comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictus est inscripturis sc̃is sp̃s sapientiae
multiplex. Eoquod multa in sese habcat
sunt infinita quaedam eiquȩ infinitithes¬
auri rerũ intellegibilium: Inquibus sunt
omnes inuisibiles atq incomutabiles
h simplicis sapientiae di ficuit illumina
cor pus luce corpare
rationes rerum &iam uisibilium & mutabili¬
um. quacꝑ ipsam factaesunt. Oñmds non
iliquid nesciens fecit quod nee dequolib&
homine astifice rectedici potest Porro
sisciens fecit omnia. Eautiq fecit quae no¬
uerat ¶ Ex quo occurrit animoquiddam
mirũ sed tamen uerũ: Quodiste mundus
uullo modo quidem sccundũ spatiũ aliquod
temporis. priuserant sp̃s illi. tenebrae. Quos
angelos dicimus. sed simul ut factisunt. lux
facti sunt ¶Nontame tantũ itacreati. ut
quo quomodo essent. & quo quomodo uiue¬
rent. Sed&iam inluminati. ut sapienter
beateq uiuerent ¶ Abhac in luminatione
auersiquidam angdi. ponobtauerunt

Expanded text:
dictus est in scripturis sanctis Spiritus sapientiae dictus est in scripturis sanctis Spiritus sapientiae multiplex, eo quod multa in sese habeat;sunt infiniti quidam eique finiti thensauri rerum intellegibilium, in quibus sunt omnes inuisibiles adque incommutabiles  simplicis sapientiae Dei, sicut inluminatur aeris corpus luce corporerationes rerum, etiam visibilium et mutabilium, quae per ipsam factae sunt. Quoniam Deus non aliquid nesciens fecit, quod nec de quolibet homine artifice recte dici potest: porro, si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae noverat. Ex quo occurrit animo quiddam mirum, sed tamen verum, quod iste mundus nullo modo quidem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, quos angelos dicimus; sed simul ut facti sunt, lux facti sunt; non tamen tantum ita creati, ut quoquo modo essent et quoquo modo uiuerent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ipsa &iam sisemꝑsit sapiens. sicut
erit cum liberabitur ipa&ernũ. pasticipat¬
one tamen in cominutabilis sapientiae
sapienserit. quae nonest quod ipsa: Neq
enim siaer infusa luce numquã deseratur
ideo ponaliudest ipse. aliud lux qua inlu¬
minatur  Neq hoc ita dixerim quasi aer
sit anima. Quod putauerunt quidam
qui non potuerunt incorpoream cogi¬
tare naturam: Sedhabent haec ad illa
&iam in magna disparilitate quandam
similitudinem. ut non in conuenienter
dicatur sic inluminari animã incorporẽ
lucedesestus Namnihilsunt aliud quae
dicuntur locorũ quorũq corporalium
tenebrae. quã aer carens luce: Ita tenebres¬
cere animam. sapientię luce priuata.
Secundũ hoc ergo dicuntur illa simplicia
quae principaliter uere qu ediuinasunt.
quod non aliud est in eis qualitas. aliud sub¬
a stantia: Nec aliorũ pasticipatione. ueddiui¬
na uel sapientia. uelbeatasunt¶ Cęterũ

Expanded text:
quoque ipsa, etiamsi semper sit sapiens, sicut quoque ipsa, etiamsi semper sit sapiens, sicut erit cum liberabitur in aeternum, participatione tamen incommutabilis sapientiae sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer infusa luce numquam deseratur, ideo non aliud est ipse, aliud lux qua inluminatur. Neque hoc ita dixerim, quasi aer sit anima, quod putauerunt quidam qui non potuerunt incorpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad illa etiam in magna disparilitate quandam similitudinem, ut non inconuenienter dicatur sic inluminari animam incorpoream luce desertus nam nihil sunt aliud quae dicuntur locorum quorumcumque corporalium tenebrae quam aer carens luce, ita tenebrescere animam sapientiae luce priuatam. Secundum hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter uereque diuina sunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia, nec aliorum participatione uel diuina uel sapientia uel beata sunt. Ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
ruptio: Nam illa &iam persingulas par¬
tes corporis totaẽ: Nec alibi maior. alibi
minor. Neq enim ulla parsest incorrup¬
tios: quam altera. Corpis uero ipsum
manisest in toto. quã inpaste. Et ct̃alia
parsest in eo amplior aliaminor. Nonea
quae amplior est incorruptior. quã ea
quaeminor. Aliud est itaq corpis quod
nonubiq sui totũẽ. Alia incorruptio. qua
ubiq cius totaẽ: Quia omnis pars incorrup¬
tibilis corporis. &iam ceueris inaequalis.
aequaliter incorrupta est: Neq eñĩ uerbi¬
gratia quiadigitus minor est quam tora
manus. ideo incorruptibilior manus
quãdigitus. Ita cum sint in acquales manꝰ
& digitus. acqualis esttamen incorruptibi¬
litas manus &digiti: aAc pet hoc qũauis
acorpore incorruptibili. insepatabilis
incorruptibilitassit aliud est tam̃ substan¬
tia quacorpus dicitur. aliaqualitas eius
qua incorruptibile nuncupatur. Etideo
&iam sic non hoc est quod hab&. Anima

Expanded text:
ruptio. Nam illa etiam per singulas parruptio. Nam illa etiam per singulas partes corporis tota est, nec alibi major, alibi minor; neque enim ulla pars est incorruptior quam altera: corpus vero ipsum majus est in toto quam in parte; et cum alia pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est itaque corpus, quod non ubique sui totum est: alia incorruptio, quae ubique ejus tota est; quia omnis pars incorruptibilis corporis etiam caeteris inaequalis aequaliter incorrupta est. Neque egratia, quia digitus minor est quam tota manus, ideo incorruptibilior manus quam digitus. Ita cum sint inaequales manus et digitus, aequalis est tamen incorruptibilitas manus et digiti. Ac per hoc quamvis a corpore incorruptibili inseparabilis incorruptibilitas sit; aliud est tamen substantia, qua corpus dicitur, aliud qualitqua incorruptibile nuncupatur. Et ideo etiam sic non hoc est quod habet. Anima
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum dicitur non ad alterũ: hoc est quod
hab&. Sicut adscipsum dicitur uniuus. ha¬
bendo utiq uitam Et eadem uita. ipseẽ
Propt̃hoc ĩtãq natura dicitur simplex.
cuinonsit aliquidhabere quodued possit
amittere: ud aliud sit habens. Aliud quod
hab&̾: Sicut uas aliquẽ liquorem. aut
corpuscolorem. autaer lucem siue feruorẽ:
aut anima sapientiã: Nihilenim horũ est.
id quod hab& ¶ Namneq uas liquor est.
neq corpus color. Neq aer lux siue fer¬
uor. neq anima sapientiaẽs. Hinc est qđ
&iam priuari possunt rebus quas habeNt.¬
& inalios habitus uel qualitates. ueftiatq
mutari. Vt &uas euacu&ur humore qͦđ
plenũ est & corpus decolor&ur. & aer
tenebrescat siue frigescat. &anima desipi¬
at s dedsisit corpus incorruptibile. quale
scĩs in resurrectione promittitur. hab&
quidem ipsius incorruptionis in amissibi¬
lem qualitatẽ : Sedmanente substantia
corporali: Nonhocest quodipsa incor¬

Expanded text:
ipsum dicitur, non ad alterum, hoc est quod ipsum dicitur, non ad alterum, hoc est quod habet; sicut ad se ipsum dicitur uiuus habendo utique uitam, et eadem uita ipse est. Propter hoc utique natura dicitur simplex, cui non sit aliquid habere, quod uel possit amittere; uel aliud sit habens, aliud quod habet; sicut uas aliquem liquorem aut corpus colorem aut aer lucem siue feruorem aut anima sapientiam. Nihil enim horum est id quod habet; nam neque uas liquor est, nec corpus color, nec aer lux siue feruor, neque anima sapientia eat. Hinc est quod etiam priuari possunt rebus quas habent, et in alios habitus uel qualitates uerti adque mutari, ut et uas euacuetur umore quo plenum est, et corpus decoloretur et aer tenebrescat siue frigescat et anima desipiat. Sed etsi sit corpus incorruptibile, quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem ipsius incorruptionis inamissibilem qualitatem, scorporali non hoc est, quod ipsa incor
Abbreviated transcription (Latin):
duo patrẽ & filiũ dicimus. &utrũq hoc. cũ
spusuo unusd sest Qui sp̃s patris & filii.
sp̃ssc̃s propria quadam notiono huius uo¬
minis insacris litteris nuncupatur
Alius est autẽ quã patet & filiui. quia nec
pater est nec filius: Sed alius dixi : nor
aliud. Quia & hoc pariter simplex parit̃q
incõmutabile bonumẽ &scoaoiernũ. Et
haec trinitas. unusestds̃ ¶ Nec ideo non sim
plex. Quiatrinitas Neq enim propter
hoc naturã istã boni simplicẽ dicimus.
quia pater mea solus solus filius. aut solus.
sp̃s sc̃s. autuero solaẽ ista nominis trinitas
sine subsistentia ꝑsonarum. sicat sabelliani
her&ici putauerunt sedideo simplex
dicitur. qnm̃ quod hab&. hocest: Excep¬
to quod relatiue. quaeq ꝑsona ad alterã
dicitur. Namutiq pater hab& filium:
nectamen ipseẽ filius & filius hab& patrem.
nectamen ipseest pater. Inquo ergo ad sc

Expanded text:
duo Patrem et Filium dicimus; et utrumque hoc cum duo Patrem et Filium dicimus; et utrumque hoc cum spiritu suo unus Deus est; qui spiritus Patris et Filii Spiritus sanctus propria quadam notione huius nominis in sacris litteris nuncupatur. Alius est autem quam Pater et Filius, quia nec Pater est nec Filius; sed \'alius\' dixi, non ‛aliud\', quia et hoc pariter simplex pariterque incommutabile bonum est et coaeternum. Et haec trinitas unus est Deus; nec ideo non simplex, quia trinitas. Neque enim propter hoc naturam istam boni simplicem dicimus, quia Pater in ea solus aut solus Filius aut solus Spiritus sanctus, aut uero sola est ista nominis trinitas sine subsistentia personarum, sicut Sabelliani haeretici putauerunt; sed ideo simplex dicitur, quoniam quod habet hoc est, excepto quod relatiue quaeque persona ad alteram dicitur. Nam utique Pater habet Filium, nec tamen ipse est Filius et Filius habet Patrem, nec tamen ipse est Pater. In quo ergo ad semet
Abbreviated transcription (Latin):
quẽdicimus unigenitũ filiumdĩ Vt ea luce
inluminati. quacreati fierent lux. Et
uocarentur dies. pasticipatione in cõmuta¬
bilis lucis &dici quodest uerbũdĩ. per quod
&ipsi &omnia facta sunts. lumeni quippedĩ
uerũ quod inluminat omnẽ hominem
uenientem in hunc mundũ. Hoc inluminat
et omnẽ angedũ mundũ: ut sitlux poninse
ipso sedindõ Nquosi auestitur angdus fit
inmundus. sicut sunt omnes quiuocantur
inmundi sp̃s. Neciam lux indño. sed in
se ipsis tenebrae. priuati pasticipatione
lucis a&ernae. Malienim nulla naturaẽ.
sed amissioboni. mali nomq naccepit
Est itaq honũ solũ simplex. Et obhoc solũ
incõmutabile quodestds. Ab hocbono
creata sunt omniabona. sed nonsimplicia
Et obhac mutabilia. Creata sane inquam.
idest facta pongenita. Quodenim desimplici
bono genitũ ẽ. pariter simplexest Et
hocest᷑. quodillud dequogenitũ est: Quac

Expanded text:
quem dicimus unigenitum Dei filium; ut ea luce quem dicimus unigenitum Dei filium; ut ea luce inluminati, qua creati, fierent lux et uocarentur dies participatione incommutabilis lucis et diei, quod est uerbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, hoc inluminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in Deo; a quo si auertitur angelus. fit inmundus; sicut sunt omnes, qui uocantur inmundi spiritus, nec iam lux in Domino, sed in se ipsis tenebrae, priuati participatione lucis aeternae. Mali enim nulla natura est; sed amissio boni mali nomen accepitEst itaque bonum solum simplex, et ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia, et ob hoc mutabilia. Creata sane, inquam, id est facta, non genita. Quod enim de simplici bono genitum est, pariter simplex est, et hoc est quod illud de quo genitum est; quae
Abbreviated transcription (Latin):
ris species. Duo ista elementa sumpserunt.¬
& produxitterra quicquid ei radicitus
in haer& ENumquid nam secundo. Ne
hoc quidem:. Tuncenim firmamentum
factum est interaquas superiores &inferi¬
ores. cadumq appellatum est. Inquo fir¬
mamento. quasto die factasunt sidera
Nimirũ ergo siadistorũ dierũ operidĩ
ꝑtinent angeli. ipsi sunt illa lux quaediei
nomq accepit: Cuius unitas ut cõmenda¬
r&ut. Nonestdictus dies primus. sed dies¬
c inus  Nec alius est dies secundus. auttefti¬
us autt&eri. sedidem ipseunus ad implen¬
dũ senarium ud sep̃tenarium numerum
repeatus est: propter senariam cognitionẽ
Senariam scilic& operũ quaefeciteds. & sep¬
timã qui&isdis Cumenum dixitds̃ fiatlux
et factaest lux. si recte in hacluce creatio intel¬
logitur angdorũ s profecto facti sunt pasti¬
cipes lucis aoernae. quod est ipsa incõmuta¬
bilis sapientiadĩ. ꝑ quã facta sunt omnia.

Expanded text:
ris species duo ista elementa sumserunt etris species duo ista elementa sumserunt et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem. Tunc enim firmamentum factum est inter aquas superiores et inferiores caelumque appellatum est; in quo firmamento quarto die facta sunt sidera. Nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux, quae diei nomen accepit. cuius unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius est dies secundus aut tertius aut ceteri; sed idem ipse unus ad inplendum senarium uel septenarium numerum repetitus est propter senariam uel septenariam cognitionem; senariam scilicet operum, quae fecit Deus, et septenariam quietis Dei. Cum enim dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, si recte in hac luce creatio intellegitur angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia Dei, per quam facta sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
laudatecum in excelsis. Laudate cũ om̃s
angelicius. laudate eum omnes uistutes
cius. Laudatecum sol & luna. laudate cũ
omnes stellae & lumen: Laudate cum caeli
cadorum. et aquae quae suꝑcaelossunt
laudent pomen dñi. Qñ mipsedixit et
facta sunt. ipse mandauit &creata sunt
Etiam hic aꝑtissime adõ factoscẽ angelos.
diuinitus dictum est Cum eis interc&era
cudestia commemoratis infestur adomnia.
ipsedixit & facta sunt. Quis porio aude¬
bit opinari posteẽmunia omnia ista
quac sex diebus enumerata sunt. angelos¬
factosssed & siquisquã ita desipit. redar¬
guit istam uanitatem illa scriptura paris
auctoritatis. ubidsdicit. Quando facta
sunt sidera. laudauerunt me uocemag¬
na omnes angdimei¶ Ia mergo erant añge¬
li. Quando facta sunt sidera. Facta suntꝰ
autem quartodie ¶ Numquid namergo
die testio factos eẽ dicemus Absit. In ꝓmp
tuẽenim: quid illo die factũsit: Ab aquis
utiq terra discr&aẽ. & distinctas sui gene¬

Expanded text:
laudate eum omnes angeli eius, laudate eum omnes uirtutes eius; laudate eum sol et luna, laudate eum omnes stellae et lumen; laudate eum caeli caelorum, et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen Domini; quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandauit, et creata sunt. Etiam hic apertissime a Deo factos esse angelos diuinitus dictum est. cum eis inter cetera caelestia commemoratis infertur ad omnia: Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelosfactos? Sed etsi quisquam ita desipit, redarguit istam uanitatem illa scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angeli mei. Iam ergo erant angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promtu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utique terra discreta est et distinctas sui gene
Abbreviated transcription (Latin):
bona an mala simul qromodo potuit ẽẽ mala
uoluntas bonae uoluntatis effectrix. sibona.
ia mergo habebant: Et istam quis fecerat pisi
alle quieos cũbona uoluntate id est cũ amore
casto quo illi adhererent creauit simuleis & con
edens niturã & largiens gratiã: unde sinebona
uoluntate hoc estdĩ imore. Nũquã scõs ngelos
fuisse credendũe Istiautẽ quicumboni creati
essent. Tam̃ malis mala propria uoluntate quã
bona patura non fecit. Nisicũ abono sponte
defec̃ ut malicausa nonsit bonũ. sed defectus
quã illi qui meadem ꝑstiter̃. aut siutriq boni
aequalicer creatis. istis mala uoluntate cad¬
tibus illi amplius ad iuti adeam beatitudinis
plenitudinẽ. unde se nũquã casuros cestissimi
fierent ꝑuener̃. Sicut iam&iam in libroquem
sequitur iste tractauimus ¶Conficendum est
igitur cũ debita laude creitoris. Non ad solosscõs
homines ꝑtinere. uerũ &uam descĩs angelis posse

Expanded text:
mala, an bona. Si mala, quomodo esse potuit mala mala, an bona. Si mala, quomodo esse potuit mala voluntas bonae voluntatis effectrix? Si bona, jam ergo habebant. Et istam quis fecerat, nisi ille qui eos cum bona voluntate, id est cum amore casto, quo illi adhdens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem, qui, cum boni creati essent, tamen mali sunt mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus quam illi, qui in eadem perstiterunt, aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt; sicut iam etiam in libro, quem sequitur iste, tractauimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris non ad solos sanctos homines pertinere, uerum etiam de sanctis angelis posse
Abbreviated transcription (Latin):
hibere defeceraint. sesteñdũtales. pidũtãboni
quãẽe cũbona uoluntate eoeperant. autsiñ ad id
potuer̃ scipsos facere meliores. quã eos ille
fecerat. quonemo illius quiequã facit. ꝑfacto
& bonã uoluntatẽ quameliores essent. pisi
operante adiutorio crtatoris habere non pos¬
sent ¶Et cũndegit eorũ uoluntas bona. ut non
adscipsos quiminuserant sed ad illũ qui sũmeẽ
conuesterentur eique adherentes magisessent.
eius qui pasticipatione sapient̃ beataequacuiue¬
rent. quid aliud ostenditur pisi uoluntatem
quã lib& bonã in opem fuisse in solo desiderio¬
remansurã. nisulle quibonã naturã exnihilo
suicapacẽ fecerat. ex scipso faceret Implendo
ineliorẽ. prius faciens excitando auidiorem
Nam & hoc discutiendũ e. siboniangeli ipsi in sefecer
uoluntatebonã utrũ aliqua eam annulla uolun¬
tate fecer̃. Sinulla: utiq necfecer̃ Sialiqua utrũ

Expanded text:
habere defecerant — certe nondum tales, nondum tam boni habere defecerant — certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibremansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem, prius faciens excitando avidiorem? 2. Nam et hoc discutiendum est, si boni Angeli ipsi in se fecerunt voluntatem bonam, utrum aliqua eam, an nulla voluntate fecerunt. Si nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
facit. pisidefectio quadeseriturds̃. Quius defecba¬
tionis &iam causa utiq deficit: UIII.
idixerimus pullam eẽ efficientem causã
&iam uoluntatis bonae . Cauendũẽ peuo¬
luntas bona bonorũ angelorũ non facta seddõ
co i&naeẽ credatur. Cũergo ipsi factisint. quo
te utrũcũ ipsis factaẽ. Ansine illa fuer̃ prius.
sedsicũipsis pondubiũ quodab illo facta sit
quo &ipsisimulq ut factis. ei aquo factis. amo¬
re cũ quo factis adheser̃ ¶ Eoq sunt istiabillo¬
ru socioate discr&u. quod illi in eadem bona
uoluntate manser̃. istiabea deficiendo mutatis
ula scilic& uoluntate. hociiso quodabona
di fecer̃. a qua ñdi fecissent. Siutiq poluissent.
liors ascipsis quã abillo factis absit quid enĩ
erant sinebona uoluntate pisimali: Sautsi add
propterea p̃mali quianet mala uoluntascis
mnerit: Neq enim ab eaqu ãñdũ coeperant

Expanded text:
facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defecfacit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed deo coaeterna esse credatur. cum ergo ipsi facti sint, quoest, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt mala scilicet uoluntate hoc ipso, quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. liores a se ipsis quam illo facti sunt? absit. quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat — neque enim ab ea quam nondum coeperant
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia sed hominis ꝑcersae amantis aurin
iustitia derelicta quae in comparabilit̃ auro de¬
buit anteponiꝰ Necluxoria uitiũẽ puldrorũ¬
suauiũq corporũ sedanimae ꝑ uersae amantis
corporeas uoluptates. noglacta tẽperantia: qua
rdus spiritaliter pulchrioribus & incorrupti¬
biliter suauioribus coaptamur. Neciactantia
uitiũẽ laudis humanae sed animae ꝑuersie
amantis laudari ab hominibus spr&o testimo¬
nio conscientiae. Nec suꝑbia uitiũ ẽ dantis potes¬
tatẽ udipsius &iam potestatis. sed anim eꝓuerse
amantis potestatẽsuam potentioris iustiore con¬
tepta. Ac ꝑhoc quiꝑuersie amat cuius lib& na¬
turaebonũ. &iam siadipiscatur. Ipse fit in bono
mulus & miser mndiore priuatus ¶Tũer gomãle
uoluntatis efficiens naturailis ulsidici potest.
essentialis pulla sit causa. ab ipsaquippe incip̃
spirituũ mutabiliũ malũ quominuitus atq
deprauatur paturaebonũᷤ Nec talẽ uoluntatẽ

Expanded text:
auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum ustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchritudinis suauium corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
ocili corporalis currit ꝑspeciescorporiles. Nus¬
quã tenebras uidit. pisiubi creperit p̃iuidere:
lta &uam ponadaliquẽ aliũ sensũ. sed a solasaurs
ꝑtin& sentire silentiũ. Quod tam̃ ullo modo
uisu udiendo sentitur  Sic species intel legibiles
miens quidem nr̃a intellegendo conspicit. sedubi
deficiunt pesciendo condiscit: Delicta enim
quis intellegit. UIIT.ui¬
hilo factas. quaetam̃ quanto magiss. & bona
ficiunt. Tuncenĩ aliquid faciunt: Causas habeꝵ
efficientos. Inquantũ autẽ deficiunt & ex hoc mala
ficiunt. Quidenĩ tunc faciunt pisiuana: Causs
habent deficientis Utẽq scio inquofit malauo¬
huntas . Id in eo fieri quod sinollet non fier&:
Et ideo non necessarios seduduntarios defectus:
iusta poena consequitur. Deficitur enĩ ñ ad mala
sed inale. ldest nonad malas naturas sed ideo
male quia contraordinẽ paturarũ ab eo qđ sum
ẽ adid quodminusest. Neq eñiaur i uitium est

Expanded text:
oculi corporalis currit per species corporales, nusoculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet, nisi ubi coeperit non uidere. Ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo non audiendo sentitur. Sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo condeficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hhilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent efficientes; in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficientes. itemque scio, in quo fit mala uoluntas, id in eo fieri quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. neque enim auri uitium est
Abbreviated transcription (Latin):
causĩmili. si quidem anaturabomn a fit uolumntas¬
mila. quod unde ficripotest ut naturabonaqua¬
uis mutabilis antequãhabeat uoluntatẽ malam
faciat aliquid mali. hocest ipsã uoluntatẽ malam
emoigitur quaerat efficientẽ UT¬
causam male uoluntatis. ponenĩ e effici¬
ens sed deficiens quia nec illa effectio. sed defec¬
tio. Deficerenãq ab eo quod sũmeẽ ad idquod
minus est. hocest incipere habere uoluntatẽmali
Causasporro defectionũ istarũ cũ efficientes non
sint ut dixi. sed deficientes uelle inuenire taleẽ
acsiquisquã uelit uidere tenebras ulaudiresilen¬
tiũ. quod tam̃ utrũq nobis notũẽ Neq illud
nisi ꝑoculos. Neq hoc nisiꝑaures nonsine in fpe¬
ucie. sed inspeciei priuatione nemoergo ex me
scirequaerat. quod mepestirescio. Nisi foste
ut nescire discat quod sciri non posse Sciendue
eaquippe quae non inspecie. sed ineius priuatione

Expanded text:
causam mali ? si quidem natura bona fit uoluntascausam mali ? si quidem natura bona fit uoluntasala. quod unde fieri potest ut natura bona quamuis mutabilis, antequam habeat uoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est hoc est incipere habere uoluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. Nemo ergo ex me scire quaerat, quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat, quod sciri non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in eius priuatione
Abbreviated transcription (Latin):
rit̃ uisiẽ eadem pulchritudo ambobus partt̃
institit occultatem pttioł propriãigitur in imo
eorũ uoluntatẽ malã resquae fecerit scire uoler.¬
tibiis sibene intuantur nihiloccurrit. Si enĩ
dixerimus quod ipsceam fecerit quiderat ipse
ante uoluntatẽ malã pisi naturabona cuius
auctords̃. quiẽ inmut abilebonũ: Quiergo
dicit eum qui consensit tẽptanti atq suadenti
cui non consensit alius ad inlicite utendũ pulchi
corpore. quod uidendũ ambobus pariter affuit
cũ ante illã uisionẽ accẽptationẽ. similes ambo
animo & corpore fuerint. Ipsũ sibi fecisse uolun¬
tatẽ malã. qui utiq bonus anteuoluntatẽmal
fuerit: quaerat quur &iam fecerit utrũ quia
naturiẽ anquia exnihilo factaẽ. Et in ueni&
uoluntatẽ malã nonexeo ẽẽ incipere qđ natu
riẽ sedexeo quod denihilo ficta naturaẽ qã
sinatura causiẽ uoluntat̾is male quid aliud
cogimus dicore nisi abonofieri malũ & bonũte

Expanded text:
riter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter riter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui ccui non consentit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendo ambobus pariter affuit, cum ante illam uisionem ac temtationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, quia utique bonus ante uoluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. nam si natura causa est uoluntatis malae, quid aliud cogimur dicere nisi a bono fieri malum et bonum esse
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas mala. quae illam res fecit inquo fac¬
taẽ. Neq enĩ pulchritudo illa corporis. pãeã
non fecit in ambobis. quandoquidem ambo¬
rũ nondispariliter occurrit aspectibus. ap
caro intuentis incausaẽ: quur non &illius
an uero animus. quur ponutriusq ambos
&iam & animo &corpore aequalit̃ affectos
fuisse praediximus. andicendũ ẽ alterũ eorũ
occulta maligni sp̃s suggestione tẽptatũ quasi
noneidem suggestioni & qualicũq suasioni pro¬
priauoluntate consenserit: Hancigitur
consensionẽ hanc malã quã malesuadenti adhi¬
buit uoluntatẽ quaeineores fecerit quaerimꝰ
Nam uthocquoq impedim̃tũ abistaquaestic¬
ne tollatur. Si eadem tẽptatione ambo tẽptent
Xuinis ei cedat atq consentiat. Alter idem qui
fuerat ꝑseuer&. quid aliud appar& pisiunum
uoluisse alterũ uoluisse a castitato deficers suin¬
de nisi propriauoluntate. ubieadẽ fuerat inutro¬
q. corporis. & animiaffectio. amborũ oculis pa¬

Expanded text:
uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animus? quur non utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, quae in eo res fecerit, quaerimus. Nam ut hoc quoque inpedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat perseueret: quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum uoluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pa
Abbreviated transcription (Latin):
quia factaẽ app&iuit SSienĩ aliqui duo xqua¬
lit̃ effectianimo &corpore uideant unius
corporis pulchritudinẽ quãuis unuseorũ
ad inlicite fruendũ moueatur alter inuo¬
luntate pudica stabilis ꝑ seuer&: Quid pu¬
tamus eẽ causae ut in illo fiat. in illo ñ fiat

Expanded text:
quia facta est, appetiuit. si enim aliqui duo aequaquia facta est, appetiuit. si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moneatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae ut in illo fiat, in illo non fiat
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ superiorsit requiro. an inferior anaequa¬
lis. sed si superior. utiq: melior. quomodo ergo
nullius. Ac non potius bone uoluntatis.
Hocidem profecto &aequalis. duo quippe
quãdiusunt parit̃ uoluntatis bonae. Non fac̃
alter in altero uoluntatẽ malã. relinquitur
ut inferior res cui nulla uoluntasẽ fecerit
angdicae naturae quaeprima peccauit uolun¬
tatem malam. Sed&lam resipsa quaecũq est
inferior usq ad infimã terrã quõ natura &
essentiaẽ proculdubio bonaẽ habens modũ
& speciẽsuam ingenere atq ordinesuo Quomo¬
doergo res bonaefficiens ẽ uoluntatis male:
Quomodo inquãbonũ ẽ causi mali fcũ enĩse
uoluntas relicto superiore ad inferiora con¬
uestit efficitur mala. nonquia malũ ẽ quo se
conuesti. sed quia ꝑuersaẽ ipsa conuersio
dcirto non res inferior uoluntatẽ malã fec̃.¬
sedrem inferiorẽ praueatq in ordinate ipsa

Expanded text:
utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequautrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo ergo nullius, ac non potius bonae uoluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est, habens modum et speciem suam in genere adque ordine suo. Quo modo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? Quo modo, inquam, bonum est causa mali? Cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est, quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio. Idcirco non res inferior uoluntatem malam fecsed rem inferiorem praue atque inordinate, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis inquiro. ponest enĩ prima uoluntas
mala. quã fecit uoluntas mala. sed illa primaẽ
quanulla fecit. Nam si preces sit. aqua fier&.
illa prior est quaealterã fecits si respond&us qđ
&iam nullares fecit. Etideo semꝑ fuerit quero
utrũ inaquanatura fuerit siemĩ nulla futbm
nino non fuit. Siautẽ in aliqua. uitiabat eã
&torrũ pehat. eratq illinoxia ac ꝑhoc bono¬
priuabat: Et ideo inmalapatura uoluntas
malaeẽ non poterat. sed inbona mutabili tam̃.
cui uitiũ hoc poss& nocere. Sienĩ non nocuit
nonutiq uitiũ fuit: Ac ꝑhoc pec mala uoluntas
fuis sedicendaẽ Porro si nocuit bonũ auferen¬
do uel minuendo. utiq nocuit Nonigitur eẽ
potuit sempit̃na uoluntas mala in care inqua
bonũ naturale practesserat quod malauolun¬
tas nocendo poss& adimere. Siergononerat¬
uonerat sempiterna quis eam feceritquaere.
Restat ut dicatur quodea res fecerit malam
uoluntatẽ inqua nulla uoluntas fuit. Hacc

Expanded text:
luntatis inquiro. Non est enim prima voluntas luntatis inquiro. Non est enim prima voluntas mala, quam fecit voluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est quae alteram fecit: si respondetur quod eam nulla res fecerit, et ideo semper fuerit, quaero iqua natura fuerit? si enim in nulla fuit, nino non fuit; si autem in aliqua, vitiabat eam et corrumpebat, eratque illi noxia, ac priuabat. Et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc posset nocere. Si enim non nocuit, non utique uitium fuit, ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. Porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
& prima in opia. primũq uitiũ eius naturae
quaeitacreataẽ it nec sũ maee&. & tam̃ adbeati¬
tudinẽ habendã eo quisũme ẽ frui poss&
A quo auersa non quidẽ nulla sed tam̃ minuse&
atq abhoc misera fier& ¶Huius porro malae
uoluntatis causa efficiens siquaeratur. Nihil
inuenitur Ouidestenĩ quod facit uoluntatẽ
malã cũipsa faciat opus malũ. ac ꝑhoc mala
uoluntas efficiens ẽ operis malis maleautem
uoluntatis efficiens. Nihilẽ qm̃ si res aliquaẽ¬
aut hab& aut non hab& aliq̃uã uoluntatem
si hab& autbonã profoctohab& aut masam
sibonã quis ita desipiat utdicat quodbona
uoluntas faciat uoluntatẽ malam: Erit enĩ¬
siitaẽ bona uoluntas cauisa peccati quo absur¬
dius putari nihil potest. Siautẽ res quaeputa¬
tur facere uoluntatẽ malã ipsa quoq hab&
uoluntatẽ malã &iam eam quae fecerit res.
consequenter interrogo: Atq ut sit aliquis
inquirendi modus causam prima maleuo¬

Expanded text:
et prima inopia primumque uitium eius naturae, et prima inopia primumque uitium eius naturae, quae ita creata est, ut nec summe esset et tamen ad beatitudinem habendam eo qui summe est frui posset, a quo auersa non quidem nulla, sed tamen minus esset atque ob hoc misera fieret. huius porro malae uoluntatis causa efinvenitur. Quid est enim quod facit voluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? ac per hoc mala voluntas efficiens est operis mali. Malae autem voluntatis efficiens nihil aut habet aut non habet aliquam uoluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam; si bonam, quis ita desipiat, ut dicat quod bona uoluntas faciat uoluntatem malam? Erit enimst, bona uoluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest. Si autem res ista, quae putatur facere uoluntatem malam, ipsa quoque habet uoluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenteinquirendi modus, causam primae malae vo
Abbreviated transcription (Latin):
mostalesq ꝑducit. sic faciat non eẽ quoderit
ut non in defiat consequent̃ qđ eẽ debebut
Quaecũ ita sint ds qui sum me est atq: ab hoc ab
illo factaẽ omnis essentia. quae non sũ mae est.
quianeq illi aoquali seẽ deber&. quae denibilo
factaẽ&. Neq ullo modo eẽposs&. si ab illo fac
ta nonẽ&: Nec ullorũ uitiorũ offensione uitu¬
perandus. Etomniũ paturarũ consideratione
Pro inde causabeatitudinis angedorũ bonorũ
Ieauerissima repperitur. quod ei adhaerent
qui sũ maeest:. Cũ uero causa miseriae malorũ
angdorũ quaeritur. ea merito occurrit
quod ab illo qui sumeẽ auersi. ad seipsosconuer¬
si sunt. qui non sũm esunt Et hoc uitiũ. quid
ailiud quã suꝑbia nuncupat᷑. Initiũ quippe
omnis peccati. suꝑbia. Noluer̃ ergo ad illum
custodire foftitudinẽsuã. & qui magis essent. si ei
qui sũ meẽ adhaererent: Se illi praeferendo id
quodminus ẽ pretuler̃: Hic primus defectus.

Expanded text:
mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, mortalesque perducit, sic faciat non esse quod erat, ut non inde fiat consequenter quod esse debebat. Quae cum ita sint, Deus, qui summe est adque ob hoc ab illo facta est omnis essentia, quae non summe est quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo modo esse posset, si ata non esset — nec ullorum uitiorum offensione uituperandus et omnium naturarum consideratione Proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea uerissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. cum uero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est auersi ad se ipsos conuersi sunt qui non summe sunt: et hoc uitium quid aliud quam superbia nuncupatur? initium quippe omnis peccati superbia. noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo id quod minus est praetulerunt. hic primus defectus
Abbreviated transcription (Latin):
niciosus qui conuenient̃ adhibitus cõmodissimus
inuenitur. Nam eius inuniuersomundo utilita¬
tes uerbis explicare qui sufficit. Nec audiendis
quilaudant inignelucẽ. ardorẽ autẽ uituperint.
uidelic& non exsuinatura. sed ex suo cõmodo
ul in cõmodo ⁊ uidere enĩ uolunt: arderenolus
¶Sed parũ adtendunt eam ipsam lucẽ. quae ceste
& illis plac&e oculis infirmis ꝑ in conuenientiã
nocere. Et in illo ardore qui eis displic& p̃nulla
animalia ꝑ conuenientiam salubrit̃ uiuere
omodũsuũ. speciẽ fuã & quandã sccũ pacẽsuã pro
debent: quantũ acceper̃. suũ eẽ custodiunt
Et quae semꝑ ẽe ponacceper̃. prousu motuq re¬
rũ. quibus creatoris lege subduntur. In melius
d&erius ue mutantur: In eũ diuina ꝓuidentia
tendentis exitũ. quẽ ratio gubernandie uni¬
uersitatis includit: Ita ut nec tanta corruptio.
quanta usq ad interitũ naturas mutabiles.

Expanded text:
niciosus, qui conuenienter adhibitus commodissimus niciosus, qui conuenienter adhibitus commodissimus inuenitur. Nam eius in uniuerso mundo utilitates uerbis explicare quis sufficit? Nec audiendi sunt, qui laudant in igne lucem, ardorem autem uituperant, uidelicet non ex ui naturae, sed ex suo commodo uel incommodo. Videre enim uolunt, ardere nolunt. Sed parum adtendunt eam ipsam lucem, quae certe et illis placet, oculis infirmis per inconuenientiam nocere, et in illo ardore, qui eis displicet, nonnulla animalia per conuenientiam salubriter uiueremodum suum, speciem suam et quandam secum pacem suam, profae ordinem debent, quantum acceperunt, suum esse custodiunt; et quae semper esse non acceperunt, pro usu motuque rerum, quibus Creatoris lege subduntur, in melius deteriusue mutantur, in eum diuina prouidentia tendentes exitum, quem ratio gubernandae uniuersitatis includit; ita ut nec tanta corruptio, quanta usque ad interitum naturas mutabiles
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis audeamus q: iaquã & uitia rerũ terre¬
narũ uonuoluntaria neq poenalia. naturas
ipsas quarũ nulla omnino ẽ cuius non sit
auctor & conditords̃. Si prudent̃ at tendamus
cadem ratione cõm̃dant. Quia & incis hoc nob̾
ꝑ uitiũ tolli displic&. quod innatura plac&¬
¶ Nisi quia hominibus &iam ipsie naturae plerĩq
displicent. Cũ cis fiunt noxiae. noneas considerin¬
tibus sedutilitatẽsuã. Sicut illa animalia quorũ
abundantia. aegyptiorũ suꝑbiauapulauit. sed
isto modo possunt & solem iutuperare. quõquidã
pecrantes ud debita non reddentes. poni aiudicib
dat astificisuo gloriam ¶sic est &patura ignis ad̃m
sine ulla dubitatione laudabilis. quãuisdanatis
impiis futura poenalis. quid enĩẽ igne flãmante
uigente atq lucente pulchrius. quidealefaciente
curante coquente utilius. Quãuis eonihilsit urer¬
te molestius ᷤ ldem igitur ipsealiter appositus per¬

Expanded text:
ritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terreritatis audeamus. Quamquam et uitia rerum terrenarum non uoluntaria neque poenalia naturas ipsas, quarum nulla omnino est, cuius non sit auctor et conditor Deus, si prudenter adtendamus, eadem ratione commendant, quia et in eis hoc nobis per uitium tolli displicet, quod in natura placet; nisi quia hominibus etiam ipsae naturae plerumque displicent, cum eis fiunt noxiae. non eas considerantibus, sed utilitatem suam, sicut illa animalia, quorum abundantia Aegyptiorum superbia uapulauit. Sed isto modo possunt et solem uituperare, quoniam quidam peccantes uel debita non reddentes poni a iudicibus dat artifici suo gloriam. Sic est et natura ignis aeterni sine ulla dubitatione laudabilis, quamuis damnatis inpiis futura poenalis. Quid enim est igne flammante uigente lucente pulchrius? quid calfaciente curante coquente utilius? quamuis eo nihil sit urente molestius. Idem igitur ipse aliter adpositus per
Abbreviated transcription (Latin):
putare ridiculũ e. cũistae creaturae eũ modũ.
Nutu creatoris acceperint. ut cedendo ac suoce¬
dendo ꝑagant infimã pulchritudinẽ tẽporũ
ingeneresuo: istius mundi pastibus congruentẽ
Neq enĩ cadestibus fuerint terrena coequan¬
da. autideo uniuersitatidecẽ ista debuerunt
qm̃ sunt illa meliora. Cũergo in his locis ubi
eẽ talia comp&cebat. aliisaliae deficientibus
oriuntur. & succũbunt minora maioribus atq
inqualitates superantiũ superata uestuntur.
rerũ ẽ ordo transcuntiũ Cuius ordinis decus
nos propterea nondlectat. qnĩn pastieius
ꝑconditionenr̃ ie mostalitatis Intextiuni uer¬
sũ cui pusticulae quaenosoffendunt satisapte
decenterq conueniunt sentire non possumus
Vnde nobis in quibus eam contẽplari minusido¬
nei sumus. reetissimae credenda praccipitur.
prouidentia conditoris. n&anti astificisopus
in aliquo rep̃hendere uanitate humane teme¬

Expanded text:
putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum putare ridiculum est, cum istae creaturae eum modum nutu Creatoris acceperint, ut cedendo ac succedendo peragant infimam pulchritudinem temporum in genere suo istius mundi partibus congruentem. Neque enim caelestibus fuerant terrena coaequanda, aut ideo uniuersitati deesse ista debuerunt, m sunt illa meliora. Cum ergo in his locis, ubi esse talia conpetebat, aliis alia deficientibus oriuntur et succumbunt minora maioribus adque in qualitates superantium superata uertuntur, rerum est ordo transeuntium. Cuius ordinis decus nos propterea non delectat, quoniam parti eius pro condicione nostrae mortalitatis intexti uniuersum, cui particulae, quae nos offendunt, satis apte decenterque conueniunt, sentire non possumus. Unde nobis, in quibus eam contemplari minus idonei sumus, rectissime credenda praecipitur prouidentia Conditoris, ne tanti artificis opus in aliquo reprehendere uanitate humanae teme
Abbreviated transcription (Latin):
no desit. nihilboni adimendo non poc& ac ꝑ
hoc uec uitiũẽ:. Nameẽuitiũ. & non nocere
non potest  Vnde colligitur quãuis non possit
uitiũ nocere incõmutabili bono: pontam̃ posse
nocerenisibono. quia non in est iusi ubi noc&
initio uitiataesunt. inquantũ uitiosas. malesuNt
Inquantũ autẽ naturaes. bonaesꝰ . Et cũ in poe¬
nis ẽ patura uitiosa. excepto eo qđ naturaẽ.
&iam hoc ibibonũẽ quod inpunita nonẽ¬
Hoc enĩẽ iustũ. &omne iustũ pculdubio
bonũs. Non enĩ quisquã deuitiis naturalib¬
seddeuoluntariis poenas luitꝰ Nam&iam qđ
uitiũ consu&udinenimioue sigressuroboritũ¬
ueliit paturalit̃ inoleuit. auoluntate sũpsit
exordiũ. Deuitiis quippe punc loquimur
lucis. quadiscernitur iustũ ab iniustou entt¬
&erũ uitia pecorũ & arborũ aliarũq re¬
rum mutabilium atq mostaliũ uel intellectu¬
uel sensu ueluita omnino carentiũ quib eorũ
dissolubilis natura corrũpitur. damnabilia

Expanded text:
no desit, nihil boni adimendo non nocet ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi nocet. iatae sunt, in quantum vitiatae sunt, malae sunt; in quantum autem naturae sunt, bonae sunt. Et cum in poenis est natura vitiosa, excepto eo quod natura est, etiam hoc ibi bonum est, quod impunita nonHoc enim est justum, et omne justum procul dubio bonum. Non enim quisquam de vitiis naturalibsed de voluntariis poenas luit. Nam etiam quod vitium consuetudine nimiove progressu roboratvelut naturaliter inolevit, a voluntate sumpsit exordium. De vitiis quippe nunc loquimur lucis, qua discernitur justum ab injusto. erum uitia pecorum et arborum aliarumque rerum mutabilium adque mortalium uel intellectuuel sensu uel uita omnino carentium, quibus eorum dissolubilis natura corrumpitur, damnabilia
Abbreviated transcription (Latin):
natura quãuitia. unde & huic bono utiq
contrariumest ¶ Seddõ tantũ modo t̃ãquãbono
malũ. paturaeuero quãuitiat. p̃tantũ malũ
sed &ĩã noxiũ ¶ Nulla quippemala. dõnoxia.
sed inut abilibus corruptibilibusq naturis.
bonus cum psorũ quoq testimonio uitiorum:
Si enĩhonae nonessent. eisuitia nocereñ pos¬
sent Nam quideis nocendo faciunt. pisi adi¬
munt integritatẽ pulchritudinẽ. salutem
uistutẽ. & quicquid bonae paturie. ꝑ uitiũ
d&ribi siue minui consueuit¶ Quod. iomni

Expanded text:
natura quam uitiat; unde et huic bono utique natura quam uitiat; unde et huic bono utique contrarium est; sed Deo tantummodo tamquam bono malum, naturae uero, quam uitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe mala Deo noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, orum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non essent, eis uitia nocere non possent. Nam quid eis nocendo faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omni