comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incordibus suis: Neuideatur non eẽ cestadistantia nouitesta¬
menti. quod leges suas dñs incordib populisui scripturũ ẽẽ
promisit. quandoquidem hocgentes Naturaliter habeant:
per tracta igitur haecquestio. quaenon mediocris ex osta est
Dicet enim aliquis Sids̃ hinc discernit auertere testam̃tonouõ¬
quo d inu&ere logem suam scripsit in tabulis. in nouo autem scripsit
incordibus. fideles nouitestamenti unde discernuntur agentibus.
quachabent opus legis scriptum in cordibussuis quonaturaliter

Expanded text:
in cordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noui testain cordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouumquod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturalite
Abbreviated transcription (Latin):
Quia propitiusero iniquitatieorum: et peccataeorum Non memora¬
bor ultra. Perlegemergo factorum dicit dñs. Non concupisces
Per legẽfidei dicitdñs. sine menihil potestis facere. Agebatenim
debonis operibus. hoc est depalmitum fructibus. Cumigitur
haecappareat distantia ueteris et noui testamenti. quod lex ibi
intabulis. hic in cordib scribitur: Vt quod ibi forinsecus terret.
hicdelectet intrinsecus : Ibiq fiat p̃uaricator ꝑ occidentem litterã.
hicdilector ꝑuiuificantem sp̃m: Non ideodicendumest quod ds
adiuuet nos adoperandam iustitiam: atq operetur innobis et uelle
etoperari probona uoluntate: quia p̃ceptis iustitiȩ forinsecus in so¬
nat sensibus nostris. sed quia in trinsecus incrementumdat diffun
Videndum est autem quomododicat apłs. Cumenimgentes quae
legem non habent naturaliter quaelegissunt faciunt. hi legem
Non habentes ipsisibi sunt lex. quiostendunt opus legis scriptum

Expanded text:
Quia propitius ero iniquitati eorum, et peccata eorum non memoraQuia propitius ero iniquitati eorum, et peccata eorum non memorabor ultra. Per legem ergo factorum dicit Dominus, Non concupisces : per legem fidei dicit Dominus, Sine me nihil potestis facere ; agebat enim de bonis operibus, hoc est, de palmitum fructibus. Cum igitur haec appareat distantia Veteris et Novi Testamenti, quod lex ibi in tabulis, hic in cordibus scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praevaricator per occidentem litteram, hic dilector per vivificantem spiritum: non ideo dicendum est quod Deus adjuvet nos ad operandam justitiam atque operetur in nobis et velle et operari pro bona voluntate , quia praeceptis justitiae forinsecus insonat sensibus nVidendum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
Nouum propheta promitteret: Nonsecundũ testamentum
quod prius factum est populo irł ex egypto liberato. Nihileũ
desacrificiorum uelquorũq sacramentorum cõmutatione
dixisse: quamuis et ipsa sinedubio fuerat secutura. sicut secu¬
tam uidemus : cum multis aliis locis eadem scriptura prophe¬
tica testatur: Sed tantum modo istam commendasse distantiã
quodlegessuas daturus eẽtds̃ inmentẽ eorum. qui ꝑtinerent¬
adhoc testamentum eteorum scripturas in cordibus. Vude
apostolus sumpsit. Non a tramento sed sp̃udĩ uiui: non intabulis
lapideis. sed intabulis cordis carnalibus Sempiternamq mer¬
cedem iustificationis huius. Nonterrã dequa pulsi sunt. amorrei
adhaererebonũ est. ut bonũdĩ quod diligunt ds sit ipse quemdiliguNt.
inter quem et homines. nisi peccata Nonseparant: quae nonnisi
ꝑeandem gratiam dimittantur. Vndecum dixisset. omnes enim
cognoscent me. aminore usq: ad maiorem eorum. Mox addidit

Expanded text:
nouum propheta promitteret non secundum testamentum nouum propheta promitteret non secundum testamentum quod prius factum est populo Israhel ex Aegypto liberato, nihil eum de sacrificiorum uel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, quamuis I\'t ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam uidemus, quod multis aliis locis eadem prophetica scriptura testatur, sed tantummodo istam commendasse distantiam, quod leges suas daturus esset deus in mentem eorum, qui ad hoc Testamentum, et eorum scripturus in cordibus; unde Apostolus sumpsit, non atramento, sed spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus : sempiternamque mercedem justificationis hujus, non terram de qua pulsi sunt Amorrhaei adhaerere bonum est , ut bonum Dei quod diligunt, Deus sit ipse quem diligunt; inter quem et homines nisi peccata non separant, quae nonnisi per eamdem gratiam dimittuntur. Unde cum dixisset, Omnes enim cognoscent me, a minore usque ad majorem eorum; mox addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
quicquam inter est. utrũ amaiore usq adminorem sicut dictũ est
ansi aminore usq ad maiorem diceretur. Quod similit̃ nihil int̃est
etiã siminores intelle xerimus qui tantũ modocredere: maioresau¬
temquietiam intellegere quantũ inhacuita potest lumen incorpo¬
reum atq: incõmutabile ualuerunt. Siueminores temporeposte¬
riores. masores autem. tem porepriores intellegiuoluit
Simulenim promissã dĩ contemplationem accepturi sunt omnes.
quia et illi pronobis meliora prouiderunt. Nesine nobis ꝑfecti
ꝑficerentur. Itideo uelut priores repperiuntur minores. quia
minus dilatisunt. sicut in illo euangelicodenario ꝑsimilitudinẽ
dicitur: quem prius accipiunt qui posterius uenerunt aduineã.
siuequolibet aliomodo quime inp̃sentia forsitan fugit minores
maioresq accipiendisunt: Illud tamen quantũ potes diligent̃
attende quod tanto molimine conor ostendere : cũ testam̃tum

Expanded text:
quidquam interest, utrum a minore usque ad majorem, sicut dictum est, quidquam interest, utrum a minore usque ad majorem, sicut dictum est, an si a maiore usque ad minorem diceretur; quod similiter nihil interest, etiamsi minores intellexerimus, qui tantummodo credere, maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in hac uita potest, lumen incorporeum atque incommutabile ualuerunt —, sine minores tempore posteriores, maiores autem tempore priores intellegi noluit simul enim promissam dei contemplationem accepturi sunt omnes, quia et illi pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, et ideo uelut priores repperiuntur minores, quia minus dilati sunt, sicut in illo euangelico denario per similitudinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius uenerunt ad uineam , siue quolibet alio modo, qui IIIC in praesentia forsitan fugit, minores maioresque accipiendi sunt. Illud tamen, quantum potes, diligenter adtende, quod tanto molimine conor ostendere, cum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
tia euacuabitur. illa scilicet paruulorũ scientia. inquahicuiui¬
tur. quacexpastcest ꝑspeculum inenigmate. Propt̃ hancenim
uecessaria est̃ prophetiȩ. cum adhuc p̃teritis futura succedunta
Dropt̃ hanclinguae. id est multiplicitas significationũ. cuexdalio
atq alio aliud atq aliud admon&ur. Quiñduacter nalicent
pspicucuentatis mente purgatissima conteplatdus ueritemiacũ¬
tum Tuncquo ad sumpta carne carni apparuit ostenoet scipsũ¬
dilectoribus suis. Tuncerit uita axerna ut cognoscamus unum uerũ dm
Tunc similes eierimus qñ m tunccognoscemus. sicut et cognitisumus
Tunc nondocebit unusquisq ciuem suum. aut fratrem suum dicens
Cognoscedñm. Omne senim cognoscent eum. aminore usq ad maio¬
rem eorum. Quod multis modis intelligi potest: Siuequia et illic
quisq scõrum tam quã stella abstella differt ingloria. Nec adrem

Expanded text:
tia, euacua bitur, illa scilicet paruulorum scientia, in qua hic uiuitia, euacua bitur, illa scilicet paruulorum scientia, in qua hic uiuitur, quae ex parte est per speculum in enigmate. propter hanc enim necessaria est praeteritis, cum adhuc praeteritis futura succedunt; propter hanc linguae, id est multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud atque aliud admonetur, qui nondum aeternam lucem perspicuae ueritatis mente purgatissima contemplatur. cum autem ue, tunc uerbum, quod adsumpta carne carni apparuit, ostendet se ipsudilectoribus suis; tunc erit uita aeterna. ut cognoscamus unum uerum d; tunc similes ei erimus , quoniam tunc cognoscemus sicut et cogniti sumus . Tunc non docebit unusquisque civem suum, aut fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: omnes enim cognoscent eum, a minore usque ad majorem eorum. Quod multis modis intelligi potest. Sive quia et illic quisque sanctorum tanquam stella ab stella differt in gloria . Nec ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
sio omnisemini. Noneitantum quodexlegeest. idest quodexu&e¬
re testam̃to uenitad nouum. sedei quodex fideest non sibi p̃missa
lege. Ex fideautem abraham. id est imitatores fideiabraham.
qui est pater omniũ Nr̃m. Sicut scriptũẽ. quia patrem multarũ
gentium posuite: Omnesergohi p̃destinati uocatiiustificatiglo¬
rificati cognoscentdm̃. gratia testamenti noui aminoreusq ad
maiorem eorum: Sicutergolex factorum scripta intabulis
lapideis. mercesq eius terrailla promissionis quã carnalis dom̃
irł. cumex egrpto liberataeẽt accepit. ꝑtinet ad testam̃tũ u&us
italex fidei scripta in cordibus mercesq eius species contem plati¬
onis quã spitalis domus irł ab hoc mundo liberata ꝑcipiet. per¬
tinet ad testamentũ nouum: Tuncfiet quoda płsdicit. Siue
prophetiȩ. euacuabuntur. Si uelinguae cessabunt Siue scien¬

Expanded text:
sio n 111 n i semini, non ei tantum quod ex leges est id est quod ex uetesio n 111 n i semini, non ei tantum quod ex leges est id est quod ex uetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est — non sibi praemissa lege, ex fide autem Abraham, idest imitatores fidei A bra h am—, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, quia patrem multarum gentium posui te. omnes ergo hi praedestinati, uocati, iustificati, glorificati cognoscent deum gratia testamenti noui a minore usque ad maiorem eorum. Sicut ergo lex factorum scripta in tabulis lapideis mercesque eius terra illa promissionis, quam carnalis domus Israhel, cum ex Aegypto liberata esset, accepit, pertinet ad testamentum uetus, ita lex fidei scripta in cordibus mercesque eius species contemplationis, quam spiritalis domus Israhel ab hoc mundo liberata pertinet, pertinet ad testamentum nouum. tunc fiet quod apostolus dicit: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scien
Abbreviated transcription (Latin):
onifhec est Non operũ propriorũ. sed beneficiidi. Hocenimds pro¬
mitat quod ipsefacit. Nonenim ipse promitut. etalius facit.
quodiam non est promittere. sed p̃dicere Id eononexoperibus.
sedex uocante. Neipsorum sit nondi. Nemerces Non in put&ur
secundũ gratiã. sed secundũ debitum. Atq ita gratia iam non sit
gratta. cuius uehemens defensor est atq adsestor minimus a płorũ.
quiplus omnib illis laborauit. Ñ iꝑscautẽ sed gratiadicum illo
inpsalmo. prosusceptionematutina. hocest proluce Nouatesta¬
menti scilicetnoui. Vniuersum semen iacob. magnificateeum
Timeanteum omnesemenirł. uniuersũ omnino semen. Prorsus
omnesemen. promissorum atq uocatorum. sed eorum qui secđm
propositum uocatisunt. Quosenim p̃destinauit illos etuocauit.
Quos autẽ uocauit illos et iustificabit. Quosautẽ iustificauit. illos
et glorificabit. Idẽo exfide. ut secundũ gratiam firmasit promis¬

Expanded text:
onis, hoc est non operum propriorum, sed beneficii dei. hoc enim deus promittit, quod ipse facit; non enim ipse promittit et alius facit, quod iam non est promittere, sed praedicere, ideo: non ex operibus, sed ex uocante, nc ipsorum sit, non dei, ne merces non inputetur secundum gratiam, sed secundum debitum atque ita gratia iam non sit gratia, cuius uehemens defensor est atque adsertor minimus apostolorum. qui plus omnibus illis laborauit, non ipse autem, sed gratia dei cum illoin psalmo Pro susceptione matutina, hoc est pro luce nona, testamenti scilicet noui: uniuersum semen Iacob, magnificate cum: timeat eum omne semen Israhel. uniuersum omnino semen, prorsus omne semen promissorum atque uocatorum, sed eorum, qui secundum propositum uocati sunt. quos enim praedestinauit, i 11 o s et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit: quos autem iustificauit, illos et glorificauit. ideo ex fide, ut secundum grati am firma sit promis
Abbreviated transcription (Latin):
liberaliter seruiant. quiaethoc acceperunt. Deditenim potesta¬
tem illeunicus. filiosdĩ fieri credentib in nomineerus. eosq admo¬
nuit. petere quaerere pulsare. ut accipiant et inueniant et aperi¬
atureis: addens increpationem et dicens: Siuoscũ sitis malinos
mauerit aculeum mostis. ut occasione accepta peccatũ ꝑmanda¬
tum operetur omnem concupiscentiam fa quo petenda est conti¬
nentia. Nisi abillo qui nouit bonadatadare filiis suis: anfoste
nescit insipiens quod nemoẽe possit continens nisi dsdet
hocergout sciat ipsa indiget sapientia. Cur itaq non audit pa
etdicentem: Siquis uestrum indiget sapientia postulet adõ quidat
omnib affluenter et non improperat. et dabitur illi: Postulet aut
infidenihil haesitans. Haecest fides ex qua iustus uiuit. Haeceft
fides quacreditur in eum qui iustificat impium. Haecest fides per

Expanded text:
liberaliter seruiant, quia et hoc acceperunt; dedit enim potestaliberaliter seruiant, quia et hoc acceperunt; dedit enim potestatem ille unicus filios dei fieri credentibus in nom i ne eius eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant et inueniant et aperiatur eis, addens increpationem et dicens: si u o s, cum sitis malmauerit aculeum mortis. ut occasione accepta peccatum per mandatum operetur omnem concupiscentiam, a quo petenda est continentia nisi ab illo, qui nouit bona data dare filiis suis? an forte nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi deus det ? hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. cur itaque non audit patet dicentem: si quis uestrum indiget sapientia., postulet a deo, qui dat omnibus afluenter et non inproperat, et dabitur illi, postulet autem in fide nihil haestitaus?haec est fides, ex qua iustus uiuit; haec est fides. qua creditur in eum qui iustificat impium; haec est fides. per
Abbreviated transcription (Latin):
ectimore poenȩ iustitiam suam facereconantur : et ideoñ facium
di iustitiam. quia caritas eam facit. quã non libet nisi quod licet.
Nontimor qui cogitur in opere habere quod licet. cũaliud habeat inuo¬
luntate : quã mallet si fieri possit licere quod non licet. et illiergo cre¬
duntdõ. Nam siomnino noncrederent Nec poenã legis utiq formi¬
quamuis dño credatur. Non tam iustitia diligitur . seddamnatio
timetur. Filiiuero clamant abba pater. Quarũduarum uocũ
un aest ex circumcisione: alterae xp̃putio. iudaei primũ et grȩci
Qñmunus est ds̃ qui iustificat circumcisionem ex fide. et p̃putiũ
ꝑfidem. Cũ autẽclamant. aliquid petunt. Itquid petunt:
uisi quodesuriunt etsitiunt. Et hocquidest: Nisi quod deillis
dictũest. Beati quiesuriunt et sitiunt iuftitiã qñm ipsi saturabun¬
tur. Hucergo transeant qui sublegesunt. utex seruis filii fiant
Nec sictamen ut seruiẽe desistant. seduttamqua filuidño et patri

Expanded text:
timore poenae iustitiam suam facere conantur et ideo non faciunt dei iustitiam, quia caritas eam facit, quam non libet nisi quod licet, non timor, qui cogitur in opere habere quod licet. cum aliud habeat in uoluntate qua mallet, si fieri posset, licere quod non licet. et illi ergo credunt deo; nam si omnino non crederent, nec poenam legis utique formiquamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. quoniam unus est deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et praeputium per fidem. cum autem clamant, aliquid petunt et quid petunt nisi quod esuriunt et sitiunt? et hoc quid est, nisi quod de illis dictum est: beati qui esuriunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur? huc ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex semis filii fiant, nec sic tamen, ut serui esse desistant, sed ut tamquam filii domino et patri
Abbreviated transcription (Latin):
Ignorantẽsdĩ iustitiam. et suã uolentes constituere : iustitia edĩ no
sunt subiecti E inisenim legis xp̃s adiustitiã omnicredenti
Et adhuc dubitamus quaesintoperalegis quib homo ñ iustificat᷑.
sieatãquã sua crediderit. sineadiutorio etdonodĩ. quodestex fide
ihuxp̃i et circum cisionem. ceteraq talia suspicamur : quia&iã
dehis sacramentis aliis in locis. taliaquaedam leguntur
Sedhicutiq noncircũcisionem tãquã suã iustitiam uolebant
constituere. quia et ipsamds̃ p̃cipiendo conftituit. Necdeillis ope¬
ribus hocintellegi potest. dequib dñs eisdicit . reicitis mandatũdĩ
ut traditiones ur̃as statuatis. Quia ꝑsequens inquit legem iustitiae.

Expanded text:
Ignorantes enim Dei justitiam, etIgnorantes enim Dei justitiam, etsunt subiecti. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti. et adhuc dubitamus, quae sint opera legis, quibus homo non iustificatur, si ea tamquam sua crediderit sine adiutorio et dono dei, quod est ex fide Iesu Christi? et circumcisionem ceteraque talia suspicamur, quia etiam de his sacramentis aliis in locis talia quaedam leguntur? sed hic utique non circum cisionem tamquam suam iustitiam nolebant constituere, quia et ipsam deus praecipiendo constituit. nec de illis operibus hoc intellegi potest, de quibus dominus eis dicit: reicitis mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis, quia persequens, inquit, legem iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sit ex fide et aliud ꝑfidem: sed aduarietatem locutionis
Alio quippelococũ degentib diceret. hocest dep̃putio Preuidens
inquit scriptura. quia exfide iustificat gentesds̃ Itemq cumde
circumcisione loqueretur undeerat. Nosinquit natura iudei et
uexgentib peccatores. scientes quia non iustificatur homo
Ecceetp̃putium dix it iustificariex fide: et circũcisionẽ perfidem:
Sitam̃ circumcisio iustitiãdĩ teneat. Sicenimgentes quaenon sec¬
tabantur iustitiã ad p̃henderunt iustitiam. Iustitiã autemquȩ
ex fideest impetrando eamex dõ. Nonex seipsis p̃sumendo
ipsos operantes. non in secredentes operaridm. Dsestenim quio¬
peratur innobis et uelle etoperari probona uoluntate. Acꝑ hoc
offenderunt inlapidem offensionis. Nam quid dixerit. quia
non ex fide sedtãquã ex operib aꝑtissimeex posuitdicens.

Expanded text:
aliud sit ex fide, et aliud per fidem; sed ad varietatem locutionis. aliud sit ex fide, et aliud per fidem; sed ad varietatem locutionis. Alio quippe loco cum de Gentibus diceret, hoc est, de praeputio: Praevidens, inquit, Scriptura, quia ex fide justificat Gentes Deus . Itemque cum de circumcisione loqueretur, unde erat ipse: Nos, inquit, natura Judaei, et non ex Gentibus peccatores, scientes quia non justificatur homo esum credimus . Ecce et praeputium dixit justificari ex fide, et circumcisionem per fidem, si tamen circumcisio justitiam fidei teneat. Sic enim Gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, justitiam autem quae ex fide est: impetrando eam ex Deo, non ex semetipsis praesumendo. ipsos operantes, non in se credentes operari Deum. Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Ac per hoc offenderunt in lapidem offensionis . Nam quid dixerit, quia non ex fide, sed tanquam ex operibus; apertissime exposuit, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
tiabona et fidenon ficta: ex qua iustus in hac peregrinatione
uiuens. ad speciem quoq ꝑducitur postspeculum etenigma.
et quicquiderat ex pasteut faciead faciem cognoscat. sicut et cog¬
nitus est. Vn amenimpetit ad nõ hancrequirit: ut in habitet in
domodñi ꝑomnes dies uitesuȩ. ad hoc ut contem pletur delectatio¬
nem dñi. Nemoitaq glorietur exeoquoduidetur haberẽ taqu̾a
ponacceperit aut ideo seput& accepisse : quia littera extrinsecus
uelut legeretur apparuit : uelut audiretur insonuit. Nãsiꝑlegẽ
iustitia. ergo xp̃s gratis mostuus est. Porro autem si non gratis
mostuus est. ascendit in altum captiuamduxit captiuitatem.¬
eideditdona hominibus. Indehabet quicũq habet: quisquis
autem indese negat habere: aut non habet aut id quod hab& aufe¬
returabeo. Vnusenimds̃ qui iustificat circũcisionem ex fide.
et p̃putiũ ꝑfidem. Quod nonadaliquã differentiam dictũẽ. tãquã

Expanded text:
tia bona et fide non ficta, ex qua iustus in hac peregrinatione tia bona et fide non ficta, ex qua iustus in hac peregrinatione uiuens ad speciem quoque perducitur post speculum et enigma et quicquid erat ex parte, ut facie ad faciem cognoscat, sicut et cognitus est. unam enim petit a domino et hanc requirit, ut habitet in domo domini per omnes dies uitae suae ad hoc. ut contempletur delectationem domini. Nemo itaque glorietur ex eo quod uidetur habere, tamquam non acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut audiretur insonuit. nam siper legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. porro autem si non gratis moet dedit dona hominibus : inde habet, quicumque habet. Quisquis autem inde se habere negat, aut non habet, aut id quod habet auferetur ab eo . Unus enim Deus qui justificat circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem : quod non ad aliquam differentiam dictum est, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cũdm uerũ uera pietate Ñcolant: habent tamen quaedã operabo¬
na inuita impia: anfoste hocipso probandum credidit qđ supra
dixerat. quia nonest ꝑsonarũ acceptio apuddm̃: Et quõd postea
dixxit. quia non iudȩorũ estdstantum. sed& gentiũ Quod quan¬
tulacumq legisopera naturalit̃ insita. Ñinuenirentur ineis qui
legẽnonacceperunt: nisiex reliquiis imaginisdĩ. quã ñ contẽpnit
cũ in eũ credunt. apudquem non est acceptio ꝑsonarũ. Sed quod¬
libet horum accipiatur. constatgratiãdĩ promissã eẽ testam̃tono¬
uo etiã ꝑproph&am: eandemq gratiã in eo definitã. ut scriban¬
tur legesdĩ incordib: hominũ : ꝑueniantq ad cognitionẽdĩ.
ubi ñ docebit unusquisq ciuem suũ uel fratrẽsuũ dicens. cognosce
dm̃. quia om̃s cognoscent eũ aminore usq ad maiorem eorum
Caritas non quaelibet. sed caritasdi: decorde puro etconscien¬

Expanded text:
cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bocum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou ludaeorum deus est tantum, sed etiam gentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed quodlibet horum accipiatur, constat gratiam dei promissam esse testamento nouo etiam per prophetam eandemque gratiam in eo definitam, ut scribantur leges dei in cordibus hominum perueniantque ad eam cognitionem dei, ubi non docebit unusquisque ciuem suum uel fratrem suum dicens: cognosce deum, quia omnes cognoscent eum a minore usque ad maiorem eorum.caritas non quaelibet, sed caritas dei de corde puro et conscien
Abbreviated transcription (Latin):
pediunt aduitã aeternã iũstum quaedam peccata uenialia
sine quib: haecuita nonducitur: sicad salutem aeternã pihil
prosunt impioaliqua bona opera sinequib difficillime uita
cuius libet pessimihominis inuenitur. Verũtam̃ sicut in reg¬
nodĩ uelut stella abstella ingłoria differunt scĩ. sicetindã¬
natiõnẽ poene sempiternȩ. tolerabilius erit sodomȩ quã al¬
tericiuitati. Eterunt quidã duplo amplius quibusdam
gehenne fili: Ita nec illud iniudiciodĩ uacabit. quodinipsa
impietate dãnabili. magisalius alio minusue peccauerit
Quidergo hinc apłs difficere uoluit quodiactantiã cohibers
iudaeorũ. cũdixisset. N auditores legis iustis apud dm̃
sed factores legis iustificabuntur: Continuo subiecit dehis quilegẽ
non habentes natura liter quaelegis sunt faciunt: Sinon illi sunt
intellegendi quiꝑtinent ad gratiã mediatoris: sed illi potius qui

Expanded text:
pediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, pediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, sine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitur. uerum tamen sicut in regno dei uelut stella ab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri ciuitati et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennae filii. ita nec illud in iudicio dei uaeabit, quod in ipsa impietate damnabili magis alius alio minusue peccauerit. Quid ergo hinc apostolus efficere uoluit, quod iactantiam cohibens ludaeorum, cum dixisset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter quae legis sunt faciunt, si non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nam remanserat utiq id. quod anima hominis nisi rationalis
esse non potest. itaetiam ibilexdĩ non exomni paste deleta ꝑin
iustitiam. profecto scribitur renouata ꝑ gratiam. Nec istam
inscriptionem quaciustificatio est. poterat efficere in iudeislex
in tabulis scripta: sedsolũ p̃uaricationem. Nametipsi homi¬
neserant. ctuis illa Naturae inerateis: qualegitimũ aliquidanĩ¬
m̃al rationale et sentit et facit. Sed pictas quaeinaliam uitã
trans fest. beatam et acternam. legem habet inmaculatam
conuertentem animas : ute x illolũm ine renouentur. fiatq
obsolescere meruerunt. renouari autem fisi gratia xp̃iana.
sunt illidequib: agimus. qui secđm illũ modũ. dequosuperiis
satis diximus: naturalit̃ quaelegis sunt faciunt quideis pro¬
derunt excusantes cogitationes indie quã iudicabitds occulta¬
hominũ. Nisi foste utmitius puniantur: Sicutenĩ nonim¬

Expanded text:
nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque obsolescere meruerunt; renouari autem nisi gratia christiana, sunt illi de quibus agimus, qui secundum illum modum, de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occultahominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non in
Abbreviated transcription (Latin):
onem ue mereantur. Verũ tam̃ quianonusq ađo in anima
humana imagodi. terrenorum affectuum labedetrita est.
ut Nulla mea uelut lineamenta extrema remanserint: unde
merito dicipossit etiam in ipsa impietate uitaesuae facereali¬
qualegis uelsapere : si hocest quod dictũẽ. quiagentes quaelegẽ
Nonhabent. hocest legemdi. naturaliter quaelegiss̃ faciunt
Etquia eius modi homines ipsi sibi sunt lex. etscriptũ opus
legis habent incordib: suis. id est nonomnimodo deletum est.
quo dibi ꝑimaginemdĩ cumcrearentur inpressũ est. Etiam sic
illa differentia Nonꝑtur babitur: quad istat auetere. testa¬
mentũ Nouum. eo quod ꝑnouum scribitur lex dĩ incorde fi¬
delium. quae ꝑuetus intabulis scripta est. Hocenim illicscri¬
bitur ꝑrenouationem: quod non omnimodo deletum est ꝑuetus¬
tatem Nam sicut ipsa imagodĩ renouatur inm̃tecredentiũ
ꝑtestam̃tũ nouum : quã non paenitus impietas aboleuerat.

Expanded text:
onemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat —
Abbreviated transcription (Latin):
Adephesios etiã . Et uos cũ essetis mortui delictis et peccatis ur̃is
inquib aliquando ambulastis. secundũ sȩculũ mundihuius.
secundũ principem potestatis acris. sp̃scius qui nuncoperatur
infiluis diffidentiȩ. inquib: et nos om̃s aliquando conuer sati sumꝰ.
in desideriis carnis nrae facientes uoluntatem carnis et affectio¬
num. Et cramus naturaliter filiuirae sicut et ceteri Dsautẽ qui
diues est inmisericordia. propt̃ multã dilectionẽ quadilexit nos
et cũ essomus mostui peccatis. conuiui ficauit nos xp̃o. cuius gratia¬
sumus salci fact: Et paulopost. Eratia inquit salui factiestis
ꝑfidem Ethocnonex uobis sed didonũ est. Non cxoperib
uefostequis ex tollatur. Ipsius enim sumus figm̃tũ creati in
xp̃oihũ in operib bonis quȩp̃ parauit ds̃ ut in illis ambulemus.
Et paulopost: Quieratis inquit in illo tempore sine xp̃o alie¬
nati a soci& ate irł. et pcregrini testamentorũ. et promissionis

Expanded text:
ad Ephesios: Et vos, inquit, cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi hujus, secundum principem potestatis aeris, spiritus ejus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conuersati sumus in desideriis carnis nostrae facientes uoluntatem carnis et affectionum, et eramus naturaliter filii irae sicut et ceteri; deus autem, qui diues est in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mosumus salui facti. et paulo post: gratia, inquit, salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est, non ex operibus, ne forte quis extollatur. ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et paulo post: qui eratis, inquit, illo tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis,
Abbreviated transcription (Latin):
mus Secutus adiunxit : Deindeaiunt sibaptissimus mundat
hoc carere peccato. Nonenim potuerunt adposteros transmittere.
ma non est extraduce sed solacaro ipsatantum hab& traducẽ peccati.
& ipsa sola poenam meretur In iustum eẽdicentes. ut hodie nata
Dicunt etiam inquit. nullaratione concedi. utdsqui propria pecca¬
ta remittat. imput& aliena. Videsne obsecroquẽadmodũ pelagius.

Expanded text:
mus -, secutus adiunxit: deinde aimus -, secutus adiunxit: deinde aihoc carere peccato; non enim poterunt ad posteros transmittere, ma non est ex traduce, s; sola ergo poenam meretunum. dicunt etiam, inquit, nulla ratione concedi, ut deus qui propria peccata remittit imputet aliena. Videsne, obsecro, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror dilucideq respondi. Quod & siquibusdam łparũ
ł obscurum uidebitur. dent ueniam. & componant cũeis qui
fostasse illud nonquia parum est sed quianimiũ rephendunt
Etquia aequeponatur aquestionum dilucide dicta ex istimo ad¬
huc non intelligunt. Non mihicalum nientur ꝓneglegentia.
ł promeae facultatis indigentia. Sed dm̃ potius ꝓ accipienda
intelligentia depcentur Uerum tam̃ nos non neglegenter
dum uirum hancargumentationem contrapeccati ꝓpaginẽ. nonex
ꝓpria intulisseꝑsona: sed quidillidicant quicam ñadꝓbant intimasse
Nec solum hoc quod modo ꝓposui eiq respondi. uerũ ctiam cetera. quib:
me in illis libris iamrespondisse recolui. Namcũ dixiss& siadae
inquiunt peccatũ etiam non peccantib nocuit: ergo et xp̃i iustitia
etiam non credentib ꝓdest. Quod in hisqueres pondi cernis. quã Ñ
solum non expugnent quod dicimus. sed etiã nosad moneant quiddica¬

Expanded text:
arbitror, dilucideque respondi. quod etsi quibusdam uel parum arbitror, dilucideque respondi. quod etsi quibusdam uel parum uel obscurum uidebitur, dent ueniam et conponant cum eis, qui fortasse illud non quia parum est, sed quia nimium reprehendunt; et qui ea, quae pro natura quaestionum dilucide dicta existimo, adhuc non intellegunt, non mihi calumnientur pro neglegentia uel pro meae facultatis indigentia, sed deum potius pro accipienda intellegentia deprecentur. Verum tamen nos non neglegenter dum uirum hanc argumentationem contra peccati propaginem non ex propria intulisse persona, sed quid illi dicant qui eam non adprobant intimasse nec solum hoc quod modo proposui eique respondi, uerum etiam cetera quibus me in illis libris iam respondisse recolui. nam cum dixisset: si Adae,  peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest\' et cetersolum non expugnet quod dicimus, sed etiarn nos admoneat quid dica
Abbreviated transcription (Latin):
et prodẽẽ aliquid paruulis confitentur. Vnd eut diximus. neces se
est eos baptizatos incredentium numero. sineulla tergi uersatione
constituant: Consequent̃ igitur si non baptizentur: int̾eos qui non
credunt erunt. Acꝑ hoc necuitam habebunt. sediradĩmanet suꝑ
eos. Qm̃ qui non credit filio. Non habebit uitam. sed iradĩ man&
suꝑeum: It iudicati sunt: qm̃qui non credit iam iudicatus est
Et condempnabuntur . qm̃ qui crediderit & baptizatus fuerit.
saluuserit: Qui autem noncrediderit. condẽpnabitur. Iam
nunc uideant isti quaiustitia temptent ł conentur asserere. non
aduitam eternam sed adiram dĩ ꝑtinere. et iudicari diuinitus
atq damnari homines quisine peccato sunt: siquẽ ad modum ꝓpri¬
um. ita nullum in eisest etiam originale peccatum. Iamceteris
quȩ pelagius insinuat eosdicere. qui contra originalep eccatum
disputant. in illis duob ꝓliximei operis libris. satisquantum

Expanded text:
et prodesse aliquid paruulis confitentur. unde, ut diximus, necesse et prodesse aliquid paruulis confitentur. unde, ut diximus, necesse est eos baptizatos in credentium numero sine ulla tergiuersatione constituant. consequenter igitur, si non baptizentur, inter eos qui non credunt erunt ac per hoc nec uitam habebunt, sed ira dei manet super eos, quoniam qui non credit filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum, et iudicati ndemnabuntur, quoniam qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit, qui autem non crediderit, condemnabitur. iam nunc uideant isti, qua iustitia temptent uel conentur adserere non ad uitam aeternam, sed ad iram dei pertinere et iudicari diuinitus atque damnari homines, qui sine peccato sunt, si quemadmodum proprium ita nullum in eis est etiam originale peccatum. Iam ceteris, quae Pelagius insinuat eos dicere, qui contra originale peccatum disputant, in illis duobus prolixi mei operis libris satis, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
quib: iustitia xp̃i etiam secundum istos prodẽẽ non nisi credentib
poss&: Sicut ergo eorum ꝑ quos renascuntur iustitiae. spsrespon¬
sionesua traicit in eos fidem quam uoluntate propria pondũ ba¬
bere potuerunt. Sic eorum ꝑquos nascuntur. caro peccati traicit
in eos noxam quam nondũ uita propria contraxerunt: Etsicut
eosuitȩ sp̃s in xp̃õ regenerat fideles. sic eos corpus mostis in acdam
generauerat peccatores : Illa enim carnalis generatio est. hȩc spitalis
Iua facit filios carnis. hec sp̃s̃. Illa filios mostis. hȩc filios resurrectio¬
nis Illa filios sȩculi. hec filiosdĩ Illa filios irac. hec filios misericor¬
diae. Ac ꝑ hoc illa peccato originali obligatos. ista omnis peccati
uinculo liberatos. Postremo adidquod intellectu ꝑspicatissimo
add sequi nonualemus: auctoritatediuina consentire cogamur. Bene
quod ipsinos admonent: iustitiam xp̃i. nisicredentib ꝓdeẽ non posse:

Expanded text:
quibus iustitia Christi etiam secundum istos prodesse non nisi credentibus posset. sicut ergo eorum per quos renascuntur iustitiae spiritus responsione sua traicit in eos fidem, quam uoluntate propria nondum habere potuerunt, sic eorum per quos nascuntur caro peccati traicit in eos noxam, quam nondum uita propria contraxerunt. et sicut eos uitae spiritus in Christo regenerat fideles, sic eos corpus mortis in Adam generauerat peccatores; illa enim carnalis generatio est. haec spiritalis; illa facit filios carnis, haec spiritus; illa filios mortis, haec filios resurrectionis; illa filios saeculi, haec filios dei; illa filios irae, haec filios misericordiae; ac per hoc illa peccato originali obligatos, ista omnis peccati uinculo liberatos. Postremo ad id quod intellectu perspicacissimo adsequi non ualemus, auctoritate diuina consentire cogamur. bene, quod ipsi nos admonent, iustitiam Christi nisi credentibus prodesse non posse
Abbreviated transcription (Latin):
primodie amortuis resurrexit. Et nunc nesciocuius noua dis¬
putationis audatia. quidam nobis facere conantur incestum.
quod maiores nr̃i ad dissoluenda quaedam. quaeñ nullis uide¬
bantur incesta. tamquã cestissimum ꝓferebant. Quando
enim primitus disputari coeperit nescio Illud tam̃ scio.

Expanded text:
primo die, a mortuis resurrexit. Et nunc nescio cuius nouae disprimo die, a mortuis resurrexit. Et nunc nescio cuius nouae disputationis audacia quidam nobis facere conantur incertum, quod maiores nostri ad dissoluenda quaedam, quae nonnullis uidebantur incerta, tamquam certissimum proferebant. quando enim primitus hoe disputari coeperit nescio; illud tamen seio
Abbreviated transcription (Latin):
oposter&: Ideoqui hocnegabat Nemoconsensit quia iam non
consulendũ necđisceptandum sed firmum cestumq: habebatur.
animã salutis acterne perituram : Si hanc uitam si ne illius sacra¬
m̃ti consecutione finir&. Et quãuis abutero recentissimipar¬
uuli. solo reatu essent peccati originalis obstricti: quare illis et¬
simulto facilior quod alienorũ: Sedtam̃ eẽt necessaria remissio
peccatorum. hiscestis illa incesta de occauodie questio dis¬
solutaest. atq: in concilio iudicatum. homininato. ne inet̃nũ
pereat. omnidiedebere succurrere: Cũ etiã deipsa carnali
circumcisione ratioredderetur. quodumbra eẽt futuri. N
qđ intelligeremus etiam baptismũ octauo. ex quonatus ẽ homo
die dariopostere : Sed nos inxp̃iresurrectione sp̃italit̃ circũci¬
di. quitestio quidem postdiem passionis. indieb eb domadarũ
quib tempora ꝓuoluuntur octauo. hoc est post sabbatum

Expanded text:
oporteret. ideo ei qui hoc negabatnemo consensit, quia iam non oporteret. ideo ei qui hoc negabatnemo consensit, quia iam non consulendum necdisceptandum, sed firmum certumque habebatur animam saluti aeternae pcrituram, si hanc uitam sine illius sacramenti consecutione finiret, quamuis ab utero recentissimi paruuli solo reatu essent peccati originalis obstricti; quare illis etsi multo facilior, quod alienorum, sed tamen esset necessaria remissio peccatorum. his certis illa incerta de octauo die quaestio dissoluta est atque in concilio iudicatum homini nato, ne in aeternum pereat, omni die licere succurrere, cum etiam de ipsa carnali circumcisione ratio redderetur, quod umbra esset futuri, non quo intellegeremus etiam baptismum octauo ex quo natus est homo die dari oportere, sed nos in Christi resurrectione spiritaliter circumcidi, qui tertio quidem post diem passionis, in diebus tamen ebdomadum, quibus tempora prouoluuntur, octauo, hoc est post sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
natus. contagium mostis antiq prima natiuitate contraxit.
qui adremissec peccatorũ accipienda: in hoc ipso facilius
accedit quod illiremittuntur. nom ꝓpria sedaliena peccata.
Vides quanta fidutia exantiqua & indubitata fidei regula
uirtantus istaloquatur. qui hȩcdocum̃ta cestissima ideo ꝓtulit.
ut illut quoderat incestum. unde consuluerat ille cui rescribit.
et unde concilii decretum consentitũ eẽ cõmemorat:. Utscilic&
etiam aniteoctauum diem. ex quodie natus eẽt in fans. eum si
afferretur baptizare nemodubitar&. ꝑhec firmam̃ta ꝓbaretis
Neq enim hoctunc quasi nouum. autquasi aliqua cuiusquã con¬
tradictione pulsatum concilio statuebatur seu firmabatur.
quodobstricti originalipeccato tenerent᷑ infantes : Sedcũ illic
alia consultatio uersaretur. & disceptaret᷑ ꝓp̃t legem carnalis
circumcisionis. utrum eos et ante octauum diem baptizarẽ

Expanded text:
natus contagium mortis antiquae prima natiuitate contraxit! natus contagium mortis antiquae prima natiuitate contraxit! qui ad remissam peccatorum accipiendam hoc ipso facilius accedit, quod illi remittuntur non propria, sed aliena peccata. Vides quanta fiducia ex antiqua et indubitata fidei regula uir tantus ista loquatur. qui haec documenta certissima ideo protulit, ut illud quod erat incertum, unde consuluerat ille cui rescribit et unde concilii decretum constitutum esse commemorat, ut scilicet etiam ante octauum diem, ex quo die natus esset infans, cum, si afferretur, baptizare nemo dubitaret, per haec firmamenta probaretur. neque enim hoc tunc quasi nouum aut quasi aliqua cuiusquam contradictione pulsatum concilio statuebatur scu firmabatur, quod ob?tricti originali peccato tenerentur infantes, sed cum illic illa consultatio uersaretur et disceptaretur, propter legem carnalis circumcisionis utrum eos et ante octauum diem baptizari
Abbreviated transcription (Latin):
animas hominũ ꝑdere sed saluare. quantum in nobis est.
si fieri potuerit: nulla anima ꝑdenda est. Aduestis nequid
dicat quemadmodũ sentiat non tantum carnis. sedani¬
mae quoq infantis exitiabile eẽatq mostiferum. sineullo
salutari sacram̃to exiredehacuita: UNdesuamnihil aliud
dicer&. intelligere nrm fuit sine peccato animã perire Ñ
posse. Seduidepaulo post defendens in nocentiã paruulo¬
rum : quid tam̃ de illis aptissime fateatur. Ceterũ sihomines¬
inquit impedire aliquid ad consecutionem gratiaepossit.¬
magis adultos etꝓuectos & maiores natũ possent impedi re
peccata grauiora. Porroautem sietiam grauis simis de¬
lictorib & indmmultũ ante ꝑeccantib cum postea cre¬
diderint remissapeccatorum etbaptismoatq gratia Nemo
phibetur. quanto magis ꝓhiberi nondeb& infans quirecens
natus. pihilpeccatum nisi quod secundũ adam carnaliter

Expanded text:
animas hominum perdere, sed saluare\', quantum in nobis est, animas hominum perdere, sed saluare\', quantum in nobis est, si fieri potuerit, nulla anima perdenda est. aduertisne quid dicat, quemadmodum sentiat non tantum carni, sed animae quoque infantis exitiabile esse atque mortiferum sine illo salutari sacramento exire de hac uita? unde, si iam nihil aliud diceret, intellegere nostrum fuit sine peccato animam perire non posse. sed uide paulo post defendens innocentiam paruulorum quid tamen de illis apertissime fateatur: ceterum si hominesinquit, inpedire aliquid ad consecutionem gratiae possetmagis adultos et prouectos et maiores natu possent inpedire peccata grauiora. porro autem si etiam grauissimis delictoribus et in deum multum ante peccantibus, eum postea crediderint, remissa peceatorum datur et a baptismo atque gratia nemo prohibetur, quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccauit, nisi quod secundum Adam carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
susest: Quiasi hoc negar& ipsius baptismicausam. ꝓpt̃
quã pcipiendũ eos defendebat auferr&. Postes ipsam
epistolam memorati mastrris debaptitandis paruulis lege¬
re si uolueris. Neq enimpotest de esse kastagini. Veru
inhacetiam nr̃a quantum p̃senti questioni satis uisũẽ. pauca
inde tranferenda arbitratussum. quae prudent̃ attende
Quantum uero inquit ad causam infantium ꝑtin&. quos
dixisti intra secundum ł testium diem. quonatis constitutos.
baptitari non opostere. & considerandã eclegem circũ¬
cisionis antiq intra octauum diem eũ quinatis est bapti¬
⁊andũ & sc̃ificandũ non putares. longe aliud inconcilio
nr̃ouisum est. In hocenĩ quodtuputa bas eẽ faciendũ.
sensit Sed uniuersi potius iudicauimus. pulli¬
hominũ nato miseri cordiamdi & gratiãdĩ eẽ negandam
Namcũ dñsincuangelio suo dicat᷑. filius homĩnis p̃uenit

Expanded text:
sus est, quia, si hoc negaret, ipsius baptismi causam, propter sus est, quia, si hoc negaret, ipsius baptismi causam, propter quem percipiendum eos defendebat, auferret. potes ipsam epistolam memorati martyris De baptizandis paruulis legere, si uolueris; neque enim potest deesse Karthagini. uerum in hanc etiam nostram, quantum praesenti quaestioni satis nisum est, pauca inde transferenda arbitratus sum, quae prudenter adtende: quantum uero, inquit, ad causam infantium pertinet, quos dixisti intra secundum ueltertium diem quo nati sunt constitutos baptizari non oportere et considerandam esse legem circumcisionis antiquae, ut intra octauum diem eum qui natus est baptizandum et sanctificandum non putares, longe aliud in concilio nostro uisum est. in hoc enim, quod tu putabas esse faciendum, sensit; sed uniuersi potius iudicauimus nullihominum nato misericordiam dei et gratiam denegandam. nam eum dominus in euangelio suo dicat: \'filius hominis non uenit
Abbreviated transcription (Latin):
sidiligent̃ aduestantur atq tractentur. Sicut in primo
duorum illorũ libro. utcumq: conatussum etiã si sub¬
obscurum pariunt rerum ipsarũ necessitate sermonẽ.
Nontam̃ poter̃ alium sensum habere: Nisi ꝑquẽ factũ
est utantiquitus uniuersa ecclesia retiner&: fideles
paruulos originalis peccati remissionẽ. ꝑxp̃ibap¬
tisinum consecutos. Unde non in merito beatuscr
prianus satis ostendit. quam abinitio creditum & intellec¬
tum seru& ecclesia. Quicumparuulos amat̾no utero
recentissimos. iamidoneos ad ꝑcipiendum xp̃i baptismũ
asserer&. qnm consultus fuerat utrũ hoc ante octauum
diem fierideber&: quantum potuit conatus est eos demons¬
trare ꝑfectos: Nequisiꝑnumero dierũ qui octauo antea
circum cidebantur in fantes. eosadhuc ꝑfitiendos ex isti¬
mar&: Sed cum magnũ eis defensionis patrociniũ p̃sti¬
tiss& : ab originalꝰ tam̃ peccato eos immunes ñ ẽt confes¬

Expanded text:
si diligenter aduertantur atque tractentur, sicut in primo si diligenter aduertantur atque tractentur, sicut in primo duorum illorum libro utcumque conatus sum, etiamsi subobscurum pariunt rerum ipsarum necessitate sermonem, non tamen poterunt alium sensum habere, nisi per quem factum est. ut antiquitus uniuersa ecclesia retineret fideles paruulos originalis peccati remissionem per Christi baptismum consecutos. Vnde non inmerito beatus prianus satis ostendit, quam hoc ab initio creditum et intellectum seruet ecclesia. qui cum paruulos a materno utero recentissimos iam idoneos ad percipiendum Christi baptismum adsereret, quoniam consultus fuerat, utrum hoc ante octauum diem fieri deberet, quantum potuit, conatus est eos demonstrare perfectos, ne quis ipso numero dierum, quo octauo antea circumcidebantur infantes, eos adhuc perficiendos existimaret. sed cum magnum eis defensionis patrocinium praestitisset, ah originali tamen peccato eos inmunes non esse confes