comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rite tͣctauimꝰ. quando qm ubiq p̃sentẽ & ñ spatiis destantib
qͣsi aliqͣ mole uel distentione diffusũ. s ubiq totũ cogitar e te
extendis: Aũte m̃tẽ ab om̃ib imaginib corꝑoꝵ qͦs humana
cogitatio uoluere ꝯsueuit. Nenĩ sapientia ñ iustitia ñ sic de¬
niq caritas cogitat᷑. de qͣ seͥptũ ẽ. Es caritas ẽ. Cũ uͦ eiꝰ habitationẽ

Expanded text:
rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritas cogitatur, de qua scriptum est: Deus caritas
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe habitat om̃is plenitudo diuinitatis. ẜst aliuo qͦd int̾ sit
int̾ illud capd̾ cͦuiꝰ libet m̃bri excellentiã. Est plane: qd̾ singula¬
ri qͣdã susceptione hõĩs illiꝰ una facta ẽ ꝑsona c̃ ũbo. Denullo enĩ
scõꝵ dici potuit aut potest aut pot̾it: ũbũ caro factũ ẽ. Nullꝰ
scõꝵ qͣlibet p̾sentia gr̃e unigenit nom̃ accep̾: ut qd ẽ ipsũ dĩ uer¬
bũ ante scła. hoc simul c̃ assũpto homine diceret᷑. Singularis
gͦ ẽ illa susceptio. nec c̃hõib aliqͥb scĩs. quantalibet sapienti a &
scĩtate p̃stantib ullomͦ potest e̾eᷤ cõmunis. uͥ diuine gr̃ȩ satis ꝑ¬
spicuũ clarũq docum̃tũ ẽ. Qͥsenĩ tã sit sacͥlegꝰ. ut audeat af¬
firmare aliꝗͣ posse aĩmã ꝑm̃itũ lib̾i arbitriĩ ut alt̃ sit xp̃c
efficere:: Ut gͦ ad ꝑsonã ũbi unigeniti ꝑtiner&. qͦ pacto ꝑ libe¬
rũ arbitriũ cõmunit̃ om̃ib ꝙ nat᷑ałr datũ una sola anima

Expanded text:
corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est, nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepbum ante saecula, hoc simul cum assumpto homine diceretur. Singularis est ergo illa susceptio, nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus, ullo modo potest esse communis. Ubi divinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. Quis enim tam sit sacrilegus, ut audeat affirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii, ut alter sit Christus efficere? Ut ergo ad personam Verbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium commu
Abbreviated transcription (Latin):
pora t̾chabeb̾t᷑: ut ñ possint ocłos olaud̾e. atq aꝑire c̃ uolert.
Durius autẽ qͦd ibi dđ̾m qͥsqͥs odłos clauserit. ñ uidebit. Si em̃
ꝓpħa heliseus puer̾ũ suu̾ gieri absens corpore. uidgͣ accipientẽ
munã qͦ dedit cinaaman syrꝰ. qu̾e ꝓpħa memoratꝰ a lepre
deformitate mundauerat. qͦd seruus neꝗͣ. dño suo ñ uiden¬
te latent̾ se fecisse putauerat. qͣntomagis in illo corpore spĩ¬
tali uidebt̾ scĩ om̃ia. ñ solu̾ si ocłos claudant. uerũ etiã uñ st̃
corpore absentes. Toͦ enĩ erit ꝑfectũ illud de qͦloquens apłs:
ex parte inqͥt scimꝰ. & ex parte ꝓpħamꝰ. Cũ autẽ uenerit qͦd ꝑ

Expanded text:
pora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volent. pora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volent. Durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, sc
Abbreviated transcription (Latin):
qr angł̃i eoꝵ sẽꝑuident in celis faciẽ pat̾s mei qͥ in celis ẽ. Sic̃
gͦ illi iudent: ita ꝙ nos uisuri sumꝰ. d ñ dũ ita uidemꝰ. ꝓpt̾ qͦd
ait apłs. qͦd paulo ante dixi. uidemꝰ nc̃ ꝑspecłm ĩ enigmate :
t̾̃c autẽ facie ad faciẽ. Premũi itaq nob̾ fidi uisio ista seruat᷑.
qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. fa̾cies aut̃ di. manifestatio eiꝰ in¬
telligenda ẽ. ¶on aliqͦd tale m̃broꝵ qͣle nos habemꝰiꝰ coepo¬
re. atq isto nomine ñcupamꝰ. Qͣ ꝓpt̾ c̃ ex me querit᷑ qͥd
acturi st̃ scĩ. in illo corpore spiritali. ñ dico qͦd rãudeo. s
dico qͦd credo: scd̾m illud qͦd ĩ psalmo lego. credidi ꝓpt̾ qͦd¬
& locutꝰ sũ. dico itaq uisuri st̃ dđm in ipso corpore: s utr̃uꝑ
ipsũ sic̃ ꝑ corpꝰ nẽ uidemꝰ solẽ. lunã. stellas. mare ac t̾rã. &. qͤ
st̃ in ea. ñ parua qͦstio ẽ. Durũ ẽ enĩ dic̾e qͦd seĩ talia cor¬

Expanded text:
r in caelis uident faciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. propter quod ait apostolus quod paulo ante dixi: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur,quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore adque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nt in ea, non parva quaestio est. Durum est enim dicere quod sancti talia cor
Abbreviated transcription (Latin):
intab̾nacło tuo. aut qͥs reqͥeseet inmonte sc̃o tuo: & in g̾dit᷑
sine macła : &. oꝑat᷑ iustitiã. ꝙ alibi. ẜero ĩmacłatꝰ c̃eo. ꝙͦ alibi.
Beati in macłati inuia. qͥ ãbulant in lege dm̃. Itẽ apd̾s alonionẽ.
D ilig̃ añs scã corda. Accepti sunt aut̾ illi om̃s in macłat. hoꝵ
testimonioꝵ aliqͦ currentes ex ortant᷑. ut ꝑfecte currant.
Auqͣ ipsũ finẽ cõmemorant: qͦc̾rendo ꝑtendant. Ingredi aut̃
sine macła ñ absurde etiã ille dr ñ qͥ iam ꝑfectꝰ eͣ s qͥ ad ipsã¬
bilib: atq ipsa pecc̃a uenialia ñ negligans mundare ele¬
mosinis. Igressũ qͥppe hoc ẽ it̃ nr̃m qͦtendimꝰ ad ꝑfectionẽ :
mundat oratio. Mundaẽ aut̃ oratio. uͥ ueracit̾ ar dimitte
nob̾ sic̃ & nos dimittimꝰ. ut dũ ñ rep̃hendr qd̾ ĩputat᷑. si ne
hac uita unigenito dictũ ẽ: Aliud ẽsine q̃rela. qd̾ de mul¬
tis iustis etiã in hac uita dici potuit: qm̃ ẽ qͥdã modus bone

Expanded text:
et in monte sancto tuo? qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam; et alibi: et ero inmaculatus cum eo; et alibi: beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege domini; item apud Salomonem: diligit dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes inmaculati\'. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sbilibus, atque ipsa peccata venialia non negligens mundare eleemosynis. Ingressum quippe, hoc est, iter nostrum quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio. Munda est autem oratio ubi veraciter dicitur, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus : ut dum non reprehendithac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in ha
Abbreviated transcription (Latin):
te current. ꝯp̃hendent. Ñ sic̃ agone teatͥco. om̃s qͥdem cur¬
runt. s unꝰ accip̃ palitia. Curramꝰ credendo ꝙ sꝑando. de¬
sid̾ando. Curramꝰ corpꝰ castigando. ꝙ elemosinas inbonis dan¬
dis malisq noscendis. hilarit̾ ex corde faciendo: ꝙcurren¬
tiũ uires ut adiuuent᷑ orando. & sic audiamꝰ p̃cepta ꝑfecti¬
onis necurrere negligamꝰ ad plenitudinẽ caritatis. his p̃¬
missis eatestimonia q̃posuit iste cui respondemꝰ cãꝗͥ nos ea
ꝓtulerimꝰ diligent̃ audiamꝰ. In de ut̾onomio. tuaut̾ ꝑfectꝰ eris
corã dño do tuo. Itẽ illic. ꝙ ñ erit inꝯsũmatꝰ ĩ filiis isr ł. Itẽ
saluator ĩ eungłio. ẜstote ꝑfecli qͥa pat̃ ur̃ qͥ inceł ẽ. ꝑfectꝰ ẽ

Expanded text:
 in agone theatrico omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam. curramus credendo, sperando, desiderando; curramus corpus castigando et elemosynas in bonis dandis malisque ignoscendis hilariter et ex corde faciendo et currentium uires ut adiuuentur orando et sic audiamus praecepta perfectionis, ne currere neglegamus ad plenitudinem caritatis. His praemissis ea testimonia quae posuit iste cui respondemus, tamquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus. \'in Deuteronomio: tu autem perfectus eris coram domino deo tuo; item illic: et non erit inconsummatus in filiis Israel; item saluator i
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ istarũ nob̾ occultiora nouerunt. & ea ꝑcon¬
gruas tẽꝑationes elem̃toꝵ p̾bent occasiones. Sed¬
nec boni hȩc nͥ quantũ ds iubet: nec mali hȩc in-¬
iuste faciunt. nͥ quantũ iuste ipse ꝑmittit. Nã
iniqui malitia uoluntatẽ suã habent iniustam.
potestatẽ autẽ ñ nͥ iuste accipit. siue ad suã pen̾a.

Expanded text:
rerum istarum nobis occultiora nouerunt et ea per conrerum istarum nobis occultiora nouerunt et ea per congruas temperationes elementonec boni haec nisi quantum deus iubet, nec mali haec iniuste faciunt nisi quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poena
Abbreviated transcription (Latin):
ta ũ essent: nec alimalia tam multa. nulla mari¬
ũ feminarũq cõmistione p̾cedente. siue in t̾ra. siue
in aqua. quȩ tam̃ crescunt. & coeundo alia pari¬
unt cum illa nullis coeuntibꝰ parentibus orta sit¬
& certe apes semina filioꝵ ñ cocundo concipiunt.
s tanquã sparsa ꝑt̾ras ore colligunt. Inuisibiliũ
enĩ seminũ creator ipse. creator ẽ omĩum rerũ: qm̃
quecũq nascendo ad oculos nr̃os exeunt. & ex occul¬
tis seminibꝰ accipiunt ꝓgrediendi pͥmordia. &. in¬
crementa debita magnitudinis. distinctionesq
formarũ ab originalib tanquã regulis sumunt.
Siꝰ gͦ nec parentes dicimꝰ creatores hominũ. nec agͥ¬
colas creatores frugũ. quãuis eoꝵ extͥnsecus adhi¬
bitis motibꝰ ista creanda dĩ uirtus interius oꝑet᷑.
tta ñ solũ maltiꝰ s nec bonos angłos fas est putari
creatores. si ꝓsistilitate sui sensus & corꝑis semina

Expanded text:
ta non essent, nec animalia tam multa nulla marita non essent, nec animalia tam multa nulla marium feminarumque commixtione praecedente siue in terra siue in aqua; quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tamquam sparsa per terras ore decolligunt. inuisibilium enim seminum creator ipse creator est omnium rerum, quoniam quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt et ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia et incrementa debitae magnitudinis distinctionemque formarum ab originalibus tamquam regulis sumunt. sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum nec agricolas creatores frugum, quamuis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda dei uirtus interius operetur: ita non solum malos sed nec bonos angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis semina
Abbreviated transcription (Latin):
mundi huiꝰ elementis latent. Alia sunt enĩ hȩc
iã conspicua oculis nr̃is ex fructib & animan¬
tibꝰ. alia uͦͭ occutta istoꝵ seminũ semina. unde ui¬
bente creatore produxit aqua pͥma natatilia. uola¬
tilia: terra autẽ pͥma germina. & pͥma sui generis
animalia. Neq enĩ tunc in huiuscemodi fetus ita ꝓ¬
ducta sunt. ut in eis que ꝓducta sunt. uis illa con¬
sumpta sit .s plerũq desunt congruȩ tẽperam̃toꝵ
occasiones. quibꝰ erũpunt. & speties suas ꝑagunt.
Ecce enĩ breuissimꝰ surculus semen ẽ. Nam conueni¬
enter mandatꝰ terre arborẽ facit. huiꝰ autẽ surculi
subtilius sem̃ aliquod eiusdẽ generis granũ ẽ. Et
huc usq nob̾ uisibile. Iam uͦ huius etiã grani sem̃
quãuis oculis uidere nequeamꝰ ratione quidẽ coni¬
cere possumꝰ. quia nͥ talis aliqua uis esset in istis
elem̃tis. ñ plerũq nascerent᷑ ex t̾ra quȩ ibi semina¬

