comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia uitioꝵ fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues
temporalesq sunt. Uirtuti ergo fructus ac praemium sem¬
piternum ẽ. qr uitioꝵ commodum in praesenti ẽ. uirtutis
igitur in futuro. Ita fit ut in hac uita uirtutis praemium
nullum sit. qr uirtus adhuc ipsa ẽ. Nam sicut uitia in acto
suo finiuntur. uoluptas et praemia eoꝵ sequuntur. ita uirtꝰ
cum finita ẽ merces eius insequitur. Uirtus autem nunꝗͣ
nisi morte finitur. qm̃ et in morte: suscipienda summum
eius officium ẽ ergo praemium uirtutis post mortem ẽ.
Deniq cicero in tusculanis. ꝗͣuis dubitanter. tñ sensit sũ¬
mum homini bonum non nisi post mortem contingere.
F ideni animo inquit. si ita res feret gradietur ad mortẽ
in qua aut summum bonum aut nullum malum esse
cognouimus. Mors igitur non exunguit hominem sed
ad premuim uirtuns admitut. Oui autem se ut ait idẽ

Expanded text:
quia uitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues quia uitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues temporalesque sunt, uirtutis ergo fructus ac praemium sempiternum est; quia uitiorum commodum in praesenti est, uirtutis igitur in futuro. ita fit ut in hac uita uirtutis praemium nullum sit, quia uirtus adhuc ipsa est. nam sicut uitia cum in actu suo finiuntur, uoluptas et praemia eorum secuntur, ita uirtus cum finita est, merces eius insequitur. uirtus autem numquam nisi morte finitur, quoniam et in morte suscipienda summum eius officium est. ergo praemium uirtutis post mortem est. denique Cicero in Tusculanis quamuis dubitanter tamen sensit summum homini bonum non nisi post mortem contingere. fidenti animo, inquit si ita res feret, gradietur ad mortem, in qua aut summum bonum aut nullum malum esse cognouimus. mors igitur non  extinguit hominem, sed ad praemium uirtutis admittit. qui i autem se, ut ait idem,
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus autem sine ulla intermissione ꝑpetua ẽ nec discedẽ
ab eo põt. qui eam semel cepit. Nam si habeat interuallũ
si aliquando carere ea possumus. redibunt protinus uitia.
quae uirtutem semper impugnant. Non est igitur com¬
prehensa si deserit. si aliqñ secedit. Cum uero domiciliũ¬
sibi stabile collocauit. in omni actu uersari eam necesse ẽ.
nec põt fideliter depellere uitia et fugare. nisi pectus qđ
insedit ꝑpetua statione munierit. Ip̃sa ergo uirtuns per¬
petuitas indicat humanum animum si uirtutem ceperit. ꝑ¬
manere: qr et uirtus ꝑpetua ẽ. et solus animus humanus
uirtutem capit. Qm̃ igitur contraria sunt uitia uirtun
omnis ratio diuersa et contraria sit necesse ẽ: qr uitia cõ¬
motiones et ꝑturbationes animi sunt. uirtus e contrario
lenitudo et tranquillitas animi ẽ: qr uitia temporalia et bre¬
uia sunt. uirtus perpetua et constans et par sibi semper.

Expanded text:
uirtus autem sine ulla intermissione perpetua est nec discedere uirtus autem sine ulla intermissione perpetua est nec discedere ab eo potest qui eam semel cepit. nam si habeat interuallum, si aliquando carere ea possumus, redibunt protinus uitia, quae uirtutem semper inpugnant. non est igitur conprehensa, si deserit, si aliquando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersari eam necesse est nec potest fideliter depellere uitia et fugare, nisi pectus quod insedit perpetua statione munierit. ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capit. quoniam igitur contraria sunt uitia uirtuti, omnis ratio diuersa et contraria sit necesse est. quia uitia commotiones et perturbationes animi sunt, uirtus e contrario lenitudo et tranquillitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper;
Abbreviated transcription (Latin):
lis nihil amplius assequamur quo possit uoluptas omissa pẽ¬
sari: Si autem uirtus malum non est. facitq honeste quod
uoluptates uitiosas turpesq contemnit. et fortiter quod nec
dolorem. nec mortem timet ut officium seruet ergo aliqđ
maius bonum assequenir necesse ẽ ꝗͣ sunt ea quae spernit.
At uero morte suscepta. quod ulterius bonum sperari potest
nisi aeternitas: Transeamus nunc uicissim ad ea quae
uirtuti repugnant. ut etiam ex his immortalitas animae
colligatur. Uitia omnia temporalia sunt. Ad praesens enĩ
commouetur ire impetus. recepta ultione sedatur. Libidĩs
uoluptas corporis finis ẽ. cupiditatem aut satietas earum
reꝵ quas expetit. aut eoꝵ affectuum commotiones interim ũt.
Ambino postꝗͣ honores quos uoluit adepta ẽ. consenescit.
tem caetera uina consistere ac ꝑmanere non possunt. sed ipso
fructu quem expetunt finiuntur. Recedunt ergo et redleñt

Expanded text:
lis nihil amplius adsequamur quo possit uoluptas omissa penlis nihil amplius adsequamur quo possit uoluptas omissa pensari? si autem uirtus malum non est facitque honeste, quod uoluptates uitiosas turpesque contemnit., et fortiter, quod nec dolorem nec mortem timet, ut officium seruet, ergo aliquod maius bonum adsequatur necesse est quam sunt illa quae spernit. at uero morte suscepta quod ulterius bonum sperari potest nisi aeternitas? Transeamus nunc uicissim ad ea quae uirtuti repugnant, ut etiam ex his inmortalitas animae colligatur. uitia omnia temporalia sunt: ad praesens enim commouentur. irae impetus recepta ultione sedatur, libidinis uoluptas corporis finis est, cupiditatem aut satietas earum rerum quas expetit aut aliorum affectuum commotiones interimunt, ambitio postquam honores quos uoluit adepta est, consenescit; item cetera uitia consistere ac permanere non possunt, sed ipso fructu quem expetunt finiuntur. recedunt ergo et redeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
scđm naturam si aiã exctinguitur. Hic enim praesenti uite no¬
cet. Nam uita ista terrena quam communem cum mutis ani¬
malibus ducimus. et uoluptatem expetit. cuius fructibus ua¬
rus ac suauibus delectatur et dolorem fugit. cuius aspitas
naturam uiuentium acerbis sensibus laedit. et ad mortem ꝑ¬
ducere nintur. quae dissoluit animantem. Si ergo uirtus
et prohibet his bonis hominem quae naturaliter appetuntur
et ad sustinenda mala impellit. quae naturaliter fugiuntur.
ergo malum ẽ uirtus et inimica naturae. stultumq uidicare
necesse est qui eam sequitur. qm̃ se ipse laedit. et effugiendo
bona praesentia. et appetendo aeque mala sine spe fructus am¬
plioris. Nam cum liceat nobis iocundissimis frui uolupta¬
tibus. nonne sensu carere uideamur si malimus in humili
tate in egestate. in contemptu. in ignominia uiuere. aut ne
uiuere quidem sed dolere. eruciari et mori ex quibus ma¬

Expanded text:
secundum naturam, si anima extinguitur; huic enim praesenti uitae nosecundum naturam, si anima extinguitur; huic enim praesenti uitae nocet. nam uita ista terrena, quam communem cum mutis animalibus ducimus, et uoluptatem expetit, cuius fructibus uariis ac suauibus delectatur, et dolorem fugit, cuius asperitas naturam uiuentium acerbis sensibus laedit et ad mortem perducere nititur, quae dissoluit animantem. si ergo uirtus et prohibet iis bonis hominem quae naturaliter adpetuntur et ad susergo mala est virtus, et inimica naturae, stultumque judicari necesse est qui eam sequitur, quoniam se ipse laedit, et fugiendo bona praesentia, et appetendo aeque mala sine spe fructus amplioris. Nam cum liceat nobis jucundissimis frui voluptatibus, nonne sensu carere videamur, si malimus in humitate, in egestate, in contemptu, in ignominia uiuere aut ne uiuere quidem, sed dolore cruciari et emori, ex quibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
uel unde orta sit. uel quo reuersura. Praeterea non exiguũ
immortalitatis argumentum ẽ. quod homo solus caelesti elemẽ¬
to utitur. Nam cum reꝵ natura his duobus elementis. quae
repugnantia sibi atq inimica sunt constet. igni et aqua qͦꝵ
alten caelo. alterum terrae ascribitur. caeterae animantes quia
terren&e mortalesq sunt. terreno et graui utuntur elemento
homo solus ignem in usu habet. quod ẽ elementum leue. subli¬
me caeleste. Ea uero quae ponderosa sunt ad mortem deprimũt
et quae leuia sunt ad uitam subleuant. quia uita in summo ẽ
mors in imo. et ut lux eẽ sine igni non põt. sic uita sine luce:
Ignis igitur elementum ẽ lucis ac uitae. uñ apparet hominem ꝗ
eo utitur immortalem sortitum eẽ conditionem qr id illi fami¬
liare ẽ. quod facit uitam. Uirtus quoq soli homini data
magno argumento ẽ immortales eẽ animas. quod non erit

Expanded text:
vel unde orta sit, vel quo reversura. Praeterea non exiguum vel unde orta sit, vel quo reversura. Praeterea non exiguum immortalitatis argumentum est, quod homo solus coelesti elemeto utitur. nam cum rerum natura his duobus elementis, quae repugnantia sibi atque inimica sunt, constet, igni et aqua, quorum alterum caelo, alterum terrae adscribitur, ceterae animantes quia terrenae mortalesque sunt, terreno et graui utuntur elemento, homo solus ignem in usu habet, quod est elementum leue sublime caeleste. ea uero quae ponderosa sunt, ad mortem deprimunt, et quae leuia sunt, ad uitam subleuant, quia uita in summo est, mors in imo. et ut lux esse sine igni non potest, sic uita sine luce. ignis igitur elementum est lucis ac uitae: unde apparet hominem qui eo utitur, immortalem sortitum esse condicionem, quia id illi familiare est quod facit uitam. uirtus quoque soli homini data magno argumento est inmortales animas esse. quae non erit
Abbreviated transcription (Latin):
futurum. An aliquis caeteraꝵ animantium naturam conside¬
rauit. quas pronas corporibus abiectas in terramq ꝓstratas
summi dei ꝓuidentia effecit. ut ex hoc intelligi possit nihil eas
rationis habere cum caelo: Põt non intelligere solum ex oibus
caeleste ac diuinum animal eẽ hominem cuius corpus ab hu¬
mo excitatum. uultus sublimis. status rectus originem suã
quaerit. et quasi contempta humilitate terrae ad altum nitit᷑.
qr sentit summum bonum in summo sibi eẽ quaerendũ me¬
morq conditionis suae. qua deus illum fecit ecimium. ad
artificem suum spectat: quam spectationem trismegistus¬
se coĩliap rectissime nominauit. quae in mutis animalibus
nulla est. Cum autem sapientia quae soli homini data ẽ niħ
aliud sit ꝗͣ notitia dei. apparet animam non interire. neque
dissolui. sed manere in sempiternum. quia deum qui sempi
ternus ẽ. et quaerit et diligit. ipsa natura cogente. sentiens

Expanded text:
futurum. An aliquis, cum caeterarum animantium naturam considefuturum. An aliquis, cum caeterarum animantium naturam consideraverit, quas pronis corporibus abjectas in terramque prostratas summi Dei providentia effecit; ut ex hoc intelligi possit, nihil eas rationis caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonum in summo sibi esse quaerendum memorque condicionis suae, qua deus illum fecit eximium, ad artificem suum spectat? quam spectationem Trismegistus θεοπτίαν rectissime nominauit: quae in mutis animalibus nulla est. cum autem sapientia, quae soli homini data est, nihil aliut sit quam notitia dei, apparet animam non interire neque dissolui, sed manere in sempitternus est, et quaerit, et diligit, ipsa cogente natura, sentiens
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ aliquid sentiens ac uigens. quod non ueniat sub aspectum.
At enim difficile est animo comprehendere quẽ admodum possit
anima retinere sensum sine his partibus corporis in quibus
in est officium sentiendi. Quid de deo: Num facile est cõpre¬
hendere quẽ admodum uigeat sine corpore: Quod si deos eẽ
credunt. qui si sunt utiq anim&e sunt expertes corpoꝵ. neces¬
se est humanas animas eadem ratione subsistere. qm̃ ex ipsa
ratione ac prudentia intelliginur eẽ quaedam in homine ac do
similitudo. Deniq illud argumentum quod etiam M. tulliꝰ
uidit. satis firmum ẽ: ex eo aeternitatem animae posse dinosci.
qr nullum sit animal quod habeat notitiam aliquam dei. re¬
ligioq sit pene sola. quae hominem discernat a mutis. quae cũ
in hominem solum cadit ꝓfecto testatur id affectare nos. id
desiderare. id colere. quod nobis familiare. quod proximũ sit

Expanded text:
esse aliquid sentiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum. esse aliquid sentiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum. at enim difficile est animo comprehendere quemadmodum possit anima retinere sensum sine iis partibus corporis in quibus inest officium sentiendi. quid de deo? num facile est comprehendere quemadmodum uigeat sine corpore? quodsi deos esse credunt, qui si sunt, utique animae sunt expertes corporum, necesse est humanas animas eadem ratione subsistere, quoniam ex ipsa ratione ac prudentia intellegitur esse quaedam in homine ac deo similitudo. denique illut argumentum, quod etiam Marcus Tullius uidit, satis firmum est, ex eo aeternitatem animae posse dinosci, quia nullum sit aliud animal quod habeat notitiam aliquam dei, religioque sit paene sola quae hominem discernat a in hominem solum cadat, profecto testatur, id affectare nos, id desiderare, id colere, quod nobis familiare, quod proximum sit
Abbreviated transcription (Latin):
sua impellunt. non cernuntur acie luminum. sed aluis corpo¬
ris partibus sentiuntur. Similiter deus non aspectu nobis a¬
lioue fragili sensu comprehendendus ẽ. sed mentis oculis in¬
tuendus. cum opera eius miranda et praeclara uideamus. Nã
illos qui nullum omnino deum eẽ dixerunt. non modo pħos
sed ne homines quidem fuisse dixerim. qui mutis simillimi
ex solo corpore constiterunt nihil cernentes animo. et ad sẽ¬
sum corporis cuncta referentes. qui nihil putabant eẽ. nisi
quod oculis contuebantur. et qr uidebant aut bonis accide¬
re aduersa. aut malis prospera fortuitu geri omnia credide¬
runt. et natura mundum non prouidentia constitutum hic̃
iam prolapsi sunt ad deliramenta quae talem sententiã ne¬
cessario sequebantur. Quod si est deus et incorporalis et in¬
uisibilis. et aeternus. ergo non idcirco interire animam credi¬
bile est. quia non uidenur postꝗͣ recessit. a corpore. qm̃ constat

Expanded text:
sua inpellunt, non cernuntur acie luminum, sed aliis corposua inpellunt, non cernuntur acie luminum, sed aliis corporis partibus sentiuntur. similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus. nam illos qui nullum omnino deum esse dixerunt non modo philosophos, sed ne homines quidem fuisse dixerim, qui mutis simillimi ex solo corpore constiterunt nihil cernentes animo et ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse nisi quod oculis contuebantur. et quia uidebant aut bonis accidere aduersa aut malis prospera, fortuito geri omnia crediderunt et natura mundum, non prouidentia constitutum. hinc iam prolapsi sunt ad deliramenta, quae talem sententiam necessario sequebantur. quodsi est deus et incorporalis et inuisibilis et aeternus, ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non uidetur, postquam recessit a corpore, quoniam constat
Abbreviated transcription (Latin):
buit auctores nec quid certi sit diuinari põt. Uerum nobis
diuinatione opus non ẽ. quibus ueritatem diuinitas ipsa
alius inuenit. animaꝵ. eternitas probari ac ꝑspici põt. quae
nos breuiter collegimus. qm̃ ꝓperat oratio ad enarrandũ
uidicium dei maximum. quod in terra ꝓpinquante saeculoꝵ¬
fine celebrabitur. Ante omnia qm̃ deus ab hoiẽ uideri non
põt. ne quis tñ eox eo ipso putaret deum non eẽ qr mortalibꝰ
oculis non uideretur. inter caetera institutoꝵ suoꝵ miracula
fecit etiam multa. quoꝵ uis ꝗdem appareret. substantia tñ
non uideretur. sicut ẽ uox odor uentus. ut haꝵ reꝵ argu¬
mento exemplo etiam deum licet sub oculos non ueniret.
de sua tñ ui et effectu et opibus cerneremus. Quid uoce
clarius. aut uento fortius. aut odore uiolentius: Haec tñ cum
per aerem feruntur. ad sensusq nr̃os ueniunt. et eos potentia

Expanded text:
buit auctores; nec quid certi sit divinari potest. » Verum nobis buit auctores; nec quid certi sit divinari potest. » Verum nobis divinatione opus non est, quibus veritatem divinitas ipsa alius invenit, animarum aeternitas probari ac perspici potest: quae nos breviter collegimus; quoniam properat oratio ad enarrandum judicium Dei maximum, quod in terra propinquante saeculofine celebrabitur. ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum uis quidem apparet, substantia tamen non uidetur, sicut est uox odor uentus, ut harum rerum argumento et exemplo etiam deum, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus cerneremus. quid uoce clarius aut uento fortius aut odore uiolentius? haec tamen cum per aerem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia
Abbreviated transcription (Latin):
terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolu¬
bile. quod autem tenue atq subtile. iduero eẽ indiuiduũ
ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad
naturam suam ꝑuolare. Haec fere platonis collecta breui¬
ter. quae apud ipsum late copioseq explicantur. In eadẽ sen¬
tentia fuit etiam pythagoras antea eiusdemq praeceptor
pherecydes. quem cicero tradidit primum de aeternitate a
nimaꝵ disputasse. qui omnes licet eloquentia excellerẽt
tñ in hac dũtaoat contentione non minus auctoritatis ha¬
buerunt. qui conira hanc sententiam disserebant. dicearchꝰ
primo. deiñ democritus. postremo epicurus: adeo ut res ⁊¬
ipsa de qua inter se pugnabant. in dubium uocaretur. De¬
niq et tullius. expositis hoꝵ omnium de immortalitate ac
morte sententus. nescire se quid sit uerum ꝓnuntiauit. ha¬
ꝵ inquit sententaꝵ quae uera sit deus aliquis uiderit. Et

Expanded text:
terram resolui quod est in homine ponderosum et dissoluterram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare. haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque explicantur. in eadem sententia fuit etiam Pythagoras antea eiusque praeceptor Pherecydes, quem Cicero tradinimarum disputavisse. Qui omnes licet eloquentia excellerent; tamen in hac duntaxat contentione non minus auctoritatis habuerunt, qui contra hanc sententiam disserebant, Dicaearchus primo, deinde Democritus, postremo Epicurus: adeo ut res ipsa, de qua inter se pugnabant, in dubium vocaretur. Denique et Tullius, expositis horum omnium de immortalitate ac morte sententiis, nescire se quid sit verum, pronuntiavit. « Harum, inquit, sententiarum quae vera sit, Deus aliquis viderit. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
bus signis eligere possumus ueritatem. ꝗeam non anci¬
pit suspicione collegimus. sed diuina traditione cognoui¬
mus. Plato autem sic argumentatus ẽ Immortale esse
quicquid per se ipsum et sentit et semꝑ mouerur. Qđ
enim principium motus non hẽt. nec finem habiturum.
qr deseri a se metipso non põt. Quod argumentum etiam
mutis animalibus aeternitatem daret nisi adiectione
sapientiae discreuisset. Addidit ergo ut effugeret com¬
munitatem fieri non posse quin sit immortalis animus hu¬
manus. euius miranda solertia inueniendi et celeritas co¬
gitandi et facilitas ꝑcipiendi atq discendi et memoria
praeteritoꝵ et ꝓuidentia futuroꝵ et artium plerunq
innumerabilium scientia. qua caeterae careant animantes
diuina et caelestis appareat. qr et origo animi ꝗ tanta capi¬
at. tanta contineat nulla reperiatur in terra si qdem ex eõ¬
cretione terrena nihil habeat admixtum. Sed necesse ẽ in

Expanded text:
bus signis eligere possumus ueritatem, qui eam non ancibus signis eligere possumus ueritatem, qui eam non ancipiti suspicione colligimus, sed diuina traditione cognouimus. Plato autem sic argumentatus est: immortale esse quicquid per se ipsum et sentit et semper mouetur; quod enim principium motus non habet, nec finem habiturum, quia deseri a semet ipso non potest. quod argumentum etiam mutis animalibus aeter-. nitatem daret, nisi adiectione sapientiae discreuisset. addidit ergo, ut effugeret hanc communitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus humanus, cuius miranda sollertia inueniendi et celeritas cogitandi et facilitas percipiendi atque discendi et memoria praeteritorum et prouidentia futurorum et artium rerumque innumerabilium scientia, qua ceterae careant animantes, diuina et caelestis appareat, quia et origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in
Abbreviated transcription (Latin):
in hac eẽ uita interpretatus ẽ. Totam igitur ueritatem et
omne diunae religionis archanum oħi attigerunt. sed a¬
lus refellentibus defendere id quod inuenerant nequerũt
qr singulis ratio non quadrauit. nec ea quae uera senserant
in summam redigere potuerunt. sicut nos superius fecimus
U num ẽ igitur summum bonum immortalitas. ad quam ca¬
piendam et formati a principio et nan sumus. et ad hanc
tendimus. hane spectat humana natura. ad hanc nos ꝓue¬
hit uirtus. quod bonum quia deprehendimus. superest ut
etiam de ipsa immortalitate dicamus. Platonis argumẽ¬
ta ꝗͣuis ad rem multum conferant. tñ parum habent fir¬
mitatis ad probandam et implendam ueritatem. qm̃ nec
rationem totius mysterii magni consumauerat in unumo:
collegerat. nec summum bonum comprehenderat Nam li¬
cet uerum de animȩ immortalitate sentiret. tñ non ita de
illa tanꝗͣ de summo bono disserebat. Nos igitur certiori¬

Expanded text:
in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et omne diuinae religionis arcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecimus. Unum est igitur summum bonum inmortalitas, ad quam capiendam et formati a principio et nati sumus. ad hanc tendimus, hanc spectat humana natura, ad hanc nos prouehit uirtus: quod bonum quia deprehendimus, superest ut etiam de ipsa inmortalitate dicamus. Platonis argumenta quamuis ad rem multum conferant, tamen parum habent firmitatis ad probandam et inplendam ueritatem, quoniam nec rationem totius mysterii magni consummauerat in unumque collegerat nec summum bonum conprehenderat. nam licet uerum de animae inmortalitate sentiret, tamen non ita de illa tamquam de summo bono disserebat. nos igitur certiori
Abbreviated transcription (Latin):
laq ratione. Cur enim formatus sit homo diuini sacramẽ¬
ti est. quod quia ille scire non poterat.humanam uitam
deduxit ad nibilum. Ad uirtutem capessendam nasci
homines ariston disseruit. Idem nos monemur ac discim
a ꝓpħis. Igitur falsus aristippus. qui hominem uoluptati
hoc est malo tanꝗͣ pecudem subuigauit. Immortales esse¬
animas pherecydes et plato disputauerunt. haec uero pro¬
pria est in nr̃a religione doctrina. Ergo dicearchus cũ de¬
moerito errauit. qui perire cum corpore ac dissolui argumẽ¬
tatus ẽ. Esse inferos ⁊eno stoicus docuit. et sedes pioꝵꝵ
ab impus eẽ discretas. et illos quidem ꝗetas ac delectabi¬
les incolere regiones. hos uero luere poenas in tenebrosis
locis. atq in caeni uoraginibus horrendis. Idem nobis ꝓpħe
palam faciunt. Ergo epicurus errauit qui poetaꝵ id esse
figmentum putauit. et illas inferoꝵ poenas quae feruntur

Expanded text:
laque ratione. Cur enim formatus sit homo, divini sacramenlaque ratione. Cur enim formatus sit homo, divini sacramenti est: quod quia ille scire non poterat, humanam vitam deduxit ad nihilum. Ad virtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. Falsus igitur Aristippus, qui hominem voluptati, hoc est malo tananimas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur
Abbreviated transcription (Latin):
bilis ẽ error illoꝵ qui cum aliquam sectam ꝓbauerint.
eiq se addiocerint. caeteras damnant tanꝗͣ falsas et in a¬
nes. armantq se ad proeliandum. nec ꝗd defendere
debeant scientes. nec quid refutare. incursantq passi
sine dilectu omnia quae afferunt quicunq dissentiunt.
Ob has eoꝵ ꝑtinacissimas contentiones. nulla extitit philoso¬
phia quae ad uerum propius accederet. Nam particulatĩ
ta eẽ dicerunt. uel minutis seminibus conglobatis. qm̃ tan¬
ta res tam ornata. tam magna neq fieri. neq disponi et ordi¬
nari sine aliquo prudentissimo auctore potuit. et ea ipsa
ratio qua constare ac regi omnia sentiunt᷑. solertissim e mẽ¬
tis artificem confitetur.hominum causa mundum. et oĩa
quae in eo sunt eẽ facta stoiei loquuntur. Idem nos diui¬
nae litterae docent. Errauit ergo democritus. qui uermi¬
culoꝵ modo putauit effusos eẽ de terra nullo auctore nul¬

Expanded text:
bilis est error illorum, qui cum aliquam sectam probaverint, bilis est error illorum, qui cum aliquam sectam probaverint, eique se addixerint, caeteras damnant tanquam falsas et inanes, armantque se ad praeliandum, nec quid defendere debeant scientes, nec quid refutare; incursantque passim sine delectu omnia, quae afferunt quicumque dissentiunt. Ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia, quae ad verum propius accederet; nam particulatim ta esse dixerunt, vel minutis seminibus conglobatis; quoniam tanta res, tam ornata, tam magna, neque fieri, neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit; et ea ipsa ratio, qua constare ac regi omnia sentiuntur, solertissimae mentis artificem confitetur. Hominum causa mundum, et omnia quae in eo sunt esse facta, Stoici loquuntur: idem nos divinae Litterae docent. Erravit ergo Democritus, qui vermiculorum modo putavit effusos esse de terra nullo auctore, nul
Abbreviated transcription (Latin):
bus ad omnia respondere ꝓpositum ẽ. quod est potius calũ¬
niari et illudere. Sed docemus nullam sectam fuisse tã
aliquid ex uero. Sed dum contradicendi studio insanĩt.
dum sua etiam falsa defendunt. alioꝵ etiam uera subuer¬
tunt. non tm̃ illis elapsa ueritas ẽ. quam se quaerere simu¬
labant. sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt.
Quod si extitisset aliquis qui ueritatem sparsam ꝑ singulos
ꝑ sectasq diffusam colligeret in unum ac redigeret in cor¬
pus. is profecto non dissentiret a nobis. Sed hoc nemo fa¬
cere. nisi ueri peritus ac sciens põt. Uerum autem scire
non nisi eius est. qui sit doctus a deo. Neq enim potest
aliter repudiare. quae falsa sunt. eligere ac ꝓbare quae
uera. Sed si uel casu id efficeret. certissime pħaretur. et
ꝗͣuis non posset diuinis testimonus illam defendere: tñ
se iplam ueritas illustraret suo lumine. Quare incredi¬

Expanded text:
bus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam fuisse tam aliquid ex uero. sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam uera subuertunt, non tantum elapsa illis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt. quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectasque diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peritus ac sciens potest, uerum autem scire non nisi eius est qui sit doctus a deo. neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas i
Abbreviated transcription (Latin):
mortem nihil futuri sunt: Quid praestant. quid pollicen¬
tur. quid minantur aut hominibus aut dus dignum:
U el si manent animae post obitum. quid de us faciunt. fa¬
cturi ue sunt: Quid illis opus ẽ thesauro animaꝵ: Ipsi
illi ex quo fonte oriuntur: Quomodo aut quare. aut
unde multi sunt: Ita fit ut si ab illa reꝵ summa quã
superius comprehendimus aberraueris. omnis ratio intere¬
at. et ad nihilum omnia reuoluantur. quam summam qr
phi non comprehenderunt nec ueritatem comprehendere
potuerunt ꝗͣuis ea fere. quibus summa ipsa constat et ui¬
derint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omĩa
ꝓtulerunt. non adnectentes nec causas reꝵ. nec consequẽ¬
tias. nec rationes. ut summam illam quae continet uniuer¬
sa. et compingerent. et complerent. Facile autem est docere
pene uniuersam ueritatem ꝑ pħos et sectas esse diuisam.⁊
Non enim sic pħiam nos euertimus. ut academici solent. ꝗ¬

Expanded text:
mortem nihil futuri sunt? quid praestant, quid pollicenmortem nihil futuri sunt? quid praestant, quid pollicentur, quid minantur aut hominibus aut diis dignum? uel si manent animae post obitum, quid de iis faciunt facturiue sunt? quid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur? quomodo aut quare aut unde multi sunt? ita fit ut si ab illa rerum summa quam superius conprehendimus aberraueris, omnis ratio intereat et ad nihilum omnia reuoluantur. Quam summam quia philosophi non conprehenderunt, nec ueritatem conprehendere potuerunt, quamuis ea fere quibus summa ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omnia protulerunt non adnectentes nec causas rerum nec consequentias nec rationes, ut summam illam quae continet uniuersa et conpingerent et inplerent. tacue est autem docere paene uniuersam ueritatem per philosophos et sectas esse diuisam. non enim sic philosophiam nos euertimus, ut Academici solent, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ximam rationem fuerit constitutum quod uideamus ma¬
xima ratione. constare. Quae põt eẽ ratio in his erroꝵ pra¬
uaꝵ religionum et in hac ꝑsuasione ph̃oꝵ. qua putant ani¬
mas interire: ꝓfecto nulla. Quid enim habent dicere cur
du hominibus tam diligenter suis quaeq temporibꝰ echi¬
beant: An ut illis far et merum demus. et odorem thuris.
et sanguinem pecudum quae neq immortalibus grata eẽ
possunt. qr sunt fragilia neq usui eẽ expertibus corpoꝵ
quia haec ad usum corporalium data sunt et tñ si ea deside¬
rarent sibi ipsi possent exchibere cum uellent: Siue igit᷑
intereunt animae. siue in aeternum manent. quam rationẽ
continet cultus deoꝵ: aut a quo mundus constitutus est:
Cur. aut quando. aut quousq quatenus homines. aut quã
obrem procreati: cur nascuntur. intereunt succedunt ⁊¬
renouantur: Quid du ex cultibus eoꝵ assequuntur. ꝗ post

Expanded text:
ximam rationem fuerit constitutum, quod videas maximam rationem fuerit constitutum, quod videas maxima ratione constare; quae potest esse ratio in his erroribus pravarum religionum, et in hac persuasione philosophorum, qua putant animas interire? Profecto nulla. Quid enim habent dicere, cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? An ut illis far et merum demus, et odorem thuris, et sapossunt, quia sunt fragilia, neque usui esse expertibus corporum, quia haec ad usum corporalium data sunt: et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere, cum uellent. siue igitur intereunt animae siue in aeternum manent, quam rationem continet cultus deorum aut a quo mundus constitutus est? cur aut quando aut quousque, quatenus homines aut quam ob rem procreati? cur nascuntur intereunt succedunt renouantur? quid dii ex cultibus eorum adsecuntur qui post
Abbreviated transcription (Latin):
lan sunt. Si ideo tm̃ ab hominibus coluntur ut praestent
illis opes uictorias. honores. quaeq alia non nisi ad praesẽs
ualent. si sine cã gignimur. si in hominibus ꝓcreandis pro¬
uidentia nulla uersatur.si casu si nobis met ipsis ac uo¬
luptatis nostrae gratia nascimur. si nihil post mortem su¬
mus. quid põt esse tam suꝑuacuum tam inane. tam uanỹ
qͣ humana res et qͣ mundus ipse. qui cum sit incredibili ma¬
gnitudine: tam mirabili ratione constructus. tñ rebus ine
pus uacet: Cur etenim uentoꝵ spiritus citent nubes. cur
emicent fulgura tonitrua mugiant. imbres cadant. ut fru¬
ges terra producat. et uarios foetus alat: curdeniq omis
natura reꝵ laboret. ne quid desit eaꝵ reꝵ quibus uita ho¬
minum sustinetur. si ẽ inanis. si ad nihilum interimus. si
nihilẽ in nobis maioris emolumenti deo: Quod si est dictu
nefas. nec putandum ẽ fieri posse ut non ob aliquam ma-¬

Expanded text:
lti sunt, si ideo tantum ab hominibus coluntur, ut praestent lti sunt, si ideo tantum ab hominibus coluntur, ut praestent illis opes uictorias honores quaeque alia non nisi ad praesens ualent, si sine causa gignimur, si in hominibus procreandis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet ipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magniptis vacet. Cur enim ventorum spiritus citent nubes? Cur emicent fulgura? tonitrua mugiant? imbres cadant, ut fruges terra producat, ut varios foetus alat? Cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum, quibus vita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis majoris emolumenti Deo? Quod si est dictu nefas, nec putandum est fieri posse, ut non ob aliquam ma
Abbreviated transcription (Latin):
pietatem hominis qui deum honorauerit hoc afficit praemi¬
o. ut sit in aeternum beatus. sitq apud deum et cum deo
semꝑ. Nunc totam rationem breui circunseriptione signe¬
mus. Id circo mundus factus ẽ ut nascamur: ideo nascim᷑
ut agnoscamus factorem mundi ac nostri deum. ideo agnosci¬
mus ut colamus ideo colimus ut immortalitatem ꝓ laboꝵ
mercede capiamus. Qm̃ maocimis laboribus cultus dei con¬
stat. ideo praemio immortalitatis afficimur ut similes an¬
gelis effecti summo patri ac domino in ꝑpetuum seruiamus.
et simus aeternum dei regnum. Haec summa reꝵ ẽ hoc archa¬
num dei. hoc mysterium mundi a quo sunt alieni ꝗ sequen¬
tes praesentem uoluptatem terrestribus ac fragilibus se bo¬
nis addixerunt. et animas ad caelestia genitas suauitatibꝰ
mortiferis tanꝗͣ luto caenoue demerserunt. Quaeramus
nunc uicissim an in cultu deoꝵ ratio ulla subsistat ꝗ simu¬

Expanded text:
pietatem hominis qua deum honorauerit hoc adficit praemipietatem hominis qua deum honorauerit hoc adficit praemio., ut sit in aeternum beatus sitque aput deum et cum deo semper. Nunc totam rationem breui circumscriptione signemus. idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut adgnoscamus factorem mundi ac nostri deum: ideo adgnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum mercede capiamus, quoniam maximis laboribus cultus dei constat: ideo praemio immortalitatis adficimur, ut similes angelis effecti summo patri ac domino in perpetuum seruiamus et simus aeternum deo regnum. haec summa rerum est, hoc arcanum dei, hoc mysterium mundi, a quo sunt alieni qui sequentes praesentem uoluptatem terrestribus et fragilibus se bonis addixerunt et animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt. quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si mu
Abbreviated transcription (Latin):
cae. Itaq uita haec temporalis. illi aeternae debet eẽ subie¬
cta sicut corpus animae. Ouisquis ergo animae uitam ma¬
luerit. uitam corporis contemnat necesse ẽ. nec aliter nin
ad summum poterit. nisi quae sunt ima despexerit. Qui
autem corporis uitam fuerit amplexus. et cupiditates sũ¬
as in terram deiecerit. illam superiorem uitam conseꝗ non
poterit. Sed qui mauult bene uiuere in aeternum male ui¬
uet ad tempus. et afficietur omnibus molestus et laboribꝰ
qͣdiu fuerit in terra ut habeat diuinum et caeleste solatiũ
et qui maluerit bene uiuere ad tempus male uiuet in aeternũ
Damnabitur enim sententia dei ad aeternam poenam ꝗ caelesti¬
bus bonis terrena praeposuit. Propterea igitur se coli deus
expetit. et honorari ab homine tanꝗͣ pater ut uirtutem ac
sapientiam teneat. quae sola immortalitatem parit. Nam qr
nullus alius praeter ipsum donare eam põt. qr solus possidet

Expanded text:
cae. itaque uita haec temporalis illi aeternae debet esse subiecae. itaque uita haec temporalis illi aeternae debet esse subiecta sicut corpus animae. quisquis ergo animae uitam maluerit, uitam corporis contemnat necesse est nec aliter eniti ad summum poterit, nisi quae sunt ima despexerit. qui autem corporis uitam fuerit amplexus et cupiditates suas in terram deiecerit, illam superiorem uitam consequi non potest. sed qui mauult bene uiuere in aeternum, male uiuet ad tempus et adficietur omnibus molestiis et laboribus quamdiu fuerit in terra, ut habeat diuinum et caeleste solacium. et qui maluerit bene uiuere ad tempus, male uiuet in aeternum: damnabitur enim sententia dei ad aeternam poenam, quia caelestibus bonis terrena praeposuit. propterea igitur coli se deus expetit et honorari ab homine tamquam pater, ut uirtutem ac sapientiam teneat, quae sola inmortalitatem parit. nam quia nullus alius praeter ipsum donare eam potest, quia solus possidet,
Abbreviated transcription (Latin):
excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui quod
tunc fit. cum homo caelesti lauacro purificatus. exponit ĩ¬
fantiam cum omni labe uitae prioris. et incremento duu¬
ni uigoris accepto fit homo ꝑfectus ac plenus. Ergo quia
uirtutem proposuit homini deus. licet anima et corpus
consociata sint. tñ contraria sunt. et impugnat inuicem
A nimi bona mala sunt corporis. idest opum fuga uolupta¬
tum interdictio. doloris mortisq contemptus. Item corpo¬
ris bona mala sunt animi. hoc est cupiditas et libido quibꝰ
et opes appetuntur. et suauitates uariaꝵ uoluptatũ ꝗbus
eneruatus animus extinguitur. Idẽ necesse ẽ iustum et
sapientem in omnibus malis eẽ. quoꝵ maloꝵ uictrix est
fortudo. Inuistos autem in diuitus. in honore. in pote¬
state. haec enim corporalia et terrena bona sunt. Illi autẽ
terrenam uitam agunt. nec assequi immortalitatem queũt.
quia se uoluptatibus dediderunt: quae sunt uirtutis inimi¬

Expanded text:
excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui. quod excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et corpus consociata sint, tamen contraria sunt et inpugnant inuicem. animi bona mala sunt corporis, id est opum fuga, uoluptatum interdictio, doloris mortisque contemptus. item corporis bona mala sunt animi, hoc est cupiditas et libido, quibus et opes adpetuntur et suauitates uariarum uoluptatum, quibus eneruatus animus extinguitur. ideo necesse est iustum et sapientem in omnibus malis esse, quoniam malorum uictrix est fortitudo, iniustos autem in diuitiis, in honore, in potestate: , haec enim bona corporalia et terrena sunt; illi autem terrenam uitam agunt nec adsequi immortalitatem queunt, quia se uoluptatibus dediderunt, quae sunt uirtutis inimi
Abbreviated transcription (Latin):
finem Cui rei argumentum natura et ratio corporis prabet.
Caetera nanq animalia in humum uergunt. quia terrena sũt
neq capiunt immortalitatem quae de caelo ẽ. homo autem
rectus in caelum spectat. quia proposita est illi immortalitas
nec tamen uenit nisi tribuatur homini a deo. Nam nihil
interesset inter iustum et iniustum. si quidem omnis homo
natus immortalis fieret. Ergo immortalitas non sequela¬
naturae. sed merces praemiumq uirtutis ẽ. Deniq homo nõ
statim ꝗͣ natus ẽ. rectus ingreditur. sed quadrupes primo
quia ratio corporis et huius praesentis uitae communis est
nobis cum animalibus brutis. post deinde confirmatis ui¬
ribus erigitur. et lingua eius in eloquium soluitur. et mur̃
animal eẽ desinit. quae rauo docet mortalem nasci hoĩem
postea uero immortalem fieri cum coeperit ex deo uiuere.
idest iustitiam sequi. quae continetur in dei cultu. Cum

Expanded text:
finem. cui rei argumentum natura et ratio corporis praebet. finem. cui rei argumentum natura et ratio corporis praebet. cetera namque animalia in humum uergunt, quia terrena sunt, nec capiunt immortalitatem, quae de caelo est, homo autem rectus in caelum spectat, quia proposita est illi immortalitas, nec tamen uenit, nisi tribuatur homini a deo: nam nihil interesset inter iustum et iniustum, siquidem omnis homo natus immortalis fieret. ergo immortalitas non sequellnaturae, sed merces praemiumque uirtutis est. denique homo non statim quam natus est rectus ingreditur, sed quadrupes primo, quia ratio corporis et huius praesentis uitae communis est nobis cum mutis animalibus: post deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiam sequi, quae continetur in dei cultu, cum
Abbreviated transcription (Latin):
alterum terrenum ẽ: alterum caeleste. duae uitae homini at¬
tributae sunt. una temporalis. quae corpori assignatr al¬
tera sempiterna quae animae subiacet. Illam nascendo ac¬
cepimus. hanc assequimur laborando.ne immortalitas ho¬
mini ut ante diximus. sine ulla difficultate constaret.
Illa terrena ẽ sicut corpus. et ideo finitur. haec uero caelestis
sicut anima. et ideo terminum non habet. Illam primam
nescientes accipimus. hanc secundam scientes. Uirtun eĩ
non naturae datur. Quia uoluit nos deus uitam nobis ĩ
uita comparare. ideo hanc praesentem dedit. ut illam uerã
et perpetuam aut uitus amittamus. aut uirtute mereamur.
n hac corporali non est summum bonum. qm̃ sicut necessi¬
tate diuina nobis data ẽ. ita rursus diuina necessitate sol¬
uetur. ita quod finem habet. summum bonum non habet.
In illa uero spiritali. quam per nos ipsi acquirimus. sum¬
mum bonum continetur: quia nec malum põt habere. nec

Expanded text:
alterum terrenum est, alterum coeleste, duae vitae homine atalterum terrenum est, alterum coeleste, duae vitae homine attributae sunt: una temporalis, quae corpori assignatur; altera sempiterna, quae animae subjacet. Illam nascendo accipimus, hanc assequimur laborando ne immortalitas homini ut ante diximus sine ulla difficultate constaret. Illa terrena est, sicut sicut anima et ideo terminum non habet; illam primam nescientes accipimus, hanc secundam scientes: uirtuti enim, non naturae datur, quia uoluit nos deus uitam nobis in uita conparare. idcirco hanc praesentem dedit, ut illam ueram et perpetuam aut uitiis amittamus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, summum bonum non habet. in illa uero spiritali, quam per nos ipsi adquirimus. summum bonum continetur, quia nec malum potest habere nec
Abbreviated transcription (Latin):
straret. Tum ꝑfectis omnibus quae ad conditionem mun¬
di ꝑtinebant hominem finocit ec ipsa terra quam illi a
principio in habitaculum praeparauit. idest spiritum suũ
terreno corpore induit et inuoluit. ut compactus ex rebus
diuersis ac repugnantibus bonum ac malum caperet. et
sicut terra ipsa faecunda ẽ ad fruges pariendas sic et corpꝰ
hominis. quod assumptum ẽ e terra generandi copiam fa¬
cultatemq procreandae sobolis accepit. ut qm̃ fragili ma¬
teria formatus in aeternum manere non poterat. peracto tẽ¬
poralis uite spatio cederet. et illud quod fragile atq imbe¬
cillum gerebat. perpetua successione renouaret. Cur igitur
eum mortalem fincit et fragilem cum illius causa mundũ
edificasset: Primum ut infinita uis animaꝵ gigneretur
omnemq terram multitudine oppleret. deinde ut propone¬
ret homini uirtutem id est tolerantiam maloꝵ ac laboꝵ ꝑ
quam posset praemium immortalitatis adipisci. Nam quia
homo ex duabus rebus constat. corpore et anima.quorum

Expanded text:
straret. Tum perfectis omnibus, quae ad conditionem mundi pertinebant, hominem finxit ex ipsa terra, quam illi a principio in habitaculum praeparavit; id est spiritum suum terreno corpore induit et involvit, ut et compactus ex rebus diversis ac repugnantibus, bonum ac malum caperet; et sicut terra ipsa fecunda est ad fruges pariendas: ita corpus hominis, quod assumptum est e terra, generandi copiam, facultatemque procreandae sobolis accepit, ut quoniam fragili materia formatus in aeternum manere non poterat, peracto temporalis vitae spatio cederet, et illud, quod fragile atque imbecillum gerebat, perpetua successione renovaret. Cur igitur eum mortalem finxit et fragilem, cum illius causa mundum aedificasset? Primum, ut infinita vis animarum gigneretur, omnemque terram multitudine oppleret: deinde, ut proponeret homini virtutem, id est, tolerantiam malorum ac laborum, per quam posset praemium immortalitatis adipisci. Nam quia homo ex duabus rebus constat, corpore atque anima, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicabuntur. sed utm̃ ꝗ sunt in dei religione uersati. Nam
qui deum non agnouerunt. qm̃ sententia de us in absoluti¬
one fieri non põt. iam iuidicati damnatiq sunt sanctis lrĩs
contestantibus non resurrecturos eẽ impios in iuidicium. Iu¬
dicabuntur ergo qui deum scierunt. et facinora eoꝵ idest ⁊¬
mala oꝑa cum bonis collocata ponderabuntur. ut si plura &
grauia fuerint bona iustaq. dentur ad uitam beatam. Si at
mala superauerint. condemnentur ad poenam. Hic fortasse
dixerit quispiam. Si ẽ immortalis anima. quomodo patibi
lis inducitur ac poena sentiens: Si enim ob merita puniet᷑
sentiet utiq dolorem atq: ita etiam mortem. Si morti non ẽ
obnoxia ne dolori quidem. Patibilis igiturnon ẽ. Huic q̃¬
stioni siue argumento a stoicis ita occurritur. Animas qui¬
dem hominum ꝑmanere. nec interuentu mortis in nihilũ
resolui. sed eoꝵ qui iusti fuerunt puras et impatibiles et

Expanded text:
dicabuntur, sed ii tantum qui sunt in dei religione uersati. nam qui deum non adgnouerunt, quoniam sententia de his in absolutionem ferri non potest, iam iudicati damnatique sunt, sanctis litteris contestantibus non resurrecturos esse inpios in iudicium. iudicabuntur ergo qui deum scierunt et facinora eorum id est mala opera cum bonis conlata ponderabuntur, ut si plura et grauiora fuerint bona iustaque, dentur ad uitam beatam, si autem mala superauerint, condemnentur ad poenam. hic fortasse dixerit quispiam: \'si est inmortlis inducitur, ac poenam sentiens? Si enim ob merita punietur, sentiet utique dolorem, atque ita etiam mortem. Si morti non est obnoxia, nec dolori quidem, patibilis igitur non est. Huic quaestioni, sive argumento, a Stoicis ita occurritur: Animas quidem hominum permanere, nec interventu mortis in nihilum resolvi: sed eorum, qui justi fuerunt, puras, et impatibiles, et
Abbreviated transcription (Latin):
ipse christum mentietur et contra uerum dimicabit. et uictus
effugiet et bellum saepe renouabit. et saepe uincetur donec
quarto proelio confectis omnibus impiis debellatus et ca¬
ptus tandem sceleꝵ suoꝵ luat poenas. Sed et caeteri prin¬
cipes ac tyranni ꝗ contriuerunt orbem simul cum eo uin¬
cti adducentur ad regem et increpabit eos. et coarguet. et
exprobrabit us facinora ipsoꝵ et damnabit eos ac meri¬
tis cruciatibus tradet. Sic extracta malitia et impietate
compressa reꝗescet orbis. qui ꝑ tot saecula subiectus errori
ac sceleri nefandam ꝑtulit seruitutem. Non colentur ul¬
terius du manu facti. sed a templis et puluinaribus suis
deturbata simulachra igni dabuntur. et cum donis suis
mirabilibus ardebunt. Quod etiam sibylla cum ꝓphis¬

Expanded text:
ipse Christum mentietur et contra uerum dimicabit et uictus ipse Christum mentietur et contra uerum dimicabit et uictus effugiet et bellum saepe renouabit et saepe uincetur, donec quarto proelio confectis omnibus impiis debellatus et captus tandem scelerum suorum luat poenas. sed et ceteri principes ac tyranni, qui contriuerunt orbem, simul cum eo uincti adducentur ad regem, et increpabit eos et coarguet et exprobrabit iis facinora ipsotis cruciatibus tradet. Sic extincta malitia, et impietate compressa, requiescet orbis, qui per tot saecula subjectus errori ac sceleri nefandam pertulit servitutem. Non colentur ulterius dii manu facti: sed a templis, et pulvinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur, et cum donis suis mirabilibus ardebunt, quod etiam Sibylla cum P