comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua chictum quacumque uestitur
stabit: Itanimirum uita per fecto¬
rum quȩ adueritatis lineam sollici¬
te directu est : nullis temptationum
impulsibus a sua nouit stabilitate dei¬
ci : Fyaet autem templum demar¬
more pario quiest lapis albus &¬
tructum ut candorẽ ecclesiasticȩ
castitatis & primer&: dequo in amo¬
riscantico dñs ait: sicut lilium inter
spinas: sic amicamea inter filias ⁊
in longitudire& uiginti cubitos in la¬
titudine & triginta cubitos in al¬
titudine : Longitudo ergotempli
fidem sc̃ȩ ecdesȩ designat : pon
quam longanimiter intopera sua
bona prauorum aduersa tolert :
atitudo caritatem : qua ipsa in¬
tus peruiscera pi&atis spatiatur ⁊¬
&bene longitudo s& aginta est
cubitorum senario enimnumero
bonorum operum sol& ꝑfectio
na requiȩ pis actibus t at ⁊
nis: quia geminum est prȩceptd̃
caritatis qua ecclesia intribula¬
tione dilatatur : quando ꝑfec¬
tus quisque. & conditorem & toto

Expanded text:
quadratum, quocumque vertitur, quadratum, quocumque vertitur, stabit, ita nimirum vita perfectorum quae ad veritatis lineam sollicite directa est, nullis tentationum impulsibus a sua novit stabilitate dejici. Erat autem Templum Dei marmore pario, quod est, lapide albo extructum, ut candorem Ecclesiastieae castitatis exprimeret, de quo in amoris Cantico Dominus ait: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. in longitudinem, XXX cubitos in latitudinem, XXXX cubitos in altitudinem. Longitudo ergo Templi fidem sanctae Ecclesiae designat, per quam longanimiter inter opera sua bona pravorum adversa tollat: latitudo charitatem, qua ipsa intus per viscera pibene longitudo sexaginta est cubitorum; senario enim numero bonorum operum solet perfetina requie piis actibus instat nis, quia geminum est praeceptum charitatis, qua Ecclesia in tribulatione dilatatur, quando perfectus quisque et conditorem ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
runt ⁊ Quando enim inscripturis
fundamentã plureli numero di¬
cuntur: uel predicatores scõr uel
firmas iusturum cogitationes sig¬
nificant : Vnde ert illud psalmis¬
tȩ: funda menta eius in montibur
sc̃ir ⁊ Atcum singularinumero
fundamentum ponitur : ipsum
sȩpius auctorebonorum omnium
indicat: Dequo a postolus ait.
fundamentum enim aliudnemo
potest ponere. prȩter id quodpos¬
scorum & domesticidĩ: super ȩdificati
super funda mentum a porto lorda sen
prop hecrum: Inhocergo furdamien¬
to lapider grandes & precios qui
templum omne gestarent sunt posito
quichpur pu ad propaganda mo¬
toorse eccdesiam. & priurꝰ patriarche
ac proph&e & post modum sunt a pos¬
toli instructi ⁊ Qui quo artius eius amoꝵ
in hȩrebant : eofortius sec tatorer
suos in ȩdifioo cȩlesti sustenttebant :
Suos iudelice lapiderr& qua daere
prȩcepit : ut magistros ecclesiȩ cum¬
positos moribus & in mobiles animo
esse debere signar&e Sicutenim

Expanded text:
runt. Quando enim in Scripturis runt. Quando enim in Scripturis fundamenta plurali numero dicuntur, vel praedicatores sanctos, vel firmas justorum cogitationes significant. Unde est illud Psalmistae: Fundamenta ejus in montibus sanctis . At cum singulari numero fundamentum ponitur, ipsum saepius auctorem bonorum omnium indicat, de quo Apostolus ait: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod possanctorum, et domestici Dei, superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum . In hoc ergo fundamento lapides grandes et pretiosi, qui templum omne gestarent sunt positi, quia per ipsum ad propagandam toto orbe Ecclesiam, et prius patriarchae et prophetae, et postmodum sunt apostoli instructi, qui quo arctius amori ejus inhaerebant, eo fortius sectatores suos in aedificio coelesti sustentabant. Quos videlicet lapides Rex quadrare praecepit, ut magistros Ecclesiae compositos moribus, et immobiles animo esse debere signaret. Sicut vero
Abbreviated transcription (Latin):
in quirunt cunctar afundo cordis super¬
uacuorum cogitatuum latebrar manu
sedulae diseretionis & hauriunt quatẽ¬
nus firmã in se qui&am que sedem.
p&rȩ illifortissimȩ hoc est xp̃o prepa¬
rent: Nitque ut per eius prȩsentiam:
insupe rabiles intersȩculi terreto
aduerra simul & prospent blandien¬
gruum sollem nitati quam colimus
de ȩdific ao templi aliqua comme¬
morere : & quam decenter ornatur
illius ecclesiae significationi conue¬
niat indagare : Harrat ergo
scriptura qui prrȩceperit salomon
ut collerent lapicdes grandes lapi¬
des preciosos infundatum templi
& quadiorent eos : Lapicles autem
grandes & preciosi qui infunda¬
mento locati totũ¬
mento locati totũ onus templisibr
super inpositum portant : &imios
scȩ ecclesiȩ doctores insinuant:
grandes nimirum &cellentia meri¬
torum. Preciosos. claritate sig¬
norum  Quie abipsodno uerbum
audientes: totam crescentis ecclesiae
fabricam sua prȩdicatione genue¬

Expanded text:
inquirunt, cunctas a fundo cordis superinquirunt, cunctas a fundo cordis supervacuorum cogitatuum latebras manu sedulae discretionis exhauriunt, quatenus firmam quietamque fidem petrae illi fortissimae, hoc est, Christo praeparent; fitque ut per ejus praesentiam insuperabiles inter saeculi torrentis adversa simul et prospera blandiengruum solemnitati quam colimus de aedificatione templi aliqua commemorare, et quam decenter ornatus illius Ecclesiae significationi conveniat, indagare. Narrat ergo sacra Scriptura quia praeceperit Salomon, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Lapides autem grandes et pretiosi, qui, in fundamento locati, totumento locati, totum onus templi sibi superimpositum portant, eximios sanctae Ecclesiae doctores insinuant, grandes nimirum excellentia meritorum, pretiosos claritate signorum, quae ab ipso Domino verbum audientes totam Ecclesiae crescentis fabricam sua praedicatione genue
Abbreviated transcription (Latin):
deiciunt ecclesiamxp̃i portȩ dia¬
boli &sinruit inundatio ꝑsidiȩ
non subruit domum fidei: quȩ
enim adiutorisuo ueraciter dicere
potest. Dum anxi dr&ur cormeum
in p&ra & altastime: non debellator
ab eetraneis. quia rabiem ꝑsequen¬
tum infidelium cum coronam mar¬
trrii patiendo superat : Noncor¬
rumpitur a falsis fratribus : quia
& her&icorum dogmata rectecreden¬
do refutat : & uitiosa quorundam
catholicorum gempla sobrie &iur¬
te & pie uiuendo deuitat: Non obeȩ¬
catur fumo propriȩ cupiditatis:
quia feru& interius solo ardore
dominicȩ caritatis : Huic autem ho¬
mini id est redemptori nostro quieo¬
clesiam sibi uniuersalem in uincibili
mentis fortitudine copulauit. pro
molo suo quique similantur electi
quando quod ipse in tota ecclesia ge¬
neraliter facit. hoc illi in suis singuli
cordibus agere specialiter curant :
Nam quasi in altum fodiendo suam
uigilanter conscientiam discutiunt.
Niequidinea sordidum lateat sollorter

Expanded text:
dejiciunt Ecclesiam Christi portae diadejiciunt Ecclesiam Christi portae diaboli; etsi irruit inundatio perfidiae, non subruit domum fidei. Quae enim adjutori suo veraciter dicere potest: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me, non debellatur ab extraneis, quia rabiem persequentium infidelium cum corona martyrii patiendo superat; non corrumpitur a falsis fratribus, quia et haereticorum dogmata recte credendo refutat, et vitiosa quorumdam catholicorum exempla sobrie et juste, et pie vivendo devitat; non obcaecatur fumo propriae cupiditatis, quia fervet interius solo ardore Dominicae charitatis. Huic autem homini, id est, Redemptori nostro, qui Ecclesiam sibi universalem invincibili mentis fortitudine copulavit, pro modulo suo quique similantur electi, quando quod ipse in tota Ecclesia generaliter facit, hoc illi in suis singuli cordibus agere specialiter curant. Nam quasi in altum fodiendo, suam vigilanter conscientiam discutiunt, ne quid in ea sordidum lateat, solerter
Abbreviated transcription (Latin):
quiactues p&rus. & superhanc pe¬
tram edificabo ecdesiam meam ⁊
Inundatione autem facta: mlisũ
Iest flumen domui illi. & non potuit
eam mouere : fundata enime put
supro p&ram ⁊ pat& epositio.
quia pulsata est sepe prȩssurir
ecclesic necdeiecta : Quod si qui
credentium malis uictices serunt
adhanc utique domum non per¬
tinebant : quia si super p&ram
fidei & non potius suꝑ harenam
perfidie uelleuitatis fundati
consisterent labe factarinum quã
quod hȩc mundatio temptationum
tribus modis ecclesiam inpugnat ⁊
Nam uela sua concupiscentia temp¬
tatur quisque abstractus & in lec¬
tus uel falsarum fratrum inbi¬
tate fatigatur: uel apertioribus
&ternorum app&itur insidus :
Quȩ ui delic& temptamenta : dñs
alibi portas inferinuncupat &
merito qui nimirum siuicerint
inȩternum trahunt interitum :
&sperhane p&rm inquit gli¬
ficabo ecdesiam meam: & porte
inferi non prȩualebunt aduersũ
eam : & s ergo pulsant : non tam̃

Expanded text:
Tu es Petrus, et super hanc peTu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere; fundata enim erat supra petram. Patet expositio, quia pulsata est saepe pressuris Ecclesia, nec dejecta. Quod si qui credentium male victi cesserunt, ad hanc utique domum non pertinebant, quia si supra petram fidei, et non potius super arenam perfidiae vel levitatis fundati consisterent, labefactari prorsus quod haec inundatio tentationum tribus modis Ecclesiam impugnat. Nam vel a sua concupiscentia tentatur quisque abstractus et illectus, vel falsorum fratrum improbitate fatigatur, vel aptioribus externorum appetitur insidiis. Quae videlicet tentamenta Dominus alibi portas inferi nuncupat, et merito, quia nimirum si vicerint, in aeternum trahunt interitum. Et super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Etsi ergo pulsant, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis quiuenit ad me. & audit
sermoner meos & facit eos. osten¬
dam uobir cui similis est: Similis
est hamini edificanti domum
Homo autem hic domum ȩdificans.¬
ipse est mediator di & hominum.
homo xp̃r ihir. qui dilectam sibi
domum: scam̃ uidelic& ecclesiam.
inqua perp&uo maner& edificare
& consecrare dignatur est ⁊
Qui fodit in altum & posuit funda¬
menta supra param : qui a incor¬
de suorum fidelium: quidquid
terrene intentionis inuenit.
funditus &trrpare studuit : qua¬
tenus eiectis priscȩ consucudinis
ruderibus & cogitationibus suꝑ¬
fluis: stabilem in eis ipse. & in con¬
ipse estenim p&ra supraquam
hiuius cedi domus. fundamenta
locauit: Nam sicut in domo ȩdifi¬
candanil parȩ cui fundamen¬
tum imponatur ante fertur. ita
sca ecdesia peram suam uidelic&
xp̃m imohab& in corde reconditõ
neque aliquid fidenllius ac dilectio¬
ni prȩponit : adeo ut prohac&iam
mortem pati non dubit& : Cuini¬
mirum p&rȩ princeps eccdesiȩ
nomen accepit: quando audiuit

Expanded text:
ad me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Homo autem hic domum aedificans,ipse est mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, qui dilectam sibi domum sanctam, videlicet, Ecclesiam, in qua perpetuo maneret, aedificare et consecrare dignatus est. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta supra petram. Quia in corde suorum fidelium quidquid terrenae intentionis invenit, funditus exstirpare studuit, quatenus ejectis priscae consuetudinis ruderibus, ac cogitationibus superfluis, stabilem in eis ipse et inconIpse est enim petra, supra quam hujusmodi domus fundamenta collocavit. Nam sicut in domo aedificanda nil petrae, cui fundamentum imponatur, antefertur, ita sancta Ecclesia petram suam, videlicet Christum, imo habet in corde reconditam; neque aliquid fidei illius ac dilectioni praeponit, adeo ut pro hac etiam mortem pati non dubitet; cui nimirum petrae princeps Ecclesiae, nomen accepit, quando audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
est Se fructibeorũ cognorc&is eos de
manipestir dictũ est quȩ non porsunt
bono animofieni : sicuti sunt stupre
uelblas phemiae. uel fusta udebri¬
&as esiquas talia : dequib nob iudicar
ꝑmit titur: Degenerx aũ ciboricquia
porsunt bono animo & simplicicor de
sine uitio concupiscentiȩ quicum que
humani cibi in differenter sumi ꝓhibe
apostolus iudicare eor quicarnib: uerce¬
bantur & uinũ bibebat̃. ab eis quise huiur¬
modi alimentis temperabant: quim in

Expanded text:
est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos, de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra, vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietas, et si qua sunt talia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscientiae quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet Apostolus judicari eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi ali
Abbreviated transcription (Latin):
gustum spiritalis acceperat suaui¬
tatis: Porro sialtiore intellectu.
quȩ gesta sunt indagare cupimus
non tantum in domosua terrestri.
conuiuium dnocorponale ghibuit
sed multo gratius illi conuiuiumin
domo pectoris sui ꝑfidem acdilectio¬
nem parauit: ipib ae testante quiait:
ecce ego sto adostium & pulso siquis
audierit uocem meam & aperuerit
ianuam intraebo adillum & cȩnabo
cumillo &ipse mecum: statquippead
ostium dñs & pulsat: cum memoriam
suȩ uoluntatis uelper ordocentis
hominis uel ꝑsuam intus inspiratio¬
nẽ nostro cordi infundit: pudita
autem uoce eiur ianuam ut recipiatur
damus : Intraet uero ut ille nobi scum
& nos cumillo cȩnemus quia in cordil
electorum ꝑ amoris suigratiam in¬
habitat. utea semper luce sue prȩsen¬
tiȩ reficiat. quatinus ad superna
desideria magir magisque ꝓficiant
& studus eorum celestilu quasi q¬
tis simis dapibus ipse pareatur sequitur

Expanded text:
gustum spiritualis acceperat suavigustum spiritualis acceperat suavitatis. Porro si altiore intellectu, quae gesta sunt indagare cupimus, non tantum in domo sua terrestri convivium Domino corporale exhibuit, sed multo gratius illi convivium in domo pectoris sui per fidem ac dilectionem paravit, ipso attestante qui ait: Ecce ego sto ad ostium, et pulso . Si quis audierit vocem meam, et aperuerit januam, intrabo ad illum, et coenabo cum illo, et ipse mecum. Stat quippe ad ostium Dominus et pulsat, cum memoriam suae voluntatis vel per os docentis hominis, vel per suam intus inspirationem nostro cordi infundit. Audita autem voce ejus, januam ut recipiatur damus. Intrat vero, ut et ille nobiscum, et nos cum illo coenemus, quia in cordibus electorum per amoris sui gratiam inhabitat, ut et ea semper luce suae praesentiae reficiat, quatenus ad superna desideria magis magisque proficiant, et studiis eorum coelestibus quasi gratissimis dapibus ipse pascatur. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
cium que euangeligandi quod prosi¬
ciente merito uistutum enat & pl&u¬
rus a primisiam fidei suȩ rudimentir
incipit: Neque enimsolum qui fratiẽ
uerbo erudit. sed &iam quigemplo
admelior conuestit ministerium
gerit doctoris: denique idem publi¬
caninontune solum modo cumdnodis¬
cumbebant uerum & deinceps abieo¬
ar sȩcularibus negotur. ad imitatio¬
nẽ mathei illum sequi gaudebant
testante euangelista marco quidicit.
multi publicani & peccatorer discũ¬
bebant cum ihũ & discipulis cius
rantenim multiqui & sequebaaur
eum: Notandum autem quod lucas
hȩc referens dicit quia dns indomo
eiusdem mathei cum publi canir discu¬
buerit & quia ipse conuiuium illimag¬
num parauerit quiqui dem mathe¬
us quantum ad generale iudicium
respicit congruam beneficuiis celes¬
tibus uicem rependit: ut a quo per¬
enniabona sperabat. illi suatem po¬
ralia commodar& eumq: corporalib
epulis reficer&. quo ipse clonante

Expanded text:
ciumque evangelizandi, quod proficiumque evangelizandi, quod proficiente merito virtutum erat expleturus, a primis jam fidei suae rudimentis incipit. Neque enim solum qui fratrem verbo erudit, sed etiam qui exemplo ad meliora convertit, ministerium gerit doctoris. Denique iidem publicani non tunc solummodo cum Domino discumbebant, verum et deinceps, abjectis saecularibus negotiis, ad imitationem Matthaei illum sequi gaudebant, teste evangelista Marco, qui dicit: Multi publicani et peccatores discumbebant cum Jesu et discipulis ejus . Erant enim multi qui et sequebantur eum. Notandum autem quod Lucas haec referens dicit quia Dominus in domo ejusdem Matthaei cum publicanis discubuerit, et quia ipse convivium illi magnum paraverit. Qui quidem Matthaeus, quantum ad generale judicium respicit, congruam beneficiis coelestibus vicem rependit, ut a quo perennia bona sperabat, illi sua temporalia commodaret, eumque corporalibus epulis reficeret, quo ipse donante
Abbreviated transcription (Latin):
tur elocuit: In fundens menti illius
interris incorruptibiler incȩlisdarethe¬
sauros ualer& Surgens inquit secutus
est eum: Surreit ut sequer&ur dimisit
caduca quȩ gerebat ut consequer&ur ã na
adquȩ illum ueritar inuitabat: quale
eccemulti publicani & peccatores ueni¬
entes discum bebant cumihũ & discipu¬
liseius : Vnius publicani conuersio mul¬
tis &emplum penitentiȩ & indulgentiȩ
publicanis a peccatoribus tribuit: non
enim dubitandum quia publicani ac
peccatorer essedesierant : quicumilsu
& discipulis eius discumbebant: nec si
in peccatis per seuerare decernerent:
ei quisine peccato est conuesci auderent:
Dublicani quippeuocantur qui uel pub¬
lice sceleribus fȩdantur. uel publicir
in plicantur negotiis. quȩ sine peccato aut
uix aut nullatenus ualent administra¬
ri: & pulchro uere prȩsagio qui apor¬
tolus & doc torgentium erat futurus
inprima sua cor uersione peccantium
postre gregem trahit ad salutem offi¬

