comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centiã eiꝰ idẽ consuetudine malcedoeta facit spui subiugatũ qđ naturalis ordo desiderat :
Quia enũ hocerit post resurrectionẽ ut corpus omnimodo cũqui&e summa sp̃ui subditum
immortali teruiuat: hoc &iam in hacuita meditandũ ẽ ut consuetudo carnalis mutetur
in melius neci nordinatismo tibus resistat spuis qd donec fiat caro c̃cupiscit aduersus
uult subditũ eẽ meliori nec ꝑ odiũ resistere carne sed c̃suetudinis uinculũ quod a parentũ
&iam ꝓpagine inueceratũ naturae lege inoleuit: idergo &t sp̃s indomanda carne ut sol¬
uat male consuetudinis quasi pacta ꝑuersa & fiat pax consuetudinis bonȩ : Diliges inquit¬
dnm dm̃tuũ ex toto corde tuo & extota animatua & extotamente tua : & diliges ꝓximum
tuũ tãquã teipsũ: In his duob: p̃ceptis totalexpendit &om̃s ꝓphetae : finis itaq p̃cepti ẽ

Expanded text:
centia eius, id est consuetudine mala, edomita faciat spiritui subiugatum, quod naturalis ordo desiderat. centia eius, id est consuetudine mala, edomita faciat spiritui subiugatum, quod naturalis ordo desiderat. quia enim hoc erit post resurrectionem, ut corpus omni modo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter uigeat, hoc etiam in hac uita meditandum est, ut consuetudo carnalis mutetur in melius nec inordinatis motibus resistat spiritui. quod donec fiat, caro concupiscit aduersusvult subditum esse meliori; nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis vinculum, quod a parentum etiam propagine inveteratum naturae lege inolevit. Id ergo agit spiritus in domanda carne, ut solvat malae consuetudinis quasi pacta perversa, et fiat pax consuetudinis bonae. » Et inex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. finis itaque praecepti est
Abbreviated transcription (Latin):
habere sed putant nullũ corpus eẽ sitale fuerit quia tale aliquid ẽẽ animã putant:
Quod aut̃ continentia quadã & laboribus quasi ꝑsequi uidentur corpora sua qui hoc recte
saciunt nonidagunt ut non habeant corpus sed ut habeant subiugatũ& paratũ ad opera
neces sarias libidines enim maleutentes corporae. Ide consuetudines incdinationes animȩ :¬
ad fruendũ inferiorib ꝑ ipsius corporis laboriosam quandã malitiã extinguere affectañs :¬
nã non se in cerimunt & curã suaeualitudinis ger̃ : Qui autẽ ꝑuers eidagunt quasinatura¬
liter inimicosuo corporibellũ inger : inquo fallit eos quod legunt caro concupiscit ad uer¬
sur spm & sp̃saduersus carnẽ : Haec enĩ inuicẽ aduersantur sibedictuẽ enĩ hoc ꝓpterindomitã
carnalẽ consuetudinem aduersus quã sp̃s concupiscit᷑ ñ ut int̃imat corpus sed ut concupis¬

Expanded text:
habere, sed putant nullum corpus esse, si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant. habere, sed putant nullum corpus esse, si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant. quod autem continentia quadam et laboribus quasi persequi uidentur corpora sua, qui hoc recte faciunt, non id agunt, ut non hanecessaria. Libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines inclinationis animae ad fruendum interioribus per ipsius corporis laboriosam quamdam malitiam exstinguere affectant. Nam non se interimunt, et curam suae valetudinis gerunt. Qui autem perverse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt. In quo fallit eos quod legunt: Caro concupiscit advert spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur sibi. dictum est enim hoc propter indomitam carnalem consuetudinem, aduersus quam spiritus concupiscit, non ut interimat corpus, sed ut concupis
Abbreviated transcription (Latin):
otuerit. In ẽ enĩ uitioso animo id magis app&ere & sibi tamquã debitũ
uindicare qđ uni pprie deb&᷑ dõ talis aut̃ suidilectio melius odiũ uocatur iniquun
tem odit animam suam. &ideo fit infirmus animus & demostali corpor e¬
cruciaturꝰ necesse ẽ enim ut illud diligat : oaci corre cione pgrauẽ icur sumortalitas enĩ
et in corruptio corporis: desanitate animi exstrs sanitas aut̃ animi efirmis sime in herere
potiori hoc est in comutabilido : Cũ uero &iã eis qui sibi naturaliter pares s̃ hocẽ hominibus
doromari affectat : incollerabilis eñ omnino suꝑbiaẽ : Nemoergo seodit &hinc qui denulla
cu aliqua secta questio fuit. sedneq corpus suũ quis quam oditsuerum ẽ enĩ ꝗdait apłi
sine corpore omnino falluntur : Nonenim corpus suum : sed corruptionis eius
& pondus oderunt : nonitaq: nullũ corpus sed incorruptũ & celerrimũ corpus uolura

Expanded text:
potuerit. Inest enim vitioso animo id magis appetere, et sibi tanquam debitum potuerit. Inest enim vitioso animo id magis appetere, et sibi tanquam debitum vindicare, quod uni proprie debetur Deo. Talis autem sui dilectio melius odium vocatur. Iniquum tem, odit animam suam : et ideo fit infirmus animus, et de mortali corporeciatur. Necesse est enim ut illud diligat, et ejus corruptione praegravetur. Immortalitas enim et incorruptio corporis de sanitpotiori, hoc est incommutabili deo. cum uero etiam eis qui sibi naturaliter pares sunt, hoc est hominibus, dominari affectat, intolerabilis omnino superbia est. Nemo ergo se odit. et hinc quidem nulla cum aliqua secta quaestio fuit. sed neque corpus suum quisquam odit. uerum est enim quod ait asine corpore omnino, falluntur; non enim corpus suum, sed corruptiones eius et pondus oderunt. non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
refest in illã dilectionẽ dĩquȩnullũ a seriuulum duci extrx patitur cuu
diriuatione minuatur. Non aut̃ om̃a quib: utendũ ẽ diligendas sedea sola
quȩ aut nobiscũ soci&ate quadam referuntur in dm̃se cuti ẽ. homo uel angelus
uit ad nos relata beneficiodĩ ꝑ nos indigent sȩcuti ẽ corpus: namutiq mastr
non dilexer̃ scelus ꝑ sequentiũ sequotam̃ usisunt ad ꝓmerendũ dm̃eđ xiii.
deresus quaituor diligendis et ordinataghaberi opo¬
rere dilecrionem etconiunenionibus prosoate consulen¬
QUIH EXEODEM LIBRO PRIMO
sumergo quattuor sint diligenda unum quod supra nos ẽ alterũ quod nos sumus
testiũ quod iuxta nos ẽ. quastũ quod infux nos ẽ. Desecundo & quasto nulla p̃cepta
landa erant Quantũ lib& enĩ homo excidat aueritatere man& illi dilectiosui&
dilatio corporis sui fugax enĩ animus ab in commutabili lumine omniũ regnatore

Expanded text:
refert in illam dilectionem dei, quae nullum a se riuulum duci extra patitur, cuius refert in illam dilectionem dei, quae nullum a se riuulum duci extra patitur, cuius deriuatione minuatur. Non autem omnia, quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur ad deum, sicuti est homo uel angelus, aut ad nos relata beneficio dei per nos indigent, sicuti est corpus. nam utique martyres non dilexerunt scelus persequentium se, quo tamen usi sunt ad promerendum deum. CCXLVIIII. DE REBVS QVATrtere dilectionem, et conjunctioribus pro sorte consulendum; ex eodem libro. Cum ergo quatuor sint diligenda: unum quod supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod juxta nos est, quartum quod infra nos est; de secundo et quarto nulla praecepta danda erant, quantumlibet enim homo excedit a veritate, remanet illi dilectio sui, et dilectio corporis sui. Fugax enim
Abbreviated transcription (Latin):
teipsum non ꝓpt̃ tedebes diligere sed ꝓpt̃ illũ ubi dilectionis tuȩ reccissimus finis ẽ.
non succenseat alius homo si&iã ipsũ ꝓpt̃ dm̃ diligis hȩc enim regula dilectioni
diuinitus constituta ẽ. Diligis inquit pximũ tuũ tamquã teipsũ. dm̃ uers extoto
corde & extota anima & extotamente att cogitationes omnestuas &om nẽuitã &
omnẽ intellectũ in illũ conferas a quo habes ea ipsa quȩ confers. Cum autẽ ait toto
corde tota anima totamente nullã uitȩ nñte pastẽ reliquit quȩ uacare debea
& quasi locũ dare utre alia uelit frui sed quicquid aliud diligendũ uenerit in
animũ illuc nepiatur quototus dilectionis imp&ꝰ currit. quisquis ergorecte
diligit pximũ hoccũ eo deb& agere ut &iã ipse toto corde totã anima totam̃
diligatdm Sic enim eũ diligens tamquã seipsũ totã dilectionẽ sui &illius

Expanded text:
teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum sicut teipsum; Deum vero ex toto cordeomnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. cum autem ait: toto corde, tota anima, tota mente, nullam uitae nostrae partem reliquit, quae uacare debeat et quasi locum dare, ut re alia uelit frui, sed quidquid aliud diligendum uenerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat deum. sic enim eum diligens tamquam se ipsum totam dilectionem sui et illius
Abbreviated transcription (Latin):
similia qua siligam̃ta mẽbris & uulnerib: nrisad ibita illa s̃ qđ ꝑ feminã deceptos ꝑsem¬
agna questio ẽ utrũ frui se homines debent an uti anutrũq p̃ceptũ ẽ enĩ nob̾ut
diligamus inuicẽ sedquȩritur utrũ ꝓpt̃ se homo ab homine diligenđ sit an ꝓpt̃
spes eius nos hoctempr̃ consolatur Maledictus aut̃ qͥspẽ suã ponit in homine sed
nec se ipsoquisq fruideb& siliqͥde aduestas quia nec seipsũ deb& ꝓpt̃ seipsum dili¬
gere sed ꝓpt̃ illũ quo fruendũ ẽ : tunc ẽ quippe optimus homo cum totauita sua
non serefest ad dm̃ sed adse ipsũ conuersus non ad in cominut abile aliquid conuestitꝰ
& ꝓpterea iamcum defectu aliquose fruitur quia melior ẽ cumtotus hȩr& atq: c¬
stringitur in commutabilibono quãcũ inde uel adse ipsum relaxatur. siergo

Expanded text:
similia, quasi ligamenta, membris et vulneribus nostris adhibita illa sunt, quod per feminam deceptos per femsimilia, quasi ligamenta, membris et vulneribus nostris adhibita illa sunt, quod per feminam deceptos per femMagna quaestio est, utrum frui se homines debeant an uti an utrumque. praeceptum est nobis, ut diligamus inuicem. sed quaeritur, utrum propter se homo ab homine diligendus sit an propter spes eius nos hoc tempore consolatur. maledictus autem qui spem suam ponit in hominem. sed nec se ipso quis frui debet, si liquide aduertas, quia nec se ipsum debet propter se ipsum diligere, sed propter illud quod fruendum est. tunc est quippe optimus homo, cum tota uita sua non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur. Et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
siccũ uel quid aliud ei modi adhib& &iã quȩdã similia sic̃ linteolũ uelratundo uulneri
ratundũ uel oblongũ ob longoligaturãq ipsã ñ eadẽ mẽ bris omnib: sed similẽ similib
coaptat sic sapientia di hominẽ curans seipsã exhibuit ad sanandũ ipsa medicus ipsa
medicina: qui a ergo ꝑsuꝑbiã homo lapsus ẽ humilitatẽ adhibuit ad sanandũ serpentis
sapientia deceptisumus distultitia liberam ᷑: quẽ ad modũ aut̃ illa sapientia uocabatꝰ
Erat aut̃ stultitia contemnentib dm̃sicista quȩ uocatur stultitia sapientia ẽ. uincentib
diabolũ nos in mostalitate maleusi sumus ut moreremur xp̃s mortalitatebeneusus ẽ
utui ueremus corrupto animo femine ingressus ẽ morb: in tegro corpore femineꝓ
cessit salus: ad eadẽ contraria ꝑtinent qđ &iã exemplouistutũ eiꝰ uitiannũ curant᷑ lamuers

Expanded text:
siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum coaptat: sic sapientia Dei, hominem curans, seipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. Quia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum: serpentis sapientia decepti sumus, Dei stultitia liberamur. Quemadmodum autem illa sapientia vocabatur, erat autem stultitia contemnentibus Deum, sic ista quae vocatur stultitia, sapientia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus ut moreremur, Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo feminae ingressus est morbus, integro corpore feminae processit salus. Ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo virtutum ejus, vitia nostra curantur. Jam vero
Abbreviated transcription (Latin):
animogerimus in audientis animũ ꝑaures carneas in labatur fit sonus uerbũ qđ corde
gestamus & locutiouocatur nestam̃ in eundẽ sonũ cogitationrã conuestitur. sed api
semanens integrã fosmã uocis quase insinu& aurib: sinealiqua labesuȩmutationis assu¬
mit̃ ̃ta uerbũ di ñ commutatũ carotam̃ factũẽ. ut habitar& in nob. Sic̃ enĩ curatio uia¬
ẽ ad sanitatẽ sic istacuratiopeccatoressanandos refu iendosq suscepit & quẽ ad mo¬
dũ medicicũ alligant uulnent ñ in cõposite sed apte id faciunt ut uinculi utilitatẽ
quȩdã pulchritudo &iã c̃seqͣtur sic medicinȩ sapientiȩ ꝑ hominis susceptionẽ nr̃is
e accomodata uulnerib: deqͥb:dã contrariiscurans & deqͥb:dã similib sic̃ &iã ille
qui med &ur uulnericorporis adhib& quȩdã contneria sic̃ frigidũ calid o uelumido

Expanded text:
animo gerimus in audientis animum per aures carneas inlabatur, fit sonus uerbum, quoanimo gerimus in audientis animum per aures carneas inlabatur, fit sonus uerbum, quogestamus, et locutio vocatur; nec tamen in eumdem sonum cogitatio nostra convertitur, sed apud se manens integra, formam vocis qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit: ita Verbum Dei non commutatum, caro tamen factum est, ut habitaret in nobis. est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido uel humido
Abbreviated transcription (Latin):
Quet roipsasit parr iauia stquoq nobsccad patriã &cũ sano & puro interiorio culo ubiq sit p̃sens
eorũ qͥoculũ illũ infirmũ in mundũq habent õculis&iã carnes apparere dignataẽ quiaeñ
in sapientiadiñ poterat mund ꝑsapientiã cognosceredm̃ placuitdõ ꝑstultitiã pdicationis
saluos facere credentes Nonigitur ꝑlocorũspatiaueniendo sedincarne mostalimostalib¬
apparendo uenisse ad nosdicit᷑ Illuc ergo ueñubierat qr in hoc mundo erat & mund ꝑ eũ fac¬
tus ẽ sed qmcupiditate fruendiꝓipsocreatore creatura homines configuratihuic mun¬
do & mundi nomine congruentissi me uocati noneã cognouer̃ ꝓptereadix̃ euangelista
& mund eã ñ cognoultaq in sapientia dĩ ñ poterat munđ ꝑ sapientiã cognosceredm̃ cur
ergo uenitcũ hic e&̃ nisiquia placuit dõ ꝑstultitiã p̃dicationissaluos facerecredentes :¬
uomodo uenitnisi qđ uerbũ caro factũ ẽ & habitauit in nob sicuticũ loquim᷑ utid quod

Expanded text:
ergo ipsa sit patria, viam se quoque nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Non igitur per locoruapparendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est. sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso creatore creatura homines configurati huic mundo et mundi nomine congruentissime uocati non eam cognouerunt, propterea dixit euangelista: et m undus eum non cognouit. itaque in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere deum. cur ergo uenit, cam hic esset, nisi quia placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes? Quomodo uenit, nisi quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis? sicuti cum loquimur, ut id quod
Abbreviated transcription (Latin):
& in idolis suis & peccatis suis secđm inmunditia menstruatefacta ẽ uia eorũ ante faciem mea
& effudurã meã suꝑ eos & disꝑsiillos int̃nationes &uentila uieos in regiones secđm uias etrũ
& secundũ peccataeorũ iudic abꝰ eos: facile ẽ in quã hoc intellegere deilla domu isrł. de
nom̃ meũ scm illud magnũ qđ pollutũ ẽ int̾nationes qđ polluistis inmedio earũ &sciant
gentes qm̃ egosum dñs. Iam intent deb& eẽ quilegit quẽ ad modũ species excedat᷑ & ad¬
iungat᷑ genus: sequit᷑ enĩ & dic̃ dũ scĩ fior in uobis ante oculos eorũ & accipiã uos degen¬
tib & congregabouos exomnib terris & inducã uos intrãurãm & aspergã uos aquamunc¬

Expanded text:
et in idolis suis et pecet in idolis suis et pecet effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel,illud magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et a
Abbreviated transcription (Latin):
conueniat potius om̃ib: gentib: Verũ &iã deiudea deegrpto deas srria & quacũq alia gen¬
te inquasunt plurimȩ ciuitates non tam̃ tot orbis sed pars eiꝰ ẽ dicit᷑ qđ transeat eiꝰ modũ
& congruat potius uniuersocuiꝰ. haec pars .ẽ. Vel sic̃ iste appellat genericuiꝰ hac
species unde & innotitiã uulgi uerbaista uener̃ ut &iã dictȩ intellegant quid specialt̃
quidgeneralit̃ in quocũq p̃cepto inperialisit constitũ fit hoc&iã de hominib: sic̃ ea quȩ
desalomone dicunt᷑ excedunt eius modũ & potius ad xp̃m & ecdesiã cui ille pars .ẽ. relata
cdarescunt: Nec species semꝑ excedit᷑: sepeenĩ talia dicunt᷑ que uel ei quoq uel ei fostasse
lectoris intentio nequaerat inspecie qđ ingenere potest melius &cestius inuenire: facil¬
quippe illud qđ ait ꝓph&a ezeci hel: domꝰ isrł habitabit int̃ra& polluer̃ illã inuia sua

Expanded text:
conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia genconueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt eius modum et potius ad Christum uel ecclesiam, cuius ille pars est, relata clarescunt. nelectoris intentio, ne quaerat in specie qquippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓbatim anifesti fiant in uobmulto uigil. antiores diligentior es reddidit ut aduestere¬
mꝰ inscripturis sc̃ĩs qđistũtr coniũ minus ad tentũ minꝰq sine hoste sollicitũ fu̾it &iã ipsã scilic&
fidem donũ eẽ illius qui eiꝰ m̃ surã unicuiq pastit᷑: ex qua sententia quibdã dictũ .ẽ. uobis do
utrũq eẽdĩdonũ quifidelit̾ atq intellegentes audit utrũq: donatũpluras & alia testimonia
quib: icdostendit᷑: sed hocnuno ñagimas. alibiautem atq alibi sepissime istdegimꝰ: Quasta
totũ cuius ea parsẽ. quã nuncupat speciem sic̃ unaquȩq ciuitas pars ẽ. utiq uniuersitatis genꝰ¬
cium: hanc ille iocat spetiem : genꝰ aut̃ẽ om̃s gentes neq hic eadiscernendi subtilitas adhibendae
quȩ adialeticis tradit. Quidꝰ unt̃ pastẽ & speciem quid int̾ sit acutissime disputant: eadẽ
siue babilonia siue alia qualib& dicit᷑ aliquid inscripturis scis quod modũ ei exceda &

Expanded text:
ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est: uobis doutrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarttotum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et
Abbreviated transcription (Latin):
in de utile ad intellegendas scãs scripturas sapere potuerimus nec ad illorũ theatricas
nucas : Conuestisi aliquid decitharis & deorganis quod ad spiritalia capienda uedeat dis¬
putemus : neque enĩ & litteras discere non debuimus qui earũ dm̃ dicunt eẽ mercuriũ aut
qi iustcei& uirtutiq: tẽpladedicarent : & quȩ corde gestenda s̃ in lapidib: ad orarem aluer :
propterea nobis iustitia uistus que fugienda ẽ : immo uero quis quis bonus uerus que xp̃ianꝰ ẽ
domini suieẽ intellegat ubicũq: inuenerit uerita tẽquã conferens & agnoscens etiã in lite¬
ris sacrissuꝑstitiosa figm̃ta repudi&. doleat que homines atq caueat qͥ cognoscenes dm̃ ñ si c̃dm̃

Expanded text:
inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero quisquis bonus uerusque christianus est, domini sui esse intellegat ubicumque inuenerit ueritatem, quam conferens et agnoscens etiam in litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet doleatque homines atque caueat, qui cognoscentes deum non sicut deum
Abbreviated transcription (Latin):
artifices equȩ pulchra explicare &placuis seciuitatiomnes nouẽ atq: om̃s eẽ emptas ut in
i pollqns tẽplo dedica rentur. Quib: postea dicit hesiodũ po& amimposuis seuocabula. Non
ergo iupiter nouẽ mussas genuit sed tres fabriternas creauer tres aut̃ non propterea
illaciuitas locauerat qr in sõnis eas uiderat. Aut tot secuiꝰ quã illorũ oculis de monstra¬
uerant sed quia facile erat anima duentere ad omnẽ sonũ quȩ materies cantilinarũ
ẽ triformẽ cẽnaturã autenĩ uoceeditur sicut eorũ ẽ. qui facibus sine organo canua
aut flatissicut tubarũ & tibiarũ : aut pulsus sicut inertharis & timpanis & quib:¬
lib& ali is quȩ percutiendo canora sunt ssed siue ita sehabeat quod uarroretulit siue
non ita : nos tamen non propter suꝑstitionẽ ꝓfanorũ debemus musicã fugeresi quid

Expanded text:
artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstraueranest, triformem esse natura. Aut enim voce editur, sicuti eorum est qui faucibus sive organo canunt; aut flatu, sicut tubarum et tibiarum; aut pulsu, sicut in citharis et tympanis, et quibuslibet aliis, quae percutiendo canora sunt. Snon ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpli qui cõmemoratur in euangelio quad raginta scilica & sex annorũ. Nescio quid
musi cũ sonat & relatus ad fabricã diminici corporis propter quã templimentio facta .ẽ.
cogitnon nullas her&icos confiteri filiũ di non falso seduero & humano corpore indutũ & nu¬
merũ quippe &musicũ plerisq: locis insacris scripturis honerabilit posita inuenimus pon
enĩ audiendis errores gentiũ suꝑstitionũ quinouemmusasiouis & memoriȩ filias¬
ẽ finxerunt refellit eos uarro quo nescio utrũ apud eos quis quã taliũ rerũ doc¬
tior uelcuriosiones sepossit. Dicit enĩ ciuita tẽ nescio quã non enĩ nom̃ recolo locasse apud traes
artifices terna simulacra musarũ quod intẽplo apollinis donũ poner& ut quisquis astific
ulcriora formass& ab illo potissimũ electa emerent ita contigis seut opera sua quoq: illi

Expanded text:
templi, qui commemoratur in euangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid templi, qui commemoratur in euangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat et relatus ad fabricam dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri filium dei non falso, sed uero et humano corpore indutum. et numerum quippe et musica plerisque locis in sacris scripturis honorabiliter posita inuenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa
Abbreviated transcription (Latin):
contactũ non facile alieno umere corrũ pi& arborẽipsã sronderepenniter Multi aut̃ propuer ag¬
nor antiã hp sopidũ nesciunt quã uimbabcat : udl adpurgandũ pulmonẽ uelut dicitur ad raxa
radicib penetranda cũ sit herba breiuis atq humilis ommno inuenire non possunt quare sit
on pauca ctiã dauditatq: obtegit non nullarũ rerũ musicarũ ignorantia: nã & depsalterio
& cithare differentia quadã ñ in continne aliquas rerũ figuras aperuit : & decen cordarũ psal¬
terium non in portune inter doctos quȩritur utrũ habeat aliquã musi celegẽ quȩ ad tanu
neruorũ numerũ cogat: anuero si non hab& eoipso magis sacratȩ accipiendus sit ipsenumerus
uel propter decalogũ legis dequo tita umero siquȩritur nonnisi adereatorẽ creaturam que
referendus ẽ uol propt̃ superius ex positũ ipsũ denariũ & illenumerus aedificationis

Expanded text:
contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter igcontactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum on pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. ceterum et de psalterii et citharae differentia quidam non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem cordarum psalterium non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicam legem, quae ad tantum neruorum numerum cogat, an uero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus uel propter decalogum legis. de quo item numero si quaeratur, non nisi ad creatorem creaturamque referendus est uel propter superius expositum ipsum denarium. et ille numerus aedificationis
Abbreviated transcription (Latin):
tonica uires nouas acciperedicitur quantũ concinit adimitandũ serpentis astutiam exuendũq:
ipsũ ueterẽ hominẽ sicut apłsdicit ut induamur nouo & exuendũ ꝑ angustias dicente dño
intrate ꝑ angustã portã sutergo notitiã natureserpentis in lustrat multas similitudi nes
quȩ dehoc animantis scripturadare consueuit: sic ignorantia non nullorũ animalĩ quȩ non
minus ꝑsimilitudines cõmemora  impedit plurimũ intellector ẽ sic lapidũ sic herbarũ uel
quȩ quȩ tenetur radicib:: nã & carbunculi noitia qđ luce tinten ebris multa inlum inat
&iã obscura librorũ ubi cũq: ꝓpt̃ similitudinẽ ponitur & ignoranta berilli uel ad ama
claudit plerũq: intellegentiȩ fores: nec aliã obcausã facile .ẽ. intellegere pacẽ ꝑ petuã
significari olera mulo quẽ redens ad arcã colũba ꝑtulit nisi qui a nouimus & olei lenem

Expanded text:
tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque ipsum ueterem hominem, sicut apostolus dicit, ut induamur nouo, et exuendum per angustias dicente domino: intrate per angustam portam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignominus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaecumque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba pertulit , nisi quia novimus et olei lenem
Abbreviated transcription (Latin):
non seiactantẽ sed lam̃ tantẽ facit quo affectu in petratsedulis p̃cib: consolationẽ diuini ad iu¬
opscuras picura s. liocurionis cuariqnoramus uelanimalium uelilia¬
pidum uel herbarum nanuras ex eodem labro I.
erũ aut̃ ignorantia facit obscuras figuras locutionis cũ ignoramus uel animantiũ¬
Quellapidũ uel herbarũ naturas alfarũ ue rerũ q̃ plerũq: inscripturis similitudinis
alicuiꝰ gratia ponunur inã & deserpente qđ natũ ẽ. totũ corpus eiꝰ ꝓcapite obi cereferientib:
quantũ inlustrat sensũ illũ quod dñs iub& astutos nos eẽsicut serpentes ut scilicet ꝓcapite
nr̃o quod ẽ xp̃s corpus potius ꝑsequentib: offeramus nefides xpĩ ana tam quã negetur in no¬
bis si parcentes corporinegemus dm̃ uel illud qđ ꝑ cauernȩ angustias coartatur deposita u&er

Expanded text:
non se iactantem, sed lamentantem facit. quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem diuini adiunon se iactantem, sed lamentantem facit. quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem diuini adiuobscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas; ex eodem libro. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus eum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum, quo Dominus jubet astutos nos esse sicut serpentes ; ut scilicet pro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus offeramus, ne fides christiana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori negemus D
Abbreviated transcription (Latin):
nȩscripturȩ siue intellectȩ si aliqua uita nr̃a ꝑcutit: sin on intellectȩ quasi nos melius sapere
meliusq: p̃cipere possemus sed cogitare potius & credert Id eẽ melius & uerius quod ubi
scriptũ ẽ & iã silateat quã id qđ nos ꝑnos ipsos sapere possumus: post istos duos grados timo
ris atq: pietatis ad tertiũ uenitur scientiȩ gradũ dequonunc agereinstitui nã in eosse ex¬
ercet omnis diuinarũ scripturarũ studiosus nihilineis aliud inuenturus quã diligendũ tẽ dñi
ro tã quec̃ seipsũ ad ẽ ut tota ꝓximisicut &iã nr̃i dilectioreferat᷑ indm̃ ideqͥb: duob: p̃ceptis
cũ derebus agerem libro superioretractauimꝰ neces se ẽ ergo ut primosequisq: inseripturis inue
tũ scriptura ipsa p̃scribi tͥtũ uero illetimor quo cogitat deiudiciodĩ& illa pi&as qua non potest

Expanded text:
nae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectnae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectmeliusque percipere possimus, sed cogitare potius, et credere id esse melius et verius quod ibi scriptum est, etiamsi lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere posris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligendum esse deumro tamquam se ipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis itum scriptura ipsa praescribit. tum uero timor ille, quo cogitat de iudicio dei, et illa pietas, qua non potest
Abbreviated transcription (Latin):
& alia questio c̃. Nunc tam̃ nemo ambigit & ꝑsimilitud ines libentius q̃ que cognosci& cũ aliqua
difficultate quȩsita multo gratius inueniri quienim prorsus non inueniunt qđ quȩrunt fame
laboran. Quiautẽ non queruđ qr in promptu hab ex fastidiosȩpemar cescunt in utroq: aut̃ lan¬
guor cauendus ẽ imagni ficeigitur & salu briter sp̃s sc̃s itascripturasscãs modificauit : ut locis a¬
pesuiorib: fameͥoccurrer & obscuriorib: aut̃ fastidiad& erger&. Nihilenĩ fe redeillis obscurita
tib: erustur quod non planissimedictũ a libi repperiatur : ante o mã igitur opus .ẽ. dĩtimore con¬
uesti ad cognoscendũ eiꝰ uoluntatẽ : Quid nobis appetendũ fugiendũq: p̃cipia tͥtimor aut̃ iste co¬
gitationẽ denrã mortalitate & defutura morte neces se .ẽ incutiat & quasi clauatis carnib:
om̃s suꝑbiȩ motus ligno crucis affigat ideinde metiscere opus ẽ pietate contra dicere diui

Expanded text:
c tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiat. De overti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus omnes superbiae motus ligno cr
Abbreviated transcription (Latin):
ta &opiniob erroris suiuel falsi philosophi uel&iã heretici hoc est falsi xp̃ian
ad hibere consuerunt : ꝓpterca falsũ ẽ neq: in finiendoneq in diuidendo. autpar¬
endo aliquid conplectondõ eẽ qđ ad rẽ ipsã ñ ꝑtin& aut aliquid quod ꝑtin&

Expanded text:
tae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, tae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertin
Abbreviated transcription (Latin):
inueritate autẽ sententiarũ ipsepse sententiȩ non earũ conexio c̃siderandi ẽ sedueris
certisq sententus cu incertie uera conexioñ iunguntur &iã ipse certȩ fiant necesse c̃ qui¬
dã aut̃ sic seiactant cũ ueritatẽ conexionũ didicerint quasi sententiarũ ipsasic ueritas & rur¬
sus quidã plerũq retinentes uerã sententiã malese contẽnunt quia leges condusionis
ignorant cũ melior sit qui nouit eẽ resurrectionẽ mortuorũ quã ille qui nouit consequens
esse ut si resurrectio mortuorũ non ẽ neq: xp̃s resurrexit. Item scientia difinien di
diuidendi atq partiendi quã quã &iã in reb falsis plerũq adhibeat᷑ ĩpsatam falsa ñ est
neq: ab hominib: instituta sed in rerũ ratioñ comꝑta. Nonenĩ quia & fabulis suis eampoe¬

Expanded text:
in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poe
Abbreviated transcription (Latin):
Iahinc intellegere facile ẽ sicut in salsis sententiis ueras. sicinueris sententiis falsas con¬
clusiones esseposse. Fac enĩ aliquẽ ꝓposuis sesuustus ẽ ille bonꝰ ẽ & eẽ concessũ deinde ad¬
sũsisse. Non est aut̃ iustus quoitaẽ conces sa intulis se condusionẽ. Non ẽigit᷑ bonus quȩ
tã & siuera sint om̃a nonẽ tam̃ uera regula concdusionis. non enĩ sicut ablato conse
quenti aufertur necessario qđ p̃cedit. liu &uã ab lato p̃cedenti auferat᷑ necessario qđ
seqͥt᷑ Quia uerũ ẽ cũ dicimus si orutoriuẽ homoex quaꝓpositioñsi as sumamꝰ non est
aut̃ oratur nonerit consequens cũ intuleris Nonẽ igit᷑ homos quaꝓpt̃ aliud ẽ nos se
regulas conexionũ aliud sententiarũ ueritatẽ inillis discitur Quid sit consequens qͥđ non
orat᷑ est pepugnans si homo ẽ qua drupes ẽ: hicergo deipsa conexioñ iudicatur

Expanded text:
iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas coniam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uquenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod consequitur. Quia verum est, cum dicimus, Si orator est, homo est: ex qua propositione si assumamus, Non est autem orator; non erit consequens cum regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequens, quid non rator est" inconsequens; repugnans: "si homo est, quadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
mortuorũ : hocergo ut consequenti ab lato auferat᷑ &iã necessario qđ p̃cedit non
insticuerunt homines sedostender & haec regula ꝑtin& ad ueritatẽ conexionũ ñ adue¬
ritutẽ sententiarũ : Sed in hoc loco deresurrectioñ cũ ager& & regula conexionis ueraẽ
& ipsain dusione sententia. In falsi s aut̃ sententus conexionis ueritas ẽ Is tomodo faciamꝰ
aliquẽ conessisse si animal ẽ cod eauocẽ hab& hoc conces sacũꝓbatũ fuerit uocẽ codeã
ñ habere qm̃ c̃sequenti ab lato illud qđ p̃cepit aufert c̃duditur ñeẽ animal codeũ q̃
sub sequentia falsa ẽ sed ex concesso falso uera c̃dusionis conexio: ueritasituq: sententiȩ¬
ꝑs eipsã ual&: ueritus aut̃ conexionis ex eiꝰ cũquo agit᷑ opinioñ uelc̃ cessione consisti
Ideo aut̃ ut supͣ diximꝰ infert᷑ uera conexioñ qđ falsũ ẽ ut eum cuius errorem corri¬
gere uolumꝰ peniteat sensis se p̃cedentia quorũ c̃sequentia uid& eẽ respuenda

Expanded text:
mortuorum". hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa eper se ipsam valet: veritas autem connexionis ex ejus cum quo agitur opinione vel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda.
Abbreviated transcription (Latin):
edqm̃ multis modis res similes reb: apparent ñ putemꝰ eẽ p̃scriptũ ut qđ in aliquoloco
res aliqui ꝑsimilitudine significauerit: hoc eã sẽꝑ significare credamꝰ: Nã & inuitupera¬
tione posuit fermtũ dñscũdicer& : cau&e aferito phariseorũ: & in laudecũ dicer&
imile ẽeregnũ cȩlorũ mulieri q̃ abscondit fermtũ intrib: insuris fariȩ donec totũ fer¬
mentar& : huius igit᷑ uari&atis obseruatio duas hab& formas: sic enĩ alii.datꝗaliud
res quȩq: significant : ut aut contraria aut tantũ modo diuersas significent: c̃traria
cilic& cu alis inbono alias inmalores eade ꝑsimilitudinẽ ponit᷑ sic̃ hocẽ qđ deferm̃to

Expanded text:
niam multis modis res similes apparent, non putemus esse praescriptum ut quod aliquo loco niam multis modis res similes apparent, non putemus esse praescriptum ut quod aliquo loco res aliqua per similitudinem significauerit, hoc eam semper significare credamus. nam et in uituperatione posuit fermentum dominus, cum diceret: cauete a fermento Pharisaeorum, et in laude, cum diceret simile esse regnum caelorum mulieri, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. huius igitur uarietatis obseruatio duas habet formas; sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria aut tantummodo diuersa significent. contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur» sicut hoc est quod de fermento
Abbreviated transcription (Latin):
epe autẽ accidit ut quis m meliore gradu spiritalis uitȩ. ł ẽ. ł eẽputat figura tedicta eẽ.
Sarbitretͥ quȩ inferiorib gradib: p̃cipiunt᷑: ut uerbigratia sic e libenamplexus .ẽ. uitã
& secastrauit ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ : quicquid deuxore diligenda & regenda sci librip̃ci¬
piunt ñ ꝑprie sed trans late accipi cpostere contendat: & quisquis statuit seruare in¬
nuptã uirginem suã tamquãfiguratã locutionẽ con& int̃ p̃tareqe dictũ ẽ trade filiã¬
& grandeopus perfeteris: erit igit᷑ &iã hoc in obseruationib intellegendarũ scriptu¬
rarum ut sciamus alia omnib: comunit̃ p̃cepi : alia singulis quib:q generib: ꝑsonaruł :
ut ñ solũ aduniuersũ statũ ualitudinis. sed &iam ad suam cuiusq membriꝓpriã infir¬
mitatẽ medicina ꝑueniat : in suo quippe genere curandũ ẽ qđ ad melius genꝰ n potesterigi
cclxxui. Quod una eadẽ quenes pensimilrrudẽ possit &ibonm

Expanded text:
epe autem accidit, ut, quisque in meliore gradu spiritalis uitae uel est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est: trade filiaet grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius genus non potest erigiPER SIMILITVDINEM POSSIT ET IN BONAM
Abbreviated transcription (Latin):
pronuntabitur. ergoituut post ꝑ contationẽ quadicimꝰ : Quis accusabit ad¬
uersus electosdi . Illud qđ sequitur sono in t̃rogantis enunci&ur ds̃ quiiustificat :
Vt tucite respondeat᷑ Non &itẽ ꝑcontemur : quis ẽ qui condemn& rursusq: in t̃rogemꝰ:¬
xp̃s ihs̃ quimortuus ẽ chagis aut̃ qui resurre xit : quiẽ indexteradĩ qͣui&t̃ pellat
pronobis ut ubiq tacite respondeatur Nat uero illo in loco ubiait : quid ergo dicłmꝰ:
quia gentes q̃ non sectabantur iustitiã ad phender̃ iustitiã nisipꝰꝑcontationẽ qua¬

Expanded text:
Pronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem qua dicimus, Quis accusabit adPronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem qua dicimus, Quis accusabit adversus electos Dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percontemur, Quis est qui condemnat? rursusque interrogemsus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat pro nobis? ut ubique tacite respondeatur, Non. At vero illo in loco ubi ait: Quid ergo dicemus? quia agentes quae non sectabantur justitiam apprehenderint justitiam, nisi post percu
Abbreviated transcription (Latin):
uaecũq aut de ambiguis distinctionib: diximꝰ eadẽ obseruandas & in ambigu¬
is pronuntiationib: Nã &ipsȩ nisi lectoris nimia uitientur incuria : aut regu¬
Elis si dei corriguntur aut p̃cedentis uel consequentis conexioñ sermonis.
aut sine ut rum horũ ad hibetur ad correctionẽ nihil ominis dubiȩ remanebunt:
Vt quolib& modo lector ꝓnuntiauerit : non sit inculpa: nisi enĩ fides reuoc& qua
credimus dm̃ ñ accusaturum aduersus electossuos: & xp̃m non condẽnaturum
cleccos suos postllud sic p̃nuntiari : quis accusaũ aduersus eleccosdi ut hanc in terro¬
gutionẽ : quasi responsio consequatur ds quiuistificat: &item in t̃ rog&ur quis est
tissimum ẽ itu pronuntiabitur ut p̃cedat ꝓcontatio sequat᷑ incerrogatio : Inter
ꝑ contutionem aut̃ & interrogationẽ hoc ueceres inter ẽẽ dixer̃ : qđ ad per¬
contationem multu res pondere possunt: Ad in t̃rogationẽ uero : aut non. aut &iã

Expanded text:
uaecunque autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus: nam et ipsae, nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis connexione sermonis, aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa: nisi enim fides revocet qua credimus Dominum non accusaturum adversus electos suos, et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari: Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio consequatur: Deus qui justificat; et iterum interrogetur: Quis est tissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. Inter percontationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt; ad interrogationem vero, aut Non, aut Etiam.
Abbreviated transcription (Latin):
uab autẽ causis ñ intellegunt᷑ quȩ scriptas : siaut ignꝰtis aut ambiguis signiso¬
guntur: sunt autẽ signa uel ꝓpria uel trans lata ꝓpria dicunt᷑ : Cũ hisreb significan¬
dis adhibent᷑ ꝓpt̃ quas s̃ instituta sicut dicimus bouẽ cũ intellegimus peccus q̃đ
omnes nobiscũ lacinȩ ligue bomines hoc nomiñ uocant trans latus & cũ ipsȩres quas
prioris uerbis significamꝰ ad aliquid aliud significandũ usurpant᷑ : si cut dicimus
bouem & ꝑhasduas sillabas intellegimus pecus qđ istonomiñ appellari sol&: sed rursus
ꝑ illud pecus intellegimꝰ euangelistã : quẽ significauit scriptura int̃ p̃tante aposto lo
bouem triturantem non in frenabis ccl xxiii. denume norum impexitia que¬

Expanded text:
uabus autem causis non intelliguntur quae scripta sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa propria vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bovem cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum Latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliquid aliud significandubouem et per has duas syllabas intellegimus pecus, quod isto nomine appellari solet, sed rursus per illud pecus intellegimus euangelistam, quem significauit scriptura interpretante apostolo: bouem triturantem non infrenabis. CCLVI. DE RERVM IGNORANTIA, Q