comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta ex hebraeis codicibus emendan¬
dos putarunt. Nectam̃ ausisunt d&rahere
quod hebraei non habebant. & septuaginta
posuerunt. Sed tantũ modo addiderunt
quae in hebreis inuenta apud ẜeptuaginta
nonerant: Eaque signis quibusdam instel¬
larum modũ factis. ad capita eorun dem
uersuum potauerunt. quae signa asteris¬
oos uocant: Illa uero quaenonhabent
hebrei. habent autẽ septuaginta similit̃.
Adcipita uersuum iacentibus uirgulis
sicut seribuntur un cie signauerunt &¬
multi codices hasnotas habentes. usq qua¬
q diffusis & latini Quaeautẽ ñ pra&er¬
missa uel addita sed aliter dicta sunt: siue
alium sensũ faciant &iam ipsũ non abhor¬
rentẽ. siue aliomodo eundem sensũ expli¬
care monstrentur: Nifiutrisq codicibus
inspectis nequeunt repperiri. Siergo ut
opost& nihil aliud intueamur inscriptu¬
ris illis. nisi quid ꝑhomines dixeritdĩsp̃s:
Quicquid est in hebreis codicibus & non est

Expanded text:
Septuaginta ex Hebraeis codicibus emendanSeptuaginta ex Hebraeis codicibus emendandos putarunt; nec tamen ausi sunt detrahere, quod Hebraei non habebant et Septuaginta posuerunt; sed tantum modo addiderunt, quae in Hebraeis inuenta aput Septuaginta non erant, eaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, quae non habent Hebraei, habent autem Septuaginta. similiter ad capita uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis. nisi quid per homines dixerit Dei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus et non est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc maner& : Nullus eis unus interpres
debuit anteponiᷤ Cũ ergo tantũ ineis signũ
diuinitatis apparuit: Profecto quisquis
alius illarũ scripturarũ exhebrea inquã¬
lib& aliam linguã interpres est uerax. dut
congruit illis septuaginta interpr&ibus.
autsi noncongrue uid&ur. altitudo ibi pro¬
ph&ica eẽcredendae . Sp̃senim qui in prophe¬
tis erat quando illadixer̃. Idem ipse erat&iuã¬
inseptuaginta uiris. quando illa int̃p̃tatis
Qui profecto auctoritate diuina & aliuddior¬
re potuit. tamquã proph&ca ille utrũq dyxs¬
s&. quiautrũq idem sp̃sdicer&. Et hoc ip¬
sum aliter: Vt sinoneadem uerba. Idemtam
sensus bene in tellegentibus dilucescer&
Et aliquid pra&er mittere. & aliquid adde¬
re. Vt &iam hincostender&ur nonhumanĩ
fuisse in illo opere seruitutẽ quã uerbis
debebat interpres. sed diuinã potius potesto¬
tẽ quaementẽ replebat & regebat int̃pr&uis
Non nulliautẽ codices grecos int̃pr&ationis

Expanded text:
hoc maneret, nullus eis unus interpres hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illarum scripturarum ex Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta interpretibus, aut si non congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. Spiritus enim, qui in prophetis erat, quando illa dixerin septuaginta uiris, quando illa interpretati sunt; qui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret, et aliquid praetermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nonnulli autem codices Graecos interpretationis
Abbreviated transcription (Latin):
quae septuaginta ẽ tãquã sola e& sic recepit
ecdesia. eaqu eutuntur greci populi xp̃iam:
Quorũ pleriq utrũ aliasit aliquiꝰ ignorañ:
exhac septuaginta int̃pr&catione&ũam in la¬
tinam linguam int̃p̃tatũẽ. Quod eodesiae
latinae ten̾ent: qũauis nondefuerit tẽporib
ñr̃is. presbrtet lireronimus homo dacts¬
simus. Nomniũ triũ linguarũ peritus.
Quinon exerero sed exhebreo inlatinum
eloquiũ casdem scripturas conuesterit
Sed eius tam litterarum laborẽ quauis iudr
fateantum eũ terace. septuaginta uero int¬
prices in multis erras se contendant e Tont
ecdesiae xp̃i dot hominũ auetoritati ablca¬
zaro t unc pontifiee adhoctantũ op is eldc¬
torũ neminẽ iudicant praeferendum.
Quia & si nonineis imus apparuis s& sp̃s sine
dubituatione diuinus. sed int̃ seuerba intero¬
tationis suae. sẽptuaginta docti. morehom¬
nũ contulis sent it quod placuiss& omnibas

Expanded text:
quae Septuaginta est, tamquam sola esset, sic recepit quae Septuaginta est, tamquam sola esset, sic recepit cclesia, eaque utuntur Graeci populi Christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac Septuaginta interpretatione etiam in Latinam linguam interpretatum est, quod ecclesiae Latinae tenent; quamuis non defuerit temporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus. qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litteratum laborem quamuis Iudaei fateantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes in multis errasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Traditur sane am mirabile stupendũ. pla¬
neq diuinũ in eorũ uerbis fuis e conensũ.
ut cũi adhocopus separatim singuli sederint. ag̃ ua¬
ita enĩ corũ fidem ptholomeo ꝓlacuitex¬
plorare: innullo uerbo. quodidem signifi¬
car& &tantundẽ ualer&. Vel in uerborum
ordine alter ab altero discrepar&. sedtãquã
unuse& interpres. Ita quo domnes interpre¬
tati sunt unũerat. nm̃ reuera sp̃serat
unus in omnibus  Et ideo tam mirabile dĩ
munus acceperant : ut illarũ scripturarũ
Ñtãquã humanarũ. sed sicut erant tam quã
diuinarũ. &iam istomodo commendar&ur
auctoritas. Credituris quandoq gentibus
ꝓfutura. quodiam uidemus effectum
Namcũ fuerint &alii int̃ pr&es. quiexhebrea
lingua ingrecam sacra illa edoquia transtu¬
lerunt sicut aquila simmachus theodotion.
Sicut &iam illaẽ int̃procatio. Cuius auctor
non apparet. Et obhoc. sine nomine iñ tp̃¬
tis quinta editio nuncupatur: Hanctam̃¬

Expanded text:
Traditur sane tam mirabilem ac stupendum plaTraditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes interpretati sunt unum erat; quoniam re uera spiritus erat unus in omnibus. Et ideo tam mirabile Dei munus acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectumCum fuerint et alii interpretes, qui ex hebraica lingua in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simacus et Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur; hanc tam
Abbreviated transcription (Latin):
comiescius cũ regnũ illud amplissimũ. pon
pacifice int̃ se possessuri diuisissent sed poti¬
us dissipassent. bellis ommauastaturi ꝑtholo¬
meos regis hibere coepit aegyptus. Quorũ
primus largifilius. multos exiudaca cuapti¬
uos inacgyptũ transtulit: Nuic autẽ succe¬
dens alius ꝓtolomeus quiest appellatis plix¬
ladlpus: Omnes quos ille adduxerit
subiugatos. liberos redire ꝑmist. In suꝑ
&dona regia intemplũdĩ misit. p&aiuitque
abdeararo tunc pontifioe dari sibi scriptu
ras Quas profecto audierat fima prędi¬
cante diuinas. Et ideo concupiuerat ha¬
bere inbybliothera. Quã nobilissimã fece¬
rat. Has ei cũ idem pontifex misiss&
hebreas. postille&iam inter pr&es postu¬
lauit. Et dati sunt septuaginta duo. desin¬
gulis duodecim tribubus Seni homines
linguae utrius doetissimi. hebreae scilic&
atq grecae: Quorũ int̃p̃tatio ut septua¬
ginta uocour: lam obtinuit consu&udo.

Expanded text:
comites ejus, cum regnum illud amplissimum non comites ejus, cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri divisissent, sed potius dissipassent, bellis omnia vastaturi, Ptolemaeos reges habere coepit Aegyptus: quorum primus Lagi filius, multos ex Judaea captivos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolemaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes quos ille adduxerat subjugatos, liberos redire permisit: insuper et dona regia in templum Dei misit, petivitque ab Eleazaro tunc pontifice, dari sibi Scripras, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset Hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit; et dati sunt septuaginta duo, de singulis duodecim tribubus seni homines, linguae utriusque doctissimi, Hebraeae scilicet adque Graecae, quorum interpretatio ut Septuaginta uocetur, iam obtinuit consuetudo.
Abbreviated transcription (Latin):
uidere potuer̃. & laboriosis disputationibus
ꝑsuadere dẽ moliti sunt. Quod mundũ istũ
dĩ fecerit eũq ipse prouidentissimus ammi¬
nistr& Deonestate uistutũ. deamore putri¬
ae. Defide amicitiae. Dehonis operibus atq
omnibus admores probos ꝑtinentibus rebus
quãuis nescientibus ad quẽ finẽ. &quonam
modo essent istaominia referenda ꝑph&aicis
hocest diuinis uocibus Qũauis ꝑhomines
in illa ciuitate populo cõmendatas. Nonar¬
gumentorũ concestationibus inculcataut ñ
hominis ingeniũ sed dĩdoquiũ conteminere
formidar&. qui illa cognosceret Hussa
cras litteras &iam unusstholomeorũ regum
aegypti. nosse studuit & habere: Nam post
alex andri macedonis qui&iam magniis cog¬
nominatus est mirificentissimã mireq diutur¬
nam potentiã. qua uniuersim asiam immo
pacnetotũ orbẽ pastim ui&armis pastim ter¬
rore subegerat. quando int̃c&era orientis
&iam iudaeam ingressus obtinuit : Comostuo.

Expanded text:
uidere potuerunt et laboriosis disputationibus uidere potuerunt et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de amore pae, de fide amicitiae, de bonis operibus atque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamvis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est divinis vocibus, quamvis per homines, in illa civitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata; ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognosceret. CAcras Litteras etiam unus Ptolemaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua universam Asiam, imo pene totum orbem, partim vi et armis, partim terrore subegerat, quando inter caetera Orientis etiam Judaeam ingressus obtinuit; eo mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
rixenturerroribus: quos merito multę
uarieq impi&atis parit̃ possid& Atueso
gensilla ille populus. illa ciuitas. illares
publica. illi israhelitȩ quibus credita sunt
doquiadĩ. Ntillo modo pseudo proph&as
cũueris ꝓph&uis. parilitateliantiae confu¬
derunt. Sed concordes int̃se atq in nullo
dissentientes. sacrarũ litterarũ uerices abeis
agnosichantur & teneduntur Auctores ipsi eis
erant phiylosophr hoc est amatores sapientie :
doctores probitatis atq pi&atis : Quicũq
secundũ illos sapuit & uixit. Nonsecundum
homines. sed secundũ dm̃ quipeos locutus est
sapuit & uixit: Ibi si prohitum est sacrilegũ
ds̃ prohibuit: Sidictũe honora patrẽtuum
& matrẽtuã . dsiussit: Si dictũ est p̃moctha¬
beris. non homicidiũ facies. non furaberis
& c&erihuuius modi non haccori humana.
sedoricula diuina fuer ¶ Quicquid phyloso¬
phy quidem. int̃ falsi qua copinati sunt uerũ

Expanded text:
rixentur erroribus, quos merito multae rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
inuere &iam postea ud paululũ uel diutius.
uontamen semꝑ: Alii incorpore constituen¬
aes fineboni: Alii inanimo. Alii inutroque.
Aluex trinsetus posita &uambona. Ad animũ
acorpus addentes. Alii sensibus corporis sẽp.
ilii nonsemꝑ. Aliinũquã putant ce credendũ
has &alias poene innumerabiles disensiones
phrlosophorũ. quis umquã populus. quis
senatus. quae potestas uel dignitas publica
curauit. Ac non passim sinc ullo iudicio
confuseq habuit ingremiosuo. tot contro¬
uersias hominũ dissidentiũ. nondeagris
ad omibus uel quacũq pecuniaria ratione.
seddehis rebus quibus aut misere uiuitur.
autbeate. Vbi & sialiqua uera dicebantur.
eadem licentia dicebantur Et falsapror¬
sus ut non frustra talisciuitas mysticum
uocabulũ babylonis acceperit: Baby lon
inter pr&catur quippe confusio. quod nos
iam dixisse meminimus  Nec inter est
diaboli regiscius. quã contrariis in terse

Expanded text:
uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatur quippe confusio, quod nos iam dixisse meminimus. Nec interest diaboli regis eius, quam contrariis inter se
Abbreviated transcription (Latin):
onesq ꝑueniant Non ne ibi arrstrppus inuo¬
luptate corporis sũmũbonũ ponens: Ibi antis¬
tenes uistute anmi potius. hominẽ fieribeatũ
a seuerans: Duo phylosophy nobiles &ambo
socratici. Intã diuersis atq int̃se contrariis
finibus uitae sũmã locantes. Quorũ &iam ille
fugiendã. iste an̾ministrandam sapienti dice¬
bat eẽ rem publicam id suãquisq sectã seccan¬
dam discipulos congregabat Nempe palam
in conspicua & notissima posticu ingyimasiis.
in hostulis in locis publicis ac priuat̾is caterua¬
tim psuaquisq cpinione cestabant. Alii asse¬
rentes unũ. alii innumerabiles mundos:
ipsũ aut̃e unũ. Alii ostũcẽ. Alii uero initiũ
uonhabere : Alii in teriturũ. Alii sempitnũ
fturũ. Aliimente diuina. Aln fostuitu.
&casibus agi. Alii in mostales eẽ animas.
iimostales: Et qui in mostales. Alii reuol¬
ui inbestias. Alii nequaquã: Quiueromor¬
cils. Aliimox interire post corpus. Alii

Expanded text:
onesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoonesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii
Abbreviated transcription (Latin):
nemultitudine uilefer& quod tegilione
carũ ceoposter& Nectam̃ ita paucdtcou
non sit miranda consensio. neq enĩ inmuru¬
dine philosophorũ. quil abore &iam littetari
moni menta suorũ dogmatũ reliquer. facile
quis inuenerit. Int̃ quos cuncta quac sensere
conueniant: quod ostendere hocoperelonĩẽ
demunicula ciuitate approbatus. utc&eri
ipprolurentur quidiuersa & aduersa senser̃ :
¶Nonne apud athenas epicurei clarelunt asse¬
rentes res humanas addeorũ curã nomptinere:
Etstoici qui contraria sentientes. casrexi arges¬
do atq id̾neridiis ad uitoribus & tutoubus
disputabant: Vnde miror. Cur anaxagoras
reus factussit. quia solẽ dixeẽ lapidẽ ardentẽ
negans utiq dm̃ : Cũ in ea dẽ ciuitate gloria flo¬
ruerit epicurus. uixeritq securus Nonsolũ
solẽ udullũ siderũ dm̃ẽe noncredens. sed nec
iouẽ uec ullũ deorũ omnino inmundo habitã¬
re contendens. ad quẽ preces hominũ supplicati¬

Expanded text:
ne multitudine uilesceret, quod religione ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostdaemonicola civitate approbatus, ut caeteri improbarentur, qui diversa et adversa senserunt? Nonne apud Athenas et Epicurei clarebant, asserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes, eas regi atque muniri diis adjutoribus atque tutoribus disputabant? Unde miror creus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicati
Abbreviated transcription (Latin):
puli & int̃ se condiscipuli ¶ Nisi qui aut homines.
humanis sensibus. & humanis ratiocinationibus
ista quaesier̃ s Vbi quãuiscẽ potuerit &studi¬
um gloriandi. Quoquisq alio sapientior &
acutior uidericupit. nec sententiae quodam
modo addictus alienae. sed sui dogmatis &o
pinionis inuentor Tam̃ ut non nullos uel
&iam plurimos eorũ fuisse concedam. quos
asuis doctoribus ul discendi sociis amor
ueritatis abruperit. ut proca cestarent.
quã ueritatẽ putarent. siue illa ess& siue ñ
ẽ&ͭ Quidagit. autquo uelqua utadbeatitu¬
dinẽ ꝑueniatur. Humana se porrigit infe¬
licita s sidiuina nonducit auctoritas
Deniq auctores nr̃i inquibus non frustra
saerarũ literarũ figicur &terminatur anꝰ
absit ut interse aliquaratione dissenti arn
CVnde nonim merito cũilla scriberent. Rian
siis. litigiosis disputationibus garruli. iXmg
populi credider̃ Ipsi sane paucic̃e debuerunt

Expanded text:
puli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines puli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Dsiis litigiosis disputationibus garruli, sed iis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ricorũ int̃ sedis pnantia. copiam nobis praeb&
utei potius crederedebeamus. quidiuinae quã
tenemus non repugn& historiae ͦ Porroautẽ
ciues impiae ciuitatis diffusi usq quoq ꝑt̃ras.
cũ legunt doctissimos homines quorũ nullius
contem nenda uideatur auctoritas. Int̃ sideri¬
bus gehtis ab a&atisnrae memoria remotissimis
discrepantes. cui potius credere debeant pon
inueniunt. Nos uero in nr̃ae religionis histo¬
ria fulti auctoritate diuina. quicquid ei resis¬
tit. Non dubitamus eẽ falsissimũ : Ouomodo¬
lib& seshabeant c&era insaecularibus litteris.
quae sei uera seu falsa sint nihil momentia ffer̃.
quo recte beateq uiuamus Vtautẽ iam cogni
tionẽ o̾mittamus historiae: Ipsiphilosophi.
a quibus ad ista ꝓgressisumus. Qui nonuident᷑
laborisse instudus suis. pisiut inuenirent quo
modo uiuendũ ẽ ac cõmodate adbeatitudinem
capessendam. Cur dissenser̃ &amagistrisdisci¬

Expanded text:
ricorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ricorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamus. CAPUT XXXXItionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris disci
Abbreviated transcription (Latin):
pe tempore quomoyses natus est. fuisserep¬
peritur atla sille magnus astrologusp
inohei frater. maternus auus mertũrii
maioris cunis nepos fuit trimeg istus iste
sumptione garriunt quidam dicentes Exquo
acgyptus rationẽ siderũ conprehendit ampli¬
us quã centũ annorũ milia numerari. In
quibus enim libris istu nũmerũ colligerunt.
quiñ multũ anteannorũ duodecim inilia.
litteras magistra isi didiceruntf Nonenim
paruus auctor ẽ in historia uarro: Qui hoc
prodidit quod alitterarũ &iam diuinarum
ueritate non dissonat. ¶ Cũ enĩ ab ipso primo
homine quiẽ appellatus adim. Nondũ fex
annorũ milia compleantur:. Quomodo¬
non isti ridendi potius quã refellendisunt.
quidespatiotem porũ. t̃amdiuersa & huicex¬
ploratę ueritati t̃am contraria ꝓsuadere cõ¬
nantur. E Cuienim melius narranti pra&ieri¬
ta credimus. quã qui&am futura praedrx̃.
quae praefentia iamuidemus: pam&ipsa isto¬

Expanded text:
pe tempore, quo Moyses natus est, fuisse repe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste sumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantur, quo modonon isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa histo
Abbreviated transcription (Latin):
Quando nec aegẏptus inuenitur. Quaesol&
falso &inaniter desuarũ doctrinarũ anti¬
quitate gloriari. qualicũq sapientiasua
patriarcharũ nr̃orũ tẽpore preuenisse sa¬
pientiã ¶ Neq enimquisquã dicere audebit
mirabiliũ disciplinarũ Eos peritissimos
fuisse antequã littere nonessent Id ẽ antequã
isi seo ueniss&e easq ibi docuis R& Ipsaporro¬
appellataẽ eorũ memorabilis doctrina. quae
appellataẽ sapientia. Quid erat nisimaxi¬
me astronomia. & siquid aliũ taliũ discipli¬
narũ. magis adexertenda ingenia. Quã ad in¬
luminandas uera sapientia mentes sol& uale¬
re ł Nam quodattin& ad phylosophiam.
quaese docere profit&ur aliquid unde fi¬
ant homines beati circa tempora mercurii.
quẽ trimaegistrũ uocauer̃. In illisterris
eius modi studia claruer̃. Longequidem
ante sapientes. ud phylosophos greciae.
Sedtam̃ postabraham isaac &iacob &ioseph
nimirũ &iam postipsum moẏsen. Eo quip¬

Expanded text:
quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset. Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et si quid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad inluminandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quip
Abbreviated transcription (Latin):
maximehis inquibus &iam contrafidem libro¬
rũ canonicorũ quaedam leguntur. ppt̃ qđea
prorsus noneẽ appar& illorũ: Nonitaq cre¬
dendũe quod nonnulli arbitrant᷑ hebream
tntũ linguã ꝑ illũ quiuocabatur eber. un¬
dehebraeorũ uocabulũ ẽ fuisse seruatã. atq
inde ꝑuenisse ad abraham Haebracas autẽ
luteras alcgeco episse. Quaedata ẽ ꝑmoy sen.
Sedpotius ꝑ illam successionẽ fatrũ. mnemo¬
ratam linguã cũsuis litteris custoditã deniq
morses inpopulo constituit. quidocendis
luteris pracessent priusquãdiumaelegis ul¬
las luteras nossent: Hos appellat scriptura
literirũ inductores ud introductores. Co
qđ eas inducant. Idest introducant. quodã
modo incordadiscentiũ. uel in eas potius
ipss quosdocent¶ Nulla igitur gens. dean.¬
tiquitatesuac sapientiae. suꝑpatriarchas
& proph&cas nr̃os. quibus diuina inerat
sapientia. ulla seuanitate iactauerit.

Expanded text:
maxime his, in quibus etiam contra fidem libromaxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet illorum. CAPUT dendum est, quod nonnulli arbitrantur, Hebraeam tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, Hebraeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat scriptura litterarum inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
inipsa historia regũ iuda & regũ is rabel quae
res gestas contin&. Dequibus eidem scriptu¬
re canonice credimus. Cõmẽmorantur
durima quaeibi non explicantur. & in libris
dituntur Aliis inueniri quos proph&aescrip¬
ser̃. & alicubi corũquoq pph&arũ nominañ
aantur. nectam̃ inueniuntur in canone quẽ
ntpit populusdĩ. Cuius reifateor causi me
lit&. nisi quod existimo &iam ipsos. quibus
touca diligentia. alia sicut proph&as inspira¬
tione diuina scribere potuisse: Atq haecita
fuisse distincta. ut illa tamquã ipsis sta uero
tmquãdõ ꝑ ipsos loquenti iudicarent᷑ eẽ tribu¬
endi: Acsicilla. ꝑtinerent adubestatẽ cogni¬
tionis. Hiec ad religionis auctoritatẽ: Inqua
auctoritate custoditur canon. pra&er quẽ iam
siqua&iam sub pomine uerorũ ꝓph&arum
scripta pferuntur. necadipsam copiã scientiȩ
ualent. Qñm utrũcorũ sint quorĩi ẽẽ dicuntur
incestũe Et obhoc eis non hab&ur fides.

Expanded text:
in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi eorum quoque prophetarum nomina non tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me tet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus torica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob hoc eis non habetur fides,
Abbreviated transcription (Latin):
seesse sapientes. Id est dominante sibi suꝑ¬
bia. insua sapientia sese extollentes stulti
facti sunt &immutauerunt gloriã incorrup¬
tibilisdĩ insimilitudinẽ imaginis corruptibi¬
lis hominis & uolucrum & quad rupedum
& serpentium. Ad huiusce modi enim simula¬
cra ad oranda. uelduces populorũ uel sectato¬
res fuerunt . Et coluerunt atq seruierunt
creaturae potiusquam creatori. Qui estbe¬
nedictus insaccula¶ In hac autẽ nulla est
hominis sapientia. Nisi pi&as quarecte
colitur uerus ds̃ i dexpectans priemiũ
in soci&ate sinctarum. Nonsolum homi¬
num. uerum & angelorum ut sitds̃ omnia

Expanded text:
se esse sapientes, id est, dominante sibi superse esse sapientes, id est, dominante sibi superbia in sua sapientia sese extollentes, stulti facti sunt; et immutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huiusce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in hac autem nulla est hominis sapientia nisi pietas, qua recte colitur uerus Deus, id expectans praemium in societate sanctorum non solum homrum etiam angelorum, ut sit Deus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
eerunt itaq ciuitates duas amores
duo. terrenam scilic& amorsui.
usq ad contemptũdĩ. Cad estẽ uero
amordĩ. usq ad contemptũ sui ¶ Deniq
illa inscipsa. haec in dño gloriatur: Illa¬
enim quaerit ab hominibus gloriã. huic
autem ds̃ conscientiae testis maxima est
gloria. Illa ingloriasua exaltat caputsuũ.¬
Haecdicitdõsuo. Goriamea & exaltans caput
meũ E Ibi in principibus eius uel in eis quas sub¬
iugant nationibus. dominandi. libido domi¬
natur. In hanc seruiunt inuicẽ incaritate.
Et pracpositi consulendo . & subditi obtẽpe¬
rando ¶lla insins potentibus diligit uir¬
tutẽsuam. haec dicit dõsuo. Diligamte
dñe instusmea ¶ Ideoq in illa sapientes erus
secundũ hominem uiuentes aut corporis
aut animisuibona. Aut utriusq sectatis.
dutqui potuerunt cognosceredm̃. Nonut
dm̃ honorauerunt. uel gratias egerunt.
sed euanuerunt in cogitationibus suis.
& obscuratũ est insipiens coreorũ dicentes

Expanded text:
erunt itaque civitates duas amores duo; terrenam scilicet amor sui usque ad contemptum Dei, coelestem vero amor Dei usque ad contemptum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illaenim quaerit ab hominibus gloriam: huic autem Deus conscientiae testis, maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suuhaec dicit Deo suo, Gloria mea, et exaltans caput meum . Illi in principibus ejus, vel in eis quas subjugat nationibus dominandi libido dominatur: in hac serviunt invicem in charitate, et praepositi consulendo, et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit virtutem suam: haec dicit Deo suo, Diligam te, Domine, virtus mea . Ideoque in illa sapientes ejus secundum hominem viventes, aut corporis aut animi sui bona, aut utriusque sectati sunt; aut qui potuerunt cognoscere Deum, non ut Deum honoraverunt, vel gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum: dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
do genuit. undetim̃ uel non multo amplius
amorũ fint. Quis potest hac a&ate generire.
usitata ista nobisq notissima lege paturae:
Sedhunc omittamus. quia fostas se &ĩam anticpͥa¬
quando creatus est potuit: Nonenim eum
tam pircũ quã in fantes nr̃is factũ fuis se
credibileõ S& h filus cius. nonducentorũ an
quinq sicut nos legimus. sed centũ quinq eti¬
fuit quando genuit enos Ac ꝑ hoc secun¬
dũ istos. Nondum habebat undecim annos
aoratis Ouiddicam decain Aneius filio ÷ rã roã¬
quicũ a pud noscentũ septuaginta repperi¬
aint. Apud hebreos septilaginta legitur
fuisse. quando genuit malalcel: Quis

Expanded text:
o amplius annorum fuit. Quis potest hac aetate generare usitata ista nobisque notissima lege naturae? Sed hunc omittamus, qui fortasse etiam quando creatus est, potuit. Non enim eum tam parvum, quam infantes nostri sunt, factum fuisse, credibile est. Sed filius ejusquinque, sicut nos legimus, sed centum quinqfuit, quando genuit Enos; ac per hoc secunum istos nondum habebat undecim annos aetatis. Quid dicam de Cainan eius filio, qui cum aput nos centum septuaginta reperiatur, aput Hebraeos septuaginta legitur f
Abbreviated transcription (Latin):
relatũ fuisse inlitteras. quendam uixisse
aentũ quinquaginta duos. alios decem am¬
plius. alios ducentorũ annorũ habuis seuta
aliostrecentorũ. quosdam ad quingentos
alios ad sescentos. nonnullos adoetingo¬
tos &iam ꝑtienisse: Hae comnia inscientia
tẽporũ accidisse arbitratus est. Alii quippe
inquit aestate d&erminabant annũ. & alte¬

Expanded text:
emdam vixisse centum quinquaginta duos annos, alium decem amplius, alios ducentorum annorum habuisse vitam, alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sexcentos, nonnullos ad octingentos etiam pervenisse, haec omnia propter inscientiam temporum accidisse arbitratus est. Alii quippe, inquit, aestate unum determinabant annum,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit aestate d&erminabant annũ. & alte¬
rũ hieme: Alii quadri ꝑtitis temporibus sic̃
artades inquit quorũ anni trimens tres fuer
ad iecit &iam aliquando aegyptios quorũ
paruos annos quaternorũ mensiũ fuusse
supra diximus lunae finelimitasse annum:
Itaq apud eos inquit & singula milia anro¬
rum uixisse produntur. X
is ud ut probabilibus argumentis.
quidim non destruentes fidem sacra
huius historiae. sed astruere nitentes. Nesii
incredibile qđ tam multos annos uixisse
referuntur antiqui. ꝑ sua ser̃ sibi nec se
suade x impidenter existimant.tam exigo¬
um spatum tẽporis tunc annũ uocatũ: ut illi
decem sint unusũt. & decem nr̃i. centũ illorũ.
Ha autẽ eẽ falsissimũ docinnento euidentissi¬
mo ostenditur: quod antoquã faciã. Ñmihi.
tacendũ id&ur. quaex redibilior possit eẽ
suspicio. Poteramus ceste hanc asseuera¬
tionẽ exhebreis codicibus redarguere ato

Expanded text:
minabant annum et alterum hieme, alii quadripertitis temporibus. sicut Arcades, inquit, quorum anni trimenstres fuerunt.\' Adiecit etiam aliquando Aegyptios, quorum paruos annos quaternorum mensum fuisse supra diximus, lunae fine limitasse annum. \'Itaque aput eos, inquit, et singula milia annorum uixisse produntur.\' His uelut probabilibus argumentis quidam non destruentes fidem sacrae huius historiae, sed adstruere nitentes, ne sit incredibile quod tam multos annos uixisse referuntur antiqui, persuaserunt sibi, nec se suadere inpudenter existimant, tam exiguum spatium temporis decem sint unus noster, et decem nostri centum illorum. Hoc autem falsissimum esse documento evidentissimo ostenditur. Quod antequam faciam, non mihi tacendum videtur, quae credibilior possit esse suspicio. Poteramus certe hanc asseverationem ex hebraeis c
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus ueritate. Unũ cõmunicas se con¬
silium. Credibilius ergo qui sdixerit cũ
primũ debyblio teca ptholomei describi
ista coeper̃. ⁊ unc aliquid tale fieri potuis se
incodice uno. Sed primitus inde descripto
unde iam latius emanar&. Ubi potuit
quidem accidere &iam scriptoris error

Expanded text:
ommunicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolemaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, scilicet primitus inde descripto, unde jam latius emanaret, ubi potuit quidem accidere etiam scriptori
Abbreviated transcription (Latin):
auidierũ autmens iũ aut annorũ &iãquantitates.
Sed tam magnaspatia quanta illa sũma cõp̃hendit
annorũ. quaei amdici aquibus lib& computatorib
non potest. quae cam̃ momentorũ minutatim
d&ractione consumitur. & detrahantur. Hacc
tanta spatia. ponsemd atq iterũ siepiusq sed
semꝑ quid fit quidagitur. quandonũquã ad initiũ
qd omnino nullue ꝑuenitur  Quappt̃ quod nos a d¬
modo quaerimus. Postquinq milia & quoc ex¬
currit annorũ. possent & posteri &ũam postamoriu
sescenties milies eadem curiositate: auirere. si in
tuntũ haer mostalitas hominũ exoriendo & acu¬
pando & inperita ꝓseuerauerit infirmitas. Potuer
& qui fuer antenos ipsis recentibus hominis creati
tem poribus istam mouerequi estionẽ. Ipse denique
primus homo ud post pridie ued eodẽdie Posteaquã
faceus est potiuit in quirere quur nonirtea sit fictus.

Expanded text:
aut dierum aut mensium aut annorum etiam quantitates; aut dierum aut mensium aut annorum etiam quantitates; sed tam magna spatia, quanta illa summa comprehendit annorum, quae jam dici a quibuslibet computatoribus non potest, quae tamen momentorum minutatim detractione consumitur, et detrahantur haec tanta spatia non semel adque iterum saepiusque, sed semper: quid fit, quid agitur, quando numquam ad initium, quod omnino nullum est, peruenitur? Quapropter quod nos modo quaerimus post quinque milia et quod excurrit annorum. possent et posteri etiam post annorum sescentiens miliens eadem curiositate requirere. si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et occubando et inperita perseueraret infirmitas. Potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. Ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die postea quam factus est potuit inquirere, quur non ante sit factus
Abbreviated transcription (Latin):
Quactamen fine conclusa cesti spatii terminat.
nec saltm tanta uideridebeat quanta sihumoris
breuissimã giratã uniuerso mari. &iãquantũ
ocea nus circũfluit comparemus.: quo istorũ cã dc̃¬
duorũ. unũ quidẽ ꝑ exiguũ ẽ. alt̃ncomparabilit
magnũ. sedutrũq finitũ  Illud uero temporis spatiũ.  R¬
quod ab aliquo initio pregreditur & aliquo termi¬
no cohere&ur. magnitudine quantacũq tendatur.
Cõpiratuilli quod initiũ nonhib&. Nescio utrum
ꝓminimo. anpotius pnullodeputandũe .Hinceni.
sia fine ulbreuissima singillatim momenta d&ra¬
hantur. Decrescente numero lic& tam ingenti
ut uocabulũ noninuenut r&crorsũ redeundo.
tãquã si hominis dies ab illo inquo nunc uiuit.
usq ad illũ inquonatus ẽ d&rahas quandoq ad ini¬
tum illa docractatio ꝑduc&ur. Si autẽ detrahan¬
tur recrorsus inspatio quod anullo coepite xordio.
nondico singillatim minutamomenta udhorirũ.

Expanded text:
quae tamen fine conclusa certi spatii terminetur, quae tamen fine conclusa certi spatii terminetur, nec saltem tanta videri debeat, quanta si humoris brevissimam guttam universo mari, etiam quantum Oceanus circumfluit, comparemus: quoniam istorum duorum unum quidem perexiguum est, alterum incomparabiliter magnum, sed utrumque finitum; illud uero temporis spatium, quod ab aliquo initio progreditur et aliquo termino cohercetur. magnitudine quantacumque tendatur, conparatum illi, quod initium non habet, nescio utrum pro minimo an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine uel breuissima siugillatim momenta detrahantur, decresceut vocabulum non inveniat retrorsum redeundo; tanquam si hominis dies ab illo in quo nunc vivit, usque ad illum in quo natus est, detrahas: quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta, vel horarum
Abbreviated transcription (Latin):
responderim. propter cos qui similiter mouent᷑.
quur homo per innumerabilia atq infinita
rero tempora creatus ponsit. tãq serosit cre¬
atus. utminus quã sexmilia sint annorũ ex quo
et̃ cocpisse insacris litteris inuenitur Sionĩ
breuitas eos offendit temporis. quod tam pau¬
ci eis uidentur anni. ex quo institutus homo
in nr̃is auctoritatibus legitur. Considerent
uihil eẽ diuturnũ. iiquoẽ aliquid extremũ.
et omnia saeculorũ spatia definita. Si a &̃nita¬
d interminatae comparentur. nonexigua
istimanda cẽ sednulla: Ac ꝑhoc sinquirq
ulsex uerũ&iã sexagintamilia. siue ses en¬
flicar&ur haec sũma. tibi iam nullum imeri
Nomen haberemus ex quods hominem fecit:
Similiter quaeri potest cur antenon fecerit:
Dĩ quippe ab hominis creatione cessitio regror ud¬
sus acerna sine mitiocantic̃ utsi ei amferatur
qũ ilib& magna & ineffibilis numerositas tẽporũ.

Expanded text:
responderim, propter eos, qui similiter mouentur, responderim, propter eos, qui similiter mouentur, quur homo per innumerabilia adque infinita retro tempora creatus non sit tamque sero sit creatus, ut minus quam sex milia sint annorum, ex quo esse coepisse in sacris litteris inuenitur. Si breuitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis uidentur anni, ex quo institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: considerent nihil esse diuturnum, in quo est aliquid extremum, et omnia saeculorum spatia definita, si aeternitati interminae comparentur, non exigua existimanda esse, sed nulla. Ac per hoc si non quinque uel sex, uerum etiam sexaginta milia siue sescenplicaretur haec summa, ubi iam nullum numeri nomen haberemus, ex quo Deus hominem fecit: similiter quaeri posset, quur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut, si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis num
Abbreviated transcription (Latin):
Apiternũ siue poneũ solũ sed innumerabiles
ipinentur. siue solũ quidem eẽ sedcestis sacculo¬
rũ interuallis innumerabilit̃oriri & occidere
necesse ẽ fattantur hominũ genus. prius sine
hominibis gignentibus extitisse Neq enĩ ut a b m̃tie¬
alluuionibus incendusq terrarum. quas illi
nonputant toto prorsus orbe contingere. Et
ideo paucos homines ex quibus multitudo
pristina repar&ur semꝑremanent᷑e contendun.
lt aehn possunt putare quod aliqui hominũ per¬
unte mundo. relinquatur inmundo. sed sicut
ipsũmundũ exmateriasua renasci existimint:
lta mn illo exelementis cius genus hum inũ acde inde¬
indȩ aparentibus progeniem pullulare mostalium.
sicut aliorũ animaliũ .XIIi. Qđ autẽ respondimus¬
cum demundi origine questio uester&ur. eis qui
nolunt credere. Noneũ semꝑ fuisse sed esse coe¬
pisse. sicut &iam plato apertissime confitour.
quã uis a non nullis contra quã loquitur. sensisse
eredatur. hoc&iam deprima hominis conditione

Expanded text:
piternum, sive non eum solum, sed innumerabiles pinentur, sive solum quidem esse, sed certis saeculoum intervallis innumerabiliter oriri et occidere; necesse est fateantur hominum genus prius sine hominibus gignentibus extitisse. Neque enim ut alluvionibus incendiisque terrarum, quas illi non putant toto prorsus orbe contingere, et ideo paucos homines ex quibus multitudo pristina reparetur, semper remanere contendunt, ita et hi possunt putare, quod aliqui hominum pereunte mundo relinquantur in mundo: sed sicut ipsum mundum ex materia sua renasci existimant, ita in illo ex elementis ejus genus humanum, ac deinde a parentibus progeniem pullulare mortalium, sicut aliorum animalium. CAPUT cum de mundi origine quaestio uerteretur, eis, qui nolunt credere non eum semper fuisse, sed esse coepisse, sicut etiam Plato apertissime confitetur, quamuis a nonnullis contra quam loquitur sensisse credatur: hoc etiam de prima hominis conditione
Abbreviated transcription (Latin):
excellentiam sapientis beataeq uitae. qua
proculdubio nonnisi a&ernaẽ. aQ̾nitatis¬
q: suae cestaatq secura ¶ Sedrationalẽ uitã
lic& insipientẽ sic habent. ut eam nonpossint
amittere. nec siudint¶ Quatenus autem
antequã peccassent illius sapientiae fue¬
rint pasticipes. defimre quis potest Ipeius
tamen pasticipatione aequales fuissc istos.
illis qui propterea uere pleneq beatisunt.
qnm nequaquã desuae beatitudinis a&̃¬
nitate falluntur Quomodo dicturisumꝰ.
quando quidem siacquales inea fuissent &iã
isti. In eius a&̾nitate mansissent parit̃ beati.
quia paritet oefti ¶ Neq enim sicut uita quã¬
duicumq fuerit. Ita a&na uita ueracit̃ dici
poterit. si finem habiturasit: Siquidem
uita tantum modo uiuendo: Adernauesd
finẽ nonhabendo nominataẽ Quappt̃
quauis nonquicquid a&ernũ continuo
beatũsit ¶ Dicitur enim &iam poenalis ignus
a&ernus. Tamen siuere ꝑfectoq beataui¬

Expanded text:
excellentiam sapientis beataeque uitae. quae excellentiam sapientis beataeque uitae. quae procul dubio non nisi aeterna est aeternitatisque suae certa adque secura; sed rationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque beati sunt, quoniam nequaquam de suae beatitudinis aeternitate falluntur, quo modo dicturi sumus? quando quidem si aequales in ea fuissent, etiam isti in eius aeternitate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, aeterna uero finem non habendo nominata est. Quapropter quamuis non, quidquid aeternum, continuo beatum sit dicitur enim etiam poenalis ignis aeternus: tamen si uere perfecteque beata ui