comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Exeusat om̃is. qͥ plus t̾rena quã celestia
diligit: etiã si se ad celestia tendere dicit.
Primꝰ dixit. Uillam emi: & necesse habeo
exire. & uidere illam: rogo de habe me ex¬
cusatũ. Uilla designat terrenã substanti¬
am: qũa quida magno labore uel etiã
fidei dampno sͥ emunt: aut ꝑ suꝑbiam.
aut ꝓpt̾ corporis substantiam. Exit gͦ ui¬
dere illã: qͣ relicta contemplatione iunterna.
sola exteriora cogitat. Et alter dixit.
Iuga boum emi qͥnq ÷ & eo ꝓbare illa:
rogo de habe me excusatũ. Recte quinq¬
sensus corporis. iuga uocati sunt: qͥa in
utroq sexii. geminant᷑. Q sensus. qͥa sola
exteriora cognoscunt ce ñ intima: recte ꝑ
eos curiositas designat᷑. Grande uiciũ ẽ euri¬
ositas: quȩ dum inuestigat uttã proximi
mentẽ exterius ducit: sua intima pꝰponeis.
Notandũ qͥa dum dicunt rogo te habe me
excusatũ. humilitas sonat in uoce: dum
uenire contẽpnunt. suꝑbia in actione.

Expanded text:
Excusant omnes qui plus terrena quam coelestia Excusant omnes qui plus terrena quam coelestia diligunt, etsi se ad coelestia tendere dicunt. « Primus dixit ei: Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam. Rogo te, habe me excusatuam fidei damno sibi emunt, aut per superbiam, aut propter corporis substantiam. Exiit ergo videre illam, qui, relicta c o ntemplatione interna, sola exteriora cogitat. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa, rogo te, habe me excusatum. GREporis juga vocati sunt, quia in utroque sexu geminantur. Qui sensus quia sola exteriora cognoscunt, et non intima, recte per eos curiositas designatur. Grande vitium est curiositas, quae dum investigat vitam proximi, mentem exterius ducit, sua intima postponens. Notandum quia dum dicunt: Rogo te, habe me excusatum, humilitas sonat in voce, dum venire contemnunt, superbia in actione.
Abbreviated transcription (Latin):
suit abrahȩ exi de terra tua. q de cogna¬
tione tua: toest de iudaismo et de cireũci¬
sione. intellige exeundũ ẽẽ qͥ saluari uult.
Nsec solũ udei. s et nullus homo potest
manducare lac & mel di. nͥ terrã ce cogna¬
tionẽ suam relinquat: ut ẽ illud. Nisiꝰ qͥs
reliquerit patr̃e aut matĩe ꝙ cetera: non
potest m̃s ẽẽ discipulus. Item. Qͥ uult m̃s
er discipulus: ab neget semet ipsũ. Relinqͥt
gͥ cognationẽ suam: ñ qͥ contempnit eam.
s quiplus diligit dm̃ qũa parentes. Re
linquit terrã suam: qͥ carnis suȩ ñ sequit᷑
ioluptates. Ex tempore moysi cepit con¬
luiũ istud p̃parari: qnͣdo lex data est.
Qd̾ conuiuiũ ita diu̾sis spetieb iusticiȩ
decoratũ ẽ: sicut regale prandiũ diuersis
cibis ornat᷑. Ex eodem tẽpore: exierunt
excusare. Qͥ uenire noluerunt. excusant:
ꝙ sic intercludunt sͥ ȩternũ conuiiuum:
qͦd ls ñ rogatus. gratis offert uolentib.

Expanded text:
fuit Abrahae: « Exi de terra tua, et de cognafuit Abrahae: « Exi de terra tua, et de cognatione tua, » id est de Judaismo, et de circumcisione intellige exeundum esse qui salvari vult. Nec solum Judaei, sed et nullus homo potest manducare lac et mel Dei, nisi terram et cognationem suam relinquat, ut est illud: « Nisi quis reliquerit patrem et matrem, etc., non potest esse meus discipulus . » Item: « Qui vult meus esse discipulus, abneget semetipsum . » Relinquit ergo cognationem suam, qui non contemnit eam, sed qui plus diligit Deum quam parelinquit terram suam, qui carnis suae non sequitur voluptatem. Ex tempore Moysi coepit convivium istud praeparari, quando lex data est. Quod convivium ira diversis speciebus justitiae decoratum est, sicut regale prandium diversis cibis ornatur. Ex eodem tempore exierunt excusare. » Qui venire noluerunt excusant, et sic intercludunt sibi aeternum convivium, quod Deus non rogatus gratis offert volentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina iusticiȩ. & uerba diuina. Manna
figuram habens uerbi in deserto. ideo dice¬
bat᷑ manna. qͦd hebraice dicit᷑ qͥd ẽ hoc: ut
qͦtienscũq audimꝰ uerbũ. ammoneat nos
ipsũ nom̃ requirere. qͥd ẽ hoc qͦd audimus.
Et sic̃ eybum cũ masticauerimꝰ. dimittimꝰ
in stomachũ: ita & uerbũ bene tractatum
cõmendandũ ẽ memoriȩ: qͣsi stomacho. In¬
uitatio fuit: qnͣdo d̃s dixit ad abraham.
Exi de tra tua et de cognatione tua÷ et
ieni in tertã qũã monstrauero tͥ: &e dabo
somꝰ fiuentẽ lac & mel. Qd̾ uerũ non est
se tra uideȩ. Nlumꝗͣ enĩ illa fiuxit lac⁊ mel.
Ss ẽ terra rationalis ꝗͣ xp̃c suscepit: de cuiꝰ
incarnatione lac & mel ꝓcesseruitt. Lac. idẽ.
opus miraculoꝵ. ꝑ qͦd rudes qͣsi pueri su¬
stentant᷑: mel .i. eloquiũ doctrinȩ: ut ait
pħa. Qũa dulcia faucib meis eloquia tu
Qsuꝑ mel &e fauũ ori meo. Bene gͦ dictum

Expanded text:
doctrina justitiae et verba divina. Manna doctrina justitiae et verba divina. Manna figuram habens Verbi in deserto, ideo dicebantur manna, quod Hebraice dicitur, quid est hoc? ut quotiescunque audimus Verbum, admoneat nos ipsum nomen, inquirere quid est hoc quod audimus. Et sicut cibun cum masticaverimus, dimittimus in stomachum, ita et Verbum bene tractatum, commendandum est memoriae quasi in stomacho. Invitatio fuit, quando Deus dixit ad Abraham: Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam monstravero tibi, et dabolem, fluentem lac et mel. Quod verum non est de terra Judaeae, nunquam enim illa fluxit lac et mel. Sed est terra rationalis quam Christus suscepit, de cujus incarnatione lac et mel profluxerunt. Lac, id est opus miraculorum, per quod rudes quasi pueri sustentantur; mel, id est eloquium doctrinae, ut ait Propheta: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel et favum ori meo . » Bene ergo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
t respondens ihe: dixit iterũ in para¬
bolis eis dicens. Simile factũ ẽ regnũ
celor homini regi: qͥ fecit nuptias filio
suo. In parabolis audiunt: qͦd aꝑte ñ me¬
rebant᷑ audire. Sciens dñs uoluitatẽ se¬
uientiũ contͣ se: nichilominꝰ tam̃ inerepat
illos. Rex iste ds est pater: qͥ fecit nuptias
filio suo: qnͣdo in utero itirguus. eũ hu¬
manȩ naturȩ conunxit. Quȩ coniuncti¬
O ex duab extitit naturis: ñ ex duab ꝑ¬
sonis. Aꝑtius dici potest. Nuptiȩ st̃ socie¬
tas xp̃i or eccłiȩ: tam ex iudeis quam ex
gentib. congregatȩ. Huiꝰ sponsi thalamꝰ.
fuit uterus uirginis. Congregatio iustoꝵ
filio suo coniunxit eccłiam: ita illa con¬
gregatio filios suos qͦs deo generat per
uerbũ p̾dicationis: ꝑ fidei sacramenta con¬
iungit eccłiȩ fidelium. Et uocauit plu¬
res: &e hora cenȩ m. Nisit seruos suos uo¬
qͦd matħs dicit prandium ẽẽ ⁊ cũ apud
antiqͦs cotidie ad horam nonã prandiũ fie

Expanded text:
parabolis, dicens: Simile factum est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo, » etc. In parabolis audiunt quod aperte non merebantur audire. Sciens Dominus voluntatem saevientium contra se, nihilominus tamen increpat illos. Rex iste Deus Pater est. Qui fecit nuptias filio suo, quando in utero Virginis eum humanae naturae conjunxit. Quae conjunctio ex duabus exstitit naturis, non ex duabus personis. Apertius dici potest: Nuptiae sunt societas Christi et Ecclesiae, tam ex Judaeis quam ex gentibus congregatae. Hujus Sponsi thalamus fuit uterus Virginis. Congregatio justoruFilio suo conjunxit Ecclesiam, ita illa congregatio filios suos quos Deo generat per verbum praedicationis, per fidei sacramenta conjunxit Ecclesiae fidelium. « Et vocavit plures, equod Matthaeus dicit prandium esse, cum apud antiquos quotidie ad horam nonam prandium fier
Abbreviated transcription (Latin):
ratȩ st̃: s qͥ inuitati erant ñ fuert̃ digni
Ite gͦ ad exitus uiarũ. In plateas. ꝙ uico ᷤ
in hoc mundo: tantȩ ft̃ uiȩ quȩ dueunt
aco diabolũ. generałe scilicae uiã ꝑditio¬
nis. Ideo gͦ dicit ite ad exitus uiarũ: ut
cuiꝰlibet conditionis homines uocent ad
fidem. Potens ẽ enĩ dĩ gr̃a qͦslibet barba¬
ros m̃te corrigere: qͥ cor nabuchodonosor
ad feralem sensũ mutaute: &e iterum ad
humanũ intellectũ reduxte. Mittit gͦ mn si¬

Expanded text:
tati erant, non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, in plateas, et vicos, in hoc mundo, tantae sunt viae quae ducunt ad diabolum, generalem scilicet viam perditionis. Ideo ergo dicit, ite ad exitus viarum, ut cujuslibet conditionis homines vocent ad fidem. Potens est enim Dei gratia quoslibet barbaros mente corrigere, qui cor Nabuchodonosor ad feralem sensum mutavit, et iterum ad humanum intellectum reduxit .
Abbreviated transcription (Latin):
qydris nullũ excludit a regno dĩ: rariusq¬
sełinqͥt cui deest illecebra peccandi: & ad
delectet᷑. Aliter. Pauꝑes. debiles. ceci & elau
q ꝑlegem et ꝓpħias diuites. fortes. illumi¬
nati &e erecti eẽ deberent: s hȩc eẽ falso
pͥsuiuit. Mittit ad plateas: cũ peccato¬
res de latiorib uis. uocat ad angustam
mã uitȩ. Mittit ad uicos: cũ illos inuitat
qͣs temporaliũ rerũ uocat mopia. Mittie
Qd ciuitates: cũ eos uocat qͥ culta ab incul¬
tis secernuit: qͥ tenere legẽ naturȩ subur¬
bana conu̾satione nouerant. Et ait ser¬
locus ẽ. Et ait dñs seruo. Exi in uias et
sepes. & cõpelle intrare: ut impleat᷑ domꝰ¬

Expanded text:
ris nullum excludit a regno Dei, rariusqit cui deest illecebra peccandi, et cidelectetur. Aliter: Pauperes, debiles, caeci et clau legem et prophetas, divites, fortes, illuminati et erecti esse deberent, sed haec esse falso praesumunt. Mittit ad plateas, cum peccatores de latioribus viis vocat ad angustam viam vitae. Mittit ad vicos, cum illos invitat, quos temporalium rerum vocat inopia. Mittit ad civitates, cum eos vocat qui culta ab incultis secernunt, qui tenere legem naturae sub urbana conversatione noverant. Et ait serlocus est. Et ait Dominus servo: Exi in vias et sepes
Abbreviated transcription (Latin):
gentiliũ uel uideor. uel hereticoꝵ. Et fo¬
sitan ꝓpin quiores ft̃ tenebrȩ gentilium
qͥ ueritatẽ sꝑnunt ꝗͣ ñ audierunt: ext¬
riores aut̾ẽ uideoꝵ qui ñ credidert̃: magis
exteriores hereticoꝵ qͥ didicerunt. Mob
mittunt᷑ in tenebras exteriores: postea pi¬
tient᷑ fletus ꝙ stridorem dentium exxu

Expanded text:
udaeorum, vel haereticorum. Et forsitan propinquiores sunt tenebrae gentilium, qui veritatem spernunt quam non audierunt; exteriores autem Judaeorum, qui non crediderunt; magis exteriores haereticorum, qui didicerunt. Modo mittuntur in tenebras exteriores, postea patientur fletum et stridorem dentium. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ra uillȩ peccatũ : s tu p̃ferendo eam deo:
facis eẽ peccatũ. Aut ita. Uilla ẽ mundus
iste: circa quẽ amatores intindi oceupan¬
t᷑: negotiatio autẽ. p̾dicatio legis. & ꝓcu¬
ratio templi: quã auari sacerdotes. ce ce¬
teri ministri templi: qͣsi negotiationẽ
⁊ estimant. Neliqui uͦ tenuert̃ seruos
⁊ eiꝰ: &e contumelia affectos occiderunt:
De sua morte tacet: qͥa in pͥori parabo¬
la inde dixerat: ꝙ ostendit mortẽ discipui¬
loꝵ suors qͦs pꝰ ascensum eiꝰ occider̃t ui¬
dei. Rex autẽ cũ audisset iratus ẽ: et
missis exercitib suis ꝑ didit homicidas
illos: ꝙ ciuitatẽ illors succendit. Magni los¬
cͥminis arguunt᷑: qͥ seruos regis occidert᷑:
Qnͣdo uenit ad ultionẽ homo silet᷑: et
rex tm̃ dicit᷑. Exercitib. idẽ. malis angłis.
seu romanis sub uespasiano & tito nde¬
os interemit: et preuaricatric̃e succendit

Expanded text:
ra villae peccatum, sed tu praeferendo eam Deo, ra villae peccatum, sed tu praeferendo eam Deo, facis esse peccatum. Aut ita: Villa est mundus iste, circa quem amatores mundi occupantur, negotiatio autem praedicatio legis et procuratio templi, quam avari sacerdotes et caeteri ministri templi quasi negotiationem existimant. Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumelia affectos occiderunt. De sua morte tacet, quia in priori parabola inde dixerat, et ostendit mortem discipulorum suorum, quos, post ascensum suum, occiderunt Judaei. Rex autem, cum audissetmissis exercitibus suis perdidit homicidas illos et civitatem illorum succendit. » Magni criminis arguuntur qui servos regis occiderunt. Quando venit ad ultionem homo siletur, et rex tantum dicitur. Exercitibus, id est malis angelis seu Romanis sub Vespasiano et Tito Judaeos interemit, et praevaricatricem succendit
Abbreviated transcription (Latin):
& maior. Illi autẽ neglexert̃. Et abie¬
runt alius in uillã suã: alius uͦ ad nego¬
tiationẽ suã. Non dixit malignati sunt.
s neglexerunt: qͥa ñ om̃s iudei erucifixe
rt̃ xp̃m. aut consensert̃ in morte eiꝰ. Oĩs
actus humanus dupplex ẽ: aut uilla
scilicoe aut negotiatio. In uilla intelligi¬
t᷑ omne opus terrenũ ÷ siue in agro. siue
in uinea. siue in ligno. siue in ferro: et
quieqͥd labore manuũ fit. Qd̃ autẽ ñ
labore manuũ s aliis lucris consequim᷑:
ut in honorib ꝑmanere. aut in militia.
aut in mercatione: om̃e hoc negotiatio
appellat᷑. Duob gͦ uerbis. om̃e opus hu¬
manũ conclusit: siue honestũ. ut ẽ uillȩ¬
cultura: unde salomon ait. ne oderis ru¬
sticam oꝑationẽ: siue in honestũ. ut est
negotiatio dignitatis. siue milttiȩ suȩ
mercaturȩ: unde nichil antea iudei dee¬
bant. d forte dicis. Et uillã colere petr¬
tum ẽ: qͥa impedimentũ ẽ. Non ẽ cultu¬

Expanded text:
majorum. Illi autem neglexerunt. Et abierunt, alius in villam suam, alius vero ad negotiationem suam. Non dixit, malignati sunt, sed neglexerunt, quia non omnes Judaei crucifixerunt Christum, aut consenserunt in morte ejus. Omnis actus humanus duplex est, aut villa videlicet, aut negotiatio. In villa intelligitur omne opus terrenum, sive in agro, sive in vinea, sive in ligno, sive in ferro, et quidquid labore manuum fit. Quod autem non labore manuum, sed aliis lucris consequimur, ut in honoribus permanere aut in militia aut in mercatione, omne hoc negotiatio appellatur. Duobus ergo verbis omne opus humanum conclusit, sive honestum, ut ecultura, unde Salomon ait, ne oderis rusticam operationem , sive inhonestum, ut est negotiatio dignitatis sive militiae, sive mercaturae, unde nihil Judaei antea tenebant. Sed forte dicis: Et villam colere peccatum est, quia impedimentum est. Non est cultu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ istu confringet᷑. Suꝑ qũe uͭ ceciderit: con¬
teret cũ. cd̾ cadit fortiter. eadit ꝓpt̾ duas¬
causas: aut ꝓpter pondus suũ. aut ꝓpter
altitudinẽ. Xp̃iani cadunt suꝑ lapidem
peccando: s credentes in xp̃m stant suꝑ
ipsũ. qͣsi suꝑ ꝓpriũ fundamentũ. Dec tan¬
tũ conterunt᷑. qnͣtũ pocest eos conterẽ xp̃eͤ
nẽ peceati criminalis: aut ꝓpt̾ altitudi¬
ne̾ dignitatis: ut clerici. monachi. uidu¬
ꝑeunt quantũ potest eos ꝑdere xp̃e. qͥ ñ¬

Expanded text:
m istum, confringetur. Super quem autem ceciderit, conm istum, confringetur. Super quem autem ceciderit, conteret eum. causas: aut propter pondus suum, aut propter altitudinem. Christiani cadunt super lapidem peccando; sed credentes in Christum, stant super ipsum quasi super proprium fundamentum. Nec tantum conteruntur quantum potest eos conterere Chrisnem peccati criminalis, aut propter altitudinem dignitatis, ut clerici, monachi, vidupereunt, quantum potest eos perde
Abbreviated transcription (Latin):
implebit᷑ hȩc ꝓphetia quȩ lapidẽ ab edi¬
ficantib repbatũm. in caput anguli dicit
credituris ẽ gentib predicandus: ut qͣsi
lapis angularis ex utroq ppło duos in se
parietes iungat. unũq sͥ tempłu edificet.s
De hoc laproe: ait ysaias. Immittã in
fundam̃ta syon lapidẽ electũ. pretiosum.
angularẽ: & qͥ crediderit in eum ñ confun¬
det᷑. Qͥ autẽ supra coloni. hic edificantes
dicunt᷑: qͥa qͥ plebem ad ferendos fructus
pat̾s familiȩ reditꝰ erit: gła paternȩ ma-¬
iestatis assistens in filio tempore iudicii.
uenit etiã eotidie aliis ꝑ beneficiũ gr̃ȩ. aliis
ad undictam contumatiȩ: ueluti tunc
cũ a iudeis ad gentes tulit regnũ dĩ: idẽ
intelligentiam scripturar. Uinea gͥ eccl̃iȩ
dat᷑ aliis: coest ab oriente & occidente. ab
austro. & aquilone. uenientib: & recum¬
bentib cũ abraham & ysaae. et iacob. in
regno dei: Omĩs qͥ ceciderit suꝑ lapid̾e¬

Expanded text:
implebitur haec prophetia, quae lapidem ab aedificantibus reprobatum, in caput anguli dicit credituris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis, ex utroque populo duos in se parietes jungat, unumque sibi templum aedificet? De hoc lapide ait Isaias: Immittam in fundamenta Sion lapidem electum, pretiosum, angularem, et qui crediderit in eum non confundetur . Qui autem supra coloni, hic aedificantes dicuntur; quia qui plebem ad ferendos fructus patrisfamiliae reditus erit gloria paternae majestatis, assistens in Filio tempore judicii. Venit etiam quotidie aliis per beneficium gratiae, aliis et vindictam contumaciae, veluti tunc cum Judaeis ad gentes transtulit regnum Dei, id est intelligentiam Scripturarum. Vinea igitur Ecclesiae datur aliis, id est, ab oriente et occidente, ab austro et aquilone venientibus et recumbentibus cum Abraham et Isaac et Jacob in regno Dei. Omnis qui ceciderit super lapide
Abbreviated transcription (Latin):
gͥcolis: qͥ reddant e fructum tẽporib suis:
¶ Luicas responsio sermonis eors ponit di¬
centiũ absit: matħs autẽ scd̃m responsi¬
oñe cordis eoꝵ scbit. In corde enĩ & consci¬
entia dixerunt: malos male ꝑdet. Alit̾¬
Inteligamꝰ qͦsda respondisse qͦͥo mathis
cõmemorat: qͦsła uͦ qͦd lucas. Tacuit nãq
maths breuitatis causa. qͦd lucas ñ tacet:
parabolam scilicet ñ ad eos solos dicłam
qͥ de potestate interrogauert̃. s ad plebem
Qd̾ maths ponit atunt illi. ñ ẽ accipien¬
dum. illi pluralit̾ tanꝗͣ. eorũ sit ista respon¬
sio. qͥ dñm de sua potestate dolose interro¬
gauert̃: s qͦd in codicib grecis sine tilla
ambiguitate apparet: illi dictum ẽ singu
menbra dñi erant. Iam enĩ: plures bapti¬
zauerat. Marcus ait ꝑdet colonos in uo¬
ce ipsius dñi÷ potest enĩ intelligi qͦd cum
uerũ dixerint pͥus illi: hoc etiã post ea¬

Expanded text:
gricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. gricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis. CHRYS. Lucas responsionem sermonis eorum ponit dicentium, absit. Matthaeus autem secundum responsionem cordis eorum scribit. In corde enim et conscientia dixerunt, malos male perdet. Intelligamus quosdam respondisse quod Matthaeus commemorat, quosdam vero quod Lucas. Tacuit namque Matthaeus brevitatis causa, quod Lucas non tacet, parabolam scilicet non ad eos solos dictam, qui de potestate interrogaverunt, sed ad plebem. Quod Matthaeus ponit, aiunt illi: non est accipiendum illi pluraliter, tanquam eorum sit ista responsio, qui Dominum de sua potestate dolose interrogaverunt; sed quod in codicibus Graecis sine ulla ambiguitate apparet, illi dictum est singumembra Domini erant. Jam enim plures baptizaverat. Marcus ait, perdet colonos, in voce ipsius Domini: potest enim intelligi, quod cum verum dixerint illi prius, hoc etiam postea
Abbreviated transcription (Latin):
tie: qͥ nec crucifixo & resuscitato a mortu¬
is dño predicantib apłis credere noluert̃ :
s qͣsi cadauer uile ꝓiecerunt: qͥa qnͣtũ in
seerat a sius eũ finib excludentes. genti¬
b suscipiendũ dederunt. Utiq inuidia
occidit. quẽ in nulla culpa deprehendit
filiũ dĩ÷ s si definite cognouissent qͦd eẽt
petrus apłs ad illos. Scio frẽs qͥa ꝑ ignoran¬
tiam gessistis hoc malũ: sic̃ et pͥncipes
uri. Rem tam̃ impiam ẽẽ quã faciebant
ñ nescierunt: nec carnẽ tantũ ꝑsequeban¬
t᷑. s eũ qui ꝑ carnẽ oꝑabat᷑. Qõ gͦ intra se
dicunt hic ẽ heres. ceteror cõparatione
scõrs dicunt: et qͥa iam multi credebant.
ipsũ eẽ qͥ in lege ꝓmissus erat. Quare aut̃
ꝑuersi noluert credere: qͦd ratione ñ pote¬
rant contͣdicere: Non eẽt uitiũ: si ratione¬
ñ careret. Cum gͦ uenerit dñs tuneȩ:
qͥd faciet colonis istis:  Auint illi. Malos
male ꝑdet: & uineã suã locabit aliis a¬

Expanded text:
to a mortuis Domino, praedicantibus apostolis credere voluerunt, sed quasi cadaver vile projecerunt; quia quantum in se erat, a suis eum finibus excludentes, gentibus suscipiendum dederunt. Utique invidia occidit, quem in nulla culpa deprehendit Filium Dei, sed si definite cognovissent quod esset Petrus apostolus ad illos: Scio fratres quia per ignorantiam fecistis hoc malum, sicut et principes vestri . Rem tamen impiam esse quam faciebant, non nescierunt, nec carnem tantum persequebantur, sed eum qui per carnem operabatur. Quod ergo intra se dicunt, hic est haeres, caeterorum comparatione sanctorum dicunt, et quia jam multi credebant ipsum esse qui in lege promissus erat. Quare autem perversi noluerunt credere, quod ratione non poterant contradicere? Non esset vitium, si non ratione careret. Cum ergo venerit Dominus vineae, quid faciet colonis istis? Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis a
Abbreviated transcription (Latin):
tare ad bonũ opus. Ipse etiã affectus conta¬
melia dimissus ẽ inanis: dicentib colonis.
Quȩ nob̃ pars in dauid. aut quȩ hereditas
in filio ysai ᷤᷤ Qͥ quãuis cesus sit uenenosis

Expanded text:
tare ad bonum opus. Ipse etiam affectus contutare ad bonum opus. Ipse etiam affectus contumelia, dimissus et inanis, dicentibus colonis: Quae nobis pars in David? aut quae haereditas in filio Isai? Qui quamvis caesus sit ve
Abbreviated transcription (Latin):
ut iheremiã. occedert̃ ut ysaiam: lapleaue¬
rt̃ ut naboth. & zachariam: quẽ intertare
int̾ templũ & altare. Naboth legimꝰ ñ N
uulneratũ: s etiã ab eis extinctũ. Bene tep¬
fructut̃ posuit ñ ꝓuentũ: nullus enĩ sue
uineȩ legis inuentus ẽ. in multis tudes
Seriuis pͥmo missus intelligit᷑ legifer mo¬
yses: qͥ ꝑ quadraginta annos a cultorib
fructũ inqͥsiut ce ñ inuenit: s cesus eons
asꝑis uerb̃: dimissus ẽ inanis. Irritauerst
enĩ moysen in castris: & aaron sc̃m dñ. Et
uexatus ẽ moyses ꝓpter eos: qͥa exacerbatie¬
tiat: ita declarat. Uua eors uua fellis: &r bo¬
trus a marissimus. fel drachonũ uinũ em.
&e uenenũ aspidũ insanabile. Iterũ mi¬
sit alios seruos plures pͥorib: ꝙ fecert̃ illis
similiter. Patientiã ostendit seqͤntis misio¬
nis: ut ad penitentiam ꝓuocarent᷑. Atter ser¬
uus fuit dauid: qͥ post moysen. cũ aliis psal¬
migraphis colonos psalmodia conatus ẽ exc¬

Expanded text:
ut Jeremiam; occiderunt, ut Isaiam: lapidaverunt, ut Naboth et Zachariam, quem interfecerunt inter templum et altare . Naboth legimus non modo vulneratum, sed etiam ab eis exstinctum. BEfructuum posuit, non proventum: nullus enim fructus vineae legis inventus est in multis Judaeis. Servus primo missus intelligitur legifer Moyses, qui per quadraginta annos a cultoribus vineae fructum inquisivit, et non invenit, sed caesus eorum asperis verbis, dimissus est inanis. Irritaverunt enim Moysen in castris et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos quia exacerbavetiat, ita declarant. Uva eorum, uva fellis, et botrus amarissimus. Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile Iterum misit alios servos plures prioribus, et fecerunt illis similiter. Patientiam ostendit sequentis missionis, ut ad poenitentiam provocarentur. Alter servus fuit David, qui post Moysen cum aliis psalmographis colonos psalmodia conatus est exci
Abbreviated transcription (Latin):
tera tua. Tertium seruũ intellige ꝓpħarum
choꝵs: qͥ annuntiauert̃ de aduentu saluato¬
ris. Quoꝵ unꝰ iheremias inqͥt. Ego plantaui
te uineam electam: qͦmͦ conu̾sa es in uineã
alienã. His tͥb seruor gradib aꝑte in mar¬
co &e luca distinctis: om̃s doctores qͥ sub lege
fuerunt intelligimiꝰ. Unde alibi. Necesse est
impleri om̃ia que scͥpta ft̃ in lege moysi &
psalmis. et ꝓpħis: de me. N ouissime aute
misit ad eos filiũ suũ: dicens. forsitan: uere
qͥ ds pater hic intelligit᷑.  S ideo ambigere
dr: ut libera uoluntas homini reseruetur.
Opponamus arrio &e eunomio: ecce pater
dicit᷑ ignorare: et quicqͥd ꝓ patre respondenl.
hor intelligant ꝓ filio: qͥ se dieuit ignorare
consũmationis diem. A gricolȩ autẽ ui¬
sentos filiui: dixert̃ int̾ se. Hic ẽ heres. Uem

Expanded text:
arum chorum, qui annuntiaverunt de adventu Salvatoris. Quorum unus Jeremias ait: Ego plantavi te vineam electam, quomodo conversa es in vineam alienam? His tribus servorum gradibus aperte in Marco et Luca distinctis, omnes doctores qui sub lege fuerunt, intelligimus. Unde alibi: Necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et psalmis et prophetis de me . Novissime autem misitqui Deus Pater hic intelligitur? Sed ideo ambigere dicitur, ut libera voluntas homini reservetur. Opponamus Ario et Eunomio. Ecce Pater dicitur ignorare, et quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Agricolae autem vident
Abbreviated transcription (Latin):
a facie t̾rȩ. Igit᷑ qͥ peccator ẽ. et tamen in
xp̃m credit. ꝑͦ assensũ mali &e contemptũ
dei. cadit suꝑ lapidem ꝙ confringit᷑: ut
ñ rectus ambulet: s ñ omnino conterit᷑.
Cui uͦ lapis iste desuꝑ cũ pena ꝑditionis
irruet. qm̃ negat. penitus conteret᷑: ut
nec desta remaneat. Quod math̾s torcu¬
lar ponit. dicit marcus lacũ: qͥa sicut in
torculari expͥmit᷑ uinũ: sic in lacu expri¬
mit᷑ aqua de humo. Torcular enĩ quasi
uomit mustũ: & humꝰ quasi uomit la¬
cũ. Pastinauit .i. paxillauit. uel plantauit:
seu qͦd mͥ melius iudet᷑. pastũ dedit.i. fimo

Expanded text:
 HIERON. Igitur qui peccator est et tamen in Christum credit, per assensum mali et contemptum Dei cadit super lapidem, et confringitur ut non rectus ambulet, sed non omnino conteritur. Cui vero lapis iste desuper cum poena perditionis irruet, quam negat, penitus conteretur, ut nec testa remaneat. Quod Matthaeus torcular ponit, dicit Marcus lacum, quia sicut in torculari exprimitur vinum, sic in lacu exprimitur aqua de humo. Torcular enim quasi vomit mustum, et humus quasi vomit lacum. Pastinavit, id est, paxillavit vel plantavit, s
Abbreviated transcription (Latin):
pastor. in alia pat̾familias nũ¬
cupat᷑: in alia iuneã locat. in alia
inuitat ad nuptias: et diuersis similitu¬
dinib rẽ significat eand̾e: ut iudeoꝵ su¬
ꝑbiam reꝓbet: ꝙ in cõmune omniũ pecõrs¬
siue gentiliũ. siue isrłitarũ penitentiam
ꝓbet. Itaq pat̾ iste familias homo dicit᷑:
similitudine ñ ueritate. Nullus existimet
xp̃m ideo habuisse humanã naturã qͥa
dictus ẽ homo: nam et d̾s pater. dictus est
homo. Qͥa gͦ heretici xp̃m erant blasphe¬
iaturi ꝓpt̾ appellationẽ humani noĩs.
qͣsi purus homo fuisset. appellatus ẽ etiã
ds̃ pat̾ homo: ut sic ds filius. liberaret᷑
ab hereticors
blas¬
phemiis. uinea ẽ domus isrt.
cui
auxilia. Aut ita. Sepimentũ dedit eis custo¬
diam iustors patrũ: quȩ tanꝗͣ. murus facta
possidebant᷑ a deo contͣ meritũ suũ: sepim̃¬
tis patrũ suoꝵ. Torcular ẽ eccłia: in qua fru¬

Expanded text:
pastor, in alia pater familias nuncupatur, in alia uineam locat, in alia inuitat ad nuptias et diuersis similitudinibus rem significat eandem, ut Iudaeorum superbiam reprobet et in commune omnium peccatsiue gentilium siue Israhel, paenprobet. Itaque iste paterfamilias, homo dicitur similitudine, non veritate. Nullus existimet Christum ideo habuisse humanam animam, quia dictus est homo, nam et Deus Pater dictus est homo. Quia ergo haeretici Christum erant blasphematuri, propter appellationem humani nominis, quasi purus homo fuisset: appellatus est etiam Deus Pater homo ut sic Deus Filius liberaretur ab haereticorum blasphemiis. Vinea et domus Israel, cui ilia. HIERON. Aut ita: Sepimentum dedit eis custodiam justorum patrum, quia tanquam murus facta possidebantur a Deo contra meritum suum sepimentis patrum suorum. Torcular est Ecclesia, in qua fru
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ipsa ȩccłia torcular uideat᷑: quantũ uer¬
bũ ipsũ qͦd traditũ ẽ in ea fossũ. Si enĩ uer¬
bũ noui testam̃ti qͦd leue ẽ cruciat hominẽ
contradicentẽ naturȩ carnis: qnͣtomagis
uerbũ ueteris qͦd importabile erate ubi gͦ
uerbũ dĩ positũ erat in lege modũ uiuen¬
di constituens: torcular erat fossũ. U autẽ
de fide ꝓpħabat᷑: erat turris edificata. Nã
sic̃ in turri consistentes. & hostiũ irruptio¬
nẽ ñ facile patiunt᷑. & ipsos hostes de turri
facile contert̃: sic consistentes in fide ce ñ
suꝑant᷑ a demonib: et ipsos demones. sa
hora pͥma. tertia. sexta. nona: i. uocatiõib
uariis missos ad uineã. Aliter. Torcular fo
currebat ut mustũ. E dificauit autẽ turr̃.
legis scilico fidutiã: ex qua sacerdotes xp̃m

Expanded text:
atur, quantum verbum ipsum, quod traditum est in ea fossum. Si enim verbum Novi Testamenti quod leve est, cruciat hominem contradicentem naturae carnis, quanto magis verbum Veteris, quod importabile erat? Ubi ergo verbum Dei positum erat in lege, modum vivendi constituens, torcular erat fossum. Ubi autem de fide prophetabatur, erat turris aedificata. Nam, sicut in turri consistentes et hostium irruptionem non facile patiuntur, et ipsos hostes de turri facile conterunt, sic consistentes in fide, et non superantur a daemonibus et ipsos daemones sagihora prima, tertia, sexta, nona, id est vocationibus variis missos ad vineam. CHRYS. Aliter: Torcular fodi Spiritus decurrebat ut mustum. Aedificavit autem turrim, legis scilicet fiduciam, ex qua sacerdotes Christum
Abbreviated transcription (Latin):
meretricib iohanni. et baptiratis ab eo. sa¬
cerdotes ñ crediderunt: pꝰ publicanos & me¬
retrices intraturi annuntiant᷑: sic̃ et factũ ẽ.
Nam post ascensionẽ dñi: multi credidett̃.
Publicani p̾cedentes sunt: matħs publica¬
nus. ꝙ zacheus pͥnceps publicanoꝵ. Mere¬
trices intellige: ꝑ beatã mariã magdaleña¬

Expanded text:
meretricibus, Joanni et baptizatis ab eo sameretricibus, Joanni et baptizatis ab eo sacerdotes non crediderunt, post publicanos et meretrices intraturi annuntiantur, sicut et factum est: nam post ascensionem Domini multi crediderunt. Publicani praecedentes, sunt Matthaeus publicanus et Zachaeus princeps publicanorum. Meretrices intellige, per beatam Mariam Magdalen
Abbreviated transcription (Latin):
li: ꝗͣ sacerdos qͥ in pͥma facie ꝓfitet᷑ uitam
spũalem: reuera autẽ complectit᷑ uitã carna¬
lemz
Et melior ẽ lai¬
cus
ante dm̃. pentcentiã
agens: ꝗͣ clericus ꝑmanens in peccatis. La¬
icus enĩ in die uidicii stolam sacerdotũ ac¬
cipiet: ideo enĩ in chrismate om̃s ungunt᷑
in sacerdotio: sacerdos autẽ peccator. spolia¬
bit᷑ sacerdotii dignitate ꝗͣ habuit: & erit
int̾ infideles et hypocritas. Qͥs aliquͣdo
uid et clericũ cito penitentiã agentẽ. Et si
dep̃hensus humiliauerit se. ñ ideo dolet qͥa
peccauit: s confundit᷑ qͥa ꝑdidit glam suam:
Cicius sepe conuertunt᷑: qͥ desideriis mundi¬
alib et uoluptatib carnalib seipsos man¬
cipauert̃. Uide qͥa de p̃senti dixit p̾cedunt
uos: & uide qͥa ubi aliqͥs precedit. eẽ uidet᷑
qͥ sequat᷑. hoc gͥ uerbo significabant᷑ & sa¬
cerdotes ingressuri in regnũ dĩ: Ioest creditu¬
ri in xp̃m. S qͥa credentib publicanis et

Expanded text:
dos qui in prima facie profitetur vitam spiritualem, revera autem complectitur vitam carnalem. Et melior est laicus ante Deum poenitentiam agens, quam clericus permanens in peccatis. Laicus enim in die judicii stolam sacerdotum accipiet: ideo enim in chrismate omnes unguntur in sacerdotio, sacerdos autem peccator spoliabitur sacerdotii dignitate quam habuit, et erit inter infideles et hypocritas. Quis aliquando videt clericum cito poenitentiam agentem? Etsi deprehensus humiliaverit se, non ideo dolet quia peccavit, sed confunditur quia perdidit gloriam suam. Citius saepe convertuntur, qui desideriis mundialibus et voluptatibus carnalibus seipsos mancipaverunt. Vide quia de praesenti dixit, praecedunt vos: et vide quia ubi aliquis praecedit, esse videtur qui sequatur. Hoc igitur verbo et significabantur sacerdotes ingressuri in regnum Dei, id est credituri in Christum. Sed quia credentibus publicanis et
Abbreviated transcription (Latin):
uaoe oꝑare in iuneã meã. Hoc ẽ. Qd̾ tibiñ
nao fier: alteri ne feceris. Qͥ suꝑbe respondit:
molo. Postea uͦ in aduentu saluatoris acta pe¬
nttentia oꝑatus ẽ in uin eam dĩ: & sermoĩs
contumatia labore correxit. Alter autẽ filiꝰ
cepta dni faciemus. Ed ñ iuit in uieã: qͥa
interfecto patͥs familiȩ filio. se putauit he¬
mełe. Alii parabolam refert̃ ad peccatores
ꝙ iustos: ipso dño disserente. Am̃ dico uo¬
his qͥa publicani & meretrices .i. peccatores:
ꝓ penitentiã precedunt uos in regnũ dei.
sharisei qͥ iactabant se legem di facere: con¬
tempser̃t baptisma iohis. Porro qͦd scͥptum ẽ
dicit ei nouissimus: sciendũ ẽ: in ueris exem¬
uidicio condempnent᷑. Si autẽ nouissimus
uoluerimꝰ legere manifesta ẽ interp̾tatio.
ut dicamus intelligere ueritatẽ iudeos. s
tergiu̾sari & nolle dicere qͦd sentiunt: sic̃
qo baptismũ ioħis. scientes ẽẽ de celo. dicere¬

Expanded text:
hoc est, quod tibi non vis fieri, alteri ne feceris . Qui superbe respondit: Nolo. Postea vero in adventu Salvatoris acta poenitentia, operatus est in vinea Dei, et sermonis contumaciam labore correxit. Alter autem filiusraecepta Domini faciemus . Et non ivit in vineam, quia interfecto patrisfamiliae filio, se putavit haeredem. Alii parabolam referunt ad peccatores et justos, ipso Domino disserente: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices id est, peccatores per poenitentiam praecedunt vos in regnum Dei. Pharisaei qui jactabant se legem Dei facere, contempserunt baptisma Joannis. Porro quod scriptum est, dicunt ei: novissimus, sciendum est, in veris exemjudicio condemnentur. Si autem novissimum voluerimus legere, manifesta est interpretatio: ut dicamus intelligere quidem veritatem Judaeos; sed tergiversari, et nolle dicere quod sentiunt: sicut et baptismum Joannis scientes esse de coelo, dicere
Abbreviated transcription (Latin):
licam autẽ ꝙ meretrices credidert̃ ei. uos aut̃ẽ
udentis. nec penitentiã habiustis postea:
u deederetis ei. Hii duo filii ft̃. qͥ & in lu¬
te parabola descrbunt᷑ frugi et luxuriosus:
es bequib ⁊achatias ꝓpħa loquit᷑. Assũpsi
qi duas uurgas: um̃a uocaui decorem & alte

Expanded text:
licani autem et meretrices crediderunt ei. Vos autem videntes, nec poenitentiam habuistis postea ut crederetis ei. HIERON. Hi duo filii sunt, qui et in Lucae parabola describuntur, frugi et luxuriosus, et de quibus Zacharias propheta loquitur: Assumpsi mihi duas virgas, unam vocavi decorem, et alte
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dedit eam in libro iudeis. Cũ diu̾sȩ sint
uttes: diuersȩ st̃ speties iusticiȩ. In qua u¬
nea unusqͥsq scđ̃m uires operat᷑ paucas
uites. aut multas: nescio autẽ si totam u¬
neam qͥs hominũ sufficiat oꝑari. Nolo
dixit: in cogitatu. Puto qͦd ex ꝑsona omni¬
ũ peccatoꝵ publicanꝰ ponit᷑: et ex ꝑsona
omniũ peceatrieũ. meretuix. Et quaius
sint multa peccata in utͦq sexu ÷ tam̃ a¬
uaricia p̃cipue abundat in uiris: fornica¬
tio in mulierib. In publicanis & in mere¬
tricib: potest intelligi gentiũ ppłs. Quasi
dicat᷑. Gentiũ ppłs. magis ẽ placens deo:¬
ꝗͣ uos. Laici etiã & sacerdotes. duo filiĩ pos¬
sunt urtelligi: et ppłs pͥor filius ẽ: deiide
sacerdotes regentes illũ. Deniq ppls dei
ex tẽpore abrahe cepit: sacerdotes autẽ ex
tẽpore aaron. S acerdos & omĩs clericus.
& si spetialit̾ ñ ꝓmittat se obauditurũ.
do: t̾am̃ ꝑ hoc qd̾ doctor constituit᷑ aliorũ:

Expanded text:
libro Judaeis. Cum diversae sint vires, diversae sunt species justitiae. In qua vinea unusquisque secundum vires operatur paucas vites aut multas; nescio autem si totam vineam quis hominum sufficiat operari. Nolo, dixit in cogitatu. Puto quod ex persona omnium peccatorum publicanus ponitur, et ex persona omnium peccatricum meretrix. Et quamvis sint multa peccata in utroque sexu, tamen avaritia praecipue abundat in viris, fornicatio in mulieribus. In publicanis et in meretricibus potest intelligi gentium populus. Quasi dicatur: Gentium populus est magis Deo placens quam vos. Laici etiam et sacerdotes, duo filii possunt intelligi, et populus prior, filius est, deinde, sacerdotes regentes illum. Denique populus Dei ex tempore Abrahae coepit, sacerdotes autem ex tempore Aaron. Sacerdos et omnis clericus etsi specialiter non promittat se obauditurum Deo, tamen per hoc quod doctor constituitur aliorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tt suscepta. ñ postqũa occisi ft̃. Si enim
suscepissent sermones ysaiȩ. nũquã serrassẽt
eum: s postquã occisus ẽ. iudei ceperunt
eũ lugere. Sicut enĩ nulliꝰ uiuentis anima¬
lis uiscera manducant᷑: ita uiuentiũ pro¬
pħarũ sermones nemo suscepit. Sagina¬
ta st̃: gra dĩ pleni. Nec ideo dix̃ tauros
& sagi nata. qnͥ tauri fueriit
saginati: s ñ om̃s saginati fuerunt
ierechiel. Ergo saginata dicit ꝓpħas tan-¬
tummͦ : qͥa repletiᷤꝰ fuerunt sp̃u scõ: tauro ᷤ
autẽ qͥ et ꝓpħȩ fuerunt & sacerdotes:
patres ueteris testam̃ti: qͥ inimicos suos
ex ꝑ missione legis. qͣsi cornib uirum
reꝑcutiebant. Altilia uͦ significant patͤs
noui testamenti: ȩuangłica p̾cepta feren¬
tes. & pennis sc̃e contẽplationis ad sub¬
qͦd ẽ alere. Nota qͦd in pͥori inuitatione
nichil de tauris et altilib dicit᷑. s in scd̃a:
qͥa d̃s cũ uerba eiꝰ audire nolumꝰ. adiun¬
git exempla. Omĩa inqͥt parata st̃: qͥa

Expanded text:
nt suscepta, nisi postquam occisi sunt. Si enim suscepissent sermones Isaiae, nunquam serrassent eum, sed postquam occisus est, Judaei coeperunt eum lugere. Sicut enim nullius viventis animalis viscera manducantur, ita viventium prophetarum sermones nemo suscepit. Saginata sunt gratia Dei plena. Nec ideo dixit tauros et saginata quin tauri fuerunt saginati, sed non omnes saginati fuerunt Jeremias et Ezechiel. Ergo saginata dicit prophetas tantummodo, quia repleti fuerunt Spiritu sancto; tauros autem qui et prophetae fuerunt et sacerPatres Veteris Testamenti, qui inimicos suos ex permissione legis quasi cornibus virium repercutiebant. Altilia vero significant Patres Novi Testamenti, evangelica praecepta ferentes, et pennis sanctae contemplationis ad subquod est alere. Nota quod in priori invitatione nihil de tauris et altilibus dicitur, sed in secunda, quia Deus, cum verba ejus audire nolumus, adjungit exempla. « Omnia, inquit, parata sunt, » quia
Abbreviated transcription (Latin):
mat alterũ. forncarius neminẽ existimat
castũ: castus ñ facile de fornicario susplett
Suꝑb nemiñe putat humiłe: humllo
neminẽ suꝑbũ. Sic qui ñ ẽ ex deo sacerlas
nulliꝰ sacemotiũ putat eẽ ex deo. Inde Ees
contempnat alteros. Respondens iħe: Ay¬

Expanded text:
mat alium. Fornicarius neminem existimat castum; castus non facile de fornicario suspicatur. Superbus neminem putat humilem; humilis neminem superbum. Sic qui non est ex Deo sacerdos, nullius sacerdotium putat esse ex Deo. Inde est ut contemnat alteros. Respondens a
Abbreviated transcription (Latin):
dñs aꝑta responsione eos confutare: s pru¬
dent̾ interrogat: ut ipsi uel suo silentio
uł sua sententia condempnent᷑. Ait illis
& ipse. Nec ego dico uobis: in qua potesta¬
de hȩc faciam. Non dixit nec ego scio. qͦd con-¬
sequens erat responsiom eoꝵ: qͥa mentu
ueritas ñ potest: sic̃ illi mentiti st̃ dicenter
fateri qͦd scitis: uidelicꝙ ioh̃em de celo ha¬
biusse ꝓphetiã : unde mͥ testimoniũ ꝑhi¬
buit: ꝙ in qua potestate hȩc facio demon¬
strauit. Notandũ autẽ qͥa duas obeausas
scientia ueritatis ẽ occultanda querentibꝰ:
cũ aire is qͥ querit minus capax ẽ ad intelli¬
gendũ: aut odio uel contemptu ueritatis.
indignus ẽ cui aꝑiat᷑. De uno ait dñs. adhuc ĩcͥ¬
multa habeo uobis dicere. s ñ potestis por s̃q¬
tare mͦ: de altero. nolite scm̃ dare canib: nap
mittatis margaritas ante porcos: M ec xuiu.
uid autẽ uob̃ uidetur: Homo quidam
abebat duos filios: & accedens ad pri¬

Expanded text:
Dominus aperta responsione eos confutare: sed prudenter interrogat, ut ipsi vel suo silentio vel sua sententia condemnentur. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis, in qua potestate haec faciam. Non dixit, nec ego scio, quod consequens erat responsioni eorum, quia mentiri veritas non potest, sicut illi mentiti sunt, dicentes tis, videlicet Joannem de coelo habuisse prophetiam, unde mihi testimonium perhibuit, et in qua potestate haec facio, demonstravit. Notandum autem quia duas ob causas scientia veritatis est occultanda quaerentibus, cum aut is qui quaerit, minus capax est ad intelligendum, aut odio vel contemptu veritatis, indignus est cui aperiatur. De uno ait Dominus: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo ; de altero. Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas ante porcos . M. 218X Quid autem vobis videtur? Homo quidam habebat duos filios, et accedens ad pri
Abbreviated transcription (Latin):
auit. Und̃e illiro. Manducauert & satura¬
ti ft̃ nimis: & desideriũ eoꝵ attulit eis:
ñ sunt fraudati a desiderio suo. fõoit .i.
fodiendo terrã fecit torcular uel lacũ÷ qͥa
fodiendo corda iudeoꝵ. & inde eiciendo
stercora uitior. dedit eis ꝓphetias. ꝑ qͣs
bona discernerent a malis: sic̃ in torcula¬
ri mustũ discernit᷑ a unatiis. & oleum
ab amurca: & ꝑ qͣs quasi a lacu mundaren¬
tͣ a sordib prauore desiderior. Dauid et
alios ꝓpħas uulnerauert̃ in capite. idest
in corde: qͦd caput dicit᷑ cogitationũr: uł
in xp̃o qui ẽ caput omniũ fideliũ: qnͣ¬
do eis ꝓpħantib de aduentu xp̃i ñ credi

Expanded text:
de illud: Manducaverunt et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis, non sunt fraudati a desiderio suo . Fodit, id est, fodiendo terram, fecit torcular vel lacum, quia fodiendo corda Judaeorum, et inde ejiciendo stercora vitiorum, dedit eis prophetias, per quas bona discernerent a malis, sicut in torculari mustum discernitur a vinaceis, et oleum ab amurca: per quas quasi a lacu, mundarentur a sordibus pravorum desideriorum. David et alios prophetas vulneraverunt in capite, id est in corde, quod caput dicitur cogitationum, vel in Christo, qui est caput omnium fidelium, quando eis prophetantibus de
Abbreviated transcription (Latin):
t cũ uenisset in templum: factum est le
docente illo ppłm. & ȩuangłizante. ac¬
cesserunt ad eum pͥncipes sacerdotũ & se¬
niores ppłi dicentes. In qua potestate hȩc
facis: & qͥs tͥ dedit hanc potestat̾ẽ.  Diu̾sis¬

Expanded text:
t cum venisset in templum, factum est, docente illo populum et evangelizante, accesserunt ad eum principes sacerdotum et seniores populi, dicentes: In qua potestate haec facis? et quis t
Abbreviated transcription (Latin):
despexit: et memoria frm̃ qͦs reliquit. Et bo¬
ni siquid̾e bonos. & mali malos: ce boni ma-¬
los. et mali cognoscunt bonos. In qua uide¬
lic& cognitione utriꝰq partis cumulus retͥbuti.¬
onis excrescit: ut ꝙ boni amplius gaudeant.
qͥa secũ eos letari conspiciunt qͦs amauertuit:
& mali dũ cũ eis torquent᷑. qͦs in hoc mundo
dilexcrunt: eos ñsolũ sua s etiam eos pena
consumat. fit autẽ in electis quiodã uenerabiliꝰ.
qͥa ñsolũ eos agnoseuit qͦs hic nouerant: s
uelut uisos ac cognitos recognoscunt bonos.
qͦs ñ quã uiderunt. Et ait illi abraham. ha¬
⁊ bent moysen ꝙ ꝓpħas: audiant illos. At ille
dixit. Non pat̾ abrham: s siquis ex mortuis
serus magister incipit eẽ: cũ iam nec discendi
tempꝰ habet. nec docendi. Et quia uerba dei
despexerat: hȩc audire ñ posse suos sequaces
existimat: Ait autẽ illi. Si moysen & pro¬
phetas ñ audiunt: neq siqͥs ex mortuis re¬
surrexerir credent. Qui uerba legis despicuĩt:

Expanded text:
despexit, et memoria fratrum quos reliquit. Et boni siquidem bonos et mali malos, et boni malos et mali cognoscent bonos. In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus retributionis excrescit, ut et boni amplius gaudeant, quia secum eos laetari conspiciunt quos amaverunt, et mali dum cum eis torquentur, quos in hoc mundo dilexerunt, eos non solum sua, sed etiam eorum poena consumat. Fit autem in electis quiddam venerabilius, quia non solum eos agnoscunt quos hic noverant, sed velut visos ac cognitos recognoscunt bonos quos nunquam viderunt. Et ait illi Abraham: Habent Moysen et prophetas, audiant illos. At ille dixit: Non pater Abraham, sed si quis serus magister incipit esse, cum jam nec discendi tempus habet, nec docendi. Et quia verba Dei despexerat, haec audire non posse suos sequaces aestimat. Ait autem illi: Si Moysen et prophetas non audiunt neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent. BEDA. Qui verba legis despiciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
remunerationis dictus ẽ: sic in malo ser¬
uo nariat᷑ presulũ maloꝵs ȩc̾na dãpnatio
Qͥ ñsolũ male uiuunt: s etiã subditos
iniuriis lacessunt. Typice etiã pot̾ intel¬
ligi pueros & ancillas ꝑcittere: corda in¬
firmor in fide pͣuȩ oꝑationis aut locu-¬
tionis exemplo uitiare. Edere autẽ & bi¬
bere & inebriari ẽ facinorib ꝙ scł̃i illece¬
bris occuꝑari: quȩ mentẽ dem̃tant et
R. ñ qͥa tardũ putat. s qͥa ñ diligit dñi ad¬
uentũ. Nichil enĩ int̾est qͦd forte ita diffe¬
rent̾ opinant᷑. qͥ manifestationẽ dñi sicient᷑
desiderant: uigilant᷑ expectant: fideliter a¬
mant. Unus dicit. uigilemꝰ & oremꝰ: qͥa ci¬
diꝰ uenturus ẽ oñs. Atter dicit. Higilemꝰ et
oremꝰ qͥa breius & incerta ẽ uita. q̃muis t̾ar¬
dius uenturus sit dñs. Certiꝰ dicit. Uigile¬
mus & oremꝰ. qͥa breuis atq incerta ẽ uita:

Expanded text:
remunerationis dictus est, sic in malo serremunerationis dictus est, sic in malo servo narratur praesulum malorum aeterna damnatio, qui non solum male vivunt, sed etiam subditos injuriis lacessunt. Typice etiam potest intelligi pueros et ancillas percutere, corda infirmorum in fide pravae operationis aut locutionis exemplo vitiare. Edere autem, et bibere et inebriari, est facinoribus et illecebris saeculi occupari, quae mentem dementant, et ri, non quia tardum putat, sed quia non diligit Domini adventum. Nihil enim interest quod forte ita differenter opinantur, qui manifestationem Domini sitienter desiderant, vigilanter exspectant, fideliter amant. Unus dicit, vigilemus et oremus, quia citius uenturus est dominus\'; alter dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius uenturus sit dominus\': tertius dicit: Vigilemus et oremus, quia et breuis atque incerta est ista uita
Abbreviated transcription (Latin):
Uere dico uob̃: qm suꝑ omuia bona sua con¬
stituet eũ. Suꝑ om̃ia dicit celestis regni gau¬
dia. ñ ut soli. s ut p̾ceteris habeant ęt̾̃na
bona: tum ꝓ sua uita. tum ꝓ gregis custodi¬
a.In hoc etiã seclõ plus ceteris honorandi
st̃: qͥ in doctuna multũ laborant. Unde apłs
ait. Qͥ bene p̾sunt prb̃ri dupplici hono¬
re digni habeant᷑: maxime qui laborant
in uerbo & doctrina M celxuu. Leluiu.
i autẽ dixerit malus seruus ille in cor¬
oe suo morã facit dñs m̃s uenire:. & ce¬
ꝑit ꝑcutere conseruos suos: manducet aut̃
&e bibat cũ ebriis: ueniet dñs serui illius
in die qua ñ sꝑat. & hora qua ignorat: et
diuidet eũ: partẽq eiꝰ ponet cũ ypocritis &¬
infidelib: illic erit fletus & stridor dentiũ.
Diuidet eũ: scł a consortio scõrs separabit
eũ. Hypocritas hic dicit in agro. in mola.¬
& in lecto derelictos: infideles uͭ qͥ nec fid̾̃e
habuerunt. Sic̃ in froeli dispensatore ordo

Expanded text:
super omnia bona sua constituet eum. Super omnia dicit coelestis regni gaudia, non ut soli, sed ut prae caeteris habeant aeterna bona, tum pro sua vita, tum pro gregis custodia. In hoc etiam saeculo plus caeteris honorandi sunt, qui in doctrina multum laborant. Unde Apostolus ait: Qui bene praesunt presbyteri, duplici honore digni habeantur, maxime qui laborant in verbo et docorde suo: moram facit dominus meus uenire: et coeperit percutere conseruos suos, manducet autem et • bibat cum ebriis: ueniet dominus serui illius in die qua non sperat et hora qua ignorat, et diuidet eum partemque eius ponet cum hypocritis: illic erit fletus et stridor dentium.Dividet eum, scilicet a consortio sanctorum separabit eum. Hypocritas hic dicit, in agro, in mola, in lecto derelictos; infideles vero, qui nec fidem habuerunt. Sicut in fideli dispensatore ordo
Abbreviated transcription (Latin):
re precipim᷑: ianuas cordiũ custo dientes ne
callidi hostis mala suggestio subintret:
ne nos dñs dormientes inueniat. Qͥ dor¬
mit ñ corpora. s fantasias uidet: cũ eiugi¬
lat: nichil habet de his quȩ uiderat. Sic
st̃ qͦs mundi amor rapit in uita. deserit
ixit autẽ dñs. Qs putas ẽ fidelis ser¬
uus & prudens dispensator quẽ con

Expanded text:
re praecipimur, januas cordium custodientes, ne callidi hostis mala suggestio subintret, ne nos Dominus dormientes inveniat. HIEROmit, non corpora, sed phantasias videt, et cum evigilat, nihil habet de his quae viderat. Sic sunt quos mundi amor rapit in vita, deserit Dixit autem Dominus: Quis putas est fidelis servus et prudens
Abbreviated transcription (Latin):
lare: dixit autt̃e de p̾latis eccl̃iȩ qͦd rarus in¬
ueniat᷑ fidelit̾ dispensans. rarus qũe consti¬
tuerit dñs uocando. tanqm aaron: & qui ñ
magis se ingesserit. qͥ ñ magis se pascat. quã
oues. fidelis seruus bene erogando pecum-
pit. & intelligit. ac nouissima ꝓuidet: sin¬
gulors capacitatẽ discernit. ut det illis
cybũ in tempore: ro ÷ ꝓ qualitate auditoꝵ.
m̃sura cybũ diuini uerbi & exempli Meclxui.

Expanded text:
lare, dixit autem de praelatis Ecclesiae, quod rarus inveniatur fideliter dispensans; rarus, quem constituerit Dominus vocando tanquam Aaron; et qui non magis ingesserit, qui se magis non pascat quam oves. Fidelis servus bene erogando pecuniapit et intelligit, ac novissima providet, singulorum capacitatem discernit, ut det illis cibum in tempore, id est, pro qualitate auditorum mensurat cibum divini verbi et exempli. M.