comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
đm. nec dona abdiis acciꝑe. his fatalit̾ dedit iste
ltaq: hunc qͥdẽ ñblaspheman. miserabilis aut̃ ho¬
minũ clem̃tiã ext̃o in eis facile p̃cepsq: ꝑieułũ.
Quis ita stultꝰ ẽ. ut ñ intelligat. aut ab hoĩe calli¬
do. eoq xͥ anis inimicissimo. hec oracula fuisse ẽ¬
ficta. aut c̃silio simili ab inpuris demonibꝰ ista
fuisse responsa. ut scilie quõ laudant xp̃m. ꝓp¬
possint. int̾cludant uiã salutis et̃ne. inqua fit
mi. sentiunt ñ eẽ tͣriuõ. sicredat᷑ eis laudantibꝰ
rẽ. ne uelit eẽ x ans. ac sic quãuis ab illo laudet᷑.
ab istoꝵ tam̃ demonũ dominatu eũ ñ liber& aͦ.¬

Expanded text:
Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepsque periculum. 3. Quis ita stultus est, ut non intelligat aut ab homine callido, eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta, aut consilio simili ab impuris daemonibus ista fuisse responsa; ut scilicet, quoniam laudant Chrispossint, intercludant uiam salutis aeternae, in qua fitmi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibusrem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liber
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃taminatos ⁊ errore implicatos ẽẽ diẽt. ⁊multis
talibꝰ adu̾s eos blasphemiis utunt᷑. Deinde subi¬
et uelut oracula deo: blasphemantiũ aͥunas.
Et post hȩc. de xp̃o aut̃ inꝗt int̾rogantibꝰ si ẽ d̾s. ait
hȩcate. Quõ qͥdẽ inmortalis aiã pꝰcorpꝰ ut incedit.
nosti. asapientia aut̃ abscisa semꝑerrat. uiri pieta¬
te p̾stantissimi ẽ illa aĩa. hanc colunt aliena a se
ueritate. Deiñ pꝰ u̾ba huiꝰ qͣsi oraculi. sua ipse c̃tex¬
pioꝵ pꝰ obitũ in mortalitate dignã tã ⁊ ea colere
xͥanos ignorantes. Int̾rogantibꝰ aut̃ inꝗͥt. cur gͦ
đapnatꝰ ẽ oraculo. respondit dea. Corpꝰ qͥđc debi¬
litantihꝰ torm̃tis semꝑ oppositũ ẽ. anima aut̃ pior
celesti sede insidet. Illa uꝰ anima alus animab fata¬
lit̃ dedit. qͥbꝰ fata ñ annuer̃ deoe dona optinere.
neq habere iouis in mortalis agnitionẽ. errore im

Expanded text:
et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christianos et post haec: \'De Christo autem, inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem inmortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est illa anima; hanc colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba huius quasi oraculi sua ipse contexpost obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inp
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tremit cełu ⁊ tͣra. atq mare.⁊ infernoꝵ abdita.
⁊ipsa numina ꝑhorrescunt. quoꝵ lexẽ pat̃. quẽ
ualde sẽi honorant hebrei. Tali oraculo di sui ap.¬
ollimnis. porphyriꝰ tã magnũ đm drẽ eẽ hebreoꝵ.
ut cũ ⁊ ipsa numina ꝑhorrescant. Cũ gͦ ds iste
dix̾it sacͥficans diis eradicabit᷑. miror qđ ipse por¬
phyni ñ ꝑhorruerit. ⁊ sacͥficans diis eradicari
ñ timuerit. Dic̃ enĩ bona phylosophꝰ iste de xp̃o.
q̃sioblitꝰ lliꝰ de ꝗͣ paulo ante locuti sumꝰ c̃tu¬
melie sue. aut qͣsi in somnis di eiꝰ maledirerint
xͦ. ⁊ euigilantes cũbonũ eẽ ꝯgnouint. digneq
laudauerint. Deniq tãqmͣ mirabile aliqͦd atq:
ineredibile ꝓlaturꝰ p̃t̃̾ opinionẽ in qͥd ꝑfecto
qͥbdĩ uideat᷑ cẽ qđ dict̾i sumꝰ. xpm̃ enĩ dii piis¬
simõ ꝓnuntiauer̃. ⁊ inmortałe factỹ. ⁊ cũ bona
ydicatione ciꝰ meminer̃ : Ap̃ianos uͦ pollutos inꝗͥt.

Expanded text:
et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit, profecto quibusdam uideatsimum pronuntiauerunt et inmortalem factum et cum bona praedicatione eius meminerunt; Christianos uero pollutos, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
fatalit̃ dedisse xp̃ianis. ut implicarent᷑ errore.
cinsas tam̃ciꝰdẽ sic̃ pittat pandit erroris. Quas
ipse uolens annolenᷤ ded̾it. Si uolenꝰ qͦmͦ iustus.
linis ꝗͣ suꝑiᷤ dicta s̃. abhisgͦ hebreor demonibꝰ pessi¬
mis ⁊ minoribꝰ sp̃itibꝰ uetabant religiosos. ⁊ ipsis
uacare ꝓhibebant: uen̾ari aut̃ magis celestes deas.
impliꝰ aut̃ uen̾ari đmparrẽ. Hoc aut̃ inqͥt dii p̃ci

Expanded text:
fataliter Christianis, ut implicarentur errore, causas tamen ejusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas m volens, an nolens dederit. Si volens, quomodo justus? linis, quae superius dicta sunt; ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus vetabant religiosos, et ipsis vacare prohibebant: venerari autem magis coelestes deos, amplius autem venerari Deum Patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
adutere ad dm̃ monent. ⁊ ilłu colere uͥq imꝑant.
Uerũ indocti ⁊ impię nature. qͥbꝰ uere fatũ ñ ẽcessit
abdusdona obtinere. neq habere iouis inmortalis
notionẽ. ñ audientes deos ⁊ diuinos uiros. deos qͥułe
s. reuereti. đm aut̃ simulantes colere. ca sola ꝓquȩ¬

Expanded text:
 monent, et illum colere ubique imperant. Verum indocti et impiae naturae, quibus vere fatum non concessit a diis dona obtinere, neque habere Jovis immortalis notionem, non audientes et deos et divinos viros, deos quidemsed revereri. Deum autem simulantes colere, ea sola pe
Abbreviated transcription (Latin):
uereant᷑ potiꝰ ꝗm oderint xp̃iani. S đs ille
quẽ coluer̃ sapientes hebreoꝵ enã celestibꝰ soĩs
angłis ⁊ uirtutibꝰ di. ꝗͥsͦ beatissimas tã qm̃ ciues
in hac nra ꝑegͥnatione mortali uen̾am᷑ ⁊amamꝰ.
sacficari uetat. in tonadis in lege sua. qm̃ dedit
hebreo ppło suo. ⁊ ualde minacit᷑ dicens. Sacͥfi¬
cans diis eradicabit᷑. Et neꝗͥs qmͣ putare demo¬
nibꝰ pessimis t̾renisq sp̃itibꝰ. ꝗs iste dic̃ minimos¬
ł minores nesacͥficet᷑ eẽ p̃ceptũ. qr ⁊ ipsi inscrip¬
t̃ in psilmo septuaginta int᷑p̃tes posuer̃ dicentes.
Qm̃ om̃s diĩ gentiõ demonia. ne ꝗͥs gͦ putaret istis
qͥdẽ demoniis ꝓhibitũ. cclestibꝰ aut̃ łom̃ib eilies¬

Expanded text:
le. quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritibvel minores, ne sacrificetur esse praeceptum; quia et ipsi in Scriper in Psalmo Septuaginta interpretes posuerunt, dicentes, Quo niam omnes dii gentium daemonia : ne quis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, coelestibus autem ve
Abbreviated transcription (Latin):
t iss apollinis.u̾ͥauidicibꝰ recta sentientibꝰ xp̃m
dic̃ occisũ. tamqͣm illiᷤ iuste iudicantibꝰ m̾ito sit
ait. atq iste credidit. aut fortasse uatẽ qd ñ dix̃
dirisse iste ipse ẽfinx̾it. quãue s̾ ẽstet. ł ipsa ora¬
cula int̾se faciat õuenire postea uidebimꝰ. Hic
tam̃ iudcos tamꝗmͣ dĩ susceptores. recte dic̃ iudi¬
cisse de xp̃o. qđ eũ morte pessima ex eruciandũ
tẽcensuetint. Ds itaq: iudeoꝵ ciu ꝑhib testimo
niẽ. audiend fuit dicens. Sacͥficans diis eradi¬
cibit᷑ nͥ dnõ tantũ. S. ad manifestiora ueniamꝰ. :
uidiamꝰ qm̃ magnũ dm dicat eẽ iudeoꝵ. Itẽ ad ea
qͥinit rogauit apollinẽ ꝗͥd meliꝰ u̾bi siue ratio.
inlex: Responđ inꝗͥt u̾sibꝰ hec dicens. ae deiñ sub¬

Expanded text:
uersus Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit erit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Inium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde sub
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse ꝓpt̾ ipsã insociabiłe feritatẽ semi ho¬
minẽ quã hoĩem dicẽ maluer̃: Quãuis gͦ huiꝰ
itgnũ dire spelunce fuerit solitudo. tãquã ma¬
c̃umx ei blandũ ferret referretq sermonẽ. nul¬
lsfiluis ł adluderet pariulis. ł grandiusculis
imꝑacet: nullo amiei eollo qͥo fru. ⁊ et᷑. nec uulca

Expanded text:
fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihofortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque maconiux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulca
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ sua cũ uxore ⁊ cũ filus suis ⁊ siꝗͦs alios illic
subet stud ꝓfccto ẽẽ pucatꝰ. Cis qͥppe adnutũ ob¬
tq̃untibꝰ sine dubio delectat᷑. Nã si ñ fiat. indig¬
nat᷑. corripit. uindicat: ⁊ domꝰ sue pacẽ siita ne¬
cesse sit criã scuiendo cõponit. qͣm senitit eẽ ñ pos
sc nͥcuiđã pͥncipio. qͦ ipse in domosua ẽ. cct̾a in
ede domestica societait subiecta sint. lđoq si of¬
fttnt᷑ aseruitꝰ pluriũ. ł ciuitatis ł gentis. ita
ut sic tiserurent qm̃ ad mođũ sͥ domui sue ser¬
im uolebat. ñ se iã latͦnẽ latebͥs ẽderet. s regem
cspieuũ sublimaret: eũ ẽadẽ in illo cupiditas &
mabitia ꝑmaneret. Pacẽ itaq: cũ suis om̃ibꝰ cupi¬
unt habere ꝗs ad arbitũ suũ uolunt uiuere. Nã ⁊
cũ qͥb bellũ gerunt. suos facc̾ si possunt uolunt:
osq subicctis leges sue pacis inpon̾e. S faciamꝰ
aliquẽ qłe canit poetica ⁊ fabulosa narratio. quẽ

Expanded text:
cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, caetera in eadem domestica societate subjecta sint. Ideoque si offerretur ei servitus plurium, vel civitatis vel gentis, ita ut sic ei servirent, quemadmodum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
impie.sic̃ uiuit omĩs ꝗͥ ñ seruit dõ. seruita de¬
monibꝰ tantomagiᷤᷤ impus. qnͣtomagis s. cũ
sint inmundissimi sp̃c. tã ꝗmͣ dis saerificari
uolunt. tam̃ qđ deiuris c̃sensu diximꝰ satisẽt
arbitror. uñ appareat ꝑhanc defit̾ionẽ ñ eẽ
ppłm. cuiꝰ respublica eẽ dicat᷑. inqͦ usticia ñ c̃.
Si enĩ dicunt. ñ sp̃ĩtibꝰ in mundis. s. bonis dus
arq: seis. insua re publica seruisse romanos. nũꝗͥd
cadẽ totiens repetenda s̃. qͣ iã satis. immo ultra
quã satis ẽ diximꝰ: Quã uisenĩ adhunc locẽ ꝑsuri¬
ores huiꝰ oꝑis libros ꝑuenit. qͥ dubitare ad huc
possit malis ⁊ inpuris demonibꝰ seruisse romanos:
nͥ ł nimiũ stolidꝰ. ł inpudentissime ẽtentios¬

Expanded text:
inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentios
Abbreviated transcription (Latin):
i̧ͥcũq usq: ad illud tẽpꝰ adhuc iudicanda s̃. appa¬
rebt ẽc̃ iustissima. Ubi hoc quoq manifestabit᷑. ꝗͣm
iesto iudicio dĩ fiat. ut nẽ tã multa:⁊ pene oĩa
iusta iudicia di lateant sens m̃tesq: mortaliũ.
cũ tam̃ inhac re proꝵ fidẽ ñ lateat iustỹ eẽ qđ la¬
tt. Nempe salomon sapientissimꝰ exisrł. qͥ reg¬
nuit in hierłm. librũ qͥ uocat᷑ ecelesi astes ⁊aui
deis qͦq habet᷑ insacrarũ canone litt̾arũ. sic exor

Expanded text:
quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dcum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum esse quod latet. Nempe Salomon, sapientissimus rex Israhel, qui regnauit in Hierusalem, librum, qui uocatur Ecclesiastes et a ludaeis quoque habetur i
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ius uͥ nulla iusticia ẽ. ꝓculdubio colligit᷑.
uͥ iusticia ñ ẽ. ñtẽ rẽ publicã. Iusticia porro ea
utꝰ ẽ qͥ sua cuiq distribuit. Que igit᷑ iusticia ẽ
hois.ꝗ ipsũ hoiẽm dõ uero tollit: ⁊ inmundis
demonibꝰ subdit: Noccine ẽ sua cuiq distribu¬
ere: Anqͥ funđii aufert eiꝰ aqͦ emptꝰ ẽ ⁊ tͣdet ei.
qͥ nihil hab ineo iuris. iniustꝰ ẽ.⁊ qͥse ipsũ aufert
dominanti dõ. aqͦ factꝰ ẽ ⁊ malignisseruit spiri¬
tibꝰ iustꝰ ẽ. Disputat᷑ certe acerrime atq fortissi¬
me in eisde ipsis derepublica libris. adus in iꝰ¬
ticiã ꝓiusticia. ł quõ cũ priꝰ ageret᷑ ꝓiusticie
partibꝰ ẽt᷑ iniusticiã ⁊ diceret᷑ msi ꝑiustioiã rẽ¬

Expanded text:
autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceret
Abbreviated transcription (Latin):
dissimũ positũ erat. in iustũ eẽ ut hoĩes hõibꝰ
dominantibꝰ seruiant. quã tam̃ in iusticiã nͥ
seqͣt᷑ imꝑiosa ciuitas. cuiꝰ ẽ magna respublica.
ñ eã posse ꝓuntuis imꝑare. Responsũ ẽ aparte
iusticie idõ iustõ ec̃ ꝗd talibꝰ hõib sit utilisser¬
uitꝰ: ꝓutilitate coꝵ fieri cũ recte fit. idẽ cum
imꝓbis aufert᷑ iniuriarõ licentia. ⁊ domiti meliꝰ
se habeb̾t. qͥ in domiti deteriꝰ habuer: subditẽq:
ẽ ut ista rõ firmaret᷑. ueluti anat᷑a sũptũ nobile
partibꝰ. Pane hoc exemplo satis edoctũ ẽ qͥbꝰ
om̃ibꝰ. Seruiens aut̃ do animꝰ recte imꝑat cor¬
pori. inqͦ ipso aĩo. ratio dño dõ subdita. recte
humana ratio uicũs cet̾is imꝑare. Et sunhõie tali
ñ ẽ ulla iusticia. ꝓculdubio nec in hoiũmetu.

Expanded text:
e, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibomnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu,
Abbreviated transcription (Latin):
Ppłm enĩ eẽ definit᷑. cctũ multitudiis iuris con¬
sensu. ⁊ utilitatis cõmunione sociatũ. Qͥd ant̃ di¬
cat iuris c̃sensũ. disputando explicat. ꝑhoc osten¬
dens geri sine iustieia ñ posse rc̃ publicã. Ubigͦ
iusticia uera ñ c̃ nec iuspot̾ eẽ. Qđ enĩ iure fit.
ꝓfecto iuste fit. Qđ aut̃ fit in iuste. nec iure fie¬

Expanded text:
m enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fie
Abbreviated transcription (Latin):
ifert qͥcqͥd bonarũ actionẽ gerit erga đm :
primũ. quõ uita ciuitatis utiq socialis ẽ. Qđ
aut̃ adtinet ad ilła differentiã quã deachade¬
micis uarro nob̾ adhibuit. qͥbꝰ incerta s̃ om̃a.
omino ciuitas di tałe dubitationẽ tãquã dem̃¬
tũ ditestat᷑. habens derebꝰ ꝗsͣ m̃te atq ratione cõ¬
p̃bendit. etiã siparuã ꝓpt̃ corpꝰ corruptibile qđ
agg̃uat aiam. quõ sic̃ diẽ apłs ex parte scimꝰ. tam̃¬
cartissimã scientiã. credita: sensibꝰ. inreicuiꝰq eiu¬
dintia qͥbꝰ ꝑcorpꝰ animꝰ utit᷑. qm̃ miserabiliꝰ falli¬
t᷑. qͥ nũqͣm putat eis eẽ credenđũ. Cred̾ etiã scrip¬
turis soĩs ⁊ ueteribꝰ ⁊ nouis ꝗsͣ canonicas appella¬
mꝰ uñ fides ipsa ẽcepta ẽ. exꝗͣ iustꝰ iuuit. ꝑquã
sensu neq ratione ꝑcipimꝰ. neq nob̾ ꝑscripturã
cnonicã claruer̃: neq ꝑtestes qͥbꝰ ñ credere ab¬

Expanded text:
refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proximum, quoniam uita ciuitautem adtinet ad illam differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam quocreditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere ab
Abbreviated transcription (Latin):
uns ł destruens. immo etiã seruans ae seguens.
qł lie diusũ indiu̾sis rationibꝰ adunũ tam̃ eun¬
diꝗ finẽ t̾rene pacis intendit᷑. si religionẽ ꝗͣ unꝰ
sũmꝰ ⁊ ucrusđs̃ colendꝰ docct᷑ ñ impedit. Utit᷑ gͦ
nũ elestis ciuitas in hac sua ꝑegͥnatione pace
t̃tna. ⁊ derebꝰ ad mortalẽ hoĩum nat᷑ai. ⁊ ꝑtin¬
tnibꝰ humanaꝵ uoluntatr̃ cõpositionẽ. qͣntũ
salua pietate. ac religione õcedit᷑ tuct᷑ atq: appe¬
it.eãꝙ t̾renã pacẽ refert ad celestẽ pacẽ. Quȩ
uere ita pax ẽ. ut rationalis dũ tarat creature
sola pax habenda atq dicenda sit. ordinatis¬
sima scilio ⁊ c̃ cordissima societas fruendi đo:
sinuicẽ indõ. Quo cũ uentũ fuerit. ñerit uita
mortalis. s plene certeq uitalis. nec corpꝰ anima.
ulla indigentia. ex oĩparte subditũ uoluntati.
Nanc pacẽ du ꝑegͥnat᷑ infide hab.atq: ex huc
fide iuste uiuit. cũ ad ilła pacẽ adipiscenđa

Expanded text:
mo etiam servans ac sequens: quod licet diversum in diversis nationibus, ad unum tamen eumdemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem qua unus summus et verus Deus colendus docetur, non impedit. Utitur ergo etiam coelestis civitas in hac sua peregrinatione pace terrena, et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum salua pietate ac religione conceditur, tuetur adque adpetit eamque terrenam pacem refert ad caelestem pacem,: quae uere ita pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam
Abbreviated transcription (Latin):
sa sua spelunca solitaria. ciiꝰ ut desebit᷑ semꝑ recenti
cede tepebat humꝰ. nihil aliud quã pacẽ uolebat.
inꝗͣ nemo illi molestꝰ cẽt. nec eiꝰ qͥctẽ uis ulliꝰ t̃ror ue
t᷑buret. Cũ corꝑe deniq suo pacẽ hab̾c eupiebat.⁊
qͣntũ habebat tantẽ illibene erat. qnͣdo qͥdẽ m̃bris
obtẽꝑintibꝰ imꝑabat. ⁊ ut suã mortalitatẽ ad u̾sũ
se ex indigentia rebellantẽ ac seditionẽ fams. ad
dissocindã atq excludenda de corꝑe animã c̃seita¬
tẽ. q̃nti poss festinatione paciret. rapiebut. necabat
uorabat. Et qm̃uis inmanis acferꝰ paertam̃ suȩ uitę
ac salutis inmanit̃ ae ferocit᷑ c̃sulebat: ac ꝑhoc si pa¬
cẽ quã insua spelunca. atq: inse ipso habere satis
agebat. etiã cũ aliis hab̾e udlet. nec malꝰ nec mo¬
nstrũ. nec semiħo uocaret᷑. aut si eiꝰ corꝑis forma
⁊atraꝵ igniũ uomitꝰ ab eo det̾rebat hõĩum socie

Expanded text:
sa sua spelunca solitaria, cujus, ut describitur, semper recenti caede tepebat humus , nihil aliud quam pacem volebat, in qua nemo illi molestus esset, nec ejus quietem vis ullius terrorve turbaret. Cum corpore suo denique pacem habere cupiebat: et quantum habebat, tantum illi bene erat. Quandoquidem membris obtemperantibus imperabat; et ut suam mortalitatem adversum se ex indigentia rebellantem, ac seditionem famis ad dissociandam atque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis habere uellet, nec malus nec monstrum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum socie
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Siꝗs aut̃ indomo ꝑ inobedientiã domestiee
paci adu̾sat᷑. corripit᷑ seu u̾bo seu u̾bere scu qͣlib
alio gne pene iusto atq licito. ꝗnͣtũ societas hu¬
mana ẽcedit. ꝓ eiꝰ qͥ corripit᷑ utilirate ut paci
und dissiluerat coaptet᷑. Sic̃ enĩ ñ ẽbeneficientiȩ
ad iuuando effice̾ ut bonũ qđ maiꝰ ẽ amittat᷑:
ita ñ ẽ in nocentię parcendo sinere. ut inmało
grauiꝰ incidat᷑. ꝑtinet gͦ ad innocentis officiũ
ñ sołu nemini małii inferre uerũ etiã cohibe¬
re apeccato. ł punire peccatũ. ut aut ipse qͥ
plectit᷑ corrigat᷑ exꝑim̃to. aut alii t̃reant᷑ ex¬
deb eẽ eiuitatis. om̃e aut̃ iniciõ ad aliqͣm su
gnis finẽ. ⁊ om̃is pars ad uniu̾si cuiꝰ pars ẽ in¬
tegͥtatẽ refert᷑. satis cẽ apparet c̃sequens. ut ad
dinatã imꝑandi obediendiq ẽ cordiã oiuiõ.
Ita fit. ut ex lege ciuitatis. p̃cepta sumere

Expanded text:
unt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae unt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uealio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exdebet esse civitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem, et omnis pars ad universi, cujus pars est, integritatem refertur: satis apparet esse consequens, ut ad dinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatꝰ: potestas humana. ⁊ sit ds om̃a in om̃ibꝰ.¬
Quo circa si habuer̃ etiã seruos patres nr̃i. sic admi¬
nistrabant domesticã pacẽ. ut seđm hec tẽporalia
bona filioꝵ sortẽ aseruoꝵ c̃ditione distinguereN:
Adđm aut̃ colendũ. in qͦ et̾na bona sꝑanda s̃. om¬
nibꝰ domꝰ sue m̃bris pari dilectione c̃sulerent.
Qđ nat᷑alis ordo ita p̃scribit. ut nom̃ patrõ fami¬
lias hic exortũ sit.⁊ tã late uulgatũ. ut etiã in¬
iꝗͣ dominantes hoc se gaudeant apellari. Qui aut̃
ueri patresfamilias s̃. om̃ibꝰ infamilia sua tãꝗmͣ
filiis ad colenđu:⁊ ꝓmerendũ dmc̃sulunt: de¬
sid̾antes atq: optantes uenire ad celestẽ domũ.
uͥ necessariũ ñ sit officiũ imꝑandi mortalibꝰ ꝙr
necessariũ ñ erit officiũ c̃sulendi iã in illa in mor¬
talitate felicibꝰ. Quodonec ueniat magis debent
patres qđ dominant᷑. quã serui tolerare qđ serui¬

Expanded text:
principatus et potestas humana et sit Deus omnia in omnibprincipatus et potestas humana et sit Deus omnia in omnibQuocirca etiamsi habuerunt seruos iusti patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod serui
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs. non tam̃ liberis senuunt. a qͦ enĩ ꝗͥs deuictꝰ
t̃ hiuc ⁊ seruus ad dictꝰ ẽ. Et utiq feliciꝰ seruit᷑
hõi. quã libidini. eũ seiussimo dnatu uastet
corda mortali ũ. ut alias omtitã. libido ipsa domi¬
nandi. Hõibꝰ aut̃ illo pacis ordine. qͦ aliis alii sub¬
iecti s̃. siẽ ꝓdẽ humilitas seruientib. ita noo suꝑbia
dominantibꝰ. Nullꝰ aut̃ nat᷑a. inꝗͣ priꝰ đs hoĩem
c̃didit. seruus ẽ hoĩs aut peccati. Uerũ ⁊ penalis
seruitꝰ ea lege ordinat᷑. qͥ natałe ordinẽ õseruari
iub. ꝑtͣbari uetat. qr si ẽ t᷑ eã legẽ ñ eẽt factũ. ni¬
hil cet᷑ penali seruitute eoercendũ. Id eoq apłs etiã
seruos mon subditos ẽẽ dominissuis. ⁊ ex animo
eis cũ bona uoluntate seriure. ut scilic si ñ possig
ad ominis liberi fieri suã seruitutẽ ipsi qͦdamͦ libe¬
rã faciant. ñ timore subdolo .s fide ⁊ dilectione
seruiendo: donec tͣnseat iniqͥtas. ⁊ euaeuet᷑ om̃is

Expanded text:
deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis
Abbreviated transcription (Latin):
cunditatẽ ⁊ ad alios alia eta. Celestis aut̃ ciuitas
unũ d̾m sołũ colendu nosset. eiq tantõmͦ serui¬
onis leges. cũ t̾rena ciuitate ñ possent hbart
cõmunes. ꝓꝗͣhis ab ea dissentire haberet naccẽ.:
atq: oneri eẽ diu̾sa sentientibꝰ eoꝵq iras.⁊odia.
⁊ ꝑsecutionũ impetꝰ sustinere. nͥ cũ animos ad
usantiõ aliꝗñdo t̃rore suę multitudinis. ⁊ semꝑ
diumo adiutorio ꝓpulsaret. Hȩc gͦ celestiş ciui¬
tas. du ꝑ egͥnat᷑ int̾ra. ex om̃ibꝰ gentibꝰ ciues uocit.
atꝗ: in om̃ibꝰ linguis ꝑegͥnĩ colligit societatem
ñ curans qͥeqͥd inmorib legib institutisꝙ: dus¬

Expanded text:
d alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetusuersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisqu
Abbreviated transcription (Latin):
oso. ⁊ ex ut᷑q cõposito. q̃muis salua fide ꝗͥsq
possit inꝗͦlib eoꝵ uitã duce. ⁊ ad sempit̾na p̃-¬
nia puenirt int̾ c̃ tam̃ qͥd amore teneat ueri¬
tatis. ꝗͥd officio caritatis impendat. Nec sic eẽ deb
nec sic actuosꝰ ut c̃tẽplationẽ ñ reqͥrat dĩ. In
otio. ñ iners. uacatio delectare deb. aut inqͥsitio.
aut inuentio ueritatis. ut in ea ꝗͥsq: ꝓficiat.⁊
qđ inuen̾it. ne alt̾i inuideat. Inactione uͦ ñ a¬
mandꝰ ẽ honor in hac uita. siue potentia. qm̃ oĩa
uana subsole.s: opꝰ ipsũ qđ ꝑeundẽ honorẽ ł poten¬
nã fit. sireete atq utilit̾ fit. idẽ ur ualeat ad eã
salutẽ subditoꝵ ꝗͥ scđm dm̃ ẽ. Uñ iã suꝑiꝰ disputa

Expanded text:
muis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat uertatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisnec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam sa
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ciuitatẽ utrãq c̃cordia. Uerũ ꝙ t̾rena eiuitas
habuit ꝗͦdã suossapientes ꝗs diuina imꝑbat
disciplina. qͥ ł suspicati. ł decepti ademonibꝰ ere¬
derent multos deos c̃ciliandos cẽ reb humanis.
adquoꝵ diu̾sa qͦđamͦ officia. diu̾sa subdita ꝑtine¬
rent ad aliũ eopꝰ. ad aliũ animõ inq. ipso corꝑe
ad aliũ caput. ad aliũ ceruicẽ.⁊ cȩt̾a singła ad
singłos.similit̾ in animo. ad aliũ ingeniẽ ad ali¬
ũ doctͥnã. ad aliũ irã ad aliũ c̃cupiscentiã. inꝗͥ
ipsis rebꝰ uite adiacentibꝰ. ad aliũ pecꝰ. adaliũ tri

Expanded text:
inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibderent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diversa quodammodo officia diversa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animus, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium cervix, et caetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrina, ad alium ira, ad alium concupiscentia; inque ipsis rebus vitae adjace
Abbreviated transcription (Latin):
⁊auertat᷑ qͦ tendit indm̃ .s qͦb sustentet᷑ aficili
toleranda minimeꝗ: augenda oneta corꝑis as¬
ruptibilis qđ ad gͣuat animã. Id circo rerũ uare
t̾renã pacẽ appetit. in ca qͣ defigit imꝑandi obe¬
diendiq c̃ cordiã ciuiũ. ut sit cis derebꝰ admor¬
tałẽ uitã ꝑtinentibꝰ humanatỹ gͥdđa cõpositio
uoluntatũ. Ciuitas aut̃ celestis ł potiꝰ patscĩquę
in hac mortalitate ꝑ egͥnat᷑ ⁊ uiuit exfide. ctiã ista
pace necesse ẽ utat᷑ donec ipsa cui talis par neces¬
saria ẽ mortalitas tͣnseat. ae ꝑhoc du ap̃t̃renĩ ei¬
uitatẽ uelut captiuã uitã suę ꝑ egͥnationis agit.
iã ꝓmissione redẽptionis ⁊ donospirituali tãgmͣ
pignore accepto legibꝰ t̾renę eiuitatis. inqͥbꝰ hec
administrant᷑ ꝗ sustentande mortaliune ad cõ¬
modata s̃ obtẽꝑare ñ dubitat. ut quõ cõmunis
ẽ ipsa mortalitas. seruet᷑ inrebꝰ ad eã ꝑtinentib

Expanded text:
auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ que repunt suꝑ t̾rã. Rationałẽ factũ adina¬
ginẽ suã. noluit nusi inrationabi libꝰ dominari:
n hoiẽm hõi .s. hoiẽm pecori. Inde pͥmi iusti pasto¬
res pecorũ magis qmͣ reges hou̾m ẽstituti s̃. ut
etiã sic insinuaret dñs. qͥd postulet ordo ereatu¬
rarũ. qͥd erigat m̾itũ peecatoꝵ. Conditio qͥ ppe
seruitutis. iure intelligit᷑ in posita peccatori. &¬
iñ nusquã seͥptarũ legimꝰ seruũ. añ quã hoc uo¬
cabulo noe iustꝰ peccatũ filu uindicarit. Nom̃
itaꝙ ⁊istud culpa meruit ñ nat᷑a. Origo aut̃ uoca¬
buli seruoꝵ in latina lingua. iñ credit᷑ ducta.
qđ hui qͥ uire belli possent occidi auictoribꝰ. eũ
seruabant᷑ serui fiebant aseruando appellati.
qđ etiã ipsũ sine peccati m̾ito eẽ ñ pot᷑. Nã
p̃ iustũ gerit᷑ bellui. ꝓpeccato eẽmio dicat᷑ &
qis uictoria cũ etiã malis ꝓuenit. diuino iudi¬
qio uictos humiliat. ł cmendans peccata. ł

Expanded text:
am. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e is uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ gͦ leticia desertiboni inpeecato. testis ẽ uo¬
luntatis male: ita dolor amissiboni insuppli¬
tio. testis ẽ nat̾e bone. qͥenĩ dolet amissã natȩ
suȩ pacẽ exaliqͥbꝰ reliqͥrs pacis id dolit. qͥb fit.
ut sͥ amica nat᷑a sit. Hoc aut̃ in extͥmo supplicio
recte fit. ut iniꝗͥ ⁊ impii. nat᷑aliũ bonoꝵ dap¬
na eͥruciatibꝰ deflcant. sentientes eoꝵ ab latorẽ
iustissimũ dm̃. quẽ ẽtep̾ser̃ benignissimõ lar¬
gitorem. Ds̃ gͦ nat᷑arũ om̃iũ sapientissimꝰ con¬
ditor: ⁊ iustissimꝰ ordinator. qͥ t̾renoꝵ ornam̃¬
toꝵ maximũ instituit mortale genꝰ humañ.
dedit hoĩbꝰ quȩda bona huic uitȩ c̃grua.i dẽ
pacẽ teporałe ꝓmodulo mortalis uite imipsa
sit ⁊ incolomitate. aec societate singnis ⁊ ꝗͥ hiunic

Expanded text:
Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoSicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa lute et incolumitate ac societate sui generis,
Abbreviated transcription (Latin):
tate nͣstetit. s ueritatis iudiciũ ñeuasit. In ordi¬
nis tranqͥllitate ñ mansit. nec iđotam̃ apotestate
ordinatoris effugit. Bonũ di qđ illic̃ innat᷑a. ñ cẽ
subtͣhit iusticie di ꝗͣordinat᷑ inpena. Nec ibi ds̃
bonũ inseqͥt᷑ qđ creauit.s malũ qđ ille cõnusit.
Neꝗ enĩ totũ aufert qđ nat̾e dedit .s: aliqͥd adi
mit. aliqͥt relinqͥt. ut sit qͥdoleat qđ ademit .:
ipse dolor testimonis ẽboni adepti. ⁊ boni reli¬
en. Nisi enĩbonũ relietũ eẽt. bonũ amissũ dolete
ñ posset. Nã qͥ peccat peior ẽ siletat᷑ indãpno eqͥ¬
tatis. Quͦ cruciat᷑. si nihil iñ acqͥrat boni. dolet
dãpnũ salutis. Et quõ eqͥtas. acsalus uirũq bonẽẽ.
boniq amissione dolendũ ẽ potiꝰ qm̃letandũ.
sitam̃ ñ sit cõpensatio melioris. Melior ẽ aut̃ ani¬
mieqͥtas. quã corꝑis sanitas. ꝓfecto ẽuenientios
iniustꝰ dolet insupplicio. quã letatꝰ c̃ indelieto.

Expanded text:
tate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, smit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod adimit. Et ipse dolor testimonium est boni adempti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto.
Abbreviated transcription (Latin):
pccionẽ. nihil gͦ pͣt̃ qͥetẽ carnis. ⁊ copiã uolup¬
tatĩ. ut pax corꝑis ꝓdeẽt paciaĩe. Si enĩ desit
puar corꝑis. inpeditur euã inrationalis animȩ
simul ei paci ꝓdeẽ pot̾. qͣm int̾se habent anima
⁊ corpꝰ id ẽ ordinatȩ uite ⁊ salutis. Sic̃ enĩ pacẽ
corporis amare se ostenđt anamantia eũ c̃fu¬
giunt dolorẽ ⁊ pacẽ aĩẽ. cũ ꝓpt̃ explendas in¬
digentias appeticionũ uoluptatẽ secunt᷑. ita
mortẽ fugiendo satis indicant qnͣtũ diligant
⁊ scđm hoc aliqͥdagat: ut sit ei ordinata cogniti¬
onis actionisq c̃sensio. qmͣ pacẽ rationalis animȩ
duxramꝰ Ad hoc enĩ uellẽ debet nec dolore mo¬
lestari. nec desidio ꝑtͣbari. nec morte dissolui:
ut aliqͥd utile ognoscat:⁊ scđ̾m eã ognitionẽ ui¬
tĩ moresq cõponat. S ne ipsostudio cognitionis
ꝓptͣ humane mͣ̃tis infirmitatẽ inpestẽ aliciuꝰ er¬
torsine̾rat. opꝰ hab magistio diuino. eui certꝰ

Expanded text:
 quietem carnis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. get secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui
Abbreviated transcription (Latin):
bipres humanas naturãꝗ cõmunẽ ut cũꝙ innti¬
luignoscit. sic̃ nemo ẽ qͥ gaudẽ nolit. ita nemoẽ
qpleẽ hibe nolit. qñdo qdẽ ⁊ ipsi qͥbella uolunt
nibil aliud qm̃uinẽe uolunt. Ad głosã gͦ paeẽ
balando cupiunt ꝑuenire. hã ꝗͥd ẽ aliud uicto¬
N nsi subiectio repugnantiũ : Qđ eũ factũ
suerit parerit. Pacis igit᷑ intentione gerunt᷑:
Seli abhs etiã qͥ uͥtutẽ bellicã student exerce¬
Ut imꝑndo atq pugnando. Uñ pacẽ ẽstat belli
ct optabiłe finẽ. Omĩs enĩ ħo etiã belligerando
peẽ reqͥrit: nemo aut̃ belłũ pacificando. Nã &
scĩ parbitͥo suo eupiunt cõmutari. Nongͦ ut sit
pir nolunt. s: ut ea sit ꝗuã ipsi uolunt. Deniq
ꝯsi ꝑseditionẽ se abalus separau̾int. cũ eisipsis
ẽspiratis ł c̃iuratissuis nͥ ꝗͣłecũq: speciẽ pacis te¬
reunt ñ qfficiunt qđ intendunt ꝓ iñ latͦnes ipsi
ut uchem̃tiꝰ ⁊ tutiꝰ infestisint paci cet̾oꝵ socioꝵ

Expanded text:
res humanas naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam etsed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pac
Abbreviated transcription (Latin):
ti.⁊ cuncta deseruiant. qͦ pacto. nͥ ineiꝰ pace ł
amando ł tim̃do. c̃sentiant᷑. Sic enĩ suꝑbia ꝑu̾¬
se imitat᷑ dm. Odit nãꝗ: cũ socus eqͣlitatẽ sub
illo.s in pone uult sociĩs d̾nationẽ suã ꝓ illo.
Odit gͦ iustã pacẽ dĩ.:⁊ amat iniquã pacẽ suã. Ñ
amare tam̃ qͣłceũꝙ pacẽ nullomͦ pot̃. Nulliꝰ qͥppe¬

Expanded text:
ti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel ti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qu
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Talis gͦ ħo. siue semiħo meliꝰ ut dixi eredit᷑ ñ
fuisse. sic̃ multa figm̃ta poetarũ. Ipse enĩ scuissi¬
mȩ fere. uñ ille partẽ habuit feritatis. nã ⁊ semi
do. gignendo. pariendo. fetꝰ fouendo atq nutͥen¬
do. cũ sint plere insociabiles. ⁊ soliuage. Nonser¬
licet ut oues cerui. cołube sturni. apes. s: ut leonẽ.
uulpes. aqͥle. noctuȩ. Quȩ enĩ tigris ñ filiis suis
mitis inmurmurat:⁊ paccata feritate blandit᷑
Quis miliuis ꝗͣntũ lib solitariꝰ rapinis circũ uol.
ñ ne c̃iugiũ copulat. nidu ẽgerit. oua c̃fouet.
pullosalit. ⁊ qͣsi cũ matre familias societatẽ do¬
mesticã. qͣnta pot̾ pacȩ c̃seruat: Quanto magis
hofritꝰ quoda mͦ nat᷑e suȩ legibꝰ ad in eundã so¬
cietatẽ pacc̃q cũ hoibꝰ quantũ in ipso ẽ om̃ibꝰ
optinenda.cũ etiã mali ꝓsuoꝵ pace belligereÑ.
om̃sq si possint. suos facere uelint. ut uni cunc¬

Expanded text:
ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semido gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cunc
Abbreviated transcription (Latin):
facti. itaspe beati facti sumꝰ. Et sic̃ salutẽ. ita beati¬
tudinẽ iã ñ tenemꝰ p̃sentẽ s expectamꝰ futurã . Et
hoc ꝑ patientiã. qr in malissumꝰ. ꝗͣ patient̃ tole¬
rare debemꝰ. donec ad illa ueniamꝰ bona. qͥbꝰ in ef
beamꝰ. Talis salꝰ ꝗͦ infut᷑o erit scło. ipsa enit etiã fi¬
nalis beatitudo: quã beatitudinẽ isti phylosophi
quõ ñ uidentes nolunt credere. Hic sͥ conant᷑ fal¬
sissimã fabcare: qnͣto suꝑbiore tanto m̃datiore

Expanded text:
 salutem, ita beatitudinem non iam tenemus praesentem, sed exspectamus futuram, et hoc per patientiam; quia in malis sumus, quae patienter tolerare debemus, donec ad illa ueniamus bona, ubi omnia beamus. Talis salus, quae in futuro erit saeculo, ipsa erit etiam finalis beatitudo. Quam beatitudinem isti philosophi, quoniam non uidentes nolunt credere, hic sibi conantur falsissimam fabricare, quanto superbiore, tanto mendaciore
Abbreviated transcription (Latin):
titahiles ae potabiles. ⁊ qͥeqͥd ad alendũ tegendũ
citindũ onandũq corpꝰ c̃gruit. eo paecato eqͥs¬
simo ut qͥ mortalis talib bonis paci mortaliõ
ac cõmodtis recte uso fuerit. accipiat ampliora
ite meliora. ipsã scilie inmortalitatis paec̃. eiq
ẽ uenientẽ głam ⁊ honorẽ inuitã et̾nã ad fruendũ
do:⁊ porimo indõ. qͥ aut̃ ꝑperã nec illa accipiat

Expanded text:
tabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et proximo in Deo; qui autem perperam, nec illa accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it xp̃m: ⁊ ido ꝑcũ saluus eẽ ñpossit. nec istoꝵ
mendaciloquoꝵ dȩmonũ laqueos uitare. ł solue¬
re:Nos aut̃ neq apollinẽ uituꝑ antẽ. xp̃m. neq:
hecatẽ possumꝰ apꝓbare laudantẽ. Ille qͥppe
ab eoꝵ erui potestate ñ poter̃. Iste xͦ phẏlosophꝰ.
łpotiꝰ qͥ talibꝰ adu̾so xp̃ianos ꝗͣsi oraculis credt̃.
priꝰ faciant si posst᷑ ut int̾se de ipso.xͦ. hecate
atq apollo c̃ cordent. eũq aut ambo ẽ depneñ
aut ambo ẽlaudent. Qđ si fac̾e̾ potuissent.
nihilominꝰ nos ⁊ uituꝑatores ⁊ laudatores
do dissentiant. ꝓfecto eis blasphemantibꝰ xͥanoᷤ
ñ eredunt horẽs.sirecte ipsi sentiant. Sane lau¬

Expanded text:
t ideo per eum saluus esse non possit nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores do dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane