comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficilli mobello alucio fuliuo preaetore supe¬
ratisunt. Postea flamininus ꝓconsule
philrppũ regem eccũ eotracas mace¬
donaes illirios multas que p̃terecgentes
quace inauxiliumei uenerant bello sube¬
git. Victimacedones castra amiserant
Viti miliahostiũ eo diecesco. ũmilica
capta polibius scribit. Valerius dicit
xł milia trucidata. Elcuidius uero
xaii milia interfacta commemorat
Sed haecuarietas scriptorũ utiq falla¬
cia est Fallaciue autẽ causc ꝓfecto
adulatio est : dũ uictoris lacudes accu¬
mulcre uirtutemq patriȩ extollere
uel presentibus ł posteris. student Ai¬
oquin sim quisitus non fuis set numeris
ne qualis cumque fuis set expressus Quod¬
sigloriosum est duciec patriȩ plurimos
hostiũ peremis se quanto magis laetũpa¬
triae et ducibeatum potest uideri suom
nullos uel paucis simos ꝑdidisse: Italuci¬
dissi me patet quia simili mpudentia
mentiendi qua occisorũ hostiũ numero

Expanded text:
ficillimo bello a L. Fuluio praetore supeficillimo bello a L. Fuluio praetore superati sunt. postea Flamininus proconsule Philippum regem et cum eo Thracas Macedonas Illyrios multasque praeterea gentes, quae in auxilium ei uenerant, bello subegit. uicti Мacedones castra amiserunt, VIII milia hostium eo die caesa, v milia capta Polybius scribit; Valerius dicit XL milia trucidata; Claudius uero XXXII milia interfecta commemorat. Sed haec uarietas scriptorum utique fallacia est; fallaciae autem causa profecto adulatio est, dum uictoris laudes accumulare uirtutemque patriae extollere uel praesentibus uel posteris student: alioquin, si inquisitus non fuisset numerus, nec qualiscumque fuisset expressus. quodsi gloriosum est duci et patriae plurimos hostium peremisse, quanto magis laetum patriae et duci beatum potest uideri suorum uel nullos uel paucissimos perdidisse. ita lucidissime patet, quia simili impudentia mentiendi, qua occisorum hostium numero
Abbreviated transcription (Latin):
cognomento africanus trium phans
urbem in gressusẽ que mterrentius
qui postea comicus ex nobilib: cartha¬
giniensium captiuis pilleatus quđ
insigne indultȩ sibi libertatis fuit
triumphantẽ post currũ secutus ẽ.
bellum punicum secundũ finitũ ẽ
qđ gestumẽ annis decem & septẽ
Ouimacedonicũ continuo succes sit quod
quintius flcmininus consulsortitus. post
multa et grauissim aaproelia quibus mac¬
cedonesiucti sunt pacemphi lippo dedit.
Deindecũ lacede moniis pugnauit. uictona¬
ui deduce ipsorũ Nobilissimos obsides de¬
metriũ philippi filiũ et armenen nauidis
filiũ ante currũ duxit Romeniccptiui
qui sub hannibade ꝑ greciã uenditi fueranT
uniuersi recepti rasis capitibus obdeter¬
sam seruitutẽ currũ triũ phantis secutis
Eodẽ tempore in subresboi at que cenoman¬
ni contractis inunũ uiribus hamilchar
poenoduce quiinitaliaremansercit
cremonã placentiamq uastantes. dif¬

Expanded text:
cognomento Africanus, triumphans cognomento Africanus, triumphans Vrbem ingressus est; quem Terentius, qui postea comicus, ex nobilibus Carthaginiensium captiuis pilleatus — quod insigne indultae sibi libertatis fuit — triumphantem post currum secutus est. Punicum secundum finitum est, quod gestum est annis decem et septem. cui Macedonicum continuo successit, quod Quintius Flamininus consul sortitus post multa et grauissima proelia, quibus Macedones uicti sunt, pacem Philippo dedit. deinde cum Lacedaemoniis pugnauit, uicto Nauide duce ipsorum nobilissimos obsides Demetrium Philippi filium et Armenen Nauidis filium ante currum duxit. Romani captiui, qui sub Hannibale per Graeciam uenditi fuerant, uniuersi recepti, capitibus rasis ob detersam seruitutem currum triumphantis secuti sunt. eodem tempore Insubres Boi atque Cenomanni contractis in unum uiribus Hamilcare Poeno duce, qui in Italia remanserat, Cremonam Placentiamque uastantes, dif
Abbreviated transcription (Latin):
um scipionis petiit. ubi cum se diu
attoniti admiratione mutua duo
clarissimi duces suspexissent. infec¬
to pacis negotio proelium conser¬
tum ẽ quod diu magnis ducum
artibus dispositũ magnis copiarũ
molibus gestum magnis militum uirib
consum matũ romanis uictoriam contulit:
Octoginta ibi elephanti uł capti ł occisis̃
carthaginiensium interfectas uiginti
milia quingenti. hannibal om̃a &ante
proelium & in proelio expertus cum
paucis hocẽ uix quattuor equitibus in¬
tertumultum elapsus hadrumetum
confugit. postea carthaginem post
sex & triginta annos quam inde par¬
uulus cumpatre exierat uenit. con¬
sultantiq: senatui nullã eẽresiduam
spem nisi inpetenda pace per sua sit¬
Gneo corneliolentulo aelio peto consu¬
libus. carthaginiensib: pax ꝑscipio¬
nẽ uoluntate senatus populiq: conces¬
sa ẽ. Nauestamen plusquam quingen¬
tae in altum productae in conspectu
ciuitatis incensae sunt. Scipio iamtu no

Expanded text:
um Scipionis petiit. ubi cum se diu um Scipionis petiit. ubi cum se diu attoniti admiratione mutua duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio proelium consertum est: quod diu magnis dneum artibus dispositum, magnis copiarum molibus gestum, magnis militum uiribus consummatum Romanis uiotoriam contulit. octoginta ibi elephanti uel capti uel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt XX milia quingenti Hannibal omnia et ante proelium et in proelio expertus, cum paucis, hoc est uix quattuor equitibus, inter tumultum elapsus Hadrumetum confugit. postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde paruus cum patre exierat, uenit consultantique senatui nullam esse residuam spem nisi in petenda pace persuasit. C. Cornelio Lentulo P. Aelie Paeto consulibus Carthaginiensibus pax per Scipionem uoluntate senatus populique concessa est. naues tamen plus quam quingentae in altum productae in conspectu ciuitatis incensae sunt. Scipio, iam tum
Abbreviated transcription (Latin):
hastrubad imperator carthaginem p̃fđ¬
gusuenit. It ccq si fcox & hasdrubal mox
plurimum reperauere exercitum atq
iterum cum scipione congressi sunt uictiq
fugerunt si facem fugientem lelius &
masinis sec caeperunt. Ceteru multitu¬
do cirtham confugit . quã masinisa ob¬
pugnatam indeditionem recepit Si¬
facem ad scipionem catenis uinctum de¬
duxit quem scipio cumingentib spo¬
lns plurimisq caꝑtiuis ꝑducendum
laelio tradidit. hannibalredire in
africam iussus ut fessis carthaginien¬
sib: subuenir&. flensreliquit ialiã
omnib: italici generis militib qui se¬
qui nollent interfectis. Cui ada fri¬
canũ litus ꝓpinquanti ius sus quidam
en auticis ascendere in arboremna¬
uis atq: in despeculari quam regionẽ
tener& sepulchrum dirutũ sepro¬
spexisserespondit. Ab ominatus
dictum hannibal deflexo cursu ad
leptim oppidum copias eposuit
qui continuo refecta multitudine
carthaginẽ uenit deinde colloqui¬

Expanded text:
Hasdrubal imperator Carthaginem profuHasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox plurimum reparauere exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et Masinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis uinctum deduxit; quem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit. Hannibal redire in Africam iussus, ut fessis Carthaginiensibus subueniret, flens reliquit italiam omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis. cui ad Africanum litus propinquanti iussus quidam e nauticis ascendere in arborem nauis atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulchrum dirutum se prospexisse respondit; abominatus dictum Hannibal deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. qui continuo refecta multitudine Carthaginem uenit, deinde conloqui
Abbreviated transcription (Latin):
simul clade poenorũ cognita: anino
tertiꝰ decimo quaminitalic̃ uenerat refis¬
git ibrutios Posthaec anno continuo
interbannibadẽ etromanos quies atu mus¬
tobellorũ incercessis se uisa est quia in¬
qui etudo morborũ incastris erat & grauis¬
sima pestilentia ueriq exercitus a gebap¬
tur Intere a scipio uniuers a his pania
a prreneo usq: ocea nũ i ꝓuinciã redac¬
ta romamuenit Consulcum liciniocta¬
so creatus mafricã transuit. Hannonem
hamilcharis filium ducem poenorũ inten¬
fecit. Exercitũ eius parti in caede. part̃
captiuitate dis perdidit Nam xĩmilia
poenorũ eo p̃lio occidit. Sempronius
consul cum hannibede congressus et uict:
romam fugit Scipio ina frica aggressus
hiberna poenorũ atq: alia numidarum
quae utraq: haud ꝓcul ab uticaerant noo¬
te concubia fecithicendi Poenitrepidi
cũcasu accidis se ignem putarent Inermes
ad extinguendũ concurrerunt᷑ : Quare
facile ab armatis oppressisunt Inutrisq
serabiliter ambust egro effugerunt:

Expanded text:
simul clade Poenorum cognita, anno tertio decimo quam in Italiam uenerat refugit in Bruttios. post haec anno continuo inter Hannibalem et Romanos quies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim caede partim captiuitate disperdidit: nam undecim milia Poenorum eo proelio occidit. Sempronius consul cum Hannibale congressus et uictus Romam refugit. Scipio in Africa adgressus hiberna Poenorum atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Vtica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad extinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi sunt. in utrisserabiliter ambusti aegre effugerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tum ineobello inter fecit Rexcũ equitatu
subter fugit. Sed continuo captus atque
intrium pho cumfiliis antecurrumactus
est et postapud albam incustodiadefecit
Filius eius iunior fabricã aerariã obtolerat
dam iopiam romȩ didicit ibique consum¬
tus est. Plurima praeterete et satis diuer¬
sispuentibus bella multarũ ubique gen¬
tium gestasunt. Quȩ breuitatis causa pre¬
termisi Anno ab urbe conditae oc lu¬
cio liciniolucullo.: Aulo postumio albinocẽss̃

Expanded text:
tum in eo bello interfecit. Rex cum equitatu tum in eo bello interfecit. Rex cum equitatu subterfugit, sed continuo captus atque in triumpho cum filiis ante currum actus est: et post apud Albam in custodia defecit. Fildam inopiam Romae didicit ibique consumptus est. plurima praeterea et satis diuersis prouentibus bella multarum ubique gentium gesta sunt, quae breuitatis causa praetermisi. Anno ab Vrbe condita DC L. Licinio Lucullo A. Postumio Albino cons
Abbreviated transcription (Latin):
uisceribus euaserunt. Plicio grasso q̃
cassio longino conss̃ macedonicũ bellug
tumest merito intermaxima bellarefe¬
dum. Namin auxilio romanorũ tota pni
italica deinde ptolomeus rex aegipti ed
arates cappadociȩ Eu menes asiȩ masini¬
sa. numi diȩ fuerunt. Perseum ee macedo¬
nas secuti s unt thraces cum rege coti e
etumuersicũ rege gotio illirũ Itaq
aduenienti crasso consuli perseusoc¬
currit Commissoq prelio miserabi¬
literuicu fugereromani Sequenti
pugna pane parilade partis utriusq
inhiberna discessum est Deindepo¬
seus ꝓfligatomulus proelus exercitu
roma nomilliricum trans gressus.
sul camũ oppidũ defensũ prȩsidisro¬
manis pugnando caepit Vbi magnã
romanorum prȩsidiorum multitudinẽ
partim occidit partim sub coronauendi¬
dit partim secum in macedonim duxit
Postea cumeo lucius emilius paulus consul
dimicauit et uicit Nam. xx̃ miliapedi¬

Expanded text:
visceribus, evaserunt. P. Licinio Crasso et visceribus, evaserunt. P. Licinio Crasso et C. Cassio Longino consulibus Macedonicum bellum gestum est, merito inter maxima bella referendum. Nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolemaeus rex Aegypti, et Ariarathes Cappadociae, Eumenes Asiae, et Massanissa Numidiae fuerunt. Perseum et Macedonas secuti sunt Thraces cum rege Cotye, et universi cum rege Gentio Illyrii. Itaque advenienti Crasso consuli Perseus occurrit: commissoque praelio, miserabiliter victi fugere Romani. Sequenti pugna pene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. Deinde Perseus profligato multis praeliis exercitu Romano in Illyricum transgressus, Sulcanum oppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando 276 cepit: ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit, partim sub corona vendidit: partim secum in Macedoniam duxit. Postea cum eo L. Aemilius Paulus consul dimicavit, et vicit. Nam viginti millia pedi
Abbreviated transcription (Latin):
pania maximop̃lio xc̃iumiba homixũ
fudit nũ milia caepit Tiberius sempni¬
us gracchus ihis pania ulteriore. centũ
quin q: oppida uatuata quas satt que¬
bellis addeditionem coegit Eadem eau¬
a estate lucius postumius inciterioreha¬
Gracchas p̃tor ibide iterũ cc. oppida dp¬
nauit et taepit. Lepido et macio consill
basternarumgens ferocissima ducton
perseo philipo filio predarũ spesollicit
& transeundi histr fluminisfacultates
ullapugnał hosto aliquo deleta est &an
tunc forte da nabius qui et hister crassa
glacie superstratus pedestrẽ facile trn¬
tum patiebat᷑ Itaq: cũmꝓuide toto etns¬
ximosimulegmine inestimabilis homian
uol e quorũ multitudo transiret . enorma¬
teponderis et concussione gradientum
concrepans gelu et clacialis crusta disilit¬
uniuersũq: agmen quod diusustinuerat ne¬
dusgurȩitibus uictatandõ et comminuta
destituit At que eadem rarsus fragnen
impedientibus superducta sum morsit pa¬
ci exomnipopulo ꝑutramq: ripã uix conis

Expanded text:
pania maximo praelio XXIIIM hominum fudit, IVM captivavit. Tiberius Sempronius Gracchus in Hispania ulteriore centum quinque oppida vacuata et quassata bellis ad deditionem coegit. Eadem tempestate L. Postumius in citeriore HiGracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnavit Basternarum gens ferocissima, auctore Perseo Philippi filio praedarum spe sollicitata, et transeundi Histri fluminis facultate, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Nam tunc forte Danubius, qui et Hister, crassa glacie superatus, pedestrem facile transitum patiebatur. itaque cum inprouide toto et maximo simul agmine inaesiimabilis hominum uel equorum multitudo transiret, enormitate ponderis et concussione gradientum concrepans gelu et universumque agmen, quod diu sustinuerat, mediis gurgitibus victa tandem et comminuta destituit: atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta, submersit. Pauci ex omni populo per utramque ripam, vix concisis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam que mancinꝰ consulpost quam
apopilio apud numanciam suscepit
exercitum : adeo infeliciter proeli¬
a cuncta gessit at que in id su prema
desperatione perductus est ut tur¬
pissimum foedus cumnum antinis
facere cogeretur: Quamuis & po¬
peiusiam aliud ȩque infame foedđ

Expanded text:
Namque Mancinus consul, postquam Namque Mancinus consul, postquam a Popillio apud Numantiam suscepit exercitum, adeo infeliciter praelia cuncta gessit, atque in id suprema desperatione perductus est, ut turpissimum foedus cum Numantinis facere cogeretur; quamvis et Pompeius jam aliud aeque infame foed
Abbreviated transcription (Latin):
poteram : quaeraro umquam nisi
sceleribus a ut incipiunt aut ter¬
minantur. sed romanorum cum
quibus nobis actioẽ tanta sunt ut
iure fastidiantur aliena: Mitri¬
dates tuncsi quidem rex partho¬
rum sextus ab ar seuicto dem&ri
praefectobabs lonam urbem fi¬
nes que eius uniuers osuictor inunsit :om¬
nes praeterea gentes quae interhi¬
da spenfluuium & indumiacent sube¬
git . ad indiam quoque cruentũ exten¬
dit imperium dem&rium ipsum se¬
cundo sibibello occurrit & cepit:
Quo capto dio dothus quidam cumalex¬
an dro filioregnum eiꝰ & regiumno¬
men usurpauit : qui poste a ipsũ alex¬
andrum filium quem participempe¬
riculi in peuadendo regnohabuerat
ne in obtinendo consortem haberet
occidit: m. aemiliolepido .g.hos¬
tiliomancino consulibus prodigia
apparuere diuersa : & quantũ in ip¬
sis fuit exmore curata sunt : sed non
semper auccupatorib euentũ &
structorib: fallaciarum harus pici¬
bus oportuni casus suffragratur:

Expanded text:
poteram, quae raro umquam nisi poteram, quae raro umquam nisi sceleribus aut incipiunt aut terminantur ; sed Romanorum, cum quibus nobis actio est, tanta sunt, ut iure fastidiantur aliena. Mithridates tunc siquidem, rex Parthorum sextus ab Arsace, uicto Demetrii praefecto Babylonam urbem finesque eius uniuersos uictor inuasit. omnes praeterea gentes, quae inter Hydaspen fluuium et Indum iacent, subegit. ad Indiam quoque cruentum extendit imperium. Demetrium ipsum secundo sibi bello occurrentem uicit et cepit: quo capto Diodotus quidam cum Alexandro filio regnum eius et regium nomen usurpauit. qui postea ipsum Alexandrum filium, quem participem periculi in peruadendo regno habuerat, ne in obtinendo consortem haberet, occidit. M. Aemilio Lepido C. Hostilio Mancino consulibuapparuere 296 diversa, et quantum in ipsis fuit, ex more curata sunt; sed non semper aucupatoribus eventuum et structoribus fallaciarum aruspicibus, opportuni casus suffragantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur fabius consul contralusita¬
nos &uiriatum dimicans bucciã
oppidum quod uiriatus obsidebat
depulsis hostibus liberauit: & in
deditionem cum plurimis aliis
castellis recepit .⁊ fecit facinus &iã
ultimis barbaris scrthiae non dicã¬
romane fidei & moderatione ex¬
secratiole. quingentis enĩ princi¬
pibus eorum quos societate in ui¬
tatos deditionis iuresusceperat
manus prȩcidit ⁊ Pompeius sequẽ¬
tis anni consul fines numantinorũ
ingressus: acceptaomaximala¬
de disces sit nonsolum exercitupae¬
ne omniꝓfligato uerum &iã plu¬
rimis nobilium quie i militiae ade¬
rant inter emptis: Viriatus aut̃
cumperquat tuor decim annosro¬
manos duces at que exercitus pro¬
triuis set : insidis suorum interfec¬
tus ẽ : In hoc soloromanis circa
eum fortiter agentibus quod per¬
cussores eius indignos praemio iu¬
dicarunt. at ego non modo nunc
uerum &iam saepe intertexere
orientis illa in extricabilia bella

Expanded text:
Igitur Fabius consul contra LusitaIgitur Fabius consul contra Lusitanos et Viriatum dimicans Bucciam oppidum, quod Viriatus obsidebat, depulsis hostibus liberauit et in deditionem cum plurimis aliis castellis recepit. fecit facinus etiam ultimis barbaris ScRomanae fidei et moderationi, exsecrabile. Quingentis enim principibus eorum, quos societate invitatos deditionis jure susceperat, manus praecidit. Pompeius sequentis anni consul fines Numantinorum ingressus accepta maxima clade discessit, non solum exercitu paene omni profligato uerum etiam plurimis nobilium, qui ei militiae aderant, interemptis. Viriatus autem cum per quattuordecim annos Romanos duces atque exercitus protriuisset, insidiis suorum interfectus est, in hoc solo Romanis circa eum fortiter agentibus, quod percussores eius indiguos praemio iudicarunt. At ego non modo nunc, uerum etiam saepe intertexere Orientis illa inextricabilia bella
Abbreviated transcription (Latin):
runt : Largissimȩ introrsũ hae¬
redita tes & nullipenitus hȩre¬
des : Denique iam non solũ inur¬
be uiuendi : sed &iam appro in¬
quam dia durbem negabatur fa¬
cultas : Tam sa eui pertotam ur¬
bem tabescentium subiectis atq
instratis suis cadacuerum putores
exalabantur : expiatio illa cru¬
delis & uiam mortibus hominũ
morte hominis instruens : Tan¬
dem romanis intermiseriassu¬
as erubescentibus : quam mise¬
ra &uana ess& in notuit : Ante
enim in suffragiũ praeuenien¬
dȩcladis ẽ habita : & sic pestilen
ullis sacrificiorum satis factio¬
nibus tantum modo secundũ men¬
suram archani iudicii expleta
correptione sedata ẽ : Quam
si artifices illi circum uentionũ
aruspices sub ipsa ut assolent
declinatione morborum forte
celebras sent ꝓculdubiosibi dis
&ritibus suis reductae sanitatis
gloriam uindicassent : it amise¬
ra & ad sacrilegia malereligi¬
osa ciuitas mendaciis quibus li¬
berari non poterat ludebatur :

Expanded text:
runt: largissimae introrsum herunt: largissimae introrsum hereditates et nulli penitus heredes. denique iam non solum in Vrbe uiuendi sed etiam adpropinquandi ad Vrbem negabatur facultas, tam saeui per totam Vrbem tabescentium sub tectis atque in stratis suis cadauerum putores exhalabantur. Expiatio illa crudelis et uiam mortibus hominum morte hominis struens tandem Romanis inter miserias suas erubescentibus quam misera et uana esset, innotuit. ante enim in suffragium praeueniendae cladis est habita et sic pestilentullis sacrificiorum satisfactionibus tantummodo secundum. mensuram arcani iudicii expleta correptione sedata est. quam si artifices illi circumuentionum haruspices sub ipsa ut adsolent declinatione morborum forte celebrassent, procul dubio sibi dis et ritibus suis reductae sanitatis gloriam uindicassent. ita misera et ad sacrilegia male religiosa ciuitas mendaciis, quibus liberari non poterat, ludebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lit ut prospectantibus cuntis ip¬
secontemptim atq otiosus abs
Appio claudio quinto. cȩ¬
cilio metello consule: appius claudi¬
us aduersus salassos gallos congres¬
sus & uictus : quinque milia militũ
perdidit : Reparata pugna quĩ¬
que milia hostium occidit : Sedcũ
iux talegem qua constitutum era
ut quisque quinquemilia hostium
peremiss& trium phandibaber&
potestatem iste quoque triumphũ
expetiss& ꝓpt̃ superiora uero dam¬
na non in petrauiss& : in famiimpu¬
dentia atque ambitione usus priua¬
tis sumptibus trium phauit : Lucio
caecilio metello : quito fabio maxi¬
mo seruiliano consule intercaete¬
ra ꝓdigia androgrnus roma euisus
ius suaruspicum in mare mersus ẽ. sed
nibil impiae expiationis ꝓcuratio
ꝓfecit : Namtanta sub ito pestilen¬
tia exorta ẽ : ut ministriquoque
faciendorum funerum primũ nõ
sufficerent : de in de non essent
tuncq: &iam magnae domus uacu¬
aeuiuis plenae mortuis remanse¬

Expanded text:
lit, ut, prospectantibus cunctis, iplit, ut, prospectantibus cunctis, ipse contemptim atque otiosus absAppio Claudio Q. Caecilio Metello consulibus Appius Claudius aduersus Salassos Gallos congressus et uictus quinque milia militum perdidit. reparata pugna, quinque milia hostium occidit. sed cum iuxta legem, qua constitutum erat, ut quisque quinque milia hostium peremisset triumphandi haberet potestatem, iste quoque triumphum expetisset, propter superiora uero damna non impetrauisset, -infami impudentia atque ambitione usus priuatis sumptibus triumphauit. L. Caecilio Metello Q. Fabio Maximo Seruiliano conaulibus inter cetera prodigia androgynus Romae uisus iussu haruspicum in mare mersus est. sed nihil impiae expiationis procuratio profecit; nam tanta subito pestilentia exorta est, ut ministri quoque faciendorum funerum primum non sufficerent deinde non essent; iamque etiam magnae domus uacuae uiuis plenae mortuis remanse
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus uo uixipse praetor cum
paucis fugalapsus euasit: De inde.
gaium placucium pretorem idẽ uiri¬
atus multis proeliis fractum fugauit:
Post &iam claudius unimam mus cũ
magno instructubelli contrauiri¬
atum missus : quasi pro abolenda
superiore maculatur piorem ip¬
seausit in famiam : Nam congres¬
sus cumuiriato un iuersas quasse¬
cum deduxerat copias maximas¬
que uires romaniamisit exerci¬
tus .: Viriatus trabeas fasces cae
teraq: insignia romana in monti¬
bus suis tropea praefixit : Eodẽ
tempore trecenti lus itani cũmille
romanis in quodam saltu contraxe¬
re pugnam : in quas eptuaginta
lusitanos. romanos autem tre¬
cento suiginti cecidisse claudius
refert: & cumuictores lusita¬
ni sparsi acsecuri abirent unus.
ex is longeacȩteris segregatuscũ
circum fusis equitib: pedes ipse
dep̃hensus unius eorum equolun¬
cea perfosso: ipsius equitis ad
unum gladii ictum caput dese¬
cuiss& : ita omnes metupercu¬

Expanded text:
exercitu suo uix ipse praetor cum exercitu suo uix ipse praetor cum paucis fuga lapsus euasit. deinde C. Plautium praetorem idem Viriatus multis proeliis fractum fugauit. pos etiam Claudius Vnimammus cum magno instructu belli contra Viriatum missus quasi pro abolenda superiore macula turpiorem ipse sunt infamiam. nam congressus cum Viriato uniuersas quas secum deduxerat copias maximasque uires Romani amisit exercitus. Viriatteraque insignia Romana in montibus suis tropaea praefixit. Eodem tempore trecenti Lusitani cum mille Romanis in quodam saltu contraxere pugnam, in qua septuaginta Lusitanos, Romanos autem trecentos viginti cecidisse, Claudius refert, et cum victores Lusitani sparsi ac securi abirent, unus ex iis, longe a caeteris segregatus, cum, circumfusis, equitibus, pedes ipse deprehensus, unius eorum equo lancea perfosso, ipsius equitis ad unum gladii ictum caput desecuisset, ita omnes metu percu
Abbreviated transcription (Latin):
misque consumpta reliqua sub
corona uenditaẽ . Vrbe incensa
muri funditus diruti sunt. muralis.
lipis inpuluerem redactus praeda
ingenserepta est sane cum propt̃
multitudinem & uarietatẽ statu¬
arum simula crorum quae in illo
ciuitatis incendio permixta in unũ
auri argenti atque aeris. omnia¬
ques imul m& alla fluxis sent nouũ
genus metalli factum ẽ: Vn deusq
bodiernum diem siue ex ipso siue ex
imitatione eius aes. chorinthium
sicut memoriȩ traditum ẽ & cho¬
rrnthia uasa dicuntor: Hisdem
consulibus uiriatus in his pania ge¬
nere lusitanus homo pastor alis
& latro : primum in festan douias
de in deuastando prouincias postre¬
mo exercitus pr&orum & consu¬
lum romanorum uincendo fugan¬
do subiendo maximo terroriro¬
manis omnibus fuit : Si quidem
hiberum & tagum maxima & di¬
uersissimorum locorum flumi¬
na late trans gredienti & perua¬
ganti g. uecilius pra&or occur¬
rit : qui continuo caeso usque
ad internicionem paene omni

Expanded text:
misque consumpta reliqua sub misque consumpta reliqua sub corona uendita est; urbe incensa muri funditus diruti sunt; muralis lapis in puluerem redactus, praeda ingens erepta est. sane cum propter multitudinem et uarietatem statuarum simulacrorumque in illo ciuitatis incendio permixta in unum auri argenti atque aeris omniaque simul metalla fluxissent, nouum genus metalli factum est, unde usque in hodiernum diem siue ex ipso siue ex imitatione eius aes Corinthium, sicut memoriae traditum est, et Corinthia uasa dicuntur. Isdem consulibus Viriatus in Hispania genere Lusitanus, homo pastoralis et latro, primum infestando uias deinde uastando prouincias postremo exercitus praetorum et consulum Romanorum uincendo fugando subigendo maximo terrori Romanis omnibus fuit. siquidem Hiberum et Tagum, maxima et diuersissimorum locorum flumina, late transgredienti et peruaganti C. Vecilius praetor occurrit: qui continuo caeso usque ad internecionem paene omni
Abbreviated transcription (Latin):
diamilitem : ab eodem in&llo qrt¬
tore oppres sumcũ exercitudo c
Sed deuarietate discordantium
historicorum aliquanta iamdio¬
mus quorum sufficiat de tecta
haec & male notamen datiorum
nota quia parum credendum eẽ
incȩteris euidenter ostendunt
quihis quoque quae ipsi uidere
diuersi sunt: Igitur post extino¬
ta totius a chaiȩ praesidia destitu¬
tarum euersionẽ urbiũ m&ello
praetore meditante consulmũ¬
mius repentinus cum paucis uent
in castra : qui dimisso statĩ m&el¬
lo chorintum sinemora ex pugni¬
uit urbem tototunc orbe longe
omnium opulentis simam : Quip¬
pe quae uelut officina omnium
artificum atque artificiorum
temporium commune asiȩ atq
eu ropȩ permulta r&ro saecula
fuit : Permissa crudeliter &iã
captiuis praedandilicentia sic
om̃a caedibus ignib que comple¬
ta sunt ut demurorũ ambitu qua¬
si ecamino in unũ apicẽ coarta¬
tũ exundar& incendium: Itaq
plurima parte populi ferro flã¬

Expanded text:
dia militem, ab eodem Metello praedia militem, ab eodem Metello praetore oppressum cum exercitu docsed de uarietate disoordantium historicorum aliquanta iam diximus, quorum sufficiat detecta haec et male nota mendaciorum nota, quia parum credendum esse in ceteris euidenter ostendunt qui in his quoque, quae ipsi uidere, diuersi sunt — igitur post extincta totius Achaiae praesidia destitutarum euersionem urbium Metello praetore meditante consul Mummius repentinus cum paucis uenit in castra. qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora expugnauit, urbem toto tunc Orbe longe omnium opulentissimam, quippe quae uelut officina omnium artificum atque artificiorum et emporium commune Asiae atque Europae per multa. retro saecula fuit. permissa crudeliter etiam captiuis praedandi licentia sic omnia caedibus ignibusque conpleta sunt, ut- de murorum ambitu quasi e camino in unum apicem coartatum exundaret incendium. itaque plurima parte populi ferro flam
Abbreviated transcription (Latin):
seruierunt : quod clarius promptiusque
ipsis u&erum gestisper ordinẽ explici¬
tis aperietur
sexto bocẽ eodemanno quo& car¬
tago deletaẽ : gneo corneliolentu¬
lo lucio mummio consulibus rumnã
cartbaginis. euersio choryntis ub¬
secutaẽ duarum que potentissima¬
rum urbium paruo unius tempora
interuallo : perdiuersas mundipar
tes miserabile conlux̃ incendium:
Nam cum m&ellus praetor acheos
brotiosq coniunctos duob bellis hoc
ẽ primum apud termophylas iterũ
infoprocide uiciss& quorũ priore
bello occisaeẽ uigintimilia secun¬
do septem milia caesa. claudius
historicus refert. : Valerius & an¬
thias. in achaia pugnatũ & uingin¬
timilia acheorũ cũ ducesuo dia¬
eo cetidis secon firmant: Polr¬
bius achiuus quam uis tunc in afri¬
ca cum scipione fuerit : tamenqͥ¬
adomesticam cladem ignorare
non potuit semel in achaia pug¬
natum critolao duce asserit ⁊
diaeum uero ad ducentem ex ara¬

Expanded text:
seruierunt. quod clarius promptiusque seruierunt. quod clarius promptiusque ipsis ueterum gestis per ordinem explicitis aperietur. eat eodem anno, quot et Carthago deleta est, Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus ruinam Carthaginis euersio Corinthi subsecuta est, duarumque potentissimarum urbium paruo unius temporis interuallo per diuersas mutes miserabile colluxit incendium. Nam cum Metellus praetor Achaeos Boeotosque conjunctos duobus bellis, hoc est, primo apud Thermopylas, 290 iterum in Phocaeis devicisset: quorum priore bello occisa esse viginti millia, secundo septem millia caesa, Claudius historicus refert; Valerius Antias in Achaia pugnatum, et viginti millia Achaeorum cum duce suo Diaeo, cecidisse confirmat; Polybius Achivus, quamvis tunc in Africa cum Scipione fuerit, tamen quia domesticam cladem ignorare non potuit, semel in Achaia pugnatum Critolao duce asserit. Diaeum vero, adducentem ex Arca
Abbreviated transcription (Latin):
demleges quae unidõ subiecte sunt u¬
bique dominantur ubi cumque igno¬
tus acces sero repentinamuim tã quã
destitutis non pertimesco. interroma¬
anus inter homines homo legibus in¬
plororem publicam. religione cons¬
cientiam. communione naturã ut¬
ostemporarie omniterra quasi pa¬
tria : Quia quaeuera ẽ & illa quã
amopatria interra penitus non est
nihil perdidi ubinibil amaui. totum¬
que habeo quando quem diligo mecũ
ẽ maxime quia & apud om̃s idem
ẽ quime non modo notũ omnibus
uerum & ꝓximũ facit nec egentem
deserit qui a ipsius ẽ terra & pleni¬
tudo eius ex qua omnibus om̃a ius¬
sit eẽ communia : Haec sunt nr̃o¬
rum temporum bona quae in totũ
ł intranquillitate praesentiũ ł in
spe futurorũ ł in perfugio cõmuni
non habuere maiores : Acper
hoc incessabilia bellagesseruNT
quia mutandacrũ sediũ cõmunio¬
ne non libera persistendo in sedibus suis
aut infeliciter necati sunt aut turpiter

Expanded text:
dem leges, quae uni Deo subiectae sunt, udem leges, quae uni Deo subiectae sunt, ubique dominantur; ubicumque ignotus accessero, repentinam uim tamquam destitutus non pertimesco. inter RomaChristianus, inter homines homo legibus inploro rempublicam, religione conscientiam, communione naturam. utor temporarie omni terra quasi patria, quia quae uera est et illa quam amo patria in terra penitus non eat. nihil perdidi, ubi nihil amani, totumque habeo, quando quem diligo mecum est, maxime quia. et apud omnes idem est, qui me non modo notum omnibus uerum et proximum facit, nec egentem deserit, quia ipsius est terra. et plenitudo eius, ex qua omnibus omnia iussit esse communia. haec sunt nostrorum temporum bona: quae in totum uel in tranquillitate praesentium uel in spe futurorum uel in perfugio communi non habuere maiores, ac per hoc incessabilia bella gesserunt, quia, mutandarum sedium communione non libera, persistendo in sedibus suis aut infeliciter necati sunt aut turpiter
Abbreviated transcription (Latin):
confidenter accessi : Nuncme
inquam ista africa excepit pace
simplici sinuꝓprio iure communi
dequa aliquando dictum & ue¬
redictum ẽ. hospitio ꝓ hibem᷑
arenae. bellacient primaque
uetant consistere terra nunc ul¬
tro adsuscipiendos socios religio¬
nis & pacis suae beniuolum lategre¬
mium pandit : atque ultro fessos
quos foueat inuitat. latitudo ori¬
entis. septentrionis copiositas.
meridiana diffusio : magnarũ
in sulccrum largissimȩ tutissimȩ¬
que sedesmeiiuris. & nominis suNt
quia adxp̃i anos &romanos ro¬
manus &xpĩanus accedo : Non
timeo deos hospitis mei nontimeo
religionem eius necem meam ñ
habeo talem quem pertimes cã
locum ubi & possessoriliceat
ꝑ petrare quoduelit & peregri¬
no non liceat adhibere qđ conue¬
nit ubi sitius hospitis quod meũ nonsit
unus ds̃ quitemporibus quibus ipse in notes¬
cereuoluit hancregnistatuit unitatem
ab omnib: & diligitur & timetur eae¬

Expanded text:
confidenter accessi; nunc me, confidenter accessi; nunc me, inquam, ista Africa excepit pace simplici, sinu proprio, iure communi, de qua aliquando dictum et uere dictum est hospitio prohibemur harenae, Bella cient primaque uetant consistere terra; nunc ultro ad suscipiendos socios religionis et pacis suae beniuolum late gremium pandit atque ultro fessos, quos foueat, inuitat. latitudo orientis, septentrionis copiositas, meridiana duffusiodiffusio, magnarum insularum largissimae tutissimaeque sedes mei iuris et nominis sunt quia ad Christianos et Romanos Romanus et Christianus accedo. non timeo deos hospitis mai, non timeo religionem eius necem meam, non habeo talem quem pertimescam locum, ubi et possessori liceat perpetrare quod uelit et peregrino non liceat adhibere quod conuenit, ubi sit ius hospitis quod meum non sit; unus Deus, qui temporibus, quibus ipse innotescere uoluit, hanc regni statuit unitatem, ab omnibus et diligitur et timetur; eae
Abbreviated transcription (Latin):
crorum ritibus institutas &iã leli¬
giose parabat: Si quis igitur tuno
a cerbitatemalorum uictus pa¬
triam cum hoste deseruit : quem
tandem ignotum locum ignotus
adiit : quam gentem generali¬
ter hostem hostis orauit : cuise cõ¬
gres suprimo credidit: non soci¬
etate nominis inuitatur non cõ¬
munione iuris adductus. non re¬
ligionis unitate securus: Anpa¬
rum exempli dederunt : Busirs
inaegrpto peregrinorum infelici¬
ter in currentium impiissimus
immolator : crudelissima cir¬
ca aduenas dianetauricaelito¬
ra: sed magis sacra crudelia
thraciae cumpolimestore suo us¬
que ad propin quos hospitescele¬
brata : & ne antiquitatibus
uide ar immorari testisẽ roma
depompeio interfecto. testis ae¬
grptus de interfectore ptholo¬
meo ÷ Mihi autem prima qualis¬
cumque motus perturbatione fu¬
gienti quia de confugiendi stati¬
onesecuro ubique patria ubique
lex & religiomeaẽ nunc me a¬
frica tamlibenter excepit quam

Expanded text:
crorum ritibus institutas etiam relicrorum ritibus institutas etiam religio separabat? si quia igitur tunc acerbitate malorum uictus patriam cum hoste deseruit, quem tandem ignotum locum ignotus adiit? quam gentem generaliter hostem hostis orauit? cui se congressu primo credidit, non societate nominis inuitatus, non communione iuris adductus, non religionis unitate securus ? an parum exempli dederunt Busiris in Aegypto peregrinorum infeliciter incurrentium impiissimus immolator, crudelissima circa aduenas Dianae Tauricae litora sed magis sacra crudelia, Thracia cum Polymestore suo usque ad propinquos hospites scelerata? et ne antiquitatibus uidear immorari, testis est Roma de Pompeio interfecto, testis Aegyptus de interfectore Ptolemaeo. Мihi autem prima qualiscumque motus perturbatione fugienti, quia de confugiendi statione securo, ubique patria, ubique lex et religio mea est. nunc me Africa tam libenter excepit quam
Abbreviated transcription (Latin):
nos continue possidemus : I quietu¬
do enim bellorum qua illi attriti
sunt nobis ignotaẽ: In otio autem
quod illipost imperium caesaris na¬
tiuitetẽ q: xp̃i tenuiter gustauer:
nos nascimur & senescimus: Quod
illis erat debita pensio seruitutis:
nobis ẽ libera conlatio defensionis:
Tantum que inter ẽ interpra&e¬
rita praesentia ꝗ tempora ut quod
roma in usum luxuriaesuae ferro
extor quebat a nostris : nunc in usũ
communis reipublicae conferat
ipsa nobis cum: Aut si ab aliquo dr̃
tolerabiliores parentib: nr̃is ro¬
manos hostes fuisse quam nobis
gothos eẽ : autliat & intellegat
quam aliter quam circa seipsũ agi¬
tur sibi eẽ uideatur. : Olim cũ
bella toto orbe feruebant quae¬
que prouincia suis regibus suis
legibus suisque moribus utebatur
necerat societas affectionũb
dissi debat diuersitas potestatĩ
Post tremo solutas & barbaras
gentes quidtandem ad societa¬
tem adduceret quas diuersis sa¬

Expanded text:
nos continue possidemus. inquietunos continue possidemus. inquietudo enim bellorum, qua illi attriti sunt, nobis ignota est. in otio autem, quod illi post imperium Caesaris natiuitatemque Christi tenuiter gustauerunt, nos nascimur et senescimus; quod illis erat debita pensio seruitutis nobis est libera conlatio defensionis, tantumque interest inter praeterita praesentiaque tempora, ut quod Roma in usum luxuriae suae ferro extorquebat a nostris, nunc in usum communis reipublicae conferat ipsa nobiscum. aut si ab aliquo dicitur tolerabiliores parentibus nostris Romanos hostes fuisse, quam nobis Gothos esse, audiat et intellegat, quanto aliter quam circa se ipsum agitur sibi esse uideatur. Olim cum bella toto Orbe feruebant, quaeque prouincia suis regibus suis legibus suisque moribus utebatur, nec erat societas adfectionum, ubi dissidebat diuersitas potestatum; postremo solutas et barbaras gentes quid tandem ad societatem adduceret, quas diuersis sa
Abbreviated transcription (Latin):
Non requiro de innumeris diuersa¬
rum gentium populis diuante a libe¬
ris tuncbello uictis. patria abductis.
p̃tiouenditis seruitute dispersis quio
tunc sibimaluerint quid deromanis
opinatisint quid de temporib: iudi¬
nt ⁊ Omitto de regibus magna¬
rũ opum magnarũ uirium magnȩ
gloriae diupotentissimis aliquan¬
do captis seruiliter catenatis sub
iugũ missis antecurrum actis in car¬
cere trucidatis. quorũ tam stultũ
ẽ exquirere sententiã quam durũ
non dolere miseriam : Nosnos in¬
quam ipsos uitaeq: nrae electio¬
nem cui ad qui euimus consulamus:
Maiores nr̃ibella gesserunt bel¬
lis fatigati pacem p&ente stribu¬
ta obtulerunt : tributum pr&ium pacis
est nos tributa dependimus nebellapa¬
tiamur acperboc inportu adquẽ illi
tandem ꝓeuaden dis malorum tempes¬
tatib: confuger̃ nos consistimus & ma¬
nemus: Igitur nostem por& ui derim
utrum felicia certe feliciora illis duci¬
mus qui quod illiultime delegerunt

Expanded text:
non requiro de innumeris diuersanon requiro de innumeris diuersarum gentium populis diu ante liberis, tunc bello uictis, patria abductis, pretio uenditis, seruitute dispersis, quid tunc sibi maluerint, quid de Romanis opinati sint, quid de temporibus iudicarint. omitto de regibus \'magnarum opum, magnarum uirium, magnae gloriae, diu potentissimis, aliquando captis, seruiliter catenatis, sub iugum missis, ante currum actis, in carcere trucidatis: quorum tam stultum est exquirere sententiam, quam durum non dolere miseriam. nos, nos inquam ipsos uitaeque nostrae electionem, cui adquieuimus, consulamus. maiores nostri bella gesserunt, bellis fatigati pacem petentes tributa obtulerunt: tributum pretium pacis est. nos tributa dependimus, ne bella patiamur, ac per hoc in portu, ad quem illi tandem pro euadendis malorum tempestatibus confugerunt, nos consistimus et manemus. igitur nostra tempora uiderim utrum felicia; certe feliciora illis ducimus, qui quod illi ultime delegerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ones perhorrescens : nuncrebelli
intentione nunc supplicibellis pa¬
cem pacebella mutabat nouissi¬
me miseris ciuibus passimse inignẽ
ultima disperatione iacientib: unus
rogustataciuitas fuit. cui &iam
nunc situ paruae moenibus distitu¬
tae : pars miseriarum ẽ audire quid
fuerit : Edat hispania sententiã
suam cumper annos ducentos ubiq
agros suos sanguine suorigabat in¬
portunumque hostem ultro ostiatĩ
in qui & antẽ nec repelłe poterat nec
sustinere : cumse sui diuersis urbib
xclocis fracti caedebellorum : obsidio¬
nũ fame ex inaniti : interfectis coniugi
bus acliberis suis obreme dia miseriarũ
concursumisero acmutu acȩde iugula¬
bant quid tunc desuis temporibus sen¬
tiebat ipsa postremo dicat italia : Cur
perannos qua dringentos romanis uti¬
que suis contradixit obstitit repugna¬
uit : si eorum felicitas sua in felicitas.
nonerat romanosq fieri rerumdo¬
minos bonis communibus non obstabat :

Expanded text:
ones perhorrescens, nunc rebelli ones perhorrescens, nunc rebelli intentione nunc supplici, bellis pacem, pace bella mutabat, nouissime miseris ciuibus passim se in ignem ultima desperatione iacientibus unus rogus tota ciuitas fuit? cui etiam nunc, situ paruae, moenibus destitutae, pars miseriarum est audire quid fuerit. edat Hispania sententiam suam: cum per annos ducentos ubique agros suos sanguine suo rigabat inportunumque hostem ultro ostiatim inquietantem nec repellere poterat nec sustac locis, fracti caede bellorum, obsidionum fame exinaniti, interbus ac liberis suis ob remedia miseriarum concursu misero ac mutua caede iugulabant, — quid tunc de suis temporibus sentiebat? ipsa postremo dicat Italia: cur per annos quadringentos Romanis utique suis contradixit obstitit repugnauit, si eorum felicitas sua infelicitas non erat Romanosque fieri rerum dominos bonis communibus non obstabat?
Abbreviated transcription (Latin):
beatius quib: continui triumphi ce¬
lebres uictoriae diuites praede no¬
biles pompae magni ante currum
reges & longo ordine uic taegen¬
tes a gebantur : quibus breuiter res¬
pondebitur. & ipsos detemporibus
solere causari & nos probisdem tem¬
poribus instituisse sermonem quȩ
tempore non unitantum urbiat¬
tribuat: sed orbiuni uerso constateẽ
communia ⁊ Eccequam feliciter
roma uincit : tam infeliciter quid¬
quid extra romamẽ uincitur: Qũã¬
tiigitur pendendac ẽ gutta haec la¬
boriosae felicitatis : cui a scribitur
unius urbis beatitudo intanta mole
infelicitatis ꝑ quamagitur totius
euersio: Aut sideo felicia putan¬
tur quia unius ciuitatis opes auctae
sunt : curnon potius infelicissima
iudicentur quibus miserabili uasta¬
tione multarũ acbene institutarũ
gentium potentis sima regnaceci¬
derunt : ANforte aliud tunc
carthagini uidebatur cum post an¬
nos centum uiginti quibus modobel¬
lorum clades modo pacis conditi¬

Expanded text:
beatius, quibus continui triumphi, cebeatius, quibus continui triumphi, celebres uictoriae, diuites praedae, nobiles pompae, magni ante currum reges et longo ordine uictae gentes agebantur ? quibus breuiter respondebitur solere causari, et nos pro iisdem temporibus instituisse sermonem: quae tempora non uni tantum urbi attributa, sed orbi universo constat esse communia. Ecce quam feliciter Roma vincit, tam infeliciter quidquid extra Romam est, vincitur. Quanti igitur pendenda est gutta haec laboriosae felicitatis, cui ascribitur unius urbis beatitudo in tanta mole infelicitatis, per quam agitur totius orbis eversio? Aut si ideo felicia putantur, quia unius civitatis opes auctae sunt, cur non potius infeliudicentur, quibus miserabili uastatione multarum ac bene institutarum gentium potentissima regna ceciderunt? an forte aliud tunc Carthagini uidebatur, cum post annos centum uiginti, quibus modo bellorum clades modo pacis condici
Abbreviated transcription (Latin):
tus exȩsi sunt. Qui porro antesexcen¬
tos fereannos sicut sui prudentes ti¬
mentesq: praedixerant. Cotem illc̃
magnam splendoris et a cuminis sui
carthaginem perdiderunt Itaque
finem uoluminis faciam. Neforsitan
collidendo uehementius. discussa ad
tempus rubigine ubinecessarium
a cumen elicere non possum super¬
uacuam asperitatem in ueniam
Quam quã obui antẽ asperitatẽ neqda¬
quã ex pauescerem si interioris spẽ
acuminis inuenirem. EX PLI¬
QUIN TUS..
Scio aliquantos posthaec deinceps
permoueri posse : qđ uictoriae ron¬
nȩ multarũ gentium &ciuitactũ sin¬
ge crebrescunt quam quã sidilige¬
ter intendant plus damp̃ni inie¬
nient accidisse quã commodi: Ne¬
que enimpar u pendenda sunt ior
bellac seruilia socialia ciuilia figi¬
tiuorum nullorum utiq: fructuum
& magnarum tamen miseriarumi
Sed conhiueo ut quem am modũ uoliq̃
it a fuisse uideatur : unde arbitor
eẽ dicturos & quidhis temporibus

Expanded text:
tus exesi sunt? qui porro ante sescentus exesi sunt? qui porro ante sescentos fere annos, sicut sui prudentes timentesque praedixerant, cotem illam magnam splendoris et acuminis sui Carthaginem perdiderunt. Itaque finem uolumini faciam, ne forsitan conlidendo uehementius discussa ad tempus robigine ubi necessarium acumen elicere non possum, superuacuam asperitatem inueniam. quamquam obuiantem asperitatem nequaquam expauescerem, si interioris spem acuminis inuenirem. PQVINTVS. Scio aliquantos post haec deinceps permoueri posse, quod uictoriae Romanae multarum gentium et ciuitatum strage crebrescunt. quamquam , si diligenter appendant, plus damni inuenient accidisse quam commodi. neque enim parui pendenda sunt tot bella seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum, nullorum utique fructuum et magnarum tamen miseriarum. sed coniueo, ut quemadmodum uolunt ita fuisse uideatur; unde arbitror esse dicturos: ecquid his temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
Itaquarto qͥuam ceptũ fuit anno bellũ
punicum tertium terminatumest. Sed
mihi quam libet studiose quaerenti. ue¬
rũ tamen homini tardioris ingenu nus¬
quã omnino causa tertubelli punici. quã
intantũ cartago accenderit ut iuste
euerti de cerneretur eluxit. Illudq
melmaximemouet quod siita ut in su¬
perioribus bellis euidens in as surgexte
causa et dolor accendebat consultatione non
opus erat. Xiu ero cum alii romanorum ꝓo¬
terperpetuam romȩ securitatem delendã
eẽ decernerent alii uero propter perpetuã
romanae uirtutis curam quam sibi semper
exsuspicione aemulaeurbis impenderet
Neuigor romanus bellis semper exerci¬
tus in languidam segnitiem securitate
atq: otio solueretur : in colomem carta¬
ginem statui suo permittendameẽcense¬
rent Causam nonex iniuria lacessen¬
tum carchaginiensium. sed ex inconstan¬
tia torpescentium romanorum ortam
inuenio. Quod cumita sit. Cur xpĩanis
temporibus iputant hebecationem
ac rubiginem suam qua foris crassi in¬

Expanded text:
ita quarto quam coeptum fuit anno bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose quaerenti uernmtamen homini tardioris ingenii nusquam omnino causa tertii belli Punici, quam in tantum Carthago accenderit, ut iuste euerti decerneretur, eluxit, illudque me uel maxime mouet, quod, si ita ut in superioribus bellis euidens in adsurgentem causa et dolor accendebat, consultatione non opus erat. at uero, cum alii Romanorum propter perpetuam Romae securitatem delendam esse decernerent, alii uero propter perpetuam Romanae uirtutis curam, quam sibi semper ex suspicione aemulae urbis inpenderent, ne uigor Romanus bellis semper exercitus in languidam segnitiem securitate atque otio solueretur, incolumem Carthaginem statui suo permittendam esse censerent: causam non ex iniuria lacessentum Carthaginiensium sed ex inconstantia torpescentium Romanorum ortam inuenio. quod cum ita sit, cur Christianis temporibus imputant hebetationem ac robiginem suam, qua foris crassi, in