Expanded text:
mundi huius elementis latent. alia sunt enim haec mundi huius elementis latent. alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus.. alia uero illa occulta istorum seminum semina, unde iubente creatore produxit aqua prima natatilia et uolatilia, terra autem prima germina et prima sui generis animalia. neque enim tunc in huiusce modi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt uis illa consumta sit; sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant et species suas peragant. ecce enim breuissimus surculus semen est; nam conuenienter mandatus terrae arborem facit. huius autem surculi subtilius semen aliquod eiusdem generis granum est et huc usque nobis uisibile. iam uero etiam huius grani semen quamuis oculis uidere nequeamus, ratione tamen conicere possumus, quia nisi talis aliqua uis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur et ex terra quae ibi semina
Abbreviated transcription (Latin):
nendos fideles. ne tale aliqͥd facere ꝓmagno deside¬
rent. Propt̾ quod etiã nob̾ scripture auc̃toritate st̃
prodita: uł ad exercendã. ꝓbandã. manifestandãq
iustoꝵ patientiã. Neq enĩ parua uisibiliũ mira¬
culoꝵ potentia iob cuncta quȩ habuit amisit. &
filios. &. ipsã corꝑis sanitatẽ. Nec ido putandũ est
istis transgressorib angłis ad nutũ seruire hanc
uisibiliũ rerũ materiam. s do potius a qͦ hec potestaᷤᷤ
datur. quantũ in sublimi & spiritali sede incõmu¬
tabilis uidicat. Nã & dãpnatis iniqͥs etiã in me¬
tallo seruit aqua. & ignis. & terra ut faciant inde
quod uolunt s quantũ sinitur. Nec sane creatores
illi mali angłi dicendi sunt. quia ꝑ illos magi
resistentes famolo di. ranas & serpentes fecerunt
Om̃iũ quippe rerũ que corporaliter uisibiliterq
nascunt᷑. occulta quedã semina in istis corporeis

Expanded text:
nendos fideles, ne tale aliquid facere pro magno desidenendos fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis scripturae auctoritate sunt prodita; uel ad exercendam, probandam manifestandamque iustorum patientiam; neque enim parua uisibilium miraculorum potentia Iob cuncta quae habuit amisit, et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum seruire hanc uisibilium rerum materiam, sed deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis iudicat. nam et damnatis iniquis etiam in metallo seruit aqua et ignis et terra, ut faciant inde quod uolunt; sed quantum sinitur. nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo dei ranas et serpentes feceruntomnium quippe rerum, quae corporaliter uisibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
ic uideo qͥd infirme cogitationi possit oc¬
curre. cur scilicet ista miracula etiã magiciᷤᷤ
artib fiant. Nã & magi pharaonis similit̾
serpentes fecerunt: & alia similia. S & ampliꝰ illud
ẽ ãmirandũ: qͦmͦ magoꝵ illa potentia quȩ serpenteᷤᷤ
facere potuit. ubi ad muscas minutissimas uentũ ẽ.
omĩno defecit. Seyniphes enĩ musculȩ sũt breuissi¬
me. qͣ t̾cia plaga suꝑb egyptus popłs cedebat᷑. Ibi
certe magi deficientes dixerunt: digitꝰ di hoc ẽ. Un
de & intelligi dat᷑. ne ipsos quidẽ transgressores an¬
głos ethereas potestates inimã istã caliginẽ tanqͣm
in sui generis carcerẽ abillius sublimis etheree pu¬
ritatis habitatione detrusas. ꝑ quas magice artes
possunt. quicqͥd possunt. ualere aliquid ñ posse¬
nisi data de super potestate. Datur autẽ uł ad fal¬
lendos fallaces. sicut in egyptios & mipsos etiã ma¬
gos data est. ut in eoꝵ spuum seductione uiderent᷑.

Expanded text:
ic video quid infirmae cogitationi possit occurrere, cur scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant: nam et magi Pharaonis similiter serpentes fecerunt, et alia similia. Sed illud amplius est admirandum, quomodo magorum illa potentia, qfacere potuit, ubi ad muscas minutissimas ventum est, omnino defecit. Sciniphes enim musculae sunt brevissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. Ibi certe deficientesde intelligi datur, ne ipsos quidem transgressores angelos et aereas potestates, in imam istam caliginem, tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt, quidqnisi data desuper potestate. datur autem uel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum spirituum seductione uiderentur
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdẽ abhac punt inftrni est aliud inftriꝰ quo at᷑ motiu
undiq lib̾ans. Ad hoc infernũ missus ẽ nascendo: ad illud
moriendo. ꝓpt̾a uox eiꝰ ẽ. in illo psalmo. ñ q̃ quã homine
coniciente.s apło exponente ubi ait. Qm̃ ñ derelinques
animã meã minferno. Eigo aut ipsiꝰ uox ẽ. & hic eriusti
animã meã ex inferno inferiore. aut nr̃a uox ꝑ ipsũ
fortassis enĩ apud ipsos inferos ẽ aliqͣ pars inferior qͦ
trudimt᷑ impii. qͥ plurimũ peccauert. Et̃ enĩ apudinfe¬
ros utrũ in locis qͥb dã iã fiusset abrahã. ñ satis possumꝰ
definire. Ndũ eni dñs uenãt adinfernũ: ut erueret

Expanded text:
est ab hac parte inferni, est aliud inferius, quo eunt mortui; undique liberans; ad hoc infernum missus est nascendo, ad illud moriendo. propterea uox eius est in illo psalmo, non quoquam homine coniciente, sed apostolo exponente, ubi ait: quoniam non derelinques animam meam in inferno. ergo aut ipsius uox est et hic: eruisti animam meam ex infefortassis enim apud ipsos inferos est aliqua pars inferior, quo truduntur impii qui plurimum peccaverunt, etenim apud inferos utrum in locis quibusdam jam fuisset Abraham non satis possumus definire. Nondum enim Dominus venerat ad infernu
Abbreviated transcription (Latin):
s in quã futurꝰ eras. Hescio qͥs habens causam molestã
mittendus erat in carcere: uenit aliꝰ defendit eũ. Gr̃as
agens qͥd dic̃: eriusti anima meã de carcere: suspen¬
In his om̃ib ñ erant: s qr talib meritis agebat᷑. & nͥ sub¬
tores suos ñ sunt ꝑmissi ꝑduci. Ergo fr̾es siue illud siue
illud sit. hic me scrutator̾e u̾bi d̾i ñ temerariũ affir
feriore

Expanded text:
sed in qua futurus eras. nescio quis habens causam molestam sed in qua futurus eras. nescio quis habens causam molestam mittendus erat in carcerem. uenit alius, defendit eum; gratias agens quid dicit? "eruisti animam meam de carcere". suspenin his omnibus non erant. sed quia talibus meritis agebantur et, nisi subtores suos non sunt permissi perduci. ergo, fratres, siue illud siuillud sit, hic me scrutatorem verbi Dei, non temerarium affirmferiore.
Abbreviated transcription (Latin):
uatis ocłis uidere. ñ ille ẽẽ suꝑiꝰ ille inferiꝰ. & qͥd ei res¬
pondit abrabã cũ diceret pat̾ abrahã mute lararum
ut intinguat digitũ suũr ꝙͥ stillet in linguã meã qm̃
erucior in hac flãma: fili ait mem̃to qͥa ꝑcepisti bona
in uita tua: lararꝰ autẽ mala. Nlẽ autẽ hic reqͥescit: tuuͦ
torqueris. Et suꝑ hec ait. Inter uos & nos chaos magnum
firmatũ est: ut nec nos possimꝰ uenire ad uos. nec inde
aliqͥs uenire adnos. Ergo int̾ ista fortasse duo inferna
quoꝵ muno quieuert animȩ iustoꝵ in altero torquent᷑
ab inferno niferiore dix. q lib̾auit se atalib peccatis ꝑ quȩ
posset deduci ad torm̃ta inferni inferioris. Quẽ admodũ
simedicꝰ uideat tͥ eminentẽ egͥtudinẽ forte aliqͦ labore
& dicat. parce tͥ. sic te tͣtare quiesce. his cibis utere. nã
si ñ feceris egrotabis: tu autẽ si feceris. & saluus fueris
recte dicis medico. lib̾asti me ab egͥtudine. ñ inqͣ ĩa eras.

Expanded text:
ille esset superius, ille inferius. et quid ei respondit Abraham, cum diceret: pater Abraham, mitte Lazarum ut intinguat digitum suum et stillet in linguam meam, quoniam crucior in hac flamma? fili, ait, memento quia percepisti bona in uita tua, Lazarus autem mala; nunc autem hic requiescit, tu uero torqueris. et super haec, ait, inter uos et nos chaos magnum firmatum est, ut nec nos possimus uenire ad uos nec inde aliquis uenire ad nos. ergo inter ista fortasse duo inferna, quorum in uno quieuerunt animae iustorum, in altero torquenturab inferno inferiore dixit, quia liberauit se a talibus peccatis, per quae posset deduci ad tormenta inferni inferioris. quemadmodum si medicus uideat tibi imminentem aegritudinem forte ex aliquo labore et dicat: "parce tibi, sic te tracta; requiesce, his cibis utere; nam si non feceris, aegrotabis"; tu autem si feceris et saluus fueris, recte dicis medico: "liberasti me ab aegritudine", non in qua iam eras,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m dĩ donũ & gr̃am ꝑmanentia. Illa pars rerũ suꝑnaẽ
Sigͦ illa suꝑna est. hȩc t̾rena ubi caro & sangius. ubi cor¬
ruptibilitas. ubi natiuitas: ubi decessio. atq successio.
ubi mutabilitas. & inconstantia ubi timores. cupidi¬
tates. horrores. letitiȩ incertȩ: spes fragilis. caduca substan¬
tia. Puto qͥa om̃is ista pars ñ potest cõꝑari illi olo. de quo
loquebar paulo ante Sigͦ illi parti hȩc pars ñ cõꝑat᷑. illa
suꝑna ẽ. hec inferna. Epꝰ morcẽ qͦ hinc nͥ sit infernũ inferiꝰ
hoc inferno. in qͦsumꝰ incarne & ista mortalitate᷑. Corpꝰenĩ

Expanded text:
secundum dei donum et gratiam permanentia. illa pars rerum superna est. si ergo illa superna est, haec terrena, ubi caro et sanguis, ubi corruptibilitas, ubi natiuitas et mortalitas, ubi decessio atque successio, ubi mutabilitas et inconstantia, ubi timores, cupiditates, horrores, laetitiae incertae, spes fragilis, caduca substantia, puto, quia omnis ista pars non potest comparari illi caelo, de quo loquebar paulo ante. si ergo illi parti haec pars non comparatur, illa superna est, haec inferna. et post mortem quo hinc, nisi sit infernum inferius hoc inferno, in quo sumus in carne et ista mortalitate? corpus enim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ endisti animã meã ex inferno inferiori. aͥddi¬
cimꝰ fr̃es:ᷤ hoc siñ uob̾ tanqͣ certꝰ exposuero: nesuc¬
censeatis. Homo sũ enĩ : & qͣntũ conicidat᷑ de scͥp¬
turis scis. tantũ audeo dicere. Nichil ex me infernũ: nec
ego exꝑtꝰ sũ addhuc nec uos. Et fortassis alia uia erit. &
ñ ꝑ infernũ erit. incerta st̃ hȩc. Uerũ qr dic̃ scͥpt᷑a cui contͣ¬
dici ñ potest. eriusti anim̾a meã ex inferno inferiori: in

Expanded text:
 eruisti animam meam ex inferno inferiori. quid dicimus fratres? hoc si non uobis tamquam certus exposuero, ne suscenseatis; homo sum enim et quantum conici datur de scripturis sanctis, tantum audeo dicere, nihil ex me. infernum nec ego expertus sum adhuc nec uos. et fortassis alia uia erit et non per infernum erit. incerta sunt haec. uerum quia dicit scriptura, cui contradici non potest: eruisti
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rã: fornicationẽ in munditiã auariqã. ꝙ cet̾a talia. Ñ gͦ qͥd
qͥsq faciat s qͦ animo faciat ꝯsid̾andũ ẽ. hoc ẽ enĩ lum̃ in no¬
bis. qͥa hoc nobis manifestũ ẽ bono animo nosfac̃e qd facimꝰ.
nñe enĩ qd manifestat᷑. lum̃ ẽ. Nã ꝙ ipsa facta qͦ ad hominũ so¬
tietatẽ a nob̃̾ ꝓceaunt incertũ habent exitũ: ꝙ id̾o cenebraᷤ
eas uocau̾. Nenĩ noui c̃pecuniã porrigo indigenti ꝙ peten¬
ti qͥd inde aut facturꝰ aut passurꝰ sit. & fieri potest. ũt uel
faciat exea uel ppt̃ eã parrat᷑ aliqͥd mali. Qd̾ ego c̃darẽ ñ eue¬
nire uoluerĩ. neq hoc animo dederĩ. Itaq si bono animo fe¬
factũ meũ qͣlemẽq exitũ habuerit. Qͥ exitꝰ qm̃ incertꝰ ẽ. ꝙ
ignotꝰ ẽ tenebre appellate sunt. Si aut̃ malo animo feci:
qͥa ñinsuꝑna dirigit᷑ simplex intentio. s ad infertora declinat᷑:
ꝙ dupliei corde qͣsi ũbiã fac̃. Si gͦ lum̃ qd̾ inte ẽ tenebre suit. tene

