comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subdit. Renouamini autẽ. spũ mentis
urẽ. Pristina conu̾satio ẽ. peccatũ: et in pec¬
catis manere. Uetꝰ aut̃ homo ẽ: conũsatio
uet̃is hoĩs adẽ. Quicũq enĩ inpeccato ma¬
net. conu̾sationẽ uet̾is hominis habet. Qi
homo .i. conu̾satio illa corrumpit᷑. et depra¬
uat᷑. scđm desidia errorũ ⁊ uiciorum. Re¬
nouamini inquit: spũ mentis urẽ. Spm̃¬
et mentẽ ꝓuno debemꝰ acciꝑe. scđm beatũ
augustinũ: id est proracionabilitate m̃tis.
Que st̃ aut̃ renonationes. Una ẽ subitanea
ac momentanea: qͦfit inbaptismate. in
qͣrenouamur ab omĩbꝰ peccatis. originalibꝰ
ignorabat et dum ꝓficit cotidie de uirtute
gendo q antea uos latebant: et crescendo de
nis conu̾sationẽ: uł ipsũ dñm iħm. Uidea

Expanded text:
subdit: « Renovamini autem spiritu mentis vestrae. » Pristina conversatio, est peccatorem in peccatis manere, vetus autem homo, veteris conversatio hominis Adae. Quicunque enim in peccato manet, conversationem veteris hominis habet, qui homo, id est conversatio illa, corrumpitur et depravatur secundum desideria errorum et vitiorum. « Renovamini, » inquit, « spiritu mentis veset mentem pro bono debemus accipere, secundum beatum Augustinum, Id est, pro rationabilitate mentis. Duae autem sunt renovationes. Una est subitanea ac momentanea, quae fit in baptismate, in qua renovamur ab omnibus peccatis originalibus ignorabat, et dum proficit quotidie de virtute gendo, quae ante nos latebant, et crescendo de nis c
Abbreviated transcription (Latin):
non concordat uoci. et quio magis atten¬
dunt ad sonoritatẽ uocis. ut auditoribus
placeant. qͣm considerent m̃te qͥd dicant.
Illi uͦ cantant incorde. quor mens concordat
uoci: iuxta illud beati benedicti sic stemꝰ
ad psallendũ: ut mens nr̃a concordet uoci

Expanded text:
non concordat voci, et qui magis attennon concordat voci, et qui magis attendunt ad sonoritatem vocis ut auditoribus placeant, quam considerent mente quid dicant. Illi vero cantant in corde, quorum mens concordat voci, juxta illud beati Bead psallendum, ut mens nostra concordet uoci
Abbreviated transcription (Latin):
dine. cet̾isq uirtutibꝰ. Loquentes uobis¬
met ipsis: inpsalmis ⁊ hymnnis et canticis
spĩalibꝰ. Nob̾met ipsis loqͥmur: quando
alt̾natim canimꝰ psalmos. Psalmi dicunt᷑
apsallendo: qͥ inpsalt̾io inueniunt᷑. Hym¬
nus grece: latino eloquio sonat laus dei.
Hymnꝰ autẽ si componit᷑. et non cantat᷑. ñ ẽ hyiꝰ¬
et cantat᷑ in laude di: tunc ẽ. hymnꝰ. Hym¬
nos aut̃ apud latinos. ambrosiꝰ. et hylarius.
clarissimi uiri: composuert̃ p̃cipue. Bene
aut̃ cum dixit canticis. subumxit spiritalibꝰ.:
qͦ st̃ cantica qͦ non st̃ spĩtalia. neq in laudẽ
di cantant᷑. sic̃ st̃ cantica scłariũ hoĩum.
runt ꝓpłe spũ scõ afflati. et repleti. ut st̃
cantica moysi: canticũ anne. canticũ de¬
bore. canticũ ysaie. canticũ erechie: ceto¬
rumq ꝓpħarum. Hoc uͦ distat int̾ canti¬
et decantat᷑: psalmꝰ aut̃. addito quodam
instrumento musice artis: id est psalt̾io.
multi sunt qͥ cantant solũ mͦ ore quoꝵ meis

Expanded text:
dine, caeterisque virtutibus. « Loquentes vobismetipsis in psalmis et hymnis et canticis spiritualibus. » Nobismetipsis loquimur, quando alternatim canimus psalmos. Psalmi dicuntur a psallendo, quia in psalterio inveniuntur. Hymnus Graece, Latino eloquio sonat laus Dei. Hymnus autem si componitur et cantatur ied non in laudem Dei, non est hymnus. Hymnos autem Latinos, Ambrosius et Hilarius, clarissimi viri, composuerunt praecipue. Bene autem, cum dixit canticis, subjunxit spiritualibus, quia sunt cantica quae non sunt spiritalia neque in laudem Dei cantantur, sicritu sancto afflati et repleti, ut sunt cantica Moysi, canticum Annae, canticum Deborae, canticum Isaiae, canticum Ezechiae, caeterorumque prophetarum. Hoc vero distat int decantatur: psalmus autem addito quodam instrumento musicae artis, id est psalterio. multi sunt qui cantant solummodo ore, quorum mens
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sp̃m scm̃ fugare a uob̾. qͥ habitator
cepit cẽ. urĩ indie redemptionis: id est. in
die baptismatis. Sic̃ enim contristatur
homo quando de ꝓpͥa domo expellit᷑. ꝙͣ
cari quando de homine qͣm sͥ mundauit
in baptismate: ꝑ pͣua oꝑa eicit᷑. Alit̾. Noli¬
iuros in quibꝰ sp̃s sc̃s habitat. nolite contͥsta
re: ꝑ mala nr̃a oꝑa. Siquidem spĩales uiri
siqͣndo uident aliqͦs peccare. et auia recti¬
tudinis deinare: contristantur de illorum
miseria. et condolent de illis: ut pote des e.

Expanded text:
 sanctum fugare a vobis, qui habitator coepit vestri in die redemptionis, id est in die baptismatis. Sicut enim contristatur homo quando de propria domo expellitur quam uando de homine quem sibi mundavit in baptismate, per prava opera ejicitur. Aliter: Noliines, in quibus Spiritus sanctus habitat, nolite contristare per vestra mala opera. Siquidem spiritales viri, si quando vident alios peccare, et a via rectitudinis deviare, contristantur de illorum miseria, et condolent de aliis utpote de se.
Abbreviated transcription (Latin):
mendatiũ: loqͥmini uitatẽ unꝰ quisq cũ
ꝓrimo suo qi omẽ mendaciũ a diabolo ẽ.
qͥ ẽ mendax et pat̾ mendacii. Qͥcum  ꝗq:
filiĩ ueritatisst̃: debent de ponere. et
abicere mendaciũ. dolositatẽ. et duplici¬
tatem. et loqui ueritatem de animo puro
cũ omĩ homine. non solũ cum xp̃iano: uerũ

Expanded text:
mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo. » Quia omne mendacium a diabolo est, qui est mendax et pater mendacii . Quicunque filii veritatis sunt, debent deponere et abjicere mendacium, dolositatem et duplicitatem, et loqui veritatem de animo puro, cum omni homine, non solum cum Christiano, verum
Abbreviated transcription (Latin):
quia dies mali sunt: in quibꝰ multa ma¬
la fiunt. nolite fieri imprudentes: siue in¬
considerati. S esto te intelligentes qͤ sit uo¬
luntas di: id est quid placeat deo. et inqͥb
oꝑibꝰ uoluntas dĩ impleat᷑. Et nolite in ebͥa¬
scõ. Pluxuriã debemꝰ intellig̾e̾ omĩa uicia.
qͥ ꝑ ebrietatẽ solent euenire quia ut qͥd am
doctor dicit: ebrietas nullũ uiciũ excu¬
sat. S hoc notandum ẽ : qr sic̃ illi qui re¬
cet̃isq uiciis: ita illi qui replent᷑ scõspũ.¬

