comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuorum male uiuentium qui in secunda morte peribunt : non
uiuorum iustorum id ẽ requirenium dm̃ quibus tantum propt̃
peccatum adue quod traxere nascentes mors non secunda sed
prima deb&ur: siergo secundum uos ds̃ auctor ẽ mortis. la&ã¬
ri deb& in occasu uiuorum. tam quam in opere suo bono. quia
scriptum ẽ: la&ubitur dñs inoperibus suis: & quia nihil odieps
fecit. sed omnia quae fecit uid debona sicut scriptum ẽ: Dili¬
gis enimomnia quae sunt. &nihil odisti horum quae fecisti
eius obnoxio peccato corpore. carnem absque noxa suscepit.
si eam ipse iaculum corpori fecit : Nihil enim in contrarium
sibi. dummundum facer& dm̃ fecis secognoscimus: Nam ut
filium hominem suscepisse si oculos caligine mortis non per¬
didistis At tendite : nam quod inpos sibile erat legis in quid
paulus uas electionis in quo in firmabatur per carnem misit

Expanded text:
vivorum male viventium: qui in secunda morte peribunt; non vivorum male viventium: qui in secunda morte peribunt; non vivorum justorum, id est, requirentium Deum, quibus tantum propter peccatum Adae quod traxere nascentes, mors non secunda, sed prima debetur. Si ergo secundum vos Deus auctor est mortis, laetari debet in occasu vivorum tanquam in opere suo bono: quia scriptum est, Laetabitur Dominus in operibus suis ; et quia nihil odiens fecit, sed omnia quae fecit, valde bona ; sicut scriptum est, Diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti; contra eam de ejus obnoxio peccato corpore carnem absque noxa suscepit, si eam ipse jaculum corporis fecit? Nihil enim in contrarium sibi, dum mundum faceret, Deum fecisse cognoscimus. Nam ut Filium hominem suscepisse, si oculos caligine mortis non perdidistis, attendite. Nam quod impossibile erat legis inquit Paulus vas electionis, in quo infirmabatur per carnem, misit
Abbreviated transcription (Latin):
rarum: si uides uide mortem Non dõ auctore sed pererro¬
rem uitae uenisse. hominib: in para diso deliciarum positis:
id ẽ cumperrationem animae quaboni & uitales fuerant ins¬
tituti. erriierunt amandato diuino inuidia scilic& seductio¬
ne serpentis : audis testantem proph&um dm̃ mortẽ non fe¬
cisse : sed in libro geneseos proto plasto futuram. si conigiss&
lignum u&itum p̃dixiss&: sic enim scriptum ẽ: & dixit dr̃s
adae : Deomniligno quod ẽ inparudyso aed&is delignoaut̃
scientiae boni & mali non ced&is: Qua die autẽ manducaue¬
mors igitur ex inuidia diaboli ueniens in troiuit in orbem terrarum:
& dõ iudiceiusto propoena in peccatore permissa ẽ dominari rec¬
te enimperdidit uitam qui mortem noluit neuitam perder& ca¬
uere heuitã : tamen uerax & mis ericors dñs non lu&atur in per¬
ditione uiuorum: Quae ẽ enim perditio uiuorum nisi mors sed

Expanded text:
rarum . Si vides, vide mortem non a Deo auctore, sed per errorarum . Si vides, vide mortem non a Deo auctore, sed per errorem vitae venisse hominibus in paradiso deliciarum positis, id est, cum per rationem animae, qua boni et vitales fuerant instituti, erraverunt a mandato divino, invidia scilicet et seductione serpentis. Audis testantem Prophetam, Deum mortem non fecisse, sed in libro Geneseos protoplasto futuram, si contigisset lignum vetitum, praedixisse. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus Adae: De omni ligno quod est in paradiso edetis; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis: qua die autem manducavees? Et mors igitur ex invidia diaboli veniens introivit in orbem terrarum, et Deo judice justo pro poena in peccatorem permissa est dominari. Recte enim perdidit vitam, qui mortem noluit, ne vitam perderet, cavere praedictam. Tamen verax et misericors Dominus non laetatur in perditione vivorum. Quae est enim perditio vivorum, nisi mors? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
unitas eclesiue renatorum. Odogma quod sub nomi¬
nexpĩ. euertere xpĩ & muture nititur fundumenta
Odogma cui nefanda sunt pomina mille mille nocendi
artes arma contra legem sumit. exlege inpugnat euan¬
gelium ex euangelio pugnans : & in sui perniciem de ueris mendacia
fingens prouocat ad mendacium ueritatem: sed haec sibi sunt poe¬
na  quae in ordinate proferens putat eẽ uictoriam ut in eis quod
scriptum ẽ implacur per quae enim quis peccat per haec &
s& moriturum fuisse : Respondemus: falleris her&ice fal¬
leris non ita ẽ: Aut siita ẽ & non stlleris. diuinis adstrue do¬
cumenis, sed absit ut inscripturis scĩs auctorem mortis dm̃ ua¬
leas repperire: scriptum ẽ enim: nolite telire mortem in
perditione uiuorum. Creuit enim ut essent omnia & sana¬
biles nationes orbis terrarum: Item in eodem libro: ds̃ inquit
cit illum inuidia autem diuboli mors introiuit in orbem ter¬

Expanded text:
unitas Ecclesiae a regeneratis! o dogma, quod sub nomiunitas Ecclesiae a regeneratis! o dogma, quod sub nomine Christi evertere et mutare nititur Christi fundamenta! o dogma, cui nefanda sunt nomina mille, mille nocartes! Arma contra legem sumit ex lege; impugnat Evangelium ex Evangelio pugnans, et in sui perniciem de veris mendacia fingens, provocat ad mendacium veritatem. Sed haec sibi sunt poena, quae inordinate proferens putat esse victoriam; ut in eis quod scriptum est impleatur: Per quae enim quis peccat, per haec eset, moriturum fuisse. » Respondemus: Falleris, haeretice, falleris, non ita est. Aut si ita est, et non falleris, divinis astrue documentis. Sed absit ut in Scripturis sanctis auctorem mortis Deum valeas reperire. Scriptum est enim: Nolite zelare mortem in perditione vivorum creavit enim ut essent omnia et sanabiles nationes orbis terrarum et non est in illis cit illum: invidia autem diaboli mors introivit in orbem ter
Abbreviated transcription (Latin):
contem pl&ur sed fidei rationem: Et si plac& ad dm̃ qui doc&
hominem scientium gratias referat : si qua uero sunt in qui¬
bus nolentes errauimus. si tumen sunt aliqua corrigenda
intuitu caritatis dõ iudice corrigat: sed is cuisensus est
catholicus corrigendi: si uutem nihil sciens. uel inuidiosus
uitiure quuesana sunt non p̃sumat quia mecum stabit
ante tribuncl xpĩ rutionem redditurus quisquis ille
fuerit: Huius ergo dogmatis. ista ẽ nefunda blas phemia:
Adum inquiunt siue peccas s& seu non peccass& moritu¬
rum fuisse : tamen peccatum eius peminem nisi solum
nocuit ipsum: Posse hominem per liberum arbitrium
tum quam per se sibi sufficientem implere quod uelit
uel &ium meritis operum adõ gratiam uni cuiq dari
Libidinem Naturide eẽ bonum nec in e esse quod pu
perituros auita a&erna sisine sacrumento baptis mi
exhac uitu migrauerint. Omalum dogma quod pacis
inimicus inuenit: Od ogma per quod scinditur matris

Expanded text:
contempletur, sed fidei rationem: et si placet, ad Deum, qui docet contempletur, sed fidei rationem: et si placet, ad Deum, qui docet hominem scientiam, gratias referat. Si qua vero sunt in quibus nolentes erravimus, si tamen sunt aliqua corrigenda, intuitu charitatis, Deo judice corrigat; sed is cui sensus est catholicus corrigendi. Si autem nihil sciens vel invidiosus est, vitiare quae sana sunt non praesumat; quia mecum stabit ante tribunal Christi, rationem redditurus, quisquis ille fuerit. 3. Hujusmodi ergo dogmatis ista est nefanda blasphemia: I « Adam » inquiunt, « sive peccasset, sive non peccasset, moriturum fuisse. er liberum arbitrium, tamquam per se sibi sufficiens, implere quod velit, vel etiam meritis operum a Deo gratiam unicuique dari; libidinem naturale esse bonum, nec in ea esse quod pudiginale peccatum, neque perituros a vita aeterna, si sine sacramento baptismi ea hac vita migraverint. inimicus invenit! o dogma, per quod scinditur matris
Abbreviated transcription (Latin):
nos sua gratiu dũs dignatus fuerit instruere respondere :
contra pelugianos & celestiunos herdicos quos dñs tules futuros
suo uitio ante constitutionem mundi praesciuit. & ex ortos in
mundo iudicio iusto damnauit. sermo nobis ẽ respondendi
istos ostendebat apłs p&rus. in epistolu sua secunda futurosdi¬
cens: fuerunt uero &pseudo prophetae inpopulo sicut & in
uobis erunt magistri mendaces. qui introducent sec tas per¬
ditionis. & eum qui emit eos dnm̃ negant. superducentes
sibi celerem ꝑditionem : & multi sequentur eorum luxuri¬
as perquos uia ueritatis blus phemabitur & in auaricia
fictis uerbis deuobis negotiabunur quibus iudicium iam
olim non cessat perditio eorum non dormitat: Igitur
dema gisterio gratice dĩ confidens his respondendum
tam quã y pomꝰ nestiuom ud breuiatum hunc facere libellũ
curaui : quem siquis legere uoluerit non uerborum mediocritatẽ

Expanded text:
nos sua gratia Dominus dignatus fuerit instruere, respondere. Igitur nos sua gratia Dominus dignatus fuerit instruere, respondere. Igitur contra Pelagianos et Coelestianos haereticos, quos Dominus tales futuros suo vitio ante constitutionem mundi praescivit, et exortos in mundo judicio justo damnavit, sermo nobis est respondendi. Istos ostendebat apostolus Petrus in Epistola sua secunda futuros, dicens: Fuerunt vero et pseudoprophetae in populo, sicut et in vobis erunt magistri mendaces, qui introducent sectas perditionis, et eum qui emit eos Dominum negant, superducentes sibi celerem perditionem: et multi sequentur eorum luxurias, per quos via veritatis blasphemabitur, et in avaritia fictis verbis de vobis negotiabuntur: quibus judicium jam olim non cessat, et perditio eorum non dormitat . Igitur de magisterio gratiae Dei confidens his respondendum, tanquam hypomnesticon, abbreviatum hunc facere libellum curavi. Quem si quis legere voluerit, non verborum mediocritatem
Abbreviated transcription (Latin):
Vos quodum modo excitant dormientes. ut crrepto drpeo
ueritatisi filsitutibus eorum cordȩ resistere uigilemus. Euan¬
geli xa tuba nr̃is auribus in sonante uigilate & orate ne intre¬
tis intemꝰtationẽ : Confidunt ergo herdiciica tholicam in pug¬
nantes in uirtute sua id ẽ in cudacia cordis sungratia desolaq
& in abundandia diuitiurum suarum in operibus scilic& uoluntatis suȩ
gloriantur s ed ds̃ dissipauit ossa hominum sibi placentium confus
sunt quonicm dñs spreuit eos: Confidamus & nos resistentes eis
in grada dñi quae ẽ gloria nrã redimens nos a circum cidałib:
nos & intellectum dans nobis & instruens nos inuia hac quum in¬
gredimur. firmando super nos oculos suos. quia indõ siluture
nrm̃ & gloria nitã ds̃ auxilii nr̃i & spes nra indõ est sed icm
dequibus uel contra quos istt p̃dixerim oport& consequenti nar¬
rure sermone ÷ atque eorum peruersis dogmatibus inquanũ

Expanded text:
os quodam modo excitant dormientes, ut arrepto clypeo veritatis, falsitatibus eorum corde resistente vigilemus, evangelica tuba nostris auribus insonante, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem . Confidunt ergo haeretici, Catholicam impugnantes, in virtute sua, id est, in audacia cordis sui, gratia desolati; et in abundantia divitiarum suarum, in operibus scilicet voluntatis suae gloriantes. Sed Deus dissipavit ossa hominum sibi placentium; confusi sunt, quoniam Dominus sprevit eos . Confidamus et nos, resistentes eis, in gratia Domini, quae est gloria nostra, redimens nos a circumdantibus nos, et intellectum dans nobis, et instruens nos in via hac quam ingredimur, firmando super nos oculos suos: quia in Deo salutare nostrum et gloria nostra, Deus auxilii nostri, et spes nostra in Deo est. 2. Sed jam de quibus vel contra quos ista praedixerim, oportet consequenti narrare sermone, atque eorum perversis dogmatibus, in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
non a nonpitcando dicitum: & ideo peccator hemo. genut hodinẽ.
si ne dubio peccatorem : Qua denatura ut dixup itator iutata. non¬
est Iam soperius dixĩquia cumpeccauit homo: natui a pircauit leu¬
ius sunt semina: & semen ergo unuaũm ẽbNon uitum sicue
scriptum ẽy semen enimmaledictum er at ab initio: malehotũ
uidelicã postpeccatum I quia maledicta inquit terra in operib:
tuis : fed uitium non pocest trahi proco plastii neq: eẽ homo. sine
seminis effusione: quod confirmat apłs dicens: periunum ho¬
in omnes homines morsper transiuit. in quo omnes peccauer̃:¬

Expanded text:
non homo a peccando dicitur. Et ideo peccator homo genuit hominem, non homo a peccando dicitur. Et ideo peccator homo genuit hominem, sine dubio peccatorem: quia de natura, ut dixi, peccato vitiata, nonest? » Jam superius dixi, quia cum peccavit homo, natura peccavit, cujus sunt semina. Et semen ergo vitiatum est, non vitium; sicut scriptum est, Semen enim maledictum erat ab initio . Maledictum videlicet post peccatum: quia, Maledicta, inquit, terra in operibus tuis. Sed vitium non potest trahi protoplasti, neque esse homo, nisi seminis effusione. Quod confirmat Apostolus dicens: Per unum hoin m
Abbreviated transcription (Latin):
es quia terra es & interrum ibis: Hac nos poenas entertiu
conligatos ipsu sibihumana natura totum per orbem ter¬
rarum diffusca testimonium pͦb& dum sepaternis crucia¬
tibus scẽ legis testimoper uid& luborare: quod qua iustitia
si heredes peccati parentum ponsumus patiamur : siuobis so¬
lis cequitas suppeditat naturalis. qua iustiora sint iudicia
urã quam dĩ internos & dm̃ residentes in superbiae solio
iudicate : Nullum enim hominum iam amatorem uel defen¬
sorem sui erroris. ad dĩ iudicia repruehendenda uel &icm re¬
fellenda diabolus potuit inuenire : nisi pelagium & celestium
nouae legis iura tradentes : Adum igitur factus ẽ absque pe¬
cato natura. Cum uero peccauit homo. Natura pec cauit : & fac¬
t ẽ natura iam pec catrix id ẽ uitium habens peccat : Non
ipsa effectic uitium uel peccatum. Post peccatum er go
homo pecator dict̃us ẽ. Non homo peccatum, Percator enimbit cando.

Expanded text:
es; quia terra es, et in terram ibis . Hac nos poenae sententia es; quia terra es, et in terram ibis . Hac nos poenae sententia colligatos, ipsa sibi humana natura totum per orbem terrarum diffusa testimonium perhibet, dum se paternis cruciatibus sanctae legis testimonio pervidet laborare. Quod qua justitia, si haeredes peccati parentum non sumus, patiamur? Si vobis solis aequitas suppeditat naturalis, qua justiora sint judicia vestra quam Dei, inter nos et Deum residentes in superbiae solio judicate. Nullum enim hominem tam amatorem vel defensorem sui erroris, ad Dei judicia reprehendenda, vel etiam refellenda diabolus potuit invenire, nisi Pelagium et Coelestium novae legis jura tradentes. Adam igitur factus est absque peccato natura: cum vero peccavit homo, natura peccavit, et facta est natura jam peccatrix, id est, vitium habens peccati, non ipsa effecta vitium vel peccatum. Post peccatum ergo homo peccator dictus est, non homo peccatum. Peccator enim a peccando,
Abbreviated transcription (Latin):
Respondemus: si peccatum primorum hominum solis ob¬
fuit illis & nemini nrm̃. quem ad modum quae in illos
propeccato lutu est. in nos senentia per transiuit in quos
non transiuit & culpa snisi forte secundum uos in iustus
ds̃ qui expertes eorum delictipassus ẽ. Nos eorum poe¬
nceuin culo cohlegurit᷑ haec ẽ enim in illis post peccatũ
diuina sentenia postquam scilie& suasor ad p̃ucricanõ
maledictus ẽ serpens : mulieri autem dixit dẽ : multiplicans mul¬
tiplicabo merores tuos. & gemitum tuum: intristitiis puries fi¬
lios & aduirum tuum conuersiotua. & ipse dominatur tui
Et adue dixit quoniam audisti uocẽ mulieris tucie & mandu¬
casti deligno dequo praec eperam tibi. de hoc solo nemanduca¬
res: maledicta terra in operibustuis: in mer oribus mandu¬
cabis ex illa omnib: diebus uituetuae : spinas & tribulos ger¬
mincbit tibi & aedos fenum agri Insudore uultus ti aedes
panem tuum donec reuerturis interram exqua sunstus

Expanded text:
Respondemus: Si peccatum primorum hominum solis obfuit illis, et nemini nostrum; quemadmodum quae in illos pro peccato lata est, in nos sententia pertransivit, in quos non transivit et culpa? Nisi forte secundum vos injustus Deus, qui expertes eorum delicti, passus est nos eorum poenae astringi vinculo. Haec est enim in illis post peccatum divina sententia, postquam scilicet suasor ad praevaricandum maledictus est serpens: Mulieri autem dixit Deus: Multiplicans multiplicabo moerores tuos, et gemitum tuum. In tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse dominabitur tui. Et Adae dixit: Quoniam audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno, de quo praeceperam tibi de hoc solo ne manducares, maledicta terra in operibus tuis, in moeroribus manducabis ex illa omnibus diebus vitae tuae: spinas et tribulos germinabit tibi; et edes fenum agri: in sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram de qua sumptus
Abbreviated transcription (Latin):
diabolicis armis pugnare nituntur nos sollicitũdine repugnandi
faciunt cautioresse uero decipiunt antequã nostrorum ualeatt
aliquem uulnerare : Cum enim caeci euacuare thesauros fidei con¬
certant : spe fidei uacuaq faciunt plenitudine fidei ecdesiãe opi¬
tulante gratia gloriari: & dum in ypocrisi uigilunt nocituri

Expanded text:
diabolicis armis pugnare nituntur, nos sollicitudine repugnandi faciunt cautiores; se vero decipiunt, antequam nostrorum valeant aliquem vulnerare. Cum enim caeci evacuare thesauros fidei concertant, spe fidei vacuati, faciunt plenitudine fidei Ecclesiam opitulante Dei gratia gloriari; et dum in hypocrisi vigilant nocituri
Abbreviated transcription (Latin):
misericor diã consecutus ut esr& fidelis. & ad eius utilitatem
sapueris : dum rediero iudicaturus mundũ & unicuiq redditurus se¬
cundum opera sua redelam &tibi, qđ estaut̃ quod suꝑ legẽ & eu angeliũ
plus paulus erogauit: illud puto quod ipse xit apͥutꝰ corinthios: de uir¬
ginib: Aut̃ p̃ceptũ dñi non habeo consilium aũt do tam quã miseri

Expanded text:
misericordiam consecutus ut esses fidelis, ad ejus utilitatem misericordiam consecutus ut esses fidelis, ad ejus utilitatem sapueris, dum rediero judicaturus mundum, et unicuique redditurus secundum opera sua, reddam tibi. Quid est autem quod super legem et Evangelium plus Paulus erogavit? Illud puto quod ipse ait ad Corinthios, De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do ta
Abbreviated transcription (Latin):
lum inuenit: & ad propiians alliga uulneraeius. Quidest alli
guinem suum. & inposuit illum iniumentum suum in adiutori¬
um uidelic& gratiae incarinationissuae. quia sicut scriptũ
est hic peccata nostra portauit. & pronobis doluit & duxit in
stabulum: scilic& donans eifidem adcredendum inse ineccle¬
siai sua qua e omnibus ambulantibus inuia fidei tamquam
stabulum pat& ad succedendum & alteradie quasi tempo¬
re clio. post resurrectionem utique & ascensionem suam
protulit duor denarios. uidelic& uetus & nouum tes tamen¬
tum. in quibus unum nomis madĩ regis est: & dedit stabula¬
rio. paulo apostolo quiest uas lectionis cuisollicitudo est om¬
nium ecclesiarum. & ait curã illius habe. idest quae adidem
meam pertin&. quomodo eum oporteat ad plenam sanitatẽ
peruenire . doceillum, & quod cumque super erogaueris dum
rediero reddamtibi : si quidergo super euangelium tamquam

Expanded text:
lum invenit. Et appropians alligavit vulnera ejus. Quid est, alllum invenit. Et appropians alligavit vulnera ejus. Quid est, allguinem suum. Et imposuit illum in jumentum suum: in adjutorium videlicet gratiae incarnationis suae; quia, sicut scriptum est, Hic peccata nostra portavit, et pro nobis doluit . Et duxit in stabulum: scilicet donans ei fidem ad credendum in se, duxit in Ecclesiam suam, quae omnibus ambulantibus in via fidei, tanquam stabulum patet ad succedendum. Et altera die: quasi tempore alio, post resurrectionem utique et ascensionem suam; protulit duos denarios, videlicet Vetus et Novum Testamentum, in quibus unum numisma Dei regis est. Et dedit stabulario, Paulo apostolo, qui est vas electionis, cui sollicitudo est omnium Ecclesiarum . Et ait, Curam illius habe: id est, quae ad fidem meam pertinent, quomodo eum oporteat ad plenam sanitatem pervenire, doce illum. Et quodcumque supererogaveris, dum rediero reddam tibi: si quid ergo super Evangelium, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
sienundata esr& lex quae possit inuificare. uere exlege ess& iusti¬
tia sed conclusit scriptura omnia subpeccato. ut promissio exfide
ihũ xp̃i. quiomnia peccata tollit. dare tur credentibus: plenitu do
enim legis & prophetarum xp̃r quiuenit non soluerelegem & pro¬
phetas sed adimplere facer doteergo & leuita pertranscuntibus. Iter
faciens samaritanus uenit secuscum: samaritanus. ipse est salua¬
torxp̃r quia sa maritanus custus interpretat& cui recte dicimus
Cus todimedñe in pupillã oculi. subumbra alarum tuarum protegeme :
Quidestautem uenit secureum : uenit insimili tudinẽ carnis peccati
non ut ille quiacebat in carne peccati. Ideo secus eum. quia insimili¬
tudinẽ : &uidens eum. quia miseri cordia motus est: Suidenseum
quid iacentem Num quid uolentem &currentem : &ideo miseri¬
cordia motus est : quia in eo quocurari dignus ess& meritum nul¬

Expanded text:
Si enim data esset lex, quae posset vivificare, vere ex lege esset justiSi enim data esset lex, quae posset vivificare, vere ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi, qui omnia peccata tollit, daretur credentibus . Plenitudo enim legis et prophetarum Christus, qui venit non solvere legem et prophetas, sed adimplere . 12. Sacerdote ergo et Levita pertranseuntibus, iter faciens Samaritanus venit secus eum. Samaritanus, ipse est salvator Christus: quia Samaritanus Custos interpretatur, cui recte dicimus, Custodi me, Domine, ut pupillam oculi; sub umbra alarum tuarum protege me . Quid est autem, venit secus eum? Venit in similitudine carnis peccati, non ut ille qui jacebat in carne peccati; ideo secus eum, quia in similitudine. Et videns eum, misericordia motus est. videns eum, quid? jacentem. Numquid surgentem et currentem? Et ideo misericordia motus est: quia in eo, quo curari dignus esset, meritum nul
Abbreviated transcription (Latin):
tarum: insucerdote lexꝑquã sacerdotiũ & sacrificia instituta
sunt in leuita uaticiniũ proph&arum: quorum temporibus om¬
ne humanũ genus sanari non potuit. quia regnauit mors abadam
usque ad moysen. etiam in eor qui non peccauerunt insimilitudinẽ
praeuaricationis adae. qui est forma futuri: Id est etiam in
omnibus scĩs & in paruulis qui prae uaricatinon sunt sicutadam
& tamen propterpeccatum praeuaricationis quod nas centes
exeo traxerunt. tamquam chyrografo paterno constricti stipendi¬
um peccati moriendo soluerunt: stipendium enim peccatimors
& quia perlegem cognitio peccati. nomolitio: lexenim iub& ut
cognorcatre homo peccatorem esse quod ignorabat: non pecca¬
tum tollit : Ideo & apostolur nam concupiscentiam inquid nescie¬
bam nisi lex dicera non concupisces: lex itaque nihilad perfec¬
tum adduxit quia siexlege iustitia. ergoxp̃rgratis mortuus est

Expanded text:
tarum. In sacerdote lex, per quam sacerdotium et sacrificia instituta tarum. In sacerdote lex, per quam sacerdotium et sacrificia instituta sunt. In Levita vaticinium Prophetarum, quorum temporibus omne humanum genus sanari non potuit: quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudine praevaricationis Adae, qui est forma futuri : id est, etiam in omnibus sanctis et in parvulis, qui praevaricati non sunt sicut Adam; et tamen propter peccatum praevaricationis, quod nascentes ex eo traxerunt, tanquam chirographo paterno constricti, stipendium peccati moriendo solverunt. Stipendium enim peccati, mors . Et quia per legem cognitio peccati , non abolitio. Lex enim jubet ut cognoscat se homo peccatorem esse, quod ignorabat, non peccatum tollit. Ideo et Apostolus: Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces . Lex itaque nihil ad perfectum adduxit . Quia si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est .
Abbreviated transcription (Latin):
to: in illo enĩ peccante plugã fecit in nos uerd plagas cũ per unum
illius peccatum. quod nascentes traimus. suꝑ addimus multa
peccata: quidẽ autem relicto eo semiuiuo Abier̃. recte dictus
ẽ semiuiuus: habebat enĩ uitalẽ motum. idest liberum arbi¬
trium uulneratũ. quodeisolum ad ȩt̃nã uitã quũ ꝑ diderat
redire non sufficiebat: ideo & semiuiuus dicitur: iacebat ergo
humanũ genus uulneratũ in mundo: sed cur iacebat dicite.
siꝑ se surgere poterat uł sunari. Mullius indigens adiutorio
sed iacebat uul neratus. quia uires ei propriȩ adsurgendum
quo sanandũ semedicum id est dm̃ requirer& ñ sufficiebat
descendens sacerdos eademuia cum uider& illum prae teribit:
similiter & leuita cũ uider & cumper transut: In his duobus idẽ sa¬
cerdote & leuita duo rempora intelleguntur. legis scilic& & prophe¬

Expanded text:
to. In illo enim peccante plagam fecit, in nos vero plagas, cum per unum to. In illo enim peccante plagam fecit, in nos vero plagas, cum per unum illius peccatum, quod nascentes trahimus, superaddimus multa peccata. Quid est autem, Relicto eo semivivo abierunt? Recte dictus est semivivus: habebat enim vitalem motum, id est, liberum arbitrium vulneratum, quod ei solum ad aeternam vitam, quam perdiderat, redire non sufficiebat; ideo et semivivus dicitur. Jacebat ergo humanum genus vulneratum in mundo. Sed cur jacebat, dicite, si per se surgere poterat vel sanari, nullius indigens adjutorio? Sed jacebat vulneratus, quia vires ei propriae ad surgendum, quo sanandum se, medicum, id est Deum, requireret, non sufficiebant. Descendens sacerdos eadem via, cum videret illum, praeterivit. Similiter et Levita cum videret eum, pertransiit. In his duobus, id est, sacerdote et Levita, duo tempora intelliguntur, Legis scilicet et Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
& dedit stubulurio. &uit, Curã illius hube. & quod cumque
super ero gaueris ego dũ rediero reddũ tibi: homo iste quidam
ipse ẽ humanũ genus. descendens abiherusalem in hiericho idẽ
depara drso adhunc mundũ: hierusalẽ enĩ hebraicedr̃. latine
uero uisio pacis int̃p̃tatur: reste ergo inuisione pacis para dysũ
dicimi : Ante enĩ quũ peccur& homo. inuisionepacis erat. hoc est
in para dyso ubi quic quid uidebat. paxerat & l&itia in dedescen¬
dens idẽ humiliatus & miser factus ꝑeccatũ in hiericho in mun¬
dũ uidelic&: hericho enĩ inquamundus ponitur. luna int̃ p̃ta¬
tur. quia sicut luna oritur & occidit. ita &mundus cũ in eo orta
occidunt & iterũ oriuntur : incidit in latrones indiubolum & an¬
gelos eius: per in oboedientiam enĩ ut sȩpe dictumest primi homi¬
nis diubolus humanũ genus despoliauit & uulnerauit morũ
scilic& ornamentis & bono possibilitatis liberi arbitrii perdi¬

Expanded text:
 dedit stabulario, et ait: Curam ejus habe, et quodcumque supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi . Homo iste quidam ipse est humanum genus, descendens ab Jerusalem in Jericho, id est, de paradiso ad hunc mundum. Jerusalem enim hebraice dicitur, latine autem Visio pacis interpretatur. Recte ergo in visione pacis paradisum dicimus. Ante enim quam peccaret homo, in visione pacis erat, hoc est, in paradiso, ubi quidquid videbat, pax erat et laetitia. Inde descendens, id est, humiliatus et miser factus per peccatum, in Jericho, in mundum videlicet: Jericho enim in qua mundus ponitur, Luna interpretatur; quia sicut luna oritur et occidit, ita et mundus, cum in eo orta occidunt, et iterum oriuntur. Incidit in latrones, in diabolum et angelos ejus: per inobedientiam enim, ut saepe dictum est, primi hominis, diabolus humanum genus despoliavit et vulneravit, morum scilicet ornamentis et bono possibilitatis liberi arbitrii perdi
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus : Spes enim que uid&urnonẽ spes: Nam quod uid& quis
quid sperat: siautem quod non uidemus speramus perpatientiam &x¬
pecta mus: qua propter demeritis xp̃ianis ox tolli in hoc saeculo non
deb& quia nemo in hac uita positus gloriabitur purum sehabere cor
Nec quis quam dicit se es se sinepeccato: in presenti nam que lubor in¬
uictus ẽ. ut fiant merita perauxilium gratiȩ. non p̃missorum pedicio
meritorum: & ideo & apli non quod ic̃ inquid Acceperim aut iam per¬
donũ est non meritum: cum autem corruptibile hoc indueret. in cor¬
ruptelã & mortale hoc induerit immostalitatẽ. ubi iam nulla erit ma¬
lorum cupiditas sed perfecta iustitia ut sidĩ omnia in omnibus:
tunc meritum redd&ur iustis secundum operasua. quorum perto¬
tum sȩculi uitã meritum omne fuit gratia ut gaudentes iã meri¬
co dicat animȩ suȩ: benedic animu mea dño & omnia interiora

Expanded text:
hominibus . Spes enim quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, hominibus . Spes enim quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Quapropter de meritis christianus extolli in hoc saeculo non debet, quia nemo in hac vita positus, gloriabitur purum se habere cor, nec quisquam dicit se esse sine peccato. In praesenti namque labor indictus est, ut fiant merita per auxilium gratiae, non praemissorum redditio meritorum. Ideo et Apostolus: Non quod jam, inquit, acceperim; aut jam perdonum est, non meritum. Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptelam, et mortale hoc induerit immortalitatem , ubi jam nulla erit malorum cupiditas, sed perfecta justitia, ut sit Deus omnia in omnibus; tunc meritum reddetur justis secundum opera sua, quorum per totam saeculi vitam meritum omne fuit gratia, ut gaudentes jam, merito dicant animae suae? Benedic, anima mea, Dominum; et omnia interiora
Abbreviated transcription (Latin):
facit malum : id est cumreli quid dm̃ et diligit saeculum sicut fecisse
deman et hermogenem testatur a postolus: uelcum etiam intoto
spem habens inuanir simulacris dm̃uerd̃ cognoscere non uult:
quem inhoc sȩculo habet potestatem siuelit summus dr̃. tam perbndebi¬
cum gratiam qua iusti fiuat impium saluare : quam & iam cum seauertiẽ
iudicio iusto traditum in reprobum sensum. futuro gehenne supplicio
& bonum meritum: cum in omnib: gratiae dĩ. bona in se operandi non
resistit. sed qiso operator ex istit : & omnem spem suam hab& in illam
cum aurem suam & cor dõ loquenti. intus hocẽ in interiorae homine
preb& et nonforis in malo sđo per strepent: quod meritum non
hab& propter praȩsentem uitum .tam quam in presenti scło recepturus
sed propter futuram ueram uitam quȩ erit ins&ecula sae culorum:
quia si in hac uita tantum inxp̃o speramus. miserabiliores sumus omnib

Expanded text:
facit malum: id est, cum relinquit Deum, et diligit saeculum, sicut fecisse facit malum: id est, cum relinquit Deum, et diligit saeculum, sicut fecisse Demam et Hermogenem testatur Apostolus : vel cum etiam quis in toto spem habens in vanis simulacris, Deum verum cognoscere non vult; quem in hoc saeculo habet potestatem, si velit, summus Deus, tam per indebitam gratiam qua justificat impium, salvare, quam etiam cum se avertit, judicio justo traditum in reprobum sensum, futuro gehennae supplicio  bonum meritum, cum in omnibus gratiae Dei bona in se operanti non resistit, sed cooperator existit, et omnem spem suam habet in illam; cum aurem suam et cor Deo loquenti intus, hoc est, in interiore homine praebet, et non foris in malo saeculo perstrepenti, quod meritum non habet propter praesentem vitam, tanquam in praesenti saeculo recepturus; sed propter futuram veram vitam, quae erit in saecula saeculorum: quia si in hac vita tantum in Christo speramus, miserabiliores sumus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
lus oresuo proferentexp̃o sententiam: sedlicetnos. aut angelus
decaelo euuangelizet uobis praeterquam quod euuangeli za¬
uimus uobis : anathemasit : sicut praediximus & nunc iterum
dico siquis uobis eu angeli Zauerit prarterid quod accepistis:
anathemasit: illeinspũdĩ dicit. extollentibur sedese quis prior
dedit illi et retribuetur illitu insapientia carnis quae inimicaest
indm̃ Respondes: ego prior dedidõ et retribuet᷑ mihi : quid de in¬
derestat ut audias nisi anathema. sedclamas iterum et dicis:
sinullumest meritum operuntis. quomodo scriptumest. et tured¬
des singulis secundum operusua: Ausculta et intellege sitamen
aurerhabeas audiendi. et cor nonsit induratum intellegendi prop¬
ter liberum arbitrium quobona et mala operantur homines. dic¬
tumest. unicuique reddis secundum opera sua: habet enim homo
malum meritum. cum uitiosuo Iam bapti zatus declinat a bono et

Expanded text:
lus ore suo, proferente Christo sententiam. Sed licet nos, aut alus ore suo, proferente Christo sententiam. Sed licet nos, aut ade caelo euangelizet uobis praeter id quod euangelizauimus uobis, anathema sit. Sicut praedixi et nunc iterum dico: si quis uobis euangelizauerit praeter id quod aceepistis, anathema sit . Ille in Spiritu Dei dicit extollentibus se de se: Quis prior dedit illi, et retribuetur illi? Tu in sapientia carnis, quae inimica est in Deum , respondes: Ego prior dedi Deo, et retribuit mihi. Quid deinde restat ut audias, nisi anathema? 30. Sed clamas iterum, et dicis: « Si nullum est meritum operantis, quomodo scriptum est, Et tu reddes singulis secundum opera sua » ? Ausculta, et intellige; si tamen aures habeas audiendi, et cor non sit induratum intelligendi. Propter liberum arbitrium quo bona et mala operantur homines, dictum est, unicuique reddi secundum opera sua. Habet enim homo malum meritum, cum vitio suo jam baptizatus declinat a bono et
Abbreviated transcription (Latin):
us & c&era : ecce audisti iustificati gratis per gratiã di Noli
ei prȩponere opera proprix nec exeisdem gloriari : quia ut
bona quia dicis sustitiam exoperibus nondeberi si ita est
cur nobis p̃cipitur ab apło ubundare inoperibas bonis
et immicȩ fidei ueritatis: operaliberi arbitrubona. quae ut fiant
praeparantur pergratiae praeuentum. nullis liberi arbitrii
meritis. &i pse faciente gubernante. & perficiente. ut habundent
inlibero arbitrio non dampnamus : quia ex his uel huius modi
homines dĩ ius tificati sunt iustificantur iustificabuntur in xp̃o
dampnamur uero auctoritate diuina opera liberi arbitrii. quae
gratiae praeponuntur et ex his tum quam meritis. inxp̃o iusti¬
ficari extolluntur : quis enim priordeditei. &re tribuetur illie
paulur hocdicit non ase. sed in se xp̃oloquente pelagius noncre¬
dit ⁊ Dic heretice. cuiest dicendum anathema: immodicat pau¬

Expanded text:
us , et caetera. Ecce audisti, Justificati gratis per gratiam Dei. Noli us , et caetera. Ecce audisti, Justificati gratis per gratiam Dei. Noli ei praeponere opera propria, nec ex eisdem gloriari, quia, ut bona, quia dicis justitiam ex operibus non deberi. Si ita est, cur nobis praecipitur ab Apostolo, abundare in operibus bonis, et inimice fidei veritatis. Opera liberi arbitrii bona, quae ut fiant praeparantur per gratiae praeventum, nullis liberi arbitrii meritis, sed ipsa faciente, gubernante et perficiente ut abundent in libero arbitrio, non damnamus; quia ex his vel hujusmodi homines Dei justificati sunt, justificantur, justificabuntur in Christo. Damnamus vero auctoritate divina opera liberi arbitrii, quae gratiae praeponuntur, et ex his tanquam meritis, in Christo justificari extolluntur. Quis enim prior dedit ei, et retribuetur illi ? Paulus hoc dicit, non a se, sed in se Christo loquente. Pelagius non credit. Dic, haeretice, cui est dicendum anathema? Imo dicat Pau
Abbreviated transcription (Latin):
aut ait custo diui animã meam. nemanducarem deescis illorũ :¬
& quo memor eram dĩ in toto cordemeo dedit mihi summus dr̃
gratiam penes salmanassar regem. & e mebam illi omnia gens
in regione medicamus quedum mortuus est: quod uero prȩpo¬
suit dicens. quo memorerã dĩ intoto cordemeo. ne proprium eẽ
uideretur & nondonum quod memor ess& di continuo subiun¬
gens ait : dedit mihi summus ds̃ gratiã : ut confirmar& eius
dono ñ meritis sed di memorẽ fuisse. & locum dilectionis ante
omne obstruatur. & subditus fict omnis mundus dõ quia exoperib
non iustificatur omnis caro coram illo: quia iustitia dĩ. praeuen¬
tu misericordiae. per fidem ihu xp̃i apparuit super omnes
quicrediderunt : Ideo & subiungens idem a postolus: iustificcti
gratis pergratiam ipsius perredemptionem quae est inxp̃o
ihu que proposuit dr̃ propitiationem perfidẽ in sangume ipsi¬

Expanded text:
autem, ait, custodivi animam meam, ne manducarem de escis eorum. Eautem, ait, custodivi animam meam, ne manducarem de escis eorum. Et quoniam memor eram Dei in toto corde meo, dedit mihi summus Deus gratiam penes Salmanasar regem, et emebam illi omnia, iens in regionem Mediam, usquedum mortuus est . Quod vero praeposuit dicens, Quoniam memor eram Dei in toto corde meo: ne proprium esse videretur, et non donum, quod memor esset Dei, continuo subjungens ait, Dedit mihi summus Deus gratiam; ut confirmaret, ejus dono, non meritis se Dei memorem fuisse, et locum dilectionis ante omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo; quia ex operibus non justificabitur omnis caro coram illo: quia justitia Dei praeventu misericordiae per fidem Jesu Christi apparuit super omnes qui crediderunt. Ideo et subjungens, inquit idem apostolus, Justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
illic: qui diligit disciplinũ diligit sensum: quiautẽ odit in¬
crepationes insipiens est ⁊ melior qui inuenit gratiã ante
dm̃: qui a uidelic& diligere disciplinã & oboedire increpanti
sepropt̃ dm̃. perse solum non potest. nisi dono gratiȩ fuerit
eruditus: ideo iterũ ipsedicit cor uiri cogitat rectum apud
dm̃ cor rigantur gressus cius cogitat enĩ iã recta qui in ueni
gratiam ante dñm & corrigit gressus eius dñncũ in eo & non in se
confidens dicit: perfiee gressus meos insemitis tuis. ut non moue¬
antur uestigia mea: itẽ in libro sapientiȩ: quõ gratiadĩ est ait
in scĩs illius: eccegeneraliter dictum. neminẽ scõrum sine gratia
dĩ fuis se uelesse: sed ut in cissit ad confirmandos eos. acceper̃
gratis per fide quȩ adõ est non habuerunt ante fidem: quia
utait dauid. pronihilo saluos facies eos: item in libro tobi: ego

Expanded text:
illic: Qui diligit disciplinam, diligit sensum; qui autem odit inillic: Qui diligit disciplinam, diligit sensum; qui autem odit increpationes, insipiens est: melior qui invenit gratiam ante Dominum . Quia videlicet diligere disciplinam, et obedire increpanti se propter Dominum, per se solum non potest, nisi dono gratiae fuerit cruditus. Ideo iterum ipse dicit: Cor viri cogitat recta, ut a Deo corrigantur gressus ejus . Cogitat enim jam recta, qui invenit gratiam ante Dominum: et corrigit gressus ejus Dominus, cum in eo et non in se confidens dicit, Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea . Item in libro Sapientiae: Quoniam gratia Dei est, ait, in sanctis illius . Ecce generaliter dictum, neminem sanctorum sine gratia Dei fuisse vel esse: sed ut in eis sit ad confirmandos eos, acceperunt gratis per fidem quae a Deo est, non habuerunt ante fidem. Quia, ut ait David, Pro nihilo salvos facies eos . 28. Item in libro Tobiae: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
& inlumin& oculos nr̃os. & uiuamus subumbra nabuco donoror
regis babilonis & subumbra balthasar filii eiꝰ. & seruiamuscis
multis diebus & inueniamus gratiam in conspectueorum: quia
peccatis scilic& nr̃is. quibus traditisumus in manus eorum requi¬
em in uenire non meremur donet gratiã ꝑquam possimus: ide
iterum sub sequens dicit: exaudi dñe orationem nostrã. & de¬
precationem nram̃ eripenos propterte &da nobis gratiam
Ante faciem eorum qui nos adduxer̃: eripenos ait propter
te & da nobis gratiã idest quia potestas & misericordia tibi est.
& iuste humiliasti nos : ob hoc gratiã ut dones p&imus. propter
te non propter nos. quod in captiuitatẽ malis prȩcedentibus
merits tradidisti item in salomone : lubia inquid iustorum
distillict gratiã hocest. dono gratiȩ grata & iusta loqunt᷑:
Non enĩ distillarent gratiã nisi fonte gratiȩ rigarentur: itẽ

Expanded text:
et illuminet oculos nostros, et vivamus sub umbra Nabuchodonosor et illuminet oculos nostros, et vivamus sub umbra Nabuchodonosor regis Babylonis, et sub umbra Balthasar filii ejus, et serviamus eis multis diebus, et inveniamus gratiam in conspectu eorum . Quia peccatis scilicet nostris, quibus traditi sumus in manus eorum, requiem invenire non meremur, donet gratiam per quam possintus. Ideo item subsequens dicit: Exaudi, Domine, orationem nostram et deprecationem nostram, et eripe nos propter te, et da nobis gratiam ante faciem eorum qui nos abduxerunt . Eripe nos, ait, propter te, et da nobis gratiam: id est, quia potestas et misericordia tibi est, et juste humiliasti nos, ob hoc gratiam ut dones petimus, propter te, non propter nos, quos in captivitatem malis praecedentibus meritis tradidisti. 27. Item in Salomone, Labia, inquit, justorum distillant gratiam : hoc est, dono gratiae grata et justa loquuntur. Non enim distillarent gratiam, nisi fonte gratiae rigarentur. Item
Abbreviated transcription (Latin):
nare in eiꝰ est potestate: ideo &ait si in uenero gratiã ante
dm̃m: quod confirmat in psulmis ipsedicens gloriam &
gratiam dabit nob̵dñs: quid enĩ euidentius degracie
operib: dicipotuit uel ꝓbariquũ quod dictũ est hiere miȩ
proph&ȩ aut sinomen eius in eodem loco tacuit Nũ quid non
gratia sua gratuita hoc operatus ẽ dr̃ in illo. cumei dicit . priusqia
te formarem in utero nouite. & prius quã exires deuulua. sos¬
cauite. & proph&am ingentibus posuite : plune manifestȩ gra¬
tiȩ donum & non exoperibus: quae enim eius erant opera
necdum formati in utero. nec dumnati exutero: igitur non ex
operibus sed exuoluirtate dictum ẽ ei prius quã teformarem
inutero nouite & prius quã exires deuulua scĩ ficauite. & prophe
tã ingentibus posuite: ecceuere non uolentes neque currentis
sed miserentis dĩ: item in heremia: & d& Ait dñs uirtutem nobis

Expanded text:
nare in ejus est potestate. Ideo et ait, Si invenero gratiam ante nare in ejus est potestate. Ideo et ait, Si invenero gratiam ante Dominum: quod confirmat in Psalmis ipse dicens, Gloriam et gratiam dabit Dominus . 26. Quid enim evidentius de gratia et operibus dici potuit, vel probari, quam quod dictum est Jeremiae prophetae? Aut si nomen ejus in eodem loco tacuit, numquid non gratia sua gratuita hoc operatus est Deus in illo, cum ei dicit: Priusquam te formarem in utero, novi te; et priusquam exires de vulva, scavi te, et prophetam in gentibus posui te ? Plane manifestat gratiae donum, et non ex operibus. Quae enim ejus erant opera necdum formati in utero, necdum nati ex utero? Igitur non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Priusquam te formarem in utero novi te: et priusquam exires de vultis, sed miserentis est Dei. Item in Jeremia: Et det, ait, Dominus virtutem nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
lus dñi adgedeon : qm̃ dñserit tecum & percutiens madi¬
an.tanquam uirum unum : & dixit ad eum gedeon: si inueni
gratiam ante oculos tuos. & facias secundum ea quȩ lo queris
mihi & c&era id est quõ meidoneum non agnosco implere
quȩ promittis : & uidis sete non fuit meritorũmeorum. nisi
es s& donumdĩ : ideo & ait si in uenigratiam ante oculostuos:
dono enĩ dĩ eũ uidisse angelum uoxdiuina confirmat :
cũ pauentẽ & trem̃tẽ consolatur dicens: paxtibi sit. Netime¬
as. non morieris: idẽ ut uiderłs angelum gratiȩ meae fuit
quu propter inpace uiuss facies quȩ tibi ad nunciauit: Itẽ
in regnorũ libro secundo : & dixit Rex đđ adsadoc sacerdotẽ
Circũ age arcã dñi inciuitate: si in uenero gratiam ante dñm.
reducet me & uidebo eam & decorem eius: idest non enim
confido inuirtute mea liberarime. sed in gratia dĩ quã do¬

Expanded text:
lus Domini ad Gedeon: Quoniam Dominus erit tecum, et percuties Madilus Domini ad Gedeon: Quoniam Dominus erit tecum, et percuties Madian tanquam virum unum. Et dixit ad eum Gedeon: Si inveni gratiam ante oculos tuos, et facies secundum ea quae loqueris mihi, etc. Id est, quoniam me idoneum non agnosco implere quae promittis, et vidisse te, non fuit meritorum meorum, nisi esset donum Dei. Ideo et ait, Si inveni gratiam ante oculos tuos. Dono enim Dei eum vidisse angelum, vox divina confirmat, cum paventem et trementem consolatur dicens, Pax tibi sit, ne timeas, non morieris : id est, ut videres angelum, gratiae meae fuit; quapropter in pace vives, et facies quae tibi annuntiavit. Item in Regnorum libro secundo, Et dixit rex David ad Sadoch sacerdotem: Circumage arcam Domini in civitatem; si invenero gratiam ante Dominum, reducet me, et videbo eam et decorem ejus : id est, Non enim confido in virtute mea liberari me, sed in gratia Dei, quam do
Abbreviated transcription (Latin):
don ogratiȩ tuȩ. ideo & ait ut sim inueniens gratiam ante
te: item post pausillum ait ad dm̃m: nisi ipse exeas nobiscũ
neme educas hinc: & quomodo sci&ur uere quia inueni
gratiũ Apudte ego & populus tuus nisitu pariter nobis cũ
fueris & gloriabimur ego & populustuus preomnibus gentibus
quac sunt super terram : gloriabimur: quomodo non in nobis sed inte.
a quo accepimus gratiam gloriandi: item dñs ad moysen: & hoc uer¬
bum quod dixisti faciam: inuenisti enim gratiam in conspectu
meo & sciote prȩomnibus: sedideo facium. quia miserante me
inuenisti gratiã meã. non exadam peccante natus hubuisti tuã:
atecum & non derelinquamte. neque despiciamte : quid aliud
dicit nisi ut ait moysi inuenistigratiã in conspectumeo. & scio
te prȩomnibus : non enĩ moysen locum accepiss& nisi ut ille
antedm̃ gratiam in uenis s&:ltem in libro iudicũ: & dixit ange¬

Expanded text:
dono gratiae tuae? Ideo et ait, ut sim inveniens gratiam ante dono gratiae tuae? Ideo et ait, ut sim inveniens gratiam ante te. Item post pusillum ait ad Dominum: Nisi ipse exeas nobiscum, ne me educas hinc: et quomodo scietur vere quia inveni gratiam apud te ego et populus tuus, nisi tu pariter nobiscum fueris, et gloriabimur ego et populus tuus prae omnibus gentibus quae sunt super terram? Gloriabimur, quomodo? Non in nobis, sed in te, a quo accepimus gratiam gloriandi. Item Dominus ad Moysen: Et hoc verbum tibi quod dixisti faciam: invenisti enim gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus . Sed ideo faciam, quia miserante me invenisti gratiam meam, non ex Adam peccante natus habuisti tuam. et tecum; et non derelinquam te, neque despiciam te : quid aliud dicit, nisi ut ait Moysi, Invenisti gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus? Non enim Moysi locum accepisset, nisi ut ille ante Deum gratiam invenisset. 25. Item in libro Judicum: Et dixit ange
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodauerunt illis & predati sunt egyptios: quomodo enim eis
dediss& quos odio habebant uasa sua aurea & argentea uel ues¬
tem. nisi donũ gratiȩ fuiss& item in eodem libro moyses ad
dm̃m: Ecce tumihi dicis in quit de duc populumtuum hunc: tu
aut̃ non demonstrastimihi quem simul dimittas mecũ. & dix¬
istimihi sciote prȩ omnib: & gratiam habes apud me Nunc
ergo si inueni gratiam inconspectutuo. ostende mihi tem&¬
ipsũ manifeste ut uideamte : ut sim inueniens gratiã ante
te. ut sciam quia populus tuus & gens hȩc habeat gratiam
apuddm̃ sed exdõ. non ex se: denique cum dicit si in uenigra¬
tiã in conspectutuo: inuenisse non habuisse gloriatur: & cũ
dicit ostendemihitem & ipsũ mani feste ut uideamte ut sim
inueniens gratiam antete : quialiud indicat. nisi utdũ
te uidero. manifeste cognoscam non mei fuisse meriti sed

Expanded text:
commodaverunt illis, et praedati sunt Aegyptios . Quomodo enim eis commodaverunt illis, et praedati sunt Aegyptios . Quomodo enim eis dedissent, quos odio habebant, vasa sua aurea et argentea, vel vestem, nisi donum gratiae fuisset? 24. Item in eodem libro Moyses ad Dominum: Ecce tu mihi dicis, inquit, Deduc populum hunc, tu autem non demonstrasti mihi quem simul dimittas mecum: et dixisti mihi, Scio te prae omnibus, et gratiam habes apud me. Nunc ergo si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum manifeste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te, ut sciam quia populus tuus et gens haec habeat gratiam apud Deum. Sed ex Deo, non ex se. Denique cum dicit, Si inveni gratiam in conspectu tuo, invenisse se, non habuisse gloriatur. Et cum dicit, Ostende mihi temetipsum manifeste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te: quid aliud indicat, nisi, Ut dum te videro manifeste, cognoscam non mei fuisse meriti, sed