comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm: de qua scriptũ ẽ ñ capit ꝓpħam
perire extra ierłm. Principiũ gͦ eoꝵ qͥ
saluati sunt fuit in sion & ierłm in spe¬
cula & in uisione pacis. & in his qͥ residui
fuerunt qͦs uocauit dñs. Residuos eos de¬
bemꝰ intelligere qͥ de iudeoꝵ popło cre¬
diderunt. De qͥb isaias loqͥt᷑. Hisi dñs
sabaoth reliquiss& nobis semen. sic̃ sodo¬
ma facti essemꝰ. & sic̃ gomorra similes
fuissemus. Hos residuos dñs uocauit. siue
euangłizauit eos qͦs uocauit: ita enĩ late
int̾p̃tati sunt. Locus hic difficillimꝰ ẽ. &
multiplicẽ recipiens explanationẽ. ut
sub tropologia omnia quȩ dicta sunt ad
illa tẽpora referamꝰ. ad quȩ petrus & pauł
apłi retulert. hoc ẽ quando passus ẽ dñs &
resurrexit. Neq enĩ fieri potest ut suꝑi¬
ora in tẽpore passionis & quȩ sequnt᷑ intel¬
ligamꝰ in die iudicii: maxime cũ sequat᷑
quia ecce in dieb illis & in tẽpore illo. &
iste uersiculus p̃cedentibꝰ inferiora co-¬

Expanded text:
em , de qua scriptum est: Non capit prophetam perire extra Jerusalem . Principium ergo eorum qui salvati sunt fuit in Sion et Jerusalem, in specula, et in visione pacis, et in his qui residui fuerunt, quos vocavit Dominus. Residuos eos debemus intelligere, qui de Judaeorum populo crediderunt, de quibus Isaias loquitur: Nisi Dominus Sabaoth 206 reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Hos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos, quos vocavit: sic enim LXX interpretati sunt. Locus hic difficillimus est, et multiplicem recipiens explanationem: ut sub tropologia omnia quae dicta sunt, ad illa tempora referamus, ad quae Petrus et Paulus apostoli retulerunt, hoc est, quando passus est Dominus et resurrexit. Neque enim fieri potest, ut superiora in tempore passionis, et quae sequuntur intelligamus in die judicii, maxime cum sequatur: Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, et iste versiculus, praecedentibus inferiora con
Abbreviated transcription (Latin):
tizati erant baptismate ioħis in eũ qui
uenturus erat hoc ẽ in nomine dñi ihu
qͥa responderunt paulo interroganti sed
tur ĩmo uerũ baptisma accipiunt. qui a
sine sp̃u scõ & misterio trinitatis. quicqͥd
in unã & alterã ꝑsonã accipit᷑ imꝑfectũ

Expanded text:
, qui baptizati erant baptismate Joannis in eum qui venturus erat, hoc est, in nomine Domini Jesu: quia responderunt Paulo interroganti: Sedtur: immo verum baptisma accipiunt, quia sine Spiritu sancto et mysterio Trinitatis, quidquid in unam et alteram personam accipitur, imperfectum
Abbreviated transcription (Latin):
& tribulant & ꝑsequnt᷑. hoc enĩ tirꝰ
tes sanguinẽ corruunt siue uolutantur
in ceno. qđ philistum galileaq significat.
Uelocit̾ & cito restitu& eis dñs qđ me¬
rent᷑. quia ꝑsecuti sunt eũ & argentũ
illius & aurũ eloqͥa uidelic& scriptu

Expanded text:
et tribulant et persequuntur hoc enim Tyrus et tribulant et persequuntur hoc enim Tyrus tes sanguinem corruunt, sive volutantur in coeno, quod Philistiim Galilaeaque significat. Velociter et cito restituet eis Dominus quod merentur, quia persecuti sunt eum. Et argentum illius et aurum, eloquia videlicet Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. Sed qͥa post diẽ dñi magnũ &
horribilẽ hec futura dicunt᷑ quȩ apłi
in resurrectione dñi int̾p̃tant᷑. & he¬
brei in futurũ iudicii tẽpus differunt:
magis de romanis intelligendũ. qđ ue¬
spasianꝰ & titꝰ romȩ tẽplo pacis edifi¬
cato uasa tẽpli & uniuersa donariã
in delubro illius consecrarint. quȩ
greca & romana narrat historia. Co
tẽpore filii iuda & ierłm nequaquã isrł
& decẽ tribuũ quȩ usq hodie in medoꝵ
urbib & montib habitant uenditi
sunt filiis grecoꝵ ut exterminarent᷑
de finib suis. & om̃is orbis iudaica cap¬
tiuitate cõpletꝰ ẽ. Hoc illi referunt
ut ultionẽ sanguinis xp̃i & subuersi¬
onẽ ierłm̃ quȩ dĩ iudicio accidit contra
tirũ & sidonẽ & palestinos ꝓ se accidisse
confirment. Nos autẽ iuacta ceptã
tropologiã tirũ & sidonẽ & palestinos
eos interp̃tem̃ qͥ dĩ popłm coangustant

Expanded text:
fertur . Sed quia post diem Domini magnum et fertur . Sed quia post diem Domini magnum et horribilem, haec futura dicuntur, quae apostoli in resurrectione Domini interpretantur, et Hebraei in futurum judicii tempus differunt, magis de Romanis est intelligendum: quod Vespasianus et Titus Rome templo Pacis edificato vasa templi et universa donaria in delubro illius consecrarunt, que Greca tempore filii Juda et Jerusalem nequaquam Israel, et decem tribuum, quae usque hodie in Medorum urbibus et montibus habitant venditi sunt filiis Graecorum, ut exterminarentur de finibus suis, et omnis orbis Judaica captivitate completus est. Hoc illi referunt, ut ultionem sanguinis Christi et subversionem Jerusalem, quae Dei judicio accidit, contra Tyrum et Sidonem per se accidisse confirment. Nos autem juxta coeptam tropologiam, Tyrum et Sidonem et Palaestinos eos interpretemur, qui Dei populum coangustant
Abbreviated transcription (Latin):
& cito reddã retributionẽ ur̃am in capi
retis eos de finib suis. Et hec iudei
aduersũ tirũ & sidonẽ & palestinoꝵ
terminos siue galileã alienigenarũ
dici arbitrant᷑. qđ tẽpore captiuita¬
tis iudaicȩ quando uicti sunt a roma¬
nis popłm dĩ ꝑsecuti sunt immo in
popło dĩ ipsũ dm̃ qͥ proͦfuit populo
secdm̃ illud qđ scriptũ est qͥ uos reci¬
pit me recipit. Ergo e contrario qui
ꝑsequit᷑ popłm dĩ ipsũ dm̃ ꝑsequit᷑ cuiꝰ¬
ẽ popls. Reddã inqͥt uobis quȩ fecistis
popło meo. quia argentũ meũ & aurũ
id est uasa tẽpli & qͥcqͥd in eo p̾tiosissi¬
mũ & speciosissimũ fuit. candelabrũ
aureũ & mensã ꝓpositionis aureã &
duos cherubin aureos & ꝓpitiatoriũ
& fialas & turibula aurea tulistis.
& consecrastis idolis ur̃is. Hȩc autem
narrat historia chaldeos magis fecisse.
qͥ uasa tẽpli dñi posuert̃ in templo bel.
Unde postea balthasar potat in fialis.
& statĩ regnũ eius in medos ꝑsasq tranᷤ¬

Expanded text:
et cito reddam retributionem vestram in capitretis eos de finibus suis. Et haec Judaei adversum Tyrum et Sidonem et Palaestinorum terminos, sive Galilaeam alienigenarum dici arbitrantur: quod tempore captivitatis Judaicae, quando victi sunt a Romanis, Dei populum persecuti sunt: immo in populo Dei ipsum Deum qui praefuit populo, secundum illud quod scriptum est: Qui vos recipit, me recipit . Ergo econtrario, qui persequitur populum Dei, ipsum Deum persequitu populus. Reddam, inquit, vobis quae fecistis populo meo: quia argentum meum et aurum, id est, vasa templi, et quidquid in eo pretiosissimum et speciosissimum fuit, candelabrum aureum et mensam propositionis auream, et duos Cherubim aureos, et propitiatorium, et phialas ac thuribula aurea tulistis, et consecrastis idolis vestris . Haec autem narrat historia Chaldaeos magis fecisse, qui vasa templi Domini posuerunt in templo Bel: unde postea Balthasar potat in phialis, et statim regnum ejus in Medos et Persas trans
Abbreviated transcription (Latin):
nationes id ẽ principes mundi istius &
rectores tenebrarũ non solũ diuisert̃
sibi popłm dĩ. sed posuerunt pueros in ꝓsti¬
bulũ. ut uirilẽ cogerent mutare natu¬
rã. De qͥb & apłs loqͥt᷑. Propterea tradi¬
dit illos ds̃ in passiones ignominiȩ. Siqͥ¬

Expanded text:
nationes, id est, principes mundi istius, et nationes, id est, principes mundi istius, et rectores tenebrarum, non solum diviserunt sibi populum Dei, sed posuerunt pueros in prostibulum, ut virilem cogerent mutare naturam, de quibus Apostolus loquitur: Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae: siqu
Abbreviated transcription (Latin):
deduxit eos in uallẽ iosaphat. qđ signifi¬
cantius iuxta hebraicã ueritatẽ grece
sublimib ad inferiora detrahã. Simulq
considera quando incredulos qͦsq uł ad¬
uersarias potestates dñs ad iudiciũ ꝓuo¬
cat. & disceptat᷑ cũ eis ꝓ popło suo. dedu¬
cã inqͥt eas in uallẽ iosaphat. Quando aut̃
bellatores. consurgant & ascendant gen-¬
tes in uallẽ iosaphat. ñ descendere sed
id est dñi iudiciũ. Qui enĩ credit in dño.
ñ iudicabit᷑. Ibiq disputabit cũ eis non
potentia maiestatis. sed rationis eos ue¬
ritate conuincens qͥ partiti sunt popłm
dĩ. & hereditatẽ illius disꝑserunt in
nationib & seruos dĩ sibi seruire cõ¬
puleru̾nt & terrã illius diuiserunt.
multis eã int̾ se errorib separantes
ut alii colerent iouẽ alii iunonẽ. & mi¬
neruã & febrẽ & rubiginẽ & anubin
& corcodrillũ & ibim. noctuas & acci¬
pitres & ciconias. Sub his nominibꝰ qͦn¬
dã diuisus ẽ popłs dĩ. Quȩ aduersariȩ

Expanded text:
deducet eas in vallem Josaphat, quod significantius, juxta Hebraicam veritatem Graece sublimibus ad inferiora detraham. Simulque considera, quando incredulos quosque, vel adversarias potestates Dominus ad judicium provocat, et disceptat cum eis pro populo suo: deducam, inquit, eas in vallem Josaphat. Quando autems viri bellatores: consurgant et ascendant gentes in vallem Josaphat, non descendere, sed id est, Domini judicium. Qui enim credit in Domino, non judicabitur. Ibique disputabit cum eis, non potentia majestatis, sed rationis eos veritate convincens, qui partiti sunt populum Dei, et haereditatem illius disperserunt in nationibus, ut servos Dei sibi servire compellerent: et terram illius diviserunt, multis eam inter se erroribus separantes, ut alii colerent Jovem, alii Junonem, et Minervam, et febrem, et rubiginem, et Anubim et crocodilum, et ibin, noctuas, accipitres, et ciconias. Sub his nominibus quondam divisus est populus Dei: quae adversariae
Abbreviated transcription (Latin):
meũ miserunt sortes. & posuerunt pu¬
erũ in ꝓstibulo. & puellas uendebant
ꝓ uino & bibebant. Nicamꝰ ut polliciti
sumꝰ primũ iuxtã a nagogen prioribus
posteriora iungentes. & eadẽ si potuerimꝰ
ad diẽ iudicii referre tẽptabimꝰ. Salua
& uocatis residuis de populo iudeoꝵ.
uitatẽ uida & ierłm qͥ uenerat p̃dicare
cecis uisũ & captiuis remissionẽ. & libe

Expanded text:
unt puerum in prostibulo, et puellas vendebant pro vino, et bibebant. Dicamus ut polliciti sumus, primum juxta anagogen prioribus posteriora jungentes, eadem si poterimus, ad diem judicii referre tentabimus. Salvatalem, et vocatis residuis de populo Judaeoruvitatem Juda et Jerusalem, qui venerat praedicare caesis visum, et captivis remission
Abbreviated transcription (Latin):
iudei. serui & liberi. uiri & feminȩ. qͥ a
om̃s in xp̃o unũ sumꝰ. Unde & agabus ce-¬
sareȩ ꝓphetauit. & in antiochia erant
ꝓphetante alteri fuerit reuelatũ. prior
taceat. & quatuor filias philippi euange¬
listȩ legimꝰ ꝓphetasse. Senes quoq uidert̃
sõnia quando paulus iã senex audiuit
uirũ macedonẽ dicentẽ sibi. transiens
in macedoniã adiuuanos. Q om̃s iuue.¬
nes qͥ in xp̃o exctitere fortissimi. & dñi
bella bellabant uiderunt uisiones. dño
sua ꝓmissa cõplente. ego uisiones mul¬
uia in monte sion & ierłm erit salua¬
tio sicut dix̃ dñs. & in residuis qͦs dñs
uocauerit. L xx. QIuia in monte sion
& in ierłm erit qui saluatꝰ fuerit sicut
diã dñs. & annuntians eis qͦs dñs uocauit.
Neo loco in quo nos posuimꝰ saluatio siue sal¬
uatꝰ & in hebraico scriptũ ẽ phaleta. sẏm¬
macus transtulit qͥ fugerit. & rursum
ubi nos dixximꝰ in residuis & lax trans¬
tulerunt adnuntians. in hebraico legit᷑

Expanded text:
i et liberi, viri et feminae: quia omnes in Christo unum sumus . Unde et Agabus Caesareae prophetavit , et in Antiochia erant prophetante, alteri fuerit revelatum, prior taceat . Et quatuor filias Philippi evangelistae legimus prophetasse . Senes quoque viderunt somnia, quando Paulus jam senex audivit virum Macedonem, dicentem sibi: Transiens in Macedoniam adjuva nos . Et omnes juvenes qui in Christo exstitere fortissimi, et Domini bella bellarunt, viderunt visiones, Domino sua promissa complente: Ego visiones mulrit salvatio: sicut dixit Dominus: et in residuis quos Dominus vocaverit. LXX: Quia in monte Sion et in Jerusalem erit qui salvatus fuerit: sicut dixit Dominus: et annuntians quos Dominus vocavit. In eo loco, in quo nos posuimus, salvatio, sive salvatus, et in Hebraico scriptum est PHALETA  , Symmachus transtulit, qui fugerit. Et rursum ubi nos diximus, in residuis, et LXX transtulerunt, annuntians, in Hebraico legitur
Abbreviated transcription (Latin):
dos & deducendos om̃s in ualle iosaphat.¬
& ibi disceptaturũ dñm cũ eis qͥ suum
poplm̃ ꝑsecuti sunt & diuiserunt sibi
hereditatẽ dĩ. & disꝑserunt eos in nati¬
onib: & suꝑ terrã illius miserunt sortẽ.
Id̃ ñ solũ suꝑ hereticis debemꝰ accipere
qͥ sibi dĩ popłm diuiserunt. & eos faciunt
e̾e̾ gentiles : sed ad omnẽ rigidũ suꝑbũq
doctorẽ qͥ sub nomine doctrinȩ & sacer¬
dotii dominant᷑ cleris. & opprimunt
eos qͥ sibi subiecti st̃. Cũq fuerint negli-¬
gentes & scandalizauerint unũ de mi-¬
nimis. etiã pueros ponunt in ꝓstibulo.
siue tradunt meretricib & causa uo-¬
luptatis suȩ quoꝵ ds̃ uenter ẽ & gła in
confusione eoꝵ uendunt puellas ut
bibant uinũ. Tradit autẽ adolescentes
meretricib. & puellas uendit luxuriȩ.
qͥ turpis lucri grã ñ corripit delinquentes.
om̃is terminꝰ palestinoꝵ. nũqͥd ultionẽ

Expanded text:
dos et deducendos omnes in vallem Josaphat: et ibi disceptaturum Dominum cum eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domini, et disperserunt eos in nationibus, et super terram illius miserunt sortem: quae non solum super haereticis debemus accipere, qui sibi Dei populum diviserunt, et eos faciunt esse gentiles, sed ad omnem rigidum superbumque doctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotii dominantur cleris, et opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint unum de minimis, etiam pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: et causa voluptatis suae  quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum vendunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit delinquentes. omnis termin
Abbreviated transcription (Latin):
inuicẽ masculi in masculos turpitudinẽ
operantes. & mercedẽ quã oportuit
erroris sui in sem& ipsos recipienteᷤᷤ. Nec
hoc fecisse contenti. uendiderunt puellã
ꝓuino ut biberent. & libi dini prefer¬
rent gulã. Quȩ uniuersa iudei uespasi¬
ani titiq tẽporib & maxime adriani
iuxta litterã impleta ẽẽ cõmemorant.
in autẽ ad diẽ iudicii quȩ scripta st̃¬

Expanded text:
invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsos recipientes. Nec hoc fecisse contenti, vendiderunt puellam pro vino, ut biberent, et libidini praeferrent gulam. Quae universa Judaei, Vespasiani, Titique temporibus, et maxime Hadriani, juxta litteram impleta esse commemorant. Si autem ad diem judicii, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt libros. aut certe qͦmͦ soluersus in te¬
nebras ẽ ñ quo ipse mutatꝰ sit in tenebras
sed qͦ tenebras mundo induxerit. sic &
luna ñ ẽ conuersa in sanguinẽ. sed iudeos
blasphemiarũ & negotiationis in xp̃m
horrore cooꝑtos. et᷑no testimonii sui san¬
guine condẽpnauit dicentes. Sanguis eiꝰ
suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os. Hȩc omĩa priusꝗͣ¬
futura describit. Pies autẽ dñi magnus
& horribilis aut resurrectionis eiꝰ cͤre¬
dendus ẽ aut certe multa post tẽpora
id est iudicii. qͥ uere magnꝰ ẽ & horribilis.
Sed quia sequit᷑. & erit. om̃is quicumq
inuocauerit nom̃ dñi saluus erit. & hoc
apłs paulus refert ad tẽpus dñicȩ passi¬
onis. magis de resurrectionis die intelli-¬
gendũ ẽ. Ait enĩ scribens ad romanos.
Non ẽ distinctio iudei & greci. idem enim
ipse dñs omniũ. diues in om̃s qͥ inuocant
illũ. Om̃is enĩ qͥcũq inuocauerit nomen

Expanded text:
sunt, libros . Aut certe quomodo sol versus in tesunt, libros . Aut certe quomodo sol versus in tenebras est, non quod ipse sit mutatus in tenebras, sed quod tenebras mundo induxerit: sic et luna non est versa in sanguinem, sed Judaeos blasphemiarum et negationis in Christum horrore coopertos, aeterno testimonii sui sanguine condemnavit, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Haec omnia priusqfutura describit. Dies autem Domini magnus et horribilis aut resurrectionis esse credendus est, aut certe, multa post tempora, dies judicii, qui vere magnus est et horribilis. Sed quia sequitur: Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, et hoc apostolus Paulus refert ad tempus Dominicae passionis, magis de resurrectionis die intelligendum est. Ait enim scribens ad Romanos: Non est distinctio Judaei et Graeci. Idem enim ipse Dominus omnium: dives in omnes qui invocant illum. Omnis enim quicumque invocaverit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
antequã pateret᷑ in discipłis suis opta-¬
bat ardere. Ignis naturȩ ẽ duplicis.
Hab& lum̃ credentib. hab& tenebras
suppliciaq incredulis qͥ appellant᷑ ua¬
pores fumi. Iste fumꝰ ẽ amarissimꝰ. qui
excecauit oculos iudeoꝵ. de qͦ in ꝓuerbus
legimꝰ. Sicut fumꝰ noxius ẽ oculis. &
immatura uua dentib: sic iniqͥtas uten
na loqͥt᷑. in qua p̃dicebatur cecitas iudeoꝵ.
& suꝑ liminare motũ ẽ. & domꝰ impleta
ẽ fumo. Vnde postea seq̃r. Uade. dic popłõ
huic. Auditu audietis & ñ intelligetis.
audierunt. Sol quoq ẽ uersus in tenebraᷤᷤ.
quando pendentẽ dñm suũ uidere non
ausus ẽ. & luna in sanguinẽ. qđ aut ui¬
ata historiã factũ e̾e̾ credamꝰ & ab eu¬
angelistis silentio pret̾missũ. neq enĩ
omĩa quȩ fecit ihe scripta referuntur.
quȩ si scribant᷑ ꝑ singula ne ipsũ quidẽ
arbitror mundũ capere eos qͥ scribendi

Expanded text:
antequam pateretur, in discipulis suis optaantequam pateretur, in discipulis suis optabat ardere . Ignis naturae est duplicis: habet lumen credentibus; habet tenebras suppliciaque incredulis, qui appellantur vapores fumi. Iste fumus est amarissimus, qui excaecavit oculos Judaeorum, de quo in proverbiis legimus: Sicut fumus noxius est oculis, et immatura uva dentibus, sic iniquitas utentna loquitur, in qua praedicebatur caecitas Judaeorum: Et superliminare motum est, et domus impleta est fumo. Unde postea sequitur: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; uis graviter audierunt . Sol quoque est versus in tenebras, quando pendentem Dominum suum videre non ausus est. Et luna in sanguinem: quod juxta historiam factum esse credamus et ab evangelistis silentio praetermissum. Neque enim omnia quae fecit Jesus scripta referuntur: Quae si scribantur per singula, ne ipsum quidem arbitror mundum capere eos, qui scribendi
Abbreviated transcription (Latin):
timoris habent & ñ dilectionis. qͥa ꝑfet¬
ta dilectio foras mittit timorẽ. ñ habe¬
bunt ꝓphetiã. ñ sõnia. ñ uisiones. sed sc̃i
sp̃s effusione contenti fidei tantũ &¬
salutis gr̃am possidebunt. Tc̃ dabit ꝓdi¬
gia dñs in celo & in terra. In celo. quia
sol est uersus in tenebras. & luna in
sanguinẽ. In terra. qͥa tã uehementi &
insolito motu terra contremuit. ut
monumenta aꝑta & saxa dirupta
sint. Qd̃ autẽ dicit sanguinẽ & ignẽ
& uaporẽ siue uaporesꝰ fumi. sanguis
ille ẽ de qͦ & psalmo legimꝰ. ut intin¬
guat᷑ pes tuus in sanguine. & in isaia.
quã rubicunda sunt uestimenta tua.
saluatoris mixtis aquis effudit. &
tibo apłoꝵ legimꝰ. Apparuert̃ illis dis¬
ꝑtitȩ linguȩ tanquã ignis. seditq supra
singulos eoꝵ. & repleti sunt om̃s sp̃u sc̃o.
& ceperunt loqui aliis linguis pro ut
sp̃s sc̃s dabat eloqui illis. Hic ẽ ignis.
quẽ uenit dñs mittere suꝑ terrã. &

Expanded text:
n dilectionis, quia perfectio foras mittit timorem, non habebunt prophetiam, non somnia, non visiones, sed Spiritus sancti effusione contenti, fidei tantum salutis gratiam possidebunt. Tunc dabit prodigia Dominus in coelo et in terra: in coelo, quia sol est versus in tenebras, et luna in sanguinem; in terra, quia tam vehementi et insolito motu terra contremuit ut monumenta aperta et saxa disrupta sint, quod autem dicit sanguinem et ignem et vaporem sive pavorem fumi, sanguis ille est, de quo et in Psalmista legimus: Ut intingatur pes tuus in sanguine, et in Isaia: Quam rubicunda sunt vestimenta tua, Salvatoris, mixtis aquis Romanus miltibus apostolorum legimus: Apparuerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis, seditque supra singulos eorum, et repleti sunt omnes Spiritu sancto, et coeperunt eloquit variis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis . Hic est ignis quem venit Dominus mittere super terram, et
Abbreviated transcription (Latin):
cauerint nom̃ dñi. ñ incipientiũ sed
ꝑfectoꝵ hanc gr̃am esse credamꝰ. Uerbũ
muneris largitatẽ. qđ nequaquã in
paucos ꝓpħas ut olĩ fiebat in ueteri
testamento. sed in om̃s credentes in no¬
mine saluatoris sp̃s sc̃i dona descende

Expanded text:
caverint nomen Domini, non incipientium, sed perfectorum, hanc gratiam esse credamus. Verbum muneris largitatem, quod nequaquam in paucos Prophetas ut olim fiebat in veteri Testamento, sed in omnes credentes in nomine Salvatoris, Spiritus sancti dona descende
Abbreviated transcription (Latin):
rit nom̃ dñi saluus erit. ñ leue ẽẽ creda¬
mꝰ. Lic& enĩ idẽ apłs scribat nemo dicit
dñm ihm nisi in sp̃u sc̃o. tam̃ hoc ipsum
dicere ñ sermone sed affectu cordis est
ponderandũ. Om̃is enĩ qͥ inuocauerit nom̃¬
dñi saluus erit. Unde & paulus & sostenes
scribunt ecclesiȩ dĩ quȩ ẽ chorinthi scĩfi¬
catis in xp̃o ihũ uocatis scĩs cũ uniuersis
qͥ inuocant nom̃ dñi ihũ xp̃i. secdm̃ illud

Expanded text:
rit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostolus scribat: Nemo dicit Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto ; tamen hoc ipsum dicere, non sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt Ecclesiae Dei quae est Corinthi: Sanctificatis in Christo Jesu, vocatis sanctis cum universis qui invocant nomen D
Abbreviated transcription (Latin):
quondã diaboli reduc&e in possessionẽ
suã. & cõplebit᷑ psalmistȩ sermo dicentis.
Ascendens in altũ captiuã dux̃ captiuitatẽ.
uata quã expositionẽ potest & de ecclesia
quarta captiuitas accipi. de qua unusqͥsq
egredit᷑ ꝑ peccatũ. & postea ab exra qui
intpretat᷑ adiutor id ẽ sermone dĩ redu¬
cit᷑ in ierłm. Siquis autẽ in lege dñi die
ac nocte meditatus mauis habuit studiũ.
maius ingeniũ. otiũ grãmq. & potest
de p̾senti capitulo ꝓbabilius aliquid di¬
cere: ñ inuideo. ñ asꝑnor. qͥn potius cupio
ab eo discere qđ ignoro. & libent̃ me dis¬
cipłm ꝓfitebor dũ mͦ doceat. & ñ detra¬
hat. Nichil eiũ tã facile. quã otiosũ & dor¬
mientẽ. de alioꝵ labore & uigiliis disputare.
e loquamini loquentes ñ stillabit super
istos. ñ cõp̃hend& confusio dicit domꝰ iacob.

Expanded text:
quondam diaboli, reducet in possessionem suam, et complebitur sermo Psalmistae dicentis: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem . Juxta quam expositionem potest et de Ecclesia quarta captivitas accipi, de qua unusquisque egreditur per peccatum, et postea ab Ezra, qui interpretatur adjutor, id est, sermone Dei reducitur in Jerusalem . Si quis autem in Lege Domini die ac nocte meditatus, majus habuit studium, majus ingenium, otium, gratiamque, et potest de praesenti capitulo probabilius aliquid dicere, non invideo, non aspernor, quin potius cupio ab eo discere quod ignoro, et libenter me discipulum profitebor, dummodo doceat, et non detrahat. Nihil enim tam facile, quam otiosum et dormientem de aliorum labore et vigiliis disputare. Ne loquamini loquentes, non stillabit super istos, non comprehendet confusio, dicit domus Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
artificio potius eloqͥi quã uera int̾̃preta¬
tione dissertũ. uł priorẽ uł quã ipse
reppererit expositionẽ sequatur.
tinã ñ essẽ uir habens sp̃m. & menda¬
ciũ potius loquerer. Stillabo tͥ in uinũ
& in ebrietatẽ. & erit suꝑ quẽ stillatur
popłs iste. Congregans congregabo iacob¬
totũ te in unũ. conducã reliqͥas isrł parit̃.
Ponã illũ quasi gregẽ in ouili. quasi pecus

Expanded text:
artificio potius eloquii, quam vera interpretaartificio potius eloquii, quam vera interpretatione dissertum, vel priorem, vel quam ipse repererit expositionem sequatur. Utinam non essem vir habens spiritum, et mendacium potius loquerer. Stillabo tibi in vinum et in ebrietatem, et erit super quem stillatur populus iste. Congregatione Al. CoTotum te in unum conducam reliquias Israel, pariter ponam illum quasi gregem in ovili, quasi pecus
Abbreviated transcription (Latin):
tione corrupti sunt. qđ conscientia pec¬
catoꝵ etiã absq suppliciis resistere ho¬
stib & dimicare ñ audeat. Unde & for¬
midolosi in scõꝵ p̾lio ne terreant m̃tes
fr̃m suoꝵ eiciunt᷑ e castris. & ex acie pel¬
lunt᷑. & in maledictis leuiticis ad huiu¬
scemodi homines sermo dirigit᷑. ꝑsequet᷑¬
uos uox folii uolantis. & fugietis nullo
ꝑsequente. Scio me in cuiusclã cõmenta¬
rus legisse exponentis iołns euangłistȩ
pͥncipiũ omĩa ꝑ ipsũ facta sunt & sͦine
ipso factũ ẽ nihil hoc qđ dr̃ nihil. ad
malitiã retulisse. rursũq ipsã malitiã
int̾pretatũ eẽ diabolũ. & isto quasi gradu
ipsũ qđ factũ ẽ sine xp̃o nichil. diabolũ
intellexisse. Si gͥ malitia ae diabolus ni¬
hilẽ. & fugerunt qͥ corruptione corrup¬
ti sunt nullo id .ẽ. n hil ꝑsequente: dia¬
bolus eos ẽ ꝑsecutꝰ in mhili. Qđ si cui uidet᷑
imis coactũ & contra scripturȩ simplicitatẽ

Expanded text:
rruptione corrupti sunt, quod conscientia pecrruptione corrupti sunt, quod conscientia peccatorum etiam absque suppliciis resistere hostibus et dimicare non audeant. 459 Unde et formidolosi in sanctorum praelio, ne terreant mentes fratrum suorum, ejiciuntur e castris, et ex acie repelluntur , et in maledictis Levitici ad hujuscemodi homines sermo dirigitur: Persequetur vos folii vox volantis, et fugietis, nullo persequente . Scio me in cujusdam commentariis legisse, exponentis Joannis evangelistae principium: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, hoc quod dicitur, nihil, ad malitiam retulisse: rursumque ipsam malitiam interpretatum esse diabolum, et isto quasi gradu, ipsum quod factum est sine Christo, nihil diabolum intellexisse. Si igitur malitia, vel diabolus nihil est, et fugerunt qui corruptione corrupti sunt, nullo, id est, nihil persequente, diabolus eos est persecutus in nihili. Quod si cui videtur nimis coactum, et contra Scripturae simplicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sed decipiem̾ & ñ inueniemꝰ reqͥẽ. qͥa ubi
xp̃c ñ illuminat resurgentẽ. quȩ uidet᷑
ee reqͥes tribulatio est. Ixs
Ropter immunditiam consũpti
estis corruptione.
Ro eo qđ nos diximꝰ consũpti estis. potest
iuacta grecã intelligentiã in latino sona¬
re sermone corrupti estis. ut sit ordo.
ꝓpt̾ immunditiã corrupti estis corrup¬
tione. Hoc autẽ ad eos dr̃ qͥ uoluptati cor¬
poris & libidini seruientes. ñ solũ animã
sed corpꝰ qͦq suũ corrũpunt. uoluptatum
amatores dĩ. Poterat quoq dicere ꝓpter
iminunditiã corrupti estis. & sensus etiã
absq corruptione fuiss&e expletꝰ. Nunc
autẽ qͥa ait corrupti estis corruptione.
ad distinctionẽ mͥ uidet᷑ corruptionis sa¬
renouat̾ de die in diẽ. Qui sẽꝑ mortificati¬
onẽ ihũ portat in corpore suo. & exteri¬
orẽ corrũpit hominẽ & carnẽ imperio
animȩ subicit: iste corrũpit᷑ quidẽ sed
non corruptione. qͥa corruptio illius salu

Expanded text:
sed decipiemur, et non inveniemus requiem quia ubi Christus non illuminat resurgentem, quae videtur esse requies, tribulatio est. LXX: Propter immunditiam consumpti estis corruptione. Pro eo quod nos diximus, consumpti estis, potest juxta Graecam intelligentiam in Latino sonare sermone, corrupti estis: ut sit ordo, propter immunditiam corrupti estis corruptione. Hoc autem ad eos dicitur, qui voluptati corporis et libidinis servientes, non solum animam, sed corpus quoque suum corrumpunt, voluptatum amatores Dei. Poterat quoque dicere, propter immunditiam corrupti estis, et sensus etiam absque corruptione fuisset expletus. Nunc autem quia ait, corrupti estis corruptione, ad distinctionem mihi videtur corruptionis sarenovatur de die in diem . Qui semper mortificationem Jesu portat in corpore suo, et exteriorem corrumpit hominem, et carnem imperio animae subjicit, iste corrumpitur quidem, sed non corruptione, quia corruptio illius salut
Abbreviated transcription (Latin):
certe inuenta ñ coemunt. Nec uͦ arbitran.¬
dũ qd generalit̃ ad om̃s hȩc dirigat᷑ inuec¬
tio. sed qͦ eos qͥ tales sunt puls&e sermo
ꝓpheticus. & cõminet᷑ eis supplicia &
tenebras sẽpit̾nas. ut qͥ pudore & uere¬
cundia ñ tenent᷑ agant penitentiã saltẽ¬

Expanded text:
certe inventa non coemunt. Nec vero arbitrancerte inventa non coemunt. Nec vero arbitrandum quod generaliter ad omnes haec dirigatur invectio; sed quod eos qui tales sunt, pulset sermo propheticus; et comminetur eis supplicia, et tenebras sempiternas: ut qui pudore et verecundia n
Abbreviated transcription (Latin):
si uis scire qͦ eiciendi sint. eugłin lege. In¬
tenebras scilic& exteriores. ubi erit fletꝰ
& stridor dentiũ. Annon confusionis & ig¬
nominiȩ ẽ ihm crucifixũ. magistrũ pau¬
perẽ atq esurientẽ farsis predicare cor¬
porib. & ieiunioꝵ doctrinã. rubentes buc¬
cas tumentiaq ora ꝓferre : Siin apłoꝵ lo
co sumꝰ ñ solũ sermonẽ eoꝵ imitemͣ. sed con¬
uersationẽ quoq & abstinentiã amplecta
& pauꝑib ministrare. Non oport& inqͥunt
dimisso uerbo dĩ ministrare nos mensis.
At nc̃ ñ dico pauperes. ñ dico fr̃s & qͥ rur¬
sũ inuitare ñ possunt ex qͥb excepta gr̃a
nichil aliud episcopales sperent manꝰ. sed
militantes & accinctos gladio. & iudices.
excubantib ante fores suas centurionib
& turmis militũ xp̃i sacerdos inuitat
ad prandiũ. Tota clerici urbe discurrunt.
querunt exibere iudicib quȩ illi in p̃to¬
rus suis aut inuenire ñ possunt. aut

Expanded text:
si vis scire quo ejiciendi sint, Evansi vis scire quo ejiciendi sint, Evantenebras scilicet exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium. Annon confusio et ignominia est Jesum crucifixum, magistrum pauperem atque esurientem, fartis praedicare corporibus? jejuniorumque doctrinam rubentes buccas tumentiaque ora proferre? Si in apostolorum loco sumus, non solum sermonem eorum imitemur, sed conversationem quoque et abstinentiam amplectaet pauperibus ministrare . Non oportet, inquiunt, dimisso verbo Dei, ministrare nos mensis. At nunc non dico pauperes, non dico fratres, et qui rursum invitare non possint ex quibus, excepta gratia, nihil aliud episcopalis speret manus sed militantes et accinctos gladio, et judices, excubantibus ante fores suas centurionibus et turmis militum, Christi sacerdos invitat ad prandium. Tota clerici urbe discursant: quaerunt exhibere judicibus, quae illi in praetoriis suis aut invenire non possunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
antea celebrarit. Propt̾ea autẽ dico uob̾
ñ habetis hic requiẽ. quia polluta est
terra ur̃a & corrũpet᷑ putredine pes¬
sima. captiuitate uidelicoe uł babilonia
uł romana. eo qđ dñi sanguinẽ hauserit.
Iuxta utrãq enĩ historiȩ ueritatem
uces popłi mei ꝓicient᷑ de domibus
de iudaici populi principib sacerdotib
ac phariseis accipi. qͥ post passionẽ diũ
ꝓiecti sunt de urbe deliciarũ suarũ in
qua prius lasciuierant ꝓpt̾ malas adin¬
uentiones suas. & specialit̾ de stirpe dauid.
qͥa statĩ ut natꝰ ẽ dñs. defecit pͥnceps ex
iuda & dux de femorib eiꝰ. ueniente cui
repositũ erat. & expectatione gentiũ appa
deliciis affluunt. & int̾ epulas atq la¬
sciuias pudicitiã seruare se credunt
ꝓpheticus sermo describit qđ eiciendi sint
de spatiosis domib lautisq conuiuiis. &
multo labore epulis conquisitis. & eiciendi
ꝓpt̾ malas cogitationes & oꝑa mͣala. &

Expanded text:
antea celebrarit. Propterea autem dico vobis, antea celebrarit. Propterea autem dico vobis, non habetis hic requiem, quia polluta est terra vestra, et corrumpetur putredine pessima, captivitate videlicet, vel Babylonica, vel Romana, eo quod Domini sanguinem hauserit: juxta utramque enim historiae veritatem uces populi mei projicientur de domibus aliter de Judaici populi principibus, sacerdotibus ac Pharisaeis 457 accipi, qui post passionem Domini projecti sunt de urbe deliciarum suarum, in qua prius lascivierant propter malas adinventiones suas, et specialiter de stirpe David, quia statim ut natus est Dominus, defecit princeps ex Juda, et dux de femoribus ejus , veniente cui repositum erat, et exspectatione gentium apparui deliciis affluunt, et inter epulas atque lascivias pudicitiam servare se credunt, propheticus sermo describit quod ejiciendi sint de spatiosis domibus, lautisque conviviis, et multo labore epulis conquisitis, et ejiciendi propter malas cogitationes et opera sua. Et
Abbreviated transcription (Latin):
clat in p̃senti loco ab hebraica ueritate.
ut nec capita possimꝰ ex eqͦ ponere. nec eoꝵ
simul sententias explicare. Quã obrẽ nr̃a
prius translatio disserat᷑. & postea ad eodẽ
Acui supra dixerat. e contrario popłs ms
in aduersariũ consurrexit. desuꝑ tunicã
palliũ sustulistis. qđ ñ solũ hoc egerint.
sed mulieres quoq id ẽ matronas quondã
delicatas fecerint ire captiuas. siue sub me¬
taphora urbes iudȩ quas & in isaia filias
sion uocat. eo qd sion metropolis fuerit.
A paruulis quoq earũ tulistis inqͥt laudẽ
meã in ꝑpetuũ. Nullus remansit in popło
cunctis uł interfectis uł captis. qͥ meos
psalmos canebant. Sed & pauci qͥ in babi¬
lone suꝑerant. canere se ñ posse testant᷑.
Quomͦ inqͥunt cantabimꝰ canticũ dñi in
terra aliena : Surgite itaq & ite in cap¬
tiuitatẽ. quia in hac terra reqͥẽ non ha¬
betis quȩ ꝓpt̾ scelera ur̃a polluta ẽ &
mundari ñ poterit. nͥ longũ sabbatũ

Expanded text:
dat in praesenti loco ab Hebraica veritate, ut nec capita possimus ex aequo ponere, nec eorum simul sententias explicare. Quamobrem nostra primum translatio disseratur, et postea ad eosdemcui supra jam dixerat: Econtrario populus meus in adversarium consurrexit: desuper tunicam pallium sustulistis, quod non solum hoc egerint, sed mulieres quoque, id est, matronas quondam delicatas fecerint captivas ire, sive sub metaphora urbes Judaeae, quas et in Isaia filias Sion vocat , eo quod Sion metropolis fuerit. A parvulis quoque earum tulistis, inquit, laudem meam in perpetuum, nullus remansit in populo, cunctis vel interfectis vel captis, qui meos psalmos caneret; sed et pauci qui in Babylone supererant, canere se non posse testantur. Quomodo, inquiunt, cantabimus canticum Domini in terra aliena ? Surgite itaque et ite in captivitatem, quia in hac terra requiem non habetis, quae propter scelera vestra polluta est, et mundari non poterit, nisi longum sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
cerit ñ qͦ suo nocere potuerit creatori.
sed qͦ contra pacẽ suã omĩa ꝑpetrarit. Unde &
ad ierłm sermo ẽ. Si scires ea quȩ ad pacẽ
sunt tibi. Pace autẽ ꝑdita. pellẽ suã exco¬
ria uert̃. id est tulerunt a se dĩ qͦ ꝓtege¬
bant᷑ auxxiliũ. & quasi nudas carnes absq
cute & tegmine reliquert̃. ut qͥcqͥd uide¬
bat᷑ esse pulcrũ operiente de suꝑ miscdi̾a
dĩ hoc illa recedente p̾ber& uidentibus
turpitudinẽ. Recedente autẽ pace & au¬
xilio dĩ. qͥa restiterant dño de qͦ dicit᷑. dñs
conterens bella dñs nomen ẽ ei. aduer¬
sariis suis resistere ñ potuerunt. sed in
om̃i certamine uicti sunt : nec fuit qui
conterer& aduersu eos bella nascentia.
iuxta utroꝵq ꝑsonã hostiũ uł hominũ
qͥ eos duxxcere captiuos. uel aduersariarũ

Expanded text:
cerit non quod suo nocere potuerit Creatori, cerit non quod suo nocere potuerit Creatori, sed quod contra pacem suam omnia perpetrarit. Unde et ad Jerusalem sermo est: Si scires ea quae ad pacem sunt tibi . Pace autem perdita, pellem suam excoriaverunt, id est, tulerunt a se Dei quo protegebantur, auxilium, et quasi nudas carnes absque cute et tegmine reliquerunt, ut quidquid videbatur esse pulchrum, operiente desuper misericordia Dei, hoc, illa recedente, praeberet videntibus turpitudinem. Recedente autem pace et auxilio Dei, quia restiterant Domino, de quo dicitur: Dominus conterens bella, Dominus nomen ei , adversariis suis resistere non potuerunt, sed in omni certamine victi sunt, nec fuit qui contereret adversum eos bella 456 nascentia, juxta utramque personam hostium, vel hominum qui eos duxere captivos, ve
Abbreviated transcription (Latin):
cor labiaq consentiunt. Ceterũ qͥ confitet᷑
labiis & cor eiꝰ longe ẽ a dõ. & narrat
iustitias eiꝰ. & assumit testamentũ ꝑ os
suũ. & peccatoꝵ sordib inquinat᷑. cũ hoc
ñ sunt boni sermones dĩ. Nec solũ de p̃de¬
catore sed de eo quoq qͥ gr̃am ñ hab&
sp̃ualẽ. id ẽ ꝓphetiȩ ac doctrinȩ & inter¬
p̾tationis alioꝵq charismatũ. hoc dicendũ
ẽ. qđ istiusmodi homo si uoluerit elementoꝵ
causas fideiq suȩ reddere rationẽ. &
quare ds̃ qͥ bonꝰ & creator ẽ om̃iũ ad solos
tantũ iudeos uenerit. & in ultimo iã secłõ
uocauerit nationes. ñ habeat secũ bonos
dĩ sermones. sed de ꝓpria imꝑitia etiã
ea quȩ bona st̃ dĩ uerba contamin&. Quȩ
uerba recte abulant. & rectas aures reqͥrt̃.
& hȩc qͥdẽ dñs p̃cipit popło successori. &
ȩccłȩ de gentib congregatȩ ne insult&
generationi pristinȩ & insultando aliena
ne sua isrł ei contrarius fuerit. & hoc fe¬

Expanded text:
abiaque consentiunt. Caeterum qui confitetur labiis, et cor ejus longe est a Deo, et narrat justitias ejus, et assumit testamentum per os suum, et peccatorum sordibus inquinatur, cum hoc non sunt boni sermones Dei. Nec solum de peccatore, sed de eo quoque, qui gratiam non habet spiritualem, id est, prophetiae ac doctrinae, et interpretationis, majorumque charismatum, hoc dicendum est, quod hujuscemodi homo si voluerit elementorum causas, fideique suae reddere rationem, et quare Deus, qui bonus et Creator est omnium, ad solos tantum Judaeos venerit, et in ultimo jam saeculo vocaverit nationes, non habeat secum bonos Dei sermones; sed de propria imperitia etiam ea, quae bona sunt, Dei verba contaminet, quae verba recte ambulant et rectas aures requirunt. Et haec quidem Dominus praecipit populo successori, et Ecclesiae de gentibus congregatae, ne insultet generationi pristinae, et aliena ne sua Israel ei contrarius fuerit, et hoc fe
Abbreviated transcription (Latin):
tes. unde ueni& auxiliũ mͥ. Apppinqͥt
autẽ ȩternis montib qui ñ peccatis surs
ab eoꝵ contub̾nio separat᷑. quomͦ &e moyses
apypinquabat dõ ñ loco sed merito. & ad
eos qͥ apppinquabant ȩternis montib ipse
dñs loquebat᷑. Ds apꝓpinquans ego. & non
ds̃ delonge. Montes autẽ eterni ad distincꝰ¬
tionẽ eoꝵ uocant᷑ qͥ ñ sunt ȩterni. pͥncipũ
scilic& huiꝰ seculi. montiũ tenebrosoꝵ.
qui cũ erecti fuerint uelut cedrilibani:
transeuntes cũ mundo locus eoꝵ non
poterit inueniri. x .x.
urge & ãbula. quia ñ ẽ tͥ hic reqͥes.
ubemur in nullis mundi reb putare nob̃
requiẽ. sed quasi amortuis resurgentes
ad sublime tendere. & abulare post dñm

Expanded text:
tes unde veniet auxilium mihi . Appropinquat autem 458 aeternis montibus qui non in peccatis suis a beatorum contubernio separatur: quomodo Moyses appropinquabat Deo, non loco, sed merito. Et ad eos qui appropinquabant aeternis montibus, ipse Dominus loquebatur. Deus appropinquans ego: et non Deus de longe . Montes autem aeterni, ad distinctionem eorum vocantur qui non sunt aeterni, principium scilicet hujus saeculi montium tenebrosorum: qui cum erecti fuerint velut cedrus Libani transeuntes cum mundo, locus eorum non poterit inveniri. LXX: urge et ambula, quia non est tibi hic requies. Jubemur in nullis mundi rebus putare nobis requiem; sed quasi a mortuis resurgentes, ad sublime tendere, et ambulare post Dom
Abbreviated transcription (Latin):
nec te estimes in eo placere dõ. si sermones
id est scripturas illius legas. Tunc scripturȩ
ꝓsunt legenti si qd̃ legit᷑ opere cõpleat᷑.
si loquens de scripturis possis dicere. an
tib uirtute multa. & suꝑ montẽ excelsũ
ascendit qͥ euangelizat sion. & eleuat

Expanded text:
nec aestimes in eo te placere Deo, si sermones, nec aestimes in eo te placere Deo, si sermones, id est, Scripturas illius legas. Tunc Scripturae prosunt legenti, si quod legitur, opere compleatur. Si loquens de Scripturis possis dicere: An tibus virtute multa : et super montem excelsum ascende tu, qui evangelizas Sion, et leva
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex imbecillitate alterius metiatur.
Alioqͥn quȩ ista iustitia ẽ. ramos oleastri
insultare ramis oliuȩ. qͥ ꝓpt̾ infidelitatẽ
suã fracti fuerunt. & dicere. domꝰ iacob
ꝓpħas. idola colens. dĩ filiũ crucifigens:
Qui hoc facit. ñ erit ab obꝓbrio alienꝰ. & ea
mensura qua iudicauit iudicabit᷑ de eo. &
quomͦ ipse de peccatis loquit᷑ corruentis.
ita alius ruinȩ illius insultabit. Seq̃ꝵ
ihȩ adinuentiones eiꝰ sunt. non ne uer¬
ba eiꝰ bona sunt cũ eo & recte ãbulauer̃t:
Qđ offendit ait iudaicus popłs ut pleni¬
tudo gentiũ subintrar&. dispensationis
dĩ ẽ. ut postea credente isrł om̃s salui fi¬
Unde & apłs ad huiꝰ loci ueniens questionẽ.
ꝓfundũ sapientię & scientię iudicioꝵ dĩ
abissũ inuestigabilẽ ẽẽ ꝓclamat. Si gͦ ad in¬
uentiones & cogitationes dĩ sunt. frangi
pͥores ramos oliuȩ & inseri alios de oleastro.¬
ñ debes insultare sed timere ne corruas.

Expanded text:
non ex imbecillitate alterius metiatur. non ex imbecillitate alterius metiatur. Alioqui quae est ista justitia, ramos oleastri insultare ramis olivae, qui propter infidelitatem suam fracti fuerunt , et dicere, domus Jacob rficiens prophetas, idola colens, Dei filium crucifigens? Qui hoc facit, non erit ab opprobrio alienus, et ea mensura qua judicavit, judicabitur de eo: et quomodo ipse de peccatis loquitur corruentis; ita alius ruinae illius insultabit. Sequitur: Si hae adinventiones ejus sunt: nonne verba ejus bona sunt cum eo, et recti ambulaverunt? Quod offendit, ait, Judaicus populus, ut plenitudo gentium subintraret, dispensationis Dei est, ut postea, credente Israel, omnes salvi fiUnde et Apostolus ad hujus loci veniens scientiae et judiciorum Dei abyssum investigabilem esse proclamat. Si ergo adinventiones et cogitationes Dei sunt, frangi priores ramos olivae, et inseri alios de oleastro, non debes insultare, sed timere ne corruas,
Abbreviated transcription (Latin):
in aduersariũ restitit contra pac̃ suã.
pellẽ eiꝰ ex coriauert̃ ut afferrent contri¬
tionẽ belli : Nidet᷑ autẽ mͥ ut in loco uł dif¬
euerit. Precipit᷑ itaq eccłȩ ut ñ habeat
tristitiã & sollicitudinẽ suꝑ rebus sȩculi.
& dãpnis quȩ in hoc mundo euenire con¬
qͥ estis in eccłia dñi sẽꝑ gauclete. & qͥcquid
uob̾ de dĩ iudiciis acciderit. gratulamini.
Nec hoc dico qđ flere ñ debeatis. beati qͥppe
flentes qm̃ ip̃si ridebunt. sed illud ãmoneo
ne in his quȩ sunt sȩculi lugeatis. Siqͥs mor¬
tuus fuerit ꝓpinquoꝵ. si substantiã fiscuᷤ
inuaserit. si corpꝰ uł podagra uł alius qͥlib&
morbus oppresserit. nolite flere. nolite
lacrimas fundere. nec consideretis p̃sen¬
tia sed futura : & ad grauamini magis.
qđ diutius in hoc tab̾naculo mortis habite.¬
tis. Quin potius illud cauete ne insultetis
cadentib. & alienã ruinã. ur̃am edifica¬
tionẽ putetis. Unusquisq se ex suis uirib.

Expanded text:
suam, pellem ejus excoriaverunt, ut auferrent contritionem belli? Videtur autem mihi, in loco vel difieverit. Praecipitur itaque Ecclesiae, ut non habeat tristitiam et sollicitudinem super rebus saeculi, et damnis quae in hoc mundo evenire conqui estis in Ecclesia Domini, semper gaudete, et quidquid vobis de judiciis acciderit, gratulamini. Nec hoc dico quod flere non debeatis: Beati quippe flentes, quoniam ipsi ridebunt ; sed illud admoneo, ne in his quae sunt saeculi, lugeatis. Si quis mortuus fuerit propinquorum, si substantiam fiscus invaserit, si corpus vel podagra, vel alius quilibet morbus oppresserit, nolite flere, nolite lacrymas fundere, nec consideretis praesentia, sed futura, et aggravamini magis quod diutius in hoc tabernaculo mortis habitetis. Quin potius illud cavete, ne insultetis cadentibus, et alienam ruinam vestram aedificationem putetis: unusquisque se ex suis viribus,
Abbreviated transcription (Latin):
& seuerus erit: An huiuscemodi sunt
cogitationes eiꝰ quales in hominib cernimꝰ.
ut antiquã teneat iracundiã. & ad um¬
dictã furore subito concitet᷑. Ad quȩ
respondet dñs. Bonus quidẽ sũ. & uerba
inea sonant clementiã: sed ad eos qͥ recto
itinere gradiunt᷑. Qui autẽ ñ dico oli sed
hesterno die in contumeliã meã ueneratꝰ
ẽ ydola. & quantũ in ipso fuit tirannica
aduersũ me arma corripuit. qͥ infelicẽ
popłm ex poliauit auxilio dĩ. & quasi de suꝑ
tunicã palliũ tulit. qͥ siplices quosq cre¬
dentiũ & ad qͥescentes auctoritati maloꝵ
contra me uertit in bellũ: nũqͥd ñ stillabit
suꝑ eũ dñs. & app̾hend& eũ confusio. Hoc
autẽ qđ nos uertimꝰ & e contrario popłs
m̃s in aduersariũ consurrexit. qͥa uerbũ
mul & contrariũ ediẽ hesternũ sonat.
simmachus aꝑtius transtulit. ut dicer&.
ante unã diẽ popłs m̃s quasi inimicus
restitit: ut soluer& questionẽ qđ ds̃ ñ

Expanded text:
et severus erit? aut hujuscemodi sunt cogitationes ejus, quales in hominibus cernimus, ut antiquam teneat iracundiam, et ad vindictam furore subito concitetur? Ad quae respondit Dominus: Bonus quidem sum, et verba mea sonant clementiam: sed ad eos, qui recto itinere gradiuntur. Qui autem, non dico olim, sed hesterno die in contumeliam meam veneratus est idola, et quantum in ipso fuit, tyrannica adversum me arma corripuit, qui infelicem populum exspoliavit auxilio Dei, et quasi desuper tunicam, pallium tulit, qui simplices quosque credentium et acquiescentes auctoritati majorum contra me vertit in bellum, numquid non stillabit super eum Dominus, et apprehendet eum confusio? Hoc autem quod nos vertimus: Et econtrario populus meus in adversarium consurrexit; quia verbum MUL  , et contrarium, et diem hesternum sonat, Symmachus apertius transtulit ut diceret: ante unam diem populus meus quasi inimicus restitit, ut solveret quaestionem, quod Deus non
Abbreviated transcription (Latin):
resistit contra pacẽ suã. Pellem eiꝰ ex co¬
riauerunt. ut afferrent contritionẽ belli.
e loquamini inqͥt loquentes ꝓ qͦ interp̃ta-¬
tꝰ ẽ aquila. ne stilletis stillantes. idiomate
quodã hebraico eloquiũ ab eo  fluat & ad
aures ꝑueniat audientiũ in similitudinẽ
pluuiȩ descendentis. stillationẽ uocans.
Nolite uos decipere õ domꝰ iacob & in conso¬
lationẽ mutuã dicere. ds̃ bonꝰ ẽ. ñ ueni&¬
captiuitas quã timemꝰ. Nũ larga eiꝰ miscłia

Expanded text:
restitit contra pacem suam: pellem ejus excoriaverunt, ut auferrent spem contritionem belli. Ne loquamini, inquit, loquentes; pro quo interpretatus est Aquila: ne stilletis stillantes, quondam idiomate Hebraico, eloquium ab eo quod fluat et ad aures perveniat audientium, in similitudinem pluviae 453 descendentis, stillationem vocans. Nolite vos decipere, o domus Jacob, et in consolationem mutuam dicere, Deus bonus est: non venicaptivitas quam timemus. Num
Abbreviated transcription (Latin):
missi sunt qui nos plangerent cũ iere¬
mia & sumerent suꝑ nos parabolã. &
dicerent cũ apło. Lugebo multos qͥ pecca¬
uerunt. & ñ egerunt penitentiã. Quis
enĩ non plangat. uidens humanas animas
quasi uariã suppellectilẽ a dȩmonib
& diuersis uitus e̾ẽ possessas: Alius de¬
monũ fornicationis mittit funiculũ.
alius auaritiȩ: ille homicidui. hic ꝑiuru
lineas tendit. Partes popłi dĩ diuisȩ st̃
in funiculo. & agri quondã sc̃itatis &
paradisi. quoꝵ odore delectabat᷑ isa ac
in iacob filio suo: traditi sunt assiris
regiq babilonio. & habentib uulpib
foueas & uolucrib cęli nidos. filius ho¬
minis ñ hab& ubi cͥaput reclin&. Exxpo¬
sui iuxcta qđ mei ingenioli patiebantur
angustiȩ. & primã ab assirus babilonisq
popłi captiuitatẽ. & secundã ã romanis.

Expanded text:
missi sunt qui nos plangerent cum Jeremia, et sumerent super nos parabolam, et dicerent cum Apostolo: Lugebo multos qui peccaverunt, et non egerunt poenitentiam . Quis enim non plangat videns humanas animas quasi variam suppellectilem a daemonibus et diversis vitiis esse possessas? Alius daemonum mittit fornicationis funiculum, alius avaritiae: ille homicidii, hic perjurii lineas tendit: pars populi Dei divisa est in funiculo: et agri quondam sanctitatis et paradisi, quorum odore delectabatur Isaac in Jacob filio suo , traditi sunt Assyriis, regique Babylonio. Et habentibus vulpibus foveas, 452 et volucribus coeli nidos, Filius hominis non habet ubi caput suum reclinet . Exposui juxta quod mei ingenioli patiebantur angustiae, et primam ab Assyriis, Babyloniisque populi captivitatem, et secundam a Romanis,