comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animam que iam recesserat a corpore. reuocaun
in rediuiuũ cadau̾. ⁊ secũ loqͥ ut uoluit imꝑauit. il
etiam post expletam locutionem. ipsam animam
abire ꝑmisit. Impleta itaq est in hac beata beł¬
tila: scriptura que dicit. Omnia possibilia sunt cde¬
denti: & nichil impossibile est. his qui toto corde in
deo confidunt. sicut & in hoc miraculo constat ẽ
factum. His namq temporib post discessum do¬
ni clodonei regis: religiosa &e optima coniunx pl
domna baltechildis regina. cum paruulo filio rege
clotario. inreprehensibilit̾ regnum gub̾nabat francoꝵ.
& ab omnib pontificib uel procerib. cunctoq ppło
regni sui: eius meritis compellentib. miro dil igebat᷑
affectu. Erat enim religiosa. & deo multum deuota:
ecclesiarum pauꝑmq curam gerens. Cum magno gͥ
uigore animi:uiriliter gub̃nabat palatium. Cũ pon¬
tificib autem & primatib ppłi sui. consilium accepit:

Expanded text:
animam, quae iam recesserat e corpore, revocavit animam, quae iam recesserat e corpore, revocavit in redivivum cadaver et secum loqui, ut voluit, imperavit vel etiam post expletam locutionem ipsam animam abire permisit. Impleta itaque est in hac beata Bertila scriptura, quae dicit: Omnia possibilia sunt credenti, et nihil impossibile est his, qui toto corde in Deo confidunt, sicut et in hoc miraculo constat esse factum. 4. His namque temporibus post discessum domni Chlodovei regis religiosa et optima coniunx ipsius domna Baltechildis regina cum parvulo filio rege Chlotbario inreprehensibiliter regnum gubernabat Francorum et ab omnibus pontificibus vel proceribus cunctoque populo regni sui, eius meritis compellentibus, miro diligebatur affectu. Erat enim religiosa et Deo multum devota, ęcclesiarum pauperumque curam gerens. Cum magno igitur vigore animi viriliter gubernabat palatium. Cum pontificibus autem et primatibus populi sui consilium accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
suspirans in rediuiuo cadauere: omnib stuporem in¬
tulit. Respiciensq ad dei famulam: Iocuta est ei dicns
Quid fecisti soror: Cur me de claritatis uia retrabil
Cui ipsa dei famula bertila. humilit̾ dixit. Obsecro
soror. u̾bum indulgentie michi remitte.qd̾ commora
animo olim deuoui tuo. At illa ait. Det tibi deus
indulgentiam. Nam contra te nullam retineo or¬
dis commotionem:s magis erga te plenam gero di¬
lectionem: & precor te. ut ꝓ me cłm exores: & abire in
pace ꝑmittas. Nec moras michi facias: quia iter cla¬
rum habeo preparatum. Nam sine tuo ꝑmissuab¬
ire ñ ualeo. Cui illa ait. Uade gͦ in pace xp̃i: ce pro
me ora dulcis & amabisis soror. Uere magna in deo
confidentia: que quando uoluit animam reuoca¬
uit: & quantum placuit. prestare ꝓmisit. Ex quo
facto miraculo cognoscere possumꝰ. quantam fide
constantiam ipsa dei famula habuit. interius robo¬
rata munere suꝑne pietatis: que ita indubitant̾

Expanded text:
suspirans in redivivo cadavere, omnibus stuporem insuspirans in redivivo cadavere, omnibus stuporem intulit, respitiens que ad Dei famulam, locuta est ei, dicens: 'Quid fecisti, soror? Cur me de claritatis via retrahis?' Cui ipsa Dei famula Bertila humiliter dixit: 'Obsecro, soror, verbum indulgentiae: mihi remitte, quod commota animo olim devovi tuo'. At illa ait: 'Det tibi Deus indulgentiam; nam contra te nullam retineo cordis commotionem, sed magis erga te plenam gero dilectionem et precor te, ut pro me Deum exores et abire in pace permittas nec moras mihi facias, quia iter darum habeo praeparatum; nam sine tuo permissu abire non valeo'. Cui illa ait: 'Vade ergo in pace Christi et pro me ora, dulcis et amabilis soror'. Vere magna in Deo confidentia, quae, quando voluit, animam revocavit, et quantum placuit, restare permisit! Ex quo facto miraculo cognoscere possumus, quantam fidei constantiam ipsa Dei famula habuit, interius roborata munere supernae pietatis, quae ita indubitanter
Abbreviated transcription (Latin):
ctore. mors subitanea. Ad cuiꝰ funus sorores cetere tac¬
to signo conuenerunt. ut consuetam explerent ora¬
tonem pro anima. que absumebatur ab eis: ut eam
dñs in pace ꝑpetua ꝓpitius iuberet reciꝑe. S hoc ig¬
norante supradicta dei famula bertila: interrogauit
ꝑ qua causa psallentium ꝑsonaret chorus. Respon¬
dit ei quedam soror. Nescis quia ꝓ anima illiꝰ soro¬
ris que recessit a corpore. iste ꝑsonat sonitus: Quo au¬
dito. ilico tremefacta pro sermone quem int̾ se habu¬
erant: cursu uelocissimo ad locum. ubi corpusculum
illius sororis defuncte iacebat exanime: deleriter ꝑ¬
uenit. Et ingressa cum fide magna. ilico imecit ma¬
num dexteram suꝑ pectus defuncte: adiurans illius
tequam secum alloquens indulgeret ei. quod contͣ
ipsam habuerat commotionem: non recederet. Ad
auus uocis imꝑium: statim illa anima que iam a
corpore discesserat: deo ꝑmittente in corpus rediit. s:

Expanded text:
ctore, mors subitanea; ad cuius funus sorores cęterae, tacctore, mors subitanea; ad cuius funus sorores cęterae, tacto signo, cucurrerunt, ut consuetam explerent orationem pro anima, quae absumebatur ab eis, ut eam Dominus in pace perpetua propitius iuberet recipere. Sed hoc ignorante supradicta Dei famula Bertila, interrogavit, pro qua causa psallentium personaret chorus. Respondit ei quaedam soror: 'Nescis, quia pro anima illius sororis, quae recessit a corpore, iste personat sonitus?' Quo audito, ilico tremefacta pro sermone, quem inter se habuerant, cursu velocissimo ad locum, ubi corpusculum illius sororis defunctae iacebat exanimę, celeriter pervenit, et ingressa cum fide magna, ilico iniecit manum dexteram super pectus defunctae, adiurans illius tequam secum alloquens indulgeret ei, quod contra ipsam habuerat commotionem, non recederet. Ad cuius vocis imperium statim illa anima, quae iam a corpore discesserat, Deo permittente, in corpus rediit, et
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em obedientiam explebat. Sobrietatem autem a¬
cem. ita iugiter inconcussa tenebat mente: ut quantu
ex ipsa fuisset. nullius animum stimuli scandalo ꝑuis¬
uisseq s magis si commodas cerneret seu murmurd¬
tes aliquas sorores: ꝓ zelo pietatis illud conabatis
sedare atq pacare uel compescere murmurationis malũ.
Qtaritatem & pietatem in torde illius. diuiua gr̃a adl̃¬
fmuustrabat. Quia gͦ magnum suꝑradicte famule xpi
pertile: in eo erat meritum: ut aliĩs demonstraret᷑. mag¬
nem ꝑ eam ostensum est miraculum. Nam cum quẽ¬
dam ex sororib commoto animo. u̾bum ei iracundie
dpxisset: illa diuinum suꝑ hoc expetiuit iudiciũ. Et
quamiis sicut decebat ipsa culꝑa minuicem fuerat ĩ¬
aulta: ipsa tamen domna bertila. de diuino quod ex¬
petierat uidicio. semꝑ erat paiuida. Contigit gͦ illi so¬
rori que fuerat commota: anhelitu int̾cludente in pe¬

Expanded text:
omnem oboedientiam explebat; sobrietatem autem et paomnem oboedientiam explebat; sobrietatem autem et pacem ita iugiter inconcussa tenebat mente, ut, quantum ex ipsa fuisset, nullius animum stimuli scandalo permovisset, sed magis, si commotas cerneret seu murmurantes aliquas sorores, pro zelo pietatis illud conabatur sedare atque pacare vel compescere murmurationis malum, quoniam caritatem et pietatem in corde illius divina gratia administrabat. 3. Quia ergo magnum supradictae famulae Christi Bertilae in eo erat meritum, ut aliis demonstraretur, magnum per eam ostensum est miraculum. Nam cum quaedam ex sororibus commota animo verbum ei iracundiae dixisset, illa divinum super hoc expetivit iuditium et, quamvis, sicut decebat, ipsa culpa in invicem fuerat indulta, ipsa tamen domna Bertila de divino quod expetierat iuditio semper erat pavida. Contigit ergo illi sorori, quae fuerat commota, anhelito intercludente in pe
Abbreviated transcription (Latin):
b eẽt exemplum: consodalib solatium iuniorib sc̃ꝵ
demonstratrix gressuum. Totum uoluit ẽẽ in xp̃o. q
ludibrio. non animum accominodans uoluptati aei¬
ꝑ se regenss anchora grauitatis. Talem se intra sept
monastii tractauit: ut eẽt in multis utilitatib mati
spiritali similis. Cuiꝰ minist̾ium fidelissimum consicq¬
rans abbatissa. sepius ei maiorem curam. atq graus¬
ora que sub ipsa erant miungebat: ut dum ipsa sc
ac religiose in multis conu̾sabatur de cet̾is sororib li
ditione sue matris. piam gereret ista sollicitudint
Infirmoꝵ. infantum. immoq hospitum: ei frequentus
cura commendabatur. Que omnia grato atq equ
animo ita benignissime adimplebat: quasi diumn
ei imꝑata fuissent. In omnib itaq officuis monastit
electa ipsa a dño. post matrem abbatissam p̾sulatum
regiminis tenebat: ce absqulla rep̾hensione ꝓ amores

Expanded text:
ibus esset exemplum, consodalibus solatium, iunioribus sanctorum ibus esset exemplum, consodalibus solatium, iunioribus sanctorum demonstratrix gressuum. Totum voluit esse in Christo ludibrio, non animum accommodans voluptati, semper se regens anchora gravitatis, talem se intra septa monasterii tractavit, ut esset in multis utilitatibus matri spiritali similis. Cuius ministerium fidelissimum considerans abbatissa, saepius ei maiorem curam atque graviora quae sub ipsa erant iniungebat, ut, dum ipsa sanctę ac religiosę in multis conversabatur, de cęteris sororibus sub ditione suae matris piam gereret ista sollicitudinem; infirmorum, infantum immoque ospitum ei frequentius cura commendabatur. Quae omnia grato atque aequo animo ita benignissime adimplebat, quasi divinitus ei imperata fuissent. In omnibus itaque offitiis monasterii electa ipsa a Domino, post matrem abbatissam praesulatum regiminis tenebat et absque ulla reprehensione pro amore Dei
Abbreviated transcription (Latin):
morem uͦ dei semꝑ pre oculis habens. ambulabat. in
corde ꝑfecto. & puritate confessionis: humilis atq ob¬
ediens. suis semꝑ complacens semiorib. Et in quocũq
minist̾io iubebatur. a matre. seniorib deseruire: idip¬
sum fidelissime & cum bono animo. consolante gr̃a
diuna. absq murmurio studebat adimplere omia.
que sibi fuerant inuncta. ꝑficiebat deniq in ea. exer¬
citationis cotidiane profectus: ita ut ultra se semper
ascendens. ñ solum meritis reliquas uinceret. s de do¬
mito corpore potius triumpharet. Quis enim nunc re¬
colere aut dicere ualet. quantum illo in temꝑe fuer
predicta xp̃i famula bertila. in ieumii parcitate p̾cipis
in uigiliarum dilectione ꝓpensioꝵ in lectione sc̃e scrpu
re sollicitioꝵ in miserationis oꝑe singularis : Erat nagi
ad obediendum in iuuentute morib senex: & ad cale¬
da uitia maturarita ut in ipso iuuenili tyrocinis sen¬

Expanded text:
morem vero Dei semper prae oculis habens, ambulabat in morem vero Dei semper prae oculis habens, ambulabat in corde perfecto et puritate confessionis, humilis atque oboediens, suis semper complacens senioribus, et in quocumque ministerio iubebatur a matre senioribus deservire, id ipsum fidelissime et cum bono animo, consolante gratia divina, absque murmurio studebat adimplere omnia, quae sibi fuerant iniuncta. Profitiebat denique in ea exercitationis cotidianae profectus, ita ut, ultra se semper ascendens, non solum meritis reliquas vinceret, sed de domito corpore potius triumpharet. Quis enim nunc recolere aut dicere valet, quantum illo in tempore fuerit praedicta Christi famula Bertila in ieiunii parcitate praecipua, in vigiliarum dilectione propensior, in orationis assidurae sollicitior, in miserationis opere singularis? Erat namque ad oboediendum in iuventute moribus senex et ad calcanda vitia matura, ita ut in ipso iuvenili tyrocinio sen
Abbreviated transcription (Latin):
ã eiꝰ notum. ad monastium puellarum qd uocatur io¬
tũs ꝑduxerunt: &e domne teutlehilde abbatisse cõmen¬
auerunts a qua cum sanctis feminis honorifice recepta
est. Igitur agens nobilis puella bertila multiplices xͦ
gr̃as. cuiꝰ pietas eam a scl̃i fluctib ereptam. ad portum
felicis cenobii ꝑduxerat: ab illo die in eocdem loco.tan¬
ta animi humilitate dño placituram se subdidit.
ut salua moꝵ honestate. nichil de ingenuitatis natio¬
ne suꝑbiret. Ibiq quam origo natiuit᷑atis. liberam ge¬
ninit. famulam uoluntas add ixit. In quo sc̃o ceno¬
bio sub norma sc̃e regule. ita admirabilem atq lauda¬
bilem habuit conu̾sationem: ut uelox esset in sc̃a seni¬
oꝵ obedientias. & ad cursum diuinum uel ad orationẽ.
cum feruore mentis deuotissime festinaret. Cum om¬
ni enim grauitate & mansuetudine seu temꝑantia:
admirabiliter conuersabat᷑ in sc̃a congregatione: Ti¬

Expanded text:
a eius votum ad monasterium puellarum, quod vocatur Ioa eius votum ad monasterium puellarum, quod vocatur Iotrus, perduxerunt et domnae Teutlechildae abbatissae commendaverunt, a qua cum sanctis feminis honorifice recepta est. 2. Igitur agens nobilis puella Bertila multiplices Christo gratias, cuius pietas eam a saeculi fluctibus ereptam ad portum felicis coenobii perduxerat, ab illo die in eodem loco tanta animi humilitate Domino placituram se subdidit, ut salva morum honestate nihil de ingenuitatis natione superbiret, ibique, quam origo nativitatis liberam genuit, famulam voluntas addixit. In quo sancto coenobio sub norma sanctae regulae ita admirabilem atque laudabilem habuit conversationem, ut velox esset in sancta seniorum oboedientia et ad cursum divinum vel ad orationem cum fervore mentis devotissime festinaret. Cum omni enim gravitateet mansuetudine seu temperantia admirabiliter conversabatur in sancta congregatione, ti
Abbreviated transcription (Latin):
berẽ deuotionem. ut dei filium xp̃m ꝓmereret᷑ adi¬
pisci sponsum: s hoc pandere publice̾ parentib su¬
is non audebat. eo quod cognosceret ab ipsis. esse
eis ualde contrarium: quodq magis impedirent
contradicendo: qm consentirent annuendo. Iam
autem diuinum in tenera etate asturte tenebat
consilium: & secretius dei assidue dep̾cabat᷑ auxilium.
ut eiꝰ pietas faceret compẽdium. qualit̾ ipso ordi¬
nante. congrue ad sc̃arum feminarum consortiũ:
uel ad earum ꝑduceretur cenobium. Cuiꝰ deuoti¬
oni pietas diuina consulens. que in se sꝑantes num¬
quam derelinquit. mox affuit ei diuina gr̃a in au¬
xiliums. & ex ꝑpriis parentib. uel etiam germanis in
consensione deuotos effecit. Qui assentientes exhorta¬
ti sunt eam. ut in scã deuotione ꝑsisteret: & se irte¬
gram: dño uirginem consecraret. Cui &e sponte dedert̃
olatium inspirante dño. & eam cum festinatione uxs¬

Expanded text:
bere devotionem, ut Dei filium Christum promereret adibere devotionem, ut Dei filium Christum promereret adipisci sponsum; sed hoc pandere publice parentibus suis non audebat, eo quod cognosceret ab ipsis esse eis valde contrarium, quodque magis impedirent contradicendo, quam consentirent annuendo. Iam autem divinum in tenera aetate astute tenebat consilium et secretius Dei assidue deprecabatur auxilium, ut eius pietas faceret compendium, qualiter, ipso ordinante, congrue ad sanctarum feminarum consortium vel ad earum perduceretur coenobium. Cuius devotioni pietas divina consulens, quae in se sperantes numquam derelinquid, mox adfuit ei divina gratia in auxilium et ex propriis parentibus vel etiam germanis in consensione devotos effecit, qui assentientes exhortati sunt eam, ut in sancta devotione persisteret et se integram Domino virginem consecraret. Cui et sponte dederunt solatium, inspirante Domino, et eam cum festinatione iuxt
Abbreviated transcription (Latin):
eligiosa uita sanctarum uirginum. qͦnto
est meritis clarior: tanto est uoce crebrior.
ae populoꝵ ore laudabilior. quia dum
bone conu̾sationis exemplum ceteris tri¬
uit: in laude sua linguas excitat sin¬
guloꝵ. Igitur beata bertila uirgo. suessonice ꝓuin¬
cie indigena. nobilib parentib oriunda: immo digni
germinis dignissima proles emergens: decus quod sump¬
sit ex genere. felicis uite meritis ampliauit: dum in illa
& quo glificaretur xp̃c elegit: & quod imitarent᷑ mul¬
ti effulsit. Que inter ipsa nouelle iuuentutis exordia.
tanto fidei feruore flagrauit: ut parentes ad quorũ
desidium solet infantia festinant̾ recurrere: ꝓ amore
xp̃i uoluntarie relinqueret: & mox ut ꝑ etatem ad¬
olescentie intelligere potuit. xp̃m dñm concupiuit.
& in eiꝰ seruitio. pleno cordis affectu se tradere deli¬
berauit. Quam & ꝑcunctante cuidam fidelissimo ui¬
ro dacdone. cognom̃to audoeno. si uellet xp̃o serui¬
re: grato animo respondit. illam se ab infantia ha¬

Expanded text:
eligiosa vita sanctarum virginum quanto est meritis clarior, tanto est voce crebrior et populorum ore laudabilior, quia, dum bonae conversationis exemplum ceteris tribuit, in laude sua linguas excitat singulorum. Igitur beata Bertila virgo Suessonicae provintiae indigena, nobilibus parentibus oriunda, immo digni germinis dignissima proles emergens, decus quod sumsit ex genere felicis vitae meritis ampliavit, dum in illa et quo glorificaretur Christus elegit et quod imitarentur multi effulsit, Quae inter ipsa novellae iuventutis exordia tanto fidei fervore flagravit, ut parentes, ad quorum desiderium solet infantia festinanter recurrere, pro amore Christi voluntarie relinqueret et mox, ut per aetatem adulescentiae intellegere potuit, Christum dominum concupivit et in eius servitio pleno cordis affectu se tradere deliberavit. Quam et percunctante cuidam fidelissimo viro Dadone cognomento Audoeno, si vellet Christo servire, grato animo respondit, illam se ab infantia ha
Abbreviated transcription (Latin):
De multimodis martini ꝑape tor
a finib gallie expulso.
Quod płres apostatas uir sanctꝰ
astutia sua dep̾hendit atq nota
dilectionem erga pauꝑes habuĩt.
Qua bonitate ꝑegͥnos x¬
fouĩt quantũq in se uigit̾ ꝓfec̾it.
Laus eiꝰ ꝓlixiꝰ habita.
Prefatiuncula in calce libri.i
gallias ꝑuagante.

Expanded text:
De multimodis a pape Martino tormDe multimodis a pape Martino torma finibus Galliae expulso. 36. Quod plures apostatas vir sanctus in astutia sua deprehendit atque notavit. dilectionem erga pauperes habuerit. 38. Qua bonitate peregrinos foverit quantumque in se iugiter proficerit.Laus eius prolixius habita. 40. Praefaciuncula in calce libri. EGallias pervagante.
Abbreviated transcription (Latin):
prebuerit obsequiũ.
Lescriptio habitus & forme euis
e uigitas orationis.
bi britanniam adiens pacem cũ
principe fecte.
Quanta facilitate apud regem dago¬
bͥtum quicquid popocisscet ob¬
tinuerit.
uo ordine monastĩum sollẽp¬
niacense edificauit.
Qua instantia regłarem discipli¬
nam in eodem monastio cꝰtodi¬
parisius ancillarum dei constru¬
xit monast̾ium.
bi beatoꝵ pauli &e martialis fun¬
dauit eccłiam & carcere aꝑto.
De incendio urbis parisiace.
Quanto studio cotidie
Quo ardore deuotionis cenobia
Quod pedestn labore ad loca scã
Ubi in natali scĩ dyonisii clau¬
dum sanauit.
bi manum aridã iocabiliter
bi contractum in basilica
scĩ Germani sanaurt.
bi Gamappio uico claudum ere
De metallo auri xxix. Sxxc.¬
in sinu reꝑto.
De ceco parisius illuminato.xi.
De homine seminece xXII. Stutis.¬
& concilio apud urbem Romam sub
sco papa martino. XU.

Expanded text:
praeberet obsequium. praeberet obsequium. 12. Descriptio habitus et formae eius et iugitas orationis. 13. Ubi Britanniam adiens pacem cum principe fecit. 14. Quanta facilitate apud regem Dagobertum quicquid poposcisset obtineret. 15. Quo ordine monasterium Solemniacensem aedificavit. 16. Qua instantia regularem disciplinam in eodem monasterio custodiParisius ancillarum Dei construxit monasterium. 18. Ubi beatorum Pauli et Martialis fundavit ecclesiam et de carcere aperto. 19. De incendio urbis Parisiacae. 20. Quanto studio cottidie cerit. 21. Quo ardore devotionis coenobia 22. Quod pedestri labore ad loca sancta Ubi in natale sancti Dionisii clodum sanavit. 24. Ubi manum aridam iocabiliter es potavit. 26. Ubi contractum in basilica sancti Germani sanavit. 27. Ubi Gamappio vico claudum direxit. 28. De metallo auri in sinu reperto. 29. De caeco Parisius inluminato. 30.ituta. 31. De homine seminece vitis et de concilio apud urbem Romam sub sancto papa Martino. 34.
Abbreviated transcription (Latin):
ut studiosis quibusq non solum lectitare. uerum etiã
manib sit contingere fastidium. At nr̃a hec si placet
oratio: ꝑ incolumem statum catholice seruetur ecolesie.
Nam p̾mium laboris nr̃i: ultima confido pensabit di¬
es. Sed ne prolixa p̾fatio. prius fastidium generet. qͣm
lector suꝑcilium hystorie indmet: licet cũ uerecundia
fratribus quidem obedientiam. & illi impendo de quo nõ
digne loquor iniuriam. sed tribuat ueniam. Confido e¬
nim: quod deuotione non offendo. Nunc uero hec: pͥma
in fronte ex eius uita propono.
co natiuitatis eius.
De presagio quod sensit mater de
quib optimis adcrescebat.
bi relicta patria frantiam petiit.
I uo ordine ad notitiam regis¬
rex iuiram̃tum extorquere nisus est
uo ordine penitentiã
gesserit.
e morte lo tarii ⁊ quanta
familiaritate uir sc̃s habitus sit
apud pͥncipes.
Quanto studio in dei timore ce
uantum pauꝑib &e ꝑegrinis

Expanded text:
ut studiosis quibusque non solum lectitare, verum etiam ut studiosis quibusque non solum lectitare, verum etiam manibus sit contingere fastidium; at nostra haec si placet oratio, per incolomem statum catholicae servetur ecclesiae, nam praemium laboris nostri ultima, confido, pensabit dies. Sed ne prolixa praefatio prius fastidium generet, quam lector supercilium historiae inclinet, licet cum verecundia fratribus quidem oboedientiam et illi inpendo de quo non digne loquor iniuriam; sed tribuat veniam: confido enim, quod devotione non offendo. Nunc vero haec prima in fronte ex eius vita propono. co nativitatis eius. 2. De praesagio quod sensit mater de quibus optimis adcrescebat. 4. Ubi, relicta patria, Frantiam petiit. 5. Quo ordine ad notitiam regisrex iuramentum extorquere nisus est. 7. Quo ordine paenitentiam gesserit. De morte Hlotharii, et quanta familiaritate vir sanctus habitus sit apud principes. 10. Quanto studio in Dei timore et uantum pauperibus et peregrinis
Abbreviated transcription (Latin):
tenes. & tullius. arti oratorie insistendo: xp̃i puris atq
preclaris poscunt comparari doctrinis: Quid flacci.
solonii. uarronis. democreti. plauti. & cictronis alioꝵqͥ:
sollertia. quos enumerare suꝑ uacaneum puto. nr̃as u
uat utilitatis : His itaq omnib cum suis uanis studus
omissis: ad simplicem ꝓposite ꝓperemus hystorie seriem.
Adest ille plasmator: qui linguas infantium facit diser¬
tas: cuiꝰ gr̃ãm nobis adesse supplices optamꝰ: ut ipso an¬
nuente. confessoris sui palnam gradatim narrare possi¬
tum obtestamur: ut siquis hec legens amore captus ex¬
emplare uoluerit. sillabarum detrimenta summoꝑe
obseruet. & dudum conscripta exemplarib. rursus con¬
ferat corrigenda: ut queq cum studio &e sollicitudine scͥp¬
ta sunt. cum cura ce diligentia transcribantur. Hec id¬
cirto. quia plerumq uidemus non nulla uoluminae
precipue sanctoꝵ gesta. ita scriptoꝵ uitio deprauata:

Expanded text:
tinis et Tullius artis oratoriae insistendo Christi puris atque tinis et Tullius artis oratoriae insistendo Christi puris atque praeclaris possunt conparari doctrinis ? Quid Flacci, Solonii, Varronis, Democreti, Plauti et Ciceronis aliorumque solertia, quos enumerare supervacaneum puto, nostris iuvat utilitatibus ? His itaque omnibus cum suis vanis studiis omissis, ad simplicem propositae properemus historiae seriem. Adest ille plasmator qui linguas infantium facit disertas; cuius gratiam nobis adesse supplices obtamus, ut, ipso annuente, confessoris sui palmam gradatim narrare possiti adventum obtestamur, ut si quis haec legens amore captus exemplare voluerit, syllabarum detrimenta summopere observet et dudum conscripta exemplaribus rursus conferat corrigenda, ut quaeque cum studio et sollicitudine scripta sunt, cum cura et diligentia transcribantur. Haec idcirco, quia plerumque videmus nonnulla volumina et praecipue sanctorum gesta ita scriptorum vitio depravata,
Abbreviated transcription (Latin):
contentos rusticitate offendat: sed ꝑ paucis oꝑta. cun¬
ctis prorsus retexat aꝑta. Nam & ecclesiasticum dog¬
ma. etiam si habeat eloquii uenustatem: ita eam dissi¬
mulare debet ac fugere. ut non otiosis philosofoꝵ se¬
ctatorib: sed uniu̾so loquatur hominum generi. Nec
enim oꝑis est diuine doctrine. sophistice ut eloquenter
signare sermones: cum scriptum sit. Qui sophistice lo¬
quitur: odibilis est. Non enim est data illi a dño gr̃a.
Quid enim legentib nobis. diu̾sa grammaticoꝵ argu¬
menta proficiunt: cum uideantur potius sub uertere.
quam edificare: Quid iaquam pytagoras. socrates. pla¬
to. & aristotiles: nobis philosophando consulunt: Quid
sceleratorum nenie poetarum: omeri uidelicet. uirgilii.
& menandri. legentibus conferunt: Quid inquam sa¬
lustius. erodotus. ediuius. gentilium texendo hystorias:
xp̃iane prosunt familie: Quid ł fias. grachuis. demos¬

Expanded text:
contentos rusticitate offendat, sed perpaucis operta, cuncontentos rusticitate offendat, sed perpaucis operta, cunctis prorsus retexat aperta. Nam et ecclesiasticum dogma, etiamsi habeat eloquii venustatem, ita eam dissimilare debet ac fugire, ut non otiosis phylosophorum sectatoribus, sed universo loquatur hominum generi; nec enim operis est divinae doctrinae sofistice et eloquenter signare sermones, cum scriptum sit: Qui sofistice loquitur odibilis est; non enim est dato, illi a Domino gratia. Quid enim legentibus nobis diversa grammaticorum argumenta proficiunt, cum videantur potius subvertere quam aedificare ? Quid, inquam, Phytagoras, Socratis, Plto et Aristotilis nobis phylosophando consulunt ? Quid sceleratorum neniae poetarum, Omeri videlicet, Virgili i et Menandri, legentibus conf erunt ? Quid, inquam, Salustius, Erodotus et Livius gentilium texendo historias christianae prosunt familiae ? Quid Lysias, Grachus, Demos
Abbreviated transcription (Latin):
eo dicere potussent. minus proculdubio sit. quam me¬
retur: tamen ardore dilectionis. plus in illo quid uelim:
quam in me quid possim consideraui. Nam cum sim
debitor decem milium talentorum. uel exiguum mee ru¬
sticitatis reddere debitum conatus sum: culpam scilicet
metuens silentii incurrere. si agnita miracula ut piger
seruus silendo occulerem: Ne uel uniꝰ talenti creditam
quantitatem. dum niterer cautiꝰ custodire: culpa de¬
fosse pecunie non carerem. Idcirco optimum fore ar¬
bitratus sum:ut pecunie commertium quod ab om̃i¬
potente accepi. in laudib omnipotentis expenderem:
atq id quod ab eodem adeptus sum indignus: eidem
conferrem subiectus. Unde lectorem obsecro. ut utilita¬
dem nostri sermonis non usq quaq despiciat: quia &¬
si ut cumq eloquenter possit oratio ꝓmi: ita stilum pla¬
cet corrigere. ut nec simplicib quibusq graminaticoꝵ.
sectando fumus displiceat: nec scolasticos etiam nimia

Expanded text:
eo dicere potuissent, minus procul dubio sit quam meeo dicere potuissent, minus procul dubio sit quam meretur, tamen ardore dilectionis plus in illo quid velim, quam in me quid possim consideravi. Nam cum sim debitor decem milium talentorum, vel exiguum meae rusticitatis reddere debitum conatus sum, culpam scilicet metuens silentii incurrere, si agnita miracula ut piger servus silendo occulerem, ne vel unius talenti creditam quantitatem dum niterer cautius custodire, culpa defossae pecuniae non carerem. Idcirco Optimum fore arbitratus sum, ut pecuniae commertium, quod ab omnipotente accepi, in laudibus omnipotentis expenderem, atque id quod ab eodem adeptus sum indignus, eidem conferrem subiectus. Unde lectorem obsecro, ut vilitatem nostri sermonis non usqneqnaque despiciat, quia etsi utcumque eloquenter possit oratio promi, ita stilum placet corrigere, ut nec simplicibus quibusque grammaticorum sectando fumus displiceat nec scolasticos etiam nimia
Abbreviated transcription (Latin):
caritas eadem frequent̾ exposcit: si dei iuuerit fauor.
que michi comꝑta sunt. queq ad memoriã dñs redux¬
erit. quamquam in ꝑito digeram stilo: non lepõrem
sermonis inquirens. sed sancti simplicem uitam. simpli¬
ci sermone. ipsiꝰ animatus precib enarrare temptabo:
eiusq uite cursum. licet sermone inculto.ingenti ta¬
men amoris obtentu. ferre conabor in publicum: ut
cuiꝰ est uite cum xp̃o memoria. gła relatu celebret᷑
in mundo: breueq uite spatium. eterna memoria cõ¬
penset in scłm: atq in hominum ore. dulci com¬
moratione uiuat in terris: qui cum suppremisi
uiuit in celis. Et si quidem uelit quis. omnem eius or¬
dinem uite. litterarum tradere monimentis: certum est
quia tanta sunt. que & uolumen magnum requiran
in otium. At ego cum sim sicut sum ꝓfessus. imꝑitus
sermone: & cum excellentis sit. uirum sanctissimum
mirari quam loqui: cum etiam doctissimi quicquid de

Expanded text:
caritas eadem frequenter exposcit, si Dei iuverit favor, caritas eadem frequenter exposcit, si Dei iuverit favor, quae mihi conperta sunt quaeque ad memoriam Dominus reduxerit, quamquam inperito digeram stilo, non leporem sermonis inquirens, sed sancti simplicem vitam simplici sermone, ipsius animatus precibus, enarrare temptabo, eiusque vitae cursum, licet sermone inculto, ingenti tamen amoris obtentu ferre conabor in publicum: ut cuius est vitae cum Christo memoria, gloria relatu caelebretur in mundo, breveque vitae spatium aeterna memoria conpenset in saeculum atque in hominum ore dulci commemoratione vivat in terris, qui cum suppremis beate vivit in caelis. Et si quidem velit quis omnem eius ordinem vitae litterarum tradere monimentis, certum est, quia tanta sunt, quae et volumen magnum requirant et otium. At ego cum sim, sicut sum professus, inperitus sermone, et cum excellentius sit virum sanctissimum mirari quam loqui, cum etiam doctissimi quicquid de
Abbreviated transcription (Latin):
uula onfessorum. ut multiplices uictorie martyrum.
litterarum iam monimentis habentur indite: mul¬
tiq nobilium. ex gestis eorum reliquẽre molem uo¬
luminum. nos modo uel ȩxiguum iuxta qualitatem
in genu. aptare temptamus librum: in quo de ortu.
uiteq cursu. & głoso obitu. sancti ac beatissimi confesso¬
ris & ep̃i eligii: quem ad plenum exꝑti sumus: adiuuan¬
te suꝑna gr̃a. explicandum suscepimꝰ. Id etiam ante
nos iam factitatum: ab aliquib eruditissimis compe¬
rimꝰ. Sed quia illi curis obligati secularib. ut & ipsi pro¬
fitentur cũ festinatione finiere sermonemr: indignum
duximus. ut tã larga bonitas. tamq exinia scĩtas. arto
parcoq attenuaret᷑ affatu. Quamuis ergo & nos taute
rei narratione. minus simus idonei: indignumq uide¬
atur.tam laudate hystorie. exiguum pusillumq fieri
auctorem: tamen qm̃ michi olim uoti est. & fratrum

Expanded text:
cula confessorum et multiplices victoriae martyrum cula confessorum et multiplices victoriae martyrum litterarum iam monimentis habentur inditae, multique nobilium ex gestis eorum reliquere molem voluminum, nos modo vel exiguum iuxta qualitatem ingenii aptare temptamus librum, in quo de ortu vitaeque cursu et glorioso obitu sancti ac beatissimi confessoris et episcopi Eligii, quae ad plenum experti sumus, adiuvante superna gratia, explicandum suscepimus. Id etiam ante nos iam factitatum ab aliquibus eruditissimis comperimus, sed quia illi curis obligati saecularibus, ut et ipsi profitentur, cum festinatione finiere sermonem, indignum duximus, ut tam larga bonitas tamque eximia sanctitas arto parcoque attenuaretur affatu. Quamvis ergo et nos tantae rei narratione minus simus idonei, in dignum que videatur tam laudatae historiae exiguum pusillumque fieri auctorem, tamen, quoniam et mihi olim voti est et fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
Um gentiles poete. studeant sũa
figmenta prolixis pompare stilu. ce
seua nefandarum renouent conta¬
gia rerum. ac plurima niliacis tra¬
dant mendatia biblis: eoꝵq uana
tantum discurrat gloria. qua ue¬
terum nẽctunt mendatia: cur nos xp̃iani. saluti¬
feri taceamus maracula xp̃iscum possimus sermone
uel tenui. edificationis hystoriam pandere plebi: pre¬
sertim cum ecclesiastica traditione. & apłica admone¬
amur auctoritates de sanctoꝵ gestis seu uirtutibus. ñ¬
nulla comiemorare: Ut scriptum est. Memoria scõr
cum laudibus. Et illud. Laudemus. uiros gloriosos.
qui ucerunt regna mundi: ut sit memoria eoꝵ in
benedictione: & nomen illoꝵ ꝑmaneat ineternum.
Quotienscumq ergo sanctoꝵ sollempnia. anniũsario
ciculo celebramus: aliqua ex eoꝵ gestis. ad edificationẽ
iane plebis conuenientia. in xp̃i laudibus recitare
mnus: qm̃ reuera xp̃i muneris est: quicquid in scĩe
eius .ł udabile est. Quia igitur omnium pene mira¬

Expanded text:
um gentiles poetae studeant sua figmenta prolixis pompare stylis, et saeva nefandarum renovent contagia rerum, ac plurima Niliacis tradant mendacia biblis, eorumque vana tantum discurrat gloria, qua veterum nectunt mendacia, cur nos Christiani salutiferi taceamus miracula Christi, cum possimus sermone vel tenui aedificationis historiam pandere plebi? Praesertim cum ecclesiastica traditione et apostolica admoneamur auctoritate, de sanctorum gestis seu virtutibus nonnulla commemorare, ut scriptum est: Memoria sanctorum cum laudibus . Et illud: Laudemus viros gloriosos qui vicerunt regna mundi ; ut sit memoria eorum in benedictione, et nomen illorum permaneat in aeternum . Quotiescunque ergo sanctorum solemnia anniversario circulo celebramus, aliqua ex eorum gestis ad aedificationem Christianae plebis convenientia in Christi laudibus recitareniam re vera Christi muneris est, quicquid in sanctis eius laudabile est. Quia igitur omnium paene mira
Abbreviated transcription (Latin):
caractere ꝑ .imꝰ. uidit in uisione duos lectos. decent᷑ ad¬
ũtit: in subũme dicentium. Heroas geminos sui correp¬
tores ⁊ scł̃i. stratis auro radiantib. uite mĩto collocabimꝰ¬
Anselnũ uidelicet cantuariensẽ archiẽpm. ⁊ hugonẽ chu¬
niensẽ abb̃em: qui multoꝵ st̃ patres filioꝵ ĩgła. Adħ abbas

Expanded text:
as quidam in visione duos lectos decenter adin sublimi dicentium: Heroas duos sui correctores et saeculi stratis auro radiantibus vitae merito collocabimus, videlicet Cantuariensem archiepiscopum, et Cluniacensem abbatem; qui multorum sunt patres filiorum in gloria. Is
Abbreviated transcription (Latin):
tes. qͦd uiciũ maxime cauendũ est.
eis qͥ pascunt oues xp̃i. ne sua querant
suarũ conferant. ꝓ qͥb sanguis fusus
ẽ xpͣi. Cuiꝰ amor in eo qͥ pascit oues
eiꝰ. intã magnũ debet sꝑualẽ crescere
ardorẽ. ut uincat etiã mortis nacu¬
ralem timorẽ. quo mori nolumus
apłs paulus dicit se habere concu¬
piscentiã. dissolui & eẽ c̃ xp̃o: inge
s suꝑuestiri. ut absorbeat᷑ mortalis
uita. Et huic dñs dilectori suo. c̃
senueris inquit extendes manus
tuas. & alius te ciaget. & ducet quo
cu ñ uis. Hoc enĩ dixit ei. significais
qͣ morte clarificaturꝰ eẽt dm̃. Extẽ¬
ddes inqͥt manꝰ tuas. hocẽ crucifige¬
dixit qd fieret. deinde qͦmͦ fieret. Noͣ
enĩ crucifixus. s utiq crucifigendꝰ.
quo nollet ductꝰ. Nã petrꝰ crucisir

Expanded text:
tes. Quod vitium maxime cavendum est tes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascsuarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mortis naturalem timorem, quo mori nolumus, apostolus Paulus dicit se habere concupiscentiam dissolvi et esse cum Christo: ingemsed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita . Et huic Dominus dilectori suo. Cum senueris, inquit, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. Hoc enim dixit ei, significans qua morte clarificaturus erat Deum. Extendes, inquit, manus tuas, hoc est crucifigedixit quod fieret, et deinde quomodo fieret. Non enim crucifixus, sed utique crucifigendus, quo nollet est ductus. Na
Abbreviated transcription (Latin):
lunt qͥa ꝑire nolunt. mala ꝓbonis rod¬
dant sic̃ ingrati. intłiciant animas &
suas & alienas sicut scelesti. mat᷑ne ec¬
clie uiscera dissipent. sit̃ in religiosi.
ñ cõpatiant᷑ infirmiᷤ sicut sine affec¬
tione. famã scõrũ maculare conent᷑
sicͣ detractores. cupiditates pessimas
non refrenent. sicͣ incontinentes. exer¬
ceant lites sicͣ inmites. nesciant sub¬
uenire sic̃ sine benignitate. indicent
inunicis pioꝵ que occultanda cog¬
nouerint sicͣ ꝓditoreres. humanã ue¬
recundiã. inuerecondia exagitione ꝑ-¬
turbent sic̃ ꝓcaces. ñ intelligant neq
quȩ loquunt᷑ neq deqͥb affirmant
sic̃ cecati. leticias carnales sꝑitualib
gaudiis ante ponant sic̃ uoluptatũ
amatores. magisquã dei. Hec enĩ at¬
q huiꝰ modi uitia siue uni homini
accidant oiã. siue his alia. illis alia
dominent᷑. ex illa radice qͦdã mͦ pul¬
lulant. cͣ sint homines seipsos a man¬

Expanded text:
lunt quia perire nolunt, mala pro bonis redlunt quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati: interficiant animas et suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera dissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentur, sicut detractores; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt homines seipsos aman
Abbreviated transcription (Latin):
ubi etiã demonstrat᷑ unu̾ atq idẽ eẽ
amorẽ & dilectionẽ. nã etiã dñs nouis¬
sime ñ ait diligis me. s amas me. Nͣ
gͦ nos s ipsũ amemꝰ. & inpascendis o¬
uib eiꝰ ea que sunt eius. ñ ea que sunt
nr̃a queramꝰ. Nescio enĩ qͦ in explicabi¬
li mͦ. qͥsqͥs seipsũ ñ dm̃ amat. nͣ se amat.
&e qͥsqͥs dm̃ ñ se ipsũ amat: ipse se amat
Quienĩ potest uiuere dese: morit᷑
magis diligit. qui ꝓpt᷑ ea nͣ se diligit. ait
eu diligat deqͦ uiuit. Nͣ st̃ gͦ seipsos
amantas. qͥ pascunt oues .xpͣi. ne tãquã
scias. ñ tãquã ipsius eas pascant. & ue¬
lnt exillis sua luera conqͥrere. sicut
amatores pecuniȩ. uel eis dm̃ri si cut
elati. uel głari de honorib quos ab eis
sumunt sicͥ suꝑbi. ł intantũ ꝓgredi
Ut etiã hereses faciant sicut blasphe¬
mi. nec cedant sc̃ĩs patrib sicͥ parentib
ñ obedientes. & eis qͥ illos corrigere uo¬

Expanded text:
Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae suno enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, sed tanquam ipsius eas pascant; et velint ex illis sua lucra conquirere, sicut amatores pecuniae; vel eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel in tantum progredi ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi: nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere vo
Abbreviated transcription (Latin):
trina confessio. ne minus amori lin¬
gua seruat quã timori. & plus uo¬
cis elicuisse iuideat᷑ mors ĩmineis.
quã uita pͣsens. Sit amoris offi¬
ciũ. pascere dñicũ grege̾. si fuit
timoris indiciũ. negare pastorem:
Qui hoc animo pascunt oues xp̃i.
ut suas uelint eẽ ñ xp̃i. uel conuin¬
ñ obediendi & subuenietidi. & deo
me. pasce oues meas. quã sidiceret᷑.
sis in eoꝵ. societate. qͥ ꝑtinent ad tẽ¬
pora ꝑiculosa se ipsos amantes
cetem que hunc malortĩ untio
adiuntit: amatores pecume. elati.
suꝑbi. blasphemi. parentib ñ obadi¬
entes. ingrati. scelesti. in religiosi sine
affectione. detractores. in continente.
cati. uoluptatũ amatores. magisquã
dei. habentes speciẽ pietatis. uirtutẽ
aut̃ eiꝰ ab negantes. Hec oĩa mala ab eo¬
uelut fonte manant. qͦd pͥmũ posuit.
seipsos amantes. Merito drͣ petro diligisˢ
me. & responaet amote. eiq refertur
pasce agnos meos. & noc iterũ. hoctͣtio.

Expanded text:
trina confessio, ne minus amori lintrina confessio, ne minus amori lingua serviat quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens, quam vita praesens. Sit amoris officium, pascere dominicum gregem; si fuit timoris indicium, negare pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse non Christi, se convinnon obediendi et subveniendi et Deo me? pasce oves meas, quam si diceretur: sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio antes, amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non oboedientes. ingrati, scelesti, inreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, cati, uoluptatium amatores magis quam dei, habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes. velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio.
Abbreviated transcription (Latin):
set animã suã positurus. ꝓ suis õibꝰ:
inqͥb erat a petrus. Q. dͦ eece fac
cũ ẽ. Nunc iã infirmitas cordis.
ad suscipiendã mortẽ ꝓ nomine d̾ni
uera ipso donante sumat᷑. ñ falsa
nobis errantib pͣsumat᷑. Nunc ẽ
ut uite huiꝰ ñ metuamꝰ interitũ.
quia resurgente d nõ uitȩ alteriꝰ
pͣcessit exẽplũ. Nunc ẽ petre ut
morte̾ ñtimeas. uit quẽ mortu¬
um dolebas. & quẽ ꝓ nobis mori.
carnali amore ꝓhibebas. Ausus es
punire ducterẽ. formidasti eiꝰ ꝑ¬
secutorẽ. Iã pͣcio ꝓte fuso. minc
ẽ petre ut seqͣris emptorẽ. & se¬
quaris oĩno usq ad mortẽ crucis.
Uerba ciꝰ audisti. quẽ iã ueracẽ
ꝓbasti. passurũ te ipse pͣdixit. qͥ
te p̃dixerat negaturũ. S puis.
dñs qͦd sciebat intͣrogat. nec semel
s iterũ ac tͣcio. utrũ petrus enun
diligat. nec alud totiens audit
a petro: quã se diligi. nec aliud
tociens cõm̃dat petro: quã suas
oues pasci. Redoit᷑ negationi tͥne

Expanded text:
animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrus, quod ecce jam factum est. Nunc jam firmitas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante sumatur, non falsa nobis errantibus praesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum; quia resurgente Domino vitae alterius praecessit exemplum. Nunc est, Petre, ut mortem non timeas; quia vivit quem mortuum dolebas, et quem pro nobis mori carnali amore prohibebas . Ausus es praevenire ductorem, formidasti ejus persecutorem: jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem, et sequaris omnino usque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti; passurum te ipse praedixit, qui te praedixerat negaturum. 5. Sed prius Dominus quod sciebat interrogat, nec semel, sed iterum ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit eis ingentẽ egyptiũ. ingri¬
orẽ fuligine: faciẽ acutẽ habentẽ.¬
ignitũ. scintillas emicantes exore
eius. & ex narib eiꝰ egrediebat᷑ flã¬
tẽ alas spiueas sic̃ strix. & erat¬

Expanded text:
ostendit eis ingentem maurum nigriorem fuligine, facie acuta, bignitum, scintillas emicantes. Ex ore vero ejus et naribus egrediebatur flamt alas spineas sicut sphi
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sum u̾bũ crucis: in quapen¬
p̃dicas. Et multa alia mͥ dixit. que
nunc silere opportet: ꝓde bantur
tam̃ tc̃. c̃ adhanc emulationẽ ac¬
os in doctrina sua in maculatos
custodire dignet᷑. Ego uͦ iã resol¬
uor a corpore. & uado ad ꝓmissi¬
onẽ illã quã mͥ pollicere dignatuᷤ
c̃ gemitu magno: Deniq conue¬
nientib cunctis: ait iterũ. Sci¬
tote dilettissimi me discessurũ
a uobis: s credo in iħm ciuꝰ u̾bũ
p̃dico. quia custodiet uos a malo
ut ñ diuellat᷑ ab inimico hec mes
infide: ut euulsa dñs oĩ rirana
scandali. tanquã tͥticũ mundũ
inhorreo uos celesti congregare di¬
gnet᷑. Et sic ꝑ dies quinq docebat
eos: & confirmabat inpͣceptis dei
Post hec aut̃ ex pansis manib:
orauit addñm dicens. Custodi
queso anẽ gregẽ hune. qͥ iam
tuã cognouit salutẽ: ut ñ pͣua¬
leat ille malignus. s que te iuben¬
te me dispensante suscepit. inui¬

Expanded text:
„Ego sum Verbum crucis, in qua pen„Ego sum Verbum crucis, in qua penpraedicas". Et multa alia mihi dixit, quae nunc silere oportet; prodebuntur tamen tunc cum ad hanc immolationem acos in doctrina sua inmaculatos custodire dignetur. Ego vero iam resolvor a corpore et vado ad promissionem illam quam mihi pollicere dignatus cum gemitu magno. Denique convenientibus cunctis, ait iterum: 'Scitote, dilectissimi, me discessurum a vobis, sed credo in Iesum, cuius verbum praedico, quia custodiet vos a malo, ut non divellatur ab inimico haec messin fide, ut, evulsam Dominus omnem zizaniam scandali, tamquam triticum mundum in horreo vos caelesti congregare dignetur'. Et sic per dies quinque docebat eos et confirmabat in praeceptis Dei. Post haec autem expansis manibus oravit ad Dominum, dicens: 'Custodi, quaeso, Domine, gregem hunc, qui iam tuam cognovit salutem, ut non praevaleat illi malignus, sed quae, te iubente, me dispensante, soscepit, invi
Abbreviated transcription (Latin):
nichil dubitans: uenit ad corpus
suͥge puer incolumis. Et statim
surrexit. Parentes aut̃ eius
teͣ mortuũ. inuenert᷑ filiũ uiuẽ¬
tẽ: & ꝓstrati corã pedib apłi grãs
agebant. x x
equenti u nocte uisũ uidit
beatus apłs: quẽ etiã fr̃ib
enarrauit dicens. Audite dilectiᷤ¬
simi sompniũ meũ. Uidebam
& ecce mons magnus erat insub¬
limi elatꝰ. qͥ nichil suꝑ se de t̾re¬
nis reb habebat. nisi tantum
luce resplendens: ita ut mundũ
putaret᷑ illuminare. Et ecce as
sa manu petro apło: leuabat
eum inuerticẽ montis: & conũ¬
sus ad me: rogabat ascendere
post petrũ dicens. anarea. pocu¬
lũ petri bibiturus esͤ Extensis
manib ait. Adꝓpinqua mͥ & ex
tende manus tuas ut coniuingã¬
tur manib meis: & caput tuũ
capiti meo societ᷑. Que c̃ fecissẽ:
inuentus sum breuior eẽ iohe.
Et post hec ait mͥ. Uis cognosce
Desidero ista cognoscere. Et ait mͥ

Expanded text:
 nihil dubitans, venit ad corpus  nihil dubitans, venit ad corpus risti, surge, puer, incolomis', et statim surrexit. Parentes autem eiustem mortuum, invenerunt filium viventem, et prostrati coram pedibus apostoli, gratias agebant. 20. Sequenti vero nocte visum vidit beatus apostolus, quem etiam fratribus enarravit, dicens: 'Audite, dilectissimi, somnium meum. Videbam, et ecce mons magnus erat in sublimi elevatus, qui nihil super se de terrenis rebus habebat, nisi tantum luce resplendens, ita ut mundum putaretur inluminare. Et ecce adssa manu Petro apostolo, levabat eum in vertice montis, et conversus ad me, rogabat ascendere post Petrum, dicens: „Andreas, poculum Petri bibiturus es". Et extensis manibus, ait: „ Adpropinqua mihi et extende manus tuas, ut coniungantur manibus meis, et caput tuum capite meo societur". Quod cum fecissem, inventus sum brevior esse Iohanni; et post haec ait mihi: „Vis cognoscer„Desidero ista cognoscere". Et ait mihi:
Abbreviated transcription (Latin):
ad pedes eius: & querebant ut
audiret uerbũ dei. Cui cͣ satis¬
factum fuiss&  etiã depͣcatio¬
ne rogauit. ut accederet ad agrũ
eus. inquo serpens mire magni¬
tudinis erat. qui totã regionem
illã deuastabat a appinqͣnte aũ
apło: sibila magna emittens. erec
t̾re decubarent. Tunc sc̃s dei
ait adeũ. Abde capudd funeste.
qͦd erexisti in pͥncipio ad ꝑniciẽ
generis humani: & subde te fa¬
mulis dei ac morere. & statĩ ser¬
pens emittens grauem rugitũ.
cucũdedit quercũ magnã que
ꝓpinqua erat. & obligans se cir¬
ca eã euomens riuũ ueneni cũ
in quo paruulus quẽ serpens
ꝓculerat mortuus decũbabat
Et uidens flere parentes eiuis:
ait ad eos. Osͣ nr qui uult uoᷤ
saluos fieri: misit me huc ut credatis
in eũ. Nunc aut̃ abeuntes: uide¬
te mortuũ intͥfectorẽ filii ut̃i
at illi diperͣt. Nichil dolemiis
de morte filii: si ultionẽ ex ini¬
mico uidemꝰ. Iuis uͦ ab euntib:
dixit apłs aduxorẽ ꝓconsulis

Expanded text:
pedes eius et quaerebat, ut audiret verbum Dei. Cui cum satisfactum fuisset depraecatione., rogavit, ut accederet ad agrum eius, in quo serpens mirae magnitudinis erat, qui totam regionem illam devastabat. Adpropinquante autem apostolo, sibila magna emittens , erecterrae decubarent. Tunc sanctus Dei ait ad eum: 'Abde caput, funeste, quod erexisti in principio ad perniciem generis humani, et subde te famulis Dei ac morire'. Et statim serpens emittens gravem rugitum, circumdedit quercum magnam, quae propinqua erat, et obligans se circa eam, evomens rivum veneni cum in quo parvulus, quem serpens perculerat, mortuus decubabat. Et videns flere parentes eius, ait ad eos: 'Deus noster, qui vult vos salvos fieri, misit me huc, ut credatis in eum. Nunc autem abeuntes, videte mortuum interfectorem filii vestri'. At illi dixerunt: 'Nihil dolemus de morte fili, si ultionem ex inimico videmus'. Illis vero abeuntibus, dixit apostolus ad uxorem proconsulis: