comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scondit᷑: in hebreo ꝓpter decli¬
natõem uerbi ałr figuratũ
est. naoalma dicit᷑. huic quod
simile. licet masculino gen̾e
declinent᷑. Et in regnorũ li¬
bris scriptũ est: ⁊ ex ꝑsona
helysei loquentis ad gyezi.
Et dũs abscondit a me. Ergo¬
a alina qd̾ int̾pretat᷑ abscon¬
dita. id est uirgo nimia dili
uirgo quippe iuxta apłm po¬
test esse corpore ⁊ non sꝑitu.
abscondita uero que uͥgo est:
ut ⁊ u̾go sit. et abscondita.⁊
que abscondita est. iuxta ydi¬
oma lingue hebree ꝯsequen¬
ter ⁊ uirgo est: que autem uͥ¬
go. non statim sequit᷑ ut et
abscondita sit. Hoc idem uer¬
bum ⁊ in exodo de maria so¬
rore moysi u̾gme leginꝰ.
Ostendant igit̾ iudei in scrip¬
turis alicubi positũ aalma.
ubi adolescentulam tm̃ ⁊ nõ
uginem sonet: ⁊ concedim
eis illud qd̾ in ysaia apd̾ nos
dicit᷑. ecce uirgo concipiet ⁊¬
pariet. non absconditam uir¬
gmnem: sed adolescentulam
significare iam nuptam.¬

Expanded text:
sconditur, in Hebraeo, propter declisconditur, in Hebraeo, propter declinationem verbi aliter figuratum est, Naalma dicitur huic quid simile, licet masculino genere declinetur. Et in Regnorum libris scriptum est ex persona Elisei loquentis ad Giezi: Et Dominus abscondit a me. Ergo alma quod interpretatur abscondita, id est, virgo nimia dilig. Virgo quippe juxta Apostolum potest esse corpore, et non spiritu: abscondita vero, quae virgo est, ut virgo sit et abscondita. Et quae abscondita est, juxta idioma linguae Hebraeae, consequenter et virgo est: quae autem virgo, non statim sequitur ut et abscondita sit. Hoc idem verbum et in Exodo de Maria sorore Moysi virgine legimus. Ostendant igitur Judaei in Scripturis alicubi positum Alma, ubi adolescentulam tantum, et non virginem sonet: et concedemus eis illud quod in Isaia apud nos dicitur: Ecce Virgo concipiet et pariet, non absconditam virginem, sed adolescentulam significare jam nuptam.
Abbreviated transcription (Latin):
est: secel. uero qui latino ser¬
mone siclus corrupte appella¬
tur. uncie pondus habet.
cce ego sto suꝑ fontem a¬
que: ⁊ filie hominũ ci¬
uitatis egredient᷑ ad hauriẽ¬
dam aquam: ⁊ erit u̾go cui
ego dixero.da michi bib̾e pau¬
lulũ aque de ydria tua: ⁊ ce¬
tera. In hebreo scriptũ est.
Ecce ego stans suꝑ fontem a¬
que: ⁊ erit a dolescentula q̃ e
grediet᷑ ad hauriendũ: et di¬
xero ei da michi bil̾e paulu¬
lum aque de ydria tua: et ce¬
tera. Pro adolescentula quoq
cit᷑. ibi legimꝰ. aalma. quod
quidem ⁊ in ysaia habet̾ no¬
mine hoc: loco ubi in nr̃is co¬
dicibus scriptũ est. ecce u̾go
concipiet ⁊ pariet. ⁊ aquila
transtulit. ecce adolescentula
concipiet ⁊ pariet: in hebreo
legit᷑. ecte aalma concipiet et
dita. Ecriptũ est siquidem et¬
in iob. Sapientia unde inue
met᷑ ⁊ quis locus incellectus :
Et abscondit᷑ ab oculis omnis
uiuentis. ubi nũc diximꝰ ab¬

Expanded text:
est: SECEL   vero qui Latino serest: SECEL   vero qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, unciae pondus habet. Ecce ego sto super fontem aquae, et filiae hominum civitatis egredientur ad hauriendam aquam: et erit virgo, cui ego dixero, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, etc. In Hebraeo scriptum est: Ecce ego stans juxta fontem aquae, et erit adolescentula, quae egredietur ad hauriendum: et dixero ei, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, et caetera. Pro adolescentula quoque, citur, ibi legimus ALMA  , quod quidem et in Isaia habetur. Nam in eo loco ubi in nostris codicibus scriptum est: Ecce virgo concipiet, et pariet , Aquila transtulit: Ecce adolescentula concipilegitur: Ecce aalma concipiet, et dita. Scriptum est siquidem in Job, Et sapientia unde invenitur, et quis locus intelligentiae, et absconditur ab oculis omnis viventis. Ubi nunc diximus, Ab
Abbreviated transcription (Latin):
Postqmͣ enum precio uictꝰ est
ut sepulcrũ uend̾et. ⁊ acciꝑet
argentũ. licet cogente abͣhã:
uau. littera que apud illos ꝓ
a. legit᷑. ablata de eius noĩe
est. ⁊ pro ephron appellatꝰ est¬
ephran. significante scriptu¬
ra non eum fuisse ꝯsũmate
ꝓfecteq u̾ͥtutis: qui potu̾it¬
memorias uend̾e mortuoꝵ. Sci¬
⁊ non cogunt̾ ut accipiant pre¬
cium. sed a uolentib quoq ex¬
torquent: ĩmutari nomẽ su¬
um ⁊ perire. Quid de meritoe¬
orũ: cum eciam ille reprehen¬
dat᷑ occulte qui ĩuitꝰ acceꝑit:
t posuit seruus
manũ suam sb̃̾ femore
abrahe diũ sui: ⁊ iurauit ei sr̃
uerbo hoc. Tradunt hebrei. ꝙ
in scĩficatõne eius. hoc est in
circũcisione iurau̾it. Nos aũt
dicemꝰ iurasse eum in semi¬
ne abrahe. hoc est in xp̃o qui
ex illo nasciturꝰ erat: iuxt.a
euangłistã matheũ loquen
ream: didraginũ pondꝰ
eius. Bace. qd̾ in hoc loco pro
didragmo scribit᷑. semiuntia

Expanded text:
Postquam enim pretio victus est Postquam enim pretio victus est ut sepulcrum venderet, et acciperet argentum, licet cogente Abraham, vau littera, quae apud illos pro a legitur, ablata de ejus nomine est: pro eo Ephron appellatEPHRAN, significante Scriptura, non eum fuisse consummatae perfectaeque virtutis, qui potuememorias vendere mortuorum. Sci non coguntur, ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum, cum etiam ille reprehendatur occulte, qui invitus acceperit. Et posuit servus manum suam sub femore Abrahae domini sui, et juravit ei super verbo hoc. Tradunt Hebraei, quod in sanctificatione ejus, hoc est, in circumcisione juraverit. Nos autem dicimus, jurasse eum in semine Abrahae, hoc est, in Christo, qui ex illo nasciturus erat, juxta Evangelistam Matthaeum, loquentream, didrachmum pondus ejus. BACE  , quod in hoc loco pro didrachmo scribitur, semiuncia
Abbreviated transcription (Latin):
chaldei postea uocati sunt.
t mortua est sara
in ciuitate arboc. que est
in ualle. hec est cebron in ter¬
ra chanaan. Hoc quod hic po¬
sicum est que est in ualle:ĩ
autenticis codicib non habet᷑.
Nomen quoq ciuitatis arboc:
paulatim a scribentib legen¬
tibq corruptũ est. Neq enĩ
putand̾ septuaginta interpre¬
tes nomen ciuitatis hebree.⁊
barbare atq corrupte.⁊ alit̾
ꝙͣ in suo dicit᷑ tnͣstulisse. Ar̃¬
boc. enim nichil oĩno signifi¬
tuor. quia ibi abraham. ⁊ y¬
saac.⁊ iacob. condicus est. et
ip̃e princeps human gene¬
ris adam: ut in ihesu libro
aꝑtius demonstrabit᷑.
udi nos dñe. Rex a dõ es
tu nobis: in electo sepł¬
cro nr̃o sepeli mortuũ tuum.
dro rege: principem hab. si
ue ducem. Nasin quippe: nõ
rex sed dux dicit᷑.
argentũ qd̾ locutus est in au¬
rib filioꝵ ceth. In hebreo sic̃
hic posuimꝰ pͥmũ nomẽ eius
scribit᷑ ephron. scd̾m ephran.

