comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Sed aliquanto minore cum mĩa ab
recenti memoria perfidie auditi sunt ĩ con¬
silio: quanꝙͣ iusta ira omnis ad delendam
stimulabat Carraginem. tamen cum et
quanta res esset ꝙͣ longi temporis obsi¬
dio tam Rumite ⁊ tam ualide urbis re¬
putarent et ipsum Scipionem expectatio
Labore ac periculi funti belli famam sol¬
licitaret ad pacem omnium animi ꝯusi
sunt/. Postero die reuocatis ⁊ cu mlta
castigatione perfidie monitis ut tot cladib
edati tandem deos ⁊ ius iuirandum esse
crederent conditiones pacis dicte ut liberi
Legibus suis iuuerent ꝙͣ urb̾ qͦ parte
agros quibq finibus añt bellum
tenuissent tenerent/. popul andiq finez
eo die Romanus faceret perfugas
fugitiuosq ⁊ captiuos oẽs redderent.
Lomanis ⁊ Raues rostratas preter
triremes tradderent. Eephantosq qͦs
haberent domitos/. neq domarẽt alios
bellum neue in africa neue exͣ africa
in iussu populi Romani gererent mas¬

Expanded text:
runt; sed aliquanto minore cum misericordia ab runt; sed aliquanto minore cum misericordia ab recenti memoria perfidiae auditi sunt. in consilio quamquam iusta ira omnes ad delendam stimulabat Carthaginem, tamen cum et quanta res esset et quam longi temporis obsidio tam munitae et tam ualidae urbis reputarent, et ipsum Scipionem exspectatio labore ac periculo finiti belli famam, sollicitaret, ad pacem omnium animi uersi sunt. postero die reuocatis legatis et cum multa castigatione perfidiae monitis ut tot cladibus edocti tandem deos et ius iurandum esse crederent, condiciones pacis dictae ut liberi legibus suis uiuerent: quas urbes quosque agros quibusque finibus ante bellum tenuissent tenerent, populandique finem eo die Romanus faceret: perfugas fugitiuosque et captiuos omnes redderent Romanis, et naues rostratas praeter decem triremes traderent elephantosque quos haberent domitos, neque domarent alios: bellum neue in Africa neue extra Africam iniussu populi Romani gererent: Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ab utica portum Cartaginis petiit haud
ꝓcul aberat. cum uelata infulis ramisq
holee Cartaginensium effudit occurrit
Rauis.x. Legati erant principes Ci¬
uitatis. Auctore Hanibale missi ad pe¬
tendam pacem. qui cum ad puppĩ p̾toĩe
nauis accessissent uelamẽta supplicum
Scipionis. Nullum hiis aliud responsum
datum. q̃ ut p̃metam uemient Eo se¬
presentia ꝙ deprimendi hostis causa uticã
eodem ⁊ Octauio reuocato rediit. Inde ꝓce¬
dentibus ad G̃metam nuncius allatus
ue̾mia Siphacis filium cum Equitibus
pluribus ꝙͣ peditibus uenire Caͬtaginesiu
auxilio. pars exercitus cum omni eqͥtatu
Saturnalibus primis agmen egressa Nu¬
midaꝵ Leui certamine fudit. Exitu
quoq fuge intercluso parte onni circu¬
datis equitibus . xu. milia hominur cẽsa
inter tumulum cum paucis effugit. Tum
ad Ginetam eodem quo ante loco castra
uenerunt Et illi quidem młto iẜabilius
ꝙͣ ante quia magis cogebat fortuna ege¬

Expanded text:
ab Utica portum Carthaginis petit. haud ab Utica portum Carthaginis petit. haud procul aberat cum uelata infulis ramisque oleae Carthaginiensium occurrit nauis. decem legati erant principes ciuitatis auctore Hannibale missi ad petendam pacem. qui cum ad puppim praetoriae nauis accessissent uelamenta supplicum ac misericordiam Scipionis, nullum iis aliud responsum datum quam ut Tynetem uenirent: eo sepraesentia quam deprimendi hostis causa, Uticam eodem et Octauio reuocato rediit. inde procedentibus ad Tynetem nuntius allatus Uerminam Syphacis filium cum equitibus pluribus quam peditibus uenire Carthaginiensibus auxilio. pars exercitus cum omni equitatu missa, Saturnalibus primis agmen adgressa, Numidas leui certamine fudit. exitu quoque fugae intercluso a parte omni circumdatis equitibus quindecim milia hominum caesainter tumultum cum paucis effugit. tum ad Tynetem eodem quo antea loco castra  Scipionem uenerunt. et illi quidem multo miserabilius quam ante quo magis cogebat fortuna ege
Abbreviated transcription (Latin):
non fides teneret sr merres liberũ rceptũ
fuge haberent simul primum ardorem
atq impetum hostium excipientes alii
hestium hebetarunt. Tum ubi ois spes
milites Cartagnienses/ afrosq ut omnib
rebus aliis pares / eo ꝙ integri cu fessis
ytalicos incertos socii. an hostes essent in
uelut ultio uirtutis opere. Hanibal cum
Has drunietum perfugisset Accitusq inde
Cartaginem sexto ac xxx. post anno. ꝙͣ
puer profectus inde erat redisset fassus
ni Curia est non prelio modo se esse sed
bello uictum nec spem salutis alibi. ꝙͣm
pace esse impetrandam. Scipio confestim
directisq cum ingenti preda ad Mare
ac Naues rediit: nuncio allato .p̃. len
cum omni genere cõmeatus ad uticam
accessisse ad mouendum igitur undiq
terrorem perculsos Cartagini ratꝰ misso
Lelio Romam cum uictorie nuncio octa¬
uium terrestri itinere ducere Legiones
Cartaginem iubet. Ipse ad suam ueterez
noua Lentuli classe adiuncta profectus

Expanded text:
non fides teneret sed merces, liberum receptum non fides teneret sed merces, liberum receptum fugae haberent, simul primum ardorem atque impetum hostium excipientes fatighostile hebetarent; tum, ubi omnis spes esset, milites Carthaginienses Afrosque ut omnibus rebus aliis pares eo quod integri cum fessis  Italicos incertos socii an hostes essent in uelut ultimo uirtutis opere, Hannibal cum Hadrumetum refugisset accitusque inde Carthaginem sexto ac tricensimo post anno quam puer inde profectus erat redisset, fassus in curia est non proelio modo se sed bello uictum, nec spem salutis alibi quam in pace impetranda esse. Scipio confestim direptisque cum ingenti praeda ad mare ac naues rediit, nuntio allato P. Lentcum omni genere commeatus ad Uticam accessisse. admouendum igitur undique terrorem perculsae Carthagini ratus, misso Laelio Romam cum uictoriae nuntio, Cn. Octauium terrestri itinere ducere legiones Carthaginem iubet: ipse ad suam ueterem noua Lentuli classe adiuncta profectus
Abbreviated transcription (Latin):
perior erat ⁊ amino ꝙ iamz equites iam
Elephantos fuderant. Iam prima acie
pulsa in secundam pugnabant in tpre
Lelius ac Massimissa pulsos ꝑ aliq̃itu
spacii secuti nulites reuertentes in adu̾sa
hestium aciem incurrere. Is demum
E quitum impetus fudit hostem mlti
campum fuga sparsim tenente omma¬
cum equitatu passim interierunt. Car¬
taginensium socioꝵq cesa codem die
supra milia .xx. par ferme numerus
captus cum signis militarib .c.xxxii.¬
Anibal cum paucis equitibus inter tu¬
multum elapsus has drumetũ ꝑfugit.
qͣ excederet pugna exptus ⁊ cõfexione
eciam Scipionis ommiumq peritoꝵ
Militum ⁊ omnem illam laudẽ a deptꝰ
singulari arte aciem eo die instͥxisse.
Elephantos in prima fronte quoꝵ
Fortuytus impetus atq intolerabilis
uis signa sequi ⁊ ẜuare ordines ĩ qͦ
plurimum spei ponerent Romanos
prohiberent. Deinde auxiliares añ
Cartaginensium aciem ne homines
mixti ⁊ colliuione omniu gentiu qͦ

Expanded text:
erat et animo quod iam equites, iam elephantos fuderat, iam prima acie pulsa in secundam pugnabat. in tempore Laelius ac Masinissa pulsos per aliquantum spatii secuti equites, reuertentes in auersam hostium aciem incurrere. is demum equitum impetus perculit hostem. multi campum fuga sparsi tenente omnia equitatu passim interierunt. Carthaginiensium sociorumque caesa eo die supra uiginti milia: par ferme numerus captus cum signis militaribus cHannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus Hadrumetum perfugit, iusquam excederet pugna expertus, et confessione etiam Scipionis omniumque peritorum militiae illam laudem adeptus singulari arte aciem eo die instruxisse: elephantos in prima fronte quorum fortuitus impetus atque intolerabilis uis signa sequi et seruare ordines, in quo plurimum spei ponerent, Romanos prohiberent; deinde auxiliares ante Carthaginiensium aciem ne homines mixti ex conluuione omnium gentium, quos
Abbreviated transcription (Latin):
maxime adnitente/ neq data nͤ nͣgata
uellent in africam bellum gerere õnes
tribus scipionem iusserunt. Nichominꝰ
queq ꝓuinciam africam ita ei senatus
decreuerat in sortem coiecerunt ti. clau¬
dio ⁊ frica euenit ut qͥnquagi̾ta nauiu
classem oes.u. remes ĩ africa tͣicerent
pariq Imperie cum scipione impr. esset
M. ẜuilius Etruriam sortitus ĩ eadem
ꝓuincia ⁊ c̃. ẜuilio prorogatũ imꝑiu.
sicut manere ad urbem senatui placuiss
pretores. M. sextius galliam est sortitus
ac duas legiones ꝓuinciaq tradderet
p. quintilio uarro .c. Liuius bruto̾s cu
duab legionib quib .p. Semꝑmꝰ ꝓcoñs.¬

Expanded text:
maxime adnitente neque negata neque data maxime adnitente neque negata neque data uellet in Africa bellum gerere. omnes tribus P. Scipionem iusserunt. nihilo minus consules prouinciam Africam—ita enim senatus decreuerat—in sortem coniecerunt. Ti. Claudio Africa euenit ut quinquaginta nauium classem, omnes quinqueremes, in Africam traiceret parique imperio cum P. Scipione imperator esset: M. Seruilius Etruriam sortitus. in eadem prouincia et C. Seruilio prorogatum imperium si consulem manere ad urbem senatui placuisset. praetores M. Sextius Galliam est sortitus ut duas legiones prouinciamque traderet ei P. Quinctilius Uarus : C. Liuius Bruttios cum duabus legionibus quibus P. Sempron
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. uir certe fuit dignus tãto cogͦmiie
hostis anibal potest. Cautior tam̃ ꝙͣ prõptor
hic habitus fuit Et sicut dubites utrum
Ingeno cunctator fuerit an quia ita bello
prope quod tum gerebatur actum erat.
si nichil certius est q̃ unu hõem nobis
cunctando rem.p. restituisse sicut Emniꝰ
ait. Augur in locum eius mauguratus
quintus maximꝰ fabus filius eius ĩ eiusde
Locuz pontifex. Nam duo sacerdotia huit
S.e. R. Sulpicius galba. Ludi Romani
diem unu plebei .t. toti instaurati ab edi¬
libus . m. sextio sabino ⁊ eñ. tremelio ãbo
salinator ⁊ m. ualerius cocta. Comicia
eum in Etruria tenuerint questiones ex se
tator ab eo dictus. p̾. Supplicius ĩ certu
ut sic diuersi auctores faciunt T pͥncipio
Insequentis anni.M. ẜrulius ⁊ c̃. claudiꝰ
senatu in Capitolio uocato de ꝓuĩciiᷤᷤ x̾tuler̃.
Italiam atq dafticam i sõtez cõmici a faiaz
ambo cupientes uolebant. Ceteꝵ q̃. metell

Expanded text:
sunt. uir certe fuit dignus tanto cognomine sunt. uir certe fuit dignus tanto cognomine hostis Hannibal potest. cautior tamen quam promptior hic habitus; et sicut dubites utrum ingenio cunctator fuerit an quia ita bello proprie quod tum gerebatur aptum erat, sic nihil certius est quam unum hominem nobis cunctando rem restituisse, sicut Ennius ait. augur in locum eius inauguratus Q. Fabius Maximus filius: in eiusdem locum pontifex—nam duo sacerdotia habuit— Ser. Sulpicius Galba . ludi Romani diem unum, plebeii ter toti instaurati ab aedilibus M. Sextio Sabino et Cn. Tremelio FlaccSalinator et C. Aurelius Cotta . comitia erit an, quia eum res in Etruria tenuerint quaestiones ex sentator ab eo dictus P. Sulpicius incertum ut sit diuersi auctores faciunt. principio insequenti anni M. Seruilius et Ti. Claudius senatu in Capitolium uocato de prouinciis rettulerunt. Italiam atque Africam in sortem conici, Africam ambo cupientes, uolebant; ceterum Q. Metello
Abbreviated transcription (Latin):
anni cum legati sotioꝵ urbiu ex gretia
quesissent uastatos agros ab Regiis p̾sidii
profectoq ĩ macedenam legato ad res r̃pe¬
tendas non admissum ad philippũ Regez
simul nũciassent iiiiͦ. militu milia cum
sopacro ele traiecta in africam duci ut
una missum legatos ad Regem qͥ ħ adu̾sus
fedus facta uideri patrib nunciarent mictẽdõ
censuit senatus. missi terrentius uarro. cñ.
mamilius .m̾. Aurelius. hiis trib .uͦ. r̃mes
date. Agnus insignis incendio ingenti quo
cliuus publicus ad sclum exustus ⁊ aquaꝵ
magnitudine / s ⁊ hannone ulitate fuit
preter ꝙͣ ꝙ in pace oĩs ytalia erat aꝑta et¬
iam magnam ium frum ex yspania missa.
M. ualerius falco ⁊ m̃. fabius butħo E de
curulis. quaterins eris uitati pͦp. descͥp¬
serunt. Eodem anno qͥntus fabi maximꝰ
moritur ex acte etatis siqͥde ueꝵ ẽ augure
duos ⁊ xl. annos fuisse ꝙ qͥdaz auctores

Expanded text:
anni cum legati sociarum urbium ex Graecia anni cum legati sociarum urbium ex Graecia questi essent uastatos agros ab regiis praesidiis profectosque in Macedoniam legatos ad res repetendas non admissos ad Philippum regem, simul nuntiassent quattuor milia militum cum Sopatro duce traiecta in Africam dici ut  aliquantum una missum, legatos ad regem qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent mittendos censuit senatus. missi C. Terentius Uarro C. Mamilius M. Aurelius ; iis tres quinqueremes datae. annus insignis incendio ingenti, quo cliuus Publicius ad solum exustus est, et aquarum magnitudine, sed annonae uilitate fuit, praeterquam quod pace omnis Italia erat aperta, etiam quod magnam uim frumenti ex Hispania missam M. Ualerius Falto et M. Fabius Buteo aediles curules quaternis aeris uicatim populo discripserunt. eodem anno Q. Fabius Maximus moritur, exactae aetatis si quidem uerum est augurem duos et sexaginta annos fuisse, quod quidam auctores
Abbreviated transcription (Latin):
tarunt. quib deficientib ia nlła alia res
eam ꝙ̃ propinquitas terre młtitudoq a
castris litus effusa tueri potuiss. Co̾citata
enim Remis ꝙͣto maxime ui poterant ĩ t̾rã
cum imisissent/ nauis tm̃ iactura facta
Incolumes ip̃i euaserunt. Ita alio super alio
scelere cum haud dubie inducie rupte ẽent
Lelius fuluiusq ab Roma cu legatis Cãta¬
ginensib uencrunt quib scipio et si nõ
Induciaꝵ fides modo a/ Cartaginensibus
s ius eciam gentium in legatis uiolatum
Cum dixisset legatis dimissis bellũ parabat
Hanibali iam terra appropinquati iussus
enautico sinu descendere ĩ malu̾ unꝰ ut spi¬
cularetur quan tenerent Regionez cum
dixiss sepulcrum dirutum prora spectare
abhominatus preteruchi uisso gubẽnatore
Lentim appulit classem atq ibi copias expo¬
suit. Hec eo anno in afriça gesta ĩseqͥntia
nõ coñs facti sunt. Ceteꝵ exitꝰ suꝑioĩs

Expanded text:
tarunt. quis deficientibus iam nulla alia res tarunt. quis deficientibus iam nulla alia res eam quam propinquitas terrae multitudoque a castris in litus effusa tueri potuit. concitatam enim remis quanto maximo impetu poterant in terram cum immisissent, navis tantum iactura facta, incolumes ipsi evaserunt. ita alio super aliud scelere cum haud dubie indutiae ruptae essent, Laelius Fuluiusque ab Roma cum legatis Carthaginiensibus superuenerunt. quibus Scipio etsi non indutiarum fides modo a Carthaginiensibus sed ius etiam gentium in legatis uiolatum cum dixisset, dimissis legatis bellum parabat. Hannibali iam terrae adpropinquanti iussus e nauticis unus escendere in malum ut specularetur quam tenerent regionem cum dixisset sepulcrum dirutum proram spectare, abominatus praeteruehi iusso gubernatore ad Leptim adpulit classem atque ibi copias exposuit. haec eo anno in Africa gesta; insequentia Nero consules facti sunt. ceterum exitus superioris
Abbreviated transcription (Latin):
Legati neq sciebatur q̃.xͥ. senatus de
bello aut pace senctentia essi Rec dum
Induciaꝵ dies exierat so indigniorem
uilium. l. fabium extemplo misit. qui
cum mltitudinis concursu prope iudati
essent nec reditum tutiore cernerent¬
futurum petierunt a magr̃atib qͦꝵ
auxilio uis ꝓhibita erat ut naue̾ nnc¬
terent que ꝓseq̃rentur date triremes
due cum ad bagandam flum̃ ꝑueissẽt
unde castra Rõmana conspiciebantur
Cartaginez rediere. Classis puica ad uticaz
stationem habebat ex ea tres quatͥremes
seu clam misso a Cartagine nuncio uti
fieret seu has drubale qui classi p̾erat siẽ
publica fraude auso facinus quinq remez
Roma suꝑante ꝑmuntoriu ex alto Re¬
pente agresse sunt/. si neq rostro ferire
celeritate suꝑlabentez poterant/ neq tran¬
silire armati ex humiliore ĩ altiorẽ naue
et defendelant egregie quo ad tela suppedi¬

Expanded text:
legati, neque sciebatur quae senatus Romani de legati, neque sciebatur quae senatus Romani de bello aut pace sententia esset, necdum indutiarum dies exierat; eo indigniorem L. Baebium, L. Sergium, L. Fabium extemplo misit. qui cum multitudinis concursu prope violati essent nec reditum tutiorem futurum cernerent, petierunt a magistratibus quorum auxilio vis prohibita erat ut naves mitterent quae se prosequerentur. datae triremes duae cum ad Bagradam flumen pervenissent, unde castra Romana conspiciebantur, Carthaginem rediere. classis Punica ad Uticam stationem habebat. ex ea tres quadriremes, seu clam misso a Carthagine nuntio ut id fieret, seu Hasdrubale, qui classi praeerat, sine publica fraude auso facinus, quinqueremem Romanam superantem promunturium ex alto repente adgressae sunt. Sed neque rostro ferire celeritate subterlabentem poterant, neque transilire armati ex humilioribus in altiorem navem, et defendebatur egregie, quoad tela suppedi
Abbreviated transcription (Latin):
ongis nauib
ex Sicilia traicienti non cadem fortuna
fuit in conspectum ferme Africe ꝓspero
cursu euectum pͥmo destituit uẽtꝰ dem̃
uersus in a facam turbauit ac passim
naues disiecit ip̃e cum ꝓcãtiꝰ ꝑ adu̾sos
fluctus ingenti Remigum labore einsꝰ
Apollinis ꝓmuntorium tenuit Oneraĩe
pars maxiia ad Egimurum insula ea
sinum ab alto claudit. In quo sita
cartago est .xxx. ferine milia ab urbe
alie aduersus urbem ip̃m ad calidas
aquas delate sunt. omuia in cõspectu
Cartagiis erant. Itaq ex tota urbe in
forui concursum est. Magistratus
senatum uocare. ppͥ. in cur uestibulo
foemerͣ. Ne tanta ex oculis manibusq
amicteretur preda cum quida petite
alii induciaꝵ nec dum emi dies exi¬
erat fidem opponerent. ꝑmixto pene
senatꝰ populiq consilio consensum est
ut classem . l. Nauium hasdrubal egi¬
murum traiceret. Inde ꝑ litora põtusq
dispersas Romanas naues colligeret deste
sunt Non dum reuerterant ab Roma¬

Expanded text:
ongis navibus ex Sicilia traicienti non eadem fortuna fuit. In conspectum ferme Africae prospero cursu evectum primo destituit ventus, dein versus in Africum turbavit ac passim naves disiecit. ipse cum rostratis per adversos fluctus ingenti remigum labore enisus Apollinis promunturium tenuit; onerariae pars maxima ad Aegimurum—insula ea sinum ab alto claudit in quo sita Carthago est, triginta ferme milia ab urbe—, aliae adversus urbem ipsam ad Calidas Aquas delatae sunt. omnia in conspectu Carthaginis erant. itaque ex tota urbe in forum concursum est; magistratus senatum vocare; populus in curiae vestibulo fremere ne tanta ex oculis manibusque amitteretur praeda. cum quidam pacis petitae, alii indutiarum—necdum enim dies exierat—fidem opponerent, permixto paene senatus populique concilio consensum est ut classem quinquaginta navium Hasdrubal Aegimurum traiceret, inde per litora portusque dispersas Romanas naves colligeret. desertae sunt. nondum ab Roma reverterant
Abbreviated transcription (Latin):
Impositis copiis in naues ꝓfectꝰ iux du
superata Sardima ex uulnere moritur.
classe .xͦ. que cura Sardima eẽt capi¬
untur. ħ terra Mariq in partem ytalic
que iacet ad alpes gesta. Consul. c̃.
ẜuilius nłła memorabili re in ꝓuincia
patres cum ẜrulio ⁊ cu luctatio ex ẜuitute
post sextum decimu amiu receptis qui
ad uicum tannetum c a bois capti fuant
hinc patre hinc Catulo lateri cĩcũdãtes
priuato magis ꝙ̃ publico decore insignis
Romam rediit Latum ad pp᷑ est Ne
cum ẜuilio fraudi ess ꝙ patre qͥsella
curuli sediss uiuo cum id ignoraret
rediit ad c̃.n. ẜuiliu coñs. qͥ ĩ brutiis
erat Cosentia aufugum brige besidie
bocriculu sipheu argetanũ Dapencia
Multiq alii in nol¬

Expanded text:
impositis copiis in naues profectus uixdum impositis copiis in naues profectus uixdum superata Sardinia ex uolnere moritur. classe Romana quae circa Sardiniam erat capiuntur. haec terra marique in parte Italiae quae iacet ad Alpes gesta. consul C. Servilius, nulla memorabili re in provincia patre C. Servilio et C. Lutatio ex servitute post sextum decimum annum receptis, qui ad vicum Tannetum a Boiis capti fuerant, hinc patre, hinc Catulo lateri circumdatis privato magis quam publico decore insignis Romam rediit. latum ad populum est ne C. Servilio fraudi esset quod patre, qui sella curuli sedisset, vivo, cum id ignoraret,rediit. ad Cn. Servilium consulem, qui in Bruttiis erat, Consentia, Aufugum, Bergae, Baesidiae, Ocriculum, Lymphaeum, Argentanum, Clampetia multique alii igno
Abbreviated transcription (Latin):
Militum in restituenda pugna cecidit ⁊ duo
et .xx. ferme equites illustres obtriti ab
El ephantis cum Centurionibus aliqͦt
perierunt. ⁊ longius certamen fuiss nim
uulnere ducis concessa uictoria esset.
Mago proxime scilentio noctis profectus
ꝙͦ pati uie ꝑ uusnus poterat itineribus
extentis ad mare in sigures in gaunos
ꝑuenit/. Ibi eum legati a Cartagine pauo
añt dieb insignum gallicum appulsis
nauib adierunt. Iubentes pͥmo qͦ tp
balem. Nam ad eum qͦ isse legatos eade
fubentes facturum ñ in eo ess Cartagi¬
nensium res ut galliam atq ytaliã aͣmiᷤ
obtineant/. Mago non imperio mõ senatꝰ
periculoq patrie motus s metue̾s eciam
ne uictor hostis moranti instaret liguẽsta
ip̃i relinqui Italiam / a penis cernentes
ad eos quoꝵ mox in potestatem futuri
essz deficerent simul spectãs leuiorem in
naiigatione ꝙ in uia iactationez uul¬
neris fore/ ⁊ curationi omnia ꝯmodiora

Expanded text:
militum in restituenda pugna cecidit; et duo militum in restituenda pugna cecidit; et duo et uiginti ferme equites inlustres, obtriti ab elephantis, cum centurionibus aliquot perierunt. et longius certamen fuisset ni uolnere ducis concessa uictoria esset. Mago proximae silentio noctis profectus quantum pati uiae per uolnus poterat itineribus extentis ad mare in Ligures Ingaunos peruenit. ibi eum legati ab Carthagine paucis ante diebus in sinum Gallicum adpulsis nauibus adierunt, iubentes primo quoquem eius Hannibalem—nam ad eum quoque isse legatos eadem iubentes—facturum; non in eo esse Carthaginiensium res ut Galliam atque Italiam armis obtineant. Mago non imperio modo senatus periculoque patriae motus sed metuens etiam ne uictor hostis moranti instaret Liguresque ipsi relinqui Italiam a Poenis cernentes ad eos quorum mox in potestate futuri essent deficerent, simul sperans leniorem in nauigatione quam in uia iactationem uolneris fore et curationi omnia commodiora,
Abbreviated transcription (Latin):
tenuiss ni ex subsidiis terciadetima legio
in prĩam aciem inducta p̾liui dubiũ expe¬
tisset Magoq ex subsidiis gallos integre
legioni opposusset. quib haud magno cẽta¬
mine fusis astati legionis undeame ꝯglobat
se se atq Elephantos tam peditu acie tũbatoᷤᷤ
inuadunt In quos cu pila ꝯfetos cõiecissẽt
nullo ferme frustra emisso onmes retro
in aciem suoꝵ auerter qͣtuo gͣuati buln᷑ib
corruerunt. Tum prima cõmota hostium
acies simul omnib peditib ut aduersos
odore El ephantos ad augendum pauorem
ac tumultum effudiss donec stetit ante
signa Mago sensim referentes ordines et
tenorez pugne ẜuabant. Postqͣ fenore
tranffixo cadentem auferriq ex płio ꝓpe
exanguem uidere extemplo in fuga õnes
ꝯuersi ad .u. milia hostium eo die cesa et
signa militaria duo ⁊ xx. capta nͨ Roanis
que postremo p̾lio affuerat.C. helelius tr̃.

Expanded text:
tenuisset ni ex subsidiis tertia decima legio tenuisset ni ex subsidiis tertia decima legio in primam aciem inducta proelium dubium excepisset. Mago quoque ex subsidiis Gallos integrae legioni opposuit. quibus haud magno certamine fusis hastati legionis undecimae conglobant sese atque elephantos iam etiam peditum aciem turbantes inuadunt; in quos cum pila confertos coniecissent nullo ferme frustra emisso, omnes retro in aciem suorum auerterunt; quattuor grauati uolneribus corruerunt. tum primum commota hostium acies, simul omnibus equitibus, ut auersos uidere elephantos, ad augendum pauorem ac tumultum effusis. sed donec stetit ante signa Mago, gradum sensim referentes, ordines et tenorem pugnae seruabant: postquam femine transfixo cadentem auferrique ex proelio prope exsanguem uidere, extemplo in fugam omnes uersi. ad quinque milia hostium eo die caesa et signa militaria duo et uiginti capta. nec Romanis quae postremo proelio adfuerat, C. Heluius tribunus
Abbreviated transcription (Latin):
pugna et induratus prẽt spem resistendi
hostiu timor ac ne uertatur in audacia
periculum est Equestrez ꝓcella excitemus
oportet si uolumus turbare ac statu mou̾i.
Ego inducam in pugnam Equites. uł ego
hic in pͥmam acie r̃em gera tu quatuor
Legionu Equites in hostez enncte utraz
uellet pr̾ mun̾is parte ꝓcons̃ accipiẽte
quintilius p̾tor cum filio cui Marco
prenomen erat impigro Iuuene ad eqͥtẽ ꝑgit
iussosq ascendere in Equos repente ĩ hostez
eniccit tumultu equestrem ausit clamo
ab legionib additus. Nec stetiss hostium
acies ni mago ad pͥmu Eqͥtu motũ parat̾o
Elephantos extimplo in preliui induxisset.
Ad quoꝵ stridorem odoremq aspectu teriti
Equi uanum equestre auxilium fecerũt
Et ut rem primitꝰ uti cuspide uti cõmmꝰ
gladio possi roboris maioris Ram equ̾e̾ eãt
Itaq inde ablatu pauentib ꝓcul eqͥs meliꝰ
ex interuallo Niumde iaculabant᷑ simul

Expanded text:
pugna, et induratur praeter spem resistendo pugna, et induratur praeter spem resistendo hostium timor, ac ne uertat in audaciam periculum est. equestrem procellam excitemus oportet si turbare ac statu mouere ego inducam in pugnam equites; uel ego hic in prima acie rem geram, tu quattuor legionum equites in hostem emitte.' utram uellet praetor muneris partem proconsule accipiente, Quinctilius praetor cum filio, cui Marco praenomen erat, impigro iuuene, ad equites pergit iussosque escendere in equos repente in hostem emittit. tumultum equestrem auxit clamor ab legionibus additus, nec stetisset hostium acies ni Mago ad primum equitum motum paratos elephantos extemplo in proelium induxisset; ad quorum stridorem odoremque et adspectum territi equi uanum equestre auxilium fecerunt. et ut rem† permixtus, ubi cuspide uti et comminus gladio posset, roboris maioris Romanus eques erat, ita in ablatum pauentibus procul equis melius ex interuallo Numidae iaculabantur. simul
Abbreviated transcription (Latin):
decreuerunt sagula purpurea duo cũ fibuł
et lato clauo tunicis. Equos duos phale¬
ratos bina Equestria arma cũ loricis ⁊ taber¬
nacula militaremq suꝑlectile/ qualem
preberi consuli mos est. ħ Regi p̾tõ mictẽ
iuissus. Legatis in singulos dona ne muꝰi
et uestimenta bina legatis singla coĩtibus
Niumidisq qui ex custodia missi rdirent᷑
Regias ad ħ edes liberas. Loca lautia l̃gati
decreta.¶ Eadem estate qua ħ decreta .rͦ.
et in africa gesta sunt. pͥ. qͥntiliꝰ uarrus.
pͥ. R. ⁊ m̾. Cornelius ꝓconsul in agroin¬
Subrium galloꝵ cum magone peno sigis
colsatis pugnauerunt p̾toris łgioẽs ĩ prĩa
acie fuerunt. Cornelius suas in subsidiis
tenuit/. ip̃e ad pͥma signa ⁊ ꝙ aduectus
ꝓq duob cornib p̾tor ac ꝓcons. milites
ad inferenda in hostes signa sũma ui hõta¬
bantur/. Postꝙͣ nichil conmouebant tum
quintilius Cornelio. Lentior ut uides fit

Expanded text:
decreuerunt, sagula purpurea duo cum fibulidecreuerunt, sagula purpurea duo cum fibulis aureis singulis et lato clauo tunicis, equos duo phaleratos, bina equestria arma cum loricis, et tabernacula militaremque supellectilem qualem praeberi consuli mos esset. haec regi praetor mittere iussus: legatis in singulos dona ne minuset uestimenta bina legatis, singula comitibus Numidisque, qui ex custodia emissi redderentur regi; ad hoc aedes liberae loca lautia legatis decreta. eadem aestate qua haec decreta Romae et in Africa gesta sunt P. Quinctilius Uarus praetor et M. Cornelius proconsul in agro Insubrum Gallorum cum Magone Poeno signis conlatis pugnarunt. praetoris legiones in prima acie fuerunt: Cornelius suas in subsidiis tenuit, ipse ad prima signa equo aduectus; proque duobus cornibus praetor ac proconsul milites ad inferenda in hostes signa summa ui hortabantur. postquam nihil commouebant, tum Quinctilius Cornelio: 'lentior, ut uides, fit
Abbreviated transcription (Latin):
pretor extempło edixit uti edictum Edes
sacras tota urbe aperirent citum eudi
salutandiq deos agendiq grates ꝑtotu
diem pp potestas fieret postero die lgaro
massimisse in senatu introduxit. gtulati
primum senatui sunt ꝙ scipio ꝓppere res
in difrica gexissi deinde grãs ageret ꝙ mas¬
simissam non appellassi mõ Rege si fecissi
restituendo in paternu Regnũ In ꝯͦ post
Siphace sublatu si ita patrib uisũ ẽẽt
sme metu ⁊ certamine ess regnatur deui
collaudatuz cuz ꝓ contione amplissimis
pnoins beneficia ⁊ munera senatꝰ decceto
confirmaret/ ⁊ insi molestu essi illo qͦq
petere massimissam ut Nuuidas captiuos
qui Rome in custodia essent remicterent¬
Hiis igitur sibi amplu apud populares
cuz Rege gratulationem esse. Scipionez
recte atq ordine uideri fecisse ꝙ eũ regez
appellauerit ⁊ quicq̃d aliud fecerit qd̾ cõdi
foret massimisse/ ei patres comprobar ac

Expanded text:
praetor extemplo edixit uti aeditui aedes praetor extemplo edixit uti aeditui aedes sacras omnes tota urbe aperirent, circumeundi salutandique deos agendique grates per totum diem populo potestas fieret. postero die legatos Masinissae in senatum introduxit. gratulati primum senatui sunt quod P. Scipio prospere res in Africa gessisset; deinde gratias egerunt quod Masinissam non appellasset modo regem sed fecisset restituendo in paternum regnum, in quo post Syphacem sublatum si ita patribus uisum esset sine metu et certamine esset regnaturus, dein conlaudatum pro contione amplissimis pionis beneficia et munera senatus decreto confirmaret; et, nisi molestum esset, illud quoque petere Masinissam, ut Numidas captiuos qui Romae in custodia essent remitterent; id sibi amplum apud populares  sibi cum rege gratulationem esse; Scipionem recte atque ordine uideri fecisse quod eum regem appellauerit, et quicquid aliud fecerit quod cordi foret Masinissae id patres comprobare ac
Abbreviated transcription (Latin):
llas r̾usandas
conditiones pacis cuz censuissent qͥppe qui
moram temporis quererent duz anibal
in africa traiceret legutos alios ad sipios
ut inducias facerent alios Romã ad pacẽ
petendam mictunt ducentes paucos ĩspẽ
captiuos ꝑfugasq ⁊ fugitiuos ut impetra¬
bilior pax ess.¶ Multis ante dieb lesuis
cum Si phace pͥmorib q Rumdaꝵ captiuᷤᷤ
Romam uenit. queq ĩ ⁊i frica gesta essent
inde patres Regem in custodiam Albani
mictendum censuerunt. Leliu retinẽdu
donec legati Cartaginenses uenirẽt. suppli¬
catio in quatriduum decreta est .p. elius
p̃. R. senatu misso ⁊ contione inde aduocata
cum L. cecilio in rostra ascendit. Ibi uõ
audientes fusos Cartaginez siue exercitꝰ
deuictum ⁊ captu ingentis nom̃is Rege
Nudam õnem egregia uictoria ꝑagͣta
tacitum continere gaudiu nõ poterant
qum clamorib quibq aliis mł̃titudo so¬
let leticiam in modicam significarẽt. Itaq

Expanded text:
llas recusandas condiciones pacis cum censuissent quippe qui moram temporis quaererent dum Hannibal in Africam traiceret, legatos alios ad Scipionem ut indutias facerent, alios Romam ad pacem petendam mittunt ducentes paucos in speciem captiuos perfugasque et fugitiuos quo impetrabilior pax esset. multis ante diebus Laelius cum Syphace primoribusque Numidarum captiuis Romam uenit quaeque in Africa gesta essent inde patres regem in custodiam Albam mittendum censuerunt, Laelium retinendum donec legati Carthaginienses uenirent. supplicatio in quadriduum decreta est. P. Aelius praetor senatu misso et contione inde aduocata cum C. Laelio in rostra escendit. ibi uero audientes fusos Carthaginiensium exercitus, deuictum et captum ingentis nominis regem, Numidiam omnem egregia uictoria peragratam, tacitum continere gaudium non poterant quin clamoribus quibusque aliis multitudo solet laetitiam immodicam significarent. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
u̾se incolumi future iteꝵ hostui bñficõ
imperiu ex uictis hostib. pͥ. R. nõ ꝑni
in Africam se ait ⁊ spem suam ꝓspero
belli euentu auctam uictoria se ñ pacẽ
domu reportaturum esse tamen Cum
uictoriam prope in manib habeat pacez
nõ abnuere ut omnes gentes sciant
pacis se has dicere captiuos ⁊ ꝑfugas ⁊ fugi¬
tuios restituant ⁊ exercitus ex Italia ⁊ galla
deducant yspania abstineant insulis
oĩb que inter ytaliam ⁊ africam sunt
decedent naues longas preter .xx. ones
traddant tritici quingenta ordei cec.
milia modiu pecunie sũma quantũ
Imꝑauerit paꝵ ꝯrienit. Alibi quinq
milia talentuz alibi qͥnq nusia pondo
Argenti Alibi duplex stipendiu militib
Imꝑatum inuenio. Hiis conditionibus
inquit si placeat pax tͥduu̾ ad ꝯsultadũ
dabitur/ Si placiit mecuz inducia facite
Romam ad Seuatu mictite legatos.
ita diunissi Cãtiginieses ils iusado

Expanded text:
rsae, incolumi futurae iterum hostium beneficio; rsae, incolumi futurae iterum hostium beneficio; imperium ex uictis hostibus populum Romanumin Africam se ait, et spem suam prospero belli euentu auctam, uictoriam se non pacem domum reportaturum esse; tamen cum uictoriam prope in manibus habeat, pacem non abnuere, ut omnes gentes sciant pacis se has dicere: captiuos et perfugas et fugitiuos restituant; exercitus ex Italia et Gallia deducant; Hispania abstineant; insulis omnibus quae inter Italiam atque Africam sint decedant; naues longas praeter uiginti omnes tradant, tritici quingenta, hordei trecenta milia modium. —pecuniae summam quantam imperauerit parum conuenit; alibi quinque milia talentum, alibi quinque milia pondo argenti, alibi duplex stipendium militibus imperatum inuenio. —'his condicionibus' inquit 'placeatne pax triduum ad consultandum dabitur. si placuerit, mecum indutias facite, Romam ad senatum mittite legatos.' ita dimissi Carthaginienses nullas recusandas
Abbreviated transcription (Latin):
Numidie potiunde scipio. E. Lelio cuz
Si phace aliisq captuius Roma misso cũ
quib ⁊ massimisse legati profecti sunt
ip̃e ad tineta rursus castra refert ⁊ que
mummenta incoauerat ꝑmiũt. Carta¬
gienses non breui soluz s prope uano
gaudio ab satis ꝓspera in p̾ns oppug̃tide
classis ꝑfusi post famaz capti siphacis i
quo plus prope. ꝙͣ in hasdrubale atq exẽ¬
citu suo spei reposuerant ꝑculsi Iam nullo
actore belli ultro audito oratores ad pacez
petendam mictũt .xxx senioꝵ principes
id erat sãctius apud illos consiliu maxi¬
mumq ad ipm senatu regendũ missi
qui ubi in castra romana ⁊ in pretorium
ꝑuener. more adulantiu accepto credo
ex ea Regione ex qua oriundi erãt ꝓcu¬
buerunt. Conueniens or̃o tã humili ad¬
ulationi fuit. non culpa pͣgantiu sed
transferentium micium culpe in aĩbal¬
Impatiendeq eius auctores ueĩa Ciui
petebant. Cuiiiz temeritate bis iam ate¬

Expanded text:
Numidiae potiundae. Scipio C. Laelio cum Numidiae potiundae. Scipio C. Laelio cum Syphace aliisque captiuis Romam misso, cum quibus et Masinissae legati profecti sunt, ipse ad Tyneta rursus castra refert et quae munimenta incohauerat permunit. Carthaginienses non breui solum sed prope uano gaudio ab satis prospera in praesens oppugnatione classis perfusi, post famam capti Syphacis in quo plus prope quam in Hasdrubale atque exercitu suo spei reposuerant perculsi, iam nullo auctore belli ultra audito oratores ad pacem petendam mittunt triginta seniorum principes; id erat sanctius apud illos consilium maximaque ad ipsum senatum regendum uis. qui ubi in castra Romana et in praetorium peruenerunt more adulantium—accepto, credo, ritu ex ea regione ex qua oriundi erant—procubuerunt. conueniens oratio tam humili adulationi fuit non culpam purgantium sed transferentium initium culpae in Hannibalem potentiaeque eius fautores. ueniam ciuitati petebant ciuium temeritate bis iam eue
Abbreviated transcription (Latin):
melius me morituram fuisse sinõ ĩ funẽ
modo nupsiss non locuta est ferotius ꝙͣ
acceptum poculum nłło trepidatioĩs signo
dato Impauide hausit quod uͥ nũciatũ est
Scipioni ne quid eger ammi ferox Iuuenis
grauius consuleret accitũ eu extẽplo nũc
sodatur nũcq temeritate tem̃itate alia
ablu̾it tristioremq rem ꝙͣ noceͣ fuit fe¬
cerit Leuiter castigat. Postero die ut a
pũti motu auerteret ammũ eius ĩ tͥbrinas
ascendit ⁊ contionem aduocari iussit. Ibi
Massimissam pͥmu Regem appellatũ exi¬
miisq ornatum laudib aurea corona aur̃a
patera scella curuli eburnea. Et Scipione
Eburneo toga picta ⁊ plamata tunica donat
addit urbi honorez ñ magnificentiꝰ quicꝙ̃
triumpho apud Romanos neq tͥũphãtib
corona donat ⁊ alii militares uiri. ꝓut
a quoq nauata opera erat donati. Hiis
honorib mollitur Regis ammus erectꝰ
in spe propinqua sublato siphace om̃s

Expanded text:
melius me morituram fuisse si non in funere melius me morituram fuisse si non in funere meo nupsissem.' non locuta est ferocius quam acceptum poculum nullo trepidationis signo dato impauide hausit. quod ubi nuntiatum est Scipioni, ne quid aeger animi ferox iuuenis grauius consuleret accitum eum extemplo nunc solatur, nunc quod temeritatem temeritate alia luerit tristioremque rem quam necesse fuerit fecerit leniter castigat. postero die ut a praesenti motu auerteret animum eius, in tribunal escendit et contionem aduocari iussit. ibi Masinissam, primum regem appellatum eximiisque ornatum laudibus, aurea corona aurea patera sella curuli et scipione eburneo toga picta et palmata tunica donat. addit uerbis honorem: neque magnificentius quicquam triumpho apud Romanos neque triumphantibus corona donat; et alii militares uiri, prout a quoque nauata opera erat, donati. his honoribus mollitus regis animus erectusque in spem propinquam sublato Syphace omnis
Abbreviated transcription (Latin):
fidei sue temiere obstricte ꝯͥ sulẽt ꝓmisisse
enim se in nllius potestate eã traditurũ.¬
Et p̾torio ĩ tabernaculu suu ꝯfusus cõ¬
cessit. Ibi arbitris remotis cu crebro suspiõ
et gemitu quo facile a circiunstantibus
taber naculu exaudire poss aliꝙͣtu tẽporis
consumpsiss ingenti ad pestremuz edito ge¬
Regio more ad incerta fortune uenenum
erat mixtum in poculo ferre ad Sophoma
iubet ac simul nunciare massimissam¬
libenter pͥma eidem fidem p̾statũ fuisse ꝙͣ
uir uxori debuerit quomam arbitriu eius¬
qui possint adimant secundam fidez p̾star
ne uiua in potestate Romanoꝵ ueniat meo̾r
patris imꝑatoris patrieq ⁊ duoꝵ Regũ qͥb
nupta fuiss sibi ip̃a consuleret. Hũc nũcuĩ
ac simul uenereum ferens minister cũ ad
Siphoniam uenisset. Accipio in qͥt nup¬
ciale miius neq ingratu. si nichil maius
uir uxori prestare potuit. hoc tñ nuncia

Expanded text:
fidei suae temere obstrictae consuleret—promisisse fidei suae temere obstrictae consuleret—promisisse enim se in nullius potestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. ibi arbitris remotis cum crebro suspiritu et gemitu, quod facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremum edito geregio more ad incerta fortunae uenenum erat, et mixtum in poculo ferre ad Sophonibam iubet ac simul nuntiare Masinissamlibenter primam ei fidem praestaturum fuisse quam uir uxori debuerit: quoniam eius arbitrium qui possint adimant, secundam fidem praestare ne uiua in potestatem Romanorum ueniat. memor patris imperatoris patriaeque et duorum regum quibus nupta fuisset, sibi ipsa consuleret. hunc nuntium ac simul uenenum ferens minister cum ad Sophonibam uenisset, 'accipio' inquit 'nuptiale munus, neque ingratum, si nihil maius uir uxori praestare potuit. hoc tamen nuntia,
Abbreviated transcription (Latin):
ab circumfusis utiq uoluptatib qui eas
temperantia sua frenauit ac domuit młto
maius decus maiorezq uictoria sͥ peꝑit
ꝙ̃ nos siphace uicto habem q̃ me absente
strenue ac fortiter fecisti libent̃ ⁊ cõme¬
moraui ⁊ memini. Cetera te ipm r̾putar
tecu ꝙͣ me dicente e rubescere malo sifas
pͥp. rͥ. hauspiciis uictus captusq est. Itaq
ip̃e coniu̾xit Regnu agͥ oppida hõm̃es
qui incelunt/. quicqͥd demiq Siphaci fuit
preda pͥpͥ. xͥ. est ⁊ Regem ⁊ ꝯiuge eius etã
si nõ ciuis Cartagmiensis ess eciam si nõ
patrem eius imꝑatorem hostiu iuderemus
de ea Iudiciuz atq arbitriuz esse q̃ Regez
nobis socium alienasse atq in arma coe¬
gisse p̾cipitem dicatur. uince ammũ caue¬
ne deformes ml̃ta bona uno uicio et tot
solu suffusus. s lacrie etiaz cborte et
cum se quide in potestate futũ ĩmꝑatoĩs
dixiss orassq eum ut ꝙtu r̃s sineret

Expanded text:
iculi quantum ab circumfusis undique uoluptatibus. qui eas iculi quantum ab circumfusis undique uoluptatibus. qui eas temperantia sua frenauit ac domuit multo maius decus maioremque uictoriam sibi peperit quam nos Syphace uicto habemus. quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoraui et memini: cetera te ipsum reputare tecum quam me dicente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis uictus captusque est. itaque ipse coniunx regnum ager oppida homines qui incolunt, quicquid denique Syphacis fuit, prsi non ciuis Carthaginiensis esset, etiamsi non patrem eius imperatorem hostium uideremus,  Romani de ea iudicium atque arbitrium esse quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. uince animum; caue deformes multa bona uno uitio et tot solum suffusus sed lacrimae etiam obortae; et cum se quidem in potestate futurum imperatoris dixisset orassetque eum ut quantum res sineret
Abbreviated transcription (Latin):
sulto neq expectato lesio fiebant tanq
preceps festinatio. ut quo die captũ hostez
iudiss eo matͥmonio u̾ictã acciperet et
ad penates hostes sui nupciales saccum
conficerent. Eo fediora hec uidebantur
Scipioni ꝙ ip̃m in yspania iuuenẽ nlłiꝰ
Forma pepulerat captiue. ħ secũ uol¬
uenti Lelius ac massimissa suꝑuene¬
runt quos cu pariter ambos benigno
uultu excepiss ⁊ egregiis laudibus
freq̃nti pretorio cel ebrass abductum
in secretu massimissam sic alloquit᷑.
Aliqͣ re existimo Maximissa intuentez
in me bona ⁊ principio in yspania adiu̾¬
gendam metũ amicicia uenisse ⁊ postea
in Africa te ip̃m spesq oĩs tuas tu¬
in fidem meam ꝯmisisse atq nłla
eaꝵ uirtus est ꝑꝑ quas sim appetendꝰ uisus
in qua ego eque nisi temperãtia ⁊ ꝯtinẽtia
libidinu gloriatus fuerim. Hãc te quaꝵ
ad ceteras tuas eximias uirtutes Maximissa

Expanded text:
sulto neque exspectato Laelio faciebant tamque sulto neque exspectato Laelio faciebant tamque praeceps festinatio ut quo die captam hostem uidisset eodem matrimonio iunctam acciperet et ad penates hostis sui nuptiale sacrum conficeret. et eo foediora haec uidebantur Scipioni quod ipsum in Hispania iuuenem nullius forma pepulerat captiuae. haec secum uolutanti Laelius ac Masinissa superuenerunt. quos cum pariter ambo et benigno uoltu excepisset et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset, abductum in secretum Masinissam sic adloquitur: 'aliqua te existimo, Masinissa, intuentem in me bona et principio in Hispania ad iungendam mecum amicitiam uenisse et postea in Africa te ipsum spesque omnes tuas in fidem meam commisisse. atqui nulla earum uirtus est propter quas tibi adpetendus uisus sim qua ego aeque ac temperantia et continentia libidinum gloriatus fuerim. hanc te quoque ad ceteras tuas eximias uirtutes, Masinissa,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse nõ pͥncipiu tu̾c se inuasisse tuc
hospicia pͥuata ⁊ publica federa oĩa ex aĩo
exiecisse cum Cartagmensez matronaz
demu acceperit illius nuptialib facib
Regia conflagrasse suam illã furia
pestemq omnib deliramentis animũ
suum auertisse atq alienasse n qͥescer
doñ ip̃a manib suis nephaĩa s ãma
aduersꝰ hospite atq amicu inducẽt
ꝑdito tamen atq afflicto sͥ ħ ĩmiseiis
solacii esse ꝙ in omniu hom̃u inimi¬
cissimus sibi domu ac penates eandez
pestem ac furiam transisse uideat neq
prudentiorem neq cõstantiore massi¬
missam qͣ Syphacem esse ⁊ iuue̾ta ĩcau¬
tiorem certe stultius illu atq intẽpe¬
ratiue eam ꝙ̃ se se duxisse. ħ nõ hostili
modo odio s amoris ecia stimulis
amatam apud Emulu cernens cu
dixiss non mediocri cura scipionis
animu pepulit in fide cͥminib rapte
prope integram. Nam nuptie neq cõ¬

Expanded text:
fuisse, non principium; tum se insanisse, tum hospitia priuata et publica foedera omnia ex animo eiecisse cum Carthaginiensem matronam domum acceperit. illis nuptialibus facibus regiam conflagrasse suam; illam furiam pestemque omnibus delenimentis animum suum auertisse atque alienasse, nec conquiesse donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma aduersus hospitem atque amicum induerit. perdito tamen atque adflicto sibi hoc in miseriis solatii esse quod in omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eandem pestem ac furiam transisse uideat. neque prudentiorem neque constantiorem Masinissam quam Syphacem esse, etiam iuuenta incautiorem; certe stultius illum atque intemperantius eam quam se duxisse. haec non hostili modo odio sed amoris etiam stimulis amatam apud aemulum cernens cum dixisset, non mediocri cura Scipionis animum pepulit; et fidem criminibus raptae prope inter arma nuptiae neque con
Abbreviated transcription (Latin):
cum.mͥ. ẜuilio magistro Eqͥtu circũ¬
cundis Italie urbibus/ que bello alienate
fuerant notandisq singlarũ causis
consumpsit.¶Per induciaꝵ tp̃us rex
Sardima ab lentulo prͣ. centuz hone¬
rarie naues cum cõmeatu xx. Rostrataꝵ
presidio ⁊ ab arte ⁊ ab tempestatib maĩ
tuto in Africam transimẜunt. cñ. Eta¬

Expanded text:
cum M. Seruilio magistro equitum circumcum M. Seruilio magistro equitum circumeundis in Italia urbibus quae bello alienatae fuerant noscendisque singularum causis consumpsit. per indutiarum tempus ex Sardinia a P. Lentulo praetore centum onerariae naues cum commeatu uiginti rostratarum praesidio, et ab hoste et ab tempestatibus mari tuto, in Africam transmiserunt. Cn. Octa
Abbreviated transcription (Latin):
culatores non legatos uenisse arguebdt
fubendosq ex italia secedere ⁊ custodes
cum hiis ubiq ad naues mictẽdos scipi¬
oniq scribendum ne bellu remicteret
Lelius fuluiusq adiecerunt ⁊ sipioñ
in eo positam habuisse spem pacis si
eos exercitusq expectantes deinde qͣniᷤᷤ
recentiu fedeꝵ ⁊ deoꝵ õmu oblitos bellu
gesturos eo magis in leuini sẽctentia
discessum/ Legati pace infecta ac prope
sine responso dimissi. per eos dieͤᷤ cu
ẜuilius consul haud dubius qͥn paci
ytalie pen se gloria esset/ uelut pulsi
ab se Anibalem ꝑseꝙͣs in siciliã inde
in Africam transiturus traiecit quod
ubi Rome uulgatum est pͥmo cẽsuerũt
patres/ ut pr̃ scriberet consuli Senatũ
equm censere in ytalia reuerti eum.
Deinde cum p̾tor sũpturum eu̾ lictas
suas diceret dictator ad ipm creatus
p̾. sulpicius ꝓ iure maioris Imꝑii cosu¬
Lere in ytaliam reuocauit. Reliqͣm ãni

Expanded text:
culatores non legatos uenisse arguebat, culatores non legatos uenisse arguebat, iubendosque Italia excedere et custodes cum iis usque ad naues mittendos, Scipionique scribendum ne bellum remitteret. Laelius Fuluiusque adiecerunt et Scipionem in eo positam habuisse spem pacis si eos exercitusque exspectantes; deinde quamuis recentium foederum et deorum omnium oblitos bellum gesturos. eo magis in Laeuini sententiam discessum. legati pace infecta ac prope sine responso dimissi. per eos dies Cn. Seruilius consul, haud dubius quin pacatae Italiae penes se gloria esset, uelut pulsum ab se Hannibalem persequens, in Siciliam, inde in Africam transiturus, traiecit. quod ubi Romae uolgatum est, primo censuerant patres ut praetor scriberet consuli senatum aequum censere in Italiam reuerti eum; dein, cum praetor spreturum eum litteras suas diceret, dictator ad id ipsum creatus P. Sulpicius pro iure maioris imperii consulem in Italiam reuocauit. reliquum anni
Abbreviated transcription (Latin):
Iuuenes erant dicerent legati cõclamatũ
ex oĩ parte curie est punica fraude elc̃tos
qui ueterem pacem repetere̾t cuius ip̃i nͥ
neminissent. Emotis deinde cur̃ legatis
senctencie interrogari cepte. M. liuiꝰ .cͥ. ser¬
uilium coñs. euz qui proprior ess arces¬
sendum ut coram eo de pace agerẽt cen¬
sebat. Cum de re maiore ꝙͣ quãta eet con¬
sultatio incidere non poss non uideri
sibi absente consulu altero ambobusq
eam rem agi satis ex dignitate .p̃.xͥ. eẽ.
qͥ. metellus qui trieno ante conssul
dictatorq fuerat cum Scipio cede̾do exer¬
citus agros porłando in eã necessitatẽ cõpu¬
lisset hostes ut supplices pate̾ peterent
Et nemo onniz ueruis extiãre poss
qua mente ea pax peteretur ꝙ̃ euz qui
ante portas Cartaginis bellu gereret
Nullius alterius consilio ꝙ̃ scipionis
accipiendam annuendamqz pacez esse.
Talerius Leuinus qui bis ꝯsul fua̾t spe¬

Expanded text:
iuuenes erant— dicerent legati, conclamatum iuuenes erant— dicerent legati, conclamatum ex omni parte curiae est Punica fraude electos qui ueterem pacem repeterent cuius ipsi non meminissent. emotis deinde curia legatis sententiae interrogari coeptae. M. Liuius C. Seruilium consulem qui propior esset arcessendum ut coram eo de pace ageretur censebat; cum de re maiore quam quanta ea esset consultatio incidere non posset, non uideri sibi absente consulum altero ambobusue eam rem agi satis ex dignitate populi Romani esse. Q. Metellus , qui triennio ante consul dictatorque fuerat: cum P. Scipio caedendo exercitus agros populando in eam necessitatem hostes compulisset ut supplices pacem peterent, et nemo omnium uerius existimare posset qua mente ea pax peteretur quam qui ante portas Carthaginis bellum gereret, nullius alterius consilio quam Scipionis accipiendam abnuendamue pacem esse. M. Ualerius Laeuinus , qui bis consul fuerat, spe