comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piscentie carnalis & ꝑcotidiana angelorũ
auacilia conscenditur. Unde bene ide uelum
sub quo inoraculũ intrabatur. ex iacincto
purp ra coccino ae bisso factũ esse: eiquoq
sanguine conciliorũ conficitꝰ᷑ : & sanguineam
ipsam profert speciem: ñ in merito sacram̃tũ
dominiee signat passionis: quonos initiari &
qd imitari : cruc̃e nr̃am portando debemus:
Goccyno quȩ rubeo colore flã mescit: cͣgrue
uirtus exprimit᷑ amoris. de quo mirantes dixe¬
re quioũ dño ambulauerant discipuli Non¬
ne cor nrm ardens erat in nobis. dum loquere¬
tur in uia. & aperiret nobis seripturas Bissus
que deterra uirenti germine nascitꝰ & longo
artificũ exercitio natuui exuit uirorẽ
atq ad albentẽ deducitꝰ speciẽ. congrue casli¬
gauione nr̃e carnis insinuat : ciuus quasi
humorẽ ingenitũ ex siceariiubet apostolus
dicens Mortificate mẽbra ura. quȩ sunt super

Expanded text:
piscentiae carnalis, et per quotidiana angelorum piscentiae carnalis, et per quotidiana angelorum auxilia conscenditur. Unde bene idem velum, sub quo in oraculum intrabatur, ex hyacintho et purpura, cocco et bysso, factum esse, ei quoque sanguine conchyliorum conficitur, et sanguineam ipsam profert speciem, non immerito sacramentum Dominicae passionis signat, quo nos initiari, quod imitari crucem nostram portando, debemus. Coccino, qui rubeo colore flammescit, congrue exprimitur virtus amoris, de quo mirantes dixere, qui cum Domino ambulaverunt, discipuli: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas ? Byssus qui de terraartificum exercitio nativum exuit virorem, atque ad albentem per ducitur speciem, congrue castigationem carnis nostrae insinuat: cujus quasi humorem ingenitum exsiccari jubet Apostolus, dicens: « Mortificate membra vestra, quae sunt super
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ut ostenderet᷑ qͥa ꝑbaptisma quȩ nobis
ipse conse erauit : ianuam patriȩ celestis de¬
beremꝰ in gredi Et moriente illo in eruce ide
uelũ scissum est mediũ. asũmo usq: deorsum:
Et aperte doceretur quia figure legales iam
tunc ad finẽ uenissent acueritaᷤᷤ euangelii ar¬
chanaq cęlestia: & ipse cęli ingressus: non ad¬
huc ꝓrophetandus ac figuraliter significan¬
dus : sed iã iãq esset prodcime omnib aperi¬
endus: qui ab initio mundi usq adid tẽporis
infide ueritatis demundo transierunt:
Nam die post resurredionẽ dnĩ quad ragesi¬
mo: uniuersi cũ eo cȩlũ petiert Remotoq omi
uelamine: multifarias in domo patris mansio¬
nes: ꝓsuis quique meritis accepert᷑ sed&.
nobis quͥ adhuc futuri eramus eade̾ hora ia
reseratus est suꝑnȩ illius eiuitatis. acdmuᷤ
patris ingressus In quã ꝓfecto ciuitatẽ: non
sincere dilectionis : ꝑ mortificatione coneu¬

Expanded text:
sunt, ut ostenderetur quia per baptisma quod nobis sunt, ut ostenderetur quia per baptisma quod nobis ipse consecravit, januam patriae coelestis deberemus ingredi; et moriente illo in cruce, idem velum scissum est medium a summo usque deorsum, ut aperte doceret quia figurae legales jam tunc ad finem venissent, ac veritas Evangelii arcanaque coelestia, et ipse coeli ingressus, non adhuc prophetandus ac figuraliter significandus, sed jam jamque esset proxime omnibus aperiendus, qui ab initio mundi usque ad id temporis in fide veritatis de mundo transierunt; nam die post resurrectionem Domini quadragesimo universi cum eo coelum petierunt, remotoque omni velamine multifarias in domo Domini mansiones pro suis quique meritis acceperunt; sed et nobis, qui adreseratus est supernae illius civitatis ac domus Patris ingressus. In quam profecto civitatem, non sincerae dilectionis, per mortificationem concu
Abbreviated transcription (Latin):
one meditantur Palma naq manus iuictri¬
cis ornatus est Habent anaglyfa ualde
ꝓminentia: cũ certissima bonorũ operum
ostendunt: Et hȩc omĩa opera sunt aurcis
laminis operta: cu̾sicut sȩpe dictũ est & sẽꝑ
dicendũ est ceteris uirtutũ florib specialui
in magnis ecelesie membris. fulgor sẽꝑ emin&
amoris. His hostilis & iã uelũ fuisse aditumꝰ
uerba dierũ narrant: Fecit quoq uelum
inquia eochiacincto: purpura cocemo & bisso.
& intexuit ei cherubin: Que decoris quidẽ
etiã oloserieũ fulgeret : sed in eis dem miste¬
rium cuius significatione & ostiola ante arcã.
atq in gressũ oraculi appensum: Et sicut ostio¬
la congruis horis aperiebantur sic & uelũ reuel¬
lfretur. quotie s ad uenirent qͥbus in sc̃a sc̃orũ
esset ingrediendũ huius ergo uelisedula reue¬
tis: quȩ nobis ꝑ incarnationẽ dn̾ & saluatorᷤᷤ
nr̃i donata est: Unde & baptizato eocȩli aꝑti

Expanded text:
one meditantur. Palma namque manus victoone meditantur. Palma namque manus victoris ornatus est. Habent anaglypha valde prominentia, cum certissima bonorum operum ostendunt. Et haec omnia opera aureis sunt laminis operta, cum, sicut saepe dictum est et semper dicendum, caeteris virtutum floribus specialius in magnis Ecclesiae membris fulgor supereminet amoris. His ostiolis etiam velum fuisse additum, Verba dierum narrant. Fecit quoque velum, inquit, ex hyacintho, purpura, cocco, et bysso, et intexuit ei cherubin. Quod decoris quidem etiam holosericum fulgeret. Sed in ejusdem mysterii significatione, cujus et ostiola ante arcam atque ingressum oraculi appensum est; ut sicut ostiola congruis horis aperiebantur, sic et velum revelaretur quoties advenirent, quibus in sancta sanctorum esset ingrediendum. Hujus ergo veli sedula revequae nobis per incarnationem Domini et Salvatoris nostri donata est; unde et baptizato eo, coeli aperti
Abbreviated transcription (Latin):
duerunt. Corporis iudelie& eũ per eosdẽ
sensus ali quid pro illo agunt: cordis uero
cũ sobrie & iuste & pie cogitant deeis: quȩ
Pipsos corporis sensus agere decernunt:
Et sculpsit in eis pieturã eherub & palmañ
species & anagłyfa ualde ꝓminentia :¬
& texcit ea auro. A na glyfa grece: la
supra. id est cherubin in ornatu parietum
templi posita: & ꝓcaptu nostro ex posita
sunt nec laboraͫ dum in adstruendo quia
uirtutũ operibus quȩ ꝑ totũ orbem ȩeła
insuis seĩs acperfectis exereet: illi pͥcipue¬
quib fidelium eura coͬmissa. & claues regn
oelorũ sunt datę. omĩ debe nt solerna
insistere: ut quantũ gradu preminent ce¬
teris. tantũ & merito p̾cellant bone actio¬
nis. Habent nãq inse picturã cherubin
scuptã cũ angelicã interris uitã quantũ
mortalib possibileest & mente imitantur
& opere: Habent palmarũ species: eũdona
superne retributionis fixa semꝑ intenti¬

Expanded text:
duerint; corporis videlicet cum per eosdem duerint; corporis videlicet cum per eosdem sensus aliquid pro illo agunt; cordis vero, cum sobrie, et juste, et pie cogitant de eis quae per ipsos corporis sensus agere decernunt. Et sculpsit in eis cherubin, et palmarum facies, et anaglypha valde prominentia, et texit ea auro. Γλυφὴ Gsupra eadem Cherubin in ornatu parietum templi posita, pro captu nostro exposita sunt, nec laborandum in astruendo; quin virtutum operibus quae per totum orbem Ecclesiae in suis squibus fidelium cura commissa, et claves regni coelorum sunt datae, omni debent solertia insistere, ut quantum gradu praeeminent caeteris, tantum merito praecellant bonae actionis. Habent namque in se picturam cherubim sculptam, cum angelicam in terris vitam quantum mortalibus possibile est, et mente imitantur et opere. Habent palmarum species, cum dona supernae retributionis fixa semper intenti
Abbreviated transcription (Latin):
õgu it qͥa eadẽ hostiola delignis fiunt oli¬
uarũ: quia nimirũ & angłi & homines ꝑfecti
fructu milede & operibus. lucis: sese indomo
di gloriosos ex hibent. immo om̃s electi per
arma lucis & pietatis aditũ sibi patrie ce¬
lestis aperiunt: Duo sunt aut̃ hostiola: siue
quia dñm &e procimos diligunt & angłi &
homines sei: neque ianuam uite nisiꝑgemi¬
nã hanc dilectionẽ poterit intrare. seu
quia riusq populi fidelibus: & iudei ui¬
delie& & gentilis: eadem uite ianua resera¬
tur. Postes habent angulo. quinq quia non
solũ animas electorum aula eg̨li recipit
sed &e corporibus in mortali gła preditiᷤ.
iniudicio suas fores aperuit Quinq enim st̃
sensus corporis nrĩ. quorũ & supra memi¬
nimus uisus auditus. gustus ol factus. tac¬
tus Certe ue̾l postis uterq oraculi quor¬
que factus ẽ cubitorũ. quia solis illis super¬
ne patrie introituᷤ panditur qui omnibuᷤᷤ
siũ corporis & cordis sensib dño seriure stu¬

Expanded text:
 ipsa eadem ostiola de lignis fiunt olivarum, quia nimirum et angeli et homines perfecti fructu misericordiae et operibus lucis sese in domo Dei gloriosos exhibent, immo omnes electi per arma lucis et pietatis aditum sibi patriae coelestis aperiunt. Duo sunt autem ostiola, sive quia Dominum et proximos diligunt angeli et homines sancti, neque januam vitae, nisi per geminam hanc dilectionem poterit quis intrare; seu quia utriusque populi fidelibus, et Judaei videlicet et Gentilis, eadem vitae janua reseratur. Postes sunt angulorum quinque, quia non solum animas electorum aula coeli recipit, sed et corporibus immortali gloria praeditis, in judicio suas fores aperit; quinque enim sunt sensus corporis nostri, ut supra meminimus, visus, auditus, gustus, olfactus, tactus. Certe vel postis uterque oraculi quinque factus est cubitorum, quia solis illis supernae patriae aditus pasui corporis et cordis sensibus Domino servire stu
Abbreviated transcription (Latin):
sine fide enĩ inpossibile ẽ placere dõ q
fides. sine operibus mortua est In amore
aut̃ frat᷑ nitatis patͦi entia ẽ & benignitaᷤᷤ
seruanda dicente apostolo caritas. paciens
ẽ. benigna est Paciens uidelic& ad toleran¬
bas molestias. iniuriasq ꝓximorũ benigna
ad dimit tendũ excorde & bene faciendũ
eis quorũ iniurias susti net Quale̾ nos cari¬
iatẽ habere dñs uoluit oũ ait: dimit tite
& dimit tetur uobis. Dimit tite inurias le¬
dentibus uos: date subsidia pietatis eis quib
laxatis iniurias. Qualẽ nobis inpendere
dilectionẽ desiderat. ipse quinos in oratione
dicere p̾cepit. Pane nr̃m cotidianũ danobi ᷤᷤ
hodie &e dimit tẽ nobis debita nr̃a: sicut q
nos dimit timus debitoribus nr̃is: Utrumq

Expanded text:
Sine fide enim impossibile est placere Deo; et Sine fide enim impossibile est placere Deo; et fides sine operibus mortua est; in amore autem fraternitatis patientia est et benignitas servanda, dicente apostolo Paulo: Charitas patiens est, benigna est ; patiens videlicet ad tolerandas molestias injuriasque proximorum; benigna, ad dimittendum ex corde, et benefaciendum eis quorum injurias sustinet: qualem nos charitatem habere Dominus voluit, cum ait, Dimittite, et dimittetur vobis. Dimittite injurias laedentibus vos, date subsidia eis pietatis, quibus laxatis injurias: qualem nobis impendere dilectionem desiderat, ipse qui nos in oratione dicere praecepit: Panem nostrum quotidianum da nobie hodie, et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimitti
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. iustitia sequitur. Duo hostia quȩ inhune in¬
gres sũ factast dilectio est dĩ &s proximi. quȩ
bene al trinsecus facta eẽ dicuntꝰ qͥa adinui¬
eẽ respiciunt adeo ut una sine altera nequa¬
quã possit haberi. Omnes enĩ qͥcredit qͣm ihs¬
qͥgenuit diligit eũ qui natus ẽ exeo et sict᷑
iterũ dicitur. Qui ñ diligit fratre suũ quem
uidet dm̃ que̾ ñ uidet quomodo potest dili¬
gere. Unde recte ostiũ eaeterisis dilectio
fraterna. interius e̾ dilectio intellegenda
duuna: quia illa prior ẽ hȩc aut̃ dignitate
sublimior & ꝑ illã adhane intrat᷑ quia amore
ꝓaimu diseitur qualit᷑ amari ẽditor debeat.
ytrũq aut̃ ostiũ duplex erat &e se inuicem
tenens aperiebat᷑ : quia in utraq dilectione
duo sunt quȩ principalit̾ obseruare debemꝰ.
Indilectione dĩ & enĩ fidẽ ueritatis & purita¬
te necesse ẽ habeamꝰ bone operationis.

Expanded text:
tiam, justitia sequitur. Duo ostia quae in hoc intiam, justitia sequitur. Duo ostia quae in hoc ingressu facta sunt, dilectio est Dei et proximi. Quae bene altrinsecus facta esse dicitur, quia ad invicem respiciunt, adeo ut una sine altera nequaquam possit haberi. « Omnis enim qui credit quonieo. Et sicut iterum dicitur: Qui non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt, quomodo potest diligere ? Unde recte ostium exterius dilectio fraterna, interius est dilectio intelligenda divina: quia illa prior tempore, haec dignitate sublimior; et per illam ad hanc intratur, quia in amore proximi discitur qualiter amari Conditor debeat. Utrumque autem ostium duplex erat, et se invicem tenens aperiebatur, quia in utraque dilectione duo sunt quae principaliter observare debemus. In dilectione etenim Dei fidem veritatis et puritatem necesse
Abbreviated transcription (Latin):
deramꝰ: itã intẽplũ. primordia nr̃e conuersio¬
nis ad dm̃. qua in presente ecclesiã ingredi¬
mur typice demonstra .t. Iste ingressũ nostrũ
ad fide̾ ille designat adspeciem Unde apte
postes huius introitus quadrangulatist᷑ facti
propt᷑.iiii sc̃i euangelii libros: quorũ doctrina
tẽperantia iustitiã quarũ ueluti fundamine
quodã firmissimo omnis bonoꝵ actuũ structura
in nititur Prudentia nãq quadiscimus. quid
nosagere qualit̾ uiuere deceat: fortitudo
ꝑ quã ea quȩ agenda didicimꝰ implemꝰ. Quasuno
uersiculo uirtutes propheta breuit᷑ conpleti¬
tur dicens : Dñs inluminatio mea: & salus mea:
Inluminatio uidelicet. ut quȩ agere debeamꝰ
Temperantia qua discernimꝰ neplus aut mi¬
nus iusto purdentie siue fortitudine operã
dare inueniamur: Et quia quis quis pruden¬
tia ac forti tudine tẽperantiaq utitur absq
ulla cͥtra dictione iustus eẽ ꝓbabitur. Uirtus
quarta post prudentiã. for titu dine. tẽperan¬

Expanded text:
roitus in templum, primordia nostrae conversionis ad Deum, quando in praesentem Ecclesiam ingredimur, typice demonstrat. Iste ingressum nostrum ad fidem, ille designat ad speciem. Unde apte postes hujus introitus quadrangulati sunt facti, propter quatuor sancti Evangelii libros, quorum doctrina temperantiam, justitiam, quarum veluti fundamine quodam firmissimo, omnis bonorum actuum structura innititur. Prudentia namque est qua discimus quid nos agere, qualiter vivere deceat. Fortitudo, per quam ea quae agenda didicimus implemus, quas uno versiculo virtutes propheta breviter complectitur, dicens: Dominus illuminatio mea » Illuminatio videlicet, ut quae agere debeamus, Temperantia est qua discernimus, ne plus aut minus justo, prudentiae sive fortitudini operam dare inveniamur; et quia quisquis prudentia ac fortitudine temperanter utitur, absque ulla contradictione justus esse probabitur. Virtus quarta post prudentiam, fortitudinem, et temperan
Abbreviated transcription (Latin):
tuales quiq in ec clesia. quib mente excedenti¬
bus do archana secretorũ cę̧lestium. speciali¬
us ceteris uidere conceditur. Quidum eaque
in oeculto uident publice fidelib pandunt.¬
quasi suscepto lumine solis fenestre cuncta
templi penetralia replent Unde bene ex dẽ
fenestre oblique id est intus latiores fuisse
ꝑhibentur : quia nimirũ necesse est. ut qui¬
quis iubar suꝑne contemplationis uel ad
mom̃tũ ꝑceperit. mox sinũ cordis ampluiᷤᷤ
castigando dilatet : atq ad maiora capes¬
enda sollerti exertitatione pre paret:
Tȩ dificauit suꝑ parietẽ tẽpli tabulata

Expanded text:
tuales quique in Ecclesia, quibus mente excedentituales quique in Ecclesia, quibus mente excedentibus Deo arcana secretorum coelestium specialius caeteris videre conceditur. Qui dum ea quae in occulto vident, publice fidelibquasi suscepto lumine solis, fenestrae juncta templi penetralia replent. Unde bene caedem fenestrae obliquae, id est intus latiores fuisse hibentur, quia nimirum necesse est, ut quisquis jubar supernae contemplationis vel ad momentum perceperit, mox sinum cordis amplius castigando dilatet, atque ad majora capessenda solerti exercitatione praeparet. « Et aedificavit super parietem templi tabula
Abbreviated transcription (Latin):
ergo longi tudine sua latitudinẽ tẽpli quia
ꝑ longanimi tatem deuote mentis desiderabant
tẽ pore adhuc fuerint a sacramentis dominicȩ
incarnationis separati. fide tam̃ acpͣdicati¬
one fuere ꝓximi Inhuiuis sacratissimȩ porticꝰ
prima fronte fuere beatus ꝓto martyr abel
& set h. & enos. ceteriq iusti mundi originalis.
in in timo aut̃ eiꝰ penetrali & quasi ꝓpe murũ
tẽpli. misticũ obtinuere locũ parentes beati
precursoris dñi. simeon & anna senes &eceter¬
huius modi qui & si natiuitate eiꝰ uidere
meruerunt ꝑ auditionẽ tam̃ doctrine eiꝰ
ꝑceptionẽ sacramentorũ eiꝰ ꝑuenire nequiuert:
quȩ bene porticus decẽ cubitos erat lata.
quia tales & sinecdũ uerba siue mysteria
euuangeli i. quȩ erant ꝑ dñm tradenda re¬
cepert. pre cepta tam̃ decalogi quȩ ꝑceper̃
ꝑfecta dilectione dilatati in dño cordis ser
tre templi doctores sunt scĩ & spiri¬