Expanded text:
Chaldaei postea vocati sunt. Chaldaei postea vocati sunt. Et mortua est Sara in civitate Arboc, quae est in valle: haec est Chebron, in terra Chanaan. Hoc quod hic positum est, quae est in valle, in authenticis codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc paulatim a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum, Septuaginta Interpretes nomen civitatis Hebraeae, barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur, transtulisse. Arboc enim nihil omnino signifituor, quia ibi Abraham, et Isaac, et Jacob conditus est: et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demonstrabitur. Audi nos, Domine, rex a Deo tu es nobis, in electo sepulcro nostro sepeli mortuum tuum. Pro rege principem habet ive ducem. Nasin quippe non rex, sed dux dicitur.rgentum, quod locutus est in auribus filiorum Het. In Hebraeo sicut hic posuimus, primum nomen ejus scribitur Ephron, secundum Ephran.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptũ est in exordio uo¬
lumĩs eius. uir fuit in t̾ra
quidam estimant. iob de gen̾e
esse esau. Siquidem illud qd̾
in fine libri illius habet᷑. eo ꝙ
de syro ẜmone translatꝰ est. ⁊¬
quartus sit ab esau. ⁊ reliqua
que ibi continent᷑: in hebre¬
is uolum̃ĩb non habent᷑. Ge¬
cundus natus est de melcha.
bu: quem septuaginta bau.
transferre uoluerunt. Et exi
huius gen̾e est balaam: ille di¬
uinus ut hebrei tradunt. qui
in libro iob dicit᷑ helius. pͥmũ
uir scũs ⁊ ꝓphetes dei postea
ꝑ mobedĩam ⁊ desiderium mu¬
nerũ. dum israeli maledicere
cupit: diuini uocabulo nũcu¬
patus. Dicit᷑q in eodem libro.
Et iratus heliu filius barachi¬
el. burites: de huius uidelicet
buzi radice descendens. Camuel
uero pater est damasci. Ip̃ẽ enĩ
uocat᷑ aran. que hic pro syria
scripta est: ⁊ ip̃o nomĩe legit᷑
in ysaia. Casce.h quoq quai¬
tus est: a quo chasdun. id est

Expanded text:
sicut scriptum est in exordio vosicut scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra quidam aestimant, Job de genere esse Esau: siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur, Eo quod de Syro sermone translatus est, et quartus sit ab Esau, et reliqua, quae ibi continentur, in Hebraeis voluminibus non habentur. Secundus natus est de Melcha Buz, quem Septuaginta Bauz transferre voluerunt. Et ex hujus genere est Balaam ille divinus , ut Hebraei tradunt, qui in libro Job dicitur Eliu: primum vir sanctus, et prophetes Dei, postea per inobedientiam et desiderium munerum, dum Israel maledicere cupit, divini vocabulo nuncupatur: diciturque in eodem libro: Et iratus Eliu filius Barachiel Buzites , de hujus videlicet Buzi radice descendens. Camuel vero pater est Damasci. 340 Ipsa enim vocatur Aran, quae hic pro Syria scripta est: et ipso nomine legitur in Isaia. Chased quoque quartus est, a quo Chasdim, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
to sabech cornib suis. Et enĩ
aquila posuit ⁊ symachus. ꝑ
sin. litreram scribi. hic uero
samech litt̾am positam. Ex
quo manifestũ esse non niter¬
pretatõnes uepriũ condensaꝵ.
⁊ in modũ rethis int̾ se uir¬
gulta contexta u̾bũ sabech:
sed nom̃ sonare uirgulti. qd̾
ita hebraice dicit᷑. Ego uero
diligent̾ inquurus. crxne¬
coria. ꝑ samech. litteram scri¬
bi crebro reperi.
t uocauit abraham nom̃
loci illius dñs uidit: ut di¬
autem apud hebreos exiuit ĩ
prou̾biũ. ut siqñ in angustia
constituti sunt. ⁊ diñ optant
auxilio subleuari: dicant in
stri. Unde ⁊ in signũ dati arie¬
tis: solent etiam̃ nunc cormi
angere.
t nũciauerũt abrahe dicẽ¬
tes. Ecce peꝑit melcha et
ip̃a filios nachor frĩ tuo. us
p̾mogenitũ eius. ⁊ bu frẽ¬
Et cas&h p̾mogenitꝰ nachor
frĩs abraham. dẽ melcha uyo¬
re eius filia aram. natꝰ est̾ us.
de cuius iob stirpe descendit:

Expanded text:
ta Sabech cornibus suis. Etenim ta Sabech cornibus suis. Etenim Aquila posuit, et Symmachus per sin litteram scribit, hi vero samech litteram positam. Ex quo manifestum esse, non interpretationem stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum sed nomen sonare virgulti, quod ita Hebraice dicitur. Ego vero diligenter inquirens, συχνεῶνα per SAMECH   litteram scribi crebro reperi. 339 Et vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt: ut diautem apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti sunt, et Domini optant auxilio sublevari, dicant, Instri. Unde et in signum dati arietis solent etiam nunc cornu clangere. Et nuntiaverunt Abraham, dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa filios Nachor fratri tuo: Us primogenitum ejus, et Buz fratret Cased. Primogenitus Nafratris Abraham de Melcha uxore ejus filia Aram natus est, Huz de cujus Job stirpe descendit:
Abbreviated transcription (Latin):
dumꝰ ꝙ de geraris usq ad mõ¬
tem moriã. id est sedem tẽpli.
iter trium dieꝵ sit: ⁊ cõsequẽ¬
ter illuc die tercio ꝑuenisse di
cum hĩtasse manbre: cum in¬
de usq ad montem moria. iux
uius diei iter plenũ sit.
t eleuauit abra¬
hani ocłos suos: et ecce
aries post tergum eius tene¬
bat᷑ in uirgulto sabech. corni¬
bus suis. Ridiculam rem in
hoc loco emisenus eusebius ẽ
locutus: sabech inquiens di¬
cit᷑. yrtus qui recris cornib.⁊
ad carpendas arboris frondes
sublunis accollit᷑. Rursus aqͥ¬
est: quem nos ueprem possu¬
mus dice̾. uel spinetum ⁊ ut
u̾bi uim int̾pretem̾: conden¬
sa ⁊ int̾ se implexa uirgulta.
unde ⁊ symachiis in eandem¬
ductus opinionẽ: ⁊ apparuit
at aries post hoc retentus in
rethe cornib suis. Uerũ qui¬
busdam in hoc dun taxat lo¬
co melius uident̾᷑ int̾pretati
esse septuaginta ⁊ theodocion.
qui ipm̃ nõmen sabech. po¬
suerunt. dicentes in uirgul¬

Expanded text:
dum quod de Geraris usque ad mondum quod de Geraris usque ad montem Moria, id est, sedem templi, iter dierum trium sit, et consequenter illuc die tertio pervenisse dcum habitasse Mambre: cum inde usque ad montem Moria, vix unius diei iter plenum sit. Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attollitur. Rursum Aquest, quem nos veprem possumus dicere, vel spinetum: et ut verbi vim interpretemur, condensa et inter se implexa virgulta. Unde et Symmachus in eaductus opinionem: Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam in hoc duntaxat loco melius videntur interpretati esse Septuaginta et Theodotion, qui ipsum nomen sabech posuerunt dicentes: In virgul
Abbreviated transcription (Latin):
tura cestis est: que ait. Et
hĩtauit abraham in terra phi¬
listinoꝵ.
t dixit ei deus. Tolle filiũ
tuũ unigenitũ quem di¬
ligis ysaac : ⁊ uade in t̾ram
excelsam. ⁊ offer illum ibi in
holocaustũ. suꝑ unũ de mon¬
tibus quem egͥo tibi dicam.
Difficile est: ydioma lingue
hebree. in latinũ ẜmone u̾¬
tere. ubi nũc dicit᷑ ⁊ uade in
t̾ram excelsam: in hebreo ha¬
bet. moria. quod aquila trans¬
est lucidam. symachus. ⁊nco
it taciat. hoc est uisionis. A¬
iunc ergo hebrei. hunc mon¬
tem esse in quo postea tẽplũ
conditũ est in area orne iebu¬
sei: sicut ⁊ in paralipomenis
scriptũ est. Et ceꝑunt edifica¬
re templũ mense secundo in se¬
cunda die mensis in monte mo¬
ria. qui idciro illuĩans int̾pre¬
tat᷑ ⁊ lucens: quia ibi ẽ dabir.
hoc est oracł̾m dei: et lex et
spẽ scũs qui docet hoĩes uenta¬
tem. ⁊ inspirat ꝓphetas.
t abut in locũ quem diỹ
ei deus: in die t̾cia. Notã¬

Expanded text:
tura testis est, quae ait: Et tura testis est, quae ait: Et habitavit Abraham in terra Philistinorum . Et dixit ei Deus: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer illum ibi in holocaustum super unum de montibus quem ego dicam tibi. Difficile est idioma linguae Hebraeae in Latinum sermonem vertere. Ubi nunc dicitur, vade in terram excelsam, in Hebraeo habet, MORIA  , quod Aquila transest, lucidam: Symmachus, τῆς ὀπτασίας, hoc est, visionis. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est in area Ornae Jebusaei, sicut et in Paralipomenis scriptum est: Et coeperunt aedificare templum in mense secundo, in secunda die mensis, in monte Moria . Qui idcirco illuminans interpretatur et lucens, quia 338 ibi est DABIR  , hoc est, oraculum Dei: et Lex et Spiritus sanctus, qui docet homines veritatem, et inspirat prophetias. Et abiit in locum, quem dixit ei Deus, in die tertia. Notan
Abbreviated transcription (Latin):
accipies a me: ut sint
in festuoniũ michi qr ego
fodi puteũ istum. Ido cogno¬
imauit nomen loci illiꝰ pu¬
teus iuramenti: quia ibi i¬
rauant ambo. ubi hic legit̾
puceus iuramenti: ĩ hebreo
halet bersabee. Duplex autem
est causa cur ita applłatꝰ sit:
siue quia septem agnas aby¬
melech de manu abrahe accepe¬
rit. septem enim dicũt̾ sabee.
siue ꝙ ibi iurau̾int. quia ⁊ iu¬
ramentũ sabee siłit̾ appellat᷑.
Quod si ante hanc causam supͣ
nom̃ hoc legimꝰ: sciamꝰ ꝑ pro¬
lempsim dictũ esse: sicut et be¬
chel ⁊ galgala. que utiq us¬
q ad tempus quo ita appella
te sunt: alit̾ uocabant᷑. No¬
tandũ autem ⁊ ex priorib ⁊
ex p̾senti loco: ꝙ ysaac nõ sit
natus ad quertũ manbre. siue
in aulone manbre ut in he¬
breo habet᷑ ÷ sed in geraris. u¬
bi ⁊ bersalee usq hodie oppi¬
dum est: que ꝓuincia ante
non grande tempus ex diui¬
sione presidũ palestine. salu¬
taris est dicta. Huiꝰ rei scrip¬

Expanded text:
t sint in testimonium mihi, quia 337 ego fodi puteum istum. Ideo cognominavit nomen loci illius puteus juramenti, quia ibi juraverunt ambo. Ubi hic legitur, puteus juramenti, in Hebraeo habetur BERSABEE  . Duplex autem est causa cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abmelech de manu Abrahae acceperit: septem enim dicuntur SABEE: sive quod ibi juraverint: quia et juramentum SABEE similiter appellatur. Quod si ante hanc causam supra nomen hoc legimus, sciamus per prolepsim dictum esse: sicut et Bethel et Galgala, quae utique usque ad ttae sunt, aliter vocabantur. Notandum autem et ex prioribus et ex praesenti loco quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sive in Aulone Mabraeo habetur: sed in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est. Quae provincia ante non grande tempus, ex divisione praesidum Palaestinae, Salutaris est dicta. Hujus rei Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ellaue. ⁊ a doctorib hebreoꝵ a
lit̾ transfert̾. ut dicant proseq̃¬
tur me uir meus. id est nõ am¬
bigo de amore in me uiri meiz
erit michi in hac uita comes:
⁊ eius dilectio me ad mortez us¬
q deducet et ꝓsequet᷑. tres eĩ
ei filios genui.
t concepit ⁊ peperit ⁊ ge¬
nuit filium: ⁊ dixit. Nũc
suꝑ hoc conficebor dño. Et ob
id uocauit nomen eius iuda.

Expanded text:
Ilaue, et a doctoribus Hebraeorum Ilaue, et a doctoribus Hebraeorum aliter transfertur, ut dicant: Prosequetur me vir meus, id est, non ambigo de amore in me viri mei. Erit mihi in hac vita comes, et ejus dilectio me ad mortem usque deducet et prosequetur, tres enim ei filios genui. Et concepit et peperit genuitque filium, et dixit: Nunc super hoc confitebor Domino, et ob id vocavit nomen ejus Juda .
Abbreviated transcription (Latin):
alios rachel accepit uxorem:
sed post septem dies imptiaꝵ
sus est ad rachel: ⁊dilexit ra¬
chel magis ꝙͣ lyam: ⁊ seruiuit
ei septem amic alus.
t concepit ⁊ peꝑit filiũ:
⁊ uocauit nomen euis ru¬
beñ. Omniũ prĩarchaꝵ propt̾¬
ꝯpendium lectionie. etoirioa¬
otiac. nominũ uolo parit̾ di¬
ce. Et uocauit inquit nomẽ
eius ruben. dicens: quia ui¬
dit dũc in hũilitate mea. Ru¬
ben int̾pretat᷑ uisionis filius.
t concepit in¬
quit alterũ filiũ: ⁊ dixit.
dio me hab̾e̾t uir meus: et de¬
dit michi etiam hunc. Et uo¬
cauit nom̃ eius symeon. Ab
eo ꝙ sit exaudita: symeomi÷
nomen imposuit. Mymeon ⁊¬
quippe int̾pretat᷑ auditio. De
t̾cio uero sequit᷑.
t concepit adhuc ⁊ peꝑit
filiũ: ⁊ dixit. Nũc mecũ
erit uir meus: quia peꝑi ei
tres filios. Ideo uocauit nomẽ
eius leui. u̾bi nos legimꝰ ap̃
me erit uir meus: aquila int̾¬
pretatus est. applicabit̾ michi
uir meus. qd̾ hebraice dicitur

Expanded text:
alios Rachel accepit uxorem, alios Rachel accepit uxorem, sed post septem dies nuptiaru: Et ingressus est ad Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, et servivit ei septem annis aliis . Et concepit, et peperit filium, et vocavit nomen ejus Ruben. Omnium patriarcharum proptcompendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Dominus in humilitate mea. Ruben interpretatur visionis filius Et concepit, inquit, alterum filium, et dixit: dio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc; et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeoni nomen imposuit. Simeon quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: Et concepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios. Ideo vocavit nomen ejus Levi . Ubi nos legimus: Mecum erit vir meus, Aquila interpretatus est: Applicabitur mihi vir meus. Quod Hebraice dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
us. Ab eo qd̾ supra dix̾at non¬
est hic insi domus dei. ⁊hec
porta celi: nũc loco nom̃ mi¬
point: et uocauit illũ bechel.
id est domũ dei: qui locus uo¬
cabat᷑ ante luza. qd̾ int̾preta¬
tur nux. siue. arirraaaoN.
unde udicule quidam u̾bũ he¬
braicũ ulam. nom̃ esse urbis
putant: cum ulam. int̾prete¬
tur prius. Ordo itaq iste est łcti¬
onis. Et uocauit nomen loci il¬
lius bethel : ⁊ prius luza uoca¬
bulũ ciuitatis antique. Omnes
scripture u̾bo ulam. siue elam.
plene sunt: quod nichil aliud
significat uisi ante aut prius:
uel uestibulũ. siue suꝑlimina¬
re: uel postes.
omple ergo ebdomadem is¬
tius: ⁊ dabo etiam hanc ti¬
bi. Postqmͣ lyam iacob fraude
deceptus pro rachel uxorem ac¬
ceꝑat: dicit᷑ ei a socero laban.
ut septem dies post nuptias
sororis prioris expleat : et sic
accipiat rachel: pro qua it̾m
septem annis aliis seruiturͦ
sit. Non igit̾ ut quidã male
estimant. post septem annos

Expanded text:
us. Ab eo quod supra dixeratus. Ab eo quod supra dixeratest hic nisi domus Dei, et haec porta coeli: nunc loco nomen imponit, et vocat illum BETHEL  , id est, domum Dei: qui locus vocabatur ante LUZA   quod interpretatur nux, sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ULAM  , nomen esse urbis putant: cum ULAM interpretetur prius. Ordo itaque est lectionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum erat civitatis. Antiquae omnes scripturae verbo, ulam, sive ELAM plenae sunt, quod nihil aliud signat, nisi ante, aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Comple ergo hebdomadam istius: et dabo etiam hanc tibi. Postquam Liam Jacob fraude deceptus pro Rachel uxorem acceperat, dicitur ei a socero Laban ut septem dies post nuptias sororis prioris expleat, et sic accipiat Rachel, pro qua iterum septem annis aliis serviturus sit. Non igitur, ut quidam male aestimant, post septem annos
Abbreviated transcription (Latin):
se domi. Et in hoc loco tradũt
hebrei: pͥmogenitos fũcto s of¬
ficio sacerdotũ: ⁊ huĩsse uesti¬
mentũ sacerdotale. quo induti
deo uictimas offerebant: Ante¬
qm̃ aaron in sac̾dociũ elig̾et᷑.
t dixit esau.
Iuste uocatũ est nomen
euis iacob: supplantauit emĩ
me ecce scdo. I acob supplãta¬
tor int̾pretat᷑.. Ab eo igit᷑̾ ꝙ fra¬
trem arte deceꝑit: allusit ad
nomen: qui ideo iacob aute
uocitatus est: ꝙ in ortu plan¬
tam frĩs apprehend̾at.
t fr̃ tuo seruies: et erit
quando depones et solues
uigum illius de collo tuo. Sig¬
ideis : ⁊ tempus esse uentu¬
rum qũ de collo iugum ẜ̃ui¬
tutis abiciant: eoꝵ q imꝑio
concradicant. Scd̃m septua¬
ginta autem int̾pretes qui
dix̾unt. erit autem cum depo¬
sueris ⁊ solueric iugũ de col¬
lo tuo: uidet᷑ pend̾e sentencia.
nec esse completa.
t uocauit iacob nomẽ lo¬
ci illius bethel. et ulam¬
maus erat nom̃ ciuitatis pri¬

Expanded text:
se domi. Et in hoc loco tradunt se domi. Et in hoc loco tradunt Hebraei, primogenitos functos officio sacerdotum, et habuisse vestimentum sacerdotale, quo induti, Deo victimas offerebant, antequam Aaron in sacerdotium eligeretur. Et dixit Esau, juste vocatum est nomen ejus Jacob. Supplantavit enim me ecce secundo. Jacob, supplantator interpretatur. Ab eo igitur, quod fratrem arte deceperit, allusit ad nomen. Qui ideo Jacob ante vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehenderat. Et fratri tuo servies: et erit quando depones, et solves jugum illius de collo tuo. SigJudaeis, et tempus esse venturum, quando de collo jugum servitutis abjiciant, eorumque imperio contradicant. Secundum autem Septuaginta Interpretes, qui dixerunt: Erit autem cum deposueris, et solveris jugum de collo tuo, videtur pendere sententia, nec esse completa. Et vocavit Jacob nomen loci illius Bethel, et Ulammaus erat nomen civitatis pri
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit nom̃ eius iuramẽtũ.
trario in hebreo. cui int̾preta¬
tioni aquila quoq consentit
⁊ symachus. hoc significat ꝙ
applłatus sit puteus ipse sa¬
turitas. ⁊ uocata ciuitas ber¬
sabee. hoc est puteus sacuri¬
tatis. Licet enim supra ex u̾¬
bo iuramenti. siue ex septe¬
dicit᷑. asseruerimꝰ bersabee ap¬
pellatam: tamen nunc ex eo
ꝙ aqua muenta est. ysaac ad
nomen ciuitatis que ita uoca¬
bat᷑ alludens. declinauit pau¬
lulum litt̾am: ⁊ pro stridulo
hebreoꝵ sin. a quo sabee inci¬
pit᷑. grecũ simina. idest he¬
breum samech posuit. Alioqͥn
⁊ iuxta allegorie legem post
tantos puteos in ẜme uͥtutũ
nequaqmͣ congruit ut ysaac
aqmͣ mĩme repperit.
cre esau frat̾ meus uir
pilosus: ⁊ ego sum uir
lenis. ubi nos pilosũ legimꝰ:
in hebreo scriptum est seir. un¬
de postea montes seĩr. ⁊ regio ĩ
qua u̾sabat᷑ est dicta. Diximꝰ
de hoc ⁊ supra.
t sumpsit rebecca uestim̃¬
ta esau filii sui maioris.
que erant desid̾abilia ualde ap̃

Expanded text:
ejus Juramentum, trario in Hebraeo, cui interpretationi Aquila quoque consentit et Symmachus, hoc significet qupterea appellatus sit puteus ipse Saturitas, et vocata civitas Bersabee, hoc est, puteus saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septedicitur, asseruerimpellatam: tamen nunc ex eo quod aqua inventa est, Isaac ad nomen civitatis, quae ita vocabatur alludens, declinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum SIN, a quo SABEE incipitur, Graecum sigma, id est Hebraeum SAMECH posuit: alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaquam congruit, ut Isaac aquam minime repererit. Ecce Esau frater meus vir pilosus, et ego sum vir levis. Ubi nos pilosum legimus, in Hebraeo scriptum est SEIR  . Unde postea montes Seir, et regio, in qua versabatur, est dicta: diximus de hoc et supra. t sumpsit Rebecca vestimenta Esau filii sui majoris, quae erant desiderabilia valde apud
Abbreviated transcription (Latin):
breo scriptũ est nepthuli eloun.
nepthalĩ. Unde a conu̾sione si¬
ue comꝑatõne. quia utrũq so¬
nat. comꝑationẽ siue conu̾sa¬
tionẽ. hoc est neptalim nom̃
imposuit. Quod aũt sequit᷑.
t peperit zelpha an¬
cilla lye: iacob filiũ. Et di¬
xit lya. In fortuna. Et uocau̾
nomen ẽius gad. ubi uos po¬
suimꝰ in fortuna: grece dici¬
euentus dici: in hebreo hab
bagad. quod aquila int̾pre¬
tatur. uenit accinctio. nos au¬
tem dic̾e possumꝰ in procinc¬
tu .ba. enim potest ⁊ p̾posici¬
ouem sonare .in. ⁊uenit. ab
euentu ergo siue procinctu.
qui gad dicit᷑: zelphe filius
gad uocatus est. Sequit᷑.
t peperit zelpha ancilla.
lye. filiũ scdm iacob: ⁊
dixit lya. Leata ego: quia bĩ¬
ficant me młieres. Et uoca¬
uit nom̃ eius aser diuitie.
toritate pandat᷑ dicentis. bea¬
ta sum ego ⁊ bĩficat᷑ me mu¬
lieres: ⁊ ab eo ꝙ beata dicat᷑
tie sed beatus dicit᷑ dũ taxat
in presenti loco÷ nam in ali¬
is scd̾m ambiguitatem u̾bi:

Expanded text:
braeo scriptum est, naphthule Elohim napthaleti, . Unde a conversatione, sive comparatione, quia utrumque sonat comparationem, sive conversationem, hoc est, Nephtalim, filio nomen imposuit. Quod autem sequitur: Et peperit Zelpha, ancilla Liae, Jacob filium, et dixit Lia: In fortuna; et vocavit nomen ejus Gad. Ubi nos posuimus, in fortuna, et Graece diciventus dici: in Hebraeo habet BAGAD  , quod Aquila interpretatur, venit accinctio. Nos autem dicere possumus in procinctu. BA enim potest praepositionem sonare in, et venit. Ab eventu ergo, sive procinctu, qui GAD   dicitur, Zelphae filius Gad vocatus est. Sequitur: Et peperit Zelpha ancilla Liae filium secundum Jacob: et dixit Lia, Beata ego, quia beatificant me mulieres: et vocavit nomen ejus Aser, divitiae. toritate pandatur dicentis: Beata sum ego, et beatificant me mulieres. Et ab eo quod beata dicaturtiae, sed beatus dicitur, dumtaxat in praesenti loco. Nam in aliis secundum ambiguitatem verbi
Abbreviated transcription (Latin):
bit in uia. De quo etiam hely¬
as tempore famis bibit. sed qr
ideo ei torrens ille aruit. Dñs
uero nost̾ etiam in torrente
traditus est: dedicans regenã¬
tionem nrãm. et baptisin sa¬
cramentũ.
t fod̾unt pueri ysaac in
ualle geraron : et inue¬
uerunt ibi puteum aque iu¬
ue. Et hic pro ualle torrens
scriptus est. Nũqmͣ enim in
ualle: inuenit̾ puteus aque
t fod̾unt puteum alterũ:
⁊ alt̾cati sunt etiam suꝑ
eo ⁊ uocauit nom̃ eius mimi¬
citie. p̾ro mnimicicus qd̾ aqui¬
la ⁊ symachus. tninarit il ci

Expanded text:
via bibet . De quo etiam Elivia bibet . De quo etiam Elias tempore famis bibit. Sed quihristus: ideo ei torrens ille aruit . Dominus vero noster, etiam in torrente traditus est: dedicans regenerationem nostram et Baptismi sacramentum. 347 Et foderunt pueri Isaac in valle Gerarum, et invenerunt ibi puteum aquae vivae. Et hic pro valle, torrens scriptus est; numquam enim in valle invenitur puteus aquae Et foderunt puteum alterum, et altercati sunt etiam super eo: et vocavit nomen ejus, inimicitiae. Pro inimicitiis, quod Aquila et Symmac
Abbreviated transcription (Latin):
aliena terra semĩauĩt ysaac:
tamen non puto ꝙ tanta ei fer
tilitas ordei fuerit. unde meli¬
us puto illud esse qd habet᷑ in
hebreo. ⁊ aquila quoq trãstu¬
lit: ⁊ inuenit in anno illo cen¬
cuplũ estimatũ. id est. ẽlcato
licteris ⁊ estimatio scribat᷑ ⁊
ordeum: tamen estimatõnes
saarimi legunt᷑. ordea uero sõ¬
uim. Lacens autem scriptura
Senus frugum qd̾ multipli¬
cau̾it: uidet̾ michi ciuctarũ
m illo uirtutũ ostendisse mł¬
tiplicatõem. Deniq sequit᷑.
Et bñdixit ei dñs: ⁊ magnus
factus est uir. Et ambulabat
uadens ⁊ magnificatus : donec
magnus fieret uehement̾. Fe¬
licitas autem multiplicati or¬
dei: ignoro si quem possit face̾
gloriosũ.
t abiit inde ysaac. ⁊ uenit
in ualle gerarum. ⁊ habi¬
tau̾it ibi. Pro ualle: torrentẽ
habet in hebreo. Neq enim y¬
saac postqmͣ magnus fcũs est:
habitare poterat in ualle. Ha¬
bitauit autem in torrente: de
quo scriptũ est. De torrente bi

Expanded text:
aliena terra seminaverit Isaac, aliena terra seminaverit Isaac, tamen non puto, tilitas frugum fuerit. Unde melius puto illud esse quod habetur in Hebraeo, et Aquila quoque transtulit: Et invenit in anno illo centuplum aestimatum, id est, ἑκατὸν litteris et aestimatio scribatur et hordeum, tamen aestimationes, SAARIM   leguntur, hordea vero SORIM. Tacens autem Scriptura genus frugum, quod centuplicaverit, videtur mihi cunctarum in illo virtutum ostendisse multiplicationem. Denique sequitur: Et benedixit ei Dominus, et magnus factus est vir, et ambulabat vadens, et magnificatus, donec magnus fieret vehementer. Felicitas autem multiplicati hordei, ignoro, si quem possit facere gloriosum. Et abiit inde Isaac, et venit in vallem Gerarum, et habitavit ibi. Pro valle, torrentem habet in Hebraeo. Neque enim Isaac postquam magnificatus est, habitare poterat in valle. Habitavit autem in torrente, de quo scriptum est: De torrente in
Abbreviated transcription (Latin):
is ⁊ frĩb tius: ⁊ diiudicent
int̾ nos. Nec enim possumus
cred̾e̾ ut scriptura ꝯmemorat: ꝙ
iacob exceptis liberis secum frẽs
aliquos habui̾t.
t concepit rebecta uyor eius:
⁊ mouebant̾ filu eiꝰ in ea.
p̾ro motione septuagnita int̾p̃¬
est ludebant siue calcitrabant.
ut aquila transtulit. ꝯfringe¬
bant᷑ filii in utero eius. syma¬
in siłitudĩem auis in suꝑficie
ferebant᷑.
t egressus est primꝰ rube¬
us totus: sicut pellis pilo¬
sus. ubi nos pilosum posuimꝰ:
in hebreo habet. seyr. uude e
sau sicut ⁊ alibi legiꝰ: seyr.
id est pilosus dicit᷑.
t dixit esau iacob. Da mi¬
chi gustum de coctõne ru¬
bea ista : quia deficio. Propt̾ea
uocatũ est nom̃ eius edom. Ru¬
brũ siue fuluũ: lingͣ hebrea
edom dicit᷑. Ab eo igit᷑ ꝙ rubro
cibo uendidĩt primitiua sua:
fului. id est edom sortitus est
nomen.
eminauit autem ysaac ĩ
terra illa: ⁊ inueint ĩ an¬
no illo cencuplũ ordei. Licet in

Expanded text:
is et fratribus tuis: et dijudicent is et fratribus tuis: et dijudicent inter nos . Nec enim possumus credere, ut Scriptura commemoret, quod Jacob, exceptis liberis, secum fratres aliquos habuerit. Et concepit Rebecca uxor ejus, et movebantur filii ejus in ea. Pro motione, Septuaginta Interprest, ludebant, sive calcitrabant; quod Aquila transtulit, confringebantur filii in utero ejus. Symmain similitudinem navis in superficie ferebantur. Et egressus est primus rubeus totus, sicut 346 pellis pilosus. Ubi nos pilosum posuimus, in Hebraeo habet SEIR  . Unde et Esau, sicut et alibi legimus, Seir, id est, pilosus est dictus. Et dixit Esau Jacob: da mihi gustum de coctione rubea ista, quia deficio: propterea vocatum est nomen ejus Edom. Rubrum, sive fulvum, lingua Hebraea EDOM   dicitur: ab eo igitur, quod rubro cibo vendiderit primitiva sua, fulvi, id est, Edom sortitus est nomen. Seminavit autem Isaac in terra illa, et invenit in anno illo centuplum hordei. Licet in
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ cecidit. Duodecim filii
nascunt᷑ ysmaeli e quib pri¬
mogenitus fuit nabeoth: a qͤ
omnis regio ab eufrate usq
ad mare rubrũ. nab&hena us¬
q hodie dicit᷑. que pars arabie
est. Nam ⁊ familie eoꝵ. oppida¬
q ⁊ pagi. ac minuta castella
⁊ tribus: hoꝵ applłatõne cele¬
brant᷑. Ab uno ex hiis cedar in
deserto. ⁊ duma alia regio. ⁊
themana ad austrũ. et cede¬
ma ad orientem.plaga dicit᷑.
Quod autem in extremo hu¬
ius capituli iuxta septuagĩ¬
ta legimꝰ. contra faciem om¬
us est illud qd̾ nos posuimuͦ
coram omnib frĩbus suis oc¬
cubuit: id est in manib om¬
niũ filioꝵ suoꝵ mortuus est.
suꝑsticib liberis: ⁊ nullo pri¬
us morte prerepto. Fratres
autem pro filuis appellari:
iacob quoq ad laban demon¬
strat dicens. Quod est pecca¬
tũ meum. quia ꝑsecutus es
post me. ⁊ quia scrutatus es
omĩa uasa mea: Quid inue¬
uisti de uniũsis uasis domus
tue Ponat᷑ coram frĩbus me¬

Expanded text:
smahelis. Duodecim filii nascuntur Ismaheli, e quibus primogenitus fuit Nabaioth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, et quae pars Arabiae est. Nam et familiae ipsorum, oppidaque et pagi, ac minuta castella et tribus, horum appellatione celebrantur. Ab uno ex his Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Theman ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam dicitur. Quod autem in extremo hujus capituli, juxta Septuaginta legimus, contra faciem omus est illud quod nos posuimus, coram omnibus fratribus suis occubuit, id est, in manibus omnium filiorum suorum mortuus est, superstitibus liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat, dicens: Quod est peccatum meum, quia persecutus es post me: et quia scrutatus es omnia vasa mea? Quid invenisti de universis vasis domus tuae? Ponatur coram fratribus me
Abbreviated transcription (Latin):
de accipit᷑: ut freqñt̾ mͣ psal¬
mis. ⁊ in euangelio. Confice¬
id est gracias ago tibi. siue
S lorifico te.
t concepit bala: ⁊ peꝑit
lacob filium. Et dixit ra¬
chel. Iudicauit me deus. ⁊ ex¬
audiuit uocem meam: et de¬
dit michi filium. Propt̾ea uo¬
cauit nomen eius dan. Causã
nomĩs expressit : ut ab eo ꝙ
iudicasset se dñs: filio ancil¬
le iudicu nomen ĩpon̾et. dan
quippe int̾pretat̾ iudiciũ.
t concepit adhuc ⁊ peꝑit
bala ancilla rachel. filiũ
scd̾m iacob. Et dixit rachel.
Hĩtare me fecit deus hĩtatio¬
ne cum sorore mea: et inua¬
lui. Et uocauit nomen eius
neptalim. Causa nomĩs nepta¬
lim. alia hic multo exponit᷑:
qmͣ in libro hebreoꝵ nominũ
scripta est.Unde ⁊ aquila ait.¬

Expanded text:
pitur, ut frequenter in Psalmis, et in Evangelio : Confiteid est, gratias ago tibi, sive glorifico te. Et concepit Bala, et peperit Jacob filium: et dixit Rachel: Judicavit me Dominus, et exaudivit vocem meam, et dedit mihi filium: propterea vocavit nomen ejus Dan. Causam nominis expressit, ut ab eo quod judicasset se Dominus, filio ancillae, judicii nomen imponeret: DAN   quippe interpretatur judicium. Et concepit adhuc, et peperit Bala ancilla Rachel filium secundum Jacob: et dixit Rachel: Habitare fecit me Deus habitatione cum sorore mea, et invalui: et vocavit nomen ejus Nephthalim. Causam nominis Nephthalim, alia hic multo exponitur, quam in libro Hebraeorum Nominum scripta est. Unde et Aquila ait
Abbreviated transcription (Latin):
sathanã contͣriũ int̾p̾tari.
t fod̾unt puteũ
alterũ. ⁊ non litigauerũt
cum eis : et uocauit nomen
latitudo. Pro latitudĩe in hebre¬
o habet. rooboth: ad ꝓband̾ illd̾
quod supra diximꝰ ip̃e edifica¬
uit niuiuen ciuitatem. ⁊ roo¬
both. ħ est plateas eiꝰ.
t abyme lech uut ad euz
de geraris.⁊ ochorath ꝓnubus eiꝰ:
⁊ phicol princeps milicie eius.
pro ochorach pronubo: in hebre
o habet. collegiũ amicoꝵ eius:
ut non tam hominũ significet
qmͣ amicoꝵ turbam que cum
rege uenerat: in qua fuit ⁊
phicol princeps ex̾citus illius.

Expanded text:
nam, contrarium interpretari. Et foderunt puteum alium, et non litigaverunt cum eis: et vocavit nomen ejus latitudo. Pro latitudine, in Hebraeo habet ROOBOTH  , ad probandum illud, quod supra diximus: Ipse aedificavit Niniven civitatem, et rooboth, id est, plateas ejus . Et Abimelech ivit ad eum de Geraris, et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princeps militiae ejus. Pro o habet, collegium amicorum ejus, ut non tam hominem significet, quam amicorum turbam, quae cum rege venerat in quibus fuit et Phicol princeps exercitus eju
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ audiuit deus uocem pueri de
loco ubi erat. Et dixit angelꝰ
dei ad agar de celo. et reliqua.
N ullũ moueat. In hebreo e¬
uim post hoc qd̾ scriptum est.
non uidebo mortẽ pueri mei:
ita legit̾ ꝙ ip̃a agar sederit cõ¬
tra puerũ.⁊ leuaũt uoce su¬
am ⁊ fleu̾it. ⁊ exaudierit deus
uocem paruili. Flente eium
matre.⁊ mortem filu usera¬
bilit̾ prestolante: deus exau¬
diuit puerũ. de quo pollicitus
fuerat abrahe dicens. Ged et
filiũ ancille tue: in gentez
magnã faciam. Alioquin et
ip̃a mater: non suam mortẽ
sed filu deplorabat. Peꝑcit gͥ
ei deus: pro quo fuerat ⁊ fle¬
tus. Deniq in ꝯsequentib di¬
cit᷑. Gurge ⁊ tolle puerũ: et
true manũ eius. Ex quo ma¬
nifestũ est : eum qui tenet᷑
non honeri matri fuisse. sed
comitem. Quod autem ma¬
nu parentis tenet᷑: sollicitꝰ
monstrat̾ affectus.

Expanded text:
et exaudiuit deus uet exaudiuit deus uloco ubi erat, et dixit angelus Dei ad Agar de coelo, et reliqua; nullum moveat: in Hebraeo enim post hoc quod scriptum est, Non videbo mortem pueri mei, ita legitur quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre, et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum, de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam, alioquin et ipsa mater non suam mortem, sed filii deplorabat. Pepercit igitur ei Deus, pro quo fuerat et fletus. Denique in consequentibus dicitur: Surge, tolle puerum, et tene manum ejus. Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus.
Abbreviated transcription (Latin):
exaudiuit deus hũilitate
nicam. ysmael int̾pretat᷑ exau¬
Dicio dei.
ic erit rusticus homo. Manꝰ
tico in hebreo scriptũ habet. fã¬
ra. qd̾ int̾pretat᷑ onag̃. Gigni¬
ficat autẽ semen eius habita¬
turũ in heremo: id est sarrace¬
nos uagos incertisq sedibus
qui unnũsas gentes quib de¬
sertũ ex lat̾e̾ iũgit̾ incursãtes.
ĩpugnant᷑ ab omĩb.
camentũ meum tetũ: ⁊ eris pa¬
ter multitudinis gentiũ. Et nõ
uocabit᷑ adhuc nom̃ tuũ abiam.
sed erit nomĩ tuũ abraham: qr
patrẽ multaꝵ gentiũ posui te.
tamentũ legimꝰ.ibi in hebra¬
ico ẜmone sit fedus siue pactũ.
id est. berith. Dicunt aucem he¬
brei. ꝙ ex nomĩe suo deus. qd̾ a
pud illos tetragramũ est. ẽ.
lict̃am abrahe ⁊̃ sare addid̾it.
⁊ postea uocatus est abraham
pater multaꝵ: nam qd̃ sequi¬
tur gentiũ. non habet᷑ in no¬
mine. sed sb̾audit᷑. Nec miran¬
dũ quare. cum apud grecos⁊

Expanded text:
exaudivit Deus humilitatem exaudivit Deus humilitatem meam. Ismael interpretatur exauditio Dei, hic erit rusticus homo: manustico in Hebraeo scriptum habetur Phere, quod interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impugnantur ab omnibus. stamentum meum tecum: et eris pater multitudinis gentium, et non vocabitur ultra nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraam, quia patrem multarum gentium posui te. tamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, BERITH  . Dicunt autem Hebraei, quod ex nomine suo, Deus, quod apud illos tetragrammaton est, h litteram Abrahae, et Sarae addiderit. ; postea dictus est Abrahampater multarum: nam quod sequitur gentium, non habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quare cum apud Graecos et
Abbreviated transcription (Latin):
de angustus lib̾atus est isrł.
doccasũ autẽ solis. ẽlc̃ctac¬
ĩc. cecidit suꝑ abraham. Pro
electaci. in hebreo. t̃hardẽma.
suꝑra u̾timnꝰ in soporem.
eneratõne autem quarta
reu̾tent᷑ huc. haud dubiũ
quin hu qui de semĩe fuerint a¬
brahe. Quere igit̾ quõ in exodo
scriptũ sit. Quinta autem gen̾a¬
tione egressi sunt filii isrł de t̾¬
ra egipti. Suꝑ quo capitulo par¬
uũ uolum̃ edidimꝰ
cce conclusit me dñs: ut nõ
pariam. Ingredẽ ergo ad ã¬
cillã meam: ut habeam filio ᷤ ex
ea. Diligent̾ nota.ꝙ ꝓcreatõ fi¬
lioꝵ: in hebreo edificatio scripta
est. Legit̾ enim ibi. Ingrede
ad ancillam meã: si quo modo
edificer ex ea. Et ne forte hoc
sit: qd̾ in exodo dicit᷑. Bñdixit
deus obstetricib: ⁊ edificarunt
sibi domos.
t inueint eam angelꝰ dñi
suꝑ fontem aque in deser¬
to ad fontẽ in uia sur. cõseqũ¬
t̾ egiptia in uia sur que ꝑ he¬
remũ ducit ad egiptum: ire e¬
t uocauit nom̃ eius: quia

Expanded text:
s liberatus est Israel. Ad occasum autem solis ecstasis cecidit super Abram. Pro ecstasi in Hebraeo THARDEMA  , supra vertimus in soporem. Generatione autem quarta revertentur huc. Haud dubium quin hi, qui de semine fuerint Abrahae. Quaeritur quomodo in Exodo scriptum sit: Quinta autem generatione egressi sunt filii Israel de terra Aegypti . Super quo capitulo parvum volumen edidimus. Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: ingredere ergo ad ancillam meam, ut habeam filios ex ea. Diligenter nota, quod procreatio filiorum, in Hebraeo aedificatio scripta est. Legitur enim ibi: Ingredere ad ancillam meam, si quo modo aedificer ex ea. Et vide, ne forte hoc sit, quod in Exodo dicitur: Benedixit Deus obstetricibus, et aedificaverunt sibi domos . Et invenit eam Angelus Domini super fontem aquae in deserto ad fontem in via Sur. Consequenter Aegyptia in via Sur, quae per eremum ducit ad Aegyptum, iret vocavit nomen ejus Ismael: quia
Abbreviated transcription (Latin):
t mortuus ne¬
est abraham in senectute
in septuaginta int̾pretib ad¬
ditũ est. ⁊ deficiens mortuus
est abraham: quia non ꝯue¬
uit abrahe defic̾e et ĩminui.
Illud quoq qd̾ nos posuimꝰ.
in senectute bona senex ⁊ ple¬
nus: in grecis codicib ponit᷑
plenus dierũ. Quod cũ sensum
uideat᷑ expon̾e. eo ꝙ luce ⁊ diei
oꝑibus plenus occubuerit: ta¬
men magis ad aniatcotriri.
facit. si simplicit̾ ponat᷑ plenꝰ.
t hec nomina fi¬
lioꝵ ysmael in noĩbus su¬
is : ⁊ in gen̾atõnib suis. Pͥmo¬
geuitus ysmaelis. nabeoth. et

Expanded text:
t mortuus est Abraham in senectute in Septuaginta interpretibus additum est: Et deficiens mortuus est Abraham, quia non convenit Abrahae deficere et imminui. Illud quoque quod nos posuimus, in senectute bona, senes et plenus, in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce diei operibus plenus occubuerit, tamen magis ad anagogen facit, si simpliciter ponatur plenus. Et haec nomina filiorum Ismael in nominibus suis et generationibus suis. Primoge
Abbreviated transcription (Latin):
heres meus erit. ubi nos ha¬
lemꝰ ⁊ filius masec u̾nacule
mec: in hebreo scriptũ est. ube¬
ria. masec. bẽthi. qd̾ aquila
transtulit. Riociorit otizoni
tum dantis domui mec. theo
Filius cius qui suꝑ doniũ meã
est. Quod aucem dicit. hoc est.
ego sine liberis morior. ⁊ filiꝰ
pcuratoris mei uel uillici qui
uniũsa dispensat ⁊ distribuit
ascus eliezer: hic meus heres
erit. Porro elyezer int̾pretat᷑
deus meus adiucor. Ab hoc ai¬
unt damascum ⁊ conditam ⁊
nũcupatam.
go deus qui eduxi te de re¬
gione chaldeoꝵ. Hoc ẽ qd̃
paulo ante diximꝰ in hebreo
haberi. qui eduxi te de ur ches¬
dim. id est de incendio chalde
t posuit ea contra faciem¬
in inuicem: aues uero nõ
duisit. Descenderunt autẽ uo¬
lucres suꝑ cadauera.⁊ suꝑ di¬
uisiones eoꝵ: ⁊ sedit cum eis a¬
braham. Non ꝑtinet ad p̾sens
opusculũ: huius expositio sacͣ¬
menti. Hoc tantũ dicimꝰ. qr
pro huis que posumꝰ. in hebreo

Expanded text:
haeres meus erit. Ubi nos hahaeres meus erit. Ubi nos habemus, et filius Masec vernaculae meae: in Hebraeo scriptum est, UBEN MESECH BETHI: quod Aquila trtum dantis domui meae. Theofilius ejus, qui super domum meam est. Quod autem dicit, hoc est: Ego sine liberis morior, et filius procuratoris mei, vel villici, qui universa dispensat et distribuit que Damascus Eliezer, hic meus haeres erit. Porro Eliezer interpretatur, Deus meus adjutor. Ab hoc aiunt Damascum et conditam, et nuncupatam. Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum. Hoc est, quod paulo ante diximus in Hebraeo haberi: qui eduxi te de UR CHESDIM, id est, de incendio Chaldaeorum. t posuit ea contra faciem invicem: aves vero non divisit. Descenderunt autem volucres super cadavera et super divisiones eorum, et sedit cum eis Abram. Non pertinet ad praesens opusculum ejus expositio sacramenti. Hoc tantum dicimus, quia pro his, quae posuimus, 330 in Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ei. quia semel opuscu
t̾ea quid hebrei de hoc senci¬
ant inferemꝰ. Aiunt hunc
esse sem filiũ noe : ⁊ supputã¬
q pͥmogenitos a noe donec
sacerdocio fungeret᷑ aaron:
fuisse pontifices. Porro salem
rex iberusalem dicit᷑: que pͥ¬
us salem appellabat᷑. Melchise¬
dech autem beatus apostolus
tre cõmemorans. ad xpm̃ re
gloria: refert᷑ ad menbra. Eo
ꝙ preputium habens abrahe
bsidixerit circũciso. ⁊ in abra¬
ham leui. ⁊ ꝑ leui aaron. de
quo postea sacerdotiũ: ex qͦ
colligi uult sac̾dotiũ ecclesie
habentis preputiũ. benedixis¬
se circũciso sacerdocio synago¬
ge. Quod autem ait. tu es sac̾
pͣ aaron irracõnabilib uictimis
ĩmolandic: sed oblato pane ⁊ ui¬
no. id est corpore ⁊ sanguine do¬
uẽ deus quid dabis mͥ. Et
ego uado sine liberis. ⁊ fi.¬
lius masec u̾nacule mee. hic
damascus eliezer. Et dix̃ abra¬
ham. Ecre michi nõ dedisti se¬
men: ⁊ filius i̾acule mee.

Expanded text:
dixit ei. Quia semel opusculdixit ei. Quia semel opusculterea quid Hebraei de hoc sentiant, inferamus. Aiunt hunc esse Sem filium Noe, et computates primogenitos a sacerdotio fungeretur Aaron, fuisse pontifices. Porro Salem, rex Jerusalem dicitur, quae prius Salem appellabatur. Melchisedech autem beatus Apostolus tre commemorans, ad Christumgloria refertur ad membra, eo quod praeputium habens, Abrahae benedixerit circumciso, et in Abraham Levi, et per Levi Aaron: de quo postea sacerdotium. Ex quo colligi vult, sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium, benedixisse circumciso sacerdotio Synagogae. Quod autem ait: Tu es sacerper Aaron irrationalibus victimis immolandis, sed oblato pane et vino: id est, corpore et sanguine DoDomine Deus, quid dabis mihi? Et ego vado sine liberis: et filius Masec vernaculae meae, hic Damascus Eliezer. Et dixit Abram: Ecce mihi non dedisti semen: et filius vernaculae meae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gomorre. p̾ro equitatu: in
hebreo habet. rachus. id est
substanciã.
t qui fugerat: nũciauit
abraham transitori. Ipse
uero sedebat ad quercũ man¬
bre amorrei frĩs eschol. ⁊ frĩs
aunan: qui erant coniuirati
abrahe. Pro eo qd̾ nõ posum ꝰ
transitori in hebreo scͥptũ est.
In hoc enim transitor expri¬
unt̾. Quod autem ait apud
quercũ manbre a mari: me¬
lius in hebreo legimꝰ apud
queitũ manbre amorrei. frĩs
eschol. ⁊ frĩs non aunan ut sep¬
tuaginta transtułunt. s aner:
ut ostende̾t manbre. eschol. et
auer. amorreos atq g̾manos.
socios fuisse abrahe.
t ꝑ secutus est eos us dan:
ad phenicis oppidũ quod
nũc paneas dicit᷑. Dan autẽ
unus e fontib est iordanis. nã
⁊ alter uocat᷑ ior. qd̾ int̾pre¬
obus ergo fontib qui haud¬
procul a se distant. in unũ ri¬
uulũ federatis: iordais dem¬
ceps appellat᷑.
t melchi sedech rex salem.
protulit panes ⁊ uinũ: ⁊
ip̃e sacerdos dei excelsi.⁊ bene¬

Expanded text:
 Gomorrhae. Pro equitatu in Hebraeo habet rachus, , id est substantiam. Et qui fugerat, nuntiavit Abram transitori. Ipse vero sedebat ad quercum Mambre Amorrhaei fratris Escol, et fratris Aunan, qui erant conjurati Abrae. Pro eo, quod nos posuimus transitori, in Hebraeo scriptum est, ibri , hoc enim transitor exprimitur. Quod autem ait, apud quercum Mambre Amorrhaei, melius in Hebraeo legimus apud quercum Mambri Amorrhaei fratris Escol et fratris, non Aunan, ut Septuaginta transtulerunt, sed Aner, ut ostenderet Mambre et Escol et Aner Amorrhaeos atque germanos, socios fuisse Abrae. Et persecutus est eos usque Dan, ad Phoenicis oppidum, quod nunc Paneas dicitur. Dan autem unus e fontibus est Jordanis. Nam et alter vocatur Jor, quod interpreobus ergo fontibprocul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. Et Melchisedech rex Salem protulit panem et vinum, et ipse Sacerdos Dei excelsi, et bene