comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ministeriũ regiminis uertit in usũ dominationis:. It tam̃ nannũ quã grauius
delinquit᷑ : sint̃ ꝑuersos plus aequalitas quã disciplinacus todit᷑:. Quia eñĩ falsa
pietate superatus ferire helidelinquentisfilios noluit : apud districtũ iudice
Honorasti filios tuos magis quãme:. Hinc pastores increpat perꝓphȩtã dicens
Quod fractũ est non alligastis: & q̃d ab iectũ non reduristis:. Abiectus em̃ reducit᷑:
cũ quisq inculpã lapsus ad statu iustitiae ex pastoralis sollicitudinis uigore
reuocat᷑: Eracturã uero ligamen astringit .: cũ culpã disciplinae de primit
Neplaga usq ad interitum diffluat: sihanc districcionis seueritas non artat:
Sed saepe deterius frangitur . cum fractura in caute conligatur: it aut gra¬
uius scissuram sentiat : sihanc inmoderatius ligamenta constringant:.

Expanded text:
ministerium regiminis vertit in usum dominationis; et tamen nonnunquam gravius ministerium regiminis vertit in usum dominationis; et tamen nonnunquam gravius delinquitur si inter perversos plus aequalitas quam disciplina custoditur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem Honorasti filios tuos magis quam me . Hinc pastores increpat per prophetam, diQuod fractum est non alligastis; et quod abjectum non reduxistis . Abjectus reducitur, cum quisque in culpa lapsus ad statum justitiae, ex pastoralis sollicitudinis vigore, revocatur. Fracturam vero ligamen adstringit, cum culpam disciplina deprimit: ne plaga usque ad interitum defluat, si hanc districtionis severitas non coarctat. Sed saepe deterius frangitur cum fractura incaute colligatur, ita ut gravius scissuram sentiat, si hanc immod
Abbreviated transcription (Latin):
sed es in illis quasiunus eocillis: Hino & iã p&rus at: Non dominante s indeto
sed forma faccigregi: Hinc persemet ipsa ueritas ad altiora nos uirtutũ merita
ꝓuocans dicit : Scitis quia principes gentiũ dominant᷑ eorũ & quimaiores sunt
potestat᷑e exercent in eos : Nonerit ita interuos. Sed quicũq uoluerit interuos
maior fieri. sit ur̃ minister: t qui uoluerit int̃uos primẽe. erit ur̃ ser¬
uus sicut filius hominis nonuenit ministrari: sed ministrare : Hinc est qd ser¬
uum ex suscepto regimine elatũ : quae post supplicia maneant indicati dicens
Quod sidixerit malus illeseruus incordesuo. morã facit dñsns uenire & coeperit
percutere conseruos suos  manducet autẽ &bibat cũ ebriis. ueniet dñs serui illuis
in die qua non sperat & ignorat qua hora : & diuidet eum partẽq: eius ponet cũ
hrpocritis : Inter hypocritas enĩ iuredeputat᷑. qui ex simulatione disciplinae:

Expanded text:
nus ex illis . Hinc etiam Petrus ait: Non dominantes in clero, sed forma facti gregis . Hinc per semetipsam Veritas ad altiora nos virtutum merita provocans, dicit: Scitis quia principes gentium dominantur eorum, et qui majores 23 sunt, potestatem exercent in eos. Non itar; et qui voluerit inter vos primus esse, erit vester servus: sicut Filius hominis non venit ministrati, sed ministrare . Hinc est quod servum ex suscepto regimine elatum, quae post supplicia maneant, indicat, dicens: Quod si dixerit mallus ille servus in corde suo: Moram facit Dominus meus venire, et coeperit percutere conservos suos, manducet autem et bibat cum ebriis; veniet dominus servi illius, in die qua non sperat, et hora qua ignorat, et dividet eum, partemque ejus ponet cum hypocritis . Inter hypocritas enim jure deputatur, qui ex simulatione disciplinae
Abbreviated transcription (Latin):
lũ na exterius p̃ibat quã decunctis interius ꝑ conuersationẽ do sedula locutio
familiaris instruebat. Sed uidelicet uirꝓuidus elato auditori con loquens
solatiũ p&iit ut daret : Ducem requi rebat inuia ut dux ei fieri potuis set ad
uitã : Egit itaq ut suꝑb. auditor uoci ad meliora suadenti eo magis fieret de¬
uotus quo putaret᷑ necessarius: Et undese ex ortatorẽ suum precederecre¬
deret indesesub uerbis e ortantis indinaret:¬

Expanded text:
lumna exterius praeibat, quem de cunctis interius per conversationem cum Deo sedulam locutio lumna exterius praeibat, quem de cunctis interius per conversationem cum Deo sedulam locutio familiaris instruebat. Sed videlicet vir providus elato auditori colloquens, solatium petivit ut daret; ducem requirebat in via, ut dux ei fieri potuisset ad vitam. Egit itaque ut superbus auditor voci ad meliora suadenti eo magis fieret devotus, quo putaretur necessarius; et unde se exhortatorem suum praecedere crederet, inde se sub verbis exhortantis inclinaret
Abbreviated transcription (Latin):
lias possumꝰ si ꝓfeccũ eorũ nobis potius quã illis ꝓfuturũ dicam. si eorũ melioratio¬
nẽ nobis magis quã sibi inpendi postulem: Facile enĩ adbonã elatio flectitꝰ sieius
inflexio ꝓdesse et aliis credat᷑ : Vnde morses qui regente sedõ deserti iterduce
aerba colũ naꝑgebat c̃uobab cognatũ suũ agentilitatis conuersatione uelet edu¬
cere et omni potentis dĩ dominio subiugare : aigꝓfaicis cmur ad locũ quẽ dñs da¬
turus est nobis: ueni nobiscũ ut benefaciamꝰ tibi quia dñs bona ꝓmisit is raheli : Cui
cũ respondisset ille non uadatecũ sed reuertar intȩrra mea inquanatus sum
ilico adiunxit : Nolinos relinquere : tuenĩ nosti inquib: ꝑdesertũ castra pone . loas
redebeam & eris duccornr̃t : Neq enĩ morsimentẽ ignorantiautineris an¬
gustabat q̃uã et asbrophetia escientiã cognitio diuinitatis eopanderat. quãco¬

Expanded text:
lius possumus, si profectum eorum nobis potius quam illis profuturum dicamus, si eorum mehoratiolius possumus, si profectum eorum nobis potius quam illis profuturum dicamus, si eorum mehorationem nobis magis quam sibi impendi postulamus. Facile enim ad bonum elatio flectitur, si ejus inflexio prodesse et aliis credatur. Unde hic qui regente se Deo iter deserti ducente aerea columna pergebat, cum Obab cognatum suum a gentilitatis suae conversatione vellet educere, et omnipotentis Dei dominio subjugare, ait: « Proficiscimur ad locum quem Dominus daturus est nobis: veni nobiscum, ut benefaciamus tibi, quia Dominus bona promisit Israeli. Cui cum respondisset ille, Non vadam tecum, sed revertar in terram meam, in qua natus sum, illico adjunxit: Noli nos relinquere: tu enim nosti in quibus locis per desdebeamus, et eris ductor noster . Neque enim Moysi mentem ignorantia itineris angustabat, quem et ad prophetiae scientiam cognitio Divinitatis expanderat, quem co
Abbreviated transcription (Latin):
dent plus quã necesseest hominib: subici. conpellant᷑ eorũ & iãuitia uenerari
Considerandũ uero est qd plerũq elatos utilius corripim sieorũ correptionibus
quaeda laudũ fomenta misceam : Inferendanãq: illis sunt aut aliabona quae
dũ placabilẽ eorũ mentẽ fecerint pͥmissabona quaeplacent : Na & equos in dõmi¬
tos blanda prius manutangimꝰ ut eos nobis plenius post modũ &ia ꝑ flagella subi¬
tamus & amaro pigmentorũ poculo mellis dulcedo adiungit᷑ Ne ea quae
saluti ꝓfutura est in ipsogustuas pera a maritudo sentiat᷑ : Dũ uerogustus ꝑdul¬
cedinẽ fallit᷑ : humor mortiferus ꝑamaritudinẽ uacuat᷑ : ipsaergo inelatis inuec¬
cionis exordia ꝑmixtas̃ laud etẽperanda: Vtdũ ad mittunt fauores quos diligunt.
& iã correptionis recipiant quas odert: Plerũq aut̃ ꝑsuadere elatis utilia me¬

Expanded text:
dent plus quam necesse est hominibus subjici, compellantur eorum etiam vitia venerari. dent plus quam necesse est hominibus subjici, compellantur eorum etiam vitia venerari. Considerandum vero est quod plerumque elatos utilius corripimus, si eorum correptionibus quaedam laudum fomenta misceamus. Inferenda namque illis sunt aut alia bona quae eorum placabilem mentem fecerint praemissa bona quae placent. Nam et equos indomitos blanda prius manu tangimus, ut eos nobis plenius postmodum etiam per flagella subigamus. Et amaro pigmentorum poculo mellis dulcedo adjungitur, ne ea quae saluti profutura est, in ipso gustu aspera amaritudo sentiatur; dum vero gustus per dulcedinem fallitur, humor mortiferus per amaritudinem vacuatur. Ipsa ergo in elatis invectionis exordia, permixta sunt laude temperanda, ut dum admittunt favores quos diligunt, etiam correptiones recipiant quas oderunt. Plerumque aut
Abbreviated transcription (Latin):
elationis suae ignoratione fallunt᷑. Namplerũq non nullis qui sibi humiles ui¬
dent᷑ ĩs qui hominib: deferrinondebet coniunctus efctimor. Plerũq uero ela¬
tos comitari solet libera e uocis assertio: & cũ quaedã increpanda s̃ uicia, illi reti¬
cent extimore & tam̃ tacere sea estimant ex humilitate: Isti locunt᷑ ꝑ inpa¬
tientiã elationis & tamen loqui secredunt ꝑ libertatẽ rectitudinis: Illos ut ꝑ¬
uersa non increpent subspecie humilitatis premit culpa formi dinis: Is tos
ad increpanda qua e non debent aut magis increpanda quã debent subimagine
libertatis effrenatio impellit tumoris : Vnde & elatiammonendi st̃ neplus quã
decet sint liberi : & humiles ammonendis neplus quã expedit sint subiecti
Ne aut illidefensionẽ iustitiae uertant in exertitationẽ suꝑbiae aut isti cũ stu¬

Expanded text:
elationis suae ignoratione falluntur. Nam plerumque nonnullis qui sibi humiles vielationis suae ignoratione falluntur. Nam plerumque nonnullis qui sibi humiles videntur, is qui hominibus deferri non debet, conjunctus est timor; plerumque vero elatos comitari solet liberae vocis assertio. Et cum quaedam increpanda sunt vitia, illi reticent ex timore, et tamen tacere se aestimant ex humilitate, isti loquuntur per impatientiam elationis, et tamen se credunt loqui per libertatem rectitudinis. Illos ut perversa non increpent, sub specie humilitatis premit culpa formidinis; istos ad increpanda quae non debent, aut magis increpanda quam debent, sub imagine libertatis effrenatio impellit tumoris. Unde et elati admonendi sunt , ne plus quam decet sint liberi; et humiles admonendi sunt, ne plus quam expedit sint subjecti, ne aut illi defensionem justitiae vertant in exercitationem superbiae, aut isti cum stu
Abbreviated transcription (Latin):
capite scriptũ est : ipseẽ rex suꝑ uni uersos filios suꝑbiae: occasio igit᷑ ꝑditi¬
onis nr̃ae facta est suꝑbia diaboli et argum̃ tũ redẽptionis nr̃ae inuenta est
humilitas dĩ : Hostis enĩ nr̃ int om̃a conditus uidẽri suꝑ omnia uoluit ela¬
tus : Redemptoraut̃ noster magnus manens suꝑ om̃a: fieri interomnia dig¬
natus est paruus : Dicatur ergo humilib: quiadũ seeiciunt ad dĩsimilitudinẽ
ascendunt. dicat᷑ elatis quia dũ seerigunt in apostatae angeli imitationem
cadunt: Quid itaq elatione deiectius. quaedũ supra se tendit ab altitudine
ueraecelsitudinis elongat᷑ : Et quid humilitate sublimius : quaedũ selniꝰ ma
deprimit auctoris uomanenti suꝑ summa coniungit. Esttam̃ aliud q̃d in eis
debeat cautepensariquia saepequida humilitatis decipiunt᷑ specie : Quidã uero

Expanded text:
capite scriptum est: Ipse est rex super universos filios superbiae . Occasio igitur perditicapite scriptum est: Ipse est rex super universos filios superbiae . Occasio igitur perditionis nostrae facta est superbia diaboli, et argumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei. Hostis enim noster inter omnia conditus, voluit videri supra omnia elatus: Redemptor autem noster magnus manens super omnia, fieri inter omnia dignatus est parvus. Dicatur ergo humilibus, quia dum se dejiciunt, ad Dei similitudinem ascendunt: dicatur elatis, quia dum se erigunt, in apostatae angeli imitationem cadunt. Quid itaque elatione dejectius, quae dum supra se tenditur, ab altitudine verae celsitudinis elongatur? Et quid humilitate sublimius, quae dum se in ima deprimit, auctori suo manenti super summa conjungit? Est tamen aliud quod in eis debeat caute pensari, quia saepe quidam humilitatis decipiuntur specie, quidam vero
Abbreviated transcription (Latin):
tenent istis uero intimandũ est quã sit nulla temporalis gloria.
quã et amplectentes nontenent: Aud iant humiles quã sit ae terna quȩ
appecunt qua transitoria quȩ contepnunt : Audiant elati quã sint
transitoria quae ambiunt: quã aet̃ na quae ꝑdunt. Audiant humi les
ex magis trauoce ueritatis. om̃is qui sȩhumiliat ex altabitꝰ : audiant
elati õmis qui seex altat humiliabit᷑. Audiant humiles gloria pce¬
dit humilitas: Audiant elati: anteruinã exaltat᷑ sp̃s. Audiant humi¬
les adquẽ respiciã nisi adhumilẽ et ꝗ etũ et tremente sermones meos.
Audiant ȩlatiquid superbit terra ec cinis: Audiant humiles ds humilia
respicit saudunt elat: & altae longecognoscit: Audiant humiles quia
tiũ om̃is peccati suꝑbia: Audiant humiles qr redeptor nr̃t humiliauit se¬
met ipsũ factus oboediens patriusq ad morte : audiant elatiqd deeorũ¬

Expanded text:
tenent; istis vero intimandum est quam sit nulla temporalis gloria, tenent; istis vero intimandum est quam sit nulla temporalis gloria, quam et amplectentes non tenent. Audiant humiles quam sint aeterna quae appetunt, quam transitoria quae contemnunt; audiant elati quam sint transitoria quae ambiunt, quam aeterna quae perdunt. Audiant humiles ex magistra voce Veritatis: Omnis qui se humiliat, exaltabitur ; audiant elati: Omnis qui se exaltat, humiliabitur . Audiant humiles: Gloriam praecedit humilitas; audiant elati: Ante ruinam exaltatur spiritus . Audiant humiles: Ad quem respiciam, nisi ad humilem et quietum, et trementem sermones meos ? audiant elati: Quid superbit terra et cinis ? Audiant humiles: Deus humilia respicit; audiant elati: Et alta a longe cognoscit . Audiant 59 humiles, quiatium omnis peccati superbia est . Audiant humiles, quia Redemptor noster humiliavit semetipsu
Abbreviated transcription (Latin):
mere conant᷑ nequaquã se infurore erigant : sed quicquid est tran¬
quillitatis ostendant : quaed a uero subtiliter ꝓferant : In quib: ex ob¬
lsquo furentis animũ pungant: Vnde & abner cũ contrapsequentẽ
substitit non eũ recta sed auersahasta. trans forauit: Ex mucrone¬
quippe ꝑcutere est. in p&uaꝑte increpationis obuiare: Auersaue¬
rolasta persequentẽ ferire est : furentẽ tranquille ex quibꝰ da tangere.
& quasi parcendo superare: A sahel aut̃ ꝓtinus occũbit. quia com¬
motementes &dũ parci sibi sentiunt: & tam̃ responsorũ ratione
in intimis subtranquillitate tangunt᷑: ab eo quod seerexerant statĩ
cadunt : Quiergoa feruore sui impetu sublenitatis ꝑcussione resiliunt.¬
quasi sineferre moriuntur :¬
LITER AMMONENDESUNT HUMELES: AT QALIT̃
elati: Illis insinuandũ est quã sit uera excellentia quã sperando

Expanded text:
mere conantur, nequaquam se in furore erigant, sed quidquid est tranmere conantur, nequaquam se in furore erigant, sed quidquid est tranquillitatis, ostendant; quaedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum purgent. Unde et Abner cum contra persequentem substitit, non eum recta sed aversa hasta transforaquippe percutere est impetu apertae increpationis obviare: aversa vero hasta persequentem ferire est furentem tranquille ex quibusdam tangere et quasi parcendo superare. Asahel autem protinus occumbit: quia commotae mentes dum et parci sibi sentiunt, et tamen responsorum ratione in intimis sub tranquillitate tanguntur, ab eo, quod se erexerant, statim cadunt. Qui ergo a fervoris sui impetu sub lenitatis percussione resiliunt,quasi sine ferro moriunturliter admonendi sunt humiles, atque aliter elati. Illis insinuandum est quam sit vera excellentia quam sperando
Abbreviated transcription (Latin):
tionis impeter& : scriptum ẽ : Locutus est abner ad a sahel dicens: Recede No¬
lime sequi: ne compellar confõdere teinterram: Quiaudire contẽpsit : & no¬
luit dedinare: percussit ergo eũ abner auersa asta in inguine& transfõdit eũ:
& mortuus ẽ : Cuius enĩ asahel trpum tenuit : nisi eorum quos uehementer
arripiens furor in praecepsducit : qui in eodem furoris impetu tanto caute
declinandist̃ : quanto & in sanerapiunt᷑ : Vnde & abner qui sermone n r̃opa¬
tris lucerna dr̃ fugit : quiadoctorum lingua quaesu ꝑnum di lumen indicat.
cũꝑ abruta furoris mentẽ cuius piã ferri conspiat .: cumq. contrairascontem
dissimulat uerborũ iacula reddere : quasi ꝑsequentẽ non uult fe¬
rire : Sedcũ iracundi nulla consideratione semitigant: quasia sa¬
hel ꝑ sequi & insanire noncessanta: Neces se est ut hiqui furentes repri¬

Expanded text:
tionis impeteret, scriptum est: Locutus est Abner ad Asael, dicens: Recede, notionis impeteret, scriptum est: Locutus est Abner ad Asael, dicens: Recede, noli me persequi, ne compellar confodere te in terram. Qui audire contempsit, et noluit declinare. Percuet mortuus est, » etc. Cujus Asael typum tenuit, nisi eorum quos vehementer arripiens furor in praeceps ducit? Qui in eodem furoris impetu tanto cautius declinandi sunt, quanto insane rapiuntur. Unde et Abner, qui sermone nostro patris lucerna dicitur, fugit, quia doctorum lingua, quae superum Dei lumen judicat, cum pie abrupta furoris mentem cujuspiam ferri conspicit, cumque contra irascentem dissimulat verborum jacula reddere, quasi persequentem non vult ferire. Sed cum iracundi nulla consideratione se mitigant, quasi Asael persequi et insanire non cessant, necesse est ut hi qui furentes repri
Abbreviated transcription (Latin):
differunt : quod illiabaliis in lata nontolerant : isti aut̃ etiã quaetolerent᷑
inportant : Nam ira cundi sae peetiã sedeclinantes insequunt᷑. rixa e occasionẽ
commouent : labore contentionis gaudent: Quos tamen melius corrigimus.
si in ipsa iraesuae commotione declinamꝰ: Perturbati quippe quid audiant igno¬
rant : sed adsereducti tanto libentius exhortationis uerba secipiunt : quanto
se tran quillius toleratos erubescunt: Mentia ut̃ furore ebriȩ omnerectũ quod
tacuit : quã digesto uino laudabilit̃ dix̃: Idcircoenĩ malũ quod fecerat cog¬
noscere potuit : quia hoc ebrius non audiuit: Cum uerolta ira cundi alios inpetunt¬
ut decdinargͥ omnino non poss int: non a perta exꝓbratione : sed sub quadã surt
cautẽ lareuerentiae parcendo feriendi : Quod melius ostendimus: si abnerfac¬
tum admedium deducamꝰ : Hunc quippecum asahel ui in cautȩ praecipita¬

Expanded text:
differunt, quod illi ab aliis illata non tolerant, isti autem etiam quae tolerentur differunt, quod illi ab aliis illata non tolerant, isti autem etiam quae tolerentur important. Nam iracundi saepe etiam se declinantes insequuntur, rixae occasionem commovent, labore contentionis gaudent; quos tamen melius csi in ipsa irae suae commotione declinamus? Perturbati quippe quid audiant, ignorant: sed ad se reducti, tanto libentius exsultationis verba recipiunt, quanto se tranquillius tolerati erubescunt. Menti autem furore ebriae, omne rectum quodtacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit. Idcirco enim malum quod fecerat cognoscere potuit, quia hoc ebrius non audivit. Porro juxta histut declinari omnino non possint, non aperta exprobratione, sed sub quadam sunt cautela reverentiae parcendo feriendi. Quod melius ostendimus, si Abner factum ad medium deducamus. Hunc quippe cum Asael vi incautae praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
exhibenda haec alteri imperiũ atq alteri pacientiã proponat: nisi qđ
mansueti oris sp̃stitum & paulo. feruentioris uidit eẽ tmotheum.
lllũ per aemu lationis fadium inflammat: hunc ꝑlenitatẽ patientiae tem¬
perat : Illi qđ deost iungit : Huicquod superest subtrahit: Illum stimulo in¬
pellerenitit᷑: hunc freno moderatur : Magnus quippe susceptae et dãe colonꝰ
alios palmites ut crescere debeant rigat : alioscum plus iusto crescere conspict
rẽsecat : nea ut non crescendo fructus nonferant: aut in moderatȩ crescendo
quos protulerint amittant: Sed longe alia ẽ ira quae sub aemulationisspecie
subrepit : alia quaeperturbatũ cor & sineiustitiae praecextu confundit
Iuaenim in hoc quod deb & in ordin ate extendit᷑. haec aut̃ semꝑ inhis quaenon
deb& inflammat᷑ : Sciendum quippe est qui a hoc abinpatientib. iracundi

Expanded text:
exhibenda hac, alteri imperium, atque alteri patientiam proponat, nisi quod exhibenda hac, alteri imperium, atque alteri patientiam proponat, nisi quod mansuetioris spiritus Titum, et paulo ferventioris vidit esse Timotheum? Illum per aemulationis studium inflammat, hunc per lenitatem patientiae temperat. Illi quod deest jungit, huic quod super est subtrahit. Illum stimulo impellere nititur, hunc freno moderatur. Magnus quippe susceptae Ecclesiae colonus, alios palmites ut crescere debeant rigat; alios cum plus justo crescere conspicit resecat, ne aut non crescendo non ferant fructus, aut, immoderate crescendo, quos protulerint amittant. Sed longe alia est ira quae sub aemulationis specie subripit, alia quae turbatum cor et sine justitiae praetextu confundit. Illa enim in hoc quod debet inordinate extenditur, haec autem semper in his quae non debet inflammatur. Sciendum quippe est quia in hoc ab impatientibus iracundi
Abbreviated transcription (Latin):
habent : Amplȩctant᷑ mansueti persollictudinẽ torp̾orem: damnent iracun¬
di ꝑturbationem : Ammonen disunt mansueti : ut habere etiã ȩmulationẽ iusti¬
tiae fuudeant : Ammonen dist̃ iracundi : ut emulationi quã se habere aestimant.
tratus : quia uidelic& om̃s quos impl& : et columbae simplicitate mansue cos.
&igne teli ardentes exhib&: Ne quaquã ergo sp̃uscõ plenus est : qui aut intran¬
quillitate mansuetu dinisferuorem ȩmulationis deserit: aut rursum inȩ mu¬
lationis ardore. uirtutẽ mansue tudinis amittit: Quod fortasse melius osten¬
dimus si in mediũ pauli magisterium ꝓferamus : qui duob. discipulis & nondi¬
uersa caritate praeditis : diuersa tamen adiutoria praedicationis inpendit:
Timotheũ namq: ammonens ait : Argue : obsetra: Increpa: in omni pacientia
& doctrina : Litum quoq ammon& dic̃s: Haec loquere & exortare: R argue
cum om̃i imperio : Quod est quod doctrinã suã tanta arte despensat. ut in

Expanded text:
habent. Amplectantur mansueti sollicitudinem, damnent iracundi perturbationem. Admonendi sunt mansueti, ut habere etiam aemulationem justitiae studeant; admonendi sunt iracundi, ut aemulationi quam se habere existimant, tratus, quia videlicet omnes quos implet, et columbae simplicitate mansuetos, et igne zeli ardentes exhibet. Nequaquam ergo sancto Spiritu plenus est, qui aut in tranquillitate mansuetudinis fervorem aemulationis deserit, aut rursum in aemulationis ardore virtutem mansuetudinis amittit. Quod fortasse melius ostendimus, si in medium Pauli magisterium proferamus, qui duobus discipulis et non diversa charitate praeditis, diversa tamen adjutoria praedicationis impendit. Timotheum namque admonens, ait: Argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina . Titum quoque admonet dicens: Haec loquere, et exhortare, et argue cum omni imperio . Quid est quod doctrinam suam tanta arte dispensat, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ne quiuert̃ . quib festina mors repente & simul abstulit. quicquid eorũ nequi¬
cia Nec simulnec repente congregauit :¬
secũ adiudiciũ causas rapine detuler̃t: H.¬
uerbis suis ꝓculdubio & ipsi condẽpnant¬
imitari saltim quos iudicant erubes cant¬

Expanded text:
nequiverunt, quibus festina mors repente et simul abstulit quidquid eorum nequinequiverunt, quibus festina mors repente et simul abstulit quidquid eorum nequitia nec simul nec repente congregsecum ad judicium causas rapinae detulerverbis suis procul dubio et ipsi condemnantimitari saltem quos judicant, erubescant
Abbreviated transcription (Latin):
in iciũ ducimꝰ: ut adbenedictionis sorte in nouissimo ueniamus. Quiitaq in prin¬
cipio hereditari festinant : sortẽ . in nouissimo benedictionisamputant : Quia
dũ ꝑ auaritiae nequitiã hic multiplicare appetunt : illic ab aeterno patrimo¬
nio ex heredes fiunt : cũ uel plira ambiunt uel obtinere cuncta quae ãbie¬
rint possunt : Audiant qd scriptũ est : Quid ꝓdest homini si totũ mundũ lu
cretur anime uerosuae detrimentũ faciat .: Acsi a perte uerita sdicat : Quid
ꝓdest hominisi totũ quod ea tras eest congregat si hoc solũ q̃d ipseest dãpnats
plerũq aut̃ citius raptorũ auaricia corrigitꝰ : si in uerbis ammonentis quam
fugitiuasit praesensuita monstret᷑ : fieorũ ad mediũ memoria deducatur
qui et ditari in hoc mundodiu conatisunt : et tam̃ adeptis diuiciis diumanere

Expanded text:
initium ducimus, ut ad benedictionis sortem in novissimo veniamus. Qui itaque in prininitium ducimus, ut ad benedictionis sortem in novissimo veniamus. Qui itaque in principio haereditari festinant, sortem sibi in novissimo benedictionis amputant: quoniam dum per avaritiae nequitiam hic multiplicari appetunt, illic ab aeterno patrimonio exhaeredes fiunt. Cum vel plura ambiunt, vel obtinere cuncta quae ambierint pocretur, animae vero suae detrimentum faciat ? Ac si aperte Veritas dicat: Quid prodest homini si totum quod extra se est congregat, si hoc ipsum solum quod ipse est, damnat? Plerumque autem citius raptorum avaritia corrigitur, si in verbis admonentis quam fugitiva sit praesens vita, monstretur: si eorum ad medium memoria deducatur, qui et ditari in hoc mundo diu conati sunt, et tamen in adeptis divitiis diu manere
Abbreviated transcription (Latin):
tis : coniunctos quidẽ premitis: sed contraquos uos ualeatis extendere sem ꝑ
inuenitis: cũ augendis pecuniis iniant : Audiant qd scriptũ est: Auras non
impletꝰ pecunia: Et qui amat diuitias. fructus non accipiet ex eis: Fructus quippe
ex illis caperet : si easbene spargere amando uoluisset : Quia uero eas diligen¬
do retinet. hicutiq sinefructu derelinquet: cupleri cunctis simulopibus in¬
ardescunt : Audiant qd scriptũ est: Qui festinat ditaris nonerit innocens:
ꝓfecto enĩ quia augere łam bit uitare peccatũ neglegit : Et more auium
captus cũ escã terrenarũ rerũ auidus conpitit: quos trangulet᷑ peccati laqueo
non agnoscit : Cũ quȩ libet presentis mundi lucra desiderant: et quaedefutur
dãna paciunt᷑ ignorant : Audiant qͣd scriptũ est: Hereditas ad quã festi¬
nat᷑ꝰ in principio in nouissimobenedictione carebit : Ex hac quippeuita

Expanded text:
tis? Conjunctos quidem premitis, sed contra quos vos valeatis extendere semper tis? Conjunctos quidem premitis, sed contra quos vos valeatis extendere semper invenitis. Cum augendis pecuniis inhiant, audiant quod scriptum est: Avarus non implebitur pecunia, et qui amat divitias fructus non capiet ex eis . Fructus quippe ex illis caperet, si eas bene spargere non amando voluisset: quia vero eas diligendo retinet, hic utique sine fructu derelinquet. Cum repleri cunctis simul opibus inardescunt, audiant quod scriptum est: Qui festinat ditari, non erit innocens . Profecto enim quoniam augere opes ambit, vitare peccatum negligit, et more avium captus, cum escam terrenarum rerum avidus conspicit, quo stranguletur peccati laqueo non agnoscit. Cum quaelibet praesentis mundi lucra desiderant, eaque quae de futuro damna patiuntur ignorant, audiant quod scriptum est: Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit . Ex hac quippe vita
Abbreviated transcription (Latin):
Hincergo colligendũ est quanta dampnatione plectendis qui alien a rapiunt .
si tanta anim aduersione feriunt᷑ qui suain discrete tenuert: perpendant
quo eos obliget reatu res rapta : sitalis subicit pena non tradita: ꝑpendant quid
meret᷑ iniustitia in lata : si tanta ꝑ cussione digna est pietas non inpensa: cũ ali¬
enarapere intendunt : Audiant q̃d scriptũ est: Uae ei quimulti plicat
non sua:usq quo et ad grauat contra sedensũ lutũ: Auarũ quippe densũ
lutũ contrase ad grauare est: terren alucra cũ pondere peccati cumula recũ
multiplicare large habitationis spaciacupiunt: Audiant q̃d scriptum est.
Vae qui coniungitis domũ ad domũ : et agrũ ad agrũ copulatis . ũsq ad termi¬
nũ loci : Nũ quid habitabits soliuos inmedio terrae: Acsia percediceret :
Quousq uos extenditis qui habere in cõmune mundo consortes minime potes¬

Expanded text:
Hinc ergo colligendum est, quanta damnatione plectendi sunt qui aliena rapiunt, Hinc ergo colligendum est, quanta damnatione plectendi sunt qui aliena rapiunt, si tanta animadversione feriuntur, qui sua indiscrete tenuerunt. Perpendant quo eos obliget reatu res rapta, si tali subjicit poenae non tradita. Perpendant quod meretur injustitia illata, si tanta percussione digna est pietas non impensa. Cum aliena rapere intendunt, audiant quod scriptum est: Vae ei qui multiplicat non sua usquequo et aggravat contra se densum lutum ? Avaro quippe densum lutum contra se aggravare, est terrena lucra cum pondere peccati cumulare. Cum multiplicare large habitationis spatia cupiunt, audiant quod scriptum est: Vae qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis, usque ad terminum loci. NunquidQuousque vos extenditis, qui non habere in communi mundo consortes minime potes
Abbreviated transcription (Latin):
peccare : Plus est nãq: anima quã esca : & corpus quã uestimentũ. Quiergo es¬
cã atq uestimentũ pauperi largit᷑ : sed tam̃ animȩ uel corporis iniquitate
polluit᷑ꝰ: q̃d minus est iustitia e obtulit : & qd maius est culpe ammisit : sua enĩ dõ
dedit : & sediabolo: At contra ammonendis qui adhuc & alien a rapere inten¬
dunt : ut sollicte audiant quidueniens in iudicio dnsdicat :Ait nãq Esuriui&
non dedistis mihi manducare : sitiui & non de distismihi potu: Hospes era & non
collegistis me : Nudus & non operius tis me: Infirmꝰ & incarcere & non uisitas
tis me : Quib &ia premitat dicens: Discedite a memaledicti in ignẽ aeternum :
qui praeparatus est diabolo & angelis eius. Eoce nequaquã audiunt qui rapinas
uel quȩ libet alia uiolenta cõmisert : & tam̃ aeternis gehenne ignib: mancipant᷑:

Expanded text:
peccare. Plus est namque anima quam esca, et corpus quam vestimentum . Qui ergo especcare. Plus est namque anima quam esca, et corpus quam vestimentum . Qui ergo escam aut vestimentum pauperibus largitur, sed tamen animae vel corporis iniquitate polluitur, quod minus est justitiae obtulit, et quod majus est, culpae; sua enim Deo dedit, et se diabolo. At contra admonendi sunt qui adhuc et aliena rapere contendunt, ut sollicite audiant quid veniens in judicium Dominus dicat. Ait namque: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedistis mihi bibere; hospes eram, et non colltis me . Quibus etiam praemittit dicens: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus . Ecce nequaquam audiun quia rapinas vel quaelibet alia violenta commiserunt, et tamen aeternis gehennae ignibus mancipantur.
Abbreviated transcription (Latin):
catorẽ : Benefac humili& non dederis impio : It rursũ panẽ tuũ & uinũ super
sepultura iusti constitue & noli ex eomanducare & biberecũ peccatoribus:
Panẽ &um & uinũ suũ peccatorib prebet q̃ui iniquis subsidia ꝓeo qd iniquis in pen¬
dit : Vnde & non nulli huius mundidiuites cũ fametruent. xp̃i pauperes effusis
largitatib. uutriunt istriones : qui uero indigenti &iã peccatori. panẽ suũ non
quia peccator sed quia homo est tribuit . nimirũ non peccatorẽ sed paupere iustũ
nutrit : qui a in illo nonculpã sed naturã diligit. : Ammonendis̃ &iã quilam
sua misericorditer largiunt ut sollicite custo direstudeant. necũ cõmissa pecca¬
ta e lrmosinis redimunt : ad huc redimenda cõmittant . n euenale dĩ iustitiam¬
aestiment sicũ curant ꝓpeccatis nummos tribuere arbitrant᷑ seposse inulte

Expanded text:
catorem; benefac humili, et non dederis impio . Et rursum; Panem tuum et vinum super catorem; benefac humili, et non dederis impio . Et rursum; Panem tuum et vinum super sepulturam justi conPanem enim, et vinum suum peccatoribus praebet, qui iniquis subsidia, pro eo quod sunt iniqui, impendit. Nonnulli hujus mundi divites, cum fame crucientur Christi pauperes, effusis largitatibus nutriunt histriones. Qui vero indigenti etiam peccatori panem suum, non quia peccator, sed quia homo est, tribuit, nimirum non peccatorem, sed justum nutrit, quia in illo non culpam, sed naturam diligit. Qui sua misericorditer largiuntur, sollicite custodire studeant, ne cum commissa peccata eleemosaestiment, si cum curant pro peccatis nummos tribuere, arbitrentur se posse inulte
Abbreviated transcription (Latin):
possis dare: Nesub obtentu largitatis ea quae possident inutiliter spargant :
ca largiant᷑ : Audiant qđ scriptũ est : Qui parte seminat parce et metet: Necũ
pauca o portet. plurima pbeant . Et ipsi post modũ minime in opiã toleran¬
tes ad in pacientiã erũ pant : Audiant qd scriptũ est: Non ut aliis sit remis
mens ferre in opiã nescit si multa sibi subtrahit occasione c̃trase in pacientiȩ
ex quirit : Irius nãq preparandus est pauentiae animꝰ : & tunc aut multa st̃
aut cuncta l argienda ine duminus aequanimit᷑ in opia inruens fert᷑& p̃missȩ
largitatis merces pereat : & ad hucmentẽ deterius murmuratio subsequens per¬
dat : Neo mni nonihileis p̃beant . quib: conferre aliquid parũ debent : Audiant
q̃d scriptũ est : omnipetentitetribue : Nes altim aliquid p̃beant quib. omni¬
no conferrinibildebent : Audiant q̃d scriptũ est. Dabono & non recsperis pec¬

Expanded text:
possis dare . Ne sub obtentu largitatis ea quae possident inutiliter distributores spargant, apossis dare . Ne sub obtentu largitatis ea quae possident inutiliter distributores spargant, aca largiantur, audiant quod scriptum est: Qui parce seminat, parce et metet . Ne, cum pauca oportet, plurima praebeant largitores, et ipsi postmodum minime inopiam tolerantes, ad impatientiam erumpant, audiant quod scriptum esmens ferre inopiam nescit, si multa sibi subtrahit, occasionem contra se impatientiae exquirit. Prius namque praeparandus est patientiae animus, et tunc aut multa sunt aut cuncta largienda, ne dum minus aequanimiter inopia irruens fertur, et praemissae largitatis merces pereat, et adhuc mentem deterius murmuratio subsequens perdat. Ne omnino nihil eis praebeant, quibus conferre aliquid parvum debent, audiant quod scriptum est: Omni petenti te tribue . Ne saltem aliquid praebeant, quibus omnino conferre nil debent, audiant quod scriptum est: Da bono, et non receperis pec
Abbreviated transcription (Latin):
in moderatius gaudeant. Audiant q̃d scriptũ est: Cũ feceritis omnia quae
preceptas̃ uobis dicite. serui in utiles sumꝰ : quaed ebuimꝰ facere fecimꝰ: Nelargi
đs : Neex pensomunere transitoriã laudẽ quaerant: Audiant qđ scriptũ est :
Nesciat sinistratua quid faciat dex teratua : Id est praedispensationi nequa¬
quã segloria uitae praesentis amisceat : sed opus rectitudinis appecitio ignoret
fauoris : ne in pensae gratiae uicissitudinẽ requirant: audiant q̃d scriptũ est.
Cũ facis prandiũ autcena noli uoca reamicostuos neq frstuos neq cognatos neq¬
uicinos diuites ne forte et ipsi tere inuitent & fiat tibi recributio: Sed cũ facis
conuiuiũ uoca pauperes debiles : caud oscaecos & beatus eris quia non habent
unde retribue retibi: nequȩ prebendas citius sero praebeant᷑ : Audiant quod
scriptũ est: Nedicas amicotuo uade & peuertere . & cras dabotibi cũ statim

Expanded text:
immoderatius gaudeant, audiant quod scriptum est: Cum feceritis omnia quae immoderatius gaudeant, audiant quod scriptum est: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, Deus . Ne ex impenso munere transitoriam laudem quaerant, audiant quod scriptum est: Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua ; Id est, piae dispensationi nequaquam se gloria vitae praesentis admisceat, sed opus rectitudinis appetitio ignoret favoris. Ne impensae gratiae vicissitudinem requirant, audiant quod scriptum est: Cum facis prandium aut coenam, noli vocare amicos tuos, neque fratres tuos, neque cognatosvicinos divites, ne forte et ipsi te invitent, et fiat tibi retributio; sed cum facis convivium, voca pauperes, debiles, claudos, caecos; et beatus eris, quia non habent unde retribuere tibi . Ne quae praebenda sunt citius sero praebeant largitores, audiant quod scriptum est: Ne dicas amico tuo: Vade, et revertere, et cras dabo tibi, cum statim
Abbreviated transcription (Latin):
largiunt᷑ constitucos seẽe considerant : nequaquã eorũ mentis tumor suble¬
uet sed tim ap mat : Vnde & necesse est ut sollicite ꝓpendant ne cõmissa
indigne distribuant : Nequaedã quib: nulla: nenulla quib. quaedã: Nemul¬
ta quib pauca: nepaucap̃. heant quib: inpendere multa debuert: Neprae¬
cipitatione bo eq̃đ tribuunt inutiliter spargant : fietarditate petentes noxie
erucient : nerecipiende hic gratiae intentiosubrepat : Nedationis lumen
laudis transitoriae appecitio extinguat : Ne oblatũ munus coniuncta tristitia
obsideat : Ne in beneoblato munere animꝰ plus quã decet ilares cat. Nesibi quic¬
quã cũ totẽ recte impleuerint tribuant : & simulomã post quã pegerint per¬
dant: Neenĩ sibi uirtutẽ suae liberalitatis deputent. Audiant q̃d scriptũ
est : Siquis amministrat: tãquã ex uirtute quã adminis tratds: re inbene factis

Expanded text:
largiuntur 64 constitutos se esse considerant, nequaquam eorum mentes tumor sublelargiuntur 64 constitutos se esse considerant, nequaquam eorum mentes tumor sublevet, sed timor premat. Unde et necesse est ut sollicite perpendant ne commissa indigne distribuant; ne quaedam quibus nulla, ne nulla quibus quaedam; ne multa quibus pauca, ne pauca praebeant quibus impendere multa debuerunt; ne praecipitatione hoc quod tribuunt inutiliter spargant; ne tarditate petentes noxie crucient; ne recipiendae hic gratiae intentio subrepat; ne dationis lumen laudis transitoriae appetitio exstinguat; ne oblatum munus conjuncta tristitia obsideat; ne in bene oblato munere animus plus quam decet hilarescat, ne sibi quidquam, cum totum recte impleverint, tribuant, et simul omnia postquam peregerint perdant. Ne enim sibi virtutem suae liberalitatis deputent, audiant quod scriptum est: Si quis administrat, tanquam ex virtute quam administrat Deus . Ne in benefactis
Abbreviated transcription (Latin):
miseri corditer tribuunt : atq aliter quiad huc & aliena raperecon¬
tendunt : Ammonendinãq s̃ quiiã sua misericorditer tribuunt. Ne cogi¬
tationecumida suꝑ eos sequib: terrena largiunt᷑ etollant : neid circoseme¬
liores aestiment quia continere ꝑ seceteros uident: Na terrenae dominus do¬
mus famulor ũ ordines ministeriaq: disspiciens hos ut regant : illos uero statuit
ut ab aliis regant᷑. isto siubet ut necessaria ceteris prebeant : illos ut accepta
ab aliis sumant : & tam̃ plerũq offendunt qui regunt : & in patris familias gra¬
tia ꝑmanent qui reguntꝰ: Ira merent᷑ quidispensatores s̃.: sin eoffensione per¬
durant quiex aliena dispensatione subsistunt: Ammonendi s̃ igit᷑ quilã quae
possident miseri corditer tribuunt : ut caelestidño dispensatores seposidas
subsidiorũ tẽporaliu agnoscant : & tanto humilit᷑ prebeant quanto et alie¬
na ẽẽ intelletunt quaedis pensant: Cũq. in illorũ minis terio quib. accepta

Expanded text:
misericorditer tribuunt, atque aliter qui adhuc et aliena rapere contendunt. Admonendi namque sunt qui jam sua misericorditer tribuunt, ne cogitatione tumida super eos se quibus terrena largiuntur, extollant; ne idcirco se meliores aestiment, quia contineri per se caeteros vident. Nam terrenae domus dominus famulorum ordines ministeriaque dispertiens, hos ut regant, illos vero statuit ut ab aliis regantur. Istos jubet ut necessaria caeteris praebeant, illos ut accepta ab aliis sumant. Et tamen plerumque offendunt qui regunt, et in patrisfamilias gratia permanent qui reguntur. Iram merentur qui dispensatores sunt, sine offensione perdurant qui ex aliena dispensatione subsistunt. Admonendi sunt igitur qui jam quae possident misericorditer tribuunt, ut a coelesti Domino dispensatores se positos subsidiorum temporalium agnoscant; et tanto humiliter praebeant, quanto et aliena esse intelligunt quae dispensant. Cumque in illorum ministerio quibus accepta
Abbreviated transcription (Latin):
dite : ut peccantis mente sic ura discordia feriat : quatenus pax auris cordib
pec abnegata discedit:
sint sequaces agnoscant: Dea postata quippe angelo scriptũ est : cũ bonȩ messi

Expanded text:
dite; ut peccantis mentem sic vestra discordia feriat, quatenus pax a cordibus dite; ut peccantis mentem sic vestra discordia feriat, quatenus pax a cordibus nec abnegata discedat. sint sequaces agnoscant. De apostata quippe angelo scriptum est, cum bonae messi
Abbreviated transcription (Latin):
pulos ut pacẽ cũ omnib. haberent : premisit dicens: sisteri potest: Atq. sub¬
iunx : q̃d ex uobis est: Difficile quippeerat : ut simale acta corriperent : habere
pacẽ cũ omnib possent: Sed cũ temporalis pax in prauorũ cordib. ex nr̃a in cre¬
patione confundit᷑ : In uiolata necesse est ut in nr̃o corde seruet᷑ : Rec teitaq ait
qͣd ex uobis est: Ac sinimirũ dicat: Quia pax ex duarũ partiũ consensus ubsis¬
tit : si ab eis qui corripiunt᷑ expellitꝰ: in te gratamꝰ in ur̃a qui corripitis mente
teneat᷑: Vnde eesdẽ rursũ discipulos ãmonet dicens : Si quis non oboedit uerbo
nr̃o ꝑ epistolã hunc notate : & non cõmisceamini cũ illo ut confundat᷑: Atq. ilico
adiunaẽ & nolite ut in imicũ exiftimare illum : sed corripite ut fratre Ac si
diceret: Pacẽ cũ eo exterio rẽsoluite : sed interiorẽ circa illũ medullitus custo¬

Expanded text:
pulos ut pacem cum omnibus haberent, praemisit, dicens: Si fieri potest, atque subpulos ut pacem cum omnibus haberent, praemisit, dicens: Si fieri potest, atque subjunxit: Quod ex vobis est. Difficile quippe erat ut si male acta corriperent, habere pacem cum omnibus possent. Sed cum temporalis pax in pravorum cordibus ex nostra increpatione confunditur, inviolata necesse est ut in nostro corde servetur. Recte itaque ait: Quod ex vobis est. Ac si nimirum dicat: Quia pax ex duarum partium consensu subsistit, si ab eis qui corripiuntur expellitur, integra tamen in vestra qui corripitis mente teneatur. Unde idem rursum discipulos admonet, dicens: Si quis non obedit verbo nostro, per epistolam hunc notate: et non commisceamini cum illo, ut confundatur . Atque illico adjunxit: Et nolite ut inimicum existimare illum, sed corripite ut fratrem . Ac si diceret: Pacem cum eo exteriorem solvite, sed interiorem circa illum medullitus custo
Abbreviated transcription (Latin):
gladiũ: Malorũ nãq cũ incaute amicitiis iungimur : culpis ligamur: Vnde
iosaphat qui tot deante actauita p̃coniis adtollit᷑ : dea aphregis amictiis
pene periturus increpat᷑: Cuia d ño ꝑ prophecãdicit : Impio prebes auxiliũ
Sedbona opera inuenta sunt inte : eo quod abstuleris lucos deterra iuda:
uita nr̃a concordat : Am̃monendis pacati nesiad correptionis uerba psili¬
ant : tẽpora lẽpace sibiꝑturbari formident: Rursũq. ammonendisut eandẽ
pacẽ dilectione integra in trinsecus teneant : quã ꝑ inuectionẽ uocissibi extrin¬
secus turbant Quod utrũq. prouidens dauid seꝑhibet serua recumdicit : Cũ his
quioderant pacẽ eram pacificus : cũ loquebar illis inpugnabant megratis : Ecce &
loquens in pugnabat᷑. & tam̃ in pugnatus exet̃ pacificus: quia nec insanientes cessa¬
bat reprehendere : nec reprȩhensos negiꝗbat amare : H inc&iã paulus ait :

Expanded text:
gladium . Malorum namque cgladium . Malorum namque cJosaphat qui tot de anteacta vita praeconiis attollitur, de Achab regis amicitiis pene periturus increpatur, cui a Domino per prophetam dicitur: sed bona opera inventa sunt in te, eo quod abstuleris lucos de terra Juda vita nostra concordat. Admonendi sunt pacati, ne si ad correptionis verba prosiliant, temporalem pacem sibi perturbare formident. Rursumque admonendi sunt, ut eamdem pacem dilectione integra intrinsecus teneant, quam per invectionem vocis sibi extrinsecus turbant. Quod utrumque provide se David servasse perhibet, cum dicit: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus, cum loquebar illis, impugnabant me gratis . Ecce et loquens impugnabatur; et tamen impugnatus, erat pacificus, quia nec insanientes cessabat reprehendere, nec reprehensos negligebat amare. Hinc etiam Paulus ait: S
Abbreviated transcription (Latin):
concordiã non teneret dicens : Nonne quio dȩrant teds oderã illos & super
inimicos tabescebã. Perfecto odio oderã illos. in imici facti sunt mihi : In imi¬
cos & enĩdĩ perfecto odio odisseest : & quod factis diligere : & quod faciunt in¬
crepare : mores prauorũ premereuitae ꝓdesse : Pens andũ est igitui quando
ab increpatione quiescit᷑: quanta culpa cũ pessimis pax tenet᷑ : si propheta
tantus. hoc uelut in hostiã dõ oprulit: quod contrase ꝓdño prauorũ in imici¬
tias excitauit: Hincest qd leui tribus ad sũptisgladiis ꝑcastrorũ media tran¬
siens quia feriendis noluit peccatorib. parcere : do manus dictaẽ. consecras¬
se: Hinc finees peccantiũ ciuiũ gratiã spernens. coeuntes cũ matianitis per¬
culit : & irãdñi iratus placauit : Hinc ꝑsemet ipsã ueritas dicit: Noli te
arbitrari quia uenerim pacẽ mittere in terrã: Nonuem pacẽ mitte res ed

Expanded text:
concordiam non teneret, dicens: Nonne qui te oderunt, Deus, oderam illos, et super concordiam non teneret, dicens: Nonne qui te oderunt, Deus, oderam illos, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi . Inimicos etenim Dei perfecto odio odisse, est et quod facti sunt diligere, 70 et quod faciunt increpare; mores parvorum premere, vitae prodesse. Pensandum ergo est, quando ab increpatione quiescitur, quanta culpa cum pessimis pax tenetur, si propheta tantus hoc velut in hostiam Deo obtulit, quod contra se pro Domino pravorum inimicitias excitavit. Hinc est quod tribus Levi assumptis gladiis per castrorum media transiens, quia feriendis noluit peccatoribus parcere, Deo manus dicta est consecrasse . Hinc Phinees peccantium civium gratiam spernens, coeuntes cum Madianitis perculit, et iram Domini iratus placavit . Hinc per semetipsam Veritas dicit: Nolite arbitrari, quia venerim pacem mittere in terram. Non veni pacem mittere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
presenti ꝓuocaret: ait: Pacẽ meã relinquo uobis pacẽ meã do uob Relin¬
quo scilicet transitoriã : domansurã: Siergo in eã corquerelicta est figitur.
nũ quã ad illã quaedanda est ꝑuenitꝰ: Pax igit presens ita tenenda. ẽ : ut &¬
diligidebeat & contẽ ni: Nesi in moderatẽ diligit: diligentis anim inculpa
capiat᷑ : Vnde & ammonen di sunt pacati: nedũnimis humanãpacẽ desi¬
derant : prauos hominũ mores nequaquã redarguant : & consenciendo
ꝑ uersis ab auctoris sui sepace disiungant :Nedũ humana foris iurgia me
tuunt : internifederis discissioneferiant᷑: Quid est enĩ pax transitoria : Nisi
qͣd da uestigiũ pacis aeternae : quid ergo ee dementius potest. quã uestigia in
puluere in pressadiligere : sed ipsũ a quo in pressa sunt non amare : hinc
dauiddũ totũ sead foedera pacis internae constringeret: testat᷑ qd cũ malis

Expanded text:
praesenti provocaret, ait: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Relinpraesenti provocaret, ait: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Relinquo scilicet transitoriam, do mansuram. Si ergo in ea cor quae relicta est figitur, nunquam ad illam quae danda est, pervenitur. Pax igitur praesens ita tenenda est, et ut diligi debeat et contemni; ne si immoderate diligitur, diligentis animus in culpa capiatur. Unde et admonendi sunt pacati, ne dum nimis humanam pacem desiderant, pravos hominum mores nequaquam redarguant; et consentiendo perversis, ab aucttuunt, interni foederis discissione feriantur. Quid enim pax transitoria, nisi quoddam vestigium pacis aeternae? Quid ergo esse dementius potest, quam vepulvere impressa diligere, sed ipsum a quo impressa sunt, non amare? Hinc David dum totum se ad foedera pacis internae constringeret, testatur quod cum malis
Abbreviated transcription (Latin):
res amandatis cae leftibus delinant: mentis oculos ad consideranda ea quae
in intimis uersant᷑ aperiant : Quod saepeaues unius eiusdẽq generis sese soci¬
alit̃ uolando non deserunt : quod congregatim animaliabruta pascunt᷑ : quia si
sdlerter aspicimus concordando sibi inrationalis natura indicat. quantũ
malũ ꝑdiscordiã rationalis natura cõmittat : quando haec rationis intentione
ꝑdidit : qd illa motunaturali custodit: At contra ãmonendis pa cati ne
dũ plus quã necesseẽ pacẽ quã possident amant : ad ꝑpetuã ꝑ uenire non appe¬
tant: Plerũq enĩ grauius intentionẽ mentiũ rerũ tranquillitas teptat: ut
quon st̃ molesta quae obtinent : eominus amabilia fiant quae uocant : Et quo
delectant presentia : eo ñ inquirant aecerna : Vnde & ꝑsemet ipsã ueritaslo¬
quens : cũ terrenã pacẽ a suꝑnadistingueret. adq. aduenturã discipulos ex

Expanded text:
res a mandatis coelestibus declinant, mentis oculos ad consideranda ea quae res a mandatis coelestibus declinant, mentis oculos ad consideranda ea quae in infimis versantur aperiant; quod saepe aves unius ejusdemque generis sese socialiter volando non deserunt, et quod gregatim animalia bruta pascuntur. Quia si solerter aspicimus, concordando sibi irrationalis natura indicat, quantum malum per discordiam rationalis natura committat, quando haec a rationis intentione perdidit, quod illa motu naturali custodit. At contra admonendi sunt pacati, ne dum plus quam necesse est, pacem quam possident amant, ad perpetuam pervenire non appetant. Plerumque enim gravius intentionem mentium rerum tranquillitas tentat; ut quo non sunt molesta quae tenent, eo minus amabilia fiant quae vocant; et quo delectant praesentia, eo non inquirantur aeterna. Unde et per semetipsam Veritas loquens, cum terrenam pacem a superna distingueret, atque ad venturam discipulos ex