comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.s̃. in illo t̃n psalmo. ⁊ aque inqͥt quȩ suꝑ celos s̃ laudent
nom̃ dñi.⁊ çelos celo si bene intelligimꝰ sydeos aerioꝵ
tamꝗͣ suꝑiores inferioꝵ.⁊ hos in eodẽ psalmo accipimꝰ
uͥ dictũ ẽ. laudate eũ ȩeli çeloꝵ: satis apparet hunc aerẽ
nificat᷑ quã illa que singłarit̃ dr̃ t̾ra. qͣndo dicimꝰ or
bẽ t̾rarũ. ⁊ orbẽ t̃rȩ. Hos ⁊̃ aerios celos ꝗnđa ꝑisse dilu
tis xu. altissimoꝵ montiũ tnscendẽt montes ⁊ u̾tices.
potuit ad sydã ꝑuenire: s ꝗͥa huiꝰ aeris humidioris in
ꝗͦ aues uolitant. uł tota uł ꝓpe tota spacia cõpleu̾at.
ꝑisse qui fuerant çȩlos in illa epła scribit᷑. Qđ nescio
quẽ ad modũ possit intelligi. nͥ in aqͣrũ naturã pin¬
uoris huiꝰ aeris qͣlitate conu̾sa. alioqͥn ñ ꝑierant tc̃

Expanded text:
n Domini. Et coelos coelorum si bene intelligimus sidereos aeriorum, tanquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est, Laudate eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem,nificatur, quam illa quae singulariter terra diciturbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluutis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris
Abbreviated transcription (Latin):
qtatura habit qđ dã initiũ suȩ ꝯu̾sionis ad qͥctẽ catoris
sui. ẜ illa ñ habet finẽ quasi t̃minũ ꝑfectionis suȩ sicut
ca quȩ facta s. ac ꝑ hoc reqͥes dĩ ñ ipsi dõ. ẜ rerũ abco ꝯdi¬
tarũ ꝑfectione inchoat᷑. ut in illo incipiat reqͥesc̃e. qđ
abillo ꝑficit᷑. ⁊ in illo hab̾e mane. Insuo enĩ gne tamꝗͣ
erit aliqͥd illa ꝑfectione ꝑfectiꝰ. In illis enĩ dich qͥb oĩa¬

Expanded text:
creatura habet quoddam creatura habet quoddam sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere, quod ab illo perficitur, et in eo habere mane — in suo enim genere tamquam erit aliquid illa pe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pꝰ bona oꝑa que abillo iustificati fec̾imꝰ inse nob̃ reqͥc̃
p̃stat. Alagnũ ẽ enĩ ab illo exittisse. ẜ maiꝰ erit in illo qͥ cuis
in se potiꝰ quã inipsis reqͥeuit. uñ ñ oꝑis s qͥctis diẽ scĩfica¬
uit. qͥa ñ hec faciendo. ẜ eis quȩ fecit ñ egendo. se bcatũ
intimauit. Quid gͦ tã utile ac facile affatu. ⁊ ꝗͥd tã sub¬
tile uł sublime atq arduũ cogitatu : quã đs itqͥescens
ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit : Et u icqͥescens ñ in se ipso.
q beatus ñ ñ inse ipso: Quando. ñ semꝑ Indieb aut̃
quib rerũ quas condidit ꝯsũmatio narrat᷑. ⁊abeis qͥcus
dĩ ordo distinguit᷑. qͣndo ñ inseptimo die qui carũ seqͥt᷑
ꝑfectionẽ : Aꝑfectis enĩ reqͥescit qui nec ꝑsectis eget. qͦ
heatior ẽẽ possit: qđ apud illũ quidẽ qͥeti eiꝰ nec mane
aut̃ oꝑib ciꝰ mane habet.⁊ uesꝑam ñ habct. ꝑfecta q̃ppe

Expanded text:
cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuissin se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe
Abbreviated transcription (Latin):
se reqͥem dĩ. nec temporale aliqđ bonũ illi et̾nitati:
in ꝯmutabilitati accidisse uanitate temerana suspice¬
mͣ .s illã qͥdẽ reqͥem dĩ qua inse ipso reqͥescit. eoq bono
beatus ẽ. qđ ipse s̃ ẽ. nec initiũ eidẽ ipsi hab̾e nec t̃¬
minũ. ꝯsummate aut̃ c̾ãture hab̾e titiũ eandẽ rtqͥẽ dĩ
escat .i. ut sui mom̃ti ordinẽ teneat. ac ꝑ hoc ipsa uniu̾¬
sitas c̾ature que sex dieb ꝯsũmata ẽ. aliud habet insor
natura. aliud mordine quo indic ẽ. ñ sic̃ d̾s̃. ẜ. tñ ita it

Expanded text:
se requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et se requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen it
Abbreviated transcription (Latin):
repeticione m̃ses ⁊ anni ⁊ scła ꝑagunt᷑ : ut mane qđ ponẽt᷑
post uesꝑam septimi. hoc cẽt initiũ octaui dici. deꝗͦ iã dem¬
ceps silendũ fuit. ꝗͥa idẽ pͥmus ẽ ad quẽ redit᷑. aꝗͦ rursus ebbo¬
madis series ordinat᷑. Unbe ꝓbabiliꝰ ẽ istos qͥdẽ septẽ dics
illoꝵ nominil ⁊ numo alios atq alios sibimet succedentes
currendo temporalia ꝑage̾ spacia: illos aut̃ pͥmoᷤ ser dies
inerꝑta nobis atq inusitata specie in ipsis rerũ ꝯditionib
erplicatos. inquil ⁊ uesꝑa ⁊ mane sic̃ ipsa lux ⁊ tenebre .i.
dies ⁊ nox ñ eã uicissitudinẽ p̃buert̃. quã p̃bent isti ꝑ
solis circuitus. Qđ certe deillis tͥb fateri cogim᷑. q̃ añ ꝯdi¬
ta luminaria ꝯmemorati atq num̾ati s̃. ac ꝑhoo qͣlis¬
cũq incis uesꝑa ⁊ mane fuerit. nullom tn opmandũ ẽ.
eo mane ꝗđ pꝰ sexti diei uesꝑam factũ ẽ. initũ accepis¬

Expanded text:
repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ⁊̃ u̾ba qͥb narrat᷑ qͦmͦ ds paradysũ plantau̾it. in eoq
hominẽ quẽ fec̾at collocauit. ad eũq ad duxrerit anima¬
lia qͥb nomina imponeret inqͥb cũ adutoriũ illi simi
ñ fuisset inuentũ. tẽ ei mulierẽ costa eiꝰ det̾cta forma¬
uerit. satis nos admonent hec ñ ad ilła oꝑationẽ d̃ĩ ꝑt¬
nere uñ reqͥeuit ds indie septimo. s ad istã potiꝰ qͦ ꝑtem¬
poer cursus usq nc̃ oꝑat᷑. Cũ enĩ para dẏsus plantaret᷑
ita narrat. Et plantauit ds paradẏsũ in eden ad orientẽ
& posuit ibi hominẽ quẽ finaerat. Et eiecit ds̃ ad huc de
t̃ra om̃e lignũ pulchrũ ad aspectũ y bonũ ad escã. Cum
gͦ dicit eiecit ad huc det̾ra iom̃ẽ lignũ pulchrũ ad aspe¬
ctũ. manifestat utiq qđ alit̃ nc̃ eiecerit det̾ra lignũ
alit̃ tc̃ cũ t̃cio die ꝑdux̃ tra herbã pabuli seminantẽ
sem̃ scd̾m suũ genꝰ. ⁊ lignũ fructuosũ scđm suũ genus.

Expanded text:
um plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad istam potius, qua per temporum cursus usque nunc operatur. cum enim paradisus plantaretur, ita narrat: et plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. et eiecit deus adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. Cum ergo dicit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum, manifestat utique, quod aliter nunc eiecerit de terra lignum, aliter tunc, cum tertio die produxit terra herbam pabuli seminantem se
Abbreviated transcription (Latin):
feminã fecit cos. ⁊ benediẽ eos. Quomͦ gͦ iã homine inpara¬
dyso constituto mulier ei facta ẽ. An ⁊ hoc p̃t̃̾missũ sc̃pt᷑a
recoluit: Nã sexto illo die ⁊̃ paradẏsus plantata ẽ. ⁊ homo
ibi collocatus ⁊ soporatus ẽ. ut eua formaret᷑.  ea formata
eiugilauit. eiq nom̃ imposuit. S hec nͥ ꝑtemporales mo¬
ras fieri ñ possent. N itaq ita facta s̃. sic̃ c̾ata s̃ om̃a simul.
Quantãlib ħo enĩ cogitet facilitatẽ qua ds̃ ⁊̃ hȩc simul fe
cit cũ cet̾is: u̾ba certe hominis nouimꝰ nͥ ꝑ temporales mo¬
rulas cimiti uoce ñ posse. Qũ gͦ u̾ba hoĩs audimꝰ ł cũ a¬
nimantib uł cũ mulieri nom̃ imposuit. ł cũ secutus ⁊ dix̃.¬
ert̃ duo in carne una. ꝗͥb libet syllabis ista simuerĩt. nec
duȩ quecũq in his u̾bis syllabȩ simail sonare potuert̃.:
quantominꝰ hec or̃acũ hisque simul c̾ata s̃ simul fieri.
Ac ꝑhoc aut , illa om̃a ñ simul ab ipso sũmo exordio scłoꝵ¬

Expanded text:
it eos. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etierunt duo in carne una ; quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his verbis syllabae simul sonare potuerunt: quanto minus haec omnia cum iis quae simul creata sunt, simul fieri? Ac per hoc, aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio s
Abbreviated transcription (Latin):
senario p̃beret᷑. atq huic sententiȩ scripture u̾ba congruere qͥb
ait postea cũ factus ẽ dies fecit ds̃ celũ & t̾̃ram. ⁊ om̃e uiride
aꝗ̾ añ quã eẽt suꝑ t̃ram. ⁊ om̃e fenũ ag̾ añ quã eapriret᷑. at
testari ĩ qđ alibi sc̃ptũ ẽ. qui uiuit inȩt̃nũ cauit om̃a si¬
mulꝰ ñ ẽ dubiũ hoc qđ homo delimo t̃rȩ factus ẽ erq¬
uror formata exlatere. iã ñ ad conditionẽ ꝗͣ simul om̃a

Expanded text:
senario praeberetur; atque huic sententiae Scripturae verba congruere quod ait postea, Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri antequam esset super terram, et omne fenutestari etiam, quod alibi scriptum est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est dubium hoc, quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia
Abbreviated transcription (Latin):
latũ aliqͥd qđ seato caret᷑ homo cũ factus ẽ. atq inpara¬
dyso constitutus. Sque seato die cata sint aꝑtissime soriptura
& femina. Piñ potuit p̃t̾mittere qͦmͦ sit homo factus. quẽ
tam̃ ipso die factũ eẽ narrauit. ut recapitulando pꝰ ⁊̃ quẽ¬
admodũ fuerit factus. intimaret hoc ẽ det̾re puluere:,
ẽ factũ. siue fecit ds. Alioqͥn frust᷑ ꝑ singulos dies tã di¬
ligent̃ distincta s̃ om̃a.si ꝑmirtionis dierũ pot̃ ulla suspr¬
cio residere. ut cũ herba ⁊ lignũ diei t̃eio sit attͥbutũ. aliqͣ
ligna ⁊̃ seato die c̾ata ẽẽ c̾damꝰ. quȩ ipso serto die script᷑a ta¬
cuerit. Postiemo qͥd respondebimꝰ debestiis ag̃ ⁊ uolatilib
cȩli quȩ addux̃ ds ad adã.ut uidẽt qͥd ca uocau̾it. Qđ ita
scriptũ ẽ. Et dix̃ dñs ds̃. Non ẽ bonũ eẽ hominẽ solum:¬

Expanded text:
 homo factus est atque in paradiso constitutus. sed quae die sexto creata sint, apertissime scriptura et femina. proinde potuit praetermittere, quomodo sit homo factus, quem tamen ipso die factum esse narrauit, ut recapitulando postea, quemadmodum etiam factus fuerit, intimaret, hoc est de terrae puluere, et r: sic est factum, siue: fecit deus. alioquin frustra per singulos dies tam diligenter distincta sunt omnia, si permixtionis dierum potest ulla suspicio residere, ut, cum herba et lignum diei tertio sit adtributum, aliqua ligna etiam sexto die creata esse credamus, quae ipso sexto die scriptura tacuerit. Postremo, quid respondebimus de bestiis agri et uolatilibus caeli. quae adduxit deus ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret? quod ita scriptum est: et dix
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͦdã natura lit̃ factus. sic̃ illa quȩ simul fecit cũ factus ẽ dies. aeces¬
su temporis ⁊̃ isto mͦ fieret. quo mhac ꝑspicua forma uitã gent
uł male ł bene. sicuti fenũ qđ factũ ẽ añ quã exorirent᷑ suꝑt̾rã.
accedente iã tempore y fontis illiꝰ irgatione exortũ ẽ. ut eẽt
suꝑ trã. Prius gͦ scđm recapitulationẽ id conem̃ acciꝑe. for¬
tassis quippe ita homo factus sit indie sexto sic̃ ipse dies pͥmi¬
tus factus ẽ. sic̃ firmam̃tũ sic̃ t̾ra & mare. Heq enĩ hȩc dicenba

Expanded text:
ctus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
tur indicia. Sed qͥa hȩc minima in ꝓmptu s̃ sensib nr̃s
rea facile uestigamꝰ ꝗͥa elucet in eis ordo rerũ. at aliquoꝵ
ordinẽ udere ñ possumꝰ: inordinata arbitͣnt᷑ qui cẽ
ñ putant. ñ qđ uidere possunt. aut si putant. tale ali¬
quid putant. quale uidẽ consucuert̃. Nos aũ quoꝵ gͥssus
ne inilła ꝑu̾sitatẽ incidamꝰ. cadẽ diuina ꝓiubentia ꝑ
scãm seripturã iegit. exipsis qͦq oꝑib dĩ eodẽ adiuuan¬
te indagare conem᷑.u̾ hȩc simul cau̾it cũ aꝯsummatis
oꝑat᷑. Considcmꝰ gͦ cuiꝰ libet arboris pulditudinem
in robore. ramuis. frondib pomis pendentib Fec spẽs ñ u¬
tiq repente tanta ac talis exorta ẽ: ẜ qͦ ⁊̃ ordine nouimꝰ.
Surrexit enĩ aradice quã t̃rȩ p̾mũ germ̃ infirit. atq in b̃
om̃a illa formata ⁊ distincta cuert: porro illud germ̃

Expanded text:
tur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris tur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris et ea facile uestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos autem, quorum gressus, ne in illam peruersitatem incidamus, eadem diuina prouidentia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis operatur. consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta c
Abbreviated transcription (Latin):
Et certe isti qui hoc negant nec sc̃ĩs doqͥis tante auctoritatis
acqͥescunt. si in hac mundi parte quã putant fortuitis moti¬
b ꝑturbar potiꝰ quã sap̃ĩa diuinȩ summitatis regi. Nut hoc
quasi ꝓbent gemino abutunt᷑ argum̃to. uł qđ supͣ cõme¬
orbinẽ quantus inm̃bris carnis cuiꝰlibet animantis apparet.
considationis homini. ñne clamarent ne puncto qͥdem
temporis dm̃ aꝗͦ ẽ om̃is m̃surarũ modus. om̃is parilitas nu¬
merte. om̃is ordo ponberũ. abciꝰ gubnatione cessare. Quid
gͦ absurdius quid infulsius sentiri pot̃. quã cã totã ẽẽ uacu¬
ã nutu & regimine ꝓuidentiȩ: cuiꝰ exttma & exigua ui¬
taꝰ concutiant ad mirationis horrorẽ: Et cũ animȩ na¬
tura naturȩ corporis antecellat. ꝗͥd ẽ dem̃tiꝰ quã putare
nullũ c̾ẽ diuinȩ ꝓuidentie iuditiũ demorib hominũ:
cũ ineoꝵ carne tanta eiꝰ sollertiȩ clareant ⁊ demonstren¬

Expanded text:
Et certe isti qui hoc negant, nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis acquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari, potius quam sapientia divinae summitatis regi, et ut hoc quasi probent gemino abutuntur argumento, vel quod supra commeordinem, quantus in membris carnis cujuslibet animantis apparet, considerationis homini; temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest quam eam totam esse uacuam nutu et regimine prouidentiae, cuius extrema et exigua uigitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? et cum animae natura naturae corporis antecellat, quid est dementius quam putare nullum esse diuinae prouidentiae iudicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demonstren
Abbreviated transcription (Latin):
ł frutecta ł animalia queq scđm suũ gens. Nã nec ipsa
sydã credendũ t̃ inelem̃tis mundi pͥmitꝰ facta atq recon¬
dita. accessu temporis postea extitesse. atq in has enituisse
ta simul om̃a cũ factus ẽ dies. Utrũ gͦ sic ⁊ ho ista spccie ꝙͣ
insua natura uiuit ⁊agit siue bonũ siue malũ. an⁊ ipse in
occulto sic̃ fenũ agͥ añ quã exortũ ẽ. ut hoc ei pꝰeẽt accessu
temporis oriri. qđ depuluere factus ẽ. Accipiamͦ gͦ cũ sex¬
to die ipso in hac ꝑspicua uisibiliq forma uelimo factũ¬
ẜ tc̃ ꝯmemoratũ. qđ nc̃ recapitulando insinuat᷑.⁊ uidea¬
mꝰ utrũ nob̃cũ ipsa scripta ꝯcordet. Sic certe scriptũ ẽ. cũ
ab huc serti diei oꝑa nararent᷑. Et dic̃ ds̃. faciamꝰ hominẽ
ab imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. ⁊ habeat potestatẽ pis

Expanded text:
animalia quaeque secundum suum genus. nam nec ipsa sidera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse ta simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictu commemoratum quod nunc recapitulando insinuatur, et videamus utrum nobiscum ipsa Scriptura concordet. Sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: Et dixit Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitud
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ in ipso gͣno inuifibilit̃ erant om̃a simul. quȩ ꝑtem¬
pora in arborẽ surgerent. ita ipse mundus cogitandus ẽ.
cũ ds simul om̃a c̾auit. habuisse simul om̃a quȩ millo
cũ illo c̾ata s̃ quando factus ẽ dies: ñ solũ celũ cũ sole &
abysso. quȩ uelut in ꝯstantes motus patiunt᷑. atq inferiꝰ ad¬
iunctã partẽ alterã mundo conserunt. s ⁊̃ illa que aqͣ ext̾ra
ꝓdur̃. potentialit̾ atq causalit̃ pͥusquã ꝑtempoꝵ moras ita

Expanded text:
autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per temautem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogitandus est, cum deus simul omnia creauit, habuisse simul omnia, quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, non solum caelum cum sole et abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius adjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et terra produxit potenti
Abbreviated transcription (Latin):
porȩe magnitubinis.s ui potentiaq causali. Nã illa ma¬
gnitubo copia t̾rȩ humorisq ꝯgesta ẽ. ẜ illa ineriguo
gͣno mirabilior p̃stantiorq uis ẽ. qua ualuit adiacens
humor ꝯmittus t̾e tamquã mat̾ies u̾ti inligni illiꝰ qͣ¬
litatẽ. in ramoꝵ diffusionẽ. infolioꝵ uiribitatẽ ac figuiã.
infructuũ formas ⁊ opulentiã. omniũq: ordinatissimã¬
distinctionẽ. Quid enĩ exarbore illa surgit aut pendet.
qd ñ exillo occulto qͦda occulto thesauro seminis eatͣctỹ
atq illa rursũ exalio semine. Aliqͣndo aut̃ ⁊ arbor exar¬
bore fit. cũ surculis demit᷑.atq plantat᷑. Prgͦ ysem̃ erar¬
ore. ⁊ arbor exsemine. ⁊ arbor erarbore. sem̃ aut̃ nullomͦ
sem̃ ñ int̃ueniat. Alt̃nis gͦ successionibꝰ. alterũ exalt̾o. ẜu
trũq ext̃ra: nec ipsa s̃ t̃ra. Prior gͥ eoꝵ parens t̾̃ra. Sic ani¬
malia. Pot̃ incertũ ẽẽ utrũ exipsis semina. an ipsa ex

Expanded text:
la magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiadistinctionem. Quid enim ex arbore illa surgit aut pendet, quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius exatque illa rursus ex altero semine. Aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. Ergo et semen ex arbore, et arbor ex semine, et arbor ex arbore. Semen autem uccessionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra, nec ex ipsis terra: prior igitur eorum parens terra. Sic et animalia, potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ad unctũ ẽ. ñ enĩ pluerat ds suꝑ t̃ram. nec erat homo
qui oꝑaret᷑ t̾rã. s illo mͦ qͦ c̾auerat om̃a simul. senarioq di¬
erũ numero consũmauit. cũ diẽ quẽ fecit. eis que fecit sear¬
es p̃sentauit. ñ alt̾nante spacio temporalit̃. s ordinatione
cognitione causalit̃. aqͥb oꝑib indie septimo reqͥeuit. nã

Expanded text:
unctum est, Non enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram: sed illo modo quo creavit omnia simul, senarioque dierum numero consummavit, cum diem quem fecit, eis quae fecit sexies praesentavit, non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. A quibus operibus in die septimo requievit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib ut pͥus omĩa que scripta s̃ facta monstrent᷑ ⁊ deinb̃
si opus ẽ ⁊̃ aliqͥd significasse doceant᷑. Pecte quippe dr̃. sic̃
ds̃ post oꝑa sua bona reqͥeuit. ita ⁊ nos post oꝑa nr̃a bona
requieturos. ẜ ob hoc ⁊̃ recte flagitat᷑. ut quẽ ad modũ dis¬
putatũ est deoꝑib dĩ que ipsus eẽ satis appãrt. uta de
reqͥe dr̃ satis disserat᷑. que ꝓpͥe ipsius demonstret᷑. Qua ꝓpt̃
iustissima ratione ꝯpellimͣ inbagare si ualeamꝰ atq eloqͥ
qͦm utrũq sit uerũ ⁊ qđ hic scriptũ ẽ inseptimo die reqͥeuisse

Expanded text:
operibus; ut prius omnia quae scripta sunt facta monstrentur, et deinde si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. Recte quippe dicitur, sicut Deus post opera sua bona requievit, ita et nos post opera nostra bona requieturos. Sed ob hoc etiam recte flagitatur, ut quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo utrumque sit uerum, et quod hic scriptum est in septimo die requieuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ qui nichil in oꝑe suo laborat. plus quies quã oꝑatio
ualeat. łoc quibẽ in hominib eugłiũ nob̾ intimat. ubi sal¬
uator nr̃ meliorẽ partẽ dicit mariȩ qđ sedens ad pedes
eꝰ reqͥ escebat inu̾bo eiꝰ quã marthȩ quãuis ꝓpt̃ obseqͥum
quo ei ministrabat circa multa occupata. ⁊ licet bonũ opus
oꝑata eẽt. Uerũ hoc indõ qͦmͦ sit ł intelligat᷑ diffioile dic¬
uerit᷑ oꝑis sui. nec ipsũ sextũ qͦ ⁊ hominẽ fecit & cuncta ꝑ¬
fecit. ac pͥmũ ipsũ reqͥescẽ dĩ quale sit. cuiꝰ humanȩ m̃tis
ñ ponct. Dicã sane qͦd sentio. hoc duo indubitata p̃loqͥns.
nec đm uelud pꝰ laborẽ desid̾atũ denegocn sui fine tem¬
porali quađa req̾e delectatũ inec has litt̾as auctoritate
tanta merito p̃minentes frustͣ falsoq uixisse qđ ds ab
om̃ib oꝑib suis quȩ fecit septimo die req̾eiũt. eaq cau¬
sa cundẽ diẽ scĩficauĩt. Nimirũ gͦ qͥa uiciũ ẽ ⁊ infir

Expanded text:
ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae qtae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dicuerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentinon poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatutanta merito praeminentes, frustra falsoque dixisse quod Deus ab omnibus operibus suis quae fecit, in septimo die requieverit, eaque causa eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥeuit ũs.⁊ illub qđ usq nc̃ oꝑat᷑: ⁊ oꝑa qͥdẽ eiꝰ bona ui¬
demꝰ. qͥetẽ uͦ eius pꝰ oꝑa nr̃a bona uidebrmꝰ. Ob quã signi¬
ficanda mandauit hebreo ppło unũ diẽ obseruandũ:
qđ tã carnalit̾ agebant. ut eo die dñm saluatorẽ nr̃m
uidentes oꝑan ciminarent᷑. ac sic eis deoꝑe patͥs rectis¬
sime respondet. cũ quo: ipse oꝑabat᷑ cqͣlit̃: ñ solũ c̾aturȩ
uniuersȩ ad ministrationẽ .s. ⁊̃ ipsam salutẽ nꝑam. Iã uͦ tẽ
pore grȩ reuelate obseruatio illa sabb̃i quȩ uniꝰ diei ua¬
catione figurabat᷑ ablata ẽ ab oliseruatione fideliũ. In ea
baptismi sac̃mentũ. qͥescit apͥstinis oꝑib suis. ut iam
innouitate uitȩ ambulans. đm̃ inse oꝑarz cognoscat.

Expanded text:
t opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant, ut eo die dominum saluatorem nostrum uidentes operari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae adminpore gratiae revelatae, observatio illa sabbati, quae unius diei vacatione figurabatur, ablata est ab observatione fidelium. In ea Baptismi sacramentum, quiescit a pristinis operibus suis; ut jam in novitate vitae ambulans
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ea facta s̃. quã ipsa que facta s̃. insinuat᷑ nobis ds ꝑ
hanc scripturã qua dr̃ reqͥeusse ab om̃ib oꝑib suis quȩ
fecit. nullo oꝑe suo sic uelectatꝰ. quasi faciendi ciꝰ eguerit.
uł minor futurus ñ sccisset. ł beatior cũ fecisset. Quia
enĩ ex illo facta ita ẽ qͥcqͥd exillo ẽ. ut ei debeat qđ ẽ.
ipse aut̃ ronulli ꝗđ̃ exipso ẽ debcat. qđ beatus ẽ. sereb
quas fecit diligent᷑ p̃posuit. ñ scĩficadis dit̃ qͦ ca faci¬
enda inchoauit. nec illũ quo ea ꝑfecit. ne illis ł faciendis ł fa¬
dis auctũ eẽ gaubiũ uidet᷑ꝰ s cũ ꝗͦ ab ipsis insc ipso reqͥeuit.
Et ipse quidẽ nũquã ista reqͥe caruit. s nobis eã ꝑdiẽ septi

Expanded text:
am ipsa quae facta sunt: insinuatur nobis Deus per hanc Scripturam, qua dicitur requievisse ab omnibus operibus suis quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi ejus eguerit, vel minor futurus nisi fecisset, vel beatior cum fecisset. Quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse q
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. ⁊ habens apud se ȩt̾nã iñquillitatẽ. Deniq ipse nec
cũ c̾auit befessus nec cũ cessauit refectus ẽ. ẜ nõ uoluit
ꝑ serpturã suã ad qͥciis exhortari desidiũ. intimando
nob̃ eũ dic̃ scificasse. in qͦ qͥcuit ab om̃ib oꝑib suis. Nam
numquã omniũ ser dierũ quib c̾ata s̃ om̃a legit᷑ aliqͥd

Expanded text:
e habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quieuisse condendis gni̾b cãture. ꝗͥa ultͣ iã ñ cõdid̃.
aliꝗͣ gn̾a noua. deinceps aũ usq nc̃ ⁊ ultͣ oꝑari eoe¬
dẽ generũ ao ministͣtionẽ que tc̃ instituta s̃. ñ ut ip¬
sodie saltẽ septimo potentia eius aceli ac t̃re om̃iũq
rtrũ qͣs condiderat đs. gub̃natione cessart. alioqͥn ꝯ¬
tinuo dila bent᷑. Preatoris nãq potentia rom̃i pot̃is
atq om̃itenentis uirtus causa subsistendi ẽ om̃i c̾ã¬
ture. quȩ uirtus ab om̃ib que cata s̃ regendis si ali
cessante atq abscedente stant oꝑa eiꝰ. ita mundus uł ictu
oculi stare pot̾it si e ds̃ regim̃ sui subtͣarent. Prom̃ ⁊ qđ¬

Expanded text:
quieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps autem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque potentia et omnipotentis atque omnitenentis uirtus causa subsistendi est omni creaturae: quae uirtus ab eis, quae creata sunt, regendis si aliqcessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. Et diei qͥdẽ ꝓbabilit̃ pot̃ obseruandũ sabbatũ
udeis fuisse p̃ceptũ. inumbra futͣi. quo spũałe reqͥem
figuraret. quã ds exemplo huiꝰ qͥetis sue fidelib bona
oꝑa facientib archana significatione pollicebat᷑. euiꝰ
sua mẏsteriũ ꝯfirmauit. Ipso quiꝓpe die sabbati reqͥe¬
uit insepulchro. eũq totũ diẽ habuit sc̃ę euiꝰda uaca¬
tionis. postea quã sexto die .i. parasceue quã dict sextã¬

Expanded text:
dem probabiliter potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebatur. cuiusua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis, posteaquam sexto die
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽt: si ñ huiꝰ sententiȩ seript̃arũ ꝯsid̾atione suscepta. argutm̃
querere quo nã mͦ ipse reqͥescẽ potuent. quaue reqͥe sua
nobis insinuata. sꝑare admonuerit inse reqͥem nr̃ãm fut̃am
Sicut enĩ ipse fecit çelũ ⁊ t̾rã ⁊ ea quȩ in eis s̃.⁊ om̃a seato die
ꝯsũmauit. nec in cis aliqͥd dici pot̾ nos c̾asse. illo donante
ut carent᷑.⁊ iđo dictũ eẽ. ꝯsũmauit ds̃ indie sexto oꝑa sua:
que fecit. ꝙ ut a nobis ꝯsũmarent᷑ ipse p̃stitit: ita ⁊ qđ dictũ¬

Expanded text:
cerit: sed nos hujus sententiae Scripturarum consideratione suscepta, urgemur quaerere quonammodo et ipse requiescere potuerit; quamvis requie sua nobis insinuata, sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consummarent
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse ñ septimo intelligit. qͣsq̃s senarii numi ꝑfectionẽ
dcq̃ sup̃ locuti sumͦ. ꝑ fectioni cature ꝯgruent̃ adhibitã re
colit: Si enĩ senano numo ꝑficrenda fuerat cãtura siceti ꝑfe¬
cta ẽ. eaq reqͥes dĩ nobis erat ꝯm̃danda qua de monstraret᷑
nec ꝑfectis beatificari c̾atuns ꝓcul dubio dies erat in hac
ꝯm̃datione scĩficandus. qui seqͥt᷑ sextũ: ꝗͦ erigem᷑ ad hanc
h nr̃is reqͥescamꝰ in nobrs. sic̃ ipse reqͥcuit in se ab oꝑib suis.
In qͦdã quippe in ꝯmutabili bono reqͥesc̾e debemꝰ. qđ ille
re pia reqͥes nr̃a. ut sic̃ ipse reqͥcuit ab om̃ib oꝑib suis.

Expanded text:
tuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, tuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam colit. Si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies Dei erat nobis commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis; procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc ibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille re pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
dđi requiẽ qua dese ipso beatus ẽ. nobis insinuari oporte¬
ñ cũ inse requiẽ p̃stat ⁊ nobis. Aeqͥes gͦ dĩ recte intelligen¬
tib ea ẽ. qua nullius indiget bono. ⁊ iđo certa ⁊ nobis in
illo ẽ. qͥa nos beatificamͣ bono qđ ipse ẽ ñ ipse bono qđ
nos sumꝰ. Nam ⁊ nos aliqđ bonũ ab illo sumꝰ. qui fecit om̃a
bona ualde: inqͥh fecit ⁊ nos. Porro alia res bona p̃t̾ipsũ
qut bono qđ fecit ñ eget. Nec ẽ eiꝰ reqͥes ab om̃ib oꝑib suiᷤ
que fecit. Quib aut̃ bonis laudabilit̾ ñ eg̾eret. si nulla fe¬
cisset: Nã sic ⁊̃ dici posset nulls egens bonis. ñ a factis ase
ipso reqͥescendo. uerũ omnino nulla faciendo. S bona
bonis que fecit inse ipso reqͥeuit. ea scił reqͥe aquã nũquã
recessit. Ssi dicẽt᷑ reqͥeuisse a faciendis. nichil aliub quã
non fceisse intelliget᷑. ñ aut̃ dicet᷑ reqͥeuisse a factis ñ eis ege̾
quȩ fecit minus ꝯm̃daret᷑. Quo utiq die hoc m̃dari opor¬

Expanded text:
Dei requiem, qua de seipso beatus est, nobis insinuari oporte cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus feciqui bono quod fecit non eget. Haec est ejus requies ab omnibus operibus suis quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari opor
Abbreviated transcription (Latin):
Ut qđ scrptũ ẽ desapĩa eiꝰ ꝑtinget asine usq ad finẽ for¬
tt̃ y bisponit om̃a suauit̃. bequa itẽ scriptũ ẽ. qđ mo¬
tus eiꝰ agilior cȩleriorq sit om̃ib motib satis apparet
ponendis: quo utiq subt̃cto si ab hac oꝑatione cessauit.
tas continuo ꝑituras. Et illud qđ ait apłs cũ dm̃ atheni¬
ensib p̃dicarit.⁊ in illo uiuimꝰ. ⁊ mouem̃. ⁊ sumꝰ. liqͥde
cogitatũ qͣntũ humana mens adiuiuat ualet hanc

Expanded text:
tingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; de qua item scriptum est, quod motus ejus agilior celeriorque sit omnibus motibus : satis apparet ponendis; quo utique subtracto, si ab hac operatione cessaverit, eas continuo perituras. Et illud quod ait Apostolus cum Deum Atheniensibus praedicaret. In illo vivimus, et movemur et sumus , liquide cogitatum
Abbreviated transcription (Latin):
diꝰ qđ animauit. Timuit uidelicet ne deficet. nã minu¬
indo si crescẽt. ⁊ ñ timuit ne deficẽt rarescendo cũ crescẽt.
& qͥd amtpliꝰ immoror: qͣndo ⁊ sermo ꝑgit in ꝓlixiorẽ mođu
quã petit t̃minandi necessitas. ⁊ sententia mea iã satis no
Qñ ⁊ hoc uolum̃ iam ꝯcludit᷑. ut quȩ sequunt᷑ deinde ur¬

Expanded text:
d animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. sed quid amplius inmorer, quando et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis notproinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde u
Abbreviated transcription (Latin):
citer ñ utiq utiliter: ut adu̾tamꝰ qͦ morbo suꝑbiȩ laborent ho¬
mines. Nodie ñ nͥ inc̾atorẽ conant᷑ referre siꝗͥ egerint mali. cũ
ad hoc data sit ut ñ ipsa potiꝰ obediret uiro. ⁊ ambo dõ. Et dix̃
d̃ns d̃s mulieri. Ed hoc fecisti s Et dix̃ mulier. Serpens sedir̃ẽ
me ⁊ manducaui. Nec ista ꝯfitet᷑ peccatũ s inalterũ refert.
impari sexu pari fastu Exhis tñ natꝰ ẽ nec eos imitatꝰ ẽ: s plane
flictos docuit de se ipsis ñ deb̾e p̾sume̾. Serpens inqͥd̃ sedux̃ me
⁊ manducaui. quasi cuiꝰquã suasio p̾cepto dĩ debuerit anteponi.
Et dix dñs ds̃ serpenti. Quia fetisti hoc maledictus tu ab omnibꝰ pe-¬
coribus ⁊ ab ominibꝰ bestiis quȩ s̃ suꝑ terrã. Suꝑ pectus tuũ ⁊ uentr̃ẽ¬

Expanded text:
tiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum ad hoc data sit, ut non ipsa potius oboediret uiro et ambo deo. Et dixit dominus deus mulieri: quid hoc fecisti? et dixit mulime, et manducavi . Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari fastu. Ex his tamen natus est, nec eos imitatus est, sed tamen al., plane flictos docuit non de se ipsis debere praesumere. serpens, inquit, seduxit me, et manducaui: quasi cuiusquam suasio praecepto dei debuerit anteponi. Et dixit dominus deus serpenti: quia fecisti hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus et ab omnibus bestiis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
reseramꝰ. s gesta defendimꝰ. Respondit gͦ adã. Noc̃ẽ tuã audiui
ipadyso ⁊ timui quia nudus sum. ⁊ abscondime. Satis ꝓbabile
ẽ solere dm̃ ꝑc̾aturã tali actioni ꝯgruã informa humana pͥmis
illis hominibꝰ apparaere. quos tam̃ nũꝗͣ. ꝑmisit adu̾tere nuditatẽ
suã etx intentionẽ insuꝑna sustollens. nͥ pꝰpeccatũ pudendum
inm̃bris motũ penali m̃br& lege senfissent. Sic gͦ affecti s̃ ut so-¬
lent hoĩes affici sub occulis hominũ. ⁊ talis affectio d̾peccati pena¬
erat eũ latere uelle quẽ latere nichil põt.⁊ abeo carñe occultam¬

Expanded text:
reseramus, sed gesta defendimus. 46. Respondit ergo Adam: Vocem tuam audivi in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Satis probabile est, solere Deum per creaturam tali actioni congruam in foillis hominibus apparere: quos nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum, pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. Sic ergo affecti sunt, ut solent homines affici sub oculis hominum; et talis affectio peccati de perat, eum latere velle, quem nihil lat
Abbreviated transcription (Latin):
tes alectore uͥñ ualiumꝰ p̾bere scientiȩ firmitatẽ. iste uͦ duodetimꝰ
liber ea ĩã cura expeditis qua nos ꝑtͣctandꝰ textꝰ sacrarũ litt̾arũ
occupabat libiꝰ atq ꝓlixtꝰ u̾sabit deparacdyso questionẽ. ne putem̃
euitasse q̃ uidet᷑ apłs int̾rio celo insinuare paradysũ uͥ ait. S̾cio
hominẽ in xꝑo añ annos quatiuordecĩ. siue incorpore nescio. fiue
ext̃ corpꝰ nescio dõ scit. raptũ huiꝰ modi usq adĩciũ celũ: ⁊ scio
huiꝰ modi hominẽ siue incorpore siue extͣ corpꝰ nescio ds̃ scit. qr raptus
ẽ in paradysũ ⁊ audiuit ineffabilia u̾ba quȩ ñ licet homini loqui: In his
u̾bis pͥmũ queri solet ꝗͥ dicat t̾ciũ celũ. de iñ utrũ illic uoluerit intelligi
sit paradysus. ut ñ hoc fuerit rapi int̃riũ celũ qͥ inparadysũ.s pͥus int̾riũ
celũ. ⁊pꝰ iñ inparadysũ.⁊ hoc sic ambiguũ ẽ ut ñ mͥ uideat᷑ posse dissolui.

Expanded text:
tes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, rape extra corpus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatur posse dissolui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ deaĩa uiri ut cã sic̃ possemꝰ batã diunit᷑ ł intelligẽmꝰ
ł c̾ie c̾dertmꝰ. aut si hoc ꝓpt̾ea scrptura ñ tacuit. ne am¬
mã quoq sic̃ hõĩs carnẽ det̾ra factã ec̃ putaremꝰ. uebuit
lieris exanima uiri factã qr ñ scriptũ c̃ qđ inmulieris fa¬
ciẽ flau̾it d̃s. cur edunt exuiro animatã feminã qͣndo
portuit nos ꝑhanc scripturã uehac re aliq̃d ammonĩ. ma¬
gis si aliꝗͥd aliud fiebat infemina. qđ inuiro factũ ñ erat.¬
ut excarne animata ciꝰ anima duc̾ct᷑. ñ sic̃ uiri ciꝰ aliunde
corpꝰ.aliunde anima. hoc ipsũ qđ alio mͦ fiebat script᷑a po¬
ris et̃. ꝯuenientiꝰ cdit᷑. eo ipso no ad monẽ uoluisst. nichil a¬
luid hic putare quã deuiri aĩa nouamꝰ .a. similit̾ datã eẽ
mulieri. cũ p̃sertĩ eẽt eiubentissimȩ occasionis locus ut si
ñ tc̃ quando formata ẽ. postea certe dice̾t᷑ uͥ ait adã. hoc
nc̃ os exossibꝰ meis. ⁊ caro decarne mea. Quanto enĩ carius

Expanded text:
iri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit lieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro animatam feminam, quando portuit nos per hanc Scripturam de hac re aliquid admoneri, magis si aliut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura poris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, qmulieri: cum praesertim esset evidentissimae occasionis locus, ut si non tunc quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Quanto enim charius
Abbreviated transcription (Latin):
aberordio ꝑt̃ctata hinc nos dubitare ꝑmittat. tẽ recte for¬
tasse reqͥremꝰ. aut que nã sententia potiꝰ eligenda sit. aut in
rei huiꝰ incerto quẽ ad modũ tenẽ debeamꝰ. Certe enĩ seato
die fecit ds̃ hominẽ adimaginẽ suã. u ⁊̃ dictũ ẽ mascułũ
⁊feminã fecit tos. quoꝵ illud suꝑiꝰ uͥ imago dĩ ꝯmemorata

Expanded text:
exordio pertractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ. corpꝰ uͦ ciꝰ inmundo corporeo tãquã insemine ro.
ne cogerem cont᷑ u̾ba scripture aut serto die totũ factũ dict̃.
I. ⁊ delimo uirũ ⁊ deeiꝰ latẽ feminã. aut inillis sta drerũ oꝑ¬
bus nullomꝰ factũ eẽ hominẽ. aut corporis humani causa¬
lẽ rationẽ tantũ mͦ factã animȩ aut̃ nulła. cũ potiꝰ scđ̃m ip¬
s̃ sit homo ad imagint̃ dĩ. aut certe ysi ñ cont̃ u̾ba sc̃pture
aꝑte posita. tam̃ dure atq intolerabilit̃ dicẽmꝰ. ł inca c̾at᷑a
sp̃uali que ab hoc tantũmͦ formata cẽt factã fuisse anime

Expanded text:
t, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani causalem rationem tantummodo factam, animae autem nullam, cum potius secundum ipsam sit homo ad imaginem dei; aut certe etsi non contra uerba scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus uel in ea creatura spiritali, quae ad hoc tantummodo creata esset, facta
Abbreviated transcription (Latin):
dentia. ⁊ ea longe cet̾is p̾stantiore atq certiore. Rursusgͥ ad eadẽ¬
ipsa apłi u̾ba redͤamꝰ ⁊ea diligrniꝰ ꝑscrutem᷑. hoc sine dubitatione

Expanded text:
dentia, et ea longe caeteris praestantiore atqdentia, et ea longe caeteris praestantiore atqipsa apostoli uerba redeamus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
dens ds̃ ⁊nc̃spectu eiꝰ seraphym. ⁊ ara uñ carbo assũptus ꝓpħȩ la¬
bia mundauit. manifestũ aũ ẽ eũ ignorare potuisse utrũ incor¬
pore anext᷑ corpꝰ ea uid̾rit. S si extͣ corpꝰ iusas̃. ⁊ corpora ñ fuer̃. ad¬
hur queri põt. utrũ imagines corpox fuerint. an ea sub̾a quȩ nulła
corporis similitudinẽ gerit. sic̃ ds̃. sic̃ ipsa mens hominis ł intelli¬
gentia ł ratio. sic̃ uirtutes. prudentia. iusticia. caritas. castitas.
pͥetas. ⁊ quȩtũq aliȩ s̃ qͣs intelligendo atq cogitando enum̾amy.¬
disc̾nimꝰ. diffinimꝰ. ñ utiq intuentes liniam̃ta earũ ł colores. aut
qͦ mͦ sonent. aut ꝗͥ oleant. aut ꝗͥ inore sapiant. aut ꝗͥ ꝯtrectantibꝰ¬
d̾ calore seu frigore mollitudine seu duricia lenitate siue asꝑi-¬
tate renunrient. s alia quad̾a uisione. alia lucȩ. alia rerũ eui-¬

Expanded text:
dens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae ladens deus et in conspectu eius Seraphin et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et qudiscernimus, definimus, non utique intuentes lineamenta earum vel colores, aut quomodo sonent, aut quid oleant, aut quid inore sapiant, aut quid contrectantibde calore seufrigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient; sed alia quadam visione, alia luce, alia rerum evi
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ q̃ parit loquerrm̃. s ñ ipsũ t̾c aliꝗͥ aliud uid̾re dormientẽ. ⁊utrũ
bar q ipse ñ ert ad ducebar exparit ⁊̃ ipsũ putare eẽ. ciu ꝓfecto¬
ñ loquerer si omnimͦ sic afficerer q ipse ñeẽt.ita ñ pot̾at gͣ uis ni¬
rabilit̃ uigilans anima dormientis nͥ duci imaginibꝰ corpie acsirae¬
pora ipsa et̃nt. in extasyaũ unũ audire potui.⁊eũ rusticanũ uix ia¬
lentẽ q̃ sentiebat expͥmere. qͥ iuigilare se sciret ⁊uid̾e qͥdd̃a ñ
oculis corporis. nã ut eiꝰ u̾bis utar. quantũ recolere possũ anima in
ꝗ mea uidebat eũ ñ oculi mei. ñ tñ sciebat utrũ corpꝰ cẽt an ima¬
go corporis. Nenĩ erat talis ut ista discerneret. uerũ tã simplieĩt
fidlis ut eũ sic aude̾rẽ acsi illud qͣ se uidisse narrabat ipse uidissẽ.
ac ꝑ hoc si paradysũ paulus uidit ita ut apparuit ille distus sub¬
hieli cãpꝰ ille cũ ossibꝰ mortuo. ⁊ illa eix resurrertio. ut esaye se¬

Expanded text:
rmientem, et utrum ebar quod ipse non esset, adducebar ex parte etiam ipsum putare esse, cui profecto non loquerer, si omni modo sic afficerer quod ipse non esset. Ita non poterat, quamvis mirabiliter vigilans, anima dormientis, nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora ipsa essent. 4. In ecstasi autem unum audire potui, et eum rusticanum vix valentem quod sentiebat exprimere, qui et vigilare se sciret, et videre quiddam non oculis corporis. Nam ut ejus verbis utar, quantum recolere possum: Anima mea, inquit, videbat eum, non oculi mei. Non tamen sciebat utrum corpus esset, an imago corporis. Non enim erat talis, ut ista discerneret, verum tam simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud quod se vidisse narrabat, ipse vidissem. 5. Ac per hoc si paradisum Paulus ita vidit, ut apparuit Petro ille discus subilla eorum resurrectio, ut Esaiae se