comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentes dñm comp̃hende¬
re. principes sacerdotiĩ
et scribe: timuerunt po¬
paum. Etꝑ ideo quod ꝑse non pocerant. presidis
manib esficere temptabant: ut nelut ipsi amorce
eius iuderentur immunes. Nuꝑ enim sub cesare
augusto uid̾ea subiecta romanis. quando intoto
orbe ẽ celebrata descriptio. stipendiaria facta fuie¬
rat: d erat ippło magna seditio. dicentib allis
miltarent. debere tributa ꝑsoltu: phariseis uero
qui sibi de uisticia applaudebant. de iustiera econ

Expanded text:
omprehendere principes sacerdotum et scribae, timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant, praesidis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliismilitarent, debere tributa persolvi: Pharisaeis vero, qui sibi applaudebant de justi
Abbreviated transcription (Latin):
crescente illuminatur pars inferior: luna ut de¬
crescente illuminatur pars suꝑior. Lirna qppe
niscript᷑ua sacra cypum gerit eccłiȩ: quȩ s defiui¬
ctimi suȩ mortalitatis ex origniis necessitate to¬
lerat. & tam̃ in medio nationis praue & ꝑu̾sȩ.

Expanded text:
crescente, illuminatur pars inferior; luna decrescente, illuminatur pars inferior; luna decrescente, illuminatur pars superior. Luna quippe in Scriptura sacra typum gerit Ecclesiae quae et defectum suae mortalitatis ex orginis necessitate tolerat, et tamen in medio nati
Abbreviated transcription (Latin):
um cȩtere festiuitares.
in recordatione rerum
gestarum. leticia spuat.
fidelium mentes affici¬
aut. in xpͣi resurrectio¬
ne simili ratione cor¬
da simul letantur et
corpora: quia xp̃o re¬
surgente. homo nr̃
interior amorte pec¬
cati ei consuscitatus ẽ: & exceriori spessuȩ resu¬
rectionis ꝓbatissimo argumento confirnata
co hȩc sollempnitas ad anmuersarium diem
suum ñ recurrit. sicut reliquȩ sollempuitates:
in quib p̃teritoꝵ tantum fit recordatio: sed
huic obseruantiȩ dies dominca deputatui:
& lunȩ decursus ptͦ plenilunium uicinum uer¬
nali ȩquinoctio. Dominica enim dies quȩ ota¬
ua est. & dominicam congrue rep̃sentat res¬
rectionem. quȩ eodem die facta ẽ. & nr̃am p̃figu¬
rat. quȩ post septenariam huius cemporis uo¬
lubilitatẽ futura ẽ. Lunȩ uͦ decursus. certi mỹ¬
sterii causa hiuc obseruanciȩ ẽ depritatus: q u
scdm astrologoꝵ inquisitionem glob lune serꝑ
dimidiuis lucet: & dimidius ñlucet. luna enrn

Expanded text:
um caeterae festivitates in recordatione gestarum rerum laetitia spirituali fidelium mentes afficiant, in Christi resurrectione, simili ratione, corda simul laetantur et corpora, quia, Christo resurgente, homo noster interior a morte peccati ei consuscitatus est, et exterior spes suae resurrectionis probatissimo argumento confirmata rco haec solemnitas ad anniversarium diem suum non recurrit, sicut reliquae solemnitates, in quibus praeteritorum tantum sit recordatio, sed huic observantiae Dominica deputatur, et lunae decursus post plenilunium vicinum vernali aequinoctio. Dominica enim dies quae octava est, et Dominicam congrue repraesentat resurrectionem, quae eo die facta est, et nostram praefigurat, quae post septenariam hujus temporis volubilitatem futura est. Lunae vero decursus certi mysterii causa huic observantiae est deputatus, quia, secundum astrologorum inquisitionem, globus lunae semper dimidius lucet et dimidius non lucet. Luna enim
Abbreviated transcription (Latin):
mento maliciȩ & nequitiȩ: s in arimis sinc eri¬
tatis & ueritatis. Ac sic dicat. Qaua uerus est
agnus quem epulamur: sic ad carnem eiꝰ eden¬
dam accedamus ut cor mundum a malicia.
& linguam immunem conseruemus a fallacia.
Ita enini panquã panis suaus in xp̃i corpus tͣns¬
bimus: & x pͣm nob̾ in corporabimus: ut xp̃m
innob̃ manentem semꝑ habeamus: & in xp̃o

Expanded text:
mento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . » Ac si dicat: Quia verus est Agnus, quem epulamur, sic ad carnem ejus edendam accedamus, ut cor mundum a malitia, et linguam immunem conservemus a fallacia. Ita enim tanquam panis suavis in Christi corpus transibimus, et Christum nobis incorporabimus, ut Christum in nobis manentem semper habeamus; 297
Abbreviated transcription (Latin):
in re significatuia: ita int̾pretatur. Ex purga¬
te uetus fermentum: ut sitis noua consꝑsio. Et¬
t⁊ dcelebrandum uerum pascha. & edendam
carnem ueri agni et immaculati.sitis idone
expurgate uetus fermentum: idẽ tollite uetus
peccatum: ut sitis noua consꝑsio: idẽ nouitatẽ
uitȩ recuꝑetis. quã iuilauachro sc̃o accepistis.
m enim ppłs ad fidem ueniens cathecitat᷑.
criiasi molitur: quia sicut diu̾sitas granorum:
ꝑmolam inunitatẽ cogit᷑. sic diu̾sitas ppłorimi
Istructionẽ fidei inquandam unitatem
ad natur. S nundum ẽ consꝑsio. Auordit

Expanded text:
in re significata ita interpretatur: « Expurgain re significata ita interpretatur: « Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, Ut ad celebrandum verum Pascha et edendam carnem veri Agni et immaculati sitis idonei, expurgate vetus fermentum, id est, tollite vetus peccatum, ut sitis nova conspersio, id est, novitatem vitae recuperetis, quam in lavacro baptismi accepistis. Cum enim populus ad fidem veniens cathechizatur quasi molitur. Et sicut diversitas granorum per molam ad unanimitatem cogitur, sic diversitas populorum per instructionem in quamdam unanimitatem adunatur.
Abbreviated transcription (Latin):
suscitate. ꝑ apłm dr̃. Quȩ sursum sunc querite:
quȩ fursum sunt sapiteꝰ: ñ quȩ suꝑ terrani
Hoc nob̾ paschal mẏsterio insinuatur: hoc
lune paschali temporis inferius deficientis. &
suꝑuis cresceutis figura commendatur: ut a
trmpore in nonauons nr̃x̧ semꝑ inappetitu
t̾renorum n̾r amor minuatur: & suꝑnorum de¬
siderio cotidianis ꝓfectib augeatur Tunc gͦ
uerum pascha celebramus: si quod rerum et
temporum mysteriis significamus: uita & mo¬
rib semꝑ tencamus. Iccirco enim scm̃ pascha
in albis uestib septem dieb celebramus: ut
imndiciam corporis & letitiam resurrectionis
semꝑ habere moneamur. Unde ꝑsapientiam
dicitur. Omni tempore sint uestimenta tua
alba: & oleum de capite tuo nunquã deficiat᷑.
Quod eͣ dicere. Nunquam mundicia a corpore:
nunquam letitia sp̃ualis absit a corde. Hoc idẽ
significabatur: cum iudaicus ppłs pt esum ag¬
ni septem dieb az imis uescebatur. Quod apłs

Expanded text:
 « Quae sursum sunt quaerite, quae sursum sunt sapite, non quae super terram . » Hoc nobis Paschali mysterio insinuatur, hoc lunae Paschali tempore inferius deficientis, et superius crescentis figura commendatur, ut a tempore innovationis nostrae semper in appetitu errenorum noster amor minuatur, et supernorum desiderio quotidianis profectibus augeatur. Tunc ergo verum Pascha celebramus, si quod rerum et temporum mysteriis significamus, vita et moribus semper teneamus. Idcirco sanctum Pascha in albis vestibus septem diebus celebramus, ut munditiam corporis et laetitiam resurrectionis semper habere moneamur. Unde per Sapientiam dicitur: « Omni tempore sint vestimenta tua alba, et oleum de capite tuo nunquam deficiat . » Quod est dicere: Nunquam munditia a corpore, laetitia spiritualis absit a corde. Hoc idem significabatur, cum Judaicus populus post esum agni, septem diebus azymis vescebatur . Quod Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
seriues. Dixnnus alibi. ea dici ꝓprie in illa trii¬
tate distincte ad singulas ꝑsonas ꝑtinentia. quȩ
relatiue dicuntur ad inuicem: sicut pat̾ & filius.
ꝙ utriusq donum sp̃s sc̃s. Non enim pater
trinitas. aut filius trinitas: aut trinitas donum.
Quod uͦ ad se dicuntur singł. non dici pluralit̃
tres. s unam ipsam trinitatẽ : sicuit ds̃ pater. d̾s

Expanded text:
servanda. Diximus alibi, ea dici proprie in illa Trinitate distincte ad singulas personas pertinentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque Donum Spiritus sanctus: non enim Pater Trinitas, aut Filius Trinitas, aut Trinitas Donum. Quod vero ad se dicuntur singuli, non dici pluraliter tres, sed unum ipsam Trinitatem: sicut Deus Pater, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
me potest uideri. Sola hoc fidelium pietas nouit:
quia peccator in fontem descendit: s purificatus
ascendit. Filius mortis descendit. s filius resurre¬
ctionis ascendit. Filius p̃uaricationis descen¬
dit: s filius reconciliationis ascendit. Filius ire
desccudit: s filius miscdiȩ ascendit. Filus diaboli
descendit: s filius di ascendit. Sola hȩc eccłia mat̾
quȩ generat nouit: cȩt̾um oculis insipientium ui¬
detur talis exire de fonte qualis intrauit: totumq
ludus ẽẽ qubd agitur. Unde infine uidentes głam
sc̃orum dicent. gementes intorm̃tis. Histunit qͦs
aliquando habuimus inderisum: & insimilitudi¬
filii di sumus: & nondum apparuit quid erimus.
& spn regen̾eratur: inuisibilit̾ in nouitmn matat᷑.
hominem: & de carnali efficitur spũalis. Qui id̾o
recte non solum spũalis. s etiam sp̃s uocatur. quia
sicut substantia sp̃s inuisibilis ẽ nr̃is aspectib:

Expanded text:
me potest videri, sola autem fidelium pietas novit, me potest videri, sola autem fidelium pietas novit, quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit; filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit; filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit; filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola haec Ecclesia mater, quae generat novit, caeterum oculis insipientium videtur talis exire de fonte, qualis intravit. Totumque ludus esse quod agitur, unde in fine videntes gloriam sanctorum, dicent gementes in tormentis. Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudifilii Dei sumus, et nondam apparuit, quid erimus; et spiritu regeneratur invisibiliter in novum mutatur hominem et de carnali efficitur spiritualis, qui ideo recte non solum spiritualis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nis catholicis rebaptizariꝰ: ne confessio uel inuo¬
catio tanti nominis uideatur. anullari. S quia
nichodemus ad primam dñi responsionẽ sollicitꝰ.
quo modo sit intelligenda. diligent̃ inquirit: me¬
retur iam plenuus instrui: & quia scda natiuitas
ñ carnalis s sit spiritalis audire. Respondit uãq¬
illi uͣs. Amen am̃ dico tͥ: nisi quis renatus fuerit
exaqua &e sp̃u: non potest introire in regnum h̃.
Cuius natiuitatis modum subsequenter expo¬
nens: prorsusq a carnali distinguens ait. Quod
natum ẽ excarne: caro ẽ. & quod natum ẽ exspũ:¬
spͣs ẽ. Natura sp̃s iuisibilis: carnis ẽ iusibilis:
atq idõ carnalis generatio uisibilit̾ ammninstra¬
tur uisbilib incrementis. Qui in carne nascit᷑:
ꝑetatum momenta proficit. Spiritalis autẽ rege¬
neratio: tota inuisibilit̾ agitur: Nam uidetur qͥ¬
dem baptizandus infontem descendere: iudetur
aquis uitingii: uidetur de aquis ascendere: qtud
autẽ illo lauachro regenerationis egerit mini¬

Expanded text:
catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; respondit namq dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens ait: Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex sps est. Natura spiritus invisibilis, carnis est visibilis, atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur. Visibilibus incrementis qui in carne nascitur per aetatum momenta proficit: spiritualis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem qui baptizatur in fontem descendere, videtur aquis immergi, videtur de aquis ascendere. Quid autem in illo lavacro regenerationis egerit, mini
Abbreviated transcription (Latin):
pentib sua exaltatione sanabatꝰ. sic mmirum
sic redemptor humani genieris ñ carnem peccati.
sed similitudinẽ induit carnis peccati: in qua
mortem crucis patiendo. credentes inse ab oñ
peccato & abipsa etiam morte liberaret. Sicut
gͦ moyses exaltauit serpentem indeserto: ita
inquit exaltari oportet filium hominis. quia
sicrit illi qui exaltatum ꝓsigno serpentem ȩne¬
um aspiciebant. sanabantur ad tempꝰ. a corpo¬
rali morte & plaga quam serpentrum morsus
intulerat: ita & qui myst̾r̾um dominicȩ passi¬
onis credendo. conficendo sincerit̾ imitando as¬
piciunt. saliuantui. inꝑpetuum ab omini morte.
quam pe

Expanded text:
pentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum, pentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum, sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita inquit exaltari oportet Filium hominis. Quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant, sanabantur ad tempus a temporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte, quam pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussus inquit aspexerit eum. uiuet. Et ita
na sunt & incentiua uiciorum: quȩ animam
quam tangunt spiritual morte permiuut.¬
& bene murmurans contra dnmͣ ppłꝰ. serpen¬
tium morsib sternebatur: ut ex ordine flagelli
exterioris agnosceret. quantam intꝰ ꝑniciem
murmurando pateretui. Exaitatio aute ser¬
pentis ȩnei. quem dun ꝑcussi aspicerent saua¬
bantui: passio ẽ nr̃i redemptoris in cruccꝰ iN
cuius solum fide regnum mortis & peccati supe¬
ratui: Recte etenim ꝑserpentes peccata. quȩ
animam simul & corpus ad interitum trahunt.
exprimuntur: non solumq igniti: quia uiru¬
lenti: quia ad ꝑimendum sunt astuti: uerum
etiam quia ꝑserpentẽ primum parentes ñ
ad peccandum ꝑsuasi: ac de immortalibus
sunt peccando mortales effecti. Recte ꝑserpen
effigiem quidem ignitis serpentib similem. s
nullum prorsus in suis membris habuit ardo¬
remueneni nocentis: qumpotius ꝑcussos a ser¬

Expanded text:
percussus, inquit, aspexerit eum, vivet. Et ita percussus, inquit, aspexerit eum, vivet. Et ita nena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpeffigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis; quin potius percussos a ser
Abbreviated transcription (Latin):
thecuminis: ut discant eius membris nascendo
incorporari. ꝑ quem possuit ascendere in reg¬
num di. Et quia ascensio uel ingressus regni
fieri non potest absq fide & sacramẽtis domini¬
cȩ passionis: recte sub infertur. Et sicite moy¬
ses exaltauit serpentem in deserto: ita exaltari
oportet filium hominis: ut omnis qui credit
impsum non pereat: s habeat uitam ȩt̾uam
Mira magisterii celestis arte dñs magistrui le¬
gis mosaycȩ ad spũalem legis eiusdem sensũ
inducit: recordans hystorie ueteris:ͥ & hanc in
figuram suȩ passionis. atq humane saluiatio¬
nis factam edisserens. Harrat quippe liber
numerorum. quia ꝑtesus in heremo ppłs is¬
rahel itineris longi ac laboris murmurauerit
contra dñm & moysen dõq dñs immiserit
in illum ignitos serpentes. Ad quorum plagas
& mortes plurimoꝵ. cum clamarent ad moy.¬
sen: & ille oraret pro eis. uissit eum dñs facere
serpentem ȩneum: & ponere prosigno. Qui

Expanded text:
techumenis, ut discant ejus membris renascendo techumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari per quem possint ascendere in regnum Dei. Et quia ascensio vel ingressus regni coelorum non potest fieri absque fide et sacramentis Dominicae passionis, recte subjungitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominisin ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
primum cernentib apłis emmentiorib nmi¬
rum membris suis ascendit: & ex inde in m̃bris
suis cotidie ascendens se colligit incelum. Hinc
ẽ enim quod ipsum corpꝰ eius int̾ aduersa p̃sen¬
tis scli dep̃hensum głatur: & dicit. Nunc autẽ
exaltauit caput meum suꝑ iimicos meos. Ac si
patenter dicat. Qui occisum a uideis xp̃m. ca¬
put uidelicẽt meum suscitauit amor¬
tus: ac frustratis omnib inimicorum insidiis
subleuauit incelum: spero me etiam de p̃sentib
ꝑiculis erues. meo capiti iungat in regno. Quia
ergo nemo ascendit in celum. nisi qui descendit
decelo: quisquis in celum ascendere desiderat. ei
qui descendit de celo. & est incelo se uera fidei &¬
dilectionis unitate conungat: aꝑte intelligens.
quia nullo alio ordine insi ꝑeum qui descendit
dͥe celo potest ascendere uicelum. Unde alias
ipse dicit. Nemo uenit ad patrem. nisi ꝑ me.
Hȩc ideo nichodemo. ido cunctis dicuntur ca-¬

Expanded text:
primum cernentibus apostolis eminentioribus nimiprimum cernentibus apostolis eminentioribus nimirum membris suis ascendit, et exinde in electis suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus inter adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos , ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero me etiam de praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui descendit de coelo  Al. add. de vera, fidei dilectionisque unitate conjungat, aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur ca
Abbreviated transcription (Latin):
mista dicit. Ascendit ds in iubilatione. Quomꝰ
eium d̾s nisi in homine ascenderet: qui in suȩ
natura maiestatis semꝑ ubiq p̾sens adest.
S & hioc querendum quo modo dictum sit. et
nemo ascendit in celum. nisi qui descendit de
celo: cum omnes electi ueracit̾ confidant ascen¬
suros se iucelum: ꝓmittende sibi dũo quia ubi
sum ego illic & minist̾ meus erit. Cuius tam̃ nodr̃
questionis aꝑtissima ratio soluit: quia uidelicet
mediator dĩ & hominum houio xp̃s uĩs electo¬
rum omnium caput ẽ: itemq om̃s electi eius¬
dem capitis menibra sunt dicente apło. Et ip¬
sum dedit caput: supra omnem ȩccłiam. Et rur¬
sum. Uos enim estis corpꝰ xp̃i: & membrum de
membro. Nemo gͦ ascendit incelum. nisi qui dẽ
cendit decelo. filius hominis qui ẽ incelo: quod¬
ẽ aꝑte dicere. Nemo ascendit incelum: nisi xp̃s
in corpore suo quod ẽ eccłia. Qui inseipso quidẽ

Expanded text:
mista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo mista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus, nisi in homine, ascenderet, qui in suae naturae majestate semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum, quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidant ascensuros in coelum, promittente sibi Domino: Quia ubi sum ego, illic et minister meus erit . Cujus tamen nondum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet mediator Dei et hominum homo Christus Jesus electorum omnium caput est; itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam ; et rursum, Vos enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. est aperte dicere: Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in seipso quidem
Abbreviated transcription (Latin):
portet filium hominis. Merito aut̃ queritur
quomodo dicatui fulius hominis uel descendisse
de celo: uel eo tempore quo hȩc nit̾ra loquebat᷑.
iam fuisse incelo. Nota ẽ naniq confessio fidei
catholicȩ: quia descendens de celo filius dĩ. filiũ
hominis muters uirguali susept eumqi com¬
pleta dispensatione passionis suȩ resuscitauit a
mortius: & assumpsit incelum. Nongͦ caro xp̃i
descendit decelo: neq ante tempus ascensionis
erat incęlo. & qua ratione d̃r. nisi qui descen¬
dit de celo filius hominis qui ẽ incelo: nisi quia
Atq id̾o filius hominis recte dicitur & descendis¬
se de celo. & aute passionem incelo fuisse: quia qͦd
in sua uatura habere non potuit. hoc infilio dei
a quo assumptus ẽ habuit: sicut ꝓpt̾ eandem uuiꝰ
xp̃i ꝑsonam. quȩ erduab exstat naturis. apls ait.
substantia: s in homine assumpto sanguinem
quem ꝓeccłia funderet habuit. Hiic etiam psal¬

Expanded text:
ortet Filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur Filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, 492 jam fuisse in coelo? Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, nisi quia atque ideo Filius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit; sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex duabus exstat naturis, Apostolus sententia, sed in homine assumpto sanguinem, quem pro Ecclesia funderet, habuit. Hinc etenim Psal
Abbreviated transcription (Latin):
possit quidem simul mente sentiri. s ñ possit
trinitas una uirtus est. una maiestas. una sub¬
stantia indiscreta oꝑatione. inseꝑabilis dilectione:
indifferens potestate: simul implens omirra. si¬
mul continens uniuersa. Quod enim ẽ paterꝰ
at trinitas: & unitas seruet equalitatem. Ingre
diamur sunui caritatis uiam: tendentes ad eũ
de quo dictum ẽ. Querite faciem eius semperꝰ
& hoc placitum pium atq tutum coram dño
dõ nr̃o: cum omnib interim qui ea quȩ scyibo
legent. & in omnib scriptis meis iuaximeqz
Quianeq periculosius alicubi erratur: nec labori¬
osius aliquid queritui: nec fructuosius aliquid
inuenitur: Om̃squos eligere potui qui aute me
scripserunt de trinitate quȩ d̾s ẽ. diuinorum
librorum ueterum & nouorum catholiei tracta¬
tores. hoc intendunt scđ̾m sc̃pturas docere. qͦd
q non sunt tres dii s unus ds.: quamuis pat̾ filiũ

Expanded text:
possit quidem mente simul sentiri, sed non possit possit quidem mente simul sentiri, sed non possit Trinitas una virtus est, una majestas, una substantia, indiscreta operatio, inseparabilis dilectio, indifferens potestas, simul implens omnia, simul continens universa. Quod enim est Pater,at Trinitas, et unitatem servet aequalitas. CAP. diamur simul charitatis viam, tendentes ad eum de quo dictum est, Quaerite faciem ejus semper . Et hoc placitum pium atque tutum coram Domino Deo nostro cum omnibus inierim, qui ea quae scribo legunt, et in omnibus scriptis meis, maximeque Quia nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid docet: « Omnes quos legere potui qui ante me scripserunt de Trinitate, quae Deus est, divinorum librorum veterum et novorum catholici tractatores, hoc intenderunt secundum Scripturas docere, quodue non tres dii, sed unus Deus, quamvis Pater Filium
Abbreviated transcription (Latin):
siue spũ scõ. Ꝙ omnib existentie gradib ex¬
clufis: nulla ibi ꝑsona sit anterior: nulla poste¬
rior. Huius gͥ beatȩ triuitatis in commutabilis
deitas. una est substantia: indiuisa in opere.
consors inuoluntate: par inpotentia:. equalis
ingła. Dequa cum sca scͥptura sic loquitur:
ut aut in factis. aut in uerbis aliquid designet.
quod singulis uideatur conuenire ꝑsonis: nou
ꝑturbatur fides catholica s docetur: ut ꝑ ꝓpͥc¬
tatem aut uocis aut oꝑis innuetur uobis ne¬
ritas triuitatis: & nori diuidat incelectus.
quod distinguit auditus. Obhoc enum quȩdam
sp̃s scĩ ꝑmuntur ut confessio fidelium. intrini¬
tate non erret. Quȩ cum sit inseparabilis: nunꝗͣ.
intelligeretur trinitas ẽẽ. si semꝑ useꝑabiliter
diceretur. Bene gͦ ipsa difficultas loquendi. cor
te patris & filii & sp̃s scĩ. nec singularitas nec di¬
uersitas. cogitanda: uera unitas. & uera trinitã

Expanded text:
sine Spiritu sancto; et omnibus existentiae gradibus exsine Spiritu sancto; et omnibus existentiae gradibus exclusis, nulla ibi persona sit anterior, nulla posterior. Hujus enim beatae Trinitatis incommutabilis Deitas una est in substantia, indivisa in opere, concors in voluntate, par in potentia, aequalis in gloria. De qua cum sancta Scriptura sic loquitur, ut aut in factis aut in verbis aliquid assignet quod singulis videatur convenire personis, non perturbatur fides catholica, sed docetur: ut per propritatem aut vocis aut operis insinuetur nobis veritas Trinitatis, et non dividat intellectus quod distinguit auditus. Ob hoc enim quaedam cti appellatione promuntur, ut confessio fidelium in Trinitate non erret. Quae cum sit inseparabilis, numquam intelligeretur Trinitas esse, si semper inseparabiliter diceretur. Bene ergo ipsa difficultas loquendi cor nte Patris, Filii et Spiritus sancti nec singularitas est nec diversitas cogitanda, vera unitas et vera Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
in illa unitate non fuit ista communio: quia hoc
est ibi omnia habere. quod semꝑ existere. Nul
la ibi tempora. nulli gradꝰ. nuuie differentie co¬
gitentur. Et si nemo potest explicare de deo¬
quod est. nemo audeat affirmare quod non ẽ.
Excusabilius enim ẽ denatura ineffabili. ñ
eloqui digna: quam diffiiire contraria. Quicqͥd
itaq desempit̾na & incommutabili gła patris
pia possint corda concipere. hoc simul & defilio
& de spu scõ in separabilit̾ atq indifferent̾ intel¬
ligant. Id̾o enim hanc beatam trinitatẽ unum
confitemus dm̃. quia in his trib ꝑsonis. nec sub¬
stantiȩ nec potentiȩ. nec uoluntatis. nec oꝑa¬
sp̃s scĩ dignitatẽ oculos mentis intendimus: ni¬
chil diu̾sum abexcellentia patris & filii cogitemꝰ:
quia innullo abunitate sua discrepat diuinȩ
trinitatis essentia. Sempit̾num ẽ patri: coet̾ni
sibi filii genitorem esse. Sempit̾ num ẽ filio: in¬
temporalit̾ a patre e̾e̾ genitum. Sempit̾num

Expanded text:
in illa Trinitate non fuit ista communio, quia hoc est ibi omnia habere, quod semper existere. Nulla 299 ibi tempora, nulli gradus, nullae differentiae cogitentur: et si nemo de Deo potest explicare quod est, nemo audeat affirmare quod non est. Excusabilius enim est de natura ineffabili non eloqui digna, quam definire contraria. Quidquid itaque de sempiterna et incommutabili gloria Patris pia possunt corda concipere, hoc simul et de Filio, et de Spiritu sancto inseparabiliter atque indifferenter intelligant. Ideo enim hanc beatam Trinitatem unum confitemur Deum, quia in his tribus personis nec substantiae, nec potentiae, nec voluntatis, nec operas sancti oculos mentis intendimus, nihil diversum ab excellentia Patris et Filii cogitemus: quia in nullo ab unitate sua discrepat divinae Trinitatis essentia. Sempiternum est Patri, coaeterni sibi Filii sui esse genitorem. Sempiternum est Filio, intemporaliter esse a Patre progenitum. Sempiternum
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem hoc de patre tantum modo intelligi
uolunt: quomodo omnia ꝑ patrem sunt sicut
hnc dicitur: & omnnia ꝑfilium sicut ad chorin
iam ñ omnia ꝑ patrem: nec omnia ꝑ filium. Si
aut̃ ominia ꝑpatrem. & ominia ꝑfilium: eadem
ꝑ patrem. quȩ ꝑfilium. Equalis ẽ gͦ patri filius.
& in seꝑabilis oꝑatio patris & filii: Quia si uel
silium fecit pat̾. quȩ̃ ñ fecit ipse filius: non di̾a
ꝑipsum facta sunt. At omnia ꝑ filium facta fc̃.
Ipse gͥ factus uon ẽ: ut cum patre faceret omnia
quȩ facta sunt: Quam quã nec abipso u̾bo tacue¬
rat apłs: & aꝑtissime omnino dixerat. qui cum
informa dĩ esset. ñ rapinam arbitratus ẽ. esse se¬
equalem dõ. Hic dĩi ꝓprie patrem appellat: sicut
sunt testimonia: quib ante nos qui hec dispu¬
tauerunt habundantius usi sunt: quia ipse ds̃
& ñ creatura. Quod si ñ creatura: ñ tantum ds̾:
nam & homines dicti sunt dĩi: s etiam uerus ds̃.

Expanded text:
utem hoc de Patre tantummodo intelligi volunt, quomodo ergo omnia per Patrem sunt, sicut hic dicitur, et omnia per Filium, sicut ad Corintjam non omnia per Patrem, nec omnia per Filium; si autem omnia per Patrem et omnia per Filium, eadem per patrem quae per filium. aequalis ergo patri est filius et inseparabilis operatio est patris et filii, quia, si uel filium fecit pater, quem non fecit ipse filius, non omnia per filium facta sunt; at omnia per filium facta sunt: ipse igitur factus non est, ut cum patre faceret omnia, quae facta sunt. quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appellans, sicut sunt testimonia, quibus ante nos qui haec disputauerunt abundantius usi sunt, quia et ipse deus, et non creatura. quod si non creatura, non tantum deus — nam et homines dicti sunt dii — sed etiam uerus deus.
Abbreviated transcription (Latin):
accipiuut: side patre tantum. Quomi gͦ uerim ẽ
quod ipse filius dicit. quȩ cumq enim pat̾ facit:
hȩc eadem et filius facit similit̾: Anquicquam ẽ
int̾ mirabilia mirabilius. quam resuscitare ꝙ ui¬
cum hȩc u̾ba nec patrem tantum nec filium tan¬
tum ꝑmittant in telligi. s utiq diñ uniun uerũ
Quis dubitet eum omiua quȩ creata sint dic̾e
sicut iohannes omnia ꝑ ipsum facta sunt: Quero
itaq dequo dicit alio loco. qm̃ ex ipso & ꝑipsũ
& in ipso funt omina: ipsigła in scła scłorum am̃.
Sic enim de patre & filio & spũ scõ. ut singulis ꝑso¬

Expanded text:
accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est quod ipse Filius dicit: Quaecunque enim Pater facit, haec eadem et Filius similiter facit? An quicquam est inter mirabilia mirabilius, quam resuscitare et vicum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intelligi, sed utique Deum unum, verum, quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Iohannes: omnia per ipsum facta sunt? quaero itaque, de quo dicit alio loco: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum? si enim de patre
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ hanc trinitatẽ ñ tres dõs s unum dm̃:
& quemadmodum intelligant querunt: p̃sertim
cum dicit᷑ in seꝑabilit̾ oꝑari trinitatem. iomũ
quam ds oꝑatur. & tam̃ quandam uocẽ patris so¬
nusse quȩ uox filii non sit: incarne autẽ natum
intelligere: Quo modo & illam uocem quȩ ñ niss
patris fuit trinitas fecerit: & illam carnem inqua
ñ nisi filus de uirgine natus ẽ. eadem trimitasere¬
auerit: & illam colum be speeiem inqua ũ msi sp̃s
sc̃s apparuit. illa ipsa trinitas oꝑata sit. Alio¬
quin ñ inseparabilit̾ trinitas oꝑatur: s alia pat̾.
ista homines. & tedio nobis sunt: ut siquid hinc
ex douo di sapit infirmitas nr̃a. edisseramus
eis ut possumus. Neq cum inuidia tabescente
iter habeamus: ut dicimus nos nchil de talib
re indagante ueritatis. flagitant iure caritatis
ut eis indicemus. quid hinc ex cogitare potue¬
habet immortalitatẽ: quomodo dictum ẽ qui fac̃
mirabilia solus. Quod uelim scire de quo dictum

Expanded text:
 tamen hanc Trinitatem non tres deos, sed unum Deum; et quemadmodum id intelligant quaerunt: praesertim cum dicitur, inseparabiliter operari Trinitatem in omni re quam Deus operatur, et tamen quamdam vocem Patris sonuisse, quae vox Filii non sit; in carne autem natum, intelligere volunt, quomodo et illam vocem, quae nonnisi Patris fuit, Trinitas fecerit; et illam carnem, in qua nonnisi Filius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus . Si dicimus nihil nos de talibus re indagandae veritatis, flagitant jure charitatis ut eis indicemus quid hinc excogitare potuehabet immortalitatem, quomodo dictum est, Qui facit mirabilia solus. Quod velim scire, de quo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomodo potest homo nasci. cumsit sener:
unquid potest inuentrem matris suȩ iterato
introire & renasci: Quia enim sede̾ natiuita¬
cis adhuc nescius ꝑseuerabat: de salute aut̃
sua iam sollicitus extiteratꝰ. necessario de una qͣm
nouerat uatiuitate an posset iterari. uel quo or¬
dine regeneratio posset impleri querebat: ne
huius exꝑs remanendo. uite cȩlestis particeps
esse nequiret. Notandum aut̃ quia quod de car¬
nali dixit. hoc etiam de spiritali ẽ. regeneratio¬
ne sentiendum: nequaquam uidelicet eam pꝰt¬
quam semel expleta fuerit. iterum posse repe¬
ti. Siue enim hereticus. siue scismaticus. siue¬
facinorosus quisq in confessione sce̾ trinitatis

Expanded text:
 homo potest nasci, cum sit senex: nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat: ne hujus expers remanendo vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem, quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum. Nequaquam videlicet eam postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confess
Abbreviated transcription (Latin):
qui. & regnum ualet intrare celorum: Sed
Nichodemus qui nocte uenit ad di̾n: nec dum
lucis mysti̾a capere nouerat. Nam & nox in qua
uenit: ipsam eius qua premebatur ignorantia
designat. Necduni enim eorum numero socia¬
tus erat : quib ent apłs. fuistis aliquando cene¬

Expanded text:
qui, et regnum valet intrare coelorum? Sed qui, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Jesum, necdum lucis mysteria capere noverat; nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat; necdum enim eorum numero sociatus erat, quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tene
Abbreviated transcription (Latin):
ceps iudeorum uenit ad
dominum nocte. cupiens
secreta eius allocutione
plenius discere mysteria
fidei: cuius aꝑta ostensio¬
ne signorum aliquatenꝰ
iam rudimenta ꝑceꝑat.
ab illo fieri uideb̾at intelligere curauit: subli¬
it. Rabbi inquit scimus quia adõ uenisti magist.
Nemo enim potest hȩc signa facere quȩ tu facis.
nisi fuerit ds̃ cum eo. Adeo gͥ ĩm uenisse ad ma¬
gist̾ium celeste mundo adhibendum confessus
est: dm̃ cum illo fuisse miraculis ꝓdentib intellex
quem magistrum nouerat ueritatis. studiose
diuinitatis euis diuine scilicet & humane. s &
passionis atq ascensionis ipstus archana ꝑcepit:
uuangłicȩ sacramenta dño reuelante didicit.
Respondit enim uĩs: & dixit. Añ am̃ dico
cibi: nisi quis natus fuerit denuo. non potest
uidere regnum dĩ. Quȩ sententia tanto aꝑtuis
cunctis lucet : quanto constat sine huiuis luce
fideles ẽẽ nequeunt. Quisetemin sine lauacro
regenerationis remissionem pecct᷑orum conse¬

Expanded text:
ceps Judaeorum venit ad Dominum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat. ab illo fieri videbat, intelligere curavit, subtiit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum ad magisterium coeleste mundo adhibendum venisse confessus est, Deum cum illo fuisse miraculis prodentibus  Al.,quem magistrum noverat veritatis studiose nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensionis ipsius arcana percepit: evangelicae sacramenta, Domino revelante, didicit. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre rs cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis etenim sine lavacro regenerationis, remissionem peccatorum conse
Abbreviated transcription (Latin):
sub pontio pilato crucifixam. & sepultam die¬
t̾cia resurrexisse: & incelum ascendisse. s tan¬
tum modo filium. Nec tamen eandem trinitatẽ
descendisse inspecie colunibe suꝑ xp̃m bapti¬
tatum: aut die pentecostes pt ascensionem dĩ
sonitu facto decelo. quasi ferretur flatus uehe¬
nens. & linguis diuisis uelut ignis. s tantun¬
filius meus dilectus. siue cum baptiratus ẽ a iohe.
siue in monte qnͣdo cum illo tres discipuli. aut
quando sonuit uox dicens. & clarificaus. & ite¬
rum clarificabo. s tantum mͦ patris uocem fuis¬
sẽs sicut inseparabiles sunt. ita in seꝑabilit̃ oꝑant̾¬

Expanded text:
sub Pontio Pilato crucifixam et sepultam tertia die resurrexisse, et in coelum ascendisse, sed tantummodo Filium; nec eandem Trinitatem descendisse in specie columbae super Jesum baptizatum, aut die Pentecostes post ascensionem Domini sonitu facto de coelo, quasi ferretur flatus vehemens, et linguis divisis, velut ignis filius meus, sive quum baptizatus est a Joanne, sive in monte, quando cum illo erant tres discipuli, aut quando sonuit vox dicens:  Et clarificavi, et iterum clarificabo: sed tantummodo Patris vocem fuisiritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, ita inseparabiliter o
Abbreviated transcription (Latin):
uod
pat̃ & filius & sp̃s sc̃s unus ds ẽ. quando apłs singu¬
larit̾ intulit ipsi gła in scła scłorum. Unde enim
cepit hunc sensum ñ ait. o altitudo diuiciarum
sapientiȩ & scientiȩ patris aut filii. aut sp̃s sc̃ĩ.¬

Expanded text:
uod Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus est, quando singulariter intulit: Ipsi gloria in saecula saeculorum. Unde enim coepit hunc sensum, non ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
nati sumus. indie redemptionis: qui ubi uult᷑
spirat. & ubicumiq spirat: continuo flaminam
eiusdem diuinȩ dilectionis accendit. Credamꝰ
dm̃ & dñm nr̃m: ac debitis laudib exaltemus
nomen eus inuicem: cui ẽ gła imꝑuun & pote

Expanded text:
nati sumus in die redemptionis, qui ubi vult nati sumus in die redemptionis, qui ubi vult spirat, et ubicunque spirat, continuo flammam ejusdem divinae dilectionis accendit. Credamuseum et Dominum nostrum, ac debitis laudibus exaltemus nomen ejus invicem, cui est gloria, impe
Abbreviated transcription (Latin):
at: s habeat uitam ęt̾nam. Unde notandum
quod eadem de filio dĩ unigenito replicat: quȩ
de filio hominis incruce exaltato p̃miserat di¬
cens: ut omius qui credit ineum ñ pereat: sed
habeat uitam ȩt̾nam. quia ꝓfecto idem redẽp¬
tor & conditor nrͣ filius dĩ ante scła existens.
filius hominis factus ẽ infine scłorumꝰ: ut qui
ꝑdiumitatis suȩ potentiam nos creauerat
ad ꝑfruendam uitȩ beatitudinem ꝑhemus.
ipse ꝑ fragilitatem humanitatis nr̃e nos restau¬
raret. ad recipiendam quam ꝑdidimus uita.
corde. tota anima. tota uirtute dm̃ patrem:
qui nos tanto amore prior dilȩxit. ut ꝓprio
filio non parceret: s ꝑuobis omnib traderet
illum. Diligamus ipsum filium: qui cum in
forma dĩ esset nr̃e libertatis & uitȩ gr̾a formã
serui accepitꝰ. factusq ẽ obediens usq ad mortẽ:¬
mortem autẽ crucis. Ꝙ sicut de eo dicit apłs
& flii spm̃: curus gr̾a renati. cuius unctione sig¬

Expanded text:
reat, sed habeat vitam aeternam. Unde notandum reat, sed habeat vitam aeternam. Unde notandum quod eadem de Filio Dei unigenito replicat, quae de Filio hominis in cruce exaltato praemiserat, dicens: Ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quia profecto idem redemptor et conditor noster, Filius Dei ante saecula existens, Filius hominis factus est in fine saeculorum, ut qui per divinitatis suae potentiam nos creaverat, ad perfruendam vitae beatitudinem perennis, ipse per fragilitatem humanitatis nostrae, nos restauraret, ad recipiendam quam perdidimus vitam, corde, tota anima, tota virtute, Deum Patrem, qui nos tanto amore prior dilexit, ut proprio suo Filio non parceret, sed pro nobis omnibus traderet illum. Diligamus ipsum Filium, qui cum in forma Dei esset, nostrae libertatis et vitae gratia formam servi accepit, factusque est obediens mortem autem crucis; et sicut de eo dicit Joannet Filii Spiritum, cujus gratia renati, cujus unctione sig
Abbreviated transcription (Latin):
ii morte.
quam peccando maniuia parit̾ & carne contra¬
xerant. Unde recte subiungitur. Ut omnis
credit in xp̃m non solum ꝑditionem euadit pę¬
narum. s & uitam ꝑcipit et̾uam. Et hoc inter
figuram distat. & ueritatẽ: quia ꝑillam uita ꝓ¬
telabatur temporalis: ꝑ hanc uita donatur sine
sinc mansura. S curandum sollert̃ ẽ ut quod
intellectus bene sentit. oꝑatio condigna ꝑficiat:
quatinus confessio recte nr̃e fidei. pie & sobrie
conu̾sando. ad ꝑceptionẽ promisse nob̾ uitę
mereatur ad tingere. Uerum quia hȩc de filio
hominis dicuntur: qui exaltari in criice & mor¬
tem potuit patiͥ ne putaret nichodemus filiũ
tantum hominis ẽẽ. eum a quo uita ẽe̾t expec¬
tanda ꝑpetua: curauit ei dñs etiam diuinitatis
suȩ patefacere sacramentum. unumq & eum¬
dem filium dĩ & filium hominis mundi osten¬
dere saluatorem. Nam sequitur: Sic enuim di¬
lexit d̾s mundum. ut filium suum unigeni¬
tum daretꝰ ut omnis qui credit in eum non ꝑe

Expanded text:
i morte, quam peccando in anima pariter et carne contraxerant. Unde recte subjungitur: Ut omnis credit in Christum, non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem, quia per illam vita telabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie ad perceptionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei et Filium hominis mundi ostendere Salvatorem. Nam sequitur: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pe
Abbreviated transcription (Latin):
Ununi eligit: unum ꝓponit. Uideamus gͥ quis
ille tantus sit: qui discipulis ꝓponit᷑ imitandus.
Non hunc arbitror eẽ deplebe. ñ depublico. ñ de
multitudine cȩt̾oꝵ: Precipue qui ꝑ apłos uin¬
uerso mundo tribuit sc̃itatis exemplum. Non
inquam hunc depublico ẽẽ arbitror: s decelo.
Ipse ẽ enim de cȩlo prier: de quo dicit ysaias ꝓpħa.
Puer natus ẽ nob̾: & filius datus est nob̾. Ipse pla¬
ne puer est: qui sicut innocens cum maledicere¬
tur ñ remaledixit. cum ꝑcuteretur ñ reꝑcussit:
nesciunt enim quid faciunt. Ita simplicitatem

Expanded text:
unum eligit, unum proponit. Videamus igitur quis unum eligit, unum proponit. Videamus igitur quis ille tantus sit qui discipulis proponitur imitandus. Non hunc arbitror esse de plebe, non de publico, non de multitudine caeterorum, praecipue qui per apostolos universo mundo tribuit sanctitatis exemplum; non, inquam, hunc de publico esse arbitror, sed de coelo. Ipse est enim de coelo puer, de quo dicit Isaias propheta: Puer natus est nobis; filius datus est nobis . Ipse plane puer est, qui sicut innocens, cum malediceretur, non remaledixit; cum percuteretur, non repercussit; nesciunt enim quid faciunt . Ita simplicitatem
Abbreviated transcription (Latin):
temꝰ atq id̾o laudi magis ascribendum est: ñ tam
male facere ñ posse. quam nolle. Ergo sicut diximꝰ:
etates quedam sunt meritoꝵ. Nam & senectus
morum inuenitur inpueris: & innocentia in¬
fantium reꝑitur in senib. Deniq quod inium¬
orib senectus quedam sit honestatis: dicit ꝓpħa.
Senectus enim uenerabilis ñ diuturna: neq
sensus hominis. Ad apłos aut̃ iam seniores et
maiores natu dicit dñs. Nisi conu̾si fueritis
& efficiamini sicut puer iste: ñ intrabitis in
regnum celoꝵ. Reuocat gͥ eos adoriginis suȩ
fontẽ: & retrorsum ad infantiã redire compel¬
lit. scilicet ut qui corpore fragili senuerant:
in nocentie morib renascantur. sicut ait salua¬
tor. Nisi quis renatꝰ fuerit exaqua & sp̃u scõ. ñ
intrabit in regnum celoꝵ. Dicit᷑ gͦ apłis. Nisi
conu̾si fueritis. & efficiamini sicut puer iste.
Non dicit sicut pueri nsti: s sicut puer iste.

Expanded text:
tem. Atque ideo laudi magis ascribendum est, non tam tem. Atque ideo laudi magis ascribendum est, non tam malefacere non posse quam nolle. Ergo, sicut diximus, aetates quaedam sunt meritorum; nam et senectus morum invenitur in pueris, et innocentia infantum reperitur in senibus. Denique quod in junioribus senectus quaedam sit honestatis, dicit propheta: Senectus enim venerabilis non diuturna, nec sensus hominis . Ad apostolos autem jam seniores, 184 et majores natu dicit Dominus: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Revocat igitur eos ad originis suae fontem, et retrorsum ad infantiam redire compellit, scilicet, ut qui corpore fragili senuerant, innocentiae moribus renascantur, sicut ait Salvator: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei . Dicitur ergo apostolis: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste. Non dicit sicut pueri isti, sed sicut puer iste;
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet quia ꝑhoc mysteriura de peiorib ad
meliora transitur. Bonus transitus ẽ transire de
peccatis ad iusticiam: deuiciis aduirtutem: ad in¬
fantiam de senectute. Infatiam aut̃ dixerimꝰ. ñ
etatis. s simplicitatis. Habent & merita: etates
suas. In occidius aut̃ prius constituti eramꝰ semo
peccatoꝵ: resurgente xp̃o renatisumus in nocen¬
tia pariuilorum. Habet & xp̃iana simplicitas in¬
fantiam suam. Sicut enim infans nescit irasci.
fraudare ñ nouit. referire ñ audec: ita & xp̃iani¬
tatis infantia ledentib ñ irasciturꝰ spoliantib
ñ resistit: cedentib ñ repugnat. Deniq sicut tussit dñs
etiam orat ꝓmunicis: auferenti tunicam relin¬
quit. & pallium. uerberanti maxillam. prebet &
alteram. nͥ qͦd in hoc ẽ melior xp̃i infantia. quã
naturȩ. Illa enim peccare nescit: ista contemprut.
Illa ꝑ infirmitatẽ noxia ẽ: ista ẽ innocens ꝑuirtu¬

Expanded text:
scilicet quia per hoc mysterium de pejoribus ad scilicet quia per hoc mysterium de pejoribus ad meliora transitur. Bonus transitus est transire de peccatis ad justitiam, de vitiis ad virtutes, ad infantiam de senectute; infantiam autem dixerim, non aetatis, sed simplicitatis; habent enim et merita aetates suas, in occiduis enim prius constituti eramus senio peccatorum; resurgente Christo renovati sumus innocentia parvulorum. Habet et Christiana simplicitas infantiam suam; sicut enim infans nescit irasci, fraudare non novit, referire non audet; ita et Christianitatis infantia laedentibus non irascitur; spoliantibus non resistit, caedentibus non repugnat. Denique, sicut jussit Dominus, etiam orat pro inimicis, auferentibus tunicam relinquit et pallium, verberantibus maxillam praebet et alteram; nisi quod in hoc melior est Christi infantia quam naturae; illa enim peccare nescit, ista contemnit; illa per infirmitatem innoxia est; ista est innocens per virtu