comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sentit. sed deo soli cui carissimum sacrificium ẽ opus ustum:
Dicet aliquis fortasse si haec omnia fecero nihil habebo. Quid
enim si magnus hominum numerus egebit. algebit. capietur.
morietur ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit
necesse: Perdam rem familiarem meo aut maioꝵ labore quaesitã
ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit: Quid tu tã
pusillo animo paupertatem times. quam et uestri pħi laudãt
nibilq hac tutius. nihilq tranquillius eẽ testantur: hoc qđ
times solicitudinum portus ẽ. An ignoras quot periculis qͦt
casibus cum his malis opibus subiaceas. quae tecum bñ agẽt.
si sine tuo eruore transierint: Tu uero praeda onustus incedis
et spolia geris quae irritent animos etiam tuoꝵ. Quid ergo i¬
dubitas bene collocare id quod tibi forsan erpiet aut unum
latrocinium. aut existens repente proscriptio. aut hostilis a¬

Expanded text:
sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si haec omnia fecero, nihil habebo. quid enim? si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit necesse, perdamne rem familiarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit?\' quid? tu tam pusillo animo paupertatem times, quam etiam uestri philosophi laudant nihilque hac tutius, nihil tranquillius esse testantur? hoc quod times sollicitudinum portus est. an ignoras quot periculis, quot casibus cum his malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi forsan eripiet aut unum latrocinium aut existens repente proscriptio aut hostilis a
Abbreviated transcription (Latin):
officio. ut si forte id sapienti euenerit. ne se ob hoc miserũ pu¬
tet. Nos autem non quid sapienti ferendum non sit dicimus.
sed quid facere ipse debeat. Itaq non quaerimus nunc utrum¬
ne tota sepelliendi ratio sit utlis necne. sed haec etiam si sit
inanis. ut illi existimant. tñ facienda ẽ uel ob hoc solum qđ
apud homines bene et humane fieri uidetur. Animus enim
quaeritur. et propositum ponderatur. Non ergo patiemur fi¬
guram et figmentum dei feris ac uolucribus in praedam iacere.
sed reddamus id terrae unde ortum ẽ. et ꝗͣuis in homine ignoto
locum quia desunt. succedet humanitas. et ubicunq homo de¬
siderabitur. ibi exigi officium nostrum putabimus. In quo at̃
magis iustitiae ratio consistit. ꝗͣ in eo. ut quod praestamus no¬
stris ꝑ affectum praestemus alienis per humanitatem. quae est
multo certior iustiorq cum iam non homini praestatur ꝗ nihil

Expanded text:
officio, ut si forte id sapienti euenerit, ne se ob hoc miserum puofficio, ut si forte id sapienti euenerit, ne se ob hoc miserum putet. nos autem non quid sapienti ferendum sit dicimus, sed quid facere ipse debeat. itaque non quaerimus nunc utrumne tota sepeliendi ratio sit utilis necne, sed haec etiamsi sit inanis, ut illi existimant, tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene et humane fieri uidetur; animus enim quaeritur et propositum ponderatur. non ergo patiemur figuram et figmentum dei feris ac uolucribus in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in homine ignoto locum, quia desunt, succedet humanitas, et ubicumque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. in quo autem magis iustitiae ratio consistit quam in eo, ut quod praestamus nostris per adfectum, praestemus alienis per humanitatem? quae est multo certior iustiorque, cum iam non homini praestatur, qui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
et in aeternum. Ultimum illud et maximum pietatis officiũ
ẽ peregrinoꝵ et paupeꝵ sepultura. quod illi uirtuns iustit¬
eq doctores ꝓrsus non attigerunt. Nec enim poterant id
uidere. qui utilitate omnia officia metiebantur. In caeteris enim
quae supra dicta sunt ꝗͣuis uerum limitem non tenuerint tñ
qm̃ commodi aliquid in us deprehenderunt. quasi odore quo¬
dam ueritatis retenti propius aberrarunt. Hoc autem qr nihil
uidere in eo cõmodi poterant. reliquerunt. Quinetiam non de¬
fuerunt qui suꝑuacaneam facerent sepulturam nihilq eẽ di¬
cerent mali iacere inhumatum et abiectum. quoꝵ impiam sa¬
pientiam cum omne humanum genus respuit. tum diuine uo¬
ces quae id fieri iubent. Uerum illi non audent dicere id nõ
eẽ faciendum sed si forte non fiat. nibil eẽ incommodi. Itaq
in ea re non tam praecipientium ꝗͣ consolantium funguntur

Expanded text:
et in aeternum. Ultimum illud et maximum pietatis officium et in aeternum. Ultimum illud et maximum pietatis officium est, peregrinorum et pauperum sepultura: quod illi virtutis justitiaeque doctores prorsus non attigerunt. Nec enim poterant id videre, qui utilitate omnia officia metiebantur. In caeteris enim, quae supra dicta sunt, quamvis verum limitem non tenuerint; tamen, quoniam commodi aliquid in his deprehenderunt, quasi odore quodam veritatis retenti, propius oberrarunt: hoc autem, quia nihil videre in eo cofuerunt qui superuacaneam facerent sepulturam nihilque esse dicerent mali iacere inhumatum et abiectum. quorum inpiam sapientiam cum omne humanum genus respuit, tum diuinae uoces, quae id fieri iubent. uerum illi non audent dicere id non esse faciendum, sed si forte non fiat, nihil esse incommodi. itaque in ea re non tam praecipientium quam consolantium funguntur
Abbreviated transcription (Latin):
la praescribit. quandoquidem boni quique iuidices ad officiũ
suum uidicant ꝑtinere. ut eos naturali humanitate foueant
ac usdem prodeẽ nitantur. Uerum haec oꝑa proprie nostra sũt
qui legem. qui uerba ipsius dei praecipientis accepimus. Nam
illi sentiunt quidem natura eẽ iustum tueri eos qui tutela carẽt
sed cur ita sit non perspiciunt. Deus enim cuius perpetua cle-¬
mentia est. idcirco uiduas pupillosq defendi ac foueri iubet ne
quis respectu ac miseratione pignoꝵ suoꝵ retardetur quo min
mortem pro ustitia fideq suscipiat. sed incunctanter ac forti¬
ter subeat. cum sciat se caros suos deo relinquere. nec us unꝗͣ
praesidium defuturum. Egros quoq quibus defuerit qui adsi¬
stat curandos fouendosq suscipere summae humanitatis et
magnae oꝑationis ẽ. quod qui fecerit. hic unam hostiam deo
acquiret. et quod alteri dederit ad tempus. ipse a deo accipi¬

Expanded text:
la praescribit; quando quidem boni quique judicesad officium la praescribit; quando quidem boni quique judicesad officium suum judicant pertinere, ut eos naturali humanitate foveant, ac iisdem prodesse nitantur. Verum haec opera proprie nostra sunt, qui legem, qui verba ipsius Dei praecipientis accepimus. Nam illi sentiunt quidem natura esse justum tueri eos, qui tutela carent: sed, cur ita sit, non perspiciunt. Deus enim, cujus perpetua clementia est, idcirco viduas pupillosque defendi ac foveri jubet, ne quis respectu ac miseratione pignorum suorum retardetur, quominus mortem pro justitia fideque suscipiat: sed incunctanter ac fortiter subeat, cum sciat se caros suos Deo relinquere, nec his unquam praesidium defuturum. Aegros quoque, quibus defuerit qui assistat, curandos fovendosque suscipere, summae humanitatis et magnae operationis est: quod qui fecerit, vivam hostiam Deo acquiret; et quod alteri dederit ad tempus, ipse a Deo accipi
Abbreviated transcription (Latin):
tun qi facere debet sitq impius atq detestabilis nisi fece¬
rit id quod ab eo et natura ipsa et necessitudo exigit. et si facit
non tam gloriae assequende ꝗͣ reprehensionis uitande gratia
facit. Qui autem facit alieno et ignoto is uero dignus ẽ laude
qm̃ ut faceret sola ductus ẽ humanitate. Ibi ergo ustitia est
ubi ad benefaciendum necessitatis uinculum nullum ẽ. hoc
igitur officium benignitatis ne anteponere quidem larginoni mu¬
neꝵ debuit. quod est comparantis. et e duobus bonis id quod
sit melius eligentis. Illa enim largitio hominum patrimonia sua
in mare abucientium inanis et leuis et ab omni iustitia remotis¬
sima est. Itaq ne dici quidem munera oportet in quibus nemo
accipit. nisi qui accipere non meretur. Non minus magnum ui¬
stitiae opus ẽ pupillos et uiduas. et destitutos. et auocilio indi¬
gentes tueri atq defendere. quod adeo uniuersis diuina lex il¬

Expanded text:
tur, quia facere debet sitque impius ac detestabilis, nisi fecetur, quia facere debet sitque impius ac detestabilis, nisi fecerit id quod ab eo et natura ipsa et necessitudo exigit, et si facit, non tam gloriae adsequendae quam reprehensionis uitandae gratia facit. qui autem facit alieno et ignoto, is uero dignus est laude, quoniam ut faceret sola ductus est humanitate. ibi ergo iustitia est ubi ad bene faciendum necessitatis uinculum nullum est. hoc igitur officium benignitatis ne anteponere quidem largitioni munerum debuit: quod est conparantis et e duobus bonis id quod sit melius eligentis. illa enim largitio hominum patrin mare abjicientium inanis, et levis, et ab omni justitia remotissima est. Itaque ne dici quidem munera oportet, in quibus nemo accipit, nisi qui accipere non meretur. Non minus magnum justitiae opus est, pupillos et viduas destitutos, et auxilio indigentes tueri, atque defendere. Quod adeo universis divina lex il
Abbreviated transcription (Latin):
se laqueos inducit. quod ut ei possit ignosci testificatus est
non ad ueram iustitiam quam non teneat praecepta se dare:
sed ad umbram imaginemq iustinae. Ignoscendum est igitur
umbratico et imaginario praeceptori. nec ab eo ueritas exigẽ¬
da ẽ: ꝗ se nescire fateatur. Capuuoꝵ redemptio magnum
atq praeclarum iustitiae munus ẽ. quod idem ipse tullius ap¬
probauit. Atq haec benignitas inquit etiam reipu. ẽ utilis.
redimi e seruitute captos. locupletari teniuiores. Hanc ergo
consuetudinem benignitatis largitioni muneꝵ longe ante¬
pono. haec ẽ grauium hominum atq magnoꝵ. Proprium igͣ
ustoꝵ opus ẽ alere pauperes. ac redimere captiuos cum apđ
iniustos si qui haec faciant. graues et magni appellantur.his
enim maximae laudis ẽ benefacere quos nemo sperauit eẽ fa¬
cturos. Nam qui bonum facit uel consanguineo. uel ꝓximo.
uel amico. aut nullam. aut certe non magnam laudem mere¬

Expanded text:
se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad ueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iustitiae. ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori uec ab eo ueritas exigenda est qui se nescire fateatur. — captiuorum redemptio magnum atque praeclarum iustitiae munus est, quod idem ipse Tullius adprobauit. atque haec benignitas inquit etiam rei publicae est utilis, redimi e seruitute captos, locupletari tenuiores. hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum longe antepono, haec est grauium hominum atque magnorum. proprium igitur iustorum opus est alere pauperes ac redimere captiuos, cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues et magni appellentur: iis enim maxime laudis est bene facere quibus nemo sperauit esse facturos. nam qui bonum facit uel consanguineo uel proximo uel amico, aut nullam aut certe non magnam laudem mere
Abbreviated transcription (Latin):
Oqͣ multis argumentis ci ceronis in constantia sud agerem co¬
t argui posser. nec tam nostris ꝗͣ sius uerbis refelleretur. Iđ¬
r quippe ait. ut quisq maꝯcime ad suum cõmodum referat
:quaecunq agit. ita neminem ẽẽ uirum bonum. Idem etiã
negat simplicis et aperti hoĩs eẽ. ambire. simulare aliquid
et praetendere aliud agene uideri cum aliud agat. praestare
se alteri fingere quod sibi praestat. sed malitiosi potius et a¬
stuti et fallacis. et subdoli. Quomodo ergo defenderer qͦ¬
minus ambitiosa illa hospitalitas malitia eẽt . Tu mihi ꝑ
omnes portas circuncursas ut aduenientes ppłoꝵ atque
urbium principes domum tuam inuites.ut per eos apud
ciues eoꝵ potentiam consequare. uelisq te iustum et hu¬
manum. et hospitalem uideri cum studeas unlitan tu&e.
U erum hoc ille non potius incaute. Quid enim minus in cice¬
ronem conuenit: Sed ignorantia ueri iuris prudens in hos

Expanded text:
O quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coO quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coargui posset! Nec tam nostris, quam suis verbis refelleretur. Idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat, quaecumque agit, ita minime esse virum bonum. Idem etiam negat, simplicis et aperti hominis esse, ambire, simulare aliquid, et praetendere, aliud agere videri, cum aliud agat; praestare se alteri fingere, quod sibi praeststuti et fallacis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute, — quid enim minus in Ciceronem conuenit? — sed ignorantia ueri iuris prud
Abbreviated transcription (Latin):
dem modo rursus errauit quo tum cum idoneis eẽ diceret
Largiendum. Non enim iusti et sapientis uiri domus illu¬
stribus debet patere. sed humilibus et abiectis. Nam illusts
illi ac potentes nulla re possunt indigere. quos opulentia
sua et munit et honorat. Nihil autem a uiro iusto facien¬
dum ẽ nisi quod sit beneficium beneficium at si refertur
interit atq finitur. Nec enim id possumus habere integrũ
cuius precium nobis ꝑsolutum. In his itaq beneficus iũ¬
stitiae ratio uersatur. quae salua et incorrupta ꝑmanserĩt
Permanent autem non aliter ꝗͣ si praestentur hominibus us
ꝗ prodẽe nullo modo possint. At ille in recipiendis illu¬
stribus nihil spectauit aliud nisi utilitatem. Nec dissimu¬
lauit homo ingeniosus quid ex eo commodi speraret. Ait
enim quid faciat potentem apud exteros futurum ꝑ grãm
principum quos sibi hospitu et amicieiae iuire constrinxerit

Expanded text:
dem modo rursus erravit, quo tum, cum idoneis esse diceret dem modo rursus erravit, quo tum, cum idoneis esse diceret largiendum. Non enim justi et sapientis viri domus illustribus debet patere, sed humilibus et abjectis. Nam illustres illi ac potentes nulla re possunt indigere; quos opulentia sua et munit, et honorat. Nihil autem a viro justo faciendum est, nisi quod sit beneficium. Beneficium autem si refertur, interit, atque finitur; nec enim possumus id habere integrum, cujus pretium nobis persolutum est. In his itaque beneficiis justitiae ratio versatur, quae salva et incorrupta permanserint: permanent autem non aliter, quam si praestentur hominibus iis, qui prodesse nullo modo possunt. At ille in recipiendis illustribus nihil spectavit aliud, nisi utilitatem; nec dissimulavit homo ingeniosus, quid ex eo commodi speraret. Ait enim, qui id faciat, potentem apud exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et amicitiae jure constrinxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
quod facit non alteri sed sibi prestat. et tamen eo redit ut
quod quisq praestiterit nihil ab eo commodi spectans uere
sibi praestet: qr mercedem capiet a deo. Idem deus praecepit
ut siquando eoenam parauerimus. in conuictum eos adhi¬
beamus ꝗ reuocare non possint et uicem reddere ut omĩs
actus uitae nostrae non careat misericordiae munere. nec
tñ quisꝗͣ interdictum sibi putet aut communionem cum
amicis. aut caritatem cum proximis. sed notum nobis fec̃
quod sit uerum et iustum opus. Ita nos oportet cum ꝓxi¬
mis uiuere dum modo sciamus illud ad hominem. hoc ad
deum ꝑtinere. Praecipua igitur uirtus hospitalitas. quod
pħi quoq aiuint. sed eam detorquent a uera iustitia et ad
commodum rapiunt. Recte inquit cicero a theophrasto ẽ
laudata hospitalitas. Est enim ut mihi quidem uidetur
ualde deoꝵ patere domos uiroꝵ illustrium hospitibus. Fo¬

Expanded text:
quod facit, non alteri, sed sibi praestat; et tamen res eodem redit; ut quod facit, non alteri, sed sibi praestat; et tamen res eodem redit; ut quod alteri quisque praestiterit, nihil ab eo commodi sperans, vere sibi praestet, quia mercedem capiet a Deo. Idem Deus praecepit, ut si quando coenam paraverimus, eos in convictum adhibeamus, qui revocare non possint et vicem reddere; ut omnis actus vitae nostrae non careat misericordiae munere. Nec tamen quisquam interdictum sibi putet, aut communione cum amicis, aut charitate cum proximis. Sed notum nobis Deus fecit, quod sit verum et justum opus, ita nos oportet cum proximis vivere, dummodo sciamus illud ad hominem, hoc ad Deum pertinere. Praecipua igitur virtus est hospitalitas; quod philosophi quoque aiunt: sed eam detorquent a vera justitia, et ad commodum rapiunt. « Recte, inquit Cicero, a Theophrasto est laudata hospitalitas. Est enim ut mihi quidem videtur valde decorum, patere domos hominum illustrium hospitibus illustribus. » Eo
Abbreviated transcription (Latin):
tia enim nulla est ubicunq necessitas non est. Perit ergo
quicquid gratiae causa tribuitur non indigentibus. aut
cum foenore redit. et beneficentia non erit. Quod etsi gra¬
tum est us quibus datur. iustum tñ non ẽ. quia si non fiat.
nibil mali sequitur. Unum igitur certum et uerum libera¬
litats officium est. egentes atq inutiles alere. haec est illa
ꝑfecta iustitia quae custodit humanam de qua phi loquũt᷑
societatem. hic diuitiaꝵ maximus ac uerissimus fructus ẽ.
non un opibus ad propriam unius uoluptatem. sed ad mul¬
toꝵ salutem non ad praesentem suum fructum sed ad iusti
tiam. quae sola non interit.Tenendum est igitur omni mͦ
ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino.
huius enim operis et officu merces a deo est expetenda solo
nam si ab homine expectes.iam non humanitatis erit illa
sed beneficii foeneratio. Nec põt uideri bene meruisse. qui

Expanded text:
tia enim nulla est ubicumque necessitas non est. perit ergo tia enim nulla est ubicumque necessitas non est. perit ergo quidquid gratiae causa tribuitur non indigentibus aut cum faenore redit, et beneficentia non erit. quod etsi gratum est iis quibus datur, iustum tamen non est, quia si non fiat, nihil mali sequitur. unum igitur certum et aerum liberalitatis officium est egentes atque inutiles alere. Haec est illa perfecta iustitia quae custodit humanam de qua philosophi locuntur societatem, hic diuitiarum maximus ac uerissimus fructus est, non uti opibus ad propriam unius uoluptatem, sed ad multorum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad iustitiam, quae sola non interit. Tenendum est igitur omni modo, ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino. Hujus enim operis et officii merces a Deo est expectanda solo: nam si ab homine expectes, jam non humanitas erit illa, sed beneficii foeneratio; nec potest videri bene meruisse, qui
Abbreviated transcription (Latin):
paucoꝵq dieꝵ fabulas assequantur. sic quoridie leuissi¬
moꝵ hominum patrimonia in res superuacuaepnodigunt᷑.
N um ergo illi Papientius. qui utiliora et duiturnioraciuibus
sius exhibent munera. hi scilicet qui publicis oꝑibus exetru¬
ctis memoriam nomini suo quaerunt: Ne isti quidem rectebo¬
na sua in terra sepelliunt. quia nec memoria quicꝗͣ mortius
confert. nec opera eor sempiterna sunt. Siquidem aut uno
tremore discipantur terrae et corruunt. aut fortuito consumũ¬
tur incendio. aut hostili aliquo impetu diruuntur. aut certe
uetustata ipsa dissoluta labuntur. Nihil est enim ut ait
orator opere et manu factum. quod non conficiat et con¬
sumat uetustas. At haec iustitia et lenitas florescit quoti¬
die magis. Illi ergo melius qui tribulibus suis aut clien¬
tibus largiuntur. Aliquid enim praestant hominibus et
prosunt. Sed non est illa uera et iusta largitio. Beneficen¬

Expanded text:
paucorumque dierum fabulas assequuntur. Sic quotidie levissipaucorumque dierum fabulas assequuntur. Sic quotidie levissimorum hominum patrimonia in res supervacuas prodiguntur. Num ergo illi sapientius, qui utiliora et diuturniora civibus suis exhibent munera? ii scilicet, qui publicis operibus extructis, memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte bona sua in terra sepeliunt; quia nec memoria quidquam mortuis confert, nec opera eorum sempiterna sunt: sitremore terrae dissipantur et corruunt aut fortuito consumuntur incendio aut hostili aliquo impetu diruuntur aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, opere et manu factum quod non conficiat et consumat uetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim praestant hominibus et prosunt — sed non est illa uera et iusta largitio. beneficen
Abbreviated transcription (Latin):
cauent incidunt. ut quicquid largiuintur. aut pereat omni¬
no. aut ad tempus breuissimum prosit. Nam qui exiguã
stipem miseris negãt. qui conseruare humanitatem sine dã¬
no suo uolunt. patrimonia sua effundunt ut aut peritura
et fragilia sibi comparent. aut certe macimis suis damnis
nihil consequantur. Quid enim dicendum est dehis. ꝗ po¬
pulan leuitate ducti. uel magnis urbibus suffecturas opes
exhibendis muneribus impendunt. nisi eos dementes ac
furiosos: qui praestent id ppło. quod et ipsi perdant. et ne¬
mo eoꝵ quibus praestatur accipiat: Itaq ut est omnis uo¬
luptas caduca et breuis. oculoꝵ maxime et aurium aut
obliuiscuntur homines. et alteris damna pro ingratis hẽnt.
aut enam offenduntur. si non est libidini uulgi satisfactũ
ut etiam homines stultissimi malum sibi malo comparaue¬
rint. ut si adeo placuerint. nihil amplius ꝗͣ inanẽ furorẽ

Expanded text:
cavent, incidunt, ut quidquid largiuntur, aut pereat omnicavent, incidunt, ut quidquid largiuntur, aut pereat omnino, aut ad tempus brevissimum prosit. Nam qui exiguam stipem miseris negant, qui conservare humanitatem sine damno suo volunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi comparent, aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. Quid enim dicendum est de iis, qui populari levitate ducti, vel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus impendunt? nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo, quod et ipsi perdant, et nemo eorum, quibus praestatur, accipiat. Itaque ut est omnis voluptas caduca et brevis, oculorum maxime et aurium, aut obliviscuntur homines, et alterius damna pro ingratis habent; aut etiam offenduntur, si non est libidini vulgi satisfactum: ut etiam homines stultissimi malum sibi malo comparaverint; aut si adeo placuerunt, nihil amplius, quam inanem favorem
Abbreviated transcription (Latin):
humanitas si homines recte dici uelimus. Id autem ipsum
ultimae necessitati si uirtus mercedem non exigit. si propter se
ut dicitis expetenda ẽ. Ergo iustitiam matrem principem que
uirtutum suo precio. non tuo commodo aestima ei potissimum
tribue a quo nihil speres. Quid personas eligis: quid mẽbra
inspicis: pro homine tibi habendus ẽ quisquis ideo precatur
qr te hominem putet. Abuce umbras illas imaginesq iustiuae
atq iplam ueram et expressam tene. Largire caecis debilibus
claudis. destitutis. quibus nisi largiare moriendum ẽ. Inu¬
tiles sunt hominibus. sed utiles deo. qui eos retnet in uita
qui spiritu donat. qui luce dignatur. foue ꝗͣtum in te est.
et animas hominum ne extinguantur humanitate sustẽta
Qui succurere perituro põt. si non succurrerit. occidit. Uerũ
isti qr neq naturam retinent. neq praemium in eo quod sit
sciunt. dum perdere timent. perdunt. et in id quod maxime

Expanded text:
humanitas, si homines recte dici uelimus. id autem ipsumhumanitas, si homines recte dici uelimus. id autem ipsumultimae necessitati. Si virtus mercedem non exigit, si propter se ut dicis, expetenda est; ergo justitiam matrem principemque virtutum suo pretio, non tuo commodo aestima. Ei potissimum tribue, a quo nihil speres. Quid personas eligis? quid membra inspicis? Pro homine tibi habendus est, quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. Abjice umbras illas imaginesque justitiae, atque ipsam veram et expressam tene. Largire caecis, debilibus, claudis, destitutis; quibus, nisi largiare, moriendum est. Inutiles sunt hominibus, sed utiles Deo, qui eos retinet in vita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. Fove, quantum in te est, et animas hominum, ne extinguantur, humanitate sustenta. Qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. Verum isti, quia neque naturam retinent, neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt; et in id, quod maxime
Abbreviated transcription (Latin):
summum nefas putandum ẽ. Nam qui se a praestando au¬
xilio remouet.etiam ab accipiendo remoueat necesse ẽ. quia
nullus oꝑa indigere se putat. qui alteri suam denegat. huic
uero qui se ipse dissociat ac secernit a corpore. non ritu hoĩs
sed feraꝵ more uiuendum ẽ. quod fieri si non põt retinendũ¬
ẽ igitur omnimodo uinculum societatis humana&e.quia homo
sine homine nullo modo põt uiuere. Retentio autem socie¬
tatis est communitas. idest auxilium praestare. ut possimus
accipere. Sin uero ut illi alii disputant. humanitatis ipsius
causa facta ẽ hominum congregatio. homo certe hominem de¬
bet agnoscere. Quod si fecerunt. illi rudes et adhuc feri hoĩes.
et fecerunt nondum constituta loquendi ratione. quid pute¬
mus hominibus expolitis sermone. reꝵq omnium commer¬
cio inter se copulatis eẽ faciendum. qui assuen hominibus
solitudinem ferre non possunt. Conseruanda est iguur

Expanded text:
summum nefas putandum est. nam qui se a praestando ausummum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more uiuendum est. quod si fieri non potest, retinendum igitur omni modo uinculum societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest uiuere. retentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. sin uero, ut illi alii disputant, humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet adgnoscere. quod si fecerunt illi rudes et adhuc fen homines et fecerunt nondum constituta loquendi ratione, quid putemus hominibus expolitis et sermonis rerumque omnium commercio inter se copulatis esse faciendum, qui adsueti hominibus solitudinem ferre non possunt? Conseruanda est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
per omnem terram uati sunt homines exterra tanꝗͣ ex draco¬
nis alicuius dentibus praeseminati ut poetae ferunt. sed unꝰ
homo a deo fictus ẽ ab eoq uno terra omnis humano genere
completa est. eadem scilicet ratione qua rursus post diluuiũ
quod certe negare non possunt. Nulla igitur in principio fi¬
cta ẽ eiusmodi congregatio. nec unꝗͣ fuisse homines in terra ꝗ
praeter infantiam non loquerentur intelliget cui ratio non deest.
F ingamus tñ illa uera eẽ quae ociosi et inepti senes fabulantur.
ut eos potissimum sensibus et suis rationibus refellamꝰ Si
hac decausa sunt homines congregati ut mutius auxilus ĩ¬
becillitatem suam tuerentur. succurrendum igitur homini ꝗ
egeat auxilio. Cum enim praesidii cã homines societatem cũ
hominibus inierint. et sanxerint foedus illud inter homines
a principio sui ortus tutum aut uiolare. aut non conseruare

Expanded text:
per omnem terram nati sunt homines e terra, tanquam ex dracoper omnem terram nati sunt homines e terra, tanquam ex draconis alicujus dentibus proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo fictus est, ab eoque uno omnis terra humano genere completa est, eadem scilicet ratione, qua rursus post diluvium: quod certe negare non possunt. Nulla igitur in principio facta est ejusmodi congregatio; nec unquam fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen illa vera esse, quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. Si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis imbecillitatem suam tuerentur; succurrendum est igitur homini, qui egeat auxilio. Cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint, foedus illud inter homines a pri
Abbreviated transcription (Latin):
liari: Non sint ipsi homines si putent. Nemo enim põt
eiusmodi ꝑiculis non eẽ subiectus. Immo uero et homĩs.
et fortis uiri eẽ dicent. seruare periturum. Si ergo in eiꝰ¬
modi casibus qui ꝑiculum uit& homini afferunt succur¬
re humanitatis eẽ concedunt. quid causae ẽ cur si homo
esuriat sitiat. algeat. succurrendum ẽẽ non putent: Quae
cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis et unã
eandemq humanitatem desiderent. iñ illa discernunt. qr
non re ipsa uera sed utilitate praesenti omnia metiuntur.
Illos enim quos ꝑiculo subripiunt. sperant sibi gratiam re¬
laturos. Egentes autem quia non sperant. perire arbitran¬
tur quicquid huiusmodi hominibus impertiant. Hinc est
illa plaut detestanda sententia. Male meretur qui men¬
dico dat quod edat. nam et illud quod dat perit et illi ꝓ¬
ducit uitam ad miseriam. At enim poeta fortasse pro ꝑso¬

Expanded text:
liari. non sint ipsi homines, si putent — nemo enim potest liari. non sint ipsi homines, si putent — nemo enim potest eiusmodi periculis non esse subiectus —, immo uero et hominis et fortis uiri esse dicent seruare periturum. si ergo in eiusmodi casibus, quia periculum uitae homini adferunt, succurrere humanitatis esse concedunt, quid causae est cur, si homo esuriat sitiat algeat, succurrendum esse non putent? quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis et unam eandemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa uera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. illos enim quos periculo subripiunt sperant sibi gratiam relaturos, egentes autem quia non sperant, perire arbitrantur quidquid eiusmodi hominibus inpertiant. hinc est illa Plauti detestanda sententia: male meretur qui mendico dat quod edat: nam et illut quod dat perit et illi producit uitam ad miseriam. at enim poeta fortasse pro
Abbreviated transcription (Latin):
dende orginem atq causam non unam intulerunt. sed
conseruare humanitatem quid aluid ẽ ꝗͣ diligere hoĩem
quia nemo sit. et idem quod nos sumus. Discordia igitur
ac discensio non ẽ scđm hominis rationem. Uerumq illud¬
ẽ ciceronis quod ait hominem naturae obedientem homĩ
nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam
ẽ. prodẽe igitur homini scđm naturam sit necesse ẽ. quod
qui non facit hominis se appellatione despoliat. qr huma¬
nitatis officium ẽ necessitati hominis ac ꝑiculo subuenire.
Quaero igitur ab iis ꝗ flecti ac misereri non putant eẽ sapi¬
entis. si homo ab aliqua bestia comprehensus. auxciliũ sibi
armati hominis imploret. utrum ne succurrendum putẽt
an minime. Non sunt tam imprudentes ut negent fieri
oportere. quod flagitat. quod exposcit humanitas. Itẽ
si aliquis circunueniatur igni riuna opprimatur. merga¬
tur mari. flumine rapiatur nũ putent hoĩs eẽ non auxi¬

Expanded text:
dendae originem atque causam non unam intulerunt: seddendae originem atque causam non unam intulerunt: sedconservare humanitatem, quid aliud est, quam diligere hominem, quia homo sit, et idem quod nos sumus? Discordia igitur atque dissensio non est secundum hominis rationem. Verumque est illud Ciceronis, quod ait, hominem naturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quaero igitur ab iis, qui flecti ac misereri non putant esse sapientis: si homo ab aliqua bestia comprehensus, auxilium sibi armati hominis imploret, utrumne succurrendum putent, an minime? Non sunt tam impudentes, ut negent fieri oposi aliquis circumueniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse non auxi
Abbreviated transcription (Latin):
qui contra ius humanitatis. et fas omne spoliant. eruciãt
occidunt. exterminant. Ob hanc necessitudinem germani¬
tats docet nos deus malum nunꝗͣ facere. semper bonum
Id autem ipsum benefacere quid sit. idem ipse praescribit.
praestare auxilium depressis et laborantibus. impertiri
uictum non habentibus. Deus enim qm̃ pius ẽ animal
nos uoluit eẽ sociale. Itaq in alus hominibus nos ipsos
cogitare debemus. non meremur in periculo liberari si
non succurrimus. non meremur auxilium si negamus.
Ad hanc partem phoꝵ nulla praecepta sunt. quippe qui
falsae uirtutis specie capti. misericordiam de homine su¬
stulerunt. et dum uolunt sanare uitia auxerunt. et cũ
idem plerunq fateantur. societatis humanae cõmunionẽ
eẽ retinendam. ab ea plane se ipsos inhumanae suae uir¬
tutis rigore dissotant. Conuincendus ergo enam error hic¬
illoꝵ ẽ. qui nihil cuiꝗͣ impertiendum putant. Urbis cõ¬

Expanded text:
qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, qui contra jus humanitatis et fas omne spoliant, cruciant, occidunt, exterminant. Ob hanc necessitudinem germanitatis docet nos Deus, malum nunquam facere, semper bonum. Id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus; impertiri victum non habentibus. Deus enim, quoniam pius est, animal nos voluit esse sociale. Itaque in aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. Non meremur in periculo liberari si non succurrimus: non meremur auxilium, si negamus. Ad hanc partem Philosophorum nulla praecepta sunt; quippe qui falsae virtutis specie capti, misericordiam de homine sustulerunt, et dum volunt sanare, vitiaverunt. Et cum iidem plerumque fateantur, societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane seipsos inhumanae suae virtutis rigore dissociant. Convincendus ergo etiam hic error illorum est, qui nihil cuiquam impertiendum putant. Urbis con
Abbreviated transcription (Latin):
usae dispares sunt res eadem ẽ. Potuit igitur utrunq qr
non repugnat. Sed tñ urrunq nullo modo uetum ẽ. qa non¬
et prestet auxilium. Summum igitur inter se hominum iũ¬
culum ẽ humanitas. quod qui disruꝑit. nefarius et parrici¬
da exxistimandus ẽ. Nam si ab uno homine quem deus fin¬
xit. omnes oriuntur. certe consanguinei sumus. et ideo ma¬
ximum scelus putandum ẽ odisse hominem uel nocentem.
Propterea deus praecepit inimicicias per nos nunꝗͣ faciẽdas.
semꝑ eẽ tollendas. scilicet ut eos qui sunt nobis inimici ne¬
cessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno deo in¬
spirati omnes et animati sumus. quid aliud ꝗͣ fratres su¬
mus. et quidem coniunctiores quod animis ꝗͣ qui corpori¬
bus. Itaq non errat lucretius cum dicit. Deniq caelesti su¬
mus omnes semine oruindi. Omnibus ille idem pater est.
rgo pro belius inanibus sunt habendi qui homini nocent.

Expanded text:
usae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia usae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non repugnat: sed tamen utrumque nullo modo verum est; quia nonet praestet auxilium. Summum igitur inter se hominum vinculum est humanitas: quod qui disrupit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecepit inimicitias per nos nunquam faciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud quam fratres sumus? Et quidem conjunctiores, quod animis, quam quod corporibus. Itaque non errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent,
Abbreviated transcription (Latin):
bestiaꝵ non pugnando. sed obiectis aggeribus arcerent. o
ingenia hominibus indigna. quae has ineptias protulerunt.
miseros atq miserabiles qui stultitiam suam litteris memo¬
riaeq mandauerint. qui cum uiderent muns quoq anima¬
libus ingenitam eẽ rationem uel conueniendi. uel inuicem
appetendi uel periculi fugiendi. uel cubilia sibi et latibula
parandi homines autem ipsos excistimauerint. non tusi erẽ
plis admoneri ac discere potuisse. quid metuere. quid caue¬
re quid facere deberent. aut nunqͣ conuenturos inter se
fuisse. nec loquendi rationem reꝑturos nisi eos bestie come¬
dissent. Hec alus delira uisa sunt ut fuerunt. dixerunt&
non feraꝵ laniatus causam fuisse eoeundi sed ipsam porius
humanitatem. Itaq inter se congregatos. quod natura bo¬
minum solitudinis fugiens. et communionis ac soci etatis ap¬
petens eẽt non magna inter eos disceptatio est. Si quidem ca¬

Expanded text:
bestiarum non pugnando, sed obiectis aggeribus arcerent. o bestiarum non pugnando, sed obiectis aggeribus arcerent. o ingenia hominibus indigna, quae has ineptias protulerunt, miseros atque miserabiles, qui stultitiam suam litteris memoriaeque mandauerint ! qui cum uiderent mutis quoque animalibus ingenitam esse rationem uel conueniendi uel inuicem adpetendi uel periculi fugiendi uel mali cauendi uel cubilia sibi et latibula parandi, homiplis admoneri ac discere potuisse, quid metuere, quid cavere, quid facere deberent; aut nunquam conventuros inter se fuisse, nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. Haec aliis delira visa sunt ut fuerunt dixeruntque, non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem: itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos disceptatio est. Siquidem ca
Abbreviated transcription (Latin):
nis muneribus ꝑfruamur: quae bona ut habeamus scelera¬
te impieq uiuendum ẽ. quia uirtutem idest iustitiam pau
alii eos homines qui sint ex terra primitus nati cum ꝑ siluas
et campos erraticam degerent uitam. nec ullo inter se sermo¬
nis aut uris uinculo cohaererent sed frondes et herbam pro
cubilibus. speluncas et antra pro domibus haberent. bestus &
fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos
qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant
ad monitos periculi sui ad alios homines decucurrisse. prae¬
sidium implorasse. et primo nutibus uoluntatem suam signi¬
ficasse. deinde sermonis inina tentasse. ac singulis quibuso
rebus nomina imprimendo paulatim loquendi ꝑfecisse ratio-¬
nem. Cum autem multitudinem ipsam uiderent contra be-¬
stias eẽ tutam oppida etiam coepisse munire. ut uel quietẽ
noctis tutam sibi facerent. uel ut incursiones atq impetus

Expanded text:
nis muneribus perfruamur? Quae bona ut habeamus, sceleranis muneribus perfruamur? Quae bona ut habeamus, scelerate impieque vivendum est; quia virtutem, id est, justitiam paualii eos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos periculi sui ad alios homines decucurrisse, praesidium inplorasse et primo nutibus uoluntatem suam significasse, deinde sermonis initia temptasse ac singulis quibusque rebus nomina inprimendo paulatim loquendi perfecisse rationem. cum autem multitudinem ipsam uiderent contra bestias esse tutandam, oppida etiam coepisse munire, ut uel quietem noctis tutam sibi facerent uel ut incursiones atque impetus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quod sibi aliquid gratuletur. si has inanes uirtutes adeptꝰ
est. quia non tantum miser qui bonis praesentibus careat. s
etiam stultus sit necesse ẽ. qui labores in uita sua maxximos
suscipiat in cassum. Nam dempta spe immortalitatis quam
deus pollicetur in sua religione uersantibus. cuius assequẽ¬
dȩ gratia uirtus appetenda ẽ. et quicquid maloꝵ acciderit
ꝑferendum maꝯcima erit profecto uanitas obsequi uelle uir¬
tutibus. quae frustra homini calamitates afferunt et labores
Nam uirtus ẽ egestatem. exilium. dolorem mortem quae ti¬
mentur a caeteris. pati fortiter ac subire. Quid tandem in
se boni habet cur eam propter se ipsam phi dicant eorpeten¬
dam: Nimirum superuacus et inanibus poenis delectant᷑
quibus licet agere tranquille. Si enim mortales sunt aiaẽ
si uirtus dissoluto corpore nihil futura est. quid fugimus at¬
tributa nobis bona. quasi aut ingran. aut indigni qui diui¬

Expanded text:
est quod sibi aliquis gratuletur, si has inanes uirtutes adeptus est quod sibi aliquis gratuletur, si has inanes uirtutes adeptus est, quia non tantum miser, qui bonis praesentibus careat, sed etiam stultus sit necesse est, qui labores in uita sua maximos suscipiat in cassum. nam adempta spe immortalitatis quam deus pollicetur in sua religione uersantibus, cuius adsequendae gratia uirtus adpetenda est et quidquid malorum acciderit perferendum, maxima erit profecto uanitas obsequi uelle uirtuNam si virtus est, egestatem, exilium, dolorem, mortem, quae timentur a caeteris, pati fortiter ac subire; quid tandem in se boni habet, cur eam propter seipsam philosophi dicant expetendam? Nimirum supervacuis et inanibus poenis delectantur, quibus licet agere tranquille. Si enim mortales sunt animae, si virtus dissoluto corpore nihil futura est, quid fugimus attributa nobis bona, quasi aut ingrati, aut indigni qui divi
Abbreviated transcription (Latin):
ant nihil sapiant. omnis doctrina et uirtus eoꝵ sine ca¬
pite est. quia deum nesciunt. ꝗ est uirtutis ac doctrinae caput.
quem qui non agnoscit. licet uideat caecus ẽ. licet audiat
surdus. licet loquatur elinguis ẽ. Cum uero conditorem reꝵ
parentemq cognouerit. tunc et uidebit. et audiet et loquet᷑.
Habere enim caput eoepit. in quo sunt sensus omnes collocati
hoc ẽ oculi et aures. et lingua. Nam profecto is uidet ꝗ ueri¬
tatem in qua deus est uel deum in quo ueritas est. oculis cor¬
dis aspexcerit. is audit qui diuinas uoces ac praecepta uita¬
lia pectori suo affigit. is loquitur. qui caelestia disserens. uir¬
tutem ac maiestatem dei singularis enarrat. Quare non ẽ
dubium quin impius sit quisquis deum non agnouerit. õs¬
q uirtutes quas habere aut tenere se putat. in illa mortife¬
ra uia reperiuntur. quae est tota tenebrae. Quapropter niħ

Expanded text:
ant, nihil sapiant. omnis doctrina et uirtus eorum sine caant, nihil sapiant. omnis doctrina et uirtus eorum sine capite est, quia deum nesciunt, qui est uirtutis ac doctrinae caput. quem qui non adgnoscit, licet uideat, caecus est, licet audiat, surdus, licet loquatur, elinguis est. cum uero conditorem rerum parentemque cognouerit, tunc et uidebit et audiet et loquetur. habere enim caput coepit, in quo sunt sensus omnes conlocati hoc est oculi et aures et lingua. nam profecto is uidet qui ueritatem, in qua deus est, uel deum, in quo ueritas est, oculis cordis aspexerit, is audit qui diuinas uoces ac praecepta uitalia pectori suo adfigit, is loquitur qui caelestia disserens uirtutem ac maiestatem dei singularis enarrat. quare non est dubium quin impius sit quisquis deum non adgnouerit, omnesque uirtutes eius, quas habere aut tenere se putat., in illa mortifera uia reperiuntur, quae est tota tenebrarum. quapropter nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ut frustra in his assequendis laborauerit. Omnis enim iusti¬
tia eius similis erit humano corpori caput non habenti. in
quo tametsi membra omnia et locis sus constent. et figura
et habitudine. tñ qm̃ deest id quod est omnium principale
et uita et omni sensu caret. Itaq membra illa formam tã¬
tum modo membroꝵ habent. usum non habent. tam scilicet
ꝗͣ caput sine corpore cui similis ẽ. Qui cum deum non igno¬
ret iuuit in iuste. Id enim solum habet quod est summum
sed frustra qm̃ uirturbus tanꝗͣ membris eget. Itaq ut fit ui¬
tñ summa omnis in capite est. Quod ꝗͣuis constare non pos¬
sit sine omnibus sine quibusdam tamen põt. et erit quidẽ
animal uitiosum ac debile. sed tñ uiuet. sicut is ꝗ et deum
nouit. et in aliqua re peccat. Dat enim ueniam peccatis ds
Itaq sine membris aliquibus uiui põt. sine capite nullo modo
Nec res efficit ut pħi eniam si natura sint boni iñ rubil sei¬

Expanded text:
ut frustra in iis adsequendis laborauerit. omnis enim iustiut frustra in iis adsequendis laborauerit. omnis enim iustitia eius similis erit humano corpori caput non habenti: in quo tametsi membra omnia et locis suis constent et figura et habitudine, tamen quoniam deest id quod est omnium principale, et uita et omni sensu caret. itaque membra illa formam tantummodo membrorum habent, usum non habent, tam scilicet quam caput sine corpore. cui similis est qui cum deum non ignoret, uiuit iniuste: id enim solum habet quod est summum, sed frustra, quoniam uirtutibus tamquam membris eget. itaque ut sit uitamen summa omnis in capite est, quod quamuis constare non possit sine omnibus, sine quibusdam tamen potest. et erit quidem animal uitiosum ac debile, sed tamen uiuet, sicut is qui et deum nouit et in aliqua re peccat; dat enim ueniam peccatis deus. itaque sine membris aliquibus uiui potest, sine capite nullo modo. haec res efficit ut philosophi etiamsi natura sint boni, tamen nihil sci
Abbreviated transcription (Latin):
si contra leges suas nihil faciant. quod etiam timori ascribi
põt. si praesentium poenaꝵ metu sceleribus abstineant. Sed
concedamus sane ut id natura. uel ut ait ph̃s sua sponte faci¬
ant quod legibus facere coguntur. Num idcirco iusti erunt
quia parent institutis hominum qui ipsi aut errare. aut in¬
iusti eẽ potuerunt sicut illi duodecim tabulaꝵ conditores q
publicae utilitati pro conditione tempoꝵ seruierunt: Aliud
ẽ iginur ciuile ius quod pro moribus ubiq uariatur. aliud⁊
uera est iustitia. quam uniformem ac simplicem proposuit oib¬
deus quem qui ignorat. et ipsam iustitiam ignoret necesse ẽ.
Sed putemus fieri posse ut aliquis naturali et ingenito bono⁊
ueras uirtutes capiat. qualem fuisse thimonem athenis accepi¬
mus. qui et egentibus stipem dedit. et pauperes inuitauit. &¬
nudos induit. tamen cum illud unum quod est maximum
deest agnitio dei. iam bona illa superuacua sunt. et inania

Expanded text:
si contra leges suas nihil faciant; quod etiam timori adscribi si contra leges suas nihil faciant; quod etiam timori adscribi potest, si praesentium poenarum metu sceleribus abstineant. Sed concedamus sane, ut id natura, vel ut ait philosophus sua sponte faciant, quod legibus facere coguntur. Num idcirco justi erunt, quia parent institutis hominum, qui et ipsi aut errare, aut injusti esse potuerunt! Sicut illi duodecim Tabularum conditores, qui certe publicae utilitati pro conditione temporum servierunt. Aliud est igitur civile jus, quod pro moribus ubique variatur: aliud est vera justitia, quam uniformem ac simplicem proposuit odeus: quem qui ignorat, et ipsam iustitiam ignoret necesse est. sed putemus fieri posse ut aliquis naturali et ingenito bono ueras uirtutes capiat, qualem fuisse Cimonem Athenis accepimus, qui et egentibus stipem dedit et pauperes inuitauit et nudos induit, tamen cum illud unum quod est maximum deest, agnitio dei, iam bona illa omnia superuacua sunt et inania,
Abbreviated transcription (Latin):
lere. Non põt enim rationem hominis obtinere.qui parentẽ
animae suae deum nescit. quod est summum nefas. Quae i¬
gnoratio facit ut dus alienis seruiat. quo nihil sceleratiũs
committi põt. Hinc iam procluus ẽ ad malitiam gradus ꝑ
ignorantiam ueri ac singularis boni. quia deus. quem nosse
refugit. fons ẽ iose bonitatis. vel si uistitiam sequi uolet dei
diuini tñ uiris ignarus. gentis suae leges tanꝗͣ uerum ius
complectitur. quas non utiq iustitia sed unlitas repperit.⁊
Cur enim ꝑ omnes połos diuersa et uaria uira sunt condita
nisi quod unaquaeq gens id sibi sanxit quod putauit rebꝰ
sus utile : Quantum autem a iustina recedat utilitas. ppls
ipse.r. docet. qui ꝑ feciales bella indicendo. et legitime iniu¬
rias faciendo. semꝑq aliena capiendo atq rapiendo. possessio¬
nem sibi totius orbis comparauit. Uerum hi iustos se putãt

Expanded text:
lere. Non potest enim rationem hominis obtinere, qui parentem lere. Non potest enim rationem hominis obtinere, qui parentem animae suae Deum nescit; quod est summum nefas. Quae ignoratio facit, ut diis alienis serviat, quo nihil sceleratius committi potest. Hinc jam proclivis est ad malitiam gradus per ignorantiam veri ac singularis boni; quia Deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis. Vel si justitiam sequi volet Dei, divini tamen juris ignarus, gentis suae leges tanquam verum jus amplectitur; quas non utique justitia, sed utilitas reperit. Cur enim per omnes populos diversa et varia jura sunt condita, nisi quod unaquaeque gens id sibi sanxit, quod putavit rebus suis utile? Quantum autem a justitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, qui per Feciales bella indicendo, et legitime injurias faciendo, semper aliena cupiendo, atque rapiendo, et possessionem sibi totius orbis comparavit. Verum hi justos se putant,