comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndoq scit᷑is posteris ꝓpt̾ qͦs ista conscͥpta fẽ
Et uocauit dñs d̾s adam: & dix̃ illi. Ubi ese
Increpantis uox ẽ. ñ ignorantis. Et hoc sa
nã. ita uir pͥor int̾rogat᷑. Preceptũ enĩ a dño
ꝑ uirũ usq ad feminã: peccatũ aũ a da
bolo ꝑ feminã usq ad uirũ. Hȩc misticᷤ
significationibꝰ plena ft̃. ñ id agentibus
in qͥb facta sc̃: s de his id agente poten¬
tissima sapĩa dei. Non aũ nc̃ significata
reserdmus: s gesta defendimꝰ. Respondn
gͦ adam. Nocẽ tuã audiui in paradisos
timui qr midus sũ. ⁊ absꝯdi me. Satis ꝓ¬
babile ẽ solere ꝑ creat᷑am tali actioni con¬
gruã in forma humana pͥmis illis hõib
tatẽ suã. eoꝵ intentionẽ in suꝑna sustolles
nͥ post peccatũ pudendũ in mbris motũ
penali m̃broꝵ lege sensissent. Sic gͦ affe¬
cti ft̃. ut solent affici hoies sub ocłis hõiũ
& talis affectio de petcati pena erat. eũ late¬

Expanded text:
 scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sannam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a bolo per feminam usque ad virum. Haec mysticis significationibus plena sunt, non id agentibus in quibus facta sunt, sed de his id agente potentissima sapientia Dei. Non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. 46. Respondit ergo Adam: Vocem tuam audivi in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Satis babile est solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus tem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum late
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾ẽt inuicẽ dñamini. Posst̃ itaq ꝯiuges
ꝑ caritatẽ seriure inuicẽ: s mulierẽ nõ
ꝑmittit apłs dñari in uirũ. Hoc enim
uiro potiꝰ di sententia detulit. & maritũ
hr̃̾e dñm : meruit mulieris ñ nat᷑a seo
culpa. Qd̃ tñ nͥ seruet᷑ depͣuabit᷑ amplꝰ
nat᷑a. ⁊ augebit᷑ culpa. Dix̃ cͦ & ad uirũ eiꝰ.
Quia audisti uocẽ mulieris tue. ⁊ edisti de
ligno de qͦ p̃ceꝑam tͥ de eo solo ñ edere:
maledicta t̾ra in oꝑib tuis. In tristiciis
edes illã om̃s dies uite tuȩ. spinas. ⁊ tri
ciei tue edes panẽ tuũ. donec ꝯu̾taris in t̾ra
t̾ra labores humam gem̾s qͥs ignorat:⁊ q ñ
eẽnt si felicitas q̃ erat in ꝑadiso ten̾et᷑: Non

Expanded text:
ini. possunt itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa. Dixit ergo et ad uocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas et tribciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram, terra labores humani generis quis ignorat, et quia non essent si felicitas quae in paradiso fuerat ten
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fit ꝑ creat᷑am. siue in extasi sp̃s corꝑalib
imaginib siue ipsis sensibꝰ corꝑis aliqͣ sp̃e
p̃sentata. uł aduidendũ. uł ad audiendũ
sic̃ in angłis suis solet uideri d̾s uł sonare
ꝑ nubẽ. Nc̃ cñ qd̾ audiert̃ uocẽ dei ambu¬
lantisin ꝑadiso ad uesꝑam. ñ nͥ ꝑ creat᷑am

Expanded text:
qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creat
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq illa conturbatione ad folia ficulnea
głanda deseruerãt pudenda tȩxert̃. Nec ar¬
bitror eos cogitasse aliqͥd in illis foliis qd̾ talibꝰ
congruet ꝯtegi iam m̃bra prurientia. s occul¬
to instinctu ad hoc illa ꝯturbatione ꝯpul¬
si st̃: ut ętiã talis pene suȩ significatio a
nescientib fiẽt. q̃ peccatorẽ facta ꝯuinc̾et.
& doc̾ẽt scͥpta lectorẽ. Et audiert̃ uocẽ dñi dĩ
ambulantis in ꝑaradiso ad uesꝑam. Caqͥp¬
pe hora tales iã ꝯuen̾at uisitare qͥ defecerãt
aluce u̾itatis. Fortassis enĩ in aliis intͥnsecꝰ
uł effabilib uł ineffabilib modis d̾s cũ ilł
antea loq̃batur sic̃ ⁊̃ cũ angłis loqr̃ ipsa ĩ¬
cõmutabili ueritate illustrans m̃tes eoꝵ
ubiẽ intellectus nosse simul q̃cũq etiã
bat᷑ & si ñ tanta participatione diuine sa¬
pientie qͣntã capiunt angłi: tam̃ ꝓ huma¬
no modulo qͣntũlibet minus. s ipso gene̾¬
usitationis & locutionis. fortassis ȩtiã illo

Expanded text:
denique illa conturbatione ad folia ficulneaeglorianda deseruerant, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis quod talibus congrueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibuantea loquebatur, sicut etiam cum Angelis loquitur ipsa incommutabili veritate illustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiebatur, etsi non tanta participatione divinae sapientiae, quantam capiunt Angeli; tamen pro humano modulo, quantuuisitationis et locutionis; fortassis etiam illo
Abbreviated transcription (Latin):
et ad ꝓpͥetatẽ lit̾e. nͥ qr id qd̾ dictũ ẽ. & ad
udendũ ẽ quẽ admodũ ꝓͥe possit accipi.
Neq ꝙͣ ante peccatũ alit̾ factã fusse decet
credere mulierẽ: nͥ ut uir ei dñaret᷑.⁊ ad
eũ ipsa seruiendo conu̾̃t̾et᷑. S recte accipi
pot̾ hanc seruitutẽ significatã. q̃ cuiꝰdã
ꝯditionis ẽ potiꝰ qͣm dilectionis. ut ꝙ̃ ipsa
tał seruitꝰ. qͣ homines hominib pꝰea serui

Expanded text:
 id, quod dictum est: et ad uidendum est, quemadmodum proprie possit accipi. neque enim et ante peccatum aliter factam fuisse decet credere mulierem, nisi ut uir ei dominaretur et ad eum ipsa seruiendo conuerteretur. sed recte accipi potest hanc seruitutem significatam, quae cuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua hom
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ tantũ ne ex eo manducares. ab eo edisti:
Ime enĩ mors ꝯcepta ꝓpt̾ di sententiã qͥ sic
fuerat cõminat᷑. fec̃ adicti concupiscentialit̾
m̃bra ubi dicti st̃ aꝑti ocłi & secutũ ẽ qd̃
puderet. Et dix̃ adã. Mulier ꝙͣ. dedisti mecũ
hex mͥ dedit a ligno & edi. Nũqͥd dix̃ peccaui:
scͥpta ft̃. qr ⁊ ipse int̾rogationes nimirũ ad
morbo suꝑbie laborãt homines hodie. ñ nisi
inereatorẽ conantes referre siqͥd egerĩt ma
l. Mulier inqͥt ꝙͣ dedisti mec̃. id ẽ qͣm dedi¬
sti ut eẽt mec̃: hȩc mͥ dedit a ligno & edi.
Quasi adhoc data sit ut ñ ipsa potiꝰ obediret
uiro:⁊ ambo dõ. Et dix̃ dñs ds mulieri. Qd
hoc fecisti: Et dix̃ mulier. Serpens sedux̃
me. & manducaui. Nȩo ista confitet᷑ pec¬
catũ. s in alterũ refert impari sexu: pari

Expanded text:
 tantum ne ex eo manducares ab eo edisti? hinc enim mors concepta propter dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid onscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mani: Mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno et edi : quasi ad hoc data sit ut non ipsa potius obediret viro, et ambo Deo. Et dixit Dominus Deus mulieri: quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi . Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓpagari tũc cepit qñ hȩc m diabolũ ẽ
tanꝙͣ in serpentẽ ꝓlata sententia. Hȩc itaq
u̾ba qͦͣmꝰ figͣis expositis accipienda sint.: ⁊ in
ilł auob adu̾sus manicheos editis libris
de genesi qͣntũ potiumꝰ diseriumꝰ ⁊ siqͥd
diligentiꝰ & ꝯgruentiꝰ alias potuerimꝰ:
ãs adderit ut esficiamꝰ. Nẽ tñ m̃a intetio
stitias tuas & gemitũ tuũ. intͥsticiis pari¬

Expanded text:
tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra stitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis pari
Abbreviated transcription (Latin):
nec suaderi iã opꝰ erat uiro qñ illã eo cibo
peccati penã carnis ipsiꝰ morte ꝯceptã. ut
iã eẽt corpꝰ ñ aĩale tantũ qd̾ pot̾at si obedi¬
entiã ꝯseruarẽt in meliorẽ sp̃ualẽq habitũ
sine morte mutari. s iã corpꝰ mortis in qͦ sex
inm̃bris repugnaret legi m̃tis: Neq enĩ
clausis ocłis facti erãt: iin ꝑadiso deliciarũ
ut uenitũ lignũ ⁊̃ nescientes attingereñ.
palpantesq fructus ꝓhibitos ignorãdo¬
Ia adducta st̃ ad adam ut uõet qͥd ea uo¬
aet si ñ uuidebat: Et qͦmͦ ipsa mulier
ad u̾irũ adducta ẽ qñ facta ẽ ut de illa qͣũ
uidebat dret. hoc nc̃ os ex ossib mĩs & caro

Expanded text:
nec suaderi jam opus erat viro, quando illam eo cibo nec suaderi jam opus erat viro, quando illam eo cibo peccati poenam carnis ipsius morte conceptam; ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorandoia adducta sunt ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro
Abbreviated transcription (Latin):
mo d̾ret᷑ & memoria retinentibꝰ mandata
eiꝰ: addere ut faciãt ea. Multi enĩ retinent
re pecc̃o. uͥ obliuionis nulla ẽ excusatio
Nix̃ gͦ serpens mulieri. Non morte morim¬
de eo. adaꝑient᷑ uob ocłi. ⁊ eritis sic̃ dii cogni¬
centes bonũ & malũ. Qnͣdo his u̾bis crede
mulier a bona atq utili re. diuinitꝰ se fuiꝰ¬
se ꝓhibitos. nͥ iã ineẽt m̃ti amor ille ꝓpͥe po¬
testatis. ⁊ q̃dã de se suꝑba p̃sũptio. q̃ ꝑ illam
tẽptationẽ fuerat ꝯuincenda & humilianda
Deniq u̾bis ñ contenta serpentis ꝯfidauit ligñ
uiditq bonũ ad escã: ⁊ decoꝵ ad aspectũ.: ⁊ non
credens posse inde se mori. arbitror qd̃ pitaue¬
rit dm̃. alicuiꝰ significationis causa dixisse
si manducau̾itis morte moriemini. atq idõ
sũpsit de fructu eiꝰ & manducauit.: ⁊dedit ⁊̃
uiro suo secũ. fortassis &̃ cũ u̾bo suasorio. qd̃
scͥpt᷑a tacens intelligendũ reliqͥt. An forte

Expanded text:
 et memoria retinentibus mandata eius, addere: ut faciant ea. multi enim memoria rre peccato, ubi obliuionis nulla est excusatio. Dixit ergo serpens mulieri: non morte moriemde eo aperientur uobis oculi et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. quando his uerbis crederet mulier a bona atque utili re diuinitus se fuisse prohibitos, nisi iam inesset menti amor ille propriae potestatis et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et hDenique verbis non contenta serpentis consideravit lignum, viditque bonum ad escam, et decorum ad aspectum, et non credens posse inde se mori, arbitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse, Si manducaveritis, morte moriemini: atque ideo sumpsit de fructu ejus, et manducavit, et dedit etiam viro suo secum; fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura tacens intelligendum relinquit. An forte
Abbreviated transcription (Latin):
sua nat᷑a & uoluntate fecerat. s diabolꝰ de
illo & ꝑ illũ & in illo fu̾at oꝑatꝰ. qͥ iã ex pec¬
cato impietatis & suꝑbie suȩ igni destinatꝰ
fu̾at sẽpit̾no. Nc̃ gͦ qd̾ serpenti dr̃ ad eũ qͥ ꝑ¬

Expanded text:
sua natura et voluntate fecerat; sed diabolus de sua natura et voluntate fecerat; sed diabolus de illo et per illum et in illo fuerat operatus, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat sempiterno. Nunc ergo quod serpenti dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
& grã dĩ q̃ tꝑ̃r oportuno subuenit hominibꝰ
qͦs afflictos docuit ñ de se ipsis p̾sumere. Serpẽs
inqͥt sedux̃ me ⁊ manducaui. Qsi ciuꝰdã suasio
p̃cepto ai debuerit anteponi. Et dir dñs d̃s ser¬
penti. Quia fecisti hoc maledictꝰ tu ab om̃ibus
peccorib & ab om̃ib bestiis q̃ ft̃ suꝑ t̾rã. Suꝑ
pectus tuũ & uentrẽ tuũ ambulab̾: ⁊ t̾rã edes
om̃s dies uite tue. ⁊ immicicias ponã iit̾ te¬
seruabit capd. ⁊ tu seruab̾ eiꝰ calcaneũ. Cota
toris fides narrationisq ueritas: nͥ ne illã di¬
dã fuisse dubitemꝰ. Qd̃ enĩ positũ ẽ ⁊ dix̃ dñs
ds̃ serpenti. u̾ba sola scͥbentis ft̃. ⁊ ħ exigen¬
Iam cȩt̾a u̾ba dłi st̃. q̃ lib̾o lectoris intellectu
relinqͤnt᷑ utrũ ꝓpͥe an figͣate accipi debeat̃.
sic̃ inexordio uoluminis hꝰ nr̃i p̾lociti su¬
mꝰ. ꝓinde qd̾ serpens cur hoc fecerit. non ẽ
int̾rogatꝰ: pot̾ uideri qd̾ ñ ipse utiq id in

Expanded text:
a tempore opportuno subvenit hominibus, quos afflictos docuit non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tteservabit caput, et tu servabis ejus calcaneum . Tota toris fides narrationisque veritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. Quod enim positum est: Et dixit Dominus Deus serpenti, Jam caetera verba Dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio voluminis hujus nostri praelocuti sumus. Proinde quod serpens, cur hoc fecerit non est interrogatus, potest videri quod non ipse utique id in
Abbreviated transcription (Latin):
aonẽ. totũ figãte accipiendũ ẽ. Niderit enĩ
quẽa dmodũ anit serpens. aꝑient᷑ uob ocłi.
ocenĩ eũ libri scͥptor auisse narrauit. in
qũ significatiõe uł sententia dixit: lecto¬
ita scͥptũ ẽ quẽ admodũ omina q̃ gesta nar¬
tant᷑. nec tñ ido in allegoricã narrationẽ
nos debẽt duce. Neq enĩ & euãgłista nar¬
rator dicta cuiꝰꝙͣ fig̾ata ex eiꝰ ꝑsona insere¬
bat. ac ñ ex ꝑsona sua. q̃ fu̾ant gesta nͣrrabãt.

Expanded text:
ndum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectoita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat,
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. suꝑbia. Cui testimonio ñ in ꝯuem¬
ent̾ aptat᷑ ȩtiã illud qd̃ apłs ait. radix om̃i¬
um maloꝵ ẽ auaricia. si auariciã gen̾alem
intelligamꝰ. q̃ qͥsq appetit aliqͥd ampliꝰ qͣm

Expanded text:
peccati superbia. cui testimonio non inconuenpeccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque appetit aliquid amplius quam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ds fecerit ꝓpͥa uoluntate peccare. ipsiꝰ
di substantiã dñt pͥmo necessitate. & post
inexpiabilit̾ uoluntate corruptã atq ꝑu̾sam.
ab initio ipsiꝰ mundi sua potestate delectatꝰ :
abstiterit ab illa sotietate & caritate qͣ beati
tu fuerit angłoꝵ etiã ipse parit̾ iustꝰ dĩ et
parit̾ beatꝰ. Nonnulli enĩ dñt ipsũ ei fuisse
casũ a suꝑnis sedib qd̾ inuiderit homini
facto ad imaginẽ dĩ. Porro ħ inuidia seqͥt᷑
suꝑbiã: ñ p̃cedit. Non enĩ causa suꝑbiendi
ẽ inuidia: s causa inuidendi suꝑbia Cũ
sit odiũ felicitatis aliene. ͥd unde nascat᷑.
satis inꝓmptu ẽ. flmando enĩ qͥsq excellen¬
tiã suã uł parib inuidet qd̾ ei coeꝗͣnt᷑. uł
inferiorioribꝰ ne sibi cocquent᷑ uł suꝑioribꝰ
qd̾ eis ñ coequet᷑. Suꝑbiendo gͥ iniuidꝰ ñ in
petcati. suꝑbiã sẽptã definiuit diens. Iniqũ

Expanded text:
quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati tu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendest inuidia, sed causa inuidendi superbia. csit odium felicitatis alienae, quid unde nascatur satis in promtu est; amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod ei coaequentur, uel inferioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidus, non inupeccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝑmiserit: Magis de ipsa nat᷑a diaboli
scrupulosiꝰ q̃ri solet. ꝙͣ totã qͥdã heretici of¬
fensi molestia male uoliuitatis eiꝰ aliena¬
re conant᷑. a creat᷑ã sũmi ⁊ ueri dĩ. ⁊ alte¬
rũ ei dare pͥncipiũ qd̾ sit ꝯtͣ dm̃. Non.ti.
ualent intellige om̃e qd ẽ inqͣntũ aliqua
substantia ẽ. ⁊ bonũ eẽ. & nͥ ab illo uͦ dõ
a qͦ omne bonũ ẽ. eẽ ñ posse. malã uͦ uo¬
luntatẽ inordinate moueri bona infe¬
riora suꝑioribꝰ p̃ponendo. atq ita factũ eẽ
ut  rationał creatẽ sp̃s sua potestate ꝓpt̾
excellentiã delectatꝰ tumescẽt suꝑbia: ꝑ qͣm
caderet a beatitudine sp̃ualis ꝑadisi. ⁊ in¬
uidentia ꝯtabesceret. In quo tam̃ bonũ est
hoc ipsũ qd̾ uiuit & uiuificat corpꝰ. siue
aeriũ sic̃ ipsiꝰ diaboli. uł demonũ sp̃s. siue
t̾renũ sic̃ hominis aniora ciuiꝰius etiam
maligni atq ꝑu̾si. Ita dũ nolunt aliquid

Expanded text:
ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet; quam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intesubstantia est, et bonum esse et nisi ab illo deo uero, a quo omne bonum est, esse non posse, malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑetissimũ ꝑ serpentẽ diaboł tẽptare ꝑmissꝰ
st. iã hoc significandi grã factũ eẽ quẽ ñ
omoneat scͥpt̾a tante auctoritatis. tantis di¬
umitatis docum̃tis agens in ꝓpħando qͣntis
asfctis iã mundus impletꝰ ẽ: Non qd̾̃ diabo¬
lus aliqͥd ad instructionẽ nr̃am significare
uoluerit: s cũ acced̾e ad tẽptandũ ñ posset
aꝓuidentie tͥbuendũ ẽ. sub q̃ ⁊ pse diaboiꝰ
suã qͥdẽ ht̃ cupiditatẽ nocendi. facultatẽ aũ
n nisi q̃ dat᷑ uł ad subu̾tenda ac ꝑdenda ua¬
saire. uł ad humilianda siue ꝓbanda uasa
miscdie. Nat̾a itaq serpentis unde sit no¬
umꝰ. ꝓdux̃ enĩ t̾ra in u̾bo dĩ oĩa pecora. &
bestias ⁊ serpentes. Que unu̾sa creatã ha¬
bens in se aĩam uiuã irrationalẽ uniu̾se
rationali creatẽ siue bone siue male uo¬
luntaris. lege diuim ordinis subdita ẽ. Qͥd
gꝰ mirũ si ꝑ serpentẽ mali qͥd age̾ ꝑmissꝰ
c̃ diabolꝰ. cũ demonia in porcos int̾re xp̃c

Expanded text:
 temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis, - tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus inpletus est? non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam, inrationabilem, uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus
Abbreviated transcription (Latin):
dax d̃ret᷑. qd̃ eo diabolꝰ tanꝙͣ stilo indacit̾
ut̾et᷑. hoc uło cõm̃dandũ putaui. ne qͥsqͣm
existimans animantia rõnis exꝑtia hu¬
manũ hr̃e intellectũ. uł in ammal rati¬
onale repente mutari. seducat᷑ in illã o¬
pinionẽ ridiculã & noxiã reuolutionis

Expanded text:
dax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥrenda. quẽadmodũ om̃s scĩ angli. s it
illos aliqͣndo parit̾ beatos. cũ stiᷤ angłis di
abolus uixit. ñdũ habuerĩt etiã ipsi cer¬
tam p̃scientiã ꝑpetue felicitatis sue. s ea
post casũ eiꝰ acceꝑint. aut qͦ m̾ito ante suũ
peccatũ diabolꝰ cũ sotiis suis a cet̾is angł̃is
discretꝰ fuerit. ut ipse sui casꝰ fut᷑i eẽt igna¬
rus. illi aũ certi ꝑmansionis sue dũ tam̃
& peccatores angłos minime dubitemꝰ de¬
trusos. tanꝙͣ in carcerẽ caliginis huiꝰ aerie

Expanded text:
requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter illos aliquando pariter beatus cum suis angelisabolus vixit, nondum habuerint etiam ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum ejus acceperint; aut quo merito ante suum peccatum diabolus cum sociis suis a caeteris Angelis discretus fuerit, ut ipse sui casus futuri esset ignarus, illi autem certi permansionis suae: dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tanquam in carcerem caliginis hujus aeriae
Abbreviated transcription (Latin):
nis. alt̾ in mał. & distinxert̃ ꝯditas ingene
humano ciuitates duas. sub admirabilis
inesfabili ꝓuidentia dĩ. cuncta q̃ ereata sus¬
ministrantis & ordinantis. alt̾am iustoꝵ.
alt̾am iniqͦrũ. Quarũ etiã qͣdam tẽꝑali com¬
mixtione ꝑagit᷑ scłm. donec ultimo iuditio
seꝑant᷑. ⁊ alt̾a ꝯiuncta angłis bonis in rege
suo uitã ꝯseqͣt᷑ et̾nã alt̾a ꝯiuncta angłis
malis inignẽ cũ rege suo mittat᷑ ȩtnũ. be
qͥb duabꝰ ciuitatib laciꝰ fortasse alio si dñs

Expanded text:
nis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano ciuitates duas sub admirabili et ineffabili prouidentia dei cuncta, quae creat, administrantis et ordinantis, alteram iustorum, alteram iniquorum. quarum etiam quadam . temporali conmixtione peragitur saeculum, donec ultimo iudicio separentur, et altera coniuncta angelis bonis in rege suo uitam consequatur aeternam, altera coniuncta angelis malis in ignem cum rege suo mittatur aeternum. de quibus duabus ciu
Abbreviated transcription (Latin):
it exercitatio ad tolerandos malos & ꝓba¬
tio ad diligendos inimicos. S ille ẽ inici¬
um figm̃ti qd̾ sic illudit᷑. qi p̃cedit istos
et tꝑris antiqͥtate & pͥncipatu malitie.
dens udelicet angłos malos. angłis bomᷤ.
ut maloꝵ inꝓbitas ñ qͣntũ intit᷑. s qͣntũ
sinit᷑ possit. nec tantũ angłoꝵ malorũ

Expanded text:
et exercitatio ad tolerandos malos et probaet exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae.dens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit; n
Abbreviated transcription (Latin):
ordinationẽ in qͣ eũ fec̃ ȩtiã nolentẽ ituꝰ
bonis. uł qd̾ p̃sciens eũ ꝓpͥa uoluntate m¬
lũ futurũ fec̃ eũ tam̃. ñ abstinens bont¬
tẽ suã in p̃benda uita atq substantus
ture ȩtiã noxie uoluntati simul p̃iudĩ
qͣnta de illo bonaeẽt. sua mirabili bor¬
tate. ac potestate facturus. Initiũ a fis¬
mentidñi dictus ẽ qd̾ fec̃ ut illudat al
angis eius ñ qͥa ipsum pͥmit̃ ꝯdił¬
ci ad hoc ꝓpͥa uoluntate malũ futurĩ
it bonis noceret. creauit eũ ad ħ ũi dillo
honis ipse ꝓdee̾t. Hoc ẽ .N. ut illudat̃
st utilis seritis di. quia hoc p̃uidens eũ
fix̃. Idõ initiũ ad illudendũ. qi ⁊ mali
homines uasa eiꝰdẽ diaboli. & tanq̃ capitiꝰ
corpꝰ qͦs nichilominꝰ ds̃ malos fut᷑os p̃ui¬
dens creauit tam̃ ad utilitatẽ scõꝵ simi¬
liter illudunt᷑ cũ & ipsis nocere uolentibꝰ
p̃stat᷑ sc̃ĩs ex eoꝵ cõꝑatione cautelaͦ pia
sub dõ humilitatis & intelligentie gr̃a

Expanded text:
um fecit etiam nolentem utilem bonis, uel, quod praesciens eum propria uoluntate malum futurum fecit eum tamen non abstinens bonitatem suam in praebenda uita atque substantia futurae etiam noxiae uoluntati, simul praeuidens, quanta de illo bona esset sua mirabili bonitate ac potestate facturus. initium autem figmenti domini dictus est, quod fecit ut inludatur ab angelis eius, non quia ipsum primiteum ad hoc propria voluntate malum futurum ut bonis noceret, creavit eum ad hoc ut de illo bonis ipse prodesset. Hoc est enim, ut illudatur sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem sanctorum, similiter inluduntur, cum et ipsis nocere uolentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsiꝰ pͥmi hominis u̾ba intelligenda ft̃
ut dic̾et qm hec ẽ mat̾ om̃iũ uiuentiũ taq̃
nõis a se inpositi causã inferẽs cur eã uo¬
cauerit uitã. Et fec̃ dñs ds ade ⁊ milieri es
tunicas pelliceas & induit eos. Et hoc sign¬
ficationis gr̃a factũ ẽ. s tñ factũ. sic̃ illa
q̃ significationis gr̃a dicta ft̃: s tñ dicta
st̃. Hoc enĩ qd̾ sepe dixi. nec me sepiꝰ pigi
dice̾. a narratore rerũ ꝓe gestarũ exigendũ
ẽ. ut ea narret facta eẽ q̃ facta st̃: dictaeẽ
q̃ dicta fc̃. Sic̃ aũ in factis q̃rit᷑ qͥd factũ sit
et qͥd significet. ita m u̾bis qͥd dictũ sit. et
qͥd significet. Siue enĩ figate siue ꝓͥpe di¬
tũ sit. qd̾ dictũ eẽ narrat᷑. dictũ tñ eẽ non
debet putari figatũ. Et dix̃ dĩ. Ecce adam
factus ẽ tanꝗͣ unꝰ ex nob̃̾: in cognoscen¬
do bonũ ⁊ malũ. Qm̃ hoc ꝑ qdlibet qͣm¬
ciamꝰ hominẽ. sic̃ ⁊̃ dñs de se⁊ patre.

Expanded text:
sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: quoniam haec est mater omnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum, sicut illa, quae significationis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, quod saepe dixi nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quociamus hominem, sicut etiam dominus de se
Abbreviated transcription (Latin):
te merito hoc ipsũ in qͦqͦ ds dãpnet. qd̾
in eo ipse creauit. certaq ⁊ euidens dãm¬
tio diaboli & angłoꝵ eiꝰ ex euangłio ret¬
tatur: ubi se dicturũ dñs p̃nuntiauit eis
qͥ assinistris st̃. ite in ignẽ et̾nũ. qͥ p̃partꝰ
ẽ diabolo ⁊ angłis eiꝰ. nullomͦ in eo nat̃i¬

Expanded text:
te merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod te merito hoc ipsum in quoque deus damnet, quod in eo ipse creauerit, certaque et euidens damnatio diaboli et angelorum eius ex euangelio recitatur, ubi se dicturum dominus praenuntiauit eis qui a sinistris sunt: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ei
Abbreviated transcription (Latin):
ut malus. ut inuidꝰ. ut seductor. ut om̃i¬
no diabolus eẽt ñ uoluntate depͣuatus.
s ita creatꝰ. Hec opinio qͦmͦ ñ sit adu̾sa
inuenit᷑ diabolus ñ ꝓpͥa uoluitate depra¬
uatꝰ. s ab ipso dño factus malus ualde:
Quamius conent᷑ ostende nec in sulse etiã
uł inerudite asserat᷑. ñ tantũ ꝯditione
pͥma. s etiã nunc depͣuatis tot uoluntati¬
bus in sũma tam̃ om̃ia q̃ creata ft̃. id est
uniu̾sam om̃ino crat᷑am bonã ẽẽ ualde
ñ quo boni siit in ea mali. s qd̃ ñ efficiãt
malitia sua. ut sub dĩ administratoris
imꝑio. uirtite. sapia decus & ordo uniũ¬
sitatis aliqͣ ex parte turpet᷑ siue tͣbetur
cũ suis qͥsq uoliuitatib ⁊̃ malis tͥbuantꝰ
certi. ⁊ ꝯgrui limites potestatũ:⁊ pond̾a
meritoꝵ ut ꝙ̃ cũ ipsis ꝯuenient᷑. iusteq
ordinatis. uniu̾sitas pulchra sit. tñ qua
cuilibet occurrit. ⁊ uerũ ẽ atq manifi¬
stũ iusticie ipsi eẽ ꝯtͣriũ. ut nullo p̃ceden¬

Expanded text:
ut malus, ut inuidus, ut seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprauatus, sed ita creatus. Haec opinio quomodo non sit aduersainuenitur diabolus non propria uoluntate deprauatus, sed ab ipso domino deo factus malus ualde, quamuis conentur ostendere nec insulse etiam uel inerudite adseratur non tantum conditione prima, sed etiam nunc deprauatis tot uoluntatibus in summa tamen omnia, quae creata sunt, id est uniuersam omnino creaturam bonam esse ualde, non quo boni sint in ea mali, sed quod non efficiant malitia sua, ut sub dei administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis uniuersitas pulchra sit: tamen, quia cuilibet occurrit et uerum est atque manifestum iustitiae ipsi esse contrarium, ut nullo praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
Denut gͦ mictare sͤ ntentiã qͣ paulo suꝑius
duat ȩtiã dm̃ corpꝰ eẽ. Neq euĩ arbitror eũ
ita desipuisse ut ⁊̃ di na turã passibilem
crederet. ut iã ñ xp̃c in rycarne tantum
neq in carne & anima s in ipso ubo ꝑ qd̃
facta st̃ om̃ia passibił ⁊ cõmutabił eẽ credat᷑
qb̃ absit a corde xͥano. Itẽ cũ anime etiã colo¬
ũ daret aeriũ ac lucidũ: uentũ aͣd sens qͥbꝰ
et ait. Hic erit homo utt̾ior. aliꝰ ext̾ior dupli¬
ater unꝰ. habens ⁊ ille ocłos ⁊ aures suas.

Expanded text:
debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt omnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absit a corde christiano. item cum animae etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus,et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscͥbi oportebat. omnis diabolice tẽptatio¬
nis similitudo. Qd apparebit cũ inserpẽ¬
tẽ ꝓferri ceꝑit diuina sententia. ꝓinde
prudentissimꝰ omniũ bestiarũ. hoc est
astittissimꝰ ita dictꝰ ẽ serpens ꝓpt̾ astutiã
diaboli. q̃ in illo et de illo agebat doluo.
quẽ admodũ d̃r prudens uł astuta lingua
qͣm prudens uł astutꝰ mouet ad aliquid
prudent̾ astuteq suadendũ. Non enĩ ÷
ħ uis seu uirtꝰ m̃bri corꝑał qd̾ uocatur
lingua. s utiq m̃tis q̃ utit᷑ ea. Ita etiam
dictꝰ ẽ stilus m̃dax scͥbarũ. Neq enĩ eẽ men¬
dacẽ ꝑtinet nͥ ad uiuentẽ ꝙ sentientẽ.
s stilus m̃dax dictꝰ ẽ qđ ꝑ eũ m̃dax m̃da

Expanded text:
conscribi oportebat, omnis diabolicae temtatioconscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod apparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prastutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed st
Abbreviated transcription (Latin):
sione inmunis audiret: Nam & qd pictãt᷑
audire & intellige serpentes u̾ba marsoꝵ
ut eis incantantib ꝓsiliãt plerũq de late¬
bris ȩciã illic diabolica uis oꝑatꝰ ad agnoscen¬
dã ubiq ꝓuidentiã qͣm rẽ. cui rei nat᷑ali or¬
line subitiat. ut qͥd ⁊̃ uoluntatibꝰ mał. sapi¬
entissima potestate ꝑmittat. ut magis ha¬
beat usus serpentes moueri carminibus
hominũ qͣm ullũ aliud genꝰ aĩantiũ. Etiã
ht̃ enĩ hec. ñ parua testatio ẽ nat᷑am pͥmitꝰ
humanã serpentis seductã eẽ colloquio:
Gaudent enĩ demones hãc sibi potestatẽ
dari. ut ad incantationẽ hominũ serpen¬
tes moueant. ut qͦlibet mͦ fallãt qͦs posst̃.
Hoc aũ ꝑmittunt᷑ ad pͥmi facti memoriã
cõmdandã. qd̾ sit eis q̃dã cũ hoc gen̾e fa¬
miliaritas. Porxo ipsũ pͥmũ factũ ad ħ
ꝑmissũ ẽ. ut ꝑ natam serpentis significa¬
retur geni hominũ eu erudiendo ħ gesta

Expanded text:
sione immunis audiret. nam et quod putantur sione immunis audiret. nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur ad agnoscendum ubique prouidentiam, quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, at hoc magis habeat usus, serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent autem daemones hanc sibi potestatem dari, ut ad incantationem hominum serpentes moueantur, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta
Abbreviated transcription (Latin):
teriꝰ egerat ꝑ serpentẽ. Qd̃ qͥdẽ si solo instĩ¬
ctu occultiꝰ ag̾et sic̃ egit in iuda ut tra¬
deret xp̃m. posset effice̾ in anima suꝑbo amo¬
te sue potestatis inducta. s sic̃ iã dyxi tẽptã¬
di ht̃ uoluitatẽ diabol in potestate autẽ
nec ut faciat ht. nec qͣmͦ faciat. Quia ꝑmissꝰ
ẽ gͦ tẽptauit & qͦmͦ ꝑmissus ẽ ita tẽptauit.
Cui aũ geni hominũ ꝓdeẽt qd faciebat:
neq sciebat. neq uolebat: ⁊ eo ipso illudebat᷑
ab angłis eiuis. Non itaq serpens u̾borũ
sonos intelligebat qͥ ex illo fiebãt ad muli¬
erẽ. Neq enĩ conu̾sa credenda ẽ anima eiꝰ
innat᷑am rationalẽ qͣndoqͥdẽ nec ipsi ho¬
mines qͦrũ rationał nat᷑a ẽ. cũ demon in
eis loqͥt᷑. ea passione cui exorcista reqͥrit᷑ sciuts
ꝑ eũ ex eo diabolus illo mͦ faciebat qͥ hominẽ
loquentẽ ñ intelliget. si eũ a diabolica pas¬

Expanded text:
terius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem hanec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est, ergo temtauit, et quomodo permissus est, ita temtauit. cui autem generi hominum prodesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat, et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quando quidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cni exorcista requiritur, sciunt per eum ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eam a diabolica pas
Abbreviated transcription (Latin):
iam dei miscdam ꝙ grãm & fidelissimã pol¬
icitationẽ incertã fict̾am cũ fuerimꝰ eis pꝰ
nsurrectionẽ ꝙ istoꝵ mutationẽ corpoꝵ eo¬
pilati. Adhanc enĩ spẽ uiimꝰ. ⁊ eiꝰ ꝓmissi¬
enis gr̃a recream᷑. Ecqͥd aũ ȩtiã de diabolo
ai potest cur eũ q̃s ereauerit cũ eũ talẽ p̃sci¬
t futurũ. ⁊ cur om̃ps eiꝰ uoluntatẽ nõ
onĩtat in bonũ scd̾ ea q̃ disseriumꝰ cũ de
małꝰ hominib similit̾ querẽmꝰ. siue intel¬
ligatur siue credat᷑. siue qͥd meliꝰ inuenixi
pot̾ inueniat᷑: Ab illo gͦ cuiꝰ suꝑ omnia
gano mouensq ciꝰ nat᷑am. eo mͦ qͦ mͦ uere
ille mouere. ⁊ moueri illa potuit ad expͥm̃doᷤᷤ
ũboꝵ sonos et signa corꝑalia: ꝑ q̃ mulier
suadentis intellig̾et uoluntatẽ. In ipsa uͦ
muliere qi illa rationalis creat᷑a erat que
motu suo posset uti ad u̾ba facienda ñ rp¬
se locutꝰ ẽ. s eiꝰ oꝑatio atq ꝑsuasio qͣmuis
oculto instinctu adiuuaret interiꝰ qd̃ ex¬

Expanded text:
am pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, gano mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
tiores. quo ditiores. Cui morbo ꝯtͣria caritaᷤ.
Merito gͦ & ñ inflat᷑. Hi duo amores qͦrũ alt̾
sc̃s ẽ. alt̾ inmundus. alt̾ sotiał: alter pͥuat᷑.
alt̾ ꝯmuni utilitati consulens ꝓpt̾ suꝑnã

Expanded text:
tiores quo ditiores. cui morbo contraria caritatiores quo ditiores. cui morbo contraria caritamerito ergo et non inflatur. Hi duo amores — quorum alter sanctus est, alter inmundus, alter socialis, alter priuatus, alter communi utilitati consulens propter supernam
Abbreviated transcription (Latin):
didit cũ apellauit pͥuatũ. qdͥ potiꝰ a detͥm̃to
qͣm ab inerem̃to dictũ elucet. Om̃is enĩ pͥua¬
tio minuit. Unde itaq itaq uult eminere
suꝑbia. inde in angustias egestatẽq ꝯtru¬
dit᷑. cũ ex cõmun ad ꝓpͥũ dãnoso sui amore
redigit᷑. Spetiał ẽ aũ auaritia q̃ usitatiꝰ ap¬
pellat᷑ amor peccune. Cuiꝰ noĩe apłs ꝑ sp̃em
intelligi dicendo. Radx om̃iũ maloꝵ est
auaritia. Hinc enĩ et diabolꝰ cetidit. qͥ utiq
ñ amauit peccuniã. s ꝓpͥã potestatẽ. Ainde
ꝑu̾sus sui amor pͥuat scã sotietate cugidũ
sp̃m. eũq coartat miseria. iã ꝑ inqͥtatẽ sa¬
tiari cupientẽ. Hinc alio loco cũ dixisset. ert̃
enĩ homines scipsos amantes ꝯtinuo subiec̃.
Amatores peccunie. Ab illa gen̾ali auaricia
cꝰ fuꝑbia caput ẽ. ad hãc spetialẽ descendens
q̃ ꝓͥa hominũ ẽ. Neq enĩ eẽnt etiã hõĩes
amatores peccunie. nͥ eo se putarẽt excellen¬

Expanded text:
didit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cecidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generaliad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellen
Abbreviated transcription (Latin):
dã ñ equalia bona. s unũ suꝑiꝰ alterũ in¬
feriꝰ: ñ intelligt̃ cardi corde cũ dñt utrũq
tale eẽ nichil se aliud dicere ꝗ̃ solũ illd eẽt.
fic sic cũ eqͣre uolt̃ gen̾a bonoꝵ. numerum
minuuti.⁊ inmod̾ate augendo unũgenꝰ:
ocłi eẽnt & aures ñ eẽnt: Ita si excellentior
ẽ creatura illa rationał. q̃ sine ulliꝰ pene cõ¬
ꝑatione sine ulla suꝑbia dõ subdit᷑ aliqua
uͦ in hominib ita creadta ẽ. ut in se di bñfi

Expanded text:
aedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardi corde, cum dicant: utrumque tale esset, nihil se aliud dicere quam: solum illud esset. ac sic cum aequare quaerunt genera bonorum, numerum minuunt et immoderate augendo unum genus oculi essent et aures non essent? ita si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla superbia deo subditur, alia uero in hominibus ita creat
Abbreviated transcription (Latin):
letetur. Cũ gͦ hec nat᷑a bona sit. illa melior:
cur illã solã & ñ utrãq potiꝰ fac̾et ds̃: Ac ꝑ
hoc qui parauerãt de illa sola dm̃ laudare:
uberiꝰ eũ debẽt laudare de utq Illa qͥppe est
in scĩs angłis: hec in scĩs hominibꝰ Qui aũ
gͥ partes iniqͥtatis elegert᷑. laudabilẽq nat̾ã
culpabili uoluntate depͣuauert̃. nũ qr p̾sci¬
enĩ & ipsi locũ suũ. quẽ in reb impleant
ꝓ utilitate scõꝵ Nam ds nec iusticia cuiꝰꝗͣ
recti hoĩs eget. qͣntominꝰ iniqͥtate ꝑu̾si:
Qs aũ sobria consid̾atione dicat. meliꝰ ñ crea¬
ret quẽ p̃sciebat ex alt̾iꝰ inqͥtate posse corri¬
di. ꝗ̃ crearet etiã quẽ p̃sciebat ꝓ sua iniqͥtate
deb̾e dãpnari: Hoc ẽ .N. dic̃e meliꝰ ñ eẽ qui
alt̾iꝰ malo bñ utendo. miscdit̾ coronaretur :
ꝗͣ eẽ ꝙ̃ malũ qͥ ꝓ suo merito iuste pum¬
ret᷑. Cũ enĩ ratio certa demonstrat duo q̃¬

Expanded text:
laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt laudabilemque naturam culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praescienim et ipsi locum suum, q utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget; quanto minus iniquitate peruersi? Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc eat enim dicere: melius non esset qui alterius malo bene  etiam malus, qui. pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo qu
Abbreviated transcription (Latin):
iusti. ac ꝑ impios pii ꝓficiunt: frustra d̾r.
lon ciraret ds qͦs p̃sciebat malos fut᷑os. Cur
enĩñ crearet qͦs p̃sciebat bonis ꝓfutt᷑os. ut et
utiles eoꝵ bonis uoluntatibꝰ exercendis admo¬
nẽdisq nascant᷑. et iuste ꝓ sua mala uolun¬
tate puniant᷑. T̃alẽ inqͥuiĩ face̾t hominẽ.
qui nollet om̃ino peccare. Ecce noꝰ ꝯcedimꝰ
meliorẽ ẽẽ nat᷑am q̃ om̃ino peccare nolit:
oncedãt et ipsi ñ eẽ malã nat᷑am q̃ sic facta
e̾ ut posset ñ peccare si nollet. ⁊ iustã eẽ sentẽ¬
tũ qͣ punita ẽ q̃ uoluntate ñ necessitate pec¬
cuuit. Sic̃ gͦ ratio uera docet meliorẽ eẽ nat᷑ao
quã ꝓrsꝰ nichil delectat illicitũ. ita ratio ue¬
ra nichilominꝰ docet etͥã illã bonã eẽ q̃ ht̃ in
potestate illicitã delectationẽ siextiterit ita
ushibe. ut ñ solũ de ꝯet̾is ucitis recteq factis
uerũȩtiã de ipsiꝰ pͣue delectationiꝰ cohibitione

Expanded text:
pios pii proficiant, frustra dicitur: non crearet deus, quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet, quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam etiam, qua punita est quae uoluntate, non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilo minus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione
Abbreviated transcription (Latin):
neqͥtie dĩ auctor ẽ. de qͦrũ iusta pena ꝯsuls
quib hoc mͦ ꝯsulendũ eẽ ꝯstituit: Nõ ute:
S cũ eos uiciis ꝓpriis malos futos eẽ p̃scir
ñ eos tam̃ creare destitit utilitati depitas
eoꝵ qͦs in hoc gen̾e̾ creauit: ut ad bonũ ꝓti
nõ eẽnt: nulli rei utiq ꝓdessent. Parũis
bom ẽ actũ ut sint qͥ certe illi geni̾ itelai
st̃ qd̾ genꝰ qͥsqͥs ñ uult ut sit. nichil aliud
agit nͥ ut ipse in eo ñ sit: Magna oꝑa dĩ
exqͥsita in õs uoluntates eiꝰ. Freuidet bo¬
nos fut᷑os & creat. p̾uidet malos fut᷑os ꝙ
ereat. Seipsũ ad fruendũ p̃bens bonisms¬
ta munerũ suoꝵ largiens ⁊ mał. Mise¬
ricordit̾ ignoscens: iuste ulciscens. Iteq
misccł̾it̾ ulciscens. iuste ignoscens. Nch̃
metuens de cuiꝰꝗm malitia. nicħ ind̾ig̃
de cuiꝰ qm iusticia. Nich̃ sibi consulensi
nec de oꝑib bonoꝵ ⁊ bonis ꝯsulens ȩtiam

Expanded text:
tor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique; sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum quos in hoc genere creauit, ut ad bonum profnon essent, nulli rei utique prodessent. parumne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sint? quod genus quisquis non uult ut sit nihil aliud agit nisi ut ipse in eo non sit. magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius. praeuidet bonos futuros et creat; praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munera suorum largiens et malis, misericorditer ignoscens, iuste ulciscens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, nihil sibi consulens nec de operibus bonorum et bonis consulens etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe hñt uoluntatẽ malã ab illo aũ ⁊ na¬
turã bonã. & iustã penã sibi debitũ locũ.
aliis exercitationis ãminicłm et timoris
ne.Cur gͦ ñ fec̃: Quia noluit. Cur no¬
luerit. penes ipsũ est. Debemꝰ enĩ ñ plus
saꝑe q̃ oportet saꝑe. Futo aũ pauloante
satis nos ostendisse. ñ parui boni eẽ rationa¬
r. lẽ creat᷑am egiã istã q̃ maloꝵ ꝯparatione ꝓfie
Ita uelut aucta num̃ositate excellentioris
gen̾is ipsoꝵ generũ bonoꝵ numerꝰ minu¬
eret᷑. G inqͥunt ẽ aliqͥd in oꝑib dei qd alti
malo indigeat. qͦ ꝓficiat ad bonũ. Ita neco¬
surduert excecati st̃ hoĩes. nescio qͦ studio on¬
tentionis ut ñ audeait uł uideãt qͥbꝰdã pum¬
tis ꝙͣ plurimi corrigant᷑: Qͥs enĩ paganus
qͥs iudeꝰ qͥs hereticꝰ ñ hoc in domo sua cotidia
ꝓbet: Uerũ cũ uenit᷑ ad disputationẽ inqͥ¬
sitionẽq ueritatis nolunt adi̾tere sensis
suos homines ex qͦ oꝑe diuine ꝓuidentie

Expanded text:
malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris ne. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione caueentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae