comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa turbari Si etũ dicta ad causã referas qua dicta sunt.
scies hinc magis liberi arbrtrii firmari sententiã. Cũ enĩ iudei
studio maliuolentiȩ suę de saluatore dicerent. nonne hic est
filius ioseph cuiꝰ nos nouunꝰ patrẽ. Quom hic dicit. qͥa de cȩ̨lo
descendit. Ad hȩc respondit iħs. Nemo potest uenire ad me

Expanded text:
erit turbari. Si enim dicta ad causam referas qua dicta sunt, scies hinc magis arbitrii liberi firmari sententiam. Cum enim Judaei studio malevolentiae suae de Salvatore dicerent, Nonne hic est filius Joseph, cujus nos novimus patrem? Quomodo ergo hic dicit, Quia de coelo descendi? Ad hoc resp
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit ñ naturȩ eiꝰ sed uoluntatis significatio. Itaq ut ꝓpositu
dĩ qđ in causa creatihominis decreuit maner&. et factũ diaboli
gressionis sententia liberar&. et diaboli futurã ꝑdi¬
Qui sinatura malus ess&. poenã illi ꝓmittere aut dem̃tis
natura eius admittit. Si ignis potest succenseri qͥa urit. aut
aqua qͥa infrigidat. cũ non utiq uoluntate hoc faciat: sed
nattra. Unde &̃ diabolus siatura malus ess&. uoluntatẽ non
haber&. Nec enĩ possit discernere: sed uno atq eodẽ mͦ om̃ib se
quasi ocus in merger&. Porro aut̃ iuditio quodã hoc agit. Nam
uoluntatẽ suã facientib parcit. a quib dã neotericis dissimula
ad dñi auxiliũ confugere uolentib. offendicła & impedimenti
opponit. Serius dĩ insidias tendit. & promptiorib circa eiꝰ obsi¬
quia. magis infestus.c̃. Unde manifestũ. ex uoluntate eiꝰ ipsũ

Expanded text:
ut sit non naturae eius, sed uoluntatis significatio. Itaque ut propositum ut sit non naturae eius, sed uoluntatis significatio. Itaque ut propositum dei, quod in causa creati hominis decreuit, maneret et factum diaboli, gressionis sententia liberaret et diaboli futuram perdiqui si natura malus esset. poenam illi promittere aut dementis d facere, quam natura eius admittit? si igni potest suscenseri, quia urit, aut aquae quia infrigidat, cum non utique uoluntate hoc faciat, sed natura? unde et diabolus, si natura malus esset, uoluntatem non haberet. nec enim posset discernere, sed uno adque eodem modo omnibus se quasi caecus inmergeret. Porro autem iudicio quodam hoc agit; nam uoluntatem suam facientibus parcit, a quibusdam neutericis dissimulat, ad dei auxilium confugere uolentibus offendicula et inpedimenta opponit, seruis dei insidias tendit et promptioribus circa eius obsequia magis infestus est. unde manifestum est uoluntatem eius
Abbreviated transcription (Latin):
fernis. id est ex cȩlestib & terrenis: unius dĩdomninũ non tantũ
uoce sed & imagine. quia unus abimo dõ factus. ẽ. ex quo eeteri
orirent᷑ ostender&. ldeo enĩ unũ fecit ut docer& ab uno esse
om̃ia. ac ꝑhoc unũ esse dm̃. ut suꝑior ereatura ad confusionẽ in
homine discer& quie terra conditus .ẽ. ueritatẽ. Ex eo. diabolus
inimicꝰ extitit hominis. Prȩuidit enĩ. qͥa ad accusationẽ eiꝰ factus
ẽ. homo. Unde subtilitate sua idegit. ut in eandẽ illũ prȩuarici¬
tionẽ in quã ipse ruit inducer& ut accusatorẽ suũ partieipẽ sue
dãpnationis efficer&. Ex transgressione enĩ. deitatẽ illi spopon¬
dit. a qua ipse dũ affectatur derectus.ẽ. & quia om̃is natura acrun¬
ne libera. ẽ. ex accidente suinit om̃ia. Ante enĩres. postea signi¬
ficatio. Ac ꝑ hoc sachanas & diabolus. ex actueiꝰ cõposita sunt nomin

Expanded text:
feris, id est ex caelestibus et terrenis, unius dei dominum non tantum feris, id est ex caelestibus et terrenis, unius dei dominum non tantum uoce, sed et imagine, qua unus ab uno deo factus est, ex quo ceteri orirentur, ostenderet. ideo enim unus unum fecit, ut doceret ab uno esse omnia ac per hoc unum esse deum, ut superior creatura ad confusionem suam in homine disceret, qui e terra conditus est, ueritatem. Ex eo diabolus inimicus exstitit hominis; peruidit enim quia ad accusationem eius factus est homo. unde subtilitate sua id egit, ut in eadem illum praeuaricatione, in quam ipse ruit, induceret, ut accusatorem suum participem suae damnationis efficeret. ex transgressione enim deitatem illi spopondit, ad quam ipse dum adfectatur deiectus est. et quia omnis natura a crimine libera est, ex accidenti sunt nomina — ante enim res, postea significatio — ac per hoc satanas et diabolus ex actu eius conposita sunt nomina,
Abbreviated transcription (Latin):
quos clarior erat.. quorũ societate adimpuĩ des cenditcer¬
tam̃. Uidens enĩ infrase multas spũales potenti as quippe
cũ in paradiso dĩ prestantior ess& cognitioni mmsteru celestis.
ipsa elatione inflatus. uoluit dicids̃. Hac scilic& ratione.¬
qua etiã in p̃senti uita exemplũ eiꝰ quosdã imitatos uidemus
qui contẽplatione aggregatis circa se militib. ex tolli de
satellitib : in hac re fomitẽ conspirationis p̃bentib. imꝑium
sibi uindicare uoluer̃. Hinc est undeds̃ ut eiꝰ p̃sũptionẽ non
potestate sedratione destruero. materiã condidit quȩ es
rerũ confusio. ex qua facer& mundũ. Distincta enĩ quȩ
simul confusa erant. hunc prestiter̃ quẽ uidemꝰ ornatum
Discretis enĩ ab inuicẽ substantus. facta cõpaginatione.
mundus uocat᷑. qͥa una quęq res ab altera segregata adrui¬
dũ apparuit: ut hic homo positus. creatus ex suꝑnis & n¬

Expanded text:
quos clarior erat, et cum quorum societate ad impium descendit cerquos clarior erat, et cum quorum societate ad impium descendit certamen. Videns enim infra se multas spirituales potentias; quippe cum in paradiso Dei praestantior esset cognitione mysterii coelestis, ipsa elatione inflatus. voluit diciqua etiam in praesenti uita exemplum eius quosdam imitatos uidemus, qui contemplatione adgregati circa se militis extolliti satellitibus in hac re fomitem conspirationis praebentibus imperium sibi uindicare uoluerunt. Hinc est unde deus, ut eius praesumptionem non potestate, sed ratione destrueret, materiam condidit, quae esset rerum confusio, ex qua faceret mundum. distincta enim, quae simul confusa erant, hunc praestiterunt quem uidemus ornatum. discretis enim ab inuicem substantiis facta conpaginatione mundus uocatur, quia una quaeque res ab altera segregata ad mundum apparuit, ut hic homo positus, creatus ex supernis et in
Abbreviated transcription (Latin):
redocuer̃. archana: ignis flãma consumens. incendiũq
semꝑ indeficiens ministrabitur. Cur ds̃ mundũ fecert¬
ecit qͥa. ẽ. opifex. aut neget᷑ sĩ est. Sed. eẽ. ipsa oꝑa
manifestant. Fecit gͦ ut essa qđ ante ñerat. quia fine
dubio melius est. eẽ. quã non. eẽ. Sed dicit᷑ in ane. Fuit aliquid¬
ubi facer&. aut qͥd prius erat ubi fecit.e hoc uas electioms paucis
absoluit. Ait gͦ cũ dedõ ess& sermo. In ipso uiuimꝰ. & mouem᷑ & sum
hoc . ẽ. om̃ia. eẽ. in dõ. quiaubiq est. & ante om̃iasoliis ȩt̾nus. inui
sibilis om̃i ereaturȩ. & ne mẏsteriũ prȩt̾misisse uideam᷑. aut potius
ignorare cur mundus factus sit: dicinꝰ di aboli apostasiã multos
angłos idest spũales potentias secũ in p̃uaricationem
traxisse. dũ uult sibi regnũ impia p̃sumptione defen¬
apparebat.: ẜrat enĩ quasi princeps multorũ. inter

Expanded text:
ire docuerunt arcana, ignis flamma consumens incendiumque ire docuerunt arcana, ignis flamma consumens incendiumque semper indeficiens ministrabitur. III. Fecit, quia est opifex; aut negetur, si non est. Sed esse, ipsa opera manifestant. Fecit ergo ut esset quod ante non erat, quia sine dubio melius est esse, quam non esse. Si dicatubi faceret, aut quid prius erat ubi fecit?\' hoc uas electionis paucis absoluit. ait enim cum de deo esset sermo: in ipso uiuimus et mouemur et sumus, hoc est omnia esse in deo, quia ubique est et ante omnia solus, aeternus, inusibilis omni creaturae. Et ne mysterium praetermisisse videamur, aut potius ignorasse cur mundus factus sit; dicimus diaboli apostasiam multos angelos, id est spirituales potentias, secum in praevaricationem traxisse, dum voluit sibi regnum impia praesumptione defenapparebas. Erat enim quasi princeps multorum, inter
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ sanitas ex optata & bona ualitudo fuerit conseouta di¬
uinitati grx̃ referunt᷑. & cũ aliqua decidente materia. casu
qrimꝰ illȩsus euaserit. ds̃ bonus dicit᷑ prestitisse. Et cũ ad̾¬
uerso uentorũ flatu cõmoti equoris fluctus insurgunt. a
nauis undiq cȩsa quassat᷑. nauigantiũ turbe ad eglũ man
extendunt. dm̃ supplici uoce dep̃cant᷑. & exaudiri se& li¬
berari posse conficdunt. Unde hec. si dõ nulla nr̃i est cura.
& qđ agimꝰ ignorat.o Inanis. ẽ. gͥ ista ꝑsuasio. Om̃ia dõ sunt
cognita. Nullus sibi deutatate cõmissorũ scelerũ blandia¬
tũr. Bone uite maximꝰ fructus.ẽ. malȩ ꝑpetua poena et̃nꝰ¬
q cruciatꝰ lgit᷑ nobis qui dm̃ scire om̃ia credimus qͥ deuote
ad martrrium festinamꝰ: in estimabilis fructus. ꝑpetua
uita prȩstabit᷑. Impiis uͦ qui dm̃ crimina sua scelerũq nesc¬

Expanded text:
et cum sanitas exoptata et bona ualitudo fuerit consecuta, diet cum sanitas exoptata et bona ualitudo fuerit consecuta, diuinitati gratiae referuntur; et cum aliqua decidente materia casu proximus inlaesus euaserit, deus bonus dicitur praestitisse; et cum aduerso uentorum flatu commoti aequoris fluctus insurgunt et nauis undique caesa quassatur, nauigantium turbae ad caelum manus extendunt, deum supplici uoce deprecantur et exaudiri se et liberari posse confidunt. unde haec, si deo nulla nostri est cura et quod agimus ignorat? Inanis est igitur ista persuasio: omnia deo sunt cognita. nullus sibi de inpunitate commissorum scelerum blandiatur. bonae uitae maximus fructus est, malae perpetua poena aeternusque cruciatus. igitur nobis, qui deum scire omnia credimus, qui deuote ad martyrium festinamus, inaestimabilis fructus perpetua uita praestabitur; impiis uero, qui deum crimina sua scelerumque nesc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdubi gerat᷑ scire desidat. Nor qđ in possibile sit diuine ma¬
iestati oiñium fere quȩ gesta sunt uł gerunt᷑ habere noti¬
tiã. sed qđ scire nolit miserias hominũ. uanitatesq mur¬
danas. Sic deniq seriptum . ẽ. Uanitas uanitantiũ. uniuer¬
sauanitas. Quorũ sententia desꝑatione firmata. ut di
sensus auctoritate dissoluit᷑. sic ipsorũ sacro sermone
uulgari. e qui maximꝰ habet᷑ in usu. conuincit᷑ expugna¬
ta. Nam cũ int̾ negotia diuersorũq contractus. fides ꝑfidiãq
contendunt. ut testis diuinitas adhibet᷑. quȩ aliqͣndo quid
agamꝰ scire negat᷑. testis. ẽ. in quiunt ds̃.. ds̃ uideat. ds̃ uidio
d̃s faciat. ds redat. Ꝙcũ ad necessitatẽ uiris iurandi uenitur
& iurantis animꝰ metuit ne sibi aliqͥd obueniat pereranti. & ius¬
iurandũ exigit. reddiri posse confidit qui sibi male iurart

Expanded text:
quid ubi geratur scire desiderat, non quod inpossibile sit diuinae maquid ubi geratur scire desiderat, non quod inpossibile sit diuinae maiestati omnium fere quae gesta sunt uel geruntur habere notitiam, sed quod scire nolit miserias hominum uanitatesque mundanas. sic denique scriptum est: uanitas uanitantium, uniuersa uanitas.\' Quorum sententia desperatione firmata ut diuini sensus auctoritate dissoluitur, sic ipsorum sacro sermone uulgari, qui maximus habetur in usu, conuincitur expugnata. nam cum inter negotia diuersorumque contractus fides perfidiaque contendunt. ut testis diuinitas adhibetur, quae aliquando quid agamus scire negatur. \'testis est\', inquiunt, deus: deus uideat, deus iudicet, deus faciat, deus reddat. et cum ad necessitatem iuris iurandi uenitur et iurantis animus metuit, ne sibi aliquid obueniat peieranti, et iusiurandum exigit, reddi ei posse confidit, qui sibi male iurarit.
Abbreviated transcription (Latin):
conte pondmꝰ. illis niuirũ. quib. om qagerit senus iste mo¬
bene anmale uiuas. Neq enĩ ista nunc dõ cura. ẽ. ut te
diuersa ꝓ instituto ꝓprio morboq gerentẽ.sollicite festinq
aspicere & foedis aliqͣndo tuis actib ocłos ꝑmiscere. Uana
sunt om̃ia quȩ ut libitũ fuerit celebrant᷑ Is qui ad dm̃ ꝑtina
secretus. ẽ. & remotus abistis reb humnanis. & ideo nec iraiscit᷑
nec mouet᷑. Nulla illi humanarũ rerũ. nulla nr̃i actus . ẽ. con¬
templatio. Iotꝰ rotati scłi cursus. & quȩdã mundam orbis
in explicabilis uolutatio. ita correptũ rapit & ꝓicit. ut
stultus credat᷑. quisqͥs se ad curã dĩ reuocari posse prttar&:
Iec martyrũ qͥdẽ ꝓbandus. ẽ animꝰ. qͥdm̃ sus̃i quẽ misericor¬
dẽ esse ꝓuiuitiant. effusione sui sanguinis estiant de¬
lectari. Nihil id carũ inuobis. nihil . ẽ. odiost̃i. nulla mor¬
tis nr̃x̧ conditione. nullasanitatis integritate lȩtat᷑. nec

Expanded text:
contemnamus, illis nimirum, quibus omne quod geritur sensus iste morbene an male uiuas. neque enim ista nunc deo cura est, ut te diuersa pro instituto proprio morboque gerentem sollicite festinet aspicere et foedis aliquando tuis actibus oculos permiscere. uana sunt omnia, quae ut libitum fuerit celebrantur. is qui ad deum pertinet secretus est et remotus ab istis rebus humanis et ideo nec irascitur nec mouetur. nulla illi humanarum rerum, nulla nostri actus est contemplatio; totus rotati saeculi cursus et quaedam mundani orbis inexplicabilis uolutatio ita correptum rapit et proicit, ut stultus credatur quisquis se ad curam dei reuocari posse putarit. nec martyrum quidem probandus est animus, qui deum suum, quem misericordem esse pronuntiant, effusione sui sanguinis aestimant delectari. nihil deo carum in nobis, nihil est odiosum; nulla mortis nostrae condicione, nulla sanitatis integritate laetatur nec
Abbreviated transcription (Latin):
tar&. certꝰ ¶ quia qui irato dõ uiuit. etiã ab homine possit
occidi. Sed qͥd  ei respondit dñs Non sic inqͥt. hoc est ñ adhoc
te remisi cũ non merearis uiuere. ut ab aliqͦ occidaris. fed uit gemas
& tremas quasi qͥ primus malũ exemplũ dederis suꝑ terrã. dũ labo¬
rib tuis ñ respondit fructus ex huino. Laq om̃is qui occidit inqͥt
cam. septẽ uindictas exsolu&. hȩc sententia ostendit iure dãp¬
nandũ eam. Quando enĩ uidit legẽ datã sub talẽ cõminationem.
nequis imitaret᷑ factũ eius. plus coepit timere. sciens qͥd mali ad¬
miserit. Septẽ gͦ uindictas ꝓmittit siqͥs adhoc facinus aspirass&.
ut uidens ex hoc oꝑe cainrerĩfactũ. & cũ ad huc legis manifestatioñ
irats noire  septemplici poena multari. siñ hoc uitar&. ut
legas nout iser plagas addera stꝑ quã meruerat cam ut er̃
pliqnicam. septẽ numerarent᷑ uindictȩ oc etiã numero

Expanded text:
tet certus, quia qui irato deo uiuit etiam ab homine possit tet certus, quia qui irato deo uiuit etiam ab homine possit occidi. sed quid ei respondit dominus? non sic, inquit, hoc est con ad hoc te remisi, cum non merearis uiuere, ut ab aliquo occidaris, sed ut gemas et tremas, quasi qui primus malum exemplum dederis super terram, dum laboribus tuis non respondit fructus ex humo\'. itaque omnis qui occiderit, inquit, Cain, septem uindictas exsoluet. haec sententia ostendit iure damnandum Cain. quando enim uidit legem datam sub tali comminatione, ne quis imitaretur factum eius, plus coepit timere, sciens quid mali admiserat. Septem ergo uindictas promittit, si quis ad hoc facinus adspirasset, ut uidens ex hoc opere Cain reum factum, et cum adhuc legis manifestatio non erat. sciret se septemplici poena multari si non hoc uitaret, ut legis notitia sex plagas adderet supra quam meruerat Cain, ut cum plaga Cain septem numerarentur uindictae. hoe etiam numero
Abbreviated transcription (Latin):
& didicerat quomͦ hȩc emendar&: uerũ etiã adder& aliud grautus
ꝑ qđ dampnari mereret᷑. Talis. ẽ. causa in ꝓuidi ac parricidȩ
cam: qualis & illiuis nequã serui. cui cũ ignotũ ess& adño. in¬
gratus effectus. exiens suffocabat conseruũ suũ. ut & de p̃terito
ignoto sibi facinore. & de impietate in conseruũ admissa. in excusa¬
bilis dãpnaretur. Et tam̃ app̃hensus dãpnatus ñ est cam. sed confusu
& reus sub terrore dimissus.ẽ. suꝑ terram. ut si pęniter& ignoscere¬
tur ei. Deniq timens nequis eũ ꝓ hoc facto occida. ait ad dm̃. Maior
causa . ẽ. mea. Relinque me. Si eicis me hodie a facie tua & afacie t̃rȩ
abscondãme. & ero gemens & tremens suꝑterrã. & erit om̃is qui
inuenerit me: occid& me. Territus cam uerbis iusti iudicis. tuna
despici adõ.ita ut & a conspectu homiũ fugere se debere pi¬

Expanded text:
et didicerat quo modo hoc emendaret —, uerum etiam adderet aliud grauius, et didicerat quo modo hoc emendaret —, uerum etiam adderet aliud grauius, per quod damnari mereretur. Talis est causa inprouidi ac parricidae Cain, qualis et illius nequam serui, cui cum ignotum esset a domino, ingratus effectus exiens suffocabat conseruum suum, ut et de praeterito ignoto sibi facinore et de impietate in conseruum admissa inexcusabilis damnaretur. et tamen ad praesens damnatus non est Cain, sed confusus et reus sub terrore dimissus est super terram, ut, si paeni- . teret, ignosceretur ei. denique timens ne quis eum pro hoc facto occideret, ait ad deum: maior causa est mea relinqui me. si eicis me hodie a facie tua, et a facie terrae abscondam me et ero gemens et tremens super terram. et erit, omnis qui inuenerit me occidet me. territus Cain uerbis iusti iudicis dei timet despici a deo, ita ut et a conspectu hominum fugere se debere pu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posito domꝰ tux̧. aut duci. si acceꝑit ea: cũ consta: apud om̃s.
ꝑsonȩ sublimi maxuna offerri debere munera. ldeo cain mumer
repudiata sunt: dicente eidõ. Quid contristatus es. & concidit
uultus tuus.: Nonne si reete offeras. recte aut̃ non diuidas peccasti.Ø
Qinesce. apud te conuersio eiꝰ. & tu dominaberis eiꝰ. Uides gͦ qͥa diuisi
incurrit peccatũ. dũ non estimat qͥd dõdignũ ess& & potiora reseruauit
sius usibus. Itaq ñ qͥa obtulit rep̃hensus. ẽ. sed qͥa in digna obtulit. Nec
sio eiꝰ. & tueius dominaberis. Hoc est me ñ accipiente. ad tuũ dominiũ
conuersũ est munus ate oblatũ. ut de cetero scir& qͥd facera. Hinc¬
in inuidiã exarsit ut occid̾& frẽm. ut ab iniusto occidẽtur qͥuistitiã
primꝰ ostendat. & exemplũ malũ daretur hominib. Sic enĩ emulatio¬
nezeli cȩcatus ẽ. ut ñ solũ gr̃as ñ ager& eo qđ reus factus ñ fuerat. se

Expanded text:
praeposito aut duci tuo, si acceperit ea . Cum constet apud omnes, praeposito aut duci tuo, si acceperit ea . Cum constet apud omnes, personae sublimi maxima offerri debere munera. Ideoque Cain munera repudiata sunt, dicente ei Domino, Quid contristatus es, et utquid concidit vultus tuus? Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? Quiesce. Apud te conversio ejus, et tu dominaberis ejus . Vides ergo quia divisio incurrit peccatum, dum non aestimans quid dignum Deo esset, potiora reservavit suis usibus. Itaque non quia obtulit reprehensus est, sed quia indigna obtulit. Nequsio ejus, et tu ejus dominaberis: hoc est, me non accipiente, ad tuum dominium conversum est munus a te oblatum; ut de caetero sciret quid faceret. Hinc invidia exarsit ut occideret fratrem, ut ab injusto occideretur, qui justitiam primus ostenderat, et exemplum malum daretur hominibus. Sic enim aemulatione zeli caecatus est, ut non solum gratias non ageret, eo quod reus factus
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi de poena illor ũ letidõ gr̃as referant. apud quẽ solũ ꝑsonarũ
Suerbis hoc ipsuis lectionis potest colligi. repudiatum.¬
qͥa non .ẽ. lit terarũ articłata historia. Nam abel prudentẽ & de¬
tũ in eo ipso sermo indicat scripturx: cam uͦ negligentẽ & in ꝓuidũ.
ac ꝑboc mius deuotũ. Abel gͦ de placitis potiora elegit que año
offerr& ereatori: ut de hisutiq quȩ creauerat p̃cipua illi offer
Totũ enuĩ animũ terre inserens. metitis ocłos ad celũ leuare ñ potui
in qđ ereator dignũ essa aspicer&. Qualiacũq dõ enĩ obtubt¬
munera. Quȩ causa. etiã in iudȩis obliquamens de p̃henditu
Sepe em̃ rephensi sunt cũ munera sua in ꝓuide di altari offer¬
rent. que nec hominib digna uident᷑. dicente dño. Cȩcas
⁊ luscas offertismͥ. ñ hec suscipiã demanib ur̃is. Offer ea

Expanded text:
 ipsi de poena illorum laeti deo gratias referant, apud quem solum personarum  ipsi de poena illorum laeti deo gratias referant, apud quem solum personarum N REFUTATUM? Ex uerbis hoc ipsius lectionis potest colligi, quia non est litterarum arte uelata historia. nam Abel prudentem et deuotum in eo ipso sermo indicat scripturae, Cain uero neglegentem et inprouidum ac per hoc minus deuotum. Abel ergo de placitis potiora elegit, quae deo offerret creatori, ut de his utique quae creauerat praecipua illi offertotum enim animum terrae inserens mentis oculos ad caelum leuare non potuit, ut quid creatori dignum esset aspiceret; qualiacumque enim munera. Quae causa etiam in Judaeis obliquae mentis deprehenditur. Saepe enim reprenensi sunt, cum numera sua improvide Dei altari offerrent, quae nec hominibus digna viderentur, dicente Domino, Caecas et luscas offertis mihi; non haec suscipiam de manibus vestris. Offer ea
Abbreviated transcription (Latin):
colentib fornicatorib & alia. Nunc uideamꝰ. an conueniat ha
Ã N iuditiũ audientes rident futurũ. si ꝓderit. an oberit
suteritate inunit᷑. ancar& ratione. Lex quidẽ data. ẽ. mundo.
sed uidemus illã circa multos cessare. Non gͦ tustũ uide t
ut qui hic peccantes ꝑ potentiã securi sunt. alu leges illudiñ.
parpes deprimunt᷑. iusti accusatio cõponit᷑ bene agentes ob¬
pletant᷑. iudex urnalis.ẽ. Nonne iniquũ uidet᷑. si conditor rerũ
ũ hȩc ruorutt ut qͥhic u iuste op pressisunt releuent᷑. & qͥ
bene uiuendo indiguer̃ remunerent᷑. & qͥ ꝓpt̃ iustitiã ob ꝓbrio
erant honorentur: Illi aut̃ qͥ ꝑpotentiã leges contẽpseruis
autt. tergiuer satione illuser̃ iniqͥtatẽ sectaptes sic głosimhisut
ipsutustitiȩ insultare uident᷑: ut humiliati& confusi torm̃ris subici¬
ant᷑ in conspectueorũ. in quorũ malis & despectione gaudebant. ut¬

Expanded text:
colentibus, fornicatoribus, et talia. Nunc uideamus an conueniat his, colentibus, fornicatoribus, et talia. Nunc uideamus an conueniat his, qui dei iudicium audientes rident futurum, si proderit an oberit, si ueritate munitur an caret ratione. lex quidem data est mundo, sed uidemus illam circa multos cessare: non ergo iustum uidetur. ut quid hic peccantes per potentiam securi sunt, alii leges inludunt, pauperes deprimuntur, iustis accusatio conponitur, bene agentes obpletantur, iudex uenalis est? nonne iniquum uidetur si conditor rerum non haec requirat, ut qui hic iniuste pressi sunt releuentur, et qui bene uiuendo indiguerunt remunerentur, et qui propter iustitiam obprobrio erant honorentur; illi autem qui per potentiam leges contempserunt aut tergiuersatione inluserunt iniquitatem sectantes, sic gloriosi in his, ut ipsi iustitiae insultare uiderentur, ut humiliati et confusi tormentis subiciantur in conspectu eorum, in quorum malis et despectatione gaudebant, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
Irimũ lex formata inlitteris dari ñdebuit. qͥauinatora U¬
ipła inserta quodã mͦ .ẽ. & creatoris notitia extraduce ñlate
bat. Nam quis nesciat qͥd bonȩ uite conueniat. aut ignorat qͥ a
iuit. oppressa consuetudine delinquendi: tune opor cur
manifestari. ut in uideis om̃s audirent ñ qđ̾ penitus oblate¬
rata essa. sed maxima eiꝰ auctoritate carebant. Idolatrie stu¬
debat᷑. tunor dĩmn t̾ris ñent. fornicatio opabat᷑. circa rem
festarent᷑. Nã inienimꝰ ante moysen ñ solũ silatuisse. sedd
& iundicata. eẽ. peccata. Quã obrem & iustifiusse reppiunt᷑
multi. Seiences enĩ dm̃ undicẽ. turabant peccare. Qđ cũ¬
coepiss& negligi. legẽ naturalẽ reuelarioportuit: ut scirent
diluuũ uindicatũ legatur: & in sodomã & gomorra. sed he
uetustits obluuo texerat. Unde ꝑ moysen terroris causa ad
disciplinã corrigendã. & fidẽ in dm̃ reformandã. cõmemorata
sunt. Undẽ apłs. iustis ait lex non .ẽ posita : sed in iustis. idola

Expanded text:
Primum lex formata in litteris dari non debuit, quia in natura ipsa inserta quodam modo est et creatoris notitia ex traduce bat. Nam quis nesciat, quid bonae vitae conveniat; aut ignoret, quianuit, oppressa consuetudine delinquendi, tunc oportuit Legem manifestari, ut in Judaeis omnes homines audirent. Non quod penitus oblitterata esset, sed quia maxima ejus auctoritate carebant, idololatriae studebatur. Timor Dei in terris non erat. Fornicatio operabatur. Circa rem festarentur. Nam invenimus ante Moysen non solum non latuisse, sed indicata esse peccata. quam ob rem et iusti fuisse repperiuntur multi; scientes enim deum uindicem timebant peccare. quod cucoepisset neglegi, legem naturalem reuelari oportuit, ut scirent diluuium uindicatum legatur et in Sodomam et Gomorram, sed haec uetustatis obliuio texerat, unde per Moysen terroris causa ad disciplinam corrigendam et fidem in deum reformandam commemorata sunt. quare et apostolus: iustis, ait, lex non est posita, sed iniustis, idola
Abbreviated transcription (Latin):
materiã significauit idest om̃ia inferna quȩ in mu¬
diom̃em specrem ꝓfe cer᷑. Celũ aut̃. non hoc carnali
inuisibilia creata adõ signar&. Totius enĩ nature sũma
& ina comp̃hendit. ut quieqͥd mediũ est. ꝓcul dubio factũ
uirtute. tanto inferiora suit tempore. Hominẽ aut̃ sexco
diȩ cõnsticuit. ut in domũ factã habitatorẽ in dueero. Ual¬
de sub limior is homo. quẽ utiq sexto die factũ declaratũest
uẽ iccirco sublimiorẽ dixi. qͥa interior eiꝰnatum inuisibitis
facta dicebant᷑. & bona eredi ñ potenut. morses ut
bona que facta sunt ꝓbar& ipse dõ placita quȩ fecit ostendit:
ut cun displicerentr eũ facer&. Nam quomͦ poss& nescire luc

Expanded text:
materiam significavit, id est, omnia inferna quae in mumateriam significavit, id est, omnia inferna quae in mundi omnem speciem profecerunt. Coelum autem non hoc carinvisibilia creata significaret. Totius enim naturae summa et ima comprehendit, ut quidquid medium est procul dubio factum virtute, tanto inferiora sint tempore. Hominem autem sexto die constituit, ut in domum jam factam habitatorem introduceret. Et valde sublimior est homo, quem utique sexto die factum declaratum est: quem idcirco sublimiorem dixi, quia interior ejus natura invisibilis facta dicebantur, et bona credi non poterant, Moyses ut bona quae facta sunt probaret, ipsi Deo placita quae fecit ostendit, ut cui displicerent, reum faceret. Nam quomodo possit nescire luce
Abbreviated transcription (Latin):
existerent. ⁊ deniq hine.ẽ. unde qui contra disciplinã ha
sentint errare noscunt᷑. qͥa nudis uerbis assertiones
suas allegarent᷑. ltaq ut nhil dõ coet̾nũ docer&. ord̾in
ipsũ creatanuĩ rerũ exporat. ut dũminora prius facta
memorat. po stea aute̾ maiora. nihil horũ infectũ habe¬
atur qͥa quȩ tempore minorasunt. uirtutomaiora
sunt. Ut si illa ꝑ scribere se de tempore putent: ipsa infir¬
mitate quia posteriorib subiecta sunt reuincant᷑. Aut
Thee de uirtute p̃sumendo primatus sibi uindic&. poste¬
ric̾ate ipsa humilient᷑. ut nihil horũ non initio subiectũ
uideatur. Ante quidẽ cȩlũ factum .ẽ. & t̾ra. deinde lux que
in offitiodies .ẽ: post firmam̃tũ qđ appellatum .ẽ. cęlũ
& congregatio nes aquarũ appellauit maria ut appa¬
rer&̃ terra in qua possit habitare. Terra aut̃ quamn
post celũ factam dicit. ñ teriim solã uult in telligi. sed

Expanded text:
existerent? denique hinc est unde qui contra disciplinam hanc existerent? denique hinc est unde qui contra disciplinam hanc sentiunt errare noscuntur, quia nudis uerbis adsertiones suas allegare nituntur. Itaque ut nihil deo coaeternum doceret, ordinem ipsum creatarum rerum exponit, ut dum minora prius facta memorat, postea autem maiora, nihil horum infectum habeatur, quia quae. tempore minora sunt uirtute maiora sunt, ut si illa praescribere de tempore se putent, ipsa infirmitate qua poste rioribus subiecta sunt reuincantur, aut si haec de uirtute praesumendo primatus sibi uindicent, posteritate ipsa humilentur, ut nihil horum videatur. Ante quidem coelum factum est et terra; deinde lux, quae in officio diei est: post firmamentum, quod appellatum est coelum, et congregationes aquarum quas appellavit maria, ut appareret terra in qua possit habitari. Terram autem quam post coelum factam dicit, non terram solam vult intelligi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
a phylosophis ȩgyptiorũ aquib etiã mor̃ses fuerat instructus
om̃em ꝑitiam egyptiacã. quȩ Saclam quendã mundũ istũ asserit
ꝑ malos angłos condidisse. hunc qͦq principẽ mundiuideri. idest
sathanan. Quã sententiã marcionsecutus. ruit in mortẽ. Nam &
manichei ab eodẽ Saclam hominẽ dicunt factũ. ñ mundũ istũ
stultiores ceteris. cũ coust& mundũ hominis causa fabricatũ. illi
adõ dicunt mundũ factũ. lic& de alieno. hominẽ uͦ ab aduersa¬
rio ereatũ. ut in domo alterius. alter posuerit dominũ. Opor¬
tuit gͦ mor sen ut error ẽ istã ꝓder& et auferra. manifestare
mundi & hominis fabricati. dm̃ esse auctorẽ. Accepta enĩ au¬
ctoritate ꝑsigna & ꝓdigia quȩ fecit. docuit sine
dubio iduẽrũm. ẽẽ. qđ testib signis tradebat. Quis
enĩ non creder& ei. eui tanta signa inreb gestis

Expanded text:
a philosophis Aegyptiorum, a quibus etiam Moyses fuerat instructus a philosophis Aegyptiorum, a quibus etiam Moyses fuerat instructus omnem peritiam Aegyptiacam, quae Saclam quendam mundum istum adserit per malos angelos condidisse, hunc quoque principem mundi uideri, id est satanan — quam sententiam Marcion secutus ruit in mortem. nam et Manichei ab eodem Sacla hominem dicunt factum, non mundum istum, stultiores ceteris; cum enim constet mundum hominis causa fabricatum, illi a deo dicunt mundum factum, licet de alieno, hominem uero ab aduersario creatum, ut in domo alterius alter posuerit dominum —, oportuit ergo Moysen, ut errorem istum proderet et auferret, manifestare mundi et hominis fabricati deum esse auctorem. accepta enim auctoritate per signa et prodigia, quae fecit, docuit sine dubio id uerum esse, quod testibus signis tradebat. quis enim non crederet ei, cuius tanta signa in rebus gestis
Abbreviated transcription (Latin):
& diabolus sibonũ nescit. quare dãpnandus censet᷑. qͥñ facit qđ nescit¬
l inmo siposs& fueri. laudandus erat. qͥa facit qđ non nouit. Nos autẽ
iure rei constitum. qͥa aliud facinꝰ quã scimꝰ debere nos facere. Sed
qͥa ꝑ om̃em scripturã reum diabolũ constitui uidemꝰ. & ꝓpt̾ea gehen¬
nã illiparatã legimꝰ. legib illũ dãpnandũ scinus. qͥa cũ scir& et
nar& eũ. qͥabonũ non facer& qđ nescierat. Manifestatũ itaq
puto. nullã naturã debere dici
malũ. qͥa om̃e malũ sicut
sensus accidit nature.
Quid opus erat ꝑ moysen postea. & non ante. ex ordiu
munddi. & ordinem creature Exponere.
rius describi ñ debuit. quia ex hac cãusa. tempus erroris non
erat in hominib. At ubi creuit error generi humano. ita ut
etiã filiusrł contrahanc ex positionẽ. inegypto tradi audirent

Expanded text:
et diabolus si bonum nescit, quare damnandus censetur, qui non facit quod nescitet diabolus si bonum nescit, quare damnandus censetur, qui non facit quod nescit? immo, si posset fieri, laudandus erat, quia facit quod nouit. Nos autem iure rei constituimur, quia aliud facimus quam scimus debere nos facere. sed quia per omnem scripturam reum diabolum constitui uidemus et propterea gehennam illi paratam legimus, legibus illum damnandum scimus, quia cum sciret et aut quia malum fecerat, quod scierat. manifestatum itaque puto nullam naturam debere dici malum, quia omne malum, sicut sensus accidit naturae. III. QVID OPUS ERAT PER MOVSEN, ET NON ANTE, EXORDIUM MUNDI ET ORDINEM CREATURAE EXPONERE? Prius describi non debuit, quia adhuc ex hac causa error tantus non erat in hominibus. adubi autem creuit error generi humano, ita ut etiam filii Israhel contra hanc expositionem in Aegypto tradi audirent
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrens quẽ deuor&. Gentiles ñ quęrit. iudeos ñ quęrit. malȩ
uite conuei sationis ñ quȩrit sed quȩrit dĩ seruos & xp̃i famu¬
Deniq lege data. plus exarsit inuidia aduersus eos qui sub
lege erant. sciens legis doctuta unũ dm̃ tradere. & bo¬
nam conuersationẽ hominib. Igitͣ si hec naturalit̾ putat᷑
facere. reus constitui ñpotest. quia hoc facit qđ nature
sue.ẽ: & potest & ñ facit. qđ ñ potest. quianature suxñ est
itaq neq laudandus. neq condẽpnandus. ẽ. Laudandus non est.
qͥa obsunt quȩ agit. Condẽpnandus aut̃ uon . ẽ. quia ñ uoluntate
hȩc facit. sed inpulsunaturx. Nam aliqͦs scimꝰ subito dementes fa¬
ctos ferro. fuste. lapidib. morsib. mnultos nocuisse. quosdã
& occidisse. captos aut̃ industria & uidituis oblatosi minime reos
factos. eo qđ non uoluntate sed impellente ui nescio qua. hec ges
serint. uescientes. Quomͦ enĩ reus constituit᷑. qͥnescit qͥd fecerit: lt

Expanded text:
es non quaerit, Judaeos non quaerit, malae vitae et conversationis non quaerit: sed quaerit Dei servos et Christi famundemnant. Denique Lege data, plus exarsit invidia adversus eos qui sub Lege erant, sciens Legis documenta unum Deum tradere, et bonam conversationem hominibus. Igitur si hoc naturaliter putatur facere, reus constitui non potest: quia hoc facit quod naturae suae est, et potest; et non facit quod non potest, quia naturae suae non est. Itaque neque laudandus, neque condemnandus est. Laudandus non est, quia obsunt quae agit; condemnandus autem non est, quia non voluntate haec facit, sed impulsu naturae. Nam aliquos scimus subito dementes factos, fuste, ferro, lapidibus, morsibus, multis nocuisse, quosdam etiam occidisse; captos autem industria et judicibus oblatos, minime reos factos, eo quod non voluntate, sed impellente vi nescio qua hserint nescientes, quo modo enim reus constituitur, qui nescit quid fecerit? ita
Abbreviated transcription (Latin):
forte fuerit. quasi uir cadit. nec sustinens ei quis. sed hortatũ quod
animũ eiꝰ reparat. Uidit enĩ eum ꝓpositũ habuisse uincendi. & sꝑat
talẽ posse ꝓficere ad uictoriã. quem ñsine fatigationȩ sui hosts eluit
consentis his acerbuis peceet hui modinee adur eũ aamit tena¬

Expanded text:
forte fuerit, quasi uir cadit, nec suscenset ei quis, sed hortatu quodam forte fuerit, quasi uir cadit, nec suscenset ei quis, sed hortatu quodam animum eius reparat. uidit enim eum propositum habuisse uincendi et sperat talem posse proficere ad uictoriam, quem non sine fatigatione sui hostis elisit. consentit. hic acerbi
Abbreviated transcription (Latin):
ut iterũ si ñ pecc& iã suꝑior habeat᷑. quia semel elisus. bis triũphat.
Hȩciustitia ẽ. Ut qͥa colluctatio inmundo .ẽ qui ꝓpensior .ẽ. in ñ peccan¬
do. corouet᷑. Nibil gͦ in dĩ oꝑe malũ: acsi a quib dã malȩ quȩdã di¬
cant̾. ut uenenũ. ut tenebrȩ. Ut qͥa corpora nr̃auim ueneni ferre ñ
possunit malũ dicat᷑. quau ferant ignẽ aut aquã. Aut ferrũ uel
plubũ. qͥ multũ ab auro distat. malũ dicit᷑. Ad cõparationẽ enĩ
lucis tenebras condẽpnant. cũ sciant ꝓloco suinecessaria. sicut
plumbũ aut testa. Nam utiq requiẽ daut post laborẽ. Igit᷑ om̃is qͥ
collustat᷑ in mundo. sic eniti deb&. ne m re asꝑa uictus ab scedat
s frit reus uix aut carde se reparans. & forteit᷑hȩc ꝓueniat
coritus. & exeat hinc cũ peccato. Qui enĩ om̃iuir tute renitit᷑. si el ts

Expanded text:
ut iterum si non peccet, iam superior habeatur, quia semel elisus bis triumphauit. ut iterum si non peccet, iam superior habeatur, quia semel elisus bis triumphauit. haec iustitia est ut, quia conluctatio in mundo est, qui propensior est in non peccando coronetur. Nihil ergo in dei opere malum ac, si a quibusdam mala quaedam dicantur, ut uenenum, ut tenebrae — quia enim corpora nostra uim ueneni ferre non possunt, malum dicatur, quasi ferant ignem aut aquam —, et ferrum uel plumbum. quia multum ab auro distat, malum dicetur. ad comparationem enim lucis tenebras condemnant, cum sciant pro loco suo necessarias, sicut plumbum aut testam. nam utique requiem dant post laborem. Igitur omnis qui conluctatur in mundo sic eniti debet, ne in re aspera uictus abscedat et fiat reus, uix aut tarde se reparans, et forte inter haec proueniat exitus, et exeat hinc cum peccato. qui enim omni uirtute renititur, si elisus
Abbreviated transcription (Latin):
male uidemꝰ aut audinꝰ. Quẽ errorẽ hȩc res facit. qͥa homo non . ẽ. ds̃.
qͥ solus errare ñ potest. Natura gͦ hominũ ꝓprio arbitrio remissa. ẽ.
eit enĩ. qđ contra se sit. Non .ẽ. minimũ qđ concessum. ẽ. homini. ut cũ
Si aut̃ homo potestatisue ñ ess& subiectus. fuerat necessitati. ut neq
boni oꝑis haber& głam. neq malipoenã. sed fuiss& unus expecoribus.
Q m̃ gͦ adutrũq factisumꝰ possibiles. ut ꝑ negligentiã delinquamꝰ. ut qđ
bene audire & uidere debemꝰ. male id est extranaturã audiamꝰ ratio
nẽ. ꝑuigilantiã aut̃ naturȩ bonũ custodiamꝰ. & cauti. eẽ. semꝑ ñ pos¬
sumꝰ : qͥa sicut dixi. adutrũq facti sum possibiles. si peccamꝰ ñ iam con¬
dẽparam᷑ nisi iterũ delinquamꝰ iam quasi ꝑdicores. Qui enĩ semel pecca¬
uerit. rxparare sedeb& ne denuo pecc&. ut par.sit ei qͥse uicerat.

Expanded text:
male videmus aut audimus. Quem errorem haec res facit, quia homo non est Deus, male videmus aut audimus. Quem errorem haec res facit, quia homo non est Deus, qui solus errare non potest. Natura igitur hominum proprio arbitrio remissa et dicit enim quod contra se sit. Non est minimum quod concessum est homini, ut cum Si autem homo potestatis suae non esset, subjectus fuerat necessitati, ut neque boni operis haberet gloriam, neque mali poenam, sed fuisset unum ex pecoribus. Quoniam ergo ad utrumque facti sumus possibiles, ut per negligentiam delinquamus, si quod bene audire et videre debemus, male, id est, extra normam et rationem, per uigilantiam autem naturae bonum custodiamus, et cauti esse semper non possumus, quia, sicut dixi, ad utrumque facti sumus possibiles, si peccamus, non iam condemnamur, nisi iterum delinquamus, iam quasi perditores. qui enim semel peccauerit, reparare se debet ne denuo peccet, ne par sit ei qui se uicerat,
Abbreviated transcription (Latin):
biee ẽe uã condidisse creaturã. in quasi ꝑmanera nimia bonitas
ei obessa ereture Unde aliqͣndo diligi. aliqͣndo timeri se uulti
ne oberrantes abeo deꝑeant. Hinc ẽ unde ne pacuentia esꝰ. ñutiq
ad damuũ ipsus sed ad nr̃m om̃ino contẽpnenda putaret᷑. ait.¬
ncui. Nũ qͥd senꝙ tacebo  Itaq ds bonꝰ. om̃ia que fecit bona sua
Unde gͦ malũ : Nihil ẽ malũ. nofi p̃uaricatio bom. dũ anit in con¬
cessa p̃sumuntir. aut concessi in ordi ate fiunt. utalibimen
dõ offerendũ est. offertur diabolo. & cũ quis ñ tollit suũ sed ali¬
enũ. & cũ preuaricator oceidi debeat. occidit᷑ innocens. Nulla igit᷑
natura. ꝓbat᷑ malũ. Uoluntas aut̃ est accidens nature. concepta ex
caisis que male mouent᷑. dũ excedit modũ ut illa gerat quȩ nature
suȩ ñ sunt. Cause autẽ p̃uaricationis oriunt᷑ ex sensib. qͣndo aliquid

Expanded text:
hoc est, quam condidisse creaturam? in quo si permaneret, nimia bonitas hoc est, quam condidisse creaturam? in quo si permaneret, nimia bonitas eius obesset creaturae. unde aliquando diligi, aliquando timeri se uult, ne aberrantes ab eo depereant. hinc est unde, ne patientia eius non utique ad damnum ipsius, sed ad nostrum omnino conteTacui; numquid semper tacebo ? Itaque Deus bonus, et omnia quae fecit bona sunt. Unde ergo malum? Nihil est malum nisi praevaricatio boni, dum aut inconcessa praesumuntur, aut concessa inordinate fiunt: ut alibi maDeo offerendum erat, offertur diabolo: et cum quis non tollit suum, sed alienum; et cum praevaricator occidi debeat, occiditur innocens. Nulla igitur natura probatur malum. Voluntas autem est accidens naturae, concepta ex causis, quae male moventur, dum excedit modum, ut illa gerat quae naturae suae non sunt. Causae autem praevaricationis oriuntur ex sensibus, quando aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
uenerandus diligendus. metuendus. extra quẽ nibil. ẽ. immo in qͦ
sunt om̃ia quęq sunt sursũ. deorsũ. sũ ma& ima. om̃ps. om̃iteneas.
uere in om̃ib diues. qͥa nihil .ẽ. qđ ñ eius sit: Boniis uistus miseritors
ouus. qͥa fecit existere quȩ ñ erant lustus. qͥa fecit ut ꝓficerent li¬
pomolibertatis airbitrio dimissa. qͥa ñ tam ꝑfecta sunt ut labinor
possinnt. Semina his legis in esse decreuit naturalit̃ addens auxiliũ
manifestȩ legis. ut auctoritas eiꝰ ꝑfecta ess& hominib Misericors
uͦ. qͥa peccantib ñ facile reddit sed sustin&. ut conuersis ignoscat.
st & seuerus. ut terroꝵe quȩ ab eo bene condita sunt conseruentur.
ne neglegentic parer& uitȩ p̃cipitiũ. & ne qđ aminirabilius est
prrec̃nitt̾ã. tanta ẽ. eius clem̃tia. ut contumelias passus ab hisqͦi
fect sufferat. & prius uocat cos ad pacẽ. Nũqͥd ñ maioris uirtutis

Expanded text:
uenerandus, diligendus, metuendus, extra quem nihil est, immo in quo uenerandus, diligendus, metuendus, extra quem nihil est, immo in quo sunt omnia quaequae sunt sursum, deorsum, summa et ima; omnipotens, omnitenens, uere in omnibus diues, quia nihil est quod non eius sit; bonus, iustus, misericors: bonus, quia fecit existere quae non erant; iustus, quia quae fecit, ut proficerent, proprio libertatis arbitrio dimissa sunt — quia non tam perfecta sunt ut labi non possint, semina his legis inesse decreuit naturaliter addens auxilium manifestatae legis, ut auctoritas eius profectus esset hominibus —; misericors uero, quia peccantibus non facile reddit, sed sustinet ut conuersis ignoscat. est et seuerus, ut terrore quae ab eo bene condita sunt conseruentur, ne neglegentia pareret uitae praecipitium, et, ne quod mirabilius est praetermittam, tanta est eius clementia, ut contumelias passus ab his quos fecit sufferat et prior uocet eos ad pacem. numquid non maioris uirtutis
Abbreviated transcription (Latin):
enũ quã quicqͥd dici potest. aut cogitari. Seddic n
ratiore lus que dõ digna uident᷑. Nam una quȩq na¬
ura. ꝓ ea paeitate sui suspicat᷑ de dõ ut qͣntũ natura distnt anatu¬
m. tantũ distat sententia a sententia.: qͥd sit ds̾. Quia enĩsuꝑ om̃ia
ẽ necesse. ẽ. ut om̃ium mentes excedat. Homines enĩ qutã possĩ
aciẽ mentis extendere. aspieiunt: qͥa dĩ sit. opinione. ñ diffinitione.
Ingłi aut̃ qͥ suꝑiores homuib sunt. qͥa plus aliqͥd de dõ sentiunt. non¬
ẽ. dubiũ. Archangłiuͦ. eo ipso amplius. Cherubiu aut̃ & seraphiti
quȩ potentiȩ iuxta dm̃. ẽẽ. dicunt᷑: maiora de dõ sentiunt. ñ tarã
comp̃hendunt penitus qͥd di sit: qͥa nemo nouit patrẽ nisifilius. nec¬
filiũ qͥs nisi pat̾. Igit᷑ est dĩsicut hominib uidet᷑ sp̃s. nature simplex
lux in accessibilis. muisibilis inestim abilis. infiitus. ꝑfectus. nlli
egens. et̃ nus. umnmortalis om̃imodo. a qͦ om̃ia initiũ conseriea sut.

Expanded text:
enim quam quicquid dici poterit aut cogitari. sed dicamratione his quae de deo digna uidentur. nam una quaeque natura pro capacitate sui suspicatur de deo, ut quantum natura distat a natura, tantum distet sententia a sententia quid deus sit. quia enim super omnia est, necesse est ut omnium mentes excedat. homines enim, quantum possunt aciem mentis extendere, aspiciunt quid deus sit opinione, non definitione; angeli autem qui superiores hominibus sunt, quia plus aliqest dubium; Archangeli vero eo ipso amplius; Cherubim autem et Seraphim, quae potentiae juxta Deum esse dicuntur, majora de Deo sentiunt, non tamen compfilium quis nisi pater. Igitur est deus, sicut hominibus uidetur, spiritus natura simplex, lux inaccessibilis, inuisibilis, inaestimabilis, infinitus, perfectus, nullius egens, aeternus, inmortalis omni modo, a quo omnia initium consecuta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisuore dĩ indigni futuierant. Qđ aut̃ reiteratalex est.
poemie is bonafecit ⁊ bona ualde quid est ut dicat ad
noen de minidis & inmundis induc tecium iti archã
eum u absoluto sit inmunidum boru
dici NoN posse.

Expanded text:
romissione dei indigni futuri erant. quod autem reiterata lex est, romissione dei indigni futuri erant. quod autem reiterata lex est,  VIIII. SI OMNIA DEUS BONA FECIT ET BONA UALDE, QVID EST UT DICAT AD NOE: \'DE MUNDIS ET INMUNDIS INDUC TECUM IN ARCAM,\' CUM IN ABSOLUTO SIT INMUNDUM BONUM DICI NON POSSE
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. & bene tibisit. Hȩc .ẽ. ꝓmissio facta his. qͥmandata
custodiunt. ltaq habes & mandata distincta. & numaerũ
eorũ consũmatũ. & quȩ. & quarita in singulis tabulis seripta
sint. Ut quid moy ses descendens de monte cum
tabulis. uultum splendidũ habuit & intolera
ccepta potestate in peccatores. cũ honori bile.¬
ficentia descendit de monte facie głosa. Lexenĩ. contra
peccatores data .ẽ. Moyses gͦ quia ñ peecauerit. glosus appa¬
ruit. in tantũ ut apeccatorib uideriñ possit. Ostensũ enĩ
in eo. ẽ. qͥa peccatores głam dĩ non merent᷑ aspicere. Post
simulachrũ enĩ uituli fusilis. & confractione tabularũ in
uunba olata le ꝯsuer.ic.eruisus ascendens morses in montem
cistabulis in quib acceptalege. cũ descendere glosafuta e
glami dĩ. Ain confrctione enĩtabularũ quas ante accepit qui¬
deorũ popła repbũ significauit: eo qđ pecetis stcent. N¬

Expanded text:
terram et bene tibi sit. haec est promissio facta his qui mandata terram et bene tibi sit. haec est promissio facta his qui mandata custodiunt. itaque habes et mandata distincta et numerum eorum consummatum et quae et quanta in singulis tabulis scripta sunt. VIII. UT QVID MOVSES DESCENDENS DE MONTE CUM TABULIS UULTUM SPLENDIDUM HABUIT ET INTOLERABILE? Accepta potestate in peccatoies cum honorificentia descendit de monte facie gloriosa. lex enim contra peccatores data est. Moyses ergo quia non peccauerat, gloriosus apparuit in tantum ut a peccatoribus uideri non posset. ostensum enim in eo est, quia peccatores gloriam dei non merentur aspicere. post simulacrum enim uituli fusilis et confractionem tabularum, in quibus data lex fuerat, rursus ascendens Moyses in montem cum tabulis, in quibus accepta lege cum descenderet. gloriosa facta est gloriam dei. in confractione enim tabularum, quas ante acceperat, Iudaeorum populum reprobum significauit, eo quod peccatis studentes p
Abbreviated transcription (Latin):
ad iudeos. Int̾rogo uos & ego unũ uerbũ. respondete mihi
seripta dicunt᷑: qͥ decẽ sensus sunt. Deniq dicit. Non sint tͥ dn
alii p̃ter me. Primũ uerbũ hoc. ẽ. & subiecit. Non facies tibi
dĩtui in uanũ. Non enĩ mundabit dñs. qui sumit nom̃ eiꝰ in
uant̃. Hoc est. ñ in mendatio nom̃ dñidĩtui assumes. ut peu¬
res ꝑ illud. Dehinc qͣrto locodicit. Sabbatũ dñi dĩtui feruabis.
& ñ facies in illo ullũ opus seruile. Hlȩe qͣttuor uerba ad dm̃ ꝓprie
ꝑtinent. & in pruna tabula continent᷑. R eliqua hȩc sunt. Primũ
fornicaberis. Quartũ: ñ furaberis. Quintũ. non falsũ testimo¬
niũ dices. Sextũ. non concupisces quicquã ꝓeimitui. Hec
scdȩ tabulȩ scripta. ꝓbat apłs paulus dicens. Honora patrẽ
& matrẽ. qđ est maudatũ primũ in ꝓmissione. Quomͦ ersc
primũ. nisi in scd̃a tabula abipso coepisscs In ꝓmissione
aut̃ ideo dixit: quia statim subiecit. ut sis longęuus suꝑ

Expanded text:
ad Iudaeos: interrogo uos et ego unum uerbum; respondete mihi:scripta dicuntur, qui decem sensus sunt. denique dicit: nou sint tibi dii alii praeter me — primum uerbum hoc est — et subiecit: non facies tibi dei tui in uacuo; non enim mundabit dominus, qui sumit nomen eius in uanum, hoc est non in mendacio nomen domini dei tui adsumes, ut perieres per illud\\ dehinc quarto loco dicit: sabbata domini dei tui seruabis et non facies in illo ullum opus seruile. haec quattuor uerba sunt depertinent, et in prima tabula continentur. Reliqua haec sunt: Primum fornicaberis: quartum, Non furaberis: quintum, Non falsum testimonium dices: sextum, Non concupisces quidquam proximi tui . Haec da tabula scripta probat apostolus Paulus dicens: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum in promissione. quo modo esset primum, nisi in secunda tabula ab ipso coepisset? \'in promissione autem ideo dixit, quia statim subiecit: ut sis longaeuus super