comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiis.⁊ mat̾.⁊ amita ⁊ socrꝰ. idemq int̾ se filii eoꝵ ñ
solum eẽnt fr̃s atq ꝯiuges. uer̃ etiã ꝯsobrini qui ⁊
fr̃m filii. Om̃s aut̃ iste necessitudineᷤᷤ quȩ uni homĩ
tres homines conectebant. nouẽ conectent si eẽnt in
singłis singłȩ. ut unꝰ hõ hr̃et alt̾am sororẽ. al t̾am
uxorẽ. alt̾am consobrinã. alt̾m patrẽ. alt̾in auunłm.
altm socerũ. alt̾ã matrẽ.alt̾am amitã. alt̾ram socr̃.
atq ita se ñ in paucitate coartatũ s latiꝰ atq num̾o¬
siꝰ ꝓpinqͥtatibꝰ erebris uincłm sociale diffundet. Qd̃
humano gñe c̾scente ⁊ multiplicato oẽ int̾ impios
doꝵ multoꝵ falsoꝵq cultores. sic obseruari cer¬
nimus. ut ętiam si ꝑu̾sis legibꝰ ꝑmittant᷑ fr̃na ꝯuigia.
melior tam̃ consuetudo ipsam malit exorrere licen-¬
tiam.  cũ sorores acciꝑe in matͥmoniũ pͥmis hu¬
mam gen̾is tp̃ribꝰ homini licu̾it. sic au̾set᷑. quasi

Expanded text:
iliis et mater et amita et socrus; idemque inter se filii eorum non solum essent fratres adque coniuges, uerum etiam consobrini, quia et fratrum filii. Omnes autem istae necessitudines, quae uni homini tres homines conectebant, nouem conecterent, si essent in singulis singulae, ut unus homo haberet alteram sororem, alteram uxorem, alteram calterum socerum, alteram matrem, alteram amitam, alteram socrum; adque ita se non in paucitate coartatum, sed latius adque numerosius propinquitatibus crebris uinculum sociale diffunderet. Quod humano genere crescente et multiplicato etiam inter inpios deorum multorum falsorumque cultores sic obseruari cernimus, ut, etiamsi peruersis legibus permittantur fraterna coniugia, melior tamen consuetudo ipsam malit exhorrere licentiam, et cum sorores accipere in matrimonium primis humani generis temporibus omnino licuerit, sic auersetur, q
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ex illis qui dicti sunt angłi dĩ.⁊ ex mulieribꝰ quaᷤ
amauer̃t ñ quasi homines gn̾is rr̃i. s quasi giganteᷤᷤ
legimus eẽ natos. Quasi uͦ corꝑa hominũ modũ nr̃m
femina cũ suo patre ⁊ sua matre. q̃ corꝑe qͦdãmͦ gi¬
ganteo longe cet̾is p̾min̾et : Ad qͣm uisendã. ⁊ mi¬
rabił fiebat usq qͣq concursꝰ. & ħ erat maxcime ad¬
mirationis. qd ambo parentes eiꝰ nec saltẽ tã longi
homines erant qͣm longissimos uid̾e consueuimꝰ.
Potuer̃ gͥ gigantes nasci. ⁊ pͥꝰ qͣm filii dĩ qui ⁊ angłi

Expanded text:
, quod ex illis qui dicti sunt angeli Dei, et ex mulieribus quas amaverunt, non quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi vero corpora hominum modum nostrum femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodammodo giganteo longe caeteris praeemineret? Ad quam visendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes ejus nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos videre consuevimus. Potuerunt ergo gigantes nasci et prius quam filii Dei, qui et angeli
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renam. tamꝗͣ. eã ds̃ sic cõmemoraret ut ñ ꝯputaret.
S qͣre hĩc redit᷑ ad istam recapitulationẽ. p̾ea ꝙͣ. ꝯme¬
moratꝰ ẽ filiꝰ sech hõ qui spauit inuocare nom̃ dñĩdĩ.¬
nͥ qr sic oportebat istas duas ꝓpon̾e ciuitates. unã
ꝑ hoĩcidã usq ad hoĩcidã. nam ⁊ lamech duabꝰ uxo¬
ribꝰ sĩ se ꝑpet̾sse hoĩcidiũ confitet᷑. alt̾am ꝑ eam qͥ
sꝑauit inuocare nom̃ dñi Aei. Hoc ẽ quippe in hoc
mundo ꝑegͥnantis eiuitatis di totũ atq sũmum
in hac mortalitate negotiũ. qd̾ ꝑ hominẽ unũ quẽ¬

Expanded text:
terrena: tanquam eam Deus sic commemoraret, ut non computaret. Sed quare hinc reditur ad istam recapitulationem, posteaquam commemoratus est filius Seth, homo qui speravit invocare nomen Domininim oportebat istas duas proponere civitates, unam ab homicida usque ad homicidam, nam idem Lamech duabus uxoribus suis se perpetrasse homicidium confitetur, alteram per eum, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei? Hoc est quippe in hoc mundo peregrinantis ciuitatis Dei totum adque summum in hac mortalitate negotium, quod per unum
Abbreviated transcription (Latin):
adã lamech. decimꝰ aũ a noe. S id̾õ ñ unꝰ filiꝰ lamec
sic̃ in cet̾is suꝑiꝰ. s plures ꝯmemorati s̃. qr inc̾tũ erat
qͥs ei fuiss mortuo successurꝰ. si regnandi tp̃s int̾ ip̃m
tos siue ꝑ reges ex cam gn̾ationũ ordo deciurens.
illd̾ mͥ nullo pacto p̾t̾eundũ silentio indet᷑. q̃ cum la¬
m̃ati s̃ filii. donec undenariꝰ numerꝰ impłet᷑. qͦ si¬
gnificat᷑ pecẽm. Addunt᷑ enĩ tres filii. ⁊ ima filia.
Uxores aut̃ aliud possunt significare. ñ ħ q̃ ne cõm̃-¬
datum uidet᷑. Nẽ enĩ de gn̾ationibꝰ loquim᷑. ille u̾o
uñ sint genͥte. tacitũ ẽ. Im̃ gͦ lex denario nũo p̾¬
dicat᷑ uñ ẽ memorabił ille decalogꝰ. ꝓfecto numerꝰ
erat in it̾in̾e ppłi dĩ. ułut tẽplũ ambulatoriũ. unde¬
cim uela cilicina fieri p̃cepta s̃. In cilitio quippe re
tes incilitio ꝓst̾nmꝰ tamqͣm dicentes q in psalmo
scͥptum ẽ ⁊ pecẽm m̃m añ me ẽ semꝑ. Agenies gͦ

Expanded text:
amech, sicut in ceteris superius, sed plures commemorati sunt, quia incertum erat quis ei fuisset mortuo successurus, si regnandi tempus inter iptos siue per reges ex Cain generationum ordo decurrens, illud mihi nullo pacto praetereundum silentio uidetur, quod, cum Lamerati sunt filii, donec undenarius numerus inpleretur, quo significatur peccatum. Adduntur enim tres filii et una filia. Uxores autem aliud possunt significare, non hoc quod nunc commendandum uidetur. Nunc enim de generationibus loquimur; illae uero unde sint genitae, tacitum est. Quoniam ergo lex denario numero praedicatur, unde est memorabilis ille decalogus, profecto numerus erat in itinere populi Dei uelut templum ambulatorium, undecim uela cilicina fieri praecepta sunt. In cilicio quippe rectes in cilicio prosternimur tamquam dicentes quod in psalmo scriptum est: Et peccatum meum ante me est semper. Progenies ergo
Abbreviated transcription (Latin):
timus ab adam ꝑ cai. Non aut̃ erat consequens ut
pͥmogeniti in regnum regnantibꝰ sueced̾ent pat̾bꝰ.
s quos regnandi m̃itũ ꝓpt̾ u̾itatẽ t̾rene utile ciuita¬
ti uł sors aliqua reꝑiret. uł ipse potissimũ suecedet
patͥ hereditario qͦdam uire regnandi. quȩ p̃cet̾is filis
dilexiss. Potuit aut̃ uiuente ad huc lamech atq re¬
gnante fieri dilinuum. ut ipsũ cũ aliis oĩbꝰ hoĩbꝰ
exceptiᷤ qͥ in archa fuer̃ quẽ ꝑd̾et inueniret. Neq
enĩ mirandũ ẽ si uaria qͣntitate num̃ositas annoꝵ

Expanded text:
us ab Adam per Cain. Non autem erat consequens, ut primogeniti regum regnantibus succederent patribus, sed quos regnandi meritum propter uirtutem terrenae utilem ciuitati. uel sors aliqua reperiret, uel ille potissimum succederet patri hereditario quodam iure regnandi, quem prae ceteris filiis dilexisset. Potuit autem uiuente adhuc Lamech adque regnante fieri diluuium, ut ipsum cum aliis omnibus hominibus, exceptis qui in arca fuerunt, quem perderet inueniret. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ptat᷑ resiurectio mors ap̃i ⁊ inta eiꝰ ex mortius
figurat᷑. E x qua fide gignit᷑ ħ eiuitas dĩ .i. homo
qͥ sꝑaiit inuocare nom̃ dm̃i dĩ. spe enĩ salui facti
indet quis. quid sꝑat:. si aut̃ q̃ ñ uidemꝰ sꝑamus.
ꝑ patientiã expectamꝰ. Nam qͥs uacare ħ existimet
ab altitudine sac̃m̃ti: Numqͥd enĩ abel ñ sꝑauit
inuocare nom̃ dñi dĩ. cꝰ sacͥfitiũ scͥptura tam acce¬
ptum dõ fuisse cõmemorat: Nũqͥd ipse seth ñ sꝑai
inuocare nom̃ dm̃i dĩ. de quo dictũ ẽ suscitaũ enĩ

Expanded text:
interpretatur resurrectio. mors Christi et uita eius ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic ciuitas Dei, id est homo, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei. Spe enim salui facti uidet quis, quid sperat? Si autem quod non uidemus speramus, per patientiam exspectamus. Nam quis uacare hoc existimet ab altitudine sacramenti? Numquid enim Abel non sperauit inuocare nomen Domini Dei, cuius sacrificium scriptura tam acceptum Deo fuisse commemorat? Numquid ipse Seth non sperauit inuocare nomen Domini Dei, de quo dictum est: Suscitauit enim
Abbreviated transcription (Latin):
quispiã ⁊ alius alio exponat ħ aptiꝰ. dum tam̃ ea
quȩ dñr ad hanc de qͣ loquim᷑ dĩ ciuitatẽ in ħ scło
maligno tanqͣm in diluuio ꝑegnantẽ omĩa referant᷑.
⁊ si eidem sensũ qui ista ꝯscͥpsit. non uult longe ab¬
errare qͥ expoñ. exempli grã ułut siqͥspiã qd ħ scͥptũ
ẽ inferiora bicam̃ata ⁊ tͥcam̾atã facies eã ñ qd ego in
illo oꝑe uelit intelligi. qr ex om̃ibꝰ gentibꝰ eccłia cõ¬
gregat᷑. bicam̃atam dictã ꝓpt̾ duo gen̾a hominũ
pꝰ dilnuiũ reparatȩ s̃. s alnus dicat aliqͥd q̃ a fidĩ re¬
gula ñ sit alienum. Nam qm̃ ñ solum ininferioribꝰ

Expanded text:
quispiam et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hompost diluvium reparatae sunt. Sed aliud dicat aliquis, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus
Abbreviated transcription (Latin):
siue ciitas dĩ. id ipsum ẽ. Nec abhorret alatini eͥls¬
quii consuetudine. Nam ⁊ uͥgiliꝰ ĩꝑiossissima euuta¬
tẽ domũ appellat assaraci. qͥ ꝑtroianos originẽ du¬
cunt ⁊ domũ enee eosdẽ ipsos. qr eo duce t̾iani eũ
italiam uenissẽt. ab eis ꝯdita ẽ roma. Imitatꝰ nãq
ẽ poeta illa littas sacͣs. in quibꝰ dr̃ domꝰ iacob. iam
i historiȩ in cõmemorandis gen̾ationibꝰ ex adã ꝑfi
lium eiꝰ sech. ut ꝑillas ꝑueniret ad noe sub qͦ factũ
ẽ diluuiũ. a quo rursꝰ contex̃̾et᷑ ordo nascentiũ qͦ
ꝑueniret ad abrahã. a quo matħs eũ głista incip̃.
ꝑduce uolebat : respondet᷑ usq ad diluiiũ. qͦ totũ
illd̾ genꝰ t̾renȩ ciuitatiᷤᷤ assũptũ ẽ. s reꝑatũ ẽ ex fi

Expanded text:
sive civitas Dei, idipsum est, nec abhorret a latin. eloquii consuetudine. Nam et Virgilius imperiosissimam civitatem domum appellat Assaraci, Romanos volens cunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam uenissent ab eis condita est Roma. Imitatus namque est poeta ille litteras sacras, in quibus dicitur domus Iacob iam  historiae Ie. in commemorandis generationibus ex Adam per filium eius Seth, ut per illas perueniret ad Noe, sub quo factum est diluuium, a quo rursus contexeretur ordo nascentium, quo perueniret ad Abraham, a quo Matthaeus euangelista incipit perducere volebat? Respondetur: Usque ad diluvium, quo totum illud genus terrenae civitatis absumptum est, sed reparatum ex fi
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe enoch filii sui c̃didit longe lateq regnare
potu̾it ⁊ reges hr̃e. ñ simul plures s in singłis
ȩtatibꝰ singłos. quosq genuissent sͥ successuros
quicq regnassent. hoꝵ regnũ pͥmꝰ eẽ potuit ipse
cam. scd̾s eiꝰ filius enoch. in cꝰ nomine uͥ regna¬
retur condita ẽ ciuitas. t̾eiꝰ iareth quẽ geñ enoc.
quartꝰ menida quẽ geñ iareth. qͥntꝰ matusahel quẽ

Expanded text:
tas, quam Cain in nomine Enoch filii sui condidit, longe lateque regnare tas, quam Cain in nomine Enoch filii sui condidit, longe lateque regnare potuerit et reges habere non simul plures, sed suis aetatibus singulos, quos genuissent sibi successuros quicumque regnassent. Horum regum primus esse potuit ipse Cain, secundus filius eius Enoch, in cuius nomine, ubi regnaretur, condita est ciuitas; tertius Gaidad, quem genuit Enoch; quartus Meuia, quem genuit Gaidad; quintus Mathusael, quem
Abbreviated transcription (Latin):
pub̃tate. ꝓportione tam longe uitȩ. aut de filiis
qui ꝯmemorant᷑ in gn̾ationibꝰ qd̾ ñ fu̾int pͥmogeni¬
ti.s hi ꝑ quos ad eum quẽ intendebat auctor libri
pot̾it ꝑuenire. sic̃ ad noe in gn̾ationibꝰ sech. Promĩ
in gn̾ationibꝰ cam si ñ occuirit qui ñ deb̾et intendi¬
ad que p̃t̾missis pͥmogenitis ꝑ eos qͥ ꝯmemorati s̃
ꝑueniri oportebat. sera pub̾tas intelligenda resta¬
bit. ut aliqͣntũ pꝰ centũ annos pub̾es habilesq
ad gignendũ facti fu̾int. ut ordo gn̾ationũ ꝑ p̾mo
sec̾tiorẽ causã. q̃ me latet. usq ad lamech ⁊ eiꝰ filioᷤᷤ
gn̾ationĩ ꝑueniente ꝯtexctu om̃daret᷑. ħ eiuitas
qͣm dicimꝰ eẽ t̾renã. ac deiñ cessaret scͥptor libri
memorare cȩt̾as quȩ usq ad diluuiũ eẽ potuer̃.
Pot̾ ⁊ illa causa eẽ. cur non ord̾o gn̾ationũ ꝑ pͥmoge¬
nitos duc̾et᷑ ut necẽę non sit in illis hoĩbꝰ tam se

Expanded text:
pubertate, proportione tam longae uitae, aut de filiis pubertate, proportione tam longae uitae, aut de filiis qui commemorantur in generationibus, quod non fuerint primogeniti, sed hi, per quos ad eum, quem intendebat auctor libri, poterat perueniri, sicut ad Noe in generationibus Seth. Proinde in generationibus Cain, si non occurrit qui debad quem praetermissis primogenitis, per eos qui commemorati sunt, perveniri oportebat, sera pubertas intelligenda restabit; ut aliquanto post centum annos, puberes habilesque ad gignendum facti fuerint, ut ordo generationum per psecretiorem causam, quae me latet, usque ad Lamech et ejus filios generationum perueniente contextu commendaretur haec ciuitas, quam dicimus esse terrenam, ac deinde cessaret scriptor libri commemorare ceteras, quae usque ad diluuium esse potuerunt. Potest et illa esse causa, quur non ordo generationum per primogenitos duceretur, ut necesse non sit in illis hominibus tam
Abbreviated transcription (Latin):
gñationũ. pͥmogenitos fuisse ꝯmenoratoᷤ. Cur gͦ
tam panei sunt: hIõ enĩ usq ad diliuũ tot cẽ
potuer̃ ñ uacantibꝰ usq ad centenariã pub̾tatẽ patͥbꝰ
ab offitio gn̾andi. si ñ erat tẽ ꝓportione longenita¬
tis illiꝰ etiã sera pub̾tas. Ut enĩ ꝑ eas ꝯputẽ qͥ. xxx.
usq ad diluuiũ ñ gn̾auer̃: qua tandẽ causa qui
ħ scͥpsit gn̾ationes ꝯmemorare noluit q̃ secuntur :
Nam exc adam usq ad diluuiũ ꝯputant᷑ anni scd̾m
codices nr̃os duo milia ducenti sexaginta duo. Scd̾m
hebreos aũ mille sexcenti quinqͣginta sex. Ut gͦ
istum num̾ũ minorẽ c̾damꝰ eẽ u̾iorẽ de mille sexcẽ¬
ti qͥnqͣginta sex annis ducenti qͣdraginta detͣhant᷑.
uacare potuisse: S qui ex ħ mouet᷑. memin̾it cũ
querere qͦmͦ c̾dendum sit antiqͦs illos homines ꝑ tã
multos annos a gignendis filiis cessare potuisse.
duobꝰ modis istam solutã ẽẽ q̃stionẽ. aut de sera

Expanded text:
generationum primogenitos fuisse commemoratos. Cur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluvium tot esse potuerunt, non uacantibus usque ad centenariam pubertatem patribus ab officio generandi, si non erat tunc proportione longaeuitatis illius etiam sera pubertas. Ut enim peraeque triginta usque ad diluuium non generauerunt? Qua tandem causa, qui haec scripsit, generationes commemorare noluit quae sequuntur? Nam ex Adam usque ad diluuium conputantur anni secundum codices nostros duo milia ducenti sexaginta duo; secundum Hebraeos autem mille sescenti quinquaginta sex. Ut ergo istum numerum minorem credamus esse ueriorem, de mille sescentis quinquaginta sex annis ducenti quadraginta detrahanturuacare potuisse? Sed qui ex hoc mouetur, meminerit, cum quaererem, quo modo credendum sit antiquos illos homines per tam multos annos a gignendis filiis cessare potuisse, duobus modis istam solutam esse quaestionem: aut de sera
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quale fu̾it corꝑale atq insibile regn̾ationis si¬
gnum añ diluuĩ. sic̃ abrahe cͥcumeisio pea ẽ. ĩꝑata.
saera historia tacet. Sacͥficasse tam̃ dõ etiã illos anti¬
quissimos homines ñ tacet. Qd̾ ⁊ in duobꝰ pͥmis fr̃ibꝰ
claruit. ⁊ noe pꝰ diluuiũ cũ de archa fuiss egressꝰ.¬
hostias dõ legit᷑ immolasse. de qua re in p̾cedentibꝰ
libris iam diximꝰ non ob aliud demones arrogantes
sͥ diuinitate dõsq se c̾di enpientes. sͥ expet̾ẽ sacͥfienĩ
et gand̾e hmdi honoribꝰ. nisi qr uer̃ sac̾ficiũ u̾o dõ
series ad t̾ralrã.⁊ euiꝰ series ad cęlestẽ ꝑtinet sutatẽ.
occiso abel atq in eiꝰ int̾fectione cõm̃dato mirabili
t̾renã scł non ꝑegͥnantẽ in ħ mundo. s in eiꝰ tp̃rali
pace ⁊ felicitate quiescentẽ. Cain aut̃ int̾ptat᷑ possessio.
uñ dictum ẽ. qño natꝰ ẽ siue a patre siue a mat᷑ eiꝰ.
ad quisiui hominẽ ꝑdm̃. E noc u̾o dedicatio. hic

Expanded text:
rale adque uisibile regenerationis signum ante diluuium, sicut Abrahae circumcisio postea est imperata, sacra historia tacet. Sacrificasse tamen Deo etiam illos antiquissimos homines non tacet; quod et in duobus primis fratribus claruit, et Noe post diluuium, cum de arca fuisset egresshostias Deo legitur immolasse . De qua re in praecedentibus libris jam diximus, non ob aliud daemones arrogantes sibi divinitatem deosque se credi cupientes sibi expetere sacrificium, et gaudere hujusmodi honoribus, nisi qseries ad terrenam, et cujus series ad coelestem pertineret civitatem, occiso Abel, atque in ejus interfectione commendato mirabili  non peregrinantem in hoc mundo, sed in eius temporali pace ac felicitate quiescentem. Cain autem interpretatur possessio; unde dictum est, quando natus est, siue a patre siue a matre eius: Adquisiui hominem per Deum. Enoch uero dedicatio; hic
Abbreviated transcription (Latin):
cum audierit quisq uł leg̾it ñgentos annos quẽꝙͣ.
uixisse. deb intellige̾ nonaginta decẽ quippe illi an¬
ni unꝰ ẽ nr̃. ⁊ decẽ nr̃i centũ illi fuer̃. Ac ꝑħ ut pu¬
tant. xxͣxc .iiͫ. annoꝵ fuit adam qnõ geñ seth. ⁊ ipse
sech .xxx. agebat et sex menses qnõ ex illo natꝰ ẽ enos
partes annes uocabant. ꝙͣꝵ partiũ ht̃ una q̃drattuĩ
senarnĩ eo q sex diebꝰ ds̃ ꝑfec̃ oꝑa sua ut septima¬

Expanded text:
cum audierit quisque uel legerit nongentos annos quemque cum audierit quisque uel legerit nongentos annos quemque uixisse, debet intellegere nonaginta; decem quippe illi anni unus est noster et decem nostri centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, uiginti trium annorum fuit Adam, quando genuit Seth, et ipse Seth uiginti agebat et sex menses, quando ex illo natus est Enos,partes annos uocabant; quarum partium habet una quadratum senarium, eo quod sex diebus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣlex ⁊ ꝓpħȩ ad nos int̾ptando tͣnsier̃ mutasse q̃dã in
codicibꝰ suis. ut nr̃is minueret᷑ auctoritas. hanc opi¬
monẽ uł suspitionẽ. accipiat quisq ut putau̾it. Cer¬
tum tam̃ non uixisse matusalẽ pꝰ diluiuũ. s eodẽ an¬
no fuisse defunctũ. Si ueꝵ ẽ q̃ de nũo annoꝵ inhe¬
breis codicibꝰ inuenit᷑. De illis aut̃ septuaginta int̾¬
p̾tibꝰ qͥd mͥ uideat᷑ suo loco diligentiꝰ inserendĩ ẽ. eiĩ
ad ipsa temꝑa qͣntum necessitas hꝰ oꝑis postulat cõ¬
memoranda adiuuante dñb uen̾imus. Presenti eni
sufficit questioni. scđ̾m utrosq codices tam longas
hũisse uitas illiꝰ eui hoĩnes ut poss etate uniꝰ qͥ de
duobꝰ quos solos t̾ra tẽ hũit parentibꝰ pͥmus ẽ natꝰ
ad constituendã etiã cuntatẽ multiplicari genꝰ hu¬
annos illis tp̃ribꝰ ꝯputatos idẽ tante breuitatis. ut
unus annꝰ nr̃. decẽ illos hũisse c̾dat᷑. Qua ꝓpt̾ inquiut

Expanded text:
prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut putauerit; certum est tamen non uixisse Mathusalam post diluuium, sed eodem anno fuisse defunctum, si uerum est quod de numero annorum in Hebraeis codicibus inuenitur. De illis autem septuaginta interpretibus quid mihi uideatur, suo loco diligentius inserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem multiplicari genus huannos illis temporibus conputatos, id est tantae breuitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur. Quapropter, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ u̾sibꝰ dixi. Hec tua s̃ bona s̃. qr tu bonꝰ ista
casti. Nil nr̃m ẽ in eis. nisi q̃ peccamꝰ amanteᷤᷤ ordi¬
amet᷑. ħ ẽ si ipse ñ aluid ꝓ illo q̃ ñ ẽ ipse amet᷑.
male amari ñ pot̾. Nam ⁊ ipse amator ordinate
amandꝰ ẽ. qͣ bñ amat᷑ qͣ amandũ ẽ. ut sit in nob̃
uid sit uirtꝰ. Uñ michi
uidetur q̃ defintio breuis ⁊ uera uirtutis. ordo ẽ
amoris. ꝓpt̾ qd̃ in scõ suo cantico canticoꝵ cantat¬
sponsa xp̃i. ciuitas dĩ. ordinate in me caritatẽ. Hꝰ
gͥ caritatis. ħ ẽ dilectionis ⁊ amoris ordine ꝑt᷑bato.
dni filii dĩ neglexer̃. ⁊ filias hominũ dilexer̃. Quibꝰ
duobꝰ nõĩbꝰ. satis utͣq ciuitas disc̾nit᷑. Neq enĩ ⁊ illi

Expanded text:
uiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista uiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista creasti. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus amantes Ordiametur, hoc est si ipse, non aliud pro illo quod non est ipse, ametur, male amari non potest. Nam et amor ipse ordinate amandus est, quo bene amatur quod amandum est, ut sit in nobis uividetur, quod definitio brevis et vera virtutis, Ordo est amoris: propter quod in sancto Cantico canticosponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritatem. Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegͥnantibꝰ in ħ scło alt̾iꝰ ciuitatis. ꝓpt̾ pulchritu¬
dinẽ corꝑis. qd bonũ dĩ qͥd̃ domĩ ẽ. s. ꝓpt̾ea id largit᷑
⁊̃ mał. ne magnũ bonũ uideat᷑ bonis. Deserto itaq
magno bono ⁊ bonoꝵ ꝓpͥo. lapsꝰ ẽ factꝰ ad bonum
minimũ. ñ bonis ꝓpͥũ. s bonis małq ꝯmune. W sic
filii dĩ filiaꝵ hominũ amore sunt capti. atq ut eis
ꝯuigibꝰ fruerent᷑ in morẽ societatis t̾rigenȩ deflu¬
xcer̃. deserta pietate qͣm inscã societate seruabant.
Sic enĩ corꝑis pulcͥtudo adõ quidẽ factum s tp̾rale
carnale infimũ bonũ. male amat᷑ pꝰ posito dõ ȩt̾no
int̾no sempit̾no bono. quẽadmodũ nisticia de¬
serta ⁊ aurum amat᷑ ab auaris. nullo pecc̃o auri
s hominis. Ita sẽ ht̃ om̃is c̾atura. Cũ enĩ bona sit.
⁊ bñ amari pot̾ ⁊ male. ⁊ bñ scł ordine custodito.
male ordine ꝑturbato. q̃ in laude qͣdã cerei bre¬

Expanded text:
nantis in hoc saeculo alterius civitatis, propter pulchritudinem corporis . Quod bonum Dei quidem donum est: sed propterea id largitur etiam malis, ne magnum bonum videatur bonis. Deserto itaque magno bono et bonorum proprio, lapsus est factus ad bonum minimum, non bonis proprium, sed bonis malisque commune: ac sic filii Dei filiarum hominum amore sunt capti, atque ut eis conjugibus fruerentur, in mores societatis terrigenae defluxerunt, deserta pietate quam in sancta societate servabant. Sic enim corporis pulchritudo, a Deo quidem factum, sed temporale, carnale, infimum bonum, male amatur postposito Deo, aeterno, interno sempiterno bono, quem ad modum iustitia deserta et aurum amatur ab auaris, nullo peccato auri, sed hominis. Ita se habet omnis creatura. Cum enim bona sit, et bene amari potest et male: bene scilicet ordine custodito, male ordine perturbato. Quod in laude quadam Cerei bre
Abbreviated transcription (Latin):
in uanitates. ⁊ insamas m̃daces. Apositis itas
duabꝰ ciuitatibꝰ una in re hꝰ scłi. alt̃a in spe dĩ.
tamqͣm ex cõmuni quȩ aꝑta ẽ in adã ianua mortali¬
tatis eg̾ssis. ut ꝓciurant ⁊ ex cirant ad discretos ꝓpͥoᷤᷤ
ac debitos fines. incip̃ dimim̾atio t̃p̃ꝵ. in qͣ ⁊ aliȩ gn̾a¬
tiones adiciunt᷑ facta recapitulatione ex adã. ex cuiꝰ
origine damnata ułuti massa una.m̾ito &iã et
damnationi tͣdita fac̃ ds̃ alia in contumelia uasa
urȩ. alia inhonore uasa miscđiȩ. illis reddens q̃ de
ẽ bona a dõ bono. s mutabilis ab ĩmutabili qr ex
nichilo.⁊ a bono pot̾ declinare ut faciat malum
q̃ fit lib̾o arbitͥo. ⁊ malo ut faciat bonũ. q ñ fit sine
gn̾e humano ꝓgdiente atq erescente facta ẽ ꝑmix¬
tio. ⁊ iniqͥtate participata q̃dã ut᷑q confusio ciui¬
tatis. qd malũ a sexu femineo causã rursꝰ inuen̾.
ñ qͥd̾ illomͦ quo ab initio. ñ enĩ cuiꝰꝗͣ. ĩ tẽ fallatia

Expanded text:
s itaque duabus ciuitatibus, una in re huius saeculi, altera in spe Dei, tamquam ex communi, quae aperta est in Adam, ianua mortalitatis egressis, ut procurrant et excurrant ad discretos proprios ac debitos fines, incipit dinumeratio temporum; in qua et aliae generationes adiciuntur, facta recapitulatione ex Adam, ex cuius origine damnata, ueluti massa una meritae damnationi tradita, facit Deus alia in contumeliam uasa irae, alia in honorem uasa misericordiae, illis reddens quod dest bona a Deo bono, sed mutabilis ab inmutabili, quia ex nihilo, et a bono potest declinare, ut faciat malum, quod fit libero arbitrio, et a malo, ut faciat bonum, quod non fit sine genere humano progrediente atque crescente, facta est permixtio, et iniquitate participata quaedam utriusque confusio civitatis. Quod malum a sexu femineo causam rursus invenit: non quidem illo modo quo ab initio; non enim cujusquam etia
Abbreviated transcription (Latin):
quos ad dd atq iñ quo intend̾at ꝑueniret. E& qͦ intelli¬
gi pot̾ uet̾es qͦ homines añ diluuiũ ñ pͥmogenitos s
eos fuisse cõmemoratos. ꝑ qͦs ordo succedentiũ gen̾a¬
tionum ad noe patͥarcham ducet᷑. ne sere pub̾tatis
illoꝵ obscura ⁊ ñ necessaria q̃stio nos fatiget. Cum¬
gͥ genꝰ humanũ pꝰ pͥmã copulã uiri facti ex pulu̾e
⁊ꝯuigis eiꝰ ex uiri latẽ. mariũ feminaꝵq conun¬
ctione opꝰ hr̃et. ut gignendo multiplicaret᷑. nec eent
ulli homines. nͥ qͥex iłł duobꝰ nati fuissent. uiri son
suas ꝯuiges acceper̃. Qd̾ ꝓfecto qͣnto ẽ antiqͥuiꝰ cõ ꝓd¬
lente necessitate. tanto pꝰea factũ ẽ damnabiliꝰ reli¬
gione ꝓhibente. Habita ẽ enĩ rõ rectissima caritatis.

Expanded text:
 quo intellegi potest, ueteres quoque homines ante diluuium non primogenitos, sed eos fuisse commemoratos, per quos ordo succedentium generationum ad Noe patriarcham duceretur, ne serae pubertatis illorum obscura et non necessaria quaestio nos fatiget. C genus humanum post primam copulam uiri facti ex puluere et coniugis eius ex uiri latere manum feminarumque coniunctione opus haberet, ut gignendo multiplicaretur, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent: uiri sorores suas coniuges acceperunt; quod profecto quanto est antiquius conpellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religio
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ẽ iniquũ aiditate possidendi tͣnsg̾di limitẽ agbꝵ.
qͣntomag̾ ẽ iniquiꝰ libidine concũbendi subũt̾ẽ limi¬
tẽ moꝵ : Exꝑti aut̃ sumꝰ in conubiis consobrinaꝵ
xcimiĩ. qͣm raro ꝑ mores fiebat. qd fieri ꝑ leges licebat.
qr id nec diuina ꝓhibuit. ⁊ ñdum ꝓhibuerat lexe
humana. Uerumptũ factum ętiam licitũ ꝓpt̾ uici¬
nitatem horrebat᷑ illiciti.⁊ q̃ fiebat cum ꝯsobrina pe¬
ne cum sorore fieri uidebat᷑. qr et ipsi int̾ se ꝓpt̾ ꝓpinꝗͣ.¬

Expanded text:
di limitem agrorum, quanto est iniquius libidine concumbendi subuertere limitem morum! Experti autem sumus in conubiis consobrinaruproximum quam raro per mores fiebat, quod fieri per leges licebat, quia id nec diuina prohibuit et nondum prohibuerat lex humana. Verum tamen factum etiam licitum propter uicinitatem horrebatur inliciti et, quod fiebat cum consobrina, paene cum sorore fieri uidebatur; quia et ipsi inter se prop
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃. Lxx. int̾p̃tes in płimis quȩ diu̾sa dic̃e uident᷑ ex
hebreis codicibꝰ em̃dare ausꝰ ẽ nemo. Non enĩ ẽ illa
diu̾sitas putata m̃dositas. nec ego ullomͦ putandã
existimo. S uͥ ñ ẽ scͥptoris eiror. aliqͥd eos diuino spũ
uͥ sensꝰ eẽt consentaneꝰ u̾itati. ⁊ p̾dicans u̾itatẽ. non
luisse cdendũ ẽ. Uñ m̃ito non solũ hebreis uer̃ etiã
ipsis cũ adhib testimonia de scͥpt̾is. utiq apłica inue¬
nitur auctoritas. S hinc me oportumori loco si ds̃
adiuu̾it ꝓmisi diligentiꝰ locuturũ. nc qd instat ex¬
pediam. Non enĩ ambigendũ ẽ. ab homine qͥ ex pͥmo
homine pͥmꝰ ẽ natꝰ. qño tamdui uiuebant potuisse
ꝯstitui ciuitatẽ sane t̾renam. ñ illã quȩ dr̃ ciuitas
dĩ de qua ut scͥb̃emꝰ laborẽ tanti hꝰ oꝑis in manus

Expanded text:
 interpretes in plurimis, quae diuersa dicere uidentur, ex Hebraeis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diuersitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo: sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos diuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non . Unde merito, non solum hebraeis, verum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de Scripturis, uti apostolica invenitur auctoritas. Sed hinc me opportuniore loco, si Deus adjuverit, promisi diligentius locuturum: nunc quod instat expediam. Non enim ambigendum est ab homine, qui ex primo homine primus est natus, quando tam diu vivebant, potuisse constitui civitatem, sane terrenam, non illam quae dicitur civitas Dei: de qua ut scriberemus, laborem tanti hujus operis in manus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ putat᷑. ⁊ quotꝰ quisq hominũ ẽ. cui ꝓfunditas uti¬
litatis hꝰ appareat: Hoc uͦ uͥ ꝑ tot contextã gen̾atio
concordet. nimirũ cum uellet ꝑsuad̾e qͥ ħ feẽ idõ
num̾osissimos annos uixisse antiqͦs. qd̾ eos breuiꝰ¬
simos mncupant.⁊ ħ de mat̾itate pub̾tatis qua
homines tamdiu uixisse reciꝑe in fide nollent. ad¬
didit.c. uͥ gignendis filiis habilẽ ñ inuenit ȩtatẽ¬
si eosdẽ pꝰ genitos filios ut congrueret sũma detͣi
Sic quippe uoluit c̾dibiles fac̾e idonear̃ gen̾ande ꝓͥi
conuenientias ętatum. ut tam̃ nũo ñ fraudaret

Expanded text:
n putatur; et quotus quisque hominum est, cui profunditas utilitatis huius 10 appareat? Hic uero, ubi per tot contextas generatioconcordet: nimirum cum uellet persuadere, qui hoc fecit, ideo numerosissimos annos uixisse » antiquos, quod eos breuissimos nuncupabant, et hoc de maturitate pubertatis, qua homines tamdiu uixisse recipere in fidem nollent, addidit centum, ubi gignendis filiis habilem ao non inuenit aetatem, eosdemque post genitos filios, ut congrueret summa, detraxit. Sic quippe uoluit credibiles facere idonearum generandae proli conuenientias aetatum, ut tamen numero non fraudaret
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s dĩ in t̾rene ciuitatis gen̾ationibꝰ tp̃ra notare añ
diluuiũ. s in cȩlestis maluit tãqͣm ẽent memoria
digniores. Porro aut̃ sech quõ natꝰ ẽ. non quid̾ taciti
s̃ anni patͥs eiꝰ. s iam genu̾at alios. ⁊ utrum solos
eam et abel. affirmare quis audeat: Non enĩ qi soli
nominati sunt ꝓpt̾ ordines gen̾ationũ qͣs cõmemora¬
re oi . cebat io conseq̃ns indi deb illos solos finssetẽ
gen̾atos ex adã. Cum enĩ silentio cooꝑtis oĩũ nõĩbꝰ

Expanded text:
Spiritus Dei in terrenae ciuitatis generationibus tempora notare ante Spiritus Dei in terrenae ciuitatis generationibus tempora notare ante diluuium, sed in caelestis maluit, tamquam essent memoria digniores. Porro autem Seth quando natus est, non quidem taciti sunt anni patris eius, sed iam genuerat alios; et utrum solos Cain et Abel, adfirmare quis audeat? Non enim quia soli nominati sunt propter ordines generationum quas commemorare oportebat, ideo consequens uideri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam.
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ. ⁊ t̾renȩ ciitatis t̾rana felicitate gaudentibꝰ
ꝑsecutiones iniquas passura fuerat. pͥmus ostñd̾.s. qͦt
annoꝵ erat adam cũ eos geñ ñ apparet. E x iñ digert᷑
genationes aliȩ de cain. alie de illo quẽ geñ adã ineiꝰ
successione quẽ fr̃ occid̾. ⁊ appellauit nom̃ eiꝰ seh dicẽs.
ut scͥptũ ẽ. Suscitauit enĩ mͥ dñs sem̃ aliud ꝓ abel
quem occidit cam. Cum itaq iste duȩ series gen̾a¬
tionĩ. una de sech. alt̾a de cam has duas de quib
agimꝰ distinctis ordinibꝰ insinuent ciuitates. unã
cęlestem in t̾ris ꝑegͥnantẽ. alt̾am t̾renam t̾renis tãꝙͣ
sola sint gaudiis inhiantẽ uł inherentẽ. nullꝰ de ꝓge¬
nie cam cum dinum̃ata sit cũ num̾atio adam usq
ad octauam gen̾ationẽ quot annoꝵ fiuss exep̃ssum
ẽ. qño gen̾ eum qui cõmemorat᷑ pꝰ eum. Noluit enĩ

Expanded text:
gentibus et. terrenae ciuitatis terrena felicitate gaudentibus, gentibus et. terrenae ciuitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutiones iniquas passura fuerat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur generationes aliae de Cain, aliae de illo, quem genuit Adam in eius successionem, quem frater occidit, et appellauit nomen illius Seth dicens, ut scriptum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Cum itaque istae duae series generationum, una de Seth, altera de Cain, has duas, de quibus agimus, distinctis ordinibus insinuent ciuitates, unam caelestem in terris peregrinantem, alteram terrenam terrenis tamquam sola sint gaudiis inhiantem uel inhaerentem: nullus de progenie Cain, cum dinumerata sit connumerato Adam usque ad octauam generationem, quot annorum fuisset expressus est, quando genuit eum, qui commemoratur post eum. Noluit enim
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Lx.x. uł. Lx. annos a concũbendi oꝑe uacauisse.
Aut si ñ uacaret nicħ ꝓł gigñe potuisse: Hec q̃stio.
duobꝰ modis soluit᷑. Aut enim tanto serior fuit ꝓ¬
portione pub̾tas. qͣnto uite tociꝰ maior annositaᷤᷤ.
aut q̃ mag̃ uido eẽ c̃dibile ñ hic pͥmogeniti filii cõ¬
memorati s̃. s quos successionis ordo poscebat ut
ꝑueniret᷑ ad noe a quo rursꝰ ad habrahã uidemus ẽẽ
ꝑuentũ. ac deiñ usq ad c̾tum articłm tp̃ris qutũ
oportẽbat signari etiã gen̾ationibꝰ ꝯmemoratis
cursũ głosissime cuntatis in ħ mundo ꝑ egͥnantis.¬
⁊ ad suꝑnã patͥam requirentis. Qd̾ enĩ negari ñ pͭ.
pͥor om̃ibꝰ cam ex ꝯiunctione maris ⁊ femine natꝰ
ẽ. Neq enĩ illo nato dixiss adam qd̾ dixisse legit᷑.
ad quisiui hominem ꝑ dm̃. nisi illis duobꝰ ipse fuiss
homo nascendo ad ditꝰ. pͥmus hc̃ secutꝰ ẽ abel. quẽ ma¬
ior fr̃ occidit. p̾figuratione qͣdã ꝑegͥnantis cuntatis dĩ.¬

Expanded text:
 sexaginta annos a concumbendi opere uacuisse, aut si non uacaret, nihil prolis gignere potuisse?\' Haec quaestio duobus modis soluitur. Aut enim tanto serior fuit portione pubertas, quanto vitae totius major annositas; aut quod magis video esse credibile, non hic primogeniti filii commemorati sunt, sed quos successionis ordo poscebat, ut perveniretur ad Noe, a quo rursus ad Abraham videmus esse perventum, ac deinde usque ad certum articulum temporis: quantum oportebat signari, etiam generationibus commemoratis, cursum gloriosissimae civitatis in hoc mundo peregrinantis, et supernam patriam requirentis. Quod enim negari non potest, prior omnibus Cain ex coniunctione maris et feminae natus est. Neque enim illo nato dixisset Adam, quod dixisse legitur: Adquisiui hominem per Deum, nisi illis duobus ipse fuisset homo nascendo additus primus. Hunc secutus Abel, quem maior frater occidit, praefigurationem quandam peregrinantis ciuitatis D
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ antiqͥs religiose eurȩ. ne ipsa ꝓpinqͥtas se paula¬
tim ꝓpaginum ordinibꝰ dirimens longiꝰ abiret ⁊ ꝓpin¬
qͥtas eẽ desisfet. eã ñdum longe positã rursꝰ matͥ¬
monii uincło colligare et qͦdãmꝰ reuocare fugientẽ.
U ñ iam pleno hominibꝰ orbe t̾rarum. ñ quid̾ sorores ex
patre ex matre uł ex ambobꝰ s parentibꝰ natas. s tñ
amabant de suo gen̾e duce uxores. Uer̃ quis dubitet
honestiꝰ hoc tp̃r etiam consobrinoꝵ ꝓhibita eẽ con¬
iugia: Non solum scđ̾m ea quȩ disputauimꝰ ꝓpter
multiplicandas affinitates. ne hat duas necessitudi¬
nes una ꝑsona. cum due possint eas hr̃e. ⁊ nũs ꝓpin
cundiȩ quiddã nat᷑ale atq laudabile. ut cui deb cau¬
sa ꝓpinqͥtatis reu̾endũ honorẽ. ab ea contineat qͣmiuis
gn̾atͥcem tam̃ libidinẽ. de qua erubesc̾e udeamus
⁊ ipsã pudicitiã conuigalẽ. Copulatio gͥ maris et

Expanded text:
atribus religiosae curae, ne ipsa propinquitas se paulatim propaginum ordinibus dirimens longius abiret et propinquitas esse desisteret, eam nondum longe positam rursus matrimonii vinculo colligare, et quodammodo revocare fugientem. Unde jam pleno hominibus orbe terrarum, non quidem sorores ex patre vel matre, vel ex ambobus suis parentibus natas, sed tamen amabant de suo genere ducere uxores. Verum quis dubitet honestius hoc tempore etiam consobrinorum prohibita esse conjugia? non solum secundum ea quae disputavimus, propter multiplicandas affinitates, ne habeat duas necessitudines una persona, cum duae possint eas habere, et numeruscundiae quiddam naturale atque laudabile, ut cui debet causa propinquitatis reverendum honorem, ab ea contineat, quamvis generatricem, tamen libidinem, de qua erubescere videmus et ipsam pudicitiam conjugalem. 3. Copulat
Abbreviated transcription (Latin):
ui. fierent necesse ñ fuit. nec pꝰ natum enoc detͣhi¬
re quos ñ addid̾at añ natũ. Sic factum ẽ. ut hic
nulla eẽt int̾ codices utrosq uarietas. S rurs
mouet cur in octaua gen̾atione añ qͣm de matusa¬
le nasc̾e̾t᷑ lamech. cum ap̃hebreos legant᷑.e. l aar il¬

Expanded text:
 fierent, necesse non fuit, nec post natum Enoch eos detrahere, quos non addiderat ante natum. Sic factum est 15 ut hic nulla esset inter codices utrosque uarietas. Sed rursus mouet, quur in octaua generatione, antequam de Mathusalam nasceretur Lamech, cum aput Hebraeos legantur
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͥtales m̃ses erant. ꝓfecto ⁊ anni erant quales nẽ
batur dies ut omĩa ꝓportione minuant᷑. nec toto
qͣtͣduo nr̃o factum ẽ illd̾ tam gnde diluuiũ. qd̾ me¬
morat᷑ factum .xl. diebꝰ ⁊ noctibꝰ. Iuis hanc absur
ditatẽ ⁊ uanitatẽ ꝑferat : ꝓiñ remoueat᷑ hic enor.
noq det̾minant. tantꝰ m̃sis qͣntꝰ ⁊ nc̃ ẽ quẽ luna
aiebꝰ ⁊ qͣdrante consumãt: qno qͥdẽ anni sexcente¬
simi uitȩ noȩ. sea̾s erat m̃sis. eidẽq m̃sis. aet uii.
ingentis pluine memorant᷑. Qui dies ñ binas ac
paulo ampliꝰ horas he̾bant. s uicenas ⁊ qͣt̾nas die
noctuq tͣnsactas. Ac ꝑhoc tam magnos annos ui¬
xer̃ illi antiqͥ. usq ampliꝰ qͣm. decce. Iuantos pꝰea

Expanded text:
 tales profecto et anni erant, quales nunc batur dies, ut omnia proportione minuantur: ergo nec toto quadriduo nostro factum est illud tam grande diluuium, quod memoratur faditatem et uanitatem ferat? Proinde remoueatur hic error, noque determinant; tantus mensis, quantus et nunc est, quem luna diebus et quadrante consummant, quanti anni sescentensimi uitae Noe seingentes pluuiae memorantur, qui dies non binas ac paulo amplius horas habebant, sed uicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos uixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, qua
Abbreviated transcription (Latin):
coneretioq nairat᷑. Disc̾tio qͥd̾ qd̾ amboꝵ seꝑatĩ ge¬
n̾ationes cõmemorant᷑. uniꝰ fr̃icide cam. alt̾iꝰ aut̃ qͥ
uocabat᷑ sech. Natꝰ quippe fuerat et ipse de adã. ꝓ illo
quẽ fr̃ occidit. Concretio aut̃ qr bonis in det̾iꝰ decli¬
nantibꝰ tales uniu̾si facti fuerant. ut diluiuo dełent᷑.
excepto uno iusto euiꝰ nom̃ erat noȩ ⁊ eiꝰ comuge.
et tͥbꝰ filiis. totidẽq nuribꝰ quihomines octo ex illa
om̃iũ uastatione mortaliũ ꝑ archã euad̾e meruer̃.¬
Q d gͥ septum ẽ. ⁊ cognouit cam uxorẽ suã: et conci¬
piens peꝑit enoe. ⁊ erat edificans cuntatẽ in nomine
filii sui enoc. ñ ẽ qͥd̾ consequens ut istũ pͥmũ filiũ ge¬
niusse edat᷑. neq eni ħ ex eo putandũ ẽ qr dictii ẽ cog¬
nouisse uxorẽ suã. quasi t̾e se pͥmitꝰ illi ꝯcumbendo
miscuiss. nã ⁊ de ipso pat omiũ adã non tc̃ solũ hoc
dictũ ẽ. qño conceptꝰ ẽ cam quẽ pͥmogenitũ udet᷑

Expanded text:
 ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo, quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi facti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere meruersuam, et concipiens peperit Enoch; et erat aedificans" ciuitatem in nomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognouisse uxorem suam, quasi tunc se illi primitus concumbendo miscuisset. Nam et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogenitum
Abbreviated transcription (Latin):
quales nc̃ sunt etiã tẽ erant m̃ses. Nam quo pacto
alit̾ uigesimo et septimo die scd̃i m̃sis dic̾e̾t᷑ factuĩ
eẽ diluiuĩ: Dem̃ pea infine diluuii ita legit᷑. ⁊ sedit
archa inm̃se.uii.⁊ septima ⁊ uigesima die m̃sis supͣ
montes ararat. aqͣ aut̃ minebat᷑ usq ad xi. m̃sẽ. In¬

Expanded text:
ses? Nam quo pacto aliter uicensimo et septimo die secundi mensis diceretur coeptum esse diluuium? Deinde postea in fine diluuii ita legitur: Et sedit arca in mense septimo, septima et uicensima mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undeci
Abbreviated transcription (Latin):
s si neglectis melioribꝰ quȩ ad suꝑnã ꝑtinent ciuitatẽ
uͥ erit uictoria in et̾na ⁊ sũma pace sec̃a bona ista sic
cõcupiscunt᷑ ut uł sola ẽẽ credantur uł his quȩ me¬
liora c̾dunt᷑ ampliꝰ diligunt᷑. necesse ẽ miseria conse
ciuitatis conditor fr̃icida. nã suum frẽm ciuẽ eiuitati
ȩt̃nȩ in hac t̾ra ꝑ egͥnantẽ inuidentia uictꝰ occidit. Uni
mirandum ñ ẽ. quod tanto pꝰ in ea ciuitate condenda
quȩ fuerat hꝰ t̾renȩ enuitatis de qua loquim᷑ cap futi.
⁊ tam multis gentibꝰ regnat᷑a. huic ꝓocimo exemplo
⁊ ut greci appellant artheotipo quedã sin gen̾is imago
respondit. Nam u illic sic̃ ipsum facimis quida poeta
cõmemorauit illoꝵ. fr̃no pͥmi maduer̃ sanguine mil.
Sic enĩ condita ẽ roma quõ occisũ remii afre romuloro¬
mana testat᷑ hystoria. nͥ qd̾ isti t̾rene ciuitatis ambo

Expanded text:
Sed si neglectis melioribus, quae ad supernam pertinent ciuitatem, Sed si neglectis melioribus, quae ad supernam pertinent ciuitatem, ubi erit uictoria in aeterna et summa pace secura, bona ista sic concupiscuntur, ut uel sola esse credantur uel his, quae meliora creduntur, amplius diligantur: necesse est mciuitatis conditor fratricida; nam suum fratrem ciuem ciuitatis aeternae in hac terra peregrinantem inuidentia uictus occidit. Unde mirandum non est, quod tanto post in ea ciuitate condenda, quae fuerat huius terrenae ciuitatis, de qua loquimur, caput futura et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, ut Graeci appellant, apxetoTttj quaedam sui generis imago respondit. Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam poeta commemorauit illorum, Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Sic enim condita est Roma, quando occisum Remum a fratre Romulo Romana testatur historia; nisi quod isti terrenae ciuitatis ambo
Abbreviated transcription (Latin):
sin partẽ bellando siurex̃. querit eẽ uictrix gentiũ
mortifera. si u̾o conditionẽ cogitans casꝰq cõmunes magͥ
que acced̾e possunt adu̾sis angit᷑ qͣm eis quȩ ꝓuen̾int
scdis rebꝰ inflatur. tantummꝰ mortał ẽ ista uictoria nai
enĩ semꝑ dñari pot̾it ꝑmanendo. eis quos potuerit
subigare uincendo. Non aut̃ recte dicunt᷑ ea boni
ñ ẽẽ que concupisc̃ ħ ciuitas. qno ẽ ⁊ ipsa in suo huma¬
et qui resistat non fu̾it pax erit cũ ñ habebit partes
inuicem adu̾santes.⁊ ꝓhis rebꝰ quas simul hr̃e non
potuer̃ infelici egestate c̾tantes. hanc pacẽ requrunt
laboriosa bella. hanc adipie̾it᷑ quȩ putat᷑ głosa uictoria
Quando aut̃ hanc uincunt qui causa iustiore pugnabat.
quis dubitet gratulanda eẽ uictoriã ⁊ ꝓuenisse obta¬
bilẽ pacẽ : hȩc bona sunt et sine dubio dĩ dona sunt.

Expanded text:
sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix gentium, cum sit sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix gentium, cum sit ollitur, etiam mortifera; si uero condicionem cogitans casusque communes magis quae accidere possunt aduersis angitur, quam eis quae prouenerunt secundis rebus inflatur, tantummodo mortalis est ista uictoria. Neque enim semper dominari poterit permanendo eis, quos potuerit subiugare uincendo. Non autem recte dicitur ea bona non esse, quae concupiscit haec ciuitas, quando est et ipsa in suo humaet qui resistat non fuerit, pax erit, quam non habebant partes in uicem aduersantes et pro bis rebus, quas simul habere non poterant, infelici egestate certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa bella, hanc adipiscitur quae putatur gloriosa uictoria. Quando autem uincunt qui causa iustiore pugnabant, quis dubitet gratulandam esse uictoriam et prouenisse optabilem pacem? Haec bona sunt et sine dubio Dei dona. sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtate. etiã mulieris accedente stilitate. quȩ nec tunc
parere potuit. qnõ ñ ȩtas fecunditati. s etati fecunditaᷤᷤ
defuit. Qd̃ gͦ nature sic effecte fructꝰ post̾itatis ñ debe¬
batur. significat qd̃ natura gen̾is humani pcc̃o uicia¬
ta. ac ꝑhoc uire damnata. nicħ u̾e felicitatis ĩpost̾m
m̾ebat᷑. Recte gͥ sig̾cat ysaac ꝑ reꝓmissionẽ natꝰ filioᷤᷤ
amor ꝓpͥe ac pͥuate qͦdãmͦ uoluntatis. s cõmuni eodẽ¬
q immutabili bono gaudens. atq ex multis unũ cor
rena porro ciuitas que sempit̾na non erit neq enĩ
cũ in extremo supplitio damnata fu̾it iam ciuitas
erit. ħ ht bonum suũ. cuiꝰ societate letat᷑ quał eẽ de
angustias faciat amatoribꝰ suis. idõ cuntas ista ad¬
u̾sus seipsã pler̃q diuidit᷑ litigando. bellando atq
pugnando:⁊ aut mortiferas. aut ẽte mortales uicto¬
rias requirendo. Nlã ex quacq: sui parte adu̾sꝰ altam

Expanded text:
aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic adfectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis humani peccato uitiata ac per hoc iure damnata nihil uerae felicitatis in posterum merebatur. Recte igitur significat Isaac, per repromissionem natus, filios amor propriae ac privatae quodammodo voluntatis, sed communi eodemque immutabili bono gaudens, atque ex multis unum cor rena porro civitas, quae sempiterna non erit neque enim cum in extremo supplicio damnata fuerit, jam civitas erit, hic habet bonum suum, cujus societategustias faciat amatoribus suis, ideo ciuitas ista aduersus se ipsam plerumque diuiditur litigando, bellando adque pugnando et aut mortiferas aut certe mortales uictorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte aduersus alteram
Abbreviated transcription (Latin):
tudo naturam. illũ uͦ dedit ꝓmisse sigc̾ans gr̃am. Ibi
humanus usus ostendit᷑. hic diuinuĩ bñficiũ cõm̃dat᷑.¬
Saira quippe ffił erat: ⁊ desꝑatione ꝓł saltẽ de ancilla
sua concupiscens hr̃e q de seipsa ñ posse c̾nebat. Dedit
eam fetandam uiro. de quo parere uoluerat nec pot̾at.
exreg̃q etiã sic debitũ de marito utens uire suo in ut̾o
alieno. Natꝰ ẽ gͦ ymahel sic̃ nascunt᷑ homines ꝑmictiõe
sexꝰ utͥq usitata lege nature. idõ dictum ẽ scđ̾m carnẽ.
ñ qd̃ ista bñficia dĩ non sint. aut non illa oꝑet᷑ ds euiꝰ
opifex sapĩa atting̃ sic̃ scͥptum ẽ a fine usq ad finẽ for¬
tit̾⁊⁊ disponit omnia suauit̾. s uͥ significandiĩ fuerat
dĩ donum qd̃ in debitũ hominibꝰ gͣtis gr̃a largiret᷑ sie
oportint dari filium. quẽ ad modũ nat᷑e ñ debebat᷑ ex¬
cursibꝰ. Negat enĩ nata iam filios tali cõmixtione mariᷤ
et femine. quał eẽ pot̾at habrahe et saire in illa iam

Expanded text:
tudo naturam. Illum vero dedit promissio, significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beneficium commendatSarra quippe sterilis erat et desperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista beneficia Dei non sint aut non illa operetur Deus, cuius opifex sapientia adtingit, sicut scriptum est, a fine usque in finem fortiter et disponit omnia suauiter; sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quem ad modum naturae non debebatur excursibus. Negat enim natura iam filios tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa iam
Abbreviated transcription (Latin):
et latinis. alit̾ inhebreis uͥ ñ ẽ ista de .e. annis. pͥus
additis ⁊ pꝰea decͣctis ꝑ tot gen̾ationes otinuata
bibliotecha sup̃dicti regis codicẽ descbñdũ pͥmus
accepit. Nlam etiam uͥ nc̃ num̃i ñ faciunt incertũ
ad aliqͥd q̃ f̾acile possit intelligi uł q̃ appareat uti

Expanded text:
inis, aliter in Hebraeis, ubi non est ista de centum annis prius adbitis et postea detractis per tot 10 generationes continuata bibliotheca supradicti regis codicem describendum primus accepit. Nam etiam nunc, ubi numeri non faciunt intentum ad aliquid, quod facile p
Abbreviated transcription (Latin):
ei cõmemorande satis eẽt ut ciuitas dĩ etiã sue ad ũ¬
sariȩ comꝑatione clareseat. Cum gͥ scͥptura diuina
ibi ⁊ numer̃ annoꝵ qͦs illi homines uixer̃ cõmemo¬
rata concludat. ut dicat de illo de quo loquebat᷑ ⁊
genunit filios et filias. ⁊ fuer̃ om̃s dies illiꝰ uł illiꝰ quoᷤᷤ
iux̃ anni tot. ⁊ mortiuis ẽ. numqͥd quia eosdẽ filios

Expanded text:
i etiam suae aduersariae conparatione clarescat. Cum igitur scriptura diuina, ubi et numerum annorum, quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius uel illius quos uixit anni tot, et mortu