comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de suba& na lege oboedientia.
homo quaediligatdm̃. scipsum . & pro¬
Uimum: atque ille insediligendo ñ
errat. Quidm̃ diligit: consequens
est. ut &iã ꝑximo addiligendũ dm̃
consulat. quẽ iub&ur sicũt scipsum
diligere. Sic uxori. sic filiis. sicdo¬
mesticis. sicc&eris quibus poruerit
hominibus: & ad hocsibi apximosi
nihomini pace hominum: idest or¬
dinata concordia cuius hic ordoẽ
Primum: ut nullinoccat: deinde ut¬
&iam prosit cui potuerit. Primit
ergo mẽ ei suorum cura: ad eos quip¬
tum consulendi. uednaturae ordi¬
ne. uel ipsius soci&atis humanae
Unde apłs dicit: Quisquis autẽ suis.
& maxim ȩ domesticis non ꝓuid&.
fidem denegat. & est infideli d&erior
Hmc itaq &lãpax domesticaoritur.
idesc erdinata imperandi. oboedien¬
diq concordia cohabitantiũ. Impe¬
rant eium qui consulunt. sicut uir uxo¬
ri. parentes filiis. domini seruis Obe
diunt autẽ quibus consulitus. sicut
mulieres maritis. filu parentib ser¬
uidominis Sed in dõ iusciuiuentes

Expanded text:
de sub aeterna lege oboedientia. homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domhominibus et ad hoc sibi a proximo sin ipso est, pace hominum, id est ordinata concordia; cuius hic ordo est: primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit; primitus ergo inest ei suorum cura, ad eos quiptum consulendi, vel nature ordine, vel ipsius societatis humane. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non providet, fidem denegat et est infideli deterior. Huic itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi obediendique concordia cohabitantium. Imperant enim qui consulunt, sicut vir uxori, parendiunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt omnia. utrum ita sint resha¬
bende in quib philosophandum est.
ansicut aliis philosophis placuit. cer¬
cas eas habere debeamus: Nonquȩ¬
ritur quidm bonifinc sectandum sit.
sed dcipsius boniueritate quod sectan¬
dum uid&ur. utrumsit necdubitan¬
dum hocest utid planuis eloquar.
utrum ita seccandumsit. ut quisectat᷑
dicat eẽ uerum anita ut quisectat᷑.
dicat uerũ sibi uideri &iam si forte
sit falsum tamen uterque secc&ur
unum atq idem bonum. In illa&iã hic eiͤ
differentia. quacadhib&ur ex ha¬

Expanded text:
ta sunt omnia, utrum ita sint res hata sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit falsum, tamen uterque sectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex ha
Abbreviated transcription (Latin):
e as: qua cnumerum multiplicauere sec¬
tarum. quas id eoremouendas pucat.
quianonẽ ineis finis boni. Neque¬
enim ex istimat ullam philo sophiae
sectam eẽ dicendam: quae non eodis¬
tat ac&cris. quod diuersos habeat fi¬
nes bonorum & malorum. Quando
quidẽ nulla ese hominis causa philo¬
sophandi. Nisi ut beatus sit: Qđ autẽ
beatum facit. ipscest finis boni Qul¬
laẽ igitur causa philo sophandi. pisi
finis boni. Quamobrẽ quaenullum
finemboni sactatur. Nulla philosophi¬
ac secta diceñda est: Cumergo quęrit᷑
desocialiuita. utrum sit tenenda sapi¬
enti. ut summum bonum quofit homo
beatus. it auelit &cur& amicisui quẽ
ad modumsuum. Ansuȩ tantũ modo
beatitudinis causa faciat. quicquid
facit. Nonde ipso summobonoquaes¬
tio est. sed de assumendo. uel non as¬
sum̃do socio adhuius participationẽ
boni. Non propt̃ scipsum sed propter
cundem socium. utcius bono itagau¬
deat. sicut gaud& suo. Item cumque¬
ritur deacademicis nouis quib incẽr¬

Expanded text:
as, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Nequeenim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incer
Abbreviated transcription (Latin):
cendo perducat. Fines itaq isti sunt
summum bonum & summum malum
dequibus inueniendis atq inhac uita
summobono adipiscendo. uitando aut̃
summo malo. Multũ sicutdixi labora¬
uerunt. quistudium sapientiae insaeculi
huius uanitate professisunt. Nec: amep
cos quamuis diuersis errantes modis
naturae limes intantum abitinere ueri¬
tatis deuiare ꝑmisit. ut non alii ipanimo.
alii incorpore. Alii inutroq fines
bonorũ ponerent & malorum. Exqua
tripertita uelut generalium distributio
ne sectarum. marcus uarro in libro dephi¬
losorhia tammultam dogmatũ uarietatẽ
diligenter & suptiliter scrutatus aduefeit.
utadducentas octoginta &octo sectas pon
quaesam essent. sed quae eẽ possent adhibens
quasdam differentias. facillime ꝑuenir&.
quod utbreuiter ostendim indeoposert moate
incipiam quod ipse aduestit. & posuit inli ꝓre:¬
bro memorato. Quattuor eẽ quiedim.
quachomines sine magistro. sineulle doc¬

Expanded text:
cendo perducat. Fines itaque isti sunt, cendo perducat. Fines itaque isti sunt, summum bonum, et suDe quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distrine sectarum, Marcus Varro in libro de Philosophia tam multam dogmatum varietatem diligenter et subtiliter scrutatus advertit, ut ad ducentas octoginta octo sectas, non quae jam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias, facillime perveniret. 2. Quod ut breviter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse advertit, et posuit in libro memorato: quatuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doc
Abbreviated transcription (Latin):
DE CIUI¬
TATIS
utriusque. terrenae scilio& & cadestis.
dibitis finibus. Deinceps mihi uideo
disputandũ. prius exponenda sunt
quantum operis huius terminandi
satio patitur argumenta mortalium
quibus sibi ipsi beatitudinem facere in
huius uitae infelicitate moliti sunt .
iliabeorum rebus uanis spesnr̃a quiddif.cã mã¬
ferat quamds̃ nobis dedit & resipsa hoc
s uera beatitudo quamdabit nontantũ
auetoritate diuina. sed adhibita &uiam
ratione qualem propter infideles possu¬
mus adhibere clarescat. Definibus enim aꝰ cã¬
bonorum & malorum. multa &multi¬
pliciter interse philosophi disputar̃.:
quam quaestionem maxima uitentione
uersantes. inuenire conati sunt quid ef¬
ficiat hominem beatum. Illudenim est
finis boninri. propter quod appetendas
c&era. Ipsum autem propter seipsum.
& illud finismali. proptet quod uit an¬
dasunt caodera. Ipsum autẽ propter
mus non quo consumatur ut non sit.
sed quoperficiatur ut plenũsit: Et finẽ
mali ponquoeẽdesinat. sed quousq uo¬

Expanded text:
de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multiplicitquam quaestionem maxima intentione versantes, invenire conati sunt quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod appetenda sunt caetera, ipsum autem propter seipsum: et illud finis mali, propter quod vitanda sunt caetera, ipsum autem propter mus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo perficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque no
Abbreviated transcription (Latin):
ufierimira uanitate uoluerunt
In risic hos ueritas perproph&am pi amo
dicentẽ Dñs nouit cogitationes ho¬
minũ. uel sicut hoc testimoniũ posu¬
it apłs paulus Dñs nouit cogita¬
tiones sapientium quõ uanae sunt
Quis enim sufficit quanto uis eloquen souarõn¬
uac flumine uicac huius miserias ex¬
plicare. quam lamentatu sest cicẽro
inconsolatione demore e filiae sicut
potuit Sed quantum est qđ potuit.
caquippe quaedicunt᷑ prima naturae.¬

Expanded text:
fieri mira uanitate uoluerunt. fieri mira uanitate uoluerunt. Inrisit hos Veritas per prophetam dicentem: Dominus nouit cogita- . tiones hominum uel, sicut hoc testimonium posuit apostolus Paulus: Dominus nouit cogitationes sapientium, quoniam uanae sunt. Quis enim sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae
Abbreviated transcription (Latin):
iergo quaeratur a nobis quidci¬
uitasdĩ dehis singulis in terro¬
primum definib bonorũm alorum¬
que quid sentiat respondebit a &nã
utamesse sũmũ bonũ. A& nã uero
mortẽ: summũ malũ. Propt̃ illam
pinde adipiscendã istamq uitan¬
dã recte nobiseẽ uiuendum ꝓpter ꝓr¬
qđ scriptum est iustus ex fide uiuit.
Quõ neq bonumnrm̃ iamuidem
Unde oport& ut credendo quȩ iam
ueq ipsum recte uiuere nobis ex no¬
bisest. Nisicredendo adiuu& &oran¬
ces qui& ipsã fidẽ dedit. quanos ab il¬
lo adiuuandos eẽ credamus Illiau
tẽ quimistauita fines bonorũ & ma¬
lorũ ẽẽ put auerunt. siue incorpore
siue manimo siue inutroq ponentes
summnum bonum atq utid explicati¬
us eloquar: Siue muolup̃tate. siue
murtute. siue inutraq: siue in qui¬
&e. Siue mnuirtute. siue mutraq
siue inuoluptate simul &qui&e. si¬
ue iuirtute. siue mutrisq siue in
primis naturae. siue inuirtute. siue
mutrisq hic beatiee. & ascipsis beasaggret

Expanded text:
ergo quaeratur a nobis, quid ciuitas Dei de his singulis interroprimum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam uitam esse summum bonum, aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adipiscendam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue in utraque; siue in uoluptate simul et quiete siue in uirtute siue in utrisque, siue in primis naturae siue in uirtute siue in utrisque; hic beati esse et a se ipsis beati
Abbreviated transcription (Latin):
abund& malis humana soci&as.
Quis enumerare ualeat quisaes¬
cimare sufficiat audiant apud
micossuos. hominem cum sensuat¬
que consensu omnium hominum di¬
cere: Duxiuxorem quã ibi mise¬
riam uidinati filii aliacura quiditis aa¬
demilla quae iamore uiti a com¬
memorat idem te rentius. imiuriae.
iuspitio nesimimicitiae. bellumpax
Rursum nonneres humanas ubiq: ad
impleuerunt Nonne & mamicorum
honestis amorib plerumq contin¬
gunt nonnehis usquequaq plenes̃
res humane. Ubiiniuri as. suspi¬
tiones. inimicitias. bellũmalacer¬
t sentimus pacẽ uõ incercũbonũ: ad io¬
Quõcorda eorum cum quib: cam
uenere uolumus ignoramus & si
hodienos se possemiis qualiacras
futura essent utiq nesciremus
Qui porro int̃se amicitiores soleNt aoio¬

Expanded text:
abundet malis humana societas, abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore uitia commesuspiciones, inimicitiae, bellum, pax rursum : nonne res humanas ubique impleverunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi injurias, suspiciones, inimicitias, bellum, mala certa sentimus; pacem vero incertum bonum, quoniam corda eorum, cum quibus eam tenere volumus, ignoramus; et si nosse hodie possemus, qualia eras futura essent utique nesciremus? Qui porro inter se amiciores solent e
Abbreviated transcription (Latin):
Nonẽ spes. Qđ enimuid& quis. qui
sperat: siautẽ qđ ñ uidemus sperami
ꝑpacientiã exspectamus. Sicuter¬
go spe salui it aspebeatifactisumus
Et sicut salutẽ: it abeatitudinẽ ñiã
tenemus p̃sentẽ. sed exspectamus
futura. Et hoc ꝑpatientia. quia
inmalissumus. quae patient̃ tole¬
rare debemus. donec ad illa uenia
cemur. Nihilerit autẽ qđ iamto¬
lerare debeamus: Talis salusque
nfuturo erit seculo: ipsa erit &iam
finalis beatitudo. Quambeatitu¬
dinem isti philosophi quõ non ui
dentes nolunt credere. hic sibi co¬
nantur falsissimam fabricare
quanto superbiore. tantomenda¬
tore uircute.¶U
uod autem socialem uitã
uolunt eẽ sapientesnos
multo amplius approbam
namunde istadĩ ciuitas de
quahuius operis. Ecceiam unde¬
uicesimum librũ uersamus inma¬
nibus. uel inchoar&ur exortu uel
progroder &ur excursũ uel adpre¬
hender& debitos fines. sinonẽ& so¬
cialis uita scõrum: Sed in huius mor hadõ dm̃¬
calitatis erumna quot& quantis

Expanded text:
non est spes. Quod enim uidet quis, quid et sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. Sicut ergo spe salui, ita spe beati facti sumus, et sicut salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamr delectemur, nihil erit autem, quod iam tolerare debeamus. Talis salus, quae in futuro erit saeculo, ipsa erit etiam finalis beatitudo. Quam beatitudinem isti phildentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore virtute. uod autem socialem uitam uolunt esse sapientis, nos multo amplius adprobamus. Nam unde ista Dei ciuitas, de qua huius operis ecce iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius morlitatis aerumna quot et quantis
Abbreviated transcription (Latin):
to. quęutiq nullomodo illicom¬
parandaẽ in mortalitati inli¬
brotertio decimo satis ut opinor
ostendimus legant superiora
operis huius quiuel non leger̃
ueluolunt recolere qđ legerunt
Cedporphrrius ait inquiunt
Dut beata sit anima corpuscẽ
omne fugiendum. Uihilergo
prodest quia incorruptibi lẽdi¬
Vimus futurum corpus siani¬
mabeata nonerit. Nisi omne
corpus effugerit: Sediam & hinc
in libro memorato: quantumopor

Expanded text:
nto, quae utique nullo modo illi connto, quae utique nullo modo illi conparanda est inmortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, ooperis huius qui uel non legerunt uel uolunt recolere quod legerunted Porphyrius ait, inquiunt, ut beata sit anima, corpus esse omne fugiendum. Nihil ergo prodest quia incorruptibile diximus futurum corpus si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. Sed jam et hinc in libro memorato quantum opor
Abbreviated transcription (Latin):
aliter dicunt eẽ intellegendanon
sicut mundus eacredidit quem
crediturum ipse laudauit. ipse
promisit ipse compleuit Vtrũ
enim non potest facere utresurgar
caro & uiuat maxernum: Anpp¬
terta credendum nonest. id cum
ec̃ facturum qui amalumest atq
indignum dõ Seddcomin poten¬
tia ciuis quatot & tanta fecit in¬
credibilia iammulta diximus.
siuolunt inuenire quodominpo¬
tens Nonpotest. habent prorsus
egodicam mentiri non potest.
Crdamus ergo quod potest. Non
credendo quod non potest. Non
itaq credentes quod mentiripos¬
sic credantee facturum. quod se
facturum eẽ ꝓmisit Et siccre¬
dant sicut id credidit mundus.
quemcredidisse iam ostendit.
Hoc aut ẽ malũeẽ. undede mons¬
trant. Noncrit illic ullacorrup¬
do quod est corporis malum.
Deordine dementorum iamdis¬
putauimus. Dealus hominum
coniecturis . satis diximus: quan¬
ta sit futura incorpore incorrup¬
tibili facilitas motus depraesen¬
tis bone ualitudinis temperam̃¬

Expanded text:
aliter dicunt esse intellegenda, non aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit, quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit, ipse conpleuit. Utrum enim non potest facere ut resurgat caro et uiuat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est adque indignum Deo? Sed de omnipotentia eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa diximus. Si uolunt inuenire quod omnipotens non potest, habent prorsus; ego dicam, mentiri non potest. Credamus ergo quod potest non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit credant esse facturum quod se facturum esse promisit, et sic credant sicut id credidit mundus, quem credidisse iam ostendit. Hoc autem malum esse unde demonstrant ? Non erit illic ulla corruptio, quod est corporis malum. De ordine elementorum iam disputauimus; de aliis hominum coniecturis satis diximus; quanta sit futura in corpore incorruptibili facilitas motus, de praesentis bonae ualetudinis temperame
Abbreviated transcription (Latin):
quod praedixit ds̃. qui&ciam
hoc praedixit. quod hancrem
mundus fuerit crediturus
Neque enum parimale ficiis
eacum laude credentium tanto
ante pracuuntiare conpulsusẽ
Illec̃ enimds̃ quen sicut iamdi¬
XI aliquotiens : Uec cominone¬
re mepig& confidente por phi¬
rio atq idoraculis deorum suo¬
rum probare cupiente: ipsanu¬
mina perhorrescunt: Quẽ sic
laudauit ut eum & dm̃patrem
etregem uocar&. Ab sit enimut
sic intellegenda sint quȩ praedi¬
uit Quomodouolunt hi qui
hoccummundo noncredideruN
quod mundum crediturum esse
praedixit. Curenim non poti¬
us ĩsta sicut crediturus tanto
ante praedictus est mundus
Uonsicut paucissimi garriunt.
qui hoc cummundo quodcredi¬
turus praedictus ẽ credere nolue¬
runt Sienimpropterea dicunt
aliomodo eẽ credenda. pesidi¬
Xerint uanacẽ conscripta. inu¬
riam faciant illi dõ. cui tam mag¬
num perhibent testimonium
Tantam prorsus ei uel &iam gra¬
uiorem faciunt iniuriam: di

Expanded text:
quod praedixit Deus; qui etiam quod praedixit Deus; qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem mundus fuerat crediturus. Neque enim Petri maleficiis eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare compulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut jam dixi aliquoties, nec commemorare me piget, confitente Porphyrio, atque id oraculis deorum suorum probare cupiente, ipsa numina perhorrescunt: quem sic laudavit, ut eum et Deum patrem et regem vocaret. Absit enim, ut sic intelligenda sint quae praedixit, quomodo volunt hi qui hoc cum mundo non crediderunt, quod mundum crediturum esse praedixit. Cur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium: tantam prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si
Abbreviated transcription (Latin):
erit sp̃s hominis. Nullũ omni¬
no habens uitium. Nec sub quo
iaceat. Neccuicedat. neccon¬
tra quod saltem laudabiliter
dimic& pacatissimauirtute
perfectus Rerumibi omniũ
quanta quanspeciosa quam
certa scientia sine errore ali¬
quo uellabore: Ubidĩ sapien¬
tia deipsosuo fonte potabitus.
cum summa felicitate sinculla
difficultate: qualeerit corpus
quod omnimodo spũi subditũ.
& eo sufficienter uiuificatum
nullis alimomiis indigebit
Nonenimanimale sed sp̃ita¬
lecrit Habens quidem car¬
nis sed sine ulla carnali corrup¬
tione substantiam IXXUI
post hanc uitam beatissi¬
mus perfru&ur: Nona nobis
dissentiunt philosophi nobiles:
decarnis resurrectione conten¬
dunt: Hancquantum possunt
negant sed credentes multo ne¬
gantes paucissimos reliquerup¬
et adxp̃m quihoc quodistis uide¬
tur absurdum. insua resurrec¬
tione monstrauit. fideli corde
conuersisunt docti & indocti
sapientes mundi & insipientes
Hoc enim credidit mundus

Expanded text:
erit spiritus hominis nullum omnierit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam. CAPUT post hanc vitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione contendunt; hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi, negantes paucissimos reliquerunet ad Christum, qui hoc quod istis videtur absurdum, in sua resurrectione monstravit, fideli corde conversi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. Hoc enim credidit mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
morare. quis possit. Haccaut̃e
sola quacame uelut inquendã
sunt aggerẽ coartata. siuellem
uelut corligata inuolucra solue¬
re atq discutere. quanta mihi
mora c& insingulis. quibus plu¬
rima continentur Et hȩcominia
miserorũ surit. dãna torumq
solatia ponpraemia beatorum.
Quaeigitur illa sunt. sitot & ta¬
lia actanta sunt ista : quid da¬
bitureis quos praedestinauit ad
uitam Quihaec dedit &iam
eis. quos praedeftinauit ad mor¬
tem Quębona in illa beata
uita faciteos sumere proquibus
inhac misera unigenitum suum
filium uoluit usqͦ ad mortem
mala tanta per ferre
Inde apostolus deipsis in
illud regnum praedesti¬
natis loquens. Quiproprio
inquid filio suo Nonpepercit.
sed pronobis omnib tradidit
eum: Quomodo non&cũ illo
omnia nobis donauit. Cũ
haec ꝑmissio complebitur quid
erimus: quales crimus quac
bona mn illo regno accepturi
sumus. Quando quidem
xp̃o moriente pronobis tale
iampignus accepimus. qualis

Expanded text:
morare quis possit? Haec autem morare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. quibus plurima continentur! Et haec omnia miserorum sunt damnatorumque solacia, non praemia beatorum. Quae igitur illa sunt, si tot et talia ac tanta sunt ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad uitam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non pepercit, sed pro\'nobis omnibus tradidit eum, quo modo non et cum illo omnia nobis donabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis
Abbreviated transcription (Latin):
inmulti formi specie tot tan¬
tarumq animantium. quarũ
illę plus habent ammirationis
quemolis minimum: Plusenĩ
formicularum & apicularum
opera stupemus quaminm̃ sa
corpora liallenarum. Inipsius
quoquemaris tam grandispecta¬
culo cumsese diuersis colorib
uelut uestib induitꝰ Et aliquan¬
do uiride atq hoc multis modis
aliquando purpurcum. aliquan¬
do ceruleum est: Quamporioquã
delectabiliter spectatur &iãquan¬
do cumq turbatur. & fit inde
maior suauitas: quia sic demul¬
c& intuentem: ut noniact& & qua¬
tiat nauigantem: Quiderborũ
usquequaqͦ copia contra famẽ
quid saporum diuersitas contra
fastidium naturae diffusa diui¬
tiis Nonco quorum arte acla¬
bore quaesita. Quid intãmul¬
tis reb tuendae aut recipien dae
salutis auxilia. Quamgrata
uicissitudo diei alternantis & noc¬
tis aurarum quamblanda tẽpe¬
ries infruticib & pecorib in¬
dum̃torum conficiendorum.
quanta materies: omnia cõme¬

Expanded text:
in multiformi specie tot tanin multiformi specie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ipsius quoque maris tam grandi spectaculo, cum sese diuersis coloribus uelut uestibus induit et aliquando uiride adque hoc multis modis, aliquando purpureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia comme
Abbreviated transcription (Latin):
Quodita sit alicui operiꝰ accõmo¬
datum. ut non &iam sit decorũ.
sunt autem nonnulla quorum
solum decus & nullus ẽ usus. pu¬
tofacile intellegi in conditione
corporis dignitatem necessi¬
tati fuisse praclatam: Transi¬
turaest quippe necessitas. tem¬
pusq uenturum quando sola
inuicempulchritudine sine
ulla libidine ꝑfruamur qđ
maxime ad laudem referen¬
dumẽ conditoris. Cuidicitus
inpsalmo. Confessionẽ & deco¬
rem indiusti: Iamc& era pul¬
chritudo &utilitas creaturae.
quac hominilic& inistos labo¬
res miscriasq proiecto atq dã¬
nato spectanda atq sumenda
diuina largitate concessaest.
quo sermone terminari po¬
test incaeli & terrac & maris
multimoda &uariapulchri¬
tudine. inipsius ldcis tanta co¬
pia .tamq mirabili specie. In so¬
le acluna & siderib in opacita¬
tib Nemorum in coloribus
& odorib florum Indiuersi¬
tate acmultitudine uolucrũ
garrularum atq pictarum.

Expanded text:
quod ita sit alicui operi accommoquod ita sit alicui operi accommodatum, ut non etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus, et nullus est usus: puto facile intelligi in conditione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transitura est quippe necessitas, tempusque venturum quando sola invicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur: quod maxime ad laudem referendum est Conditoris, cui dicitur in Psalmo, Confessionem et decorem induisti . 5. Jam caetera pulchritudo et utilitas creaturae, quae homini, licet in istos labores miseriasque projecto atque damnato, spectanda atque sumenda divina largitate concessa est, quo sermone terminari potest? in coeli et terrae et maris multimoda et varia pulchritudine, in ipsius lucis tanta copia tamque mirabili specie, in sole ac luna et sideribus, in opacitatibus nemorum, in coloribus et odoribus florum, in diversitate ac multitgarrularum adque pictarum.
Abbreviated transcription (Latin):
secantisper scrutantisq mori¬
entium. atq in carnib huma¬
nis satis inhumanae abdita
cunctarimataest̃ ut quid &
quomodo quib locis curan¬
dumc& ad discer& Numeros
tamen dequib: loquor. quib
coaptatio. quacarmonia
dam organi extrinsecus atq
intrinsecus tõtius corporis
constat. Quiddicam. pe¬
mo ualuit inuenire. quos ne¬
moaususẽ quaerere Quisino¬
tieẽ potuissent mninteriorib
quoq uiscerib quac nullum
ostentant decus ita delecta¬
r& pulchritudo rationis ut
omniforme apparenti quae
oculis plac&. ipsius mentis
quae oculis utitur praeferr&
arbitrio. Sunt uero quaedã
ita posita incorpore. ut can¬
tummodo decorem habe¬
ant. Non& usum. sic̃ hab& pec¬
tus uirile in ammillas. sicut
facies barbam quam non eẽ
muniment.o. seduirili ornam̃¬
toindicant purȩ facies femina
rum. quas utiq infirmiores
muniri edtius conuenir& Sier¬
gonullum mẽbrũe in his quidẽ
conspicuis. unde ambigit nemo

Expanded text:
secantis perscrutantisque morisecantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de quibus loquor, quibus coaptatio, quae i ovfa|dam organi, extrinsecus adque intrinsecus totius corporis constat, quid dicam, nemo ualuit inuenire, quos nemo ausus est quaerere? qui si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, ipsius mentis, quae oculis utitur, praefen-etur arbitrio. Sunt uero quaedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indicant purrum, quas utique infirmiores muniri tutius conveniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis unde ambigit nemo,
Abbreviated transcription (Latin):
artium plurimarum officiorũq
conplenda Nonne satis osten¬
dit. qualiammae ut seruir&.
talesit corpus adiunctum Quã¬
quam & d&ractis necessitatib
operandi. it a omnium partium
congruentia numero sasit.
& pulchrasibi parilitate res¬
pondeat. Vt nescias ut rum
in eo condendo. maiorsit utili¬
tatis habita ratio. quam deco¬
ris Certeenim nihilcreatũ
uidemus incorpore. utilitatis
causa quod non habeat &iã
dccoris locum. Plus autẽ
nobis idapparer&. sinumne¬
ros mensurarum quib inter
se cuncta conexasunt & co¬
aptata nossem̃us. quos forsi¬
tan data opera inhis quaefo¬
ris eminent human aposs& ues¬
tigare sollertia: quacuera tacta
sunt atq anr̃is remota conspec¬
tib. sicutiest tanta perplexitas
uenarum atq neruorum &uis¬
cerum secr&a uitalium inueni¬
re pullus potest. quia & simedi¬
corum diligentia. Nonnulla
crudelis. quos anatomicos ap¬
pellant. laniauit corporamor¬
tuorum. suic &iam inter manus

Expanded text:
artium plurimarum officiorumque artium plurimarum officiorumque conplenda, nonne satis ostendit, quali animae ut seruiret tale sit corpus adiunctum? quamquam et detractis necessitatibus operandi ita omnium. partium congruentia numerosa sit et pulchra sibi parilitate respondeat, ut nescias utrum in eo condendo maior sit utilitatis habita ratio quam decoris. Certe enim nihil creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; quae uero tecta sunt adque a nostris remota conspectibus, sicuti est tanta perplexitas uenarum adque neruorum et uiscerum, secreta uitalium, inuenire nullus potest. Quia etsi medicorum diligentia nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsocuncta quae fecit amininis¬
trante. & summam potestatem.
sũmã quehabente iustitiam.Nũ¬
quam profecto inhas miserias
decidiss& atq ex his pra&ercos
solos quiliberabuntus ma&er¬
nas ess& itura. nisinimis grande
peccatum in homine primo. de
quoc&eri ex ortisunt pracces¬
siss& Iamucro in ipsocorpore
quamuis nobissit cumbeluis
mortalitate commune. multisq
earum repperiatur infirmius
Quanta dibonitas quanta ꝓiu¬
dentia tanticrcatoris appar&
Connẽitasunt in co loca sensu¬
um & c&era membra disposita.
specicł queipsa acfigura & sta¬
tura totius corporis ita modi¬
ficata: ut administerium am¬
mae rationalis se indic& fac¬
tum Uonenim ut animalia
rationis ex ꝑta. pronaẽe uide¬
mus interram. it acreatus est
homo Sed erecta incaclum
corporis forma. ammnon& cũ
quaesur sum sunt sapere Por¬
ro mira mobilitas quaelinguȩ
acmanib attributaẽ. ad lõ¬
quendum & scribendum apta
atq: conueniens. & adopera

Expanded text:
ipso cuncta quae fecit adminisipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona esse uidemus in terram, ita creatus est homo; sed erecta in caelum corporis forma admonet eum quae sursum sunt sapere. Porro mira mobilitas, quae linguae ac manibus adtributa est, ad loquendum et scribendum apta adque conueniens et ad opera
Abbreviated transcription (Latin):
rit ad indicandas & suaden¬
das cogitationes. Quammul¬
titudinem uari&atemq sig¬
norum. ubi praeci puum locũ
uerba & litterae tenent. ad de¬
lectos animos quos elocutionis
ornatus. quam diuersorum
carminum copiam. ad mulcen¬
das aures. quot organa musica
quot cantilenae modos exco¬
gitauerit. Quantam peritiã
Anensionum. atq numerorũ.
ineatusq & ordines siderum
Quanta sagacitate compręhen¬
derit : quam multa rerum mun¬
dan arum cogitatione seimple¬
uerit qui spossit eloqui Maxi¬
me siuelimus nonaceruatim
cuncta congerere sed in singulis
immorari In ipsis posttre mo
errorib & falsitatib defenden dis
quã magna claruerint ingenia
philosophorum atq her&ico¬
rũ: Quisestimare sufficiat
Ioquimur enim nunc denatu¬
ra mentis humanae qua ista
uita mortalis ornatus. Non
defide atq itinere ueritatis qua
illa inmortalis adquiritur
Huius tantae naturae conditos
cum sit utiqued s̃uerus & sũmus.

Expanded text:
rit; ad indicandas et suadenrit; ad indicandas et suadendas cogitationes quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus,
Abbreviated transcription (Latin):
cessariac. partimuoluptaria
ut tamexcellens uis mentis atq
rationis. Inhis &iam reb quas
suꝑfluas immo & periculosas
perntiosasq app&it Quan¬
tum bonum habeat innatura
unde ista potuit uelinuenire
uel discere uelexercere test&
uestimentorum. & acdificiorũ
adopera quã mirabilia quam
stupenda industria humana
ꝑuenerit: quo mnagricultura
quonina uigatione profece¬
rit. quac infabricatione Quo¬
rumq uasorum uel &iam sta¬
tuarum. & picturarum uari¬
&ate ex cogitauerit. & imple¬
uerit quaint heatris mirabi¬
lia exspectantib audientibus
incredibilia facienda. & exhi¬
benda molitasit: incapiendis.
occidendis. domandis inratio¬
nabilib animantib Quae&
quanta reppererit. aduersus
ipsos homines. tot genera uene¬
norum. tot armorum. torma¬
chinamentorum. & prosalute
mortali tuenda atq reparanda
Quot medicamenta atq adiu¬
menta conprae henderit prouo¬
luptate faucium. quot condim̃ta
etgulac inritam qTa reppere¬

Expanded text:
cessariae partim uoluptariae, cessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione profecerit; quae in fabricatione quorumque uasorum uel etiam statuarum et picturarum uarietate excogitauerit et inpleuerit; quae in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia facienda et exhibenda molita sit; in capiendis occidendis domandis inrationalibus animantibus quae et quanta reppererit; aduersus ipsos homines tot genera uenenorum, tot armorum. tot machinamentorum, et pro salute mortali tuenda adque reparanda quot medicamenta adque adiumenta conprehenderit: pro uoluptate faucium quot condimenta et gulae inritamenta reppere
Abbreviated transcription (Latin):
lib&m iputissima muscula
bencconsiderantistuporẽmentis
ingerat. laudemq pariaterca¬
toris Ipscitaq animac huma¬
nac mentem dedit. ubiratio
& intellegentia ininfante sopi¬
taest quodammodo quasi
nullasit excitanda scilic& atq
ex erenda a&atis accessu. qua
sit scientiae capax atq doc¬
trine. & habilis perceptioni
ueritatis & amoris boniquaca¬
pacitate.hauriat sapientiam
uirtutibq sit praedita : quib
prudenter. fortiter. temperant̃.¬
& iuste aduersus errores & ce¬
tera ingenerata uitiadimic&.
eãquenullius reidesiderio . pi¬
siboni illius summi atq inmu¬
tabilis uincat. Quod& sinon
faciat ipsatalium bonorum
capacitas innatura rationali
diumitus instituta. quantũ
sit boni quam mirabile opus
omni potentis. quisconp&enter
effatur aut cogitat. pra&erenĩ
artes bene uiuendi & ad ininor¬
talem perueniendi felicita
tem. quacuirtutes uocantur.
nantur Nonne humano
ingenio tot tantaeq artessunt
inuente & exercitae. partimne¬

Expanded text:
libet minutissima muscula, libet minutissima muscula, bene consideranti, stuporemingerat laudemque pariat Creatoris. Ipse itaque animae humanae mentem dedit, ubi ratio et intellegentia in infante sopita est quodam modo; quasi nulla sit, excitanda scilicet adque exserenda aetatis accessu, qua sit scientiae capax adque doctrinae et habilis perceptioni ueritatis et amoris boni; qua capacitate hauriat sapientiam uirtutibusque sit praedita, quibus prudenter, fortiter, temperanter et iuste aduersus errores et cetera ingenerata uitia dimicet eaque nullius rei desiderio nisi boni illius summi adque inmutabilis uincat. Quod etsi non faciat, ipsa talium bonorum capacitas in natura rationali diuinitus instituta quantum sit boni, quam mirabile opus Omnipotentis, quis conpetenter effatur aut cogitat? Praeter enim artes bene uiuendi et ad inmortalem perueniendi felicitatem, quae uirtutes uocantur enantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim ne
Abbreviated transcription (Latin):
tione maris & femine. sic poss&
omnes Con curbentes uero.
nisullo ercante generantes eẽ
non possent Sicut ergo ait
apostolus deinstitutione spi¬
ritali: qua homo adpi&atẽ
iustitiamq formatur. Neq
quiplantat est aliquid. Neq
quirigat. sed qui incrementũ
datds it a&iam hic dicipotest
Nequequi concumbit. Neque
qui seminat est aliquid. sed qui
formatds̃ Nec mates quecon¬
ceptum portat. & parcum nutric
tesse aliquid sed quimcrem̃tũ
dat ds̃ Ipsanamq operatione
quausq nunc operatus. facit
ut numerossuos explicent semi¬
na Et aquibus dam latentib
atq inui sibilib inuolucrȩs. in
formas uisibiles. huuis quodas¬
picimus Decoris euoluant ip¬
naturam Illam praepositam
istam subicctã miris modis co¬
pulans & conectens animantẽ
facit. Quodopus cuis tammag¬
num & mirabileẽ. ut non solũ
in homine. quod est animalra¬
tonale. & ex hoccunctis terre¬
nis animantib excellentius
atq pracstantiũs Sedinqua¬

Expanded text:
tione maris et feminae, sic posset tione maris et feminae, sic posset omnes; concumbentes uero nisi illo creante generantes esse non possunt. Sicut ergo ait apostolus de institutione spiritali, qua homo ad pietatem iustitiamque formatur: Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus: ita etiam hic dici potest: Nec qui concumbit nec qui seminat, est aliquid, sed qui format Deus; nec mater, quae conceptum portat et partum nutrit, est aliquid, sed qui incrementum dat Deus.\' Ipsa namque operatione, qua usque nunc operatur, ut numeros suos explicent semina et a quibusdam latentibus atque invisibilibus involucris, in formas visibiles huius quod aspicimus decoris, evoluant. Ipnatura illa preposita, istam subiectam miris modis copulans et connectens animantem facit. Quod opus eius tam magnum et mirabile est, ut non solum in homine, quod est animal rationale et ex hoc cunctis terrenis animantibus excellentius atque prestantius, sed in qua
Abbreviated transcription (Latin):
createsunt aliquatenus ꝑ mane¬
bunt: Sicergo creauit hominẽ
ds̃ utciad der& fertilitatẽ quan¬
dam qua homines alios propa¬
gar& & congenerans cis &iam
proagandi possibilitatem non
neces sitatem: quibus tamen
uoluit hominib abstulit eadẽ¬
ds & stcriles fuerunt Contam̃
generi humano abstulit semel
datam primis generandi duob
coniugib benedictionẽ generan¬
di haccergo propagatio quã¬
uis peccato ablata non fue¬
rat nontamen &iam ipsata¬
lisẽ: qualis fuiss& sine pec¬
cass& Ex quoenim homo in
honore positus postea quam
deliquit comparatus ẽ pe co¬
rib similiter generat: Non
ineo tamen poenitus extinc¬
ta est quedam uelut scintilla
racionis inqua factus ẽ adima¬
ginemdĩ. Huic autem propa¬
eationisi confirmatio non ad¬
Inber&ur pecipsa in sui gene¬
ris formas modosq proceder&
Sienim non concubuissent ho¬
mines e nihilominus ds̃ uell&
implere terras hominib Quo
modocreauit unum sinccõmix¬

Expanded text:
creatae sunt aliquatenus permanecreatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedictione generali. Haec ergo propagatio quamuis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, postea quam deliquit, conparatus est pecoribus, similiter generat; non in eo tamen penitus exstincta est quaedam uelut scintilla rationis, in qua factus est ad imaginem Dei. Huic autem propagationi si conformatio non adhiberetur, nec ipsa in sui generis formas modosque procederet. Si enim non concubuissent homines et nihilo minus Deus uellet inplere terras hominibus: quo modo creauit unum sine commix
Abbreviated transcription (Latin):
deiuditiodĩ. idest suppliciunriam
satis diximus Nunc debonis dĩ
quacipsi quoque uitiatac damp¬
nate quenaturae contulit. siue
usq nunc confert dicere inftitur
Ueq enim dampnando auttotũ
abstulit quod dederat. Alioquin
pecess& omnino: autcam remo¬
uit a sua potestate. &iamcũ dia¬
bulo poenaliter subdidit. cũ nec
ipsum diabolum a suo alienarit
imperio Quandoquidem utip¬
sius quoq diaboli natura sub¬
sistat. ille facit qui sumineest¬
quomodo est Duorũ igitur il¬
lorum quediximus bona ut &iã
innatura peccato uitiatam. sup¬
plicio quedamnatam debonitatis
cius quodam ucluti fonteman a¬
re Propagationem in primis
mundi opc̾rib benedictione
largitus est aquib operibus
dic septimo requieuit. Confor¬
matio uero in illocius ẽ opere: quo
usq nuncoperatur. Efficacem
quippe potentiam suam si reb
subtrahat. Nec progredi poter̃.
& suis dimensis motib ꝑ agere
tẽpora. Necprorsus incoquod

Expanded text:
de iudicio Dei, id est supplicium, iam de iudicio Dei, id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, quae ipsi quoque uitiatae damnataeque naturae contulit siue usque nunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum diabolum a suo alienant imperio; quandosius quoque diaboli natura subsistat, ille facit qui summe estquo modo est. 2. Duorum igitur illorum, quae diximus bona etiam in naturam peccato vitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eius quodam ueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc operatur. Efficacem quippe potentiam suam si rebus subtrahat, nec progredi poterunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
hancipsam mniseriam generis
humani inqualaudaturius¬
titia pumentis qualib. &
quam multis impleuerit bonis.
cusdem bonitas. cunctaq crea¬
uit amnministrantis. Primum
benedictionẽ illam quampro¬
tulerat ante peccatum dicens
Crescite & multiplicamini.
et repl&e terram : Nec post pec¬
catum uoluit inhibere mansit¬
q: instirpe dampnata donata
fecunditas. Uec illam uimimi¬
rabilem seminum immo &iam
mirabiliorem qua efficiunt᷑
Et semina inditam corporib
humanis & quodam modo in¬
textam peccati uitium potuit
auferre. quonobis in pacca est
&iamnecessitas mortis. sedu¬
trumque simulcurrit ir to
quasi fluuio atq torrente ge¬
neris humani. malum quod
a parente trahitur & bonum
quod acreante tribuitur. Inori¬
ginalimalo duosunt peccatum
atq supplicium in originalibono
iliaduopropagatio Et confor¬
matio sed quantum ad praesentẽ
pan& in tenti onemnrãm dema¬
lis quorum unum denr̃a uenit
audatia idest peccatum. alterũ

Expanded text:
hanc ipsam miseriam -generis hanc ipsam miseriam -generis humani, in qua laudatur iustitia punientis, qualibus et quam multis inpleuerit bonis eiusdem bonitas cuncta quae creauit administrantis. Primum benedictionem illam, quam protulerat ante peccatum dicens: Crescite et multiplicamini et inplete terram, nec post peccatum uoluit inhibere mansitque in stirpe damnata donata fecunditas; nec illam uim mirabilem seminum, immo etiam mirabiliorem qua efficiuntur et semina, inditam corporibus humanis et quodam modo intextam peccati uitium potuit auferre, quo nobis inpacta est etiam necessitas mortis; sed utrumque simul currit isto quasi fluuio adque torrente generis humani, malum quod a parente trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed quantum ad praesentem pertinet intentionem nostram, de malis, quorum unum de nostra uenit audacia, id est peccatum, alterum