comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab intelligibili & in cõmutabili uita quae suꝑ om̃a est. existit. & ꝑuenit
usq ad extrema atq terrena: multus sermo est. neq nunc necessarius
Ierũ ꝓpterea factũ ia cob depecorib cõmemorandũ arbitratussũ. ut in¬
tellegeretur si homo qui uirgas illas posuit dici ñ potest creator coloꝵ.
in agnis & edis. nec ipse matrũ anima quȩ conceptã ꝑoculos corporis
phantasiã. uari&atisseminib: carne conceptis quantũ natura passa ẽ
asperserunt : multominus dici posse ranarũ serpentiũq creatores
angłos malos. perquos magipharaonis tunc illa fecerunt UIII.
administrare creaturã. qđ qui facit solus creator est ds̃. aliud
autem pro distribuns ab illo uirib & facultatib aliquã operationẽ
forinsecus ad mouere. Ut tuns ł tunc. sic ł sic exeat qđ creatur
sta quippe originalit̃ ac primordialit̃ in quadã textura elementorũ

Expanded text:
ab intelligibili et incommutabili vita, quae super omnia est, existit, et pervenit ab intelligibili et incommutabili vita, quae super omnia est, existit, et pervenit usque ad extrema atque terrena. Multus sermo est neque nunc necessarius, verum propterea factum Jacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intelligeretur, si homo qui virgas illas sic posuit, dici non potest creator colorum in agnis et in haedis, nec ipsae matrum animae, quae conceptam per oculos corporis phantasiam varietatis seminibus carne conceptis quantum natura passa est asperserunt, muangelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt. CAPUTadministrare creaturam, quod qui facit, solus creator est Deus: aliud autem pro distributis ab illo viribus et facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic exeat quod creatur. Ista quippe originaliter ac primordialiter in quadam textura elementorum
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. quȩ in cõmutabilit̃ uiuunt in ipsa summa dĩ sapientia. quam
nulla spatia locorũ capiunt. & cumsit ipsa in cõmutabilis. nihil eorum e¬
quȩ uel mutabilit sunt deserit. quia nihil eorũ nisi ꝑ ipsã creatum est
tenĩ depecoribus non uirgae sed peccora nascerent᷑. fecit hoc in cõmuta
bilis & inuisibilis ratiosapientiȩ dĩ perquã creata sunt om̃a. Ut autẽ
deuarietate uirgarũ pecorum conceptorum color aliquid ducer&:
fecit hoc anima grauidȩ pecudis ꝓoculos affecta forinsecus. & interius
sccũ ꝓsuo modulo formandi regulã trahens quã deintima potentia
sui creatoris accepit Sed quanta sit ius animȩ ad afficiendã atq
mutandã materiam corporalẽ cum tamen creatrix corporis diciñ possit.
quia om̃is causa mutabilis sensibilisq substontiac om̃isq. modus &
numerus & pondus eius. unde efficitur ut &sit. & natura ita uel ita sit.

Expanded text:
faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae uel mutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. ut enim de pecoribus non uirgae, sed pecbilis et invisibilis ratio Sapientiae Dei, per quam creata sunt omnia. Ut autem de varietate virgarum, pecorum conceptorum color aliquid duceret, fecit hoc anima gravidae pecudis per oculos affecta forinsecus, et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui Creatoris accepit. Sed quanta vis sit animae, ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem, cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae, omnisque modus et numerus, et pondus ejus, unde efficitur ut et sit et natura ita vel ita sit,
Abbreviated transcription (Latin):
nes commoditatũ. ita rerumnaturae adhib& inqua creat om̃a. que ad¬
modum terrȩ agriculturam. Qua propt̃ ita ñ possumus dicere angłos
malos magicis artib euocatos creatores fuisse ranarũ atq serpentiũ :
sicut ñ possumus dicere homines malos segetis eẽ creatores. quã ꝑcorũ
operam uidero ex ortã. Sicut nec ia cob creator colorũ inpecorib fuit.
quia bibentib in conceptii matrib uariatas uirgas quas intuerent᷑ appo:¬
suit. Sed nec ipsȩ pecudes creatrices fuerunt uari&atis prolis suae.
quia inheserat animȩ illarũ discolor phantasia ex contuitu uariarũ:
uirgarũ ꝑ oculos impressa. quȩ ñ potuit nisi corpus qđ sic affecto spũ
animabatur ex compassione cõmixtionis afficere. unde teneris fetuũ
primordus coloretenus asꝑgeretur. Ut enĩsic exsemeripsis affici¬
antur ł anima excorpore. ł corpus ex anima. congruentiȩ rationis id

Expanded text:
nes commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadnes commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis discolore tenus aspergeretur. ut enim sic ex semet ipsis afficiantur uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ iuste ipse ꝑmittit. Nam iniqui malicia. uoluntatẽ hab&
iniustã suam. Potestatem aut̃ non nisi iuste accipit. siue ad suã poenã
siue ad aliorũ ł poenã malorũ. uel laudẽ bonorũ. Itaq apł̃s paulus
discernens in teriuis dm̃ creantẽ atq formantẽ ab operib creatura&
quȩ ad mouentur extrinsecus. & deagricultura similitudinẽ sumens.
ait. Ego plantaui. apollorigauit. sed ds̃ incrementũ dedit. Sicut
ergo in ipsa uita nr̃a mentẽ iustificando formare ñ potest nisi ds̃. p̃dica¬
re aut̃ extrinsecus euangłm. & homines possunt non solũ boni puerita¬
tem. sed &iã mali ꝑ occasionẽ : ita creationẽ rerũ uisibiliũ ds̃ interius
operitur. Exteriores aut̃ operationes siue bonorũ siue malorum.
ł angłorum uel hominũ. siue &iã quorũ cumq animaliũ scđm
imperium suum. & a se impertitas distributiones potestatũ. & appeticio¬

Expanded text:
quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque apostolus discernens interius deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque animalium secundum imperium suum et a se impertitas distributiones potestatum et appetitio
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã sparsa ꝑterras ore colligunt. In uisibiliũ enĩ seminũ crea¬
tor. ipse creator est om̃ium rerum : qm̃ quȩcũq nascendo adoculos
nr̃os exeunt. ex occultis seminib: accipiunt progrediendi primordia:
& incrementa debitȩ magnituidinis distinctionesq formarũ ab origi¬
nalib: tãquã regulis sumunt. Sicut ergonec parentes dicimus creato¬
res hominũ. nec agricolas creatores frugũ. quãuis corũ extrinsecus
adibitis motib: ista creanda dĩ uirtus interius operetur: ita ñ solum
malos sed nec bonos angłos fas est putari creatores. si ꝓsubtilitate sensus¬
sui & corporis. semina rerũ istarũ nobis occultiora nouerunt. & ea ꝑ
congruas tẽperationes elementorũ latenter spargunt. atq. ita & gig¬
nendarũ rerũ. & accelerandorũ incrementorũ prebent occasiones
Sed nec boni haec nisi quantũ ds̃ iub&. nec mali haec iniuste faciunt. nisi

Expanded text:
tanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creatanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creator, ipse creator est omnium rerum: quoniam quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae magnitudinis distinctionesque formarum ab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum, quamvis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda Dei virtus interius operetur: ita non solum malos, sed nec bonos Angsus et corporis semina rerum istarum nobis occultiora nouerunt et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt atque ita et gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. sed nec boni haec nisi quantum deus iubet, nec mali haec iniuste faciunt nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Utq enĩ tunc in huiuscemodi fetus ita ꝓducta sunt. ut meis quȩ ꝓducta
sunt iusilla consũptasit: sed plerumq desunt congrue tẽperamentoꝵ
occasiones. quib erumpant & speciessuas ꝑagant Ecceenĩ breuissi¬
mus surculus semen est. Nam conuenient̃ mandatus t̾rȩ. arborẽ
facit. Huus aut̃ surculi. subtilius semen aliqđ eius dẽ generis granũ
est. & hoc huc usq nobis uisibile lamucro huius &iã granisemen. quã¬
uis oculis uidere nequeamꝰ. ratione tam̃ conicere possumus. quia nisi
talis aliqua ius ess& inistis elem̃tis non plerũq nascerentur exterra.
quȩ ibi seminata ñ essent. Nec animalia tam multa nulla mariũ femi¬
narũq cõmixtione p̃cedente siue interra siue inaqua quȩ tam̃ crescuns
& coeundo alia pariunt. cũ illa nullis cocuntib: paremib orta
sint Et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt. sed

Expanded text:
. Neque enim tunc in hujuscemodi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta . Neque enim tunc in hujuscemodi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt vis illa consumpta sit: sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant, et species suas peragant. Ecce enim brevissimus surculus semen est; nam convenienter mandatus terrae arborem facit. Hujus autem surculi subtilius semen aliquod ejusdem generis granum est, et huc usque nobis visibile. Jam vero hujus etiam garni semen quamvis oculis videre nequeamus, ratione tamen conjicere possumus: quia nisi talis aliqua vis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur ex terra quae ibi seminata non essent; nec animalia tam multa, nulla marium feminarumque commixtione praecedente, sive in terra, sive in aqua, quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. Et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
& filios & ipsam corporis sanitatem Necideo putandum est istis
trans gressorib: angłis ad nutũ seruire hanc usibiliũ rerum materiã.
sed dõpotius a quohaec potestas datur. quantũ in sublimi & spũali sede
in cõmutabilis iudicat Nam & dãpnatis iniquis &iã in metallo
seruiunt aqua. ignis & terra. ut faciant in de qđ uolunt. sed quantũ
sinitur. Necsane creatores illi mali angłi dicendisunt. quia ꝑe
illos magi resistentes famulo dĩ. ranas & serpentes fecerunt. Non
enĩ eas ipsi creauerunt. Om̃ium quippererũ quae corporalit̃ uisibili¬
terq nascuntur. occulta quaedã semina in istis corporcis mundihuiꝰ
elem̃tis latent Alia sunt eni haec iam conspicua oculis nr̃is ex
fructib & animantibus: alia uero illa occulta istorũ seminũ semi¬
na. unde uibente ereatorȩ ꝓduxit aqua primanatatilia & uolatilia
terra aut sui generis prima germina. & prima sui generis animalia

Expanded text:
et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis et filios et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum seruire hanc uisibilium rerum materiam, sed deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis iudicat. nam et damnatis iniquis etiam in metallo seruit aqua et ignis et terra, ut faciant inde quod uolunt; sed quantum sinitur. nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo dei ranas et serpentes fecerunt; non enim eas ipsi creauerunt. omnium quippe rerum, quae corporaliter uisibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi huius elementis latent. alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nfructibus et animantibus, alia vero illa occulta istorum seminum semina, unde jubente Creatore produxit aqua prima natatilia et volatilia, terra autem prima sui generis germina, et prima sui generis animalia
Abbreviated transcription (Latin):
fes enĩ musculȩ sunt breuissimȩ. qua tercia plaga suꝑbus egyptiorũ
populus cedebatur. Ibi certe deficͥentes magi dixerunt. digitus dĩ est
hoc Vnde intellegidatur ne ipsos quidem transgressores angłos
& aerias potestates inimã istã caliginẽ tanquã insui generis carcert̃.
ab illius sublimis ȩthereae puritatis habitatione detrusas. perquas
magicȩ artes possunt quicquid possunt. ualere aliquid nisidata
desuꝑ potestate. Datur aut̃ ł ad fallendos fallaces sicut in egyptios
& in ipsos & iã magos data ẽ ut in eorũ sp̃uum seductione uiderent᷑
admirandi. aquib fiebant adĩ ueritate dãpnandi. uł ad monendos
fideles netale aliquid facere promagno desiderent. propter qđ & iã
nobis scripture auctoritate sunt prodita. ud ad exercendam.
probandã manifestandãq iustorum pacientiã. Neq enĩ parua
uisibiliũ miraculorum potentia. iob cuneta quȩ habebat amisit.

Expanded text:
fes enim musculae sunt breuissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius fes enim musculae sunt breuissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. ibi certe deficientes magi dixerunt: digitus dei est hoc. unde et intellegi datur ne ipsos quidem transgressores angelos, aetherias potestates in imam istam caliginem tamquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aetheriae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt quidquid possunt, ualere aliquid nisi data desuper potestate. datur autem uel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum spirituum seductione uiderentur admirandi a quibus fiebant a dei ueritate damnandi; uel ad monendos fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis scripturae auctoritate sunt prodita; uel ad exercendam, probandam manifestandamque iustorum patientiam; neque enim parua uisibilium miraculorum potentia Iob cuncta quae habuit amisit,
Abbreviated transcription (Latin):
culũ fuit. rei quidẽ mutabilis. sed tam̃ inusitata mutatio. Quis aũt animat
queq uiua nascentia. nisi qui & illũ serpentẽ adhorã sicut op fuerat anima
tquis red didit cadauerib animas suas cum resurgerent mostui. nisiqui UI
animat carnes in uteris matrum. ut oriantur morituri : Sed cũ fiunt
illa continuato quasi quodã fluuio labantiũ manantiũq rerũ. & ex
occulto in promptũ. atq expromptu in occultũ usitato itinere transeun¬
tiũ. naturalia dicuntur. Cum uero ad monendis hominib inusitata
mutabilitate ingeruntur. magnalia nominantur UIT
ista miracula & iammagicis artib fiant. Nam & magipha¬
raonis similit̃ serpentes fecerunt. & alia similia. Sed illud est ampli
us admirandũ. quomodo magorũ illa potentia quae serpentes facere
potuit. ubi ad muscas minutissimas uentũ est om̃ino defecit. Scrni¬

Expanded text:
culum fuit rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. quis autem animat culum fuit rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. quis autem animat quaeque uiua nascentia nisi qui et illum serpentem ad horam, sicut opus fuerat, animauit? Et quis reddidit cadaueribus animas suas, cum resurgerent mortui, nisi qui animat carnes in uteris matrum, ut oriantur morituri? Sed cum fiunt illa continuato quasi quodam fluvio labentium manantiumque rerum, et ex occulto, in promtum, atque ex prompto in occultum usitato itinere transeuntium, naturalia dicuntur: cum vero admonendis hominibus inusitata mutabilitate ingeruntur, magnalia nominantur. CAPista miracula etiam magicis artibus fiant: nam et magi Pharaonis similiter serpentes fecerunt, et alia similia. Sed illud amplius est admirandum, quomodo magorum illa potentia, quae serpentes facepotuit, ubi ad muscas minutissimas uentum est omnino defecit. scini
Abbreviated transcription (Latin):
gura atq tonitrua Sed quia in monte sẏna inusitato modo fiebant.
uocesq illȩ ñstrepitu confuso edebantur. sed exeis quaedã signa
dari certissimis indiciis apparebat. miracula erant. Quis at trahit
humorem pradicẽ uitis adbotrũ & unũ facit. nisids̃ qui& homine
plantante & rigante incrementũ dat: Sed cũ adnutũ dñi aqua
iniunũ inusitata celeritate conuersa est. & iã stultis fatentib ius diui¬
na declarata est. Quis arbusta fronde acflore sollempnit᷑ uestit.
nisi ds̃ : Uerũ cumfloruit uirga sacerdotis Aaron. collocuta est quo¬
dammodo cum dubitante humanitate diuinitas. Et lignis ceste om̃ib
& om̃ium animaliũ carnib: gignendis atq formandis. cõmunis est
terrena materies. Et quis ea facit. nisi quidixit ut haec terra ꝓduce.¬
r&. & in eodẽ uerbo suo quȩ creauit regit atq agit: Sed cum eandem
materiã ex uirga moysi in carnẽ serpentis ꝓxime acuelocit̃ uertit. mira¬

Expanded text:
gura atque tonitrua: sed quia in monte Sina inusitato modo fiebant, vocesque illae non strepitu confuso edebantur, sed eis quaedam signa dari certissimis indiciis apparebat, miracula erant humorem per radicem uitis ad botrum et uinum facit nisi deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat? sed cum ad nutum domini aqua in uinum inusitata celeritate conuersa est, etiam stultis fatentibus uis diuina declarata est. quis arbusta fronde ac flore sollemniter uestit nisi deus? uerum cum floruit uirga sacerdotis Aaron, conlocuta est quodam modo cum dubitante humanitate diuinitas. et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies, et quis ea facit nisi qui dixit, ut haec terra produceret, et in eodem uerbo suo quae creauit regit atque agit? sed cum eandem materiam ex uirga Moysi in carnem serpentis proxime ac uelociter uertit, mira
Abbreviated transcription (Latin):
ne sonis defliamus . Sicni qui ꝑ angłos dictus sermo factus c̃ firmꝰ
Sionis p̃uaricatio & in obocdientia iustã accepit mercedis raeri¬
butione. quonodo nos effugiemus sitanta neglexet imnꝰ salut
tquasi quereres quã salutem. ut ostender& se denouo testamento
iam dicere. iđ sermonẽ qui non ꝑ angłos sed ꝑ dm̃ factus est. qua
cuminitiũ accepiss& inquit ut en arrarit᷑ ꝑdnm ab his qui audierunt¬
uaris uirtutib & sp̃ssc̃ĩ diuisionib scđm suam uoluntatẽ. Sed
ait aliquis. Cur ergo scriptum ẽ dixit dñs ad moysen. & ñpotius
dixitangłs ad morsen : Quia cũ uerba iudicis preco pronuntiat.
ñ scribitur ingestis. ille preco dix̃. sedille iudex. Sic &iã loquente

Expanded text:
amus: si enim qui per Angelos dictus est, sermo factus est firmus, et omnis praevaricatio et inobedientia justam accepit mercedis retributionem; quomodo nos effugiemus, tantam negligentes salutem? Et quasi quaereres quam salutem, ut ostenderet se de Novo Testamento jam dicere, id est, sermone qui non per Angelos, sed per Dominum factus est: Quae cum initium accepisset, inquit, ut enarraretur per Dominum, aSpiritus sancti divisionibus secundum suam voluntatem . 23. Sed, ait aliquis, cur ergo scriptum est, Dixit Dominus ad Moysen; et non potius, Dixit Angelus ad Moysen? Quia cum verba judicis praeco pronuntiat, non scribitur in gestis, Ille praeco dixit; sed, Ille judex: sic etiam loquente
Abbreviated transcription (Latin):
mutabile: Om̃a enĩ ꝑ ipsũ facta sunt. & sine ipso factũ est nihil
lux hominũ. lux utiq rationaliũ mentiũ. ꝑquas homines apecco¬
rib differunt. & ideosunt homines Nonergo lux corporea quae
lux est carniũ. siue decelo fulgeat. siue terrenis ignib accendatur.
nec humanarũ tantũ carnium. sed &iã beluinarũ. & usq ad minu¬
tissimos quosq uermiculos. Om̃a enimhaec. uident istam lucem
At illa uita lux hominũ erat. nec longeposita ab uno quoq. nrm.

Expanded text:
mutabile? Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. mutabile? Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. lux hominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos. Omnia enim haec vident istam lucem: at illa vita lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum:
Abbreviated transcription (Latin):
quidergo dicemus adhaec : Si ds̃ pronobis. quis contranos: Qui
filiosuo proprio ñ peꝑcit. sed ꝓnobis om̃ib tradidit cũ. quomodo
tiatur. hoc futurũ ostendebatur & antiquis iustis. ut ꝑ eandẽ fidẽ
etiã ipsi humiliati infirmarentur. & infirmati ꝑficerentur
ñ solũ quaȩ nuncsunt in hac uniuersa creatura. uerũ &iam quae
fuerunt & quȩ futura sunt. ibi aut̃ nec fuerunt nec futura sunt. sed
tantu modosunt. & om̃a uiti sunt. & om̃a unũ sunt. & magis unu est¬
et una uita eft. Sic enĩ omnia ꝑ ipsũ facta sunt. ut quicquid factumẽ
in his. in illo uita sit & facta ñsit. quiamn principio ñ factum est uerbum.
aut quȩ ꝑ ipsũ facta sunt. &iã corpus qđ uita non ẽ. ꝑipsum ñ fier&.
nisi in illo antequã fier& uita ess&. Qđ enĩ factum est. iam in illo uita
erat. & ñ qualiscũq uita. Nã& anima uita est corporis. sed & haec
facta est. qui a mutabilis ẽ. Et ꝑquid facta est. nisi ꝑdĩ uerbũ in cõ¬

Expanded text:
Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui etiam Filio suo proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo tiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis justis, ut per eamdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerentur. omnia simul; non solum quae nunc sunt in hac universa creatura, verum etiam quae fuerunt et quae futantummodo sunt omnia uita, sunt et omnia unum et quod magis miruet una vita est. Sic enim omnia per ipsum facta sunt, ut quidquid factum est in his, in illo vita sit, et facta non sit: quia in principio non factum est Verbum, autem quae per ipsum facta sunt, etiam corpus quod vita non esenim factum est, jam in illo vita erat, et non qualiscumque vita: nam et anima vita est corporis, sed et haec facta est, quia mutabilis est; et per quid facta est, nisi per Dei Verbum incom
Abbreviated transcription (Latin):
gi uolumꝰ. Et sidicamꝰ dñs dix̃. proph&ã non subtrahimus. sed qͥs
percum dixerit ad monemur. Et illa quidem scriptura sepeaperit
uimus. Sed propt̃ eos quicũ scriptura illic angłm nominat. ipsum
ꝑ semetipsũ filiũ dĩ uolunt intellegi. quia propt̃ annuntiationem
paternax acsuȩ uoluntatis ꝑpropħ &ã dictus ẽ angłs. ꝓpterca
uolui ex hac epła manifestius testimoniũ dare. ubi ñ dictum ẽ ꝑangłm
haec: quo &eiã inueterib libris conscripta sunt. Uiri fr̃s& patres

Expanded text:
gi volumus. Et si dicamus, Dominus dixit, prophetam non subtrahimus, sed quis per eum dixerit admonemus. Et illa quidem Scriptura saepe aperitvimus. Sed propter eos, qui cum Scriptura illic angelum nominat, ipsum per se ipsum Filium Dei volunt intelligi, quia propter annuntiationem paternae ac suae voluntatis a propheta dictus est angelus: propterea volui ex hac epistola manifestius testimonium dare, ubi non dictum est, per haec, quo etiam in Libris veteribus conscripta sunt: Viri fratres
Abbreviated transcription (Latin):
tu uero ꝑftcisti cam: Pluuiam quippe uoluntariã. non nisi gram
uult intellegi. ñ meritis redditã sed gratis datã. unde & gr̃a nomina¬
tur. Dedit enimeã. non quia digni eramus. sed quia uoluit
Hoc cognoscentes. ñfidentes in nobiscrimus. & hoc est infirmari. lp¬
se uero ꝑficit nos. qui&iã paulo apło dixit. sufficit tibi gratiamea.
Nam uirtus in infirmitate ꝑficitur. Persuadendũ ergo erat ho¬
mini. quantũ nos dilexerit ds̃. & quales dilexerit. Quantũ. ne
desperaremus. quales. nesuꝑbiremus. Hl unc locũ apłs ꝑnecessa¬
rium. sic explicat. Commendat aut̃ inquit suã caritatẽ ds̃ in nobis.
qm̃ sicum adhuc peccatores essemus. xp̃c pronob mortuus ẽ. multo

Expanded text:
tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe voluntariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuu
Abbreviated transcription (Latin):
sui meridie. & tam̃ consequent̃ adiungit. respiciens aut̃ oculis suis
uidit. & ecce tres uiri stabant suꝑ eũ. dequib iã diximꝰ: Quomo¬
do enĩ poterunt isti quiuel a uerbis ad intellectũ nolunt assurge¬
re. ł facile se ab intellectu inuerba p̃cipitant. quomodo poterunt
explicare uisum eẽ dm̃ inuiris tribus. nisi eos sicut & iã consequen¬
tia docent. angłos fuisse fateant᷑: Anqui a ñ dictũ est. angłs
eilocutus est. uel apparuit. propterea dicere audebunt. mossi
quidem illã uisionẽ acuocẽ ꝑ angłm factã. quia ita scriptum est.
dm̃ apparuisse atq sonuisse: Quid qđ nec apud abraham de
angło tacitum est: Namita legit᷑. cũ immolandus cius filius pete¬
raur. lt factũ est post haec uerba tẽptauit ds abraham & dixit

Expanded text:
sui meridie; et tamen consequenter adjungat, Respiciens autem oculis suis sui meridie; et tamen consequenter adjungat, Respiciens autem oculis suis vidit, et ecce tres viri stabant super eum; de quibus jam diximus . Quomodo enim poterunt isti, qui vel a verbis ad intellectum nolunt assurgere, vel facile se ab intellectu in verba praecipitant, quomodo poterunt explicare visum esse Deum in viris tribus, nisi eos, sicut etiam consequentia docent, angelos fuisse fateantur? An quia non dictum est, Angelus ei locutus est, vel, apparuit; propterea dicere audebunt, Moysi quidem illam visionem ac vocem per angelum factam, quia ita scriptum est; uam Deum apparuisse atque sonuisse? Quid quod nec apud Abraham de angelo tacitum est? Nam ita legitur, cum immolandus filius ejus praeciperetur: Et factum est post haec verba, tentavit Deus Abraham, et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
mesopotamia. Nequis aut̃ arbitrar&ur tunc dñm głae perid
qđ in seipso ẽ cuius quã oculis apparuisse mortaliũ. in c̃sequentib
dicit qđ moysi angłs apparuerit. Fugit inquit moyses in uerbo
isto. & factusc̃ inquilinus in terra madian. ubi genuit filios duos
dñi inflamma ignis in rubo. Moyses aut̃ uidens. mirabatur uisũ
Quicũ acceder& considerare. facta est uox dñi dicens: Egosum ds̃
patrum tuorũ. ds abraham. & dsisaac. & dsiacob. Tremefactus aut̃
moyses ñ audebat considerare. dixitq illi dñs. Solue calciam̃tũ
pedum tuorũ. & cẽt̾a. Hiccerte & angłm & dñm dicit. eundemq.
dm̃ ab raham. & dm̃ isa ac. & dm̃ iacob. sicut ingenesi scriptum est
Anforte quisquã dicturus ẽ qđ morsi ꝑ angłm apparuit dñs. abrahae
uero ꝑsemet ipsũ .: At hoc abstephano ñ quȩramus. ipsũ librũ inter¬
propterca ista ñ per angłos facta sunt. cũ alio loco similiter dicat.
uisus est aut̃ ds̃ & adilicẽ mambra sedente eo adhostiũ tabernaculi

Expanded text:
er id quod in se ipso est, cujusquam oculis apparuisse mortalium, in consequentibus dicit, quod Moysi angelus apparuerit. Fugit, inquit, Moyses in verbo isto, et factus est inquilinus in terra Madian, ubi genuit filios duos. a angelus Domini in flamma ignis in rubo. Moyses autem videns, mirabatur visum. Qui cum accederet considerare, facta est vox Domini dicens: Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Tremefactus autem Moyses, non audebat considerare. Dixitque illi Dominus, Solve calceamentum pedum tuorum , etc. Hic certe et angelum et Dominum dicit, eumdemque Duam dicturus est quod Moysi per angelum apparuit Dominus, Abrahae vero per se ipsum? At hoc a Stephano non quaeramus: ipsum librupropterea ista non per Angelos facta sunt? Cum alio loco similiter dicat, Visus est autem ei Deus ad ilicem Mambre, sedenti ad ostium tabernaculi
Abbreviated transcription (Latin):
spũum nr̃orum cogitationes. nec solis tẽporib & nulla uel imagine
in ȩternitate. nec inueritate. nec in uoluntate. quia ȩterna
ibi est ueritas. & eterna caritas. & uera ibi est caritas. uera ȩternitas.
bili gaudio. nec tam̃ in de p̾cisi atq abrupti sumꝰ. ut ñ&iã inistis muta¬
bilib & tẽporalib ȩt̃nitatẽ. ueritatẽ. beatitatẽ quȩreremus. nec
mori enĩ. nec falli. nec ꝑturbari uolumꝰ : missa sunt nob̵ diuinitus
iusa congrua peregrinationi nr̃e. quib: ad moneremꝰ ñ hic eẽ qđ queri¬
mus. sed illuc abista eẽ redeundũ. undenisi penderemꝰ. hic ea ñ quere
remus Ac primũ nob ꝑsua dendũ fuit. quantũ nos diligeret ds̃. ne
desperatione ñ auderemus erigiincum. Quales aut̃ dilexerit osten¬
di oportebat. nctãquã demeritis nris suꝑbientes. magis ab eo resiliremꝰ
x innra fortitudine magis deficeremus. ac ꝓhoc egit nobiscũ. ut poi:

Expanded text:
spirituum nostrorum cogitatspirituum nostrorum cogitatin aeternitate, nec in veritate, nec in voluntate; quia aeterna ibi est veritas, et vera ibi est charitas, vera aeternitas, bili gaudio, nec tamen inde praecisi sumus vel abrupti, ut non etiam in istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem, quaeramus: nec mori enim, nec falli, nec perturbari volumus; missa sunt nobis divinitus, missa congrua peregrinationi nostrae, quibus admoneremur, non hic esse, quod quaerimus; sed illuc ab ista esse redeundum; remus. Ac primum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nationis suae ex desiderio patriae suȩ. & conditoris eius beati dĩ sui
tuos gemo. damihi depane tuo respondere hominib: qui ñ esuriunt.
asiciunt iusticiã. sed saciatisunt & habundant Saciauit aut̃ illos
ohantas macorũ. non ueritas tua. quã repellendoresiliunt. & in suã
uanitatrẽ cadunt: ł gocertesentio. quã multa fign̾ta pariat cor
hunianũ ÷ It quid est corncũ nsicorhumanũ : Sed hoc oro dm̃
cordismei. ut nihil excis figmentis ꝓsolido uero eructuem in has
lit teras. sed inde ueniat in eas quicquid ꝑme uenire potuerit. unde
mihi quãuis ꝓiecto a facie oculorũ suorũ. & de longinquo redire
conanti ꝑuiã quã strauit nobis humanitate diuinitatis unigeniti
sui. aura ueritatis eius aspergitur. Quã intantũ lic& mutabilis
haurio. inquantũ in ea nihil mutabile uideo. nec locis & tẽporib
& quasi locis. sicut corpora. nec solis tẽporib & quasi locis sicut

Expanded text:
nationis suae ex desiderio patriae suae, et Conditoris ejus beati Dei sui. nationis suae ex desiderio patriae suae, et Conditoris ejus beati Dei sui. tuos gemo, da mihi de pane tuo respondere hominibus qui non esuriunt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantasma eorum, non veritas tua, quam repellendo resiliunt, et in suam vanitatem cadunt. Ego certe sentio quam multa figmenta pariat cor humanum: et quid est cor meum, nisi cor humanum? Sed hoc oro Deum cordis mei, ut nihil ex eis figmentis pro solido vero eructuem in has litteras, sed inde veniat in eas quidquid per me venire potuerit, unde mihi, quamvis projecto a facie oculorum suorum , et de longinquo redire conanti, per viam quam stravit humanitate divinitas Unigeniti sui, aura veritatis ejus aspergitur. Quam in tantum licet mutabilis haurio, in quantum us, sicut corpora, nec solum temporibus et quasi locis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cientiam cȩlestiũ terrestriumq rerum.
Smagni existimare sol& genus humanũ. in quo ꝓ¬
fecto meliores sunt qui hiuic scienti& p̃ponunt nosse
semet ipsos. laudabiliorq est animus cui nota est uł
infirmitas sua. quã quiea ñ ꝑspecta. ui assyderum
scritatur &iã cogniturus. aut quiiã cognitas ten&
ignorans ipse qua in grediatur adsalutẽ. ac firmitatẽ suam: Qui uero:
inse inuenitq sosuamq egitudinẽ illius munditiae contẽperari ñ possẽ¬
cognouit. flere dulee hab&. ceũq. dep̾cari. ut &iam atq etiã misereat᷑
don ecexuat totã miseriã. & dep̃cari cũ fidutia iã gratiuto pignere
salutis accepto. peiuis unicũ saluatorẽ hominis &x illuminatorem
H unc ita egentẽ ac dolente scientia ñ inflat. quia caritas edificat
reposuit enĩ scientiã scientiaȩ. p̃posiit scire infirmitatẽ suam magis
quascire mundi moenia. fundamenta terrarũ. & fastigia caclorum.
& hanc apponendoscientiã. apposuit dolorem. Dolorem peregi¬

Expanded text:
umque rerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ad firmitatem suam. Qui vero jin se; invenitque se et suam aegritudinem illius munditiae contemperari non posse: flere dulce habet, et eum precari, ut etiam atque etiam misereatur, donec exuat totam miseriam, et precari cum fiducia jam gratuito pignore salutis accepto per ejus unicum Salvatorem hominum et illuminatorem. Hunc vero ita egentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat. Praeposuit enim scientiam scientiae; praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi maenia, fundamenta terrarum et fastigia coelorum; et hanc apponendo scientiam apposuit dolorem, dolorem peregri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sit imago & gładĩ. Quȩ natura in reb. creatis excellentissima. cũ
a suo creatore ab impietate iustificat᷑. adeformi forma. ad formosã
transformat᷑ formã. Est quippe & in ipsa impietate. qͣnto magis
dã pnabile uiciũ. tanto cercius natura laudabilis. et ꝓpt̃ hoc ad didit

Expanded text:
cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit
Abbreviated transcription (Latin):
tinã trans latȩ sunt apłicȩ litterȩ. Ibi qͥppe speculũ ubi apparent
imagines rerũ. specula decuius altitudine longius aliquid intuem.
& iã sono uerbi distat om̃ino. satisq appar& apłm abspeculo. non ab
specula dixisse głam dñi speculantes. Qđ uͦ ait in eandẽ imaginẽ
transformamur. utiq imaginẽ dĩ uult intellegi. eandẽq dicenis
istã ipsã scilic&. iđ quã speculamur. qr eadẽ imago ẽ & gładĩ. sicut
alibi dicit. Uirquidem ñ deb& uelare caput. cũ sit imago & gładĩ.
dequib uerbis iã in libro .XIͦI. disseruimus. Trans formamꝰ ergo
dix̃. deforma in formã mutam᷑. atq transimus. De forma obscura.
in formã lucidã qr & ipsa obscura. imago dĩ est. Etsi imago. ꝓfecto
&iã &gła. inqͣ homines creatisumꝰ p̃stantiores ceteris animalibus
e ipsa qͥppe natura humana dictũ est. uir quidem ñ deb& uelare caput.

Expanded text:
tinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent tinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens, istam ipsam scilicet, id est, quam speculamur; quia eadem imago est et gloria Dei, sicut alibi dicit, Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput,
Abbreviated transcription (Latin):
cisti : quando nec me ipsũ cõp̃hendere ualeo quẽ fecisti. & tamen
in meditatione mea ex ardescit ignis. ut quȩrã faciem tuã semꝑ. Uin¬
ncorporalẽ substantiã scio eẽ sapientiã. & lum̃ eẽ in quo uident᷑
quae oculis carnalib ñuidentur. Et tam̃ uirtantus tãq spũalis.
Uidemꝰ nunc inꝗt ꝑspeculũ in enigmate. tunc aut̃ facie ad faciẽ
ualesit. & qđ sit hoc speculũ si quȩramꝰ ꝓfecto illud occurrit.
qđ inspeculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo ficere conatisumꝰ
ut ꝑ hanc imaginẽ qđ nos sumus. uideremꝰ ut cũq. a quo factisumus
tãquã ꝑspeculũ. Hoc significat &iã illud qđ ait idem apłs. nos aut̃
reuelata facie głam dñi speculantes. in eandẽ imaginẽ transformam.
agła ingłam tanquã adñĩ spũ. Speculantes dix̃. ꝑspeculũ uidentes.
ñ despecula pspicientes. qđ ingreca lingua ñ est ambiguũ. unde in la¬

Expanded text:
cisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen cisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis, ut quaeram faciem tuam semncorporalem substantiam scio esse sapientiam, et lumen esse in quo videntur quae oculis carnalibus non videntur: et tamen vir tantus tamque spiritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per imaginem hanc quod nos sumus, videremus utcumque a quo facti sumus, tanquam per speculum. Hoc significat etiam illud quod ait idem apostolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini specgloriam, tanquam a Domini Spiritu . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in la
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ ꝓusũ ꝓspectũq ꝓferat᷑. & tam̃ cũ idagimus. ñ dicimur
puident̃. sed memorit̃ canere ł dicere. Et qr hoc inmultis ita ꝓferen¬
dis ualet plurimũ. ñ sol& eoꝵ ꝓuidentia. sed memoria p̃dicari:
fieri ista in animo. ł abanimo nr̃o nouimꝰ & certissimi sumꝰ. Quomͦ
aut̃ fiant quanto attentius uoluerimꝰ aduestere . tanto magis nr̃ & ser¬
mosuccũbit. & ipsa ñ ꝑdurat intentio. ut ad liquidũ aliquid nr̃a in¬
tellegentia & siñ lingua ꝑueniat. & putamꝰ nos utrũdĩ ꝑudentia
cadem sit quȩ memoria. & intellegentia. qui ñ singula cogitando
aspicit. sed una ȩt̃na. & immutabili atq in effabiliuisione cõplectit᷑
cuncta quȩ nouit. tantam̃tis infirmitate posse cõp̃hendere : In hac
igit᷑ difficultate & angustiis. lib& exclamare ad dm̃ uiuũ. Mirifica¬
ta est scientia tua exme. inualuit & ñ potero ad illã. Ex me qͥppe
intellego. quã sit mirabilis & in cõp̃hensibilis scientia tua quame fe¬

Expanded text:
 provisum prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit aspicit, sed una et aeterna, et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fe
Abbreviated transcription (Latin):
et eo ꝑuenit disputatio. ut trinitas appareat in imagine dĩ qđ est
homo scđm mentẽ quȩ renouatur in agnitione dĩ. scđm imaginẽ
eius qui creauit hominẽ adimaginem suam. & sic percipit
sapientiã ubi contem platio est ȩternorum.

Expanded text:
et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternorum.
Abbreviated transcription (Latin):
nentis imprimitur. & utrũq copulantis intentione uoluntatis
apparuit. Sed hȩc tria ñ int̃se equalia. nec unius eẽ substantiae
elaruerunt Deinde in ipsoanimo abhis quȩ extrinsecus sensasun
uelut in troducta inuenta est altera trinitas ubi appartrent eadem
tria unius cẽ substantia. imaginatio corporis quȩ in memoria est
et in de formatio cũ ad eã conuestitur acies cogitanis. & utrũq
coniungens intentio uoluntatis : Sedideo istatrinitas ad exteri¬
orẽ hominẽ reꝑta est ꝑtinere . qr decorporib illata est que senti¬
untur extrinsecus In .XII. discernenda uisa est sapientia absci¬
entia. & in eaquȩ ꝓprie scientia nuncupat᷑. qr inferior est prius
quȩdã sui generis trinitas in quirenda. Quaelic& ad interiorem
hominẽ iã ꝑtineat. non dum tam̃ imago dĩ uel appellenda sit
dĩ participatione donata. quae abscientia distincta ẽ. disputatꝰ.

Expanded text:
nentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis nentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo, ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta, inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae, imaginatio corporis quae in met inde formatio, cum ad eam conuertitur acies cogitantis, et utrumque coniungens intentio uoluntatis. sed ideo et ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur
Abbreviated transcription (Latin):
homo scđmmentẽ ꝑ uenit disputatio. & in ea quȩdã trinitas inuenit᷑
idem diligentius subtiliusq tractatũ est. atq adidꝑductũ. ut in¬
uenir&ur inm̃te eudentior trinitas eius. in memoria scilic&. intel¬
legentia & uoluntate. Sed qm̃ & hoc cõꝑtũ est qđ mens nunquã
cẽ ita potuerit. ut ñ sui meminiss&. ñ se intelleger&. et diliger&.
qũauis ñ semꝑse cogitar& cũ aut cogitar& ñ se a corporalib. reb.
eadem cogitatione discerner&. dilata est de trinitate cuius hȩc
imago est disputatio. ut in ipsis &iã corporalib uisis inueniretur
trinitas. & distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. In .xiͦ.
ergo electus ẽ sensus oculoꝵ. in quo id qđ inuentũ eẽt &iam in
ceteris quatuor sensib corporis: & ñ dictũ posset agnosci. atq.
ita exterioris hominis trinitas primoinhis quȩ cernuntur extrin¬
secus in corpore scilic& qđ uidetur. & forma quae inde in acie egr¬

Expanded text:
homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, idem diligentius subtiliusque tractatum est, at adque id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceatur exerceretur intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex in corpore scilicet quod videtur et forma quae inde in acie cer
Abbreviated transcription (Latin):
legentia genitus qđ est pat̃. Hoc& dememoria ñ inc̃uenient̃ dici
potest. Quomodo ẽ enĩ sapiens. qui nihil meminit. ł sui ñ meminit:
roinde qr sapientia pat̃. sapientia filius. sic̃ sibi meminit pat̃. ita &
filius. & sic̃ sui & filii meminit pat̃ memoria ñ filii sed sua: ita su&
patris meminit filius memoria ñ patris sed sua. Dilectio quoq
ubi nulla ẽ. quis ullã dicat eẽ sapientiã : Ex quo colligitur iacẽ
patrẽ dilectionẽ suã. ut intellegentiã. & memoriã suã. Icce ergotria

Expanded text:
ligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici ligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia sapientia Pater, sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, u
Abbreviated transcription (Latin):
nec sapientia sapientiã genuerit. sed ea sapientia pat̃dicat᷑ sapiens
eẽ quãgenuit. Ubi enĩ non ẽ intellegentia. nec sapientia potest eẽ
cꝑhoc si pat̃ ñ intellegit ipse sibi. sed filius intellegit patri. ꝓfecto
filius patrẽ sapientẽ facit. & si hoc ẽ dõ eẽ qđ sapere. & ea illiessen¬
tia est quȩ sapientia : ñ filius a patre qđ uerũ est. sed a filio potius
hab& pat̃ essentiã. qđ absurdissimũ atq falsissimũ est. Hanc absur¬
ditatẽ nos in libro .uii. discussisse. conuicisse. abiecisse certissimũ est
stergo ds̃ pat̾sapiens ea qua ipse sua est sapientia. & filius sapientia
patris desapientia qđ est pat̃. dequo ẽ genitus filius. Quo circa. c̃se¬
quent̃ est & intellegens pat̃. ea qͣ ipse sua ẽ intellegentia. neq eñĩ eẽt
sapiens. qui ñ eet intellegens. filius aut̃ intellegentia patris. de intel¬

Expanded text:
nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intel