comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoste dirutarũ ac̃ desertarũ.
Dugnabant contͣ inuicem qͥ hostẽ
euaserant ciues. Attam̃ recente ad¬
huc memoria calamitatis.⁊ cla¬
dis inflicte seruabant ut cũq re¬
ges sac̃dodes pͥuati ⁊ optimates su¬
um quiq ordinẽ. At illis decidenti¬
b cum successiss etas dempestatis
illiꝰ nescia: ⁊ p̃sentis solum serenita¬
tis statum exꝑta. ita ut cuncta ue¬
ritatis ac iusticie mod̾amina ꝯcus¬
sa ac subũsa sunt. ut earum ñ di
appareret. Qui int̾ alia menarra¬
biliũ scelerum facta. q̃ hystoricus
siue angloꝵ secum bͥtanniam inco¬
lenti ũbum fidei p̃dicando cõmitte¬
rent. S ñ tam̃ diuina pietas plebẽ
suam quam p̾sciuit deseruit qui mul¬
to digniores genti memorate p̃cones
ueritatis ꝑ quos crecdet destinauit.

Expanded text:
ab hoste dirutarum ac desertarum, ab hoste dirutarum ac desertarum, pugnabant contra invicem qui hostem evaserant cives. Attamen recente adhuc memoria calamitatis et cladis inflictae servabant utcumque reges, sacerdotes, privati, et optimates suum quique ordinem. At illis decedentibus, cum successisset aetas tempestatis illius nescia, et praesentis solum serenitatis statum experta, ita cuncta veritatis ac justitiae moderamina concussa ac subversa sunt, ut earum non diappareret. Qui inter alia inenarrabilium scelerum facta, quae historicus sive Anglorum secum Brittaniam incolenti, verbum fidei praedicando committerent. Sed non tamen divina pietas plebem suam, quam praescivit, deseruit, quin multo digniores genti memoratae praecones veritatis, per quos crederet, destinavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝯũtitur: oĩumq sententia pra-¬
uitatis auctores qui erant ex pulsi¬
m insula. sac̃dotib adducunt᷑ ad me-¬
dit̾renea deferendi. ut ⁊ regio abso¬
lutione ⁊ illi em̃datione fruerent᷑.
factumq ẽ ut in illis locis multo ex
eo tempore fides intem̾ata ꝑdura¬
ret. Itaq compositis om̃ib beati sa¬
cerdotes. ea qua uen̾ant ꝓsꝑitate
rediert̃. Porro germanꝰ posthec ad
rauennã ꝓ pace armoricane gen¬
tissupplicãturꝰ aduenit. ibiq aua-¬
lentiniano ⁊ placidia matre ipsiꝰ
sũma reu̾entia susceptꝰ migͣuit ad
xp̃m. cuiꝰ corpꝰ honorifico agmine
comitantib. uirtictũ oꝑib suã
defertur ad urbẽ. Nec multo post
ualentinianus abetis patͥcii quẽ
occid̾at satellitib int̾imitur. anno
imꝑii martiani sexto: eum quo
simul hesꝑiũ concidit regnũ.
Nt̾ea bͥtannis cessatum quidẽ est
parũꝑ ab ext̾nis s ñ a ciuilib belł.
Manebant ext̾minia ciuitatum

Expanded text:
ne convertitur, omniumque sententia prane convertitur, omniumque sententia pravitatis auctores qui erant expulsi insula, sacerdotibus adducuntur ad Mediterranea deferendi, ut et regio absolutione et illi emendatione fruerentur. Factumque est ut in illis locis multo ex eo tempore fides intemerata perduraret. Itaque, compositis omnibus, beati sacerdotes ea qua venerant prosperitate redierunt. Porro Germanus post haec ad Ravennam pro pace Armoricanae gentis supplicaturus advenit, ibique a Valentiniano, et Placidia matre ipsius summa reverentia susceptus, migravit ad Christum. Cujus corpus honorifico agmine comitantibus virtutum operibus, suam defertur ad urbem. Nec multo post Valentinianus ab Aetii patricii quem occiderat satellitibus interimitur, anno imperii Marciani sexto, cum quo simul Hesperium concidit regnum.taniae cessatum quidem est parumper ab externis, sed non a civilibus bellis. Manebant exterminia civitatum
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia subsequit᷑. Ueniunt sac̃dotes
occurrit inscra multitudo. confeftĩ
benedictio ⁊sermonis diuini doc¬
trina ꝑfunditur. Recognoscunt
popłm in ea qua reliq̃rant crude¬
litate durantẽ. indelligũt culpaᷤ
ẽẽ paucoꝵ: inqͥrunt auctores inuẽ¬
tosq ꝯdempnant. Tum subito ela-
fuis pedib aduoluttur sac̃dotũ.
offerens filiũ cuiꝰ necessitatẽ ipsa
debilitas etiã sine p̃tib allegebat.
fit ꝯmunis om̃iũ dolor: p̃cipue sa¬
cridotum. qui ꝯceptam miscd̾iam ad
diuinã clementiã ꝯtułunt. statĩq
adolescentẽ beditꝰ germanꝰ scd̃e com-¬
pulit. act̾ctat poplitẽ debilitate
curuatũ. ⁊ ꝑ tota infirmitatis spa-¬
cia medicabił dextra ꝑcurrit. salu-¬
bremq tactum sanitas festina sub¬
sequitur. Ariditas sucũ nerui offi
plentur popłi stupore miracłi: ut
pectorib oĩum fides catholica incul¬
tata firmat᷑. Predicatio deinde ad
plebẽ de p̾uaricationis emendatio¬

Expanded text:
ncia tota subsequitur; veniunt sacerdotes, ncia tota subsequitur; veniunt sacerdotes, occurrit inscia multitudo, confestim benedictio et sermonis divini doctrina profunditur. Recognoscit populum in ea qua reliquerat credulitate durantem, intellegunt, culpam esse paucorum, inquirunt auctores inventosque condemnafius pedibus advolvitur sacerdotum, offerens filium, cujus necessitatem ipsa debilitas etiam sine precibus adlegabat: fit communis omnium dolor, praecipue sacerdotum, qui conceptam misericordiam ad divinam clementiam contulerunt: statimque adolescentem beatus Germanus sedere compulit, adtrectat poplitem debilitate curvatum, et per tota infirmitatis spatia medicabilis dextera percurrit, salubremque tactum sanitas festina subsequitur, ariditas succum, nervi officplentur populi stupore miraculi, et in pectoribus omnium fides catholica inculcata firmatur. Praedicatio deinde ad plebem de praevaricationis emendatio
Abbreviated transcription (Latin):
tisq hostib uł inuisibilib ł carn̾e
conspicuis reditum moliunt᷑ ponti
albani parauert̃. quietosq eos suoꝵ
desideriis felix carina restituit.
tiatur exeadem insula. pelagia¬
nam ꝑu̾sitatẽ it̾ato paucis auctorib
dilatari. Rursusq ad beatissimũ iun¬
uirũ pces sacerdotũ om̃iũ deferunt᷑
ut causam dei quam pꝰobtinuerat tu¬
taretur. Quoꝵ peticiom festinꝰ obtẽ¬
perat. Namq adiuncto sͥ seuero totiꝰ
sc̃itatis uiro qui erat discipłs bĩssimi
& osentientib elementis tͣnquillo na¬
uigio bͥtanmas petiit. Interea si-
germanũ uenire sinistris uatici-¬
nationib nũciabant. In tantũ ut
elafius quidã regionis illiꝰ pͥmus:
nuritii relatione ꝓparet: exihens se-¬
cum filiũ quẽ in ip̃o flore adolescen-¬
tie debilitas dolenda dampnan̾at:
erat enĩ arescentib nerius cont̃e¬
do poplite: eui ꝑsiceitatẽ cruris uiꝰ
uestigis negabant᷑. Hẽ elafiũ tota¬

Expanded text:
tisque hostibus vel invisibilibus vel carne tisque hostibus vel invisibilibus vel carne conspicuis, reditum moliuntur pontiAlbani paraverunt, quietosque eos suorum desideriis felix carina restituit. tiatur ex eadem insula, Pelagianam perversitatem iterato paucis auctoribus dilatari. Rursusque ad beatissimum virum preces sacerdotum omnium deferuntur, ut causam Dei, quod prius obtinuerat, tutaretur. Quorum petitioni festinus obtemperat. Namque adjuncto sibi Severo, totius sanctitatis viro qui erat discipulus beatissimi et consentientibus elementis tranquillo navigio Brittanias petiit. Interea siniGermanum venire invitis vaticinationibus nunciabant; in tantum ut Elafius quidam regionis illius primusnuncii relatione properaret, exhibens secum filium quem in ipso flore adolescentiae debilitas dolenda damnaverat. Erat enim arescentibus nervis contracto poplite, cui per siccitatem cruris usus vestigii negabatur. Hunc Elafium provi
Abbreviated transcription (Latin):
& iam aderat ferox hostiũ multi¬
tudo. quam appropinqͣrȩ intueban¬
tur mninsidiis ꝯstituti. Tum subito
germanꝰ signifer uniũsos admo¬
ner ⁊ paicat ut uoci sue uno clano¬
quitur una uox om̃ium. ⁊ elatum
clamorem reꝑcusso aere. montiũ con¬
elusa multiplicant. Hostile agmien
trore ꝓsternitur: ⁊ suꝑ se ñ solũ ru¬
pes oircũdatas. s etiam̃ ip̃am celi ma¬
chinã contremesc̃t̃: trepidationiq
miecte uix suffic̾e pedum ꝑnicitas
credebatur. Passim fuguint. arma
ꝓiciunt. gaudentes uł nuda corpora
exipuisse discrimini. Plures etiam ti¬
uorauit. Ultionẽ suam innocens exer¬
citus intuetur: ⁊ uictorie concesse otio.¬
sus spectator efficitur. spolia colligun¬
tur exposita: ⁊ celestis palme gaudia
miles religiosus amplectit᷑. Trium¬
phant pontitices. hostib fusis sine
sanguine tͥumphant. uictoria fide
obtenta ñ uirib. Composita itaq
insula securitate multiplici: suꝑa¬

Expanded text:
Et jam aderat ferox hostium multiEt jam aderat ferox hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti. Tum subito Germannet, et praedicat ut voci suae uno clamoquitur una vox omnium, et elatum clamorem repercusso aere montium conclusa multiplicant. Hostile agmen terrore prosternitur, et super se non solum rupes circumdatas, sed etiam ipsam caeli machinam contremiscunt, trepidationique injectae vix sufficere pedum pernicitas credebatur: passim fugiunt, arma projiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discrimini: plures etiam tivoravit. Ultionem suam innocens exercitus intuetur, et victoriae concessae otiosus spectator efficitur. Spolia colliguntur exposita, et caelestis palmae gaudia miles religiosus amplectitur. Triumphant pontifices hostibus fusis sine sanguine, triumphant victoria fide obtenta, non viribus. Composita itaque insula securitate multiplici, supera
Abbreviated transcription (Latin):
pene in partes uidicarent. sc̃oꝵ an¬
tistitum auxiliũ petierẽ. Qui ꝑmis¬
sum maturantes aduentũ tantum
pauentib fidutie contulunt. uo ae¬
Aderant etiã quadragesime uen̾abi¬
biles dies quos religiosiores reddebat
p̾sentra sacerdotum. int̾m ut cotidia¬
nis p̃dicationib instituti certatim
popłi ad gr̃am baptismatis ꝯuolarẽt.
Nam maxima exercitus multitudo
undã lauac salutaris expecit: ⁊ eccł̃ia
ad diem resurrectionis dominice fron¬
dib contexta componit᷑ atq in expe¬
ditione campestri instar ciuitatis ap¬
tatur: madidus baptismate ꝓcedit
nant. quoꝵ tam̃ aduentꝰ explora¬
tione cognoscitur. Cũq emensa sol¬
lempnitate pascbali recens de laua¬
chro pars maior ex̃citus arma caꝑe
expeditos circinecta ꝑcurrit. ⁊ ere¬
gione qua hostiũ sꝑabatur aduen¬
tus. uallẽ circũdatã mediis monti¬
b intuetur. Quo in loco nouũ cõ¬
ponit ex̃citum ip̃e dux agminis.

Expanded text:
pene inpares judicarent, sanctorum anpene inpares judicarent, sanctorum antistitum auxilium petierunt: qui promissum maturantes adventum, tantum paventibus fiduciae contulerunt, ut acAderant etiam Quadragesimae venerabiles dies, quos religiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum ut cotidianis praedicationibus instituti, certatim populi ad gratiam baptismatis convolarent. Nam maxima exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit, et ecclesia ad diem Resurrectionis dominicae frondibus contexta componitur, atque in expeditione campestri instra civitatis aptatur. Madibus baptismate procedit nant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars major exercitus arma caperexpeditos, circumjecta percurrit, et e regione qua hostium sperabatur adventus, vallem circumdatam mediis montibus intuetur. Quo in loco novum componit exercitum, ipse dux agminis.
Abbreviated transcription (Latin):
seruato hospitio sc̃i uiri expauescẽs
flãma tnsiliuit ultͣ citraq deseui¬
ens. & int̾ globos flãmantis incen-¬
dii. incolume tab̾nacłm qd̵ habita¬
dor inclusus seruabat emicuit. Exul¬
tat turba miracło.⁊ uictam se di¬
uinis uirtutib gratulabat᷑. Ex¬
cubabat dieb ac noctib añ tuguri¬
um pauꝑis uulgꝰ sine num̾o. ħi ani¬
mas curare hi cupientes corpora. Re¬
ferri nequeunt que xp̃c oꝑabatur
in famulo qui uirtutes faciebat in¬
firmus. Et cum debilitati sue nicħ
remedii pat̾etur adhib̃i qͣdam nocte
candentẽ niueis uestib uidit sͥ ad eẽ
ꝑsonam: q̃ manu extensa iacentẽ ui¬
detur atcollere. eumq consist̾e fir¬
mis uestigiis imꝑabat. Postqͣm ho¬
ram ita fugatis dolorib recepit pͥsti¬
nam sanitatẽ. ut die reddito itineris
laborem subiret intreꝑidꝰ.
Nterea saxones pictiq bellum aduer¬
sum britones iunctis uirib suscepe¬
runt. quos eadem nec̾citas in castra con¬
traxerat. ⁊ cum trepidi partes suas

Expanded text:
servato hospitio sancti viri, expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii, incolume tabernaculum quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo, et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis vulgus sine numero; hi animas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt quae Christus operabatur in famulo, qui virtutes faciebat infirmus: et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa jacentem videretur adtollere, eumque consistere firmis vestigiis imperabat: post quam horam ita fugatis doloribus recepit pristinam sanitatem ut die reddito itineris laborem subiret intrepidus. nterea Saxones, Pictique bellum adversum Brittones junctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat: et cum trepidi partes suas
Abbreviated transcription (Latin):
quam id qd̾ int̾ius cogitat᷑ sollicita intẽ¬
tione attenditur. ut subtili sententia
puniat᷑. Nam cum multa lex uelut
immunda manducare ꝓbibeat. in
euͣngłio tam̃ dñs dic̃: ñ qd̾ intrat in
os coinqͥnat hominẽ. s q̃ exeunt deore
illa sunt que coinqͥnat hominẽ. Atq
paulopꝰ subiecit exponens: ex corde exe¬
unt cogitationes male. Ubi ub̃tim in¬
dicatum ẽ quia illud abomĩpotente dõ
pollutũ eẽ inoꝑe ostenditur: qd̾ ex pol¬
lute cogitationis radice gen̾atur. Uñ
paulus quoq apl̃s dicit. Omĩa mun¬
damundis: comquinatis aũ & infi¬
delib nicħ ẽ mundũ. Atq mox eiꝰdẽ

Expanded text:
quam id quod interius cogitatur, sollicita intenquam id quod interius cogitatur, sollicita intentione adtenditur, ut subtili sententia puniatur. Nam cum multa lex velut inmunda manducare prohibeat; in Evangelio tamen Dominus dicit: Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quae exeunt de ore, illa sunt quae coinquinant hominem . Atque paulo post subjecit exponens: Ex corde exeunt cogitationes malae . Ubi ubertim indicatum est, quia illud ab omnipotente Deo pollutum esse in opere ostenditur, quod ex pollutae cogitationis radice generatur. Unde Paulus quoque apostolus dicit: Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil est mun
Abbreviated transcription (Latin):
culpas suas agnosc̾e. ubi culpañ ẽ
Quia sepe sine culpa agitur. qd̃ ue¬
nit ex culpa. uñ etiam cum esuri-¬
mus sine culpa comedimꝰ. quib ex
culpa pͥmi hominis factum ẽ uͭ esu¬
riamus. Menstrua enĩ ꝯsuetudo mu-¬
lierib ñ aliqua culpa ẽ uidelicet que
naturalit̾ ac̃cidit. s tam̃ qd natura
ip̃a ita uitiata ẽ: ut etiã sine uolun-¬
tads atũdio uideatur ẽ polluta. excul¬
pauenit uitiũ. in quo se ip̃a quał ꝑ
uidieiũ facta sit humana natura cog¬
noseat. ⁊ homo qui culpã sponte ppetra¬
uit reatũ culpe portet inuitꝰ. Atq ideo
femine cum semet ipsas ꝯsid̾ant. ⁊ si¬
in menstrua ꝯsuetudine ad sacram̃tũ
dñici corporis ⁊ sanguinis accedẽ ñ p̃¬
sumunt de sua recta consid̾atione lau¬
dande sunt: dum uͦ ꝑcipiendo ex reli¬
giose uite ꝯsuetudine eiꝰdem myftii
amore rapurnt᷑: repͥmende ñ sunt
uetĩ ext̾iora oꝑa seruantur. ita intes¬
tam̃to nouo ñ tam qd̃ ext̾uis agitur:

Expanded text:
culpas suas agnoscere, ubi culpa non est: quia saepe sine culpa agitur, quod venit ex culpa. Unde etiam cum esurimus, sine culpa comedimus, quibus ex culpa primi hominis factum est, ut esuriamus. Menstrua enim consuetudo mulieribus non aliqua culpa est, videlicet qui naturaliter accidit. Sed tamen quod natura ipsa ita vitiata etatis studio videatur esse polluta, ex culpa venit vitium, in quo se ipsam qualis per judicium facta sit humana natura cognoscat, et homo qui culpam sponte perpetravit, reatum culpae portet invitus. Atque ideo feminae, cum semetipsas considerant, et quae menstrua consuetudine ad sacramentum Dominici corporis et sanguinis accedere non praesumunt, de sua recta consuetudine laudandae sunt. Cum vero percipiendi ex religiosae vitae consuetudine ejusdem mysterii amore rapiuntur, reprimendae, sicut Veteri exteriora opera observantur, ita in Testamento Novo, non tam quod exterius agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
annis gloriosissime tenuerat: et̃na
regii celestis gaudia subiit. Qui cer¬
trantur ab orealib imꝑauit. S pͥmꝰ
om̃iũ celi regna conscendit. Nam
primꝰ imꝑiũ. huiꝰmoĩ elle rex aristra¬
lium saxonũ. Sed̾s celin rex occiden¬
taliũ saxonũ qui lingua ip̃oꝵ ceau¬
lin uocabatur: t̾cius ut diximꝰ eł̃il¬
bert rex cantuarioꝵ: qͣrt᷑ reduuald¬
rex orientaliũ angloꝵ. qui etiã ui¬
uente edilb̾to eidẽ sue genti p̃be¬
eduuine rex nordanhymbroꝵ gen
tentra cunctis qui britanniã inco¬
lunt angloꝵ parit̾ ⁊ brectonũ po-¬
popłis p̾suit. p̃ter cantuariis tantũ.
necñ ⁊ meuamas brectonũ insulas:
que inter hyb̃niam ⁊ bͥtanniã site
sunt angloꝵ subiecit imꝑio. Sextꝰ
xp̃ianissimꝰ isclem finib regnũ te¬
nuit. Septimꝰ osuiy fr̃ eiꝰ eqͣlib pe¬
ne t̃minis regnũ ñ nulle tempore
cohercens pictoꝵ quoq atꝙ scotoꝵ
gentes q̃ septẽtͥonales bͥtanne fines
tenent. maxima ex parte ꝑdomure

Expanded text:
annis gloriosissime tenuerat, aeterna caelestis regni gaudia subiit: qui tertrantur a borealibus, imperavit; sed primus omnium caeli regna conscendit. Nam primus imperium hujusmodi Aelli rex Australium Saxonum; secundus Caelin rex Occidentalium Saxonum, qui lingua eorum Ceaulin vocabatur; tertius, ut dixi, Aedilberct rex Cantuariorex orientalium Anglorum, qui etiam vivente Aethelberto eidem suae genti Edwine rex Northumbrorum gententia cunctis, qui Britanniam incolunt, Anglorum pariter et Britonum populis praefuit, praeter Cantuariis tantum, nec non et Mevanias Britonum insulas, quae inter Hiberniam et Britanniam sitae sunt, Anglorum subjecit imperio: sextus sanctissimus eisdem finibus regnum tenuit; septimus Oswius frater ejus aequalibus pene terminis regnum non nullo tempore coercens. Pictorum quoque atque Scotorum gentes, quae septentrionales Britaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit,
Abbreviated transcription (Latin):
augustino in ep̃atum laurentius:
quem ip̃e iccirco adhuc uiuens ordi¬
nau̾at: ne se defuncto status eccłie
tam rudis. uł ad horam pastore des¬
titutꝰ uacillare inciꝑet. In quo &
exemplũ seque batur pͥmi pastoris
eccłie hoc ẽ beatissimi apłoꝵ pͥncipis
petri: qui fundata rome eccłia xp̃i
clementẽ s adiutorem eungłiran-¬
di sunul & successorẽ ꝯ secrasse ꝑhibe
strenuissime fundam̃ta eccłie q̃
nobilit̾ iactata uidit. agmentare

Expanded text:
Augustino in episcopatum Laurentius DCV, quem ipse idcirco adhuc vivens ordinaverat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore destitutus, vacillare inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi pastoris Ecclesiae, hoc est, beatissimi apostolorum principis Petri, qui fundata Romae Ecclesia Christi Clementem sibi adjutorem evangelizandi, simul et successorem consecrasse perhibetstrenuissime fundamenta Ecclesiae, quae nobiliter jacta vidit, augmentare
Abbreviated transcription (Latin):
naũbum ueritatis p̃dicanteᷤ melli¬
toaccepit: Fec̃ rex ẽilbert in ciui¬
tate lundorue eccłiam scĩ paul
nauit inciuitate dorubrem quã
nominat. Distat aũ adoruũni
milib passuũ ferme .xxiiii. ad¬
occidentẽ inqua rex edilbert eccłiã
beati andrẽẽ apłi fecit: qui etiã ep̃is
utrisq huiꝰ eccłie dona multa sicut
possessiones eoꝵ in usum qͥ erant
cum ep̃is adiecit. Defunctus ẽ aũ
deo dilectus pater augustinꝰ. ⁊ posi¬
tum corpꝰ eiꝰ foras iuxta eccłiam bea¬
minimꝰ: quia necdũ fuerat ꝑfecta
nec dedicata. Mox uͦ ut dedicata ẽ
lonal decent̾ sepultũ ẽ. in qua &̃
sequentiũ archicp̃oꝵ om̃iũ sunt oor¬
pora tumulata p̾ter duoꝵ tantũmͦ¬

Expanded text:
bum veritatis praedicante Mellito accepit, fecit rex Aedilberct in civitate Lundonia ecclesiam sancti Pauli navit in civitate Dorubrevi  Alnominat. Distat autem a Doruverni millibus passum ferme viginti occidentem, in qua rex Aedilberct ecclesiam beati Andreae apostoli fecit, qui etiam episcopis utriusque hujus ecclesiae dona multa, sicutpossessiones in usum eorum qui erant cum episcopis, adjecit. Defunctus est autem Deo dilectus Pater Augustinus DCV, et positum corpus ejus foras, juxta ecclesiam beaminimus, quia ea necdum fuerat perfecta, nec dedicata. Mox vero ut dedicata est, lonali decenter sepultum est: in qua etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tumulata, praeter duorum tantum
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑficiendũ: si tam̃ apłico paꝑe hoc
ut fieret plac̾et. Quod dum ꝑficere
ñ poss:quia & si pontifex ꝯced̾e
illi quod petierat uoluit: ñ tam̃ ci¬
ues romani ut tam longe aburbe
secedłet potuere ꝑmitt̾e. Mox ut ip̃e¬
pontifex ⁊ pontificatꝰ officio func¬
tus ẽ ꝑfecit opꝰ di desid̾atum. Alios¬
qͥdem p̃dicatores mittens. s ip̃e p̃di¬
catione ut fructificaret suis exhorta¬
tionib ac p̃cib adiuuans. Hec iuxta
opinionẽ quã ab artiquis accepimiꝰ.
histore nr̃e eceliastice uiserere õpor¬

Expanded text:
erficiendum, si tamen apostolico papae hoc ut fieret placeret. Quod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe secederet, potuerunt permittere, mox ut ipse pontificatus officio functus est, perfecit opus diu desidquidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus adjuvans. Haec juxta opinionem quam ab antiquis accepimus, Historiae nostrae eccl
Abbreviated transcription (Latin):
uiu̾e. qr discretione singłas quasq
audientiũ instruere ꝑsonas. ⁊ qͣnta
ꝯsid̾atione ꝓprie debeant fragilita¬
fecit. in quib rogatu pet̾ diaconi suz
urtutes scoꝵ quos initalia clario¬
res nosse uł audire poterat. ad exẽ¬
plũ uiuendi post̾is colligit: ut sic̃
in libris expositionũ suarũ quib sit
iurtutib mludandũ docunt. ia etiã
de scͥptis sc̃õꝵ miracłisꝙ uirtutũ eatũ

Expanded text:
vivere, qua discretione singulas quasque vivere, qua discretione singulas quasque audientium instruere personas, et quanta idie debeant fragilitaedidit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
pabile. uentis aeriq subtiliꝰ eẽ futurũ.
Qd̾̃ ille audiens ⁊ ratione u̾itatis ⁊ exẽplo
dnĩce resurrectionis. ꝓbauit hoc dog¬
ma orthodoxe fidei om̃imodis eẽ contͣniũ.
Catholica &e enim fides ht̃ qd̃ corpꝰ nr̃m¬
in illa ĩmortalitatis gła sublimnatũ. sub¬
tile qͥdem sit ꝑ effectum spiritał poten¬
tie. s palpabile ꝑuitatem nature. iux¬
ta exemplũ dñici corporis: de qͦ amor¬
tuis suscitato dicit ip̃e discipłis. pal¬
pate & uidete quia sp̃c carnem & ossa
ñ ht̾sic̃ me uidetis hab̾e. In cuiꝰ asser¬
tione fidei uenerabrł pater gregorius
intantũ contͣ nascentẽ heresim nouam
labore contendit: tanta hac instan¬
tia iuiuante etiã piissimo imꝑatore
tybio constantino cõminuit. ut nullꝰ
exinde sit inuentus. qui eiꝰ resuscita¬
tor exift̾et. Aliũ quoꝙ librũ cõposuit
egregiũ qui uocatur pastorat: in qͦ
manifesta luce patefecit. quales ad
eccłie regim̃ assumi: qualit̾ ip̃i rectoreᷤᷤ

Expanded text:
ique subtilius esse futurum. Quod ille audiens et ratione veritatis et exemplo dominicae resurrectionis provabit, hoc dogma orthodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica enim fides habet, quod corpus nostrum illa inmortalilatis gloria sublimatum subtile quidem sit per effectum spiritualis potentiae, sed palpavile per veritatem naturae, iuxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis resuscitato dicit ipse discipulis: 'Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere'. In cuius assetione fidei venerabilis Pater Gregorius in tantum contra nascentem haeresim novam laborare contendit, tanta hanc instantia, juvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. Alium quoque librum composuit egregium, qui vocatur Pastoralis, in quo manifesta luce patefecit, quales ad Ecclesiae regimen adsumi, qualiter ipsi rectores
Abbreviated transcription (Latin):
uo tempore misit etiã augͥtino
epłam suꝑ miracłis que ꝑ eũ
tacta esse cognou̾at. in qua eum ne
ꝑ illoꝵ copiam ꝑicłm elationis in¬
curreret. his uerb̾ hortatͤ. Scio fr̃¬
ingente quam eligi uolurt. magna
miracła oftendit. unde necẽe ẽ: ut
de eodem dono celesti ⁊ timendo gau¬
deas. ⁊ gaudendo ꝑtimescas. Gau¬
deas uidelicet qr angloꝵ anime ꝑ
ext̾iora miracła ad int̾iorem gr̃am¬
ꝑtrahunt᷑. ꝑtimescas uͦ ne int̾signa
q̃ fiunt inf̾irmꝰ animꝰ in sui p̾sũp¬
rem tollitur: inde ꝑ uranem glam
intus cadat. Meminisse & enĩ debe.¬
mus quia discipłi cum gaudio a p̃¬
dicatione fedeuntes. dum celesti ma-
dierunt. nolite gaud̾e suꝑ hoc: s po¬
tius gaudete. quia nomina ur̾a scͥp-¬
ta sunt incelo. In pͥuata enĩ ⁊ tempo¬
rali leticia mentẽ posuerant: qui de
miracłis gaudebant. s de pͥuato ⁊ ad
cõmunẽ de temporali ad et̾̃nam leti¬
ciam reuocantur: quib dr̃: in hoc
gaudete qi nomina urã scͥpta sunt

