comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stillante portarre: Quiraq pandi supra
cribrum tenuit quirtot cauernis patentibur
nilulinde interram caderepermisit.
Perponsurirunt aliquir dr̃ aut aliquir demon:
si dr̃ num quid maior est dõ quifecit
mundum Si demon numquid potentiorest
angelo qui doreruit a quo factus est mundus
siergo dr̃ minor uel angelis uel demon potuit
pondus umidi elementis. sic supendere ut a qua¬
rum uideatur mutata fuisse ncetura: Itane
ds̃ omnipotens. qui omnice ipsoc creccuit elemen¬
ta terreno corpori grauipondus auferri
non potuit In codemꝰ elemenco habit& ui¬
fi catum corpus in quo uoluerit uiinficdi
spr Deinde cum aera medium poncent¬
interignem desuper & aquacm subter quies
eft quo el eum inter a qucem. & a quecm & ince
aquem & terram sepae inuenimus: Quic
enim uolunt esse. a quosas nubes interquas
& maria aer medius repperitur qm̃ queso
elementorum pondere adque ordine effic¬

Expanded text:
stillante portasse. Quis aquae pondus supra stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? Responsuri sunt: \'Aliquis deus aut aliquis daemon.\' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata fuisse natura: itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit elementa, terreno corpori graue pondus auferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponantinter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam et aquam et inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius reperitur? Quonam, quaeso, elementorum pondere adque ordine effic
Abbreviated transcription (Latin):
sursum uersur terraprima Aqua secund&
enciur a er quaertum caelum super omnia sit
anume natura nam & ccristo teler quintũ corps
eam dixit erse & placto nullum siquintion err&
cer teruperius err& c&eris: Cum ueronullun &t¬
& multo magis ruperat omnia: Interreno ergo
quid facit corpore: in hac mole quidagit subtilior
meritu non poterit effici ut corpur leu& ur
in caelum:
& cu ualeat numcnatura corpo¬
rum terrenorum de primere animar deor rum
liquando & cenimȩ leuare surrim terrena cor¬
pora non ualebunt: Iamni aedeorum miracula
ueniamus quae facta adi irrius opponunt mar¬
trribur nostris : Nonne a&iam iprapranobis
facere & nobisreppe ruentur omnino proficere:
Naminter magna miracula deorumsuorum pro¬
fecto magnum illud est quod uarro commemorat:
Uestodem uir ginem cumperi ditar&ur falsa
surpicione destutpro cribrum implerre aqua
d&iberi. &ccdruor iudice nulla eiur paste

Expanded text:
sursum uersus terra prima, aqua secunda, sursum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior meritum non poterit effici, ut corpus ejus levetur in coelum, et cum valeat nunc natura corporum terrenorum deprimere animas deorsum, aliquando et animae levare sursum terrena corpora non valebunt? 3. Jam si ad eorum miracula veniamus, quae facta a diis suis opponunt Martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere, et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum, profecto magnum illud est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum inplesse aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte
Abbreviated transcription (Latin):
inquibus & omines sunt sicut subaqua pis cesquȩ
sunt aquarum animalia ita subterra: uiuere
debuerunt : Cur ergononscclum desecundo idest
deaquiss sedde elemento tercio terrenum animal
carpithanc uitam: Quare cum pertinaeat ad
terrcem in secundo qđ i supe terramest elemen¬
touiuere sicogaiur continuo suffocatur &
ut uiuat. uiuit intertio: Iner rathi cordo ele¬
mentorum: Uel potius non innatura rerum
sed inistori argumentatiolnibus desicae om¬
to dicere quodiam intertio decimolibro dixi-
qm̃ multa grauia terroia sintcor porasicut
plumbumi & formam ⁊ amen ab arti fice
accipiant : qua natare ualeant supe aquam & ut ac¬
cipiat queclitatem corpus humanum quafferriin
cccelum &t es se posrit ieccelo omni potertiartisci
contrradi citra : Hauero sontrecillud quod dixi
superiun caiamistum corderonter atdoactun¬
tga elementaron or dinem quo considunt non in¬
ueniunt omnino quoddicant: Sicestenim hinc

Expanded text:
in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pisces, quae in quibus et homines sunt, sicut sub aqua pisces, quae sunt aquarum animalia, ita sub terra uiuere debuerunt. Quur ergo non saltem de secundo. id est de aquis, sed de elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam? Quare, cum pertineat ad terram, in secundo, quod super terram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus deficit? Omitto dicere, quod iam in tertio decimo libro dixi, quam multa grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo. omnipotenti artifici contradicitur?. Iam uero contra illud, quod dixi superius, etiam istum considerantes adque tractantes elementorum ordinem, quo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant. Sic est enim hinc
Abbreviated transcription (Latin):
diratio cinatores istiquorum cogitaciones noutt
chñs qm̃uanae sunt: deponderibur elemeitorum
argumei tantur: qm̃ scilic& magistro platone didi¬
cerunt mundi duo corpora maxima adque postre¬
ma: Duobus modiis ae riscilic&e. &aque esse
copulata adque coniuncta: ac perhoc inquiunt qm̃
terra ab hinc sursum uersus est: prima secunda
aquã super terram: Terçius a er super aquam
quartum super aera caelum non potest esse
tersenum corpus incaelo: Momentis enim pro¬
prus ut ordinem suum teneant : Singula elementa
librantur: eccequalibus argumentis omni potor¬
tiae dihumana contra dic&e Infirmitas quam
possidee uantias: Quidergo faciunt in aere terre¬
ne tot corpora cũ Naterrasit aer tertius
Um forte quipe plumarum: & peinarum leui¬
tatem cdonauit auium terenis corporibus ut por¬
teitur inaere : Immor talibus fcccuscorporib
Hominum non po terit donare uir tutenꝰ que
&iam in sum mo caelo ualeanthabitare: Ani¬
malica quoque ipsa terrena que uolare non pos sunt

Expanded text:
ratiocinatores isti, quorum cogitationes nouit Dominus quoniam uanae sunt, de ponderibus elementorum argumentantur; quoniam scilicet magistro Platone didicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus est prima, secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
totum corpur conexu & conpacctum ꝑ omnem
tastum sum ministratio nis secundum opera¬
tionem : in mensurcm uniur quecepcrtir
Sicut ergo est mensura uniur cuiurquae pcertir itec
totiur corporis quod omnibur suir ꝓcrtibur constati
Est utiquace mensura plenitudinirs dequadictũ ẽ
In menruram a &atis pleni tudinis xp̃i:
Iuacm plenitudinem a &icm illo cam memora uit

Expanded text:
pactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo comm
Abbreviated transcription (Latin):
ocesigurata commutatione is raheliticireni
& foccerdotii & de hisquȩ anna mater sa¬
muelis ꝑsonam gerenr aecclesiae ꝓph&a uit
Dehirq: adheli racer dotem homođi proph &i co
loquutus ẽ spũ simisicans sacerdotium quod
secundũ aharon in stitutum suerat auferendũ.
lecico seccerdotio & remo quȩcum in ae ternũ
icantur statuta nonper manent ut alia i¬
telleantur quorum spond&ur aeternitas

Expanded text:
efigurata commutatione Israelitici regni  sacerdotii et de his, quae Anna, mater Samuelis, personam gerens ecclesiae prophetauite ad Heli sacerdotem homo Dei prophetico locutus est spiritu, significans sacerdotium, quod secundum Aaron institutum fuerat, auferendum.ico sacerdotio et regno, quae cum in aeternum dicantur statuta, non permanent. ut alia intellegantur, quorum spondetur aeternitas
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ est demonsarantes. Quis nã sit duarũ ciuitatũ
celestis atq temrene abinitio usq infinẽ ꝑmixttaerũ
mortedis & cursus Quarũ illa quȩ terrena ẽ fecit sibi
quos uoluit uel undecũq uel &iã &omnib: falsos deos
quib: sacrificando seruir&, Illa autem quae cȩlestis
perggrinatur interra falsos deos non facit : sed auero
deo ipsa fit cuius uerum sacrificiũ ipsasit:
ib& emen temporalibus uel bonis pariter utu
uel malis pariter affliguntur. Diuersa fide diuer¬
sa spe tiiuerso amore : don ec ultimo uirdicio
separeniliu & percipiat una queq suum sinem
cunus nullus en finis dequib ambarum finib: dem¬
ceps dis serendum est :

Expanded text:
uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
fas tumsit nonfuit necerse perqui eru nenterum quoo
scimum incuntue notirsima &eminenti mmoetas¬
dragine africac gaudentiur ȩtiouius comiles plpere¬
tors honoris quarto decimo Relentas aprailis falsorũ
derum templa euer terunt: Et simulara freer nor
& quousq: ad hoc tempus ꝑ triginta terie amnos quer nom
uitent quantũ creuerit cultus nominis ap̃i pieiertum
possea qua multieorũ xp̃iam factisunt quitã quam
uera illa tiuinatione reuo cabantur a fide: Eamq con¬
pl&o eodem numero annorũ in anem ridendã que ui¬
derunt: Nosergo qui sumus uocamurq: xp̃iani Non
in p&rum crede dinus: sed inquẽ crededit parus: pari
oep̃o aedificati sermonib poncarnib uenenati. uec
decepti maleficur sed beneficiis eius adiuti Ille p&ri
magister xp̃s in doc trina que aduitã tucit &ernam
Ipse est magister & noster: Sed aliquando iã concluta¬
mur hunclibrũ huc usq at dis sesentes : & quantũ satis

Expanded text:
factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod scimus, in ciuitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii quarto decimo Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis
Abbreviated transcription (Latin):
probauerunt: Deinde post qua dragintadies as¬
cendit in caelum post decem dies ioest quinquagensi ma
post suam ses urrectionem die misit sp̃mscm̃, tunc tria
mili a hominum a postolis eum predicantib csedide sun
Tunc itaq nominis illius cultus &orsus est ssicut nos
credimus et ueritas heb& efficatia. sp̃rscĩ sicut
autem finxit uanitas impia: uel putauit magicis
artibus paripaulo post &iam signo misa bibfacto
quando ad uerbum ipsius pari quidam mendicus
ab utero matris ita claudus utabalis portar&ur
etad portam templi ubi stipem p&era ponercur
in nomine ihu xp̃i. saluus xiluit: quinq homi¬
nũ milia crediderunt: ac deinde aliis atq aliis
accer sibus credentum creuit: ecdesias acper hoc
colligitur &icemdies: & quo annus ipse sumsit
quinq anni reoperiuntur implã perecendẽ io ar coriso¬
lutihio nomi eteuto chianie Psgedrequeuticaano
cumionil atl sigis entũ hominiũ qull es edebur

Expanded text:
probauerunt. Deinde post quadraginta dies adsprobauerunt. Deinde post quadraginta dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, quinque anni reperiuntur impleti per easdem idus, consulatu Honorii et Eutychiani. Porro sequenti anno, t figmentum hominum nulla esse debuit
Abbreviated transcription (Latin):
insignibur initis inentuit: ut aliquoo hominã milia
inxp̃i uomen mirabili ala oritate conuerseo uendids
suis rebus ut genis distribuerentur proposito sco Ras¬
dentis sime caritate : ad paupertatem uoluntceriam
per uenirent. atq intersrementes & scenguinem si tien¬
tes iuta eos usq ad mortem proueritate cerier
uon armate potentia : sed poten nore patientia prepara¬
rent: hoc si nullis magicis artib factumest cur ceiert
dubitant eademuir tute diuina: pertotum mundum
io fieri passe qua hoc factum est: Si autem ut hyesuso¬
lomis adculium nominis xp̃i accender&ur . tantaho¬
minum multitudo quae illum in cruce uel fixeraet pre¬
sum uelriserat fixum: iam malesicium illuo fecesat
p&rus: & ipso anno querendum est quando trecentis ga¬
gintae quinq compl&isint: Mortuus est ergoxp̃r.
duobus geminis consulibus octauo haclendas apriler.
resuir&it terciodie sicut apostoli. suis &i am sensibus.

Expanded text:
insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uenditis suis rebus, ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, iam maleficium illud fecerat Petrus, ex ipso anno quaerendum est, quando trecenti sexaginta quinque conpleti sint. Mortuus est ergo Christus duobus Geminis consulibus octauo Kalendas Aprilis. Resurreiit tertio die, sicut apostoli suis etiam sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
pexp̃i definitacest: uamsicut a postolus paulus atheni¬
ensibus loquitur dicens. Iamnunc annunciat
hominibus omnes ubiq agere paenitentiam: eo quo
statuit diemiudicare orbem in aequitate. inuiro¬
in quo definiuit fidem omnib resuscitaens illum a
mortuis: Melius inhãc questione soluenda
inde initium sumimus prȩsertim. quia tuncdatus
est &iam sp̃r scr̃ sicut cum daripost resunectionem
xp̃i opor tebat in ea ciuitacte: & quac debuit incipere
le secunda hoc est testamentum nouum primao
enim fuit & montesina. per moẏsen quod tesiamen¬
tum uocatur u&ur: de hac autem quae pes xp̃m danta
erat predictum est. & syonl& prodi& &uerbum dñi.
ꝯhier usalem: Unde &ipse per omnes gentes dixit
predicari oportere in nomine suo paenitenticom sed
tamen. incipientibus ab hierusco lem, Ibi ergo &or¬
sur ed buius nominis cultur ut mihm̃ xp̃m quierucis
xus fuibut xnesur rxcerat crederađus ibi haeo sdei cisr

Expanded text:
Christi definita est, nam sic apostolus Paulus AtheniChristi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est testamentum nouum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysen, quod testamentum uocatur uetus. De hac autem. quae per Christum danda erat, praedictum est: Ex Sion lex prodiet et uerbum Domini ex Hierusalem. Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo paenitentiam, sed tamen incipientibus ab Hierusalem. Ibi ergo exorsus est huius nominis cultus, ut in legum Chrisxerat, crederetur. Ibi haec fides tam
Abbreviated transcription (Latin):
persequutiones unq: at tempus antixũ quam quot passa esto
pest setuim ut undetim. eademque nouis sim& sit ab antidiris to:
Srimet̃ quippe computant. a merone quae factuest. secun¬
Pum a. domitiano. atraia no tertiam: Quarttm ab¬
antonino a se uero quintam: sextam amaximino. a decio
septimam oc tauam: a ualeriaeno: ab aurelicno uonã
decimam ad iol&iano & maximiano Plagtes enim
agỹptiorum. qm̃ decim fuerunt antequam. gͥcire in de
inciper& populusdĩ putant ad hunc intellectum esse.¬
nonhabebat tamen. quando
habere coepit. procul dubio tunc innotuit per eius cor¬
poralem pirsentiam. toctrina & religio xp̃iana it est.
postea quam influuio iordane ministerio iohannis.
dominabitur amari usq admare
&a flumine usq: ad ternos orbis terx:: Sed qm̃ prius¬
quam passus ess&: et resurrxiss& amortuis: nondũ
fides omnib: suerat. definita: in resurrectione quip

Expanded text:
persecutiones usque ad tempus Antichristi, quam quot jam passa est, persecutiones usque ad tempus Antichristi, quam quot jam passa est, id est decem, ut undecima eademque novissima sit ab Antichristo. Primam quippe computant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Trajano tertiam, quartAntonino, a Severo quintam, sextam a Maximino, a Decio septimam, octavam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas enim gyptiorum, quoniam decem fuerunt, antequam inde exire inciperet populus Dei; putant ad hunc intellectum essenon habebat, tamen quando habere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesentiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis eDominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sed quoniam, priusquam passus esset et resurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe
Abbreviated transcription (Latin):
potest: Id eo sequitur in illo pralmo Consola¬
tionestuae io cunda uerunt animã meam:
Dolor autem ipse qui fit incordib piorum quos ꝑ.¬
sequuntur morer xp̃ianorum malorũ siue fal¬
sorum prodest dolentib qm̃ de caritate discenđn
qua eos perire nolunt: nec impedire aliorum sa
lutem: Deniq magne consolationes siunt.¬
&i am decorreptionibus. eorum quepiorũ animas
tanta iocunditacte perfundunt quantis dolori¬
b desuaperditione cruciaueranti Sic in hoc
seculo in his dieb: malis: Non solum a tempore
corporelis presentia exp̃i &cepostolorumeius
Sed ab ipso abel: quemprimũ iustum impius seli¬
ter occidit: & de inceps usq in huius saeculi
finem interper sequutiones mundi&eon solatio¬
nes dĩ pergrinando procurrit necber¬
Pro inde ne illuo quidem toner potoesist dicenda
Psue deedendum quoo non nullis uo auro era
uel uit&ur ÷ xon amplius ecclesiam pas suram

Expanded text:
potest: ideo sequitur in illo psalmo: Consolapotest: ideo sequitur in illo psalmo: Consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Dolor autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos persequuntur mores Christianorum malorum siue falsorum, prodest dolentibus, quoniam de caritate descendit, qua eos perire nolunt nec inpedire aliorum lutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta jucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciaverunt. Sic in hoc aeculo, in his diebus malis, non solum a tempore corporalis praesentiae Christi et Apostolorum ejus, sed ab ipso Abel, quem primum justum impius frater occidit, et deinceps usque in hujus saeculi finem, inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando procurrit EccleProinde ne illud quidem temere puto esse dicendum, sive credendum, quod nonnullis visum est, vel videtur, non amplius Ecclesiam passuram
Abbreviated transcription (Latin):
quampiorum mentes denderant diligatur
psiquoq her&ici cum cogitantur habere nomen-
& sacramenta xp̃i ana et scripturas & pio fessionẽ
magnum dolorem faciunt incordibus piorum quia
et multi uolenter essexp̃iani propter eorum dis sensi¬
ones hentare coguntur: & multi maledici dicem in
his inueniunt mater iam plas phemandi. xp̃ianũ.
nomen quia & ipsĩquo quomoto xp̃iani appellaNłm
His atq: huius modi prauis moribus &erroribus ho¬
minum per secutionem patiuntur qui uolunt in gp̃o
pie uiuere: &icm nullo infestante ueq: ugante cor¬
pus suorum, Patiuntur quippe hanc per sequu¬
tione uon incorporibus seđ in cordib: unde
illa uox est. Secundum multitudinem tolorum
meorum in corde meo, Nonenimait incorpos
meo: sed nirsus qm̃ cogitantur immirta bilico.
diuina promis sac & quot ait apostolus nouit
oñs qui sunt eius: quos enim presciuit et predistina¬
uit conformerimacginis filii sui: & eis perire nullur

Expanded text:
quam piorum mentes desiderant, diligatur. quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniunt materiam blasphemandi Christianum nomen, quia et ipsi quoquo modo Christiani appellantur. His adque huius modi prauis moribus et erroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. Non enim ait: meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia diuina promissa, et quod ait apostolus: Nouit Dominus qui sunt eius quos enim praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ex eis perire nullus
Abbreviated transcription (Latin):
consolatio ut non frangatur adueris: & rebus
aduersis x ercitatio ut non corrum patur prosperis
per diuinam prouidentiam procuratur. atq itto
temperatur utrumq ab alter utro: ut in psel mo
illam uocem uon aliunde agnos camus gorteem:
Secundum multitudinem dolorum meorum in
cordemeo: consulationis tuae iocunda uerunt
Spegaudenter intribulatione pacientes: Mam &id
quod ait idem doctor Quicumq uolunt in
ap̃o pie uiuere persequutionem patiuntur:
lullis putandumest de esse posse temporibus ⁊
quia & cum abeis quiforis sunt. non saeuientib
uid&ur esse tranquillitas: Et reuera utile est
plurimumq consolationis affert. Maxime
infirmis non tamen desunt immo multi sunt
intus: quicorda pie uiuentium sũis ꝑditir.
moribus crutiant qm̃ pereos plas phematur
xp̃ianum & catholicum nomen: quod quanto est
carius eis qui uolunt pie uiuere inxp̃o tanto magis.
dolent quod per malos intus positos fit ut minus.

Expanded text:
consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per diuinam prouidentiam procuratur, adque ita temperatur utrumque ab alterutro. ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in sto pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus,
Abbreviated transcription (Latin):
renter habuit philosophos: interse diuerscc & aq
morbidum aliquid prauum. que sapiunt si conepn
ut sanum rectumq sapiant resistunt contumacitb
Iuaq pestifera & mortifera dogmata emendoi
uolunt: sed defensaere ꝑ sistunt᷑ heretici fiunt.
& forces &euntes habentur in&ercentibus. in imi¬
cis &iam: sic quippe ueris illis: catholicis menbris
xp̃i malo suo prosunt: Dum dr̃ utitur & malis beno
& diligentibus tm̃ omnia cooperantur in bonume
Puimici enim omnes ecclesiae: quo lib& et rore cas¬
centur uel malicia. depsauentur si accipiunt
potestatem. corporaliter affligendi sercent eius
pacientiam: Si tantum modo mede sentiendo
aduessantur : gercent etus sapientiari.
Ut anem &itoni miniei diligantur gercent eius
bene uolentiam autordicm bene ficientiam. siue sua
ciuitatis aduersus pergrinantem inbee mundo ciui¬
tatem dĩ uasa propria com mouendo iih il ei nocere
per mit titur cui procul dubio &rebus prosperis.

Expanded text:
renter habuit philosophos inter se diuersa et adurenter habuit philosophos inter se diuersa et adumorbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis
Abbreviated transcription (Latin):
per ipsos quieum & ante passionem & post resurec do¬
nem uiderant et audierant : uerum &icem post obitũ
eorum per posteros eorum: inter hosrendas ꝑsequira¬
ones &uarios craciatus acfunera martyrũm. predica¬
tum est toto orbe euangelium : contestante dõ signis
&ostentis : et uariis uirtutibus & sp̃s sc̃ĩ muneribus
Vt populigentium credentes in eum quipideorum redẽo¬
tione crucifixus est  xp̃i ano amore uenerentur
sanguinem mar tyrum: quemdi abolico furore fude¬
runt Ipsique riges quorum lgibus uastebatur
ecclesia ei nomini scclubriter subderentur : quoo
d&erra crudeliter auferre conatisunt :¬
& falsor deos inciperent persequi: quorum causa. cul¬
tores dei ueri fuerant antea per sequuti:
& in nomine liberantis mediatoris cune regenus hu¬
manum: haereticos mouit qui sub uocabulo xp̃i¬
ano doctrine sesisterent xp̃iane: quacsi possent
indifferentes sine ullacorseptione haberi in ci¬
uitate dĩ sicut ciuittas. confusionis in diffe¬

Expanded text:
per ipsos, qui eum et ante passionem et post resurrectionem uiderant et audierant, uerum etiam post obitum eorum per posteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangelium, contestante Deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et Spiritus sancti muneribus; ut populi gentium credentes in eum, qui pro eorum redemtione crucifixus est, Christiano amore uenerarentur sanguinem martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores Dei ueri fuerant antea persecuti. CAet in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indiffe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtolomeus quem factum
est quara paulo ante rarraui.
Ut septucginta. interpre¬
tum seratutos habereius: Deinde contriti sunt belꝰ
quae in macchabeorum librir &plicantur: Postbeo anst
arge alexandrie ptholomeo
qui est appellatus piphaner
inte ab anithioco rge sorȩ maltis &grauir simis mactie
ad idola colenda compulsi templum que ipsum sipl&um
sacrilgis suꝑsticionibus gentrum: Quot tamendux¬
eorum strenuissimus iutas qui &iã macchabeus dictur
est anthioci tucibus pulsis ab omni illa idolatriae con¬
Non autem multo post al¬
cimus quidec̃ ꝑ ambitienẽ cumagenere sacerdota li
es s& celienus quod nesas erat pontife factur  est
Hic iam post annos fermes quinquaginta : inquib: eis
tamen pax non fulte
peregesserint: priniur apat eos aristobolus ad sump¬
todi ademate et ra & pontifa factus est antea quip¬
pe & quo debabylloniȩ captiuitate reuersi sunt: tem¬
plumq instauratum est non reges sed duces uel princi¬
pes habuerunt: Quamuis etquir& est possit dici.¬

Expanded text:
t; per quem factum est, quod paulo ante narraui, ut septuaginta interpretum scripturas haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tameneorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae conNon autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit, pere gesserint, primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici
Abbreviated transcription (Latin):
non potuisse utrumq tunc dici aproph&a quimissus
fuerat tenere comminatione imminentis &i tii
ciuitatem: Cui siter tiodie fuerat futurus interitus
gensimo non utiq tertio: siergo ame queritur quidhorũ
ionas dixerit hoc puto potus quod legitur in hebreo
quadraginia dies &neniue euert&ur.⁊ septuaginta
quippelonge posteriur interpretati aliud dicere potue
runt Quod tamen adrempertineret & inunũ.
eundemq sensum quam uis sub alter& significatione.¬

Expanded text:
“non potuisse utrunque” “dici a propheta, qui missus “non potuisse utrunque” “dici a propheta, qui missus fuerat terrere comminatione imminentis excidii civitatem? Cui si tertio die fuerat futurus interitus,  autem quadragesimo, non utique tertio. Si” igitur “a me queritur, quid horum Ionas dixerit, hoc puto potius quod legitur in Hebreo: Quadraginta dies, et Ninive evertetur. 44 Septuaginta quippe lonrunt, quod tamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamuis sub altera significatione
Abbreviated transcription (Latin):
mines. dixerit dĩ spr qua quid est in hebreis codicibus.
et non est aput interpreter septucgrinta: Noluit ea ꝑ¬
istos sed ꝑ illos propb&ces dĩ spr̃dicere: quic quid uero est apud
septuarinta: Irhebreis autem codicibus non est per iste¬
eamalluit. quam ꝑ illos idem p̃r dicere sic ostendens.
utrosque fuisse proph&as: isto enim modo aliaꝑesaiam
ut uoluit quic quid porro aput utrosq inuenitur per
utrosq dicere uoluit unus atq idem spr: Sedita ut illi
precederent proph&ando : isti sequerentur proph&ice illos
inter pretando ⁊ quia sicut in illis uera & concordantia.
dicentibus unus pacis sp̃s fuitc sic &inistis non secum
nferentibus. & tamen tam quamore uno
inter pretaentibus item sp̃r unus apparuit :
Sed ait aliquis: quo moto sciam quid ionas proph&a
dixerit neniuitir utrum triduum. et neniue e uer¬
t&ur: anqua draginta dies: quis enim non uideat

Expanded text:
mines dixerit Dei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus mines dixerit Dei Spiritus, quidquid est in Hebraeis codicibus et non est aput interpretes septuaginta, noluit ea istos, sed per illos prophetas Dei Spiritus dicere. Quidquid uero est aput Septuaginta, in Hebraeis autem codicibus non est, per istomaluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. Isto enim modo alia per Esaiam, ut uoluit. Quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosque dicere uoluit unus adque idem Spiritus; sed ita ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando; quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta interpretantibus idem Spiritus unus apparu«Sed ait aliquis: “Quomodo sciam quid Ionas propheta dixerit Ninivitis, utrum: Triduum Ninive evertetur; an: Quadraginta dies?”. Quis non viderit
Abbreviated transcription (Latin):
Non nulli aute codices grecos interpre tationis sey¬
agintoo & he breis codicib emendandor
runt uec tamen ausisunt d&rachere quod he¬
brei non habebant & septu aginta posuerunt.
Sedtantum modo addiderunt quae in hebsaeis
inuenta apuo septuaginta non erant: Eaqsis¬
nis quib:dam in stellarum modum factis adeurer¬
ta eorundem uersuum notaouerunti quaesipes
asteris cosuocant Illa uero quae non babet
bebrei. babent autem. septuaginta similscer so
capitr uersuum.  Iacentib uirgulis sicut ser¬
buntur uncie signaeuerunt: et multi codicer has notas ha¬
bentes usq: quaq: diffusisunt elatini: Quaeautem non
ꝓsetes misscc uel aodita sed aliter dicta sunt: siue alium.
sensum faciant & amipsum non ab honentem: Siue alio
moto euntem sensum &plicare monstrentur nisi utrisq
codicib inspectis neque unt sepperiri. siergo ut oport&
uihil aliut intueamur inscripturir illis: nisi quidperho¬

Expanded text:
Non nulli” “codices grecos interpretationis SepNon nulli” “codices grecos interpretationis Septuaginta ex hebreis codicibus emendandos” curarunt; “nec tamen ausi sunt detrahere, quod Hebrei non habebant et Septuaginta posuerunt, sed tantummodo addiderinuenta aput Septuaginta non erant, eaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, quae non habent Hebraei, habent autem Septuaginta. similiter ad capita uersuum iacentibus uirgulis, sicut sbuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis. nisi quid per ho
Abbreviated transcription (Latin):
inter pres debuit ante poni: Cumuero tantũ ineir
sĩgnum. diuinitatis apparuit profecto quisquis abim
illasum scripturarum xhebrea. in quam lib& aliam
linguam. inter pres est uerax. aut congruit illis septu¬
aginte in terpretib: aut si non conmiere uid & uraltitiu¬
to ibi proph&i caerse credenda est : Sp̃senim qui
in proph&is erat quando illa dixerunt. idem ipse erat¬
&iam in septu aginta uiris. Quando illa interpretcti
sunt ꝯ qui pro fecto auc toritate diuina et aliut dicere
potuit Tamquam proph&a illaȩ utrumq dixiss&
quia utrumq idem sp̃s dicer&. Et hoc ipsum alitera
si non eadem uerba: toem tamen sensur bene intelle¬
gentib dilucercer&. etaliquid pretermn tere. &o
liquid adoere ut &iamhino ostender&ur non hu¬
mancem fuisse in illo opere seruitutem. quã uerbis
debebat interpres sed diuinã potius potestatẽ.
quȩ mentem seplebat &sgebat inter pfȩtis:

Expanded text:
interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illarum scripturarum ex Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta interpretibus, aut si non congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse credenda est. Spiritus enim, qui in prophetis erat, quando illa dixerunt, idem ipse erat etiam in septuaginta uiris, quando illa interpretati sunt; qui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, gentibus dilucesceret et aliquid pretermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere servitutem, quam verbis” dicebat “interpres, sed divinam potius potestatem, que mentem replebat et” erigebat “interpretis. 40
Abbreviated transcription (Latin):
anc tamen . que septuaginta est tam qua sola ess&
sic recepit ecclesia
eaque utuntur greci populi
xp̃i ani quorum pleriq: utrum alicsit aliqua igno¬
rant: & hac septuaginta interp̃tatione. &iã
in latinam linguam: interpre tatum est . Quod
ecclesie latine tenent: quamuis non defuerit
temporib: nostris prerbiter hieronimus homo
doctissimus & omnium trium linguccsum peritus.
qui non & greco sed & hebreo in latinum eloquiũ
easdemi scripturas conuerterit: Sedeius tam
lit teratum laborem quam uis udei fate antus
es se ueracem septuaginta uero inter pretes.
in multis errarseconten dant : Tamen ecclesie
xp̃i tot hominum auetoritati: ab elea taro tunc ponas¬
ee atohoc tantum opue electorum ueminem iudicant pr¬
ferendum: quia et sinon in eis unus appariurs& sp̃t sine
dubitatione diuinus: Sed inter se uerba in terp̃tatio¬
nis suae septuagintao doctimore hominũ contulir sess
ut quod placuisr& omnib: hoc maner& nullus eis en

Expanded text:
hanc tamen, que Sephanc tamen, que Sepsic recepit ecclesia, eaque utuntur Graeci populi Christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac Septuaginta interpretatione etiam in Latinam linguam interpretatum est, quod ecclesiae Latinae tenent; quamuis non defuerit temporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus. qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litteratum laborem quamuis Iudaei fateantur esse ueracem, septuaginta uero interpretes in multis errasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba interpretationis suae septuaginta docti more hominum contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus
Abbreviated transcription (Latin):
stupendum: Planeque diuinum in eorũ uerbis fuisse
consensum utcũ ad hoc opus separatim singuli. sẽ derint
Itaenim eorim fidem pholomeo placuit &xplorcere innullo
uerbo quodidem significar& : et tan tundẽ uecler&
uł in uerborum ordine alter : ab altedis crepar&. sedtã¬
quã unur ers& inter presita quod omner inter prede¬
ti sunt unumerat: qm̃ reuera sp̃resat unur inomnib
Et ideo tam mirabile dĩ munus acceperant: ut illocrũ:
scripturtrũ: Non tã quam humanarum sed sicutera
tam quac̃ tiuinarũ &iam isto moto commendacre¬
tur auctoritas cred&uris quandoq gentibus pro¬
futura quodiam uidemus effec tums li¬
amcum fuerint et alii interpsetes qui & hebrece lingua
ingrecam sacra illa eloquia trans tulerunt: sicut aquila
symmachus theodotion sicut &iam illco est inter¬
p̃tacio cuius auctor non appar &: et obhoc sine no¬
mine inter pretis quinta eo itio nuncupatur

Expanded text:
stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes interpretati sunt unum erat; quoniam re uera spiritus erat unus in omnibus. Et ideo tam mirabile Dei munus acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum. Cum fuerint et alii interpretes, qui ex hebraica lingua in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simacus et Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur;
Abbreviated transcription (Latin):
comites eius. cumsgnũ illito amplissimũ non paci¬
fice inter se porsessuri. diuisissent Sed potius
Bellis omnia uasdt turi ꝑtholomeo
seger habere coepitagyptus : quorũ primur lagifilius
multos xiudea captiuos inagyptũ trans tullit.
uic autem succedens alius ꝑtholomeus qui est appel¬
latus phila del fus: Omner quor ille adduxe¬
rat sub iugactos liberor redire permisit in super
& dona rgia intemplũ dĩ misit p&iuitq ab eleas aso
Tunc pontisice darisibi scripturas quas profect
audierat. fama predicante diuincor. Et ideo con¬
cupierat habere in bybhotica quã nobilissimã fe¬
cerat Harei cumidem pontifa misirs& hebirtas
post ille &iam inter psetes portulauit & datisum
septuagintaduo desingulis duo decim tribub: sem homi¬
ner lingue utriusq doc tis simi hebreae scilic& atꝙ grece:
quorum interp̃.tatio ut septuaginta uoc&ur iamop¬
tinuit consu&udo : Traditur sane tam mirabile ac

Expanded text:
comites eius cum regnum illud amplissimum non pacicomites eius cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges habere coepit Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilissimam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset Hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit; et dati sunt septuaginta duo, de singulis duodecim tribubus seni homines, linguae utriusque doctissimi, Hebraeae scilicet adque Graecae, quorum interpretatio ut Septuaginta uocetur, iam obtinuit consuetudo. Traditur sane tam mirabilem ac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsucelens qeobiti sunt: quod muntũ istũ er secerst cun qu
ipse prouidentis simut amministra& dehonestcore uir ⁊ qũ
demnose patne eroefide amicitiae : deboniroperibs atci
omonib at moren probos ꝑtinentibur rebus quamuiꝰ nes¬
crentes ad quem finẽ : et quot ammodo essestastcoroela
reserenda Proph&icis hoc est diuinis uocibus qua uio
ꝑhominer in illa ciuitacte populo comineatidta qua ui
ionarouinentacionũ noncertationib: inculcatar ut non
bominis ingenium sed dĩ eloquiũ contemnere forimi¬
tar& qui illa cognos cer&:¬
Ii: Haso sieras bt teras &i com unus ꝓtolemeorũ agũ gyptio
norse studuit et habere: Ram post alexandri mace¬
donir qui &icm magnur cognominatur est mirificr¬
tissimaẽ minime ꝙ diuturnã. potenticõ: qua uni¬
uersec̃ asicm immopaene totum orbem partimui.
Car mis partim tendre subgerat quando inter c&era
orientis &iam iud eã. in gressus obtinuit: eomortuo.

Expanded text:
persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad quem finem et quonam modo essent ista omnia referenda, propheticis, hoc est diuinis, uocibus, quamuis per homines, in illa ciuitate populo commendata sunt, non argumentationum concertationibus inculcata, ut non hominis ingenium, sed Dei eloquium contemnere formidaret, qui illa cognoscernt. Has sacras litteras etiam unus Ptolomaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem, partim ui et annis, partim terrore subegerat, quando inter cetera Orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit; eo mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
ponulur illa ciuitcor illa ses publica illi israhelite
quibus credita sunt eloquia dĩ nullo moto ꝓseuto pro¬
ph&as cumueris proph&is parilitate licentiae confu¬
derunt. Sed concordes interse atq innullo dissen¬
tientes sacrarum littercrum. ueraces ab eis agnosce¬
bantur & tenebantur auctores: Ipsieis erantꝰ phi¬
lo sophi. hoc est amactores. sapientiae ipsi sapienter
ipsi theo logi ipsi proph&e ipsidoctores probitatis
atq pi&ctis: Nuicumq: secundum illos sapuit &ui¬
xit: uon secundum homines. sed secundum dm̃
qui pereos loquutus est sapuit &uixit: Ibi si ꝓhibi¬
tumest sacrileium dr̃ prohibuit Si dictumꝰ est
honora patiem tuũ & mac trem tucc̃. ds̃ iussit sidictũ esi
Non moe checberis Non homicidium facies non furaberis
E coer ihuius modi nonbae ort humana sed oracul&̃ tiume
saderuntiori uae qend philo sopii quidẽ inter falsa quarope¬
na tisui uerum uidere potuerunt etlaborioss disortat ionis

Expanded text:
populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et laboriosis disputationibus