comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mouens gressum non citra referens¬
pedem. ut heremita in desinenturo
orabut. & ut uere monuchus susten¬
tandus alimentu proprio luborabat
Uiderat numq priusquũ roligionis
professionem arriper&. quendũ uene¬
rabilem uirum sabinum nomine lug¬
dunensis interamnis ubbatem eiusq:
strenuu instituti. monachorumq illius
uitum quu siquedum florigera apis.
decerptis ab uno quoq: profectionum.
flosculis repedar& ad pristina. ex
quo &iam monasterio nihil. de ambitione
sunctissima munifestuns librum uitȩ
scoram patrum eximiusq institutionq
ubbatũ ÷ omniolegantia. aut nisi aut
suppli cando elicuit. aut potitus est
conparando. Cumergo insupra dicto
loco multo ium tẽpore prisci. imitator
antoniuuita fruer& ungelica hac
pr&er cȩlestem intuitum nullo insife¬
rarum autrore uenuntium fruer&
aspectu. Uenerabilis germanus ipsius
lupicinus post modũ scribenđ̃ ubba.
cum ess& eidem germanitate minor.
sed non inpar post modũ scĩtute. ꝓui

Expanded text:
movens gressum, non citra referensmovens gressum, non citra referenspedem, ut heremita indesinenter orabat et, ut vere monachus, sustentandus alimento proprio laborabat. Viderat namque, priusquam religionis professionem acciperet, quendam venerabilem virum Sabinum nomine Lugdunensis Interamnis abbatem eiusque stremia instituta monachorumque illius vitam, et quasi quedam florigera apis, decerptis ab unoquoque profectionum flosculis, repedarat ad pristina. Ex quo etiam monasterio, nihil de ambitione sanctissima manifestans, librum vitae sanctorum patrum eximiasque institutionis abbatum omni elegantia ac nisu aut supplicando elicuit aut potitus est conparando. 3. Cum ergo in supradicto loco multo iam tempore prisci imitator Antonii vita frueretur angelica hac praeter caelestem intuitum nullo nisi ferarum ac raro venantium frueretur aspectu, venerabilis germanus ipsius Lupicinus, postmodum scribendus abba, cum esset eidem germanitate minor, sed non inpar postmodum sanctitate, per
Abbreviated transcription (Latin):
pestria cultura minime persuccessio¬
nem siluȩ illic permiserat quem piũ
uicinari. C&erum siquis solitudinẽ
ipsam inuiam contra equestris terri¬
torii loca ausutemerario secare deli¬
ber& pr& concretionem siluestrem
siue congerer arborum caducarum.
Int̃ iuga quoq prȩcels& ceruorum pluto¬
cerumue p̃rũta conuullia. uix uulidus
expeditusq poterit sublonga sol stitui
die trans cendere : Nam dextra certe
sinistra: serre ipsius. tractum alimite
scilic&rȩni siue flatibus aquilonisusq:
pagine mausatis extimum. nullus
omnino oblongitudinem uł difficultatẽ
in ac cossibilis naturȩ poterit penetra
re: Igit᷑ adlutis seminib uel sarculo
coepit illic uir beatissimus int̃ orandi le¬
gendiq frequentiũ : necem tatem uictus
exigui institutione monadp̃li labore
manuum sustentare: Affatim abun¬
duns quiu nihil indigbns Satis ero¬
gans. qui a minime pauperibus crogan.¬
du prȩsumens Non scilic& ultra pro¬

Expanded text:
pestria cultura minime per successiopestria cultura minime per successionem silvae illic permiserat quempiam vicinari. Ceterum si quis solitudinem ipsam inviam contra Equestris territorii loca ausu temerario secare deliberet, praeter concretionem silvestrem sive congeries arborum caducarum, inter iuga quoque praecelsa, cervorum platocerumve praerupta convallia vix validus expeditusque poterit sub longa solstitii die transcendere. Nam dextra, certe sinistra serre ipsius tractum, a limite scilicet Reni sive flatibus aquilonis usque paginem Mausatis extimum, nullus omnino ob longitudinem vel difficultatem inaccessibilis naturae poterit penetrare. 2. Igitur, adlatis seminibus vel sarculo, coepit illic vir beatissimus inter orandi legendique frequentiam necessitatem victus exigui institutione monachali labore manutim sustentare: affatim abundans, quia nihil indigens, satis erogans, quia ininime pauperibus eroganda praesumens, non scilicet ultra pro
Abbreviated transcription (Latin):
loco uulgus indidit nomen. Cũq opor¬
tuntatem domicilii. nouus posceret hos¬
pes Repperit aborientulę parte sub
idicc saexosi montis. porrectis in orbi tã
rmis densissimam abietemiquȩ patulis
diffusa comis. uelut quondum palma
puulum. itac texitista discipulion. extra
uius cerboris. urbem fons in riguus ga¬
ldissima fluentae prestabat.. & quo etiuã
bodie terebratis lignis ulterius in mo¬
nusterium educa latices ꝑ quam hereditatis
pignore pignorib ministrantur ĩri¬
gui hecec ergo ei supradicta ut dixi¬
mus arbor a feruoro estuum. uł frigo¬
re imbriũ. tam quam uere merito¬
rum gratia uernans. prębuit iugit᷑
tecta uirentia. Erant p̃terea pauce
sil uestres arbuscule quȩ acida quidẽ
uoluptuosis. sed dultia qui&o pomula
ministrabunt. locus ipse ad cursum
unitati fluminis. ut tunc ses ille in¬
gressusẽ non paruis spacus obrari¬
titem consistentium distabat ab inco¬
lis Quia abunduns procul incam¬

Expanded text:
loco vulgus indidit nomen. Cumque oporloco vulgus indidit nomen. Cumque oportunitatem domicilii novus posceret hospes, repperit ab Orientale parte sub radice saxosi montis, porrectis in orbitam ramis, densissiniam abietem, quae patulis diffusa comis, velut quondam palma Paulum, ita texit ista discipulum. Extra cuius arboris orbem fons inriguus gelidissima fluenta prestabat, ex quo etiam hodie terebratris lignis ulterius in monasterium educti latices pro quodam hereditatis pignore pignoribus ministrantur inrigui. Haec ergo ei supradicta, ut diximus, arbor a fervore estuum vel frigore imbrium, tamquam vere meritorum gratia vernans, praebuit iugiter tecta virentia. Erant praeterea pauce silvestres arbuscule, quae acida quidem voluptuosis, sed dulcia quieto pomula ministrabant. Loeus ipse ad cursu unitati fluminis, ut tunc sanctus ille ingressus est, non parvis spaciis ob raritatem cousistentium distabat ab incolis, quia abundans procul in cam
Abbreviated transcription (Latin):
primus ȩtribus ac primitus nunc cupat¬
b non adeo exigue fumilię quantum
estitur pacrentelis diriuata posteritus intra
ellium sequanorum oriundus fuisse mons¬
titir. Ante e umnullus omnino mona¬
detum intec ipsampuintiam religionis olten¬
to autsolitecricm. aut consortiudis obscuun¬
ie sitiatus estuitamNum cum eẽt non
qudem ad primȩ litteris institutus sed quod
est prestuntuis sincerittis doto & caritatis
urtute precipuus. Ita ut nec in pue¬
ntia infuntu lusciuiss nec in iuuentũ¬
is robore humanis cupiditatibus. aut uxo¬
ns iunculo uinceretur. tricesimo & quin¬
to sermȩ aetcctis anno secretis heremo de¬
letiatur: Rolicta quoq matre. sorore
uł sratre uitinas ulle iurensium siluus in
rius inter saxosa conuallia. culture. pa¬
ulum locum. qui cltrinsecus trigi mon¬
num paululum arduca secedente natura
implanitiem cliquantulum relaxatur
illionamq: bifida fluuiorum in solidũ
concurrente natura. moxetium ab
unitate elem̃ti iamconditi condie discono

Expanded text:
nuncupandus non adeo exiguae familiae, quantum testatur parentalis dirivata posteritas, intra Galliam Sequanorum oriundus fuisse monstratur. Ante quem nullus omnino monachorum intra ipsam provinciam religionis obtentu aut solitariam aut consortialis observantiae sectatus est vitam. Nam cum esset non quidem adprime litteris institutus, sed, quod est prestantius, sinceritatis dote et caritatis virtute precipuus, ita ut nec in pueritia infantum lasciviis nec in iuventutis robore humanis cupiditatibus aut uxoris vinculo vinceretur, tricesimo et quinto ferme aetatis anno secretis heremi delectatur. Relicta quoque matre, sorore vel fratre, vicinas ville Iurensium silvas intrius inter saxosa convallia culturae patulum locum, qui, altrinsecus triiugi montium paululum ardua secedente natura, in planitiem aliquantulum relaxatur. Illic namque bifida fluviorum in solidum concurrente natura, mox etiam ab unitate elementi iam conditi Condadiscone
Abbreviated transcription (Latin):
inuasisse hominem & gutture suf¬
focate cruentatum intro trahere : Ihu
illum moras facore. surpicabutur duo
uni resistere & iram disfferre non uulu
sicuo tenebut gludium ad spoluncã uenes
& damore rabido serui in crepans scor¬
diam : Prius afera tenture quã nras laa¬
los nros uersabatur interitus Nisi qd
num sustinere: pauemius intrinsecus
& nemnouere qui demnos ausi: prȩsto laba¬
mur eaentum ei : Int̃tanta periculu
pudicitiȩ tantũ conscientia promuro stpo
lȩ ena insidius cauens : & uisam eõ sentiea
ad p̃bensum imordicus catulum matirti¬
na effert nobisq cedit hospitio neqitan
satis creduli statimerupimus Sed ex¬
pectauimus diu: & egredi cogitantes
illius nobis. semꝑ figuramus occursum
Subtali ergo terrore : & illutrans actade
Exiuimus ad uesperam : uidimus qra¬
melos quos obnimiam uelocitatem
dro medrarios uocant : prȩteritos cli
inore uoluere & in aluum missos tar

Expanded text:
invasisse hominem, et gutture sufinvasisse hominem, et gutture suffocato, cruentum intro trahere. Jesu videret illum moras facere, suspicatus est duos uni resistere. Sed et iram differre non valens, sicut tenebat gladium ad speluncam 48 venit; et clamore rabido servi increpans socordiam, prius a fera tenetur, quam ad nostras latulos nostros versabatur interitus; nisi quod inis sustinere. Pavemus intrinsecus; et ne movere quidem nos ausi, praestolabamur eventum rei, inter tanta pericula, pudicitiae tantum conscientia pro muro septi. Leaena insidias cavens, et visam esse se sentiens, apprehensum mordicus catulum matutina effert, nobisque cedit hospitium. Neque tamen satis creduli, statim erumpimus: sed exspectantes diu, et egredi cogitantes, illius nobis figurabamus occursumSublato ergo horrore, et illa transacta die, egredimur ad vesperam; vidimusque camelos, quos ob nimiam velocitatem dromedarios vocant, praeteritos cibos in ore volvere, et in alvum missos iterum
Abbreviated transcription (Latin):
tare mortẽ solem cernere negres centem:
dumq timeremus & uestigus ꝑhurenas
nos ꝓditos intelle geremus : Offertur ad
Igiturtimentes uenenata animaliu
rem solis declinantem umbras p&ere
Intrauimus quidem speluncam sed sta¬
tim in ipso introitu sinistrę nos foueȩ
credimus nequaquam ultra progredi¬
entes nedum mortẽ. fugeremus incur¬
reremus in mortem. Illud quidem
nobiscum reputantes : siuiuat miseror
terroris: Cumaente specum aut ꝓcul
dice iam ad letebras peruenirr&. quo
multo grauior expectata quũ in lata
mors: Rursus cum labore & timore
lingua bulbuttit : & cum clamante
domino muttire non auderemus:
mi sit seruum ut nos despecu. pro¬
traher& ipse camelos tenebat : & euagi¬
nato gludio: nrm expectabat. aduen¬
tum : Inter ea tribus ferme uł quit¬
tuor cubitis introgrerto famulo
nobis exocculto terguẽtur uidentib
Nam oculorum istus modi natureẽ
ut᷑ post solem umbras intrantibus
caeca sint omnia : Uox perantrum
ecce per tenebras aspeximus lȩ enã

Expanded text:
tari mortem, solem cernere nigrescentem. Dumque timemus, et vestigiis per arenas nos proditos intelligimus, offertur ad Igitur timentes venenata animalia rem solis declinantia, umbras petere intravimus quidem speluncam; sed statim in ipso introitu, sinistrae nos foveae credidimus, nequaquam ultra progredientes, ne dum mortem fugimus, incurreremus in mortem; illudque nobiscum reputantes, si juvat Dominus terroris, cum ante speluncam, nec ldice jam ad latebras pervenissent? O multo gravior exspectata, quam illata mors! Rursus cum labore et timore lingua balbutit; et quasi clamante domino, mutire non audeo. Mittit servum, ut nos de specu trahat: ipse camelos tenet; et evaginato gladio, nostrum exspectat adventum. Interea tribus ferme vel quatuor cubitis introgresso famulo, nobis ex occulto tergum ejus videntibus nam oculorum istiusmodi natura est, ut post solem umbras intrantibus, caeca sint omnia vox per antrum ecce per tenebras aspicimus leaenam
Abbreviated transcription (Latin):
suorum. aut quod magise fidei paru i oris
consolurentur spe futurorum: unde sic
misericordiã ud de patientiam discerems
quis liuorem deuenenatu inuidie
malignitate uenientem. dulcedine
remedii salutaris inhiber&t Quis mar¬
trrbs tantos exortatione diuini sermo¬
nis erigeret : Quis deniq: tot confessores
frontium nꝗtatarum. secunda inscriptiono
signatos: Et ad exemplum martrrii
super stites reseruator. incenttiue tubae

Expanded text:
suorum aut, quod magis est, fidei paruioris suorum aut, quod magis est, fidei paruioris consolarentur spe futurorum? unde sic misericordiam, unde patientiam disceremus? quis liuorem de uenenata inuidiae malignitate uenientem dulcedine remedii salutaris inhiberet? quis martyres tantos exhortatione diuini sermonis erigeret? quis denique tot confessores frontium notatarum secunda inscriptione signatos et ad exemplum martyrii superstites reseruatos incentiuo tubae
Abbreviated transcription (Latin):
litebram. religionis & fidei toto
honore florebat. &iam publice
caelebrata gentilium fama titulu¬
r&  Posset quidem tunc pro uoloci¬
tate. qua semper omnia consecutus
est: Ꝙiam martrrii circa eum
debita corona properare ¶ Alaxi¬
me cum & sufragus sepe reperitis
adleonem postuluret᷑: Nisi perom̃s
ordines gloriarum transeunt dum
illi cã & sic ad summa ueni undum
& nisi imminenter ruine opeiam
fecundi pectoris indiger&: fingo eni
tunc illu martrrii dignatione
trans latum Quis emdlum ir̃iatum
gratiae perfidem proficientie
ostenderet & Quis uirgines ad congruen¬
tem pudicitiae. disciplinã & habitum
scĩmonia dignum uelut frenis quibus¬
dam lectionis dnicae coercer& : Quis
doceret poenitentiam lupsos. ueritate
hereticos. schis maticos unititem. filio dĩ
pacem. euungelicȩ praecis legems per
quem gentiler blus phemi. reꝑcussis in se
quȩ nob̵ ingerunt uincerent᷑ A quo
xp̃i ani meliores affectus circa amissione

Expanded text:
latebram religionis et fidei toto latebram religionis et fidei toto honore florebat etiam publice celebrata gentilium fama titularet. posset quidem tum pro uelocitate qua semper omnia consecutus est etiam martyrii circa eum debita corona properare, maxime cum et suffragiis saepe repetitis ad leonem postularetur: nisi per omnes ordines gloriarum transeundum illi eSset et sic ad summa neniendum, et nisi imminentes ruinae ope tam fecundi pectoris indigerent. finge enim tunc illum martyrii dignatione translatum. quis emolumentum gratiae per fidem proficientis ostenderet? quis uirgines ad congruentem pudicitiae disciplinam et habitum sanctimonia dignum uelut frenis quibusdam lectionis dominicae coerceret ? quis doceret paenitentiam lapsos, ueritatem haereticos, schismaticos unitatem, filios Dei pacem et euangelicae precis legem? per quem gentiles blasphemi repercussis in se quae nobis, ingerunt uincerentur? a quo Christiani mollioris affectus tirca amissionem
Abbreviated transcription (Latin):
lucebat ut consunderet intuentiũ men¬
tes grauis uultus & lu&us Nec se¬
ueritar tristis. nec commitas nimia
ud mixta utrimq temperies ⁊ Vt esset
ambigeres uereri. andiligi mereretur
Nisi quod & uereri. & diligi merebatur.
Sed nec cultus fuit dis par auultu. tem¬
peratus ⁊ & ipsedemedio : Non illum suꝑ bia
saeculuris inflauerat. nec tamen
prorsus affectata ponuria sordidarat
Quia & hoc uestitus genus. a iac tantia
minus non est. quod ostentat aliter
ambiciosa frugalitas. Quid autem
circa pauperes epr faceret quos cathę¬
cuminus diligebat Uiderint pietatis
antistiter: seu quos ad officium boni
operis instruxit ipsius ordinis dis¬
ciplina. seu q̃os sacramenti religio
communis ad obsequium. exhibente
dilectiones artauit : Cyprianum
de suo talem accepit cathedra non fecit
Statim denique protalib: meritis.
&iam pro scriptionis gloria consecu¬
ta est : Nec aliud oportebat . quã ut
eum qui inter secretam conscientiae

Expanded text:
lucebat, ut confunderet intuentium menlucebat, ut confunderet intuentium mentes. grauis uultus et laetus nec seueritas tristis nec comitas nimia, sed admixta utrimque temperies, ut esset ambigere uereri an diligi mereretur, nisi quod et uereri et diligi merebatur. sed nec cultus fuit dispar a uultu, temperatus et ipse de medio. non illum superbia saecularis inflauerat, nec tamen prorsus adfectata penuria sordidarat: quia et hoc uestitus genus a iactantia minus non est, quod ostendit taliter ambitiosa frugalitas. quid autem circa pauperes episcopus faceret, quos catecumenus diligebat? uiderint pietatis antistites seu quos ad officium boni operis instruxit ipsius ordinis disciplina seu quos sacramenti religio communis ad obsequium exhibendae dilectionis artauit: Cyprianum de suo talem accepit cathedra, non fecit. Statim denique pro talibus meritis etiam proscriptionis gloriam consecutus est. nec enim aliud oportebat, quam ut eum qui intra secretam conscientiae
Abbreviated transcription (Latin):
tunc lutenti diuinitatis. p̃sagio talit̃
flugitubat. non solum modo sacerdo¬
temꝰ sed & futurum. mararem requi¬
rebat ⁊ Obsederat fores dombs copiosa
fraternitats & peroms aditus
sollicita Karitats circuibat :
Potu iss& fortasse tunc illi a postolicũ
illud euenire quod uoluit ut per
fenestram. de poneretur siam turꝰ¬
cipło &iam ordinationis honore
similur&. Erat uidere c&eros sus
penso & anxio spũ expecture uen¬
turum Cum gaudio. nimio excipe¬
re uenientem : Inuitur dico seddicã
necesstẽ ⁊ Quidum illi restiterunt.
ut & uincer& ⁊ Quibustumen quanta
lenitate pacientiae quam beni¬
uolenter indulsit. quum dem̃au
ig nouit: Amicis simos cos post modi
& inter nocersariors computuns
mirantibus multis : Cutenurosa
non uessei miraculo tante me moriose
mentis obliuio  Exindo quem ulme¬
dumi gesserit quis reserro ssficiat
quue illu pi&is qui uigor
Miseri cordia quunta. quunta consura
Tantum scitatis & gratiae exore eius¬

Expanded text:
tunc latenti divinitatis praesagio taliter tunc latenti divinitatis praesagio taliter flagitabat non solummodo sacerdotem, sed et futurum etiam martyrem requirebat. Obsederat fores domus copiosa fraternitas, et per omnes aditus sollicita charitas circuibat. Potuisse fortasse tunc illi apostolicum illud evenire, , quod voluit, ut per fenestram deponeretur, si cum Apostolo etiam ordinationis honore similsuspenso et anxio spiritu expectare uenturum, cum gaudio nimio excipere uenientem. inuitus dico, sed dicam necesse est. quidam illi restiterunt et ut uinceret: quibus tamen quanta lenitate patientiae, quam beniuolenter indulsit, quam clementer. ignouit, amicissimos eos postmodum et inter necessarios computans mirantibus multis. cui enim posset non esse miraculo tam memoriosae mentis obliuio? Exinde quemadmodum se gesserit, quis referre sufficiat? quae illi pietas, qui uigor, misericordia quanta, quanta censura. tantum sanctitatis et gratiae ex ore
Abbreviated transcription (Latin):
proxima commenduret illi coniugẽ
ac liberos suos & quem fecerat desec¬
te commnunione participem. post¬
tionem. bonorum operum solum hoc
arbitror satiresse. quod iudiciodĩ &
plebis fuuore adofficium sucerdo cu
& epis copatur grudum adhuc neo phy¬
tus. & ut putubatur nouellus electus ẽ i
Quum uis in primis fidei suue adhuc
diebur & rudisuitae sp̃italis a&ate
sic generosa indoles relucer&. ut
& si nõdum officii. speitatien fulgor
rosplendens imminentis sacerdocu
totam fiduciam polliceret᷑ :Non p̃¬
tȩribo. &iam illud eximiũ quem ad¬
modum cum indilectione eius &
honore totus populus inspiranted no
prosiliret humiliter ille socessit
Antiquioribus cedens & indignum
setitulo tanti honoris. existimans
ut dignus magis fieret i Mlagis enim
dignus. efficit᷑ qui quod merẽ retͥ
excusat : quo tunc ardore plebs
estuuns fluotuabat spiritali deside¬
rio conscupiscens ut exitus docuit.
non epm̃ tantum: In eo enim quem.

Expanded text:
proxima commendaret illi conjugem proxima commendaret illi conjugem ac liberos suos, ut quem fecerat de sectae communione participem, posttionem bonorum operum, solum hoc arbitror satis esse, quod judicio Dei et plebis favore, ad officium sacerdotii et episcopatus gradum adhuc neophytus, et ut putabatur, novellus electus est. Quamvis in primis fidei suae adhuc diebus, et rudi vitae spiritalis aetate, sic generosa indoles reluceret; ut etsi nondum officii, spei tamen fulgore resplendens, imminentis sacerdotii totam fiduciam polliceretur. Non praeteribo etiam illud eximium, quemadmodum, cum in dilectionem ejus et honorem totus populus aspirante Domino prosiliret, humiliter ille secessit, antiquioribus cedens, et indignum se titulo tanti honoris existimans, ut dignus magis fieret. Magis enim dignus efficitur, qui quod meretur excusat. Quo tunc ardore plebs aestuans fluctuabat, spiritali desiderio concupiscens, ut exitus docuit, non tantum episcopum; in eo enim quem
Abbreviated transcription (Latin):
diuboli temtantis im petu
grata & iam inter aduersa bene¬
dicer& ⁊ Domus eius patuit cuiq ue¬
nienti nullu uidua reuo cata
sinu uacuo: Nullus indigens lumine
non illo comite directus est: Nullus
debilis grerro. non illo bauilo uectuse
Nullus nudus auxilio de potentio ris
manu non illo tutore. protectus est
Hecdebent ficere dicebat. quidõ
placere desiderant : Et sic perabiono¬
rum omnium documenta decurrens
dum meliorer. seꝑ imitatur. Etiam
ipse. sofecit imitandum : Erat sane illi
& iam de nobis contubernium uiri
iusti. & luudabilis memoriae caeei¬
liani & ȩtatertuno & honore prbi
quicum ad agnitionem. uere diuint¬
tatis a sueculuri errore correxerut :
Hunc toto honore. atq omni obser¬
uantia diligebat ⁊ Obsequenti uene¬
ratione sus piciens non iam ut amicũ
animęco equalem. sed tum quum noue
uite parentem: Denique ille de mul
sus obsequiis. intuntum dilectionis
in mense meritis prouocatus est.
Vt do scło excedens. accersione iam

Expanded text:
diaboli temptantis impetu cgrata etiam inter adnersa benediceret. domus eius patuit cuicumque uenienti: nulla uidua reuocata sinu nacno, nullus iudigens lumine non illo comite directus est, oullus debilis gressu non illo baiulo ueetus est, nullus nudus auxilio de potentioris manu non ilio tutore protectus est. haec debent facere, dicebat, qui Deo placere desiderane. eteic per bonorum omnium documenfca decurrens, dum meliores semper imitatur, etiam ipse se fecit imitandum. Erat sane illi etiam de nobis contubernium uiri iusti et laudabilis memoriae Caeciliani et aetate tunc et honore presbyteri, qui eum ad agnitionem uerae diuinitatis a saeculari errore correxerat. hunc toto honore atque omni obseruantia diligebat, obsequenti ueneratioanimae coaequalem, sed tamquam novae vitae parentem. Denique ille demulsus ejus obsequiis, in tantum dilectionis immensae merito, provocatus est, ut de saeculo excedens, arcessitione jam
Abbreviated transcription (Latin):
exempla iustorum imitatione consimili
per secutus promerendo dm̃ totiur religi¬
onis obsequio praestiterat : Nam & sermo
illi dehoc fuerat usitatus. Ut siquem
prȩdicatum dĩ laudatione legisset.
suuder& inquiri perquue facta plucuisseti
Si iob. dĩ testimonio gloriosus dictus ẽ
uerus dĩ cultor: & cui interris nemo com¬
pararetur Faciendum docebat ille
quio quid iob ante fecisset ⁊ Ut dum &
nos paria facimus simile in nos dĩ testi¬
monium pro uocemus : Contemptus ille
dis pendiis rei familiaris intantum
exercitata uirtute profecit: ut nec
pietatis temporaria damna sentiret:
Non illum penuria. non dolor fregit
non uxoris sua dola. deflexit: Non pro¬
prii corporis dira poena concussit ⁊
Permansit insuis sedibus fixa uirtus
& altis radicibus. fundata de uotio⁊

Expanded text:
exempla justorum, imitatione consimili exempla justorum, imitatione consimili prosecutus, promerendo Dominum totius religionis obsequio praestitit. Nam et sermo illi de hoc fuerat usitatus, ut si quem praedicatum Dei laudatione legisset, suaderet inquiri propter quae facta Deo placuisset. Si Job Dei testimonio gloriosus, dictus est verus Dei cultor, et cui in terris nemo compararetur, faciendum docebat ille, quidquid Job ante fecisset: ut dum et nos paria facimus, simile in nos Dei testimonium provocemus. Contemptis ille dispendiis rei famiexercitata uirtute profecit, ut nec pietatis temporaria damna sentiret. non illum penuria, non dolor fregit, non uxoris suadela deflexit, non proprii corporis dira poena concussit. permansit in sais sedibus fixa nirtus et altis radicibus fundata deuotio
Abbreviated transcription (Latin):
dicies emei sidem uõn capit. Pręuenit
in quã tritura sementem uindemia.
palmitem. poma radicem : Aaiunt a połrũ
litterȩ debere ne oplrtos praeteriri. nestupo¬
re gentilitatis nondum fundatir sensibur
adherente. aliquid in dm̃ nouitas in era¬
dita peccar& : Ille fuit primus & puto
solus exemplo plus fide posse quum
tempore promeri : Sed & si in a połorũ
actus cunuchus ille describitur. quia
toto corde crediderat aphylippo statim
tinctus monest similis comparatio ille
enim & uideus erat. & de templo ueniens
prophetam legebat eͥsaiam: Et spera¬
bat xp̃m. & sinondum eum uenisse cre
diderat : hic de imperitis gentibus ueniens
Tantamatura fide coepit. quanta pauci
fortasse perfecerunt : Mora deniq:
cir ca gratiam dĩmulla. nulla diledtio parũ
dixi praes biterum. uł sacerdotium
statim Quis enim non oms honorum
gradus crederet. talimente credenti
Multu sunt quȩ adhuc plebeius multaq
ium prbt fecert: Multaq aduete rum

Expanded text:
dici, res enim fidem non capit, praeuenit, inquam, tritura sementem, uindemia palmitem, poma radicem. Aiunt apostolorum litterae, debere neophytos praeteriri, ne stapore gentilitatis nondum fundatis sensibus adhaerente aliquid, in Deum nouitas inerudita peccaret. ille fuit primus et puto solus exemplo, plus fide posse quam tempore promoueri. sed etsi in apostolorum actibus eunuchus ille describitur, quia toto corde crediderat, a Philippo statim tinctus: non est similis comparatio. ille enim et Iudaeus erat et de templo Domini ueniens prophetam legebat Isaiam, et sperabat in Christo, etsi nondum eum uenisse cdiderat: hic de imperitis gentibus veniens, tam matura coepit fide, quanta pauci fortasse perfecerunt. Mora denique circa Dei gratiam nulla, nulla dilatio. Parum dixi: presbyterium et sacerdotium statim accepit. Quis enim non omnes honorum gradus crederet tali mente credenti? Multa sunt quae adhuc plebeius, multa quae jam presbyter fecit, multa quae ad veterum
Abbreviated transcription (Latin):
tate exargitabat. & ꝑ turbabat. Int̃positis
honoratis & nobilib uiris apud carthaginem
ab illo prouocattis coram contulit. Sed hidem
her&icus tabulas atq stilum quod magister
nr̃ & aante congressum & in congressum
insitantissime fieri uolebat ne ad essent om¬
nimodo recusabit. & dumid ꝑnegassent
dicens

Expanded text:
tate exagitabat, et perturbabat, interpositis tate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
manichei. usq: ad confossionem earundem
more malo indigna & turpia facere consue¬
ratur seminarum illarum uelut electarur
proditione. Illis ecclesi asticis gestis dedara¬
tumest. Atq ita pastorum diligentia dm̃ co
gregi & cugmentum accossit. Et aduersusi
fures atq latrones defenso conpetens procun¬
taest. Cum quodam & iamfelice donimen
eorum quos elactos dicunt manichei publu
in ipponiensi eccła nottriis excipientib dispu¬
tabit populo adstante. Et post secundã ł ter¬
tiã conlationẽ. ille manicheus frustrata
uanitate & errore. ipsius secte ad nr̃a conur¬
sus est sidem. atq ecła sicut cadem relectam
doceri poterttt scriptura. P̃terea cum quodã¬
&iam pascensio comite domus regie arriano
quiꝑ auctoritatem suȩ ꝑsone fisci uehem̃tis sim
exactor fidem catholicã atrocitꝰr aciugtes
oppugnabat. Et quam plurimos sacerdotis
dĩ simpliciore fide uiuentes dicacitate & poris¬

Expanded text:
Manichaei, usque ad confessionem earumdem Manichaei, usque ad confessionem earumdem er se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptura. etiam Pascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes i simpliciori fide viventes, dicacitate ac potes
Abbreviated transcription (Latin):
satis factum: & referentẽ nobisq omnib ser¬
monis seriem recognos centib: prosundũ consi¬
liumdĩ prosalute animarum ammirantes
& stupontes glorificauimus scm̃ eius nom̃ & be¬
Et ex cohomo ille p̃posito soruorumdĩ adhorens
Negotiatoris dimisit actionẽ & proficiens in
occłe membris inalicm regionẽ ad preslu¬
teriũ quoq di uoluntate ponitus & coactus
accessit officium. tenens atq custodiens ps¬
fiti sc̃itate. & forte adhuc usq in rebus hum¬
nis uitat transmare constitutus apud ar¬
ginem quoq dumꝑquendam domusrege
procuratorem nomine ursum fidei catholi
hominẽ ad quosdam manicheorum quos&
tos ł el ectas dicunt p̃sentes ꝑ uenir&c ur
atq adeccła ab codem deducerent & pl
cerentur ab ep̃ĩs ad tabulas auditis̃. Into
c&eris illam execrabilem sectam nouerai e
eorum prodens eius modi damnabiles blas¬
mias. Ex locis librorum quos illi accipiunt

Expanded text:
satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sersatisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et beEt ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutus. CAPUT thaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Incaeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
prexi. Atq ita non conclusa ł explicata
questione disputtitione terminaui magis
aduersus manicheorum errorẽ: Unde
nibildicore decroueram disputans quã
dehis quȩ asserere proposuorã & post haec
nisi fallor. Ecce adiadie ł postbiduum
uenit quidam firmus nomine. negociator
& intra monastorium sedenti ses agustino
nobis coram adpedes genib prouolutus sese
iacttiuit lacrimas fundens: & rogans ut pro
sius delictis sacerdos cum scĩs dnm̃ precar&ur.
confitons quod manicheorum secta secutus
fuisset & in ea quam plurimis annis uixisset
Et propterea pecunia multa ipsis manicheus
uł eos quos dicunt electis in cassum erogasset
acse in ecđađi. miseri cordia fuisset eiustracta¬
tibus: Nuꝑ correctum atq catholicum factũ
quod ipse uenerabilis agustinus & nos quitune
ad eramus ab eodem diligent̃ inquirentes : Ex
quare potissimum illo tractatu sibi fuerti

Expanded text:
perrexi, atque ita non conclusa vel explicata perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogasset: ac se in ecclesia, Dei misericordia, fuisse ejus tractatibus nuper correctum atque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ dĩ Augmenta: acfirmam̃ta prouenerunt
Quis quis ergo diligentiã & operam beatissimȩ
momoriȩ agustini ꝓ eccłȩ di statu cognoscere
plenius uoluerit &icm illa ꝑ currat gesta &xin¬
ueni& queuł quatlia protulera: Quib illum doc¬
tum eloquentom & p̃dictum homine prouoca¬
uerit hortatusq fuerit ut prosuo defensione
pciras qđ uellet diceret illumq uictũ cognos ceret
cum eodem scouiro uiuebant nobiscum partieti
cilmensam constcautis eum dgcisse. Aduerastis
hodie in ecđa meum sormonem eiusq initium
& finem contra mecm consu&udine̾ proces¬
sisse. Qm̃ non eare terminata explicui
quam proposuoram. sed pendento relinque¬
rim. Cuiros pondimus: lianos in tempore
miratos suisse scimus & recognoscimus: Atille
credo ait: Forte aliquem errantẽ inpopulo
& sermones nr̃i Nam cum p̃posite questiones
latera ꝑtracttre in aliud sermonis excursu

Expanded text:
Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum cognoscet. cum eodem sancto viro vivebant, nobis pariter ad mensam constitutis eum dixisse: Advertistis hodie in ecclesia meum sermonem, ejusque initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, quod forte aliquem errantem in populoet sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu
Abbreviated transcription (Latin):
tante diuorse comunis ex hoc ipso disputa¬
ret & prouocar& gestis ecclesiasticis ut qđ
forte sicut dicebant prosequipotuit in con¬
latione & ꝑ missus non erat in p̃senti sine
alicuius potestatis prohibitione. aut poten¬
tia securus dicere minime dubitar&. & in
sua ciuitate suis omnib p̃sentib ciuib fidu¬
ciclitor propriam defendere communionẽ
non denegassot : ille noq hacortationem
nec suorũ pecrentum & ciuium insitnti
petitione id facore uoluerit: qui ei pollice¬
bantur seadeius redituros communionem
&iam cum dis crimine patrimoniorum
sclutisq: suȩ temporalis si modo catholicam
suporaret as sertionem Atille amplius
dicere illis gostis nihil uoluit nisitantum quȩ
illa iam gesta continent apud carthaginẽ
inter epos confectm ut rum uicorimus. an
uicta fuerimus & cilio loco dumnotario ut res¬
ponderet Ammone r& Ait: & dum r&icer&¬
facitiq eius cunctis manifestata diffidentia

Expanded text:
tante diversae communionis, ex hoc ipso disputatante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit, nisi tantum: Jam illa, inquit, gesta continent apud Carthaginem inter episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur, et reticeret, ejus cunctis manifestata diffidentia,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ post illum quae cum donatistis consolatio¬
nem non defuerunt : qui dicerent ꝑ missos non
fuisse eos demepõs apud potostatem: que cau¬
sccm cudiuit dicore omnia prosus partibus
qm̃ catholicȩ communionis cognitor suȩ faue¬
bat eccłȩ : Lic& hoc deficientes & uicti ad ex¬
cusationẽ iactarent: quando quidem & ante
contra uersiam idem her&ici catholicȩ com¬
munionis cumẽe nouerat: & dum abeodem
conuenirentur publicis gostis quod ad conla¬
tionẽ occurrerent & se eẽ facturos prosecutis
potorant utiq susceptum eum habentes recu¬
sare congrossum: Tamen omp̃is dĩ praes¬
titit dõ. auxilium ut postea incesariensi
mnaurataniae ciuitate constitutus uenera¬
conpulerunt obterminandus uidelic&
alicis eccłe necessititos: hocergo occa sio¬
ne prouenit utomoritum. eiusdem loci dona¬
tistarum ep̃m quae sue secte p̃cipium in illa
conlatione habuerunt dofonsore uider&
Et cum eodem publice in occła populo ads¬

Expanded text:
m post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus veneracompulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo as
Abbreviated transcription (Latin):
talis antestitis ecła poss& priuari uerbi
& sacramentidi dispensationẽ & roga¬
r& cum lacrimis ut sibi adnõ uitepos¬
cer& comeatum eum illis dix¬
dixisset
Non sic uixi ut respuam int̾uol¬
uiuere sed nemoritimeo ꝗm bonũ dim̃
habemus : & in his nr̃ agustinus senex

Expanded text:
talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat intvivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus.
Abbreviated transcription (Latin):
inuita & morib hominisdĩ referebat:
Quod instituto scaẽ memoriȩ ambrosi con¬
porerat ut uxorem cui quã num quam
poscor& neq militare uolebat ad hoc
commendar&. neq in sua patria p&nu
ire ad conuiuium esingulis reb reddens
causcs scilic& nedum interse coniugati
iugarent ei male dicerent ꝑ quẽ coniunc¬
Vtuł eorum iccmfacta placita firmarentꝰ
ul bene dicerentur: & nomilitie comdatus
acmale agens cius culpa suffragatori tribu¬
er&. & ne ꝑ frequentiu in patrie conuiui¬
rum institutus temperentie ammitter&
modus: Indicauerit quoq nobis sepdica
beate memoriȩ uiri in ultimo uite constitie
audisse scipientissimũ & pussimũ respon¬
sum & multum laudabat acp̃decebat
Nam cum ille uenerabilis ultima ia cer&
egritudine & afidelib honoratis lecto eius
adstantib: &uidentib: eum desđo addi
migraturum & obhoc merentib tanti ac

Expanded text:
in vita et moribus hominis Dei referebat, in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in patriae conviviis constitutus temperantiae amitteretur modus. Indicaverat quoque nobis se praedicti beatae memoriae viri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et videntibus eum de saeculo ad Deum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac
Abbreviated transcription (Latin):
Dohis posse offendiculum Aut scandalũ
in firmio rib nasci & illos quicũ ep̃o uł
quolibet clerico forte manerent ex
illis omnib: feminarum ꝑ sonis posseuna
commorantib Aut aduentantib possi
debere feminas cumseruis dĩ. & iã cas¬
tissimis una manere domo: Neut dic¬
tumẽ aliquod scandalũ. aut osfendicu¬
lumtale exemplum poner& infirmio¬
ribus. & si forte ab eliquis feminis
ut uider&ur ul salutar&ur rogabatur
Numquam sineclericis testib: ad eũ intra¬
bant uł solus cum solis umqua sole cẽ locu¬
cus nisi secr&orum cliquid int oõe In ui¬
suationib uero modum tenebat apłide
finitu. ut nonnisi pupillos & iuduas & in
triba lationib consutatos ui suta rotices
sorte ab egrotantib ob hoc petereur ut
procis in p̃sentib dñõ rogaret eisq manum
inponeret sine mora ꝑgebat: Feminarũ
cuit monasteria nonnisi ur guentib ne¬
cossitatib iu sitret: Seruandum quoq

Expanded text:
de his posse offendiculum aut scandalum de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid intesitationibus vero modum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quisq offorret munussuum adaltaro
dullic recordatus finss& quod frat suues
hab& aliquid aduersusilla relinquen¬
quoq sri reconcili& : Et tunc ueni endũ
ipse aduersus fratrem suũ reliquit haberet¬
& corriperet cum debere inparte: & sieum
cudisset lucratus esset suum fratrẽ sin
minus adhibendũ eẽ unum autduos qđ
si & ipsos contempneret eccłam adhibendã
Sinuero & hiuc non oboedir& eẽ illi ut &¬
nicus & publicanus: & illud addens ut frĩ
peccanti & ueniam petenti non septies sed
septuagies septies delictum relaxetur:
Sicut quisq ad nõ cotidie sibi postulat
nullamumquã conuersataẽ nulla mansit
N equidem gormana sororq uiduadõ
seruiens multo temp̃r usq: indiemobitus
tis posuorunt: Dicebant uero quia & side
sorore & nopotibus sccum commorantib
nullasciposset mala suspectio Tam̃
manentib feminis eẽ non possent & qđ
ad eas. Alie &iam a foris intra r&ur

Expanded text:
quisque offerret munus suum ad altare, quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquenietur, et tunc veniendum, ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin minus, adhibendum esse unum aut duos: quod si et ipsos contemneret, Ecclesiam adhibendam: sin vero et huic non obediret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat nulla unquam conversata est, nulla mansit, ne quidem germana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitutis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus nulla nasci posset mala suspicio; tamen manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent,
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc ipsum &iam uenerabilis memoriȩ
ambrosius intelibus necessitatib indu
Sed&x nelecto a ficlelib gatophilatio
& secr&urio: undecdtari necossaria
inseruntur Aliquando in eđa loquens
amonebat quod &iam beatissimum
ambrosium sepsente in eccła tractauisso
nobis. Aliquando r&ulerat: Cũipso¬
semꝑ clerici una &iam clomo aemensa
sumptibq communb a lebantur
& uestiebantur & noquisque facili uira¬
tionem &iam ad piurium decidissec
& meccła populo p̃dicabat & siuis insi¬
tuerat nequis iuraret ne ad mensa quidẽ¬
quodsi prolapsus fecisset unam destatu¬
tis ꝑclebat portione : Numerus cnim erat
suus secum commorantib & conui uantib
poculorum pfixus indiscipliciationes
quoq & trans gressiones suoru regula
recto & oneste & arguebat & tollora¬
bat quantum decebat & oportebat
intalib p̃cipue. docens nec huius quama
corde declinar& in uerba maligna ad
extus aindas excusationes in peccatis edũ

Expanded text:
Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitat. Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquando retulerat. CAPsemper clerici, una etiam domo ac mensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quideQuod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem; numerus erat enim suis secum commorantibus et convivantibus poculorum pquoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe & iam dictatis atq transcrip¬
tis aliquid emendaret: Et id agebat
in dic laborans. & nocte lucrans. Eterat
tamquam illa religiosissima mariatipũ
gestans suꝑnȩ eccđę dequa scriptum est
quod soderet ad pedes dñi atq intenta
eius uerbum audiret. dequasoror con¬
quaesta quod ab eadem circa multum
ministerlm occupata non aediuua r&
Nam fabricarum nouarum num quã
studium habuit deuitans in eis implica¬
tionem sui animi quem semꝑ liborum
habero uolebat ab omni molostia tempo¬
rale: Nonttm̃ ille uolentes & aedifican¬
tos ꝓhibebat Nisitantũ in moderatos
interea dum eccła pecuna doficeret hoc
ipsum inpopulo xpĩ ano denunti abat
non sehabere quod indigentib erogaret
nam & deuasis dominicis propt̃ captiuos
&e plurimum indigentes frangi & confla¬
ri iubebat: & indigontib dispensari
quod non commemorassem nisi contra car¬
nalem sensum quorundam fieripudebat

Expanded text:
aut certe ex jam dictatis atque transcripaut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsum populo christiano denuntiabat, non se habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem.