comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OMINO DIL ECTO ETEXOΡTΑtISSIMOEkasr
& conpresbitero eudoxio. & qui tecum sunt fratrib: : Agustinus
& qui mecum sunt fratres. indnõ salutem: Quando qui&em
uestram cogitamus. quã hab&is inxp̃o : &iamnos quãuis in laborib:
uariis asperisq: uersemur. inuestra caritate Requiescimus: Unum
enimcorpus subuno capite sumus : Vt&uos in nob̵ negotiosi. & nos in
uobis otiosisimus: quiasipatitur unum membrũ. conpatiuntur om¬
nia membra : & siglorificatur unum membrum: congacudent omnia
membra Ammone musergo &p&imus & obsecramus ꝑxp̃i altissi¬
mam humilitatem & miseri cordissimam celsitudinem : ut nr̃i me mo¬
ressitis inscĩs orationib: uestris. quas uos uigilantiores. & magis so¬
brias habere credimus : Nostras enim sȩpe sauciat & debilitat. caligo
& tumultus saecularium actionum : quas & sinistras non habemus eorũ
tamen quinos angariant millepassus. & iubemur ire cum eis aliaduo:
Tanta nobis ingeruntur ut uix respirare possimus: credentes tamen

Expanded text:
OMINO DILECTO ET EXOPTATISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO EUDOXIO ET QVI TECUM SUNT FRATRIBUS AUGUSTINUS ET QVI MECUM SUNT FRATRES IN DOMINO SALUTEM. Quando quietem uestram cogitamus, quam habetis in Christo, etiam nos, quamuis in laboribus uariis asperisque uersemur, in uestra caritate requiescimus. unum enim corpus sub uno capite sumus, ut et uos in nobis negotiosi et nos in nobis otiosi simus, quia, si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra et, si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. admonemus ergo et petimus et obsecramus per Christi altissimam humilitatem et misericordissimam celsitudinem, ut nostri memores sitis in sanctis orationibus uestris, quas uos uigilantiores et magis sobrias habere credimus; nostras enim saepe sauciat et debilitat caligo et tumultus saecularium actionum. quas etsi nostras non habemus, eorum tamen, qui nos angariant mille passus et iubemur ire cum eis alia duo, tanta nobis ingeruntur, ut uix respirare possimus credentes tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt : ut s& annorũ milia constituant uelut unum diem eum¬
q: in pastes ueluithoras duodecim pastiantur : Vt si quingentos annos
postremos hora uideatur habere postrema in quib: annis iam iohannes
inquiunt loquebatur quando nouis simã horam eẽ decebat. sed aliud
est nos se aliquid aliud sus picari : Cur enim non potius. sis &annorũ
milia deputandus est unus dies Non duo decima sed uiçensima quar¬
ta pars eius una hor aest Idest non quingenti sed ducenti quinqua¬
gintec anni tõtur enim dies totus circuitus solis uerius nuncupat᷑.

Expanded text:
accipiunt, ut sex annorum milia constituant uelut unum diem eumaccipiunt, ut sex annorum milia constituant uelut unum diem eumque in partes uelut horas duodecim partiantur. ut sic quingentos annos postremos hora uideatur habere postrema; in quibus annis iam Iohannes, inquiunt, loquebatur, quando nouissimam horam esse dicebat. Sed aliud est nosse aliquid aliud suspicari. cur enim non potius, si sex annorum milia deputandus est unus dies, non duodecima sed uicesima quarta pars eius una hora est, id est non quingenti sed ducenti quinquaginta anni? totus enim dies, totus circuitus solis uerius nuncupat
Abbreviated transcription (Latin):
dimus cernimus : sed & mille annorum tempus. si eorũ finis es s&
scłi finis poss& uniuersum dici nouissimum tempus: uel &iam nouis¬
simus dies: Quia scriptum est: mille anni ante oculostuos tamquã
dies unus : ut quid quid ꝑ eosdem mille annos gerer&ur: Nouis simo
tempore uel nouissimo die dicer& urgeri : Iterum enim dico quod
in hae causa sepe dicendum est consideremus quod ante multos an¬
nos dixerit beatus iohannes euange listec: nouissima hor a est: Nam
si tunc essemus hoc audito. quando crederemus. tot annos postecc tran¬
sitdros ac non potius ipso adhuc iohanne in corpore constituto. dnim
speraremus eẽ uenturum : Neq enim dixit nouissimum tempus ÷
aut nouissimus annus. aut mensis. aut dies sed nouissima hora est:
& ecce istachora quam longaest: Nec tamenest ille mentitus. sed uti¬
q intellegendus est horam ꝓtempore posuisse : quod non nulli sic

Expanded text:
dimus, cernimus. sed et mille annorum tempus, si eorum finis esset dimus, cernimus. sed et mille annorum tempus, si eorum finis esset saeculi finis, posset uniuersum dici nouissimum tempus uel etiam nouissimus dies, quia scriptum est: Mille anni ante oculos tuos tamquam dies unus, ut, quicquid per eosdem mille annos gereretur, nouissimo tempore uel nouissimo die diceretur geri. iterum enim dico, quod in hac causa saepe dicendum est: consideremus, ante quam multos annos dixerit beatus Iohannes euangelista: Nouissima hora est. nam si tunc essemus, hoc audito quando crederemus tot annos postea transituros ac non potius ipso adhuc Iohanne in corpore constituto dominum speraremus esse uenturum? neque enim dixit \'nouissimum tempus est\' aut \'nouissimus annus\' aut \'mensis\' aut \'dies\', sed: Nouissima hora est. et ecce ista hora quam longa est! nec tamen est ille mentitus, sed utique intellegendus est horam pro tempore posuisse. quod nonnulli sic
Abbreviated transcription (Latin):
trum &x pect& ab altero: Cuma hoc enim dixisses deinde sub¬
nare .tam quam non pos sit sciri. quo annouenturus sit : sed pos sit
qua ebdomade annorum. uel qua decade: tam quã diciporr& at¬
que definiri intra illos uel illor septem annos: autintra illos uel
illos decem annos: Quod si nec hoc quidem conprȩhendi potest.
quero utrum sic saltim pos sit definiri tempus aduentus eius ut
eum uenturum eẽdicamus : Intra istos uerbi gratia quinquaginta
uel centum annos uel quolib& seu maioris numeri seuminoris an¬
norum sed in quo eorum nos ignorare : Hoc siiam conprebendisti
multum est quod conprehendere potuisti: Id ipsum est autem quod
rogo : ut nobis benignus in ꝑtias adhibens idonea documenta quibus
id potueris indagare: si autem neque hocte conp̃hendisse prȩsumis
hoc sentis quod ego nouis sima enim istec eẽ tempora multis rebus sig¬
nis apparentib: quaednm prȩdixis selegimus. Omnes quieco cre¬

Expanded text:
trum instrui expectet ab altero. cum hoc enim dixisses. deinde subtrum instrui expectet ab altero. cum hoc enim dixisses. deinde subnare, tamquam non possit sciri, quo anno uenturus sit, sed possit sciri, qua hebdomade annorum uel qua decade, tamquam dici possit atque definiri intra illos uel illos septem annos aut intra illos uel illos decem annos. quod si ne hoc quidem comprehendi potest, quaero. utrum sic saltem possit definiri tempus aduentus eius, ut eum uenturum esse dicamus intra istos uerbi gratia quinquaginta uel centum annos uel quotlibet seu maioris numeri seu minoris annorum. sed, in quo eorum, nos ignorare. hoc si iam comprehendisti, multum est, quod comprehendere potuisti. id ipsum est autem, quod rogo ut uobis benignus impertias adhibens idonea documenta, quibus id potueris indagare: si autem neque hoc te comprehendisse praesumis, hoc sentis, quod ego. Nouissima enim esse ista tempora multis rerum signis apparentibus, quae dominum praedixisse legimus, omnes, qui ea cre
Abbreviated transcription (Latin):
r& tempus quod eum crediderant eẽuenturũ: &uenisse non
cernerent: &iam c&era fallaciter sibi ꝓmitti arbitrantes &de ip¬
sa mercede fidei disperarent: Non ergo ille diligit aduentũ dñi
quieum as sorit ꝓpinquare : Nec ille qui as serit᷑: ꝓpinquare sed
ille qui eum siue prope siue longesit sinceriter & fidei firmitate
spei ardorẽ caritatis expectat: Nam sitanto magis diligitur dñs
quanto magis creditur & predicatur citius esse uenturus. ma¬
gis eum diligebant: qui eiuy aduentum iam instare dicebant: quam
hu quos apostolus eis cyedere prohibebat: uel ipse a postolus qui hoc
utiq noncrȩdebat: si autem onerosa non est infirmitas mea sc̃ita¬
tituae p&o apestius non graueris &xponere : quo modo dixeris
neminem posse temporum mensuras colligere : ne fortehoc &
mihi uideatur quod &iam caritatituae & frustra quilib& nos

Expanded text:
isset tempus, quo eum crediderant esse uenturum, et uenisse non isset tempus, quo eum crediderant esse uenturum, et uenisse non cernerent, etiam cetera fallaciter sibi promitti arbitrantes et de ipsa mercede fidei desperarent. non ergo ille diligit aduentum domini, qui eum adserit propinquare, nec ille, qui eum adserit non propinquare, sed ille potius, qui eum, siue prope siue longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei, ardore caritatis expectat. nam si tanto magis diligitur dominus, quanto magis creditur et praedicatur citius esse uenturus, magis eum diligebant, qui eius aduentum iam instare dicebant, quam hi, quos apostolus eis credere prohibebat, uel ipse apostolus, qui hoc utique non credebat. Si autem onerosa non est infirmitas mea sanctitati tuae, peto apertius non graueris exponere, quo modo dixeris neminem posse \'temporum mensuras colligere\', ne forte hoc et mihi uideatur, quod etiam caritati tuae, et frustra quilibet nos
Abbreviated transcription (Latin):
mihi corona iustitiȩ quam red d& mihi dñs iustus iud& in illadie:
Nones ł solum autem mihi sed &his quidiligunt aduentum dñi:
Tunc enim sicut & euangelio commemoras. Iusti fulgebunt sicut
sol in regno patris sui: & quad ꝓph&a dicit. Ecce enim caligo & te¬
nebrae operient t̃ram super gentes. Inte uero apparebit dñs
& maiestas eius inte uidebitur: Item quod scriptumest: Qui uesd
ex pectant dnm. ecultabunt cum uistute : producent pennas sic̃
aquilie current & non labor abunt : Ambulabunt & none surient :
Hoc plane pussime & uerissime dicis: cõmendans eorum beatitudi¬
nem qui diligunt aduentum dñi: sed illis quibus dicebat apostolus
Noncito moueamini mente quasi inst& dies dñi . Diligebant utiq
aduentum đni: Nec eos hoc dicens doctor gentium ab illa dilectio¬
ne frangebat: qua ut in flam marentur uolebat : &ideo nolebat ut cre¬
derent eis aquib: audiebat instarediem dñi: ne forte cumtrans¬

Expanded text:
mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, non soltunc enim, sicut ex euangelio commemoras, iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui. et quod propheta dicit: ecce enim caligo et tenebrae operient terram super gentes, in te uero apparebit dominus et maiestas eius in te uide- bitur. item quod scriptum est: qui uero exspectant dominum, exsultabunt cum uirtute, producent pinnas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non esurient. hoc plane piissime et uerissime dicis, conem. qui diligunt aduentum domini. sed et illi, quibus dicebat apostolus: Non cito moueamini mente, quasi instet dies domini, diligebant utique aduentum domini nec eos hoc dicens doctor gentium ab illa dilectione frangebat. qua ut inflammarentur, uolebat; et ideo nolebat, ut crederent eis, a quibus audiebant instare diem domini, ne forte, cum trans
Abbreviated transcription (Latin):
paucos annos fuer̃ transitura : & nunc noui iameẽ trans acta euer¬
sa scilie & ciuitate inqua regnum eorum fuerat constitutum:
Pro inde quod &xdanielo deinter fecta bestia posuit uener abilitas
tua : & dereliquarum bestiarum regno: & inter haec de filiohomi¬
nis ueniente.n cum nubibus caeli: manifestum eẽ dixisti intellegen¬
tb scripturam: sed si fueris dignatur exponere. quo modo istec ꝑtino¬
ant ad cognoscendum temporum spatium post quod erit saluatoris
aduentus : ita ut inueniantur sine ulla ambiguitate manifesta fate¬
bor &iam ipse cum magna actione gratiarum illud quod ait dñs:
Non est uestrum scire tempora tantum mudo apostolis eẽ dictum
non poteris eorum qui fuerant cognituri: Diligendus efgo est
& & pectandus dñi sic̃ sce & hostaris aduentus: magnam dicens
eẽ beatitudinem diligentibus eius aduentum: & adhibes apor¬
toli testimonium cuius uerba sic ponis: De&ero reposita est

Expanded text:
paucos annos fuerant transitura et nunc nouimus iam esse transacta euerpaucos annos fuerant transitura et nunc nouimus iam esse transacta euersa scilicet ciuitate, in qua regnum eorum fuerat constitutum. Proinde, quod ex Danihelo de interfecta bestia posuit uenerabilitas tua et de reliquarum bestiarum regno et inter haec de filio hominis ueniente cum nubibus caeli, manifestum esse dixisti intellegentibus scripturam. sed si fueris dignatus exponere, quo modo ista pertineant ad cognoscendum temporum spatium, post quod erit saluatoris aduentus, ita ut inueniantur sine ulla ambiguitate manifesta, fatebor etiam ipse cum magna actione gratiarum illud, quod ait dominus: Non est uestrum scire tempora, tantum modo apostolis esse dictum, non posteris eorum, qui ea fuerant cognituri. Diligendus ergo est et expectandus domini, sicut sancte hortaris, aduentus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus eius aduentum et adhibens apostoli testimonium, cuius uerba sic ponis: De cetero reposita est
Abbreviated transcription (Latin):
nus suspieur : quõ quo modo scriptum legit Quam diu autem
teneat & post quantee temporum spatia de mediofiat Hic tactt
omnino : Ite ndñs inquis in euangelio inerepat iuda eos dicenr: &
tu si cognouis ser tempus uisitationistiuae forsitan ꝑman sirrer:
Nunc autem abscondita sunt ab oculistuis: sed hoc adtempus primi
aduentur dñi ꝑtin& Non secundi dequo nunc questio est : De se¬
cundo quippe aduentu suodix̃ : Nonest uestrum scire tempora
non de primo: deillo enim ab eo quesier discipuli quemsperabant.
non deisto quemiam uidebant: si enim primũ eius aduentum iudei
cognouissent : Num quam dnmglorie cruci fixissent : Nideo non
euesti sed ꝑmanere potuissent : Iam uerd̃ quod at adeor : paeniten¬
tiam agite compl&a sunt tempora. Credite ineuangelio &iam ipse
firmasti dehis temporib dietum eẽ iudaeorum: quae continuo post

Expanded text:
nus suspicetur, quoniam quoquo modo scriptum legit; quam diu autem nus suspicetur, quoniam quoquo modo scriptum legit; quam diu autem teneat et post quanta temporum spatia de medio fiat, hic tacetur omnino. lItem dominus\', inquis, \'in euangelio increpat Iudaeos dicens: Et tu, si cognouisses tempus uisitationis tuae, forsitan permansisses; nunc autem absconsa sunt ab oculis tuis\'. sed hoc ad tempus primi aduentus domini pertinet, non secundi, de quo nunc quaestio est. de secundo quippe aduentu suo dixit: Non est uestrum scire tempora, non de primo: de illo enim ab eo quaesierunt discipuli, quem sperabant, non de isto, quem iam uidebant. si enim primum eius aduentum Iudaei cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent et ideo non euerti sed permanere potuissent. iam uero quod ait ad eos: Paenitentiam agite, completa sunt tempora, credite in euangelio, etiam ipse firmasti de his temporibus dictum esse Iudaeorum, quae continuo post
Abbreviated transcription (Latin):
tempus hoc futurum sit Deinde subiunxit. Iam enim mesteriũ
operatur inquitatis: hoc iniquitatis mesterium: quomodolib&
intellegatur quid sit ab alio sic ab alio autem sic: Quam diu ta¬
men oper&ur occultumest: Neq id ex pressit a postolus tã quã
homo exeorum numero quibus dic tum est: Nonest uestrũ scire
tempora Quamuis enim nondum inter eoserat : quando eis hoc
dietimest: aderxum tamen collegium atq soci&atem &um ip¬
sum non ambigimus ꝑtinere : Item quod sequitur Tantum modo
quiten& teneat. Donec demediofiat: & tunc reuelabitur ille im¬
quus quem dñrihs int̃fici& spũ orirsui: Doc& nos antichristũm¬
manifestum futurum : si quidem ipsum uid&ur aliquanto euideu¬
tioxe significatione t&uigirse inter ficiendum spũ oris dñi ihuxp̃i.
Quis nam sit enim qui modo ten& uel quid teneat uel sibi uelit quod
ait. De medio fiat᷑ potest quisq seco astar e itellegat iuel aliquate¬

Expanded text:
temporis hoc futurum sit. deinde subiunxit: Iam enim mysterium temporis hoc futurum sit. deinde subiunxit: Iam enim mysterium operatur iniquitatis. hoc iniquitatis mysterium quo modo libet intellegatur quid sit ab alio sic ab alio autem sic; quam diu tamen operetur, occultum est. neque id expressit apostolus tamquam homo ex eorum numero, quibus dictum est: Non est uestrum scire tempora; quamuis enim nondum inter eos erat, quando eis hoc dictum est, ad eorum tamen collegium atque societatem etiam ipsum non ambigimus pertinere. Item, quod sequitur: Tantum, qui modo tenet, teneat, donec de medio fiat, et tunc reuelabitur ille iniquus, quem domimanifestum futurum, si quidem ipsum uidetur aliquanto euidentiore significatione tetigisse interficiendum spiritu oris domini Iesuquisnam sit enim, qui modo tenet, uel quid teneat uel quid sibi uelit, quod ait: De medio fiat, potest quisque se coartare, ut intellegat uel aliquate
Abbreviated transcription (Latin):
scirent imperatis atq dormientib: hor amdñi sicut furemesse
uenturam atq: hoc sciendo essent ipsi uigilanter parati post
quanta lib& tempora uenir&: & suum seruauit modum utlic&
apostolus Nantamen prȩsumer& alios docere. quod aposto¬
lis dnm dixisse cognouerat non est uestrum scire: Ponis &iã
quod idem ipsedixit a postolus. non r&in&is in memoria quia cum
es sem apud uos haec dicebam uobis : &nunc quid d&ineat scitis.
utreuel&ur in suo tempore: Nam mesterium iam operatur
iniquitatis tantum modo quiten& teneat: donec demedio fiat:
& tunc reuelabitur ille inimiqus: quem dñs ihs interfici& spũ o
ris sui : Quȩ uerba a postolica: utinam non tantum modo poneres
Uerum &iam exponere dignareris : Itasane obscura sunt & misti¬
cedicta : ut tamen appareat eum nihil destatutis dixis se tempo¬
ribus nullumq: eorum inter uallum spatiumq apperus se:

Expanded text:
scirent inparatis atque dormientibus horam domini sicut furem esse scirent inparatis atque dormientibus horam domini sicut furem esse uenturam atque hoc sciendo essent ipsi uigilanter parati, post quanta libet tempora ueniret, et suum seruauit modum, ut licet apostolus non tamen praesumeret alios docere, quod apostolis dominum dixisse cognouerat: Non est uestrum scire. Ponis etiam, quod idem ipse dixit apostolus: Non retinetis memoria, quia, cum essem apud vos haec dicebam vobis et nunc quid detineat scitis ut reveletur in suo tempore nam mysterium iam operatur iniquitatis tantum ut qui tenet nunc donec de medio fiat et tunc revelabitur ille iniquus qris sui. quae uerba apostolica utinam non tantum modo poneres, uerum etiam exponere dignareris; ita sane obscura sunt et mystice dicta, ut tamen appareat eum nihil de statutis dixisse temporibus nullumque eorum interuallum spatiumque aperuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpsos amatores huius seli quib: subitaneus apparebit interitur
iam dicere pax & securitas: quidergo scire sufficiat satis ipse
demonstrat a postolus dicendo: D&emporib: & momentis non
opus habemus uobis soribere : uel sicut alii codicer habent : non
opus uobis hab&is scribi nec secutus adiunxit. Uos enim ipsi
diligenter scitis quantum temporisreta: sed ait : uos enim ipsi diligen¬
ter scitis quiahor adni sicut fur in nocte ita ueni&: Hoc ergo sci¬
re opus est utcurent filiilucis ee & parato corde uigilar e qui
nolunt ab illa hora sicut a nocturno fure conprehendi: Nam si
ad cauendum hoc malum: id est nehoradni tamquam fur inue¬
niat imparatum opures r& nosse temporum spatia non dicer&
a postolus: Nonopus essa ut hoc scriber& sed hoc potius eis es se
scribendum. tam quam doctor pro uidentissimus iudicar&: Nunc
autem nec illis hoc opus ee monstrauit quibus sufficiebant ut

Expanded text:
ipsos amatores huius saeculi, quibus subitaneus apparebit interitus, ipsos amatores huius saeculi, quibus subitaneus apparebit interitus, iam dicere: Pax et securitas. Quid ergo scire sufficiat, satis ipse demonstrat apostolus dicendo: De temporibus et momentis non opus habemus uobis scribere uel, sicut alii codices habent: Non opus habetis uobis scribi. nec secutus adiunxit: Vos enim ipsi diligenter scitis, quantum temporis restet\', sed ait: Vos enim ipsi diligenter scitis, quia hora domini sicut fur in nocte ita ueniet. hoc ergo scire opus est. ut curent filii lucis esse et parato corde uigilare, qui nolunt ab illa hora sicut a nocturno fure comprehendi. nam si ad cauendum hoc malum, id est ne hora domini tamquam fur inueniat inparatum. opus esset nosse temporum spatia, non diceret apostolus non opus esse, ut hoc scriberet, sed hoc potius eis esse scribendum tamquam doctor prouidentissimus iudicaret. nunc autem nec illis hoc opus esse monstrauit. quibus sufficiebat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
it in sua potestate : Aut ideo quisquam nouit quam longa uel breuia
sint eadem ipsa quae fatendum est eẽ nouirsima : Cogitare quip¬
pe debemus quam olim dictum sit: filioli nouissima hora est : rur¬
sum eundem a postolum dixisse commemorans: D&emporibus
autem & momentis non necesse habemus. uobis scribere : Vos
enim ipsi diligenter scitis: quia diesdm̃i sicut fur in nocte ita ueni&:
Cum dixerint pax & securitas : tunc subitaneus illis apperebit inte¬
ritus quomodo dolores parturientir & noneffugient : & hic non
dixit. post quantum temporis hoc futurum sit: sed quomodo futu¬
rum sit: id est non quanta erit a&atis breuitas uel prolixitar : sed
quantum lib& inter uallum sit᷑ spatium temporis. Nun tamen hoc
eis ueni& malum nouissimum. Nisi cum dixerint pax & securitas:
Quib: uerbis uid&ur a postolus huius nouissimi diei uel spem uelti¬
morem ab hoc nostro tempore remouisse: Non enim iudemur

Expanded text:
it in sua potestate? aut ideo quisquam nouit, quam longa uel breuia it in sua potestate? aut ideo quisquam nouit, quam longa uel breuia sint eadem ipsa, quae fatendum est esse nouissima? cogitare quippe debemus, quam olim dictum sit: Filioli, nouissima hora est. Rursus eundem apostolum dixisse commemoras: De temporibus autem et momentis non necesse habemus uobis scribere; uos enim ipsi disecuritas\', tunc subitaneus illis apparebit interitus quo modo dolores parturientis et non effugient. et hic non dixit. post quantum temporis hoc futurum sit. sed quo modo futurum sit, id est non quanta erit aetatis breuitas uel prolixitas, sed, quantum libet interuallum sit spatiumque temporis, non tamen eis hoc ueniet malum nouissimum, nisi cum dixerint: Pax et securitas. quibus uerbis uidetur apostolus huius nouissimi diei uel spem uel timorem ab hoc nostro tempore remouisse; non enim uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
rum finem : sed ut in omni tempore operebano uigil& quia nescit
temporum finem: Nonmon& ut tempora quae pat̃ posuit insuapo¬
testate ad sequamur suꝑ apostolos. sed mon& ut quoniam nescim
quando ueniat dñr in cordis praeparatione imitemur apostolos
undeiam supra satis locutus sum: Arguit autem iudicor quare
tempus non cognos cant dicens. Hi pocrite faciem caeli potestis ꝓbare
nosci idest primi aduentus sui quod in eum crederent qui alterũ
eius aduentum uellent &pectare iugilantes: quando cumq futurũ
ess&: qui enim aduentum dñi non cognou̾it primum praeparare
se non poterit ad secundũ credendo in eum fideliterq uigilando
neillum tam quam fur intenebris conprehendat siue taridius uene¬
rit siue citius quam speratur: Dicit &iam sicut ammon& aposto¬
lus paulus:. In nouirsimis temporibus instabunt tempora pericu¬
losa & reliqua: sed numquid ideo dic&. tempora quae pater posu¬

Expanded text:
rum finem, sed ut omni tempore in opere bono uigilet, quia nescit rum finem, sed ut omni tempore in opere bono uigilet, quia nescit temporum finem; non monet. ut tempora, quae pater posuit in sua potestate, adsequamur super apostolos, sed monet, ut, quoniam nescimquando ueniat dominus. in cordis praeparatione imitemur apostolos, unde iam supra satis locutus sum. arguit autem Iudaeos, quare tempus non cognoscant, dicens: Hypocritae, faciem caeli potestis probarnosci, id est primi aduentus sui, quo in eum crederent, qui alterum eius aduentum uellent expectare uigilantes, quandocumque futurus esset. qui enim aduentum domini non cognouerit primum, praeparare se non poterit ad secundum credendo in eum fideliterque uigilando, ne illum tamquam fur in tenebris comprehendat, siue tardius uenerit siue citius, quam speratur. Dicit etiam, sicut admones, apostolus Paulus: In nouissimis temporibus instabunt tempora periculosa et reliqua. sed numquid ideo docet tempora, quae pater posu
Abbreviated transcription (Latin):
postoli intellexerunt istam mensuram temporis. ꝓph&antes.
quomodo nondocerent quod intellexerunt: quam doper eorũ
preconium & ipsi proph&ȩ in notescebant. qui eos suis libris istc
docuerunt : &ideo ꝑquas lit teras ea ipsi didicerunt ꝑ easdem po¬
tuerunt. Alio quoq in his gentib: discere in quib: apostoli auctorita¬
tem proph&icam commendabant: Cur ergo eis dictum est Non
est uestrũ scireitempora quae pater posuit in sua potestate : quan¬
do quidem sic eadocebant: Cum hii inquib litteris discernerent᷑¬
ꝑ illos in notescebant : Vnde credibilius est: non dm̃ noluis se sciri
quod uoluit praedicari : sed noluis se p̃dicari quod uidebat non¬
utiliter sciri: cur ergo inquis d&emporib: cognoscendis. Ip¬
sed ñs mon& ubi dicit. Quisnam est fidelis seruus & prudens
quem constituit dñs suꝑ familiam suam. ut d& illis crbum intempore
& c&erco : Inimo uero mon& non utbonus seruus cognoscat tempo¬

Expanded text:
postoli intellexerunt, istam mensuram temporis prophetantes; postoli intellexerunt, istam mensuram temporis prophetantes; quomodo non docerent quod intellexerunt, quando per eorum praeconium et ipsi Prophetae innotescebant, qui eos suis Libris ista docuerunt? Et ideo per quas Litteras ea ipsi didicerant, per easdem poterant alii quoque in his gentibus discere, in quibus Apostoli auctoritatem propheticam commendabant. Cur ergo eis dictum est, Non est vestrum docere tempora, quae Pater posuit in sua potestate; quandoquidem sic ea docebant, cum hi in quorum Litteris discerentur, per illos innotescebant? Unde credibilius est, non Deum noluisse sciri quod utiliter sciri. \'Cur erg-o\', inquis, \'de temporibus cognoscendis ipse dominus monet, ubi dicit: Quisnam est fidelis seruus et prudens, quem constituit dominus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore?\' et cetera. immo uero monet, non ut bonus seruus cognoscat tempo
Abbreviated transcription (Latin):
uestrum hoc dicere : quis nostrũ docere. audeat uel sescire prȩsu¬
mat quod dr̃ ille magister. Nec eos discipulos docuit istaꝰ quib: praeseni¬
tib int̃ rogatus est praesens: nec illi tam scĩ magniq doctores ẽcclesia¬
rum docere potuerunt : An respondebitur haec nondocuissea
postolos sed proph&as: hoc enim a isti &uerum est. quod ea quȩ futu¬
rasunt scorum proph&arũ uocib cognoscuntur : Qui prius quam fie¬
rent inquis ea quae futura erant. uoluntate diuina hominibus sunt
locuti: sed si ueneratiotua satis ammiratione plenum c̾edicit. si ea
đs quae prȩdici uoluit ad hominum sensus paenitus non posse ꝑueni¬
ye constituit : quanta amͦmiratione plenumest. siea quae proph&ae
hominibus sunt locuti. haec apostoli uel scire sunt ꝓhibiti uel docere
Quomodo autem proph&a ista dequib: agitur tempora docentes.
non intellegentur ab a postolis. suntelleguntur a nobis aut sieos a¬

Expanded text:
uestrum hoc docere, quis nostrum docere audeat uel se scire praesuuestrum hoc docere, quis nostrum docere audeat uel se scire praesumat, quod deus ille magister nec eos discipulos docuit, a quibus praesentibus interrogatus est praesens, nec illi tam sancti magnique doctores ecclesiam docere potuerunt? An resppostolos, sed Prophetas? Hoc enim aisti, et verum est, quod ea quae futura sunt, sanctorum Prophetarum vocibus cognoscuntur, qui priusquam fierent, inquis, ea quae futura erant, voluntate divina hominibus sunt locuti. Sed si venratio tua satis admiratione plenum esse dicit, si ea Deus quae praedici voluit, ad hominum sensus penitus non posse pervenire constituit; quanto majore admiratione plenam est, si ea quae Prophetae hominibus sunt locuti, haec Apostoli vel scire sunt prohibiti vel docere! Quomodo autem Prophetae ista, de quibus agitur, tempora docentes, non intelligerentur ab Apostolis, si intelliguntur a nobis? aut si eos A
Abbreviated transcription (Latin):
qualis iudicandus est illo die : Acꝑ hoc uigilare deb& omnis xp̃ianus
ne in paratum eum inueniat dñi aduentus: inparatum autẽ inueni&
illedies quem in paratum inuenerit suȩ uitȩ ultimus dies̃ huius : Cer¬
te enim hoc saltm manifestatum erat apostolis: non eorum tẽ pori¬
bus cum hic in carne uiuerent dnm eẽ uenturum. & tamen quisdu¬
bit & eos prȩcipue uigilas se & seruas se quod omnib: dixꝰ. nemn para¬
tos repente ueniens inuenir& : Nondum sane intellego quomodo ac¬
cipidebeat quod seripsit scitastua propterea dixisse dnm a postolis
Non est uestrum nosse tempora uel momenta quae pater posuit
sensum sic exponis utdicas: nonefgo a postolos testes consummatio¬
nis mundi sed nominis &resurrectionis suȩ uoluit intellegi: non
quidem illeait : Non est uestrum praedicare tempora : sed non est
uestrum nosse : uerum si ita uis intellegi quod ait : Non est uestrum
scire: Ac si dicer&: non est uestrum scientes facere : idest. non est

Expanded text:
qualis. iudicandus est illo die. ac per hoc uigilare debet omnis Christianus, ne inparatum eum inueniat domini aduentus. inparatum autem inueniet ille dies, quem inparatum inuenerit suae uitae huius ultimus dies. certe enim hoc saltem manifestum erat apostolis non eorum temporibus, cum hic in carne uiuerent, dominum esse uenturum; et tamen quis dubitet eos praecipue uigilasse et seruasse, quod omnibus dixit, ne inparatos repente ueniens inueniret? Nondum sane intellego, quonam modo accipi debeat, quod scripsit sanctitas tua propterea dixisse dominum apostolis: Non est uestrum nosse tempora uel momenta, quae pater posuit sensum sic exponis, ut dicas: \'Non ergo apostolos testes consummationis mundi sed nominis et resurrectionis suae uoluit intellegi ? . non quidem ille ait: \'Non est uestrum praedicare tempora\' sed: Non est uestrum nosse. uerum si ita uis intellegi, quod ait: Non est uestrum scire. ac si diceret: Non est uestrum scientes facere, id est non est
Abbreviated transcription (Latin):
insentinam & ꝑ neglegentiam derelicta atque contẽtaim¬
pleat nauẽ aq submergat : propter hoc iciunia & aeli¬
mo sinae. & orationes inuigilant inquib cum dicimus. dimit¬
te nobis sicut & nos dimittimus. Manifestamus nos habere
quod nobisdimittatur: atq in his uerbis humili antes animas
nrãs. cottidianam quodam modo agere pęnitentiam i sa¬
putome breuiter sediufficienter respondir se: super est ut ille
non sit contentiosus propter quem lucrandum. ad metales litte¬
ras dandas putasti:¬

Expanded text:
in sentinam et per neglegentiam derelicta atque contempta imin sentinam et per neglegentiam derelicta atque contempta impleat nauem atque submergat\'? propter hoc ieiunia et elemosynae et orationes inuigilant. inquibus cum dicimus: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus. manifestamus habere nos. quod nobis dimittatur, atque in his uerbis humiliantes animas nostras cotidianam quodam modo agere paenitentiam noputo me breuiter sed sufficienter respondisse; superest, ut ille non sit contentiosus, propter quem lucrandum ad me tales litteras dandas putasti
Abbreviated transcription (Latin):
his qui ante peccauerunt & nonȩgerunt pęnitentiã suꝑ inmun¬
ditia & luxoria & fornicationẽ quã ȩgerunt: Neque enim
scribebat istanisieis quiiã fuerant baptizati: habemus &iã
in actib a postolorũ simonẽ iambaptizatum cum pecunia uel¬
l& emere ut ꝑ inpositionem manus eius dar&ur sp̃s sc̃r. am¬
monitũ a p&ro. ut de hoc graui peccato ager& penitentiam
est &iã penitentia bonorum & humilium fidelium paene co¬
tidiana inqua pectora tundimus dicenter: dimitte nobis de¬
bita nr̃a : sicut & nor dimictimus debitorib nr̃is. neq: enim
ea nobis dimittiuolumus: quȩ dimissa non dubita mur inbap¬
tismo: sed illa utiq quȩ humanȩ fragilitati quãuis parua tam̃
crebra subrepunt : quae si collecta contranos suerint. It anos
grauabunt & oppriment. sicut unum aliquod grande peccatũ :
Quid enim interest ad nau fragium. utrum uno grandi fluctu
naui soperiatur & obruatur. anpaululum subrepens aqua

Expanded text:
his, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et luxuria et fornicatione, quam egerunt; neque enim scribebat ista nisi eis, qui iam fuerant baptizati. habemus etiam in actibus apostolorum Simonem iam baptizatum, cum pecunia uellet emere, ut per inpositionem manus eius daretur spiritus sanctus, admonitum a Petro, ut de hoc graui peccato ageret paenitentiam. Est etiam paenitentia bonorum et humilium tidelium paene cotidiana, in qua pectora tundimus dicentes: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. neque enim ea nobis dimitti uolumus. quae dimissa non dubitamus in baptismo, sed illa utique, quae humanae fragilitati quamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua
Abbreviated transcription (Latin):
omine eximiȩ et merito prestantissime. atque in
xp̃i caritate honorandȩ filiȩ italicȩ augustinurepiscopus indñ
salutem.: Non solum litteristuis. uerũ &iã ipsoreferente.
qui pertulit. comperi multum teflagitare litterasme ascre¬
dentẽ qđ exeis. consolationem habere plurimã possis tuitaq
uideris. quod ex indecpias.: egotamen eas negare uel dubitare
non debui: consolaturte illa fides & spertua & ipsacaritas quȩ
diffunditur in cordib piorum per sp̃mscm̃: Cuius nunc aliquud
per amorem accipimus. ut ipsã plenitudinem desiderare no¬
uerimus, nonenim te desolatam putare debeascũ ineriore
homine habeas p̃sentem xpm̃ perfidem incord&uo aut sic
te contristari oport&. quẽ ad modũ gentes quȩ ipem non ha¬
bent : cumuera cissima ꝓmisione speremus nos iͣhac uita

Expanded text:
ERITO PRAESTANTISSIMAE ATQVE IN CHRISTI CARITATE HONORANDAE FILIAE ITALICAE AUGUSTINUS EPISCOPUS IN DOMINO SALUTEM. Non solum litteris tuis uerum etiam ipso referente, qui pertulit, comperi multum te flagitare litteras meas credentem, quod ex eis consolationem habere plurimam possis. tu itaque uideris, quid exinde capias, ego tamen eas negare uel differre non debui. consoletur te autem fides et spes tua et ipsa caritas, quae diffunditur in cordibus piorum per spiritum sanctum, cuius nunc aliquid pro pignore accepimus, ut ipsam plenitudinem desiderare nouerimus. non enim te desolatam putare debes, cum in interiore homine habeas praesentem Christum per fidem in corde tuo, aut sic te contristari oportet quem ad modum gentes, quae spem non habent, cum ueracissima promissione speremus nos in hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
predesiderio regnidi. hoc uolunc eẽ uerũ quod putat primus sed
hoc secundus negt: Testius uqd̃ non negi aliquidhorũ sed ignora¬
re sefta&ur quis uestrũ dicat illorũ : Proinde si hoc factũ fue¬
rit̃ qđ predixerat primus gaudebunt cum illo secundus & testi¬
us : Omnes enĩ manifestuionem dñi diligunt: Exultabunt itaque
cͥitius uenis se quod diligunt: si aut̃ fctũ non fuerit & apparere coe¬
perit hoc potius eẽ uerũ qđ dicebat secundus : m&uendũ ÷ ne int̃
ipsas moras ꝑturbentur qui credider̃ qđ dixerat primus & inci¬
piant dñi aduentũ non tardum putare sed nullũ qui uides quantus
sit interitus animarum : qđ si tantȩ fidq̃ fuerint ut se ad secundi
p̃dicta conuestant &dm̃ &iam tardantẽ fidelit̃ & patienter
expectent abundabunt tamen opprobria & in sultationes atq
in risiones inimicorum multos in firmos axp̃iana fide auesten¬

Expanded text:
prae desiderio regni dei hoc nolunt esse uerum. quod putat primus; sed prae desiderio regni dei hoc nolunt esse uerum. quod putat primus; sed hoc secundus negat; tertius uero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur, quis uerum dicat illorum. proinde si hoc factum fuerit, quod praedixerat primus, gaudebunt cum illo secundus et tertius; omnes enim manifestationem domini diligunt; exultabunt itaque citius uenisse, quod diligunt. si autem factum non fuerit et apparere coeperit hoc potius esse uerum, quod dicebat secundus, metuendum est, ne inter ipsas moras perturbentur. qui crediderant. quod dixerat primus, et incipiant domini aduentum non tardum putare sed nullum. qui uides quantus sit interitus animarum. quod si tantae fidei fuerint. ut se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam tardantem fideliter et patienter expectent, abundabunt tamen opprobria et insultationes atque inrisiones inimicorum multos infirmos a Christiana fide auerten
Abbreviated transcription (Latin):
misc&ur: Iste quippe ꝓcul dubio domini sui odit aduentum:
quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos
bonos familiam dominicam diligenter sobrieq tractanter
aduentum dominisui sitienter desiderantes uigilant̃ &x pectan¬
tes fidelit̃ amantes ꝯsiunus eorum citius alter tardius dominũ¬
put& eẽ uenturũ. Testius uero suam de hac re ignorantiam con¬
fit&ur quam quam omnes consonent euangelio qr omnes dili¬
gunt manifestationem dni & eam desideranter &uigilanter e¬
pectant : Videamus tamen quis amplius conson& : unus dicit. uigi
lemus & orenius quia citius uenturus est dnis alter dicit augile¬
mus &oremus qr breuis & incesta est ista uita quam uis tar¬
dius sit uenturus dñs: Testius dicit uigilemus & oremus quia
& breuis atque incesta est uita & nescimus tempus quando uen¬
quando tempus sit Obsecrote quid aliud dicere audiuimus
hunc testium quã qđ dicera audiuimus & euangelium omnes quidẽ

Expanded text:
miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes. aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter expectantes, fideliter amantesputat esse venturum, tertius vero suam de hac re ignorantiam confitetur. Quanquam omnes consonent Evangelio, quia omnes diligunt manifestationem Domini, et eam desideranter et vigilanter exspectant, videamus lemus et oremus, quia citius uenturus est dominus\'; alter dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius uenturus sit dominus\': tertius dicit: Vigilemus et oremus, quia et breuis atque incerta est ista uita et nescimus tempus. quando uencitis enim. quando tempus sit. obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus euangelium? omnes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nifestauit pꝓter spem quae reposita est nobis quam ante audis¬
tis in uerbo ueritatis euangelii quod aduenit inuos: sicut & in
omni mundo est fructificans & crescens : quam uis euangeli
um nondum mundum tenebat uniuersum sed fructificare
fuiss& fructificando & crescendo uenturum: si ergo lat&
quando ecclesia fructificante atq crescente. uniuer sus
omnino amariusq: admare orbis implebitur procul dubio
lat& quando finis erit ante quippe non erit: Vt autem
tibi tamquã scõ hominidi & sincerissimo fratri aperiam dehac
quȩstione quid sentiã errir quidem in utroq uitandus est
quantum ab homine uitari potest siue citius siue tardius
quam futurũ est dñruenturus es se credatur: sed mihi quis¬
quam non uid&ur errare: cum aliquid nescire sescit : sed cũ
seputat scire quod nescit: Nemoueamus itaq: demedio seruũ¬
illum malum. quidicens incordesuo moram facit dominus mr
uenire dominatur conseruissuis &ebriosis cam uiuando

Expanded text:
nctos propter spem quae reposita est uobis in caelis, quam ante audistis in uerbo ueritatis euangelii quod peruenit in uos, sicut in omni mundo est fructificans et cum nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo latet. quando eomnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet, quando finis erit; ante quippe non erit. \'Vt autem tibi tamquam sancto homini dei et sincerissimo fratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam: error quidem in utroque uitandus est, quantum ab homine uitari potest, siue citius siue tardius quam futurum est dominus uenturus esse credatur. sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire quod nescit. illum malum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. siue aliqua patiendo mala. siue ipse male uiuen¬
do nec aliud hab& unde restituat: huic certe non pos¬
sumus dicere. Redde quod abstulisti: nisi cumeum habere
credimus & negare ubiquidem sialiquos sustin& arepen¬
te cruciatus. dum existimatur habere quod reddat.
nulla est iniquitas. quia & si non est undeluat ablatã
pecuniam merito tamendum cumper molestias corpo

Expanded text:
mittit, sive alios patiendo malos, sive ipse male vivenmittit, sive alios patiendo malos, sive ipse male vivendo, nec aliud habet unde restituat. Huic certe non possumus dicere: Redde quod abstulisti, nisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinet repente cruciatus, dum existimatur habere quod reddat, nulla est iniquitas: quia etsi non est unde reddat ablatam pecuniam, merito tamen, dum eam per molestias corpo
Abbreviated transcription (Latin):
scd omnia consulendi caritate & nihil fi& in maniter: Nihil
inhumaniter: Ita formidabitur ultio cognitoris: ut nec in¬
terces soris religio contem natur: quia & plectendo & ig¬
noscendo hoc solum bene agitur: ut uita hominum corri¬
gatur : quod sitanta est per uersitas & impi&as ut ei cor
dr̃cernit. siue seueritate. siue lȩnitate. nonnisi ofsicium di¬
lectionis impl&ur: Quod autem inepistala tua sequitur
ubi dicis. uerum nunc ut mores nostrisunt & sceleris pae¬
nam cupiunt sibi homines relaxari. &ideo propter qđ
scelus ammis sumest possidere pessimum hominum ge¬
nus commemoras cui pȩnitendi medicina omnino non
prodest: sienim resaliena propter quam peccatum est
cum reddi possit non redditur non agitur pęnitenti a
sed fingitur: si autem ueraciter agitur. non remitte¬
tur peccatum nisi restiauatur ablatum. sedut dixi.
cum restitui potest: plerumque enim quiau fert a

Expanded text:
sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil inhumaniter. ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrdeus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod autem in epistula tua sequitur, ubi dicis: \'Verum nunc, ut mores nostri sunt, et sceleris poenscelus admissum est possidere; pessimum hominum genus commemoras, cui poenitendi medicina omnino non prodest. Si enim res aliena, propter quam peccatum est, cum reddi possit, non redditur, non agitur poenitentia, sed fingitur: si autem veraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum; sed, ut dixi, cum resti
Abbreviated transcription (Latin):
depresentibus ur̃is sccularibus terruit: asserens & ipsas
ad dispensationem diuinȩ prouidentiae pertinere:
omnis inquid anima potes tatibus sublimioribur subdita
sit: nonenim potestas nisi adõ: quae autem sunt: adõ ordi¬
natasunt: qua ꝓpt̃ qui resistit potestatidĩ ordinationi re¬
sistit. qui autem resistunt. ipsi sibi iudicium adquirunt:
bonum fac & habebis laudem ex illa: dĩenim minister
est tibiinbonum: quod simalum feceristime: Nonenim
frustra gladium portat: Dĩenim minister est uindex in
iramei quimalum agit. Ideoque necessitate subditiestote
nonsolum ꝓpter iram sed & propter conscientiam
Ideo enim & tributa prȩstatis: ministrienim dĩsunt: in hoc
ipsum per seuerantes reddite omnibus debita cuitribu¬
tum. tributum. cui uectigal uectigal: cuitimorẽ. timorẽ.
cuiho norem honorem: Nemini quicquam debeatis nisi
ut inuicem diligatis. hȩc uerba apłiutilitatem urẽ seueri¬
tatis ostendunt: proinde sicut dilectionem iurn sunt terren¬

Expanded text:
de praesentibus vestris securibus terruit, asserens et ipsas ad dispensationem divinae providentiae pertinere. Omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit: non est enim potestas, nisi a Deo; quae autem sunt, anatae sunt. quapropter qui resistit potestati dei ordinationi resistit; qui autem resistunt ipsi sibi iudicium adquirunt. bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo enim et tributa praestatis; ministri enim dei sunt in hoc ipsum perseuerantes. reddite omnibus debita; cui tributum, tributum, cui uectigal, uectigal, cui timorem. timorem, cui honorem, honorem. nemini quicquam debeatis, nisi ut inuicem diligatis. haec uerba apostoli utilitatem uestrae seueritatis ostendunt. proinde sicut dilectionem iussi sunt terren
Abbreviated transcription (Latin):
ner non &a postolicas fuis se credamus : non neidem ipse apos¬
tolus ait. Quae est ecclesia diuiui columna & firmamentum ueri¬
tatis : & sine dubio magnum est pi&atis sacramentum quod mani
festatum est incarne iustificatũs ÷ in spũ apparuit angelis prȩ¬
dicatumest ingentibus: creditum est in mundo as sumptum
est ingloria: Nempe manifestum est hoc quod ine tremo
posuit: &iam nunc nondum esse conpl&um quanto magis tunc
quando ista dicebat: Ecclesia quippe tunc as sum&ur ingloria
quando dic&ur Lienite benedicti patris mei ꝓcipete regnum:
& tamen & tam quam factum fuiss& dictum est: quod cesto sci¬
ebatur futurum: multo minus mirandum est. quod &iã uer

Expanded text:
nes non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse aposnes non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quoicatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit. etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc, quando ista dicebat! ecclesia quippe tunc adsumetur in gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dictum est, quod certo sciebatur futurum. Multo minus mirandum est, quod etiam uer
Abbreviated transcription (Latin):
sicut eis &illud ant quod ad eos omnino non ꝑtineat: & tamen sic
dictum est tam adsolos &iam ꝑtinere: Cum uideritir hȩcfie¬
ris scitote qr prope est in ianuis : ad quos enim hoc ꝑtin& : nisi ad
eos qui in carne tuncerunt cum omnia complebuntur : qun¬
to magir illud quod &x magna paste ꝑ eos agendũ fuit: quã uis
& posteris eorũ eadem actio seruar&ur : Quod autem dixit
a postolus num quid non audierunt in omnem trã &x iit sonus eo¬
rum & infinis orbisterrȩ uerba eorum.: Quamuis locutus sit p̃¬
teriti temporis uerbis tamen quod futurum fuerat dix̃ noni
quodiam factum atque compl&um : sicut &ipse ꝓph&ce quo u¬
sus ÷ teste nonait. In omnem t̾ram &xiturus est. sed &iit inquid
sonus eorum : quod utiq nondum erat fatum : quale est &iam il¬
lud: foderunt manus meas & pedes meos : quod tamen longe
postec fatum nouimus : sed neistas ꝓph&icas tantum locutio¬

Expanded text:
sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod autem dixit apostolus: Numquid non audierunt? \'in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutio