comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uuna ⁊ eñi uoluntas. sola bonitate testas.u¬
qm̃ io qd bonitate p̃eunte uoluit. pocestatt subse¬
quente adimpleuic. Inp̃destinatione itaq creandoꝵ
oꝑata. est. bonicas. increatione aut̃ p̃destinatorũ.
oꝑaca ÷ pocestas: inbeatificatione uͦ ereatoꝵ potestas
inichil ꝑfectũ ẽẽ poterat sine his tribus. ⁊ cũ his
nichil diminutũ. Constabat eñĩ ut si ad eent tria
hec. nichil ꝑfectũ de eĩt: isi de esset: de his cribus
unũ aliquid c̃sũmatũ esse ñ posset. Et hec tria
erant: potencia. sapiencia. uoluntas: ⁊ ad omnẽ
effectũ c̃ currunt triahec. nec aliquid ab soluitur
nisi uta affuerint. Uoluntas mouet. sciencia dis¬
ponit. pocestas oꝑatur: ⁊ sihorũ discretionẽ propo¬
nas: none posse illud qd scire. neq scire illud
qđ uelle: ⁊ cam̃ dõ unũ sunt. poise. scire. ⁊ uelle.
⁊ discernit illa ratio. ⁊ natura. ñ diuidit. ec ue¬
nit nobis trinitas indiuisa. q̃ totũ continet.

Expanded text:
na enim voluntas sola bonitate peuoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinatorum operata est potestas, in beatificatione vero creatorum, potestas nihil perfectum esse poterat sine his tribus, et cum his nihil diminutum. Constabat enim ut si adessent tria haec, nihil perfectum deesset; et si deesset de his tribus unum, aliquid consummatum esse non posset. Et haec tria erant potentia, sapientia, voluntas: et ad omnem effectum concurrunt tria haec, nec aliquid absolvitur nisi ista adfuerint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet;
Abbreviated transcription (Latin):
nec poterat in tribꝰ ꝑfectus dici unus. cuippͥum
ac esset aliquid: qđ alt̾ singłare haberet. Propterea
pocentia patris erat. ⁊ filii erat. ⁊ spũs scĩ erat: ⁊ subs¬
tancialit̾ erat. ⁊ equalit̾ erat. Et sapientia filii erat.

Expanded text:
nec poterat in tribus perfectus dici unus, cui proprium nec poterat in tribus perfectus dici unus, cui proprium deesset aliquid, quod alter singulare haberet. Propterea potentia Patris erat, et Filii erat, et Spiritus sancti erat; et substantialiter erat, et aequaliter era
Abbreviated transcription (Latin):
uocai: tocũi ocbonitatis: Et nichil÷ quod inistis
sides catholica trinitatẽ: quã nec numero auge̾
uoluit. ne extra tria aliquit confiteri. uideritur.:
nec natura c̃sundere. ne triũ aliqđ negare c̃uinc̾ẽt
Et inuenit indõ tria. eẽ. ⁊ indõ tria utiũ esse. nec
propterea. tria ñ esse. quia unũ erant. neq unũ
non. esse. ꝓpterea qđ tria erant. Ec tribꝰ ad monita.
dint tres ꝑsonas cria. quia naturalit̾ dĩ erant.
⁊ una substantia. ⁊idõ unus ds̃. Et ad signauit
potenciã patri. sapientiã filio. bonitatẽ spũisc̃õ.
i confessa. est trinicatẽ. pacrẽ. ⁊ filiũ. ⁊ spũm scm̃.¬
Qd hec tria de dõ scd̾mn sobstanciã dicuntor.
c uidebat᷑ filiꝰ quasi ñ desuopotens. uii¬
quia potencia patris erat. neq pat̾ de suo
sapiens. quia sapiencia filii erat. neq pac̾t filuis
de suo bonꝰ. quia spũs sc̃i bonitas erat: ⁊ si hoc dic̾et᷑
scandalũ patiebatur ueritas. ⁊ unitas scisionẽ:

Expanded text:
vocas: totum hoc bonitatis est. Et nihil est quod in istisfides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum esse. Nec propterea tria non esse, quia unum erant. Neque unum non esse, propterea quod tria erant: et tribus admonita, dixit tres personas tria; quia naturaliter Deus erant, et una substantia, et ideo unus Deus; et assignavit potestatem Patri, sapientiam Filio, bonitatem Spiritui sancto; et confessa est Trinitatem Patrem et Filium et Spiritum haec de Deo secundum substantiam dicuntur. Et videbatur Filius quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia Filii erat; neque Pater vel Filius de suo bonus, quia Spiritus sancti bonitas erat; et si hoc diceretur scandalum patiebatur veritas, et unitas scissionem;
Abbreviated transcription (Latin):
io÷ angłos. arcangłos principatus. potestateᷤ.
urtutes. dñationes. tronos. cherubi ⁊ scrapbĩ.
ut addito homine denariꝰ consũ maret᷑. ꝑfec¬
tionis celestis. Nonenĩ ut quidã putant con¬
ditio hominis ita ad restaurationẽ angłoꝵ
ꝓuisa ẽ: quasi homo factus non fuisset nͥ angłs

Expanded text:
 angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi homo non fuisset factus
Abbreviated transcription (Latin):
boni plures ꝗͣ mali. cũ positũ sit tot electos
futuros homines. quot sunt angłi. boni: cons¬
tat sine ulla dubitacione plures eẽ homineᷤ
bonos ꝗͣ sunt mali angłi. multoq pluresho¬
mines malos quã angłos malos. quia plures
sunt homines mali q̃ boni. cũ pluressint ho¬
mines boni q̃ mali angłi. Nisi forte dicatur
iccirco qr simul ñ subsistit genꝰ hominũ. s per
tẽꝑoꝵ successionẽ ali post alios sequũtur:
posse eos qui in hominibꝰ simul subsistunt an¬
golis cõparari numo. licet uniu̾sitate p̃ce¬
dant. qđ tam̃ quia certũ eẽ non potest: melsꝰ¬
inter occulta deputat᷑. ubi ignorançia ñ eul¬
patur. presumcio arguitua. PDediscneta cos

Expanded text:
boni plures quam mali, cum positum sit tot electos boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant. Quod tamen quia certum esse non potest, melinter occulta melius deputantur, et ubi ignorantia non culpatur, presumptio arguitur». Hucusque
Abbreviated transcription (Latin):
dise. Propħa enĩ cũ demonstraret cutrꝰ igne
consolans ait. Piuressunt qui nobiscũ sunt.
q̃ qui cũ iliis. hinc conicimꝰ plures esse elec¬
tos angłos.: quã repbos. Sunt quidicunt
tot electos exom̃ibꝰ ad numerũ angłoꝵ ac¬
censuros: quot ibi constat remansisse eles¬
tos angłos: ꝓpt̾ scriptũ queait. statuit
terminos ppłoꝵ iusta numerũ angłoꝵ dei.
Quod siuerũ:: cũ multi plures sint i lihomine᷑¬
Uꝰ repbi quã electi: plures inueniunt᷑ hõmi
nes repbi.: quã electi angłi. Siau̾t homĩes
repbi plures sunt ꝗͣ electi angłi: cũ electi
angłi pluressint ꝗͣ repbi. plures erunt hoĩes
repbi ꝗ̃ repbi angłi. Quomͦ gͦ uerũ: qđ dr̃¬
unꝰ quisq homiñ auos angłos deputatos a¬
bere sibi. unq̃ malũ adipugnationẽ. ⁊ uñ
bonũ ao defensionẽ. cũ numerus hominũ
transcendat numerũ angłoꝵ: Sieñ inho¬
minibꝰ mali pluressunt ꝗͣ boni. ⁊ mangłis

Expanded text:
disse. Propbeta enim cum demonstraret currus igneos, disse. Propbeta enim cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui nobiscum sunt quam qui cum illis . Hinc conjicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos populorum, juxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi reprobi quam electi angeli. Si autem homines reprobi plures sunt quam electi angeli, cum electi angeli plures sint quam reprobi, plures erunt homines reprobi quam reprobi angeli. Quomodo ergo vereputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis
Abbreviated transcription (Latin):
quia cũ homo post modũ creat᷑. illuc unde
illi ceciderunt ductus:: illiꝰ societatis nu¬
merus qui incadentibꝰ diminutꝰ fuerat. ꝑ
hominẽ. reꝑat᷑. Nouẽ gͦ ordines angłoꝵ ab
uutio conditisunt. ⁊ exillis qui ceciderunt.
quia inuna simul om̃s malitia consensert᷑.
quasi unũ erse ꝑu̾se sotietatis ordinẽ essece¬
runt. Habet aut̃ tradicio ex singłis ordinibꝰ
aliquos cecidisse. Uñ ⁊ apłs paub eũ demalis.¬
cipatꝰ ⁊ potestates tenebrarũ nominauit.
ut uidelicet ostenderet quia idẽ nunc quisq
inmalo muusteriũ exꝑuersitate exercet.
qđ ad bon̾u̾ ꝑficiendũ exconditione accepit.
Nus ꝗͣ tam̃ s cripturarũ neꝗͣ sp̃s seraphĩ appeb.¬
latos inuenio: qui alicet cetera dona p̾ruinã
adhuc inmalo possideant. caritatẽ tam̃ in
dilectionẽ dĩ nequaquam habe potuerunt.¬
e nuni̾o aut̃ lapsoꝵ. certa auctori.¬
tas nulla inuenit᷑. Om̃ino tam̃ p¬
babile uidetur: plures remansisse ꝗͥ ccci¬

Expanded text:
quia cum homo postmodum creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Pauluscipatus et potestates tenebrarum nominavit, ut videlicet ostenderet, quia idem nunc quisque in malo ministerium ex perversitate exerceret, quod ad bonum perficiendum ex conditione accepit. «Nusquam tamen Scripturarum nequam spiritus seraphin appellatos invenio, quia licet cetera dona post ruinam adhuc in malo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam habere potuerunte numero autem lapsorum certa auctoritas nulla reperitur. Omnino tamen probabile videtur plures remansisse quam ceci
Abbreviated transcription (Latin):
i signasunt uoluntatis es. Et sunt duo ista qͣsi
consequencia uoluntatis sũme. ⁊ quasi explica¬
cio eiꝰ ⁊ effectus illiꝰ. ⁊ paria illi: non cam̃ coet̃na.
Quic quid eñĩ in illa semꝑest: inistis aliquando:
⁊ quicquio inistis aliquando nonest: iilla

Expanded text:
et signa sunt voluntatis ejus. Et sunt duo ista quasi consequentia voluntatis summae, et quasi explicatio ejus et effectus illius et paria illi, non tamen coaeterna. Quidquid enim in illa semper est in istis aliquando est, et quidquid in istis aliquando n
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas eiꝰ uocatur. que scđm ꝓprietatẽ non ÷
uoluntas eiꝰ. s signũ uoluntatis eiꝰ. Et dicit᷑ ipsũ
signũ uoluncatis. uoluntas. cũ uoluntas nonsit:
s signũ tantũ quẽ ad modũ ⁊ signaire. iradicunt᷑.
⁊ dilectionis signa. dilectio appellant᷑. Et dr̃ iratꝰ
foris fiunt. quibꝰ iratꝰ ostendit᷑. ira ipsꝰ nominant᷑.
s qđ dr uerũ. similitudinis respectu obubtat᷑.
Et scđm istos modos figurarũ. quasi diu̾se uolun¬
tates dõ attribuuntur: quia diu̾sasunt illa que ꝑ
figurã dicunt᷑as uoluntas eiꝰ : cum ea que secun¬
dum proprictatẽ dicit᷑ una sit uoluntas ipsius.¬

