comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
farus qui missine sic dicitur: in quo funt m̃fa¬
mia ulla portenta multum formidata naui¬
eantibus sylla & carybdis. Syllam saxum
fesse constat ad leuam undisonum procellosum a
Tarybdim contra aquarum magnam quanctam
rapidam̃q noraginem: neq tẽ moueat : quod
libro tertio diuini poematis
cimtis iter prosequar causa uõ tantae uertiginis
apud historitos & poetas una est ferunt enim
hunc nostrum: qui nos abit: ac diximit ape.¬
ninum in trinacritem protendi solitum: donec
multis setis duo maria: uelut ex ab dito gemi.¬
muint Latus montis hic illie sine intermissiõe
obicẽ maria suo impc̃tu apta concurrẽ. Apenini aũt
ultima sic a toto corpore montis exsecta nomẽn
Qamisso conaessisse in nomen montis sciculi pelo.¬
hi. unius s. ex his tribois unde trinacriȩ appel¬
latio sumpta est: qui messme proximus est : cui
quod nomen ante fuit iñcertum hẽo hoc enim
apeloro gub natore hanibalis quem ille siue tota

Expanded text:
Pharus est, qui Messanensis dicitur, in quo sunt infaPharus est, qui Messanensis dicitur, in quo sunt infamia illa portenta, multum formidata navigantibus, Scilla et Caribdis. Scillam saxum esse constat ad levam, undisonum, procellosum, Caribdim contra aquarum magnam quandam rapidamque vertiginem. Neque te moveat quod libro tertio divini poematis euntis iter prosequor. Causa vero tante vertiginis apud poetas et historicos una est. Ferunt enim hunc nostrum qui nos ambit ac dirimit Apenninum in Trinacriam protendi solitum, donec multis seculis duo maria velut ex condicto, geminum latus montis hinc illinc, sine intermissione obice maria suo impetu acta concurrere, Apennini autem ultima, sic a toto corpore montis exsecta, nomine etiam amisso, concessisse in nomen montis Siculi Pelori, unius scilicet ex his tribus unde Trinacrie appellatio sumpta est, qui mons Messane proximus est, cui quod nomen ante fuerit incertum habeo. Hoc enim a Peloro gubernatore Hannibalis, quem ille sive tota
Abbreviated transcription (Latin):
die pars olim campaniae fuerat rutraq s¬
cipus ub̃tatis appellatio: quo prȩtextu aereris
hic: liberq certamen inoerta uictoria statue
Post hec gremium maris ecce mox tiliud ex or¬
dine panditur: in quo salernum uidebis & silañ
fuisse hic medicinae fontem fama est. sed nihul
est: quod non senio exarescat. hic utinam secdis
itaq perpetuo tractu calabrum uttus extñdit ᷑
Dextra aũt longe trinacria: & uulcanus lipa.¬
ris minoresq insulȩ: & ip̃e fumum flanmamq
fundentes: uentosq adeo: ut eoli uentor regis
hic regiam fuisse. uel fabulosum certe uł histo¬
ricum sit. Utrũq enim lectum est hic quos
conuenit eolie dictae sunt: ubi angustissimac
italia ẽ. se aleam uocant. nescio quam uetus op.¬
pidum: sed nomen haud dubie modernum: cus
ad extremum italie angulum ꝑuenenatis eum .si ꝗ
metropoutn hic scicilie mesinam ꝑuo ad mođi
dculoꝵ flexii & terre simul aspicies in medio

Expanded text:
die, pars olim Campanie fuerat, utraque pdie, pars olim Campanie fuerat, utraque precipue ubertatis appellatio. Quo pretextu Cereris hic Liberique certamen incerta victoria statuere. Post hoc gremium maris ecce mox aliud ex ordine panditur, in quo Salernum videbis et Silerim. Fuisse hic medicine fontem fama est, sed nichil est quod non senio exarescat. Hinc utinam tu secundis itaque perpetuo tractu Calabrum litus extenditur. Dextera autem longe Trinacria et Vulcanus ac Liparis minoresque insule et ipse fumum flammamque fundentes ventoseque adeo ut Eoli, ventorum regis, hic regiam fuisse, vel fabulosum certe vel historicum sit, utrumque enim lectum est. Hinc quod convenit Eolie dicte sunt. Ubi angustissima Italia est, Scaleam vocant, nescio quam vetus oppidum sed nomen haud dubie modernum. Unde cum ad extremum Italie angulum perveneris, eum scilimetropolim, hinc Sicilie Messanam parvo admodum oculorum flexu et fere simul aspicies. In medio
Abbreviated transcription (Latin):
monti nomen. & ip̃e flammnas ructare solitus.
ad quod ołim spectaculum uisendum : cum exꝑiẽ.¬
di nosandiq cupidine perexisset plinius secim̃dus
uir scienti ȩ multiplicis & eloq̃ntiae floride uẽto
cinerem ac faiullam excitante compressus est.
miserabilis tanti uiri exitis. Sic neapolis hĩc
mantuans inde autem ueronensis eiuis ossa
custodit. Mons est aũt̃ multaꝵꝵ rer: sed in pͥ¬
mis uini ub tate mirabilis: quod grxcum ideo dicit :
quia illa s italiae a grecis possessa olim magna
grȩcia dicebatur. hnic ad dextram caprȩ insula
liquitur asperrima ruppibus cir consepta suc¬
cessus infamis senilium tiberii uoluptatum offi.¬
cina seuicie pulcherrimus terraꝵ tractus dd
Leuam pomperos atq herculaneum hũt cele¬
bres olim orbes nune marina nomina: quas
terremotibus euersas sene. mt cefa teste didica¬
mus. Suꝑest adhuc suretum & ip̃e melifluo
palmite gnõsum tota regio terre laborum ho.¬

Expanded text:
monti nomen et ipse flammas eructare solitus. monti nomen et ipse flammas eructare solitus. Ad quod olim spectaculum visendum cum experiendi noscendique cupidine perrexisset Plinius Secundus, vir scientie multiplicis et eloquentie floride, vento cinerem ac faviliam excitante compressus est: miserabilis tanti viri exitus! Sic Neapolis, hinc Mantuani, inde Veronensis civis ossa custodit. Mons est autem multarum rerum, sed in primis vini ubertate mirabilis, quod Grecum ideo dicitur, quia pars illa Italie a Grecis possessa olim Magna Grecia dicebatur. Hinc ad dexteram Capree insula linquitur, asperrimis rupibus circumsepta, secessus infamis senilium Tiberii voluptatum et officina sevitie. Pulcherrimus terrarum tractus ad levam Pompeios atque Herculaneum habuit, celebres olim urbes, nunc inania nomina, quas terremotibus eversas Seneca inter ceteros teste didicimus. Superest adhuc Surrentum et ipsum mellifluo palmite generosum. Tota regio Terra Laboris ho
Abbreviated transcription (Latin):
dium parit ac lare uirginis prȩditum donudi¬
luim. quam a latere parũꝑ ab sceserit udeto. Re¬
tie semoris amplissimum̃ opus: Illud nulla fe.¬
sti natio. nullis labor impediat: quin duos illius
ficus supra priuatum modum. & ante ꝗͣ pestis
pesagis opus professioni tuo debitom te incito.
non studiosum ueritatis ad fabulas. et id circo
D astrum oui titulo cognitum aspexisse satis
fuĩt. hẽc est ciuitas ubi ongilius nostꝭ liba lib
studus opꝑam dedit. cum iãm patria illum tua
nediosanum teneriorib ans discĩpulum hũiss.
hic se carmen ille georgicum scyipsisse. hic se
imnobili otio flinuissẽ uere cundissime memorat
anc dulam uitat ille parthenopem id enim
est aliud & nomine conditricis ciuitati nomen
d mum peregre moriens in extrema suspiria sue
meminit nẽapolis: & hnc reuehi optalut : ut quã
uiuus amauerat iuta fonctus incoleret hic tã¬
dm digresso biceps aderit ueseuus uulgo summa

