comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum portarum eleuati sunt: ita ut
porte portis suꝑposite uideantis
Nec potest aliquis extogitare. qua
arte tanti lapides a deo in altum
eleuati sunt. uł quare ibi ꝯstrueti
sunt. Sertium est apud chederole.
multi sepe ingressi sunt. & ibi mͣgnͣ
spacia terre & flumina ꝑtransierĩt:
nunqmͣ tamen ad finem euenire po¬
tuerunt. Quartum est qͦd inqͥbdã
partib pluuia uidetur eleuari de
montib. ⁊ sine mora ꝑ campos
diffũdi. Gante autẽ grẽ in habitã¬
tib fuit bͥtannia qđ .iiiiʳ. in ea cal¬
les afine infinem ꝯstruerent re¬
gia sullimatos auctoritate: ne ali¬
quis in eis inimicum inuade au¬
teret. Primus est aboriente in oc¬
cidentẽm. ⁊ uocat᷑ ichenild. Scds. ẽ.
ab austro in aqͥlonẽ. & uocat᷑ ernin¬
gestrete. Tertius est extransu̾sio adoro¬
bernia in cestriam. scilicet ⁊ ab euro¬
austro in zepbir̃ septentͥonalem: ⁊ uo¬
catur Wad ingestrate. Quartus ma¬

Expanded text:
dum portarum elevati sunt, ita ut dum portarum elevati sunt, ita ut portae portis superpositae videantur; nec potest aliquis excogitare qua arte tanti lapides adeo in altum elevati sunt, vel quare ibi constructi sunt. Tertium est apud Chederole multi saepe ingressi sint, et ibi magna spatia terrae et flumina pertransierint, nunquam tamen ad finem evenire potuerunt. Quartum est quod in quibusdam partibus pluvia videtur elevari de montibus, et sine mora per campos diffundi. Tantae autem gratiae inhabitantibus fuit Britannia, quod quatuor in ea calles a fine in finem construerent regia sublimatos auctoritate, ne aliquis in eis inimicum invadere auderet. Primus est ab oriente in occidentem et vocatur Ichenild; secundus est ab austro in aquilonem, et vocatur Erningestrate; tertius est ex transverso a Dorobernia in Cestriam, scilicet ab euroaustro in zephyrum septentrionalem, et vocatur Matlingestrate; quartus ma
Abbreviated transcription (Latin):
nis sater: s a galliis allati. ibi
solent sanari. Es qͥa ꝓpe septemtrio¬
nalem mũdi ¶em iacet: lucidas
estate noctes ħt. ita ut medio sepe
tempore noctis. in inqͥsitionẽ. ueniat
intuentib: utrum crepuscłm ad¬
huc ꝑmaneat uesꝑtinũ. aniam
ad uen̾it matirtinumꝰ utpote not¬
turno sole non longe sub terris
adorientem boreales ꝑ plagas re¬
deunte. Unde etiam plurime lon¬
gitudinis ht̃ dies estate. sicut &¬
noctes contra inbruma sole nimi¬
rum tunc libitas in ꝑtes redeunte:
breuitatis noctes estate. & dies ht̃
inbruma: hoc est six solummodo
eqͥnoctialiũ horar̃. tum in armenia
macedonia. italia. cet̾isq eiusdem
linẽe regionib. longissima dies si¬
pleat horas. Quatuor autem sunt:
que mira uidentur in anglia. ꝑn¬
mum qͥdem est qͦd uentus egredit᷑
a tau̾nis terre. in monte qui uotat᷑
pec: tanto uigore. ut uestes in iectas
repłiat: & in altũ eleuatas protul
eitiat. Scłm est apd̾ stanenges. ubi
lapides mire magnitudinis in mo¬

Expanded text:
nis sacer, sed a Galliis allati ibi solent sanari. Et quia prope septentrionalem mundi verticem jacet, lucidas aestate noctes habet, ita ut in medio saepe tempore noctis in inquisitionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc maneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad orientem Boreales per plagas redeunte. Unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc Lybicas in partes redeunte, mae item brevitatis noctes aestate, et dies habet in bruma, hoc est sex solummodo aequinoctialium horarum, cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima dies sipleat horas. Quatuor autem sunt, quae mira videntur in Anglia. Primum quidem est, quod ventus egreditur de cavernis terrae in monte quiPec, tanto vigore, ut vestes injectas repellat, et in altum elevatas procul ejiciat. Secundum est apud Stanenges, ubi lapides mirae magnitudinis in mo
Abbreviated transcription (Latin):
młtitudo consedat: ripamq flu¬
minis. ac pene totũ sub aqua ua¬
dum: acutissimis sudib p̃sttuxe¬
rat. Quarũ uestigia sudium ibid̾
usq hodie uisuntur. & uidet᷑ in¬
spectantib: qđ singłe earũ ad mo¬
dum humani femoris grosse. &
cͥcũfulse plumbo: immobilit̾ fun¬
do fluminis infixe ꝑseuerant. s
hoc Romani dep̃hendert᷑. uitantes q
barbaris irruerunt. Illi ĩpetũ legio¬
num non ferentes. siluis se occulue
runt: unde crebris eruptionib Ro¬
manos gͣuiter ac sepe uerabant.
Attͥnouantũ firmissima ciuitas.
uen̾unt. Isdẽ demonstrantib cesar
oppidũ cassibellani int̾ duas pa¬
ludes situm. obtentu in suꝑ siluaꝵ
munitum. omnib reb confertissi¬
mum: tandẽ graui pugna cepit.
gallid est reuersus: legiones in
hibnia misit. repentinis bellorũ¬

Expanded text:
multitudo consederat; ripamque flumultitudo consederat; ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur: et videtur inspectantibus, quod singulae earum ad modum humani femoris grossae et circumfusae plumbo immobiliter fundo fluminis infixae perseverant; sed hoc Romani deprehenderunt, vitantesque barbaris irruerunt. Illi impetum legionum non fre, unde crebris eruptionibus Romanos graviter ac saepe lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas venerunt, iisdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassobelauno, inter duas paludes situm, obtentu insuper silvarum munitum, omnibusque rebus confertissimum, tandem gravi pugna cepit. Galliam, postquam legiones in hiberna misit, repentinis belloru
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinã militarẽ qmͣ ꝑfecte didi¬
cistis. ꝑfectius exertiustis. ꝑ fectissi¬
me supp̃mo in ꝑiło demonstretis.
Ego certe eduob alterum in eiuta¬
biliter elegi. aut hodie uinc̾e qͦd
beatum est: aut mori ꝓpatͥa qͦd
securiꝰ est. Sola fuga miseroꝵ est.
Unde si alicui ur̃m idem animus
est: erigat dext̾am in expugnabi¬
lem. stupeantq hostes nos decri¬
mentis refocillari. ⁊ dimunitione
roborari. Sic locutus erexit dext̾am
cunctusq tollens ad sidera cl amorẽ
excertitus dextris erectis infrenduit:
& in ip̃o clamore miscentur hostib.
Apparuit uirtꝰ Romana. dũ sagatiꝰ
ordinati cautiꝰ pugnãt: obstinatius
ꝑseuerant. Tatigatis gͦ britannis
ꝑtutiendo Romanisq studentib in se
ꝓtegendo. cum diu p̃lium durasset:
fessis in sulanis. cesarei retentes ui¬
centur. Tunt gͥ non sine magno
suoꝵ discͥmine. uictores fiunt Ro¬
mani. Inde ad flumen tamensem
bellano duce in mensa hostium

Expanded text:
ciplinam militarem, quam perfecte didiciplinam militarem, quam perfecte didicistis, perfectius exercuistis, perfectissime supremo in periculo demonstretis. Ego certe ex duobus alterum inevitabiliter elegi, aut hodie vincere, quod beatum est; aut mori pro patria, quod securius est; sola fuga miserorum est. Unde si alicui vestrum idem animus est, erigat dextram inexpugnabilem, stupeantque hostes nos detrimentis refocillari, et diminutione roborari. Sic locutus erexit dextram, cunctusque tollens ad sidera clamorem exercitus, dextris erectis, infrenduit, et in ipso clamore miscentur hostibus; apparuitque virtus Romana, dum sagacius ordinati cautius pugnant, obstinatius perseverant. Fatigatis ergo Britannis percutiendo, Romanisque studentibus in se protegendo, cum diu praelium durasset, fessis insulanis Caesarei recentes videntur. Tunc igitur non sine magno suorum discrimine victores fiunt Romani. Inde ad flumen Tamesim bellauno duce, immensa hostium
Abbreviated transcription (Latin):
decͥmenta sustineret: fuge indulsit.
ꝑsetuti sunt b̾tanni Romanos. mł¬
tisq ꝑ emptis: nemoꝵ uicinita¬
te quohibiti sunt. Gertio cesar
congressus est bͥtannos. taliterq
suos exortatus est.
oNs ortes fortissimi. quoꝵ uir¬
tuti nec asꝑitas maris. nec
labor t̾rarum refragari potuit.
qͦrũ uires nͨ audatia gauloꝵ. nͦ
fortitudo g̾mannoꝵ ꝑferre susti¬
nuit: nõ me exortari uos arbitre¬
mini. ut nr̃am uerbis augeam ꝓ¬
bitatẽ. Que enĩ summa & ꝑfectis¬
sima est & tot inꝑituł totiens pro¬
bata. cre̾c̾e neqͥd: decresc̾e nescit. Ii¬
la in qmͣ uirtus que semꝑ in asꝑi¬
mis clarius refulsit. & uͥ alii des¬
ꝑarent: spe c̾ta ꝓgrediens. & secu¬
ra hilaritate confligens. Quid no¬
tam uob̃ immo tunctis gentibus
memorẽ. quociens uicti uictores
nrõs uicerimus. & ira compulsi
fortiorib fortiores deuen̾imus: De¬
bet lesa ꝓbitas irasci. Nune gͥ si
aliqͣ laus Romani noĩs. nunc dis¬

Expanded text:
detrimenta sustineret, fugae indulsit. detrimenta sustineret, fugae indulsit. Persecuti sunt Britanni Romanos; multisque peremptis, nemorum vicinitate cohibiti sunt. Tertio Caesar congressus est Britannos, taliterque suos exhortatus est: Consortes fortissimi, quorum virtuti nec asperitas maris, nec labor terrarum refragari potuit, quorum vires nec audacia Gallorum, nec fortitudo Germanorum perferre sustinuit, non me exhortari vos arbitremini ut vestram verbis augeam probitatem. Quae enim summa, et perfectissima est, et tot in periculis toties probata crescere nequit, decrescere nescit; illa, inquam, virtus, quae semper in asperrimis clarius refulsit, et ubi alii desperarent, spe certa progrediens, et secura hilaritate confligens. Quid nota vobis, imo cunctis gentibus memorem? Quoties victi victores nostros vicerimus, et ira compulsi fortioribus fortiores devenerimus? Debet laesa probitas irasci. Nunc igitur, si aliqua laus Romani nominis, nunc dis
Abbreviated transcription (Latin):
terim anchoris fixe tempestate cor¬
ripiunt᷑: colliduntur. confrĩguntur.
non sine difficultate sunt reꝑate.
Oux gͥ magnus spe fugiendi amis¬
ia acrius animos militum horta¬
tur. & in ipso hortatu hostib cõmiᷤᷤ¬
cetur. Unanimiter utͥmq uirib
& animis extensis pugnat᷑. dum
Romanͥs spes fugiendi nulla bri¬
tannis spes uincendi ex solito cex¬
ta. L abienus gͦ tribunus militum.
dum pͥmãt aciẽ in dolobelli cuneũ qͥ
ꝓꝯsul erat britannici regis acrius
in mergit. cedentesq cedit. ꝓsternit.
& ꝑsequitut. regalis acies inter tesa¬
reas & labie i falanges infigitux.
Rex autẽ uocabatur belinus. fr̃
tassebellani regis & erat filius liud
regis fortissimi. qͥ multas insulas
maris bellis occupauerat. Qirtum.¬
uentũ gͥ labienum cum tota a cie sua
cedunt. subitoq morti tnsmittunt. Ui¬
dens iulius diẽ infaustum. dicensq
pugnandum cumbͥtannis magis
artib qmͣ uirib anteqm᷑ maiora

Expanded text:
terim anchoris fixae tempestate corterim anchoris fixae tempestate corripiuntur, colliduntur, confringuntur. ae post longum non sine difficultate sunt reparatae. Dux igitur magnus, spe fugiendi amissa, acrius animos militum hortatur, et in ipso hortatu hostibus commiscetur; unanimiter utrinque viribus et animis extensis pugnatur, dum Romanis spes fugiendi nulla, Britannis spes vincendi ex solito certa. Labienus ergo tribunus militum, dum primam aciem in Dolobelli cuneum, qui proconsul erat Britannici regis, acrius immergit, cedentesque caedit, prosternit, et persequitur, regalis acies inter Caesareas, et Labieni phalanges infigitur. Rex autem vocabatur Belinus frater Cassibellani regis: et erat filius Liud regis fortissimi, qui multas insulas maris bellis occupaverat. Circumventum igitur Labienum cum tota acie sua caedunt, subitoque morti transmittunt. Videns Julius diem infaustum, dicensque pugnandum cum Britannis magis artibus quam viribus, antequam majora
Abbreviated transcription (Latin):
urbe condita. qͥngentesimo. nana¬
gesimo tertio. Ip̃e gͦ functus gradꝰ
ꝯsulatus. cum lucio bubulo: cum
g̾manos & ȩallos iure p̃lii suꝑassec.
qͥ tunt reno tantum flumine diri¬
mebantur: inde uenit ad morinos
unde inbͥtanniã breuissimꝰ est mͦ¬
situs. Hecit gͥ naues parari octogin¬
ta onerarias & auctuarias. & ipse
cum legionib in bͥtannia tnͣsuolat.
Nec tamen scđm qͦd sꝑabat. euenit.
E gͣdiens enĩ de nauib bͥtonũ. pug¬
nam acerbã plusqm᷑ tredere posset
sensit. Uidens gͦ suos pautiores ali¬
osq qmͣ putauerat prestantiores.
ui compulsus est. naues reintrare.
bunc uero tempestate correptus:
magnã lassis ꝑtem. magnum mi¬
utum numium: eqͥtes uͦ om̃s pene
amisit. Confusus ⁊ reu̾sus ingal¬
lia: acrius exarsit. legionibq hie¬
mantib sextentes naues utͥusq cõ¬
modi patauit. Uere autẽ uix exp̾¬
tato. cum maximis copiis britan¬
niã reuehitur. Egͦdiens cum exer¬
citu in hostem ꝑgebat. naues in¬

Expanded text:
urbe condita sexcentesimo nonagesimo tertio, ipse ergo functus gradu consulatus cum Lucio Bibulo, cum Germanos et Gallos jure praelii superasset, qui tum Rheno tantum flumine dirimebantur; inde venit ad Morinos, unde in Britanniam brevissimus est transitus. Fecit igitur naves parari octoginta onerarias et actuarias, et ipse cum legionibus in Britanniam transvolat; nec tamen secundum quod sperabat evenit: egrediens enim de navibus Britonum pugnam acerbam plusquam credere posset sensit. Videns ergo suos pauciores, aliosque quam putaverat praestantiores, vi compulsus est naves reintrare. Tunc vero tempestate correptus, magnam classis partem, magnum militum numerum, equites vero omnes pene amisit; confusus et reversus in Galliam acrius exarsit, legionibusque hiemantibus sexcentas naves utriusque commodi paravit; vere autem vir exspectato cum maximis copiis Britanniam revehitur; egrediens cum exercitu in hostem pergebat: naves in
Abbreviated transcription (Latin):
in scotiam. Melcolin uͦ rex scottoꝵ.
ħ̾o suus effectus est: ⁊ obsides ei
dedit. Anno seq̃nti rex duxit ex̾ci¬
tum angloꝵ & francoꝵ. inceno¬
maniam. Angli uͦ t̾ram illam
destruxerunt: uillas cõburendo.
uineas cedendo: ⁊ eam regi sub¬
diderunt. Proximo uͦ anno iuit
rex innormanniã. ⁊ fogar iu¬
uenis concordat᷑ est ei: & incuria
regis diu ꝑmansit.
illelmi reg̃ anno. iͦx. Radulf
cui rex consulatũ estangle de¬
d̾at. regem a regno expellere pre¬
cogitauit: consilio W altef consu¬
lis. ⁊ rogeri qͥ fuit filiꝰ Willi filii
osb̾ti. cuius sororem consul pre¬
dictus duxit. & in ip̃is nuptiis
hanc ꝓdicionem ꝓlotuti sunt.
ꝑceres uͦ regni: ei uiriliter obstite¬
runt. Unde ip̃e naues int̾iens
apud nordiic recessit in datiam.
Rex autẽ rediens in angliam: ro¬
gerum consulẽ cognatum suũ.
misit incarterẽ. S waltef ꝯsulẽ
decollati fecit a pd̾ Wincestre. ⁊ se¬

Expanded text:
in Scotiam, Melcolm vero rex Scotorum in Scotiam, Melcolm vero rex Scotorum homo suus effectus est, et obsides ei dedit. Anno sequenti rex duxit exercitum Anglorum et Francorum in Cenomanniam. Angli vero terram illam destruxerunt villas comburendo, vineas caedendo, et eam regi subdiderunt. Proximo vero anno ivit rex in Normanniam, et Edgar juvenis concordatus est ei, et in curia regis diu permansit. Willielmi regis anno nono, Radulfus, cui rex consulatum Estange dederat, regem a regno expellere praecogitavit consilio Walthef consulis, et Rogeri, qui fuit filius Willielmi filii Osberti; cujus sororem consul praedictus duxit, et in ipsis nuptiis hanc proditionem prolocuti sunt. Proceres vero regni ei viriliter obstiterunt: unde ipse naves introiens apud Nordwic recessit in Daciam. Rex autem rediens in Angliam Rogerum consulem cognatum suum misit in carcerem. Sed Walthef consulem decollari fecit apud Wincestre, et se
Abbreviated transcription (Latin):
& thes auros ad puppes tulerunt.¬
& inter usam & trentam hiema¬
uerunt. Rex autẽ adueniens da¬
cos aufugauit. & anglos illiꝰ pro¬
uincie destruxit. At consul w al¬
tef: cũ rege concordatus est. An¬
no sequenti. Saldewino flandrie
ꝯsule defuncto. cuiꝰ filiam rex
will̃s duxerat: successit filus
suus ernulfus. Quem rex
Wills angloꝵ. & philippus
rex francoꝵ: manu tenebant.
Robtus autem frigensis fr̃ eiꝰ
bello confligens: occidit er¬
nulfum consulem. & Will̃m
filium osb̾ti de quo p̃diximus:
& multa milia hominũ ut̾usq¬
illelmi regis anno.u. mar¬
cherus. & edw̾inus consules:
ceꝑunt p̃dari ꝑ tampos &
nemora. Edwbinus autẽ : oc¬
cisus est a suis. Markerus uͦ.
obsedit. pontẽ parauit: domũ
belli artificiose construxit. que
usq hodie ꝑstat: uiros p̃dictos
occidit intͦiens insulam. p̃ter he¬
rew ardum qͥ suos uiriliter stre¬
nuissimus eduxit. Seq̃nti anno
ouxit rex ex̾citum terra & mari:

Expanded text:
t thesauros ad puppes tulerunt: ett thesauros ad puppes tulerunt: et inter Usam et Trentam hiemaverunt. Rex autem adveniens Dacos aufugavit, et Anglos illius provinciae destruxit. At consul Walthef cum rege concordatus est. Anno sequenti Baldewino Flandriae consuli defuncto, cujus filiam rex Willielmus duxerat, successit filius suus Ernulfus: quem rex Willielmus Anglorum, et Philippus rex Francorum manu tenebant. Rodbertus autem Frisensis frater ejus bello confligens occidit Ernulfum consulem, et Willielmum filium Osberti de quo praediximus, et multa millia hominum utriusqillielmi regis anno quinto, Markerus et Edwinus consules coeperunt praedari per campos et nemora. Edwinus autem occisus est a suis. Markerus veroobsedit, pontem paravit, domum belli artificiose construxit, quae usque hodie perstat: viros praedictos introiens insulam cepit praeter Herewardum, qui suos viriliter strenuissimus eduxit. Sequenti anno duxit rex exercitum terra et mari
Abbreviated transcription (Latin):
nobilẽ postea ꝓdefunctis sius
construxit. & eaͣm digne nomi¬
ne belli uocauit.
illelmꝰ rex anno seqñti mais
transut: ducens secum obsids
& thesauros. Et eodẽ anno re¬
diens: diuisit terram militibus
suis. S eadgar iuuenis cũ mill¬
tis militib ꝑgens inscociam.¬
sororẽ suam ł desponsauit. Qum
autẽ rex Rob̾to comiti. consulatũ
nordhimbre dediss: ꝓuinciales
eũ. & cũ eo.d. ccct. homines occide¬
runt. Tunc eadgar iuuenis cum
om̃i gente uordhimbre. uenit eouer¬
wio: ⁊ burgenses tum eo patẽ fece¬
runt. Rex uͦ adueniens cum ex̾titu:
ciuitate p̾data magnã gentis ꝑ¬
fide stragẽ dedit. Edgarus autem:
reuersus est inscotiam.
illelimi regis anno t̾tio: uenert̃
duo filii suem reg̾ dacoꝵ ⁊ osb̾tus.
humbram: ad qͦs Waltet consul.
& edgar iuuenis uenerunt. Lunc¬
tq simul & daci ⁊ angli: castellũ
oe euerwic: ceꝑunt. Multosq fnͣ¬
coꝵ ꝑimentes. pͥncipes eoꝵ uinctoᷤᷤ.¬

Expanded text:
nobilem postea pro defunctis suis nobilem postea pro defunctis suis construxit; et eam digne nomine Belli vocavit. Willielmus rex anno sequenti mare transiit ducens secum obsides et thesauros: et eodem anno rediens divisit terram militibus suis. Sed Eadgar juvenis cum multis militibus pergens in ScotiaMargaretam desponsavit. Cum autem rex Roberto comiti consulatum Nordhumbre dedisset, provinciales eum et cum eo nongentos homines occiderunt. Tunc Edgar juvenis cum omni gente Nordhumbre venit Govirwic: et burgenses cum eo pacem fecerunt. Rex vero veniens cum exercitu civitate praedata, magnam gentis perfidae stragem dedit. Edgarus autem reversus est in Scotiam. Willielmi regis anno tertio venerunt duo filii Swain regis Dacorum et Osbertus Humbram, ad quos Walthef consul et Edgar juvenis venerunt: junctique simul Daci et Angli castellum de Govirwic ceperunt; multosque Francorum perimentes, principes eorum vinctos e
Abbreviated transcription (Latin):
non inhostẽ directe. sed inaera sur¬
sum sagittas emittentes: cuneum
hostilem sagittis cetarent. Qd̃ an¬
glis magno fuit detͥmento. uigii¬
ti autẽ equites strenuissimi. fidẽ
qͦd uocatur standardarriꝑent. Qd̾
dum fac̾ent: plures eoꝵ occisi st̃.
ꝑars autẽ eoꝵ uia gladiis facta.
standard asportauit. Int̾ea totꝰ
ymber sagitarioꝵ cecidit citta
regẽ haraldum. & ip̃e in oculo
ꝑcussus corruit. Ir rumpens aitẽ
multitudo eqͥtum: regẽ uuln̾atũ
int̾fecit. & Gridh consulẽ intͥfecie.
susceptus est a lundoniensib pa¬
cifice: & coronatus est apd̾ W est¬
minster. ab aldredo eboracensi as¬
chiep̃o. Sic fc̃a est mutatio dexte
excelsi. Omͣ cometa ingens. ingoi¬
dio eiꝰdem anni designauerat. un¬
de dictum est. Anno milleno.
sexageno quoq seno: Anglorum
mete. flaminas sensere comete.
õmissum est autẽ bellũ mense
septembͥ. infestiuitate. sc̃i kalisti.
Quo in loco rex Wilłs. abbatiam

Expanded text:
non in hostem directe, sed in aera surnon in hostem directe, sed in aera sursum sagittas emitterent, cuneum hostilem sagittis caecarent. Quod Anglis magno fuit detrimento. Viginti autem equites strenuissimi fidem squod vocatur Standard, arriperent. Quod dum facerent plures eorum occisi sunt. Pars autem eorum via gladiis facta Standard asportavit. Interea totus imber sagittariorum cecidit circa regem Haraldum: et ipse in oculo percussus corruit. Irrumpens autem multitudo equitum regem vulneratum interfecit, et Girh consulem interfecit, susceptus est a Londoniensibus pacifice et coronatus est apud Westminster ab Aldredo Eboracensi episcopo. Et facta est mutatio dextrae Excelsi; quam cometa ingens in exordio ejusdem anni designaverat. Unde dictum est: Anno milleno sexageno quoque seno Anglorum metae flammas sensere cometae. Commissum est autem bellum mense Octob. in festivitate Sancti Calixti. Quo in loco rex Willielmus abbatiam
Abbreviated transcription (Latin):
tem relinqͤbant. Quidam uͦ noĩe
taillefer. dui anteqm᷑ choirent bel¬
latores: ensib iactans. ludens corã
gente angloꝵ. dum in eũ omnes
stuperent: qñdam uexilli ferum
angloꝵ interfecit. Scd̾o: similit̾
egit. t̾tio: idem agens. & ip̃e inter¬
fectus est: & acies sͥ offenderunt.
Incipit letifera nubes sagutarũ.
tonitruũ. seq̃r ictuum: insilit ig¬
nita collisio galearum & ensium.
Qum gͦ haraldꝰ totam gentẽ suã
in una acie strictissime locasset.
⁊ qͣsi castellum inde constriiss.
in penet᷑biles erant normannis.
gam simulare. Bugientes autem:
ad qnͣdam foueam magnam dolo¬
se ꝓuectam deuenert̃. ubi młtus
num̾us eoꝵ corruens. opp̃sus est.
Dũ gͥ angli inseqñdo ꝑsistunt:
acies pͥncipalis normannoꝵ me¬
diam angloꝵ cat̾uam ꝑtransiit.
Qd̾ uidentes qͥ ꝑsequebant᷑. ꝑfoueã
p̃dictam redire compulsi: ibidem
exmagna parte ꝑierunt. Docuit
⁊̃ dux wills uiros sagutarios. ut

Expanded text:
ntem relinquebant. Quidam vero nomine ntem relinquebant. Quidam vero nomine Taillefer diu antequam coirent bellatores, ensibus jactatis ludens coram gente Anglorum, dum in eum omnes stuperent, quemdam vexilliferum Anglorum interfecit. Secundo similiter egit. Tertio idem agens, et ipse interfectus est: et acies sibi offenderunt. Incipit laetifera nubes sagittarum. Tonitruum sequitur ictuum. Insilit ignita cellisio galearum et ensium. Cum ergo Haraldus totam gentem suam in una acie strictissime locasset, et quasi castellum inde construxisset, impenetrabiles erant Normannis. gam simulare. Fugientes autem ad quamdam foveam magnam dolose protectam devenerunt; ubi multus numerus eorum corruens oppressus est. Dum igitur Angli in sequendo persistunt, acies principalis Normannorum mediam Anglorum catervam pertransiit. Quod videntes qui persequebantur per foveam praedictam, redire compulsi, ibidem ex magna parte perierunt. Docuit etiam dux Willielmus viros sagittarios, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pore usq nunci. semel militie nau¬
fragia ꝑpessam esse. & ego uictꝰ
abscedo: Nonne gpudori uobis
ẽ. gentẽ uinci solitam gentẽ arte¬
belli cassam gentẽ nec ⁊̃ sagittas
habentem. contra uos o fortissimi
quasi bello ordinatam ꝓcedere:
Nonne uob̾ pudet regẽ haraldũ
contͣ me inpresentia ur̃i ꝑiurum.
faciẽ suam uobis ostenclere ausũ
fuisse: Michi tñ stupori est: quod
eos qͥ parentes urõs. cum alure¬
oo cognato meo ꝓditiomi nefan¬
da excapitauerunt ocłis urĩs ui¬
distis: & eoꝵ capita nefanda ad¬
huc humeris eoꝵ suꝑsunt. Etigi¬
te uexilla uiri: nec sit ire ꝓmeri¬
te modus. uel modestia Aborien¬
te ab occidentem uideatur fulm̃
gle uestre. audiatur tonitruum
impetus ur̃i: uindicesq simꝰ gene¬
rosissimi sanguinis. nondum ꝑ¬
orauerat dux Wills om̃s ira accẽ¬
si ult᷑ qmͣ credi pͥ: scdm acies su¬
as impetu in effabili ꝓuolabant
ĩ hostem. ducemq iam sͥ soli loqũ¬

Expanded text:
pore usque nunc semel militiae naupore usque nunc semel militiae naufragia perpessum esse, et ego victus abscedo? Nonne igitur pudori vobis est gentem vinci solitam, gentem belli cassam, gentem nec etiam sagittas habentem, contra vos, o fortissimi, quasi bello ordinatam procedere? Nonne vobis pudet regem Heraldum contra me in praesentia vestri perjurum faciem suam vobis ostefuisse? Mihi tamen stupori est, quod eos qui parentes vestros cum Alfredo cognato meo proditione nefanda excapitaverunt oculis vestris vidistis, et eorum capita adhuc humeris eorum supersunt. Erigite vexilla, viri; nec sit irae promeritae modus vel modestia. Ab oriente ad occidentem videatur fulmen riae vestrae; audiatur tonitruum impetus vestri, vindicesque generosissimi sanguinis. Nondum peroraverat dux Willielmus: omnes ira accensi ultra quam credi potest secundum acies suas impetu ineffabili provolabant in hostem, ducemque jam sibi soli loque
Abbreviated transcription (Latin):
pacto. quod in om̃i collocutione
regis francie & ducis normannie
gladio dux actingeretur. regẽ uͦ
nec gladium. nͨ etiã cultellum.
ferre liceret: Hanc et̾nam sanc¬
tionem. prẽs ur̃i regi magno co¬
gentes statuerunt. Honne idem
dux patres urõs usq ad miran¬
dam iuxta alpes adduxit. & urb̾
ducem generum scił suum. spon¬
se sue p̃lians parere coegit: Et ne
parum sit uobis homines uicisse:
uicit & ip̃e diabolum. corporalit̾
colluctans. & ꝓsternens. ligansq
manus eꝰi pͦterga: confusumq uic¬
tor angloꝵ reliquid. S qͥd pͥsca nar¬
ro: Nonne uobis congredientib
in eo tẽpore apd̾ mortemer. franci
p̃cipites p̃posuere fugam bellis.
calcaria telis: Uos autẽ radulfo
summo duce francoꝵ interfecto.
fama spolusq potiti: naturale
bonum solita necessitate tenuis¬
tis. Eia ꝓcedat aliqͥs anglorum.
quos centies antecessores nostri
uaci & noruagentes. bellis uicert̃.
demonstretq gentẽ rou ex eiꝰ tem¬

Expanded text:
pacto quod, in omni collocutione pacto quod, in omni collocutione regis Franciae et ducis Normanniae, gladio dux accingeretur, regem vero nec gladium nec etiam cultellum ferre liceret? Hanc aeternam sanctionem patres vestri regi magno cogentes statuerunt. Nonne idem dux patres vestros usque ad Mirmandam juxta Alpes adduxit, et urbis ducem, generum scilicet suum, sponsae suae praelians parere coegit? Et ne parum sit vobis homines vicisse, vicit et ipse diabolum corporaliter colluctans, et prosternens, ligansque manus ejus post terga confusumque victor Anglorum reliquit? Sed quid prisca narro? Nonne vobis congredientibus in eo tempore apud Mortemer, Franci praecipites praeposuere fugam bellis, calcaria telis? Vos autem, Radulfo summo duce Francorum interfecto, fama spoliisque potiti, naturale bonum solita necessitate tenuistis. Eia procedat aliquis Anglorum, quos centies antecessores nostri, et Daci et Norwagences bellis vicerunt: demonstretque gentem Rou ex ejus tem
Abbreviated transcription (Latin):
qm casu aliquo uł impedim̃to.
a uob̾ euad̃e potuit. Qd si semel
non uinc̾e potuissetis: exhortandi
forsitan essetis. ut ꝓbitas uestra
p̃radiareo. Qd̾ autem natiuum
uobis est &̃ qͣsi necessarium. qua
indiget exhortatione: O mortali¬
um ualidissimi qͥd potuit rex fuͣ¬
coꝵ bellis ꝓficere. cũ omni gente
que sunt alotaringia usꝙ ad
hispaniam. ꝯtͣ hasting anteces¬
sorem nrm: Qui quantũ uolu¬
it francie sͥ adqͥsunt. Quantũ
uoluit regi ꝑmisit. dum placu¬
it tenuit: dum saciatus est. ad
maiora hanelans reliqͥd. Nõne
rori p̃r meus dux pͥmus & aue¬
tor nr̃e gentis. cum prĩb nostͥs
regem francoꝵ parisius inme¬
dio regni sui bello uicit nͨ fran
coꝵ potuit sꝑare salutẽ. nͥ & fi¬
liam suam & t̾ram que ex uob̃
normannia uocatur supplex op¬
tulisset. Nonne prẽs uñ regem
frantoꝵ in rotomago ceꝑunt & te¬
nuerunt. donec ricardo puero du¬
ci ur̃o normanniam reodictit. eo

Expanded text:
quam casu aliquo, vel impedimento quam casu aliquo, vel impedimento a vobis evadere potuit. Quod si semel non vincere potuissetis exhortandi forsitan essetis, ut probitas vestra praeradiaret. Quod autem nativum vobis est, et quasi necessarium, qua indiget exhortatione? O mortalium validissimi, quid potuit rex Francorum bellis proficere cum omni gente quae sunt a Lotaringa usque ad Hispaniam contra Hasting antecessorem nostrum? Qui quantum voluit Franciae sibi acquisivit, quantum voluit regi permisit; dum placuit, tenuit; dum satiatus est: ad majora anhelans reliquit. Nonne Rou pater meus dux primus et auctor nostrae gentis cum patribus nostris regem Francorum Parisius in medio regni sui bello vicit? nec Francorum rex potuit sperare salutem, nisi et filiam suam, et terram quae ex vobis Normannia vocatur, supplex obtulisset? Nonne patres vestri regem Francorum in Rothomago ceperunt, et tenuerunt donec Richardo puero duci vestro Normanniam reddidit, eo
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ mortuos tnͣseuntib: magna¬
nimiter restiterunt. Quidã uero
norw agensis fama dignus et̾na.
suꝑ pontẽ restitit: & plus. xl. ui¬
ris angloꝵ seturi cedens electa.
nem exercitum angloꝵ detinuit
solus. Usq qͦ qͥdam nauim ingͥiꝰ
ꝑforamina pontis incelandis
eum ꝑcussit iaculo. Tnͣseuntes
gͥ angli haraldum regẽ & tosti
cetiderunt: & totam noruagensi¬
um aciem uel armis strauerunt
uł igne deprehensos cõbussert̃.
ARAldꝰ tex angloꝵ. eadẽ die re¬
u̾sus ad eoueribit. cum sũma
leticia dum pranderet audiuit
australia occupauit: & castellũ
construxit apud hastinges. Rex
g ñ segnis aduolans. a ciem suã
construxit in planis hastrages.
w ilłs uero .u. cat̾uas eqͥtũ: splen¬
dide ꝓmouit inhostem. Quib
t̾ribiliter dispositis. orationem
huiꝰ temodi habuit. Ios aloquor
normanni gentiũ fortissimi. ñ
qͣsi ur̃e ꝓbitatis incertus. ñ qͦs
deuictoria non securus: que num¬

Expanded text:
supra mortuos transeuntibus magnasupra mortuos transeuntibus magnanimiter restiterunt. Quidam vero Norwegensis fama dignus aeterna super pontem restitit, et plus XL viris Anglorum securi caedens electa nem exercitum Anglorum detinuit solus; usquequo quidam navim ingressus per foramina pontis in celandis eum percussit jaculo. Transeuntes igitur Angli Haraldum regem et Tosti occiderunt, et totam Norwegensium aciem vel armis straverunt vel igne deprehensos combusserunt. Haraldus rex Anglorum eadem die reversus ad Couirwic cum summa laetitia, dum pranderet, audivitaustralia occupavit, et castellum construxit apud Hastings. Rex igitur non segnis advolans aciem suam construxit in planis Hastings. Willielmus vero V catervas equitum splendide promovit in hostem; quibus terribiliter dispositis, orationem hujuscemodi habuit: Vos alloquor, Normanni, gentium fortissimi, non quasi vestrae probitatis incertus, non quasi de victoria non securus; quae nun
Abbreviated transcription (Latin):
audiens rex haraldus uir bellis
acerrimꝰ. cum nauali ex̾titu contͣ
W ilłm ducẽ in mare ꝓfectus est.
Lut̾ea uenit tosti consul in hu¬
bram cum .lx. puppib. Edwmus
uͦ ꝯsul ueniens cum exertitu. fuga¬
uit eum. Ille uͦ fugiens inscoti¬
am. obuiauit haraldo regi nor¬
uagie cum. ccc. puppib: & tosti
gauisus ualde subditus est eidde¬
inde ambo uenerunt in himbm᷑
usq ad eouerwic: & iuxta urbẽ
pugnauerunt cum eis. Edinꝰ.
& morcherus consules. cuiꝰ pug¬
ne locus. in australi parte urbis
ad huc ostenditur. Haraldus uͦ
rex noruagie. & tosti cum eo: mas¬
tis omine głoso potiti sunt. Qd̾
audiens haraldus pex anglie. cũ
manu ualida obuiauit eis. apd̾
ta est: qua grauior non fuerat. ¶o¬
euntes namq a summo mane
usq ad meridiẽ. cum horribiliter
ruentes utͥmq ꝑseuerarent: maxi¬
mus numerus angloꝵ noruagen¬
ses cedere. sed non fugere compu¬
lit. Ult᷑ flumen gͥ repulsi. uiuis

Expanded text:
audiens rex Haraldus vir bellis audiens rex Haraldus vir bellis acerrimus, cum navali exercitu contra Willielmum ducem in mare profectus est. Interea venit Tosti consul in Humbram cum LX puppibus; Edwinus vero consul veniens cum exercitu fugavit eum. Ille vero fugiens in Scotiam obviavit Haraldo regi Norwegiae cum CCC puppibus; et Tosti gavisus valde subditus est ei. Deinde ambo venerunt in Humbram usque ad Covirwic, et juxta urbem pugnaverunt cum eis Edwinus et Markerus consules; cujus locus pugnae in australi parte urbis adhuc ostenditur. Haraldus vero rex Norwegiae et Tosti eum eo Martis omine glorioso potiti sunt. Quod audiens Haraldus rex Angliae cum manu valida obviavit eis apud Sta est, qua gravior non fuerat. Coeuntes namque a summo mane usque ad meridiem, cum horribiliter ruentes utrinque perseverarent maximus numerus Anglorum Norwegenses cedere, sed non fugere compulit. Ultra flumen igitur repulsi, vivis
Abbreviated transcription (Latin):
nus & filii sui de honestauerant.
& ꝑ emerant. Sccło. qͦd Rob̾tum
ep̃m. & odonem consulẽ. & omnes
francos. Godlł mus & filii sui: ar¬
te sua ab anglia exulau̾ãt. Gertio
qͦd haraldꝰ in ꝑuirium ꝓlapsus.
regnum qͦd iure cognationis suũ
ẽẽ. debuerat: sine aliqͦ iure in¬
uaserat. Pncipes uero norman¬
norum cõnuocans. auxilium¬
anglie conquirende abeis petiit.
Quib ad se consiliandos euntib.
Wilłs filius osberti. dapifer ducis
interfuit. Qui grauissimum iter
ad angliam capescendam. gen¬
temq angloꝵ fortissimã ꝑhibẽs:
contra paucissimos in angliam
ire uolentes. acerrime litigauit.
Qd̾ audientes ꝓceres ualde. ga¬
uisi: fidem dedserunt ei. ut quod
ip̃e diceret: om̃s concederent.
Ingressus gͥ ante eos: coram duce
dixit. Paratus sum in bac expe¬
oitione cum omnib meis deuo¬
te ꝓficisti. Oportuit om̃s normã¬
sis itaq maxia parata est: ad por¬
tum qͥ uocatur sc̃i Waleriti. Quod

Expanded text:
nus et filii sui dehonestaverant nus et filii sui dehonestaverant et peremerant. Secundo, quia Robertum episcopum et Odonem consulem et omnes Francos Godwinus et filii sui arte sua ab Anglia exsulaverant. Tertio, quod Haraldus in perjurium prolapsus regnum, quod jure cognationis suum esse debuerat, sine aliquo jure invaserat. Principes vero Normannorum convocans, auxiliumAngliae conquirendae ab eis petiit. Quibus ad se consiliandos euntibus Willielmus filius Osberti dapifer ducis interfuit; qui gravissimum iter ad Angliam capessendam, gentemque Anglorum fortissimam perhibens, contra paucissimos in Angliam ire volentes acerrime litigavit, quod audientes proceres valde gavisi fidem dederunt ei, ut quod ipse diceret omnes concederent. Ingressus igitur ante eos coram duce, dixit: Paratus sum in hac expeditione cum omnibus meis devote proficisci. Oportuit ergo omnes Normansis itaque maxima parata est ad portum, qui vocatur Sancti Walerici. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
marcherum consulẽ suꝑeos. Qd̾
rex concessit. & remisit haraldũ
ad eos. ad hanitune qͥ hoc eis af¬
firmauit. Ip̃i uͦ interim combu¬
rentes. & p̃dantes. & occidentes:
ꝓuincie illi non peꝑcerunt. Sed
multa milia hominũ secum ad¬
ducentes. cum peticionẽ suam
optinuissent: multis annis det̾io¬
rem partem illam regni reddide¬
runt. Gosti uͦ & uxor sua. adbald
nãq normannoꝵ asꝑe & calide
tradidit eos ad ext̾minandũ. Em̃¬
uͦ cum basilica sc̃i petͥ apd̃ West¬
munstre. dedicata ẽẽt. indie scõꝵ
innocentiũ: & p̾ea inuigłia epipha¬
me rex edwardus mundo decessiss.
& sepultus est in eadẽ eccłia qm
ip̃e construxerat. & possessionib
multis ditauerat: qͥdam angloꝵ
bant in regem. Haraldꝰ uͦ: uirib
gen̾e fretus. regni diadema inua¬
sit. Will̃s uͦ dux normannie. tͥbus
oe causis mente stimulatus est:¬
& intͥnsetus irritatus. ꝑmo. qͥa
alfredum cognatum suũ. Godwi¬

Expanded text:
Marcherum consulem super eos. Quod Marcherum consulem super eos. Quod rex concessit, et remisit Haraldum ad eos, ad Hamtune, qui haec eis affirmavit. Ipsi vero interim comburentes et praedantes et occidentes provinciae illi non pepercerunt, sed multa millia hominum secum abducentes cum petitionem suam obtinuissent, multis annis deteriorem partem illam regni reddiderunt. Tosti vero et uxor sua ad Baldwnamque Normannorum asperae et callidae tradidit eos ad exterminandum. Enimvero cum basilica S. Petri apud Westminster dedicata esset in die sanctorum Innocentium, et postea in vigilia Epiphaniae rex Edwardus mundo decessisset, et sepultus esset in eadem ecclesia, quam ipse construxerat, et possessionibus multis ditaverat, quidam Anglorum bant in regem. Haraldus vero viribus et genere fretus regni diadema invasit. Willielmus vero dux Normanniae tribus de causis mente stimulatus, et intrinsecus irritatus est. Primo, quia Alfredum cognatum suum Godwi
Abbreviated transcription (Latin):
ad heforde. ubi frat̾ suus corredi¬
um regale maximum parauerat.
Ubi ministros frĩs sui om̃s detrun¬
cans: singulis uasis .iini. medo¬
nis. ceruisie. pigmenti. morati. ci¬
sere: crus humanũ. uel capud.
ł̃. brachium imposuit. Manda¬
uitq regi. qͦd ad firmam suam ꝓ¬
ꝑans. cibos salsatos sufficienter
inueniret: alios secum deferre cu¬
raret. Rex gͦ eum obscel ad eo infi¬
nitum. relegari & exulari p̃cepit
Owardi regis anno. xxiiiiͦ. nord¬
hiber hec audientes: tosti
consulem suum. qͥ multas eis
cedes & clades ingresserat: fuga¬
gͥ martherum filium algari con¬
sulis. suꝑ consulem. Qui cum gẽ¬
te illa. & cum lincollescire. & sno¬
tingamhomescire. & derebiscyre.
ꝑrexit usq ad haitune: & edwi¬
nus fr̃ suus uenit ꝯtͣ eum cum
hominib consulatus sui & plu¬
res britanni cũ eo. Tunc uenit
haraldꝰ consul ad eos. Ip̃i uͦ mise¬
runt eum ad regẽ & nuncios cũ
eo p̃cantes: ut possent habere.

Expanded text:
ad Hereforde, ubi frater suus corrodiad Hereforde, ubi frater suus corrodium regale maximum paraverat: ubi ministros fratris sui omnes detruncans singulis vasis vini, medonis, cervisiae, pigmenti, morati, sicerae, crus humanum, vel caput, vel brachium imposuit. Mandavitque regi, quod ad firmam suam properans cibos salsatos sufficienter inveniret, alios secum deferre curaret. Rex ergo eum ob scelus adeo infinitum delegari, et exsulari praecepit. Edwardi regis anno XXIV Nordhumbri haec audientes Tosti consulem suum, qui multas eis caedes et clades ingesserat, fugaigitur Marcherum filium Algari consulis super eos consulem; qui cum gente illa et cum Lincolnesire, et Snotinghamsire, et Derbisire perruxit usque ad Damtune, et Edwinus frater suus venit contra eum cum hominibus consulatus sui, et plures Brittanni cum eo. Tunc venit Haraldus consul ad eos. Ipsi vero miserunt eum ad regem et nuntios cum eo precantes, ut possent habere
Abbreviated transcription (Latin):
& tosti: ꝑ rexerunt in expeditio¬
nem in w̾alliam. Gens uͦ patrie
subdita est eis. & obsides dedit.
Postea siqͥdem octiderunt regem
suum griffinũ. & actuleit̾ haral¬
do capud eius. Haraldꝰ uͦ statuit
ibi alium regẽ. Contigit autem
eodem anno. ꝙ in aula regia ap̃
Windlesore: tosti haraldũ frẽm
suum regi uina ꝓpinantẽ capilł
coram ip̃o rege atripuerit. In ui¬
die namq & odii fomitẽ minist᷑¬
tus eẽt. aitius a rege frat suus
diligeretur. S impetu furore ꝓ¬
pulsus: non potint cohibere ma¬
nus a cesarie frĩs. Rex autem
ꝑniciem eoꝵ iam appropinqua¬
re p̃dixit. & iram dei iam non
difstetendam. Tante nãq seuicie
fr̃s illi erant. Qd̾ cum alicuius
nitidam uillam conspicerent.
dñatorẽ de nocte interfici iube¬
rent: totamq ꝓgeniem illius
possessionemq defuncti optine¬
rent. Et isti qͥdem iusticiarii e¬
rant regni: uosti gͥ furibunde
discedens a rege. & afre suo: ꝑrexit

Expanded text:
et Tosti perrexerunt in expeditioet Tosti perrexerunt in expeditionem in Walliam. Gens vero patriae subdita est eis, et obsides dedit. Post ea siquidem occiderunt regem suum Griffinum, et attulerunt Haraldo caput ejus. Haraldus vero statuit ibi alium regem. Contigit autem eodem anno, quod in aula regia apud Windleshores Tosti Haraldum fratrem suum regi vina propinantem capillis coram rege ipso arripuerit. Invidiae namque et odii fomitem ministrtus esset, arctius a rege frater suus diligeretur. Igitur impetu furoris propulsus non potuit cohibere manus a caesarie fratris. Rex autem perniciem eorum jam appropinquare praedixit, et iram Dei jam non differendam. Tantae namque saevitiae fratres illi erant, quod cum alicujus nitidam villam conspicerent, dominatorem de nocte interfici juberent, totamque progeniem illius, possessionemque defuncti obtinerent. Et isti quidem justitiarii erant regni. Tosti igitur furibunde discedens a rege et a fratre suo, perrexit
Abbreviated transcription (Latin):
urbanissimi regis scoctoꝵ. Heuri¬
oefunctꝰ est eotempore cuiꝰ uxor
Gõdiua nomine ꝑpetuo digna:
młta ꝓbitate uiguit. ⁊ abbatiã
ap̃ couentre construxit: & auro
& argento in cõparabilit̾ ditauit.
Construxit ⁊̃ eccłiam ston sub
ꝓmuntorio lincolie. ⁊ multas
alias. Aigarus uͦ filius eiꝰ. susce¬
pit consulatum cestrie.
DWardi regis anno .xxii. cum
iam henrico rege defuncto.
philippus filiꝰ eiꝰ regnaret: Wilłs
oux normannoꝵ. subingauit s
cinomanniã. haraldꝰ uͦ transiẽs
inflandriam. tempestate com¬
pulsus est. in ponticam ꝓuinci¬
am. Quem capͥtum consul pon¬
ticus. Wilł̃o duci normannie. red¬
suꝑ reliqͥas scõꝵ młtas & electissi¬
mas se filiam eius ductutum:
& angliam post mortẽ edwar¬
di regis. ad opus eius seruaturũ.
Sũmo gͥ honore susceptus. & mu¬
nerib amplis ditatus cum reuer¬
sus eẽt. in angliam: ꝑ iurii crimẽ
eleg̃. Anno uͦ sequenti. haraldus

Expanded text:
urbanissimi regis Scotorum. Lefriurbanissimi regis Scotorum. Lefridefunctus est eo tempore; cujus uxor Godiva nomine perpetuo digna, multa probitate viguit, et abbatiam apud Coventre construxit: et auro et argento incomparabiliter ditavit. Construxit etiam Ecclesiam Stow sub promontorio Lincolniae, et multas alias. Algarus vero filius ejus suscepit consulatum Cestriae. Edwardi regis anno XXII cum jam Henrico rege defuncto Philippus filius ejus regnaret, Willielmus dux Normannorum subjugavit sibi Cenomanniam. Haraldus vero transiens in Flandriam, tempestate compulsus est in Ponticam provinciam. Quem captum consul Ponticus Willielmo duci Normanniae redsuper reliquias sanctorum multas et electissimas se filiam ejus ducturum: et Angliam post mortem Edwardi regis ad opus ejus servaturum. Summo igitur honore susceptus, et muneribus amplis ditatus, cum reversus esset in Angliam perjurii crimen elegit. Anno vero sequenti Haraldus
Abbreviated transcription (Latin):
mannis. Et qͥdem rex henricus
francoꝵ. & dux Will̃s norman¬
noꝵ: bello ñ int̾erant. Anno seqñ¬
te sile ardus consul regidissimꝰ.
ꝓfluuio uentris ductus: mortẽ
sensit immin̾e. Dixitꝙ. Quantꝰ
pudor me tot in bellis mori non¬
non potuisse. ut uacarum mor¬
ti cum decore reseruarer: Indu¬
te me saltem lorica mea inpe.¬
netrabili. p̃cingite gladio. Sub¬
limate galea. Scutum in leua.
Securim auratã mͥ ponite in
dext̾a: ut militũ fortissimꝰ modo
militis moriar. dixerat. & ut
dixerat. armatus honorifice sp̃m¬
exalauit. S quia Waldtheof filiꝰ
eius ad huc paruulus erat. datꝰ
est consulatus eiꝰ. tosti filio God¬
Wini consulis. Eodem anno al
griffinum regem nord ibales: re¬
oiens cũ eodem rege. combussit
Postea uenit edwardus filius ed¬
mundi irenside. in istam terram.
Et statim mortuus est. & sepultꝰ
apud lundoniam: in eccłia sc̃i
pauli. Hic fuit pat̾ margarete
Margareta uero fuit mater ma¬
tildis regine angloꝵ. ⁊ dauidis

Expanded text:
s. Et quidem rex Henricus Francorum, et dux Willielmus Normannorum bello non intererant. Anno sequente Siwardus consul rigidissimus profluvio ventris ductus mortem sensit imminere. Dixitque: Quantus pudor me tot in bellis mori non potuisse, ut vaccarum morti cum dedecore reservarer? Induite me saltem lorica mea impenetrabili, praecingite gladio, sublimate galea: scutum in laeva, securim auratam mihi ponite in dextra, ut militum fortissimus modo militis moriar. Dixerat; et ut dixerat, armatus honorifice spirexhalavit. Sed quia Walteof filius ejus adhuc parvulus erat, datus est consulatus ejus Tosti filio Godwini consulis. Eodem anno AlgGriffinum regem Nordwales, rediens cum eodem rege combussit Postea venit Edwardus filius Edmundi Irenside in terram istam, et statim mortuus est, et sepultus apud Londoniam in ecclesia Sancti Pauli. Hic fuit pater MargaretaMargareta vero fuit mater Mathildis reginae Anglorum, et Davidis
Abbreviated transcription (Latin):
Wardus gͥ in scotiam ꝓficiscẽs.
regem bello uicit. regnũ totũ
destruxit destructum sibi sub¬
iugauit:
Dee ardus .xii. anno regni
sui. cũ pͣnderent ap̃ sy inde¬
leshore. ubi plurimum man̾e
solebat: Godi mus gener suus ⁊
ꝓditor. retumbens iuxta eum dix̃.
Sepe tͥ rex falso delatum est: me
ꝓditioni tue in uigilasse. S si d̾s
celi uerax & iustus est. hoc panis
frustulum concedat. ne mͥguitur
ꝑtranseat: si umqm᷑ te ꝓdere uel
cogitauerim. Us̃ autẽ uerax & nis¬
tus. audiuit uocem ꝓditoris. &
mox eodem pane. strangulatus:
mortẽ p̃gustauit et̾nam. Haraldꝰ
uͦ filiꝰ eius hũit consulatum prĩs
sui. S algarus consul cestͥe. huĩt

Expanded text:
wardus igitur in Scotiam proficiscens wardus igitur in Scotiam proficiscens regem bello vicit, regnum totum destruxit, destructum sibi subjugavit. Edwardus XII anno regni sui cum pranderet apud Windleshores, ubi plurimum manere solebat, Godwinus gener suus et proditor recumbens juxta eum dixit: Saepe tibi, rex, falso delatum est me proditioni tuae invigilasse; sed si Deus coeli verax et justus est, hoc panis frustulum concedat ne guttur pertranseat, si unquam te prodere vel cogitaverim. Deus autem justus et verax audivit vocem proditoris, et mox eodem pane strangulatus mortem praegustavit aeternam. Haraldus vero filius ejus habuit consulatum patris sui. Sed Algarus consu
Abbreviated transcription (Latin):
wich: & inscepeie. uͥq accipientes
obsides & puppes. Quidam uero
exeuntes. middeltune uillam re¬
gis combusserunt. Ciassis uͦ ꝑ
nordinutan tentens in lundoniã.
obiuauit .l. puppib qͥb rex in¬
erat. Tunc gͥ ꝑ inter nuntios cõ¬
silio stigandi ep̃i: datis obsidib
ꝯcordati sunt rex & gener suus.
Reddiditq illi & siuis t̾ras. & oĩa
qͦͥ pͥus habuerant: & iterum ac¬
cepit reginam suam. Rob̾tus uͦ
archiep̃c & om̃s franci quoꝵ cõ¬
silio rex consulẽ exulauerat: exu¬
lati sunt. Stigandus autẽ: fc̃s ẽ.
archiep̃e cantuarie. cirta hoc tem¬
pus. Siwardus consul fortissimꝰ
nordhimbre. pene gigas statura.
manu uͦ & mente p̃dura: misit
filium suum inscotiam. ꝯqͥren¬
uam. Quem cum bello cesum
patͥ renuntiassent: ait. Recepit¬
ne uulnus letale in ant̾iori. uel
in p̾eriori corporis parte: Dixert̃
nuntii. In anteriori. At ille. Gau¬
deo plane. non enu alio me: ł
filium meum dignũ fun̾e. Si¬

Expanded text:
wic, et in Scepeie: ubique accipientes wic, et in Scepeie: ubique accipientes obsides et puppes. Quidam vero exeuntes Widdeltune villam regis combusserunt, classis vero per Nordmutham tendens in Londoniam, obviavit L puppibus, quibus rex inerat. Tunc igitur per internuntios consilio Stigandi episcopi datis obsidibus concordati sunt rex et gener suus; reddiditque illi et suis terras, et omnia, quae prius habuerant, et iterum accepit reginam suam. Robertus vero archiepiscopus et omnes Franci, quorum consilio rex consulem exsulaverat, exsulati sunt. Stigandus autem factus est archiepiscopus Cantuariae. Circa hoc tempus Siwardus consul fortissimus Nordhumbre, pene gigas statura, manu vero et mente praedura, misit filium suum in Scotiam conquerendam. Quem cum bello caesum patri renuntiassent, ait: Recepitne vulnus lethale in anteriori vel posteriori corporis parte? Dixerunt nuntii: In anteriori; at ille: Gaudeo plane; non enim alio me vel filium meum digner funere. Si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ siwardꝰ successor eius.
owardꝰ .xͦ. anno regni sui: dedit
tum cantuarie. Regi uͦ delatum
ẽ: qͦd Godwinꝰ genet suus. & syem
filius eiꝰ. & haraldꝰ: ꝓdituri eũ eeñt.
Quos incausam uocatos: cum si¬
ne obsidib uenire recusarent. rgi
exulauit. Itaq Godlbinus & suen.
iuert̃ inflandriam. haraldꝰ uero
in hib̾niam. Rex uͦ in iram ꝓmotꝰ.
dimissa regina. thes aurũ suum
⁊ t̾ras ei abstulit. Deditq odoni
consulatũ dauenescỹre. ⁊ sumet¬
sete. ⁊ dorsete. Algaro uͦ filio leuri¬
ci consulis. dedit haraldi consula¬
owardi reg̃ anno .xͦi. emma nor¬
mannigena uxor regũ. ⁊ mat̾
regum: morem mortis ꝑtulit. God¬
Winus autẽ consul. ⁊ syem filiꝰ
eiꝰ. currentes uelis extensis a flan¬
dria adinsulam Wit: p̃dati sunt.¬
haraldus uͦ ueniens ad hibernia.
p̃datus est apud portocan & iñ
prexerunt in penuese. & iñ adnes¬
se. & in rumene. & ibithe. & info¬
leestane. & indouere. & in sand¬

Expanded text:
etiam, Siwardus successor ejus. etiam, Siwardus successor ejus. Edwardus decimo anno regni sui dedit m Cantuariae. Regi vero delatum est quod Godwinus gener suus et Suein filius ejus et Haraldus prodituri eum essent. Quos in causam vocatos, cum sine obsidibus venire recusarent, rex exsulavit. Itaque Godwinus et Suein iverunt in Flandriam, Haraldus vero in Hyberniam. Rex vero in iram promotus, dimissa regina thesaurum suum et terras ei abstulit. Deditque Odoni consulatum Davenesyre, et Sumersete, et Dorsete: Algaro vero filio Lefrici consulis dedit consulaEdwardi regis anno II Emma Normannigena, uxor regum et mater regum morem mortis pertulit. Godwinus autem consul et Suein filius ejus currentes velis extensis a Flandria ad insulam Wiht, praedati suntHaraldus vero veniens ab Hibernia praedatus est apud Pordocan  al. perrexerunt in Peuense, et inde ad Nesse, et in Kumene, et in Hithe, et in Folcestane, et in Dovere, et in San