comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia peccatis fcilica nr̃is ꝓ quib traditisumus inmanus eorũ re¬
quiẽ inuenire ñ merei᷑. don& gnãm ꝓ quã possimꝰ.Ideo iterũ sub¬
sequens dicit. Ex audi dñc orationem nr̃am & dep̾cationẽ nr̃am. &
eripe nos ꝓpt̾te & da nobis grãm ante faciẽ eorũ qui nos abdipier̃.
Eripe nos ait ꝓpt̾te. & da nob̾nꝰ gr̃am. idest quia potestas & miscdia
tibiest. & iuste humiliastinos: obhoc gr̃am ut dones petimitꝰ. ꝓpt̃
te ñ ꝓpt̃ nos: quos in captiuitatẽ malis p̃cedentib meritis tindidi¬
sti. ltẽ mialomone. Labiainquit iustorũ distillant gram. hoc est
lomo gregrata & iustalo quinit᷑. Non enĩ distillarent gram. nisi

Expanded text:
Quia peccatis scilicet nostris, quibus traditi sumus in manus eorum, reQuia peccatis scilicet nostris, quibus traditi sumus in manus eorum, requiem invenire non meremur, donet gratiam per quam possintus. Ideo item subsequens dicit: Exaudi, Domine, orationem nostram et deprecationem nostram, et eripe nos propter te, et da nobis gratiam ante faciem eorum qui nos abduxerunt . Eripe nos, ait, propter te, et da nobis gratiam: id est, quia potestas et misericordia tibi est, et juste humiliasti nos, ob hoc gratiam ut dones petimus, propter te, non propter nos, quos in captivitatem malis praecedentibus meritis tradidisti. 27. Item in Salomone, Labia, inquit, justorum distillant gratiam : hoc est, dono gratiae grata et justa loquuntur. Non enim distillarent gratiam, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
confido in uireute mea liberarime: sed in gm̃ dĩ. quã donare in ei
ẽ. potestate ldeo & ait. Si inuenero gr̃am ante drĩm. Quod confir¬
tius de gr̃e oꝑib dicipotuit uł ꝓbari quã qđ dictũ est iheremię ꝓpħȩ
a ut si nom̃ enus meodẽ loco tacuit. nũquid ñ grã suagratuiti hoc oꝑatꝰ
ẽ. dĩ in illo cũ ei dicit. priusquã te formarẽ inutero nouite & priꝰ¬
quã exires de uulua scĩficauite. & ꝓph&am ingentib dedite. Plane
matimutero. nec dũnati ex utero. lgitur ñ ex oꝑib. sed ex uocante
dictũ est ei. prius quã te formarẽ in utero nouite : & priusquã
exires de uulua sc̃ificauite. & ꝓph& amingentib posuite. Ecce
uere ñ uolentis neq currentis. sed miserentis. ẽ. dĩ. ltẽ in iheremia.
Et d& ait dñs uirtutẽ nobis. & illumin& ocłos nr̃os. & uiuamꝰ sub
umbra nabuehodonosor regis babylonis & sub umbra baldasar filii
eius. & seruiamꝰ ei multis deeb & inueni amꝰ gr̃am in conspectueoꝵ.

Expanded text:
 sed in gratia Dei, quam donare in ejus est potestate. Ideo et ait, Si invenero gratiam ante Dominum: quod confirtius de gratia et operibus dici potuit, vel probari, quam quod dictum est Jeremiae prophetae? Aut si nomen ejus in eodem loco tacuit, numquid non gratia sua gratuita hoc operatus est Deus in illo, cum ei dicit: Priusquam te formarem in utero, novi te; et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te ? Plane  necdum formati in utero, necdum nati ex utero? Igitur non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Priusquam te formarem in utero novi te: et priusquam exires de vulva sanctificavi te, et prophetam in gentibus prentis est Dei. Item in Jeremia: Et det, ait, Dominus virtutem nobis, et illuminet oculos nostros, et vivamus sub umbra Nabuchodonosor regis Babylonis, et sub umbra Balthasar filii ejus, et serviamus eis multis diebus, et inveniamus gratiam in conspectu eorum .
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus. ẽ. semel. qđ aut̃ uiuit. u̾iuit dõ. hȩo dicendo. qͥd aliud nos
in telligere uoluit. quã dm̃ mortẽ non fecisse. nec lecari in ꝑditione
uiuorũ. qui absq peccato ut ȩam uincer&: in infirmitatedarnis uolut
habere consortiũ mortuorũ: Unde si iniudia diaboli ꝑ peccatũ mortẽ
in orbẽ terrarũ introisse ñ credideritis: nihil aliud adstruttis nisi dm̃
mortẽ fecisse ꝓpt̾ea ut ꝑemptis hominib quib suã dgn aliit inaginẽ
nasceretꝰ ei cũ eanecessitas dimicandi. uł etiã moriendi & resirrgen¬
di. Sed abiit. absit hoo a fide catholica: quȩ ꝑ unũ hominẽ peccatũ
intrasse inmundũ. & ꝑ peccatũ mortẽ: & itainom̃s homines ꝑt̾ran

Expanded text:
mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo . Haec dicendo quid aliud nos mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo . Haec dicendo quid aliud nos intelligere voluit, quam Deum mortem non fecisse, nec laetari in perditione vivorum, qui absque peccato ut eam vinceret in infirmitate carnis, voluit habere consortium mortuorum? Unde si invidia diaboli per peccatum mortem in orbem terrarum introisse non credideritis; nihil aliud astruitis nisi Deum mortem fecisse, propterea ut peremptis hominibus, quibus suam donavit imaginem, nasceretur ei cum ea necessitas dimicandi vel etiam moriendi et resurgendi. Sed absit, absit hoc a fide catholica, quae per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et per peccatum mo
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ carne. Et de peccato inqͥt damnauit᷑ peccatũ in carne
de humana uidelie& peccatrice naturq P ercatricẽ dico. ñ dõ
auctore. sed homine delinquente. Carnẽ ut dixi suscipiens absq
culpa. & hanc innaxiã crucifigens peccatũ qđ nos damnauerat
ꝑ in oboedientiã in adã terrenõ. in adã cęlesti oboediente damna¬
tur. Nos enĩ peccato morim uicti. xp̃s aut̃ innocetis moriuoluit.
ut moriendo mortẽ captiuar & et uincer&. Quodã menĩ eam sibi
passus. ẽ. dominari. cũ pacient̃ se occidendũ eiꝰ obtulit uoluntati.
Sed cũmors in inferno eũ miquis uider&. et iustũ nonhabens unde eidẽ
sicut & cęteris insultar&. et resurgentẽ tenere ñ ualuit. quinꝰ
immo uicta ꝓstrata.ẽ. atq damnata. Et ideo apłs ex tollens uic o¬
riã xp̃i de morte. seruis eiꝰ gaudens adnuntiat. Xp̃sresurgens a mortuis

Expanded text:
natus est carne. Et de peccato, inquit, damnavit peccatum in carne; natus est carne. Et de peccato, inquit, damnavit peccatum in carne; de humana videlicet peccatrice natura: peccatricem dico non auctore, sed homine delinquente. Carnem, ut dixi, suscipiens absque culpa, et hanc innoxiam crucifigens, peccatum, quod nos damnaverat per inobedientiam in Adam terreno, in Adam coelesti obediente damnatur. Nos enim peccato morimur victi; Christus autem innocens mori voluit, ut moriendo mortem captivaret et vinceret. Quodammodo enim eam sibi passus est dominari, cum patienter se occidendum ejus obtulit voluntati. Sed cum mors in inferno cum iniquis videret et justum, non habens unde eidem sicut et caeteris insultaret, resurgentem tenere non valuit: quin imo victa, prostrata est atque damnata. Et ideo Apostolus extollens victoriam Christi de morte, servis ejus gaudens annuntiat: Christus resurgens a mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑfectũ facere poterat deputatũ. & nec peccatũ tollere. nec
mortẽ uincere p̃ualebat. Sed quare ad implere ñ possit. sub¬
iungens ait. In quo infirmabat᷑ ꝑ carnẽ. Iubendo enĩ infirmo &
ñ iuuando infirmat᷑: qͥa ꝑ carnẽ idest ꝑ concupiscentias carnis
ex peccato uenientes. quas solo libero arbitrio homo uincere
ñ potest. nisi cũ prȩcedente gr̃ã dĩ legis factor. eẽ. ñ poterit.
sicut ait idem apłi. Lex enĩ. nihil ad ꝑfectũ adduxit. Quid est
gͦ dĩ filiũ uenisse insiilitudine carnis peccati. nist ñ habens car
eius ullũ peceatũ sicut nr̃a. : dicente paro apło. Quipeccatum
ñ fecit id est ñ habuit. nec doliis inuentus.ẽ. in ore eius. Dicendo
enĩ insimilitudine carnis peecati. illã absq peccato. nr̃am uero
peccatricẽ ostendit. Nam ideo insimilitudinẽ. quia ñ ꝑlibidinis
usũ ut nos. sed inspiramine miftco. ex uirginis utero. in uera

Expanded text:
nec perfectum facere poterat deputatum; et nec peccatum tollere, nec nec perfectum facere poterat deputatum; et nec peccatum tollere, nec mortem vincere praevalebat? Sed quare id implere non posset, subjungens ait, In quo infirmabatur per carnem. Jubendo enim infirmo et non juvando infirmatur, quia per carnem, id est per concupiscentias carnis ex peccato venientes, quas solo arbitrio libero homo vincere non potest, nisi cum praecedente gratia Dei, legis factor esse non poterit: sicuti ait idem apostolus, Lex enim nihil ad perfectum adduxit . Quid est ergo Dei Filium venisse in similitudine carnis peccati, nisi non habens caro ejus ullum peccatum, sicut nostra? Dicente Petro apostolo, Qui peccatum non fecit, id est, non habuit; nec dolus inventus est in ore ejus . Dicendo enim, in similitudine carnis peccati; illam absque peccato, nostram vero peccatricem ostendit. Nam ille ideo in similitudine, quia non per libidinis usum ut nos, sed inspiramine mystico ex virginis utero in vera
Abbreviated transcription (Latin):
inseda morte ꝑibunt. ñ uiuorũ iustorũ id.ẽ. requirentiũ dm̃. qͥb
tantũ ꝓpt̾ pecutũ ade qđ traxere nascentes. mors ñ scd̾a. sed
prima debetur. Si gͦ scđm uos ds̃ auctor. ẽ. mortis. letari deb&
in ꝯccasu uiuorũ tam̃quã in oꝑe suobono. quia scriptũ est. Letabi¬
tur dñs in oꝑib suis. & quia nibil odiens fecit.. sed om̃ia quȩ fecit
ualde bona. sicut scriptũ est. Diligis enĩ om̃ia quȩ sunt. & nihil
tra eam de eius obnexio peccato corpore carnẽ absq nexa suscepri
sieam ipse iacłm corpori fecit.: Nihil enĩ in contrariũ sibi dũmundĩ
facer& dm̃ fecisse cognoscimꝰ. Nam ut inimicã mortẽ uincer& uel
tis ñ ꝑdidistis adtendite. Nam qđ inpossibile erat legis in quit pau¬
lus uas electionis in quo infirmabat᷑ ꝑ carnẽ: misit ds̃ filiũ suũ in
similitudine carnis peccati. & de peccato dainauit peccatũ in
carne. Quid. ẽ. aut̃ inpossibile legis. nisi qđ sibi nec oboedientẽ

Expanded text:
nda morte peribunt; non vivorum justorum, id est, requirentium Deum, quibus tantum propter peccatum Adae quod traxere nascentes, mors non secunda, sed prima debetur. Si ergo secundum vos Deus auctor est mortis, laetari debet in occasu vivorum tanquam in opere suo bono: quia scriptum est, Laetabitur Dominus in operibus suis ; et quia nihil odiens fecit, sed omnia quae fecit, valde bona ; sicut scriptum est, Diligis enim omnia quae sunt, et nihil tra eam de ejus obnoxio peccato corpore carnem absque noxa suscepit, si eam ipse jaculum corporis fecit? Nihil enim in contrarium sibi, dum mundum faceret, Deum fecisse cognoscimus. Nam ut inimicam mortem vinceret, vertis non perdidistis, attendite. Nam quod impossibile erat legis inquit Paulus vas electionis, in quo infirmabatur per carnem, misit Deus Filium suum, in similitudine carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne . Quid est autem impossibile legis, nisi quod sibi nec obedientem
Abbreviated transcription (Latin):
gram corã me: & sciote p̃ om̃ib sedideo faciã. qͥ amiserante me in¬
uenisti gr̃am meã. ñ ex adã peccantenatus. habuistituã. Nã
& cũ dicit ihesu filio naue: sicut erã cũ moyse. sic ero & tecũ: &
ñ derelinquãte noq despiciã te. qͥd aliud dicit. nisiut ait moy
inuenisti grãm in conspectu ineo & scio te p̃om̃ibus: Non enĩ
locũ moysi accepissa. nisi ut
ille ante dm̃ grãm inueniss&
I tẽ in libro iudicũ Et dixit
angłs dñi ad gedeon. Qm̃
dns erit tecũ. & ꝑcuties
madian tamquã uirũ unũ.
Et dieit adeũ gedeon. Sun¬
ueni grm ante ocłos tuos.
facies scd̾m ea quȩ loqueris

Expanded text:
meo, et scio te prae omnibus . Sed ideo faciam, quia miserante me invenisti gratiam meam, non ex Adam peccante natus habuisti tuam. Nam et cum dicit Dominus Jesu filio Nave: Sicut eram cum Moyse, sic ero et tecum; et non derelinquam te, neque despiciam te : quid aliud dicit, nisi ut ait Moysi, Invenisti gratiam in conspectu meo, et scio te prae omnibus? Non enim Moysi locum accepisset, nisi ut ille ante Deum gratiam invenisset. 25. Item in libro Judicum: Et dixit angelus Domini ad Gedeon: Quoniam Dominus erit tecum, et percuties Madian tanquam virum unum. Et dixit ad eum Gedeon: Si inveni gratiam ante oculos tuos, et facies secundum ea quae loquer
Abbreviated transcription (Latin):
retributiones eiꝰ. Q uiꝓpioiabit᷑ om̃ib iniquitatib tuis. qͥsaniat
om̃s infirmiates tuas. Qui redun& de interituuitã tua. qui coro¬
natte in iniseratione & miscđia. Audis pelagiane in miseratio¬
ne & miscdia. & cecus ex tolleris ꝓmeritis solarti uiriũ tuarum
te coronandũ: Intellige miseratione & miseđia dĩ non inflation
ut exiuisibilib uisibilia fierent. fide plurimã hostiã ab ei qua¬

Expanded text:
anat omnes languores tuos, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia . Audis, Pelagiane, in miseratione et misericordia; et caecus extolleris pro meritis solarum virium tuarum te coronandum? Intellige miseratione et misericordia Dei, non inflationeut ex invisibilibus visibilia fierent. Fide plurimam hostiam Abe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ saluatoris nr̃i ihuxpi. Nemosit segnis & remussus ad seruu¬
dudo: nec sie de gra confidat. tam quã dĩ liberi arbitrii eiꝰ quod
ꝑmortẽ filui sui re̾parauit. & sibi pparauit oꝑañ requirat.  imno
declino amalo & faciat bonũ : uigil& petat quȩrat. puls&. con¬
tendat uincere scłm. dõ placere: sicut dũ ꝑmundi pelagus cur¬
uinquẽ adio dũ sepe numero dictũ est. anchorã gr̃e ceruicib re¬
di seum tempestate tẽptationũ ne mergatur ꝑeius gubernađm
quo adusq ad portũ paradysi ꝑueniat poterit ꝑmanere securus.
ut cũ impleuerit cursũ. fident᷑ dicat cũ apło paulo. Bonũ certam̃
certaui cursũ consũm aui. fidẽ seruaui. Hȩc enĩ ille cũ dicer& .n
inste sed in dño glabat᷑. Ipse enĩ dixłt ut quigłatur. in dño głe¬

Expanded text:
su Christi . Nemo sit segnis et remissus ad serviendum Deo, nec sic de gratia confidat, tanquam Deus liberi arbitrii ejus, quod per mortem Filii sui reparavit et sibi praeparavit, opera non requirat: imo declinet amalo, et faciat bonum. Vigilet, quaerat, petat, pulset, contendat vincere saeculum, Deo placere, sic ut dum per mundi pelagus currit, quemadmodum saepenumero dictum est, anchoram gratiae cervicibus rein tempestate tentationum ne mergatur, ejus gubernaculo, quoadusque ad portum paradisi perveniat, poterit permanere securus: ut cum impleverit cursum, fidenter dicat cum apostolo Paulo, Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi . Haec enim ille cum diceret, non in se, sed in D
Abbreviated transcription (Latin):
m lis quiiam dõ seruiunt. cũ gr̃ȩ eius miseratione subito ad mode¬
nium bona quȩ ñ uoluer̃ neq cucurrer̃. lam uero credenta idest
illuum inax. atq repanati in libero arbitrio ꝑ gratuitã gram. salisa¬
torss uer .ẽ. insexuoluntate mea consitebor illi. sedut possit lide
confiteri. ũ inse sed in dño głiatur. eũ dicit. Dñs adutor masa ꝑte¬
ctorm̃s. in ipso spauit cor meũ & adiutussũ & refloruit caromea
Propt̃ea sequit᷑. & ex uoluntate mea confitebor illi. Sua est utiq
ẽ reparata. Qua ꝓpt̾ quicqͥd uult bonũ. quicquid potest. adñoẽ
quia sine muait dñs in euangłio discipłis suis. nihil potestis facere
tẽui codẽ euangłio id est scoͣm ioħem. Non potest homo a se facere

Expanded text:
ito ad ea perveniunt bona, quae non voluerunt, neque cucurrerunt. 16. Jam vero credentis, id est, illuminati atque reparati in libero arbitrio per gratuitam gratiam Salvatoris vox est, Et ex voluntate mea confitebor illi. Sed ut possit eidem confiteri, non in se, sed in Domino gloriatur, cum dicit, Dominus adjutor meus et protector meus; in ipso speravit cor meum, et adjutus sum, et refloruit caro mea: propterea sequitur, Et ex voluntate mea confitebor illi . Sua est utique est reparata. Quapropter quidquid vult bonum, quidquid potest, a Domino est. Quia sine me, ait Dominus in Evangelio discipulis suis, nihil potestis facere . Item in eodem Evangelio, id est, secundum Joannem: Non potest homo a se facere
Abbreviated transcription (Latin):
mus & corpus absp̃u Uel eũ corpus appellam se uaigitus
spm̃ animãq: acorpore. Uiciato libero arbitrio : totus homo ẽ.
uitiatus. ꝑ qđ absq adutorio gr̃ȩ. dõ qđ placeat nec ual& incipe
nec ꝑficeresufficit. Prȩuenit᷑ aut̃ medicina ia estaep̃i gña ut sanei
in adiutoriũ illuminante gr̃a saluatoris possit tam dm̃ cognosee¬

Expanded text:
mus et corpus ab spiritu? vel cum corpus appellamus, sejungimus mus et corpus ab spiritu? vel cum corpus appellamus, sejungimus spiritum animamque a corpore? Vitiato ergo libero arbitrio, totus homo est vitiatus, per quod absque adjutorio gratiae, Deo quod placeat, nec valet incipere, nec perficere sufficit. Praevenitur autem medicina, id est, Christi in adjutorium, illuminante gratia Salvatoris, possit tam Deum cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
sũ aidiabolo. in quo purgitiorẽ peccatorũ fecit. cuiꝰ mundauit cori¬
scientiã abopib mortũis ad seruiendũ dõuiuenti : Nisiforte faua
hec aplos quisunt ineceła catholica clarissima lumina pdicasss de¬
catis. ex punentũ uidelic& querentes qui in eis locutus ẽ aps. Quid
eñ onãtilumine ueritatis non dicere p̃surato: qui nec legi di
uultis peccato primi hominis humanũ genus mortale factum.
excerisq arbitriolibero deprauatũ. obnaxiũ subiacere pecetis
di quoq filiũ ad hoo saluandũ. reparandũ atq uiuficandum
raniste in siilitudinẽ carnis peccati. sustinuis se mori resur
te hommis agunus. seddetoeo quia cũ peccauit primꝰ horo¬
ũ in parte aliqua. sed tota qua conditus ẽ. natura deliquit
ũquit anĩ uterdũ cũ tantũ animõ nominamus corpus aut
spr separamus ab arura ait eũ sp̃m dicim. anima separa¬

Expanded text:
sum a diabolo? in quo purgationem peccatorum fecit? cujus emundavit consum a diabolo? in quo purgationem peccatorum fecit? cujus emundavit conscientiam ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi? Nisi forte falsa haec Apostolos, qui sunt in Ecclesia catholica clarissima lumina, praedicasse dicatis, experimentum videlicet quaerentes ejus, qui in eis locutus est Christi . Quid enim orbati lumine veritatis non dicere praesumatis, qui nec legi Deii canentibus credere vultis, peccato primi hominis humanum genus mortale factum, caeterisque libero arbitrio depravato obnoxium subjacere peccatis, Dei quoque Filium ad hoc salvandum, reparandum, atque vivificandum venisse in similitudine carnis peccati, sustinuisse mori, resurte hominis agimus, sed de toto: quia cum peccavit homo primus, non in parte aliqua, sed tota, qua conditus est, natura deliquit. Numquid enim interdum cum tantum animam nominamus, corpus aut spiritum separamus ab anima? Aut cum spiritum dicimus, animam separa
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ sem& ipsuĩ obtulit imm aculatũ dõ emundauit conscientiã uram
ab oꝑib mortuis ad seruiendũ dõ uiuenti: Perge adhucheretice.
.& tantis doctorib ueritatis resistens. dicliberũ arbiriũ sic ex adam
susceptũ. ut medicira xp̃inonindigens. ꝑ sesibi sufficiat impleue
qđ uelio. Audis dĩ filiũ apparuisse. ut oꝑ adis soluer& diaboli. Audis
eũ ideo ꝑtransisse. ut bene faciendo sanar& om̃s oppressos a diabolo.
A udis uerbo uirtutis sux purgationẽ peccatorũ faciens. Auddis sangui¬
nesuo offerendo se umm̾aculatũ dõ emundasse consc̾ientiã nr̃am ab
oꝑib mortus ad serurendũ dõ uiuenti. & gr̃ȩ eius ingratus existen
sauũtẽ naturalit̃ putas liberũ arbitriũ possidere: Sisanus. ẽ. homo
ut adã adõ primo fuerat insticutus & ut ais nullũ uituĩ postra ex
allo delinquente contrautt exortus interrogo de quo dĩ filius apparens
opadis solutt diaboli quẽ ꝑtransiendo & bene faciendo sanaut opprus¬

Expanded text:
ipsum obtulit immaculatum Deo, emundavit conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi ? Perge adhuc, haeretice, et tantis doctoribus veritatis resistens, dic liberum arbitrium sic ex Adam susceptum, ut medicina Christi non indigens, per se sibi sufficiat implere quod velit. Audis, Dei Filium sic apparuisse, ut opera dissolveret diaboli; audis, eum ideo pertransisse, ut benefaciendo sanaret omnes oppressos a diabolo; audis, verbo virtutis suae purgationem peccatorum fecisse; audis, sanguine suo, offerendo se immaculatum Deo, mundasse conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi: et gratiae ejus ingratus existens, sanum te naturaliter putas liberum arbitrium possidere? Si sanus est homo, ut Adam a Deo primum fuerat institutus, et, ut ais, nullum vitium postea ex illo delinquente contraxit exortus; interrogo, de quo Dei Filius apparens opera dissolvit diaboli? quem pertranseundo et benefaciendo sanavit oppres
Abbreviated transcription (Latin):
c& uetus & nouũ testam̃tũ. in quib unũ nomisma dĩ regis. ẽ. Et de¬
dit stabulario. paulo apło qui.ẽ. uas electionis. cui sollicitudo. ẽ.
om̃ium eccłarum. & ait. Curam illius habe. idest quȩ ad fidẽ meã
ꝑtin&.: quomͦ eũ oporteat ad plenã sanitatẽ ꝑuenire doce illũ.
& qđ cũq suꝑ erogaueris. dũ rediero reddã tibi. Siquid gͦ super
euangłm tamquã miscdiam consecutus ut esses fidelis. & ad
eiꝰ utilitatẽ sapueris.. dũ rediero iudicaturus mundũ & uni¬
cuiq redditurus scđm oꝑa sua. reddã & ribi. Quid estautẽ
qđ suꝑ legẽ & euangłm plus paulus erogauit. Illud puto
qđ ipse ait̾ apud corithios. De uirginib autẽ prȩceptũ dm̃
ñ habeo. consiliũ aut̃ do. tamquã miscu̾iam consecutus a¬

Expanded text:
 Vetus et Novum Testamentum, in quibus unum numisma Dei regis est. Et dedit stabulario, Paulo apostolo, qui est vas electionis, cui sollicitudo est omnium Ecclesiarum . Et ait, Curam illius habe: id est, quae ad fidem meam pertinent, quomodo eum oporteat ad plenam sanitatem pervenire, doce illum. Et quodcumque supererogaveris, dum rediero reddam tibi: si quid ergo super Evangelium, tanquam misericordiam consecutus ut esses fidelis, ad ejus utilitatem sapueris, dum rediero judicaturus mundum, et unicuique redditurus secundum opera sua, reddam tibi. Quid est autem quod super legem et Evangelium plus Paulus erogavit? Illud puto quod ipse ait ad Corinthios, De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
rent: ut quicqͥd uictas postea contigiss&. aduerfũ non p̃monen¬
ti. sed sibi in oboedientib imputarent. Numquid enĩ cũ delinque¬
tib mortẽ futurã prȩdexiss&. qđ futurũ erat ipsũ fecisse ere¬
dendũ est. e Quid enim eam cauendã premonuit. si eius in eorũ
occasu factor est ipse.: Sednee eis ꝑ diabolũ ueniens peccantib
succedere ualuiss&. nisi dñs iusto uiditio inuindictã ꝓpter in obos¬

Expanded text:
rent, ut quidquid victis postea contigisset adversum, non praemonenrent, ut quidquid victis postea contigisset adversum, non praemonenti, sed sibi inobedientibus imputarent. Numquid enim, cum delinquentibus mortem futuram, praedixisset, quod futurum erat ipsum fecisse credendum est? Quid enim eam cavendam praemonuit, si ejus in eorum occasu factor est ipse? Sed nec eis per diabolum veniens peccantibus succedere valuisset, nisi Dominus judicio justo in vindictam p
Abbreviated transcription (Latin):
hocideo. qͥa ñ dm̃ sed diabolũ offendere timetus . Bicite gͦ. Sids mor¬
tẽ fecit. cur xp̃s ds̃ mortuũ latarũ fleuit seđm carnẽ Non enim qđ
ipse fecerat dolere debuit: sed dolens eũ & plorans. ostendit quos
ds uitales fecerat. diabolũ ꝑ culpã fecisse mortales. Quẽ ideo suscitat.
ut diabolus nihil se occidendo ꝓfecisse cognoscat. Nec quisquã homi¬
nũ ad dm̃ ꝑtinens desꝑ& de morte quia dõ dormuint. quos diabolũt
perisse putabat. Nolo ait ꝑꝓꝓph&am ereehihelẽ dñs mortẽ peccato¬
dicendo nolo repellit apeccatore. & ñ patit᷑ qđ suũ est ꝑmanere. a¬
Mortẽ nolo inqͥt peccatoris. quã ego ei ñ fec̾i: sed ipse camsibi dũ inme
p̃uaricator extitis & inuenit. sed reuertat᷑ & uiuat: id est uitam
inlibertate animȩ qua inm aculati creatifunt. serpentis cortẽp¬
sissent seductionẽ mortiferã. uita fruerent᷑ eõna si uero secrit
essent. amitterent. quib ꝓpt̾ea p̃dixit dĩ ne uetita continge¬

