comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litudines nerant unum. Prunt autẽ plene ꝑ¬
fecteq unum. cum ꝑuentum fuerit ad eum fi¬
nem. ut sit ds̃ omnia inomnibus. Ds̃ aut̃ pat̾
&e filius eius. uerbum euis. ds̃ apud dm̃. semꝑ
atꝙ ineffabilit᷑ unum sunt. Vnde magis non
duo dii. sedinus as̃. Tomines autẽ minus intel¬
ligentes quid ꝓpt̃ quid dicatur. potentes ha¬
bere uolunt sententias. & scripturis ñ diligen¬
ter scrutatis. cum arripiunt defensionem cu¬
iusq opinionis. & ab ea uł num quã ut diffici¬
le deflectuntur. dum docti atꝙ sapientes ma¬
gis putari quã ẽẽ concupiscunt. ea que ꝓpt̃
formam serui dicta sunt uolut traufferre ad
formam di. & rursus quȩ dicta sunt ut ad se
inuicem ꝑsonȩ referantur. uolunt nominaesse
teri. nec tam̃ tum qui filus tͣ patrem dicere.
nec eum qui pat̾ ẽ filium. nec eum qui spc̃
patris&e filu ẽ aut patrem aut filium nuncu¬
pare. stis enim appellationibus hoc significa¬

Expanded text:
litudines non erant unum; erunt autem plene plitudines non erant unum; erunt autem plene perfecteque unum. cum peruentum fuerit ad eum finem, ut sit deus omnia. in omnibus. deus autem pater et filius eius, uerbum eius, deus apud deum, semper atque ineffabiliter unum sunt, unde magis non duo dii sed unus deus. Homines autem minus intellegentes, quid propter quid dicatur, praecipites uoluut habere sententias et scripturis non diligenter scrutatis arripiunt defensionem cuiusque opinionis et ab ea uel numquam uel difficile deflectuntur, dum docti atque sapientes magis putari quam esse concupiscunt; ea quippe, quae propter formam serui dicta sunt. uolunt transferre ad formam dei et rursus. quae dicta sunt, ut ad se inuicem personae referantur, uolunt nomina esseteri nec tamen eum, qui filius est, patrem dicere nec eum, qui pater est, filium nec eum, qui spiritus patris et filii est, aut patrem aut filium nuncupare. his enim appellationibus hoc significa
Abbreviated transcription (Latin):
& filius unum sint. quia cuisdẽ naturȩ uł sub¬
stantiȩ sunt. uł si quo alio uocabulo ẽgruentius
e ñ sunt unum. & tam̃ ille cum coheret dño. ñ
duo sed unus homo. Multomagis gͥ cum filiusdĩ
dicat. ego & pat̾ unum sumus. unus ẽ dõ pater.
&unus ds̃ filuis. & tam̃ simul utrumꝙ n duosed
unus dõ. Qđ enim fecit in multis sci̾s in adoptio¬
nem filioꝵ uocatis coberedibus xp̃i una fides &
una spes & una caritas. ut eis tẽt una anima &
cor unum indm̃. hoc p̃cipue cogit intellegi una
eadem patris &. filii natura suta dicendum ẽ dĩ¬
tats. ut pat̃ & filius qui unum sunt. & in sepa¬
rabilit᷑ unum sunt. & sempitne unum sunt.
ñ sint duodu. sedunus ds̃. Illi enim homines
ꝑconsoreium & communionem unius eiusdẽq
naturȩ qua omnes homines erant unum erant.
ce si aliquando scđ̃m diuersitates uoluntatum
& sententiarum. opinionum morumq dissimi¬

Expanded text:
et filius unum sint, quia eiusdem naturae uel subet filius unum sint, quia eiusdem naturae uel substantiae sunt uel si quo alio uocabulo congruentius et non sunt unum et tamen, ille cum cohaeret domino. non duo sed unus homo; multo magis, cum filius dei dicat: Ego et pater unum sumus, unus est deus pater et unus deus filius et tamen simul utrumque non duo dii sed unus deus. Quod enim fecit in multis sanctis in adoptionem filiorum uocatis coheredibus Christi una fides et una spes et una caritas, ut esset eis anima una et cor unum in deum, hoc praecipue cogit intellegi una eademque patris et filii natura. si ita dicendum est, deitatis, ut pater et filius, qui unum sunt et inseparabiliter unum sunt et sempiterne unum sunt, non sint duo dii sed unus deus. illi enim homines per consortium et communionem unius eiusdemque naturae, qua omnes homines erant, unum erant, etsi aliquando secundum diuersitates uoluntatum et sententiarum et opinionum morumque dissimi
Abbreviated transcription (Latin):
heret dño umus sp̃c ẽ. quantomagis ads̃ pat̾ infi¬
lio & ds̃ filius inpatre. & ds̃ sp̃e patris &e filu
unus dẽ ẽ. ubi nulla ẽ diuersa natura. cum ꝓ
diuersis modo quodam sibi coherentibis dicat᷑
ut sp̃c unus ut corpusunum: Et cum ꝓanima
&ecorpore sibi coherentibus dicatur unus homo.
cur ñmulto maxime patre & filio sibi coherenti¬
bus dicatur unus ds̃. cum sibi inseparabilit̾ co¬
ereant. quomͦ ñ corpus & anima: Et cum cor¬
pus & anima sit unus homo. quamiuis corpus
& anuna ñ sint unum. cur nͣmultomagis sit
pat̃ e filius unus ds̃. cum pat̾ & filius unum
sint. scdm illam ueritatis uocem. ego & pater
unum sumus.: Item cum homo interior & ho¬
mo exterior ñ sint unum. neq enim eiusdẽ
nature ẽ eaterior cuius interior. quia exteri¬
or cum nuncupato corpore dicitur homo. in¬
terior autẽ in sola rationali anima intelligitur.
utrumq tam̃ simul ñ homines duo sed unus dr̃
quantomagis pat̃ & filius unus ds̃ ẽ. cum pat

Expanded text:
is deus pater in filio et deus filius in patre et spiritus patris et filii unus deus est, ubi nulla est diuersa natura. cum ex diuersis modo quodam sibi cohaerentibus dicatur uel spiritus unus uel corpus unum! Et cum ex anima et corpore sibi cohaerentibus dicatur unus homo, cur non multo maxime patre et filio sibi cohaerentibus dicatur unus deus, cum sibimet inseparabiliter cohaereant, quo modo non corpus et anima? et cum corpus et anima sit unus homo, quamuis corpus et anima non sint unum cur non multo magis sit pater et filius unus deus, cum pateret filius unum sint secundum illam ueritatis uocem: Ego et Pater unum sumus? item cum homo interior et homo exterior non sint unum — neque enim eiusdem naturae est exterior cuius interior. quia exterior cum nuncupato corpore dicitur homo. interior autem in sola rationali anima intellegitur —f utrumque tamen simul non homines duo sed unus dicitur, quanto magis pater et filius unus deus est, cum pater
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. quia sin̾fourant ut si contrariam sen¬
tentiã ꝓferant. etiam formidare poterunt
inimicum. Inepte quidẽ & stulte. sed. tamen
pleriꝙ homines ita sut. Noli gͦ attendere qͦm
uncatur augustinus. qualiscumq unus homo.
sed attende porius utrum uinei possit omorision.
non ipsum uerbum grecum qđ facile ẽ ni tel¬
ligentibus irridere. sedillud qđ scriptum est
ego & pat̾ unum sumus. & pat̾ sc̃e serua eos
innomine tuo quos dedistim̾. ut sint unum si¬
cut & nos. Item paulopost. Non ꝓhis autem
rogo tantum inquit. sed & ꝓ eis qui creditiri
sunt ꝑuerbum eoꝵ inme. ut om̃s ununsut
sicut tu pat̾ inme & egointe. ut & ipsi uin obis¬

Expanded text:
dicere, quia, si non foueant uel si contrariam sendicere, quia, si non foueant uel si contrariam sententiam proferant, etiam formidare poterunt inimicum inepte quidem et stulte. sed tamen plerique homines ita sunt. Noli ergo adtendere, quo modo uincatur Augustinus qualiscumque unus homo, sed adtende potius, utrum uinci possit όμοούσιον, non ipsum uerbum Graecum, quod facile est non intellegentibus inridere, sed illud, quod scriptum est: Ego et pater unum sumus et: Pater sancte, serua eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos. item paulo post: Non pro his autem rogo tantum, inquit, sed et pro eis, qui credituri sunt per uerbum eorum in me, ut omnes unum sint sicut tu, pater, in me et ego in
Abbreviated transcription (Latin):
mram. quando ñ solum dixi sed seriptam sub¬
scripsi. ne me quisquã dicat aut dicoisse ꝗđ
ñ diaxi aut ndixisse qđ dicxi. Hoc fae & tusi ui¬
dices queris. ñ qui in ore tuo reuereant᷑ ꝑsonam
tuam. seã qui in litteris tius excerant libertatẽ
suam. Si eium calumniam times. qđ nullomͦ
auderẽ dicere nͥ hoc ipse dixisses. licet tͥ ñstib¬
scribere. Nam& ego ꝓptea nolui scribi nomien
tuum uihis meis luteris. ne hoc forte noluisses.
Facile ẽ ut quisq augustinum iuncat. uideris
utrum ueritate anclamore. Non eͣ meum di ce¬
re nͥ quia facileẽ ut quisq augustinum uincat.
quantomagis ut uicisse uideatur. aut oosi non
uideatur uicisse dicatur: Facile ẽhoc. solo
magnum putes. nolo nolo ꝓmagno appetas.
Nam cum aduerterut homines inhac retam
ingentẽ flammam cordis tui. multi gaudebuis
se inuenisse occasionẽ. ut ad pauca euge euge
tam potentem uirum faciant amicum. Nolo

Expanded text:
meam, quando non solum dixi. sed scriptam submeam, quando non solum dixi. sed scriptam subscripsi, ne me quisquam dicat aut dixisse, quod non dixi, aut non dixisse, quod dixi. hoc fac et tu, si iudices quaeris. non qui in ore tuo reuereantur personam tuam, sed qui in litteris tuis exerant libertatem suam. si enim calumniam times, quod nullo modo auderem dicere, nisi hoc ipse dixisses, licet tibi non subscribere; nam et ego propterea nolui scribi nomen tuum in his meis litteris, ne hoc forte noluisses. Facile est. ut quisque Augustinum uincat. uidens, utrum ueritate an clamore; non est meum dicere, nisi quia facile est, ut quisque Augustinum uincat, quanto magis, ut uicisse uideatur aut, etsi non uideatur uicisse, dicatur! facile est hoc: nolo magnum putes, nolo pro magno appetas. nam cum aduerterint homines in hac re tam ingentem flammam cordis tui, multi gaudebunt se inuenisse occasionem, ut ad pauca \'euge, euge\' tam potentem uirum faciant amicum, nolo
Abbreviated transcription (Latin):
substantus. tunc aliud cogar inquirere. unde
ostendam recte omousyon dictum patrem & fi¬
lium. Nam sulli qui scripturas nr̃as aut nesci¬
unt aut nͣlaboriose serutantur. & tam̃ filium
euisdẽ substantiȩ & ȩqualẽ patri credunt. di¬
cant eis qui hoc nolunt credere. cum tam̃ dm̃
luit ds̾ babere ȩqualem filium anñpotuit. si
noluit inudus e̾. sed si ñpotuit infirmus e st.
utrumius autt̃ horũ de dõ sentire sacrilegum
c̃. nescio utrum possint inuenire quid dicant.
sinolint res absurdissimas & stultissimas dicere.
Ecce quantum potui caxposuit fidem meã. Et
plura quidẽ dici possunt & diligentius disputa¬
ri seduercor ne istaipsa quȩ dicci oneri sint
occupationibus tus. Tam̃ ea ñsolum dictata
conseribi uolui. sedetiam manu mea subscriben¬
da curaui. Qđ quidẽ & antea uoluerã si qd̾ int᷑
nos placuerat seruaretur. Sed̾m certe puto.
iamñate debere dici timusse me tͥ dicere fidẽ

Expanded text:
substantiis, tunc aliud cogar inquirere, unde substantiis, tunc aliud cogar inquirere, unde ostendam recte ὁμοούσιον dictum patrem et filium. nam si illi, qui scripturas nostras aut nesciunt aut non laboriose scrutantur et tamen filium eiusdem substantiae et aequalem patri credunt, dicant eis, qui hoc nolunt credere, cum tamen deum luit deus habere aequalem filium, an non potuit? si noluit, inuidus est; si non potuit, infirmus est; utrumuis autem horum de deo sentire sacrilegum est\\ nescio. utrum possint inuenire, quid dicant, si nolint res absurdissimas et stultissimas dicere. Ecce, quantum potui, exposui tibi fidem meam. et plura quidem dici possunt et diligentius disputari, sed uereor, ne ista ipsa, quae dixi, oneri sint occupationibus tuis. tamen ea non solum dictata conscribi uolui, sed etiam manu mea subscribenda curaui, quod quidem et antea uolueram, si, quod inter nos placuerat, seruaretur. sed modo certe puto iam non a te debere dici timuisse me tibi dicere fidem
Abbreviated transcription (Latin):
sine filio. tamquã fuerit lux ȩt̾na sine cando¬
re quẽ genuit.: Quid gͦ dicimus: Sinatusẽ
filius dĩ de patre. iam pat̾ destitit gignere.
Et si destitt. cepit. Si autem cȩpit gignere.
fuit aliquando sine filio. Sed numquã fuit sine
filio. quia filius eius sapientia eiusẽ. quȩ candor
ẽ lucis ȩͣmȩ. Ergo semꝑ gignit pater. &. semper
nascitur filius. Hic rursum tim̃dum ẽ. ne pu¬
tetur imꝑfecta generatio. si ndicimus natum
cẽ seanasci. Compatere mecum obsecro in his
angustus humane cogitationis & lingue. & pa¬
tem. Genrrationem rius quisenarrabit: Hoc
unum interim peto. ut diligent̃ exquirasutrũ
alieubi diuna seriptura de diuersis substanti¬
is dixerit qđ unum sint. Si enun ñ inuenit᷑
dictum nͥ de his rebus quas constat ẽẽ unus eiꝰ¬
demq substantiȩ. quid opuse̾ ut rebellemus
aduersus ueram & catholicam fidem: Si autẽ
inueneris alicubi hoc scriptum etiã de diuersis

Expanded text:
sine filio, tamquam fuerit lux aeterna sine candosine filio, tamquam fuerit lux aeterna sine candore, quem genuit? quid ergo dicimus? si natus est filius dei de patre, iam pater destitit gignere; et si destitit, cfuit aliquando sine Filio; sed nunquam fuit sine Filio, quia Filest lucis aeternae: ergo semper gignit pater et semper nascitur filius. hic rursus timendum est, ne putetur inperfecta generatio, si non dicimus natum esse sed nasci. compatere mecum, obsecro, in his angustiis humanae cogitationis et linguae et patem: Generationem eius quis enarrabit? Hoc unum interim peto ut diligenter exquiras, utrum alicubi scriptura diuina de diuersis substantiis dixerit, quod unum sint. si enim non inuenitur dictum nisi de his rebus, quas constat esse unius eiusdemque substantiae, quid opus est, ut rebellemus aduersus ueram et catholicam fidem? si autem inueneris alicubi hoc scriptum etiam de diuersis
Abbreviated transcription (Latin):
entia di. uisibilem & corruptibilem dieunt.
dum sibi uolunt constare qđ sentuint. de patre
tantumm eẽ dictum. inuisibili. incorruptibili.
solidõ. Rogo te uerbum hominis nẽ uisibile. ne¬
dum uerbum di. lam uͦ sapientia illa de qua
dictum ẽ. attingit ubiq ꝓpt̾ suam mundiciam.
& nichil in quinatum in eam incurrit. in se ipsa
maneus innouat om̃a. & si qua similia quȩ nu¬
merari ñ possunt. si corruptibilis est. nescio quid
dicam. nisi ut doleam p̃sumptionẽ humanã
& mirer patientiam dininam. Cumuͦ de illa
dictumsit. candor ẽ enim lucis et̾ne. nec ur̃i
ut arbitroriam dicunt lucem patris. quȩ quid
est nisi eius substantia fuisse aliquandosine
candore a se genito. ficut ista in diuinis & spi¬
ritalibus & incorporeis & in commutabilibus
credi & uttumq intellegi possunt. Audio enĩ
iameos em̃dasse. Anforte falsumẽ hoc eos ali¬
quando dixxisse. qd fuerit aliquando pater

Expanded text:
entia dei, uisibilem et corruptibilem dicunt, entia dei, uisibilem et corruptibilem dicunt, dum sibi nolunt constare, quod sentiunt. de patre tantum modo esse dictum: Inuisibili. incorruptibili soli deo! rogo te: uerbum hominis non est uisibile, nedum uerbum dei: iam uero sapientia illa, de qua dictum est: Adtingit ubique propter suam munditiam et: Nihil inquinatum in eam incurrit et: In se ipsa manens innouat omnia et si qua similia, quae numerari non possunt, si corruptibilis est. nescio quid dicam. nisi ut doleam praesumptionem humanam et mirer patientiam diuinam. Cum uero de illa dictum sit: Candor est enim lucis aeternae, nec uestri, ut arbitror, iam dicunt lucem patris. quae quid est nisi eius substantia, fuisse aliquando sine candore a se genito, sicut ista in diuinis et spiritalibus et incorporeis et incommutabilibus credi et utcumque intellegi possunt; audio enim iam eos emendasse. an forte falsum est hoc eos aliquando dixisse, quod fuerit aliquando pater
Abbreviated transcription (Latin):
te & quem misisti iħ̃m xp̃m. cognoscant unum
uerum dm̃ ne illa consequatur ab surditas. ut
quia dictumẽ de xp̃o. unus dñs. uieruntam̃
scđm̃ prauum intellectum ub potius errorem
maiorc̃ dõueritas quã ds uerus. quia auerita¬
te uerusẽ. Mlaior gͦ patre filius. quia iste uerus. ille
ueritas. sanc ꝑuersitatẽ pellit ex animo qui didi¬
cerit patrem dmuerum ẽẽ gignendo ueritatem ñ
participando. Nonẽ autem alia substantia ueri
gignentis. & alia genitȩ ueritatis. Sed cum ad
hec contemplanda infirmussit oculus cordis
humani. accedit ut de contentione etiam tur¬
bulentussit. Et quando ista conspiciet: Dicit
scriptura filium dĩ dñm & saluatorem nr̃m¬
iħm apͣm uerbum dĩ eẽ. & ueritatt̃ & sapien¬
tiam. & homines eum ante incarnationẽ quã
de maria uirgine accepit sine ulla omnino
susceptione corporeȩ creaturȩ ꝑ ipsam naturã
& substantiam suam qua uerbum dĩẽ & sapi¬

Expanded text:
\'te et, quem misisti. Iesum Christum cognoscant unum \'te et, quem misisti. Iesum Christum cognoscant unum uerum deum\\ ne illa consequatur absurditas, ut,quia dictum est de Christo: Unus dominus. uerum tamen secundum prauum intellectum uel potius errorem maior est deus ueritas quam deus uerus. quia uerus a ueritate est; maior ergo patre filius, quia iste est ueritas, ille uerus. hanc peruersitatem pellit ex animo, qui didicerit patrem deum uerum esse gignendo ueritatem, non participando; non est autem alia substantia ueri gignentis et alia genitae ueritatis. Sed cum ad haec contemplanda infirmus sit oculus cordis humani, accedit, ut de contentione etiam turbulentus sit. et quando ista conspiciet? dicit scriptura filium dei, dominum et saluatorem nm, uerbum dei esse et ueritatem et sapientiam et homines eum ante incarnationem, quam de Maria uirgine accepit, sine ulla omnino susceptione corporeae creaturae per ipsam naturam et substantiam suam, qua uerbum dei est et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
peccatur inmaiorem quam inminorẽ. Nec sepa¬
rari fasẽ filium hominis a filio dĩ. quia ipse fili¬
usdĩ factus ẽ filius hominis. ñmutando qd̾ erat
sedassum̃ido ꝗ nerat. Sed absit etiam talis
impietas. ut sp̃c sẽs maior filio eẽ credat᷑. Non¬
gͦ facile in ꝑuersum moueant. quȩ ita dicuntur
quasi ostendant alterum altero ee̾ maiorẽ. Nã
quedam etiã sic dicuntur. ut hominibiis parũ
intelligentibus & ipse filius maior patre uideat᷑.
Quisenim cum fuerit int̾rogatus quid sitͥ uerus
aut ueritas. ñ potus respondeat ueritatẽ eẽ
maiorem : Ab illa enim uera sunt quȩcumq
uera sunt. Non autem itaẽ in dõ. Nã filium
maiorem patre utriq ñ dicimus. & tam̃filius
drͣ ẽẽ ueritas. Egosum inquit uia. & ueritas &
uita. De patre autẽ tantummͦ uosuultis intelle¬
gi qđ ait. ut cognoscant te unum uerum dm̃
& quem misisti iħm a pm̃. Ubinos subaudimus

Expanded text:
peccatur in majorem quam in minorem: nec sepapeccatur in majorem quam in minorem: nec separari fas est Filium hominis a Filio Dei, quia ipse Filius Dei factus est Filius hominis, non mutando quod erat, sed assumendo quod non erat. Sed absit etiam talis impietas, ut Spiritus ergo facile in peruersum moueant. quae ita dicuntur. quasi ostendant alterum altero esse maiorem. Nam quaedam etiam sic dicuntur, hominibus parum intellegentibus ut et ipse filius maior patre uideatur. quis enim. cum fuerit interrogatus, quid sit maius uerus aut ueritas. non potius respondeat ueritatem esse maiorem? ab illa enim uera sunt, quaecumque uera sunt. non autem ita est in deo. nam filium maiorem patre utrique non dicimus et tamen filius dictus est ueritas: Ego sum, inquit. uia et ueritas et uita. de patre autem tantum modo uos uultis intellegi, quod ait: Ut cognoscant te unum uerum deum et, quem misisti, Iesum Christum, ubi nos subaudimus
Abbreviated transcription (Latin):
iħe axp̃e. qui dicturuis ẽ cum audierit cundem
apłm clamantẽ unus dñs. una fides. unum bapti¬
sma. unus ds̃ & pater omnium : Cum enim dm̃
patrem hic commemoraret ubi ait. unus ds̃ &
opinari. discamus intellegere unitate patris
fuerit ñ continuo ꝓhibeamur de filio. uel
sp̃e sẽs si aut ds̃ aut uerus ds̃ ñc̃et. templum
continuo secutus ait. & ñestis ur̃i. Empti
enim estis p̃cio magno. glorificate & portate¬
dm̃ in corpore ur̃o. eum scilicet. cius tẽplum
corpora nr̃a ẽẽ p̃dixerat. Iam hoc mirabileẽ.
siuerum ẽ qđ uos audio dicere. ita eẽ spm
scm̃ minorem filio. sicut patre minor est filius.
Cum enim corpora nr̃a membra sint xp̃i sicut dicit
apłs. itemq corpora nr̃a templum sint sp̃e sc̃isiẽ
membra maioris templum minoris. Anforte
iorem: Uidetur enim suffragari hiuc oppinio¬
ni etiam illa sententia. qmͣ qui dixerit uerbum¬
aduersum filium hominis remittetur ei. qui
ei neqꝙ uihoc scło neq in futuro. Periculosius enĩ

Expanded text:
dicturus est cum audierit eumdem apostolum clamantem, Unus Dominus, una fides, unum Baptisma, unus Deus et Pater omnium ? Cum enim Deum Patrem hic commemoret, ubi ait, Unus Deus et opinari, discamus intelligere unitatem Patrisfuerit, non continuo prohibeamur de Filio vel sanctus si aut deus aut uerus deus non esset, templum continuo secutus ait: E t non estis uestri; empti enim estis pretio. glorificate ergo deum in corpore uestro, eum scilicet, cuius templum corpora nostra esse praedixerat. iam hoc mirabile est, si uerum est, quod uos audio dicere, ita esse spiritum sanctum minorem filio, sicut patre minor est filius. cum enim corpora nostra membra sint Christi, sicut dicit apostolus. itemque corpora nostra templum sint spiritus sanctmembra maioris templum minoris. an forte iorem? uidetur enim suffragari huic opinioni etiam illa sententia. qaduersus filium hominis remittetur illi: qui ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro . Periculosius enim
Abbreviated transcription (Latin):
dñs sedimus ꝑ quem oña intellegatur. ut ñ sit
pat᷑ ꝑquem om̃a. sed pat̾ solus ea quo et filius
solus ꝑ quem om̃a  Suta ẽ. iam tandem fatemi
enim cognouit sensum dñi  Aut quis consiliarius
eius suit: Aut quis pͥor dedit illi & retribuetur
ei᷑ qm̃ ex ipso & ꝑipsum & in ipso sunt omnia.
ipsi gła. sieꝙ enim dixit eas patrc om̃a & ꝑfiliũ
om̃a. sed exxipso & ꝑipsum & in ipso. Quo n dño.
de quo ait. quis enim cognou̾it sensum dm̃:
isto seduno dño. quia ñdixit ipsis gła sed ipsigłã¬

Expanded text:
llegatur, ut non sit pater. per quem omnia. sed pater solus, ex quo omnia, et filius solus. per quem omnia? si ita est, iam tandem fateminenim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? aut quis prior dedit ei et retribuetur in ipso sunt omnia, ipsi gloria. neque enim dixit \'ex patre omnia et per filium omnia\' sed \'ex ipso et per ipsum et in ipso\'. quo? nisi domino. de quo ait: Quis enim cognouit sensum dominiisto sed uno domino, quia non dixit \'ipsis gloria\' sed \'ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dicis ñ illa ita gesta r̾e ut amenarrata sunt.
aut tu obliui one falleris. ĩrenim audeo dice¬
re m̃tiris. aut ego uł similit̃ fallor. ut m̃tior
Uides cͦ quam recte dicam ea quȩ dehis maxime
rebus geruntur. excipi atq conseribi oportere.
o quam tͥ quoꝙ hoc ipsum recte placuerat.
nisi post meridianus timor ante meridianũ
placitum frangeret. Audi gͦiam fidemmeã
credosic eloqui. ut nec eius offendam ueritatẽ
nec humanitatem tuam.
postea quam uenit plenitudo temporis opor¬
tunus additm salutis nr̃e formam serui acce¬
pit. multa de illo inscripturis scdđ̾m formam
dĩ dicuntur. multa sedm formam serui. Quoꝵ
exempli gr̃a duo quȩdam cominemoro. ut singu¬
la asingula referantur. Scđm formam di de
se ipse dixit. Ego a pat̾ unum sumus. Sedm̃
formam serui. qm pat̃ maior me ẽ. Qđ autẽ
de dõ seriptum ẽ. qui solus habet in mortalita

Expanded text:
dicis non illa ita gesta esse, ut a me narrata sunt, dicis non illa ita gesta esse, ut a me narrata sunt, aut tu obliuione falleris - non enim audeo dicere \'mentiris\' - aut ego uel similiter fallor uel mentior. uides ergo. quam recte dicam ea, quae de his maxime rebus geruntur, excipi atque conscribi oportere et quam tibi quoque hoc ipsum recte placuerat, nisi postmeridianus timor antemeridianum placitum frangeret. Audi ergo iam fidem meamcredidi. sic loqui, ut nec eius offendam ueritatem nec humanitatem tuam.  Iesus Christus, postquam uenit plenitudo temporis, opportune ad diem salutis nostrae formam serui accepit, multa de illo in scripturis secundum formam dei dicuntur, multa secundum formam serui. quorum exempli gratia duo quaedam commemoro, ut singula ad singula referantur. secundum formam dei de se ipse dixit: Ego et pater unum sumus, secundum formam serui: Quoniam pater maior me est. Quod autem de deo scriptum est: Qui solus habet mmortalita
Abbreviated transcription (Latin):
mus. sed cum ille inseruis suis loquitur qui
solus ẽ uerax. stȩc siuit narraui gesta eẽ re¬
colis. uides quam ñ debeas iactare apud ho¬
mines ñ qđ ausus sim tͥ asserere fidemm eã.
quan doquidem in fide nr̃i placiti stare nolu¬
isti. Et uir tantus qui ꝓfide quam reipubli¬
ce debes ñ times maledicta ꝓuinti alium ꝓfi
de quam xp̃o debes times calumnias ep̃oꝵ.
beinde eum disputationi nr̃e euam honora¬
tos uiros int̾ẽe cupiueris. miror qͣm inpsa
deuitatione calumniȩ uerba tua times ano¬
tarus conscribi. & exore tuo aclarissimis
testibus ñ times audiri. Nonne consideras
difficile ẽẽ ut homines suspicentur teano¬
bis ullam formidasse calumniam. ut uerba
tua excipi nolles. sed cum cogitasses reten¬
tum te fuisse ante prandim manu tua cͣ¬
seripto. sunul etiam cogitasse rͣttam facile
te notarioꝵ tabulas delere potuisse. quã
facile illam chartulam conscidisti : Si autẽ

