comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ auidior fuit.ita ut nulli eã miuste auferret. Qͣm cũ oĩ diligẽtia ⁊ ꝓuisione colliget. tñ studiose largie¬
bat᷑. p̃cipue ĩdigentibꝰ. nec facile añ eũ euiꝰq pͥncipis. ł maior ÷ lib̾alitas cõꝑta. ł uistior. placidissime lenitati
ut qͥ maiestatis qͦ cõt᷑ se reos ñ facile punierit ult᷑ exilii pęnã. Sub hoc iudea romano accessit ĩꝑio. ⁊ihero¬
solima q̃ fuit urbs nobilissuna palestine. achaiã. lyciã. rodũ. bizatiũ. Samũ. quȩ libe̾ añ id tp̃s fuerat. Itẽ t̾eia
itia ã cau sidiciꝰ ꝯ philosophis in se dicta leuit᷑ tulit. Diligẽs tnͣ coercitor discipline militaris. hic e
filio tito de iherosolimis tͥumphauit. ꝑ hec cũ senatui. popło. postremo cunctis amabił:. ac iocũdus ee̾t. ꝓfluiuo
tͥs extinctꝰ est. inuilla ꝓͥa circa sabinos. annũ agens etatiᷤᷤ sexagesimũ nonũ. ĩꝑii nonũ. ⁊ diẽ septimꝰ

Expanded text:
tantum avidior fuit ita, ut eam nullis iniuste auferret. quam cum omni diligentiae provisione colligeret, tamen studiosissime largiebatur, praecipue indigentibus. nec facile ante eum cuiusquam principis vel maior est liberalitas conperta vel iustior. placidissimae lenitatis, ut qui maiestatis quoque contra se reos non facile punierit ultra exilii poenam. sub hoc Iudaea Romano accessit imperio et Hierosolyma, quae fuit urbs nobilissima Palaestinae. convicia a causidicis et philosophis in se dicta leviter tulit, diligens tamen coercitor disciplinae militaris. hic cum filio Tito de Hierosolymis triumphavit. per haec cum senatui populo, postremo cunctis amabilis ac iocundus esset, profluvio ventris extinctus est in villa propria circa Sabinos annum agens aetatis sexagesimum nonum, imperii nonum et diem septimum
Abbreviated transcription (Latin):
in maiorũ domato instuit. Decedente uero tẽpore
defuncto siberto rege: grimoldus filiũ eius par¬
uulum. Nomine dac gobtũ totondit . Didonẽ pec¬
ta uensem urbis ep̃m inscotia peregrinandũ direx̃
filiũ suũ in regno constituens. Franci itaq: hoc ual¬
de indignantes grimoaldo insidics p̃parant.

Expanded text:
in maiorum domato instituit. Decedente vero tempore, defuncto Sighiberto rege, Grimoaldus filium eius parvolum nomine Daygobertum totundit Didonemque Pectavensem urbis episcopum in Scocia peregrinandum eum direxit, filium suum in regno constituens. Franc! itaque hoc valde indignantes, Grimoaldo insidias preparant
Abbreviated transcription (Latin):
rum oppidis illicque in habitauerunt cumeorum
principibus marchomire filio pricmi. & sunno¬
ne filio antenoris. habitauerunt que ibi annis mul¬
tis Sunnone autem defuncto acceperunt consiliũ
ut regem sibi unum constituerent sicut cetere gentes
Marchomiris quoque dedit eis hoc consilium ecelegerur
fara mundum ipsius filium et eleuauerumt eu regem
suꝑse crinitum. Tunchabere edegescoeperunt: quas
eorum priores gentiles tractauerunt his nominibus.
uuiso uucistus. uuisogastus. uro gastus. salegas¬
tus : Inuillis quaeultra hrenum sunt. iubothagm.¬
Iortuo quippe furamundo rege chlodionem filiũ¬
Ieius crinitum in regnum pactris sui eleuccuerunt
Id tem poris crinitos reges habere coeperunt. Venien¬
tesque sagaciter infinibus toringorũ ibique resede¬
runt. Habiacuit ittique chlodiorex indis barcho

Expanded text:
rum oppidis, illucque inhabitaverunt cum eorum rum oppidis, illucque inhabitaverunt cum eorum principibus Marchomire, filium Priamo, et Sunnone, filio Antenor; habitaveruntque ibi annis multis. Sunnone autem defuncto, acciperunt consilium, ut regem sibi unum constMarchomiris quoque dedit eis hoc consilium, et elegerunt Faramundum ipsius filium, et elevaverunt eum regem super se crinitum. Tunc habere leges coeperunt, quae eorum priores gentiles tractaverunt, his nominibus, Vuisowastus, Vuisogastus, Arogastus, Salegastus. In villabusque ultra Mortuo quippe Faramundo rege, Chlodionem, filiueius crinitum, in regnum patris sui elevaverunt. Id temporis crinitos reges habere coeperunt. Venientesque sagaciter in finibus Toringorum , ibique resederunt. Habitavit itaque Chlodio rex in Disbargo
Abbreviated transcription (Latin):
mi. consilio in utili aiccepto dixerunt adinuicem
Imperator cum exercitu romano non potuit eicere
alcnos delatibulis paludum gentem fortem a crebellẽ.
Nosenim quieos superauimus cursoluimus tributa
Consurgamus igit᷑ contra primarium hunc uel exacto¬
res istos ꝑcutiamus que eos et auferamus cuncta quae
secum habent & non demus romanis tributa eteri
mus iugiter liberi. Insidiis uero p̃paratis interfecer̃ cos
udiens haec imperator infurore et ira nimis succen¬
sus. p̃cepit hostem cõmouere romanorum. et alia¬
rũ gentium cumaristarco principe militiae. direxe¬
sunt que aciem contra francos. Fuit autem ibi stra¬
ges magna deutroque populo. Videntes enim fran¬
ci quodtaentum exercitum sustinere non possent int̃¬
fecti accaesi fugerunt. Ceciditque ibi priamus corũ
fortissimus : Illiquoque egressi a sigambria uener̃
in excremis partibus hreni fluminis ingermania¬

Expanded text:
mi, consilio inutile accepto, dixerunt ad invicem: ' mi, consilio inutile accepto, dixerunt ad invicem: ' Imperator cum exercitu Romane non potuit eicere Alanos de latibulis paludarum, gentem fortem ac rebellem; nos enim, qui eos superavimus, quur solvimus tributa? Consurgamus igitur contra Primarium hunc vel exactoribus istis pereutiamusque eos et auferamus cuncta quae secum habent et non demus Romanis tributa et erimus nos iugiter liberi'. Insidiis vero praeparatis, interficerunt eos. 4. Audiens hec imperator, in furore et ira nimis succensus, praecepit hostem commovere Romanorum et aliarum gentium cum Arestarco principem militiae, direxeruntque aciem contra Francos. Fuit autem A. ibi strages magna de uterque populo. Videntes enim Franci, quod tantum exercitum sustinere non possint, interfecti ac cesi, fugierunt; ceciditque ibi Priamus eorum fortissimus. Illi quoque egressi a Sicambria, venerunt in extremis partibus Reni fluminis in Germania
Abbreviated transcription (Latin):
o itidem tempore genselanorum praua acpesfima
rebellauerunt contrau̾alentinianum imperatorem
romanorum acgentium. Tunc ille exercitum mouit
hostem maximum deroma contraeos ꝑrexit. pug nã
inut superauitque eos atquedeuicit Illi itaque caesi.
suꝑ danuuium fluuium fugerunt et intrauerunt in
meotidas paludes. Dixit ccutem imperator. Quicũ¬
que potuerit intro ire in paludes istais et gentemis t
prauam eierit. concedameis tributa dor aria annis
decim: Tunc congregicti troiani fecerunt insidias
sicut erant edocqi ac cogniti. & ingressi in meotidas
paludes cum alio populo romanorũ. eieceruntin¬
de alanos ꝑcus seruntque eos in ore gladii Tunc appel¬
lauit eos ualentinianus imperator francos atrica¬
lingua ho ẽ feros aduricia uelicudatia cordistorũ
git᷑ posttrans actos decimannił misit memoratus
imperator exaictores unacum primario duce deroma¬
no senatu. utdacrent consuera tributa depopulo fran¬
corum. Illiquoque sicut erant crudeles et inmanis si¬

Expanded text:
o itidem tempore gens Alanorum prava ac pessima rebellaverunt contra Valentinianum imperatorem Romanorum ac gentium. Tunc ille exercitum movit hostem magnam de Roma, contra eos perrexit, pugnam iniit superavitque eos atque devicit. Illi itaque caesi super Danubium fluvium, fugierunt et intraverunt in Meotidas paludes. Dixit autem imperator: 'Quicumque potuerit introire in paludes istas et gentem istam pravam eicerit, concedam eis tributa donaria annis decim'. Tunc congregati Troiani, fecerunt insidias, sicut erant edocti ac cogniti, et ingressi in Meotidas paludes cum alio populo Romanorum, eieceruntque inde Alanos percusseruntque eos in A. ore gladii. Tunc appellavit eos Valentinianus imperator Francos Atticalingua, hoc est feros, a duritia vel audacia cordis eorum. 3. Igitur post transaetos decim annos misit memoratus imperator exactores una cum Primario duce de Romano senatu, ut darent consueta tributa de populo Francorum. Illi quoque, sicut erant crudeles et inmanissi
Abbreviated transcription (Latin):
in asia oodidum troiͥ norum ubi c̃ ciuitas quac iuiu
dict ud regnauit aencas gens ille fortis etuclid&đ
uiribellatores atque rebelles nimis inquicta certit¬
mina obiurgantes ꝑgrrum finitima debellantes
Sur rexerunt cutem reges grecorum aduersu se ncã cum
multo exercitu pugna᷑ uerunt que contreqeum cedem cog¬
na. Corruitque illic multus populus troia norum
Fugit itu que aenecis et redusic se inciuitatẽ iliũ pugna¬
ueruncque aduersus hancciuitãtem annis decim. Ipsa
eni nciuntete subacta fugit a enecis trrannus iniciliã
locare gentes adpugnandum. Alii quoque exprinci¬
pibus priamus uidelicet edantenor cum reliquo exer¬
citu troicnorum duo decim milia intrantes innauibus
cibscesserunt ecuenerunt usqueri pas tana is flumi¬
nis ingressi meotidas paludes uauigantes ꝑueneru đ
intrasterminos pannonicrum iuxta meotidas paludes
et coeperunt aedificare ciuitatem obme moriale corũ
acppellauerunt que eam sigambriam habitacuerun
licannis multis creueruntque ingentem magnam

Expanded text:
idum Troianorum, ubi est civitas quae Illium dicitur, ubi regnavit Aeneas. Gens illa fortis et valida, viri bellatores atque rebelles nimis, inquieta certamina obiurgantes, per gyrum finitima debellantes. Surrexerunt autem reges Grecorum ad versus Aeneam cum multo exercitu pugnaveruntque contra eum cede magna, corruitque illic multum populus Troianorum. Fugiit itaque Aeneas et reclusit se in civitate Illium, pugnaveruntque adversus hanc civitatem annis decim. Ipsa enim civitate subacta, fugiit Aeneas tyrannus in Italia locare gentes ad pugnandum. Alii quoque ex principibus, Priamus videlicet et Antenor, cum reliquo exercitu Troianorum duodecim milia intrantes in navibus, abscesserunt A. et venerunt usque ripas Tanais fluminis. Ingressi Meotidas paludes navigantes, pervenerunt intra terminos Pannoniarum iuxta Meotidas paludes et coeperunt aedificare civitatem ob memoriale eorum appellaveruntque eam Sicambriam; habitaveruntque illic annis multis creveruntque in gentem magnam
Abbreviated transcription (Latin):
ani sepelierunt. Magnus quoque planctus hic
omni populo fuit. Nam mulieres cũ uiris suis lu¬
gentes flebant nigris uestibus indutae ꝑcussci
pectorahoc funus sunt prosecutae. Mult cmune¬
ra acdona chilpericus rex eccdesiis. uel pciuperi¬
o anno iustinus imperator amens effectus . XUIII.

Expanded text:
ani sepelierunt. A. Magnus quoque planctus hic ani sepelierunt. A. Magnus quoque planctus hic omni populo fuit; nam mulieres cum viris suis lugentes flebant, nigris vestibus indutae, percussa pectora, hoc funus sunt prosequutae. Multa munera ac dona Chilpericus rex ecclesiis vel pauperio anno Iustinus imperator amens effectus, 18.
Abbreviated transcription (Latin):
auri. et argenti inmensao pondera cellaria. ethor¬
reti plena redundant . & nescimus cui congrege¬
mus et. Eccequod pulchrius habebamus ꝑdimus.
quid nobis ꝓderunt istaom̃a. Nunc uero place¬
at tibi consilium meum . et iube reddere quod ma¬
le ꝑuccsimus & discriptiones nouas quas iniuste
iniquiter fecimus iube incendere. ut sinatos ꝑdi¬
mus. uel penã ꝑpetuã euadamus. Tunc rex con¬
punctus corde tradidit om̃s discriptiones iniquas
cid comburendũ igni. Posthaec puer paeruulus
filius eius morit᷑. Quẽ cum grandi merore pari¬
sius inbasilica scĩ dionisii martyris deportantes
sepelierunt. De incepschlotbertus filius eorum
alius cum nimis egrotaret componentes eũ iN
feretro suessionis basilica scĩ med ardi duxer̃
Proicientesque eũ ad scm sepulchrum. uoueruñ
uota proeo. Sed media nocte deficiens mortuus. ẽ
quẽ in basilica scõrũ martrrum crispini. et crispini¬

Expanded text:
auri et argenti inmensa pondera, cellaria et horauri et argenti inmensa pondera, cellaria et horrea plena redundant, et nescimus, cui congregamus ea! Ecce quod pulchrius habebamus perdimus ! Quid nobis proderunt ista omnia ? Nunc vero placeat tibi consilium meum, et iube reddere quod male pervasimus et discriptiones novas, quas iniuste, iniquiter fecimus, iube incendere, ut, si natos perdimus, vel poenam perpetuam evadamus.' Tunc rex conpunctus corde, tradidit omnes discriptiones iniquas ad conburrendum in igne. Post haec puer parvolus, filius eius, moritur. Quem cum grande merore Parisius in basilica sancti Dionisi martyris deportantes, sepelierunt. Deinceps Chlotbertus, filius eorum alius, cum nimis egrotaretur, conponentes eum in feretro, Suessioiiis basilicam sancti Medardi duxerunt. Proicientesque eum ad sanctum sepulchrum, voverunt vota pro eo; sed media nocte deficiens, mortuus est. Quem in basilica sanctorum martyrum Crispini et Crispini
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitates uel possessiones ꝓprics. alic regna petieruN.
Dicentes melius. ẽẽ. peregrinare quaitale periculo
sub iacere: Sic enim fuerat sictutum ut possessor de
ꝓpria terra unc̃ amforc̃ uini ꝑ arpennã redderet
sic et dereliquis terris exuniuersa substantia fucie¬
bant. similiter et demancipiis cuncta agebantur.
Populus uero ualde oppressus uocifercebat᷑ addñm
Eo tempore rexchilpericus grauiter aegrotaent. Quo
recupertente filius eius iunior Nec dumbaptizatus
ae grotare coepit. Quibaptizatus uixconualuit.
frater que eius senior nomine chlodobertus huic
morbo corripit᷑ uclida tabe. fredegundis uero¬
olena dolore filiorum et gemitu ait codregem.
repenitens Nosdiu maleagentes pietas diuina sus¬
tentat. Namnos saepe febribus et aliis maliscor¬
ripuit. et emendare neglegimus. Ecce iã ꝑdimus
filios ecce iam eos lacrime pecuperum. La menta
uiduccrum suspiria orfanorũ interimunt. Ecce

Expanded text:
civitates vel possessiones proprias, alia regna petierunt, civitates vel possessiones proprias, alia regna petierunt, dicentes, se melius esse peregrinare quam tale periculo subiacere. Sic enim fuerat statutum, ut possessor de propria terra unam anforam vini per arpennem redderet. Sic et de reliquis terris ex universa substantia faciebant; similiter et de mancipiis cuncta agebantur. Populus vero valde oppressus, vociferabatur ad Dominum. Eo tempore rex Chilpericus graviter egrotavit. Quo recuperante, filius eius iunior, necdum A. baptizatus, egrotare coepit. Qui baptizatus, vix convaluit, fraterque eius senior nomine Chlodobertus huic morbo corripitur valida tabe, Fredegundis plena dolore filiorum et gemitu ait ad regem, repenitens: 'Nos diu male agentes pietas divina sustentat; nam nos sepe febribus et aliis malis corripuit, et emendare neglegimus. Ecce iam perdimus filios ! Ecce iam eos lacrimae pauperum, lamenta viduarum, suspiria orfanorum interemunt! Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
Quae postquam acta sunt rexchilpericus ꝓpterton¬
iugationẽ brunchildis uel maleficia mero uechum
sus pectum habebat. deipsachoste acpugna in ritan¬
te fredegunde. Tunc ex poliatũ abarmis. cõmen
datũ que custodibus tractans quid deeo facere debe¬
ret. Posthaec eum totondit ac presbiterũ ordina¬
re p̃cepit cum ueste sacer dotali monas terium in in¬
sula incinno mannicũ eum direxit. ut illuc regu¬
lari ordine uiuere deberet . Illo nam que tẽpore
becitus germanus parisiorũ ep̃s. plenus uir tutibus
migrauit aeddñm. inba silica sc̃ĩ uincentii cumgloria
sepultus .ẽ. Post haec childebertus iunior legationem
cidchil pericum misit propter brunchildem matrem
suam . Ille quoque pacifice reddidit eocm. Tunc sam¬
son filius chilperici mortuus. ẽ.
hilpericus autem rex discriptiones nouas. et gra¬
ues ꝑ consilium fredegundis incuncto regno suo
fieriius sit. Proquacciusa multi relinquentes uillas.

Expanded text:
Quae postquam acta sunt, rex Chilpericus propter conQuae postquam acta sunt, rex Chilpericus propter coniugationem Brunchildis vel eius maleficia Merovechum suspectum habebat de ipso hoste ac pugna, inritante Fredegunde. Tunc expoliatum eum ab arma commen datisque custodibus, tractans, quid de eo facere deberet. Post haec eum totundit ac presbiterum A. ordinare precepit, cum veste sacerdotale monasterium Aninsola in Cinnomannicum eum direxit, ut illuc regulare ordine vivere deberet. Illo namque tempore beatus Germanus Parisiorum episcopus plenus virtutibus migravit ad Dominum; in basilica sancti Vincenti cum gloria sepultus est. Post haec Childebertus iunior legationem ad Chilpericum misit propter Brunchildem, matrem suam. Ille quoque pacifice reddedit eam. Tunc Samson, filius Chilperici, mortuus est. 34. Chilpericus autem rex discriptiones novas et graves per consilium Fredegundis in cuncto regno suo fieri iussit. Pro qua causa multi relinquentes terras, villas,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens ibique brunchilde regine coniungit᷑. eam¬
que sibi in coniugium copulacuit. Haec ciudiens chil¬
pericus quod scilicet contra sts. et legem canonicã
uxorem a uunculi sui accepisset nimis cmarus fes¬
tinanter adipsam urbem ꝑrexit . Illiuero cum cogno¬
uissent quod eos separare decer neret. cadba silicã
sci martini quae ẽ. ligneis tabulis suꝑmurum construc¬
ta confugiunt. Rexuero cum eos ꝑingeniũ inde eice¬
re nonposset dolose eis iurans quia si uoluntas fuerit
ille eos nequaquã separaret. Haec sccramenta illi
cuidientes de ipsabasilica egressi sunt exosculactisq
dolo se epulauit cumeis. Post pacucos cũi dies ipso me¬
rouecho ad sumpto suessionis ciuitatẽ rediit. Cum ibi¬
dem morarent᷑ decam pania hostescolligunt contra
chilpericum Ille similiter exercitum cõmouit. ad
pugnã dirigit. Cam panienses nimis cesi infugã
dilcibunt᷑ multos que ibi nobilissimos uiros occidit

Expanded text:
veniens, ibique Brunchilde reginae coniungitur eamveniens, ibique Brunchilde reginae coniungitur eamque sibi A. in coniugium copulavit. Haec audiens Chilpericus, quod scilicet contra fas et legem canonicam uxorem avuncoli sui accipisset, nimis amarus festinanter ad ipsam urbem perrexit. Illi vero cum cognovissent, quod eos separate decerneret, ad basilicam sancti Martini, quae est lineis tabolis super murum constructa, confugiunt. Rex vero cum eos per ingenium inde eiecere non posset, dolose eis iurans, quia, si voluntas fuerit, ille eis nequaquam separaret. Haec sacramenta illi audientes, de ipsa basilica egressi sunt; exosculatisque dolose, aepulavit cum eis. Post paucos autem dies, ipso Merovecho adsumpto, Suessionis civitate rediit. Cum ibidem morarentur, de Campania hoste collegunt contra Chilpericum. Ille similiter exercitum commovit, ad pugnam dirigit. Campanienses nimis cesi, in fugam dilabuntur, multosque ibi nobilissimos viros occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
lambrus uicum sepeliuit. Vnde postea suessionis in
basilica sci medardi iuxca patrẽ suũ chlotharium
sepelierunt. Mortuus ẽ ccũ anno .xiiii. regnisui Illo¬
que mortuo brunchildis cumfiliis suis parisius reside¬
bat plenaluctu nesciens p̃dolore quidagere deberet.
Sundo aldus cũ dux adp̃hensum childebertũ filiũ
eius paruulum furtm ꝑ noctẽ cebstulit eccũ eo in aus¬
terfugit. Collectisque gentibus suꝑquas pater eius
regnauerat regemque cum constituerunt
hilpericus uero rex parisius ueniens ad p̃henscque¬
brunchilde apud rothomaginsem ciuitatẽ in exi¬
lio retrusit. Thesccuros que eius quosparisius deculerat¬
abstulit. filicseius meldis urbe teneri p̃cepit. Chil¬
pericus enĩ filium suum mero uechum cum exercitu
ultraligerẽ dirigit. At ille relicta ordinacione pa¬
tris dum ꝑcinno mannicũ reuersus. matrẽ suã audo¬
ueram uisitrese fingere. rothomacum ciuitatẽ

Expanded text:
Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in basilica sancti Medardi iuxta patrem suum Chlotbarium sepelierunt. Mortuus est autem anno 14. regni sui. Illoque mortuo, Brunchildis cum filiis suis Parisius resedebat plena luctu, nesciens pre dolore, quid agere deberet. Gundoaldus dux adprehensum Childebertum, filium eius parvolum, furtim per noctem abstullit et cum eo in Auster fugit; collectisque gentibus, super quas pater eius regnaverat, regemque eum constituerunt. 33. Chilpericus Brunhilde, apud Rotomagensem civitatem in exsilio retrusit, thesabstulit; filias eius Meldis urbe tenere precepit. Chilpericus enim filium euum Merovechum cum exercitu ultra Ligere dirigit. At ille, relictam ordinationem patris, tunc per Cinnomannicum reversus, matrem suam Audoveram visitare se fingeret, Rothomacum civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tuunt . Tuno fredegundis in ebriauit duos pueros cara¬
onenses dixit que eis : Audite consiliũ meum et ꝑgite
ad sigibertũ et simulantes fingite ut eum regẽ leuare
debecitis suꝑ uos. eumque interficite. Sie uadecis uiui
ego mirifice honorabouos et filios uestros. Siciũ illic
perieritis ego prouobis elemosinas multas ꝑloca sc̃õrũ
dacreꝓmitco. Illiuero nec dubii fero ut erant corde
adeum uenientes cum cliã causam suggerere simula¬
rent. abstractis scram scixis ut raque ei lactera feriunt.
At ille uociferans ac corruens emisit sp̃m mortuusque ẽ
illic & homicidae illi corruerunt. Chilpericus nãque
nesciens mortuum ẽẽ . fracrem suum dimebat alia die
sequente cefratris hoste eẽ. occupatum usquequo frede¬
gundis rei ueritatẽ ei p̃dixit mortuum eẽ. fracrẽ suũ.
unc egressus chilpericus acurnaco cumuxore sua ac
populo uestitum sigibercum uescbus ornatis apud

Expanded text:
tuunt. Tunc Fredegundis inebriavit duos pueros Taratuunt. Tunc Fredegundis inebriavit duos pueros Taraonenses dixitque eis: ' Audite consilium meum et pergite ad Sighibertum et simulantes fingite, ut eum regem levare debeatis super vos, eumque interficite. Si evadetis vivi, ego mirifice honorabo vos et filios vestros. Si autem illic peritis, ego pro vobis elymosinas multas per loca sanctorum dare promitto'. Illi vero nec dubii, fero ut erant corde, ad eum venientes, eum alia causa suggerere simularent, abstractis scramsaxis, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans ac corruens, emisit spiritum mortuusque est. Illic et homicidae illi corruerunt. Chilpericus namque nesciens, esse mortuum fratrem suum, timebat alia die sequente a fratris hoste esse occupatum, usque quod Fredegundis rei veritatem ei predixit, mortuum esse fratrem suum. Tunc egressus Chilpericus a Turnaco eum uxore sua ac populo, A. vestitum Sighiberto vestibus ornatis apud
Abbreviated transcription (Latin):
nacum ciuitatẽ ingressus ibise reclusit. et commu¬
niuit. Sigibertus uero ciuitates illas quae ultra
parisius sunt posite usque rothomagũ accepit.
Regressus inde parisius introiens ibique adeũ brun¬
childis cumfiliis suis uenit. Tuno franci qui quon¬
dam ad childebertũ seniorem aspexerant. adsi¬
bertum legationem mittentes ut adeos ueniret.¬
& illi chilperico derdicto ipsum suꝑse regẽ sttebili¬
rent. Ille haec audiens misit qui fratrẽ suũ insu¬
ꝑ memorata ciuitate turnacum obsederent. et
illecum exercitu sequeret᷑ eos. Cuibeatus germa¬
nus ep̃s dixit. Si abieris et fratrem tuum inter¬
ficere nolueris uiuis et uictor redis. Sincu ali¬
ud cogitaueris morieris. Sic enim dñs ꝑ sclomonẽ
Quod illeccudire neglexit. Venientem ccũ illum apud
uillã cui nomen ẽ uic coriacum collectus ẽ cdeũ omnis
exercitus in positumque suꝑdypeum regẽ supse sca¬

Expanded text:
nacum civitatem ingressus, ibi se reclusit et communacum civitatem ingressus, ibi se reclusit et communivit. Sighibertus vero civitates illas quae ultra Parisius sunt positae usque Rothomacum accepit. Regressus inde, Parisius introiens, ibique ad eum Brunchildis cum filiis suis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childebertum seniorem aspexerant, ad Sighibertum legationem mittentes, ut ad eos veniret, et illi, Chilpericoy derelicto, ipsum super se regem stabilirent. Ille haec audiens, misit qui fratrem suum in super memoratam civitatem Turnacum obsederent, et ille cum exercitu sequeretur eos. Tunc beatus Germanus episcopus dixit: 'Si abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivis et victor redis; sin autem aliud cogitaveris, morieris. Sic enim Dominus per A. 3aQuod ille audire neglexit. Venientem autem illum apud villam cui nomen est Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, inpositumque super clypeum regem super se sta
Abbreviated transcription (Latin):
cunta deuastat. Fuitque illotempore peior inecle¬
si s gẽmitus. quam tempore ꝑsecutionis maximicni
et dioclitiani imperatorũ. Cum que has discordicis
interhos fratres disseminare uiderent᷑. commoto
iterum chilpericus exercitu usque remos accessit
cuncta incendens atque debellans. Quod audiens
sigibertus conuocatis gentibus illis quae ultra hre¬
num sunt pacrisiusuenit. et contra fratrẽ suũ ire dis¬
ponit mittens nuntios dunensibus uelturo nicis
ut contratheudobertum iredeberent. Quod illi
dissimulantes rex godegiselum. et guntrã num du¬
ces incapite direxit. Qui cõmouentes exercitum
ceduer suscũ ꝑgunt. Illequoque derelictus a suis
cum paucis remansit. sed tamenadbellũ exire non
deuictus prosternitur mortuusque ẽ. ibi. Ab au¬
nulfo quoque duce collectus ecolosinã ciuitatem
portatus ibidem sepultus .ẽ. Chilpericus enim per
rothomagensem fugiens cũ uxore sua ac filiis tur¬

Expanded text:
cuncta devastat. Fuitque illo tempore peior in ecclecuncta devastat. Fuitque illo tempore peior in ecclesiis gemitus quam tempore persequutionis Maximiani et Diocliciani imperatorum . Cumque has discordias inter hos fratres disseminare viderentur, commoto iterum Chilpericus exercitu usque Remus acuncta incendens atque debellans. Quod audiens Sigibertus, convocatis gentibus illis quae ultra Rhenum sunt, Parisius venit, et contra fratrem suum ire disponit, mittens nuntios Dunensibus vel Toronicis, ut contra Theudobertum ire deberent. Quod illi dissimulantes, rex Godegisilum et Guntramnum duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, adversus eum pergunt. Ille quoque derelictis suis cum paucis remansit, sed tamen ad bellum exire no Theutbertus devictus prosternitur, mortuusque est ibi. Ab Aunolfo quoque duce collectus, Ecolosinam civitatem deportatus, ibidem sepultus est. ChilpeRothomaginsem fugiens, cum uxore sua ac filiis Tur
Abbreviated transcription (Latin):
unc iusuniconus imperator apud conscantino poli
ciuitatẽ obiit iustinus ambiuit imperium. Chlo¬
do ueus quoque iunior filius chilperici abiit usque
burdigalensem urbẽ. Cum illic nullo inquietan
te sederet. sigulfus quidam a patre sigiberu regis
missus cum exercitu se suꝑ eum obiecit. Quem fugi¬
entẽ cum tubis & bucinis. qua si fugientẽ ceruum
INsequebat᷑. quiuix ad patrẽ labens parisius ꝑue¬
nit. Chilpericus quoque theudobercũ filium suum
seniorẽ qui ante sigiberto iurauerat ultra ligerẽ
cumhosce direxit. Qui abiens ciuitates sigiberti
auunculi sui puasit id ẽ turonis pectacuis uel reliquas
Aoud pectauos aũ contragundo aildũ ducem pugnacuit
Conlisusque exercitus gundo caldi fugit. magnãque
illic cedem theudobertus dehoste gundo cldi fecit
Cõmoto inde exercitu lemo uicinũ. cadurtinũ que
abiit etesque ꝑuasit. atque uastacuit. Eccđas multas
incendit ministeria decraxit. ericos interfecit.
monasteria uirorũ deiecit. puellarum deludit. et

Expanded text:
unc Iustinianus imperator apud A. Constantinopolim civitatem obiit; Iustinus ambivit imperium. Chlodoveus quoque, iunior filius Chilperici, abiit usque Burdigalem urbem. Cum illic, nullo inquietante, resederet, Sigulfus quidam a parte Sighiberti regis missus cum exercitu, se super eum obiecit. Quem fugientem cum tubis et bucinis quasi fugientem cervum insequebatur; qui vix ad patrem labens, Parisius pervenit. Chilpericus quoque Theudobertum, filium suum seniorem, qui antea Sighiberto iuraverat, ultra Ligere cum hoste direxit. Qui abiens, civitates Sighiberti, avuncoli sui, pervasit, id est Toronis, Pectavis vel reliquas. Apud Pectavos autem contra Gundoaldum ducem pugnavit; conlesusque exercitus Gundoaldo fugiit. Magnamque illic cedem Theudobertus de hoste Gundoaldo fecit. Commoto in de exercitu, Lemoficinum Cadurcinumque abiit easque pervasit atque vastavit; ecclesias multas incendit, ministeria distrahit, clericos interficit, monasteria virorum deiecit, puellarum deludit et
Abbreviated transcription (Latin):
direx̃. in regno stctuto. Chodoueum qui ppe iu¬
niorẽ secum retinuit.
ost haec igit᷑ rex dagobertus afebre ualida correp¬
tus aegrotans mortuus ẽ. spinogilo uilla in pago
parisi cicense urbis. Inba silica beatidiosii martyris
sepultus. Planxeruntque eũ franci diebus multis.
r egnauitque connis. xliiii. Chlodo ueum filiũ eius
franci suꝑse regem statuunt. accepitq: uxorẽ dege¬
nere scexonorũ nomine balthildẽ pulchrã. Omni¬
q: ingenio strenuã. Posthaec ccũt sigibertus rex
ciustripippino defuncto. grimo cldũ filiũ eius

Expanded text:
direxit in regno statuto; Chlodovecho quippe iudirexit in regno statuto; Chlodovecho quippe iuniore secum retenuit. ost haec igitur rex Daygobertus a febre valida correptus, egrotans mortuus est Spinogilo . villa in paygo Parisiacense urbis, in basilica beati Dionisii martyris sepultus. Plancxeruntque eum Franci diebus multis, regnavitque annis 44. Chlodovechmn, filium eius, Franci super se regem statuunt; accepitque uxorem de genere Saxonorum nomine Balthilde, pulchra omnique ingenio strenua. Post haec autem Sighibertus rex Auster, Pippino defuncto, Grimoaldo, A. filio eius
Abbreviated transcription (Latin):
uccedente uero tempore mortuus. ẽ. chlotharius rex
senex. regnauit annis xliiii. Regnũque eius da¬
gobertus rex filius eius inmonarchic̃ in totis tri¬
bus regnis saga citer accepit. Fuitque ipse da gober¬
tus rex fortissimus enutritor francorũ. seuerissi¬
mus in iudiciis. ecdesiarũ largitor. Ipse enim ele¬
mus distribuere censum iussit. Pacem incuncto
regnosuo seactuit. In mults gentibus rumor eius
ꝑsonuit. Timorẽ et metũ in uniuersis regnis ꝑcir¬
cuitũ incussit. Ipse pacificus uelut salomon qui e¬
tus regnum obtinuit francorũ. Tunc etbectus au¬
do inus ep̃s exortus enituit. Eotem pore defunto
gundolando maiorũ domo indrto . dogobertus
rex ercha noldum uirum in lustrẽ in maciorũ do¬
mato stectuit. Habebat igit᷑ p̃dictus rex exre¬
gina suc nanthilde. degenere scixonorũ filios
duos sigibertũ et chlodo ueum. Sigibertũ uer
maiorẽ filiũ suũ inacuster una cũ pippino duce

Expanded text:
Succedente vero tempore mortuus est Chlotharius rex Succedente vero tempore mortuus est Chlotharius rex senex regnavitque annis 44, regnumque eius Dagobertus rex, filius eius, ins monarchiam in totis tribus regnis sagaciter accepit. Fuitque ipse Dagobertus rex fortissimus, enutritor Francorum, severissimus in iudiciis, ecclesiarum largitor. Ipse enim elimus distribuere censum iussit. Pacem in cuncto regno suo statuit. In multis gentibus rumor eius personuit. Timorem et metum in universis regnis per circuitum incussit. Ipse pacificus, velut Salomon, quietus regnum obtenuit Francorum. A. Tunc et beatus Audoinus episcopus exortus enituit. Eo tempore, defuncto Gundolando maiorum domo inclito, Dagobertus rex Erchonoldo viro inlustre in maiorum domato statuit. Habebat igitur predictus rex ex regina sua Nanthilde de genere Saxonorum filios duos Sighiberto et Chlodovecho. Sighibertum vero, maiorem filium suum, in Auster una cum Pippino duce
Abbreviated transcription (Latin):
ris aduersus me sic om̃s homines dicent. quod ser¬
uumtuum berto cldũ gentilẽ ꝑemisti. Sicũ ego
inter fecerote tunc rumor magnus incunctis gen¬
tibus cudiet᷑ qđ fortissimus rex francorũ a seruo
sit inter fectus. Rex cũi nequaquã ced quieuit dic¬
tis eius sed magis consurgebat suꝑ eum. E quester
itaque regis alonge secutus regi clamabat. Con¬
fortare contra ciduersacriumtuũ domine mirex
Frantque manus regis ualde graues. Erat enim
rex loricatus. Consurgensque rex suꝑeũ & inter¬
fecit ipsum bertoaldũ. sustulitque caput eius in
conto reuersusque ẽ ad francos Illis que lugenti¬
bus nesciebant quid regi contigisset uiso eo gacui¬
si sunt gcudio magno. Rex uero tota terra saxo¬
norũ uastta populo illo interfecto. Nonibi
ma iorẽ hominẽ uiuentẽ reliquit nisi ut glacdius
suus quod spactã uocant ꝑlongũ habebat. Hoc
signũ in regione illa statuit reuersusque .ẽ. rex
uictor interram suam.

Expanded text:
ris ad versus me, sic omnes homines dicent, quod serris ad versus me, sic omnes homines dicent, quod servum tuum Bertoaldum gentilem peremisti; si autem ego interfieero te, tunc rumor magnus in cunctis gentibus audietur, quod fortissimus rex Francorum a servo sit interfectus'. Rex autem nequaquam adquievit dictis eius, sed magis consurgebat super eum. Equester itaque regis a longe sequutus rege, clamabat: ' Confortare contra adversarium tuum, domine mi rex!' Erantque manus regis valde graves; erat enim rex luricatus. Consurgensque rex super eum et interficit ipso A. Bertoaldo sustullitque caput eius in conto reversusque est ad Francos. Illisque lugentibus, – nesciebant, quid regi contigisset, – viso eo, gavisi sunt gaudio magno. Rex vero, tota terra Saxonorum vastata, populo illo interfecto, non ibi maiorem hominem viventem reliquit, nisi ut gladius suus, quod spata vocant, per longum habebat. Hoc signum in regione illa statuit, reversusque est rex victor in terra sua. 42.
Abbreviated transcription (Latin):
quid hoc eẽt. At illi responderunt dicentes. Dom¬
nuschlocharius rex uenit et obhoc lȩtant᷑ franci.
Qui respondit cũ cachinno dicens mentitos uos de¬
lerare formidatis. cũchlothariũ uobiscũ habere
dicitis cũ nos cũ mortuũ cuditũ. eẽ habemus. Rex
quoque illuc stans lorica indutus. gidea incapite
crines cum canitie uacriatas obuolutas. Cum que
discoꝑtũ galea cpparuis set caput regis. cogno¬
uit eũ berto aldus. eẽ regem et ait. Tuhic eras ba¬
le iumente. Rex uero haec audiens ualde indig¬
natus hõc conuicium. uuisera fluuiũ ingressus
cũ equo uelocissimo transnatauit. fero ut erct
corde berto cldũ ꝑsequebat᷑ francorũ que exer¬
citus sequenter regẽ natantes uix fluuium cũ
da goberto transi ebant ꝑgurgites in mensos.
Rexitcoque chlotharius ꝑsecutus bertocaldum
certabat᷑ uailde cum eo. Dixitq bertocadus. Rece¬
de ame orex Neforte interficiãte quia si p̃ualue¬

Expanded text:
quid hoc esset. At illi responderunt, dicentes: 'Domquid hoc esset. At illi responderunt, dicentes: 'Domnus Chlotharius rex venit, et ob hoc letantur Franci'. Qui respondit cum cacinno, dicens: 'Mentitos vos! delerare formidatis, cum Chlothario vobiscum habere dicitis, cum A nos eum mortuum auditum esse habemus'. Rex quoque illuc stans, lurica indutus, galea in capite crines cum canicie variatas obvolutas. Cumque discopertuss a galea apparuisset caput regis, cognovit eum Bertoaldus esse regem et ait: 'Tu hic eras, bale iumente?' Rex vero haec audiens, valde indignatus hoc convicium, Wisra fluvium ingressus cum equo velocissimo, transnatavit. Fero ut erat corde, Bertoaldum persequebatur, Francorumque exercitus sequenter regem natantes, vix fluvium cum Dagoberte transieban per gurgites inmensos. Rex itaque Chlotharius persequutus Bertoaldo, certabatur valde cum eo. Dixitque Bertoaldus: 'Recede a me, o rex, ne interficiam te; quia si prevalue
Abbreviated transcription (Latin):
capillis eius ad terrã. a retro stans armiger eius
colligit eã. At ille lesum cernens populũ suũ dix̃
ad ipsum puerũ. Perge uel ocit̃ festinus cũ crine
capitis mei nunc ad patrẽ meũ suc curratq nobis
unte quam cunctus exercitus corruat. Quicucurrit
uel ociter. ardenna silua transiit usque fluuio pe¬
ne crauit. illicchlotharius rex cum exerc̃itu pluri
mo ꝑuenerat. Cũ que nuntius ille festinus cd fuis¬
sec deferens regi cbscisum crinẽ filiisui. Ille nimio
dolore cõmotus cumstrepitu tubarũ denocte con¬
surgens. cum exercitu hrenũ transiit . et inauxili¬
um filiisui festinus ꝑuenit. Cũ quesimul coniuneti
in unum hilari corde manib plcuiderent᷑ suꝑ uui¬
sera fluuium tentdentes fixerunt tentoria. Berco¬
cldus dux scixonorũ exalic parte ripe huius flu¬
minis stcins parctus adplacitũ ut ad pugnã ꝓce¬
deret. Audiens hunctumultũ populi interrogat

Expanded text:
capillis eius ad terram, a retro stans armiger eius capillis eius ad terram, a retro stans armiger eius collegit A. eam. At ille lesad ipsum puerum suum: Perge velociter festinus cum crine capitis mei nunc ad patrem meum, ut succurrat nobis antequam cunctus exercitus corruat. Qui cucurrit velociter, et Ardennam silvam transito Rheno fluvio penetravit. Illic Chlotharmo pervenerat. Cumque nuncius ille festinus adfuisset, deferens rege abscisa crine filii sui, ille nimio dolore commotus, cum strepitu tubarum de nocte consurgens, cum exercitu suo Renum transiit et in auxilium filii sui festinus pervenit. Cumque simul coniuncti in unum hilari corde manibus plauderentur, super Wisra fluvium tendentes, fixerunt tentoria. Bertoaldus 'dux Saxonorum ex alia parte ripae huius fluminis stans, paratus ad placitum, ut ad pugnam procederet, audiens hunc tumultum populi, interrogat,
Abbreviated transcription (Latin):
ciferantibus brunchildem morte tur pissima. eẽ.
dignissimã. Tunc iubente chlothario rege inca¬
melo leuata totohoste girata. deinde equorũ in¬
domitorũ pedib: ligacta dissi patis membris obiit.
Adextremũ sepulchrũ eius ignis fuit osscc ipsius
lici aulco regis uire gregius atque industrius.
ratq chlothario regitunc filius nomine da¬
gobertus puer efficax atque strenus ad om̃a
solers uersutissimus. Quẽ rex cadultũ una cũ pip¬
pino duce inauster regnaturum direxit. Austracsii
uero superiores franci congregati in unũ dagober¬
tũ suꝑsẽ regẽ stcituunt. Inillis quoq: diebus scixones
rebelles nimis cõmouerunt exercitũ gentiũ pluri¬
marũ contra dagobertũ regẽ uelchlotharium.
Dacgobercus uero collecta hoste plurimo hrenũ
transiit contra scixones aadpugnã exire non dubi¬
tauit . Illis que ualide pugnantibus dagobertus
suꝑgadeã capitis sui ꝑcussus abscisa particula de

Expanded text:
ciferantibus, Brunchilde morte turpissima esse ciferantibus, Brunchilde morte turpissima esse dignissima, tunc, iubente Chlothario rege, in camelo levata, A. toto hoste gyrata, deinde equorum indomitum pedibus legata, dissipatis membris, obiit. Ad extremum sepulchrum eius ignis fuit, ossa ipsius aula regis, vir egregius atque industrius. 41. Eratque Chlothario rege tunc filius nomine Dagobertus, puer efficax atque strenuus, ad omnia solers, versutissimus. Quem rex adultum una cum Pippino duce in Auster regnaturum direxit. Austrasiis vero Franci superiores congregati in unum, Dagobertum super se regem statuunt. In illis quoque diebus Saxones rebelles nimis cpmmoverunt exercitum gencium plurimarum contra Dagobertum regem vel Chlotharium. Dagobertus vero, collecto hoste plurimo, Renum transiit, contra Saxones ad pugnam exire non dubitavit. Illisque valide pugnantibus, Dagobertus super galea capitis sui percussus, abscisa particola de
Abbreviated transcription (Latin):
auiris nobilibus quicircũ stabant erepta uix eua¬
sit incamerã domus. elapsa in odium nimium
habita potione uenenata ꝑ manus ministrorũ
male ficiũ ei porrigens. Theudericus rex haec igno¬
rans bibit. elanguensque iniquum sp̃m in pecca¬
tis deficiens mortuus ẽ filios eius pacruulos ipsa
brunchildis occidit.
is regibus mortuis burgundiones. et ccustrasii
cũ reliquis francis pace facta chlothariũ regẽ
in totis tribus regnis inmonarchic̃ eleuauerunt.
Rexnãq chlotharius cõmoto exercitu inburgun¬
diã dirigit. brunchildẽ quacsi ad coniugiũ acci¬
pere fingeret. ad se uenire rogauit tãquã ad pac¬
cẽ Illecuero cultu regali ornata adeũ ad castrũ ł fli¬
uiũ tiroa. Quicũ et̃ uidis set dix̃. In imicadñi cur
tantu mala ꝑ petrasti. et tantã geneclogiam rega¬
lem interficere ccusa fuisti. Tunc coadunato exer¬
citu francorũ et burgundionũ in unũ cuncti s uo¬

Expanded text:
a viris nobilibus, qui circumstabant, erepta, vix evaa viris nobilibus, qui circumstabant, erepta, vix evasit, in camara domus elapsa. In odium nimium habita, pocionem venenatam, per A. manus ministrorum maleficium ei porrigens. Theudericus rex haec ignorans, bibit, elanguensque, inicum spiritum in peccatis deficiens, mortuus est. Filios eius parvulos ipsa Brunchildis occidit. 40. His regibus mortuis, Burgundiones et Austrasii, cum reliquis Francis pace facta, Chlotharium regem in totis tribus regnis in monarchiam elevaverunt. Rex namque Chlotharius, commoto exercitu, in Burgundiam dirigit, Brunchilde, quasi ad coniugium accipere fingeret, ad se venire rogavit, tamquam ad pacem. Illa vero cultu regale ornata, ad eum ad castrum vel fluvium Tiroa venit. Qui cum eam vidisset, dixit: ' Inimica Domini, quur tanta mala perpetrasti et tanta genealogia regale interficere ausa fuisti?' Tunc coadunato exercitu Francorum et Burgundionum in unum, cunctis vo
Abbreviated transcription (Latin):
rent inbasilica scĩ gereonis martyris. uisum ei
fuit ut ꝑcussus fuisset in latere dolose. &dixit.
Obseruate cdostia nescio quisme deistis ꝑ iura¬
tis ribo ariis ꝑcussit. Cũque reuoluissent uesti¬
menta eius Nonaliud inuenerunt nisi signũ pas¬
uulũ pupureum. Inde enĩ cũ multa spolia reuersus
cumfiluis acfilia pulchra theudoberti regis fratris
sui reuersus ẽ. urbem met tinsem ibi que brunchil¬
dis regina cduenerat. Ad p̃hensisq pueris filiis
theudoberti int̃fecit. Min orẽ enĩ in calbis cid petrã
ꝑcussũ cerebrũ elisit.
heu dericus itaque uidenspulchrã filiã theudobti
Neptem suã uolensq: ecc̃ ad coniugiũ copulare
Cuidix̃ brunchildis. Quomodo accipere potes fi¬
licẽ fracristui. & illeait. Numtu mihi dixisti
qđ non esset frater meus. Quarefecisti in me hoc
peccatũ ut fratrẽ meũ occiderẽ inimica mala. Et
euaginato gladio uoluit eã occidere . Illa uero

Expanded text:
rent in basilica sancti Gereonis martyris, visum ei rent in basilica sancti Gereonis martyris, visum ei fuit, ut percussus fuisset in latere dolose. Et Mixit: 'Observate ad hostia; nescio, quis me de istis periuratis Riboariis percussit'. Cumque revolvissent vestimenta eius, non aliud invenerunt, nisi signum parvolum purporeum. Inde enim cum multa spolia reversus, cum filiis ac filia pulchra Theudoberti regis, fratris sui, reversus est urbem Mettinsem, ibique Brunchildis regina advenerat. Adprehensisque pueris, filiis Theudoberti, interficit. Minorem enim in albis, ad petram percussum cerebrum, elisit. 39. Theudericus itaque videns pulchram filiam Theudoberti, neptem suam, volensque eam ad coniugium copulare. Cui dixit Brunchildis: ' Quomodo accipere potes filiam fratris tui ?' Et ille ait: 'Num tu mihi dixisti, quod non esset frater meus ? Quare fecisti in me hoc peccatum, ut fratrem meum occiderem, inimica mala?'. Et evaginato gladio voluit eam occidere. Illa vero
Abbreviated transcription (Latin):
Theudericus itaq terrã ribo ariensem succendens
acdeuastans. Populus ille sub eius manibus se tra¬
didit dicens. Parte domine rex nos et terra nr̃a
iam tui sumus noliam plius delere populũ. & ille
dix̃. Aut ad ducite mihi uiuum theudobertum
aut cibscisum caput eius mihi cadferte. siuultis
ut uobis parcã . Illi enĩ ingressi in illã ciui tatẽ
alicꝓ aliis mentientes theudoberto dixeruNT.
Sic mandat fratertuus. redde thesccurũ patris tui
quod a pudte retines & sic postea ille reuertitur
cũ populo suo. Cum haec ei mentiti dixissent ille
cũ eis inpalatiũ thesccuri sui intrauit. Cũq coꝑ¬
tas arcas thesccurorum ornamenta requi reret
unus exeis cbstracto gladio retro eũ inceruice
ꝑcussit & accepto caput eius sustulerunt ꝑmu
rũ ciuitatis coloniȩ. Theudericus Nãq: haec uidens
ipsã ciuitatẽ ad p̃hendens thesccuris magnis ac¬
ceptis. Cũ ei ipsi franci seniores sacramenta iura¬

Expanded text:
Theudericus itaque terra Riboariense succendens Theudericus itaque terra Riboariense succendens ac devastans, populus ille sub eius manibus se tradedit, dicens: 'Parce, domine rex, nos et terra nostra, – iam tui sumus, – noli amplius delere populum'. Et ille dixit: 'Aut adducite mihi vivo Theudoberto aut absciso caput eius mihi adferte, si vultis, ut vobis parcam'. Illi enim ingressi in illa civitate, alia pro aliis mentientes, Theudoberto dixerunt: 'Sic mandat frater tuus: Redde thesaurum patris tui, quod apud te retenes, et sic postea ille revertetur cum populo suo'. Cum haec ei mentiti dixissent, ille cum eis in palacium thesauris sui intravit. Cumque, apertas arcas thesaurorum, ornamenta requireret, unus ex eis, abstracto gladio, a retro eum in cervice percussit, et accepto caput eius sustullerunt per murum civitatis Coloniae. Theudericus namque haec videns, ipsam civitatem adprehendens, thesauris magnis acceptis. A. Cum ei ipsi Franci seniores sacramenta iura
Abbreviated transcription (Latin):
ginccto suꝑ ipsum populũ. Chlotharius rex. le¬
sum cernens exercitũ suũ infugã dilapsus secus
fluuium sequana. Malitonen se castrũ ingressus
postet pacrisius pene crauit. Theudericus uero
regionem illã deuastans atque succendens usq
iscionã uicum cum multis spoliis reuersus ẽ.
hlotharius namque cparsus exit et arelacuno
silua ingressus ẽ. Brunchildis enim cottidie pe¬
iora cosilia ipsi theuderico ministrabat dicens.
Quacre neglegis et non requiris thesccuros patris
tui ac regnũ eius demanu theodoberti cũ sciccseũ
non ẽẽ fratrẽtuũ quia in adulterio inconcubina
patristui ꝓcrecitus fuit. Haec cudiens theuderi¬
cus fero ut erat corde hostem plurimũ. Cõmouit
contra theudo bertũ germanũ suũ direxit: tulbi¬
acũ castrum adpugnã egressi sunt. Illis fortiter
pugnantibus theudobertus lesum uidens exer¬
citũ suũ infugaẽ uersus coloniã ciuitatẽ in gredit᷑

Expanded text:
ginato super ipso populo. Chlotharius rex leginato super ipso populo. Chlotharius rex lesum cernens exercitum suum, in fugam dilapsus, secus fluvium Sequana Malitonensem castrum ingressus, postea Parisius penetravit. Theudericus vero regionem illam devastans atque succendens usque Iscionam vicum, cum multa spolia reversus est. 38. Chlotharius nainque a Parisius exiit et Arelauno silva ingressus est. Brunchildis enim cotidie peiora consilia ipsius Theuderico ministrabat, dicens: 'Quare neglegis et non requiris thesaurum patris tui ac regnum eius de manu Theudoberti, cum scias, eum non esse fratrem tuum, quia in adulterio in conA. cubina patris tui procreatus fuit?' Haec audiens Theudericus, fero ut erat corde, hostem plurimum commovit, contra Theudobertum, germanum suum, direxit. Tulbiecum castrum ad pugnam egressi sunt. Illis fortiter pugnantibus, Theudobertus lesum videns exercitum suum, in fuga versus, Colonia civitate ingreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
otem pore childebertus rexccuster habebat fi¬
lios duos. seniorẽ exconcubina nomine theudo¬
bertũ Iuniorem uero exregina nomine theu¬
dericũ ipsum que cum a uiccsua brunchilde in
burgundiam in regnũ guntramni regis mag
ni direxit . Eo enĩ tempore mortua ẽ. frede¬
gundis regina senex plena dierũ pacrisius
inbasilica scĩ uincentii martyris sepultto. Theu¬
dericus itaque rexburgundie erat pulcher:
et strenuus accallidus uimis. ꝑ consiliũ auiae
suae brunchildae hostem maximũ exburgun
dia congregtens contrachlothariũ patruelẽ
suũ dirigens. Chlotharius haec audiens cõmo¬
to francorũ exercitu contra eũ festinus ꝑrexit.
Conuenientes que simul cũ hostib in pago senno¬
nico suꝑ fluuiũ aro anna pugnã inuicẽ conci¬
tantes tantus populus ibidem cecidit. ut ipse
fluuius de corporibus mortuorũ repletus illa
aqua currere nonuederet p̃saongine coagu¬
lato. In ipsa pugna fuit angelus dñi gladio eua¬

Expanded text:
tempore Childebertus rex Austrasiorum habebat filios duos, seniorem ex concubina nomine Theudobertum, juniorem vero ex regina nomine Theudericum. Ipsumque cum avia sua Brunichilde in Burgundiam in regno Guntrni direxit. Eo enim tempore mortua est Fredegundis regina senex et plena dierum. , Parisius in basilica sancti Vincenti martyris sepulta. Theudericus itaque rex Burgundiae erat pulcher et strenuus ac calidus nimis. Per consilium avae suae Bruncdia congregans, contra Chlotharium patruelem suum direxit. Chlotharius haec audiens, commoto Francorum exercitu, contra eum festinus perrexit. Convenientesque simul cum hostibus, in paygo Sennonico super fluvium Aroanna pugnam invicem concitantes, tantus populus ibidem caecidit, ut ipse fluvius de corporibus mortuorum repletus, illa aqua currere non valeret pre sanguine coacolato. In ipsa pugna fuit angelus Domini gladio eva