comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d&ur ab operibusdĩ absurda sententia. sicũ
lux prima illa factaẽ angelicreati intelle¬
guntur & interscõs angelos & inmundos fu¬
isse discr&ũ. ubidictum est. Et diuisitds int̃
lucem & tenebras: &uocauit ds̃ lucẽdiem. &
tenebras uocauit noctem  Solus quippeillẽ
ista discernere potuit. Quipotuit &iam
priusquã caderent praescire casuros. & pri¬
uatos lumine ueritatis. In tenebrosa suꝑbia
remansuros ¶ Nam int̃istũ pobis notissimũ
diem & noctẽ. Id est inter hanclucem & has
tenebras uulgatissimas: sensibus nris lumina¬
ria cadi ut diuiderent imperauit. Fiant in¬
quit luminaria infirmamento caeti. udu¬
ceant suꝑ tertã. & diuidant interdiem & noc¬
tem. Et paulopost Et fecit inquitds. duo
luminaria magna Luminare maius. in prin¬
cipio diei: & luminare minus. in principio
noctis. Et stellas: & posuit illadds infirmam̃¬
to caeli lucere fuꝑterrã. & pracesse dici & nocti.

Expanded text:
detur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum detur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit Deus inter lucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum m et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminare maius in principia diei, et luminare minus in principia noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti
Abbreviated transcription (Latin):
gaudentes. Sicutegeni. multiautẽ ditantes
Tamquã nihil habentes. & omnia possidentes
Sicutergo ista contraria contrariis opposita
sermonis pulchritudinẽ reddunt. Itaquadã
non uerborũ sedrerũ eloquentia contrariorũ
oppositione scculi pulchritudo cõponitur
A pestissime hoc positũ ẽ in libro edesastico.
istomodo. Contra malũbonũ est. & contra
mostem. uita. sic contra pium peccator
Et sic intuere i nomnia opera altissimi
binãbina : unũ contra unum ¶ Quam uis¬
adhoc sit utilis quod plures sententias ueri¬
tatis parit. Et in lucem potitiae producit.
dum alius cumsic alius sic intellegit. Ita
tamen ut quod inobscuro loco intellegitur.
ul adtestatione rerũ manifestarũ. ud aliis¬
locis minime dubiis asseratur. Siue cũmul¬
ta tractantur. ad idquoq ꝑueniatur quod
sensit ille quifcripsit. siue idlateat. Sedex
occasione tractandae profundae obscurita
tis. alia quaedam dicantur ¶Non mihiui¬

Expanded text:
gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tamquam nihil habentes et omnia possidentes. Sicut ergo ista contraria contrariis obposita sermonis pulchritudinem reddunt: ita quadam non uerborum, sed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc positum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina bina, unum contra unum. CAPUT XVad hoc sit utilis, quod plures sententias veritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intelligit; ita tamen ut quod in obscuro loco intelligitur, vel attestatione rerum manifestarum, vel aliislocis minime dubiis asseratur; sive cum multa tractantur, ad id quoque perveniatur, quod sensit ille qui scripsit; sive id quidem lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritis alia quaedam uera dicantur: non mihi ui
Abbreviated transcription (Latin):
ds ullum pondico angdorũ. sedud hominũ
crear& quẽ malũ fu̾turũ eẽ praesciss&. pisi
pariter noss& quibus eos bonorũ usibus com¬
modar&. Atq ita ordinẽ sicculorũ tamquã
pulcherrimũ carmen&iam ex quibusdim
quasi antith&is honestar& ¶Añtith&a enim
qua eappellantur. inornamentis elocutionis
sunt decentissima: Quad atine ut appellentur
opposita. Vl quodexpr essius dicitur con¬
traposita. Non est apud nos huius uocabuli
consu&udo. Cum tamen eisdem ornamentis
locutionis. &iam sermolatinus utatur. Immo
linguae omniũ gentiũ. His antith&us &puuł
a postolus insecunda ad corinthios epistola.
illũ locũ suauĩt explicat. ubidicit. Perarmi
iustitiae. ad extris & asinistris. ꝑgloriã &gno¬
bilitatẽ. ꝑ in famiã & bonã famam: Vt seducto¬
res. & ueraces: Vt quiignoramur. & dognosci¬
mur: Quasimorientes. &ccce uiuimus Vtco¬
erciti. & non mostificati: Vt tristes. semꝑ autẽ

Expanded text:
Deus ullum, non dico angelorum, sed uel hominum Deus ullum, non dico angelorum, sed uel hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commodaret adque ita ordinem saeculorum tamquam pulcherrimum carmen etiam ex quibusdam quasi antithetis honestaret. Antitheta enim quae appellantur in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocconsuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo latinus utatur, imo linguae omnium gentium. His antithetis et Paulus apostolus in secunda ad Corinthios Epistola, illum locum suaviter explicat, ubi dicit: Per arma justitiae a dextris et a sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur; quasi morientes, et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati; ut tristes, semper autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nonitaq e&̃ uitiũ recedere adõ: pisiuatu¬
rae cuius id uitiũ ẽ. potius compocer& eẽ
cũdõ ¶Qua propter &iam uoluntas inala
grande testimoniũ ẽ naturae bonae¶ Sed
d̾s sicut naturarũ bonarũ optimuscrea¬
tor est. Ita malarũ uoluntatũ iustissimꝰ
ordinator. Vt cum ille maleutuntur pa¬
turis bonis. ipseetiam beneutatur uolun¬
tatibus malis. Itaq fecit. ut diabolus insti¬
tutione illius bonus. uoluntatesua malus
in inferioribus ordinatus. in luder&ur
abangeliscius. Id est. ut prosint temptatio¬
nes eius sc̃ĩs. quibus eis obcẽdesideratł Et qñm
ds cumeum conder&. futurae malignitatis
eius ponerat utiq ignarus. & praeuidebat
quaebona demalo eiuse& ipse facturus:
propterea psalmus ait: Dracohic quem
finxisti adinludendũei. Vt in eo ipso qđ¬
eum finxit. lic& ꝑsuãbonitatẽ bonum. lam
persuam praescientiã pracparasse intelleeat.¬
quomodo illo uter&ur & malo .Neq enim¬

Expanded text:
Non itaque esset uitium recedere a Deo, nisi natuNon itaque esset uitium recedere a Deo, nisi naturae, cuius id uitium est, potius conpeteret esse cum Deo. Quapropter etiam uoluntas mala grande testimonium est natDeus sicut naturarum bonarum optimus creator est, ita malarum voluntatum justissimus ordinator; ut cum male illae utuntur naturis bonis, ipse bene utatur etiam voluntatibus malis. Itaque fecit ut diabolus institutione illius bonus, voluntate sua malus, in inferioribus ordinatus illuderetur ab Angelis ejus, id est, ut prosint tentationes ejus sanctis, quibus eas obesse desiderat. Et quoniam Deus cum eum conderet, futurae malignitatis ejus non erat utique ignarus, et praevidebat quae bona de malis ejus esset ipse facturus: propterea Psalmus ait, Draco hic, quem finxisti ad illudendum ei , ut in eo ipso qeum finxit, licet per suam bonitatem bonum, jam per suam praescientiam praeparasse intelligatquomodo illo uteretur et malo.
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ cũ impsorũ &iam hominũ aestimatio¬
ne. quorũ certe natura tantaẽ dignitatis.
plerumq carius compar&ur equus quã
seruus. gemma quã famula: ita libertate
iudicandi plurimũ distat ratio conside¬
rantis. a necessitate indigentis seu uolupta¬
te cupientis. Cumista quid ꝑscipsũ inrerũ
gradibus pendat. Neces sitas autẽ quid ꝓpẽ
quidexƿ&at cogitat. Et ista quid uerũ
lucimentis appareat: uloluptas uero. quid
iocundũ corporis sensibus blandiaturex¬
spectat ¶ Sed tantũ ual& innaturis rationa¬
libus quoddam ueluti pondus uoluntatis
& amoris: ut cũordine naturae angeliho¬
minibus. Tami lege iustitiae boniꝰ homines
malis angelis praeferuntur ¶ Propt̃ naturã xuu¬
igitur. Non propt̃ malitiam̃ diabolidic
tum recte intellegimus. hoc est initium
figmentidñi: Quia sinedubio ubiess&
uitium malitiae: natura nonuitiata
praccessit Uitium autẽ ita contranatu¬
ram est: ut non possit pisi nocere paturȩ

Expanded text:
mirum, cum in ipsorum etiam hominum aestimatione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius conparetur equus quam seruus, gemma quam famula? Ita libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a necessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista quid per se ipsum in rerum gradibus pendat, necessitas autem quid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis praeferantur. CAPUT XVItum recte intellegimus: Hoc est initium figmenti Domini. Quia sine dubio, ubi esset uitium malitiae, natura non uitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut non possit nisi nocere naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
a tota sũmaeius qđ ẽ nouẽ. Itẽq indenario
quaternariusẽ aliqua parscius sed quotasit
dici nom potest: unũ autẽ potest pãdecima purs
eiusest: Hab& &i quintã. qđ sunt duo: Hab&
& dimidiã . qđ sunt quinq sed haetres pastes
eius decima & quinta & dimidia idest unũ &
duo &quinq si mulductae p̃ cõplent decem:
sunt enĩ octo. Duodenarii uero numeripar¬
tes insũ mã ductae transeunt eũ: Haib& enĩ duo¬
decimã qđ ẽ unũ. Hib& sextã quaes duo. Hab&
quistã quaestria. Hab& testiã quaes̃ quattuor.
Hab& dimidiã. quaes sex. Vnũ autẽ & duo &
tria & quattuor & sex ponduo decim. sedam¬
plius idest sedecim fiuntE Hocbreuit̃ cõmemo¬
randũ putaui ad cõm̃dandã senarii numeri
ꝑfertionẽ qui primus ut dixi pastib suis. in
sũmã redactis ipse ꝑficitur. inquo ꝑ fec̃dsoperi
suas Vnderatio numeri contẽnenda ñ ẽ quae

Expanded text:
a tota summa eius, quod est nouem. Itemque in denario a tota summa eius, quod est nouem. Itemque in denario quaeternarius est aliqua pars eius; sed quota sit dici non potest; unum autem potest; nam decima pars eius est. Habet et quintam, quod sunt duo; habet et dimidiam, quod sunt quinque. Sed hae tres partes eius, decima et quinta et dimidia, id est unum et duo et quinque, simul ductae non conplent decem; sunt enim octo. Duodenarii uero numeri partes in summam ductae transeunt eum; habet enim duodecimam, quod est unum; habet sextam, quae sunt duo; habet quartam, quae sunt tria; habet tertiam, quae sunt quattuor; habet et dimidiam, quae sunt sex; unum autem et duo et tria et quattuor et sex non duodecim, sed amplius, id est sedecim, fiunt. Hoc breuiter commemorandum putaui ad commendandam senarii numeri perfectionem, qui primus, ut dixi, partibus suis in summam redactis ipse perficitur; in quo perfecit Deus opera sua. Unde ratio numeri contemnenda non est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
contemplantium ¶ Hiec autẽ ꝓpt̃ senarii
pumeri ꝑfectionẽ eodem die sexies repocit
sexdiq̃ per fecta narrantur. Nonquiadõ
fuerit nocessaria moratẽporũ quasiquiñ
potuerit creare omniasimul quaedein ceps
congrius motibus ꝑagerent tempora sed
quia ꝑsenariũ numerũ ẽ operũ significata
ꝑfecdo ͤ Numerus quippe senarius primꝰ
cõpl&ur suis pustibus. Idest sexta sui paste.
& testia & dimidia quaesunt unũ & duo &tria
quae in sũmã ducta sex fiunt. Pastes autẽ iphic
consideratione numerorũ illae intellegendes
quaequot aesint dici potest sicut dimidia testia
quasta & deinceps abliquo pumero denio¬
minatae. Neq enĩ exempligratia. quia in noue¬
nario numero quattuor purs aliqua eius est
ideo dicipotest quotaeiussit. unũ autẽ potest
Nã ponaeiusẽ &tria potest. Nãtestia eius est
Comunctae uero istaeduae pustescius. nona
scilio& atq testia. ld÷ unũ &tria longesunt

Expanded text:
conpletur. Haec autem propter senarii numeri perfectionem eodem die sexiens repetito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, quasi qui non potuerit creare omnia simul, quae deinceps congruis motibus peragerent tempora; sed quia per senarium numerum est operum significata perfectio. Numerus quippe senarius primus conpletur suis partibus, id est sexta sui parte et tertia et dimidia, quae sunt unum et duo et tria, quae in summam ducta sex fiunt. Partes autem in hac consideratione numerorum illae intellegendae sunt, quae quotae sint dici potest; sicut dimidia, tertia, quarta et deinceps ab aliquo numero denominatae. Neque enim exempli gratia quia in nouenario numero quattuor pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia eius est. Coniunctae uero istae duae partes eius, nona scilicet adque tertia, id est unum et tria, longe sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cutione autẽdictũ ẽ minus usitata: Sic enĩ
uid&ur sonare inueritate ponstetit quia
ueritas non estineo. tamquam easit causa
ut inueritate nonsteterit. quod in co ueri¬
tas nonsit: Cum potius casit causa ut inco
ueritas non sit. quod inueritate non stetit.
Istalocutioẽ &inpsalmo. Ego clamaui
qũine xaudistimeds̃. Cumdicendũ fuisse
uideatur. ex audistimeds̃. qnĩn clamaui.
Sed cumdixiss& ego elamaui: tamquam
ab eo quaerer&ur unde seclamasse mons¬
trar&. abaffectu exauditionisdĩ clamoris
sui ostendit affectũ . tamquã dicer&. Hinc
ostendo clamasseme. qnm̃ exaudistime

Expanded text:
cutione autem dictum est minus usitata. Sic enim cutione autem dictum est minus usitata. Sic enim uidetur sonare: In ueritate non stetit, quia ueritas non est in eo, tamquam ea sit causa, ut in ueritate non steterit, quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dixisset: \'Ego clamaui, tamquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tamquam diceret: \'Hinc ostendo clamasse me, quoniam exaudisti me
Abbreviated transcription (Latin):
est: affectat ꝑ suꝑbam edationẽ simulare
quodnonest: Vt sic intellegatur. &iam
quod beatus iohannes a põstolus ait.
Abinitio diabolus peccat. Hocẽ ex quo
creatiis est iustitiam recusauit. Quãnisi
piadõq subdita uoluntas habere non
poss& ¶ Huic sententiae quisquis ad qui¬
escit: noncum illis her&icis sapit idest
manicheis. & siquae aliae pistes pestesita
sentiunt. Quodsuam quandam propriã
tamquam exaduerso quodam princi¬
pio. diabolus habeat naturam mali:
Quitanta uanitate desipiunt: ut cum¬
uerba ista euangelica inauctoritate nobis¬
cum habeant. Nonadtendant pondixisse
dñm aueritate alienus fuit. sed inueritate
nonstetit: ubi aucritate lapsũ intellegi
uoluit In quautiq sisteass&: eius parti¬
ceps factus. beatus cum scĩs anglis perma¬
sissemus unde ostendatur quod inueritate
ponsteterit. atq ait: Quia non est ueritas
in co. Ess& aut in eo si in illa stetiss&. lo¬

Expanded text:
est, adfectat per superbam elationem simulare est, adfectat per superbam elationem simulare quod non est, ut sic intellegatur etiam quod beatus Iohannes apostolus ait: Ab initio diabolus peccat, hoc est, ex quo creatus est, iustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cumuerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit, ubi a ueritate lapsum intellegi uoluit, in qua utique si stetisset, eius particeps factus beatus cum sanctis angelis permasissemus, unde ostendatur, quod in ueritate non steterit, adque ait: Quia non est ueritas in eo. Esset autem in eo, si in illa stetisset. Lo
Abbreviated transcription (Latin):
tas fallit. & equaleseis crimus. profecto&iã
ipsicesti sunt suae felicitatis adernae. Cuius
illi alii quioefti non fuerunt. Non enĩ erat
eorum a&na felicitas cuius cestiessent. quae
finem fuerat habitura¶ Restat ut auttam pares
fuerint. aut: si pares fuerunt. post istorum
ruinam. illis cesta scientia suae sempiter nae
felicitatis accesserit ¶ Nisi fosde quisdicat. to
quoddñsait dediabolo ineuangelio. ille ho¬
micida erat abinitio. Et inueritate non ste¬
tit sic eẽ accipiendũ : ut non solũ homicida
fuerit abinitio idẽ in itio humani generis
ex quo utiq homo factusest quẽ decipiendo
poss& occidere. uerũ &iam abinitio suae
conditionis inueritate ponsteterit:
Et ideo nũquãbeatus cum sc̃is angelis fue¬
rit suo recusinseẽ subditus creatori. &
sua ꝑsuꝑbiã udut priuata potestatecla¬
tui. Ac per hoc falsus & fallax. quia nec
ꝑ piã subiectionẽ noluit tenere quod uere

Expanded text:
tas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam tas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat, ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec per piam subiectionem noluit tenere quod uere
Abbreviated transcription (Latin):
uel ꝑseuerantiae uel casussui. alios autẽ ita
factos utueritate cestissima adernitatẽ
suae beatitudinis nossent. sed aequalis
felicitatis omnes abinitio creatisunt. &ita
fuerunt. donec isti quinunc malisunt:
ab illo bonitatis lumine sua uoluntate
acidissent Proculdubio multoẽ durius
Nunc putare angedosscõs a&ernae suae
beatitudinis incertos. & ipsos desem& ipsis
ignorare. quod nos deillis perscripturas
scãs nosse potuimus ¶ Quisenim catholi¬
cus xp̃ianus ignorat pullũ nouũ diabo¬
lũ exbonis angelis ulterius futurũ. sicut
pecistũ insociẽtatẽ bonorũ angdorum
ulterius rediturũ ¶Ueritas quippe
in euangelioscĩs fidelibusq promittit
quoderunt aequales angelisdĩ: quibus
&iam promittatur. quodibunt inuitam
aernam. Porro autẽ si nos cestisumus nũ¬
quã nosexilla in mostali felicitate casuros.
illiuero sicesti non sunt. iampotiores non ae¬
qualescis erimus¶ Sed quia nequaquã ueri¬

Expanded text:
uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veri
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatibus corporis: Cui nonopinione
sedoesta ueritate manifestum est sinefi¬
ne se habiturum omni molestia carente
soci&atẽ angedorũ inpafacipatione sũmi
dĩ. quãerat ille homo sui casus incestus
inmagna illa felicitate paradisi¶ Quocir¬
cacisus iam pondifficulter occurrit
ut roq coniuncto effici beatitudinem.
quam recto proposito intellectualis
natura desiderat. hocest ut &bono in¬
commutabili quoddsest sineulla mo¬
lestia ꝑfruatur. & in cose in a&ernumẽe
mansurum. Nec ulla dubitatione cunc¬
t&ur. pec ullo errore fallaturs. Hanc
habere angelos lucis pia fide credimus.
hanc poc antequã caderent habuisse ange¬
los peccatores. qui sua prauitate illa luce
priuati sunt. consequenti ratione colligi¬
mus Habuisse tamen aliquã. & si non
pręsciam beatitudinẽ. siuitã egerunt ante
pecratũ : profecto credendi sunt : Aut sidurũ
uid&ur quando facti sunt angeli. alioscre¬
dere ita factos ut non acciperent praescientiã

Expanded text:
cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate paradisi. Cca cuiuis iam non difficulter occurrit utroque coniuncto effici beatitudinem, quam recto proposito intellectualis natura desiderat, hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur et in eo se in aeternum esse mansurum nec ulla dubitatione cunctetur nec ullo errore fallatur. Hanc habere angelos lucis pia fide credimus; hanc nec antequam caderent habuisse angelos peccatores, qui sua prauitate illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam, beatitudinem, si uitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam
Abbreviated transcription (Latin):
siepe ponitur sicutiẽ: Septies cadic iustus &re¬
surg&. Idest quotienscumq ceciderit p̃peribit.
qđ non deiniquitatib sed d&ribulationibus
Adhumilitatem ꝑducentib intellegi uoluit.
Et septies indielaudabote qđ alibi aliomodo
dictũẽ. Semꝑlauscius inoremeo: Et multa
huiusiodi indiuinis auctoritatib repperi¬
untur. inquibus septenarius numerus ut
dixi. ꝓcuiusq rei uniuersitate ponisol&
Pꝑter hoc eodẽ suepeniumero significatur
sp̃s sc̃s. De quo dñsait Docebit uosomnẽ ueri¬
tatẽ. Ibi requiesdĩ quarequiescitur indõ
In toto quippe idẽinplena ꝑfectionerequies
inpasteautẽ labor. Ideo laboramus quãdiu
ras istas cũ labore rimamui sci uero angedi
quorũ soci&ati & congregationi in hic pere

Expanded text:
saepe ponitur, sicuti est: Septiens cadet iustus, et resaepe ponitur, sicuti est: Septiens cadet iustus, et resurget; id est: Quotienscumque ceciderit, non peribit; quod non de iniquitatibus, sed de tribulationibus ad humilitatem perducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. Propter hoc eodem saepe numero significatur itus sanctus, de quo Dominus ait: Docebit uos omnem ueritatem. Ibi requies Dei, qua requiescitur in Deo. In toto quippe, id est in plena perfectione, requies; in parte autem labor. Ideo laboramus, quamdiu ras istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli quorum societati et congregationi in hac pere
Abbreviated transcription (Latin):
aestimanda sit. eluc& diligent̃ intuentibus poc
frustra in laudibusdĩ dictũẽ: Omnia inm̃¬
sura & numero & pondere disposusti Inseꝓ¬
numerus &iam ipse alia ration ꝑfectus ẽ. dĩ
requies cõm̃datur inqua primũ scĩficatio
sonat. Itads̃ uoluit istũ diẽ inullis suis ope¬
ribus scĩficare sed inrequiesua quaeñ hab&
uesperã neq enĩ ulla creatura ẽ : u it &iãipsi
aliter indi uerbo aliter in secognita faciat.
Aliam uel ut diurnam aliam uelut uesꝑtinã
notitiã. Deseptenarii porro numeri ꝑfecti¬
one diciquidem plura possunt: sed& liber
iste iam prolixus est. & uereor neoccasione
comꝑta scientiolã nram leuit̃ magisquãutilit̃
iactare uelle uideamur. Habendaẽ itaq ratio
moderationis atq grauitatis nefostecum de
numero multũloquimur mensurã & pondus
ueglegere iudicemur Hocitaq satissitam¬
monere quod totus impr primus numerus.
ternarius est totuspar quaternarius ex quib
duobus septenarius constat Ideo ꝑ uniuerso

Expanded text:
aestimanda sit elucet diligenter intuentibus. Nec frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere deposuisnumerus etiam ipse alia ratione perfectus est, Dei requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut etiam ipse aliter in Dei Verbo, aliter in se cognita faciat aliam uelut diurnam, aliam uelut uespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt; sed et liber iste iam prolixus est,. et uereor ne occasione conperta scientiolam nostram leuiter magis quam utiliter iactare uelle uideamur. Habenda est itaque ratio moderationis adque grauitatis, ne forte, cum de numero multum loquimur, mensuram et pondus neglegere iudicemur. Hoc itaque satis sit admonere, quod totus inpar primus numerus ternarius est, totus par quaternarius; ex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro uniuerso
Abbreviated transcription (Latin):
delectat plurimũ. Qđ &iã in sũmoeor¬
dio librigeneseos trinitas cõmendãtur.
Cũ enĩ it adicitur. In principio fecitdscelũ
& terrã. ltt pater fecisse intellegatur infi¬
lio. sicut attestatur psalmus ubi legitur
Quã magnificatas operatua dñe. omnia
insapientia fecisti: Conuenientissime pau
uel quã molẽ materiãue futurae construc¬
tionis mundi cadi & terrae nomine nuncu¬
pauerit subiciendo. & addendo. Terraaut̃ẽ
erat inuisibilis &incõposita. & tenebrae
erant suꝑ abyssũ: Alox ut trinitatis cõmemo¬
quodita ꝓfundũ ẽ ut adexercitationẽ legentiũ
a fidei regula nonabhorrentes. plures possit

Expanded text:
delectat plurimum, quod etiam in summo exordelectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri geneseos trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur: In principio fecit Deus caelum et terram, ut Pater fecisse intellegatur in Filio, sicut adtestatur psalmus, ubi legitur: Quam magnificata sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime pauluel quam molem materiamue futurae constructionis mundi caeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum: mox ut trinitatis commemoquod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit
Abbreviated transcription (Latin):
grinatione laboriosissima suspiramus.
sicut habent ꝑmanendi aðernitatẽ ita
cognoscendi facilitatẽ & requiescendi
felicitatẽ: Sine difficultate quippeno i
adiuant qñm spiritalib motibus puris
& liberis non laborant. Nequisautem
CXXII
contendat &dicat ponscõsangelos ẽẽ signi¬
ficatos ineo quod seriptũẽ. fiat lux& facta
est lux: Sedquãlib& lucẽ tunc primã factã
eẽ corpoream. autopin&ur aut doceat:
Angelos autẽ prius eẽ factos. pontantũ
ante firmamentũ quod inter. aquas &aquas
factũ appellatũ ẽ caelũ. sed ante illud dequo
dictũẽ. In principio fecitdscaelũ & terram.
¶Atq: illud quod dictũẽ in principio. Nita
dictũẽ tamquã primũ hoc factũsit. cui
ante fecerit angdos. sed quia omnia in sapi¬
entia fecit qđ est uerbũ eius. & ipsũ scriptu¬
ra principium nominauit: Sicut ipse ip
euangelio iudaeis quaerentibus quisc&. Res¬
pondit se eẽ principiũ ¶ None contrario re¬
feram contentionẽ. maximae qui a hocme

Expanded text:
grinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non laborant. CAPUT XXXIIcontendat et dicat non sanctos angelos esse significatos in eo quod scriptum est: Fiat lux, et facta est lux, sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream ant opinetur aut doceat; angelos autem prius esse factos non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum appellatum est caelum, sed ante illud de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram; adque illud, quod dictum est: In principio, non ita dictum tamquam primum hoc factum sit, cum ante fecerit angelos, sed quia omnia in sapientia fecit, quod est Verbum eius et ipsum scriptura principium nominauit sicut ipse in euangelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse principium: non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me
Abbreviated transcription (Latin):
lecta conspicitur : aliter cũ inpuluere scribit᷑
Et aliter iustitia inueritate incõmutabili: alt̃
inanima iusti  Sic deinde c&era. sicut firmam̃tũ
int̃ aquas superiores & inferiores quod cadũ
uocatũ ẽ sicut deorsũ aquarũ congeries ter¬
raeq nudatio & herbarũ institutio atq ligno¬
rũ. sicut solis aclunae stellarũq conditiosiẽ
exaquis animaliũ uolucrũ scilio&atq pisciũ
beluarũq natantiũ sicutquorũq interragra¬
dientiũ atq reppentiũ : Et ipsius hominisꝰ
qui cunctis in terrarebus exceller&. Omnia
haec aliter in uerbo dĩcognoscuntur alungdi
ubihabent causas rationesq suas idest secundũ
quas factas incõmutabiliter ꝑmanentes:
Aliter inscipsis illad ariore. hacobscuriore
cognitione udut astis atq: operũ quaetamep
opera cũ adipsius creatoris laudẽ uenerationãs¬

Expanded text:
lecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur; lecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur; et aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et inferiores, quod caelum uocatum est; sicut deorsum aquarum congeries terraeque nudatio et herbarum institutio adque lignorum; sicut solis ac lunae stellarumque conditio; sicut ex aquis animalium, uolucrum scilicet adque piscium beluarumque natantium; sicut quorumque indientium atque repentium, et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab Angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt, incommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illic clariore, hic obscuriore cognitione, velut artis atque operum: quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem veneration
Abbreviated transcription (Latin):
diuisisse iamdiximus illo adiuuante quod
eoepimus ut possumus explicemus Vlliquip¬
pe angeliscĩ nonꝑuerba sonantiadm̃ discum
sed ꝑipꝰsam praesentiã inmutabilis ueritatis
hocest uerbũcius unigenitũ & ipsũ uerbum
trinitatẽ singulasq inca ꝑsonas eẽ unã subston¬
tiã &tam̃ nonomnes tresdeos eẽ sedunũ dm̃ ita
nouer̃ ut cismagis ista quã nos ipsi nobis cognia
simus ipsimquoq cgeaturã melius ibi hocest
insapientiadĩ tãquã inaste quafactaẽ quã mea
ipsa sciuntꝰ. Ac ꝑhoc & seipso sibi meliusquã
inscipsis. uerũ tam̃ & inscipsis facti sunt enim
& aliud sunt quãille quifecit. Ibiergotãquã
indiurna cognitione. Inscipsis autem tãquã
inuespestina. sicut iam supradiximus Alultũ
enĩ diffest utrũ inea ratione cognoscatur aliqd
secundũ quã factũ ẽ an inscipsoᷤ sicut aliterscitur
rectitudo linearũ seuueritas figurarũ cũ inted¬

Expanded text:
diuisisse iam diximus, illo adiuuante quod diuisisse iam diximus, illo adiuuante quod coepimus ut possumus explicemuspe angeli sancti non per uerba sonantia Deum discunt, sed per ipsam praesentiam inmutabilis ueritatis, hoc est Verbum eius unigenitum, et ipsum Verbum trinitatem singulasque in ea personas esse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt, ut eis magis ista, quam nos ipsi nobis cogniti simus. Ipsam quoque creaturam melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, qua facta est, quam in ea ipsa sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur aliquid, secundum quam factum est, an in se ipso; sicut aliter scitur rectitudo linearum sen ueritas figurarum, cum intel
Abbreviated transcription (Latin):
adillũ eamus a quo peccando recesseramus
bi ẽenr̃m pon habebit mortẽ. ibi nosse
nr̃m ponhabebit errorẽ. Ibi amarenrm
Non habebit offensionẽ. Nuncautẽ tria
nr̃a ista quãuiscesta teneamus. Necaliis ea
credamus testibus. sed nos ipsi praesentia
sentiamus. atq: interiore ueracissimo
cernamus aspectu: Tam̃ quã diu futura
ued utrũ nũquã defutura. & quosimale
quoautẽ sibeneagantur ꝑuentura sint:
quo ꝑnosipsos nosse nonpossumus alios
hinc testes uel quaerimus uel habemus
Dequorũ fide cur nulla debeat ẽẽ dubita¬
tio. pon est iste sed posterior erit diligenti¬
ñus disserendilocus ¶ In hoc autẽ libro
deciuitatedĩ quaenunc peregrinatur in
huius cutae mostalitato sedim mostalis
semꝑ incadisest idest deangelisscĩs dõ cohera¬
tibis quinec fuer̃ uinquã nec futuri sunt
desestores interquos & illos quia&̃nã lucẽ
deserentes tenebrae facti sunt. Dm̃ primitus

Expanded text:
ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur peruentura sint, quoniam per nos ipsos nosse non possumus, alios hinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc autem libro de ciuitate Dei, quae non peregrinatur in huius uitae mortalitate, sed inmortalis semper in caelis est, id est de angelis sanctis Deo cohaerentibus, qui nec fuerunt umquam nec futuri sunt desertores, inter quos et illos, qui aeternam lucem deserentes tenebrae facti sunt, Deum primitus
Abbreviated transcription (Latin):
atq uita. Nontamen nobis dec& quasi
quidam ñr̃orũ locorũ atq ordinis app&it᷑
Nam uelut amores corporũ momentas ponderũ
siuedeorsũ grauitate. siue sursũ leuitate picap̃
It ae nun corpus pondere. sicut animus amore
festur. quocũq festur ¶ Suoigitur homines
sumus ad nr̃i creatoris imaginẽ creati. Cuius
ẽ ueraa& nitas. AN̾naueritas. a&̾na & uera
caritasest quae ipsa a&na &uera &caratri¬
nitas. neq confusa neq separata sinhis
nec aliquomodo essent Necaliqua specie
continerentur. Nec aliquẽ or dinẽ ul appe¬
terent udltenerent. Nisiabillo factaesseNt
qui sũmeẽ. qui sũme sapiensest. qui sum me
bonusest. Iamquã ꝑ omnia quaefecit mira¬
bili stabilitate currentis: Quasi quaedam eius
alibi magis. Alibiminus impressa uestigia
colligamus ¶ In nob autẽ ipsis eius imaginem
contuentes. tam quã minor ille ei iangelicus
filius ad nos in& ipsos reuersi surgamus. &

Expanded text:
adque uita, non tamen nobis deesset quasi adque uita, non tamen nobis deesset quasi quidam nostrorum locorum adque ordinis adpetitus. Nam uelut amores corporum momenta sunt ponderum, siue deorsum grauitate sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus amore fertur, quocumque fertur. Quoniam igitur homines sumus ad nostri creatoris imaginem creati, cuius est uera aeternitas, aeterna ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his nec aliquo modo essent nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo facta essent, qui summe est, qui summe sapiens est, qui summe bonus est, tamquam per omnia, quae fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et
Abbreviated transcription (Latin):
Amatur autẽ. Ethinc probamus quod in ho¬
minibus qui rectius amantur apse magis
amatur. Neq: eiuim uirbonus meritodicit᷑.
quiscit quod bonũẽ. sed quidiligit. Curer¬
go & in nobis ipsis non &ipsũ amorẽ nosa ma¬
resentimus. quo amamus quicquid boni
amandũ est. Possunt enim ambo eẽ inuno
homine. & hoc bonũ ẽ homini ut illo ꝓficien¬
te quobeneuiuimus. Istedeficiat᷑ quomale
uiuimus. donec adꝑfectũ sandur & in bo¬
nũ cõmut& omne quoduiuimus: Sienĩ
pecora essemus Carnalem uitã & quod se¬
cundũ sensũ eiusẽ amaremus. Ioq e& suf¬
ficiens bonunr̃m. Et secundũ hoc cumẽ&
nobis bene. Nihil aliud quaereremus
Item si arbores essemus. nihil quidem senti¬
entẽ motũ amare possimus: Verũtamen
id quasi appetero uideremur. quofericius
essemus uberiusq fructuosae. Si essemus
lapides. aut fluctus. autuentus. aut flama.
uel quid eiusmodi. sine ullo quidem sensu

Expanded text:
Amatur autem; et hinc probamus, quod in hoAmatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quidquid boni st. Possunt enim ambo esse in uno homine, et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene uiuimus, iste deficiat quo male uiuimus, donec ad perfectum sanetur et in bonum commutetur omne quod uiuimus. Si enim pecora essemus, carnalem uitam et quod secundum sensum eius est amaremus idque esset sufficiens bonum nostrum et secundum hoc, cum esset nobis bene, nihil aliud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil quidem sentiente motu amare possemus, uerum tamen id quasi adpetere uideremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides aut fluctus aut uentus aut flamma uel quid huius modi, sine ullo quidem sensu
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilis ftructura formosa ẽ sentiendas sensib
p̃bent: ut proeo quod nosse non possunt. quasi
innotescere uelle uideantur. Sednos ea sensu
corporis ita capimus: utdchis nonsensucor¬
poris iudicemus. Habemus enim aliũ in¬
terioris hominissensũ isto longe prestantio¬
rem : quo iusta & iniusta sentimus. Iusta
perintellegibilem speciem Iniusta pereius
priuationem: ad huius sensus officium p̃
acies pupillac. Ponforams auriculae.
Nonspiram̃ta narium. Nongustus fauciũ.
non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me
& eẽ & hoc nosse cestussum & hacramo. atq¬
me amare similiter cestussum ¶Sed deduob¬
illis essentia scilio& & notitia: quantũ ament᷑
in nobis. & que ammodũ &iam in c&eris reb
quae infrasunt eorũ repperiatur. Et sidiffe¬
rens. quaedam tamen similitudo. Quantũ
suscepti huius operis ratio uisaẽ postulare.
satisdiximus ¶ De amore autẽ quo amant᷑.
uerũ &ipse amoram&ur. pondictum est

Expanded text:
uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis iudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo iusta et iniusta sentimus, iusta per intellegibilem speciem, iniusta per eius priuationem. Ad huius sensus officium non acies pupulae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo adque amare me similiter certus sum. CAPUillis, essentia scilicet et notitia, quantum amentur in nobis, et quem ad modum etiam in ceteris rebus, quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa postremo corpora. quibus non solũ
sensus. sed neculla saltim seminalis est uita
Itatamep uel exiliunt insuꝑna. ul imades¬
cendunt uellibrantur in mediis. ut essentiã
suam ubi secundũ naturã possuntẽe custodi¬
ant Iamuero nosse quantũ am &ur. quãq.¬
mauult. quãla&ari inamentia: quaeuis
magnaatq mirabilis mostalibus pra&er
homini animantibiis pullaẽ. Lic& corũ
quibusdam adistam lucẽ contuendã multo
quã nobissit acrior sensus oculorũ: sed lucẽ
illam incorpoream contingere Nequeunt.
quamens nr̃a quod am moðo ridiatur. ut de
his omnibus recte iudicare possimus. Nam
inquantũ eam capimus: In tantũ id possumꝰ
Verũ tam̃ in ẽ insensibus in rationalium
animantium. Et siscientia nullomodo. atcer¬
te quaedam scientiae similitudo. C&era autẽ
rerum corporalium ponquia sentiunt. sed
aluntur &gignunt: Verum tamen & haec&
omnia corporalia. latentes innatura causas
habent: sed formassuas quibus mundi huius

Expanded text:
Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descendunt uel librantur in mediis, ut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamqmauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius
Abbreviated transcription (Latin):
generi hominum quibus uultẽe conful¬
tum. Vt& pradiereat suꝑbientes &excit&
Neglegentes. & exerceat quaerentes &
alat intellegentes : Quod non facer&
sinon se prius inclinar&. & quodã modo
descender& adiacentes  Quod autẽ&iã
interitũ omniũ animalium terrenorũ
uolatiliumq denuntiat magnitudinem¬
futurae cladis effatur. Non animantib
rationis expestibus tamquã & ipsa pecca¬
uerint. minatur exitium. XXUIIII.¬
am uero quod noe homini iusto & si¬
cut deillo scriptura ueridica loquit᷑
in sua generatione ꝑfecto ͭ. Non utique
sicut ꝑ ficiendi sunt ciues ciuitatisdi ip
illa inmostalitate qua aequabumtir

Expanded text:
generi hominum, quibus uult esse consulgeneri hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes et exerceat quaerentes et alat intellegentes. quod non faceret, si non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumqfuturae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam et ipsa peccaverint, minatur exitium. Sequiam vero quod Noe homini justo, et sicut de illo Scriptura veridica loquitur, in sua generatione perfecto non utique sicut perficiendi sunt cives civitatis Dei in illa immortalitate, qua aequabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
bonis quandoq: morituris talegenus mor¬
tis faciat aliquid quod eis possit obesse
postmostem: uerum tameni pulluscorũ
diluuio mostuus est quos desemine sach
propagatos scã seriptura commemorat.
Sic autem diuinitus dilirini causa narrat᷑
Videns inquitdñ sds̃. Qui amultiplicate
sunt malitiae hominũ suꝑterrã & om̃is
quisq cogitat incordesuo diligenter su¬
per maligna omnes dics & cogitauit ds̃
quia fecit hominẽ suꝑ terrã & recogitauit
& dixitds̃. Deleam hominẽ quẽ fecia facie
terrae ab homine usq: ad pecus &arepenti¬
bus usq ad uolatilia caeli quia iratus sum
qum̃ fecieosi: Tradĩ nonperturbatio ani¬
mieius est. sed iudicium quoui rogatur
poena peccato. Cogitatio uero cius &
recogitatio mutandarum rerũ est immu¬
tabilis ratio  neq enim sicut hominẽita
deomnibiis omnino rebus tam fixasenter
tia quã cesta praesentia: Sed si nonutatur
scriptura talibus uerbis. nonsequodam
modo familiaribus insinuabit omni

Expanded text:
bonis quandoque morituris tale genus mortis faciat aliquid, quod eis possit obesse post mortem; uerum tamen nullus eorum diluuio mortuus est, quos de semine Seth propagatos sancta scriptura commemorat. Sic autem diuinitus diluuii causa narratur: Videns, inquit, Dominus Deus, quia multiplicatae sunt malitiae hominum super terram, et omnis quisque cogitat in corde suo diligenter super maligna omnes dies, et cogitauit Deus, quia fecit hominem super terram, et recogitauit, et dixit Deus: Deleam hominem, quem terrae ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium, in quo irrogatur poena peccatori. Cogitatio vero ejus et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita de omnibus omtia quam certa praescientia. sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni
Abbreviated transcription (Latin):
las. quod non habuerint homines patres.
recte a prudentibus iudicantur nom ipsi¬
us ẽẽ credenda sicut multa sub nominibus
& aliorum proph&arum & recentiora
sub nominibus a postolorũ abher&icis
proferuntur. Qua eomnia nomina
a pocryforũ ab auctoritate canonica.
iligenti examinatione remota sunt.
gitur secundũ scripturas canonicas he¬
reas atq xp̃ianas multos gigantes ante
uluuium fuisse pondubium est. & hos
fuisse ciues terrigene soci&tatds hominũ.
dĩ autẽ filios qui secundũ carnem des&h
propagati sunt. In hanc soci&atẽ de sesta

Expanded text:
las, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibus et aliorum prophetarum et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta
Abbreviated transcription (Latin):
derent filiidĩ. dõgenerabant non sibi
idest non dominante libidine coeundi.
sed seruiente officio propagandi non
familiam fa itussui sedciues ciuitati sdi
quibus annuntiareñt tam quã angelidĩ
ut ponerent indõ spemsuã. Simiꝰ les illi¬
us quinatus est des&h filius resurrectio¬
nis. et sperauit inuocare nomendñidĩ.
inqua speessent cũ suis posteris coheredes
aceriiorũ bonorũ. & subdõ patre fr̃s
filiorũ¶ Non autẽ illos ita fuisse angdos
dĩ uthomines nonessent sicut quidã put ip
sed homines ꝓculdubio fuisse scriptura
ipsa sine u̾lla ambiguitate delaratꝰ Cũ
enĩ praemissũc& qđ uidentes angelidĩ
filias hominũ quiabonaesunt. supser̃

Expanded text:
derent filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est non dominante libidine coeundi, sed seruiente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed ciues ciuitatis Dei. quibus adnuntiarent tamquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam, similes illius, qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et sperauit inuocare nomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris coheredes aeternorum bonorum et sub Deo patre fratres filiorum. Non autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homines non essent, sicut quidam putant, sed homines procul dubio fuisse, scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod uidentes angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, su