Expanded text:
tur edocuit, infundens menti illius tur edocuit, infundens menti illius l., vacabat in terris, incorruptibiles in coelis dare thesauros valeret. Surgens, inquit, secutus est eum. Surrexit, ut sequeretur; dimisit caduca quae gerebat, ut consequeretur aeterna, ad quae illum veritas invitabat, quale multi publicani et peccatores venientes discumbebant cum Jesu et discipulis ejus. Unius publicani conversio multis exemplum poenitentiae ac indulgentiae publicanis et peccatoribus tribuit. Non enim dubitandum quia publicani ac peccatores esse desierant, qui cum Jesu et discipulis ejus discumbebant; nec si in peccatis perseverare decernerent, ei qui sine peccato est, convesci auderent. Publicani quippe vocantur, qui vel publice sceleribus foedantur, vel publicis implicantur negotiis, quae sine peccato aut vix aut nullatenus valent administrari. Et pulchro satis praesagio, qui Apostolus et doctor gentium erat futurus, in prima sua conversione peccantium post se gregem trahit ad salutem, offi
Abbreviated transcription (Latin):
Viditergo publicanum : & quia misenen¬
lo atque eligendo uidit ait illi: sequere
me: Sequere autemlixit. imitare:
sequer eclixit : non tam incessu pedum
quam &ecutione morum: quienim di¬
citse in xp̃omanere deb& sicut illeam¬
bulauit . & ipse ambulare: Quod est
non ambire terrena non caduca
lucra sectari: fugere honores infi¬
mos. contentũ mundiomnem ꝓcȩlesti
gloria libenter amplecti: cunctis
prodesse amare: in iurias nulli infer¬
rȩ at sibi in latas patienter sufferre:
semꝑ gloriam quȩrere : quot quotua¬
l& secum ad amorem suꝑnorum erige¬
re. Hȩc & huius modi gerere : xpiest
uestigia sequi: Ex̾urgens inquit secu¬
tus est eum: nonest mirandum quod
publicanus ad primam iubentis dñi
uocem terrena quȩ curabat lucra
reliquerit : opibus que neglectis illius
comiitatui quemnil diuitiarum
habere cernebat adhȩserit: Ipse
enim dñr qui eumforis uerbo uocauit.
intur inuisibili instinctirut sequere¬

Expanded text:
Vidit ergo Jesus publicanum, et quia miseranVidit ergo Jesus publicanum, et quia miserando atque eligendo vidit, ait illi, Sequere me. Sequere autem dixit imitare. Sequere dixit non tam incessu pedum, quam executione morum. Qui enim dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare: quod est non ambire terrena, non caduca lucra sectari, fugere honores, contemptum mundi omnem pro coelesti gloria libenter amplecti, cunctis prodesse, amare, injurias nulli inferre, at sibi illatas patienter sufferre, semper gloriam quaerere, quotquot valet secum ad amorem supernorum erigere. Haec est hujusmodi gerere, Christi est vestigia sequi. Et surgens, inquit, secutus est eum. Non est mirandum quod publicanus ad primam jubentis Domini vocem terrena quae curabat lucra reliquerit, opibusque neglectis, illius comitatui, quem nil divitiarum habere cernebat, adhaeserit. Ipse enim Dominus, qui eum foris verbo vocavit, intus invisibili instinctu ut sequere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑelectionem adño & additus ad nume¬
rum gradur apostolici : Hoc autem
illum nomine marcus & lucas. in hac
lectione magis appellare uoluer̃
ne consortem operis euangelici. de
prisca conuensatione palam notabi¬
lem redderent : gt uero ubi addescri¬
bendum duodecim a postolorum cata¬
logum peruenerunt : tacito leuiuoca¬
bulo matheum illum a perte nuncupa¬
uerunt: Porro ipse matheus iuxta
hoc quod seriptum est : iustur prior
accusator est sui. uenit amicus eius
& inuestigauit eum: uulgato se nom ne
sed in catalogo apostolor se cumad ditamen¬
to sepublicanum cognominat : thomiar
inquit & matheur publicanur quatinur
maiorem per hoc publicanis & peccano¬
ribur adipiscendȩ salutis confidentã
prȩbeat. Quam docendi formula pau¬
lus quoque secutus ait : qui ax p̃rilr ue
nit in hunc mundum peccatorer saluor
facere : quorum primus egosum : sed
patientiam ad eemplum eorum qui
crediturisunt illi inuitam &ernan:

Expanded text:
per electionem a Domino, et additus ad numeper electionem a Domino, et additus ad numerum gradus apostolici. Hoc autem illum nomine Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim apostolorum catalogum pervenerunt, tacito Levi vocabulo, Matthaeum illum aperte nuncupaverunt. Porro ipse Matthaeus, juxta hoc quod scriptum est, justus prior accusator est sui, venit amicus ejus et invesl., catalogo apostolorum cum additamento se publicanum cognominat. Thomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praebeat. Quam docendi formulam Paulus quoque secutus, ait: Quia Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Sed patientiam, ad exemplum eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam .
Abbreviated transcription (Latin):
nomine & ait illiꝰ sequereme: Uidit autẽ
nontameorporeꝰ intuitu. quaminter¬
nȩ miserationis aspectibus : quibus &
perum negantem ut reatum suum cog¬
noscere ac deflere porr&: respicere
dignatus est: quibus populum suum
ȩgrptia seruitute depressum ut eri¬
per& aspeit dicens ad mosen: Videns
uidi adflictionem populimei qui est
inegypto & gemitum eorum audiui.
& descendiliberare eos : Viditergo
nominem mise ractus est eum: qui hu ina¬
nis tantum studiis deditus. nec dumq
angelico nomine dignus &titerat:
ludit sedentem intheloneo ꝑtinaei uido¬
lic& animo temporalibus lucris in hian¬
temꝰ matheum inquit nomine: Mathe¬
us hebreice : latine dicitur donatus:
quo d ꝓfecto nomen illi. apte congruit
quitantum gratiȩ suꝑnȩ munus acce¬
pit: nec prȩter cundum quodidem mat¬
heur erat dyonimor: nam & leuiuoca¬
batur: quod&iam nomen cidem grctiȩ
qua do natur est testimonium ꝑhib&.
inter pretatur enim additus siue ad¬
sumptus. significans qui a l sumptus est

Expanded text:
Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum ejus audivi, et descendi liberare eum . Vidit ergo hominem et miseratus est eum qui, humanis tantum studiis deditus, necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem, Matthaeum, inquit, nomine. Matthaeus Hebraice, Latine dicitur donatus: quod profecto nomen illi apte congruit qui tantum gratiae supernae munus accepit. Nec praetereundum est quod idem Matthaeus erat binomius, nam et Levi vocabatur, quod etiam nomen eidem gratiae, qua donatus est, testimonium perhibet. Interpretatur enim additus, sive assumptus, significans quia assumptus est
Abbreviated transcription (Latin):
to ampliorem cunctis gratie nantis
potentiam monstrcuit : Vnde & glec¬
tione euangelica audiuimus. quia
sedentem in theloneo matheum: actẽ¬
poralibus curis intentũ repente mise
&iam ꝓficientibus eiur demgratiȩ in¬
crementis: De communi discipulorum
numero ad apostolatur gradum ꝓ¬
mouit : nec solum prȩdicandi. uerum
&iam scribendi euangelium illiminis¬
terium commisit : ut qui terrestrium
dis pensator inciper& Quod obidutiq
ꝓuidentia suꝑna fieri disposuit: ut
nullum enormitas suorum nullum
numerosittos scelerum asperanda
uenia r euocare: cum hunc tantis
mundineibus absolutum tam celestẽ
factum conspicer& ut communicato
cũ angelicis spiritib: uocabulo. euange¬
lista nomin ar&ur. cers& : ludit inquit

Expanded text:
to ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstravit. Unde et ex lectione evangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repente miseetiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum promovit, nec solum praedicandi, verum etiam scribendi Evangelium illi ministerium commisit, ut qui curam terrestrium dispensator esse inciperet. Quod ob id utique providentia superna fieri disposuit, ut nullum enormitas peccatorum suorum, nullum numerositas scelerum, a speranda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretur et esset. Vidit, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
omnes ꝑ orbem nationes leger& in
tellegere porsent: Testatur & hie¬
gechibel ꝓph&a quantum idem mat¬
heur inter prȩcipua scȩ ecclesiȩ
membrae efpulserit : dum subfigura
quattuor animalium admirabiles
omnium euangelistarum iustute s
quas cȩlesti uisione dedicerat. ple¬
nissimo sermone describit: Sed &
iohannes a postolus quierat unur
xeis. &ipre uisione doctus spiritali.
interprima ecclesiȩ sacramenta.
ecorundem euangelistarum facit
mentionem: T antȩ quippeerant
dignitatis illi qui redem ptoris nr̃i
facta & dicta scribendo memoriȩ
toria di dexud ut non solum ꝓph&ico
sed e apostolico etfent testimonio com

Expanded text:
omnes per orbem nationes legere et omnes per orbem nationes legere et intelligere possent. Testatur et Ezechiel propheta, quantum idem Matthaeus inter praecipua sanctae Ecclesiae membra effulserit, dum sub figura quatuor animalium admirabiles omnium Evangelistarum virtutes, quas coelesti visione didicerat, plenissimo sermone describit. Sed et Joannes Apostolus, qui erat unus ex eis, et ipse visione doctus spirituali, inter prima ecclesiae sacramenta eorumdem evangelistarum facit mentionem. Tantae quippe erant dignitatis illi qui Redemptoris nostri facta et dicta scribendo memoriae tradiderunt, ut non solum prophetico, sed et apostolico essent testimonio com
Abbreviated transcription (Latin):
terre ulumir ad see ecclenȩ p̃ci-¬
&gtem predicando conuestit.
Ablutaque fonte baptis matis de
furca formosam reddidit  quia
uitiorum nigredine euit. ac uir.¬
tutum decorauit ornatu doc& ip¬
sum euangelium inquo seribendo
nouitestamenti consecrauit &cordiũ
Cinspeciali priuilegio donatum est
it dominicȩ in carnationis myste¬
ria quȩ cuncti a scło ꝓph&ȩ futu¬
ra prȩcinebant ipse primus omni¬
um iam facta descripserit & cre¬
dentibur legenda cransmiserit
Quod uidelic& euangelium adȩdifi¬
candam fidem ecdesiȩ primitiuȩ
quȩ & hebreorũ moxime populo
collecta est hebreo sermone compo¬
suit ⁊ dilatata autem per orbem ec¬
clesia. & grecis acbarbaris in eius¬
dem fidei unitatem confluentibur:
curauerunt presules fidelium
trans for&ur eloquium: Quomodo
&iam marci. lucȩ. & iohannis e¬
uangelia. quȩ de incepr grecalingua
ediderunt mox in latinum trans¬
fudere sermonem : quatinus hȩc

Expanded text:
terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societerrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fidelium,transferretur eloquium: quomodo etiam Marci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec
Abbreviated transcription (Latin):
cat iustos ut magisꝰ magisq: iusti¬
ficentur: Quamuis &ita recte
possit intellegi quad ait ponue¬
niuocare iustor sed peccaterer
quia non illos uoeciuerit quiiuã
iusticiaam iusticiam uolentes consi¬
cituere iuftitiȩ dĩ non sunt sulnet
sedeos potiur quif ragilit acissuȩ
consci. non erubescunt profite¬
ri qui in multis offendimus on¬
nes: Siquos autem & deilus qui
fallaciter sunt iusti correctos uo¬
cat adueniam: &icm in illis im¬
plebitur eiursermo. quia nonue¬
nerat uocare iustos sed peccatores:
idest non elatos sed humiles: non
desua iustitia inflatos sed ci qui
iustificat impium deuota mente
substratos : Nam& cales ubi con¬
uertuntur nequaquam se iuftos
sed peccatores. necesse eit sincero
corde testentur : Srib& autem
dñr arcem iustitiȩ matheum quc̃
depublicanis actibus elegit. Ait spem
remissionis peccatoribus amplia¬
r& aduscerit: qualis namq: sit fac¬
tus ipse apostolorum numerus
cui insertus est docer : Doc&e ip¬
ragenr & hiopum quam de finibus

Expanded text:
justificentur. Quamvis et ita recte possit intelligi quod ait: Non veni vocare justos, sed peccatores, quia non illos vocaverit qui suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii, non erubescunt profiteri quia in multis offendimus omnes. Si quos autem et de illis qui fallaciter sunt justi correctos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocare justos, sed peccatores, id est non elatos, sed humiles, non de sua justitia inflatos, sed ei, qui justificat impium, devota mente substratos. Nam et tales, ubi convertuntur, nequaquam se justos, sed peccatores necesse est sincero corde testentur. Libet autem Dominus arcem justitiae Matthaeum, quem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de finibus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs pec catorum conuiuia frequentabat.
ut inuitatores suos docendo. cȩlestes in¬
uitar& adepular: Eed mou& forte alique
quomodo dñs dixerit non se uenisse ad
iustes sed magis ad peccatores uocandos
cum cunctis legentibur const&. quod
&i amillor quos secundum mosaicȩ le¬
gis instituta iustos inuenit ad euan¬
gelice perfectionis culmen plurimos
uocauit: Sienim solos peccatorer
& non ciiamiuscos uocr&: nequaquã
nathanahel discipulatus illiur conpors
& ister& quem ad se primouemientẽ
tanta laude dignumputauit. ut di
cer&: ecceuere ifrahelita in quodo¬
ler non est smnoniustos uocar& perum
& andream in apostolatus arce non ha¬
ber& quiquanto amore iusticiȩ flagyoe¬
uerint docuerunt : cum adtetimonium
precursoris. continuo dnm̃ uidere &
audi gauisi sunt: Quomodo ergo
nonuenit uocare iustos sed peccatores
nisi quia lucas hȩc referenr apetius
dicit. ponuenĩ uoccor iustos sed pecca¬
tores inpenitentiam Omnes namq

Expanded text:
 peccatorum convivia frequentabat,  peccatorum convivia frequentabat, ut insidiatores suos docendo coelestes invitaret ad epulas. Sed movet forte aliquem quomodo Dominus dixerit non se venisse ad justos, sed magis ad peccatores vocandos, cum cunctis legentibus constet quod etiam illos quos secundum Mosaicae legis instituta justos invenit, ad evangelicae perfectionis culmen plurimos vocavit. Si enim solos peccatores, et non etiam justos vocaret, nequaquam Nathanael discipulatus illius consors existeret, quem ad se primo venientem tanta laceret: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Si non justos vocaret, Petrum et Andream in apostolatus arce non haberet: qui quanto amore justitiae flagraverint, docuerunt, cum ad testimonium praecursoris continuo Deum videre et audire gavisi sunt. Quomodo ergo venit vocare non justos, sed peccatores, nisi quia sicut Lucas haec referens apertius dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. Omnes namque
Abbreviated transcription (Latin):
potius intellegerent quȩ esseni dĩ
prȩcepta nescirre uel agnita non so¬
cirre ⁊ Quienimeq tidianis intemplo
oblationibus instantes nulla delin¬
quentibus compassione miserebantur
pate ꝓfecto qui a contna ser monem
ꝓphaicum sacrificium potius quam
miscri cordiam quȩ rebant : Atuero
dñs qui sicut scriptum est ꝑtransi¬
uit benepaciendo & sananelo omnes
opprossor adiabolo : & quotiem
plum inerauit. magis in ibi languer
tescurarecerudire nestior contumaui
nedarguere: uelciã forar d&urba re
qã uictimar stud uit offerre
Li que utique quia uoluntatis diunȩ quam
ꝓphea monebat iussa ꝑfecit. misericordiȩ
scilice opus xequendo & non sacrificium
celebrando. Qui&iamre prehensoribus suis
qiuare cumpublicanis & peccatoribus man¬
ducce radonem reddere nondes peit
utuel siceos a suꝑuacua murmuratione
cohiber& adque ad sequenda pi&atis suȩ
dona prcuocar&: non enim inquit ueniuo¬
care iustos sed peccatores : Idcircoigitur¬

Expanded text:
potius intelligerent, quae essent Dei potius intelligerent, quae essent Dei praecepta nescisse, vel agnita non fecisse. Qui enim quotidianis in templo oblationibus instantes, nulla delinquentibus compassione miserabantur, patet profecto quia contra sermonem propheticum sacrificium potius quam misericordiam quaerebant. At vero Dominus, qui, sicut scriptum est, petransivit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, et quoties templum intravites curare, erudire nescios, contumaces redarguere, vel etiam foras deturbare, quam victimas studuit offerre, liquet utique quia voluntatis divinae, quam propheta monebat, jussa perfecit, misericordiae, scilicet, opus exsequendo, et non sacrificium celebrando. Qui etiam reprehensoribus suis quare cum publicanis et peccatoribus manducaret, rationem reddere non despexit, ut vel sic eos a supervacua murmuratione cohiberet, atque ad sequenda suae pietatis dona provocaret. Non enim, inquit, veni vocare justos, sed peccatores. Idcirco igitur
Abbreviated transcription (Latin):
esse medico dicit. illor unite meri¬
tatem redar guit. quidesua iustitia
prȩsumentes gratiȩ celestis auxilium
qͥuerere de crectabant: Quis nam
iustur esse poterit. ut diuina opit¬
latione non egeat. cum ille quomna
tis mulierum inaior nemoest : depo
io hannes aꝑtissime dicat. non poter
iungit. euntes autem discite quidit
misericordiam uolo & non sacrifieiu
Sis dem phariseis defalsa iustitia tumun¬
tibus &i am consilium correctionis osten¬
dit: eꝰimono namque eor ut ꝑ opera
miseri cordiȩ sibi m& ipsis suꝑnemise¬
ricordiȩ prȩsidia conquirant . & non
contemptis pauperum neces sit aubus.
ꝑoblationem se sacrificiorum dñmpla¬
care confidant: Proposuit autemeu
testimonium depph&a. & hoc illos eun¬
tes discere iussit ⁊ Suntes iudelic&
a temeritate stultȩ utuperationis.
addiligentiorem scripturȩ sc̃ȩ me
ditationem : ut qui eum peccãtores sus¬
cipientem contra seripturarum de¬
cr&a facere calumniabantur insisa

Expanded text:
esse medico dicit, illorum temeriesse medico dicit, illorum temeritatem redarguit qui, de sua justitia praesumentes, gratiae coelestis auxilium quaerere detrectabant. Quia namque justus esse poterit, ut divina opitulatione non egeat, cum ille, quo in natis mulierum major nemo est, de se Joannes apertissime dicat: Non potestro subjungit: Euntes autem discite quid est: Misericordiam volo, et non sacrificium? Iisdem Pharisaeis de falsa justitia tumentibus etiam consilium correctionis ostendit. Admonet namque eos ut per opera misericordiae sibimet ipsis supernae misericordiae prcontemptis pauperum necessitatibus per oblationem sacrificiorum se Deum placare confidant. Praeposuit autem eis testimonium de propheta, et hoc illos euntes discere jussit, euntes videlicet a temeritate stultae vituperationis ad diliditationem, ut qui eum peccatores suscipientem contra Scripturarum decreta facere calumniabantur, ipsi se
Abbreviated transcription (Latin):
iustor arbitrabantur. qui suꝑbiȩ fastu
aiustiua longediscerserant & eoscri¬
minabantur iniustos. qui resipiscen¬
do a peccatis. non parum iamiusticiȩ
ppinquabant : Inuidia namque fra¬
ternȩ salutis obcȩcati recolebant
quia publicanus erat matheus. pub¬
licani & peccatores erant multi alu
quicum dño discumbebant. sed memi¬
nisse nolebant quia idem matheur
sicut lucar scribit relictis omnibus
quȩ gerebat. secutus est eum: sed &
alii publicani aspeccatores eo animo
cum illo discumbebant : quo illi dein¬
cops adbȩrere disponebant: Erra¬
bant ergo pharisei cuinec aliena
nec sua solum corda nouerant.
sed qui nouit occulta cordis. quiue¬
nit quȩrere &⁊ aluum facere quod
perierat : Ceos quoriampenitentes
malehabentib: me dicumse aduenis¬
re tesiatur: aug& sƿem obtinendȩ
sanitatis &uitȩ eis quede peccato¬
rur suorum languore turbati sal¬
uatoris acuiuificatoris magiste¬
rium iam sequi coeperant. in co
autem quod ualentibus nonopus

Expanded text:
justos arbitrabantur, qui superbiae fastu a justitia longe discesserant; et eos criminabantur injustos, qui resipiscendo a peccatis non parum jam justitiae propinquabant. Invidia namque fraternae salutis obcaecati recolebant, quia publicanus erat Matthaeus, publicani et peccatores erant multi alii, qui cum Domino discumbebant, sed meminisse nolebant quia idem Matthaeus, sicut Lucas scribit, relictis omnibus quae gerebat, secutus est eum. Sed et alii publicani ac peccatores eo animo cum illo discumbebant, quod illi deinceps adhaerere disponebant. Errabant ergo Pharisaei, qui nec aliena, nec sua saltem corda noverant. Sed qui novit occulta cordis, qui venit quaerere et salvum facere quod perierat, et eos quos jam poenitentes male habentibus medicum se advenisse testatur, auget spem obtinendae sanitatis et vitae eis qui, de peccatorum suorum languore turbati, Salvatoris ac vivificatoris magisterium jam sequi coeperant. In eo autem quod valentibus non opus
Abbreviated transcription (Latin):
enebirarum erit lucichum aium
& sicut lucerna fulgoris. in lumina¬
bicte: totum corpus nostrum. om¬
nia nostra operadicit: quia &apos¬
tolus menibra nostra nuncupat.
quȩ damopera quȩ in ꝓbat. & mor¬
tificanda precepitdicens: mosti¬
ficate ergo membra uestrir que
iunt suꝑterram: fornicationem
inmnunditiam libidinem & c&era
talia. gugitur ipse bonum bona
intentione patraueris. non ha¬
bens intua conscientia. aliquam
partem tenebrose cogitationis:
&uam sicontigerit aliquem ꝓximo¬
rum tuabona actione noceri. uer¬
bignatia aut depecunia quã a te
indigens & petens acceperat. face¬
re uel pati aliquid mali: aut de
uerbo &hortationis quo errantẽ
corrigere uolebar. forte ꝑnitiosius
errare tutamen ꝓtuo simplici & lu¬
cido corde hic & in futuro lucis gna¬
ua donaberis: Hec contra lis pocr¬
Πir.phariseorum. subdole signa quȩ¬
rentum specialiter dicta: nor iuxta
sensummoralem generalit̃ instituant

Expanded text:
enebrarum, erit lucidum totum, enebrarum, erit lucidum totum, et sicut lucerna fulgoris illuminabit te. Totum corpus nostrum omnia nostra opera dicit, quia et Apostolus membra nostra nuncupat quaedam opera, quae improbat, et mortificanda praecipit dicens: Mortificate ergo membra vestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem , et caetera talia. Si igitur ipse bonum bona intentione patraveris, non habens in tua conscientia aliquam partem tenebrosae cogitationis, etiamsi contigerit aliquem proximorum tua bona actione noceri, verbi gratia, aut de pecunia quam a te indigens et petens acceperat, facere vel pati aliquid mali, aut de verbo exhortationis quo errantem corrigere volebas, forte perniciosius errare, tu tamen pro tuo simplici et lucido corde et hic et in futuro, lucis gratia donaberis. Haec contra hypocrisin Pharisaeorum subdole signa quaerentium specialiter dicta, nos juxta sensum moralem generaliter instituant
Abbreviated transcription (Latin):
Lucerna corporistui est oculustuus
Corpus qui pƿedicit opera : quȩ palã¬
cunctis a parent oculum uero i psam
mentis intentionem quȩ operatur.
& decuius merito eadem operaducis
antenebrarum sint opera discornun¬
tur: sicut ipse consequenter & posuit
dicens: Sio culustuus fuerit simpl&
totum corpustuum lucidum erit.
si autem nequam fuerit &iã corpur
tuum tenebrosum eritꝰ Sumquit
pura rectaque intentione. que poter
a gerebona studuenis lucis ꝓfecto
sunt operaquȩ facis. &iam si coram
hominibus mnꝑ fectionis aliquidhaber
uideantur: qm diligentibus dm̃ omnia
cooperantur in bonumdusquisun¬
dum ꝓpositum uocotisunt scĩ. giaũ
peruersa est intentio quȩ precedt
prauum est omne opus quod sequitur
quamuis rectum esse uideatur: Vide
ergo nelumen quod inte est tenebre
sint. Hoc est neipsa cordis intentio quȩ
lumen est animȩ : uitiorum caligine
fuscour sedula discretione ꝑpende
s uent non habens aliquam parttut¬

Expanded text:
Lucerna corporis tui est oculus tuus. Lucerna corporis tui est oculus tuus. Corpus quipcunctis apparent; saeculum vero ipsam mentis intentionem, qua operatur, et de cujus merito eadem opera lucis an tenebrarum sint opera, discernuntur, sicut ipse consequenter exposuit, dicens: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit; si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit. Si, inquit, pura rectaque intentione quae potes agere, bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiam si coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Si autem perversa est intentio quae praecedit, parvum est omne opus quod sequitur, quamvis rectum esse videatur. Vide ergo, ne lumen quod in te est tenebrae sint. Hoc est, ne ipsa cordis intentio, quae lumen est animae, vitiorum caligine fuscetur, sedula discretione perpende. fuerit, non habens aliquam partem t
Abbreviated transcription (Latin):
eseipso dñs hȩc loquitur : osten¬
dens & si supra dixerit. nullũ
generacioni nequam nisi signũ
lone dandum: nequa quam ta¬
men lucissuȩ claritatem fidelilius oc¬
cultandam Ipse quippe lucernam ac¬
cendit: qui testam humane nature
flamina sue diuinitatis impleuit:
Quomꝓfecto lucernam nec credentib
abscondene nec modio supponere
hoc est sulimensura legis includere
uel intraunius iudeȩ gentis termi¬
nor uoluit cohibere. Eed su praca¬
del ahinum inquit : ut qui ingrediui¬
tur lumen uideant, Cande labrum
acelesi auidicit cuilu cernam supo¬
uic quia nostris infnantiliur¬
fidem suȩ in carnationis asixit ut
quiec clesiam fideliter in gredi uolue¬
rint . lumen ueritatis palamque ant
intueri. Qua sententia iudȩorum
quoque ꝓcerer condemnat : qui sig¬
na querentes &teriur. a pertam
lucir ianuam noluerant intrane
credendo: denique prectpit ne opo¬
ra tantum modo. sed & cogitationis
&ipras &iam cordis intentione simundire
& castigare meminerint: nam sequit᷑

Expanded text:
seipso Dominus haec loquitur, ostendens etsi supra dixerit nullum generationi nequam nisi signum Jonae dandum, nequaquam tamen lucis suae claritatem fidelibus occultandam. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit. Quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Sed supra candelabrum, inquit, ut qui ingrediuntur, lumen videant. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit, quia nostris in frontibufidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententia Judaeorum quoque proceres condemnat, qui signa quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. Denique praecipit ne opera tantummodo, sed et cogitationes et ipsas etiam cordis intentiones mundare et castigare meminerint; nam sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
olite arbitrari. quia uenerim
mittere pacem in terram non
ueni pacem mittere sed gladium
Supra dixerat. quod dico uolis
intenebris dicite inlumine & quod in
aure auditis prȩdicate suꝑtecta
Nunc infert quid post prȩdicationẽ
sequatur: ad fidem xp̃i. totus orbis con¬
trase diuisus est : unaquaq: domus & in¬
fideles habuit & credentes: & propt̃ea
bellummis sum est bonum ut rumpere¬
tur pax mala: Tale quid in genesi. ad¬
uersus rebelles homines. qui moti fue¬
rant deoriente : & turrem &truere
festinabant. ꝑ quam cȩli alta penetra¬
nent fecisse scribitur dr̃ ut diuider&
linguas eorum : unde & in psalmolauid
precatur: dissipa dñe gentes quȩb ella
uolunt: uenienim separare hominem
aduersus patrem suum & filiam ad¬
uersus matrem suam. & nurum aduer
sus socrum suam: & inimicihominis
domesticieius: Hic locur ꝓpehis dem
uerbis inmichea ꝓph&a seribitur
& notandum ubicumq de u&eri instru¬
mento testimonium ponitur utrum
sensus tantum & sermo consentiat

Expanded text:
olite arbitrari, quia veni pacem mittere in terram: Non veni pacem mittere, sed gladium. Supra dixerat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Nunc infert quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi, totus orbis contra se divisus est: unaquaeque domus et infideles habuit et credentes, et propterea bellum missum est bonum, ut rumperetur pax mala. Tale quid et in Genesi adversus rebelles homines, qui moti fuerant de Oriente, et turrem exstruere festinabant , per quam coeli alta penetrarent, fecisse scribitur Deus, ut divideret linguas eorum. Unde et in psalmo David precatur: Dissipa, Domine, gentes quae bella volunt . Veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus msus socrum suam: et inimici hominis domestici ejus. Hic locus prope eisdem verbis in Michaea propheta scribitur . Et notandum ubicunque de Veteri Instrumento testimonium ponitur, utrum sensus tantum maneat, an sermo consentiat
Abbreviated transcription (Latin):
suo regno doluit subito inlata dispen¬
dia: & increpauit ihs spiritum in mun¬
dum & ranauit puerum. & reddiditillũ
patrieius. Nonpuerũ quiuim patieba¬
tur sed dȩmonem qui inferebat increpat:
quia qui peccante emendare desiderat.
uitium utique arguendo & odiendo de¬
pellere. sedhominem deb& amandoti8
resouere : donec sanatũ spiritalib:
ecclesiȩ porsit redderepatribus

Expanded text:
suo regno doluit subito illata dispensuo regno doluit subito illata dispendia. Et increpavit Jesus spiritum immundum, et sanavit puerum, et reddidit illum patri ejus. Non puerum, qui vim patiebatur, sed daemonium, qui inferebat, increpat, quia qui peccantem emendare desiderat vitium utique arguendo et odiendo depellere, sed hominem debet amando refovere, donec sanatum spiritalibus Ecclesiae possit reddere patribus