comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uĩdent. Cognitare ꝓpeiintes arma capͥunt. Acpca
stris sicuti mmiꝑabatur consistunt. de inde ub ꝓͥpuis
uentt̃ est. utpimiq magno clamote concurritur.¬
Numide tãritũ dtel reꝑipiaiti: dum mespͥhintis auxiliũ

Expanded text:
vident, cognita re properantes arma capiunt ac pro vident, cognita re properantes arma capiunt ac pro castris, sicuti imperabatur, consistunt. deinde ubi propius ventum est, utrimque magno clamore concurritur.Numidae tantummodo re
Abbreviated transcription (Latin):
& regio bostib ignara tutata sunt. Int̾ea bonulcar.
quẽ elephantis & parti copiarũ pedes triũ p̃fectum
abiugurta supra diximus. ubi eũ rutilius p̃t̾ gress
est. paulatĩ suos inequũ locũ deducit. Acdũ legatus
ad flum̃ quop̃mi sus erat festinans ꝑgit. ꝗetus uti res
postulabat. aciẽ exornat. neq remitit ꝗd ubiq bostiᷤ
agera explorare. Postquã rutilũ c̃sedisse iã & animo
uacuũ accepit. simulq exugurthe p̃lio clamorẽ¬
angeri. uẽritꝰ. nelegatus cognitare: laborantibuis it̃
auxilio fore: aciẽ quã diffidens uirtiti misttũ arte
statuert. guo hostium itineri officer& lacius porrigit.
eoq. modo adrutilii castra ꝓcelit. Romani exip¬
iliso. pulieris innimagnã aminat̾ uertunt: nam ꝓspectũ
ageri at bustis consitus probibebat. & pͥmonit ẜimium
aridam uͥento agitari. Post ubi egnabilẽ manere: & si¬
cuti acies mouelutr magis magisꝙ appropinguate

Expanded text:
t regio hostibus ignara tutata sunt. Interea Bomilcar, t regio hostibus ignara tutata sunt. Interea Bomilcar, quem elephantis et parti copiarum pedestrium praefectum ab Iugurtha supra diximus, ubi eum Rutilius praetergressus est, paulatim suos in aequom locum deducit ac, dum legatus ad flumen, quo praemissus erat, festinans pergit, quietus, uti res postulabat, aciem exornat neque remittit, quid ubique hostis ageret, explorare. postquam Rutilium consedisse iam et animo vacuom accepit, simulque ex Iugurthae proelio clamoreaugeri, veritus, ne legatus cognita re laborantibus suis auxilio foret, aciem, quam diffidens virtuti militum arte statuerat, quo hostium itineri officeret, latius porrigit eoque modo ad Rutili castra procedit. Romani ex inproviso pulveris vim magnam animadvortunt; nam prospectum ager arbustis consitus prohibebat. et primo rati humum aridam vento agitari, post ubi aequabilem manere et, sicuti acies movebatur, magis magisque adpropinquare
Abbreviated transcription (Latin):
hostunt collocat. Cor magnapars. suꝑiorib. locis fessa eoti¬
sederat: simul otare.Chortari milites nedeficerent.
neu paterentur l. ostes fugientes uincere. nq illis eastia ẽe
neꝵ ullum munimentũ. quo eedentes teniderent. Iuarmiᷤ
omĩa ũta.aos ne uigurta quidẽ interti. getus etat. circũ¬
ire hortari. renouare p̃lium. & ipse cudelectis⁊ tamptãte.
omĩa subuenire st. hostibus dubiꝰ iustar. quos firmo
cognou̾at: eminus pugnando rermere̾. Eemodo int̾se.
Suo inperatores sũmiuiri certabarnt. ipitpare s. eet̃i
oppib. cliĩparib. Ilim metello iutbs imbitũ crat. Loo
adu̾ius. ugurtbe alia omia pret̾ milites oportuna.
Denique romatii ubi intelligunt neq sibi ꝑfigũi esse.
neq abboste copia pugnandi fierietiam diei uesꝑerat.
aou̾ĩo colle sicuti p̃ceptũ fuerat euadiit. Amisso locõ¬
numide fusi fugatiq. pauci interiere. plures uelocitaᷤᷤ.¬

Expanded text:
hostium conlocat. eorum magna pars superioribus locis fessa conhostium conlocat. eorum magna pars superioribus locis fessa consederat. simul orare et hortari milites, ne deficerent neu paterentur hostis fugientis vincere: neque illis castra esse neque munimentum ullum, quo cedentes tendeomnia sita. Sed ne Iugurtha quidem interea quietus erat: circumire, hortari; renovare proelium et ipse cum delectis temptare omnia; subvenire suis, hostibus dubiis instare, quos firmos cognoverat, eminus pugnando retinere. Eo modo inter se duo imperatores, summi viri, certabant, ipsi pares, ceterum opibus disparibus. nam Mello virtus militum erat, locus advorsus; Iugurthae alia omnia praeter milites opportuna. denique Romani, ubi intellegunt neque sibi perfugium esse neque ab hoste copiam pugnandi fieri — et iam die vesper erat —, advorso colle, sicuti praeceptum fuerat, evadunt. amisso lNumidae fusi fugatique; pauci interiere, plerosque velocitas e
Abbreviated transcription (Latin):
tͥba in seꝗ ceꝑat : ñ c̃ferti neq inunũ serecipie¬
bant. sed alius alio quã maxime diuersi. ita
numero plures si aꝑsequendo hostes de t̾re¬
re nequerant: disiectoᷤ abt̾go aut laterib
circũ ueniebant. Sin oportunior fuge colł
quã cãpi fuerat: ea c̃sueti numidaꝵ equi
loci retinebat. Cete facies totius negotui.
uaria incerta. feda. atq miserabił. disꝑsi
a suis pars cedẽ : alii in seꝗͣ: neq signa. neq
ordines obseruare. ubi quẽq periculũ ceperat:
ibi stare. ac ꝓpulsare. ama. tela. eꝙ. uiri. hostes.¬
ciues ꝑmati. nichil concilioneq imperio agi.
son oninua reget̾e. Itaq multũ dici ꝓcesserat.
cũ eciã tũ cuentus in incerto eiut. Deniq dm̃ib
labore & estu languidis. metellis ub uidet numi¬
mituus instare.: paulatĩ milites inunũ conducit. enlines
restituit: & cohortes legionarias quattuor aduersiᷤ pedites

Expanded text:
turma insequi coeperat, non confertim neque in unum sese recipieturma insequi coeperat, non confertim neque in unum sese recipiebant, sed alius alio quam maxime diuersi. Ita numero priores, si ab persequendo hostis deterrere nequiuerant, disiectos ab tergo aut lateribus circumveniebant; sin opportunior fugae collis quam campi fuerat, ea vero consueti Numidarum equi loci retinebat. Ceterum facies totius negoti varia, incerta, foeda atque miserabilis: dispersi a suis pars cedere, alii insequi; neque signa neque ordines obseruare; ubi quemque periculum ceperat, ibi resistere ac propulsare; arma tela, equi viri, hostescives permixti; nihil consilio neque imperio agi, s omnia regere. itaque multum diei processerat, quom etiam tum eventus in incerto erat. denique omnibus labore et aestu languidis Metellus, ubi videt Numiminus instare, paulatim milites in unum conducit, ordines restituit et cohortis legionarias quattuor advorsum pedites
Abbreviated transcription (Latin):
ad flum̃: uti locũ castri añ capet: existiman
hostes crebro impetu: et transuersis p̃lus
it̃ suũ remomoraturõs.⁊ qm̃ armi diffident
lascitadinẽ & sitimmilitũ tẽptatings. Dei ipse¬
re atq. loco sicutimonte descend̾at panlatĩ:
ꝓcederẽ. marium post pͥncipia hab̾e. ipse cũ sistre
ale eꝗtib eẽ. q inagmine pͥncipes factierãt. Atͥ
uigurta ubi extremũ agm̃ metelli pͥmo suos
pret̾gresso uidet. p̃sidio qͣsi duũ miliũ montẽ
occupat peditũ: qua metellus descendat. Neforti
cedentib aduersariis receptui ãcpꝰ munim̃to
foret. De in rȩpente signo dato: hostes ĩuadt̃
numide: aliipostremo cedẽ. pars sinistr adextra
tẽptare. ĩfesti ad eẽ: instareiatq oĩb loci ro¬
manoꝵ ordines c̃turbare. Quoꝵ etiã ꝗͣ firmi¬
orib animis obuii hostib fuerant. ludificoti
incerto p̃lio ipsimꝰ eminꝰ sauciebant᷑. Neq: c̃tra
feriendi aut c̃serendi manũ copia erat. a ña
iã docti abiugurtha eqtes ubi romanors

Expanded text:
ad flumen, uti locum castris antecaperet, existimans hostis crebro impetu et transuersis proeliis iter suum remoraturos et, quoniam armis diffiderent, lassitudinem et sitim militum temptaturos. Deindere atque loco, sicuti monte descenderat, paulatim procedere, Marium post principia habere, ipse cum sinistrae alae equitibus esse, qui in agmine principes facti erant. At Iugurtha, ubi extremum agmen Metelli primos suos praetergressum videt, praesidio quasi duum milium peditum montem occupat, qua Metellus descenderat, ne forte cedentibus aduersariis receptui ac post munimento foret. Dein repente signo dato hostis invadit. Numidae alii postremos caedere, pars a sinistra ac dextra temptare, infemanorum ordines conturbare. Quorum etiam qui firmioribus animis obvii hostibus fuerant, ludificati incerto proelio ipsi modo eminus sauciabantur, neque contra feriendi aut conserendi manum copia erat. Ante iam docti ab Iugurtha equites, ubi Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
fontes qͥuoꝵ penuria erattorumꝑe. Wodo scmetello. int̾dũ
mario ostere. postremoᷤ inagmine tͣare .: ac statĩ incolles
regredi. rusus aliis post aliis minitari. neq p̾liũ facere :¬
neq ociũ pati. tantũ modo hostẽ ab incepto retinere . Noman
imꝑator ubi sedolis fatigari uid&. neq ab hoste copiã pu¬
gnandi fie̾riurbẽ magnam & inea parte guasita erat᷑. at:

Expanded text:
fontis, quorum penuria erat, corrumpere, modo se Metello interdum fontis, quorum penuria erat, corrumpere, modo se Metello interdum Mario ostendere, postremos in agmine temptare ac statim in collis regredi, rursus aliis, post aliis minitari, neque proelium facere neque otium pati, tantummodo hostem ab incepto retinere. Romanus imperator ubi se dolis fatigari videt neque ab hoste copiam pugnandi fieri, urbem magnam et in ea parte, qua sita erat, arcem
Abbreviated transcription (Latin):
reb. ec̃  ut seqo & exercitũ more maioꝵ gerene:¬
põtiretur: Iugurtã magnificũ exalbiui socordia spẽ
salutis insolitudine aut fuga coͬegui̾et bab̾e. Itaꝙ
senat᷑ obea felicit̃ acta. diis inmortalib supplucia decer¬
toriã nitĩ onũbus modis festinare. caueretam̃ nec ubi ħ asti
opornus fiete: memor nirminisse post głam iiudias seꝗ.
ita quͣo clarior erat: eo magis anxius erat . neq post in¬
sidias iugurtbe: effuso exercitu p̃olabatur. Ubi frum̃to
aut pabulo opus eit. cohortes cũ om̃i eguitatu p̾sidiũ agita.¬
bant. Exercitꝰ partẽ ipse. reliquoᷤᷤ marius ducebat. s& igni
magis quã p̃da ager uastabatur. duob locis ad longe
int̃sese castra faciebant: ubiui opꝰ eratt cuncti adirant.
Cctum quo fuga atq formido lacius crescerẽt. auĩsi agebãt.
oo tpr̃e iugurtha ꝑcolles sequitempꝰ aut lo c. ũ pugne
querere. qua uenturũ hostẽ audierat: pabulũ & aquaꝵ

Expanded text:
rebus, ut seque et exercitum more maiorum gerererebus, ut seque et exercitum more maiorum gererepotiretur, Iugurtham magnificum ex Albini socordia spem salutis in solitudine aut fuga coegisset habere. itaque senatus ob ea feliciter acta dis inmortalibus supplicia decertoriam niti, omnibus modis festinare, cavere tamen, necubi hosti opportunus fieret, meminisse post gloriam invidiam sequi. ita, quo clarior erat, eo magis anxius erat, neque post insidias Iugurthae effuso exercitu praedari; ubi frumento aut pabulo opus erat, cohortes cum omni equitatu praesidium agitabant; exercitus partem ipse, reliquos Marius ducebat. sed igni magis quam praeda ager vastabatur. duobus locis haud longe inter se castra faciebant; ubi vi opus erat, cuncti aderant; ceterum, quo fuga atque formido latius cresceret, divorsi agebant. eo tempore Iugurtha per collis sequi, tempus aut locum pugnae quaerere, qua venturum hostem audierat, pabulum et aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
pida teniere munita ant sine p̃sidio caͣpit. incenditq.¬
a puberes int̾ficit. iub& alia om̃ia militũ p̃d̃teẽ
fa formidine multi mortales romanis dediti ob.¬
sides: frimmĩtũ ⁊ alia que usui forent affatĩ p̃bita.¬
ubicũq. res postulabat p̃sidu. Que negocia m lto¬
quiͦppe cuspes omĩs infugat ũita erat. seꝗ cogebat᷑.
& gensua loca defencłe nequiuerat inalienis bellũ
gorere. Tam̃ exĩopiã quod optimũ uidebatur aitriliũ
capit. plerũq exercitũ ineisdẽ locis opperiri iubet.
ipse eũdelietis eguitib metellũ seꝗͣtur. Noc turniᷤᷤ
&ꝰ auus itinerib. ignoratus.: romanos palantes repente ag¬
greditim. coꝵ pleriq inhermes cadinit. mubti capuint᷑.
uemo onũiũ intẽct᷑ ꝓfugit. ⁊ numide priguã excastris sub¬
ueniretur: sicuti uissi erant. inꝓrimos colles discedunt.
nterun rome gaudiũ ingens erat ortũ cognitis metelli

Expanded text:
pida temere munita aut sine praesidio capit incenditquepida temere munita aut sine praesidio capit incenditque, puberes interfici iubet, alia omnia militum praedam esse. Ea formidine multi mortales Romanis dediti obides; frumentum et alia, quae usui forent, affatim praeubicumque res postulabat, praesidium imposituquippe, cuius spes omnis in fuga sita erat, sequi cogebatur et, qui sua loca defendere nequiuerat, in alienis bellum gerere. Tamen ex copia quod optimum videbatur consilium capit: exercitum plerumque in isdem locis opperiri iubet, ipse cum delectis equitibus Metellum sequitur, nocturnis et auiis itineribus ignoratus Romanos palantis repente aggreditur. Eorum plerique inermes cadunt, multi capiuntur, nemo omnium intactus profugit, et Numidae, prius quam ex castris subveniretur, sicuti iussi erant, in proximos collis discedunt. Interim Romae gaudium ingens ortum cognitis Metelli
Abbreviated transcription (Latin):
iugurta ubi uisgentiũ aut guid agitaret. eũ pancis¬
rie ess̃et. mexeritũ hab̾.s. uͣt sese iuct᷑ gereret exp̃lo.¬
ratũ mist. atille sese inloca saltuosa gͦ nat᷑a munita.
receꝑit. Itas cogebut exercitũ iu̾mert Rominũ aplidreᷤ
set ebetem infirmũmq agrii ac pecoris
magis guambelli cultorẽ. lo ea gͥta uenielut qu̾od p̃t̃ regioꝰ
ꝗtes nemo om̃m nunularũ ex fuga rege seguitur. Nu i
euiꝰq animus fert ee discedunt. neq id flaciu nulitie
duciturit᷑ase mores babent. Igiui metolłꝰ ubiiude itiã
regis amniũ feis cẽ eẽ: bellũ ren̾orati.: quod nisi exilliꝰ
libidine gi pͥosset: p̃terea inimicũ cerꝑam̃ sibi
cũ hostib min̾ore detruñto illõ uinei. quã
suos uincere statuit. non plis neq inatie: s& alio
more bellũ gerendũ. Itaq in loca numidie opulen.¬
tissima ꝑ git. ageoᷤ uastat multa eastella & op.¬

Expanded text:
Iugurtha ubi gentium aut quid agitaret, cum paucisIugurtha ubi gentium aut quid agitaret, cum paucisne esset an exercitum haberet, ut sese victus gereret, exploratum misit. At ille sese in loca saltuosa et natura munita receperat ibique cogebat exercitum numero hominum ampliorem, sed hebetem infirmumque, agri ac pecoris magis quam belli cultorem. Id ea gratia eveniebat, quod praeter regios equites nemo omnium Numida ex fuga regem sequitur. Quo cuiusque animus fert, eo discedunt, neque id flagitium militiae ducitur: ita se mores habent. Igitur Metellus, ubi videt etiam tum regis animum ferocem esse, bellum renovari, quod nisi ex libidine geri non posset, praeterea inicum certamen sibi cum hostibus, minore detrimento illos vinci quam suos vincere, statuit non proeliis neque in acie sed alio llum gerendum. Itaque in loca Numidiae opulentissima pergit, agros vastat, multa castella et op
Abbreviated transcription (Latin):
discotos entũ lieniere uident: fugan capunit. ac pleria
abiectas araus. eollis ant noc tis gue iã aderat aupsilio iti¬
õbiuã ꝓceliuit. Nam dolus numiclarũ nichil lan.¬
guidi neq rennsũ patiebatur: ac pͥmo obscura
noote  post ꝗa haui ꝓeul int̃se erant: strepitu uelio
hostes aduentarẽ. alteri aput alteros formidinẽ
simul & tumtltũ facerẽ. Et pene inprudentia ad¬
missũ faciuis miseradile: nisiutrũq p̾misũ egtes rẽ
ex plonuissent. Igitur ꝓmetu repente gaudiũ or̾tũ.
milites aliꝰ alium loti appellant: acta. edocent.
atꝙ ancliunt. sua quisq. forcia facta ad cȩlũ fert.
Quipe b amiane res ita sese babent. inuictoria uł
ignauis głari lica. adu̾se res eciã bonoᷤᷤ detractant
oetollꝰ inudẽ castris qua triduo moratus: sauios
cũ citnie fecit. Merito̾ inpliis more milicie
ger ant. ꝓuictoria satus iam pugnatũ. celiquo labores
ꝓpͥda fore. ĩ am̃interim trans fugas: c aliõ oportunõ.

Expanded text:
dent, fugam faciunt, ac plerique abiectis armis collis aut noctis, quae iam aderat, auxilio inobviam procedunt; nam dolus Numidarum nihil languidi neque remissi patiebatur. ac primo obscura nocte, postquam haud procul inter se erant, strepitu velut hostes adventare, alteri apud alteros formidinem simul et tumultum facere; et paene inprudentia admissum facinus miserabile, ni utrimque praemissi equites rem exploravissent. igitur pro metu repente gaudium mutatur: milites alius alium laeti appellant, acta edocent atque audiunt, sua quisque fortia facta ad caelum fert. quippe res humanae ita sese habent: in victoria vel ignavis gloriari licet, advorsae res etian isdem castris quatriduo moratus saucios cum cura reficit, meritos in proeliis more militiae gerant: pro victoria satis iam pugnatum, relicuos labores pro praeda fore. Tamen interim transfugas et alios opportunos,
Abbreviated transcription (Latin):
infecto negocit postqua neuiderit aicastra eum
exeroitu reũtitur: igitur posteto dit priusqtiam
adpugnandũ egreretur. equitatũ om̃e incaꝑtui¬
te guartgis ꝓpuentus erat ⁊ ꝓcattris
bagitare iule: portas & prima. loca tribinis
diꝑtit: De inde ipse ꝑgit aooppidũ. atq tͣti suꝑiore
diemunum agreditur. Interim iugurta exoceulio
repente nrõs om̃s inuadit: g̾ui inꝓrnio locati fu¬
erant. ꝓaulissꝑt̾riti ꝑturbantur. religii cito sub¬
ĩuenuinit. neg diuiꝰ numide tesistẽ quiuissent:
i ppdites cũ egtib ꝓmixti: magnã cladẽ incõgressu
fecisent. Iuił. illi freti nonuti equestri p̃lio sol&¬
fieri: segui. deins cecłe sa aouersis equites con

Expanded text:
 postquam nox aderat, in castra cum exercitu revertitur. Igitur postero die, prius quam ad oppugnandum egrederetur, equitatum omnem in ea parte, qua regis adventus erat, pro castris agitare iubet, portas et proxima loca tribunis dispertit, deinde ipse pergit ad oppidum atque uti superiore die murum aggreditur. Interim Iugurtha ex occulto repente nostros invadit: qui in proximo locati fuerant, paulisper territi perturbantur, relicui cito subueniunt. Neque diutius Numidae resistere quiuissent, ni pedites cum equitibus permixti magnam cladem in congressu facerent. Quibus illi freti non, uti equestri proelio solet, sequi, dein cedere, sed aduersis equis con
Abbreviated transcription (Latin):
& eo tp̃r ignarũ nõis romani. Eoꝵ multitudinẽ in unum¬
cogit. ac paulatim eonsuefacit otdines babere. Digͥna seq.¬
imꝑiũ obsuare: itẽ alia militaria facetẽ. p̃terea regis bochi
ꝓrimos magiuᷤ muñib & maiorib ꝓmissis sui aostudium

Expanded text:
et eo tempore ignarum nominis Romani. eorum multitudinem in unumet eo tempore ignarum nominis Romani. eorum multitudinem in unumcogit ac paulatim consuefacit ordines habere, signa seqrium observare, item alia militaria facere. praeterea regis Bocchi proxumos magnis muneribus et maioribus promissis ad studium
Abbreviated transcription (Latin):
tinęre : nã ibi ꝑloca qualia & nuda gigentiũ uentus co¬
hortꝰ. barenã bumo excitauit. eamagna ui agitata. ora
oculosq implere sola. ita ꝓspectu inpedito motari ĩter.
P ostquã cuenenses aliquanto posteriores se eẽ uident. & ob
ir̃ corruptã domi penas metuunt: criminari cartiginen¬
ses. inte tempus dõmo digressos. conturbare remͣ. Deniq
omĩa malle: quã uicti abire. sedcũpemaliã conditionẽ tan.¬
tũ modo eqũapeterent: guti opinionẽ cartaginensiũ facuũt.
ut uel illi quo fines ppło suo peterent ibiuiui obruerent᷑
uł eadẽ c̃ditione sese quem in locũ uellent ꝓcessinros:
ita uiui obrupͣti: Caruaginenses in eoloco philcnas frĩb
aras ꝯsetrauer. aliiq ulł domi honores instituti. Nc̃ad rẽ redeo
iugurtha postquã amissa thala: nichil satis firmũ c̃tra
metellũ putat imꝑiũ: ꝑ magnas solitudines cũ paucis
ꝓfectꝰ. preuenit ad getuloᷤ genꝰ hominũ ferũ. incultũq

Expanded text:
tinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortus harenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculosque implere solet: ita prospectu impedito morari iter. Postquam Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi poenas metuont, criminari Carthaginiensis ante tempus domo digressos, conturbare rem, denique omnia malle quam victi abire. Sed cum Poeni aliam condicionem, tantummodo aequam, peterent, Graeci optionem Carthaginiensium faciunt, ut vel illi, quos finis populo suo peterent, ibi viui obruerentur, vel eadem condicione sese quem in locum vellent processuros.ita viui obruti. Carthaginienses in eo loco Philaenis fratribus aras consecrauere, aliique illis domi honores instituti. Nunc ad rem redeo. Iugurtha postquam amissa Thala nihil satis firmum contra Metellum putat, per magnas solitudines cum paucis profectus pervenit ad Gaetulos, genus hominum ferum incultumque
Abbreviated transcription (Latin):
enigris. quãplurimũ potest domiti pecoris. unpo.
nit uasa cinusq modi: s pleraq lignea colecta extugurlis
nunudarũ: aahoc finitimit̾. imꝑati quise post .egis fugam
metello dederant. quamplurimũ quisq aquę portaret.
Diẽ locũq ubip̃sto fuerit p̃dicit. ipse exflumint quã pximã
aq̃uã oppido esse supra diximꝰ uimĩta honerat. eo modo
instructꝰ athalam ꝓficiscitur. deinde ubi adid loci¬
uentũ qͥͣt numidis p̃ceꝑat: & castra posit᷑a. munita ꝙ st̃
tanta repente celo missa uis aque dr̃.: ut ea modo exeiti¬
tui satis iũꝑg fore. Preterta conuneatus sp̃e amplior.

Expanded text:
ex agris quam plurimum potest domiti pecoris eoque ex agris quam plurimum potest domiti pecoris eoque imponit vasa cuiusque modi, sed pleraque lignea collecta ex tuguriis Numidarum. Ad hoc finitimis imperat, que se post regis fugam Metello dederant, quam plurimum quisque aquae portaret; diem locumque, ubi praesto forent, praedicit; ipse ex flumine, quam proximam oppido aquam esse supra diximus, iumenta onerat: eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. Deinde ubi ad id lociventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. Praeterea commeatus spe amplior,
Abbreviated transcription (Latin):
credetx : ita quocũque incederet. ies adũse enaint. Soc inter
cas moras rep̾ente se metelłꝰ cũ cxxitisii ostendit. numide
ab iugurthu ꝓtẽpr̃ pantiᷤ anstructiqiae ĩnpliũ incipitur.
Quamparte ieb pugne afuit: ibi aliquandui certatũ est: cet̾i
ciꝰ oñsmilites pͥmo concursu pulsifatigati ħomani signoꝵ S
& armoꝵ & aliquanto nur̃o bostrũ piucoꝵ potiti. nãfere
numidas in om̃ib p̃lus magis pedes quã arma tutati sunt.
Ca fuga iugurtho inpensuis: modo reb. suis diffidens. cumn
ꝑfugis o parte equitatus. insolitudines deĩala ꝑuenit.¬
¶ s oppidũ magnũ atq opulertũ ubi pleriq. thesauri filioꝵ E
ꝙ esꝰ multꝰ puericie cultꝰ erat. Q̾ũe postquã metello cõꝑta
sũnt. quãgua int̾thalã flum̃q ꝓximũ inspatio milium¬
ꝗn quaginta loca arida atꝗ nasta eẽ cognouenit: tamen
ium̃ti saitinis leuan uib&. nisi frum̃to dierũ .x. ce̾terũ¬
mͦ ut resmonet & alia aquȩ idonea portari. Pretea congrit

Expanded text:
crederet: ita quocumque intenderat, res advorsae erant. sed inter eas moras repente sese Metellus cum exercitu ostendit. Numidae ab Iugurtha pro tempore parati instructique, dein proelium incipitur. qua in parte rex pugnae adfuit, ibi aliquamdiu certa Romani signorum et armorum et aliquanto numero, hostium paucorum potiti; nam ferme Numidis in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt. Ea fuga Iugurtha impensius modo rebus suis diffidens cum perfugis et parte equitatus in solitudines, dein Thala, in oppidum magnum atque opulentum, ubi plerique thesauri filiorumque eius multus pueritiae cultus erat. quae postquam Metello comperta sunt, quamquam inter Thalam flumquinquaginta loca arida atque vasta esse cognoverat, tamen iumenta sarcinis leuari iubet nisi frumento dierum decem, ceterum utris modo et alia aquae idonea portari. Praeterea conquirit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣppe ꝗ onĩa armacela loco tprã deniq naturã ipsã ctt᷑is
snꝑitdnir mdustria uicerat: cũ libis &e magna parte
peciuiȩ. it oppido noclu ꝓfugit᷑.neq postea in ullaᷤ pliꝰ
uno die ant una nocte mo̾ratꝰ. Simulabat sese negocũ
grã ire ꝓpctatã. ceierũ ꝓditionẽ timebat. qͣm uitart posse
celet unit putabit. nã tilia ꝯsilia ꝑ ociũ ex oportunitate¬
cipiunt᷑. At metellꝰ ubi oppiaanoᷤᷤ prelo uttentosdimul
oppidũ exoꝑib &e locomunitũ uidet: uallo fossaq menia
circũ uenit. Deiñ iubet locis ex copia maxime idonens
uineas aget̾e. suꝑq eas aggerẽ iacere. & suꝑ aggerẽ impo¬
sitis irib opis .x. administros tutari. Contra oppidini
ħi pꝰquã murũ arictib feriri resq suas afflictas uident.
siũ ũ degꝰ argentũ e alia que pͥma dicunt᷑. domũ regiã
conportant. ibi uinae epuł bonerati. illagia domiũ ae
scrot igni corrãpunt. a qͣ uicti ab hostibi pęnas metue.¬

Expanded text:
omnia, arma tela, locos tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat sese negoti gratia properare, ceterum proditionem timebat, quam vitare posse celeritate putabat: nam talia capi. At Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. Dein duobus locis ex copia maxime idoneis vineas agere, superque eas aggerem iacere et super aggerem impositis turribus opus et administros tutari; contra haec oppidani ii postquam murum arietibus feriri resque suas adflictas vident, aurum atque argentum et alia, quae prima ducuntur, domum regiam conportant. ibi vino et epulis onerati illaque et domum et semet igni corrumpunt, et, quas victi ab hostibus poenas metuer
Abbreviated transcription (Latin):
iam iude apͥntipio belli iugurtims obełip̃
consulẽ a postea romã aseranti amicctuã
emisso sunt eobortes ligurũ quattuor.  gn
accepiimus ꝓfugos obdis cordios ciules: nsti iu gos
locos uenisse. Ceͤtm sitũ int̾ dnos sirtes. quib noit ate¬
inditiũ. Nã dnosunt sudes ꝓpe mextudna astiaumnprtos
Cc̃ta uti forstulit alta alia uitẽpestate uadosa: nã ubi
mare magnũ ec̃ i s si u̾entis cepit. lutiũ aenãs &
sguiꝰ ingentia fluct ͦ mubut: na facies locoꝵ c̃denti

Expanded text:
iam inde a principio belli Iugurthini ad Bestiam consulem et postea Romam miserant amicitiam emissae eo cohortes Ligurum quattuor et C.accepimus profugos ob discordias civilis navibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomeicetera uti fors tulit alta alia, alia in tempestate uadosa. Nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit. limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cum venti
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ. in qͥl catilina fuit. Dequa quã uerissune potero
dicã . L. tullio. & .m. lepido consulib .p. Antronius.
&.p. sylla. de signati c̃ sules. legib ambitꝰ int̾rogati
penas dedenent. Post paulo catilina pecuniarũ re.¬
petundarĩ reus. ꝓbibitꝰ erat consulatũ petere: qͥ a
in ira logitimos diosꝓfiteri noqui ucrati ł rat eodẽ¬
mores stimulabunt. Cũ hoc: eatilina. & antronius. cir¬
cit̃ nonas decebris. conscilio cõmunicato: parabant
in cupitolio. N ł ianuarũ .ł. cottã &.ł. torquatũ. con.¬
sules int̾ficere. Ipso fulscib correptis.: pisonẽ cũ exer¬
citu ad optiuendꝰ s duas his panias mittere. Fait
cognita. rursus in nonas februarias c̃sciliũ cedis
trius tulcrant. Iã tũ non c̃sulib modo. s& pleyisq
sonatorib ꝑniciẽ machinabant. Quod nisi cati.¬
lina maturass& ꝓcuria signũ sociis dare. eo: die
post conditã urbẽ noma. tã pessinũ facinꝰ patratũ
pret. Qiua nondũ frequentes artuati c̃uenerant.

Expanded text:
 in quibus Catilina fuit. De qua, quam verissume potero, dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. Post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequimores stimulabant. cum hoc Catilina et Autronius circiter Nonas Decembris consilio communicato parabant in Capitolio Kalendis Ianuariis L. Cottam et L. Torquatum consules interficere, ipsi fascibus correptis Pisonem cum exercitu ad optinendas duas Hispanias mittere. ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. quod ni Catilina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die post conditam urbem Romam pessumum facinus patratum foret. quia nondum frequentes armati convenerant,
Abbreviated transcription (Latin):
line in ceptis fanebat. quib in otio uł nuigni fĩce.
uł mollit̃ iuucre copia erat. In certa ꝓcertis bellũ.
quã pace̾ malebunt. ł uere ntc̃ : ea tẽpestat. ꝗcre¬
dereut. . lueraiuĩ erassũ. ñ ignarũ eiꝰ conciliꝰ fuisse.

Expanded text:
linae inceptis favebat: quibus in otio vel magnifice linae inceptis favebat: quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat; incerta pro certis, bellum quam pacem malebant. fuere item ea tempestate qui crederent M. Licinium Crassum non ignarum ei
Abbreviated transcription (Latin):
fad pudori abtriuerat. in qiora alia imperibut. Si
car saũ pterindi inpͥsens miꝰ subpetebat: nuchilomnꝰ
ianssates si duti ĩontes cutũuenare iugulare. sclicet ne
pociũ tor pescerent manꝰ aut animꝰ. Gratieto potiꝰ malus
pit. In italia nulłꝰ exercitꝰ. Cineus põpeiꝰ inextremis tr̃is
bellũ gcrelut. Ipsi ꝯsulatũ petendi magna spes crat. Se.¬
natꝰ nichil sane intentꝰ ticte erant tranqlle resom̃s. Sed
ꝓrsꝰ ei oportuna catiline. Igtt circit̾̃ beł unias .i. cesare.
ẽuenere senatorii ordinis .p. lentulꝰ sura .p. autroniꝰ. i.
us.&. anniꝰ.m. porciꝰ lecca .l. besta.I. curiꝰ. Pret̾ea et cqstri
orline o. fuluiꝰ nobilior .l. stitiliꝰ.A.gaiꝰ capito ũ. corniliꝰ.
Aslxo multi ex coloniis ⁊ municipiis domi nobiles. F rant ugnonle¬
p̃tea qͣmplures puulo occultiꝰ. ꝯsilii huiꝰ se partiepes nobles
qͦs migis dnc̃tionis spos ortabat᷑. qͣm in opra aut alia nocessitudo
Ceter ũ u uentus pleraque sot maxine nobibũ: cati¬

Expanded text:
erabat. si causa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis circumvenire iugulare: scilicet ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito potius malus pit. in Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur circiter kalendas Iunias L. Caesare nerat. eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. us, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Curius; praeterea ex equestri ordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobiles. erant praeterea complures paulo occultius consili huiusce participes nobiles, quos magis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. ceterum iuventus pleraque sed maxume nobilium Cati
Abbreviated transcription (Latin):
periũ in hoste̾ pugnauerant.ꝗq. tardi retiorati e p̾lioe eeeł¬
serant quĩ ꝗ signa reltquere. aut pulsi lococẽdere austeraat.
accepta iniuria imigã igni scere quã ꝑseq uolelant. Seo ubi
labort atqiusticia res p. ereuit: reges magni belloꝰ domiti
nationesq fert. & ppłi ingentes ui suluotatt᷑. ftubi ciage
emula romoni intꝑni a strpe interat euncta moria t̾req¬

Expanded text:
perium in hostem pugnaverant quique tardius revocati proelio excesserant, quam qui signa relinquere aut pulsi loco cedere ausi erant;bant et accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. Sed ubi labore atque iustitia res publica crevit, reges magni bello domiti, nationes ferae et populi ingentes vi subacti, Carthago aemula imperi Romani ab stirpe interiit, cuncta m
Abbreviated transcription (Latin):
simo atq. optimo crudele̾ intelemndũ⁊. fa.dñ eł.
Set pͥmo magis ambitio quã maritia animes hoitm
honotẽ: inꝑiũ.boris. & ingnnuis. eq. sibi exoptant.
Sae ille uera uia nigiur: bic gabonie artes desunt. dolis.
atq. fallacus contendit .Auaricia pecimit sturu lt
quã nemoiapiens concupruit. Caguasi ueucnisinalis

Expanded text:
simo, atque optumo, crudele, intoletan dumque factum. Sed primo magis ambitio, quam avaritia, animos hominum honorem imperium bonus et ignavos aeque sibi exoptant; sed ille vera via nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit. avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit: ea quasi venenis malis
Abbreviated transcription (Latin):
mis celebiant᷑. Ita coꝵ ꝗea fecere uirtꝰ tanta b¬
ħ ibet̾. qͣntũ ea uerb̾ potuere extollere p̃clani ingeiua.
aͥ ppło tomano ñ fuit ea copia scriptoꝵ. Ra pruden.¬
tassimꝰ ꝗsq marime negociosus erat.
Ngeniũ nemo sne corpore exercebit Qptimꝰ ꝗsꝗ face.¬
re quã dicere.& sua ab aliii benefacta lnideri. quã ipse
alioꝵ nariare malebat. Iottut domi militieq boni neo¬
res colebant᷑ Concordia macima. miaricia minima enit.
Ius bonũq ppud eos n legibi magis quã natina ualclut.¬

Expanded text:
imis celebrantur. Ita eorum qui fecere uirtus tanta imis celebrantur. Ita eorum qui fecere uirtus tanta habetur, quantum eam uerbis potuere extollere praeclara ingenia.omano numquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat, ingenium nemo sine corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari quam ipse aliorum narrare malebat. Igitur domi militiaeque boni mores colebantur; concordia maxuma, minuma avaritia erat; ius bonumq
Abbreviated transcription (Latin):
talib. uiris ñlabor insolitꝰ: non locꝰ ullus asꝑ. aut
hardiuis erat. ñ armatꝰ hostis formidolosus. Uirtus
omĩa domuerat. S. głe marimũ certam̃ int̃ ipsoᷤᷤ
erat. sic ꝗsq hostẽ ferire.murũ ascende̾ c̃spici dũ
tale facmꝰ faceret ꝓperabat: ea diuitiai ẽẽ bonã
famã q. nobilitatẽ putabant. laudis audi. pecunie.
lib̾ales erant. Głã ingentẽ.diuitiasq honestas uo.¬
lebant. Memorare possẽ ꝗb in locis marimas bostiũ
copias popłs romanꝰ parua manufuderit: quas urbes
munitas nat᷑a pugnando coꝑit.ii. ea res longius noᷤ
ab incepto traberae.S. ꝓfecto fortuna inoue dnat.
Ed ies cunctas exlibidine magis quã exuero celebna
obscurat que.
a thenensiũ res geste ũc̃ ego estimo satis ample magiu.¬
siceqͣ. fuere. Uerũ aliquito minores tam̃. quam
fama ferunt᷑. S. ꝗa ꝓuenere ibi scriptoꝵ magna¬
ingenia: ꝑtrarũ orbẽ adtbeniensiũ facta ꝓm̾ar¬

Expanded text:
talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat: se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. laudis avidi, pecuniae liberales erant; gloriam ingentem, divitias honestas volebant. memorare possum, quibus in locis maxumas hostium copias populus Romanus parva manu fuderit, quas urbis natura munitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret. Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aestumo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto minores tamen quam fama feruntur. sed quia provenere ibi scriptorumingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro max
Abbreviated transcription (Latin):
tegere. Postubi ꝑicula uirtute ꝓpulerant. socnis atꝙ aini¬
cas auxilia portabant. magsq. dandis quã accipiendis
beneficiis amicicias parabant. Imꝑiũ legitimũ. nomen
imꝑii regiũ babeb̾at. Delecti ꝗb. corpꝰ ainis infiriũ
ingeniũ sapientia ualidũ erat. rei.p. consultabant.
tatis itq augendȩ rei.ꝑ. fuerat in suꝑbiã Añationẽq¬
se c̃uertit: inmutato more. annua imꝑtabinosq
imꝑatores sibi fecere. Eoq mͦ minine posse ꝑlicentiã
hab̾e. Naregib boni quã mali suspecciores ft̃. Semꝑq.
bũ aliena uirtꝰ formr dolosa. ẽ. Set ciuitas increlibile
ĩnemoratũ est: adepta lib̾tate. quãtũ breui creuerit
t᷑anta cupidogłs incesserat. Iampͥniũ uiuentus sim̾ul
ac belli patiens erat: incastris ꝑlaborẽ usu miliciã.
discebat. Magisq indecoris armis & militarib eꝗs.
quã inscortis atq c̃uiuiis librdinc̃ babebant. Igit᷑

Expanded text:
tegere. post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amitegere. post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiundis beneficiis amicitias parabant. imperium legitumum, nomen imperi regium habebant. delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei publicae consultabant: rtatis atque augendae reise convortit, inmutato more annua imperia binosque imperatores sibi fecere: eo modo minume posse putabant pehabere. Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque iis aliena virtus formidulosa est. Sed civitas incredibile memoratu est, adepta libertate, quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ac diuersa int̾ se mala luxima atq auarcia uerabant.
Res qpsa ortari uidet̃ qm̃ de morib ciuitatis tẽpꝰ admo.¬
ut paulatĩ inmutieta ex pulcherrima pessima ac
Rs ẽ roinã sicuti ego accepi condidere
atq hbuere in initio trorini ꝗenca duce ꝓfugi sedib
incertis uagalunt᷑ . Cũq ins crant ab origenes genꝰ hõiũ
agreste.: si ne legib sine imꝑiolib̾ũ atqisolictũ. Hupꝰ qͣm
inuna metua c̃uenere. dispari genere. dissimili ling̃.
alii alio more uitientes. incredibile memoraitu. ẽ. qͣm
agris. aucta satis ꝓsꝑa satisq pollens uidebat᷑. si ciati
pletaq mortalũ habent᷑. inuidia ex opulentia orteliẽ.
Igtt reges ppłiq finitimi: uello teptare. Pauci examitis
aurilio ẽẽ. Nã ceteri metu ꝑculsi. ab ꝑicuł aberant. Atꝰ
romani domi militieq. intenti. festinare. p̃ttare. aliꝰ alisi
ortari. hiostib. obuiã ire. libtatẽ. patriã.parentesꝙ arinis

Expanded text:
rsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admout paulatim inmutata ex pulcherruma atque optumUrbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. hi postquam in una moenia convenere, dispari genere, dissimili lingua, alius alio more viventes, incredibile memoratu est quam agris aucta satis prospera satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. igitur reges populique finitumi bello temptare, pauci ex amicis auxilio esse: nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. at Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire, libertatem patriam parentisque armis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽq uxta estimo. qm̃ cdeutroꝵ siletur. Uerũ enĩ uoͣ
is demũ mͥ uiuere atq frui amĩa uidat᷑. qui negocio
aliquo intentꝰ. p̃clari facinoris aura tisbone famã
querit sea mmagna copia rerã aliuil eiĩ natura
itꝰ ostendit. Pulchrũ est bene facere ra publice  etia
benedice̾. Haud ab sudũ ẽ/ nel pace ũł bello clarir
fieri liceri et ꝗ fecere ꝙ quifacta alioꝵ sccipsere

Expanded text:
 siletur. verum enim vero is demum mihi vivere atque frui anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari facinoris aut artis bonae famam quaerit. Sed in magna copia rerum aliud alii natura iter ostendit. pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est; vel pace vel bello clarum fieri l
Abbreviated transcription (Latin):
ouis hominis ꝗst sestuaent prestre cteris ammalibꝰ
sũma openiti diat: ne uitã silentio tansi ẽ teluti pe¬
cora que natuta ꝓna at quentri bedientia fim̃ Sedntã¬
onusuis. in animo & corpore sie ẽ: animiimꝑio ccapo.¬
ris feruitio megisuam᷑. alterũ nob̾ cũ dit alterũ cũ bel

Expanded text:
s homines qui sese student prestare ceteris animalibus summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, que natura prona atque ventri obedientia finxit. Sed nostra vis in animo et corpore sita animi imperio, corpori
Abbreviated transcription (Latin):
Nã diuiciarũ & forme gła. flum atq fragilis. ẽ. Uirtꝰ
clara ernaq habet᷑. Set diu magnũ int̾ mortales cer¬
miñfuit : uine corporis anuirtute animi. res militaris.
magis ꝓcederet. Nã & priusquã incipias. consulto. eubi
c̃ sulueris: mature facto opꝰ est.Ita utrũq ꝑse indigens.
exercebant. Eciã tunc uita hominũ sine cupiditate
agitabaf. sua niucuiq satis placebant. Postea uoͣ quã
inasia cyrus. ingrecia lice demonu. Et athenienses
cepere urbes arq nationes subigere libidinẽ dnã¬
coꝑtũ est: inbello plurimũ ingenũ posse. Or si regĩ
atq imꝑatoꝵ animi uirtꝰ inpace itaut inbellonaleͣcit
euabilius atq constanexꝰ se sens humane hab̾rĩt.
noq aliud alio fecri. noq mutari ac misce̾i omĩa
cerneres. Ilã imꝑiũ facile. isartibꝯretinx¬

Expanded text:
ilis est, virtus clara aeternaque habetur. Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine corporis an virtute animi res militaris magis procederet. nam et prius quam incipias consulto et ubi consulueris mature facto opus est. ita utrumque per se indigens aexercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur; sua quoique satis placebant. postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominacompertum est in bello plurumum ingenium posse. quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent, neque aliud alio ferri neque mutari ac misceri omnia cerneres. nam imperium facile iis artibus retin
Abbreviated transcription (Latin):
gineo. Alesꝰ. manur eutte pene bona patria lacerau̾a.
ꝗcũ ꝙ alienũ es grande cͥflaũat: quoflagitiũ aut fac m
redimeret : p̃terei om̃s undiq parricide. sagilegi.n¬
uicti iudicus aut ꝓfactis uidiciũ tim̃tes. Adħ quos
manꝰ atq. lingna. ꝑiurio aut sanguine ciuili alebat
P ostrenio om̃s quos flagiiũ. eiestas. c̃scius. aminiꝗ
exagitabat hi catiline ꝓrumi familiarẽsꝙ. enant. ¶
siquis eciã aculpa nacuus in qmicitiã eiꝰ inciderat᷑.
quotidiano usu atq illecebris facile pars similis ꝑ
cet̃is efficiebat᷑ s maxine adolestentũ familia¬
riatus appetebat. Eoilatin molles. & etate fluri
dolisꝰ auil difficult̾ capiebanttr allã ut cluꝰq. stuauĩ
eretme flagrabat. aliis scorta p̃bere. Alus cmnes
it eqplisimercari. Postreme neq. sũptu. nograode¬
stie sue paleeto. d̃ illos obnexios fidosq sibi faceret.
Seio fuisse nonnullos q̃ ita extimarent uiuentutẽ
⁊ q̃ domũ catiline fuquetabat parsi honoste pudi ĩ¬

Expanded text:
ganeo manu ventre pene bona patria laceraverat, quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae sacrilegi convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes quos flagitium egestas conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. quod si quis etiam a culpa vacuos in amicitiam eius inciderat, cottidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles et aetate fluxi dolis haud difficulter capiebantur. nam ut quoiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudici
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ħ attruob̾ timere. Cuare cũ de publio lentulo cet̾ĩq
statueris ꝓcerto habetote uoĩ simul dcexereitu catiline
a de om̃ib conuiratis decerñe. Quanto uos ea adtͣenti
agits: tanto illis animꝰ infimior erit. Stmͦ languere
fecisse. Siita res enset multo pulcerrima ea nõi hab̾emus.
qui pͣpe ĩocioꝵ. atq eiuiũ. p̃terea arnoꝵ̾. atq. equere.
maior copia nob. quãiłlĩ est. S& alia fuere. q̃ illo ÷
mas nos fecẽ. que nob̾ nulla suntꝰ. Portu industria.
foris instũ imꝑiũ: mnimꝰ ĩ cc̃ sũtendo lib: noq delicte
neq libidini obnoxius. ꝓhis. nos babemus luxuriã. aq̃
publice egestatẽ. pͥuatĩ opulentiã. Laudam̃ diuicias.
Omĩs urtutis p̃mi a abitio possids. net᷑ ĩoit: ubiuos
sc panti : sibi ꝗͥ gͥne consiluiꝰ capeti. ubidomi uoluptaaib.
hie pecunie. Aist gr̃e sutis. ẽo p̾iatt irapet᷑ fiat in

Expanded text:
mihi atque vobis timere. qua re quom de P. Lentulo ceterisque mihi atque vobis timere. qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere. quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paulum  magnam fecisse! Si ita esset, multo pulcherrimam eam haberemus. Nam quippe sociorum atque civium preterea armorum et equorum maior copia nobis, quam illis est. Sed alia fuere, que illos magnos fecerunt, que nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber neque delicto neque libidini obnoxius. Pro hiis nos habemus luxuriam, avariciam, publice egestatem, privatam opulenciam, laudamus divicias, omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in
Abbreviated transcription (Latin):
modi uidentur. annra nob̾cũ una hostũ futura sint. hic
net i uocabula rerũ amisimꝰ gabona aliena largiri lib̾ilitã.
sint misericordes infurib eiarii. Ne illi sanguinẽ nr̃m largiant᷑
ã dũ pinicis sceleratis parcunt bonos om̃i ꝑditũ eãt. Bene
cõposite .G. cesar paulo añ in boc bordine de uita &. mor¬
te dissuit. credo falsa ex istimans̃ eag̃ de inferis memorant᷑
diu̾so itinere malos abonis loca tretra. inculta. feda. atꝙ
for midolosa hab̾e. Itaꝙ censuit pecumas eoꝵ puplicandĩ
ipsos ꝑmunicipia uicustodus babendõĩ. Uidelica tim̃s
nesirome sint. aut appłarib ciurationis: aut amultitu¬
dine celucta ꝑui eripiant᷑. Suasiuͦ mali. atq scelesti
tantũ mͦ inurbe. & non ꝑtotam ttaliã sint. uit nonibi plꝰ
posuit audacia ubi addefendendũ opes minoneĩ si nt:
Quare uatuĩ egdẽ hoc consiliũ . ẽ. siꝑiculũ exillis metui.
Siintaite om̃iui metu solus nontunae. eo magii refert me

Expanded text:
modi videntur, nostra an nobiscum una hostium futura sint. hic vera vocabula rerum amisimus: quia bona aliena largiri liberalitas, sint misericordes in furibus aerari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere. itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur; quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt. quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit; si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me
Abbreviated transcription (Latin):
faimon i pateiãq purtaisse. deconfessi sicuti
demani festsirerũ capitabiã morxmnore suppliciũ.
sum̃dũ. Pontquã cato ifsedit. consulares drĩs. itẽq. sena.
mignã senteutiã eiꝰ laudunt. uirtutẽ amnu adcelũ fer̃a
alii alios inerepautes ⁊mudos uocant. Cato clarus atq.
magnus habetur. senat᷑ detretũ fu sicnti ille censuerat.
qres maxime tanta negocia sustinuisset. Sciebũ sepe nũo
paruamanu. cũ magnis legionib bostiũ contendisse. Cogno¬
uera parius copus bella gesta cũ opulentis regib. ad hoc sepe
fortune iuolgitiã tollerauisse. facundia g̃cos. głabelli
sua impatoꝵ atq magistratiũ uicia sustentabat. ac
sicuti esfeta perentu multis tepestatib autꝰ sane ꝗͥguã
roie urtdtẽ magnus fuit. See inemoria mea ingenti
caat. quoꝰ gñ res obtulerat silentio p̃terut᷑ ñ fuit ẽ¬

Expanded text:
is patriamque paravisse, de confessis, sicuti de manufestis rerum capitalium, more maiorum supplicium sumundum.' Postquam Cato adsedit, consulares omnes itemque senatus magna pars sententiam eius laudant, virtutem animi ad caelum ferunt, alii alios increpantes timidos vocant. Cato clarus atque magnus habetur; senati decretum fit, sicuti ille censuerat. quae res maxume tanta negotia sustinuisset. sciebam saepenumero parva manu cum magnis legionibus hostium contendisse; cognoveram parvis copiis bella gesta cum opulentis regibus, ad hoc saepe fortunae violentiam toleravisse, facundia Graecos, gloria belli sua imperatorum atque magistratuum vitia sustentabat ac, sicuti effeta parentum ui, multis tempestatibus haud sane quisquam Romae virtute magnus fuit. sed memoria mea ingenti Caesar. quos quoniam res obtulerat, silentio praeterire non fuit co