Expanded text:
 non est voluntas ejus, sed signum voluntatis ejus. Et dicitur ipsum signum voluntatis voluntas, cum voluntas non sit sed signum tantum. Quemadmodum et signa irae ira dicuntur, et dilectionis signa dilectio appellantur. Et dicitur iratus foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur.  dicitur similitudinis respectu obumbratur. Et secundum istos modos figurarum quasi diversae voluntates Deo attribuuntur, quia diversa sunt illa quae per figuram dicuntur voluntas ejus, cum ea quae secundum proprietatem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Aꝑ capisi os agnificant᷑. ñ inpediat. Postꝗͣ aut
sustentari. ⁊ sub tutela ⁊ custodia sp̾italiũ ma¬
gistro scĩcatia adiuina ⁊ eccłiastica disciplina
crudiri: quatinꝰ ad sacros ordines ministEiis
eñ caput nͥ habent. acephalisunt nonleric.¬

Expanded text:
per capillos significantur, non impediat. Postquam ausustentari, et sub tutela et custodia spiritualium magistrorum, scientia divina et ecclesiastica disciplina erudiri, quatenus ad sacros ordines ministerii enim caput non habent acephali sunt, non clerici.
Abbreviated transcription (Latin):
det̾muat᷑. Sedm ꝑsonã aliquio licet. ⁊ aliquio.
non licet: quẽ ad modũ scłari iudici inꝑsonam
laicã sipeceauerit licet manũ mittere. inclericũ
nonlicet. Seđ̃m causã iusticia determinat᷑. ut ui¬
delicet negotia sclaria apostestate terrena. sp̃ita¬
lia uͦ ⁊ ercłiastica aspitali pocestate examinent᷑.
Sed̾m modũ siue mensura iusticia determinat᷑:
cũ udelicet quelibet culpa. congrua ⁊ sibi con¬
uenienti pena multatur. ut nec priuatus amor
imundicta equitatis aliquid subtrahat. neglle
odiũ priuatũ adiciat. dedite seueritati. Segm
Iocũ ⁊ cempꝰ determinat᷑. iusticia. si ubi ⁊ quaudo

Expanded text:
dum personam aliquid licet, et aliquid non licet, quemadmodum saeculari judici in personam laicam, si peccaverit, manum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur, ut videlicet negotia saecularia a potestate terrena; spiritualia vero et ecclesiastica a spirituali potestate examinentur. Secundum modum sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa congrua et sibi convenienti poena multatur, ut nec privatus amor in vindicta aequitatis aliquid subtrahat, neque odium privatum adjiciat debitae severitati. Secundum locum et tempus determinatur justitia; si ub
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã ⁊ uerittĩ aꝓprobans. iniudicando. Secũ¬
laris aũt potestas eaput ab et regẽ. siue inp̾ator ẽ:
ab illo ꝑsubicctis porestates duces ⁊ comices. ⁊
pstctos i magutratꝰ. alios aescendens qͥ tam̃ om̃s
aprima potetate auctoritatẽ sumunt. ineoqđ.

Expanded text:
 in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
scłaris in eccłiasticã ꝑsonã manũ mitteret.
scd̾m causã. si eccłiastica negocia examinanda
susciperet. scđ̾m mensurã. si mendaciũ uł male¬
dictũ suspendio puniret. scdm locũ. siloca sac̃
uolare presumeret. ⁊ consugientibꝰ aculla etiã
reis ⁊ psius celeribus condẽpnandis. in ordinate

Expanded text:
aris in ecclesiaticam personam manum mitteret; secundum causam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet; secundum mensuram, si mendacium vel meledictum suspendio puniret; secundum locum, si loca sacra violare praesumeret, et confugientibus ad illa, etiam reis, et pro suis sceleribus con
Abbreviated transcription (Latin):
erac. notũ illis factũ erat. Cũ aũt subiungit. ac̃
cñi illis tenelauit. ostendit qͥa ratio humana acds̃
sublimia ⁊ alta inuestiganda ⁊ intelligenda infieia
⁊ insufficiens om̃ino fuisset: nͥ diuina reuelatio illi
madiutoriũ ⁊ firmam̃tũ cognoscende ueritatis
adiuncta fuisset. Potea ostenso eo qui ab intꝰ erat.
inuestigationis uł reuelationis mͦ: statĩ de illo qui
foris fit: utroq sententiã: simul subiungit dicñs.
Inuisibilia enĩ ipsiꝰ acreatura mundi: ꝑea q̃facta sẽ¬

Expanded text:
erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea
Abbreviated transcription (Latin):
t illuo nunc considandũ. ẽ. uenit. iu¬
quomꝰ pͥmũ as̃ occultꝰ. ⁊ absconditꝰ ilatens.
intantũ acorde humano dep̃hensus.ẽ. ut sciri
potuiset quia deus. ẽ. ł quid erat credi. Modi
sunt duo. ⁊ iue due. ⁊ manifestaciones due.
quibꝰ aprintipio cordi humano latens ꝓditus. ẽ.
⁊ indicatus occultus deus: partĩ scilicet ratione
humana. pantẽ iteuelatione duuna. Et ratio qͥ dẽ
humana dupplici inuestigatiõe am̃ dephendit:
partĩ ualieit inse. partĩ inbis q̃ erant extrase..
Similit̾ ⁊ reuelatio diuina dupplici insinuatione
cũ qui nesciebat᷑ ł dubie c̾debatut ⁊ ñ cognitũ in¬
dicauit: ⁊ partĩ c̾ditũ asseruit. Nã humanã igno

Expanded text:
t illud nunc primum considerandum est quomodo primum Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Na
Abbreviated transcription (Latin):
Imoniace heresis contagiũ iã olĩ inbalaã
pullulauit. quidiumationis pretio ppo¬
sito ad maledicendũ popłm dei ꝑrent. de hinc huiꝰ
heresis duo legunt᷑ auctores. pestilentes emersise.
alter sub ꝓpħica alt̾ sub apłica doctrina. P rimus
gieri magister esse uendentiũ. de inde simon auebor
uidetur emptoꝵ Hoꝵ aut̃ ut dictũ: sectatores sicut
non sunt ierrore diuersi. ita nec in dãpnatione

