comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnationis u̾bi: ne qͥs impediat uenientem
S̾uꝑ collũ eiꝰ cecidit. ꝙ osculatus est eũ: qͥa¬
humiliauit se ad misciłiã. ꝙ reddidit ei suã
brachiũ. idẽ filiũ in amplexu eiꝰ humiliauit
uel qͥa leue iugũ dilectionis sͥ imposuit. Re¬
diens autẽ osculũ caritatis a patre accipit:
dũ ꝑ grãm certificat᷑ de indulgentia. Dix̃q
ei filius. Pater peccaui in celũ & coram te: ĩa
ñ sũ dignus uocari filius tuus. Leccaui contͣ
qͥa te deserto ydola colui. Constitittus in ecele¬
sia facit confessionẽ: nec dicit qͦd dicturum se
ꝓmiserat. fac me sicut unũ de mercennariis
tius: qͥa ꝑ grãm intendit sͥ fieri. unde ꝑ meri¬
ta indignus extiterat. Intelligit namq int̾
filiũ. & mercennariũ. et seruũ. ñ minimã di¬
stantiã ẽẽ: seruũ uidelicet ẽẽ qͥ metu gehen¬
nȩ siue legum presentiũ ñ audet peccare: mer¬
cennariũ. qͥ spe regni celoꝵ se temꝑat a uiciis:

Expanded text:
venientem. Super collum ejus cecidit, et osculatus est eum, qhumiliavit se ad misericordiam, et reddidit ei suam brachium id est, filium in amplexu ejus humiliavit, vel quia leve jugum dilectionis sibi imposuit. Rediens autem osculum charitatis a patre accipit, dum per gratiam certificatur de indulgentia. Dixitque ei filius: Pater, peccavi in coelum et coram te, jam non sum dignus vocari filius tuus. Peccavi coquia te deserto idola colui. BEDA. Constitutus in Ecclesia, facit confessionem; nec dicit quod dicturum se promiserat, fac me sicut unum de mercenariis tuis, quia per gratiam intendit sibi fieri, unde per merita indignus exstiterat. Intelligit namque inter filium et mercenarium et servum non minimam distantiam esse: servum videlicet esse, qui metu gehennae sive legum praesentium, non audet peccare; mercenarium, qui spe regni coelorum se temperat a vitiis;
Abbreviated transcription (Latin):
trema damꝑnatio signat᷑. Qui gͦ ad scĩtatiᷤ spe¬
tiem deductus. uerbo siue exemplo ceteros de¬
struit: melius eẽt ei. ut terrena acta constrin¬
gerent eũ sub exteriori habitu ad mortẽ: qͥa
si solus caderet dolerabilius in inferno eru¬
ularet᷑. Aliter. Mole opus: labor ẽ cecitatis.
Niam clausis uimentors oculis: agunt᷑ in
gyrum. Sub asini quide nomine: gentilis¬
alligatus ẽ ad molã. hoc ẽ ad lapideos deos:
eirca qͦs cecis oculis erroris sui gyro ꝑtrahit᷑:
& sic cũ sua sacrilega mola demergit᷑ fluctib
iudicandi scłi. Sensus gͦ ẽ. Melius eẽt xp̃iano.
ꝑ cuiꝰ scandalũ fres sui uel subditi sͥ ꝑeunt
si paganus eẽt: qͥa ñ tantam penã pagani
patiunt᷑ in inferno: quantã xp̃iani falsi. xcu¬

Expanded text:
trema damnatio signatur. Qui ergo sanctitatis ad spetrema damnatio signatur. Qui ergo sanctitatis ad speciem deductus, verbo sive exemplo caeteros destruit, melius esset ei ut terrena acta constringerent eum sub exteriori habitu ad mortem. Quia, si solus caderet, tolerabilius in inferno cruuaerendum est. Molae opus, labor est caecitatis: nam clausis jumentorum oculis aguntur in gyrum. Et sub asini quidem nomine,alligatus est ad molam, hoc est, ad lapideos deos, circa quos caecis oculis erroris sui gyro pertrahitur, et sic cum sua sacrilega mola demergitur fluctibus judicandi saeculi. Sensus ergo est: Melius esset Christiano, per cujus scandalum fratres sui vel subditi sibi pereunt, si paganus esset; quia non tantam poenam pagani patiuntur in inferno, quantam Christiani falsi. C
Abbreviated transcription (Latin):
ui paruulus ẽ: maiores enĩ scandala ñ recipiunt
Aecte gͥ qui scandalitari potest pusillus ap¬
pillatur: qͥa magnus quicqͥd patiat᷑ ñ decli-¬
nat a fide. Scd̃m ritum ꝓuintiȩ loquit᷑ de
mola asinaria : qͦ maioꝵ eriminũ ista apud
ueteres iudeos pena fuit: ut in ꝓfundũ ligato
saxo ad collum rei demergerent᷑. Hec senten¬
tia generalis ẽ tam ad om̃s quã ad apłos: qui
si de honore contendere desisterent qͥs eor ma¬
ior eẽt: ꝑderent ꝑ suum scandalũ illos. qͦs
ad fidem uocabant. Sensus ẽ. Expedit. idest
mu lto melius ẽ ꝓ culpa breuẽ penã acciꝑe:
quã eternis seruari cruciatib. Non enĩ uin¬
mũ dicabit ds bis in idipsum. Uel ita. Expedit.
hocẽ multo utilius ẽ innoxiũ pena atrocissima
tẽporali tam̃ finire utt̃a corpoream: ꝙͣ. leden¬
do frẽm. mortẽ animȩ ꝓmereri ꝑpetuam. Si
tam̃ de ueritate scandalum ponit᷑: utilius ꝑ
ac labor exprimit᷑: & ꝑ profundũ maris. ex¬

Expanded text:
r, parvulus est. Majores enim scandala non recipiunt. Recte igitur qui scandalizari potest, pusillus appellatur. Quia magnus quidquid patiatur, non declinat a fide. Secundum ritum provinciae loquitur de mola asinaria, quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuit, ut in profundum, ligato saxo ad collum, rei demergerentur. Haec sententia generalis est tam ad omnes quam ad apostolos, qui si de honore contendere persisterent, quis, eorum major esset, perderent per suum scandalum illos, quos ad fidem vocabant. Sensus est: Expedit, id est, multo melius est, pro culpa brevem poenam accipere, quam aeternis servari cruciatibus. Non enim judicabit Deus bis in idipsum? Vel ita: Expedit, id est, multo utilius est, innoxium poena atrocissima temporali tantum finire vitam corpoream, quam laedendo fratrem, mortem animae promereri perpetuam. Si tamen de veritate scandalum ponitur, utilius pac labor exprimitur, et per profundum maris, ex
Abbreviated transcription (Latin):
disti mͥ tbulationes multas & malas: & con¬
u̾sus uiuificasti me: ꝙ de abyssis t̾rȩ iterũ
induxisti mẽ. Ad se quid̾e rediens recognouit
mercennarios pat̾s sui panib habundare:
qͥs hi qͥ satagunt digna deo oꝑari. reficiun
alimoniis suꝑnȩ gr̃ȩ. At illi qui sine fude
iiuentes student mnani philosophiȩ. pleni ft̃
uanitate: sic̃ siliqua intus ẽ manis. ꝙ foris
mollis. Siliqua autẽ ñ ut quida putane fru¬
ctus ẽ arboris: s genꝰ leguminis. sonoris fol¬
lib ꝙ uacuis: qͦd uentr̃e magis onerat quã
reficiat. Surgam & ibo ad patr̃e meũ: et
dicam ei. Pater peccaui in celũ & coram te:

Expanded text:
multas et malas: et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me . BEDA. Ad se quidem rediens recognovit mercenarios patris sui panibus abundare: quia hi qui satagunt digna Deo operari, reficiuntur alimoniis supernae gratiae. At illi qui, sine fide viventes, student inani philosophiae, pleni sunt vanitate, sicut siliqua intus est inanis, et foris mollis. Siliqua autem non ut quidam putant, fructus est arboris, sed genus leguminis sonoris follibus et vacuis, quod ventrem magis onerat quam reficiat. Surgam et ibo ad patrem meum, et dicam illi: Pate
Abbreviated transcription (Latin):
nec inueniat: Et cũ inuenerit: conuocat a¬
micas & uicinas dicens. Congratulamini mͥ:
qͥa inueni dragnã quã ꝑdideram. Dragia¬
ẽ nummꝰ certe quantitatis: habens imaginẽ
regis. Mulier gͦ ioest d̃i sapientia decẽ drag.¬
mas habuit: cum nouẽ ordinib angłoꝵ ẽ
additus homo decimus: ut compleret᷑ ele¬
ctorũ numerus. Mulier dragmã ꝑdidit:
qnͣdo homo qui conditus ad imaginẽ d̾̃i fu¬
erat peccauit. S mulier lucernã accendit: qͥa
sapientia di in carne apparuit. Lucerna lux
ẽ in testa: coest diuinttas in carne. Dequa te¬
sta sui corporis dicit ipsa sapientia: exaruit
tamꝗͣ testa uirtus mea. Testa in igne solidat᷑:
& iurtus eiꝰ exaruit: qnͣdo assumptã carnẽ.
ex tbulatione passionis roborauit ad głam
resurrectionis. Accensa autẽ lucerna. ide car¬
ne ꝑ diuinitatẽ glificata. domꝰ euertit᷑: quia
humana conscientia reatꝰ sui consideratiõe
ꝑturbat᷑. Sic gͦ dragna repperit᷑: qͥa in homi-¬

Expanded text:
t? Et cum invenerit convocat amicas et vicinas dicens: Congratulamini mihi, quia inveni drachmam quam perdideram. » Draest numerus certae quantitatis habens imaginem regis. Mulier ergo, id est Dei sapientia, decem drachmas habuit cum novem ordinibus angelorum est additus homo decimus ut compleretur electorum numerus. Mulier drachmam perdidit, quando homo, qui conditus ad imaginem Dei fuerat, peccavit. Sed mulier lucernam accendit, quia sapientia Domini in carne apparuit. Lucerna lux est in testa, id est divinitas in carne. De qua testa sui corporis dicit ipsa Satanquam testa virtus mea . Testa in igne solidatur, et virtus ejus exaruit, quando assumptam carnem ex tribulatione passionis roboravit ad gloriam resurrectionis. Accensa autem lucerna, id est, carne per divinitatem glorificata, domus everritur, quia humana conscientia reatus sui consideratione perturbatur. Sic ergo drachma repetitur, quia in homi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c ait. Uos autẽ sedete in eiuitate: qͦadusq in¬
duamini uirtutẽ exalto. Umbra uͦ sit. a lumine
ꝙ corpore: cũ qͦdlibet umbraculi genus inter nos
et solem opponimus. qͦ lucem eiꝰ nob̃ tolerabiliorẽ
reddamꝰ. Itaq lux incorporea diuinitatis in natu¬
ra sua inuisibilis: ut quo qͦmodo posset in nr̃a ui¬
deri substantia. infirmitatis nr̃e uelam̃. idest hu-¬
manã naturã assumpsit in uirgine. Et hoc est
sp̃c inestimabile. noua scilica grã ꝙ singularis
conferet᷑ tͥ⁊ ꝙ ita ipse sp̃e sc̃s̃ cuius ẽ om̃ia bona di¬
stribuere. et conseruare. atq optimo fine confir¬
mare unde uirtꝰ altissimi dicit᷑: obumbrabit:
Quasi umbractlũ uidelicoꝵ corpus humanum.
de carne tua formabit splendori lucis eternȩ:
hoc ẽ di sapientiȩ. Et hoc fiet tͥ. idẽ ad inimen¬
sam głam tui: quȩ p̾ceteris illuminaberis. Id̃oq
qͦd nascet᷑ ex te scm̃: uocabit᷑ filius dĩ. Nos &e si¬

Expanded text:
Spiritus, ait: Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Umbra vero fit a lumine et a corpore, cum quodlibet obumbraculi genus inter nos et solem opponimus, quod lucem ejus nobis tolerabiliorem reddamus. Itaque lux incorporea divinitatis, in natura sua invisibilis, ut quoquomodo posset in nostra videri substantia, infirmitatis nostrae velamen id est, humanam naturam assumpsit in virgine. Et hoc est Spiritus inaestimabile, nova scilicet gratia et singularis conferetur tibi; et ita ipse Spiritus sanctus, cujus est omnia bona distribuere et conservare, atque optimo fine confirmare, unde virtus Altissimi dicitur: obumbrabit, quasi umbraculum videlicet corpus humanum de carne tua formabit splendori lucis aeternae, hoc est, Dei sapientiae, Et hoc fiet tibi, id est ad immensam gloriam tui, quae prae caeteris illuminaberis. Ideoque quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. BE
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ etiam. ipsa elisabeth cognata tua: concepit si¬
lium. Ne uirgo se parituram diffidat. acciptt
exemplum sterilis anꝰ pariturȩ: ut discat om̃ia
dõ possibilia etiam in eis. quȩ naturȩ ordini ui¬
dent᷑ contraria Uel aliter. Non qͣsi incredulam
exemplis angłs hortat᷑ ad fidem: s credenti quȩ
auoierat ampliora replicat miracła: ut quȩ dm̃¬

Expanded text:
pro etiam ipsa Elisabeth cognata tua concepit filium. Ne virgo se parituram diffidat, accipit exemplum anus sterilis pariturae, ut discat omnia Deo possibilia, etiam in eis quae naturae ordini videntur contraria. Vel aliter: Non quasi incredulam exemplis hortatur angelus ad fidem, sed credenti quae audierat ampliora replicat miracula, ut quae D
Abbreviated transcription (Latin):
legifer. quinq libris mysteria xp̃i parabolatim
in quinq mundi ȩtatib ꝑ scõrum facta uel
dicta figurat. Et quia in carnatio xp̃i sexta scl̃i
etate ad legis impletionẽ futura erat: recte sex¬
to mense a conceptione ioħis naseiturũ salua¬
torem angelus mariȩ nuntiat:¬

Expanded text:
legifer quinque libris mysteria Christi parabolatim legifer quinque libris mysteria Christi parabolatim in quinque mundi aetatibus per sanctorum facta vel dicta figurat. Et quia incarnatio Christi sexta saeculi aetate ad legis impletionem futura erat, recte sexto mense a conceptione Joannis nasciturum Salvatorem angelus Mariae nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
Fonis orat multitudo: q̃a dummistica penetrare
nequit: necesse ẽ ut doctoꝵ monitis humiliter
intendat. Dum altari thimiama imponit. na¬
sciturũ ioħem cognoscit: qͥa dum doctores diui¬
na lectione inflammant᷑: grãm d̃i uenturã per
xp̃m de interiori medulla litterarũ. qͣsi de uul¬
uia ȩlisabeth ꝓdituram repperiunt. Et hoc ꝑ an¬
glm: qͥa lex ẽ ordinata ꝑ angłos in manu me¬
diatoris. Non credens mutus fit: qͥa mutus ẽ. qͥ
spͣualem sensũ in littera ñ intelligit. Nec quasi
magister talis ualet docere ppłm: s quasi nuti¬
b mnuit: qͥa nec rationẽ attendit sacrificiorũ
nec eurt scire dicta ꝓpħarum. Muto ⁊achaia
concipit elisabeth iohem: qͥa licet pontifices
q pharisei nec intrent interiora legis nec au¬
ditores intrare ꝑmittant: interiora tam̃ legis.
sacramentis ap̃i abundant. Quinq mensib
elisabeth occultat conceptũ: siue qͥa moy ses

Expanded text:
Foris orat multitudo; quia, dum mystica penetrare Foris orat multitudo; quia, dum mystica penetrare nequit, necesse est ut doctorum monitis humiliter intendat. Dum altari thymiama imponit, nasciturum Joannem cognoscit; quia dum doctores divina lectione inflammantur, gratiam Dei venturam per Christum de interiori medulla litterarum, quasi de vulva Elisabeth prodituram, reperiunt. Et hoc per angelum, quia lex est ordinata per Angelos in manu mediatoris . Non credens, mutus fit; quia mutus est, qui spiritualem sensum in littera non intelligit. Nec quasi magister, talis valet docere populum, sed quasi nutibus innuit; quia nec rationem attendit sacrificiorum, nec curat scire dicta prophetarum. Muto Zacharia, concipit Elisabeth Joannem; quia, licet pontifices et Pharisaei nec intrent interiora legis, nec auditores intrare permittant, interiora tamen legis sacramentis Christi abundant. Quinque mensibus Elisabeth occultat conceptum, sive quia Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
in anili ȩcate: ne in senectute libidini uacasse
uideat᷑. Quȩ etiam in iuuentute nullatenꝰ exer-¬
cenda ẽ: nͥ causa sobolis. uł uitandȩ fornicati¬
onis. ¶ Allegoricȩ ꝑ zachariam sacerdotiũ u¬
deoꝵ: ꝑ elisabeth lex signat᷑: quȩ sacerdotũ do¬
ctrinis exercitata qͣsi uirilis auxilio. sp̃uales fili¬
os deo gignere debebat. S quasi sterilis erat.
celi aꝑiebat. Ambo erant iusti: qͥa ꝙ bona fuit
lex. ꝙ bonũ sacerdotium tempore suo. Ambo
ꝓcesserunt in dieb suis: qͥa legalis deuotio tẽ¬
pore moysi qͣsi in adolescentia cũ sacerdotio fio¬
ruit: s adueniente xp̃o. & lex. et sacerdotium in
senecta fuerunt: cũ ꝙ sacerdotii ordo ꝑ ambiti¬
ones & contentiones pontificũ confusus. & lex
ꝑ phariseoꝵ traditiones p̃uaricata fuit. ⁊acha-¬
rias ingredit᷑ templũ÷ qͥa sacerdotũ ẽ. intellige̾
dĩ scũarium: & intrare in illuo ꝑ intellectum:

Expanded text:
in anili aetate, ne in senectute libidini vacasse in anili aetate, ne in senectute libidini vacasse videatur, quae etiam in juventute nullatenus exercenda est, nisi causa sobolis vel vitandae fornicationis. BEDA. Allegorice per Zachariam, sacerdotium Judaeorum; per Elisabeth, lex signatur, quae sacerdotum doctrinis exercitata, quasi virili auxilio, spirituales Deo filios gignere debeat. Sed quasi sterilis erat, coeli aperiebat. Ambo erant justi, quia et bona fuit lex, et bonum sacerdotium tempore suo. Ambo processerant in diebus suis, quia legalis devotio tempore Moysi, quasi in adolescentia cum sacerdotio floruit; sed, adveniente Christo, lex et sacerdotium in senecta fuerunt, cum et sacerdotii ordo per ambitiones et contentiones pontificum confusus, et lex per Pharisaeorum traditiones praevaricata fuit. Zacharias ingreditur templum; quia sacerdotum est intelligere Dei sanctuarium, et intrare in illud per intellectum.
Abbreviated transcription (Latin):
mense septembri. octauo kalendas octobris.
luna undecima. qnͣdo celebrabat᷑ ieuniũ sceno¬
phegiȩ in equinoctio: qnͣdo cepit nox suꝑare sc¬
lucem: qͥa ille incipiebat᷑ qui dixit. Me oportet
minui: illũ autẽ crescere. Minorata & enĩ fue¬
rat lux a tenebris cũ scd̃m legẽ cd̃o sacrificia offerᷤ¬
rent᷑: quȩ iam cessare oportebat. cũ baptista con¬
ciperetur. Et ideo pat̾ eiꝰ sacerdos iudeorũ emu¬
tuit: qͥa iam cessare oportebat sacrificia sacer¬
dotalia. ueniente sacerdote qͥ ꝓ peccatis omniũ
se offerret. In die ieiunioꝵ conceptio ioħs pͥ¬
dicit᷑: qͥa ꝑ ipsum afflictio penitentiȩ erat prt¬
dicanda. Et occultabat se mensib quinq di¬
cens. Qͥa sic fecit mͥ dñs: in dieb quib resper̃
auferre obꝓbrium meũ inter homines. Qnͣta n
scĩs cura sit. ne quid turpe de quo erubescere
oebeant admitrant. ostendit elisabeth. quȩ de
dono dei erubescit⁊ ꝙ uerecundat᷑ concepisse

Expanded text:
nse Septembri, VIII Kalendas Octobris, luna XI quando celebratur jejunium scenopegiae in aequinoctio, quando incipit dies minui, quia ille concipiebatur, qui dixit: Me oportet minui, illum autem crescere . Minorata etenim fuerat lux a tenebris, cum secundum legem Deo sacrificia offerrentur, quae jam cessare oportebat, cum Baptista conciperetur. Et ideo pater ejus sacerdos Judaeorum emutuit, quia jam cessare oportebat sacrificia sacerdotalia, veniente sacerdote, qui pro peccatis omnium se offerret. In die jejuniorum conceptio Joannis praedicitur, quia per ipsum afflictio poenitentiae erat praedicanda. Et occultabat se mensibus quinque, dicens: Quia sic fecit mihi Dominus in diebus quibus respexit auferre opprobrium meis cura sit, ne quid turpe de quo erubescere debeant, admittant, ostendit Elisabeth, quae de dono Dei erubescit, et verecundatur concepisse
Abbreviated transcription (Latin):
hebrricȩ. dña syriace: qͥa & lucem salutis. ꝙ dñmꝰ
mundo edidit. edocta ꝑ angł̃m: cũ econtͣ suasu
diaboli femina seducta. peccati tenebras ꝙ serui-¬
tutem intuleritꝰ. Mystice maria desponsata s uir-¬
go. tẏpus ẽ eccłiȩ: quȩ ẽ immaculata. s nupta:
Concipit nos uirgo s spũ: parit nos uirgo sine
gemitu. Et ingressus angłs ad eam: dix̃. Aue gr̃a
plena: dñs tecũ. Benedicta tu in mulierib. Grã
plena erat. uitior exelusione. ueritatis cognitiõe:
uirtutis amore: quȩ pͥma int̾ feminas uirgini-¬
tatis głosum munꝰ obtulit do. Dñs tecum in
m̃te: dñs tecũ in utero: dñs tecũ in auxilio: cuiꝰ
templũ scm̃ es. Suꝑ om̃s feminas benedicta ẽ:
qu̾a parit̾ angłi ꝙ homines uenerant᷑. tanꝗͣ dĩ
matr̃e & uirginem. Quȩ cũ audisset turbata

Expanded text:
Hebraice; domina, Syriace, quia et lucem salutis et Dominum Hebraice; domina, Syriace, quia et lucem salutis et Dominum mundo edidit, edocta per angelum: cum econtra suasu diaboli femina seducta, peccati tenebras et servitutem intulerit. Mystice, Maria desponsata, sed virgo, typus Ecclesiae est, quae est immaculata, sed nupta. Concipit nos virgo, sed spiritu; paruit nos virgo sine gemitu. Et ingressus angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena. Dominus tecum; benedicta tu in mulieribus. Gratia plena erat feminas virginitatis gloriosum munus obtulit Deo. Dominus tecum in mente, Dominus tecum in utero, Dominus tecum in auxilio, cujus templum sanctum es. Super omnes feminas benedicta est, quam pariter angeli et homines venerantur tanquam Dei matrem et virginem. Quae cum audisset, tur
Abbreviated transcription (Latin):
to die saluator tradit᷑ conceptus & passus. Iocirro
angłi pͥuatis nominib censent᷑: ut ꝑ uocabu¬
la qͥd ministraturi ueniant ostendat᷑. Gabriel
gͦ dĩ fortitudo dicit᷑: qͥa illũ nuntiat. qͥ aexias
potestates debellaturus erat. Ob multas uͦ causa:
uirgo desponsata fuit. Primo qͥa cognata erat
ioseph. ut ꝑ eum origo uirginis cognosceret᷑. qͥa
ambo erant de domo dauid: ꝙ moris ẽ scͥpturȩ.
feminarũ genealogiam ñ tẽxere. Deinde ne ue-¬
lut adułtera lapidaret᷑ a iudeis: tercio ut inȩ¬
gyptum fugiens. solaciũ uiri & integritatis
haberet custodiam: quarto ne partus eiꝰ paterit
diabolo. Itaq qͥa lubrica fama pudoris ẽ. no¬
luit dñs ortus sui fidem matͥs iniuriis aostru¬
ere: s potius aliqͦs de suo ortu. qũa de matris
pudore dubitare ꝑmisit. In quo & impudicis ur¬
ginib occasio tollit᷑: ne dicant matr̃e dñi fuisse
infamatã. Interpretat᷑ autẽ maria stella maris

Expanded text:
aditur conceptus et passus. Idcirco angeli privatis nominibus censentur, ut per vocabula quid ministraturi veniant ostendatur. Gabriel ergo Dei fortitudo dicitur; quia illum nuntiat, qui aerias potestates debellaturus erat. Ob multas quippe causas virgo desponsata fuit. Primo, quia cognata erat Joseph, ut per eum origo virginis cognosceretur, quia ambo erant de domo David, et moris est Scripturae feminarum genealogiam non texere. Deinde, ne velut adultera lapidaretur a Judaeis. Tertio, ut in Aegyptum fugiens, solatium viri et integritatis haberet custodiam. Quarto, ne partus ejus pateret diabolo. Itaque quia lubrica fama pudoris est, noluit Dominus ortus sui fidem matris injuriis astruere; sed potius aliquos de suo ortu, quam de matris pudore dubitare permisit. In quo et impudicis virginibus occasio tollitur, ne dicant matrem Domini fuisse infamatam. BEDA. Interpretatur autem Maria, stella maris
Abbreviated transcription (Latin):
reddere rationẽ. Pontifices aut̃ẽ uieis suȩ tẽpo¬
re continentiam seruantes. impleto templi offi¬
cio. ad domos uxoresq fuas necessario redibant:
qͥa tunc sacerdotalis successio ex stirpe aaron
querebat᷑. Nunc autẽ quia sacerdotib ñ cama¬
lis successio. s spũalis inquirit ꝑfectio: ut semp
altari queant assistere. semꝑ castitas obseruanda
precipit᷑. Post hos autẽ dies: concepit elisabech
uxor eius. Post dies uidelicq officii racharie cõ

Expanded text:
reddere rationem. Pontifices autem vicis suae tempore continentiam servantes impleto templi officio, ad domos uxoresque suas necessario redibant; quia tunc sacerdotalis successio ex stirpe Aaron quaerebatur. Nunc autem quia sacerdotibus non carnalis successio, sed spiritualis inquiritur perfectio, ut semper altari queant assistere, semper castitas observanda praecipitur. Post hos autem dies concepit Elisabeth uxor ejus. Post dies videlicet officii Zac
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicꝙ et hominis. una xꝑi ꝑsona demonstrat᷑:
Et regnabit in domo iacob in ȩternũ: ꝙ regni eiꝰ
ñ erit finis. In p̾senti uita corda inhabitans regna¬
bit: in fitturo de exilio ad głam uocans. Hinc
ysaias. Ꝙ pacis eiꝰ ñ erit finis. Domũ iacob totã
ȩccłiam dicit: que ꝑ fidem & confessionẽ xp̃i ad
patriarcharũ ꝑtinet sortem: & in his qui de bona
radice patriarcharũ nati st̃. et in illis qͥ de oleastro
gentium excisi. in oliuã bonã iudeoꝵ fc̃ inserti
Dixit autẽ maria ad angłm Quom fiet istud qm̃
uirũ ñ cognosco: Non ait unde hoe sciam: s qͦmͦ
fiet: qͥa ñ dubitabat de uerbis angli.I. egerat. ec¬
ce uirgo concipiet ꝙ pariet filium: s qͦm᷑ fieret
ñ legerat: nec ab angło audierat᷑ꝰ. Et respondens

Expanded text:
videlicet et hominis, una Christi persona demonstratur. videlicet et hominis, una Christi persona demonstratur. Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. In praesenti vita corda inhabitans regnabit, in futuro de exsilio ad gloriam vocans. Hinc Isaias: Et pacis non erit finis . Domum Jacob, totam Ecclesiam dicit, quae per fidem et confessionem Christi ad patriarcharum pertinet sortem: et in his qui de bona radice patriarcharum nati sunt, et in illis qui de oleastro gentium excisi, in olivam bonam Judaeorum sunt inserti . Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? Non ait: Unde hoc sciam? sed: Quomodo fiet? quia non dubitabat de verbis angeli. Legerat: Ecce virgo concipiet et pariet filium ; sed quomodo fieret non legerat, nec ab angelo audierat. Et respondens
Abbreviated transcription (Latin):
lutatio. Uirgo uiri salutationis ignara: uerborũ
nouitate terret᷑. Hirginũ quippe ẽ. ad om̃s uiri
ingressus pauere: om̃sq uiri affatus uereri. Ma¬
ria gͦ nouã benedictionis formulã mirabatur:
quȩ nusqũa ante lecta fuerat. Et ait angłs eiz
Ne tieas maria: inuenisti enĩ gram apud dm̃
familiarius qͣsi notam eam uocat ex nomine:
suadens ei ñ timere. Inuenisti grãm: totitis gr̃e
auctorem conceptura. Unde sequit᷑. Ecce concipi¬
es in utero ꝙ paries filium: & uocabis nom̃ eiꝰ iħm
Concipies. et incorrupta manebis: paries. ꝙ uirgini¬
tatis ñ patieris decrimentũ. Iħe saluator siue salu¬
taris interp̾tat᷑: qͥa salut̃i facturus erat ppłm suũ
a peccatis. Hic erit magnus & filius altissimi uoca¬
bit᷑: ꝙ. dabit illi dñs ds sedem dauid patͥs eiꝰ Ioħes
cui temporalit̾ dauid gub̃nacula p̾buerat. ipse
ꝑpetuũ uocaret ad regnũ. Qd̃ autẽ filiꝰ altissimi.
q cdauid patr̃e habere dicit᷑: in duab naturis dĩ

Expanded text:
ionis ignara, verborum novitate terretur. Virginum quippe est, ad omnes viri ingressus pavere, omnesque viri affatus vereri. Maria ergo novam benedictionis formulam mirabatur, quae nusquam ante lecta fuerat. Et ait angelus ei: Ne timeas, Maria: invenisti enim gratiam apud Deum. Familiarius, quasi notam, vocat eam ex nomine, suadens ei non timere. Invenisti gratiam, totius gratiae auctorem conceptura. Unde sequitur: Ecce concipies in utero et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Concipies, et incorrupta manebis; paries, et virginitatis non patieris detrimentum. Jesus salvator sive salutaris interpretatur, quia salvum facturus erat populum suum a peccatis. Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Joannes cui David temporaliter gubernacula praebuerat, ipse perpetuum vocaret ad regnum. Quod autem Filius Altissimi, et David patrem habere dicitur, in duabus naturis, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
gethsemani: A trans torrentẽ cedroꝵ. ubi
erat ortus. in qũe introuut ipse & discipu¬
li eius. Gechsemani locus ẽ ad radices mon¬
tis oliueti: ꝙ int̾pretat᷑ uallis pinguium.
Ibi tauri pingues obsederunt dñm: & ui¬
tuli mult: circum deder̃t eũ. Appropiais
morti uenit in uallẽ pinguedinis: qͥ ꝑ ual-
ut deleret peccatũ cõmissũ in hordo deli¬
ciarũ. Trans torrentẽ cedron comp̃hendi uo-¬
luit: & uixta psalmistam de torrente in
uia bibit. In uia huiꝰ uitȩ bibit de torren-¬
te passionis: ꝓpt̾ea exaltauit capit. Cedron
genitius pluralis ẽ in greco: qͥ latine pot̾
dici cedrors a cluu. Sciebat aut̃e
& uidas qui tradebat eũ locũ: qͥa frequent̃
iħc conuenerat illue cũ discipulis suis.

Expanded text:
Gethsemani, trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus. BEDA. Gethsemani locus est ad radices montis Oliveti, et interpretatur vallis pinguium. Ibi tauri pingues obsederunt Dominum, et vituli multi circumdederunt eum . Appropians morti, venit in vallem pinguedinis, qui per valleut deleret peccatum commissum in horto deliciarum. Trans torrentem Cedron comprehendi voluit, et juxta Psalmistam: De torrente in via bibet . In via hujus vitae bibit de torrente passionis, propterea exaltavit caput. Cedron genitivus pluralis est in Graeco, qui Latine potest dici cedrorum. A. 157X Sciebat autem et Judas qui tradebat eum locum: quia frequenter Jesus convenerat illuc cum disc
Abbreviated transcription (Latin):
uolo ut ubi sũ ego & illi sint mecũ: in patre
cũ. xp̃o erimus. S ille. sicit ille. nos sic̃ nos:
uolo inquit: &e ñ potest ñ fieri. qͦd uult
omp̃c. Omniũ quide potestas ei ẽ. s illi
soli sui fc̃. qͦs elegit ut dicit. Ego elegi uoᷤᷤ
de mundo. Illos pat̾ sibi dedit:. idẽ traxit
ater iuste mundus te ñ cognouit: ego
autẽ te cognoui. Mundus iniustus ñ

Expanded text:
olo ut ubi sum ego, et illi sint mecum. In Patre cum Christo erimus. Sed ille sicut ille, nos sicut nos. olo, inquit, et non potest non fieri quod vult Omnipotens. Omnium quidem potestas ei est, sed illi soli sui sunt quos elegit, ut dicit: Ego elegi vos de mundo . Illos Pater sibi dedit, id est traxit ater juste, mundus te non cognovit, ego autem te cognovi. Mundus injust
Abbreviated transcription (Latin):
Cad locũ: m. R dixit discipuł suis Sede
Ordo est. Sedete donec uadam & orem:
et orate ne in temptatione superemini.
one: qͥa ille orat: illi dormiunt pinguedi¬
arc̃. ne cordis oppressi. Cum in monte orat:
tacite nos ammonet ꝓ celestib bonis oran-¬
dũ ẽẽ. Cum in ualle orat pinguedinis: in¬
sinuat nob̃ humilitatẽ seruandã ẽẽ in o¬
ratione: & pinguedine int̾nȩ dilectionis.
Et assumpto petro & duob filiis zebe¬
dei iacobo et ioh̃e. cepit contristari & me¬
lex̃ ĩ m̃ et mͣ stus ẽẽ. Non aliis hic assumptis ꝗͣ in tranᷤ¬
figuratione quib secretiora manifestat: ut
ueritatẽ assumpti ꝓbaret hominis uere
contristat eum ꝓpassio. s passio ñ dñat᷑ eiꝰ¬

Expanded text:
ad locum, M. R. dixit discipulis suis: Sedetm. HIERON. Ordo est: Sedete donec vadam et orem, et orate, ne tentatione superemini. one, quia ille orat, illi dormiunt pinguedine cordis oppressi. BEDA. Cum in monte orat, tacite nos admonet pro coelestibus bonis orandum esse. Cum in valle orat pinguedinis, insinuat nobis humilitatem servandam esse in oratione, et pinguedinem internae dilectionis. Et assumpto Petro et duobus filiis Zebedaei Jacobo et Joanne, coepit contristari et moestus esse. Non aliis hic assumptis quam in transfiguratione, quibus secretiora manifestat. Ut veritatem assumpti probaret hominis, vere contristat eum propassio, sed passio non domi
Abbreviated transcription (Latin):
ix ᷑ cepit eẽ dñs. cũ cepit ei seruire ereatura: cepit ẽẽ
miserator. cũ pͥmo fuit cuiꝰ misereret᷑. Eternalit̃
fuit immensus. iustus. & misericors: s respectu
creaturaꝵs dicit᷑ errator. dñs & miserator. Item au¬
gustinꝰ de tͥnitate. Sod̾m hoc qͦd pat̾ ẽ ingenitus.
filius genitus. sp̃c sc̃s ꝓcedens. nec ȩqualitas. nec
inȩqualitas considerat᷑: s in eo qͦd ꝑsonȩ sunt unꝰ
ds. una natura. una substantia. Et̃ sibi coȩquales.
& consubstantiales. Qũauis gͦ filius sit de patͤ.
ñ tam̃ posterior ẽ patre. uł inferior: s coȩcernus.

Expanded text:
nus, cum coepit ei servire creatura; coepit esse miserator, cum primo fuit cujus misereretur. Aeternaliter fuit immensus, justus et misericors, sed respectu creaturarum dicitur Creator, Dominus et miserator. » Item Augustinus De Trinitate: « Secundum hoc quod Pater est ingenitus, Filius genitus, Spiritus procedens, nec aequalitas, nec inaequalitas consideratur, sed in eo quod personae sunt unus Deus, una natura, una substantia, sunt sibi coaequales et consubstantiales. Quamvis ergo Filius sit de Patre, non tamen est posterior Patre vel inferior, sed coaeternus,
Abbreviated transcription (Latin):
ram heretice diuidere ñ potes: qͦm᷑ poteris diui¬
dere creatorem. In psalmo habes. Uerbo dñi
celi firmati sunt: ꝙ spũ oris eiꝰ om̃is uirtꝰ eoꝵs
mus sine qualitate bonum. sine qntitate ma¬
gnũ: sine indigentia ciratorem. sine situ p̃sen
ternũ ÷ sine cõmutatione sui mutabilia facien¬
tem: nichil patientẽ. Qdͥ siqͥs ita dm̃ cogitat. &
nũdum potest inuenire qͥd sit: tam̃ pie caueat.¬

Expanded text:
ram haeretice dividere non potes, quomodo poteris diviram haeretice dividere non potes, quomodo poteris dividere Creatorem? in Psalmo habes: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . mus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praeseternum, sine ulla mutatione sui mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest invenire omnino
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ audemus ingenitũ: ne uel duos paties.
in illa tͥnitate. uel duos qͥ ñ sunt dealio quis¬
piam suspicet᷑. Idem eodẽ capitulo octauo de
cimo. Sictit unicũ dĩ uerbũ ꝓprie uocamus
nomine sapientiȩ. cum sit ꝙ sp̃c sc̃s et pat̾ sa¬
caritatis: eũ sit pater ꝙ filius caritas. Rectis
ex dictis angustini: ex decalogi expositione.
Sẽĩficatio nulla diuna ꝙ uera ẽ: nisi a sp̃u
scõ. Non enĩ frustra dicit᷑ ꝓprie sp̃c sc̃s̃: cũ sit¬

Expanded text:
tamen non audemus ingenitum, ne vel duos patres tamen non audemus ingenitum, ne vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio, quispiam suspicetur. » Idem eodem, capite decimo octavo: « Sicut unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine sapienticharitatis, cum sit Pater et Filius charitas. Rectissex dictis Augustini ex Decalogi expositione: « Sanctificatio nulla divina et vera est, nisi a Spiritu sancto. Non enim frustra dicitur proprie Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
laris. Ieronimus in quitũq uult. Ds̃ pat̾ dm̃
filium genuit ñ uoluntate neq necessitate:
iob. In eo qd̾ pat̃ uerbũ ꝑfectum genuit lo¬
quitus ẽ: in eo qͦd semꝑ gignit loquit᷑. fuleꝰ
dĩ unigenitus ꝓ ꝑfectione natus dicit᷑: ꝑ ȩxer¬
uitate semꝑ nasci ꝑhibet᷑. Augustuiꝰ libro se¬
xto decimo de ciuitate dĩ. Dei quippe ante
suũ factum loquutio. ipsius sui factiẽ. immu¬
tabilis ratio: quȩ ñ habet sonum strepentem
&e transeuntẽ: s ium sempiterne manentem:
et temporalit̾ oꝑantem. Augustinus de uerbis
solũ patr̃e semꝑ sine initio ingenitũ nouimꝰ:
ita filiũ semꝑ ꝙ sine uttio ex patre genitũ
confitemur: Nec aliud facit duuisionẽ ꝑso¬
narũ. nͥ qͦd pater ẽ ingenitus. filiꝰ genitus: il¬
sp̃m scm eciam a filio ꝓcedere: qͦd apłs ait:
Misit ds sp̃m filii sui: in corda nr̃a. Et cum
resurrexisset ꝙ apparuisset discipulis: insuffla
tulo. Cum sp̃m sc̃m genitũ ñ dicamus. dicere

Expanded text:
s. Hieronymus in Quicunque vult: « Deus Pater Deum Filium genuit, non voluntate neque necessitate, Job: « In eo quod Pater Verbum perfectum genuit, locutus est; in eo quod semper gignit, loquitur, Filius Dei unigenitus pro perfectione natus dicitur, pro aeternitate semper nasci perhibetur. » Augustinus libro decimo sexto De civitate Dei: « Dei quippe ante suum factum locutio ipsius, sui facti est immutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem et transeuntem, sed vim sempiterne manentem, et temporaliter operantem. » Augustinus De verbis solum Patrem semper et Sine initio ingenitum novimus, ita Filium semper et sine initio ex Patre genitum confitemur. Nec aliud facit divisionem personarum, nisi quod Pater ingenitus est, Filius genitus; ilSpiritum sanctum etiam a Filio procedere, quod Apostolus ait: Misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra . Et cum resurrexisset et apparuisset discipulis, insufflavtulo: « Cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere
Abbreviated transcription (Latin):
tera: licet sit hoc ipsum qͦd altera. Alia ẽ enim
ꝓpͥetas potentiȩ: alia ꝓprietas sapientiȩ: alia
ꝓprietas bonitatis: ꝙ ita alia ẽ ꝑsona patris.
alii filii. alia sp̃c scĩ. Nota in hoc eẽ aliam ꝓpͥ
uera st̃ de solo patre. alia de solo filio. alia de solo
ogenttus neq ingenitus: nec substantiã. nec ac¬
ciꝰdens. dicimus eẽ ꝓprietatẽ eiꝰ. Similit̾ ẽ ꝓpri¬
tus ẽ neq ꝓcedens. Unde gͦ falsum ẽ. patrem ẽẽ
filiũ. uel filium eẽ patr̃: inde falsum ẽ. qͦd ds̃ ge¬
nuecit seipsũ. S quia una ꝑsona genuit alterã
pat̾ scilic& filuum: ds genuit dm̃: & ẽ d̃s̃ de do
lumen de lumine. Similiter cũ sp̃e sẽs̃ apatre

Expanded text:
tera, licet sit hoc ipsum quod altera. Alia est enim proprietas potentiae, alia proprietas sapientiae, alia proprietas bonitatis; et ita est alia persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Nota in hoc aliam esse  alia vera sunt de solo Patre, alia de solo Filio, alia de solo genitus, neque ingenitus; nec substantiam, nec accidens dicimus esse proprietatem ejus. Similiter est propritus est, neque procedens. Unde ergo falsum est, Patrem esse Filium, vel Filium esse Patrem; inde falsum est, quod Deus genuerit seipsum. Sed quia una persona genuit alteram, Pater scilicet Filium, Deus genuit Deum, et est Deus de Deo, lumen de lumine. Similiter cum Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ sapiens dicit᷑. sicut anima quȩ oe esse.
ꝙ ñ ẽ sapiens potest: s qͦd ipse genuerit eam.¬
un qua sapiens dicit᷑ sapientiam. Idem in eodem
capitulo sextodecimo. Ds̃: omniũ quȩ sunt causa
eꝰ. Dcõ aũ om̃iũ rerũ causa ẽ etiã sap̃iȩ suȩ causa ẽ.
causa: sẽpit̾na. Deinde si patr̃e ẽẽ sempiter¬
nũ in deo est. nec fuit aliquando ñ pat̾: nũqũa
sine filio fuit. filius gͥ semꝑ natus ẽ: qͥa semꝑ filiꝰ
ẽ. Ꝙ ñsolum imago pat̾s ẽ. quia de illo ẽ. & si¬
militudo quia imago ẽ: s cẽ eꝙ̃ litas tanta ut
nec temporis interuallũ impedim̃to sit. Per eũ
enim. condita sut tempora. In ȩccłiastico. Om̃is¬

Expanded text:
sapientiae sapiens dicitur, sicut anima quae et esse sapientiae sapiens dicitur, sicut anima quae et esse et non esse sapiens potest, sed quod ipse genuerit eam, qua sapiens dicitur, sapientiam. » Idem in eodem, capite decimo sexto: « Deus omnium quae sunt causa est. Quod autem omnium rerum causa est, etiam scausa est sempiterna. Deinde si Patrem esse sempiternum in Deo est, nec fuit aliquando non Pater, nunquam sine Filio fuit. Filius ergo semper natus est, quia semper Filius est: et non solum imago Patris est, quia de illo est: et similitudo, quia imago est: sed etiam aequalitas tanta, ut nec temporis intervallum impedimento sit. Per eum enim condita sunt tempora. » Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
loquente uerbũ suum. hoc ẽ patre gignente sa¬
pientiam suam: om̃ia fiunt. Unde ppha. Omĩa
in sapientia fecisti. Precedit pater uerbũ: ñ na¬
tura s causa. Audi ipsum filium dicentẽ. Non
possum ego ame ipso facere quicꝗͣ ÷ & a me ipso
facio nichil: uel a me ipso ñ loquor Precedit pa¬
ter filium causaliter: p̃cedit filiꝰ om̃ia quȩ ꝑ
psum facta sunt naturalit̾. Pater loquit᷑÷ uer¬
bã ingnitur: omia efficiunt᷑. Et quomͦ qui lo¬
quit᷑ in uerbo quo loquit᷑ necessario sp̃m ꝑ
qi libro differentiarũ Sapientia dei dicit᷑ uerbũ :¬
q quia nichil in substantia naturȩ suȩ uisibi¬
se uel corporeum ẽ: ꝙ ꝓ eo qͦd pat̾ ꝑ eam omnia
condidit uel ussit: et quia ꝑ illam pat̾ in notuit
Nugustinꝰ libro octoginta triũ questionũ: capitu¬
pientia sapiens dieit᷑ sine qua eũ uel fuise aliqnͣ¬
bouel eẽ posse nefas ẽ eredere: ñ participatione

Expanded text:
loquente verbum suum, hoc est, Patre gignente saloquente verbum suum, hoc est, Patre gignente sapientiam suam, omnia fiunt. Unde propheta: Omnia in sapientia fecisti . Praecedit Pater Verbum non natura, sed causa. Audi ipsum Filium dicentem: Non possum ego a meipso facere quidquam , et, a me ipso facio nihil , vel a me ipso non loquor . Praecedit Pater Filium causaliter, praecedit Filius omnia quae per ipsum facta sunt naturaliter. Pater loquitur, Verbum gignitur, omnia efficiuntur. Et quomodo qui loquitur in Verbo, quod loquitur necessario Spiritum cit. » Isidorus in Libro differentiarum: « Sapientia Dei dicitur Verbum, et quia nihil in substantia naturae suae visibile vel corporeum est, et pro eo quod Pater per eam omnia condidit vel jussit, et quia per illam Pater innotuit. » Augustinus, Libro octoginta trium quaestionum capitpientia sapiens dicitur, sine qua eum vel fuisse aliquando vel esse posse nefas est credere, non participatione
Abbreviated transcription (Latin):
ditas in trib. & tria unũ in quib deitas ẽ: au ees
ut subtilius dicamus. ipsa tria ẽ deitas. Idem.
Oportet unũ dm̃. unã naturã. siue substantiã.
& formã confiteri: & tres subsistentias p̃dicare.
seu tres ꝑsonas: et unãqũãq cũ sua ꝓprietate.
dicere: qͦd sicut tres subsistentiȩ sic ꝙ tres natiur
sunt sc̃e trinitatis. Ieronimus in expositione sim¬
boli ad papam laurentium. Ignis celestis gene¬
rat ex seipso splendorem lucis. & ꝓducit uapo¬
remi: ꝙ cũ sint tria in reb. unum sũt in substan¬
tia: ita trinitas ẽ una maiestas. Augustinus in
ioh̃is. Quomͦ tu uerbũ qͦd loqueris in corde
habes. & conceptio ipsa spũalis ẽ. uerbũ enum
qͦd concepisti sp̃c ẽ. ut anima: sicut ds genuit fi¬
lium. S tu uerbũ gignis ex tempore: ds̃ genuit
filiũ sine tẽpore. In origenis ut dicit᷑ omelia: quę
sic incipit uox aquilȩ pulsat aures eccłiȩ. Patre

Expanded text:
Deitas in tribus et tria unum, in quibus Deitas est, aut, Deitas in tribus et tria unum, in quibus Deitas est, aut, ut subtilius dicamus, ipsa tria est Deitas. Item oportet unum Deum, unam naturam sive substantiam et formam confiteri, et tres subsistentias praedicare seu tres personas, et unamquamque cum sua proprietate. a dicere quod sicut tres subsistentiae, sic et tres naturae sint sanctae Trinitatis. » Hieronymus in Expositione Symboli ad papam Laurentium: « Ignis coelestis generat ex seipso splendorem lucis, et producit vaporem, et cum sint tria in rebus, unum sunt in substantia, ita Trinitas una est majestas. » Augustinus in nnis: « Quomodo tu Verbum quod loqueris, in corde habes, et conceptio ipsa spiritualis est: verbum enim quod concepisti, spiritus est ut anima: sic Deus genuit Filium. Sed tu verbum gignis ex tempore, Deus genuit Filium sine tempore. » In Origenis, ut dicitur, homilia quae sic incipit: Vox aquilae pulsat aures Ecclesiae: Patre
Abbreviated transcription (Latin):
d ȩuangeli theologiam sane eredendam: tum
ex testimoniis scõs. tum ex sententiis magi¬
stroꝵ breuẽ ꝓponamus accessum. Alcuinꝰ libro se¬
eundo de trinitate: capło nono. Qd̃ semꝑ fuit
& semꝑ ẽ: aut ingenitũ ẽ. aut genitũ: aut nec
ingenitũ. nec genitum. Et sunt hec tria: eter¬
nalit̾ tria. Qd̾ ingenitum ẽ. pat̾ ẽ solus: qͥ a nul¬
lo ẽẽ habet qͦd ẽ. insi a se ipso. Qd̃ genitum ẽ
filius ẽ: cui a patre ẽ eẽ qd̾ ẽ. Qd̾ uͦ nec ingenttũ
alis. & coecerna. Quia gͥ aliud ẽ genuisse. qũa
natũ eẽ : aliud est ꝓcedere quã genuisse uł natũ
sp̃c scs̃. Trmitas itaq ad ꝑsonas patris. & filĩ et
sp̃c scĩ refertur: unitas ad naturam ȩt̾ne deitatis
ꝑtinec. Iustinianus in edicto fidei. In trib subsi¬
stentiis siue ꝑsonis unã ditatem. siue naturam et r¬
substantiam. & uirtutẽ ad oramus: ꝓpͥetates qͥd̃e e
separantes: deitatẽ autẽ unientes. Item. Unumẽ

Expanded text:
d Evangelii theologiam sane credendam tum ex testimoniis sanctorum, tum sententiis magistrorum brevem praeponamus accessum. Alcuinus libro II De Trinitate, capite 11: « Quod semper fuit et semper est, aut ingenitum est, aut genitum; aut nec ingenitum, nec genitum. Et sunt haec tria, aeternaliter tria. Quod ingenitum est, Pater est solus, qui a nullo esse habet quod est, nisi a seipso. Quod genitum est, Filius est, cui a Patre est esse quod est. Quod vero nec ingenitum alis et coaeterna. Quia igitur aliud est genuisse quam natum esse, aliud procedere quod genuissesanctus. Trinitas itaque ad personas Patris et Filii et Spiritus sancti refertur, unitas ad naturam aeternae Deitatis pertinet. » Justinianus in Edicto fidei: « In tribus subsistentiis sive personis unam Deitatem sive naturam, et substantiam et virtutem adoramus, proprietates quidem separantes, Deitatem autem unientes. Item: Unum est
Abbreviated transcription (Latin):
nomina: de creaturis ad creatorẽ transiata sũt
potentia ẽ. ex qua om̃ia: nec dicit᷑ omnipo¬
tentia seu omnipotens quasi ꝑ collectionem
potentiarũ: s qͥa potest oĩa quȩ uult. filius
gͦ ꝑ quẽ om̃ia equȩ ẽ omnipotentia. ut patͥ.
cũ sit potentia diuina. in eo qͦd ẽ. potentia
discernendi & gub̃nandi uniuersa. Ne mi¬
reris dm̃ itna potentia posse om̃ia: uno intu¬
itu mentis uidere q ordinare om̃ia: uno affe¬
ctu benignitatis amplecti om̃ia: cum eciam
tu uideas uno ictu oculi. lunã. stellas. ꝙ alia

Expanded text:
nomina de creaturis ad Creatorem translata sunt. nomina de creaturis ad Creatorem translata sunt. potentia est, ex qua omnia, nec dicitur omnipotentia seu omnipotens, quasi per collectionem potentiarum, sed quia potest omnia quae vult. Filius ergo per quem omnia, aeque est omnipotentia ut Pater, cum sit potentia divina in eo quod est potentia discernendi et gubernandi universa. Ne mireris Deum una potentia posse omnia, uno intuitu mentis videre et ordinare omnia, uno affectu benignitatis amplecti omnia, cum etiam tu videas uno ictu oculi lunam et stellas, et alia
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ filii a patre: ꝓcessionẽ sp̃c ab utroq Dicit
enĩ ieronimus in quicũq uult: ꝙ ambrosius¬
etiã angł̃i nesciunt. S forte senties hoc ideo
dictum eẽ. qͥa potentia cui om̃ia st̃ possibilia
incomp̾hensibilis ẽ. & sapientia uidens uni¬
uersa. atq discernens singula in comp̾hensi¬
bilis ẽ simul etiam generatio eiꝰ. in hoc qͦd ẽ eter¬
na. supͣ intellectum ẽ. Senties autẽ fortasse iux¬
ta p̾missas similitudines facile intelligi posse:
ut dicas. Cum sapientia qͥa ẽ potentia discer¬
nendi. sit idipsum qͦd ẽ ex potentia: translati¬
ue sapientia dĩ nata seu genita dicit᷑ a poten¬
tia diuina. & appellat᷑ filius iuxta qͦd filii de
patrib sc̃: uelut eoꝵ expressȩ imagines. et
mutuam dilectionẽ habentes. Potentia quoq
diuina: in eo qͦd ex ipsa ẽ sapientia. nimirũ ꝑ
translationẽ nuncupata ẽ pat̾. ꝑmulta nãq

Expanded text:
nem. Filii a Patre, processionem Spiritus ab utroque? Dicit nem. Filii a Patre, processionem Spiritus ab utroque? Dicit enim Hieronymus in Quicuetiam angeli nesciunt. Sed forte senties hoc ideo dictum esse, quia potentia cui omnia sunt possibilia, incomprehensibilis est; et sapientia videns universa atque discernens singula, incomprehensibilis est, simul etiam generatio ejus in hoc quod est aeterna, supra intellectum est. Senties autem fortasse juxta praemissas similitudines facile intelligi posse, ut dicas: Cum sapientia, quia est potentia discernendi sit id ipsum quod est ex potentia; translative sapientia Dei nata seu genita dicitur a potentia divina, et appellatur Filius, juxta quod Filii de patribus sunt velut eorum expressae imagines, et mutuam dilectionem habentes. Potentia quoque divina in eo quod ex ipsa est sapientia, nimirum per translationem nuncupata, est Pater. Permulta namque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sigillabile seu sigillans: ab utroq ꝓcedit.
Sunt gͥ in una eademq essentia tͥa ꝓpͥeca¬
de diuersa: quia aliud ẽ. ẽẽ hoc es. aliud esse
hanc imaguĩe: ꝙ aliud ẽẽ hoc sigillabile
Scientia qͦ siue sapientia. cũ sit potentia di¬
scernendi. necessario exigit adeẽ suũ potenti¬
am: s potentia ñ exigit sapientiam: qͦd simili¬
tudine materiȩ ad materiatũ facile uideri po¬
test. Et enum quia statua constat ex ere ꝙ. for¬
ma. es ñ exigit statuam adeẽ siuim: statua
uͦ exigit es: ꝙ quodammꝰ inꝓprie ac figurate
posset dici statuam ex ȩxe genrt̃a. seu ꝓcreatã
eẽ÷ ꝙ omne materiatũ ex materia. A poten¬
tia uͦ et sapientia ꝓcedit bonȩ uoluntatis
affectus: qͥa his exigentib consequent̃ face¬
re uolumus. nisi uiciũ p̾pediat quȩ possu¬
mus: ꝙ scimus facere. si cognoscamus ea fieri o
Num qͥd p̾sumet assignare quisqũa generatio¬

Expanded text:
est sigillabile seu sigillans, ab utroque procedit. est sigillabile seu sigillans, ab utroque procedit. Sunt igitur in una eademque essentia tria proprietate diversa; quia aliud est esse hoc aes; aliud, esse hanc imaginem, et aliud, esse hoc sigillabile. Scientia quoque sive sapientia cum sit potentia discernendi, neccessario exigit ad esse suum potentiam; sed potentia non exigit sapientiam, quod similitudine materiae ad materiatum, facile videri potest. Etenim quia statua constat ex aere et forma, aes non exigit statuam adesse suum; statua vero exigit aes, et quodammodo improprie ac figurate posset dici statuam ex aere genitam seu procreatam esse, et omne materiatum ex materia. A potentia vero et sapientia procedit bonae voluntatis affectus; quia his exigentibus consequenter facere volumus, nisi vitium praepediat, quae possumus et scimus facere, si cognoscamus ea fieri op? Nunquid praesumet assignare quisquam generatio
Abbreviated transcription (Latin):
quaq creatura hec tria requirunt᷑: qͥs eam fe.¬
cerit: ꝑ quid fecerit: quare fecerit. Pater itaq
ẽ: qui om̃ia fecit ꝑ filium ꝓpt̾ bonitatẽ suã 
Quȩ bonitas. quia sp̃c sc̃s intelligit᷑: trinitas
nob̃ intimat᷑. In creando quippe umensita¬
dem rerum. potentia maxime declarat᷑: sapi¬
entia ꝙͦ in gub̃nando creata: & eadẽ ad op¬
timũ euentũ deducendo. benignitas exipsis
erraturis manifestat᷑. Item. Ex m̃te nr̃a nas¬
cit᷑ sapientia quȩ ẽ in ipsa: & a ñte ꝙ sapi¬
entia ꝓcedit amor. qͦ ipsa mens diligit sapi¬
entiam genitam a se: ꝙ sunt hec tria simul in
una indiuisibili substantia animȩ̃. Item. Ut
in sole apparet. a substantia ignis uis ignei
feruoris nascit᷑: ꝙ inde ꝓuenit splendor in
eadem substantia. Item. imago de ȩre ad si¬
gillandũ facta. qͦd ẽ imago. id ẽ. sic formatũ
ęs. ex ȩxe tanqua ex materia contrahit: oe qͦd

Expanded text:
quaque creatura haec tria requiruntur: quis eam fequaque creatura haec tria requiruntur: quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit. Pater itaque est, qui omnia fecit per Filium, propter bonitatem suam. Quae bonitas quia Spiritus sanctus intelligitur, Trinitas nobis intimatur. In creando quippe immensitatem rerum, potentia maxime declaratur; Sapientia quoque, in gubernando creata; et in eadem ad optimum eventum deducendo, benignitas ex ipsis creaturis manifestatur. » Item: « Ex mente nostra nascitur sapientia, quae est in ipsa, et a mente et sapientia procedit amor, quo ipsa mens diligit sapientiam a se genitam: et sunt haec tria simul in una indivisibili substantia animae. » Item: « Ut in sole apparet, a substantia ignis vis ignei fervoris nascitur, et inde provenit, splendor in eadem substantia. » Item: « Imago de aere ad sigillandum facta, quod est imago, id est, sic formatum aes, ex aere tanquam ex materia contrahit; et quod