comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dolentis. ut ei mihi quo dnullus amor
sicut quo łdam creca fertur laberentus
quorum quod sunt figure. tot &mpronun¬
tiando uoces. Sunt &anfido xae: quarum
pars honesta est. pars in honesta ut non est
tuatuta uoluntas. magna petis poethon:
Sunt & aliae procata lempsis. cumid quod
nobis obici poteritt. ante prȩsumimus
ad deluendum utsiquis urm iudices auteorũ
qui ad sunt forte mirantur. Sunt &operiȩ
dubitatio. simulantis. nescire sequaescit.
aut quomodo dicatur:
uinonosis. autem dicitur communicatio
consilii. cum udicibus. aut aduersariis.
ut sidicas. uos consulo iudices. autuos aduer¬
sarii quid mefacere conuenerit. autquid
uos facturi fuissetis. Parado xon est.
cum dicimus in opinatum aliquid
accidisse. ut flaceo cicero. cuius laudis
praedicator eẽ debuerit. eius poriculi
deprecatorem eẽfactum. Epitrope
id est permissio. cumaliqua ipsis iudicibus.

Expanded text:
Dolentis, ut: Hei mihi quod nullis amor est Dolentis, ut: Hei mihi quod nullis amor est sic: Ut quondam Creta fertur labyrinthus . . . . . Quorum quot sunt figurae, tot et in pronuntiando voces. 28. Sunt et amphidoxae, quarum pars honesta est, pars inhonesta, ut: . . . . Non est tua tuta veluntas: Magna petis Phaeton. 29. Sunt, et aliae, procatalepses, cum id quod vobis objici poterat, ante praesumimus ad diluendum, ut: Si quis vestrum, judices, aut eorum qui adsunt, forte mirantur'. Sunt et aporiae, dubitatio simulantis nescire se quae scit, aut quomodo dicatur. Koenono sis autem dicitur conmunicatio consilii cum iudicibus aut adversariis, ut si dicas: 'Vos consulo, iudices, aut vos adversarii, quid me facere convenerit, aut quid vos facturi fuissetis'. Paradoxon est, cum dicimus inopinatum aliquid accidisse, ut Flacco Cicerocf. Flacc. 1: 'Cuius laudis praedicator esse debuerit, eius periculi deprecatorem esse factum'. Epitrope, id est permissio, cum aliqua ipsis iudicibus
Abbreviated transcription (Latin):
quaecum aliquo motu animi &indigna¬
egit ignotas temptare uias. qued genus.
unde domum pacem nehuc fertis anarma
Aliae responsiuae ut illinc istinc.
Aliae concessiuae quae in pulsionẽ ꝓhibean.
perundas quaetamen nenon intellecta sit
persuasio permixta : Sunt aliqua quae
uetant latenter: ut uentis. perundas.
Alia edemonstratiuae ut en ecce. Aliae
siuppiter annos. Aliae derogatiuae
ut nequaquam. Aliae qua ecumꝰ eaclama¬
tione proferuntur. ut quis furor
o ciues pacem conuertit in arma: &
sumus. Aliae exortatiua e. cum adsententiã
Aliae dehortatiuae cum e contrario uitio
peccatoque reducimus.: Sunt & ad firma¬
tiuae ut quidni quippe. Prȩceptiuae:
ut nudus ara. serenudus. & habebisfrigore
messes . Vetatiuȩ ut neue interuites
corylum sere neue flagella summa p&e.
Naegatiuae ut non minime Sunt & admira¬
tiuae. ut papȩ. ui uere non licet & fornican libet.

Expanded text:
quae cum aliquo motu animi et indignaquae cum aliquo motu animi et indignaegit ignotas temptare vias? Quid genus, unde domum? Pacemne huc fertis, an arma?  Aliae responsivae, ut 'illinc', 'istinc'. Aliae concessivae quae inpulsione prohibeant,per undas.   Quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permixta sunt aliqua quae vetent latenter, ut 'ventis', 'per undas'.  Aliae demonstrativae, ut: 'en', 'ecce'. Aliae si Iuppiter annos.   Aliae derogativae, ut: 'nequaquam'. Aliae, quae cum exclamatione proferuntur, utPetron. 68:   Quis furor, o cives, pacem convertit in arma?  sumus? Aliae exhortativae, cum ad sententiamAliae dehortativae, cum a contrario vitio peccatoque reducimus. Sunt et adfirmativae, ut, quidni, quippe. 24. Praeceptivae, ut: Nudus ara, sere nudus, habebis frigore messes. 25. Vetativae, ut: Neve inter vites corylum sere, neve flagella Summa pete. 26. Negativae, ut, non, minime. Sunt et mirativae, ut: Papae! vivere non licet, et fornicari libet!
Abbreviated transcription (Latin):
Antanaclassis est quae eodem uerbo contrarium
exprimit sensum. quae rebatur quidam defilio cũ
mortem suam ex pectaret pespondentem nonex¬
peoto. iirimop&o inquit ut ex pectes :
Antine tabole conuersio uerborum quȩ ordine
mutato. contrarium efficit sensum non ut
antonius brutus hostis sic onseruator iei¬
publice brutus hostis antonius:
duxit apius. Nunc figuras sententiarum
qua sopere precium est cognoscere ꝑsequemur.
Sententia est dictum inpersonale: ut obsequiũ
amicos. ueritas odium parit. huicsi persona
fuerit adiecta. creanerit. ita offendit
acchilles agamem nomen ueradicendo.
Metrofanes promeruit gratiam mehri¬
datis obsequendo Nam intercrean &
sententiam hoc hiter est. quod sententia
sine persona profertur. Creansine ꝑsona
adiciatur. creanerit sidetra hatur. sit sententia:¬
sunt indicatiuae. Aliaesunt pronu
Zephiros & labere pennis. Aliae admira
me uincere praestat . Alue superlatiuae.

Expanded text:
Antanaclasis est, quae eodem verbo contrarium Antanaclasis est, quae eodem verbo contrarium exprimit sensum. Querebatur quidam de filio, cum mortem suam expectaret, respondente: 'non expecto, immo peto, inquit, ut expectes'. Antimetabole est conversio verborum, quae ordine mutato contrarium efficit sensum: 'non uAntonius, Brutus hostis: si conservator reipublicae Brutus, hostis Antonius'.duxit? Appius'. Nunc figuras sententiarum, quas operae pretium sit cognoscere, persequamur. Sententia est dictum impersonale, ut obsequium amicos, veritas odium parit. fuerit adiuncta, crian erit, ita: ‘offendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sententia sine persona profertur, crian numquam siadiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententiasunt indicativae, aliae sunt pronuZephyros, et labere pinnis.   Aliae admiratme vincere praestat?   Aliae superlativae,
Abbreviated transcription (Latin):
aquitas. temperantia. fortitudo. prudentia. uir tutes
omnes certant. cum iniquitate. luxdria. ignauia.
temeritate. cũ uitus omnib: Postremo. copia cum
egestate. bona ratio. cumꝑdita ratione. menssana
cum amentia. bonadeniq spes. cum omniũ rerũ
disperatione confligit In huius modi certamine
ac proelio: huun modi locutionis ornamento liber
ecclesiasticus usus est dicens contra malũ bonum.
& contramortẽ uitã. sic contra piũ. ꝓeccator.
& sic intuere in omnia opera actissimi. & bi na
contrabina & unum contraunum.
Cinonima est quotiens inconexa oratione m pluribi
uerbis unam iem significamus. ut aiccicero
Epanados. quam regressionem nr̃i uocant
principium dignitas erat penepar non par.
fortas se eorum quaeq: sequebantur:
Antapodosis quotiens media primis &ultimis
patres conscripti non meum acpulcherrimũ
sapientem appellas. pro inconsiderito. fortem
pro in liberile diligentem:

Expanded text:
aequitas, temperantia, fortitudo, prudentia, virtutes aequitas, temperantia, fortitudo, prudentia, virtutes omnes certant cum iniquitate, luxuria, ignavia, temeritate, cum vitiis omnibus; postremo copia cum egestate; bona ratio cum perdita; mens sana cum amentia; bona denique spes cum omnium rerum desperatione confligit'. In huiusmodi certamine ac praelio, huiusmodi locutionis ornamento liber Ecclesiasticus usus est, dicens33, 15: 'contra malum bonum, et contra mortem vita: sic contra pium peccator: et sic intuere in omnia opera altissimi, bina et bina, unum contra unum'. Synonymia est, quotiens in conexa oratione pluribus verbis unam rem significamus, ut ait CiceroEpanodos, quam regressionem nostri vocantCic. Ligar. 19: 'principium dignitas erat pene par; non par fortasse eorum, quae sequebantur'. Antapodosis, quotiens media primis et ultimipatres conscripti, non meum, ac pulcherrimum sapientem appellas, pro inconsiderato fortem, pro inliberali diligentem'.
Abbreviated transcription (Latin):
non nulli catenã apƿellant. propter quod aliud in alio
quasi nectitur nomine. atq. ita res plures ingeminatione
uerborum trahuntur. F it autem hoc scema non
solum insingulis uerbis. sed &iam incontextione uer¬
borũ ut apud graccũ. pueritia tua aduliscentiae tue in¬
honestamentũ fuit. Adulescentia senectati decorameitũ.
senetus reipublica flagitiũ. sic & apud scipionẽ. ui atq
gratis coactus cum illo sponsionẽ feci. facta sponsione ad
iudicem adduxi. ad ductũ primo coetu dam naui. dam¬
natum ex uoluntate dimisi.
Antiteta quȩ latine contraposita appellant᷑ Quȩdum
Aex aduerso ponuntur. sententie pulch rit udinem
faciunt & in ornamento locutionis decentissi maexis¬
lantia. hinc pudicitia. illinc stuprũ. hinc fides
illinc fraudatio ÷ hinc pi&as. illinc scelus ⁊ hinc
constantia. illinc furor. hinc honestas. illinc turpitu¬
do. hinc continentia. illinc libido ⁊ Hinc deniq

Expanded text:
nonnulli catenam appellant, propter quod aliud in alio nonnulli catenam appellant, propter quod aliud in alio quasi nectitur nomine, atque ita res plures in geminatione verborum trahuntur. Fit autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed etiam in contexione verborum, ut apud Gracchum: 'pueritia tua adulescentiae tuae inhonestamentum fuit, adulescentia senectuti dedecoramentum, senectus reipublicae flagitium'. Sic et apud Scipionem: 'vi atque ingratis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad iudicem adduxi, adductum primo coetu damnavi, damnatum ex voluntate dimisi'. Antitheta, quae Latine contraposita appellantur: quae, dum ex adverso ponuntur, sententiae pulchritudinem faciunt, et in ornamento locutionis decentissima exislantia; hinc pudicitia, illinc stuprum; hinc fides, illinc fraudatio; hinc pietas, illinc scelus; hinc constantia, illinc furor; hinc honestas, illinc turpitudo; hinc continentia, illinc libido; hinc denique
Abbreviated transcription (Latin):
dam quã dixerit. intellegi facit. ut sidicas ad gloriã sci¬
contraria uirtus ẽ uerbis minuere ꝙͣ. natura sua magna sunt.
sententiarũ. Nam quia directa & ꝑpetua oratio
fatiganonẽ atq fastidiũ tam dicendi quã audiendi
creat. Flectenda est & in alias uersanda formas & ut
dicentẽ reficiat & ornatior fiat. & iudicem diuerso
uulti a dituq deflectat equib plurimae superius a
donato inscematib artis gram matica ad notatae sunt. un¬
detintũ illa hic inter poni oportuit. quae in poemate
aut nũquã aut difficulter fint. In oratione autẽ libere¬
tem anadiplosis ẽ congeminatio uerborũ. ut hictam̃¬
Cle max est gradatio cum ab eouerbo quo sensus superior
terminatur. Inferior incipit. ac de inde quasi ꝑ gra¬
dus dicendi ordo seruatur. ut est illud africani. Ex in¬
nocentia nascitur dignitas. exdignitate honor. Exho
nore imperium. ex imperio libertas. Hanc figurã

Expanded text:
dam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: 'Ad gloriam Scidam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: 'Ad gloriam Scicontraria virtus est, verbis minuere quae natura sua magna sunt. sententiarum. Nam quia directa et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat, et ornatior fiat, et iudicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus artis Grammaticae adnotatae sunt. Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate aut numquam aut difficulter fiunt, in oratione autem libere. Anadiplosis est congeminatio verborum, utCic3. Climax est gradatio, cum ab eo verbo quo sensus superior terminatur inferior incipit, ac dehinc quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est illud Africani: Ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitnore imperium, ex imperio libertas'. Hanc figuram
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ponantur. quȩ greci acirologiã uocant Aman¬
da est ergo proprietas. sictamen ut non aliquando
propter uͥlitatẽ sordidi aut spurci uocabuli transla¬
tis nominib sit utendũ. non tam̃ longe accitis. sedut
ne non possunt. Ambiguitas quoq &uitiũ illud cauen¬
dũ. cũ qui dã uctauone elo quentiae ducti. quod unius
aut duob uerbis significire poterant. Interpositis in¬
anib uocib longa & circũ feexa ambage concludunt᷑
Quod uitiũ ꝑ isologian uocant Cui contrariũ criminis
uitiũ est . ut breuitatis studio &iã necessaria uerba fu
rari Fugienda sunt quoq sicut in litteris &uerbis
tta & insententus ui tanda sunt uita que int̃prima
grammaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem
cacenfaton. tautologia. eclipsis. acrrologia. macrologia
ꝑ isologia pleonasmos & hissimilia. At contra orationẽ
extollit & exornat energia tamen fasis. quȩ plus quid¬

Expanded text:
verba ponantur, quae Graeci Acyrologian vocant. Amanverba ponantur, quae Graeci Acyrologian vocant. Amanda est ergo proprietas, sic tamen ut aliquando propter humilitatem sordidi aut spurci vocabuli translatis nominibus sit utendum, non tamen longe accitis, sed utne non possunt. Ambiguitas quoque et vitium illud cavendum, cum quidam iactatione eloquentiae ducti, quod uno aut duobus verbis significare poterant, interpositis inanibus vocibus longa et circumflexa ambage concludunt: quod vitium Perissologian vocatur. Cui contrarium criminis vitium est et brevitatis studio etiam ngienda sunt quoque, sicut in litteris et verbis, ita et in sententiis vitia, quae inter prima Grammaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem Cacemphaton, Tautologia, Ellipsis, Acyrologia, Macrologia, Perissologia, Pleonasmos et his similia. At contra orationem extollit et exornat †energia tum† Emphasis, quae plus quid
Abbreviated transcription (Latin):
id est membrũ quod intellectũ sensui p̃stat. sed ad huc pen¬
d& oratio sicq deinde ex complurib: membris fit perhiodos
idest extremae sementiae diusula. ita uererũ iudicioꝵ morẽ
requirunt. perhiodosautẽ longior ẽẽ ñ deb& quã ut unospũ
proferatur
reterea purum & honestũ oratoris eloquiũ carere
deb& omnib urcis. tam in literis quã in uerbis quã
&iam insententus In litteris. ut iunctura apta & con¬
ueniens sit . & sic obseruandũ nep̃cedentis uerbi ex¬
trema uocalis in eandem uocalẽ primã in cedat uerbi
sequentis ut feminae agrptiae. quia instruetura melior
fit. si consonantes uocalib applicantur. Iriũ quoque
consonantiũ quȩ in se incidentes stridere & quasi rica¬
re uidentur uitanda iunctura est. id est .i. s.x. utars
studiorũ. rexxeraes. error romuli Fugienda est
&compnans .m. in liia uocalib ut uerum eium.¬
nuerbis quoq cauenda sunt uitia. ut non inpropria

Expanded text:
id est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc penid est membrum, quod intellectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio, sicque deinde ex pluribus membris fit periodos, id est extrema sententiae clausula: 'ita veterem iudiciorum morem requirunt.' Periodos autem longior esse non debet quam ut uno spiritu proferatureterea purum et honestum oratoris eloquium carere debet omnibus vitiis tam in litteris, quam in verbis, quam etiam in sententiis. In litteris, ut iunctura apta et conveniens sit; et sic observandum, ne praecedentis verbi extrema vocalis in eandem vocalem primam incidat verbi sequentis, ut 'feminae Aegyptiae'. Quae structura melior fit, si consonantes vocalibus adplicantur. Trium quoque consonantium, quae in se incidentes stridere et quasi rixare videntur, vitanda iunctura est, id est, R, S, X, ut: 'ars studiorum,, 'rex Xerxes, 'error Romuli'. Fugienda est et consonans M inlisa vocalibus, ut 'verum enimerbis quoque cavenda sunt vitia, ut non inpropria
Abbreviated transcription (Latin):
eloquendũ In causis autẽ maiorib ubi dedõ ł hominum
salute ꝓferimus plus magnificentiae & fulgoris ẽ ex hibendũ
Intemperatis uero causis ubi nihilagitur ut agat. sed tantũ¬
modo ut dilectetur auditor: int̃ utrũq mode ratedicendũ ẽ
sed quamuis demagnis rebus quisq dicat: Nonta mensemper
granditer docere deb&. sed summisse cum doc&. Tempera¬
te cumaliquid liudat ł uituperat. granditer cũ ad conuer¬
sionem aduersos animos prouocat Utenda tamen uerba
in sum misso genere sufficientia. Intemperato splendentia
cõma & colon & ꝑhiodon. Cõma particula ẽ sen¬
tentia Colamembrũ perhiodos ambitus ł circuitus
Fit autẽ ex coniunctione uerboꝵ cõma. Excõmate co¬
lon. Excolon perhiodos Cõma ẽ iuncti rae finitio ut pu
ta & si uereor iudices. ecce unũ cõma: sequitur & aliud cõma
Neturpesit profortissimo uiro dicere. & factũ est colon

Expanded text:
loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut agat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque moderate dicendum est: sed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non granditer dicere debet, sed submisse cum docet, temperate cum aliquid laudat vel vituperat, granditer cum ad conversionem aversos animos provocat. Utenda tamen verba in submisso genere sufficientia, in temperato splendentia,commate, colo et periodo. Comma particula est sententiae; colon, membrum; pFit autem ex coniunctione verborum comma, ex commate colon, ex colo periodos. Comma est iuncturae finitio, utputaCic. Mil. 1: 'Etsi vereor, iudices,' ecce unum comma; sequitur et aliud comma: 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere,' et factum est colon,
Abbreviated transcription (Latin):
nam non hab& certam.nec inthesi aliqua certa circum¬
stantia id est nec locus neo tempus In causa uero certa
sunt omnia unde quasi parscaure est propositum.¬
locus. tempus ꝑsona audientis efflagit&ur. Ne ꝓfana
Ireligiosis. Ne inuerecunda castis. Meleuia grauib:. Ne las¬
ciua seris. Neridicula tristib misceantur. Latine autẽ
& ꝑspicue loquendũ. Iatine autẽ loquit᷑. qui uerba re¬
rum uera & naturalia persequit᷑ . Nec a sermoneatq
cultu p̃sentis temporis discrepat huic non sit satis ui¬
dere quid dicat. nisi id quoq aperte & suauiter dice¬
re Neid quidem tantũ. nisi id quod dicat & facere.
Inflexa moderate. hoc ẽ enim illud trimodũ dicendi¬
genus. humile mediũ grandiloquiũ. Cum enĩ magnadi¬
cimus grandit̃ proferenda sunt. Cum parua dicimus subtilit̃.
Cum mediocria temperate. Nam in paruis causis nihil gran¬
de. nuihil sublime dicendum ẽ. sed lene ac pedestrimore

Expanded text:
nam non habet certam, nec inest ei aliqua certa circumnam non habet certam, nec inest ei aliqua certa circumstantia, id est, nec locus, nec tempus. In causa vero certa omnia sunt, unde quasi pars caulocus, tempus, persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem et perspicue loquendum. Latine autem loquitur, qui verba rerum vera et naturalia persequitur, nec a sermone atque cultu praesentis temporis discrepat. Huic non sit satis videre quid dicat, nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id quidem tantum, nisi id quod dicat et facere.inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more
Abbreviated transcription (Latin):
a mea. quȩ mihi uita mea multo ẽ carior loquer&ur
dicens &cgera Sic& montes & flumina & arboreslo¬
quentes inducimus. ꝑsonã imponentes rei quȩ non hab&
naturã loquendi. quod & tragoedis usitatum est
fingimus pro exprimendis affectib: a &atis. studii
fortunae. latitie . sexis meroris audaciar N am cum
pirata ꝑsona suscipit᷑ audax abrupta erit. temerari a¬
oratio. Cum feminae sermo simulatur. sexui conuenire
deb& oratio Iam uero ad ciliscentis & senis & militis &
imperatoris. & parasiti & rustici & philosophi diuersara¬
tio dicenda ẽ. Aliter enim loquit᷑ gaudio affectus.
Aliter uulneratus. in quo genere dictionis. Illa sunt
maxime cogitanda quis loquat᷑. & apud quẽ & dequo
&ubi. & quo tempore. quid egerit quid acturussit.
aut quid pati possit. si hac consulta neglexerit.
Ualterum infinitũ F initum i potesis grece. latine
causa dr̃. ubicum certa ꝑsona contrauersia ẽ. Infini¬
tum . quo grece thesis. latine ꝓpositũ nominat᷑ hoc ꝑso¬

Expanded text:
a, quae mihi vita mea multo est carior, loqueretur, dicens,' et cetera. Sic et montes et flumina vel arbores loquentes inducimus, personam inponentes rei quae non habet naturam loquendi; quod et tragoedis usitatum et ifingimus pro exprimendis affectibus aetatis, studii, fortunae, laetitiae, sexus, maeroris, audaciae. Nam cum piratae persona suscipitoratio: cum femine sermo simulatur, sexui convenire debet oratio. Iam vero adolescentis et senis, militis et imperatoris; rustici et philosophi ditio ducenda est. 2. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter vulneratus. In quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda: quis loquatur, et apud quem, et de quo, et ubi, et quo tempore; quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neglexerit. alterum infinitum. Finitum hypothesis Graece, Latine causa dicitur, ubi cum certa persona controversia est. 2. Infinitum quod Graece thesis, Latine propositum nominatur. Hoc perso
Abbreviated transcription (Latin):
ni est usu. O mnis autem lex aut ꝑmittit aliud ut iuir
fortis p&cat p̃miũ. aut uetat: ut facrarũ uirginũ nupti¬
as nulli p&ere liceat. Aut punit: ut qui eedẽ fecerit
capite plectatur. Factae funt autẽ leges ut earũ metu
humana coherceretur audatia. tutaq sit inter probos
in nocentia. & in ipsis improbis formidato supplicio re¬
frenetur nocendi facultas Iegis enim p̃mio aut poe¬
na. uita moderatur humana Erit autẽ lex honesta.
iusta. possibilis secundũ naturã secundũ consuetudinem
patriæe. loco temporiq conueniens necessaria utilis. mani¬
festa quoq nealiquid ꝑ obscuritatẽ in captionẽ contineat.
nullo priuato commodo. sed pro cõmuniciuiũ utilitate

Expanded text:
ni est usu. ni est usu. fortis petat praemium; aut vetat, ut: sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat; aut punit, ut: qui caedem fecerit, capite humana coherceatur audacia, tutaque sit inter inprobos innocentia, et in ipsis inprobis formidato supplicio refrenetur nocendi facultas. Legis enim praemio aut poena vita moderatur humana. Erit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
partes alicuius generis causa pitari. Fadem enim res
alii genus alii pars eẽ potest. idemgenus & parsẽẽ non po¬
test ł c&era quousq si logismi huius membra cliudantur.
sanxerunt. Nam quod rex ł imperator edicit. constitutio
ł edictũ uocatur Institutio aquitatis duplex ẽ. nun inle¬
gib: nunc in morib: Inter legem autẽ & mores hoc inter¬
est. quod lex scripta est Mos est uero uetustate probata con
suetudo. siue lex nonscripta. Nam lex alegendo uocataquia
scripta ẽ. Mos autẽ longa consuetudo ẽ demorib: tracta¬
antundem Confuetudo autem est us quod demorib in¬
saitutum. quod prolege suscipit᷑ cum deficit lex nec dif¬
fert scriptura aratione consistat. quando & legem ratio
commendat Porro siratione lex consistat. lexeritom¬
ne quod iam ratione constiterit: dum taxat quod religi¬
one congruat. quod disciplinae conueniat: quod saluti
ratione ꝓ ficiat. Uocata autẽ consuetudo: quia in commu¬

Expanded text:
partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantur. sancierunt. Nam quod Rex vel Imperator edicit, constitutio vel edictum vocatur. Institutio aequitatis duplex est, nunc in legibus, nunc in moribus. Inter legem autem et mores hoc interest, quod lex scripta est, mos vero esuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in commu
Abbreviated transcription (Latin):
rere Exsola concdusione. ut est illud. ueraẽ igitur¬
diuina sententia. Ex ꝓpositione & ad sumptione. ut
est illud. si inimicus ẽ. occidit. Inimicus autẽ ẽ & quia
illi deẽ concdusio. enthimema uocatur
ratio cinatione latior & ex secutior. rethoricis¬
silogismis latitudine distans & ꝓductione sermonis
adialecticis silogismis propt̃ quod r&horib: datur
Hic autẽ constat .iii. modis. Primus modus ẽ triꝑtitus.
Secund quadriꝑtitus. Tertius qumq ꝑtitus Triꝑti¬
tus epicerematicus silogismus ẽ qui constat membris
trib: id est propositione ad sumptione. conclusione
Quadriꝑtitus est qui constat ex membris .iiii. prima ꝓ¬
positione. Secunda ad sumptione: &una ꝓpositionis siue
adsumptionis coniuncta. Tertia probatione & condusione
ma propositione Secunda eius ꝓbatione. tertia ad sũpti¬
one. Quarta eius probatione. Quinta conclusione. hunc
demonstratio genera sunt causarũ non possunt recte

Expanded text:
rere. 15. Ex sola concrere. 15. Ex sola concdiuina sententia.' Ex propositione et assumptione, ut est illud: 'Si inimicus est, occidit; inimicus autem est', et quia illi deest conclusio, enthymema uocatur. ratiosyllogismis, latitudine distans et productione sermonis a dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat tribus modis, primus modus tripartitus est, secundus quadripartitus, tertius quinque partitus. Tripartitus epichirematicus syllogismus est, qui constat membris tribus, id est propositione, assumptione, conclusione. Quadripartitus est, qui constat ex membris quatuor, primo expositioneadsumptionis coniuncta, tertia probatione et conclusione.ma propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte
Abbreviated transcription (Latin):
Hictamen uiuit. lmmo &iã insenatũ uenit Senten¬
tiale ẽ quod sententia generalis ad dicit: ut apud tersen¬
tium. Obsequiũ amicos. ueritas odiũ parit. Exempla¬
bile ẽ. quod alicuius exempli comparatione euentõ simi¬
le comminatur. sicut cicero inphilippicis. te miror an¬
toni quorũ exẽpla imitaris. eorũ exitũ non ꝑtimescere
Collectiuũ est. cum in unũ qu& argumentata sunt
colligunt᷑ sicut ait cicero ꝓ milone. quẽ igit̾ cũ gratia
noluit. hunc uoluit cũ aliquoꝵ querela. quẽ iure. quẽ
loco quem tempore non ẽ ausus. huno in iuria alieno
tempore cum periculo capitis non dubitauit occidese
Prȩterea secundũ uictorinũ enthime matis altero
Idefinitio ex sola ꝓpositione sicut iam dictũ ẽ quae
ita constat sitempestas uitanda᷑ non ẽ nauigatio requi¬
renda Ex sola ad sumptione. ut illud est. sunt autẽ ꝗ
mundum dicunt sine diuina ammi nistratione discus¬

Expanded text:
'Hic tamen uiuit. Viuit? Immo etiam in senatum uenit.' Senten'Hic tamen uiuit. Viuit? Immo etiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatione euentum simile comminatur, sicut Cicero in Philippicis, 'Te miror, Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere.' Collectiuum est cum in unum quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc uoluit cum aliquorum querella, quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus, hunc iniuria, alieno tePraeterea secundum Victorinum enthymematis est altera 84 definitio ex sola propositione, sicut jam dictum est, quae ita constat: Si tempestas vitanda est, non est navigatio requirenda. Ex sola assumptione, ut est illud: Sunt autem qui mundum dicunt sine divina administratione discur
Abbreviated transcription (Latin):
quo quȩstio est comprobatur¬
nam induab: partib: eius argumenti forma consistit quando
id quod ad fidẽ ꝑtin& faciendã utitur. silogismoꝵ lege p̃¬
terita. ut ẽ illud si tempestas uitanda ẽ. non estigit᷑ nauigan¬
dum: ex sola enim ꝓpositione & condusione constateẽ¬
ꝑfectũ unde magis r&horib quã dialecticis conuenire
iudicatũ est. Ratio cinationis mod sunt duo. Primus
enthimema qui ẽ imꝑfectus si logismus atq r&horicus.
S ecund epicerema qui ẽ inr&horici s latior silogism
Enthi mematis membra sunt .U. primũ conuincibile.
secundũ ostemabile. Tertiũ sententiale . Quartũ exem¬
plabile. Quintũ collectiuũ Conuincibile ẽ quod eui¬
denti ratione conuincit᷑. sicut fecit cicero ꝓmilone
eius igitur mortis secd etis ultores. cuius uitã siputetis ꝑ¬
uos restitui possenolitis Ostentabile ẽ: quod certarei
demonstratione constringit᷑. sicut cicero incatilena.

Expanded text:
quo est quaestio comprobamuquo est quaestio comprobamuNam in duabus partibus haec argumenti forma consistit: quando id quod ad fidem pertinet faciendam, utitur syllogismorum lege praeterita, ut edum. Ex sola enim propositione constat esse perfectum; unde magis rhetoribus quam dialecticis convenire judicatum est. 8. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus, atque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivum. 10. Convincibile est quod evidenti ratione convincit, sicut fecit Cicero pro Milone: Ejus igitur mortis seuos restitui posse, nolitis. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catilinam:
Abbreviated transcription (Latin):
sentit audiens ad sumpsit ille. pecunia turpẽ usũ hab&.
concludit᷑. ergo pecunia bonũ non est Si logismus
dudat quȩ ut diximus ꝓpriae artis dialectica &r&hori¬
cesunt Si logismorũ apud rethores principalia genera
duo sunt. inductio & ratiocinatio Inductionis sunt¬
membra tria. Prima propositio secunda in latioquae
& ad sumptio dicitur. Tertia conclusio. Inductio ẽ¬
ł oratio quȩ reb non dubiis captat ad sensionẽ eius
cum instituta ẽ siue int̃ philosophos siue int̃r&hores
siue inter sermocinantes propositio inductionis ẽ
quȩ similitudines concidenda rei necessario unius indu¬
cit aut plurimũ In latio inductionis ẽ quae & ad sũptio
dicit᷑ quȩ rem dequa contendit᷑ & cuius causa similitudi¬
nes habitae sunt introduc̃ Condusio inductionis est
quȩ aut consionẽ in lationis confirmat aut quid ex ea
conficiat᷑ dedarat Ratiocinatio ẽ oratio qua id de

Expanded text:
sensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. sensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bonum non est'. Syllogismis cludat: quae, ut diximus, propriae artis Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusio. Inductio est, quae rebus non dubiis captat adsensionem eius, cum instituta est, sive inter philosophos, sive inter rhetores, sive inter sermocinantes. Propositio inductionis est, quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Inlatio inductionis est, quae et adsumptio dicitur, quae rem, de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, introducit. Conclusio inductionis est, quae aut concessionem inlationis confconficiatur ostendit. Ratiocinatio est oratio qua id de
Abbreviated transcription (Latin):
Argumentandũ ẽ itaut primũ nr̃a firmemus. Dehinc
aduersa confringamus Condudendũ itaut concitemus
pecies causarũ sunt .u. id est honestũ. ad mirabile
humile anceps: obscurũ. honestũ causae genus ẽ
Ncui statim sine oratione nr̃a fau&ani musauditoris
Ad mirabile: eoquod est alienatus animus eoxũ qui auditu¬
ri sunt : humile ẽ quod neglegit᷑ abauditore Anceps
est. in quo aut iudicatio dubia ẽ aut causa honestatis &
turpitudinis particeps ẽ. ut benuolũ ł beniuolentiã
pariat offensam. O bscurũ. in quo aut tardi auditores
sunti aut difficiliorib: ad cognoscendũ negotiũ causa cer¬
tio appellatur. Argum entatio autẽ dicta estquasi
arguta mentas oratio. qua inuentũ probabile ex seꝗ mur
Si logis mus igit᷑ est prȩsumptionis & ad sumptionis confir¬
mationisq extrema conclusio. aut ambigentis incerto
ut puta quod bonũ ẽ. turpẽ usũ habere non potest: con¬

Expanded text:
Argumentandum ita, ut primum nostra firmemus, dehinc Argumentandum ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus. Concludendum ita, ut concitemus pecies causarum sunt quinque: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus, est cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris; admirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt; humile, est quod negligitur ab auditore. 2. Anceps, est in quo aut judicatio dubia est, aut causa honestitatis et turpitudinis particeps, ut et benivolentiam pariat et offensionem; obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa certio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exequimur. Syllogismus igitur est propositionis et adsumptionis confirmationisque extrema conclusio aut ex ambigentis incerto, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Con
Abbreviated transcription (Latin):
est utrũ explurib quȩstionib: iunc tasit anexali¬
qua comparatione Contra uesia simplex ẽ quae ab¬
solutam contin& quȩstionẽ unã hoc modo corinthi¬
is bellũ indicamus annon. Iuncta ẽ expluribus
go diruat᷑ an kartaginensib: redat᷑: an eo colonia de
Ex comparatione: utrum potius aut quid potissimũ quȩ¬
ritur ad hunc modum utrũ exercitus in macedoniam
contra philippũ mittatur qui socus sit auxilio anteneat᷑
in italia. ut quã maxima contra hannibalẽ copiaesint
exhordiũ narratio. argumentatio: conclusio:
Harũ prima auditoris animũ ꝓuocat : Secunda res.
Vgestas explicat. Tertia fidẽ ad sertionis facit. Quarta
finem totius orationis complectitur. Inchoandũ est itaq
taliter: ut beniuolũ docibilẽ ł attentũ auditorẽ faciamus:
geniuolũ p̃dicando. docibilẽ instruendo. attentũ excitan¬
Narrandũ ẽ ita ut breuiteratq aperte loquamur. No¬

Expanded text:
est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliest utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum igo diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deEx conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sintexordium, narratio, argHarum prima auditoris animum provocat; secunda res gestas explicat; tertia fidem assertionibus facit; quarta finem totius orationis complectitur. 2. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel attentum auditorem faciamus: benivolum, precando; docilem, instruendo; attentum, excitanNarrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur.
Abbreviated transcription (Latin):
Item ex legali statu haec oriuntur idest scriptũ &uo¬
luntas. leges contrarie ambiguitas collectio siueratio¬
cinatio & definitio legalis. Scriptũ ẽ & uoluntas quando
uerba ipsa uidentur cum sententia scriptoris desidere
Legalis contrariae status ẽ. quando inter se dueleges a pud
plures discrepare noscuntur. Ambiguitas ẽ cũ id
quod scriptũ ẽ. duas aut plures res significare uid&
Collectio u uel rauocinatio ẽ quando exeo quod scrip¬
tum ẽ. aliud quoq quod non scriptũ ẽ inuenitur.
Definitio legalis ẽ cum uis quasi in difinitiua constitu¬
tione in qua posita sit quȩ ritur Status ergo tam
ratio nales quã legales aquib: dam certius .x. & uiii. con¬
numerati sunt. c&erũ secundũ r&horicos tulli .x¬
& .uiiii. reperiunt᷑ propt̃ ea quia translationẽ int̃rati¬
onales principalit̃ adflexit status inde se&iã ipsecice¬
plex ẽ aut iunota. &si iuncta erit considerandũ

Expanded text:
Item ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voItem ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare videtur. Collectio vel ratiocinatio est, quando ex eo, quod scriptum est, aliud quoque, quod non scriptum est, invenitur. Definitio legalis est, cum vis quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius decem et octo connumerati sunt. Ceterum secundum Rhetoricos Tullii decem et novem reperiuntur propterea, quia translationem inter rationales principaliter adfixit status. Inde se ipse etiam Ciceplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. qualege. quo crimine qua poena oporteat
Translatiua constitutio quod actio trans lationis & commu
tationis indigere uidetur. Iudicialis est inqua ȩ qui
& recti natura. & p̃mi aut poene ratio quȩritur.
Negotualis est. in qua quid iuris exciuilimore & aqui¬
postulat: quod nos ad poentaentes probauimus ꝑtinere
Remorio criminis est. cum id crimen quod infertur.
abse &asua culpa .iii. & potestate in alium reusdemouere
conatur Relatio criminis ẽ cum ideo iure factũ dr̃
quod aliquis ante in uiria lacessitus sit Comparatio
est cum aliud alterius alterius factũ honestũ aut utile
contenditur. quod ut fier& illud quod arguit᷑ dr̃ esse
commissum. Purgatio ẽ cũ factũ qui dẽ conaeditur.
sed culpa remouetur hac partes hab& .iii. in pruden¬
tiam. casũ. necessitatẽ D ep̃catio ẽ cũ & peccasse &
consultu peccasse reus confitetur . & tamen ut ignoscat᷑
postulat: quod genus ꝑraro potest accedere.

Expanded text:
tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa consttationis indigere uidetur. Iuridicialis est in qua aequi et recti natura et praemii aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est in qua quid iuris ex ciuili more et aequipostulat; quod nos ad paenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa, ui et potestate in alium reus demouere conatur. Relatio criminis est cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Comparatio est cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contendituconmissum. Purgatio est, cum factum quidem conceditur, sed culpa removetur. Haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere.
Abbreviated transcription (Latin):
sa consistit id est constitutio. Oreci autẽ statum
a contentione stasindicuntꝰ Latini autẽ non solũ
apugna ꝑ quã expugnarent propositionẽ aduerarii.
sed quod in eo pars utraq consistat fit autẽ exintentio¬
ne & depulsione. S tatus autẽ causarũ duo sunt. ratio¬
nalis & legalis. Derationali oriuntur coniectura finis.
qualitas. trans latio: Define iudicialis & negotialis.
Deiudiciali absoluta & ad sumptiua dead sumptiua con¬
cessio. remotio criminis. relatio criminis compenaatio
De concessione purgatio & dep̃catio Coniecturalis
est status cum factũ quod ab alio obicitur ab alio ꝑnegatur
Definitiuus status est. cum id quod obicit᷑. non hoc eẽ
contendit᷑ sed quid illud sit adhibitis definitionib ad pro¬
batur. Qualitas est dũ qualis ressit quȩrit᷑ & quia de .ui.
& genere negotii contrauersia agit᷑ constitutio generalis
appellatur. Trans latio ẽ cum causa ex eopend& quod ñ
aut is agert uidetur quẽ oport& aut non apud quos quo

Expanded text:
sa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quid ad scĩmoniã & nomine suo fecissedicat᷑ ut est fabula
deadultero martis &ueneris. Mendaciũ .iii. habet
species. In credibile. quod factũ non eẽ credatur. ut
adulescentẽ qui desiculo litore ingredientes africã clas¬
ses uider& Imposibile ẽ. ut dodius insidias milonifece¬
rit. & idem occisus ẽ amilone Cortrariũ ẽ. Namsi insi¬
dias fecit. occidit. ocisus. non fecit insidias Haec distri¬
butio incontrariũ reformata. catasceuȩ proderit Opor
tebit tamen principia sic ordinare. ut aut credendũ eẽ
ueterũ auctoritati. Aut fabulis fidẽ non habendã esse
dicamus. & ad id postremũ in anasceua requi ramus
nequi aliquod significare uoluerint: qui ista finxe¬
runt. ut scillam non marinã. sed maritimã feminam.
nec suc cinctã canib siue rapacẽ aliquã & in hospita¬
lem uenientib extitisse

Expanded text:
quid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur; ut est fabula quid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur; ut est fabula de adulterio Martis et Veneris. Mendacium tres habet species: incredibile, quod factum non esse credatur, ut adolescentem, qui de Siculo litore ingredientes Africam classes viderit. Inpossibile est ut Clodius insidias Miloni fecerit et idem occisus sit a Milone. Contrarium est; nam si insidias fecit, occidit. Occisus est; non fecit insidias. Haec distributio in contrarium retebit tamen principia sic ordinare, ut aut credendum esse veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus. 6. Et ad id postremum in anasceve recurramus, ne quid aliud significare voluerint qui ista finxerunt, ut si Scyllam non marinam, sed maritimam feminam, nec succinctam canibus, sed rapacem aliquam et inhospitalem venientibus exstitisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. unde si sententiae ꝑ sona adi cit᷑ fit crian. si
detrahiͣtur. fit fententia.
contraria superiori est reuincit enĩ omnẽ non
fuisse. aut non eẽ quod natũ. aut factũ aut dictũ
eẽ ꝓponitur. ut siquis cimerã negat fuis se: aut fuisse
confirm& Inter hanc & thesin hoc int̃ est quod
thesis quã uis ipsa habeat disputationẽ. in utrãq partẽ
tamen incertae rei quasi quȩ dã deliberatio ł cohorta¬
tio ẽ Catasceua autẽ & anas ceuae in his reb: quȩ ueri¬
similes non sunt sed ꝓueris proponunt᷑ plerũq uersant᷑
Anasceuae prima diuisio ẽ. in conueniens & mendaciũ
In conuenientis species sunt quod in honestũ est &¬
quod inutile. Item in honestũ tractatur aut indictis
aut in factis. Indictis. ut siqui indecora & non respon¬
dentia auctoritate dixisse dicat᷑. uelut si aliquis infam&
catonẽ illum censoriũ. iuuentutẽ illã ad nequitiã
& luxoriã cohortatum. In factis ut siquis abhorrens ali¬

Expanded text:
tur; unde, si sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia. contraria superiori est. Revincit enim non fuisse, aut non esse, quod natum, aut factum, aut dictum esse proponitur; ut si quis Chimaeram neget fuisse, aut fuisse confirmet. Inter haec et thesin hoc interesse, quod thesis, quamvis et ipsa habeat disputationem in utramque partem, tamen incertae rei quasi quaedam deliberatio vel cohortatio esimiles non sunt, sed pro veris proponuntur, plerumque versantur. Anasceuae prima divisio est inconveniens et mendacium. Inconvenientis species sunt, quod inhonestum est et quod inutile. Item inhonestum tractatur aut in dictis aut in factis. In dictis, ut si qui indecora et non respondentia auctoritati dixisse dicatur; velut si aliqui infamet Catonem illum Censorium, iuventutem illum ad nequitiam t luxuriam cohortatum. In factis, ut si qui abhorrens ali
Abbreviated transcription (Latin):
Phisis natura. phisica naturalis. quȩ denatura omniũ
rerum & contemplatione disputat
A&his id est mos. & hica grece. moralis latine. quae
in actione & in cauia recte uiuendi uersatur
ois giece. ratio latine. Loica rationalis quȩ ad dis¬
cernendum uerum afalsis disponitur.
SI CA

Expanded text:
Physis natura; Physica naturalis, quae de natura omnium rerum ex contemplatione disputat. Ethis, id est, mos; Ethica Graece, moralis Latine, quae in actione et in causa recte vivendi versatur. Logos Graece, ratio Latine. Logica rationalis; quae ad discernendum verum a falsis disponitur. X. sica
Abbreviated transcription (Latin):
cuius retinendi. augendi. ad ipiscendiue commodi. aut
contra reiaciendi. diminuendi. dautandiue in cõmodi
causa.
Qualiter accurator ł defensor inpulsione seu ratio
AErgo accusator cum inpulsione aliquid factũ esse
dic& Illum impetũ & quandam cõmotionẽ animi affec¬
tionemq. uerbis& sententus amplificare debebit. &
ostendere quanta uis sit amoris. quanta animi ꝑ turba¬
tio ex iracundia fiat. aut ex aliqua causa earũ quȩ in
si quo d facinus taliꝑ turbatione commotus animus acces
pulsu aliquid simile commiserunt Cum autẽ non
in pulsione. uerum ratiocinatione aliquẽ cõmisisse quid
dic& quid commodi sit secutus: aut quid in commodi
fugerit demonstrabit & id augebit quã maxime. ut sit
gloriae cauia. quantam gloriã consecuturã ex istima¬
.rit. Item sidominationis. si pecuiae. si amiciua. si in i¬
micitiarũ & omnino quid erit quod causa prosert

Expanded text:
cujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut cujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devitandive incommodi causa. Qualiter accusator vel defensor impulsione seu ratiocinatione uti debet?--ALB. Ergo accusator, cum impulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et commotionem animi, affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit, et ostendere quanta vis sit amoris, quanta animi perturbatio ex iracundia fiat, aut ex aliqua causa earum, quae imsi quod ad facinus, tali perturbatione commotus animus  Editpulsu aliquid simile commisere. Cum autem non impulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus, aut quid incommodi fugerit, demonstrabit, et id augebit quam maxime. Ut si gloriae causa, quantam gloriam se consecuturum existimarit. Item si dominationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quidquid erit, quod causae prode
Abbreviated transcription (Latin):
posita. Tunc conuerso ordine accuatori extenuatione
& defensori amplificatione: utendum est
RQuot modis fit amplificatio uel extenuato causa¬
A Duobus. ex inpulsione uel ratiocinatione. Inpulsio ẽquȩ npulfio
sine cogitatione perquandã affectionẽ animi facere ali¬
quid hortatur. ut amor. iracundia. egritudo unolentia
&omnino omnia. inquib: animus ita uidetur affectus fuis¬
se. ut remper spicere cũ consilio & cura non potuerit: & id
quod facit. impetu quodam animi potius quã cogitatione fe
cerit Patio cinatio autẽ ẽ diligens& considerata faciendi
aliquidaut non faciendi excogitatio. Eadicet᷑ inter fuisse
tum cũ faciendi aliquid aut non faciendi cerade causa ui¬
tasse
aut secutus eẽ animus uidebitur. Si amicitia quid causa
factum dicit᷑. Si inimiciulcis cendi. simetus. si gloriae.
si pecuniae. Deniq ut omnia generatĩ amplectamurali¬

Expanded text:
posita: tunc converso  Edit., e converso ordine accusatori extenuatione, posita: tunc converso  Edit., e converso ordine accusatori extenuatione, et defensori amplificatione utendum est. CAR. Quot modis fit amplificatio vel extenuatio causae?--ALB. Duobus. Ex impulsione vel ratiocinatione. Impulsio est, quae sine cogitatione per quamdam affectionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracundia, aegritudo, vinolentia, et omnino omnia in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit; et id, quod facit, impetu quodam animi fecerit potius quam cogitatione. Ratiocinatio autem est diligens et considerata faciendi liquid aut non faciendi excogitatio. Ea dicetur interfuisse tunc, cum faciendi aliquid aut non faciendi certa de causa vitasse, aut secutus esse animus videbitur: si amicitiae causa quid factum dicitur; si inimici ulciscendi; si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, ali