comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cis militib emissis .u. m̃. hostiũ uł oc¬
cidit uł cep̃. Eet̾os uͦ mirabilit̾ fuga¬
uit. Rex dũ ꝯgregato angloꝵ popło
reddidit uenatꝰ ⁊ nemora. legesq ꝓmi¬
sit exoptabiles. Prexitq ad castellum
tunebruge. uñ Gilleb̾tus ei rebellabat.
Cum aũ regalis excitus iam castellum
ep̃m ⁊ Rogerũ consulẽ. ꝑ .ui. ebdomadas.
Int̾ea Rob̾tus dux normannie angliã
festinans adire ⁊ auxilio p̾dictoꝵ opti¬
nere: p̾misit partẽ ex̾citus in auxiliũ
suoꝵ. disponens cũ copiis ingentib
eos ꝓsequi. Angli uͦ mare custodienteᷤ
occid̾unt ⁊ subm̃serunt ex ilł innume¬
rabiles. G qui sperant in peuense defi¬
ciente cibo castrũ regi reddid̾unt.
Odo siqͥdem ep̃s uirauit se ab anglia
recessurũ et castellũ reueceaste red¬
diturũ. Cum aũ ut illud redd̾et cũ
reg̾ hominib eo ueniss: eustaciꝰ con¬
sui ⁊ cet̾i ꝓc̾es qui urbi merant falla¬

Expanded text:
cis militibus emissis quinque mille hostium, vel occis militibus emissis quinque mille hostium, vel occidit, vel cepit; caeteros vero mirabiliter fugavit. Rex autem congregato Anglorum populo, reddidit venatus, et nemora, legesque promisit exoptabiles. Porrexit igitur ad castellum Cunebruge; unde Gilbertus ei rebellabat. Cum autem regalis exercitus jam castellum episcopum, et Rogerum consulem per sex hebdomadas. Interea Robertus dux Normanniae Angliam festinans adire, et auxilio praedictorum obtinere, praemisit partem exercitus in auxilium suorum, disponens cum copiis ingentibus eos prosequi. Anglici vero mare custodientes occiderunt, et submerserunt ex illis innumerabiles. Igitur qui erant in Pevenese deficiente cibo castrum regi reddiderunt. Odo siquidem episcopus juravit se ab Anglia recessurum, et castellum Rovecestriae redditurum; cum autem ut illud redderet cum regis hominibus eo venisset, Eustachius consul et caeteri proceres, qui urbi inerant falla
Abbreviated transcription (Latin):
tat qͦmͦ dñs ad salutẽ ⁊ honorẽ genti an¬
glorum ꝓm̾itis abstułit etiã popłm ñ
cladib affic̾e inceꝑit. Om̃s nãq no¬
biliores ꝓcerum in wilłm uiniorẽ
ñ sine ꝑiurio bella mouentes ⁊ Ro¬
b̾tum fr̃em suũ in regnũ asciscen¬
tes suis quiq ꝓuintiis debachati st̃.
Odo p̾sul baiocensis pͥnceps ⁊ mod̾a¬
tor anglie in cantia seditionẽ exordi-¬
ens: regis ⁊ archiep̃i uillas inuasit
ep̃s ꝑdiens ab rigeston: urbẽ bade &
berchelai & circũ adiacentia destrux̃.
Rogerꝰ in castello nordsyic scełis exercitiũ
ꝑestangle ñ segnius inchoauit. Hugo
in ꝓuintia legeceastria ⁊ hanitonie
nicħ mitius eg̾. Wilłs ep̃s durelme in¬
uͦ herefordescyre. ⁊ salopscyre cũ wa-¬
lensib p̃dantes cõbussert̃ ꝓuintiam
Wyrreceastrie usq ad portas urb̃. Cũ
aut̃ templũ ⁊ castellũ assilire para
pellauit. Dm̃ uidl̃ excelsũ. Cuiꝰ ope
coram altari iacens in oratione pau¬

Expanded text:
tat, quo modo Dominus salutem et honorem genti Anglorum pro meritis abstulerit, et jam populum non cladibus afficere inceperit. Omnes namque nobiliores procerum in Willielmum juniorem non sine perjurio bellum moventes, et Robertum fratrem suum in regnum asciscentes, suis quique provinciis debacchati sunt. Odo praesul Bajocensis, princeps et moderator Angliae, in Cantia seditionem exordiens, regis et archiepiscopi villas invasit, episcopus prodiens a Brigestov urbem Bade, et Berchelai, et circumjacentia destruxit. Rogerus in castello Nordwic sceleris exercitium per Estangle non segnius inchoavit. Hugo in provincia Legecestriae et Hamptoniae niro Herefordshyre et Salopescyre cum Walensibus praedantes combusserunt provinciam Wirecestre usque ad portas urbis. Cum autem templum et castellum assilire pararpellavit, Deum videlicet excelsum. Cujus ope coram altari jacens in pau
Abbreviated transcription (Latin):
it sui duce̾ sr̃se torgotũ ⁊ tranctionẽ ã quo
franci sunt appellati. Quib defunctis:
eleg̾unt regẽ marcomirũ. Alarcomirus
uͦ genute faramundũ pͥmũ regẽ franco¬
rum. faramundꝰ rex genuit clodium
crinitum. Aquo reges franci cruti
habentur. Clodio decedente me roueus
cognatꝰ eiꝰ regn̾. Aquo reges francime
rowingi sunt appellati. Merouueus ge¬
nure childeritũ. Childericꝰ clodoueũ.
quẽ baptitauit scs Remigiꝰ. Clodoueus
clotariũ. Clotarius chilpericũ. shilpe

Expanded text:
runt sui duces super se Turgotum et Franctionem, a quo runt sui duces super se Turgotum et Franctionem, a quo Franci appellantur. Quibus defunctis, elegerunt ducem Marcomirum; Marcomirus vero genuit Pharamundum primum regem Francorum. Pharamundus rex genuit Clodium crinitum; a quo reges Francorum criniti habentur. Clodio decedente, Meroveus cognatus ejus regnavit, a quo reges Francorum Merovingi sunt appellati. Meroveus genuit Childericum; Childericus Clodoveum, quem baptizavit sanctus Remigius; Clodoveus Clotarium, Clotarius Chilpericum, Chilpe
Abbreviated transcription (Latin):
Westiustier. Cum aũ ad pentecosten
fuiss ap̃ W incestre misit filiã suã in nor¬
manniã desponsatam filio ꝯsulis ande¬
gauensis. ⁊ secutꝰ ẽ eum ip̃e rex in au¬
gusto. Ricardꝰ uͦ londoniensis ep̃s obie¬
rat. Cuiꝰ ep̃atum dedit Gilleb̾to uniũsa¬
li uiro doctissimo. Decessit etiã Ricardꝰ
herefordensis ep̃s.¬
anno moratus in normannia:ꝑre¬
xit hostilit̾ in franciã. qr rex franeorum
tuebatur tͥepotẽ ⁊ hostẽ suũ. Pendinanᷤ
g ap̃ sparnum. uiii. dieb tam secure ac
si in regno suo eẽt compulit regẽ lodoui¬
cum auxilia comiti flandrensi ñ fer¬
re. Ubi cum originẽ ⁊ ꝓcursũ regni fran¬
corum rex quereret henricꝰ: sic qͥdam
ñ indoctus respondit. Regũ potentissi¬
me sic̃ plereq gentes euroꝑe ita francia
troianis duxert originem. Antenor
nãq cum suis ꝓfugꝰ ab excidio tͦie in fi¬
nib pannonie ciuitatẽ sicambͥã nõie
edificauit. Uerũ pꝰ mortẽ antenoriᷤ stitue¬

Expanded text:
Westminster. Cum autem ad Pentecosten fuisset apud Wincester, misit filiam suam in Normanniam desponsuram filio consulis Andegavensis, et secutus est eam ipse rex in Augusto. Richardus vero Londoniensis eprat. Cujus episcopatum dedit Gisleberto Universali, viro doctissimo. Decessit etiam Ricardus Herefordensis episanno moratus in Normannia, perrexit hostiliter in Franciam, quia rex Francorum tuebatur nepotem et hostem suum. Perendinans igitur apud Sparnum octo diebus tam secure, ac si in regno suo esset, compulit regem Ludovicum auxilia comiti Flandrensi non ferre. Ubi cum originem et procursum regni Francorum rex quaereret Henricus, sic quidam non indoctus respondit: Regum potentissime, sicut pleraeque gentes Europae, ita Franci a Trojanis duxerunt originem. Antenor namque cum suis profugus ab excidio Trojae in finibus Pannoniae civitatem Sicambriam nomine aedificavit. Verum post mortem Antenoris constitue
Abbreviated transcription (Latin):
rex fuerat in maximo ha bebatur des¬
pestu. S ds̃ qui longe alit̃ uidicat quã
filii hominũ qui exaltat humiles ⁊ de¬
pͥmit potentes. Rob̾tum om̃iũ fauore
celeb̾rimũ deposuit. ⁊ henriui despecti
famã ꝑ orbem t̾rarum claresce uissit

Expanded text:
rex fuerat, in maximo habebatur desrex fuerat, in maximo habebatur despectu; sed Dominus, qui longe aliter judicat quam filii hominum, qui exaltat humiles et deprimit potentes, Robertum omnium favore celeberrimum deposuit et Henrici despecti famam per orbem terrarum clarescere voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
uerso ꝓruens subito diffidit. ⁊ mole mag¬
nitudinis oppressa gens ducis dissolu¬
ta ẽ ⁊ uicta. Rob̃tus uͦ de belesme simul
hoc aspexit: suga s ꝯsuluit. Captꝰ ẽ gͥ
in actib ierosolimitanis: regnũ ierłm
⁊desidie innormannia deseruire quã
dño regũ insc̃a ciuitate desudare. Dãp¬
nauit gͥ eum d̾s desidia ꝑhenni ⁊ car-¬
cere sempit̾no. Huiꝰ rei signũ in eodẽ
anno cometa apparuerat. uise sunt
etiã in cena domini due lune plene
una ad orientẽ alia ad occidentem.
.uii. cum deletis uł subiectis
hostib in normanniã ꝓ libitu dispo¬
suisset: rediit in angliam. fr̃emq
suum dueẽ magnificũ ⁊ consulem de
moretiuil carteralib ingessit tenebs.
Guictoriosus ⁊ tẽ pͥmũ rexfortis tenute
curiam suã ad pascha ap̃ Windeshors
Inqua ꝑceres anglie simul ⁊ norman¬
me cum timore ⁊ cremore affuerunt.
Antea nãq ⁊ dum uilienis fuiss: ⁊p̃qͣm

Expanded text:
verso promens subito diffidit, et mole magverso promens subito diffidit, et mole magnitudinis oppressa gens ducis dissoluta est et victa. Robertus vero de Belesme simul hoc aspexit, fuga sibi consuluit. Captus est igitur in actibus Jerosolimitanis, regnum Jerusaet desidie in Normannia deservire quam Domino regum in sancta civitate desudare. Dampnavit igitur eum Dominus desidia perhenni et carcere sempiterno. Hujus rei signum in eodem anno cometa apparuerat. Vise sunt etiam in cena Domini due lune plene, una ad orientem et alia ad occidentem. rum, cum, deletis vel subjectis hostibus, Normanniam pro libitu disposuisset, rediit in Angliam; fratremque suum ducem magnificum, et consulem de Moretuil carceralibus ingessit tenebris. Igitur victoriosus, et tunc primum rex fortis, tenuit curiam suam ad pascha apud Winleshores; in qua proceres Anglie simul et Normannie cum timore et tremore affuerunt. Antea namque, et dum juvenis fuisset et postquam
Abbreviated transcription (Latin):
pitq plura alia castra. ⁊ om̃s fere pͥnci-¬
pes normannie regi se subilidere. his
actis mense augustoe rediit in angliã.
hantune amicabilit̾ ab eo petens ut
ꝑrexit in normanniã.⁊ rex ante au¬
gustũ secutꝰ ẽ eum. Cum gͦ rex obsedif¬
set castrũ tenechebi: uenit dux nor-¬
inannoꝵ ⁊ cum eo Rob̾tꝰ de belesme :
consul moretuil ⁊ om̃s factores eiꝰ. Rex
uͦ secum om̃s ꝓceres normannie ⁊ ro¬
bur anglie. ⁊ andegauis ⁊ bͥtannie ñ
imꝑuidꝰ habebat. s cũ cornuia rauco stre¬
puissent cantu: dux normãnis cũ pau¬
eis aduemiens multos audacissime ag¬
gressus ẽ. Assuetusq belł ierosolunita¬
nis aciem regalẽ fortit̾ ⁊ horrende rep¬
pulit. Wilłs quoq ꝯsul de moretuil aciẽ
angloꝵ de loco in locum turbans ꝑmo¬
uitt. Cum acies equestris bͥtannoꝵ rex
nãq ⁊ dux ⁊ acies cet̾e pedites erant uͭ
ꝯstantius pugnarent: acies ducis ex ad¬

Expanded text:
pit quoque plura alia castra, et omnes fere principit quoque plura alia castra, et omnes fere principes Normannie regi se subdidere. His actis, mense Augusto rediit in Angliam.hantune, amicabiliter ab eo petens ut perrexit in Normanniam: et rex ante Augustum secutus est eum. Cum ergo rex obsedisset castrum Tenerchebrai, venit dux Normannorum, et cum eo Robertus de Belesme, et covero secum omnes proceres Normanniae, et robur Angliae, et Andegavis, et Britanniae non improvidus habebat. Igitur cum cornua rauco strepuissent cantu, dux Normanniae cum paucis multos audacissime aggressus est; assuetusque bellis Jerosolymitanis aciem regalem fortiter et horrende repulit. Willielmus quoque consul de Mortuil aciem Anglorum de loco in locum turbans promovit. Cum acies equestris Britannorum rex namque et dux et acies caeterae pedites erant ut constantius pugnarent aciem ducis ex ad
Abbreviated transcription (Latin):
migrauit. Codem anno ad festũ scĩ mi¬
chael tenuit anselmꝰ archiep̃s ꝯcilium
ap̃ londomam. In quo phibuit uxores
Nedum mundicias uirib maiores appe¬
terent: in immundicias horribiles ad
xp̃iami nominis sũmũ dedecꝰ incid̾ent.
In illo aũ ꝯcilio multi abb̃es adqͥsiuerãt
abbias suas sic̃ d̾s uoluit: amisert̃ eas:
sic̃ d̾s uoluit. Anno sequenti uenit fio¬
b̾tus normannoꝵ ꝯsul in angliã. Cau¬
sis uariis int̾cedentib ⁊ cauta legiᷤ uer¬
bebat ei ꝑ annũ. Eodem anno uisus est
sanguis ebullire a t̾ra inberescyre ap̃
qui a ꝓditorib ꝯsulis recepti. p̃dis ⁊ cõ¬
bustionib ñ minimã cladẽ reb ꝯsula¬
ge in normanniã discedens animo ꝑ¬
fecto ⁊ ex̃citio feruenti uir ꝓbissimus
indixit ⁊ inficit regalib turmis guerrã
calamitate refertã. Hoc anno apparue¬
runt circa solem in meridie .iiii. circulz
albi coloris.
manniã tra frẽm suũ certaturus.

Expanded text:
migravit. Eodem anno ad festum S. Mimigravit. Eodem anno ad festum S. Michaelis tenuit Anselmus archiepiscopus concilium apud Londoniam, in quo prohibuit uxores ne dum munditias viribus majores appeterent, in immunditias horribiles ad Christiani nominis summum dedecus inciderent. In illo concilio multi abbates, qui acquisiverant abbatias suas sicut Deus noluit, amiserunt eas sicut Deus voluit. Anno sequenti venit Robertus Normannorum consul in Angliam, causisque variis intercedentibus, et cauta regis verbebat ei per annum. Eodem anno visus est sanguis ebullire a terra in Bercscire apud qui a proditoribus consulis recepti, praedis et combustionibus non minimam cladem rebus consulage, in Normanniam discedens animo perfecto et exercitio ferventi vir probissimus indixit et infixit regalibus turmis werram calamitate refertam. Hoc anno apparuerunt circa solem in meridie quatuor circuli albi coloris. manniam contra fratrem suum certaturus:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum gͦ appulisset ap̃ portesmuthe añ
mis copiis. pͥncipes uttͥnq fr̃num bellũ
ñ ꝑferentes. ꝯordie fedus inter illos sta¬
tuert̾. Eo pacto qd̃ Rob̃tus uno qͦ anno
.iii.m̃. marcas argenti hab̃et abanglia.
Et qui duitius uiueret heres eẽt alt̾iꝰ
sialter absq filio moreretur. hoc aut̃
urauerunt .xii. exiniores ꝓcerũ ittͥnq.
Rob̃tus itaq in pace ꝑ endin᷑auit usq
ad festum scĩ michaeł in regno fr̃is sui.
euasisset clamdestina ꝑrexit in normã¬
niam ꝯsilio ⁊ ammonitione sua Rob̃tũ
ꝑmouens in fr̃em suum.
enricꝰ rex quendã consulẽ neqͥssi¬
mũ ⁊ ꝑfidũ Rob̃tum de belesme
iure meum exurgens exulauit. Obse¬
dit nãq pͥus castellũ arundel. Qd̾ cũ
guissimũ eẽt adꝯqͥrendum castellũ
ante illud ostituens uuit ⁊ obsedit bru-¬
ge. quousq castellũ redditũ ẽ ei. ⁊ Rob̃tꝰ
de belesme gemebundꝰ in normanniam

Expanded text:
Cum ergo appulisset apud Portesmuthe anteCum ergo appulisset apud Portesmuthe antemis copiis: principes utrinque fratrum bellum non perferentes, concordie fedus inter illos statuerunt eo pacto, quod Robertus unoquoque anno 3000 marcas argenti haberet ab Anglia, et qui diutius viveret, heres esset alterius, si alter absque filio moreretur. Hoc autem juraverunt duodecim eximiores procerum utrinque. Robertus igitur in pace perendinavit usque ad festum sancti Michaelis in regno fratris sui, evasisset clandestine perrexerat in Normanniam consilio et admonitione sua Robertum promovens in fratrem suum. Henricus rex quemdam consulem nequissimum et perfidum Robertum de Belesme jure in eum exsurgens exsulavit, obsedit namque prius castellum Arundel. Quod cum gravissimum esset ad conquirendum, castellis ante illud constructis, ivit et obsedit Bruge, quousque castellum ei redditum est; et Robertus de Belesme gemebundus in Normanniam
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Nec luxurie scelus tacendũ ex̃ee¬
bant occulte: s expudentia corã sole.
regem electus: dedit ep̾atum wince
astrie Wilło giffard. ꝑgensq loudoni¬
am sacratus ẽ ibi amauricio londoni¬
ensi ep̃o. melioratione legũ ⁊ ꝯsuetudi.¬
num optabil reꝓmissa. His auditis
anselmus archiep̃s rediens in angli
henrico regi nouo. Capta uͦ ierłm ut
se patrato contͣ ex̃citum amiralii baby¬
lome: rediit dux Rob̾tus in normanniã
m̃se augusto. ⁊ cum leticia susceptus ẽ
ab om̃i popło. Thomas eboracensis ar¬
chiep̾s uir ingenii florentis ⁊ musa¬
rũ a secretis hominib appar̾e desiit.
enricus rex cũ ad natale
tenuiss curiã suam ap̃ sestmust̃
⁊ ad pascha ap̃ Winceastre: cõmoti sũt
pͥncipes anglie erga regem causa frĩs
sui sob̃ti cum ex̾citu aduenientis. mi¬
sit aũ rex in mare nauale p̃lium ges¬
suros contͣ frĩs sui aduentũ. S q̃dam¬
pars eorum subdidit se robto uenienti.

Expanded text:
bat. Nec luxuriae scelus tacendum exercebat. Nec luxuriae scelus tacendum exercebat occulte, sed ex impudentia coram sole. regem electus dedit eastrie Willermo Giffard. Pergensque Lundoniam, sacratus est ibi a Mauricio Londoniensi episcopo, melioratione legum et consuetudinum optabili repromissa. His auditis, Anselmus archiepiscopus, rediens in AngliaHese patrato contra exlonie, rediit Robertus dux in Normanniam mense Augusto, et cum leticia susceptus est ab omni populo. Thomas Eboracensis archiepiscopus, vir ingenii florentis et Musarum a secretis, hominibus apparere desiit.rum, cum ad natale tenuisset curiam suam apud Wemoster, et ad pascha apud Winceastre, commoti sunt principes Anglie erga regem, causa fratris sui Roberti cum exercitu advenientis. Misit igitur rex in mare navale prelium gesturos contra fratris sui adventum; sed quedampars eorum subdidit se Roberto venienti.
Abbreviated transcription (Latin):
re a t̾ra inberescyre. Iure aũ in medio
hominẽ erat. Et consilio pessimoꝵ
qd̃ semꝑ eligebat. suis nequã. sibi ne-¬
quissimus. uicinos Werra suis ex̾citib
frequentissimis ⁊ geldis ꝯtinuis uexa¬
bat. Nec respirare pot̾at anglia mise.¬
rabilit̾ suffocata. Cum aũ omĩa rape¬
rent ⁊subu̾t̾ent qui regi famulaban¬
tur: ita ut adult̾ia ⁊ uiolent̾ ⁊ impugne
ꝯmitt̾ent: quicquid antea nequitie pul-¬
lulauerat imꝑfectum excreuit. qͥcqͥd
antea ñ fuerat his temꝑib pullula-¬
uit. Inuisus nãq rex nequissimꝰ deo ⁊
popło ep̃atus ⁊ abbatias aut uendebat
aut in manu sua denens ad firmãda
bat. Heres aut̾ om̃ium se ftudebat
Siqͥdem in die qua obiit in ꝓpͥo habe¬
bat archiep̾atum cantuarie ⁊ ep̃atũ
Winceastrie ⁊salesbyrie. ⁊xi. abb̃ias
ad firmã datas. Poftremo qͥequid
deo dm̃q diligentib displicebat.
hoc regi regemq diligentib place¬

Expanded text:
re a terra in Bercscire, jure autem in medio re a terra in Bercscire, jure autem in medio hominem erat, et consilio pessimorum, quod semper eligebat, suis nequam, sibi nequissimus, vicinos werra, suos exercitibus frequentissimis et geldis continuis vexabat. Nec respirare poterat Anglia miserabiliter suffocata. Cum autem omnia raperent et subverterent, qui regi famulabantur, ita ut adulteria etiam violenter et impune committerent, quidquid antea nequitiae pullulaverat, in perfectum excrevit; quidquid antea non fuerat, his temporibus pullulavit. Invisus namque rex nequissimus Deo et populo episcopatus et abbatias aut vendebat aut in manu sua retinens, ad firmam bat; haeres autem omnium esse studebat. Siquidem in die qua obiit, in proprio habebat archiepiscopatum Cantuariae, et episcopatum Wincestriae, et Salesbiriae, et XI abbatias ad firmam datas. Postremo quidquid Deo, Deumque diligentibus displicebat, hoc regi regemque comitantibus place
Abbreviated transcription (Latin):
nens naues intͦunt. Cui naute.
Cur regum maxime tempestate into¬
lerabili maris alta lacescis ⁊ mortis im¬
minens ꝑicłm ñ formidas: Quib rex.
De rege fluctib subm̃so loqͥ ñ auduii.
u mare tnsiens nich dum uiuiet egit.
unde tantam famã tantũ gle decus ha-¬
b̾et. Cenomanniã uͦ petens helyam con¬
sulem fugauit. ⁊eam sui iuris eẽ uis¬
sit. ⁊ in angliam rediit. Anno illo
rex Ranulfo placitator s ꝑu̾sori ex¬
actori s exustori totiꝰ anglie dedit ep̃a¬
tum dunelme. Hoc ⁊̃ anno decessit os.¬
mundus ep̃s salesbinie.¬
illesimo centesimo anno rex¬
crudelem misero fine t̾minauit. Nã
nuisset ad natale ap̃ glouceast̃. ad pas¬
cha ap̃ winceast̃. ad pentecosten apd̃
londoniam: iuit uenatum in nouo fo-¬
resto incrastino kł augusti: uͥ Walte¬
rus tirel cum sagitta ceruo inten¬
dens: regem ꝑcussit insciꝰ. Rex corde
ictus corruit. nec ũbum edidit. Paulo
siqͥdem ante sanguis uisus ẽ ebulli¬

Expanded text:
niens naves introivit; cui nautae: niens naves introivit; cui nautae: Cur, regum maxime, tempestate intolerabili maris alta lacessis, et mortis imminens periculum non formidas? Quibus rex: De rege fluctibus submerso loqui non audivi. Ergo mare transiens nihil dum viveret, egit, unde tantam famam, tantum gloriae decus haberet. Cenomaniam vero petens Heliam consulem fugavit, et sui juris esse jussit, et in Angliam rediit. Anno illo rex Ranulfo placitatori sed perversori, exactori, sed exustori totius Angliae dedit episcopatum Dunelmiae. Hoc etiam anno decessit Osmundus Salesbiridecimo tertio anno recrudelem misero fine terminavit. Namnuisset ad natale apud Gloucester, ad Pascha apud Winchester, ad Pentecosten apud Londoniam, ivit venatum in novo Foresto, in crastino Kalend. Augusti, ubi Walterus Tyrel cum sagitta cervo intendens regem percussit inscius; rex corde ictus corruit, nec verbum edidit. Paulo siquidem ante sanguis visus est ebulli
Abbreviated transcription (Latin):
cognatũ suum filiũ melcolim regis
in regem statiit. Eodem anno come¬
da apparuit.
unior wilłs anno .xi. regni sui ĩnor¬
mannia fuit. semꝑ hosticis tumul¬
tib ⁊ curis armoꝵ deditꝰ. tͥbutis in¬
t̾im ⁊ exactionib pessimis popłos
angloꝵ ñ abradens s excoriens. In
estate aũ uisus ẽ sanguis ebullire ã
qͦdam stagno ap̃ finchanstede in ber¬
scyre. Post hec apparuit celũ tota noc¬
te pene tanqͣm arcłet. Eodẽ anno ual¬
chelinus ep̃s uinceastͥe defunctus ẽ.
⁊ hugo consul salopesbyri occisus ẽ.
ab hib̃nensib. Cui succ̃ Rob̃tus debe¬
Unior will̃s .xii. anno regni su re
tis magnã uł equo inaiorẽ dic̾ent:
dixit rex eam magnitudinis debite di¬
midia parte carere. Qui sermo reg̾
magnus fuit. licet parui conftass
honori. Rursus cũ uenaret᷑ in nouo
foresto: uenit ei subito nuntiꝰ a ceno¬
mannia. dicens ei familiã suã ibi ob¬
sideri. Ilico rex festinus ad mare ue¬

Expanded text:
cognatum suum, filium Melcolm regis, cognatum suum, filium Melcolm regis, in regem statuit. Eodem anno cometa apparuit. Junior Willielmus anno XI regni sui in Normannia fuit, semper hosticis tumultibus et curis armorum deditus, tributis interim et exactionibus pessimis populos Anglorum non abradens, sed excorians. In aestate autem visus est sanguis ebullire a quodam stagno apud Finchamstede in Bercscire. Post hoc apparuit coelum tota nocte pene, quasi arderet. Eodem anno Walkelmus episcopus in Wincestre defunctus est, et Hugo consul Salopiscire occisus est ab Hybernensibus, cui successit Robertus de BeJunior Willielmus XII anno retis magnam vel aequo majorem dicerent; dixit rex eam magnitudinis debitae dimidia parte carere. Qui sermo regi magno fuit, licet parvo constaret, honori. Rursus cum venaretur in novo Foresto, venit ei subito nuntius a Cenomania, dicens ei familiam suam ibi obsideri. Illico rex festinus ad mare ve
Abbreviated transcription (Latin):
baboumꝰ filiꝰ eiꝰ. multa ⁊gͣuissima bella
iurbes finitimas pret̾ ascalon. que ad¬
huc in scelere suo ꝑseuerat.
Onior uritłmꝰ anno. xͦ. regni sui cũ nor¬
manniã quã a Rob̃to frẽ suo ad ierłm
ꝓfecto in uadimoniũ acceꝑat ꝓ libitu
suo disposuisset: rediit ad uigliã pas¬
che in angliam ⁊ appulit ap̃ arundel.
Cum aũ festiue diademat᷑ cẽt ad pen.¬
tecosten ap̃ Winleshores. pꝰ ea cũ mag¬
no ex̾citu ꝑgens in ualiam. sepe mul¬
tas Walensiũ turmas ꝓstrauit. sepe
multos suoꝵ angustiis locoꝵ amisit.
Uidens gͥ eos plus in expugnabileᷤᷤ situ
t̾re quam uirib ⁊armis:fecit parare
castella iuxta fines walie & rediit in
lerabilit̾ uexabat intributis que ñqͣm
cessabant. In oꝑe muri cuca turrim
londonie. Inoꝑe aule regalis apud
Gestmust̾. In rapina quã familia sua
hostilimͦ ubicũꝙ rex ꝑgebat ex̾cebãt.
At rex ad festum sc̃i martini mare re¬
transiens in normannã: misit edgar

Expanded text:
Gaufridus filius ejus multa et gravissima bella  Christo et urbes finitimas praeter Ascalon, quae adhuc in scelere suo perseverat. Junior Willielmus anno X regni sui cum Normanniam, quam a Roberto fratre suo ad Jerusalem profecto in vadimonium acceperat, pro libitu suo disposuisset, rediit ad Vigiliam Paschae in Angliam, appulit apud Arundel. Cum autem festive diaden atus esset ad Pentecosten apud Winlesores, postea cum magno exercitu pergens in Walliam, saepe multas Wallensium turmas prostravit: saepe multos suorum angustiis locorum amisit. Videns igitur eos plus inexpugnabiles situ terrae, quam viribus et armis, fecit parare castella juxta fines Walliae, et rediitlerabiliter vexavit in tributis, quae nunquam cessabant, in opere muri circa turrim Londoniae; in opere aulae regalis apud Westminster, in rapina, quam familia sua hostili modo, ubicunque rex pergebat, exercebant. At rex ad festum Sancti Martini mare transiens in Normanniam misit Eadgar
Abbreviated transcription (Latin):
sale asꝑsum coriis taurims recondi¬
tũ ẽ causa fetoris euitandi qͥ mulẽ
⁊ ufinreꝰ iam circunstanteᷤ inficiebat.
Uñ ⁊ ip̃e qui magno p̃cio ꝯduc̾tus se¬
curi caput eiꝰ diffid̾at ut fetidissimũ
cerebrũ extͣħet qͣnius inlinteami.¬
nib cap̃ suũ obuoluiss: mortuus
tam̃ ea causa p̾cio male gauisus ẽ.
hic ẽ ultimꝰ ẽmultis quẽ rex henricꝰ
occidit. In de uͦ corpꝰ regiũ cadomũ sui
deportauert̃. Ubidiũ in eccłia positũ
in qua pat eiꝰ sepͣettus fuerat: qͣmuiᷤ
multo sale repletũ eẽt: ⁊ multis toriis
recondicũ : tam̃ ꝯtinue ex corpore ni-¬
ger humor ⁊ horribił corra ꝑtͣnsiens
decurrebat. ⁊ uasis sub ferebro suscepi
matirata auro ⁊ gẽmis electissimis
qͣi di splendore ũnauerat. cuiꝰ utraq
manꝰ sceptris p̃rad iauat. cuiꝰ reliquã
suꝑficies auro textili tota rutilau̾at.
cuiꝰ os tam deliciosissimis ⁊ exqͥsitiscibis
pasti solebat. cui om̃s assurge. om̃s expa¬

Expanded text:
sale aspersum, coriis taurinis reconditum est causa fetoris evitandi, qui multus et infinitus jam circumstantes inficiebat. Unde et ipse qui magno pretio conductus securi caput ejus diffiderat, ut faetidissimum cerebrum extraheret, quamvis linteaminibus caput suum obvolvisset, mortuuio male gavisus est. Hic est ultimus e multis, quem rex Henricus occidit. Inde vero corpus regium Cadonum sui deportaverunt, ubi diu in Ecclesia positum, in qua pater ejus sepultus fuerat, quamvis multo sale repletum esset, et multis coriis reconditum, tamen continue ex corpore jugiter humor et horribilis scoria pertransiens decurrebat, et vasis sub feretro susceptumatizata auro et gemmis electissimis, quasi Dei splendore vernaverat; cujus utraque manus sceptris praeradiaverat, cujus reliqua superficies auro textili tota rutilaverat, jus os tam deliciosissimis et exquisitis pasci solebat cibis, cui omnes assurgere, omnes expa
Abbreviated transcription (Latin):
lis ap̃ abb̃iam redĩges quã rex henricꝰ
fundau̾at. ⁊ multis possessioĩb litau̾at.
Ibiq rex uenit stepħs ãcuria sua qͣm
pelierunt regẽ henricũ cũ debita tanto
uiro reuetentia. Inde ꝑrexit rex ste¬
in diecoronatioĩs sue. Que st̾ hec: Primo
uouit qd defunctis ep̃is nũqͣm recinet
eccłias in manu sua. s statĩ electioni
canonice ꝯsentiens: ep̃is eas inuesti¬
ret. Scd̾o uouit qd̃ nulliꝰ cłicił laici sil¬
uas in manu sua retinet sic̃ rex hen-¬
ricus fecerat qui singłis anniꝰ implaci-¬
tau̾at eos. siuł uenationẽ cepissent in
siluiz ꝓpͥis. uł sieas ad necc̃itates sua
exstir parent ł diminuerẽt. Qd̃ placiti
nefandiginꝰ. adeo fuit execrabile. ut
si alicuiꝰ lucũ quẽ hr̃e pecuniã esti¬
marent a longe ꝯspic̾ent: statĩ uastatũ
ꝑhib̾ent: siue eẽt siue non: ut eũ imme¬
rito redim̾ent. Percio uoure qd̾ de negel¬
dum .i. duos solidos ad hildam qͦs anteces

Expanded text:
i apud abbatiam Redinges, quam rex Henricus fundaverat, et multis possessionibus ditaverat. Ibique rex Stephanus venit a curia sua quam pelierunt regem Henricum cum debita tanto viro reverentia. Inde perrexit rex Stein die coronationis suae. Quae sunt haec: Primo vovit, quod defunctis episcopis nunquam retineret ecclesias in manu sua, sed statim electioni canonicae consentiens episcopis eas investiret. Secundo vovit, quod nullius clerici vel laici silvas in manu sua retineret, sicut rex Henricus fecerat, qui singulis annis implacitaverat eos, si vel venationem cepissent in silvis propriis vel si eas ad necessitates suas exstirparent, vel diminuerent. Quod placiti nefandi genus adeo fuit exsecrabile, ut si alicujus lucum, quem habere pecuniam aestimarent, a longe conspicerent, statim vastatum perhiberent sive esset sive non, ut eum immerito redimerent. Tertio vovit, quod danegeldum, id est duos solidos ad hidam, quos anteces
Abbreviated transcription (Latin):
quioqͥd henricus fecerat uł tyran¬
nice uł regie apparitione det̾iorum
uisum ẽ ꝑ optimũ. Uenit enĩ sñ
mora stephanꝰ tedbaldi blesensiꝰ con-¬
sulis fr̃ iunior eo. uir magne strenui-¬
tatis ⁊ audauie. ⁊ qͣnuis uirasset sacra¬
mentũ fidelitatis anglici regni filie
cerat: eum ꝓhdolor in regẽ bñdixit.
Nñ iudiciũ illd̃ ds̃ in eũstatuit: qd̾ sa¬
cerdoti magno ieremie ꝑcussori sta-¬
tuerat: scit ne pꝰ annum uiu̾et. Ro¬
gerꝰ magnꝰ salesbiriensis ep̃s qͥ scd̃s
pdictau̾at: diadema ei ⁊ uires auxilii
sin contͥbuit. Uñ pꝰea iꝰto d̾i uidicio ab
eodẽ quẽ creauit in regẽ captꝰ ⁊ excru¬
ciatus miserandũ sortitꝰ ẽ ext̾miniũ.
rant tam p̾sules quã ꝯsules ⁊ pͥncipes
assensũ stepħo p̃buert̃ ⁊ hominiũ fe¬
cerunt. hoc uͦ signũ malũ fuit qd̾
tam repente oĩs anglia. sine morastĩ
labore qͣi in ictu ocłi ei subiecta ẽ.

Expanded text:
quidquid Henricus fecerat vel tyranquidquid Henricus fecerat vel tyrannice vel regie comparatione deteriorum visum est peroptimum. Venit enim sine mora Stephanus Tedbaldi Blesensis consulis frater junior eo, vir magnae strenuitatis et audaciae, et quamvis jurasset in sacramentum fidelitatis Anglici regni filiae cerat, eum, proh dolor! in regem benedixit, unde judicium illud Deus in eum statuit, quod sacerdoti magno Jeremiae percussori statuerat, scilicet nec post annum viveret. Rogerius Magnus Salesberiensis episcopus, qui predictaverat, diadema ei et vires auxilii sui tribuit. Unde postea, justo Dei judicio, ab eodem, quem creavit in regem, captus et excruciatus, miserandum sortitus est exterminium. rant, tam presules quam consulesassensum Stephano praebuerunt, et hominium fecerunt. Hoc vero signum malum fuit, quod tam repente omnis Anglia sine mora, sine labore, quasi in ictu oculi ei subjecta est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut in mortuo solent iudicia płi deꝑme¬
bantur. Alii eum tͥb uehement᷑ irra¬
diasse splendorib asserebant. Sapien¬
tia sũma. Nam ⁊ ꝯsilio ꝓfundissimus
⁊ ꝓuidentia ꝯspicuus ⁊ eloquentia cla¬
rus habebatur. Uictoria t̃. Quia excep¬
tis aliis que egregie gesserat: regẽ fran
teq p̾cesserat. Alii aũ diu̾so studio tͥb
illum uiciis inficiebant. Cupiditate
nimia qua ut om̃s parentes sin paupes
opulentus tͥbutis ⁊ exactionib inhianꝰ.
delatoriis hamis int̃cipiebat. QEru¬
delitate ĩ qua ꝯsulem de moretuil cog.¬
natum suum in captione positũ exocu¬
lauit. Nec sciri facmꝰ tam horrendũ
ꝑotuit: usqueqͦ mors secreta regis a¬
quit. Nec minꝰ ⁊ alia ꝓponebant exẽ¬
pla que tacemus. Lixuria quoꝙ qr
mulierũ ditioni reg̃ more salomo¬
nis ꝯtinue subiacebat. Talia uul¬
gus libm diũ sif̾icabat. Successu uͦ
temꝑis atrocissimi quod pꝰ ea ꝑnor¬
mannoꝵ rabiosas ꝓditiones exarsit

Expanded text:
ut in mortuo solent judicia populi depromebantur. Alii enim eum tribus vehementer irradiasse splendoribus asserebant: sapientia summa; nam et consilio profundissimus, et providentia conspicuus, et eloquentia clarus habebatur: victoria etiam, quia exceptis illis, quae egregie gesserat, regem Francteque praecesserat. Alii autem diverso studio tribus illum vitiis inficiebant: cupiditate nimia; qua ut omnes parentes sui pauperes opulentus tributis et exactionibus inhians delatoriis hamis intercipiebat: crudelitate etiam, qua consulem de Moretoil cognatum suum in captione positum exoculavit, nec sciri facinus tam horrendum potuit usquequo mors secreta regis aperuit, nec minus et alia proponebant exempla, quae tacemus; luxuria quoque, quia mulierum ditioni regis more Salomonis continue subjacebat. Talia vulgus liberum diversificabat. Successu vero temporis atrocissimi, quod postea per Normannorum rabiosas proditiones exarsit,
Abbreviated transcription (Latin):
exurget. Et unde nubes discusse celũ
tatis uł caloris uł pluuiarũ intem¬
ꝑantia ꝓmeritis hominũ corrupto.
qu spirando uł edendo ꝑceptus lnem
mortẽq genat. Unde sepius om̃e tempus
etatis in ꝓcellas turbinesq brumales u̾̃ti
ꝯspicimus. s ħ cum suo tempore euen̾int
tempestates. Cum uͦ alias: ꝓdigia uł sig¬

Expanded text:
exsurget, et unde nubes discussae coeluexsurget, et unde nubes discussae coelutatis, vel caloris, vel pluviarum intemperantia, pro meritis hominum corrupto, qui spirando vel edendo perceptus luem mortemque generat. Unde saepius omne tempus aestatis in procellas turbinesque brumales verti conspicimus. Sed haec cum suo tempore venerint, tempestates; cum vero alias, prodigia vel sig
Abbreviated transcription (Latin):
frigoris ⁊ uenti rigore conglatiatis in
aere coagulant᷑. s cicius niue soluun¬
tur. ⁊ int̾diu sepiꝰ quã noctu decidũt.
necdum densato in guttas. s gelu p̾ri¬
piente formantur. Quas in alto mariñ
uł sub nube latens. pluuiosũ die p̾agit.
sirubeat: sincerũ. si palleat: tempes¬
tuosum. Si ꝯcauus uidet᷑. ita ut in me¬
dio fulgens radios ad austrũ ⁊adaqͥ¬
lonem emittat: tempestatem humi¬
dam ⁊ uentuosam. Si pallidꝰ in cauas
nubes occidat. aqͥlonem uentũ. Celũ
si uesꝑerubet: serenũ diem. tempes
euro tonitrus. tempestatẽ. ⁊ ab austͦ
flat: estum ꝓtendit. luna .iiii. si ru-¬
beat qͣi aurũ: uentos oftendit. si sũmo
in corniculo maculis nigrescit: plu¬
uiosũ m̃sis exordium. si in medio ple-¬
niluniũ serenũ ẽ. Item cum in noctur¬
na nauigatione scintillat ad remos:
tempestas erit ⁊ cũ delfinz undis sepius
exiliunt. quo illi ferunt᷑ inde uentus

Expanded text:
frigoris et venti vigore conglaciati, in frigoris et venti vigore conglaciati, in aere coagulantur, sed citius nive solvuntur, et interdiu saepius quam noctu decidunt. necdum densato in guttas, sed gelu praeripiente formantur, quas in alto mari noel sub nube latens, pluvium diem praesagit. Si rubeat, sincerum; si palleat, tempestuosum; si concavus videtur, ita ut in medio fulgens radios ad Austrum et Aquilonem emittat, tempestatem humidam et ventosam; si pallidus in nigras nubes occidat, aquilonem ventum. Coelum si vespere rubet, serenum diem; si maneEuro tonitrus tempestatem, et ab Austro flatus aestum portendit. Luna quarta si rubeat quasi aurum, ventos ostendit; si summo in corniculo maculis nigrescit, pluvium mensis exordium; si in medio, plenilunium serenum. Item cum aqua in nocturna navigatione scintillat ad remos, tempestas erit. Et cum Delphini undis saepius exsiliunt, quo illi feruntur, inde ventus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃munt a fulmine. cui subiacet italia
ex sole adũso nubibq format᷑: dũ
radius solis ĩmissus caue nubis re¬
pulsa acie in sole refringitur. inftar
cere imaginẽ anuli reodentis qui de ce¬
lo igneum. de aquis purpureũ. de aere
iacinctinũ. de t̾ra gͣmineum trahit co¬
lorem. Rariꝰ aũ in estate ꝗͣ hẏeme.⁊ ra¬
ro noctib. nec nͥ in plenilunio cerni¬
tur. ut pote de luna refulgens.De
aere ꝯglobant᷑. qui fumal leuitate
uapores aqͦrum de t̾ra mariq substol¬
lens. qͣmdiu ĩminutissimis stillis con¬
sistunt suaui suspendit in altum. qͦ
uł soł igne decocti uł aeris itui̾e muta¬
ti dulcescant. It marinã aquã humo
uł dulcẽ marinis herb̃ infundentes
inꝯtͣrium solemꝰ tnsferre saporem.
concreti guitulis dum in maiores stillaᷤᷤ
coeunt aeris ampliꝰ ñ ferente natura
nunc uento impellente. nẽ sole dissol¬
uente. pluuialit̾ ad t̾ras dilabunt᷑ s

Expanded text:
praemunit a fulmine: cui subjacet Italia,praemunit a fulmine: cui subjacet Italia,ex sole adverso nubibusque formatur, dum radius solis immissus cavae nubi, repulsa acie in solem refringitur, instar cerae imaginem annuli reddentis: qui de coelo igneum, de aquis purpureum, de aere hyacinthinum, de terra gramineum trahit colorem. Rarius autem aestate quam hyeme, et raro noctibus nec nisi in plenilunio cernitur, ut pote de luna refulgens. CAaere conglobantur, qui naturali levitate vapores aquarum de terra marique sustollens, quandiu in minutissimis stillis consistunt, sua vi suspendit in altum, qua vel solis igne decocti vel aeris itinere mutati dulcescant, ut marinam aquam humo, vel dulcem marinis herbis infundentes, in contrarium solemus transferre saporem. concreti guttulis, dum in majores stillas coeunt, aeris amplius non ferente natura, nunc vento impellente, nunc sole dissolvente pluraliter ad terras dilabuntur. S
Abbreviated transcription (Latin):
gore nubium gen̾ari. cum sp̃s uentoꝵ
earum sinii ꝯcepti. sese ibidem uersan
Sgrepant murmure instar exilientiũ
de stabulis quadrigarum. uł uesice q̃
displosa emittit. De fulminibu
ulmina nubium atritu nasci in mo.¬
dum sili cum collisoꝵ ꝯcurrente simul
& thonitruo. s sonitum tardius aures
quam fulgorem ocłos penetrare. Nam
om̃ium rerum collisio ignem generat.
Quidam dicunt dumaer in se uaporalit̃
aquam deimis ⁊ ignem caumalit̾ de su¬
ꝑiorib trahat. ipsis ꝯfligentib horriso¬
nos tonitruoꝵ crepitus gigni. Et si ig¬
nis uicerit. fructib obeẽ si aqua pro¬
desse. Ideo fulminis ignem uum hr̃e
maiorẽ ad penetrandum qr subtiliorib
elementis factus ẽ quam qui nob̃ ĩ usu
rara sunt fulmina. quia in hyeme ge¬
lidus aer qͥequid accipit ignei uaporis
extinguit. Estate calidi uaporis raro
tenues densanturin nubes. sine qͥb
ñ fulgurat. Que ratio scitiam egỹtũq

Expanded text:
gore nubium generari, cum spiritus ventorum gore nubium generari, cum spiritus ventorum earum sinu concepti, sese ibidem versandconcrepant murmure, instar exilientium de stabulis quadrigarum, vel vesicae, displosa emittit. CAPUT XXIX. De fulminibus. Fulmina nubium attritu nasci in modum silicum collisorum, concurrente simul et tonitruo, sed sonitum tardius aures, quam fulgorem oculos penetrare. Nam omnium rerum collisio ignem creat. Quidam dicunt, dum aer in se vaporaliter aquam de imis, et ignem caumaliter de superioribus trahat, ipsis confligentibus horrisonos tonitruorum crepitus gigni; et si ignis vicerit, obesse fructibus; si aqua, prodesse. Ideo autem fulminis ignem vim habere majorem ad penetrandum, quia subtilioribus elementis factus est quam qui nobis in usu Hyeme et aestate rara sunt fulmina, quia hyeme gelidus ner quicquid accipit ignei vaporis extinguit. Aestate calidi vaporis raro tenuesque densantur in nubes, sine quibus non fulgurat. Quae ratio Scythiam Aegyptumque
Abbreviated transcription (Latin):
ciens frigora ⁊ nubes. Huic dexter eir¬
cius qui ⁊ thrachias faciens niues &
grandines. Asinistris aquilo qui &
boreas nubes ꝯstͥngens. Scd̃s cardinat᷑
nus qui ⁊ calcias cuncta desiccans. A
sinistris eurus nubes generans. Terciꝰ
cardinalis: aust̃ qu ⁊ nothus humidꝰ
calidus atꝙ fulmineus. huic adextͥs
euro auster calidus. a sinistris uͦ nothꝰ.
temꝑatus atq calidꝰ. Uenti australes
qr ex humili flant maiores in mari
tempestates faciunt quã septenitona¬
les: ideoq pꝰ austros noxii p̾cipue t̾re
motus. Quartus cardinatł: rephirus
qui ⁊ fauominus hyemẽ resoluens flo¬
resq ꝓducens. cuius dextra affricus
qui ⁊ hyps tempestuosus tonitrua ge¬
nerans ⁊ fulmina. Asinistris corus
qui ⁊ argestes in oriente nubila. in
india faciens serena. Sunt aũ qui¬
lo ab argeste deflexus. narbonensi¬
bus circuis qui nec ad uiennã qͥdem
altanus. aura enimlenis motus ẽ.¬
aenis int̾ra. altanus in pelago. De

Expanded text:
ciens frigora et nubes; hinc dexter Circius, qui et Thrascias, faciens nives et grandines; a sinistris Aquilo, qui et Boreas, nubes constringens. Secundus cardinalis nus, qui et Caecias, cuncta desiccans; a sinistris Eurus, nubes generans. Tertius cardinalis Auster, qui et Notus, humidus calidus, atque fulmineus, huic a dextris Euroauster, calidus; a sinistris Euronotus temperatus, calidus. Venti Australes quia ex humili flant, majores in mari tempestates faciunt, quam Septentrionales. Ideoque post Austros fiunt noxii praecipue terrae motus. Quartus cardinalis Zephyrus, qui et Favonius, hyemem resolvens, floresque producens: cui dexter Africus, qui et Libs, tempestuosus, tonitrua generans, et fulmina; a sinistris Corus, qui et Argestes, in Oriente nubila, in India faciens serena. Sunt etiam aum ab Argeste deflexus; Narbonensibus Circius, qui nec ad Viennam quidem altanus. Aura enim est lenis motus aeris in terra, altanus in pelago. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
entus ẽ aer cõmotus ⁊ agitatus sic̃
fabello breu approbari pot̾. Nec
aliud intelligitur quam fluctꝰ aeris.
qui ut clemens ait. ex quibꝰdam mon.¬
tib excelsis uelut ꝯpressus ⁊ soangus¬
tatus ordinatione dei oogitur ⁊ expri-¬
mitur in uentos. ad excitandos fluc¬
tus actusq temꝑandos. ꝓdiu̾sis aũ
partib celi diuersa nomĩa sortitur.

Expanded text:
entus est aer commotus et agitatus, sicut flabello brevi potest approbari, nec aliud intelligitur quam fluctus aeris, qui, ut Clemens ait, ex quibusdam montibus excelsis, velut compressus et coangustatus ordinatione Dei cogitur et exprimitur in ventos, ad excitandos fluctus, aestusque temperandos. Pro diversis autem partibus coeli nomina diversa sortitur.
Abbreviated transcription (Latin):
linus assumpta secũ regina & delburga
quam pͥdem addux̾at redige cantiã naui¬
gio. atq abhonorio archiep̃o ⁊ rege ead¬
baldo honorifice susceptus. hñs etiã secũ
filiũ ⁊ filiã eadwini. Quos pꝰea mat metu
ea̾baldi ⁊os ualdi regũ misit in galliam
nutͥendos regidagob̃to qui erat amicꝰ
illius. Ibiq pueri defuncti st̃. Actulit
quoq secum uasa p̃ciosa eadwinri etu¬
cem magnã auream ⁊ calicẽ aureum
que in eccłia cancie adhuc st̃. Romano
aũ rouensi p̃sule absorto fluctib italici
maris dum legatus honorii tenderet
romã: paulinus eundẽ ep̃atum te.¬
nuit usq dum uixit. Ibiq moriens
pallium qd̃ ãpapa acceꝑat reliquit.
Reliquerat aũ in eccłia sua eboraci ia¬
cobum diaconẽ uirũ scm̃ qui exhinc
baptirabat ⁊ docebat usꝙ dum recu¬
ꝑata pace inꝓuincia ⁊ crescente n̾uo
fidelium magister eccłiastice cantatio¬
nis iuixta more romanoꝵ cepit exifte.

Expanded text:
linus, assumpta secum regina Edelburga, linus, assumpta secum regina Edelburga, quam pridem adduxerat, rediit Cantiam navigio, atque ab Honorio archiepiscopo et rege Eadbaldo honorifice susceptus est, habens etiam secum filium et filiam Edwini. Quos postea mater metu Eadbaldi et Oswaldi regum misit in Galliam nutriendos regi Dagoberto, qui erat amicus illius, ibique pueri defuncti sunt. Attulit quoque secum vasa pretiosa Edwini et crucem magnam auream et calicem aureum, qui in ecclesia Cantiae adhuc sunt. Romano autem Rovensi praesule absorpto fluctibus Italici maris, dum legatarius Honorii tenderet Romam, Paulinus eumdem episcopatum tenuit usquedum vixit; ubique moriens pallium, quod a papa acceperat, reliquit. Reliquerat autem in ecclesia sua Eboraci Jacobum diaconum virum sanctum, qui ex hinc baptizabat, et docebat, usquedum recuperata pace in provincia et crescente numero fidelium, magister ecclesiasticae cantationis juxta morem Romanorum coepit existere,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰq totus uł ꝑemptus ẽ uł disꝑsus exer¬
citus. offrid quoq belliosus filius eius
occisus ẽ ante eum. Alter eafrid necessi¬
tate cogente ad pendam refugit. aqͦ
post modũ regnante oswaldo ꝑfide ꝑ
nobiliũ fumabat cruore. Ibi nãq mi¬
rabilis ⁊ inopinata fortissimoꝵ facta
ẽ strages. Cedwalla siqͥdem rex potentis¬
simus innumabilem multitudinẽ secũ
adduxerat. Penda uͭ strenuissimus fͥe¬
nuissimos. facta ẽ gͥ maxima strages
in eccłia nordhumbroꝵ. Penda enĩ paga¬
nus erat. Cedsalla uͦ pagano seuior nec
mulierib nec paruuł partens: se an¬
glos bͥtannia erasurũ delib̃ans. Nec bri¬
tones magis cõmunicant anglis quã
paganis. fidem eoꝵ nichili pendentes.
Allatum ẽ aũ caput eadryini regis ebora¬
cum ⁊ illatum in eccłia petri quã ipse
incepit. s os waldꝰ ꝑfecit. Nordhumbris
gͥ nicħ p̃sidii nisi in fuga habentibꝰ: pau¬

Expanded text:
ejusque totus vel peremptus est vel dispersus exerejusque totus vel peremptus est vel dispersus exercitus. Offrid quoque bellicosus filius ejus occisus est ante eum. Alter Edfrid, necessitate cogente, ad Pendam refugit, a quo postmodum, regnante Oswaldo, perfidenobilium fumabat cruore. Ibi namque miserabilis et inopinata fortissimorum facta est strages. Cedwalla siquidem rex potentissimus innumerabilem multitudinem secum adduxerat; Penda vero Strenuus strenuissimos, facta est igitur magna strages in ecclesia Nordhumbrorum. Penda enim paganus erat; Cedwalla vero pagano saevior, nec mulieribus nec parvulis parcens, se Anglos Britannia erasurum deliberans. Nec Britones magis communicant Anglis quam paganis, fidem eorum nihili pendentes. Allatum est autem caput Edwini regis Eboracum et illatum in ecclesia Petri, quam ipse coepit, sed Oswaldus perfecit. Nordhumbris igitur nihil praesidii nisi fugam habentibus, Pau
Abbreviated transcription (Latin):
eius anno t̾cio in dictione septima .i. an.
no dñice incarnationis sexcentesimo
tricesimo quarto.
isit ⁊ soem papa honorius genti
scothorum litt̾as correctorias de ob.¬
seruationẽ paschal. ne paucitatẽ suã
eunctis ꝑ orbem xp̃i eccłiis sapientiorẽ
estimarent. S ⁊ ioħ̃s qui successori eiꝰdẽ¬
honorii seuerino succ̃. misit litt̾as ꝓ eodẽ
errore corrigendo. ⁊ pelagia heresi quã
ap̃ eos reuiuiscere didicerat. Que dice¬
bat hominẽ sine pecc̃o posse existere ex
ꝓpͥa uoluntate ⁊ ñ ex grã dei. Nec enĩ
homo pot̾ sine peccato ẽẽ nisi iħs xp̃s
sine pecc̃o conceptꝰ ⁊ natus. Nam ceti
homines ⁊ si accuali pecẽo carebãt ꝯtra
hunt tam̃ originale scd̃m allud. Ecce enĩ
in iniquitatib ꝯceptꝰ sum ⁊⁊ in pecc̃is
peꝑte me mater mea.
t uͦ eaduinus post .xuii. annos regni
sui consertogͣui p̃lio in campo qu
rege bͥtonum adiuuante eum penda
strenuo. qui ex eo tp̃r rex fure m̃ciorũ.

Expanded text:
ejus anno tertio, indictione septima, id est anno Dominicae Incarnationis sexcentesimo tricesimo quarto. Misit et idem papa Honorius genti Scotorum litteras correctorias de observatione Paschae, ne paucitatem suam cunctis per orbem Christi Ecclesiis sapientiorem aestimarent. SHonorii Severino successit, misit litteras pro eodem errore corrigendo, et Pelagiana haeresi, quam apud eos reviviscere didicerat: quae dicebat hominem sine peccato posse existere ex propria voluntate et non ex gratia Dei. Nec enim homo potest sine peccato esse nisi Jesus Christus sine peccato conceptus et natus. Nam caeteri homines etsi Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . At vero Edwinus post septemdecim annos regni sui conserto gravi praelio in campo, quirege Britonum adjuvante eum Penda Strenuo, qui ex eo tempore rex fuit Merciorum,
Abbreviated transcription (Latin):
quarum duplici natura formantur
⁊ reformant᷑ omĩa que cernunt᷑ in t̾ra.
Nam salse in mari ꝯuenientes: mortalibꝰ
fructus nutͥunt int̾ris.⁊in aere dulces.
aptius alendis fructib sitiq sedande con¬
gruunt. s que harũ naturalis sit: querit᷑.
Utraq aũ rep̾hñditur dũ in alt̾utrum
refundi hec ꝑ marinoꝵ holerũ cineres:
illa ꝑ humũ diffusa queat. Maris uͦ fre¬
tis crebris t̾rarum spacia distinguntur.
sequit᷑ tanqͣm eiusaspiratione retrorsũ
trahatur. eiꝰq impulsu retracto refun-¬
datur. Qui cotidie bis affluere ⁊remeare
uniꝰ semꝑ hore dodrante ⁊ semuntia tͣns.¬
missa uidetur. eiꝰq omĩs cursus in edones
⁊ malinas .i. in minores estus ⁊ inaiores¬
diuiditur. S ledon aqͥnta ⁊ auicesima lu¬
na inchoans. qͦe accurrit horris. tot ⁊ recur.¬
rit. Malina aũaxiii. & axxuiii. incipiens:
cicior inaccessa. s tardior in recessa .uii.¬

Expanded text:
quarum duplici natura formantur et reformantur omnia quae cernuntur in terra. Nam salsae in mari convenientes mortalibus fructus nutriunt in terris et aere, dulces aptius alendis fructibus sitique sedandae congruunt. Sed quae harum naturalis sit quaeritur. Utraque autem deprehenditur, dum in alterutrum refundi, haec per marinorum olerum cineres, illa per humum diffusa queant - maris vero fretibus crebris terrarum spacia distinguuntur,nquam ejus aspiratione retrorsum trahatur, ejusque impulsu retracto refundatur, qui quotidie bis adfluere et remeare, unius semper horae dodrante et semiuncia transmissa, videtur, ejusque omnis cursus in laedones et malinas, id urrit. Sed laedon a quinta et a vicesima luna inchoans, quot horis occurrit tot et recurrit. Malinas autem a XIII et a XXVIII incipiens, citior in accessu, sed tardior in recessu
Abbreviated transcription (Latin):
res in gente norcłan humbrorum
tam nobiles quam priuati se suosq
magis accepta tonsura monasteria¬
lib asscribere uotis quam bellicis
exercere studiis. Que resq̃z sit habi¬
tura finem postior etas uidebit.
Hic ẽ in presentiarum unuierse
status brittannie. anno aduentu
anglorum in brittanniam circit̃
ducentesimo octogesimo quinto.
dominice incarnationis anno dec.¬

Expanded text:
res in gente Nordanhymbrorum, res in gente Nordanhymbrorum, tam nobiles, quam privati, se suosqumagis accepta tonsura, monasterialibus adscribere votis, quam bellicis exercere studiis. Quae res quem sit habitura finem, posterior aetas videbit. Hic est inpraesentiarum universae status Brittaniae, anno adventus Anglorum in Brittaniam circiter ducentesimo octogesimo quinto, dominicae autem incarnationis anno se