Expanded text:
cetera talia. Non ergo quid quisque faciat, sed quo animo faciat, considerandum est. hoc est enim lumen in nobis, quia hoc nobis manifestum est, bono animo nos facere quod facimus; omne enim, quod manifestatur, lumen est. nam et ipsa facta, quae ad hominum societatem a nobis procedunt, incertum habent exitum et ideo tenebras eas uocauit. non enim noui, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, quid inde aut facturus aut passurus sit, et fieri potest, ut uel faciat ex ea uel propter eam patiatur aliquid mali, cum ego, cum darem, non euenire uoluerim neque hoc animo dederim. itaque si bono animo fe qualemcumque exitum habuerit: qui exitus quoniam incertus et ignotus est, tenebrae appellatae sunt. Si autem malo animo feci, quia non in superna dirigitur simplex intentio, sed ad inferiora declinatur, et duplici corde quasi umbram facit. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ qd̾ inte ẽ tenebre sunt. tenebre quante::. Qͥ locꝰ sic intel¬
ligendꝰ ẽ. ut nouerimꝰ om̃ia oꝑa nr̃a tc̃ e̾eᷤᷤ munda ꝙ placere
in ꝯspectu di. si fiant sĩplici corde. idẽ intentione insuꝑna fi¬
ne illo caritatis. qͥa& plenitudolegis caritas. Delmgͥ hic ac¬
ciꝑe debemꝰ ipsã intentionẽ qͦ faciamꝰ qͥqͥd facimꝰ. Qe si mun

Expanded text:
e? qui locus sic intellegendus est, ut nouerimus omnia opera nostra tunc esse munda et placere in conspectu dei, si fiant simplici corde, id est intentione in superna, fine illo caritatis, quia plenitudo legis caritas. oculum ergo hic. accipere debemus ipsam intentionem, qua facimus quidquid fa
Abbreviated transcription (Latin):
debere esse pͥncipiũ: & ille potissimũ mͥ p̃ponendus
occurrit: quẽ idem beatꝰ augustinꝰ antistes. ad sc̃m
hieronimũ pꝰ pͥmũ de anime questione noscitur
scripsisse presbiterũ: soluens illã ex epła iacobi apłi
quã in pͥmo p̾notaui capttulo question̾e. In quo li¬
bro .iiͦii. illas uirtutes. id est prudentiam. t̾eperantiã
fortitudin̾e. atq iustitiã. ad illud gemine dilectio¬
nis di & pximi latũ mandatũ nimis. in qͦ tota lex
pendet & ꝓpħe: mirifice retulit. Obhoc itaq con¬
gruũ putaui atq conueniens: ut his excerptis ca¬
ritas qua disꝑsa solent adunari. integritate libri
daret exordium: quȩ & uirtutũ om̃iũ perfectio &
suꝑne legis est plenitudo. ipsa quoq fiñe dedit oꝑi
que non habet finẽ. Nam pene ultimꝰ numeri titu¬
lus ordinem nutriende. ultimus enutrite laudẽ

Expanded text:
debere esse principium et ille potissimum mihi praeponendus debere esse principium et ille potissimum mihi praeponendus occurrit, quem idem beatus Augustinus antistes ad sanctum Hieronymum post primum de animae quaestione noscitur scripsisse presbyterum, soluens illam ex epistula Iacobi apostoli quam in primo praenotaui capitulo quaestionem: in quo libro quattuor illas uirtutes, id est prudentiam, temperantiam, fortitudinem atque iustitiam, ad illud geminae dilectionis dei et proximi latum mandatum nimis, in quo tota lex pendet et prophetae, mirifice rettulit. ob hoc itaque congruum putaui atque conueniens ut his excerptis caritas, qua dispersa solent adunari integritate, libri daret exordium, quae et uirtutum omnium perfectio et supernae legis est plenitudo; ipsa quoque finem dedit operi, quae non habet finem. nam paene ultimus numeri titulus ordinem nutriendae, ultimus enutritae laudem
Abbreviated transcription (Latin):
futura confido. Nam cũ in manꝰ eoꝵ hȩc eadẽ excerpta
ꝑuenerint: aut ardore m̃dicantis accensi. aut mnor̃di¬
nata ut adsolet congestione ꝑmoti: dabunt operã
uel plura studiosius habere. uel ex his aptiora decer¬
pere: atq in unum corpꝰ redacta sepiꝰ lectitare. Ita
forsitan imperiti desideriũ: cõpendiis poterit milita¬
re doctorũ. Plerũq en̾i qͦd meptiꝰ a parus arripitur.
a magnis aptius adimpletur. Certe si nullus magnoꝵ
id uel facere uel habere dignet᷑. saltem illi qͥbꝰ plena¬
ria. tanti desunt oꝑis. his fortasse delectabunt᷑ excerp¬
tis:ͥ qͥa faciliꝰ unũ codicẽ qͥs poterit sibi parare. quã
multos. Singulis fane capitulis diuerse res uel etiã
questiones atq sententiȩ de quo oꝑe uel libro sint
indicantur: ut si qͥs ignorat ubi eas plene possit in¬
uenire cognoscat. Integrũ uͦ librũ uisum ẽ excerptoꝵ

Expanded text:
futura confido. nam cum in manus eorum haec eadem excerpta futura confido. nam cum in manus eorum haec eadem excerpta peruenerint, aut ardore mendicantis accensi aut inordinata, ut assolet, congestione permoti dabunt operam uel plura studiosius habere uel ex his aptiora decerpere atque in unum corpus redacta saepius lectitare. ita forsitan imperiti desiderium compendiis poterit militare doctorum plerumque enim quod ineptius a paruis arripitur a magnis aptius adimpletur. certe si nullus magnorum id uel facere uel habere dignetur, saltem illi quibus plenaria tanti desunt operis his fortasse delectabuntur excerptis, quia facilius unum codicem quis poterit sibi parare quam multos. a singulis sane capitulis diuersae res uel etiam quaestiones atque sententiae de quo opere uel libro sint indicantur, ut, si quis ignorat ubi eas plene possit inuenire, cognoscat. integrum uero librum uisum est excerptorum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Quoꝵ om̃iũ ego ꝓr̃sus abiectior exaliquantis eiꝰdẽ
beati uiri p̾claris oꝑib ꝑ pauca ruminando quodãmͦ
lambendoq decerpsi q̃uȩ p̾stantibꝰ amicis integra le¬
gerã Nã om̃ia illiꝰ habere. uel inuenire quis possit᷑. Non¬
nulla gͦ legenti mͥ atq habere cupienti qͥa facultas
minime suppetebat: idcuco quedã uelut exingenti pͣ¬
to florib asꝑso celestibꝰ ex libroꝵ eus quȩ data est co¬
pia inops egerq collegi in ops scilicet peritia. eger
ofensa: uł informari tanta doctrina cupiens. uł sanari.
Ueritat̾e ñaq sententiȩ salomonis qua ait. fauus mel¬
lis uerba prudentiȩ. dulcedo anime sanitas ossũ: in
supradicti uiri dulcissima & sanissima eruditione per¬
sensi. Pauca ꝓinde quȩ congessi. ñ solũ mͥ qͥ sensu censuq
sum pauꝑ. s etiã his qui utroq p̃diti sunt munere pro¬

Expanded text:
rum. quorum omnium ego prorsus abiectior ex aliquantis eiusdem rum. quorum omnium ego prorsus abiectior ex aliquantis eiusdem beati uiri praeclaris operibus perpauca ruminando quodam modo lambendoque decerpsi, quae praestantibus amicis integra legeram: nam omnia illius habere uel inuenire quis possit? nonnulla ergo legenti mihi atque habere cupienti quia facultas minime suppetebat, idcirco quaedam uelut ex ingenti prato floribus asperso caelestibus ex librorum eius quae data est copia inops aegerque conlegi: inops scilicet peritia., aeger offensa, uel informari tanta doctrina cupiens uel sanari. ueritatem namque sententiae Salomonis, qua ait: fauus mellis uerba prudentiae, dulcedo animae, sanitas ossuum, in supra dicti uiri dulcissima et sanissima eruditione persensi. pauca proinde quae congessi non solum mihi qui sensu censuque sum pauper sed etiam his qui utroque praediti sunt munere pro
Abbreviated transcription (Latin):
to maiori studdio semꝑ amplexi sunt: quanto ampliori
solatio his usos sefuisse testant᷑. Nã contra multos he¬
stes ȩccłiȩ dimicantes. & maxime contra uersipelle
inimicos gr̃ȩ dĩ. doctrina eus instructi uel potus
eadem illustrati gr̃a. sẽꝑ extitere uictores: cuiꝰ uictorie
p̃mia in tantũ donante d̾o posteris ꝓsunt: ut &. ieui¬
nos copiosius pascant: & fortes armis spiritalibus
muniant. Catholica siquidem diuine legis explana¬
dio. non solum esurientibꝰ alimonia. s & dimicantibus
efficitur armatura. Nec immerito uicarii illius cui
pascendas oues dñs ore ꝓpͥo commendauit. cũ pa¬
storalis officii sotiũ copiosa gregi dñico de pratis scrip¬
turarũ pabula ꝓcurant̾ẽ ꝑ ampliꝰ dilexerunt: suum
uerissime putantes bonũ. qͦd ꝑfrat̾nã scientĩa qͣtu¬
labant᷑ inuentũ: scientes hũc intelligibilẽ ad condi¬
endos animos salẽ: etiã peccoribꝰ abiectissimis ꝓfutu¬

Expanded text:
to maiori studio semper amplexi sunt, quanto ampliori to maiori studio semper amplexi sunt, quanto ampliori solacio his usos se fuisse testantur. nam contra multos hostes ecclesiae dimicantes et maxime contra uersipelles inimicos gratiae dei doctrina eius instructi uel potius eadem inlustrati gratia semper exstitere uictores: cuius uictoriae praemia in tantum donante deo posteris prosunt, ut et ieiunos copiosius pascant et fortes armis spiritalibus muniant. catholica si quidem diuinae legis explanatio non solum esurientibus alimonia sed et dimicantibus efficitur armatura. nec immerito uicarii illius, cui pascendas oues dominus ore proprio commendauit, compastoralis officii socium copiosa gregi dominico de pratis scripturarum pabula procurantem peramplius dilexerunt, suum uerissime putantes bonum quod per fraternam scientiam gratulabantur inuentum, scientes hunc intellegibilem ad condiendos animos salem etiam pecoribus abiectissimis profutu
Abbreviated transcription (Latin):
oouie menito
uenerabili .e.
fructu sacre uir¬
ginitatis in xp̃i
gr̃a semꝑ illustri.
ac per omnia
probe: Eugippiꝰ
om̃ium seruoꝵ
dei famulus in dño salutem dicit. Excerptoꝵ codic̾ẽ
que de ñ nullis oꝑibꝰ sc̃i augustini. cohortante dom¬
no meo marano abbate uel ceteris scĩs fr̾ibꝰ. qͦmͦ cũq
compegera: continuo transferri uobis sc̃õ quo pol¬
letis studio uoluistis. Et cum bibliothecȩ ur̃e copia
multiplex. integra de quibus pauca decerpsi conti¬
neat opera: placuit tamen habere decerpta. At ego
prospiciens ne forsitan alegentibꝰ demeritatis argue¬
rer: necesse habui causas facti p̃fatione fateri: quȩ
ita se habet. Inter magnos & egregios catholice doc¬
tores eccłie. p̃clarũ fuisse & esse beatũ augustinũ
quis ignoret ep̃m: quẽ cũ diuina & humana eru¬
ditione mirabilẽ. om̃s orthodoxi toto terrarũ
orbe uenerentur. p̃cipue tamen apłice sedis antistiteᷤ
scripta eius sua ꝓbabiliter auctoritate firmantes. tan¬

Expanded text:
DOMINAE MERITO VENERABILI ET FRVCTV SACRAE VIRGINITATIS IN CHRISTI GRATIA SEMPER INLVSTRI AC PER OMNIA PROBAE EVGIPPIVS OMNIVM SERVORVM DEI FAMVLVS IN DOMINO SALVTEM DICIT. Excerptorum codicem, quem de nonnullis operibus sancti Augustini cohortante domno meo Marino abbate uel ceteris sanctis fratribus quomodocumque compegeram, continuo transferri uobis sancto quo polletis studio uoluistis, et cum bibliothecae uestrae copia multiplex integra de quibus pauca decerpsi contineat opera, placuit tamen habere decerpta. at ego prospiciens ne forsitan a legentibus temeritatis arguerer, necesse habui causas facti praefatione fateri: quae ita se habent: inter magnos et egregios catholicae doctores ecclesiae praeclarum fuisse et esse beatum Augustinum quis ignoret episcopum? quem cum diuina et humana eruditione mirabilem omnes orthodoxi toto terrarum orbe uenerentur, praecipue tamen apostolicae sedis antistites scripta. eius sua probabiliter auctoritate firmantes tan
Abbreviated transcription (Latin):
post̾iorib scriptis hoc inuenit᷑ docere. in id etiã ꝓgre¬
diunt᷑ ut dicant uit̾a iustoꝵ in hoc scło nullũ om̃ino
habere peccatũ: & ex his eccłam xp̃i in hac mortalitate
debita nr̃a. Paruulos etiã negant scd̃m adã carnalit̃
ut ꝓrsus ñ sit qd̾ eis oporteat sc d̾a natiuitate dimit¬
ti.s eos ꝓpt̾ea baptizari ut regen̾atione ad optati. ã¬
mittant᷑ ad regnũ dĩ. debono in meliꝰ tͣnslati: ñ ista
regen̾atione ab aliqͦ malo obligationis uet̾is absolu
ti. Nã etiã si ñ baptiient᷑: ꝓmittunt bat᷑ regnũ qͥdem
di. s tam̃ et̾̃nã. ꝙbeatã quandam uit̾a suã. Ipsũ qͦq adã
dicunt etiã si ñ peccass fuisse corꝑe moriturũ: neq ita
mortuũ merito culpe. s conditione nat᷑e. Obit᷑iunt᷑

Expanded text:
posterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progreposterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progrediuntur, ut dicant vitam justorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum, et ex his Ecclesiam Christi in hac mortalitate debita nostra . Parvulos etiam negant, secundum Adam carnaliter ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista renovatione ab aliquo malo obligationis veteris ti. nam etiam si non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem dei, sed tamen aeternam et beatam quandam uitam suam. ipsum quoque Adam dicunt, etiam si non peccasset, fuisse corpore moriturum, neque ita mortuum merito
Abbreviated transcription (Latin):
abillo accep̃ nr̃a natura: ad hoc tantũ existimantes
ipso adiuuante ꝑ suã legẽ atq doct᷑nã. ut discamꝰ qͤ
sui q̃ didicerimꝰ e̾eᷤᷤ facienda. faciamꝰ: ac ꝑhoce diuinitꝰ
nob̾ dari scientiã confitent᷑. qua ignorantia pellit᷑.
Caritatẽ aut̃ dari negant qua pie uiuit᷑ ut scilicet
c̃ sit dĩ donũ. scientia. qͦsine caritate inflat. ñ sit
di donũ ipsa caritas. q̃ ut scientia ñ inflet edificat.
Destruunt etiã orationes qͣs fac̾ eccła. siue ꝓinfide¬
lib & doctͥne dĩ resistentib ut conu̾tant᷑ a deu̾: siue
ꝓfidelib ut augeat᷑ meis fid es ꝙ ꝑseuerent in ea hec
qͥppe ñ abipso acciꝑe. s ascipsis homines habere conten¬
dunt. gr̃am qua liberam᷑ ab ĩpietate dicentes scdm me¬
rita nr̃a dari: qd̾ qͥdem pelagius inepͣo pali iudicio pa-¬
lestino dãpnari metuens. dãpnare cõpulsus ẽ. S in

Expanded text:
ab illo accepit nostra natura, ad hoc tantum existimantes ab illo accepit nostra natura, ad hoc tantum existimantes ipso adiuuante per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae uae didicerimus esse facienda faciamus. ac per hoc diuinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, caritatem autem dari negant, qua pie uiuitur, I ut scilicet, cum sit dei donum scientia, quae sine caritate inflat, non sit dei donum ipsa caritas, quae, ut scientia non inflet, aedificat. destruunt etiam orationes, quas facit ecclesia siue pro infidelibus et doctrinae dei resistentibus, ut conuertantur ad eum, sinepro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perserverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari metuens, damnare compulsus est; sed in
Abbreviated transcription (Latin):
feram᷑ ꝓpt̾ qd̾ ait nemo ueñ ad me nͥ fuerit ei datũ
apatre meo. & qͣ diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is.
ut fides ꝑdilectionẽ oꝑet᷑: intantũ inimici sunt: ut
sine hac posse hominẽ credant fac̾e om̃ia diuina manda¬
ta. Cũ si hoc uerũ e̾e̾t. frustͣ dñs dixisse uideret᷑. sine
me nicħ potestis facere. Deniq pelagiꝰ a fr̃ĩb in crepa¬
tꝰ. qd̾ nicħ tribueret ad iutorio gr̃e dĩ adeiꝰ mandata fa¬
cienda. correptioni eoꝵ actenus cessit. ut ñ eam libero
arbitrio p̃poner&. s infideli calliditate subponerꝙ:
dicens ad hoc eã dari hominib ut que fac̃e ꝑliberũ
iubent᷑ arbitͥũ. facilius possint ĩplere ꝑgr̃am. Dicendo
utiq ut faciliꝰ possint: uoluit credi etian si difficiliꝰ.
tam̃ posse hominessine gr̃a diuina fac̾e uissa diuina.
Illã uͦ grãm dĩ sine qͣni cħ boni possumꝰ face̾ ñ e̾eᷤᷤ diet
nͥ inlibero arbitrio. qd̾ nullis suis p̃cedentib m̃itis

Expanded text:
er quod ait: nemo uenit ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo — et qua diffunditur caritas in cordibus nostris, ut fides per dilectionem operetur, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant posse hominem facere omnia diuina mandata, cum, si hoc uerum esset, frustra dominus dixisse uideretur: sine me nihil potestis facere. denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adiutorio gratiae dei ad eius mandata facienda, correctioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate subponeret, dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum iubentur arbitrium facilius possint implere per gratiam. dicendo utique: "ut facilius possint t" uoluit credi, etiam si difficilius, tamen posse homines sine gratia diuina facere iussa diuina. illam uero gratiam dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uincłis. nũqͥd tãdiu quisq udicandꝰ e᷑ eẽ deb̾e. ꝗͣ diu
fecit u̾n meruit alligari. c̃ iustissime a nob̾ pen̾a seruus
ĩ c̃pedib pendat. qͥ u̾bo aut dicto celerrime tͣnseunte. ł
lacessiuit dñm ł plagauit : Iã uͦ dãpnũ ignominia. exiliũ
seruitꝰ. c̃plerũq sic ĩfligunt᷑ ut nulla uenia relaxentei lon¬
ne ꝓhuiꝰ uite mͦ. similia penis uident᷑ ȩt̾nis: Ido qͥppe et̾na
eẽ ñ posst̃. qi nec ipsa uita qͦ his plectit᷑ porrigit᷑ ĩ ȩt̾nũ: &
tam̃ pecc̃a qͤ uindicant᷑ longissimi tẽporis pęnis. breuissi¬
mo tp̃r ꝑpetͣnt᷑. Nec qͥsꝙͣ excitit qͥ censera. tã eito nocentiũ
finienda ẽẽ tormenta. qu̾a cito factũ ẽ. ł homicidiũ. ł
adult̾iũ.ł sacͥlegiũ. ł qͦdlib& aliud scelꝰ. ñ tẽporis longitu¬
dine. s ĩpietatis & ũqͥtatis magnitudine metiendũ. Qͥ uͦ