Expanded text:
Simoniacae haeresis contagium jam olim in Balaam pullulavit, qui divinationis pretio proposito ad maledicendum populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alter sub prophetica, alter sub apostolica doctrina. Prius Giezi magister esse vendentium , deinde Simon auctor videtur emptorum . Horum autem, ut dictum est, sectatores, sicut non sunt in errore diversi, ita nec in damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
lexisset. si extra mensurã nicħ uoluisset. Exquo
aut extra mensurã aliqͥd uelle cepit: mensurã
uelle cessauit. Postꝗͣ aũt cessauit uelle mensurã.
desticit amare iusticiã. ⁊ in ipso iusticiã ꝑdidit:
quo ipsũ iusticie amorẽ amisit. Sicut eñ iusti¬
eia amatori suo nonde ẽẽ potest. ita illi aquo non
amat᷑ nullatenꝰ ad ẽe potest. In hoc gͥ iniusticia ho¬
minis fuit. qđ appetitũ suu̾ extra mensurã exten¬
dit. ⁊ scd̾m qualitatẽ cũ creatori suo parificari
uoluit. ⁊ scd̾m tempꝰ cũ ante meritũ p̾miũ preri¬
pere festinauit. C ũ gͥ sũmũ bonũ appetiit bonũ
appecĩit. s nonbene appeciit: qr illuo ⁊ in mod̾ate
⁊ intẽpestiue apprehende concupuit: Quid
malũ fuit. Nambonũ qđ appetebatur
malũ non fuit. ⁊ uoluntas qua appetebat᷑ simiłr
inquantũ uoluntas fuit ⁊ inquantũ adbonũ fuit
malũ nonfuit. s qđ sine mensura appetebatur.

Expanded text:
lexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo lexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle cessavit. Postquam autem cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. Et in ipso justitiam perdidit, quo ipsum justitiae amorem amisit. Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest, ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appetitum suum extra mensuram extendit et secundum qualitatem, cum creatori suo parificari voluit, et secundum tempus, cum ante meritum praemium praeripere festinavit. Cum igitur summum bonum appetiit, bonum appetiit, sed bene non appetiit, quia illud et immoderate et intempestive apprehendere concupivit. CAP. malum. Nam bonum quod appetebatur malum non fuit, et voluntas qua appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur
Abbreviated transcription (Latin):
sura constabat. ut agnosceret᷑ qualit illobono
frui deberet. ne mordinate illud non qͥdẽ ad imi¬
tacionẽ sicut creature conuenit. s ad equalitatẽ
qđ creiture possibilitatẽ transcendit: possidere
concupisceret. Similit̾ ut attenderet ne illud
ante tempꝰ p̃ripe festinaret: cũ illus prĩquã o¬
bedientiã consũmasset: acciꝑe non deberet. Sic̃
gͥ inhis bonis cõmodũ hom̃is constitutũ erat.
sic inm̃̾sura utendi uł fruendi bonis his iusticia
ẽe debuerat. Et que admodũ uoluntas ei data
fuerat quabona sua ⁊ mnbonis suis cõmodũ suũ
appeteret. ita etiã uoluntati eiꝰ insitũ fuerat ut
ipsa ei mensura scđm quã eisdẽ bonis suis uti uł
frui debuerat non dis pliceret. In eo gͥ ꝗđ bona
sua amauit. consideramus appetitũ cõmodi. In eo
appetitũ iusti. Sigͦ mensurã homo sẽꝑ dilexisset.
appetitũ iusti nͥ amisisset: mensurã aut semꝑ di¬

Expanded text:
sura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono sura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis suis uti vel frui debuerat non displiceret. In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum commodi. In eo appetitum justi. Si ergo mensuram semper homo dilexisset, justi appetitum non amisisset. Mensuram autem semper di
Abbreviated transcription (Latin):
quãbonis sius tempo¬
rali bene uteret᷑. eternis bene frueretur:
bi: quadriꝑtitus constabat. Primo: ut
uteret᷑ his tm̃ quibꝰ uti deberet. Scdo: ut qualit̾¬
a ebent. Tercio: ut quantũ. Quarto: utt q̃n. Hoꝵ
qđ cũq homo p̃teriret: mensurã amitteret
boni biꝑtitus tantũ mͦ inueniebat᷑. Pri¬
mo ut sciret homo qualit illo bono frui deberet.
Scdo ut etiã q̃n eũ illo bono frui conueniret agnos¬
ceret. Nã quo bono ibi fruendũ eẽt. iccireo q̃rendũ
non erat: qm̃ nũ nisi unũ bonũ solũ ibi erat. Si¬
milit̾ ⁊ quantũ illobono fruendũ ẽẽ om̃ino queren¬
dũ nonerat. cũ sine dubitacione constaret. quia
quanto mag̾ illo frueret᷑ quis. tanto utiq fecilicior
eẽt. Illic aũt solũ mensura quantitatis querenda ẽ
ubi parũ aut nimũi ẽẽ potest. fructus aũt huiꝰ
boni itase habet. ut in eo qui minꝰ possidet plen̾
sit. ⁊ qui ampliꝰ ñsit suꝑ fluũ. In hoc gͥ solo men¬

Expanded text:
quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueretur. ni quadripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praeteriret, mensuram amitteret. boni bipertitus tantum inveniebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum non erat; quoniam non nisi bonum unum solum ibi erat. Similiter et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo men
Abbreviated transcription (Latin):
sit. in rationali uoluntate culpa est: qr quociens
ꝑ ipsã qr arbitrio ipsiꝰ factũ est. Inquo quidẽ a
similitudine dĩ ꝑuersa q̃dã imitacione recedit.
illi peccatũ: ⁊iniusticia ⁊ culpa exqua turpisap¬
paret ⁊ rep̃hensibilis. ⁊ digna reprobationẽ. quia
non habet formã suã. nec decorẽ nec pulchritudi¬
nẽ. ꝑqua amari debuisset. ⁊ ad duci ingloriã:

Expanded text:
poenam sit, in rationali voluntate culpa est, quia quoties per ipsam quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam perversa imitatione recedit, illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci ad gloriam.
Abbreviated transcription (Latin):
nult. Uidetur enĩ hoc solũ dici cũdicit᷑ deusuult
malũ. quia bonꝰ malũ diligit. ⁊ approbat. qđ
prauũ est ⁊ amicã sibi reputat iniquitatẽ. ⁊ gau¬
det quasi de cõsimili. ⁊ bonũ putat qd malũ est.
Et idõ refutat hoc mens pia. nonquia qđ dr̃ non

Expanded text:
solum dici cum dicitur Deus vult malum, quia bonus malum diligit et approbat quod pravum est, et amicam sibi reputat iniquitatem, et gaudet quasi de consimili et bonum putat quod malum est; et ideo refutat hoc mens pia; non quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
set. semet ipsũ ñ cognouisset: neq p̃uaritoniᷤᷤ
hoꝵ post modũ extitisset. sipriꝰ ad hoꝵ cogniti¬
onẽ non fuisset illuminatus. Siaũt querit᷑.
utrũ homo iã tunc aprincipio cognitionem
eoꝵ quecirea ipsũ uentura fuerunt habuerit.¬
om̃ia. que primũ in ipsũ. postea ꝑ ipsũ. in om̃s
quifuerunt ex ipso transierunt. ⁊ similiter
sip̃seierit bona que habiturus fuisset. si mo
nbeqientia ꝑstitisset: illus om̃ino ꝓbabile ⁊ cũ¬
sequens esse udat᷑. quoo ad institucionẽ ⁊ for¬
mã necte uiuendi migis spectabat. ut ei saci

Expanded text:
cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa ipsum ventura fuerunt habueritmala quae primum in ipsum; postea per ipsum in omnes qui fuerunt ex ipso transierunt, et similiter utrum praescierit bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spe
Abbreviated transcription (Latin):
sperare cũ p̃seientia maloꝵ potuisset neq eũ p̃sci¬
etia bonoꝵ mala uentura timuisset. Propt̃ hoc
Q magis conueniens udicat᷑. primũ hominẽ
eoꝵ quidẽ que facienda fuerant scientiam
⁊p̃ceptũ accepisse. s eoꝵ que futura crant p̃¬
scientiã ñ habuisse: ut liberũ adutramq par¬
tẽ arbitriũ staret. Et hec quidẽ descientia
hominis quantũ ad primũ statũ pertinet: di

Expanded text:
sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia bonorum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens judicatur primum hominem eorum quidem quae facienda fuerant, scientiam et praeceptum accepisse; sed eorum quae futura erant praescientiam non habuisse, ut liberum ad utramque partem arbitrium staret. Et haec quidem de scientia hominis quantum ad primum statum p
Abbreviated transcription (Latin):
sua talẽ accepisse oredimꝰ. ut ⁊debitũ obedi¬
entie sue erga suꝑiorẽ agnosecret. ⁊ debitum
ꝓnuidentie sue erga inferiorẽ ñ ignoraret. Hoc
siquidẽ erat seniet ipsũ agnoscere: conditionẽ
⁊ ordinẽ. ⁊ debitũ suũ. siue suprase. siue inse. siue
sub se ñ ignoraret. Intelligere qualis factus eẽt.
⁊ qualit̃ incecdere deberet: quid agere. quid ca¬
uere similit̾: Hoc totũ erat semet ipsũ agnosc̾e̾.

Expanded text:
lem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetip
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ac̾menta celebrant᷑. loquendũ nobis uidet᷑.
Suꝑiꝰ inea ꝗͣ generalit᷑ de sac̾m̃tis p̾misimꝰ tracta¬
cione. distiniinꝰ sacͣm̃ta alia ẽẽ salutis. alia
administtionis. alia erercitacionis. Prima as
remediũ. scda ad officiũ. tercia ad crercicium.
Et illa quidẽ q̃ amministtionis siue p̃ꝑacionis sc̃.
ordinibꝰ coherent. qm̃ ⁊ ipsi ordines sacͣm̃tasunt
⁊ que circa ordines considant᷑. qualia sunt in.¬
dumenta sacra. ⁊ uasa. ⁊ citã ciꝰmodi. Nec om̃a
quia ut dictũ ÷ circa ipsos oidines. considant᷑.:
dunsi cractari ñ debucte̾nt. Alia uͦ sac̾menta
om̃ia. adq conficienda ⁊ scificanda. uniuersa
hec quasi quedã instrumenta p̃missa sunt.
subsequent̃ tractari exposcunt. Et primũsic̃
dictũt de dedicatione eccłie. quisi de prmo
baptismate. quo ipsa quodĩ mͦ eccłia primũ
luꝑtuatur ut inea post modũ homĩes adsa¬
lugẽ regan̾andi bapt̾irant᷑. Quasi eñi primũ

Expanded text:
idetur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officium; tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt ordinibus cohaerent, quoniam et ipsi ordines sacramenta sunt, et quae circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, et caetera hujusmodi. Haec omnia quia, ut dictum est, circa ipsos ordines considerantur, divisim tractari non debuerunt. Alia vero sacramenta omnia ad quae conficienda et sanctificanda universa haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum sicut dictum est de dedicatione Ecclesiae, quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammode Ecclesia primum baptizatur, ut in ea post modum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum
Abbreviated transcription (Latin):
currit. pͥmũ in dedicacione figatũ eccłie. de inde
inscĩficacione anime fideł enbitũ. Qđ eñi
in hac domo oracionis uisibilit̾ ꝑfig̾am expͥmit᷑
hoc in anima fideli ꝑ inuisibilẽ ueritatẽ en¬
tũ. quasi quadã structura lapidũ sp̃ualiũ e¬
dificata. ubi fides fundam̃tũ fac̾. spes fabricã
erig̾. caritas cosũmationẽ inponit. S ⁊ ipsa eccłu
ex multitudine fideliũ in uñ congregata domꝰ
dic̃. uiuis lapidibꝰ constructa. ubi tͤ fundam̃tũ
angłare positꝰ ẽ. duos parietes iudeoꝵ ⁊ genciũ
inuna fide coniungens. Nuiꝰ itaq sacm̃ti qđ¬

Expanded text:
currit primum in dedicatione figuratum ecclesiae, deinde in sanctificatione animae fidelis exhibitum. Quod enim in hac domo orationis visibiliter per figuram exprimitur, totum in anima fideli per invisibilem veritatem extum, quasi quadam structura lapidum spiritualium aedificata, ubi fides fundamentum facit, spes fabricam erigit, charitas consummationem imponit. Sed et ipsa Ecclesia ex multitudine fidelium in unum congregata: domus est Dei vivis lapidibus constructa, ubi Christus fundamentum angulare positus est; duos parietes Judaeorum et gentium in una fide conjungens. Hujus itaq
Abbreviated transcription (Latin):
radisi. p̃cepit nobis ds̃ ne comederemꝰ ⁊ netange¬
remꝰ illud. ne forte moriam. Dixit aũt serpensas
mulierẽ. Nequaꝗͣ morte moriemini. Considate
increm̃ta ꝑdiciõis. Primũ drat ds̃. inqͥcũq die
oncderis exco morte morieris. De inde nulier aix̃.¬
n ne forat moriam̃. Nouissime serpens. Nequaquã
morte moriemini: ds̾ assirmauit. mulier dubita¬
uit. aiabolus negau̾it. Nequaꝗͣ aut diaboluscorã
muliere uerba dĩ negare p̃sũpsisset. si ñ priꝰ ipsã
mulierẽ dubitantẽ inuenisset. Que gͦ dubitauit
ab affirmantẽ recessit. ⁊ neganti appropͥn quauit.
Ipsa gͥ seđm aliquid incͥauut malitiã: que tẽptatori

Expanded text:
ne comederemus et ne tangene comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundum aliquid inchoavit malitiam, quae tentatori
Abbreviated transcription (Latin):
hui hostis malitia. Quasienĩ parũ de suis uiribꝰ
presumens. humanã naturã in eam parte̾ ubi
aebilior uidebatur aggressus ẽ: ut si forte illic
aliquatenus p̃ualere potuisset: post modũ cũ
maiori fiducia ad alterã que robustior fuit.
pulsandã aut pocius subsuertendã accedereo
Sciens gͦ quia uerũ eẽt. quãuis adhue dictũ ñẽẽt.
⁊ siqͥspiã preualuerit aduersus unũ duaresistunt
ei. primũ diligent᷑ solitariã feminã expłorau̾.
uinueniens inea primũ om̃em sue temptaciõis
conatũ experiri disposuit. Quane ꝑͥos abiu
inconspectu uitutis. Stans corã. ⁊ corã femina
hostis suꝑbus ex sola malitia cogitata. ñ dũ dicta
sionis. donec animũ temptande interrogationẽ
p̾sentiat. Cur inquit p̃cep̃ ds̃ uobis. ut non come¬
deretis de om̃i ligno paradisi: Ciurespondit
mulier. Defructu lignoꝵ que sunt in ꝑadiso
uescimur. de fructu uero ligni qđ ÷ inmedio pa

Expanded text:
ominis hujus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus ominis hujus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis conatum experiri disposuit. CAP. IV. Quare ain conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta sionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescim
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. ad fraudẽ se conuertit: ut dolo
hominẽ supplantaret. quẽ uirtute suꝑare non
posset. Neaũt fraus illius om̃io nulla eẽt sinimiᷤ
manifestaret᷑. in ꝓpria forma uenire nondebuit.
ne manifeste cognosceret᷑. ⁊ nullatenꝰ reciperet᷑.
Inter̃ĩ nenimis uiolenta eẽt. fraus eiꝰ. siprsus oc¬
cultaretur. ⁊ homo simił si ds̃ eũ tali fraude q̃
caueri nonposset decipi ꝑmitteret in iuriam
pati uideret᷑. inaliena quidẽ forma uenire per¬
missu÷ s tali inqua eiꝰ malicia prorsus non cclartt᷑.
Ut gͥ in ppria forma nonueniret suadioluntate factũ
est: ut aũt aliã formã nisi dalẽ que malitie sue
conueniret habere non posset. diuina ordinatiõe
dispositũ: Uenit gͦ ad hominẽ inserpente eallidꝰ
hostis: qui fortassis siꝑmissus fuisset. informa eo¬
nus illã formã homini odiosã fac̾t. inqua post¬
modũ eidem sp̃c sc̃s apparere debuisset iu
Quane ꝑruos ad fẽcntiam uerut.
edlibet considerare. ꝗͣ tumida fuerit

Expanded text:
potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma conus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus apparere debuisset. CAP. III. Quare prius ad feminam venit. Libet considerare quam timenda fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ut ab ope administracionis ñinpediat.
il aioi qͥ non cõeubitiã ñ pelic̃e norunt. nec dig̃a¬
mi extiterunt. uinceteris sine c̾ritume uire¬
runt. lib̾ti quoq qͥ adñs suis ita matumus¬
sistint ut ineis nullũ obsequii uis ant potes¬
tatẽ asiruauerint. ⁊ sine erimine uxerint.
hos indera assumi posse sin cũctacione sanit¬

Expanded text:
nistrationis non impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a dominis suis ita manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine c
Abbreviated transcription (Latin):
habere ñ pocest: cardinales ep̃i ꝓcul dubio me¬
dropolitini uice fungunt᷑. qͥ uidelicet electũ an¬
cistitẽ ad apłici culminis apieẽ ꝓuehunt. facta
aut electione. si forte casus uł uigdencia aliqua
obsticerit. ut his qͥ electꝰ in apłica sede unta con¬
suecudinẽ intronitari nonualeat. electꝰ tamen
quẽ aomodũ statutũ ẽ. sicut paꝑa auctoutatẽ

Expanded text:
ul dubio metropolitani vice funguntur, qui videlicet electum antistitem ad apostolici culminis apicem provehunt. Facta autem electione si forte casus vel violentia aliqua obstiterit, ut is qui electus est in apostolica sede juxta consuetudinem inthronizari non valeat; electus tamen que
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ adsacros &rdines eligunt᷑. multa nobis
pattes documenta reliquerunt. Nãqͥd asacris
ordinib ñ inpediat eos qͥ ꝓbate fuerint conu̾¬
sacionis: placuit diffinire. Quia medicoꝵ inci¬
sionibꝰ forte cͥaudi efficuint᷑. uł pegritudine
suic ꝑiuolcnciã abscidunt᷑. ⁊ qͥ non sponte s

Expanded text:
ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte
Abbreviated transcription (Latin):
gant. Penitentes aut̃ dicimꝰ. eos qͥ post lepasscũ
ꝓhomicidio aut ꝓ diu̾sis criminilꝰ aut gͣuisinis
peccatis publicã gerentes pem̃tenciã. sub cilicio.
dino fuerint altario reconciliati. Similit̾ t̃̾as¬
marinos ⁊ incognitos homines. siune cdericos ali¬
arũ eccłiar̃. neq ordinari neq ordinatos recipi
poncedunt. sine cõm̃datiens lutis ep̃o suoꝵ.¬

Expanded text:
nt. Poenitentes autem dicimus eos qui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatitiis litteris episco
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pap̃o: reconciliamini dõ. Inhoc gͦ uice medi¬
atoris fungunt᷑ sac̾dotis: qđ dm̃ ꝓpeccatis ppłi
exorant. ⁊ penitentes ab soluendo dõ reconcili¬
ant. Quaꝑꝑ conuenit ut tanꝗͣ boni mediatores
int̾ homines ⁊ dm̃: ⁊ p̃cepta dĩ ad ppłm deferant
ueritatẽ predicando: ⁊ preces ppłi dõ offerant.
ꝓpeccatoriꝰ int̾eedendo. Mediator aut̃ ut ait

Expanded text:
o reconciliamini Deo . In hoc igitur vice mediatoris funguntur sacerdotes, quod Deum pro peccatis populi exorant, et poenitentes absolvendo reconciliant. Quapropter convenit ut tanquam boni mediatores inter homines et Deum, et praecepta Dei ad populum deferant, veritatem praedicando, et preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo. Mediator autem, ut ai
Abbreviated transcription (Latin):
m̃aełata. Distat aũt hoc tantũ int̾ pontifices ⁊ huiꝰ
cr̃ꝑris sacͥdotis. qđ solis pontificibꝰ ad dita: elcri-¬
coꝵ ordinacio. basilicarũ dedicatio. sacͥ cͥmatis
consec̾tio. manꝰ inpositio. ⁊ cõmunis suꝑ ppłm
benedictio. In aliis aut̃ sac̃mentis. siue scilicet
cathẽandi. sine baptirandi. siue missã edebran¬
pensacio. Sũmis gͦ sac̾dotib supͣdicta iccirco
singłarit᷑ reseruatast᷑. ne eadẽ ꝓrsus auctoritas
potestatis ab om̃ibꝰ passi uendicata: inferiores
erga supͣ positos. in solentes readderet: ⁊ soluto
obediencie uincło scandalũ gencraret. srbri.

Expanded text:
c tantum inter pontifices, et hujus temporis sacerdotes, quod solis pontificibus addita est clericorum ordinatio. Basilicarum dedicatio, sacri chrismatis consecratio, manus impositio, et communis super populum benedictio. In aliis autem sacramentis sive scilicet catechizandi, sive baptizandi, sive missam celebranpensatio. Summis ergo sacerdotibus supradicta idcirco singulariter reservata sunt, ne eadem prorsus auctoritas potestatis ab omnibus passim vindicata, inferiores erga superpositos insolentes redderet, et soluto obedientiae vinculo scandalum generaret. Presbyteri
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse. ⁊ de his solis p̃ceptũ habemꝰ apti.
Subdiacones tam̃ qr upsi saeris altaribꝰãmi¬
nistrant. oportunitate engente. epõs eligi con¬
cedunt. S rarissime ⁊ ipsũ ñsine romani
pontificis. siue metropolitani licencia: si cam̃
spectate sint religionis. ⁊ ꝓbabilis sciencie.
Ad ep̃m specialit̃ ꝑtinet basilicarũ consec̃cio.¬
ł dedicatio. unctio altaris. ⁊ consec̾cio cͥsmatis.
manus inposicio. ⁊ cõmunis suꝑ ppłm benedictio.
Ipse p̃dicta officia ⁊ ordines eccłiasticos distͥbuit.¬
ipse sacras uirgines benedicit. dũ eñi p̃cessit
Nullus ep̃s aliũ in ep̃m sine metrobolitam con¬
sensu consecͣre ħ debet. nec metropolitanus
umo suꝑ eũ fundente benedictionẽ reliqͥ om̃s
ep̃i qͥ ad sunt manibꝰ suis suꝑ capd̃ es tangunt. Un¬
git᷑ auit̃ sacra unctione caput eł. qr om̃is sanctifica¬

Expanded text:
habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. Subdiaconos tamen quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, et probabilis scientiae. Ad episcopum specialiter pertinet basilicarum consecratio, unctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distipse sacras virgines benedicit, et, dum praecessitNullus episcopus alium in episcopum sine metropolitani consensu consecrare debet, nec metropolitanus uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus, quia omnis sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
quando post cenã panẽ ⁊ uñ incorpus ⁊¬
⁊ sanguinẽ suũ cõmutaũ. ⁊ ut inmemoriã sue
passionis idem faccrent discipłos monens insti
it. quando ipse sac̾dos ⁊ hostia se ipsũ inara
crucis ꝑꝑ peccata generis humani. obtulit.
⁊ ꝑpropͥũ sanguinẽ scã eterna ingrediens. ce¬
lestia ⁊ terrena pacificauit. Inqͦ apparet qͣn¬
apeccatis conu̾sus. dõ reconciliat᷑. Quibus
om̃ibꝰ de sacerdotali officio breuit̾ ꝑtiactantis.
amonendisunt ap̃i sacerdotes. quatenꝰ sic̃
excellunt ordinis dignitate. sic excellant
uite sc̃ĩtate. ut ples eis cõmissa atq eorum
disciplitus edocta. gratant̃ eis obediat. ⁊ eoꝵ
imitaciõe dedie indiẽ ꝑficiat. De ełis cołis. xii
ACNI canones diffiuiunt. nullũ in ep̃m
eligendũ. nisi qui priꝰ insacris ordinbꝰ
religiose fuerit con uersatꝰ. Sacros aũt ordi¬
nes diaconat᷑ ⁊ p̃sbiteratꝰ tantũ appelle̾ndos
censent: quia hossolos pͥmitiua legr̃ eccłia

Expanded text:
quando post coenam panem et vinum in corpus et sanguinem suum commutavit, ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulos moriens insthibuit, quando ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata generis humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quana peccatis conversus Deo reconciliatur. Quibus omnibus de sacerdotali officio breviter pertractatis admonendi sunt Christi sacerdotes, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat. CAP. XIIacri canones definiunt nullum in episcopum eligendum, nisi qui prius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et presbyteratus tantum appellandos censent; quia hos solos primitiva legitur Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ciones fac̾e disponit. om̃s qui ad sacrũ minist̾iũ
accedere uolunt. feria un. ance ipsã ꝑ ordinaci¬
onẽ euocandisunt ad ciuitatẽ una cũ pb̃ris qui
eos p̾sentare debent. Tunc gͦ ep̃s elatere suo
eligete debet sacirdotes. ⁊ alios prudentes ui¬
ros. gnatos legis. diuine. ⁊ erereitatos incre s¬

Expanded text:
tiones facere disponit, omnes qui ad sacrum ordinem tiones facere disponit, omnes qui ad sacrum ordinem accedere volunt, feria quarta ante ipsam ordinationem evocandi sunt ad civitatem, una cum presbyteris qui eos praesentare debent. Tunc ergo episcopus e latere suo eligere debet sacerdotes, et alios prudentes viros, gnaros legis divinae, et exercitatos in eccles
Abbreviated transcription (Latin):
io: eantores. Signũ quoq dandũ ꝓ officio elericoꝵ
ꝓ uite honestate. ⁊ officiũ cantandi. ⁊ pagendi
sollicite lectiones. beneaictiones. psalmũ. laudes.
offertoriũ ⁊ responsoria quis elericoꝵ dicẽ debeat.
ordo quoq ⁊ mod psallendi incͥdro: ꝓsollennitatt
itempore. ordinacio quoq ꝓluminaribꝰ deportan
dericos quos delinquere cognoscit ipse distring̾.
quos uͦ em̃dare nonualet eoꝵ excessũ ad agnicio¬
nẽ ep̃i defert. Basilicarios iste constituit. ⁊ ma¬
triculas ipse disponit. Quando aut pͥmicerius
absense: ea que p̃dicta sunt iste exquirit qͥ ei
aut long̾e ẽ ꝓrimꝰ. aut erudicione his explea
ordinacio. incensi p̃ꝑacio. cura crisiatis
icdia conoꝵ. ñnisi certis temporibꝰ fieri
debere. scĩ patres decreuerunt. ⁊d ienmiĩ qͣrti
mensis. ⁊ septimi ⁊ decimi. ⁊ ĩnicĩ quadiage.¬
simał. ac mediane. qͣ dragesime. die sapbati cura
nesꝑam ieuinio celebrato. Quando uͦ cp̃s ordina¬

Expanded text:
id est cantores. Signum quoque dandum pro officio clericorum, pro vitae honestate, et officium cantandi peragendi sollicite: lectiones, benedictiones, psalmos, laudes, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandClericos quos delinquere cognoscit, ipse distringit; quos vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absens est, ea quae praedicta sunt ille exquirit, qui ei aut lege est proximus, aut eruditione his explendordinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis et diaconorum non nisi certis temporibus fieri debere sancti Patres decreverunt, id est jejunio quarti mensis et septimi, et decimi, et initii quadragesimalis ac medianae quadragesimae die Sabbati circa vesperam jejunio celebrato. Quando vero episcopus ordina
Abbreviated transcription (Latin):
nes apłicã auctoritatẽ secuti. testant᷑. bri:
cũ ordinant᷑. ep̃o eos benedicente ⁊ manꝰ suꝑ
capita eoꝵ tenente. om̃s pb̃ri qͥ p̃sentes sunt
manꝰ iurta manũ ep̃i suꝑcapita eoꝵ leuant.¬
⁊ sp̃m sc̃m suꝑ eos qͥ ordinant᷑ inuocant. Un¬
gunt᷑ pbris manꝰ sicut ep̃is. ut cognos cant se
hoc sac̾m̃to grãm consecrandi acciꝑe. ⁊ oꝑa
Un̾cio capitis specialit̾ ad ep̃m ꝑtinet: ut intel¬
ligat se uicariũ ẽẽ illiꝰ deqͦ scriptũ: Unent.¬
te dĩ dõ cuus oleo leticie. Hi post inuocacio¬
nẽ scĩ sp̃s. stolã suꝑ utrũq humerũ accipum.
que inmodũ sustentaculorũ dextrũ latus
munit ⁊ sinistrũ. ut ex hoc intelligant se per
arma iusticie adextris ⁊ asiustris ẽe municos:
ut eos nec ad u̾sa frangant. nec ꝓspera extollant.
Accipiunt ⁊ calicẽ cũ iuno. ⁊ patenã cũhostiis
de manu ep̃i: quatenus his instrum̃tis po¬
testatẽ se accepisse agnoscant. placabiles dõ

Expanded text:
nes apostolicam auctoritatem secuti testantur. Presbyteri cum ordinantur; episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente, omnes presbyteri qui praesentes sunt manus juxta manum episcopi  sanctum super eos qui ordinantur invocant. Unguntur presbyteris manus sicut episcopis, ut cognoscant se hoc sacramento gratiam consecrandi accipere, et oUnctio capitis specialiter ad episcopum pertinet, ut intelligat se vicarium illius esse de quo scriptum ests oleo laetitiae . Hi post invocationem sancti Spiritus stolam super utrumque humerum accipiunt, quae in modum sustentaculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris esse munitos, ut eos nec adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo