comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic nec uere gentilis erat : et sicut non fuit uere gentilis : sic necuere iud eus erat : Ineo autem imita¬
torgentilium est quia preputium retipit infide xp̃i. et in differenter permittit uescicibis. quos
iamnant iudei ÷ Noncultum ut tuputas idolorum: INxp̃o enimihũ nec circum cisio est aliquid
Nec preputium sed obseruatio mandatorum dĩ : Que soigitur te&iterum at que iterum deprecor
ut ignoscas disputatiunculȩ meae et quod modum meũ egressussũ. tibum putes quico egisti ut rescriberem
et mihi cum iste sichoro oculos abstulisti. et in eo meputes magistrum essemendatii quisequor xp̃mdicentẽ
ego sumuia et uita & ueritas. Nec potest fieri ut ueritascultor mendatio colla summit tãt: Neque mihi
imperitorum plebrculam concites quite uenerantur ut pm̃ & in ecdesia delamantem. sacer dotu honore

Expanded text:
sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est, quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei, non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid nec praeputium, sed obseruatio mandatorum dei. Quaeso igitur te et iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: ego sum uia et uita et ueritas, j nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam. neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore
Abbreviated transcription (Latin):
qua nontamusitatum est in eclesiusticis libris uocabulum offiti: quodam brosius nr̃ nontimuit : qrni uar quondiam ÷̃ c¬
libros atilium preceptionem: plenos deoffitus uoluit appellare : Asi offitio se mentiatur quis que culpandus est¬
sidis pensatiue approbandus rogotemeretiatur ubilegerit qui hoc putat: quia et in hec magna questio est sit neali¬
quando mentiri uiriboni: immo uiri xp̃iani qualibus dic tumest siti nore ur̃õ est. est nonnon : et quicum fide audi¬
unt. perde som̃s quilo quuntur mendatium. Sedut dixi et alia & magna questio est eligat quo duoluerit qui hocexis

Expanded text:
quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos \'De officiis\' uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus estdispensatiue, adprobandus, rogo tequando mentiri uiri boni, immo uiri Christiani, qualibus dictum est: Sit in ore uestro \'est est\\ \'non non\' et qui cum fide audiunt: Perdes omnes. qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc exis
Abbreviated transcription (Latin):
ueraeter uerum &iam simulate: eu minba ratrum diabolideuolutum. Quid queris am plius & sed sicut tu simulatto¬
pem aexostulerum ab huius tem pons ratione secernis Ha ego pauliapostoli ueracentunc in hisom nibus conuenlatio¬
nem adunis temporis quã us mimi me simulata cerimoniarum iuduicarum obseruation se cet oro miqus ton uier fat
noprobmndnt inede tost indur̃ti quamiuis legerimus lexet prophete usq a diohun ne n liptistam. qtuo tiuxo rart¬
rer querebant udei x pm̃ intẽ ficere quia non solum soluebat sabbatum sedlet patremsuium dicedit an quusent

Expanded text:
ueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulatioueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda, nunc detestanda. ita, quamuis legerimus: lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam et quia propterea quaerebant Iudaei Christum interficere
Abbreviated transcription (Latin):
candem locmi quãins breuiter expliciuerim et hoc illic non preter miserim i leghpotuerq uio nedo
dedignetu hȩ nignitastua & carissimis nostris perquos hec scripta nunc
pun e pp̃anos exuidens factos. sacramenta illauetera quolibet affectu : quo dlibera qimo celii uisi mfbie se eũt
enusillomodolicere cumillud depaulo sempet ita senserim ex quo illius mihilit terae in no ceerunt: sciu nec tibi
uidetiuen hioc tempore cui quã ista esse simulanda cum hoc fecisse apostolos credus : Pro indesic uttu ccontriao¬
iolo quer s se lisetre dhi siante sicut seribis mundolibera uoce pronuntiascerimonias iudeoran & pernitiosas
ra seras xpianis et quicumque eas obseruauerit: siue ex iudeissiue exgentibus eum in baratrum
duboli de uolitum ita egohanc uocemtuam: omnino confirmo & ado quicumque eas obseruauent. Nonsolũ

Expanded text:
eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua et a carissimis uostris. per quos haec scripta nuncc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum hoc fecisse apostolos credas. Proinde, sicut tu e contrario loqueris et licet reclamante, sicut scribis, mundo libera uoce pronuntias caeremonias Iudaeorum et perniciosasianis et, quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum
Abbreviated transcription (Latin):
enumn not so bus pcotien dt e p. unde ne quse uis a p̃a norum quaausit eindeise simlitre ncble une polue¬
ra tam uua sopitos ueres eitueuis n puonert pius deduc tor uelbaiulus cor poris. sedimpiuser pulca lebrare noliu
famor sane ineo quod epistolametu cortanet quodideo sacram̃ta uuideorum paulus crerebira n dasur einolato¬
cemurxpreiet a postolus n epdcei et nones seperniti osa hns quiea uellent: sicut apl rontibus pes leg mui cee¬
porao esto dire masius mepetuisse illo dumntixit tempore quo primnum fide gratiarebus uiet tenceni
ho none raet pernitio sum. Progres suuero temporis ille obseruationes ab omnibus xpnians. ge serest ittueenĩ
pesitun fieret nondis cernerean: quo dds̃ populo suomorsen precepit abeo quo dintemplis demomorum sp̃si p
mundos tnfaetunt ⁊ Proinde pctius culpandaest Neg legentiamea quiahoc p addidi qulam obnis ratiepsu
cartentamen longeante quam tuas lit teras accepis sem scribens contrafaustumm aniche onu quo modo¬

Expanded text:
istianorum, quamuis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta ludaeorum Paulus celebranda susceperatesse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant. custodire, minus me posuisse \'illo dum taxat tempore, quo primum fidei gratia reuelata est\\ tunc enim hoc non erat perniciosum. progressu uero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fimmundus instituit. Proinde potius culpanda est negligentia mea: quia hoc non addidi, quam objurgatio tua. Verumtamen longe antequam litteras
Abbreviated transcription (Latin):
huic rei quantum satis est explicande prolixus fortasse et siupropruuo luminis ser modebetur siergo illud qđ
lex ait non concupisces. sihumana in firmitas. gratiadi adiuta ponfuert sub ser fiuintenet er et preuari. atnempo¬
dius damnat quã liberat pec catorem: quanto magis illa que significationis causa preceptasene eureumoifio
cnseaennque qratiae reuelatione: latius in notescente neces se fuerat aboliri Iuftificare nemine
rot nontamenideo fuerint : tam quam diabobicagentium saen legia fugiȩnda bi iam cum ipragraru umin
populo cuadelisintue unlont postes uero timn quã cumnhonore se pilte sinei srep̃i anis conoubut orepit dilteñ

Expanded text:
huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod huic rei, quantum satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore
Abbreviated transcription (Latin):
bonumꝰ mihi operatumest : Mor temut fiat supramodum pec cator: aut peccatum permandatum. Quod
autem hnc dicit peccatum ꝑ mandatum fieri super modum. hoc alibi. lex sub intrauit ut abundaret delictum
Vbi autẽ habundauit delictum. superabundauit gratia. Et alibi cum superius dedis pensatione gratiaelo¬
queretur quod ipsa iusti ficet uelut interrogans ait. Quidergolex  at que huic inter rogationi continuo
respondit: Preuaricationis gratia positaest lexdonec ueniret semen cui promis sumest Hoc ergodam¬
nabiliter dicit esse sublege quos reos facitlex. non implentes legem dum non intellegendo gratiebene
idĩ precepta quasi desuis uiribus superbaelatione presumunt: Penitudo enim legis can¬
tas caritas uero dĩ diffusaest in cordibus pestris : Honpernos ipsos sed perspm̃scm̃ quidatus est nobis. Sed

Expanded text:
bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc alibi: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, sup era bunda uit gratia. et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabiliter dicit esse sub lege, quos reos facit lex non inplentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis uiribus superba elatione praesumunt. p 1 enitudo o enim legis caritas; caritas uero dei diffusa est in cordibus nostris non per nos ipsos, sed per spiritum sanctum, qui datus est nobis. sed
Abbreviated transcription (Latin):
tiandae ueritatis rationemandatasint & quo usque debeant percdurare: unde est illud quodait sispũ ducimi¬
ui non adhuc estis sublege. Un de uelud colligis apparere qui sublege est non dis pensatiue ut nostrosputas
uoluis semaiores. sed uereut ego intellego. eum scm̃ spm non habere. MCagnami hi uidetur questio: quod sit esse
sublege sic quem admodum apostolusculpat. Neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere
aut illa sacrifitia que tunc facta a patribus. nuncͣ xpianis nunc̃ fiunt. et cetera eius modi Certe sed hoc ip¬
sum &iam quoedlex dicit nonconcupiscis quod fatemut certe xp̃ĩ a nos obseruare debere ad que euangelica
maxime inlustratione predicari. Legemdicit essescam̃ et mandatum scm̃ & iustum etbonum Dem de
subiungit . Quoder gobonumest mihi factũ est mors & absit Sed peccatum ut apparett peccatum per

Expanded text:
tiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimitiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue; ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eum sanctum spiritum non habere. Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum. deinde subiungit: quod ergo bonum est, mihi factum est mors absit, sed peccatum, ut appareat peccatum, per
Abbreviated transcription (Latin):
noc sallacter factumest ideononoffuit ⁊ at ipse hoc non posuit pec ait sicir cum cidamun ueraciter ncut nec fallaciter
sed sinculla exceptione dĩc sicircum cidamini xp̃suobis nihil proderit Sicut ergatius locum daresententiuaetiuue
at uelis sub intellegi pusi fallaciter: ita non inpudenter flagito ut &iam nos illicuntelle gere si naseis dictum: sicar¬
cuncidamin: qui propte reauolebant cir cumcidi quod aiter seputabant uxp̃os aluos esse nom posse. Hocergo
apimo hacuoluntate istaintentione quis quis tunc circumcidebatur xp̃seiomnino nihil proderat sicut alibi
a perte dicit NIamsiperlegem iusticia ergo xp̃s datus  mortuus est Hocdeclarat et quodipse comme moras
t euacuatieftis axp̃o qui inlegeiusti ficamini agratia excidistis Illositaque arguit: qui seiustificari in legecre
debant non quilegitimailla in eius honore a quo mandata sunt obser uabant intellegentes. Et quia praenun¬

Expanded text:
oc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: nam si per legem iustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorast: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini, a gratia edebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenun
Abbreviated transcription (Latin):
apostolum paulum ueraciter cuncta illagessisse nec tamen nunc quem quam factum exiudeo xp̃ianum uel cogo
uel si notalia ueraciter celebrare: sicut nectuncui uidetur paulus ea simulasse Cogis istum uel sinis talia si¬
mulare: anuis ut &iam egodicam hanc esse sum mam questionis. immosenter¬
uam egodicam hanc esse summam questionis. immosententiaetuȩ  ut post euangelium xp̃i
bene faciant credentes uidei. si sacrifitia offerant que obtulit paulus & si filioscir cumcidant si s abbatum obser¬
uent ut paulus inti motheo: et om̃s obseruare iuderaꝰ : Dum modo hec simulate. ac fallaciter agant & hoc suta
est noniam inheresim. obionis. uel eorum quosuulgo nazareos nunc cupant. uel quam libet aliam uetereri
sed in nescio quã nouam delabimur que sit eoper niciosior quo nonerrore. sed preposito est ac uolpntre al
respuenda nondum intelle gebant: nuncuero confirmata & uamperom̃s x piecdesus lectaneluoluerit in sa

Expanded text:
apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare. sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, immo senteam ego dicam hanc esse summam quaestionis, imo sententiae tuae, 770 ut post Evangelium Christi, bene faciant credentes Judaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus; si filios circumcidant, si sabbatum observent, ut Paulus in Timotheo , et omnes observavere Judaei, dummodo haec simulate ac fallaciter agant? Hoc si ita est, non jam in haeresim Ebionis, vel eorum quos vulgo Nazaraeos nuncupant, vel quamlibet aliam veterem; sed nescio in quam novam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac voluntate farespuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
sals ens irenuse nut nfario edeõ patientis affeetue si cuteo ipsoloco generater irubt Bortus scom in fon
irmus ut in firmos lucri facerem ut sequens condusio  Omnibusomnia factussuim uttom nes
redite Nonenim et cum diceret: quis in firmatur & ego noninifirmor : infirmititem alterius si mu¬
lisse potius quã condoluisse uolebat intellegi. Quare arripeobsecrote ingenium et uerȩ ꝙpia nam
cũ canitate seuenitatem ad illud opus corrigendm aTque emendandum. & palinodian ut diciturta¬
ne : Incomparabiliter enimpulhiriorest ueritas xp̃ĩanorum: quã elena grecorum : Pro istaenim
fortius nostrimar trres aduersus hanc sodom̃a. quã pro illailli hero es : aduersus troum dimica

Expanded text:
SCILICET mentientis astu, sed compatientis affectu: sicut eo ipso loco generaliter intulit: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem , ut sequens conclusio: Omnibus omnia factus sum, ut omnesreat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat intellegi. Quare arripe, obsecro te, ingenuam et uere Christianam cum caritate seueritatem ad illud opus corrigendum atque emendandum et παλίνωδίαν, ut dicitur, cane. incomparabiliter enim pulchrior est ueritas Christianorum quam Helena Graecorum. pro ista enim fortius nostri martyres aduersus hanc Sodomam quam pro illa illi heroes aduersus Troiam dimica
Abbreviated transcription (Latin):
fatuese mqusticuede non sunt subuecti : Deinde quol post passionem etresurree tionẽ xp̃i. alenta ne
nifestrto saera mento gratiae: secundum or dinem mel chi sedech. adhuc putabant sacrament ue
teress on excon sue tudine solempnitatis. sed ex necessitate salutis esse celebranda  Quicane
sinum quom fuissent necessara in fructuo se at que maniter proeis machaber mar er rester hasadque
hunis modi eioco reseiutia dicit sedam nare. & ftercora arbitratum ut xpm ne usa sili ro
obse uationes legis Simore patrio celebarentur: sicut̃ ab ipso celebrate sunt sineulla salits
prostentae sustiu demn celabrtundlis ita bant ant salliti simulatione quodin p&ro reprehenderat: Nams

Expanded text:
stituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac stituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; poshuius modi errores et uitia dicit se damna et stercora arbitratum, ut Christum lucrifaceret, non obseruationes legis, si more patrio celebrarentur, sicut ab ipso celebratae sunt sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. nam s
Abbreviated transcription (Latin):
in congrie faceret : Quamuis enim iam super flua: tamen solita non nocerertm Sed quo sedues coge¬
incongtue tacere quod nullomodo possetip Hisiea si cageret tam quã ad huc & iam post. dñ aduenun
Necessaria saluti forent : quod uehementer pera posto latum pauliueritas dissuastt Nec a postol
petrus hoc ignorabat: sedid faciebat timens eos qui ex cir cum cisione erant: ttuaet ipse uere corre¬
tus est & paulus uera narrauit neͣ scã scriptura quȩ adfidem posteris edita ester: admissaaue cu¬
natt mendaci totadubia nutet et fluctuet: Nonenim potest aut oportet litteris ex plicant quan¬
taet qualhainex plicabilia mila consequantur si hoc concesserimus: Possetautem oportuns quinusq
penculose demonstrari: Sicoram internos conloqueremur: Hoc ergo iudeo rum paulus dimisr¬
ret quod ma lum habebaꝵt & in primis illud quo dignorantes dĩ iufticiam et suam iufticiam uolenerscon¬

Expanded text:
incongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogeincongrue faceret; quamuis enim iam superflua, tamen solita non nocerent —, sed quoniam gente cogebat iudaizare, quod nullo modo posset, nisi ea sic ageret, tamquam adhuc etiam post domini aduentum necessaria saluti forent; quod uehementer per apostolatum Pauli ueritas dissuasit. nec apostolus Petrus hoc ignorabat, sed id faciebat timens eos, qui ex circumcisione erant. ita et ipse uere correctus est et Paulus uera narrauit, ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii tota dubia nutet et fluctuet. non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus; posset autem oportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos conloqueremur. Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant, et in primis illud, quod ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes con
Abbreviated transcription (Latin):
os lucri ficerem & ce tera queibidicuntur coppassione misericor diehe non simul stibuer sallitue
fit enim tamquim egrotus qui ministrat egroto:. Nonedmse febres habereme ntitur. stel eum animo
grtimotem pore quo opor tebat acceperat: Ideoque suscepit ea celebranda cum iam hxpiessetaposto¬
lus seut doceret non esse pernitiosa his quiea uellent sicut aparentibus perlegem acciperant cufrocdire
etia m cumi a p̃o credidissent : Nontamen ineis iamconstituerent spem sabetun qm̃ per eltim̃mi bm̃ salusipsa
queillis sueramentis significabatur aduenerat: Ideo que gentibus quod in sud os a fideoruocopetrun
Onens graui et non necessario nullo modo inponenda esse censebat: Quapropter nonideopetrun
mendauit quod paternas traditiones obseruaret : Quod si facereuellet. pec medalio ateto pe

Expanded text:
os lucrifacerem, et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. os lucrifacerem, et cetera, quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo cgitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebranda, cum iam Christi esset apostolus, sed ut doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam constituerent spem salutis, quoniam per dominum Iesum salus ipsa, quae illis sacramentis significabatur, aduenerat. ideoque gentibus, quod insuetos a fide reuocarent onere graui et non necessario, nullo modo inponenda esse censebat. Quapropter non ideo Petrum emendauit, quod paternas traditiones obseruaret — quod si facere uellet, nec mendaciter nec
Abbreviated transcription (Latin):
li poso lusait. quenatem set bouobis etcec corundo qui non mient ortretio ns. assir musi
mentitus colo coubidixit depetro et barnaba. eum uiderem quia nonreete ingreliuneat aduertatẽ
ouangelui : Sienim illi rec te in grediebantur istementitus esto.Si autem ibimentitus est ubiuerum
dnig  anebiuerum dixis se uidebitur ubi hoc dixerit quod lec tor sapituin cumuer cortra sen¬
sum lectoris aliquid occurrerit offitioso mendatio deputabttus se meonenimi dieesie poduerunt cau¬
semcuet existi metur ot non solum potiusse uerum &iam debuisseruema puete huus urenlȩ concen¬
dicinlo uss: onopus est hanc causam multis uerbis agere presertiui pudre cuis piente. prou¬
dendi dictum satestii E equaquam uero mihi ar rogauerim uit ingeoium tuum cdiunno dono aureũ
meisobolis ditare contendam. N ec est quis quã temagis idoneus quio puis ellud emendei euNeque em
ame fsoconsluses quo modo intelle gatur quodidemdicit. factus sum iuideis um qiuã iuideus utaude¬

Expanded text:
postolus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, credi adfirmarique mentitus eo loco, ubi dixit de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sumludaeistamquamludaeus, ut Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
bis abituns de benapitis cum munione purneunt Et si aliquit pri¬
donatum babent inantomagis ea sicdilexi ut obsiderent uiam
oris mei
ne que acorde ad linguam meam uerba transire sinirent uane
quanto sunt urã procederent: Sc̃i fratres & dilectidõ uraqui
quis dubite uos uno spũ uegetari nisi qui non sentit quia nobis dibo
amuri uieller tamen scire : utrum hanc absentiam corporale:
Nisi forte quia pos talessumus utminus auobis desiderar : quã uos desiderare
debcamus: Inme orte siess& patentia urȩ absentiȩ perferendȩ: displicera
ailcumi gniterenim agere mutuos uiderem. Qud autemlabs urdius qnuiam fo¬
titudine fueri segniorem : Sed quia etdesiȩ cua teneanuos elobiscure quamtuon¬

Expanded text:
usdem capitis communione proueniunt? et si aliquid prdonatum haberent, tanto magis ea sic dilexi, ut obsiderent uiam pectoris mei neque a corde ad linguam meam uerba transire sinerent, donequanto sunt uestra, procederent. sancti fratres dilecti deo nostraququis dubitet nos uno spiritu uegetari, nisi qui non sentit, qua nobis dilectione uinciamur? Vellem tamen scire, utrum hanc absentiam corporalem nisi forte quia nos tales sumus, ut minus a uobis desiderari quam uos desiderare debeamus. in me certe si esset patientia uestrae absentiae perferendae, displicmihi; segniter enim agerem ut vos viderem: quid autem absurdius, quam fortitudine fieri segniorem? Sed qua Ecclesiae cura tenear, ex hoc vest
Abbreviated transcription (Latin):
uncxeeatdentibus : quibus mii omins ex cusats elouide banor uebe¬
pdica d& hociun culum adque urguat hoc onus in effabiliter mibi aliquan¬
to urȩ prȩ sentiȩ solatio tolius & portabilius rederetur: uios audio cunis eius

Expanded text:
cedentibus, quibus mihi omnis excusatio claudebatur, ueheme mordet hoc uinculum atque urget hoc onus, ineffabiliter mihi aliquanto uestrae praesentiae solatio tolerabilius et portabilius redderetur. uos autem audio curis eius
Abbreviated transcription (Latin):
studio sissone d ecisbis orno per ccutando mnnra oeda ltransstripituti
sumn uleo tanen eostamcito a nobis lic& aduos reme antes fnemolesta passi
sumus uadide teeñ quesouos quibus quatictamurantesti sine molisto autasiu
dmnit uendi ciarit uelotius qanto uobis in pensius obedire cupttait:¬
Sedquanto id cupiebant magis tanto uos nobisprȩs seneture quxelant
Coquip peindicabant quam carauiscera ura essent: ianto igitur eosminus
limit ter euolebam us quanto iustius utdimitterentarinsttitur cosru
ne ui ueremsuna incederemus uia eadem hab

Expanded text:
studiosissime de uobis omnia percontando in nostra corda transcripsimus. Nec ideo tamen eos tam cito a nobis licet ad uos remeantes sine molestia passi sumus. uidete enim, quaeso uos, quibus quatiebamur affectibus. tanto utique dimittendi erant ocius, quanto uobis insed quanto id cupiebant magis, tanto vos nobis praesentius exhibebant: eo quippe indicabant quam chara vestra viscera essent; tanto igitur eos minus dimittere volebamus, quanto justius ut dimitterentur instabant. O rem pane viveremus, una incederemus via, eadem hab
Abbreviated transcription (Latin):
nor sentes tam̃tum pouum euuangeli repro mittat. ut nequa quã uiuant inuetus tatelittere sed in nouitate
spsi . Paulus autẽ supercuius nomine nunc queftio uentilatur: crebras huius cemodi ponit sententias.
equibus breuitatis studio pauca subnectam: Ecce ego paulus dicouobis.
Foinfra Sispũducimini. iamnonestis sublege : Ex quo apparet: qui sub lege est non dispensatiue ut
uostriuo luere maiores seduere ut tuintelligis eum scm̃ spm non habere : Qualia sint autem praȩcepta
egaliaedõ docente discamus: Ego inquit dedieis p̃cepta nonbona. &iustificationes in quibus non iuuant it i¬
VIs Maec dicimus non quo legem uixta manicheum & martionem destruamus : quã & scãm & spirtalem

Expanded text:
n, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nomine nunc quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: Ecce ego Paulus dico uobis,et infra: Si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum sanctum spiritum non habere. qualia sint autem praecepta legalia, deo docente discamus: Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus 11 non uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem iujta Manichaeum et Marcionem destruamus, quam et sanctam et spirita
Abbreviated transcription (Latin):
it enisiia intes pretatio permultis ecclesias frequentius coeperit lecttari quod agrȩcis aeede s us est¬
tine eclesie dissonabunt : Maxime: quia facile contradictor conunertur greeo probetus biro ⁊ ideft
linguȩ notissime : Quis quis autem ineo quodex hebreotrans latumest aliquo in solito pegenotas fue. ab iet
sissiorimen irten depit uut num quam ad hebreateftimonia peruenttur: aquibus defendetar obuei¬
tim  uoa hiaum per uentum fuerit tot latinas et grecas aut oritates dam nari quis ferat o hue a ccider quacea
consulti hȩ brei possunt᷑ aliud res pondere: ut tusolus neces sarius uidearis qui&iam ipsospossis conunoe in siscu
tamen qus iudicẽ mirum si potueris inuenire: Namquidam frater noster epis copus cumleo sitan inpua

Expanded text:
i tua interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a Graecis ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor conuincitur Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quodsi etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen. quo iudice, mirum si potueris inuenire. Nam quidam frater noster episcopus, cum lectitari
Abbreviated transcription (Latin):
ad quȩ dicebant: Quid plura : coactus est homouelut mendo sitatem corrigere. uolens post magnum peri¬
culum ponremanere sineplebe : Vnde &iam nobis uidetur aliquan do quoque in non nullis falli potus¬
se: Et uide hoc qualesit in eis lit teris que nom possunt conlatis i. sitatarum liguarum testimonus eme nda¬
ri: Proinde non paruas dõ gratias agimus deo per&uo. quod ȩuuangelium exgreco inter pretatis es
quia pene inomnibus nulla offensio est cum scripturã grecam contulerimus: Undesiquis quam ue¬
teri falsitati contentiosus fauet prolatis conlatisq coditibus. uel docetur facilli me uel refellrur : Et
siquȩdam raris simbmerito mouent. quistamdurus est qui laboritam utili non facileignoscat. cui uicẽ

Expanded text:
orrigere, volens, post magnum periculum, non remanere sine plebe. Unde etiam nobis videtur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris, quae non possunt collatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. 6. Proinde non parvas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Evangelium ex Grquia — et paene in omnibus — nulla offensio est, cum scripturam Graecam contulerimus. unde, si quisquam ueteri falsitati contentiosus fauerit, prolatis conlatisque codicibus uel docetur facillime uel refellitur. et si quaedam rarissime merito mouent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui uice
Abbreviated transcription (Latin):
lapidibus factae sunt: quia
dum cottidie sacriele quu
in suis cordib: uerba meditant᷑.
ad offerendum dño orationis
holo caustum quasiex qua¬
dris lapidibus construuntur
Verba & enim scripturar sacrȩ
lapides quadrisunt : qui a ubi¬
questant. qua e exnullo laterȩ
reprehensibili ainuenintur
Nam in omni quod prxeritũ
narrant. in omni quoduentu¬
rum adnuntiant: in omni qđ
moraliter praedicant in omi
quod spirit᷑ali tersonant : qua¬
si in diuersolatere statum ha¬
bent quia rep̾hensionem non
habent: Cordaitaq scorum
mensȩdi sunt adholo caustũ¬
ex quadris lapidibus instruc¬
cogitant᷑. sem & ipsos dño a car¬
Lexdieus incorde ipsius & non

Expanded text:
lapidibus factae sunt: quia lapidibus factae sunt: quia dum quotidie sacri eloquii in suis cordibus verba meditantur, ad offerendum Domino verba orationis holocaustum, quasi ex quadratis lapidibus conferuntur: verba etenim Scripturae sacrae lapides quadri sunt, quia ubique stant, quae ex nullo latere reprehensibilia inveniuntur. Nam in omne quod praeteritum narrant, in omne quod venturum annuntiant, in omne quod moraliter praedicant, in omne quod spiritaliter sonant, quasi in diverso latere statum habent, quia reprehensionem non habent. Corda itaque sanctorum mensae Dei sunt ad holocaustum quadris lapidibus construcmper cogitant, semetipsos Domino a carLex Dei ejus in corde ipsius ,
Abbreviated transcription (Latin):
quos diximus principes sacer¬
dotum & seniores populi in ma¬
iori auctoritate regiminis.
Scribas quoque & phariseos.
quirudi illi populo minorilo¬
co prarfuerunt. Sedh ae
mensar iuxta portã sunt quȩ
ad aquilonem pergit : quiacũ
quat tuor isti ordines populo
prȩessent. sinagoga in per¬
secutione redeptoris nostri fȩui¬
ens ad torporem per fidiae ꝓ¬
rupit⁊ Quartamenmensae ha¬
buerunt sacrificium: quodiux¬
ta solam litteram tenuerunt
Vnde & adtorporem frigoris
lapsȩsunt : quia flamia sp̃s
succense non sunt. Interiores
autemmense holo caustum
habent : quia siue incordibus
apostolorum atqueꝓph&arũ
siueinmente euange listaru
atquedoctorum ignis sp̃s
& arsit & ard&. Qui proeo
quod omne eorũ cogitationẽ
in bono opere assumit: Flama
amorisdi quasiholocaustũ
totumsimul quod inuenit in¬
cendit. Holo caustum enim
offerunt. qui siue in bono
opere siue in scã cogitatione
medullitus accenduntur.:
Mensȩ uero hae ex quadris

Expanded text:
quos diximus principes sacerquos diximus principes sacerdotum et seniores populi in majori auctoritate regiminis: scribas quoque et Pharisaeos, qui rudi illi populo minori loco praefuerunt. Sed hae mensae juxta portam sunt, quae ad aquilonem pergit, quia cum quatuor isti ordines populo praeessent, synagoga in persecutione redemptoris nostri saeviens, ad torporem perfidiae prorupit. Quae tamen mensae habuerunt sacrificium, quod juxta solam litteram tenuerunt: unde et ad torporem frigoris lapsae sunt, quia flamma spiritus succensae non sunt. Interioris autem mensae holocaustum habent, quia sive in cordibus apostolorum atque prophetarum, seu in mente evangelistarum atque doctorum ignis spiritus et arsit et ardet, qui pro eo quod omnem eorum cogitationem in bono opere absumit flamma amoris Dei, quasi holocaustum totum simul, quod invenit incendit. Holocaustum enim offerunt, qui sive in bono opere seu in sancta cogitatione medullitus accenduntur. Mensae vero hae ex quadris
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& pharisei & iam legis doc¬
tores uocati sunt: Siuealiter
Exteriords et interioriᷤᷤ portar
duae mensar hinc sunt & du¬
atindaȩ. Quiaex ordiis suis
sc̃a ecclesia apõstolos & prop¬
h&as habuit. Proph&as aut
dicimus. non eos qui in u& eri
populo fuerant: Sedeosqui
in sca ecclesia posta postolosst̃
exorti: Posteriori quoque
tempore quod nunc est: hab&
euangelistas atque doctores:
Qui auero de uangelium bonũ
nunt ium dicitur.euange¬
listas utiq appellamus qui
rudibus populis bon a patriȩ
caelestis adnuntiant. Quiui¬
delic& euangelistaeat qued oc¬
tores & priori quidem tẽporȩ
fuerunt. sed nuncusq dño
largiente ꝑmanent : quia ad¬
huc cottidie & infideles po¬
pulos ad fidem trahi. & fide¬
les quosq inbo nos mores ꝑ
doctores erudiri cognoscim
A postoliuero & pr̃oh&ae ab
hoctempore praesenti subla¬
tisunt. At queidd dicimus
latere hab&: & portaquȩ ꝑ¬
git adaquilonem duas men¬
sas hinc & duas inde. eosdẽ

Expanded text:
scilicet Pharisaei etiam legis docscilicet Pharisaei etiam legis doctores vocati sunt. Sive autem exteriori seu interiori portae duae mensae hinc sunt, et duae indesancta Ecclesia apostolos et prophetas habuit. Prophetas autem dicimus non eos, qui in veteri populo fuerant, sed eos, qui in sancta Ecclesia post apostolos sunt exorti. Posteriori quoque tempore quod nunc est, habet evangelistas atque doctores. Quia vero Evangelium bonum nuntium dicitur, evangelistas utique appellamus, qui rudibus populis bona patriae coelestis annuntiant. Qui videlicet evangelistae atque doctores, et priori quidem tempore fuerunt, sed nunc usque Domino largiente permanent, quia adhuc quotidie et infideles populos ad fidem trahi, et fideles quosque in bonos mores per doctores erudiri cognoscimus. Apostoli vero et prophetae ab hoc tempore praesenti sublati sunt: atque ideo dicimus, latere habet, et portae quae pergit ad aquilonem duas mensas hinc et duas inde, eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
tres indoctrina atque prophe¬
tia. ex quibus exemplumuitae
inuirtutibus traher& : Sedru¬
dis eius populus magispertimo¬
rẽseruiens quã peramorem. se¬
quens. iutam patrum noluit
imitari : atqueido porta exterior
quae ad aquilonem pertingit
adhuc ut rasdem mensas ꝑ
intelliͥgentiã Typicam per¬
scrutemur : Porta& eninra
minteriori uestibulo quata¬
ormensas hab& : quia sca
ecdesia aderuditione fideliti
populorum quattuor regenti¬
um ordines accȩpit : quos paułs
txdono omnipotentis dñi enu¬
merat dicens.: Ipsededit quos¬
dam quidem apostolos: quos¬
dam autem ꝓph&as. Aliasue¬
ro euangelistas. alios pastores
& doctores : Pastores uero &
doctores unum regentium
ordinem nominat : quia gre¬
gem di ipseueraciter pascit
qui doc& Habuit quoque &¬
porta exterior mensas quattu¬
or qui a uidelic& synagoga
obsequi exterioris obseruanti¬
am per principes sacerdotuꝰ
& seniorespopuli. ꝑscribas
atquephariseos tenuit : Qui

Expanded text:
tres in doctrina atque prophetres in doctrina atque prophetia, ex quibus exemplum vitae in virtutibus traheret. Sed rudis ejus populus, magis per timorem serviens quam per amorem sequens, vitam patrum noluit imitari quam vidquae ad aquilonem pertingit, adhuc ut easdem mensas super intelligentiam typicam perscrutemur. Porta etenim nostra in interiori vestibulo quatuor mensas habet, quia sancta Ecclesia ad eruditionem fidelium populorum quatuor regentium ordines accepit, quos Paulus ex dono omnipotentis Domini enumerat, dicens: « Ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores . Pastores namque et doctores unum regentium ordinem nominat, quia gregem Dei ipse veraciter pascit qui docet. Habuit in eporta exterior mensas quatuor, quia videlicet Synagoga obsequii exterioris observantiam per principes sacerdotum et seniores populi, per Scribas atque Pharisaeos tenuit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
mensas hoeuestibulum habe¬
r&. nisi quadros lapides inue¬
niss&: ut enim unum dequa¬
dris lapidibus breuiter ad me¬
dium deducamus. Vultisfrs
Vultis uitam cognoscere mihi
mundus crucifixus ÷ & ego mun¬
do  Vultis patientiam. audria
usq inhanc horam &esurim
& sitimus & colasis cȩdimus.
& in stabiles sumus. & labora¬
mus operantes manibus nr̃is
Maledicimur & benedicimx
ꝑsecutionem patimur. & susti¬
nemus: Blas pharmamur. & ob¬
secramus Nultis benignitatẽ
cognoscere: ⁊ ego autem liben¬
tissime inpendam & super¬
inpendar ipsepro anim a brm sb¬
ueforsitan credamus quiaeo&
mori ꝓ quibus in pendidesiderat
debitor fuerit: mox ad eosdem dis¬
cipulos suos iunxit dicens.: Lic&
plus uosdiligens minus dili¬
gar: sed esto: Cumergo a po¬
pulo fideli ad iitandas uir¬
tutes scõrum praedicatorum
uita cognoscitur: Profecto in
uestibulo dequadris lapidib
mens econstruuntur : habuit
uero & sy nagoga spitalespa¬

Expanded text:
mensas hoc vestibulum habemensas hoc vestibulum haberet, nisi quadros lapides invenisset? Ut enim unum de quadris lapidibus breviter ad medium deducamus, vultis, fr. Vultis vitam cognoscere? Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Vultis patientiam audire? Usque in hanc horam et esurimus, et colaphis caedimur, et instabiles sumus, et laboramus opemaledicimur, et benedicimus, persecutionem patimur, et sustinemus; blasphemamur, et obsecramus . Vultis benignitatem cognoscere? Ego autem libentissime impendam, et superimpendar ipse pro animabus vene forsitan credamus quia eorum amori pro quibus impendi desiderat debitor fuerit, mox ad eosdem discipulos subjungit, dicens: Licet plus vos diligens, minus diligar . Cum ergo a populo fideli ad imitandas virtutes sanctorum praedicatorum vita cognoscitur, profecto in vestibulo de quadris lapidibus mensae construuntur. Habuit vero et Synagoga spiritales pa
Abbreviated transcription (Latin):
de perir e cognoscer&. & scõs
a postolos fortes sur geein eccle¬
sia prȩuider&. perquos multi
sunt exgentibus in fidei & ui¬
taefortitudine solidati: in mag¬
naconsolatione locutus est di¬
cens. : Lapidescaeciderunt.
sed quadris lapidus aedifi¬
cabimus: Uidens quippeinscã
ecclesia apostolos marty̧res
atquedoctores surgere: dela¬
pidũ casu id ÷ iudaeorum per¬
ditione minus doluit. quiaom¬
ni potentisdi aedificium idest
scam ecclesiam dequadris lapi¬
dibus aedificare conspexit.
Mensȩergoquattuor dequa¬
dris lapidibus construuntur.
qui a fi des&uita. patientia &
benignitas deuitascõrum in
exemplum datȩsunt sequen¬
tibus populis : ut iam uestibu¬
lum mensas habeat. idestur¬
tutes uitar populus teneat. in
quibus omnipotenti do oratio¬
nis sacrificium in ara suicor¬
dis incendat. ⁊ Quia quid& emi
bonifideles sc&ecclesi arpopuli
uel fecerunt uel faciunt. hoc
in exemplo de praedicatorũ suo¬
rum uita suscȩperunt . Unde

Expanded text:
de perire cognosceret, et sanctos de perire cognosceret, et sanctos apostolos surgere in Ecclesia praevideret, per quos multi sunt ex gentibus in fidei et vitae fortitudine solidati, in magna consolatione locutus est, dicens: Lapides ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus . Videns quippe in sancta Ecclesia apostolos, Martyres, atque doctores surgere, de lapidum casu, id est de Judaeorum perditione minus doluit, quia omnipotentis Dei aedificium, id est sanctam Ecclesiam de quadris lapidibus aedificari conspexit. Mensae ergo quatuor de quadris lapidibus construuntur, quia fides et vita, patientia et benignitas de vita sanctorum in exemplum datae sunt sequentibus populis, ut jam vestibulum mensas habeat, id est virtutes vitae populus teneat, in quibus omnipotenti Deo orationis sacrificium in ara sui cordis incendat. Quidquid enim boni fideles sanctae Ecclesiae populi vel fecerunt, vel faciunt, hoc in exemplum de praedicatorum suorum vita susceperunt. Unde enim
Abbreviated transcription (Latin):
custodiunt summis iam procul
dubio uirtutibus pollent. &
hiquunsy nagoga doctrinam &
proph&iam circumcisionẽ & sa¬
crifium cost oderunt alia
offerendo atquesibim& ipsis
alia r&mnendo deuotionis suae
uictimam omni potentidnõde¬
derunt : Sed quia superius dic¬
tumest id circomensas quattu¬
or. interioris uestibuliesse con¬
constructe sint inferius a perit᷑
Cum subditur: Quatuor autẽ
mensae adholocaustum dela¬
pidibus quadris extructae.
Quos enim hoc loco lapidesqua¬
dros accipimus. nisi quos lib&
scos quorum uita in ꝓsperitate
atqueaduersi tate nouit forti¬
ter stare.M Lapis & enimqua¬
drus aeque stat: In quocumq.
latere fuerit uersus. ⁊ Quis¬
quisergo in prosperitate non
extollitur. in aduers itate non
frangitur. suasion ibus ad mala
non trahitur: uituperationib
abonoo pere non reuocatur
Lapisquadrus ÷: & quasi exom¬
nilaterae statum hab&. quica¬
sum in qualib& permutatio
nenon hab&. Certaȩcum iudȩ¬
orum populum proph&a afi¬

Expanded text:
custodiunt, summis jam procul custodiunt, summis jam procul dubio virtutibus pollent. Et hi qui in synagoga doctrinam et prophetiam, circumcisionem et sacrificium cognoverunt, alia offerendo atque sibimetipsis alia retinendo, devotionis suae victimam omnipotenti Domino dederunt. Sed quia superius dictum est, idcirco mensas quatuor interioris vestibuli esse conconstructae sint, inferius aperitur cum subditur: « Quatuor autem mensae ad holocaustum de lapidibus quadris exstructae. 5. Quos enim hoc loco lapides quadros accipimus, nisi quoslibet sanctos, quorum vita in prosperitate atque adversitate novit fortiter stare? Lapis etenim quadrus aeque stat, in quocunque latere fuerit versus. Quisquis ergo in prosperitate non extollitur, in adversitate non frangitur, suasionibus ad malum non trahitur, vituperationibus a bono opere non revocatur, lapis quadrus est. Et quasi ex omni latere statum habet, quia casum in qualibet permutatione 1406 non habet. Certe cum Judaeorum populum propheta a fi
Abbreviated transcription (Latin):
r&. si praecepta domina examo¬
reseruass&.: Sed quia subtimo¬
remortis ꝓpositae litterã custo¬
diuit: qua siintorpore frigo¬
ris remansit.: Inde nouis po¬
pulis aerna premia aman¬
tibus Non autem tempora
lia tormentatimentibus atq
iacentibus dicitur: nonacce
sed spina doptionis. in quocla¬
mamus abba pater: Dicatur
autem: quattuor mensȩ hinc: &
quattuor mensȩ inde: per latera
portae. : Dum enim fides & uita
doctrina & proph&ia in bonorũ
mentibus custoditur : Porta nr̃a
id÷ intellectus sacrieloquii quat¬
tuor ex laterce mensas hab&
Cune quem proficientibus popu¬
lis sca praedicatio patientiam
& benignitatem seruat. Quae
prius in carnalibus circumcisio¬
nem & sacrificium custodiuit:
Mensȩ quoq quattuor qua¬
si exaliolatere monstrantur
quaesimulomnes octo adim¬
molandum fiunt Quattuor
uidelic& interiores ad holoca
ustum : quattuor uero exteri¬
ores ad sacrificium. quia & hi
quiinsca ecdesia fidem uitã
patientiam atque benignitatt᷑

Expanded text:
 si praecepta dominica ex amore servasset. Sed quia sub timore mortis propositae litteram custodivit, quasi in torpore frigoris remansit. Inde novis populis aeterna praemia amantibulia tormenta timentibus, atque jam calentibus, dicitur: Non accesed spiritum adoptionis, in quo clamamus, Abba pater . Dicatur autem: Quatuor mensae hinc, et quatuor mensae inde per latera portae. Dum enim fides et vita, doctrina et prophetia in bonorum mentibus custoditur, porta nostra, id est intellectus sacri eloquii, quatuor ex latere mensas habet. Cumque in proficientibus populis sancta praedicatio patientiam et benignitatem servat, quae prius in carnalibus circumcisionem et sacrificium custodivit, mensae quoque quatuor quasi ex alio latere monstrantur. Quae simul omnes octo ad immolandum fiunt, quatuor videlicet interiores ad holocustum, quatuor vero exteriores ad sacrificium. Quia et hi, qui in sancta Ecclesia fidem, vitam, patientiam atque benignitatem