comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licã aibienamus adducentes eã sanã demartr¬
ris loco : Tum uero tantus ab utroq sexuad¬
mirationis clamor exhortusẽ. ut uox continu¬
ata cũ lacrimii ñ uideret᷑ posse finiri : ꝑducta ẽ ac̃
ad eũ locũ ubi paulo ante steterat tremens:
ex ultabant eã similẽ fr̃ . cui doluerant reman¬
iuse dissimilẽ : łt ñdũ fusas pcessuas ꝓ illa iam
tam̃ puuã uoluntatẽ tã cito exauditã eõcerne¬
bant: ex ultabant in di laudẽ uocesine uerbis tanto
sonitu quantũ niãe aures ferre uix possent : Quid
erat in cordib exultantiũ nisi fides x p̃iꝓquostephani
sanguis effususẽ : Euinisi huicfidei adtestant̃ista
mira cula in qua p̃dicat᷑ xp̃s resurrexisse in carne:
et incȩlũ ascendis secũ carne : Quia & ipsimartyres
sed morien do uicerunt: Proista sidemortui sunt.
quihaec ad nõ impetrare poss̃ ꝓpt̃ cuius nom̃occisis:
prohac fide p̃cessit eorũ mira patientia udiis mira¬
culis tanta ista potentia sequeret᷑ : Namsic arnis

Expanded text:
licam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum vero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut vox continuata cum lacrymis, non videretur posse finiri. Perducta est ad eum locum, ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant, remansisse dissimilem, et nondum fusas preces suas pro illa, jam tamen praeviam voluntatem tam cito exauditam esbant, exsultabant in Dei laudem voces, sine verbis, tanto sonitu, quantum aures nostrae ferre vix possent. Quid erat in cordibus exsultantium, nisi fides Christi pro quo Stephani iderunt. Cui, nisi huic fidei adtestantur ista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne? quia et ipsi martyres sed moriendo uicerunt; pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis
Abbreviated transcription (Latin):
extendit̃ silocus ẽ intercaclũ etaquas sic̃ aqua¬
rũ inter ipsũ erterras ẽ constitutuse postteno
suta ẽ elementorũ ordo dispositus. ut secundũ
platonẽ duob. mediis. Ide acre etaquaduo
extrema idẽ ignis et terra iungant᷑ caeliq ob¬
tineat ille summilocũ haec auͣt imiuelut fun¬
daminis mund : etideo incȩlo ẽẽ non potẽ t̃ra
Curẽ ipseignis interra᷑ Secundũ quippe ratio
nẽ lta sta duo elementã in locis ꝓpriis imoacsũ¬
mo terra &ignis ẽẽ debuer̃ Vtquẽ ad modũ no¬
lunt in sum moeẽ posse ualunt irsunimo capest¬
quodimiẽ : Ita nec inimo posset ẽẽ quodsummie:
Sicut ergo nullã putant uelce. uel eut uraer
terrȩ particulã incȩlo ita nullã particulam
udere debuim̃ ignis intra. Nunc uero non solu
int̃ris uerũ etiã subterris itaẽ : ut eũ cructent
uerei cesmontiũ prȩter qd inusib hominum
etẽẽ ignẽ interra et eũ nasci uidem us exterita

Expanded text:
extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquaextenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo terra et ignis esse debuerunt, ut quemadmodum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo esse posset quod summi est. Sicut ergo nullam putant vel esse vel futuram esse particulam terrae in coelo, ita nullam particulam videre debuimus ignis in terra. Nunc vero non solum in terris, verum etiam sub terris ita est, ut eum eructent vertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci videmus de terra,
Abbreviated transcription (Latin):
aqua detiberi: et ad suos iudices. nulla eĩ parte
stillante portasse: quis aquȩ pondus supra cri¬
brũ tenuit : Quis tot cauernis patentib nihilino
interrã cadere ꝑmisit : Responsuri sunt: aliquis
dr aut aliquis daemon: Sidr. num quimaior
ẽdo ꝗ fecit hunc mundũ: sida emoninũ quid poten¬
torẽ angelo qđ o seruit a quo factus ẽ mundus: Sier¬
go ds minor ł angelus uel dac monpotuit pondus
humi di elamenti sic suspendere : ut a quarũ uide¬
auferre ñpoterit : uti neodẽ elem̃tohabitet uiu¬
sicatũ corpinquo uoluerit ui uificansisps: Deinde
cuaera mediũ ponant interignẽ desuꝑeta quã subt:
quidẽ quod eũ interaquã eta quã et intera qua etteriã
sepȩ inuenimꝰ: Quidenĩ uolunt ẽẽ a quosas nubes
interquas & maria aermedius repperit : uonam
quã subaere interriscurrant suꝑ aera innubibus
pendeant: Cur deniq aer ẽ mnedius. intersum ma
cadi etnuda terrarũ quaquauerisum orbis

Expanded text:
aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? Responsuri sunt: \'Aliquis deus aut aliquis daemon.\' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideauferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam et aquam et inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius reperitur? Quonam, quam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Quur denique aer est medius inter summa caeli et nuda terrarum, quaqua uersum orbis
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ẽ quis nexhorreat illã deformitatẽ : Nam̃
hoc et deunguib: uidet̃ necessario secuturum:
utredeat tãmultũ quod corporis curatura de secuit
aliis minuet᷑ Ac ꝑ hoc ñ ꝗd erat recipiendũ sed alic ubiaimꝰ & ro¬

Expanded text:
turum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam turum est, quis non exhorreat illam deformitatem? Nam hoc et de unguibus videtur necessario secuturum, ut redeat tam multum quod corporis curatura desecuitaliis minuetur. Ac per hoc, non quod erat recipiendum, sed alicubi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ deparuulis uersant unde illis mensura
corporas quã nunc defuisse uidemus accedat
cũ inhac aetate moriunteir : neq enĩdicturi sumꝰ
eos non resurrecturos : qui nonsolũ generationis ue¬
rũ etiã regenerationis capaces sunt : De inde inter¬
rogant : quem modũ ipsa aequalitas habitura sit :
deplurimis quaer : unde illis accessurũ sit quod hic
defuit : si hoc quisq recipiet quod hic habuit:
Si aut̃ qđ ait apłus. occursuros nos omnes in men¬
surã aetatis plenitudinis xp̃i. et illud alterum:
quos p̃destinauit conformes imaginis filusui:
sic intellegendũ ẽ : ut statura et modus corporis
xp̃i : omniũ qui in regno eĩ erunt. humanorũ
corporũ sit futur us multis erit in quiunt de
magnitudine: et longit udine corporis detra¬
hendũ: E tubi iã erit capillus capitis ur̃i ñ peribit:
peribit quãuis et deipsis capillis possit inquiri utrũ
redeat quicquid tondentib decidit: quodsir edi¬

Expanded text:
nem de paruulis uersant, unde illis mensura nem de paruulis uersant, unde illis mensura corporis, quam nunc defuisse uidemus, accedat, cum in hac aetate moriuntur. Neque enim dicturi sumus eos non resurrecturos, qui non solum generationis, uerum etiam regenerationis capaces sunt. Deinde interrogant, quem modum ipsa aequalitas habitura sit. de plurimis quaerunt, unde illis accessurum sit, quod hic defuit, si hoc quisque recipiat, quod hic habuit; si autem, quod ait apostolus, occursuros nos omnes in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et illud alterum: Quos praedestinauit conformes imaginis filii sui, sic intellegendum est, ut statura et modus corporis Christi omnium, qui in regno eius erunt, humanorum corporum sit futurus: \'Multis erit, inquiunt, de magnitudine et longitudine corporis detrahendum; et ubi iam erit: capillus capitis uestri non peribit, peribit? Quamvis et de ipsis capillis possit inquiri, utrum redeat quidquid tondentibus decidit. Quod si redi
Abbreviated transcription (Latin):
Sectidlie en qui unt ignis ẽ tranquillus purus innoxius
eln p it eruuis ist eant turbidus funeus cstuot¬
blis atq corruptor Noc tam cotuins eomonte
in quib iu giter extuat cauernaqiteri arum uderte
estosit iluiste disimils ut terrenis habitationibus
congruat : Curergo nolunt ut credamusnatura cor¬
porũ terrenorũ aliquando incorruptibile factan
Caelo conuenientẽ fut urã sicut nuncignis corrupti¬
bilis lus conuenit terris: Nihiligit᷑ ad ferexponderib:
atq ordine elementorum : unde omnipotentito
quominus faciat corpora nt̃a talia ut etiã incȩlo
sissime quaerere : et sidẽ qucredimꝰ resurrec¬
turã carnẽ ita quaerendo ad solent in ridere:
utrũ statura etrobur ae qualia fut ura sint
omnib: adiuersȩ corporũ quantitatis. Si enĩ
aequalitas erit corporũ unde hab ebunt
quod hic ñ habuer̃ in mole corporis illi abor¬
tiui si rerurgent & ipsi: aut si ñ resurgent
quia nec nati sunt sed effusse andem quȩstio¬

Expanded text:
Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus; iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis adque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus iugiter aestuat. cauernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: quur ergo nolunt, ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam caelo conuenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his conuenit terris? Nihil igitur adferunt ex ponderibus adque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in caelo sissime quaerere et fidem, qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo adsolent inridere: utrum statura et robur aequalia futura sint omnibus an diuersae corporum quantitates. Si enim aequalitas erit corporum, unde habebunt quod hic non habuerunt in mole corporis illi abortiui, si resurgent et ipsi? Aut si non resurgent, quia nec nati sunt, sed effusi, eandem quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ potuerint repperire : Nam quod & filio
cham quocabatur mesralim.: aegyptii ꝑ hibentur
xorti nullahic resonat origo uocabuli sicut
na a hiopum : ꝗ dicunt᷑ ad eũ filiũ chamꝑtine¬
re : ꝗ chus appollatus est: Et fiomĩa considerent

Expanded text:
gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerent
Abbreviated transcription (Latin):
tes facere : si post phalech fratrẽ suũ iatan
natusẽ. sic post eũ cõmemoratus est.: Quando
quidẽ tẽpore quonatus ẽ phal& h duusa ẽ terra
Pro inde intellegendum ẽ priorẽ quidẽ nominatũ:
sedlonge postfratrẽ suum ittan fuisse natum.
cuius iactan duo decimfiliitã grandesiã samilias
haberent ut in linguas proprias diuidipossent
Siceñĩ potuit prior comemorari quier at a&ate
posterior quẽ ad modum prus cõmemoratisunt
& trib filuis noe ꝓcreati. filii iaphah quierat mini¬
mus eorum deinde filii cham quierat medius.:
post tremo filii sem quierat primus et maximus.
Illarum autẽ gentium uocabula partim manse¬
runt ita ut hodieq appareat unde fuer intderi¬
uata sicut & assur assrrii et & eber haebrei: Par¬
tim tẽporis u& ustate mutata sunt : ita ut uix ho¬
mines doctissimi antiquissimas historias ꝑscru¬
tantes n& omniũ sed aliquarum &istis origenes

Expanded text:
tes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan tes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus in signe q̃uod in diebus eĩ ter radiuisa sit.
N& mouere nos deb& quo modo potuerit grgans
nebroh adillud aeatis occurrere : quobabylon
conditaẽ: et confusio facta linguarum atq:
& hoc diuisio gentiũ: non eñi quia eberquis&x¬
tus ẽ anoe ille aũt quartus. id eo ñ potuerunt
adidẽ tẽpusconuenire uiuendo: Noceñi con¬
tigit: cũ plus uiuerent ub i pauciores sunt gene¬
rationes minus ubi plures autseruis naticẽnt
ubi pauciores: maturius ubiplures: Sane in¬
tellegendũ ẽ quando terra diusa ẽ : non solũ
iamnatos ceteros filios filiorum. noe qui cõme¬
morantur patres gentium: sed & iã ei &atis
fuis senumerosas familias haberent : quae
digne fuissent nominib: gentium. Unde
quaquã putandũ quodeo fuer int ordinege¬
niti : quo cõmemorati leguntur: Alioquin
duodecim filii i&tan: ꝗ erat alius filius eber
frat̃ phal&ch. quomodo potuerunt iam gen¬

Expanded text:
tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gen
Abbreviated transcription (Latin):
huius ñ prauũ apperiusse uestigium : qđ cũ aliȩ
gentes plecterentur mutanone linguarum.:
adistam ñ ꝑuenit talȩ supplicium. Sed adhuc
illud mou& : quomodo patuerunt singulas
gentes facere : eber et filius eius phal&h: siun a
lingua ꝑmansit ambobus. et terte una est
hebreagens &x eber ꝓpagata usque ad habrahiã
etꝑ eũ de inceps dona magnus fier & populus.
ihł Quomodo igitur om̃s filii qui cõmemo¬
ratis triũ filiorum noe fecerunt singulas
gentes sieberet phalah singulas non fecer̃
Nimirum ẽ illud ꝓbabiluis quod gigans ille
nebroth : fecerit &iam ipsegentẽ suam : sed
ꝓp̃t &xcelentiã dominationis ettorporis seor sũ
eminentius nominatus ẽ. ut maneat nume¬
rus septuaginta duarum gentiũ atq lin¬
quarũ : Phalah aũt ꝓpt̃ ea cõmemoratus
ẽ ñ quot gentẽnfecerit: Nam eadem
ipsaẽ eĩgens haebrea eademq lingua. sed ypt̃

Expanded text:
huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta etstirpem xp̃i habere potuerunt N& heber
ipse eadem linguam in uniũ sam ꝓgeniẽ suam
refudit: sed in ea tantum cuius generationes per¬
ducuntur ad abrahã: Quã ꝓpt̃ & iã siñ eudenter
&x pressum ẽ fuisse aliquid piumgenus hominum:
quando ab impiis babrlonia condebatur: non ad
hoc ualuit hax obscuritas ut querentis fraudar&ur.
sed potius ut &xerceretur intentio.: Cũ enĩ legitur
unã fuisse linguam: primitus omniũ etante om̃s
filiossem : cõmendatur eber: quamuis & illo quin¬
tus oriatur. et haebrea uoatur lingua. quã parri¬
archarum etꝓph&arum nonsolum insermonib:
suis : uerũ &iam in litteris sacriscustodiuit aucto¬
ritas: Prof&cto cũ queritur indiuisione linguarũ.
ubi lingua illa remanere potuerit : quae fuit ante
cõmunis. que sine ulla dubitatione. ubi remansit.
nonibi fut illa poena que facta ẽ mutatione lingua
quid aliud occurit: nisi qđ in huius gente reman

Expanded text:
menta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber menta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remans
Abbreviated transcription (Latin):
qui tuno erant in t̾ra :x ẽĩ nomine potius debuit
appellar i lingua illa quae fuit omnibus ante c̃õ¬
munis. Sed intellegendum ẽ ipsum eber ꝓpt̃ ea
tale nom̃ in posuisse filio suo ut uocaretur pha¬
la h quod int̃ praetatur diuisio. Quia tunc ei
natus ẽ quando ꝑ linguas terra diuisaẽ. Id est
ipso tẽpore: ut hoc sit qđ dictũ ẽ indiebus oius
diuisa ẽ terra. Nam nisi adhuc eberuiuer&.
quando linguarum facta ẽ multitudo. ñ & eius
nomine nom̃ acciper& lingua : que apud illum
potuit ꝑmanere. Et ideo credenda ipsa fuisse
prima illa communis. qm̃de poena uenit
illa multi plicatio: mutatioq: linguarum
etutiq: p̃terhanc poenam eẽ debuit populusdi
Ne frustra lingua hax ẽ quamtenuit ab ra¬
ham : n& in om̃s suos filios transmittere potuit
sed in eostantum qui ꝓpagati ꝑ ia cob: etinsignius
Atq eminentius indi populum co alescentes : di testa¬

Expanded text:
qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testa
Abbreviated transcription (Latin):
sitate pinitae. atq diuisae sunt. etuuitas impiorũ
confusionis nom accepit: hocẽ appellata ẽ babilon:
non defuit domus eber ubi eaque antea fuit omniũ
linguare maneret Vnde sicut supra cõmemora¬
ui: Cũ cepissent enumerari filui sem ꝗ singuligen¬
tes singulas percarunt: primus est commenda¬
tus eber: cũ sit ab nepos ipsius hoc ẽ ab illo quintus
inueniatur &ortus: Quia ergo in eius familiaye¬
mansit hax lingua. diuisis ꝑ alias linguas ceter is
gentib quae lingua prius humanogeneri non inme¬
rio creditur fuisse communis. ideo deinceps
haebrea e nuncupata ⁊ tunc enim opuserat¬
ĩ distingui ab alus lingiis nomine ꝓprio.: sic aliȩ quo¬
sant que uocate stc̃ nominib: ꝓprus. Quando autẽ erat
una nihil aliud quã humana lingua ł humana
locutio nocabatur: Qua sola uniũ sum genus huma¬
nũ loquebat᷑, Dixerit aliquis. sundiebus phal&h
silii heber diũ saẽ terra ꝑlinguas id est homines

Expanded text:
rsitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum rsitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus eratam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines,
Abbreviated transcription (Latin):
et quando dictum ẽ. Om̃s declinauerunt simul
in utiles facti s̃. ñ est quifaciat bonum ñ est usq ad unũ :
in utroque spalmo ubi hex uerba sunt : ethoclegitur
nonne cognoscent oms ꝗoperantur iniquitatẽ ꝗ deuo¬
rant populum meum in cybumpanis : Erat ego &iã
tunc populus dĩ. unde illud qđ dictum ẽ: non est qui
faciat bonum non ẽ usque ad unũ : defiliis hominũ
dictum ẽ non de filiis dĩ. Nam p̃mis sum ẽ : ds dece¬
lo prospex̃ suꝑfilios hominũ ut iuder& si est in tellegens
aut requirens dm̃ Ac deinde illa subiuncta quae
om̃s filios hominũ. Id est ad ciuitatẽ ꝑtinentesq
uiuit scđm hominẽ non scđm dm̃ reꝓbos ẽẽ demons¬
non ideo filii pestilentiae defuerunt.: Nam etante
diliuuũ una erat lingua: et tam̃ om̃s p̃ter unam noe
iusti domũ deleri diliuuo meruerunt. Ita quando
merito elatioris impi&atis gentes linguarum diũ¬

Expanded text:
et quando dictum est: Omnes declinauerunt, simul et quando dictum est: Omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est quifaciatbonum, non est usque ad unum, in utroque psalmo, ubi haec uerba sunt, et hoc legitur: Nonne cognoscent omnes, qui operantur iniquitatem, qui deuorant populum meum in cibo panis? Erat ergo etiam tunc populus Dei. Unde illud, quod dictum est: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, de filiis hominum dictum est, non de filiis Dei. Nam praemissum est: Deus de caelo prospexit super filios hominum, ut uideret si est intellegens aut requirens Deum, ac deinde illa subiuncta, quae omnes filios hominum, id est, ad ciuitatem pertinentes, quae uiuit secundum hominem, non secundum Deum, reprobos esse demonsnon ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diue
Abbreviated transcription (Latin):
possumus affirmare illo tempore quoderat
labiũ unũ idẽ loquella una. Tunc iã genus hu¬
manũ alienatũ fuisse acultu ueridĩ : i taut in
solis istis generationib: pi&as uera remaner&
q descendunt desemine sem. ꝑarphaxath etten¬
dunt
ad abrahã. Sed ab illa suꝑbia aedificande turrisusq
inclũ : qua impia significatur elatio apparuit ciuitas
hoc ẽ soti&a simpiorũ: Vtrũ itaq ante ñ suer it
anlatuerit : an potius utraq ꝑ manserit : pia licet
induobus filiis noe quibenedictis̃ : eorumq posteris. impia
uero in eo qui maledictus ẽ atq: eus ꝓgenie ubi &iam
aortus ẽ grgas uenator contra dñm non ẽ diiudica¬
tio facilis : fortassisenim qđ ꝓfato est credibilius &
infiliis duorũ illorum iantunc antequam babrlo¬
nia coepiss& institui: fuerunt contempto res dĩ:
et infiliis cham cultoresdĩ : utrũq: tam̃ hominum ge¬
nus terris nũ quam defuisse credendũ ẽ: Si quidem

Expanded text:
possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et in filiis Cham cultores Dei; utrumque tamen hominum genus terris numquam defuisse credendum est. Si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ annorum a transacto diluuio usque ad abrahã
colligamus : et ꝓpt̃ illa in quib: nos cogit necessitas
immorari breuit̃ alia cursique tangam̃
Secundo igitur anno post diluuũ semigenuit arphaxat
&iã ipse totidẽ annorũ erat : quando genuit heber
centũ uero & triginta et quattuor agebat annos
heber cũ genuit phal&h. incuius diebus diũ saẽ
genuit seruch Et seruchcentũ triginta : etge¬
nuit nachor. et nachor septuaginta nouẽ : et
genuit thara. Thara aũt septuaginta et genuit
abrã Quẽ postea ds̃ mutato uocabulo. nomina¬
uit abra hã. Fiunt itaq: annͥa diluuio. usque
ad habrahã mile septua ginta duo : scđm uulgatã
medii itionẽ hoc ẽ int̃pr&um septuaginta.
in haebrȩis aũt codicibus. longe pauciores annos
ꝑhibent inueniri  De quibus rationẽ aut nullã.
autdifficillimã reddunt: Cu mergo quaer imꝰ
in illis septuginta duab: gentib: ciuitatẽ di: non

Expanded text:
rum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham rum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur anno post diluuium Sem genuit Arphaxat; etiam ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit Heber; centum uero et triginta et quattuor agebat annos Heber, cum genuit Phalech, in cuius diebus diuisa est genuit Seruch; et Seruch centum triginta, et genuit Nachor; et Nachor septuaginta nouem, et genuit Thara; Thara autem septuaginta, et genuit Abram; quem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraham mille septuaginta et duo secueditionem, hoc est, interpretum Septuaginta. In Hebraeis autem codicibus longe pauciores annos perhibent inueniri, de quibus rationem aut nullam aut difficillimam reddunt. Cum ergo quaerimus in illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem Dei, non
Abbreviated transcription (Latin):
nos etgenuitsilios & filias & mortuus ẽ. Sic& sequit᷑
ceteros dicens quoto quisq: anno uitaesuae filiũ genuerit .¬
adistũ generationũ ordinẽ ꝑtinentẽ : ꝗ pertendit ad abra¬
hã et quot annos postmodũ iuxerit intimans eum filios
filiasq geniusse : ut intellegamꝰ unde potuerint populi
acrescere nein paucis ꝗcõ memorantur hominib: occupati
puerilit̃ haesitemꝰ : unde tanta spatia terrarũ atq:
regnorũ repleri potuerint degenere sem: Maxime
ꝓpt̃ assrriorũ regnũ : unde nin usille orientaliũ
domitor : usq: quaq: populor̃ ingentiꝓsper itatẽ
regnauit. & latissimũ ac fundatis simũ regnũ : quod
diutur no tẽpore ducer&ur suis posteris ꝓpagauit
Sed nos nediutius quã opus ẽ immoremur: ñ quot
annos quisq: & ista generationũ serie iuxerit sed
quoto anno uitae suae genuerit filiũ : hoc ordine
memorandũ tantũ modo ponimus: Vt & nume¬

Expanded text:
nos et genuit filios et filias et mortuus est. Sic exsequitur nos et genuit filios et filias et mortuus est. Sic exsequitur ceteros dicens, quoto quisque anno uitae suae filium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et nume
Abbreviated transcription (Latin):
in degencrationesũsq: ad habrahã : Cõmemorato &ia
numero annorũ: quanto quisque ad hanc seriẽ
ꝑtinentẽ filiũ genuiss&: quantoq uixiss&
Vbi certe agnoscendum ẽ qđ ante ꝓmiserã : ut ap¬
pareat quare sit dictũ defiliis eber. nom̃ unius
phalah: quia in diebus eĩ diũ saẽ terra: Quid
enĩ aliud intellegendũ ẽ terrã eẽdiuisa : nisi ad¬
diũ sitatẽ linguarum: Omissi sigit᷑ ceter is filiis
sem. ad hancrẽ ñ ꝑtinentib: illi conatuntur in
ordine generationũ : ꝑ quo spossit ad habraham
ꝑueniri sicut illi con&tabant᷑ ante diluuiũ ꝑquos
uenir& ad noe ꝑ generationes : q: ꝓpagate sunt
& illo adam filio ꝗ est appellatus seth: sicergo in¬
cipit generationũ ista contex̧io . et haegeneratio¬
nessem : Erat semfilius noecentũ annor ũ cũ genu¬
it ar phaxath: sceundo anno post diluuiũ: et
uixit sem postquã genuit arphaxat. quingentos an¬

Expanded text:
inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset, quantoque vixisset. Ubi certe agnoscendum est quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber, Nomen unius Phalech, quia in diebus ejus divisa est terra. . Quid enim aliud intelligendum est, terram esse divisam, nisi diversitate linguarum? Omissis igitur caeteris filiis Sem ad hanc rem non pertinentibus, illi connectuntur in ordine generationum per quos possit ad Abraham ueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. Et uixit Sem, postquam genuit Arphaxat, quingentos an
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos homines & hac in illũ partẽ oceani inm̃¬
sitate trai&cta nauigare: ac ꝑ uenire potuisse
ut &iã illic&x uno illo primo homine: genus in¬
stituer&ur humanũ: Quaꝓp̃t int̃ illos tunc
hominũ populosꝗ per septuaginta duas gentes:
et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi
quae ramꝰ si possumus inuenire illã interris pere¬
grinantẽ ciuitatẽ di: quaeusq: ad diliuiũ arcã¬
q ꝓductaẽ atq infiliis noae ꝑ eorũ benedictiones
ꝑ seueras se monstratur. Maxime in maximo
ꝗ ẽ appellatus sem: qño quidẽ laph& h. itabene¬
dictus ẽ. ut in eĩ fr̃is sui domib: habitar&, Tenen
ut ipsa ostendat postdiluuiũ ciuitatẽ di: sic̃
eã series generationũ abillo ꝗ est appellatus
seth oftendat ante diluuiũ: ꝓp̃t hocergo
scriptura diuinatũ ter ronã ciuitatẽ in ba¬
bilone hocẽ in confȩssione monstrass& ad pani¬
archã sem recapitulando reũtitur etorditur:

Expanded text:
aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmenaliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per septuaginta duas gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, domibus habitaret. ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham
Abbreviated transcription (Latin):
adams̃ si homines s̃: Quoduero & antipodas et̃¬
fabulantur idẽ homines a contraria parte t̃re
ubi solor itur quando occidit nob̵ adũsa pedib:
nỹs calcare uestigia nullaratione credendumẽ :
neq: hoc ulla historica cognitione didicisse seaf¬
firmant.÷ Sed quasiratio cinando coni&tant
eo quod intra conu&a caeli terra suspensa sit
eundẽq: locũ mundus habeat . & infimũ et mediũ
& & hoc opinantur alterã terre partẽque infra
est. habitatione hominũ carere non posse n&
ad tendunt &iam sifigura conglobata etrotun¬
damundus eẽ credatur: siue aliqua ratione
monstr&ur ñ tam̃ eẽ consequent᷑ ute iã &illa
parte ab aquarũ congerie nuda sit terra : deinde
&ĩa sinuda sit : neq hoc statim necesse ẽe . utho¬
mines habeat qm nullo modo scriptura istam̃¬
titꝰ quae narratis p̃teritis fac̃ fidẽ eo quod ẽi p̃¬
dicta conplentur. Nimisq: ab surdũ ẽ utdicat᷑

Expanded text:
Adam sunt, si homines sunt. Adam sunt, si homines sunt. fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
uar i&ate : et tanta int̃se atq: nobiscũ diũsitate tra¬
duntur: Nã & simias & circo p&itos et sfingassine¬
sciremus ñ homines ẽe sed bestias: possent illi
historici desua curiositate gloriantes ł utgentes
aliquas hominũ nob̵ inpunita uanitate m̃tiri
sed schomines s̃ dequib: illa mira conscripta sunt
Quidsi ꝓpt̃ ea ds̃ uoluit &iam ñ nullas gentesita creare
nehis mõstris quae apud nos oport& & ominibus
nasciẽ ĩ sapientiã quanaturã fingit humanã. uelut
artẽ ciius piam minus ꝑfecti opificis. put aremus
erasse : Non itaq: nob̵ iuderideb& absurdum:
ut quẽ ad modũ insingulis ꝗbusq gentib: quaedam
monstratã s̃ hominũ : ita in uniũ sogenerehumano
qua edã monstra s̃ gentiũ : Qua ꝓpt̃ ut istam
quaestionẽ pede tenttim: cauteq concludam aut
illa quae talia dequib: dã gentib scripta sunt
omnino nulla s̃. Aut sis̃ homines ñ sunt aut&

Expanded text:
uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate trauarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter ut istam quaestionem pedetemtim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi consu& udo p̃ualuit.: Namnemo uinquã
andro grnicas aut herba a froditas nuncupauit
ante annos aliquot. nr̃a certe memoria i noriente
duplex homo natus ẽ superiorib: mẽbris inferiorib:
simplex Nã duo erant capita duo p&tora quat¬
tuor manus uent̃ aũt unus et pedesduo sic̃ uniho¬
mini Ettã diu uixit ut multos adeũ. uidendũ
fama contra haber&: Quis aũt om̃is cõmemorare
possit huma nos f&urlonge dissimiles his & quib:
eosnatos ẽe certissimũ ẽ: Sic̃ ergo hax &x illo uno ne¬
gari non possunt originẽ ducere . Ita qua ecũ que
gente sandiũ sit atibus corporũ abusitato naturae
cursu quẽ plures et ꝓpe om̃stenent uelut &x orbi¬
tasse tradunt᷑ sidefinitione illa includuntur:
utrationabilia animalia sint atq mortalia ab eo¬
dẽ ipso uno primo patre omniũ. stirpẽ trahere
confitendũ ẽ : Sitam̃ uera s̃q: de illarum nationũ

Expanded text:
loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes in diuersitatibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere confitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum
Abbreviated transcription (Latin):
et quo referatur ignorat : Plurib: quã quinis digitis
in manib: & pedib: nasci homines nouimꝰ et haxleuior
ẽ quã ulla distantia: Sed tam̃ absit utquis ita desipiat :
ut eistim& innumero humanorũ digit&ꝵ erasse crea qrrasse¬
torẽ quã uis nesciens curhoc fecerit ita & simaiordiũ¬
sitas oriatur. scit ille quid egerit. cuius opera iuste ne¬
mo repp̃hendit. apud hipponẽ diaritũ ẽ homoqua¬
silunatas habens plantas. et in eisbinos tantũ modo
digitossimiles & manus: Si aliquagenstalis c̃et aillicu¬
riosȩ atq: mirabili adder&urhistoriae: Nũ igitur
istũ ꝓp̃t hoc negauimꝰ x illo uno ꝗ primꝰ creatus ẽ eẽ ꝓpa¬
gatum  Androgyniquos &iã herma froditos nuncu¬
pant : quã uis ad modũ rarisint. difficile ẽ tamen
uttẽporib: desint in quib: sic ut̃ que se us apparet
ut&x quod potius debeat accipere nom̃ incertũ sit
A meliore tam̃ hoc ẽ amasculino ut appellarentur

Expanded text:
et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicam decr nocephalis. quorũ canina capita atq ipse
latratus magis bestias quã homines confitet᷑. Sed o m̃a
genera hominũq: dicunt᷑ oẽ credere ñ est necesse
Uerũ qui quis uspiã nascitur homo idẽ animal rationa¬
lemortale : quã lib& nr̃is inusitatam sensib: gerat cor¬
poris formã seu colorẽ siue motum siue sonũ suie quali
plasto originẽ ducere nullus fideliũ dubitauerit.
Appar& tam̃ quidin plurib: natura optinuerit:
etquid sit ipsa raritate mirabile: Qualis aũt ratio red¬
ditur demonstrosis apud nos hominũ partib: talis de
monstrosis quib: dã gentib: reddi potest: ds̃ eni crea¬
tor ẽ omniũ qui ubi & quando creari quid oporteat
et ł oportuerit ipse nouit : sciens uniũ sitatis pulchri¬
tudinẽ quarum partiũ ł et similitudinẽ uł diũsita¬
te᷑ contecat: Sed qui totd̃ inspicere ñ potest : tã quã
deformitate partis offenditur: Qm̃ cui congruat :¬

Expanded text:
dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse dicam de Cynocephalis, quorum canina capita adque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum, quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam seu colorem siue motum siue sonum sine qualibplasto originem ducere nullus fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de monstrosis aput nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ generaq gentiũ narrat historia: Sicut
phibentur ꝗdam unũ habere oculum in fronte media :¬
ꝗbusdã plantas uersas c̃ẽpostcrura : ꝗbdam
utriusq s&x us ẽẽ naturã & dextrã mãmã uirilem
sinistram muliebrẽ uicibusq: int̃se coeundo: et
gignere & parere.: aliis orañ eẽ eosq ꝑnares
tantũ modo alitu uiuere. aliosstatura eẽ cubitales
quospigmeos acubito greciuoeant: alibi quinquen¬
nes concipere feminas : etoctauum uitae annum
ñ &cedere: Itẽ ferunt ẽe gentem. ubi singula
crur in pedibus habent n& poplitem fl&tunt.
et s̃ mirabilisceleritas: quosscio podas uocant
qđ ꝑ aestũ int̾ra iacentes resupini : umbra sepedũ
ꝓtegant quosdã sinecer uice oculos habentes in
umeris & cetera hominũ ł quasi hominũ genera:
quae in maritima platea chartaginis musi uo¬
picta sunt & libris dopromta uł utcurioris historiae.: Quid c̃tra¬

Expanded text:
hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media, quibusdam plantas uersas esse post crura, quibusdam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum genera. quae in maritima platea Carthaginis musiuopicta sunt, ex libris depromta uelut curiosioris historiae. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
sed solae cõmixtione maris & feminae ꝓpagant᷑ : sic lupi
atq huiusmodi cetera : quo modo post diluuiũ quo ea quae
seruauit: Pofsunt quidẽ crediã dinsulas natando
transisse sed ꝓximas: Sunt aũt quaedã tã longe
posite a continentib: terris : ut adeas nulla uideat᷑
natare potius se bestiarum: Quodsi homines eas
captas secũ aduexer̃ : eteo modo ubi habitabat earũ
genera instituer̃. uenandi studio fieri potiusse in¬
credibile non ẽ: Quã uis iussudĩ sue ꝑmissu. &iã
opere angelorum negandũ non sit potiusse trans¬
ferri: Siueroeferrae xxortȩsunt scđm originẽ
primã : quando dix̃ ds̃. producat terra animã uiuã:
multo clarius appar& nontã reparandorum anima¬
liũ causa: quã figurandarum uariarum gentium ꝓp̃t
eđae sacramentum in arca fuisse omĩa genera
siin in sulis quo transire ñ possent multa animalia
ꝓpagacta ẽẽ credendum sit quaedam monstruosa

Expanded text:
sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent, multa animalia propagata esse credendum sit quaedam monstrosa
Abbreviated transcription (Latin):
nati fuerint facere ñ dictũ ẽ confirmando : sed
tamquã int̃ rogando: Sic̃ sol& accõminantib
dici quẽ ad modũ aitquidam . ñ arma & pedient
totaq & urbe sequentur  Sicergo accipiendum
ẽ tam quã dixerit: nonne omĩa deficient &
illis quae conatifuerint facere. sed si ita dicatꝰ
ñ & primit cõminantẽ.: Verum ꝓp̃t tardiuscu¬
los ad didimus particulam id ẽ neut dicer emus
res & illis igitur trib: hominibus noe filii si
septuaginta tres. uł potius utratio dedaratu¬
ra ẽ : septuaginta due gentes. totidemque
linguae ꝓt̃ras eẽ ceperunt : quae crescen¬
do & insulas impleuerunt. auctus ẽ aũt
numerusgentiũ multo amplius quã lingua¬
rũ ⁊ Nam in africabarbaras gentes inuna
lingua plurimas nouiimus: e homines
quidẽ multiplicato genere humano. ad insulas in ha¬
bitandas nauigio transire potuisse quis ambigat.o
ra hominũ ñ sunt ⁊ Neq sic̃ ranae nascuntur ꝯxt̾ra:

Expanded text:
nati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed nati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, ut diceremus \re. Ex illis igitur tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, uel potius, ut ratio declaratura est, septuaginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo et insulas inpleuerunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat? ra hominum non sunt neque sicuti ranae nascuntur ex terra,