comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
harundine tegebantur. ad eũ ha
stimulantib ferebatur. Concursꝰ
oĩum ad antistitẽ conuolauit ut
euadet. Suib ierepatis morui se fi¬
dei p̾sumptione ñ passus ẽ. At mul¬
titudo om̃is desꝑatiõe ꝑt̾rita. obiuã
currit incendio. S ut dei potentia
manifestior appareret: quicqͥd custo¬
dixe temptauerat turba ꝯsumitur.¬

Expanded text:
harundine tegebantur, ad eum  Aharundine tegebantur, ad eum  Astimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antistitem convolavit, ut repatis, moveri se fidei praesumptione non passus est. Multitudo omnis, desperatione perterrita, obviam occurrit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quicquid custodire temptaverat turba, i
Abbreviated transcription (Latin):
puritate compositis. sacerdotes bea
oratione ussit reuelli sepulchrũ.
p̃ciosa ibidem mun̾a conditurꝰ: ar-¬
bitrans oportunũ ut m̃bra sc̃orum
ex diũsis regionib collecta quos pa¬
res meritis receꝑat celũ: sepulchri
quoq uniꝰ ten̾et᷑ hospitiũ. Quib dis¬
positis honorifice atq sociatis de lo¬
co ip̃o uͥ beati martyris effusus erat
sanguis. massã pulueris secũ porta.¬
turus abstulit. Inqua apparebat
cruore seruato rubuisse martyrẽ
cede. ꝑsecutore pallente. Quib ita
gestisinnuma hominũ eodẽ die ad
dñm turba conũsa ẽ. Inde dum¬
redeunt insidiatur inimicꝰ cassua¬
lib laqueis p̾patis. germani pedẽ
lapsus occasione contͥuit. ignorans
merita illiꝰ sic̃ iob beatissimi afflic̃¬
tione corporis ꝓpaganda. Et dum
aliqͣndiu uno in loco infirmitatis
necc̃itate terletur. in uicina qua ma¬
nebat casula exarsit incendium.
Qꝯsumptis domib que illic illustͥ

Expanded text:
puritate compositis, sacerdotes beatpuritate compositis, sacerdotes beatoratione, jussit revelli sepulcrum, pretiosa ibidem munera conditurus; arbitrans opportunum ut membra sanctorum ex diversis regionibus collecta, quos pares meritis receperat caelum, sepulcri quoque unius teneret hospitium. Quibus depositis honorifice, atque sociatis, de loco ipso, ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat, cruore servato, rubuisse martyrum caedem, persecutore pallente. Quibus ita gestis, innumera hominum eodem die ad Dominum turba conversa est. redeunt, insidiator inimicus, casualibus laqueis praeparatis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, ignorans merita illius, sicut Job beatissimi, afflictione corporis propaganda: et dum aliquandiu uno in loco infirmitatis necessitate teneretur, in vicina qua manebat casula exarsit incendium: quod consumptis domibus quae illic palustri
Abbreviated transcription (Latin):
testatur. Tum subito qͥdam tͥbunicie
potestatis cum ꝯiuge ꝓcedit in medi¬
um. filiã .x annoꝵ cetam curandã
sac̃dotib offerens. quam illi adñsa¬
riis offerri p̾ceꝑunt. S hi ꝯscientia
puniente det̾riti. uingunt cũ paren¬
tib p̃ces ⁊ curationẽ paruule a sacer¬
dotib dep̃cant᷑. Qui inclinatosam¬
mo adũsarios intuentes orationẽ bre¬
uit̾ fundunt. ac deinde germanꝰ ple¬
nus sp̾u scõ inuocat tͥnitatẽ: nͥ mora
adherentẽ lat̾i suo capsulã cũ sc̃õꝵ re¬
liquiis collo auulsã manib comp̃¬
hendit. eamq inconspectu om̃ium
puelle ocłis applicaint. quos statĩ
euacuatos tenebͥs lum̃ ueritatis in¬
pleuit. exultant parentes miracłm
popłs ꝯtremescit. Postqͣm diem ita
exanimis om̃ium suasio iniqua dele¬
ta ẽ ut sacdotum doctrinam siciertib
desideriis sectarent᷑. Compssa ttaꝙ
ꝑũsitate dampnabili eiq auctorib
confutatis. atq animis om̃iũ fidei

Expanded text:
testatur. testatur. potestatis cum conjuge procedit in medium, filiam decem annorum caecam curandam sacerdotibus offerens, quam illi adversariis offerri praeceperunt: sed hi conscientia puniente deterriti, jungunt cum parentibus preces, et curationem parvulae a sacerdotibus deprecantur: qui inclinatos animo adversarios intuentes, orationem breviter fundunt: ac deinde Germanus plenus Spiritu sancto, invocat Trinitatem; nec mora, adhaerentem lateri suo capsulam cum sanctorum reliquiis collo avulsam manibus comprehendit, eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit, quos statim evacuatos tenebris lumen veritatis implevit. Exultant parentes, miraculum populus contremiscit: post quam diem ita ex animis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doctrinam sitientibus desideriis sectarentur. Compressa itaque perversitate damnabili, ejusque auctoribus confutatis, atque animis omnium fidei
Abbreviated transcription (Latin):
extremũ duturna meditatioẽ con-¬
cepta p̃sumunt mire ꝯflictũ. ꝓcedt̃
conspicui duitiis ueste fulgentes.
circundati assentatione discrimenq
certaminis subire maluert̃. quã in
popło quẽ subũterant pudorẽ tacitur¬
nitatis ineurrere: ne uidentur se ip̃i
silentio dampnauisse. Illic plane im
płs expectatur futurꝰ & iudex. Asta¬
bant partes dispari conditiõne dissi¬
miles. hinc diuina fides. inde huma¬
na p̃sumptio. hinc pietas. inde suꝑbia.
mo in loco bĩssimi sacerdotes p̃buerunt
adũsariis copiam disputandi. que sola
pauit ⁊ tempora. Deinde antistites ue¬
nerandi. torrentes eloquii sui cũ apłi
batur sermo ꝓpͥus cum diuino. ⁊ asser¬
diones molestissimas lectionũ testimo¬
nia seq̃bantur. Conuincit᷑ uanitas.
ꝑfidi ꝯfutatur. ita ut adsingłas ũboꝵ
obiectiones errare se cum respondere
nequit fat̾etur. Popłs arbit̾ uix ma¬
nus ꝯtinet. iudiciũ tam̃ clamore

Expanded text:
extremum diuturna meditatione conextremum diuturna meditatione concepta praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum: discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo quem subverterant pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmpulus expectator, et futurus judex, adstabant partes dispari conditione dissimiles; hinc divina fides, inde humana praesumptio; hinc pietas, inde superbia; mo in loco beatissimi sacerdotes praebuerunt adversariis copiam disputandi, quae sola pavit et tempora. Deinde antistites venerandi torrentes eloquii sui cum apostbatur sermo proprius cum divino, et assertiones violentissimas lectionum testimonia sequebantur. Convincitur vanitas, perfidia confutatur, ita ut ad singulas verborum objectiones reos se, cum respondere nequeunt, faterentur. Populus arbiter vix manus continet: judicium cum clamore
Abbreviated transcription (Latin):
fugantur inimici: tͣnquillitas se¬
rena subsequitur. uenti econtrario
ad itim̾sminift̾ia reũtuntur. decur¬
sisq breui spatiis pelagi. optata li¬
toris quiete potuntt. Ibi ꝯueniens ex
diũsis partib multitudo excepie sa¬
cerdotes: quosuenturos etiã uaticina¬
tio adũsa pdixat. Buntiabant enim
sinistri sp̃e qd̃ timebant qui imꝑio sa¬
cerdotum dum ab obsessis corꝑib detru¬
duntur. ⁊ tempestatis ordinẽ ⁊ ꝑicl̃a
que intulerant fatebant᷑ : uictosq se
ma uł maxima: apłici sac̃dotes rap¬
tim opiniõe. p̃dicatione. uirtutibꝰ im¬
p̃dicabatur. ita ut passim ⁊ fideles ca-¬
tholici firmarent᷑. ⁊ depͣuati uiã cor¬
rectionis agnoscerentur. Erat illis
ꝯscientiam doctrina. ꝑ lit̾tas uirtuteᷤᷤ
ex m̾itis. Itaq regiõnis uniñsitas
in eoꝵ sententiã ꝓmpta tͣnsierat:
latebant abditi sinistre ꝑsuasioĩs
auctores. ⁊ more maligni sp̃c geme-¬
bant ꝑire s popłos euadentes. Ad

Expanded text:
fugantur inimici, tranquillitas sefugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat. Nunciabant enim sinistri spcerdotum, dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant fatebantur victosque se prima vel maxima, apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impraedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat illis ntiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos evadentes, ad
Abbreviated transcription (Latin):
nial aduenirent. Iuicum ꝓmpta
deuotione p̃ces ⁊ ussa sc̃ẽ eccłie susce¬
pissent. intrant oceanũ ⁊ usq ad medi¬
um itin̾is quo a gallico sinu bͥttan¬
nias usq tenoitur sod̃is flatib nauis
tuta uolabat. Cum subito occurrit
tantos talesq uiros ad recuꝑandam
citabant ꝓcellas celum diemq nubi¬
um noctẽ subdueunt: uentoꝵ furo¬
ris uela ñ sustinent. ⁊ oceani moles
fragilis c̃ĩba uix tolerat. cedebant mi¬
nisteria uicta nautarũ: ferebatur
naingiũ or̃one ñ uirib ⁊ casu dux
ip̃e uł pontifex fractus corporis lassi¬
tudine: ac sopore resoluteꝰ ẽ. Tum uͦ qͣi
repugnatore cessante tempestas ex¬
citata conualuit: etiã nauigium
suꝑtusis fluctib mergebatur. Iũ
beãtus lupꝰ om̃sq turbati: excitant
seniorem elementis furentib oppo¬
nendũ qui ꝑicłi ĩmanitate constan-¬
tus seuientes oppͥmit. collegã cõmo¬
net. hortatur uniũsos or̃o uno hore
⁊ clamore ꝑfundit᷑. Ad est diuinitas.

Expanded text:
niam venirent. Qui cum prompta devotione preces et jussa sanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Oceanum, et usque ad medium itineris quo a Gallico sinu Brittanias usque tenditur, secundis flatibus navis tuta volabat. Tum subito occurrit tantos talesque viros ad recuperandam citant procellas, caelum diemque nubium nocte subducunt; ventorum furorem vela non sustinent, et oceani moles fragilis cumba vix tolerat. Cedebant ministeria victa nautarum; ferebatur navigium oratione, non viribus. Et casu dux ipse vel pontifex, fractus corpore, lassitudine et sopore resolutus est. Tum vero, quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et iam navigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus omnesque turbati excitant seniorem, elementis furentibus obponendum. Qui periculi inmanitate constantus saevientes opprimit, collegam commonet, hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur: adest Divinitas,
Abbreviated transcription (Latin):
ab augusto qͣrtus cupiens utilẽ rei
unoiq ⁊ uictoriam undec̃q q̃siuit.
Itaq expeditionem in b̾tanniã mouit
dies płimam insule partẽ indeditio¬
nem recepte. Orcadas etiã insulas
ult᷑ b̾ͥtanniam in occeano positas ro¬
mano adiecit imꝑio. Ac sexto qͣm ꝓ¬
fectus erat m̃se romã rediit. filioꝙ
suo bͥtannici nom̃ imposutt. Hoc aũ
bellum qͣrto imꝑii sui anno cõple¬

Expanded text:
ab Augusto quartus, cupiens utilem  Alubique et victoriam undecunque quaesivit. Itaque expeditionem in Brittaniam movit, dies plurimam insulae partem in deditionem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Brittaniam in Oceano positas Romano adjecit imperio, ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno comple
Abbreviated transcription (Latin):
romane gentis p̃fate tempestati
suꝑ fuerat. occisis in eadem parenti¬
b regiũ nom̃ ⁊ insigne ferentib.
Hoc gͦ duce uires capessunt bͥcones
⁊ uictores ꝓuocantes ad p̃liũ: uicto¬
riam ip̃i deo fauente suscipiunt. Et
ex eo tempore nẽ ciues. nẽ hostes uin¬
cebant usq ad annũ obsessionis bado¬
hostib strages dabant. qͣdragesimo
circit̃ ⁊ qͣrto anno aduentꝰ eoꝵ in bͥ¬
lagiana ꝑ agcolam illata seueria¬
btanni cum neq susciꝑe dognia ꝑũ¬
sum gr̃ãm xp̃i blasphemando ulla-¬
tenus uellent: neq uersutiã nefa¬
ne ꝑsuasionis refutare ũbis oertan¬
do suffic̾ent:inueniint salubre
consiliũ. ut a gallicanis antisti¬
bus auxiliũ belli spiritat inqͥrant.
Quã obcausã collecta magna syno¬

Expanded text:
Romanae gentis praefatae tempestati Romanae gentis praefatae tempestati superfuerat, occisis in eadem parentibus regium nomen et insigne ferentibus. Hoc ergo duce vires capessunt Brittones, et victores provocantes ad praelium, victoriam ipsi, Deo favente, suscipiunt. Et ex eo tempore nunc cives, nunc hostes vincebant, usque ad annum obsessionis Badohostibus strages dabant, quadragesimo circiter et quarto anno adventus eorum in Brlagiana per Agricolam inlata, SeveriaBrittani cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbis certando sufficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magna syno
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑficiem obtexit᷑. Ruebant᷑ edificia
publica. simul ⁊ pͥuata: passim sa¬
cerdodes inter altaria trucidabant.
p̃sules cum popłis sine ullo resꝑectu
honoris ferro pacit̃ ⁊ flãmis absume¬
bantur: nec erat qͥ crudelit̃ intẽp¬
tos sepulture trad̾et. Itaq ñ nulli
de miserandis reliquiis in montib
hostib dabant: ꝓ accipiendis alim̃¬
torũ subsidiis. eternũ subiti serui¬
tium. si tam̃ ñ ꝯtinuo trucidarent᷑.
Alii transmaruas regiones dolentes
pecebant: alii ꝑstantes in patria tͦ¬
ꝑidi. pauꝑem uitam in montib. sil¬
uis. uł rupib arduis. suspecta sẽꝑ
mente agebant.
T ubi hostilis exercitus ext̾mi¬
natis disꝑsisꝙ in sule m̃dige¬
nis domũ reu̾sus ẽ. ceꝑunt ⁊ illi pau¬
latim uires animosꝙ resumere:
lium celeste p̃cantes: ne usq ad int̾¬
nitionẽ usq quaq delerentur. te¬
bartur eo tempore duce ambrosio au¬
teliano uiro modesto. qui solus forte

Expanded text:
superficiem obtexit. Ruebant aedificia superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis reliquiis, in montibuhostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semper mente agebant. At ubi hostilis exercitus, exterminatis dispersisque insulae indigenis, domum reversus est, coeperunt et illi paulatim vires animosque resumere, lium caeleste precantes ne usque ad internecionem usquequaque delerentur. Utebantur eo tempore duce Ambrosio Aureliano viro modesto CCCCLXVI, qui solus forte
Abbreviated transcription (Latin):
rum ꝓuinciarũ regiũ genus origi-¬
nem dux̃. Nec mora gͦ confluentib
certatĩ in insulã gentiũ memoratarũ
cat̃uis grandescere popłs cepit adue¬
narũ ita ut ip̃is quoq qui eos aduoca¬
uerant .i. indigenis eent t̾rori. Lũ subi¬
do inito ad tempꝰ fed̾e cum pictis quos
longiꝰ iam bellando pepulerant inso¬
cios arma ũtere incipiunt. ⁊ pͥmũ qͥ¬
dem annonas ͥ eos affluentiꝰ minist᷑¬
re cogunt. q̃rentes occasionẽ diuor¬
tii. ꝓtestantur nͥ ꝓfusior sibi alim̃¬
torũm copia daretur se cuncta insu¬
le loca rupto fed̾e uastaturos. neꝙ
quunt᷑: sqͥdem ut breuit̃ dicam as¬
census manib paganoꝵ ignis austus
de scelerib popłi d̃ ultiones expetire:
ñ illiꝰ impar qui qͦndam a chaldeis
& hie agente impio uictore. immo
disponente iusto iudice ꝓximã qͣsq
ciuitates agrosq depopulans abori¬
entali mare usq ad occidentale nul¬
lo phibente suum continuauit in¬
cendiũ: totamq ꝓpe insule ꝑeuntis

Expanded text:
 genus originem duxit. Non mora, ergo confluentibus certatim in insulam gentium memoratarum catervis, grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoque qui eos advocaverant indigenis essent terrori. Tum subito inito ad tempus foedere cum Pictis quos longius jam bellando pepulerant, in socios arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia daretur, se cuncta insulae loca rupto foedere vastaturos. Nequequuntur: siquidem, ut breviter dicam, accensus manibus paganorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a Chaldaeis et hic agente impio victore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale, nullo prohibente, suum continuavit incendium, totamque prope insulae pereuntis
Abbreviated transcription (Latin):
dñi eiꝰq pastores eg̾unt. ebͥetati. ani¬
mositati. litigio. contentiõi. inuidie.
oett̾isꝙ huiꝰmõi facinorib sua colla
abiecto leui urgo xp̃i subdentes. In¬
terea subito corrupte m̃tis homĩes
acerba pestis corripuit: q̃ inbreui
tantã mulcitudinẽ strauit: ut ne
sepeliendis quidẽ mortuis uiui suffi¬
cerent. s nec morte qͥdem suoꝵ nec
timore mortis. hi qui suꝑerant a mor¬
te anime qua peccando sterneban¬
tur reuocari pot̾ant. unde ñ multo
pꝰ acrior gentẽ peccatͥeem ultio dixi
sceleris secuta ẽ. Initũ nãq ẽ consi¬
lium. quid agendũ uͥ querendũ eẽt
Aixibũladeutandas uł repellen¬
das tam feras tamꝙ creb̾rimas gen
cutoꝙ om̃ib eũ suo rege Wrtiger no
ut laxonũ gentẽ de trsmarinis par¬
tib in auxiliũ uocarent. Quod dñi
nutu dispositũ eẽ ꝯstat. ut ueniret
contͣ imꝓbos malũ. sic̃ euidentiꝰ rerũ
exitus probauit.

Expanded text:
Domini ejusque pastores egerunt; ebrietati, aniDomini ejusque pastores egerunt; ebrietati, animositati, litigio, contentioni, invidiae, caeterisque hujusmodi facinoribus sua colla, abjecto levi jugo Christi, subdentes. Interea subito corruptae mentis homines acerba pestis corripuit, quae in brevi tantam ejus multitudinem stravit ut ne sepeliendis quidem mortuis vivi sufficerent: sed ne morte quidem suorum nec timore mortis, hi qui supererant a morte animae qua peccando sternebantur, revocari poterant: unde non multo post acrior gentem peccatricem ultio diri sceleris secuta est. Initum namque est consilium quid agendum, ubi quaerendum esset praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras tamque creberrimas gentcuitque omnibus cum suo rege Vurtigerno ut Saxonum gentem de transmarinis partibus in auxilium vocarent: quod Domini nutu dispositum esse constat, ut veniret contra inprobos malum, sicut evidentius rerum exitus probavit.
Abbreviated transcription (Latin):
diuturnã relinquens: multos eoꝵ
coegit uictos. infestis p̃donib dare
manꝰ: alios uͦ nũqͣm quin potuis. fi¬
dextes indiuinũ. ubi humanũ cessa¬
uit auxiliũ. de ip̃is montib. spelũ¬
cis. ac saltib tinue rebellabant. Et
tum pͥmũ immicis qui ꝑ multosan¬
nos p̃das int̾ra agebant: strages dare
te uisule tunc primũ ⁊ deinceps quie¬
uerunt: p̃das tam̃ ñ nũqͣm exinde
⁊ contͥciones de b̾tonũ gente agere
ñ cessarunt. Cessante artẽ uastatiõe
hostili tantis frugũ copiis insula. qͣn¬
tis nulla retro etas meminit afflue¬
recepit. Cũ quib ⁊ luxuna crescere
⁊ hanc continuo oĩũ lues scelerũ co¬
mitari accelerauit. crudelitas ꝑreci¬
pue ⁊ odium ueritatis amorq men¬
dacii. ita ut siquis eoꝵ mitior ⁊ ueri¬
tati aliqͣtenus ꝓpior uid̾etur: in hũc
qͣi bͥtaniie subuersorẽ om̃ium odia
telaq sine respectu contorq̃rent᷑. ⁊ ñ
solum hec scłares uiri. s etiã ip̃e grex

Expanded text:
diuturnam relinquens, multos eorum coegit victas infestis praedonibus dare manus, alios vero nunquam, quin potius confidentes in divinum ubi humanum cessabat auxilium, de ipsis montibus, speluncis ac saltibus continue rebellabant: et tum primum inimicis qui per multos annos praedas in terra agebant, strages dare te insulae tunc primum et deinceps quieverunt, praedas tamen nonnunquam exinde et contritiones de Brittonum gente agere non cessarunt. Cessante autem vastatione hostili, tantis frugum copiis insula quantas  Al., quantis nulla retro aetas meminit, affluere coepit: cum quibus et luxuria crescere, et hanc continuo omnium lues scelerum comitari adceleravit, crudelitas praecipue, et odium veritatis amorque mendacii, ita ut si quis eorum mitior, et veritati aliquatenus propior videretur, in hunc quasi Brittaniae subversorem, omnium odia telaque sine respectu contorquerentur. Et non solum haec saeculares viri, sed etiam ipse grex
Abbreviated transcription (Latin):
noqͣdragesimꝰ sextꝰ abaugusto regnũ
adeptus .uii. annis tenuit. Iunc an¬
gloꝵ sue saxonũ gens: inuitata. a
rege p̃fato bͥtanniã trib longis na¬
uib aduehitur. ⁊ morientali parde
insule iubente eodem rege locũ ma¬
nendi: qi ꝓ patria pugnatura. Re
aũ uera hanc expugnatura suscep̾.
Inito tͦ certamine cum hostib qui ab
aquilone ad aciem uenerant. uicto¬
riam sũpsere saxones. Qd̃ uͥ domi
nuntiatũ ẽ sunul ⁊ insule fertilitaᷤᷤ
ac segnitia bͥtonũ. mittit᷑ confestĩ
illo classis plixior armatoꝵ. ferens
manũ fortiorẽ q̃ p̃missa ad uincta
cohorti inuincibilẽ fecit ex̃citum.
Susceꝑunt gͦ qui aduenerant do¬
nantib bͥtannis locũ habitatioĩs
int̾ eos. ea tam̃ conditione ut hi ꝓ
patrie pace ⁊ salute contͣ adu̾sarioᷤ
mlitarent. illi militantib debita
stipendia ꝯferrent. Aduenerãt aũ
de trib germanie popłis fordiorib .i.
saxonib. anglis. lutis. De uitarum¬

Expanded text:
no quadragesimus sextus ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fertilitas, ac segnitia Brittonum: mittitur confestim illo classis pmanum fortiorem: quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo qui advenerant donantibus Britonibus locum habitationis inter eos, ea tamen conditione, ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerunt autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis. De
Abbreviated transcription (Latin):
chro mundatꝰ: ac̃ regni celestis dignꝰ
factus ingressii. Lum uidex tanta
miracłoꝵ celestiũ nouitate ꝑculsus:
cessari mox a ꝑsecutiõe p̃cepit. honorẽ
deuotiõe cessare. Passus ẽ aũ beatus al¬
banus die decimo kl̃arum iuliarũ.
iuxta ciuitatẽ uerolamiũ q̃ ne agente
angloꝵ Wel lama cester siuie Wetlin¬

Expanded text:
cro mundatus ac regni coelestis dignus cro mundatus ac regni coelestis dignus factus est ingressu. Tum judex tanta miraculorum coelestium novitate perculsus, cessari mox a persecutione praecepit, honorem devotione cessare. Passus est autem beatus Albanus die decimo Kalendarum Juliarum, juxta civitatem Verolamium, quae nunc a gente Anglorum Verlamacaestir sive
Abbreviated transcription (Latin):
incluso meatu añ pedes eiꝰ fons ꝑhen¬
nis exortus ẽ: ut om̃s agnosc̾ent etiã
torrentẽ martyrii obsequiũ detulis¬
se. Neq enĩ fi pot̾at ut mn arduo mon¬
tis cacumine martyr aquã quam in
fluiio ñ reliq̃rat pet̾et. si ħ oportu¬
nũ eẽ ñ uid̾et. Qui uideł fluuiꝰ mi¬
nift̾ĩo ꝑsoluto deuotiõe cõpleta offi¬
cii testimoniũ relinquens ren̾sris ẽ
ad naturã. Decollatꝰ ẽ itaꝙ mardyr
fortissimꝰ. ibidẽq accepit coronam
uite quã reꝓmilit ds diligenti se.
S ille qui piis ceruicib impias intu¬
lit manus. gaud̾e suꝑ mortuũ ñ est
ꝑmissus: nãq ocłi eius int̾ram una
cum bĩ martyris capite decidunt. De¬
collatꝰ ẽibi ⁊̃ tum miles ille. qui antea
suꝑno nutu correptus. scm̃ dei confes¬
sorem ferire recusauit. De quo numi¬
rũ constat. qr ⁊ si fonte baptisiatis ñ
ẽ ablutus. sui tam̃ ẽ sanguinis laua¬

Expanded text:
incluso meatu ante pedes ejus fons perenincluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut omnes agnoscerent etiam torrentem martyri obsequium detulisse: neque enim fieri poterat ut in arduo montis cacumine martyr aquam quam in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus in terram una cum beati martyris capite deciderunt. Decollatus est ibi tum etiam miles ille, qui antea superno nutu correptus sanctum Dei confessorem ferire recusavit: de quo nimirum constat, quia etsi fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est sanguinis lava
Abbreviated transcription (Latin):
rere. diuino nuirũ admonitꝰ instinẽ¬
tu: piectoq ense quẽ strictũ tenuerat.
pedib eiꝰ aduoluit᷑: multũ desidans
ut cũ martyre urł ꝓ martyre quem
ꝑcute uibebat᷑ ip̃e potiꝰ meret᷑ ꝑcuti.
Dum gͦ is ex ꝑsecutore factus ẽẽt col¬
lega ueritatis ⁊ fidei. ac iacente fer¬
ro eẽt int̾ carnifices iuxta cuncta¬
tio: montẽ cum turb̾ reuentissimꝰ
dei confessor ascendit. Qui oportu¬
ne letꝰ gr̃a decentissima qͥngentis fere
passib ad harenã sitꝰ ẽ uariis herbarũ
florib depictus. immo usq quaq ues¬
ticus. in quonich repente arduũ. ni¬
chil p̃ceps. nicħ abruptũ. quẽ late¬
rib longe lateq deductũ in modum
equoris natura cõplanat. dignũ uide¬
licet eũ ꝓ insita sibi specie uenꝰtatis
iam olim reddens. quibeati martyris
cruore dicaret᷑. In huiꝰ gͦ ũtice sc̃s alba¬
nus dari s adeo aquã rogauit. statĩq

Expanded text:
rere.: divino nimirum admonitus instincrere.: divino nimirum admonitus instinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desiderans ut cum martyre vel pro martyre quem percutere jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimque
Abbreviated transcription (Latin):
autumans se ũb̾ib quã ũb ñ poterat
ti uissit. Cũq ad mortẽ ducetur.ꝑ
uenit ad flum̃ qd̃ muro ⁊ harena u̾bi
feriendꝰ erat meatu rapidissimo diui¬
debatur: uiditq ibi ñ paruã homi¬
nũ multitudinẽ utriꝰq sexꝰ. conditio¬
nis diũse ⁊ etatis: que sine dubio
diuinitatis instinetu ad obsequiũ
beatissimi confessoris ac martyris
uocabat᷑. ⁊ ita fluminis ipsiꝰ occupa¬
bat pontẽ. ut intͣ uesꝑam tͣnsire
uix posset. Deniq cunctis pene egͤs¬
sis: iudex sine obsequio in ciuitãte
substit̾at. Igit sẽs albanꝰ cui ardẽs
inerat deuotiom̃tis ad martyriũ
otiꝰ ꝑlienire. accessit ad torrentẽ
⁊ dirigens ad celũ ocłos: ilico sicca¬
to alueo uidit undã suis cessisse
ac uã dedisse uestigiis. Quod
cum int̾ alios etiã ip̃e carnifex qui
eũ ꝑcussurꝰ erat uidiss: festinauit ei
uͥ ad locũ destinatũ morti uen̾at occur¬

Expanded text:
autumans se verberibus, quam verbis non poterat,autumans se verberibus, quam verbis non poterat,ti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, conditionis diversae, et aetatis, quae sine dubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occur
Abbreviated transcription (Latin):
gum celare quã militib redd̃e malu¬
isti. ur contemptor diuũ meritã blas¬
phemie sue penã lueree. quecunq
illi debebantur suppliciatu soluere
habes. si acultu nr̃e religionis disce¬
dere temptas. At sc̃s albanꝰ qui se ul¬
derat: neqͣqͣm minas pͥncipũ metͣuit.
s accintus armis militie sp̃uał palã
s uissis illiꝰ parere nolle ꝓnuntia¬
lat. Tum uidex cuiꝰ inquit familie
uł gen̾is es : Albanꝰ respondit. quid
uentatẽ religionis audire desideraᷤ.
tuũ quero. qd sine mora mͥ insinua. at
ile. Albanus inqͥt aparentib uocor.
⁊ dm̃ uerũ ac̃ uiuũ qui uniũsa crea¬
uit adoro semꝑ ⁊ colo. Lum uidex re-¬
pletus iracundia: dix̃. Suus ꝑhennis
uite felieitatis ꝑsrui: diis magnis
sacrificare ne differas. Albanꝰ respon¬
dit. Sacͥficia hec que auob reddunt
denionib. nec auxiliari subiectis pos¬
ditis uidex nimio furore cõmotꝰ. cedi
scm dei confessorẽ atortorib p̃cepit.

Expanded text:
gum celare quam militibus reddere malugum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. At sanctus Albanus qui se ulderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronunciabat. Tum judex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus respondit: Quid veritatem religionis audire desideras, tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis posditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit,
Abbreviated transcription (Latin):
die noctuq stude conspic̾et: subito
diuina gr̃a respectus exemplũ fid̾i
ac pietatis illiꝰ cepre emulari. ac sa¬
lutarib eiꝰ exhortationib paulatĩ
edoctus. relic̾tis ydolatrie tenebris
eum hospitaret᷑: ꝑuenit ad aures
nelandi pͥncipis confessorẽ xp̃i eui
nes albanũ latere. Uñ statim ius¬
sit milites eũ diligentĩ inquirere.
Qui cũ ad tuguriũ marturiꝰ ꝑuenil¬
sent: mox se sc̃s albarꝰ ꝓ hospite ae
magistro suo ipsiꝰ habitu .i. caracal¬
la qua uestiebatur indutꝰ militib
exhiburt: atq ad uidicẽ uinctus ꝑ.¬
ductus ẽ. Contigit aũ uidicẽ ea hora
qua ad eum albanꝰ adducebat᷑ aris
assiftere. ac̃ demonib hostias offer¬
re. Cũq uidiss albanũ: mox ira suc¬
census rinnia qd̵ se ille ultͦ p hospite
quẽ susceꝑat militib offerre ac discͥ¬
mini dare̾ p̾sũpsiss: ad simulachra
demonũ quib assiftebat eum iussit
ꝑtrahi. qr rebellẽ inquiens de sacrile¬

Expanded text:
diu noctuque studere conspiceret, subito divina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cnes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrile
Abbreviated transcription (Latin):
gessit consulatũ: adhuc pauꝑcłe
de b̾tonum reliquie mittunt eplam
suas calamitates explicant: repellẽ
barbari ad mare. repellit mare ad
barbaros. sic int̾ hec oriunt᷑ duoge¬
nera funerũ: aut iugulam aut mer¬
gimur. Neꝙ ħ tam̃ agentes qͥcqͣm
ab illo auxiliũ impetrare qͥuerunt.
ut pote qͥ gͣuissimis eo tempore belli
cum bleda ⁊ atila regib hunoꝵ erat
occupatꝰ. Et qͣnius anno añ hẽ ꝓxi¬
mo bleda atile frĩs sui sit int̾emptꝰ
insidiis. atcila tam̃ ip̃e ad eo intole¬
rabilis rei publice remansit hostis:
ut totã pene europã: excisis inua¬
sisq ciuitatib atq castellis c̃rod̾et.
Quin etiã ⁊ isdem temporib famiᷤ conˢ

Expanded text:
gessit consulatum: ad hunc Britonum reliquiae mittunt epistosuas calamitates explicant: Repellunt barbari ad mare, repellit mare ad barbaros. Inter haec oriuntur duo genera funerum: aut jugulamur aut mergimur. Neque hoc tamen agentes quidquam ab illo auxilii impetrare quiverunt, utpote qui gravissimis eo tempore bellis  Bleda et Attila regibus Hunnorum erat occupatus. Et quamvis anno ante hunc proximo Bledla Attilae fratris sui sit interemptus insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipublicae remansit hostis, ut totam pene Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis conroderet. Quin et iisde
Abbreviated transcription (Latin):
posita cont᷑ip̃am insulã muestã. De
saxonib .i. ea regione q̃ nẽ antiqͦrũ
saxonũ cognominat᷑ uenere orienta¬
les saxones. meridiani saxones. oc¬
cidui saxones. Porro deanglis hoc ẽ
de illa patria q̃ angulus dr̃ ⁊ abeo
tempore usq hodie man̾e desertus
int̾ ꝓuintias iutarũ ⁊ saxonũ ꝑhibet᷑.
orientales angli medit̾ranei angli.
merci. tota nordanhymbroꝵ ꝓgeni¬
es. idẽ. illarũ gentiumq ad boreã
humbri fluminis inhabitant. oeti¬
ꝙ angloꝵ popłi st̾ orti. Duces fuisse
bello abͥtonib. hactenꝰ inorientalib
cantie partib monum̃tũ ht̃ suo no¬
mine insigne. Erant aũ fili Wict

Expanded text:
posita contra ipsam insulam Vectam. De Saxonibus, id est, ea regione quae nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis, hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant caeterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse bello a Brittonibus, hactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii
Abbreviated transcription (Latin):
lit. eosq int̾imi adirissima dep̾ssioẽ
lib̾atos hortata ẽ instruere int̾ duo
maria trans insulã murũ qui arcen¬
dis hostib poss eẽ p̾sidio. Sicq do¬
mũ cum tͥumpho magno reu̾sa est.
At insula in murũ quẽ iussi fuerãt:
ñ tam lapidib quã cespitib ostruen¬
tes. ut pote nullũ tanti oꝑis artificẽ
hñtes ad nicħ utilẽ statuunt. fecert̃
ħ eum int̾ duo freta. uł sinꝰ de quib
diximꝰ maris ꝑ milia passuũ pluri¬
ma. ut uͥ aquarũ munitio deerat.
ibi p̃sidio ualli fines suos abhostium
irruptione defend̾ent. Cuiꝰ oꝑis ibid̃
facti .i. ualli latissimi ⁊ altissimi usq
hodie c̃tissima uestigia cern̾e licet.

Expanded text:
lit: eosque interim a dirissima depressione lit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, utpote nullum tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio valli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altissimi usque hodie certissi
Abbreviated transcription (Latin):
milite militarib copiis uniũsis.
totaq floride iuuentutis alacͥtate
spoliata q̃ tyrannoꝵ tem̾itate ab¬
ducta nusqͣm ultͣ domũ rediit: p̃de
tantũ patuit. ut pote om̃ĩs bellici
usus ꝓrsus ignara. Deniq subito
duab gentib tͣnsmarinis uebem̃t̾
seuis .i. scotoꝵ acutio. pictoꝵ ab aqͥ¬
lone. multos stupet gemitq ꝑ an¬
nos. Transmarinas aũ dicimus haᷤ
gentes ñ qd̾ extͣ bͥtanniã eẽnt posi¬
te. s quia a parte bretonũ erant
alter ab occidentali b̾tannie t̾ras
longe lateq ixrumpit. qͣnuis ad se
inuicẽ ꝑting̾e ñ possine. Orientał
lingua eoꝵ sig̾cat petrã eluit: est
enĩ iuxta fluinũ nomĩs illiꝰ. Obhar̃
gͦ infestationẽ gentiũ brettones le
su biectionẽq continuã dũmꝰ host̾i¬
mminens longi axteret᷑ ꝓmittebãt.
Quib mox legio destinatur armata.
que ubi in insulã aduecta ⁊ congressa
t̃cum hostib. magnã eoꝵ multitudi¬
nem sternens det̾os socioꝵ finib expu-¬

Expanded text:
milite, militaribus copiis universis, tota floridae juventutis alacritate, spoliata quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara: denique subito duabus gentibus transmarinis vehementer saevis, Scottorum a Circio, Pictorum ab Aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brittonum erant alter ab Occidentali, Britanniae terras longe lateque inrumpit, quamvis ad se invicem pertingere non possint. Orientalis lingua eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium, Brittones legsubjectionemque continuam dummodo hostis imminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expu
Abbreviated transcription (Latin):
por̃ serenitate eccłia est mirandi oꝑis
atq eiꝰ martyrio condigna exstrucͥta
In quo uideł loco usq ad hanc diem
curatio infirmoꝵ ⁊ frequentiũ oꝑatio
uirtutũ celebrari ñ desinit. Passi sũt¬
aut̃ ea tempestate aaron. ⁊ iuliꝰ legio¬
nũ urbis ciues: aliiq utriꝰq sexus
diũsis in locis ꝑ plures: qui diuersis
cruciatib torti ⁊ inaudita m̃broꝵ
discerptione lacerati: anunas ad
suꝑne ciuitatis gaudia ꝑfecto ago¬

Expanded text:
orum serenitate ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto ago
Abbreviated transcription (Latin):
uiañ fit fossa de qua leuati sunt cespi¬
tes supͣquam sudes de lignis fortissimis
p̃figunt᷑. Itaq seuerus magnã fossam
firmissimũq uallũ crebs insuꝑ turrib
cõmunitũ amari ad mare dux̃. ibiq
apd̃ eboracũ oppidum morbo obiit. Re
gesta hostis publicus udicat᷑ interiit.
regno potitus est.¬

Expanded text:
in ante sit fossa, de qua levati sunt cespiin ante sit fossa, de qua levati sunt cespites, supra quam sudes de lignis fortissimis praefiguntur. Itaque Severus magnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper turribus communitum, a mari ad mare duxit: Ibique apud Eboracum oppidum morbo obiit. RelGeta hostis publicus judicatus interiit; regno potius est.
Abbreviated transcription (Latin):
porib cum eleutheriꝰ uir sc̃s pontifi¬
catui romane eccłie p̃eẽt. misit ad
eum luciꝰbͥtannoꝵ rex epłam: obse¬
crans ut ꝑ eiꝰ mandatũ xp̃ianus effi¬
ceretur. ⁊ mox effectum pie postu¬
lationis consecutꝰ ẽ. Suscẽꝑtamq fi¬
dembͥtanni usq intempora dioele¬
tiani pͥncipis inuiolatã integramq
quiȩtã in pace seruabant.
Seuerꝰ gen̾e afertͥpolitanꝰ ab oppi
hic natura seuus multis semꝑbelł
lacessitꝰ. fortissime qͥdem rem publicã
s laboriosissime rexit. Uictor igit᷑ cuu¬
lium belloꝵ: q̃ ei gͣuissima occurre¬
rant inb̾tannias defectu pene cum¬
oi̾um socioꝵ trahitur. ubi magnis gra¬
uibq p̾liis sepe gestis recrptã par¬
tem insule: acet̾is indomitis gentib
distinguendã putauit. Murꝰ & enĩ
de lapidib ualumũ quo ad repellen¬
dam iuim hostiũ castra muniunt᷑ fit de¬
cespitib: quib circuncisis et̃ra uelut
murꝰ extruitur altꝰ supͣ t̾ram: ita ut

Expanded text:
poribus, cum Eleutherius pontificatui Romanae Ecclesiae praeesset, misit ad eum Lucius Britanniarum rex epistolam, obsecrans ut per ejus mandatum Christianus efficeretur. Et mox effectum piae postulationis consecutus est, susceptamque fidem Britanni usque in tempora Diocletiani principis inviolatam integramque quieta pace servabant. Severus genere Afer Tripolitanus, ab oppidHic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei gravissima occurrerant, in Brittanias defectu pene omnium sociorum trahitur, ubi magnis gravibusque praeliis saepe gestis, receptam partem insulae a caeteris distinguendam putavit. Murus etenim de lapidibus, vallum vero, quo ad repellendam vim hostium castra muniuntcespitibus, quibus circumcisis, e terra velut murus extruitur altus supra terram, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
trinouantũ firmissinra ciuitas cũ
androgeo duce datis .lx. obsidib ce¬
noꝵ uenert̃. Hisdem demonstran¬
tib cesar oppidum casibellaniut
dual paludes situm. obtentu nluꝑ
cełar a bͥtanniis reũsus in galliam p̾ꝙͣ
legiones in hybnia misit repentinis.
helloꝵ tumultib undiq circũueneꝰ

Expanded text:
Trinovantum firmissima civitas cum Trinovantum firmissima civitas cum Androgio duce datis quadraginta obsidibus Caenorum venerunt. Iisdem demonstrantibus, Caesar oppidum Cassobellauni inter duas paludes situm, obtentu insupCaesar a Brittania reversus in Galliam, postquam legiones in Hiberna misit, repentinis bellorum tumultibu
Abbreviated transcription (Latin):
correptꝰ płimã classis partẽ. ⁊ ñ par¬
uum̃ numerũ militũ eqͥtum uero
pene ominẽ cdispdidit. Regrellus
dimisit: ac sexcentas naues utͥusq cõ¬
modi fieri imꝑauit. Quib it̾m in bri¬
tanniam pͥmo u̾e transuectus. dum
uł collisinter se uł harenis inlise ac dis
tannis uictus ibiq labienꝰ tͥbunꝰ occi.¬
sus ẽ. scd̃o plio cum magno suoꝵ discͥ¬
mine uictos bͥtones in fugã u̾tit Inde
ult̾iori riꝑa cassibellano duce ĩmer¬
sa hostiũ multitudo consecłat. ripãq
fluminis ac̃ pene totũ sub aqua ua¬
dum acutissimis sudib p̃struxerat.
quarũ uestigra sudiũ ibidem usq ho¬
die uisunt᷑ ⁊ uidetur inspectantib
qd̃ singłe earum ad modũ humani
femoris grosse ⁊ circĩtfuse plu̾bo. im¬
mobilit̾ erant in ꝓfundũ fluminis
ac uitatum ẽ barbari legionum im¬
Unde crebris eruptionib romanis
grauit̃ ac sepe lacerabant. Interea

Expanded text:
correptus, plurimam classis partem, et non parcorreptus, plurimam classis partem, et non parvum numerum militum, equitum vero pene omnem disperdidit. Regressus dimisit, ac sexcentas naves utriusque commodi fieri imperavit: quibus iterum in Brittaniam primo vere transvectus, dum vel conlisae inter se, vel arenis inlisae ac dissttanis victus, ibique Labienus tribunus occisus est: secundo praelio cum magno suorum discrimine victos Brittanos in fugam vertit: inde ulteriore ripa Cassobellauno duce, immensa hostium multitudo consederat, ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profundum fluminis ac vitatum est, barbari legionum imunde crebris irruptionibus Romanos graviter ac saepe lacerabant. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe patͥa scotoꝵ ẽ ab hac egressi ut di¬
ximus t̾ciam in bͥtanniam b̾tonib
⁊ pictis gentẽ addid̾unt. Est aut̃ sinꝰ
maris ꝑmaximꝰ qui antiquitꝰ gen¬
dem bͥconum apictis secernebat. qͥ
abꝯccidente in t̾ras longo spacio erũ¬
pit. ubi ẽciuitas bͥtonum munitissi¬
ma usq hodie que uocatur alcuith. Ad
cuiꝰ uidelicet sinus partẽ septẽtͥonalẽ
scotti quos diximꝰ aduenientes sibi lo
uiliũ cesarem inaccessa atq incog¬
nita fuit. Qui anno aburbe con¬
dita quingentesimo nonagefimo
t̾cio ante uero incarnationis dñice
dempꝰ anno sexagesimo functꝰ gradu
ꝯsulatus cum lucio bibulo. dum ꝯtra
germanoꝵ galloꝵq gentes qui hreno
tantũ flumine dirimebant᷑ bellũ
gereret uenit ad morinos. uñ inbri¬
tanniã ꝓximꝰ ⁊ breuissimꝰ tͣnsitus
ẽ. ⁊ nauib onerariis atq actuariis
uehitur. Ubi acerba pͥmũ pugna
fatigatꝰ deinde adũsa tempestate

Expanded text:
proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diproprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum munitissima usque hodie quae vocatur Alcluith: ad cujus videlicet sinus partem Septemtrionalem Scotti, quos diximus, advenientes, sibi locJulium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui anno ab Urbe condita sexcentesimo nonagesimo tertio, ante vero Incarnationis Dominicae tempus anno sexagesimo, functus gradu consulatus cum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gallorumque gentes qui Rheno tantum flumine dirimebantur, bellum gereret, venit ad Morinos, unde in Brittaniam proximus et brevissimus transitus est, et navibus onerariis atque actuariis iam transvehitur, ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde adversa tempestate
Abbreviated transcription (Latin):
bernia ꝓgressi uł amicicia ł ferro
sibimet int̾ eos sedes quas hactenꝰ hñt
reudini uocant᷑ nã lingua eoꝵ dal par¬
dem sig̾cat. H yb̃nia aũ ⁊ latitudse
sui status ⁊ salubͥtate ac̃ serenitate ae¬
rũ multũ bͥtanme preftat. ita ut
raro ibi nux plusqͣm tͥduana rema¬
neat. Nemo ꝓpt̾ hiemẽ aut fena secet
estate. aut stabula fabricet iumen¬
tis. nullum ibi reptile uideri sole¬
at nullus uiu̾e serpens ualeat. Nã
sepe illo de bͥtannia allati serpen¬
tes. mox ut ꝓximante t̃ris nauigio
odore aeris illis attacti fu̾int int̾eant:
Quin potiꝰ omĩa pene que de eadem
insula sunt contͣ uenenũ ualent. De¬
niq uidimꝰ quibdã a serpente ꝑeus¬
sis rasa folia codieũ qui de hẏbuia fuert̃
& ipsam ialurams aque imissam ae
potui datam talib ꝓtinus totam um
ueneni gͣssantis totum inflati corꝑis
absumpsisse ac sedasse tumorẽ. Si¬
ues lactis ac mellis insula nec uinea¬

Expanded text:
bernia progressi, vel amicitia vel ferro bernia progressi, vel amicitia vel ferro sibimet inter eos sedes quas hactenus habereudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinea
Abbreviated transcription (Latin):
lia quãuis magno equore int̾iacente
puenit. Ad hanc gͦ usq ꝑtienientes
nauigio picti. ut diximꝰ petiert̃ ĩ ea
S̾ quoq sedes ⁊ habitationẽ donari.
Respondebant scoti qi ñ ambos eos ca¬
pet insula. s possumꝰ inqunt salu¬
bre uob̃ dare ꝯsiliũ quid ag̾e ualea¬
tis. Nouimꝰ insulã eẽ aliã ñ ꝓcul
anr̃a contͣ ortũ solis quã sep̃e luci¬
diorib dieb de longe alpice solemꝰ
hanc adire si uultis habitabilẽ uob
fac̾e ualetis. ł siqͥ restit̾it nob̾ auxi¬
liariis utimini. Itaq petentes bri¬
canniã picti habitare ꝑseptẽtͥonales
res ñ habentes picti pet̾ent ascotis ea
solum conditione dare ꝯsenserunt.
ut uͥ res ueniret indubiũ magis de
femine regũ ꝓsapia quã de masculi¬
na regem s eligͥent qd̵ usq hodie apd̃
pictos constat eẽ seruat ũ. ꝓcedente
tos t̾ciam scotoꝵ nationẽ in pictorũ
parte recipit. qui duce reuda de hy¬

Expanded text:
lia, quamvis magno aequore interjacente lia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Novimus insulam ala, contra ortum solis, quam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales res Picti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. Procedente tos, tertiam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit; qui duce Reuda de Hi