comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culis. idem locus ad heremũ redactus est. et cepit esse ferarum qui pͥus
fuerat habitatio hominũ. usꝙ quo regni francoꝵ gub̾nacula adeptus
est ciodoueus filius dagobti. Quiꝙ uterat uir nobilissimus rerum
amministratione publicarum miro callebat ingenio. Isdem etiam rex
cum onreggiis posseret morib. petitionib ꝙ iustis et serutio dñi ap¬
cio alsensum p̾beret. interpellatus est a bone memorie uiro leodebo¬
do patre monasteri sc̃i amani. quod est situm ꝓpe menia urbis aure¬
liane. ut monasteriũ or dini monastico congruens sibi liceret constiu¬
eco m agro floriacensi datis ꝓ eodem agro ĩnutua uicissitudine. pre¬
diis. que sibi a parentib iuire hereditario relictis possidebat. Namꝙ
utem aer floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat: Quib audi¬
tis rex. libentissime eius p̾cib aniuit et desiderium illius quod dilati¬

Expanded text:
culis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius culis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilati
Abbreviated transcription (Latin):
Um diu gens langobardoꝵ infidelitatis sue teneb̾s¬
nequaqm carere uoluisset. et iugum dñi ferre de¬
tractans. eos qui ferebant impugnare decreuisset.
et suo eam domino subiugandi. Cuius incolas
occulto d̾s iuditio. eius nnicroni tradidit ferien¬
dos. Que gens longe laceq sue cedis extendẽs
coudelitatem. beneuentanam aggressa est expugnare ꝓuintiam. Cuius
uibes coeqn̾s t̾re. monasteria uillas q populans. non minimas xp̃ria¬
noꝵ strages dedit. Oues enim dominicas ab ouilib exclusas. diu̾sa ce¬
de lacerans. ouilia dñi euertebat. ita ut in heremi uastitatem loca pͥus
desiderabilia conu̾sa uiderentur. Unde int̾ cetera faciñora sua. monaste¬
rium eximi patris bñdicti depopulans reb om̃ib inhabitabile reddi.¬
ditr. Quos quo modo acciderit. legenti beati gregorii scd̃m dẏalogoꝵ
simi uiri aꝑa claro stilo ꝓsecutus inter cet̾a nairat cum ꝓphetie sp̃u
cognouisse aꝙ p̾nuntiasse ablatis reb om̃ib. idem monasteriũ euer¬

Expanded text:
um diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, di et suo eam dominio subjugandi, cujus incolas occultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora sua monasterium eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum simi viri opera claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenuntiasse, ablatis rebus omnibus idem monasterium ever
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat. Accipe dilectissime extrema institutoris tui dona. que et lõ¬
gum nr̃m testentur amorem. et tibi ac cõmilitonib tuis contra om¬
nium ꝑpetim munimen p̾beant impedimentũ maloꝵ. Post exple-¬
tam enim totam trinam uicenoꝵ annoꝵ. ex quo monasterialem adi¬
sti ꝑfectionem. in gaudiũ dñi tui es introducendus. ut nobis hester¬
no die postrmͣ a nobis digressus es dñs ostendere est dignatus. P̾-¬
dico etiam tibi moram uos in euudo esse passuros. ac cum difficultate
habilem locum inuenturos. ꝓbis que et deo ordinante ꝑficientur. et q̃
mimicus humani gen̾is molimine calliditatis sue. in uos concitabit.
Nusqmͣ tamen benignitas misericordis dei uobis deerit. sed potius dife¬
rendo licet ac desiderium animi ur̃i in longum exꝑiendo aliorsus qmͣ
sꝑauimꝰ. aptissimam largiri dignabitur. metationem. Iamq ualeas fe¬
lix in ꝓfectione felitior futurus in ꝑuentione. Beatus autem maurus¬

Expanded text:
ISSA. Accipe, dilectissime, extrema institutoris tui dona, quae et longum nostrum testentur amorem, et tibi ac commilitonibus tuis contra omnium perpetim munimen praebeant impedimenta malorum. Post expletam enim totam trinam vicenorum annorum decursionem, ex quo monasterialem adisti perfectionem, in gaudium Domini tui es introducendus: ut nobis hesterno die, postquam a nobis digressus es, Dominus ostendere est dignatus. Praedico etiam, ibi moram vos in eundo esse passuros, ac cum difficultate habilem locum inventuros, pro his quae et Deo ordinante perficientur, et quae inimicus humani generis molimine calliditatis suae in vos concitabit. Nusquam tamen benignitas misericordis Dei vobis deerit: sed potius differendo licet, ac desiderium animi vestri in longum experiendo, aliorsus quam speravimus aptissimam largiri dignabitur metationem. Jamque valeas felix in professione, felicior futurus in perventione.
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uos autem fr̃es carissimi quos ad opus dñi construendũ ad illas di¬
rigimus ꝑtes uiriliter agite. et confortetur cor ur̃m in scõ ꝓposito et re¬
ligione ꝓcul dubio scientes quia qnͣto austeriora causa salutis alioꝵ
in huius uia ꝑtuleritis. tanto maiora a deo recipietis celestium gaudt¬
a p̾mioꝵ. Nec uos ulło modo resolutio huiꝰ nr̃i mestificet corpustuli.
qm̃ p̾sentior uobis carns deposito ero ouere. ur̃iq ꝑ dei gr̃am cooꝑa¬

Expanded text:
est: Vos autem, fratres charissimi, quos ad opus Domini construendum, ad illas dirigimus partes, viriliter agite et confortetur cor vestrum in sancto proposito et religione: procul dubio scientes quia quanto austeriora, causa salutis aliorum, in hujus via saeculi pertuleritis, tanto majora a Deo recipietis coelestium gaudia praemiorum. Nec vos ullo modo resolutio hujus nostri moestificet corpusculi: quoniam praesentior vobis ero carnis deposito onere, vestrique per Dei gratiam coopera
Abbreviated transcription (Latin):
Si tristandum dilectissimi fres ac filii ꝓ tali esset negotio. mͥ magis
solatiis. Sed quia dicente apło. caritas benigna est. Benignitatem
caritatis nr̃e impendere om̃imodis debenius hiis quo aliquo modo ea
indigere cognoscimꝰ. nec nr̃a tantũ. qnͣtum aliena querere: Quaꝓpter
uos paterin amoris sollicitudine fletib et merore in temꝑare deposci¬
mus. quia potens est d̾s meliores nobis post huiꝰ depositionẽ corꝑis.
huic scẽ ĩmittere congregatõri. quoꝵ m̾itis et exemplis longe p̾stan¬
tius qmͣ nr̃is edificemini. Sed et illud summoꝑe nob̾ ꝓcurandum est.
ne uersutia antiqui hostis unde aliis salus acquiritur: inde uobis tristi¬
cie malo detrimentum in aliquo ingeratur. Nos etenim quos unitatis
semel in scã caritate uĩcit concordia. nunqmͣ uł longissima t̾rarũ diuidẽt
spatia. qm̃ semꝑ int̾ioris hominis aspectu. qui renouatur scdm ymagi¬
nem eius qui creauit eum. Nos quo adut̾imus temꝑe inuicem intue

Expanded text:
Si tristandum dilectissimi Patres ac filii pro tali esset negotio, mihi magisolatiis. Sed quia, dicente Apostolo, charitas benigna est, benignitatem charitatis nostrae omnimodis impendere debemus his quo aliquo modo ea indigere cognoscimus: nec nostra tantum, quantum aliena quaerere. Quapropter vos amoris paterni sollicitudine a fletibus et moerore temperare deposcimus, quia potens est Deus meliores nobis post hujus depositionem corporis huic sanctae immittere congregationi: quorum meritis et exemplis, longe praestantius quam nostris, aedificemini. Sed et illud summopere nobis procurandum est, ne versutia antiqui hostis, unde aliis salus acquiritur, inde nobis tristitiae malo, detrimentum in aliquo ingeratur. Non etenim quos unitatis semel in sancta charitate junxit concordia, nunquam vel longissima terrarum divident spatia: quoniam semper interioris hominis aspectu, qui renovatur secundum imaginem ejus qui creavit eum, nos quoad vixerimus tempore invicem intue
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m tingui m̾uerunt. Hiis igitur diu̾sis orbis in ꝑtib uarie imꝑi¬
tantib pueriles beatissimus bñdictus attingens etatis annos. more
ueteri nobilium romanoꝵ. scolis liberalium deputatur artium. ne p̾cdarũ
pueri torpesceret ingenium. Enim uero pͥmordia litterarum. acri conci¬

Expanded text:
vero semetipsam determinans. Cum itaque, ut praelibavimus, nobilitate sinvero semetipsam determinans. Cum itaque, ut praelibavimus, nobilitate singulari et bonorum omnium proventibus affluentissime exuberescat, praecelsorumque altrix virorum prisca reperiatur aetate, uno tamen semetipsam editissimo potuit vincere germine, dum beatissimi Patris Benedicti optandam cun
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ssa. dominationi eoꝵ grauissime sui cubuit: Romanũ enim imꝑiũ
a sui soliditate hoc est ferrea duritia intestaceam fragilitatem deiectũ.¬
non solum ultimam rei publice dadem uerum subiectis regnoꝵ ppłis¬
thoꝵ pͥncipatum cum regio nomine suscipiens. sessionem ꝓpͥam rauen
ne statuit. Nomo pestilens arriane secte. quiq nulli bonoꝵ mala in¬
rogando ꝑceret. om̃ib malis fauorabiliter assentaretur. Deniq int̾
cetera facinora scĩssimũ iohannem papam romanũ carcerali media ma-¬
ceratum necauit. duosq senatorii ordinis uiros et exconsules simma-¬
chũ uidelicet atq boetium. in carcere gladio transuerberauit. Porro
originem ducens. mirabilit̾ rexit. Namq xp̃i gr̃a disponente aboli
tis ydoloꝵ cultib credens dũo ihũ xp̃o. pͥmus ex gente francoꝵ gr̃am
xp̃ri baptismatis p̾dicante beatissimo remigio remoꝵ ep̃o adeptus
est. Quem secuti quiq francoꝵ ꝓceres baptismate sacro credentes in

Expanded text:
potius patriae omnis decor regnique felicitas brevi memoratu ac si quodam collectaneo astricta perspicitur. Cumque magnitudo ipsa Italici regni quod olim Magna Graecia nuncupabatur, eo quod urbes ejus atque castella vel mathorum principatum cum regio nomine suscipiens, homo pestilenassimilis utique querno folio, quod proceritate sui latitudinem excedit; plurimarum tamen provinciarum mater effecta, praedulci cunctas amplectitur caetera facinora Iohannem papam corporali inedia maceratum necauit, duosque senatorii ordinis uiros et ex-consules, Symmachum uidelicet atgue Boethium, in carcere gladio transuerberauit. Cap. stituere. Inter quae Italia quoque maxima regnorum Occidentalis climatis divisionem passa, duodeviginti provincias ex sese protulit, quarum omnium praeclarior Valeria, eique adjuncta Nursia inter Umbriam et Campaniam Picenumque consistit, Samnitum orientem versus prospectans limitem, Etruria
Abbreviated transcription (Latin):
lantes secuti. Cui adomne conuiuium usq dum huc ueniret. duo ange¬
li in figura iuuenũ apparentes ostenderunt ei qmͣ uiam arripere debe¬
ret. In loco autem isto quidam dei seruus tunc habitaculũ habebat. ad
quem diuinitus ita dc̃m est. Hiis tu parte locis. alter amicus adest. Hic
autem id est in cassimi arcem ꝑueniens in magna se semꝑ abstinentia
coartauit. et p̾cipue quadragesime temꝑe indusus. et remotus a mun¬
di strepitu mansit. Hec om̃ia ex marci porte carmine sũpsi. qui ad eum¬
dem patrem huc ueniens aliquot u̾sus in eius laude composuit. quos
in hiis libellis cauens nimiam longitudinem minime desccipsi. Certũ
autem est hunc egregium patrem uocatum ob hoc ad hunc fertilem lo¬
cum. et cui opina uallis subiacet aduenisse. ut hic młtoꝵ monachoꝵ
sicut et nunc deo p̾sule fc̃m est congregatio fieret. Het uerba uen̾abilis

Expanded text:
lantes secuti, cui ad omne convivium, usque dum hic veniret, duo angeli in figura juvenum apparentes, ostenderunt ei quam viam arripere deberet. In loco autem isto, quidam Dei servus tunc habitaculum habebat, ad quem divinitus ita dictum est: Hiis tu parce locis, alter amicus adest; Huc autem, hoc est in Cassini arcem perveniens, in magna se semper abstinentia coarctavit; sed praecipue quadragesimae tempore inclusus, et remotus a mundi strepitu mansit. Haec omnia ex Marci poetae carmine sumpsi, qui ad eumdem Patrem huc veniens aliquot versus in ejus laudem composuit, quos in his libellis, cavens nimiam longitudinem, minime descripsi. Certum tamen est hunc egregium Patrem vocatum coelitus ob hoc ad hunc fertilem locum et cui opima vallis subjacet, advenisse, ut hic multorum monachorum, sicut et nunc Deo praesule facta est, congregatio fieret. His curs
Abbreviated transcription (Latin):
pem uellet quendam monachum destinare. inueniens illum ꝓstratum
ualida febre. iniunxit ei causam obedientie. In uirtute xp̃i solo u̾bo
usus imꝑii. uade inquiens et reu̾tere. et amplius noli febricitare.
fuerat iussus. Ita uiri dei sermo et causam obtinuit et morbũ fuga¬
uit.ꝙ̃.uii. Quodam uero tempore ꝑisius ciuitatem exigente cau¬
sa discordie. uir dñi pacem ꝑrexit informare. Sed callidus hostis qͥ¬

Expanded text:
pe vellit quendam monachum distinare, inveniens illum prostratum pe vellit quendam monachum distinare, inveniens illum prostratum valida febre, iniuncxit ei causam oboedientiae, in virtute Christi solo verbo usus imperii: 'Vade', inquiens, 'et revertere et amplius noli febricitare'. fuerat iussus. Ita viri Dei sermo et causam obtinuit et morbum fugavit. 12. Quodam tempore Parius civitate, exigente causa discordiae, vir Domini pacem perrexerat reformare. Obtentu q
Abbreviated transcription (Latin):
nam magni certaminis recepturi. ex desitu loci breuiter diximus.
nunc ad gestoꝵ ordinem redeamus.. Cum igitur uir dñi m̾i¬
tis fulgentib cresceret in uͥtute. et quicquid sibi abstinentie rigore sub¬
traheret. hoc pauꝑib et hospitib erogans. quadam die laborantib
fratrib defuit panis. ita ut etiam unde fieret om̃imodis nonadesset.
Sed cum ip̃e fr̃es semꝑ in studio religionis admoneret. dicens esse ꝓ¬
missum quod dñs animam iusti fame nequaqmͣ affligeret: subito nu¬
tu dei quidam francus affuit. qui septem panes et bisterna farine sa¬
ta detulit. hora qua reficiendi corpusculum necessitas poposcisset.
Tunc illi fide firuius confortati. exinde sufficient̾ habuerunt. et adue¬
nientib cum gaudio obtulerunt. atq ex illa die in antea nmnqmͣ de¬
fecerunt habitatorib loci illius oportuna frumenta. ꝙp̃ .ui.¬
igitur uir dei ꝓ causa monasterii ad ebroiũ francoꝵ pͥnci¬

Expanded text:
nam magni certaminis recepturi. Haec de situ loci breviter diximus; nam magni certaminis recepturi. Haec de situ loci breviter diximus; nunc ad gestorum ordinem redeamus. 10. Cum igitur vir Domtis fulgentibus, cresceret in virtute et, quodquod sibi abstinentiae rigore subtraheret, hoc pauperibus et hospitibus erogaret, quadam die laborantebus fratribus panis defuit, ita ut etiam, unde fieret, omnimodis non adesset. Sed cum ipse fratres semper in studio religionis admoneret, dicens, esse promissum, quod Dominus animam iusti fame nequaquam adfligeret, subitu nutu Dei quidam Francus adfuit, qui septem panes et bis terna farinae sata detulit hora, qua reficiendi corpusculum necessitas poposcisset. Tunc illi fide firmius confortati, et exinde sufficienter habuerunt et advenientibus cum gaudio obtulerunt, atque ex illa die inantea numquam defecerunt habitatoribus loci illius oportuna frumenta. 11.um vir Dei pro causa monasterii ad Ebroino Francorum princi
Abbreviated transcription (Latin):
duntur. hinc prandia dara parantur. Ibiq conueniunt qui digne
xp̃o deseruiunt nichil habentes ꝓpͥum. nullius egentes compendii. qͥa
sꝑantes in dño non deficient om̃i bono. ut uere in eis impleatur sccip̃¬
tum. Pax multa diligentib nomen tuũ dñe. et non est illis scanda¬
lum. Caritas ibidem fulget in ira. abstinentia magna. humilitas sũ¬
ma. castitas p̾minet ante om̃ia. Sed et illud mirum quod a seculo
non erat auditum. de beluis marinis inuen̾unt compendium. Nam
uncis retib et ratib capiuntur marini pisces. qͥnquagenis pedibus
longi. Qui ob iuuamina fratrum sumpti in escas. etiam expellunt
tenebras ꝑ lucernas atq contra naturam sui aqua que ignem con¬
sueuit extinguere. ꝑ nutrimenta pinguedinis ignem nutrit lucerne.
Agit hoc meritum scĩ filiberti et scõꝵ multiplices sepulture. qui deo
seruientes assidue ꝑ pacis temꝑa confixi cruci ꝓpͥa uoluntate agonẽ

Expanded text:
duntur, hinc prandia clara parantur, ibique conveniunt, qui digne duntur, hinc prandia clara parantur, ibique conveniunt, qui digne Christo deserviunt, nihil habentes proprium, nullum egentes conpendium, quia sperantes in Domino non deficient omni bono, ut vere in eis impleatur scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, Domine, et non est illis scandalum. Caritas ibidem fulgit mira, abstinentia magna, humilitas summa, castitas per omnia. 9. Sed et illud mirum, quod a seculo non erat auditum: de beluis marinis invenerunt conpendium. Nam uncis, retibus et ratibus capiuntur pisces marini quinquagenibus pedibus longi, qui ob iubamine fratrum in escas, etiam et expellunt tenebras per lucernas, atque contra naturam sui aqua, quae ignem consuevit extinguere, per nutrimenta pinguidinis ignem nutrit lucernae. Agit hoc meritum sancti Filiberti et sanctorum multiplices sepulturae, qui Deo servientes assiduae, per pacis tempore, confixa cruci propria voluntate, agonem
Abbreviated transcription (Latin):
tib digna. ab euro surgens eccl̃ia. crucis instar erecta. cuius apicem
obtinet alma uirgo maria. Altare est aute faciem lectuli. condente
beatissimo filiberto pido gẽmarum lumine comptum auri et argen¬
ti congerie. Ab utroq latere iohannis et columbani ardant głam
deo. Adheret aborea dyonisii martyris et confessoris germani edicu¬
la. In dextris domus nobilis scĩ ꝓminet petri. oraculum e latere scĩ
habens martini. uergit a meridie cellula ip̃ius sc̃i dei petreo margine
florescente. Oꝑosa saxis daustra cinguntur arcub uaria. Quod decꝰ
oblectans animũ cunctis triumphantib limphis duplex uergit ad au¬
strum. Ducentoꝵ nonaginta pedum longitudine. quinquaginta in
latitudine eminet domus quiescendi. Obtentu singula ꝑlecta. lux ra¬
diat ꝑ fenestras uitrum penetrans lineis fouet aspectum legentibus.
Subter edes gemine duob officiis oportune. hinc falerna seruanda cõ¬

Expanded text:
tibus digna. Ab euro surgens ecclesia crucis instar erecta, cuius apicem tibus digna. Ab euro surgens ecclesia crucis instar erecta, cuius apicem obtinet alma virgo Maria, altaris ante faciem lectoli cumdente beatissimi Filiberti, picto gemmarum lumine, comptum auri et argenti congeriae; ab utroque latere Iohannis et Columbani aras dant gloriam Deo. Aderit a borea Dionisi martyris et Germani confessoris aedicola; in dextris domum nobile sancti prominit Petri, oraculum e latere sancti habens Martini. Vergit ad meridie cellula ipsius sancti Dei, petreo margine florescente. Operosa saxis claustra comitur arcis, variaque decus oblectans animum cunctis, triumphantibus limphis. Duplex vergens ad austrum, ducentorum nonaginta pedum longitudine, quinquaginta in latitudine eminit domus quiescendi obtentu. Singula per lecta lux radiat; per fenestram vitreum penetrans, linis fovet aspectum legentis. Subter aedes gemina duobus offitiis oportuna: Hinc Falerna servanda con
Abbreviated transcription (Latin):
iũ tantum modo cõmeantib dans ingressum. Nunc ascendens
mare eructuat. nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat.
compendia nauium. cõmertia plurimoꝵ. Nichil pene indigens.
quiquid mimstratur uehiculis pedestrib et equinis. plaustris eti¬
am atq ratib. Ibidem castrum condiderunt antiqui. ibi astant in
atie nobilium castra dei. ibi suspirantes ꝓ desiderio paradysi ge¬
munt. qui gementes rorantib oculis in flãmis ultricib gemituri
non erunt. Ibi sacer almus. de quo p̾sens loquitur textus. inulti¬
plicib laudib est colendus. Qui patriarche iacob more uetusto in
septuaginta animaruĩ numero istam descendit in heremũ. addito seꝑ¬
templici ꝓpter gr̃am septiformẽ spiritus scĩ. ubi eius ꝓuidentia constru¬
xit ꝑ quãdrum menia turrita mole surgentia. daustra receptionis
mira. aduentantib oportuna. Introrsus domus alina fulget habitan¬

Expanded text:
unum tantomodo comeantibus dans ingressum. Nunc ascendens unum tantomodo comeantibus dans ingressum. Nunc ascendens mare eructat, nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat. Conpendia navium, commertia plurimorum, nihil paene indigens: quicquid ministratur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris etiam adque ratis. Ibidem castrum condiderunt antiqui; ibi adstant in aciae nobilia castra Dei, ubi suspirantes pro desiderium paradisi gemunt, qui, gementes rorantibus oculis, in flammis ultricibus gemendi non erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur textus, multiplicibus laudibus est colendus, qui patriarchae Iacob more vetusto in septuaginta animarum numero istoipso descendit in heremo, addito septimplice propter gratiam septiformem Spiritus sancti. 8. Ubi eius providentia construxit per quadrum moenia turrita mole surgentia, claustra receptionis mira, adventantibus oportuna. Introrsus domus alma fulgit habitan
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex ꝓpͥo labore deberet monasteriũ fabricare. Tunc a rege fran¬
coꝵ cdlodoueo nomine. atq eius regina uocabulo balchechilde. locũ
in pago rotomagensi. quem uetusto uocabulo. antiquitus gẽmeti¬
cum consuerant. nuncupare oꝑtinens suggestione supplici nobile
ibidem cenobium uisus est construxisse. Uere digna ethimologia
nominis gẽmeticũ nuncupatũ. qui diu̾so uernat decore morẽ gem¬
marum. Hinc frondium coma siluestris. hinc multiplices arboꝵ
fruges. Illic placet ub̾rima tellus. istinc uirentia prata. graminib
hinc ortoꝵ odoriferi fiores. hinc uinearum habundant botriones qͥ
turgentib gẽmis rutilant in falernis. Cincta undiq aquis mirat᷑
cespis. Pastui pecorum congrua fundens frugem ladiferam diu̾sis
uenatib apta. auium canora melodia. Sequana ꝑte trina milia
girat. bis quaterno stadio quod nr̃os in ictus pͥstinũ uergit cursũ

Expanded text:
ut ex proprio labore deberet monasterium fabricare. Tunc ad rege Franut ex proprio labore deberet monasterium fabricare. Tunc ad rege Francorum Chlodoveo nomine atque eius regina vocabulo Baldechilde locum in pago Rodomagense, quem vetusto vocabulo Gemedicum antiquitas consueverat nuncupare, obtinens suggessionesupplicę, nobile ibidem caenubium visus est construxisse. 7. Vere digna aethymologia nominis Gemedicum nuncupatum, qui diverso vernat decore more gemmarum! Hinc frondium coma silvestris, hinc multiplices arborum fruges; illinc placet uberrima tellus, istinc virentia prata graminibus. Hinc hortorum odoriferi flores, hinc vinearum habundant butriones, quique turgentibus gemmis lucens rutilat in Falernis. Cincta undique aquis miratur inclita cispis, pastu pecorum congrua, fundens frugem lactiferam, diversis venatibus apta, avium canora modolia. Sigona parte trina milia gyrat ter quina; bis quaterno stadio, quod non in ictus pristinis vergit cursum,
Abbreviated transcription (Latin):
uocare. acq ei deinceps cum caritatis studio obedire. Sed quia ꝑ-
ciire. unt aliquid emolumenti ex successione scĩtatis ualeret accipe.
Austrans luxonium et bobim. uł reliqua cenobia sub norma sanct̃i
columbani degentia. atq om̃ia monasteria que intra suũ gremium
frantia et italia ac tota concludit burgundia. astuta intentione. ꝓ¬
uidens ut pridentissima apis. quicquid meliorib florere uidit stu¬
diis. hoc suis craxit exemplis. Basilii sc̃i carismata macharii regu¬
lam beuedicti decreta. columbani iustituta sanctissima lectione freq̃u¬
tabat assidue. Sic ꝙ omustus uͥtute aromatum. sequacib sc̃m mõ¬
strabat exemplum. Sed cum diuina uͥtus lumen illuis suꝑ candela¬
brum uellet constitui ut lampas sc̃itatis illius longe lateꝙ fulgo¬
rante uͥtutum radio deberet splendere. posuit in corde uiri scĩssimi.

Expanded text:
vocare atque ei deinceps cum caritatis studio oboedire. 5. Sed quvocare atque ei deinceps cum caritatis studio oboedire. 5. Sed qu circuire, ut aliquod emulumenti ex successione sanctitatis valeret accipere. Lustrans Luxovium et Bobium vel reliqua cenobia sub norma sancti Columbani degentia atque omnia monasteria, quas intra suo gremio Francia et Italia hac tota claudit Burgundia, astuta intentione providens, ut prudentissima apis, quicquid melioribus florere vidit studiis, hoc suis traxit exemplis. Basilii sancti charismata, Macharii regula, Benedicti decreta, Columbani instituta sanctissima lectione frequentabat assidua, sicque honustus virtute aromatum sequacibus sanctum monstrabat exemplum. 6. Sed cum divina virtus lumen illius super candelabrum vellet constitui, ut lampada sanctitatis illius longe lateque, fulgorante radio, deberet splendere, posuit in corde viri sanctissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset transfigere. uł nocte teria hostium eccl̃ie expansis brachiis uel¬
let ꝓhibere. om̃ia eius machinamenta filibertus expulit uͥtute diui¬
na ꝑ sc̃ẽ crucis indaginem. q̃ .iiii.Igitur cum beatus agilus
obisset in dño. fratrum concordante consensui. uir dñi filib̾tus suscepit
regiminis locum. Cepit namq humilitate pollere. hospitalitatem
sectari. abstinentia uigere pudentie lampade radiare. florigera cari¬
tate uernare. zelo dei succendi. domum sibi traditam strenue gub̾na¬
re. nullius ꝑsonam accipere. inuenta uitia radicitus extirpare. Tunc
non nulli e fratrib malignitatis sp̃ũ inflaminati. assumpta rebel¬
lione scm̃ dei de ecclesia p̾sumpserunt extrahere. Sed ultrix manus
dñi. hoc inpunitum non ꝑtulit. Nam unus ex eis fulminis ictu
petentes ueniam ꝓ facinore. eum in honorem pͥstinũ studuerunt re¬

Expanded text:
fuisset transfigere vel nocte tertia ostium ecclesiae expansis brachiis velfuisset transfigere vel nocte tertia ostium ecclesiae expansis brachiis vellet prohibere, omnia eius machinamenta Filibertus expulit virtute divina per sanctae crucis indagia. 4. Igitur cum beatus Agilus obisset in Domino, fratrum concordante consensu, vir Domini Filibertus suscepit regiminis locum. Coepit namque humilitate pollere, hospitalitatem sectare, abstinentiam vegere, prudentiae lampada radiare, florigera caritate vernare, zelo Dei succendi, domum sibi traditam strinuae gubernare, nullius personam accipere, inventa vitia radicitus extyrpare. Tunc nonnulli e fratribus, malignitatis spiritu inflammati, adsumpta rebellione, sanctum Dei de ecclesia praesumpserunt extrahere; sed ultrix manus Domini hoc inpunitum non pertulit. Nam unus ex eis fulminis ictu petentes veniam pro facinore, eum in honore pristinum studuerunt re
Abbreviated transcription (Latin):
culmine excreuit. ut uiris ꝑfectiorib imitabilis fieret. cap̃ .iii. Iussus
igitur ad pͥorem mensam sedere. studuit ip̃e om̃ib ministrare ut ip̃m
reficiendi solatium in fratrum implicaret obsequiũ nec satiatus a
mensa consurgeret ꝑacto conuiuo. Cumq antiquus hostis eius in¬
uidens abstinentie pulsaret animũ illius ut sumeret ampliora edulia.
nutu dei decectus. uiro dñi ꝑ sompnium est ostensus. Nam cum qua¬
dam nocte fuisset cibo refetus ip̃e uentrem illius palpare cepit ac
dicere. Modo hic bene. modo hic bene. Tunc miles dñi cognoscens ig¬
nita iacula inimici. crucis se uallans munimine. rigorem abstinentie
studuit replicare. et dei auxilium implorare contra arma tiranni. Cũq¬
tra ip̃m dirus anguis erexit. Nam cum in ursi specie eum intra ecde¬
siam temptasset terrere et ip̃m nocte alia de ferro candelabri nisus

Expanded text:
culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret. 3. Iussus culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret. 3. Iussus igitur ad priorem mensam sedere, studuit ipse omnibus ministrare, ut ipsud reficiendi solatium in fratrum inplicaret obsequio nec satiatus a mensa consurgeret, peracto convivio. Cumque antiquus hostis, eius invidens abstinentiam, pulsaret animum illius, ut sumeret ampliora edulia, nutu Dei detectus, viro Domini per somnium est ostensus. Nam cum quadam nocte fuisset cybo refectus, ipse ventrem illius palpare coepit hac dicere: 'Modo hic bene, modo hic bene!' Tunc miles Domini cognoscens ignita iacula inimici, crucis se vallans munimine, rigore abstinentiae studuit triplicare et Dei auxilium implorare contra armam tyranni. Cumqtationibus dirus anguis erexit. Nam cum in ursi speciem eum intra ecclesiam temptasset terrere et ipsum nocte alia de ferro candelabri nisus
Abbreviated transcription (Latin):
didit. quia hoc quippe didicit ut p̾esse non audeat. qui subesse nõ
didicent. nec obedientiam subiectis imꝑet. qui p̾latis exhibere nõ
nouit. Sed seruum dei inquirendum studuit. cuius uehemens re¬
ligio ꝓbatisima foret. Agnito igitur quodam dei milite agilo no¬
mĩne qui p̾erat cenobio rasbacensi qd̃ sc̃s audoenus cum suis cõ¬
sortib in ꝓpͥa construxerat tellure. et ip̃m uirum dei ibi institue¬
rat de monasterio luxouiensium pacrem. quicquid habere potuit
in elemosinam erogauit. Nec quicqmͣ exinde amicis uł parentib gratũ
aliquid tribuit. sed totum ac si regalia negotia sibi credita. caute et fi¬
deliter dispensauit. Cumq ad p̾dictum cenobium ꝑuenisset. beatus
agilus illum gratanter recepit. Ibiq uir dñi filibertus comam depo¬
suit inde iugum xp̃i suaue et onis eius suscepit. Tantoq religionis

Expanded text:
didit, quia hoc quippe didicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didit, quia hoc quippe didicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit, nec oboedientiam subiectis imperet, quam praelatis exhibere non novit; sed servum Dei inquirendum studuit, cuius vehemens religio probatissima foret. Agnito igitur quendam Dei militem Agilum nomine, qui praeerat caenubio Chrasbacinse, quem sanctus Audoinus cum suis consortibus in proprio construxerat tellore et ipsum virum Dei ibi instituerat de monasterio Luxoviensium patrem, quicquid habere potuit in haelimosinam erogavit nec quicquam exinde amicis vel parentibus gratis aliquid tribuit, sed totum acsi regalia negotia sibi credita caute et fideliter dispensavit. Cumque ad praedictum caenubium pervenisset, beatus Agilus illum gratanter recepit, ibique vir Domini Filibertus comam deposuit hac iugum Christi suave et onus eius leve suscepit tantaeque religionis
Abbreviated transcription (Latin):
Anctus igitur filibertus helisano t̾ritorio ortus. secu¬
lari prudentia non indoctus. undiq iuxta morem gẽ¬
tis strenuus. uico iulii est nutritus. Ea de causa ma¬
xime. quod genitorem ip̃ius filibaudũ optentum re¬
gio munere laicali administratione cessante. ciues
loci illius expetissent pontificem. Qui cum p̾dictum adolescentem
bone in dolis florere cerneret. eum regi dagoberto cõmendare studuit
qui inter reliquos francoꝵ reges fortissimus fuit. Tunc ille nobibi¬
tatis lampade fulgens. consortium indeptus est audoeni optimatis
qui sub aiureo balcheo dñi ualde diligens inter reliquos regni ꝓceres
ualde habebatur illustris et p̾fulgentib uite meritis cathedram sbi¬
it. rotomagensium ciuitatis. et nunc uirtutum signo fulguranti
radio choruscat in terris. ꝙ̃ .iĩ. Cum igitur filib̾tus iuuenis
quateris annoꝵ polleret lustris. diuina p̾cepta audiens. elegit xͥ
discipulus fieri ꝓpͥis om̃ib derelictis. nec tamen se suo arbitrio cre¬

Expanded text:
anctus igitur Filibertus Helisano territurio ortus, seculari prudentia non indoctus, undique iuxta morem gentis strinuus, urbe Vico Iulii est nutritus, ea de causa maxime, quod genitorem ipsius Filibaudem, obtentu regio munere, laicale administratione cessante, cives loci illius expetissent pontificem. Qui cum praedictum adulescentem bonae indolis florere cerneret, eum regi Dagoberte commendare studuit, qui inter reliquis Francorum regibus fortissimus fuit. Tunc ille nobilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris et, praefulgentibus vitae meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris. 2. Cum igitur Filibertus iuvenis quaternis annorum polleret lustris, divina praecepta audiens, elegit Christi discipulus fieri, propriis omnibus derelictis. Nec tamen se suo arbitrio cre
Abbreviated transcription (Latin):
locum ubi nunc est conditum corpus ꝓtendi uisa est. Quod uir dñi mũ¬
molus ut uidit. om̃i dubietate postposita certissime credidit. quod hic
locus aptus esset sc̃i uiri memibris locandis. Igitur post habitis morda¬
cib curis et uisioni om̃imodis fidem dans in eodem loco quo sibi demon¬
stratum fuerat. cum magno studio in melius ornata basilica sub die pͥ¬
die nonarum decembrium cum ingenti honore et laudib diuinis terre
humili t̾ram p̾cii młti reddere studuit uiliq urna contexit celestem the¬
saurum. Nam qnͣtum dilectus deo amabilisq ip̃e thesaurus sit. cestan¬
tur in munere debilium sanitates corporum. maximeq animarũ mede¬

Expanded text:
locum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mumlocum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mummolus ut vidit, omni dubietate postposita certissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio in melius ornato sub pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna contexit coelestum thesaurum. Nam quantum dilectus Deo, amabilisque ipse thesaurus sit, testantur innumerae debilium sanitates corporum, maximeque animarum mede
Abbreviated transcription (Latin):
ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura seruantes conferebãt
inter se quo in loco eiusdem monasterii. id diuine uoluntati concordantes hu¬
marent. Suꝑ quare non minima eoꝵ animos dubietas occupau̾at. Sed
deus qui benigna pietate sua sc̃i uiri corpus de loco pͥori tnͣsferendũ decreuit.
in seq̃nti ei locum aptum sepulture ꝓuidit. Nam cum diu sicut iam dc̃m
est beate memorie mũmolus suꝑ hac re cogitaret consiliũꝙ utile q̃reret
intempesta nocte consueta or̃onis furta reqͥrens. feratis relictis sicuti con¬
sueu̾at dormitorium egressus. sub nudo celo cepit int̾ alia p̾cari. ut diui¬
na pietas ei salubre consilium suggereret. quo nã in loco scĩssima mem¬
bra locaret. Affuit hiis p̾cib demens auris om̃ipotentis. que seruos su¬
os iusta petentes audire coniueuit. Nam lux subito celitus emissa. ante
basilice frontem beate dei genitricis marie in modũ facis ardentis in eum

Expanded text:
ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium egressus, sub nudo coelo coepit inter alia precari, ut divina pietas ei salubre consilium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae servos suos justa petentes audire consuevit. Nam lux subito coelitus emissa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceperat. Sed mirum dictu. Inter exequias pateras subito discipulus
soporatus. uidit in uisu quasi raptus esset in aulam splendidissimam
om̃iq decore pulch̾rimam. ĩmo solis luce dariorem. in qua beatũ richa¬
num p̾daro et hylari uultu uidit habitantem. sibi q dicentem. Ecce
frater sigobarde qualem mansionem preparauit michi deus. Pro uili
qmͣ habui in t̾ra. pulcherrimam in celo ꝓ contemptibili głosam ꝓ obs¬
cura lucidissimam et ꝓ fumosa om̃i suauitate renitentem. Exꝑgiscẽs
itaq discipulus. letior opus exequiarum ꝑfecit deo ꝓuidente ut filius
consolaretur. et patris gloria ostenderetur: Conditus q est ut p̾dixi mi¬
les xp̃ri ubi suo regi maximne militauit. capłm.xi.¬
batur non diu est ꝑmissus eo loco requiescere. ubi ꝓpter infreq̃ns
et remotiorem uitam semetip̃m retruserat. Lacuit tamen eius scĩssimi

Expanded text:
praeceperat. XIV. Sed mirum dictu, inter exsequias paternas subito discipulus praeceperat. XIV. Sed mirum dictu, inter exsequias paternas subito discipulus sopore oppressus, vidit in visu, quasi raptus esset in aulam splendidissimam omnique decore pulcherrimam, imo solis luce clariorem: in qua beatum Richarium praeclaro et hilari vultu vidit habitantem sibique loquentem: Ecce, frater Sigobarde, qualem mansionem praeparavit mihi Deus; pro vili, quam habui in terra, pulcherrimam in coelo, pro contemptibili gloriosam, pro obscura lucidissimam, et pro fumosa omni suavitate renidentem. Evigilans autem Sigobardus, laetior opus exsequiarum perfecit, Deo providente, ut filius consolaretur, et patris ei gloria ostenderetur. Conditus est ergo, ut praedixi, miles Christi, ubi suo regi maxime militaverat.abebatur, non diu est permissus eo loci quiescere, quo, propter iter infrequens et vitam remotiorem, seipsum retruserat. Jacui
Abbreviated transcription (Latin):
cors sit saluator mundi. et me modo defendat ab hoste. qui me olim rede
uit ab hoste. Et quem p̾sentis uite habui consolatorem eterne uite mͥ in¬
ueniam largitorem. Hec discipulus a patre audiens. lacrimis ꝑfusus. tan¬
dem p̾cepta secutus. lignum inueniens fidit. cauauit. et corꝑi patris co¬
aptauit. et fletu opus rigauit quod fecit. et pene pͥus lacrimis implẽs
amaris qmͣ paterns membris. Aptatumq ut potuit sarcofagum. in lo¬
co a patre p̾finito composuit. Int̾im u̾o dum tristia patri filius pararet
obsequia. ualidior patrem coquebat infirmitas. et in frigido corpusculo
uix alitus remansit extremus. Nec camen ab or̃onis cessauit officio. ul
diuine laudis obsequio. Et dum salutifero corꝑis xp̃ri et sangiinis i¬
atico suũ iter mimisset. int̾ gr̃arum actiones et u̾ba oronis. sexto kl.
maii sp̃m emisit. Positus q est in sepulchrũ a discipulo. in locõ ubi ip̃e

Expanded text:
cors sit Salvator mundi, et me modo defendat ab hoste, qui me olim redecors sit Salvator mundi, et me modo defendat ab hoste, qui me olim redemit ab hoste et quem praesentis uitae habui consolatorem aeternae uitae mihi inueniam largitorem». Haec discipulus a patre audiens lacrimis perfusus, tantum praecepta secutus, lignum inueniens fidit, cauauit et corpori patris coaptauit et fletu opus rigauit quod fecit et pene prius lacrimis implens amaris quam paternis membris aptatumque ut potuit sarcofagum in loco praefinito a patre composuit. Interim dum tristia patri filius pararet obsequia ualidior patrem coquebat infirmitas et in frigido corpusculo uix alitus remansit extremus nec tamen ab orationis cessauit officio uel diuinae laudis obsequio et dum salutifero corporis Christi et sanguinis uiatico suum iter muniuit inter gratiarum actiones et uerba orationis spiritum Maii spiritum emisit; positusque est in sepulcro a discipulo in loco ubi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Doctorib ergo illa relinq̃ns. quo fine p̾sens hoc seculum scã ilła aĩa
deseru̾it. solũ mͥ dicere sufficit. capłm xt. la i¬
nis sue qua felicitatem desideratam diu accepturus erat. et semꝑ
adiungi xp̃o quem semꝑ amabat. uocauit ad se p̾fatum sigobardum
cõmilitonem suũ dicens. Scio fili mi scio qd̃ finis meus non tardat et
regem meum quemdiũ cupiui citius uidebo. Et utinam tam ꝓpitiũ mͥ
seruo suo qmͣ desiderabam scĩs sius. Sed tu fili mi p̃para uasculũ corpus¬
culo meo quo condatur non suꝑfluo studio sed necessario usu ut illic ser¬
uetur in illum diem quo corruptela hec uertatur in incorruptionem. et
mortale hoc induatur immortalitatem. Et ꝑate om̃i diligentia fili.
ut dum dies illa que mͥ modo appropinquat tibi quoq aduen̾it para¬
tum te inueniat. Ego uero uado uiam totius mundi. tantum mͥ miseri¬

Expanded text:
Doctioribus ergo illa relinquens quo uero fine praesens hoc saeculum sancta illa anima Doctioribus ergo illa relinquens quo uero fine praesens hoc saeculum sancta illa anima deseruit solum mihi discere sufficiat. Nam pranis suae, qua felicitatem diu desideratam accepturus erat, et semper adiungi Christo quem semper amabat, vocavit ad se praefatum Sigobardum conmilitonem suum, dicens: 'Scio, fili mi, scio, quod finis meus non tardat et regem meum quem diu concupivi citius videbo, et utinam tam propitium mihi servo suo, quam desiderabilem sanctis suis! Sed tu, fili, praepara vasculum corpusculo meo, quo condatur, non suvetur in illum diem, quo corruptela haec vertatur in incorruptionem, et mortale hoc induatur immortalitatem. Et para te omni diligentia, fili, ut dum dies illa quae mihi modo appropinquat, tibi quoque advenerit, paratum te inveniat. Ego vero vado viam totius mundi, tantum mihi miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a quoq animalia om̃i ratione carentia. ad obseq̃ndũ dei secuo
ꝓmptissima forent. Deniq si qnͣdo quod infreq̃ns erat contigisset e¬
um fragilitati corporee quippiam comedendo concurtere. ilłe aues qua¬
rum multiplicate ne mora replebantur. ita intrepide ante illiũs ora
descendebant. et genuculis eius uł tam placide insidebant. ut non iñ¬
sensata animalia. sed filios patri affectuose inherentes. ip̃a rei quali¬
tate putares. Porrigebantur eis sc̃i uiri manib alique mice. et que
ꝓ sui duricia uel austeritate hominũ usui essent inhabiles. ip̃is auib
nunc uoce nunc peniiis adulantib gratissime fieri uidebantur. Net
mͥ singulas uͥtutum eius species nominatim enarrare ꝓpositum est: sed
uite sc̃itatem paucis ꝑstringere u̾bis. ne in eloq̃ntie mee tarditate
młtiplex signoꝵ ꝑ eum gestoꝵ fama magis obscuretur qmͣ laudetur.

Expanded text:
ipsa quoque animalia omni ratione carentia ad obsequendum Dei servo ipsa quoque animalia omni ratione carentia ad obsequendum Dei servo promptissima forent. Denique si quando, quod infrequens erat, contigisset eum necessitati corporeae quidpiam comedendo conquirere, illae aves, quarum multiplicitate nemora replebantur, ita intrepide ante illius ora descendebant, et genuculis ejus vel scapulis insidebant, ut non insensata animalia, sed tanquam filios affectuose patri inhaerentes ipsa rei qualitate putares. Porrigebantur eis sancti viri manibus aliquae micae, et quae pro sui duritia, vel austeritate hominum usui essent inhabiles, ipsis avibus nunc voce, nunc pennis adulantibus gratissimae fieri videbantur. Nec mihi singulas virtutum ejus species nominatim enarrare propositum est, sed vitae sanctitatem paucis perstringere verbis, ne ineloquentiae meae tarditate multiplex signorum per eum gestorum fama magis obscuretur q
Abbreviated transcription (Latin):
put cotidie antiqui conterebat serpentis. Temꝑalia cuncta contemp¬
nens. et̾na sola suspirans scalam somuantis iacob om̃i hora ascendens.
atq ꝑ angustam uiam que ducit ad uitam it̾ suum assiduis nuniuit
or̃onib. Nec clausa tamen heremi angustiis lucis columpua latere po
tuit. quin magis sui fulgoris radiis longe laceq innotuit. Qua ꝓpt̾
undiꝙ ad hominem dei ceci. surdi. muti. cdaudi. lepsi. paralitici. seu cun¬
ctis infirmitatib fatigati ibant atq portabantur. quos scãrum medi¬
cinis or̃onĩ sanabat. Om̃s ꝙ quocunq morbo affuctos ad se uenien¬
tes uł tristicie. cuiꝰlibet rancore angustiatos sanos et hylares domum¬
remeare fecit. Nec in domo salutis diu morbus manere ualuit. sed quͣ¬
to ꝓpius accessit. tanto uelocius recessit. cpł. xi.¬
on autem mirũ si deo carus homo ab hominib freq̃ntabatur cũ

Expanded text:
put cotidie antiqui conterens serpentis, temporalia contemput cotidie antiqui conterens serpentis, temporalia contemnens, aeterna sola suspirans, scalam somniantis Iacob omni hora ascendens atque per angustam uiam quae ducit ad uitam iter suum assiduis muniuit orationibus. Nec clausa tamen heremi angustia lucis columna latere ptuit, quin magnis sui fulgoris radiis longe lateque innotuit. Quapropter undique ad hominem Dei caeci, surdi, muti, claudi, leprosi, paralytici, seu cunctis infirmitatibus fatigati ibant, vel portabantur, quos sanctarum medicinis orationum sanabat, omnesque ad se quocunque morbo afflictos venientes, vel tristitiae cujuslibet rancore angustiatos, sanos et hremeare fecit: nec in domo salutis diu morbus manere valuit, sed quanto propius acessit, tanto velocius recessit. Mi Nec mirum si Deo charus homo ab hominibus frequentabatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
iudelicet ꝑ aute acta temꝑa nemo habitau̾at. In eodem uero loco sub
de quo diximꝰ maurontus. postea pompa seculari et habitu calcato
patris richarii benedictio. qua fuerat adhuc puer int̾cessione matris
tam heremi habitatõnem ingressus. ꝑuo tantũ tugur ninculo ulissi¬
mo oꝑe fc̃o contentus est ut habitatio uitẽ congrueret. suꝑ fluim
estimans seculi contemptorem aliquid setuli deliciarum habere uideri. At
inibi tanta se mortificatione carnis constrinxit. tanta ieiunioꝵ et uigili¬
arum assiduitate macerauit. ut uix ossa arentia dissipatis iuncturis ad
hererent. Et trementia baculo regente uestigia difficile mouebat. ac
mente seculo maior sola celestia semꝑ cogitabat. Qnͣtumq mundo alie¬
nus. tantum deo ꝓximus. illum cotidie uincens in heremo a quo adam
olim uictus est in ꝑadyso. Suꝑ aspidem et basiliscum ambulans. ca¬

Expanded text:
videlicet per ante acta saecula nemo habitaverat; in eodem vero loco sub videlicet per ante acta saecula nemo habitaverat; in eodem vero loco sub de quo loquimur, Maurontus postea pompa saeculari et habitu calcato Patris Richarii benedictio, qua fuerat dudum puer intercessione matris commilitone ingressus paruo tantum tuguriunculo uilissimo opere facto contentus ut habitatio uitae conueniret, superfluum aestimans saeculi contemptorem aliquid saeculi delitiarum habere uidere. At inibi tanta se mortificatione carnis castigauit, tanta ieiuniorum et uigiliarum assiduitate macerauit ut uix ossa arentia dissipatis iuncturis sibi adhaeserunt. Et trementia baculo regenti uestigia difficile mouebat ac mente saeculo maior sola caelestia semper cogitabat quantumcumque mundo alienus tantumque Deo proximus illum cotidie uincens in heremo a quo Adam olim uictus est in paradiso super aspidem et basilicum ambulans, ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfrui confluebant. Quod ip̃e moleste ferens eo qd̃ celestib inseri cupi
ebat. ne tantis honoratoꝵ uiroꝵ obsequiis ult̾ius ambiretur. heremũ
concupiuit. quatinus lib̾ius soli deo uacaret. et contemplatiuos carꝑet
fructus. qui in actualib id haud segniter desudabat. Sed qm̃ ecclia in
centulo uico exstructa absq abbate nec debebat esse nec pot̾at hoc officio
sese exonerans unum e discipulis ꝓbate ac ꝑfc̃e sc̃itatis nomine ocialdũ
iam dc̃o cenebio p̾fecit abbatem. Quo rite peracto diuinis semet ex inte
qua secretius sola celestia rimaretur. et totum se in deo scĩficaret. a quo
post modicum erat suscipiendus. Cui gislemarus uir illustris et xp̃ria¬
ne religionis deuotus amator. simł et maurontus sc̃e rictrudis filius.
positor et custos. p̾buerunt locum manendi in silia chrisciacensi in lo¬
co qui nunc forestis dicitur. distans a centulo decem milib passuũ. ubi¬

Expanded text:
perfrui constudebant. Quod ipse coelestibus jamjam inseri cupieperfrui constudebant. Quod ipse coelestibus jamjam inseri cupiens, sat moleste ferens ne tantis honoratorum virorum obsequiis ulterius ambiretur, eremum cupivit, quatenus soli Deo liberius vacaret, et contemplativos carperet fructus, qui in actualibus haud segniter desudabat. Verum quia ecclesia in Centulo exstructa absque abbate nec debebat esse nec poterat, hoc officio sese exonerans, unum e discipulis perfectae ac probatae sanctitatis, nomine Ocioaldum, jam dicto coenobio praefecit abbatem. Quo rite pacto scilicet requa secretius sola coelestia mente rimaretur et totum se in Deo sanctificaret, a quo post modicum erat suscipiendus. Cui Giselmarus, vir illustris et Christianae religionis devotus amator, simul et Mauronius sanctae Hrictrudis filius qpositor et custos habebatur, praebuerunt locum manendi in silva Chrisciacensi, in loco qui nunc Forestis