comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fhetum. quia non est ausus dicere eẽ hominem sine peccato.
uclaliquem uel seipsum. sed tantum modo esse posse: Res¬
pondit quod neq nos negamus: quando autem possit hoc
quaceritur. si enim modo est non omni animccofideli posi¬
te in corpore mostis huius. oraendum est & dicendum di¬
mit tenobis debita nr̃a. Cumiam in sco baptismo uniuer¬
sa fuerint dimissa prec&erita.: quisquis autem membris
fidelib xp̃ihoc nonesse orandum persucdere conatur
nubil aliud quam scipsum xp̃ianum non esse profit&ur
porro si ꝑscipsum potest homo eẽ sine peccato ergo xps
grectis mortuus ÷. Non autem gratis. mortuus ÷ xp̃s.
quodut perficiatur : & nuncin ꝓficentibus ogtrum
&omnimodo implebitur contentione mortis ab supta
&caritate. quscredendo & sperando nutritur uadendo
nioptinendo perfectte deinceps in fatuit diunis tesdimo¬
nus cesere quodintendit quod qucdesit diligentus ad¬

Expanded text:
flictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, flictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non autem gratis mortuus est Christus; quod ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur et omni modo implebitur contentione mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit, diligentius ad
Abbreviated transcription (Latin):
si autem non potest. praderita uoluntas hocfecit ⁊ & tamen
uitari potest. Non quando uoluntas suꝑba laudatur: sedqͥ an¬
do humilis adiuuatur, Post hȩcillae quiista conscripsit. Ittro¬
ducit personami quasi cum altero disputantem. & facit se
interrogareͥ. & quasi ab interro gante. sibi dicit. das imi
hominem sine peccato & respond&: dotibi quiesse possi
&rursus ab interrogante dicitur ei quis est: & respondo
ipse: ti quod s̃ dixeris inquid ego esse nom possum Respos¬
dendum est cuius culpaest. quodsi dixerit mecc: dico¬
dum est: & quomodo tua est. siipse non potes. Iterum facit
sun terrogccri : & dicis ibi tuipse sine peccato es. quidicis ho¬
minem sinepeccato eẽ porse: & respond& : quod non sum
sinepeccato Cuiuscul pac est: quod si dixerit inquit tuccest.
Respondendum est quomodo mea sieẽ nom possum: Nos
respondemus nullum cum eis dehis uerbis essedebere con¬

Expanded text:
si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere con
Abbreviated transcription (Latin):
facie ad faciem. Et hocinquid dicendum est: certeiustus dsz nege¬
rienim non potest : imputat autem ds homini omne peccatum
& hoc quoq confitendum puto: quia neq peccatum est quid¬
quid non imputabitur inpeccatum. Et si est aliquod peccatum
quoduitari non possit: quomodo iustus ds̃ dicitur. sumpu¬
tarecuiquam creditur. quod uitari non possit: Responde¬
mus. lamolim contra contra superbos essedamatum. beatus cu
non imputabit dns peccatum, Non enim imputat his quisi¬
deliter ei dicunt dimitte nobis debita nostra. sicut & nos
dimittimus debitirib: nr̃ir, &iuste nonimputat: quia iustũ
est quod ait Inqua mensura mensi fueritis. in eadem rembt᷑¬
t&ur uobis. Peccatum est autem cumuel non est caritas quaeeẽ
deb& Uel minor est quamdeh& si ue hocuitari uoluntate possit
siue non possit ⁊ quia si potest. precesens uoluntar hoc facit:

Expanded text:
facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negafacie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — imputat autem deus homini omne peccatum. et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quicquid non imputabitur in peccatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non possit?\' respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit,
Abbreviated transcription (Latin):
ancuiur lib& cdterius ÷ supsiur hominis. quo modo culpec hominir
sihoc non est quod essenon potest Respondemur Ideo esre
hominis culpcm quod non÷ sinepeccito qui sole hominis
uoluntate factum est. Ut adistam necessitatem uenir& quem
sola hominis uoluntas superare non porsit. Iterum ait quae¬
rendumest sinatura hominir boniest quod nullus negure
iuis marduon. Aut manicheus audebit quomodo igtur bo¬
nacsar simuloci nonest carere porsibile Omneeni pacatũ
palumer se quis dubite  Respondemus &natura homni
benuues se Eecem malo carero porso: Nam ideo damamus
boeranos amalo quod nom perficitur quam dhui corpus quo
Orlimitus. adgriunt auiu. sedhocagitur grata persidẽ
qnm lex prohibendo aug& peccati cupiditatem. Nis diffundat
sps carititem : quaeplena & perfecta. Tuncerit cumuidebimus

Expanded text:
an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?\' respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo carere posse. nam ideo clamamus: libera nos a malo. quod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ro peccati lex, quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus caritatem quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus
Abbreviated transcription (Latin):
ut nonea qua euultis faciatis. Nonenim ait. haec inuicem iu¬
uersantur. ut quae potestis facere nolitis sedmonece quas
uultis faciatis, Curergo concupiscentia carnis quac utiqus
culpabilis. at queuitiosa est. Nihilque est aliud quã desiderium pec¬
cati quodidem a postolus precipit. Nerogn& in nro mortali cor¬
pore. Ubisatis ostendit esse. Tamen in nostro mortali corpore
quod ꝑmittendum non sit ut regn&. quurergo ista concupiscen¬
tia non mnutata est. ca uoluntate quam uo luntatem satis euiden¬
ter expressit. a postolus dicens. ut non ea qua e uultis faciatis.
si facile potest uoluntas uoluntate mutari: Nec sane istomodo na¬
turam siue anime. si ue corporis. quam ds̃ creauit. & quace tota
bonaest accusamus. sed ecom dicimus ꝓpriauo luntate uitiatam.
sinedĩ graetiam nom posse sancri : Iterum ait quecerendũ ÷
si non potest homo sinepercato esse. cuiur culpeest: Ipsius nehominis.

Expanded text:
ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem adut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique culpabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Non concupiscendo enim uustate expoliamur: & nouitate indui¬
mur diligendo. sed nec quis quimeẽ potest continens nisi ds̃ d&
& credendo & inuocando ꝓficiunt. & precaerita obliuiscentes ina
qua eante sunt extenduntur: Ad hocenim lex ista precipit . utũ
in his implendis homo defecerit. nonseextollat suꝑbia tumidus.
sed ad gratiam confugict fatigatus. Ac sic eum lex terrendo adxpim
diligendum: peda gogi perducat officio. Iterum quaerendum :
inquid quo modo non potest homo esse sine peccato: uoluntate.
annatura, sinatura. peccatum non est, si uo luntate. per facile po¬
test uoluntas uoluntate mutari. Respondemus ammonentes
ẽẽ cogitandum quanta sit ista pracesumptio. quadicitur
non solum posse quod quidem adiuuante di gratia negandũ
non est sed &icm perfacile posse uoluntatem uoluntat
mutari Cumdicat apostolus. Caro concupiscit aduersus sp

Expanded text:
non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induinon concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, \'quomodo non potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura. si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus spi
Abbreviated transcription (Latin):
abreuans fecit super terrcom. induob pracceptis dixit le¬
gem proph&as que pendere. utintellegeremur quic quidali¬
ud diuinitus pracceptum ost: in his duob habere finem. & ad
hace duo erse reserendum: diliger dñm dm̃ tium extotocorde
dio & ex tota animatua & extota mentetucc &diliges pro¬
pium tium tam quam teipsum. Inhis in quit duobus prac¬
eotis tore lexpende oproph&ae. Quid quido godilo¬
Ie p rolubemus: & quid quidubemur facert adho ꝓhibe¬
fur eubemur ut duo ista conpleumus: & forte gho¬
pili plibitioest nonconcupsces & gong ali ussio dhgo
Vnde breuiter. & apostolus paulus quodam loco utrumq: coni¬
plexus est. prohibitio est enim nolite conformari huic seculo:
Iussio autem sed refor mamini innouitate mentis urã ẽ: Illud ꝑti¬
n& codnon concupiscere: hoc ad diligere: illud ad continentiam
hocadiustitiam⁊ illud ad dechinandũ amalo. hoc ad faciendum bonũ

Expanded text:
et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit leet breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est & quodei ut facer& imperatum est.
Respondemus quaergo non seipse homo. sedds bo nos
hominem fecit: Drcum nonscipse ut sitbonus reficit: dumuo¬
lentem credentem inuo cantem. liberat amalo. quod sibi ipse
Renouatur homo interior dedieindiem: ut ad sempiternam non poe¬
nam sed uitam resurgeet homo exterior nouissimodie : Iterum
ait quaerendum est. quod modis const& omne peccatum: duob
nisi fallor si autilla fiant quacprohibentur: autilla nonfiant
queceiubentur: Tam certeomnia illa quae prohibita sunt uita¬
ripossunt quam quace praecepta sunt ꝑfici, Ncom frustra: ꝓ
iberaur autiuber&ur. quodud caueri uelimpleri nom porsit:
& quo modo negabimus posseesse hominem sine peccato: Cum
confiteri necessesit cum. tam omnia illa qua eu&antur posse
multa eẽ inscripturis scis diuina praccepta: qua comnna comine¬
morarem nimis opero sum est: sed dñs qui uerbum consummars

Expanded text:
tus est et quod ei ut faceret imperatum est!\' tus est et quod ei ut faceret imperatum est!\' respondemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse  dominum nostrum renouatur homo interior de die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur posse multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans
Abbreviated transcription (Latin):
tura, hinc aba scriptura dicit, Aquo enim quis deuictus ÷. huic e
seruus addi&us ÷ sicut ergo non est opus sanis medicur. sedna¬
lehabentib:: Ita non est opus liberis liberator. sed seruis ut ei
dicat gratulatio libertatis saluam fecisti denecessitatibus
animam mecm: Ipsa enim sanitas est uera libestas quae
non periss&. si bona ꝑmansiss& uoluntas. qui a uero peccu
uoluntas. secuta est peccantem peccatum habendi dura neces¬
sitas. donectota san&ur infirmitas: &accipiatur tanta lib¬
tas inqua sicut necesse est. permaneat beate uiuendi uolun¬
tas. It aut sit &iam beneuiuendi & num quam peccandi uo¬
luntaria felixq necessitas: Pro indeinquid dr̃ bonum
hominem fecit: & pra&er quam illum bonum fecit: bonĩ
eiinsuꝑ ut facer& imperauit: quam impium: ut confitea¬
mur hominem malumee quod nec factus ÷. Nec eipris¬
ceptum est sine gemus eum bonum posse esse. quod fai¬

Expanded text:
tura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et tura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod fac
Abbreviated transcription (Latin):
trii libertatem, sipernaturece necessitatem culpa car&: siper
arbitri. libertatem: quaerendum est a quo ipsam arbitrii liber¬
datem aceperit⁊ proculdubio adõ. ds̃ autem quod dedit: cestebo¬
hum est rogerienim non potest: qua igitur ratione bonum p¬
etur simagis admalum quam adbonum pronumest ÷ mags
enum admalum quam adbonum pronumest: si homo per illuo
po tesi esse cum peccato & non potesi esse si ne pccato¬
Respond&ur per cerbitru libertatem factum. Utess& homo
cum peciato sediam poenalis uitiosi tas subsecuta: Exliberta¬
te fecit necessitatem : Unde adcum fides clamat. denecessita¬
tib mmeis educme: sub quib: positul non possumus. quoduolum
intellegere: Uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus im¬
plere: Ncm &ipsalibertas credentibur aliberatore promit¬
tur. siuos inquid filius liberauerit. Tuncuere liberi erits.
Uieteo enim uitio in quod cecidit uoluntacte: Caruit libertate na¬

Expanded text:
trii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per trii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine peccatorespondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate na
Abbreviated transcription (Latin):
quanta haec impi&atis blas phemiasit cograndum est utdicatur
hominem posse eẽ cumpeccato quod ds̃ non uult. & neg&ur posse
es se sine peccato quod ds̃ uult: quasi quem cadhoc dr̃ creauerit: ut
poss& eẽ quod nolit & non poss& esse quoduelit. & ut contra
suam magis. quam ut secundum suam exister& uoluntatẽ
Iam superius responsum est: sed ad dendum uideo quod spe salui
factisumus, spes autem quaeuid&ur non est spes⁊ quodenim uid&
quis quid &sperat᷑ si autem quod non uidemus speramus perpacien¬
tiam expectamus  Tunc ergo plenaiustitia. quando plena sanitas ⁊
Tunc plena sanitas quando plenacaritar: plenitudo enim legis ca¬
ritas. Tunc autem plena caritar quando uidebimus cum sicuti est:
eqi enim nonerit quod ad ditur ad dilectionem cum fides perue¬
perit adiusionem: Iterum quaerendum est inquid perquid effi¬
citur homocum percato: pernaturae necessitatem anper arbi¬

Expanded text:
quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbi
Abbreviated transcription (Latin):
terum ait quecerendum est: utrũ ne preceptum sit homini sin
peccato esse, Autenim nomn potest & prȩceptum non est. Aut
quia preceptum est potest: namcur preciper&ur quod fieri
omnino possa᷑ : Respond&ur consultissime homini preco
ut rectis passib: ambula: ut cum se non posse perspexerit: medio¬
nam requirat: quae interioris hominis ad sanandam perat
esse proculdubio uult: & proculdubio potest quis enii
tam demens utuel dubit& fieriposse: quod dm uelle noni
bit&: Respond&ur si noll& ds̃ hominem sine peccato esse
non mit ter& filium suum sine peccto. quis a nar& homines
a pecctis
Hoc sit incredentib & proficientib renouatio nemnterioris hominis
dedieindiem Donec fiat perfecta iustitia. tamquam sanitas plenra
Item ait. quacrendum est: quo modo uult dr̃ hominem esse cum
pecuto ansine peccato: procul dubio non uult esse cum peccato:

Expanded text:
\'Iterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. \'Item\', ait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hominem esse, cum peccato an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
mane: sed persidem renouatur Idest sanatur dedicindem
rendum est Utrum nedebet homo si ne peccito cẽ proculdubio debo
si debe potest: si nom potesi ergo necdeb& & sinon deb& homoess
sine peccato Deb& ergo esse cum peccato &iam percatum nonerit
sullud hceberi constiterit: autsiho &icm dii ab surdum est consite¬
ri necesseest debere hominem sine parcato esse & constat cum
non aliud debere quam potest. Respond&cur cadem similitudine
qua superius um respondimus: cum enim uidemus daudum quisa¬
nari potest: recteutiq dicimus deb& esse homoiste si nedudicat¬
ne : &si deb&. potest: nectamen cumuult continuo poteseo sedan
fuerit ad hibitacuratione sanatus. & medicina adiuuerit uloluntietem
hocfit in interiore homine quod ad peccitum attin& tamquam enis
daudicationem pereius gratiam quiuenit non uocareiustos sed
peccatores: qui non est opus sanis medicur. sed male habentibus

Expanded text:
manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in erendum est. utrumne debeat homo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Respondemus peccatum quidcie actum dici & esse non rem.
sed &icem in corpore claudicatio. eccdem ractione actus est
non res quin respes ipse uelcorpus uel honio est qui pede
uitiato claudicat: Nec tamen uitecre potest laudicationem
nisi hebuerit sanatum pedem. quod &icem in interioreho¬
mine fieri potest. sed gractiadi perihin xp̃m dnm̃ nostrum
Ipsum sane uitium quo daudicat homo. nec pes est: nec corpus
diechomo uecipsa decudicatio qucce utique non est: queendo
non ambulat. Cum tamen insit uitium. quofit claudicatio
quaendo ambulit. quecerat ergo quod eidem uitio nomen in¬
poncet: utrumrem uelitdicere. a nactum. anrei potius qua¬
lititem malam. quece deformis actus existit, sic ec homine in¬
teriore animus res est. Rapina actus est. Aucritia uitium
EN Iest qualitas secundum quam malus est animus &icem
quando nihilagit Unde a uaritiaesuae seruicet. &iam quan¬
do audit non concupisces seque uituperat: & tamen auarus

Expanded text:
Repondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem; Repondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem; sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res, pes ipse, vel corpus, vel homo est, qui pede vitiato claudicat; nec tamen vitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. Quod etiam in interiore homine fieri ipsum sane uitium, quo claudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus
Abbreviated transcription (Latin):
caitum uoluntatis annecessitatis est: sinecessitas est: peccatum
non est: si uo luntatis est uitari potest: Respondemus quo
supre: & ut sanemur: inuocamus eum cuidicitur inpscelmo
denecessitatibus meis educme: Iterum inquiđ quace rendũ÷
quid est peccaitum : naturale anaccidens, sinaturale pec atũ
nonest. siutem accidens est & recedere potest: & quodre¬
odere potest. Uitcri potest: & quoduitari potest. potest
pomo sinco esse quoduitare potest. Respondosur
uaturele nonesse peccatum: sed naturȩ prccesertm uiciatȩ
uinde factisumus  Natura filu irȩ parum esse ad nonpeccandũ
actus. anres. si res est. auto torem habecet nec esscest. & si aue¬
torem hacbere dicitur Iam clter pr&̧er dm̃ rei alicuius auc¬
tor induci uidebitur. at si hoc diciĩmpiumest & confiteri
ueces seest peccatum. omne actum esse non rem. sugitur ac¬
tus est Immo quiauere actus est. uitteri potest

Expanded text:
ccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum ccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitnaturale non esse peccatum, sed naturae praesertim vitiatae, unde facti sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum actus an res: si res est, auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, jam alter praeter Deum, rei alicujus auctor, induci videbitur. At si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem; si igitur actus est, imo quia vere actus est, vitari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tre freoternȩ beniuolentiae. Ut&iam ego tambrcuter res¬
ponderem sed nisi ailla commemorem quibus respondco
quis poterit quem ad modum responderim iudicare: Cona¬
bor tamen quantum ualuero adiuuantib me apud dñi miseri¬
cordiam &icimorationib: uestris ut non ultra quam neceri es
meus sermo procurrat:
u teo mnia in quid interrogandus est. quinegat hominem. sinepa¬
cato esse posse: quid sit quodcumq peccatum : quoduitari potesi
aut quoduitari non potest : si quod uitaeri non potest: peccatum non
est i si quoduiteri potest potest homo sine peccato esse quod
uitari potest. Nulla enim ratio uel iustitia patitur saltm dicipe¬
catum quoduitari nullo modo potest. Respondemur uitaripos¬
nostrum: In tantum enim sana non est: in quantum id quod facio¬
dumest: aut cȩcitate non uid&. aut infirmitate nonimpl&: dum
uult homo non faciat. Iterum quecerendum est in quibp&¬

Expanded text:
trae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego tam breuiter restrae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum responderim iudicare? conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari postum dominum nostrum. in tantum enim sana non est, in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum uult homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'pe
Abbreviated transcription (Latin):
pium. DePERTCCTIONE IUSITTIAC HO¬
CIS FRATRIBUS ET COCPIS COPIS
cutropio & paulo agustinus: Caritas uestra quae in nͣo¬
bis tanta est. & tam scã ut &iam iubenti seruire delect&
p&iuit ut definitionib: quaedicuntur cuelestiesse respondeam:
sicenim prae notataest eadem cartula quam dedistis. definitiones
ut dicitur cbestu quac praenotatio credo. quod non illius. sed eccũ
sit. quihoc ad tulerunt desiciłia xbi caclestius non esse ꝓhibaur
scdmultialia girrientes. &sicutait apostolus. Ipsi erranter.
& alios inerrorem mittentes: Exillius tamen huec esse doctri¬
na u: uelaim quorundim sociorum ciur. & nos pos¬
sumus arbitrari, Ncm neq istȩ breues definitiones. uel potius
ratiocinationes ab illiur horrent ingenio quodinopere aliocur
inspexi cuius cum eẽ constat auctorem. & nonfrustra istor ft̃s
quibie ad tulerunt insialia existimo audirso quodipse docuo
ista ul scripserit. uellem autem si possem ita optemporcore uer¬

Expanded text:
I. DE PERFECTIONE IVSTITIAE HOctis fratribus et coepiscopis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita obtemperare ues
Abbreviated transcription (Latin):
sediberanos amalo. Neciatbus a postolus dicer& in multis offendimus am¬
nes : Non eni offendit nisicuimala concuriscentia contraiustitiae rationẽ s¬
dpentendostuuitando facioidũ uel dicendũ uel cogitandũ aliquit qđ non
dehuit siue failleris siue praeualens ꝑ suad&. Post tremosi ecepto illo ca¬
pite nostrosiucor poris saluatore asseruntur uel suisse in hacuita ud
ẽẽ aliqui homines iusti sine aliquo peccato siũnũquã consenciendo
desderis eius siue q pnullo peccato hobendum :: Quodtantũ ÷ uthoo
piadate ñimput& dr̃ quã iuis alit̃ sit beatus sine peccato alit̃ autẽbea¬
tus cuiñ inputat dñs reccatum non imis & istimo reluetandũ Scio
enim quibus dam ẽẽ uisum quorum dehacre sententiã non audeo re¬
p̃ hendere quem quã nec defendere ualeam : sed plañ quis quis negit
nos orare debere ne in tremus in temptationẽ Negat aute hoc quicon¬
tendit adñ peccandũ gratiae di adiutorium . Nonẽẽ homini neces si¬

Expanded text:
sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessa
Abbreviated transcription (Latin):
igistis caris sini Tulatimasi &ia¬
cope:
INter missis paulum quȩin manibus erant cursim quiden
sed non mediocri intentione ꝑlegi: Quidi hominẽ ute elo
ardentis simo accensum aduersuseos quicũ in sius peccatis
humanam uoluntatem debeant accus sare. Naturã potis
accus santes hominũ ꝑillam seȩcusare conant̾. Nimis gas¬
sit aduersus hanc pestilentiam: quam &iam lẽterarũ secularisꝰ
auo tores grauter arguere e lamantes flso querit denatura suagenus
humanũ : hanc pror fus &iam istesenntentiã quantis potuit in genuiui¬
rilus aggerauti Verum tam̃timeo neillis potius suf frag&r q̃ui e¬
lumid̃ habent. selnonsecundũ scientiami gnor antes em̃ di iustitiar
asuam uolentes constituere iustitiaedi non sunt subiecti: Que st
cuter uistitiadi de qualic loqute consequent᷑ aperit adiungens sinis
enim legis ꝓp̃r adiustuitia ominicredenti. hanc ita quenistitiamdĩ
tollzit ipe itellegit quaresit xpianus. Nanis plegori uistirai

Expanded text:
isistis, carissimi filii Timasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia,
Abbreviated transcription (Latin):
labore defendi ÷ nisi quod ꝓclagiani dicunt graticmđi secundũ
moritenostra dari: quod qubd ÷ aliud⁊ quam gratiae omninone
beneficus : quib: liberc mur inimica Rinitium fider & in eaus q
n finem ꝑseueranttãm: secundũ scripturas. Vnde multaiam dixi¬
mus donadice defendimus quo sia nobis eẽ dicimus initium fi¬
dei useoc&ereo đi done mereccmur accipere condudunt pela¬
giani gratiam đi secundum morita nostra dari, quodita exhorruit
tatholica fides ut damnaritimoir hoc pelcgius ipsedam naubit:
spondent illi ita nos a nobis habere in itium fider: sicut finem
habemus ꝑ mangre usq infinen cum ꝑficere quã in coure
sit maius acsioidentidem condudunt gratiam di secundum merita

Expanded text:
labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud quam gratiae omnino nebeneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit.ram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem,habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam D
Abbreviated transcription (Latin):
tris mocao lacrimis ueperirem fiusse concessum ubiutqr pidedi¬
aui Nonsolum auersas arectafide sedaduerses &um recceside
dn suã gracia adeam conuertere hominum uoluntates. depficien¬
eporre ꝑ seuerantia quemad modum dñ rogauerius satis & portes¬
tũs ppreaen sero cumultis Ominiaitaq didora quacineodẽ opere sue
optaui siuolaudaui: quis nondicum nuegeere. sed dubitere saltim
Qudeat. dmꝰ diturum scerre prescisse : & quib daturus fuerit tũ¬
quem potusse nescrt᷑ hacc: prȩdestinatio manifesta &certastas
sputa remus defendere necessitees compulit: Didicamus dum
gulas quasqihereses intubrse ecclesiae ꝓprias questioner con¬
tra quas diligeitius defender&ur scriptura diuina: quam sinulla
talis necessitus cogor&: quid aut̃ coegit locã scripturarum quib
predes tinatio commendatat copiosius & enud eatius is tonostro

Expanded text:
atris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praediatris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa satra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro
Abbreviated transcription (Latin):
exhordio: quando &initium fidei donum dĩ ee cognoui & asse¬
riu: quid autem meoum opusculorum frequentius. & delectecbis¬
us in notescere potuit: quã libri confessionum meccrũ : cumai
sos ediderim antequam pelagiana heresis exteiss&. Ineis cero
dixi dõ nostro. & scpedixi ⁊da quodiubes &iubequoduis: quac
mea uerba pelcgius romae cum a quodã fratre. & coepiscopo
meo fuissent eo presente comme morccta ferre non potuit &
contradicens: aliquanto commotius penecum eo: quuilla cõme¬
more cuercot litigecuit: quiduero primitus & maximeds̃ ubi
nisi ut credamus in eum & hocergo ipse daet sulle benedicam
est da quodiubes: & incisdem dicom libris quod demea conus¬
satione nccrraui do ie conuertente ad ecmfidem : quã miser¬
ma & furiosissima lo quacitate uas tecbam  Nonne ita nars¬
tum esse meministis : utos tendere mefidelib: & cotidianis i¬

Expanded text:
exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asseexordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis m
Abbreviated transcription (Latin):
candoc est &ista predestinatio beneficioeum dĩ Vt qui hab& au¬
res audiendi Nonin scipso sed in dño glori&ur: quoduuitim
dicunt nonopus fuis se huius cemodi disputationis incertominus in¬
legentium totcorda turbcor: quõ nonminus utibter sine hac desn¬
tione predestinationis ꝑtotaennos defensco ÷ cithohca fides cuo
trao alios. tum maxime contrec pelacgianos tot catholicorum &lio
& nostris prȩcedentib: libris : multũ miro reos dicere uecadena¬
re ut decclus hictacetm ipsos libros nostror : & ante quam peligi¬
ni copparere cocpisrent conscriptos &editor: & uidere qua mul¬
tis corum locis futurcom nescenter pelagiancẽ heresem cedebi¬
mus prȩdicando graticom: quanos đs liberct amclis errorib:o
morib: nostris : non precȩdentib: bonis meritir nostris faciem
hoc secundum gratuittm miseri cordiam succm, quod plenius
pere coepieđis putatione quam scripsi codbecctȩ memoriac sin¬
plicianum epis copũ mediolanensis eedesiae. in mei episcopatus

Expanded text:
stinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ latent̃ diffunditus caritas in crdibus nostris quax int̃pel¬
lat gemitibus mnenarrabilib: donec in noł sanitas ꝑfitiatis
& ds̃ sicuti ÷ uidendus in adernaueritate monstr&ur. Quis
quis ergo suis seuel eẽ in haciuta aliquem homi nẽ uelalieq
homines putat ecepto unom mediator edi & hominũ quib necer sa¬
ria non fuerit remis sio peccatorũ contrariũ se diuine scripture
ubia postolus dicit ꝑunum hominẽ peccatum intrauit in munidũ
& ꝑpeccatũ mcus &ita inom nes homines ꝑ transut in quo omner
tione as seratẽe posseliomines quisine mediatore x poliberante
at que saluante intliberi seluiq apeccato cũille dixerit ñ ⁊opus
sanis medicus sedinale habentibus nuenit᷑ uo care iustor sedpertato
res qui quis autem dicit post acceptã remissionẽ pecantorã ita
quẽ quã hominem iusteuixis se in hac cartie ueluuere iet nullũ
babet comnimno pecatũ contradicit apostolo obatni quiait ihc

Expanded text:
quem latenter diffunditur charitas in cordibus nostris, qui interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur, et Deus, sicuti est videndus in aeterna veritate, monstretur. XXI. Quisquis fuisse vel esse in hac vita aliquem hominem, vel aliquos homines putat, excepto uno mediatore Dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est divinae Scripturae, ubi Apostolus dicit: « Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertrantione asserat esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque saluante sint liberi saluique peccato, cum ille dixerit: non est opus sanis medicus, sed male habentibus, non ueni uoc Quisquis autem dicit, post acceptam remissionem peccatorum, ita quemquam hominem juste vixisse in hac carne, vel vivere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradicit apostolo Joanni, qui ait: « Si
Abbreviated transcription (Latin):
eius: scitenim qr ñ habitat in carneciur. bonum ubihabitat
peccatum sed nonei consentiendouiuit exfide. quia in uocat
diñ utadiuu&ur pugnans contra peccatum: quod &ut omnino
ibinonsit. adiac&ei uelle sed ꝑficere bonũ Non adiac&: & non
facere bonum non adiac& sedꝑficere : Namineo quod con
sentit bonũ facit. & ineo qđ oditcancupiscentiam sucm. honũ
facit. & in eo qđ eli mosinas facere noncessat. bonũ facit
E meo quo dilli qui cum peccit ignoscit bonum facit. &irico
Quod p&it dimitisibi debitasua. & ueraciter dicit. quod
dnittit &icem ipse debitorib suis & orcet nemferatur in
femptationem sed liber&ur amalo  bonum facit
crinen ure sicerebonum non adic&: quod tunc erit quaio concuns¬
centiee ili quachabitat in membris cius nula erit ⁊ionergo
reprebendit corgus. quaindo rephendit pecitum. quodh abtat

Expanded text:
eius. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat eius. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum non adiacet. non facere bonum non adiacet, sed perficere. nam in eo quod non sentit, bonum facit, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit: et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando concupiscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit. non ergo eum reprehendit cor eius, quan
Abbreviated transcription (Latin):
odit quia concupiscit. quamuis post concupiscentias suas.
nonecet: quodsi fecerit. tun cuereipse fecit utcedat in cor¬
sentiat ut desiderio peccati oboediat. tunceum coreius re¬
prehendit quia ipsum rep̃hendit. non illum pecatum eus
quod hecbitaet in membris eius: cum uero non sinit regna¬
repeccatum in suo mortali corpore adobo ediendum desi¬
deriis eius Nec ex hib& membrasua armaiiquitatis peccato
in est quidem peccatum in membris eius sed non regnat. quia
non oboediturs desideriis eius, & ideodum quod ũult agit¬
idest non uult concupiscere. & concupisct: consentit legi
quia bonaest. hocenim uult & ipsequod lex quia uult ipse
non concupiscere & lexdicit non concupisces, in hoc qnm̃
uult quod &lex uult: ꝓculdubio consentit legi. concupis cit
tamen quia non est sinepeccato. sediam non ipse operatur
illud. sed hõ quod in illo hacbitat peccatum. Ideo non ipsum

Expanded text:
odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc eum cor eius reprehendit, quia ipsum reprehendit, non illud peccatum eius, quod habitat in membris eius. cum uero non sinit regnare peccatum in suo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccato, inest quidem peccatum in membris eius, sed non regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod non uultid est non uult concupiscere et concupiscit, consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod lex, quia uult ipse non concupiscere et lex dicit: non concupisces. in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato, sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat peccatum. ideo non eum