriꝰ quidẽ intra uiscera celluris
ꝑchracones occultosq meacus. de suꝑ uͦ insuꝑficie
ꝑ alueos suos. in om̃s partes deducte sunt itu are.¬
ditu mirabili. ⁊ ndefesso : lege ꝑpetua aduñlocũ.

Expanded text:
terra herbam virentem et facientem semen, lignumque pomiferum faciens fructum in genere suo, cujus semen in semetipso esset super terram: et factum est ita . Deinde ad irrigandam universam terram ab illa magna abysso quasi a fonte quodam aquae interius quidem intra viscera telluris per trachones occultosque meatus, desuper vero in superficie per alveos suos in omnes partes deductae sunt, itu et reditu mirabili et indefesso, lege perpetua, ad unum locum.
Abbreviated transcription (Latin):
i filiꝰ ⁊ sp̃c̃ sõs ñ una ꝑsona s tres. Uerũ cũdicimus
tresꝑsonas unã ẽẽnciã. neq ut genꝰ de speciebus.
neq ut speciẽ de indiuiduis p̃dicamꝰ. Uidet᷑ poise
dici ut tres homines una natura: s plus sunc duo
homines quã unꝰ. S non maior .ẽ. essentia. pacer
i filiꝰ. quã solus pat̾. aut solus filiꝰ. ⁊ tresille ꝑsone
si ita dicendesunt equales. st̃ singłis. qđ animał
homo ñꝑcipit. Cur gͦ latinitas hoc ita inusitate
posuit. nisi quia uolus hoc unũ nom̃ seruire biuic
significationi quo intelligit᷑ trinitas. nec om̃ino
taceremꝰ. quid tres eũ tres ẽẽ facerem᷑. qͦ noĩe ñdi¬
uersitatẽ intelligi uoluit. s singłaritatẽ noluit.

Expanded text:
itus sanctus non una persona, sed tres. Verum cum dicimus itus sanctus non una persona, sed tres. Verum cum dicimus tres personas unam essentiam, neque ut genus de speciebus, neque ut speciem de individuis praedicamus. Videtur posse dici ut tres homines una natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitatem i
Abbreviated transcription (Latin):
i spu sc̃o illuo consequit᷑. ut pat̾ nonsit sapiens
dese ipso s de filio. nec sapientia sapientiã genu¬
erit. s ea sapientia pater dicatur sapiens ẽẽ. quã
genuit. Ubi non÷ incelligentieꝰ nec sapientia ẽẽ
potest: hac ꝑ hoc sipater non incelligit ipse sibi
s filius intelligit patri. ꝓfecto filiꝰ patrẽ sapien¬
que sapientia. non filiꝰ a patre qđ uerũ ÷ s afilio
potiꝰ pat̾ habet eẽntiã. quod falsũ.ẽ. Est gͦ deus
pater sapiens. eaque ipse ẽ. sua sapientia.⁊ filiꝰ
patris. de intelligentia genit᷑: quos ÷ pater. ¶aẽ
alioquin minor eet insinguł quã intribus parit᷑.
Inbac quoq trinitate cũ dicimꝰ ꝑsonã patris.
non alius dicimꝰ qͣ substantis patris. quia ꝑsna
patris non aliuo: quã ipse pat. Ad se quippe dr̃ ꝑsona
solũ nom̃ ẽ. qđ eũ dicatur de singłis adse. pluralit̾
ñ singłarit̃ accipiatur insũma. Dicimꝰ nãq quod

Expanded text:
quitur, ut Pater non sit sapiens de seipso, sed de Filio, nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia esse potest. Ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri: profecto Filius Patrem sapienntia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod falsum est. Est ergo Deus Pater sapiens ea, quae ipse est, sapientia sua, et Filius Patris de intelligentia genitus quae est Pater. Idem. alioquin minor esset in singulis, quam in tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum dicimus personam Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: quia persona Patris non aliud est quam ipse Pater. Ad se quippe dicitur pesolum nomen est quod cum dicatur de singulis ad se, pluraliter non singulariter accipiatur in summa. Dicimus namque quod
Abbreviated transcription (Latin):
sũma natura.: quid rectius respondet᷑ ꝗͣ iusticia.:
ẜt dĩ creatura dicatur iusta. in eo quod quale eo qdł
qđ quio sit dr̃. nicbilq inea differt. siue dicatur
uista. siue iusticia. Quod uͦ inexemplũ iusticie
ratũ ẽẽ conspicitur hoc deom̃ubꝰ que similit̃ de

Expanded text:
summa natura, quid rectius respondeatur quam justitia? Et cum creatura dicatur justa in eo quod quale est: eoquod quid sit dicitur, nihilque in ea differt, sive dicatur justa sive justitia, quod vero in exemplum justitiae ratum esse conspicitur: hoc de omnibus quae similiter de
Abbreviated transcription (Latin):
nulla: diuersitas. uoluntatũ. Si aũt natura unũ
cent. ⁊ consentione non: ñ sũme unũ eẽnt. Si uͦ
natura dispares eẽnt. unũ nonessent. Hũ gͦ cres
quia unu̾sunt. ꝑꝑ ineffabilẽ conuinctionẽ dĩcatꝰ.
qua uesfabilit̃ copulant᷑. i unꝰ deus ẽ: s ip̃s una

Expanded text:
diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent et consensione non: non summe unum essent. Si vero natura dispares essent unum non essent. Hi ergo tres quia unum sunt, propter ineffabilem conjunctionem Deitatis qua ineffabiliter copulantur, unus Deus est. Sed Christus una
Abbreviated transcription (Latin):
intenderunt sedm scripturas docere qđ pacer
sunt tres diĩ s unꝰ deus. quãuis pater filium
genuerit. ⁊ idõ filiꝰ nonsit. quipat̃ ẽ. filiꝰq apa¬
ere sit genitꝰ ⁊ idõ pater nonsit: qui filius est:
sc̃s quoq spc̃. nec pat̾ sit. nec filius. s cam̃ patris

Expanded text:
intenderunt secundum Scripturas docere, quod Patsunt tres dii, sed unus Deus. Quamvis Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est, Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filius est; Spiritusque sanctus nec Pater sit, nec Filius, sed tantummodo Patris
Abbreviated transcription (Latin):
i nondũ potest om̃i mͦ inuenire quiosit. pie.
tam̃ cauet. quantũ potest aliquid de illo sen¬
tire qđ nonsit. Est tam̃ sine aubitatione sub¬
tantia uł simeliꝰ hoc appellat᷑. ec̾̃ntia quã gri¬
ei usyam uocant. Idem inlibro. contra man¬
minũ. Nulla sit partiũ diuisio. inunitate.

Expanded text:
nondum potest omnino invenire quid sit; pie tantum cavet quantum potest aliquid de illo sentire, quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia, vel si melius hoc appellatur essentia, quam Graeci οὐσίαν vocant. Idem in libro contra Maximinum: nulla sit partium divisio in unitate
Abbreviated transcription (Latin):
i filiꝰ ⁊ spẽ sẽs sicut inseꝑabiles sunt sic inseꝑa¬
biliter opentur. Nlam quo intellectu homo dm̃
capit. qui ipsũ intellectũ suũ quo eũ capere¬
uult nondũ capit.: Incelligamꝰ autẽ am̃ sipos.¬
cumꝰ ⁊ quantũ possumꝰ. sine qualitate bonũ.¬

Expanded text:
iritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, sic inseparabiliter operantur. Nam quo intellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo eum vult capere nondum capit? Intelligamus autem Deum si possumus et quantu
Abbreviated transcription (Latin):
sua tecigit aures ⁊ lingã surdi ⁊ muti. dicens
effeta qđẽ. ad apire: hoc exemplo nos docens
sp̃italit̃ aꝑire debere aures pcordioꝵ hominũ
ad intelligenq̃ũ. ⁊ ora ad conficendũ: ut expulso

Expanded text:
sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: Ephpheta, quod est adaperire ; hoc exemplo nos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso
Abbreviated transcription (Latin):
di manꝰ suꝑ energuminos siue cathecuminos.
Eporciste inor dine ⁊ minist̾io eccłie constitutist̃.
scđm officia q̃ intemplo salomonis erant dispo¬
sita queq posteriꝰ sc̃ ab hesara disꝑtita. Legunt᷑
em̃ sub hesdra fuisse auctores tẽpli filii seruoꝵ
salomonis qͥ actũ templi tociꝰ subi ura sua hab̾ent.
aut sacris oblacionibꝰ deseruirent. Et cũ fuis.¬
sent ex ordine ⁊ ministi̾o tẽpli. Longe tamen
fuerunt ab officio altaris dĩ. Neq eñi psalmis¬
tis id: cantorib nec hostiariis. nec sacroꝵ ser¬
uis. actingere licebat ad munera altaris. nͥ
tantũmꝰ leuitis. Quasigͦ actores quidã sp̃italeᷤ
templi dĩ exor eiste sunt. inpopulo dei: qui
de substancia domini sui sibi indonis sp̃icalibꝰ
tradita. inspitalibꝰ edificiis dilapsa restitu¬
ant. ireparent dissipata. E rorcistas significat
apłs. cũ dic̃. Nũ quid om̃s donaciones habent
sanacioñ Hoc officio usust dñs: quando saliua

Expanded text:
ive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de substantia Domini sui sibi in donis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significat Apostolus cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum? Hoc officio usus est Deus quando saliva
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑibꝰ misit me. Erqͦ lectoribꝰ intelligi dat᷑: quia
fac̾iunt sacram̃tũ aꝑcionis: ⁊ habent sp̃uale imn¬
periũ suꝑ sp̃s inmundos. ut eos de corporibꝰ ob¬
sessis eiciant: De bet aũt hab̾e sp̃m mundũ. qui
sp̃itibꝰ inmundis in ꝑat: ut uita ab officio ñ dis-¬
cordet. ⁊ malignũ quẽ ꝑ acceptũ officiũ expellit
Ac corꝑe alieno. ꝑ mundiciã uite expellat de

Expanded text:
pauperibus misit me . Ex quo lectoribus intelligi datur, quod faciunt sacramentum apertionis, et habent spirituale imperium super spiritus immundos, ut eos de corporibus obsessis ejiciant. Debet autem habere spiritum mundum qui spiritibus immundis imperat, ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae
Abbreviated transcription (Latin):
tituit. Septẽ gͦ sp̃ĩtaliũ officioꝵ gradꝰ ꝓuide.
qͥ hostiarii dñt. qui inuet̾i testam̃to olĩ ianito.¬
res uocabant᷑. Ad officiũ hostiarii ꝑtinent cla.¬
ueseccłie. ut claudat ⁊ aꝑiat horis conpetentibꝰ
tẽplũ dĩ. ⁊ om̃ia quest̃ intꝰ extraq custodiat:
fideles recipiat. ex cõmunicatos ⁊ infideles exci¬
piat. Hostiariꝰ cũ ordinat᷑ post ꝗͣ ab archiaco¬
no instructus fuerit. qualit̾ indomodĩ debeat
conuersari: ad suggestionẽ archidiaconi tͣdit
ei ep̃s claues eccłie de altario: dicens ei: Sic
age quasi redditurꝰ dõ rationẽ ꝓhis rebꝰ q̃ istis

Expanded text:
tituit. Septem ergo spiritualium officiorum gradus proinde tituit. Septem ergo spiritualium officiorum gradus proinde qui in Veteri Testamento olim janitores vocabantur. Ad officium ostiarii pertinent claves ecclesiae, ut claudat et aperiat horis competentibus templum Dei, et omnia quae sunt intus extraque custodiat, fideles recipiat, excommunicatos et infideles ejip. 9. Ostiarius, cum ordinatur, postquam ab archidiacono instructus fuerit qualiter in domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradit ei episcopus claves ecclesiae de altario, dicens ei: Sic age, quasi redditurus Deo rationem pro his rebus, quae istis
Abbreviated transcription (Latin):
nominare instituit. Hic ÷ principał ⁊ maximꝰ
sedis apłice ineccłia romana successor. unde ⁊
ipsũ spetialit̾ apłicũ scã eccłia nominare con¬
sueu̾it. Cui uice petri principis apłoꝵ p̃sidenti
om̃is eccłiastreꝰ ordo obtẽperare debet. qui solus
prerogatiua. dignitatis claues habet ligandi
om̃ia ⁊ soluendi suꝑ terrã. Isti gͦ ordines sacri.
diuersis locis ꝑ orbẽ terrarũ quacũq scẽ eccłie
corpꝰ diffusũ est disponũtur. non solũ uolun¬
taria ordinatione. spĩtaliũ patrũ. s ex ipso
quoq gentilitatis usu. conuenienti ratione assũp¬
ta. In illis siquidẽ ciuitatibꝰ. ubi olĩ gentiles
fiamines suos constituere consueuerant. ibi nc̃
ep̃isunt ordinati. ubi uͦ archiflamines dispo¬
siti fuerant. archi ep̃i successerunt. Lege librũ
clem̃tis. illic inuenies quomͦ beatꝰ petrꝰ ꝑ diu̾sa.
orbis terrarũ loca. principes eccłiarũ disponi ins¬

Expanded text:
nominare instituit. Hic est principalis et maximus nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana successor, unde et ipsum specialiter apostolicum sancta Ecclesia nominare cousuevit. Cui vice Petri principis apostolorum praesidenti, omnis ecclesiasticus ordo obtemperare debet, qui solus praerogativa dignitatis claves habet ligandi omnia et solvendi super terram. Isti ergo ordines sacri diversis locis per orbem terrarum quacunque sanctae Ecclesiae corpus diffusum est disponuntur: non solum voluntaria ordinatione spiritualium Patrum, sed ex ipso quoque gentilitatis usu convenienti ratione assumpta. In illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum disponi ins
Abbreviated transcription (Latin):
qua inpartẽ ministĩi sacri consignatur.
Sequnt᷑ deinde septẽ graduũ ꝓmociones.
inquibꝰ ꝑsp̃italẽ potestatẽ alciꝰ semꝑ adsacra.
tracdanda conscendit. Frimꝰ grad hostiariorũ.
scds lectoꝵ. terciꝰ exorcistarũ. quartꝰ acolitorũ.
quintꝰ subdiaconoꝵ. seitꝰ diaconoꝵ. septimꝰ sacer¬
dotũ. Nic gradꝰ dispares in eodẽ ordine habet
dignitates: Nã post sacerdotes. altiores sunt prin¬
cipes sacerdotũ id ÷ ep̃i. supͣ qͦs iterũsunt archi¬
ep̃i. ⁊ supra illos quidicunt᷑ primate¶ ra qͦs¬
o quidã patriarchas constituere uolant.
alii cosdẽ primates ⁊ patriarchas dicunt. Nos
tam̃ quatuor tantũ exantiqͦ eccłie usu patͥarchã
nominatos inuenimꝰ. id: alexandrinũ. ierosoli
densis aictus: nisi forte scđm ꝓprietatẽ lingͥr̃
idem ipsi alibi patͥarcbe. alibi prunates appella¬
tisint. Post hos om̃s seqͥt᷑ sũmus pontifex. qu̾e
papã id÷ patrẽ patrũ consuetudo eccłiastica

Expanded text:
quo in partem ministerii sacri consignatur. Sequuntur deinde septem graduum promotiones, in quibus per spiritualem potestatem altius semper ad sacra tractanda conscendit. primus gradus est ostiariorum; secundus lectorum; tertius exorcistarum; quartus acolytharum; quintus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in eodem ordine habet dignitates. Nam post sacerdotes altiores sunt principes sacerdotum, id est episcopi. Supra quos iterum sunt archiepiscopi; et supra illos qui dicuntur primates, supra quos quidam patriarchas constituere volunt; alii eosdem primates et patriarchas dicunt. Nos tamen quatuor tantum ex antiquo Ecclesiae usu patriarchas nominatos invenimus. Primum Alexandrinum, secundum densis dictus est, nisi forte secundum proprietatem linguarum iidem ipsi alibi patriarchae; alibi primates appellati sint. Post hos omnes sequitur summus pontifex quem papam, id est Patrem patrum consuetudo ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ cũhis qui uerbũ dĩ ministrauer uerunt.
Ex hinc gͦ potestatẽ habent ineccłia corã popło
prophicas ⁊ apłicas lectiones recitandi. Hiqͥdẽ
qui adhunc gradũ promouent᷑. litterarũ
sciencia debent esse instructi. ut eoꝵ q̃leg̾̃t
sensũ intelligant. inpronũciatione iñ accen¬
tuũ agnoscant. distinte legant: ne confusi¬
one pronũciationis intellectũ auditorib bol¬
Ant
Considerent quiosit indicatiue legendũ. qͥo sub
int̾rogacione ꝓnũciandũ. ubisit uoratione dis¬
tinctio. uł media distinctio facienda: qr ⁊ hec
male scruata intellectũ ꝑturbant. ⁊ grãmaticoꝵ
tipũ gerentes. ad irr̾isionẽ ꝓuocant. Uoxlectoris
auribꝰ ⁊ cordi consulere debet non ocłis. ne motu
uł gestu in disciplinato. spectatores mag̾ ex se ipso
faciat. ꝗͣ auditores. eque effractũ ⁊ fenuneũ. ꝗͣ
agrestẽ ⁊rusticũ sonũ deuitars. Lectores ołi p̃co

Expanded text:
qui verbum Dei ministraverunt. Ex hoc ergo potestatem habent in Ecclesia coram populo propheticas et apostolicas lectiones recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim o
Abbreviated transcription (Latin):
puritati ⁊ excellentie nonindignas. ⁊ messen.¬
cia ⁊ informa difserentias. ⁊ grasꝰ iipso mex
inexordio conditionis sue accepisse. quibus
alii suꝑiores alii inferiores. possent constitui. sedm
modam̃ sapientie cunctabona ereantis ⁊ benc

Expanded text:
puritati suae et excellentiae; non indignas et in essenpuritati suae et excellentiae; non indignas et in essentia et in forma differentias et gradus in ipso mox exordio cognitionis suae accepisse, quibus alii superiores, alii inferiores possent constitui secundum moderamen sapientiae cuncta bona creantis et ben
Abbreviated transcription (Latin):
oc oͦ queritur. si essentie ille ratio.¬
nales que sp̃s erant. ⁊ nata simplicis.
i uita inmortales. uni subtilitatis ł puritatis
siue uigoris eiꝰdẽ. uł quolibet alio nomine signi¬
ficandũ sit. que libet essentia bona. siue alia
melior aut decentior forma ure appellas: cre¬
ate sunt. Sic enĩ corpoꝵ naturase demonstrat.
ꝙ. sunt quedã corpora solida mag̾ ⁊ firma. ⁊ alia
puriora apparent. ⁊ extersa mag̾ ⁊ munda ⁊.
clara. ⁊ quasi meliorẽ ⁊ digniorẽ substanciam
uł essentiã uł formã habentia ⁊ alial euia ⁊ co¬
aptata ⁊ pronta. ⁊ integra ⁊ incorrupta mag̾.
ialia fragilia. ⁊ corruptioni ꝑaima. ⁊ infirma.
i feculenta. ⁊ uilia. ⁊ pondetosa. ⁊ incongrua.
Et est pulchta tam̃ inuniu̾sitatis conpage ⁊ ordi¬
ne ista diu̾sitas. in qua minꝰ bonũ malũ non⁊
i diffcrens bonũ mas bonũ: Adhunegͦ modũ
rationabile : illas quoq spĩtales naturas que
uniu̾salit bene conditesunt. conuenientes sue¬

Expanded text:
o quaeritur utrum essentiae illae rationales quae spiritus erant; et natura simplices, et vita immortales, unius subtilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem et digniorem substantiam vel essentiam vel formam habentia; et alia levia et coaptata et prompta et integra et incorrupta magis; et alia fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationabile est illas quoque spirituales naturas quae universaliter bene conditae sunt, convenientes
Abbreviated transcription (Latin):
Et suꝑior quidẽ cognatio ⁊ inferior aprimo
gradu incipit. Ac ea q̃ extransuero numiant᷑
a scdo. Primo gradu÷ supͣ pat̾. mat̾. infra filiꝰ¬
uł filia. Scdo supͣ auus auua. Infra nepos nep.¬
cis. Ex transu̾so fr̃ ⁊ soror. Tercio supͣ pauus ꝑ¬
auia. Infra.: ꝓnepos ꝓneptis. Eartransuerso frissoro
risq filiꝰ uł filia. Et conuenient̃ patruus amita.
qui apud eos ꝓprie. MnTpc oc. appellat᷑. ⁊ pro¬
miscue. ONeycoo dicit᷑. Amita: patrissoror.
Mat̾tera: matris soror. Consobrunꝰ consobrina
id÷ qui queue ex fr̃ibꝰ aut sororib᷑ ꝓ generant᷑.
S quidã qui recte consobrinos eos ꝓprie pu
tant dici. qui exduabꝰ sororibꝰ generantur.
quasi consororinos. eos uero qui exduobꝰ ꝑ gene¬
rantur. fr̾ibꝰ ꝓprie fraẽs patrueles uocari. Si
autt̃ ex duobꝰ fribus filie nascerent᷑. sorores
patrueles appillant᷑. at eo qui ex frt̃ ⁊ sorore ꝓ.¬

Expanded text:
Et superior quidem et inferior cognatio a primo Et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit. At ea quae ex transverso numeratur a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transverso frater soror. Tertio supra proavus proavia, infra pronepos proneptis, ex transverso frisque, filius filia. Et consequenter patruus, amita; qui apud eos proprie, μητρῷός appellatur et promiscue θεῖος dicitur. Amita est patris soror, matertera est matris id est quicunque vel ex fratribus aut sororibus progenerantur. Sed quidam recte consobrinos eos proprie dici putant, qui ex duabus sororibus progenerantur, quasi consororinos. Eos vero qui ex duobus progenerantur fratribus, proprie fratres patrueles vocari. Si autem ex duobus fratribus filiae nascerentur, sorores patrueles appellantur. At eos qui ex fratre et sorore pr
Abbreviated transcription (Latin):
uł inixiiii. llam in .uiii. gradibꝰ si canonice ⁊
usualit̃ mumerant᷑ om̃ia ꝓpinquitatũ noĩa
continent̃. ultra quos nec consanguinitas in¬
uenitur. nec nomina repperiuntur. nec suc¬
hinc ualeat ambiguitas reman̾e: aliã quã
quidã faciunt nuumerationẽ. inhas ettã dis¬
putacione diximꝰ finiendã. Sunt cnĩ qͥdã¬
qui non afr̃ibꝰ s afiliis eoꝵ id: patruelibꝰ
uł consałrinis genalogiã nimꝰare incipiunt.
dicentes filios frm̃ inprima generatione
conputari debere. quia fr̃s quasi quidã trunoꝰ
ex quo ceteri ramusculi ouant᷑ existant. S nec
ista graduũ. conputacio bene si intellecta fue¬
tit ab ea quã superiꝰ ex posuimꝰ insentencia
sexto Calitulo deonadibos cosnacionis.
oc loco necessaruĩ: expon̾e. quẽ admo¬
dũ gradus cognationis num̾ent᷑. Qua¬
uire inprimis admonendi sumꝰ cognationẽ
aliã sup̃ numerare. aliã infra. aliã extrans¬
uerso.. que etiã ꝙ lat̾e dicit᷑. Supior cogna¬

Expanded text:
ione. Nam in septem gradibus, si canonice et usualiter numerentur, omnia propinquitatum nomina continentur. Ultra quos nec consanguinitas invenitur, nec nomina graduum reperiuntur, nec suchinc valeat ambiguitas remanere; aliam, quam quidam faciunt, numerationem, in hac etiam disputatione duximus finiendam. Sunt eniribus, sed a filiis eorum, id est patruelibus, vel consobrinis, genealogiam numerare incipiunt, docentes filios fratrum in prima generatione computari debere: quia fratres, quasi quidam truncus ex quo caeteri ramusculi oriuntur, existunt. Sed nec ista graduum computatio, si bene intellecta fuerit, ab ea quam superius exposuimus in sententia sexto capitulo, ae aradibus cognationis. Hoc loco necessarium est exponere quemadmodum gradus cognationis numerentur. Quare in primis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, aliam infra, aliam ex transverso, quae etiam ex latere dicitur. Superior cogna
Abbreviated transcription (Latin):
na. inquẽ ꝑpeccatũ ⁊ ꝑ penã peccati post pec¬
catũ sequentẽ: lapsus. Terciꝰ status hominis¬
erit post resurrectionẽ. amortuis. quando
plene ⁊ ꝑfecte tã apeccato quã apena peccati
liberabitur. ⁊ ñ solũ inid inquo fuit conditus.
s supra idetiã usq ad illud ad qd̾ conditus fuit.
restituetur. Inprimo statu diuisit dẽ ⁊ homo.
inscdo statu diuisit diabolus ⁊ homo. intercio
statu cotũ ds̃ accipiet. Inprimo statu laus dĩ
erat. ⁊ aliquid pret̾ laudẽ. nicħ tam̃ contra
laudẽ dĩ. In sedo statu nicħ adlaudẽ. s totũ
contra laudẽ dĩ. Interciostatu totũ ad laudẽ.
nichil pret᷑ laudẽ. nec contra laudẽ dĩ. Nolau¬
dẽ dĩ caritas. preter laudem necessitas. contra
laudẽ iniquitas. Inprimo statu caritas ⁊ neces¬
sitas. In scdo statu necessitas ⁊ iniquitas. In

Expanded text:
na in quem per peccatum et poenam peccati post pecna in quem per peccatum et poenam peccati post peccatum sequentem, est lapsus. Tertius status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando plene et perfecte tam a peccato quam a poena peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit conditus, sed supra id etiam usque ad illud ad quod conditus fuit restituetur. In primo statu divisit Deus et homo; in secundo statu divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primolaudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem, sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem Dei charitas, praeter laudem Dei necessitas, contra laudem Dei iniquitas. In primo statu charitas et necessitas; in secundo statu necessitas et iniquitas; in
Abbreviated transcription (Latin):
ed forcassis alicui querendũ uideat᷑.
qualit̾ homo ante peccatũ uiolentiã
aliquã pati potusset. qui si non peccassec sic̃
uidet᷑ pati omĩno nonpotuisset. Sigͦ om̃ino
pati non potuit: uiolentia ei nocere non potuit.
neq opus custodia habuit. ne uiolentiã pat̾et᷑
qui qđeũq illatũ sibi fuisset. ncħ onĩno pa¬
terctur. Nlam siui olentiã pati potuit. quo modo
etiã mori ñ potuit: Si aut̃ mori potuit. qͦmͦ
inmortalis fuit. Prop̾t huiꝰ modi rationes
soluendas. que abhis quidiligentiꝰ secreta scru¬
tari solent. obiciunt᷑ tresstatꝰ uite humane
prima consideratione distingiumꝰ. ⁊ ibis
qualis homo fuerit. siue incorpore siue ianima.
quantũq ab eo qđ prunũ factus: mutatus sit
aut in qͦ idem ꝑstiterit. necessario det̾minandũ
putamus. Primꝰ status hominis fuit anͥ peccatũ.
ineo quod fuit conditus. Sed̾s status: post
peccatũ. sitam̃ status dicendus: ⁊ non pociꝰ rui¬

Expanded text:
ed fortassis alicui quaerendum videatur qualiter homo ante peccatum violentiam aliquam pati potuisset, qui si non pecasset sicut videtur omnino pati non potuisset? Si ergo omnino pati non potuit, violentia ei nocere non potuit: Neque opus habuit custodia ne violentiam pateretur qui quodcunque illatum sibi fuisset nihil omnino pateretur. Nam si violentiam pati potuit, quomodo etiam mori non potuit? Si autem mori potuit, quomodo immortalis fuit? Propter hujusmodi rationes solvendas quae ab iis qui diligentius secreta scrutari solent objiciuntur tres status vitae humanae prima consideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit sive in corpore sive in anima quantumque ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status est post peccatum si tamen status dicendus est, et non potius rui
Abbreviated transcription (Latin):
ticiã habuit. hominẽ requirendi. ita ⁊ homo.
iusticiã hab̾et. euadendi. S hanc iusticiã hõ¬
nũꝗͣ hab̾e potuisset. nisi as̃ illi ꝑmisccłiã suã¬
illã tribueret. Ut gͦ ds̃ ab homine placari posset.
dedit ds gratis homini. qđ homo exdebito dõ red¬
derit. dedit gͥ hom̃i hominẽ. quẽ homo ꝑhomi¬
ne redderet. qui ut digna reconpensatio fieret.
priori non solũ equał. s maior eẽt. Ut gͦ phomĩc
reddet᷑ homo. maior homine factus : As homo
phoĩe. ⁊ dedit se hõ homini. ut se assumet ab hoĩe.
I ncarnatus : dĩ dĩ filiꝰ. ⁊datus ÷ hominibꝰ as̃ ho xp̃s:¬

Expanded text:
titiam habuit hominem requirendi, ita et homo titiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed homo hanc justitiam nunquam habere potuisset, nisi Deus ei illam tribueret. Ut ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ contradicẽt: quia nullã diabol iustã causam
habuit. quare sibi ius in honune uendicare de¬
buerit. Patronus aũt nullus talis inueniri poce
gͦ ut priꝰ homo dm̃ placaret. ⁊ sic deinde dõ pa¬
trocinante cũ diabolo causã iniret. S dm̃ ratio¬
nabilit̾ placare non poterat. nisi ⁊ dampnũ quod
intulerat restauraret. ⁊de contẽptu satisfac̾et.
Homo uͦ nicħ habuit qđ digne dõ ꝑablato dãpno
reconpensaret. quia siqͥo de irrationali creat᷑a
redderet. ꝑ rationali sublata minꝰ eẽt. S nec
hominẽ ꝑ homine redd ere potuit: quia iustũ
unnocentẽ abstulaerat abstalerat. ⁊ neminẽ nͥ
placare posset. quia siue sua siue se ipsũ daret:
digna reconpensatio nonẽet. Uidens gͦ as homi¬
nẽ sua iuirtute iugũ dampnationis euade non
hoc ÷ quia homo ex se iusticiã euadendi non
nͥ exutraq parte iusta fieret. hoc÷ sicut d̃s iuis¬

Expanded text:
 contradiceret; quia nullam diabolus justam causam  contradiceret; quia nullam diabolus justam causam habuit quare sibi jus in homine vindicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi et damnum quod intulerat restauraret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro oblato damno recomperedderet, pro rationali sublata minus esset. Sed nec hominem, pro homine reddere potuit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum damnationis justae evadere non hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus jus
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt: homo. ds ⁊ diabolus. di¬
abolus dõ inuiriã fecisse conuincit᷑: qr serũu
ciꝰ hominẽ ⁊ fraudulent̃ abdunt. ⁊ iuolenter
tenuit. Homo similit̾ dõ iniuriã fecisse coniũ¬
citur : qr ⁊ p̃ceptũ eiꝰ contẽpsit. ⁊ se submanu
alicna ponens. sue seruitutis dãpnũ illi intulit.
quia illũ ipri bona pmittendo decepit. ⁊ post
mala inferendo nocuit. In iuste gͦ diabobꝰ tenet
hominẽ . s. homo iuste tenct᷑: quia diabolus nũꝗͣ
meruit ut hominẽ sibi subiectũ p̾m̾et. s homo
meruit ꝑculpã suã ut abeo p̃mi ꝑmita̾t᷑. Licet
enĩ ignoraret falsũ cẽ qđ diabolus ꝓmisit. non
tm̃ ignorauit. qđ etiã si uer̾ cẽt contra creatoris
uoluntatẽ concupiscere non debuisset. Iuste
gͦ subiectus: bomo diabolo quantũ ꝑtinet ad culpa
suã: iniuste autẽ quantũ ꝑtinet ad diaboli fraudu¬
lentiã. Si gͥ homo talẽ patronũ haberet. cuiꝰ po¬
teneia diabolꝰ incausã ad duci posset. iuste dñio

Expanded text:
abolus. Diabolus injuriam Deo fecisse convincitur, quia servum ejus hominem et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo similiter Deo injuriam fecisse convincitur, quia et praeceptum ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod etiam si verum esset contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo quantum pertinet ad culpam suam: injuste autem quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujus potentia diabolus in causam adduci posset, juste
Abbreviated transcription (Latin):
tu satiffacierlo. ignꝰ fieret ẽtiadere potessi
S hoc conuenientiꝰ ficri n̾on p̃oderat. nͥ ut pena:
ꝗͣ ñ aebebat. spontẽ ⁊ obadient᷑ susciperet. ut de
inpcna ꝗ ꝑmobedientiã meruerat: eripi dignus
fieret. Hanc autẽ penã homo peccator solu̾e
non poterat. qͥ ꝗ̃ cũq penã susciꝑet. non nͥ digne
⁊ iuste ppt̾ contẽptꝰ primi reatũ sustrãet. Ut gͦ
hõ iuste debitã penã euad̾et. necesse fuit ut tał
cendo debitũ hom̃is patͥ soluit. ⁊ moriendo rea¬
tũ hom̃is expiauit: ut cũipse phemi̾e mortẽ
ꝗͣ ñ debebat sustineret. iuste hõ ꝓpt̾ ipsũ mortẽ
qͣ qebebat euadet. ⁊ iã locũ calunpniandi diabol
i homo liberari dignꝰ fuit. Idẽ itaq ⁊ udiciũ
nr̃m ⁊ causã nr̃am fecit. sicut scriptũ: Qm̃ fecisti
iudiciũ meũ ⁊ causã meã. Causã nr̃am fecit. qr¬
debitũ pat̾ ꝓ nobis soluit. ⁊ moriendo reatũ ex¬
piauit. Iudiciũ uero. quia descendens ad inferoᷤ

Expanded text:
faciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui quamcunque poenam susciperet non nisi digne et juste propter contemptus primi reatum sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talicendo debitum hominis patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste homo propter ipsum mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diaboludebuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam fecit, sicut scriptum est: Quoniam fecisti judicium meum debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit; judicium vero, quia descendens ad inferos
Abbreviated transcription (Latin):
Postremũ intẽpore gr̃e consitenti defectũ suũ p̾s¬
titũ ÷ auxliũ. Consiliũ erat inratione satiffacio¬
nis. aunliũ erat ineffectu redẽptionis. Ut gͦ rati¬
onẽ satisfactionis ꝗͣ ppeccato suo homo creatori ꝑ¬

Expanded text:
postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praespostremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo homo debet re
Abbreviated transcription (Latin):
ositus: gͦ inmundo isto in loco peniten¬
cie. spacio penitendi indulto ut mala
corrigeret. bona repararet: ut tandẽ correctus
ad iudiciũ uenidis. non ꝓculpa penã. s ꝓusticia
głam sibi p̃paratã acciꝑit. Ri estat gͦ ut dũ tempꝰ̾:
consiliũ exquirat. ⁊aualiũ requirat: correctio
ficiens inuenit᷑. necesse ẽ ut ille qui ꝑ grãmsuã
differt iudiciũ. interĩ ꝑ eandẽ grãm ostendat
euadendi consiliũ. ⁊ post consiliũ conferat aunli¬
ũ. Sic itaq oportet ut interĩ deponat. psonã
iudicis. ⁊ assumat ꝑsonã priꝰ consiliatoris. postea
auliatoris. ita dũtarat. ut primo hominẽ totũ
sibi dimittat. quatenꝰ ipse homo ⁊ ignorantiã suã
exꝑiatur. ⁊intelligat se indig̾e consilio. de inde
etiã defectũ suũ sentiat. ⁊ agnoseat se opꝰ hab̾e
aipalio. Tali gͥ ratione intemꝑe naturalis legis
totus homo dimissus÷ sibi: postea intẽpore scripte
legis cognoscenti ignorantiã suã datũ: consiliũ.

Expanded text:
o in mundo isto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut dum tempus est consilium exquirat et auxilium requirat correctionificiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium;
Abbreviated transcription (Latin):
ministrent. nullũ cͥm̃ habentes. Ec hi itaq sic̃
ꝙp̃i añ ordinacionẽ ꝓbari debent. ⁊ si digni in¬
uenti furint. sic demũ ad sacrũ ministiũ ad¬
micti. Hicũ ordinant᷑. solꝰ ep̃s manꝰ eis inponit.
quia administ̾iũ ñ ad sac̾dociũ applicant᷑. Poni¬
tur eis orariũ i&÷ stola suꝑ sinistrũ humerũ.
ab ep̃o. ut ꝑhoc agnoscant se accepisse ugũ añi
qͦ om̃ia ad sinistrã id÷ p̃sentẽ uitã ꝑtinencia
aduersa fortit̾ tolerent. ⁊ diino se timori su¬
biciant. Accipiunt ⁊ textũ eugłioꝵ de manu
la sicut lectoribꝰ uetꝰ testam̃tũ. ita diaconibꝰ
nouu p̃dicare p̃ceptũ:. p̃cipue euangłiũ.
qđ solis ipsis ineccłia ꝓñciare licet. Ad ipsos
ꝑcinet assiste̾ sac̾dotibꝰ. ⁊ministrare in om̃ibꝰ
que agunt᷑. insac̃mentis. ip̃i. inbaptismo. sci

Expanded text:
ministrent nullum crimen habentes. Et hi itaque sicut ministrent nullum crimen habentes. Et hi itaque sicut episcopi ante ordinationem probari debent; et si digni inventi fuerint, sic demum ad sacrum ministerium admitti. Hi cum ordinantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non ad sacerdotium applicantur, ponitur eis orarium, id est stola super sinistrum humerum ab episcopo, ut hoc agnoscant se accepisse jugum Domini; quo omnia ad sinistram, id est, praesentem vitam pertinentia adversa fortiter tolerent, et divino timori subjiciant. Accipiunt et textum Evangeliorum de manu Nam sicut lectoribus Vetus Testamentum, ita diaconis novum praedicare praeceptum est; praecipue evangelium quod solis ipsis in Ecclesia pronuntiare licet. Ad ipsos pertinet assistere sacerdotibus et ministrare in omnibus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo sc