Expanded text:
e. Dicite ergo, si Deus mortem fecit, cur Christus Deus mortuum Lazarum flevit secundum carnem ? Non enim quod ipse fecerat dolere debuit, sed dolens eum et plorans, ostendit, quos Deus vitales fecerat, diabolum per culpam fecisse mortales. Quem ideo suscitat, ut diabolus nihil se occidendo profecisse cognoscat; nec quisquam hominum ad Deum pertinens de morte desperet, quia Deo dormiunt quos diabolus perisse putabat. Nolo, ait per prophetam Ezechielem Dominus, mortem peccatodicendo, Nolo, repellit a peccatore, et non patitur quod suum est permanere? Mortem nolo, inquit, peccatoris, quam ego ei non feci; sed ipse eam sibi, dum in me praevaricator existitisset, invenit; sed revertatur et vivat, id est, vitam in libertate animae, qua immaculati creati sunt, serpentis contempsissent seductionem mortiferam, vita fruerentur aeterna; si vero secuti essent, amitterent. Quibus propterea praedixit Deus, ne vetita continge
Abbreviated transcription (Latin):
inducturus erat diluuiũ dĩ. ñ actu meritorũ. cũ in adȩ p̃uarica¬
tione natus sit reus. A qua enĩ illi diluun baptismũ fuit: & archa
ȩccła. Non solũ aut̃ illi. sed & ixrori eiꝰ & filus & nurib scđ̾m in repar.¬
tiobe hominũ conseruatis. Lice gͦ hanc illi salutis fuisse fidẽ ꝑ grãm
merces tua magnaerit nimis. Protegam te grautiq mea.
quia prius quã me inuocares uocauĩte ut gxires de terra&
cognatione tua. &inuocares me. Et ipse abrahã a dnm. cũ
ei apparuiss& ad ilicẽ mambre. Dñe att situeni gram ante
te natranseas ꝑuerũ tuũ. & cetera. Pergrãm ergo que ñ est

Expanded text:
inducturus erat diluvium Deus; non actu meritorum, cum in Adae praevaricatione natus sit reus. Aqua enim diluvii baptismus illi fuit, et arca Ecclesia. Non solum autem illi, sed et uxori ejus et filiis et nuribus secum in reparationem hominum conservatis. Liquet ergo hanc illi salutis fuisse fidem per gratiam hmerces tua magna erit nimis . Protegam te, gratia utique mea, qua priusquam me invocares, vocavi te ut exires de terra et cognatione tua, et invocares me . Ideo et ipse Abraham ad Dominum, cum ei apparuisset ad ilicem Mambre: Domine, ait, si inveni gratiam ante te, ne transeas puerum tuum , etc. Per gratiam ergo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs Siquis gͦ mundauerit se abistis. erit uasꝰ in honor sc̃ificatũ
& itaile dño. ad om̃e opus bonũ parcitũ. Cũ enim deliquerit iam¬
redẽptus ꝑ gr̃am baptismi ꝓpria uoluntate. & in peccatis suis ꝑ¬
manens ex hoc migrauerit mundo. efficitur uas ligneũ quod
facile deuoretur ab ignegehenne. aut certe fictile qđ cõminiu
possit uirga recta. uirgã regnixp̃i idest iuditio ȩquitatis eius
quẽ sicut dicit apłs. benignitas dĩ saluandũ ad poenitentiã ad¬

Expanded text:
ndaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne bonum opus paratum . Cum enim deliquerit jamredemptus per gratiam Baptismi propria voluntate, et in peccatis suis permanens ex hoc migraverit mundo, efficitur vas ligneum, quod facile devoretur ab igne gehennae; aut certe fictile, quod comminui possit virga recta, virga regni Christi, id est, judicio aequitatis ejus; quem, sicut dicit Ap
Abbreviated transcription (Latin):
cłs tuus heretice ut quid nequã est.: hab& potestatẽ pat¬
familias iustus & misericors de resua facere qđ uult. Ia est
de reo mortis. uidicis.ẽ. quã uult ferre sententiã. Audi tam̃
adhuc calcatius. ut ad ꝓpositũ suꝑioris disputationis reuerta¬
mur. qͥa homo uulneratus libero arbitrioꝑ ade peccatum
para dysũ reuerti scõrum numero sociandus: nec eũ gr̃am
meritis ullis acciꝑe. sed totũ sua miscdđ̾ia dm̃ ꝑ agere. Hom̃o qͥd
alt dñs in euangłio descendebat ab iherłm in ĩhẽricho & inei¬
dit in latronies qui etiã despoliauer̃ eum. & plagis impositis

Expanded text:
 haeretice, nequam est? Habet potestatem paterfamilias justus et misericors de re sua facere quod vult: id est, de reo mortis judicis est quam vult ferre sententiam. CAPUT VIII. 11. Audi tamen adhuc calcatius, ut ad propositum superioris disputationis revertamur quia homo vulneratus libero arbitrio per Adae peccatum,paradisum reverti, sanctorum numero sociandus; nec eum gratiam meritis ullis accipere, sed totum sua misericordia Deum peragere. Homo quidam, ait Dominus in Evangelio, descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
adtendas primorũ hominũ peccatũ quomasła humaru generis
dãpuari meruit. quia scđ̾m testimoniũ pauli apłi. ex quoun
om̃s in condẽpnationẽ poteris agnoscere iuditia dĩ es se uisti¬
sima. Inde est enĩ malũ meritũ in hominib tam iparuulis q
in maiorib p̃cedens iuditia di. ut iusto iuditio eius prinian¬
ur. Quare aut̃ in hoc ut diximalo merito p̃cedenti ũ om̃s pun¬
untur. aut cur inde ñ om̃s saluantur. Ego seruiens dño
intimore. & exultans ei cũ tremore. mũediam ei & udi¬
tiũ canto. qͥauiditiũ facit p̃cedente causa. salutẽ uero

Expanded text:
humani generis damnari meruit, quia secundum testimonium Pauli apostoli, Ex uno omnes in condemnationem , poteris agnoscere judicia Dei esse justissima. Inde est enim malum meritum in hominibus, tam in parvulis quam in majoribus praecedens judicia Dei, ut justo ejus judicio puniantur. Quare autem in hoc, ut dixi, malo merito praecedenti, non omnes puniuntur, aut cur inde non omnes salvantur, ego serviens Domino in timore et exsultans cum tremore, misericordiam ei et judicium ca
Abbreviated transcription (Latin):
b ȩecłe catholiee dicta uł exposita sunt. Sed tane anobis
limes fidei sanę defenditur. quando ternum quos posuer
tur. Ecce quẽ ad modũ curatur hominis liberũ arbitrium
uulneratũ. Adie ergo adiintus sui dñs quo urnit sanare
uulneratũ iacentẽ. usq addiem reditus sui quo iudicatu
ẽ. mundũ stabulario curam habere iub& sbi traditi sauci¬
ti. significans qđ adie quadatur homini adõ ꝑ motũ miscđie ei
ũ ꝑ meritũ qđ in uulngrato ñ iuuenicur ut ianctur. usq ad
diem assũptionis eius sub cura nisigr̃ȩ fuerit. ad ꝑfectũ ꝑ uenire
ñ posse. sicut stabularius eius paulus doc&. scribens ad philip¬
penses. Confidens hoc ipsũ. quia qui coepit in uobu opus bont̃¬

Expanded text:
 tractatoribus dicta vel exposita sunt: sed tunc a nobis limes fidei sanae defenditur, quando termini quos posuerunt  a nobis. Ecce quemadmodum curatur hominis liberum arbitrium vulneratum. A die ergo adventus sui Dominus, quo venit sanare vulneratum jacentem, usque ad diem reditus sui, quo judicaturus est mundum, stabulario curam habere jubet sibi traditi sauciati: significans quod a die qua datur homini a Deo per motum miseri meritum quod in vulnerato non invenitur, ut sanetur, usque ad diem assumptionis ejus, nisi sub cura gratiae fuerit, ad perfectum pervenire non posse. Sicut stabularius ejus Paulus docet, scribens ad Philippenses: Confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bon
Abbreviated transcription (Latin):
museds esse incar cerẽ. & erat ait dñs cũ ioseph a ꝑfudit eum
puscdia &r dedit eigram ante principẽ carceris. De quagr̃a. ñ in
se glabatur sedin dño cuiꝰ donũ esse sciebat. cũ dici phat oni
te inte. prando somino eiꝰ. Sine dõ non respondebitur saluta¬
re pharaoni. ltẽ in erodo. Dñs aut̃ ait dechit giam popło corro

Expanded text:
missus esset in carcerem: Et erat, ait, Dominus cum Joseph, et perfudit eum misericordia, et dedit ei gratiam ante principem carceris . De qua gratia non in se gloriabatur, sed in Domino, cujus donum esse sciebat, cum dicit Pharaoni de interpretando somnio ejus: Sine Deo non respondebitur salutare Pharaoni . Item in Exodo: Dominus autem, ait, dedit gratiam populo coram
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potestatem figulus luti ex eadẽ massa aliud uas quidem
facere in honorẽ. aliud in contumeliã. Sed int̾rogaeũ qui
dixit. Nemo uenit adme. nisi pat̾ quimisit me adtraxerit eũ
Et ñ om̃s capiunt uerbũ. nisi quib datũest. & uobis datũ est nosse

Expanded text:
enim potestatem figulus luti, ex eadem massa aliud vas quidem enim potestatem figulus luti, ex eadem massa aliud vas quidem facere in honorem, aliud in contumeliam . Sed interroga eum qui dixit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum : et, Non omnes capiunt verbum, nisi quibus datum est
Abbreviated transcription (Latin):
possit. cur ñ hoc ergo in om̃ib oꝑat᷑. An ꝑsonarũ acceptor est
dĩ: Si gr̃ȩ illuminatione sensus trius heretice tenebris insipien¬
tie ess& exutus. crederes tantũ testimoniis diuinis que ante iam
dixi uel quȩ ñ dixi. Et inscripturis sc̃ĩs reppiunt᷑ innunerabilio
dm̃ nullis meritis bominũ gr̃an suã dare. ꝑ quã se ei ostendat ad
credendũ & seruiendũ sibi  & nor quȩreres immo ñ discuteres
dm̃. quare id ñ in om̃ib oꝑetur. quia bene & iuste semꝑ om̃ia
que cũq uult oꝑatur. & uoluntatieiꝰ nemoresistit  ꝓpẽ qđ
oñta qux cumq̃ uoluit fecit. Ideo cur hoc illi oꝑetur. illi non
opetur : inemetuentẽ & trimentẽ uiditia eius inserutabilia
& in comp̃hensibilia nolo interroges. quia quod lego oredo.
& ueneror. ñ aut̃ discutio. Quis . ẽ. homo qui respondeat dõ.
Nũ quid dicit figmentũ quise funxit. quare mesic fecisti: Haba

Expanded text:
possit; cur non hoc ergo in omnibus operatur? An personarum acceptor est possit; cur non hoc ergo in omnibus operatur? An personarum acceptor est Deus? Si gratiae illuminatione sensus tuus, haeretice, tenebris insipientiae esset exutus, crederes tantum testimoniis divinis quae ante jam dixi, vel quae non dixi, et in sanctis Scripturis reperiuntur innumerabilia, Deum nullis meritis hominum gratiam suam dare, per quam se eis ostendat ad credendum et serviendum sibi: et non quaereres, imo non discuteres, Deus quare id non in omnibus operetur, quia bene et juste semper omnia quaecumque vult operatur, et voluntati ejus nemo resistit; propter quod omnia quaecumque voluit fecit . Ideo cur hoc illi operetur, illi non operetur, metuentem me et trementem judicia ejus inscrutabilia et incomprehensibilia, nolo interroges: quia quod lego, credo et veneror, non autem discutio. Quis est enim homo qui respondeat Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Habet
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑiħm rp̃m. Quid adhȩc adhuc herecice respondebis. Quid uumi¬
ce gr̃ȩ adhuc contra gr̃ãm tanto magistro gentiũ teste qđ nullis ho¬
minũ meritis deturꝰ ex cogitabis opponerẽ: Rogo quid conamini
resistere uera p̃dicantitam excellentidoctori. qui ñ dese inse. sed
& sinceritate dĩ. & non in sapientia carnali. Nam qđ uera annuntia:
audite eũ ad testantẽ. & nolite. eẽ increduli sed fideles. Dsait & pat̾
Ueritatẽ dico in xp̃o ñ mentior. testimoniũ mihi ꝑ hibente conscienti
fide & ueritate. Auditis ñ mentior. & tamquã mentientẽ redargui.¬
tis. cũ ex ur̃o doginate ꝑuerso. qđ ille ñ ita. ẽẽ. p̃dicat. merits ho¬
ninũ grãm dari anniuitiatis. lmmo uidete. quia ñ tantũ paulũ.
sed & xp̃m in eo loquentẽ redarguitis. Sed respondes mihi inqͥens
Si ñ unus quisq ꝓ sua uoluntate quanos dicimus eũ inquisisse dm̃
accipit grãm. sed p̃uenit uoluntatẽ eiꝰ sua gra quo in eũ credere

Expanded text:
m . Quid ad haec adhuc, haeretice, respondebis? quid, inimice gratiae, adhuc contra gratiam tanto magistro Gentium teste, quod nullis hominum meritis detur, excogitabis opponere? rogo, quid conamini resistere vera praedicanti, tam excellenti doctori, qui non de se in se, sedet sinceritate Dei, et non in sapientia carnali? Nam quod vera annuntiet, audite eum attestantem, et nolite esse increduli, sed fideles. Deus, ait, etVeritatem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia fide et veritate . Auditis, non mentior: et tanquam mentientem redarguitis, cum ex vestro dogmate perverso, quod ille non ita esse praedicat, meritis hominum gratiam dari annuntiatis. Imo videte quia non tantum Paulum, sed et Christum in eo loquentem redarguitis. CAPUT VII. 9. Sed respondes mihi, inquiens: Si non unusquisque pro sua voluntate, qua nos dicimus eum inquisisse Deum, accipit gratiam, sed praevenit voluntatem ejus sua gratia, quo in eum credere
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetus. ñ ut dicas dõ int̾rogando quȩ ẽ. uoluntas rua. Sed
miscdia. Modo enĩ quia iuditia dĩ in oꝑib eiꝰ ab homine narrari
ũ possunt. ideo in iustus ẽ ds.: limoustus .ẽ & in cõprehensi¬
bilis iuditio iustitie sue. & in rep̃hensibilis oꝑatione uoluntatis

Expanded text:
mansuetus. Non ut dicas Deo, interrogando, Quae est voluntas tua? sed mansuetus. Non ut dicas Deo, interrogando, Quae est voluntas tua? sed omine, misericordia . Modo enim quia judicia Dei in operibus ejus ab homine narrari non possunt, ideo injustus est Deus? Imo justus est et incomprehensibilis judicio justitiae suae, et irreprehensibilis o
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Et quia sp̃s sõs dona karismatũ suorũ diuidit singulis ꝓ ut
uult. nꝙ ut uolunt. Q quib uoluit. non qui uoluerunt. nota
fecit ds̃ diuitias głe sacram̃ti sui. Istȩ sunt uneuerse uix dñi in¬
uestigabiles. miscdĩa & ueritas. quas siscire quȩris. paulũ int̃¬
roga: & respondebit tibidicens. Altũ nolisaꝑe sed time. qui a qui
cognouit sensũ dm̃. qui instruxit eũ. aut quis consiliarius eiꝰ fuit
aut quis prior dedit ei & retribuetir eie Qm̃ ex ipso & ꝑ ipsũ.
tibi. Quis sapiens & intellig& hec. Aut quis loquet᷑ potentias
dñi. auditas faci& om̃s lauc̾es ens. Istaigit᷑ cũ facit d̾ in com¬
p̃hensibilis & inuestigabilis atq in enarrabilis. ñ ꝑsonarũ acceptio¬
ne facit. nec in iusto iuditio sed plane iusto. altoseeretoq. Hȩc
ẽ. fides catholica. quã si sequi uelis ñ eris de uiditus dĩ in comp̃hen¬
sibilib curiosus & contentiosus. sederis cũ catholicis humilis &

Expanded text:
s dona charismatum suorum dividit singulis prout vult , non prout volunt. Et quibus voluerit, non qui voluerunt, notas fecit Deus divitias gloriae sacramenti sui . Istae sunt universae viae Domini investigabiles, misericordia et veritas : quas si scire quaeris, Paulum interroga, et respondebit tibi dicens, Altum sapere noli, sed time; quia quis cognovit sensum Domini, qui instruat eum? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit itibi: Quis sapiens, et intelliget haec ? aut quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus ? 10. Ista igitur cum facit Deus incomprehensibilis et investigabilis atque inenarrabilis, non personarum acceptione facit, nec injusto judicio, sed plane justo, alto, secretoque. Haec est fides catholica, quam si sequi velis, non eris de judiciis Dei incomprehensibilibus curiosus et contentiosus, sed eris cum catholicis humilis et
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est. Pryparatur uoluntas adño. Itẽ apłspaulus. Dĩ est in qui
qui oꝑatur in uobis & uelle & ꝑficere ꝓbona uoluntate. ẜ autiq
qux̧.ẽ. in eis ut dixi adño tamreparata quam p̃parata ut esses bora
in quase iam fidelis homo cognoscens illuminatũ. ut ad dĩsemꝑsi
paratior uoluntate. securus clamat ad eũdicens. Cor mundũ cre

Expanded text:
Paulus, Deus est, inquit, qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate : ea utique, quae est in eis, ut dixi, a Domino tam reparata quam praeparata, ut esset bona; in qua se jam fidelis homo cognoscens illuminatum, ut ad Dei semper sit paratior voluntatem, secutus clamat ad eum dicens, Cor mundum crea
Abbreviated transcription (Latin):
admisit. Quienĩ unũ peccatũ id est di abolus p̃uaricantib primtin¬
flixit hominib ipse ꝑ hoc qđ om̃s absq solo ut supͣ dictũ est xp̃onas¬
cendo traxerundillicit etiã eȩtera dũ ei ꝑliberũ consentit᷑ arbitriũ¬

Expanded text:
admisit. Qui enim unum peccatum, id est diabolus, praevaricantibus primis inadmisit. Qui enim unum peccatum, id est diabolus, praevaricantibus primis inflixit hominibus, ipse per hoc quod omnes absque solo, ut supra dictum est, Christo nascendo traxerunt, illicit etiam caetera, dum ei per liberum arbitriu
Abbreviated transcription (Latin):
nequius dicam.: dic totiens interrogancimihi.. cain quẽ uicdĩt
a quo narratũ audierit homicidiũ ꝑpetrandũ Sed constrictus
uincło ueritatis. nec ianuã ꝓpositionis tuȩ patentẽ inuenies.¬
& exeundi adianuã sermonis apłipaulirepedabis. ut iter rectũ
siuelis possis incedere . atq mihi int erroganti dicere ueritatẽ.
sere ñ inorũ imłtatione sed semini sparsione constat ꝑ unũ ho¬
ntnẽ peccatũ intrasse iñmundũ. & ꝑpeccatũ mortẽ. & ita in om̃s
homines ꝑ tramisse. in quo om̃s peccauer̃. Ex peccatore gͦ adã geni¬
tore suo. cainprimus peccatũ inutero matris adtrarit᷑ & tertius
homo natus .e. peccator. ex utero eiꝰ mens interna patrio peccato ere
iam captiua diabolo: in de imbutus. ẽ relũ. in de inuidiã habuit a
liuorẽ inde ñ morũ imitatione homicidiẽ. sed uoluntate p̃ciptta

Expanded text:
nequius? Dic jam, dic toties interroganti mihi, Cain quem viderit, nequius? Dic jam, dic toties interroganti mihi, Cain quem viderit, a quo narratum audierit homicidium perpetratum. Sed constrictus vinculo veritatis, nec januam propositionis tuae patentem inveniens exeundi, ad januam sermonis apostoli Pauli repedabis, ut iter rectum, si velis, possis incedere, atque mihi interroganti dicere veritatem. Vere non morum imitatione, sed seminis sparsione constat per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et per peccatum mortem; et ita in omnes homines pertransisse, in quo omnes peccaverunt. Ex peccatore ergo Adam, genitore suo, Cain primus peccatum in utero matris contraxit, et tertius homo natus est peccator ex utero ejus. Mens interna patrio peccato erat jam captiva diabolo, inde imbutus est zelum, inde invidiam habuit et livorem: inde non morum imitatione homicidium, sed voluntate praecipitatus
Abbreviated transcription (Latin):
mi imitatione constare defenditis. Sed quidimmoror. sciens
nihil uos responsuros. Quẽ enĩ dicturi estis imitatũ fuisse.
cũ auctor sui lapsus ipse sit. Adã certe peccasse. nihil aliud
legimus in libro geneseos. nisi qđ in oboediens extitit diuinũ ser¬
uare p̾ceptũ. Caĩn ergo primogenitus filius esquẽ sit imitatus
dũ frẽm cocidit homicidiũ facereut ostendatis interrogo. Quac¬
tuor enĩ fuisse tunc homines legimus. adã scilic& et euã. ipsum
cam. & a bel fr̃em eius & exhis neminẽ fecisse primo homicidiũ
nuenimꝰ. nisi ut dixi caĩn. Dic ergo heretice unde hoc didicerit.
quẽ ue fuerit iinitatus. simorũ ex̃ altero in alterũ transire con¬
stat imitatione peccatũ & non conceptione contractũ. Ome
enĩ qđ imitandũ est.. aut uidet᷑ ocłis. aut certa relatione
concipitur. An excusatis homicidiũ non. eẽ. peccatũ. & quid

Expanded text:
um imitatione constare defenditis. Sed quid immoror, sciens um imitatione constare defenditis. Sed quid immoror, sciens nihil vos responsuros? Quem enim dicturi estis imitatum fuisse, cum auctor sui lapsus ipse sit? Adam certe peccasse, nihil aliud legimus in libro Geneseos, nisi quod inobediens exstitit divinum servare praeceptum. Cain ergo primogenitus filius ejus quem sit imitatus, dum fratrem occidit , homicidium facere, ut ostendatis interrogo. Quatuor enim fuisse tunc homines legimus, Adam scilicet et Evam, ipsum Cain, et Abel fratrem ejus, et ex his neminem fecisse primo homicidium invenimus, nisi, ut dixi, Cain. Dic ergo, haeretice, unde hoc didicerit, quemve fuerit imitatus, si morum ex altero in alterum transire constat imitatione peccatum, et non conceptione contractum. Omne enim quod imitandum est, aut videtur oculis, aut certa relatione concipitur. An excusabis homicidium non esse peccatum? Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
hompres ptrapiisle ni punũ hominẽ duiste sedo a uos hotiues quia
sarre femina dͥe solo masculo homonasci ñ potest. Sicor assoctos o
amiistis. adtendite dictũene. lann sunt duo sesuna cdirocfos ton¬
Erunt duo in carneuna. Namn ideo ꝑ unũ hominẽ dixit apłs. qͥa cũ
inuiro suo mulier un asit caro: in semine ꝓgenies imputatur.
Audite adhuc & aliũ sapientis simũ dicentẽ adur̃am confusionẽ.
Ex muliere intiũ factum .ẽ. peccati & ꝑ illã om̃s moru᷑. eece
letis dicere: noui peccatũ inquis ꝑ unũ hominẽ in mundũ intras¬
se. Apłsu. non seminis ꝓpagationẽ. sed morũ unitationẽ dixit.
Respondeo. Si peccatũmorũ imitatione constat. quẽ imitatus
ẽ. diabolus ut delinquer& dicite. qui primꝰ inuenit᷑ peccator
esse. Quia si de adã interrogauero. respondebitis forsitan qđ sit
diabolũ imitatus. Esto. Adam u̾t peccar&. fuisse diabolũ imita¬
tũ. Dieite mihi. diabolus quẽ imitatus fuerit. qͥa peccatũ ꝓxi¬

Expanded text:
homines pertransisse, non per unum hominem dixisset, sed, Per duos homines, quia sine femina de solo masculo homo nasci non potest. » Si cordis oculos non amisistis, attendite dictum esse, Jam non sunt duo, sed una caro ; et iteErunt duo in carne una . Nam ideo, per unum hominem, dixit Apostolus, quia cum in viro suo mulier una sit caro, in semine progenies imputatur. Audite adhuc et alium sapientissimum dicentem ad vestram confusionem: Ex muliere initium factum est peccati, et per illam omnes morimur . Ecce, letis dicere, novi. « Peccatum, » inquis, « per unum hominem in mundum intrasse, Apostolus non seminis propagatione, sed morum imitatione dixit. » Respondeo: Si peccatum morum imitatione constat; quem imitatus est diabolus, ut delinqueret, dicite, qui primus invenitur peccator esse? Quia si de Adam interrogavero, respondebitis forsitan, quod sit diabolum imitatus. Esto, Adam ut peccaret, diabolum fuisse imitatum: dicite mihi, diabolus quem imitatus fuerit; quia peccatum mor
Abbreviated transcription (Latin):
ne sed seminũ conceptione. sicut scriptũ est. Ecce enĩ in iniqͥtatib
conceptus sũ.: & in delictis pepit ie mat̾ mea. Constat etiã & un¬
tatione morũ peccata. imitando scilic& malos. Sed ut quis imitetur
malos. nature .ẽ. uitiũ de prauatȩ. quanatus. ẽ. malusidest malta¬
sus si natura a dõ conditus malus. Obhoc enĩ & natura filiure ab
apło iam baptirati fuisse dicim᷑. Om̃is enĩ carnalit nascens. natura
filiusux recte dicit᷑. quia natura. ẽ prunoplasti. quȩ prior in illo ꝓptꝰ
delictũ iram udicis di iusti suscepit. Si enĩ delictũ eius ꝑ qđ ut diciꝰ ad
iram dũm ꝓuocauit ñ traheremꝰ.. nũ quã natura filuirȩdiceremur.
& ideo peccatũ eiꝰ non solũ ipsũ. sed & om̃e nocuit genus humanũ  cũ
eius damnationẽ simul & culpã suscepimus. Eius enĩ nosuul neratos. e
delicto uas ꝓbat electionis cũ dicit. Non enĩ est distinctio. Oñs enim¬

Expanded text:
nim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Constant etiam et imitatione morum peccata, imitando scilicet malos: sed ut quis imitetur malos, naturae est vitium depravatae, qua factus est malus et malitiosus, non natura a Deo conditus malus. Ob hoc enim et natura filii irae, ab Apostolo jam baptizati fuisse dicimur. Omnis enim carnaliter nascens, natura filius irae recte dicitur , quia natura est protoplasti, quae prior in illo propter delictum iram judicis Dei juste suscepit. Si enim delictum ejus, per quod, ut dixi, ad iram Dominum provocavit, non traheremus; nunquam natura filii irae diceremur. Et ideo peccatum ejus non solum ipsum, sed omne nocuit genus humanum, cum ejus damnatione simul et culpam suscepimus. Ejus enim nos vulneratos esse delicto, Vas
Abbreviated transcription (Latin):
bolo & angłis eiꝰ. lustis uero qui adextris erunt . uenite ben¬
dicti patris mei. ꝑcipite regnũ paratũ uobis ab origine mun¬
di. Et tune illi ait ibunt in supplitũ ȩt̃nu. iustiaut̃ in uit
x̧t̃nam. In quauita. głificati idest inutati de corruptione in
incͥorruptionẽ: de mortalitate in unmortalitatẽ fulgebui
& cũ xp̃o in ꝑpetuũ regn̾antes. in sultabunt dãpnatẽ morti
dicentes. Absorta. ẽ. mors inuictoria. Ubi .ẽ. mors uictoria
tua. ubi. ẽ mors stimulus tuus Morsitaq priuatio uitȩ.ẽ. nom̃¬

Expanded text:
bolo et angelis ejus. Justis vero qui a dextris erunt: Venite, benbolo et angelis ejus. Justis vero qui a dextris erunt: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum paratum vobis ab origine mundi. Et tunc illi, ait, ibunt in supplicium aeternum; justi vero, in vitam aeternam . In qua vita glorificati, id est, mutati de corruptione in incorruptionem, de mortalitate in immortalitatem, fulgebunt, et cum Christo in perpetuum regnantes, insultabunt damnatae morti dicentes: Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, stimulus tuus ? CA