comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur ⁊̃ utrũ siqͣ młr
seruo nupgerit liberũ es̃
existimans. aut liberancillaz
duxerit li b̃amputãs. pe̾a ubi
fraus detecta fu̾it coniugni
dissolin dereat.⁊ sunt quih ũc
undicare debere censent. S for¬
tassis hoc magis uitati ⁊ paciĩ
quanos uocauit deus cõuẽiat.
rantia culpabil ñ ẽẽ ostendit᷑.
altĩꝯ dolus ad lesionẽ innocẽ¬
tis meo qd̾ fraude usurpaiit
stare ñ ꝑmittatur.

Expanded text:
eritur etiam utrum si qua mulier servo nupserit liberum eum existimans, aut liber ancillam duxerit liberam putans, postea, ubi fraus detecta fuerit, conjugium dissolvi debeat. Et sunt qui hunc aejudicare debere censent. Sed fortassis hoc magis veritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, rantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usurpavit, stare non permittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lantau̾at aũt diis deus si¬
cut dicit scriptura paradi¬
sum uoluntatis a principio ĩ
quo posuit hominem q̃i for¬
mau̾at. Qualis aũt paradisꝰ
fuit ubi homo probando ⁊ excẽ¬
do positus ẽ. sulsequitur scrip¬
tura et dicit. ꝓluxitq dominꝰ¬
deus de humo õe lignum pul

Expanded text:
lantaverat autem Dominus Deus, sicut dicit Scriptura, paradisum voluptatis a principio in quo posuit hominem quem formaverat . Qualis autem paradisus fuerit ubi homo probandus et exercendus positus est, subsequitur Scriptura et dicit: Produxitque Dominus de humo omne lignum p
Abbreviated transcription (Latin):
et mali. ⁊ fluuiꝰ egrediebatur
de loco uoluptatis ad irrigand̃
paradisum qui tũ diuiditur in
quatuor capita .IGatetergo
qͣnte amenitatis lom ille fuit
inquo natura hom̃is adhuc a
corruptõe aliena fou̾i ac mit̾ri
debuit qui fontib ac flumimbꝰ
iniguis arborib om̃is gn̾is
frcõlosus et nemorosꝯ fiuetu tã
pulchro ad uidendu qͣu sua¬
ins ad uescendum refertus pre¬
dicatur

Expanded text:
r de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertus praedicatur
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ita sapientia. Qui aũt dñc añ
titisse aute om̃ia que nutabi¬
lafacta sunt et computant spa¬
cia et aiiq et secula quil aũ
mundi costitutionem deo ser¬
uierunt. asserunt qm̃ cuminũ¬
do tempo cepit et non fuit tp̃e
aute mundum. quĩ nutablitͣs
non fuit. et tamen fuisse angłos.
mmutabilit et intemporalit̾
dus cepit pͥs cunc primũ cepisse
tempꝰ qñ mutabłitas cepit. ⁊
fcm mundum in pͥncipio tpr̃is.
s nos int̾im mag̃ approbamꝰ
ꝙ dc̃m̃ ẽ procaptu intelligentie
nr̃e. ailua reu̾entia sec̾torum.I
quibꝯ nicħ tenie asserendum
putamꝰ. ⁊ ad hunc modum uite¬
omina ⁊ inuisiblia ⁊insibilia sic̃
scriptura dicit. qui uiuit in eter

Expanded text:
pientia. Qui autem dicunt ante stitisse ante omnia quae mutabilia facta sunt, et computant spatia et annos et saecula quibus ante mundi constitutionem Deo servierunt, asserunt quod cum mundo tempus coepit, et non fuit tempus ante mundum, quoniam mutabilitas non fuit; et tamen fuisse angelos immutabiliter et intemporaliter dus coepit tunc primum coepisse tempus, quoniam mutabilitas coepit; et factum mundum in principio temporis. Sed nos interim magis approbamus quod dictum est pro captu intelligentiae nostrae salva reverentia secretorum in quibus nihil temere asserendum putamus. Et ad hunc modum inteomnia visibilia et invisibilia ; sicut Sc
Abbreviated transcription (Latin):
creata parit rerum om̃nĩ uisibłi¬
angłica ⁊ sp̃ualiuatura. nec fuisse
intempore nec cepisse intempe¬
alt̾a m sine alt̾ã. uec pͥꝯ unam ꝙͣ
alcãm. s utraq simul intemꝑe¬

Expanded text:
creata pariter rerum omnium visibiliangelica et spirituali natura. Nec fuisse in tempore nec coepisse alteram sine altera, nec prius unam quam alteram, sed utramque simul in tem
Abbreviated transcription (Latin):
e fide tractare uo ẽẽ inqiẽ
ꝓpoĩmꝰ. quid sit fides. In qͦ cons
cat. Ux incremẽto fidei. De his
que pectinẽt ad fidem. si ab initõ
adin mutationẽ temporũ mutͣ¬
ta sit fides c̾dentiũ. Quid sit qͦ

Expanded text:
e fide tractare volentibus, roponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid si
Abbreviated transcription (Latin):
bens. sic ait. infirmatur in ubi
quis inducat p̃sb̾ros ecõe ut or¬
ent pro eo ungentes eum oleo
sacro. Et si in poc̃is ẽ dimittẽt᷑
ei ⁊ omuino saluabit infirmũ.
in quo ostenditur ex duplicicã
sacramentu hoc institutu ⁊ ad
poc̾orum .s. remissionẽ et ad corpo¬
rał infirmitatis allematõnẽ. uñ
constat ꝙ qui hanc unctrez fide¬
lit̾ et deuote pcipit ꝑ eam sine
dubio et incorpore et in ammna
alleuiat̾cez ⁊ consolationem mẽ¬
tur acciꝑe. Si tamen expedit ut
inutreq alleuietur. Se si forte cor¬
poris samttẽ ⁊ ualitudinẽ habe
illi non expedit. illam ꝓculdubio
que amme ẽ sanitate ⁊ alleuiati¬
ouis pceptõe acquirit. Si it̾ari

Expanded text:
bens sic ait: Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros Ecclesiae ut orent pro eo, ungentes eum oleo sacro; et si in peccatis est, dimittentur ei, et oratio salvabit infirmum . In quo ostec institutum, et ad peccatorum scilicet remissionem, et ad corporalis infirmitatis allevationem. Unde constat quod qui hanc unctionem fideliter et devote percipit, per eam sine dubio et in corpore et in anima allevationem et consolationem accipere meretur; si tamen expedit ut in utroque allevetur, quod si forte corporis sanitatem et valetudinem habere illi non expedit; illam procul dubio quae est animae sanitatem et allevationis perceptione acquirit.
Abbreviated transcription (Latin):
pottũs oꝑat᷑ ⁊ si horum discretoẽ
ppoas: non ẽ posse illd̾ qd scire.
neq scire illd̾ qd uelle. ⁊ cñ deo
unum sunt posse scire ⁊ulle. et
disceruit illa rõ. ⁊ natura ñ diuid¬
it. ⁊ uenit nob̾ tͥuitas in diuisa
qd̾ totum continet. ⁊ ꝯme ip̃ato

Expanded text:
tur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
piec̾di pot̾ in deo. ħ tria continet¬
pott̃as. Apientia. bonitas. ⁊ plea
sunt ħ cria parit̾. Si minensimi
nominas. si ucoriuptum dici. si
rum similia. totum ħ poct̃atis est.
Si scientem appłłas. si ꝓuidum. si
inspectorẽ. si scu tantez. si considerã¬
tem et cliscementẽ. totum hoc sa¬
pĩe ẽ. si mittem si mansuetum.
Si compacientem ⁊ benignimail¬
quecumq his simlia notas. totũ
hor bonitatis ẽ. ⁊ nͥ ẽ qdẽ qd̾ ĩ istis
nonẽ. et qd̾ mistis est. plenũ est
et consimmĩtum totum. Dropt̾¬
ea tria ħ specialit̾ discreta sunt.
et suscepit sides catholica trinit᷑¬
temq̃ nec numero auge uoluit.
ne extra tria aliquid confit̾i uid̾e¬
tur. nec natuna confunde̾. nec tri¬
um aliqd̃ negare ꝯuinceretur.
Et inuenis indeo tͥa eẽ. ⁊ in deo
⁊ idõ uinus deus: Et assignauit
potentiampatri. sapientiam fi¬
lio. bu̾ĩtatem sp̃ni sancto. ⁊ ꝯfes¬

Expanded text:
tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si unque horum similia: totum hoc potestatis est. Si scientem appellas, si providum, si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc sapientiae est. Si mitem, si mansuetum, si compatientem et benignumusmodi similia sunt vocas: totum hoc bonitatis est. Et nihil est quod in istis non est; et quod in istis est, plenum est et consummatum totum. Propterea tria haec specialiter discreta sunt; et suscepit fides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo et ideo unus Deus; et assignavit potestatem Patri, sapientiam Filio, bonitatem Spiritui sancto; et confes
Abbreviated transcription (Latin):
quidam dectorũ hinc ind̾
rones multas ⁊ auctoritates
opposuisse inuei̾unt᷑. quibus
non auiniã. S solam carne
extͣ duce ẽẽ astruere conati sũt.
Et ħ quidem ro̾ prima ẽ. ꝙ ip̃u

Expanded text:
quidam doctorum multas hinc inde rationes et auctoritates opposuisse inveniuntur, quibus non animam sed solam carnem ex traduce esse astruere conati sunt. Et haec quidem ratio prima est qu
Abbreviated transcription (Latin):
per solam carnez sine aima
prẽm a patre infilium transeat.
Aitum qu̾o anima illiꝰ poc̃i qd̾
per solamcarnez ⁊ in sola car¬
ne deccendit particeps fiat. Nã
caro sine anima quõ prro hr̾e
sine auima prc̃o non fuic quo
pez caruẽ aũt in carue ad am¬
mam poc̃m transire potuit:

Expanded text:
per solam carnem sine anima per solam carnem sine anima peccatum a patre in filium transeat, alterum quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, particeps fiat. Nam caro sine anima quomodo peccatusine anima peccatum non fuit, quomodo per carnem aut in carne ad animam peccatum transire potuit?
Abbreviated transcription (Latin):
mine uniuulua formatis ad ui¬
ificationem in sundi. In qbꝰ
ue auccoritas intancum preua¬
lere potuit ut dubietatez tollet
q̃onis ercepto eo solo ꝙ fideo cha¬
cholica mag̾ c̾lend̃ elegit aĩas co¬
ti die corporibꝰ uiuificandis e scri¬
andas de nichilo fi qͣmsecũdu
corporis naturam ⁊ carius hum¬
ane ꝓp̾etatem de traduce ꝓpaga¬
ri. Si autem amme extraduce
ẽẽ dicerentur ñ tanta qõ eẽt qr¬
pcc̃o originale a plurib in fili¬
os transire dicitur. S nos si oc¬
culta dei iudicia iõne compreh¬
end̾e non pꝯsumꝰ. tñ pro solu¬
endis dubiis dubia alia assere¬
re non debemus. Querit᷑ aut
si amie ex traduce non sũt
quo prro parentũ filii obnorii
efficiuntur. Q enim in pente pͥ¬
catumẽ per illam utiq naturã
solam in filium deceendit. que
sola pergen̾ationez apr̃e in fili¬
um transit. Sn ergo sola caro
deminatur pez solamutiq carn¬
citur qd̾ siuerum ẽ duo nob
querenda axurrunt. uiiiĩ .s. qñ¬

Expanded text:
m in vulva formatis ad vivificationem infundi. In quibus ve auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis sociandas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestpeccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione comprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubiis dubia alia asserere non debemus. Quaeritur tamen si animae ex traduce non sunt, quomodo peccato parentum filii obnoxii efficiuntur? Quod enim in parente peccatum est per illam utique naturam solam in filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. Si ergo sola caro seminatur, per solam utique carncitur. Quod si verum est duo nobis quaerenda occurrunt. U
Abbreviated transcription (Latin):
sam humaui corporis effigiemꝓ
mou̾i uideat quomͦ arbusta et
plante et geruina uniũsa eiꝰ¬
moli aminam non habentia so¬
lam uin ditte uegetant et cres¬
cunt et motusuo in formã ꝓpͥo
generi conueĩentẽ ꝓducimtur.
hiis g̾ et huiꝯcemodi rõibꝰ ꝓba¬

Expanded text:
sam humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et plantae et germina universa ejusmodi animam non habentia sola viriditate vegetantur et crescunt, et motu suo in formam proprio generi convenientem producantur. His igitur et hujuscemodi rationib
Abbreviated transcription (Latin):
nnttͣis sue simplicitate indi¬
uidue semꝑ consistens augĩ
uł multiplicari oĩno nõ pot.
Simpłx enim natura ꝓpaga
sierit nicħ ex eo remanet illi a
gignitur sic̃ caro excarne.
dicant quõ simplex illa sba
aut tota in gignẽte remane¬
at. sungenitu transierit aut
tota in genitum transeat si
ingignente remanfit uͥ forte
oumes auimas consubales
dicere uelunt et in illam ñ ta
ꝯimplicem in pronigatione
filioꝵ ꝑscalit̾ qui deiñ multipli¬
can s eentialit̾ non diuidi. Nõ
utendentes qͣnta in conueĩ ẽtia
banc assertione seqͣntur si unͣ
et ea dem cẽntia sumil bt̃itudi¬
in et dampnatioin głie et peue
addicta credatur. postrxino cu
dicat auctoritas reuertatur pul¬
uis intr̾a de q̃ suptus ẽ et spe re¬
deat addũm qui dedit illum maĩ
fiste ostenditur ꝙ nõ sp̃e de sp̃u
s caro de canie mat̾ialit̾ tradu¬
citur. Qͣmins eĩ ur̃a corpora pͦ
leco mat̾ĩalit̾ de terra sumpta ñ
sint. idcͥco tamen ñ inconueiẽt

Expanded text:
nitatis suae simplicitate individue semper consistens augeri vel multiplicari omnino non potest. Simplex enim natura propagsierit, nihil ex eo remanet illi a gignitur sicut caro ex carne, dicant quomodo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat auctoritas: Revertatur pulvis in terram de qua sumptus est; et spiritus redeat ad Dominum qui feci de spiritu, sed caro de carne materialiter traducatur. Quamvis enim nostra corpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter
Abbreviated transcription (Latin):
oubã sumptum ẽẽ c̾cłe debemiꝰ.
s quia corpo ꝑ mat̾iam de terra
uenit sp̃e autẽ sine piciacẽ¬
te matĩa per solam c̾atoris potẽ¬
tiam ẽẽ accepit. Sic̃ corpo ab ill¬
o est ex quo mat̾iam traxit. Sic
six ab illo est perq̃m ⁊aquo eẽ
accepit. per illum uidelicet cũ
llatun fuig̾e dicitur. quia ea nõ
alia ex aliis quẽadiũ incorpea
natura apparet. s singula ꝑ se
de nichilo creare peribetur. p̃tẽa
cumin lege scriptum sit. Siꝗs
percussent mulrem p̃gnantez ⁊ et
illa abortiuum fecerit. sinõ fue¬
pro anima.aperte declaraturqr
cum caro ex carne seminatur
auima smulit er auima uõ tra¬
hitur. Si enim cum carue aĩa
seminatur quare in abortiuo
⁊ ñ form̃to anima proaĩa ũ red¬
detur. Cum ergo in abortu tiñ
formato anuna pro aĩa reddiui¬
betur ꝙ niui ar eo qd̾ uccdum for¬
ma tum ẽ aminam adhuc ũ cẽ

Expanded text:
sumptum credere debemus. Sed quod corpus per materiam de terra venit; spiritus autem sine praejacente materia per solam Creatoris potentiam esse accepit. Sicut corpus ab illo est ex quo materiam traxit, sic spiritus ab illo est per quem et a quo esse incoepit. Per illum videlicet cum llatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quemadmodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; si non fuepro anima ; aperte declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum formato anima pro anima reddi jubetur, quid nisi in eo quod necdum formatum est animam adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntͣtͣis arbitrio. Dem̃ exorei¬
zat᷑ ut ab eo dyabli pott̾as ĩiqͣ¬
appllatur. Adclitur etiam or̃o. ut
grã pueniat et subgequat. q̃ ui¬
res p̃beat libero arbitrio.⁊ qua ꝑ¬
cul fiat uniu̾sa maligni sp̃x illu¬
sio. forma gͥ exorcisim in hunc in¬
odum ꝑficitur. signat᷑ primo ba¬
ꝑtizando crucis signaculo in
fronte. in pectore. in oculis. ĩ auri¬
li. in uaribꝰ. in ore. ut tociꝰ cor¬
poris sensꝯ hoc signaculo mu¬
mantur. que cuiꝯ uirtute om̃ia
sa cram̃ta nr̃a complent᷑. ⁊ om̃ia
dyabli figm̃ta frustrantur. post¬
ea datur sal bñdiccum ĩ ore eio
Ut sapĩa cõditus fetore careat ũi¬
quitatis. ⁊ ultra ũ putrefiat au̾¬
milꝯ uiciorum. Deiũ exsuffla¬
aures ei et nares cũ saliua. ut
tactu supere sapientie et aures
eiꝯ apperiantur ad audiend̾ u̾¬
bum uerbum dei. et nares siłr
ad discernendũ odorem uite
et mortis. hocẽ sacram̃tũ aꝑtio¬
nis quoel dominꝰ in euũglior
signauit. qñ aures et os teti¬

Expanded text:
arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua pellatur. Additur etiam oratio ut gratia praeveniat et subsequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et qua procul fiat universa maligni spiritus illusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflaaures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum apertionis quod Dominus in Evangelio significavit, quando aures et os teti
Abbreviated transcription (Latin):
nos .i. eos qui hñt sp̃m ĩmũdũ
cute obiecta adiurantes euz
ut egrediatur ab illis. recte ergo
post catherizatõem exorcisinꝯi
sequitu: ut ab eoqui iam fide
instructus ẽ adu̾saria u̾tꝰ appl¬
ellat᷑. tria quippe sunt usq ad sꝯ
critur. et us in ad integͥtatẽ no¬
cathecisim. exorcisini. orõnes. pri¬

Expanded text:
st eos qui habent spiritum immundum, rtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad sutritur, et usque ad integritatem nocatechismi, exorcismi, or
Abbreviated transcription (Latin):
dum impllit. unus ẽ tinor alt
amor.ħ duo cumbuã sunt. omne
lunum efficiunt. ꝑ tuorem emĩ
mala cauentur. ꝑ amorem bona
cedit᷑ ꝑ amorẽ u̾o malũ: mͣla ppe¬
trantur. Sunt ergo duoħ qͣiͣ por¬

Expanded text:
. Unus est timor, alter amor. Haec duo cum bona sunt omne bonum efficiunt. Per timorem enim mala caventur; per amorem bona ceditur; per amorem vero malum mala perpetrantur. Sunt ergo duo haec
Abbreviated transcription (Latin):
sclm aͥd ance omnia frã ẽ ip̃a que
forma ẽ om̃ni ⁊cã. Deiñ autẽ
oportet ostendere quales fcĩ st̃
angłi tunc in pͦ exordio. ⁊ prima
subsistentia ⁊ initio cc̾clitionis
sue in eo ꝙ primum eẽ ceperunt.
et quale illd̃ fuit qued primum
fuit ineis conditum ẽẽ.

Expanded text:
liquid ante omnia facta est ipsa, quae forma est omnium et causa. Deinde autem oportet ostendere quales facti sunt angeli tunc in ipso primordio et prima subsistentia et initio conditionis suae; in eo quod primum esse coeperunt, et quale illud fuit, quod primum fuit in eis conditum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
sunuit. que nĩst̾i̾o expleto itũ
soliuĩt. qũ acontactu carius ue¬
cus lex sancta tractaturos ꝓhi¬
buit. quos rursum expleta uice
ad operam carnalis comercii re¬
laxauit. Reliqua aũt duo .i. tu
nica linea ⁊ zona. ueti̾s testamẽ
ngcuntur. qͣuiuis nr̃m sacerdo¬
cium zonam quatuor colorib
intextã ñrequirat. sortassis sliꝑ¬
sticionis uitande cause̾ aut ĩopia
artificu inluctum. contentũ puͣtͣ
ex simplici continentia. De infi̾o

Expanded text:
sumunt, quae ministerio expleto iterum solvunt; quoniam a contactu carnis vetus lex sancta tractaturos prohibuit, quos rursus expleta vice ad operam carnalis commercii relaxavit. Reliqua autem duo, id est tunica linea et zonanoscuntur, quamvis nostrum sacerdotium zonam quatuor coloribus inter textam non requirat, fortassis superstitionis vitandae causa aut inopia artificii inductum, contentum pura ac simplici continentia.
Abbreviated transcription (Latin):
b euisdem castitatis ⁊ cõtinẽ¬
tie signum que per tunicani
⁊ zonam designatir: hoc ẽ etiamꝙ
inter cetera ꝯacra indũta. fenu¬
nalia linea cͥra renes ad sacrummi¬
iusterumingrediẽtiũ applicari
uibentur. ñ tr̃ ad turpitudinis ue¬
lande que solitis cotidiani usus
ĩdumẽtis tegebat᷑ necc̃ita tẽ qͣm
ob conseruande castitatis ⁊ mũ¬
dicie sigͥcat̾ce. Neq ut existim¬
andum m illo pͥoriutas uires dis¬
cooperta aut ñ uelata carne pu
uoluit sermo dei in sacro offomi
instros dei ad tegenda inferiora cor¬
poris propriũ ac singulare opeis¬
mentu hab̾e̾. ut per hoc ostende¬
ret pudiciciam et castimõia illoꝵ
r̃cipue cumscã tractarẽt. auicam
⁊ singularemee̾ deb̾e. uñminist̾
noui sacelocii hec operimẽtũ In

Expanded text:
b ejusdem castitatis et continentiae signum quae per tunicam et zonam designatur, hoc est etiam quod inter caetera sacra indumenta, feminalia linea circa renes ad sacrum ministerium ingredientium applicari jubentur; non tam ad turpitudinis velandae quae solitis quotidiani usus indumentis tegebatur necessitatem, quam ob conservandae castitatis et munditiae significationem. Neque vero existimandum in illo priori populo viros discooperta, aut non velata carne pudberentur. Sed voluit sermo Dei in sacro officio ministros Dei ad tegenda infirma corporis proprium ac singulare operimentum habere, ut per hoc ostenderet pudicitiam et castimoniam illorum praecipue cum sancta tractarent, unicam et singularem esse debere. Unde ministri novi sacerdotii hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut lignuscie boni et mali nõ
cangerent. s uoluit scriptura
ostende quia mulier que uirx.
ꝯubiecta fuit diuinum mãda¬
tum non nisi mecdiante uiro.
acciꝑe debuit. Ut sermo dei pri¬
num quasi inmediate adiir̃
fie̾t. Deiũ mediante uiro ad
mulrem quoqz que uux subies¬
ta era fuit. ⁊ consili uiri instituẽ¬

Expanded text:
ut lignum scientiae boni et mali non tangeret. Scilicet voluit Scriptura ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subjecta viro fuit
Abbreviated transcription (Latin):
studium ⁊ prouidentia ea que
pot̾ras ẽ terreua. In cl̾ieis autez
ad quorum officiũ spectãt ea q̃
sp̃ualis uite sunt bona pott̃as ẽ
diuina. Illa gͥ pott̃as secularis
dicitur. Ista sp̃ualis nominatur.
Inucraq pott̃ate cliu̾si sunt gra¬
do ⁊ ordines pottatum. suut uno
tamen utrunq capite distribu¬
ti et quasi ab uo principio de¬
ducti᷑ ad unũ relati. terrena po¬
testas caput h̃t regen. sp̃ual
pott̃̾as cap̃ h̃t suminũ põtificẽ.
ad pot̾ta tem regis perrinent
que terrena sunt et ad terrenã
uitam fcã omia. Ad pottatem
sũmi pontificis pertinẽt q̃ sp̃ua
ta unu̾sa. quantũ at uita sp̃uał
digor ẽ quam tbena. ⁊ sp̃e qͣm cor

Expanded text:
ntiam ea quae potestas est terrena. In clericis autem ad quorum officium spectant ea quae spiritualis vitae sunt bona, potestas est divina. Illa igitur potestas saecularis dicitur, ista spiritualis nominatur. In utraque potestate diversi sunt gradus, et ordines potestatum; sub uuo tamen utrinque capite distributi, et quasi ab uno principio deducti, et ad unum relati. Terrena potestas caput habet regem. Spiritualis potestas habet summum pontificem. Ad potestatem regis pertinent quae terrena sunt, et ad terrenam vitam facta omnia. Ad potestatem summi pontificis pertinent quae spirta universa. Quanto autem vita spiritualis dignior est quam terrena, et spir
Abbreviated transcription (Latin):
uite sunt. una terrena. al¬
ia celestis. Altã corporea. alt̾a sp̃i¬
cualis. Una qua corpo uinitex
amma. alia qua anma uuit
er dec. Utraq bonum sumht.
quo uegetatur et nutriturut
possir subsuste̾. Uita t̾rena. bõĩs
terrens alitur. Uita sp̃ualis. bo¬
ins sp̃ualib nutritur. ad iutã
terrenam pertinent omina que
ut autem inutraq uita iustici¬
a seruetur et utilitas ꝓuẽiat pri¬
mum uttumq distributisunt.
qui utrioq bõa secun diminecc̃i¬
ta temuł ryem studio ac labore
acqrant. Dem̃ alii qui ea potes¬
tate officii cõmissi seciindu eq¬
tatem lispensẽt. ut nẽo frem.
suum innegocio suꝑgrediatur.
s iusticia inuiolata consexiiẽ.

Expanded text:
itae sunt: una terrena, altera coelestis; altera corporea, altera spiritualis. Una qua corpus vivit ex anima, altera qua anima vivit ex Deo. Utraque bonum suum habet quo vegetatur et nutritur ut possit subsistere. Vita terrena bonis terrenis alitur; vita spiritualis bonis spiritualibus nutritur. Ad vitam terrenam pertinent omnia quaeUt autem in utraque vita justitia servetur, et utilitas proveniat; primum utrinque distributi sunt, qui utriusque bona secundum necessitatem vel rationem studio ac labore acquirant. Deinde alii qui ea potestate officii commissi secundum aequitatem dispensent, ut nemo fratrem suum in negotio supergrediatur; sed justitia invio
Abbreviated transcription (Latin):
trumq dunsit. et utrumq nõia¬
uit. diuisit ꝑiudicumi. ⁊ ꝑ meritũ
nominaiit. In dicait ⁊ disposuit
qr nec hoc apud deum indicantẽ
mordinatum eẽ potuit. quod ap¬
ud delinquẽtes mordinatum fu¬
it. uocauit aũ lucem diem. ⁊ tene¬
bre  nocceui.

Expanded text:
 divisit, et utrumque nominavit. Divisit per judicium; et per meritum nominavit, judicavit et disposuit. Quia nec hoc apud eum judicantem inordinatum esse potuit, quod apud delinquentes inordinatum fuit, vocavit lucem diem, et tenebras noctem.
Abbreviated transcription (Latin):
dunsõ fr̃a ẽ. ⁊ simul fr̃a ẽ diuisio te¬
nebrarum ⁊lucis. ⁊ uocata ẽ ux
dies. ⁊ tenebre nox utrumq ꝗde
utrumq ñ fecit. Neus eĩ auccor
cenebraru non ẽ. sz lucis. quia

Expanded text:
o facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem utrumque non fecit. Deus enim auctor tenebrarum non est sed l
Abbreviated transcription (Latin):
si bilit̾ et corporalit̾ diuisa ẽ lux a
cenebris. inuisibłr quoqz bom an¬
gli discti sunt amal illis intene¬
bris poc̃i cadentibꝰ.⁊ istis ad lucẽ
iusticie comĩsis. illuminatisq a
luice ut lur eeͬt ⁊ nou cenebre. Sic
eui consonare debiinit exempla¬
ria oꝑam dei. ut que uisiolia erãt
oꝑa aapientie inusiblium ꝓuentꝰ

Expanded text:
sibiliter et corporaliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus
Abbreviated transcription (Latin):
nes ecce uł quelibet alia
ecc̃astica boã corporalia. ꝓ malos
pe lagos data uł uendita. ab usu
ecc̃e alienent᷑. in quo gen̾e cͥmẽ
symonie non uidetur ẽẽ. q̃muis
culpa grauis ñ desit. Qnͣta enim
positi sunt. destruecio nuillarum ⁊
eorum que ad illas pertinent dis¬
pensatiom oꝑam dare. Maxime
ꝯiea que abalienantur talia st̃.
que ad usus auenorum nunqͣm
licite transire pꝯsunt. Sicut sũt
deame que ab inicio institute
sunt ad eorum tantũ sustenta¬
tõem qui tabernaculo deseruñt

Expanded text:
e vel quaelibet alia ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim positi sunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentationem qui tabernaculo deserviunt
Abbreviated transcription (Latin):
epo quasim partez cure aducca¬
tus. in cansĩs eccłiasticis exanii
acoliti. exorciste. lectores
atq psalmiste .i. cantores. Sig¬
num quoq dandum pro offõ cli¬
corum pro uite honestate. ⁊ offĩ¬
cium cautandi et pagendi solli¬
cite lectiones bñ doc̾es ꝓsalmu
laudes offt̾orium ⁊ responsoria
quis clicorum drẽ debeat. Ordo
qͦ ⁊ modus psallendi inchoro
pro sollempnitate et tempore.
ordinatio quoq pro luminari¬
o deportandis. Siquid ⁊̃ ne¬
cessarni ẽ prorepatione basili¬
carum que sunt inurbe ip̃e de¬
hostiarios dirigit. cłicos quos del¬
inq̃re aognoscit ip̃e distringit. qͦs
uero emendare nõ pot̾. corimi
excessum ad aginitione ep̃i d̾ft
Basilicanos iste constitit et
xiius. aut eruditione hiis ex
pẽsis explendis certus. De thesau
dinatõ. in censi p̃paratõ. ce̾ra cris¬
matiᷤᷤ conficiẽdi. cura baptistii
ordinandi. p̃paratõ lummnͣrio¬
rũ ĩ sac̾ficio.⁊ sacͥficii

Expanded text:
po quasi in partem curae advocatus, in causis ecclesiasticis examinaacolythi, exorcistae, lectores atque psalmistae, id est cantores. Signum quoque dandum pro officio clericorum, pro vitae honestate, et officium cantandi peragendi sollicite: lectiones, benedictiones, psalmos, laudes, offertorium et responsoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandis, si quid etiam necessarium est pro reparatione basilicarum, quae quales sunt in urbe, ipse deostiarios dirigit. Clericos quos delinquere cognoscit, ipse distringit; quos vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et roximus, aut eruditione his exe his explendis certus. CAP. XIX. dinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminarium in sacrificio et sacrificii
Abbreviated transcription (Latin):
ii sunt ordines ⁊ mĩst̾ia el¬
ericorum. que cum aucto¬
ritate pontificali in airhidiaco¬
ncura ⁊ primicerii dethesanra¬
rii sollicitudine diuiduntur.
diacõiby ⁊ leuitis ad q̃m ista ꝑ¬
chiarum ⁊ ordinatio ⁊ uirga.
ad euis petrmẽt curam prore¬
parandis dyccesianis basilicis
ip̃e suggĩt sacerdoti. ⁊p̾e inqr it

Expanded text:
i sunt ordines et ministeria clericorum, quae tantum auctoritate pontificali in archidiaconi cura, et primicerii ac thesaurarii sollicitudine dividuntur. diaconibus et levitis; ad quem ista parochiarum et ordinatio et jurgia ad ejus pertinent curam, pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti; ipse inquirit
Abbreviated transcription (Latin):
ut .s. capita ñ lauent qui accipi¬
unt manus impositoe absq tp̃r
bapcistii. Qui borenderi pot̃ cõ¬
ueniens eẽ ut tanto tempore ad¬
eum accipit cele bretur. quanto
tempore generalit̾ ab eoclia cele¬
bratur aduentus sp̃escĩ super

Expanded text:
ut scilicet capita non lavent qui accipiunt manus impositionem, absque tempore baptisterii. Quibus responderi potest conveniens esse, ut tanto tempore adeum accepit celebretur, quanto tempore generaliter ab Ecclesia celebratur adventus Spiritus sancti super
Abbreviated transcription (Latin):
quisq diem siuim. ⁊ unicmq ĩ die
suo conuiuium p̃paret᷑. Alium diẽ
h̾t sapientia aliu intlłetꝰ aliũ
consilium. aliun fortitudo. aliuiz
scĩa. Alium pietas. alium timor.:
tes exrerͤes. talia spe sẽs.¬

Expanded text:
 in die suo convivium praeparetur. Alium diem habet sapientia, alium intellectus, alium consilium, alium fortitudo, alium scientia, alium pietas, alium timor. tes suos exercet: talia et S
Abbreviated transcription (Latin):
ouna singlareqr er
ip̃o omnis sauctifatio ẽ. ħ eĩ ho¬
di oblata. omnib p̃cedentib ⁊ sb̾¬
sequentibꝰ sacramẽtis u̾tute
declit. ut ex illa sauctifica bẽt. per
illam lib̾ando om̃s¬

Expanded text:
omnia singulare; quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hote oblata, omnibus praecedentibus et subsequentibus sacramentis virtutem dedit, ut ex illa sanctificarent per illam liberandos om
Abbreviated transcription (Latin):
tatem̃ ¶ria ẽẽ in sacram̃to al¬
ueritatẽ. grãm sp̃ualẽ Quare
in sp̃e panis ⁊uiuixͨ sacramẽ¬
cum corporis ⁊ sanguinis sui
instituit Qualis intlłigenda
ẽ mutatio pallis ⁊ uini ĩ corpꝰ¬

Expanded text:
tatem. Tria esse in sacramento alveritatem, gratiam spiritualem. Quare in speciem panis et vini sacramentum corporis et sanguinis sui instituerit. Qualiter intelligenda est mutatio panis et vini in corp
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiasticas examinat. ⁊ mminis¬
teria dispensat. Simiłr sacelos
et pontifer sũ sũmꝯ sacerclosu¬
nus grado ẽ in sacram̃to. diuer¬
encli. una queclamino sit digui¬
tas. pontificib tñ eccłias dedicã¬

Expanded text:
ecclesiasticas examinat et ministeria dispensat. Similiter sacerdos et pontifex sive summus sacerdos unus gradus est in sacramento, diverendi, una quodammodo sit dignitas, pontificibus tamen Ecclesias dedican
Abbreviated transcription (Latin):
Dec diuntũ ꝑfectõ ẽ. qr elũ aliud
agit᷑ et aliud intenditur. ip̃m a
adhuc ꝓpt̾ se bonumñ amat᷑. tũ
accedit caritas ⁊ intrat ꝑtimor¬
em istũ. qui dum inõstrat ꝙ fu¬
gẽ deleamus periculum. qͥ dãm᷑
appet̾e̾ et desid̾are facit p̃sidium.
Conu̾tit ergo cor ad deuniut de
horẽ dum cauet hab̾e iratũ: stu¬
deat hab̾e ꝓpiciu. hc̃ sequitur ti¬
mor filialis. qui ex suoceclen te ca¬
ritate nascitur. ut ip̃m tim̾e nicħ
aliidsit qͣm degustatum in ca¬
ritate bonum iamnolle amitt̾e.
Et h quidẽ cumor aliquid pene
adiunctum ht dũminc̾to am¬
blamus.⁊ pot̾ inutramq adhͤ
partem declinare status uite mu¬
tabił. S cummutablitas ulła
erit. nulla cune ex incerto su spi¬
cionis pena ĩcrit. ⁊ tune timor
qͦ daminõ sine cimore erit. uͥ ⁊
de stablitate certi erimꝰ. ⁊ tñ reu̾ẽ¬
tiam c̾atori exib̾e non desistemꝰ.

Expanded text:
aliud agitur, et aliud intenditur, ipsum adhuc propter se bonum non amatur. Tum accedit charitas, et intrat per timorem istum, qui dum monstrat quod fugere debeamus periculum, quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit ergo cor ad Deum, ut quhoc est, dum cavens habere iratum, studet habere propitium. Hunc sequitur timor filialis, qui ex succedente charitate nascitur; ut ipsum timere nihil aliud sit, quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet, dum in incerto ambulamus, et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed eum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit: et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus: et tamen reverentiam Creatori exhibere non desistemus.
Abbreviated transcription (Latin):
quia arbitrio ipiꝰ fcm̃ ẽ. In qͦ ꝗ¬
dem a similitudine dei perũsa
quadam immutatõe recedit ex
est. quia cum praua efficitur ex
ip̃a ⁊ per ip̃am ⁊ in ip̃a si solum
est quod nicħ est. ⁊ hoc illi pecca¬
cum ẽ et iniusticia ⁊ culpa exqͣ
tupis apparet et reprehensibil
et digna irprobatione. quia ñ
habet formam suam nec deco¬
rem nec pulchritudinem ꝓqͣ
amari debuisset.⁊ adduci ad gl¬
oriam¬

Expanded text:
quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam perversa imitatione recedit, ex est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci ad gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
Recdle a .t. Noli putare ꝙ red¬
dẽ posis ꝓ aminatua pecc̾iam .t.
hoc eĩ ẽẽt plꝯ uouere ⁊ minus:
redde. ⁊ñ eẽt equa recompẽsato.
offeras ⁊recte ñ diuidas peccastrꝰ
plus ualet anima. ⁊ miuꝰa pec̾ia.
Nonne anima plo ẽ q̃i esca. ⁊ eor¬
pꝰ plusqͣm uestimentum: Sipl¬
us est auima qͣm esca. plus ẽ ꝙ̃¬
plꝯeẽ necc̃e ẽ. Si ergo uoues
animam. noli pro ainma dare
recc̃iam. Si hoc facis fraudem
facis. plus uoue̾s.⁊mino red¬
deus. Cum amma tua dare po¬
tes pecc̃iam tuã. ꝓ anima tua¬
ũ potes. nͥ forte pro amma tua
ita pecẽiam tuam dare uolu̾is.
ut amina .t. data acceptabłior fi¬
at ꝓ illa cumilla amatoͣr ꝓ illa
smne illa non accipitur. Noligͦ
putareq pro anima tua .i. pro
comutatione anime tue pece¬
uniam tuam dareposis.qr ⁊ip̃e

Expanded text:
li putare quod reddere possis pro anima tua pecuniam tuam. Hoc enim esset plus vovere et minus reddere, et non esset aequa recompensatio offeras et non recte dividas, peccasti? Plus enim valet anima, et minus pecunia. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? Si plus est anima quam esca, plus utiqplus esse necesse est. Si ergo voves animam, noli pro anima dare pecuniam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens et minus reddens. Cum anima tua dare potes pecuniam tuam, pro anima non potes, nisi forte pro anima tua ita pecuniam tuam dare volueris, ut anima tua data acceptabilior fiat. Pro illa, cum illa amatur, pro illa sine illa non accipitur. Noli ergo putare quod pro anima tua, id est pro commutatione animae tuae pecuniam tuam dare possis, quia e
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ullam ũ pacunitur: fortassis
mͥ ñ c̾clis qui auctoritatẽ q̃ris.
Siꝙͥ ex uniu̾sis unu ego ꝓferre
uoluero. Est tam̃quidã quico¬
nuita tõem ulłamadmittit. Nã
dispensatõ eẽ ñ pot. uͥ recompẽsa¬
cõeẽ non pot̃. Uispensatõ ꝯppe
nomen dispẽdii ẽ. ⁊ detrim̃tũ so¬
nat qͣntũ ĩ ip̃oẽ. Stultũũ o ẽ no¬
luitͣrie dampnũ sustine uͥ luctͣu¬

Expanded text:
llam non patiuntur? Fortassis mihi non credis, qui auctoritatem quaeris, si quid ex universis unum ego proferre voluero. Est tamen quoddam quod commutationem nullam admittit. Nam dispensatio esse non potest, ubi recompensatio esse non potest. Dispensatio quippe nomen dispendii est, detrimentum sonat quantum in ipso est. Stultum vero est voluntarie damnum sustinere, u
Abbreviated transcription (Latin):
atõe u̾recipit. n dispensatõe
admittit. ħ si uoues ĩmo quia
uoues. Non enim bonꝰ ẽẽ po¬
tes si hoc ñ uou̾is. redde qd̾ uo¬
f.a. forte ista sunt mum̾a q̃ uo¬
ue̾ nos iubet et tedle psalinista.
arietes. et filii aretum. Cũ dic̃
Terribli ⁊ ei qui anft̾ sp̃m pͥuci.

Expanded text:
non recipit, neque dispensationem admittit. Hoc si voves, imo quia voves non enim bonus esse potes si hoc non voveris redde quod voum . Forte ista sunt munera quae vovere nos jubet et reddere Psalmista: arietes et filii arietum cum dicit: Terri
Abbreviated transcription (Latin):
tuĩe ñ ualemus. Si reddamus
accipiet. Siñ rectliniꝰ tollet. Si
reddimiis pro dato remunab̾.
Siñ recdlima pronon dato cou¬
dempnabit. Si enim reddimꝰ¬

Expanded text:
on valemus. Si reddimus, accipiet, si non reddimus, tollet. Si reddimus, pro dato remunerabit, si non reddimus, pro non dato condemnabit. Si enim reddim
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ acquiri pot. uiũ ẽ si aucto¬
ritatẽ uis qd̾ comutatẽe ñ recip̃.
Nõ ego dico s u̾itas dicit. ⁊ si
nuitatc̃e m pro auima sua. S for
te iyndebis ⁊ dices. qr ñ dix ueri¬

Expanded text:
il acquiri potest? Unum est, si auctoritatem vis quod commutationem non recipit, non ego dico sed veritas dicit; et si mutationem pro anima sua . Sed forte respondebis et dices quod non dixit veri
Abbreviated transcription (Latin):
ecundum uoluntatẽ quippe
disposuit: quod uoluntate
facturꝰ fuit. ⁊ uoluntas et̾na fu¬
it.r̾ opo uoluntatis ec̾num non
fuit. Semper enim uoluit ut fiẽt¬
faceres. non uoluit ut semper fa¬
c̾et. S ut aliqñ fac̾e̾s . ꝙ semper uo¬
lut ut aliqũ faceret. Sic uolun¬
tas et̾na fuit de opere temporali.
tate fuit. qñ fie̾t qd̾ futurũ fuit.
Ouo itaq ħ in creatore pariter
erunt. bomitas ⁊ sapientia. ⁊ hec
et̾na erant. ⁊ aderat sunuil pot̃¬
tas coet̾na.⁊ bonitate uoluit. Sa

Expanded text:
ecundum voluntatem quippe disposuit quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod semper voluit ut aliquando faceret. Sic voluntas aeterna fuit de opere temporali; tate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit. Ut perficeret. S pressꝰ cr̃ru¬
piscentia quia gr̃am adinuate
non hũit ab opere uͥtutis defe
pot̾ agnesce̾. nec bonũ perfic̾e̾. pꝰ
ħ itaq conue̾ient̾ grã dataẽ que¬
⁊ illuminaret cecuz. et sanaret ĩ¬
firium. Illuminaret ignorãtiã.
refrenaret cõcupiscentiam. Illum¬
maret ad crgutionez uenittis
inflamm̃ret ad amore uͥtutis.
ꝓpt̾ea sp̃r in igne datus ẽ. ut lu¬
men haberet et flanimam. lum̃
ad coguitione. fl aminam ad di¬
lectionem.Porro sieut spe hõis
mediante capite ad membra:
o corpore sp̃x unus. Cuius.
plenitudo qui dem in capite ẽ.
participatio in membris. Si
ergo corpo unum ẽ. sp̃c unꝯẽ.
non ẽ menbrum xͥ. In corpore
uno sp̃c uins. Nicħ incorpore
mortuu ncħ extra corpꝰ in¬
uum. ꝑ fidem mẽbra efficimur.
per dilectõem uiuificamur. per
fidem accipimus uinonem. ꝑ

Expanded text:
pit ut perficeret sed pressus concupit ut perficeret sed pressus concupiscentia quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere virtutis defecpotest agnoscere nec bonum perficere. Post haec itaque convenienter gratia data est quae illuminaret caecum, et sanaret infirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis; inflammaret ad amorem virtutis. Propterea Spiritus in igne datus est ut lumen haberet, et flammam; lumen ad cognitionem, flammam ad dilectionem. Porro sicut spiritus hominis mediante capite ad membra o corpore Spiritus unus. Cujus plenitudo quidem in capite est participatio in membris. Si ergo corpus unum est, et non est membrum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per dilectionem vivificamur. Per fidem accipimus unionem; per
Abbreviated transcription (Latin):
Criptum est quia lex nemĩẽ
ci am docere potuit. infirmitatem
a diuuare non potuit. duo ħ ma¬
la ui homine funt et exhiis cet̾a
mala homniis omnia cõcesserũt.
Unum fuit igͦrantia. aliud cc̾cu¬
piscentia. Ignorantia boni. ecc̃u¬
piscentia mali. Ex ignorantia ue¬
uit deliccum. ex concupiscentia
peccatum. ħ igitur duo in hõie
ab untio funt. s ut cognere̾t hõ
morbum suum dimissꝯ ẽ totus
sibi. ne forte grãm suꝑfluam u¬
diearet. si prio infirmitatis sue
defcm̃ ñ agnosee̾t. Positum ẽ gͦ
tempo naturał legis ut natura
per se oꝑaretur. non qr ꝑ se ꝗqͣm
Illa ergo relicta sibi errare cepit
au̾itate et ꝑ ignorantia ⁊ conu¬
icta ẽ de cecitate. postiucdum ⁊̃ cõ¬
uincenda de infiriuitate. Data
ẽ lex scripa ut ignorantia illuũ¬
naret s infirinitatẽ nõ corrobo¬
raret. ut in ea parte hõ qua def¬
retur. ubi autem per se stare pu¬
tauit relinqueretur. Accepta gͦ
scĩa u̾itatis per legem conari ce¬

Expanded text:
criptum est quia lex neminem m ignorantiam docere potuit, infirmitatem adjuvare non potuit. Duo haec mala in homine fuerunt, et ex his caetera mala hominis processerunt. Unum fuit ignorantia, aliud concupiscentia. Ignorantia boni, concupiscentia mali. Ex ignorantia venit delictum, ex concupiscentia peccatum. Haec igitur duo in homine ab initio fuerunt. Sed ut agnosceret homo morbum suum, dimissus est totus sibi, ne forte gratiam superfluam judicaret, si prius infirmitatis suae defectum non agnosceret; positum est ergo tempus naturalis legis, ut natura per se operaretur, non quod per se qIlla igitur relicta sibi errare coepit a veritate per ignorantiam, et convicta est de caecitate postmodum etiam convincenda de infirmitate. Data est lex scripta, ut ignorantiam illuminaret, sed infirmitatem non corroboraret, ut in ea parte, qua defretur, ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. Accepta ergo scientia veritatis per legem conari c
Abbreviated transcription (Latin):
uidentia ⁊ dispositio uł destina to.
ad aliquid ẽẽ uidentur. ⁊ aliqũ eẽ
uidentur. Ouinis quippe scĩa si¬
cut alicuiꝯ ẽ quia in aliquo est.
ita alicꝰ ẽ. quia de aliquo ẽ. Om̃is
euim qui scit: aliquid scit. ⁊ qui
quia si mehil eẽt de quo scĩa esset.
scĩa nuuia eẽt. Non ergo in dõ et̾na
scientia uł prescĩa eẽt. nͥ fu turum
eẽt aliquid de quo eẽt. Si ergo er¬
eatum nicħ ur c̾ans fuisset. nich
inc̾atore scitum ur pritumẽẽ fuis¬
set. ac per hoc scientia nulla ułpre¬
scientia suisset. Si au̾t in c̾atore
consequitur. qui nec ip̃e creasor fu¬
set. cui idem ẽ ẽẽ qd̃ scire. ut ergo
scientia ur prescĩa in c̾atore ẽẽ pot¬
uisset. neccceratas aliqͥd eẽ uel fu¬
cummee de quo eẽ potuisset. cum
sicut dictumẽ. si de nichilo eẽt. illa
ces. Omnis euim scientia alicuiꝰ
est scĩa. ⁊ de aliquo est. Si ergo ex
creaturis pendet prescĩa c̾atoris:
causalit̾: prio cẽ uideb̾ qd̾ creatũ ẽ¬

Expanded text:
videntia, et dispositio vel praedestinatio ad aliquid esse videtur, et alicujus esse videtur. Omnis quippe scientia sicut alicujus est quia in aliquo est; ita alicujus est quia de aliquo est. Omnis enim qui scit, aliquid scit; et nonquia si nihil esset de quo scientia esset, scientia nulla esset. Non ergo in Deo aeterna scientia vel praescientia esset nisi futurum esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nconsequitur, quoniam nec ipse Creator fuset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid esse vel futurum esse de quo esse potuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse videbitur quod creatum e
Abbreviated transcription (Latin):
nascendo pr̃o concipimꝰ qd̃
ille ñ nascendo s agẽdohũit
ad quod per natiuitatẽ uemi¬
uius. Iu illo quippe sp̃c per suꝑ
eclientiam ñ tenuit et idẽco
c̾ator ad ulciscendam iniuriã
suam sp̃m qui dem ignorã¬
cia caruez uero concupiscen¬
tia dampnauit ut in se bonii
agendo non uideat. in carne
aũt sua malum age̾ cccupise¬
at. ħ duo uicia ad puniendã
ouperbiam hominis uste ĩp̃o
conf̾iantur. Ignorancia qd̾̃
dum ab ip̃o subtrahitur liuũ
u̾tutis concupiscentia ueroi
dum caro pereutitur pena mor¬
talittͣis. hane gͥ originalez cor¬
ruptionem. nam primum ui¬
ciata ad postĩtatem transducit.
iguorantiam auime carui uero
concupiscentiam ad corrupti¬
onez ministrans.

Expanded text:
nascendo peccatum concipimus, quod ille non nascendo sed agendo habuit, a quo per nativitatem venimus. In illo quippe spiritus per edientiam non tenuit; et idcirco creato ad ulciscendam injuriam suam spiritum quidem ignorantia, carnem vero concupiscentia damnavit, ut in se bonum agendum non videat; in carne autem sua malum agere concupiscat. Haec duo vitia ad puniendam superbiam hominis juste in ipso confirmantur. Ignorantia quidem, dum ab animo subtrahitur lumen veritatis; concupiscentia vero, dum caro percutitur poena mortalitatis. Hanc igitur originalem corruptionem natura primum vitiata ad posteritatem traduxit - ignorantiam animae, carni vero concupiscentiam ad corruptionem ministrans.
Abbreviated transcription (Latin):
intriplici sensu historie. alleg̾ tropo¬
log̾. Nunc ostend̾e conueniut in qbꝰ
ubris ea que iur̃ diuinitatis uoĩe
ceusetur scriptura consistat. Quo
sunt cestamenta que omne diuinͣ¬
rum scuipturarum corpo concludũt.
dinibꝰ distinguitur. uetꝰ .t. otin¬
legem ⁊ ꝓphas. agiographos. qd̃ in¬
terpretatum sonat scos scriptores:
uł scã scubẽtes. In lege continent᷑
quinq uolumina .i. genesis. exodo.
leuiticꝰ. lib̃ numi. deucõnomiu.
genesis autem ageneratione dicit᷑
exodus au exitu. leuiticꝰ. aleuitis.
tibꝰ uumĩi quia in eo numi̾ant᷑ filii
istł. Ueuterononnum sa lex. ebra¬
yce aũt bresith. elesmoth. ualetra.

Expanded text:
historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis nomine censetur, scriptura consistat. Duo sunt Testamenta quae omne divinarum Scripturarum corpus concludunt: dinibus distinguitur. Vetus Tlegem, prophetas, hagiographos, quod interpretatum sonat sanctos scriptores vel sancta scribentes. In lege continentur quinque volumina; scilicet Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra,
Abbreviated transcription (Latin):
uangłia. apłos. prẽs. euuangłia st̃¬
quatuor. mathei. marchi. luca̾s.
iohannus. Apliea uolumma silit̾
ꝯcuipta patrum incorpore textus
non computantur quia non alid̾
adicuntur.s idip̃m quod in supͣ¬
dẽs continetur. explauanda ⁊ la¬
cuis et manifestio tractando extẽ¬
dunt.¬

Expanded text:
ia, apostolos, Patres. Evangelia quatuor sunt: Matthaei, Marci, Lucae, Joannis. Apostolica volumina similiter Scriptura Patrum in corpore textus non computantur; quia non aliud adjiciunt, sed idipsum quod in supradictis continetur explanando et latius manifestiusque tractando extendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mus lib̾ iosue qui et ihunane ⁊
uidicum. qui dicitur saphum. T̃ci ꝯ
liber samuel. qui ẽ primnuis et sccł̾s
regum. Quartꝰ malachim.ꝙ ĩt̃¬
pretatur regum. qui est t̾ciꝰ ⁊ qrͣ¬
tus regum. Quintꝰ ysaia. Se¬
xtus ier᷑. Septinus ⁊ ezechi¬

Expanded text:
osue, qui et Jesu Nave, et Judicum, qui dicitur Sopthim; tertius liber Samuelis, qui est primus et secundus Regum; quartus Malachim quod interpretatur regum, qui est tertius et quartus Regum; quintus Isaias; sextus Jeremias; septimus Ezechi