Expanded text:
dium parit. At Clare Virginis preclarum domicidium parit. At Clare Virginis preclarum domicilium, quamvis a litore parumper abscesserit, videto, regine senioris amplissimum opus. Illud nulla festinatio, nullus labor impediat, quin duos urbis ificiis supra privatum modum et, ante quam pestis pelagus, opus professioni tue debitum, te mitto, non studiosum veritatis ad fabulas, et idcirco Castrum Ovi titulo cognitum eminus aspexisse satis fuerit. Hec est civitas ubi Virgilius noster, liberalibus studiis operam dedit, cum iam ante patria illum tua Mediolanum, tenerioribus annis, discipulum habuisset. Hic se carmen illud georgicum scripsisse, hic se ignobili otio floruisse verecundissime memorat. Hanc dulcem vocat ille Parthenopem, id enim est aliud de nomine conditricis civitati nomen. Demum peregre moriens, inter extrema suspiria sue meminit Neapolis et huc revehi optavit ut, quam vivus amaverat, vita functus incoleret. Hinc tandem digresso, biceps aderit Vesevus vulgo Summa
Abbreviated transcription (Latin):
& religioni proximum belli quoq tpr̃ib m̃uis¬
latum. si uera populi uox est: & nullus unquã
Latrociniis attentatum est patet. Eriptam nea.¬
politanam dicunt. cuius intemplis ad Lucilum
Seneca mentionem fecit so finem fasti tramitis
uibi pͥmum uderi celum incipit aggere edito
breue : sed de uotissimum sacellum: supra ip̃m
cripte ⁊ exitum: & mox ad radiam montis
in littore uirginis marię matris temiplum quo.
magnus populi magnus assidue p̾nauigantium
fit concursus. Proxĩna inuale sedet ip̃a neapolis
mt urbes littorẽas una quidem ex pauei : põtus
hic & manufactus. Supra portum regia. ubi
si in terram exeas capellam regis intrare non
omiseris in qua conterraneus ołim meus pictoꝵ
nr̃i gui princeps magna reliquit manus: & in¬
genii monum̃ta. Noñ te cduildeo hortari. ut ex¬
tantem in colle urbi proximo e artusiȩ domũ
adeas. Scio. ut nauigatio fatigationem:& fasti¬

Expanded text:
et religioni proximum, belli quoque temporibus invioet religioni proximum, belli quoque temporibus inviolatum, si vera populi vox est, et nullis unquam latrociniis attentatum patet. Criptam Neapolitanam dicunt, cuius et in epistolis ad Lucilium Seneca mentionem facit. Sub finem fusci tramitis, ubi primo videri celum incipit, in aggere edito breve sed devotissimum sacellum supra ipsum Cripte exitum et mox ad radicem montis in litore Virginis Matris templum, quo magnus populi, magnus assidue pernavigantium fit concursus. Proxima in valle sedet ipsa Neapolis, inter urbes litoreas una quidem ex paucis. Portus hic etiam manufactus; supra portum regia, ubi si in terram exeas, capellam regis intrare ne omiseris, in qua conterraneus olim meus, pictorum nostri evi princeps, magna reliquit manus et ingenii monimenta. Non audeo te hortari ut extantem in colle urbi proximo Cartusie domum adeas. Scio ut navigatio fatigationem et fasti
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ nanem sumptuosamq iactantiam terrestelpõ
comitatu. fastuq plusꝗ̃ cęsareo ꝑmeauit. Ton
longe ã puteolis falernus collis attolit famoso
pasmite nobilis. inter falernimi& mare mõs
est saxeus manibus homiu ꝑfossus quode
uulgũs insulsum a ungilio magicis intanta¬
tionibus putat factum Ita el arorum fama
hominu non ueris contenta laudibus sępe etiã
fabulis uiam fecit: de quo cum me olim rober¬
tus regno clarus. s preclarus ingenio & hes̃
quid sentirem multis astantibui ꝑ contãtus essẽt hu¬
manitate fretus regia: quȩ non reges modo sed
homines: iocans nuquam me legisse marmoraũ
fusse uirgilium rñdi ꝙ ille serenissime nutu frõtis
approbans: non illic magiae: sed ferri uestigia esse
confessus sunt aũt montes fauces ex rauati mõti
angustae: sed longissimae atq atre : te nebrosd ĩtus
& horrifica nexo publicum iter in medio mirꝑ

Expanded text:
per inanem sumptuosamque iactantiam terrestri ponper inanem sumptuosamque iactantiam terrestri poncomitatu fastuque plus quam cesareo permeavit. Non longe a Puteolis Falernus collis attollitur, famoso palmite nobilis. Inter Falernum et mare mons est saxeus, hominum manibus perfossus, quod vulgus insulsum a Virgilio magicis cantaminibus factum putat. Ita clarorum fama hominum, non veris contenta laudibus, sepe etiam fabulis viam facit! De quo cum me olim Robertus regno clarus, sed preclarus ingenio ac literis, quid sentirem multis astantibus percuntatus esset, humanitate fretus regia, qua non reges modo sed es vicit, iocans nusquam me legisse marmorarium fuisse Virgilium respondi, quod ille serenissime nutu frontis approbans, non illic magie sed ferri vestigia esse confessus est. Sunt autem fauces excavati montis anguste sed longissime atque atre, tenebrosa intus et horrifica semper nox, publicum iter in medio, mirum
Abbreviated transcription (Latin):
& muroꝵ reliquias indicant amplissims urbi
etiam satis multę. & scriptoꝵ astipulat fideo
Ftic neronianȩ piscinae ingentia monstrantine
ex ordia nam furoris alterius fossamotab oñtio
nsq hostiam tanto terrar spacio ꝑ tot montes
non mi pensa per pn sed iactua. non labore pploꝵ
sed exitio fodiendos destinarat ut humano ui¬
cta studio natura tute ꝙ libere facitum iter
non aꝑto quidem mari: sed marinis aquis de
rem anserunt. hac angulus & iucrinum habet
q undam illam iuliam᷑. et: quae equoꝵ indignãs
Quorum & poeta recordatus: dum Seorgita seri¬
beret opus a iulio extructum ab angusto cȩsar̃
immutatum & aut me memoria frustra le
aut mare mortuum appellant: se mario fe¬
adtiam atq impetum compesce hominimi ma¬
nus. Contra nusenum & bdias pudeole tridus.
aut quatuor passuum millib arꝑarent. hoc
maris interuallum Cauis romanoꝵ quartus
Imꝑator pessimoꝵ uõ post neronem pul ꝑ

Expanded text:
et murorum reliquie indicant, amplissime urbi et murorum reliquie indicant, amplissime urbi etiam satis multe, et scriptorum astipulatur fides. Hic Neroniane piscine ingentia monstrantur exordia. Nam furoris alterius quo fossam ab Averno usque Ostiam, tanto terrarum spatio, per tot montes, non impensa rei publice sed iactura, non labore populorum sed exitio, fodiendas destinarat, ut humano victa studio natura tuto et libere tantum iter, non aperto quidem mari, sed marinis aquis ac remanserunt. Hic angulus et Lucrinum habet et Undam illam Iuliam atque Equor Indignans, quorum et poeta recordatus est dum Georgica scriberet; opus autem a Iulio exstructum, ab Augusto Cesare immutatum et, aut memoria frustratur, aut Mare Mortum appellant, sic maris ferociam atque impetum compressere hominum manus. Contra Misenum et Baias Puteole, tribus aut quatuor passuum milibus procul, apparent. Hoc maris intervallum Gaius, Romanorum quartus imperator, pessimorum vero post Neronem primus,
Abbreviated transcription (Latin):
uolucrum nidis frequens. In eodem flexu fontes
calioli. tepentesq insignius quam in alia ꝑte nr̃i
orbis erumpunt. Quidam nõ sultureum: ac frc¬
ixentem cinerem eruotantes. Est ibi terra si ne
igne uisibili: sine aquis ex se ip̃a salubrem uatorẽ
& medentem corporib fumum profert. deniq hisd
in locis & humanae uitae remedium ꝯuenisse die¬
xeris & mortis horrorem. & so miseno quide in sm̃ꝑ
in anchoris romanoꝵ una classium stabat ad ocł¬
currñctum repñtinis incursibus. Alia quidm rauẽ¬
ne erat. Idq alto consilio augustus cesar instituit
ut mare suꝑum atq infernm: quibus insule
instar italiae magna ꝑs cingitur hoc gemino p̾si.¬
dio tuta essent. Intra misenum baie suñt tb illic
sepulto baio quodam socio ulyxis appellatae
situ longe amoenissimo: ut non ñnerito ĩbine
romanoꝵ delicie usdrentur fuisse: quod et
marmorẽe testudines calidis fontib suꝑiectae

Expanded text:
volucrum nidis frequens. In eodem flexu fontes volucrum nidis frequens. In eodem flexu fontes calidi tepentesque insignius quam in alia parte nostri orbis erumpunt, quidam vero sulphureum ac ferventem cinerem eructantes. Est ubi terra sine igne visibili, sine aquis, ex se ipsa salubrem vaporem et medentem corporibus fumum profert. Denique iisdem in locis et humane vite remedium convenisse dixeris et mortis horrorem. Et sub Miseno quidem semper in ancoris Romanarum una classium stabat ad occurrendum repentinis incursibus, alia equidem Ravenne erat. Idque alto concilio Augustus Cesar instituit, ut Mare Superum atque Inferum, quibus insule instar Italie magna pars cingitur, hoc gemino presidio tuta essent. Intra Misenum Baie sunt, ab illic sepulto Baio quodam socio Ulixis appellate, situ longe amenissimo, ut non immerito hiberne Romanorum delicie videantur fuisse, quod et marmoree testudines calidis fontibus superiecte
Abbreviated transcription (Latin):
ximumꝰ lacin imminens alpib adiacens comũ
est quod ne forte cum uulgo fallaris dixmi
hinc missenus collii in mare porrigĩtillie humati
fibicinis phrigii nom̃ hñs: cuius rei meminit xg
Sunt qui pũtent misenum ibi peremptum abͤ
enea diis infernis sacra facturo. quae: ut asfunt
maroneo eloquio ex cusatam. Illic sane scieficatu¬
ab gnea narrasse uirgilium: ubi sacrificasse uly.¬
xem homerus ante narrauit. pari ritus imma.
auernus acheron: atq tartarea nomuina ibi ditis
hostia limen irremeabile: & ille facilii descensus
querni de quo loquit᷑ poeta: quem patentem dieb
dẽ. ac noctibus. sed laboriosi atq oꝑosi reditus
de qua re quia quod scͥptum est Lẽgisti: si quid
ip̃e pretcrea uidrm: atq audierim sequar ext᷑
propositi metas eam. hic sibille cumane domus
maxine suꝑ arñtem auerni ripam cerniturit
senio semirupta hĩtatore quidem nullo sed uariart

Expanded text:
ximum, Lario imminens, Alpibus adiacens, Comumximum, Lario imminens, Alpibus adiacens, Comum est, non Cume, quod ne forte cum vulgo falleris dixerim. Hinc iam Misenus collis in mare porrigitur, illic humati tubicinis Frigii nomen habens, cuius rei meminit Virgilius. Sunt qui putent Misenum ibi peremptum ab Enea diis infernis sacra facturo que, ut asserunt,Maroneo eloquio excusatam; illic sane sacrificatuab Enea narrasse Virgilium ubi sacrificasse Ulixem Homerus ante narraverat, pari ritus immaniAvernus atque Acheron Tartarea nomina, ibi Ditis ostia, limen irremeabile, et illic facilis descensus Averni, de quo loquitur poeta, quem patentem diebus dixit ac noctibus, sed laboriosi atque operosi reditus, de qua re quia quod scriptum est legisti, si quid ipse preterea viderim atque audierim sequar, extra propositi metas eam. Hic Sibille Cumane domus maxima, super horrentem Averni ripam cernitur, iam senio semiruta, habitatore quidem nullo, sed variarum
Abbreviated transcription (Latin):
fanda cede. altm scipionis indigno exilio nobi¬
litatum & cineribus patriȩ negatis. Sed hec
duo loca estimatione magis anĩmi: quam oculis
assequeris Alt n iacet. ale latet: nisi quod. apͦ
formias adhuc due seu tres magne suꝑeminẽt
hareine ip̃a sed m oculis eyit inarmiẽ quae se
se omnia dabit insula poetaꝵ nota p̾conio Iida
moderni uocitant. sub qua gonis edicto obyutũ
tiphoeum gygantem fama ẽ fecitq locum fabulȩ
uapor hominis anhelantii. & ethneo more solitu
incendium. uicina huic prochita est ꝑua insula.
Sed unde nuꝑ magnus quidam uły surexit
Iohanne ille: qui formidatum Earoli diadema
non ueritus es grauis memor in uiriae : & maioꝰ
si licuisset ausurus. ultionis loco hũt regi sicilia
abstulisse. sniul & ad leuam cumas colle
humili sybillȩ pr̃iam iudebis. ubi tarquinus suꝑ¬
bus yegno puhius tandem tuscoꝵ. & latinoꝵ desti.¬
tutus auxiho exul obiit. Nam hoc Mediolano pro¬

Expanded text:
fanda cede, alterum Scipionis indigno exilio nobifanda cede, alterum Scipionis indigno exilio nobilitatum et cineribus patrie negatis. Sed hec duo loca extimatione magis animi quam oculis assequeris: alter enim iacet, alter et latet, nisi quod apud Formias adhuc due seu tres magne supereminent arene. Ipsa sed in oculis erit Inarime que se se obviam dabit, insula poetarum nota preconio, Isclam moderni vocitant, sub qua, Iovis edicto, obrutum Typheum gigantem fama est fecitque locum fabule vapor, velut hominis anhelantis, et Ethneo more estuare solitum incendium. Vicina huic Prochita est, parva insula, sed unde nuper magnus quidam vir surrexit, Iohannes ille qui formidatum Karoli diadema non veritus, et gravis memor iniurie, et maiora, si licuisset, ausurus, ultionis loco habuit regi Siciliam abstulisse. Simul et ad levam Cumas colle humili Sibille patriam videbis, ubi Tarquinius Superbus, regno pulsus tandemque Tuscorum et Latinorum destitutus auxiliis, exul obiit. Nam hoc Mediolano pro
Abbreviated transcription (Latin):
Cilutas ibi antiut fuit uolicoꝵ caput. quȩ cum
in ulta olim bella cum romanis gessisset: capta
demum : & cum tota gente sbacta est. proxĩe
astara est: inde mons paltus: cui carminib
potens eyrce nomen imposusse ẽditur ibi eni
in belluas: quȩ transformatio: quid misterii uale¬
ait nosti. Locus est aũt et fama celebris.
scriptoꝵ ingenis hic ad dextram pontiae ye¬
mand b̃uis in sula. ⁊ alum caraer illustrium. pro.¬
gredienti tibi teracina nunc: olim anxur pͥmu
aderit. mox Cdieta nutricis enȩę nomen suãs:
ubi quae prosꝑior nauigatio sacrum herasmi tu¬
mulum nec adire pigeat: cuus opem in młtis¬
tam iam in maritimo discrimine profusse opimno
constans est. hinc flexus littore & peltigii sinus
ingens saltusq ltuniferi cedriferiq & odo¬
ratum. acs semꝑ lete uirñtium nemus arbuscłaꝵ
In hoc tractũ formibe. seu formianum di ht̾nu
sunt : dicam uerius fuerunt. Alt̾um citonis ñ¬

Expanded text:
Civitas ibi Antium fuit, Vulscorum caput, que cum Civitas ibi Antium fuit, Vulscorum caput, que cum multa olim bella cum Romanis gessisset, capta demum et cum tota gente subacta est. Proxime Astura est, inde mons prealtus, cui carminibus potens Circe nomen imposuisse creditur. Ibi enim, in beluas, que transformatio quid mysterii vellet nosti. Locus est autem et fama celebris et scriptorum ingeniis. Hinc ad dexteram Pontie remanent, brevis insula et olim carcer illustrium. Progredienti tibi Terracina nunc, olim Anxur, primum aderit, mox Caieta, nutricis Enee nomen servans ubi, quo prosperior navigatio sit, sacrum Erasmi tumulum adire ne pigeat, cuius opem multis iam in maritimo discrimine profuisse opinio constans est. Hic flexus litorum et pelagi sinus ingens saltusque lauriferi cedriferique et odoac sapidum semper lete virentium nemus arbuscularum. In hoc tractu Formie seu Formianum et Liternum sunt: dicam verius, fuerunt; alterum Ciceronis in
Abbreviated transcription (Latin):
prodiere. postħ illa: quae cinitas uetus dñ
decem: ni fallor passuum millibus sita est. deinde
quem adriani portum uocant opus int̾ erncta
mirabile. quod ne int̾ septem illa famosissiã nu.¬
meretur. nil sibi nisiũ aetas. et iactantia grgca
de fuerut. his exactis tibinę fauces ad leuam
sunt. ad dextram remanente sardinia. Supra.
& ipsa tybis hostia est anci marai collonia quarti
romanoꝵ regis quam in ip̃o mari fluminisꝙ ꝯfi.¬
nio posuit: ut ait florius iam tum presagiens
animo futurimi. ut totius mondi opes & com¬
meatus illo ueluti maritimo urbis hospitio re¬
cipentur. illie sane cum fueris scito tełd regĩa
I rbium roma: non nisi xii passium nulib abẽe
de qua si tam ꝑuo spacio loqui uelim. intolerãd
nimis audacię sim cuus gestis dc glorie totus
terraꝵ orbis angustus ẽ : cuius nomini libri lin.¬
guęq om̃s non sufficiunt. post hostia. et tibma
Saput antii apparet. ita enim uoccnt nautae

Expanded text:
prodiere. Post hec illa que Civitas Vetus dicitur, prodiere. Post hec illa que Civitas Vetus dicitur, decem nisi fallor passuum milibus sita est. Deinde quem Adriani portum vocant, opus inter cuncta mirabile, quod ne inter septem illa famosissima numeretur nichil sibi nisi etas et iactantia Graia defuerit. His exactis Tiberine fauces ad levam sunt, ad dexteram remanente Sardinia. Supra Tiberis ripam Ostia est, Anci Marcii colonia, quarti Romanorum regis, quam in ipso maris fluminisque confinio posuit, ut ait Florus, iam tum videlicet presagiens animo futurum «ut totius mundi opes et commeatus illo veluti maritimo urbis hospitio reciperentur». Illic sane cum fueris, scito te a regina urbium Roma non nisi duodecim passuum milibus abesse, de qua si tam parvo in spatio loqui velim, intolerande nimis audacie sim, cuius gestis ac glorie totus terrarum orbis angustus est, cuius nomini libri lingueque omnes non sufficiunt. Post ostia Tiberina Caput Antii apparet, ita enim vocant naute.
Abbreviated transcription (Latin):
plumbirum insigne oppidum ad leuam fertili se¬
det in colle. portus subest neq multaꝵ capaꝵ
nauium. & securitatis ambiguae. ad dextram
ex iguo spatio Ilua est insula in exhaustis cahibu
gnoia metallis: ut maro ait ꝑhidentq ꝗlegiones
longiores ibi trayunt moras omnia illie add uictu
optima prouenire. Deniq post Sardinam anussa
pisanaꝵt opum illam pcipuam sedem este. haud
ꝑcul ĩpopulonia. massa maritima.s grossetuz
thelamonius portui an ab tuacis patre an ũde
dictus sit. profitcor me nescire. Inde missus addex¬
tram igiliton in sulo uino: & marmore nobilis: ad
Leuam sancti stefani: quem dicunt : & mox poͬ.¬
tus ħ culeus. argñtarius mons medus. post cor¬
netum turritum. et spectabile oppidum gem̃ĩo
cinctum muro: & ex alto colle maria longa de¬
spitĩns. huiui in finibus tarquinii fuerim̃t. olim
cuitas. nuc nihil p̾ter midum nomeniae rui.¬
nas. Unde: qui romae regnauerunt. tarquini

Expanded text:
Plumbinum, insigne oppidum ad levam fertili sePlumbinum, insigne oppidum ad levam fertili sedet in colle, portus subest neque multarum capax navium et securitatis ambigue. Ad dexteram, exiguo spatio, Ilva est insula inexhaustis Chalybum generosa metallis ut Maro ait. Perhibent qui longiores ibi traxerunt moras, omnia illic ad victum optima provenire, denique post Sardiniam amissam, Pisanarum opum illam precipuam sedem esse. Haud procul inde Populonia, Massa Marittima, Grossetum, Thelamonis portus en ab Aiacis patre, an unde dictus, profiteor me nescire. Inde rursus ad dexteram Igilium insula, vino et marmore nobilis, ad levam Sancti Stephani, quem dicunt, et mox portus Herculeus. Argentarie mons medius. Post Cornetum, turritum et spectabile oppidum, gemino cinctum muro et ex alto colle maria longa despiciens. Huius in finibus Tarquinii fuerunt, olim civitas, nunc nichil preter nudum nomen ac ruinas, unde qui Rome regnarunt Tarquinii
Abbreviated transcription (Latin):
oñdet. cinitatem ꝑ uetustam: sed recenti& de¬
magna ꝑs orbium paucis turrib: sed tota sint
eminentissimis edifficiis apparente. quondam
quoq maris potentissimam donec patrum
memoria non modo iures equoreas: sed animos
nauigandiq propoĩtum magno ucti plio Ianuẽ¬
sium amisere. Tost hec paucis passium mil¬
libus portus et ip̃e manu factus pisa num uo-¬
cant. aderit & ferẽ contiguum lournum: udi
p̾ualida turris est: cuius in uertice ꝑnox
flamma nauigantib tuti littoris signũm p̃bet
Hie si ad dextfam te flectas gorgon atq capra¬
ria ꝑuȩ quędam pisanorum insulȩ. p̾sto erunt
Nec non turris exigua pelagi medio: quae me¬
lora nulgo dicit᷑ infansta isti populo: quod .s. illic ip̃a
ouius ꝓ aulo ante memini pugna cõmissa ẽ. Si psius
intenderis uidebis & corsicham incultam insulam.
& arm̃tis siluestrib abundantem. Qunquagĩta
inde uł non multo amplius passuum millibus

Expanded text:
ostendet, civitatem pervetustam sed recenti et deostendet, civitatem pervetustam sed recenti et demagna pars urbium, paucis turribus sed totam simul eminentissimis edificiis apparentem, quondam quoque maris potentissimam donec, patrum memoria, non modo vires equoreas sed animos navigandique propositum, magno victi prelio Ianuensium, amisere. Post hec paucis passuum milibus, portus et ipse manufactus, Pisanum vocant, aderit et fere contiguum Liburnum, ubi prevalida turris est, cuius in vertice pernox flamma navigantibus tuti litoris signum prebet. Hinc si ad dexteram te deflectas Gorgon atgue Capraria, parve quedam Pisanorum insule, presto erunt, nec non turris exigua, pelagi medio, que Meloria vulgo dicitur, infausta illi populo, quod scilicet illic ipsa, cuius paulo ante memini, pugna commissa est. Sin pressius intenderis, videbis et Corsicam incultam insulam et armentis silvestribus abundantem. Quinquaginta inde, vel non multo amplius, passuum milibus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus montibus aliquãdu planu: de tibsq scoplis
leue littus portus rari. Castella proculet colleb
plaga maris inhospita. Sarzanum paulum sum.¬
motum a littore mouum frequensq oppidum.
Inde lauentia uicus ignobilis. fluiius deinde re. et
nomine frigidus aquis: aterrisq ꝑlucidus: secus mas.¬
sam amȩnissiam terram descendit ĩ pelagus. ꝓpe
oppidum est. petram sanctam dicunt: cuius ut
andio. conciiii tuus quidam fuit illius tune pro.¬
uintiae p̾ses : & uir domi clarus: ao nobilis. itaq¬
nomen familię suae transtulit in suum opuz
Ultra iam pter duas pifanoꝵe arces nihil memo.¬
rabile: quarum alt̾am mutronem. alteram uero
uiam regiam appellant. nec multe serchi atq
arni fluminum fauces sunt. Quorum alter
Lucam prę abitur. alter patrie meȩ̨ muros
pͥmum. tandem pisas interfluit : & de Luca geđ
dubius sum. Forñtia pronus añ conspectum latet
Pisas aũt ex ipsa puppe gubnaculi tibi doctor

Expanded text:
tibus montibus, aliquandiu planum et absque scopulis tibus montibus, aliquandiu planum et absque scopulis lene littus, portus rari, castella procul in collibus, plaga maris inhospita, Sarzanum paulo submotum a littore, novum frequensque oppidum, inde Laventia, vicus ignobilis, fluvius deinde re ac nomine Frigidus, aquis arenisque perlucidus, secus Massam amenissimam terram descendit in pelagus. Prope oppidum est, Petramsanctam dicunt, cuius autor, ut audio, concivis quidam tuus fuit, illius tunc provincie preses et vir domi clarus et nobilis. Itaque familie sue nomen transtulit in suum opus. Ultra iam preter duas Pisanorum arces nichil memorabile, quarum alteram Mutronem, alteram vero Viam Regiam appellant. Nec multo post Sercli atque Arni fluminum fauces sunt, quorum alter Lucam preterlabitur, alter patrie mee muros primum, tandem Pisas interfluit. Et de Luca quidem dubius sum, Florentia prorsus extra conspectum latet, Pisas autem ex ipsa puppe gubernaculi tibi rector
Abbreviated transcription (Latin):
liber. nisi iutae b̃uitas. uel ingenii tarditas. ił
aliorum libroꝵ unum in tempus eura concidẽs
uł quorum nullus est modus fortumae im̃pe.¬
dm̃ita uetuerunt: aliquando forte sb oculos tuos
ueniens in horum. atq alioꝵ : quae multa nune
uisuus es: locoꝵ memoriam reuocabit. Sed anł.¬
tum uiae yestat. ⁊ rogrediam ad reliqua non
procul hinc certa extyemos fines ianuensiuz
coruus famosum scopulum: et nomen a colore
sortitum. ac paululum prouectum. Maera am̃is
hostia: qui maritimos ligures ab ethruscis diri¬
mit. supraq littus maris eo sinistrãq rippam
fliuiii ruinas lime iacentis aspicies si fame fides
est. Aliud enim hac in ꝑte nihil hẽo. Magnum
exemplum fugĩdae libidinis : quae sẽpe nõ
modo singuloꝵ hominum sed magnaꝵ urbiũ
& locupletum populorꝑ: ac regum opes fortu¬
nasq pessundedit. Licet hiuusae rei & maius
& antiquius troia sit: Hinc iam sensim cedn¬

Expanded text:
liber, nisi vel vite brevitas vel ingenii tarditas vel liber, nisi vel vite brevitas vel ingenii tarditas vel aliorum librorum unum in tempus cura concidens vel, quorum nullus est modus, fortune impedimenta vetuerint, aliquando forte sub oculos tuos veniens, in horum te atque aliorum, que multa nunc visurus es, locorum memoriam revocabit. Sed multum nobis vie restat. Progrediamur ad reliqua. Non procul hinc, circa extremos fines Ianuensium, Corvum famosum scopulum et nomen a colore sortitum ac, paululum provectus, Macre amnis ostia, qui maritimos Ligures ab Etruscis dirimit, supraque littus maris sinistramque ripam fluvii ruinas Lune iacentis aspicies, si fame fides est. Aliud enim hac in parte nichil habeo magnum exemplum fugiende libidinis, que sepe non modo singulorum hominum, sed magnarum urbium et locupletium populorum ac regum opes fortunasque pessumdedit, licet huiusce rei exemplum maius et antiquius Troia fuit. Hinc iam sensim ceden
Abbreviated transcription (Latin):
Ende rapalum stestrum: & noen ueneris in¬
signem portum securum nentoꝵ omnium: et
emnium: quȩ sub cglo sunt classium capacem no.¬
strum prope eriaem. habet enim altum Scicilia
In meddio est sinus maris oportunus fatigatis pup.¬
pibus. Et hoc quidem littus omne palmiferu
atq cedriferum: ut adusum cereri sit bacho
grdtissimum ac minerue: nulli usquam terraro
cedere ctum. quo magis id pͥscis rere scriptotb
& p̾sertim uatib p̾termissum reor. Sed aohu
Sed adducor ut existimem: non mudeam neq
desidiam causam dedisse silentio sed quod nõdib
tentata. icdeoq nondum nota fertilitas erat. ttine
est ut cum daris saepe carminibus meraem
fallernmq concelebrent: terrasq tilias. hanc
cunctis hac laude p̾stantem onmnes indictam prc¬
teriexĩt: id me mouit omnium qui scripserint: et
ingenio & scillo: et aetate. nouissimum : ut in affricȩ
scriberem. Caractẽ dicendiq gnẽ longe alio: ꝗ

Expanded text:
inde Rapallum ac Siestrum et nomine Veneris ininde Rapallum ac Siestrum et nomine Veneris insignem portum, securum ventorum omnium et omnium que sub celo sunt classium capacem, nostrum prope Hericem habet enim alterum Sicilia. In medio sinus est maris, oportunus fatigatis puppibus. Et hoc quidem litus omne, palmiferum atque cedriferum, ut adversum Cereri sic Baccho gratissimum ac Minerve, nulli usquam terrarum cedere certum est. Quo magis id priscis rerum scriptoribus, et presertim vatibus, pretermissum miror. Sed adducor ut extimem non invidiam neque desidiam causam dedisse silentio, sed quod nondum tentata ideoque nondum nota fertilitas locorum erat. Hinc est ut, cum claris sepe carminibus Meroen Falernumque concelebrent terrasque alias, hanc cunctis hac laude prestantem omnes indictam preterierint. Id me movit, omnium qui scripserunt et ingenio et stilo et etate novissimum, ut in Africe mscriberem, caractere dicendique genere longe alio. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
perẽ et nautae de littore funem soluant
hon tamen ante discesseris quam p̃tio sum illuo
&insigne uas solido ex smaragdo: quo xp̃s. ciuis
usus fertue. uideas. deuotum si sic est. Alioquin
apte specie cdarum opus. hinc digressus ad leua
totum illum diem ne oculos a terra dimoueas
edueto multa enim illic occurrẽt: quae tibi mlto
sit facilius mirari: quam cuiꝗ̃ hoñi stillo amplecti
Ualles amcenissimas: int̾ labentes riuulos collisgt
tissima de mira fertilitate conspicuos: preualida
in ruppibus oppida: uicos amplissimos: et mar¬
morelis atꝙ aureatas domos: quocũq te uideris uter
sparsas iudebis in littore : & stupebis urdem taled cori
siloꝵ rurium delicus succumbẽ. Uiginti: nisi fallor
passuum emmensus extñium in ilndtis ꝑmõtoriu
eaput montis ip̃i uocãt. obuium hadbis. & delfinis
suie: ut naute nuncupant alfini portum ꝑexi¬
guum: sed tranꝗllum : & apͥcis collibus abditum

Expanded text:
perent et naute de litore funem solvant, perent et naute de litore funem solvant, non tamen ante discesseris quam pretiosum illud et insigne vas, solido e smaragdo, quo Cristus, cuiusus fertur, videas devotum si sic est, alioquin suapte specie clarum opus. Hinc digressus ad levam totum illum diem ne oculos a terra dimoveas caveto. Multa enim illis occurrent que multo tibi facilius sit mirari quam cuiquam hominum stilo amplecti: valles amenissimas, interlabentes rivulos, colles asperitate gratissima et mira fertilitate conspicuos, prevalida in rupibus oppida, vicos amplissimos; et marmoreas atque auratas domos, quocunque te verteris, videbis sparsas in littore et stupebis urbem talem decori suorum rurium deliciisque succumbere. Viginti, nisi fallor, passuum milia emensus extentum in undas promontorium, Caput Montis ipsi vocant, obvium habebis et Delphini sive, ut naute nuncupant, Alphini portum, perexiguum sed tranquillum et apricis collibus abditum,
Abbreviated transcription (Latin):
situm & edificioꝵ decus: atq in pͥmis classem. qđ
de tyria scriptum iudes: cunctis terribilem tinẽdãq
littoribus Tu molem pelago obiectam portumq
mirabẽ manufactum: mestimabilis sumptus
infinitae oꝑę:quem quotidianae ne quiequa
feriant ꝓ tellȩ. Quid multa cum sedulo felicitate¬
ciuitatem hanc. & dextra leuaq ciy confusum
litus. ac montes fluctibus impendentes: ad hec
uirtutis aciem longo excitio młtos olim annos
excuit. Quod si luuo ẽ ditur: nulla ꝓuintia mag̃
fecit: ut cum silicet essent: ea quãe iugilem. atq
solititum romanum excitum haberẽ locorimr
montana duricies hostis: prompta uelocitas: et¬
commeatum difficultas. insidiarum oportunitas.
coniũctio castelloꝵ. labor iugis. peridili plurimũ
p̃de mĩmiium. ocii nihil itaꝙ cum ubiq terraro
Cum singłis. hic cum młti difficultatib imno
tp̃rẽ pug̾nandum erat. ⁊ me tametsi socii pro.¬

Expanded text:
situm et edificiorum decus atque in primis classem, quod situm et edificiorum decus atque in primis classem, quod de Tyria scriptum vides, cunctis terribilem tremendamque litoribus; tum molem pelago obiectam portumque mirabere manufactum, inextimabilis sumptus, infinite opere, quem quotidiane nequicquam feriunt procelle. Quid multa? Cum sedulo civitatem hanc et dextera levaque circumfusum litus ac montes fluctibus impendentes, ad hec virtutis aciem, longo exercitio, multos olim annos exacuit; quod, si quid Livio creditur, nulla provincia magis fecit ut cui scilicet essent omnia, que vigilem ac solicitum Romanum excercitum haberent: locorum montana durities, hostis prompta velocitas, commeatum difficultas, insidiarum oportunitas, communitio castellorum, labor iugis, periculi plurimum, prede minimum, otii nichil. Itaque cum ubique terrarum cum singulis, hic cum multis difficultatibus uno tempore pugnandum erat. Hinc tu, tametsi socii pro
Abbreviated transcription (Latin):
Lapidosi collis in latere. uirisq &e menib suꝑba.
quam dnam maris illius aspectus ipse ꝓnũtiat
sua sibi potentia: quod młtis iam fect urbibus
runt ianum pͥmum: ut quibusdam plac et italiae
regem: quod an ita sit : an ip̃e situs orbi nom̃
dederit : quod nostri orbis q̃ ianua quȩdum este
uideatur ĩcertum habeo pͥma ibi celebrior opi¬
nio est in chroniçis eorum scripta & publitis
sculpta monum̃tis. Utriq aũt illuo obstat. qđ
apud ueteres non icinue sed Ganiae nomensin
usu est. huiui sane multa recentia & memorabi¬
lia dici possunt: quae p̃tereo: neꝙ enim scribo nũc
historiam sed loca describo. Antiqua aũt pauciora
ꝙ nõ sm̃ꝑ hoc sed quantum intellige̾ est. Cappt
bñtis Albiganum fuerat. ipsa quidem de qua loqͦ
sanuꝗ tp̃rib belli punici secundi ã c arthagi¬
nensib eusa: a romanis ducibus cestituta est.
In qua tu nunc. &e populi & ħitum: &e locorum

Expanded text:
lapidosi collis in latere, virisque et menibus superbam, lapidosi collis in latere, virisque et menibus superbam, quam dominam maris aspectus ipse pronunciat. Sua sibi potentia, quod multis iam fecit urbibus,  ferunt, primum ut quibusdam placet Italie regem. Quod an ita sit, an ipse situs urbi nomen dederit, quod nostri orbis quasi ‘ianua’ quedam esse videatur, incertum habeo. Prima ibi celebrior opinio est et in chronicis eorum scripta et publicis insculpta monumentis. Utrique autem illud obstat, quod apud veteres non Ianue sed Genue nomen in usu est. Huius sane multa recentia et memorabilia dici possunt, que pretereo, neque enim scribo nunc historiam, sed loca describo; antiqua autem pauciora, quod non semper hoc sed, quantum intelligere est, prius caput gentis Albingaunum fuerat. Ipsa quidem de qua loquor Ianua temporibus belli Punici secundi a Cartaginensibus eversa, a Romanis ducibus restituta est. In qua tu nunc et populi habitum et locorum
Abbreviated transcription (Latin):
OSCIS ur optime: quoniam non potes¬
me comitem has habere litterulas: in ꝗb
me oculis ipse tuis mox idebis de me q̃a
ea c̃te necdum uidi omnia: nec uꝗͣ forte iusurus
sum audire expetis: mirum dictu:. nisi qr passi
multa. que non uidimus: scimus: multa quae uidi¬
mus ignoramus: parebo equidem eoꝙ promptius.
dnimȩ dehinc: quae ad notitiam rerum. & m̃ge.¬
nii ornam̃tum. ꝑostremo quae ad memoriam ex¬
emploꝵ excitandumq animum ꝑtinẽ uidebũt᷑
explicem Iterq iongissimum breui stillo metiar
Prima quarium. nisi fallor religiosi prorsus ac
fidelis alia feruentis ostudiosi Tertia militaris
ac magni animi cura est ouid uõ non posset
amor certitius te uisurum speras: ꝗ̃ calamus meus
hie. quam quas oculus tibi tuni monstrabit : uit
Ingrediamur hõ iam tandem hoc: & media p̃terue¬
t. quae assidue soiecta oculis inc ultare duribi
suꝑuacuum est: nondum tibi ursam: ut ais Iã.¬
nũam ueniamus: udebis ergo imꝑiosam orbem

Expanded text:
o, vir optime, quoniam me non potes, comites has habere literulas, in quibus que oculis ipse tuis mox videbis ex me, qui ea certe necdum vidi omnia, nec unquam forte visurus sum, audire expetis: mirum dictu, nisi quia passim multa que non vidimus scimus, multa que vidimus ignoramus. Parebo equidem, eoque promptius, lutem anime, dehinc que ad notitiam rerum et ingenii ornamentum, postremo que ad memoriam exemplorum excitandumque animum pertinere videbuntur explicem iterque longissimum brevi stilo metiar. Prima quarum, nisi fallor, religiosi prorsus ac fidelis, alia ferventis ac studiosi, tertia militaris ac magni animi cura est. Quid vero non possit amor? Certius te visurum speras que calamus meus hinc quam que oculus tibi tuus inde monstraverit. Ingrediamur vero iam tandem iter hoc et media pretervecti, que assidue subiecta oculis inculcare auribus supervacuum est, nondum tibi visam, ut ais, Ianuam veniamus. Videbis ergo imperiosam urbem
Abbreviated transcription (Latin):
apud uos oraret. plurib ãte uerbis: ac maiori studio
paratus adͥ dicendum uenissem: sed cum illa sit cum
dig tate. ac salute reip. coniuncta necesse est:
ut quantum unicuiq erarii ur̃us cara est ip̃a pa.¬
tria. tantum causa mea sit uobis comendata: agit᷑ it.
de uectigalib: ac conẜuatione errarii: quae res
si a uobis neglecta fuerit. con siłrate. qua ratiõe
publicus status ciuitatis mane̾ incolumis posset
sit: quos max ad miror: qua spei freti: ausi meue¬
fuers nt mecum in udicio conbendẽ. eum udrẽt
uos publice utilitatis auidissimos: & suam causam nõ

Expanded text:
apud vos oret, pluribus certe verbis ac maiori studio paratus ad dicendum venissem. Sed quom sit cum dignitate et salute rei publice coniuncta, necesse est ut quantum unicuique vestrum cure est ipsa patria, tantum causa mea sit vobis commendata.Agit enim de vectigalibus et conservatione errarii, que res si a vobis neglecta fuerit, considerate qua ratione publicus status civitatis manere incolumis possit.  a vobis sit. Quos maxime admiror qua spe freti ausi fuerint mecum in iudicio contendere, quum viderint vos publice utilitatis avidissi
Abbreviated transcription (Latin):
uer&̃. neq in iuria iniquue erat eum imꝑatorem
supplitio affligi: quem non uoluntas ĩ aliquod turpe
fedus: sed potius necessitas impulisset: consiđrat¬
& idem fedus & cum eodem hoste ꝑcussumt̃. causa
eĩs eadem necessitas aut forte maior fuit in nũtianꝙ.
quam pompeio: quamius ꝑmagna utraq fuerit

Expanded text:
utus, nec iniuria. Iniquum erat enim eum imperatorem pendere penas, quem non voluntas in aliquod turpe fedus, sed potius necessitas impulisset. Videt idem fedus et cum eodem hoste percussum est. Cause huic cedam: necessitas fortasse maior fuit Mancino quam Pompeio, etsi perma
Abbreviated transcription (Latin):
distincta esset cum uos nulla in re negligñtiores
IEminem urum fugit Iudices. quanta sint suꝑioris
affricani in hanc nostra re pu merita: ꝗ etsi celebres
triumphos. quasi aliquid laboꝵ suorum. de ꝑuuloꝵꝭ
p̾mium in maxima senatus ppłiq frequentra du¬
xerit nullum tñ nisi plane ingrati e̾e uolumus
suis meritis finem statuẽ conuenit: sed quandiũ
ip̃is astrĩs quo u̾os om̃s scipionem uenisse e̾climus
indicat homo indicia: ut in hac deniq causa memo.¬
riam sui nominis aliquid suis post̾is ap̃ nos ꝓdesse.¬
quȩso igitur iudices equis adeste animis: ualeat
ea: quae om̃ibus in rebus ete semꝑ landata est hu.¬
manitas & mis cordia ura. responsurus eꝗdem sub
adusus eos qui reliꝗas nepotum affricani odio atq
mimicitia ꝑsequunt᷑. uos aũt magis nom̃ aiffrictũ
commoueãt: quam noĩa gͥcorum posteris eoꝵ nocãt.¬

Expanded text:
destinata esset, tum vos nulla in re negligentiores Neminem vestrum fugit, iudices, quanta sit superioris Affricani in hanc nostram rem publicam merita, que etsi celebres triumphos, quasi aliquod laborum suorum et periculorum premium, in maxima senatus populique frequentia duxerit. Nullum tamen, nisi plane ingrati esse volumus, suis meritis finem statuere convenit. Sed quamdiu ipsis astris quo nos omnes Scipionem venisse credimus. Videat homo iudicia et in hac denique causa memoriam sui nominis aliquid suis posteris prodesse?Queso igitur, iudices, equis adeste animis. Valeat ea que rebus in omnibus certe semper laudata est: humanitas et misericordia vestra. Responsurus equidem sum adversus eos, qui reliquias nepotum Affricani odio atque inimicitia persequuntur. Vos autem magis nomen Affricani commoveat, quam nomina Grachorum posteris eo
Abbreviated transcription (Latin):
ego uõ iudices: quos non ignorem: nihil eius minas
timeo: cum suꝑiorib indiciis nostris satis mihi
ꝑsuasum sit: semꝑ uos huiusmodi homines ꝯtẽ psisse
ꝯtemuit .ii. penas & leges: quo coercet potentioꝵ in.¬
uirias. sed non ero similis cęfis: qui timore impedi.
daciam impunitatem nutrire facite p̾beatis uos
acerrimos in hoc iudicio: quales semꝑ fuistis cũ
de magnis criminibus agatur.
qui suam mertiam uult ap̃ uos iuditari modestia.
hominem contẽnddat: atq abucrat: bidet ergo
quid hunc a uobis im̃petrare queniat: nũꝗ se
ulli causae honestae arti addicit: cũq in arte
ulla homine hoc libo digna u̾sari uoluit. & tam̃¬

Expanded text:
Ego vero, iudices, cum vos non ignorem, nihil eius minas timeo, cum superioribus indiciis vestris satis mihi persuasum sit vos huiusmodi homines contempsissetemnit enim penas et leges, que coercent potentiorum iniurias.Sed non ero similis ceteris, qui timore impediundaciam impunitate nutrire, facite prebeatis vos acerrimos in hoc iudicio, quales semper fuistis cum de magnis criminibus agitur. qui suam inertiam vult apud vos iudicari modestiam, hominem contemnat et abiciat.Videte ergo quid hunc a vobis impetrare conveniat, nunquam ulli se arti honeste addixit, nunquam in arte una homine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuide disturbate ur̃a prudntia & dandestina
huiusmodi consilia in Lucem ꝑducatis: non eĩ maĩe¬
statis reos facere: nisi eor omnes factiones explo¬
ratas haberem.¬
Ereor iudices ne adusarius meus sua pecunia
cãm meam oppͥmat: gloriatur .Nt. nemine esse
in ciuitate. qui diuitus ip̃sum añcedat. net putat
quam a iudicibus auro non redimat: non speroita
corruptos esse mores oiuitatꝭ nr̃e: ut plufsis ibem.¬
ꝑantiantiam hõis ditissimi: quam calamitati hom̃
mi seroꝵ concedatis: ne eius hoĩs suꝑbia fictis:
qui nullum põt iudicem sanctum ac iustum ꝓferẽ.
omnia sibi concedi debẽ: p̾sertim cum nihil ab
eo: nisi ꝑ bemeritatem & incontinentiam adhuc
factum sit: neq ꝯueĩebat omnia: quae furorpo.¬
tius animi & quadam uerecundia: quam ratioẽ
& consclio egit uelle detrimentum & inuriam
alioꝵ conu̾ti. alit̾ ti iudices cum hoste. alit̾ cim̃i
in iudiciis ueniat. qui iustitia & equitate cętis
& equitate int nos apud uos depugnandum e

Expanded text:
i, disturbate vestra prudentia et clandestina huius hominis consilia in lucem producatis, non enim maiestatis reum facerem, nisi omnes eius rogationes explorata haberem.ereor, iudices, ne adversarius meus sua pecunia causam meam opprimat: gloriatur enim neminem esse in civitate, qui se divitiis antecedat, nec putat quam a iudicibus auro non speret redimere posse. Non spero ita corruptos esse mores civitatis vestre, ut plura intemperantie hominis ditissimi, quam calamitati hominum miserorum concedatis, nec eius hominis superbiam feratis, qui nullum potuit iudicem sanctum ac iustum profiteromnia sibi concedi debere presertim, quum nihil ab eo nisi per temeritatem et incontinentiam adhuc factum sit, neque conveniebat omnia, que furore potius animi et quadam iracundia quam ratione et consilio egit, velle in detrimentum et iniuriam aliorum converti. Aliter enim, iudices, cum hoste aliter cum  iudiciis vincat, qui iusticia, qui equitate ceteriset equitate inter nos apud vos depugnandum e
Abbreviated transcription (Latin):
Isi maiores nostri iudices grauissimas penas in
eos excogitauint: qui aliquod scelus aut imꝑbe.
factum admiꝑnit: ciuilta tñ maiora statuert¬
aut magis exquisita supplitia: quam ubi ip̃a cͥmĩa
multisig flagitium infamiam tittuler̃t̃. hoc si ad.¬
usarius meus consilio & ratione aĩ adritisset nõ
huc ꝑuentum esset: ut turpitudo eius: ac infaĩa
nime pene ad om̃s ciues nostros ꝑtineret: qui si
nũꝗ in nr̃a urbe natus esset: multo fatiliores
uos omnes iũdicaret: nulla gͦ pena põt a uob
in eum tanta đcerni : quae par esse possit maͦ
eius flagitio: ac facinori.
ut legib ciuitatis: quam uirib corporis &to¬
bora membroꝵ concedẽ. quibus semꝑ ad oppͥsliõe
bonoꝵ ciuium: uelut gladiator aliquis: aut siccari
uerbibus affecit: quod illum iryuentem ⁊ uillã
meam uerbis sunt ausi inhibe. Quare Iudices
leges ur̃as in ius meum defendite. ne gloriet
ium in ciuitate ur̃a plusquam magr̃atus pubtes

Expanded text:
isi maiores nostri, iudices, graves penas in eos excogitaverunt, qui aliquid scelus aut improbe factum admiserint, nulla tamen maiora statuerunt aut exquisita supplicia, quum ubi ipsa crimina multis flagitium infamiamque attulerunt. Hoc si adversarius meus consilio et ratione animadvertisset, non huc proventum esset ut turpitudo eius et infamia nunc pene ad omnes cives nostros pertineret, qui si nunquam in urbe nostra natus esset, multo feliciores vos omnes iudicarem.Nulla igitur pena potuit in eum tanta decerni, que satis esse possit maximo eius flagitio et facinori. et legibus civitatis, quam viribus corporis et robori membrorum concedere, quibus semper ad oppressionem bonorum civium velut gladiator aliquis aut sicarius verberibus affecit, quod illum inventem in villam meam verbis ausi sunt inhibere. Quare, iudices, leges nostras in ius meum defendite, ne glorietur vim in civitate nostra plusquam magistratus publicos