comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret in nocte: Solẽ gͥ nouũ hanc
diem uulgus appellat: ⁊ cũ dicit no¬
ĩu. utiq ⁊ ueterẽ ẽẽ demonstrat.
Ueterẽ aut̃ dixerĩ huiꝰ mundi solẽ:
qui defectionẽ pratit᷑ . qui parietibus
excludit᷑: qͥ nubibꝰ obscurat᷑. Ueterẽ
dixerĩ solẽ: qui uanitati subiacet:
qui corruptionẽ metuit: qͥ iudiciũ
ꝑtimescit. Scriptũ ẽ enim. Sol con¬
uertet᷑ in tenebras:. ⁊ luna in sangui¬
nẽUeterẽ inquã dixerĩ: qui scele¬
ribꝰ interest hominũr: adulteria nõ
refugit. homicidia non declinat.
Et cũ omne genus hominũ nolit
esse mediũ cũ aliqͦd crim̃ admittit᷑.
hic solus in cũctis facinoribꝰ stat.
Ergo qͥa hunc ueterẽ ẽẽ manifestũ
ẽ. nouũ quẽ nisi xp̃m dñm reperi¬
mus: De qͦ scriptũ ẽ. Oriet᷑ uob̃ sol
iusticie. De quo etiã ex ꝑsona pecca-¬
toꝵ dicit ꝓpħa. Sol nõ est ortus nob̾:
⁊ iusticie lum̃ nõ luxit nob̾. Hic enĩ

Expanded text:
ret in noctem? Solem igitur novum hanc ret in noctem? Solem igitur novum hanc diem vulgus appellat, et cum dicit novum, utique et veterem esse demonstrat. Veterem autem dixerim hujus mundi solem, qui defectionem patitur, qui parietibus excluditur, qui nubibus obscuratur. Veterem dixerim solem, qui vanitati subjacet, qui correptionem metuit, qui judicium pertimescit. Scriptum est enim: Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem . Veterem, inquam, dixerim qui sceleribus interest hominum, adulteria non refugit, homicidium non declinat, et cum omne genus hominum nolit esse medium, cum aliquod crimen admittitur, hic solus in cunctis facinoribus stet. Ergo quia hunc veterem esse manifestum est, novum quem nisi Christum Dominum reperimus, de quo scriptum est: Orietur vobis sol justitiae ; de quo etiam ex persona peccatorum dicit propheta: Sol non eset justitiae lumen non luxit nobis . Hic enim
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sol festinꝰ ob dnĩce natiuitatis ob¬
sequiũ ante mundo lucẽ ꝓtulit:
quã nox sui cursũ tẽporis consũma¬
rit. Lum pot̾ius ipsã noctẽ fuisse nõ
dico: nec aliqͥd obscuritatis habuisse:
in qua pastores ꝑuigilant: exultat
angłi: astra deseruiunt. Nec mira-¬
ri debemꝰ quod in natiuitate xpĩ
noua omĩa facta sũt. cũ nouñ hoc
ipsũ fuerit. qͦd uirgo peꝑit. Si aũt
preter solitũ natiuitas extitit.
⁊ p̃ter solitũ obsequia sũt delata.
Ergo oriente dnõ pastores ꝑuigilant:
exultant angłi: sol obsequit᷑: stella
famulat᷑. Et quidẽ angłi uel pasto¬
res gaudia sua uoce uel sermonibꝰ
ꝓsequunt᷑: elem̃ta aũt ista gaudia
sua quia uoce nõ poterãt. officio pro¬
testant᷑. Sol gͥ pret̃ consuetudinẽ
in hac festiuitate matutinꝰ illuxit.
Nec mirũ. Si enim ad iħu naue ora¬
tionẽ defixus stetit in die. Icur nõ
ad iħu xpi natiuitatẽ festinꝰ ꝓmoue¬

Expanded text:
dum sol festinus ob dominicae nativitatis obdum sol festinus ob dominicae nativitatis obsequium ante mundo lucem protulit, quam nox cursum sui temporis consummaret. 2. Quin potius ipsam noctem fuisse non dico, nec aliquid obscuritatis habuisse, in qua pastores pervigilant, exsultant angeli, astra deserviunt. Nec mirari debemus quod in nativitate Christi nova omnia facta sunt, cum novum hoc ipsum fuerit, quod Virgo peperit. Si autem praeter solet praeter solitum obsequia sunt delata, ergo oriente Domino pastores pervigilant, exsultant angeli, sol obsequitur, stella famulatur. Et quidem angeli vel pastores gaudia sua voce vel sermonibus prosequuntur; elementa autem ista gaudia sua, quia voce non poterant, officio protestantur. Sol igitur praeter consuetudinem in hac festivitate matutinus illuxit; nec mirum: si enim ad Jesu Nave orationem defixus stetit in die, cur non ad Jesu Christi nativitatem festinus promove
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ hunc diem natalis dnĩ
solem nouũ uulgus appellat:
et tanta sui id auctoritate
confirmat: ut iudei etiã atq gen-¬
tiles in hac uoce consentiant. Quod
libent̃ nob̃ amplectendũ ẽ. Quia ori-¬
ente saluatore nõ solũ humani ge¬
neris salus. sed etiã solis ipsius clari-¬
tas innouat᷑. sic̃ ait apłs. Ut ꝑ ipsũ
restauraret omĩa. sue que in celis.
sue que in terra sũt. Si enĩ obscurat᷑
sol cũ xp̃s patit᷑ : necesse ẽ illũ splen-¬
didius solito lucere cũ nascit᷑.ꝑ si iu-¬
deis mortẽ oꝑantibꝰ effuidit tenebras:
cur nõ marie parturienti uitã. ex-¬
hibeat claritatẽ: Aut quare nõ cre¬
damꝰ quod nascente xpo sol ad obseqͥ-¬
um lucidior uenerit: cũ magos ad in¬
diciũ clarior stella p̃cesserit: Et si stel¬
la per diem alieni tẽporis officiũ mi¬
nistrauit: cur nõ credamꝰ qͦd sol quoq
nocturnis horis aliquantulũ aduen¬
tu maturiore decerpserit: Ex eo de¬
niq factũ puto ut nox decresceret.

Expanded text:
m hunc diem natalis Domini solem novum vulgus appellat, et tanta sui auctoritate 398 id confirmat, ut Judaei etiam atque gentiles in hac voce consentiant. Quod libenter amplectendum nobis est; quia oriente Salvatore non solum humani generis salus; sed etiam solis ipsius claritas innovatur, sicut ait Apostolus: Ut per ipsum restauraret omnia, sive quae in coelis, sive quae in terra sunt . Si enim obscuratur sol, cum Christus patitur; necesse est illum splendidius solito lucere, cum nascitur. Et si Judaeis mortem operantibus offundit tenebras , cur non Mariae parturienti vitam, exhibeat claritatem? Aut quare non credamus quod, nascente Christo, sol ad obsequium lucidior advenerit, cum Magos ad indicium clarior stella praecesserit? Et si stella per diem alieni temporis officium ministravit; cur non credamus quod sol quoque nocturnis horis aliquantulum adventu maturiore decerpserit? Ex eo denique factum puto, ut nox decresceret,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ sequentibꝰ deuterononiii testi¬
moniis approbat᷑. Siqͥs inqͥt inuene-¬
rit uirginẽ desponsatã in agro.
⁊ uim faciens dormierit cũ ea. mo
riat᷑ qͥa humiliauit uxorẽ ꝓximi
sui. U in alio loco Si aut fuerit
adolescentula desponsata uiro. ⁊
inuenerit eã homo in ciuitate et
dormierit cũ ea ͣ educetis utrũq
ad portã ciuitatis illiꝰ: ⁊ lapidabun¬
t᷑ lapidibꝰ ⁊ morient᷑. Adolescentu¬
la qͥdẽ qͥa nõ clamauit in eiuita¬
te: uir aũt qͥa humiliauit uxorẽ
ꝓximi sui. E eradicabitis malig-
Et qͥs ille homo cui desponsata ẽ
uxor: ⁊ nõ accepit eãs Nadat ⁊¬

Expanded text:
Sicut in sequentibus Deuteronomii testiSicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula quidem, quia non te: vir autem, quia humiliavit uxorem proximi sui: et eradicabitis malum Et quis ille homo, cui desponsata est uxor, et non accepit Al. a
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. Igit᷑ cũ eugłista dic̃ priꝰ quã
conuenirent: ꝓximũ nuptiaꝵ tẽpus
ostendit:⁊ in eo iã fuisse rem: ut
que priꝰ sponsa fuerat. ẽẽ uxor in¬
ciꝑet. Quasi dixerit. Ante quã oscu¬
la amplexusq misceret⁊ante quã
rem agerent nuptiaꝵ inuenta ẽ
habens in utero. Inuenta aut̃ a nul¬
lo alio nisi a ioseph: qͥ sponse uterũ
tumentẽ pene iã licentia marita¬
li ⁊ curiosis ocłis dep̃hendit. Non
tam̃ sequit᷑ ut pͥoribꝰ docuimꝰ exẽ¬
plis. eũ eũ maria cõuenisse post
partũ. cuiiꝰ cõueniendi desideriũ
pueri cõceptione sublatũ ẽ. Quod
aũt in sominis dicit᷑ ad ioseph. ne
timeris acciꝑe mariã cõiugẽ tuã:
⁊ rursũ. surgens aũt ioseph a som¬
no fec̃ sic̃ p̃cepit ei angłs dñ: et
accepit uxorẽ suã: nullũ debet
mouere qͣsi ex eo qͦd uxor ẽ apel¬
lata. sponsa eẽ desierit: cũ hanc ẽẽ
rimꝰ. ut sponsas appellet uxores:

Expanded text:
fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse rimus, ut sponsas appellet uxores.
Abbreviated transcription (Latin):
ait. neq enĩ de nõ cõuenturis euã¬
głista dixisset priꝰ quã cõuenirẽt:
qͥa nemo de nõ pransuro dic̃ ante¬
quã pranderet : doleãne an rideã:
Nescio si imꝑicie arguã. an teme¬
ritatis accusem. Auasi siqͥs dixe-¬
rit. ante quã in portu pranderẽ
ad affricã nauigaui. nõ possit sta¬
re sententia. nisi ei in portu qͣn-¬
doq prandendũ sit. Aut si uelimꝰ
dicere. paulus apłs ante quã
ad hispanias ꝑgeret. rome in
uincula cõiectꝰ ẽ: aut certe illud:
heluidiꝰ ante quã penitentiam
ageret morte p̃uentꝰ ẽ: statim
aut paulo post uincula ad hispa¬
nias sit eundũ. aut heluidio peni¬
tentia agenda post mortẽ:cum
scriptura dicat. In inferno aũt qͥs
cõfitebit᷑ d nõ. Aut nõ potꝰ sic in¬
telligendũ: qͦd ante p̃positio licet
sepe ⁊. cõsequentia indicet: tam̃
nõnunquã ea tantũ que pruis
cogitabant᷑ ostendat nec necesse
sit ut cogitata fiant: cũ ideo alud
int̾uenerit. ne ea que cogitata sũt

Expanded text:
on conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula conjectus est. Aut certe illud: Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim aut Paulo post vincula ad Hispanias sit eundum: aut Helvidio poenitentia agenda post mortem; cum Scriptura dicat: In inferno autem quis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam indicet, tamen 208 nonnumquam ea tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tem ꝑsecutiones tuas fugiens: in caiuis
petraꝵ cũ suis cłicis latebrã fouet.h
ostendet: in qͣ cũ te t̾cio m̾serit: om̃is
te ualitudo ista deseret lepre. Qd̃ cũ fẽm
fu̾it. hanc uicissitudiuẽ saluatori tuo
cõpensa: ut om̃s iussu tuo ꝑ orbẽ roma¬
hac parte purifica: ut rebicta om̃i fuꝑsi¬
tione ydoloꝵ: d̃m̃ unũ qͥ uerꝰ et solus
est. adores ⁊ colas: ut ad eiꝰ uoluntatem
attingas Exurgens gͥ a sõno conttai¬

Expanded text:
ersecutiones tuas fugiens, in cavernis petrarum cum suis clericis latebram fovet. Hunc ostendet, in quam dum tertio merserit, omnis te valetudo deseret leprae. Quod dum factum fuerit, hanc vicissitudinem salvatori tuo compensa ut omnes jussu tuo per orbem totum Romahac parte purifica te, ut relicta omni superstitione idolorum, Deum unum, qui verus et solus est, adores et excolas, et ad ejus voluntatem attingas. Exsurgens itaque a somno sta
Abbreviated transcription (Latin):
N uestisabiles humanis sensibꝰ
dispositiones eẽ diuinas. ipsa
opũ dei altitudo testat᷑. Sed eo
magis nobis. xp̃iͣ sũt ueneranda
mYsteria. quo magnitudine sui
capacitatẽ ingenii mortalis exce¬
dũt. Q̾ ideo fr̃s cũ annunciat᷑ nob̾
sempiternus ille unigenitꝰ dei pa¬
tris cui subiacent omĩa.⁊ ꝑ quẽ
creata sũt unuersa. sub fine tẽ¬
poꝵ nasci uoluisse de femina. in¬
fantiã perpeti. nr̃ẽ carnis subire
consortia ⁊ tante dignationis grãm
nõ debemꝰ examinare sed credere.
nec discutere. sed mirari. Quid
enĩ equiꝰ. quidue tã congruũ: quã
ut in rebꝰ diuinis omĩpotentiã
magis sequam᷑ dei. quã sapientiã¬
mundi : Hodie gͥ nob̾ sic̃ diuersa
eugłii lectione cognouimꝰ. scdm
carnẽ natꝰ ẽ xp̃s:. incipiens quidẽ
eẽ qͦd nõ erat. sed nõ desinens esse
quod erat. Nec enĩ natiuitas ho¬
minis imminuere aut separare
indiscrete maiestatis poterat uni¬
tatẽ. ⁊uod ds̃ de deo patre ꝓcessit:

Expanded text:
nvestigabiles humanis sensibus dispositiones esse divinas, ipsa operum Dei altitudo testatur. Sed eo magis nobis Christi sunt veneranda mysteria, quo magnitudine sui capacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur nobis sempiternus ille Unigenitus Dei Patris, cui subjacent omnia, et per quem creata sunt universa, sub fine temporum nasci voluisse de femina, infantiam perpeti nostrae carnis; tantae dignationis gratiam non debemus examinare, sed credere; nec discutere, sed mirari. Quid enim est aequius, quidve tam congruum, quam ut in rebus divinis omnipotentiam magis sequamur Dei, quam sapientiam? Hodie igitur nobis, sicut decursa Evangelii lectione cognovimus, secundum carnem natus est Christus, incipiens quidem esse quod non erat, sed non desinens esse quod erat. Nec enim nativitas hominis imminuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit,
Abbreviated transcription (Latin):
canticũ noui:. cantate dnõ omĩs t̾ra.
maiestatis inmm̃se. patri coet̾nus et
ꝑpetui regni dñs. ad infirmitates
corporeas ⁊ humilitatẽ se inclinauit
humanã:. Quid tã nouũ:ͥ quã ut¬
concipiente ⁊ pariente femina. ille-¬
sa uirginitas ꝑmaneret : Et talis
reuera saluatorẽ mundi decebat in¬
gressus: ut qͥ human generis uenie-¬
bat peccata mundare. mundus pre
ceteris nasceret᷑. Bene etiã ꝓpħa sub¬
iunx̃. Cantate dnõ omĩs t̾ra. Qui eñ

Expanded text:
canticum novum; cantate Domino, omnis terra . canticum novum; cantate Domino, omnis terra . majestatisfirmitates corporeas, et humilitatem se inclinavit humanam? Quid tam novum, quam concipiente, et parturiente femina, illaesam virginitatem permanere? Et talis revera Salvatorem mundi decebat ingressus, ut, qui humani generis veniebat peccata mundare prae caeteris mundius nasceretur. Bene etiam propheta subjunxit: Cantate Domino, omnis terra. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
silii ualeat estimare: qͦd immor¬
talitatis dñs incorrupteq substan¬
tie ut conditione carnis mortẽ
susciꝑe ꝓ mortalibꝰ posset. de fe-¬
mineo utero nulla corporee gene¬
rationis lege conceptꝰ. humana uo¬
luit sub lege ꝓdire: atq hoc ita. ut
eũ beata mater que intacta conceꝑat.
p̃ciosũ dei ẽ sacramentũ. In pannis
enĩ nr̃as infirmitates. nr̃ã se indicat
suscepisse peccata. ⁊ uod uͦ in p̃sepi ubi
pastus ẽ animaliũ sua collocari m̃bra
ꝑmiittit: in eternã refectionẽ uescen¬
dũ a mortalibꝰ suũ corpus ostendit.
Quid illud dicã : qͦd in t̾ras angłica
multitudo descendens. uagientẽ par-¬
uulũ głosa laude ꝓsequit᷑: Stupet
enĩ omĩs creatura tã grande miracu¬
lũ. qͦd unus idẽq ⁊ ds̃ regnat in celo.
⁊ homo nutrit᷑ in tͣra. Cuiꝰ mysterii
beatꝰ dauid annuncians nouitatẽ: om̃e
hominũ genꝰ ad concentũ cantici spi-¬
ritalis inuitat dicens. Cantate dnõ

Expanded text:
immortalitatis dominus incorruptaeque substantiae, ut conditione carnis mortem suspicere pro mortalibus possit, de femineo utero, nulla corporeae generationis lege conceptus, humana voluit sub lege prodire, atque hoc 40 ita, ut eum beata mater, quae intacta conceperatpretiosum Dei est sacramentum. In pannis enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero in praesepi, ubi pastus est animalium, sua collocari membra permittit, in aeternam refectionem vescendum a mortalibus suum corpus ostendit. Quid illud dicam, quod in terras angelica multitudo descendens, vagientem puerum gloriosa laude prosequitur? Stupet enim omnis creatura tam grande miraculum, quod unus idemque et Deus regnat in coelo et homo nutritur in terra. Cujus mysterii beatus David annuntians novitatem, omne hominum genus ad concentum cantici spiritualis invitat, dicens: Cantate Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ratis gradibꝰ quibꝰ ad suggestũ
are suꝑioris ascendit᷑. conuerso cor¬
pore ad nascentẽ se solẽ reflectant:
⁊ curuatis ceruicibꝰ in honorẽ se splen¬
didi orbis inclinent. Quod fieri par¬
tim ignorantie uitio. partim pa¬
gangtatis spũ. multũ tabescimus
⁊ dolemꝰ. Qui et si quidã forte crea-¬
torẽ potiꝰ pulchri luminis. quã ip¬
sũ lum̃ qͦd ẽ creatura uenerant᷑:
abstinendũ tam̃ ẽ ab ipsa specie
huiꝰ officii. Quã cũ in nrĩs inue¬
nit qui deoꝵ cultũ reliquit : nõ¬
ne hanc secũ partẽ opinionis ue-¬
tuste tanquã ꝓbabilẽ retentabit:
tudine fideliũ damnanda ꝑuer¬
fitas: nec honor uni deo debitꝰ.
eoꝵ ritibꝰ qͥ creaturis deseruiũt
misceat᷑. Dicit enĩ scriptura di¬
tina. Dñm deũ tuũ adorabis
illi soli seruies Et beatꝰ iob hon
sine querela ut att dñs. ⁊ cõmi¬
nens se ab omĩ re mala. numqͥs
uidi inqͥt solem cũ fulgeret ili

Expanded text:
ratis gradibus quibus ad suggestum ratis gradibus quibus ad suggestum areae superioris ascenditur, converso corpore ad nascentem se solem reflectant, et curvatis cervicibus, in honorem se splendidi orbis inclinent. 95 Quod fieri partim ignorantiae vitio, partim paganitatis spiritu, multum tabescimus et dolemus: quia etsi quidam forte Creatorem potius pulchri luminis quam ipsum lumen, quod est creatura, venerantur, abstinendum tamen est ab ipsa specie hujus officii, quam cum in nostris invenit, qui deorum cultum reliquit, nonne hanc secum partem opinionis vetustae tamquam probabilem retentabit, tudine fidelium damnanda perversitas, nec honor uni Deo debitus, eorum ritibus qui creaturis deserviunt, misceatur. Dicit enim Scriptura divina: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Et beatus Job, homo sine querela, ut ait Dominus, et continens se ab omni re mala , Numquid vidi, inquit, solem cum fulgeret, et
Abbreviated transcription (Latin):
niis utat᷑ ⁊ linguis. Per istos reme¬
dia egritudinũ. indicia futuroꝵ.
placationes demonũ:⁊ depulsiones
ꝓmittunt᷑ umbraꝵ. Addunt᷑ ⁊ illi.
qͥ totã humane uite conditionẽ
de stellaꝵ pendere effectibꝰ men¬
tiunt᷑. ⁊ qͦd est aut diuine uolun¬
tatis aut nr̃e: in declinabiliũ dicũt
ẽẽ fatoꝵ. Que tam̃ ut cumulatiꝰ
noceant. spondent posse mutari.
si illis que aduersant᷑ sẏderibus
supplicet᷑. Unde cõmentũ impiũ
sua ratione destruit᷑ Quia si p̃dicta
nõ ꝑmanent. nõ fata metuenda¬
fũt: si ꝑmanent. nõ sũt astra uene¬
randa. De talibꝰ institiitis etiã illa
generat᷑ impietas: ut sol in incho¬
atione diurne lucis exsurgens. a
quibusdã insipientioribꝰ de locis
eminentioribꝰ ad oret᷑. Quod nõnul¬
li etiã xp̃iani adeo se religiose face¬
re putant: ut priꝰ quã ad beati pe-¬
tri apłi basilicã que uni deo uiuo
⁊ uero ẽ dedicata ꝑueniant: supe¬

Expanded text:
niis utatur et linguis. Per istos remeniis utatur et linguis. Per istos remedia aegritudinum, indicia futurorum, placationes daemonum, et depulsiones promittuntur umbrarum. Addunt se et illi, qui totam humanae vitae conditionem de stellarum pendere effectibus mentiuntur, et quod est aut divinae voluntatis, aut nostrae, indeclinabilium dicunt esse fatorum. Quae tamen, ut cumulatius noceant, spondent posse mutari, si illis quae adversantur sideribus supplicetur. Unde commentum impium sua ratione destruitur, quia si praedicta n permanent, non sunt fata metuenda; si permanent, non sunt astra veneranda. CAP. IV. De talibus institutis etiam illa generatur impietas, ut sol in inchoatione diurnae lucis exsurgens a quibusdam insipientioribus de locis eminentioribus adoretur; quod nonnulli etiam Christiani adeo se religiose facere putant, ut priusquam ad B. Petri apostoli basilicam, quae uni Deo vivo et vero est dedicata, perveniant, supe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita se nobis. nosq inseruit sibi:
ut dei ad humana descensio. fi
explicare nõ ualemꝰ. multa sol¬
licitudine precauendũ ẽ xp̃ians
ne diabolicis iterũ capiant᷑ insi-¬
dis.⁊ eisoẽ rursuᷤ quibꝰ remuinci¬
auerũt erroribus implicent᷑. Nõ
enĩ desinit hostis antiquuis trans¬
figurans se in angłm lucis. decep¬
tionũ laqueos ubiq p̃tendere. et
ut quoquo mͦ fidem credentium
corrũpat instare. Nouit cui adhi¬
beat estus cupiditatis. eui illecebras
gule ingerat. cui apponat incita¬
m̃ta luxurie. cui infundat uirus
muidie. Nouzt quẽ merore contur¬
bet. quẽ gaudio fallat. quẽ metu
opprimat. quẽ admiratione sedu¬
cat. Omniũ discutit consuetudinẽ.
uentilat curas: scrutat᷑ affectus.
Et ibi causas querit nocendiꝰ: ubi
quemq uiderit studiosuis occupa¬
ri. Habet etenĩ multos ex eis quos
tenatiꝰ obligauit. aptos artibꝰ suis:
quoꝵ ad alios decipiendos ⁊ inge¬

Expanded text:
iaboli , et ita se nobis, nosque inseruit sibi, iaboli , et ita se nobis, nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, fieexplicare non possumus, multa sollicitudine praecavendum est Christianis ne diabolicis iterum capiantur insidiis, et eisdem rursus, quibus renuntiaverunt, erroribus implicentur. Non enim desinit hostis antiquus, transfigurans se in angelum lucis , deceptionum laqueos ubique praetendere, et ut quoquo modo fidem credentium corrumpat, instare. Novit cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat 94 incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae; novit quem moerore conturbet, quem gaudio fallat, quem metu opprimat, quem admiratione seducat; omnium discutit consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus; et ibi causas quaerit nocendi, ubi quemque viderit studiosius occupari. Habet etenim multos ex eis quos tenacius obligavit, aptos artibus suis, quorum ad alios decipiendos et inge
Abbreviated transcription (Latin):
data .⁊ nunquã uirginitate
ritura. tã inseparabilit̃ deis
ẽ unitus. ut qͥ erat intẽporal
de essentia patris genitus. l
sit tẽporalit̃ de utero uirgnis
natus. Altter enĩ ab eterne ml¬
tis uinculis nõ possemꝰ ab soll.
nisi in nr̃ĩs fieret humilis. al
exordiũ. ⁊ in ortus sui forma de¬
dit humano generi spiritale pͥn¬
cipiũ. ut ad carnalis generatio¬
nis abolenda contagia. esset rege¬
nerandis origo sine semine cri¬
minis. De quibꝰ dicit᷑. Qui non ex
sanguinibꝰ neq ex uoluntate car-¬
niis. neq ex uoluntate uiri. sed
ex deo nati sũt Aue hoc sacram̃¬
tum mens cõprehendere. que hanc
grãm ualeat lingua narrare:
ediit in inocentiã inqͥtas.⁊ in
nouitatẽ uetustas. In adoptionẽ
ueniũt alieni. ⁊ in hereditatẽ in¬
grediunt᷑ extranei. Ne impiis ius-¬
ti. de auaris benigni. de inconti-¬
nentibꝰ casti: de terrenis incipi-¬
unt ẽẽ celestes Que aut̃ ẽ ista mu¬

Expanded text:
data, et nunquam virginitate data, et nunquam virginitate caritura, tam inseparabiliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intemporaliter de essentia Patris genitus, ipse sit temporaliter de utero Virginis natus. Aliter enim ab aeternae mortis vinculis non possemus absolvi, nisi in nostris fieret humilis, quiexordium, et in ortus sui forma dedit humano generi spiritale principium, ut ad carnalis generationis abolenda contagia, esset regenerandis origo sine semine criminis, de quibus dicitur: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Quae hoc sacramentum mens comprehendere, quae hanc gratiam valeat lingua narrare? Redit in innocentiam iniquitas, et in novitatem vetustas; in adoptionem veniunt alieni, et in haereditatem ingrediuntur extranei. De impiis justi, de avaris benigni, de incontinentibus casti, de terrenis incipiunt esse coelestes. Quae autem est ista mu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. głam quasi unigẽniti a pa-¬
tre. In utraq gͦ natura idẽ est
dei filius. nr̃ã suscipiens: ꝓpͥa
non amittens. In homine ho¬
minẽ renouans. in se in cõmu-
nec dei formã serui forma uy.¬
uit. Qa sũma ⁊ semprt̃na es¬
tia que se. ad humani geuens
inclinauit salutẽ. nos quidem
in suã gloriã transtulit. sed
erat esse nõ destitit. Unde cũ
unigenitꝰ dei minorẽ se pani
confitet᷑. cui se dicit ȩqualem
ueritatẽ in se forme. utriꝰq u
monstrat. ut ⁊ humanã ꝓbet
imparilitas. ⁊ diuinã decla¬
uret equalitas. Mazestati gͥ flĩ
dei corporea natiuitas nichil a¬
tulit. nichil cõntulit. Quia sui¬
ĩ. tañtia incõmittabilis nec mii
potuit nec augeri. Quod enpi
uerbũ caro factũ ẽ. nõ hoc h¬
nificat qͦd in carnẽ sit dei n¬
tura mutata. sed qͦd a uerbo
in ungtatẽ ꝑsone sit caro sul¬
cepta. in cigius utiq nomine ho¬
mo totus accipit᷑. Cũ quo intra
uirginis uiscera scõ spũ fecun¬

Expanded text:
iam quasi unigeniti a Patre. In utraque ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens, et propria non amittens, in homine hominem renovans, in se incommutabnec Dei formam servi forma violavit: quia summa et sempiterna essentia, quae se ad humani generis inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod erat, esse non desistit. Unde cum unigenitus Dei minorem se Patre confitetur, cui se dicit aequalem, veritatem in se formae utriusque demonstrat: ut et humanam probet imparilitas, et divinam declaret aequalitas. Majestati igitur Filii Dei corporea nativitas nihil abstulit, nihil contulit; quia substantia incommutabilis nec minui potuit nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat, quod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscepta; in cujus utique nomine homo totus accipitur, cum quo intra virginis viscera sancto Spiritu fecun
Abbreviated transcription (Latin):
in celo. Nõ ttaq oc dilectissimi hoc
aut indicimꝰ aut suademꝰ. ut des¬
piciatis oꝑa deiꝰ. aut contrariũ
aliqͥd fidei ur̃e in his que condidit
bonis bona. ds̃ estimetis. sed ut omi
creaturaꝵ specie ⁊ unuerso mun¬
di huiꝰ ornatu. rationabilit̾ ⁊ tẽꝑ¬
ant̃ utamini. Que enĩ uident᷑ sic̃
ait apłs. tẽporalia sũt: que aũt nõ
uident᷑. eterna sũt. Unde quia ad
p̃sentia sumꝰ nati. ad futura aũt
renati. nõ tẽporalibꝰ dediti bonis.
sed eternis simꝰ intenti. Et ut spẽ
nrãm possimꝰ ꝓpius intueri. in ip¬
so sacram̃to natalis dnĩ cogitemꝰ
qͥd nature nr̃e grã diuina contu¬
lerit. Audiamꝰ apłm dicentẽ. Mor¬
tui enĩ estis. ⁊ uita urã abscondita

Expanded text:
in coelo. Non itaque vobis, dilectissimi, hoc in coelo. Non itaque vobis, dilectissimi, hoc aut indicimus, aut suademus, ut despiciatis opera Dei, aut contrarium aliquid fidei vestrae in his quae Deus bonus bona condidit aestimetis; sed ut omni creaturarum specie et universo mundi hujus ornatu rationabiliter et temperanter utamini. Quae enim videntur, sicut ait Apostolus, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna sunt. Unde quia ad praesentia sumus nati, ad futura autem renati; non temporalibus bonis dediti, sed aeternis simus intenti. Et ut spem nostram possimus propius intueri, in ipso sacramento natalis Domini cogitemus quid naturae nostrae gratia divina contulerit. Audiamus Apostolum dicentem: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terrã: ⁊ diuidant int̾ dieil
⁊ noctẽ: ⁊ sint in signa ⁊ inuis¬
⁊ i dies ⁊ in annos: ⁊ sint in firma¬
nosce nature. Recordare te factũ ad
imaginẽ deiꝰ. Que is si in adã corrup¬
t: in xpõ tam̃ est reformata. Ute¬
re quomͦꝰ utendũ est unfibilibꝰ cre¬
aturis: sicut uteris terra. mari.
celo. aere. fontibꝰ atq fluminibꝰ. Et
quicqͥd in eis pulcͥrũ atq mirabi¬
le estꝰ refer ad laudẽ ⁊ głam condi¬
toris. Noli eẽ deditꝰ illi lumini: quo
uolucres et serpentes. quo bestie ⁊
pecudes. quo musce delectant᷑ ⁊ uer-¬
mes. Lucẽ corporeã sensu tange cor¬
poreo: ⁊ toto m̃tis affectu illud ue¬
rũ lum̃ amplectere. qͦd illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ: ⁊ de quo dicit ꝓpħa. Acce¬
dite ad eũ ⁊ illuminamini:⁊ uul
tus ur̃i non erubescent. Si enĩ tẽ¬
plũ dei sumꝰ.⁊ sp̃s dei habitat in
nob̾: plus ẽ quod fidelis quisq in
sua habet anima. quã qͦd mirat᷑

Expanded text:
dividant inter diem et noctem, et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, et sint in firmanosce naturae. Recordare te factum ad imaginem Dei ; quae, etsi in Adam corrupta; in Christo tamen est reformata. Utere quomodo utendum est visibilibus creaturis, sicut uteris terra, mari, coelo, aere, fontibus atque fluminibus; et quidquid in eis pulchrum atque mirabile est, refer ad laudem et gloriam Conditoris. Noli esse deditus illi lumini quo volucres et serpentes, quo bestiae et pecudes, quo muscae delectantur et vermes. Lucem corpoream sensu tange corporeo, et toto mentis affectu illud verum lumen amplectere quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , et de quo dicit propheta: Accedite ad eum, et illumtus vestri non erubescent. Si enim templum Dei sumus, et spiritus Dei habitat in nobis; plus est quod fidelis quisque in suo habet animo, quam quod miratur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aut sol. uel qͥd ẽ luna: nisi usin¬
lis creature ⁊ corporee lucis elen¬
ta. Quoꝵ unũ maioris est clarita
aliud minoris ẽ luminis. Sic̃ enĩ
alia diurna alia nocturna sũt n¬
pora:ita diuersã in luminaribi
qualitatẽ creator instituit. cun
tam̃ priꝰ quã hec fierent. ⁊ diel
ne solis officio: ⁊ noctes sine lune
ministerio p̃cessissent. Sed conde¬
iu  ũ ista ad faciendã hominis u¬
litatẽ: ut rationale animal nec
in distinctione mensiũ. nec inre¬
cursu annoꝵ. nec in dinumera¬
tione tẽpoꝵ falleret᷑ : cũ ꝑ meqi¬
liũ horarũ impares moras. ⁊ dil¬
similiũ ortuũ signa manifesta
⁊ annos sol concluderet: ⁊ m̃sel
luna renouaret. Quarto nãq is

Expanded text:
ol, vel quid est luna, nisi visibilis creaturae et corporeae lucis elementa, quorum unus majoris claritatis, aliud minoris est luminis? Sicut enim alia diurna, alia nocturna sunt tempora, ita diversam in luminaribus qualitatem Creator instituit; cum tamen prius quam haec fierent, et dies sine solis officio, et noctes sine lunae ministerio praecessissent. Sed condebantur ista ad faciendam hominis utilitatem, ut rationale animal, nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumeratione temporum falleretur; cum per inaequalium horarum impares moras, et dissimilium ortuum signa manifesta, et annos sol concluderet, et menses luna renovaret. Quarto namque, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯrnibꝰ quidẽ diebꝰ dilectis¬
simi atq temporibꝰ. animis
fideliũ diuina meditanti¬
um. dnĩ ⁊ saluatoris nri ex matre uir¬
gine ortus occurrit: ⁊ mens ad con¬
fessionẽ sui auctoris erecta. siue in ge¬
mitu fupplicationis. siue in exultaci¬
one laudis. siue in sacrificii oblatio¬
ne uerset᷑: nichil crebriꝰ nichilq ma¬
gis fident̃ spiritali aitingit intuitu:
quã qͦd ds̃ dei filiꝰ. genitꝰ de patre co¬
eterno. idẽ etiã partu ẽ natꝰ huma¬
no. Sed hanc adorandã in celo ⁊ in
t̾ra natiuitatẽ. nullus nob̾ dies ma-¬
gis quã hodiernꝰ insinuat: ⁊ noua
etiã in elem̃tis luce radiante. totã
sensibꝰ nrĩs mirabilis sacram̃ti inge¬
rit claritatẽ. Nõ solũ enĩ in memo¬
riã. sed in conspectũ quodã mͦ redit
angłi gabrihelis cũ maria stupen¬
te colloquiũ: conceptio de spũ scõ
tor mundi editꝰ utero uirginali. Et
qͥ om̃s naturas condidit: eiꝰ ẽ factus
filiꝰ quã creauit. Hodie uerbũ dei

Expanded text:
nibus quidem diebus, dilectissimi, atque temporibus, animis fidelium divina meditantium Domini et Salvatoris nostri ex matre Virgine ortus occurrit, ut mens ad confessionem sui auctoris crecta, sive in gemitu supplicationis, sive in exsultatione laudis, sive in sacrificii oblatione versetur, nihil crebrius, nihilque fidentius spiritali attingat intuitu, quam quod Deus Dei Filius, genitus de Patre coaeterno, idem etiam partu est natus humano. Sed hanc adorandam in coelo et in terra nativitatem nullus nobis dies magis quam hodiernus insinuat, et nova etiam in elementis luce radiante, coram sensibus nostris mirabilis sacramenti ingerit claritatem. Non solum enim in memoriam, sed in conspectum quodammodo redit angeli Gabrielis cum Maria stupente colloquium, et conceptio de Spiritu sator mundi editus est utero virginali, et qui omnes naturas condidit, ejus est factus Filius quam creavit. Hodie Verbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
omnia dona excedit hoc donũ: ut
ds hominẽ uocet filiũ:.⁊ homo deũ
nominet patrẽ. Per has enĩ appella-¬
tiones sentit᷑ ⁊ discit᷑. quis ad tan¬
tã altitudinẽ ascendat affectꝰ. Nã
si in ꝓgenze carnali ⁊ stirpe terre¬
na. claris parentibꝰ genitos uitra
male conuersationis obscuirant.:
⁊ ipso maioꝵ suoꝵ lumine soboles
indigna confundit᷑. in quẽ exitũ
ueniunt. qͥ ꝓpt̾ amorẽ mundi a ge¬
neratione. xp̃i nõ metuunt abdi-¬
cari: Si aũt ad humanã ꝑtinet
laudẽ. ut patrũ deciis in ꝓle res-¬
tendere: Dicente dnõ. Sic luͤe̾at
lum̃ ur̃m corã hominibꝰ: ut uide¬

Expanded text:
omnia dona excedit hoc donum, ut omnia dona excedit hoc donum, ut Deus hominem vocet filium, et homo Deum nominet patrem: per has enim appellationes sentitur et discitur quis ad tantam altitudinem ascendat affectus. Nam si in progenie carnali et stirpe terrena 90 claris parentibus genitos vitia malae conversationis obscurant, et ipso majorum suorum lumine soboles indigna confunditur; in quem exitum venient, qui propter amorem mundi a generatione Christi non metuunt abdicari? Si autem ad humanam pertinet laudem ut patrum decus in prole restendere, dicente Domino: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut vide
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ habeamꝰ ad deũ. Cuiꝰ senten¬
tie breuitate omniũ fere manda¬
toꝵ continetur effectꝰ. Quia ubi fi¬
erit ueritas pacis: nichil potest
deesse uirtitis. Quid ẽ aũt dilec¬
tissimi pacẽ habere ad deũ: nsi
uelle qͦd iubet.⁊ nolle qͦd ꝓhiber
Si enĩ humane amicicie pares ani¬
mos ⁊ similes expetunt uoluntus
nec unquã diuersitas moꝵ ad fu¬
mã potest ꝑuenire concordiã. qͣu
diuine particeps erit pacis. cuiel
placent que dõ displicent: ⁊ hil
appetit delectari. quibꝰ illũ nouit
offendi: Nõ est iste animꝰ filioꝵ al
nec talẽ sapientiã recipit adoytus
nobilitas. Genus electũ ⁊ regiũ: rege-¬
nerationis sue respondeat dignitati.
Siligat qͦd diligit pat̃. ⁊ in nullo a¬
suo auctore dissentiat. ne iterum
dieat dñs. Filios enutriui ⁊ exalta¬
inꝰ. ipsi aũt spreuer̃ me. Agnouit
bos possessorẽ suũ: ⁊ asiꝰ p̃sepe dnĩ
simi huiꝰ muneris sacramentũ.: ⁊

Expanded text:
pacem habeamus ad Deum . Cujus sentenpacem habeamus ad Deum . Cujus sententiae brevitate omnium fere mandatorum continetur effectus: quia UBI FUERIT veritas pacis, nihil ibi potest deesse virtut s. Quid est, autem, dilectissimi, pacem habere ad Deum, nisi velle quod jubet, et nolle quod prohibet? Si enim humanae amicitiae pares animos et similes expetunt voluntates, nec umquam diversitas morum ad firmam potest pervenire concordiam, quomodo divinae particeps erit pacis, cui ea placent quae Deo displicent, et iis appetit delectari quibus illum novit offendi? Non est iste animus filiorum Dei, nec talem sapientiam recipit adoptiva nobilitas. Genus electum et regium, regenerationis suae respondeat dignitati, diligat quod diligit pater, et in nullo ab auctore suo dissentiat, ne iterum dicat Dominus: Filios genui et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Agnovit bos possessorem susimi, hujus muneris sacramentum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ni oꝑis ratiocinatio humana dis-¬
cutiat. Nos cũ abrahr̃ credimꝰ dõ
nec hesitamꝰ diffidentia. sed plenis¬
uator. quẽ pͥme transgressionis con¬
dẽnatio nõ teneret. Unde ipsa col¬
lati muneris magnitudo. dignã
a nob̾ exigit suo splendore reueren¬
tiã. Ideo enĩ sic̃ beatꝰ apł̃s docet nõ
sp̃m huiꝰ mundi accepimꝰ: sed sri
qͥ ex deo ẽ: ut sciamꝰ que a deo a¬
nata sũt nob̾. Qui nõ alit̃ pie cos
nisi id ei qͦd ipse tribuit offerat᷑.
aũt in thesauro dnĩce largitatis
ad honorẽ p̃sentis festi tã congriũ
possumꝰ inuengre quã pricẽ ⁊ que
in natunitate dnĩ pͥma ẽ angłio
p̃dicata concentu: Ipsa enĩ ẽ que
parit filios dei ⁊ nutrix dilections.
⁊ genitrix unitatis: requies beatoꝵ
et et̾nitatis habitaculũ. Cuiꝰ hoc
opus ꝓpriũ ⁊ speciale beneficiũ ẽ
ut iungat deo qͦs se cernit e min¬
do. Unde apłs ad hoc bonũ nos i¬
citat dicens. Iustificati gͦ ex fide

Expanded text:
ni operis ratiocinatio humana disni operis ratiocinatio humana discutiat; nos cum Abraham credimus Deo, nec haesitamus diffidentia , sed plenisvator, quem primae transgressionis condemnatio non teneret. Unde ipsa collati muneris magnitudo dignam a nobis exigit suo splendore reverentiam. Ideo enim, sicut beatus Apostolus docet, non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis : QUI NON aliter pie colitur, nisi id ei quod ipse tribuit offeratur. Quid autem in thesauro Dominicae largitatis ad honorem praesentis festi tam congruum possumus invenire, quam pacem, quae in nativitate Domini prima est angelico praedicata concentu? Ipsa enim est quae parit filios Dei, nutrix dilectionis et genitrix unitatis; requies beatorum, et aeternitatis habitaculum; cujus hoc opus proprium et speciale beneficium est, ut jungat Deo quos secernit de mundo. Unde Apostolus ad hoc bonum nos incitat, dicens: Justificati ergo ex fide,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ renascendo. Nec iã in ꝓpagine
habet᷑ carnalis patris: sed in gerniine
saluatoris. Qui ideo filiꝰ hominis est
factꝰ: ut nos filii dei ẽẽ possimꝰ. Nisi
eñ ille ad nos hac humilitate des¬
cenderet: nemo ad illũ ullis suis me¬
ritis ꝑueniret. Nichil hic uocatoꝵ
cordibꝰ caliginis inferat terrena sa-¬
pientia: nec se contra altitudinẽ
grẽ dei mox in ima rediturus ter¬
renaꝵ cogitacionũ puluis attollat.
Impletũ ẽ in fine scłoꝵ. qͦd erat an¬
te tẽpora eterna dispositũ:. ⁊ sub p̃¬
sentia rerũ signis cessantibꝰ figura¬
rũ. lex ⁊ ꝓphetia ueritas facta est.
ut abrahã fieret omium gentiũ pat̃.
⁊ in semine eiꝰ daret᷑ mundo ꝓmissa
benedictio: nec hi tantũ essent in¬
isrł qͦs sanguis ⁊ caro genuisset. sed
in possessionẽ hereditatis fidei filiis
p̃parate. uniuersitas adoptionis in-¬
traret. Nõ obstrepant ineptaꝵ ca-¬
lũpnie questionũ: nec effectꝰ diui¬

Expanded text:
nem renascendo; nec jam in propagine nem renascendo; nec jam in propagine habetur carnalis patris, sed in germine Salvatoris, qui ideo filius hominis est factus, ut nos filii Dei esse possimus. Nisi enim ille ad nos hac humilitate descenderet, nemo ad illum ullis suis meritis perveniret. Nihil hic vocatorum cordibus caliginis inferat terrena sapientia, nec se contra altitudinem gratiae Dei, mox in ima rediturus, terrenarum cogitationum pulvis attollat. Impletum est in fine saeculorum quod erat ante tempora aeterna dispositum; et sub praesentia rerum, signis cessantibus figurarum, lex et prophetia veritas facta est: ut Abraham fieret omnium gentium pater, et in semine ejus daretur mundo promissa benedictio; nec hi tantum essent Israelitae, quos sanguis et caro genuisset, sed in possessionem haereditatis fidei filiis praeparatae, universitas adoptionis intraret. 89 Nec obstrepant ineptarum calumniae quaestionum, nec effectus divi
Abbreviated transcription (Latin):
infantia quã filii dei nõ ẽ dedigna¬
ta maiestas. in uirũ ꝑfectũ etatis
adiectione ꝓuecta sit:⁊ consũmato
passionis ac resurrectionis triumpho.
om̃s suscepte ꝓ nob̃ humilitatis tran¬
sierint acciones: renouat tam̃ nob̾
hodierna festiuitas nati ihu ex ma¬
ria uirgine sacra pͥmordia. U dũ
saluatoris nrĩ adoramꝰ ortũ. inue¬
nim᷑ nos nr̃m celebrare pͥncipiũ.
Generatio enĩ xpĩ. origo ẽ ppłi xp̃i¬
ani:. ⁊ natalis capitis. natalis ẽ cor¬
poris. Habeant licet singuli quiq
uocatoꝵ ordinẽ suũ ⁊ om̃s eccłe fi¬
lii tẽpoꝵ sint successione distincti.
uniuersa tam̃ sũma fideliũ fonte
orta baptismatis. sic̃ cũ xpo in pas¬
sione crucifixi: in resurrectione
suscitati: in ascensione ad patris
dexterã collocati: ita cũ ipso sumꝰ
in hac natiuitate congeniti Quic¬
qͥd enĩ hominũ in quacũq mun¬
di parte credentiũ regenerat᷑ in
xpõ. interciso originalis tramite
uetustatis. transit in nouĩi homi¬

Expanded text:
infantia quam Filii Dei non est dedignata majestas, in virum perfectum aetatis adjectione provecta sit, et consummato passionis et resurrectionis triumpho, omnes susceptae pro nobis humilitatis transierint actiones, renovat tamen nobis hodierna festivitas nati Jesu ex Maria Virgine sacra primordia; et dum Salvatoris nostri adoramus ortum, invenimur nos nostrum celebrare principium. Generatio enim Christi origo est populi Christiani, et natalis capitis natalis est corporis. Habeant licet singuli quique vocatorum ordinem suum, et omnes Ecclesiae filii temporum sint successione distincti, universa tamen summa fidelium, fonte orta baptismatis, sicut cum Christo in passione crucifixi, in resurrectione resuscitati, in ascensione ad dexteram Patris collocati, ita cum ipso sunt in hac nativitate congeniti. Quisquis enim hominum in quacumque mundi parte credentium regeneratur in Christo, interciso originalis tramite vetustatis, transit in novum homi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in uiciis pares animi. ⁊ simi¬
litudo desiderioꝵ. equalitatẽ gig¬
nit affectuũ. Ac si quidã forsitan
repperiant᷑ quibꝰ praua ⁊ inhones¬
ta nõ placent:. quiq illicitas consen¬
siones a federe sue caritatis exclu¬
dant : tam̃ etiã tales si uel uidei
sint. uel heretici. uel pagani: nõ
de amicicia dei. sed de pace sunt
mundi. Pax aut̃ spiritaliũ ⁊ catho¬
licoꝵ a suꝑnis ueniens ⁊ ad suꝑ¬
na ꝑducens. cũ amatoribꝰ mundi
nulla nos uult cõmunione mist¬
ri: sed om̃ibꝰ obstaculis resistere. et
ad uera gaudia a ꝑniciosis delecti¬
tionibꝰ euolare: dicente dño. Ubi
fuerit thesaurus tuus. ibi erit et
cor tuũ. Hoc ẽ. si deorsũ sũt que
mas: ad ima descendes. Si sursũ
sũt que diligis: ad sũma ꝑuenes.
Quo nos unũ uolentes. unũ sentien¬
tes.⁊ in fide ac spe ⁊ caritate con¬
cordes: sp̃s pacis agat atq ꝑducat.
Qm̃ quicũq spũ dei agunt᷑. hi filia

Expanded text:
etiam in vitiis pares animi, et simietiam in vitiis pares animi, et similitudo desider orum aequalitatem gignit affectuum. Et si quidam forsitan reperiantur quibus prava et inhonesta non placeant, quique illicitas consensiones a foedere suae charitatis excludant, tamen etiam tales, si vel Judaei sint, vel haeretici, vel pagani, non de amicitia Dei, sed de pace sunt mundi. Pax autem spiritalium et catholicorum, a supernis veniens, et ad superna perducens, cum amatoribus mundi nulla nos vult communione misceri, sed omnibus obstaculis resistere, et ad vera gaudia a perniciosis delectationibus evolare, dicente Domino: Ubi fuerit thesaurus tuus, ibi erit et cor tuum : hoc est, si deorsum sunt quae amas, ad ima descendes; si sursum sunt quae diligis, ad summa pervenies: quo nos unum volentes, unum sentientes, et in fide ac spe et in charitate concordes, Spiritus pacis agat atque perducat: quoniam quicumque Spiritu Dei aguntur, ii filii
Abbreviated transcription (Latin):
pidabo. Qui gͦ nõ ex sanguinibꝰ.
neq ex uoluntate carnis. neq ex
uoluntate uiri. sed ex deo nati
sũt: offerãt patri pacificoꝵ con¬
cordiã filioꝵͥ ⁊ in pͥmogenitũ
noue creature qͥ uenit nõ suam
sed mittentis facere uoluntatẽ.
uniuersa adoptionis membra con¬
currant: qm̃ grã patris nõ discor¬
des neq dissimiles. sed unũ senti¬
entes unũq amantes adoptauit
heredes. Ad unã reformatos ima-¬
ginẽ. oportet animũ habere con¬
formẽ. Natalis dnĩ: natalis ẽ pacis.
Sic̃ enĩ ait apłs.ipse ẽ pax nr̃a: qͥ
fecit utraq unũ. Qm̃ siue uideus.
siue gentilis: ꝑ ipsũ habemꝰ acces¬
sũ in uno spũ ad patrẽ. Qui ante
passionis diem uoluntaria dispo¬
sitione preelectũ discipłos suos huc
p̃cipue doctrina informauit ut
nerali pacis sue qualitas lateret
adiecit. Nõ quẽ admodũ mundus
dat: ego do uobis. Non habet in qͥt
mundus amicicias ueras:⁊ multos
facit ꝑuerso amore concordes. Sũt

Expanded text:
 non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt , offerant Patri pacificorum concordiam filiorum, et in primogenitum novae creaturae, qui venit non suam, sed mittentis facere voluntatem, universa adoptionis membra concurrant: quoniam gratia Patris non discordes neque dissimiles, sed unum sentientes unumque amantes, adoptavit haeredes. Ad unam reformatos imaginem oportet animam habere conformem. Natalis Domini natalis est pacis: sic enim ait Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum ; quoniam sive Judaeus, sive gentilis, per ipsum habemus accessum in uno Spiritu ad Patrem ; 91 qui ante passionis diem voluntaria dispositione praelectum, discipulos suos hac praecipue doctrina informavit, ut nerali pacis suae qualitas lateret, adjecit: Non quemadmodum mundus dat ego do vobis. Habet, inquit, mundus amicitias suas, et multos facit perverso amore concordes. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
UAMUIS dilectissimi
in effabilis sit natiui
ne uestiuit. audeo tam̃ nõ de facul¬
tate mea. sed de ipsius aspiratione
p̃sumere:: ut die qͥ in facramentũ
humane restitutionis electꝰ est: aliqͥd
a nob̾ quod audientes possit edifi-¬
care ꝓmat᷑. Non enĩ quia maior
pars eccłe dei qͦd credit intelligit.
ideo necessariũ nõ est etiã que dic-¬
la sũt dicere: cũ utiq nũc pͥmũ¬
multis ad fidem uenientibꝰ. oris
nri officiũ debeamꝰ: meliusq sit
doctos onerare iã notis: quã rudes
fraudare discendis. Quod gͦ filiꝰ dei¬

Expanded text:
uamvis, dilectissimi, ineffabilis sit nativitne vestivit: audeo tamen non de facultate mea fidere, sed de ipsius inspiratione praesumere, ut in die qui in sacramentum humanae resa nobis quod audientes possit aedificare promatur. Non enim quia major pars Ecclesiae Dei quod credit intelligit, ideo necessarium non est etiam quae dicta sunt dicere, cum utique nunc multis ad fidem primum venientibus oris nostri officium debeamus, meliusque sit doctos onerare jam notis, quam rudes fraudare discendis. Quod ergo Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta dei negligens. peccati in¬
xit dnãtionẽ: iħs factꝰ sub lege.
didit iusticie libertatẽ. Ille dials
obtẽperans usq ad p̃uaricationẽ
meruit ut in ipso om̃s moreremtꝰ
hic patri obediens usq ad crucem
fecit ut in ipso om̃s uiuifiearem̃
Ille cupidus honoris angłici. nan¬
re sue ꝑdidit dignitatẽ: hic infr¬
mitatis nre suscipiens conditioni
ꝓpt̃ qͦs ad inferna descendit: eosut̃
in celestibꝰ collocauit. Postremo il
ꝑ elationẽ lapso dictũ est. terraa
⁊ in terrã ibis : huic ꝑ subiectionꝰ
plo: si in disciplinã ipsa remedia
transferant᷑ : quodq impensũ ẽ
mysteriis. ꝓsit et moribꝰ: ut men¬
nerimꝰ nob̃ in humilitate ⁊ manli¬
etudine redẽptoris nr̃i esse uiuend̃¬
Cm̃ sicut ait apłs. si cõpatim᷑: ⁊ ot¬
regnabimꝰ. Frustra aũt appellanͦ
qͥ ideo se uiã ẽẽ dixit: ut conuersa¬
tio magistri. forma eẽt discipłis.
⁊ illã humilitatẽ eligeret seruus

Expanded text:
praecepta Dei negligens, peccati inpraecepta Dei negligens, peccati induxit damnationem; Jesus factus sub lege reddidit justitiae libertatem. Ille diabolo obtemperans usque ad praevaricationem, meruit ut in ipso omnes morerentur; hic Patri obediens usque ad crucem, fecit ut in ipso omnes vivificarentur. Ille cupidus honoris angelici, naturae suae perdidit dignitatem; hic infirmitatis nostrae suscipiens conditionem, propter quos ad inferna descendit, eo dem in coelestibus collocavit. Postremo illi per elationem lapso dictum est: Terra es, et in terram ibis ; huic per subjectionem plo, si in disciplinam ipsa remedia transferantur, quodque impensum est mysteriis, prosit et moribus: 87 ut meminerimus nobis in humilitate et mansuetudine Redemptoris nostri esse vivendm, sicut ait Apostolus, si compatimur, et conregnabimus . FRUSTRA enim appellamur qui ideo se viam dixit esse , ut conversatio magistri sit forma discipulis, et illam humilitatem eligat servus,