comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nam calor urit. ut est. Uritur infelix
dido. Item frigus urit. ut est. Aut boret pe¬
netrabile frigus adurit. Ros g̾cum ẽ. qͦd illi
rosor dñt. Alii putant ros dictum quia rarꝰ
est: & ñspissus ut pluuia. Nebula iudedi¬
cta. unde & nubila. ab obinibendo scilicet:
hoc ẽ oꝑiendo t̾ram. suie qͦd sursum uolans.¬
nubes faciat. Exhalant enun ualles humide
uebulas. & fiunt nubes. Inde nubilum. inde
niues. Nebule aut̃ ima petunt cum sereni¬
tasẽ: sumina cum nubilum. Caligo umbra
est. despissitudine aeris effecta. & dicta caligs
qͦd maxime acris calore gignatur. Tenebre
dicuutur. qͦd teneant umbras. Nichil ait̃
sunt tenebre. s ipsa lucis absentia tenebre
dicunt᷑ sicut silentium ñ aliqua res est. s
& inauitas ũ est aliquid. ẜ locus ubi corpꝰ uẽ¬
aer carens sole. Dicta ant̾ quod fiat cum
solis obiciniur radiis. Est aut̃ mobilis &
incerta. & ex solis circuitu. & ex motu uen¬

Expanded text:
t. Nam calor urit, ut est: Uritur infelix t. Nam calor urit, ut est: Uritur infelix Dido. Item frigus urit, ut est: aut Boreae penetrabile frigus adurat. 9. Ros, Graecum est, quod illiδρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est operiendo, terram, sive quod nubes volans faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas et fiunt nubes; inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est; summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aeris calore gignatur. Tenebrae dicuntur quod teneant umbras. Nihil autem sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sedEt inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpuaer carens sole, dicta autem, quod fiat cum solis objicimur radiis. Est autem mobilis, et incerta, et ex solis circuitu, et ex motu ven
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ & ad nubes & ad pluuias ꝑtuient. dicti
g̾co uocabulo qͦd t̾ram inebrient ad g̾mi¬
naudum. Ex his enun cuncta creantur
Unde & lucretius. Exrigmi t̾ra atq anima
nascuntur & nubri. Est aut̾ nom̃ g̾cum.
Grando appellata. qͦd forma eius granorum
similitudiẽ habeat. Hȩc aut̃ uentor rigo¬
re duratur in nube. ac solidatur minuem:
ruptoq aere soluit᷑. Nix anube unde tieni.¬
uocata. & glaties agelui & aqua. quasi glates
id ẽ gelata aqua. Gelu aut̃: quod eostrui¬
gatur tellus. Ge quippe t̾ra dr. Tunc aut̃
maiori gelu stringitur t̾ra: cum fuerit uox
serena. Pruma ẽ matutini temporis frigus.¬
quȩ in de priiͥna nomĩ accepit: quia sicut
ignis urit. Piro enim ignis. Qrere enim &¬
ad frigus & ad solem ꝑtinet. Nam tino ser¬
morie duo diu̾sa significant᷑. ꝓ eo qͦd unum
effectum hũt. Similis enim uis ẽ & frigo¬
ris & caloris. Unde & utraq sara rumpun¬

Expanded text:
autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae a autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae a Graeco vocabulo quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur, unde et Lucretius1, 715: Ex igni, terra atque anima nascuntur et imbri. Est autem nomen Graecum. Grando appellata quod forma eius granorum similitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. Nix a nube, unde venit; et glacies a gelu et aqua, quasi gelaquies, id est gelata aqua. Gelus autem quod eo stringatur tellus; γῆ quippe terra dicitur. Tunc autem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina equi inde pruine nomen accepit, quia sicut ignis urit. Pyr enim ignis Graece ad frigus pertinet. Nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpun
Abbreviated transcription (Latin):
rum collisio ignem creat. ut in lapidib cerni¬
mus. uel in attritu rotarum uel in siluis arbo¬
rum: simili modo innubib ignis. Ex uento
su uentoꝵ emitti. Idõ aut̃ fulminis ignẽ uui
habere maiorẽ ad penetraudum. quia sub
fulgur. fulgor. & fulmen. Euigur quia tan¬
git. fulgor quia incendit. & urit. fulm̃ quia
findit. Id̾o & cum t̾nis radiis finguntur.
De arcu & nubium effectib. xi.
ad t̾ras descendat. Hic aut̃ asole resplendet
dum caue nubes ex adu̾so radium solis acci¬
ꝑiunt: & arcus speciem fingunt. Cui uarios
colores illa dat res: quia aqua tenuis. aer
lucidꝰ. & nubes caligantes: irradiata ista uarios
creant colores. Pluite dicte eo qͦd fluant.¬
quasi fluiue. Nascuntur enimi de t̾rȩ & mans
auhelitu. Quȩ cum altius eleuate fuerint.
aut solis calore resolute. aut in uentoꝵ com¬
bis intempesta & obscura. & inde nymbi a¬
tes pluuie. Nam pluuias uocamus lentas¬

Expanded text:
rum conlisio ignem creat, ut in lapidibus cernirum conlisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum: simsu ventorum emitti; ideo autem fulminis ignem vim habere majorem ad penetrandum, quia subtfulgur, fulgor, et fulmen. Fulgur, quia tangit; fulgor, quia incendit et urit; fulmen, quia findit; ideo et cum ternis radiis finguntur. CAPUT X. De arcu et nubium effectibus. 1. ad terras descendit. 115 Hic autem a sole resplendet, dum capiunt et arcus speciem fingunt; cui varios colores illa dat res, quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes, inradiata ista varios creant colores. Pluviae dictae quod fluant,quasi fluviae; nascuntur enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum conbis in tempestate obscura; et nimbi ites pluvie, sed pluvias vocamus lentas
Abbreviated transcription (Latin):
grauit̾ concutit omuia. ita ut celum disces¬
sisse uideatur: quia cum ꝓcella ueheñĩtiffi¬
imuenti nubib se repente immerserit. tur¬
biue in ualescente exitumiq querente. iui¬
bem quam excauauit impetu magno p̃scin¬
dit. ac sic cum horrendo fragore defert᷑ ad au¬
res. Quod mirari quis non debeat. cum uesi¬
cula qmuis parua magnum tam̃ sonitum
displosa enuttat. Cum tonitruo aut̃ simul
& fulgura expͥmi. sed illud celerius uidetur
quia clarum ẽ: hoc aut̃ ad aures tardiꝰ ꝑuenit.
Lux aut̾ quȩ apparet ante tomitruun fulgor
uocatur. quȩ ut diximus ideo ante indetur
quia clarum ẽ lumen: tonitriuun aut̃ ad
aures tardius ꝑuenit. ad iustar securis arbo
rem ꝓcul cedentis: cuius quidẽ ante cernis
ictum quam ad aures ꝑueniat sonitus. De¬
stis iaculi. aferiendo tlicti. Puigorare
enim ferire ẽ. atq ꝑcutere. Hulmina autẽ
collisa nubila faciunt. Nam omniun re¬

Expanded text:
graviter concutit omnia, ita ut coelum discigraviter concutit omnia, ita ut coelum discidisse videatur, quia cum procella vehementissimi venti nubibus se repente immiserit, turbine invalescente, exitumque quaerente, nubem quam excavavit impetu magno perscindit, ac sic cum horrendo fragore defertur ad aures. 2. Quod mirari quis non debet, cum vesicula, quamvis parva, magnum tamen sonitum displosa emittat. Cum tonitruo autem simul et fulgura exprimit, sed illud celerius videtur, quia clarum est, hoc autem ad aures tardius pervenit. Lux autem quae apparet ante tonitruum, fulgetra vocatur. Quae, ut diximus, ideo ante videtur, 114 quia clarum est lumen, tonitruum autem ad aures tardius pervenit. CAPUrem procul caedentis, cujus quidem ante cernis ictum quam ad aures perveniat sonitus. Estis iaculi, a feriendo dicti; fulgere enim ferire est atque percutere. Fulmen autem conlisa nubila faciunt. Nam omnium re
Abbreviated transcription (Latin):
er ẽ manitas pluruum habens Uii.¬
admixtum raritatis qͣm cȩt̃a elementa.
uel ab eo qͦd feratur. Hic aut̃ partun ad t̾re¬
nam. partim ad celestem mat̾iam ꝑtinet.
Nam ille subtilis ubi uentosi ac ꝓcellosi motꝰ
ñ possunt existere ad celestem ꝑt̾inet partẽ.
iste uͦ turbulentior qui ex̾alationib humi¬
dis corporescit t̾rȩ deputatur: quiq ex se mul¬
tas species reddit. Nam commotus uentos
facit. uehementius concitatus. ignes & toni¬
trua. contractus nubila. conspissatus plu¬
uias. congelatis nubib muemi. turbulentiꝰ
congelantib densiorib nubib grandinẽ.
distentus serenum. Nam aerem densum
nubem eẽ. nubem rarefactam & solitam:
ubes dicte ab obnubendo. id ẽ oꝑiendo
celum. Unde & nuptȩ. quod uultus
suos uelent. Unde & neptunus. qͦd nubat:
idẽ mare & t̾ram tegat. Nubes aut̃ aeris
densitas facit. uenti aut̃ aerem conglobant:
nubemq faciunt. Unde ẽ illud. Atq innu¬
Nam tonꝰ. sonus. Qui idõ int̾dum tam

Expanded text:
er est inanitas plurimum habens admixtum raritatis quam cetera elementa. vel ab eo quod feratur. Hic autem partim ad terrenam, partim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et tonitrua; contractus nubila; conspissatus pluviam; congelantibus nubilis nivem; turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem; distentus serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse, nubem rarefactam et solutam es dictae ab obnubendo, id est operiendo, coelum, unde, et nuptae, quod vultus suos velent, unde et Neptunus, quod nubat, id est, mare terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant, nubemque faciunt, unde est illud: Atque in nunam TONUS, sonus. Qui ideo interdum tam
Abbreviated transcription (Latin):
bulum: quod greci oxifalon uocant.
Moy grecum suꝑ posito. N. latino:
significat unam.
T latinum. infine habens labda grecum:
significat talentum.
Agrecum indextro brachio superiori.o.
lutera comuncta: cenix. est.¬
De auctorib rerum rusticarum.

Expanded text:
bulum, quod Graeci oxifalon vocant. bulum, quod Graeci oxifalon vocant. . My Graecum superposito N Latinum significat mina. T Latinum in fine habens Labda Graecum significat talentum. Chi Graecum in dextro brachio superiori O littera coniuncta cenix est.De auctoribus rerum rusticarum
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor: iatinum. demonstrat obolos qͥn E¬
q. Oboli uͦ sex ꝓpt̾ea caracterem ñ hñt.
eo quod iuuna dragina serueniant. qͦd ẽ
pondꝰ denarii argenti. WAlictã. significat
siliquas octo. id ẽ tremissem᷑. latinum sig¬
nificat isomisma grecum. id ẽ solidũ integrii.
Iota adiuncta beta. significat dimidiũ sond̃. W
uirgulȩ duȩ exuno angulo a leua indextam
se diuidentes. significat draginã quam eti¬
am oleen appellant: Latinum adiunctaH
gamma greco: significat semiunciam.I.
Gamma aut̃ grece littere .o. latinum in
fine adiunctum. significat unciam.
labda grecum ꝑmedium sui .i. latinum
ad iectum: significat libram.
Rappa grecum circa finem cornuum. ad¬
iuncto .i. latinum: significat ciatum. Ho
Siuͦ .o. latinum habuerit adiunctum.:¬
eminam demonstrat. qmͣ greci cotilẽ uocant. Ee¬
Cix grecum si acceꝑit iunctum .E. latiiũ.¬
significat sextarium.
Si .o. latinum adiuuctum: indicat acita¬

Expanded text:
quattuor. E Latinum demonstrat obolos quinqquattuor. E Latinum demonstrat obolos quinque. Oboli vero sex propterea characterem non habent, eo quod in una dragma sex veniant, quod est pondus denarii argenti. H Eta littera significat siliquas octo, id est tremissem. N Latinum significat nomisma Graecum, id est solidum. IB. Iota adiuncta Beta significat dimidium solidum. < Virgulae duae ex uno angulo a laeva in dexteram se dividentes significant dragmam, quam etiam olcen appellant. NΓ. N Latinum adiuncto Gamma Graeco significat semiunciam. Γo Gamma autem Graecae litterae O Latinum in fine adiunctum significat unciam. ᗑ. Labda Graecum per medium sui I Latinum adiectum signKappa Graecum circa finem cornuum adjuncto υ Graeco significat cyathum. 308 Κo. Si o Latinum habuerit adjunctum heminam demonstrat, quam Graeci cotylen vocant. Graecum si accesignificat sextarium. ξο. Si O Latinum adiunctum, indicat acita
Abbreviated transcription (Latin):
dina mensura ẽ. quinq modioꝵ. Midim¬
na ant̾ latiua lingua uocat᷑. idẽ dimidia: eo
quod quinq modiis metiat᷑. qui ẽ dimidius
numerus aꝑfecto denario. Artaba inensu¬
r ẽ apudegyptios sextarioꝵ septuaginta du¬
gentes uel luiguaᷤ quȩ orbem impleuerunt.
onus appendit. C horus trignita modioꝵ men¬
sura completur. Hic ex hebraico sermone deᷤ¬
cendit. qui uocat᷑ chor: a sunilitudiue collis.
Choria enim hebraice colles appellant᷑. Coa¬
ceruati enmi modii triginta instar collis¬
uident᷑ & onus camel efficiunt: De signis
risq ignota sunt: & inde errorem le¬
gentib faciunt. Quappt̾ formas eoꝵ & cara¬
cteres ut aueterib signate sunt subiciamꝰ.
łlictera significat dimidium obolum.
Uirgula equalit̾ iacens & porrecta simpl¬
citer: significat obolum. Geminata uir¬
gula: duo oboli sunt. latinum significat
obolos tres: latiuum. significat obolos E¬

Expanded text:
dimna mensura est quinque modiorum. Medimdimna mensura est quinque modiorum. Medimna autem Latina lingua vocatur, id est dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum septuaginta dugentes vel linguas, quae orbem impleverunt. onus appendet. Corus triginta modiorum mensura completur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur cora a similitudine collis. Coria enim Hebraice colles appellantur: coacervati enividentur, et onus cameli efficiunt. § 27 De signis. risque ignota sunt, et inde errorem legentibus faciunt. Quapropter formas eorum et characteres, ut a veteribus signata sunt, subiciamus. Z littera significat dimidium obolum. — Virgula aequaliter iacens et porrecta simpliciter significat obolum. = Geminata virgula duo oboli sunt. T Latinum significat obolos tres. F Latinum significat obolos
Abbreviated transcription (Latin):
derata. Modicis enim: modꝰ nom̃ imposuit.
Nam modica ꝓparius. abusiue ñ ꝓprie dicimꝰ.
Satum genus ẽ mensure. uixta morẽ ꝓuinciȩ
palestinȩ. unum & dimidium modium capi¬
ens. cuius nom̃ ex hebreo sermone tractum.
ẽ. Satum enim apud eos nominatur sũptio
siue leuatio. eoqͦd qui metit tandem mensu¬
ram sumat acleuet. Est & aluid satum
mensara sextarioꝵ uiguiti duoꝵ capax. quasi
modius. Batus uocatui hebraica lingua. ab
olearia mola quȩ abetur aprid eos. uel bata
nominatur capiens quinquaginta sertaria
que mensura una mole uice ꝓteritur: Anfo¬
ra uocata. qͦd hinc & inde leuet᷑. Hec grece a
dem quadratum. frum̃ti uͦ modios italicostrẽ.
Canus g̾ce anfora ẽ: contiuens uruas tres. Ur¬
na mensura ẽ: quam quidam quartarimn
dicunt. Proprie aut̃ urua uas ẽ: quȩ ꝓconden¬
ais defunctoꝵ einerib adhiberi solet. Dequa
poeta. Celo tegit᷑ qui ñ habet urnam. Me

Expanded text:
derata. Modicis enim modus nomen inposuit: derata. Modicis enim modus nomen inposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. Satum genus est mensurae iuxta morem provinciae Palestinae, unum et dimidium modium capiens. Cuius nomen ex Hebraeo sermone tractum est; 'satum' enim apud eos nominatur sumptio sive levatio, eo quod qui metitur eandem mensuram sumat ac levet. Est et alium satum, mensura sextariorum viginti duorum capax quasi modius. Batus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, quae 'beth' apud eos vel 'bata' nominatur, capiens quinquaginta sextaria; quae mensura una molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a dem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graeca amphora est continens urnas tres. Urna mensura est quam quidam quartarium dicunt; proprie autem urna vas est quod pro condendis defunctorum cineribus adhiberi solet; de quo poeta: celo tegitur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
angłos. lucem. celos suꝑ iores. t̾ram. aquã. atq
aerem. Scd̃a die: firmamentum solũ. Tercia
dic: quatuor. maria. semuia. sationes: atq plantin
Qrͥta die: tͥa. solem. lunã. & stellas. Qnta die: ta. piscs
& reptilia aqͣꝵ. & uolatilia. Seta die: uͦuͦ. bestias.
pecudes. reptilia t̾rȩ. & hominẽ. Et facta sunt
onnua iuginti duo genera: in dieb sex. Et ui¬
ginti duȩ generationes sunt abadan usq ad
iacob: excuuis semine nascit᷑ om̃is gens isrt.
Quigiiti duo libri uet̾is cestamenti usq adhest.
E uigiiti duo litt̾arum sunt elem̃ta. quib con¬
stat diuinȩ legis doctrina. His gͥ exemplis mo¬
dius iuginti duoꝵ sextarioꝵ amoyse scdm
sacrȩ legis inensurã effectus ẽ. & quam ius
diu̾se gentes huic mensure pondꝰ uel adiciant
ignorant̾. uel detrahant: apud hebreos consti¬
tutione diuina tal ratione seruatur. Modiꝰ
enim. amodo dictus. Hinc & modica. idẽ mo¬

Expanded text:
angelos, lucem, celos superiores, terram, aquam atque angelos, lucem, celos superiores, terram, aquam atque aerem. Secunda die firmamentum solum. Tertia die quatuor, maria, semina, sationes atque plantaria. Quarta die tria, solem, lunam et stellas. Quinta die tria, pisces et reptilia aquapecudes, reptilia terrae et hominem. Et facta sunt omnia viginti duo genera in diebus sex. Et viginti duae generationes sunt ab Adam usque ad Iacob, ex cuius semine nascitur omnis gens Israel; et viginti duo libri Veteris Testamenti usque ad Hester; et viginti duarum litterarum sunt elementa, quibus constat divinae legis doctrina. His igitur exemplis modius viginti duorum sextariorum a Moyse secundum sacrae legis mensuram effectus est: et quamvis diversae gentes huic mensurae pondus vel adiciant ignorantes vel detrahant, apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. Modius enim a modo dictus. Hinc et modica, id est mo
Abbreviated transcription (Latin):
alit mensura ẽ liquidoꝵ. cuius & rem simul
& nonien a romanis impositum inuenimus
Metruni ẽ mensura liquidorum. Hȩc amensu¬
ra accepit nomen. Mecron enim mensurã dist
g̾̃ci. & inde appellata in ecreta: licet ꝙ urua ꝙ
anfora & reliqua huiꝰ modi nomina mensuraꝵ.
sunt: tam̃ ista hoc nonĩ adenarii uumeri ꝑfec¬
tione accepit. Metruni ad onnẽ mensuram
ꝑtinet. Mecron enim grece: latine mensurad.
slam & ciatus mensura ẽ: & anfora niensura ẽ.
& quicqͥd plus minꝰ ue capit mensura ẽ. S ideo
hoc nom̃ specialit̾ sibi assumpsit. qͦd sit mensura
ꝑfecti nuueri idẽ denarii. Modius dictus. abeo
qͦd sit suo modo ꝑfestus. Est aut̃ mensura libraꝵ.
quadraguita quatuor id est sextarioꝵ ugniti¬
duoꝵ. Cuins numeri causa inde tracta ẽ. eoq̃d
in pͥncipio d̾s niguiti duo oꝑa fecerit. Nam pri¬
ma die septẽ oꝑa fecit. id ẽ matiã informem.

Expanded text:
aliter mensura est liquidorum, cuius et rem simul aliter mensura est liquidorum, cuius et rem simul t nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accGraeci, et inde appellata metreta. Licet et urna et amphora et reliqua hujusmodi nomina mensurarum sint, tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet. Metreta enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyathus mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit, mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi assumpsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mensura librarum quadragintaquatuor, id est, sextariorum vigintiduorum: cuius numeri causa inde tracta est, quod in principio deus vigintiduo opera fecerit. Nam prima die VII opera fecit, id est, materiam informem,
Abbreviated transcription (Latin):
dia ad impletur. Ciati pondꝰ decẽ dragns ap¬
penditur. qui etiã apud qͦsdam causatꝰ nomi¬
natur. Oxifalus fit: si quinque dragnne ad¬
duntur ad decẽ. Acitabulus quarta pars emi¬
uȩ ẽ: duodecimn draginas appendens. Cotila.
emina ẽ. hñs ciatos sex: quȩ iccirco cotula
uocatur. quia cote g̾co sermone incisio d̾r.
& emina sextarii in duo equa incidit᷑. Emina
aut̾ appendit libram unam. quȩ geminata
sextarium facit. Sextarius duarum libraꝵ
ẽ: qui bis assumptus nominatur bilibris.
Assumptusq quat̾: fic g̾co nomine cenix. Quin
Adice sextum: congium reddet. Nam conguis
sex metitur sextariis. a quo & sextario nomen
dederunt. Congium aut̃ a congieudo id ẽ. ꝑ
auginentum crescendo uocat᷑. Onde postea
pecuuia beneficii gr̃a dari cepta. congiarium
appellatum ẽ. Unusquisq enim sui temporis
imꝑator fauorẽ ppł captans. adiciebat ut lar¬
gior uideret᷑ indomis. Congiarium aut̃ speci¬

Expanded text:
dia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis addia adimpletur. Cyati pondus decem dragmis adpenditur, qui etiam a quibusdam cuatus nominatur. Oxifalus ut si quinque dragmae adduntur ad decem. Acitabulus quarta pars eminae est, duodecim dragmas adpendens. Cotyla emina est habens cyatos sex; quae idcirco cotyla vocatur, quia cote Graeco sermone incisio dicitur, et emina sextarii in duo aequa inciditur et cotylam facit. Emina autem adpendit libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est. Qui bis adsumtus nominatur bilibris; adsumtus quater 'fit Graeco nomine cenix' CarmAdice sextum, congium reddit: nam congius sex metitur sextariis, a quo et sextarii nomen deaugmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem speci
Abbreviated transcription (Latin):
quadraguita libras. Est aut̾ tͥplex. idẽ in iuior
medius. suminus. Minor qͥnquagita. medius
seꝑtuaginta duarũ librarũ. suminus centum
uiguiti constat. Centenarium nuueri nom̃ est:
eo qͦd centum librarum pondis sit: qͦd pondus
ꝓpt̃ ꝑfectionẽ centenarii nuineri instituerunt
romani. Demensuris xxu.
ensura ẽ res aliqua. mͦ suo uel tẽpore circũ¬
scͥpta. Hȩc aut corporis ẽ: aut temporis
Corporis. ut hominum. lignoꝵ. & ulumpna¬
rum longitudo & breuitas. S & solẽ istum
ꝓpriam sui orbis hab̾e mensurã. qͦd geometri¬
ci ꝑscrutari autlent. Temporis. ut meusura
horarum & dierum & annoꝵ. Unde & meti¬
ri pedes horarumi dicunus. hoc ẽ mensurare.
ꝓprie aut̃ mensura uocata. qͦd ea fruges me¬
tuntur. atq frum̃tum. id ẽ humida & sicca:
pars minuna coclear. qͦd ẽ dimidia pars drag¬
iȩ appenilens siliquas uouem: qui triplicatus
conculam facit. Concula dragnia una. & duni¬

Expanded text:
quadraginta libras. Est autem triplex; id est minor, quadraginta libras. Est autem triplex; id est minor, medius, summus. Minor quinquaginta, medius septuaginta duarum librarum, summus centum viginti constat. Centenarium numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit. Quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. De mensuris . Mensura est res aliqua modo suo vel tempore circumscripta; haec autem aut corporis est aut temporis. Corporis est, ut hominum, lignorum et columnarum longitudo et brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis habere mensuram, quod geometrici perscrutare audent. Temporis, ut mensura horarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est mensurare. Proprie autem mensuram vocatam quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est humida et sicca, pars minima coclear, quod est dimidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit. Concula dragma una et dimi
Abbreviated transcription (Latin):
ta pars uuciȩ est: & stateris medietas drag¬
mas appendens duas. Unde cum indiuinis
litteris legitur sichas. uncia ẽ: cum uͦ ingen¬
tilium. quarta pars unciȩ ẽ. Nucia dicta.
qͦd uniu̾sitatẽ minoꝵ ponderum sua uiita¬
te uinciat. id ẽ complectat. Constat autẽ
dray mis octo. idẽ scri ꝓtilis uginti quatuor:
Quod ꝓuide legitimum pondꝰ habetur. qͥl
numerus seri puloꝵ euis horas diei noctis ꝙ
mecitur. uel quia libram efficit duodecies
computatus. Libra duodecim unciis ꝑfict᷑¬
& inde habetur ꝑfecti pond̾is genus. quia tot
constat unciis quot mensib annus. Dicta¬
aut̃ libra qͦd sit libera. & cuncta intra se
p̃dicta pond̾a contineat. Mna in pondib¬
centum draginis appenditur. & ẽ nomen
gͥcum. Talentum summur ẽẽ pondris
ꝑniuetur ingrecis. Nam nichil ẽ calco miui
nil talento mauis. curis uarium apud diũsas
gentes pondꝰ habet᷑. Apud romanos enim ta

Expanded text:
ta pars unciae est et stateris medietas, dragta pars unciae est et stateris medietas, dragmas adpendens duas. Unde cum in litteris divinis legatur siclus, uncia est; cum vero in gentilium, quarta pars unciae est. Uncia dicta quod universitatem minorum ponderum sua unitate vinciat, id est conplectat. Constat autem dragmis octo, id est scripulis viginti quattuor. Quod proinde legitimum pondus habetur, quia numerus scripulorum eius horas diei noctisque metitur, vel quia libram efficit duodecies conputatus. Libra duodecim unciis perficitur; et inde habetur perfecti ponderis genus quia tot constat unciis quot mensibautem libra, quod sit libera, et cuncta intra se pondera praedicta concludat. Mna in pondcentum dragmis appenditur, et est nomen grecum. Talentum summum esse pondus perhibetur in Grecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius; cuius varium apud diversagentes pondus habetur. Apud Romanos autem tal
Abbreviated transcription (Latin):
signetur: Abinicio uͦ unum nuninisma. uuꝰ
argenteus erat. Hoc enini ab assyriis ceꝑit.
Dicunt aut̃ iudei. qͦd abraham int̾ra chanaan
primuis hanc aduexerit formam. Solidus
apudlatinos alio nomine sertula dĩ. qͦd his¬
sexuncia compleatur: Hunc ut qirimus
uulgus aureum solidum uocat. Quiꝰ t̾ciam
partem idõ dixerunt tremissem. eo qͦd solioũ
faciat ter missus. Sextula bis assumpta du¬
euam facit. ter posita staterem integrum¬
reddic. Scater aut̾ medietas unciȩ ẽ: ap¬
pendens aureos tres. Unde & uocatus stater
quod trib solidis stet. Hȩc & se niuncia. qͥa
semis habet deuucia. Hȩc & semissis. quia
ponderis semis ẽ. quasi seniassis. Quadran¬
tem hebrei similit̾ codrantẽ uocant. & uocat᷑
quadrans: quod unciȩ quartam partẽ appen¬
dat. Sicel qui latino sermone siclus corrupte
appellat᷑. hebreum nom̃ est: habens a pudeos
unciȩ pondꝰ. Apud latiuos aut̃ & grecos quar¬

Expanded text:
signetur. Ab initio vero unum numisma, unus signetur. Ab initio vero unum numisma, unus argenteus erat: hoc enim ab Assyriis coepit: dicunt autem Judaei, quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidus apudsex uncia conpleatur. Hunc, ut diximus, vulgus aureum solidum vocant; cuius tertiam partem ideo dixerunt tremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Sextula bis adsummata duellam facit; ter posita staterem reddit. Stater autem medietas unciae est, adpendens aureos tres; unde et vocatus stater quod tribus solidis stet. Haec et semuncia, quia semis habet de uncia. Haec et semissis, quia ponderis semis est, quasi semis assis. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vocant; et vocatur quadrans quod unciae quartam partem adpendeat. Sicel, qui Latino sermone siclus corrupte appellatur, Hebraeum nomen est, habens apud eos unciae pondus. Apud Latinos autem et Graecos quar
Abbreviated transcription (Latin):
lapis calculus. qui ad eo minimus ẽ: ut sine
solidi ẽ: ab arbore cuiꝰ semen ẽ uocabulumm
tenens. Ceratim oboli ꝓars inedia ẽ. hũs
siiquam unam semis. Hunc latinitas. se¬
miobolum uocat. Ceratin aut̃ gͥee. lacine
siliqua cormium int̾ptat᷑. Obolus siliquis
trib appendit᷑. hiĩs ceratin duos: caleos qua¬
tuor. Fiebat enmm olun ex ȩre ad instar sa¬
gitte. unde & nom̃ agrecis accepit: hoc est
sagitta. Seri pulis sex siliquarum pondere
constat. Hic apud g̾cos gramma uocatur.
Seri pulus aut̾̃ dictus ꝑ diminitionem.
alapilio breui qui seri pus uocatui: Drag¬
ma ꝯctaua pars unciȩ ẽ. & denarii pond̾
argenti. trib constans scri pulis. id ẽ decem
& octo siliquis. Denariũ aut̾ dictum. quia
ꝓdecem numinis imputatur. Solidum
nuncupatum. quia nichil illidee̾eindetur.¬
Solidum enim uetẽs integrum dicebant
& cotum. Ipse quoq nunmisina uocatuꝵ
ꝑ eo quod nominib pͥncipum effigiis q

Expanded text:
lapis calculus, qui adeo minimus est, ut sine lapis calculus, qui adeo minimus est, ut sine solidi est, ab arbore, cuius semen est, vocabulum tenens. Ceratin oboli pars media est, habens siliquam unam semis. Hunc Latinitas semiobolum vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis tribus adpenditur, habens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim ex aere ad instar sagittae. Unde et nomen a Graecis accepit, hoc est sagitta. Scripulus sex siliquarum pondere constat. Hic apud Graecos gramma vocatur. Scripulus autem dictus per diminutionem lapillo brevi qui scrupus vocatur. Dragma octava pars unciae est et denarii pondus argenti, tribus constans scripulis, id est decem et octo siliquis. Denarium autem dictum quia pro decem nummis inputatur. Solidum nuncupatum, quia nisolidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus principum effigieque
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd instatera libratum pendeat. Huic &
pensum. Abusiue aut̾ pondꝰ libra una est:
unde etiam dippondius dictus ẽ. quasi drio
pond̾a. qͦd nom̃i adhuc inusu retuiet᷑. Tru¬
tina ẽ genura ponderum lances. equali
examine pendeus. fact̾a ꝓpt̾ talenta & ceu¬
tenaria appendenda. sicut mom̃tatia ꝓpar¬
ua modica q pecunia. Hȩc & moneta uoca¬
ta. idem & statera: nom̃ ex numero hñs.
qͦd duab lancis & uno ni medio stilo libra¬
ta equalit̾ stet. Campana a regione italiȩ
nomen accepit: ubi primum eiꝰ usus reptꝰ:
Hec duas lances ñ habet: s uirga ẽ signata
libris & unciis: & uago pond̾e mensurata.
Eramen ẽ filun medium quo trutine sta¬
tera regitur: ꝙ lances equant᷑. Unde & in
lanciis amentũ cr. Uniciq aut̃ ponderi
cercus ẽ modꝰ. nomiuib ꝓpriis designatus.
Caicus minuna pars pond̾is. quarta pars
oboli ẽ: constans lentis geminis grarus. Ap¬
pellat᷑ aut̃ calcus qͦd sit paruuliis. sicut &¬

Expanded text:
eo quod in statera libratum pendeat; hinc et pensum. Abusive autem pondus libra una est. Unde etiam dipondius dictum est, quasi duo pondera; quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria adpendenda; sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Haec et moneta vocata. Idem et statera nomen ex numero habens, quod duobus lancis et uno in medio stilo libratur. 6. Campana a regione Italiae nomen accepit, ubi primum ejus usus repertus est. Haec duas lances non habet; sed virga est signata libris et unciis, et vago pondere mensurata.Examen est filum medium, quo trutine statera regitur et lances equantur: unde et in lanceis amentum dicitur. Unicuique autem ponderi certus est modus, nominibus propriis designatus. Calcus minima pars ponderis, quarta pars oboli est, constans lentis geminis granis; appellatur autem calcus, quod sit parvulus sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
rale. eius modi nature ẽ: ut inconuinio
& ad lumina clarius cuictis metallis fulgeat.
& uenenuui ꝓdat. Nam si ei infundas
tienenum. stridoreni edit. & colores uari¬
os inmodum arcꝰ celestis emittit. De pondil
uat cognoscere modum. Nam omnia
corporalia sicut scͥptum ẽ. a suminis usq
adima. in mensura & numero & pondere
disposita sunt atq formata. Sic enimsꝙͥ¬

Expanded text:
rale, eiusmodi naturae est ut in convivio rale, eiusmodi naturae est ut in convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit et colores varios in modum arcus caelestis emittit. § 25 De iuvat cognoscere modum. Nam omnia corporalia, sicut scriptum est, a summis usque ad ima in mensura et numero et pondere disposita sunt atque formata; cun
Abbreviated transcription (Latin):
ad ulterata int̾ se ꝑ ignem metalia dissotiar
& ab auro & argento es plumbumq secerit
Ana quoq metalla abigne defendit. & cũ
sit natura exis ferriq durissima: si absq
stauno fuerit. uritur & cremat᷑. Scannum
illitum exis. uasis saporem facit gratiorem:
& compescit uirus eruginis. Specuia etiã
ex eo temperantur. cerussa quoq ex eo sicut¬
explumbo conficit᷑. De electͥo. .xxiii.¬
lectrum uocatum. qͦd adradium solis cla¬
ruis auro argentoq reluceat. Sol enini
a poetis elector uocatuii. Defecatius ẽ enim
hoc metallum ominib mecallis. Huiuis tria
genera. Ununi qͦd expini arborib fluit qͦd
sucinum dicit᷑ alcerum metallũ qͦd natura¬
lit̾ inuenitur & inp̃cio habet᷑. t̾rium qͦd fit
de trib parcib auri & argenti uua. Quas
partes etrai si naturale sol uas inuenzes. On¬
de & uichil int̾ se: natum anfactum. Utrũq
enim eiusdem nature ẽ. Giectrũ qͦd ẽ natu¬

Expanded text:
adulterata inter se per ignem metalla dissociat, adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno fuerit, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis vasis saporem facit gratiorem et conpescit virus aeruginis. Specula etiam ex eo temperantur. Cerussa quoqex plumbo, conficitur. § 24 De electro. Electrum vocatum quod ad radium solis clarius auro argentoque reluceat; sol enim a poetis Elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibus metallis. Huius tria genera: unum, quod ex pini arboribus fluit, quod sucinum dicitur; alterum metallum, quod naturaliter invenitur et in pretio habetur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una. Quas partes, etiam si naturale solvas, invenies. Unde nihil interesse natum an factum; utrumque enim eiusdem naturae esse. Electrum, quod est natu
Abbreviated transcription (Latin):
sa & coloris iigri & pondere graui. Int̾ueni¬
unt & minuti calculi. maxime etorrentib
siccatis lauant eas harenas: & quod subsidet
coquunt infornacib. Inueniuntur & u aura¬
riis metallis aqua missa calculi iugri & graues.
& dum aurum colligit᷑: cum eo remanent.
Postea seꝑati conflantur. & in plumbumn album
resoluuntur. Inde & eadem grauitas plumbo:
quȩ auro. Nigrum plunibum etrea cantab¬
aii habundat. cnuis origo dupplex ẽ. dut eni
solum ex sua uena ꝓdit. aut cum argentonis¬
citur: iuixtisq uenis conflatui:. Huius pͥmus
in foruaciu liquor stannum ẽ: scãs argentũ
qͦo remanet suꝑ addita uena. rursusq consu¬
ta: fit ingrum plunbum. India neq es neq
plumbum habet. geniiis tam̃ & margan¬
tis hȩc ꝑ mutat. Nigro plumbo fistulas lam¬
minasq utimur. Laboriosus in hispania
& gallia eruitur plunibum. Nam mbritan¬
nia: summo t̃rȩ corio. De stanno.xxii.
separans & seceruans. Mixta enim ꝙ

Expanded text:
sa et coloris nigri, et pondere gravis; intervenisa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; postea separati conflantur et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auro. Nigrum plumbum circa Cantabria abundat. Cuius origo duplex est; aut enim solus ex sua vena prodit, aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur. Huius primus in fornacibus liquor stagnum est, secundus argentum; quod remanet, superaddita vena rursusque conflata, fit nigrum plumbum. India neque aes neque plumbum habet; gemmis tantum et margaritis haec permutat. Nigro plumbo fistulas lamminasque utimur. Laboriosius in Hispania et Gallia eruitur plumbum, nam in Brittania summo terrae corio. De stagno . separans et secernens. Mixta enim et
Abbreviated transcription (Latin):
ictib corrumpit᷑. rubens ñ ẽ habile ad cunden¬
dum. neq anteqmͣ albescere ucipiat. Aceto
uel alumniue illitum ferrum fit exi simile.
Purgam̃ta ferri: rubigo & scoria. Rubigo
ẽ uicium rodeus ferruni uel segetes quasi ro¬
digo: mutata uia litt̾a. Hȩc & eriigo ab ero¬
dendo. Nan erugo iucium ẽ ferri ab eroden¬
do dicta. ñ aberamento. Scoria uͦ purgam̃ta
ysordes sunt. quȩ igne excoquuntui. & dic
ra scoria. quia deferro excutitur. Rubigiue
aut̃ caret ferrum. si cerussa & gipsa & liqͥda
pice ꝑungitui: Item rubigo ferramenta ũ
uitiat. si eadem medulla ceruina uel cerussa
nuxta rosatio unguantur. De plumbo.xxi.
lunibum dictum. qͦd ex eo primum pilis
factis. maris altitudo temptata ẽ. Huius
duo genera sunt: igrum & candidum. Sed
melius candidum. quod prius ininsulis ach¬
lautici maris inuentum ẽ. Siquidem & inlusi¬
tania & ingallicia gignit᷑. summina t̾ra hareno¬

Expanded text:
ictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundenictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundendum, neque antequam albescere incipiat. Aceto, vel alumine illitum ferrum fit aeris simile. 5. 294 Purgamenta ferri rubigo et scoria. Rubigo est vitium rodens ferrum ipsum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera: haec et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, ab erodendo dicta, non ab aeramento. 6. Scoria vero purgamenta et sordes sunt, quae igne excoquuntur. Et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur. De plumbo . Plumbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra hareno
Abbreviated transcription (Latin):
& clauorum usib aptum. aliud fragile & exo¬
sum culturȩ t̾rȩ conueniens: alud breuitate
sola placet clainsq caligariis: alud celer iꝰ rabigmẽ
sentit. Stricture nocantur hȩ om̃s. qͦd ñ in
aliis metallis: astringendo apte uocabulo im¬
posito. aquarum uͦ sumina differentia ẽ: qͥb
ferrum caudens iminergitur quo utihus fiat
sicut birbilis in hispania & turrassona. comus
initalia. In acuendo ferro oleo delectatior fit
acies. unde & tenuiora ferram̃ta oleo restingui
mos ẽ: ne aqua in fraguitatẽ durent᷑. Aferro
sanguis humanus sese ulciscit᷑. contactu
namq eo celeriꝰ rubiginẽ trahit. Cum ferro
mnagues lapis concordiam habet. sola enĩ hȩc
materia uim ab hoc lapide accipit. retinecq
longo tempore. Ex eodem lapide archicectus
quidam alexandrie templũ concamerauit.
uude in eo suulacrum ferro inaere pendere
iuderetur: Perrum accensum igni nͥ duretur

Expanded text:
ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerout clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, ab stringendo apte vocabulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. sanguis humanus sese ulciscitur. Contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet. Sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit, retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur
Abbreviated transcription (Latin):
creat. Nam lamine eree suꝑ uas aceti asꝑrimi
sarmentis suꝑponunt᷑. atq ita distillaritib
qͦd exeo ceciderit impsum acetum terit᷑. &¬
cribratur. De ferro xx.
errum dictum. qͦd farra id ẽ semma
frugum t̾rȩ condeat. Idem & calibs
a calibe flumine. ubi felrum optima acie
temꝑatur. Unde abusiue dr̃ calips ipsa ma
brium species. Nam iuide pridem tellꝰ trac¬
tabatui. inde mͦ cruor effundit᷑. Hullum
ant̃ corpꝰ tam densis int̾se coherentib & iph¬
citis elementis qmͣ ferrũ. Unde in est illi duri¬
cia cum srigore. Ferri aut̃ metallum pene
nbiq reꝑitur. s ex omnib gn̾ib paima se¬
rico ferro datui. Seres enim hoc cum uestib
sius pellibq mittunt. Scdã partico. neq
alia genera ferri ex mera acie temꝑantur
Ceteris eirim admiscetrir mollior complexꝰ
Differentia ferriplurima. iuxta t̾re gentis.
Nam aluid molie plumboq uicinum. rocarũ

Expanded text:
creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositis atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum acetum teritur et cribratur. De ferro . Ferrum dictum quod farra, id est semina frugum, terrae condeat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa matin opprobrium species. Nam unde pridem tellus tractabatur, inde modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et inplicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur; ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum
Abbreviated transcription (Latin):
tis rgne uiciis excoctisq: regulare efficitur.
Campanum quoq int̾ gena̾ exis uocat᷑ a cam¬
pania scilicet ꝓuincia quȩ ẽ initatie partib.
utensilib & uasis omnib ꝓbatissimum ẽ.
Es omne frigore magno melius funditui:
Es rubigiuem celerius trahit. nͥ oleo ꝑunga¬
tur. Seruari aut̃ id optime etiã in liquida
picc tradunt. Int̾ om̃a metalla es uocalissi¬
mum ẽ. & maxime potestatis. Ideo & erea
stridebat aeneis. Origo exis caduua & calciteos.
Purgam̃ta exis cadmnia. & erugo. & exis flos.
Cadmia gignit᷑ minetalloꝵ eris atq argenti.
fornacib. insidente intore. Namq ut ipse
lapis exquo fit es cadima uocat᷑. sic rursus
infornacib existit: & nominis sui originẽ
recipit. Eris flos fit. seri gignitur conflaq¬
onib resoluto atq reliquato exe. suꝑ fusa aqͣ¬
frigida. Repentina enim densatione tanqmͣ
desputo reꝑatur flos. Gruginẽ quoq es

Expanded text:
tis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. tis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo et aenestridebat aenis. Origo aeris cadmea et chalcitis. Purgamenta aeris cadmea, et aerugo, et aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namque ut ipse lapis, ex quo fit aes, cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit et nominis sui originem recipit. Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione tamquam de sputo reparatur flos. Aeruginem quoque aes
Abbreviated transcription (Latin):
& fecerunt parapsides. Sic chorincea nata
sunt exomnnb inumim. Nechoc nec illud.
Unde & usq in hodiernum diem. siue exipso.
siue exunitatione eius. es chorinteum. uel
chorintea uasa dicunt᷑. Huius tria genera.
Candidum unumi ad argenti uitorẽ acce¬
dens. alterum inquo ipsius auri fulua na¬
tura ẽ. terrium in quo equalis cunctoꝵ tẽ¬
peries. Coronarium ex ductili ere tentatur.
in lamminas. tauroꝵq felle tuictum spe¬
ciem auri incoronis histriomim p̃bet. un¬
de & appellatum. Py ropum: ignens color
liocauit. Naraq insingulas uncias exis ad¬
ditis auri scrupulis senis. p̃cenni bratea
ignescit. flammas q imitatur. unde et
pyropum dr̃. Regulare es dr. qͦd ab aliis du¬
etue appellatur: quale omne cyprumẽ. Du¬
ctile aut̃ dr. eo quod malleo ꝑducat᷑. sicut contͣ
fusile: quia tantum funditur. Hoc & calda¬
rium. qd tautum fundit᷑. Nam malleis fragi¬
le ẽ. Siquidem omne es diligentius purga¬

Expanded text:
et fecerunt parapsides. Sic Corinthea nata et fecerunt parapsides. Sic Corinthea nata sunt ex omnibus in unum, nec hoc nec illud. Unde et usque in hodiernum diem sive ex ipso sive ex imitatione eius aes Corintheum vel Corinthea vasa dicuntur. Huius tria genera: candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; unde et pyropum dicitur. Regulare aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. Ductile autem dicitur eo quod malleo producatur, sicut contra fusile qui tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purga
Abbreviated transcription (Latin):
pora rerum. & qͦd fuit in p̃cio fit nullo de¬
nnq honore. Usus eris postea transit in si¬
mulacris. inuasis. in edificioꝵ structuris
maxime & ad ꝑpetuitatẽ monimentoꝵ
etiam puiblicȩ meis constitutiones scͥptȩ st̾.
Cyprium es incypro insula prius reptum.
unde & uocatum: factum ex lapide eroso
quem cadimam uocant. & ẽ ductue. Hiuic
si addatur plumbum: colore purpureo
fit. Auricalcum dictum. qͦd & splendorem
auri. & duriciam exis possideat. Est aut̃
nom̃ compositum. ex lingua latina & g̾ca.
Gs enim sermone g̾coꝵ calco uocat᷑. Fnt
aut̃ ex ere & igne multo. ac medicaminib
ꝑducitur ad anreum colorẽ. Corinteum ẽ
commixtio omniũ metalloꝵ. qͦd castis pri¬
inum niscuit chorinto: cum caꝑet᷑ incen¬
sa. Nam dum hanc ciuitatẽ hannibai cepis¬
set: om̃s statuas ȩneas & aureas & argenteas
inunuim rogum congessit. & eas incendit.
Itaex hac commixtione fabri sustulerunt:

Expanded text:
pora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo depora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum, factum ex lapide aeroso, quem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Aurichalcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
puteoꝵ linio. fit etiam & ex imiuio imposito
concule ferreȩ. patena testea suꝑ posita. tuin
circuni lito uasculo circundantur carbones
sicq argentum uiuum ex minio distillat.
Sine hoc. neq argentum neq es. inaurari
potest. Tante aut̾ uirtutis ẽ: ut si suꝑsexa¬
rium argenti uuii centenarium saxum siꝑ¬
ponas oneris. statim resistit. sin uͦ auri scru¬
pulum. leiitatẽ eius raptim sini recipit.
Ex quo intelligitui. ñ pondꝰ s naturã eẽ
cui cedit. Seruatui aut̾ melus inuitres
uasculis. nam cȩt̾as mat̾ias ꝑ forat. Potusati
datum unit̾ficit. pondis carisa. Argentipus¬
gamenta licargiros: qm nos spumã argenti
uocatum. sicut aurum & argentum.
Apud antiquos aut̾ pͥor eris quam ferri
cognitus usus. Ere quippe pͥmi ꝓscinde¬
uant t̾ram. & certamina belli gerebant:
eratq inp̃cio magis es. aurũ uͦ &e argen¬
tum ꝓpt̾ mutilitatem reiciebant᷑. Nunc

Expanded text:
puteorum limo. Fit etiam et ex mineo inposito puteorum limo. Fit etiam et ex mineo inposito conchulae ferreae patena testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex mineo distillat; sine hoc neque argentum neque aes inaurari potest. Tantae autem virtutis est ut, si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas oneris, statim resistit. Sin vero auri scripulum, levitatem eius raptim sinu recipit; ex quo intellegitur non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis; nam ceteras materias perforat. Potui autem datum interficit ponderis causa. Argenti purgamenta λιθάργυρος, quam nos spumam argenti ocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitatem reiciebantur. Nunc