comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delumine. non duo lumina intelligenda sunt:
uel separatio luminis: s ita intelligendum ẽ.
quod filius effulgentia et̾na. luminis ẽ etern.
sicut imago substantiȩ sempit̾nȩ. sempit̾na ẽ
necessarium ẽ. quod pat̾ plenus & ꝑfectus ds ẽ.
quia eadem magnitudo ẽ. inuna quaq ꝑsona¬
semel dicta: quiȩ ẽ intrib ꝑsonis. simul nomina
tis. Non ita dicimus in hominib fieri posse. Abra¬
ham plenus homo. ysaac plenus homo. iacob
plemis homo: & hi om̃s unius substantiȩ quan¬
cum ad humanam ꝑtinet naturam. Non tam̃
hi tres unus homo: s tres omnimodis homines:
& aliquid maius intrib cognoscitur: quam in
quolibet uno eorum. Itẽ abraham uinis homo.

Expanded text:
de lumine, non duo lumina intelligenda sunt, de lumine, non duo lumina intelligenda sunt, vel separatio luminis; sed ita intelligendum est, quod Filius effulgentia aeterna luminis est aeterni, sicut imago sempiternae substantiae sempiterna est endum est, quod Pater plenus, et perfectus est Deus; us sanctus; quia eadem magnitudo est in unaquaqsemel dicta, quae est in tribus personis simul ntis. Non ita dicimus in hominibus fieri posse; Abraham plenus homo, Isaac plenus homo, Jacob plenus homo, et hi omnes sunt unius substantiae, quantum ad humanam pertinet naturam: non tamen hi tres sunt unus homo, sed tres omnimodo homines; et aliquid majus in tribus cognoscitur, quam in quolibet uno eorum. Item Abraham unus homo,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur ds̃ de dõ. lumen delumine: ambo simul
ds̃. ambo simul lumen. S ñ pat̾ ds de dõ. neo
lum̃ delumine: s filius ds̃ de deo. & lumen de
lationib quȩ scdm substantiam dicuntur: ⁊dẽ
quod sumnul ambo sunt. dici debet: ut ommpo¬
tens. magnus. bonus. et̾nus. & cetã quȩ adse
dicuntur. Quod si ita ẽ hoc solum de eis dici
non potest. illud de illo quod simui ambo non
sunt: sicut u̾bum de u̾bo dici ñ potest. quia
non simul ambo u̾bum. s solus filius. Nec umnago
filius imago. Nec filius de filio: quia non simui
ambo filtus. Nec patre de patre: quia ñ simul
ambo pater: & id̾o quod euuanglista ait. & uer¬
bum erat apud dm̃: multum ẽ ut sic intelliga¬
tur uerbum. quod solus ẽ filius. Erat apuo
dm̃: quod non solus pat̾: s pater & filius simul
ds̃. In quo ꝑfecte intelligitur quiod ñ precessit
genitor. illud quod genuit: & quod ipse in ȩian¬
gello ait. Ego & pater unum sumus. Unum

Expanded text:
dicatur Deus de Deo, lumen de lumine, ambo simul dicatur Deus de Deo, lumen de lumine, ambo simul Deus, ambo simul lumen: sed non Pater Deus de Deo, nec lumen de lumine, sed Filius Deus de Deo, et lumen de lationibus quae secundum substantiam dicuntur, id est, quod simul ambo sunt, dici debet, ut omnipotens, magnus, bonus, aeternus et caetera quae ad se dicuntur. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest: illud de illo, quod simul sunt, sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum, sed solus Filius, nec imago Filius imago; nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius; nec Pater de Patre, quia non simul ambo Pater et ideo quod Evangelista ait: Et verbum erat apud Deum; multum est, ut sic intelligatur; Verbum, quod solus est Filius, erat apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. In quo perfecte intelligitur, quod non praecessit genitor illud quod genuit; et quod ipse in Evangelio ait: Ego et Pater unum sumus . Unum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ t̾cia inscã trimtate ꝑsona. patri & filio per
ominia equalis. coet̾nus. & consubstantialis.
W hȩc trinitas unus ẽds. solus bonus. magnis.
et̾nuis. omp̃s. Ipse sͥ unitas. deitas. magnitudo:
bonitas. omni potentia: & quicquid ad se sub¬
stantialit̾ dicitur: Non ita in relatiuis uocabu¬
lis intelligendumẽ. uel dicendum: quia dici ñ
potest pat̾ sibi pater. uel filius sibi filius. uel sp̃s
proculdubio ꝑsonam referri debent. Quicquid¬
gͦ ad se dicuntur pat̾ & filius: ñ dicit᷑ alt̾ sine ai¬
tero: id ẽ quicquid dicuntur. quod substantia
eorum ostendat: ambo simul dicuntui: Si hȩc
ita sunt: iam gͦ nec pat̾ est ds sine filio. nec filius
ds sine patre: id ẽ non ita dicitur pat̾ ds. quia filiꝰ
ñ sit ds: nec filius ita dr ds̃. quasi pater non sit &:
s ambo simul ds̃: etiam & unus ds̃. Quo circa.
quicquid scdm substantiam. uel et̾nitatẽ de eis.
dici potest. ambo simul suit: quamuis de filio

Expanded text:
qui est tertia in sancta Trinitate persona. Patri et Filio per omnia aequalis, coaeternus et consubstantialis. Et haec Trinitas unus est Deus, solus bonus, magnus, aeternus, omnipotens. Ipse sibi unitas, deitas, magnitudo, bonitas, omnipotentia, et quidquid ad se substantialiter dicitur. Non ita in relativis vocabulis intelligendum est vel dicendum; quia dici non potest, Pater sibi Pater, vel Filius sibi Filius, vel Spiriprocul dubio personam referri debent. » Cergo ad se dicuntur Pater et Filius, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam ergo nec Pater est Deus sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, id est, non ita dicitur Pater Deus, quasi Filius non sit Deus; nec Filius ita dicitur Deus, quasi Pater non sit Deus; sed ambo simul Deus, etiam et unus Deus. Quocirca quidquid secundum substantiam, vel aeternitatem de eis dici potest, ambo simul sunt; quamvis de Filio
Abbreviated transcription (Latin):
amus hominem adimaginem & similitudinem uo¬
stram. Ctn enim singulari numero dixit. adima¬
ginem: ostendit unam naturam ẽẽ: ad cu uis ima¬
ginem homo fieret. Cum uͦ dicit pluralit̾ ur̃ãm:
ostendit dmͣ ad cuius imaginem homo fiebat. non
unam ẽẽ ꝑsonam. Si enim illa uua essentia patͥs
& filii & sp̃s sci. una ee̾t ꝑsona: non diceret᷑ ad ima¬
ginem ur̃am: s adimaginem in eam: nec dixisset
faciamus. s faciam. Si uͦ in illis trib ꝑsonis tres
essent intelligende uel credende substantiȩ: non
diceretur adunaginem nramꝰ. s ad unagines ur̃as.
ut una sc̃̾e crmitatis essentialit̾ duuntas intimet᷑.
Hanc quoq trinitatem ꝑsonarum. atq unitatẽ
naturȩ ꝓpħa ysaias reuelatam sibi non tacuit:
cum se dicit seraphin uidisse clamantia. sc̃s. Sc̃s.
tercio sc̃s ꝑsonarum trinitatẽ: meo uͦ quod se¬
mel dicitui: dñs ds sabbath. diuine nature cognos¬

Expanded text:
amus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Cum enim singulari numero dixit imaginem, ostendit unam naturam esse, ad cujus imaginem homo fieret; cum vero dicit pluraliter nostram, ostendit Deum, ad cujus imaginem homo fiebat, non unam esse personam. Si enim illa una essentia Patris et Filii et Spiritus sancti una esset persona, non diceretur ad imaginem nostram, sed ad imaginem meam; nec dixisset faciamus; sed, faciam. Si vero in illis tribus personis tres essent intelligendae, vel credendae substantiae, non diceretur, ad imaginem nostram, sed, ad imagines nostras. ut una sanctae Trinitatis essentialiter divinitas intimetur. Hanc quoque Trinitatem 708 personarum, atque unitatem naturae, propheta Isaias revelatam sibi non tacuit, cum se dicit Seraphim vidisse clamantia: Sanctus, Santertio, Sanctus, personarum Trinitatem; in eo vero, quod semel dicitur, Dominus Deus Sabaoth, divinae naturae cognos
Abbreviated transcription (Latin):
Indubitanter siquideni credere debemus ipsã
scam trinitatẽ ẽẽ inseparabilis substantiȩ atq
essentiȩ: inseparabilit̾q oꝑari quicquid a
singulis ꝑsonis legimus oꝑatum ẽẽ. Quamius
certissinum sit patrem esse solum. qui dixit
ẽẽ. qui inspecie columbȩ suꝑ eumdem baptira¬
tum ascendentem de aqua descendit. & quin¬
quagesimo die ptꝰ resurrectionem xp̃i fideles
in uno loco positos. in linguarum ignearum¬
n uiad uisione adueniens repleuit: illam tam̃
uerissiie uocem qua solus locutus ẽ. ds̃ pater.
& illam carnem qua solus homo factus uinge¬
nitus ds. & illam columbam in cuius specie
neas. in quarum uisione fideles uno ioco coñ¬
stitutos repleuit. oꝑa esse totius sc̃e trinitatis.
idẽ unuis dĩ qui fecit in celis & int̾ra uisibilia
& inuisibilia uerissime credendum est.

Expanded text:
Indubitanter siquidem credere debemus ipsam sanctam Trinitatem esse inseparabilis substantiae atque essentiae, inseparabiliterque operari quidquid a singulis personis legimus operatum esse. Quamvis certissimum sit Patrem esse solum qui dixit:esse, qui in specie columbae super eumdem baptizatum ascendentem de aqua descendit , et quinquagesimo die post resurrectionem Christi fideles in uno loco positos, in linguarum ignearum visione adveniens, replevit . Illam tamen verissime vocem qua solus locutus est Deus Pater, et illam carnem qua solus homo factus est unigenitus Deus, et illam columbam in cujus specie neas in quarum visione fideles uno loco constitutos replevit, opera esse totius sanctae Trinitatis, id est, unius Dei, qui fecit in coelis et in terra visibilia et invisibilia, verissime credendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
eneamus igitur firmis¬
sime patrem & filium
uaturalit̾ dũi nec tam̃
ipsum patrem ẽẽ qui fi¬
lius ẽ: nec filium ipsum
aut filius ẽ. Una est
enim patris & filiu &
spiritus sc̃i ee̾ntia: in qua non ẽ alius pat̾. alius filiꝰ.

Expanded text:
eneamus igitur firmissime Patrem et Filium naturaliter Deum: neque tamen ipsum Patrem esse qui Filius est, nec Filium ipsum aut Filius est. Una est enim Patris et Filii et Spiritus sancti essentia. In qua non est aliud Pater, aliud Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
eo quo d̃s ẽ. quo substantia ẽ. uo et̃utas est.
hoc pat̾ et filius ẽ. Una intrib diunitas: una
essentia: una omnipotentia. E quicquid stib¬
stantialit̾ de dõ dici potest: si forte de solo patre
int̾rogatus fueris. simulde patre & filio & spũ
in commnutabilem. Sciendum ẽ quod quedã
de do substantialit̾ dicuntur: ut ẽ ds̃ magnꝰ
omnips: et quicquid ad se dicit᷑. idẽ substan¬
tiam diuinitatis significans. Quedam itaq
relatiue dicuntur: ut pat̾ ad filium. et fulius

Expanded text:
eo quo est Deus, quo substantia est, quo aeternitas est, hoc Pater est et Filius. Una in tribus divinitas, una essentia, una omnipotentia. Et quidquid substantialiter de Deo dici potest, si forte de Patre solo interrogatuincommutabilem. Sciendum est quod quaedam de Deo substantialiter dicuntur, ut est, Deus, magnus, omnipotens: et quidquid ad se dicitur, id est, substantiam divinitatis significans: quaedam itaque vero relative dicuntur: ut Pater ad Filium, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
dicitu:: quia ñ substantię nomen ẽ. s refertur
ad filiũ. Non sic dicimꝰ filiũ patix̃ ec̃. qͦ mͦ diciꝰ filiũ am̃
ẽẽ nec ita dicimꝰ patiẽ filiũ. sic̃ dicimꝰ dm̃ eẽ. quiads sub¬
stantialit̾ dicitui: pat̾ & filius & sp̃s sẽs relacuie¬
latiue dicitin: quia patris & filii sp̃s ẽ. s ipsa relatio
sp̃s scĩ. ñ ita reciprocatione conuerti poterit. sic̃
pat̾ & filius. Nam pat̾. filii pat̾ dicitur: et filius.
ad patrem et filium: quia patris & filii spiritus ẽ.
dicimius patrem sp̃s scĩ. ne filius eius intelligatur
ciumus filium sp̃s scĩ: ne pat̾ eius intelligatur
nator doni sui ẽ. In quib nominib circum ferri
potest uicisim relationis regula: ut si dicamus
donator doni. & donum donatoris: quia in his
uocabulis potuit inueniri usitata huis cathego¬
lit̾ procedit: ineffabilis quedam patris filiĩq cõ¬
muiuo ẽ. & ido fortasse sic appellatur: quia pat
& filio potest cadem appellatio coriueniri. slam¬

Expanded text:
dicitur, quia non substantiae nomen est, sed refertur ad Filium. Non sic dicimus Filium Patrem esse, quomodo dicimus Filium Deum esse; nec ita dicimus Patrem Filium esse, sicut dicimus Deum esse, quia Deus substantialiter dicitur; Pater, et Filius, et Spirlative dicitur, quia Patris et Filii Spiritus est: sed ipsa relatio Spiritus sancti non ita reciprocatione converti poterit, sicut Pater et Filius. Nam Pater Filii Pater dicitur, et Filius Pad Patrem et Filium, quia Patris et Filii Spiritus est. dicimus Patrem Spiritus sancti, ne Filius ejus intelligatur sed non dicimus Filium Spiritus sancti, ne Pater ejus intelligatur nator doni sui est. In quibus nominibus circumferri potest vicissim relationis regula, ut si dicamus: donator doni et donum donatoris. Quia in his vocabulis potuit inveniri usitata huic categoet Filio aequaliter procedit, ineffabilis quaedam Patris Filiique communio est. Et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio co
Abbreviated transcription (Latin):
celebrantes triumphum. fidem conu̾satione de¬
mur eum: ciuu nulla corporalium rerum forma
consimilis ẽ. Habeamus incunctis imagiuemi
bonitatis eius. & patientie.: emendemus erro¬
res. Oremus ꝓmimicis: ꝓ detractorib obsecremꝰ:
mmuitantes moysen qui sororis contra se loquen¬
tis culpam. orationis deleuit oleo. Eienosinȩ:
peccatoꝵ sordes lauent. Captiuoꝵ uincula
nos uideant astringere: & ꝓpicium illis mipre¬
cemur dm̃. Clausos carcere. humanitas diurna
sustentet. Dehis quorum corpora morbus regi¬
us. occupauit. & iugi tabe membra soluuntu::
ꝓpt̾ repositam in celis mercedem sollicito ministe¬
rio seruiamis: quando nobis iudicii potestas
ritatis. Caritas ꝓna sit ad miscłiam: ñ in sultans
peccantib s cõndolens. faciis ẽ lapsus ad uicia:
& fragilitas conditionis humanę. quicquid cer¬
nit in alio. hoc inse debet ꝑtimescere. Cumq
alius fuerit pro errore correptus: illuis emenda¬
tio nr̃a sit cautio: & suꝑ ommia quasi culnien

Expanded text:
idem conuersatione demur deum, cui nulla corporalium naturarum forma consimilis est, habeamus in cunctis imaginem bonitatis eius, paenitentia emendemus errores, oremus pro inimicis, pro detractatoribus obsecremus aemulantes Moysen, qui sororis contra se loquentis culpam oratione deleuit, oleo elemosynae peccatorum sordes lauemus. captiuorum uincula nos uideantur adstringere et propi- t tium illis inprecemur deum; clausos carcere humanitas diurna ■ sustentet et his, quorum corpora morbus regius occupauit et iugi tabe membra soluuntur, propter repositam in caelis mercedem sollicito ministerio seruiamus. si quando potestas iudicii nobis ritatis, caritas prona sit ad misericordiam non insultans peccantibus, sed condolens; facilis est enim lapsus ad uitia et fragilitas condicionis humanae, quidquid cernit in alio, in se debet pertimescere. cumque alius fuerit pro errore correptus, illius emendatio nostra sit cautio. et super omnia quasi culmen
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus int̾fecit. quam uiuuis occiderat. Refeit
aut̃ & traditio scłarium littarum. habuisse hoc
quendam in erercitio usuq certaminis. habuisse
mieum se nutricem t̾ram. implilsu aduersarii
colitigisset.: Ae solo surgens magis ac magis mad¬
userum p̃ualeret: ac sic derectio ꝓstrati. occasio
fiebit triumphi:. Dabat enim quodam mͦ in fu¬
mit as fortitudinẽ: lapsus paimant ruina uictori¬
am. Puto hȩc illi celesti athlete. qui contra iacos
legitur fiusse luctatus. iustius aptari posse: estimo
hȩc illius ꝑsonȩ uerius conuenire. qui hoc in
tempore in harenam mundi cum puplico ho¬
te conflixitꝰ qui ad hoc cessit ut głosus siugeret:
dhoc cẽcidit ut om̃s eleuaretꝰ qui ad u̾sarium ef¬
susus obruit: prostratus elisit. iacentẽq hominẽ
aeectus erexit. mortemq enus dum succumbe¬
ret ꝑculit: ac mortuum dum resurgeret suscita¬
t. Hic ẽ ille angłs qui cum iacob nocte iuctat᷑

Expanded text:
mortuus interfecit, quam vivus occiderat. Refert mortuus interfecit, quam vivus occiderat. Refert autem et traditio saecularium litterarum hoc, quemdam in exercitio usque certaminis habuisse micam et nutricem terram 494 impulsu adversarii contigisset, de solo surgens magis ac magis in adversarium praevaleret, ac sic dejectio prostrati, occasio fiebat triumphi. Dabat enim ei quodammodo infirmitas fortitudinem, lapsus palmam, ruina victoriam. Puto haec illi coelesti athletae, qui contra Jacob legitur fuisse luctatus, totum hoc illi justius aptari posse; aestimo haec illius personae verius convenire. Quia cum tempore in arena mundi cum publico hoste conflixit, qui ad hoc gessit, ut gloriosius surgeret, ad hoc cecidit, ut omnes levaret, qui adversarium effusus obruit, prostratus elisit, jacentemque hominem dejectus erexit, mortemque ei dum succumberet, perculit, ac mortuum, dum resurgeret, suscitavit. Hic est ille angelus, qui cum Jacob nocte luctatus
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ di quas annua deuotione
uenerdinur. sicut nobis infutu¬
rum uitam & głiam pollicent᷑.
ita etiam in p̃teritum de salutis
nir̃e causa & occasione nascunt᷑:
ac sic qui idõ colitur ut misere¬
Ab eo gͦ facti atq reꝑati nunc
impensius exultemus in beneficus suis: quia me¬
liores sunt illi dies quib liberamur. quam illi qͥb
inuitȩ hiuus pericula nascendo ꝓducumis: ⁊ꝙ ideo
legimus: quia melior ẽ iniscdia tua suꝑ uitas. Me¬
liores enum sunt dies quib ad et̾nam uitam renas¬
cimur: quam illi quib in hȩc tempora iam ꝓcream̃.
Si quidem inaiora sunt dona gr̃ȩ: quã dona natuix.
Ingemino dĩ nr̃i oꝑe ibi res uirtutis. hic muneris est.
ibi potentia. hic miscd̾ia continetur: Prima natiui¬
tate t̾renis ingredimur: scda celestib preparamur:
Sicut aut̃ presentis temporis festa nos ammonent:
lic ẽ ille qui ꝓmundi salute congressus. sicut de
forussimo illo sanson leginius. plures inimicorĩ

Expanded text:
simi, quam annua devotione veneramur. Sicut nobis in futurum vitam et gloriam pollicetur, ita etiam in praeteritum de salutis nostrae causa et occasiones nascuntur; ac sic qui ideo colitur, ut misereAb eo ergo facti atque reparati nunc impensius exsultemus in beneficiis suis, quia meliores sunt illi dies, quibus liberamur, quam illi, quibus in vitae hujus pericula nascendo perducimur. Et ideo legimus, quia melior misericordia tua super vitas . Meliores ergo sunt dies, quibus ad aeternam vitam renascimur, quam illi, quibus in hac temporali procreamur. Siquidem majora sunt dona gratiae, quam naturae. In hoc gemino Dei nostri opere, ibi res virtutis, hic muneris est. Ibi potentia, hic misericordia continetur. Prima nativitate terrenis ingredimur, secunda coelestibus praeparamur. Sicut autem praesentis temporis festa nos admonent, sic ille qui pro mundi salute congressus, sicut de fortissimo Samson legimus, plures inimicorum
Abbreviated transcription (Latin):
cob benedictionẽ accepit. & claudus incedit:
Sic enu ait. Et tetigit latitudinem femoris angds
euis: & claudicabat pede. Latitudo femoris: ui¬
daici gen̾is ẽ muititudo. Quid ẽ inquam: quod
uno pede claudicat: Hoc ẽ quia de iacob id est
de udeorum genere xpõ resurgente pars cre¬
didit: pars in ifidelitate remansit: & a iufticie
ac uite semitis claudicauit. Quod aut̃ dicit ipse
angss diitte mne. iam enun ascendit aurora:
hoc indicabat posse eum amorte uinci. ñ posse a¬
se retineri. s post ulam fugata luce passionis no¬

Expanded text:
cob benedictionem accepit, et claudus incedit? cob benedictionem accepit, et claudus incedit? Sic enim ait: Et tetigit angelus latitudinem femoris ejus, et claudicabat pede. Latitudo femoris Judaici generis multitudo est. Quid est, inquam, 496 quod uno pede claudicabat? hoc, quia de Jacob, id est Judaeorum gente, Christo resurgente, pars credidit, pars in infidelitate permansit, et a justitiae ac vitae semitis claudicavit. Quod autem dicit ipse angelus: Dimitte me, jam enim ascendit aurora, hoc indicabat posse eum a morte vinci, non posse retineri. Sed post illam fugatam luce passionis no
Abbreviated transcription (Latin):
tur benedicit: & claudicat qui se uicisse crede¬
bat. In ia cob gͦ uideorum ppłs: in angłm ap̃s ag¬
noscitur. & ut sciamus in eodem angło dm̃ fuis¬
se.ita dicit ipse beatus iacob. Uidi dnm facie
ꝯd faciem: & salua facta est anima mea. Iacob
Eangło surcumbente p̃ualuit: preualuerunt
& ini xp̃i ad tempus passione uidei. In illa refu¬
gientes die ac nocte tota in eo impietate seui¬
entes p̃ualuerunt: quando crucifixerunt.
Preualuerunt: quando occidunt. Ergo cum
uicisset ia cob benedici tanĩ se a uicto cognouit
diceus. Non dimittam te. nisi benedixeris m.
Oquale mnyst̾ĩum. Incertamine infirmior
estunatiiiꝰ & ad conferendam benedictionem
dirit. quando & ꝓ int̾ficientib supplicabat di¬
cens: dimitte iiis dñe: quia nesciunt quid faciunt.
Benedirit uictus qui lib̾at passus: int̾uenit reus
absoluitq dampnatus: quia ut adiisarꝗ resipis¬
cant. redemptionẽ tribuit int̾emptus. Qind
etiam illudẽ quod ptꝰ illam colluctationem. ia¬

Expanded text:
 claudicat, qui se vicisse credebat. In Jacob ergo Judaeorum populus, in angelo Christus agnoscitur; et ut sciamus in eodem angelo Dominum fuisse, ita dicit ipse beatus Jacob: Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Jacob ergo angelo succumbente praevaluit in Christi passione Judaei, in illa refugientes diei nocte, et tota in eum impietate ferientes praevaluerunt, quando crucifixerunt; praevaluerunt, quando occiderunt. Ergo cum vicisset Jacob, benedici tamen se a victore posse cognovit, dicens, Non dimittam te, nisi benedixeris mihi. Quale mysterium in certamine! Infirmior aestimatur, et ad conferendam benedictionem dixit, quando et pro interficientibus 495 supplicavit, dicens: Dimitte illis, Pater, quia nesciunt quid faciunt . Benedixit victus, qui liberat passus; intervenit reus, absolvitque damnatus, quia et si adversarii resipiscant, redemptionem tribuit interemptus. Quid illud etiam est, quod post illam colluctationem Ja
Abbreviated transcription (Latin):
sub pontio pilato crucifixam. & sepultam die
t̾cia resurrexisse: & incelum ascendisse. s tan¬
tum modo filium. Nec tamen eandem trinitatẽ
descendisse inspecie colunibe suꝑ xp̃m bapti¬
tatum: aut die pentecostes pt ascensionem dĩ
sonitu facto decelo. quasi ferretur flatus uehe¬
nens. & linguis diuisis uelut ignis. s tantun¬
filius meus dilectus. siue cum baptiratus ẽ a iohe.
siue in monte qnͣdo cum illo tres discipuli. aut
quando sonuit uox dicens. & clarificaus. & ite¬
rum clarificabo. s tantum mͦ patris uocem fuis¬
sẽs sicut inseparabiles sunt. ita in seꝑabilit̃ oꝑant̾¬

Expanded text:
sub Pontio Pilato crucifixam et sepultam, et tertia die resurrexisse, et in coelum ascendisse, sed tantummodo filium. Nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae super Jesum baptizatum , aut die Pentecostes post Ascensionem Domini sonitu facto de coelo, quasi ferretur flatus vehemens, et linguis divisis velut ignis sfilius meus, sive quum baptizatus est a Joanne, sive in monte, quando cum illo erant tres discipuli, aut quando sonuit vox dicens:  Et clarificavi, et iterum clarificabo: sed tantummodo Patris vocem fuisiritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, ita inseparabiliter o
Abbreviated transcription (Latin):
Non tam̃ tres dii: aut tres boni. aut tres ommipo
guli dicunt᷑. Hoc enim scđd̾m essentiam dicuntui:
quia hoc ẽ ibi esse quod magnum c̾ẽ. qͦd bonunt.
quod sapientem ẽẽ. Et quicquid aliud ad se. una¬
queq ibi ꝑsona uel ipsa trinitas dir. ido q diei
tres ꝑsonas. uel tres substantias. ñ ut aliqua in¬
telligatur diuersitas essentie: s uel uno aliquo
uocabulo responderi possit cum dicitur quid
tres uel quid tria: Tanquam c̾ẽ equalitatem in
ea trinitateꝰ. ut non solum pat̾ nonste maior quã
filius. quod attinet ad diuinitatem. S nec pater
& filius simul mauis aliquid funt quã sp̃s sẽs: aut
singula queq ꝑsona quelibet trium. ininus
aliquid fit quam ipsa trinicas. Item Sermo¬

Expanded text:
nec tamen tres Dii, aut tres boni, aut tres omnipotguli dicuntur: hoc enim secundum essentiam dicuntur, quia hoc est ibi esse quod magnum esse, quod bonum, quod sapientem esse, et quidquid aliud ad se unaquaeque ibi persona, vel ipsa Trinitas dicitur. Ideoque dici tres personas, vel tres substantias, non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequaliea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus aliquid sint quam Spiritus sanctus, aut singula quaeque persona quaelibet trium minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. »
Abbreviated transcription (Latin):
accipiuut: side patre tantum. Quomi gͦ uerim ẽ
quod ipse filius dicit. quȩ cumq enim pat̾ facit:
hȩc eadem et filius facit similit̾: Anquicquam ẽ
int̾ mirabilia mirabilius. quam resuscitare ꝙ ui¬
uificare mortuos: Dicit aut̃ idem filius. Sicut
cum hȩc u̾ba nec patrem tantum nec filium tan¬
tum ꝑmittant in telligi. s utiq diñ uniun uerũ
Quis dubitet eum omiua quȩ creata sint dic̾e
sicut iohannes omnia ꝑ ipsum facta sunt: Quero
itaq dequo dicit alio loco. qm̃ ex ipso & ꝑipsũ
& in ipso funt omina: ipsigła in scła scłorum am̃.
Sic enim de patre & filio & spũ scõ. ut singulis ꝑso¬

Expanded text:
accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est quod ipse Filius dicit: Quaecunque enim Pater facit, haec eadem et Filius similiter facit? An quicquam est inter mirabilia mirabilius, quam resuscitare et vivificare mortuos? Dicit autem idem Filius: Sicut cum haec uerba nec patrem tantum nec filium tantum permittant intellegi, sed utique deum unum, uerum, quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Iohannes: omnia per ipsum facta sunt? quaero itaque, de quo dicit alio loco: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum? si enim de patre
Abbreviated transcription (Latin):
uod
pat̃ & filius & sp̃s sc̃s unus ds ẽ. quando apłs singu¬
larit̾ intulit ipsi gła in scła scłorum. Unde enim
cepit hunc sensum ñ ait. o altitudo diuiciarum
sapientiȩ & scientiȩ patris aut filii. aut sp̃s sc̃ĩ.
s sapientie dĩ. & scientie dĩ: quam inscrutibilia

Expanded text:
uod pater et filius et spiritus sanctus unus deus est, quando singulariter intulit: ipsi gloria in saecula saeculorum. unde enim coepit hunc sensum, non ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae "patris aut filii aut spiritus sancti", sed sapientiae et sci
Abbreviated transcription (Latin):
sic redemptor humani genieris ñ carnem peccati.
sed similitudinẽ induit carnis peccati: in qua
mortem crucis patiendo. credentes inse ab oñ
peccato & abipsa etiam morte liberaret. Sicut
gͦ moyses exaltauit serpentem indeserto: ita
inquit exaltari oportet filium hominis. quia
sicrit illi qui exaltatum ꝓsigno serpentem ȩne¬
um aspiciebant. sanabantur ad tempꝰ. a corpo¬
rali morte & plaga quam serpentrum morsus
intulerat: ita & qui myst̾r̾um dominicȩ passi¬
onis credendo. conficendo sincerit̾ imitando as¬
piciunt. saliuantui. inꝑpetuum ab omini morte.
quam pe

Expanded text:
sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita inquit exaltari oportet Filium hominis. Quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant, sanabantur ad tempus a temporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte, quam pe
Abbreviated transcription (Latin):
na sunt & incentiua uiciorum: quȩ animam
quam tangunt spiritual morte permiuut.¬
& bene murmurans contra dnmͣ ppłꝰ. serpen¬
tium morsib sternebatur: ut ex ordine flagelli
exterioris agnosceret. quantam intꝰ ꝑniciem
murmurando pateretui. Exaitatio aute ser¬
pentis ȩnei. quem dun ꝑcussi aspicerent saua¬
bantui: passio ẽ nr̃i redemptoris in cruccꝰ iN
cuius solum fide regnum mortis & peccati supe¬
ratui: Recte etenim ꝑserpentes peccata. quȩ
animam simul & corpus ad interitum trahunt.
exprimuntur: non solumq igniti: quia uiru¬
lenti: quia ad ꝑimendum sunt astuti: uerum
etiam quia ꝑserpentẽ primum parentes ñ
ad peccandum ꝑsuasi: ac de immortalibus
sunt peccando mortales effecti. Recte ꝑserpen
effigiem quidem ignitis serpentib similem. s
nullum prorsus in suis membris habuit ardo¬
remueneni nocentis: qumpotius ꝑcussos a ser¬
pentib sua exaltatione sanabatꝰ. sic mmirum

Expanded text:
nena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam nena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpeffigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis; quin potius percussos a serpentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum,
Abbreviated transcription (Latin):
incorporari. ꝑ quem possuit ascendere in reg¬
num di. Et quia ascensio uel ingressus regni
fieri non potest absq fide & sacramẽtis domini¬
cȩ passionis: recte sub infertur. Et sicite moy¬
ses exaltauit serpentem in deserto: ita exaltari
oportet filium hominis: ut omnis qui credit
impsum non pereat: s habeat uitam ȩt̾uam
Mira magisterii celestis arte dñs magistrui le¬
gis mosaycȩ ad spũalem legis eiusdem sensũ
inducit: recordans hystorie ueteris:ͥ & hanc in
figuram suȩ passionis. atq humane saluiatio¬
nis factam edisserens. Harrat quippe liber
numerorum. quia ꝑtesus in heremo ppłs is¬
rahel itineris longi ac laboris murmurauerit
contra dñm & moysen dõq dñs immiserit
in illum ignitos serpentes. Ad quorum plagas
& mortes plurimoꝵ. cum clamarent ad moy.¬
sen: & ille oraret pro eis. uissit eum dñs facere
serpentem ȩneum: & ponere prosigno. Qui
ꝑcussus inquit aspexerit eum. uiuet. Et ita

Expanded text:
incorporari per quem possint ascendere in regincorporari per quem possint ascendere in regnum Dei. Et quia ascensio vel ingressus regni coelorum non potest fieri absque fide et sacramentis Dominicae passionis, recte subjungitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominisin ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet. Et ita
Abbreviated transcription (Latin):
rum membris suis ascendit: & ex inde in m̃bris
suis cotidie ascendens se colligit incelum. Hinc
ẽ enim quod ipsum corpꝰ eius int̾ aduersa p̃sen¬
tis scli dep̃hensum głatur: & dicit. Nunc autẽ
exaltauit caput meum suꝑ iimicos meos. Ac si
patenter dicat. Qui occisum a uideis xp̃m. ca¬
put uidelicẽt meum suscitauit amor¬
tus: ac frustratis omnib inimicorum insidiis
subleuauit incelum: spero me etiam de p̃sentib
ꝑiculis erues. meo capiti iungat in regno. Quia
ergo nemo ascendit in celum. nisi qui descendit
decelo: quisquis in celum ascendere desiderat. ei
qui descendit de celo. & est incelo se uera fidei &¬
dilectionis unitate conungat: aꝑte intelligens.
quia nullo alio ordine insi ꝑeum qui descendit
dͥe celo potest ascendere uicelum. Unde alias
ipse dicit. Nemo uenit ad patrem. nisi ꝑ me.
Hȩc ideo nichodemo. ido cunctis dicuntur ca-¬
thecuminis: ut discant eius membris nascendo

Expanded text:
rum membris suis ascendit, et exinde in electis rum membris suis ascendit, et exinde in electis suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus inter adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos , ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero me etiam de praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui descendit de coelo  Al. add. de vera, fidei dilectionisque unitate conjungat, aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo
Abbreviated transcription (Latin):
eium d̾s nisi in homine ascenderet: qui in suȩ
natura maiestatis semꝑ ubiq p̾sens adest.
S & hioc querendum quo modo dictum sit. et
nemo ascendit in celum. nisi qui descendit de
celo: cum omnes electi ueracit̾ confidant ascen¬
suros se iucelum: ꝓmittende sibi dũo quia ubi
sum ego illic & minist̾ meus erit. Cuius tam̃ nodr̃
questionis aꝑtissima ratio soluit: quia uidelicet
mediator dĩ & hominum houio xp̃s uĩs electo¬
rum omnium caput ẽ: itemq om̃s electi eius¬
dem capitis menibra sunt dicente apło. Et ip¬
sum dedit caput: supra omnem ȩccłiam. Et rur¬
sum. Uos enim estis corpꝰ xp̃i: & membrum de
membro. Nemo gͦ ascendit incelum. nisi qui dẽ
cendit decelo. filius hominis qui ẽ incelo: quod¬
ẽ aꝑte dicere. Nemo ascendit incelum: nisi xp̃s
in corpore suo quod ẽ eccłia. Qui inseipso quidẽ
primum cernentib apłis emmentiorib nmi¬

Expanded text:
enim Deus, nisi in homine, ascenderet, qui in suae enim Deus, nisi in homine, ascenderet, qui in suae naturae majestate semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum, quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidant ascensuros in coelum, promittente sibi Domino: Quia ubi sum ego, illic et minister meus erit . Cujus tamen nondum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet mediator Dei et hominum homo Christus Jesus electorum omnium caput est; itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem Ecclesiam ; et rursum, Vos enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. est aperte dicere: Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in seipso quidem primum cernentibus apostolis eminentioribus nimi
Abbreviated transcription (Latin):
portet filium hominis. Merito aut̃ queritur
quomodo dicatui fulius hominis uel descendisse
de celo: uel eo tempore quo hȩc nit̾ra loquebat᷑.
iam fuisse incelo. Nota ẽ naniq confessio fidei
catholicȩ: quia descendens de celo filius dĩ. filiũ
hominis muters uirguali susept eumqi com¬
pleta dispensatione passionis suȩ resuscitauit a
mortius: & assumpsit incelum. Nongͦ caro xp̃i
descendit decelo: neq ante tempus ascensionis
erat incęlo. & qua ratione d̃r. nisi qui descen¬
dit de celo filius hominis qui ẽ incelo: nisi quia
Atq id̾o filius hominis recte dicitur & descendis¬
se de celo. & aute passionem incelo fuisse: quia qͦd
in sua uatura habere non potuit. hoc infilio dei
a quo assumptus ẽ habuit: sicut ꝓpt̾ eandem uuiꝰ
xp̃i ꝑsonam. quȩ erduab exstat naturis. apls ait.
substantia: s in homine assumpto sanguinem
quem ꝓeccłia funderet habuit. Hiic etiam psal¬
mista dicit. Ascendit ds in iubilatione. Quomꝰ

Expanded text:
ortet filium hominis. Merito autem quaeritur quomodo dicatur filius hominis vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec in terra loquebatur, jam fuisse in coelo. Nota est autem confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae, resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christus descendit derat in coelo, et qua ratione dicitur, nisi qui descendit de coelo filius hominis qui est in coelo, nisi quia Atque ideo filius hominis recte dicitur et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit; sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex duabus exstat naturis, Apostolus sententia, sed in homine assumpto sanguinem, quem pro Ecclesia funderet, habuit. Hinc etenim Psalmista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
seriues. Dixnnus alibi. ea dici ꝓprie in illa trii¬
tate distincte ad singulas ꝑsonas ꝑtinentia. quȩ
relatiue dicuntur ad inuicem: sicut pat̾ & filius.
ꝙ utriusq donum sp̃s sc̃s. Non enim pater¬
trinitas. aut filius trinitas: aut trinitas donum.
Quod uͦ ad se dicuntur singł. non dici pluralit̃
tres. s unam ipsam trinitatẽ : sicuit ds̃ pater. d̾s

Expanded text:
servanda. Diximus alibi, ea dici proprie in illa Trinitate distincte ad singulas personas pertinentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque Donum SpTrinitas, aut Filius Trinitas, aut Trinitas donum. Quod vero ad se dicuntur singuli, non debet dici pluraliter, tres, sed una ipsa Trinitas, sicut Deus Pater, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Ntrinitate diuina nichil dissimile: uichil impar
est. & omnia quȩ de iia possunt cogitari sub¬
stantia: nec uirtute. nec gła. nec ęt̾nitate discre
non sicut quecumq creatura quȩ & patris &
filii ẽ: s sicut cum utroq uiuens & potens. & sem¬
pit̾ne ex eo qͦd ẽ pat̾ filiusq subsistens. Unde
cum dominus ante passionis suȩ diem discipulis
suis sc̃i sp̃s sponderet aduentum: adhuc inquit
multa habeo uob̾ dicere. s ñ potestis illa mͦ por¬
tare. Cum enim uenerit ille sp̃s ueritatis: ille

Expanded text:
enim divina nihil dissimile, nihil impar est; et omnia quae de illa possunt substantia cogitari, nec virtute, nec gloria, nec aeternitate discretnon sicut quaecumque creatura, quae et Patris et Filii est, sed sicut cum utroque vivens et potens, et sempiterne ex eo quod est Pater Filiusque subsistens. Unde, cum Dominus ante passionis suae diem discipulis suis sancti Spiritus sponderet adventum, Adhuc, inquit, multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritati
Abbreviated transcription (Latin):
ii morte.
quam peccando maniuia parit̾ & carne contra¬
xerant. Unde recte subiungitur. Ut omnis
credit in xp̃m non solum ꝑditionem euadit pę¬
narum. s & uitam ꝑcipit et̾uam. Et hoc inter
figuram distat. & ueritatẽ: quia ꝑillam uita ꝓ¬
telabatur temporalis: ꝑ hanc uita donatur sine
sinc mansura. S curandum sollert̃ ẽ ut quod
intellectus bene sentit. oꝑatio condigna ꝑficiat:
quatinus confessio recte nr̃e fidei. pie & sobrie
conu̾sando. ad ꝑceptionẽ promisse nob̾ uitę
mereatur ad tingere. Uerum quia hȩc de filio
hominis dicuntur: qui exaltari in criice & mor¬
tem potuit patiͥ ne putaret nichodemus filiũ
tantum hominis ẽẽ. eum a quo uita ẽe̾t expec¬
tanda ꝑpetua: curauit ei dñs etiam diuinitatis
suȩ patefacere sacramentum. unumq & eum¬
dem filium dĩ & filium hominis mundi osten¬
dere saluatorem. Nam sequitur: Sic enuim di¬
lexit d̾s mundum. ut filium suum unigeni¬
tum daretꝰ ut omnis qui credit in eum non ꝑe¬

Expanded text:
i morte, quam peccando in anima pariter et carne contraxerant. Unde recte subjungitur: Ut omnis credit in Christum, non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem, quia per illam vita telabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie conversando ad perceptionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum hominis esse eum a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei et Filium hominis mundi ostendere Salvatorem. Nam sequitur: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pe
Abbreviated transcription (Latin):
dixi uobis & ñ creditis: quomodo si dixero uob̾
celestia credetis: Terrena illis dixit. ut insuꝑi¬
ori lectione inuenimus: cum depassione ac re
surrectione sui corporis quod de t̾ra assumpserat
loqueretur dicens. Soluite templum hoc: &m
trib dieb excitabo illud. Non tamen credebant
u̾bo quod dixit: s ne hoc quidem intelligere ua¬
lebant: quia ũ de alio quam de temiplo corpo¬
ris sui diceret. Qui ergo t̾rena audientes ñ capie¬
bant: qnͣto minus ad celestia idẽ diuinȩ gene¬
rationis capienda mysteria sufficimur: Addit
aut̃ adhuc dñs & decelestib sacram̃tis: & de t̾re¬
nis instruere eum: quẽuidet sapient̃
ac diligent̃. his quȩ audit intendere. Celestis
namq ẽ ascensio eius ad uitam sempit̾nam:. t̾re¬
na uͦ exultatio eius ad mortem temporalem.
Dicit gͦ de celestib. & nemo ascendit incelum:
nisi qui descendit de celo: filius homuns qui est¬

Expanded text:
dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Terrena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat, loqueretur, dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud; non tamen credebant verbo quod dixit; sed ne hoc quidem intelligere valebant, quia non de alio, quam de templo corporis sui diceret. Qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est divinae generationis capienda mysteria sufficiunt? Addit autem adhuc Dominus et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum quem vidit sapienter ac diligenter his quae audiret intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam; terrena vero ejus exaltatio ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius homin
Abbreviated transcription (Latin):
spirat: & uocem eius audisi s nonscis unde ue¬
niat aut quo uadat. Sic ẽ omnis qui natus est
ex spu. Sp̃s ubi uult spirat: quia ipse habet in
potestate cuius cor gr̃a suȩ uisitationis illustret.
& uocem eius audis cum te p̃sente loquitur: is
qui spũ sco repletus ẽ. S nonscis unde ueniat. &
quo uadat: quia etiam si te p̃sente quempiam sp̃s
ad horam impleuerit: non potes iudere quomodo
natura ẽ inuisibilis. Sic ẽ omnis qui natus est
exspũ. Et ipse enim inuisibilit̾ agente spũ incipit
esse quod ñ erat: ita ut infideles nesciant unde
ueniat. aut quo uadat: id ẽ quia agr̃a regenera¬
tionis uenit madoptionẽ filiorum di: & uadit in
ꝑceptionem regni celestis. Querente aut̃ adhuc
nichodemo quo modo possunt hȩc fieri: subum¬
ras: Non quasi insultare uolens ei qui magister
uocetur. cum sit ignarus sacramentorum celesti¬
uin. s adhumlitatis illum uiã ꝓuocans: siue qͣ
ianua celestis non pocest in ueni̾ri. Si terrena

Expanded text:
us audis, sed non scis, unde veniat, et quo vadat. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Spiritus, ubi vult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est; sed non scis, unde veniat, et quo vadat, quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverit, non potest videri  Al., natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu: et ipse enim invisibiliter agente Spiritu incipit esse quod non erat, ita ut infideles nesciant, unde veniat et quo vadat, id est, quia a gratia regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjunras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Si terrena
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomodo potest homo nasci. cumsit sener:
unquid potest inuentrem matris suȩ iterato
introire & renasci: Quia enim sede̾ natiuita¬
cis adhuc nescius ꝑseuerabat: de salute aut̃
sua iam sollicitus extiteratꝰ. necessario de una qͣm
nouerat uatiuitate an posset iterari. uel quo or¬
dine regeneratio posset impleri querebat: ne
huius exꝑs remanendo. uite cȩlestis particeps
esse nequiret. Notandum aut̃ quia quod de car¬
nali dixit. hoc etiam de spiritali ẽ. regeneratio¬
ne sentiendum: nequaquam uidelicet eam pꝰt¬
quam semel expleta fuerit. iterum posse repe¬
ti. Siue enim hereticus. siue scismaticus. siue
facinorosus quisq in confessione sce̾ trinitatis

Expanded text:
Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum: nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus quisque in confess
Abbreviated transcription (Latin):
destia peritorum conuertatur ad ꝓpħam: do¬
minica auctoritate presumat dicendo. Cre¬
didi ꝓpt̾ quod locutus sum. Quod antẽ ꝑ mystĩ¬
ura simplex sit professio. ut sundamentum ec¬
clesie solidat apłica auctoritate p̃destinatio:
sequens p̃sumat dicendo. Decetero nemo mͥ
molestus sit. Ego credo in xp̃o. & hunc oruci¬
itum. Quia ciuin constetur funun hominis¬
confitetur & sc̃m sp̃m: quiaesco spu & maria¬
uirgine mediator nascitur: Cum confitetur
primogenitum: necesse ẽ de unigentto qui
testimonium dicat unum & solum sine ori¬
gine ẽẽ intercia ꝑsona patrẽ. Confitet᷑ exiftentis a¬

Expanded text:
destia peritorum, convertatur ad prophetam: et dodestia peritorum, convertatur ad prophetam: et dominica auctoritate praesumat, dicendo: Credidi, propter quod locutus sum . Quod autem per mysterium simplex sit professio, ut fundamentum Ecclesiae, solidatae Apostolica auctoritate, praedestinatio sequens praesumat, dicendo. De caetero nemo mihi molestus sit, ego credo in Christum, et hunc crucifixum. Quia cum confitetur filium hominisconfitetur et sanctum Spiritum: quiavirgine mediator nascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimonium dicat, unum et solum sine origine esse: tertiam personam patrem confitetur, exsistentem d
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ lucis sp̃s: umis induob & ut̃q i id
ipsum: pat̾ in filio. filius in patre: in spũ sco.
Sic trib ꝑsonis confitemur corpus p̃sentiȩ:
quod suꝑ omnia cuncta concludit. In hoc
myst̾ium gͦ credimus ẽẽ. ex nullis ex stanti¬
bus cunct᷑a orta. Quod myst̾ium mens hu¬
mana conciꝑe non potest: nec oratoria lingua
enarrare. Neq diffusi sermonis bibliotheca¬
rum uolumina. si totum mundum libri re¬
pleant diuina scientia. non possit in enarra¬
bilis euarrari. Qui ẽ ind̾ cibilis: nullo modo
possit describt: Neq condudi aut uerbum.
aut substantia propria diuinitatis suȩ qui
est fons diuinȩ lucis luminis suȩ substantiȩ
natura. Sileat lingua oratoria: quia defecit
sermo de indicibili. Cum consum mauerit
mens humana de diuina maiestate dicere:
tunc incipit. Quanta sit aut̃ diuina clem̃tia:
nemo scit uusi qui genuit. Et nemo comperit
secreta patris: nisi is qui ꝑ naturam nascendi
mictum amisit. Omnis gͦ pianfuetudo & mo¬

Expanded text:
 unus in duobus, et uterque in id ipsum: pater in filio, filius in patre, in sancto Spiritu. Sic tribus personis, confitemur corpus praescientiae: quod super omnia, cuncta concludit. In hoc mysterium ergo credimus, esse ex nullis exstantibus cuncta orta, quod mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina, si totum mundum libri repleant, divina scientia non possit inenarrabilis enarrari: qui est indicibilis, nullo modo possit describi, neque concludi aut verbum aut substantia propria divinitatis suae. Qui est fons divinae lucis, luminis, suae substantiae, naturae. Sileat lingua oratoria, quia deficit sermo de indicibili: cum consummaverit mens humana de divina majestate dicere, tunc incipit. Quanta sit autem divina clementia, nemo scit, nisi qui genuit: et nemo comperit secreta patris, nisi is qui per naturam, nascendi initium amisit. Omnis ergo mansuetudo et mo