comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Don auit ille : ñ uendidit
Seddum non crediturdona¬
repotuisse : creditus est
uendidisse : Beatus homo
quitam bonum opus fec̃
ut ñ creder&ur łamen
uel modo credite : & derrac¬
tores audire libenter desi¬
nite. lamdixi ego sũ testis:
Dictũ ẽ deillos quod an nop̃¬
positurae suae ꝑ industriã
debita fecerit᷑. ut dũ uolo
poscendi fundum uicto¬
rianensẽ tam quam di¬
xiss& mihi ut reddã debi¬
tamea. damihi indecẽ
annos fundum uictoria¬
nen sem ⁊ Et hoc falsũ . ẽ
Sed fuit underumornas¬
cer&ur ⁊ Fecit debita red¬
denda ⁊̃ a nobis reddita suNt:
pastim unde potuerunt
Reman sit aliquid quod ñ
debebatur: &iam monaste¬
rio illi quod ꝑ ipsumds̃ ins¬
tituit ⁊ Cum ergo reman¬
sis s& : caepimu : quaere¬
re unde debitum reddere¬
mus : Ad conductionẽ
ipsius fundĩ nullus accessit
nisi quad raginta solidos
offerens pensionem
Seduidimus fundũ amplius
possidere : ut celerius de¬
bitũ red der&ur Et comi¬

Expanded text:
Donavit ille, non vendidit. Donavit ille, non vendidit. Sed dum non creditur donare potuisse, creditus est vendidisse. Beatus homo qui tam bonum opus fecit, ut non crederetur. Tamen vel modo credite, et detractores audire libenter desinite. Jam dixi, ego sum testis. Dictum est de illo, quod anno praepositurae suae per industriam debita fecerit, ut dum volo icentiam poscendi fundum Victorianensem, tanquam dixisset mihi, Ut reddam debita mea, da mihi in decem annos fundum Victorianensem: et hoc falsum est; sed fuit unde rumor nasceretur. Fecit debita reddenda, a nobis reddita sunt partim, unde potuerunt. Remansit aliquid quod non debebatur etiam monasterio illi, quod per ipsum Deus instituit. Cum ergo remansisset, coepimus quaerere unde debitum redderemus. Ad conductionem ipsius fundi nullus accessit, nisi quadraginta solidorum offerens pensionem. Sed vidimus fundum amplius posse dare, ut celerius debitum redderetur, et commi
Abbreviated transcription (Latin):
habere uelclaudos: quã
plangere mostuos
Quienim hr pochritaẽ :
mostuus E quomͦ ergo qui¬
cumq: uolus s& extrama¬
nere & desuo uiuere. ñei
tollerẽ clericatum. itamͦ
qui a placuit illis dõ ꝓpitio.
socialis haec uita: quisquis
cum hypocrisi uixerit
quis quis inuentus fuerit
habens ꝓprium non illi
ꝑmit̾to utinde faciat
testumentum sed delebo
eum de tabula clericorũ :
Int̃pell& contrame mille
concilia ̃ nauig& contrame
qͥ uoluerit sitceste ubi po¬
tuerit: Ad iuuabit me
illeclericus eẽ non pos sit
Audistis: audierunt ⁊
s ypero in dm̃ nr̃m & mi¬
seri cordiã eiꝰ : quia sicut
dispositionẽ meã istum
hilariter acceperunt : sic eã
pur e fidelit̃q seruabunt .
Dixi aliquid suum non habere
ps̃biteros cohabitato resme
Ante omnia quiaemit
uillam adilecto & hono¬
rubili filio meo eleusino :
hoc fulsum es Monas¬
terio donauit ille. Ñuen¬
didit Egosũ testis :
Quidamplius quueratis:
gnoron ego sumtestis

Expanded text:
habere caecos vel claudos, quam habere caecos vel claudos, quam plangere mortuos. Qui enim hypocrita est, mortuus est. Quomodo ergo quicunque voluisset extra manere, et de suo vivere, non ei tollerem clericatum: ita modo, quia placuit illis, Deo propitio, socialis haec vita, quisquis cum hypocrisi vixerit, quisquis inventus fuerit habens proprium, non illi permitto, ut inde faciat testamentum, sed delebo eum de tabula clericorum. Interpellet contra me mille concilia, naviget contra me quo voluerit, sit certe ubi potuerit. Adjuvabit me ille clericus esse non possit. Audistis? audierunt. Sed spero in Deum nostrum et misericordiam ejus, quia sicut dispositionem meam istam hilariter acceperunt, sic eam pure fideliterque servabunt. Dixi aliquid suum non habere presbyteros cohabitatores meoAnte omnia, quia emit villam a dilecto et honorabili filio meo Eleusino. Hoc falsum est. Monasterio donavit ille, non vendidit. Ego sum testis. Quid amplius quaeratis ignoro. Ego sum testis.
Abbreviated transcription (Latin):
non potest uestis esse.
communis p̃tiũ uestis
Vendo & erogo pauperib
Si hoc eum delectat ut ego
habeam: tulem d& :
de quo ñ erubescã : Fateor
enim uobis : Dep̃tio sa
ueste erubesco. quia non
dec& hanc ꝓfessionem.
non dec& hancam monitionẽ.
ñ dec& haec membra Ñ
dec& hoscanos : Etiam
illud dico si foste in nr̃a
eger ẽ aliquis. uel p̾ȩgri¬
tudinẽ ut necessesiteũ
antehorã prandi reficere.
non ꝓhibeo religiosos ł
religiosas. mittere eis.
quod eis uid& ur utmit¬
tant : Prandium tam̃
Audistis : audiunt: qui
habere uoluerit ꝓpriũ.
& deꝓprio uiuere. & con¬
trã istap̃ ceptanr̃a facere.¬
parum ẽ ut dicam Ñ
mecum manebit. si le
ricus non erit: Dixerã
enin. & scio me dixisse.
ut si nollent suscipere
sociadẽ ui tam mecum.
ũ illis tollerẽ clericatũ :
Seor sum manerent:
scor sum uiuerent: quo¬
modo nossent : dõ uiuereNT
Etta menante o culos posui
quantũ malisit aꝓposi¬
to cadere Malui enĩ

Expanded text:
non potest vestis esse non potest vestis esse communis, pretium vestis vendo et erogo pauperibus. Si hoc eum delectat, ut ego habeam; talem det, de qua non erubescam. Fateor enim vobis, de pretiosa veste erubesco, quia non decet hanc professionem, non decet hanc admonitionem, non decet haec membra, non decet hos canos. Etiam illud dico, si forte in nostra aeger est aliquis, vel post aegritudinem, ut necesse sit eum ante horam prandii reficere; non prohibeo religiosos vel religiosas mittere eis quod eis videtur ut mittant: prandium tamen audistis, audiunt: Qui habere voluerit proprium et de proprio vivere, et contra ista praeceptaparum est ut dicam, non mecum manebit, sed nec clericus erit. Dixeram enim, et scio me dixisse, ut si nollent suscipere socialem vitam mecum, non illis tollerem clericatum: sed seorsum manerent, et seorsum viverent, quomodo nossent, Deo viverent, et tamen ante oculos posui, quantum mali sit a proposito cadere. Malui enim
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uultis : offeste deuolun¬
tate ura : quod cõmuneerit:
distribuerunt uni cuique
sicut cuiq: opꝰ erit: Garophi¬
laciũ adtendite : &om̃ sbabebimꝰ
Valde medelectat : supsum
fuerit p̃sae penr̃m. ut nos
simus iumenta dĩ. uosager
accepi & mihi ipsi⁊ Cũ sciã
cõmune meuellehabere
quic quid habeo : nolo talia
offerat scĩtas ur̃a. quibus
ego solus quasi decentius utar:
Offeratur mihi uerbi gratia :
birrum p̃tiosum ⁊ Foste
dec& ep̃m : quã uis non de¬
ceat augustinum idẽho¬
minem pauperem de pau¬
peribus natum : Modo
dicturi sunt homines
quia inueni p̃tiosas uestes
quas non posse habere uel
indomo patris mei. uel in
illa saeculari ꝓfessic nemea
ñ dec& talem debeo : qua¬
lem possim si non habuerit
fratrimeo dare: Qualẽ potest
habere prbt qualem po¬
testhaberedecent̃ diacon:
& sub diaconus : tulẽ uolo
accipere quia in cõmune
accipio Si quis meliorẽ
dederit : uendo quod &
facere soleo Nt quando

Expanded text:
quod vultis, offerte de volunquod vultis, offerte de voluntate vestra. Quod commune erit, distribuetur unicuique prout cuique opus erit. Gazophylacium attendite, et omnes habebimus. Valde me delectat, si ipsum fuerit praesepe nostrum, ut nos simus jumenta Dei, vos ageraccipiam mihi ipsi, cum sciam commune me velle habere quidquid habeo. Nolo talia offerat sanctitas vestra, quibus ego solus quasi decentius utar. Offeratur mihi, verbi gratia, birrum pretiosum. Forte decet episcopum, quamvis non deceat Augustinum, id est, hominem pauperem de pauperibus natum. Modo dicturi sunt homines, quia inveni pretiosas vestes, quas non potuissem habere vel in domo patris mei, vel in illa saeculari professione mea. Non decet. Talem debeo habere, qualem possum; si non habuerit, fratri meo dare; qualem potest habere presbyter, qualem potest habere decenter diaconus et subdiaconus, talem volo accipere, quia in commune accipio. Si quis meliorem dederit, vendo: quod et facere soleo, ut quando
Abbreviated transcription (Latin):
tractoribus respondebo
incredulis. non nob cre¬
dentibus p̃positis suis
respondebo ut potero quod
dñs dederit : In terimmꝰ
ũ ẽ necesse: quianihil for¬
te dicturi sunt: Quinos
amant. liberegaudeant:
qui nos oderunt. tacite dolebt̃.
tam̃ silinguas exeruerint.
audient dõ ꝓpitio uobis cũ
res ponsionẽ meam. p̃litẽ
meã. Nenim homines
nominaturus sũ. & dictu¬
rus ille hoc dixit. Ille sic de¬
traxit cũ fostus se&ium
ad mefalsa. quia & hoc potest
fieriꝑ ferantur : Uerum¬
tamen quaecumq ꝑlata fue¬
rint sio postere uidebitur
loquarinde caritati urãe ⁊
Scio quiaquaerenteslicentiã
male faciendi q̃ runt sibi
exempla maleui uentium :¬
etmultos infamant ut socios
inuenis seuideantur. ideo
non habemus : Ante uestros
oculossumus Nullius ali¬
quid desideramꝰ nisi bona
opera ur̃a, etuos exostor fr̃s
mei sidiquid uultis dericis
dare: sciatis quia non debeus¬
quasi uitia eorum fouere
contrame: Omnib: offeste

Expanded text:
tractoribus, respondebo tractoribus, respondebo incredulis, non nobis credentibus praepositis suis. Respondebo, ut potero, quod Dominus dederit. Interim modo non est necesse, quia nihil forte dicturi samant, libere gaudebunt: qui nos oderunt, tacite dolebunt. Tamen si linguas exercuerint, audient, Deo propitio, vobiscum responsionem meam, non litem meam. Non enim homines nominaturus sum rus, Ille hoc dixit, iste sic detraxit: cum fortasse etiam ad me falsa, quia et hoc potest fieri, perferantur. Verumtamen quaecunque perlata fuerint, si oportere videbitur, loquar inde charitati vestrae. Scio quia quaerentes licentiam male faciendi, quaerunt sibi exempla male viventium et multos infamant, ut socios invenisse videantur. Ideo non habemus. Ante vestros oculos sumus, nullius aliquid desideramus, nisi bona opera vestra. Et vos exhortor, fratres mei, si aliquid vultis clericis dare, sciatis quia non debetis vitia eorum fovere contra me. Omne offerte
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ipsa sicremansit : Pen
ec ceubiẽ domus prbi : Ubi ẽ
domus mea ibi ẽ domꝰ prbi ⁊
Alibi non hab& domum :
quia meillud memini &iã
ꝓmisisre. ut aduos ꝑferrẽ
quid egis sẽ interduos ⁊
Fratrẽ uidelic& & sororem
filios ianuariuni prbi.
quia osta int̃ illos fuerat
contro uersia pecuniaria:
s tam̃ sic̃ int̃ fr̃s saluadõ¬
ꝓpitio caritate ꝓiniserã :¬
ergo audire inter illos &¬
quicquid e& iudicando
finirẽ ⁊ Parauerum
meiudicem ⁊ Sed anteq
iudicarem : ipsiunde iũdi¬
caturu : fuerã finieruNt
Non inueni unde iudicarẽ
s. unde lu&arer⁊Adquie¬
uer̃ omnino concordit̃
uoluntatimeae & consi¬
liomeo: ut pares essent in
pecunia: quã reliquit
pat̃eorũ. eccła renunłiaNe
pͦ sermonem meum : Locu¬
turi sunt homines : Sed &
quod lib& homines loquant
qualecum que aura flante.
ꝑduc &urinde aliquod
adaures meas : Et si fuerit¬
tale ut sitnos iterum neces
sepurgare : respondebo
maledicis. respondebo de¬

Expanded text:
ergo ipsa sic remansit, pensiergo ipsa sic remansit, pensiEcce ubi est domus presbyteri: ubi est domus mea, ibi est domus presbyteri: alibi non habet domum; quia me illud memini etiam promisisse, ut ad vos perferrem quid egissem inter duos, fratrem videlicet et sororem, filios Januarii presbyteri, quia orta inter illos fuerat controversia pecuniaria: sed tamen sicut inter fratres, salvaseram ergo audire, ut inter illos quidquid esset judicandum finirem. Paraveram me judicem, sed antequam judicarem, ipsi, quod judicaturus eram, finierunt. Non inveni unde judicarem, sed unde laetarer. Acquieverunt omnino concorditer voluntati meae et consilio meo, ut pares essent in pecunia, quam reliquit pater eorum, ecclesia renuntiante, post sermonem meum. Locuturi sunt homines. Sed et quodlibet homines loquantur, qualicunque aura flante perducetur inde aliquid ad aures meas: et si tale fuerit, ut sit iterum necesse nos purgare, respondebo maledicis, respondebo de
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinaxp̃i. sic uiuentes ut
deillistantum modo gaudeat :
Non eoꝵ necessitatib occup& :
Pecuniam non hab& : quã suã
dicerepossit : Habebat xeno¬
dochium aedificandum : qđ
mͦ uidetis aedificatum : Ego
illi in iunxi ego iussi: Obtẽ¬
perauit mihi libentissime.
& sicut uidetis operatus. ẽ
Quo modo meo iusso &iã basilicã
ad occo mastrres fabricauit :
dehisquae ꝑ uos ds̃ donat ⁊
Coepitenĩ depecunia : quod data
erat ecclesiae ꝓpt̃xenodo¬
chium : Etcumcoepis s&ae¬
dificare. ut sunt religiosi
desiderantes operasua in
cuelo seribi : adiuuerunt
ꝓutquis que uoluit & fabri¬
cauit. Opus anteo culos ha¬
bemus : omnis homo quid
factum sit uid&: Depecunia
quia non hab&. mihi credat⁊
Dentem conpescant. ne franganł ⁊
emerat deipsapecunia xeno¬
dochii quandã domũ incar¬
raria : quam sibi existimabat
ꝓpt̃lupides ꝓfuturã s ed
lupides eius domus fabricȩ
neces sarii ñ fuerunt : qm̃
aliunde ꝓuisi sunt ⁊ Domus

Expanded text:
ciplina Christi viventes, ut ciplina Christi viventes, ut de illis tanon eorum necessitatibus occupetur. Pecuniam non habet, quam suam dicere possit: habebat xenodochium aedificandum, quod modo videtis aedificatum. Ego illi injunxi, ego jussi. Obtemperavit mihi libentissime, et sicut videtis, operatus est: quomodo meo jussu etiam basilicam ad octo Martyres fabricavit, de his quae per vos Deus donavit. Coepit enim de pecunia quae data erat Ecclesiae propter xenodochium, et cum coepisset aedificare, ut sunt religiosi desiderantes opera sua in coelo scribi, adjuverunt prout quisque voluit, et fabricavit. Opus ante oculos habemus: omnis homo quid factum sit videt. De pecunia, quia non habet, mihi credant, dentem compescant, non frangant. Emerat de ipsa pecunia xenodochii quamdam domum in Carraria, quam sibi existimabat propter lapides profuturam; sed lapides ejus domus fabricae necessarii non fuerunt, quoniam aliunde provisi sunt. Domus
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis quȩ habebat relictis
inopemsuscepi: Nonqr
nihil habuit: s quia iam fe¬
cerat quod lectio ista ꝑ suad&:
hic ñ fecit : sed nos scimus
& ubi fecit : Vnitas xp̃i ẽ :
ecclesia una ẽ : ubicũq: fec̃
opusbonũ : ꝑtin& &ad nos
si congaudeamus ⁊ hostus
ẽ unus ubinostis ibi mo¬
nasteriũ suis constituit:
quia & ipsidõ seruiunt
Ille hostus ad ecclesiã ñ ꝑtin& :
nec adipsum : Et adquem
dixerit aliquis adillud qđ
ibi ẽ monasteriũ Sed quod
uerũ ẽ us que ad hoctẽ p
curã ꝓ illis ita regebat : ut
sumticulos quib: sustenTant᷑:
ap̾ sehaber& et eisipseut
uidebatur impender& :
Sed neꝓpt̃ hoc dar&ur locus
hominib: suspiciones suas
rodentib: & uentrẽ ñ implen¬
tibus: hoc placuit & mihi &
ipsi. ut sic seilli transigant
quasi istedeiã scło exierit:
Num quid enĩ cumobierit ipse
illis dispensaturus. ẽ aliqͦ
melius. ẽ utuideant illos be¬
neuersantes. regente dõ indis¬

Expanded text:
cunctis quae habebat relictis, cunctis quae habebat relictis, inopem suscepi. Non quia nihil habuit, sed quia jam fecerat quod lectio ista persuadet. Hic non fecit, sed nos scimus et ubi fecit. Unitas Christi est, ecclesia una est. Ubicunque fecit opus bonum, pertinet et ad nos, si congaudeamus. Hortus est unus, ubi nostis ibi monasterium suis constituit, quia et ipsi Deo serviunt. Ille hortus ad ecclesiam non pertinet, nec ad ipsum. Et ad quem? dixerit aliquis: ad illud, quod ibi est, monasterium. Sed quod verum est, usque ad hoc tempus curam pro illis ita gerebat, ut sumpticulos, quibus sustentantur, apud se haberet, et eis ipse ut videbatur impenderet. Sed ne propter hoc daretur locus hominibus suspiciones suas rodentibus, et ventrem non implentibus, hoc placuit et mihi et ipsi, ut sic se illi transigant, quasi iste jam de saeculo exierit. Nunquid enim cum obierit ipse, illis dispensaturus est aliquid? Melius est ut videat illos bene versantes, et regente Deo, in dis
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo ergodicat diues ẽ ne¬
moexistim& nemomale
loquatur. nemo seipsum
& unimã suam suisdentib:
luni& : Pecuniam nullã
hab& seruatã : Vtinã quã
deb& restituał : Cu&eriid ẽ
subdiacones : pauperess̃
dõ propitio. misericor¬
diã dĩ expectant : Unde.
ipsi faciant: non habeNT:
Nullas habentes facultates:
finierunt mundicupidi
tates. uiuunt nobi scum
quialiquid ad tulerunt:
Caritatis unitas: p̃ponen¬
da ẽ terrenȩ commodo
hereditatis: Restant
pbri : Sicenim ad eos.
gradatim ascendere uolui:
Cito dixerim pauperesdĩ f̃
nihilad domum sociae¬
tatis nr̃ae attulerunt.
nisii psam quanihil ẽcarius
caritatem . Uerum tam̃
qm̃ scio natos fuisseru¬
mores dediuitus ipsorũ :¬
nã me ad aliquid cõpel¬
lendi sed uobis meo ser¬
mone purgandi sunt ⁊
Vob̵ dico : qui fostenescitis :
Nam ur̃m plurimi sciunt
prb̵m leporium. quã uis sełi
natalibus clarum. & pud
suos honestissimoloconatũ :
tameniam dõ seruientem

Expanded text:
Nemo ergo dicat, Dives est, neNemo ergo dicat, Dives est, nemo existimet, nemo male loquatur, nemo seipsum et animam suam suis dentibus laniet. Pecuniam nullam habet servatam, utinam quam debet restituat. Caeteri, id est subdiacones, pauperes sunt; Deo propitio, misericordiam Dei exspectant. Unde ipsi faciant, non habent: nullas habentes facultates, finierunt mundi cupiditates. Vivunt nobiscum iliquid attulerunt. Charitatis unitas praeponenda est terrenae commodo haereditatis. Restant presbyteri: sic enim ad eos gradatim ascendere volui. Cito dixerim, pauperes Dei sunt, nihil ad domum societatis nostrae attulerunt, nisi ipsam, qua nihil est charius, charitatem. Verumtamen quoniam scio natos fuisse rumores de divitiis ipsorum, non a me ad aliquid compellendi, sed vobis meo sermone purgandi sunt. Vobis dico, qui forte nescitis: nam et vestrum plurimi sciunt. Praesbyterum Leporium, quamvis saeculi natalibus clarum, et apud suos honestissimo loco natum, tamen jam Deo servientem,
Abbreviated transcription (Latin):
& cumegentẽ relinquerem ⁊
Ideo uolui eiꝰ pecuniã in illa
possessione seruari: ut si
aliquid quod ds̃ auestat. alit̃
quã uolumus eueniss& :
red der&ur uilla. neculpa¬
r&ur ep̃i fama . Scio enim
quantũ uobis sit necessaria
famamea : Nam mihi suf¬
ficit conscientiumea. emit
&iã spatium ab ista postera
eccłue notũ uobis: & sua pe¬
cunia aedificauit domum.
& hoc nostis : Ante paucos
dies. prius quam sermonẽ
de hacrehaberẽ uobiscũ eadona¬
Expectabat enim ut eã ꝑfice
r& & ꝑfectam don ar& ⁊
Fabricandi autẽ domum
necessitas illi nulla erat :
nisiquia cogitauit matrẽ
suam huc eẽ uenturã Sian¬
teuenis s& : in refilii suihabi¬
tar& ⁊ Modo siuenerit.
in opere filii sui habitabit :
Testimonium ei ꝑhibeo: pauꝑ
remansit sed in caritatis
possessione ꝑmansit ⁊
Aliqui seruuli. ei reliqui fu¬
erant iam quidẽ in mo¬
nasterio uiuentes: quos
tam̃ gestis ecclesiasticis
manu missurus ẽ hodie

Expanded text:
et eum egentem relinquerem. et eum egentem relinquerem. Ideo volui ejus pecuniam in illa possessione servari, ut si aliquid quod Deus avertat aliter quam volumus evenisset, redderetur villa, ne culparetur episcopi fama. Scio enim quantum vobis sit necessaria fama mea. Nam mihi sufficit conscientia mea. Emit etiam spatium ab ista postea ecclesia, notum vobis; et sua pecunia aedificavit domum, et hoc nostis. Ante paucos dies, priusquam sermonem de hac re haberem vobiscum, eam donaExspectabat enim ut eam perficeret, et perfectam donaret. Fabricandi autem domum necessitas illi nulla erat, nisi quia cogitavit matrem suam huc esse venturam. Si ante venisset, in re filii sui habitaret: modo si venerit, in opere filii sui habitabit. Testimonium ei perhibeo: pauper remansit, sed in charitatis possessione permansit. Aliqui servuli ei reliqui fuerant, jam quidem in monasterio viventes, quos tamen gestis ecclesiasticis manumissurus est hodie.
Abbreviated transcription (Latin):
Depecunia suaemit &iam
possessionem ex consilio
meo: Nam ipsam pecuniã
uolebant ꝑmanus meas
erogari sicuti mihi placer&:
Ego sipecuniae auidus essẽ.
aut neces sitates ipsus meas
quas ꝓpauperibus habeo.
in haccausa plustura rem
pecuniam acciperẽ ⁊
Quaredicit aliquis quia pos¬
sessio illa quae ab illo empta
& eccłȩ donata ẽ adhuc nihil
prestat ecđȩ : minus enĩ
habebat ad p̃tium : Et quia
mutuatus fuerat. hoc de eiꝰ
fructibus adhucredditur:
Homo sum senex : Quantus
mihi deilla possessione po¬
test fructus accedere.
num quid ꝓmit tomihi tot
annos eẽ uicturũ donec
suũ p̃tium illa ꝑ soluat.
q uod ergo uix diu pastibus red¬
dit deꝓximo haberẽ totũ
si accipere uoluis sẽ: Ñ feci.
aliud adtendi⁊ Fateorenĩ
uobis: et ipsisus pectamihi
adhuc eius a&as fuit : &
uerebar ne foste ut sunt ho¬
mines. matrieius hocdispli¬
cer& & dicer& inductum amẽ
fuisse adulescentem ut bo¬
naei paterna consumerem.

Expanded text:
De pecunia sua emit etiam De pecunia sua emit etiam possessionem ex consilio meo. Nam ipsam pecuniam volebat per manus meas erogari, sicut mihi placeret: ego si pecuniae avidus essem, aut necessitates ipsas meas, quas pro pauperibus habeo, in hac causa plus curarem, pecuniam acciperem. Quare? dicit aliquis: quia possessio illa, quae ab illo empta, et ecclesiae donata est, adhuc nihil praestat ecclesiae. Minus enim habebat ad pretium. Et quia mutuatus fuerat, hoc de ejus adhuc fructibus redditur. Homo sum senex: quatenus mihi de illa possessione posia Milevitana. Hoc agitur, Nunquid promitto mihi tot annos esse victurum, donec suum pretium illa persolvat? Quod ergo vix diu partibus reddit, de proximo haberem totum, si accipere voluissem. Non feci, aliud attendi. Fateor enim vobis, et ipsa suspecta mihi adhuc ejus aetas fuit: ac verebar, ne forte, ut sunt homines, matri ejus hoc displiceret, et diceret inductum a me fuisse adolescentem, ut bona ejus paterna consumerem,
Abbreviated transcription (Latin):
munia : Cestene modicit
aliquid suũ. Subhis uerbis
quidager& laudator meus :
ñ neos eius quasi plumboop¬
pilar& illed& ractor: ñ ne
illum laudasse paeniter&.
ñ nereuerentia ꝑ fusus & illius
sermonem confusus. uel nob
uel testatori illi maledicer&:
Haec fuit necessitus. ut ad istã
diligentiã ueni remus
terminatae. fiatdeipsado¬
mo quod ego uoluero: quid
autem uelle potero dõ regen¬
te nisi quodiustitia iub&
& piu&as postulat: hub&
&iam in patria sua aliquos
agellos : Disponiteos sic
distribuere ut &iã illic in
ipsolo co positae pauperi
lurgiatur ecclesiae :Dia¬
conus hipponiensis homo
pauꝑ.ẽ⁊ quid alicui confe¬
rat. Non hab& : Tumende
laborib: suis antequã e&
clerics emerat aliquos
seruulos : hodie illos in
conspectuuro manumis¬
surus ẽ episcopalibus gestis :
Dia conus heradius ante urõs
oculos uersatur. opera eiꝰ
lucent corã oculis nr̃is ⁊
Deopereeius expensam
pecuniã : memoriã sc̃i
martrris habemus ⁊

Expanded text:
munia, certe nemo dicit munia, certe nemo dicit aliquid suum. Sub his verbis quid ageret laudator meus? Nonne os ejus quasi plumbo oppilaret ille detractor? nonne illum laudasse poeniteret? nonne reverentia perfusus, et illius sermone confusus, vel nobis, vel testatori illi malediceret? Haec fuit necessitas, ut ad istam diligentiam veniremterminatae, fiat de ipsa domo quod ego voluero. Quid autem velle potero, Deo regenpresbyteros, diaconos, et pietas postulat? Habet etiam in patria sua aliquos agellos: disponit eos sic distribuere, ut etiam illic in ipso loco positae pauperi largiatur ecclesiae. Diaconus Hipponensis homo pauper est: quid alicui conferat, non habet: tamen de laboribus suis, antequam esset clericus, emerat aliquos servulos, hodie illos in conspectu vestro manumissurus est episcopalibus gestis. Diaconus Eradius ante vestros oculos versatur; opera ejus lucent coram oculis nostris: de opere ejus et expensa pecunia memoriam sancti martyris habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
afferebant p̃tia eorum
& ponebant ante pedes apł̃oꝵ.
distribue¬
banturautẽ
dixit: Audistis quod uelimus
orate ut possimus: Contigit
alitem quaedam necessitas
ut haec diligentius agerem . ⁊¬
Qm̃ sicutiã nostis prbt in nr̃a
soci &ute constitutus. quali
soci &ati ꝑhib& testimoniũ
lectio. quã modo cum recitare¬
mus audistis : morienstes¬
tamentũ fecit quia habuit
unde facer&⁊ Erat qđ dice¬
r& suum : cumea soci &ate
ui uer& ubi ne mini licebat
dicere aliquid suum. s eẽ
illis omnia communia ⁊
Siquis dilector & laudatornr̃
istam soci &atem & dicer&
cum ep̃o augustino sic uiuut̃
om̃s cohabitatores eiꝰ quomͦ
scriptum ẽ in actib apł̃oꝵ:
continuo ille detractor
caput mouens. dentem
ꝓmouens dicer &: Ita uero
sicibiuiuitur. quo modo
dicis : Quarementiris
quare stlsa laude honoras
indignos: non neibi mato
ineorum soci &ate positus
prbt testamentum fecit.
uoluit disposuit & reliquit
ceste omnia ibi sunt com¬

Expanded text:
erebant pretia eorum, et ponebant ante pedes apostolorum, distribuebatur autem dixit: Audistis quid velimus, orate ut possimus. Contigit autem quaedam necessitas, ut haec diligentius agerem. Quoniam sicut jam nostis, presbyter in nostra societate constitutus, quali societati perhibet testimonium lectio, quam modo cum recitaremus, audistis; moriens testamentum fecit, quia habuit unde faceret. Erat quod diceret suum, cum in ea societate viveret, ubi nemini licebat dicere aliquid suum, sed esse illis omnia communia. Si quis dilector et laudator noster istam societatem, et diceret, Cum episcopo Augustino sic vivunt omnes cohabitatores ejus, quomodo scriptum est in Actibus Apostolorum: continuo ille detractor caput movens, dentem promovens, diceret, Ita vere sic ibi vivitur, quomodo tu dicis? Quare mentiris? Quare falsa laude honoras indignos? Nonne ibi modo in eorum societate positus presbyter testamentum fecit, voluit, disposuit et reliquit? Certe omnia ibi sunt com
Abbreviated transcription (Latin):
etponebant antepedes apłoꝵ ⁊
Distribuebantur autẽ unicuiq
ꝓut cuiq opus erat : Cũq:
laturus diaconus recitar&
& ep̃o codicem tradidiss& :
augustinus ep̃s dixit :
Etegolegere uolo : Plus enĩ
medelectat huius uerbi eẽ
lectorem quam uerbi mei
dis putatorem : Cumorassent :
motus est locus in quo eranT
congregati. & impl& iom̃s¬

Expanded text:
et ponebant ante pedes apostolorum, distribuebatur autem singulis, prout cuique opus erat . Cumque Lazarus diaconus recitaret, et episcopo codicem tradidisset, August. episcopus dixit: Et ego legere volo: plus enim me delectat hujus verbi esse lectorem, quam verbi mei disputatorem. Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et impleti omne
Abbreviated transcription (Latin):
tionis cura cõmissa .ẽ. Non
solum si necupiditate s &iã
cum laude pia&atis accipit
apopulo dispensanda &
fidelit̃ dispensat accepta
quia omnia sua aut reliquit.
aut eccłȩ rebus adiunxit.¬
& seinnumero pauperũ pauꝑ¬
tatis amore constituit
It autunde pauperib: submi¬
nistrat. in de & ipsetam quã
pauꝑ uoluntarius uiuat:
Clericiquoq: quos pauperes
aut uoluntas aut natiuitas fec̃.
cũ ꝑ fectione iuistutis uitae
necessaria. siue in domib: suis
siue in congregatione uiuen¬
tes accipiant. quia ad ea ac¬
cipienda ñ eos habendi cupi¬
ditas ducit si cogit uiuen¬
FACEREDEBEANTCIERICI
QXORŨ INFIRMITAS Ñ EOTIST

Expanded text:
tionis cura commissa est, non tionis cura commissa est, non solum sine cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipit a populo dispensanda, et fideliter dispensat accepta, qui omnia sua aut reliquit, aut ecclesiae rebus adjunxit, et se in numero pauperum paupertatis amore constituit, ita ut, unde pauperibus subministrat, inde et ipse tanquam pauper voluntarius vivat; clerici quoque quos pauperes aut voluntas, aut nativitas fecit, cum perfectione virtutis vitae necessaria, sive in domibus suis, sive in congregatione viventes accipiunt: quia ad ea accipienda non eos habendi cupiditas ducit, sed cogit vivenfacere debeant clerici quorum infirmitas non potes
Abbreviated transcription (Latin):
iactantia illis. quos nihilha¬
bentes pascit & uestit eccła
Quia ꝑfectior ẽ ille qui semundi
reb expoliat. aut quicumni¬
hil habuerit nechabere desi¬
derat quã ille qui ex multis
quae possid& eccłȩ aliqͥd p̃stat.
Ac sede eo quod p̃stiterit forsitap
iactat. Dura sunt quaedico:
nec ego diffiteor :⁊ Dura sunt
s obseruare nolentibus
C. &erũ si fiantista quae difficilia
ñ facientib s̃. statim facilia
facientib fiunt. nonergo
eaquȩ nolumus obseruare in¬
possibilitas nobis facit dura.
sed nouitas : In usũ ueniant :¬
& neminem frequentata con¬
turbant: Nã quaero quid sit
corũ quaedixi difficilie ut
homo id quod opus non hab&
ab ecdesia non uccipiat.
anut quod hab& sine causa con¬
tempnat : Si propterhoc ñ
uult sua relinquere ut habeat
undeuiuat. ut quid accipit
underationẽ reddat̃. ut quid
peccatis alienis suamultiplicat.
QUIITIATI CUNPROFECU
ANINIESUE OPIBUS SUSTIN¬
TANIUR ICCISIAL
taque sacerdo s cui dispensa

Expanded text:
jactantia illis, quos nihil hajactantia illis, quos nihil habentes pascit et vestit ecclesia: quia perfectior est ille qui se mundi rebus exspoliat, aut qui cum nihil habuerit, nec habere desiderat, quam ille qui ex multis quae possidet, ecclesiae aliquid praestat, ac se de eo quod praestiterit forsitan jactat. 3. Dura sunt quae dico, nec ego diffiteor. Dura sunt, sed observare nolentibus. Caeterum si fiant ista; quae difficilia non facientibus sunt, statim facilia facientibus fiunt. Non ergo ea quae nolumus observare, impossibilitas nobis facit dura, sed novitas. In usum veniant, et neminem frequentata conturbant. Nam, quaero, quid sit eorum quae dixi difficile? ut homo id quod opus non habet, ab ecclesia non accipiat, an ut quod habet sine causa contemnat? Si propter hoc non vult sua relinquere ut habeat unde vivat, ut quid accipit unde rationem reddat? ut quid de peccatis alienis sua multiplicat? qui etiam cum profectu animae suae opibus sustentantur ecclesiae. Itaque sa
Abbreviated transcription (Latin):
Saecularis quippemilitia qr
caelestia ñ hab& : t̃renastre¬
nua e militantib: praestat :
Vnde satis indignũ ẽ : si fide¬
lis & operosadeuotio clericoꝵ
ꝓpt̃ stipendiui tẽporale p̃mia
sempiterna contemnat.⁊
quod siquilib& minist eccłae
ñ habeat undeuiuat : ñ ei red¬
dithic s neces saria p̃stat eđa
ut in futuro p̃miũ laboris sui
recipiat qđ in hacuita iã spe
dominice smissionis expertat:
Illi quoque qui uelut idonei. nihil
sibi quidem dariuelut debitũ
poscunt s tamen ecclesiae
sumptibus uiuunt : non est
meumndicere quali peccato
cibos pauperũ p̃sumendosus¬
cipiant. Qui ecłam ꝙ iuuare
deꝓpriis facultatib: debuer̃
suis expensis in suꝑ grauant:
Propterhoc fostassis in con¬
gregatione uiuentes. neali¬
quos pauperes pascant. nead¬
Aut nesuũ censũ expensis coti¬
dianis inminuant: Quod si
aliquid defructib: suis ecclesiae
uel ut ꝓipsa expensa sua con¬
tulerint: p̃sep̃ ferant in ani

Expanded text:
Saecularis quippe militia quia Saecularis quippe militia quia coelestia non habet, terrena strenue militantibus praestat. Unde satis indignum est, si fidelis, et operosa devotio clericorum, propter stipendium temporale praemia sempiterna contemnat. Quod si quilibet minister ecclesiae non habeat unde vivat: non ei dat hic; sed necessaria praestet ecclesia: ut in futuro praemium laboris sui recipiat, quod in hac vita jam spe dominicae promissionis certus exspectat. Illi quoque qui velut idonei nihil quidem sibi dari velut debitum poscunt, sed tamen ecclesiae sumptibus vivunt, non est meum dicere, quali peccato cibos pauperum praesumendo suscipiant, qui ecclesiam quam juvare de propriis facultatibus debuerunt, suis expensis insuper gravant; propter hoc fortassis in congregatione viventes, ne aliquos pauperes pascant, ne adaut ne suum censum expensis quotidianis imminuant. Quod si aliquid de fructibus suis ecclesiae, velut pro ipsa expensa sua contulerint; non se praeferant inani
Abbreviated transcription (Latin):
ASPASCITACCIPIUNILII QUUSIBI
DESUO SUEFICIUNT
ecilliqui sua possidentes
dari sibi aliquid uolunt sine
grando peccato suo unde pau
ꝓuicturus erat accipiunt
Declericis quidẽ dicit sp̃s scs:
Peccata populi mei cõmeduN
S& sicut nihilhabentes ꝓpriũ
ñpeccata s alim̃ taquib: indi¬
gere uidentur accipiunt.
lta posses sores ñ ali m̃ta quib:
abundant. si aliena peccata
sus cipiunt : Ipsi quoque pau¬
peres si sepossunt suis asti¬
ficiis aut laborib: expedire
non p̃sumant qđ deb& debilis
& infirmus accipere. Nefoste
ecđa quae potest omni solacio
distitutis necessaria ministrare :
si oms &iam nihilindi gentes
accipiant grauata. illis quib:
deb& sub uenire non ualeat:
Qui autẽ ecłȩ seruiunt. & la¬
bore suo uelut debita reddi
opostere credentes : eaquib:
opus non habent. autaccipiuNT
libent̃ aut exigunt. Ninus
carnalit̃ sapiunt siputant
stipendia terrena ac nonpo¬
tius p̃mia a& naꝑcipiant .⁊

Expanded text:
es pascit, accipiant illi qui sibi de suo sufficiunt. 1. Nec illi qui sua possidentes dari sibi aliquid volunt, sine grandi peccato suo, unde pauper victurus erat accipiunt. De clericis quidem dicit Spiritus sanctus: Peccata populi mei comedunt . Sed sicut nihil habentes proprium, non peccata, sed alimenta quibus indigere videntur, accipiunt; ita possessores, non alimenta quibus abundant, sed aliena peccata suscipiunt. Ipsi quoque pauperes, si se possunt suis artificiis aut laboribus expedire, non praesumant quod debet debilis aut infirmus accipere, ne forte ecclesia, quae potest omni solatio destitutis necessaria ministrare, si omnes etiam nihil indigentes accipiant, gravata, illis quibus debet, subvenire non valeat. 2. Qui autem ecclesiae serviunt, et labori suo velut debita reddi oportere credentes, ea quibus opus non habent, aut accipiunt libenter, aut exigunt; nimis carnaliter sapiunt, si putant,ntes stipendia terrena, ac non potius praemia aeterna percipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ uoluptatũ materia s̃ do¬
lorũ Quaꝓpt̃ expedit fa¬
cultates eccłȩ possidere : i
in deuiuant qui non sđo cuiꝰ
gaudia fugitiua repediuNt
s dõdeseruiunt cuiꝰ in effa¬
biliabonadesiderant:

Expanded text:
 materia, sed dolorum. Quapropter expedit facultates Ecclesiae possideri, ut inde vivant, qui non saeculo, cujus gaudia fugitiva repudiant, sed Deo deserviunt, cujus ineffabilia bona desiderant.
Abbreviated transcription (Latin):
sident si nedolore ñ ꝑdiunT
A postolus autẽ xp̃imilitib dicit
Volo uossine sollicitudine eẽ: et
radix omniũ maloꝵ ẽ auaritia:
Quã quidã app&entes errauer̃
a fide & in seruerunt sed olorib
multis: Acgiccensus istet̃re

Expanded text:
sident, sine dolore non perdunt. sident, sine dolore non perdunt. Apostolus autem Christi militibus dicit: Volo vos sine sollicitudine esse : et Radix omnium malorum avaritia, quem quidam appetentes erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis . Ac
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus excordere nuntiant:
Quae quã uis & ipsa sintbona ut po¬
te abonodõ creata : tam̃ quia sunt
bonis malisq: communia. stu¬
dent ea spiritales uiri contẽnere
quo possint ad illa incõparabilit̃
meliora quaes̃ bonorũ omniũ
propria peruenire
Qm̃ nonẽ talebonum quod
habent & mali : quale illud ẽ
quod non habent nisiboni
Corporale bonũ quando habent
iniqui ipsorũ ẽ p̃miũ
Quando habent iusti non esteoꝵ
p̃miũ si tem porale solacium:
Item bonitem poralis amissio :¬
fit exercitiũ iusti. & insufti
suppliciũ. quia& iustus desi¬
derio caelestiũ captus. omnia
tem poralia siuehabeat siue
amittat. omnino ñ sentit:
Et iniquus id quod cum delecta¬
tione habuit: sinedoloreñ
ꝑdit. Propterea igit᷑
eis quimilitant dõ
fugiendae s̃ extoto corde
diuitiae. Quas qui habere
uolunt : sine labore nonquer̃
sine difficultate non inueniust.
si necura non seruant. sine
anxia delectatione non pos¬

Expanded text:
nalibus ex corde renuntiant. nalibus ex corde renuntiant. Quae quamvis et ipsa sint bona, utpote a bono Deo creata, tamen quia sunt bonis malisque communia, student ea spiritales viri contemnere, quo possint ad illa incomparabiliter meliora, quae sunt bonorum omnium propria, pervenire. Quoniam non est tale bonum quod habent et mali, quale illud est quod non habent nisi boni. Corporale bonum quando habent iniqui, ipsorum est praemium: quando habent justi, non est eorum praemium, sed temporale solatium. Item boni temporalis amissio fit exercitium justi, et injusti supplicium: quia et justus desiderio coelestium captus, omnia temporalia, sive habeat, sive amittat, omnino non sentit: et iniquus id quod cum delectatione habuit, sine dolore non perdit. Propterea igitur eis qui militant Deo, fugiendae sunt ex toto corde divitiae. Quas qui habere volunt, sine labore non quaerunt, sine difficultate non inveniunt, sine cura non servant, sine anxia delectatione non pos
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ habenda facultas sed de¬
testanda calumitas : Nihil ẽ
enĩ calamitiosius : nihilq: mi¬
serius eo : qui iniquis adqui¬
sitionib: crescit. quẽ locupl& ẽ
fraudes faciunt acrapinae:
Illȩ nobis s̃ abiendȩ diuitiae q̃:
& munire quas nec ad quirere
possumus inuiti. nec ꝑdere
armantamundo distermi¬
natt dõ cõm̃dant : Ditantani¬
mos nrõs. atq nobilitant ⁊
Nobiscũs̃ intra noss: diuitiac
nr̃ae credendaes̃. Pudicitia:
quae nos pudicos Iustitia q̃
iustos. Piu&as quaepios. Hu¬
militas. quachumiles. Man¬
suu&udo : quae mansua &os
In nocentia quae in nocentes:
Duritas. quae puros. prudentia
quae prudentes. Temperantia
quȩ tem perantes. Et caritasq̃
nos facitdõ & hominib: caros
Vistutũ potentes: scłi contempto¬
res abonorũ omnium sectato
uistutes ñdiuitum suꝑborum.
s humiliũ pauperũ facultates
Patrimonium cordiũ : diuitiae in¬
corruptibiles morum: quibus
non abundant nisiquiillis car¬

Expanded text:
non est habenda facultas, sed denon est habenda facultas, sed detestanda calamitas. Nihil est enim calamitosius, nihilque miserius eo qui iniquis acquisitionibus crescit, quem locupletem fraudes faciunt ac rapinae. Illae nobis sunt ambiendae divitiae, quae et munire, quas nec acquirere possumus inviti, nec perdere, armant, a mundo disterminant, Deo commendant, ditant animas nostras atque nobilitant, nobiscum sunt, intra nos sunt. Divitiae nostrae credendae sunt pudicitia, quae nos pudicos; justitia, quae justos; pietas, quae pios; humilitas, quae humiles; mansuetudo, quae mansuetos; innocentia, quae innocentes; puritas, quae puros; prudentia, quae prudentes; temperantia, quae temperantes; et caritas, quae nos facit Deo et hominibus caros, virtutum potentes, saeculi contemptores, ac bonorum omnium sectatovirtutes: non divitum superborum, sed humilium pauperum facultates: patrimonium cordium, divitiae incorruptibiles morum: quibus non abundant, nisi qui illis car
Abbreviated transcription (Latin):
euquam subtiliter. nosille
decipiendi asti fex fallit
quanta cecitate oculos nr̃ae
mentis obducit. nediscer¬
namus gaudendi auidi.
undeiustius gaudeamus:
Aut necupientes augeridiui¬
tis nouerimus : quas quib:
in comparabiliter p̃feramus:
Namgaudere quidẽbonũ ẽ :
Sed qui gaud& sinon indegau¬
deat unde deb& : ñ potest
bonum eẽ quod gaud&
Si quidẽ gaud& & raptor : cũ
desiderata rapuerit: Caud&
& ebrio sus cũ exopta t̃ue
occasionẽ potationis inuene¬
rit: Caud& & adulter : cũ
ad delectationẽ fruendicor¬
poris concubitiꝑ uenerit.
s cum sit gauderebonum
dehisatq huius cemodi gau¬
deregrande ẽ malum ⁊
Haec & his similia s̃ undenos
gaudere uult mundus. cũ
sius amatorib: periturus
Haec s̃ quaerepudiaredebemꝰ:
ut debona conscientia. descĩta¬
temorum. dead quisitione
iustutũ dedonodĩ & depro¬
missione futuri regni. in ef¬
fabilit̃ gaudeamus : Ditari N¬
quoq: diuitiis : grande ẽbonũ
s indeditari unde non debeas:

Expanded text:
eu quam subtiliter nos ille decipiendi artifex fallit, quanta caecitate oculos nostrae mentis obducit, ne discernamus gaudendi avidi, unde justius gaudeamus; aut ne cupientes augeri divitiis, noverimus quas quibus incomparabiliter praeferamus. Nam gaudere quidem bonum est; sed qui gaudet, si non inde gaudeat unde debet, non potest bonum esse quod gaudet. Siquidem gaudet et raptor, cum desiderata rapuerit; gaudet et ebriosus, cum exoptatae occasionem potationis invenerit; gaudet et adulter, cum ad delectationem fruendi corporis concupiti pervenerit: sed cum sit gaudere bonum, de his atque hujusmodi gaudere grande est malum. Haec et his similia sunt unde gaudere nos vult mundus, cum suis amatoribus periturus. Haec sunt quae repudiare debemus, ut de bona conscientia, de sanctitate morum, de acquisitione virtutum, de dono Dei, et de promissione futuri regni ineffabiliter gaudeamus. 2. Ditari quoque divitiis grande est bonum; sed inde ditari unde non debeas,
Abbreviated transcription (Latin):
ni laboris operanr̃a sinelu¬
bore facit : Dum seinuidi.
aliuore minimecustodiunt :
inantiquam uessuti hostis
ne quitiã dimerguntur ⁊
Deillonamque scriptũ est:
Inuidia diaboli : mors in trauit
inorbemterrarũ ⁊quia enim
ipsecuelum ꝑdidit condito
hoc homini inuidit. & dam¬
natione suaꝑditus ad huc
alios ꝑdendo cumulauit ⁊
Cognoscant inuidi : quantis
lapsibus subcrescentis ruinȩ
sub iaceant. Quiadum liuo¬
rem a cordenon ꝓiciunt.
adaꝑtasoperum ne quitias
de uoluuntur Ni si enim cain
inuidis s& acceptam fratris
hostiam minime ꝑ uenis s&¬

Expanded text:
ni laboris opera. nostra sine lani laboris opera. nostra sine labore facit. Dum se invidi a livore minime custodiunt, in antiquam versuti hostis nequitiam demerguntur. De illo namque scriptum est: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum . Quia enim ipse coelum perdidit, condito hoc homini invidit, et damnationem suam perditus adhuc alios perdendo cumulavit. Cognoscant invidi quantis lapsibus subcrescentis ruinae subjaceant: quia dum livorem a corde non projiciunt, ad apertas operum nequitias devolvuntur. Nisi enim Cain invidisset acceptam fratris hostiam, minime perveniss
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem patris quis habeat ⁊¬
s&uos inflatiestis: & non ma¬
gis luctum habuistis. ut tolle¬
r&urdo medio urm qui hoc
opus fecit: Acsia ꝑ tedicat :
Quid uos ꝑ ꝓteriuam huius
ud illius dictis quiꝑ dissolu¬
tionem negle gentiae nullius
uos eẽ monstracis. Amnio¬
nendi sunt in uidi subditi:
ut ꝑpendant quantae caeci¬
tatis sunt. qui alieno ꝓfectu
deficiunt aliona ex altatione
conta bescunt quante in felicitati ss̃:
qui melioratione ꝓximide¬
teriores fiunti Dumq: aug¬
menta ulienae prosperitatis
aspiciunt. apud sem& ipsos
anxiae afflicti cordis sui
pestemoriuntur : Quid in¬
uidis infelicius: quosdum
conspecta felicitas afficit
poenane quiores reddit :
Aliorum uerobona quue ha¬
bere non possunt : sidilige¬
rent sua fecissent ⁊ Nr̃a
nimirum suntbona aliorũ :
quae & sumitari non pos¬
sumus amamus in aliis.
& amantiũ fiunt quae que
amantur in nob̵ ⁊ Hincer¬
go pensent inuidi : caritas
quantȩ uistutis ẽ quae alie¬

Expanded text:
uxorem patris quis habeat. Euxorem patris quis habeat. Et vos inflati estis et non magis luctum habuistis, ut tolleretur de medio vestrum qui hoc opus fecit . Ac si aperte dicat. Quid vos per proterviam hujus vel illius dicitis, qui per dissolutionem negligentiae nullius vos esse monstratis? Admonendi sunt inviti subditi, ut perpendant quantae caecitatis sint, qui alieno profectu deficiunt, aliena exaltatione contabescunt: quantae infelicitatis sint, qui melioratione proximi deteriores fiunt: dumque augmenta alienae prosperitatis aspiciunt, apud semetipsos anxie afflicti, cordis sui peste moriuntur. Quid invidis infelicius, quos dum conspecta felicitas afficit, poena nequiores reddit? Aliorum vero bona, quae habere non possunt, si diligerent, sua fecissent . Nostra nimirum sunt bona aliorum. quae etsi imitari non possumus, amamus in aliis: et amantium fiunt, quaecunque amantur in nobis. Hinc ergo pensent invidi, charitas quantae virtutis est, quae alie
Abbreviated transcription (Latin):
Dum singulariter summa existi¬
mant cuncta quae agunt ⁊
Subtiliter itaque ab arguente dis¬
cutienda sunt opera ꝓteruorũ
Vltinquo sibi placent. ostendant᷑
quiadõ displicent ⁊ Tunc pro ẽ¬
t̃uos melius corrigimus. cum
ea quaebeneegis se secredunt.
maleacta monstramus. Etunde
adepta gloria creditur : inde
utilis confũsio subsequatur:
Nonnũꝙ subditi cum se uitium
ꝓteruiȩmini meꝑ p&rare cognos¬
cunt : compendiosius ad cor¬
reptionẽ ueniunt si alterius
culpae manifestioris & exlatere
requisitae. in ꝓperio confun¬
duntur. Vt exeo quod defendere
nequeunt : cognoscant setenere
in ꝓbequod defendunt: Cum ꝓ¬
terue paulus corinthios ad¬
uersum s&emere inuicem
uider& inflatos. ut alius a pollo
alius pauli. alius caephȩ
alius xp̃i seeẽ dicer&. incestus
culpam in mediũ deduxit.
quue apud eos & ꝑp&ratafuerat¬
& in correpta remanebat di¬
cens auditur interuos
fornicatio. ettalis fornica¬
lis nec inter gentes. ita ut

Expanded text:
dum singulariter summa existidum singulariter summa existimant cuncta quae agunt. Subtiliter itaque ab arguente discutienda sunt opera protervorum, ut in quo sibi placent, ostendantur quia Deo displicent. Tunc protervos melius corrigimus, cum ea quae bene egisse se credunt male acta monstramus: ut unde adepta gloria creditur, inde utilis confusio subsequatur. Nonnunquam subditi, cum se vitium proterviae minime perpetrare cognoscunt, compendiosius ad correctionem veniunt, si alterius culpae manifestioris, et ex latere requisitae, improperio confundantur, ut ex eo quod defendere nequeunt, cognoscant se tenere improbe quod defendunt. Cum proterve Paulus Corinthios adversum se temere invicem videret inflatos, ut alius Apollo, alius Pauli, alius Cephae, alius Christi se esse diceret: incestus culpam in medium deduxit, quae apud eos et perpetrata, et incorrepta remanebat, dicens: Auditur inter vos fornicatio, et talis fornicalis nec inter gentes, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
poena diuinitus in lata est
seruitutis. Itaut quib aspicit
non congruere libestatem :
ds̃ ideo discreuit hominib:
uitã aliosseruos constituens.
alios dominos. utlicentia ma¬
leagendi seruorũ potestate
dominantiũ restringatur
Nam siõms sine m&u fuissent
quis eã quĩ a malis quempiã
ꝓhiber&: in de & ingentibus
reges principesq: electi sunt
ut terroresuo populos a malo
coercerent. atq: ad recte uiuen¬
dumlegibus subderent: Quan¬
tum ad tin& ad rationẽ ñ ẽ ꝑ¬
sonarum acceptio apud dm̃
quimundi elegit ignobilia &
caro hoc ẽ carnalis potentia
corã illo : Vnus enĩ dñs: aequa¬
liter & dominis fert consultũ
& seruis : Melior ẽ subiecta ses¬
uitus. quam elata libestas.
Multienĩ inueniunt᷑ dõ libere
seruientes subdominis constituti
flagitiosis : Qui& si subiecti sunt
illis corpore p̃latitam̃ s̃ meNTe ⁊¬
lerum que subditi sub pasto¬
rali regiminae constituti.
dumualde dese elati p̃sumunt :
ex ꝓbrando ca&eros dedignant᷑

Expanded text:
poena divinitus illata est servitutis, ita ut quibus aspicit non congruere libertatem, Deus ita discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos, ut licentia male agendi servorum, potestate dominorum restringatur. Nam si omnes sine metu essent, quis esset qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus reges principesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum ; qui mundi eligit ignobilia etcaro, hoc est carnalis potentia coram illo : Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consilium et servis. Melior est subjecta servitus, quam elata libertas; multi enim inveniuntur Deo libere servientes, sub dominis coflagitiosis: qui etsi subjecti sunt illis corpore, praelati tamen sunt lerumque subditi sub pastorali regimine constituti, dum valde de se elati praesumunt, exprobrando caeteros dedignantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde scriptum ẽ ⁊ Et res pex̃
dñs ad abel & ad muneru eiꝰ
ad cainuero & ad munera eiꝰ
non respexit : Iratusq: ẽ cain
uehementer & concidituultꝰ
eius : Itaq: liuor sacrificii :
fratricidii seminariũ fuit :
Namquem meliorẽ se eẽ doluit.
Dicendum ẽ inuidis. quiadum
scista intrinsecus peste con¬
sumunt : &iam quicquid in
se aliud bonihabereuidentur
interimunt : Vnde scriptũ ẽ
Vita carniũ sanitascordis:
Putredo ossum inuidia: Perli¬
uoris uitiũ. ante dĩ oculos pere¬
unt &iam quae humanis
oculis fostia uidentur : os¬
saquippe ꝑ inuidiã putres¬
cere ẽ quuedam &i am ro¬
busta deperire : Ille ẽ uere
humilis subiectus inbonis
quinon ẽ defensor inmalis :
Namdum de malis suis subiec¬
tus arguitur & contra uerba
arguentis acceñditur quan¬
dodebonissuis quasi humilit̃
titubat: ꝑ humilitatis uocẽ
ornariapp&it nondoceri ⁊¬

Expanded text:
de adipibus eorum, et respexit Dominus ad Abel, et ad munera eius. Ad Cain uero et ad munera illius non respexit: iratusque est Cain uehementer, et concidit uultus ejus . Itaque livor sacrificii, fratricidii seminarium fuit. Nam quem meliorem se esse doluit, Dicendum est invidis, quia dum se ista intrinsecus peste consumunt, etiam quidquid in se aliud boni habere videntur interimunt. Unde scriptum est: Vita carnium sanitas cordis: putredo ossium invidia . Per livoris vitium ante Dei oculos pereunt, etiam quae humanis oculis fortia videntur. Ossa quippe per invidiam putrescere est, quaedam etiam robusta deperire. Ille est vere humilis subjectus in bonis, qui non est defensor in malis. Nam dum de malis suis subjectus arguitur, et contra verba arguentis accenditur, quando de bonis suis quasi humiliter titubat, per humilitatis vocem ornari appetit, non doceri