comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tacet marcus iutem loquitur sedentem ad extris
a quotalia similiter. Audierunt. autcerte intran¬
tes inmonumentum in aliquas eptam aceriae debemꝰ
accipsre : qua communitum locum tunc fuisse credi¬
bile. & si aliquo spatio ante petram quiexcisa locis
factus fuerat sepulturae. ut ipsum uiderint in eodẽ
spatio sedentem Ad extris quem dicit matheas seden¬
tem suꝑlapidem. quaẽ terrae motus ab ostio monum̃¬
t r euoluerat. idemͫ alo co sepulchri quod effusum
ert in petra: Item quaeri porest quem admodum
marcus dicat: At illȩ excuntes fugerunt demonumen¬
t Inuascrat enim eas tremor & pauor. & nemini quie¬
quam dixerunt. timebant enim: Cum dicat ma¬
theus & exierunt cito demonumento cumtimore & gau¬
diom agnocurrentes mintiare discipuliseius : Nisi imel¬
legamus ipsorum angelorum nemini ausas fuis se ali¬
quid dicere. id est respondere ad eiquae abillis audie¬
rant. Aut certecustodibus quo si icentes uiderunt

Expanded text:
tacet, Marcus autem loquitur, sedentem a dextris, tacet, Marcus autem loquitur, sedentem a dextris, a quo talia similiter audierunt. aut certe intrantes in monumentum in aliqua saepta maceriae debemus accipere, qua communitum locum tunc fuisse credibile est in aliquo spatio ante petram, qua excisa locus factus fuerat sepulturae, ut ipsum uiderint in eodem spatio sedentem a dextris, quem dicit Mattheus sedentem super lapidem, quem terrae motu ab ostio monumenti reuoluerat, id est a loco sepulchri, quod effossum erat in petra. Item quaeri potest, quemadmodum Marcus dicat: at illae. exeuntes fugerunt de monumento, inuaserat enim eas tremor et pauor, et nemini quicquam dixerunt, timebant enim, cum dicat Mattheus: et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno currentes nuntiare discipulit» eius, nisi intellegamus ipsorum angelorum nemini ausas fuisse aliquid dicere, id est respondere ad ea quae ab illis audierant aut certe custodibus, quos iacentes uiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi positus erat dñs : Eta toeunte sdicite discipu¬
liscius qui asur rexit &l ecce praecedit uos ingalilei
ibieum uidebitis ete dixiuobis: Huic marcus
consonat : Sed potest mouere quomodo sccun¬
du matheum angelus suꝑ lapidem sedebat re¬
uolutum amonumento : Marcusenim introeun¬
tes eas in monumentum dicit. uidis se iuuenem
sedentem indextris cooꝑtum stola candida: & obstipu¬
isse: Nisimtellegamus aut matheum tacuisse de
illo angelo quem in trantes uiderunt. Marcũ ue¬
ro deillo tacins se quemforis uiderunt sedentem
suꝑ lapidem int duos uider int. & ad uobus singillaton
audier int quaedixerunt angelideihũ prius. ab illo
quemforis uiderunt sẽ dentem suꝑ lapidem deinde
ab illo quem uiderunt intrantes in monumentum se¬
dentem ad extris: quo ut intrarent illius quiforis
sedebat uerbis exortatae sunt dicentis : Uenite &ui¬
deit locum ubi positus erat dñs: Quouenientes ut dic¬
tum est. & intrantes uiderunt eum de quomatheus

Expanded text:
euntes dicite discipulis eius quia surrexit et ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis. ecce dixi uobis. huic Marcus consonat. sed potest mouere, quomodo secundum Mattheum angelus super lapidem sedebat reuolutum a monumento — Marcus enim introeuntes eas in monumentum dicit uidisse iuuenem sedentem in dextris coopertum stola candida et obstipuisse — nisi intellegamus aut Mattheum tacuisse de illo angelo, quem intrantes uiderunt, Marcum uero de illo tacuisse, quem foris uiderunt sedentem super lapidem, ut duos uiderint et a duobus singillatim audierint quae dixerunt angeli de Iesu, prius ab illo quem foris uiderunt sedentem super lapidem, deinde ab illo quem uiderunt intrantes in monumentum sedentem a dextris, quo ut intrarent illius qui foris sedebat uerbis exhortatae sunt dicentis: uenite et uidete locum, ubi positus erat dominus, quo uenientes, ut dictum est, et intrantes uiderunt eum, de quo Mattheus
Abbreviated transcription (Latin):
mus & illa quȩ iohannesdicit. utrum uelquemad¬
modum bis congruant: si cergo narrat iohannes.
Vna autemsabbati maria magdelenę uenit mane
cum adhuc tenebrȩ cent̃ ad monumentum. &uidit
lapidem sublatum amonumento. Cucurritergo

Expanded text:
mus et illa quae lohannes dicit, utrum uel quemadmus et illa quae lohannes dicit, utrum uel quemadmodum his congruant. sic ergo narrat Iohannes: una autem sabbati Maria Magdalene uenit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum et uidet lapidem sublatum a monument
Abbreviated transcription (Latin):
inmanus hominum peccatorum & crucifigi & diet̃tia
resurgere : & recordatȩ sunt uerborum eius. &egres¬
saca monumento nunt iauerunt hac comnia illi sun¬
decim & aeteris omnibus. Quomod oergo singuliuisi
& alter secundum marcũ in tus ad extris cum se¬
cundum lucam duosteterunt secus illas . quamuis si¬
milia dixerint : possumus quidem adhuc intelle¬
gere unum angelum uisum amulieribus & secun¬
dum matheum & secundum marcum sicut supradi¬
ximus ut eas ingressas in monumentum sic accipra¬
mus in aliquod scilic& spatium quoderat aliqua ma¬
ceria commonitum ut intrariposr& ante illum saxeũ
sepulchrilocum. At que ibi uidisscangelum sodentẽ
supralapidem reuolutum a monumento sicut dicit
matheus. ut hoc sit sedentem addextris quoddicit
marcus. de inde intus abe is duminspicerent locũ
in quo iacebat corpus dñi uisos alios duos angelos stan¬
tes sicut dicit lucas similia locutos. adeorum exor¬
tandum animum & aedificandam fidem. seduidea¬

Expanded text:
um peccatorum et crucifigi et die tertia resurgere. et recordatae sunt uerborum eius. et egressae a monumento nuntiauerunt haec omnia illis undecim et ceteris omnibus. quomodo ergo singuli uisi r lapidem et alter secundum Marcum intus a dextris, cum secundum Lucam duo steterint secus illas, quamuis similia dixerint? possumus quidem adhuc intellegere unum angelum uisum a mulieribus et secundum Mattheum et secundum Marcum, sicut supra diximus, ut eas ingressas in monumentum sic accipiamus, in aliquod scilicet spatium, quod erat aliqua maceria communitum, ut intrari posset ante illum saxeum sepulchri locum. adque ibi uidisse angelum sedentem super lapidem reuolutum a monumento, sicut dicit Mattheus, ut hoc sit sedentem a dextris, quod dicit Marcus, deinde intus ab eis, dum inspicerent locum, in quo iacebat corpus domini, uisos alios duos angelos stantes, sicut dicit Lucas. similia locutos ad earum exhortandum animum et aedificandam fidem. Sed uidea
Abbreviated transcription (Latin):
cescat exhacre conuenientia . iiii. euangelistarum.
uerum &iam ut cum paulo a postolo consonent qui
de hacre in prima ad corinthios epistula italoqunit᷑:¬
Tradidienim uobis in primis quod & accepi: qui axp̃s
mortuus est propeccatis nr̃is secundum scripturas.

Expanded text:
cescat etiam ex hac re conuenientia quattuor euangelistarum, cescat etiam ex hac re conuenientia quattuor euangelistarum, uerum etiam ut cum Paulo apostolo consonent, qui de hac re in prima ad Corinthios epistula ita loquittradidi enim uobis in primis quod et accepi, quia Christus mortuus est pro peccatis nostris secund
Abbreviated transcription (Latin):
prima sabbati primo maria magdalenȩ dequaero¬
cerat septẽ daemonia & quia illa uadens nuntia¬
uit his quicum eo fucrant iugentibus &flentibur:
Et quia illi audientes quoduiuer& & ui suscẽ abca
non crediderunt. Sanc matħs &iam illud in ser¬
uit. ab scedentibus mulicribus quac illa omina
uiderant & audierant uenis so&iam quosdam in
ciuitatẽ de illiscustodibus quua cuerat uolut mor¬
tui. & nuntiasse principibus sacerdo tum omnia
quae factaerant. hocc̃ &iam quae illi sentire potu¬
erunt. Illos uero congregatos cum senioribus. con¬
silio accepto pecunia i copiosam dedisse militibus.
ratieeñt illis dor mientibus. pollicentes & im secu¬
ritatem ap̃side qui eocustodes dederat: & illos accep¬
ta pecumi a fecis se sicuterante docti. diuulgatum¬
que eẽ uerbum istud apud iuda eosusq in õdiernũ diẽ.
Lampostresur rectionẽ quem ad modum apparuera
dñs discipulis conside randumẽ : Nonsolum utelu¬

Expanded text:
prima sabbati primo Mariae Magdalenae, de qua eieprima sabbati primo Mariae Magdalenae, de qua eiecerat septem demonia, et quia illa uadens nuntiauit his qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus, et quia illi audientes. quod uiueret et uisus esset ab ea. non crediderunt. sane Mattheus etiam illud inseruit abscedentibus mulieribus. quae illa omnia uiderant et audierant. uenisse etiam quosdam in ciuitatem de illis custodibus, qui iacuerant uelut mortui. et nuntiasse principibus sacerdotum omnia quae facta erant, hoc est quae etiam illi sentire potuerunt, illos uero congregatos cum senioribus consilio accepto pecuniam copiosam dedisse militibus, urati essent illis dormientibus. pollicentes etiam securitatem a praeside, qui eos custodes dederat. et illos accepta pecunia fecisse. sicut erant edocti, diuulgatumque esse uerbum istud aput Iudaeos usque in hodiernum diem. XXV. Iam post resurrectionem quemadmodum apparuerit dominus discipulis considerandum eat, non solum ut elu
Abbreviated transcription (Latin):
amonumento hocest abillo loco ubierat hortispa¬
tium anelapidem esfołum & cum illa aliao.
quas secundum marcum in uaserat tremor& pa¬
uor neminiquicquam dicebant. Tunc iamsecundũ
matheum Ecc iħsoccurrit illis dicens hab&e: Ille
autem accesserunt & tenuer̃ pede seius & ado rauer̃¬
cum sicenim cosligimus & angelorum ad locutio¬
nembis numero cas habuis seuenientes ad monumentũ.
& ipsius dñi semelscilic& illicquandomaria hortula¬
ui cas ipsarep&itione firmar& atqueatimore crear&
Tuncergo ait illis: nolite timere. Ite nuntiate frĩbus
meis uteant ingalileam. ibi meuidebunt. Ven i tergo
quaslucas conimemorat quȩ nunti auerunt haeo
discipulis .xi & ce teri somnibus: &uis a sunt ante
illos sicut deliramentum uerbaista. & noncrede¬
bantillis his & marcus adtestatur: Nampostea¬
quam commemora uit cas trementes & pauentes
exisse amonumento & nomini quicquam dixisse ad¬
iuncxit. quod resurgens dñs apparuerit mane

Expanded text:
a monumento, hoc est ab illo loco, ubi erat horti spatium ante lapidem effossum, et cum illa aliae, quas secundum Marcum inuaserat tremor et pauor, et nemini quicquam dicebant. tunc iam secundum Mattheum ecce Iesus occurrit illis dicens: hauete. illae autem accesserunt et tenuerunt pedes eius et adoeum. Sic enim colligimus et angelorum allocutionem bis numero eas habuisse venientes ad monumentum, et ipsius Domini. Semel scilicet illic, quando Maria hortulaut eas ipsa repetitione firmaret, atque a timore recrearet. Tunc ergo ait illis: Nolite timere. Ite, nuntiate fratribus meis ut eant in Galilaeam. Ibi me videbunt. Venit ergo quas Lucas commemorat. Quae nuntiaverunt haec discipulis undecim et ceteris omnibus. et uis a sunt ante illos sicut deliramentum uerba ista, et non credebant illis. his et Marcus adtestatur. nam posteaquam commemorauit eas trementes et pauentes exisse a monumento et nemini quicquam dixisse, adiunxit, quod resurgens dominus apparuerit mane
Abbreviated transcription (Latin):
tri suae: Mulier eoce filius tuus demde dicit disci¬
pulo. ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam
discipulus insuam: Quainre nisi. aꝑ tissime mithe¬
us quoq & lucas mariam magdalenen nominassent.
possemus dicere alias alonge. alias iux tacrucem
fuisse: Nullus enim eorum p̃ter iohannem ma¬
trem dñi commemorauit: Nuncergo quomodo in¬
telligitur eadem maria magdalene & alonge stetis¬
se cum aliis mulieribus sicat matheus elucas di¬
cunt.: iuxta crucem fuisse sicut ioh annesdicit. nisi
qui amtanto interuallo erant ut & iuxta dicipossent.
quia in conspectueius presto ad erant. & alonge in con¬
paratione turbae propinquius circum stantis cũ cen¬
turione & militibus:: Possumus &iam intellege re
quodillae quae simul ad crantcum matrem dñi.
Postquam eam discipulo commend iuit abire iam
cocperant. ut adensitate turb. ae seexuerent. & cetera
quae facta sunt longius intuerentur. utceteri euange¬
liste qui post mortem dñi eascommemorauerunt i ã lon¬

Expanded text:
filius tuus. deinde dicit discipulo: ecce mater tua. et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. qua in re nisi apertissime Mattheus quoque et Lucas Mariam Magdalenen nominassent, possemus dicere, alias a longe, alias iuxta crucem fuisse. nullus enim eorum praeter lohannem matrem domini commemorauit. nunc ergo quomodo intellegitur eadem Maria Magdalene et a longe stetisse cum aliis mulieribus, sicut Mattheus et Lucas dicunt, et iuxta crucem fuisse, sicut Iohannes dicit, nisi quia in tanto interuallo erant, ut et iuxta dici possent, quia in conspectu eius praesto aderant, et a longe in conparatione turbae propinquius circumstantis cum centurione et militibus? possumus etiam intellegere, quod illae quae simul aderant cum matre domini, postquam eam discipulo commendauit, abire iam coeperant, ut a densitate turbae se exuerent, et cetera quae facta sunt longius intuerentur, ut ceteri euangelistae qui post mortem domini eas commemorauerunt iam lon
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enimilli quidenicodemo tacuerunt adfirma¬
uerunt a solo iosephdñm sepultum : Quamuis
solius commemorationem fẽcerint. Aut quia
illiun asindone aioseph inuolutum dixerunt
propterea prohibuerunt intellegi & alia lintea po¬
tuisse ad ferri anicodemo & suꝑ addiut uerum
narraret iohannes quod non lano linteo sed linteis
in uolutumsit. Quam uis & propter sud arium
quod capiti adhibebatur & institas quibus corpus
totum alligatumest. qui aomniadelino e̾rant
&um siun a sindo ibi fuit. uer assime dicipotuit
ligauerunt cum linteis: L intei quippe generali¬
ter dicuntur quae lino texuntur¬
xxiiii. Sequitur matheus. Erat autem ibimariamag¬
dalenȩ & alte̾ramaria sedentes contrasepulchrũ
Quodmartus itidicit: Maria autem magdalenȩ
& maria ioseph aspiciebant ubi poneretur:
Vnde nihileos ex hoc dissentiremix nifestum est
Sequitur matheus . Alterꝰ unem diequac est post
parasceuen. conuererunt principes sacerdotum

Expanded text:
neque enim illi, qui de Nicodemo tacuerunt, adfirmaneque enim illi, qui de Nicodemo tacuerunt, adfirmauerunt a solo Ioseph dominum sepultum, quamuis solius commemorationem fecerint, aut quia illi una sindone Ioseph inuoluisse dixerunt, propterea prohibuerunt intellegi et alia lintea potuisse adferri a Nicodemo et superaddi, ut uerum narraret Iohannes, quod non uno linteo, sed linteis inuolutus sit. quamuis et propter sudarium, quod capiti adhibebatur. et institas, quibus totum corpus alligatum est, quia omnia de lino erant, etiamsi una sindo ibi fuit, uerissime dici potuit: ligauerunt eum linteis. lintea quippe generaliter dicuntur quae lino texuntur. Sequitur Mattheus: erat autem ibi Maria Magdalene et altera Maria sedentes contra sepulchrum. quod Marcus ita dicit: Maria autem Magdalene et Maria Ioseph aspiciebant, ubi poneretur. unde nihil eos ex hoc dissentire manifestum est. Sequitur Mattheus: altera autem die, quae est post parasceuen, conuenerunt principes sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
nem & ponenseum inuoluit sindone. & posuit eum
inmonumento quoderat excisum de petra & iduo luit
lapidem adostium monumenti: Lucas sic: Etdeposi¬
tum inuoluit insidone & posit cumin monumento
exciso inquo nondum quisquam positus fuerat ⁊ Ex his
tribus nulla questio dissensionis oriri potest: Iohan¬
nes autem sepulturam dm̃ non a solo ioseph: sed ani¬
codemo quoq curatam fuisse commemorat: Conse¬
quenter enim anicodemo incipiens ita narrat Uenit
autem &nicodemus quiuenerat ad ihm noc te primũ
ferens mixturam mi rrae & aloes qua silibrascen¬
tum Deinde sequitur ad iungens ipsumioseph& dic̃
Acceperunt ergo corpus ihũ & ligauerunt eumlinte is
cum aromatibus sicut mos iudaeis est sepellire:
Erat autem in loco ubi cruci fixus est hortus & in
horto monumentum nouum. in quo nondum quis¬
quam posituserat : Ibi ergo propter parasceuen iu¬
daeorum qui a iuxta erat monumentum posuer̃
ihm̃ : Neq hic aliquid repugnat recte intellegentib:

Expanded text:
inuoluit sindone et posuit eum in monumento, quod erat excisum de petra, et aduoluit lapidem ad ostium monumenti. Lucas sic: et depositum inuoluit in sindone et posuit eum in monumento exciso, in quo nondum quisquam positus fuerat. ex his tribus nulla quaestio dissensionis oriri potest. Iohannes autem sepulturam domini non a solo Ioseph, sed a Nicodemo quoque curatam fuisse commemorat. consequenter enim a Nicodemo incipiens ita narrat: uenit autem et Nicodemus, qui uenerat ad Iesum nocte primum, ferens mixturam murrae et aloes quasi libras centum. deinde sequitur adiungens ipsum Ioseph et dicit: acceperunt ergo corpus Iesu et ligauerunt eum linteis cum aromatibus, sicut mos Iudaeis est sepelire. erat autem in loco. ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum nouum, in quo nondum quisquam positus erat. ibi ergo propter parasceuen Iudaeorum, quia iuxta erat monumentum, posuerunt Iesum. neque hic aliquid repugnat recte intellegentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
auderet: Sed intellegendumest istum fiduciadi¬
gnitatis hoc fecisse. quapraeditus: poterat fimiliarit̃
intrare adpilatum. in extremo autem illoo fficio
funeri exhibendo minuscurasse deiudieis: quam¬
uis soler& in dño audiendo eorum iniciãs deuitare
XXIII. Sequitur matheus. Et acceptocor pore ioseph.
inuoluit illud insindone munda & posuit illud
inmonumento suo nouo quod exciderat in petra &

Expanded text:
auderet. sed intellegendum est istum fiducia diauderet. sed intellegendum est istum fiducia dignitatis hoc fecisse, qua praeditus poterat familiariter intrare ad Pilatum. in extremo autem illo officio funeri exhibendo minus curasse de Iudaeis, quamuis soleret in domino audiendo eorum inimicitias deuitare. XXIII. Sequitur Mattheus: 59et accepto corpore Ioseph inuoluit illud in sindone munda et posuit illud i
Abbreviated transcription (Latin):
mathia ciuitate iudeie: qui expectabat & ipse
regnum dĩ Hic accessit ad pilatum & petitcor pur
ihũ : Iohannes autem postei quamnar rauit de
cruribus fractis eorum quicum dño crucifixierant
& delatered ñi lancea ꝑcusso : Quod totum so¬
lus dixit sic iungit &iam deioseph consentiens
ceteris ita narrans : Post haec autemroguit pila¬
tum ioseph ab arimathia eo quodeẽt discipulus
ihũ occultus autem propter metum iudacorum.
ut tolleret corpus ihũ. & ꝑmisit pilatus: Uenit
ergo & tulitcorpusihũ : in hoc nihil extat in quo ali¬
quis eorum alicn repugnare uideatur: Sed ali¬
quis forsitan quaerat quomodo semetipso iohannes
non discrep& & contestans cumceteris quod ioseph
petiuerit corpusihũ & solusdicens quod occultus
fuis set discipulus dñ propter metum iud aeorum:
Merito enim mouet cur ille qui propter timorem
occultus discipulus erat. ausus sit petere corpus
cius: quod nullus eorum qui eum palam sequebant

Expanded text:
uitate Iudaeae. qui expectabat et ipse regnum dei, hic accessit ad Pilatum et petit corpus Iesu. Iohannes autem, posteaquam narrauit de cruribus fractis eorum qui cum domino crucifixi erant et de latere domini lancea percusso, quod totum solus dixit, sic iungit etiam de Ioseph, consentiens ceteris, ita narrans: post haec autem rogauit Pilatum Ioseph ab Arimathia — eo quod esset discipulus Iesu, occultus autem propter metum Iudaeorum —, ut tolleret corpus Iesu. et permisit Pilatus. uenit ergo et tulit corpus Iesu. in hoc nihil exstat, in quo aliquis eorum alicui repugnare uideatur. sed aliquis forsitan quaerat, quomodo a semet ipso Iohannes ipse non discrepet, contestans cum ceteris, quod Ioseph petiuerit corpus Iesu, et solus dicens, quod occultus fuisset discipulus domini propter metum Iudaeorum. merito enim mouet, cur ille qui propter timorem occultus discipulus erat ausus sit petere corpus eius, quod nullus eorum qui eum palam sequebantur
Abbreviated transcription (Latin):
tus : Habetis custodiam. ite custodite sicut scitis:
Illi autem ab euntes munierunt sepulchrum signan¬
tes lapidem cum custodibus: Hoc solusmatheus nar¬
rat nullo aliorum narrante aliquid quod huic uidet
&̃ contrarnm: De in de sequitur idem matheus & di¬
ct: uespere autem sabbati quaeluce scit in prima

Expanded text:
diam, ite, custodite sicut scitis. illi autem abeuntes munierunt sepulchrum signantes lapidem cum custodibus. hoc solus Mattheus narrat nullo aliorum narrante aliquid quod huic uideatur esse contrarium. Deinde sequitur idem Mattheus et dicit: uespere autem sabbati, quae lucescit in pri
Abbreviated transcription (Latin):
tia magdalene & mariaia cobi minoris. & io seph
mater. & salome: Etcumaẽt ingalilea sequeban¬
tur eum &ministrabantei. Etaliae multae quȩ
simul cum eo ascenderant hiero solimam. Inter
hos nihil uideo quodeont rarium possit putari
Quidenim inter estadueritatem quod quasdam muli¬
eres pariter: quasdim singuli nomin. auerunt
Licas quoq itin arrationem contexit: E tomnis
quac sequutie er int eum igililei haec uidentes
Vnde superioribus duobus. mulierum prȩsentia s. atis
consentit. quimuis nullam eirum nominatim expri¬
mat:. De turbi &iiam quaesimul aderat & uidentes
quae fieb int tundebant pectora sua & reuerteb in¬
tur. consentit m ithoo quamuis seorum adnexuerit:
Centurio autem & quicumeo erant ⁊ Qua propter
tantum modo denotis eius quistabant alonge solus
in uenitur dixisse: Nam & iohannes commemo¬
rauit dep̃sentia feminarum antequam dñs emisis¬
set sp̃m. itanarrans: Stabat autem iuxta crucem
ihũ materenis & soror matris eius mariacleope

Expanded text:
Maria Iacobi minoris et Ioseph mater et Salome; et cum esset in Galilaea, sequebantur eum et ministrabant ei. et aliae multae, quae simul cum eo ascenderant Hierosolymam. inter hos nihil uideo, quod contrarium possit putari. quid enim interest ad ueritatem, quod quasdam mulieres pariter. quasdam singuli nominauerunt? Lucas quoque ita narrationem contexit: et omnis quae secutae erant eum a Galilaea. haec uidentes. unde superioribus duobus de mulierum praesentia satis consentit, quamuis nullam earum nominatim exprimat. de turba etiam, quae simul aderat et uidentes quae fiebant tundebant pectora sua et reuertebantur, consentit Mattheo, quamuis seorsum adnexuerit: centurio autem et qui cum eo erant. quapropter tantum modo de notis eius, qui stabant a longe, solus inuenitur dixisse. nam et Iohannes commemorauit de praesentia feminarum, antequam dominus emisisset spiritum, ita narrans: stabat autem iuxta crucem Iesu mater eius et soror matris eius Maria Cleopae
Abbreviated transcription (Latin):
II Sequitur matheus & dicit: Tunc crucifixi
sunt cumeo duo latrones unus ad extris & unus
a sinistris: Et marcus similiter & lucas. neio han¬
nes aliquam facit quaestionem quamuis latro¬
nes cosnondixerit : Ait enim. Et cumeo alios
contrarium sicum illi dixissent latrones iste di

Expanded text:
 Sequitur Matthaeus, et dicit: Tunc crucifixi  Sequitur Matthaeus, et dicit: Tunc crucifixi m eo duo latrones, unus a dextris, et unus a sinistris . Et Marcus similiter et Lucas . Nec Joannes aliquam facit quaestionem, quamvis latrones eos non dixerit: ait enim, Et cum eo aliosEsset autem contrarium, si cum illi dixissent latrones, iste di
Abbreviated transcription (Latin):
postea dixisse quod antea factumerat: Nonenim
ab surde coniatur eotem pore quando ut dixireum
mortis pronuntiauerunt: Non imhoram noctis
cẽ potuis se. ex qua hora usq adhoram quasedit pila¬
tus protribunali quasi sextahora fuit non diei sed
parasceues idest immolationis dñi qđ uerumes
paschaest. ut plena sexta eiusdem parasceues quae
plenadie tertia occurebat dñs suspenderetur in
ligno: Siue ergo hoc potius in telligendum eligatur.
siue marcus tertiam horam recoluerit eamq maxi¬
me ad condemnationem iudaeorum in dñi cru¬
cifixia necom me mo rare uoluerit qua intelle¬
guntur clamare potuisse ut crucifigeretur.
ut ipsos potius crucifixisse acciperemus quã eos
quorum manibus suspensus in ligno est: Sicut
ille centurio magis aoces sit ad dnm quamilli a¬
mici quos misit. proculdubio quaestio soluta ẽ
dehoradñĩ caepassionis. quae maxime sol& elc̃¬
tentiosorum concitare inpudentiam & in firmo

Expanded text:
postea dixisse qpostea dixisse qabsurde conicitur eo tempore, quando, ut dixi, reum mortis pronuntiauerunt, nonam horam noctis esse potuisse. ex qua hora usque ad horam, qua sedit Pilatus pro tribunali, quasi sexta hora fuit, non diei, sed parasceues, id est immolationis domini, quod uerum pascha est, ut plena sexta eiusdem parasceues, quae plena diei tertia occurrebat, dominus suspenderetur in ligno. siue ergo hoc potius intellegendum eligatur, siue Marcus tertiam horam recoluerit eamque maxime ad condemnationem Iudaeorum in domini crucifixione commemorare uoluerit, qua intelleguntur clamare potuisse, ut crucifigeretur, ut ipsos potius crucifixisse acciperemus quam eos quorum manibus suspensus in ligno est, sicut ille centurio magis accessit ad dominum quam illi amici, quos misit: procul dubio quaestio soluta est de hora dominicae passionis, quae maxime solet et contentiosorum concitare inpudentiam et infirmo
Abbreviated transcription (Latin):
ligno : Quis fidelis non huic facieat solitioni quȩsti¬
onis simodo possit aliquis articulus conici abhora
non a noctis unde coepiss& patasceuenpaschie nr̃ae.
idest. preparationem mortis xp̃i congruenter in¬
tellegamus: Sienim dicamus eam coepis se quan¬
do. aiud aeis ad p̃hensus est dñs. adhuc noctis pri¬
mae parteserant: si quando ad domum ꝑdactus
est socericaiphae ubi & auditus est aprinc ipibus
sacerdotum. adhuc gillus non cantauerat: quod
expetrinegatione colligimus quae cumiam au¬
diretur facta est: siautem quando pilato tradi
tus est: iam mane fuisse aꝑtissime scriptumẽ:
restat ergo ut intellegamus tunc coepisse istim paras¬
sceuen paschae idest p̃parationem mortis dñi quan¬
doresponderunt om̃s principes sacerdo tum apuo
quos primo audiebatur & dixerunt: seus est mor¬
tis quod aput matheum & marcum inuenitur.
ut recapitulando intellegantur depetr inegatione

Expanded text:
ligno. quis fidelis non huic faueat solutioni quaestiligno. quis fidelis non huic faueat solutioni quaestionis, si modo possit aliquis articulus conici ab hora nona noctis, unde coepisse parasceuen paschae nostrae, id est praeparationem mortis Christi, congruenter intellegamus? si enim dicamus eam coepisse, quando a Iudaeis adprehensus est dominus, adhuc noctis primae partes erant; si. quando ad domum perductus est soceri Caifae, ubi et auditus est a principibus sacerdotum, adhuc gallus non cantauerat, quod ex Petri negatione colligimus, quae, cum iam audiretur, facta est; si autem, quando Pilato tratus est, iam mane fuisse apertissime scriptum est. restat ergo, ut intellegamus tunc coepisse istam parasceuen paschae, id est praeparationem mortis domini, quando responderunt omnes principes sacerdotum, apud quos primo audiebatur, et dixerunt: reus est mortis, quod apud Matthaeum et Marcum inuenitur, ut recapitulando intellegantur de Petri negatione
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixus est. atq illoiam pendente in ligno aliȩ
tres horae ꝑ actae sint & reddiderit sp̃m̃. ut ab ea
hara quade functus est idest diei sexta tenebrę
fierent usq ad nonam dicunt enim diequidẽ
illo quem dies sabbati sequebatur parasceuen
fuissae paschae iudaeorum quod ab codem sab¬
bato iam inciperent arima. sed tamenuerum pascha
quodiam in pasnone dñi gerebatur noniudeorum
sed xp̃i anorum coepisse p̃parari . Id est para sceuen
habere abhora noctis non a in co quod dñs uiud aeis
occidendus p̃parabatur : Para sceue quippe inter¬
ptitur p̃paratio. Ab illa ergo non ahora noctis
osq ad eius crucifixione moccurrit horapara sceues
sexta secundum iohannem. & hora dieitertia secun
dum marcumut non marcus horamillam recor¬
ditum recipitul ando commemorauerit quaclama¬
uerunt iud aei crucifige crucifige: Sede ampror¬
sus horam tertum dixerit. quadñs est crucifixus in

Expanded text:
crucifixus est, adque illo iam pendente in ligno aliae crucifixus est, adque illo iam pendente in ligno aliae tres horae peractae sint et reddiderit spiritum, ut ab ea hora, qua defunctus est, id est diei sexta, tenebrae fierent usque ad nonam. dicunt enim die quidem illo, quem dies sabbati sequebatur. parasceuen fuisse paschae Iudaeorum, quod ab eodem sabbato iam inciperent azyma; sed tamen uerum pascha, quod iam in passione domini gerebatur, non Iudaeorum, sed Christianorum, coepisse praeparari, id est parasceuen habere, ab hora noctis nona in eo quod dominus a Iudaeis occidendus praeparabatur. parasceue quippe interpretatur praeparatio. ab illa ergo nona hora noctis usque ad eius crucsexta secundum Joannem, et hora diei tertia secundum Marcum, ut non Marcus horam illam recordatam recapitulando commemorauerit, qua clamauerunt Iudaei: crucifige, crucifige, sed eam prorsus horam tertiam dixerit, qua dominus est fixus in
Abbreviated transcription (Latin):
detur qua hora iud aei cruci fixer intdñm.
qui uoleb ant in rom.anos uel principes uelmi¬
lites trans ferre ipsum facimus. ubi factum minis¬
trorum militum commemoratum est. Ait enim
& crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius.
mit tentes sortes suꝑ eisquisquid toller&: qui
hocnisi milites sicut io hannes manifestat : Ergo
nequisquam cogitationem tanticriminis auersus
aiudaeis inmilites illos conuerteret: Erat autem
inquit horatertia & crucifixerunt eum. ut illi
eum potius crucifixisse inueniantur quos hora
tertia ut crucifigeretur clamare potuisse di¬
ligens inquisitor inueni&: cum aduerterit.
hoc quod amilitibus factum est. hora sexta: fac¬
tum eẽ: quam quam non des int quiparasce ues
quamio hannes com memorauit dicens⁊ Erat
autem parasceue hora fere sexta horam dieiter¬
tiam uel intellegi qua sedit pilatus protribuna¬
li ut eadem tertia completa uideatur quindo

Expanded text:
detur, qua hora Iudaei crucifixerint dominum, detur, qua hora Iudaei crucifixerint dominum, qui uolebant in Romanos uel principes uel milites transferre ipsum facinus, ubi factum ministrorum militum commemoratum est. ait enim: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius mittentes sortes super eis, quis quid tolleret. qui hoc, nisi milites, sicut Iohannes manifestat? ergo ne quisquam cogitationem tanti criminis auersus a Iudaeis in milites illos conuerteret, erat autem, inquit, hora tertia et crucifixerunt eum, ut illi eum potius crucifixisse inueniantur quos hora tertia, ut crucifigeretur, clamare potuisse diligens inquisitor inueniet, cum aduerterit hoc quod a militibus factum est hora sexta factum esse. Quamquam non desint qui parasceues — quam Iohannes commemorauit dicens: erat autem parasceue hora fere sexta — horam diei tertiam uelint intellegi, qua sedit Pilatus pro tribunali, ut eadem tertia conpleta uideatur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
hac recognoscit in tellec tum dñi antquis
consiliarius illi fuit: Ubi sic gubernauit
corda reminiscentium euangelistirum & in
ecclesi ae fastigio tinto auctoritatis culmi¬
ne sublimauit. ut ꝑhaec ipsa quae ineis con¬
traria uideri possunt multi excaecarentur
digne traditi in concupiscentia scordis sui
& reprobum sensum: Et multiexerceren¬
tur adelimandum pium intellectum. sȩ¬
cundum occultam omnipotentis iustitiã:
Dicit enim ꝓpheta dño: Nimis prosundę fac¬
tae sunt cogitationes tuae. uir in prudens
non cognoscit & stultus non intellegit hȩc
eto autem & ammoneo eos qui haec legunt.
ꝑnos adiuuan te dño elaborent. ut huius
sermonis quem hocloco interponendum
arbitratus sum in omnisimiliquestionũ
difficultate memmer int. nesaepius eadẽ
repetenda sint: facile autem in debit qui
sine impietatis duritia uoluerit ad tende¬
re. quamoportuno loco marcus hoc de
tertia hora posuerit utquisq ibir ecor¬

Expanded text:
hac re cognoscit intellectum domini aut quis hac re cognoscit intellectum domini aut quis consiliarius illius fuit, ubi sic gubernauit corda reminiscentium euangelistarum et in ecclesiae fastigio tanto auctoritatis culmine sublimauit, ut per haec ipsa quae in eis contraria uideri possunt multi excaecarentur digne traditi in concupiscentias cordis sui et reprobum sensum, et multi exercerentur ad elimandum pium intellectum secundum occultam omnipotentis iustitiam? dicit enim propheta domino: nimis profundae factae sunt cogitationes tuae, uir inprudens non cognoscit et stultus non intellegit haec. Peto autem et admoneo eos qui haec legunt per nos adiuuante domino elaborata, ut huius sermonis, quem hoc loco interponendum arbitratus sum in omni simili quaestionum difficultate meminerint, ne saepius eadem repetenda sint. facile autem uidebit qui sine impietatis duritia uoluerit adtendere, quam oportuno loco Marcus hoc de tertia hora posuerit, ut quisque . ibi recor
Abbreviated transcription (Latin):
tem: Cum ergo illi sci& ueraces uiriqua¬
si fortuita recordationum suarum propi
nar rationis ordinem occulte dĩ potestati
cumihil fortuitum est commisissent:
Non oportet quem quam hominum dicere
longe ab iectum aboculis dĩ. & longe pe¬
regrinantem. hoc loco ponidebuit. quod
ualde ignorat cureo loco ds̃ poniuoluerit.
qui a &si obuelatum est euangelium nos¬
trum ait a postolus : In his quipereunt
obuelatum est: & cum dixis set. iliis qui¬
dem sumus odor uitae inuitam. alus
odor mortis in mortem ÷ subiecit statim.
& adhȩc quistam idoneus: id est qui sido¬
neus intel legere quam iuste fut: Quod
idem dñs dicit: Ego ueni ut qui non uideÑ
uideant. & quitudent caecifiant: Ipsa
est enim altitudo diuitiarum scientiae
& sapientiae dĩ. qua fit exeadem massa
aliuduas in honorem aliud in contume¬
liam. & dicitur carni & sangumi : Ohomo
tuqui ses quires pondeas dõ: Quisergo & in

Expanded text:
ntem. cum ergo illi sancti et ueraces uiri quantem. cum ergo illi sancti et ueraces uiri quasi fortuita recordationum suarum propter narrationis ordinem occultae dei potestati, cui nihil fortuitum est, commisissent, non oportet quemquam hominum dicere longe abiectum ab oculis dei et longe peregrinantem: hoc loco poni debuit, quod ualde ignorat. cur eo loco deus poni uoluerit, quia: et si obuelatum est euangelium nostrum, ait apostolus, in his qui pereunt obuelatum est, et cum dixisset: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis idoneus intellegere, quam iuste fiat? quod idem dominus dicit: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. ipsa est enim altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei, qua fecit ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni et sanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in
Abbreviated transcription (Latin):
hannes in conparatione rerum quaeges¬
ta sunt : & morarum cumilla gereren¬
tur : Et sine insania resistendi credamus
duas horas. & quiddam illo inter uallotran¬
sire potinsse: Quis quis autem dixerit
potuisse marcum siitaeẽt eo tempore
dicere fuisse horam tertiã quo erathorater¬
tia tumuo xiudieorum decrucifigendo
dño sonuis sebdicere &iam quod eum tunc
ips crucifixerim: Nimis suꝑbae leges
nar ratoribus ueritatis in ponit: sic enim
potest dicere. si haec ipse nar raret eo mo¬
do eodem quȩ ordine a hominibus debu¬
isse narrari quo ipse n arrauit: dignetur
ergo consilio marci euangelistȩ superari
consilium suum. qui eo loco idponendum
iudicauit quoloco diuina in spiratione
suggestum ẽ : recordationes enim eorũ
enis manu gubernatȩ sunt. quiguber¬
nata quamsicut scriptumest qualiter
illi placuerit. fluitat enim humanamemo¬
ria ꝑuarias cogitationes nec incuius quã
potestiteẽ quid& quando eiuemiat in m̃¬

Expanded text:
hannes in conparatione rerum, quae geshannes in conparatione rerum, quae gestae sunt, et morarum, cum illa gererentur: et sine insania resistendi credamus duas horas et quiddam illo interuallo transire potuisse. Quisquis autem dixerit potuisse Marcum, si ita esset, eo tempore dicere fuisse horam tertiam, quo erat hora tertia, cum uox Iudaeorum de crucifigendo domino sonuisset, dicere etiam, quod eum tunc ipsi crucifixerint, nimis superbe leges narratoribus ueritatis inponit. sic enim potest dicere, si haec ipse narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narrauit. dignetur ergo consilio Marci euangelistae superari consilium suum, qui eo loco id ponendum iudicauit, quo loco diuina inspiratione suggestum est. recordationes enim eorum eius manu gubernatae sunt qui gubernat aquam, sicut scriptum est, qualiter illi placuerit. fluitat enim humana memoria per uarias cogitationes, nec in cuiusquam potestate est, quid et quando ei ueniat in me
Abbreviated transcription (Latin):
& pilati aestibus duae atq amplius horȩ
tator est: breuiter uoluit intimare pi¬
latiuolim tatem & conatum prodñiui¬
ta: Cumenim dixisset. Atilliclam a¬
uerunt. crucifige eum: Ubi ostendit
quodiam clamauerant cum uellent
sibi dimittibarabban adnincxit: pi¬
latus uero dicebateis : Quidenim ma¬
li fecit: Hoc modo breuiter insinuauit
quoddiugestum est: Memor timen
&iam ipse q̃diuell&r in tellegi. Non ait
pilatus uero dixiteis sedait pilatus uero
dicebateis quidenim m alifecit : Quia
sidiceret dixit quasisemel dic tum in¬
tellegeremus: Quiauero ait dicebat.
satis intimauit intellegentibus mul¬
tis modis & saepe dictumẽe: quousq
inciperet hora sexta: Cogitemus ergo
quambreinter hoc dixerit marcus
mconparatione mathei . quambreui¬
ter matheus in con paratione lucae. quã
breuiter lucas inconparatione iohannis.
cum tamen aliaatq aliaquisq comme¬
moraret quamdeniq breuitercipse io¬

Expanded text:
et Pilati aestibus, duae atque amplius horae et Pilati aestibus, duae atque amplius horae tator est, breuiter uoluit intimare Pilati uoluntatem et conatum pro domini uita. cum enim dixisset: at illi iterum clamauerunt: crucifige eum, ubi ostendit, quod iam clamauerant, cum uellent sibi dimitti Barabban, adiunxit: Pilatus uero dicebat eis: quid enim mali fecit? hoc modo breuiter insinuauit quod diu gestum est. memor tamen etiam iste quid uellet intellegi, non ait Pilatus uero dixit eis\', sed ait: Pilatus uero\' dicebat eis: quid enim mali fecit? quia, si diceret \'dixit\', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero ait: dicebat, satis intimauit intellegentibus multis modis et saepe dictum esse, quo usque inciperet hora sexta. cogitemus ergo, quam breuiter hoc dixerit Marcus in conparatione Matthei, quam breuiter Mattheus in conparatione Lucae, quam breuiter Lucas in conparatione Iohannis, cum tamen alia adque alia quisque commemoraret, et quam denique breuiter ipse lo
Abbreviated transcription (Latin):
mabant: Tolle tollecrucifige eum: Sedneq
um commotus pilatus timore calumniae
ficile cedebat : Tunc enim uxorenis ad eum
miserat sedentem protribunali. quod p̃¬
occupauit matheus. qui hoc solum comme¬
moraut antequam adeum locum narra¬
tionis uenir& ut ibi hoc poneret ubi oportu¬
numiudicauit: Temptans itaq ad huc pi¬
latus nequid pro ficeret dixiteis : Regem
urm crucifigam : a es ponderunt pontifices
non habemus regem nisi caesarem:
T uncergo tradidit eis illum. ut crucifigere¬
tur: E t̃dum ꝑgit & dum crucifigitur cum
duobus latronibus : Dum uestes eius diui¬
duntur & in sortem illa tunicanit. tur
atq in terhee uariis conuitus in luditur.
simul enim cumilla gereretur &iam con¬
uicia iaciebantur. completaest & hora
sexta. & factę sunt tenebre quas mathe¬
us & marcus &lucas commemorant
lam itaq corruat impia ꝑtinacia. &ere
xum lingua iud aeorum: & sexta manib
militum. quia in tumultu iudaeorum

Expanded text:
mauerunt: tolle, crucifige eum. sed neque mauerunt: tolle, crucifige eum. sed neque iam commotus Pilatus timore calumniae facile cedebat. tunc enim uxor eius ad eum miserat sedentem pro tribunali, quod praeoccupauit Mattheus, qui hoc solum commemorauit, antequam ad eum locum narrationis ueniret, ut ibi hoc poneret, ubi oportunum iudicauit. temtans itaque adhuc Pilatus, ne quid proficeret, dixit eis: regem uestrum crucifigam? responderunt pontifices: non habemus regem nisi Caesarem. tunc ergo tradidit illis eum, ut crucifigeretur. et dum pergit et dum crucifigitur cum duobus latronibus, dum uestes eius diuiduntur et in sortem illa tunica mittitur adque inter haec uariis conuiciis inluditur — simul enim, cum illa gererentur, etiam conuicia iaciebantur —, conpleta est et hora sexta et factae sunt tenebrae, quas Mattheus et Marcus et Lucas commemorant. Iam xum lingua Judaeorum, et sexta manibus militum: quia in tumultu Judaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem aduersusme ullam. nisi tibi ẽẽt clatũ
desuper: Propterea quitradidit me tibi ma¬
ius peccatum habet Ex indepilatus quaere¬
bat dimittere eum: In hoc igitur quod quiere¬
bat pilatus dimittere cum quintum temporis
putamus eẽ consumptum quanta praeter mis¬
sa quae uel apilato dicebantur uel aiuda eis c̃tra¬
dicebuntur. quous quedicerent iudiei unde ille
commoueretur: & ceder&: itaenim sequitur:
ludei autem clamabant dicentes: Si hunc di¬
mittis Nones amicus caesaris: Omnis quise
regem facit. contradicit caesari: Pilatus ergo¬
& sedit pro tribunali in locum qui dicitur lithos¬
tratus. hebraicȩ autem gabatha: Erat autem
para sceue pascha hora quasi sexta: Abillaergo
uoce iud aeorum qua primodixerunt erucifige
cumeẽt hora tertia. usq ad hoc quod sedit pro
tribimali ꝑmedias cunctationis pilati: & tumul¬
tuantium iudaeorum duae horae p̃terierent
& pacta quinta iam desexta aliquid coeperat
Dici tergo iudaeis : Ecce rex ur̃: Illi autemcla¬

Expanded text:
m aduersum me ullam, nisi tibi datum fuisset desuper. propterea qui tradidit me tibi, maius- peccatum habet. exinde Pilatus quaerebat dimittere eum. in hoc igitur, quod quaerebat Pilatus dimittere eum, quantum temporis putamus esse consumtum, quanta praetermissa quae uel a Pilato dicebantur uel a Iudaeis contradicebantur, quo usque dicerent Iudaei, unde ille commoueretur et cederet? ita enim sequitur: Iudaei autem clamabant dicentes: si hunc dimittis, non es amicus CRegem facit. contradicit Caesari. Pilatus auet sedit pro tribunali in locum + qui dicitur Lithostratus. Hebraice autem Gennesar. Erat autem parasceve Paschae. hora qvoce Judaeorum qua primo dixerunt, Crucifige, cum esset hora tertia, usque atribunali, per medias moras cunctationis Pilati et tumultuantium Iudaeorum duae horae praeterierunt et peracta quinta iam de sexta aliquid coeperat. dicit ergo Iudaeis: ecce rex uester. illi autem cla
Abbreviated transcription (Latin):
pressit tunc ẽẽ scis sum cumih̃s emisis set s p̃m
Siautem non addidiss&. & ecce simpliciter dixis¬
set : Et uelum templi scissum est. incertumeẽt
utrum ipse & marcus hoc recapitulando com¬
memo rassent. lucas ordinem tenuis set An lu¬
cas recapitul asset quod illi ordine posuisent¬
.XX. Sequitur matheus. Et terrae motaest &pe¬
tre scis sae sunt. & monumenta aꝑta sunt &

Expanded text:
pressit tunc esse scissum, cum Iesus emisisset spiritum. pressit tunc esse scissum, cum Iesus emisisset spiritum. si autem non addidisset: et ecce, sed simpliciter dixisset: et uelum templi scissum est, incertum esset, utrum ipse et Marcus hoc recapitulando commemorassent, Lucas autem ordinem tenuisset, an Lucas recapitulasset quod illi ordine posuissent. XX. Sequitur Mattheus: et terra mota est et petrae scissae sunt et monumenta aperta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inde commendans tradidit spm : Sed quouis ordine
qui lib& arbi tretur dici potuisse. Hoc magno pereca¬
uendum est. nectu uidetur quisquam euangelista¬
rum alterirepugnare. siueltacuit quod alius dix̃
uit dixit quod alius tacuit
HIIII. Sequitur matheus: Ecceuelum templiscis sũ
a sũmo usq deorsum. Lucas. atem similiter hoc
at. Etuelum templiscis sum est medium: sed
non eodem ordine : Volens enim miraculum
miriculo adiungere. cum dixisset solobscura¬
tumest continuo subiungendum existimauit:
Et uelum tem scis sum est medium⁊ Preoccupans
uidelicet quod expirante dño factum est
Utdeinde recapitulans ex sequeretur. & de potu
aceti e de illa uoce magna. & deipsa morte quae
inte scis sionem ueli post tenebras ficta intellegunt᷑
Matheus enim quicum dixisset: Ihs̃ autem iterũ
clamans uocemagna emisit sp̃m. Continuo sub¬
iecit E tecce uelum templi scis sum est: Satisex¬

Expanded text:
inde commendans tradidit spiritum. sed quouis ordine inde commendans tradidit spiritum. sed quouis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magno opere cauendum est, ne cui uideatur quisquam euangelistarum alteri repugnare, si uel tacuit quod alius dixit aut dixit quod alius tacuit. XVIIII. Sequitur Mattheus: et ecceuelum templi scissum ue deorsum. Lucas autem similiter hoc ait: et uelum templi scissum est medium, sed non eodem ordine. uolens enim miraculum miraculo adiungere, cum dixisset: sol obscuratus est, continuo subiungendum existimauit: et uelum templi scissum est medium, praeoccupans uidelicet, quod expirante domino factum est, ut deinde recapitulans exequeretur et de potu aceti et de illa uoce magna et de ipsa morte, quae ante scissionem ueli post tenebras facta intelleguntur. Mattheus enim, qui, cum dixisset: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis ex
Abbreviated transcription (Latin):
Illi autem duo nomine uocis magnae signi ficaue¬
runt. Idest pater mmanus tua scommendo sp̃m̃
meum: Quod eum uoce magna dixisse: & ip¬
selucas similiter adtestatus est Nt in tellegere¬
mus hanc fuisse uocem magnam quammatheus
& marcus commemorauerunt : Sed dixit iohan¬
nes quod nullus illorum trium eum dixisse con¬
sum matum est cum acetum accepiss&. quod eũ
anteipsum uocem magnam dixisse in tellegimus:
Haec sunt enim uerba iohannis: Cumergo accepis set
ihĩ acetum dixit consum matumest: & inclinato ca¬
pite tradidit spm̃: Inter illud quod at consum¬
matum est & illud quod ait & inclinatocipite
tradidit sp̃m Emissa est illa uox magnaquã
tacuit iste: ceteriautem tres commemorauerunt:
Hoc enim apparet ẽẽ ordinis. ut antediceret con¬
sum matum est. cum ꝑfec tum milloeẽt quod
deillo prophetatum erat: Et tamquam ad hoc
expectaret quiutiq cumuellet moreretur. de¬

Expanded text:
illi autem duo nomine uocis magnae significaueilli autem duo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, quod eum uoce magna dixisse et ipse Lucas similiter adtestatus est, ut intellegeremus hanc fuisse uocem magnam quam Mattheus et Marcus commemorauerunt. sed dixit Iohannes, quod nullus illorum trium, eum dixisse: consummatum est, cum acetum accepisset, quod eum ante ipsam uocem magnam dixisse intellegimus. haec sunt enim uerba Iohannis: cum ergo accepisset Iesus acetum, dixit: consummatum est, et inclinato capite tradidit spiritum. inter illud quod ait: consummatum est, et illud quod ait: et inclinato capite tradidit spiritum, emissa est illa uox magna, quam tacuit iste, ceteri autem tres commemorauerunt. hoc enim apparet esse ordinis. ut ante diceret: consummatum est, cum perfectum in illo esset quod de illo prophetatum erat, et tamquam ad hoc expectaret qui utique, cum uellet, moreretur, de
Abbreviated transcription (Latin):
uortum obtulis se genus enim loquutionis tenunit
dequo supra trictauimus pluralem pro singularo
ponens : Hoc autem de aceto & iam io hannes comme¬
motauit ubiat : Postei scens ihs̃ quiiam omnia
coosummata sunt ut consuma retur seriptura diẽ
snb mIsautem positumerat aceto plenuni Vli
autem spongiam plenam aceto hiso pocircum po¬
nentes obtulerunt orieius: Sed quod apudeundẽ
ioh annem inuenitur dixisse sitio: Et qui auas ibierat
aceto plenum non mirum est sice teriticuerunt:
XUIII. Sequitur matheus : Ihs̃ autem nerum clamans
uocemigna emisit sp̃m. Marcus similiter:
Ihs̃ autem emissauocem agna expirauit: Lucas aũ
qui dipsa uoce magna dixerit declarauit dixit enim:
Etclamans uocemagna ihs̃ ait: Pater. inmanus
tuas commendo sp̃m meum. Ethaec dicens expi¬
rat: lohannes uero sicut tacuit illam uocem pri¬
mam heliheli qu ammatheus & marcus retuler̃.
tacuit &iam istam quam lucas solus indicauit.

Expanded text:
acetum obtulisse: genus enim locutionis tenuit, acetum obtulisse: genus enim locutionis tenuit, de quo supra tractauimus, pluralem pro singulari ponens. hoc autem de aceto etiam Iohannes commemorauit, ubi ait: postea sciens Iesus, quia omnia consummata sunt, ut consummars autem positum erat aceto plenum: illi autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes obtulerunt ori ejus . Sed quod apud eumdem Iohannem inuenitur dixisse sitio et quia uas ibi erat aceto plenum. non mirum est, si ceteri tacuerunt. XVIII. Sequitur Mattheus: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum. Marcus similiter: Iesus autem emissa uoce magna expirauit. Lucas autem, quid ipsa uoce magna dixerit, declarauit; dixit enim: et clamans Iesus uoce magna ait: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens expirauit. Iohannes uero, sicut tacuit illam uocem primam heli, heli, quam Mattheus et Marcus rettulerunt, tacuit etiam istam, quam Lucas solus indicauit,