Expanded text:
quia dies mali sunt, in quibus multa maquia dies mali sunt, in quibus multa mala fiunt: « Nolite fieri imprudentes sive inconsiderati, » sed « estote » intelligentes quae sit voluntas Dei, » id est, quid placeat Deo et in quibus operibus voluntas Dei impleatur. « Et nolite inebriar luxuriam debemus intelligere omnia vitia quae per ebrietatem solent evenire, quia, ut quidam doctor dicit, ebrietas nullum vitium excusat. Sed hic notandum est, quia sicut illi qui reterisque vitiis: ita illi qui replentur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
et noctibꝰ. horis momentisq currentibus:
Sic̃ gͦ dicit᷑ mala eẽ. domus qͦmalos habi¬
tatores habet: ita dicunt᷑ mali dies. in qͥbꝰ
mala fiunt: amalis hominibꝰ. Quid est.
qͦd dicit. redimentes cempꝰ: id est ur̃m
illud facite. Uerbi grã. Alii uendunt illud
mala oꝑando ad malum suũ: uos redi¬
mite illud. talia uobis oꝑa faciendo: ꝓ
quibꝰ remimerationẽ capiatis. Qcumꝙ
enĩ hoc facit quod sͥ ẽ utile. tempꝰs re¬
dimit et ad quirit: qr suũ illud facit.
et in suam salutẽ illud occupat. Propte¬
rea scilicet quia dies mali sunt: nolite
fieri imprudentes. ẜ intelligentes que sit
uoluntasdi. Prudens homo dr̃. quasi por¬
roł ꝓuidens: qͥ a longe confiderat. quẽ
fine̾ sua oꝑa babitura sint: et qͥscit qͥd
debeat appͥet̾e.⁊ quid uitare: & qui consi¬
derat etiam que placeant. aut qͦ displi¬
ceant deo. Econtra ille qͥ inconsidate et
inꝓuide omĩa agit. et qui non conside¬
rat ad qͦm finem oꝑa sua dedicato et qd¬

Expanded text:
et noctibus, horis, momentisque currentibus. Sicut ergo dicitur mala esse domus, quae malos habitatores habet, ita dicuntur mali dies, in quibus mala fiunt a malis hominibus. Quid est quod dicit, « redimentes tempus? » id est, vestrum illud facite. Verbi gratia: Alii vendunt illud, mala operando ad malum suum: vos redimite illud, talia opera faciendo, pro quibus remunerationem capiatis. Quicunque enim hoc facit quod sibi est utile, tempus sibi redimit, et acquirit, quia suum illud facit, et ad suam salutem illud occupat. « Propterea, subaudis quia dies mali sunt, nolite fieri imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Dei. Prudens dicitur quasi porro videns, qui a longe considerat quem finem sua opera habitura sint: et qui scit quid debeat appetere, et quid vitare; et qui considerat quae placeant, aut quae displiceant Deo. Econtra ille qui inconsiderate et improvide omnia agit et qui non considerat ad quem finem opera sua deducat, et q
Abbreviated transcription (Latin):
tam expet̾e quod iam non ẽ humanum ira
uiri. iusticiã di non oꝑatur. Sol ñ occidat:
suꝑ iracundiã ur̃am. Similit̾ et ħ dupplici mͦ
pot̃ intelligi. dicamꝰ simplicit᷑. Sol non occi¬
dat : suꝑ iracundiam ur̃am. id ẽ. si cõmoti
fueritis ad cempꝰ adu̾sus proximũ ante soł
occasũ reconciliamini: et recedat ira a uob̃.
Qui sol plerumq ꝓpt̃ iram qͦ uindictã expe¬
cit: et ꝓpt̃ discordiam occidit nobis. id ẽ. rece¬
dit a nob̾: sic̃ occidit falsis ꝓpħis: de quibꝰ
dr̃. Occidit eis sol: cum ad huc media eẽt
dies. Sol non occidat suꝑ iracundiam urãm.
Nolite locum dare diabolo .i. nolite uindic¬
tam expet̾e. neq irascimini ultͣ modum.
ne recedat sol a uobis xp̃s: & adueniat dia¬
bolus pͥnceps tenebrarum. Quandocũꝙ.
enĩ peccamꝰ. locũ da mus diabolo in nob̾.

Expanded text:
tam expetere, quod jam non etam expetere, quod jam non ei justitiam Dei non operatur. « Sol non occidat super iracundiam vestram. » Similiter et duplici modo potest intelligi, dicamus simpliciter. Sol non occidat super iracundiam vestram, id est, si commoti fueritis ad tempus adversus proximum, ante solis occasum reconciliamini, et recedat ira a vobis;» Qui sol plerumque propter iram, quae vindictam expetit, et propter discordiam, occidit vobis, id est, recedit a vobis, sicut occidit filiis prophetis, de quibus dicitur: « Occidit eis sol, cum adhuc dies esset media . » Sol non occidat super iracundiam vestram, iNolite locum dare diabolo, id est, nolite vindictam expetere, neque irasci ultra modum, ne recedat sol a vobis Christus, adveniatque diabolus princeps tenebrarum. Quandocunque enim peccamus, locum damus diabolo in nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
nui.⁊ pedi: & manus et pes ocło. Id̾oꝙ minis¬
crat ocłs manui et pedi lum̃: manus abster¬
git illum: et lauat a sordibus. Sie in scã eccłia¬
p̃dicator qͥlibet qͥẽ. ocłs debet ministrare lum̃
scientiȩ : p̃dicationis. aliis qͥ st̃ manꝰ et pes.
id est. qͥ st̃ elemosin ariĩ. ⁊ qͥ currt̃ ad sepelien¬
dum mortuũ. et qͥ actiue uite st̃ dediti.
Econtra illi debent de sua substantia susten¬
tare ocłm. id ẽ. p̃dicatorem. p̃bentes ei cybũ
& potum: et ministrantes cet̾̃a qͦ necessaria
st̃ illi. hoc faciendo: erunt sͥ in icẽ menbra.
Sequit᷑. Irascimini: et nolite peccare. Duppli
cit possumꝰ. hoc intellig̾e. Si quando pecca¬
tis. & a uia rectitudinis diabolo suadente re¬
ceditis: irascimini uob̃met ipsis. & indigna¬
mini ne ampliꝰ talia faciatis: oastigando cor¬
pus urm̃ uigiliis & ieuiniis. Alit̾. Et si in qͥt
irascimini : nolite iram ꝑ ficere. ꝑmittit qͥdẽ
apłs irasci. qͦd humanũ ẽ: s prohibet iundic¬

Expanded text:
nui ac pedi, et manus et pes oculo, ideoque ministrat oculus manui ac pedi lumen, manus autem abstergit illum et lapraedicator quilibet qui est oculus, debet ministrare lumen scientiae et praedicationis aliis qui sunt manus et pedes, id est qui sunt eleemosynarii, et qui currunt ad sepeliendum mortuum, et qui activae vitae sunt dediti. Econtra autem illi debent de sua substantia sustentare oculum, id est praedicatorem, praebentes ei cibum et potum, et ministrantes caetera quae necessaria sunt illi: hoc faciendo, erunt sibi invicem membra. Sequitur: Irascimini et nolitciter possumus hoc intelligere. Si quando peccatis et a via rectitudinis diabolo suadente receditis, irascimini vobis ipsis, et indignemini, ne amplius talia faciatis, castigando corpus vestrum vigiliis et jejuniis; aliter: Et si, inquit, irascimini, nolite iram perficere. Permittit quidem Apostolus irasci quod humanum est, sed prohibet vindic
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. cũ dñs non miserit eos: iam non furet᷑.
s. recedat aberrore suo. Magis aut̃ laboret
oꝑ ando manibꝰ suis. qͦdbonũ ẽ: ut habeat
unde tͥbuat necessitatẽ pacienti. Ille qͥ antea
furabat᷑. non solũ debet a furto cessare: sed
debet oꝑari manibꝰ suis. ut habeat unde
sustentet alium: in opiam pacientẽ. Omĩs¬

Expanded text:
Deus, cum Dominus non miserit eos ; » jam non furetur, sed recedat ab errore suo. « Magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. » Ille qui ante furabatur, non solum debet a furto cessare, sed debet operari manibus suis, ut habeat unde sustentet alios inopiam patientes. HOMI
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ in euangłio : nos incerti fins in
loquens de die uiditũ. Uigllate itaq
omĩ tempore: orantes. ut digni habea¬
mini fug̃ẽ ista omĩa qͦ futura sunt:
et stare ante filrũ hoĩs. Bene aut̃ inora¬
tionibꝰ uigilare iubemur: ut cũ stamꝰ.
ad orationẽ. cogitatio carnalis et scłaris
abscedat. ne quicquã tunc animꝰ pret̃
id solum cogitet quod p̃catur: subripit
enĩ frequent̾ hostis et subtilit̃ fallens p̃ces
nrãs adeo auocat: ut aliud habeamꝰ in
corde. aliud ꝓferamus in uoce. Cũ inten¬
tione sincera. dm̃ debeat nonsonus uocis:
s animm sens orare. Ante omĩa autẽ mu¬
tuam in uobismetipsis. caritatem conti¬
nuã habentes. bene addit continuam:
qr semꝑ dilig̾e ualeamꝰ. Semꝑ aut̃ uigila¬
re mnorationibꝰ. fragilitate carnis obstan¬
te nequimus : semꝑhis quas sub uingit
uirtutibꝰ insistere minime ualemꝰ. Idest
hospitalitati doctrine amministratio¬
ni grãrum. uł cõmuniũ. uel spiritaliũ.

Expanded text:
minus in Evangelio, nos incerti finis inloquens de die judicii: Vigilate itaque, omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere omnia quae ventura sunt, et stare ante Filium hominis . Bene autem in orationibus vigilare jubemur, ut cum stamus ad orationem, cogitatio omnis carnalis et saecularis abscedat, nec tunc quidquam animus praeter id solum cogitet quod precatur. Subripit enim frequenter hostis, et subtiliter fallens preces nostras adeo avocat, ut aliud habeamus in corde et aliud proferamus in voce, cum intentione sincera Deum debeat non sonus vocis, sed animae sensus orare. Ante omnia autem mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes. Bene addidit continuam, quia semper diligere valemus, semper autem vigilare in orationibus fragilitate carnis obstante nequimus; semper his quae subjungit virtutibus insistere minime valeamus, id est, hospitalitati, doctrinae, administrationi gratiarum, vel communium, vel specialium
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicator et apłs. Ueritatem dico nonmen¬
cior: doctor gentium infide et ueritate.
Prohis gͦ et ego constitutꝰ sũ apłs: ut ꝙ ip¬
sam doctrinã ad omnũ hoĩum noticiã
deferam. & om̃s ad fidem x accełe faciã¬

Expanded text:
dicator et Apostolus, veritatem dico, non mentior, doctor gentium in fide et veritate. Pro his ergo et ego constitutus sum apostolus, ut et ipsam doctrinam ad omnium hominum notitiam deferam, et omnes ad fidem Christi accedere faciam
Abbreviated transcription (Latin):
ricate dr̃. ꝑ qͣm ꝓximis nrĩs ea qͦ nobis
debent donamus: quia iustissimũ est
apud dm. ut iuxta mensurã pietatis.
qua mensi fuerimus: remetiat᷑ nobis.
Sic̃ cont᷑ cerribilit᷑ duros corde: uir sapi¬
ens arguit dicens. homo hoĩ seruat irã.
et adeo querit medelam: llec dubitan¬
dũ quod in eo qͦ qui ꝑcaritatẽ quicqͥd
ualet erga correctionẽ ꝓximi. ammo¬
nendo. increpando. castigando. oꝑat᷑.
caritas ipsa  oꝑit multitudinẽ pecc̃oꝵ.
Siquis loquitur: quasi sermones cd
Timens uidelicet nep̃t̾ uoluntatẽ di: uł

Expanded text:
dicit, per quam proximis nostris ea quae nobis debent donamus, quia justissimum est apud Deum ut juxta mensuram pietatis qua mensi fuerimus, remetiatur nobis. Sicut e contra terribiliter duri cordis vir sapiens arguit dicens: Homo homini servat iram et a Deo quaerit medelam. Nec dubitandum, quod in eo quoque, qui per charitatem quidquid valet erga correctionem proximi admonendo, increpando, castigando operatur, charitas ipsa operit multitudinem peccatorum. Si quis loquitur, quasi sermones Dei. Timens videlicet, ne praeter voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ: uel certe subrelinquens & pret̾iens
aliquid eor. qͦdeo placita ft̃: cũ ipsa mani¬
festissime p̃dicatoribꝰ ueritas. de his qͦs ui¬
ta imbuerent: p̃cipiat dicens. Docentes
eos seruare: omĩa quecũq mandaui uo¬
bis. Et enĩ ea qͦ ipse mandauit: non alia.
et hec non exparte: s omĩa sius auditori¬
bus ad seruandum tradere iubet. Siqͥs
ministrat : tanquã ex uircute qͣm ãmi¬
nistrat ds̃. Tanto humiliꝰ impendat
qͥsq proximo bonũ omẽ quod pocest.
quanto cercissime nouit. qr a semecip¬
so non potet habere quod impendat.
Uideant ur̃a bona oꝑa: et głificent pat̾m
ur̃m qui in celis ẽ. Honorificat᷑ gͦ dẽ in
actibꝰ nr̃is: cũ ome qͦd bene ac scđ̾m uo

Expanded text:
riens aliquid eorum quae Deo placita sunt, cum ipse manifestissime praedicatoribus veritatis de his quos vita imbuerent praecipiat dicens: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Et ea enim quae ipse mandavit non alia, et haec non ex parte sed omnia suis auditoribus ad servandum contradere jubet. Si quis ministrat tanquam ex virtute, quam administrat Deus: Tanto humilius impendat quisque proximo bonum omne quod potest, quanto certissime novit quoniam a semetipso non potest habere quod impendat, Videant vestra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Honorificatur ergo Deus in actibus n
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Enidens aut̃ ẽ qm̃ om̃s uult salua¬
ri: qͥa et om̃s cuetur. Necessariũ ẽ gͦ ut nos
esꝰ cuitionem erga om̃s imitem᷑: si camen
adplenũ acceleramꝰ similia saꝑe dõ. Et̃
ex omĩ parte id ostendens adicit. Unus
aut̃ ds̃ ẽ: hoc est quia ẽ omniũ dñs. Non
non est possibile eum despicere aliquos:
qͣsi alienoss existentes. Unus mediator
di et hominũ: hõ xͦ iħc .S. et ille mediator
qͥnos hoĩes deo adnititur copulare unꝰ¬
Oportune uel maxime hoc in loco hoĩem
eum uodauit: ut & anat᷑a ostenderet
donationis cõmunionẽ omĩbꝰ necessa¬
rio id confitentibꝰ qm̃ uniu̾sitatibꝰ pars
extans scđm nat᷑am cõmunẽ: oĩbꝰ potest
ꝑsimilitudinẽ nature deuotionẽ p̃stare.
Unde illud qͣsi iam inconfessionẽ deduc¬
cum hinc accipiens: adicit. Q̾dedit se¬
ipsum redẽptionẽ ꝓ omĩbꝰ: cuiꝰ testimo¬
dedit se ipsũ. Non autẽ ꝓ aliquibꝰ mortẽ¬

Expanded text:
adicere. Evidens autem est quoniam omnes vult salvaadicere. Evidens autem est quoniam omnes vult salvari, quia et omnes tuetur. Necessarium est ergo ut nos ejus tuitionem erga omnes imitemur, si tamen ad plenum acceleramus similia sapere Deo. Et omni ex parte id ostendens adjicit, « Unus autem Deus est. » Hoc est, quia est omnium Deus, non st. Itaque non est possibile eum despicere aliquos quasi alienos sibi existentes: « Unus est mediator Dei et hominum homo Christus qui nos homines nititur Deo copulare, unportune vel maxime hoc in loco hominem eum vocavit, ut et a natura ostenderet donationis communionem, omnibus necessario id confitentibus, quoniam universitatis pars existens secundum naturam communem omnibus, potest per similitudinem naturae donationem praestare. Unde illud quasi jam in confessionem deductum hinc accipiens adjicit, qui dedit seipsum redemptionem pro omnibus testimodedit seipsum. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qm̃ et ꝓ omĩsꝰ sollicitudinẽ expende iube¬
tur. Deinde adila que summa ẽẽ uiden¬
tur int̾ hoĩes: tͣnsiit Pregibꝰ inqͥt: et
omĩbꝰ qui insublimitate sunt. Et osten¬
dens qm̃ et hoc lucrũ sit eorum: ut qͥe¬
tam in quit et tranquillam uitam aga¬
mus. cũ omi pietate et sobrietate. Sienĩ
ut conueniens est inpace illi deguerint.
possibile ẽ et nos tranquillitate fruen¬
ces. pietati intendere: & uite sobrieta¬
ti. Et suadens illis ista sic facere sic̃ ipse p̃¬
cepit: cõmunẽ ꝓ omĩbꝰ hominibꝰ sollici¬
cudinẽ qͥ ꝑcotũ orbem ẽẽ uident᷑ expen¬
dere dicit: et cõmunia bona debere ȩxis
nũ in quit et acceptum. corã saluatore
nr̃o deo. Sufficient̃ sua sit eos fic saꝑe:
siquidẽ et dõ sic placet. Unde et ꝓbatio¬
nẽ faciens. qͦd dõ ista placent: adicit.
Q om̃s hoĩes uult saluos fieri: & ad cogni¬
tionẽ ueritatis uenire. Nam q dñs de
omibꝰ hoĩbꝰ istauelit: nemo pot̾it contͣ¬

Expanded text:
m et pro omnibus sollicitudinem expendere jubetur. Deinde ad illa quae summa esse videntur inter homines transit. Pro regibus, inquit, et omnibus qui in sublimitate sunt. » Et ostendens quoniam et hoc lucrum sit eorum: « ut quietam, inquit, et tranquillam vitam agamus cum omni pietate et sobrietate. » Si enim, ut conveniens est, in pace illi deguerint, possibile est et nos tranquillitatem facientes pietati intendere, et vitae sobrietati. Et suadens illis ista sic facere, sicut ipse praecepit, communem pro omnibus hominibus sollicitudinem, qui per totum orbem esse videntur, expendernum et acceptum coram salvatore Deo nostro, » Sufficienter suasit eos sic sapere, si quidem et Deo sic placet. Unde et probationem faciens quod Deo ista placent, adjicit: « Qui omnes homines vult salvos fieri, et ad cognitionem veritatis venire. » Nam quia Deus de omnibus hominibus ista velit, nemo poterit contr
Abbreviated transcription (Latin):
Ante omĩa inquid illud obsecͦ. quod
liel maxime uos scire oꝑis eẽ debet. ut con¬
uenientes scire possitis. quid fieri conue¬
niens sit. Dicit aut̃ orationes. obsecratio¬
nes. postulationes. scđm uarietatẽ postu
litate. aut enĩbona nobis ado daripostu¬
lamꝰ. quod orationes uocauit: aut ma¬
lorum solutionẽ. qͦd obsecrationes nuncui¬
adhoc nobis sunt contraria: multa sunt¬
& assidua. Unũ qͥdem ꝙ demonũ subrep¬
tio uarie nos a bono auerc̃e cupit: alt̾m
molestia passionũ qͦ nobis in ẽẽ uidetur.
a qͥb. ꝙ abonis exclusi. contͣ nr̃m ꝓposi¬
cum sepe in illis qͦ nobis non conueniũt.
cõcludimꝰ. S necessariũ ẽ nos qͦ multã
suꝑħpugnã sustinemꝰ ad dm̃ recurrere.
qͥ potensẽ suo auxilio sedare unuersa illa
que ad nr̃am ꝑtinent molestiã. hoc pos¬

Expanded text:
Ante omnia, inquit, illud obsecro, quod vel maxime vos scire operis esse debet, ut convenienter scire possitis, quid fieri conveniens sit. Dicit autem, Orationes, obsecrationes, postulationes. Et post nim bona nobis a Deo dari postulatus, quod orationes vocavit: aut malorum solutionem, quod obsecrationes nuncuad hoc nobis sunt contraria, multa sunt et assidua. Unum quidem quia daemonum subreptio varie nos a bono avertere cupit: alterum vero molestia passionum, quae nobis inesse videtur, a quibus et a bonis exclusi contra nostrum propositum saepe in illis, quae nobis non conveniunt, concludimur. Sed necessarium est, nos, qui multam super hoc pugnam sustinemus ad Dominum recurrere, qui potens est suo auxilio sedare universa illa, quae ad nostram pertinent molestiam. Hoc dixit pos
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet aut atemptatione et tͥbulatio¬
ne cicius lib̾ando. sic̃ legimus factum de
heato abraham quando lib̾atus est deur
caldeorum. nec non et de tͥbus pueris inca¬
mino. et de clamele quando missus ẽ in la¬
cũ leonũ: et de innumerabili multitudine
martirum. aut etiam intẽrptatione tole¬
rantiã prebendo et uictoriã. sic̃ p̃buit beato
iob: petͦ quoq in cruce. & andree. Lauren¬
cio quoq suꝑcraticulam: multisꝙ aliis mar¬
tiribus. Quis enim hominũ poss credẽ qͦd
homo mortalis talia posset sustinere. qualia
sustiniut laurentiꝰ ꝑ ad uitorium di : Qua¬
ꝓpt̃ dum cales et huiꝰ modi cemptationes

Expanded text:
idelicet a tentatione et tribulatione citius liberando, sicut legimus factum de beato Abraham, quando liberatus de urbe Chaldaeorum, necnon de tribus pueris in camino, et de Daniele, quando missus est in lacum leonum, et de innumerabili multitudine martyrum, aut etiam in tentatione tolerantiam praebendo et victoriam, sicut praebuit beato Job, Petro quoque, in cruce et Andraeae, Laurentio quoque super craticulam, multisque aliis martyribus. Quis enim hominum posset credere quod homo mortalis talia posset sustinere, quae sustinuit Laurentius per adjutorium Dei? Quapropter, dum tales et hujusmodi nobis tentationes
Abbreviated transcription (Latin):
scptumẽ. Ignẽ ueni mutẽ int̾ram. et quio
bonis: scientia uͦ indisponendis orilinan¬
disꝙ humanis. Et enĩ fundos siue agros
excolere. domum prudent̃ edificare. fa¬
miliã competent̃ ordinare: ad scientiã
uidet᷑ ꝑtinere. alit̾. Sapientia ꝑtinet ad
cognitionẽ et̃norum. qͣcredimꝰ dm̃ tͥnita¬
tẽ habere imꝑsonis: unitatẽ in substantia.
lumina. et intelligit: et ad aliorũ utili¬
catẽ ex ponit: sic̃ iheronimꝰ. augustinus.
hylariꝰ. et ipse gregorius. Scientia autẽ.
quando illorum expositiones leguntur.
& intelligunt᷑: et scłm eas uetꝰ testamen¬
cum aut nouũ tradit᷑. Est etiam sapien¬
tia qua se abstinet quis ap̃uo oꝑe: scien¬

Expanded text:
scriptum est: Ignem veni mittere in terram, et quid scriptum est: Ignem veni mittere in terram, et quid bonis, scientia vero in disponendis ordinandisque humanis. Etenim fundos sive agros excolere, domum prudenter aedificare, familiam competenter ordinare, ad scientiam videtur pertinere. Aliter, sapientia pertinet ad cognitionem aeternam qua credimus Deum trinitatem habere in personis, unitatem inlumina, et intelligit, et ad utilitatem aliorum exponit, sicut Hieronymus, Augustinus, Hilarius et ipse Gregorius; scientia vero quando illorum expositiones leguntur et intelliguntur, et secundum eas Vetus Testamentum aut Novum traditur. Est etiam sapientia, qua
Abbreviated transcription (Latin):
idem dicendo. manifestat se loqͥ de spu sco:
s. non seꝑat inde patrem et filium. quia
quorum est una uirtus nat᷑ȩ & substantia
una: horum unaẽ oꝑatio indiuisa. Qi
uidelicet ds̃: oꝑatur omĩa bona inoĩb.
cia. cum sine spũscõ. nec magna nec mi¬
nima bona oꝑari possit nrã fragilitas.
Altius monet apłs intͥnitate nullos faci¬
endos gradus. dum pͥmum ponit spm̃ scm̃
diuisꝰ. Unicuiq autẽ subaudit᷑ fidelium.
cdlatur manifestatio sp̃c ad utilitatẽ:⁊ illiꝰ
uidelicet qͥ ꝑcipit donũ sp̃c scĩ. et aliorũ
qui aut ab illo erudiunt᷑. aut exemplo ip¬
sius in meliorem uitam instruunt᷑. et in
cłi laudem excitant᷑: sic̃ dñs monet. Luce
ligitur. quod ipsi hoĩ manifestat datũ
se ei adutilitatem suam: ut recte credat.
sc̃ẽ iiuat. et ut alii ex eo utilitatẽ ꝑcipi¬
ant. Siue manifestatio sp̃c idcirco dicit᷑.
quia uͥcumꝙ ꝑdona sua fuerit: ilico
poꝑationem iusticiȩ manifestat᷑. hinc

Expanded text:
idem dicendo manifestat se loqui de Spiritu sancto, sed non separat inde Patrem et Filium, quia quorum una est virtus naturae, et substantia una, horum una est operatio indivisa, qui videlicet Deus, operatur omnia bona in omnibus. tia, cum sine Spiritu sancto nec magna, nec minima bona operari possit nostra fragilitas. Altius monet Apostolus in Trinitate nullos faciendos gradus, dum primum ponit Spiritum sdivisus. Unicuique autem, subaudis fidelium, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem, et illius videlicet, qui percipit donum Spiritus sancti, et aliorum, qui aut ab illo erudiuntur, aut exemplo illius in meliorem vitam instruuntur, et in Dei laudem excitantur, sicut Dominus monet: Luceam intelligitur, quod ipsi homini manifestat datum esse ad utilitatem suam, ut recte credat, sancte vivat, et ut alii ex eo utilitatem percipiant. Sive manifestatio Spiritus idcirco dicitur, quia ubicunque per dona sua fuerit, illico per operationem justitiae manifestatur. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
dem spm̃. Alt̾i scilicet dat᷑ fides in eodẽ spũ.
idest peumidem sp̃m̃. Dñs loquit᷑ meuan¬
gelio de ꝑsona patris. hoc est opus di: ut
credatis in eum quẽ misit ille. Et apłs
dat: et ipse sp̃c sc̃s cumpat᷑ et filio. quia
unius est potestatis. et oꝑationis cũ illis.
Fides qͦ qua credimus in dm̃. et a patre et
haberent fidem. alii grã sanitatũ: in
uno spũ. De grã sanitatum dicit: qͣ sanan¬
tur infirmi uel egͥ. Alii oꝑatio uirtutũ
in eiciendis demonibꝰ: et patrandis alii
miracłis. Alii ꝓphetia. qͣ spũ scõ repletꝰ.
futura p̃dicit᷑: uł ppħarum libros expo¬
nit. Alii discretio spũum: ut nouerit
quis loquatur ex sp̃u scõ. uel quis ex
spũ humano. siuie maligno: sic̃ loque¬
batur puella qͦ magnũ questũ p̃stabat
dnĩs suis. de qͣpaulus apłs spm̃ phitoni¬
cum expulit: et ficut loquebant᷑ magi
& incantatores. Alii gen̾a linguarũ id est
uarietates sermonũ: ut apłis et credenti¬

Expanded text:
m. Alteri, subauditur datur, fides in eodem Spiritu, id est per eumdem Spiritum. Dominus loquitur in Evangelio de persona Patris. Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Et Apostolus dat et ipse Spiritus sanctus cum Patre et Filio, quia unius est potestatis et operationis cum illis: fides ergo qua credimus in Deum, et a Patre et set, omnes haberent fidem. Alii gratia sanitatum in uno Spiritu. De gratia sanitatum dicit, qua sanantur infirmi vel aegri. Alii operatio virtutum, in ejiciendis daemonibus et patrandis; alii miraculis: alii prophetia, qua Spiritu sancto repletus, futura praedicit, vel prophetarum libros exponit; alii discretio spirituum, ut noverit quis loquatur ex Spiritu sancto, vel quis ex spiritu humano, sive maligno: sicut loquebatur puella quae magnum quaestum praestabat dominis suis, de qua Paulus spiritum pythonicum expulit: et sicut loquebantur magi et incantatores. Alii genera linguarum, id est varietates sermonum, ut apostolis et credenti
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco. prore et facto ponit᷑. Nemo inquit
eum pat̾ et spiũ scõ cocqualem. et coomĩpo¬
tentem. et hanc fidem consitetur. seruando
p̃cepta illius: quibꝰ uera cdilectio comꝓbat᷑.
Sicamus et hoc ipsum breuit̾: cum clusione.
Nemo pot̾ dicere dñs iłis: sub audit᷑. sicuti

Expanded text:
hoc loco pro re et facto ponitur. Nemo, inquit, hoc loco pro re et facto ponitur. Nemo, inquit, eum Patri et Spiritui sancto coaequalem et coomnipotentem, et hunc confitetur, servando praecepta illius quibus vera dilectio comprobatur. Dicemus et hoc ipsum breviter cum conclusione: Nemo potest dicere, Dominus Jesus, subaudis, sicut est
Abbreviated transcription (Latin):
audit᷑ ꝙ cognoistis dm̃: et quia de spĩalibꝰ
mis: terus nolo uos ignorantes reddere.
cit anathema iħu. Indecretis iustiniani
imꝑatiris: anathema seꝑatus a deo uocat᷑.
legitur et in canonibꝰ ꝓmale̾ctione: legit᷑:
et poccisione. sicut et ipse apłs ait: in
epła ad romanos. Ob cabã ego anathema
eẽ. ꝑfr̃ibꝰ: id est optabam int̾fici ꝓeis scd̾m
carnem. Ponitur et ꝓ abhominatione. hic
nͦ: ꝓseparatione ponitur. Itaq nullus spũ
cłi affilatus illi dicit. iħu cu es anathema
io est seꝑatus a deo patͤ et spũ scõ: et aliqua
parte inferior. Hoc quoriumdã hereticoꝵ
uesania insaniendo dicere non timuit.
id circo anathemate. id est seꝑatione a deo¬
ꝙ eccła: ꝑculsi funt. Et nemo pot̃ dicere
dicere. aliquando ꝓ simplici sermone
do uͦ ꝓ ipsa re et facto: sic̃ ait ez echias rex
adysaiam. Nonfuit uerbum. idẽ res indo¬
mo mea: quod non ostenderim eis. Sic et in

Expanded text:
audis quia Deum cognovistis, et quia de spiritualibus audis quia Deum cognovistis, et quia de spiritualibus mysteriis nolo vos ignorantes reddere, cit anathema Jesu. In decretis Justiniani imperatoris, anathema separatus a Deo vocatur. Legitur et in canonibus pro maledictione. Legitur et pro occisione, sicut ipse Apostolus ait in Epistola ad Romanos : Optabam ego anathema esse pro fratribus, id est, optabam interfici pro eis secundum carnem. Ponitur et pro abominatione, hic vero pro separatione ponitur. Itaque nullus Spiritu Dei afflatus dicit ipsi Jesu: Tu es anathema, id est separatus a Deo Patre et Spiritu sancto, et aliqua parte inferior. Hoc quidam haereticorum vesani insaniendo dicere non timuerunt; idcirco anathemate, id est separatione a Deo, Ecclesia perculsi sunt. Et nemo potest dicerdicere aliquando pro simplici sermone  . Aliquando pro ipsa re et facto, sicut ait Ezechias rex ad Isaiam: Non fuit verbum, id est res, in domo mea quod non ostenderim eis . Sic et in
Abbreviated transcription (Latin):
equũ et non sit equus: cet̾aq huius modi.
ideirco muta appellantur: quia ut psal¬
mista ait os habent et non loquent᷑. oculos
et non uident: neq enĩ ẽ sp̃c in ore ipsorũ.
Si quod autẽ uerbum abydolis auditus.
demonum deceptioni. et non simulacroꝵ¬
in senfibilitati a scͥbit᷑. Ad hec ad oranda:
tam a demonibꝰ quam etiam ab aruspi¬
cibꝰ. et philosophis desipientibꝰ impelle¬
bantur. Et est sensus. Sicut cum gentes
eẽtis. demonum cempla sine reluctatio¬
ne prout ducebamini frequentabatis: sic
trinam ad eccłam dĩ accedite: et p̃ceptis
salutiferis cum omĩ humilitate obtemꝑ a¬
re contendite. Et quod dicit. ꝓut duceba¬
mini: ostendit eos can uenerationẽ exhi¬
biusse simulacͥs. ut eor cultũ neqͣqͣm ab¬
orrerent: a quib̾cũꝙ hortarent᷑ minaren¬
tur: & ducerent᷑ ꝑsonis. Ita et conu̾si dm̃
non deberent: sue salutis amatores. Ioeo sub¬

Expanded text:
equum et non sit equus, caeteraque hujusmodi equum et non sit equus, caeteraque hujusmodi idcirco muta appellantur, quia ut Psalmista ait os habent, et non loquentur: oculos, et non videbunt . Neque enim est spiritus in ore ipsorum. Si quod autem verbum ab idolis auditur, daemonum deceptioni et non simulacrorum sensibilitati ascribitur. Ad haec adoranda tam a daemonibus quam ab aruspicibus et philosophis insipientibus impellebantur, et est sensus: Sicut cum gentes essetis, daemonum templa sine reluctatine, prout ducebamini, frequentabatis, sic trinam, ad Ecclesiam Dei accedite, et praeceptis salutiferis cum omni humilitate obtemperare contendite. Et quod dicit, prout ducebamini, ostendit eos tantam venerationem exhibuisse simulacris, ut eorum cultum nequaquam abhorrerent a quibuscunque hortarentur, vel monerentur, et ducerentur personis, ita et conversos Deum non debere suae salutis amatores. Ideo, sub
Abbreviated transcription (Latin):
Reducit᷑ ab apło chorintus iute pͥs¬
cinȩ conũsacio innoticiam ut ex eiꝰ consi¬
deratione. crescant innouã conu̾sationẽ.
Qm̃ sic̃ gentilit uiuentes feruebant in men¬
datio. et errore. quia illa cultura nichil
erat: sic iam xp̃iani effecti diuinis p̃ceptis
cũ feruore animi debeant obscqui. Gen¬
ces autẽ siue gentiles appellant᷑ qui aberro¬
re patrũ suoꝵ in qͦ nascunt᷑: in religionẽ
melioris uitȩ non cõmutant᷑. Unde et geis
qͦ sic manet ut genita ẽ gentilis uoc a at᷑.
Hiisunt pagani qui ad diuinũ cultum
non accedunt. quos gentes nunc appellat
non quod tunc temporis pagani eẽnt qñ
ista dicebat: s quod ante noticiam fidei
fuerant. hoc ẽ quod ait. cum gentes cẽtis:
et sub audit᷑ iam non estis. Legitur et gens
inbono: sicut ẽ. Non cantũ progente. s: ut
filios di congregaret in unũ. Ad simulac᷑
muta ꝓut ducebamini cuntes: scilicet
eratis. Simulacra qͦ a simulando dicum¬
tur. eo quod simulent hoĩem. et ñ sit hõ:

Expanded text:
Reducitur ab Apostolo Corinthiis vitae pristinae conversatio in notitiam, ut ex ejus consideratione crescant in novam conversationem, quoniam sicut gentiles viventes fervebant in mendacio et errore, quia illa cultura nihil erat, sic jam Christiani effecti, divinis praeceptis cum fervore animi debebant obsequi. Gentes autem sive gentiles appellantur, qui ab errore patrum suorum in quo nascuntur, in religione melioris vitae non commutantur. Unde et gens quae sic manet ut genita est vocatur: hi sunt pagani, qui ad divinum cultum non accedunt, quos gentes nunc appellat, non quod tunc temporis pagani essent quando ista dicebat, sed quod ante notitiam fidei fuerant. Hoc est quod ait, quoniam cum gentes essetis, et subauditur jam non estis. Legitur et gens in bono, sicut est, non tantum pro gente, sed ut filios Dei congregaret in unum . Ad simulacra muta prout ducebamini, euntes, subaudis eratis. Simulacra quae simulando dicuntur, eo quod simulent hominem et non sit homo,
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. non meritor: idem aut̃ sp̃s. scilicet¬
ses̃ manet semꝑ unus in om̃ĩbꝰ. et indiui¬
sus. Notandum quod non ait. diuisiones
meritorum sunt: s graciarum: quia dona
di gratis dantur. nonhumanis meritis tri¬
buunt᷑. Unde ait adromanos. Quis pͥor
sus. indiuisus. et inseꝑ abilis cum patre
et filio. s dona illiꝰ diusa sunt: qr ñ omĩbꝰ
equalit conferuntur. Inde fatendum ẽ
quia cum ds̃ ꝑ diuinitatis potentiam

Expanded text:
dis, non meritorum, idem autem Spiritus sanctus manet semper unus in omnibus et individuus. Notandum quod non ait, divisiones meritorum sunt, sed gratiarum, quia dona Dei gratis dantur, non humanis meritis tribuuntur. Unde ad Romanos ait: Quis prior nsus, indivisus, inseparabilis cum Patre et Filio, sed dona illius divisa sunt, quia non omnibus aequaliter conferuntur. Unde fatendum est quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
sit immensus. distribuit ipse ustis gra¬
tam suam: scđin quoq ipsi iudetur.
Ipse tamen omip̃s. in inmensitate sua ꝑse¬
uerat: et quantũ uult. et cui uult. et qñ
uult. et qmͦ uult dat: ⁊ nichil minꝰ habet
quia extra se nulli erogat. Et diuisiones
ministrationũ sunt. Uerbi grã. ut inepĩs.¬
prhĩs. diaconibꝰ. cet̾isꝙ ordinibꝰ qui spũ
scõ distribuente. eccłe ministͥ constituunt᷑:
manet in diuisus in omibꝰ. Et diuisiones
oꝑationũ sunt: qr aliis oꝑat᷑ ꝑ spm̃ sc̃m ma

Expanded text:
sit immensus, distribuit ipse justis gratiam suam se cundum quod ipsi videtur: ipse tamen omnipotens in immensitate sua perseverat, et quantum vult, et cui vult, et quando vult, et quomodo vult: dat et nihil minus habet, quia extra se nulli erogat. Et divisiones ministrationum sunt. Verbi gratia: ut in episris, diaconibus, caeterisque ordinibus, qui Spiritu sancto distribuente Ecclesiae ministri constituuntur, manet indivisus in omnibus. Et divisiones operationum sunt, quia alius operatur per
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝑpetrare: diabolicũẽ. Sic de cetis ui¬
ciis: intelligendũ. fiõ elis aut̃ ds̃ ẽ. qui ñ
pacietur uos temptari. suꝑid quod potes¬
tis: sub auditur sustinere. Fidelis dr̃ ds
bit: ꝓmisit se diligentibꝰ regna celestia com¬
plebit illud: quia dabit eis. Idoꝙ nou ꝑmit¬
tet eos temptari supͣ io qͥd humana frigili¬
tas pot̃ ferre: s faciet cum temꝑ¬
tione etiam ꝓuentũ: id est auxiliũ.

Expanded text:
c de caeteris vitiis intelligendum. Fidelis autem Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, subaudis sustinere. Fidelis diciturbit. Promisit diligentibus se regna coelestia: complebit illud, quia dabit eis. Ideoque non permittit eos tentari supra id quod humana fragilitas potest ferre. Sed faciet cum tentatione
Abbreviated transcription (Latin):
tacite ac specialit̃. ꝑcutit eos qui p̃sumentes
de sua scientia quia si licitum sit omĩa edere
qr omĩa munda sunt mundis: recũndebant
in ydoliis et edebant carnes ydolatͥas: unde
scandalirabant simpliciores fĩs. qui uiden¬
tes illos talia agere: putabant aliquid nu¬
minis et ditatis cẽ in ydolis: atq incibis
illis consecratis. Generalit̾ aut̃ ꝑcinet ad
udeat ne cadat. Temptatio uosnon ap¬

Expanded text:
tacite ac specialiter percutit eos, qui praesumentes tacite ac specialiter percutit eos, qui praesumentes de sua scientia, qua licitum esse putant omnia edere, quia omnia munda sunt mundis, recumbebant in idoliis, et edebant carnes idolothytas, unde scandalizabantur infirmiores fratres, qui videntes illos talia agere, putabant aliquid numinis esse et deitatis in idolis, atque in cibis illis consecratis. Generaliter autem ad omnesvideat ne cadat. Tentatio vos non ap
Abbreviated transcription (Latin):
moriam reducunt. et aspiciunt ullũ. ad
hoc ut mortificent corꝑa sua cum uitiis
et concupiscentuis: saluantur a suggestio¬
nibus demonũ. et ueneno prauie delectatio¬
nis. et in fuꝑ amorte et̾na. Ignis uᵒ ille qde
uorauit murmuratores. siguificat iqnẽ
et̾nũ: qͥdeuorabit om̃s similia a gentes.
Scͥpta sunt ant̾ ad correptionẽ nram id ẽ
ad emendationẽ & meliorationẽ nrãm:
ut nos ꝑtalia corrigam᷑. In quos fines scłoꝵ
mus positi: inultima scilicet etate. Nlon
Et̃ ꝓpt̾ illos scͥpta ut ipsi legerent. qui talia
agentes. talia meruerũt reciꝑe: quia
et utilitate. ut si timore horũ in dei¬
seruitio manserimꝰ głam illis ꝓimissam
alit̾ egerimus geminatur nob̾pena illorũ
qm̃ maior noticialegis. plus faciat hominẽ
irum. Itaq quise existimat stare in rectitũ¬
dine fidi bonisꝙ oꝑibus. et in scientia qua
credit omĩa eẽ munda: uideat necadat insu¬
ꝑbiam aut in scandalũ facit. frĩs. Isto in loco

Expanded text:
moriam reducunt et aspiciunt illum, ad hoc ut mortificent corpora sua cum vitiis et concupiscentiis, salvantur a suggestionibus daemonum, et veneno pravae delectationis, et insuper a morte aeterna. Ignis vero ille qui devoravit murmuratores, significat ignem aeternum, qui devorabit omnes similia agentes. Scripta sunt autem ad correptionem nostram, id est, ad emendationem et meliorationem nostram, ut nos per talia cli positi sumus, in ultima scilicet aetate. Non sunt propter illos scripta ut ipsi legerent, qui talia agentes talia meruerunt recipere, quiet utilitate, ut si in timore et in seei manserimus gloriam illis promissam aliter egerimus, geminabuntur nobis poenae illorum, quoniam major notitia legis plus facit hominem reum. Itaque qui se existimat stare, in rectitudine fidei, bonisque operibus, et in scientia, qua credit omnia esse munda, videat ne cadat, in superbiam, aut in scandalum fratris. Isto in loco
Abbreviated transcription (Latin):
idola colenda: seductꝰ et captus amore pec¬
cuniarũ dedit balac regi moabitarũ atq
madianitarũ confilium: ut constitueret
puellas niuenculas. & meretͥces indomorũ
hostiis. comptas ornamento meretͥcio: et ante
hostia domorũ. idola et aras: ut uenientes
isrlite caꝑent᷑ amore illarum. et coirent cum
illis ita tam̃ ut pͥmũ ad orarent idola. Quo fac¬
co cognouit ipse iram di contͣ illos excitandã
Unde factum ẽ rit uiginti tͥa milia abigne celesti
consumerent᷑: & pene om̃s ꝑirent. nͥ finees ⁊ ela¬
cus relo dni. confodisset cuspide uirũ hebreũ.
cũ madianitide scorto in locis genitalibꝰ. Cuius
rei causa: quieuit ira di a ppło. Notandum
quoq qr ñ solum illi dicunt᷑ et st̃ fornicato¬
res. qͥqͥcũq mͦ libidinẽ suam explent s eti¬
am uli qͣ ꝑ alia uicia a cdeo recedunt: de
qͥbꝰ dicit psalmista. ꝑdes om̃s qui fornicantur
abste: id est qui recedunt ace. Neq cemptemꝰ¬

Expanded text:
idola colenda, seductus et captus amore peidola colenda, seductus et captus amore pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque Madianitarum consilium, ut constitueret puellas juvenculas et meretrices in domorum ostiis, comptas ornamento meretricio, et ante ostia domorum idola et aras, ut venientes Israelitae, caperentur amore illarum, et coirent cum illis, ita tamen, ut primum adorarent idola: quo facto, cognovit ipse iram Dei contra illos excitandam. Unde factum est ut viginti tria millia ab igne coelesti consumerentur, et pene omnes perissent, nisi Phinees zelatus zelo Dei, confodisset cuspide virum Hebraeum cum Madianitide scorto in locis genitalibus, cujus rei causa quievit ira Dei a populo. Notandum quoque quia non solum illi dicuntur esse fornicatores, qui quocunque modo libidinem suam explent, sed etiam illi qui per alia vitia a Deo recedunt, de quibus dicit Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te , id est, qui recedunt a te. Neque tentem
Abbreviated transcription (Latin):
egiptii. Scatimq edificantes aris ante illum:
immolauerunt eihostias dicentes. hii sunt
dii cui isrł. Completoq sacͥficio sederunt
admanducandũ et bibendũ: ac sic postino¬
dũ surrexerunt ludere ad diu̾sa ioca. et ad
choros. et insuꝑ ceꝑunt fornicari. Qua ꝓpt̃
lubente moyse: et dño uolente. Quod
factum ideo replicat apłs ut non se crede¬
rent chorintiĩ immunes ẽẽ a cͥmine. qͥ in
ydoło epulabant᷑. Idolat᷑ quoꝙ ẽ omĩs aua¬
rus. qͥ numinũ qͣsi d̾m colit: cunens uiũ
amittere. Neq fornicem᷑ sic̃ quidã ex ipsis
fornicati sunt : sub audit᷑ cum madiani¬
tis: et ceciderunt una die uiginti tͥa milia.
Hoc interra madian factum ẽ: et hoc retͥ¬
butum ẽ illis. quando cũ madianitis se¬
commaculauerunt: ad orantes pͥmum
idola. ante hostia domoꝵ illarũ. Nam
balaam ariolus filius beor. cernens animo
uideorum pronos ad libidinẽ: et ꝓdiuos ad

Expanded text:
Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, immolaverunt ei hostias, dicentes: Ii sunt dii tui, Israel, etc. Completoque sacrificio, sederunt ad manducandum et bibendum, ac postmodum surrexerunt ludere ad diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt fornicari. Quapropter uis, jubente Moyse et Domino volente. Quod factum ideo replicat Apostolus, ut non crederent Corinthii se immunes esse ab hoc crimine, qui in idolio epulabantur. Idololatra quoque rus qui nummum quasi Deum colit, timens illum amittere. Neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, subaudis cum Madianitis, et ceciderunt una die viginti tria millia. Hoc in terra Madian factum est, et hoc retributum est illis quando se cum Madianitis commaculaverunt, adorantes primum idola ante ostia domorum illarum. Nam Balaam ariolus filius Beor, cernens animos Judaeorum pronos ad libidinem, et proclivos ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ scͥptum ẽ in exodo. Idos enĩ gre¬
ce. dr̃ species. siue forma: inde diminu¬
tiue dr̃ ydolum. formula ex aliqͦ metal¬
lo: siue ex lapidibꝰ uł lignis. Latͥa nͦ greco
uocabulo dr̃ seruitꝰ: que omĩpotenti do
soli competit. Ex quibꝰ nominibꝰ componi¬
cur et dr̃ ydolatra ille qui honorem et
seruitutẽ quam omĩpotenti deo soli debet
exibere: ydolis impendit. inde et idolatͥa
ipsa res est. Sedit ppłs manducare et bib̾e:
et surrexerunt ludẽ. Uet̾em hẏstoriam :¬
he̾c tangit apłs. Egressi filii isrł ex egipto
dum ꝑuenisset ad sina montẽ. et moyses
ascendisset in montẽ ad dm. eo morante
aliquantis diebus: conuenerunt ad aaron:
pecentes ut faceret eis deos. qui illos p̃cede¬
rent: dicentes. Fac nobis deos: qui p̃cedant
nos. Moysi enum qui eduxit nos de egypto:
nescimꝰ qͥd accid̾it. Tunc sic̃ historia narrat.
accipiens aaron ab eis armillas et in aures:
fecit inde uitulũ conflatilem. quẽ colebant

Expanded text:
admodum scriptum est, in Exodo: Idos Graece, dicitur species sive forma, inde diminutive dicitur idolum formula ex aliquo metallo, sive ex lapidibus vel ignis. Latria quoque Graeco vocabulo dicitur servitus, quae omnipotenti Deo soli competit. Ex quibus nominibus componitur et dicitur idololatra, ille qui honorem et servitutem quam omnipotenti Deo soli debet exhibere, idolis impendit. Unde et idololatria ipsa res est. Sedit populus manducare et bibere, et resurrexerunt ludere. Veterem historiam hic tangit Apostolus: Egressi filii Israel de Aegypto dum pervenissent ad Sinai montem, Moyse ascendente montem ad Deum, et morante aliquantis diebus, convenerunt ad Aaron, petentes ut faceret eis deos, qui illos praecederent, dicentes: Fac deos qui praecedant nos. Moysi enim, qui eduxit nos de Aegypto, nescimus quid acciderit . Tunc sicut historia narrat, accipiens Aaron ab eis armillas et inaures, fecit inde vitulum conflatilem, quem colebant
Abbreviated transcription (Latin):
pendentẽ non aspicumuis. i est xp̃m. Serpens
eneus qui similitudinẽ serpentis habebat.
ẜ tamen uenenum ñ habebat: quẽ qͥ aspicie¬
bant. mortem cemꝑalẽ amorsib serpentũ
en adebant. xp̃m significat: sic̃ ipse dũ. Sicut
moyses exalcauit serpentẽ in deserto. ita
exaltari oportet filium hominis. ut om̃s
qui credit in eũ ñ ꝑeat. Similitudinẽ q ses¬
pentis habuit ille serpens. s ueneno caruit.
quia xp̃c similitudinẽ quidẽ carnis peccati
qͦs eneus fuit: significat et̃nitatẽ iͥ. q x¬

Expanded text:
pendentem non aspiciamus, id est Christum. Serpens pendentem non aspiciamus, id est Christum. Serpens aeneus qui similitudinem serpentis habebat, sed tamen venenum non habebat, quem qui aspiciebant, mortem temporalem a morsibus serpentium evadebanteserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat . Similitudinem ergo serpentis habuit ille serpens, sed veneno caruit, quia Christus similitudinem quidem carnis peccati enim quod aeneus fuit, significat aeternitatem