Expanded text:
ergo longitudine sua latitudinem templi, quia ergo longitudine sua latitudinem templi, quia per longanimitatem mentis devotae desiderabant i quamvis tempore adhuc fuerint a sacramentis Dominicae incarnationis separati, fide tamen ac praedicatione fuerunt proximi. In hujus sacratissimae porticus prima fronte fuerunt beatus protomartyr Abel, et Seth, et Enos, caeterique justi mundi originalis. In intimo autem penetrali et quasi prope murum templi mysticum, obtinuere locum parentes beati praecursoris Domini, Simeon et Anna, caeterique qui, etsi nativitatem ejus videre meruerunt, perceptionem sacramentorum ejus pervenire nequiverunt. Quae bene porticus decem cubitos erat lata, quia tales etsi necdum verba sive mysteria Evangelii, quae erant per Dominum tradenda, receperunt; praecepta tamen decalogi, quae perceperunt perfecta dilectione dilatati in Domino cordis servtrae templi doctores sunt sancti, et spiri
Abbreviated transcription (Latin):
prȩ buerunt: ostiũ ergo tẽpli dñs est: qͥanemo
uenit ad patre: nisi ꝑ ipsum. & sicut alibi dicit
ego sum ostiũ. ꝑme siquis introierit saluabitur
ostiũ porticus sermo ꝓpheticus. qͥ qͣsi recto callȩ
in gredientes ad ostium tẽpli ꝑducebat. qͥa grãm
dñi saluatoris quamundũ erat redẽpturus
predicabat Factura ergo porticus tota fideleᷤᷤ
illius tẽporis signat. ostium uero inportieu doe¬
tores qui ceteris lucẽ uite ianuãq intrandi
ad dñm pandebant exprimit: Et bene unũ
ostiũ ꝓpter consonã in omnib sc̃is fidem acdi¬
lectione ueritatis. Que uidelicet portieus uix¬
ta latitudinẽ tẽpli iuginti cubiti s longa erat.
quia nimirũ antiqui iusti. multa diupatientia
longanimiter expectabant. quando apparenᷤ
in carne dñs nouã euuangelu gr̃am mundo
afferrae. non ac ceptis ipsi ꝓmissionib sed alon¬
ge eas aspicientes & salutantes. e quabant

Expanded text:
praebuerunt. Ostium ergo templi, Dominus est; quia nemo praebuerunt. Ostium ergo templi, Dominus est; quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum, et qui alibi dicit, Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur . Ostium porticus, sermo propheticus est, qui quasi recto calle ingredientes ad ostium templi perducebat, et gratiam Domini Salvatoris, qua mundum erat redempturus, praedicabat. Factura ergo porticus tota fideles illius temporis signat. Ostium vero in porticu doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium, propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis. Quae videlicet porticus juxta latitudinem templi viginti cubitis longa erat, quia nimirum antiqui justi multa diu patientia et longanimitate exspectabant, quando apparens in carne Dominus novam Evangelii gratiam mundo afferret, non acceptis ipsis promissionibus, sed a longe eas aspicientes et salutantes. Aequabant
Abbreviated transcription (Latin):
De hac porticu in libro para ly pomenon ita serp¬
tũest porticũ uero ante frontem quȩ tende¬
batur in longũ uixta mensurã latitudinis
domus cubitorũ uiguiti Patet ergo quia por¬
ticus isti: adorientalem templi partẽ facta
est  Templũ namq erat conuersum adorien¬
tẽ sicut & tab̃naculũ : habebatq ostiuͭ por¬
ticus ab oriente contra ostiu̾̃ tẽpli iuixta
qd̃ historicus iudeorũ iose phus aꝑtissime
docet: ita ut soł e qui noctialis oriens. directi
radiorũ suorũ lineis ꝑ ostia tria portieus uide¬
lie& & templi & oraculi. arcã testamenti
plũ & ꝓpr or lum̃ solis accipere solebat. quid
aptius quã illã eiꝰ partẽ. que dominice incar¬
nationis tẽpora pͥcessit typice denuntiat.
inqua sunt patriarohȩ & ꝓphete qͥorientem
hiuc mundo solẽ ustrtie primi suscepert᷑. & naᷤ¬
cente dño in carne testimoniũ siue uiuendo
siue predicando. siue nascendo. siue & moriendo

Expanded text:
De hac porticu in libro Paralipomenon ita scripDe hac porticu in libro Paralipomenon ita scriptum est: Porticum vero ante frontem quae tendebatur in longum juxta mensuram latitudinis domus, cubitorum 20. Patet ergo quia porticus ista ad orientalem templi partem facta est. Templum namque erat conversum ad orientem, sicut et tabernaculum, habebatque ostium porticus ab oriente contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet: ita ut sol aequinoctialis oriens, directis radiorum suorum lineis per ostia tria, porticus videlicet, et templi et oraculi, arcam testamenti plum et propior, lumen solis accipere solebat; quid aptius quam illam ejus partem quae Dominicae incarnationis tempora praecessit, typice denuntiat? in qua sunt patriarchae et prophetae, qui orientem huic mundo Solem Justitiae primi susceperunt, et nascenti Domino in carne testimonium, sive vivendo, sive praedicando, sive nascendo, sive moriendo
Abbreviated transcription (Latin):
rationis. ꝓmissam patriã. cũ apparuerit uale¬
amus intrare atitudo uigenario numero de¬
terminatur. ꝓpter gemi nã eiꝰdem caritatis. qua
suspenduntur. Sex ergo ad operis ꝑ fectionem
duo addilectionẽ dĩ & ꝓdeimi. tria ꝑtinent
ad sp̃e diuine uisionis. Singuli aut̃ numerire
te ꝑdec̾e multiplicant᷑. quia non nisi ꝑfide̾ &
custodiam deca logi legis. uel patientia nr̃a
salubriter exercetur: uel caritas ut iliter
ardescit. uel spes sublimit̃ ad eterna deside¬
cubiti altitudinis non usque ad tectũ tepli.
sed usq ad cenaculũ inferius ꝑtinge bant: Nãq
in libro paralypome non aꝑte scriptue. quod
ius rei sacramentis aptius insequentil trac¬
tabitur. ubi ad mediũ usq cenaculũ acter¬
tiũ. lectionis ordo ꝑuenerit Porticus erat an¬
te tẽplũ uiginti cubitorũ longitudinis. iux¬
ta mensurã latitudinis tẽpli: & habebat
dece cubitos. latitudinis. ante facie̾ tẽpli:¬

Expanded text:
rationis promissam patriam, cum apparuerit, valerationis promissam patriam, cum apparuerit, valeamus intrare. Latitudo vicenario numero determinatur, propter geminam ejusdem charitatis, qua suspenduntur. Sex ergo ad operis perfectionem, duo ad dilectionem Dei et proximi, tria pertinent ad spem divinae visionis. Singuli autem numeri recte per decem multiplicantur, quia non nisi per fidem et custodiam decalogi legis, vel patientia nostra salubriter exercetur, vel charitas utiliter ardescit, vel spes sublimiter ad aeterna desidecubiti altitsed usque ad coenaculum inferius pertingebant. Namque in libro Paralipomenon aperte scriptum est, quod jus rei sacramentis aptius in sequentibus tractabitur, ubi ad medium usque coenaculum, ac tertium lectionis ordo pervenerit. Porticus erat ante templum viginti cubitorum longitudinis iuxta mensuram latitudinis templi et habebat decem cubitos latitudinis ante faciem te
Abbreviated transcription (Latin):
cubitos in alti tudine. Longitudo domus. lon¬
ganimitatẽ designat sc̃e eccłe qua in exilio
peregrinationis huius patient᷑ ad uersa quȩ¬
que tolerat. donec ad patriã quã expectat
ꝑueniat Lati tudo insinuat carita te. qua
dilatato sinumentis non solum amicos indõ.
sed & inimicos gaudet diligere ꝓpter dm. do¬
nec ueniat tempus. quando siue ad pac̾e suã
conuersis seu funditus extinctis. cum solis gau¬
deat amicis in dõ. Alti tudo spem denuntiat
futurȩ retributionis: euius in tuitu libent᷑
infima quȩq siue quȩ demulcent seu quȩ ad¬
uersantur cont̾enit: usque dum utrisque trans¬
censis. sola uidere mereatur bona dñi in terra
uiuentium Vnde apte longi tudo domus: sexa¬
genario cubitorũ numero conpre henditur
Senarius namque numerus inquo mundus faetꝰ
est: ꝑ fectionẽ solet operũ designare bonorum:
& necesse est nos ita ꝑ longanimitatẽ molestiaᷤ
ferre nr̃e pere grinationis. ut merito bone ope¬

Expanded text:
cubitos in longitudine, etc. Longitudo domus longanimitatem designat sanctae Ecclesiae, qua in exsilio peregrinationis hujus patienter adversa quaeque tolerat, donec ad patriam quam exspectat, perveniat. Latitudo insinuat charitatem, qua dilatato sinu mentis non solum amicos in Deo, sed inimicos gaudet diligere propter Deum, donec veniat tempus, quando ad pacem suam conversis seu funditus exstinctis, cum solis gaudeat amicis in Deo. Altitudo spem denuntiat futurae retributionis, cujus intuitu libenter infima quaeque sive quae demulcent, seu quae adversantur, contemnit, usque dum, utrisque transcensis, sola mereatur videre bona Domini in terra viventium; unde apte longitudo domus, sexagenario cubitorum numero comprehenditur. Senarius namque numerus, in quo mundus factus est, perfectionem solet operum designare bonorum. Et necesse est nos ita per longanimitatem molestias ferre nostrae peregrinationis, ut merito bonae ope
Abbreviated transcription (Latin):
inpensas tẽpli quȩ p̃parauerat ostender&. Omem pͣci
sũ lapidẽ & marmor pariũ. abundantissime p̃yaraui.
Marmor aute pariũ marmor candidu dicit᷑. quale
eadẽ insula gignere consueuit. Vnde poeta deilla
Olearon. niueã ꝙ paron. sparsasꝙ ꝑ equor. Cycdadas &
crebris. legimꝰ freta concita uentis. Niuea gͦ paron
dicit᷑ eo qd candidissimi marmor generis mittat. Est
autẽ una de cicladibus quo uidelic& lapide templũ fu¬
isse factũ & losephus insinuat dicens. Eleuauit gͥ
tẽplũ usꝙ ad camerã ex lapide albo constructũ. alti¬
tudo fuit &l. cubitorũ. & centũ. Net mysterii sensus
in abdito ẽ. Cuiuis & enĩ pat& quia marmor candidũ
ex quo domꝰ dñi constructa ẽ. mundã ȩlectorũ acti¬
onẽ simul & conscientiã ab om̃i neuo corruptionis
castigatã designat. quales esse uoluit sapiens ille ar¬
chitectuĩ eos quos suꝑ fundamentũ xp̃i locabat.

Expanded text:
impenimpenosum lapidem et marmor Parium abundantissime praeparavi . » Marmor autem Parium marmor candidum dicitur: quale eadem insula gignere consuevit. Unde poeta de illa: Olearon niveamque Paron sparsasque per aequor Cycladas, et crebris legimus freta concita terris. Niveam ergo Paron dicitur, eo quod candidissimi marmor generis mittat. Est autem una de Cycladibus, quo videlicet lapide, templum fuisse factum, et Josephus insinuat, dicens: Elevavit itaque templum usque ad cameram, ex lapide albo constructum. Altitudo fuit sexaginta cubitorum, etc. Nec mysterii sensus in abdito est, cuivis etenim patet, quia marmor candidum, ex quo domus Domini constructa est, mundam electorum actionem, simul et conscientiam ab omni naevo corruptionis castigatam designat, quales voluit esse sapiens ille architectus eos quos super fundamentum Christi locabat
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ uero talibus ac tantis lapidib cõposi
lapidib: ac decente ordine collocatis. quȩ olĩ de pris¬
co suo situ uł radice fuerant abstracta. quia post prima
fidei rudimenta. post collocata in nob iuxta exemplũ
sublimiũ uirorũ fundamenta bumilitatis. addendus ẽ in
altũ paries operũ bonorũ. & quasi suꝑ inpositis sibi ĩ¬
uicẽ ordinibus lapidũ ambulandũ ẽ ac ꝓficiendũ de
uirtute ĩ uirtutẽ. Uel certe lapides fundamenti gran
des p̃ciosi. quadrati. primi sunt ut supra dixeri eccła¬
rã magistri. qui ab ipso dño uerbũ audiere salutis.
Suꝑ positi autẽ ordines lapidũ siue lignorũ. sequentes
sunt suo quiq tẽpore sacerdotes ac doctores. quorũ
uel p̃dicatione ac ministerio fabrica crescit ȩccłȩ
uel ornatur uirtutibus. Quales autẽ colore fuerint
lapides quibus factũ ẽ templũ in libro paralipomenon
apte declaratũ est. dicente dauid adsalemonẽ cũ ei

Expanded text:
fundamentum vero talibus, ac tantis lapidibus composifundamentum vero talibus, ac tantis lapidibus composilapidibus, ac decenti ordine collocatis. Quae olim de prisco suo situ vel radice fuerant abstracta, quia post prima fidei rudimenta, post collocata in nobis juxta exemplum sublimium virorum fundamenta humilitatis « addendus est in altum paries operum bonorum, quasi super impositis sibi invicem ordinibus lapidum ad ambulandum, ac proficiendum de virtute in virtutem. Vel certe lapides fdes, pretiosi et quadrati primi sunt, ut supra diximus, Ecclesiarum magistri, qui ab ipso Domino verbum audiere salutis. Superpositi autem ordines lapidum sive lignorum sequentes sunt, suo quique tempore sacerdotes ac doctores. Quorum vel praedicatione ac ministerio fabrica crescit Ecclesiae, vel ornatur virtutibus. Quales autem colore fuerint lapides, quibus factum est templum, in libro Paralipomenon aperte declaratum est, dicente David ad Salomon, cum ei
Abbreviated transcription (Latin):
pat. qui discretionẽ catholicȩ fidei ignorat. ħeq
sanctu ariũ dño s ruinã sibi edificant. qui doce¬
re alios reguła qmͣ ipsi non didicere conant᷑. In ȩdi¬
ficanda gͥͦ domo dñi primo sunt ligna & lapides. ceden¬
di demonte quia eos quos infide ueritatis instituere
querimus. primo necesse ẽ ut abrenunciare diabolo
ac desorte prime preuaricationis in qua nati sunt do¬
ceamus renascendo erui. Deinde querendi sunt lapideᷤ
p̃ciosi & grandes: atq infandamentũ templiponendi
ut meminerius ab dicata conuersatione priori. eo¬
rũ in om̃ibus uitã moresꝙ inspicere. eos nr̃is auditori¬
b imitandos ꝓponere. quosꝑ uirtutẽ humilitatis. spe¬
cialiter dño adherere nouerimꝰ. quos inuincibili men
tis stabilitate quasi quadratos quoda modo atq ad om̃s
tẽp̃tationũ ĩ cursus immobiles ꝑdurare conspicimꝰ
quos p̃ciosos & grandes. merito acfama cõperimꝰ Post

Expanded text:
pat, qui discretionem catholicae fidei ignorat. Neque pat, qui discretionem catholicae fidei ignorat. Neque sanctuarium Domino, sed ruinam sibi aedificant, qui docere alios regulam, quam ipsi non didicere, conantur. In aedificanda enim domo Domini, primo sunt ligna et lapides caedendi de monte; quia eos quos in fide veritatis instituere quaerimus, primo necesse est ut abrenuntiare diabolo, ac de sorte primae praevaricationis in qua nati sunt, doceamus renascendo erui. Dein quaerendi sunt lapides pretiosi et grandes, atque in fundamentum templi deponendi; ut meminerimus, abdicata conversatione priori, eorum in omnibus vitam moresque inspicere, eos nostris auditoribus imitandos proponere, quos per virtutem humilitatis specialiter Domino adhaerere noveritis stabilitate, quasi quadratos quodam modo, atque ad omnes tentationum incursus, immobiles perdurare conspicimus, quos pretiosos, et grandes merito, ac fama comperimus. Post
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinȩ salutaris p̃conia sequentis eui doctorib mi¬
nistrauit᷑. Quo abiectis uerbis actib. cogitatibus suꝑ¬
uacuis ad portandũ onus scȩ eccłe digni r&derent᷑¬
& apti. Porrobiblu p̃parauerunt ligna & lapides
ad edificanda domũ. Byblos ẽ ciuitas phenicis. cuiꝰ memi¬
nit e techiel dicens. Sapientes tustiri. facti sunt.
gubernatores tui senes brbli & prudentes eius.
Ero qua in hebreo continet᷑ gobelsiue gebal. qd
interpͣtat᷑ definiens. siue disterm ians. Qd̃ uoca¬
bulũ apte conuenit eis qui corda hominũ ad ȩdi¬
ficiũ sp̃uale qd̃ ex uirtutibus anime construit᷑ pa¬
rant. Sic & enĩ solũ modo suos auditor es. fidẽ & opra
iusticiȩ docere sufficiunt. dũ ipsi prius sacrispagi¬
nis edocti. diligent᷑ que sit fidefitenenda quo uir¬
tutũ calle incedendũ. certa diffinicione ueritatis
didicerunt. Nam frustra sibi doctoris officiũ usur¬

Expanded text:
doctrinae salutaris praeconia sequentis aevi doctoribus midoctrinae salutaris praeconia sequentis aevi doctoribus ministravit, quo abjectis verbis, actibus, cogitatibus supervacuis, ad portandum onus sanctae Ecclesiae digni fierent et apti. Porro Giblii praeparaverunt ligna et lapides ad aedificandam domum. Giblos est civitas Phaeniciae, cujus meminit Ezechiel, dicens: Sapientes tui, Tyre, facti sunt gubernatores tui, senes Giblii et prudentes ejus ; pro qua in Hebraeo continetur Gobel sive Gebel, quod interpretatur definiens, sive disterminans. Quod vocabulum apte convenit eis, qui corda hominum ad aedificium spirituale, quod ex virtutibus animae construitur, parant. Sic etenim solum suos auditores fidem et opera justitiae docere sufficiunt, dum ipsi prius sacris paginis edocti, diligenter quae sit fides tenenda, quo virtutum calle incedendum, certa definitione veritatis didicerunt. Nam frustra sibi officium doctoris usur
Abbreviated transcription (Latin):
dratis subditur. Quos dolauert̃ cementarii salemonis
&cementaru hrram. Dolant᷑ namq lapides p̃ciosi
cũ ȩlectiquiq p̃cedentiũ sc̃orum instructione & instan¬
tia quicqͥd̃ inse habent noxium & inane relinquunt.
atq ante conspectũ sui conditoris solã insitȩ iusticiȩ
regulã quasi stabilẽ quadraturȩ formã ostendt᷑. Dola¬
uerunt autẽ hos lapides nonsolũ cementari salemo¬
nis s & cementarii hrrã quia exutroq poplõ. doc¬
tores fuere sc̃ȩ eccłȩ. Imino tã sublimes ex utroq dĩ
popld fuere non nulli. qui ipsorũ quoꝙ doctorũ sub¬
limiũ iuire doctores existerent. & quasi quadrantes
eos ad subleuandũ domꝰ dñi edificiũ pararent. Neq
enĩ soli bieremias & lsaias uerũ a&ia Ex circũcisione. ꝓ¬
phetȩ. uerũ & iã beatus iob cũ filuis suis qui erant de
gentib maximã uitȩ siue pacientiȩ formã. marima

Expanded text:
dratis subditur: Quos dolaverunt caementarii Salomonis dratis subditur: Quos dolaverunt caementarii Salomonis et caementarii Hiram. Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt, atque ante conspectum sui Conditoris, solam insitae justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam ostendunt. Dolaverunt autem lapides non solum caementarii Salomonis, sed etiam caementarii Hiram: quia ex utroque populo fuerunt doctores sanctae Ecclesiae, immo tam sublimes ex utroque Dei populo fuerunt nonnulli, qui ipsorum quoque doctorum sublimium jure doctores existerent, et quasi quadrantes eos ad sublevandum domus Domini aedificium pararent; neque enim soli Jeremias et Isaias, et caeteri ex circumcisione prophetae, verum etiam beatus Job cum fgentibus, maximam vitae sive patientiae formam, maxima
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑceperunt. Unde & nobis qui horũ uitã siue docꝰ¬
trinã studemꝰ ꝓ nr̃o madulo imitari. fundatos dicit
apołs. suꝑ fundamentũ apostolorũ & ꝓpbetarũ. S &
generaliter ꝑfecti quiq &fidelit̃ ipsi dño ad herere
&c impositas sibi fr̃m necessitates fortiter ferre. didi¬
cerunt. his possunt lapidibus grandibus ac p̃ciosis indi¬
cari. Quibene lapides primo quadrari. ac sic infunda¬
m̃to poni iubentur. Quadratũ nãq om̃e quocũq uer¬
titur. ficũ stare consucuit. Cui nimirũ figurȩ cor¬
da assimulant᷑ electorũ quȩ ita infidei firmitate
consistere didicert̃ ut nulla occurrentiũ rerũ ad¬
uersitate nec ipsa &iã morte. asui rectitudine pos¬
st̃. status inclinari. Quales uidelic& doctores ȩccła non
solũ de uidea uerũ &iã degentibus ꝑ pluressu scepit. Un¬
de bene de lapidibus huius modi grandibus p̃ciosis & qua¬

Expanded text:
tia perceperunt. Unde et nobis qui corum vitam sive doctia perceperunt. Unde et nobis qui corum vitam sive doctrinam studemus pro nostro modulo imitari, fundatos dicit Apostolus super fundamentum apostolorum et prophetarum. Sed et generaliter perfecti quique qui fideliter ipsi Domino adet impositas sibi fratrum necessitates fortiter ferre didicerint, his possunt lapidibus grandibus ac pretiosis indicari. Qui bene lapides primo quadrari, ac sic in fundamento poni jubentur. Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte, a sui rectitudine status possint inclinari. Quales videlicet doctores Ecclesia non solum de Judaea, verum etiam de gentibus perplures suscepit. Unde bene de lapidibus hujusmodi grandibus pretiosis et qua
Abbreviated transcription (Latin):
siue recte uiuendo siue cia docendo construunt. i INI.¬
recepit ꝙ rex ut tollerent lapides grandes
p̃ciosos infundam̃tũ tẽpli & quadrarent eos.
fundamentũ tẽpli nullũ ẽ aliud mistice intelligen¬
dn qm̃ illud qd ostendit apłs dicens. Fundamentũ enuĩ
aliud nenio pͥ otest ponere p̃ter id qd̾ positũ est. qd ẽ¬
xp̃s ⁊ħs. Qui ꝓpterea re& fundam̃tũ domꝰ dñi potest¬
recte uocari quia sicut ait petrus. qson ẽ aliud sub cȩlo
datũ hominib nom̃ ĩ quo oporteat nos saluos fieri
cũ p̃cipui factis ac sc̃itate uiri familiari mentis sc̃itate
suo adherent conditori. ut quo firmius ĩ illo sp̃e suã po¬
nunt. eo fortius aliorũ uitã dirigere qd ẽ latitudinẽ
parictis portare sufficiunt. bapides gͦ. qui ĩ fundamen¬
tũ tẽpli ad portandũ ȩdificiũ om̃e ponebant᷑: ꝓprie
sunt ꝓphecȩ. & apostoli. qui uerbũ & sacramenta ue¬
ritatis siue uisibilit̾ siue ĩ uisi biliter ab ipsa dĩ sapien¬

Expanded text:
sive recte vivendo, sive etiam docendo construunt. « Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Fundamentum templi nullum est aliud mystice intelligendum, quam illud, quod ostendit Apostolus dicens : Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id, quod positum est, Christus Jesus. Qui propterea rerecte vocari; quia, sicut ait Petrus: « Non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat salvos fieri cum praecipui factis ac sanctitate viri familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiant. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum aedificium omne ponebantur, proprie sunt prophetae et apostoli, qui verbum et sacramenta veritatis sive visibiliter sive invisibiliter ab ipsa Dei sapien
Abbreviated transcription (Latin):
bus nunc locuti sumꝰ. lapidu cesores. de gentibus hyrã
ipse & scrui eiꝰ qui cũ seruis salemo nis ligna eedebant
de ubano. Om̃e igit᷑ hominũ genꝰ ꝑ quos edificanda erat

Expanded text:
bus nunc locuti sumus, lapidum caesores; de gentibus Hiram bus nunc locuti sumus, lapidum caesores; de gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominu
Abbreviated transcription (Latin):
ralipomenon tria milia sexcenti sunt scripti. ad eandẽ
prorsus sublimiũ uirorũ ꝑfectionẽ respicit. Nã quia in
senario numero dñs mundi ornatũ cõpleuit. recte in co
ꝑfecta bonorũ solent op̃a figurari. Et quia sc̃ã scriptu¬
ra cũ fidei ueritate opera iusticiȩ doc& habenda. recꝰ¬
te prepositi operũ templi tria milia & sexcenti fuisse
tis suis non fuere de israħ. s de ꝓselitis idẽ aduenis
qui morabant᷑ inter eos. Scriptũ namꝙ ẽ in libro para¬
lipomenon. Numerauit gͥ salemon om̃s uiros ꝓselitos
qui erant ĩ terra isrł. post denumerationẽ qm̃ dinu
ra portarent & cetera. ꝓseliti autẽ uocabantur gre¬
ce qui ex alus nationibus ꝓgeniti. ĩ fidẽ & consortiũ
popłi dĩ accepta circũcisione transierunt. fuert̃ itaq
operari domus dñi defilus israħ. fuert̃ depselitis. fue¬
cid. endas delibano cedros missi st̃. D epselitis isti de qui¬

Expanded text:
ralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem ralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium virorum perfectionem respicit: nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum opera solent figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis et justitiae opera docet habenda, recte praepositi operum tis suis non fuere de Israel, sed de proselytis, id est, advenis qui morabantur inter eos. Scriptum namque est in libro Paralipomenon: « Numeravit igitur Salomon omnes viros proselytos, qui erant in terra Israel post denumerationem quam denura portarent, etc. . » Proselyti autem vocabantur Graece qui ex aliis nationibus progeniti, in fidem et consortium populi Dei, accepta circumcisione, transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuemillia ad praecidendas de Libano cedros missi sunt; de proselytis isti sunt, de qui
Abbreviated transcription (Latin):
conueniunt. quales fieri uoluit eos quib loquit᷑ a postoł
dicens. Corripite inquietos consolamini pusillanime ĩ. e¬
suscipite infirmos. pacientes estote ad om̃s. Preposi¬
tĩ aatẽ qui pͣerant singulis operibus. ipsi sunt saerȩ
conditores scripture. quorũ magisterio in om̃ibus eru¬
dim̃i quomodo uiscios docere & contẽptores corripere quo¬
modo nos inuice onera nr̃a portare ut impleamus legẽ
xp̃i conueniat. Quanto autẽ quisq plus insustentandis
proximorũ necessitatibus siue in castigandis eorum erra¬
tibus laborat. tanto cerciora ĩ futur premia uel qui¬
etis annimarũ post mortẽ. uł beatȩ corporũ immortali¬
tatis exspectat. llnde recte p̃fati operarii. laxi milia
taua die id est post sabbatum in dño ꝓcessit. & in nob̾
quoq octaua die simul & oftaua ȩtate futura spera¬
tur. Prepositi autẽ erant tria milia trecenti ꝓpter

Expanded text:
conveniunt, quales fieri voluit eos, de quibus loquitur Apostolus conveniunt, quales fieri voluit eos, de quibus loquitur Apostolus dicens: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. Praepositi autem qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere, contemptores corripere, quomodo nos invicem opera nostra portare, ut impleamus legem Christi, conveniat. Quanto autem quisque plus in sustentandis proximorum necessitatibus, sive in castigandis eorum erratibus laborat, tanto certiora in futuro praemia, vel quietis animarum post mortem, vel beatae corporum immortalitatis exspectat. Unde recte praefati operarii LXX millia es, quae octava die, id est, post sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die simul et octava aetate, futura speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti , propter
Abbreviated transcription (Latin):
contendunt: ac regulariter institutos unitati fideliũ. ȩdi¬
ficio uidelic& domꝰ dĩ aptos r&dere curant. Q d̃ autẽ &
ligna & lapides in monte cedunt᷑ & cesa ac p̃parata utra¬
ꝙ materia ad montẽ domꝰ dñi transfert᷑ pat& sensus
qd̃ om̃s homines ĩ monte suꝑbienati sumꝰ. quia dep̃ua¬
ricatione primi hominis qm̃ supbia fecit originẽ car
nis traximus. Quicũq autẽ gr̃a di preordinati ad
uitã excidim cathezizando & sacramenta fidei per¬
cipiendo demonte suꝑbiȩ. &ĩ montẽ dñi domꝰ trans¬
ferim᷑. qui eruti de potestate tenebrarũ. ad arct̃ uir
lapides cederent : pars itẽ onera portarent: Diuersa
sunt namq dona sp̃s. & quidã maiorẽ dicendi ac ꝓpter¬
uos arguendi constantiã habent. quidã mitiores ad con¬
solandos pusillanimos & ifirmos. subleuandos existunt.
Quidã utriusq uirtutis munere p̃diti ad opꝰ domꝰ dñi

Expanded text:
contendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedicontendunt, ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caeduntur, et caesa ac praeparata utraque materia ad montem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes homines in monte superbiae nati sumus, quia de praevaricationnis traximus. Quicunque gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimur catechizando, et sacramenta fidei percipiendo, de monte superbiae in montem domus Domini transferimur, qui eruti de potestate tenebrarum, ad arcem virtlapides cederent, pars item onera portarent. Diversa sunt namque dona spiritus, et quidam majorem dicendi, ac protervos arguendi constantiam habent, quidam mitiores ad consolandos pusillanimes, et infirmos sublevandos existunt, quidam utriusque virtutis munere praediti ad opus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
denuo ad curanda domũ suã redeant: cũ dñs & saluator
nr̃ mentes sc̃orum p̃dicatorũ sua familiarius illustrati¬
one iformat: ad discernendũ quando oporteat ȩdifi¬
candi ȩcclãm opus inire p̃dicando uł alia pietatis offi¬
cia prestando: & quando rursũ conueniat ad suã ip¬
sorũ conscientiã examinanda. quasi ad inspicienda do¬
mũ suã reuerti. & hanc orationibus ac ieiunuss suꝑno in¬
spectore ac uisitatore dignã r&edere. Fuerunt ĩtaq sa
milia latomorũ in monte absq p̾positis qui perant sin¬
gulis operib numero triũ miliũ. trecentorũ p̃cipien¬
tiũ pło. & his qui faciebant opus: latomos dicit lapi¬
du cesores: i dẽ autẽ lapides cesores. qd &lignorũ figi¬
rate designant. hoc ẽ scõs p̃dicatores qui mentes insi¬
pientiũ de labore uerbi di exercent: eosq ab ea in qua¬
nati sunt tortitudine ac deformitate transformare

Expanded text:
denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvator denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvator noster mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat, ad discernendum, quando oporteat, aedificandi Ecclesiam opus inire: praedicando, vel alia pietatis officia praestando, et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam, reverti, et hanc orationibus, ac jejuniis superno inspectore, ac visitatore dignam reddere. » Fuerunt itaque millia latomorum in monte, absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero trium millium trecentorum praecipientium populo et his qui faciebant opus. Latomos dicit lapidum caesores. Idem autem lapidum caesores, quod et lignorum figurate designant, hoc est sanctos praedicatores, qui mentes insipientium de labore verbi Dei exercent, et eas ab ea qua inquinati sunt turpitudine ac deformitate transmutare
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ mensis quo ligna ad opus tẽpli cedebant elemosi¬
na ẽ id est opus miscdẽ quo erga salutẽ ꝓximi ut in
tẽporalia cõmioda inpendendo: uitȩ exepla monstran¬
do laboramꝰ: Dũo aute reliqui menses quib in domib
suis manere. lac suis necessitatib sunt uacare ꝑmissi: ora¬
tio ẽ & iciuniũ : quib preterea quȩ erga necessitatẽ fr̃m
foris operamt᷑ nr̃ȩ salutis ꝓpriȩ curã intus conuersa ad dñm
mente gerimus. Et qm̃ illi solũ ꝑfecte uel suȩ uł frater¬
nȩ salutis curã gerunt: qui se intuitioneͥ diuine gr̃ȩ
bumiliter subdunt: recte sequit᷑ & ad onirã erat suꝑ hui¬
m̃s excelsus quẽ melius quam ipsum quẽ nomine unita¬
tur insinuat dñm uidelic& & saluatorẽ: Et tunc ado¬
nirã operariis templi p̃ponit᷑: ut sua ꝓuisione. rite ordi¬
net̃. quib mensibus singuli ad operandũ exeant . quib

Expanded text:
vero mensis, quo ligna ad opus templi caedebant, eleemosyvero mensis, quo ligna ad opus templi caedebant, eleemosyna est, id est opus misericordiae, quae erga salutem proximi, ut intemporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando, laboramus. Duo autem reliqui menses, quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare, permissi, oratio est, et jejunium, quibus praeterea ea, quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis proprie curam intus conversa ad Dominum mente, gerimus. Et quoniam illi solum perfecte vel suae, vel fraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt, recte sequitur : « Et Adoniram erat super hujDominus meus excelsus, quem melius, quam ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus