comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sequat᷑ & scĩmoniã: sine qͣ nemo uidebit
dm̃. Quia ocłi dnĩ fuꝑ iustos. Id est as¬
pectus diuinitatis. Et aureseiꝰ ad p̃ceseoꝵ.
Id est auditio diuina: qua clignat᷑ preces
audire iustorũ. Uultꝰ aut̃ dnĩ suꝑ facien¬
tes mala. Ut quid sultꝰ dni suꝑ facientes
mala ᷑ Sequentia audi. Ut ꝑdat de terra
memoriã eorũ: id est de t̾ra uiuentium.
Ut illud. Deleant᷑ de libꝰ uiuentiũ: & cum
iustis ñ scͥbant᷑. Et quisẽ qͥ uob̃ noceat:
Sub audit᷑ nullꝰ. Iuxta huiꝰ sententie locũ
passiones. uel ꝑsecutiones ñ faciunt eẽ mi¬
seros: s p̃stant ẽẽ beatos. Siboni emulatores
łmulatores : id est imitatores fueritis uir¬
cutum. S. & siqͥd patimini ꝓpt̾ iusticiã:
beati. Sub audit᷑: eritis. Hanc sententiam
nẽ ꝑsecutorum netimueritis: ut in fide
ñ ꝯturbemini. Et hoc dñs ammonut uͥ
ait. Nolite timere eos qͥ occidunt corpꝰ:¬
ł cet̾a .S. potiꝰ eũ cimete: qui habet po

Expanded text:
sequatur et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Quia oculi domini super justos. Id est, aspectus divinitatis. Et aures ejus in preces eorum. Id est, auditio divina, qua dignatur preces audire justorum. Vultus autem Domini super facientes mala. Utquid vultus Domini super facientes mala, sequentia audi: Ut perdat de terra memoriam eorum, id est, de terra viventium, ut illud: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Et quis est qui vobis noceat? Subauditur nullus, juxta hujus sententiae locum, passiones vel persecutiones, non faciunt esse miseros, sed praestant esse beatos. Si boni aemulatores ive omnium bonorum aemulatores, id est, imitatores fueritis virtutum. Sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Subauditur, eritis: hanc sententiam ersecutorum ne timueritis, ut in fide non conturbemini; et hoc Dominus admonuit, ubi ait: Nolite timere eos, qui occidunt corpus, etc., sed potius eum timete qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
dũ idoneus es mori profrẽ: iam idoneus
esto dare de tius facultatibꝰ frĩ. Si enĩ¬
frĩ molestiã pacienti non compacieris
ñ utiq patͥs ex qͦ ambo regeneti estis
caritas. manet inte. Filioli mei. ñ dilĩ¬
gamus uerbo neq lingna: s oꝑe et ueri¬
tate. Ope uidelicet. ut cũ fr̃ aut soror
nuclisunt. & indigent uictu cotidia¬
no: demꝰ eis qͦ necessaria sunt corꝑi.
Similit̃ cũ spiritał donis eos egere cons¬
picimꝰ: p̃stemus eoꝵ necessitati que pos¬
sumꝰ. Ueritate aut̃: ut eadẽ eis benefi¬
cia simplici intentione largiam᷑. Et ñ
ꝓpt̃̾ laudẽ humanã: non ꝓpt̾ iactantiã.
ñ acliniuriam aliorum. qͥ maioribꝰ pre¬
diti substantuis: nichil tale fccerint. Que¬
cũq enĩ mens huiꝰ modi neuis inficitur
in hac puritas ueritatis habitare ñ ualet
cam̃ & si oꝑa cdilectionis primis impen¬
dere uidetur. In hoc cognouimꝰ qm̃ ex

Expanded text:
dum es idoneus mori pro fratre, jam idoneus dum es idoneus mori pro fratre, jam idoneus esto dare de tuis facultatibus fratri. Si enim molestiam patienti non compateris, non utique pateris: ex quo ambo regenerati estis, charitas manet in te. « Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate. Opere videlicet, ut cum frater aut soror nudi sunt, et indigent victu quotidiano, demus eis, quae necessaria sunt corpori. Similiter, cum spiritalibus donis eos egere conspicimus, praestemus eorum necessitati quae possumus. Veritate autem, ut eadem eis beneficia simplici intensione largiamur, et non propter laudem humanam, non propter jactantiam, non ad injuriam aliorum, qui majoribus praediti substantiis, nil tale fecerint. Quaecunque enim mens hujusmodi naevis inficitur, in hac puritas veritatis habitare non valet, tametsi opera dilectionis proximis impendere videtur. In hoc cogn
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis. qm̃ cum ad huc peccatores eẽmus:
xp̃c pronobis mortuus ẽ. Hanc beatꝰ petrꝰ
habere monebat᷑: cum dño dicente pe¬
tre amas me pasce oues meas. respondit
se amare. Scatimq audiuit. Cũ autẽ
senueris. excendes manus tuas. & alius
te cinget: & ducet quo tu non uis. hoc
autẽ dix̃ ait euangłium: significans
qͣ morte clarificaturus ẽẽt dm̃. Cui enĩ
amorem conficenti suas oues cõmenda
rat. eũ intestimoniũ ꝑfecti amoris ani¬
mã suã ꝓhiscdem oubꝰ sus ponere
docebat. Et nos debenius ꝓfr̃ibꝰ animaᷤ
ponere.S. dicit aliquis forte. Et qͦmͦ pos¬
sum hab̾e istam caritatẽ : Nolicito de¬
te despare. forte nata est: s non dũ ꝑ¬
fectaẽ. Nutͥ eam ne offocet᷑. Et unde in¬
qͥs noui natam in me eẽ caritatẽ. quã
nutriam.  dudi sequentia. Qui habue¬
rit substantiã mundi. et uidit frẽm
suuĩ necessicatẽ habere. & clauserit uis¬
cera sna ab eo. qmͦ caritas di manet in
eo : Ecce unde incipit caritas. Si non¬

Expanded text:
in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est . Hanc beatus Petrus habere monebatur cum Domino dicente: Petre, amas me? pasce oves meas; respondit se amare, statimque audivit: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et duautem dixit ait Evangelium significans qua morte clarificaturus esset Deum . » Cum enim amorem confitenti suas commendaret oves, eum in testimonium perfecti amoris animam pro eisdem ovibus ponere docebat. « Et nos debemus pro fratribus animas ponere. » Sed dicit aliquis forte: Et quomodo possum habere istam charitatem? Noli cito desperare de te, forte nata est, sed nondum perfecta est, nutri eam, ne offocetur. Et unde novi, inquit, natam in me esse charitatem, quam nutriam? Audi sequentia: « Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo? » Ecce unde incipit charitas. Si non
Abbreviated transcription (Latin):
cribuit: ut quo magis humilitati
fuerint ꝓpt̃ ipsum cempore certami¬
nis. eo gloriosius ex altent᷑ ab ipso: tẽ¬
pore retbutionis. Pocest aut̃ humilia¬
tio hoc in loco multipharie accipi.
hoc est et ea qua incipiens quisq uiã
uirtutum pro abluendis que cõmise¬
rat pecc̃is. salubrit̃ atterit᷑: et illa que
spontanea mentis deuotione a ꝑfectio¬
ribus deo uł ꝑximis inpace ex hibetur
rerum cirtunstantiũ. Nlec non et ea: qͣ
incursantibꝰ ꝑsecutionũ curbinibꝰ. in¬
uictꝰ ꝓpacientie uirtutẽ animꝰ armat᷑.
Omĩ aut̃ gem̃ deo deuote humilitatis:
merces succedit illa. ut qͥ se tempore ꝑe
gͥnatiõĩs humiliant. temꝑe uisitatioĩs
eiꝰ exaltent᷑. Sobrii estote. & uigilate: qr¬

Expanded text:
tribuit, ut quo magis humiliati fuerint, propter ipsum tempore certaminis, eo gloriosius exaltentur ab ipso, tempore retributionis. Potest autem humiliatio hoc in loco multifarie accipi, hoc est, et ea qua incipiens quisque via virtutum, pro abluendis quae commiserat peccatis salubriter atteritur, et illa quae spontanea mentis devotione a perfectioribus Deo vel proximis in pace exhibetur rerum circumstantium, nec non et ea qua incursantibus persecutionum turbinibus, invictus per patientiae virtutem animus armatur. Omni autem generi devotae humilitatis merces succedit illa, ut qui se tempore suae peregrinationis humiliant, tempore visitationis ejus exaltentur. Sobrii estote, vigilate, q
Abbreviated transcription (Latin):
exipsa sua eẽntia illum ẽẽ genitum.¬
Nocandum ꝙ quia non dixit ante
omia scła genui te. uł inpret̾ito
temꝑe. s hodie inquit genui te: qd̾ est
ad est uerbium prensentis temporis.
Indeo enim nec preterita transeunt.
nec futura succedunt. s omĩa cem¬
pora simul ei iuincta sunt: quia oĩa
presentia habet. Et est sensus. Sic̃ ego
semꝑ et̃nus sum. neq initiũ neq:
finem habens: ita te semꝑ habeo
alibi dicit: ante luciferũ genui te.
id est ante angłicã creaturam: et
ante omia scła. Et rursũ. Ego ero
ei mpatrẽ et ipse erit mͥ in filium.
uides ne quomͦ discernit geminã
naturã in xp̃o. Nam qͦd dixit p au¬
lo suꝑuis hodie genui te: ad diumni¬
tatis reculit naturam. At uͦ quod
sub intulit. ego ero illi inpatrem.
adhumanitatis essentiã refert:
fine aliqua dubitatione. Unde et
congrue u̾bo futuri temporis usus

Expanded text:
ex ipsa sua essentia illum eex ipsa sua essentia illum eNotandumque quia non dixit, ante omnia saecula genui te, vel in praeterito tempore, sed hodie, inquit, genui te, quod est adverbium praesentis temporis. In Deo enim nec praeterita transeunt nec futura succedunt, sed omnia tempora simul ei juncta sunt, quia omnia praesentia habet; et est sensus: Sicut ego semper aeternus sum, neque initium, neque finem habens, ita te semper Fili, quod alibi dicit: Ante luciferum genui te , id est ante angelicam creaturam, et ante omnia saecula. Et rursum: Ego illi ero in patrem, et ipse erit mihi in filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam in Christo? Nam quod dixit paulo superius, hodie genui te, ad divinitatis retulit naturam: at vero quod subintulit, ego ero illi in patrem, ad humanitatis essentiam refert sine aliqua dubitatione. Unde et congrue verbo futuri temporis usus
Abbreviated transcription (Latin):
maior omĩbꝰ angłis. omĩq c̃raitura:
qͥa potestas que erat in uerbo ante
onrĩa scła. requieuit in illo homine
asfumpto a u̾bo: extempore concep¬
tionis. Qua ꝓpt̾ illi sunt ministͥ. et
famuli. sicut in eius cemptatione
et passione. in resurrectione qͦq atq:
ascensione declaratũ ẽ:ille autem
filius ꝓpͥus et heres exc̾itit. Quod et
Cui enĩ dix̃ aliqñ angłorum filiꝰ ms
escu. ego hodie genuite : Scilicet nul¬
li angelorum hoc dictũ ẽ. hoc de u̾bo
cłi intelligendũ ẽ. qd coet̃num et
consubstantiale est patͥ. non de qͣli¬
bet creatura: licet legamꝰ in libͦ
iob angłos appellatos eẽ filios dei:
ingenesi quoq filios set quod utiq
quando fit: abusiue fit. Quando
g dix̃ ei filius m̃s es tu ͨ Tempore
baptismatis. et in monte quando¬
intonuit uox pat̾na celitꝰ dicens:
hic est filius ms karissimus. Et in hoc
quod dicit filiꝰ ñs es tu. manisestat

Expanded text:
major omnibus angelis omnique creatura: major omnibus angelis omnique creatura: quia potestas, quae erat in omni verbo, ante omnia saecula, requievit in illo homine assumpto a verbo ex tempore conceptionis. Quapropter illi sunt ministri et famuli, sicut in ejus tentatione et passione, resurrectione quoque, atque ascensione declaratum est. Ille autem filius proprius et haeres existit: quod et Cui enim dixit aliquando angelorum, Filius meus es tu, ego hodie genui te? Subaudi, nulli angelorum hoc dictum est. Hoc de Verbo Dei intelligendum est, quod aeternum et consubstantiale est Patri, non de qualibet creatura; licet legamus in libro Job, angelos appellatos esse filios Dei. In Genesi quoque filios; sed quod utique quando fit, abusive fit. Quando ergo dixit ei: Filius meus es tu: tempore baptismatis, et in monte intonuit vox paterna coelitus, dicens: Hic est Filius meus dilectus. Et in hoc, quod dixit, Filius meus es tu, manifestat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ induunitate sinistrũ. quia rinũ
ẽ iam cũ deo in gła homo assumptꝰ
a uerbo: et quadragesimo die exal¬
tatus ad celestia. Quid ẽ gͦ sedet ad
dexc̃am maiestatis. nͥ ut dicatur. ha¬
bitat implenitudine pat̾ne ma¬
iestatis: Et cũ dicit in excelsis: osten¬
dit illũ hominẽ suꝑ omẽm creatu¬
rã angłicã &e humanã exaltatũ ẽẽ.
Unde et sequit᷑. Tanto melior ange¬
lis effectiis: quanto differentiꝰ pre
illis nom̃ hereditauit. Factum hic
uel effectum: prosuscepto debemus
acciꝑe. Tanquam diceret. Tanto
melius atq: honorabiliꝰ pre angłis a
deo patre susceptus est. ingła maies¬
tatis: quanto pre illis differentius
atq excellentiꝰ nom̃ filiationis here¬
ditauit. Nam quanta distantia est
int̃ nom̃ filii et serui. tanto ille ma¬
ioris dignitatis est. pre angłis: qm̃ ille
creator est. scđ̾m diuinitatẽ. dico: illi
creatura. Ipse quoꝙ: homo in hoc est

Expanded text:
est in divinitate sinistrum; quia unum est in divinitate sinistrum; quia unum est jam cum Deo in gloria homo assumptus a verbo, et quadragesimo die exaltatus ad coelestia. Quid est ergo, sedet ad dexteram majestatis, nisi ut dicatur, habitat in plenitudine paternae majestatis? Et cum dixit, in excelsis, ostendit illum hominem super omnem creaturam angelicam et humanam exaltatum esse; unde et sequitur. Tanto melior angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit. Factum hic, vel effectum pro susceptum debemus accipere; tanqumelius atque honorabilius prae angelis a Deo Patre susceptus est in gloria majestatis, quanto prae illis differentius atque excellentius nomen filiationis haereditavit. Nam quanta distantia est inter nomen filii et servi, tanto ille majoris dignitatis est prae angelis, quoniam ille Creator, secundum divinitatem dico, illi creaturae. Ipse quoque homo in hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
Primũ siquidẽ ꝑhibuit purgationẽ
peccatorũ dnm̃ fua passione nobis
ꝓcurasse: ac deinde dixit illũ sedere
ad dext̾am maiestatis in excelsis. Nã
xp̃c pͥmũ nos redemit. sanguine pas¬
sionis sue: et fic post modũ altitudinẽ
celorũ penetrauit. uͥ nc̃ ad dext̃am
patris sedet. Sedere autẽ illiꝰ proha¬
bitare et ẽẽ ponitur isto in loco: ficut
et dextera prohonore et dignitate sũ¬
ma. Nam non ẽ putandũ. quod omĩ¬
potens pat̾ qui spẽ est incircumscͥptꝰ.
omĩa replens. dext̃am aut sinistram
habeat. sicut nos habemꝰ: aut qͦd ita
sedeat indextera illiꝰ filiꝰ eiꝰ. sic̃ solent
filii regum sedere uxta patrẽ. appo¬
sito sͥ solio: s sicut diximꝰ. dextera ꝑ
gła et dignitatis honore accipitur.
Siquidẽ et pat̾ a dextͥscẽ descͥbitur
xp̃i ut inpsalmo habetur. Dñs a
dextͥs cuis confregit in die ire sue
reges. Ambo gͦ a dextͥs sunt: qđ nichil

Expanded text:
Primum siquidem perhibuit purgationem Primum siquidem perhibuit purgationem peccatorum Dominum sua passione nobis procurasse, ac deinde dixit illum sedere ad dexteram majestatis in excelsis. Nam Christus primum nos redemit sanguine passionis suae, et sic postmodum altitudinem coelorum penetravit, ubi nunc ad dexteram Patris sedet. Sedere autem illius pro habitare et esse ponitur isto in loco, sicut et dextera pro honore et dignitate summa. Nam non est putandum quod omnipotens Pater, qui spiritus est incircumscriptus, omnia replens, dexteram aut sinistram habeat, sicut nos habemus: aut quod ita sedeat in dextera illius Filius ejus, sicut solent filii regum sedere juxta Patrem, apposito sibi solio; sed sicut dicimus, dextera pro gloria et dignitatis honore accipitur; siquidem et Pater a dextris esse scribitur Christi, ut in psalmo habetur, Dominus a dextris tuis confregit in die irae suae reges. Ambo ergo a dextris sunt, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
creasse. Nam in creando ex nichilo. sub¬
stantie rerũ ꝓducte st̃: ingub̃nãdo uͦ.
ea que facta sunt ne ad nichilũ rede¬
ant: continent᷑. Ergo dũ hec omĩa re¬
gunt᷑. et ad inuicẽ s repugnantia coa¬
ptant᷑: magnũ et ad mirabile turtutis
dĩ indiciũ. declarat᷑. Post tantã diui-¬
ne maiestatis in filio claritatẽ. ad
humilia incarnationes eius descendit:
parit̃q discernit naturã diumitatis.
atꝙ humanitatis dicens. Purgatio¬
nẽ peccatorũ faciens. Nã quod dixit.
portans omĩa gub̃natione sua et re¬
gimine uirtutis sue : ad diuinitatẽ
reculit. Qd̃ uͦ sub didit. purgationẽ
peccatorũ faciens: ad humanitatẽ
illiꝰ ꝓpͥe ꝑtinet. Quomꝰͦ fecit purgatio¬
nẽ peccatoꝵ: Predemptionẽ utiq pas¬
sionis sue. et ꝑ aquam baptismatis:
Lauit nos a peccatis nr̃is: in sanguri¬
ne suo. Sedẽt ad dext̃am maiestatis
in excelsis. Considerandꝰ est ordo uerboꝵ.

Expanded text:
creasse. Nam in creando ex nihilo subcreasse. Nam in creando ex nihilo substantiae rerum productae sunt, in gubernando vero ea quae facta sunt, ne ad nihilum redeant, continentur. Ergo dum haec omnia reguntur, et ad invicem sibi repugnantia coaptantur, magnum et admirabile virtutis Dei judicium declaratur. Post tantam divinae majestatis in Filio claritatem, ad humilia incarnationis ejus descendit, pariterque discernit naturam divinitatis atque humanitatis, dicens: Purgationem peccatorum faciens. Nam quod dixit, portans omnia gubernatione sua, et regimine virtutis suae, ad divinitatem retulit: quod vero subdidit, purgationem peccatorum faciens, ad humanitatem ejus proprie pertinet. Quomodo fecit purgationem peccatorum? Per redemptionem utique passionis suae, et per aquam baptismatis, Lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo . Sedet ad dexteram majestatis in excelsis. Considerandus est ordo verborum.
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs autẽ figuram in hoc loco pro
ipsa substantia: et pro equalitate
essentie posuit. Et quod hic dixit
figurã: alias dixit formam iniqͥeis.
Qui cum informa dei eẽt non rapi¬
nam arhitratꝰ est ẽẽ se equalẽ deo:
s semet ipsũ exinaniuit. formam
serui accipiens. forma enĩ illic.
et figura hic: unam declarant eqͣ¬
litatem essentie. Ip̃s gͦ splendor pa¬
tris est. et figura substantie eiꝰ: quia ꝑ
illũ pater manifestatus est. sicut ipse
dicit. pater manifestaui nom̃ tuũ
hominibꝰ: et equalis est illi in substan¬
tia deitatis. Sequitur. Portansq omĩa
uerbo uircutis sue.Dicendo portans:
facilitatẽ continendi uoluit expͥme¬
re. Posuitq portans. pro eo qdꝰ ẽ gub̃¬
nans: et regens. Uerbum gͥ dei patris
omĩa que fecit u̾bo uirtutis sue portat
hoc ẽ potentia uircutis sue. et uerbo
tussionis sue: ontĩa gubernat et regit.
Non ẽ enĩ minꝰ gub̾nare mundũ: quã

Expanded text:
olus autem figuram in hoc loco pro olus autem figuram in hoc loco pro ipsa subsessentiae posuit, et quod hic dixit figuram, alias dixit formam, inquiens: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; forma enim illic, et figura hic, unam declarant qualitatem essentiae: Christus ergo splendor Patris est, et figura substantiae ejus: quia per illum Pater manifestatus est, sicut ipse dixit: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus: et aequalis est illi in substantia deitatis. Severbo virtutis suae. Dicendo portans, facilitatem continendi voluit exprimere: posuitque portans pro eo quod est gubernans et regens. Verbum igitur Dei Patris omnia quae fecit verbo virtutis suae portat, hoc est potentia virtutis suae, et verbo jussionis suae omnia gubernat et regit. Non enim minus est gubernare mundum quam
Abbreviated transcription (Latin):
filii et sp̃c sc̃i inseꝑ abilit̃ coniuncta et
unita est. et ꝑu̾bum suũ. quasi ꝑsplen¬
dorem dignatꝰ est semecipsum osten
dere. et insuꝑ misteriũ tociꝰ trinita¬
tis: dicente ipso filio. ego et pater
unũ sumꝰ. Et ite baptizate om̃s gen¬
tes: in nomine patris et filii: et sp̃c
scĩ. Mirabili gͥ modo apłs unã sub¬
stantiã deitatis. patris. et filii osten¬
dit. ut duas ꝑsonas aperiret: in
gła et splendore. ꝑsplendorẽ quippe
unitatẽ declarauit essentiȩ: cũ deo
patͤ. In nomine autẽ głe ꝑsonã dei
patͥs exp̃ss̃t. insplendore autem ꝑso¬
nam filii. Et sic est filius splendor de
splendore. sicut lux de luce. ds̃ de
deo. lum̃ de lumine: pͥncipiũ de
pͥncipio. Sequit᷑. Et figura substan¬
tie eius. Quantũ ad homines ꝑti¬
net. aliud est figura: aliudẽ subs¬
tantia. Quia dum pingit᷑ imago
et figura alicuiꝰ hominis in parie¬
te: ñ illud figura qͦd substantia est.¬

Expanded text:
Filii et Spiritus sancti inseparabiliter conjuncta et Filii et Spiritus sancti inseparabiliter conjuncta et unita est, et per verbum suum quasi per splendorem dignatus est semetipsum ostendere, et insuper mysterium sanctae Trinitatis, dicente ipso Filio: Ego et Pater unum sumus, et: Ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Mirabili igitur modo Apostolus omnem substantiam deitatis Patris et Filii ostendit: ut duas personas aperiret in gloria et splendore. Per splendorem quippe unitatem declaravit essentiae cum Deo Patre; in nomine autem gloriae, personam Dei Patris expressit; in splendore autem, per onam Filii; et sic est Filius splendor de splendore, sicut lux de luce, Deus de Deo, lumen de lumine, principium de principio. Sequitur: Et figura substantiae ejus. Quantum ad homines pertinet, aliud est figura, aliud substantia: quia dum pingitur imago et figura alicujus hominis in pariete, non est illud figura, quod est substantia. Apost
Abbreviated transcription (Latin):
erat cum patre: dix̃. ꝑquẽ fecit ds̃
ta. Nam quod euangłista ioħs dic̃.
so factum est nichil: hoc apłs signi¬
ficauit dicendo. ꝑ quem fecit et
scła. referens hoc ad diuinitatem
eius. Deinde uͦ quibꝰdam gradibꝰ
ascensionũ elegant̾ utens. ꝑuenit
ad id quod omĩbꝰ his mauis ẽ: et
insonuit dicens. Qui cũ sit splen¬
dor głe et figura substantie eius.
ds̃ pat lux est. sicut idem ait apłs
loquens de filio. Qui habitat inqͥtͥ
lucem in accessibilem. Et filiꝰ lux:
filius splendor: et sp̃c sc̃s splendor.
S. quomͦ lux nascatur ex luce. et
splendor exsplendore. non crescen¬
te numero: impossibile est diffini¬
re. Id cuco autem appellatur filiꝰ
splendor patͥs. quia sicut inigne
ta sunt inseparabilia. ignis uideli¬
cet. calor et splendor. et tam̃ splen¬
dore ostenditur nobis ignis et
calor. licet humana non sint com¬
paranda diuinis: ita natura patͥsae

Expanded text:
erat cum Patre, dixit: Per quem fecit Deus erat cum Patre, dixit: Per quem fecit Deus t. Nam quod evangelista Joannes dicit: so factum est nihil , hoc Apostolus significavit, dicendo: Per quem fecit et saecula, referens hoc ad divinitatem ejus. Deinde vero quibusdam gradibus ascensionum eleganter utens, pervenit ad id quod omnibus his majus est, et insonuit, dicens: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus. Deus Pater lux est, sicut idem Apostolus ait, loquens de Filio: Qui habet, inquit, lucem inaccessibilem, et Filius lux Filius splendor, et Spiritus sanctus splendor. Sed quomodo lux nascitur ex luce, et splendor procedat de splendore, non crescente numero, impossibile est definire. Idcirco autem appellatur Filius splendor Patris, quia sicut in igne tria sunt inseparabilia, ignis videlicet, calor, et splendor, et tamen splendore ostenditur nobis ignis et calor, licet humana non sint comparanda divinis, ita natura Patris et
Abbreviated transcription (Latin):
et possessionẽ tuam terminos cerre.
Et ipse filius resurgens amortuis: sic
loquitur. ex ꝑsona humanitatis.
Iata est inquiens mͥ omĩs potestas
in celo et interra. Non gͦ duidimus
ꝑsonã: s distingimꝰ naturas. Unde
et amaduertendũ est sollerti inda
stantia humanitatis loqui: nẽ
de substantia deitatis. Nam qͦd
dixit constitutũ illũ eẽ adõ patͤ
heredem omniũ creaturarũ: ad hu¬
manitatẽ illiꝰ retulit. Uolens autẽ
discretionẽ facere. int̾ diinitatis¬
eiꝰ naturam et humanitatis: et
ostendere quod ꝓp̾e ꝑcineret ad
unam quamq naturam. subin¬
culit dicens. ꝑ quem fecit et scła.
Secula dicuntur asequendo: eo qͦd
se sequantur insemet redeundo
ac reu̾tendo. hic autẽ ꝑscła debe¬
mus intelligẽ: omĩa que facta st̃
intemꝑe. Ut gͦ ostenderet apłs eun
dem nouissimis dieb uenisse in
mundum. ac temporalit̃ heredi¬
tatem ꝑcepisse. qui ante omĩa scl̃a

Expanded text:
et possessionem tuam terminos terrae . et possessionem tuam terminos terrae . Et ipse Filius resurgens a mortuis, sic loquitur ex persona humanitatis: Data est mihi, inquiens, omnis potestas in coelo et in terra . Non ergo dividimus personas, sed distinguimus naturas. Unde animadvertendum est solerti indagstantia humanitatis loqui, nunc vero de substantia deitatis. Nam quod dixit illum constitutum esse a Deo Patre haeredem omnium creaturarum, ad humanitatem illius retulit: Volens autem discretionem facere inter divinitatis naturam et humanitatis ejus, et ostendere quid proprie pertinet et ad unamquamque naturam, subintulit, dicens: Per quem fecit et saecula. Saecula dicuntur a sequendo, eo quod se sequantur, in semetipsa revertendo ac redeundo. Hic autem per saecula debemus intelligere omnia quae facta sunt in tempore. Ut ergo ostenderet Apostolus eumdem novissimis diebus venisse in mundum, ac temporaliter haereditatem percepisse, qui ante omnia saecula
Abbreviated transcription (Latin):
ta distantia est inter grãm euan¬
geliĩ. que ꝑfilium data est. et legẽ
que ꝑ seruũ ad ministrata ẽ: canta
diffẽrentia est int̾ ministros et au¬
ditores legis. qm̃ serui ad seruos mis¬
si sunt : et int̾ ꝓmissionẽ et grãm. que
ꝑfilium data est filiis: ac post modũ
ꝑfilios. filiis ad ministrata. Sequit᷑.
Quem constituit heredem uniuersoꝵ.
Heres dicit᷑ ab hero. id est dño: eo qͦd
libera pocestate in hereditate pat̾na¬
dominet᷑. Constituit gͦ ds̃ pat̾ filiũ
suũ heredẽ uniu̾sorum. hoc est
tociꝰ mundi.  seu omĩum creatu¬
rarum: ñ tam̃ scdm diuinitatẽ qͣ
coeternꝰ pͣatͥ. et coequalis illi in omĩ¬
potentia deitatis. et in qͣ et̾nalit̾ ip¬
se possidet omĩa cum patre: s. po¬
tius scđm humanitatẽ assũptã a
u̾bo constitutꝰ est: ille dñs et heres.
suꝑ omẽm creaturam: sicut illi ds̾
pat̾ ꝓmisit dicens. Postula ame
et dabo tͥ gentes hereditatẽ cuam:

Expanded text:
nta distantia est inter gratiam Evannta distantia est inter gratiam Evangelii, quae per Filium data est, et legem quae per servum administrata est: tanta differentia est inter ministros et auditores legis, quoniam servi ad servos missi sunt, et inter promissionem et gratiam, quae per Filium data est filiis, ac postmodum per filios filiis administrata. Sequitur: quem constituit haeredem universorum. Haeres dicitur ab hero, id est domino, eo quod libera potestate in haereditate dominetur. Constituit ergo Deus Pater Filium haeredem universorum, hoc est totius mundi, seu omnium creaturarum: non tamen secundum divinitatem, qua coaeternus est Patri, et coaequalis illi in omnipotentia deitatis, et qua aeternaliter ipse possidet omnia cum Patre; sed potius secundum humanitaverbo, constitutus est ille dominus et haeres super omnem creaturam, sicut illi Deus Pater promisit, dicens: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
uniformit̃ secreta sua eis reuelaitit.
Aliquando enim aꝑte. et ꝑ angłin lo¬
cutꝰ ẽ eis: ut abrahe. cui dixit. Scd̃m
hoc tempus ueniam: critq sare filiꝰ.
Moysi quoq precepta legalia dando
non occides. non adulteriũ facies: ce¬
teraq huiꝰ modi. Loth quoꝙ de sodo¬
mis eũ educendo: aliisq qͣm pluri¬
bus. Aliquando uͦ obscure et ꝑenig¬
mata. ut moysi cui dixit. Ego sum
qͥ sũ. Hec dices filiis isrł. qui est: misit
me ad uos. Aliquando in habitu
militis. ut iosue: aliquando incor¬
de ut dauid: qui dicebat. audiã
quid loquatur in me dñs ds̃. cetis¬
q: propħis. Aliquando ꝑsomniĩ.
Nouissime autẽ id est infine tempo¬
rum. locutꝰ ẽ nobis apłis sus cet̾isq
credentibꝰ: ꝑfilium suũ. Et ẽ sensus.
Datͥbus nr̃is ũt pote seruis. locutꝰ ẽ
olim ꝑseruos suos angłos. et ꝑcon¬
seruos illorum ꝓpħas: nouissime
autẽ diebꝰ istis. ultime etatis. locu

Expanded text:
uniformiter secreta sua eis revelavit. uniformiter secreta sua eis revelavit. Aliquando enim aperte, et per angelum locutus est eis: ut Abraham, cui dixit: Secundum hoc tempus veniam, eritque Sarae filius. Moysi quoque praecepta legalia dando: Non occides; Non adulterabis, caeteraque hujusmodi. Loth quoque de Sodomis eum educendo, aliisque quam plurimis. Aliquando vero obscure, et per aenigmata, ut Moysi, cui dixit: Ego sum qui sum: Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos; aliquando in habitu militis, ut Josue; aliquando in corde, ut David, qui dicebat: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus; caeterisque prophetis. Aliquando per somnium, Novissime autem, id est in fine temporum locutus est nobis apostolis suis, caeterisque credentibus per Filium suum, et est sensus: Patribus nostris, utpote servis, locutus est olim per servos suos angelos, et per conservos illorum prophetas, novissime autem diebus ist
Abbreviated transcription (Latin):
faciat ad grãm euangłii: ab obserua¬
tione carnali ad spiritalem. Simulꝙ¬
ostendit eminentiã grẽ. que ꝑfiliũ
data est fidelib discerni alegalibꝰ
umbris: que angłicis ministratio
nib exibite fuert᷑. Unde et pͥmũ po¬
nit propħas diu̾sis modis. uariisq
locutionib patͥh fuisse locutos dic̃s.
Multiphariã. id est multis locutio¬
iubus. Multisq modis. hoc ẽ mul
quanta differentia eẽt grẽ int̾ illos
et patres illorum: sub uixit. Nouis¬
sime diebus istis ultime etatis: lo¬
cutꝰ est nobis ꝑfilium. Dicendo aut̃
locutꝰ est in ꝓpħis et infilio: cantun¬
prepositione. per. accipitur. sic̃
in multis locis epłe eiꝰ inueniunt᷑.
his p̃positionib indifferent̃ uti.
Consideremꝰ gͦ quomͦ multis locuti¬
onibꝰ multisq qualitatibꝰ: locutus
sit ds̃ pat̾. patͥbus uet̾is cestamenti.
Multis locutionibꝰ multisq qualita¬
tibus locutus est eis: quia non semꝑ

Expanded text:
faciat ad gratiam Evangelii, ab observafaciat ad gratiam Evangelii, ab observatione carnali ad spiritalem: simulque eminentiam gratiae quae per Filium data est fidelibus, discernit a legalibus umbris, quae angelicisum ponit prophetas diversis modis variisque locutionibus Patribus fuisse locutos, dicens: Multifariam, id est, multis locutionibus. Multisque modis, hoc est multquanta differentia esset gratiae inter illos et patres illorum, subjunxit: Novissime diebus istis, ultimae aetatis, locutus est nobis per Filium. Dicendo autem: Locutus est in prophetis, et in Filio, tantumpraepositione saepe accipitur; sicut in multis locis Epistolae invenitur his praepositionibus indifferenter uti. Consideremus ergo quomodo multis locutionibus multisque qualitatibus locutus sit Deus Pater patribus Testamenti. Multis locutionibus multisque qualitatibus locutus est eis, quia non semper
Abbreviated transcription (Latin):
clem̃tis. dicentes qm̃ si pauli eẽt. ip¬
se utiq more solito. sic̃ in aliĩs: ita
non ẽ titulata: ergo nec barnabe.
nec luce. neq clem̃tis. aut alicuiꝰ
erit: eo quod nulliꝰ nomine titula¬
tur. Cui ergo hox adscͥbenda est:
utiq egregio p̃dioatori. quippe que et
lucido sensu. et genere locutionis cõ¬
ꝓbat᷑ illiꝰ eẽ: quãꝙͣ subtiliori atq
aꝑtiori stilo comp̃hensa sit omĩbꝰ eiꝰ
epłis. Nam fertur apls hanc hebre¬
is missam. hebreo sermone conscͥps¬
sisse: in qͣ ipse ꝑitissimꝰ extitit. cum
reliquas greco sermone scp̃serit.
Post discessum uͦ apłi lucas euangłista
greco sermone eam comp̃hendit. ex qͦ
post modũ translata est. in latinam lin¬
ultiphariam multisq sbreos.
modis olim ds̃ loquens patͥh. im
ꝓpħis: nouissime diebꝰ istis loqutꝰ
est nobis infilio. Omĩs intentio bĩ apłi
in hac epła est: ut udeos cognatos suos.
qͥ et hebrei ab heber appellant᷑ in quo
assumpti sunt. a lege moysi transire

Expanded text:
Clementis, dicentes quoniam si Pauli esset, ipse utique more solito sicut in aliis, ita emine non est titulata, ergo nec Barnabae, nec Lucae, neque Clementis, aut alicujus erit, eo quod nullius nomine titulatur. Cui ergo illorum ascribenda est? Utique egregio praedicatori: quippe quae ex lucido sensu et genere locutionis comprobatur illius esse, quanquam subtiliori atque apertiori stylo comprehensa sit omnibus ejus Epistolis. Nam fertur Apostolus hanc Hebraeis missam Hebraeo sermone eam conscripsisse, in quo ipse peritissimus exstitit, cum reliquas Graeco sermone scripserit. Post discessum vero Apostoli, Lucas evangelista Graeco sermone eam comprehendit, ex quo postmodum translata est in Latinam linultifariam multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio. Omnis intentio beati Apostoli in hac Epistola est, ut Judaeos cognatos suos, qui et Hebraei ab Heber appellantur, in quo assumpti sunt a lege Moysi transire
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi diceret. Postquam mutati fue¬
rint. in ea nouitate ꝑmanebunt :
nũꝙͣ ad hoc corruptibile reddituri.
Tu autẽ idem ipse es: et anni tui non
deficient. Ecce differentia int̾ crea¬
tas. s omĩa sunt ei presentia. semꝑꝙ
ẽ immutabilis. Unde psalmista eter¬
nitatẽ et immutabilitatẽ u̾bi dei
subtili consideratione ꝑpendens.
substantiuo u̾bo p̃sentis temꝑis usus
est loquens de illo. Celũ inquit et t̾ra
mutabunt᷑: tu autẽ idem ipse es mͦ.
qͥeras ante omĩa scła: et anni cui: id
est et̃nitas cua non deficiet. Ipse gͦ qͥ
semꝑ habet eẽ. dicit desemet ipso:
ad moysen. Ego sũ qͥsum. hec dices
filiis isrł. Qui ẽ. misit me ad uos.
Qua ppt̃ omĩs creatura rationabilis
que ꝑse mutabilis est ac temporalis.
sũmope elabore debet: quatinꝰ ei
possit coniungi et adherere. qui

Expanded text:
quasi diceret: Postquam mutati fuequasi diceret: Postquam mutati fuerint, in ea novitate permanebunt; nunquam ad hoc corruptibile rediturii. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Ecce differentia inter cretas: sed omnia sunt ei praesentia, semperque est immutabilis; unde Psalmista aeternitatem et immutabilitatem Verbi Dei subtili consideratione perpendens, substantivo verbo praesentis temporis usus est, loquens de illo: Coelum inquit et terra mutabuntur; tu autem idem ipse es: modo qui eras ante omnia saecula. Et anni tui, id est aeternitas tua, non deficient. Ipse ergo, qui semper habet esse, dicit de semetipso ad Moysen: Ego sum qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos. Quapropter omnis creatura rationabquae per se mutabilis est ac temporalis, summopere laborare debet, quatenus ei possit conjungi et adhaerere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in die iidicii ꝑresurrectionẽ inno¬
uabitur: ita istus celũ aereũ p̃nimia
longeuitate qͦdammͦ iam ueterascit.
s. in die iudicii ꝑ inflãmationẽ ignis
miciendo: id est circundando. Bene gͦ
celũ amictui comparat᷑ qͦ circunda¬
mur. qm̃sic̃ amictꝰ humanũ corpus
hinc inde cingit: ita celũ exonuĩ par¬
te cingit tram. eq̃ lance libratũ. Unde
et pelli animantis alio in loco com¬
parat᷑: dicente psalmista. Excendens
celum sicut pellẽ. Mutabis in qͥt ce¬
lum: sic̃ amictũ. Ac si diceret. Sicut
amictus facile plicat᷑. si fuerit excen¬
sus. rursusꝙ plicatur lenit̾ extendi¬
cur: et si fuerit sordibꝰ comquina¬
tus. facile pot̾ mundari: ita celũ
ate facile ẽ extensũ atq cõpositũ:
sicq facilitate incomp̃hensibi indie
iuidicii mutabis abhac figura et
specie. in meliorẽ. Et ut ostenderet
iam deinde facta dni subet̾nitate
mansiira: addidit et mutabunt᷑.

Expanded text:
in die judicii per resurrectionem innoin die judicii per resurrectionem innovabitur: ita istud coelum aereum prae nimia longaevitate quodammodo jam veterascit, sed in die judicii per inflammationem ignmiciendo, id est circumdando: bene ergo coelum amictui comparatur, quo circumdamur, quoniam sicut amictus humanum corpus hinc inde cingit, ita coelum ex omni parte cingit terram aequa lance libratam: unde et pelli animantis alio in loco comparatur, dicente Psalmista: Extendens coelum sicut pellem. Mutabis inquit coelum sicut amictum: ac si diceret, Sicut amictus facile plicabitur, si fuerit extensus, rursusque plicatus leviter extenditur; et si fuerit sordibus coinquinatus, facile potest mundari: ita coelum a te extensum atque compositum; sicque facilitate incomprehensibili in die judicii mutabitur ab hac figura et specie in meliorem, et ut ostenderet jam facta Domini sub aeternitate mansura, addidit: Et mutabuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
apłs alio in loco dicit: pret̾it figura
huiꝰ mundi. Si figura preterit: re¬
manebit substantia. Nã quantum
spatiũ occupauit aqͣ temꝑe diliuui.
ita ut altior eẽt qͥndecim cubitis suꝑ
om̃s montes sub omĩ celo. et ut qͥd am
dicunt ꝑtingens risq ad circulum
lune: tantũ spatium tenebit ignis
in die uidiciĩ. comitans dnĩ aduen¬
tum: iuxta qͦd psalmista dicit. Ig¬
nis ante ipsũ p̃cedet qui consumat
omĩa nubila. omẽmq densitatẽ isti
aeris: eritq celum nouũ. et terra
noua. De hac mutatione: et dñs
in euangłio loquit᷑ dicens. celũ et
t̾ra transibt̃. Transibunt quidem
nouationẽ: & ꝑmanebunt in sub¬
stantia propͥa. Et om̃s ut uestimen¬
tum ueterascent. Uestimentũ hic
debemus acciꝑe corpiis humanũ qͦd
consumit᷑ longeuitate temꝑis. et do¬
lore infirmitatis: ac redigit᷑ impul¬
uerẽ. Sic̃ gͦ corpꝰhumanũ ueterascit
quidem. et impulũem redigitur. s:

Expanded text:
Apostolus in alio loco dicit: Praeterit figura Apostolus in alio loco dicit: Praeterit figura hujus mundi . Si figura praeterit, substantia remanebit. Nam, quantum spatium occupavit aqua tempore diluvii, ita ut altior esset quindecim cubitis super omnes montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae, tantum spatium tenebit ignis in die judicii, comitans Domini adventum, juxta quod Psalmista dicit : Ignis ante ipsum praecedet qui consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris, eritque coelum novum et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur dicens: Coelum et terra transibunt . Transibunt quidem innovationem, et permanebunt in substantia propria, et omnes ut vestimentum veterascent. Vestimentum hic debemus accipere corpus humanum, quod consumitur longaevitate temporis et dolore infirmitatis, ac redigitur in pulverem. Sicut ergo corpus humanum veterascit quidem, et in pulverem redigitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mũ ponit c̾ram. ac deinde celum
qͣsi t̃ram ante fuerit facta quã ce¬
lum. Que ita soluit᷑. Quod ille p̃po¬
suit celũ t̾re. iste subpofurt. id circo
factum ẽ: ut ostenderet᷑ simul. illa
duo ẽẽ facta. seu quod dituna ma¬
lesta simul fecit: humana uox si¬
mul nequiuit proferre. Qua ꝓpter
necesse erat unũ ante alt̾m dicere.
Ipsi ꝑibunt tu autẽ ꝑmanebis. Positꝰ
est hic pluralis numerꝰ ꝓsingulari:
sicut multis in locis aliis diine scͥp¬
cure. Non enun de firmamento
hoc intelligendũ est uͥ sidera conti¬
nent᷑. neq de celo ethereo. ꝑ qͦd cur¬
sus septem planetarũ aguntur: s
de isto celo aerio. aquo et aues celi
dicuntur: potius accipiendum est:
Indie gͦ iudiciĩ ꝑibit istud celũ aeriũ
unde anhelitũ at trahimꝰ. et remit¬
cimus. ñ ut petimꝰ designat ẽẽ a sua
natura: s mutabitur ab hac specie
in meliorẽ. Et ab hac densitate in cla¬
ritatẽ: et subtilitatẽ etheris. Unde

Expanded text:
imum ponit terram, ac deinde coelum, imum ponit terram, ac deinde coelum, quasi terra ante fuerit facta quam coelum? quae ita solvitur, quod ille praeposuit coelum terrae, iste supposuit, idcirco factum est, ut ostenderetur simul illa duo esse facta, sed quod divina potestas simul fecit, humana vox simul nequivit proferre, quapropter necesse erat unum ante alterum dicere. Ipsi peribunt, tu autem permanebis. Positus est hic pluralis numerus pro singulari sicut multis aliis in locis divinae Scripturae. Non enim de firmamento hoc intelligendum est, ubi sidera continentur, neque de coelo ae hereo, per quod cursus septem planetarum aguntur, sed de isto coelo aereo, a quo et aves coeli dicuntur, potius accipiendum est: in die ergo judicii peribit istud coelum acreum unde anhelitum attrahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac densitate in subtilitatem et claritatem aetheris. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
eo habitat omnis plenitudo diui¬
nitatis corporalit̾. Et tu impͥncipio
dnẽ t̾ram fundasti: et oꝑa maniũ
tuarũ sunt celi. Post humanitatis
filii dei excellentiam: conuertit se
iterũ ad et̾nitatẽ diunitatis eius di¬
cens. Tu inquit dñe inpͥncipio crea¬
curarũ: tram fundasti. Ubi funda¬
uit terrã: Si recte ꝑpendimꝰ. uidebi¬
mus quia nutu et dispositione di¬
irina subfistit. fundata suꝑ nichili:
nͥ insemet ipsa. Et qͦd dicit. oꝑa ma¬
nuũ tuarum sunt celi. non ẽ putan¬
dũ quod uerbũ di patris quod in¬
corporeum ẽ. manib oꝑetur: qͥa ñ
habet limam̃ta corporis. innatura
et facta sunt: ipse mandauit et crea¬
ta sunt. Uirtute gͥ uerbi di celum
et terra subsistunt. quia uirtute
iuissionis eius omĩa factasunt: et
sine ipso factũ ẽ nichil. S. cũ moyses
in pͥncipio geneseos celum dicat pͥ
mo factũ. ac deinde t̃ram. sic diẽs.
inpͥncipio fecit ds̃ celũ et t̃ram.
questio oritur quare psalmista pͥ¬

Expanded text:
lenitudo divinitatis corporaliter . Et tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Post humanitatis Filii Dei excellentiam, convertit se iterum ad aeternitatem ejus divinitatis, dicens: Tu, inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi ergo fundavit terram? Si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit fundata super nihili nisi in semetipsa. Et quod dicit, Opera manuum tuarum sunt coeli, non est putandum quod Verbum Dei Patris, quod incorporeum est, manibus operetur, quia non habet lineamenta corporis in natura et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt . Virtute igitur Verbi Dei coelum et terra subsistunt, quia virtute jussionis ejus omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Sed cum Moyses in imum factum, ac deinde terram, sic dicens: In principio fecit Deus coelum et terram , quaestio oritur, quare Psalmista pr
Abbreviated transcription (Latin):
tia cunc magis ac magis hylarescit.
la pecc̃i grauioris recordatione morde¬
tur. Sp̃c quidẽ sc̃s qͥ requieuit in xp̃o.
custodiuit illũ: ut sine peccato con¬
cipet᷑. sine peccato nasceret᷑: et sine
pecci macła ab hoc mundo tͣnsiret.
uixta quod de illo scͥptum ẽ. Pecc̃m
ñ fecit: nec inuentus est dolus inore
Qui sunt gͦ eiꝰ participes  Inuet̾i quidẽ
testam̃to fuerunt patͥarche participeᷤ
xp̃i in hac unctione: qr cũ non essent
oleo usibili uncti . s dono spc̃ scĩ reple¬
ti: appellant᷑ xp̃i. idest tncti: iuxta qͦd
inpsalmo legitur. dicente dño de abra¬
ham. et ysaac. et iacob. ad abimelech.
et ad ceteros reges palestinorũ. Nolite
cangere xp̃os meos. fuerunt quoq re¬
ges et sacerdotes et ꝓpħe participes illiꝰ
quia ad illos specialit̾ unctio ꝑtinebat.
ꝑquam donũ sp̃c scĩ merebant᷑ acci¬
ꝑe. Nam legimꝰ saulem unctũ a samue¬
le. et dauid: salomon quoq unctꝰ est

Expanded text:
tia tunc magis ac magis hilarescit, tia tunc magis ac magis hilarescit, la peccati gravioris recordatione mordetur. Spiritus quidem sanctus qui requievit in Christo, custodivit illum, et sine peccato conciperetur, sine peccato nasceretur, et sine peccati macula ab hoc mundo transiret, juxta quod de illo scriptum est . Peccatum non fecit, nec iQui sunt ergo ejus participes? In Veteri quidem Testamento fuerunt patriarchae participes Christi in hac unctione, quia cum non essent oleo visibili uncti, sed dono Spiritus sancti repleti, appellabantur Christi, id est uncti, juxta quod in psalmo scriptum est, dicente Domino de Abraham, Isaac et Jacob ad Abimelech, et ad caeteros reges Palaestinorum: Nolite tangere Christos meos . Fuerunt quoque reges, sacerdotes et prophetae participes illius, quia ad illos specialiter unctio pertinebat, per quam donum Spiritus sancti merebantur accipere. Nam legimus Saulem unctum a Samuele, et David, Salomon quoque unctus est
Abbreviated transcription (Latin):
Ods̃. unxit te ds̃ pat̾ oleo exultatio¬
nis. ꝓpterea quod odio habiusti in¬
quitatẽ: et dilexisti iusticiam. Non
ẽ gͦ intelligendum quod filiꝰ di scđm
naturam diuinitatis. in qͣ equał est pa¬
tri. possit diũ habere: quia ipse cum
quia abillo est factus. ideoq dicit.
psalmista. Unxit ce ds. ds̃ cuus. Unclꝰ¬
e xp̃c non oleo iusibili. s plenitudine
sp̃c scĩ: qui die baptismatis in spetie
coltimbe suꝑ eum requieuit. Nec ex
cemꝑe baptismatis solum mͦ plenitu¬
do sp̃c scĩ in eo mansit: s potiꝰ extem¬
pore conceptionis. iuxta quod ysaias
lo quit᷑ dicens. Requiescet suꝑ eum
spc̃ consilii et fortitudinis. sp̃c scien¬
tie et pietatis: et replebit eum sp̃c
timoris dnĩ. Oleo autẽ exultationis
seu leticie dicit eum unctũ. quia xp̃cu
qͥnum qͣm peccauit: numquã cristi¬
ciam habuit ex recordatione pecoati.
Quid est enĩ oleo leticie ungi. nͥ peccati
macłam ñ habere: Scõꝵ et enĩ conscien¬

Expanded text:
exsultationis. propterea quia odio habuisti iniquitatem, et dilexisti justitiam. Non ergo est intelligendum quod Filius Dei, secundum naturam divinitatis, in qua aequalis est Patri, possit Deum habere, quia ipse cum quia ab illo est factus, ideoque dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus ol non oleo visibili, sed plenitudine Spiritus sancti, qui die baptismi in specie columbae super eum requievit, nec ex tempore baptismatis solummodo plenitudo Spiritus sancti in eo mansit: sed potius ex tempore conceptionis, juxta quod Isaias loquitur, dicens: Requiescet super eum spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, replebitque eum spiritus timoris Domini . Oleo autem exsultationis seu laetitiae dicit illum unctum, quia Christus qui nunquam peccavit, nunquam tristitiam habuit ex recordatione peccati. Quid est enim oleo laetitiae ungi, nisi peccati maculam non habere? Sanctorum etenim conscien
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis sue potentiã creauerat. ꝑhu
manitatissuȩ infirmitatẽ recrearet.
Qͥ uenit ꝓaquã et sanguinẽ. aquã ui¬
delicet lauachri: et sanguinẽ suȩ pas¬
sionis. Non inaqua solum: s in aqua
et sangune. Non solũ baptrcari ꝓpter
nram ablutionẽ cdignatꝰ ẽ: ut nobis bap¬
tismi sacramentũ consecraret ac tra¬
deret. uerũ etiã sanguinẽ suũ dedit
ꝓ nobis sua nos passione redemit. cuiꝰ
sacramentis semꝑ refecti. nutͥre mur
descendit sp̃c sc̃s inspecie columbe suꝑ
eũ cestimoniũ illi ꝑhibens quia ueri¬
casẽ: hoc est uere cłi filus. uerꝰ media¬
cor di & hominũ. uerus humani ge¬
neris redemptor ac reconciliator. Ue¬
re ipse mundus ab omĩ labe peccati:
uere sufficiens collere peccã mundi.
Qd etiam ipsebaptista uiso eiusdem
spc̃ ad uentu intelligens: ait. Qui
me misit baptizare in aqua: ille mͥ
et manentẽ suꝑ eũ: hic ẽ qui baptirat

Expanded text:
initatis suae potentiam creaverat, per initatis suae potentiam creaverat, per humanitatis suae infirmitatem recrearet. Qui venit per aquam et sanguinem, aquam videlicet lavacri, et sanguinem suae passionis. Non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Non in aqua solum baptizari propter nostram ablutionem dignatus est, ut nobis baptismi sacramentum consecraret ac traderet, verum etiam sanguinem suum dedit pro nobis, sua nos passione redemit, cujus sacramentis semper refecti, nutriremur adescendit Spiritus sanctus in specie columbae super eum, testimonium illi tas est, hoc est verus Dei Filius, verus mediator Dei et hominum, verus humani generis Redemptor ac reconciliator, vere ipse mundus ab omni labe peccati, vere sufficiens tollere peccata mundi. Quod etiam ipse Baptista, viso ejusdem Spiritus adventu, intelligens ait: Qui me misit baptizare in aqua, ille mihi et manentem super eum, hic e
Abbreviated transcription (Latin):
est ex deo: iuncit mundũ. Exposit̃.¬
Dẽo namꝙ mandata diuina non sunt
grauia: quia om̃s qͥuera deuocione
his mancipant᷑ et ad ũsa huiꝰ mundi.
ce blandimenta pari mente contẽpnt̃.
ipsam quoꝙ mortẽ uelut ingressũ patͥe
celestis amantes. Et nequis sua uirtute
uel luxus uel labores se suꝑare confidet:
consulte subuingit. Et̃ hec ẽ iuctoria que
iuncit mundũ: fidesurã. Illa nimirũ
fides: que ꝑdilectionẽ oꝑatur. Illa fides
qͣeiꝰ humilit̃ auxiliũ flagitamus: qͥ ait.
Inmundo p̃ssuram habetis: s confidite ego
iuncimundũ. Quis ẽ autẽ qui uncit
mundũ. nͥ qui credit qm̃ iħc ẽ filiꝰ diͤ¬
Uincit muidum qui iħm ẽẽ filiũ dei credeis.
digna eidẽ fidĩ oꝑa iingit. S. nũ quid
sola diumitatis eius fides et confessio
ualet ad salutẽ sufficere: Uide seqñtia.
Hic ẽ qui uenit ꝑ aquã et sanguinem:¬
iħc xp̃c. Qͥ gͦ erat et̾nus dĩ filiꝰ. factus
ẽ homo intempore: ut qui nos ꝑdi¬

Expanded text:
est ex Deo, vincit mundum. Ideo namque mandata divina non sunt gravia, quia omnes qui vera devotione his mancipantur, et adversa mundi hujus et blandimenta pari mente contemnunt, ipsam quoque mortem, velut ingressum patriae coelestis amantes. Et ne quis sua virtute mundi vel luxus vel labores se superare posse confideret, consulte subjungit: Et haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra. Illa nimirum fides, quae per dilectionem operatur; illa fides, qua ejus humiliter auxilium flagitamus, qui ait: In mundo pressuram habebitis, sed confidite, ego vici mundum . Quis est autem qui vincit mundum, nVincit mundum, qui Jesum esse Filium Dei credens, digna eidem fidei opera jungit. Sed nunquid sola divinitatis ejus fides et confessio valet ad salutem sufficere? Vide sequentia. Hic est, qui venit per aquam et sanguinemi ergo erat aeternus Dei filius, factus est homo in tempore, ut quos per di