Expanded text:
in uinculis? numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu in uinculis? numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit alligari, cum iustissime annosas poenas seruus in compedibus pendat, qui uerbo ant ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? iam uero damnum, ignominia, exilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur. nec quisquam extitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. qui ue
Abbreviated transcription (Latin):
ic aut̾e quida eoꝵ ẽtͣ qͦs defendimꝰ ciuitatẽ di
iniustũ putant᷑ ꝓ peccatis ꝗͣ. lib&. magnis. paruo
seilica tp̃r ꝑpetͣtis. pena qͥsq dãpnet᷑ ȩtna: qͣsi ulliꝰ id
unꝗͣ iustitia legis attendat. ut canta mora tẽporiss ũn puni
nũ. uincla. uerb̾a. talionẽ. ignominiã. exiliũ. mottẽ. ser¬
uitutẽ. Qͥd hoꝵ ẽ. qͦd ĩbreue tẽpꝰ ꝓcuiꝰe̾q pecci celeritate
coartet᷑. ut tanta uindicet᷑ morula. qͣnta dep̾henditꝰ
ꝑpetͣtũ nͥ forte talio: Idenĩ egit. ut hoc patiat᷑ qͥsq qͦd fecit.
Uñ illud ẽ legis. ocłm ꝑ ocło. dente ꝓ dente. fieri enĩ potest
ut tã breui tp̃a qͥsq amittat ocłm seueritate uindictȩ:
ꝗͣ tulit ipse alt̾i ĩpbitate pecc̾i. Porro aut̾e si alienȩ feminȩ
oscłm ĩ fixĩ rationis sit u̾b̾e uindicare. nonne qͥ illud puncꝰ¬
to tẽporis fec̾it. ĩc̃parabili horarũ spatio uerberabitur
ꝯ suauitas uoluptatis exigue. diuturno dolore punit᷑.: Qͦ a

Expanded text:
ic autem quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque punum, uincla, uerbera, talionem, ignominiam, exilium, mortem, seruitutem. quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio ? id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. unde illud est legis: oculum pro oculo, dentem pro dente. fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, incomparabili horarum spatio uerberatur et suauitas delectationis exiguae diuturno dolore punitur? quid
Abbreviated transcription (Latin):
mortali. homines supplicio pͥme moctis. hoc ẽ de ciuitate
ĩ mortali. homines supplicio scd̾e mortis auferre. Siẽ enĩ
ñ efficiunt leges huiꝰ ciuitatis. ut ĩ eã qͥsq reuocet᷑ occis
sic nec illiꝰ ut in uitã reuocet᷑ ȩt̾nã. sed̾a morte dãpnatꝰ.
remetiet᷑ uol̾. Si tẽporale pecõm supplicio punit᷑ et̾no. nec
attendunt ñ ꝓpt̾ eqͣlitat̾ẽ teporis. s ꝓpt̾ urcissitudinẽ mali.
id ẽ ut qͥ mala fec̾it. mala patiat᷑. eandẽ dicta fuisse m̃surã:
ꝗͣ uis ĩ eare ꝓpͥe possit accipi. de qͣ dñs c̃ hoc dicera loqͤbat᷑.
Idẽ de iuditus & c̃dẽpnationib Pinde qͥ iudicat & ẽdẽp¬
nat iniuste. si uidicat᷑ & c̾dẽpnat᷑ iuste. ĩ eadẽ m̃sura recipit.
ꝗͣ uis ñ hoc qͦd dedit. uiditio enĩ fecit. iuditio patitur:
qu̾a uis fec̃it dãpnatiõẽ qͦd ĩi quu ẽ. patitur dampnati¬
one quod iustum est.

Expanded text:
o primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. remetietur nobis, si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? nec attendunt non propter aequalitatem temporis, sed propter uicissitudinem mali, id est ut qui mala fecerit mala patiatur, eandem dictam fuisse mensuram, quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. proinde qui indicat et condemnat iquamuis non hoc quod dedit. Iudicio enim fecit, iudicio patitur; quamuis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod iustum est.
Abbreviated transcription (Latin):
illo mysticȩ unctionis tãꝗͣ coniugali federe coherebat:
s tãqͣ extͣneus dñ abat᷑. qͣm pocestat̾e aromanis & ace-¬
sare acceꝑat. Sic & eiꝰ filii thetrarchȩ. quoꝵ unꝰ erat he¬
rodes patris nomine appellatꝰ. qͥ cũ pilato in passione
dñi concordauit. Isti g alienigene usq adeo ñ deputa¬
bant᷑ in regno illo mystico uid̾oꝵ. ut ipsi uidĩ publice
clamarent. frendentes adu̾sus xp̃m. Nos ñ habemꝰ re¬
gẽ nͥ cesarẽ. Neq hoc uerũ nͥ illa uniu̾sali dñatione.
Romanoꝵ qͥppe etiã cȩsar rex ẽ ñ ꝓpͥe uidoꝵ s ut

Expanded text:
illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Roman
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ qͦd significat pellis: qͣm ñ aduite qđ significat
meror eoꝵ. Ps tam̃ ambos occidisse dictuᷤ ẽ. Ubi figu¬
rat᷑. regnũ talib hominib abstulisse. Tcius uͦ filius
uidȩ. qͦd illi mulieri ñ uingit᷑. significauit tẽpꝰ ex qͦ
reges plebi udõꝵ ceꝑunt de tͥbu uida ñ fieri. &ido
erat quidã filiꝰ uide. s eũ maritũ thamar ñ accipie
bat: qͥa erat eadẽ tͥbu uide. s ĩa popło inde nemo reg¬
nabat. Unde & nom̃ eiꝰ idest sela: int̾p̃tat᷑ dimissio eius.
N ꝑtinẽt sane adhanc significationẽ uiri scĩ & iusti:
Qui licet illo tẽpore fuerint. ad nouũ tam̃ ꝑtinent
testam̃tũ. Cui ꝓpħando scient̾ utiles fuert: qualis dã
fuit. Cosane tp̃r qͦ iã uidea ceꝑat reges extͥbu iudañ
habere. ñ est cõputandꝰ herodes maior in regib eiꝰ tãqͣ
maritꝰ thamar. Erat enĩ alienigena. Nec eisacͣm̃to

Expanded text:
uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambos occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae, quod illi mulieri non iungitur, significat tempus. ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius". non pertinent sane ad hanc signincationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere, non est computandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento