comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nomen pristinum retinent. Senatui nomen a &as dedit quod seniores.
Senatus consultus. a consulendo & tractando est dictus quodsic fitut com¬
sulat. & nocerenon possit. Patresautem ut salustiusdicit acur aesimilitu¬
dine uociti sunt. Nam sicut patres filios suos ita illirem publicam alebant.
Patres con seripti quiadum romulus decem curias senatorũ . elegisset nõa eorũ
p̃senti populo intabulas aureas contulitatq inde patres consripti uoati.
Primi ordines senatorũ dicuntur in lustres. Secundi expectabiler: tertii.
clarissimi lam inferius aliquod quartum genus non est. quam uisenim.
senatoria quisq: origine eẽt usque a dlegitimos annos equesromanus
erat deinde accipiebathonorem senatoriae dignitatis. Censores apud uetero
romanoserant estenim nomen censoris dignitas. iudicialis. censere enim iudicure

Expanded text:
nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores acultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut Sallustius Cat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare
Abbreviated transcription (Latin):
enus agignendo . & progenerando dictum auta definitioe certorum.
prognatorũ. ut nationes quia propriis cognationibus terminataegentes.
appellabantur : Populus ẽ humanȩ multitudinis iuris consensu & comcordi.
communione sociatus. populus autem eodistat. aplebib quod populus uni uersi
ciues sunt connumeratis senioribus. Plebs autem reliquum uulgussine
seniorib. ciuitatis. Populus ergo tota ciuitas est: Vulgus uero plebsest:
plebs autem. dicta apluralitate. Maior estenim numerus m inorum quam
seniorum . Populusuero CΟΥXΗMΟC. Dicitur id est cĩtose. unde &
populus dictus ẽ greceautem populus laosdicitur a lapidibus. uulgus est
passim in habitans multitudo quasi quisq quo uult: Tribus dicuntur
tam quã curiae & congregationes distinctae populorũ & uocatae tribus.
ab eo quod in principio romani trifariae fuerunt a romulo dispertiti
insenatoribus militibus & plebibus quae tamen tribus nunc multi plicata e

Expanded text:
em a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, connumeratis senioribus civitatis. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum quam seniorum. Populus vero †σουχναμοις† dicitur, id est †σιτοασις†. Unde et populus dictus est. Graece autem populus λαὸς dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur tamquam curiae et congregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae
Abbreviated transcription (Latin):
posite fabricȩ sustinent pondus. Bases autem nomen petreest fortissimȩ
siro sermone. Columne pro longitudine & rotunditate uocate in quib
totius fabrice pondus erigitur antiqua ratio erat columnarum altitudinis
tertia pars latitudinum. Cenera rotundirum quatuor. Doricȩ lonicȩ.
tus caniȩ . corinteȩ mensura crassitudinis & altitudinis intersedistantes.
Quintum genus est earum qua euocantur attice quaternis angulis aut
amplius paribus laterum interuallis. Capitella dicta quod sint colum¬
narum capita sicut & supra collum caput: Epistilia sunt quae supercapi¬
tella columnarum ponuntur & est grecum: Tegulae quod tegantȩdes
& imbrices quod accipiant imbres. Lateres & la terculi quod latiformen¬
tur circum actis undiq quatuor tabulis: Canalis ab eo quod cauasit.¬
inmodum cannȩ sane canalem melus genere feminino quam masculi¬

Expanded text:
positae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae positae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id est, set imbrices, quod accipiant imbres. 16. Lateres, et laterculi, quod lati formentur, circumactis undique quatuor tabulis. Canalisin modum cannae, sane eamdem melius genere feminino quam masculi
Abbreviated transcription (Latin):
to perarcum resplendeat. sedutrum absidem anabsidam dicere debe¬
amus hoc uerbi genus ambiguam quidẽm doctorum existimant : Tes¬
tudo est camera templi obliqua nam inmodum testudinis ueteres templo¬
rum tecta faciebant quae ideosic fiebat ut caeli imaginem redder& qđ
constateẽ conuexum. Alii testudinem uo lunt ẽẽ locum in parteatrii
aduersum uenientibus. Arcus dicti quod sit arta conclusione curuati
ipsi & fornices: Pauimenta originem apud grecos habent elaborata
arte picturae litostrota paruulus crustis actessellis tinctis inuarios colo¬
res. Vocata autem pauimenta eo quod paueantur. hoc est cȩdantur.
unde& pauor quod cȩd& cor: Ostracus est pauimentum testacium eo quod
fractis testis calce admixto feriatur. Testaenim greci ostradicunt. Complu¬
cilia sternuntur atesseris nominatȩ id est qua dratis lapillis perdem inutionẽ
Bases sunt fulturȩ columnarum quaea fundimento consurgunt & super¬

Expanded text:
to per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciconstat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atrii adversa venientibus. Arcus dicti, quod sint arta conclusione curvati, ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturae, lithostrota parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores: vocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon dicunt. Pacilia sternuntur, a tesseris nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et super
Abbreviated transcription (Latin):
dus fit domui idem & cementum acedendo dictum quoderas
solapide surgat : Paries nuncupatus quia semper duo sunt
pares uel alatere uel a fronte siue enim tetragonum siue ex agonũ
sit qui se conspiciunt expicrierunt. Aliter enim structura facta de¬
formis est: Pari& inas dicimus quasi paridum ruinas sunt enim pa¬
ri&es stantes sinetecto sine habitantibus. Angulus quod duos pari& es
inunum coniungat. Culmina dicta sunt quia apud antiquos tecta
culmo tegebantur ut nunc rustica hinc tecti summitas culmen dicitur
Camere sunt culmina introrsum respicientia appellatȩ acuruoca
murenim grece curuum est : Ia quearia sunt quae camerã subte¬
gunt &ornant quae & lacunaria dicuntur. Principaluerautem lacus
dicitur ut lucilius resultant ȩdesq lacusq Cuius deminutio lacunar
facit ut horatius neque aureum mea renit& indomolacunaridefit
alia deminutio lacunarium & perantisticon laquearium facit. Absi¬

Expanded text:
dus sit domui. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Paries nuncupatus quia semper duo sunt pares, vel a latere vel a fronte. Sive enim tetragonum sive hexagonum sit, qui se conspiciunt ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. Parietinas dicimus quasi parietum ruinas: sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. Angulus, quod duos parietes in unum coniungat. Culmina dicta sunt quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rusticani. Hinc tecti summitas culmen dicitur. Camerae sunt volumina introrsum respicientia, appellatae a curvo; mpulon enim graece curvum est. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Tec
Abbreviated transcription (Latin):
iudex dictus quasiius dicens populo siue quod iure diceptet. iure autem disceptare
est iustae iudicare non est autem iudex si non est in eoiustitia : Accusator uocatur
quasi ad causator quia ad causam uocat eum quem appellat: Reus are quapetitur
nuncupatur quia quamuis sceleris conscius nonsit reus tamen dicitur quamdiuin
iudicio prore aliqua petitur: Testes antiquitus superstites dicebantur eoquod
superstatum causae proferebantur nunc parte ab lata nominis testes uocari:
testis autem consideratur conditione natura & uita : Conditione siliber non seruus
nam sẽpeseruus metud ominantis testimonium subprimit ueritatis: Natura siuir
actu nam siuita bona defuerit fide carebit nonenim potest iustitia cum scelerato
habere societatem : Duo sunt autem genera testium aut dicendo id quod uiderunt
aut proferendo id quod audierunt. duobus autem modis testes delinquunt cũ

Expanded text:
Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare: non est autem iudex si non est in eo iustitia. Accusator vocatus quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re, qua petitur, nuncupatus, quia, quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quamdiu in iudicio pro re aliqua petitur. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc parte ablata nominis, testes vocari. Testis autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium subprimit veritatis. Natura, si vir, actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum
Abbreviated transcription (Latin):
unde & actores iudiciorum & praepositos quȩstores uel quaesitores uocamus:
negotium multa significat modo actum rei alicuius cui contrarium est otium
modo actionem causae quod est iurgium litis & dictum negotium quas ine cotium
idest sine otio: Negotium autem in causis negotiatio in conmercus dicitur ubiali¬
quid datur ut maiora lucrentur : iurgium dictum quasi iuris garrium eoquod hi
qui causam dicunt iure deceptent: Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit
de qua uirgilius limes erat positus litemut discerneretagri: causa aut argumento
aut probatione constat: Argumentum num quam testibus num quam tabulis dat
probationem sed sola inuenit inuestigatione ueritatem : Vnde & dictum argumentũ
idest argutum inuentum: Probatio autem testibus & fide tabularum constat
in omne autem iudicium sex personae quaeruntur iudex accusator reus & trestestes

Expanded text:
unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit. De qua Vergilius Aen. 12, 898: Limes erat positus, litem ut discerneret agri. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes.
Abbreviated transcription (Latin):
delammina est : XII DEGALEIS Ealca de corto namgaleros corium dicit᷑:
Cassidam aurem atuscis nominatam: illienim galeam cas sin nominant credoa capite :
apex est quodui insummagalea eminet quo figitur: crista quam greciconũ
uocant nam conus est curuatura quae ingalea prominet superquam crista sunt:
III DΕFΟRΟ Forus exercendarum litium locus a fando dictus qui locus & ꝓ¬
rostra uocaturabeo quod ex bello punico captis nauibus cartaginensium rostra ablata
sunt & inforo romano praefixa ut esset insigne uictoriae constat autemforus
causa lege & iudice: causa uocata acisu quo euenit estenim materia & origo negotu
necdum discussionis examine patefacta quaedum prȩponitur causa est : Dum dis¬
cutitur iudicium est: dum finitur iustia: uocatus autem iudicium quasi iuris¬
dictio & iustitia quasi iuris status: iudicium autem prius inquisitio uocabatur

Expanded text:
de lamina est, galea de corio. Nam galerus corium dicitur. de lamina est, galea de corio. Nam galerus corium dicitur. Cassidem autem a Thuscis nominatam dicunt. Illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. 389 2. Apex est, quod in summa galea eminet, quo figitur crista, quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet et supra quam cristae sunt. CAPUT XV. De foro. 1. Forus exercendarum litium locus, a fando dictus. Qui locus et prorostra vocatur ab eo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Constat autem forus causa, lege et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
telis resistatur clipeus ante fertur: umboscuti pars medicst quasium¬
bilicus: Anci leuocatur scutum breue & rotundum de quo uirgilius leua
ancille gerebat: Et ancile dictum ab ancisione quod sit ab omni parte
parte recisum quaque notes oculis angulus omnis ab est: Pelta scutũ
breuissimum inmodum lunae mediae dequib: meminit liber regũ:
tegit: Parma leuia arma quasi paruum clipeum. dicitur autem & testudo scuto¬
rum nam in modum testudinis sit clipeus est &te studo scutorum connexio
curuata intestudinis modum: nã que in ar morum generibus milites &iam
litaris: XI OELORICIS Lorca uocata eo quod loriscareat. Soliseni
circulis ferreis contexta est : s quamea est lorica ferrea ex lamminis ferreis
aut acre is concatenata in modumsquamȩ piscis & exipso splendo res quama rũ¬
& similitudinem nuncupata : deciliciis autem & poliuntur loricae & teguntur. cassis

Expanded text:
telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umtelis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. Ancile vocatur scutum breve et rotundum. De quo VergiliusAen. 7, 188: Laeva ancile gerebat. Et ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte parte recisum: quaque notes oculis, angulus omnis abest. Peltum scutum brevissimum in modum lunae mediae. De quibus meminit liber Regum3 tegit. Parma levia arma, quasi parva, non clypeum. Dicitur autem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam litaris.' § 13 De loricis. Lorica vocata eo quod loris careat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aet similitudine nuncupata. De ciliciis autem et poliuntur lorice et teguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
um bonibus interse conligatis. VIIII DEΛRΙΕΥΕ
Arieti nomen species dedit eo quod cum impetu in ping& murum in modumari¬
ctum pugnantium ualidienim ac nodoso arboris caput ferro uestitur eaque
sus pensa funibus multorum manus admurum inpellitur: Deinde retror sum
ducta maiori impetudestinatur. sicque crebris ictibus concussum murilatus
cedit cauatumque inrum pit ac fenestram facit contra inpulsum arictis: Reme¬
dium est saccus paleis plenus & in eum locum dimissus quo aries percutit : Laxoenĩ
saccorum sinu ictuarietis in lisus mollitur: duriora enim mollioribus facilius
cȩdunt : Plutei sunt cretes corgo crudo intextȩ qua ino pere faciendo hosti
obiciuntur : musculus cuniculo similis sit quomurus perfoditur ex quo &¬
lipeus est scutum maius : dictus abeo quod clipet id est celet corpus peri
culis que subducat atotΟΥΚΛΕΙ ΤΙΝ: Oppositus enim sua defen

Expanded text:
umbonibus inter se conligatis. § 11 De ariete. umbonibus inter se conligatis. § 11 De ariete. Arieti nomen species dedit, eo quod cum inpetu inpingit murum in modum arietum pugnantium. Validae enim ac nodosae arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus multorum manu ad murum inpellitur, deinde retrorsum ducta maiori inpetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo similis fit, quo murus perfoditur; ex quo  clypeis. 1. Clypeus est scutum majus dictus aculisque subducat, ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Oppositus enim sua defens
Abbreviated transcription (Latin):
greco nomine tecam uocari ad serunt quodibi reponatur aliquid inde & bibli¬
oteta librorum repositio dicitur : dolo nes sunt uaginȩ ligneae intraquas lat&
pugio subbaculi speciae: Dolones autem adolodicti sunt quod fallant & decipi¬
ant ferro cums peciem prȩserant ligni hosuulgus greco nomine oxos uocat idest
acutosunde & apud medicos acutus morbus oxea uocatur. Arcus uocatus coquod
arceat aduersarium inde & arces dicuntur a quibus arcentur hostes : Itemarcus
obspeciem quod sint curuati artius: UIIIDEFUNDIS
Funda dicta eo quod exea fundantur lapides idest emittantur: balista genus
ꝓtor menti abimitendo iacula dicta balienim grece mittere dicitur : Tor quetur
enim uerbere neruorum & magnaui iacꝗt aut hastas aut saxa inde & fundibalus
qua si fundens & emittens contrabalistam testudo ualet: Serias enimsitar morũ

Expanded text:
Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliGraeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati artius. § 10 De fundis. Funda dicta eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti, ab emittendo iacula dicta; βαλεῖν enim Graece mittere dicitur. Torquetur enim verbere nervorum, et magni vi iacit aut hastas aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum
Abbreviated transcription (Latin):
agitta a sagacuactu id est uel ociictu uocata: pennis enim fertur quasi auis
ut celeriter mors percurrat ad hominem : has primum cretenses usi sunt quib
penne ut diximus ideo ad glutinantur ut leues sint & prȩuolent: Scaptos: spicula
sunt sagitte uellanceae breues abspicarum specie nuncupate: Scorpio est sagit¬
ta uenenata arcu uel tormentis excussa quaedum ad hominem uenerit uirus
quo figit infundit unde & scorpio nomen accepit: VII DEFARETRIS
a retra sagittarum teca. a ferendo iacula dicta sicut & feretrum ubi funus
defertur quae id circo & himologiam communem habent quia facre tra
Emortem feretrum mortuum portat: Coriti propriae sunt arcuum tecae
sicut sagit tarum fareire : Vagina appellata eo quod in ea mucro uel gladius
ba ibletur : Teca ab eo quod aliquid receptum tegat .C. littera pro g. posita alii

Expanded text:
agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. § 9 De faretris. Faretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
falaricaest telum ingens torno factum habens serrum cubita le & ratun¬
ditatem deplumbo inmodum spere in ipsa rotunditate dicitur &iam orig¬
nem habere ad fixcum. hoc autem telo pugnatur deturribus quas dicima
nifestum esł iuuenalis consulis ante falas delfinorumque columnas: a falis igitur dictaẽ
fallarica sicut a muro muralis sane fallari cam lucanus dicit nerius mitti tortilibus ex qua
tendo uocata de quibus lucanus: Signa paresque aquilas & pilaminantia pilis. cuius¬
singularepilum dicitur : Telum uocatur secundum grecam & himologiam. anotori
NLΟ ΕΙΝ quid quid longe iaci potest quanquam abusiue dicatur & gladius ut estillud:
at non est hoctelum ea quoui dextera uersat: propriae autem telum a longitudine
dictum unde & mustelam dicimus quod longior sit quammus: Cus pishastilisa men¬
proprie autem cuspis posterior pars haste est: UI DESAGITTIS¬

Expanded text:
Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunFalarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. In ipsa summitate dicitur etiam et ignem habere adfixum. Hoc autem telo pugnatur de turribus, quas dici manifestum est. Iuvenalis 6, 589: Consulis ante falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam Lucanus dicit nervis mitti tortilibus et quadtendosingulare pilum dicitur. 10. Telum vocatur secundum Graecam etymologiam, ἀπό τοῦ τηλόθεν, quidquid longe jaci potest, quanquam abusive dicatur et gladius, ut est illud: At non hoc telum mea quod vi dextera versat. Proprie autem telum a longituddictum: unde et mustelam dicimus quod longior sit quam mus. Cuspis hastilis amenProprie autem cuspis posterior pars hastae est. § 8 De sagittis. S
Abbreviated transcription (Latin):
uenientem excipiunt quasi excipiabilia : excipiunt enim apros exspectam¬
que leones intrant ursos sitantum firma manus : Lançea est hasta
amentum babens inmedio dicta autem lancea quod acqua lance
id est aequali amento ponderata uibratur amentum uinculum est
iacula rum hastilium quod mediis hastis aptatur & indeamentum quod
meda hasta religatur ut iaculetur: Claua est qualis fuit herculis dicta
quod sit clauis ferres inuicem religata & est cubito & semis facta in longi¬
tudine haec & cathea quam horatius caiamdicit estenimgenus galliciteliex
materia quam maxima quae lactu quidem non longe propter grauitateme¬
uolat: Sed quo peruenit uinimia perfringit quod si ab artifice mittatur
rur sum redit adeum quimisit huic meminit uirgilius dicens: teutonico
ritu solititorquere cathehs unde & eos his pani& galli teutonas uocant

Expanded text:
venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantvenientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, sit tantum firma manus cf. Mart. 14, 30. Lancea est hasta amentum habens in medio: dicta autem lancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicens Aen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. Unde et eos Hispani et Galli tautanos vocant.
Abbreviated transcription (Latin):
tur qui apuditalos latrocinia exercent aquo & sicarii dict tranquillus
autem dicit dumcuius dam gladiotorii inludum emis sumgladium. curua¬
tum fuis s& ex acie recta procurrit unus adid corrigendum tumq apug¬
nante responsum est sica hacpugnabo inde sicae nomendatum est: Secu¬
res signa sunt quae ante consules ferebantur quas ispani ab usufrancorũ
perdiriuationem francis cas uocantes easigna portari. ne autusum per¬
deret belli aut uacans aspectum amit teretꝰ gladiorum: UDEHASTIS
Iasta est contus cumferro cuius deminutiuum facit hastilia. nomen¬
autem hasta abhastusolii sumpsit unde & astutia: Contus ferrum
non hab& sedtantum cus pide acuto est: uirgilius ferratasq trudes
& acuto cuspide contos: Contum autẽ quasi conitum estenim contum
acuta rotunditas: Trudes amit tesunt cum lunato ferro quas greciaplus¬
tria dicunt : Atrudibus autem uerum quod trudunt & decrudunt uirgi

Expanded text:
tur qui apud Italos latrocinitur qui apud Italos latrociniautem dicit: Dum cujusdam gladiatoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad eum corrigendum, tumque a pugnante responsum est: Sic hac pugnabo. Inde sicae nomen ductum. 9. Secures signa sunper derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. Hasta est contus cum ferro; cuius diminutiautem hasta ab astu sumpsit, unde et astutia. Contus non habet, sed tantum cuspide acuto est. Vergilius Aen. 5, 208: Eferatasque trudes et acuto cuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod trudunt et detrudunt. Verg
Abbreviated transcription (Latin):
gladius exutra que parte acutus quam uulgo spatam uocant ipsa est &rum phea:
Framea autem dicta qua ferrea est : nam sicut ferramentum sic framea dicitur
ac pro inde omnis gladius framea : Spata a passione dicitur greco uerbo quõ patin
grece dicitur pati. Vnde & patior & patidicimus Alii spatam latine autum ant dictã¬
coquod spaciosa sit id est lata & ampla: unde & spatula in pecoribus semispatiũ
gladium a media spate longitudine appellatũ non ut in prudens uulgus dicit
sine spatio dum sagitta uelocior sit: Pugio apungendo & trans figen douocat᷑¬
est enimgladius paruus & bis acutus lateri adherens idem & clunabulumdictũ
quod religetur ad cdunem : Celidoniacus gladius ferrum est latum cuius duplex
mucro acbi furcus inmodum caude irundingae formatur: Vnde& cadidoni¬
acus dicitur: Sica a secando dicta: est enim gladius breuis quomaximae utun¬

Expanded text:
gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spathan vocant. Ipsa est et romphaea. gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spathan vocant. Ipsa est et romphaea. Framea autem dicta quia ferrea est. Nam sicut ferramentum sic framea dicitur, a, quia ferrea est: spata a passione dicitur greco verbo, quoniam patin Grece dicitur pati. Alii spatam latieo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatuEst enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utun
Abbreviated transcription (Latin):
reponuntur armaria dicta sunt : item arma & tela omnium generum sed arma
sunt quibus ipsituemur: tela sunt qua e mittimus namarma duplicia sunt
id est uel quibus percutimus uel quibus tegimur : Arma autem propriae
dicta sunt eo quod armostegunt : nam arma uel ab armis dicuntur idẽ¬
ab humeris ut latos huic hasta perarmos acta tremit uel ã potyareor
lio: Sedensis ferrum tantum cladius uero totus propriac autem appellatus gladius
quod gulam diuidit id estceruicem secat: ad hoc enim primum est factius. namcetera
membra securibus magisceduntur: collumgla diotantum : Acies autemgladii aba cu¬
mine dicta : Capulus uocatus uel quia caput est gla dii uel quia ibi capitur ut tencat᷑.
namalia s acies ferre non sinittenere : Mucro non tantumgladuest sed & cuius libo
teli acumendictũ a longitudine: namma crongreci longum uocant hinc&ma
chera: Nachera autem est gladius longus exuna partea ceitus: pramea uero

Expanded text:
reponuntur, armaria dicta sunt. Item arma et tela omnium generum; sed arma sunt quibus ipsi tuemur, tela sunt quae id est, vel quibus percutimus, vel quibus tegimur. 2. Arma autem proprie dicta sunt eo quod armos tegunt. Nam arma, vel ab armis dicuntur, id est, humeris, ut: Latos huic hasta per armos acta tremit; vel ἀπὸ τοῦ ἄρεοlio, sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est, cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam caetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. 2. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatur, vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur, ut teneatur. Nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cujuslibet teli acumen; dictus a longitudine. Nam μακρον Graeci longum dicunt, hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus, ab una parte acutus. 3. Framea vero
Abbreviated transcription (Latin):
est aut circensis aut gladiatorius aut scenicus: ide ludo cioq ui co
imnicus ludus est uelocitatis acuirium gloria cuius locus gimnasium dicitur ubi
exercentur anthlete &cursorum uelocitas comprabatur: hinc accidit ut omnium
propeartium exercitia gimnasia dicantur. antea enim in lociscertantes cinctierant
nenudarentur postrelaxato cirgulo repente prostratus exanimatus estquidam
cursorquare ex consilii decreto: tunctar con ipponenses ut nudide incepsomnes
exercitarentur permisit: ex illo gimnasium dictum quod iuuenes nudiexercent᷑
incampo ubi solatantum uerecunda operiuntur: IOECEΝERΙBUSCIO NICORU
enera gimnicorum quinq: idest saltus cursus iactus uirtus atque luctatio
undeferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem. totidem generi¬
bus deregno iussis secontendere: nII
Saltus dictus quasi exilire in altum est enim saltus altius exilire uel longius:

Expanded text:
est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. § 17 De ludo gymnico. est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. § 17 De ludo gymnico. Gymnicus ludus est velocitatis ac virium gloria. Cuius locus gymnasium dicitur, ubi exercentur athletae et cursorum velocitas conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enne nudarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verecunda operiuntur. De generibus gymnicorum . Genera gymnicorum quinque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. De saltu . Saltus dictus quasi exilire in altum: est enim saltus altius exilire vel longius. De
Abbreviated transcription (Latin):
pectacula ut opinor generaliter nominantur uoluptates quae non persemetipsa
inquinant sed perea quaeillic geruntur. Dicta autem spectacula eoquodho¬
minibus publica ubi prebeatur inspectio. hacc & iudicra nuncupata quoclin ludis
gerantur aut in scenis ludorum origo sic traditur: Lidios exasia trans uectos inetru¬
ria consedisse ducitirreno quifratrisuo cesserat regnum consensio ne igitur
inetruria interceterosritus superstitionum suarum : Spectacula quoque
relegionis nomine instituerunt inderomani arcessitos artificesinutati sunt¬
& in deludiales uocatisunt : uarro autem dicit ludos alusuuocatos quodiu¬
uenes perdies festos solebant ludiexultatione populum delectari unde & cũ
lusum iuuenum & diebus festis & templis & relegionibus reputant nihiliam de
causa uocabuli dum rei causa idolatria sit unde & promiscue ludi liberalia
uocabantur obhonorem liberi patris obhoc dispicienda est originis macula
ne bonum estimes quod initium amalo accepit: Ludus autemaut gimnicus

Expanded text:
pectacula, ut opinor, generaliter nominantur voluptates, quae non per semetipsa inquinant, sed per ea quae illic geruntur. Dicta autem spectacula eo quod hominibus publica ibi prgerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus
Abbreviated transcription (Latin):
accensa conuertuntur in lumen unde & lucinium dicitur quod lumen d&: has¬
tula atollendo nuncupata. Fomes est hastula quae ab arborib: excutitur
recisione aut hastulȩ ambustȩ. aut ligna cauata nuncupata a fungis nomine ac¬
cepto quodita capiat ignem de quo uirgilius rapuitq in fomite flammam.¬
Torris lignum adustumquem uulgus titionem appellat extractum focosemi¬
ustum & extinctum. Quisquiliae stipulae inmixtȩ surculis ac foliis aridis st̃
autem purgamenta terrarum. Caries putredo lignorum dictum hoc nomen:
quod eueniat lignis uirtute carentibus.

Expanded text:
incensa convertuntur in lumen. Unde et lychnum dicitur, quod lumen det. 26. Hasincensa convertuntur in lumen. Unde et lychnum dicitur, quod lumen det. 26. Hastula a tollendo nuncupata, quasi abstula. Fomes est hastula quae ab arboribus excutitur recisione, aut hastulae ambustae, aut ligna cavata, a fungis nomine accepto, qnod ita capiat ignem. De quo Virgilius: RapuitqTorris lignum adustum, quem vulgus titionem appellant, extractum foco, semiustum et extinctum. Quisquiliae stipulae inmixtae surculis ac foliis aridis: sunt autem purgamenta terrarum. Caries putredo lignorum, dictum hoc nomen quod eveniat lignis virtute carentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
serpentes didurco in eahos sustinent in ligatos hanc &iamphilos ophi ac reges
& magistri &nuntii & legatiutuntur. Elagella dicuntur ut praediximus
sum mae arborum partes abeo quod crebrosuentorũ sustinent flatus Ci
men perdiriuationem trans latum. Eores nominati quod cito defluant dear¬
boribus quas fluores quodcito soluantur. In his duplex gratia coloris &odo¬
ris austro enim flores soluuntur ⁊ ephiro fiunt. Cermendicimus surculum
prȩgnantem a generando unde & gesminitio. Fructus nomen accepit a frumi¬
ne idest eminente gutturis parte quauescimur unde & fruges fructus autem¬
ꝓpriedicuntur agrorum & arborum quibus utiq utimur in animalib: uero
ab usiue & trans latiue uocari fructum: Poma dicta ab opimo id est a copiae
ubertate. Matura dicuntur quia apta sunt admanducandum sic& inmatura
quia prius quam matura fiant dura sunt admanducandum. Lignadicta quia

Expanded text:
serpentes, et idcirco in ea hos sustinent illigatos. Hac etiam philosophi, et reges, serpentes, et idcirco in ea hos sustinent illigatos. Hac etiam philosophi, et reges, ac magistri, et nuntii, et legati utuntur. 19. Flagella dicuntur, ut praediximus, summae arborum partes, ab eo quod crebros ventorum sustinent flatus. 20men per derivationem translatum. 21. Flores nominati, quod cito defluant de arboribus, quasi fluores, quod cito solvantur. In his duplex gratia: coloris et odoris. Austro enim flores solvuntur, Zephyro fiunt. 22. Germen dicimus surculum praegnantem, a gerendo; unde et germinatio. 23. Fructus nomen accepit a frumine, id est, eminente gutturis parte, quaoprie dicuntur agrorum et arborum, quibus utimur; in animalibus vero abusive et translative fructum vocant. Poma dicta ab opimo, id est a copiae ubertate. Matura dicunquia priusquam matura fiant, dura sunt ad mandendum. 25. Ligna dicta, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dimergitur Nimfisicidicunt parem eẽ altitudinem radicum & arborum Ali
radicema similitudine radiorum dictam putant uel quia siera daitur non repellu¬
liat᷑. Truncus est statura arboris insistens radici. Corticem ueteres corucem
uo cabant. Dictus autem cortex quod coreo lignum tegat : Liber est corticis pars
interior dictus aliberato cortice i dest ablato est enim medium quiddam inter
lignum & corticem. Rami sunt quidetruti comanant sicut a ramus culiseteri
usurculi A a praeci sione serrae nuncupati. Uirgultum est quod deradic epul¬
iulat Namus quideipso robore arboris Uirga quideramis prcopredutẽ
uirgultum appellatur quod ad radicem arboris nascitura quas i inutile abdar
colisamputatur a hinc dictum iurgultum quia exuir gatollitarol luga ue
aius tuntt dictur quoduim in se multum habeat uel auriditate uel quia pacis
indicium est quodiu regat. Vnde hac utuntur magi ad placandos interse

Expanded text:
dimergitur. Nam physici dicunt parem esse altitudinem radicum et arborum. Alii dimergitur. Nam physici dicunt parem esse altitudinem radicum et arborum. Alii radicem a similitudine radiorum dictam putant, vel quia, si eradatur, non repullulat. Truncus est statura arboris insistens radici. Corticem veteres corucem vocabant: dictus autem cortex quod corio lignum tegat. Liber est corticis pars interior, dictus a liberato cortice, id est ablato: est enim medium quiddam inter lignum et corticem. Rami sunt qui de trunco manant, sicut a ramusculis cetera. Surculi a praecisione serrae nuncupati. Virgultum est quod de radice pullulat; ramus, qui de ipso robore arboris; virga, quae de ramis. Proprie autem virgultum appellatur quod ad radicem arboris nascitur et quacolis amputatur. Et hinc dictum virgultum, quia ex virga tollitur. Virga, vel a virtute dicitur, quod vim in se multam habeat, vel a viriditate, vel quia pacis indicium est, quod vim regat. Unde hac utuntur magi ad placandos inter se
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod in eo lucebant funalia uelcerei propternemorum tenebras. Saltus est
densitas arborum altauocata hoc nomine eoquod ex siliat in altum a in sublimi con
surgit Auuru secretanemora dicta quodibiaues frequentant. Recidiua an¬
borum suntquae aliis sectis repululant. i recidiua arborum a cadendo diciont
quia postcasum nascitur. Alii arecidendo & repululando dexerunt ergore¬
cidiuum ubimons aut casus : In sitio diciturcum inciso trunco surculus fecunde
arboris steriliq bi seritur aut oculorum in positiocum inciso cortice libro alienç
arboris germen imittitur. Plante sunt dearboribus. Plantaria uero quae
ex seminibus nata sunt cumra dicibus da terra propriatransferuntur. Cespites
fructicessunt quasi cuspites uelquasi circapedes. Frondes quod ferantiur gulta
uel umbras suntautem causa umbrarum. Oculi nodi sunt ex quibus frondesex¬
eunt. Rado appellatur quod quasi radiis quibus dim sixiterris in profunda

Expanded text:
e quod in eo lucebant funalia, vel cerei propter nemorum tenebras. Saltus est e quod in eo lucebant funalia, vel cerei propter nemorum tenebras. Saltus est densitsurgat. Aviaria secreta nemora, dicta quod ibi aves frequentant. Recidiva arborum sunt quae aliis sectis repullulant. Alii recidiva a cadendo dicunt, quia post casum nascuntur. Alii a recidendo et repullulando dixerunt. Ergo recidivum, ubi mors aut casus. Insitio dicitur cum fisso trunco surculus fecundae arboris sterili inseritur; aut oculorum inpositio, cum inciso cortice libro alienae arboris germen inmittitur. Plantae sunt de arboribus; plantaria vero, quae ex seminibus nata sunt cum radicibus et a terra propria transferuntur. Cespites frutices sunt, quasi cuspides, vel quasi circa pedes. Frondes, quod ferant virgultas vel umbras; sunt autem causa umbrarum. Oculi nodi sunt ex quibus frondes exeunt. Radix appellatur quod quasi radiis quibusdam fixa terris in profunda
Abbreviated transcription (Latin):
Arbusta arbor nouella & tenera inqua insertio fieri potest &dicta arbusta
quasi arboris asta : Ali arbustum locum inquo arbores sunt uolunt accipere
sicut salictum sic d ui recta ubi uirgula eno uellae & iurentes. Arbor autem & fruc¬
tifera & sterilis. Arbos autem nonnisi fructifera. Cenereautem feminino ar¬
bores dicimus Poma uero neutro Erutex breuis est appellatus quod terrã
fronde tegat cuius plura lenomen frutecta. Arbor alta est silua uero spis sum
nemus & breue silua dicta quasi exsilua quodibi ligna caedantur. Nam grecia
lonlignum dicunt. multa enim latina nomina grecam plerumꝗ & himo logiã
recipiunt Nemus anuminibus nuncupatum quia pagani idola consecrabant
Sunt enim nemora arbores maiores umbrose frondibus : Lucus est densitas
arborum solo lucem detrahens. tropus antifrasis eo quod non luceat. siue a luce¬

Expanded text:
Arbusta, arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest; et dicta arbusta Arbusta, arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest; et dicta arbusta quasi arboris hasta. Alii arbustum locum in quo arbores sunt volunt accipere, sicut salictum: sic et virecta, ubi virgultae novellae et virentes. Arbor autem et fructifera et sterilis; arbos autem non nisi fructifera. Genere autem feminino arbores dicimus; poma vero neutro. Frutex brevis est appellatus quod terram fronde tegat; cuius plurale nomen frutecta. Arbor alta est. Silva vero spissum nemus et breve. Silva dicta quasi xylva, quod ibi ligna caedantur; nam Graeci ξύλον lignum dicunt. Multa enim Latina nomina Graecam plerumque etymologiam recipiunt. Nemus a numinibus nuncupatum, quia pagani ibi idola constituebant: sunt enim nemora arbores maiores, umbrosae frondibus. Lucus est densitarborum solo lucem detrahens, per antiphrasin, eo quod non luceat, sive a luc
Abbreviated transcription (Latin):
ad lata uel quianigraest. Multa autem generauitium sunt quaetamen in mota¬
cione loci & qualitatem & nomen amittunt. Vitibus intercetera genera magis ista
conueniunt. Oblaqueatio potatio propaginatio fossio. Oblaqueare est circa¬
codicem terramaperire & uelut lacus efficere hocaliqui excodicareappellant.
Pdtare est uirgam exuite superuacuam resecare cuius flagellis iuxoriat. Petare
enim dicitur purgare idamputare : Traducere trans ducere. Propaginare
uero flagellum uitis terrae sum mersum sternere &quasi porro pangere. Hincy
pagines a propagͣinare & protendere dictae : Eodereuero foueam facere qua si
rum ab aruis inflexum creditur eo quodterris fixis radicib: ad hȩreant
utraq autem ideo sibi pene similia sunt quia exuno alterum gignit᷑
Nam dum sementeni interram laceris herba priusoritur dehincconfota surgit.
in arborem & infra pariuum tempus quam herbam uideras arbustam suspicis

Expanded text:
allata, vel quia nigra est. 29. Multa autem genera vitium sunt, quae tamen mutaallata, vel quia nigra est. 29. Multa autem genera vitium sunt, quae tamen mutatione loci et qualitatem et nomen amittunt. 30. Vitibus inter caetera magis ista conveniunt, oblaqueatio, pcodicem terram aperire et velut lacus efficere: hoc aliqui excodicare appellant. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cuius flagellis luxuriat; putare enim dicitur purgare, id est amputare. Traducere, transducere. Propaginare vero, flagellum vitis terrae submersum sternere et quasi porro pangere. Hinc propagines, a propagare et protendere dictae. Fodere vero est foveam facere, quasi m, ab arvis inflexum creditur, eo quod terris fixis radicibus adhaerent. Utraque autem ideo sibi pene similia sunt, quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram ieceris, herba prius oritur, dehinc confota surgit in arborem, et infra parvum tempus quam herbam videras arbustam suspicis.
Abbreviated transcription (Latin):
ca est. Argitis grecula est generis albi fertilis uastam materiam & breuem &
latum folium mittens cuius fructum nisi primo tempore colligas aut adter¬
ram desidit aut humore putrescit . Inerticu lanigra est quam greci a marcion
uocant boniuini & leuisaquo &iam nomen traxit . quod iners intemptan disner¬
uis habeatur quamuis gustu non sit hebes. Mareotice a regione aegrpti mario¬
tis dictae unde prius uenerunt sunt enim albȩ onigrae . Elbo lȩquasquida map
pellant uarias neq purpurgȩ neq nigrae abelbo colore itadicte subalbi musti
Elbum est enim nigrum candidumq colore. namelbum necalbum necnigrũ
est. Tertius locus uitium quae sola fecunditate commendantur abundantia copi¬
osa multumq uinifluens Viticionia uuas grandes magis quam multas hab&
nomen autem inde hoc sumens quod multum uini fluat. Siriaca uel quia desiri a

Expanded text:
ca est. Argitis Graecula vitis, generis albi, fertilis, vastam materiam et brevem et ca est. Argitis Graecula vitis, generis albi, fertilis, vastam materiam et brevem et latum folium mittens, cuius fructum nisi primo tempore colligas, aut ad terram decidit aut humore putrescit. Inerticula nigra est, quam Graeci amaracion vocant, boni vini et levis; a quo etiam nomen traxit, quod iners in tentandis nervis habeatur, quamvis gustu non sit hebes. Mareoticae a regione Aegypti Mareotis dictae, unde prius venerunt; sunt enim et albae et nigrae. Helvolae, quas quiappellant, neque purpureae, 321 neque nigrae; ab helvo colore ita dictae, subalbi tamen musti. Helvum enim est nigrum candidumque colore. Nam helvum, nec album, nec nigrum est. 27. Tertius locus vitium quae sola fecunditate commendantur, abundantia copiosa, multumque vini fluens. 28. Vitiscionia uvas grandes magis quam multas habet; nomen autem inde hoc sumens, quod multum vini fluat. Syriaca, vel quia de Syria