comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi pueros. et adolescentes uidelicet quod artes in his di¬
scantur aeratibus. Nos autem omnis sexus et generis. et
aetans in hoc caeleste iter inducimus.quia deus ꝗ eius uiae
dux ẽ immortalitatem nulli homini nato negat. Forma
quoq ipsaꝵ uiaꝵ non ita est ut illi putauerunt. Quid enĩ
opus est.y. littera in rebus contrarus atq diuersis: Sed al¬
tera illa melior conuersa est: ad solis ortum. altera illa de¬
terior ad occasum. qm̃ qui ueritatem ac iustitiam seꝗtur
is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur
Qui autem ab illo malo duce illectus pretulerit uitia uirtu
tibus mendacium ueritati. necesse ẽ ad occasum et tenebras
deferatur. Describam igitur utranq et eaꝵ proprietates ha
fert non in helysios campos ut poetae loquuntur. sed ad ipsã
mundi arcem. At laeua maloꝵ Eoxercet poenas et ad impia
tartara mittit. Est enim criminatoris illius qui prauis re¬

Expanded text:
nisi pueros et adulescentes, uidelicet quod artes in his dinisi pueros et adulescentes, uidelicet quod artes in his discantur aetatibus. nos autem homines omnis sexus et generis et aetatis in hoc caeleste iter inducimus, quia deus, qui eius uiae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. forma quoque ipsarum uiarum non ita est ut illi putauerunt. quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diuersis? sed altera illa melior conuersa est ad solis ortum, altera illa deterior ad occasum, quoniam qui ueritatem ac iustitiam sequitur, is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur, qui autem ab illo malo duce inlectus praetulerit uitia uirtibus, mendacium veritati, necesse est ad occasum et tenebras deferatur. Describam igitur utramque, et earum proprietates habfert, non in Elysios campos ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem: At laeva malorum Exercet poenas, et ad impia tartara mittit. Est enim criminatoris illius qui, pravis re
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quae sint uitia. quaeue eoꝵ supplicia monstrabo. Nã
fortasse aliquis expectet ut separatim de uitus ac uirtutibꝰ
dicam. cum de bono aut malo disserentibus nobis. etiam qđ
est contrarium possit intelligi. Siue enim uirtutes inferas.
uitia sua sponte decedent. siue uitia eximas. uirtutes ultro
subibunt. sic bonoꝵ ac maloꝵ constituta natura ẽ. ut se inui¬
cem semper oppugnent. semperq expellant. Ita fit ut neq
uita retrabi sine uirtutibus possint. nec uirtutes inseri sine
derractione uitioꝵꝵ. Has igitur uias longe aliter inducimꝰ
ẽẽ dicimus ducem utrunq immortalem. sed alterum hono¬
ratum. qui uirtutibus ac bonis praesit. alterum clamnatũ
qui uitus ac malis. Illi autem in dexteriore tantum uia du¬
cem ponunt. neq unum neq ꝑpetuum. Siquidem quenlib&
doctorem bonae artis inducunt.qui a desidia reuocet hoĩes
ac frugi esse doceat. sed neq ingredi faciunt in eam uiam

Expanded text:
etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis etiam quod est contrarium possit intellegi. sine enim uirtutes inseras, uitia sua sponte decedent, siue uitia eximas, uirtutes ultro subibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuicem semper obpugnent, semper expellant. ita fit ut neque uitia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes inseri sine detractione uitiorum. has igitur uias longe aliter inducimusesse dicimus ducem utrumque inmortalem, sed alterum honoratum, qui uirtutibus ac bonis praesit, alterum damnatum, qui uitiis ac malis. illi autem m dexteriore tantum uia ducem ponunt neque unum neque perpetuum, siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia reuocet homines et frugi esse doceat. sed neque ingredi faciunt in eam uiam
Abbreviated transcription (Latin):
quae melioris speciem mentiatur. incedere. idest desidie
inertiae. luxuriae se tradere: quae suauia quidem uidẽt᷑
ad tempus uera bona ignoranti. post autem amissa omĩ
dignitate ac re familiari in omnibus miserus ignominia¬
q uicturum. Ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in
terra ducimus fines eaꝵ uiaꝵ retulerunt. Poetae fortas¬
se melius. qui hoc biuium apud inferos eẽ uoluerunt. Sed
in eo falluntur. quod eas uias mortius proposuerunt. Utri¬
q ergo uere. sed tamen utrique non recte. quia oportuit
uias ipsas ad uitam. fines eaꝵ ad mortem referri. Nos ig̃¬
melius et uerius. qui duas istas uias caeli et inferoꝵ esse di¬
cimus. quia ustis immortalitas. inuistis poena aeterna pro¬
posita est. Quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant. uel
ad inferna praẽcipitent. explicabo. et aperiam quae sint uir¬
tutes quas ph̃i nescierunt. tum eaꝵ quae sint praemia. simul

Expanded text:
quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines eamelius et verius, qui duas istas vias coeli et inferorum esse dicimus, quia justis immortalitas, inposita est. quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul
Abbreviated transcription (Latin):
ac terminos scirent. Non enim didicerant uel quae sint
uel quid eas mercedis a deo maneat. quod nos his duobꝰ
libris docebimus. hi uero quia ignorabant. aut dubitabãt
animas hominum immortales esse. et uirtutes et uitia
terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. Omnis ergo
haec de duabus uus disputatio ad frugalitatem ac lugcunã
spectat. Dicunt enim humanae uitae cursum.y. littere esle
similem. quod unusquisque hominum cum primae adole¬
scentiae limen attigerit. et in eum locum uenerit ubi seuia
findit. in ambas haereas nutabundus. ac nesciat in quam se
partem potius inclinet. Si ducem nactus fuerit qui erigat
ad meliora titubantem hoc est si aut pħiam didicerit aut
eloquentiam aut aliquid honestae artis. quo euadat adbo¬
nam frugem quod fieri sine labore maꝯcimo non põt.ho¬
nestam et copiosam uitam disputant peracturum. Si uero
doctorem frugalitatis non inuenerit. in sinistram uiam

Expanded text:
ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescentiae limen adtigerit et in eum locum uenerit, partis ubi se uia findit in ambas, haereat nutabundus ac nesciat in quam se partem potius inclinet; si ducem nactus fuerit qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est si aut philosophiam didicerit aut eloquentiam aut aliquid honestae artis quo euadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, in sinistram uiam
Abbreviated transcription (Latin):
eius euaserit. habere eum decaetero planum iter. lucidum
amoenumq campum et omnes laboꝵ suoꝵ capere fructus
uberes atq iocundos. Quos autem primi aditus difficul¬
tas deterruerit. eos in illam uitoꝵ uiam labi atq defle¬
ctere. quae primo ingressu sit amoena multoq triuor. deiñ
cum in eam paulo ulterius processerint.amoenitatis illius
speciem repente subduci. exoriri autem uiam praecipitem.
nunc saxis asperam nunc obductam sentibus. nunc gur¬
quibus intercisam uel torrentibus rapidam. ut laborare
haerere. labi cadere sit necesse. Quae omnia eo proferunt᷑
ut appareat in uirtutibus capiendis labores eẽ maximos.
in perceptis autem maximos fructus. et solidas atq: in cor¬
ruptas uoluptates. Uitia uero quibusdam delinimenus
naturalibus in licere animos hominum et in anium iocundita¬
tum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasq pduce¬
re. Sapiens prorsus disputatio. si uirtutum ipsaꝵ formas

Expanded text:
eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas
Abbreviated transcription (Latin):
ti et illuminati possumus uera praecipere : Nec tñ sic docebi¬
mus ut quasi prima uirtutis elementa tradamus. quod ẽ
infinitum. sed tanꝗͣ docendum susceperimus eum qui apđ
illos iam perfectus eẽ uideatur. Manentibus enim praece¬
ptis eoꝵ. quae solent ad probitatem recte dare. ignota illis
suꝑstruemus ad ꝑficiendam consumandamq iustitiam quã
non tenent. Ea uero quae possunt cum illis eẽ communia
praetermittam. ne quid ab iis uidear mutuari. quoꝵ etrores
coarquere atq aperire decreuerim. Duae sunt uie ꝑ quas
humanam uitam progredi necesse ẽ. una quae in caelũ ferat.
altera quae ad inferos deprimat. quas et poetae in carmini¬
bus. et pħi in disputationibus sius induxerunt. Et quiđ
pħi. alteram uiruitum eẽ uoluerunt. alteram uitioꝵ. eãq
quae sit assignata uirturibus. primo aditu eẽ arduam et
confragosam. in qua si quis difficultate superata in sũmũ

Expanded text:
ti et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebiti et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elementa tradamus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid ab iis uidear mutuari quorum errores coarguere atque aperire decreuerim. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et philosophi in disputationibus suis induxerunt. et quidem philosophi alteram uirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum
Abbreviated transcription (Latin):
lestis nõ quae constat ex rebus corruptis. sed quae uirtutibus
animi qui oritur e caelo. hic uerus ẽ cultus. in quo mens co¬
lentis seipsam deo immaculatam uictimam sistit. Id autem
ipsum quomodo consequendum quomodo praestandum sit
docebit huius libri disputatio. Nihil enim tam praeclarũ
hominiq conueniens põt eẽ ꝗͣ erudire homines ad iustinã
A pud ciceronem catulus in hortensio pħiam rebus omnibus
praeferens. malle se dicit uel unum paruum de officio libel¬
lum ꝗͣ longam orationem pro seditioso homine. cornelio. q̃
sententia non utiq catuli. qui illud fortassis non dixcit s
ciceronis ẽ putanda qui scripsit. credo ut libros quos de
officus erat scripturus commendaret. in quibus ipsis nibil
eẽ testatur in omni pħia melius et fructuosius. q̃ precepta
uite dare. Quod si hoc illi faciunt quibus non ẽ ueritas
cognita. quanto magis nos facere debemus qui a deo erudi¬

Expanded text:
lestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus lestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat scripturus commendaret: in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo erudi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cibo. aut sinentibus potu. aut ueste algentibus. aut cum
sol decesserit lumine: ut uidere possimus. Nullis igitur ex
rebus tam probari et intelligi põt deos istos cum aliquãdo
uixerint mortuos eẽ ꝗͣ ex ipso ritu qui est. totus e terra Qͥd
enim caelestis in se boni põt habere pecudum sangus effusus
quo aras inquinant. nisi forte deos ecistimant eo uesei qđ
homines asꝑnantur artingere. Et quisꝗs illis hanc saginam
praestiterit. qͣuis grassator ille adulter. ueneficus parricida
sit. beatus ac felix erit. hunc diligunt. hunc tuentur. huic
omnia quae optauerit. praestant. Merito ergo persius huius¬
modi suꝑstitiones suo more deridet. Qua tu in quit mercede
deoꝵꝵ emeris auriculas: pulmone et lactibus unctis. Senti¬
ebat udelicet non carne opus ẽẽ ad placandam caelestem
maiestatem sed mente sancta et iusto aiõ et pectore ut ipse
ait. quod sit naturali honestate generosum. Hlaec ẽ religiocae¬

Expanded text:
est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentiebat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio cae
Abbreviated transcription (Latin):
moderatus ẽ. ut neq nimio fulgore. neq calore uehementi
noceret animantibus. tantumq istaꝵ reꝵ dedit ei quantum
aut mortalia corpora pati possent. aut frugum maturitas po¬
stularet: Num igitur mentis suae compos putandus ẽ. qui
auctori et datoriluminis. candelaꝵ. aut caeraꝵ lumen offert
pro munere: Aliud uero ille a nobis exigit lumen et ꝗdem
non fumidum sed ut ait poeta liquidum atq clarum mentis
scilicet. propter quod a poetis pͥoroc nuncupatur quod exhi¬
bere non põt. nisi qui deum agnouerit. Illoꝵ autem dii quia
terreni sunt egent luminibus ne in tenebris sint. quoꝵ culto¬
res quia caeleste nihil sapiunt. etiam religiones quibus deser¬
uiunt ad terram reuocant. In ea enim lumine opus ẽ. quia
ratio eius et natura tenebrosa est. Itaq dus non caelestem sen¬
sum sed humanum potius attribuunt. Ideoq illis necessara
et grata credunt eẽ quae nobis. quibus aut esurientibus opꝰ

Expanded text:
moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent aut frugum maturitas postularet. num igitur mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, sed, ut ait poeta, liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis Ϟω̃τες nuncupamur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus
Abbreviated transcription (Latin):
Mactant igitur opimas et pingues hostias deo quasi esurienti.
ꝓfundunt uina tanꝗͣ sitienti. accendunt lumina uelut in tene¬
bris agenti. Quod si suspicari aut ꝑcipere animo possent quae
sint bona illa caelestia. quoꝵ magnitudinem terreno adhuc cor¬
pore obuoluti sensu capere non possumus.iam secum his offici¬
is inanibus stultissimos eẽ cognoscant. Uel si caeleste lumen
quod dicimus solem contemplari uelint. iam sentient ꝗͣ non
indigeat lucernis eoꝵ deus. qui ipse in usum hominis tam⁊
claram tam candidam lucem dedit. et tñ cum in tam paruo
circulo. qui propter longinquitatem non amplius ꝗͣ humani
capits uidetur habere mensuram tantum sit fulgoris. ut eũ
mortalium hominum acies non queat contueri. et si paulisper
intenderis haebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur'
Q uid tandem luminis. quid claritatis apud ipsum deum penes
quem nulla nore est. eẽ arbitremur. qui hanc ipsam lucem sic

Expanded text:
Mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, Mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, profundunt uina tamquam sitienti, accendunt lumina uelut in tenebris agenti. quodsi suspicari aut percipere animo possint quae sint bona illa caelestia, quorum magnitudinem terreno adhuc corpore obuoluti sensu capere non possumus, iam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant, uel si caeleste lumen quod dicimus solem contemplari nelint, iam sentiant quam non indigeat lucernis eorum deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. et tamen cum in tam paruo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis uidetur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur, quid tandem luminis, quid claritatis aput ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic
Abbreviated transcription (Latin):
animi uti debeat. Idem maximum bonum udicant opes. qͣs
si bonis artibus assequi non possunt. malis assequuntur. frau¬
dant. rapiunt. spoliant. insidiantur abiurant. nihil deniq:
moderati ac pensi habent. dum modo auro corruscent. argẽto.
gemmis. uestibus fulgeant. auidissimo uentri opes suggerant
stipan familiaꝵ gregibus per dimotum ppł̃m semꝑ incedant.
sic addicti et seruientes uoluptatibus uim uigoremq mentis
extingunt. et cum uiuere se maxime putant. ad mortem con¬
citatissime properant. Nam si ut in secundo libro docuimus
caeli ratio in animo. terrae autem in corpore ẽ. qui bona negli¬
gunt animi et corporis appetunt. in tenebris ac morte uersã¬
tur. quae sunt terre atq corporis. quia uita et lumen est a
caelo cuius qm̃ expertes sunt corpori seruiendo. longe absut
ab intellectu reꝵ diuinaꝵ. Fadem miseros ubiq caecitas premit.
Sicut enim qui sit uerus deus. ita qui sit uerus cultus ignorãt

Expanded text:
animi uti debeat. idem maximum bonum iudicant opes: quas animi uti debeat. idem maximum bonum iudicant opes: quas si bonis artibus adsequi non possunt, malis adsecuntur. fraudant rapiunt spoliant insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento gemmis uestibus fulgeant, auidissimo uentri opes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. sic aaaicti et sermentes uoiuptatibus mm uigoremque mentis extinguunt et cum uiuere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. nam sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebris ac morte uersantur, quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum. eadem miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant.
Abbreviated transcription (Latin):
autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagicus aut see¬
leribus inquinati. religiosos se putant. si templa et aras hosti¬
aꝵ sanguine eruentauerint. si focos adorauerint ac ueteris
uini profusione madefecerint. quinetiam saeras dapes appa¬
rant et exquisitas epulas quasi aliquid inde libaturis offe¬
runt. quicquid aspectu rarum. quicquid opere aut odore pre
tione. quam nesciunt. sed ex suis cupiditatibus iudicant. nec
intelligunt terrenis opibus deum non indigere. Nihil enim
sapunt nisi terram bonaq et mala soluis corporis sensu ac
uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponde¬
rent sic totius uite suae acta disponunt. et qm̃ se semela ce¬
li contemplatione auerterunt. sensumq illum caelestem corpo¬
ri mancipauerunt. libidinibus frena ꝑmittunt. tanꝗͣ secum
ablaturi uoluptatem. quam momentis omnibus capere festi¬
nant. cum animus ministerio corporis. non corpus ministerio

Expanded text:
autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceautem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentauerint, si focos odorati ac ueteris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes apparant et exquisitas epulas quasi aliquid inde libaturis offerunt. quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore prettione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus iudicant nec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
UOD ERAT OFFICIUM SUSCEPTI
muneris diuino spiritu instruẽte
ac suffragante ipsa ueritate com¬
pleuimus cuius asserendae ato
illustrandae causam mihi et scien¬
tia et fides. et ipse dominus no¬
ster imposuit. sine quo nec sciri quicꝗͣ põt nec explicari
enio nunc ad id quod est summum huius operis et maxi¬
mum ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli
oporteat. Id enim est hominis officium in eoq solo sum¬
ma reꝵ et omnis beatae uitae ratio consistit. quandoꝗdẽ
propterea ficti et inspirati ab eo sumus non ut caelum uide¬
remus et solem quod anaxagoras putauit. sed ut artifi
cem solis et caeli deum pura et integra mente coleremus.t
Nuis autem praecedentibus libris pro ingeni mediocritate
defenderim ueritatem tñ ex ritu quoq ipso elucere uel
maxime põt. Nihil enim sancta et singularis illa maie¬
stas alud ab homine desiderat qͣ solam in nocentiam quã
si quis optulerit deo satis pie satis religiose litabit. homines

Expanded text:
uod erat officium suscepti muneris, divino Spiritu instruente, ac suffragante ipsa veritate, complevimus: cujus asserendae atque illustrandae causam mihi et conscientia, et fides, et ipse Dominus noster imposuit; sine quo nec sciri quidquam potest, nec explicari. Venio nunc ad id quod est summum operis hujus et maximum, ut doceam quo ritu, quove sacrificio Deum coli oporteat. Id enim est hominis officium, in eoque solo summa rerum, et omnis beatae vitae ratio consistit: quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut coelum videremus et socem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singularis illa maiestas aliut ab homine desiderat quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit deo, satis pie, satis religiose litabit. omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Deinde iupiter postꝗͣ quinquies terras circuiuit
omnibusq amicis atq cognatis suis imperia diuisit.
reliquitq hominibus leges. mores.frumentaq parauit.
multaq alia bona fecit. immortali gloria memoriaq af¬¬
fectus sempiterna monumenta suis reliquit. aetate ꝑ¬
summata in creta uitam commutauit. et ad deos abiit.
eumq curetes filii sui curauerunt. decoraueruntq eũ
et sepulchrum eius ẽ in creta in oppido enosso. et dicit᷑
uesta hanc urbem creauisse. inq sepulchro eius est in

Expanded text:
ait: deinde Iuppiter postquam quinquies terras circuiuit ait: deinde Iuppiter postquam quinquies terras circuiuit omnibusque amicis atque cognatis suis imperia diuisit reliquitque hominibus leges mores frumentaque parauit multaque alia bona fecit, inmortali gloria memoriaque adfectus sempiterna monumenta sui reliquit. aetate pessum acta in Creta uitam commutauit et ad deos abiit eumque Curetes filii sui curauerunt decoraueruntque eum; et sepulchrum eius est in Creta in oppido Gnosso et dicitur Vesta hanc urbem creauisse; inque sepulchro eius est in
Abbreviated transcription (Latin):
deum precatur ut se adiuuet. sed ut seruet. ut uitam
salutemq tribuat. quod multo plus ac maius est ꝗͣ ui¬
uare. Et quoniam de patre loquimur. nullus pater
dicitur filios iuuare cum eos generat. aut aeducat. ⁊¬
Illud enim leuius ẽ ꝗͣ ut eo uerbo magnitudo paterni
beneficu exprimatur. Quanto id magis in conueniẽs
est deo. qui uerus ẽ pater per quem sumus. et cuius tori
sumus a quo fingimur. animamur illuminamur. qui
nobis uitam imꝑtit. salutem tribuit. uictum multipli¬
cem subministrat. Non intelligit beneficia diuina ꝗ¬
se iuuari tantum modo a deo putat. Ergo non imperi¬
tus modo sed etiam impius ẽ. qui nomine iouis uirtu¬
tem summ e potestatis imminuit. Quare si iouem et
ex rebus gestis. et ex moribus hominem fuisse in terra¬
q regnasse deprehendimus. superest ut mortem quo¬
q eius inuestigemus. Ennius in saera historia. descri.¬
ptis omnibus quae in uita sua gesfit. ad ultimum sic

Expanded text:
deum precatur, ut se adiuuet, sed ut seruet, ut uitam deum precatur, ut se adiuuet, sed ut seruet, ut uitam salutemque tribuat: quod multo plus ac maius est quam iuuare. et quoniam de patre loquimur, nullus pater dicitur filios iuuare, cum eos generat aut educat. illud enim leuius est quam ut eo uerbo magnitudo paterni beneficii exprimatur. quanto id magis inconueniens est deo, qui uerus pater est, per quem sumus et cuius toti sumus, a quo fingimur animamur inluminamur, qui nobis uitam inpertit, salutem tribuit, uictum multiplicem sumministrat. non intellegit beneficia diuina qui se tantummodo iuuari a deo putat. ergo non inperitus modo, sed etiam inpius est qui nomine Iouis uirtutem summae potestatis imminuit. quare si Iouem et ex rebus gestis et ex moribus hominem fuisse in terraque regnasse deprehendimus, superest ut mortem quoque eius inuestigemus. Ennius in Sacra Historia descriptis omnibus quae in uita sua gessit ad ultimum sic
Abbreviated transcription (Latin):
inducti errauerunt. quod in deum nomen hominis tras¬
tulerunt. qui ut supra dixximus quia solus est non
indiget nomine. Iouem autem illum eẽ qui sit exc ope
saturnoq natus. negari non potest. Uana igitur per-¬
suasio ẽ eoꝵ qui nomen iouis summo deo tribuunt.
olent enim quidam errores suos hac excusatione defẽ¬
dere. qui conuicti de uno deo.cum id negare non pos¬
sunt. ipsum se colere affirmant uerum hoc sibi place¬
re ut iupiter nominetur: quo quid absurdius: Iupi¬
ter enim sine contubernio coniugis filieq coli non
solet. Unde qui sit apparet nec fas ẽ id nomen eot
transferri. ubi nec minerua est ulla. nec iuno. Quid
quod huius nominis proprietas non diuinam uim ex
uando eẽ dictos cicero interpretatur. et iupiter qua¬
si iuuans pater dicitur quod nomen in deum minime
congruit. quia uiuare hominis ẽ opis aliquid conferẽ¬
tis. in eum qui sit alienus et exigui beneficii. Nemo sic

Expanded text:
inducti errauerunt, quod in deum nomen hominis transinducti errauerunt, quod in deum nomen hominis transtulerunt, qui ut supra diximus quia solus est, non indiget nomine. Iouem autem illum esse qui sit ex Ope Saturnoque natus, negari non potest. uana igitur persuasio est eorum qui nomen Iouis summo deo tribuunt. solent enim quidam errores suos hac excusatione defendere: qui conuicti de uno deo cum id negare non possunt, ipsum se colere adfirmant, uerum hoc sibi placere ut Iuppiter nominetur. quo quid absurdius? Iuppiter enim sine contubernio coniugis filiaeque coli non solet. unde qui sit apparet, nec fas est id nomen eo transferri ubi nec Minerua est ulla nec ulla. quid quod huius nominis proprietas non diuinam uim expuando esse dictos Cicero interpretatur et Iuppiter quasi iuuans pater dicitur: quod nomen in deum minime congruit, quia iuuare hominis est opis aliquid conferentis in eum qui sit alienus, et exigui beneficii. nemo sic
Abbreviated transcription (Latin):
pus ambiguum nomen est et montis et caeli. In olympo
autem iouem habitasse docet eadem historia quae dicit
Ea tempestate iupiter in monte olympo maocimam partẽ
uitae colebat et eo ad eum in ius ueniebant si quae res
in controuersia erant. Item si quis quid noui inuenerat
quod ad uitam humanam utle esset. eo ueniebant. atq
ioui ostendebant. Multa in hunc modum poetae transfe¬
runt. non ut in deos mentiantur. quos colunt. sed ut figu¬
ris uersicoloribus maiestatem ac leporem carminibꝰ suis¬
addant. Qui autem non intelligunt quomodo aut quare
quidq figuretur. poetas uelut mendaces et sacrilegos
in sequuntur. hoc errore decepti etiam philosophi. quod
ea quae de ioue feruntur minime conuenire in deum uide¬
bantur duos ioues fecerunt. Unum naturalem et alterũ
fabulosum. Uiderunt ex parte quod erat uerum eum sci¬
licet de quo poetae loquuntur hominem fuisse. In illo
autem naturali ioue uulgari consuetudine religionis

Expanded text:
pus ambiguum nomen est et montis et caeli. in Olympo pus ambiguum nomen est et montis et caeli. in Olympo autem Iouem habitasse docet eadem historia, quae dicit: ea tempestate Iuppiter in monte Olympo maximam partem uitae colebat et eo ad eum in ius uenie-, bant, si quae res in controuersia erant. item si quis quid noui inuenerat quod ad uitam humanam utile esset, eo ueniebant atque loui ostendebant. multa in hunc modum poetae transferunt, non ut in deos mentiantur, quos colunt, sed ut figuris uersicoloribus uenustatem ac leporem carminibaddant. Qui autem non intelligunt, quomodo aut quare quidque figuretur, poetas velut mendaces et sacrilegos insequuntur. Hoc errore decepti etiam philosophi, quod ea, quae de Jove feruntur, minime in Deum convenire videbantur, duos Joves fecerunt, unum naturalem, alterum fabulosum. Viderunt ex parte, quod erat verum, eum scilicet, de quo poetae loquuntautem naturali Ioue uulgari consuetudine religionis
Abbreviated transcription (Latin):
omne pacaret. sic neptuno maritima omnia cũ insulis
obuenerunt. Quomodo id probari potest: nimirum
ueteres historiae docent. Antiquus auctor euhemerꝰ
qui fuit eoc ciuitate messena res gestas iouis et caeteroꝵ
qui di putantur collegit historiamq contexuit ex titulis
et inscriptionibus sacris quae in antiquissimis templis ha¬
bebantur. maximeq in fano iouis triphyli ubi auream co¬
lumnam positam esse ab ipso ioue titulus indicabat. in qͣ
columna sua gesta perscripsit. ut monumentum posteris
esset reꝵ suaꝵ. Hanc historiam et interpretatus ẽ enniꝰ
et secutus. cuius haec uerba sunt. Ubi iupiter neptuno
imperium dat maris. ut insulis omnibus et quae loca es¬
sent secundum mare omnibus regnaret. Uera sunt ergo
quae loquuntur poetae. sed obtentu aliquo specieq uela¬
ta. Potest et mons olympus figuram poetis dedisse. ut
iouem dicerent caeli regnum esse sortitum. quod olym¬

Expanded text:
omne pacaret. sic Neptuno maritima omnia cum insulis omne pacaret. sic Neptuno maritima omnia cum insulis obuenerunt. quomodo id probari potest? nimirum ueteres historiae docent. antiquus auctor Euhemerus, qui fuit ex ciuitate Messene, res gestas Iouis et ceterorum qui dii putantur collegit historiamque contexuit ex titulis et inscriptionibus sacris quae in antiquissimis templis habebantur maximeque in fano Iouis Triphylii, ubi auream columnam positam esse ab ipso Ioue titulus indicabat, in qua columna sua gesta perscripsit, ut monumentum posteris esset rerum suarum. hanc historiam et interpretatus est Ennius et secutus. cuius haec uerba sunt : ubi Iuppiter Neptuno imperium dat maris et insulis omnibus et quae secundum mare loca essent omnibus regnaret. uera sunt ergo quae locuntur poetae, sed optentu aliquo specieque uelata. potest et mons Olympus figuram poetis dedisse, ut Iouem dicerent caeli regnum esse sortitum, quod Olym
Abbreviated transcription (Latin):
igitur a poetis totum fictum est. aliquid fortasse tra¬
ductum. et obliqua figuratione obscuratum. quo ueri¬
tas inuoluta tegeretur. sicut illud de sortitione regno¬
&x. Aunt enim ioui caelum obtigisse. neptuno mare
inferna plutoni. Cur non terra potius in sortem ter¬
tiam uenit. nisi quod in terra gesta res est: Ergo illud
in uero est quod regnum orbis ita partiti sortitiq sũt
ut orientis imperium ioui cederet. plutoni cui cognom̃
hagesilao fuit. pars occidentis obtingeret eo quod pla¬
ga orientis ex qua luoc mortalibus datur. superior. oc¬
cidentis autem inferior esse uideatur. Sic ueritatẽ mẽ
dacio uelauerunt ut ueritas ipsa persuasioni publice ni¬
hil derrogaret. De neptuni sorte manifestum ẽ cuius re¬
gnum tale fuisse dicimus quale. M. antonu fuit infini¬
tum illud imperium. cui totius ore maritimae potãtem
senatus decreuerat. ut praedones persequeretur ac mare

Expanded text:
igitur a poetis in totum fictum est, aliquid fortasse traigitur a poetis in totum fictum est, aliquid fortasse traductum et obliqua figuratione obscuratum, quo ueritas inuoluta tegeretur, sicut illut de sortitione regnorum. aiunt enim Ioui caelum optigisse, Neptuno mare, inferna Plutoni. cur non terra potius in sortem tertiam uenit? nisi quod in terra gesta res est. ein vero est, quod regnum orbis ita partiti sortitique sunt, ut orientis imperium Jovi cederet, Plutoni, cui cognomen fuit Agesilao, pars occidentis obtingeret, eo quod plaga orientis, ex qua lux mortalibus datur superior, occidedacio uelarunt, ut ueritas ipsa persuasioni publicae nihil derogaret. de Neptuni sorte manifestum est: cuius regnum tale fuisse dicimus, quale Marci Antoni fuit infinitum illud imperium, cui totius orae maritimae potestatem senatus decreuerat, ut praedones persequeretur ac mare
Abbreviated transcription (Latin):
fabulosa creduntur. Num etiam illa quae de dus fe¬
minisq deoꝵ coniugibus dicta sunt: Cur igitur sic
figurantur sic coluntur: nisi forte non tantum poetae
sed pictores enam fictoresq imaginum mentiun tur
Si enim hic est iupiter qui a nobis dicitur deus non is
est qui ex saturno et ope natus est. non oportuit nisi
solius simulachrum in templis omnibus collocari. Qa
sibi mulieꝵ effigies uolunt: quid sexus infirmus: in
quem si cecidit hic iupiter. eum uere ipsi lapides homi¬
nem fatebuntur. Mentitos esse poetas aiunt. et us tñ
credunt. Immo uero non esse mentitos re ipsa probãt
Ita enim deoꝵ simulachra confingunt. ut ex ipsa di¬
uersitate seocus appareat uera esse quae dicunt. poetae.
Nam quod aliud argumentum habet imago catamiti. et
effigies aquile. cum ante pedes iouis ponuntur in
templis. et cum ipso pariter adorantur. nisi ut nefãdi
sceleris ac stupri memoria maneat in aeternum. Nõ

Expanded text:
fabulosa creauntur: num etiam illa quae de diis fefabulosa creauntur: num etiam illa quae de diis feminis deorumque conubiis dicta sunt? cur igitur sic figurantur, sic coluntur? nisi forte non tantum poetae, sed pictores etiam fictoresque imaginum mentiuntur. si enim hic est Iuppiter qui a uobis dicitur deus, si non is est qui ex Saturno et Ope natus est, non oportuit nisi solius simulacrum in templis omnibus conlocari. quid sibi mulierum effigies uolunt? quid sexus infirmus? in quem si cecidit hic Iuppiter, eum uero ipsi lapides hominem fatebuntur. mentitos esse poetas aiunt et his tamen credunt: immo uero non esse mentitos re ipsa probant. ita enim deorum simulacra confingunt, ut ex ipsa diuersitate sexus appareat uera esse quae dicunt poetae. nam quod aliud argumentum habet imago Catamiti et effigies aquilae, cum ante pedes Iouis ponuntur in templis et cum ipso pariter adorantur, nisi ut nefandi sceleris ac stupri memoria maneat in aeternum? nihil
Abbreviated transcription (Latin):
um celebratur. quae res docet non tranasse illam sed
nauigasse. Igitur qui sapere sibi uidentur. quia in¬
telligunt uiuum terrenumq corpus in caelo esse non
posse. totam ganymedeam fabulam pro falso repudi¬
ant. nec sentiunt in terra id esse factum. quia res ac li¬
bido ipsa terrena est. Non ergo res ipsas gestas poe¬
tae finxerunt. quod si facerent. essent uanissimi. sed
rebus gestis addiderunt quendam colorem. Non eĩ
obtrectantes illa dicebant sed ornare cupientes. Hĩc
homines decipiuntur. maxime quod dum haec omiã
ficta esse a poetis arbitrantur. colunt quod ignorant.
N esciunt enim qui sit poeticae licentiae modus. quous¬
q progredi fingendo liceat. cum officium poete in eo
sit. ut ea quae uere gesta sunt. in alias species obliꝗs
figurationibus cum decore aliquo conuersa traducat
Totum autem quod referas fingere id est ineptum esse
et mendacem potius ꝗͣ poetam. Sed finocerint ista q̃

Expanded text:
um celebratur: quae res docet non tranasse illam, sed um celebratur: quae res docet non tranasse illam, sed nauigasse. igitur qui sapere sibi uidentur, quia intellegunt uiuum terrenumque corpus in caelo esse non posse, totam Ganymedeam fabulam pro falso repudiant nec sentiunt in terra id esse factum, quia res ac libido ipsa terrena est. non ergo res ipsas gestas finxerunt poetae, quod si facerent, essent uanissimi, sed rebus gestis addiderunt quendam colorem. non enim obtrectantes illa dicebant, sed ornare cupientes. hinc homines decipiuntur, maxime quod dum haec omnia ficta esse a poetis arbitrantur, colunt quod ignorant. nesciunt enim qui sit poeticae licentiae modus, quousque progredi fingendo liceat, cum officium poetae in eo sit, ut ea quae uere gesta sunt in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conuersa traducat. totum autem quod referas fingere, id est ineptum esse et mendacem potius quam poetam. sed nnxennt ista. quae
Abbreviated transcription (Latin):
largiter in sinum eius infudit. haec stupri merces fu¬
it. At poetae qui quasi de deo loquebantur ne aucto¬
ritatem creditae maiestatis infringerent. finxerunt
ipsum in aureo imbre delapsum eadem figura qua
imbres ferreos dicunt. cum multitudinem telorum
sagiitarumq describunt. Lapuisse dicitur in aꝗla
catamitum. poeticus color est. sed aut per legionem
rapuit. cuius insigne aquila est aut nauis in qua ẽ
impositus tutelam habuit in aquila figuratam sicut
taurum cum rapuit et transuexit europam. Eodem mͦ
conuertisse in bouem traditur io. inachi filiam. quae. ut
iram iunonis effugeret. ut erat iam setis obsita iã
bos tranasse dicitur mare in aegyptumq uenisse. at¬
q ibi recepta pristina specie dea facta quae nunc
isis uocatur. Quo igitur argumento probari põt
nec europam in tauro sedisse nec io bouem factam:
quod certus dies habetur in fastis. quo isidis nauigi¬

Expanded text:
largiter in sinum eius infudit, haec stupri merces fulargiter in sinum eius infudit, haec stupri merces fuit. at poetae, qui quasi de deo loquebantur, ne auctoritatem creditae maiestatis infringerent, finxerunt ipsum in aureo imbre delapsum eadem figura qua imbres ferreos dicunt, cum multitudinem telorum sagittarumque describunt. rapuisse dicitur in aquila Catamitum: poeticus color est. sed aut per legionem rapuit cuius insigne aquila est aut nauis in qua est inpositus tutelam habuit in aquila figuratam, sicut taurum, cum rapuit et transvexit Europam. eodem modo conuertisse in bouem traditur lo Inachi filiam, quae ut iram Iunonis effugeret, ut erat iam saetis obsita., iam bos, tranasse dicitur mare in Aegyptumque uenisse atque ibi recepta pristina specie dea facta quae nunc Isis uocatur. quo igitur argumento probari potest nee Europam in tauro sedisse nec Io bouem factam? quod certus dies habetur in fastis quo Isidis nauigi
Abbreviated transcription (Latin):
tingui. sicut frater eius ante genitus eoctinctus ẽ. qui
si uiuere potuisset. nunꝗͣ minori concessisset imperiũ.
Ipse autem furto seruatus furtimq nutritus ⁊eUC
siue ⁊NU appellatus est. non ut isti putant a feruore caelestis
ignis. uel quod uitae sit dator et animalibus insprret aiãs.
quae uirtus solius dei est. Quam enim possit inspirare
animam qui ipse accepit aliunde : sed quod primus ex
liberis saturni maribus uixcerit. Potuerunt igitur ho¬
mines alium deum habere rectorem si saturnus non fu¬
isset ab uocore delusus. At enim poetae ista finerunt.
Erat quisquis hoc putat. Illi enim de hominibus loq¬
bantur: sed ut eos ornarent. quorum memoriam lau¬
dibus concelebrabant deos esse dixerunt. Itaq illa
potius ficta sunt quae tanꝗͣ de dus. non illa quae tanꝗͣ
de hominibus sunt locuti. quod clarum fiet exemplo
quod inferemus. Danaem uiolaturus.aureos nũmos

Expanded text:
tingui, sicut frater eius ante genitus extinctus est, qui tingui, sicut frater eius ante genitus extinctus est, qui si uiuere potuisset, numquam minori concessisset imperium. ipse autem furto seruatus furtimque nutritus Zεύς siue Zήν appellatus est, non ut isti putant a feruore caelestis ignis uel quod uitae sit dator et animantibus inspiret animas, quae uirtus solius dei est — quam enim possit inspirare animam qui ipse accepit aliunde? —, sed quod primus ex liberis Saturni maribus uixerit. potuerunt igitur homines alium deum habere rectorem, si Saturnus non fuisset ab uxore delusus at enim poetae ista finxerunt. errat quisquis hoc putat. illi enim de hominibus loquebantur, sed ut eos ornarent quorum memoriam laudibus celebrabant, deos esse dixerunt. itaque illa potius ficta sunt quae tamquam de diis, non illa quae tamquam de hominibus sunt locuti: quod clarum fiet exemplo quod inferemus. Danaen uiolaturus aureos nummos
Abbreviated transcription (Latin):
Quae tanta fortitudo est paludis infernae: Si sunt ĩmor¬
tales quid metuunt eam quam uisuri nonsunt. nisi qͦs
mori necesse est: Quid igitur homines ocubs suos in cae¬
lum tollunt: quid per superos deierant. cim ipsi superi
ad inferos deuoluantur ibiq: habeant quol uenerentur
et adorent: Illud uero quale est. esse fata quibus du õs
et ipse iupiter pareat: Si parca& tanta uis ẽ ut plus pos¬
sint ꝗͣ celestes uniuersi ꝗͣq ipse rector ac diminus. cur nõ
illȩ potius regnare dicantur quaꝵ legibus et statutis⁊
parere omnes deos necessitas cogit: Nunt cui dubium ẽ
quin is qui alicui rei obsequitur. maximus non sit. Nam
si sit non accipiat fata. sed faciat. Nunc ad illud quod
omiseram redeo. In una itaq sola fuit continentior. cũ
eam deperiret non uirtute aliqua sed metu successionis
quae formido unq eiꝰ ẽ. qui sit immortalis et imbecillis
et nihili. quippe. qui potuit et tunc cum nasceretur ex¬

Expanded text:
quae tanta formido est paludis infernae, si sunt inmorquae tanta formido est paludis infernae, si sunt inmortales? quid metuant eam, quam uisuri non sunt nisi quos mori necesse est? quid igitur homines oculos suos in caelum tollant? quid per superos deierent, cum ipsi superi ad inferos reuoluantur ibique habeant quod uenerentur et adorent? illut uero quale est, esse tata quibus dii omnes et ipse luppiter pareatr\' si arcarum tanta uis est, ut plus possint quam caelestes uniuersi quamque ipse rector ac dominus, cur non illae potius regnare dicantur, quarum legibus et statutis parere omnes deos necessitas cogit? num cui dubium est quin is qui alicui rei obsequitur maximus non sit? nam si sit, non accipiat fata, sed faciat. — nunc ad illud quod omiseram redeo. in una itaque sola fuit continentior, cum eam deperiret, non uirtute aliqua, sed metu successoris. quae formido utique eius est qui sit et mortalis et inbecillus et nihili, quippe qui potuit et tunc cum nasceretur ex
Abbreviated transcription (Latin):
diuinum imperium aut semper immutaile est. aut si est
mutabile: quod fieri non potest. semper uiq mutabile est.
P otest ergo iupiter regnum amittere sicut ater eius amisit:
ita plane. Nam cum idem neq uirginibu neq maritatis
unꝗͣ pepercisset. abstinuit se tamen una thtide quod re¬
sponsum fuit maiorem patre suo futurim quisquis ex
illa natus esset. Et primum prudentia neo non dei cui
nisi themis futura dicisset. ipse nesciret. li autem diui¬
nus non sit ne deus quidem sit unde ipsi diuinitas no¬
minatur. ut ab homine humanitas. Deude consciẽtia
imbecillitatis qui timuit utiq maiorem. qiod qui facit.
scit profecto non esse se maxcimum quanloquidem po¬
test aliquid maius excistere. Idem per stigum paludem
sanctissime iurat. Unde superstitio.superis qiae reddita di¬
uis. Quae superstitio est: aut a quo reddit. est: Ergo ali¬
qua potestas maxxima est quae peierantes ceos puniat.

Expanded text:
diuinum imperium aut semper inmutabile est aut si est diuinum imperium aut semper inmutabile est aut si est mutabile, quod fieri non potest, semper utique mutabile est. potest ergo Iuppiter regnum amittere, sicut pater eius amisit? ita plane. nam cum idem neque uirginibus neque maritatis umquam pepercisset, abstinuit se tamen una Thetide, quod responsum fuit maiorem patre suo futurum quisquis ex ilia natus esset. et primum mprudentia in eo non dei, cui nisi Themis futura dixisset, ipse nesciret; si autem diuinus non sit, ne deus quidem sit, unde ipsa diuinitas nominatur, ut ab homine humanitas; deinde conscientia inbecillitatis, qui timuit utique maiorem. quod qui facit, scit profecto non esse se maximum, quandoquidem potest aliquid maius existere. idem per Stygiam paludem sanctissime iurat, una superstitio superis quae reddita diuis. quae ista superstitio est aut a quo reddita? est ergo aliqua potestas maxima quae perierantes deos puniat?
Abbreviated transcription (Latin):
uincitur. nor cupidini. ut ille finocit. sed morti ẽ subie¬
ctus sempitenae Sed omittamus de moribus dicere rẽ
consideremis. ut intelligant homines in quibus miseri
uersantur eroribus. Regnare in caelo iouem uulgus
existimat. Il doctis pariter et indoctis persuasum est.
quod et religo ipsa et precationes.et hymni et delubra
et simulachu demonstrant. Fundem tamen saturno &
rhea genitun confitentur. Quomodo potest deus uideri
aut ut ait pieta hominum reꝵq repertor ante cuius
ortum infinta hominum milia fuerunt eoꝵ scilicet ꝗ
saturno regrante uiccerunt. et priores luce ꝗͣ iupiter
sunt ponti: Uideo alium deum regem fuisse primis tẽ¬
poribus aliun consequentibus. Potest ergo fieri ut aliꝰ¬
sit postea futirus. Si enim prius regnum mutatum est.
cur desperemus etiam posterius posse mutari. nisi forte
saturnus generare potuit fortiorem. iup er non potest. Atꝗ

Expanded text:
uincitur, non Cupidini ut ille finxit, sed morti subieuincitur, non Cupidini ut ille finxit, sed morti subiectus est sempiternae. sed omittamus de moribus dicere, rem consideremus, ut intellegant homines in quibus miseri uersentur erroribus. regnare in caelo Iouem uulgus existimat: id et doctis pariter et indoctis persuasum est, quod et religio ipsa et precationes et hymni et delubra et simulacra demonstrant. eundem tamen Saturno et Rhea genitum confitentur. quomodo potest deus uideri aut, ut ait poeta, hominum rerumque repertor, ante cuius ortum infinita hominum milia fuerunt? eorum scilicet, qui Saturno regnante uixerunt et priores luce quam Iuppiter sunt potiti. nideo alium deum regem fuisse primis temporibus, alium consequentibus. potest ergo fieri ut alius postea sit futurus. si enim prius regnum mutatum est, cur desperemus etiam posterius posse mutari? nisi forte Saturnus generare potuit fortiorem, Iuppiter non potest. atquin