comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro senario praeberetur atqihuic sentiae itribturae uerba
congruere quod ait postea. cum factus est dies fecit ds̃ caelum
& terram & omne urride agri. antequam ess& super terram¬
&omne faenum agri antequamex ordr&ur attestari &iam¬
quod alibi scriptum est quiuiuit in acernum creauit᷑ simul non
est dubium hoc quod homo delimoterrae fictus est. eiq forma¬
ta uxor exlatere iamnon ad conditionem quan mulomnia facta
sunt pertinere : quibur perfectis requieuit dr̃ : sed adeam opera¬
tionem quaefitiam per uolumina sacculorum. quausq nunc
operatur: huc accedit quod ipra &iam uerba quibus narratur
quomodods̃ paradisum plantauerit. Indeoq hominem quem
fecerat co locarit ad eumque adduxerit animalia quibur no¬
minamponer&. in quibus cum adiutorium simile illi non fuis¬
s& inuentum tuncei mulierem costa eius doracta formauerit:
satir nos ammonent haec non adillam operationem dĩ perti¬

Expanded text:
ro senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba ro senario praeberetur, atque huic sententiae scripturae uerba congruere, quod ait postea: cum factus dies est, fecit deus caelum et terram et omne uet omne fenum agri antequam exortum est. quod alibi scriptum est: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul: non est dubium hoc, quod homo de limo terrae fictus est eique formata uxor ex latere. iam non ad conditionem, qua simul omnia facta sint, pertinere, quibus perfectis requieuit deus, sed ad eam operationem, quae fit iam per uolumina saeculorum, qua usque nunc operatur. Huc accedit, quod ipsa etiam uerba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei perti
Abbreviated transcription (Latin):
mus uelcum animantibus. uel cum mulieri nomen inposuit.
uelcumsequutur &iam dixit. Propter hoc relinqua& homo
patrem suum & matrem & coniungitur uxori suae &erunt
ambo muma carne : quibur lib& sillabir ista sonuerint. nec du¬
ae qua ecum que in his uerbir syllabae simul sonare potue¬
runt : quantominur haec omniacumhis quaesimul crea¬
ta sunt simulfieri: Ac perhoc aut & illa omnia nonsimul
ab ipso summo exordio saeculorum: sed permorar atque
inter ualla temporum facta sunt : Diesq ille non spiritali
sed corporali substantia primum conditur uel cirtuitulucis
nescio quomodo uelemissione & contractione mane acuespe
ram faciebat: aut siconderatir omnibur quae superioribur
ermonibur per tractata sunt probabilis ratioper  sia¬
st illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditã
em quandam sapientem uocatumesse diem. cuiur praesentia
perordinatam cognitionem conditioni rerum innume¬

Expanded text:
mus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit mus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etiam dixit: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et coniungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, simul fieri! ac per hoc aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio saeculorum, sed per moras atque interualla temporum facta sunt diesque ille non spiritali sed corpnescio qram faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in nume
Abbreviated transcription (Latin):
tilium caeli & omnium pecorum & omnir terrae. & omniumres¬
tilium repentium super terram: lamergo delimo formatus
erat & illiiam soporato mulier ex latere iam factaerat : sed
hoc cominemoratum nonerat quod nunc recapitulando con¬
memoratum est: neq enim sexto die factus est masculus.
accesi temporit postea facta femina. sed feciteum inquii
masculum & feminam feciteor & benedixiteos : quomodo ergo iam
homine in paradiso constituto mulier ei facta est : an& hoc prae¬
termissum scribtura recoluit : Nam sexto illo die &iam plradi¬
sir plantatus est. &ibi homo collocaturest & soporatus est uteua
formar&ur : &ea formataȩ uigilauit. eiq nomenin poruit:
sed haet nisi per temporales morar fieri non possent: nonitaque
ita facta sunt sicutcreata sunt omnia simul: quantam lib& enim
homo cogit& facilitatem quadr̃ &iam haecsimul cum c&eriu
fecit: uerba certe hominis nouimus nisiper temporaler moru¬
lasemitti uoce non porse: Cumergo uerba hominir audi¬

Expanded text:
tilium coeli, et omnium pecorum, et omnis terrae, et omnium reptilium repentium super terram . Jam ergo de limo formatus erat, et illi jam soporato mulier ex latere jam facta erat, sed hoc tunc commemoratum non erat, quod nunc recapitulando commemoratum est. Neque enim sexto die factus est masculus, et accessu temporis postea facta femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Quohomine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uoce non posse. cum ergo uerba hominis audi
Abbreviated transcription (Latin):
quodnunc recapitulando insinuatur: & uid eamus u¬
trum nobis cumipsa scribtura concord&: sic certe scrib¬
tumest. cumadhuc diei sexti opera narrarentur: & dñ
ds̃. faciamus bominem adimaginem & similitudinem nos¬
i turm. & habeat potestatem piscium m aris

Expanded text:
quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, uquod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est, cum adhuc diei sexti opera narrarentur: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium ma
Abbreviated transcription (Latin):
dicenda sunt ante in quiburdam primordur iam facta
latuisse. Acdeinde in hanc faciem quamundur ex tructur
est accessu temporis tamquam exorta clarume. sedabex¬
ordio saeculi cum factur est dies conditummundum. incuiur
dementir simulsunt condita quae post accessu temporir
orgrentur uel frutecta uel animalia quaeq secundum su¬
umꝰ genurnam nec ipra nidera credendum est in elementi¬
mundi primitus facta ađq recondita accessu postea
temporis extitisse. ađque in hasenituisse formas qua
caelitus fulgent: sed illo senario perfectionis numero
creata simulomnia cum factus est dies: utrumergo sic &
homo ista iam specie qua in sua natura uiuit & agit si¬
uebonum siuemalum. an & ipse in occulto sicut fenũ
agri antequam exostum est. ut hoc ei post esset accessu
temporis ex oriri quodde puluere factus est:Acci¬
piamus ergo eum sexto ipsodie in hac per spicua uisibili¬
que forma delimo fictum: sed tunc non commemoratũ

Expanded text:
dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam facta dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam facta latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animalia quaeque secundum suum genus. nam nec ipsa sidera credendum est in elementimundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri, antequam exortum est. ut hoc ei post esset accessu temporis exoriri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemoratum,
Abbreviated transcription (Latin):
t finxit ds̃ hominem puluerem docerra & insuflauit
mfaciemeius flatumuitae. & factus est homo manimam
uiuentem: hic primo uidendum est utrum ista racapitulatio
sit ut nunc dicatur quomodo factusit homo quemsexto illo
die factum legimus : anuero tuncquidem cum fecit omnia
simul inhis&ciam hominem latenter fecit sicut fenum terrae
antequam ess& exostum. ut eo modo & ipse cumiamess& inse¬
cr&o quodam naturae aliter factus sicutilla quaesimulerea¬
uit cum factus est dies. accessu temporis &iam istomodo fie¬
r& quoin hac perspicua formaui tamgerit uelmale uelbene.
Sicut fenum quod factum est antequam ex orr&ur super ter
terram. accedent᷑ &iam tempore & fontis illiur in¬
rigatione ex or tumest utess& super terram:
Priusergo secundum recapitulationem id cone¬
mur accipere. fortassir quippe ita homo factur
sit indiesexto sicut dies ipse primitus factus est.
sicut firmamentum. sicut terra & mare: neque enim hãte

Expanded text:
finxit deus hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec
Abbreviated transcription (Latin):
cadere intemptatione peccati ostendit apostolus ubi
ait: fratres si praeoccupatus fuerit homo in aliquode¬
licio: uos qui spiritale sestis instruite huius modi in
spũ lenitatis. intendens teipsum ne & tutempteris :
hocdixr necuiquam inpossibile uideatur quod peccaui
adam. spiritalis erat mente. quamuis animalis ess& cor¬
pore: qua cum ita sint : nihil tamen adhuc prae propere
confirmamus : sed ex pectamus potius utrum &iamce¬
tera scribturahunc intellectum non in pediat Se¬
quitur enim quaestio deanima ualde difficilis : in qua
multi laborauerunt. nobisque ubi laboremus reli¬
querunt: siue enim quia non omnium omnialegere po¬
ad aliquid liquidum minime que dubium peruenire po¬
tuerunt: Siuequia tanta quȩstio est ut &iam quieã
ueraciter soluunt non facile intellegaturatalibur
qualis ipsesum. fateor neminem mihi adhuc persua¬
sisse quod sic habeam de anima. ut nihil amplius quȩ¬

Expanded text:
cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere poad aliquid liquidum minimeque dubium pervenire potuerunt; sive quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam veraciter solvunt, non facile intelligantur a talibus, qualis ipse sum: fateor neminem adhuc mihi persuasisse quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaer
Abbreviated transcription (Latin):
abusisse honorem qui speratum non acceperitꝰ illo aquo
perabat offenso: secundum hanc ergo sententia
corpus animale habuit adam: non tantum ante parads
sediam in para diso constitutus : quamuis interiore b¬
mine fuerit spiritalis secundum imaginem eius qui
creauit eum. quod amisit peccando. meruitque &iam
corporis mostem qui non peccando merer&ur & incor¬
pus spiritale commutationem : Nam si & interius an¬
maliter uixit : non possumurdici ad hoc ipsius renouari
Quibus enim dicitur. Renouamini spũmentis uestrae:
hoc eis dicitur ut spiritales fiant: Quod su ille necipra
mente fuit: quo modo nos renouamur adid quod ho¬
mo num quam fuit a postoli autem & omnes iusti
animale utique corpus adhuc habebant : Cedta¬
men spiritaliter interius uiuebant. Renouati scili¬
c& in agnitione dĩ secundum imaginem eius quir¬
auit eos: Nonideo tamen iam peccare non poteran
si con semirent iniquitati: Nam & spiritales posse

Expanded text:
amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse
Abbreviated transcription (Latin):
riatis: ecce quod perdidit adam perpeccatum in hoc
ergo renouamur secundum id quod amisit ad amidest
secundum sp̃mmentis nostrae  gecundum autem cor¬
pus quod seminatur animale & resurg& spirital& in
melius renouabimur. quod nondum fuit adam: dicit itẽ
a postolus: expoliantes uos u&erem hominem cumac¬
abuscius induite nouum qui renouatur in agnitionedĩ. se¬
cundum imaginem eius qui creauit eum: Nanc imaginem
inspumentis inpressam perdidit adam perpeccatum quã
mopimus pergratiam iustitiae: Non spiritale atque in¬
ostale corpus inquo ille nodum fuit . &inquo crunt
omnes scĩ resurgentes amortius: Noc enim praemium
Nillius meriti quod amisit: proinde illa stola pri¬
a aut ipsa iustitia est undẽ lapsus est : aut sim dumen¬
li corporalis in mostalitatis significat : &iam hanc
le sicamisit cumpropter peccatum adeam perue
non potuit: dicitur enim & amisisse uxorem &

Expanded text:
ritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ritatis. ecce, quod perdidit Adam per peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit Adam, id est secundum spiritum mentis nostrae; secundum autem corpus, quod seminatur animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et
Abbreviated transcription (Latin):
fuit : sed hoc iam in ipso animalis genere multo est d&erius
hab& enim necessitatem moriendi quod illud non habui:
quamuis enim restabat adhuc ut in murar&ur & spiri¬
tale factum plenam in mostalitatem perciper& ubi
cibo corruptibili noneger& : tamen si iuste uiuer& h
i mo & in spiritalem habitudinem corpus. eius mutare¬
tur: non ir& inmortem: In nobis autem &iam iuste
iuuentibus corpus moriturum est: propter quam neo¬
sitatem exillius primi hominis peccato uenientem
non mostale sed mortuum corpus nostrum dixit aposto¬
lus quia omnes in adam morimur: Itemdicit sicut est
ueritas inihũ deponere uos secundum priorem conuer¬
sationem u&erem hominem eum qui corrumpitur secun¬
dum concupiscentias sideceptionis. hoc est factus adam
perpeccatum: Vide ergo quid sequatur: renouamini
autem spũ mentis uestrae & induite nouum hominem eũ
qui secundum dm̃ creatus est iniustitia & sanctitate ue¬

Expanded text:
fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; fuit; sed hoc iam in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ue
Abbreviated transcription (Latin):
deligno uitae nonde constitutione naturae: aquoligno
sepatatus est cum peccass& ut poss& mori. qui inisi pe¬
cass& poss& non mori: mostalis ergo erat condicione
corporis animalis : in mostalis autem beneficio condi¬
toris: gienim corpus animale. utique mortale qui a&
mori poterat. quamuis & immortale d eoquia & non
moripoterat: Neque enim inmostale quod moriom¬
nino non possit erit nisi spiritale : quod nobis futurũ
inresurrectione promittitur: ac per hoc illud ani¬
male & obhoc mostale quod propter iustitiam spi¬
ritale fier& & obhoc omnimodo in mostale factũ est:
propter peccatum non mostale quod &l antea erat
sed mostuum. quod poss&l non fieri. si homo non peccas¬
sal: quomodo ergo corpus nostrum dicit a postolus mor¬
tuum: cumadhuc deuibentib loquer&ur : nisi quia iam
ipsa condicio moriendi expeccato parentum haesit in ꝑ¬
le: animale estenim & hoc corpus. sicut & primi hominis

Expanded text:
de ligno vitae, non de constitutione naturae: a quo ligno de ligno vitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus animale, utique mortale, quia et mori poterat, quamuis et inmortale ideo, quia et non mori poterat. neque enim inmortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis
Abbreviated transcription (Latin):
sed recipimus iustitiam ex qua perpeccatum lapsus est
homo: Renouabimurergo a u&ustate peccati non in
pristinum corpus animale in quosuit adam sed in me¬
lius id est incorpus spiritale. cum efficiemur aequales an¬
gelisdi apti caelerti habitationi. ubi aesca quae corrum
pitur none gebimus: renouamur ergo spũmentis nostrare
secundum imaginem eius qui creauit nor quam peccando
idam perdidit: Renouabimur autem &iam carnecum
hoecorruptibile induitur incorruptione ut sit spircunie
corpus in quod nondum mutatus sedmutandus erat adam.
nisimostem &iam corporis animalis peccando meruirra:
ddpeccatum & mostale secundum aliam. & in mortale secun¬
omaliam causam dici poterat  dest mortale quia poterat
orii mostale quia poterat nonmori: Aliud estenim non
Bise mori sicui quasdam naturas in mortales crtaui. dr
lludest autem posse nonmori secundum quem modum
primus cratus est homo inmortalis. quodei prȩstabatur

Expanded text:
sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate peccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti hapitur non egebimus. Renovamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corpus; in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset.te peccatum, et mortale secundum aliam, et immortale secundum aliam causam dici poterat: id est mortale, quia poterat mori; immortale, quia poterat non mori. Aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creavit Deus: aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus creatus est homo immortalis; quod ei praestabatur
Abbreviated transcription (Latin):
corpus in paradiso mutatum putant. ut ex animali fie¬
r& spiritale nihil inpedire si non peccass&: ut port
para disiuitam quam siiuste oboedienter que uixirs&
acciper& eandem corporis mutationem inuita aden¬
na ubiiam cibis corporalibus noneger&: quidergo
necesse est  propter hoc iam cogi figurate non propis
paradisum intellegere quia non poss& mori corpus nis
peccato: uerum est quidem quod non morer&ur &iam
corpore nisi peccass& : a peste quippe dicit apostolus cor¬
pus mostuum propter peccatum Animale tamen poss&
esse ante peccatum. & postuitam iustitiae cum ds uello
fieri spiritale: Quomodo ergo inquiunt reno uaridici¬
muresi non hoc recipimus quod perdidit primus homo
in quo omnes moriuntur hoc plane recipimus secun¬
dum quendam modum : & non hoc recipimus secundum
quendam modum: nonitaque immostalitatem spiri¬
talis corporis recipimus quam nondum habuit homo :

Expanded text:
corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fiecorpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit apostolus: corpus mortuum est propter peccatum: animale tamen posset esse ante peccatum et post uitam iustitiae, cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo,
Abbreviated transcription (Latin):
pus animale : unde quidam non eum mostem corpors
peccato meruisse arbitrantur : sed mostem animȩ quã
fecit iniquitas: nam credunt eum propter corpus ani¬
male exiturum fuisse de hoc corpore adrequiem scilic&
quam nunc habent sc̃i qui iam dormierunt. & in fine se¬
culi eadem membra in mortaliter recepturum. ut uideli¬
c& mors corporis non depeccato accadisse uideatur
sed natura liter ut animalium c&erorum: uerum his
rursus apostolus occurrit &dicit: corpus quidem mostu¬
um est propter peccatum : sp̃s autem uita ert propter
iustitiam: si autem sp̃s eius qui suscitauit xp̃m amostuis
habitat in uobis: qui suscitauit xp̃m amostus uiui ficabit
& mostalia corpora uestra perinhabitantem spiritum
eius in nobis: Hac perhoc mors &iam corporis depecca¬
toest: giergo non peccass& adam. nec corpore morere¬
tur ideoq in mortale haber& & corpus: Quomodo er¬
go inmostale si animale : sed rursus non uident quieius

Expanded text:
pus animale? Unde quidam non eum mortem corporis pus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius, qui suscitauit Christum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius
Abbreviated transcription (Latin):
sueullud quodde inimali corpore dictumeste siueuia
ourae dennouatione nostra plurima inscis lt tere rep¬
oeriuntur: Noc tam quam necessario consequi credi¬
dbiunt sed siita est : frustra conamur paradisume&
lts arbore searum que fructus pra&er figuratam sig¬
nificationem prius accipere adrerum gestarum pso¬
pim atem: Quisenim credatiam illius mnodicibosex arbo¬
run pomis inmostalibus & spiritalib: corponbos necersa¬
rios esse potuisse s uerum tamen si aliud non potest in¬
uenri: melius elegimus para disum spintaliter intea¬
emn. quamuel putare non renouari hominem cum
ouers hoc scribtura commemor& uelcum en istimare
luer quod non ostenditur amirine: huc accisti quoe
siosa mors hominis quam eum peccato cominesu qoe
multa diuina testimonia conloquuntur indicat cũ
sine marte futurum fuisse: nisi peccass&: quomodo ergo
sine moste mostalis: aut quomodo non mortalis: sicor¬

Expanded text:
siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si cor
Abbreviated transcription (Latin):
filius mostuus erat & reuixit perierat & inuentus estiꝰ un¬
deillipro festur stola prima. si non inmortalitatem re¬
cipit quam perdidit adam s quomodo autem perdidi
in mostalitatem. si corpur habuit animale s nequeenm
animale corpus sed spiritaleerit cum corruptibile
hoc induitur in corruptione : & mostale hoc indudur
nmostalitennonnulli hirangustur cõastati uctui
constad sonentia quae exemplum deanimalicorpore
hinc datum est ut dicer&ur factus est primus homore¬
dam in animam uiuentem & ista renouatio recep
cepuioque imontalitatis non absurdde dicatur inpris¬
tnuri sutura in illud scilic& quodadam perdidit : pu¬
inuerunt sprius quidem hominem fiune coerdimopi
mnimalis seddum in paradiso conritutus est cum fuirre
nuiaidem sicia nos quoque resurrectione mitabimun
hoc quidem liber geneseor non conmemoraet: sedut por¬
sint ulraque testmonia scribturarum interse consentore

Expanded text:
ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, ceptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire,
Abbreviated transcription (Latin):
recoluit & adhibuit dicens giest corpus animale. est
& spiritale. sid & scribtum ẽ: factus est primus ho¬
mo adam in animam uiuentem: nouissimus ad am
inspiritu uiuificantem: sed non primum quod spirita¬
le est. sed quod animale. postea spiritale: primus ho¬
mo de terra terrenus. secundus homo decaelo caelestis:
qualir terrenus tales & terreni. & qualis celestis tales
& celestes : & quomodo induimur imaginem terreni. in¬
duamus & imaginẽ eius qui decelo est : Quidadhoc dicipo¬
test :imaginem ergo celestis hominis. nunc ex fide por¬
tamus: habituri in resurrectionem quod credimus. imagi¬
nem autem terreni hominis ab ipso ex ordio huma nae
generationis induimus: hic occurrit alia quaestio quo¬
modo renouemur. si non adhuc per xp̃m reuocamur.
quod in adam prius eramus: quam quam enim multa non
in pristinum sed in melius renouentur. ab inferiore tama
statu quam quo erant antea renouantur: unde ergo

Expanded text:
recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni; et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius qui de caelo est. quid dici potest ad hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurrit alia quaestio, quomodo renouemur, si non ad hoc per Christum reuocamur, quod in Adam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dimo quale nunc habemus non spiritale quale resuir¬
oenre s habebimus: quam quam enim hoc in illud muta¬
oarta seminatur enim corpus animale. surg& corur
soiale : ⁊amenquidprius homini factum srt deo dii¬
cror alui: quiasi animale factum ent non hoc recipiei¬
mus quo dinillo perdidimur. sed tanto meliho quanto spi¬
tule animali preponendum est: quando erimur
equales angelirdi: sed angeli possunt dalis &iustiia
pinoroni num̃quid & dño dequo tamendictunsent
nnora sticum paulominur ab angelis unde nis pro¬
er carrus in firmitate quam sumnꝰ exiurgine nsr ma
serui accipiens: inquamoriens nos a seruitinte retlime¬
r&÷ sed quid hinc diutius dimeramur nonenurlmi¬
scura est a postoli sententia dehac re. quicum uoluss& adhi¬
bere testimonium quo probar& esse corpus animale non
tam de suo uel decuius quam hominis corpore quod in pre¬
senti uidebatur quam dehoc ipso scribiurae huius loco.

Expanded text:
e limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resure limo, quale nunc habemus, an spiritale, quale resurgentes habebimus. quamquam enim hoc in illud mutabitur — seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale — tamen quid prius homini factum sit, ideo disceptatur, quia, si animale factum est, non hoc recipiemus, quod in illo perdidimus, sed tanto melius quanto spiritale animali praeponendum est, quando erimus aequales angelis dei. sed angeli possunt aliis et iustitia praeponi; numquid et domino? de quo tamen dictum est: minorasti eum paulo minus ab angelis. unde. nisi propter carnis infirmitatem, quam sumsit ex uirgine formam serui accipiens, in qua moriens a seruitute nos redimeret? sed quid hinc diutius disseramus? non enim obscura est apostoli sententia de hac re. qui cum uoluisset adhibere testimonium, quo probaret esse corpus animale, non tam de suo uel de cuiusquam hominis corpore, quod in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco
Abbreviated transcription (Latin):
fectae uirilitatis quamerat in illis causis ubids homi¬
nem insexdierum operibus fecit. ibi enim erat non
solum ut ita fieri poss& uerum &iam utita eum fieri ne¬
cesseens&: tamenim non fecit dr̃ contra causam quam
si ne dubio uolens praestituit: quam contra uoluntatẽ
iuam non facit : Si autem non omnes causas increatura
primitus condita praefixit: sed aliqua sinsia uolun¬
iate seruabit: non sunt quidem illae quas in sua uolũ¬
iate seruauit: existarum quas creauit necessitate pen¬
dentes nontamen possunt esse contrariae quas in
sua uoluntate seruauit illis quas sua uoluntate instituit.
quia di uoluntas non potest sibi esre contraria: nstitu
rrdosi condidit utexillir esse illud cuiur causaerunt posst
ied non necessesit : Illas autem sic abscondit utene perret
nece ⁊ seistrum dequo dexistis fecit utesse possit: Solaliter
quner cutrum animale corpur priur homini formatunt

Expanded text:
fectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus homifectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum animale corpus prius homini formatum sit
Abbreviated transcription (Latin):
bat & in sua uoluntate seruabat nonergdid fecit quod futu
rumnonerat: hoc enimmagis erat futurum. quod sefacturũ
esse praesciebat: nec tamenilli anniadditi recte dicerentur
nisi aliquid ad derentur quod se aliter in alus causis habuerat
secundum aliquas igitur causas inferiores iamuitam finierat᷑
Secundumillas autem quaesunt inuoluntate & praescientiadi
qui ex aeternitate nouerat quid illo tempore facturus erat¬
& hocuere futurumerat: tunc erat finiturus uitam quando
finiuit uitam: quia &sioranti concessumest. &iam siceum
oraturum ut taliorationi concedio porter&. Ille utiq: prae¬
sciebat cuius praescientia falli non poterat: &ideo quod prae¬
sciebat necessario futurumerat: Qua propter siomnium¬
VI. futurorum causae mundo sunt insitae cumille factus est dies
quando dscreauit omnia simul : Non aliter adam factusest
cum delimo formatus est sicut est credibilius iam per¬

Expanded text:
bat, et in sua voluntate servabat. Non ergo id fecit quod fubat, et in sua voluntate servabat. Non ergo id fecit quod furum non erat; hoc enim magis erat futurum, quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur, quod se aliter in aliis causis habuerat. secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem, quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat, quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam, quia, etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum ut tali orationi concedi oporteret ille utique praesciebat, cuius praescientia falli non poterat. et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter. si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam per
Abbreviated transcription (Latin):
sir utesseposit esse innatura ipsius corporis nouinisillã
soro quafit ut necessesit manifestũ est illicnonesse : sed
sent assis inmundo est : ut necesse sit istum hominẽ
senescere: sautem necinmundo est indõ est: hocenim
necessario futurum est quo dille uult: & eaucrositura s̃
qua eille prȩsciuit : Nam multa secundum inferiores causas
futura sunt: sed siita sunt & in praescientia dĩuere futi
ra sunt : Si autem ibi alitersunt. ita potius futura sunt
sicut ibi sunt ubiqui praescit fallinon potest: nam futura dici¬
tur senectus iniuuene : sed tamen futura non est si ante mori¬
turus est: hoc autemitaerit : sicut sehabent aliae causae siue
mundo contextae siue indĩ praescientia reseruatae: Nam
secundum quasdam futurorum causasmoriturus erat. eze
chiascuids̃ addidit quindecim annos aduitam. idutiq faciens
quod ante constitutionem mundi se facturum esse praescie¬

Expanded text:
fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam fit. ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit, ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit; istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo est. hoc enim necessario futurum est, quod ille uult, et ea uere futura sunt. quae ille praesciuit; nam multa secundum inferiores causas futura sunt. sed si ita sunra sunt. si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secchias, cui Deus addidit quindecim annos ad vitam ; id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praescie
Abbreviated transcription (Latin):
nam & nos procaptu infirmitatis humanae: iam inipni
rebus tempore exostis possumus nosse quid incuur que
natura sit quod ex perimento perceperimus: sedutrũ
&iam futurum sit ignora mus: est quippe innatura hũ¬
ius uerbi gratia iuuenis ut senescat : Sedutrum hoc sit
aim indi uoluntate nescimus: sed nec innatura essat nisi
iĩ uoluntate prius fuiss& qui condidit omnia: &utiq
occulta ratio est senectutis incorpore iuuenali ueliuuen¬
titis incorporepuerili: neq enim oculis cernitur sicut
ipsa inpuero pueritiã sicut iuuentus iniuuene: sed alia
quadam notitia colligitur inesse innatura quiddam
lutens quoeducantur in promtunumeri occult ueliu¬
uentutis apueritia. uel senectutir aiuuentute: occultua
estergo istaratio qua fit ut hocesse possit: sedoculis
menti autem non est occulta: utrum autem hoc &iam
necessesit. omnimodo nescimus: &illam quidem qua

Expanded text:
Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis, ut senescat; sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omni modo nescimus. et illam quidem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
salium rationum: & inchoauerat consummanda
propter ordineni temporum: giergo in illis primis re¬
rum causis quas mundo primitus creator inseruit non
tantum posuit quod delimo formaturus erat hominẽ
sed &iam quem ad modum formaturus: utrum sicut
in matris utero. anin forma iuuenali. procul dubio
sic fecit ut illic praefixerat: neque enim contradis¬
positionem suam facer&. Si autem uim tantum ib
posuit possibilitatis ut homo fier& quo quomodo
fier & ut & sic & sic poss&. idest ut id quoque ibi el¬
s& quia & sic & sic poss&: unum autem ipsum modĩ
quoerat facturur in sua uoluntate seruauit. non mundi
constitutione contexuit : manifestum est &iam sic non factũ
esse hominem contraquamerat in illa prima conditione cau¬
sarum quia ibierat. &iam sic fieri posse quamuis nonibierat
ita fieri necesse esse: Hocenim nonerat inconditione creaturae :
sedin placito creatoris cuius uoluntas rerum est necesstas.

Expanded text:
salium rationum et inchoauerat consummanda salium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit, quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus. utrum sicut in matris utero, an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam faceret. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est, ut id quoque ibi esset. quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit, manifestum est etiam sic non factum esse hominem contra quam erat in illa prima conditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse . hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas.
Abbreviated transcription (Latin):
stomodoi multoerit absurdius istar ipsas cottidianar
naturae formas & species contra illas primarias omni¬
um nascentium causales rationes suorum temporum
per agere spatia : Restat ergo ut adutrumque modũ
habiles creatasint: siue ad istum quo usitatis sime tem¬
poralia transcurrunt. siue adillum quorara & mira¬
bilia fiunt: sicuidõ facere placuerit quod tempori con
gruat: uerum tamen sic factus est homo quem ad mo¬
dum illȩ primaecausae habebant ut fier& primus
homo quem non ex parentibus nasci quinulli praeces¬
serant. ged delimo formari opostebat. secundum cai¬
salem rationem inqua primitus factuserat: nam si
aliter factus est: non eum ds̃ in illorum sex dierum ope¬
ribus fecerat : in quib: cumdicitur factus ipsam causam
utique fecerat d̃ quaȩrat suotempore homo futurus. & se¬
cundum quam fuerat ab illo faciendus qui simul & con¬
summauerat inchoata propter perfectionem cau¬

Expanded text:
isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuegruat. Uerum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant, ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, non eum deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem cau
Abbreviated transcription (Latin):
dies ut in draconem uirga conuester&ur demanumors
& a arons nec ista cum fiunt contra naturam fiunt nisi
nobis quibus aliter naturae cursus innotuit : Non autem
dõ cui hoc est natura quod fecerit: quaeri autem merito
potest. causales illa erationes quas mundo indidit cum pr¬
num simul omnia creauit. quomodo sint institutae : utrum
u quem am modum uidemus cuncta nascentia uelfruticum
uelanimalium in suis conformationibur atq incrementir sua
prodiuersitate generum diuersa spatia peragerent tempo¬
rum anut quem ammodum creditur factur adam sineullo
pio gressu incrementorum uirili &ate continuo formare¬
turi sedcur nonutrumq: illa scredimus habuisse: ut hoc
mons futurum esso quod facturo placuis sor Sienim illo
dodo dixerimus incipi contra ipras factum uideri non
olum &iam illud de aqua uinum sed& omnia mira cula
istom contranaturae usitatum cursum fiunt : si autem

Expanded text:
dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra naturam fiunt nisi nobis, quibus aliter naturae cursus innotuit; non autem deo, cui hoc est natura quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit, quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
sit superomnia: potentia quippesua numeros cre aturae
dedit non ipsam potentiam eis demnumeris alligauit
nam sp̃s eius ita faciendo mundo superferebatur ut & fa¬
tosuper ferebatur : non corporalibus locis sed ex cellentia
potestatis : quis enimnescit aquam coneretam terrae cum
adradices uitis uenerit duciinsaginam lignullius atq in ei
sumere qualitatem. qua inuuam procedat paulatim
erumpentem at que in ea grande scente uinum fiat. maturũq
dulcescat quod ad huc feruescat expraessum ÷ & quadam
u&ustate fiꝑmatum adusum bibendi utilius iucundi usque
perueniats Numideo dñs lignum quaesiuit aut terram
aut hastem porummoras cum aquã miro conpendio con¬
uestit inuinum. & taleuinum quod ebrius &iam con¬
uiua laudar& : numquid adiutorio temporis eguit con¬
ditor temporis : non ne cestis dierum numeris suo cuique ge¬
neri at conmodatis omnis natura serpentum coalescit
formatur. nascitur. roboratur: Num ex pectati sunt hi

Expanded text:
sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris adligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in saginam ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque . in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usum proueniat P num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro compendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod ebrius etiam conuiua laudaret ? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis ? nonne certis dierum numeris suo cuique generi accommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num exspectati sunt hi