comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terra aegypti & interra chanaanipsi & patres eorum: acperhoc manifestumest compa
tandum esse tempus &iam patri archarum abrabae. isaac & iacob ex quo peregrinari
coepit abraham interra cbanaan id est ex illa promissione inquaeius fidei laudat
apłs usque ad illud tempus quo ingressus est isrł in aegrptum : Toto quippe istotenpo¬
reperegrinati sunt patres interra chanaan : & deinde semenisrł in aegypto acsi completi
sunt quadringinti triginta anni a promissione usque adexitum isrł ex aegypto quando
suldit est lex inmontesina quaenon infirmat testa mentum ad cuacuanda s ꝓmissiones:
septuccgosimo & quinto anno uitaesuae abraham sicut scriptura dicit. ȩgressus est inter¬
ram chanaan : & genuit isaac. cum esset annorumcentum: fiunt itacq annixx v ex¬
promissione usque ad natum isaac : his addunt᷑ omnes anni uitaesuae. id est centum oc

Expanded text:
terra Aegypti Chanaan, ipsi et patres eorum. Ac per hoc manifeterra Aegypti Chanaan, ipsi et patres eorum. Ac per hoc manifetandum esse tempus etiam Patriarcharum Abrahae, Isaac, et Jacob, ex quo peregrinari coepit Abraham in terra Chanaan; id est ex illa promissione in qua ejus fidem laudat Apostolus, usque ad illud tempus quo ingressus est Israel in Aegyptum. Toto quippe isto tempore peregrinati sunt patres in terra Chanaan, et deinde semen Israel in Aegypto; ac sic completi sunt quadringenti triginta anni a promissione usque ad exitum Israel ex Aegypto, quando facta est Lex in monte Sina, quae non infirmat testamentum ad evacuandas promissiones. Septuagesimo ergo et quinto anno vitae suae Abraham, sicut Scriptura dicit, egressus est in terram Chanaan , et genuit Isaac cum esset annorum centum . Fiunt itaqpromissione usque ad natum Isaac. his adduntur omnes anni uitae Isaac, id est centum oct
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicua ueritate subnixaest : Abilla enim promissione computat qua dringentas axx
annos quauo cauit ds̃ abraham ut ex ir& deterrasua interrã chanaan : quia & aplscum
abrahae lauclar& et commendar& fiderr in ea promissione quax pm udlt intellegi
prophetatum ud est qua promi sit ds̃ abrahae quod benediterentur in eo omnef iribus terraȩ.
hoc autẽ dico inquit quiatestamentum confirmatum adõ post quad ringentos & triginta
annas facta lex non infirmat ad euacuandas promissiones: Ex illaergo promissione
quauocatus est abraham & credidit dõ postquadringentos &triginta annos factamlegẽ
dicit apłs non ex tempore quo iacob intrauit in aegyptum : Deinde &iã ipsa scriptura
exodi satis hoc significatur : Nonenim dixit in colatus filiorum isrł quem incoluerunt
interra aegypti annisquad ringenti triginta sed a pertȩdixit quem incoluerunt in

Expanded text:
perspicua ueritate subnixa est. ab illa enim promissione conputat quadringentos triginta perspicua ueritate subnixa est. ab illa enim promissione conputat quadringentos triginta annos, qua uocauit dAbrahae laudaret et commendaret fidem, in ea promissione qua Christum vult intelligi prophetarum, id est, qua promisit Deus Abrahae quod benedicerentur in eo omnes tribus terrae. Hoc autem dico, inquit, quia testamentum a Deo confirmatum, quae post quadringentos et triginta annos facta est lex, non infirmat ad evacuandas promissiones . Ex illa ergo promissione qua vocatus est Abraham et credidit Deo post quadringentos et triginta annos factam legem dicit Apostolus, non ex tempore quo Jacob intravit in Aegyptum. Deinde etiam ipsa scriptura Exodi satis hoc significat. Non enim dixit, incolatus filiorum Israel quem incoluerunt in terra Aegypti, anni quadringenti triginta, sed aperte dixit: quam incoluerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
dicat autẽ eum uixisse annos centũ triginta filiũ uero eius patrẽ mossi ambram centum
xex septem mossen uero dicat ostoginta annorum fuisse cumde a egypto populũ libera
uit : & iam situnc genuisset cath patrem mossi quo annomostuus est ille quoq ambram
ultimo uitaesuae anno genuisset mosen: computati annicentum xxx &centum xxx .vii.¬
ferme anni possunt accedere illi summȩ quia septuaginta unum an nos uixit in aegrpto
ioseph post in gressum patrissui : qua propter & icomsic septuaginta anniuitae ioseph al in¬
gressu iacobin aegyptum usquaenatiuitatẽ cath situnc natus asseratur. & centũ ⁊ox
anni ipsius catdi &centũ xex septem filui eius ambram patris mossi & oltoginta ipsus
mosi : qua dringentos & detem & septem annos faciunt . non qua dringentos trigintaꝰ
Proinde illanimirum computatio quam secutus est eusebius in historiasua chronica.

Expanded text:
dicat autem eum vixisse annos centum triginta ; filium vero ejus patrem Moysi Ambram centum dicat autem eum vixisse annos centum triginta ; filium vero ejus patrem Moysi Ambram centum triginta septem; Moysen vero dicat octoginta annorum fuisse cum de Aegypto populum liberavit : etiam si tunc genuisset Caath patrem Moysi, quo anno mortuus est, ille quoque Ambram ultimo vitae suae anno genuisset Moysen; computati anni centum triferme anni possunt accedere illi summae, quia septuaginta unum annos uixit in Aegypto Ioseph post ingressum patris sui. quapropter etiam sic septuaginta anni uitae Ioseph ab ingressu Iacob in Aegyptum usque natiuitatem Caath, si tunc natus adseratur, et centum triginta anni ipsius Caath et centum triginta septem filii eius Ambram patris Moysi et octoginta ipsius Moysi, quadringentos decem et septem annos faciunt, non quadringentos triginta. Proinde illa nimirum conputatio, quam secutus est Eusebius in historia sua chronica,
Abbreviated transcription (Latin):
xerimus quad ringentis triginitc annis remanebunt seruitutis anni id est post morte iosephi
puticre debere ex quo io seph subpharaone regiare coepit: uttunc quod ammodo intella
gectur intrasse israhel in aegyptum quando ibi filius eius tanta potestate sublimatus ẽ :
& iam sic tretenti quinqua ginta erunt: quos tychonius uult accipi qua dringentos. ut a
toto pars intellegatur: id est a toto centenario pars quin qua genaria & probat hac loquen¬
diregula solere uti scripturã : si aut̃ quod aliquanto probabilius dicipotest: tunc habea¬
mus intrasse isrł in agyptũ quando illic ioseph eẽ uenditus coepit : de tracturi sumus ad huc
annas tredetim. ut trecentos triginta septem annos proquadringentis accipiamus sed cum
scriptura cõmemor& catbi filium leui auum mossi cum auosuo iacob intrasse in aegyptũ.

Expanded text:
xerimus quadringentis triginta annis, remanebunt seruitutis anni, id est post mortem Ioseph, xerimus quadringentis triginta annis, remanebunt seruitutis anni, id est post mortem Ioseph, putargatur intrasse Israel in Aegyptum, quando ibi filius ejus tanta potestate sublimatus est, etiam sic trecenti quinquaginta erunt, quos Tychonius vult accipi quadringentos, ut a toto pars intelligatur, id est a toto centenario pars quinquagenaria, et probat hac loquendi regula solere uti Scripturam . Si autem, quod aliquanto probabilius dici potest, tunc habeamus intrasse Israel in Aegyptum, quando illic Joseph esse venditus coepit, detracturi sumus adhuc annos tredecim, ut trecentos triginta septem annos pro quadringentis accipiamus. Sed cum Scriptura commemoret Caath filium Levi avum Moysi cum avo suo Jacob intrasse in Aegyptum ;
Abbreviated transcription (Latin):
qua dringenti triginta: seruitutis autem eorũ uolunt esse annos quad ringen¬
tos propter quod scriptum est ingenesi : sciendo scies quia peregrinum erit
sementuum interra non sua: & inseruitutem redigent eos & nocebunt illis quad rin¬
gentis annis: sed qm̃ seruitutis anni post mortem iosepb computantur. illo enim
uiuo non solum ibi non seruierunt. uerum &icm regnauerunt : Non est quem ad modũ
computentur qua dringenti triginta in aegypto Ingressus est enim iacob annofilu
nis & regnare coepit sub illo Trans actis autem septẽ annis ubestatis. secundo anno famis
ingressus est ia cob in aegyptũ cualiis filiis suis. At ꝑ hoc tunc agebat ioseph xxx & no¬
uem annos : quiim pletis uitaesuae annis centum & decem. mostuus est. Vixit enim
in aegypto post in gressum ad se patris sui septuagnta & unum annosi quossiretra¬

Expanded text:
quadringenti triginta. seruitutis autem eorum uolunt esse annos quadringenquadringenti triginta. seruitutis autem eorum uolunt esse annos quadringentos, propter quod scriptum est in Genesi: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis quadringentis annis. sed quoniam seruitutis anni post mortem Ioseph conputantur — illo enim uiuo non solum ibi non seruierunt uerum etiam regnaueruncomputentur quadringenti triginta in Aegypto. Ingressunis et regnare coepit sub illo; transactis autem septem annis ubertatis secundo anno famis ingressus est Iacob in Aegyptum cum aliis filiis suis. ac per hoc tunc agebat Ioseph XXX et nouem annos, qui inpletis uitae suae annis CX mortuus est. uixit ergo in Aegypto post ingressum ad se patris sui LXXI annos: quos si detra
Abbreviated transcription (Latin):
quot fuerint: non parua quaestio est : dicit enim ds̃ ad abraham : Cumfactum esset
illud sacrificium deuacca trima & capra & ari&e & turture & columba ante¬
quam non solum isaac sed net ismahel quidem natus ess& :sciendo scies quiape¬
regrinum erit semen tuum interra non propria & in seruitute redigent eos. & no
cebunt illis quad ringentis annis : si ergo quadringentos annos sic acceperimus
ut inseruitute sub aegyptiis intellegantur . non paruum spatium temporis fuit
quo ita populus multiplicaretur : sed toc annos non fuisseza pertissimo indicio
scriptura testatur : quidam enim putant quadringentos triginta annos
accipidebere ex quo ia cob intrauit in aegyptum . donet in depopulus permos¬
senliberatus est : qm̃ in exodo scriptum est : incolatus autem filiorum israhel
quem in colucrunt in terra aegypti interra chanaan ipsi & patres eorum . annis

Expanded text:
quot fuerint non parva quaestio est. Dicit enim Deus ad Abraham cum factum esset quot fuerint non parva quaestio est. Dicit enim Deus ad Abraham cum factum esset illud sacrificium de vacca trima, et capra, et ariete, et turture, et columba, antequam non solum Isaac, sed nec Ismael quidem natus esset: Sciendo scias, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria; et in servitutem redigent eos, cebunt illis quadringentis annis. si ergo quadringentos annos sic acceperimus. ut in seruitute sub Aegyptiis intellegantur, non paruum spatium temporis fuit, quo ita populus multiplicaretur. sed tot annos non fuisse apertissimo indicio scriptura testatur. Quidam enim putant quadringentos triginta annos accipi debere, ex quo Iacob intrauit in Aegyptum. donec inde populus per Moysen liberatus est, quoniam in Exodo scriptum est: incolatus autem filiorum Israhel quem incoluerunt in terra Aegypto et in terra Chanaan, ipsi et patres eorum, anni
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiuamus & non moriamur &nos &tu & substantia nrã : ubienim grecus a posceuen
hab&. ibi substentiam latinus interp̃tatus est : quod aliquando censum inter praetan¬
tur nostri sicut nunc instructum dicere uoluimus. dumtamen eo nomine & homines
& iumenta uel omnia pecora intellegantur: ubi&iam utrum &uxores posseͥnt intelli¬
gi. nescio: sex centa tamen milia peditum cumscriptura commemor& addens & dicens
excepto instructu uel censu uel sustantia uel si quo alio uerbo melius interpretatur
apos ceue : manifestum est & homines significatos siue inseruis siue in mulieribus
siue in his aetictibus quaemilitiae non essent idoneae. ut sexcenta milia peditum
in eis solis intellegamus qui possent militicri agmine armari: quaeri autem sol&¬
utrum ad tantum numerum hebraei peruenire potuerint pereos annos inaegyp¬
to quos ostendere consideratus inscripturis numerus potest : qui primum anni

Expanded text:
ut uiuamus et non moriamur et nos et tu et substantia nostra. ibi enim graecus <wroa%eoTrv ut uiuamus et non moriamur et nos et tu et substantia nostra. ibi enim graecus <wroa%eoTrv habet, ubi "substantiam" latinus interpretatus est, quod aliquando censum" interpretantur nostri, sicut nunc "instructum" dicere uoluimus, dum tamen eo nomine et homines et iumenta uel omnia pecora intellegantur. ubi etiam utrum gi, nescio. Sexcenta tamen millia peditum cum Scriptura commemoret, addens et dicens, Excepto instructu, vel censu, vel substantia, vel si quo alio verbo melius interpretatur a;:oaxaora, manifestum est et homines significatos siue in seruis siue in mulieribus siue in his aetatibus, quae militiae non essent idoneae, ut sescenta milia peditum in eis solis intellegamus, qui possent militari agmine armari. Quaeri autem solutrum ad tantum numerum Hebraei peruenire potuerint per eos annos in Aegypto, quos ostendere consideratus in scr
Abbreviated transcription (Latin):
ilii autem israhel fecerunt sicuti praeceperat illis mofes. & petierunt ab aegyptiis
uasa aurea & argentea & uestem . & dñs dedit gratiam populo suo coram aegẏptiis &
commodauerunt illis & praedati sunt aegyptios : lam hoc factum fuerat ante mortes
primo genitorum aegyptiurũ. sed nunc perrecapitulationem repetitur : nam narratũ
est quando factum est: modoenim fieri quomo posset . ut intanto luctu ex mortibus
suorũ accomodarent ista filiis isrł nisi forte quis dicat &iam ista plaga non fuisse
ꝑcussos aegyptios quicum hebraeis in habitabant terram gessen᷑ XIUI
Sustulerunt autensfilii isrł deram messe in sochot insexcenta milia peditum uirt prȩ¬
ter instructum uelcensum. suͥs tomodo potest reste interpraetari quod grecus ait apos¬
ceuen quo uerbo non solum mobilia uerũ &iã mouentia significari indicat scriptura
ubiiudas loquens ad patrensuum dicit .mit tepuerum mecum & surgentes ibimus.

Expanded text:
ilii autem Israhel fecerunt sicuti praeceperat illis Moyses et petierunt ab Aegyptiis uasa aurea et argentea et uestem. et dominus dedit gratiam populo suo coram Aegyptiis, et commodaue runt illis; et praedati sunt Aegyptios. iam hoc factum fuerat ante mortes primogest quando factum est. Modo enim fieri quomodo posset, ut in tanto luctu ex mortibus suorum accommodarent ista filiis Israel? Nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse percussos Aegyptios qui cum Hebraeis inhabitabant terram Gessen. XLVISustulerunt autem filii Israhel de Ramesse in Soccot in sescenta milia peditum uiri praeter instructum uel censum, si ipso modo potest recte interpretari quod graecus ait azoaxeoVjv. quo uerbo non solum mobilia uerum etiam mouentia significari indicat scriptura, ubi ludas loquens ad patrem suum dicit: mitte puerum mecum, et surgentes ibimus,
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ pdicti exx cũ inueniatur homo uixisse amplius qua d rigentis annis. nis. quia intelle¬
git᷑ ante xx annos quã inciperet arca fieri quȩ canis factareperit᷑ hoc dm̃ dixisse ad noe cum
iã p̃nunticr& facturũ eẽ diluuiũ nec uitȩ humanȩ deinceps futurȩ in his qui post diluuiũ
nascerentur spatium p̃dixisse sed uitȩ hominũ quos fuerat diluuio deleturus SXIIII.
tus asem filio noe : utrum ex illo hebrei dicintur appellati: ꝑ illũ enim generatio tran¬
sit ad a braham: quid ergo ꝓbabilius sit Mero tã quã hebreos dictos antam quã abrabȩ :¬

Expanded text:
um viginti, cum inveniatur homo vixisse amplius quadringentis annis? Nisi quia intelligitur, ante viginti annos quam inciperet arca fieri, quae centum annis facta reperitur, hoc Deum dixisse ad Noe, cum jam praenuntiaret facturum se esse diluvium, nec vitae humanae deinceps futurae in iis qui post diluvium nascerentur spatium praedixisse, sed vitae hominum quos fuerat diluvio deleturus. XXIV. tus a Sem filio Noe: utrum quia ex illo Hebraei dicuntur appellati? per illum enim generatio tranaham. Quid ergo probabilius sit, Hebraeos tanquam Heberaeos dictos, an tanquam Abra
Abbreviated transcription (Latin):
quaȩ ꝓpriȩ dicitur asia quamuis asiam uel dimidium terrarum orbem quidam
uel alui tertiam partem orbis posuerint: nam quod consttet . & cananei tã quã
unagens in illis septem commemora&tur: & tamen un iuersa illa terra originali¬
ter terrathana an uocatur¬
Non dimisit in eaihs quic quam spirans. si¬
gressus mihilabomnibus quȩ constituit dñs mossi: ꝓpterhoc nullo modo putan

Expanded text:
quae proprie dicitur Asia, quamuis Asiam uel dimidium terrarum orbem quidam quae proprie dicitur Asia, quamuis Asiam uel dimidium terrarum orbem quidam uel alii tertiam partem orbis posuerint. nam, quod constat, et Chananaei tamquam una gens in illis septem commemorantur et tamen uniuersa illa terra originaliter Chanaan uocaturNon dimisit in ea Iesus quidquam spirans. sinon est transgressus nihil ab omnibus quibus constituit dominus Moysi. propter hoc nullo modo putan
Abbreviated transcription (Latin):
tas serundum septuaginta interpretes primo renges iebus eorum cum adeos obsiden¬
tes conuenerunt poste a uero reges amorreorum dicantur ab ipsis gabaonitis quan¬
do nuntios miserunt. adiħum ut eos deobsidione liberar& : sicut autem inspicere
potuimus in ea inter pretatione quae ex hebreo est ut robique amorreorũ dicunt᷑
cum const& iebuseorum fuisseregem ciuitates hierusalem. quia ipsa est dicta iebus tã¬
quam illius gentis metro polis & septẽ getes sepissime scriptura commemoret
quas ꝓmisit ds̃ extermanaturursesse a faciepo puli sui ex quibus unaꝑhibetur amor¬
reorum nisi forte hoc nomen uniuersale fuerat omnium aut potius maioris partis
ut non una sed plures in hisseptem hoc nomine tenerentur : quamuis ess& &iam una
deseptẽ quae amorre orũ proprie uocaretur. sicut est pars quaelam quae ꝓprie
dicitur uel libya quam uis hoc nomen uniuersȩ africae conpetat & pars quedã

Expanded text:
tas secundum septuaginta interpretes primo reges Iebusaeorum cum ad eos obsidentas secundum septuaginta interpretes primo reges Iebusaeorum cum ad eos obsidendos conuenerunt, postea uero reges Amorrhaeorum dicantur ab ipsis Gabaonitis, quando nuntios miserunt ad Iesum, ut eos de obsidione liberaret. sicut autem inspicere potuimus in ea interpretatione quae ex hebraeo est, utrobique Amorrhaeorum dicuntur, cum constet Iebusaeorum fuisse regem ciuitatis Hierusalem, quia ipsa est dicta Iebus tamquam illius gentis metropolis, et septem gentes saepissime scriptura commemoret, quas promisit deus exterminaturum se esse a facie populi sui, ex quibus una perhibetur Amorrhaeorum. nisi forte hoc nomen uniuersale fuerat omnium aut potius maioris partis, ut non una, sed plures in his septem hoc nomine tenerentur; quamuis esset etiam una de septem quae Amorrhaeorum proprie uocaretur, sicut est pars quaedam quae proprie dicitur Libya, quamuis hoc nomen uniuersae Africae conpetat, et pars quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
Cum obsessi gabaonitȩ aregibus amorreorũ misissent adibm ut sibi sub uenire¬
tur. ista scriptura sequitur & dicit : & ascendit ib̃s agalgala ipse & omnis popu¬
lus bellatorum cũ illo omnis potens in fortitudine : & dixii dñs adim: nolitimere
illos in manus enimtuas tradidi eos. Non sub: sist& ex illis quis quam coram uob :
ubi neque consultus est dñs̃ utrum eundum ad eos ess&. sed ultro suis rerte sub ue¬
nire uolentibus futurã uictoriã praenuntiauit ⁊ sic ergo posset quam uis non con¬
sultus deipsis gabaonitis a smonere quies sent. cum se longinquos ẽẽ mentiren¬
tur : nisi ei placuisset illa iuratio quae subiectis parcere coger&: credide¬
rant enimdõ quem audierant suo populo ꝓmississe quod illas gentes sub uer¬
ter& eorum que terram optiner& & hanc eorum sidem non eos ꝓdendo re¬
muncrauit quod ammodo : XU Quaeritur quem ad modum rex ciuitatis
hierusalem adomibeter & ceteri quat tuor cum quibus obsedit gaba oni¬

Expanded text:
Cum obsessi Gabaonitae a regibus Amorrhaeorum misissent ad Iesum, ut sibi subueniretur, ita scriptura sequitur et dicit: et ascendit Iesus a Galgala, ipse et omnis populus bellator cum illo, omnis potens in fortitudine. et dixit dominus ad Iesum: noli timere illos; in manus enim tuas tradidi eos: non subsistet ex illis quisquam coram uobis. ubi neque consultus est dominus utrum eundum ad eos esset, sed ultro suis recte subuenire uolentibus, futuram uictoriam praenuntiauit. sic.ergo posset quamuis non consultus de ipsis Gabaonitis admonere, qui essent, cum se longinquos esse mentirentur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subiectis parcere cogeret. crediderant enim deo, quem audierant suo populo promisisse, quod illas gentes subuerteret eorumque terram obtineret; et hanc eorum fidem non eos prodendo remunerauit quodam modo. Quaeritur quemadmodum rex ciuitatis Hierusalem Adonibezec et ceteri quattuor cum quibus obsedit Gabaoni
Abbreviated transcription (Latin):
mã refersa qm̃ eum dicendo ad hominem retulit: animas quippe hie hominis di
nus sed in consequentibus aperitur. ubidicit post oblatum deariete sacrificium
restitu& illud & quintas adici&: ibienim intellegitur hoc esse a scis obliuione

Expanded text:
mam refers, quoniam eum dicendo, ad hominem retulit. Animam quippe hic hominem dicmam refers, quoniam eum dicendo, ad hominem retulit. Animam quippe hic hominem dicnus, sed in consequentibus aperitur, ubi dicit post oblatum de ariete sacrificium, Restituet illud, et quintas adjiciet. Ibi enim intelligitur hoc esse a sanctis oblivione
Abbreviated transcription (Latin):
Siautem non ual& manus eius quod satis est in ouem. affer& ꝓ peccato
suo quod peccauit duos turtures autduos pullos columbinos dnõ unũ ꝓpecca¬
to & unum in holo caustomata : certe hic aperit quaestionem dequa sũperius
cũloqueretur ambigebamus : Ideo quippe uidetur dicere unũ ꝓpercato alterũ
pro holo caustomat᷑a qm̃ non offerebatur sacrificium ꝓpectato nisi cũ holo¬
causto: denique cumprius seorsum deholo caustis loqueretur: cõmemorauit tur¬
turem & non dixit duos: nunc uero ideo qͥuos dicit. quia sacrificium propeccato si¬
ne holo caustomate non inferebatur: quod ergo superius dicebat & inponens
sup holo caustoma non est dubium quod prius holo caustoma. deinde illud super¬
imponebatur nunc uero deauibus aliter dicit ut prius offeratur propeccato una
auis deinde altera in holo caustomate. U. Qu od autem ait anima silatuerit
eum obliuio est ei ĩdest si obliuione fastum fuerit ut lateat eum ueleam. si ad ani¬

Expanded text:
Si autem non ualet manus eius quod satis est in ouem, offeret pro peccato suo quod peccauit duos turtures aut duos pullos columbinos domino, unum pro peccato et unum in holocaustoma. certe hic aperit quaestionem, de qua superius cum loqueretur ambigebamus. ideo quippe uidetur dicere: unum pro peccato, alterum in holocaustoma, quoniam non offerebatur sacrificium pro peccato nisi cum holocausto. denique cum prius seorsum de holocaustis loqueretur, commemorauit turturem et non dixit duos; nunc uero ideo duos dicit, quia sacrificium pro peccato sine holocsuper holocaustoma , non est dubium quod prius holocaustoma, deinde illud superimponebatur: nunc vero de avibus aliter dicit, ut prius offeratur pro peccato una avis, deinde altera in holocaustoma. V. Ib. V, 15. Quod autem ait, Anima, si latuerit eum oblivione; id est, si oblivione factum fuerit ut lateat eum, vel eam si ad ani
Abbreviated transcription (Latin):
modo capram feminã & agnam ex ouibus: & illas auiculas & similaginem
licebat offerri nisi forte quis dicat hocdis cerni istec exceptt & nomina¬
tim ex praessa peccata ab illis quae generaliter commemora ta sunt: quia
hic agnam dixit ibi ouem. ut a& ccs perorum aliquã differentiã faciat
dũ itm̃ intelligratur pauperibus per aeque subuentum. ut si non habe¬
rent ulla animalia quadrupedia: aut memoratis aues aut similaginẽ
offerent propeccatis ignorcntiae suae: si autẽ mouet quare cũ geraliter
omnia ignorantiae peccata conduserit & sacrificia non ꝑdistaentia pec¬
catorum quã non fecerat. sed ꝓdistantia ꝑ sonarũ distin xerit. postea uolu¬
erit &iã percata dis tinguere &peorum diuersitate sacrificia diuersa
praecipere qua si non ad illam generclitatẽ omnia ꝑtinerent : sic fastã pas¬
terius exceptionem oport& intelligi ut quaecumque remanserit hic ex¬

Expanded text:
modo capram feminam et agnam ex ouibus et illas auiculas et similaginem modo capram feminam et agnam ex ouibus et illas auiculas et similaginem licebat offerri. nisi forte quis dicat boc discerni ista excepta et nominatim expressa peccata ab illis quae generaliter commemorata sunt, quia hic agnam dixit, ibi ouem, ut aetas pecorum aliquam differentiam faciat, dum tamen intellegatur pauperibus peraeque subuentum, ut, si non haberent ulla animalia quadrupedia. aut memoratas aues aut similaginem offerrent pro peccatis ignorantiae suae. si autem mouet quare, cum generaliter omnia ignorantiae peccata concluserit et sacrificia non pro distantia peccatorum quam non fecerat sed pro distantia personarum distinxerit, postea uoluerit etiam peccata distinguere et pro eorum diuersitate sacrificia diuersa praecipere, quasi non ad illam generalitatem omnia pertinerent: sic factam posterius exceptionem oportet intellegi, ut quaecumque remanserint his ex
Abbreviated transcription (Latin):
adouem offerre eum debere parturturum aut duos pullos columbinos.
& sihoc quoque non uel & certã simi laginis quantitatẽ : qm̃ siubiq: ita
licere intellegitur non potest quidem dici sacerdotẽ non habere uitulũ
aut uniuerscom sinagogrm. aut principem non hebere caprum uel ouem: & si
itro est. quidopuserat postecc dicere tatitũ cuius quã ꝑ iurium aut tastum in¬
mundum & ꝑiurium ꝑ ignoranticm factũ purgiri sacrificio agae & ca¬
prae. cum eadem sacrificia praecepta s int & icm in illa generalitate petati
ad quam generalitatẽ etiã ista potuerant ꝑtinere : si autẽ hinc ista discer¬
nuntur quolicebat pro eis turtures & columbas uel &iam si hoc non e& simila¬
ginem offerri: ibi autem ubi non dic tum est non licebat: non uidetur suliuentũ
eẽ pauperibus qm̃ multa possunt eẽ delictao non specicliter ex pressa quae
ad illam generali tatem referuntur ubi grecuarentur in opes sitaentũ¬

Expanded text:
ad ouem, offerre eum debere par turturum aut duos pullos columbinos ad ouem, offerre eum debere par turturum aut duos pullos columbinos et, si hoc quoque non ualet, certam similaginis quantitatem. quoniam, si ubique ita licere intellegitur. non potest quidem dici sacerdotem non habere uitulum aut uniuersam synagogam aut principem non habere caprum uel ouem. et si ita est, quid opus erat postea dicere tacitum cuiusquam periurium aut tactum inmundum et periurium per ignorantiam factum purgari sacrificio agnae et caprae, cum eadem sacrificia praecepta sint etiam in illa generalitate peccati, ad quam generalitatem etiam ista potuerunt pertinere? si autem hinc ista discernuntur. quod licebat pro eis turtures et columbos uel etiam, si hoc non esset, similaginem offerri, ibi autem ubi non dictum est non licebat, ron uidetur subuentum esse pauperibus, quoniam multa possent esse delicta non specialiter expressa, quae ad illam generalitatem referrentur, ubi grauarentur inopes, si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
enim delicto delictum anted ñm: hoc quod ait antedñm in his uoluit delictum
intellegi quae fiunt anted nm. idest. quibus dño intaebernaculo deseruitur: unde
aliquid paulo antedixerue cumait peccauit ascĩs & intelleximus usurpauit
aliquid sc̃orum quod & icc̃ restitui praeceperat: acꝑ hoc non sic tantũ peccari
potest in his rebus. sicdiquid indꝑ obliuionem usurpetur : sed &iam multis aliis
modis potest quisq: ꝑ ignoraentiam delinquere in his quae seruitutidnĩ exhiben¬
tur: hoc uoluit postea genus delictorum genercliter commemortere. &ideo &
illic & hic arietem iussit offerri: plenae sunt autẽ scripturae cum dicitur an¬
tedum & non intellegitur nisi illud quod dño exhibetur: sicut sacrificium¬
uel priminae uel aliqua insacris seruitus: vIII. Quaeritur &i am utrũ
ubi quesit accipiendum quod dictum est sin on ual& manus eius quod satis est

Expanded text:
enim delicto delictum ante dominum, hoc quod ait .,ante dominum-, in his uoluit delictum enim delicto delictum ante dominum, hoc quod ait .,ante dominum-, in his uoluit delictum intellegi, quae fiunt ante dominum, id est quibus domino in tabernaculo deseruitur: unde aliquid paulo ante dixerat, cum ait: peccauit a sanctis, et intelleximus "usurpauit aliquid sanctorum", quia etiam restitui praeceperat. ac per hoc non sic tantum peccari potest in his rebus, si aliquid inde per obliuionem usurpetur, sed etiam multis aliis modis potest quisque per ignorantiam delinquere in his quae seruituti domini exhibentur. hoc uoluit postea genus delictorum generaliter commemorare et ideo et illic et hic arietem iussit offerri. plenae sunt autem scripturae cum dicitur: ante dominum et non intellegitur nisi illud quod domino exhibetur, sicut sacrificiumuel primitiae uel aliqua in sacris seruitus. Quaeritur etiam utrum ubique sit accipiendum quod dictum est: si non ualet manus eius quod satis est
Abbreviated transcription (Latin):
& nomincctim exprimere proquibus quid offerendum sit : uelut de audito & tacito
cuius quã ꝑiurio et detastu morticino & inmundo & iurctione fod sac ꝑ ignorantiã¬
& deouib: agnaom aut capram decapris. aut par turturũ aut duos pullos colũbinos
aiot decimam partem ophi similagine: proeo autẽ peccante qui ꝑ obliuionẽ
aliquid scõrũ usurpacuit. arietem & eius dem rei restitutionem quintis adiestis:
nunc uero non ex presse specie peccati. generaliter audiens anima quaecumque
delinqueret & fecerit unum ab omnibus praeceptis dñi quae non oport& fieri
sic in illa generẽ litectri dicebet unum ex praeceptis dnĩ quod non fiet & non cogno¬
uerit & deliquerit id est ꝑ ignoranticm nolens peccauerit ari&em iub& offerri
non capram aut femincm ex ouibus. sicut superius intecli peccatorum generalitate
constituertt: quid sibi ergo uult istoꝑ mixtio. nisi forte quod hic dicit deliqud

Expanded text:
et nominatet nominatcujusquam perjurio, et de tacto morticino et immundo, et juratione falsa per ignorantiam; de ovibus agnam, aut capram de capris, aut par turturum, aut duos pullos columbinos, aut decimam partem oephi similaginis; pro eo autem peccante qui per oblivionem aliquid sanctorum usurpavit, arietem et ejusdem rei restitutionem, quintis adjectis. Nunc vero non expressa specie peccati, generaliter addens, Anima quaecumque deliquerit, et fecerit unum ab omnibus praeceptis Domini, quae non oportet fieri sic in illa generalitate dicebat, Unum ex praeceptis Domini quod non fiet, et non cognouerit et deliquerit, id est per ignorantiam nolens peccauerit, arietem iubet offerri, non capram aut feminam ex ouibus, sicut superius in tali peccatorum generalitate constituerat. quid sibi ergo uult ista permixtio? nisi forte quod hic dicit: deliquit
Abbreviated transcription (Latin):
suũ affer& ari&em sine macula deo uibus p̃tio argenti indelictum ad sacer¬
dutem & ex orabit ꝓeo sacerdos ꝓpter ignorantiam eius quam ignorauit &
ipse non sciuit. & remit tetur illi: deliquit enim delictum anted ñm: excepta
locutionum in usitata densitate quaeiam ꝓpter assi duã repetitionem
debent eẽ notissimȩ. tatus istesensus obscurus est: qm̃ quaeritur quomo¬
do discernatur hoc genus delisti ab eis quae superius quadã gene ralitate
conplexus est: uidetur enim hocratio poscere : ut certis generibus peccato¬
rũ certa genera quilius expientur sacrificiorum adhibenda sint: hoc autem
quo modo commemo raui non spetialiter ex primit peccatum. sed in ea uidet᷑
genercluate uerscri dequa ante cumdicer&i constituit sacrificium sacerditi ui¬
tulum & uniuersae sincgogȩ similiter uitulum principi caprum & cuicum que
animae hoc est cui cumque homini capram uelsi uoluerit ouem. tamen fe¬
mininum pecus: deinde caepit excepte facere quaedam genera peccatorum.

Expanded text:
em sine macula de ouibus pretio argenti in delictum ad sacerdotem; et exorabit pro eo sacerdos propter ignorantiam eius quam ignorauit et ipse non sciuit et remittetur illi. deliquit enim delictum ante dominum. excepta locutionum inusitata densitate, quae iam propter assiduam repetitionem debent esse notissimae, totus iste sensus obscurus est, quoniam quaeritur quomodo discernatur hoc genus delicti ab eis, quae superius quadam generalitate complexus est. uidetur enim hoc ratio poscere, ut certis generibus peccatorum certa genera quibus expientur sacrificiorum adhibenda sint. hoc autem quod modo commemoraui non specialiter exprimit peccatum, sed in ea uidetur generalitate uersari, de qua ante cum diceret constituit sacrificium sacerdoti uitulum et uniuersae synagogae similiter uitulum, principi caprum et cuicumque animae, hoc est cuicumque homini capram uel si uoluerit ouem, tamen femininum pecus. deinde coepit excepta facere quaedam genera peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ualde quo modo accipiatur qđ abrahã ueniens inȩgyptũ cȩlare uoluit uxorẽ suã ẽ saram
scđm om̃a quȩ dehacre scripta s̃ utrũ hoc conuenerit tã s c̃õuiro ansub defectio fideieius

Expanded text:
ualde. quomodo accipiatur quod Abraham ueniens in Aegyptum celare uoluit uxorem suam esse Sarram ualde. quomodo accipiatur quod Abraham ueniens in Aegyptum celare uoluit uxorem suam esse Sarram secundum omnia, quae de hac re scripta sunt? utrum hoc conuenerit tam sancto uiro, an subdefectio fidei eius
Abbreviated transcription (Latin):
enres susẽ decharrã. sedinde collocauit eũ ds̃ int̃rahac: tit post hcebittetione in charru
collo caret̃ in trecchanaantnom post mortẽ patris egressus. sed p̃mostẽ patris collocatus in
tera chanaan : ut ordo uerborũ sit haebita uit incharrã & in decollocauit illũ interra har
post quã mortuus ẽ pater eius ut tunc intellegamus collocatũ ł constitutũ abracham in t̃rco
chanaan qucndo illic eũ ne potẽ suscepit . Cuius uniuersum semen illic fuerat regnaturur
ex ꝓmis sodĩ heredittoto doncta : Ncc ex ipso ab rehã natus ẽ is mahel de agrer nccti& celues
cechura : ad quos illius trȩ non ꝑtiner& hereditas : et ex is a acnatus ẽ esau quisimilit̃ ab illa
hereditate alienatus est : exia cob autẽ filio isaac quot quot filiinati sunt id est uniuersũ sem̃ ei
tũ ẽ autẽ stcetim ut in trauit abrabã in aegyptũ ⁊iidentes egyptii mulierẽ quia speciosa erat

Expanded text:
s in terra hac, ut post habitationem in Charran conlocaretur in terra Chanaan, non post mortem patris egressus, sed post mortem patris conlocatus in terra Chanaan, ut ordo uerborum sit: "habitauit in Charran; et inde conlocauit illum in terra hac, postquam mortuus est pater eius", ut tunc intellegamus conlocatum uel constitutum Abram in terra Chanaan, quando illic eum nepotem suscepit, cuius uniuersum semen illic fuerat regnaturum ex promisso dei hereditate donata. nam ex ipso Abram natus est Ismahel de Agar, nati et alii ex Cettura, ad quos illius terrae non pertineret hereditas. et ex Isaac natus est Esau, qui similiter ab illa hereditate alienatus est. ex Iacob autem tum est autem, statim ut intrauit Abraham in Aegyptum, uidentes Aegyptii mulierem quia speciosa erat
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura : & dimisit dñs gentes has ut non auferr& celeriter & non tradidit eas in manus
iesu: deinde sequitur : & haegentes quas reliquit iesus ut tẽptar& in eis isrł omnes qui
nescierunt omniabella chanaan : uerũ ꝓptergenerationes filiorũ isrł docere illos bellũ :
erat ergo ista causa in corum temptatione ut bellere discerent. id est uttanꝰ pietate
& obedientia legis dĩ bellarent quanta patres eorum quidñodõ &icm bellando placue¬
runt non quia optabile aliquid est bellum sed quia pietas laudabilis & inbello: quod
autem sequitur uerum quiante illos nescierunt illas. quid nisi gentes uult intelligi quas

Expanded text:
scriptura: et dimisit dominus gentes has, ut non auferret illas celeriter; et non tradidit eas in manu scriptura: et dimisit dominus gentes has, ut non auferret illas celeriter; et non tradidit eas in manu Iesu. deinde sequitur: et hae gentes quas reliquit Iesus, ut tentaret in eis Israhel, omnes qui nescierunt omnia bella Chanaan, uerum propter generationes filiorum Israhel docere illos bellum. erat ergo ista causa in eorum tentatione, ut bellare discerent, id est, ut tanta pietate et oboedientia legis dei bellarent quanta patres eorum qui domino deo etiam bellando placuerunt, non quia optabile aliquid est bellum, sed quia pietas laudabilis et in bello. quod autem sequitur: uerum qui ante illos 11 non scierunt illas, quid nisi gentes uult intellegi, quas
Abbreviated transcription (Latin):
meae : & ego nona sponam offerreuirum a facie ipsorũ idestaduersarium : c&erauero.
uerba scriptoris sunt exponentis undedixerit dñs non secblaturum urum degentibus quas
relinquit iesus filius naue ideinde sub iungens quacausa dere liquerit. & dimisit inquit ad
temptrndum isrł si obseruent uiam dnĩ abire in ea quem ad modum custodierunt patres eorum.
annon : eos uolens intelligi patres custo disse uiamdñi quifuerunt cum iesu. idest eo tempore
quo ille uiuebat: generationem qui ppealterã superius retulit surrexisse post illos quiuixe¬
runt cum iesu & ab ipsis coepisse trans gressiones quae offenderent dñm. proquibus tenp¬
tandis id est ꝓbandis relictaestrant gentes nec exterminatȩ ꝑiesum : deinde neputare tur
hoc iesus consiliosuo tamquam humano egisse ut gentes illae relinquerentur : sub iungit

Expanded text:
meae; et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum, id est adversarium. Caetera vero meae; et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum, id est adversarium. Caetera vero verba scriptoris sunt, exponentis unde dixerit Dominus non se ablaturum virum de gentibus quas dereliquit Jesus filius Nave. Deinde subjungens qua causa dereliquerit: Et dimisit, inquit, ad tentandum Israel, si observant viam Domini, abire in ea, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non; eos volens intelligi patres custodisse viam Domini, qui fuerant cum Jesu, id est eo tempquo ille uiuebat. generationem quippe alteram superius retulit surrexisse post illos, qui uixerunt cum Iesu, et ab ipsis coepisse transgressiones quae offenderent dominum: pro quibus tentandis, id est probandis, relictae fuerant gentes nec exterminatae per Iesum. Deinde ne putaretur hoc Iesus consilio suo tamquam humano egisse, ut gentes illae relinquerentur, subiungit
Abbreviated transcription (Latin):
guinis xp̃i non tamen pretio pecuniario fuerant redimendi in eo quod dñs dicit &
ego non apponã auferre uirũ a facie ipsorum degentibus quas reliquit filius naue
& dimisit ad temptandum in eis isrł si obseruabunt uiamdñi abire in ecm quem ad modũ
cus todierunt patrescorum annon. & dimisitdñs gentes as ut non cuferr& illas tunc & non
tracdiditillas in manuiesu : satis ostenditur causa. quarenoniesus omnes illas gentes bel¬
lando deleuerit. quia hocsi fier& nonesset inquibus istiꝓbarentur: poteraent autẽ esse
adutilitatẽ ipsorũ. si tẽptati in eis non repbi inuenirentur eisq: talibus inuentis quales
eosesse debere p̃ceperatdñs lamgentes ille aufefentur a faciceorum sutauiuerent. pec
belliseos exercerio porter& : uerba enimdñi hucisque accipienda sunt : ꝓpt̃ quod tanta
dereliquitgens haectestamentũ meum qđ mandaui patribus corum. et non obo edierunt uoci

Expanded text:
guine Christi, non tamen pretio pecuniario fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit: Et guine Christi, non tamen pretio pecuniario fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit: Et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum de gentibus quas reliquit filius Nave, et dimisit ad tentandum in eis Israel, si observabunt viam Domini, abire in eam, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non. Et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas tunc, et non tradidit illas in manus Jesu; satis ostenditur causa quare non Jesus omnes illas gentes bellando deleverit; quia hoc si fieret, non esset in quibus isti probarentur. Potuerunt autem esse ad utilitatem ipsorum, si tentati in eis, non reprobi invenirentur; eisque talibus inventis quales eos esse debere praeceperat Dominus, jam gentes illae auferrentur a facie eorum, si ita viverent, nec bellis eos exerceri oporteret. Verba enim Domini huc usque accipienda sunt: Propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meum
Abbreviated transcription (Latin):
pretio : & apud ꝓphetam : gratis uenditiestis & non cum argento redimemini : qua re
ergo uenditi sigratis & sine pretio & non potius donati : anforte scripturarũ locutio
est ut uenditus &icm quidonatur dicipossit: hic autem sensus est optimus in eo qđ
dictum est gratis uenditiestis. & uendidisti populũ tuũ sinepretio : quia illi quibus
tracdidisti populũ impii fuerunt. non dm̃ colendo tradi sibi illum populum meruer̃
ut ipsecultus tã quã praetium uideretur: quod uero dictum est neque cum argento re
dimemini non ait neque cum pretio. sed neque cum argento. ut pretium redonp¬
tionis intellegamus que ledicit a postolus petrus i non enim argento & auro redemp¬
tiestis sed pretioso scenguine agni inmaculati: in argento enim ꝓph&a omnem
pecuniam significauit ubiait: Noncum argento redimemini : qm p̃tio quidem san¬

Expanded text:
pretio, et apud prophetam: gratis uenditi estis et non cum argento redimemini. quare pretio, et apud prophetam: gratis uenditi estis et non cum argento redimemini. quare ergo "uenditi", si "gratis" et "sine pretio" et non potius donati? an forte scripturarum locutio est, ut uenditus etiam qui donatur dici possit? hic autem sensus est optimus in eo, quod dictum est: gratis uenditi estis, et: uendidisti populum tuum sine pretio, quia illi, quibus tradidisti populum, inpii fuerunt, non deum colendo tradi sibi illum populum meruerunt, ut ipse cultus tamquam pretium uideretur. quod uero dictudimemini; non ait, neque cum pretio, sed neque cum argento, ut pretium redemptionis intelligatur: quale dicit apostolus Petrus: Non enim argento et auro redempti estis, sed pretioso sanguine agni immaculati . In argento enim propheta omnem pecuniam significavit, ubi ait: Non cum argento redimemini; quoniam pretio quidem, san
Abbreviated transcription (Latin):
simula crũ iuno uocabatur acꝑ hoc tot iunones. qt simulacra intellegiuoluit : uari¬
&atis autem causa ex istimo iouem singulariter. iunonem pluraliter cõmemorare
uoluisse : Nam eadem causa plurium simulacrorum &iamioues pluralite dicipos¬
sent: hoc autẽ id est nomine plurali iunones ingrecis secundum septuaginta reppe¬
rimus in latinis autẽ singulariter erat : quorũ in illo qui non habebat septua ginta
interpretationem sed exhebreo erat astaroth legimus necbaal sedbaalim: quod si
forte aliud in hebrea uelsyrac lingua nomina ista significatit : deos tamen alios fu¬
isse constat & falsos. quibus i srł seruire non debuit: XUII. Et uendidit eos
in manũ inimicorum suorum in circuitu : quaeri sol& quaredixerit uendidit tamquam
aliquod pretium intellegatur datum: sed & in psclmo legitur: uendȩ disti populum tuũ sine

Expanded text:
simulacrum Iuno uocabatur; ac per hoc tot Iunones quot simulacra intellegi uoluit. uarisimulacrum Iuno uocabatur; ac per hoc tot Iunones quot simulacra intellegi uoluit. uarietatis autem causa existimo Iouem singulariter, Iunones pluraliter commemorare uoluisse; nam eadem causa plurium simulacrorum etiam Ioues pluraliter dici possent. hoc autem, id est nomine plurali Iunones in graecis secundum Septuaginta reperimus, in latinis autem singulariter erat. quorum in illo, qui non hinterpretationem, sed ex hebraeo erat, Astaroth legimus; nec Baal, sed Baalim. Quod si forte aliud in hebraea vel syra lingua nomina ista significant, deos tamen alios fuisse constat et falsos, quibus Israel servire non debuit. XVII. Ib. II, 10 23, in manu inimicorum suorum in cialiquod pretium intellegatur datum. sed et in psalmo legitur: uendidisti populum tuum sine
Abbreviated transcription (Latin):
post eos qui non sciunt dñm & operaeius quaefecit isrł: exposuit quomodo dixerit
non scierunt dñm. in illis indelic& praeclaris & mirtbilibus operibus. ꝑquȩ factũ et
ante illos ut isrł scir& dñm XUI. Et serui erunt baal & startibus: sol& diciba al
nomen eẽ apud gentes illecrum paertum iouis. Estarte autem iunonis: quod & lingua
punica putatur ostendere : namba al punica uidentur diceredñm undebalsamem
quasi dnm̃ caeli intelliguntur dicere : samen quippe apud eus cȩliappellan tur :
iuno autem sinedubitatione ab illis estarte uocatur : & qm̃ istae linguae non multum
interse differunt. merito creditur hic defiliis isrł hoc dicere scriptura quodbaal ser¬
uierunt &startibus. quia ioui & iunonibus : nec mouere deb& quod non dixit a starti
idest iunoni sed tam quã multae sint iunones pluraliter hoc nomen posuit: ad simula¬
crorum enim multitudinem referri uoluit intellectum. quõ unũ quod que iunonis

Expanded text:
post eos, qui non scierunt dominum et opera eius quae fecit Israhel. exposuit quomodo dixerit "non scierunt dominum", in illis uidelicet praeclaris et mirabilibus operibus, per quae factum est ante illos, ut Israhel sciret dominum. Et seruierunt Baal et Astartibus. solet dici Baal nomen esse apud gentes illarum partium Iouis, Astarte autem Iunonis, quod et lingua punica putatur ostendere. nam Baal Punici uidentur dicere dominum: unde Baalsamen quasi dominum caeli intelleguntur dicere; Samen quippe apud eos caeli appellantur. Iuno autem sine dubitatione ab illis Astarte uocatur. et quoniam istae linguae non multum inter se differunt, merito creditur hic de filiis Israhel hoc dicere scriptura, quod Baal seruierunt et Astartibus, quia Ioui et Iunonibus. nec mouere debet, quod non dixit Astarti, id est lunoni, sed, tamquam multae sint Iunones, pluraliter hoc nomen posuit. ad simulacrorum enim multitudinem referri uoluit intellectum, quoniam unumquodque Iunonis
Abbreviated transcription (Latin):
mundatus est : ut ante uisibilem baptis mum cũ suis qui ad erat᷑ acciper& donũ sp̃s
sc̃i : ueru tamen nec uisibile sacramentũ contempni potuit. ut ablutus &iam extrinse¬
cus lauar& quodammodo uestimenta sua: &erit inquit filus isrł & ꝓselitis qui
apponuntur legitimum a&ernũ : quid aliud ostendit nisibaptis mum xp̃i. que signifi¬
cabat aqua aspsionis &uidaeis & gentibus ꝓfuturũ. id est filus isrł & ꝓselitis tam
quã naturalibus ramis & inserto pinguedini radicis olecestro e quẽ autẽ non
faciat intentum qđ post ablutionem desingulis quibusq: dicitur : & in mundus erit
usq: adues pera: nequehictantũ sed in omnibus aut pene in omnib: talibus munda¬
tionibus hocdicitur : ubinescio utrum aliquid : posit intellegi. nisi quod omnis homo

Expanded text:
mundatus est, ut ante uisibilem baptismum cum suis qui aderant acciperet donum spiritus mundatus est, ut ante uisibilem baptismum cum suis qui aderant acciperet donum spiritus sancti; uerum tamen nec uisibile sacramentum contemni potuit, ut ablutus etiam extrinsecus lauaret quodam modo uestimenta sua. et erit, inquit, filiis Israhel et proselytis qui adponuntur legitimum aeternum. quid aliud ostendit nisi baptismum Christi, quem significabat aqua aspersionis, et Iudaeis et gentibus profuturum, id est filiis Israhequam naturalibus ramis et inserto pinguedini radicis oleastro ? Quem autem non faciat intentum, quod post ablutionem de singulis quibusque dicitur, Et immundus erit usque ad vesperam? Neque hic tantum, sed in omnibus, aut pene in omnibus talibus mundationibus hoc dicitur. Ubi nescio utrum aliquid aliud possit intelligi, nisi quod omnis homo
Abbreviated transcription (Latin):
purificatio est: poste a declarat plenius quẽ ad modum ex istocinere fiebat aqua as¬
ꝑsionis undemundabantur a contactu mortuorum : quod utiq significatur ab in i¬
quitate huius moribundȩ uel morticine uitae : sed mirum est quod sequitur: & qui
congregat in quit cinerem iuuentae. lauabit uestimenta sua. & inmundus erit usq
aduesperum: quomodo erit ex hoc inmundus quimundus accesserat : nisi quia &
hi qui sibi uidentur mundi infid exp̃i ana. seagnoscunt quia om̃s peccauerunt &
egent gloriamdi iustificati gratis ꝑ sanguinẽ ipsuis: hunc tamen uestimen¬
tã sua lauaredixit non &iã corpus suum : credo quod illius cineris congregatione
& repositione in loco mundo sihaec spiritaliter intelligantur .iam intrinsecus uult
intelligi fuis semundatum. sicut cornelius audiens & credens qd praedi cauerat petrus ita

Expanded text:
purificatio est. postea declarat plenius quemadmodum ex isto cinere fiebat aqua aspurificatio est. postea declarat plenius quemadmodum ex isto cinere fiebat aqua aspersionis, unde mundabantur a contactu mortuorum: quod utique significat ab iniquitate huius moribundae uel morticinae uitae. Sed mirum est quod sequitur: et qui congregat, inquit, cinerem iuuencae, lauabit uestimenta sua et inmundus erit usque ad uesperam. quomodo erit ex hoc inmundus qui mundus accesserat, nisi quia et hi qui sibi uidentur mundi in fide christiana se agnoscunt quia omnes peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius? hunc tamen uestimenta sua lauare dixit, non etiam corpus suum; credo, quod illius cineris congregatione et repositione in loco mundo, si haec spiritaliter intellegantur, iam intrinsecus uult intellegi fuisse mundatum. sicut Cornelius audiens et credens quod praedicauerat Petrus ita