comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potest nec diuidi quicꝗd enim capit diuisionem
& interitũ capit. Ille nec diuidi potest nec d nteriri.
inde incorruptibilis est T̃ Vndedicit᷑ in cõmuta¬
man& & mutarine scit. nec proficit quia perfectus
est necdeficit quia adernusest i Quomodo est¬
a&ernus R Quia sine temporeest. non enim
hab& initium neq finem. hinc & sempiternus
nus R A quibusdam xernus ab aahere

Expanded text:
potest, nec dividi; quidquid enim capit divisionem, potest, nec dividi; quidquid enim capit divisionem, et interitum capit; ille nec dividi potest, nec interimi, inde incorruptibilis est. 297 21. Incommutamanet, et mutari nescit; nec proficit, quia perfectus est; nec deficit, quia aeternus est. 22. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium, neque finem. Hinc et sempiternus, nus. A quibusdam autem Aete
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ inquirere annon. R Lic& utique
I Quomodo: R Dicuntur &iam & aliaquȩ¬
dam indm̃ substantia lit̃ nomina udmmor
talis. in corruptibilis. In cõmutabilis &̃ nus
Vnde & merito cunctȩ p̃ponitr creaturȩ
Dicitur &iam in uisibilis. impassibilis simplex
incorporeus . immensus & ꝑfectus ĩ Quare
lis sicut de eo scriptũ est. Qui solus hab&
imnor talitatẽ. quia in eius natura. nulla
estcommutatio. Nam om̃ĩs mutabilitas
non in conueni enter mortalitas dicitur.
scđm quod & anima diuturmori non quia
incorpus uel in aliquã alterã sub stantiam
mutatur &uertitur. sed in ipsa sua substan¬
tia Quicꝗd in alio modo nunc est aut fuit.
scđm id quod destitit esse qđ erat mortalis
utiq: de prehenditur. acper hoc solus ds̃
dicitur imortalis: quia solus est in cõmuta¬
bilis i Quare dicit᷑ in corruptibilis &lpcor¬
ruptibilis appellatur quia corrũpi &dis solui non

Expanded text:
Dei inquirere, an non? Resp. Licet utique. Dei inquirere, an non? Resp. Licet utique. Inter. Quomodo? Resp. Dicuntur etiam et alia quaedam in Deum substantialiter, nomina, ut immorincorruptibilis, incommutabilis, aeternus; unde et merito cunctae praeponitur creaturae; dicitur etiam invisibilis, impassibilis, simplex, incorporeus, immensus et perfectus. Inter. Quare mortalis, sicut de eo scriptum est: Qui solus habet immortalitatem ; quia in ejus natura nulla est commutatio; nam omnis mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur; secundum quod et anima dicitur mori, non quia in corpus, vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia, quidquid alio modo nunc est, aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur immortalis, quia solus est incommutabilis. Inter. Quare dicitur incorruptibilis? Resp. Incorruptibilis appellatur, quia corrumpi et dissolvi non
Abbreviated transcription (Latin):
non est & quod dict᷑ erit nondũ est. Ds autem
uerauterest .uiius essentiȩ comparatum
esse nr̃m non ẽe est. Vnde & incol loquio
dicimus. uiuit ds̃ quia es sentia uitauiuit
quã mors non hab&. Septimũ adonai quod
natui eius deseruiat. Dñ sergo & ds̃ uel
quod dominet᷑ omnib: uel qđ timeatur acunc¬
tis: Octauum ia. quod indõ tantũ ponit᷑
quod &iam in alleluia. in nouissima sylla¬
basonat : Nonum t&ra grãmaton. hoc ẽ.
quattuor litterarũ quod ꝓpriȩ apud hebre¬
os indõ ponitur: iode iode idẽ duabus ia
quȩ duplicata in effabileillud & glorio sum
dĩ nomen efficiunt. Dicituraut̃ in effa¬
bilis. non quia dicinon potest. sed quia fini¬
risensu & intellectuhum anonulla tenus
potest & ideo quia de eonichil digne dicipo
potest sed a fatiendo quod uult non apati¬
ondo qđ non uult. quod siei acideret.
om̃a qua eubiq sunt. solus enim totius mun¬
di hab& imperiũ. I Est licitũ plura nomina

Expanded text:
non est; et quonon est; et quoveraciter est, cujus essentiae comparatum esse nostrum, non esse est. Unde et in colloquio dicimus: vivit Deus, quia essentia vita vivit, quam mors non habet. Septimum Adonai, quodnatui ejus deserviat; Dominus ergo, et Deus; vel quod dominetur omnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum, Ja, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in Alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum tetragrammaton, hoc est, quatuor litterarum, quod proprie apud Hebreos in Deo ponitur, Jode, id est, duabus Ja, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt; dicitur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest, et ideo, quia de eo nihil digne dicio quod omnia potest, sed a faciendo quod vult, non a patiendo quod non vult. Quod si ei aomnia, quae ubique sunt; solus enim totius mundi habet imperium. Inter. Est licitum, plura nomina
Abbreviated transcription (Latin):
& tractũ est nomends̃ quod oum colentibus
siotimor. Os aut̃ proprie nomene st
scm̃ adquam trinitatẽ &iam reliqua
quod uertitur in latinũ exercituũ siue
uirtutũ. dequo inpsalmo ab angelis dicitur
enim in huiuis modi ordinatione uirtutes mul¬
tae ut angeliarchangeli principatus &
potestates. uinctiq cȩlestis militiae ordi¬
nes. quorũ tamen & ille dñs est Om̃ s enim
sub ipsos eiusq dominatui subiacent:
quintũ elion. quod int̃pretat᷑ in latinũ
riaeius. Excelsus aut̃ dictus proualde
celsus. ex enim. ꝓualde ponitr. sicut
eximius quasi ualde eminens : Sextum
tiae nomen uere ten&. hoc enim nomen
ad scm̃ morsen ꝑ angelũ est delatũ. quȩ¬
rentienim quod e& nomen eius qui eum
pergere p̃cipiebat ad populũ ex aegip¬
to liberandũ respondit. Egosum qui sum
& dices filiis isrł. quiest misit meaduos
Tam quã inoius cõparatione quiui uere est
quia in cõmutabilis est. eaquȩ commutabilia
facta st̃ quasinons̃. Quode nun dicit᷑ fuit

Expanded text:
 tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est ritum sanctum. Ad quam Trinitatem etiam reliqua quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo ab angelis dicitur enim in huius mundi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique caclestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt eiusque dominatui subiacent. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum ria eius.' Excelsus autem dictus pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. Sextum tiae nomen vere tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum. Quaerenti enim quod esset nomen eius, qui eum pergere pto liberandum, respondit: Ego sum qui sum: et, Dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos, tamquam in ejus comparationem qui vere est, quia incommutabilis est, ea quae commutabilia facta sunt, quasi non sint: quod enim dicitur, fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad totã ꝑtinent trinitatẽ ꝓpt̃ unã & co&er¬
nã substantiã siue in patre siue infilio eius
unigenito informadĩ siue in spũ sco. Quia
unus sp̃s est dĩ patris. & filii eius umgenit.
I Nunc uolus sẽ scire si amplius de nominib
dĩ ausus essem inuestigare. RE sutiq: Qua¬

Expanded text:
ad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeterad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio ejus unigenito in forma Dei, sive in Spiritu sancto, quia unus Spiritus est Dei Patris et Filii ejus unigeniti Inter. Nunc voluissem scire, si amplius de nominibus Dei ausus essem investigare? Resp. Es u
Abbreviated transcription (Latin):
essentialiter est. excepto quod relatiue
ad quãcũq: personã est sũ mebonũ quia in¬
cominutabilis est. creatura uero bonũ sed
non sumũ quia cõmutabilis est & dumsit
quidẽ bonũ non tamen ẽẽ potest̃ & summũ
I Quaredicitur incorporeus. Rldeo in¬
corporeus uel incorporalis ds̃ dicit᷑ ut sp̃s
credatur ł intelligatur ẽẽ non corpus.
nam dũdictur sp̃s eius significat᷑ substantia
I Quare immensus appellat᷑ : R. Quia ille
cuncta condudit & a nemine condudit᷑. sed
om̃a intraeius potentiã coartant᷑ ĩ Quare¬
tamen de consũmatione alicuius facti ꝑfectio¬
potest eẽ ꝑ fectus. RHoc uocabulũexusu
nr̃o sũp̃ sit humana inopia. sicut & reliqua
creator ꝓtotius mundi rebus ab ipso creatis
nihi lenimẽ qđ non originẽ adõ traxerit. ipse
& unus quia diuidi non potest ł quia nichil
aliudeẽ potest quod tantundẽ capiat potes¬
tatis. haec igitur quȩ dedõ hucusq: dicta st̃

Expanded text:
essentialiter est, excepto quod relative essentialiter est, excepto quod relative ad quamcunque personam est. Summum bonum, quia incommutabilis est; creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Inter. Quare dicitur incorporeus? Resp. Ideo incorporeus, vel incorporalis Deus dicitur, ut spiritus credatur, vel intelligatur, et non corpus. Nam dum dicitur spiritus, ejus significatur substantia. Inter. Quare immensus appellatur? Resp. Quia ille cuncta concludit, et a nemine concluditur, sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Pertamen de consummatione alicuius facti potest esse perfectus? Resp. Hoc vocabulum ex usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliquacreator pro totius mundi rebus ab ipso creatis; nihil enim est, quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest, quod tantumdem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo hucusque dicta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lis R Quianum quã persubstantiã suã appa¬
ruit oculis mortaliũ trinitas. nisi perspeciem
subiectae creaturae. eandemq: corporeae.
nam nemopotest ipsa manifestatione essentiã
dĩ uidere & uiuere sicut & dictũ est morsi.
Vnde & dñs in euangeliodicit. Om̃ ne mouidit
umquã res ẽ enim inuisibilis ideoq: non oculo
sed corde quȩ rendus est i Quc modo est impassi¬
bilis R Quia nullis perturbationit affioi¬
tur quibus fragilitas hu mana succumbit.
no n eminattingunt eũ ullae passiones. t libido
Sedcum dicit᷑ ds̃ irasci. aut telari aut do¬
lere nr̃o usudicitur. apud dm̃ enimꝑtur¬
batio nulla e st apud quem tranquillitas
non aliudẽ ipse & aliud quod in ipso est
sicut hi homine cuius aliud est eẽ & aliud sa¬
pere. Nam & eepotest & sapiens nonesse
Os aut̃ hab& essentiã. hab& & sapientiam
sed quae hab& hoc & ẽ & om̃a unus est Ac
ꝓinde simplex est qui a non ineo aliud ac¬
cedentis est sed & quodẽ & qđ in ipso est

Expanded text:
lis, quia numquam per substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subiectae creaturae eademque corporeae. Nam nemo potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre et vivere, sicut et dictum est Moysi; unde et Dominus in Evanunquam . Res est enim invisibilis, ideoque non oculo, sed corde quaerendus est. Inter. Quomodo est impassibilis? Resp. Quia nullis perturbationibus afficitur, quibus fragilitas humana subcumbit; non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, Sed cum dicitur Deus irasci, aut zelari, aut dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est; sicut in homine, cujus aliud est esse, et aliud sapere, nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus autem habet essentiam, habet et sapientiam, sed quae habet, hoc et est, et omnia unus est, ac proinde simplex est, quia non in eo aliquid accidentis est, sed et quod est, et quod in ipso est,
Abbreviated transcription (Latin):
uum ia. Nonum tetra grãmaton. quod est
iode iode Decimũ uero sadai. IN uncrogo
ut horum omniũ rationem atq: interp̃tatio¬
nem de quib: dixisti quare uocent᷑ mihi
exponas. R Scđm quod legi faciam quod
petisti. Primũ apud̃ ebreos dĩ nomen sicut
dixi el dicitur. quod aludm̃ alii & himo
firmitate opprimit᷑. sed fortis est & suf¬
ficiens ad om̃a perp& randa. Scđm nom̃
eloi tertiũ eloe qđ utrũq in latinũ

Expanded text:
vum Ja; nonum tetragrammaton, quod est vum Ja; nonum tetragrammaton, quod est Jode Jode; decimum vero Sadai. Inter. Nunc rogo ut horum omnium rationem atque interpretationem, de quibus dixisti, quare vocentur, mihi exponas. Resp. Secundum quod legi, faciam quod petisti. Primum apud Hebreos Dei nomen, sicut dixi, El dicitur, quod alii Deum, alii aethimolfirmitate opprimitur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, Eloi, tertium Eloe, quod utrumque in Lat
Abbreviated transcription (Latin):
spintꝰ annon &Scriptũ est &iam de solegi
rans girando uadiespirit᷑ uel sicut alia ha¬
be trans latio lustrans uniuersa. ꝑ circui¬
tum pergit spiritꝰ. Sed dehis superioribus
modis pat&ueritas quaredicant᷑ spiritꝰ. de
hoc quoq: quod solspirit̃ dicit᷑ non declaratur
quaredicatur. testante beata agustino
quiait Dicant qui possunt. & reliqua:
łFlis ita expletis supplico caritatem tuamut
mihi ueraciter aperias si inscis scripturis plu
qui ad oranteũ inspũ & ueritate oport& ad¬
orare. Dicunt᷑ enimdena gratiarum sp̃s.
sicut euangelistatestatur cũ uerbis dñiquiait.
flumina deuentre eius fluenta quae uiuȩ
Et post pauca. glorificate & portate dm̃ in
ratione spirituũ. Nuncuolo utdicasmi hi
quibus nominib: inscripturis sacris ds̃uoc&
ris & enim sacris decmnomina ds̃ habere
hebreos nomendĩ el dicitur. Secundum
eloi Tertiũ eleo quartũ sabaoth. quintũ
elion. Sextũ eiei. Septimũ adonai. Octa¬

Expanded text:
n? Resp. Scriptum est etiam de sole: Gyrans gyrando vadit spiritus. Vel sicut alia habet translatio: Lustrans universa per circuitum pergit spiritus . Sed de his superioribus modis patet veritas, quae dicuntur spiritus; de hoc quoque, quod sol spiritus dicitur, non declarat, quare dicatur, teste beato Augustino, qui ait: Dicant qui possunt, et reliqua. Inter. His ita expletis, supplico charitatem tuam, ut mihi veraciter aperias, si in sanctis Scripturis plurqui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare . Dicuntur enim dona gratiarum spiritus, sicut evangelista testatur cum verbis Domini, qui ait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; Et post pauca: Glorificate et portate Deum in ratione spirituum, nunc volo ut dicas mihi, quibus nominibus in Scripturis sacris . . . . Resp. Decem nomina Deus habere . Primum apud Hebreos nomen Dei El dicitur; secundum Eloi; tertium Eloe; quartum Sabaoth; quintum Elion; sextum Eiei; septimum Adonai, octa
Abbreviated transcription (Latin):
hominis apellata : Nam cũ primus
umani generis parens. lignum uet itum
ꝑ in oboedientiã contigit ꝑ morsum mortem
ria sunt genera mortis id .ẽ. a cerbia : in ma¬
tura: naturalis: a cerba infantũ. in matura
iuuenũ. marita idẽ naturalis senũ : Quod¬

Expanded text:
hominis appellata. Nam cum primus hominis appellata. Nam cum primus humani generis parens lignum vetitum per inobedientiam contigit, per morsum mortem sunt genera mortis, id est, acerba, immatura, najuvenum, matura, id est naturalis senum. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
hoinis ł depena mortis eua post ꝑeccatũ
iuste dannatus est.
rimus homo eanaturae qualitate creatꝰ. Et
ut in mortalitatis acmortis admodũ capax.
Nec sic in mortalis fi erit ut &iam si peccar & mori
ñ posset. Nec ita mortalis utsi noluisset peccare
morti sue cũberet : arbitrii quoq: liberate donatꝰ ÷
ut iure beatus eet̃ qui noluisset peccare cũposset:
aut miser quicũ potuis set: uitare peccatũ : ñ aliqͣ
necessitate sed ꝓpͥa uoluntate peccasset: & quia
ñ recte factũ nec peccatũ diciꝰ potest: sine alicuiꝰ
custodia ł desertione p̃cepti: In paradiso p̃ceptũ
constitutus accepit. ut quiposse ñmori et posse
mori. habuit innatura. aut ex secutione p̃cepti
uitalis ꝓbatus oboediens sic fier& in mortalis.
ut mori ultra non posset. Aut p̃uaricatione eius
ut mortem uitare non posset: haemͥ uidetur
causa qua primus homo p̃ceptum accepit.
& iusta. eẽ pana quȩ peccati merito suae
Mors dicta quod sit amara ł amorsu pͥmi¬

Expanded text:
hominis , vel de poena mortis, qua post peccatum juste damnatus sit. Primus homo ea naturae qualitate creatus est, ut immortalitatis et mortis admodum capax, nec sic immortalis fieret, ut etiamsi peccaret, mori non posset; nec ita mortalis, ut si noluisset peccare, morti succumberet. Arbitrii quoque libertate donatus est, ut jure aut beatus esset qui noluisset peccare cum posset, aut miser, qui cum potuisset peccatum vitare, non aliqua necessitate, sed propria voluntate peccasset. Et quia nec recte factum, nec peccatum dici potest sine alicujus custodia vel desertione praecepti, in paradiso praeceptum constitutus accepit, ut qui posse non mori, et posse mori habuit in natura, aut exsecutione praecepti vitalis probatus obediens, sic fieret immortalis, ut mori ultra non posset; aut praevaricatione ejus ut mortem vitare non posset. Haec mihi videtur causa, qua primus homo praeceptum accepit: et justa poena esse, quae peccanti merito suae Mors dicta est, quod sit amara, vel a morsu pri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uider& abrahã leuauit oculos ñ eũ posset leua¬
tis oculis uidere. nisi ille eẽt suꝑius. & ille inferius:
& quid ei respondit abrahã cũ dicer& pat̃ abrahã
mit te latarũ ut intinguat digitum suũ in aqua¬
& stillet in linguã meã quia crucior in hac flama : fili
ait . mem̃to quia ꝑcepisti bona inuitatua. latarus
aut̃ inala. nunc aut̃ hic requiescit tuu torqueris:
& suꝑ haec ait. Int̃nos etuos caos magnũ firmatũ ẽ
ut nec nos possimus uenire aduos : nec inde aliqͥs
uenire ad nos: haec ergo fortasse sunt duo inferna.
quorũ inuno qͥeuer̃ animat iustorũ : in altotorque
sicut aut̃ scđm corpus siponderis sui ordinẽ
teneant inferiora sunt om̃a grauiora: ita scđm
spm̃ inferiora sunt om̃ã tristiora: Vnde ingrȩca
lingua origo nominis quo a pellantur inferi : exeo

Expanded text:
cum uideret Abraham, leuauit oculos. non eum posset leuacum uideret Abraham, leuauit oculos. non eum posset leuatis oculis uidere, nisi ille esset superius, ille inferius. et quid ei respondit Abraham, cum diceret: pater Abraham, mitte Lazarum ut intinguat digitum suum et stillet in linguam meam, quoniam crucior in hac flamma? fili, ait, memento quia percepisti bona in uita tua, Lazarus autem mala; nunc autem hic requiescit, tu uero torqueris. et super haec, ait, inter uos et nos chaos magnum firmatum est, ut nec nos possimus uenire ad uos nec inde aliquis uequorum in uno quieverunt animae sanctorum, in altero torquenSicut enim secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora. Unde et in Graeca lingua origo nominis, quo appellantur inferi, pro
Abbreviated transcription (Latin):
dicens infernũ ait : Pr̃s hecego exꝑtus sũ adhuc
nec uos: & fortassĩs aliauia erit. et non ꝑinfȩnum
erit: incerta sunt hac : uerũ quel dic̃ scriptura
cui contra dici non potest. eruisti animã meam
exinferno inferiori : intellegimus tamꝗ duo ĩ ferna
ẽẽ suꝑius & inferius : namunde infernũ inferius :
inferos sit aliqua pars inferior. ubidiues ille in manit
tor quebatur: & aliqua pars suꝑioris inferni inquo
abrahã cũ lataro letabatur. Vbi &iam & om̃s scĩ
ante aduentũ xp̃i habitisunt: Sic enĩ p̃dictus doctor
dicit: fortassis apud ipsos inferos ẽ. aliqua pars
inferior. quatruduntur impii: qͥ plurimum peccauer̃¬
iam fuisset abrahã non satis possumus diffinire:
Nondũ enĩ dñs uenerat ad infernũ. uterue or et
inde omniũ scõrũ p̃cedentiũ animas: & tam̃ abrahã
in reqͥe ibierat : Et quidã diues cũ torqueret᷑ ap̃ĩ feros

Expanded text:
dicens: « Infernum, ait, fratres, nec ego expertus sum dicens: « Infernum, ait, fratres, nec ego expertus sum nec uos. et fortassis alia uia erit et non per infernum erit. incerta sunt haec. uerum quia dicit scriptura, cui contradici non potest: eruisti animam meam ex inferno inferiore, intellegimus tamquam duo inferna esse, superius et inferius. nam unde infernum inferius, inferos sit aliqua pars inferior, ubi dives ille immaniter torquebatur, et aliqua pars superioris inferni, in quo Abraham cum Lazaro laetabatur, ubi etiam omnes sancti ante adventum Christi habiti sunt. Sic enim praedictus doctor ait: « Fortassis apud inferos est aliqua pars inferior, quo truduntur impii qui plurimum peccaveriam fuisset Abraham non satis possumus definire. nondum enim dominus uenerat ad infernum, ut erueret inde omnium sanctorum praecedentium animas; et tamen Abraham in requie ibi erat. et quidam diues cum torqueretur apud inferos,
Abbreviated transcription (Latin):
dine corporali ꝙipsũ cernitur. sicut illud deani¬
malibus plenus in extasi petro discus ille sũmis¬
sus ẽ : tertiũ uero ꝙmente conspicitur ita secreta
&remota & omnino arrepta asensib: carnisatq
mundata ut eaquae in illo caelosunt ex ipsadĩ
substantia uerboque dñi ꝑquem facta sunt om̃a incari¬
animas suscipiuntur¬
inũ abrahae requiem patris ł secretũ quietis
seu &iam paradysum significari multi pliciũ
doctorũ sententis diffinitũ. eẽ. ñ ambigo : Sũ int̃
ceteros. ambrosius agustinus. atque gregorius.
tanti patri archae sinum nihil aliud ꝗid ipsum¬
significasse eligantius docuerunt:
Ie discretione infernorũ: in beati agustini
tractatib legesse me memini : ubiduo eẽ.¬
infeor na manifestius dic̃ : Vut unus infernus suꝑior
meã ex inferno inferiori : Nam ꝓpt̃ ista duo inferna
imisus ẽ. filius dĩ undiq: lib̵ans: ad hunc infernũ
misus .e. nascendo : ad illũ moriendo : & haec qͥdem

Expanded text:
dine corporali quod spiritu cernitur, sicut illud, unde animalibus plenus in extasi Petro discus ille submissus est, tertium uero quod mente conspicitur ita secreta et remota et omnino abrepta a sensibus carnis atque mundata, ut ea, quae in illo caelo sunt, et ipsam dei substantiam uerbumque deum, per quod facta sunt omnia, per carianimae recipiunturSinum Abrahae requiem patris, vel secretum patris, sive etiam paradisum significare, multiplicium doctorum sententiis definitum esse non ambigo, cum inter caeteros Ambrosius, Augustinus, atque Gregorius tanti patriarchae sinum nihil aliud significasse elegantius docuerint. fernorum. De discretione infernorum in beati Augustini tractatibus legisse me memini: ubi duo inferna esse manifestius dicit, ut unus infernus supra tmeam ex inferno inferiori . Nam propter duo ista inferna missus est Filius Dei, undique liberans. Ad hunc infernum missus est nascendo, ad illum moriendo. Et haec quidem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tu luxta qđ nuno ratio exigit dicã ł lam
quia libri euangeliorũ principio illorũ sicut
dignũ ẽ positis. dic mihi quid meis hab&iur.
R. Pro utualeo in paucistibidicã. Contin&urenim
millis p̃dicatio quȩ tam̃ una eẽ dinoscit᷑ quia
exuno eodemq: orediuinitatis ꝓcessit : haeos
enĩ quattuor flumina deuno paradisi fonte
manantia quae ꝑ totũ mundũ caelestes prae
fidẽ roma nȩplebis collaudat . In illis ad corin¬
tios geminã doctrinã castigat. Ad galathas
ꝑ gratiã fidei exdudit operalegis. Adephesios
magnificat eos infide quã acceperunt. Ad co¬
adphilipenses. gratulat᷑ eos euangeliũ custo¬
disse. Adtessa lonicenses fidẽ & operibus cre
Adtimotheũ uero &titũ instituit eo clesias
ad filemonẽ rogat de onesimo seruo emenda¬
to: inultima uero quã scripsit ad ebreos quiin
xp̃o crediderant & post modũ ꝑsecutionib:

Expanded text:
mentum, juxta quod nunc ratio exigit, dicam. Inter. Jam mentum, juxta quod nunc ratio exigit, dicam. Inter. Jam quia libri Evangeliorum in principio illorum, sicut dignum est, positi sunt, dic mihi quid in eis habeatur? Resp. Prout valeo, in paucis tibi dicam. Continetur enim in illis praedicatio, quae tamen una esse dignosictur, quia ex uno eodemque ore divinitatis processit. Haec sunt enim quatuor flumina de uno Paradisi fonte manantia, quae per totum mundum coelestes praedfidem Romanae plebis collaudat; in illis ad Corinthios geminam doctrinam castigat; ad Galatas per gratiam fidei excludit opera legis; ad Ephesios, magnificat eos in fide quam acceperunt; ad Coad Philippenses gratulatur eos Evangelium custodisse; ad Thessalonicenses fidem  Forte, fide,ad Timotheum vero et Titum instruit Ecclesias; ad Philemonem rogat de Onesimo servo emendato. In ultima vero quam scripsit ad Hebraeos, qui in Christo crediderant, et postmodum persecutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
palã facere seriuis suis : hi& c&eriquos in u& erites¬
tam̃to paulo superius dinumerauimus sunt
aderuditionẽ nr̃am & p̃cepta uiuendi & cre¬
dendi regulã conscripser̃. Et̃ haecalia uolu¬
quia in dubiũ ueniunt: ẽ enĩ eorũ occulta origo
nec pat& patrib equib: usq ad nos auctoritas
ueracium scripturarũ certissima & notissima
suc cessione ꝑuenit : in his apocriphis & siiuenit᷑
aliqua ueritas tam̃ ꝓpt̃ multa falsa nulla est
bi eis canonica auctoritas. quaerectȩ a pruden¬
tib: iudicantur noneẽ eorũ credenda quibus
a scribuntur. Nã multa & sub nominib: ꝓph&a¬
rũ & recentiora sub nominib: a postolorũ ab
her aicis ꝓferunt᷑ qua e omnia sub nomine a¬
pocrihorũ ao toritate canonica diligenti ex
uites tam̃ti : nunc p&o ut quicꝗd ieis contine¬
at᷑ ꝑ singulacurrens breui sermone mihiex
principalit̃ contineat᷑ RPro ut ille concedere
dignat᷑ a quo & u&us & nouũ exortũ ẽ testa¬

Expanded text:
palam facere servis suis . Hi et caeteri, quos in Veteri Testamento paulo superius dinumeravimus, sunt ad eruditionem nostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia voluquia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascribuntur . Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocriforum auctoritate canonica diligenti exavi Testamenti; nunc peto ut quidquid in eis contineatur, per singula currens brevi sermone mihi exprincipaliter contineatur? Resp. Prout ille concedere dignatur, a quo et Vetus et Novum exortum est Testa
Abbreviated transcription (Latin):
primordia fidei xp̃i anȩ ingentib: & nascen¬
tis ecłae istoriã digerit. actuũ a postoloꝵ
scriptorẽ lucã eẽ euangelistã manifestũ est.
in quo operenascentis ecłae infantia texit᷑
& a postolorũ istoria r&inetur. Vnde & actꝰ
apostolorũ dicitur I A pocalipsin quis aut
quo tẽ pore ł ubi . RA pocalipsin librũ ioħ e
uangelista scripsiteo temp̃ quo ob euangelu p̃¬
dicationẽ in insula pathmos tradit᷑ religatus.

Expanded text:
primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse evangelistam manifestum est, in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur. Unde et Actus apostolorum dicitur. Inter. Apocalypsin quis, aut quo tempore, vel ubi? Resp. Apocalypsin librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ob Evangelii praedicationem in insula Pathmos traditur religatus
Abbreviated transcription (Latin):
uites tam̃tifinito dic secundior dinis quise
ec clesus scripsit. Reliquas uͦ discipulis suisti¬
motheo tito & filemoni. adebreos aut̃ epła
plerisq alatinis eius eẽ incertaẽ ꝓpt̃ dissonan¬
tiam sermonis. eandẽq: alubar naban scrip¬
sisse alii aclemente scriptã fuis sesuspicant᷑¬
I P&riquis. aut quot ł quomodo nominant᷑.
Rlarus scripsit duas nominis suie pł as. quaecatho¬
licȩ ideo nominant᷑ qui a non unitantũ populo
ł ciuutati sed uni uersis gentib: generalit̃ scrip

Expanded text:
vi Testamenti finito, dic, secundi ordinis, qui secclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantInter. Petri quis, aut quot, vel quomodo nominantur? Resp. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scrip
Abbreviated transcription (Latin):
t̃tiũ uituli. Quartũ uero aquilae. Sed hi
quattuor has habentes figuras. euangelis¬
tas eẽ non dubiumest i Isti euangelistae qua¬
requattuor animalibus assimilatis Quia ꝑ
onis eorũ praedicatione disseminataẽ ĩ Qua¬
redicuntur animalia: R Qui aꝓpt̃ animã ho¬
minis p̃dicat᷑ eũ angeliũ xp̃i. nã & oculis ple¬
quaedictas a prophetis. & quae ꝓmiserat in
priori. Crura aut̃ eorũ recta qr nihil pra¬
uũ in euangeluis re perit᷑ & alas habentes
senas tegentes crura & faciessuas uelatas.¬
s aut̃ qua tegebant᷑ in aduentux p̃i I Dic mͥ¬

Expanded text:
tum vero aquilae. Sed hi quatuor has habentes figuras evangelistas esse non dubium est. Inter. Isti evangelistae quare quatuor animalibus assimilati sunt? Reonis eorum praedicatione disseminata est. Inter. Quare dicuntur animalia? Resp. Quia propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plequae dicta sunt a prophetis, et quae promiserat in priori. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis reperitur; et alas habentes senas tegentes crura et facies suas: revelata sunt enim quae tegebantur in adventu Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
dequodictũ est inpsalmis. Tues sacerdos inader¬
num scđm ordinẽ mel diisedech. Vbi enim xp̃s
aduenit. sacerdotium uideorũom mnutuit.
lex & propha acessauit. Quartus iohannes
scripsit euuangeliũ ultimus inasia lncipi¬
ens a uerbo ut ostendera eundem saluatorẽ
qui pronobis dignatus est nasci& pati ipsum
ante scła dĩ uerbũ esse ipsum celo uenisse &
postiortẽ ad celum iterũ remeasie ł Nanc
uolo ut inihi eoponas quare quatiuor sint
qui haecgesta conscripserunt : seu&iã quist
hi quattuor quidiuno spũ. annuntiante pra¬
pha signatisunt Rldeo conscripto¬

Expanded text:
de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeterde quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Judaeorum obmittuntlex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipsum ante saecula Dei Verbum esse: ipsum coelo venisse, et post mortem ad coelum iterum remeasse. Inter. Nunc volo ut mihi exponas, quare quatuor sint qui haec gesta conscripserunt? seu etiam, qui sint hi quatuor, qui divino Spiritu, annuntiante Propheta, signati sunt? Res
Abbreviated transcription (Latin):
apocalỹpsif I Augtores huius noui testa¬
menti quifuerunt : R quattuor libros euan¬
geliorum quattuor supra nominati euangelis¬
tae singularet̃ conscripserunt. I Nunc p&o
utmihi exponas. quiseorũ primus & qua lingua
uel ubi &unde euangeliũ conscripserit simi¬
literde scđo tertio & quarto facere non renus
RPrimus mãtheus conscripsit euangeliũ litte¬
ris ebraicis & sermonibus inuidȩa. in ittans
euangelizare abhumana xp̃i natiuitate di¬
filu abraham significans descendisse cor¬
poraliter ex semine patriarcharũ xp̃msicut
eloquio greco in italia secutus p&rũ ut disci¬
Voxclamantis in de serto parateuiã dñi ut os¬
tender& xp̃m postas suptionẽ carnis euange¬
posuite. Tertius lucas inter om̃s euuangelistas
cus in greciaeauangeliũ scripsit theophilo e p̃o¬
diarias . ut mnanifestara xp̃m postnatiuitatem
carns a p̃dicationẽ euangł hostiã fiusse ef
fectum ꝓsalutemundi ipse estenim sacerdos

Expanded text:
Apocalipsis. Inter. Auctores hujus Novi TestaApocalipsis. Inter. Auctores hujus Novi Testamenti qui fuerunt? Resp. Quatuor libros Evangeliorum quatuor supra nominati singulariter conscripserunt. Inter. Nunc peto, ut mihi exponas quis eorum primus, et qua lingua, vel ubi et unde Evangelium conscripsisset? Similiter de secundo, tertio, et quarto facere non renuas. Resp. Primus Mattheus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus, in Judaea initians evangelizare ab humana Christi nativitate dilii David, filii Abraham . Significans descendisse corporaeloquio Graeco: in Italia secutus est Petrum, ut disciVox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangeam in gentibus posui te . Tertius Lucas inter omnes evangelistas cus, in Graecia Evangelium scripsit Theophilo echarias,' ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostifectum pro salute mundi. Ipse est enim sacerdos,
Abbreviated transcription (Latin):
quomeminit zacharias. quilibera pud latinos
propt̃ eloquii similitudinẽ salo monistitulo
p̃notatur Dictus aut̃ ec desi asticus eo quod
totius ec desi: disciplinȩ religiosȩ conuersatio¬
nis magna cura & ratione sit editus : hic &¬
apud ebreos reperitur. sed int̃ a pocriphos
hab&ur ludithuero & tobi siuemachabe¬
orum libri quib: auctoribus scripti s intim¬
nime constat. habentaut̃ uocabula exeorũ
nominibus quorũ gesta scribunt: haec pau
ca deueteri tes tamento hacuice tibi suffi
a quaede illo dixisti sufficiunt sed quare nouũ
testamentũ dicaturut mihi aperia sobsecro
RNouum tes tamentũ ideo uocatur : quia in no¬
uat . non enim illud discunt nisi homines re¬
nouati exuecustate ꝑ gratiã & pertinentes
iam ad testamentũ nouum quod ẽ regnum
caelorum I Ordines librorũ nouitestam̃ti
Secundus a postoliuis. in quos paulus inquat¬
tuor decim epistolis. P&rus induab: loħ¬

Expanded text:
ius meminit et Zacharias; qui liber apud Latinos ius meminit et Zacharias; qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo prenotatur. Dictus est autem Ecclesiasticus eo quod de totius ecclesie disciplina religiose conversationis, magna cura et ratione sit editus, hic apud Hebreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobias, sive Machabeorum libri, quibus authoribus scripti sint minime constat, habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribuntur. DE AUca de Veteri Testamento hac vice tibi sufficSTAMENTO. Inter. Ea quae de illo dixisti, sufficiunt, sed quare Novum Testamentum dicatur, ut mihi aperias, obsecro. Resp. Novum Testamentum ideo vocatur, quia innovat; non enim illud discunt, nisi homines renovati ex vetustate per gratiam et pertinentes jam ad testamentum novum, quod est regnum coelorum. Inter. Ordines librorum Novi Testaments et Johannes. Secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in XIV Epistolis, Petrus in duab
Abbreviated transcription (Latin):
pariter cntinentur. ne qua quã moueat
quodunus es draedicit᷑ liber : quia secundus:
tertius & quartus non habent᷑ apudebre¬
os sed int̃ a pocriphos deputant᷑ i Librum
hester quiscripsit : Rhester librũ ipsa
creditur conscripsisse . inquo e adem regi¬
na subfigura ecđae dĩ populũ a seruitu¬
te amorte eripuisse scribit᷑ atq: biter¬
fecto hoste aman qui interp̃tatur ini¬
quitas dieicae lebritas in postero smittit᷑
Ilibrisapientie & et clesiastia. iuidith.
tobiae atq machabeor scriptores qui
essedicuntur : Rliber sapientiae apud
ebreos nusquã est. Vnde & ipsetitulus
grecã magis eloquentiã redol&. hunc
uidei filonis eẽ affirmant. qui ꝑinde
sapientiae nominat᷑ quia in eo & ap̃i aduen¬
tus quiest sãpientia patris & passio eius euiden¬
ter exprimit᷑. Librum aut̃ ecdesi a sticum
certissimeiesus. filius syrachiero solimita
nepas iesũ sacerdotis magni c̃õ posuit. de¬

Expanded text:
pariter continentur. Ne quemquam moveat, pariter continentur. Ne quemquam moveat, quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebreos, sed inter apocriphos deputantur. Inter. Librum Hester quis scripsit? Resp. Hester librum ipsa creditur conscripsisse, in quo eadem regina, sub figura Ecclesiae, Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque interfecto hoste Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Inter. Libri Sapientiae et Ecclesiastici, Judith, Tobiae, atque Machabeorum scriptores qui esse dicuntur? Resp. Liber Sapientiae apud Hebreos nusquam est; unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Judei Filonis esse affirmant: qui proinde Sapientie nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia patris et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Syrach Hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magni composuit, cu
Abbreviated transcription (Latin):
comina concdudit Tertium al fab&um
trimaro scriptũ est & a ternis litteris.
simile primo & secundo habetur I Erechie¬
lis & danihelisquis: R Erechiel& damel
auiris quibus dam sapientibus scriptiesse
ꝑhibentur. quorũ ez ediel principia &
finẽ multis hab& obscuritatib: inuoluta:
Dani hel uero claro sermone regnaorbis
pronuntiat & tempus aduentus ap̃i mani¬
festissima p̃dicatione an notat. hi quat
tuor ꝓph&ae . qui maiores uocant᷑ quia
prolixa uolumina condiderunt᷑ & Librixu
proph&arũ auctorum suorũ nominibus
prȩnotantur. qui propterea dicunt᷑mino¬
res quia sermoneseorũ breuess̃. Vnde¬
a conexi sibim& biuicẽ inuno uolum ine conti
nentur. quorũ nomina st̃ haec osee. io hel
amos. abdias. ionas. miheas. naum. ab acuc.
sõphonias. egeus. zacharias. & malachias
IEsdrae libri quis auctor extitit. REsdrae
liber auctoris suicitulo p̃notatur. inauus
textu eiusdem es draenoe miaeq: sermones

Expanded text:
comma concludunt. Tertium alfabetum comma concludunt. Tertium alfabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris, simile primo et secundo habetur. Inter. Ezechielis et Danihelis quis? Resp. Ezechiel et Danihel a viris quibusdam sapientibus scripti essehibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi sunt quattuor prophetae qui Maiores vocantur, quia prolixa volumina condiderunt. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves  conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina haec sunt: Osee, Johel, Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Ageus, Zacharias, et Malachias. Inter. Esdrae libri quis auctor exstitit? Resp. Esdrae liber auctoris sui titulo praenotatur, in cujus textu ejusdem Hesdrae Neemiaeque sermones
Abbreviated transcription (Latin):
ad uniuersos generalit̃ dirigatur docen som̃a
quae inmundo cernimus caducaee & breiua
& ob hocminime app&enda Tertium librũ
si rasir̃ĩ p̃notauit. Quinlatinã linguam
uertitur cantica canticorim ubiꝑ epi talamu
ferant᷑ quae inscripturis sacris habentur
sicut quȩdã in lege dicunturscã. quibus ma¬
iora sunt scã scõrum horũ aut̃ trium libro¬
rum carmina. exam&ris & penta m&ris.
uersib apud ebreos composita perhibentur.
ut iosephus hieronimusq: scribunt ł Librũ
esaiȩ quicõposuit. REsa iase uiangelis¬
ta potius quã proph& a edidit librumsuũ.
cuius omne textũ eloquentiae ꝓsalncedit.
militer edidit librum suũ cumthrenis eius
quas nos lamenta uocamus eo qđ intristiorib:
rebus funeribusq adhibeant᷑ in quibus
quadruplex diuerso maro conposuit alfa¬
beum quorum duo prima quasi saffico mero
scripta sunt quia tres uersiculos qui sib in eoci
sunt & ab una tantũ littera incipiunt: ero icũ

Expanded text:
ad universos generaliter diad universos generaliter dique in mundo cernimus, caduca esse et brevia et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Sirhassirim prenotavit, que in latinam linguam vertitur Cantica Canticorum, ubi per epithalamium feratur, qui in Scripturis sacris habentur; sicut quaedam in Lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. Horum autem trium librorum carmina exametris, et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque scribunt. Inter. Librum Esaiae quis composuit? Resp. Esaias evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit; militer edidit librum suum cum Threnis ejus, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ponuntur intitulis morses scilic& & dauid
& salomon a saph & han &iditun & filucore
emanie trahelitae & reliquorũ . quos esdras
uno uolumine comp̃hendit. Om̃s aut̃psalmi
apud ebreos m&rico carmine constantẽ e cõpo¬
siti nam inmore romani flacci & grecipin¬
dari nunc alii iambico currunt. Nunc iotra¬
helitae alchaico personant: nunc saffico ni¬
tent. trim&ro uel t& ramaro pedelnce¬
dentes E Librisalo monis quaratione consis¬
tunt : R Salo monfilius dauid rexis rahel
iuxtanumerum uocabulorũ suorũ triauolu¬
mina edidit. quorũ primũ est mas loth
nominant eo quod in ipso subcõ paratiua
similitudine figuras uerborũ & imagine ueri¬
tatis ostenderit. Ipsã aut̃ ueritatẽ ad intel¬
legendũ legentibus reseruauit. Secundum
librũ coela ħ uocauit qui grece ecclesi astes
dicit᷑ latinie ton cionator. eo quod sermo eius
non specialiter ad unũ sicut in pro uerbi is sed

Expanded text:
qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David, qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David, et Salomon, Asaph, Aethan et Idithun et filii Core, Eman Eszrahelitae  et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebreos metrico carmine constant esse compositi. Nam in more Romani Flacci, et Graeci Pindari, nunc alii iambico currunt, nunc Eszrahelitae Alchaico  Isid., nunc clegiaco personant, nunc Saffico nitent, trimetro vel tetrametro pede incedentes. Inter. Libri Salomonis qua ratione consistunt? Resp. Salomon, filius David, rex Israhel juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, 432 quorum primum est Masloth nominant, eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit; ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
lingua appellat᷑ : R Paralipomenon grecedi¬
citur quȩ nos p̃termissorũ uel reliquorum
dicere possumus. qui ea quae inlege nec non¬
& inregũ libris uel omissa ł non plenere la¬
tasunt. in isto summatim ac breuiterexplicant᷑
I Scriptor libri iob quifuit: R Libruzob quidã
morsen scripsisse arbitrant᷑ alii unũ expro¬
pli& is non nulliuero eundem iob postplagã
suae passionis scriptoromfuisse ȩstimant
arbi trantes ut qui certamina spiritalis pug¬
nae sustinuit ipse narrar& quas uictorias
expediuit. Principia aut̃ & fines libruob
apud ebreos proseoratione texta st̃. media
aut̃ ipsius ab eo loco quoait. pereatdies in quo
natus sum usq: ad eum locũ id circo ipsemere p̃bendo
& ago poenitentiã om̃a eroi come rodiscurrunt
Ĩliberpsalmorũ qualinguadictur : R ꝑsalmorũ
liber grecepsalterium ebraicȩ nablũ latime
organũ dicitur. Vocat᷑ aut̃ psalmorũ liber

Expanded text:
lingua appellatur? Resp. Paralipomenon Graece dilingua appellatur? Resp. Paralipomenon Graece dicitur, quod nos praetermissorum vel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in Lege nec non in Regum libris vel omissa, vel non plena relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. Inter. Scriptor libri Job qui fuit? Resp. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis; nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem fuisse aestimant, arbitrantes, ut qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Job apud Hebreos prosa oratione texta sunt; media autem ipsius ab eo loco, qui ait: Pereat dies, in qua natus sum, usque ad eum locum: Idcirco ipse me reprehendo et ago poenitentiam , omnia heroico metro discurrunt. Inter. Liber Psalmorum qua lingua dicitur? Resp. Psalmorum liber Graece Psalterium, Hebraice Nabla, Latine organum dicitur: vocatus autem Psalmorum liber,
Abbreviated transcription (Latin):
desiae caelestisq: hierusalem spiritali a reg
na p̃figurantur Hludicum unde nominat᷑
Rludicũ nominatur a principibus populi qui p̃¬
fuerunt in isrł post mor̃sen & iosuae ante¬
quam dauid & c&erireges ex isterent: hunc
librum edidissecredit᷑ samu hel Ĩ Samu¬
helis liber quareita appellat᷑. R libor
samuhelis eiusdem samu helis natiuitatem
& sacerdotiũ & gesta describit. Id crco
& ab eonomen accepit. & quamus hic liber
saul & dauid uistoriã contineat. utrique
tamen ad samu helem referuntur quia ipse
unxit saulem in regem. Ipsed auid in regẽfuturũ
cuius libri primã partẽ conscripsit idẽ samuhel
sequentia uero eius usq: ad calcem scripsit dauid.¬
prolnde appellat᷑ pro eo quod reges iudȩ & is rahe¬
liticȩ gentis gestaq: eorum ꝑ ordinẽ digerattem¬
porũ malacenim hebraue latine regũ in¬
terpr&at᷑. hunc librũ hierennias primus in unũ
rum regũistorias. I Parali pomenon qua

Expanded text:
clesiae, coelestisque Hierusalem spiritalia regnaclesiae, coelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Inter. Judicum unde nominatur? Resp. Judicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israhel post Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuhel. Inter. Samuhelis liber, quare ita appellatur? Resp. Liber Samuhelis ejusdem Samuhel nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit: et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuhelem referuntuunxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipsproinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum rum regum historias. Inter. Paralipomenon qua
Abbreviated transcription (Latin):
exitum ab aegypto uelegres sũpopuli .srahel
digerit . & ea causa nom̃ accepit : Ĩ Leuiticus
undedicitur : R leuiticis appellaturȩo quod
leuitarũministeria & diuersitatẽ uictimarũ
exsequitur. totusq: in eo ordo leuiticus an
RNumerus liberuocatur eoqđ in eo egressȩ de
egypto tribus dinumerarent᷑. & xl acduarum
perhere mũ mansionũ in eo descriptio contin&
ĩ Deutero nomiũ cir appellatũ est: R
De utero nomiũ greco sermone appellatur.
quod latino int̃ pretatur secđalex idẽ repeti¬
tio & enuan gelicae legis p̃siguratio qui sicȩa
hab& quȩ priora st̃ : ut tamen noua suntomĩa
cepit. Rlosuie liber nomenaccepit abiesu
filionaue. cuius nistoriã contina. scriptorẽ
uero eius eundem iosue ebrei as ser̃ : incuius
textu post iordanis transitũ regna hostium
subuertunt᷑: terra populo diuidit᷑ & per sin¬
gula surbes uiclos inontes. atq: confinia ec¬

Expanded text:
exitum ab Aegypto vel egressum populi Israhel exitum ab Aegypto vel egressum populi Israhel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Inter. Leviticus unde dicitur? Resp. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus admResp. Numerus liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et XL ac duarum per eremum mansionum in eo descriptio continetur. Inter. Deuteronomium cur ita appellatus est? Resp. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est, repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen nova sint omnia r. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuitextu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, vicos, montes, atque confinia Ec