Expanded text:
 tempore misit etiam Augustino epistolam super miraculis quae per eum facta esse cognoverat, in qua eum, ne per illorum copiam periculum elationis incurreret, his verbis hortatur: « Scio, frin gente quam eligi voluit magna miracula ostendit. Unde necesse est ut de eodem dono coelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas. Gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem grapertrahuntur: pertimescas vero, ne inter signa quae fiunt, infirmus animus in sui praesumprem tollitur, inde per inanem gloriam intus cadat. Meminisse etenim debemus quia discipuli cum gaudio a praedicatione redeuntes, dum caelesti Magrotinus audierunt: Nolite gaudere super hoc, sed potius gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. In privata enim et temporali laetitia mentem posuerant qui de miraculis gaudebant; sed de privato ad communem, de temporali ad aeternam laetitiam revocantur quibus dicitur: In hoc gaudete quia nomina vestra scripta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
adsuum colloquiũ ep̃os siue docto¬
res maxime & ꝓxime b̾tonum pro¬
uintie: in loco ubi usq hodie lin¬
gua angloꝵ augustinesac .i. robor au¬
gustini in confino uuictioꝵ ⁊ occiden¬
taliũ saxonũ appellatur. ceꝑitq eis

Expanded text:
ad suum colloquium episcopos sive doctores maximae et proximae Britonum provinciae, in loco, ubi usque hodie lingua Anglorum Augustines ac, id est robur Augustini, in confinio Wicciorum et occidentalium Saxonum appellatur. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
clarescentib quoq miracłis: uirtꝰ
esdiuine cognitionis infunditur:
eiꝰdem diuinitatis t̃rore refrenat᷑:
ut pͣue ag̾e metuat. ac totis deside¬
riis ad et̾nitatis gr̃am uenire ꝯcu¬
piscat. Quib u̾bis beatꝰ gregorius
hoc quoq declarat qr sc̃s augustinꝰ
⁊ socii eiꝰ ñ sola p̃dicatione ũborũ:
s etiã celestiũ ostensione signorũ

Expanded text:
clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur, ut grave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. » Quibus verbis beatus Gregorius hoc quoque declarat, quod S. Augustinus et socii ejus non solum praedicatione verborum, sed etiam coelestium ostension
Abbreviated transcription (Latin):
hic aũ totꝰ erga animarũ lucia uaca¬
bat. Quicquid pecunie habuerat. se¬
duilus hoc disꝑge ac dare pauꝑib cu¬
rabat. ut iusticia eiꝰ mariet in scł̃m
scłi. ⁊ cornu eiꝰ exaltabit᷑ in gła. Ita
ut illd beati iob ueratt̃ dice possit. Au

Expanded text:
hic autem totus erga animarum lucra vacahic autem totus erga animarum lucra vacabat. Quidquid pecuniae habuerat, sedulus hoc dispergere ac dare pauperibus curabat, ut justitia ejus maneret in saeculum saeculi, et cornu ejus exaltaretur in gloria; ita ut illud b
Abbreviated transcription (Latin):
duas qͣntum lucis intus h̾ant demõs¬
trauit. excepto libello responsionũ quẽ
ad int̾rogationes sc̃ĩ augustim pͥmi
cuimus totũ ip̃m libellũ his inseren¬
tes hẏstoriis. libello quoq synodico
quem cũ ep̃is italie de necessariis eccłie¬
causis utilliniũ composuit. ⁊ familia¬
rib ad quosdam litt̾is. Quod eo magis
mirũ ẽ. tot eũ ac tanta cond̾e uolu-¬
mina potuisse. qui om̃i pene iuuen¬
tutis sue tempore ut uerb̃ ipsiꝰ loqr
crebris uiscerum dolorib cruciabatꝰ
horis. momentisq om̃ib fracta sto¬
macbi uritute lassescebat: lentis
Uerũ int̾hec dum sollicitꝰ pensaret.
quia scͥptura teste om̃is filiꝰ qui recipit᷑
flagellatur: quo mał p̃sentib durius
depͥmebat᷑. eo de et̾na certiꝰ p̃sũptione
respirabat. hec qͥdem de ĩmortali eiꝰ
sint dicta ingenio: quod nec tanto cor¬
poris potuit dolore restingi Nam alii
qͥdam pontifices ꝯstruendis ornandĩ ꝙ
auro uł argento eccłiis oꝑam dabãt:

Expanded text:
uantum lucis intus habeant, demonstravit. Excepto libello Responsionum quem ad interrogationes S. Augustini, cuimus, totum ipsum libellum his inferentes historiis; libello quoque synodico, quem cum episcopis Italiae de necessariis Ecccausis utillimum composuit, et familiaribus ad quosdam literis. Quod eo magis mirum est, tot eum ac tanta condere volumina potuisse, quod omni pene juventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris viscerum doloribus cruciabatur, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, lentis Verum inter haec, dum sollicitus pensaret quia Scriptura teste: Omnis filius qui recipitur, flagellatur; quo malis praesentibus durius deprimebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat. Haec quidem de immortali ejus sint dicta ingenio, quod nec tanto corporis potuit dolore restingui  Al., restringi. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant:
Abbreviated transcription (Latin):
in scͥptura sacra ex ũbis dñi omni¬
potentis agnoscimꝰ. p̃sentis mundi
iam t̾minus iuxta ẽ: ⁊ scõꝵ regnũ
uenturũ ẽ qd̾ nullo unqͣm pot̾it fine
t̃minari. Appropinqͣnte aũ eodẽmun¬
di t̾mino.multa immment q̃ ante ea¬
ñ fuerunt. uidelicet mutationes aeriꝰ
t̃roresq de celo & contͣ ordinẽ tempoꝵ
tempestates. bella. fames. pestilentie.
dieb uentura sunt. sed pꝰ nr̃os dies
omĩa subseq̃nt᷑. uos itaq siqua ex his
euenire int̾ra ur̃a cognoscitis. nullo
mͦ ur̃m animũ ꝑturbetis: quia iccir¬
co hec signa de fine scłi p̃mutunt᷑. ut
de ammab nr̃is debeamꝰ ẽẽ solliciti:
de mortis hora suspecti: ⁊ uenturo u¬
dici in bonis actib inueniam᷑ eẽ p̃ꝑa¬
ti. Hec nuc głose fili paucis locutus
sum: ite cum xp̃iani fides in regno
urõ excreu̾it: nr̃a quoq ap̃nos locu¬
tio latior excrescat. & tanto plus loqui
libeat. quanto se inm̃te nr̃a gaudia

Expanded text:
in Scriptura sacra ex verbis Domini omniin Scriptura sacra ex verbis Domini omnipotentis agnoscimus, praesentis mundi jam terminus juxta est, et sanctorum regnum venturum est, quod nullo unquam poterit fine terminari. Appropinquante autem eodem mundi termino, multa imminent quae ante non fuerunt, videlicet immutationes aeris, terroresque de coelo, et contra ordinem temporum tediebus ventura sunt, sed post nostros dies omnia subsequentur. Vos itaque, si qua ex his evenire in terra vestra cognoscitis, nullo modo vestrum animum perturbetis; quia idcirco haec signa de fine saeculi praemittuntur, ut de animabus nostris debeamus esse soliciti, de mortis hora suspecti, et venturo judici in bonis actibus inveniamur esse praeparati. Haec nunc, gloriose Fili, paucis locutus sum, ut cum Christiana fides in regno vestro excreverit, nostra quoque apud vos locutio latior excrescat, et tanto plus loqui libeat, quanto se in mente nostra gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
bra uoce sc̃ẽ exhortationis. ⁊ ꝯtinius
pie oꝑationis exemplis ꝓuehere cu¬
rauit᷑. Demiq ñ solum noue que de
anglis erat collecta ecclie curã ge-¬
rebat: s & ueterũ bͥttannie incola¬
rum. necñ & scotoꝵ qui hyb̃niã insu¬
lam bͥttanne ꝓxunã incolunt po-¬
płis pastoralem impend̾e sollicitu¬
dinem curabat. Siquidẽ ubi scotoꝵ
in p̾fata ipsoꝵ patria: quomͦ ⁊ brec¬
tonũ in ip̃a bͥctannia. uitam ac̃ ꝓfes¬
sionem minꝰ eccłiasticã in multis ẽẽ
cognouit: Maxime qd pasche ñ suo¬
dempore celebrarent: s ut supra do
tarent: scͥpsit cum coep̾is suis exhor¬
tatoriã ad eos epłam. obsecrans eos
& contestans unitatem pacis ⁊ catho¬
lice obseruationis cum ea que toto
orbe diffusa ẽ eccłia xp̃i ten̾e. Huiꝰ
uidelicet epłe pͥncipium hoc est.

Expanded text:
oce sanctae exhortationis, et continuis piae operationis exemplis provehere curavit. Denique non solum novae quae de Anglis erat collecta, Ecclesiae curam gerebat, sed et veterum Brittaniae incolarum, necnon et Scottorum qui Hiberniam insulam Brittaniae proximam incolunt, populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis esse cognovittempore celebrarent, sed, ut supra doctarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe diffusa est Ecclesia Christi, tenere; cujus videli
Abbreviated transcription (Latin):
menses .ui. ⁊ dies .x. glosissime rexit. de¬
sedem tͣnslatus. De quo nos ꝯuenit qͥa
nr̃am idẽ. angloꝵ gentẽ de potestate
Satha: ad fidem xp̃i sua industria cõ¬
uertit latiorem in nr̃a hystoria eccl̃iasti¬
ca facere sermonẽ. Quem recte nr̃m ap¬
pellare possumꝰ & debemꝰ apłm: quia
cum ꝑmũ in toto orbe gereret ponti.
gentem eatenꝰ ydolis mancipatam
xp̃i fecit eccłiam. ita ut apłicũ illũ
de eoliceat nob̾ ꝓferre sermonẽ. qͥa &¬
aũ natione romanꝰ ex patre gordia¬
no. genꝰ apauis ñ solum nobile. s &
religiosum ducens. Deniq felix eiꝰdẽ
głe inxp̃o & eccłia: eiꝰ fuit atauus.
s ip̃e nobilitatẽ religionis ñ minore
quam parentes & cognati uirtute
deuotionis exercuit. Nobilitatẽ uͦ¬

Expanded text:
menses sex et dies decem gloriosissime rexit, desedem translatus. De quo nos convenit, quod nostram, id est Anglorum, gentem de potestate Satanae ad fidem Christi sua industria convertit, latiorem in nostra historia ecclesiastica facere sermonem. Quem recte nostrum appellare possumus et debemus apostolum, quia, cum primum in toto orbe gereret pontifigentem eatenus idolis mancipatam Christi fecit Ecclesiam: ita ut apostolicum illum de eo liceat nobis proferre sermonem, quia eautem natione Romanus, a patre Gordiano, genus a proavis non solum nobile, sed et religiosum ducens. Denique  Al., deinde isto et Ecclesia, ejus fuit atavus. Sed et ipse nobilitatem religionis non minore quam parentes et cognati virtute devotionis exercuit. Nobilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a eccłia posita sunt eo qd̵ p̃dicta
porticus plura caꝑe nequiuit. Ht̃
hec in medio suo pene altare in ho¬
nore beati pape gregorii dedicatũ:
ni epitaphiũ huiꝰmõi. Hic reqͥeseit
domnꝰ aug̾tinꝰ doroũnensis archiep̃s
primꝰ. qui olim huc abeato grego¬
nio romane urbis pontifice direc¬
tus ⁊ adeo oꝑatione miracłoꝵ suf¬
fultus. adisbctũ regem ac gentẽ illiꝰ
ab ydoloꝵ cultuad xp̃i fidem ꝑdu¬
xit. & completis in pace dieb officii

Expanded text:
ipsa ecclesia posita sunt, eo quod praedicta porticus plura capere nequivit. Habet haec in medio pene sui, altare in honore beati papae Gregorii dedicatum, ni epitaphium hujusmodi: HIC REQUIESCIT DOMNUS AUGUSTINUS DORUVERNENSIS ARCHIEPISCOPUS PRIMUS, Qui olim huc a beato Gregorio Romanae urbis pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Aedilberctum regem, ac gentem illius ab idolorum cultu ad Christi fidem perduxit, et completis in pace diebus officii
Abbreviated transcription (Latin):
hec ꝓtuldubio minor redit. ꝑpendo
itaꝙ quid tolero: ꝑpendo quicqͥd ami
cure pastorał: ĩmo fortiorẽ tc̃ sũp¬
nis habuerat: maxime qr & pontifi-¬
sali functus officio. domũ suã facere¬
incãssiĩ curauit. Et dũ pͥmo de mo¬
nastio abstractꝰ. ad minist̾iũ altaris
ordinat᷑: at ꝙ constantino polim apo¬
tam̃ in t̾reno conũsatus palatio. ꝓpo¬
situm utte celestis int̾misit. Dam qͦs¬
dam fr̃m ex monast̾io suo. qui eum
germane caritatis grã ad regiã urbẽ
secuti sunt in tutamentũ cepit obfer.¬
uantie regłaris hab̾e: uidelicet ut
eoꝵ semꝑ exemplo sicut ip̃e scribit
adorationis placidum litꝰ. qͣi anchore
fune restring̾etur. Cum incessabili
causarum scłarium impulsu fluctua¬
ret. ꝯcussamq scł̃i actib mentẽ. int̾
eos cotidie ꝑstudiose lectionis robora¬
ret alloquiũ. hoꝵ gͦ consortio ñ solum
a t̾renis ẽ munitꝰ incursib uerum

Expanded text:
haec procul dubio minor redit. Perpendo haec procul dubio minor redit. Perpendo itaque quid tolero, perpendo quid amiscurae pastoralis, imo potiorem tunc sumpnis habuerat: maxime quia et pontificali functus officio domum suam monasterium facere curavit; et dum primo de monasterio abstractus, ad ministerium altaris ordinatus, atque Constantinopolim apotamen in terreno conversatus palatio propositum vitae caelestis intermisit. Nam quosdam fratrum ex monasterio suo, qui eum gratia germanae caritatis ad regiam urbem secuti sunt, in tutamentum coepit observantiae regularis habere; videlicet ut eorum semper exemplo, sicut ipse scribit, ad orationis placidum litus, quasi anchorae fune restringeretur, cum incessabili causarum saecularium impulsu fluctuaret, concussamque saeculi actibus mentem inter eos quotidie per studiosae lectionis roboraret alloquium. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum
Abbreviated transcription (Latin):
mutato repente habitu scłari monas¬
teriũ petsit. in quo tante ꝑfectionis
gr̃a cepit ꝯu̾sari. ut sic̃ ip̃e p̾ea flenoo
solebat attestari. Animo illiꝰ labentia
cuncta subt̾eẽnt: ut rebq om̃ibq uol¬
uunt᷑ immin̾et. ut nulla nͥ celestia co¬
gitare soleret: ut etiã retentꝰ corpore
ip̃ã iam carnis claustra ꝯtemplatioe
transiret. ut mortẽ quoq que pene
cunctis pena ẽ uidelicet ut ingressum
uite. ⁊ laboris sui p̃miũ amaret. Hoc
tum. sed deflendo potius defectũ quẽ
sͥ ꝑ curam pastoralẽ incurrisse uide¬
batur deferre ꝯsueuerat. Denq tẽ¬
pore qͦdam secreto cum diacono suo pe¬
tro c̃loquens: enumeratis animi sui
uirtutib pͥscis. mox dolendo subiun¬
xit. At nẽ ex occasione cure pastoralis
scłarium hominũ negotia patitur:
& pꝰtam pulchram quietis sue speciẽ
t̾reni actus pulu̾e fedatur. Cũq se ꝓ
descensione multoꝵ adext̾iora spar-¬
serit: etiã cum interiora appetit. ad

Expanded text:
monasterium petiit, in quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut, sicut ipse postea flendo solebat adtestari, animo illius labentia cuncta subter-essent, ut rebus omnibus quae volvuntur, emineret, ut nulla nisi caelestia cogitare soleret, ut etiam retentus corpore, ipsa jam carnis claustra contemplatione transiret, ut mortem quoque quae pene cunctis poena est, videlicet ut ingressum vitae et laboris sui praemium, amaret. Hoc tum, sed deflendo potius defectum quem sibi per curam pastoralem incurrisse videbatur, referre consueverat. Denique tempore quodam secreto, cum diacono suo Petro conloquens, enumeratis animi sui virtutibus priscis, mox dolendo subjunxit: « At nunc ex occasione curae pastoralis saecularium hominum negotia patitur, et post tam pulcram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Cumque se pro descensione multorum ad exteriora sparserit, etiam cum interiora appetit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
broꝵ p̾fuit rex fortissimus & gle
cupidissimꝰ ethelfridꝰ qui plus om̃ib an¬
gloꝵ pͥmatib gentẽ uastabat brecto¬
num: ita ut sauli qͦndam regi isrłitice
gentis comꝑandꝰ uicdetur. exceꝑto dũ¬
taxat hoc qd̾ diuine erat religiõi ig¬
narus. Nemo enimintͥbunis nemo in
regib plures eoꝵ t̾ras ext̃minatis uł
subiugatis indigenis. aut tͥbutarias
genti angloꝵ aut habitabiles fecit.
cui m̾ito pot̾at illud quod benedicens
cebat aptari. Beniamin lupꝰ rapax ma¬
ne comedet p̃dam ⁊ uesꝑe dundet spo¬
contͣ eum cũ ĩmenso ae forti exercitu
s cum paucis uietus arfugit. Si qui
dem in loco celeb̾rimo qui dr̃ degsastan.
idest degsa lapis om̃is pene eiꝰ ẽ cesus
exercitus. In qua etram pugna theod
dicebat exercitu ꝑemptꝰ ẽ. Quod uide¬
licet bellũ ethelfrid anno abincar
cit. Porro anniͦ focatis qui tum roma¬
ni regni apicẽ tenebat pͥmo. Neq
ex eotempore quisꝙͣ regum scotoꝵ in
britannia adũsus gentẽ anglorũ

Expanded text:
t rex fortissimus et gloriae cupidissimus Aedilfrid, qui plus omnibus Anglorum primatibus gentem vastavit Brittonum; ita ut Sauli quondam regi Israeliticae gentis comparandus videretur, excepto dumtaxat hoc, quod divinae erat religionis ignarus. Nemo enim in tribunis, nemo in regibus plures eorum terras, exterminatis vel subjugatis indigenis, aut tributarias genti Anglorum, aut habitabiles fecit. Cui merito poterat illud quod benedicens cebat aptari: Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et contra eum cum immenso ac forti exercitu, sed cum paucis victus aufugit; siquidem in loco celeberrimo qui dicitur Degsastan, id est, Degsa lapis, omnis pene ejus est caesus exercitus. In qua etiam pugna Theodbducebat exercitu peremptus est. Quod videlicet bellum Aedilfrid anno ab Incarcit: porro Focatis anno, qui tum Romani regni apicem tenebat, primo. Neque ex eo tempore quisquam regum Scottorum in Brittania adversus gentem Anglorum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: qui legatꝰ galliam missus demer¬
susẽ in simi maris qui uocat᷑ ampleat:
& abincoł loci ignobili traditus sepul
rit demonstraret. om̃i nocte supͣ sepul¬
chrũ eiꝰ lux celestis apparuit: doneo
animadũtentes uicini qui uidebant
sc̃m fuisse uirũ qui ibi eẽt sepultus
& inuestigantes unde uł quis eẽt abs¬
tułunt corpꝰ: ⁊ in bononia ciuitate
iuxta honorẽ tanto uiro ꝯgruum
meccłia posuerunt.

Expanded text:
fuit, qui legatus Galliam missus demersus est in sinu maris, qui vocatur Amfleot, et ab incolis loci ignobili traditus sepultriti fuerit demonstraret, omni nocte supra sepulcrum ejus lux coelestis apparuit, donec animadvertentes vicini, qui videbant sanctum fuisse virum, qui ibi fuisset sepultus, et investigantes unde vel quis esset, abstulerunt corpus, et in Bononia civitate juxta honorem tanto viro congruum in ecclesia posuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ & conscientia. Sigͦ ei cyb ĩmun¬
dus ñ ẽ cuimens ĩmunda ñ fu̾it: cur
qd̾ munda m̃te mulier ex natura pa-¬
titur ei ĩmundiciã reputet᷑: Uiraũ
cum ꝓpͥa coniuge dormiens nͥ lotus
aqua intͣre eccłiam ñ debet: s neꝙ
lotus intrare statĩ debet. Lex aũ ue¬
teri popło p̾cepit: ut mixtus uir mu¬
lieri ⁊ lauari aqua debeat.⁊ añsolis
occasũ. eccl̃iam ñ intͣre. Quod tamen¬
intelligi sp̾alit̃ pot̃. qr mulieri uir
miscetur qñ illicite ꝯcupiscentie ani¬
mus in cogitatione ꝑ delectationẽ con¬
uingitur: quia nͥ pͥus ignis ꝯcupiscẽ¬
tie am̃te deferueat. dignũ se ꝯgrega¬
tioni fr̃m estimare ñ debet: qui se gra¬
uari ꝑ nequitiã pͣue uoluntatis uidet.
Quãuis dehac re diũse hominũ natio
nes sentiant idiũsa atq alia custodi¬

Expanded text:
et conscientia. Si ergo ei cibus immundus non est, cujus mens immunda non fuerit, 1160 cur quod munda mente mulier ex natura patitur, ei in immunditiam reputetur? Vir autem cum propria conjuge dormiens, nisi lotus aqua intrare ecclesiam non debet, sed neque lotus intrare statim debet. Lex autem veteri populo praecepit, ut mistus vir mulieri, et lavari aqua debeat, et ante solis occasum ecclesiam non intrare. Quod intelligi spiritaliter potest quia mulieri vir miscetur quando illicitae concupiscentiae animus in cogitatione per delectationem conjungitur. Qui nisi prius ignis concupiscentiae a mente deferveat, dignum se tioni fratrum aestimare non debet, qui se gravari per nequitiam pravae voluntatis videt. Quamvis de hac re diversae hominum nationes diversa sentiant, atque alia custodi
Abbreviated transcription (Latin):
tamenti uet̾is p̃ceptione didicisti: ut
si hora eadem qua genuit actura gr̾as
intrat eccłiam: nullo peccati pond̾e
grauat᷑. Uoluptas & enĩ carnis ñ dolor
mitus. unde & ip̃i pͥme matri om̃ium
dr̃ indolorib paries. Siitaq enixam
mulierẽ ꝓhibemꝰ eccłiam intrare:
ip̃a mei penam suã in culpã depu¬
qua natũ ẽ nullomͦ ꝓhibetur: qͥa
scĩ mystii gr̃a sicut uiuentib atq
discernentib. cum magna discretio¬
ne ꝓuidenda ẽ: ita his quib mors
imminet sine ulla dilatione offeren¬
da: nedum adhuc tempꝰ ad p̃bendũ
redemptionis myst̾ium querit᷑. int̃¬
ueniente paululũ mora: inueniri
ñ ualeat qui redimatur.
cede ñ debet: quoadusq qui gig¬
sola causa incontinentie uidetur
inuentũ. qr dum se ꝯtin̾e nolunt. des¬
piciunt lactare quos gignũt. He
itaꝙ que filios suos ex pͣua ꝯsuetu¬
dine aliis adnitͥendum tradũt nͥ
purgationis tempꝰ tͣnsierit urris

Expanded text:
tamenti veteris praeceptione didicimus, ut tamenti veteris praeceptione didicimus, ut si hora eadem, qua genuerit, actura gratias intret ecclesiam, nullo peccati pondere gravatur. Voluptas enim carnis, non dolor mitus. Unde et ipsi primo matrimonio dicitur: In doloribus paries. Si itaque enixam mulierem prohibemus ecclesiam intrare, ipsam ei poenam suam culpam epuqua natum est, nullo modo prohibetur: quia sancti mysterii gratia sicut viventibus atque discernentibus, cum magna discretione providenda est; ita his quibus mors inminet, sine ulla dilatione proferenda; ne dum adhuc tempus ad praebendum redemptionis mysterium quaeritur, interveniente paululum mora inveniri non valeat qui redimatur. cedere non debet, quoadusque qui gigsola causa incontinentiae videtur inventum: quia dum se continere nolunt, despiciunt lactare quos gignunt. Hae itaque quae filios suos ex prava consuetudine aliis ad nutriendum tradunt, nisi purgationis tempus transierit, viris
Abbreviated transcription (Latin):
augustinꝰ bͥtanniarũ archiep̃s
ordinauit drios ep̃os mellitũ uideli¬
cet ⁊ iustũ. mellitũ qͥdem ad p̃dican¬
uum ꝓuincie orientaliũ saxonum:
qui tam̃ se fluuio dirimunt᷑ a cantia.
metropoł lundonia ciuitas ẽ suꝑ
ripam p̃fati fluminis posita. ⁊ ip̃a
tunc temꝑis seberhet nepos &dilb̾ti
ex sorore ricła regnabat. qilamus
sub potestate positꝰ eiꝰdem edilb̃cti:
qui om̃ib ut supͣdictũ ẽ usq ad ter¬
minũ humbre fluminis angłoꝵ

Expanded text:
Augustinus, Brittaniarum archiepiscopus, ordinavit duos episcopos, Mellitum videlicet et justum: Mellitum quidem ad praedicandum provinciae Orientalium Saxonum, qui Tamense fluvio dirimuntur a Cantia metropolis Lundonia civitas est, super ripam praefati fluminis posita, et ipsatunc temporis Saberet nepos Aedilbercti ex sorore Ricula regnabat, quamvis sub potestate positus ejusdem Aedilbercti, qui omnibus, ut supra dictum est, usque ad terminum Humbr
Abbreviated transcription (Latin):
cuuitate sedem ep̃alem ut p̃dixi¬
mus accepit. recuꝑauit in ea regio
faleꝰ adminicło eccłiam. quam inibi
⁊ cunctis successorib suis. Fecit arit̃ &
monast̾ium ñ longe ab ip̃a ciuitate
a fundamentis ꝯstruxit. ac diu̾̃sis do¬

Expanded text:
tate sedem episcopalem, ut praediximus, accepit, recuperavit in ea, regio fultus adminiculo, Ecclesiam quam inibi et cunctis successoribus suis. Fecit autem et monasterium non longe ab ipsa civitate a fundamentis construxit, ac diversis do
Abbreviated transcription (Latin):
implicati. Dictumq ẽ qd̃ essent pa¬
gani. At ille intimo excorde longa
trahens suspiria. heu ꝓhdolor inqͥt
qd̾ tam lucidi uultꝰ homines tene¬
brarũ auctor possidet. tantaq gĩa
fronti spitu. mentẽ ab int̾na gra ua¬
cuam gestat. Rursus gͦ int̾rogauit
qd̾ eẽt uocabulũ gentis illꝰ: respon¬
sum ẽ qd̃ angli uocarent᷑. Ste ille
bene inquit nam & angłicam ba¬
bent faciem. ⁊ tales angłoꝵ in ceł
decet eẽ coheredes. Qd̾̃ ht̃ nom̃ ipsa
ꝓuintia de qua isti sunt allati. Res¬
ponsũ ẽ. quia deiri uocarent᷑ idem
ꝓuinciales. At ille bene inqͥt deiri:
alludens ad nom̃ ait: alła laudẽ d̾i
creatoris ilł inpartib oportet canta
ri. Accedensq ad pontificẽ romane
⁊ apłice sedis. ñdum enĩ erat ipse
pontifex factus. rogauit ut genti
angloꝵ in bͥtanniã aliquos uerbi

Expanded text:
implicati. Dictum est quod essent paimplicati. Dictum est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria: Heu proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque gratia frontis speciei mentem ad internam gratiam vacuam gestat. Rursus interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sunt allati? Responsum est quod Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille inquit: Bene Deiri, alludens ad nomen, ait: Alleluia laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. Porro accedens ad pontificem Romanae et apostolicae sedis nondum enim erat ipse pontifex factus rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi