comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sipientib. & similis factus ẽ illis. Deficit
quasi uolatile cȩli. qͥ facit sibi pennas
aquilȩ. & reuertit᷑ ad domũ prȩcepto¬
ris sui diues & omẽm deserens pauꝑ¬
tatẽ. Deficit quasi piscis maris. qͥ con¬
p̃hensus sagenis dñi cũ bonis piscib
separat᷑. Cũ hȩc iuxta p̾ceptũ dni
fuerint ꝑpetrata: infirmabunt᷑ impii
non habentes tantũ roboris quantũ
pͥus. sed & tollent᷑ iniqui. Non diã oc¬
cident᷑ sed tollent᷑. ut ad meliora con¬
uersi & de impietate & iniquitate ad
pietatẽ iusticiãq translati: incipiant
ẽẽ quod ante non fuerant. Hȩc scđm
tropologiã. Debemꝰ enĩ & maiorẽ int̾¬
p̃tationẽ ponere. Iã tam̃ in lectoris ar¬
bitrio erit. utrũ seueritatẽ an clem̃tiã
uelint sonare quȩ dicta sunt.
xtendã manũ meã suꝑ iudã & suꝑ¬

Expanded text:
ilis Al. assimilatus factus est illis . Deficit quasi 678 volatile coeli, qui facit sibi pennas aquilae, et revertitur ad domum praeceptoris sui dives, et omnem deserens paupertatem . Deficit quasi piscis maris, qui comprehensus sagenis Domini, cum bonis piscibus separatur . Cum haec juxta praeceptum Domini fuerint perpetrata, infirmabuntur impii, non habentes tantum roboris quantum prius. Sed et tollentur iniqui, non dixit, occidentur; sed, tollentur, ut ad meliora conversi, de impietate et iniquitate, ad pietatem, justitiamque translati, incipiant esse quod ante non fuerant. Haec secundum tropologiam. Debemus enim et Majorum interpretationem ponere. Jam  Al. Tamen in lectoris arbitrio erit, utrum severitatem, an clementiam velit sonare quae dicta sunt. Et extendam manum meam super Judam et su
Abbreviated transcription (Latin):
qui relinquentes cultũ eius iurant in
melchom: & adorant miliciã cęli. & ue¬
nerant᷑ baal idolũ sydonioꝵ. Huc usq
historiȩ sensus expositus ẽ. Uideamus
& anagogen.
Ropter dnm qͥ de tribu iuda ortus
frixerit caritas multoꝵ. & ueniente
dño rara fides apparuerit in t̾ra in¬
tantũ ut tẽp̃tent᷑ etiã electi dĩ: tc̃
extendere dnm̃ ad supplicia peccatoꝵ
manũ suã suꝑ iudã qui sibi uidet᷑ no

Expanded text:
us jurant in Melchom, et adorant militiam coeli, et venerantur Baal idolum Sidoniorum. Hucusque historiae sensus expositus est: videamus et anagogen. Propter Dominum qui de tribu Juda ortus frixerit charitas multorum, et veniente Domino, rara fides apparuerit in terra, intantum ut tententur etiam electi Dei : tunc extendere Dominum ad supplicia peccatorum ma
Abbreviated transcription (Latin):
eleuauerat ad dnm̃ quia iosias int̾prę¬
tat᷑ eleuatio dni. & fuit uir iustus . &
de laudib eius regnoꝵ quoq & pa¬
ralipomenon scribit historia. & ha¬
buit patrẽ amon filiũ manassen. Le¬
gimus manassen post multa scele¬
ra & post captiuitatẽ in babilonem
gessisse penitentiã. & ad meliora con¬
de & fidei suȩ ꝑ quã crediderat dõ
siquidẽ amon fides int̾pretat᷑. Simul¬
q considera. quod nequaquã ut supͣ
trib ab assiriis sub rege exechia pa¬
tre manasse deductȩ fuerant in cap¬
tiuitatẽ. Hoc in ꝓemio & in titulo
sophomȩ generationis & tẽporis. Nc̃
indeamus quid in ipsa quoq ꝓphetia
contineatur.
ongregans congregabo om̃ia a fa

Expanded text:
quia Josias interpretatur elevatio Domini  et fuit vir justus, et de laudibus ejus, Regnorum quoque et Paralipomenon scribit historia . Et habuit patrem Ammon, avum Manassen . Legimus, Manassen post multa scelera, et post captivitatem in Babylone, egisse poenitentiam, et ad meliora conde et fidei suae, per quam crediderat Deo, siquidem AMMON   fides interpretatur. Simulque considera, quod nequaquam ut supratribus ab Assyriis sub rege Ezechia patre Manasse deductae fuerant in captivitatem . Hoc in prooemio et in titulo Sophoniae generationis et temporis. Nunc videamus quid ipsa quoque prophetia contineat. Congregans congreg
Abbreviated transcription (Latin):
bestiȩ. deficiant reptilia t̾rȩ. Hec enĩ
non debent deficere : sed perire. Ue¬
rũ deficiant ea quȩ possunt habere
correctionẽ quomͦ defecert̃ sare mu¬
liebria. & iubet᷑ abrahã ut audiat quę
homo : si contẽpnat humana. & non
ultra moriat᷑ ut homo. & audiat. ego dixi
dii estis. Deficit alius ut ium̃tũ. quia¬

Expanded text:
bestiae, deficiant reptilia terrae. Hae enim bestiae, deficiant reptilia terrae. Hae enim non debent deficere, sed perire; verum deficiant ea quae possunt habere correctionem. Quomodo defecerunt Sarae muliebria, et jubetur Abraham ut audiat quaechomo, si contemnat humana, et non ultra moriatur ut homo, et audiat: Ego dixi, dii estis . Deficit alius ut jumentum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suũ. Siue de isa ac fuert̾ annaut̾e
est ad genus suũ. senex & plenꝰ dierum.
Nec non & de iacob & cessauit iacob p̾ci¬
piens filiis suis. & eleuans ƿedes suꝑ lec¬
tũ defecit & appositus est. ad popłm
suũ. Ex quo intelligimus aliud ẽẽ defi¬
cere tantũ. & aliud cũ defectione plu¬
res parit̃ habere uirtutes. Quod autẽ
primũ dixerat generalit᷑ defectione
deficiat a faciȩ t̾rȩ dicit dñs. postea
in partes diuisit scriptura diuina. De¬
ficiat homo & ium̃ta. deficiant uola¬
tilia cęli & pisces maris. Quatuor st̃
quȩ iubentur deficere. Primũ homo
rationabilis. deinde tria quȩ subiecta
sunt homini. ium̃ta. & uolatilia. &
pisces. Quȩ puto in octauo psalmo po¬
sita. insuper & pecora cãpi. uolucres
cȩli. & pisces maris. qͥ ꝑambulant semi¬
tas maris. Quod autẽ primũ dixerat
oues & boues. uniuersas: quasi p̃cipuȩ
ciat itaq homo. deficiant uolatilia.

Expanded text:
populum suum. Sive de Isaac: Fuerunt autem populum suum. Sive de Isaac: Fuerunt autem est ad genus suum senex et plenus dierum . Nec non et de Jacob: Et cessavit Jacob praecipiens filiis suis, et levans pedes super lectum defecit, et appositus est ad populum suum . Ex quo intelligimus aliud esse tantum deficere, et aliud cum defectione plures pariter habere virtutes. Quod autem primum dixerat generaliter, defectione deficiat a facie terrae: postea in partes divisit Scriptura divina, deficiat homo, et jumenta, deficiant volatilia coeli, et pisces maris. Quatuor sunt quae jubentur deficere, primum homo rationabilis, deinde tria quae subjecta sunt homini, jumenta, et volatilia, et pisces quae puto et in octavo psalmo poni: Insuper et pecora campi: volucres coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris . Quod autem primum dixerat, oves et boves universas, quasi praecipuaciat itaque homo, deficiant jumenta, de
Abbreviated transcription (Latin):
rũ & appositus ẽ ad płm sũ. & de his
quȩ de isaac &e iacob scriptura refert:
uidebimus quomͦ defectione deficiant
a faciȩ t̾rȩ. & hoc eos implere p̃ceptũ
qͥ habentes conuersationẽ in cęlis. &
in carne non scđm carnẽ militantes.
eo quod sciant illos qͥ in carne uiuunt
dõ placere non posse. quantũ in se ẽ
omĩa agunt ne sint in carne sed in
spũ. & de t̾ra recedentes aiunt. Con¬
suscitauit & consedere nos fecit in cę¬
lestib in xp̃o. Quod si aliquis oppͦuerit
aduersũ hoc quod in bonã partẽ ac¬
cipimus defectione deficiat a faciȩ t̾¬
rȩ illud quod de hismahel scriptũ est.
hi sunt anni uitȩ hismahel .cxxxuiii.¬
ad genus suũ: respondebimꝰ ei pͥmũ &
ipsũ hismahel filiũ ẽẽ abrahã. & ac cepis¬
se dona & partes a patre scđm men¬
surã suã. deinde absolute scriptũ defi¬
ciens mortuus ẽ. & non addi quod scrip¬
tũ ẽ de abrahã. in senectute bona se¬
nex & plenus dierũ. & appositus ẽ ad

Expanded text:
ositus est ad populum suum , et de his quae de Isaac et Jacob Scriptura refert videmus quomodo defectione deficiant a facie terrae, et hoc eos implere praeceptum: Qui habentes conversationem in coelis, et in carne, non secundum carnem militantes, eo quod sciant illos qui in carne vivunt, Deo placere non posse, quantum in se est omnia agunt ne sint in carne, sed in spiritu, et a terra recedentes aiunt: Consuscitavit, et consedere nos fecit in coelestibus in Christo . Quod si aliquis opposuerit adversum hoc quod in bonam partem accepimus, defectione deficiat a facie terrae, illud quod de Ismael scriptum est: 677 Hi sunt anni vitae Ismael, cad genus suum : respondebimus ei primum, et ipsum Ismael filium esse Abraham, et accepisse dona et partes a patre, secundum mensuram suam: deinde absolute scriptum, deficiens mortuus est, et non addi quod scriptum est de Abraham in senectute bona, senex et plenus dierum, et appositus est ad
Abbreviated transcription (Latin):
de euersione hierłm. & captiuitate
iuda & uictoria nabugodonosor. Dicit
buã penitentiã. s a facie t̾rȩ uniuer¬
sa consumã. Non homo. non iumͥtũ.
non uolatile. non pisces maris remane¬
bunt. Irã quippe dni etiã bruta sen¬
tiunt animalia. & uastatis urbib ho¬
minib q int̾fectis: solitudinẽ & ra
thracia. testes in quo ortus sũ solũ.
ubi p̃t̃ cęlũ & t̾rã & crescentes uepreᷤᷤ
& condensa siluarũ cuncta ꝑierunt.
Hoc autẽ inquit ꝓpħa accidet. quia im¬
pioꝵ fuit nimia multitudo. Corruent
itaq impiĩ & disꝑdent᷑ homines. et erit
solitudo suꝑ faciem terrę.
ed et de consũmatione mundi id ipsũ¬
accipere possumus. quod & homines & pe¬
cora & uolatilia & pisces maris & uni¬
uersa deficiant. & infirment᷑ impii. &

Expanded text:
de eversione Jerusalem, et captivitate Juda, et victoria Nabuchodonosor. Dicitqbuam poenitentiam; sed a facie terrae universa consumam: non homo, non jumentum, non volatile, non pisces maris remanebunt. Iram quippe Domini etiam bruta sentiunt animalia: et vastatis urbibus, hominibusque interfectis, solitudinem et raThracia, testis  Al. teste in quo ortus sum, solum, ubi praeter coelum et terram et crescentes vepres, et condensa silvarum, cuncta perierunt. Hoc autem, inquit propheta, accidet, quia impiorum fuit nimia multitudo. Corruent itaque impii et disperdentur homines, et erit solitudo super faciem terrae. Sed et de consummatione mundi idipsuaccipere possumus: quod et homines, et pecora, et volatilia, et pisces maris et universa deficient,
Abbreviated transcription (Latin):
ficient uolatilia cęli & pisces maris. &
infirmabunt᷑ impii. & auferã miqͦs
ã faciẽ t̃re dicit dñs.
ons translatione additũ est. Pro qͦ
sỹm achus int̾pretatus ẽ. & scanda¬
la cũ impiis. ut sub audiat᷑ cong̃ga¬
siue deficient. Quinta autẽ editio. & in
infir mitas cũ impiis deficiet. Debemꝰ gͦ
consuetudinẽ nrãm sequentes pͥmũ his¬
toriã texere. & postea de sublimiorib
disputare. Eatremũ prope regnũ dua¬
rũ tribuũ quę uocabant᷑ iuda & ben¬
iamin: sub iosia fuisse nulli dubiũ ẽst
Illo enĩ int̾fecto: filii eiꝰ qͥ postea reg¬
nauert̃ & ne potes non tã regnasse
credendi sunt. quã ludibrio habiti ab
ȩgiptio rege & chaldeis. & uariis cap¬
tiuitatib mortib q cruciati. Quiagͥ
popłs poterat se excusare in regib
malis & dicere nos uolumꝰ seruire dõ.
sed ꝓhibem a regib: datur rex iustꝰ:¬
& quo celante ⁊ elũ dñi & popło nichi¬

Expanded text:
ciant volatilia coeli, et pisces maris ÷ et infirmabuntur impii ⁑ et auferam iniquos a facie terrae, dicit Dominus. onis translatione additum est: pro quo Symmachus interpretatus est, et scandala cum impiis, ut subaudiatur, congregasive deficient: Quinta autem editio, et infirmitas cum impiis deficiet. Debemus ergo, consuetudinem nostram sequentes, primum historiam texere, et postea de sublimioribus disputare. Extremum quippe regnum duarum tribuum, quae vocabantur Juda et Benjamin, sub Josia fuisse, nulli dubium est. Illo enim interfecto, filii ejus qui postea regnaverunt, et nepotes, non tam regnasse credendi sunt, quam ludibrio habiti fuisse ab Aegyptio rege, et Chaldaeis, et variis captivitatibus, mortibusque cruciati. Quia igitur populus poterat se excusare 676 in regibus malis, et dicere: Nos volumus servire Deo, sed prohibemur a regibus, datur rex justus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃. Siue gͥ specula siue absconditũ dni
int̾pretatur. utrũq ꝓpħȩ conuenit di¬
citur enĩ ad hiezechiel. fili hominis. spe¬
culatorẽ te posui domu isrł. & in alio
loco. Non faciet dñs quicquã nisi reue¬
lauerit disciplinas seruis suis propħis. &
noni psalmi titulus pro absconditis filui
in t̾pretat᷑ humilitas uel et hiops m̃s:
De quo postea tractabimꝰ. Habebat qͦq
auũ godoliã qui dr̃ magnitudo dm̃.
&e ꝓau̾u amariã qͥ & ipse uertit᷑ in ser¬
monẽ dñi. & artau̾ũ ez echiã qͥ sonat

Expanded text:
igitur specula, sive absconditum Domini interpretetur, utrumque prophetae convenit. Dicitur enim et ad Ezechiel: Fili hominis, speculatorem te posui domui Israel . Et in alio loco: Non faciet Dominus quidquam, nisi revelaverit disciplinam suam servis suis prophetis. Et noni Psalmi titulus, pro absconditis filii interpretatur humilitas, vel Aethiops meus, de quo postea tractabimus, habebat quoque avum Godoliam, qui dicitur magnitudo Domini, et proavum Amariam, qui et ipse vertitur in sermon
Abbreviated transcription (Latin):
no p̃mio corꝯnat᷑. & mittit᷑ ad eũ
philippus euangłista: statĩq doce¬
tur. Credidit. baptizat᷑: & saluus
est. & non solũ eunuchus : sed cũ
additam̃to uir. ponit̾ eunuchus uir
Recte quoq sophonias quasi filius
hostias mͥ. Hoc de genealogia sophoniȩ.¬

Expanded text:
no praemio coronatur, et mittitur ad eum no praemio coronatur, et mittitur ad eum Philippus evangelista, statimque docetur, credit, baptizatur, et salvus est. Et non solum eunuchus; sed cum additamento viri ponitur, eunuchus vir Recte quoque Sophonias quasi filius hostias mihi. Haec de genealogia Sophoni
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dignus uocari apłs. & illud in psalmiᷤ.
dñe non ẽ exaltatũ cormeũ. neq elati
sunt ocłi mei. Huc usq quasi ꝓno lapsu
& ꝑ plana currentes. in id quod chusi etiã
et hiops ms int̾preta. tͥ inpegimꝰ. Nã post
tantas uirtutes quomͦ nom̃ et hiopis so¬
nare poterit in laude : & siquidẽ scrip¬
tura dixisset chus. idest et hiops. uideba¬
tur in dissolubilis questio. Chus quippe
natus ẽ de c hã. Sed in eo quod ait chusi
hoc ẽ ethiops m̃s. uidet᷑ sonare misteriũ.
qđ ille qͥ quondã et hiops fuerat. uersus
in penitentiã scđm illud quod dicit᷑
ȩthiopia p̃ueniet manus eius dõ. & in
alio loco in conspectu enis ꝓcident et¬
Legimus & in hieremia ab dimelech eu¬
nuchũ ethiopẽ placuisse dõ. & in acti
b apłoꝵ ȩthiopẽ eunucũ reginȩ canda¬
cis tantũ habuisse studiũ scriptura¬
rũ &e legis dĩ ut in uehiculo legeret.
& ad adorandũ dñm in tẽplo eius ue¬
niret Hierłem. Unde talis fides dig¬

Expanded text:
sum dignus vocari apostolus . Et illud in Psalmis: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei . Hucusque quasi prono lapsu, et per plana currentes, in eo quod Chusi etiam Aethiops meus interpretatur, impegimus. Nam post tantas virtutes quomodo nomen Aethiopis sonare poterit in laudem? Et siquidem Scriptura dixisset Chus, id est, Aethiops, videbatur indissolubilis quaestio; Chus quippe natus est de Cham. Sed in eo quod ait, Chusi, hoc est, Aethiops meus, videtur sonare mysterium: quod ille qui quondam Aethiops fuerat, versus in poenitentiam secundum illud quod dicitur: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo . Et in alio loco : In conspectu ejus procident AethLegimus et in Jeremia Abdimelec eunuchum Aethiopem placuisse Deo : et in Actis apostolorum Aethiopem eunuchum reginae Candacis tantum habuisse studium Scripturarum et Legis Dei, ut in vehiculo legeret: et ad adorandum Dominum in Templo ejus veniret Jerusalem . Unde talis fides dig
Abbreviated transcription (Latin):
aut auus ponat᷑ intitulo. ipsos quoq pro¬
pħas fuisse. Vnde amos unũ de duodecĩ
ꝓpħis quia dixerit non sũ ꝓpħa. nec fili¬
us ꝓpħȩ s pastor caprarũ uellieans syca¬
mina. patris nom̃ in titulo non habere.
Hoc si uerũ ẽ: sophomas ꝓpħa quẽ nẽ
conam᷑ exponere generatione ut ita dicã¬

Expanded text:
prophetas fuisse. Unde et Amos unus de duodecim prophetis, qui dixerat: Non sum propheta, nec filius prophetae: sed pastor caprarum, vellicans sycamina , patris nomen in titulo non habet. Hoc si verum est, Sophonias propheta, quem nunc conamur exponere, nomine, ut ita dica
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterũ nos frum̃tũ electoꝵ siur uiur¬
nũ & uinũ germinans uirgines siue
uinũ bom odoris ad uirgines. intelligimꝰ
dñm saluatorẽ qͥ loquit̾ in euangelio.
Nisi granũ tritici cadens in t̾ra mortuũ
fuerit. ipsũ solũ ꝑmanet. Si autẽ moriat᷑.
maiores fructus afferet. De hoc tͥtico
efficit᷑ ille panis qͥ de cęlo descendit. &
qui confirmat cor hominis Hun
Hunc
panẽ comedunt. qͥ in xp̃o robusti
robusti
st̃. & ad qͦs ioħs euangłista loquitur.
Scribo uobis iuuenes. qͥa fermo dĩ in uob̃

Expanded text:
eterum nos frumentum electorum, sive juvenum, et vinum germinans virgines, sive vinum boni odoris ad virgines, intelligimus Dominum Salvatorem, qui loquitur in Evangelio: Nisi granum tritici cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum permanet: sin autem moriatur, majores fructus affert . De hoc tritico efficitur ille panis, qui de coelo descendit, et qui confirmat cor hominis . Hunc panem comedunt, qui in Christo robusti sunt, et ad quos Joannes Evangelista loquitur: Scribo vob
Abbreviated transcription (Latin):
h abreo frum̃tũ iuuenib. & uiũ boni
odoris ad uirgines.
deo inquiunt machabei huc illucq fugirn¬
tes dño auxiliante superabunt : uterec¬
tis macedonib de t̾ra isrł: mundet̾ tẽplũ.
legis p̃cepta seruent᷑. & rruditio scriptu¬
rarũ rursũ germinet uirgines. idest po¬
fuerant cultib constuprati. Et frumͣtũ
tos iros intelligi uolunt: qui frum̃tũ.
idest legẽ dĩ comedere mereant᷑. Pro
uino quod hebraice dr̃. thiros: aquila
tatẽ uindemiȩ feͬri potest. Hoc iudei

Expanded text:
 ab eo, frumentum juvenibus et vinum boni odoris ad virgines. Ideo, inquiunt, Machabaei huc illucque fugientes, Domino auxiliante, superabunt, ut, ejectis Macedonibus de terra Israel, mundetur templum, Legis praecepta serventur, et eruditio Scripturarum rursum germinet virgines, id est, pofuerant cultibus constuprati. In frumento tos viros intelligi volunt, qui frumentum, id est. Legem Dei comedere mereantur. Pro vino, quod Hebraice dicitur THIROS  , Aquila ertatem vindemiae referri potest. H
Abbreviated transcription (Latin):
rent̾ tͥ: afferent᷑ in letitia & exultatione
Quom enĩ letitiã non habebt̃. quȩ mebrn̾te
poculo saluatoris generant᷑ in uirgies.
& audent dicere introduc me in cellaor
uini. conforta me in ungentis: Umũ
hoc bomi odoris ẽ. Uncde in rodẽ carmi¬
ne dicit᷑. Potabif me de uino ungenta¬
rii. de riuis malagranatoꝵ tuoꝵ. Hoc¬

Expanded text:
rentur tibi: afferentur in laetitia et exsultatione . Quomodo enim laetitiam non habebunt, quae inebriatae poculo Salvatoris generantur in virgines, et audent dicere: Introducite me in cellulam vini, confortate me in unguentis ? Vinum hoc boni odoris est, unde in eodem carmine dicitur: Potabis me de vino unguentarii, de rivis malogranatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ranrã & serotinã. Dñs fecit planta¬
sias & pluuiã hiemalẽ. debit eis uni¬
ouiq herbã in agro. qm̃ hi qͥ loque¬
bant᷑ locuti sunt labores & diuini
uisiones falsas & somnia falsa locuti
st̃: uane consolabunt᷑. Ideofacti st̃
sicut oues. & afflicti st̃: qͥa non erat
qui sanarae.
sta felicitas quȩ in machabeoꝵ tẽpot¬
repinissa ẽ. quando scĩ lapides eloua¬
ti st̃ suꝑ t̾rã. & res israhelitica creut.
in mauis. intantũ ut rursũ frim̃to
inebriarent̃ uirgineᷤ: uere ex parte
ꝓmittit᷑. Ceterũ quia iã extremũ tẽpus
est. tẽpus ꝓpħarũ & mundus declinat ad
finẽ. & om̃ia quȩ pͣdicta st̃ suit̃ mi num
p̃stolant᷑. petite a dño ut det uob̾ pluuiã
serotinã. ut xp̃s qͥ ꝓmissus ẽ urniat. &¬
tribuat uob̾ rores & niues. Pro quib scrip¬
tũ ẽ in hebreo aziim. & nescio quid uo¬
lentes.lxx. plantasias int̾pretati sunt.
nͥ foete magnitudinẽ gr̃ȩ admirationẽq

Expanded text:
fecit phantasias, et pluviam hiemalem dabit eis, unicuique herbam in agro: quoniam hi qui loquebantur, locuti sunt labores: et divini visiones falsas, et somnia falsa locuti sunt, vane consolabantur: ideo arefacti sunt sicut oves, et afflicti sunt, quia non erat qui sanaret. Ita felicitas quae in Machabaeorum tempore promissa est, quando sancti lapides elevati sunt super terram, et res Israelitica crevit in majus, intantum ut rursum frumento  Spiritus inebriarentur virgines vestrae, ex parte romittitur. Caeterum quia jam extremum tempus est prophetarum, et mundus declinat ad finem, et omnia quae praedicta sunt, sui terminum praestolantur: Petite a Domino ut det vobis pluviam serotinatribuat vobis rores et nives, pro quibus scriptum est in Hebraeo AZIZIM  . Et nescio quid volentes LXX phantasias interpretati sunt, nisi forte magnitudinem gratiae admirationemque
Abbreviated transcription (Latin):
q ad ꝓximũ suũ.
Uxta hebreos ita intelligendũ. Illis de
dĩ iudicio blasphemantib: qͥ timent dm̃
adinuicẽ locuti sunt. quod retributio
bonoꝵ uel maloꝵ non sit in presenti &
bren scło sed in futuro & et̾no. Et qđ
homo non possit dĩ scire uiditia & de
illiꝰ equitate ac iustitia disputare. &
cytera que debet iustus cũ iusto loqui.
Nec dixit quȩ sint locuti. s ex eo qł intulit
tunc locuti sunt timentes dm̃ unꝰquisq
cũ ꝓximo suo: intelligere debemꝰ ea locu¬
tos tim̃tes dm̃. quȩ om̃iũ scripturarũ uo¬
cib continentur..¬

Expanded text:
que ad proximum suum. que ad proximum suum. Juxta Hebraeos ita intelligendum est: illis de Dei judicio blasphemantibus, qui timent Deum ad invicem sunt locuti, quod retributio bonorum vel malorum, non sit in praesenti et braevi saeculo, sed in futuro et aeterno; et quod homo non possit Dei scire judicia, et de illius aequitate ac justitia disputare; et caetera quae debet justus cum justo loqui. Nec dixit, quae sint locuti; sed ex eo quod intulit: Tunc locuti sunt timentes Deum, unusquisque cum proximo suo, intelligere debemus ea locutos timentes Deum, quae omnium Scripturarum vocibus continentur.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Dixistis. Uanus ẽ qͥ seruit dõ. Et qd̃
emolum̃tũ quia custodiuimꝰ p̾cepta euis:
In presenti scło mercedẽ ꝓ dĩ exi gunt
seruitute. ideo non recipiunt. Et qͥa
ãbulauimꝰ tristes corã dño. iuxta illud
quod scriptũ ẽ in psalmis. Cotadie tristes
in grediebar. Bratos gͥ dicimꝰ arrogan¬
tes. qui suꝑbiunt contra dm̃ & impia
blasphemiarũ uerba iaculant᷑. Siqͥdẽ
ȩdificati st̃ : & ꝓscelerib atq blasphe¬
miis ꝓsperis om̃ib ꝑfruunt᷑. Ceͣptaue
runt dm̃ siue restituert dõ. & salui fac¬
ti sunt. Salutẽ : felicitatẽ p̾sentis scłi
putant. Et id circo decipiunt᷑ errorib
ec & de hereticis. martione & ua¬
lentino & ceteris qͥ uetꝰ non recipiunt
testam̃tũ & contra creatorẽ mundi lo¬
quunt᷑ intelligere possumꝰ qđ ꝓficiant
in impietate sua: & multos sceleris soci¬
os habrant. Ad quos scandalizati qͥ in ȩc
çii dĩ. ꝓpħȩ uerba contexunt.
ȩc locuti sunt qͥ timent dñm. umisqͥs¬

Expanded text:
nus est qui servit Deo, et quod emolumentum, quia custodivimus praecepta ejus? In praesenti saeculo mercedem pro Dei exigunt servitute, ideo non recipiunt. Et quia ambulavimus tristes coram Domino, juxta illud quod scriptum est in Psalmis: Tota die tristis ingrediebar . Beatos igitur dicimus arrogantes, qui superbiunt contra Deum, et impia blasphemiarum verba jaculantur. Si quidem aedificati sunt, et post scelera atque blasphemias prosperis omniburunt Deum, sive restiterunt Deo, et salvi facti sunt. Salutem, felicitatem praesentis saeculi putant: et idcirco decipiuntur erroribus. Haec et de haereticis Marcione et Valentino, et caeteris, qui vetus non recipiunt Testamentum, et contra Creatorem mundi loquuntur, intelligere possumus, quod proficiant in impietate sua, et multos sceleris socios habeant: ad quos scandalizati, 981 qui icii Dei, prophetae verba contexunt. ec locuti sunt, qui timent Dominum, unusquis
Abbreviated transcription (Latin):
ria & fame & miseria constitutũ: scan¬
cdali: abat᷑ ad singula. atq dicebat. Quid
mͥ ꝓdest quia unũ & uerũ dm̃ colo:
Abhominor idola. & conpunctus conscien¬
tia delictoꝵ ante dm̃ tristis in cedo.
plemus latiusq ꝓsequit᷑. Unde ꝓpħa qͥ
ẽ medicus spiritalis met᷑et᷑ cunctis uul¬
nerib. & uerba blasphemiȩ in creatorẽ

Expanded text:
ria, et fame, et miseria constitutum, scanria, et fame, et miseria constitutum, scandalizabatur ad singula, atque dicebat: Quid mihi prodest, quia unum et verum Deum colo, abominor idola, et compunctus conscientia delictorum, ante Deum tristis incedo? Qplenius latiusque prosequitur. Unde propheta, qui est medicus spiritualis, medetur cunctis vulneribus, et verba blasp
Abbreviated transcription (Latin):
sunt facientes impietatẽ. & tẽptauerunt
Ngrauastis suꝑ me uerba ur̃a dicit dñs.
Et dixistis. In quo locuti sumꝰ corã te: Et
dixistis. Uanus ẽ qͥ seruit dõ. Et quid ãpli¬
us quia custodiuimꝰ mandata xiꝰ. & qͥa
ambulauimꝰ supplicantes facrei dñi om̃i¬
potentis: Et nc̃ nos beatos dicimꝰ alie¬
nos. & xdificant᷑ om̃s qui faciunt iniqͥ¬
tatẽ & restiterunt dõ. & salui factist᷑.
rius dixerat laborare fecistis dñm
in sermonib ur̃is. & dixistis. in quo fe
cimus eũ laborare. in eo cũ diceretis.
om̃is qͥ facit malũ bonus ẽ in conspec¬
tu dñi & tales ei placent. aut certe ubi
ẽ ds̃ uidicii. Nunc idem plemꝰ repetit.
Populus enĩ qͥ de babylone reuersus inde¬
bat᷑ dĩ habere notitiã & obseruare le¬
gẽ. & intelligere peccatũ suũ & ꝓ pec¬
tato offerre uictimas. decimas reddere.
obseruare sabbatũ. & cȩtera quȩ di lege
p̃cepta sunt. cernens cunctas in circuitu
nationes reb om̃ib abundare. se in penu¬

Expanded text:
tentaverunt ngravastis super me verba vestra, dicit Dominus. Et dixistis, in quo locuti sumus contra te? Et dixistis, vanus est qui servit Deo: et quid amplius, quia custodivimus mandata ejus, et quia ambulavimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem, et restiterunt Deo, et salvi facti sunt. Prius dixerat: Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis, in quo eum fecimus laborare? In eo cum 980 diceretis: Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii? nunc idem plenius repetit: Populus enim qui de Babylone reversus videbatur Dei habere notitiam, et observare legem, et intelligere peccatum suum, et pro peccato offerre victimas, decimas reddere, observare sabbatum, et caetera quae Dei Lege praecepta sunt, cernens cunctas in circuitu nationes rebus omnibus abundare, se in penu
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest ut agros irrigantib pluuissit
quidẽ fertilitas. urrũ aut locusta urniat
cit. Et in crepabo ꝓ uobis deuorantes. lo¬
custã uidelicet & reliqua qͤ cdiximꝰ. & non
carũpent fructũ t̾rȩ ur̃ȩ. Uinea qͦq im¬

Expanded text:
fieri potest, ut agros irrigantibus pluviis sit fieri potest, ut agros irrigantibus pluviis sit quidem fertilitas, verum aut locusta, cit: Et increpabo pro vobis devorantem, locustam videlicet, et reliqua, quae diximus, et non corrumpet fructum te
Abbreviated transcription (Latin):
inceretis dõ ur̃o. multarũ ante rerũ
mecditatione fecistis subtrahendo deci¬
mas &e pͥmitias. non dico sacerdotib me
ris arbitrio intelligentiȩ iudiciũ relinqͣn¬
non reddidistis decimas & pͥmitias. idcir
ẽ sensus. Ecce annꝰ expletꝰ ẽ. & nichilin
meos thesauros s in ur̃a horrea conpor¬
tastis. Et ꝓ decimis &e pͥmitiuis quȩ parua
erant si a nobis darent᷑. ubertatẽ possessio¬
nũ ur̃arũ & omnẽ frugũ abundantiã
ꝑdidistis. Ut autẽ sciatis me irascente
hoc ꝑfectũ. qͥa fraudastis me parte mea:
hortoe uos atq cõmoneo ut inferatis de¬
cimas in horrea hoc ẽ in thesauros tem¬
pli. ut habrant sacerdotes atq leuitȩ qͥ
mͥ ministrant cibos. Et ꝓbate me si non
tantas pluuias effudero ut catarectȩ
cęli aptȩ r̃e credant᷑. & effunda uobis
bene dictionẽ usq ad abundantiã. Urrbũ ef¬
fusionis. nomen largitatis ostendit. Sed si¬

Expanded text:
injiceretis Deo vestro, multarum ante rerum injiceretis Deo vestro, multarum ante rerum meditatione fecistis, subtrahendo decimas et primitias, non dico sacerdotibus meris arbitrio intelligentiae judicium relinquennon reddidistis decimas et primitias, idcircsensus. Ecce annus expletus est, et nihil in meos thesauros, sed in vestra horrea comportastis et pro decimis et primitiis, quae parva erant, si a vobis darentur, ubertatem possessionum vestrarum et omnem frugum abundantiam perdidistis. Ut autem sciatis, me hoc irascente perfectum, quia fraudastis me parte mea, hortor vos atque commoneo, ut inferatis decimas in horrea, hoc est in thesauros templi, et habeant sacerdotes atque Levitae, qui mihi ministrant, cibos, et probate me, si non tantas pluvias effudero, ut cataractae coeli apertae esse credantur, et effundam vobis benedictionem usque ad abundantiam. Verbum effusionis nomen largitatis ostendit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Si fraudat homo dm̃. qͥa uos fraudastis
nre. Et reuera scłm historiȩ adinẽ qͥa
detimas & pͥmitias leuitis popłs non
reddebat. se ipsũ fraudẽ dicit dñs sus¬
tinere. cuiꝰ ministri faore coaacti.
& penuria tẽplũ deferuerint. Si enĩ
ꝑ alios uisitat᷑ in carcere. & egrotꝰ sus¬
cipit᷑. & esurrens sitiensq cibũ suscipit
atq portat᷑ : cur non in ministris suis
ipse decimas accipiat. & si non dent᷑ par¬
te sua ipse pͥuet̾: Hoc quod diximꝰ arecħa
lingua syroꝵ & chaldeoꝵ int̾pretat᷑. si af¬
Figit. Unde & nos ante annos plurimos
ita uertimꝰ. magis ad misteriũ dñicȩ
passionis in qua homines crucifixer̃t
dm̃ quã ad decimas ac pͥmitias quȩ st̃¬
scripta referentes. Querat prudens bec¬
tor quomͦ nr̃a int̾pretatio cũ his congru¬
at quȩ sequunt᷑ in decimis & in pͥmiti¬
uis. & uideat an possimꝰ hoc dicere. Ut
me ad figeretis cruci. ut sceleratas manꝰ

Expanded text:
Si fraudat homo Deum, quia vos fraudastisSi fraudat homo Deum, quia vos fraudastisme? Et revera secundum historiae ordinem, quia decimas et primitias Levitis populus non reddebat, 977 seipsum fraudem, dicit Dominus, sustinere, cujus ministri fame coacti, et penuria templum deseruerint. Si enim per alios visitatur in carcere, et aegrotus suscipitur, et esuriens sitiensque cibum accipit atque potatur, cur non in ministris suis ipse decimas accipiat, et si non dentur, parte sua ipse privetur? Hoc quod diximus HAJECBA, lingua Syrorum et Chaldaeorum interpretatur, si affiget: unde et nos ante annos plurimos ita vertimus, magis ad mysterium Dominicae passionis, in qua homines crucifixerunt Deum, quam ad decimas ac primitias  scripta referentes. Quaerat prudens lector quomodo nostra interpretatio cum his congruat, quae sequuntur: In decimis et primitiis, et videat an possimus haec dicere: Ut me affigeretis cruci: ut sceleratas manus
Abbreviated transcription (Latin):
gisset in regionẽ suã de lruitis & de can¬
tatorib & de his qͥ ministrant. & egi causã
aduersũ magistratꝰ & dixi. Quare dereli¬
quimꝰ domũ dĩ: Et congregaui eos. &
feci stare instationib suis. Et om̃is iu¬
cla apportabat decimas frum̃ti & uim
& olri in harrea: & constituimꝰ suꝑ hor¬
rea selrmiã sacerdotẽ. & sadoc scribã.
Et cetera. Audiuimꝰ ere historiã. nc̃
ꝓpħȩ uerba repetamꝰ: diligentiꝰ intu¬
entes an ꝓphetia historiaq concordent.
ꝓmittit. ut in qua mensura mensi fure¬
rint remetiat᷑ eis. Et sicut in beuitico
scribit᷑. si abulaueritis ad me ꝑuersi.
& rgo ambulabo contͣ uos furore ꝑ¬
uerso. sic & nc̃ popłm cohoetat᷑ ad rẽdi¬
tũ. ut ipse qͦq ad eos redeat. Qui non
intelligentes se a dño recessisse. impu¬
dent᷑ in terrogant in quo reuerterent᷑
& dicunt. Quando rnĩ recessimꝰ. ut me¬
Pro quo aquila & simmachus & throdotio
posuerunt. si fraudat.Ut sit sensus.

Expanded text:
onem suam de Levitis, et de cantoribus, et de his qui ministrabant: et egi causam adversum magistratus, et dixi: Quare dereliquimus domum Dei? Et congregavi eos, et feci stare in stationibus suis. Et omnis Juda apportabat decimas frumenti, vini et olei in horrea, et constituimus super horrea Selemiam sacerdotem, et Sadoch scribam , et caetera. Audivimus Ezrae historiam, nunc prophetae verba repetamus, diligentius intuentes an prophetia historiaque concordent. promittit, ut in qua mensura mensi fuerint, rementiatur eis . Et sicut in Levitico scribitur: Si ambulaveritis ad me perversi, et ego ambulabo contra vos furore perverso . Sic et nunc populum cohortatur ad reditum, ut ipse quoque ad eos redeat. Qui non intelligentes se a Domino recessisse, impudenter interrogant: In quo revertemur? Et dicunt: Quando enim recessimus, ut mepro quo Aquila, et Symmachus, et Theodotio posuerunt, si fraudat, ut sit sensus:
Abbreviated transcription (Latin):
sed hereditariã habrtis impietatẽ ex cdi¬
eb patrũ ur̃oꝵ a legitimis meis receden¬
clo. & noti custochendo quod p̾cepi.
platatoris & germani pͥmitiua rapien¬
tis. qͥ non recede̾nt a peccatis patrũ suox
&e declinent a legitimis & non custodi¬
ant que p̃cepta st̃. intelligamꝰ eos qͥm
ec cłia constituti non recedt̃ auitiis.
&e falsũ sibi religionis xp̃ianȩ nomen assumt᷑.
e uertimmi ad me: & reũtar aduos dicit
dñs exercituũ. Q dixistis. In qͦ reũtemur:
Si affiga homo dm̃. qr uos confiristis me ͥ Q di¬
xistisꝰ. In qͦ confiximꝰ te. Indecimis ⁊ in pͥmiti¬

Expanded text:
sed haereditariam habebis impietatem, ex dised haereditariam habebis impietatem, ex diebus patrum vestrorum a legitimis meis recedendo, et non custodiendo quae praecepi. plantatoris, et germani primitiva rapientis, qui non recedant a peccatis patrum suorum, et declinent a legitimis, et non custodiant quae praecepta sunt, intelligamus eos qui in Ecclesia constituti non recedunt a vitiis, et falsum sibi religionis Christianae nomen assumunt. Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum. Et dixistis, in quo revertemur? Si affiget homo Deum, quia vos configitis me? Et dixistis: In 975 quo confiximus te? in decimis et primiti
Abbreviated transcription (Latin):
t uos filii iacob non estis consũpti.
A dieb enĩ patrũ ur̃oꝵ recessistis a be¬
gitimis meis & non custodistis. Ixx.
t uos filii iacob non recessistis ãpec¬
catis patrũ ur̃oꝵ. De clinastis enĩ a
legittimis meis. & non custodistis.
upra dixerat . ero testis uelox malefi¬
cis & adulteris & ꝑuiris. & qͥ c alũni¬
ant᷑ mercedẽ mercennarii. uidnas & pupil¬
los. & opprimunt ꝑegrinũ. nec timurert
me dicit dñs exercituũ. lustũq indicẽ
eẽ se dicens. quod non accipiat ꝑsonã in
iudicio. intulit. Ego dñs & non mutor.
Et est sensus. Uos ꝑ maleficia & adulteria
mutamini: ego in iudicio nulla ꝑsonarũ
uarietate cõmutoe. Cũq se uerũ & uis¬
filii non estis tormentoꝵ diuersitate con¬
sũpti. iixta illud qđ scriptũ ẽ in hirre¬
mia. Sine causa ꝑcussi filios uos. disoi¬
plinã non recepistis. Nec hoc nuꝑ facitis
nec semel. ut erroris mereamini ueniã.

Expanded text:
Et vos, filii Jacob, non estis consumpti. Et vos, filii Jacob, non estis consumpti. A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis, et non custodistis. LXX: Et vos, filii Jacob, non recessistis a peccatis patrum vestrorum, declinastis a legitimis meis, et non custodistis. Supra dixerat: Ero testis velox maleficis, et adulteris, et perjuris, et qui calumniantur mercedem mercenarii, viduas et pupillos, et opprimunt peregrinum, nec timuerunt me, dicit Dominus exercituum. Justumque judicem esse se dicens: quod non accipiat personam in judicio, intulit: Ego Dominus et non mutor. Et est sensus: Vos per maleficia, et adulteria, mutamini, ego in judicio nulla personarum varietate commutor. Cumque severum, et jus non estis tormentorum diversitate consumpti, juxta illud quod scriptum est in Jeremia: Sine causa percussi filios vestros, disciplinam non recepistis : nec hoc nuper facitis, nec semel, ut erroris mereamini, veniam,
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ne diu lateant. Post maleficos po
& nolunt reddere ꝓ operis labore qđ
debent. Uiduas quoq & pupillos sub¬
audit᷑ calũmant᷑. Et opprimunt ꝑegri¬
nũ & aliengenã. uel certe cathecumi¬
nũ qͥ nec dũ in cuntate xp̃i ciuis effec¬
tus x̃. Et si ista uniuersa non fecerint:
sufficit eis solũ crim̃ ad penã. qđ non
timuerint dñm. Nequaq gͥ benia
dẽ non reddere laboranti. & calũma¬
ri uidnã & pupillũ & opprimere alre¬
igenã & ꝑegrinũ: quȩ maleficio &
ueneficiis. & adulterio cõparant᷑. Hec
iuxta historiã & iuxta tropologiã in¬
telligimꝰ. Ut quod eo tẽpore dicebat᷑.
ad pͥncipes iudroꝵ. nẽ dicat᷑ ad pͥnci¬
pes eccłarũ Quodq seqͥt᷑ ego dñs & ñ
mutoe. ideirco ponit qͥa supͣ dixerat
ipse quasi ignis conflans. & quasi her¬
ba fullomĩ. Lix putemꝰ rũ diuinita¬
tis mutare naturã. cũ ꝓ nobis aut
angłs aut ignis aut boritħ nominat᷑.

Expanded text:
dium, ne diu lateant. Post maleficos pondium, ne diu lateant. Post maleficos ponmercenarii, et nolunt reddere pro operis labore quod debent. Viduas quoque et pupillos, subauditur calumniantur, et opprimunt peregrinum et alienigenam, vel certe catechumenum, qui necdum in civitate Christi civis effectus est. Et si ista universa non fecerint, sufficit eis solum crimen ad poenam, quod non timuerunt Dominum. Nequaquam igitur levia 974 non reddere laboranti, et calumniari viduam et pupillum, et opprimere alienigenam et peregrinum: quae maleficio, et veneficiis, et adulterio comparantur. Haec et juxta historiam, icebatur ad principes Judaeorum, nunc dicatur ad principes Ecclesiarum: Quodque sequitur: Ego dominus et non mutor, idcirco ponit, quia supra dixerat: ipse quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum, ne putemus eum divinitatis mutare naturam, quum pro pro nobis aut angelus, aut ignis, aut BORITH nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rã. & quã uolo ut ardeat. Et purga¬
bit filios leui. Tempus x̃ enĩ ut iudici¬
ũ incipiat de domo dĩ. Et alibi scribit᷑.
A scĩs meis incipite. In filiis autẽ leuĩ.
omnẽ sacerdotalẽ intellige dignitatẽ.
Si autẽ sacerdotes purgandi st̃. & co¬
landi ut purũ aurũ remaneat & ar¬
gentũ. qͥd de cȩteris ẽ dicendũ: Qui
cũ emundati fuerint & colati: tt̃ of¬
ferent dño iustitiȩ sacrificia. Et pla¬
cebit sacrificiũ eoꝵ qđ offert̃ ꝓ iuda¬
& hirłm. hoc ẽ ꝓ is qͥ dñm confitent᷑
& pacẽ eiꝰ mente conspiciũt sic̃ dies
scłi & sic̃ anni antiqͥ. Ut qͦm in pͥnci¬
pio placuerunt dõ. sic pꝰ peccatũ & pę¬
nitentiã placere incipiant. cũ omi
furrint peccatoꝵ sorde purgati. Et
accedã inquit aduos in iudicio. & ero
testis uelox. Quanta formido iudicii. cũ
ipse fit testis & uidex. Testis ẽ autẽ cunc¬
tis maleficis & adulteris. Hȩc enĩ crimina
ꝑpetrant᷑ occulte. & ideo ꝓferunt᷑ in me¬

Expanded text:
Al. quem volo ut ardeat ; et purgabit filios Levi. Tempus est enim ut judicium incipiat a domo Dei . Et alibi scribitur: A sanctis meis incipite . In filiis autem Levi: omnem sacerdotalem intellige dignitatem. Si autem sacerdotes purgandi sunt et colandi, ut purum aurum remaneat et argentum, quid de caeteris est dicendum? Qui cum emundati fuerint et colati, tunc offerent Domino justa sacrificia, et placebit sacrificium eorum, quod offerui Dominum confitentur, et pacem ejus mente conspiciunt, sicut dies saeculi, et sicut anni antiqui; ut quomodo in principio placuerunt Deo, sic post peccatum et poenitentiam placere incipiant; cum omni fuerint peccatorum sorde purgati. Et accedam, inquit, ad vos in judicio, et ero testis velox. Quanta formido judicii, cum ipse sit testis et judex. Testis est autem cunctis maleficis et adulteris, haec enim crimina perpetrantur occulte, et ideo proferuntur in me
Abbreviated transcription (Latin):
rib. & accedã ad uos in iudicio. & rro tes¬
tis uelox suꝑ maleficos. suꝑ adulteros. &
suꝑ eos qͥ uirant in nomine meo menda¬
cit᷑. & qͥ fraudant mercede mercrnnarioᷤ
& oppͥmunt ꝑ potentiã iniduas. & pcuti¬
unt pupillos. & ꝑuertunt iudiciũ adux¬
qͥ dicunt. Om̃is qͥ facit malũ bonus r̃ in
conspectu dñi & tales ei placent. Aut cer¬
te si displicent. ubi ẽ ds̃ iudicii. hoc ẽ ubi
ẽ iustitiȩ ueritas: Ad quã dissoluendã
dñi sermo respondi̾t. Mittã angłm me¬
ñ qͥ p̃parabit uiã meã. & urnirt ad
tẽplũ suũ dñator quẽ uos queritis. & qͥ
udex ẽ ueritatis. De qͦ dr̃ in psalmo. Dĩ
iudiciũ tuũ regi da: & iustitiã tuã fi¬
lio regis. Non enĩ pat̾ iudicat quẽꝗͣ.¬
s om̃e iudiciũ dedit filio. Et ille ẽ an¬
głs testam̃ti quẽ uos queritis. cui ma¬
la non placent: qͥ ꝑsonã non accipit in
ritate mutat᷑. Calix enĩ in manu dñi

Expanded text:
ero testis velox super maleficos, et super adulteros, et super eos qui jurant in nomine meo mendaciter. Et qui fraudant mercede mercenarios, et opprimunt per potentiam viduas, et percutiunt pupillos et pervertunt judicium advequi dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent, aut certe si displicent, ubi est Deus judicii? hoc est, ubi est justitiae veritas? Ad quam dissolvendam Domini sermo respondit: Mittam angelum meum, qui praeparabit viam meam, et veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, qui judex est veritatis, de quo dicitur in Psalmo: Deus, judicium tuum regi da: et justitiam tuam filio regis . Non enim Pater judicat quemquam; sed judicium omne dedit Filio . Et ille est angelus testamenti quem vos quaeritis, cui mala non placent, qui personam in judicio non ritate mutatur: Calix enim in manu
Abbreviated transcription (Latin):
laboe ipsius afferet fructũ. & consequet᷑ illud
quod scriptũ ẽ.
Bratus qͥ in aures loqͥt᷑
audientium.
Leuabit quoq
oculos suos
debit regiones
tus in uitã et̾nã. Nec erit sterilis uinea
in agro riꝰ. ille qͥ dicit in euangło. Egosũ
uitis. Et qui loquit᷑ ꝓ ꝓpħam. Ego te plan¬
taui uineã frugiferã omnẽ urrã. & tan¬
tã ꝑ humilitatis confessionẽ & gr̃arũ acti¬
onẽ in dm̃ ac magistros eccłiȩ eiꝰ bratitu

Expanded text:
labor ipsius afferet fructum, et consequetur illud labor ipsius afferet fructum, et consequetur illud quod scriptum est: Beatus qui in aures loquitur audientium . Levabit quoque oculos suos, et videbit regiones,tus in vitam aeternam. Nec erit sterilis vinea in agro ejus, ille qui dicit in Evangelio: Ego sum vitis . Et qui loquitur per prophetam: Ego te plantavi vineam frugiferam, omnem veram ; et tantam per humilitatis confessionem, et gratiarum actionem in
Abbreviated transcription (Latin):
rũ om̃iu̾̃. Ut qͥ parce seminauerit parce
& metat. & qͥ in benedictione semina¬
uerit de benedictionib fructus colligat
abundantes. Si q̃uando fames & penuria¬
r&e rerũ om̃iũ egestas opprinit mundũ.
ri. Si quis doctus &e eruditꝰ lege di
nare nature ingenioq quod possidet.
Sed gr̃as agat primũ dõ qui cuncta largi¬
tur. dem sacerdotib eiꝰ & magistris aqͥb
doctus ẽ. Si enĩ non egerit gr̃as. sedsibi
scientiã uendicarit: in penuria mabedi¬
cet᷑. Quod si intelligens largitorẽ dm̃ &
his gr̃as agens ꝑ quos a dõ eruditꝰ ẽ humi¬
liauerit se & in horreũ dĩ intulerit cibos.
hoc ẽ scripturȩ scẽ alimenta in ecclia po¬
płis ministrauerit. statĩ aꝑient᷑ suꝑ eũ
catarecte celi & effundetͣ pluuia sp̃ua¬
lis. & mandabit ds̃ nubib suis ut plu¬
ant suꝑ eũ imbrẽ. & abunclantia rerũ
om̃iũ ꝑfruet᷑. Increpabit etiã ꝓ eo deuo¬
rantẽ. contrarias scilicet fortitudines. &

Expanded text:
ut qui parce severit, parce et metat; et qui in benedictione seminaverit, in benedictionibus fructus colligat abundanter . Si quando fames et penuria, et rerum omnium egestas opprimunt mundum: ri: Si quis doctus et eruditus in Legenare prudentiae, ingenioque quod possidet: sed gratias agat 979 primum Deo, qui cuncta largitur; deinde sacerdotibus ejus ac magistris, a quibus doctus est. Si enim non egerit gratias, sed sibi scientiam vindicaverit, in penuria maledicetur. Quod si intelligens largitorem Deum, et his agens gratias, per quos a Deo eruditus est, humiliaverit se, et in horreum Dei intulerit cibos, hoc est, Scripturae sanctae alimenta in Ecclesia populis ministraverit: statim aperientur super eum cataractae coeli, et effundetur pluvia spiritualis, et mandabit Deus nubibus suis, ut pluant super eum imbrem, et abundantia rerum omnium perfruetur, et increpabit etiam pro eo devorantem, contrarias scilicet fortitudines, et
Abbreviated transcription (Latin):
uabit dñs sordes filioꝵ & filiarũ syon. &
sanguinẽ emundabit de medio eoꝵ sp̃ũ
bent. sp̃u iudicii indigent ut lauent᷑.
Qui sanguine plem st̃ : sp̃u cõbustionis. ut
sangins qͥ meis extrinsecꝰ litus ẽ. aufera¬
t᷑. Et fecdebit conflans & emundans. &¬
sic̃ argentũ. ut scdm̃ ie zechiel qͥc qͥd in

Expanded text:
vabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et vabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum, spibent, spiritu judicii indigent, ut laventur: qui sanguine pleni sunt, spiritu combustionis, ut sanguis qui in eis extrinsecus litus est, auferatur. Et sedebit conflans et emundans sicut argentum, ut secundum Ezechielem
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥs poterit cogitare diẽ aduentꝰ enus:
Si cogitare p̃ potentia marestatis eiꝰ nemo
potest. ferre quis poterit᷑. Et qͥs stabit
aduidendũ eũ: Hoc ẽ qͥs poterit eũ lip¬
pientib & cȩcis mentis ocłis in sua cla¬
ritate conspicere. qͥ ẽ sol iustitiȩ. & in
cuiꝰ penins ẽ sanitas: Ipse ueniet qͣsi
ignis conflans. & quasi herba fullonũ.
Ignis enĩ in conspectu eiꝰ ardebit. & in
circintu eiꝰ tẽpestas ualila: tc̃ uocabit
cęlũ desuꝑ & t̾rã. ut diudicet popłm
suũ. flumina ignis trahent ante eũ
peccatores t̾rȩ quosq uoluentia. Ignis
ligna. fenũ stipulãq conburat. Et non
solũ ignis s & herba fullonũ. Quod
hebraice boritħ appellat᷑. & alxx. bĩtiõan.
idest herba fullonũ uertit᷑. Ipse his qͥ pec¬
cant graint̾. ignis conflans ẽ atq consu¬
mens. Qmi autẽ lrina peccata co mittunt
herba fullonũ ut lotis mundiciã restitu
at. scłm illud qđ scriptũ ẽ in isaia. La¬

Expanded text:
Et quis poterit cogitare diem adventus ejus? Si cogitare prae potentia majestatis ejus nemo potest, ferre quis poterit? Et quis stabit ad videndum eum, hoc est, quis eum poterit lippientibus et caecutientibus oculis in sua claritate conspicere, qui est sol justitiae, et in cujus pennis est sanitas? Ipse veniet quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum : Ignis enim in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida . Tunc vocabit coelum desuper, et terram ut dijudicet populum suum, flumina ignis trahent ante eum, peccatores quosque volventia. Ignis nostra, fenum, stipulamque comburat. Et non solum ignis; sed et herba fullonum, quae Hebraice BORITH   appellatur, et LXX πόαν id est, herbam fullonum, vertunt. Ipse his qui peccant graviter, ignis conflans est, atque consumens: qui autem levia peccata committunt, herba fullonum, ut lotis munditiam restitum 973 illud quod scriptum est in Isaia: La
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib eiꝰ & nremiȩ quos simul uixisse
manifestũ ẽ. famen fuisse grauissimã
& ob famenfeditionẽ. & pauꝑes rerũ ne¬
cessitate conpulsos. filios suos & filias &
omnẽ possessionẽ uniuersãq substantiã
uendidisse. Deniq clicunt. filii nr̃i & fi¬
liȩ nr̃e multȩ sunt nimis. Accipiamꝰ ꝓ
mꝰ. Et rrant qͥ dicerent. Agros nr̃os &
uineas & domus nr̃as opponamꝰ: & acci¬
piamꝰ frum̃tũ in fame. Et iratꝰ sũ in qͥt
in tantũ ut filios suos uendere cogerent᷑.
Et hi qͥ parũ habebant & qͥ in horrea
multas fruges congesserant. ꝓ necessi¬
tate uel ꝓ p̾cii magnitudine leuitis de¬
cimas nolebant reddere. qͥ non habebant
partẽ in hereditate iudeȩ. sed pͥmitrȩ
& decimȩ erant hereditas eoꝵ. Quod
ne putemꝰ nr̃m eẽ. ponamꝰ e⁊ re testi

Expanded text:
ixisse manifestum est famem fuisse gravissimam, et ob famem seditionem, et pauperes rerum necessitate compulsos, filios suos et filias, et omnem possessionem, universamque substantiam vendidisse. Denique dicunt: Filii nostri, et filiae nostrae multae sunt nimis, accipiamus pro mus. Et erant qui dicerent: Agros nostros et vineas, et domos nostras apponamus, et accipiamus frumentum in fame. Et iratus sum, inquit intantum, ut suos filios vendere cogerentur, et hi qui parum habebant, et qui in horrea multas fruges congesserant, pro necessitate vel pro pretii magnitudine Levitis decimas nolebant reddere, qui non habebant partem in haereditate Judaeae; sed primitiae et decimae erant haereditas eorum. Quod ne p