comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adeaqufutura per ruadere incredulir uolumurratir
illa russiciunt quȩ nor quoq: porrumur expentnta
& corum tester idoneor non difficile est inuenire.
Deisto autem fano uenerir & lucerna in extinguĩ bili
nonpolum innullar coartamur angustar uerum
&iam latitudinis campur aperitur addimur enum
adistam lucernam in extingui bilem & humanarũ
& magi carum idestper hominer de monicarum
astium &iprorum perreipror demonum multa mira¬
culasqueri negare uoluerimur idemiprocureredimur
racrarum litꝰterarum eduerrabi mur uertatimur
ar qo inlucerna illa moechani cum aliquid delapide
ar besto arrhumana molita estaut ardemelaude
fartmert quod hominer illo mirarentungico
templo autdemon quirpiam subnomine ueneris
tantare essicaci apprerentauit ut hoc ibi prodi¬
gium & apparer& hominibus & diuitur perma¬
ner& inliciuntur autem demoner ad in habi¬
tandum perercaturas quas non ipri sed dr̃ con¬
didit delectabi lipur prorua diuersitate diuer¬
sir non ut animalia cibis sed ut spr̃ signis quȩ

Expanded text:
atis illa sufficiunt, quae nos quosque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est invenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili, non solum in nullas coarctamur angustias, verum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem, et humanarum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium, et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula: quae si negare voluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum Litterarum adversabimur veritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est, aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& pepiien pro pter quod eam uidrat inue al cemlo qui mur
tone ar senautuero sut enim occubar ogoe carece a quaia¬
tundituen da qua uero perfundi turn eecum aucesit frigida
snde serues cet unde feruenti ocunesae fciges agni q
nel se mei rantrergo ila glaeba discendens ignis qula¬

Expanded text:
am calcem loquimur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quae auferunt hacc ae ꝑ hocei quia edisicaunꝰ
erit aedisi catio ista docmnora quia ñ ab ebit
quod ruꝑ aedisi cauii &eorum amirsione
oruciabitur quibus fruendo utiq l&abatr
redꝑ hunc ignem saliuis erit merito sundam̃t
ui& n utrum id abere mall& anxp̃m aperre¬
Ecutore proponer&ur illud xp̃o non prae¬
poner& ur uide in apostoli
hominem aedi sicantem suꝑ sun cdamentum
aurum argentũ lapider praetiororutd
quisine ux bre est inquit cogitat q runtdĩ
quo modo plocceat dõ Uide celiũ dedificantẽ
lignac fenum stipulam. qui autem matri¬
monio iunctur est inquit cogitat querunt
mundi quo modo plecceat uxoriuniur cuiusq
opur mani festebitur dierenim declarabĩ
Dier utique tribulationir: Qm̃ inigne inesu¬

Expanded text:
quae auferunt haec. ac per hoc ei qui aedificauit quae auferunt haec. ac per hoc ei qui aedificauit erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet an Christum a persecutore proponeretur, illud Christo non praponeretur. uide in apostoli uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt dei, quomodo placeat deo. uide alium aedificantem ligna, faenum, stipulam: qui autem matrimonio iunctus est, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. uniuscuiusque opus manifestabitur; dies enim declarabit — dies utique tribulationis — quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
concedencem dum contra eiur imperatie
siue coneersu suaper flagitia dil egit &¬
plere libidinem: Siquir itaque xp̃ianur
diligio merecricem ei q: adherenr unũ
conpur efficicur iam infundamen tã
non hab& xp̃m: Siquis autem diligit uxo¬
pem suc̃ n secuit dũ xp̃m quir ei dubitet
infundamento esse xp̃m siuerd secundũ
hoc seculum sicarnaliter sinmorbo con¬
cupis centiarum ricut & gentes que igni¬
rant dñretiuẽ hoc secundũ uerã con¬
cedet apostolus. immoper apostolũ xp̃s:
Potest esgo & iste infunclamento habe¬
re xp̃mꝰ sienim nihil ei ticlis affectio¬
nis uolup̃tie tir que p̃ponat Quãuis super¬
ȩolificer ligna fenum stipulam: xp̃s¬
est fundamentum: prspter hoc saluur
erit per ignem: Pilicias quippe huiut
mun di amor er queterrenos propter
coniugtelem quidem copulam non dam nabilis
tribu lationis ignis exur& cadquemꝑtinent
ignem & orbitaterꝰ & quaecũq calamitater

Expanded text:
concedentem, dum contra eius imperata concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem suam, si secundum Christum, quis ei dubitet in fundamento esse Chri stum? si uero secundum hoc saeculum, si carnaliter, si in morbo concupiscentiarum, sicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum ueniam concedit apostolus, immo per apostolum Christus. Potest ergo et iste in fundamento habere Christum. Si enim nihil ei talis adfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, stipulam, est fundamentum; propter hoc saluus erit per ignem. delicias quippe huius modi amoresque terrenos propter coniugalem quidem copulam non damnabiles tribulationis ignis exuret. ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates,
Abbreviated transcription (Latin):
pauhus: Ipre autem sceluur erit sictac
men qua  si perignem simul quir istesit
in qui ra mur huneto men non erse cer¬
tis simum est neduorum apostolorum
ententiar mittamur inri xccm:
iunurdicit a &iam simala opera quir
abuerit socl uccbit eum perignem fides
Alius autem si opera non habeat nunquio poa¬
rit fides saluare eum: Inueniemur ergo
quis possit saluar: perignem sipriur inde¬
nerimur quid rit habere infundamentoxp̃m
quod utde ipsas iliudine quantotuir aduer¬
tamus nihilinedificio preponitur fundia¬
mento Quis quis itaque richabet incorde
xp̃ri ut eiterrente e demporaria nec ea
queli citi sunt. at que concerra preponat
fundamentum hab& xp̃m siautem prepon&
& siuideatur abere fidem xp̃i: Nonest ta¬
men in eo fundamentum xp̃r cuitalia pre¬
ponuntur: quanto magir. risaluturice pre¬
ceptie contepnens committat inlicita Inon
preposruis rexp̃m sed postposuis se conuin¬
citur quẽ post habuit imperantem riue

Expanded text:
Paulus: Ipse autem saluus erit, sic Paulus: Ipse autem saluus erit, sic men quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue
Abbreviated transcription (Latin):
gui nem bibere hocestenim inxpomanene
Sutin illo maneat & xp̃r Sicenim hoc dixit
tcemquam diceret qui non in me manee & in
conon maneo non sedicat aut ex istim& man¬
ducare corpur meum autbibire scenguinem
meum non itaq manent in xp̃o qui non r̃
membraceius nonsunt autem mem braxp̃i
quis efaciunt membra mer&ricis nisi malũ
illud penitendo esre destiterint & cedhoc¬
bonum reconciliatione redierint:
edhabent inqui unt xp̃in ani catholici insun¬
docmento xpm̃ acuiur unitate non recer¬
rerunttam &si hiuc fundamento super¬
aedisi cacuerunt quam lib& perrimam uitdon
uel ut ligna foenum stipulam rectocitaq
uircum dam no quoniam illa quae super
aedisi catccsunt exurentur tamen pote¬
rit eor quando quae abilliur signis perpe¬
tui tateraduccre rerpondeateiꝰ breuiter
apostolur ia cobur: Siquirdicat sesidem
hacbere opert autem non ab eat num quid
poterit fider sccluacre eum.
& quir est inquiunt dequo dicit apostolur

Expanded text:
guinem bibere; hoc est in Christo manere, guinem bibere; hoc est in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. sic enim hoc dixit, tamquam diceret: "qui non in me manet et in quo non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum aut bibere sanguinem meum." non itaque manent in Christo qui non sunt membra eius. non sunt autem membra Christi qui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud paenitendo esse destiterint et ad hocbonum reconciliatione redierint. Sed habent, inquiunt, christiani catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaedificauerunt quamlibet pessimam uitam uelut ligna, faenum, stipulam. recta itaquuis cum damno — quoniam illa qaedificata sunt, exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
preuerant intuenter quoddicamest
uio quit  Eđ peruite iniquitatem iprã
siue fornicando siue aliar immunditiar
flagitiorum quarnte exprimere apostols
uoluit in suo corpore perperandoriue
tur pitudine luxuriae diffluendo siue
aliquid aliud eorum agendo dequib: art
oõ ouitaliaouut Regxũ dĩ ãpossidebinti
Acperhoc quicumq agunt talia nin iniem¬
Apiterno rupplicio non erunt qui a indi
Regno erre non poterunt: inhirenim per¬
sedercendo usq in huius uite finem ñ utiq
dicendirunt in xp̃o perre ueraerre usquđ̧
insinem. quia in xp̃o perreuerare est in
eiur side perre uerare quaesider ut eam
desinit idem apostolur perdilectionem
operatur dilictio autem sicut ipre alibi
dicit malum non operatur.
tandirunt xp̃i ut enim alia tacem ñpos s
si mul erre mem brac xp̃i & membra mere¬
tricts: deni quae ipse dicit.
Quimanducat carnem meam & bib& saenguiñ
meum inmeman& & ego in eo
Ostendit quids it nonrac ereemento ienus red
reuera corpus xp̃i manducare & eiur saen¬

Expanded text:
 quod dictum est: aluus erit. et per uitae iniquitatem ipsam siue fornicando siue alias inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, in suo corpore perpetrando, siue turpitudine luxuriae diffluendo siue aliquid aliud eorum agendo, de quibus ait qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; ac per hoc, quicumque agunt talia, nisi in sempiterno supplicio non erunt, quia in Dei regno esse non poterunt. In his enim perseuerando usque in huius uitae finem non utique dicendi sunt in Christo perseuerasse usque in finem, quia in Christo perseuerare est in eius fide perseuerare; quae fides, ut eam definit idem apostolus, per dilectionem odicit, malum non operatur . tandi sunt Christi. Ut enim alia taceam, non possunt simul esse et membra Christi, et membra meretricis . Denique ipse dicens, Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo. ostendit quid sit non sacramento tenus, sed re uera corpus Christi manducare et eius san
Abbreviated transcription (Latin):
est bellum contra uicia & regendum
cecriterne ad damna bilia peccata
per ducat. Asiquidem non dum
uictoriarum consuetudine robor ata
sunt facilius in cuntur & cedunt:¬
& cedunt
si autem uin cere adque imperare
consuerunt: laboriosa difficultate
superantur Neque idsit ueractier
Ad que sinceriter nisi uera delectatio¬
ne iustitioe:

Expanded text:
est bellum contra vitia et gerendum est bellum contra vitia et gerendum acriter ne ad damnabilia peccata perducat, et si quidem nondum victoriarum consuetudine roborata sunt, facilius vincuntur et ceduntsi autem uincere adque imperare consuerunt, laboriosa difficultate superantur. Neque id fit ueraciter adque sinceriter nisi uerae delectatione iustitiae;
Abbreviated transcription (Latin):
conflictationis molestia remanere
quam uiciis innos dominationem non eis
resiftendo permittere :
inuasa miseri cordiae quȩ preparauit
ingloriam ut etiam prima hominis
& assidest infancia que sine ullo reni¬
su subia c& carni & secunda quȩ puericia
nuncupaturubi nondum racio suscepit
hanc pugnanu& fere subomnibus uiciosii
delectati onibus iac& quia lic& farsi
iami ualeat . &ideo in fanciam transisse
uide acur:Nondum tamen in ea esti
preceiet capax infimitarmentir sisa¬
era menta meddiatorir acciperit
stiami sihane in eis annis uitam finiat
trans lata scili c&¬
brarum In regnum xp̃i: Non solum penir
non pre par&ur & ernis sed neulla
quidem post mostem purgatoria
tormenta paciatur. Sufficit enim
sola spiritalis regeneracio Ne post
mor eni obsit qđ carnalis generacio
cum morte contraxit:
Cum autem uentum fuerit adeatem
quȩ pre ceptum iamcapit & sub dipo¬
test legii imperio : Cus cipiendum
test legis im perio :
Cus cipiendum

Expanded text:
conftictationis molestia remanere conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resistendo permittere. Cin uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam, ut etiam prima hominis aetas, id est infantia, quae sine ullo renisu subiacet carni. et secunda, quae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam et fere sub omnibus uitiosis delectationibus iacet, quia, licet fari iam ualeat et ideo infantiam transisse uideatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis, si sacramenta Mediatoris acceperit, etiamsi hanc in eis annis uitam finiat, translata scilicebrarum in regnum Christi non solum poenis non praeparetur aeternis, sed ne ulla quidem post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritalis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio cum morte contraxit. Cum autem uentum fuerit ad aetatem, quae praeceptum iam capit et subdi potest legis imperio, suscipiendum test legis imperio, suscipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
hominem peccantem u inho entam onin
malum deuenimus tta perꝰ unum hominẽ
eundem que dm iustifi cantem adillud
bonum tam sublime ueniemus: necquis quam sede¬
bonuabisto adillum transuse considere Nisicum
ibi fuerit ubitem tacio nulla erauo nis paceno
tenuerit quam belli huuus in quo caro coneu
autem bellum num quam ullum essousina¬
turꝓ humana per liberum arbiriuris
in rectitudine in qua facta est pes ftitiss&:
uncuero quȩ pacom felix cum ło abere
noluit recum pugnat infelix & cumitt
priora uitae huuis: Melius confligitur
quippe cumuicus quam cum sine ullaconflic¬
tione dominatur: Melius est in quam belli
cum spe pacis & erne quam sine ulla libe¬
racionis cogitatione Gaptiuitas: cupimus
quidem etiam hoc bello carerȩ & aelca¬
pessendam ordinatissimam pacem ubi fir¬
messima stabilitate poti oribus inferiosa
subdanitur igne diuini amoris accendi¬
mur Sedsi etiđ absit illius tantiboni
spes nula ess& malle debuimus in huius

Expanded text:
hominem peccantem in hoc tam graue hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam belli huautem bellum nunquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunc vero quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit priora vitae hujus. Melius confligitur quippe cum vitiis, quam cum sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae, quam sine ulla liberationis cogitatione captivitas. Cupimus quidem etiam bello carere, et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitsubdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius
Abbreviated transcription (Latin):
serulture inmatrem omnium es que incber
ueque in tellegamus hancuttan sepecosnu
dlo nimis ne famo quod inpara diso perp& ra¬
quod nobiscum agitur pertestamentum norue
non ƿestinere : Nisi a noui scłi ereditatem
nouam ut hic pigore accepto illo cuius hoc
ƿignus est suotem pore consequamur
Nunc autem ambulemus in spe & ꝓ ficiente
dedie indiem spũ facta carnis mostificemus¬
& ouit enim dñs qui sunt eius & quod quod
spũ dĩ aguntur hiisunt filudi sed gracia
non ꝑnatura : Tnicus autemnaturadĩ
filiur proprer nos misericor ia factus
est hominis filius ut nos natura filii hominis
filu dĩ perillum gracia feremus: manens
quippe ille immutabilis naturam nostram
in qua nos sus ciper& suscepit anobis & te¬
naxx diuini⁊ atis sue nostre insirmitatis
particeps factus est ut nos in meliur commu¬
tati quo d peccatores mostales quesumus
amittamus: & quod innatura nostra bonũ
fecit iml&um summobono in eius natur&
bonitate seruemus: Cicut enim perunũ

Expanded text:
sepulturae in matrem omnium, etiam hoc adque intellegamus hanc uitam de peccato illo nimis nefario, quod in paradiso perpetraquod nobiscum agitur per testamentum nouum, non pertinere nisi ad noui saeculi hereditatem nouam, ut hic pignore accepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem ambulemus in spe et proficientes de die in diem spiritu facta carnis mortificemus. Nouit enim Dominus qui sunt eius; et quotquot spiritu Dei aguntur, hi fnon natura. Unicus enim natura Dei Filius, propter nos misericordia factus est hominis filius, ut nos natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. Manens quippe ille immutabilis, naturam nostram, in qua nos susciperet, suscepit a nobis, et tenax divinitatis suae, nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus,amittamus; et quod in natura nostra bonum fecit, inpletum summo bono in eius naturae bonitate seruemus. Sicut enim per unum
Abbreviated transcription (Latin):
riN eorũ coniecto res quo modo & eis siue fallantur
Si ue
in stinctu spirituum quibus cura est talipoena dignor
animor hominum noxiae curiositatis r&ibur im¬
plecare &iam uera praedicant: siue multa dicendo
Aliquando in aliquid ueritatir incurrant: nobir
tamen istaquȩ uelut contra naturam fiunt & con¬
tra naturam fieri dicuntur: Quo mods re homi¬
num locutur est & apostolur dicendo contrana¬
turã inolea insitum olecstrum factum erre
participem pingui dinissoleae: & monstra osten¬
ta postenta prodigia nuncupantur : Hoc mory¬
trare debent hoc ostendere uel prȩostendere
hoc predicere quod facturursit dr̃ quȩde corpo¬
ribur hominum prenuntiauit erre facturum
nulla impediente difficultate nulla prercribente
lege natir e: quo modo autem praenuntia uerit
ratir in libro superiore docuirreme existimo
decer pendo dercripturir scĩs & nouir & uegerib:
A quru de omnia ad hoc pertinentia redquo

Expanded text:
rint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur rint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiauit esse facturum, nulla inpediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quo modo autem praenuntiauerit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de scripturis sanctis et nouis et ueteribus non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
qui ueni unt cdlo cailla conspicitur prodigio s afuli
horrori est & poma eius interiorem f
mendaci superfitiaȩ maturitatis includunt
ccenonerat talis & talis est. Ecce a conditorenatu¬
rarum : natura eius inhanc foedissi mam diuersita¬
tem mirabili mutatione conuessaest E quod post
tam lonigum accidit tempus: tamlongo tem poreper¬
seuerat sicut ergonon fuit inpossibiꝰ ledõ quasuo¬
luit insti tuerȩ gic ei uon est inpos sibile : In quic¬
quid uoluerit quas inistituit mutare naturas
Unde illorum quoque mira culorum multitudofil
silues cit que monstra ostenta postanta prodigia nun¬
cupantur : quere colere & com memorare si uelimhu¬
ius operis quis erit finis : Monstrasane dicta per¬
hibent amonstrando quod aliqui dsignifi cando
demon streNt: &ostenta ab ostendendo & postenta
aposten dendo: Id est praeostendendo & prodigia
quod porro di canT : Id est futura praedicant sed uide¬

Expanded text:
qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo, id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uide
Abbreviated transcription (Latin):
simulitudinis qͥm̃ similitudinemustius uid&ur
& poscere natura communis: &tamen qm̃ que sun
para : Ipra sunt mira. Multo amplicis ammira¬
iurrquando duos itasimiles repperimus ut in cis
dis cernendis aut semꝑ aut frequenter erremus: : int¬
Sed quõ dixi scriptum auarone lic& eorum sit isto¬
ricus idemque doctissimus fostasse uerum fcctum
esse non credunt: aut quia nondiumansit Aiuseni¬
dem sideris cursus. sedre ditumest ad solitum minur
isto mouentur &emplo: HabeNTergo celiud quod & iam
nunc possit os tendieis: queputo debere sufficere quo com¬
mune antur cum aliquid aduesteriñ In aliqua institu¬
quam eis cognitaest uestere adque mutare : terra sodomo¬
rum Non fuit utique ut nunc est sediacebat simili ce¬
teris faccieeadem queuel &iam ubieriore fecunditatȩ
polleb at: nam dĩ para disso indiuinis eloquiis conpa¬
rata est. Haec postea quam tacta de caelo est sicut
illo rum quoque attestatur Historia & nunc abeis

Expanded text:
similitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur similitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua instituquam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
haeli seo ideẽ fecctum ins acris litteris legimus. & r&ro
uersum fuisse maximum sidus regnante ezechian.
modo comiemo rauimus quod uero deluci fero uarro scribsit.
Tonest illic dictum alicui potenti homini id fuis se con¬
cessum: Non ergo de notitia naturarum caliginem
sibi fccciant infideles quas i non possit in aliquare
diuinitus fieri aliut quam in eis natura perhuma¬
nã suam & perientiam cogouerun : Quamuis & ipsce
que in rerũ natura omnibus nota s unt nonminus
nura sint essent que stupenda considerantibus
cunctissi solerent homines mirari mira nisirara
Quis enim consulta ratione nonuideat in hominum
Iinnu me rabili numero sitate & tanta naturae
rimili tudine ualde mirabiliter sichabere singulos
singulas faccies ut nisi interse si miles es senT non dis
cernerentur species eorum ab animalibus c&reris
uos ergo similes confitemur eosdem dissimiles
inuenimus Sed mira bilior est consideratio dis¬

Expanded text:
Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facnequaquam species eorum ab animalibus ceteris Quos ergo similes confitemur, eosdem dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dis
Abbreviated transcription (Latin):
prȩc&erir magnitudine acyplendoro notor¬
sima colorem magnitudinẽ figuram & quod
est mirabilius sui currur ordinem legem¬
que mutauit turbauit profecto tune nulli
iam fuerunt canoner astro logorum: Quor
uel ut itinerabili computatione deprxeptor
a futurir astrorum motibur coneriptoo
abent quor cannoner secundo ausiruti dic
Hoc quod delucifeso contigito ne cudiuinir libri
Pos cacondidunts Cor auitem indiuinir librir
ceptum proelium uictoria termi nar& & retrorsum
redis se ut regi ezechiae quin decim anni ad uiuendum
additihoc &iam prodigio promissionidĩ significa¬
ren tur adiuncto Sed ista quo que mira cula quȩ me¬
ritis sunt concessa scõrum : Quando credunt isti
faccta magicis astibus tribuuNT Unde & illud est quod
superius commemoraui dixisse uergillium: Sistirta
ductore supra me moratu ihũnaue uiam car per& :
& elia propheta transeunte ac postea discipulo eius

Expanded text:
prae ceteris magnitudine ac splendore notisprae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aqductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius
Abbreviated transcription (Latin):
scribit tantum portentum existitir re ut mutar&
colorem magnitudinem figuram currum: quod fac¬
tum itaneq antea nec postea sit hoc factum
ogigo rege dicebant: adrastor erzichenor & dion
ne apoliter mate matici nobiles: hoc certe uarro
tantur auctor portentum non appellaret nisi
erte contra naturam uderetur: omnia
qui ppe portenta contranaturam dicimur
erre sednonrunt: quo modo est enim contra
nat uram quod dĩ fit uoluntate cum uoluntis¬
i tanti utiq conditorir condite rei cuius¬
quȩ naturasit: Portentum ergo fit non con¬
tra naturam sed contra quam est nota. na¬
tura: quir autem portentorũ numerat mul¬
tit udinem quȩ istoria gentium comen&ur
Sednunc in hoc uno attendamur quod adrem
dequa agimus pertin& quic quid ita dirpo¬
situm est ab auctore nature caeli &tenne
quem ammodum currus ordinatirsimur side¬
rum quid tam ratir legibur fixis que sirma¬
tum est: tamen quando ille uoluit: quir u more¬
qui imperio ac potestate quod condidi stella

Expanded text:
scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum: quod factum ita neque antea, nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno adtendamus, quod ad rem, de qua agimus, pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae caeli et terrae, quem ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella
Abbreviated transcription (Latin):
rerli onibuint pa Sed hoc quod ipririur cori¬
buc surpicantur idcoputa pirintural p¬
tusi sur pdiuuinar ut mulare corrisoot aiel pro¬
lixarum uel adsernarum tunore qui non re
bsint qipbarintorure proeor quenonse
contgurpnt nec tamen opinanto nomnquo
modo id aelo quia diuina taciurrenam quo
pertin& inquiunt quod seuptum elu
uiam multa multitudo dulcidins ua
dne quam abr condisti timentibusne suarre
ut intellegamur propte timopeun futam
abrcondi otam mireri cordiae diuine tam
multam recr& ani que dulcedinem Ad duñ
a&uiam propterea dixirse apostolum
onclurit enim dr̃ omner in insi delitate
ut omni um misereatur: Quo signi si ca¬
r& quod ab illo nemo dam nabitur ne cusa
tamen qui hoc sentiunt hanc opinio nen
suam uiq cedli berationem uel nullam
dam nationem diaboliatq ange lorim
eiur extendunt: Humana quippe circa
solor homine mouentur misericordia
& cauram maxine agunt suam ꝑgenera¬
lem ingenur humanum quan dĩ mirera¬
tionemꝰ impunitatem fedram siui ꝑditu¬

Expanded text:
eius orabunt! Sed hoc, quod ipsi suis cordibus suspicantur, ideo putant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aeternarum timore poenarum, et sint qui possint orare pro eis, qui non se correxerint; nec tamen opinantur omni modo id eloquia diuina tacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, nisi ut intellegamus propter timorem fuisse absconditam misericordiae diuinae tam multam secretamque dulcedinem? Addunt etiam propterea dixisse apostolum: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quo significaret, quod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen, qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem uel nullam damnationem diaboli adque angelorum eius extendunt; humana quippe circa solos homines mouentur misericordia et causam maxime agunt suam, per generalem in genus humanum quasi Dei miserationem i
Abbreviated transcription (Latin):
les oculi quos leuauit. & lazarum uidit
qualis lingua cuiumorem & iguum desider.¬
uit infuncdi: Quales digitus lazari clegͥoid
sibi feri postulauit ubitamen erant sine çor¬
poribus anime : Sicergo incorporalis & illa
tium siue in&tasi cernentium res incorpora¬
les habentes tamen simili tudinis corporum
am &ipse homo cumspũ non compore suo
intalibus uisis ita setameo tune simileno nio
corpori uid& ut dis cernere oustanoinomposst
atuero gobenna illa quod etiam stagnum ignis
num solida hominum a eri ademonum auemnon¬
tum hominum corpora cum spiritibus lemo
nes autem sp̃s sine corporibus a erenter sut men
iam: Non inper ciendo uitam corpora¬

Expanded text:
les oculi quos leuauit et Lazarum uidit, les oculi quos leuauit et Lazarum uidit, qualis lingua cui umorem exiguum desiderauit infundi, qualis digitus Laxari de quo id sibi fieri postulauit; ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illatium siue inles, habentes tamen similitudinem corporum. Nam et ipse homo cum spiritu, non corpore, sit in talibus visis, ita se tamen tunc similem suo corpori videt, ut discernere omnino non possit. At vero gehenna illa, quod etiam stagnum ignis num, solida hominum, aeria daemonum; aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem, spiritus sine corporibus haerentes sumendo poenam non in percipiendo vitam corpora
Abbreviated transcription (Latin):
porre poenae corporalis gnis eeffilinrri sp̃r hominũ
etiam ipsi profecto incorporei &nue potuerunt
includi corporalibus membris & tunc poterunt
corporum suorum uinculis in solubiliter alligari
ccdherebunt ergo sieis nulla sunt corpora sp̃s de¬
monum immos p̃s demones lic& incorporeicor¬
porcis ignibus cruciandi: Non ut ignes ipsi quib:
adherebumt eorum iunctura inspirentur &ani¬
malia fiant quȩ const& spũ & corpore sedut dixi
miris & in effabilibus modis adherendo accipi¬
entes & ignibus poenam nonclantes ignibus uitã
Quia & iste alius modus quo corporibus adhe¬
ent sp̃s & anim alia fiunt omninomi
est: Nec com prehendi ab homine potest & hoc
ipse liomoest: Dicerem quidem sicarsuros
s ineullo suo corpore spr̃ sicut arcdebat apud
in feros ille cliues quancdo dicebat crucior
in ac flamma Nisi conuenienter responderi
cerner em talem fuisse illam fdammã qua¬

Expanded text:
posse poena corporalis ignis adfligi, si spiritus hominum, posse poena corporalis ignis adfligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris et tunc poterunt corporum suorum uinculis insolubiliter adligari? Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, immo spiritus daemones, licet incorporei corporeis ignibus cruciandi, non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum iunctura inspirentur et animalia fiant, quae constent spiritu et corpore, sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus uitam; quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus et animalia fiunt, omnino mirus est nec conprehendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem sic arsuros sine ullo suo corpore spiritus, sicut ardebat aput inferos ille diues, quando dicebat: Crucior in hac flamma, nisi conuenienter responderi cernerem talem fuisse illam flammam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Ait nullis abimne eefficiantur doloribus
Hic hoccurrit querere sinaneritimis incorporalis.
sicut ert animidolor sedcorporalir tactu noxtus ut
eopor sintcorpora crucicri quo modo in eo erit
a &iccmpoena spirituum malimorum: idem quippe
ignrerit rupplicio scilic& homiꝰnum atributur & de¬
monum dicente xp̃o: Discedite ame mcledicti
huieneo aetenruo quipraepar atus ert diabulo
taouelis eius: Nisiquia runt quedamruai am
demonibur corporae sicut doctis hominibur uirum ẽ
ex istoaere crcerroatq humido cuius inpulsur
uento flaente sentitur: quod genur aclementir nihidl
gniperpe tiporr& non urer& feruefactur inbalnem
utenim urcet prioraritur faccit que cumpatituom
Siautem quis quaem nullo habere corporce demoner
arseuerat. nonert de hacre aut laborgendum one¬
rord inquis itione aut contentiora dirputati one
certaendum Curenim nondi camur quaem uirꝰ
miris tamen ueris modir a&icem spr incorpore or

Expanded text:
et nullis ab igne afficiantur doloribus et nullis ab igne afficiantur doloribus Hic occurrit quaerere si non erit ignis incorporalis noxius, sicut est animi dolor, sed corporalis, tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari; quomodo in eo eritetiam poena spirituum malignorum? Idem quippe ignis erit, supplicio scilicet hominum adtributus et daemonum, dicente Christo: Discedite a me. maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus uisum est, ex isto aere crasso adque umido, cuius inpulsus uento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil igne perpeti posset, non ureret feruefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur facitque cum patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones adseuerat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione aut contentiosa disputatione certandum. Quur enim non dicamus, quamuis miris, tamen ueris modis etiam spiritus incorporeos
Abbreviated transcription (Latin):
sine morte ꝑ mircculum omni potentir simi creatoris:
cui hocpor sibileerre quinegect a quosit quicquid in naturis
omnibus miratur inoratꝰ Ipre estenim dr̃ qui homnia in hoc
mundo maeia & poer ua miracu la quȩ comme moraui mur-
& in compaercbiliter pluraqua e non com memorau mur
fecit Eccdem quace iprac mundo hunrad quoce omnium
maxi mormira culo inclurit: Eligoet ergo hunum eduo¬
us quir quace quod plocc& utrum e̾uer mem adcorpus
psoprice anadanimum tranrlato: Acorporcelib ad in¬
corporclia uocabultum ex istim& pertinere : Quid autem
orum uerum. sitrer i prac expediciur indicabit quando
erit scientia taenta scõrum: ut cir cognos cendacrum
illecrum poencrum necerraria non sit experientia:
sedeccq tunc erit plenac atquȩ per fecta adhoc quoq
sciendum sacpientiat solasufficiat Nuncenim expar¬
tescimus lonecueniat quod perfectum ert dumtamen
nullo modo illa corpora taclia futura errecre decmus

Expanded text:
sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapientia sola sufficiat nunc enim ex parte scimus, donec ueniat quod perfectum est; dum tamen nul
Abbreviated transcription (Latin):
rem aut corporis aut animi de futurtrum & pest
men faciliu sest ut adcorpus dicam utrum qapene¬
nere quam ne uerum. Et ideo tacitum illis diumne
scripture uerbis animi dolorem qm̃ conrequenr
erre intellegitur a&iam si nondicatur ut corpore
sicdolente animur quoq sterili poenitentitur¬
ci&ur ÷ legitur quippe & inueerib remtortu
uindicatacarnir impii ignis & uermus: potuit
breuus dici iuindicta smpii curergo dicianer
carnir impii nisi quia utrũq: idene uandi
carnis propoter ea dicere uoluit quia hoc inhoni¬
ne
Vindicebitus quod recundum caernem uixerit, propter hoc
enim ueni& in mortem secundcon: quac in sinisi cauit apostolus
dicenr Si eni mrecundum carnem iuxeritir moriemini:
Elegcetquis quere quod pleccet: aut gnemtribuere corpore: aut¬
animo uermem: hoc proprie illud tropice aut utrũq propriae
corpori : Iccmenim satis superius dirputcui porre ani malia
aduiccmin ignipur uiuere inustione consumatione indolore.

Expanded text:
rem aut corporis aut animi defuturum: ego rem aut corporis aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum, et ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente animus quoque sterili paenitentia crucietur. Legitur quippe et in ueteribus scripturis: Vindicta carnis inpii, ignis et uermis. Potuit breuius dici: Vindicta inpii. Quur ergo dictum est: carnis inpii, nisi quia utrumque, id est et carnis propterea dicere uoluit, quia hoc in homine uindicabitur, quod secundum carnem uixerit propter hoc enim ueniet in mortem secundam, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore
Abbreviated transcription (Latin):
in regnum dĩ: Quam duor oculor habentem mittilxi
gehennam ignis: Ubi mer mis eorum non moritur
&ignis non & tinguitur Nomenim piguit uno
lo coeadem uerba terdice Arȩ : quȩnonꝰ tereat ista
rep&itio & illius. poenae comianitio: tam uehe¬
mens ore diuino: utrumque autem ho rum ignem
scili c& adque mermem: qui uolunt ad animi ƿoenar
Non ad corporis ƿestinere : dicuñ & iam uri dolo re
animis : Sero ad que infructuose paenitentes eos qui
fuerint a regnodĩ separati : & ide ignem pro istodo¬
lore urente non in congruae poni potuis se conten¬
dunt: ⁊ inde illud apostoli est quis scandalirato
& nonego urorẽ undem &iam uermem putant in¬
telle gendum esse: Nam scriptum est inquiunte
s icutꝰ tinea uestimentum &uermis lignũ sicme¬
ror & cruciat coruiri: qui uero poenar &animi&
corporis in illo supplitio futaras eenondubimn
Iane uricorpus animum autem rodi quod ammo¬
Słe uermem aerroris affirmant Quod estrcre¬
dibilius dicitur quia utique absurdum est: Ibadolo¬

Expanded text:
oculos habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intellegendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic maeror excruciat cor uiri. Qui uero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodam modo uerme maeroris adfirmant. Quod etsi credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolo
Abbreviated transcription (Latin):
conturebit mnirasua mirer atio res sua
ed quod prorrur non conte nebit osteadit
sicergo istiuolunt iudicii dĩ comminationẽ
nom erit mendacem quam uir sit neminem
dam naturur: quem am modum eiur com¬
nunatinem qua dixit eiperrur umscerre
nine uen euitatem mendacem nomporsu¬
mur dicerȩ &tamen factum non est in qui¬
unt quodsine ulla conditione pratdixii
Non enim ait nineue euert&ur: si non ege¬
pint penitentiam seq: correxerint fed
hoc non addito praenuntia uit futuram
euer sionem illius ciuitatir quam com mi¬
nationem propterea ueracem putant
quia hoc praedixit dr̃ quod uere digni
erant patiquam uis hoc non err& ͦipre
facturur: Nam & si peni tertibus peperci
inqui unt utiq illor poenitentiam non ig¬
norabat acturor & tamen abrolute ac
desinite eorum eur sionem futuramerse
praedixit: Hocergo erat in qui unt inue¬
ritate seueritat isꝰ: quia id erant digni
sedinrationemirerationis nonerat quam non
continuit inirccrua ut abea pona suppli¬

Expanded text:
continebit in ira sua miserationes suas? sed quod prorsus non continebit ostendit. Sic ergo isti uolunt iudicii Dei comminationem non esse mendacem, quamuis sit neminem damnaturus, quem ad modum eius comminationem, qua dixit euersurum se esse Nineuen ciuitatem, mendacem non possumus dicere; et tamen factum non est, inquiunt, quod sine ulla condicione praedixit. Non enim ait: \'Nineue euertetur, si non egerint paenitentiam seque correxerint; sed hoc non addito praenuntiauit futuram euersionem illius ciuitatis. Quam comminationem propterea ueracem putant, quia hoc praedixit Deus quod uere digni erant pati, quamuis hoc non esset ipse facturus. Nam etsi paenitentibus pepercit, inquiunt, utique illos paenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum euersionem futuram esse praedixit. Hoc ergo erat, inquiunt, in ueritate seueritatis, quia id erant digni; sed in ratione miserationis non erat, quam non continuit in ira sua, ut ab ea poena suppli
Abbreviated transcription (Latin):
misericor idebaturamrnit fecciendo scuo
uer or mirerini quibur poenas duerer reiral¬
car beatitudine inquiblir uerum acrecunũ:
ocest sinetimore certum serpiteni boni
gecudium non haberent Tonge autero aliter
istorum mic̃a himano errat affectu qui
hominim illo uiditio damnatorinsi mis nuar
temporaler  omnium uerd qui uel eicur ues
car duo liberantur accernam felicita tem
putant: quȩ sententia si propterea bonae ex
utra quia miseri corsest :Tanto erit melior
& uerior quanto miseri cordior Ex ten
dnistur ergo acpro fundatur fonr huiur
miscricor diaeurq: addam nator angelor
sccltim post multa atquae prolixa quantum¬

Expanded text:
ciendo sanctis veras miserias quibus poenas luerent, et falsas beatitudines in quibus verum ac securum, hoc est, sine timore certum sempiterni boni gaudium non haberent. Longe autem aliter istorum misericordia humano errat affectu, qui hominum illo judicio damnatorum miserias temporales, omnium vero qui vel citius vel tardius liberantur, aeternam felicitatem putant. Quae sententia si propterea bona et vera quia misericors est, tanto erit melior et verior quanto misericordior fuerit. Extendatur ergo ac profundatur fons hujus misericordiae usque ad damnatos angelos, saltem post multa atque prolixa quantum
Abbreviated transcription (Latin):
istest respondeant prorrur necistarura
necista credimur falra deir dicto falre
conscriptarunt & acdici ant ratio ei nanter
atq dicenter sitalia credendarun: Credite
& uor quod in eardem litterar est relatum fiurre
uel erre quoddam uenerir fanum. atq ibi cande¬
labrum & in eo lucernam subduo sic ardentem
ut eãnulla tempestar nullus s imberex tinguier&
lucerna in ex tinguibilis nominata esꝑquod prop¬
te rea poteruntꝰ dicere ut rer pondendi nobis
firmabimur numina paganorum: Sednor sicut
iam in libro duo de u cenrimo huiur operir dixi:
Non habemur necerre omnia credere. quȩ istoria
contin& gentium cum & ipsi interse istori ci

Expanded text:
te respondeant: Trorsus nec ista sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras est relatum, fuisse uel esse quoddam Veneris fanum adque ibi candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, lucerna inexstinguibilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici,
Abbreviated transcription (Latin):
odo nullum cepe rint abere peccatum
Aut uero els tunc eos non caudi & tot&ta
les plios suos : quando intanta porum sc̃itate
nuslum inueni& orationis impedimentum:
Testimonium uero psalmi & illi quiolem qui
per mittunt insi cleles aclque impios homi¬
nes saltim. longo tempore cruciari & postea.
demalis qranubur erui nel magor ist proredci

Expanded text:
do nullum coeperint habere peccatum. do nullum coeperint habere peccatum. Aut uero Deus tunc eos non exaudiet tot et tales filios suos, quando in tanta eorum sanctitate nullum inueniet orationis inpedimentum? Testimonium uero psalmi et illi quidem, qui permittunt infideles adque inpios homines saltem longo tempore cruciari et postea de malis omnibus erui, sed magis isti pro se di