comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trina: cogitacionis. locucionis. ⁊ enundacionis
emindacio. Conpletis aut̃ baptismi sacram̃tis.
post ꝗ̃ bapti⁊atꝰ a fonte ascendit. sacro crismate
to cdeinceps. ip̃ianꝰ appelletur. coheres regni
⁊ głe. sacra unctione effectꝰ. Er inde tradit᷑
ip̃iano uestis candida. ut qͥ prune natiuitatis
decorẽ. uetustatis pannis obfuscauerat. habitu
saerã unctionẽ eiꝰ caput sacro uelamine: ut in¬
telligat se diademate regni ⁊ sac̾dotali dignitate
potiri. Ad ultimũ dat᷑ cereus accensus in manu
Sic luceat lux ũra corã hominib̾. ut uideant
ur̃a bona oꝑa. ⁊ glorificent patrẽ ur̃m qͥ in

Expanded text:
ionis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismateto deinceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum Sic luceat lux vestra coram hominibus ut videant vestra bona opera, et glorificen. Patrem vestrum qui in
Abbreviated transcription (Latin):
Atrini uocant᷑. qͥ paruulos aobaptismũ
offer. ⁊ ꝓipsis spondendo quasi fide iusso¬
res ad om̃ fiunt. Hi ꝓpterea patrini uocant᷑.
qr regñandos ad uitã nouos oifer. ⁊ quodã mͦ
auctores fiunt ipsis regn̾acionis noue. Deqͥb
placuit patribꝰ. ut ꝑsingłos baptirandos patͥni
singli ad mitterent᷑. id÷ unꝰ tantũ siue uir siue
mulier: ꝓpcerea fortassis nespualis cognatio
eiui reuerentiã exhib̾e oportebat passi disfusa.
inmatrimonii copula obẽt potuisset. S queda
ecclie hanconsuetudinẽ non seruant. plures
ad susceptionẽ paruuloꝵ ad mittentes. Hoc si¬
milit sanctitũ: ut aliũ inbaptismo uł incris¬
mate hoc ÷ confirmatione infiliolũ ñsusci¬
piat: qui ipse daptiatꝰ non÷ uł confirmatus.
S nec monachi cõpatres aut cõmatres facere
possunt: quibꝰ eiꝰ modi cõmertia familiari.¬
tatis phibent᷑. Patrini fid̃e ruutores sunt.
prohis quos inbaptismo susceperunt. ut cos
cũ ao legitimã etatẽ peruenerint᷑. amotieant

Expanded text:
atrini vocantur qui parvulos ad baptismum offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant
Abbreviated transcription (Latin):
ed inspitari apacre ⁊ filio. hoc ẽ. illi uenientẽ.xxiiii
cise apatte ⁊ filio quod eternũ illi .ẽ: nenom̃
sit ꝑfunctionis quidatur ex tempore ⁊ accipitur.
quia temporale non: illi ẽe apatre ⁊ filio. s et̾aũ:
ptoquo dati dicit᷑ cũ uenerit apatre ⁊ filio. quia ÷
apatte ⁊ filio quodeternũ. ẽ. ⁊ ñ temporale illi:
sicut sp̃s sc̃s donũ dei÷ quia donũ. ẽ pacris.
⁊ filiĩ. ⁊ cũdat᷑ extempore datur. ⁊ datur apa.¬
cia: una crinitas. ẽ: inuna natuta. ⁊ una substan¬
cia. Et cũ mens una que discritasunt ⁊ propria¬

Expanded text:
Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. Pro quo dari dicitur: cum venit a Patre et Filio; quia est a Patre et Filio quod aeternum est, et non temporale illi. Sicut Spiritus sanctus donum Dei est, quia donum est Patris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patia; una trinitas est in una natura et una substantia. Et cum mens una quae discr
Abbreviated transcription (Latin):
runt ꝓfecti angłi conditi. qr inprima ꝑfectione
possunt ad terciã ꝑting̾e̾. sic neq asceła incipere
quũ fuisset post prima dona nature. quocres

Expanded text:
 in prima perfectione possunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere quum fuisset post prima dona naturae quo cres
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ faciendã sc̃ĩficet᷑. non onĩe oleũ pͥncipalis
crismatis uocat᷑. nͥ illud solũ qͦ pͥncipalis unctio
ꝑficit᷑. qđ etiã singłarit̃ erisma nominat᷑ cris¬
ma eñi oleũ cũbalsamo mixtũ. qͦ unguntur
capita regũ ⁊ pontificũ. quoetiã baptiratos sa¬
cerdos ungit. mnũtice. sicut eodẽ pontifex ꝑ in¬
posicionẽ manꝰ confirmandos ungit infrunte.
Hoc itaq oleũ eũbalsamo mixtũ erisitia uocat᷑
siue oleũ pͥncipał unctionis. Hec eñ unctio q̃
balsamũ oleũ conscientie. balsanũ fame. olcũ qͦ in¬
cꝰ conscientia ꝑ ungit᷑ balsamũ cuiꝰ odore foris ꝓ¬
ximi resꝑgunt᷑. Oleũ int ad pacẽ eũdõ. balsamũ
foris ad cxemplũ cũ ꝑrimo. E st aliud oleũ quod
dr̃ oleũ unctionis: qͦ cathecumini ⁊ ncophitiun¬
Ncramentũ unctionis infirmoꝵ¬

Expanded text:
leum principalis chrismatis vocatur, nisi illud solum quo principalis unctio perficitur, quod etiam singulariter chrisma nominatur. Chrisma enim est oleum cum balsamo mistum, quo unguntur capita regum et pontificum: quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice, sicut eodem pontifex per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Hoc itaque oleum cum balsamo mistum, chrisma vocatur, sive oleum principalis unctionis. Haec enim unctio quae balsamum. Oleum conscientiae, balsamum famae; oleum quo intus conscientia perungitur, balsamum cujus odore foris proximi resperguntur. Oleum intus ad pacem cum Deo; balsamum foris ad exemplum cum proximo. Est aliud oleum quod dicitur oleum unctionis, quo catechumeni et neophyti untuta est unctio infirmo
Abbreviated transcription (Latin):
excausa sacram̃tũ hoc institutũ. ⁊ ad peciatorꝵ
scilicet remissionẽ. ⁊ ad corporał infirmitatis
alleuationẽ. Unde constat qđ quihanc uncti
ciꝑe meret᷑. si tam̃ expedit ut inutroq alleuct᷑.
Quodsiforte corporis sanitatẽ ⁊ ualitudinẽ illiha
Sere nonexpedit. illã ꝓculdubio q̃ animẽe sani

Expanded text:
utum, et ad peccatorum scilicet remissionem, et ad corporalis infirmitatis allevationem. Unde constat quod qui hanc uncticipere meretur; si tamen expedit ut in utroque allevetur, quod si forte corporis sanitatem et valetudinem habere illi non expedit; illam procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
coniugĩ insticutũ: alt̾i societatis sacram̃tũ i
coniugio. alt̾i societatis sac̃m̃tũ inconiugii offici¬
o. Proptẽa nat᷑a hum̃a dupplici qualitate distine¬
taẽ. ut inuiro quidt̃ robustior infemina uͦ in¬
firmior ⁊ alicna ope egens appareret. ⁊ iunctist̃
quo inunũ una dilectione ⁊ societate una. ut
inuna dilectione cẽnt. ⁊ ꝑdilectionẽ unã inuna
societate manerent. ⁊ uir quidẽ ut y mago fie¬
ret dĩ in hoc sacram̃to. pietate ad dilectionẽ in¬
dinaret᷑. femna uͦ ue formã aĩe rationał ex pͥme̾t
necessitate mag̾. ⁊ quasi respectu conmoditatis
cuiꝰdã amare ꝑsuadetur sic tn ut utrinq uolun¬
taria eẽt dilectio qr si uoluntaria ñeẽt. nec uera
dilectio nec u̾e dilectionis sacram̃tũ ẽt posset. It̾m
ut alirid saeram̃tũ in hac societate formaret᷑. p̃cĩp
qs ut masculꝰ ⁊ femina inuna carne ungent᷑:
ut siẽ priꝰ insacͣm̃to coniugii ꝑ dilectionẽ unũ

Expanded text:
conjugium institutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tempꝰ remedii. In ipsa ⁊ ꝓpt̾ ipsã instituta
sunt sacram̃ta. ⁊ quedã apͥncipio ipssꝰ q̃ suo
temꝑe cucurrerunt: ⁊ ad sanitatẽ quantum
ipsis datũ erat. ⁊ ꝑ ipsã dandũ erat. restituen¬
dã ualuert̃. Et ista sacram̃ta suo tẽꝑe exple¬
to cessauert. ⁊ alia pillis ad eandẽ saniatẽ ꝑsi¬
ciendã successerunt. Et rursũ post illa alia
quasi nouissime adiunctast̃. quibꝰ alia succe¬
dere non debuerunt. uelut medicam̃ta ꝑfecta.
q̃ morbũ ipsũ consumerent. ⁊ ꝑfectã sanitatẽ
plene restaurarent. Et hec om̃ia factast̃ sedm
uidiciũ ⁊ dispensationẽ mediei. qͥ morbũ ip¬
sũuidit. ⁊ qualia ei remedia singłis tẽꝑibꝰ
ad hibenda eeñe: agnouit. ꝑ orro unũ sacm̃¬
tũ eciã añ peccatũ hominis institutũt inue¬

Expanded text:
psam instituta sunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum etiam ante peccatum hominis institutu
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃toꝵ ab eo cepisse eredit᷑. qͥ pͥmꝰ
parens mito inobedientie agaudizs ꝑadisi ex¬
pulsus: in huiꝰ uite mortał enliũ eñ tota pos¬
teritate usq infinẽ. pͥme corruptioni obnoniᷤ
tenetur. Exqͦ eñi homo astatu pͥme incorrupti¬
onis lapsus. incorpore ꝑ mortalitatẽ. ⁊ manim̾a
ꝑiniquitatẽ egrotare cepit: continuo ds reꝑan¬
do. in sacram̃tis suis medicinã p̃ꝑauit: q̃ qui¬
dẽ ꝓut ratio postulabat ⁊ causa. diu̾sis tẽꝑibꝰ
⁊ locis. adcurationẽ illiꝰ exibuit. alia añ legẽ. alia
sublege. alia sub gr̃a. diuersa quidẽ inspecie.
unũ tñ effectũ habentia. ⁊ unã sanitatẽ ꝑfici¬

Expanded text:
rum ab eo incoepisse creditur, quo primus parens merito inobedientiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usque in finem primae corruptioni obnoxius tenetur. Ex quo enim homo a statu primae incorruptionis lapsus in corpore per mortalitatem et in anima per iniquitatem aegrotare coepit; continuo Deus reparando in sacramentis suis medicinam praeparavit. Quae quidem prout ratio postulabat et causa diversis temporibus et locis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, alia sub lege, alia sub gratia: diversa quidem in specie unum tamen effectum babentia et una
Abbreviated transcription (Latin):
demonstraret᷑. ut inca unũ inueniret᷑ qđ rege̾t.
⁊ aliud qđ regͥct᷑. Adiuncta: demn foris incarne
ctiã discretio sensuũ. Queqͥdẽ qͣntũ adiurtutẽ
sacͥm̃ti inconiuigio necissaria ñfuit. s qi sine
ea inofficio iugii minist̾iũ gencrandi ĩ pleri
ñ potuit. Siegͦ an peceatũ institutũ fuit ꝯiugu̾.
⁊ comugii officiũ. utrũq ad sac̾m̃tũ. ut c̃iugio̾
qͥdẽ sc̃ificaret᷑. puta m̃tis dilectione: officiũ qͦq
pꝰ peceatũ carnis ẽmixtio sine carnali c̃ cupiscen¬
cia sicri ñ pot̃. Fatassis aũ aliq̾m mou̾e potest
quart pꝰ peccatũ hoc potissimũ apꝰ hõ sine ptec̃o

Expanded text:
demonstraretur, ut in ea unum inveniretur quod regeret, demonstraretur, ut in ea unum inveniretur quod regeret, et totum quod regeretur. Adjuncta est deinde foris in carne etiam discretio sensuum, quae quidem quantum ad virtutem sacramenti in conjugio necessaria non fuit, sed quia sine ea in officio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugium et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoqupost peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potest, quare post peccatum homo hoc potissimu
Abbreviated transcription (Latin):
batur. q̃ t̾cio ⁊ imoloco fuerat consticata. Sic itaq
tria inuentast̃ inhoĩe sapientia. prudtatia. ⁊ sen¬
sualitas. Sapientia scł hoc ÷ intio ad dina. ptu¬
dentia au hoc÷ ratio ad humana. sensualitas nͥh:
ma regebat᷑ tm̃ ⁊ ñ regebat: media u̾ratio ⁊ asu¬
periori regebat᷑. ⁊ inferiꝰ regebat. Ashanc simi¬
suꝑiore inferiori dñabat᷑. E rat gͥ uir y mago
sapientie. femina forma prudentie. bestie aũt
similitudo sensualitatis. ⁊ c̃cupiscencie. Propt̾ea
serpens feminã peccatũ suadendo qecep̾. femina
uͦ mr̃ decepta ad c̃sensũ inclinaũ. qr c̃cupiscentia
prudentie carnis pͥmũ delectacionẽ peccati sugg̾t
qe in prudentia carnis ꝑ delectacion̾ẽ peccati de¬
cepta. rationẽ adc̃sensũ iniqͥtatis tͣhit. Propter
has ⁊ huicemodi rationis discrita÷ humananat᷑a.
ut in alta parte tobustior ee̾t. in alt̾a uͦ infirmior.

Expanded text:
batur, quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque batur, quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia et sensualitas. Sapientia scilicet hoc est ratio ad divina, prudentia autem hoc est ratio ad humana; sensualitas vero ma regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc simisuperiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior
Abbreviated transcription (Latin):
sue. It̃m ne ociosa eẽt societas coniugał int mas¬
officiũ qđ inconmitione carnis expleri debue¬
rat. ut in eo coniuncti ⁊ exercerent᷑ ꝑ obedientĩã
aduirtutẽ. ⁊ fructificarent ꝑ pł gen̾ationẽ. In
qͦ officio mascło qͥdẽ qͥsuꝑior erat datũ ÷ qđ p
pagandũ fuisset desuo seminare. fonine aũt
c̃cipe ⁊ parere. ut in ead̃ similitudine demons.¬
traret᷑ qm̃ in illa iniusibili societate aĩa rationał
nullatenꝰ fructificare posset. nͥ priꝰ sem̃ uirtutis
adõ conciꝑet. E rat ad hue aliud innat᷑a huma¬
na qđ ꝑ societatẽ coniugii monstrari debuisse.
⁊ ic qͥppe conditꝰ÷ hõ. ut qͥddã ineo suppmũ cĩt.
iinhomĩe nichil altiꝰ eẽt. Post illud aũt aliud
subillo ec̃t. ⁊ subiectũ illi. demn aliud nouissi¬
mũ ⁊ inimo constitutũ. ⁊ ect̾is duobꝰ subiectũ.
E rat qͥppe inhoĩs ratio supp̃mo locs constituta.
soł diaiis ⁊ iussibilib¬
⁊ ab illa informata subiccte sibi seusualitati dña¬

Expanded text:
conjugalis inter masofficium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis divinis et i ab illa informata subjectae sibi sensualitati domina
Abbreviated transcription (Latin):
s uirtꝰ que extrictit᷑. Ptop̃t̃ qd getriꝰ causis ins¬
titucionis sacram̃toꝵ duas tm̃ hic inuenimis.
cruditionẽ scilicet ⁊ crercitacionẽ. Humiliatio
eñi ibi nocessaria nonfuit. uͥ suꝑbia nulla fuit.
s ratio q̃ erudirtt᷑ ad maiorẽ cognitionẽ. ⁊ uirtus
q̃ ꝓmou̾etur ad̾ maior̃e ꝑfectionẽ. Innenit᷑ itq
hoc sacram̃tũ singłarẽ hñs legẽ. qu̾e admodũ
singłarẽ ht̃ institucioñẽ. ⁊ uidet᷑ ordo postu¬
lare priꝗͣ adea q̃ decet̾is qicentasunt sacram̃tis
discutienda accedamꝰ. de isto singłarit᷑ q̃dã q̃
adpͥmã institucionẽ spectare udebunt᷑ p̃mitt̾e.
his q̃ ad scd̾am eiꝰ institucionẽ ꝑtinent. seq̃nti

Expanded text:
 causis institutionis sacramentorum duas tantum hic invenimus; eruditionem scilicet et exercitationem. Humiliatio enim ibi necessaria non fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur ad majorem cognitionem et virtus quae promoveretur ad majorem perfectionem. Inhoc sacramentum singularem habens legem quemadmodum singularem habet institutionem. Et videtur ordo postulare priusquam ad ea quae de caeteris dicenda sunt sacramentis discutiendo accedamus; de isto singulariter quaedam quae ad primam institutionem spectare videbuntur praemittamus; his quae ad secundam ejus institution
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ peccatũ. s ad sacram̃tũ solũ ⁊ ad officiũ. Nosa¬
cram̃tũ ꝑꝑ eruditionẽ: ad officiũ ꝑꝑ exercitaciõem.
E rant eñ duo ħ inconiugio ipso. coniugiũ ip¬
sũ. ⁊ coniugii officiũ: iutrũq sacram̃tũ erat.
Conuigiũ constabat in consensu fedis sociał. officũ
coniugii constabat incopula carnis. Coniugiũ
sacram̃tũ fuit cuiꝰdã sotietatis sp̃itał: q̃ ꝑdilce

Expanded text:
ad officium. Ad sacramentum propter eruditionem, et ad officium propter exercitationem. Erant enim duo haec in conjugio ipso: conjugium ipsum, et conjugii officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. ⁊ uiolenter malieno dñantẽ expulsurꝰ Et
quid om̃is priores scõs quiañ incarnationẽ abini¬
cio fuerunt electi appellauerĩ. nisi milites quosdã
optimos rege̾ uentur inacie p̾cedentes ipsis qͥbꝰ
tuno scificabant᷑. sacram̃tis. quasi quibꝰ Qã armĩ
muniti. atq p̾cincti. Quid ttẽ eos qui pꝰ incar¬
nationẽ usq adfinẽ electi. subsqunt̃. nͥ milites
alios. nontm̃ altũs ipsũ regẽ suũ p̃cedentẽ una¬
minit̾ atq alacrit̃ sequents. babentes upsi arma
noui. noua: tã ab codẽ atmati. ⁊ contra cimidc̃
dis uniꝰ regis saciamenta portantes un regimi¬
litantis. ⁊ unũ tirannũ suꝑants. illi uentur̃.
precedentis. isti precedentẽ subsequantes. Unde

Expanded text:
num et violenter in alieno dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes, ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibus armis muniti atque praecincti. Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios non tamen alium, sed ipsum regem suum praecedentem unanimiter atque alacriter sequentes, habentes et ipsi novites, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
fide recta ⁊ spe firma ꝓpt̾ obededientiã institu¬
cionis diuine ꝑciꝑet: etiã sub iugo positꝰ adc̃sor¬
ciũ libertatis ꝑtinẽt. Proposuit itaq edictu in¬
torẽ atq lib̾atorẽ ex pectare elig̾et. eiꝰ dẽ sue elee¬
tionis uotũ inꝑceptione sacram̃toꝵ eiꝰ approbari
debuisset. Proposuit ⁊ diabolus sacranienta
sua. quibꝰ suos sibi alligaret. quatinꝰ ab illis
qui eiꝰ imperiũ detractabant quanto eos manifes¬
tiꝰ discernet. tanto securi possidet. Cepit gͦ genus
humanũ mor in partes contrarias diuidi. aliis
diaboli sacram̃ta suscipientibꝰ.: aliis uͦ suscipienti¬

Expanded text:
obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum intorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipienti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑ aspuationẽ sp̃e sc̃i afflati. ⁊ inluminant᷑ ut
boniũ qđ faciendũ÷ agnoscant. ⁊ uiflamantur
ut diligant. ⁊ corroborant᷑ ut ꝑficiant. Q. ut idẽ
manifestiori distinctione signemꝰ. hoĩes nat᷑ał
legis sunt aꝑte mali. hoĩes scripte legis ficte bo¬
ni. hoĩes gr̃e uere boni. ficte boni sunt tecti. aꝑte
malisunt detecti. qͥ ꝑ gog ⁊ magog significati
popłi cdlĩ uent᷑i p̃dicant᷑. qr hec duo gen̾a homi¬

Expanded text:
 inspirationem Spiritus sancti afflati et illuminantur ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligunt, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione signemus: homines naturalis legis sunt aperte mali, homines scriptae legis ficte boni, homines gratiae vere boni. Ficte boni, sunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Magog significati populi, Dei venturi praedicantur, quia haec duo ge
Abbreviated transcription (Latin):
uenientior fuit. ut ds homo fieret. ⁊ phomine
mortalitatẽ hom̃is assum̃s ad sp̾e sue in mortali¬
tatis hominẽ reformaret: ut non diffidat ĩa hõ
se adbona illiꝰ posse ascendẽ. quẽ ad sua mala to¬
leranda uidet descendisse. ⁊ ut indõ humilitas
glorificata exẽplũ eẽt glorificationis hom̃ibꝰ ut
ineo qđ passus: uideant qrad ei debeant retͥbu¬

Expanded text:
t ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei retribu
Abbreviated transcription (Latin):
moueat᷑. E& inde gͦ carnale m̃ciñ abhoĩe exerce
riñdebuit. exqͦ illd sine tpi c̃cupiscentia ⁊ carnis
libidine exerceri ñ potuit. Ipse eñi s ħ illicitũ fec̃.
exqͦse talẽ fec̃. qͥ illdꝰ licite inpłere ñ possit. S ꝙ car¬
nis humane ĩ firmitas t̃pi ad om̃em ccupiscentiam

Expanded text:
moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae
Abbreviated transcription (Latin):
i pt̃ in obedientie culpã aꝑadiso exuians inhc
mundũ uenit: diabolus iustirannicũ in illo
exercens. sicut cũ priꝰ fraudulent̃ sedipcerat.
ita post modũ uiolent̾ possidebat. S dĩ ꝓui¬
dentia q̃ bc̃ ad salutẽ disponebat sic iusticie
rigorẽ ꝑmiscłiã tẽꝑauit. ut eũ adtempꝰ qͥdẽ

Expanded text:
propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans venit in hunc mundum; diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut eum prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat sic justitiae rigorem
Abbreviated transcription (Latin):
intumuit. m̾ito insuo inferiori ius antiq dãp¬
nationis amisit. ut m̃bra corꝑis ia etꝰ ĩꝑio adinui¬
riã creatoris ulciscendã cont᷑ licẽt. q̃ illi nͥꝑ catorẽ¬
subiecti ẽe ñ deberent. ¶uia uͦ uita himana nulla¬
tenꝰ subsist̾e̾ posset sum̃bris corporis sui nulła sp̃c
Ut gͥ inobedientia manifesta fieret. unũ incorpore
humano menbrũ potestati aĩe subtrant. ꝑ qđ poste¬
ritatis in carne seminanda fuit. ut om̃s qͥpillud
gena̾nt᷑. se filios inobedientie ẽe intelligant. ⁊ ex sua
origine quales ⁊ exqualibꝰ gen̾ant᷑ agnoscant. qͥ a

Expanded text:
intumuit, merito in suo inferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi pesubjecta esse non deberent. Quia vero vita humana nullatenus subsistere posset si in membris corporis sui nullam spirUt igitur inobedientia manifesta fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe defuerunt. tñ tempꝰ naturał legͥ ad aꝑte
malos ꝑtinet. qr illi tunc ⁊ num̾o plures. ⁊ statu
excellentiores fuert̃. Tempꝰ scripte legis ad ficte
bonos: qr tunc hoĩes intimore seruientes. opu
mundabant ñ animũ. Tempꝰ gr̃e adu̾e bonoᷤᷤ
ꝑtinet. qͥ mͦ ⁊ si numo plures nonsint. tmstatu
excellentioris sunt. ⁊ dĩ gr̃a publice ante ferun¬
tur. etiã abhis qͥ eis moribꝰ contradicunt. Scias
aũt quocũq temꝑe abinitio mundi usq ad
finẽ nullũ fuisse. uł eẽ uer̃ bonũ: nͥ ustifica¬
tũ ꝑ gr̃am. Grãm aũt nũꝗͣ aliquẽ ad ipisci
liue subsequentes. uno sc̃ificationis remedio
saluatos agnoscas. Aspice gͥ causã regis nri

Expanded text:
legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, nisi justificatum per gratiam, gratiam autem nunquam aliquem adipisci aecedentes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri
Abbreviated transcription (Latin):
do cẽ nou potest. Quod aut̃ : insustentando uic¬
tu illicitꝰ cibꝰ hoc est inquerenda ꝓle fornicatiꝰ
uł adulterinꝰ concubitus. Et quo : incibolicito
inmoderatior appetitus: hoc ÷ inconugibus
uenialis ille concubitus. Si conipoiõ

Expanded text:
do esse non potest. Quod autem est in sustentando vicdo esse non potest. Quod autem est in sustentando victu illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
facta: ut inde conubia sumerent iniciũ. ubi
honestiꝰ adtenderetur exemplũ. Itemidem. Siẽ
nons inpar meritũ pacientie inpetro qͥ passus ẽ.
linioħe qui passus non÷: sic non: in par meritũ
continentie in iołie qui nullas exptus: nuptias.
ham insoło habitu habebat. Melior est aũt casti¬
tas ẽclibũ. ꝗͣ castitas nuptiarũ. quarũ habra¬
ham unã habebat inusu. ambas in habitu. Caste
enĩ coniugalit uuit. esse aut̃ cast sine coniugio
potuit. s cunc non oportuit. Idem. Iustus qͣnuis
cupiat dissolui ⁊ eẽ cũ ip̃o. tam̃ sumit alimentũ
necessariũ: ꝓpt̃ alios. Sic misceri feminis iure
nuptiarũ officiosũ fuit scĩs uiris: non libidino¬
sũ. Quod eñĩ÷ cibꝰ ad salutẽ hominis. hoc: concu¬
bitus ad salutẽ gn̾is. Et utrũq non ÷ sine delec¬
tacione carnali. que tam̃ modificata ⁊ refrenan¬
te temperantia inusũ naturalẽ redacta. libi¬

Expanded text:
facta, ut inde connubia sumerent initium, ubi facta, ut inde connubia sumerent initium, ubi honestius attenderetur exemplum. Item idem: Sicut non est impar meritum patientiae in Petro qui passus est, et in Joanne qui passus non est, sic non est impar meritum continentiae in Joanne, qui nullas expertus est nuptias, et ham in solo habitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste enim conjugabiliter vixit; esse autem castus sine conjugio potuit; sed tunc non oportuit. Idem justus, quamvis cupiat dissolvi et esse cum Christo , tamen sumit alimentum necessarium est propter alios: sic misceri feminis jure nuptiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum naturalem redacta libi
Abbreviated transcription (Latin):
e hoc similit̾ beatus uxxones. &¬
augustinꝰ sic ait. Antiquis temporibus
cũ adhuc salutis nr̃e misteriũ uelaretur. iusti
officio ꝓpagandi nuptias contrahebant. non uic¬
ti libidine s ducti pietate: qui multo faciliꝰ
contin̾e possent ⁊ uellent. Utebant᷑ tam̃ conui¬
gibꝰ ⁊ plures uniuito habere licebat. Quas castiꝰ
habebat. quã nunc unã qui libet istoꝵ inqͥbꝰ
uidemꝰ quod scđm uenia concedit apłs Nabe¬
bant enĩ eas inopere generandi: non in morbo
desiderii. Idẽ in libro de uirginib Antiquis
iustis non fuit peccatũ qđ pluribꝰ feminis ute¬
bantur. neq contra naturas hoc faciebant: cũ non
iusciuuiendi causa s gignendi hoc facerent. neq
contra morẽ. quia eo empore ea faciebunt neque
contra pieoaũ quia niilla lege erat ꝓhibitũ. Uerãp¬
tam̃ sicut ia ẽ alii testatur. mag̾ ꝑtinet adbonũ
nupciarũ unu cũ una. q̃ cũ multis copulari:
quod indicat primi coniugii copula diuinitꝰ

Expanded text:
e hoc similiter beatus Augustinus sic ait. Antiquis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus et plures uni viro habere licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum in quibus videmus, quod secundum veniam concedit Apostolus. Habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii. Idem in libro De virginibus: Antiquis justis non fuit peccatum quod pluribus feminis utebantur, neque contra naturam hoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc facerent, neque contra morem, quia eo tempore ea fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
eatus augustinꝰ de his qui tali in¬
continencie siue infirmitate siue uo¬
luptate uicti inseruiunt sie dicit. Concubitũ
qui nonfit causa plis nuptie non cogunt fieri
s inpetrant ignosci si tam̃ nonita sit nuius
ut inpediat tempora q̃ orationi debent᷑. nec inmu¬
tetur incũ usũ qui contra naturã: Concubitus
enĩ qui÷ necessariꝰ causa plis inculpabilis est.
tantũ mͦ si est nuptialis. Quiaut ultra necessica¬
tem istã ꝑgreditur. iã nonrationi s libidini ob¬
sequitur. Et hunc non eng̾e s reddere conuigi
ne fornigcetur. ad coniugẽ ꝑtinet. Si uͦ ambo
tali concupiscencie subiguntur. rem faciunt
que non÷ nuptiatũ: cuiꝰ delicti nonsunt nup¬
cie ortatrices s dep̃catrices. Decus quidẽ conu¬
gale: casticas procreandi. ⁊ reddendi carnalis
debiti fides. hoo ÷ opꝰ nuptiarũ. quod ab om̃i cͥ¬
mine defendit apłs dicens. Si acceperis non
peccasti. ⁊ si nupserit uirgo non peccat. Im¬

Expanded text:
eatus Augustinus de iis qui tali incontinentiae sive infirmitate sive voluptate victi inserviunt, sic dicit: Concubitum qui non fit causa prolis, nuptiae non cogunt fieri; sed impetrant ignosci: si tamen non ita sit nimius ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui contra naturam est. Concubitus enim qui est necessarius causa prolis inculpabilis est, tantummodo si est nuptialis. Qui autem ultra necessitatem justam progreditur, nam non rationi sed libidini obsequitur, et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae non est nuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si acceperis non peccasti, et si nupserit virgo non peccat . Im
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepto nature.: obedientia in p̃cepto discipline.
SSic itaq primꝰ homo institutꝰ: ut uite inferioris
bonũ ꝓprouidentiã custodiret. uite suꝑioris bonũ
ꝑobedientiã quereret. Sigͦ scd̾m hanc institu¬
cionẽ incessisset. ꝑfectã iusticiã tenuisset. ⁊ sicut
alienus fuisset aculpa: itaetiã liber ⁊inmunis
ꝑmanssisset apena. Ut aũt huiꝰ institucionis modũ

Expanded text:
praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic itaque primus homo institutus est, ut vitae inferioris bonum per providentiam custodiret; vitae superioris bonum per obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum
Abbreviated transcription (Latin):
ut utraq uita iocunditatẽ suã haberet. alia adfo¬
mentũ alia adgaudiũ. alia ad necessitatẽ alia ad
felicitatẽ. alia ad usũ temporis: alia ad fructũ et̾ni¬
tatis. H oꝵ itaq bonoꝵ que ad utrãq uitã ꝑtinebanͭ
spu qui ipsicarni in homine p̃sidebat. cura in¬
iuncta÷ quatenꝰ scilicet altm hoc÷ corporale boñ
ad usũ inferioris uite ꝑprouidentiã disponeret:
alterũ uero hoc: spũtale bonũ ad fructũ uite suꝑi¬
oris ꝑ obedientiã quereret. Utrũq gͦ ad sp̃m
rationalẽ ꝑtinuit. ut ⁊ carni sue ꝓuideret ⁊ sibi.
carni quidẽ sue inbono qđ sibi adusũ eĩdẽ carnis
erat sub ditũ. sibi aut inbono illo qđ̃ nonsolũ catnis
ipsi quoq qui incarne suꝑior fuit. extitit dignitate
prelatũ. Quappt̃ ad inferiꝰ quidẽ bonũ conseruan¬
dũ ꝓuidentia ꝑtinuit: ad suꝑiꝰ aut̃ bonũ optinen¬
dũ. obedientia necessaria fuit. Prouidentia ex
ratione. obedientia ex p̃ceptione. Prouidentiam

Expanded text:
ut utraque vita jucunditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cura injuncta est, quatenus scilicet alterum hoc est corporale bonum ad usum inferioris vitae per providentiam disponeret, alterum vero hoc est spirituale bonum ad fructum vitae superioris per obedientiam quaereret. Utrumque ergo ad spiritum rationalem pertinuit, ut et carni suae provideret et sibi. Carni quidem suae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ꝓfunsset. nisi ⁊ ad iliuo qđ da¬
tũ fue rat apponeretur custodia
ne admitteretur. ⁊ ad illud quod pmissũ fue¬
rat. aꝑiretur uia ut quereret᷑ ⁊ inueniretur.
Propterea adbonũ datũ ꝓposita: custodia. pre¬
ceptũ nature ⁊ adbonũ ꝓmissũ aꝑta÷ uia.
p̃ceptũ discipline. Duo ista p̃cepta data sunt

Expanded text:
nihil profuisset, nisi et ad illud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amitteretur, et ad illud quod promissum fuerat aperiretur via ut quaereretur et inveniretur. Propterea ad bonum datum posita est custodia, praeceptum naturae; et ad bonum promissum aperta est via, praeceptum disciplinae. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Namqr uita ista suꝑior inferior supioris
uite inago: congriuĩ erat ut in illis que adhanc
documentũ homini ꝓponeretur. Sunt ant que
ꝑista foris demonstrari debuerunt. quedam
intꝰ noxia uite spitali. quibꝰ ipsa similit̾ uti
sine lesione non potest. ut sunt om̃ia uicia que
anime corruptionẽ adducunt. Sunt itẽ q̃ dã
intus salubria ⁊ necessaria. quib sine lesione ca¬
rere non potest: qualis: cognitio dĩ. ⁊ cognitio
sui. ⁊ iurtutes om̃s que sanitatẽ anime oꝑant᷑
⁊ nutrimentũ prestant. Sunt itẽ alia que ad e̾e
i abesse sine lesione possunt. ⁊ hec ad utrũlibet
se habent. qr salutẽ nec inpediunt quasi nouia.
nec uelut necessaria oꝑantur: qualis cognitio
rerũ extrinsecarũ. ⁊ alia quedã eius modi. Ao
necessaria gͦ isalubria ꝑtinet preceptio: ad no¬
na phibicio. ad media concessio. De Ge nina
costodia uite inferioris. uiiii

Expanded text:
potest. Nam quia vita ista inferior superioris potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad handocumentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio. CAP. IX. De gemina custodia vitae inferioris.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aut nature. nos nich aliud. intelligimus q̃
ipsã diseretionẽ naturalẽ. que intrinsecus as¬
prrataẽ: ut ꝑeã homo crudiretur. dehis q̃ sͥ
uł appetenda ł fugienda fuerant. Quasi eñi
quoodã p̃ceptũ dare erat. discretionẽ ⁊ intel¬
ligentiã agendi cordi hominis aspirare. Quio
gͦ cognitio faciendoꝵ fuit. nisi ꝑ quedã adcor
hominis facta preceptio. ⁊ quid rursũ cognitio
uitandoꝵ fuit. nisi q̃dã phibicio: Quid uero
cognitio eoꝵ que media fuerunt estimanda ÷
nisi quedã concessio. ut illie homo suo arbitͥo
relinqueretur. ubi ꝗͣ eũq partẽ elegisset non
lederetur. Dõgͥ preciꝑe erat. docere hominẽ
N rebus enĩ uisibilibꝰ que ppt̃ inferiorẽ uitã¬
hominis condite sunt. tria rerũ genera creata
inueniuntur: quedã scilicet adusũ ipsiꝰ uite
necessaria. intantũ ut ledat᷑ si eis ñutatur.
quedã uero nona quibus si utitur. leditur.
Alia aut̃ mediast̃. quibus uti ⁊ ñ utisine lesiõe

Expanded text:
il aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo igitur praecipere, erat docere hominem n rebus enim visibilibus quae per inferiorem vitam conditae sunt, tria rerum genera creata inveniuntur. Quaedam scilicet ad usum ipsius vitae necessaria in tantum ut laedatur si non eis utatur. Quaedam vero noxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione
Abbreviated transcription (Latin):
uosunt uoluntas ⁊ opꝰ uoluntatis. d
uoluntatẽ pensat. homo opus uidicat.
S sunt iterũ alia oꝑa occulta. quia nescuint᷑. alia
dubia quia nondiscer nũtur. alia mamfesta .i. uł
ita mala ut nonualeant absconddi. siue itabona.
ut dehis nonpossint dubitari. Occulta: ⁊ dubia:
diuino iudicio reseruant᷑. Queaũt manifestast̃
si bonasunt ꝑapprobationẽ uidicantur. s ꝑreri¬
butionẽ nonuidicant᷑. quia premiũ. ⁊ merees
illoꝵ inposterũ reseruatur. Mala uoluit as̃ hic
iudicari. ⁊ puniri. ne si mposterũ illoꝵ iudicm̃
sciuaretur. non adacrtiptionẽ s ad daripuationẽ
om̃e udiciũ exerieritur. Propterea positisunt
homines iudices uiceddĩ. ut culpas subiector um
examinando castigent. ut infine cũ uen̾it iudex as.
correctos saluare possit. quoscorrigendos humano
iudicio subiecit. Data sunt gͦ uidicia ⁊ contraculpã
dinersas expiandas correption ⁊ satiffacionũ moduꝰ.
ac mensura rationabili diffuncione p̃figitur. ⁊ ẽ

Expanded text:
uo sunt, voluntas et opus voluntatis. Deus voluntatem pensat, homo opus judicat. Sed sunt iterum opera alia occulta quae nesciuntur, alia dubia quae non discernuntur, alia manifesta, id est vel ita mala ut non valeant abscondi sive ita bona, ut de eis non possit dubitari. Occulta et dubia divino judicio reservantur. Quae autem manifesta sunt si bona sunt per approbationem judicantur, sed per retributionem non judicantur, quia praemium et merces illorum in posteterum illorum judicium servaretur, non ad correctionem, sed ad damnationem omne judicium exerceretur. Propterea positi sunt homines judices vice Dei, ut culpas subjectorum examinando castigent, ut in fine eum venerit judex Deus, correctos salvare possit, quos corrigendos humano judicio subjecit. Data sunt ergo judicia, et contra culpas diversas expiandas, correctionum et satisfactionum modus ac mensura rationabili definitione praefigitur; et est
Abbreviated transcription (Latin):
eiã occultũ: ⁊ inmutabile. iudicũi scdm retbu¬
cione manifestũ ⁊ inmutabile. Iudiciũ scđm
ipscientiã innuit. hoc uͦ danifestabit causã ⁊c̃
firmabit p̾scientiã. Itẽ considandñ⁊ qđ iudicũ
alit̃ fit uͥ sentenua dictat᷑. alit̾ uͥ ꝓfirc̃. Indican¬

Expanded text:
tum et mutabile; judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
simul ⁊ fileꝰ. isp̃e sãt. Inꝑserenda añ iudicao sob
filiꝰ : quia indiuimtati sua eũpatre ⁊ spu sc̃õ om̃s
iudicii sentenciã dictare: habuit. inhumitate
sua om̃is uidicii sentenciã ꝓferre solus accep̃.
Propteraa humanitas que sentengã dictart non
habet: quantũ ad dictandã sentenc̃ ixitio
ego non iͥudco quẽꝙͣ ⁊ cm̃ qisia ꝓ̃ferri habet:

Expanded text:
erenda autem judicat solus Filius, quia in divinitate sua cum Patre et Spiritu sancto omnis judicii sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sententiam dixit: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
Desenenacione cau saño ꝑnimondialiom.iii.¬
ee aut̃ sine motu esfficiunt. ⁊ generant sine
traductione: qm̃ ecernitas nec insuo statũ dese¬
ruit tempora ordinans. neq ex suo sub ãministrau̾.
corruptibilia creans: s manens qđ̃ crat. fec̃ qđ ñ erat.
inse continens potistatẽ faciendi. non sumens exr se
materiã facti. Nleq eñi de gñauit inferiora c̃dens.
ut natura in ipsa ddescenderet. quibꝰ dedit iicium:
qm̃ ⁊ hoc ipsũ om̃i potencia eiꝰ hacura concinebat.
sine natura naturã creare. quia initiũ sumerent
q̃ nonerant. qm̃ opꝰ ⁊ factor nacura idẽ et̾ ñ poterat.
Sic̃ gͦ infaciendis se ñminuit eternitas. sic in factis
se n aux inmensitas. s ante facta. sine defectu plena
consticit. ⁊ post facta sine motu indeficiens ꝑman.¬
sit. nichil nouu̾ assumens. nichil antiquũ amittenᷤ
totũ dans. ⁊ nichil abiciens. ħ pruna causa rerũ

Expanded text:
De generatione causarum primordialium. Hae autem sine motu efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibus dedit initium; quoniam et hoc ipsum omnipotentiae ejus natura continebat sine natura naturam creare, qua initium sumerent quae non erant, quoniam opus et factor natura idem esse non poterant. Sicut ergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil abjiciens. Haec prima causa rerum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tenebre. est. ⁊ peccatũ nichil. est. ⁊ sine ipsonichil
factũ. ast. Lux abipso facta est: quia iusticia ⁊ ue¬
ritas lux est: ⁊ de luce auduumꝰ quia qirit as. fiat
lux. ⁊ statĩ facta. est. lux. Nusquã diit adr fianc
tenebit: s de luce qix̃. fiat lux. ⁊ diuisit lucẽ ace

Expanded text:
est tenebrae et peccatum nihil est: Et sine ipso nihil est tenebrae et peccatum nihil est: Et sine ipso nihil factum est . Lux ab ipso facta est; quia justitia et veritas lux est, et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de
Abbreviated transcription (Latin):
tut mͥuidetur. eodẽ proisus tempors monaͥt enebͥs
quouisibilit ⁊ corporalit̃ diuisa . c̃. lux atinebriᷤ/ Xi¬
inuisibiter quoque boni discretisunt amalis: illis.
intenebris peccati cadentibꝰ. ⁊ utis adlucẽ iusticie
conuersis: illuminatisq aluce. ut lux e̾c̾nt inon
tenebre. Sic eñi consonare debuerunt eremplaria
operũ dĩ. ut que uisibilia crant oꝑa sapientie. inuisi¬
biliũ prouientus saqueretur: scdm qđ ipsa q̃ ucrobiq
oꝑabat᷑ sapientia: ibi iudiciũ exercuit. hic formauit
exemplũ. Diuisa ẽ. gͦ lex. acinebris. ⁊ erat lux uisibił.
nusibiles tenebre crant: similit. ilux inuisibilis
erat. ⁊ cenebre inuisibiles erant. ⁊ utrunq duusio
facta ẽ. ⁊ simul facta est. diuisio tenebrarũ ilucis.
i uocata c̃ lux dies: ⁊ cenebre nor. Utrũq quidem
di diuisit. ⁊ utrũq nominauit. s utrũq ñ fecit.
Deus eñi auctor. etnebrarũ not ÷ s lucis: quia pecca.

Expanded text:
 videtur eodem prorsus temporis momento quo visibiliter et corporaliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus sequerentur, secundum quod ipsa quae utrobique operabatur sapientia, ibi judicium exercuit, hic formavit exemplum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; sed et utrumque non fecit. Deus enim auctor tenebrarum non est sed lucis; quia peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ance factũ solẽ dies esse potuit: quia anteꝗͣ  oeii
sõl ficret. lux erat. ⁊ uidit as̃ lucẽ quod esset boñ.
ocauit lucẽ dic̃. ⁊ cenebras noctĩ: ⁊ ipsa lux
tris illos primos dies. facibat: anteꝗ̃ solfieret.
⁊ illuminiaret mundũ. Sedquid significat. qđ

Expanded text:
um solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod
Abbreviated transcription (Latin):
custesiat corda ur̃a: ⁊ incelligencias ur̃as. lam
quo dã mͦ uidemꝰ quare aq ille q̃ sup̃clũ sunt
ñ debuerunt colligi. unuñ coartari. qm̃ caritas
amplificãda semꝑt ⁊ dilatanda: ⁊ quanto latius
pandit᷑. canto celsuis sublimat᷑. Que sub celosunt aũt¬
aq̃ congregande s̃ ⁊ c̃tringende in loc̃ unũ. ut inde
ꝑcertos tramices ⁊ exitus ordinatos. quac̾q acducan¬
tur: qm̃ affectus anime inferio nͥ certa lege ẽtrin¬
gatur. ñ potest apparere arida. nec germina ꝓduc̾e.
sicut apłs castigat corpꝰ suũ ⁊ inseruitutẽ tedigit:

Expanded text:
iat corda vestra et intelligentias vestras . Jam quodammodo videmus quare aquae illae quae supra coelum sunt non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. Quae autem sub coelo sunt aquae, congregandae sunt et constringendae in locum unum, ut inde per certos tramites et exitus ordinatos, quacunque deducantur. Quoniam affectus animae inferior nisi certa lege constringatur, non potest apparere arida, nec germina producere, sicut Apostolus: Castigat corpus suum et in servi utem religit,