comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾a philosophoꝵ extit̾int in greca lingua ionicoꝵ
⁊ italicorum seiat. non tñ ita surdus ẽ in rebꝰ huma¬
nis. ut nesciat philosophos uł studium sapientiȩ.
uł ipsam sapientiam ꝓfit̾i. Cauet eos tam̃ hui scđm
elementa huiꝰ mundi philosophant᷑. ñ scd̾m d̾m a
quo ipse factus ẽ mundus. Admonet᷑ enĩ p̾cepto apłi¬
co. fidelit̾q audit qd̾ dictum ẽ. Cauete ne quis uos
decipiat ꝑ philosophiã. ⁊ inanẽ seductionẽ. scd̃m
elementa mundi. Dem̃ ne om̃s tales eẽ arbitret᷑. au¬
sibilia enĩ eiꝰ a constitucione mundi ꝑ ea quȩ facta
sunt intellecta conspiciant᷑. sempit̾na qͦ uirtus eiꝰ
⁊ diuinitas.⁊ uͥ atheniensibꝰ loquens. cum rem ma¬
gnam de dõ dixcisset ⁊ que a paucis possit intelligi.
qd̾ in illo uiuimus mouemur ⁊ sumus. adiecit: ⁊ ait.
sic̃ ⁊ ur̃i quidam dixcerunt. Nouit sane ętiam ipsoᷤᷤ

Expanded text:
genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, auea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intellegi, quod in illo u i u i m u s et mouemur et sumus, adiecit et ait: Sicut et uestri quidam dixerunt. Nouit sane etiam ipsos,
Abbreviated transcription (Latin):
summo ⁊ u̾o ista senserunt. qd̾ ⁊ rerum creatarum sit eft¬
fectorilim̃ cognoscendaꝵ. ⁊ bonum agendarum. qd̃
ab illo nob̾ ⁊ pͥncipium nature. ⁊ u̾itas doc̾trine. ⁊ feli¬
citas uite. siuę platonici accommodatiꝰ nuncupent᷑.
siuȩ quodlibet aliud secte suȩ nom̃ imponat. siue tantũ¬
mͦ ionici gn̾ris qui in eis p̃cipiti fuer ista senserint. sic̃
idẽ plato ⁊ qui eum bene intellexer̃. siue &x ithalici
ꝓpt̾ pitagorã ⁊ pitagoreos.⁊ si qui forte alii eiusde
sentenciȩ indidẽ fuerunt. siue aliarum quoq genti¬
um qui sapientes uł philosophi habiti sunt athlantiei.
libies. egiptis. indi. ꝑse. chaldei. scite. galli. hispam.
ali q repperiuunt᷑ qui ħ iud̾int ac d̃ocuerint. eas om̃s
cȩt̾is añ ponimuis. eosq nob̾ ꝓpinquiores fatemur. Quã¬
uis enim homo xͥanis litt̾is tantum ȩccłiasticis eruditꝰ
platonicorum forte nomen ignoret. nec utrum duo

Expanded text:
summo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit efsummo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlantici Libyes, Aegyptii, Indi, Persae, Chaldaei, Scythae, Galli, Hispani aliqui reperiuntur, qui hoc uiderint ac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque nobis propinquiores fatemur. CAuis enim homo Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo
Abbreviated transcription (Latin):
nem det̾minasse finem boni eẽ scđm uirtutẽ iuiuere. ⁊¬
ei soli euenire posse qui noticiam dĩ ht̃ ⁊ imitacionẽ nec
eẽ aliam ob causam bm̃n. Idõq ñ dubitat ħ eȩ̃ philoso¬
phari. amari dm̃. cuius natura sit incorpr̃ał. Uñ utiq
colligit᷑ tunc fore bm̃ studiosum sapientie. id ẽ nĩ phi¬
losophꝰ. cũ fri dõ ceꝑit. Quamuis enĩ ñ continuio beatꝰ
sit. qui co fruitur qd̃ amat. multi enim amar ło ea
quȩ amanda ñ sunt miseri sunt. ⁊ miseriores eũ fru¬
untur. nemo tam̃ beatus ẽ qui eo quod amat ñ fruit᷑.
Nam ⁊ ipsi qui res nõ amandas amant. ñ ẜe beatos
putant amando. s fruendo. Quisquis gͦ fruit᷑ eo qd̃
amat. uerumq ⁊ suminum bonũ aniat. quis eum
bm̃ nͥ miserrimꝰ negat: Ipsũ aut̃ uerii ac suminũ bo¬
num plato dicit dm̃. uñ uult eẽ philosophũ amatorẽ
di. ut qm philosophia adbã uita tendit. fruens dosit

Expanded text:
nem detnem detei soli evenire posse qui notitiam Dei habet et imitationem, nec esse aliam ob causam beatum. Ideoque non dubitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incorporalis; unde utique colligitur tunc fore beatum studiosum sapientie, id enim est philosophus, cum frui Deo coeperit. Quamuis enim non continuo beatus sit, qui eo fruitur quod amat multi enim amando ea, quae amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur: nemo tamen beatus est, qui eo quod amat non fruitur. Nam et ipsi, qui res non amandas amant, non se beatos putant amando, sed fruendo. Quisquis ergo fruitur eo, quod amat, uerumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat? Ipsum autem uerum ac summum bonum Plato dicit Deum, unde uult esse philosophum amatorem Dei, ut, quoniam philosophia ad beatam uitam tendit, fruens Deo sit
Abbreviated transcription (Latin):
bonume e hoc genus bonis. maliui aut mas. Itu
bonum hominis qͥ uł ab am̃o uł a corpore. uł ab utroq
expetierunt. nicħ aliud qͣm ab homine expetendũ eȩ
putauerunt. S quidam petierunt a corpore. a parte
hominis det̾iore. qui u̾o ab amõ. a parte meliora. qui
autem ab utroq a toto hominȩ. Siuȩ gͦ a parte qͣlib
siue a toto. ñ nisi ab hominȩ. Nec istę differentiȩ
q̃m tres sunt idõ tres s multas dissensiones philosophoꝵ
sectasq fecerunt. quia ⁊ de bono corpris. ⁊ de bono amĩ.
⁊ de bono utriusq diu̾si diu̾sa opinati sunt. sedant gͥ
homines illis philosophis qui ñ dicerunt bm̃ eẽ hoĩẽ
fruentẽ corpore. uł fruentem amõ. s fruentẽ dõ. ñ sic̃
corpre. uł se ipso am̃s. aut sic̃ amico amicus. s sic̃ lucȩ
ocłs. si aliquid abhis ad illa similitudinis afferendũ ẽ.
q̃ quale sit si ds̃ ip̃se adiuuerit alio loco qͣntum ꝑ noᷤ
fieri pot̾it apparebit. Hc̃ satis sit cõmemorare plato¬

Expanded text:
autem malis. Ita bonum hominis, qui vel ab animo, vel a corpore, vel ab utroque expetiverunt, nihil aliud quam ab homine expetendum esse putaverunt. Sed qui id appetiverunt a corpore, a parte hominis deteriore; qui vero ab animo, a parte meliore; qautem ab utroque, a toto homine. Siue ergo a parte qualibet siue a toto, non nisi ab homine. Nec istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones philosophorum sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de bono animi et de bono utriusque diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem animo, sed fruentem Deo: non sicut corpore uel se ipso animus aut sicut amico amicus, sed sicut luce oculus, si aliquid ab his ad illa similitudinis adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse adiuuerit, alio loco, quantum per nos fieri poterit, apparebit. Nunc satis sit commemorare Plato
Abbreviated transcription (Latin):
ex̃ compactum. Porro si nr̃ anis corpꝰ ñ ẽ. quomͦ ds̃ erea¬
tor amĩ corpꝰ ẽ : Cedant gͦ ⁊ isti ut dic̾tum ẽ plato¬
nicis. cedant ⁊ illi quos quide puduit dicere dm̃ corpꝰ
eȩ̃ uerumptam̃ eiꝰdẽ naturȩ cuiꝰ ille ẽ amos nr̃s ẽẽ pu¬
tauerunt. Im nõ eos mouit tanta mutabilitas amȩ
qͣm di nature tͥbuere nefas ẽ. s dicunt corpr̃e mutat᷑
amĩȩ nat᷑a. nã ꝑ se ipsam incõmutabił ẽ. Pot̾ant isti
dicẽ corpẽ aliqño uuln̾atur caro. nã ꝑ se ipsã inuul¬
ñabilis ẽ. Prorsus qd̾ mutari  pot̾. nulla re pot̃. Ac
mutabilȩ recte dici ñ pot̃. Uiderunt gͦ isti philoso
phi quos cęt̾is ñ in merito fama atq gła p̾latos
uidemꝰ. nullum corpꝰ eẽ dm̃.⁊ idõ cuncta corpora
tͣnscenderunt. querentes dm. Uider̃ quicqͥd mu¬
tabile ẽ non ȩ̃ẽ sumniũ dm̃ ⁊ iõ am̃a om̃e mutib

Expanded text:
esse conpactum. Porro si noster animus corpus non est, quo modo Deus creaesse conpactum. Porro si noster animus corpus non est, quo modo Deus creator animi corpus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; cedant et illi, quos quidem puduit dicere Deum corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant isti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, amutabile recte dici non potest. CAPUT VI. De Plphi, quos caeteris non immerito fama atque gratia praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum. Et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilis mundꝰ hͥ ostat. ⁊ iuiuentẽ ⁊ sapientẽ ⁊ ipsiꝰ
mundi fabricatorẽ atq omiũ quȩ in eo s̃ eũq omĩno
ignẽ dm̃ eẽ putauer̃. hi ⁊ cet̾i similes eorum id solũ
cogitare potuer̃. qd̾ cũ eis corda eorum constricta car¬
nis sensibꝰ fabulata sunt. In se quippe habebant qd̾¬
ñ uidebant ⁊ apud se imaginabant᷑ quicqͥd foris ui¬
d̾ant ętiam qño ñ uidebant. s tantũmꝰ cogitabant.
Hoc aut̃ in ospectu tał cogitationis iã n corpꝰ. s simi
litudo corpris. Illd̾ aũ uñ uidet᷑ in amõ ħ similitudo
corpris. nec corpꝰ ẽ similitudo corpr̃is. & uñ uidetur
atq utrũ pulcͣ an deformis sit iudicatur: hȩc mẽs¬
hominis ⁊ rationał amȩ natura ẽ quȩ utiq corpꝰ
ñ ẽ. si iam illa corpris similitudo cum in am̃o cogitã¬
tis aspicitur atq udicatur. nec ipsa corpꝰ ẽ. Nõ ẽ gͦ

Expanded text:
uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapientem et ipsius mundi fabricatorem adque omnium, quae in eo sunt, eumque omnino ignem deum esse putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibnon videbant, et apud se imaginabantur quod foris viderant, etiam quando non videbant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem in conspectu litudo corporis; illud autem, unde uidetur in animo haec similitudo corporis, nec corpus est nec similitudo corporis; et unde uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profehominis et rationalis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem. ⁊ u̾itatis illustratorẽ.: ⁊ bĩtudinis largitorẽ
eẽ dicerunt. s alii quoq philosophi qui corporalia
naturȩ pͥncipia corpr̃i deditis m̃tibꝰ opinati sunt. ce¬
dant his tantis ⁊ tanti dĩ cognitoribꝰ uiris. ut thales
in humore. anacimenes in aere. stoiei in ignȩ epicurꝰ.
in athoniis hoc ẽ minutissimis corpuscuł. quȩ nec di¬
uidi nec sentiri queunt: ⁊ quicũq alii quoꝵ enume¬
ratione inmorari ñ ẽ necẽe. siue simplicia. siuȩ con¬
iuncta corpr̃a. siue uita carentia. siue uiuentia. sed
tantum corp̃ra. causam pͥncipiumq rerum eẽ dixer̃.
Nam quidã eoꝵ a rebꝰ n uiuis res uiuas fieri posse ere¬
didunt. sic̃ epicuri. quidã u̾o auiuente qͥdẽ ⁊ uiuen¬
tia ⁊ ñ uiuentia. s tam̃ acorpr̃e corporea. Nam stoici
ignem id ẽ corpus unum ea his quatuor. elem̃tis qͥbꝰ

Expanded text:
auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minutissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam uero a uiuente quidem et uiuentia et non uiuentia, sed tamen a corpore corpora. Nam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quattuor elementis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ uissit incendi. in eo gen̾e sunt etiam illa ut
aliquid de numa nuti suspiciem᷑. quȩ alexander
macedo se̾bit ad matrẽ sͥ a magno antistite sacroꝵ
ogiptioꝵ quodã leone patefacta. uͭ ñ picꝰ. ⁊ faunꝰ.
⁊eneas ⁊ romulus uł etiam hereules⁊ ⁊ esculapius.
⁊ liber semela natus: ⁊ thindariȩ fr̃s ⁊ si quos alioᷤᷤ
ex mortalibꝰ ꝓdiis hñt. s ipsi oẽ maioꝵ gentium
q̃s eicero intusculanis tacitis nominibꝰ uidetur
atting̾ẽ. iuppit̃. uino. saturnus. uulcamis. uesta.
⁊ alii plurimi. quos uairo conat᷑ ad mundi parteᷤ
siue elementa transferre. homines fuisse ꝓdunt᷑.
timens enim ⁊ ille quasi reuelata mist̾ia. petenis
admonet alexandrum. ut cũ ea matri oscͥpta
insimiau̾it. flaminis iubeat coneremari. ñ solũ
gͦ ista quȩ due theologiȩ fabulosa continent ⁊ ciuilis.
platonicis philosophis cedant. qui uerum diñ ⁊ reꝵ

Expanded text:
natus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut natus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aescula natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa continet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum Deum et rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ludos cultores suos tanqͣm ad suum cultũ studiis¬
inmundissimis excitantes:⁊ sibi delectabiliores lu¬
dos de ipsis spectatoribꝰ exhibentes. ubi siqua ułut
honesta geruntur intemplis. comuncta s̃ theatroꝵ
obscenitatȩ turpant᷑.⁊ quecũq tͣpia gerunt᷑ in thea¬
tͥs. cõparata sͥ temploꝵ feditate laudantur. ⁊ ea quȩ
uano exhis sacͥs quasi ad celum ⁊ t̾ram terumq
mortalium semina ⁊ actus int̾p̾tatꝰ ẽ. quia nec ipsa
illis ritibꝰ significant᷑ quȩ ipse insinuare conat᷑ ⁊ idõ
u̾itas conantem ñ sequitur.⁊ si ipsa eent tii anĩȩ ra¬
tionali ea quȩ infra illã nat᷑e ordine ostituta sunt
ꝓ dõ suo colenda ñ eent. nec sͥ debuit p̾ferre tãqͣm
dõs eas res quibꝰ ipsam p̾tulit uerꝰ ds̃ ⁊ ea quȩ nu¬
ma pompiliꝰ re uera ad sacra euismodi ꝑtinentia
secũ sepeliendo curaũ abscondi.⁊ aratro eruta se¬

Expanded text:
ludos, cultores suos tanqludos, cultores suos tanqinmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta se
Abbreviated transcription (Latin):
aisse ae seuti &̃ fama cȩlebriore laudantur.
aliqute tale de dõ sentiunt. ut in illo inueniat᷑ ⁊
causa subsistendi.⁊ ratio intelligendi ⁊ ordo uiuen¬
di. Quorum tͥum unum ad naturalẽ. att̾m ad
rationale. teiuim ad moralẽ partẽ intelligr̃ ꝑtin̾e.
illud quod cuncta p̃cellit. id ẽ unum uerum opti¬
num dm̃ sine quo nulla natura subsistit. nulla doc
trina instruit. nullus usus expedit. ipsȩ queratur
ũ nob uera sunt omĩa. ipsȩ cernatur u̾niob certa s̃
omĩa. ipse diligatur uͥ nob̾ recta sunt omĩa. Si gͦ
Nulli nob̃ qͣm isti ꝓpius accesser̃. Cedat eis gͥ ñ solum
theologia illa fabulosa doꝵ ẽminibꝰ oblectans aĩos
impioꝵ. nec solũ etiã illa ciuilis uͥ impuri demoneᷤᷤ
t̾restribꝰ gaudiis deditos ppłos dõrum nomine sedu¬
centes. humanos eirores tanqͣm suos diuinos hono
res hrẽ uoluerunt. ad spectando ᷤ suoꝵ criminũ

Expanded text:
xisse ac secuti esse fama celebriore laudantur, xisse ac secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inueniatur et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intellegitur pertinere. illud, quod cuncta praecellit, id est unum uerum optimum Deum, sine quo nulla natura sutrina instruit, nullus usus expedit, ipse queratur, ubi nobis secura sunt omnia; ipse cernatur; ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Si ergo Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum, carminibus oblectans animos impiorum, nec solum etiam illa civilis ubi impuri demones terrestribus gaudiis deditos populos, eorum nomine seducentes, humanos errores tanquam suos divinos bonos habere voluerunt, ad spectandos suorum criminum
Abbreviated transcription (Latin):
gum eȩ arbitror ⁊ ⁊ tenere affirmandũ eẽ ñ arbitror.
ũ enĩ magistri sui socrates quem facit in sus uolu¬
minibꝰ disputantem notissimum morem dissimii¬
lande scientie uł opinionis suę seruare affectat.
quia ⁊ illi ipse mos placuit. factumẽ ut etiam
ipsius platonis de rebꝰ magnis sententiȩ. ñ facile
ꝑspici possinit. Ea his tamen quȩ ap̃ eum legunt᷑
siuȩ quȩ dixeit. suiȩ quȩ ab aluis dicta eẽ nairauit.
atq conscͥpsit. que sibi placita uide̾ntur. quedam
comiemorari ⁊ oꝑi huic inseri oportet a nob̾. uł
ubi suffragatur religioni u̾e qͣm fides nr̃a suscipit
ac defendit. uł ubi ei uidetur eẽ cont̾rsꝰ. qͣntũ ad
istam deuno d̃o ⁊ pluribꝰ ꝑtinet questionẽ. ꝓpt̾
uitam que pꝰ mortem futura ẽ ueraeit̾ bãm. Fortas¬
sis enim qui platonem cet̾is pbilosophis gentiũ
longe secteq p̾latum acutius atq ueraeiꝰ intelle¬

Expanded text:
gum esse arbitror, et temere affirmandum esse non arbitror. gum esse arbitror, et temere affirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis voluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae vel opinionis suae servare affectat, quia et illi ipse mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen quae apud eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, ueraciter beatam. Fortassis enim qui Platonem ceteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius adque ueracius intelle
Abbreviated transcription (Latin):
es actuia. altã contemplatiua diei pot̾. quaꝵ acͥh¬
ua ad agendam uitam. id est ad mores insticuenaoᷤ
ptiset contemplatina aut̃ ad conspiciendas nature
ceausas : ⁊isincerissima u̾itatẽ. soc̃tes in actiua excel¬
luise memoratur. pithagoras uͭ mag̾ contemplatiuȩ
qbꝰ potuit intelligentiȩ uiribꝰ institisse. Pio iñ plato
atinq iungendo philosophiã ꝑfecisse laudat᷑. qͣm
intres partes distribuit. unam moralẽ quȩ maximȩ
in actione u̾satur. altam nat̾alẽ quȩ contemplatioi
deputata ẽ. t̾ciam rationalẽ qua uerum dift̾minat᷑
a falso. Quȩ licet utriq id ẽ actioni ⁊ contemplatiõi
sit necessaria. maximȩ tam̃ contemplatio ꝑ spectio ẽ
subi uendicat ueritatis. Ido ħ triꝑticio ñ e contͣria
ili distinctiõi. qua intelligitur om̃ẽ studiu sapien¬
tionii ũ causam naturaꝵ. uͥ lumen omiũ rationũ
eł cognou̾it uł credidĩt. disserendo explicare: ⁊ lon¬

Expanded text:
eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actieius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapienomnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognoverit vel crediderit, disserendo explicare et lon
Abbreviated transcription (Latin):
sima gła claruit. quia omnino cet̾os obscurat
plato. Qui cum eẽt athenensis honesto apud sues
loco natus ⁊ ingenio mirabili longe suos eũ discplͤ
añ iret. partum tam̃ putans ꝑficiende philosopls
suffice se ipsum ac soc̃ticam disciplinam. qͣm loi¬
ge lateq potuit ꝑegrinatus ẽ. quaqͣ u̾sum as
alieuius nobilitate scientiȩ ꝑcipiende famai
piebat. Itaq ⁊ in egipto didicit quecumq mas
ubi pithagoreoꝵ fama celebrabatur. quicad it̃
philosopbȩ. tunc florebat auditis eninentiou
in ea doctoribꝰ facillime comp̃hendit. de quia ul¬
gistrum soeratem singłarit̾ diligebat. eñ lo qiẽ
faciens fere in omnib sermonibꝰ sius. etiam sle
qus ab alis didiceret uł ipse quanta potuerat uitel¬
igentia iud̾at cum illiuis lepore ⁊ moralibꝰ dispu¬
tatis nibꝰ temꝑauit. Itaq cum studium sapientie
mactione ⁊ contemplatione uersetur. uñ una par

Expanded text:
ssima gloria claruit, qua omnino ceteros obscuraret, ssima gloria claruit, qua omnino ceteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis honesto aput suos loco natus anteiret; parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus est, quaquaversum eum alicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque magna ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis int̾iret. excilio aut̃ uoluntario atq ꝑpetuo
penam similem alt̾ euad̾et. Tam p̃clara gͦ uite
mortisq fama socrates reliquid plurimos suȩ ph¬
losophie scctatores quoꝵ certatim studium fuit. in
questionum moralium disceptatione u̾sari. ubi agi
de summo bono. quo fieri homo beatus pot̾.
Quod in socratis disputacionibꝰ. dum omnia mouet
asserit. destruit. qm̃ noruident̾ apparuit quod
euiq placuit iñ sumpserunt. ⁊ ubicuiq uisum ẽ
constituer̃ finem boni. Finis aut̃ boni appellat᷑.
quo quisq cum ꝑuen̾it beatus ẽ. Sic ant diu̾sas
int̾ se socratici de isto fine sententias babuer. ut s
uix eredibile ẽ unius magistri potuisse facere se¬
ctatores. quidam summum bonum eẽ dic̾ent uo¬
luptatem sicut aristippus quidam uirtutem sic̃
anthistenes. sic alii atq alii. aliud atq aliud opi¬
nati sunt. quos cominemorare longum ẽ. S iẽ

Expanded text:
titudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo titudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisque cum peruenerit beatus est. Sic autem diuersas inter se Socratici de isto fine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eas putabat nisi mundata mente posse cõphendi.
de iõ purgande bonis moribꝰ uitȩ cesebat instandũ.
ut depͥmentibꝰ libidinibꝰ exoneratus am̃s natura¬
li ingore in et̾na se attolleret. naturamq in cor¬
porei ⁊ incõmutabił luminis ubi cause omnium
factarum naturaꝵ stabilit̾ uiuunt intelligentiȩ
puritate conspicẽt. Constat tam̃ eum imperitorum
stulticiam scire se aliquid opinantium. etiam ĩ ipsis
moralibꝰ questionibꝰ quo totum animum intendisse
uidebatur. uel confessa ignorantia sua uł dissimulata
scientia. lepore mirabili disserendi ⁊ acutissima ur¬
banitate agitasse atq u̾sasse. uñ ⁊ concitatis inimi¬
cieiis calumpmosa criminatione dampnatus ac¬
morte multatus ẽ. s eum postea illa ipsa quę
publice dampnauerat atheniensium eiuitas pub¬
licȩ luxẽ. in duos accusatores eius usq ad̾o ppłi in¬
dignatione conu̾sa. ut unus eoꝵ op̃pssus ui mul¬

Expanded text:
non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni mul
Abbreviated transcription (Latin):
que corpora et̾na idẽ illas particulas ꝯningendo ⁊
dissipando agẽt omnia.Socrates huiꝰ discipulus fuiꝰ¬
se ꝑbibetur. magister platonis. ꝓpt̾ quem breuit᷑
philosophiam ad corrigendos componendos ꝙ moreᷤ
flexcisse memoratur. cum ante illum om̃s magis
phisicis id ẽ naturalibꝰ rebꝰ ꝑscrutandis opem maxi¬
mam impendđint. Non michi aut̃ indetur posse ad
liquidum colligi. utr̃ soc̃tes ut ħ facet tedio rerum
obsenrarum ⁊ ince̾tarum ad aliquid aꝑtum et
certum repiendum animum intendit. quod eẽt bẽ
uitȩ necessarium. ꝓpter quam unam omniũ phi¬
losophoꝵ inuigilasse ac laborasse indet᷑ industria.
an ũo sieut ddeillo quidam beniuolentius suspicat᷑
nolebat inmundos t̾renis cupiditatibꝰ am̃os se ex¬
tende inditma conari quandoqͥdẽ ab eis causas
rerum uidebat inquiri. quas pͥmas atq summas ñ
nisi in uniꝰ ũi ac sũmi di uoluntate eẽ credebat. uñ

Expanded text:
quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breuiter philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante illum omnes magis physicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam inpenderent. Non mihi autem uidetur posse ad liquidum colligi, utrum Socrates, ut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, quod esset beatae uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria, an uero, sicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus animos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causas rerum uidebat inquiri, quas primas adque summas non nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde
Abbreviated transcription (Latin):
manere potuerit. nec ipse aliquid diuine menti in
his rerum opibꝰ tribuens. Iste anaxcimenen discpł̃m
⁊ successorẽ reliquid. Qui om̃s rerum causas aeri
infinto dedit. nec dos negauit aut tacuit. ñ tam̃
ab ipsis aerem factum. s ipsos ex aere ortos credidit.¬
A naxeagoras u̾o eius auditor harũ rerum omniũ
quas uidemus effectorẽ diuinum animum sensit¬
⁊ dixit. ex infinita mat̾ia. quȩ constaret similibꝰ int̾
se particłis rerum omnium. quibus suis ⁊ ꝓpriis
singłã fierent s animo diuino faciente. Diogenes
qꝙͦ amaximenis alt̾ auditor. aerẽ quidẽ dixit reꝵz
eẽ mat̾iam de qua omnia fierent. s eum eẽ cõpotẽ
diuine rationis. sne qua nicħ ex eo fieri possẽt.
A naxagore successit auditor eius archelaus etiã ipse
de partieulis int̾ se similibꝰ quibꝰ singła queꝙ fierẽt.
ita putauit constare omnia. ut in ẽẽ etiam m̃tem dic̃et

Expanded text:
manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sAnaxagoras vero, ejus auditor, harum rerum omnium, quas videmus, effectorem divinum animum sensit; et dixit ex infinita materia, quae constaret similibus inter se particulis, rerum omnium genera pro modulissingula fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
pientes appellati. S illi ex uitȩ gen̾e distinguebant᷑.
⁊ qͥb̾dã p̾ceptis adbñ uiuendũ bñ accõmodatis. Iste
aut̃ thales ut successores etiam ꝓpagaret. reꝵ naturã
serutatus. suasq disputationes litt̾is mandans emicuit.
mareuneq ad mirabił exctitit quod astrologie numeris
comp̃hensis defectus solis ⁊ lunȩ etiam p̾dicẽ potuit.
A quam tam̃ potauit rerum eẽ pͥncipium.⁊ hinc omĩa
elementa mundi ipsumq mundum ⁊ que in eo gignũt᷑
excisfe. Nicħ aũt huic oꝑi qd̾ mundo considerato tam
mirabile aspicimus. ex diuina mente p̃posuit. hinc
successit anaximander eius auditor. mutauitq de
rerum natura opinionem. Non enĩ ex una re sicut
tales ex humore. sed ex suis ꝓpriis pͥncipiis quisq
res nasci putauit. Quȩ rerũ pͥncipia singłarum eẽ
eredidit infinita. ⁊ innum̃abiles mundos gign̾e et
quecumq in eis oriuntur. eosq mundos mͦ dissolin.
mͦ iterum gigni existimauit. qͣnta quisq ȩtate sua

Expanded text:
ientes. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua
Abbreviated transcription (Latin):
di docendiq rationem. U ego multum mirari soleo.
cum pulcros dicant ñ eẽ nͥ sapientes. quibꝰ sensibꝰ cor¬
poris istam pulcͥtudinem uid̾int. qualibꝰ occłis carnᷤᷤ
formam sapientiȩ decusq ospex̾int. hi u̾c quos meri.¬
to cet̾is ante ponimus. discreuer̃ ea quȩ m̃tȩ ospicuit᷑
abhis quȩ sensibꝰ attingunt᷑. nec sensibꝰ adĩtes qd̾
possunt. nec eis dantes ultͣ qͣm possunt. Lum̃ aut̃
m̃tiũ eẽ dixer ad discenda omnia. eũdẽ ipsũ dm̃ a qͦ
facca sunt oiã. Reliqͣ ẽ pars morał qͣm greco uoca¬
bulo dicunt ethicã. uͥ querit᷑ de suamo bono. quo
referentes omnia quȩ agimus. ⁊ quod ñ ꝓpt̾ aliud s
ꝓpt̾ se ipsum appetentes idq adipiscentes. nicħ qͦbĩ
sinus ult̾iꝰ requiramꝰ. Idõ quippe ⁊ finis ẽ dictus. qr
ꝓpt̃ hunc cet̃a uolumus. ipsum aut̃ ñ nisi ꝓpt̾ ipsũ.
Hoc aut̃ bificum bonũ. ałli a corpore. alii ab animo alis

Expanded text:
di docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, di docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis istam pulchritudinem viderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi vero, quos merito caeteris anteponimus, discreverunt ea quae mente conspiciuntur, ab iis quae sensibus attinguntur; nec sensibus adimentes quod possunt, nec eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium esse dixerunt ad discenda omnia, eumdem ipsum Deum a quo atum. Reliqua est pars moralis, quam Graeco uocabulo dicunt ethicam, ubi quaeritur de summo bono, quo referentes omnia quae agimus, et quod non propter aliud, sed propter se ipsum adpetentes idque adipiscentes nihil, quo beati simus, ulterius requiramus. Ideo quippe et finis est dictus, quia propter hunc cetera uolumus, ipsum autem non nisi propter ipsum. Hoc ergo beatificum bonum alii a corpore, alii ab animo, alii
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipium rectissimȩ eredid̾unt quod factum non eẽt.
per quo facta cuncta eẽnt. Ita qd̾ notum ẽ dĩ. ma
infestauit eis ipse. cum ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑea quȩ
⁊ duuinitas. a quo ętiam uisibilia ⁊ temporalia cune¬
⁊ ereata sunt. hoc de illa parte qͣm phisicã idẽ ntͣalẽ
muncupant. dicta sint. Qd̃ aut̃ attinet ad doctrinã uͥ¬
absit ut his comparandi uideantur qui posuer udicuĩ
uitatis in sensibꝰ corpr̃is. eorumq infidis ⁊ fallacibꝰ re¬
gl̃is omĩa que discuntur metienda eẽ censuerunt. ut
epieurei ⁊ quicũq alii tales. ut ȩtiam ipͥstoici. qui cũ
uehement̾ amauerint solertiam disputandi qͣm dia¬
leticam nominauit a corporis sensibꝰ eam ducendam
putarunt. hanc asseu̾antes animuĩ conciꝑe notiones
quas appellant ennoeas. eaꝵ ierũ scilic quas difinien¬
do exxplicant. hinc ꝓpagari atq conecti totam discen¬

Expanded text:
principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, ipse manifestavit eis, cum ab eis invisibilia ejus, per ea et divinitas : a quo etiam visibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. CAPUT absit ut his comparandi videantur, qui posuerunt judicium veritatis in sensibus corporis, eorumque infidis et fallacibus regulis omnia quae discuntur metienda esse censuerunt, ut Epicurei, et quicumque alii tales; ut etiam ipsi Stoici, qui cum vehementer amaverint solertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt; hinc asseverantes animum concipere notiones, quas appellant ἐννοίας earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari atque connecti totam discen
Abbreviated transcription (Latin):
sibilem. intelligibilẽ uite. Prom intelligibilem specie
sensibili p̾tuler̃. Sensibilia dicimus quȩ uisu. tache
corpris sentiri queunt. intelligibilia quȩ conspeci
mentis intelligi. Nulla ẽ enim pulcͥtudo corpr̃ał. sus
in statu corpris sic̃ ẽ figura. siue in motu sic̃ ẽ cantiba
de qua ñ animus iudicet. Qd̃ ꝓfecto ñ posset. uisi m¬
lior in illo eẽt hec spẽs sine tĩmore molis sine strepit
uocis. sine spacio uł loci. uł tp̃ris. S ibi quoq mł
mutabił eẽt. nõ alius alio melus de speciȩ sensibill
iudicaret. melius ingemosior qͣm tardior. melus¬
ꝑitior qͣm imꝑitior. meluis exercitacior qͣm minus
eccercitatꝰ.⁊ idẽ ipse unus cum ꝓfic. meliꝰ utiq posse¬
citur. Cum gͥ in eorum conspectu ⁊ corpꝰ ⁊ ams mas
minisq speciosa eent. si aut̃ omni sp̃ȩ carere possas
omnino nulla g̃ent. uiderunt eẽ aliquid uͥ pͥma s
iin comutabilis. ⁊ idõ nec comparabił. atq ibi ec̃ terũ

Expanded text:
nsibilem, intelligibilem vite; proinde intelligibilem speciem sensibili pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nulla est enim pulchritudo corporis, sive in statu corporis, sicut est figura; sive in motu, sicut est in cantilena, de qua non animus iudicet quod profecto non posset, nisi melior in illo esset hec species, sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio, vel loci vel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior qperitior quam imperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus cum proficit, melius utique postecitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, et omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum
Abbreviated transcription (Latin):
sine miscdia dereliquid. qui bonis ⁊ malis eẽntiã¬
etiam cum lapidibꝰ. uitam seminalẽ ętiam cum
arboribꝰ. uitam sensualem ȩtiam cum peccoribus
uitam intellectualem cum soł angłis dedit. a quo
ẽ omĩs modus. om̃is species. om̃is ordo. a quo ẽ
mensura. numerus. pondꝰ. a quo ẽ quicquid na¬
turalit̾ ẽ. cuiuscũq gen̾is ẽ. euiꝰ libet estimacio¬
nis ẽ. aquo sunt semina formarũ. formȩ seminũ.
motus seminũ atq formarum. qui dedit ⁊ carni
amȩ urationali dedit memoriam. sensum. ap¬
petitum. rationali aut̃ insuꝑ mentẽ. intellige¬
ciam. uoluntatem. qui nõ solum cęlum ⁊ t̾ram.
nec solum angłm ⁊ hominem. s nec exigui ⁊ cõ¬
temptibilis animantis uiscera. nec auis penulã.
nec herbe floscłm. nec arboris floliũ. sinȩ suaꝵ
partium conuenientia ⁊ qͣdam ułuti pace dere¬
liquid. nullomͦ ẽ credendꝰ regna hominum eoꝵq

Expanded text:
sine missine misetiam cum lapidibus, vitam seminalem etiam cum arboribus, vitam sensualem etiam cum pecoribus, vitam intellectualem cum solis Angelis dedit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, a quo est mensura, numerus, pondus, a quo est quidquid naturaliter cujuscunque generis est, cujuslibet aestimationis est, a quo sunt semina formarum, formae seminum, motus seminum atque formarum, qui dedit, et carni ae inrationali dedit memoriam sensum adpetitum, rationali autem insuper mentem intellegentiam uoluntatem; qui non solum caelum et terram, nec solum angelum et hominem, sed nec exigui et contemtibilis animantis uiscera nec auis pinnulam, nec herbae flosculum nec arboris folium sine suarum partium conuenientia et quadam ueluti pace dereliquit: nullo modo est credendus regna hominum eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
nes. quia ⁊ ipsas futuras ẽẽ p̃sciuit. ⁊ ualent płi¬
mum quantum eas ualituras ẽẽ p̃sciuut. & p̃ces
ualent ad ea impetͣnda. quȩ se p̃cantibꝰ concessurũ
eẽ p̃seiuut: uiuste p̾mia bonis factis. ⁊ pcc̃is suppli¬
cia constituta sunt. Neq enim so ñ peccat homo
quia d̃s illum peccat᷑m ẽȩ p̃seuut ĩmo iõ nõ
dubitatur ipsum peccare cum peccat. quia ille
euus p̃scientia falli non pot̾. non fatum. ñ fortu¬
nam . ñ aliquid. nõ aliud. s ipsum peccaturum
ẽe pseuut. Qui si nolit. utiq ñ peccat . E.s si perca¬
re noluerit. etiam ħ alle pͥscuit. ds̃ itiq sũmus¬
sunt. d̾s unis omp̃c creator ⁊ factor omĩs animȩ
atq omis corporis. euius sunt participatione feliceᷤ
quicũq sunt u̾itate ñ uanitate felices. qui fecit
hominem racionale animal ex anima ⁊ corpore.
qui eum peccantem nec inpunitũ ẽẽ ꝑmisit. nec

Expanded text:
nes, quia et ipsas futuras esse praesciuit, et ualent plurines, quia et ipsas futuras esse praesciuit, et ualent plurimum, quantum eas ualituras esse praesciuit, et preces ualent ad ea inpetranda, quae se precantibus concessurum esse praesciuit, et iuste praemia bonis factis et peccatis supplicia constituta sunt. Neque enim ideo peccat homo, quia Deus illum peccaturum esse praesciuit; immo ideo non dubitatur ipsum peccare cum peccat, quia ille, cuius praescientia falli non potest, non fatum, non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praesciuit. Qui si nolit, utique non peccat; sed si peccare noluerit, etiam hoc ille praesciuit. CAPUT XI. De usunt, Deus unus omnipotens creator et factor omnis animae atque omnis corporis cujus sunt participatione felices, quicunque sunt veritate, non vanitate felices, qui fecit hominem rationale animal ex anima et corpore, qui eum peccantem nec impunitum esse permisit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uolentibꝰ. Nõ gͦ ꝓpt̾ea nicħ ͤ in nr̃a uoluntate.
quia ds̃ p̃sciut qd̾ futurum eẽt in nr̃a uoluntate.
Non enim quiħ p̃sciuit. nicħ p̾scint. Porro sulle
p̃sciuit quod futurum eẽt in nr̃a uoluntate. nõ
utiq nicħ s aliquid p̃sciuit ꝓfecto ⁊ illo p̾sciente
ẽ aliquid in nr̃a uoluntate. Quo cirea nullomodo
cogimur aut retenta p̾scientia di tollere uolunta¬
tis arbitrium. aut retento uoluntatis arbitrio.
d̃m quod nefas ẽ negare p̾scium futuroꝵ. s utrũq
amplectimur. utrumq fidelit̾ ⁊ ueracit̾ confitem᷑
illud ut bene credamus. ħ ut bñ uiuamꝰ. Male aũt
uiuit᷑. si de dõ ñ bñ creditur. Uñ ab sit a nob̃ eiꝰ ne¬
gare p̾scientiã. ut lib̾e uelimus. quo adiuuante
sumus lib̾i. uł erimus. Prom̃ ñ frustͣ sunt leges.
obiuirgationes. ⁊ exortationes. laudes. ⁊ uituꝑacio¬

Expanded text:
tatem uolentibus. Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, tatem uolentibus. Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, quia Deus praesciuit quid futurum esset in nostra uoluntate. Non enim, qui hoc praesciuit, nihil praesciuit. Porro si illein nostra voluntate, non utique nihil, sed aliquid praescivit, profecto et illo praesciente est aliquid in nostra voluntate. Quocirca nullomodo cogimur aut retenta praescientia Dei tollere voluntatis arbitrium, aut retento voluntatis arbitrio Deum quod nefas est, negare praescium futurorum. Sed utrumque amplectimur, utrumque fideliter et veraciter confitemur: illud ut bene credamus, hoc ut bene vivamus; male autem uiuitur, si de Deo non bene creditur. Unde absit a nobis eius negare praescientiam, ut libere uelimus, quo adiuuante sumus liberi uel erimus. Proinde non frustra sunt leges obiurgationes exhortationes laudes et uituperatio
Abbreviated transcription (Latin):
falliq nõ posse. Sic enim hoc non pot̾. ut potills
si posset minoris ẽẽt utiq potestatis. Recte quis
om̃ps dicit᷑. qui tam̃ mori ⁊ falli nõ pot̾. Dicits
enim omĩps faciendo quod uult ñ patiendo s
cim dicimus necesse &̃ ut eum uolumus ubo ue¬
sumus arbitrio. ⁊ uerum ꝓculdubio dicimus. ⁊ non¬
aos ipsiuim lib̾um arbitrium necessitati subicimuᷤ
si nollemus. Qiuequid aut̃ alioꝵ hominum uolũ¬
tate nolens quisq patitur. ȩciam sic uoluntas ualet.
⁊i si nõ illius. tam̃ hominis uoluntas s potestas di.
N am si uoluntas tantum ẽẽt nã posset qd̾ uellet.⁊
potenciore uoluntate impediretur. nee sic tamen
uoluntas nisi uoluntas ẽȩt. nec alt̾ius s euis eẽt
qui uellet. ⁊ si nõ posset implere qd̃ uellet. Uñ
quicquid p̃t̾ suam uoluntatem patitur homo. ñ
debet tribuere humanis uł angłicis. uł euiꝰqͣm
ereati sp̃e uoluntatibꝰ. s enis potius qui dat potes¬

Expanded text:
fallique non posse. Sic enim hoc non potest, ut potius fallique non posse. Sic enim hoc non potest, ut potius si posset minoris esset utique potestatis, recte quippe omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur enim omnipotens faciendo quod uult, non patiendo quod cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subjicimus, si nollemus. Quidquid autem aliorum hominum uoluntate nolens quisque patitur, etiam sic uoluntas ualet, etsi non illius, tamen hominis uoluntas; sed potestas Dei. Nam si uoluntas tantum esset nec posset quod uellet, potentiore uoluntate inpediretur; nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed eius esset qui uellet, etsi non posset inplere quod uellet. Unde quidquid praeter suam uoluntatem patitur homo, non debet tribuere humanis uel angelicis uel cuiusquam creati spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat potes
Abbreviated transcription (Latin):
sub necessitate noluerunt. posuerunt ȩtiam nr̃aᷤᷤ
uoluntates. ne uidelic nõ ẽẽnt lib̾ȩ. si subd̾ent᷑
necessitati. Si enim necessitas nr̃a illa dicenda ẽ.
quȩ ñ ẽ in nr̃a potestate. sed etiam si nolumiis effic
qd̾ potest. sicut ẽ necessitas mortis. manifestum ẽ
uoluntates nr̃as quibꝰ recte uł ꝑperam uiuitur.
sub tali necessitate nõ eẽ. Multa enim facimus
quȩ si nollemꝰ ñ utiq fac̾emus. quo p̾mitus ꝑtines
illum uelle. Nam si uolumus ẽ si nolumus nõ ẽ.
ñ enim uellemus. si nollemus. Si aut̃ illa definit
ex̃ necessitas. scd̃m qͣm dicimus necesse ꝯ̃e ut ita
sit aliquid uł ita fiat. nescio cur eam timeamꝰ. ne
nob̾ lib̾tatem auferat uoluntatis. Neq enĩ ⁊ uta
di ⁊ p̃scientiam dĩ sub necessitate ponimus. si di¬
camus necesse ẽẽ dm̃ semꝑ iuuere. ⁊ cuncta p̃sarl.¬
sicut nec potestas eius minuit᷑. eum dicitur mel

Expanded text:
sub necessitate noluerunt, posuerunt etiam nostras sub necessitate noluerunt, posuerunt etiam nostras voluntates, ne videlicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus, efficit quod potest, sicut est necessitas mortis, manifestum est voluntates nostras quibus recte vel perperam vivitur, sub tali necessitate non esse: multa enim facimus, quae, si nollemus, non utique faceremus; quo primitus pertinet ipsum velle. Nam si volumus, est, si nolumus, non est. Non enim vellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas secundum quam dicimus, necesse esse ut ita sit aliquid vel ita fiat, nescio cur eam timeamus ne nobis libertatem auferat voluntatis: neque enim et vitam Dei et praescientiam Dei sub necessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper vivere et cuncta praescire-sicut nec potestas ejus minuitur cum dicitur mori
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtiam si nicħ dicit aliud qͣm qd̾̃ ille diceit insipienᷤ
incorde suo nõ ẽ ds̃. Qui enim nõ ẽ p̾scius omniũ
futuroꝵ. ñ ẽ utiq ds̃. Qua ꝓpt̾ ⁊ uoluntates ñȩ
tantum ualent. quantum ds̃ eas uałe uolu it atq
p̃sciuit. & idõ quicquid ualent certissimȩ ualent.
⁊ quod facture sunt ipse omnino facturȩ sunt. quia
ualituras atq facturas illȩ p̾sciuit. cuius p̃scienta
falli nõ pot̾. Qua ꝓpt̾ si michi fati nom̃ alicui re
adhibendum plac̾et. magis dic̾em fatum eẽ infir¬
miorem potencioris uoluntate qui eum ht̃ in potesta¬
te. qͣm ille causarum ordine quem usitato s suo
more stoici fatum appellant arbitrium nr̃ȩ uo¬
luntatis aufferri. Uñ nec illa necessitas formidan¬
da ẽ qͣm formidando stoiei laborauerunt causas
rerum ita distinguere. ut quasdam subtraherent
necessitati. quasdam subd̾ent. atq inhis quas ẽȩ̃

Expanded text:
etiam sic nihil dicit aliud, quam quod ille dixit insipiens etiam sic nihil dicit aliud, quam quod ille dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen alirmioris potentioris voluntatem qui eum habet in potestate, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium nostrae voluntatis auferri. Unde nec illa necessitas formidanda est, quam formidando Stoici laboraverunt causas rerum ita distinguere ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent; atque in his quas esse