Expanded text:
mus, sed cum ille in seruis suis loquitur, qui mus, sed cum ille in seruis suis loquitur, qui solus est uerax. Haec si, ut narraui, gesta esse recolis, uides, quam non debeas iactare apud homines, quod non ausus sim tibi adserere fidem meam. quando quidem in fide nostri placiti stare noluisti et uir tantus, qui pro fide. quam rei publicae debes. non times maledicta prouincialium, pro fide, quam Christo debes, times calumnias episcoporum. deinde, cum disputationi nostrae etiam honoratos uiros interesse cupiueris, miror, quo modo in ipsa deuitatione calumniae uerba tua times a notariis conscribi et ex ore tuo a clarissimis testibus non times audiri. nonne consideras difficile esse, ut homines suspicentur te a nobis ullam formidasse calumniam, ut uerba tua excipi nolles, sed, cum cogitasses retentum te fuisse in uerbo ante prandium manu tua conscripto, simul etiam cogitasse non tam facile te notariorum tabulas delere potuisse, quam facile illam chartulam conscidisti? si autem
Abbreviated transcription (Latin):
maxime necessaruim parares. Quanto minus
posse illos quinos audirent ita nrorum me
minisse uerboꝵ ut si quid forte itt tu deme¬
isuł ego de tuis uerbis uellem tractare atꝙdis¬
cutere ualerent seu dictum stunͣ dictum li¬
quido recordari : In qua nobis difficultate
facillime notarioꝵ recitatio subueniret. Tẽ
indignant̃ dicisti. meluis fuisse ut famam
meam semꝑ audires. eo qđ longe inferiorẽ
me exꝑtus c̃ẽs. quamt illa iactasset. Tum
ego commemoraui. cum te ante prandiũ
salutaremus & eam nobis famam p̾dicasses.
hoc me dixisse qđ de me illa m̃titasit. lic
sane aisti. uerum me dicisse.Pinde cum
duo tͥ deme diuersa locuti sint. aliud fa¬
ma mea & aliud ego. magis utiq gaudere
debeo. me potius quam illam reptum esse
ueracem. Sed quia seriptumẽ solus ds̃ ure¬
ra.x. omnis autẽ homo ĩdax. uereor ne hoc
qͦq de me temere dixerim. Neq enim inno¬
bisipsis ut pnosipsos ueraces sumus cum su¬

Expanded text:
maxime necessarium parares; quanto minus maxime necessarium parares; quanto minus posse illos qui nos audirent, ita nminisse uerborum, ut, si quid forte uel tu de meis uel ego de tuis uerbis uellem retractare atque discutere, ualerent seu dictum seu non dictum liquido recordari, in qua nobis difficultate facillime notariorum recitatio subueniret! tunc indignanter dixisti melius fuisse, ut famam meam semper audires, eo quod longe inferiorem me expertus esses, quam tibi illa iactasset. tunc ego commemoraui, cum te ante prandium salutaremus et eam nobis famam praedicasses. hoc me dixisse, quod de me illa mentita sit. hic sane aisti uerum me dixisse. proinde cum duo tibi de me diuersa locuti sint. aliud fama mea et aliud ego, magis utique gaudere debeo me potius quam illam repertum esse ueracem. sed quia scriptum est: Solus deus uerax, omnis autem homo mendax, uereor, ue hoc quoque de me temere dixerim; neque enim in nobis ipsis uel per nos ipsos ueraces sumus, cum su
Abbreviated transcription (Latin):
ut ea quȩ dixeras dictare porius dignareris.
tanc exelamasti calumniam parare nos tibi.
&e ideo uerba tua conseripta uelle reunere
lbi quid responderim recordari ñ libet. atꝙ
utinam nec tumemineris. Seruaui tam̃ de¬
bitam honorificentiam honori tuo. neo ma¬
ledictum deputaui. qđ ñ aueritate sed apo¬
testate audire meruissem. Tam̃ quia ubipsa
uerba repetiui ut pressa uoce dicerem itane
calumniam paramus nos tͥ. ut ignoscas peto.
Sedtuhis auditis rursus fidem tuã sono clario¬
re repetisti. atq in uerbis tuis ñ audiui dm̃ fi¬
lium. qđ num quam quociens eam dicistita¬
cueras. Fic ego tam modeste ut nusquã pul¬
sarem. ut de excipiendis urrbis nr̃is qđ ĩnter
nos placurrat impleretur. euam ipsam utilita¬
tem de pͣsenti experĩnto suggessi. dicens te¬
ipsum ñ potuisse in memoria urrba tua tibi
usitatissima retinere. quando numquam ea
repetere ualuisse ui debamus. cum ñ aliquid

Expanded text:
ut ea. quae dixeras, dictare potius dignareris, ut ea. quae dixeras, dictare potius dignareris, tunc exclamasti calumniam parare nos tibi et ideo uerba tua conscripta uelle retinere. ibi quid responderim, recordari non libet atque utinam nec tu memineris. seruaui tamen debitam honorificentiam honori tuo nec maledictum deputaui, quod non a ueritate sed a potestate audire meruissem. tamen. quia uel ipsa uerba repetiui, ut pressa uoce dicerem: \'Itane calumniam paramus nos tibi?\' ut ignoscas, peto. Sed tu his auditis rursus fidem tuam sono clariore repetisti atque in uerbis tuis non audiui \'deum filium\' quod numquam, quotiens eam dixisti, tacueras. sarem, ut de excipiendis verbis nostris quod inter nos placuerat impleretur, etiam ipsam utilitatem de praesenti experimento suggessi, dicens teipsum non potuisse in memoria verba tua tibi usitatissima retinere, quando nunquam ea repetere valuisse videbamus, cum non aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
credo posse idrecte dici. & posse defendi &
rursus aisti. rsus ego hoc dico. Tum ego
illua qd iam diceram repetun. ita fieri pos¬
se ut etiam omoysion neꝙ scriptum in scĩs
paginis initeniatur. & tam̃ dictum in asser¬
tione fidei defendatur. sicut patrem in illis
librisnusquam ingenitum legimus. & tam̃di¬
cendum eẽ defenditur. Tunc ame chartam
quam dederas abstulisti. & conscidisti. Et
constitiumus post meridianum tempisut
ad eeñt notarii ad excipienda uerba nr̃a.
atq int᷑ nos ista quantum possemus diligen¬
tius tractaremus. llenimus ut nosti ad ho¬
ram condictam. notarios adduxcimus ut &
tui adeen̾t. consedimus. Diccisti rursusfi¬
dem tuã atꝙ inuerbis tuis nͥ audiui inge¬
nitum patrem. Credo qđ cogitaueris quid
inde mane dictum fuerit. & p̃cauere uolu¬
eris deinde poposcisti. ut etiã ego dicerem
fidemintam. Ibi cum postulassem comme¬
morans ante meridianum placitum nrm̃.

Expanded text:
credo. posse id recte dici et posse defendi et credo. posse id recte dici et posse defendi et rursus aisti: \'Prorsus ego hoc dico\'. tum ego illud, quod iam dixeram. repetiui ita fieri posse, ut etiam όμοούσιον neque scriptum in sanctis paginis inueniatur et tamen dictum in assertione fidei defendatuLibris nusquam ingenitum legimus, et tamen dicendum esse defenditur. Tunc a me chartam, quam dederas, abstulisti et conscidisti. Et constituimus, post meridianum tempus ut adessent notarii ad excipienda verba nostra, atque inter nos ista, quantum possemus, diligentius tractaremus. 7. Venimus, ut nosti, ad horam condictam, notarios adduximus; ut et tui adessent, consedimus. Dixisti rursus fidem tuam, atque in verbis tuis non audivi ingenitum Patrem. Credo quoinde mane dictum fuerit, et praecauere uolueris. deinde poposcisti. ut etiam.ego dicerem fidem meam. ubi cum postulassem commemorans antemeridianum placitum nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
neret hoc uerbum. qd pat̃ eẽt ingenitus.
Et cum scriptum ẽẽ respondisses. instanti¬
us querebam ut ostenderes. Tunc unus ex
eis qui aderant quantum intellegi datur
fidei tuꝑ socius. ait mͥ. Quid gͦ : Tu patrẽ
de uerbo qđ inscriptura dĩ ñẽ. reddatur
tam ratio unde recte dici ostenditur. Sic
libroꝵ cogebamur ostendere. etiam si uoca¬
bulum ip̃sum noninuenianus. fieriposse
ut illud inueniamus. eui hoc uocabulum
recte adhibitum uidicetur. Quibus dictis.
quia hinc ł uideretur attendi ut audirem.
Et aifti recte factum eẽ ut ingenitus pater in
scripturis scis ñ diceretur. ne illi ut tali uer¬
bofieret iniuria Ergo inquam mͦ facta ẽ in¬
uiria dõ. & hoc manu tua. Quo audito fate¬
ri iam cepit nec te hoc dicere debuisse. Sed
cum admonerem ut si tͥ tale uiderenir hoc
uerbum ut ad dĩ ꝑtineret inuiriam dele¬
res illud inde ubi scripseras. considerasti

Expanded text:
neret hoc uerbum, quod pater esset \'ingenitus\', neret hoc uerbum, quod pater esset \'ingenitus\', et, cum scriptum esse respondisses, instantius quaerebam, ut ostenderes. tunc unus ex eis, qui aderant, quantum intellegi datur, fidei tuae socius ait mihi: \'Quid ergo? tu patrem de uerbo, quod in scriptura dei non est, reddatur tamen ratio, unde recte dici ostendatur. sic  diuinorum librorum cogebamur ostendere, etiamsi uocabulum ipsum non ibi inueniamus, fieri posse, ut illud inueniamus, cui hoc uocabulum recte adhibitum iudicetur\'. Quibus dictis, quid hinc tibi uideretur, adtendi, ut audirem, et aisti recte factum esse, ut ingenitus pater in scripturis sanctis non diceretur, ne illi uel tali uerbo fieret iniuria. <ergo\\ inquam, \'modo facta est iuiuria deo et hoc manu tua\'. quo audito fateri iam coeperas nec te hoc dicere debuisse. sed cum admonerem. ut, si tibi tale uideretur hoc uerbum, ut ad dei pertineret iniuriam, deleres illud inde, ubi scripseras, considerasti,
Abbreviated transcription (Latin):
sit omoysion. & tunc earigendum in libris
sc̃is ostenderetur. Tu contra uerbum ipsum
erebro repetens &. inuidiose uentilans. atq
in concilus maiorum nr̃oꝵ conscriptum ẽẽ¬
commemorans uehem̃ter urgebas. ut ipsũ
omnino uerbum qd ẽ omoysioñ. in scis libriᷤᷤ
ostenderemus. Nobis etiam atq etiã reuo¬
cantibus quia lingua nr̃a greca ñ t̾et. prius
unpretandum & exponendum eẽ quid sit
omoysion. tum demum in diuinis litteris re¬
quirendum. quia & si fortasse nom̃ ipsum
ñ inueniretur. res tam̃ ipsa inueniretur.
Quid ẽ enim contentiosius quam ubi dere con¬
stat. certare de nomine: Iȩc gͦ quia int
nos iam collocuti fueramus. postea quã ad
id uentum ẽ ut fidem tuam sicut commemo¬
raui seriberes. quãquã nichil in eis uerbis
uiderem nr̃ȩ fidei eẽ contrarium. & ꝓpte¬
rea me dicerem paratum ẽẽ subscribere.
quesiui ut dicxi utrum scriptura dĩ conti¬

Expanded text:
sit όμοούσιον, et tunc exigendum, ut in libris sit όμοούσιον, et tunc exigendum, ut in libris sanctis ostenderetur. tu contra uerbum ipsum crebro repetens et inuidiose uentilans atque in conciliis maiorum nostrorum conscriptum commemorans uehementer urguebas, ut ipsum omnino uerbum, quod est όμοούσιον, in sanctis libris ostenderemus, nobis etiam atque etiam reuocantibus. quia lingua nostra Graeca non esset, prius interpretandum et exponendum esse. quid sit όμοούσιον, tum demum in diuinis litteris requirendum, quia, etsi fortasse nomen ipsum non inueniretur, res ipsa tamen inueniretur; quid est enim contentiosius quam, ubi de re constat, certare de nomine? Haec ergo quia inter nos iam conlocuti fueramus, posteaquam ad id uentum est, ut fidem tuam, sicut commemoraui, scriberes, quamquam nihil in eis uerbis uiderem nostrae fidei esse contrarium et propterea me dicerem paratum esse subscribere, quaesiui, ut dixi, utrum scriptura dei conti
Abbreviated transcription (Latin):
maduerti minis te seripsisse patrem. cũ
scripsisses dm̃ omnipotentem. inuisibilem.
ingenitum. innatum. Qđ ubi commemo¬
raui. ñ post multam allegationẽ addidisti
patrem. Et incapabilem quidem qd uer¬
bis dixeras. scripto p̃termiseras. sed nulla
hinc ame facta commemoratio ẽ. Deinde
cum dicissem me paratum ce̾ subseribere.
adhuc illa uerba etammea eẽ posse. pͥus
quesiui ne qđ inñitem uenerat laberetur.
utrum alicubi seripturarum diuinarum
legeretur pat̾ in genitis. Hoc autem feci
quia in exordio sermonis nr̃i cum arrius
& eunomius cominemorati eẽnt ñ ame sed
anathemasti & arrium & eunomium. Tum
continuo flagitasti ut & nos anatheina¬
ti⁊aremus omoysion quasi quisquã homo
cet qui hoc uocaretur. sicut arrius & eu¬
nomiuis. Deinde uehem̃ter exigebas.
tur a nobis quia nos latine loqueremur.
& illud grecum ee̾t priusquerendum ec̃ qͥd

Expanded text:
maduerti minus te scripsisse \'patrem\', cum maduerti minus te scripsisse \'patrem\', cum scripsisses deum omnipotentem, inuisibilem, ingenitum, innatum. quod ubi commemoraui, non post multam altercationem addidisti \'patrem\'; et \'incapabilem\' quidem, quod uerbis dixeras, scripto praetermiseras, sed nulla hinc a me facta commemoratio est. Deinde cum dixissem me paratum esse subscribere, adhuc illa uerba etiam mea esse posse, prius quaesiui, ne, quod in mentem uenerat. laberetur, utrum alicubi scripturarum diuinarum legeretur \'pater ingenitus\'; hoc autem feci, quia in exordio sermonis nostri, cum Arrius et Eunomius commemorati essent non a me sed anathemasti et Arrium et Eunomium. tum continuo flagitasti, ut et nos anathemaremus όμοούσιον. quasi quisquam homo esset, qui hoc uocaretur. sicut Arrius et Eunomius. deinde uehementer exigebas, tur a nobis, quia nos Latine loqueremur et illud Graecum esset, prius quaerendum esse, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tus diceret. ab aliquo nrm̃ aut nẽe dictum
qđ dictum erat. aut dictum eẽ qđ dictumñ
erat. In his enim solent latebras suȩ male de¬
fenfionis inquirere. qui contentionis sunt eu¬
pidiores quam ueritatis. Ntoc autẽ nec ate
nec ame nec de te nec deme diei posset. si
nnfide condicti ꝑmaneres. ut uerba nr̃a ex¬
ciperentur & scriberentur. p̃sertim quia
tu ipse in his uerbis quibus fidem tuam ꝓ¬
nuntiasti. quociens ea repetisti. totiens
uariasti. Qđ nulla eredo fraude sed obli¬
uione factum eẽ. Nam pͥmo dixcisti credere
te in dm̃ patrem om̃ ipotentẽ. in uisibilem.
ingenitum. incapabilem. & in iħm apm
auditis. eum respondissem ñdum ate quic¬
quam dictum qđ meȩ fidei repugnaret.¬
& ideo si ea seripsisses me his etiam posse
subseribere. adhoc nescio quomͦ res ꝑdu¬
cta ẽ. ut accepta carta ea ipsa quȩ dixe¬
ras uelles criam literis tua manu exprime¬
re. Qd cum mͥ adlegendum dedisses. ani¬

Expanded text:
tus diceret ab aliquo nostrum aut non esse dictum, tus diceret ab aliquo nostrum aut non esse dictum, quod dictum erat, aut dictum esse, quod dictum non erat. in his enim solent latebras suae malae defensionis inquirere, qui contentionis sunt cupidiores quam ueritatis. hoc autem nec a te nec a me nec de te nec de me dici posset, si in fide condicti permaneres, ut uerba nostra exciperentur et scriberentur, praesertim quia tu ipse in his uerbis, quibus fidem tuam pronuntiasti, quotiens ea repetisti, totiens uariasti, quod nulla credo fraude sed obliuione factum esse. Nam primo dixisti credere te in deum patrem omnipotentem, inuisibilem, ingenitum, incapabilem et in Iesum auditis cum respondissem nondum a te quicquam dictum, quod meae fidei repugnaret, et ideo, si ea scripsisses, me his etiam posse subscribere, ad hoc nescio quo modo res perducta est, ut accepta charta ea ipsa, quae dixeras, uelles etiam litteris tua manu exprimere. quod cum mihi ad legendum dedisses, ani
Abbreviated transcription (Latin):
olueram quidem petente atq instante ut
ac dignitatis tuę uibente te de fide xp̃iana
etiam p̃sens cum p̃sente in quantum mͥ facul¬
tatem dñs largiretur conferre sermonem. sed
quia tͥ post prandium displicuit qđ internos
mane placuerat. ut a notarus uerba nr̃a exci¬
peremur. ne ulterius dicas qđ te audio ñtace¬
re ñme fuisse ausum tͥ dicere fidemmeam. his
litteris accipe qđ & tu legas. & eui uolueris
legendum tradas & qđ uolueris uicissim
seribendo ipse respondeas. Iniquum ẽ enim
ut quisꝙ uidicare de alio uelit. & iudicari
de se nolit. Et de p̾terito quidem placito ñro
qđ condictu meridiano implere noliusti. fa¬
cile existimari potest quis nr̃m fidei suȩ fi¬
duciam ñ habuerit. utrum qui uolebat ut
diceretur & timebat ne teneretur. an qui usq
acieo nolebat eam disceptantium uidicio sub¬
trahi. ut mandata litteris uellet etiã legen¬
tium memoriȩ commendari. ne quisquam
ut obliuone opinatus uł dissensione irrita¬

Expanded text:
olueram quidem petente te atque instante, utac dignitatis tuae iubente te de fide Christiana etiam praesens cum praesente, in quantum mihi facultatem dominus largiretur, conferre sermonem; sed quia tibi post prandium displicuit, quod inter nos mane placuerat. ut a notariis uerba nostra exciperentur, ne ulterius dicas, quod te audio non tacere, non me fuisse ausum tibi dicere fidem meam, his litteris accipe, quod et tu legas et, cui uolueris, legendum tradas et, quod nolueris, uicissim scribendo ipse respondeas. iniquum est enim, ut quisque iudicare de alio uelit et iudicari de se nolit. Et de praeterito quidem placito nostro, quod condicto mendiano implere noluisti, facile existimari potest, quis nostrum fidei suae fiduciam non habuerit, utrum qui uolebat, ut diceretur, et timebat, ne teneretur, an qui usque adeo nolebat eam disceptantium iudicio subtrahi, ut mandata litteris uellet etiam legentium memoriae commendari, ne quisquam uel obliuione opinatus uel dissensione inrita
Abbreviated transcription (Latin):
nescio Audisti unde mecum dñm depceris.
S ed enam ꝗđ tam instant᷑ & tam crebro me ad¬
mones nolo cesses. ñ nichil agens. Comm̃ do
enam ego excellentiȩ tuȩ eccłiam innumidia
bi collaborantibus & compericlitantibꝰ missus ẽ
Neo de hac re plura scribo. cum ipsum p̃sentem
sis auditurus. Cȩtera in commonitorus inueni¬
es quȩ ad prb̃m misi. siue mͦ siue ꝑdiaconum
peregrinum. ne mͥ ea tociens iterare necesse
sit. Semꝑin xp̃o cor tuum iugeat. domine me¬
rito insignis. multumꝙ carissime ac desideran¬
tissime fili. Filium nr̃m rufinum cirthensem
principalem comm̃do exrimietati tuȩ. Explic̃

Expanded text:
nescio. Audisti, unde mecum dominum depreceris; nescio. Audisti, unde mecum dominum depreceris; sed etiam quod tam instanter et tam crebro me admones, nolo cesses non nihil agens. commendo etiam ego excellentiae tuae ecclesiam in Numidia bi conlaborantibus et compericlitantibus missus est. nec de hac re plura scribo, cum ipsum praesentem sis auditurus. cetera in commonitoriis inuenies, quae ad presbyterum misi siue modo siue per diaconum Peregrinum, ne mihi ea totiens\' iterare necesse sit. semper in Christo cor tuum urito insignis multumque carissime ac desiderantissime fili. filium nostrum Refinum, Cirtensem principalem, commendo eximietati tuae. CXL
Abbreviated transcription (Latin):
sa. cum uiderem neminem se uelle tanto agge¬
ri litterarum legendo committere. Sicut mͥ fu¬
it etiam epła adipsos laicos donatistas de hac
eadem collatione nr̃a. quammͦ aliquot lucubra¬
tionibus terminaui. Sicut epłȩ duȩ ñ breues
una ad dilectionẽ tuam. altera adurum illu¬
strem uolusianum. quam uos accepisse iã cre¬
do. Sicut nunc inmanibus habeo librum adho
tinuo respondere uides quam minime oporte¬
at. Caritas enim quȩ tamquam nutria fouet
filiossuos. ñ ordine amandi. sed ordine subue¬
niendi infirmiores fortioribus anteponit. qͦs
tales uult eẽ quales iam illi sunt. quos ñ contẽ¬
nendo sed de his confidendo interim preterit.
ł ales gͦ mͥ necessitates dictandi aliquia qđ me
ab eis dictationibus impediat quibus magis
m ardesco deeẽ ñ possunt. cum paululum spa¬
ci iua datur int̃ aceruos occupationum. qui¬
bus nos alient ut cupiditates ut necessitates
angariatos trahunt. Et quid faciam ꝓrsus

Expanded text:
sa, cum uiderem neminem se uelle tanto aggesa, cum uiderem neminem se uelle tanto aggeri litterarum legendo committere, sicut mihi fuit etiam epistula ad ipsos laicos Donatistas de hac eadem conlatione nostra, quam modo aliquot lucubrationibus terminaui, sicut epistulae duae non breues, una ad dilectionem tuam, altera ad uirum inlustrem Volusianum, quas uos accepisse iam credo, sicut nunc in manibus habeo librum ad Honcontinuo respondere uides quam minime oporteat. caritas enim, quae tamquam nutrix fouet filios suos, non ordine amandi sed ordine subueniendi infirmiores fortioribus anteponit, quos tales uult esse, quales iam illi sunt, quos non contemnendo sed de his confidendo interim praeterit. tales ergo mihi necessitates dictandi aliquid, quod me ab eis dictationibus impediat, quibus magis inardesco, deesse non possunt, cum paululum spatii uix datur inter aceruos occupationum, quibus nos alienae uel cupiditates uel necessitates angariatos trahunt, et, quid faciam, prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
punirentur. Libros de baptismo paruulorũ
cum iam codicem ipsum p̃stantiȩ tuꝑ misissẽ
cur abste rursuf acceperim oblitussum. ni si
forte cum inspicerem m̃dosos eos repperi &
em̃dare uolui. qđ mirabilit̾ impeditus adhuo
adiungen dam quã cum ibieẽm iam dictare
ceperam. paulo addito fic ẽẽ imꝑfectã scias.
Si autem rationem omnium dierum & lucu¬
brationum aliis necessitatibus impensarum
tͥ possem reddere. grauit̃ contristatus mirare¬
ris quanta me distendant quȩ differri om̃ino
ñ possunt. nec agere illa ꝑmutant inque me
petendo & ammonendo urges uoluntẽ. & in¬
effabilit̾ quia n possum dolentẽ. Cum enim ab
eoꝵ hominum necessitatibus aliquantulum
uaco. qume sic angariant ut eos nullomͦ liceat
tuitare nec contemnere oporteat. ñ desunt quȩ
dictanda p̾pono sic in articulis tempoꝵ consti¬
tuta. ut dilationem ñferant. sicut michi fuit
breuiatio gestorum collationis nr̃e satis opero¬

Expanded text:
punirentur. Libros de baptismo paruulorum, punirentur. Libros de baptismo paruulorum, cum iam codicem ipsum praestantiae tuae misissem, cur abs te rursus acceperim, oblitus sum, nisi forte, cum inspicerem, mendosos eos repperi et emendare uolui, quod mirabiliter impeditus adhuc adiungendam, quam, cum ibi essem, iam dictare coeperam, paulo addito sic esse inperfectam scias. si autem rationem omnium dierum et lucubrationum aliis necessitatibus inpensarum tibi possem reddere, grauiter contristatus mirareris, quanta me distendant, quae differri omnino non possunt, nec agere illa permittant, in quae me petendo et admonendo urgues uolentem et ineffabiliter, quia non possum, dolentem. cum enim ab eorum hominum necessitatibus aliquantulum uaco, qui me sic angariant, ut eos nullo modo liceat euitare nec contemnere oporteat, non desunt, quae dictanda praepono sic in articulis temporum constituta, ut dilationem non ferant, sicut mihi fuit breuiatio gestorum conlationis nostrae satis opero
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tales ncumeo sunt. quando & ille cum ipso
ẽ : Si ꝓconsule uł simul ambo inillum estis
sententiam ꝓlaturi. & forte ille psistit uł gla¬
dio uindicare quãquã sit xp̃ianus. & quantũ
aduertere potuimus ñ sit adhȩc cruenta ꝓcluus.
tam̃ sinecesse fuerit etiam gestis iubete alle¬
gari epłas meas. quas de hac re singulas uobis
mittendas putaui. Soleo enim audire. in po¬
testate ẽẽ iuidicis mollire sententiam. &miti¬
us uindicare quã leges. Si autẽ nec luteris me¬
is adhoc consenserit. hoc saltem p̃stet ut in cu¬
stodiam recipiantur. atq hoc declem̃tia impe¬
ratoꝵ impetrare eurabimus. ne passiones ser¬
uorumdĩ quȩ debent eẽ inȩccłia głosȩ. inimi¬
coꝵ sanguine deonestentur. Scio enim in
causa clericoꝵ anaunensium qui occisi agen¬
tibus nunc martires honorantur imperatorẽ
rogatum facile concessisse. ne illi qui eos occi¬
derant & capti iam tenebantur pena simili

Expanded text:
qui tales non cum eo sunt, quando et ille cum ipso qui tales non cum eo sunt, quando et ille cum ipso est? si pro consule uel simul ambo in illos estis sententiam prolaturi et forte ille persistit uelle gladio uindicare, quamquam sit Christianus et, quantum aduertere potuimus, non sit ad haec cruenta procliuis, tamen, si necesse fuerit, etiam gestis iubete allegari epistulas meas, quas de hac re singulas nobis mittendas putaui. soleo enim audire in potestate esse iudicis mollire sententiam et mitius uindicare quam leges. si autem nec litteris meis ad hoc consenserit, hoc saltem praestet, ut in custodiam recipiantur. atque hoc de clementia imperatorum impetrare curauimus, ne passiones seruorum dei, quae debent esse in ecclesia gloriosae, inimicorum sanguine dehonestentur. scio enim in causa clericorum Anaunensium, qui occisi a gentilibus nunc martyres honorantur, imperatorem rogatum facile concessisse, ne illi, qui eos occiderant et capti iam tenebantur, poena simili