comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repudianda atq dampnanda. Auguria
aut̾ auium friges pͥmi in uenerunt. Presti¬
gium uͦ. mercurius pͥmus dr inuenisse. Die¬
Aruspicine artẽ primus etruscis tradidisse
dr quidam stages. Hic exͥoris auruspiciuã
dictauit. & postea ñ apparuit. Nam d̾r fabu¬
lose arante quodã rustico subito hunc exgle¬
bis exiluisse. & auruspicinã dictasse. qua die
& mortuus ẽ. Quos libros romani extusca

Expanded text:
repudianda atque damnanda. Auguria repudianda atque damnanda. Auguria autem avium Phryges primi invenerunt. Praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. DicAruspicinae artem primus Etruscis tradidisse dicitur quidam Tages. Hic ex †oris† aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, subito hunc ex glebis exiluisse et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Tusca
Abbreviated transcription (Latin):
annunciauerunt: postea hoc nomine soli
euangłium fuit concessa: ut xp̃o edito
nemo ex inde natiuitatẽ alicuiꝰ decelo in¬
t̃pretaret᷑. Horoscopi dicti. qͦd horas natiui¬
catis homuum speculant᷑. dissimii & di¬
uerso fatu. Sortilogisunt: qui sub nomine
ficte religionis ꝑ quasdam qͣs scõꝵ sortes
uocant. diuinationis scientiã ꝓfitent᷑. aut
quarũcũq scͥpturaꝵ inspectione futura
ꝓmittunt. Salisatores uocati sunt: qͥadũ
eis m̃broꝵ quec̃q partes salier ut. aliqͥd
sibi exuide ꝓsꝑum seu triste significare p̾¬
dicunt. Adhȩc om̃a ꝑtinent & ligature exe¬
crabilium remedioꝵ. quȩ ars medicoꝵ cou¬
dempnat. siue inp̾cantationib. siue incara¬
cterib uel inquib cũq reb suspendendis
atq ligandis. In quib om̃ib ars demonũ
ẽ: exquadã pestifera societate hominũ &
angłoꝵ maloꝵ exorta. Unde cuncta uitan¬
da suit a xp̾iano. & omi penitꝰ execratione

Expanded text:
annunciaverunt. Postea hoc nomine soli annunciaverunt. Postea hoc nomine soli Evangelium fuit concessa, ut, Christo edito, nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretetur. Horoscopi dicti sunt, quod horas nativitatis hominum specularentur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religionvocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcumque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae execrabilium remediorum, quae ars medicorum conrum, seu in praecantationibus seu in characteribus vel in quibuscunque rebus suspendendis atque ligandis. In quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde et cuncta vitanda sunt Christiano, et omni penitus exsecratione
Abbreviated transcription (Latin):
quasi auium garria: hoc ẽ auium uoces &
linguȩ. Item augurium. quasi auigeriũ:
qͦd aues gerant. Duo sunt aut̃ gena auspici¬
orum. unum ad oculos. alterum ad aures
ꝑtinens. Ad oculos scilicet uolatus: ad au¬
res uox auium. Phytonisse a phycio apol¬
line dicte. qͦd is actor fuerit diuinandi. Astro¬
logi dicti. qͦd inastris augurant᷑. Genechli¬
aqi appellati. ꝓpt̾ natalium considãtiones
dierum. Gencses enim hominum ꝑ duode¬
cim cęli signa describunt. syderum q cursu
nascentium mores. actus. euenta p̾dicare
conantui: id ẽ qͥs quasi signo fuerit natus.
aut quẽ effectum habeat uitȩ qͥ nascitur.
Hisunt qui uulgo inathematici uocantur.
cuiꝰ suꝑstitionis genꝰ constellationẽ latini uo¬
cant. id ẽ notationes syderum. quomͦ se ha¬
beat quisq cum nascit᷑. Priniũ aut̃ idem
stellarum int̾pretes magi nuncupabantur:
sic̃ de his legitur qui in euangħo natum xp̃m

Expanded text:
quasi avium garria, hoc est, avium voces et quasi avium garria, hoc est, avium voces et linguas. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum, unum ad oculos, alterum ad aures pertinens: ad oculos scilicet volatus, ad aures vox avium. Pythones a Pythio Apolline dicti, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris augurantur. Genethliaci appellati sunt, propter natalium considerationes dierum. Geneses enim hominum per duodecim coeli signa describunt, siderumque cursu, nascentium mores, actus et eventa praedicare conantur, id est, quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae qui nascitur. Hi sunt qui vulgo Mathematici vocantur. Cujus superstitionis genus, constellationes Latini vocant, id est, notationes siderum quomodo se habeant, cum quis nascitur. Pstellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur qui in Evangelio natum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. aquã. aerem. & igneni. Hiuc geoman¬
tiam. ydromantiam. eromantiam. pyromau¬
tiam. dictam. Duuni dicti. quasi dõ pleni.¬
onunitate enim se plenos assimilant. & astu¬
tia quadam fraudulenta hominib futura
comectant. Duo sunt aut̃ gena diuiuationis:
ars. & furor. Incantatores dicti sunt: qͥ artẽ
u̾bis ꝑagunt. Arioli uocati. ꝓpt̾ qͦd circa aras
idoloꝵ nefarias p̃ces emittunt. & funesta sa¬
crificia offerunt: hisq celebritatib demo¬
num responsa accipiunt. Auruspices nuu¬
cupati. quasi horarum inspectores. Dies enĩ
& horas inagendis negotiis oꝑibq custodi¬
unt. & quid ꝑ siugula tempora obseruare
debeat houio: intendunt. Hietiam exta pe¬
cudum inspiciunt. & exeis futura p̃dicunt.
Augures sunt: qui uolatus auium & uoces
inteudunt. aliaq signa reriun: uel obser¬
iter facientes obseruant. Dicta autẽ sunt
auspicia. quasi auium auspicia. & auguria.

Expanded text:
terram, aquam, aerem, et ignem. Hinc geomanterram, aquam, aerem, et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Ddivinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulenta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nucupati, quasi horarum inspectores. Dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel obseriter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia. Et auguria,
Abbreviated transcription (Latin):
niso: ubi dr ẽẽ nutritꝰ. Ceterum ẽ & nisa ci¬
uitas. ini qua colit᷑ ide liber. unde ni seus
dictus ẽ. Mercurium sermouẽ in t̾p̃tant᷑¬
Nam id̾o mercurus qͣsi medius curreus.
dr appellatus. qͦd sermo currat iit̾ homi¬
nes mediꝰ. Idõ & ermes g̾ce. qͦd sermo uelint̃¬
p̃tatio quȩ ad sermonẽ utiq ꝑtinet er ie¬

Expanded text:
Niso, ubi dicitur esse nutritus. Caeterum est et Nisa ciNiso, ubi dicitur esse nutritus. Caeterum est et Nisa civitas in qua colitur idem Liber, unde Niseus dictus est. Nam ideo Mercurius, quasi medius currens r appellatus, quod sermo currat inter homines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod sermo uel interpretatio, quae ad sermonem utique perti
Abbreviated transcription (Latin):
Uulcanum uolunt ignẽ. & dictus uulcanus.¬
uulcanus defemore iunonis fingit᷑ natus. qͦs
fulmina de imo aere nascant᷑. Claudꝰ aut̃ dr¬
uulcamis. quia ꝑ naturã nunqm rectus ẽ ig¬
nis: s qͣsi claudꝰ eiꝰ modi speciẽ iotumq ht̃.
Id̾o aut̾ in fabroꝵ fornace eundẽ uulcanũ
auctorẽ dicunt. qͥa sine igne nullũ metals
genꝰ fundi extendꝰspot̃. Pluton g̾ce. latie
diespit̾ uel dicispat̾. quẽ alii orcũ uocant.
quasi receptorẽ mortiũ. Vnde & orca nun¬
cuꝑatur uas quod recipit aquas. Ipse & g̾e
charon. Liberum a lib̾amento appellatũ
uolunt. qͦd qͣsi mares in coeundo ꝑ eiꝰ bene¬
Dicunt enim mulieres ei atcributas. & ui¬
nuni ꝓpt̾ excitandam libidinẽ. unde & fron
num bibitur letitiã p̃stat: cum ultͣ modũ
excitat lites: idẽ quasi cornua dat. Idẽ aut̾
& lieus apotor licui: qͦd multo uino m̃bra
soluant᷑. Iste  g̾ce dionisius amonte iuidie¬

Expanded text:
Vulcavum vocant ignem et dicitur Vulcavum vocant ignem et dicitur ulcanus de femore Iunonis dicitur natus, eo quod fulmina de ymo aere nascuntur. Claudus autnaturam numquam rectus est ignis, sed quasi claudus eiusmodi speciem motumque habet. Ideo autem in fabrorum fornace eundem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater; quem alii Orcum vocant, quasi receptorem mortium. Unde et orca nuncupatur vas quod recipit aquas. Ipse et Graece Charon. volunt, quod quasi mares in coeundo per ejus beneDicunt enim mulieres ei attributas, et vinum, propter excitandum libidinem. Unde et frons num bibitur, laetitiam praestat, cum ultra modum, excitat lites et quasi cornua dat. Idem autem et Lyaeus a potu lyaei, quod multo vino membra solvantur. Iste et Graece Dyonisius a monte
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stans. Hunc & pͥuato titulo iouẽ optumun
dixerunt. dum fuisset in cestus ui suis. impu¬
dicus inextraneis. Quem mͦ taurũ fingunt
ꝓpt̃ europe fͣãptuni. fu it enim innaui cruꝰ
insigne erat taurꝰ. mͦ danes ꝑ ymbrem aureũ
appetisse concubitum. ubi intelligit᷑ pudiciti¬
am mulieris ab auro fuisse corruptam. mͦ in
prum rapuerit. mͦ serpentẽ. quia reptauerte
& cignum quia cantauerit. Q idõ ñ figure
iste sunt: s plane de ueritate scelera. Unde
turꝑe erat tales dõs credi. qͣles homines e̾ẽ ñ debi¬
ant. Ianum dicunt qͣsi mundi uel cel uel m̃si¬
um ianuam. Duas iam facies faciunt. ꝓpt̾
orientẽ & occidentẽ. Cum uͦ faciunt eũ qͣdri¬
frontẽ. & ianum gemuiũ appellant. ad qͣtuor
inundi partes hoc referunt. uel ad qtuor elem̃ta
siue tempora. S dum hoc fingiuit. monstrũ
ñ dm̃ faciunt. Neptunum aquas mundi p̾di¬
cant. & dictus abeis neptimꝰ. quasi nube tonans.

Expanded text:
prestans, hunc et privato titulo Iovem optimum prestans, hunc et privato titulo Iovem optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, impudicus in extraneis: quem modo taurum fingunt, propter Europe raptum fuit: enim in navi cuius insigne erat taurus modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam; modo i stuprum rapuerit; modo serpentem, quia reptaverit; et cignum, quia cantaverit. Et ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi, quales homines non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, vel celi, vel mensium ianuam duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quatuor mundi partes hoc referunt, vel ad quatuor elementa sive tempora: sed dum hoc fingunt, monstrum non deum faciunt. Neptunum aquas mundi predicant: et dicitur Neptunus ab eis, quasi nube tonans.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ueritas cessat. Saturuꝰ origo deoꝵ & totiꝰ
posteritatis a paganis designat᷑. Hunc latini
a satu appellatũ ferunt. quasi ad ipsũ satio
oninium ꝑtineat rerum. uel a tẽporis longi¬
tudine. qͦd saturet᷑ annis. Unde & erim greci
cronos nom̃ habere dñt id ẽ tempꝰ. qͦd filios suoᷤ
fertur deuorasse: hoc ẽ annos qͦs tempꝰ ꝓduxe¬
rit inse reuoluit. uel qͦd eo senuna unde orun¬
tur it̾m redeunt. Hunc celii pat̾s abscidisse
genitalia dicunt. quia nichil in celo deseiui¬
nib nascitur. Falcem tenet in quiunt ꝓpt̾
agriculturã significandani: uel ꝓpt̾ annos ꝙ
tempora qͦd in se redeant uel ꝓpt̾ sapientiã
qͦd intus accuta: sit. In aliquib aut̃ ciuitatib
saturno liberos suos apud gentiles inimola¬
bant. qͦd saturnum poete lib̾os suos deuoras¬
se solitum tradidiuit. Ioius fert᷑ aiuuando
dictus. & iupit̾ quasi iuuans pat̾. hoc ẽ oñũb

Expanded text:
ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde et eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est annos, quos tempus produxerit, in se revolvit, vel quod eo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tenet, inquiunt, propter agriculturam significandam, vel propter annos et tempora, quod in se redeant, vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles inmolabant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando et Iupiter quasi iuvans pater, hoc est omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretatur uir muscarum. Tebub enim
musca uocat᷑. Spurcissimum gͥ idolum ad̾o
siue ꝓuninundicia. Beliai. beemoth exhebrea
uoce ini latiuã liuguã animal sonat. ꝓpt̾ qͦd
de excelsis ad t̾rena cecidit. & ꝓmerito suo ut
anualbrutũ effectus sit. Ip̃se ẽ & leuiathan.
id ẽ serpens deaquis. quia in huiꝰ scħ mare uo¬
lubili u̾satur astutia. Leu iathan aut̃ int̾p̾tat᷑
additam̃tum eoꝵ. Quorum scilicet nisi homi¬
num quib in ꝑadiso seiel ꝑculpam p̾ua¬
ricationis intulit. & hanc usq ad et̾uom
mortẽ cotidie ꝑ suadendo adiecit uel extendit:
Quedam auit̃ nomina dõꝵ suoꝵ gentiles ꝑua
nas fabulas ad rationes phisicas conant᷑ tradu¬
cere. eaq incausis eleuitoꝵ composita ee int̾¬
p̾tantur. S hoc apoetis totum fictũ ẽ. ut do̾s
suos ornarent aliquib siguris: qͦs ꝑ ditos
ac infantia dedecoris plenos fuisse hẏstorie
confitent᷑. Omuino enim fingend locꝰ uacat:

Expanded text:
interpretatur vir muscarum: Zebud enim interpretatur vir muscarum: Zebud enim musca vocatur. Spurcissimum igitur idolum ideo sive pro inmunditia. Belial  . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi mare volubili versatur astutia. Leviathan autem interpretatur additamentum eorum. Quorum scilicet, nisi hominum quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aeternam mortem quotidieo persuadendo adicit vel extendit? Quaedam autem nomina deorum suorum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat,
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis xp̃i. ut ueritatis eiꝰ eugłm soluat.
Nam & templũ hicrosolim is reꝑare & om̃s ue¬
teris legis cerinionias restaurare temptabit. S
de eccłia. & ab unitate fidĩ p̃cidiuit᷑: & ipsi anti¬
xp̃i sunt. Bel idolum babyloniũ ẽ: qͦd int̾p̃tat᷑
uetꝰ. fuit enim hic belus pat̾ nini. pͥmus rey
assirioꝵ. quẽ quidã saturnum appellant. qͦd
nom̃ & apud assirios & apud afrospt ea cultũ ẽ.
Unde & lingua punica bal d̾s dr. Apud assirios
aut̃ bel uocat᷑. quadam sacroꝵ suoꝵ ratione
& saturnꝰ & sol. Belfegor int̾p̾tatur simulacrũ
ignominiȩ. Idolum eiumi fuit moab cognom̃¬
to baal suꝑ montẽ fegor: quẽ latii pͥapum
uocant. dñ hortoꝵ. fuit aut̃ de lapsaco ciitate
ellesponti de qua pulsus ẽ: & ꝓpt̾ uirilis m̾bri
magnitudinẽ inuiero dõꝵ suoꝵ. eum g̾ci
transtulerunt. & in nomine eiꝰ sacrauerunt
hortum: unde & dr p̃esse hortis ꝓpt̾ eoꝵ fecuui¬
dicateni. Bekebul idolum fuit accaron: qͦd

Expanded text:
i, ut veritatis eius evangelium solvat. Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes veteris legis caerimonias restaurare temptabit. Sedde Ecclesia et ab unitate fidei praeciduntur, et ipsi Antichristi sunt. Bel idolum Babylonium est, quod interpretatur vetus. Fuit enim hic Belus pater Nini, primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant; quod nomen et apud Assyrios et apud Afros postea cultum est, unde et lingua Punica Bal deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel vocatur quadam sacrorum suorum ratione m appellant. Beelphegor interpretatur simulachrum ignominie, idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phogor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum fuit enim de Lapsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem, in numero deorum suorum eum Greci transtulerunt et in nomine eius sacraverunt hortum, unde et dicitur preesse hortis, propter eorum fecunditatem. Beelzebub idolum fuit Accaron, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ finginitur: ut significet᷑ om̃s ꝑt̾ra sua deb̾e
pugnare. Quod gallos huic deȩ ut seruirent
fecerunt. significant qui semme indigeant
t̾ram seqͥ op ortere. Iriea quippe onuia reꝑire.
Qͦd se apud eani iactant. p̃cipit᷑ inquiunt ut¬

Expanded text:
esse finguntur, ut significetur omnes pro terra sua debere esse finguntur, ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare. Quod gallos huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperire. Quod se apud eam iactant, praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
stando. Eandem & tellurẽ. & matrẽ magnã
fingunt. turritam cum tympano & gallo. &
strepitu cymbaloꝵ. Matrẽ uocatani eo quod
plurima pariat. Magnam. qͦd cibum gignat.
Almam. quia uni̾sa animalia fructib sus
alit. Est enimalimentoꝵ nutrix t̾ra. Qd̃ si¬
mulachrum eiꝰ cum claue fingit᷑. quia teliꝰ
hyeme clauditur: uere aꝑitus: ut fruges uas¬
cantui: Qͦd tympanum ht̃. significare uo¬
lunt orbem t̾re. Quod curruuehi dr. quia
iꝑsa ẽ t̾ra quȩ pendet iuaere. Quod sustine¬
tut rotis. quia mundꝰ rotat᷑ & uolubilis est.
Q uod leones illi subiciunt in ansuetos. ut
ostendant nullum genꝰ ẽẽ t̾rȩ tamferuni.
qͦd ñ subigi possit aut suꝑari abea. Quod in
capite turritã gestat coronã. ostendit suꝑ¬
positas t̾rȩ ciuitates quasi insignitas turrib
constare. Quod sedes fuiguntur circa eã. qͥa
cum om̃a moueant᷑: ipsam ñ ioueri. Quod
coribantes eiꝰ ministri cum strictis gladiis

Expanded text:
stando. Eamdem et Tellurem et Matrem magnam stando. Eamdem et Tellurem et Matrem magnam fingunt turritam cum tympano et gallo et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat: magnam, quod cibum gignat. Almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Simulacrum ejus cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur, ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae: quod curru vehi dicitur, quia ipsa est terra, quae pendet in aere: quod sustinetur Quod leones illi subiciunt mansuetos, ut ostendant nullum genus esse tam ferum quod non subigi possit aut superari ab ea. Quod in capite turritam gestat coronam, ostendit superpositas terrae civitates quasi insignitas turribus constare. Quod sedes finguntur circa eam, quia cum omnia moveantur, ipsam non moveri. Quod Corybantes eius ministri cum strictis gladiis
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ similit̾ lunã. & uiarum p̾sidem aiunt.
uude & uirginẽ uolunt. qͦd uia nichil pariat.
s id̾̃o ambos sagntas hab̾e finguit᷑. q̃t ipsa
duo sydera de cȩlo radios usq ad t̾ras emittant.
Dianam aut̃ uocatam. quasi duanam. qͦd luua¬
& die & nocte appareat. Ipsam & lucinã asseue¬
rant. eo qͦd luceat. Eandam & triuiã: eo quod
trib fingatur siguris. Dequa uirgilius. Tria¬
iurginis ora diane. Quia eadẽ luna. cadem dia¬
na. & eadem ꝓserpina uocat᷑. S cum luna siu¬
gitur sublustri splendet amictu: cum sub ciue¬
ta iacet chalamos. latonia uirgo ẽ: cũ subiuxa
sedet. solio. plutonia comunx: Latoma autẽ
diana. eo qͦd latone fuerit silia. Cererẽ idẽ t̾rani
acreandis frugib asserunt dictam. appellan¬
tes eam nominib plurimoͥs. Dicunt etiaui
eam & opem. quod oꝑe melior fiat t̾ra. Pserpi¬
nam. qͦd ex ea ꝓserpant fruges. Uestam. qd̾
herbis uel uariis uestita sit reb: uel a ui sua

Expanded text:
eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. unde et uirginem uolunt quod uia nichil pariat. Et ideo ambos sagittas habere fingunt quod ipsa duo sidera de celo radios usque ad terras emittunt. Dianam autem uocatam quasi duanam quod Luna die ac nocte appareat, ipsam et Lucinam asseuerant eo quod luceat, eandem et Triuiam eo quod tribus fingitur virginis ora Dianae: quia eadem Luna, eadem Diana, eadem Proserpina vocatur. Sed cum luna fingitur, . . . . sublustri splendet amictu: Cum subcincta lucet calamos, Latonia virgo est: Cum subnixa sedet solio, Plutonia conjux. Latonia autem Diana, eo quod Latoniae fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus asserunt dictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere melior fiat terra; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod herbis vel variis vestita sit rebus, vel a vi sua
Abbreviated transcription (Latin):
ubi soli mares. Item martẽ. qͣsi effectorẽ morti¬
uni. Nam a marte mors nuncupat᷑. Hunc
ẜadulterum dñt. quia belligerantib iu¬
certus ẽ. Quod uͦ nudo pectore stat: ut bello
se quisq sine formudiue cordis obiciat. Mors
aut̃ apud g̾cos gradiosdr. eo qͦd inp̾lio gra¬
dum inferant qui pugnant. aut qͦd impigre
gradiantui. Apollinem qmiuis diuinatorẽ
& medicuin uellent. ipsumi tam̃ etiã solẽ dixe¬
runt: qͣsi solum. Ipsum titan: qͣsi unũ extitauiᷤ
effebuin. hoc ẽ adolescentẽ. Unde & sol ꝑuer
piugit᷑ eo quod cotidie oriat᷑. & noua luce nascat᷑.
Phytiũ quoq eundẽ apolliuẽ uocari aumt
ãphytone in uiense molis serꝑente. cuiꝰ ũ
magis uenentun qmͣ magnitucdo t̃rebat. Hc̃
apollo sagntarũ ictib sternens. nominis qͦ¬
spolia reportauit: ut phytius uocaretur:
Unde & ob insigue uicꝰtoriȩ: phycia sacra ce¬
lebranda constituit. Diauã qͦq germanam

Expanded text:
ubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortiubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortium. Nam a Marte mors nuncupatur. Hunc et adulterum dicunt, quia belligerantibus incertus est. Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obiciat. Mars autem apud Thracos Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod inpigre gradiantur. Apollinem quamvis divinatorem et medicum vellent, ipsum tamen etiam Solem dixerunt, quasi solum. Ipsum Titan, quasi unum ex Titanis, ephebum, hoc est adolescentem: unde et sol puer pingitur, eo quod quotidie oriatur et nova luce nascatur. Pythium quoque eumdem Appollinem vocari aiunt, a Pythone immense molis serpente, cuius non magis venenum quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibspolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque germanam
Abbreviated transcription (Latin):
dentes & ementes sermo sit medrus. Qui id̾o
fingitur habere penuas. quia citiꝰ u̾ba dis¬
currunt: unde & uelox & errans inducit᷑.
Aias eiꝰ incapite ꝙ in pedib significare uo¬
lucrẽ fieri ꝑ aera sermonẽ. Nuncium dictũ
Id̾o aut̾ furti magistrum dñt. quia sermo
animos audientium fallit. Uirgani tenet.
quia serpentes diuidit. id ẽ uenena. Nam
bellantes ac dissidentes. int̾pretũ oratione
sedantur. Unde scđ̃m liuium legati pacis.
caduceatores dicunt᷑. Sic̃ enin ꝑfectiales bel¬
la inducebant᷑. ita par ꝑ caduceatores fiebat
scientiam trimegistꝰ. id ẽ ter maxiiꝰ nouu¬
natus ẽ. Cur aut̃ eum capite canino fiugunt.
hec ratio dr. qͦd int̾ om̃a aninialia canis saga¬
cissimum genꝰ ꝙ ꝑ spicax habeat᷑. Martẽ diu̾¬
belli eẽ dicunit. & martẽ apellatum. quia ꝑ
uiros pugnat᷑. ut sit mars mas: licet tria sint
ꝙ fenuue il pugnã eunt. amazonum. ubi
sole femine. romanoꝵ aliarũq gentium:

Expanded text:
dentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pinnas, quia citius verba discurrunt. Unde et velox et errans inducitur: alas eius in capite et in pedibus significare volucrem fieri per aera sermonem. Nuntium dictum,Ideo autem furti magistrum dicunt, quia sermo animos auqua serpentes diuidit, id est uenena; nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur, unde secundum Liuium legati pacis caduceatores dicuntur — sicut enim per fetiales bella indicebantur, ita pax per caduceatores fiebat scientiam Trimegistus — id est ter maximus — nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus belli esse dicunt, et Martem appellatum quia per viros pugnatur, ut sit Mars mas; licet et tria sint inae et viri in pugna eunt: Amazonum, ubi solae feminae: Romanorum aliarumque gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
lasse dicunt᷑. cinus discipłm ꝑhibent fuis¬
se sabelliumi: excuiꝰ nomine maxime in¬
notuerunt: unde & sabellani uocati sunt:
Hiunam ꝑsonã patͥs & filii & sp̃c scĩ astruut.
dicentes ipsum ẽẽ patrẽ anteqm nasceret᷑
ne. ipsum sp̃m scm̃ dum descendit suꝑ lin¬
ꝑatrẽ passii dñt. Arriani abario alexan¬
drino prb̃ro orti sunt: qui coet̾num patri
filium ñ agnoscens. diu̾sas intrinitate sub¬
stantias asseruit: contͣ illud qͦd ait dñs ego
& pat̾ unum sumus. Macedoruani. a ma¬
cedonio constantinopolitano ep̃o dicti sunt.
linare uocati sunt: dicentes xp̃m corpꝰ tautũ¬
niodo sine anima suscepisse. Antedicomari¬
te appellati sunt: ꝓ eo qͦd mariȩ uirginita¬
ti contradicunt. asserentes eam ptꝰ xp̃m na¬
tum uiro suo fuisse commnixtã. Metanges¬
monitȩ. ideo tale nom̃ acceꝑunt. quia ange
os g̾ce uas d̃r. Asserunt eium sic esse intra

Expanded text:
lasse dicuntur, cuius discipulum perhibent fuislasse dicuntur, cuius discipulum perhibent fuisse Sabellium, ex cuius nomine maxime innotuerunt; unde et Sabelliani vocati sunt. Hi unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti astruunt.dicentes ipsum esse patrem antequam nasceretur ne, ipsum spiritum sanctum dum descendet super linti astruunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero orti sunt, qui coaeternum Patri Filium non agnoscens, diversas in Trinitate substantias asseruit, contra illud quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus . Macedoniani a Macedonio Constantinopolitano episcopo dicti sunt, llinare vocati sunt, dicentes Christum corpus tantummodo sine anima suscepisse. § 45. Antidicomaritae appellati sunt pro eo, quod Mariae virginitati contradicunt, asserentes eam post Christum natum viro suo fuisse commixtam. § 46. Metangismonitae ideo tale nomen acceperunt, quia ἄγγος graece vas dicitur. Asserunt enim sic esse in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m amaria ꝑ ioseph nuptiali coitu
fuisse conceptin. Aeriani ab erio quodã nun¬
cupati suut. Hi offerre sacrificium ꝑdefun¬
Aetiani ab actio sunt uocati. Idemq euno¬
iniani ab eunomio quodam dialectico aetii
discipło. ex cuius nomine magis in notuert.
dissimilem patri asserentes filium. & filio sp̃m
scm. Dicunt etiam nullũ imputari peccatũ
infide manentium. Origeniam origene
auctore exorti sunt: dicentes qͦd ñ possit filius
uidere patrẽ. nec sp̾s sc̃s filium. Animas qͦq
in mundi pͥncipio dicunt peccasse. & ꝓ diu̾¬
sitate peccatoꝵ a celis usq ad t̾ras diu̾sa cor¬
pora quasi uincula meruisse eaq causa fa-¬
ctum fuisse mundum. Noetiani a quodã
noeto uocati. qui dicebant sp̃m eumdem
ẽẽ ꝑatrem & spm̃ sc̃m. ipsamq trinitatẽ
in officioꝵ nominib ñ in ꝑsonis accipiunt.
unde & patripassiam uocant᷑. quia passũ patrẽ
dicunt. Sabelliani ab eodem noeto pullu¬

Expanded text:
Christum a Maria per Joseph nuptiali coitu Christum a Maria per Joseph nuptiali coitu fuisse conceptum. 38. Aeriani ab Aerio, quodam nuncupati sunt: hi offerre sacrificium pro defunAetiani ab Aetio sunt vocati, iidemque Eunomiani, ab Eunomio quodam dialectico Aetii discipulo, ex cujus nomine magis innotuerunt, dissimilem Patri asserentes Filium, et Filio Spiritum sanctum. Dicunt etiam nullum imputari peccatum in fide manentium. 40. Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, dicentes quod non possit Filius videre Patrem, nec Spiritus sanctus Filium. Animas quoque in mundi principio dicunt peccasse, et, pro diversitate peccatorum, a coelis usque ad terras diversa corpora, quasi vincula, meruisse, eaque causa factum fuisse mundum. 41. Noetiani a quodam Noeto vocati, qui dicebat Christum eumdemitatem in officiorum nominibus, non in personis accipiunt. Unde et Patripassiani vocantur, quia Patrem passum dicunt. Sabelliani ab eodem Noeto pullu
Abbreviated transcription (Latin):
Antropomorfite dicti. ꝓ eo qͦd simplicitate
rustica dm̃ habere humana m̃bra quȩ indi¬
uiuis libris scͥpta sunt arbitrant᷑. antropos
enim g̾ce. latine homo int̾pretat᷑. ignoranteᷤ
uocem dñi qui ait. sp̃s ẽ ds̃. In corporcus ẽ
emi. nec membris distinguit᷑: nec corporis
exorti. monachos tantum recipiunt. coniu¬
gium respuunt. regna celoꝵ paruulos ha¬
bere ñ credunt. Nouatiam. a nouato ronȩ
cathedram sacerdotalẽ conatꝰ innadere. he¬
resem instituit. nolens a postatas susciꝑe.
& rebaptirans baptizatos. Montani here¬
tici dicti. qͦd tempore ꝑsecutionis in mon¬
tib latuerunt. qua occasione se a catholi¬
ce eccłiȩ corpore diuiserunt. Ebionite ab
tate intelligentiȩ appellati sunt. Hi semi¬
iudei sunt: & ita tenent euangħum ut le¬
gem carnalit̾ serirent. adu̾sus qͦs ad galathaᷤᷤ
apłs scribeus inuenit᷑. Fortiniam a fo tino
gallo grecie sẏrmiȩ ep̃o nuncupati. qui
ebionitarum heresem suscitans. asser uit

Expanded text:
Anthropomorphitae dicti pro eo, quod simplicitate rustica Deum habere humana membra, quae in divinis libris scripta sunt, arbitrantur; ἄνθρωπος enim graece latine homo interpretatur. Ignorantes vocem Domini, qui ait: Spiritus est Deus. Incorporeus est enim, nec membris distinguitur, nec corporis exorti, monachos tantum recipiunt, conjugia respuunt, regna coelorum parvulos habere non credunt. 34. Novatiani a Novatiano Romae cathedram sacerdotalem conatus invadere, haeresim instituit, nolens apostatas suscipere, et rebaptizans baptizatos. 35. Montani haeretici dicti, quod tempore persecutionis in montibus latuerunt, qua occasione se a catholicae Ecclesiae corpore diviserunt. 36. Ebionitae ab ertate intelligentiae compellati sunt. Hi semijudaei sunt, et ita tenent Evangelium, ut Legem carnaliter servent, adversus quos Apostolus ad Galatas scribens invehitur. 37. Photiniani a Photino Gallograeciae Sirmiae episcopo nuncupati, qui Ebionitarum haeresim suscitans, asseruit
Abbreviated transcription (Latin):
lespontia. in agro troiano uata. quȩ scͥbit᷑
solonis & cyri fuisse temporib. Nona phri¬
gia. quȩ uaticinata ẽ aucyre. Decima ty¬
burtimi nomine abbunea. Quarũ ominiũ
ac nobilior eritrea ꝑhibet᷑. qmͣ eo tempore¬

Expanded text:
lespontia in agro Troiano nata, quae scribitur lespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tiburtina, nomine Albunea. Quarum omnium ac nobilior Erythraea perhibetur. § 9 De
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ hominib int̾pretari solebant:
sybille nominate sunt. Sicut enim om̃is
ex officio ñ exꝓprictate uocabuli ẽ. Decem
aut̃ sybille adoctissimis auctorib fuisse
traduntur. quarum pͥma de ꝑsis fuit.
Scd̃a libica. Tercia delfica. intemplo delphi
apollinis genita. quȩ ante troiana bella
uaticinata ẽ: cuiꝰ plurimos u̾sus oꝑi suo
omerꝰ in seruit. Quarta cimeria. in italia.
Quinta eritrea nomine erophila in baby¬
lone orta. quȩ g̾cis ilium petentib uatici¬
nata ẽ ꝑiturã ẽẽ troiam. & omerũ m̃dacia
scͥptarũ. Dicta aut̃ eritrea: quia in eadẽ
insula. eius inuenta sunt carmina. Sexta
sanna. quȩ femonothȩ dicta ẽ: a samo in¬
sula. unde fuit cognominata. Seꝑtima
cumana nomine a malthea. quȩ nouẽ
libros atculit tarquimo p̾sco. in quib erant
carminis ȩtas. Dicta aut̃ cumana a ciui¬
tate cunias. quȩ ẽ incamꝑania. cuiꝰ sepul¬
chrum insicilia adhuc manet. Octaua el¬

Expanded text:
voluntatem hominibus interpretari solebant, voluntatem hominibus interpretari solebant, Sibyllae nominatae sunt; sicut enim omnis ex officio, non ex proprietate vocabuli est. Decem autem Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant carminis aetas. Dicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hel
Abbreviated transcription (Latin):
alie hereses. sine auctore & sine nominib.
ex quib aliȩ triformem putant. ẽẽ dm̃. alie
xp̃i diuinitatẽ passibilem dicunt. aliȩ xp̃i
de patre natiuitati inicium temporis dant.
alie lib̾ationẽ hominum apud inferos
factã xp̃i descensione ñ credunt. aliȩ animã
imaginẽ di negant eẽ. aliȩ animas conu̾ti
indemones & inquec̃q aninialia existimant.
aliȩ de mundi statu dissentiunt. aliȩ innu¬
merabiles mundos opiant᷑. aliȩ aquã dõ
coet̾nam faciunt. aliȩ nuidis pedib ambu¬
lant. aliȩ cum hominib ñ manducant.
Hȩ sunt hereses adu̾sus catholicã fidem exorte.
& ab apłis & ascĩs patrib uel concliis pre¬
dampnate: quȩ duni inse multis errorib
diuise in uicẽ sii dissentiunt: communi
tam̃ nomie ad u̾sus eccłiam di conspirant.
S & quic̃q alit̾ scͥpturã scãm intelligit qͣn
sensus sci sp̃s flagitat a quo conscͥpta ẽ: licet
de eccłia ñ recesserit. tam̃ hereticus appellar

Expanded text:
alie hereses sine auctore et sine nominibus. Ex quibus alie triformem putant esse deum, alie Christi divinitatem passibilem dicunt, alie Christi de patre nativitati initium temporis dant, alie liberationem hominum apud inferos factam Christi descensione non credunt, alie animam imaginem dei negantes, alie animas converti in demones et in quecunque animalia existimant, alie de mundi statu dissentiunt, alie innumerabiles mundos opinantur, alie aquam deo coeternam faciunt, alie nudis pedibus ambulant, alie cum hominibus non manducant. He sunt hereses adversus catholicam et ab apostolis et sanctis Patribus, vel conciliis praedamnatae: quae dum in se, multis erroribus divisae, invicem sibi dissentiunt, communi tamen nomine adversus Ecclesiam Dei conspirant. Sed et quicunque aliter Scripturam sanctam intelligit, quam sensus Spiritus sancti flagitat, a quo conscripta est, licet de Ecclesia non recesserit, tamen haereticus appellari
Abbreviated transcription (Latin):
a colubro nominati sunt. Coluber enini g̾ce
ofi d̾r. Colunt enini serpentẽ dicentes ipsũ
inꝑadyso induxisse uircutis cognitionem.
ualentinian a ualentino quodam platonis¬
consectatore uocati. qui eonas id ẽ scła que¬
dam moriginem dĩ creatoris induxit. xp̃m
quoq de uirgine nichil corꝑis assũpsisse. s
ꝑeam quasi ꝑ fistulam transsisse asseruit.
Appellite quoꝵ appelles pͥnceps fuit. qui¬
qui creatorem angłm nescio. quẽ głosum
suꝑioris cłi faciens. dm̃ legis isrł illũ igne
um affirmans. dixit apm̃ ñ diũ inuerita¬
te. s hominẽ infantasia appar uisse. Archon¬
tiaci a pͥncipib appellantur. qui uniu̾sita¬
tem quã d̾s condidit oꝑa ẽẽ archangłoꝵ
defendunt. Adamiani uocati. qͦd adȩ imii¬
centur nuditatẽ: unde & nudi orant. nuds¬
femineq conuemunt. Caym. ꝓ inde sic
appellati: qu̾̃i caits ad orant. Sechiani no¬
m̃ acceꝑunt. a filio adam qui uocatus est

Expanded text:
a colubro nominati sunt. Coluber enim Graecea colubro nominati sunt. Coluber enim Graece ὅφις dicitur. Colunt enim serpentem, dicentes ipsum in paradisum induxisse virtutis cognitionem. 11. Valentiniani a Valentino quodam Platonicae sectatore vocati, qui αἰῶνας, id est, saecula quaedam in originem Dei Creatoris induxit: Christum quoque de Virgine nihil corporis assumpsisse, sed per eam quasi per fistulam transisse asseruit. 12. Apellitae, quorum Apelles princeps fuit, qui creatorem angelum nescio quem gloriosum sum adfirmans, dixit Christum non Deum in veritate, sed hominem in phantasia apparuisse. Archontiaci a principibus appellantur, qui universitatem, quam Deus condidit, opera esse archangelorum defendunt. Adamiani vocati, quod Adae imitentur nuditatem; unde et nudi orant, feminaeque conveniunt. Caiani proinde sic appellati, quoniam Cain adorant. Sethiani nomen acceperunt a filio Adam, qui vocatus est
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia occulta sunt. multa: in iusta nulla.
Nec sane demones naturas creant. aut ali¬
tant. ut uideant᷑ eẽ qͦd ñ sunt. Non itaq solã
animã. s nec corpꝰ quidẽ ulla ratione credeu¬
dum ẽ. demonum arte uel pocestate in m̃bra

Expanded text:
iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si alitant, ut uideantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra
Abbreviated transcription (Latin):
achaz. uel sicut alii computant qui ei suc¬
cessit ez echias. quẽ quidẽ constat optimũ
& pusimum regem romuli regnasse¬
temporib.
agorum pͥmus ⁊ oroastres rex. bact ⁊¬
anorum fuit. quẽ nintis rex assyrioꝵ
p̃lio int̾fecit: de quo aristotiles scͥbit quod
uicies centum milia u̾suum abipso condita.
indiciis uoluminum eiꝰ declarent᷑. Hanc ar¬
tem multa pꝰt scła democritus apͣpeuauit.
quando & hypocratis medicine. disciplina
effioruit. Apud assyrios aut̾ magice artes¬
copiose sunt. testante lucano. Quis nosce̾
sibra fata queat: quisꝑdat aues: quis
fulgura celi seruet. & assyria serutetur
syd̾a cura: Itaq hȩc uanitas magicarũ
arcium ex tradicione angłoꝵ maloꝵ. in
toto t̾rarum orbe plurimis scłis ualuit.
ꝑquandam scientiã futuroꝵ & infernoꝵ.¬
& inuocationes eoꝵ inuenta st̃ auruspi¬
cia. augurationes. & ipsa que dicunt᷑ ora¬
cula. & nichromantia. Nec inrũ demagoꝵ
p̃stigiis. quoꝵ intantum ꝓdiere ialeficͥoꝵ

Expanded text:
 erat Achaz uel, sicut alii conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasstemporibus. agorum primus Zoroastes rex Bactrianorum fuit, quem Ninus rex Assyriorum prelio interfecit, de quo Aristoteles scribit, quod vicies centum millia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post secula Democritus ampliavit, quando et Hipprocrates medicine disciplina effcopiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quandam scientiam futurorum et infernorum et vocationes eorum inventa sunt aruspicia, augurationes, et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum in tantum prodiere maleficiorum
Abbreviated transcription (Latin):
sectas dicimus habitus animoꝵ ac insticuta cir¬
ca disciplinam uel ppositum. quȩ tenendo se¬
cuntur longe alia in religionis cultu opinan¬
tes. qm cȩt̾i. Scisma abscissura animoꝵ uocat᷑.
Godem enim cultu. eodem ritu credit ut cȩt̾i.
solo congregationis delectatur discidio. fit
aut̃ scisma cum dñt homines nos iusti sumus.
nos scĩficamus immundos. & cȩt̾a similia.
Suꝑsticio dicta ẽ. eo quod sit suꝑflua. aut suꝑ¬
instituta obseruatio. Alii dicunt a senib. quia
multis annis suꝑstites ꝑ etatem delirant & er¬
rant: suꝑstitione quadam nescientes quȩ uecã
colant. aut quȩ uecerum ignari ad sciscant.
Lucrecius aut̾ suꝑsticionẽ dicit suꝑ stantiũ
rerum. id ẽ celestium & diumoꝵ quȩ suꝑiꝰ¬
stant: s maledicit. Hereticoꝵ aut̃ dogiata
ut facile possint agnosci. causas eoꝵ uel no¬
mina demonstrari oportuit. De heresib ude¬

Expanded text:
sectas dicimus habitus animorum, ac instituta cirsectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' Nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta eo, quod sit superflua aut superstituta observatio. Alii dicunt a senibus, qui multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae veteres colunt, aut quae veterum ignari asciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantiam rerum, id est coelestium et divinorum, stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. § 4 De haeresibu
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectionis aut̃ nom̃: tantum in meliorib
reb accipi solet. De heresi & scismate. .iii.¬
eresis g̾ce. abelectione uocatur. quod sci
licet unusquisq id sͥ eligit quod meluis
illi eẽ uidet᷑. ut phylosophi. peripatetici. a¬
chademici. epicurei. & stoici: uel sicut alii qui
ꝑu̾sum dogna cogitantes. arbicrio suo de eccłia
recesserunt. Inde gͦ hereses dicte g̾ca uoce ex
int̾pretatione elec̾tionis. quia quisq arbitrio
suo ad instituenda siue ad suscipienda quelibet
ipse sͥ eligit. Nob̾ uͦ nichil ex nr̃o arbitrio it¬
ducere licet s nec eligere qͦd aliqui de arbitrio
suo induxerint. Aplos cħ habemus actores. qui
nec ipsi quicqͣm ex suo arbitrio quod induc̃̾ent
elegerunt: s acceptam a xp̃o disciplinã fidelit̾
nationib assignauerunt. Itaq etiam si augłs
decelis alit̾ ȩuangłirauerit: a nathema uocabit᷑.
Secta a sequendo & tenendo nominata. Nam

Expanded text:
Dilectionis autem nomen tantum in melioribus Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. § 3 De haeresi et schismate. HaeGraece ab electione volicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi, Peripatetici, Academici, Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haereses sunt dictae Graeca voce ex interpretatione electionis, quas quisque arbitrio suo, ad instituenda sive ad suscipienda quaelibet, ipse elegit. Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. Apostolos Dei habemus auctores: qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
in caritate quid sit amandum. fides ẽ qͣuera¬
cit̾ credimꝰ id qͦd nequa qͣm uidẽ ualemꝰ. Nam
crede iam ñ possumus qͦd uidemꝰ. Proprie aut̃
nonĩ fidi inde ẽ dictum. si omnino fiat. qͦd
dictum ẽ. aut ꝓmissum. & inde fides uocata
ab eo qͦd fit illud qͦd int̾ utrosq placitiun ẽ:
bonoꝵ expectatio futuroꝵ. quȩ exprimit
humilitatis affectum: & sedule seruitutis ob¬
sequium. Spes aut̃ uocata. qͦd sit pes ꝓg̾di¬
endi: quasi ẽ pes. Unde econtrario desꝑatio.¬
Deest enim ibi pes. nullaq ꝓgrediendi facultaᷤ
ẽ: quia dum quisq peccatum amat. futurã
glam ñ sꝑat. Caritas g̾ce. latine dilectio int̾p̃¬
tatur. quod duos inse illiget. Nam dilectio
a duob incipit qͦd ẽ amor dĩ & ꝓximi: dequa
apłs. Peuitudo inquit legis dilectio. Maiorẽ
faciat: frustra laborat. Omnis aut̃ dilectio
carnalis. ñ dilectio s magis amor dici solet:

Expanded text:
in charitate quid sit amandum. Fides est, qua verain charitate quid sit amandum. Fides est, qua veraciter credimus quod nequaquam videre valemus. Nam credere jam non possumus quod videmus. Proprnomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, bonorum spectatio futurorum quae exprimit humilitatis affectum et sedulae servitutis obsequium. Spes autem vocata quod sit pes progrediendi quasi edeest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est, quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. 6. Charitas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se illiget. Nam dilectio a duobus incipit, quod est amor Dei et proximi, de qua Apostolus: Plenitudo, inquit, legis, dilectio . 7. Major est faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet.
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Non enun sicut conuenticula hereticoꝵ¬
inaliquib regionum parcib coartat᷑. s ꝑ
cotum t̾rarum orbẽ dilatata diffundit᷑. Quod
etiami apłs approbat ad romanos dicens. Gr̃as
ago dõ meo ꝓ omnib uob̾. quia fides ur̃a an¬
nunciatur inuniu̾so mundo. Hinc & uni¬
uersitas ab uno cognominata ẽ: ꝓpt̾ quod
inunitatẽ colligit᷑. Unde ilñs in eyangłio.
Qui mecum ñ colligit. spargit. Cur aut̃
eccłia cum una sit. a ioh̾e septem scͥbunt᷑.
nisi ut uua catholica septi formi plena spũ
designetur. Sicut & de dn̾o nounnius di¬
xisse salomonẽ. Sapientia edificauit sͥ douiũ.¬
& excidit columas septẽ. Quȩ tanĩ septẽ una
ẽẽ ñ ambigitur. dicente apło: eccłia di uiii. qͦͤ
ẽ colunina & firmam̃tum ueritatis. Inchoa¬
uit aut̃ eccł̃ia a leco ubi rienit decelo sp̃s sc̃s.

Expanded text:
tum. Non enim sicut conventicula haereticorum, aliquibus regionum partibus coarctatur: sed per totum terrarum orbem dilatata diffunditur. Quod etiam Apostolus approbat ad Romanos dicens : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait: Qui mecum non colligit, spargit . Cur autem, Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis . Inchoavit autem Ecclesia a loco
Abbreviated transcription (Latin):
nati. Hi abnegant xp̃m natum passumq
suisse uel mortuum. s simulasse passionẽ
existimant. Idẽ duo pͥncipia contraria dñt.
asserentes dm̃ legis ñ ee̾ patrẽ xp̃i. ñ bonũ
s iustum. pacrẽ uͦ xp̃i bonum. Idẽ & re¬
cioniste. a marciano stolico p hylosopho ap¬
pellati. qui cerdonis dogna secutus. alce¬
rum bonũ. alt̾m iustum. dm̃ asserunt:. &¬
tanqͣm duo pͥncipia creatoris o bonita¬
tis. Artoterite. ab oblatione uocati. ꝑanẽ
enim & caseuim offerunt. dicentes pͥmis¬
hominibi oblationẽ afructib t̾re. & afetib
ouiumi fuisse celebratam. Aquarii appel¬
lati. eo qͦd aquam solam offerunt in calicem
sacramenti. Seuerians a seuero ex orti. uinũ
ñ bibunt. uetus testamentũ & resurrectio¬
nem ñ recipiunt. Catiani atatiano quodã
nominati. qui & en cracite dicti. quia car¬
nes abhominantui: Alogii uocant᷑ tanqm
euangłin & apokalipsin. Cata frigiis nom̃
ꝓ unicia frigia dedit. quia ibi exciterunt.

Expanded text:
niani negant Christum natum passumque fuisse uel mortuum, sed simulasse passionem existimant. Idem duo principia contraria dicunt, adserentes Deum legis non esse patrem Christi nec bonum, sed iustum, patrem uero Christi bonum. Idem cionistae a Marcione Stoico philosopho appellati, qui Cerdonis dogma secutus, alterum bonum, alterum iustum Deum adseruit, tamquam duo principia creatoris et bonitatis. Artotyritae ab oblatione vocati. Panem enim et caseum offerunt, dicentes prihominibus oblationem a fructibus terrae et a fructibus ovium fuisse celebratam. Aquarii appellati, eo quod aquam solam offerunt in calice sacramenti. Severiani a Severo exorti vinum non bibunt, et Vetus Testamentum, et resurrectionem non recipiunt. Tatiani, a Tatiano quodam vocati, qui et Encratitae dicti, quia carnes abominantur. Alogii vocantur tanquam Evangelium et Apocalypsin. Cataphrygis nomen provincia Phrygis dedit, quia ibi exstiterunt
Abbreviated transcription (Latin):
minorẽ. Similis ẽ huic octonarius uel alii
plurimi: qui in partes redacti infra consi¬
stunt. ꝑfectus numerusẽ. qui siuis parcib
adimpletur: ut senarius. Habet enim tres
partes. sextã. terciam. & duuidiam. Sexta
eius unum ẽ: t̾cia duo. dimidia tres. He
partes insummã ducte. ioẽ unum & duo.
& tria: simul eundẽ consummant ꝑficunit
q senarium. Sunt aut̃ ꝑfecti nunieri in¬
tr a denarium sex. intra centenarium ui¬
se consicłat᷑. aut adaliqͥd refert᷑. Iste diuid¬
tur sic. Alii enim sunt equales. alii in equales.
ste diuiditur sic. Alii sunt maiores alii minorẽ
Maiores diuidunt᷑ sic. Primus multiplex soes

Expanded text:
minorem. Similis est huic octonarius, vel alii minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi qui in partes redacti infra consistunt. Perfectus numerus est, qui suis partibus adinpletur, ut senarius; habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. Haec partes in summam ductae, id est unum et duo et tria simul eundem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitur sic: alii enim sunt aequales, alii inaequales. Iste dividitur sic: alii sunt majores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic: in multiplices,