comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se uoluit occupari: quod¬
iam tenebat: Michi autem
adherere deo bonum est:
Sedebat ad pedes capitis
nr̃i: Quanto humilius se¬
debat: tanto amplius capi¬
ebat: Confiuit enim aqua
ad humilitatẽ conuallis:
denatat de tumoribus col¬
lis: Non ergo dñs opus re¬
prehendit: sed munus di¬
stinxit: Circa multa es occu¬
pata: porro unum est ne¬
cessarium: Hoc iam sibi ma¬
ria elegit: Transit lab or mul¬
titudinis: et remanet cari¬
tas unitatis: Ergo quod elȩ¬
git non auferetur ab ea a
te autẽ qͦd elegisti.utiq hoc sequi¬
tur: utiq hoc sub intelligitur: a
te quod elegisti auferetur
Sed bono tuo auferetur: ut
quod melius est detur: Ate¬
requies detur: Tu nauigas:
illa iam in portu est. Duo decam̃.¬

Expanded text:
se voluit occupari. se voluit occupari. Jam tenebat: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Sedebat ad pedes capitis nostri. Quanto humilius sedebat, tanto amplius capiebat. Confluit enim aqua ad humilitatem convallis, denatat de tumoribus collis. Non ergo Dominus opus reprehendit, sed munus distinxit. Circa multa es occupata: porro unum est necessarium. Jam hoc sibi Maria elegit. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Ergo quod elegit, non auferetur ab ea. A te autem quod elegisti: utique hoc sequitur, utique hoc subintelligitur: a te quod elegisti auferetur. Sed bono tuo auferetur, ut quod melius est detur. Auferequies detur. Tu navigas, illa jam in portu est. CA
Abbreviated transcription (Latin):
quanto melior ille qui fecit:
Ligitur occupationes
nrãs circa multa: Necessa¬
rium ministeriũ est corpo¬
ra refecturis: Quare hoc:
Quia esuritur: quia sititur:
Miscdia. miseris necessaria
est: Frangis panem esurien¬
ti: quia iuenisti esurientẽ:
Tolle famem: cui frangis
tudo: quem uisitas: Non
sit captiuitas: quẽ rebimis:
Non sit rixaꝰ. quẽ concor¬
das: Non sit mors. quem
sepelis: In illo scło futuro.
non erunt ista mala Ergo.
nec ista ministeria: bene
ergo martha circa corpo¬
ralem dñi. quid dicam ne¬
cessitatẽ an uoluntatẽ: mi¬
nistrabat carni mortali : Sed
quis erat in carne mortali:
In principio erat uerbum:
et uerbum erat apud dm̃:
et deus erat uerbum: Ecce
quod maria audiebat: Uer-¬
bum caro factum est: et ha-¬
bitauit in nobis: Ecce mar¬
tha cui ministrabat: Ergo
maria meliorẽ partem ele-¬
git: que non auferetur ab
ea: Hoc enim elegit: quod
semper manebit: Ideo non
auferetur ab ea: Circa unũ

Expanded text:
quanto melior ille qui fecit? quanto melior ille qui fecit? igitur occupationes nostras circa multa. Necessarium est ministerium corpora refecturis. Quare hoc? Quia esuritur, quia sititur. Misericordia miseris necessaria est. Frangis panem esurienti; quia invenisti esurientem: tolle famem; cui frangis tudo; quem visitas? Non sit captivitas; quem redimis? Non sit rixa; quem concordas? Non sit mors; quem sepelis? In illo saeculo futuro non erunt ista mala: ergo nec ista ministeria. Bene ergo Martha circa corporalem Domini, quid dicam, necessitatem an voluntatem? ministrabat carni mortali. Sed quis erat in carne mortali? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: ecce quod Maria audiebat. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ecce Martha cui ministrabat. Ergo, Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Hoc enim elegit, quod semper manebit: non auferetur ab ea. Circa unum
Abbreviated transcription (Latin):
curȩ sit quis peregrinus in
mendus: quis sepeliendus:
llacent opera miscdiȩ: uni
instetur scientiȩ: Si melior
pars est. cur non omnes hoc
faciunt: quando ipsum do¬
minũ in hac causa patronũ
habemus: Non enim time.¬
mus in hac re ne offendamuᷤ
eius iusticiam: cum patro¬
nam teneamus eius senten¬
tiam: Et tamen ita non est:
sed sicut dixit dñs ita est:
Quomodo intelligis non est:
est autem quomodo intelu¬
gere debes: Ecce aduerte. Cir¬
ca multa es occupata: quan¬
do unum est necessarium:
Maria meliorẽ partem ele¬
git: Non tu malam: sed ista
meliorem: Sed unde meliorẽ:
Qura tu circa multa: illa cir¬
ponitur multis: Non enim
a multis unum: sedmulta ab
uno: Multa sunt quȩ facta
sunt: unus est qui fecit: Cȩ¬
lum et terra. et mare: et om¬
nia quȩ in eis sunt. quã mul.¬
ta sunt: Quis ista nume¬
ret: Quis horum multitu¬
dinem cogitet:: Quis hȩc fe¬
cit.⁊ Deus omnia: Ecce bona
ualde: Bona ualde quȩ fecit:

Expanded text:
curae sit, quis peregrinus in curae sit, quis peregrinus in mendus, quis sepeliendus: vacent opera misericordiae, uni instetur scientiae. Si melior pars est, cur non omnes hoc faciunt, quando ipsum Dominum in hac causa patronum habemus? Non enim timemus in hac re, ne offendamus ejus justitiam, cum patronam teneamus ejus sententiam. sed sicut dixit Dominus, ita est. Quomodo intelligis, non est: est autem quomodo intelligere debes. Ecce adverte: Circa multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit. Non tu malam: sed illa meliorem. Sed unde meliorem? Quia tu circa multa, illa cirunum multis. Non enim a multis unum, sed multa ab uno. Multa sunt quae facta sunt, unus est qui fecit. Coelum, terra, mare, et omnia quae in eis sunt, quam multa sunt! Quis ista enumeret? quis horum multitudinem cogitet? Quis haec fecit? Deus omnia. Ecce bona valde . Bona valde quae fecit:
Abbreviated transcription (Latin):
ria quomodo pasceretur a
dño: A martha conuiuium
dño parabatur: in cuius co¬
batur: Cum ergo maria su¬
ainter audiret uerbum dul.¬
cissimũ. et corde intentissimo
pasceretur: interpellato dño
a sorore sua. quomodo puta¬
mus eam timuisse ne diceret
ei dñs: surge et adiuua so¬
rorem tuam: Mira enim su¬
auitate tenebatur: quȩ pro¬
fecto est maior mentis quã
uentris: Excusata est: sedit
securior: Quomodo autem
excusata. adtendamus: inspi-¬
ciamus: perscrutemur quod
possumus: ut et nos pasca¬
uid enim: Putamus
reprehensum esse mi¬
nisterium marthȩ. quam c¬
ra hospitalitatis occupaue.¬
rat: quȩ ipsum dñm hospi¬
tio receperat: Quomodo re¬
cte reprehenditur: quȩ tan¬
to hospite lȩtabatur.: Hoc
si uerum est: dimittant ho¬
mines quod ministrant
egentibus: Eligant sibi par¬
tem meliorem: quȩ non au¬
feratur ab eis: Tacent uer¬
bo:inhient doctrinȩ dul¬
cedimi: occupentur cirta sci¬
entiam salutarẽ: Nichil eis

Expanded text:
ria quomodo pasceretur a ria quomodo pasceretur a Domino. A Martha convivium Domino parabatur, in cujus cobatur. Cum ergo Maria suaviter audiret verbum dulcissimum, et corde intentissimo pasceretur, interpellato Domino a sorore sua, quomodo putamus eam timuisse, ne diceret ei Dominus, Surge, et adjuva sororem tuam? Mira enim suavitate tenebatur: quae profecto major est mentis quem ventris. Excusata est, sedit securior. Quomodo autem excusata? Attendamus, inspiciamus, perscrutemur quod possumus; ut pascauid enim? putamus reprehensum esse ministerium Marthae, quam cura hospitalitatis occupaverat, quae ipsum Dominum hospitio receperat? Quomodo recte reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dimittant homines quod ministrant egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae non auferetur ab eis; vacent verbo, inhient doctrinae dulcedini; occupentur circa scientiam salutarem; nihil eis
Abbreviated transcription (Latin):
gelium cum
legeretur. au¬
diuimus a fe¬
mina religio¬
sa susceptũ esse dnm hospi.¬
tio: ea quȩ martha uocaba.¬
tur: Et cum esset ipsa oc¬
cupata in cura ministran.¬
di: soror eius maria sede¬
bat ad pedes dñi: et audi.¬
ebat uerbum eius: Labora¬
bat illa: uacabat ista Illa
erogabat: hȩc implebat:
Ueruntamen martha labo-¬
rans multum in illa occu¬
patione et negotio ministrã¬
di÷ interpellauit dñm. et
de sorore sua conquesta est:
quod eam laborantẽ non
adiuuaret: Dñs autem pro
maria respondit marthȩ:
et ipse eius factus est aduo¬
catus: qui iudex fuerat in¬
terpellatus: Martha inquit
circa multa es occupata:
quando unum est necessa¬
rium: Maria meliorem par¬
tem elegit: quȩ non aufe.¬
retur ab ea: Audiuimus et
interpellationẽ interpellan.¬
tis: et sententiã iudicis: Quȩ
sententia interpellanti res¬
pondit: susceptã defendit
Erat enim maria. intenta
dulcedini uerbi dñi: Inten¬
ta erat martha quomodo
pasceret dñm: intenta ma¬

Expanded text:
gelium cum legeretur, audivimus a femina religiosa susceptum esse Dominum hospitio, eaque Martha vocabatur. Et cum esset ipsa occupata in cura ministrandi, soror ejus Maria sedebat ad pedes Domini, et audiebat verbum ejus. Laborabat illa, vacabat ista: illa erogabat, haec implebatur. Verumtamen Martha laborans multum in illa occupatione et negotio ministrandi, interpellavit Dominum, et de sorore sua conquesta est, quod eam laborantem non adjuvaret. Dominus autem pro Maria respondit Marthae; et ipse ejus factus est advocatus, qui judex fuerat interpellatus. Martha, inquit, circa multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Audivimus enim et interpellationem interpellantis, et sententiam judicis. Quae sententia interpellanti respondit, susceptam defendit. Erat enim Maria intenta dulcedini verbi Domini. Intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum: intenta Ma
Abbreviated transcription (Latin):
sceperat dñm. in duabus
femmnis duȩ uitȩ :ambȩ in¬
nocentes: ambȩ laudabiles:
Tna laboriosa: altera ociõsa
Iulla sacinorosa: nulla de¬
sidiosa: Ambȩ innocentes:
ambe inquã laudabiles. Sed
una laboriosa: altera ociosa:
Nulla facmorosa: quam ca¬
uere debet labdriosa. Nul¬
la desidiosa: quam cauere
debet ociosa: Erant ergo in
illa domo iste duȩ uite: et
ipse fons uitȩ: In martha
erat imago prȩsentiũ. in ma¬
ria futurorũ:. Quod agebat
martha ibi sumus: quod
agebat maria hoc speramus:
hoc agamus bene:ut illud
habeamus plene: Nam quid
inde habemus: aut quan¬
tum habemus: Quã diu
hic sumus: quantũ est qͦd
inde habemus: Nam et
modo inde aliquid agimuiͦ:
Remoti a negociis: seposi¬
tis familiaribus curis con¬
uenistis: statis. auditis: In
quantũ hoc agitis: mariȩ
similes estis: Et facilius uos
quod ȩgit maria: quam
ego qui prerogo: Sed quod
tamen dico: xp̃i est: Id eo
uos pascit quia xp̃r: quia
panis cõmunis est:unde

Expanded text:
sceperat Dominum, in duabus sceperat Dominum, in duabus feminis duae vitae, ambae innocentes, ambae laudabiles: una laboriosa, altera otiosa; nulla facinorosa, nulla desidiosa. Ambae innocentes, ambae, inquam, laudabiles, sed una laboriosa, altera otiosa: nulla facinorosa, quam cavere debet laboriosa; nulla desidiosa, quam cavere debet otiosa. Erant ergo in illa domo istae duae vitae, et ipse fons vitae. In Martha erat imago praesentium, in Maria futurorum. Quod agebat Martha, ibi sumus: quod agebat Maria, hoc speramus. Hoc agamus bene, ut illud habeamus plene. Nam quid inde habemus? In quantum habemus? Quamdiu hic sumus, quantum est quod inde habemus? Nam et modo inde aliquid agimus, remoti a negotiis, sepositis familiaribus curis, convenistis, statis, auditis. In quantum hoc agitis, Mariae similes estis. Et facilius vos quod agit Maria, quam ego qui praerogo. Si quid tamen dico, Christi est: ideo vos pascit, quia Christi. Quia panis communis est, unde
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ arbitror iã
intellexistis: in his duabus
mulieribus quȩ ambȩ fue.¬
rant dño grate: ambȩ ama¬
biles: ambȩ discipulȩ: ui-¬
detis ergo. et magnum ali¬
quid intelligitis quicumq
intelligitis: quod audire et
scire debetis etiam qui non
intelligitis: in his duabus
mulieribus duas uitas es¬
se figuratas: prȩsentẽ et
futurã: laboriosam et qui¬
etam: erumnosam et bea¬
tam: temporalem et ȩtersiã
Duȩ sunt uite: De illis uos
copiosius cogitate: Cogitate¬
quid habeat hȩc uita: non
dico mala. non iniqua. non
nefaria. non luxuriosa: non
impia sed laboriosa: erumniᷤ
plena: timoribus castigata:
temptatiomibus sollicita:
hanc ipsam innocentẽ uitã
dico: qualem decebat habe¬
re martham: hanc ergo
quantũ potestis inspicite:
et de hac ut dixi copiosiuᷤ
quam loquimur cogitate:
Uita uero iniqua aberat
ab illa domo: nec cum mar¬
tha erat nec cum maria: Et
si aliquando fuit: dño in¬
trante fugit: Remanserunt
ergo in illa domo quȩ su¬

Expanded text:
quantum arbitror, jam intelligitis, in his duabus mulieribus, quae ambae fuerant Domino gratae, ambae amabiles, ambae discipulae: videtis ergo, et magnum aliquid intelligitis, quicumque intelligitis, quod audire et scire debetis, etiam qui non intelligitis; in his duabus mulieribus, duas vitas esse figuratas, praesentem et futuram, laboriosam et quietam, aerumnosam et beatam, temporalem et aeternam. Duae sunt vitae: de illis vos copiosius cogitate. Quid habeat haec vita, non dico mala, non iniqua, non nefaria, non luxuriosa, non impia; sed laboriosa et aerumnis plena, timoribus castigata, tentationibus sollicita: hanc ipsam innocentem vitam dico, qualem decebat habere Martham: hanc ergo, quantum potestis, inspicite; et de hac, ut dixi, copiosius quam loquimur cogitate. Vita vero iniqua aberat ab illa domo, nec cum Martha erat, nec cum Maria: et si aliquando fuit, Domino intrante fugit. Remanserunt ergo in illa domo, quae su
Abbreviated transcription (Latin):
quatuordec̃: Numera a ie¬
chonia usq ad ioseph: et in.¬
uemes generationes tredec̃
Quarta decima uero gene¬
ratio: in ipsum xp̃m reputa¬
bitur: Xp̃i autem generatio
sic erat: Querat diligens le¬
ctor: cum ioseph non sit pa-¬
ter dñi saluatoris: quid per-¬
tinet ad dñm deduictus ordo
Cui respondebimus: primũ
non esse consuetudinẽ scrip-¬
Turarũ. ut mulierũ in ge-¬
nerationibus ordo texatur:
deinde ex una tribu fuisse
ioseph et mariã: Unde et
simul censentur in bethleẽ:
ut de una uidelicet stirpe
generati:¬

Expanded text:
quatuordecim. Numera a Jequatuordecim. Numera a Jechonia usque ad Joseph, et invenies generationes tredecim. Quarta decima ergo generatio in ipsum Christum reputabitur. Christi autem generatio sic erat. Quaerat diligens lector et dicat: Cum Joseph non sit pater Domini Salvatoris, 12 quid pertinet ad Dominum generationis ordo Cui respondebimus primum, non esse consuetudinis Scripturarum, ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam: unde ex simul censetur in Bethleem, ut de una videlicet stirpe generati
Abbreviated transcription (Latin):
ergo iechoniã priorem. ipsũ
Quorum prior per .łi. et. n.¬
et sequens per chet nscri¬
bitur Quod scriptorũ icio.
et longitudine temporum:
apud grecos latinosq confu¬
sum est:
hunc locum obiecit nobis
itilianus augustus pro disso¬
nantia euangłistarũ: cur
euanglista matħs ioseph fi¬
lium dixerit iacob. et lucas¬
eum appellauerit filiũ hely¬
non intelligens consuetudi¬
nem scripturarũ: quod alter
scđm naturã. alter scđ̃m le¬
gem ei pater sit. Scimꝰ eni
hoc per moy sen deo iuben¬
te preceptũ: ut si frater aut
propinquus absq: liberis mor¬
tuus fuerit: alius eius acci¬
ꝑiat uxorem: ad suscitandũ
semen frĩs uel propinqui sur
Super hoc et affricanus tẽ¬
porum scriptor. et eusebius
cesariensis: in libris Myapho¬
audieris: suspicio tibi non
subeat nuptiarum: sed recor.¬
dare consuetudinis scriptu.¬
rarum: quod sponsi uiri. et
sponse uocentur uxores: Et
a transmigratione babylontͤ
usq ad xp̃m: generationes

Expanded text:
ergo Jechoniam priorem ipsum ergo Jechoniam priorem ipsum Quorum prior per κ et μ, sequens χ et ν scribitur. Quorum nomen scriptorum vitio et longitudine temporum apud Graecos Latinosque confusum est. Hunc locum objecit nobis Julianus Augustus de dissonantia evangelistarum, cur evangelista Matthaeus Joseph filium dixerit eum filium appellarit Heli; non intelligens consuetudinem Scripturarum, quod alter secundum naturam, alter secundum Legem ei pater sit. Scimus enim hoc per Moysen Deo jubente praeceptum, ut si frater aut propinquus absque liberis mortuus fuerit, alius ejus accipiat uxorem ad suscitandum semen fratris vel propinqui sui . Super hoc et Africanus temporum scriptor et Eusebius Caesariensis in libris διαφωνaudieris, suspicio tibi non subeat nuptiarum; sed recordare consuetudinis Scripturarum, quod sponsi viri, et sponsae vocentur uxores. Et a transmigratione Babylonis usque ad Christum, generationes
Abbreviated transcription (Latin):
gum uolumine legimus: de
ioram ochoriam fuisse genera¬
tum: Quo mortuo: iosabeth
filia regis ioram soror ochodiȩ.
tulit ioas filium frĩs sur: et eũ
internecioni quȩ exercebatur
ab atalia subtraxit: Cui succes¬
sit in regnum: filius eius ama¬
sias: Post quem regnaint fili¬
us eius atarias. qui appellat᷑
filius eius: Cernis ergo: quod
scđm fidem hystoriȩ treꝰ reges
in medio fuerint: quos hic
euanglista pretermisit: Ioram
quippe non genuit oriam sed
ochoriam: et reliquos quos
enumerauimus: Uerum quia
euanglistȩ propositũ erat. tre
tessaradecades in diuerso tẽ.¬
porum statu ponere: et iorã
generi se miscuerat impiissi¬
me iezabel: id circo usq ad
tertiam generationẽ eius me¬
moria tollitur: ne in sc̃e na¬
tiuitatis ordine poneretur:
t pꝰt transmigrationẽ
bãbylonis: iechonias genu¬
it salathiel: Si uoluerimus
iechoniã in fine primȩ tessa¬
rac decadis ponere: in se¬
quenti non erunt quatuor¬
decim: sed tredecim: Scianuᷤ

Expanded text:
gum volumine legimus de Joram Ochoziam fuisse generatum, quo mortuo, Josabeth filia regis Joram, soror Ochoziae tulit Joas filium fratris sui, et eum internecioni, quae exercebatur ab Athalia  Al. Atholia, subtraxit. Cui successit in regnum filius ejus Amasias, post quem regnavit filius ejus Azarias, qui appellaturfilius ejus. Cernis ergo quod secundum fidem historiae tres reges in medio fuerint, quos hic Evangelista praetermisit: Joram quippe non genuit Oziam, sed Ochoziam: et reliquos quos enumeravimus. Verum quia Evangelistae propositum erat tres tessarescedecades in diverso temporum statu ponere, et Joram generi se miscuerat impiissimae Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem ejus memoria tollitur, ne in sanctae nativitatis ordine poneretur. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit SJechoniam in fine primae tessaradecadis ponere, in sequenti non erunt quatuordecim, sed tredecim. Sciamus
Abbreviated transcription (Latin):
listam propħȩ esse contra¬
rium: ⁊ut quod ille impos¬
sibile dixit affatu. hic nar¬
rare incipiat: quia ibi de
generatione diuinitatis. hic
de incarnatione est dictum:
A carnalibus autem cȩpit:
ut per hominẽ deum discere
incipramus: filii dauid: filii
abraham: Ordo preposterus.
sed necessariȩ cõmutatus: Si
enim primum posuisset abra¬
ham. et postea dauid: rursuᷤ
ei repetendus fuerat abrabã:
ut generationis series texere¬
tur: Ideo autem cȩteris preter¬
missis. horum filium nuncu¬
pauit: quia ad hos tantum
Ad abraham: in semine tuo
inquit benedicentur omnes
gentes: quod est xp̃s: Ad da¬
uid: de fructu uentris tuipo
ma autem genuit pharẽs et zarã.
de thamar: Notandũ: inge¬
nealogia saluatoris nullam
scãrum assumi mulierum: seb
eas quas scriptura reprehen¬
dit: Ut qui propter peccato¬
res uenerat: de peccatricibꝰ
nascens: omnium peccata
deleret: Unde et inconsequen¬
tibus ruth moabitis ponitur:
et bethsabeȩ uxor uriȩ¬

Expanded text:
lium prophetae esse contrarium, ut quod ille impossibile dixit effatu, hic narrare incipiat: quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione est dictum. A carnalibus autem coepit, ut per hominem Deum dicere incipiamus. Filii David, filiAbraham. Ordo praeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David, rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit, quia ad hos tantum Ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod est Christus. Ad David: De fructu ventr autem genuit Phares et Laram de Thamar. Notandum in genealogia Salvatoris, nullam sanctarum assumi mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatricibus nascens, omnium, peccata deleret. Unde et in consequentibus Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee Bersabe
Abbreviated transcription (Latin):
uod martha ex¬
cepit dñm in
domum suamr:
significat eccłam
quȩ nunc est: excipientem
dnm in cor suum: Maria so¬
ror eius quȩ sedebat ad pe¬
des dñi. et audiebat uerbũ
eius: significat eandẽ eccłam.
sed in futuro scło: ubi cessanꝰ
ab opere ministerioq inddi¬
gentie: sola sapientia per¬
fruetur: Martha ergo occu¬
pata est circa multum mi¬
nisteriũ: quia nunc talibus
operibus exercetur ecdesia
Quod autem queritur qͦd
se soror eius non adiuuet:
occasio datur sententiȩ dm̃i:
qua ostendit istam eccłam
sollicitã esse et turbari cir¬
ca plurima: cum sit unum
necessariũ: ad quod per mi¬
nisterii huius merita perue¬
nitur: Mariam uero dicit
optimã partem elegisse: quȩ
non auferetur ab ea: Et ideo
intelligitur optima: quia et
per hanc ad illam tenditur:
et non auferetur: Illa uero
ministerii quamins sit bo¬
na: tamen auferet᷑: quando
indigentia cui inmistratur
transierit:¬

Expanded text:
uod Martha excepit illum in domum suam, significat ecclesiam, quae nunc est, excipientem dominum in cor suum. Maria soror eius, quae sedebat ad pedes domini et audiebat uerbum eius, significat eandem ecclesiam, sed in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata est circa multum ministerium, quia nunc talibus operibus exercetur ecclesia. quod autem queritur, quod se soror eius non adiuuet, occasio datur sententiae domini, qua ostendit istam ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima, cum sit unum necessarium, ad quod per ministerii huius merita peruenitur. Mariam uero dicit optimam partem elegisse, quae non auferetur ab ea; et ideo intellegitur optima, quia et per hanc ad illam tenditur et non auferetur; illa uero ministerii quamuis sit bona, tamen auferetur, quando indigentia, cui ministratur, transierit
Abbreviated transcription (Latin):
Ignũ sacramẽ¬
tum: et qui
legerunt no¬
uerunt: Dem¬
de audiant uł
qui non legerunt: uel qui
forte lectum siue auditum
obliti sunt: Prosternebat᷑
in heremo populus israbel.
morsibus serpentũ: Fiebat
magna strages multorum
mortuorum: Plaga enim
dei ẽrat corripientis et fla¬
gellantis: ut eruduret: De¬
monstratũ est ibi magnũ
sacramentũ rei future: Ip̃e
dñs testatur in hac lectio¬
ne : ut nẽmo possit aliud
interpretari: ꝙͣ quod ip̃a
ueritas de se indicat. Pi¬
ctum est enim ad moysen
⁊ dño. ut faceret encũ ser¬
pentem. et exaltaret ĩ ligno
in heremo: et ãmoneret
populũ israhel ut siquis
morsus esset a serpente: il¬
lum serpentem in ligno exal¬
tatum actenderet: Factum
est: Mordebantur hoĩes:
intuebantur: sanabantur:
Quid sunt serpentes mor¬
dentes: Peccata de morta¬
litate carnis: Quis est ser¬
pens exaltatus: Mors do¬
mini in cruce: Siałi.¬
Uia en im a serpente
mors: per serpentis
effigiem̃ figurata est mor:

Expanded text:
gnum sacramentum, et qui legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est.
Abbreviated transcription (Latin):
tem xp̃i sanantur a morsibꝰ
peccatorum: Sed illi sana¬
bantur a morte ad uitam
temporalem: hic aũt ait.
ut habxant intam eternã
Hoc enim interest inter fi¬
guritam ymaginem: et rẽ
ip̃am: Eigura prestabat
uitam temporalem: ir ᷤ ip̃a

Expanded text:
tem Christi sanantur a morsibus tem Christi sanantur a morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vitam temporalem, res ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Actenditur serpens: ut ni¬
chil ualcãt serpens Quid.
est hoc Actenditur mors:
ut nichil ualeat mors: S
cuius mors: Mors utiq¬
inte: Si dici potest mors
uitȩ : ĩmo quia dici potest:
mirabiliter dicitur: S nũ¬
quid non erit dicendum:
quod fuit faciendum: Ego
dubitem dicere: quod dñs
pro me dignatus est face̾.
Nonne iita xp̃s: Et tamẽ
in cruce xp̃s: Nonne ui¬
ta xp̃s: Et tamen mortuus
mors mortua est: quia ui¬
ta mortua occidit mortẽ:
Plenitudo uitę: deglutunt
mortem: Absorta est morᷤ
in xp̃i corpore. Sic et nos
dicemus in resurrectiõne:
quando iam triũphantes
cantãbimus. Ubi est morᷤᷤ
do fratres ut a pectato sane¬
mur. xp̃m crucifixum intu¬
camur : quia sicut moy
ses inquit exaltauit serpẽ¬
tem in heremo. sic exaltari
oportet filiũ hoĩs: ut oĩs
qui credit in cum non pere¬
at. sed habeat uitam et̾na:
Quomodo qui intuebant᷑
illum serpentem non peri¬
bant morsibus serpentũ:
sic qui intuentur fide mor¬

Expanded text:
Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors. Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me dignatus est facere? Nonne vita Christus? et tamen in cruce Christus. Nonne vita Christus? et tamen mortuus mors mortua est; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vitae deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, do, fratres, ut a peccato sanemur, Christum crucifixum intueamur; quia sicut Moyses, inquit, exaltavit serpentem in eremo, sic exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. » Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum: sic qui intuentur fide mor
Abbreviated transcription (Latin):
Lins est in al¬
tari usitatu ᷤᷤ. in¬
te uerba sacra¬
mentõꝵ : ubi
secratio aũt quibus uerbis.
et cuius sermombus est
Oomini ih̾u: Nam per reli¬
qua omia que dicuntur:
laus deo offeitur : Oratione
petitur pro populo. pro regi¬
tur: sed sermonibus christi:
Eigo sermo xp̃i hoc conficit
sacramentum: Qui sermo
xp̃i: Hic nempe quo facta
Uides ergo ꝙͣ operatorius
sit sermo xp̃i: Si ergo tq̃ta
uis est in sermone dñi nr̃i
ih̾u xp̃i. ut inciperet esse qd̃
non erat: ꝙͣtomagis opẽ¬
ratorius est. ut siit. quȩ erãt.
et ii aliud conuertantur ̾
Et sic quod erat panis an
tat : et sic ex pane fit corpꝰ
xp̃i. et uinũ cum aqua in ca¬
lice mixtum fit sanguis: cõ¬
secratione uerbi celestiᷤ: S
forte dicis: Speciem sangui¬
nis non indeo: sed habet
similitudinem: Sicut enĩ
mortis similitudinem assũp¬
sisti: ita etiam similitudiñẽ
horror cruoris sit: ⁊ pretiuz

Expanded text:
Panis est in altari usitatus ante verba sacramentorum; ubi nsecratio autem quibus verbis est, et cujus sermonibus? Domini Jesu. Nam per reliqua omnia, quae dicuntur, laus Deo defertur; oratione petitur pro populo, pro regiutitur sermonibus Christi. Ergo Christi sermo hoc conficit sacramentum. Quis sermo Christi? nempe is, quo facta ides ergo, quam operatorius sit sermo Christi. Si ergo tanta vis est in sermone Domini Jesu, ut inciperent esse quae non erant: quanto magis operatorius est, ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Et sic quod erat panis anttat, et sic ex pane fit corpus Christi, et vinum cum aqua in calice missum fit sanguis consecratione verbi coelestis. § 1. Sed forte dicis: Speciem sanguinis non video; sed habet similitudinem. Sicut enim mortis similitudinem sumsisti, ita etiam similitudinem horror cruoris sit et pretium
Abbreviated transcription (Latin):
fructibus terrȩ accep̾tum. et
prece mistica consecratũ: rite
sumimus ad salutem spũalẽ:
ad illam uisibilem specicm ꝑ¬
ducãtur : non sanctificatur
ut sit tam magnum sacramẽ¬

Expanded text:
fructibus terrae acceptum et prece mystica consecratum rite sumimus ad salutem spiritualead illam invisibilem speciem perducatur, non sanctificatur ut sit tam magnum sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad accipite siue corpus
siue sanguinem: Inde uerba
xp̃i sunt: Accipite et bibite
ex hoc om̃es: Hic est enu
sanguis meus: Nide singula:
cepit inquit in sanctis ma¬
secretur panis est: Abi aũt
uerba xp̃i accesserũt: corpꝰ
Accipite et edite ex hoc oẽs:
Hoc est enu corpus meũ:
Et ante uerba xp̃i calix est
uino et aqua plenus:  ubi¬
aũt uerba xp̃i operata fuerĩt:
ibi sanguis efficitur qui ple¬
bem redemit. Ergo uide. ꝙͣ
sa conuerterez Deinde ipse

Expanded text:
usque ad Accipite sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, bibite ex eo omnes; hic est enim sanguis meus. Vide singula. pateretur, in sanctis masecretur panis est. Vbi autem uerba Christi accesserint, corpus Accipite et edite ex eo omnes; hoc est enim corpus meum. Et ante uerba Christi calix est uini et aque plenus. Vbi uerba Christi operata fuerint, ibi sanguis efficitur qui plebem redemit. Ergo uidete qusa conuertere. Deinde ipse
Abbreviated transcription (Latin):
P̃s panis est: de qͦ
panis quem ego dabo caro
mea est: pro mundi uita
Octerminat quomodo sit
tam pro mundi uita: Huma¬
incorporata: unũ cum illa ef¬
fecta : uiuit de sp̃u eius: sic̃
uiuit corpus de suo spiritu:
Qui uero non est de corpo¬
re xp̃i: non uiuit de spiritu

Expanded text:
tus panis est, de quopanis, quem ego dabo, caro mea est, pro mundi vita, etc. Determinat, quomodo sit em assumtam pro mundi vita. Humaincorporata, unum cum illo effecta, vivit de spiritu ejus, sicut vivit corpus de suo spiritu. Qui vero non est de corpore Christi, non vivit de spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
gustia cordis scripsi uobis
per multas lacrimas: non
ut contristemini: sed ut sci¬
atis quam caritatẽ habeam
abundantius in uobis: Et¬

Expanded text:
gustia cordis scripsi vobis per multas lacrymas, non ut contristemini, sed ut cognoscatis quam charitatem habeam abundantius in vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
tudo petri: cui sua iam pre¬
da suspecta est: Sed nouit
perfectus. quemad modũ
seruare possit reconditos:
qui scit quemadmodũ pos¬
sit capere dispersos: Quoᷤ
in uerbo capit: uerbo cre¬
dit: Negat suam predam:
negat suum munus: Exi
inquit a me dñe: quia ho¬
mo peccator sum: Ad mira¬
hatur enim dona diuina:
Et quo plus meruerat. hoc
presumebat minus: Dic et
tu exi a me dñe quia pec¬
cator sum: ut respondeat
tibi dñs. noli timere: No¬
li timere: indulgenti dño
peccatũ fateri: Noli timere
etiam quȩ tua sunt dño
deferre: quia quȩ sua
sunt nobis ille concessit:
Nescit inuidere: nescit
eripere: nescit auferre: Uli¬
des quam bonus dñs: qui
tantum tribit hominibꝰ
uit uiuificandi habeant po-¬

Expanded text:
tudo Petri, cui sua iam praetudo Petri, cui sua iam praeda suspecta est. sed nouit perfectus quemadmodum seruare possit reconditos, qui scit quemadmodum possit capere dispersos. quos in uerbo capit uerbo reddit; negat suam praedam, negat suum munus. exi inquit a me, domine, quia homo peecator sum. ammirabatur enim dona diuina et quo plus meruerat hoc praesumebat minus. dic et tu: exi a me, domine, quia peccator sum, ut respondeat tibi dominus: noli timere. <noli timere> indulgenti domino peccatum fateri, noli timere etiam quae tua sunt domino deferre, quia quae sua sunt nobis ille concessit. nescit inuidere, nescit eripere, nescit auferre. uides quam bonus dominus, qui tantum tribuit hominibus, ut uiuificandi habeant po
Abbreviated transcription (Latin):
bo tuo laxabo retia: Q ua¬
cua prȩsumptio: o humili¬
tas fructuosa: Qui nichil
ante cȩperant: magnam
in uerbo dñi concludunt
piscium multitudinẽ: Non
hoc humanȩ facundiȩ opuᷤ.
sed superne uocationis est
munus: Cedunt disputati¬
ones hominũ: fide plebs
sua credit: Rumpuntur re-¬
tia: nec labitur piscis: Uo¬
cantur ad adiuuandũ socii
qui erant in alia naui: Que
est illa nauis alia: nisi forte
iudea ex qua ioħes et iaco¬
bus alleguntur: Facta est
enim iudea scĩficatio eius:
Hi igitur de synagoga ad
nauem petri hoc est ad eccle¬
siam conuenerunt: ut im¬
plerent ambas nauiculas:
Omnes enim in nomine iħu
genu flectunt: siue iudeus.
siue grecus: omnia et in
om̃ibus xp̃s: Sed michi cu¬
mulus iste suspectus est:
ne plenitudine sui naues
pene mergantur: Oportet
enim et hereses esse: ut¬
probentur bom: Possumuꝰ
tamen et aliam ȩccłam in¬
telligere: nauem alterius:
Ab una enim ꝓlures ȩccłȩ
diriuantur: Ecce alia sollici¬

Expanded text:
bo tuo laxabo retia.s o uabo tuo laxabo retia.s o uacua praesumtio, s o humilitas fructuosa! qui nihil antea ceperant magnam in uerbo domini concludunt piscium multitudinem. non hoc humanae facundiae opus, sed supernae uocationis est munus. cedunt disputationes hominum, fide plebis sua credit. rumpuntur retia, nec labitur piscis. uocantur ad adiumentum socii qui erant in alia naui. quae est illa alia nauis nisi forte Iudaea, ex qua Iohannes et Iacobus adleguntur? facta est enim Iudaea sanctificatio eius. hi igitur de synagoga ad nauem Petri, hoc est ad ecclesiam conuenerunt, ut inplerent ambas nauiculas; omnes enim in nomine Iesu genu flectunt, siue Iudaeus siue Graecus; omnia et in omnibus Christus. sed mihi cumulus iste suspectus est, ne plenitudine sui naues paene mergantur; oportet enim et haereses esse, utprobentur boni. possumus tamen et aliam ecclesiam intellegere nauem alterius; ab una enim plures ecclesiae deriuantur. ecce alia sollici
Abbreviated transcription (Latin):
hidragina quod erat precium
nr̃e redemptionis et corpous:
in lege premissũ: in euan¬
gelio per solutũ. non otiose
in ore piscis inuentũ : Ex ore
enim tuo. iustificaberis: Et¬
enim precium inmortalita¬
tis. est nobis nr̃a confessio:
Quia scriptũ est: Ore con¬
fessio fit ad salutem. Et for-¬
tasse primus hic piscis. pri-¬
mus est martyr in ore ha¬
bens didragma: hoc est
precium census: Didragna
nr̃m. xp̃s est: Habebat igi¬
tur primus ille martyr. ste.¬
phanus scilicet. in ore thes¬
aurum: cum. xp̃m in passi¬
one loqueretur: Sed reuer¬
tamur ad propositũ locũ:
et discamus apłicam hu¬
militatẽ: Preceptor in quit
per totam noctem laboran¬
tes nichil cȩpimus: sed in
uerbo tuo laxabo retia:Et
ego añe scio. quia nox mi¬
chi est: quando non impe¬
ras: Nemo adhuc dedit no¬
men suum: ad huc noctem
habeo: Misi iaculum uocis
per epiphaniã: et adhuc
nichil cȩpi: misi per diem:⁊
expecto ut iubeas: in uer.¬

Expanded text:
didragma, quod erat pretium didragma, quod erat pretium nostrae redemtionis et corporis, in lege praemissum, in euangelio persolutum, non otiose in ore piscis inuentum; ex ore enim tuo iustificaberis. etenim pretium inmortalitatis est nobis nostra confessio, quia, sicut scriptum est, ore confessio fit ad salutem. et fortasse primus hic piscis primus est martyr in ore habens didragma, hoc est pretium census. didragma nostrum Christus est. habebat igitur primus ille martyr, Stephanus scilicet, in ore thesaurum, cum Christum in passione loqueretur. sed reuertamur ad propositum locum et discamus apostolicam humilitatem. Praeceptor, inquit per totam noctem laborantes nihil cepimus; sed in uerbo tuo laxabo retia. et ego, domine, scio quia nox mihi est, quando non imperas. nemo adhuc dedit nomen suum, adhuc noctem habeo. misi iaculum uocis per epifania et adhuc nihil cepi, misi per diem. exspecto ut iubeas; in uer
Abbreviated transcription (Latin):
orationis sinus. et disputa¬
tionum recessus: qui eos
quos cęperint non amit¬
tant: Et bene apłica in¬
strumenta piscandi retia
sunt: quȩ non captos peri¬
munt. sed reseruant: et
de profundo ad lumen ex¬
trahunt fiuctuantes: et de
infernis ad superna trans¬
diicunt:
st et aliud apłicum pi¬
scandi genus: quo ge¬
nere solum petrum piscari
dñs iubet: dicens: Mitte ha¬
mum: et eum piscem qui
primus ascenderit tolle: Ma¬
gnum quidem est et spirita¬
le documentũ: quo xp̃iani
uiri sublimioribꝰ ꝑ otestatibꝰ
docentur debere esse subiec¬
ti: nequis constitutionẽ re¬
gis terreni putet esse soluen¬
dam: Si enim censum filius
dei soluit: quis tu tantus es
qui non putes esse soluendũ:
Et ille censum soluit: qui
nichil possidebat: Tu autẽ
qui scł̃i sequeris lucrũ: cur
scłi obsequiũ non recogno¬
scas: Cur te supra scłm qua¬
dam animi arrogantia fe¬
ras: cũ scło sis misera cupidi¬
tate subiectus: Penditur igit᷑

Expanded text:
orationis sinus et disputaorationis sinus et disputationum recessus, qui eos quos ceperint non amittant? et bene apostolica instrumenta piscandi retia sunt, quae non captos perimunt, sed reseruant et de profundo ad. lumen extrahunt, fluctuantes de infimis ad superna transducunt. Est et aliud apostolicum piscandi genus, quo genere solum Petrum piscari dominus iubet dic ns: mitte amum et eum piscem qui primus ascenderit tolle. magnum quidem est et spiritale documentum, quo Christiani uiri sublimioribus potestatibus docentur debere esse subiecti, ne qui constitutionem regis terreni putet esse soluendam. si enim censum filius dei soluit, quis tu tantus ea, qui non putes esse soluendum? et ille censum soluit, qui nihil possidebat; tu autem, qui saeculi sequeris lucrum, cur saeculi obsequium non recognoscas ? cur te supra saeculum quadam animi adrogantia feras, cum saeculo sis misera cupiditate subiectus? penditur . igitur
Abbreviated transcription (Latin):
soli tamen petro dicitur. duc
in altum: hoc est in profun
at humana plenȩ rationis
inuestigatione cõprehendere:
fidei tamen ꝑlenitudo com¬
plectitur: Nam etsi non li¬
cet michi scire quemadmo¬
dum natus sit: non licet ta¬
men nescire quod natus sit
Seriem generationis igno¬
ro: sed auctorẽ generatio¬
on interfuimus cum
ex patre dei filius na¬
sceretur: sed interfinmus cũ
a patre dei filius diceretir:
Si deo non credimus: cui
credimus: Omnia eni quȩ
credimus: uel uisu credimuᷤ
uel auditu: Uisus sepe fal¬
litur: auditus in fide est:
An asserentis persona discu¬
titur. Si uiri boni dicerent:
nefas putaremus non cre¬
dere: Deus asserit: probat
filius: refugiens sol fatetur:
tremens terra testatur: In
hoc altum disputationis.
ȩccła a petro diicitur: ut ui¬
deat hinc resurgentẽ dei
filium: inde scm spm̃ pro¬
fluentem: Que sunt autẽ
apłorum quȩ laxari iuben¬
tur retia: nisi uerborũ cõ¬
plexiones. et quasi quidã

Expanded text:
soli tamen Petro dicitur: Duc soli tamen Petro dicitur: Duc in altum, hoc est in pron possit plene rationis investigatione comprehendere, fidei tamen plenitudo complectitur. Nam etsi non licet mihi scire quemadmodum natus sit, non licet tamen nescire quod natus sit. seriem generationis ignoro, sed auctoritatem generation interfuimus, cum ex patre dei filius nasceretur, sed interfuimus, cum a patre dei filius diceretur. si deo non credimus, cui credimus? omnia enim quae credimus uel uisu credimus uel auditu. uisus saepe fallitur, auditus in fide est. an adserentis persona discutitur? si uiri boni dicerent, nefas putaremus non credere: deus adserit, probat filius, refugiens sol fatetur, tremens terra testatur. in hoc altum disputationis ecclesia a Petro ducitur, ut uideat hinc resurgentem dei filium, inde sanctum spiritum profluentem. quae sunt autem apostolorum quae laIari iubentur retia nisi uerborum conplexiones et quasi quidam
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ reuelatur: quod fluctus
mitescunt scłi: uerbo inmũ¬
dus sp̃s conquiescit: Non al¬
terum altero refellitur: sed
utrumq celebratur: Habes
miraculũ in elementis: habeᷤ
documentũ in mysteriis: Er¬
go quia sc̃s matħs illa prȩli¬
bauerat: sc̃s lucas eam sibi
nauim in qua petrus pisca¬
retur elegit: Non turbatun
ista quȩ petrum habet. tur¬
batur illa quȩ iudam habet:
Etsi multa illic discipulorũ
merita nauigabant:tamen
adhuc eam perfidia prodi¬
toris agitabat: In utraq pe¬
trus: Sed qui suis meritis fir¬
mus est: turbatur aliens:
Caueamus igitur perfidum:
caueamus proditorẽ: ne per
unum plurimi fiuctuemus:
turbatur hȩc nauis in
qua prudentia nauigat: ab¬
est perfidia: fides spirat: Quẽ¬
ad modũ enim turbari pote¬
rat: cui prȩerat is in quo eccłe
firmamentũ est: Illic ergo
turbatio: ubi modica fides:
hic securitas: ubi perfecta
dilectio: Demq etsi aliis im-¬
peratur ut laxent retia sua:

Expanded text:
gratiae reuelatur, quod fluctus gratiae reuelatur, quod fluctus mitescunt saeculi, uerbo inmundus spiritus conquiescit, non alterum refellitur, sed utrumque celebratur. habes miraculum in elementis, habes documentum in mysteriis. ergo quia sanctus Matthaeus illa praelibauerat, sanctus Lucas eam sibi nauem, in qua Petrus piscaretur, elegit. non turbatur ista quae Petrum habet, turbatur illa quae ludam habet. etsi multa illic discipulorum merita nauigabant, tamen eam adhuc perfidia proditoris agitabat. in utraque Petrus, sed qui suis meritis firmus est turbatur alienis. caueamus igitur perfidum, caueamus proditorem, ne per unum plurimi fluctuemus, turbatur haec nanis, in qua prudentia nauigat, abest perfidia, fides spirat. quemadmodum enim turbari poterat, cui praeerat is, in quo ecclesiae firmamentum est? illic ergo turbatio, ubi modica fides, hic securitas, ubi perfecta dilectio. denique etsi aliis imperatur, ut laxent retia sua,
Abbreviated transcription (Latin):
bi dñs multis
impertiuit ua¬
ria genera sa¬
nitatum: nec
tempore nec
loco cepit a studio sanandi
turba cohiberi: Uesper incu¬
buit: sequebantur: Stagnũ
occurrit. urgebant: Et ideo
ascendit in petri nauĩ: Hec
est illa nauis que adhuc
lucam repletur piscibus: ut
et principia ȩccłe fuctuan¬
tis et posteriora exuberantiꝰ
agnoscas: Pisces enim sunt.
qui hanc enauigant uitam:
Ibi adhuc discipulis.xp̃s dor¬
mit: hic prȩcipit: Dormit
enim trepidis: perfectis uigi¬
lat: Sed quemadmodũ dor¬
miat. xp̃s: audisti dicentem
in propħa: Ego dormio: et
cor meum uigilat: Decima le¬
t sc̃s matheus recte
non pretermittendum
putauit ȩternȩ indiciũ po¬
testatis: ubi imperat uentis:
Non est enim humana do¬
ctrina: sicut audisti iudeos
dicere. uerbo imperat uentis:
sed cȩlestis maiestatis insigne:
quod turbatũ sedatur mare:
et diuinȩ uocis imperio ob¬
secuntur elementa: atq insen¬
sibilia sensum accipiunt ob¬
sequendi: diuinȩ mysteriũ

Expanded text:
inus multis inpertiuit uaria genera sanitatum, nec tempore nec loco coepit a studio sanandi turba cohiberi. uespera incubuit, sequebantur: stagnum occurrit, urguebant. et ideo ascendit in Petri nauem. haec est illa nauis, quae adhuc Lucan repletur piscibus, ut et principia ecclesiae fluctuantis et posteriora exuberantis agnoscas; pisces enim sunt qui hanc enauigant uitam. ibi adhuc discipulis Christus dormit, hic praecipit; dormit enim trepidis, perfectis uigilat. sed quemadmodum dormiat Christus, audisti dicentem in propheta: eo dormio, et cor meum uigilat. et sanctus Matthaeus recte non praetermittendum putauit aeternae indicium potestatis, ubi imperat uentis. non est enim humana doctrina, sicut audistis Iudaeos dicere: uerbo imperat spiritibus, sed caelestis maiestatis insigne. quod turbatum sedatur mare et diuinae uocis imperio obsequuntur elementa atque insensibilia sensum accipiunt obsequendi, diuinae mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
deo mentes ab solueret: cũ cȩsa¬
riquȩ eius essent redhibenda
decernit: Si enim nichil enis
penes nos resederit:condi¬
tione reddendi ei quȩ sua
sunt non tenebimur: Porro
autem si rebus illius incuba¬
mus: si iure potestatis suȩ
uitimur: et nos tanquã mer¬
cennarios alieni patrimonii
pr̃ocurationi subicimus: ex¬
tra querelã iniuriȩ est. cęsari
redhibere quod cȩsaris est:
deo autem quȩ eius sunt pro¬
pria reddere nos oportere:
corpus. animam. uoluntatẽ:
Ab eo enim hec profecta atq
aucta retinẽmus: Et perinde
condignũ est. ut ei se totos
reddant: cui debere se reco¬
lunt et originẽ et profectũ¬

Expanded text:
Deo mentes absolveret, cum CaesaDeo mentes absolveret, cum Caesari, quae ejus essent, redhibenda decernit. Si enim nihil ejus penes nos resederit, conditione reddendi ei quae sua sunt non tenebimur. Porro autem si rebus illius incubamus, si jure potestatis suae utimur, et nos tamquam mercenarios alieni patrimonii procurationi subjicimus; extra querelam injuriae est, 781 Caesari redhiberi quod Caesaris est, Deo autem quae ejus sunt propria reddere nos oportere, corpus, animam, voluntatem. Ab eo enim haec profecta atque aucta retinemus: et proinde condignum est, ut ei se totum reddant, cui debere se recolunt et originem et profectu
Abbreviated transcription (Latin):
requenter pharisei
comiouentur: et occasio¬
nem insimulandi eum habe¬
re ex prȩteritis non possunt:
Cadere enim uicium in gesta
eius et dicta non poterat.
Sed maliciȩ affectu: in om¬
nem se inquisitionẽ reperi¬
endȩ accusationis extendũt.
Namq a scl̃i uiciis atq a
superstitionibꝰ humanarũ
religionũ: uniuersos ad spẽ
regni cęlestis uocabat: Igitur
an uiolaret scłi potestatem:
de propositȩ interrogatio¬
nis conditione pertẽptant:
an uidelicet reddi tributum
cȩsari oporteret: Qui internã
cogitationũ secreta cognos¬
cens: deus enim nichil non
eorum quȩ intra hominem
sunt absconsa speculatur. af¬
ferri sibi denariũ iussit: et
quesunt cuius scriptio esset
bus ait: cęsari reddenda esse
quȩ cesaris sunt: deo autem
reddenda esse quȩ dei sunt:
onem: et perfectã dicti cę¬
lestis ab solutionẽ: Ita omnia
inter contemptũ scłi et con¬
tumeliã ledendi cęsaris tem¬
perauit: ut curis omnibus
et officiis humanis deuotas

Expanded text:
requenter Pharisaei commoventur, et occasionem insimulandi eum habere ex praeteritis non possunt: cadere enim vitium in gesta ejus et dicta non poterat. Sed de malitiae affectu in omnem se inquisitionem reperiendae accusationis extendunt. Namque a saeculi vitiis atque a superstitionibus humanarum religionum universos ad spem regni coelestis vocabat. Igitur an violaret saeculi potestatem, de propositae interrogationis conditione pertentant: an videlicet reddi tributum Caesari oporteret v 17? Qui interna cogitationum secreta cognoscens Deus enim nihil non eorum quae intra homines sunt absconsa speculatur, afferri sibi denarium jussit, et quaesivit cujus et inscriptio esset bus ait: Caesari redhibenda esse, quae Caesaris sunt, Deo autem reddenda esse quae Dei sunt onem, et perfectam dicti coelestis absolutionem! Ita omnia inter contemptum saeculi, et contumeliam laedendi Caesaris temperavit, ut curis omnibus et officiis humanis devotas
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in huius desiderii par-¬
turitione sine gaudio tristes
simus: sed sicut ait apłs. spe
gaudentes: in tribulatione
patientes: Quia et ipsa par

Expanded text:
tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed, sicut ait Apostolus, spe gaudentes, in tribulatione patientes , quia et ipsa par
Abbreviated transcription (Latin):
rantur terrenis cȩlestia: In
sponso immortali uirgini¬
tas consecratur: ut sit to¬
tum cȩleste commertiũ: Et
ideo dilectissimȩ celebrate
sollemnter uirginis festũ.
quȩ cȩlestem uobis uitam
in terris ostendit: qm̃ qui
non nubent neq nubentur:
erunt sicut angeli in cȩlo:
gtur ut angelis cõparetur:
multomagis beata et glosa
mendatur priuilegio: et im¬
menso ditatur mercimonio:¬

Expanded text:
rantur terrenis coelestia. In rantur terrenis coelestia. In sponso immortali virginitas consecratur, ut sit totum coeleste commercium. XVI. Et ideo, charissimae, celebrate solemniter Virginis festum, quae coelestem vobis vitam in terris ostendit: quoniam qui non nubent, neque nubentur, erunt sicut angeli in coelo. rigitur, ut angelis comparetur, multo magis beata et gloriomendatur privilegio, et immenso dicatur mercimonio