comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Corporeũ sensibili. incorporeũ intelligibili s autẽ¬
specie continet᷑. Omne gͥ quod ẽ. sine aliqua spe-¬
cie non ẽ. Ubi autẽ aliqua species. necessario est
aliquis modus. Et modus aliquid boni est. Sũmũ
ergo malũ. nullũ modũ habet. Caret enĩ oñi bono.
Non ẽ gͥ. quia nulla specie continet᷑. Totũq hoc
telligat᷑. uelut cũ dicimus hominẽ ex a¬
nima & conpore constare. Aliqnͣdo ita. ut excep¬
ta m̃te dicat᷑. Sed cũ excepta m̃te dicit᷑. ex his oꝑib
intellegit᷑ quȩ habemus cũ bestiis communia.
Bestiȩ namq carent ratione. quȩ menti semꝑ
uoluntatẽ. Nam si uolumus. non alius de
nobis uult. Et iste motus animȩ spontaneus est
hoc enimei tͥbutũ est adõ. Qui tamen motus
non de loco in locũ est: tamquã corporis. Loca¬
liter enim moueri corpori ꝓprium ẽ. & cũ anima
uoluntate id est illo motu qui localis non ẽ corpus suũ
tamen localit̾ mouet: non ex eo demonstrat᷑ & ipsa localit̾

Expanded text:
Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc telligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis communia. Bestiae namque carent ratione, quae mentis sempvoluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis omniũ quȩ sunt auctor ẽ & ad cuius bonita¬
tẽ id tantũ ꝑtinet ut sit omne quod ẽ: non esse ad
eũ ꝑtinere nullo pacto potest. Om̃e autẽ quod
deficit ab eo qd̃ ẽ. ẽẽ deficit. & tendit non esse. Esse
autẽ & in nullo deficere bonũ ẽ & malũ ẽ deficere
At ille adquẽ nonesse non ꝑtinet. non ẽ causa de¬
ficiendi id ẽ tendendi ad none̾ẽ. quia ut ita dicam
essendi causa est. Boniigit᷑ tantũ modo causa est
& ꝓpterea ipse sumiũ bonũ ẽ Quocirea mali¬
auctor non ẽ. quia omniũ quȩ sunt auctor est. quȩ
in quantũ sunt. in tantũ bona sunt:
lus defectus. nulla indigentia. Nullus autẽ de-¬
fectus in d̾o. Nulla ergo necessitas.
.XXIII.

Expanded text:
uisquis omnium quae sunt auctor est, et ad cujus bonitatem id tantum pertinet ut sit omne quod est, non esse ad eum pertinere nullo pacto potest. Omne autem quod deficit, ab eo quod est esse deficit, et tendit in non esse. Esse autem et in nullo deficere bonum est, et malum est deficere. At ille ad quem non esse non pertinet non est causa deficiendi, id est, tendendi ad non esse; quia, ut ita dicam, essendi causa est. Boni igitur tantummodo causa est: et propterea ipse summum bonum est. Quocirca malauctor non est, qui omnium quae sunt auctor est: quia in quantum sunt, in tantum bona sunt. lus defectus, nulla indigentia. Nullus autem defectus in Deo: nulla ergo necessitas. XXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit dm̃ intelligit autem rationalis anima
dm̃. Nam intelligit. quod semꝑ eiusdẽ modi est.
neq ullam patitur mutationẽ. Mutat᷑ corpus
ꝑ tempora & loca: anima ipsa rationalis. quod
aliquando sapiens. aliqͣndo stulta: mutationem
patitur. Qd autẽ semꝑ eodẽ modo ẽ: melius ꝓfec̾¬
to ͤ quã id quod non ita est. Nec quicquã ẽ melius
rationali anima. nisi ds̃. Cũ igit᷑ intelligit aliquid
qd semꝑ eodẽ modo ẽ. & sese habet: ipsum sine du¬
bio intelligit. Hȩc autẽ ẽ ipsa ueritas. Cui quia
intelligendo rationalis anima iungit᷑. & hoc bonũ
est animȩ: recte accipit᷑ id esse qͦd dictũ est. michi

Expanded text:
intelligit Deum. Intelligit autem rationalis anima intelligit Deum. Intelligit autem rationalis anima Deum. Nam intelligit quod semper ejusmodi est, neque ullam patitur mutationem. At et corpus per tempus et locos, et anima ipsa rationalis, quod aliquando sapiens, aliquando stulta est, mutationem patitur. Quod autem semper eodem modo est, melius profecto est quam id quod non ita est. Nec quidquam est melius rationali anima, nisi Deus. Cum igitur intelligit aliquid quod semper eodem modo sese habet, ipsum sine dubio intelligit. Haec autem est ipsa veritas; cui quia intelligendo anima rationalis jungitur, et hoc bonum est animae, recte accipitur id esse quod dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificaret animam: aut neutrum: aut uiui-¬
ficaret corpus aut uiuificaret᷑ a corpore.
aut neutrũ. Nam quicqͥd uiuificat᷑ ab anima:
corpus est. Si qͥd autẽ uiuificat anima melius
est quã anima. Rursum quo uiuificat᷑ corpus:
anima est. qͦd uiuificatur a corpore. nichil ẽ.
Heutpũ uͦ idẽ nullius uitȩ indigens. nullãq
uitã tͥbuen. aut omĩno nichil ẽ. aut aliqͦd cor¬
pus. aut aliquid ex corpore  anima melius. Sed
utrũ quid tale sit in rerũ natura: alla qͤstio ẽ.
Nunc interim ratio comperit. nichil inter corpꝰ
& animã esse. qͦd sit corpore melius. anima de teriꝰ.
Quod aut̾ẽ. ẽ omni anima melius. id dm̃ dicimus. cui
quisqͥs cũ intelligit. iunctus est. Quod enĩ in telligit᷑.
uerũ ẽ. nec omne qͦd credit᷑. uerũ est. Quicqͥd autẽ
uerũ ẽ.atq a sensib & amente m̃te seiunctũ eͣ. credi tantũ. ñ tam̃
sentiri aut intelligi potest. Dõ igit᷑ iunctũ ẽ qͦd

Expanded text:
vivificaret animam, aut neutrum: aut vivivivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino nihil est, aut aliquid et corpore et anima melius. Sed utrum quid tale sit in rerum natura, alia quaestio est. Nunc interim ratio comperit nihil inter corpus et animam esse, quod sit corpore melius, anima deterius. Quod autem est omni anima melius, id Deum dicimus; cui, quisquis eum intelligit, junctus est. Quod enim intelligitur verum est, nec omne quod creditur verum est. Quidquid autem verum est, atque a sensibus et a mente sejunctum est, credi tantum, non tamen sentiri aut intelligi potest. Deo igitur junctum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
Mmne uerũ aueritate uerũ ẽ & om̃is ani-¬
ma eo anima ẽ: quo uera anima est.
Om̃is anima igit᷑ aueritate habet. ut
omnino anima sit. Auud autẽ anima ẽ:
aliud ueritas. Nam ueritas falsitatẽ numquã patit᷑.
anima uero sepe fallit᷑. Non igit᷑ cũ aueritate anima
est: a se ipsa ẽ. Est autẽ ueritas d̾s. Dm igitur habet
auctorẽ. ut sit anima.
mne qͦd ẽ: aut eodẽ modo semꝑ ẽ aut non. Et
omĩs anima. omni corpore melior est.Melius
ẽ enim om̃e qd uiuificat. quã illud qͦd uiuificat᷑.
Corpus ab anima autẽ uiuificari. non acorpore
animam: nemo ambigit. Quod autẽ corpus non ẽ.
& tamen aliqͥd ẽ: aut anima est: aut ea melius aliqͥd.
Deterius enim corpore nichil ẽ: quia & si materiã
quis dixerit unde ipsum corpus fit: recte qm
caret omni specie: nichil esse dicitur. Rursum
inter corpus & animam. mediũ qͦd melius sit cor-¬
pore. deterius anima: non in uenitur. Si qͥd enĩ
esset mediũ: aut uiuificaretur ab anima: aut

Expanded text:
mne verum a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur. Non igitur, cum a veritate anima est, a se ipsa est. Est autem veritas Deus: Deum igitur habet auctorem ut sit anima.mne quod est, aut eodem modo semper est, aut non. Et omnis anima omni corpore melior est. Melius est enim omne quod vivificat, quam id quod vivificatur: corpus autem ab anima vivificari, non a corpore animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquid. Deterius enim omni corpore nihil est: quia et si materiam quis dixerit, unde ipsum corpus fit; recte, quoniam caret omni specie, nihil dicitur. Rursus inter corpus et animam, quod melius sit corpore, deterius anima, non invenitur. Si quid enim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut
Abbreviated transcription (Latin):
gitudinẽ. latitudinẽ altitudinẽ & ꝓfundu. Ilud
amen constantissima fide retinendu. neq qͥcꝗͣ
debeat id qd ẽ quia do debet᷑ om̃e decus. & pul-¬
hritudo & congruentia partiũ. Quas si penitus
ꝑsecutus fueris. & usq ad om̃s reliquias de rebus
de traxeris. remanet nichil.

Expanded text:
gitudinem, latitudinem, altitudinem et profundum . Illud tamen constantissima fide retinendum, neque quiddebeat id quod est: quia Deo debetur omne decus et pulchritudo et congruentia partium; quam si penitus persecutus fueris, et usque ad omnes reliquias de rebus detraxeris, remanet nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem auiro non discedere. quod si discesserit
manere innuptam. aut uiro suo reconciliari. Ubi
intelligitur. quia etiam si una illa causa qua sola
relictio coniugii ꝑmittitur. mulier a uiro suo¬
recesserit: innupta ꝑseuerare debet. aut si non
continet uiro potius reconciliari uel correcto
uel certe tolerando. quã alteri nubere. Sequit᷑
autem & dicit. Et uir uxorem non dimittat:
Preuiter eande formã intimans in uiro. quam
p̃cipiebat infemina. quib exfcepto dm̃ insinuat¬
ista. Sequit᷑. Et ceteris ego dico non dñs. Siquis
frater habet uxorem in fidelem. & cetera. Ubi
dat intelligi dnm de his locutum ut neuter
alterum dimittat. si fideles ambo essent:¬

Expanded text:
uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infidelem, et dat intelligi Dominum de his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles ambo essent
Abbreviated transcription (Latin):
dimicti ꝓhibet. consequens ẽ ut paganis fornicati¬
onis causa deputetꝰ. Soła autẽ fornicationis causã
hinc non ꝓhibet᷑ dimitti. quia cũ apłs de hac re
consiliũ daret ut fidelis uolentẽ secũ ẽe̾ coniugẽ
infidelem. non dimittat. ait. Ego dico. non dñs.
Ut dñs non intelligat᷑. non quidẽ iub̃e ut dimit¬
tatur. ne contra iussum eius consiliũ dare uide¬
atur apłs. sed tamen ꝑmittes : ut nemo in hac re
iussionis necessitate teneat᷑. sed consilii uoluntatẽ
libere faciat. Ueruntamen si quisquã adhe as¬
serat soła illam fornicationẽ dnm admittere
ꝑpetrat᷑. hoc potest dicere dnm̃ cũ de hac re
loqueret᷑ de utroq fideli dixisse & marito & uxore.
ut si ambo fideles sunt. Neutri liceat alterũ
relinquere nisi causa fornicationis. ubi non potest
paganismintelligi. quia uterq fidelis ẽ. Sic enĩ
ꝙ apłs uidet᷑ distinguere cum ait. hiis autem
qui sunt in coniugio precipio non ego sed dñs.

Expanded text:
paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam hinc non prohibetur dimitti, quia cum Apostolus de hac re consilium daret, ut fidelis volentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, ne contra jussum ejus consilium dare videatur Apostolus, sed tamen permittere; ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio sunt praecipio, non ego, sed Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
t sit ħo deterior : aut in ipso causa ẽ. aut in alio.
aut innichilo. Si in nichilo: nulla causa ẽ. Nut si ita
accipit᷑ in nichilo. qd̾ homo ex nichilo factus est.
uel ex hiis quȩ ex nichilo factasunt: rursum
in eo erit causa. quod eius quasi materies est ni-¬
chilum. Si in alio aliquo: utrũ in dõ. an in alio
aliquo homine. aut in eo qd neq ds̃. neq homo
sit. Sed non indõ. Bonoꝵᷤ enĩ d̾s causa est. Sigͦ
in homine: aut ui aut suasione. Sed ui nullomodo.
ne sit dõ ualentior Siqͥde ds̃ ita optime hominẽ
fecit: ut si uellet manere optimus. nullo resisten¬
te impediret᷑. Suasione autẽ alterius hominis
si concedimus hominẽ deprauari. rursũ queren¬
dũ erit. suasor ipse a quo de prauatus sit. Non enĩ
potest prauus non esse taliũ suasor. Restat nescio
quid. qͦd nec homo. nec ds sit. Sed etiã hoc quic¬
qd est: aut uim intulit. aut suasit. De ui hoc
respondet᷑. quod supra. De suasione autẽ quicqͥd

Expanded text:
t sit homo deterior aut in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
res. alio dñs ostendit loco dicens. non noui uos qd̵
significabat lazarus sepultus. quia in disciplina et
inpreceptis eius non sunt peccata. Huic interro¬
gationi simile ẽ illud in genesi. Ndam ubi es. qmͣ
peccauerat. & se abscondit a facie dĩ. Quã occulta¬
tionem hic sepultura significat. ut peccantis habe¬
at similitudinem moriens sepultus. absconditi
a facie dei. Auferte autem lapidem quod ait. illos
puto significari. qui uenientib ad eccłam ex gen-

Expanded text:
res alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos : quod res alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos : quod significabat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam ubi es ? Quoniam peccaverat, et se absconderat a facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte autem lapidem, quod ait, illos puto significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gen
Abbreviated transcription (Latin):
remigio poterant cȩlum penetrare secundo.
ȩthera ꝑ uacuum & letis transcurrere pennis.
sam quã secundum ȩuangelicam historiam
resuscitatum lazarum plena fide teneamus.
tamen in allegoria significare aliquid non
dubito. neq eũ res factȩ allegoritant᷑. gestȩ
rei fidem amictunt. sicut duorũ filioꝵ abrahȩ
allegoriam paulus exponit duo ẽẽ testamenta.
Nunqͥd idõ aut abraham non fuit. aut illos filioᷤ
non habuit: Ergo in illa figura accipiamus
latarum in monumento. animam terrenis pec¬
quam liberandam relictis nonaginta nouem
in montib descendisse se dicit. Qd̾ autem inter¬
rogat dicens. ubi posuistis eum. uocationem
nrãm quȩ fit in occulto arbitror significari. Pre¬
destinatio enim uocationis nr̃e occulta ẽ. Cinus
secreti signum ẽ interrogatio dđni. quasi nescientis.
cum ipsi nesciamus. Sicut dicit apłs. ut cognoscã
sicut & cognitus sum. uel qͦd ignorare se peccato¬

Expanded text:
Remigio poterunt coelum penetrare secundo, Remigio poterunt coelum penetrare secundo, Aethera jam vacuum laetis transcurrere pennis.Quanquam secundum evangelicam historiam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; tamen et in allegoria significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta ; numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis pecquam liberandam relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem interrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod ignorare se peccato
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝓ ueritate ad fide celestiũ nitit᷑. quasi ferratii
p̃sidiis in euangłio cuncta sunt fixa. firmissimaq
ueritate solidata. Stances etiam. feruentes enĩ
fide ꝓbant̾. torpidi & negligentes respuuntur.
animi puritate sumit᷑. Cũ lactucis agrestibus
Et enĩ hoc pascha iudeoꝵ eg yptiis damnationẽ.¬
pło di acerbissimas amaritudines concessit. Non nisi
circuncisis dat᷑. Purgatis enĩ sale. & lauaero in dul-¬
gentiȩ cȩlestis expiatis. ꝑcipiendi xp̃i corporis sacri
cibi facultas porrigit᷑. Itaqͦ sigurȩ in isrłitis fuert̃.
in nobis corporata sunt : & quȩ in illis imagines.
innobis ipse sunt ueritates. Imitabant᷑ illi facere
pascha. dum in similitudinib exercerent᷑. solis
discipulis xp̃i uerum pascha seruabat᷑ futuris.
Non his qui pecudum ꝑtractant corpora semꝑ.
sed quorum emendat prudens precordia uirtꝰ.
excludens positam subter labem uciorum.

Expanded text:
dum provectione ad fidem coelestium quasi ferratis dum provectione ad fidem coelestium quasi ferratis praesidiis in Evangelio cuncta sunt fixa, firmissima veritate solidata. Festinantes etiam: ferventes enim fide probantur, tepidi et negligentes respuuntur eanimi pura simplicitate sumitur. Cum picridiis: etenim hoc pascha in Judaeorum damnationem acerbissimas amaritudines cessit. Non nisi circumcisis dabatur : purgatis enim solis et lavacro indulgentiae coelestis expiatis percipiendi Christi corporis sacrati cibi facultas porrigitur. Ita quae figurata in Israelitis fuerant, in nobis corroborata sunt; et quae illis imagines, in nobis ipsae sunt veritates. Imitabantur illi facere pascha, dum in similitudinibus exercerentur, solis discipulis Christi verum pascha facturis. Non ii qui pecudum pertractant corque jecurque, Sed quorum emundat prudens praecordia virtus, Excludens positam subter labem vitiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
passionib fronte signet᷑. Igne assum: ẽ enĩ euangłiũ
& sermo xp̃i robustꝰ cib nec in aqua madidus. Non ẽ
enim delicatȩ intp̃tationis humido languore soluen-¬
dus. Hichil pͣtermittit᷑. nichil enim in xp̃o omĩno
reꝓbat᷑. Ossa non cõminuuntꝰ᷑. quia nec commi-¬
nui. idẽ uinci in quoquã xp̃c potuit. Quicqͥd
suꝑ ẽ diuinis ignib imponit᷑. idẽ quȩ qͥs capere
non potuit. xp̃i diuine scientiȩ remictit. eorũ
tantum que manifesta st̃ puerilis epulat᷑ iuuentꝰ.
Nã & qͦd stantes edunt forma ẽ ne qͥs cadat. aut
ne qͥs in euangłio ad necessitatẽ ꝓsternat. sed
uigentis animi robore contra ꝑsecutionũ pͣlia
inuictꝰ. id ẽ sublimis & erectꝰ adsistat. Nã quod
succinctis lumbis. euangłicȩ signũ continen¬
tiȩ ẽ. dum locus seminũ cohercet᷑. & constrin¬
calciatis. idẽ lubrico itinere erroris abiecto Na¬

Expanded text:
passionis fronte signetur; igne assus, est enim Evangelium passionis fronte signetur; igne assus, est enim Evangelium et sermo Christi robustus cibus; nec in aqua madidus, non est enim delicatae interpretationis humido languore solvendus. Nihil praetermittitur, nihil enim in Christo omnino reprobatur. Ossa non conteruntur, quia nec comminui, id est, vinci in quoquam Christus potest. Quidquid superest, divinis ignibus imponitur; id est, quae quis capere non potest, Christi divinae scientiae remittit, eorum tantum quae manifesta sunt, pro viribus epulator intentus. Nam et quod stantes edunt, forma est, ne quis cadat, aut ne quis se in Evangelio ad necessitatem prosternat; sed vigentis animi robore contra persecutionum praelia invictus, id est, sublimis et erectus assistat. Nam quod succinctis lumbis, evangelicae signum est continentiae, dum locus seminum coercetur et constrincalceatis, id est, lubrico erroris ejecto,
Abbreviated transcription (Latin):
Um enim apłs dicat omnia infigura contigisse
iudeis. umbram pͣterea fuisse cuncta p̾terita. nã
corpus xpm̃ e̾ẽ: potes contendere uerum pascha
scha describit. non potest adscribi ut sit ex ouibus
& edis. discordat enĩ horum animaliũ ad coniuneti¬
onẽ cõmunis fetus ipsa natura. quomͦ potuit pascha
uerũ geri. cũ defuerit agnus ille qui pascha est:
querit᷑. Quiq dii non amplius quã semel occiditur.
non amplius scđ̾m ueritatẽ quam semel celebratũ
mustunc temporis fuert. Na agnꝰ eligit᷑. ut sim¬
plicitas & in nocentia designet᷑. Sasculus querit᷑.
ut inuict᷑ꝰ comꝓbet᷑. Immaculatꝰ. ut sine crimine
Anniculus. ut ex acto p̃dicationis tẽpore. ꝑfect
& instructꝰ omĩs uirtutis genere. Mense primo.
ut annus a pͥmordio ꝓpͥo consecret᷑. Ad uesperam
ut scłi occasus imminens approbet᷑. Eiecto fermento.
ut a corde ꝑuerse mentis malitia corrupta tollatur
Oblitis sanguine liminib domoꝵ. ut figura dñce

Expanded text:
um Apostolus dicat, omnia in figura contigisse Judaeis , umbras praeterea fuisse cuncta praeterita; nam corpus Christum esse: possum contendere, pascha scha describit, non potest inveniri, ut sit ex ovibus et haedis: discordat enim horum animalium ad conjunctionem communis fetus ipsa natura: quomodo potuit pascha verum geri, cum defuerit agnus talis ille qui pascha est? quaeritur, quique dum non amplius quam semel occiditur, non amplius secundum veritatem quam semel celebratum mus, tunc temporis fuerunt: nam agnus eligitur, ut simplicitas et innocentia designetur; masculus quaeritur, ut virtus comprobetur; immaculatus, ut sine crimine; anniculus, ut exacto praedicationis tempore; perfectus, ut instructus omni virtutum genere; mense primo, ut totus annus a primordio proprio consecretuut saeculi occasus imminens approbetur; ejecto fermento, ut a corde perversae mentis malitiae corruptio tollatur; oblitis sanguine liminibus domorum, ut figura dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ eius uoluntas cuius malitiȩ potestas in bonos
datur. sed eius uoluntas a quo hȩc potestas dat᷑. debet
nobis ẽẽ carissima. qm̃ tribulatio patientiam oꝑat᷑.
patientia uero ꝓbationem. ꝓbatio autem spem.Spes
uͦ non confundit. qm̃ caritas di diffusa ẽ in cordibus

Expanded text:
non ergo eius uoluntas cuius malitiae potestas in bonos non ergo eius uoluntas cuius malitiae potestas in bonos datur, sed eius uoluntas a quo haec potestas datur, debet nobis esse carissima, quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia uero probationem, probatio uero spem; spes u
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quib ait immundus sp̃s. iħm sc̃io & paulum
noui. uos autem qui estis: uel ad ammonendos bo¬
nos ut ꝓficiant in fide. Atq ista non iactanter sed
utiliter possint. uel ad discernenda dona menbrox
omnes dona habent curationum. Ppter has ergo
causas plerũq ut dictum ẽ nescientib hominib
iubet᷑ diuinitꝰ. id ẽ ut his signis adhibitis. huiꝰmodi
potestates uoluntati hominum non optemꝑent
Ut autem mali bonis sepe temporaliter noceant.
potestatem in eos accipiunt ad maioꝵ bonoꝵ
utilitatẽ ꝓpter exercitationem patienciȩ. Itaq a¬
nima xp̃iana semꝑ uigilet in tribulationib suis
sequi uoluntatẽ dñi sui. ne ordinationi di resistendo.
adquirat sibi grauius iudicium. Quod enim ipse
dñs agens hominẽ pontio pilato dixit. hoc & iob¬
diabolo ex bobus & pecorib posset dicere. Non ha¬
beres imme potestatẽ. nisi data e̾e̾t tͥ de super.

Expanded text:
mus, quibus ait immundus spiritus: Iesum scio et Paulum mus, quibus ait immundus spiritus: Iesum scio et Paulum noui; uos autem qui estis? uel admonendos bonos, ut proficiant in fide, atque ista non iactanter, sed utiliter possint; uel ad discernenda dona membroruomnes dona habent curationum? propter has ergo causas plerumque, ut dictum est, nescientibus hominibus iubetur diuinitus, id est ut his signis adhibitis huius modi potestates uoluntati hominum non obtemperent. Yt autem mali bonis saepe temporaliter noceant, potestatem in eos accipiunt ad maiorem bonorum utilitatem propter exercitationem patientiae. itaque anima christiana semper inuigilet in tribulationibus suis sequi uoluntatem domini sui, ne ordinationi dei resistendo adquirat sibi grauius iudicium. quod enim ipse dominus agens hominem Pontio Pilato dixit, et diabolo hoc Iob posset dicere: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper.
Abbreviated transcription (Latin):
luntate cedunt. ad seducendos homines cedunt.
quorum errore letantur. Qua ꝓpter aliter magi
faciunt miracula. aliter boni xp̃iani. aliter mali
xpͣiani. Magi ꝑ pͥuatos contractus. boni xpĩani
iusticiȩ. Nec mirum ẽ qͦd hȩc signa ualent. cũ ab eis
adhibent᷑. quando etiam cũ usurpant᷑ ab extrane¬
is. qui omnino suum nomen ad istam militiam
non dederunt. ꝓpter honorẽ tamen excellencis¬
simi imperatoris ualent. Ex quib fuit ille de q̃¬
discipuli dño nunciauerunt. quod in nomine
eius eiceret demonia. quamuis cum eis non seque-¬
retur. Cum autem non cedunt his signis huius-
modi potestates. ds ipse ꝓhibet occultis modis.
cum id iustum atq utile iudicat. Nam nullo modo
ulli sp̃s audent hȩc signa contemnere. Contre-¬
miscunt enim hȩc. ubicumq illa conspexerint.
sed nescientib hominib aliud iubet᷑ diuinitus.
uel ad confundendos malos cum eos oportet
confundi. sicut de sceuȩ filiis in actib apłoꝵs legi¬

Expanded text:
luntate cedunt, ad seducendos homines cedunt, quorum errore laetantur. quapropter aliter magi faciunt miracula, aliter boni christiani, aliter mali christiani: magi per priuatos contractus; boni christia publica iustitiae. nec mirum est, quod haec signa ualent, cum ab eis adhibentur, quando etiam cum usurpantur ab extraneis, qui omnino suum nomen ad istam militiam non dederunt, propter honorem tamen excellentissimi imperatoris ualent. ei quibus fuit ille de qdiscipuli domino nuntiauerunt, quod in nomine eius eiceret daemonia, quamuis cum eis non sequeretur. cum autem non cedunt his signis huius modi potestates, deus ipse prohibet occultis modis, cum id iustum atque utile iudicat. nam nullo modo ulli spiritus audent haec signa contemnere; contremescunt enim haec, ubicumque illa conspexerint. sed nescientibus hominibus aliud iubetur diuinitus uel ad confundendos malos, cum eos oportet confundi, sicut de Sceuae filiis in Actibus apostolorum legi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ autẽ quod ꝑ se ipsam accipit & commutat
in se. ut aliam animã. quã recipiendo in amicitiã sui
similẽ facit. Et qͥd ẽ qͦd ꝑ se ipsã accipit & non cõmutat.
ut ueritatẽ : Qua re cognoscendũ ẽ & qͥd sit petro dictũ
macta & manduca & quid in euangło & uita erat lux
hominu.
sso appetitu diuersus adipiscendi succesus. ex diuerso
succẽsu diuersa consuetudo. ex diuersa consuetudne
diuersa ẽ uoluntas. Diuersa autẽ uisa. ordo rerum
facit. occultꝰ quidẽ. sed sub diuina ꝓuidentia certus.
Non utiq ob hoc put andũ ͤ diuersas esse naturas ani¬
marũ. quia diuersȩ sunt uoluntates. cũ etiã unius
animȩ uoluntas ꝓ temporũ diuersitate uarietur.
Si quidẽ alio tempore diues esse cupit alio tẽpore
contemptis diuitiis. sapiens e̾ẽ desiderat. Et in ipso

Expanded text:
quid est autem, quod per se ipsam accipit et commutat quid est autem, quod per se ipsam accipit et commutat in se ut aliam animam, quam recipiendo in amicitiam sui similem facit ? et quid est, quod per se ipsam accipit et non commutat, ut ueritatem? quare cognoscendum est et quid sit Petro dictum : macta et manduca, et quid in euangelio: et uita erat lux hominum. so appetitu diversus adipiscendi successus, ex diverso successu diversa consuetudo, ex diversa consuetudine diversa est voluntas. Diversa autem visa ordo rerum facit: occultus quidem, sed sub divina providentia certus tamen. Non itaque ob hoc putandum est diversas esse naturas animarum, quia diversae sunt voluntates; cum etiam unius animae voluntas pro temporum diversitate varietur. Siquidem alio tempore dives esse cupit, alio tempore, contemptis divitiis sapiens esse desiderat: et in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
elior ẽ semꝑ natus. quã qui semꝑ nascit᷑. quia si¬
semꝑ nascit᷑. nondũ ẽ natus. & numquã natꝰ ẽ
aut natꝰ erit. si semꝑ nascit᷑. Aliud e̾ enim nasci.
aliud natũ e̾e̾. Ac ꝑ hoc nũqua filius. si nuqua natꝰ.
filius autẽ qui natꝰ. & semper filius semꝑ gͥ natꝰ.
& hȩc in una anima intelligant᷑ nulla diuer¬
sitate substantiȩ. itẽ aliud sit ingeniũ. aliud uirtꝰ.
aliud tranquillitas. similit̾ unius eiusdẽq substan¬
tiȩ. & cũ anima sit alterius substantiȩ quã ds. q qͣ.
ab illo facta. ipse autẽ ds sit secretissima illa. et inultis
uerbo ore. paucis cognita trinitas. diligentissime
inuestigandũ ẽ quod ait dñs iħs. Nemo uenit ad
me. nisi que pater attraxerit. & nemo uenit ad
uid est quod accipit eã rẽ qua commnutat. ut
animalcibu: Quid ẽ qdᷤ accipit᷑ & cõmutat᷑. ut id̾e
cibus: Quid qͦd accipit᷑ & non coͣmutat᷑ ut oculis lux.¬
& sonus aurib Sed hȩc ꝑ corpus accipit anima.

Expanded text:
Quia qusemper nascitur, nondum est natus; et nunquam natus est aut natus erit, si semper nascitur. Aliud est enim nasci, aliud natum esse. Ac per hoc nunquam filius, si nunquam natus: filius autem quia natus, est semper filius: semper igitur haec in una anima intelligantur nulla diversitate substantiae: item cum aliud sit ingenium, aliud virtus, aliud tranquillitas, similiter unius ejusdemque substantiae: et cum anima sit alterius substantiae, quam Deus, quanquam ab illo facta; ipse autem Deus sit sacratissima illa, et multis verbo, re paucis cognita Trinitas: diligentissime investigandum est, quod ait Dominus Jesus, Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit ; et, Nemo venit ad  ut animal cibum? quid, quod et accipitur et commutatur ut idem cibus? quid est, quod accipitur et non commutatur, ut oculis lux, sonus auribus ? sed haec per corpus accipit anima.
Abbreviated transcription (Latin):
crederet. quo posset eius supplicio siue obdurati¬
onis. siue ultimȩ uisibilis submersioni.
erudiri populus. Cuius afflictione ille & occultę
obtunsionis & manifestȩ submersionis meritũ fib
compararet. Hȩc autẽ uocatio siue in singulis h¬
minib siue in płis siue in ipso genere
humano ꝑ tẽpoꝵꝰ oportunitates operat᷑.
utero sanctificaui te. & cũ esses in renib patͥs tui
uidi te. Et. iacob dilexi. esau autẽ odio habui.
cũ dictũ sit anteꝗͣ nascerent᷑. Nec comp̃hendi
potest. ñ forte ab his qui diligunt dnm̃ dm̃ suũ¬

Expanded text:
crederet; quo posset ejus supplicio, sive obduraticrederet; quo posset ejus supplicio, sive obdurationis, sive ultimae visibilis submersionis, erudiri populus, cujus afflictione ille, et occultae obtusionis, et manifestae submersionis meritum sibi compararet . 6. Haec autem vocatio, quae sive in singulis hominibus, sive in populis, atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur,utero sanctificavi te ; et, Cum esses in renibus patris tui, vidi te; et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui : cum dictum sit antequam nascerentur. Nec comprehendi potest, nisi forte ab eis qui diligunt Deum
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. nec illi qͥ noluerunt uenire debent
altͣi tͥbuere. sed tantũ sibi. qm̃ ut uenirent uoca¬
ti erant in lib̾a uoluntate. Uocatio gͦ ante meritũ
uoluntatẽ oꝑat᷑. Propt̃ea & si quisqͦ sibi tͥbuit
qd̾ uenit uocatꝰ ñ sibi pot̃ tͥbuere qđ uocatꝰ ẽ.
Qui autẽ uocatus non uenit. sicut non habuit
meritũ p̃mii ut uocaret᷑. sic inchoat meritũ sup-¬
plicii. cũ uocatꝰ uenire neglexit. Ita erunt duo illa.
miscđĩam & udiciũ cantabo tͥ d̾ñe. Ad miscdiam ꝑ-¬
tinet uocatio. Ad iudiciũ ꝑtinet beatitudo eoꝵs
qui uenerunt uocati & suppliciũ eoꝵ qͥ uenire
noluerunt. Nunqͥd gͦ iatebat pharaonẽ. quantũ
boni consecutę fuerunt illȩ terrȩ ꝑ aduentum
ioseph: Iulius gͦ rei gestȩ̨ cognitio. eiꝰ uocatio
fuit. ut popułu issł misericorditer tractan
non e̾e̾t ingratꝰ. Quod autẽ huic uocationi ob¬
emperare noluit. & exercuit crudelitatẽ in
is quib humanitas & miscđia debebatꝰ. meruit

Expanded text:
i venerunt: nec illi qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi: quoniam ut venirent vocati erant in libera potestate: vocari ergo ante meritum voluntatem operatur: propterea et si quisquam tribuit quod venit vocatus, non sibi potest tribuere quod vocatus est. Qui autem vocatus non venit, sicut non habuit meritum praemii ut vocaretur, sic inchoat meritum supplicii cum vocatus venire neglexerit. Ita erunt duo illa: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Ad misericordiam pertinet vocatio: ad judicium pertinet beatitudo eorum qui venerunt vocati, et supplicium eorum qui venire noluerunt. Numquid ergo latebat Pharaonem quantum boni consecutae fuerint terrae illae per adventum Joseph ? Illius ergo rei gestae cognitio, vocatio ejus fuit, ut populum Israel misericorditer tractans non esset ingratus. Quod autem huic vocationi obtemperare noluit, sed exercuit crudelitatem in eis quibus humanitas et misericordia debebatur, meruit
Abbreviated transcription (Latin):
rib quisq peccatis. aut certe quauis grauiorib
elinqueret᷑ interiret. sed miserentis di. qui eius
p̾cib doloribq subuenit. Parũ ẽ enĩ uelle. nisi
d̾s misereat᷑. Sed ds non miseret᷑ qͥ ad pacẽ uocat.
nisi uoluntas p̾cesserit. quia in terra pax homini
bus bonȩ uoluntatis. Et qm nec uelle qͥsqͦ. potest
nisi ammonitꝰ & uocatꝰ siue intͥnsecus ubi nullus
hominũ uidet. siue extͥnsecus ꝑ sermonẽ sonan¬
tẽ. aut aliqua signa uisibilia ẽfficit᷑ ut etiã ipsũ

Expanded text:
ribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad pacem. hoc dibus bonae voluntatis. Et quomodo nec velle quisquam potest, nisi admonitus et vocatus, sive intrinsecus, ubi nullus hominum videt, sive extrinsecus per sermonem sonantem, aut per aliqua signa visibilia, efficitur ut etiam ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
plenissimã gram qua nobis data ẽ potestas filios di fieri
qua possis audire. iã non dicã uos seruos sed amico.¬
Tu qͥs es qui respondeas do & uelis di nosse consilium:
Qui si hominis tͥ ȩqualis nosse uoluisses. imprudent᷑
faceres. nisi pͥus in amicitiã recipereris. Sicut gͦ por¬
tauimus imaginẽ terren portemꝰ & imaginem cę¬
lestis. exuentes nos ueterẽ hominẽ. & induentes no¬
uui. ut non dicat᷑ nobis quasi luteo figmento. Nun¬
qͥd dicit figmentũ ei qui se finxit. quare sic me fe-¬
cisti : Et ut manifestũ sit non scĩficato spũi. sed car

Expanded text:
plenissimam gratiam, qua nobis data est potestas filios Dei fieri, plenissimam gratiam, qua nobis data est potestas filios Dei fieri, qua possis audire: Jam non dicam vos servos , tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? 3. Et ut manifestum sit, non sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
radicati & fundati.ut possint comp̾hendere cũ om̃ib
scĩs latitudinẽ. longitudinẽ. altitudinẽ & ꝓfundum.
& cetera quȩ in eode loco exequit᷑. Non gͦ ꝓhibut a
querendo qui dicit. spualis autẽ omĩa uidicat. ipse
autẽ a nemine iudicat᷑. Et illud p̃cipue. Nos autẽ non
spm̃ huiꝰ mundi accepimus. sed spm̃ qui ex do ẽ. ut sci-¬
amus quȩ a d̾o donata sunt nobis. Quos gͦ ꝓhibuit.
nisi luteos atq terrenos. qui nondu intrinsecus rege¬
nerati atq nutriti.imagine̾ illius hominis portant.
qui primus factus ẽ de terra terrenus. & quia ei a qͦ
actus ẽ noluit obtemperare. in id lapsus ẽ unde fa¬
ctus ẽ meruitq pꝰ peccatũ audire. terra es & in
terrã ibis. Talib gͥ hominib dicit apłs. O homo. tu
quis es qui respondeas do. Nunqͥd dicit figmentũ ei
qui se finxit. quare me fecisti sic: Quandiu ergo fig¬
mentũ es. nondu ꝑfectus filius. quia nondu hausisti

Expanded text:
radicati et fundati, ut possint comprehendere cum omnibus radicati et fundati, ut possint comprehendere cum omnibus sanctis latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, et caetera quae in eodem loco exsequitur . Non ergo prohibuit a quaerendo, qui dicit, Spiritualis autem omnia judicat; ipse autem a nemine judicatur: et illud praecipue, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Quos ergo prohibuit, nisi luteos atque terrenos, qui nondum intrinsecus regenerati atque nutriti, imaginem illius hominis portant, qui primus factus est de terra terrenus ? Et quia ei a quo factus est, noluit obtemperare, in id lapsus est unde factus est, meruitque post peccatum audire, Terra es, et in terram ibis . Talibus igitur hominibus diciquis es qui respondeas Deo? nunquid dicit figmentum ei qui se fingit, Quare sic me fecisti? Quandiu ergo figmentum es, nondum perfectus filius, quia nondum hausisti
Abbreviated transcription (Latin):
existimantes. sentiamꝰ quod uerũ ẽ indignos & in-¬
firmos ẽẽ ad intelligenda diuma secreta quib ist a
claudunt᷑. & eis murmurantib & indignantib
quod consilia non discunt. cũ dicere ceꝑint. gͦ cuiꝰ
uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat. Quid autẽ qͣue¬
rit᷑. Nã uoluntati eius quis resistit: Cũ gͦ his uerbis
calumniari scripturis. aut latebras peccatoꝵ suoꝵᷤ
querere ceꝑint. ut pͣcepta contemnant quibus ad
uitã bonã inuitant᷑. respondeamus fidentissime.
O. homo. tii quis es qui respondeas do: Nec eos reue¬
riti scm̃ canib demꝰ. aut ꝓiciamus margaritas nr̃as
ante porcos. si tamen iã ipsi canes & porci non suuiꝰ.
& de meritis animaꝵᷤ reuelante spũ scõ sublime aliqͥd
& auulgari comectura remotissimũ uel ex partẽ atq
inenigmate suspicem. Non enĩ apłs hoc loco scõs ꝓhi¬
buit aquerendo. sed eos qui nonđu sunt in caritate

Expanded text:
existimantes, sentiamus quod verum est, indignos et inexistimantes, sentiamus quod verum est, indignos et infirmos esse ad intelligenda divina secreta quibus ista clauduntur: et eis murmurantibus et indignantibus quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit ? cum his ergo verbis aut calumniari Scripturas, aut latebram peccatorum suorum quaerere coeperint, ut praecepta contemnant, quibus ad vitam bonam pervenitur, respondeamus fidentissime, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Nec eos reveriti sanctum canibus demus, aut projiciamus margaritas nostras ante porcos : si tamen jam ipsi canes et porci non sumus, et de meritis animarum revelante Spiritu sancto. sublime aliquid et a vulgari conjectura remotissimum, vel ex parte atque in aenigmate suspicemur. 2. Non enim Apostolus hoc loco sanctos prohibuit a quaerendo, sed eos qui nondum sunt in charitate
Abbreviated transcription (Latin):
dicant apłm in soluenda questione defecisse
& obiurgasse querentes. quia non poterat
qͦd querebat᷑ exponere. Non nulli autẽ heretici
quia non decipiunt nisi cũ scientiã quã non ha¬
bent pollicent᷑. & aduersantes legi & ꝓpheti.
quecũq de illis apłs sermoni suo inseruit. falsa et
a corruptorib immissa esse criminant᷑: ẽtiam
hoc inter ipsa quȩ int̾polata dicunt numerare
maluerunt. & negare paułu dixisse .o. horo tu
quis es qui respondeas do. qm si in ipsis dicant᷑
ad decipiendos homines calumniantib ꝓculdu¬
bio tacebunt. nec audebunt ulła de uoluntate
om̃ipotentis dĩ imꝑitis quos deciꝑe cuprint
scientiã polliceri. Quid̾a autẽ boni & pia mente
scripturas legentes. querunt quid hic possit uel
maledicentib uel calumniantib responderi. Sed nos
& auctoritati apłicȩ salubriter inherentes. & libros
ques catholica disciplina custodit infalsatos neqͥꝙͣ¬

Expanded text:
dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, dicant Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et objurgasse quaerentes, quia non poterat quod quaerebatur exponere. Nonnulli autem haeretici quia non decipiunt, nisi cum scientiam quam non exhibent pollicentur, et adversantes Legi et Prophetis, quaecumque de illis Apostolus sermoni suo inseruit, falsa et a corruptoribus immissa esse criminantur, etiam hoc inter ipsa quae interpolata dicunt, numerare maluerunt, et negare Paulum dixisse, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quoniam si ipsis dicatur ad decipiendos homines calumniantibus, procul dubio tacebunt, nec audebunt ullam de voluntate omnipotentis Dei imperitis quos decipere cupiunt, scientiam polliceri. Quidam autem bona et pia mente Scripturas legentes quaerunt quid hic possit vel maledicentibus vel calumniantibus responderi. Sed nos et auctoritati apostolicae salubriter inhaerentes, et libros quos catholica disciplina custodit falsatos esse nequa
Abbreviated transcription (Latin):
apostatũq creatur ĩᷤ nefas ẽ credẽ. Demͣ lib̾ari eã dixit
a seruitute interitus. quo illos cecidisse qui in cę-¬
lis agunt beatissimã uitã non possumus credere
tamen nichil temere confirmandu. & pia diligen¬
tia etiã atq etiã diuina uerba tract᷑anda sunt. ne
forte congemiscit & dolet & uanitati subiecta es
possit alio aliquo modo intelligi. ut de summis
angłis quãdiu nr̃ȩ infirmitati iussu dni nr̃i opitu¬
lant̾ non impie possit existimari: sed siue illa qũa
executi sumus. siue alia aliqͣ huiꝰ capituli exposi-¬
tio ꝓferat᷑. id tantũ cauendu ẽ ne uiolet aut̃ uul¬
neret catholicam fide. Scio emͣ uanos hereti¬
cos de hoc capitulo multa impia & in epta
iact᷑asse :
um uideatꝰ apłs corripuisse curiosos dicendo.
o homo tu quis es qui respondeas do. de hoc
ipso illi questionẽ mouent. & in ea sententia
non desinunt e̾e̾ curiosi. qua obiurgata ẽ ipsa
curiositas. Et impii quidẽcũ contumelia. ut

Expanded text:
statumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumus credere. Tamen nihil temere confirmandum est, sed pia diligentia etiam atque etiam verba divina tractanda sunt; ne forte quae congemiscit et dolet et vanitati subjecta est, possit aliquo modo alio intelligi, ut de summis Angelis, quamdiu nostrae infirmitati jussu Domini nostri opitulantur, non impie possit existimari. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse. um videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua objurgata est ipsa curiositas: et impii quidem cum contumelia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tione formam᷑. & om̃s una massa luti facti sumus.
qͦd ẽ massa peccati. Cũ gͦ meritũ peccando amise¬
rimus. & miscd̾a di remota nichil aliud peccantib
nisi ȩterna damnatio debeat᷑. qͥd sibi uult homo
de hac massa ut d̾o respondeat & dicat. qͣre sic
me fecisti : Si uis ista cognoscere. noli e̾eᷤᷤ lutũ. sed effi¬
cere filius di. ꝑ illius misericordiã qui dedit pote¬
statẽ filios dĩ fieri credentib in nomine eiꝰ Non enĩ

Expanded text:
tione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non
Abbreviated transcription (Latin):
tia uasa irȩ que ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ. & eo ip̃¬
so quo ait inmulta patientiasatis significauit
pͥora eoꝵ peccata in quib eos ꝑtulit ut oportu¬
ne tunc uindicaret. quando de illors uindicta
subuemendu erat hiis qͥ lib̾abant᷑ Et ut notas fa
onẽ redis. cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult obaurat.
Quid adhuc querit᷑. uoluntati enĩ eiꝰ qͥs resistit.
Prsus cuiꝰ uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat. Sed
de occultis meritis. quia & ipsi peccatores cum
ꝓpter generale peccatũ unã massam fecerint.
non tamen nulla ẽ inter ipsos diuersitas
Precedit gͦ aliqͥd in peccatorib. Qs quãuis non¬
d̾u sint iustificati. digni efficiant᷑ iustificatione.
Et item p̾cedit in peccatorib aliis. quo digni
sint obtunsione. Habes eundẽ apłm alibi dicentẽ.
qm̃ non ꝓbauerunt đm hab̾e in notitia. dedit
illos ds̃ in reꝓb̾u sensũ. Qd̃ eos dedit in reꝓbum

Expanded text:
tia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo iptia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his qui liberabantur. Et ut notas faconem redis, Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quid adhuc conqueri vult, miseretur; et quem vult, indurat . » Sed de occultis meritis, quia et ipsi peccatores, cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen inter eos est ulla diversitas; Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione; et item praecedit in aliis peccatoribus quo digni sint obtusione. Habes eumdem apostolum alibi dicentem, Quoniam non probaverunt Deum habere in notitia, dedit illos Deus in reprobum sensum . Quod eos dedit in reprobum
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qͥd̃e uas in honorẽ. aliud in contumeliã : Expur¬
gate uetꝰ fermentũ. ut sitis noua conspersio & in
ea ipsa non adhuc paruulus in xp̃o ut lacte po¬
tandus sis. sed ꝑuenies ad uirũ ꝑfectũ ut sis inter
illos de qͥb dicit᷑. sapientiã loquim᷑ inter ꝑfecto.
Tũ demũ recte & non p̃postere audies. si qua sunt
de animaꝵ occultissimis meritis & de grã uel iustitia
secreta omĩpotentis di. Nã de pharaone facile
respondet᷑. pͥorib meritis quib aflixit in regno
suo peregrinos. dignũ effectũ cui obduraret᷑ cor.¬
ut nec manifestis signis iubentis di crederet.
filii isrł. & uasa irȩ. quoꝵs supplicio illos erudiret
idẽ pharaonẽ & płm eius. quia quãuis e̾e̾nt utͥq
peccatores. & ꝓpterea ad unã massam ꝑtinerent.
aliter tamen tractandi erant qui uni do ingemu¬
erunt ut eis subueniret. aliter illi ꝓ quoꝵs imustis
onerib ingemuerant. ꝑtulit gͦ in multa pacien¬

Expanded text:
quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Expurga vetus fermentum, ut sis nova conspersio , et in ea ipsa non adhuc parvulus in Christo ut lacte potandus sis ; sed perveni ad virum perfectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet: filii Israel, et vasa irae, quorum supplicio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam pertinerent; aliter tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemuerant, ut eis subveniret: aliter illi, sub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patien