comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lorum castra uenerunit ⁊
Praeterea aruensus cȩteriq
confines sollicitatis etiam adseae¬
dus multis aduersus caesarem
proeliis bellauerunt ⁊ Frustra cae
sare deloci iniquitate causante
itaque ibi cuesar erumpentibus
desuper hostibus pressus multa
exercitus sui parte ꝑdita uictusau¬
fugit ⁊ Dumhae adalestem ge¬
runtur. uerginge torix quẽ
om̃s consensupari regem prae¬
optauerant sua de cuti ex tõta
gallia omnes quiarma ferre
possint huicbello prȩstosint
Hoc enim esse unumbellum
quo aut perpetua libertas aut
aeterna seruitus aut mors
omnium consequatur.⁊
Itaque absque eo numero quẽ
infinitum ante contraxerat
equitum circiter octo milia:
peditum ducenta & quinqua¬
ginta milia contractasunt⁊
Dehine duo colles sibi inuicem
obũsos romani galliq ceperunt :
Unde multis saepe eruptioni¬
bus &uariis prouentibus
proeliantes: tandem romani
praecipua germa norume¬
quitum quos sibi iam dudum
amicos nunc in auxilium acciuerant

Expanded text:
lorum castra uenerunt. lorum castra uenerunt. praeterea Aruerni ceterique confines, sollicitatis etiam ad se Aeduis, multis aduersum Caesarem proeliis bellauerunt. sare de loci iniquitate causante. Itaque ibi Caesar erumpentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita victus aufugit. Dum haec ad Halestam geruntur, Vercingetorix, quem omnes consensu pari regem praeoptaverant, suadet uti ex tota Gallia, omnes qui arma ferre possent, huic bello praesto sint; hoc enim esse unum bellum, quo aut perpetua libertas, aut aeterna seruitus aut mors omnium consequatur. itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter octo milia, peditum ducenta et quinquaginta milia contracta sunt. dehinc duo colles sibi inuicem obuersos Romani Gallique ceperunt. unde multis saepe eruptionibus et uariis prouentibus proeliantes, tandem Romani. praecipua Germanorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
uiderentur hostẽq locis notissimũ
q̃ rerent omnẽ galliã ꝑnuntiosinuitat
Vt quique secundum placitũ
suum reconditas in ardennua
silua praedas quaerant di¬
ripiant que : Quofacto :¬
gallis utrim que morientib
maximas roma noruminiurias
sine cuius quam romani discri¬
mine uindicat : ita hoc tittissi mo
uincendi genere securus in
italiam redut
IGITUA CAESAREIHITALIAM
reuersogallia rursus in arma c̃iurat:
Multique simul populicoeunt
Duxhis uercingetoris fuit: cu¬
ius consilio statim omnes galli
ciuitates suas ultro incenderunt
prima asus in censa bitorigo
inde ad cȩssarem qui magnisiti¬
neribus pernorbonensem pro¬
uinciam clam recurrerat im¬
petum faciunt.⁊
Caesar tun coppidum nomine
caenepum obsidione c̃cluserat:
Quod diu oppugnatum tandẽ
menta neruique elanguerant
applicitis turribus captum.
at que deletumest
Qua draginta milia ibi hominũ
fuisse referuritur
Equibus uix octoginta per
fugam lapsi ad proxima gal¬

Expanded text:
uiderentur hostemque locis notissimum uiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitur Caesare in Italiam reumultique simul populi coeunt. Dux his Vergingitoris fuit. Cujus consilio statim omnes Galli civitates suas ultro incenderunt, prima a suis incensa Byturico. Inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonensem provinciam clam ad exercitum recurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Caenapum obsidione concluserat. Quod diu oppugnatum tandem menta neruique elanguerant, adplicitis turribus captum atque deletum est. quadraginta milia ibi hominum fuisse referuntur: ex quibus uix octoginta per fugam lapsi ad proxima Gal
Abbreviated transcription (Latin):
ineunte uere aggredi trepidos
&opprimere sparsos insuis sinib: parat:
Primumitaq nerui orum fi¬
nes diripit : praedam uero
quȩ copiosis simaerat exercitui ꝑmittt:
Deinde menapos qui sibi prop¬
ter in mensas paludes atque
in peditissimas siluas munitis¬
simi uidebantur: tribus ag
minibus inuadit nimiaque
cuede uulgo agitata residuos
supplices indetitionem recepit.
labienus sequenti proelo
inter fecit arte in bellumpro¬
uocatas priusquam germa¬
nis aduentan tibus iungerent᷑
& continuo ipsam ciuiatẽ capit :
Auesar ulciscimortem sabimi
et cotte legatorum uolens:
Ambiori gemete burones
deletȩ legionis auctores:
Postquam in arduennam
siluam refugisse cõperit:
Quȩ silua totius galliae maxi¬
ma est: atque aripis renifi¬
nibus que triuararum ner¬
uios usque pertingit : & in lon¬
gitu dine plusquam quinqua¬
ginta milibus passuum patet
permetiens remsuis maximi
periculi fore siper obstructas
spatiosasque siluas ignotidi¬

Expanded text:
ineunte uere adgredi trepidos ineunte uere adgredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. primum itaque Neruiorum fines diripit, praedam uero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. deinde Menapios, qui sibi propter inmensas palndes atque inpeditissimas siluas munitissimi uidebantur, tribus aminibus invadit, nimiaque caede vulgo agitata, residuos supplices in deditionem recepit. Labienus sequenti praelio interfecit, arte in bellum provocatas, priusquam Germanis adventantibus jungerentur, et continuo ipsam civitatem cepit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum volens, Ambiorigem et Eburones, deletae legionis auctores, posiluam refagisse conperit — quae silua totius Galliae maxima est atque a ripis Rheni finibusque Treuerorum ad Neruios usque pertingit et in longitudine plus quam quinquaginta milibus passuum patet — permetiens rem suis maximi periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti di
Abbreviated transcription (Latin):
copias habens: post quam
deconsensu totius galliae
tertio redditus est. labieni
castra legione que cuiis
praeerat quodfacile factu
arbi trabatur delere statuit :¬
Acdeinde eburonibus ner¬
uisque. Coniunctus adop¬
primendum. cuesa remper¬
gere labienus quibus potest
artibus simulat timorem at¬
que ita indutio marum negle¬
gentiorem cum in sultantibus
copiis prouallo aberrantem
repentineruptione prostrauit
Hacuictoria labieni reli qui
gallorum conatus repressisunt:
Et cuesar paulo quietior re¬
liqua parte hiemis fuit. sedir¬
tellegens sibi maiora belli super¬
esse negotia maxime quia
plurima parte exercitus a¬
missa aliisque grauiter faucus
ne a dsustinendum quidem sibi
idoneus non dicam ad conprim̃¬
dum gallorum impetũ ui derotur:
Igneo pompeio proconsule
conscribi legiones. sibique
mitti in auxilium petit.
Itaque ante ex actã hiemem
pres adeũ legiones in castra uener̃ :
gitur cuesar prius quam inu¬
num hostium copiae coirent :

Expanded text:
copias habens, postquam copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte exercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones sibique mitti in auxilium petit: itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra uenerunt. igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent,
Abbreviated transcription (Latin):
tens: sparsum animauit in¬
cendium. Sed ne siquidem ro¬
mani cumuntique obruerent᷑
uul neribus. laboribus uigiliis
itiunius. in cendis. ueces serunt
Tandem cuesari nuntiatum est
unam delea messe legionem
alteramiam paene confectam:
Aduentante cumduabus le¬
gionibus cuesare deserunt
hoster obsidionem. atque in
eum cunco raptis copis ruunt:
Cuesar pariussimis secastris
consulto condidit equitibus que
prȩmissis ut fugam fingerent
imperauit: ut transitumual¬
lis quae media erat sibique
periculosa uidebatur hostes
contentus ui inuitaret. : Quib
aduentantibus in super obstrui por¬
tas precepit. ⁊ Quouiso galliqua¬
suam uicissent ad obducendũ
extrinsecus uallum conuersisunt
Cicesar totis repente portis pa¬
ratum effudit exercitum uer¬
sosque in fugam gallos uastissi¬
ma caede confecit.⁊ Namsexa¬
ginta milia tuncfuisse refe¬
runturꝰ equibus pauci perpa¬
ludes inuias euaserunt : IN¬
de dutiomarus treuirorum
princeps magnas treueroꝵ

Expanded text:
tens, sparsum animauit intens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum
Abbreviated transcription (Latin):
cottam & sabinum legatos
apud eburonas cumtota fun¬
ditus legione insidiis circum¬
uentos interfecit. ⁊ Ambio¬
ris hacuictoriae latus atua¬
tu cos & neruios plurimosque
alios raptim in arma contrahit
atque ad ciceronẽ lagatum ou
similiter tunclegioni in hiber¬
nis praeerat contendit
Multitudo hostium ex hoccolli¬
gi potuit quia cum obsidiore
castrorum uallo circumdandũ
eẽ a capͥtiuis romꝰ do cerentur
& instrumenta ruralia non
haberent gladiis concidendo
terram & sagulis exportando
uix tribus horis uallum pedum
decem: & fossam pedum quir¬
decim ꝑmilia pas suum quinde
incircuitu perfecerunt
Prȩterea centum uigirT
turres mire altitudinis struxe¬
runt & cumiam septem dies noc¬
tes que succi dui hostium cuneipug¬
narent acuentus subitus pluri¬
mus exortus esset testas fer¬
uentes intorsere fundis flama¬
ta que focis tela ac mox concep¬
to igne rutilentia intro castra
iecerunt ⁊ Quofacto perculme¬
a culmina rapam uentus insis¬

Expanded text:
Cottam et Sabinum legatos Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum se a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedum quindecim per milia passuum quindecim in circuitu perfecerunt. praeterea centum uiginti turres mirae altitudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo facto per culmea culmina raptim uentus insis
Abbreviated transcription (Latin):
launo duce in mensa hostium
multitudo consederat ripam¬
que fluminis acpaene totum
subaqua uadum a cutissimis su¬
dibus praestrus erat : Quod
ubi aromanis de prehensum
acuitatum est: barbari legionũ
impetum non ferentes siluisse¬
se addidere : unide crebis erup¬
ti onibus romanos grauiter
ac sȩpe lacerabant ⁊
IN TEREATRINO AE TUMO
firmissima ciuitas cumandra¬
tio duce datis quadraginta ob¬
sidibus cęsari sese dedit .⁊
quod ex emplum secutae
urbes aliae complures infoe¬
dus romanorum uenerunt.
hisdemque demonstrantib:
caesar oppidum casso uel¬
launi inter duas paludersi¬
tum obtentu insuper silua¬
rum munitum omnibus que
rebus confertissimum tandẽ
grauipugna coepit.⁊ Exir
cuesar abrittannis reuer¬
sus ingalliam postquam legioner
in bibernami sit repentinisbe¬
lorum tumultibus untique circũ¬
uentus & conflictatus est : NA¬
que ambiorix cum eburo natib
& attua tucis conspirans ani¬
matus treuerorum consilio

Expanded text:
launo duce immensa hostium launo duce immensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio
Abbreviated transcription (Latin):
atque actuariis octoginta prae¬
paratis inbrittannia trans ue¬
hitur: ubi a cerua primumpugna
fatigatus deinde aduersa tempes¬
tate correptus plurimamelus¬
sis partem & non paruum nu¬
merum militum uero equitum
paene omne disperdidit..
Regressus ingalliam legiones
inhiberna dimisit ac sexcen¬
tas naues utrius que commo¬
di fieri imperauit ⁊ Quibus.
eterum inbrit tanniã primoue¬
re trans uectus dumipse in
hostem cum exercitu pergit
nauer in anchorisstantes tẽ¬
pestate correpte uel colisȩ
interse uel arenis illisȩ ac
dissolutaes unt ⁊ Ex quibus
quadra ginta perierunt: ce¬
tetȩ cum magna difficultate
reparatae sunt ⁊ Caesaris ȩ¬
quitatus primo congres sus
abrittannis uictus ibique la¬
bienus tribunus occisus est
Secundo proelio cum magno
suorum discrimine uictos.
brittannos infugamuertit :
Inde ad flumen tamensim
profectus que muno tantum uadis
trans me abilem ferunt ⁊
Inhuius ulteriore ripa casso ł¬

Expanded text:
atque actuariis octoginta praeatque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, ceterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouel
Abbreviated transcription (Latin):
a qui taniclade permoti untiqus
exercitum contrahunt deciteriore
quoque hispania auxilia accersunt
duce bello maxime eos perficiunt
quicum sertorio militauerant. ⁊¬
hiomnes dumobsidionem crasso
parant in castris suis crasso obru
ente deletisunt : Namexa qui¬
tanis & cantabris quorum quinqua¬
ginta milia tunc inauxilium uene¬
rant triginta & oc tomilia cęra
referuntur. ⁊ Caesar germanos
quirenum cuminmensis copustrans¬
miserant simul & totas gallias
subicere sibi parabant bello adortus
usque adiernitionem cicidim
Quorum fuisse num erum ad qua¬
dringenta quadraginta milia
ferunt. Tunc caesar in germaniam
facto ponte trans greditur sugam¬
bro &u tubios obsidione liberat:
Suebos maximam & fero cissimã
gentem quorum centum pagos
& populos multi prodidere: totam¬
que germaniam aduentu suo
terret mox ingalliam rescisso
ponte concedit: inde admori¬
nos uerit unde inbrittania ꝓ¬
ximus & breuissimus transitus
est nauibus circiter onerariis

Expanded text:
Aquitani clade permoti undique Aquitani clade permoti undique exercitum contrahunt; de citeriore quoque Hispania auxilia accersunt; duces bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio militauerant. ii omnes dum obsidionem Crasso parant, in casente, deleti sunt. Nam ex Aquitanis et Cantabris, quorum quinquaginta millia tunc in auxilium venerant, triginta et octo millia caesa referuntur. Caesar Germanos, qui Rhenum cum immensis copiis transmiserant, simul et totsubicere sibi parabant, bello adortus usque ad internecionem cecidit. quorum fuisse numerum ad quadringenta quadraginta milia ferunt. Tunc Caesar in Germaniam facto ponte transgreditur, Sugambros et Vbios obsidione liberat; Suebos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis
Abbreviated transcription (Latin):
Ali hocpericulo territi sis pensisue¬
lis quauentus intenderet fugero
conati cessante moxuento deftitim
lu dibrio fuere romanis. Itaquȩ
incensis omnibus nauibus interfec¬
tis que his quipugneuerant : gallis
reliqui sese omnes dedideruNt:
Sed cȩsar maxime obiniuriamle¬
gatorum & ut genti ad omnia con¬
silia mobili terribilis exemplinoam
inureret cunctis principibus peror¬
menta interfectis reliquos subeoro¬
na uendidit Hisdem diebus trtu¬
rius sabinus. aulercos ehurouices
lixouios que qui primates suos cur.
auctores belli resuscita di esse
nollent inter fecerant eruptione
facta in credibili caede delenit:
prupius uero crassus cum inan¬
quitanam peruenis set bello ex¬
ceptus est. Namque sociates
magno ẽqui tatu pedes tribus¬
que copus praeualidis roma nos
ad ortidiu grauiter turba uer̃
postuicti atque in oppidumsa¬
ciatum coacti obsessique cum
se expugnari uiderent armis
traditis indeditionem receptisus

Expanded text:
alii hoc periculo territi, suspensis uealii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnauerant Gallis, reliqui sese omnes dediderunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis reliquos sub corona uendidit. isdem diebus Titurius Sabinus Aulercos Eburouices Lixouiosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptione facta incredibili caede deleuit. Poblius uero Crassus cum in Aquitaniam peruenisset, bello exceptus est. namque Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praeualidis Romanos adorti diu grauiter turbauerunt; post uicti atque in oppidum Sontiatum coacti obsessique, cum se expugnari uiderent, armis traditis in deditionem recepti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
frustra aggressus quippe
cum hostes per inter fusa
exoceano aestuaria atque
in accessos recessus tutister¬
rarum sinibus munirentur na¬
ues longas aedificari in ligero flu¬
uio iubet perquem in oceanum.
de ducte mox ut hostibus uis esunt
continuo ducente naues eorum
paratae atque omnigenere
armarum instructissimȩ pro¬
gressae portu ex aduerso
constituerunt ⁊
Bruto circumspienti in partẽ
longe nauium eẽ conflictum
quia barbarorum nauerso¬
lido robore intexte cauer¬
nisque praeualidis obdura¬
tȩ saxorum modo ad actos ros¬
tratarum ictus retundebant. hoc
primum auxilium fuit quod
falces acutissimas non pertina¬
citer contis praefixas funibus
autem subnexis parauerat
quibus cumopus esset appre¬
hensos eminus rudentes subduc¬
tis hastilibus perfunem falcẽ
retrahendo succiderent:
Hisceleriter expeditis disrũpi
hostilium antemnarum arma¬
menta praecepit : ita antennis ru¬
entibus complures ilico naues uelut
captas immobiles red dit⁊

Expanded text:
frustra adgressus — quippe frustra adgressus — quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria atque inaccessos recessus tutis terrarum sinibus munirentur — naues longas aedificari in Ligeri fluuio iubet: per quem in Oceanum deductae mox ut hostibus uisae sunt, continuo ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae saxorum modo adactus rostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adprehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
Incautos que subito aggressi hostes
primum pertur bauer̃ de inde in fugã
uersos mis erabilis trage fuderunt.
Nam amplius triginta milia bar¬
barorum tunc ciesa referuntur is
Igitur caesar cumiam pacatas uni¬
uersas galliarum gentes putaret
ad nouum & maximum bellumre¬
tractus est namque dumpublius
crassus adolescens cum legione
septima oceano tenus apud an¬
dicauos hiemat ueneti ceterique
confines repente in arma coniu¬
ranit legatos romanorum uir¬
ciunt eosque itademum seredditu¬
ros si obsides suos recipiant roma
nis indicant socios sibi ad id bellũ
osismos lex o uios namne tesam¬
bi uaritos morinos diablintes &
menapios asciscunt auxilia quo¬
que abrittannia arcessunt.
Cȩrar percrassum derebellione
deditiorum gentium certior
factus quamuis intellegeret.:¬
quanta in eundibelli difficultas
esset tamenremtamtine gotu
Nonne glegendam ratus Ne
ceteris exemplo eius modiau¬
dendi licentiam laxaretur ter
restriproelio persequi hostes

Expanded text:
incautosque subito adgressi hostes incautosque subito adgressi hostes primum perturbauerunt, deinde in fugam uersos miserabili stragNam amplius triginta millia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum gentes putaret, et novum et maximum bellum retractus est. Namque dum P. Crassus adolescens cum legione septima Oceano tenus apud Andicavos hiemasset, Veneti caeterique confines repente in arma conjurant, legatos Romanorum vinciunt, eosque ita demum se reddituros, si obsides suos rnis indicant. socios sibi ad id bellum Osismos Lexouios Namnetes Ambiuaritos Morinos Diablintes et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione dediticiarum gentium certior factus, quamuis intellegeret ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non neglegendam ratus, ne ceteris exemplo eiusmodi audendi licentia laxaretur, itaque terrestri proelio persequi hostes
Abbreviated transcription (Latin):
tandem ortatu ducis restitit uicto¬
resque aggressus usque ad inter¬
nitionem paene deleuit. ⁊¬
lgitur caesar magnis ingallia
rebus gestis cuminitaliam ꝓficisci
decreuirs& galbam cum legione
duo decima aduera gros sedunos¬
que misit: quicum hiemandi causa
inuico ueragrorum cui nomen erat
octo duras consedisset mediamque
oppidi partem quae torrente distir.¬
guebatur accolis concessis set qua¬
dam die eosdem discessis se ꝑ noctẽ
acproximo insedisse colliuidet quip¬
pe illipaucitatem uix mediue legi¬
onis despectui habentes ultro neam
sibi praedam nullo cessuram negoti¬
o arbi trabantur finitimos que suos
in hanc cuedis acpraedae societatẽ
uocauerant IGITUR galba tam cor
pente galli descensu montis effusi
castra in perfecta circumdans ra¬
ros peruallum propugnatores saxis
telisque onerant.⁊ Cumque iam¬
Cumque iam
castra inrumperentur pacuuu primi¬
pilaris & uoluseni tribuni consilio
cuncti romani portis eruperunt. ⁊¬

Expanded text:
tandem hortatu ducis restitit, victotandem hortatu ducis restitit, victoresque aggressus, usque ad internecionem paene deleuit. Igitur Caesar magnis in Gallia rebus gestis cum in Italiam proficisci decreuisset, Galbam cum legione duodecima ad Veragros Sedunosque misit. qui cum hiemandi causa in uico Veragrorum, cui nomen erat Octodurus, consedisset mediamque oppidi partem, quae torrente distinguebatur, accolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli uidet. quippe illi paucitatem uix mediae legionis despectui habentes ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur finitimosque suos in hanc caedis ac praedae societatem uocauerant. igitur Galba tam praepente Galli descensu montis effusi castra inperfecta circumdant, raros per uallum propugnatores saxis telisque onerant. cumque iam castra inrumperentur, Pacuuii primipilaris et Voluseni tribuni consilio cuncti Romani portis eruperunt
Abbreviated transcription (Latin):
erit occisorum posthec bel¬
garum quae tertia pars gallia¬
rumest aduersus caesarem ex ar
quorum distributim copia hae fuit ⁊
Bello uagui quicȩ teris numero &
uirtute prestarȩ uiderentur ha¬
buere lectissima. sexaginta
milia armatorum suessona
ex duo detim oppidis quinquagia¬
ta milia nerui quorum adeou
domita feritas prȩdicabatur
ut numquam in id temporis mer¬
catores ad se ammiserunt iu¬
na cetera que uenalia deferre¬
a quibus inducta iocunditas tor¬
poremuirtutis afferret habue¬
runt similiter quinquaginta mi¬
lia: Atrebates etiam & ambiani
decem milia. mori uiginti quinque
milia menapi nouem milia ca¬
leti de cemmilia uelo cassor&
Condurses eb orones. caerosi
cȩmani quiun omine germani
uocantur. Qua draginta milia
ita fuisse referuntur ducenta
septuanginta duomilia armato¬
rum lectissima ⁊ Hisrepente sil¬
ua erum pentibus exercitu cȩsa¬
ris perturbatus atque infugam
actus plurimis suorum a missis

Expanded text:
erit occisorum. Post haec Belerit occisorum. Post haec Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, aduersus Caesarem exarsit: quorum distributim copia haec fuit. Bellouagui, qui ceteris numero et uirtute praestare uiderentur, habuere lectissima sexaginta milia armatorum; Suessones ex duodecim oppidis quinquaginta milia; Neruii, quorum adeo indomita feritas praedicabatur, ut numquam in id temporis mercatores ad se admiserint uina ceteraque uenalia deferre, quibus inducta iucunditas torporem uirtutis adferret, habuerunt similiter quinquaginta milia; Atrebates etiam et Ambiani decem milia, Morini uiginti quinque milia, Menapii nouem milia, Caleti decem milia, Velocasses et Condurses Eborones Caerosi Caemani, qui uno nomine Germani uocantur, quadraginta milia. ita fuisse refseptuaginta et duo millia armatorum lectissima. His repente silva erumpentibus, exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis,
Abbreviated transcription (Latin):
ris germanorum multidine
&uir tute perterritus pugnam
detrecta set: Ario uistus i
germaniam arreptana uicu¬
la remum trans uectus effugit ⁊
Vxores eius duae totidẽ que
filiae captesunt ⁊ fuerunt
INexercitu Ario uisti. arudes
mar comones tribociuangiones¬
nemetes eduses & sueui. pugna ma¬
ximȩ grauis exfalange germa¬
norum fuit. quam quo acto in
unum agmine scutis que su¬
pra obductam capita contex¬
tis adinrum pendam roma¬
norum aciem tuti undique
perstruxerant ⁊ sed post quã
aliqui romanorum milituma¬
gilitate audacia que in signes
supra obductam que saluere
testidu dinem scutisque singil¬
latim uelut squamis reuulsis
de super nudos deprehensorum
de tectorumque umeros ꝑfoder
Territihostes nouo mortis peri¬
culo terribilem dissoluere com¬
pagem: ex inde infugam uersi
per quinquaginta milia passuũ
insatiabiliter caesi sunt Ne¬
que conicinumerus potuit ger¬
manorum uel quantus pug¬
nae affuerit uel quantus fu¬

Expanded text:
ris Germanorum multitudine ris Germanorum multitudine et uirtute perterritus pugnam detrectasset. statim Ariouistus in Germaniam, arrepta nauicula Rhenum transuectus, effugit, uxores eius duae totidemque filiae captae sunt. fueruntin exercitu Ariouisti Arudes Marcomanes Triboci VangionesNemetes Eduses et Suebi. pugna maxime grauis ex phalange Germanorum fuit, quam coacto in unum agmine scutisque supra capita contextis ad inrumpendam Romanorum aciem tuti undique praestruxerant. sed postquam aliqui Romanorum militum agilitate audaciaque insignes supra obductam saliere testudinem scutisque singillatim uelut squamis reuulsis desuper nudos deprehensorum detectorumque humeros perfoderunt, territi hostes nouo mortis periculo terribilem dissoluere conpagem. exinde in fugam uersi per quinquaginta milia passuum insatiabiliter caesi sunt neque conici numerus potuit Germanorum uel quantus pugnae adfuerit uel quantus fu
Abbreviated transcription (Latin):
tum flumine diremuntur:
GRGITORIX QUIDAM
princeps gentis spetotas in ua¬
dendi gallias in arma accenderat :
Quo ceteri optimates correp¬
to &admortem coacto: cohibe¬
re tamen se mel animatas in
prȩdam plebes nequiuerunt.
qui coniuratione facta acdie
dicta exustis uicis acdomibus
suis nequod desiderium exes¬
pere uertendi foret ꝓfectisuN.
quos cum hapud rodanum flumer
obiuos caesar habuisset magno
difficilique bello bisciuit: uictos¬
que addeditionem coegit. ⁊¬
Horum fuit cum primum pro
gressa est omnis multi tudo
heluitiorum tu lingorum.
legiboiorum rauracorum & bo¬
iorum utriusque sexus adcentũ
quinquaginta & septem milia
hominum ⁊ Exhis qua draginta
& septem milia in hello cecider̃
caetera in terras ꝓprias remissas utT
Postea caesar ariouistum regẽ
excitantem inuehentemque se¬
cum incredibiles germanorũ
copias quibus nuper uniuersos
galliarum populos se subegis se
iactabat: Apud quose qua nos
uicit. cum diu exercitus caesa¬

Expanded text:
tum flumine dirimuntur, tum flumine dirimuntur, Orgetorix quidam, princeps gentis, spe totas invadendi Gallias, in arma accenderat. Quo caeteri optimates correpto et ad mortem coacto, cohibere tamen semel animatas in praedam plebes nequiverunt. Qui, conjuratione facta ac die dicta, exustis vicis ac domibus suis, ne quod desiderium ex spe revertendi foret, profecti sunt. Quos cum apud Rhodanum flumen obvios Caesar habuisset, magno difficilique bello 387 bis vicit, victosque ad deditionem coegit. Horum fuit, cum gressa est, omnis multitudo Heluetiorum Tulingorum Latobogiorum Rauracorum et Boiorum utriusque sexus ad centum quinquaginta et septem milia hominum. ex his quadraginta et septem milia in bello ceciderunt, cetera in terras proprias remissa sunt. Postea Caesar contra Ariouistum regem excitantem inuehentemque secum incredibiles Germanorum copias, quibus nuper uniuersos Galliarum populos se subegisse iactabat, apud Sequanos uicit, cum diu exercitus Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
ine turia uero ciuili bello t¬
tincta ẽ romae conscucon¬
iurationis occisi sunt : Sed hac
historiam agente cicerone
& describentes allustio satis
omnibus notam nunca nobis
breuiter fuisse perstrictam
satẽ : Motus etiam
in pelignis ortus amar¬
cellis patre & filio per
luciũ uetcium proditus
pate facta catilinae con¬
iuratione quasi succisara¬
dice comprehensus est :
Edeutroque perbibulum
inpelignis percite ronem in
inbrutis uindicatumẽ :¬
ANNO ABURBE CONCI¬
caesare
&lucio bibulo consulibus le¬
geuatinia caerari tres prouir¬
ciae cumlegionibus. septem¬
in quiunt in quinquennium
date gallia trans albina &
scis alpina & illiricus galliam
comatam poster senatus adiecit
hanchistoriam setonius tran¬
quillus plenissime explicuit
cuius nos competentes porti¬
unculas decersimus. helurti¬
orum animos fortissimae gal¬
lorum omnium gentis ea uel
maxima causa quod perpetu
ene cumgermanis hello
alter cabantur quibus renotar¬

Expanded text:
in Etruria uero ciuili bello ein Etruria uero ciuili bello extincta ejurationis occisi sunt. Sed hanc historiam agente Cicerone, et describente Sallustio, satis omnibus notam, nunc a nobis breviter fuisse perstrictam st. Motus etiam in Pelignis ortus a Marcellis patre et filio, per L. Vettium proditus, patefacta Catilinae conjuratione, quasi succisa radice compressus est: et de utroque per Bibulum in Pelignis, per Ciceronem in Brutiis vindicatum Anno ab Urbe condiCaesare et L. Bibulo consulibus, lege Vatinia Caesari tres provinciae cum legionibus 386 septem in quinquennium datae, Gallia Transalpina, et Cisalpina, et Illyricus. Galliam Comatam postea senatus adjecit. Hanc historiam Suetonius Tranquillus plenissime explicuit, cujus nos competentes portiunculas decerpsimus. Helvetiorum animos fortissimae Gallorum omnium gentis, ea vel maxime causa, quod perpetuo pene cum Germanis bello altercabantur, a quibus Rheno tan
Abbreviated transcription (Latin):
occisi mitridatis nuntio accepto
siram crnen & phenicen bello
ad gressus itireos primus ara¬
basque perdomuit : urbemque
eorum quam p&ram nominant
cepit. Hinc adiudeos quibus
aristobolus expulso fratre hir¬
cano primus exsacerdocerex
praeerat atque adhiero soli¬
manrurbem eorum gabinium cũ
exercitu mittit : ipse continuo sub¬
secutus & a patribus susceptus¬
urbe sed a plebe muro templi
repulsus expugnationem eius
intendit : Id nonsolũ natura
loci uerum &iam ingentimuro
fossaque maxima munitum :
cumalias aliis legiones dies noc¬
tesque succederesine requi¬
e coger& uixtertiomense
expugnauit : Tredecimmi¬
lia ibi iudeorum caesa
Marrantur : C&era
do: in fidẽ uenit:
Pompeius muros ciuitatis euert
equarique solo imperauit: Ecũ
aliquancos principes uideorũ securi
percussiss& : hircanum sacerdotio
resfituit arisfobolũ captiuũ romã dixit
INterea : coniuratio catiline
Aduersus patriamper eosdem di¬
es inurbe prodita ac prodita

Expanded text:
occisi Mithridatis nuntio accepto occisi Mithridatis nuntio accepto Syriam Coelen et Phoenicen bello adgressus, Ituraeos primum Arabasque perdomuit urbemque eorum, quam Petram nominant, cepit; hinc ad Iudaeos, quibus Aristobulus expnlso fratre Hyrcano primus ex sacerdote rex praeerat, atque ad Hierosolymam urbem eorum Gabinium cum exercitu mittit. ipse continuo subsecutus et a patribus urbe susceptus sed a plebe muro templi repulsus expugnationem eius intendit. id non solum natura loci, uerum etiam ingenti muro fossaque maxima munitum, cum alias aliis legiones dies noctesque succedere sine requie cogeret, uix tertio mense expugnauit. tredecim milia ibi Iudaeorum caesa narrantur, cetera multitudo in fidem uenit. Pompeius mnros ciuitatis enerti aequarique. solo imperauit et, cum aliquantos principes Iudaeorum securi percussisset, Hyrcanum sacerdotio restituit, Aristobulum captiuum Romam duxitInterea coninratio Catilinae . aduersus patriam per eosdem dies in Vrbe habita et prodita,
Abbreviated transcription (Latin):
dolore & timore considerandũ
qua poena quoue iudicio dignier̃
qui contra interdictum iampro¬
palate & publice ueritatis
eos sectantur & colunt dequibus
&liam illiiam tunc dubitare
poterant quiad huNc praeter
eosdem scire Nihil poterat
Verum ta men breuiter consu¬
lo: qualia tuNic toto orienti
tempora uidebaNtur
cumper quadra ginta annos
misere nationes alternisan¬
dorum ducum uastationibus ae¬
terrebantur cum quȩ que
ciuitas tantis concursionibus
media in euita biliter peri
temperassor: Hocmox
habitare supplici qđ remedui
ad tẽpus habuiss & cumtrepide
diuersarum prouinciarum le¬
gationes inter succedentes ro¬
manorum duces & truculer¬
tiorem notitiam mitridaten
alternis adutrumque prout
quemque sorsbelli atcollebat
&incertis satis factionibus
trans ferebantur augendo
pericula quaes anabanit ÷
ius homo romanorum modera¬
tissimus perplurimas partes orien¬
tis finito mitridatico bello ege¬
rit paucis proferam :
anionio consulibus pompeuis

Expanded text:
dolore et timore considerandum dolore et timore considerandum est: qua poena quoue indicio digni erunt, qui contra interdictum iam propalatae et publicae ueritatis eos sectantur et colunt deos, de quibus etiam illi iam tunc dubitare poterant, qui adhuc praeter eosdem scire nil poterant. uerumtamen breuiter consulo: qualia tunc toto Orienti tempora uidebantur, cum per quadraginta annos miserae nationes alternis tantorum ducum uastationibus terebantur; cum quaeque ciuitas tantis concursibus media ineuitabitemperasset: hoc mox habitura supplicii, quod remedii ad tempus habuisset: cum trepidae diversarum provinciarum legationes inter succedentes Romanorum duces, et truculentiorem notitia Mithridatem, alternis ad utrumque, prout quemque sors belli attollebat, et incertis satisfactionibus transferebantur, augendo pericula quae sanabant. ius, homo Romanorum moderatissimus, per plurimas partes Orientis, finito Mithridatico bello, egerit, paucis proferam. Antonio consulibus Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
spatiaretur: si quo tandẽ
modo infusa pestis per
uenas uegetatione
corporis Acta discurreret
Gallum queNdam militem
lamfracto muro discurrer¬
tem INuitauit ei que lugu¬
lum prepuit ⁊
Hunc exitum uite mitrida¬
tes habuit nobisque sententi¬
aesuae argumen tumre¬
liquid homo omnium
ut ferunt superstitios imus¬
& annos natus septuaginta
et duo habens secum philoso¬
phos omniumque artium
peritissimos siestis in quid
di patrii: lta ille diuco¬
lendo acdiu quaerendo per¬
senserat hos non ẽẽ cercosde¬
os qui eẽ putabantur.
Rex multae eperientiae
atque a euo grauis uerum
dm̃ ad cuius notitiam Non
nisi auditu ꝑfidẽ uenitur
non intellegebat. Hos aut̃
rat Aliud consu&udini a¬
liud mentis sue tribuens:
Siestis inquiddi : hioc ẽ dicere :
Ego sentiens esse suꝑ hominẽ
potentiorem ipso homine
potestatem p̃candinecessita¬
te motus commendo dili¬
gentiã & excuso ignorantiã
meam in co quiẽ dũ conue¬
nio quinonẽ : Quaꝓpter cũ

Expanded text:
spatiaretur, siquo tandem spatiaretur, siquo tandem modo infusa pestis per uenas uegetatione corporis acta discurreret, Qallum quendam militem iam fracto muro discurrentem inuitauit eique iugulum praebuit. hunc exitum uitae Mithridates habuit nobisque sententiae suae liquit homo omnium, ut ferunt, superstitiosissimus, annos natus septuaginta et duo, habens secum semper philosophos omniumque artium peritissimos. Si estis, inquit, dipatrii. ita ille diu colendo ac diu quaerendo persenserat hos non esse certos deos, qui esse putabantur. rex multae experientiae atque aeuo grauis uerum Deum, ad cuius notitiam non nisi auditu per fidem uenitur, non intellegebat. hos autemrat, aliud consuetudini aliud menti suae tribuens. si estis, inquit, di, hoc est dicere: ego sentiens esse super hominem potentiorem ipso homine potestatem, precandi necessitate motus commendo diligentiam et excuso ignorantiam meam; inuoco qui est, dum conuenio qui non est. quapropter cum
Abbreviated transcription (Latin):
grorum secuta narretur . Eodẽ
tempore castor mithridatis
prȩfectus qui phanagorio
praeerat : Interfectis amicis
regiis arcem occupa uit &
quat tuor mithridatis fi¬
lios ad praesidia romana
trans misit .⁊ Midridates
accenisus ira inscelera ex¬
arsit. Nam cumplures.
tunc amicos suos etxipo¬
dram filium suum iriter¬
fecit cum antea iamalio
trucidasset ⁊ pharna¬
ces alter filius eius ex¬
emplo fratrum territꝰ
exercitum adpersequer¬
dum semis sum sibi concli¬
auit & mox aduersus pa¬
trem duxit Mitridates
diuex altissimo muro filiũ
frus trap̃catur ubi in exora¬
bilem uidit moriturus excla¬
mas se fertur cm̃ farnaces
INquid mori lubet uossi
estis dipatrii precor ut
haNcuocem aliberis
suis audiat. Statim que
descendens aduxores
pelices acfilias suas uene¬
num omnibus dedit.
Quod cum ipse nouissimus
Ausisset Nectamen prop¬
ter remedia quibus uitalia
sua aduersus noxios sucos
saepe obstruxerat ueneno
conficiposset frustra que

Expanded text:
grorum secuta narretur. eodem grorum secuta narretur. eodem tempore Castor Mithridatis praefectus, qui Phanagorio praeerat , intregiis, arcem occupavit, et quatuor Mithridatis filios ad praesidia Romana transmisit. Mitridates, accensus ira, in scelera exarsit. Nam complures tunc amicos suos, et Exipodram filium suum interfecit, cum ante jam Aliomtrucidasset. Pharnaces, alter filius ejus, exemplo fratrum territus, exercitum ad persequendum sese missum sibi conciliavit, et mox adversus patrem duxit. Mitridates diu ex altissimo muro filium frustra precatus, ubi inexorabilem vidit, moriturus exclamasse fertur: Quoniam Pharnaces, inquit, mori jubet: vos, si estis, dii patrii, precor, ut hanc vocem a liberis suis audiat. Statimque descpelices ac filias suae uenenum omnibus dedit. quod cum ipse nonissimus hausisset nec tamen propter remedia, quibus uitalia sua aduersus noxios sucos saepe obstruxerat, ueneno confici posset frustraque
Abbreviated transcription (Latin):
phylophiscriptoribus rerum
uel carminum ac medicis solus
per deuiae quum manutrahens
atque ad omnes Nocturnos
strepidus trepidans: In quod¬
dam castellum diuertit atque
inde In armeniam perrexit:
pompeius regem insecuturus
Inter duo flumina quae abu¬
nomonte diuersis specibus
exoriuntur: hoc est eufraten
et araxen urbem Nicopolim
senibus lixis &egris uolentib
condidit. Oranti ti grani ueni¬
am dedit exercitum horodis
ueniam dedit Albanorum
regis prefectosque eius ter
proelio uicit ⁊ postea epistolas
horodis & munera propace
cum albanis instaurata liber¬
ter accepit ⁊¬
hiberio bello fudit totamq
hiberiam in deditionem accepit
In de cum armeniam colchos cap¬
padociam & siriam ordinatis
rebus composuisset promouens
deponto in parthiam a decba¬
tanam urbem capud parthici
regni quin quagesimo dieuenit
inbos foro mitrydate cerealia sa¬
cra celelebrata terremotus adeo
grauis repente ex ortus ẽ ut mag¬
na clades ex eo urbium atque a¬

Expanded text:
phis, scriptoribus rerum phis, scriptoribus rerum vel carminum, ac medicis, solus per devia equum manu trahens, atque ad omnes nocturnos strepitus trepidans, in quoddam castellum deuertit atque inde in Armeniam perrexit. Pompeius regem insecuturus inter duo flumina, quae ab uno monte diuersis specubus exoriuntur, hoc est Euphraten et Araxen, urbem Nicopolim senibus, lixis et aegris uolentibus condidit. oranti Tigrani ueniam dedit; exercitum Horodisum Horodis Albanorum regis praefectosque eius ter proelio uicit; postea epistulas Horodis et munera pro pace cum Albanis instauranda libenter accepiHiberiae bello fudit totamque Hiberiam in deditionem accepit. inde, oum Armeniam Colchos Cappadociam et Syriam ordinatis rebus conposuisset, promouens de Ponto in Parthiam ad Ecbatanam urbem caput Parthici regni quinquagensimo die uenit. In Bosporo Mithridate Cerealia sacra celebrante terrae motus adeo grauis repente exortus est, ut magna clades ex eo urbium atque a
Abbreviated transcription (Latin):
terra marique diuegerant
miratamen celeritate cõ¬
pres sit ⁊
Eodem tempore cr&am
in sulam perbiennium m&el
lus euertit diuturnoque
bello domitam In potestatem
redegit. leges que minois roma¬
nis legibus permutauit:
Pompeius postea succes sor
luculli inminore armenia
luxta montem dastracũ
castra regis obsidione
conclusit: Rexcum cũ omnib: co-¬
piis eruptione pernoctẽfacta
in super etiam per sequentẽ
bello repellere statuit ⁊
pompeius fugientes perse¬
qui intendit. It que bellum
Nocte cominissum est. luna
tunc orta atergo romanis
erat : Regi longitudinem
umbrarum proximitatem
hostium rati cuncta In lrari¬
tum tela fuderunt. roma¬
ni ueluti Inermos postea ag¬
gressi sine laborare uicer̃:
Namque de exercitu regio
qua draginta milia caesa ł cap¬
tasuNT Romani uulnerati mille
uix autem quadraginta interfectii
Rex intertumultus bellifuga lap
uitus. etiam beneficio
Sublustris Noctis euasit : Re¬
lictus que
abomnibus amicis

Expanded text:
terra marique diu egerant, terra marique diu egerant, mira tamen celeritate conpressit. Eodem tempore Cretam ilus evertit, diuturnoque bello domitam in potestatem redegit, legesque Minois Romanis legibus permutavit. Pompeius postea, successor Luculli, in minori Armenia juxta montem Dastracum castra regis obsidione conclusit. Rex cum omnibus copiis, eruptione per noctem facta, insuper etiam persequentem bello repellere statuit. Pompeius fugientes persequi intendit. Itaque bellum nocte commissum est. Luna tunc orta, a tergo Romanis erat. Regii longitudinem umbrarum proximitatem hostium rati, 379 cuncta in irritum tela fuderunt. Romani, veluti inermes postea aggressi, sine labore vicerunt. Namque de exercitu regio quadraginta millia caesa vel capta sunt, Romani vulnerati mille, vix autem quadraginta interfecti. Rex inter tumultus belli fuga elapsus, adjutus etiam beneficio sublustris noctis evasit: relictusque ab omnibus amicis,
Abbreviated transcription (Latin):
Siracus anum potum obtinu¬
obtinuerat ⁊ Quemmox na¬
uali terrestrique proelio cõ¬
minutum sicilia decedere
compulit ÷ preterea
lucullus trans gressus cu¬
fraten & tigrim apud tigran¬
no certam urbem cuminithri¬
date &trgrane congressus
paruissima suorum manu
magnum hostium numera
uit ⁊ Namtriginta milia
hominum Ineo bello caesa
referuntur. tigranes uix
centum quinquaginta e qui¬
tibus comitatus affugit:
Diademate & trarane
agnos cer&ur abiectis
Tunc adlucullum totius pae¬
ne orientis supplices uenere
legati inminente hieme
per armeniam. In mesopota¬
miam di gressus : Nisibi urbẽ
illis tunclocis Inclitam expug¬
nauit & cepit : Hisdem tem¬
poribus piratae peromnia
sparsi maria &iam nontantũ
IN tercipientes Nauium come¬
atus : Sed etiam insulaspro
uinciasque uastantes impunita¬
te sceleris & auiditate prae¬
dae uulgo sese ad sociantibus
IN inmensum Augebantur:
Quos gneus pompeius post multã
quidem uastati onem quam

Expanded text:
Syracusanum portum oSyracusanum portum obtinuerat — quem mox nauali terrestrique proelio comminutum Sicilia decedere conpulit. praeterea Lucullus transgressus Euphraten et Tigrim, apud Tigranocertam urbem cum Mithridate et Tigrane congressus paruissima suorum manu magnum hostium numerum occidit; nam triginta milia hominum in eo bello caesa recentum et quinquaginta equitibus comitatus aufugit, diademate et thiara ne agnosceretur abjectis. Tunc ad Lucullum totius pene Orientis supplices venere legati. Ille, imminente hieme, per Armeniam in Mesopotamiam regressus, Nisibin, urbem illis tunc locis inclytam, expugnavit et cepit. Iisdem diebus piratae per omnia sparsi maria, et jam non tantum intercipientes navium commeatus, sed etiuinciasque uastantes, inpunitate sceleris et auiditate praedae uulgo sese adsociantibus in inmensum augebantur: quos Cn. Pompeius post multam quidem uastationem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ronem sele uapiratȩ ipsopi¬
rata iuuante itran sileuit:
sinopen acposta miso cummag¬
na dificultate peruenit ⁊
Codemanno apud romam
catilina incesti accusatus
qubdcum fabia uirgine
uesta di comiississe argue¬
batur catuli gratia fultus euasit.
lucullus sinopen expugnaturus obse¬
derat. hanc seleucus archrpirata
&cleocares spado qui presidii cau¬
sa preerant expoliatamatque
incensam reliquerunt lucullus
misororum hostium intestina cla¬
de permotus celeri occursu immis¬
sum restrinxit Incendium ita mi¬
sera ciuitas uersa uice hostium
sociorumque unde differenta dis¬
perdita &ũnde disperdenda
seruata est ⁊ Atuero marcus lu¬
cullus Quicurioni in macedonia
Successerat totam bessorum gen¬
tem bello app&itam Indeditio¬
nem recepit :
Eodem tempore m&ellus siciliȩ
prȩtor cum foedissima gaiuerris
praetura siciliam afflictam in¬
ueniss& maxime pirganione
Archypirata pe fariis prae¬
dis & cedibus dilacerante.
Quipulsa classe romana:

Expanded text:
ronem Seleuci piratae ipso pironem Seleuci piratae ipso pirata iuuante transiluit. inde Sinopem ac post Amisum cum magna diffioultate peruenit. Eodem anno apud Romam Catilina moesti accusatus, quod cum Fabia uirgine Vestali commisisse arguebatur, Catuli gratia fultus euasit. Lucullus Sinopem expognatnrus obsederat; hanc Seleucus archipirata et Cleoohares spado, qui praesidii causa praeerant, expilatam atque incensam reliquerunt. Lucullus miserorum hostium intestina clade permotus celeri occursu inmissum restinxit incendium. ita misera ciuitas uersa uice hostium sociorumque unde defendenda disperdita et unde disperdenda seruata est. at uero M. Lucullus, qui Curioni in Macedonia successerat, totam Bessorum gentem bello adpetitam in deditionem recepit. Eodem tempore Metellus Siciliae praetor cum foedissima illa C. Verris praetura Siciliam adflictam inuenisset, maxime Pyrganione archipirata nefariis praedis et caedibus dilacerante, qui pulsa. classe Romana