comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culum uero dicitur cum alicuiro senuandue protem¬
pore custodia in ponitur quod nemo alius nisi ipse qui in¬
in preputio positus ab nrham accipere meruit indicatur:
& pater ẽ& mult arum gentium quac tunc credimus
resignanda cumplaudo gentium introierit &omnis
significcendice Exempligratiu Non concupiscos exem¬
plumest agindie uitaeius : circumcides omnem mastulum oe¬
toc uodie : praeceptum est significienda euitie. In quo enim
membro congruentius expoliatio carnis & mortalis concupis¬
contiu figunrtur. quam unde cannulis & mortalis foaus

Expanded text:
culum dicitur cum alicui rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui imin praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus resignandum, cum plenitudo gentium introierit, et omnis significandae. Exempli gratia, Non concupisces, praeceptum est agendae vitae: Circumcides omne masculinum octavo die, praeceptum est significandae vitae. membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus
Abbreviated transcription (Latin):
anifestum est quia cum spem nonbaboni
gefenendi a bncham: credidiado fidem beei¬
bens contnt spem genentrese sedsciens omma
ocingenesi dictum est: ostendens enimillistollias
eccolidixit. sicerit somentuum Quoderedens
iustificatus est. E rediditenim quod mundo in pos sibi
utid&urs dum inrerum naturtm noncadit ut pos siđ
sones genenere : & tantu copia multipliccera seuosn
corumutnumentri non possit. Ideo quepntouosce
estfides quia controcid quod scit autuid& credifutu¬
rum  Hac spe consolutur sequiads̃ est qui promit¬
tit: de quo sentiri plus par est quum humana inbe¬
cillitus cupit.

Expanded text:
anifestum est, quia cum spem non haberet generandi Abraham, credidit Deo, fidem habens contra spem generare se, sed sciens omnia oc in Genesi; ostendens enim illi stellas coeli dixit: Sic erit semen tuum, quod credens justificatus est. Credidit enim quod mundo impossibile videtur, dum in rerum naturam non cadit, ut possint senes generare, et tanta copia multiplicari semen eorum, ut numerari non possit. Ideoque pretiosa est fides, quia contra id quod scit aut videt, credit futurum: hac spe consolatur se, quia Deus est qui promittit; de quo plus sentiri par est, quam humana imbecillitas capit.
Abbreviated transcription (Latin):
ulti uutem glorantur deoperibus & inuenis
multos paganos pr optenoa nolle fieri xp̃ianos
quia quasi sufficiunt sibi debonauita sua benrcũ iuereo pui
est ait: Quid mibi purecepturus ostxp̃s tullum homici¬
dium nullum furtum nullam irpinam facio  es alienas
non concupiseo nullo ad ulteriq conta minor Nam inuo¬
niatur aliquid inuitamea quod repre bendatun &x qui
reprehenderit faciat xp̃iinum hab& Egloriam sed nonal
dm̃ Nonautem sit pater noster ab iach̃  Undieorgodica
scriptunt iustificitum abntham. Ere  didit abrrbamdõ

Expanded text:
ulti ergo gloriantur de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri Christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait, quid mihi praecepturus est Christus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Christianum, habet gloriam sed non ad Deum, non autem sic pater noster Abraham. Unde ergo dicit Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
tolustamen propter plenitudinem temporum & qui aplus gnrtia
incpostolis est quam fuit in proph&is maione protestatur
quae & donobapeismatis consequimur Quia non solum remis¬
sionempe catorum icciperinos sed & iustificari & filiosdi
fieri profiteur ut beatitudo hu& per feetim hubeat & securita¬
tem & gloricm

Expanded text:
tolus tamen propter plenitudinem temporum, et quia plus gratiae tolus tamen propter plenitudinem temporum, et quia plus gratiae in apostolis est, quam fuit in prophetis, majora protestatur, quae ex dono baptismatis consequimur; quia non solum remissionem peccatorum accipere nos, sed justificari, et filios Dei fieri profitetur; ut beatitudo haec perfectam habeat et securitatem et gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
n ficiationis sunt uenba  Quiã cum tegit remitaitcaane
miteit nonimputat Adau demenim gntticedĩ prolixius loqui¬
mirtit ut amplific&& ꝗntti  Tres enim grrdus fecit propt̃
delictorum uametutem: Quorum primus gntdus iniquitas est¬
ueł impiecus dum non agnoscitur creator secundus: gro¬
uium peccatorum operibus Testius uero leuium hostamen
omines inbaptis mace oblit terteri Tribus bis gntodibus totius pec¬
cati corpus significauit Quem ad modumautem ad paenitenti¬
um per sonam potest pestinere cumdicit. beati quorum tecta sunc
peccatu : cum const& paenitentes labore & gemitu remissio nẽ
peccctorum ad quirere: Aut que modo mastrrio congruit quod
dicit beatusuir cui non imput abie dñs peccatum : cumsciamus
gloriam mastrri passionibus & pressuris ad quini Prophe¬
ta autem tempus felix puteuidens in saluatoris aduentum : bca¬
tos nuncupat quibus sine labore uel aliquo opere per lauacrum
remittuntur & teguntur & non inputantur pexcata Apos¬

Expanded text:
nificationis sunt verba; quia et cum tegit, remittit: et cum remittit, non imputat. Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificet gratiam. Tres enim gradus fecit propter delictorum varietatem: quorum primus gradus est iniquitas vel impietas, dum non agnoscitur Creator: secundus, in gravium peccatorum operibus; tertius vero levium; hos tamen omnes in baptismate obliterari. Tribus his gradibus totius peccati corpus significavit. Quemadmodum autem ad poenitentium personam potest pertinere, cum dicit: Beati quorum tecta sunt peccata; cum constet poenitentes labore et gemitu remissionem peccatorum acquirere? Aut quomodo martyrio congruit, quod dicit: Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum; 49 cum sciamus gloriam martyrii passionibus et pressuris acquiri? Propheta autem tempus felix praevidens in Salvatoris adventu, beatos nuncupat, quibus sine labore vel aliquo opere per lavacrum remittuntur, et teguntur et non imputantur peccata. Apos
Abbreviated transcription (Latin):
st quo quelox innttione hominis qui iamutitur arbutrio
libestauis naturte liter in cordeconsseripeod erata sposonor¬
tur nomaliuliquiad fiaciat quis que alteri quod es tupsenon
tur nemuss e curidum h anelogem̃ pnteuaricaiores tunt oipsi
auilam quilegemper nor sen cluam non accepenanios pe

Expanded text:
st etiam in ratione hominis, qui iam utitur arbitrio libertatis, naturaliter in corde conscripta, qua suggeritur, ne mali aliquid faciat quisque alteri, quod pati ipse non uult, secundum hanc legem praeuaricatores sunt omnes, etiam qui legem per
Abbreviated transcription (Latin):
peribus seddĩ gnatia fusiustificatus est Namds̃ pergnetĩ¬
uiuerent id est beneo pentrentur: Quodengo bene ope¬
nrmun iam acceptagntia non nobis sed illi tribuendum est
qui pergintiam nos iusti ficauit Nam si debitam mercedem
uella rddere pacnam rodder& debitam peccatoribus sal
in ipsoe impi&ite permanet atque iustitia quia ideo iusti¬
ficatus est ut iustus sit nonut peccatore sibi lic& e anbitr&ur
i aburham eoperibus iustificatis est: hab& gloriam
sed non apuddm̃ Haecost glona addm̃ gloria quia
glori ficatur non homo sed ds̃ si non exoperibus sed ex fide
iustificatur ut exdõ illisit &iam quod bene opturtur
redentiinquid ineum quiiustificat impium deputatur fi
des adiustitiam In hocopere faciamus oper xp̃i quia
& ipsum eredire in xp̃m opus est xp̃i hocopenatur in nobis
nonutique sine nobis

Expanded text:
operibus, sed Dei gratia fide justificatus est. XXI. Ib. IVoperibus, sed Dei gratia fide justificatus est. XXI. Ib. IVviverent, id est bene operarentur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam mercedem vellet reddere, poenam redderet debitam peccatoribus. XXIin ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est ut justus sit, non ut peccare sibi licere arbitreturham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit etiam quod bene operaturredenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere faciamus opera Christi, quia et ipsum credere in Christum, opus est Christi. Hoc operatur in nobis, non utique sine nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sed ex fide iustificaitus ost abneham faciam ergo quiquid
uolo quia a sibona opent non babuero & tantum cradi lero
indm̃ deputatur mihi adiustitiam Respondeo deipiõ abut¬
ham quod inuemus gnitiam &iam in epistola alitrius apeli¬
li qui uolobat corrigera homines quimale intellexgrunt
istum a postolum qui a nolebant beneopenrm & de sola fide
prece sumebant ipsius ab nrhice operit cominen dauit cuius
paulus fidemdicit autem opus omnibus notum abutha fili
ficer& abitebamnhil illi prodess& qualt cumque il¬
semor ipsum nonI facio & tameneredo quia me iam
contempnentem ius sa libenaet ds̃ fides sineopem mortau
ess& & tamquam ut dix sine fructu sterelis etque aridac
remanera¬
N ioram abino bam exoperibus iustificatus est labo gloriã
sed nen apud dm̃  Hocest quia aburbam sine lego dum
sincoperibus legis gloriam conquirit quasi suis niribus
legemimpleat cum ad huc l&x ista di tanoness&. d̃ illa
gloria non sua ẽsso Nonenim merito sui tamquam &x

Expanded text:
Ergo fide justificatus est Abraham. Faciam ergo quidquid volo, quia etsi bona opera non habuero, et tantum credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo de ipso Abraham quod invenimus etiam in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerunt istum Apostolum, qui nolebant bene operari, et de sola fide praesumebant: ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem. Dicit autem opus omnibus notum Abrahae filium faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque ilsemetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remanernim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum; hoc est, quia Abraham sine Lege dum non ex operibus Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, non sua est. Non enim merito sui tanquam ex
Abbreviated transcription (Latin):
nrtun quod mandat lxx Cuedentiaur caniacer
qui ius tixicat impium uopuritunti¬
deo eiuo adius teriaci hoc dicit quia sineo pgribus
lagis credenti impio id est gentili inx p̃m÷ reputatur fides ci
ad iust itiam sicut ab nehue: Quomodo ergo iuduti per ope¬
nes legis iust ficceri seputant iustificationu abnthue cumꝰ

Expanded text:
d mandat lex. Credenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. Hoc dicit, quia sine operibus legis credenti impio, id est gentili, in Christum, reputatur fides ejus ad justitiam, sicut et Abrahae. Quomodo ergo Judaei per opera legis just
Abbreviated transcription (Latin):
in quo omnes gentes : iusti ficccrentum ponfidam in pureputio
sicut &ibitemiustificactus st Namcincume isionem signũ
ecepit iustiticce fide Credens enimfilium sahabiturum.
nficatus sit cerneraun Nonergo circumcisio aliquid
lab& dignitatis  sed signum est tantum Quod signum¬
deo aecipiebcent filii ab urhcce  ut scirentur eius filuer
quionedensdõ hoc signum accepenrt Ut aemuli essent pa¬
uius in fiden ut erederent in ihm̃ qui promis susest ab itthie:
eus ifrd ntmatus est i saac  Nec enim inisa acomnesgat¬

Expanded text:
in quo omnes gentes justificarentur per fidem in praeputio, sicut et Abraham justificatus est. Nam circumcisionem signum accepit justitiae fidei: credens enim filium se habiturum, justificatus sit cerneretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum: quod signum accipiebant ideo filii Abrahae, ut scirentur ejus filii esse, qui credens Deo hoc signum acceperat, ut aemuli essent paternae fidei et crederent in Jesum qui promissus est Abrahae, cujus in figura natus est Isaac. Nec enim in Isaac omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
Hocdicit quia credens ab ieham prim
suctusesł patet circumtisionis. sed condis : Uontantui cor
quisunt oxcius origine sed eorum qui similiter erdunt iex gor¬
ꝑbns i fsecendum car imenipiuducocum pattr ast si tun¬
dum fdemuero ominiui enedentium:¬
peccatum : proponit nunc interrogationem &
cuius responsione doceatur & ex ipsec temporum uttione
quod beatitudo iustificationis aburhȩ iomincir cunsci¬
sione sed ad huc in pr&io posito dataest Quodss abia
quicredit dõ iusti ficariperfidom & iamsi sit in prteputio
& postinene &icm id ipsum haecbeatitudo quagdicit : Bec̃

Expanded text:
Hoc dicit, quia credens Abraham, primus factus est pater circumcisionis, sed cordis, non tantum eorum qui sunt ex ejus origine, sed et eorum qui similiter credunt ex gentibus. Secundum carnem enim Judaeorum pater est, secundum fidem vero omnium  Proponit nunc interrogationem, ex cujus responsione doceantur, et ex ipsa temporum ratione, quod beatitudo justificationis Abrahae non in circumcisione, sed adhuc in praeputio posito data est. Quod si Abqui credit Deo justificari per fidem, etiamsi sit in praeputio, et pertinere etiam ad ipsum haec beatitudo, quae dicitur: Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
Nam& sigentes peccauerunt. &uos  Ꝙsiuos con¬
uestimini & illi siuobis uenitxp̃s & lege promissus
bis Immodixit ut ostender& magis gentes qui a primũ¬
sc̃i ponenent cincumcisi & ibnrbam anpoc ircumeisi onẽ
iustus Ꝙred didit uttionem neiudiceos xcludere uidereur¬
si quidemunus dẽ qui iustificat . Vtr que unido & un ixpo cre¬
didistis Circumcisionem ex fide & prteputium penfidem
ipsumest exfide & penfidem sedusus scriptuntrum hicest.
ut in is demelusis malint mutare quam rep&ere sermonem
sicut indecnielo scriptum est Pxopter abrebam seruumituũ
& isaac dfbetumtuum & is naehei scm̃tuum Legemergodes¬
tiuimus per fidem: absit sed legemstituimus egemergo¬
quaer ir cumcidi pntecepit super fluam iudiccemus ebsit Iri¬
mostare facimis dum probamus uerumesse quod dixit lago
logi testimentum testamento circumeisionem Icm cum ci siom
suc cossunm¬

Expanded text:
peccaverunt, et vos; et si vos convertimini, et illi. Si vobis venit Christus ex lege promissus, bis. Immo dixit: ut ostenderet magis gentes, quamvis non erant circumcisi. Et Abraham ante circumcisionem justus. Et reddit rationem, ne quidem unus est Deus, qui justificat. Utrique uni Deo, et uni Christo credidistis. Circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Ipsum est ex fide et per fidem: sed usus Scripturarum hic est, ut in iisdem causis mallent mutare, quam repetere sermonem: sicut in Daniele scriptum est: Propter Abraham servum tuum, et Isaac dilectum tuum, et Israel sanctum tuum. Legem ergo destruimus per fidem? Absit. Sed legem statuimusquae circumcidi praecipit, superfluam judicamus. Absit. Immo stare faciamus, dum probamus verum esse, quod dixit: legem legi, testamentum testamento, circumcisionem circumcisioni successu
Abbreviated transcription (Latin):
Iexonim inemopenttur. Uidendumes e gone forte illa
lex quue est in membris nr̃is & captiuos nosdua in legem pe¬
cati : ipsa sit lex quam upłs intindicit openeri: dpenttur
sine dubio intinei: quem cuptuum duxerit in legẽ pecca
Vbi autem lox istanon fuerit: cestum est quodibi nec pnteuuria¬

Expanded text:
sequi vix possit. Videndum est ergo ne forte illa lex quae est in membris nostris, et captivos nos ducit in lege peccati, ipsa sit lex quam Apostolus iram dicit operari; operatur enim sine dubio iram ei, quem captivum duxerit in lege peccati. Ubi autem lex ista non fuerit, certum est quod ibi nec praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
mmodes tru&ur promis siõ sieelegequis quamiustus essoͥ
sienim qui gelege beredes sunt : ex inanita est fides euacua¬
ta est promis siolex enim irttm operittur. ad hocutique ut
udiram euudendam dĩ gatia requirtetur ut oupra
nur nonadtenditis rogoideo non esseheredes eloge quia
Ido autem ox promis sione : quiu ds̃ quod ꝓr orousriurt sẽscotie¬

Expanded text:
Destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset; si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, evacuata est promissio. Lex enim iram operatur ad hoc utique ad iram evadendam Dei gratia requiratur. Cur non attenditis, rogo, ideo non esse haeredes ex lege, quia ideo autem ex promis
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum xp̃ocruci fixus clamauit ei decruce dneihu que¬
mento mei cumueneris in regnumtuum rhil aliud quie¬
quam describitur bonioperis eius meuangeliis sed pro
huc sola fide ut e ihs Amendicotib hodie mecumeris
openrtus ess& nec expectuit quid operis cumeredidis¬
s& expler& sed sola confessione iustificatum comitem
sibi eum puird sum ingres surus assumpsit. Vndeclara
fidem sineoperibus lagis sed fortassis haec aliquis au¬
diens iesoluatur & bene agendi neglegentiam apiat
si quidem ad iust ficcendum fides solu sufficuat Ad quem
dicimus quicpost iusti ficationem suniustoquis agit
sinedubio iustificactionis gnetiam sprtuit. Poque enut
ob bocquis accipit ueniam peccatotum ut iorsum isput&
percaendi licentiam datam: Indulgentia ncemque non fu¬
curorum sed pnteceritorum criminumdatur gitun¬

Expanded text:
qui cum Christo crucifixus clamavit: Domine Jesu, memento mei cum veneris in regnum tuum . Nec aliud quidquam describitur boni operis ejus in Evangeliis, sed pro hac sola fide ait ei Dominus: Amen dico tibi, hodie mecum eris operatus esset, nec exspectavit quid operis, cum credidisset, expleret, sed sola confessione justificatum comitem sibi eum paradisum ingressurus assumpsit. Sola it in opere. Fortassis autem haec aliquis audiens, resolvatur, et bene agendi negligentiam accipiat: siquidem ad justificandum sola fides sufficiat. Ad quem dicemus, quia post justificationem si injuste quis agat, sine dubio justificationis gratiam sprevit, neque enim ob hoc quis accipit veniam peccatorum, ut rursum sibi putet peccandi licentiam datam: indulgentia namque non futurorum, sed praeteritorum criminum datur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nis posi tuest do necuenir& semen cua promis sume
dis positam perangelos inmanumediatoris pm ootimen¬
dans cinas ⁊ pictiae seclui fiunt om̃s siue pariudi alẽ peccati
& mostis cum quanati sumus: siue ma iores queteint le
atentes sr bnrio uoluntatis pnt eurictio uerunt legem
natunttlis ipsius nttionis siue quiulegem acceperunt
qui codala cłs permoe sen eram quue prto uericcertes
terto cisi suntCum uero &iam euengelisn ostu¬

Expanded text:
 semen, cui promissum est, disposita per angelos in manu mediatoris, Christum commendans. cuius gratia salui fiunt omnes siue paruuli a lege peccati et mortis, cum qua nati sumus, siue maiores, qui male utentes arbitrio uoluntatis praeuaricauerunt legem naturalem ipsius rationis, siue qui legem acceperunt, quae data est per Moysen, eamque praeuaricantes littera occisi sunt. cum uero etiam euangelica prae
Abbreviated transcription (Latin):
iam inquid iniquitatis a moue ame & quia l&x factorũ
mus pergrtiam nobis denari ut faciamus quod pernos m&ipsos
implere nom pos sumus neignorantes dĩ iustiticm & nostiam
uoluntates constituere Iustitia edĩ non simus subiecti in loge
itaque factotumest dĩiubentis iustitia In loge autem fidei sub¬
uenientis miseri cordic¬
riatio & lex fide est perquum &xciuditur quo intersediffe¬
nunt operepr &ium est consident nesitamenucdemus ad¬
uederequesi discernere r&teenim quis que dixent legemoperõ
isse iniudicismo legemautem fide inchnistianissimo prop¬
peree quict cincumcisio c&em que opent tidia legis sunt quae
chmstianee iamdisciplina non senuat Le erigo ista facterũ¬
peccorest & ut bre uiter diccem quod operum lexmincendo im¬
penrt hoc fide lexcredendo imp&ntt Illcedicit non concu¬
Aoper hoc logio perum dicit ds̃ fac quod iubeo logi fide dicit
dõ dec quodiubes Ideo enim iub& lex ut ad moneat quid faci¬
at fides id est uicui iub&ur si nondum potest siciat quidpe¬

Expanded text:
iam iniquitatis amove a me?» Et quia «lex» factorum mus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus; ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non simus subjecti . In lege itaque factorum est Dei jubentis justitia; in lege autem fidei, subvenientis misericordiriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismo, legem autem fidei in Christianismo, propterea quia circumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantuerest? breuiter dicam. quod operum lex minando imperat, hoc fidei lex credendo impetrat. illa dicit: non concuper hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\', lege fidei dicitur deo: \'da quod iubes\'. ideo enim iubet lex, ut admoneat quod faciat fides. id est ut cui iubetur, si nondum potest, sciat quid pe
Abbreviated transcription (Latin):
Ilest cempore nostro quod editds̃ quod olimpromis crot
autm promisit. iustificcre secredentes in xp̃o Dicit aũt
inalucu Iustus autem ex fidemea uiuit Vtdumdĩ fi
quod si necausic gloriantur blandientes sibi dela g¬
iustificari hominem apuddm̃ nisi per filem

Expanded text:
id est, tempore nostro, quo dedit Deus, quod olim promiserat id est, tempore nostro, quo dedit Deus, quod olim promiserat autem promisit, justificare se credentes in Christo. Dicit autem in Habacuc: Justus autem ex fide vivit ; ue, ostendens quod sine causa gloriantur, blandientes sibi de legjustificari hominem apud Deum, nisi per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est ur promis sum suum palam facer& quonos apaccatis
liberora: sicut ante promiserrt Quod cum impleuit.
iustum seostendit
Scins dĩ proposicum benignitatis suae. quo censuit
peccatoribus subuenire tim his qui sunt apud iũpe¬
ros quamqui in inferno tenebantum utroquadiutis sme
xpectauit Euacuuns sententiam qua iustum ui decur
omnes damnari. ut ostender& nobis quod olimdecroue¬
urt liben regonus humanum perxp̃m sicut promisit per
lueremiam prophaum dicens Propitius ero iniquitatib¬
illorium & deliccorum illorum non me monrbon: Q ne
forte hoc donum solis iudaeis promississe uidoraun. per
esciumdicitDomus mea domus ouctionis uocabitur in
omnibus gentibus Quamuis enimiud icismofactapro¬
missio sit. sed prec osciusds̃ eoquod donumeius reprobatum
essent impii iuduei gentesse ad percipiendam guitiam
suam promis it admittere quaium emulationem in inxm
mis si cruciarentur impii iudiei Indecot pono

Expanded text:
Hoc est, ut promissum suum palam faceret, quo nos a peccatis liberaret, sicut ante promiserat; quod cum implevit, justum se ostenditSciens Deus propositum benignitatis suae quo censuit peccatoribus subvenire, tam iis qui sunt apud superos, quam iis qui in inferno tenebantur; utrosque diutissime exspectavit, evacuans sententiam, qua justum videtur omnes damnari; ut ostenderet nobis, quod olim decreverat liberare genus humanum per Christum, sicut promisit per Hieremiam prophetam, dicens: Propitius ero iniquitatibus eorum, et delictorum illorum non memorabor . Et ne forte hoc donum solis Judaeis promisisse videretur, per Esaiam dicit: Domus mea domus orationis vocabitur in omnibus gentibus . Quamvis enim Judaismo facta promissio sit, sed praescius Deus eo quod donum ejus reprobaturi essent impii Judaei, gentes se ad percipiendam gratiam suam promisit admittere, quarum aemulatione in iram missi cruciarentur impii Judaei. In hoc tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
quodduȩ quidem sint iustificationes Quarum uncc ex oper¬
bus nominat  aliamuero exfidem & illcom quidem quac
exoperibus dicit habere quandim gloriam: sedin semeip
sc mencepud dm̃. Illamuero que exfideest hebereglonum
apuddm̃ ut pote apud in spicientem cordic hominum & sci¬
entem quis est quieredit in occulto: & quis est qui noꝑ eredit

Expanded text:
ustificationes, quarum unam ex operibus nominat, aliam vero ex fide. Et illam quidem quae ex operibus est, dicit habere quidem gloriam, sed in semetipsa, et non apud Deum; illam vero quae ex fide est, habere gloriam apud Deum, ut pote apud inspicientem corda hominum, et scientem quis est qui credit in occulto, et quis est qui non credit
Abbreviated transcription (Latin):
tatien quidi indicunt remitti penbaptismumu teg laporabus
penitentuce : non in putari permas trrium Ali auteneicuni
remissis gerbuptis mum peecatis augericari tatemndõ in puc
operit multitudinem pereatorum. & deinceps non sinit imputa¬
m dum bonisactidic operibus: medi preeritia sapenentum¬
agnitensifte propria factu cognoscens  ad e mplaa
illius publicni quitunso peotore eoculos non leua bat
ad cuesimo iotis uiribirs bumiliato conde sasporus

Expanded text:
tatur. Quidam dicunt remitti, per baptismum: tegi, laboribus poenitentiae: non imputari, per martyrium. Alii autem dicunt, remissis per baptismum peccatis, augeri charitatem in Deo, quae operit multitudinem peccatorum: et deinceps non sinit imputari, dum bonis quotidie operibus, mala praeterita superantunitens iste propria facta cognoscens, et ad exempla illius publicani qui tunso pectore oculos non levabat ad coelum , totis viribus humiliato corde suspirans,
Abbreviated transcription (Latin):
mnes priuaricantes grartia saluataris inuenit. Alios
maius. aliosminus : quanto enim legis maior inquo
cum que cognitio: tantominor peccati excausitio: tan¬
tomanifestion pireuancatio : Restabatergo ut hominibus
nom sua sed dĩ idest adõ donata iustitia subuenir&i. Unde
ait c paestolus: perlegem cognitio pexcati : Nonergo ablatio
sed cognitio: Nunc autem si ne lege inquit iustitiadi manifes¬
tata est testificata perlogem & prophaas Proinde &ium
iste subiunxit : propteredilxitiestimoniatua. Tamquam
dicen& : qum̃ lex si uemn pautedisodata . si ue na tunoliter insita
ñue in litteris promulgata praeuaricantes fecit omnes pec¬
caconestorrte: propteroca dilexi testi meniatua quae sunt
in leg&uce dogratiatuai ut non sit imeiustitia mea sel tuu
Kex enim ad hioc prodest ut mirtat ad rtiam: ponsolum
ẽnim quod ad testatur manifestande iustitiedĩ quaesine
loge est uerum &iam hocipso quod prreuaricantes facit :
Itaut &iam litgent occidat aduiui ficantem sp̃m confugere

Expanded text:
mnes praevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo ut hominibus non sua, sed Dei, id est, a Deo donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: Per legem cognitio peccati: non ergo oblatio, sed cognitio. Nunc autem sine lege, inquit, justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. Proinde etiam iste subjunxit, propterea dilexi testimonia, tanquam diceret: Quoniam lex, sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricantes fecit omnes peccatores terrae; propterea dilexi testimonia tua, quae sunt in lege tua de gratia tua, ut non sit in me justitia mea, sed tua, lex enim ad hoc prodest ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestanda justitia Dei, quae sine lege est, verum etiam hoc ipso, quod praevaita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere
Abbreviated transcription (Latin):
ces nonpo puranun occut duo qratia an¬
d secundum debrrum. Ab solutum este quileg
facteaqm id est morsi subiectus est aut naturorlinon imputam
meritum ad mercedem ut gloriam habeit ipuddm̃ Debiton
est enim ficcrelegem quia necessitas in posita est perlagem ut
rei sunt Crede autem aut non cnedert: uoluntatis est.
Neque enim quis cogpotest ad id quod mani festum non est.¬
sed inuitatur: Quia nonextorquotun sed suad&tur Quã¬
obrem ad sentiens : pntemius ad ficiendus est si cut es abnt

Expanded text:
ces non imputatur secundum gratiam, seces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Absolutum est ei qui legi factorum, id est, Moysi, subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Debitor est enim facere legem, quia necessitas imposita est per legem; ut, rei sunt . Credere autem aut non credere, voluntatis est. Neque enim quis cogi potest ad id, quod manised invitatur, quia non extorquetur, sed suadetur. Quamobrem adsentiens praemiis adficiendus est, sicut Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
ost quamostendit nom posseper opentr legis quemquam
uisti ficcri apud dm̃ adiecit nec abiicham potuis se
aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens
circumei si onemposuit. quianihil quae siuit ab nrbã
percircumcisionem. Ante enim iustificatus est quamcir¬
cum cider&un Sietum abiahaa exeper
Legis ius nitiegtus est hiba elo
uoni a pudda Hoc proponentis est Nam ab neham
& fide iustificatus est quod nulli dubium est deo haba
gloriam apuddm̃ sed quia qui lagem seruant siuerors
siuenatunt lom iustificantur ad puresens nerti sint in pre
sentuiudicio ileo an goperibus logis sabnabam iustific. t ẽ
non haba apuddm̃ gloriam Quia qui fatrit inquid lagem
uiu& mece. Id est non mori&um ut reus Nce tamen meri¬
tum e hoc habebit apuddm̃ sed fideiciusu. Quid etim
dicrt ocitipruta credidre abnahamdõ
cumcisus est autquia abstinuit seab iniquitate. sad quia dõ
credidit hinc & iustificatus est laudis su ae pntemium in futa¬
roconsecuturos Ci autati quio penatur mon¬

Expanded text:
ostquam ostendit non posse per opera legis quemquam justificari apud Deum, adjecit nec Abraham potuisse aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens, circumcisionem posuit, quia nihil quaesivit Abraham per circumcisionem; ante enim justificatus est quam circumcideretur. Si enim Abraham ex operibus legis justificatus est, habet gloon apud Deum. Hoc proponentis est. Nam Abraham ex fide justificatus est, quod nulli dubium est: ideo habet gloriam apud Deum. Sed quia qui legem servant sive 48 Moysi, sive naturalem, justificantur aibus legis si Abraham justificatus est, non habet apud Deum gloriam; quia qui fecerit, inquit, legem, vivet in ea, id est, non morietur ut reus: nec tamen meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei causa. Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo, cumcisus est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus. Ei autem qui operatur, mer
Abbreviated transcription (Latin):
heremum deicegrptiis quos susci pereiubentur tantum ut
circumciderentur & pariter cumilli sederent azima uel
paschu N&non & cornelium donumdĩ accepis se gentilẽ
non iudairantem & quod iustificatus sit diuino testimom¬
o conprobatum Uram quidemm urtuoes qui

Expanded text:
eremum de Aegyptiis, quos suscipere jubentur , tantum ut eremum de Aegyptiis, quos suscipere jubentur , tantum ut circumciderentur, et pariter cum illis ederent azyma vel pascha, nec non et Cornelium donum Dei accepisse gentilem non judaizantem, et quod justificatus sit, divino testimonio comprobatum . Quoniam quidem unus
Abbreviated transcription (Latin):
butuntur quidam hunc locum ad destructionem ope¬
rum iustitia solam fidem possesufficere ad firman¬
fidem it aut montes tiionfentm caritatem autem
non habcam nihi bimihi prodest. In qua caritate alio loco
legis ad serit plenitudinem contineri dicens : Plenito dolegis
est cacritus. Quod si hec& corum sensui uidentur esse con¬
tritric. sine quibus operibus legibus apostolus iustificccri
hominem penfidem dixis secredendus est: scilic& cincumci¬
sionis uel sabbati & c&erorum huius modi ÷ non absque
iustitiae operibus De quibus ia cobus beatusdicit fides
sincopenibus mortucc est hic autemin illo dicitur. qui
ad xp̃mueniens sola cum primum credit fides aluatur
Addendo autem operibus legis ostendit ẽẽ &ium gnitice
inedubio omniumd̃s̃ unus esids̃ : Necenim soliudȩ
pos sunt sibiuindiccre quod ds̃ illonrum non &icm
gentium sit cumrlegant abuno adcmomnium
es seoriginer & nullum aduenam uolentem ad legem acce¬
dene prohiberi Denique aliquanti exierunt cum illis in

Expanded text:
butuntur quidam hoc loco ad destructionem operum justitiae, solam fidem posse sufficere affirmanfidem, ita ut montes transferam: charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. In qua charitate, alio loco legis asserit plenitudinem contineri, dicens: Plenitudo legis est charitas. Quod si haec eorum sensui videntur esse contraria: sine quibus operibus legis Apostolus justificari hominem per fidem dixisse credendus est, scilicet circumcisionis, vel sabbati, et caeterorum hujusmodi: non absque justitiae operibus, de quibus beatus Jacobus dicit: Fides sine operibus mortua est: hic autem de illo dicit, qui ad Christum veniens sola, cum primum credit, fide salvatur. Addendo autem, operibus legis, ostendit esse etiam gratiae Sine dubio omnium Deus unus est. Nec enim soli Judaei possunt sibi vindicare, quod Deus illorum non etiam gentium sit; cum relegant ab uno Adam omnium esse originem, et nullum advenam volentem ad legem accedere, prohiberi. Denique aliquanti exierunt cum illis in
Abbreviated transcription (Latin):
test atali quidim obsenucri differentiae : utc incumeisio quȩ
uelud pnmoloco xordineiustificatur ex fide & nonpetfidem ius¬
tificcenda memorur pnteputi uero quod secundo loco ad
iustificationem trhicun non & sideper fidem iusti ficandum di¬
tificcantun initio ex fide sumpto per cidimpl&ionem bonorũ
operum consummentur & quiper fidemiustificcentur abonis
operibus exor sum perfidem summum penfectionis accipiunt
lia utrumque sibiacdhacerens aberum excltero consummatur
S propterd puto a postolum statim in consequentibus possuis se
sgemergo deserummus por fidem ab sit ⁊ se dlegem statuimus
N nr̃a insi penioribus ad fidemciunctia uisus est reuociere ipsesi¬
fi quel a alio proponi pos qĩa obtendit e& dicitsi pen fidemiust¬

Expanded text:
 talis quidem obervari differentia, ut circumcisio quae velut primo loco et ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justificanda memoretur: praeputium vero quod secundo loco ad justificationem trahitur, non ex fide, sed per fidem justificandum ditificantur, initio ex fide sumpto per adimpletionem bonorum operum consummantur, et qui per fidem justificantur, a bonis operibus exorsi per fidem summam perfectionis accipiunt. Ita utrumque sibi adhaerens alterum ex altero consummatur. Et propterea, puto Apostolum statim in consequentibus posuisse. Legem evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimusoniam in superioribus ad fidem cuncta visus est revocare, ipse sibi quod ab alio proponi posset ostendit et dicit: Si per fidem justi
Abbreviated transcription (Latin):
uanos redomit sanguine suo demeote ÷ cuipen
peccatum uenditi fuentinus secundum esteiamdi¬
cenaem: Peecatis uestris uemundati estis : Quã
mortem xp̃seuicit qui nom peccauit : Omnes autemri
mormus mostuse cui se ille indebnt tra didi ucuinos
suo sanquine radimena : Vnde propheso pitedixerrt¬
Q uie tisuenundati estis: & sine pecunia redimemi
Mor eis qina nibal prouobis accepistis ndure piestis dem¬
guine redimendi simul illud notandum qui a redemit
nos ÷ nonemit quia ante pernatunti ipsius fuent¬
mus ÷ ediceusimus nostris ab alienati delictis  Tutie su¬
nio frctuosuerie redemptionostnt si pec care cossemus:

Expanded text:
ua nos redemit sanguine suo de morte: cui per peccatum venditi fueramus: secundum Isaiam dicentem: Peccatis vestris venundati estis. Quam mortem Christus vicit quia non peccavit. Omnes autem rei eramus mortis: cui se ille indebite tradidit, ut nos suo sanguine redimeret. Unde Propheta praedixerat: Gratis venundati estis, et sine pecunia redimemini. Hoc est, quia nihil pro vobis accepistis, et Christi estis sanguine redimendi. Simul illud notandum, quia redemit nos, non emit: quia ante per naturam ipsius fueramus, licet simus nostris ab eo alienati delictis. Tunc sane fructuosa erit redemptio nostra, si peccare cessemus.
Abbreviated transcription (Latin):
u est enimgratia qua iustificatur impius. idest
fit iustus quiprius fuerat impius.⁊ & ideo per¬
cipiendie huius gnetice merita nulla prxecedunt
qui a meritis impii non gurtia sed poena deb&un
qec ista ess& grartiua si non dar&un grartuita sed¬

Expanded text:
 est enim, qua iustificatur impius, id est fit iustus, qui prius fuerat impius. et ideo percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt. quia meritis impii non gratia sed poena debetur nec ista esset gratia, si non daretur gra
Abbreviated transcription (Latin):
uomod oergo iustificatur homo perfidem sineo perib:
Respond& ipse a postolus Propterea hoctibi dixi
o homo nequa si deo peribustuis prre sumere uidereris &
mento openum tuorum accepisse fideigroticm. Noliergo
pure sumere deoperibus antefidem Noueris quic ̃ pec catorẽ
fides inuenit & site fides data fecit iustum impium in ue

Expanded text:
uomodo ergo justificabitur homo per fidem sine operibus? Respondet ipse Apostolus: Propterea hoc tibi dixi, o homo, ne quasi de operibus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides data fecit justum, impium inve
Abbreviated transcription (Latin):
icendo omnes nullum excepit qui in immototũ
declicnruit genus hominum : Pec cauerunt
enimomnes. cum exuno peccatore omnes nase¬
inur pec catores : propter quod iterum idem dic
apostolus : ramiudicium exuno incondem nationem
& quo uno nisi exadum uel eius uno peccato In qua
condem pnationenis iinculpacius qua illo est condem¬
natus Quid est autem &egent gloriamdi nisi gracia

Expanded text:
icendo, omnes, nullum excepit, quinimo totum declaravit genus humanum. Peccaverunt enim omnes, cum ex uno peccatore omnes nascimur peccatores. Propter quod iterum idem dicit apostolus: Nam judicium ex uno in condemnationem . Ex quo uno, nisi ex Adam, vel ejus uno peccato? In qua condemnatione, nisi in culpa ejus, qua ille est condemnatus? Quid est autem, et egent gloria Dei, nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
scõs ut ostendera nihil profuis selegem si nefide: sic enim
l& dataest ÷ ut fides oo in lege quae futunrm sperorra& salu¬
tem: Quam obrem mors xp̃i omnibus proficit it quia& hio
insaculo quid crelendum & obseruandum est docuit: & dein fer¬
no omnes eripunt Iuo tipicatigraria penquari
eiopoiuio. Iustificati sunt gretis: qui a nihil oporrntes
neque uicem raddentes. solec fide iustificactisunt dono dĩ: Per

Expanded text:
s, ut ostenderet nihil profuisse legem sine fide. Sic enim lex data est, ut fides esset in lege, quae futuram speraret salutem. Quamobrem mors Christi omnibus profecit, quia et hic in saeculo quid credendum et observandum est, docuit: et de inferno omnes eripuit. . Justificati gratis per gratiam ipsius. Justificati sunt gratis, quia nihil operantes, neque
Abbreviated transcription (Latin):
u est enimgratia qua iustificatur impius. id est
fit iustus quiprius fuenut impius. : & ideo per¬
cipiendice huius gnaatiae merita nulli prxecedunt
qui a meritis impii. non grrtia sed poena deb&un
quet istu os s& grartia si nondar&un grrtuita sed

Expanded text:
a justificatur impius, id est, fit justus qui prius erat impius. Et ideo percipiendae hujus gratiae merita nulla praecedunt, quoniam meritis impii, non gratia, sed poena debetur: nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed
Abbreviated transcription (Latin):
operibus meritorum : Quid enim periert Num¬
quid animalia inrirtionabiliu: aut numquid debubus
cunt est dõuti que humanum genus perpeccatum:
propter quod se sponte in maculatus mortitnrdens ao
resurgens graituitu largitate a pec cato uel morte

Expanded text:
perierat ? Quid enim perierat? Numquid animalia irrationalia? aut numquid de bobus cura est Deo ? Utique humanum genus per peccatum, propter quod se sponte immaculatus morti tradens atque resurgens, gratiae grat
Abbreviated transcription (Latin):
truit: Iustitia ergo sine lege : non sine logemani¬
gitate d uo modo enimper legem testificata si si ne lege
itiae credenti confostsine ad iutorio legis Hoc est non
adiutus alege Quando quidem perlegem ostendit homini
infirmitatem suam. ut ad eius miseri cordicem perfidem confu

Expanded text:
tur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine lege spiritum gratiae credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confu
Abbreviated transcription (Latin):
quo omnes peccauerunt in quibus uerbis nescio utrum
quis quam eapositorem requistaet conantur respondero
& dicere: Ideo distum esthoc ab apostolo quia primus poc¬
cauit aedã & qui postea peccauerunt illum imitando
pecca uerunt. hoc quid est aliud quum conari tenebras
apast lumine offendere res pandeo prorsus. Non¬
primus petcauit adam: Siptoimum percatorem quueris
diabolum uide Sed humani generis mas sm uolens osten¬
dere a postolus de origine uenenata. Id eo eum posuit unde
natisumus non eum quem imitati sumus: Dicitur quidem &
patertuus quem fueris imitatus F ilii mei quositerum pasturio
Num constat in catholica fide quod diabolus nec genera uit
nr̃am naturã nec condidit. Sola millo sedultio precedentis
peccare aliud inillo peccare. Quia secundum propaginem
carnis in illo eramus omnes antequã natissimus tam quam
inparente tamquam in radice ihiesirmus sic uenenata ẽ ista
cati & uere primum peccatorem non pestin& onigo sedimi

Expanded text:
quis non intelligat; in quibus verbis nescio utrum quisquam expositorem requirat: conantur respondere, et dicere, ideo dictum hoc ab Apostolo, quia primus peccavit Adam, et qui postea peccaverunt, illum imitando peccaverunt. Hoc quid est aliud, quam conari tenebras aperto lumini offundere? Pprimus peccavit Adam. Si primum peccatorem requiris, diabolum vide. Sed humani generis massam volens ostendere Apostolus de origine venenatam, ideo cum posuit unde nati sumus, non eum quem imitati sumus. Dicitur quidem et pater tuus, quem fueris imitatus: Filii mei, inquit, quoNam constat in catholica fide, quod diabolus nec generavit nostram naturam, nec condidit: sola in illo seductio est praecedentis, peccare, aliud in illo peccare. Quia secundum propaginem carnis in illo eramus omnes, antequam nati essemus, tanquam in parente, tanquam in radice ibi eramus: sic venenata est ista cati, et vere primum peccatorem, non pertinet origo, sed i
Abbreviated transcription (Latin):
sitimp hupdos uo erroras & malignitats permaneant
urra ipsius Manifestum est quia siut reconcili¬
ar & nos sibidẽ filium suum mortitradidit : quunto
magis reconciliactos saluos faci& inuita ipsius ali
Nonsenim poterit minime diligere amicos qui pia¬
dest inimicis. Si enim mors saluatoris profuit nob̵
adhuc impiis: quanto magis iustificatis uita ipsius
cumresurgit amortuis: Quia sicut mors eius adia¬
agendas doc&  sed & gloriandum perihm̃ xp̃m in dõ qui
dignatus est eximpus &inimicis dicinos suos amicos:
Vtomnia beneficia perxp̃m consecutos nosgicudeamus
ut quia peripsum cognouimus dm̃ gloriantes in eo
seddamus ei honorificentiã parem dõ patri ipso sibi
idon eoteste prae dicante: Vt honorificent inquit filiũ
sicut honori ficant patrem: Postdĩ ergo patris proui¬
dentiã & donum quod dedit perxp̃m. ut personam filu
nobis graetam facer& : quia per unum x pm redempti su¬
mus &buno dõ patre. Adiecit:

Expanded text:
ut in proposito erroris et malignitatis permaneantta ipsius. Manifestum est, quia si, ut reconciliaret nos sibi, Deus Filium suum morti tradidit, quanto magis reconciliatos salvos faciet in vita ipsius? Non enim poterit 54 minime diligere amicos, qui prodest inimicis. Si enim mors Salvatoris profuit nobis adhuc impiis, quanto magis justificatis vita ipsius, cum resurgit a mortuis? Quia sicut mors ejus a diaagendas docet, sed et gloriandum per Christum Jesum in Deo, qui dignatus est ex impiis et inimicis dici nos suos amicos; ut omnia beneficia per Christum consecutos nos gaudeamus: ut quia per ipsum cognovimus Deum, gloriantes in eo, reddamus ei honorificentiam parem Deo Patri, ipso sibi idoneo teste praedicante; Ut honorificent, inquit, Filium, sicut honorificant Patrem . Post Dei ergo Patris providentiam, et donum quod dedit per Christum, ut personam Filii nobis gratam faceret, quia per unum Christum redempti sumus ab uno Deo Patre, adjecit:
Abbreviated transcription (Latin):
tur cum lexnoness&: non enim ait nonerat sed nonde¬
putabatur. Neque cum lex duta est ablatum sed deputa¬
ricepit id est apparere. Nonergo putemus usque ad legẽ
ita dictum eẽ quasiiam sublegenoness& peccatum : sed
dictum est sicusque adlegemꝰ ut totũ legis tempus cdnu¬
meres usque ad finem legis quod est xp̃s Quisupra¬
s que ad legem enim peccatum in mundo fuit Hoc est
quia neclex potuit ccuferre peccatã qua sub intrauit ut
magis habundas& peccatum siuenaturalis lex inquaquis que
iamrationeutens : incipit peccato originali cddere & pro¬
pria siueipsa. quue scripta permorsen populo data est:
eẽ non puta batur: neque enim ab ipsod ñodõ tam quã
non ess& habebatur cum scriptum sit quicumque si nele¬
ge peccauerunt sine lege peribunt

Expanded text:
tur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non detur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non deputabatur. Neque cum Lex data est, ablatum est; sed deputari coepit, id est, apparere. Non ergo putemus, usque ad Legem, ita dictum esse, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis tempus annumeres usque ad finem Legis, quod est Chris ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. esse non putabatur? Neque enim ab ipso Domino Deo tanquam non esset habebatur, cum scriptum sit, Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatum autem non deputabatur cum lexnonesr& :
Erat ergo sed nondeputabatur quia non ostendebatur
quodde putan&ur sicut enim a libi dicit perlegem cogni¬
tio peccati:¬
perlitteram legis auferri quod solo potenat sp̃u grc̃tiae nequis¬
quam ergofide deuiribus nondico uoluntatis sed potiur
uanitatis sua putar & libero arbutio legempotuirse suf¬
ficere & xpigritiã derider&: Ideo ait apłt us que enim
cdlegem peccatum inmundo fuit. Pec catum autem non
deputabatur cumlex noness& pondixit non erat sednop
deputabatur quia lexnonerat. qua arguente de monstra¬
M&ur siuel exrationis in paruulis siuelex littere in populo¬
oc est quous que uenii gratia. Contraeos enim distũ
e qui arbrtruntur perlegem auferripotuisse peccata
Dicit autem apłs manifestata ẽẽ peccata perlegem non au¬
tem ablata: Cum dicit peccatum autem non deputaba¬

Expanded text:
peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non esset. peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non esset. erat ergo, sed non deputabatur,  quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi dicit: per legem cognitio peccatiper litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non dixit \'non erat\', sed non deputabatur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo est quousque veniret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem auferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit, Peccatum autem non deputaba