comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turus. sed ab illa &iam quam ducebat inparadiso felici quodã
corporis statu sep arari utiq debuit alignouitae. siue quodex
ipso illi subsister& felix ille ipse status corporis ex re uisibili uir¬
tute inuisibili siue quod in eo ess& & sacramentum uisibile in uisi¬
bilis sapientiae: alienandus inde utiq fuerat: ueli ammori¬
turus. uel &iam tamquam ex communicatus sicut &iamin hoc
para diso idestecclesia Solent a sa cramentis altaris uisibilib:
homines disciplina ecdesiastica remoueri: & eiecit adam &
collo cauit eum contrapara disum uoluptatis: & hoc signifi¬
candigratia factum est. sed tamen factum ut contrapar¬
disum quobe atauita &iam spiritaliter significabatur
habitare peccator utiq inmiseria : &ordinauit cherubin
& flammeam rumpheam qua euertitur custodire uiamlo¬
niuitae: hoc per caelestes utiq potestates &iam in paradio
uisibili factum esse credendum est : ut per angelicumministe¬

Expanded text:
turus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam turus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. et ordinauit Cherubin et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam ligni uitae. hoc per caelestes utique potestates etiam in paradiso uisibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministe
Abbreviated transcription (Latin):
cum & mansionem apudeum faciemus: replicatum est igitur
incapuđ superbi quo exitu concupiuerit quod a serpente sugges¬
tumest : eritis sicut dii: ecceinquiđ adamfactus est tamquam
unus ex nobis: uerba enim sunt haec dĩ nontam huic insultantis.
quam c&eros neita superbiant d&errentis propterquos ista
conscribta sunt: factus est inquiđ tam quamunus ex nobis. in
cognoscendobonum &malum : Quid aliud intellegendum
nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum : quod non se¬
lum non fuerit factus qualis ficriuoluit. sed nec illud quod fac¬
tus fuerat conseruauit: & nunc inquit ds̃ nealiquando extendat
manum & sumat delignouitae & edat &uiuat in a&ernum.
Et dimisit illum dñs ds̃ depara diso uoluptatis operari terram ex
qua sumptus est: superiora uerba dĩ sunt : hoc autem factum
propteripsa uerba secutum est: alienatus enimauita non so¬
lum quam fuerat si praeceptum seruass& cumangelis accep¬

Expanded text:
eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: et eritis sicut dii, ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei, non tam huic insultantis quam ceteros, ne ita superbiant, deterrentis, propter quos ista conscripta sunt. factus est, inquit, tamquam unus ex nobis in cognoscendo -bonum et malum. quid aliud intellegendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus, qualis fieri uoluit, sed nec illud, quod factus fuerat, conseruauit? Et nunc, inquit deus, ne aliquando extendat manum et sumat de ligno uitae et edat et uiuat et dimisit illum Dominus Deus de paradiso voluptatis operari terram ex qua sumptus est. Supropter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accep
Abbreviated transcription (Latin):
pellicias & induiteos: &ex hoc significationis gratia factun
est. sed tamen factum. sicut in illa quae significationis gra¬
tia dicta sunt : sed tamen dicta sunt: hocenim quod sepe dix
nec me sȩpius pig& dicere. narratore rerum propriae ges¬
tarum exigendum est utea narr& factaesse quae facta sum
& dicta esse quaedicta sunt: sicut autem infactis quaeritur
quid factum sit & quid signific& : ita in uerbis quid dictum si
& quid signific&: siueenim figuratae siue propriae dictumst
quod dictum esse narratur : Dictum tamenesse non de¬
b& putari figuratum: & dixit ds̃: ecce adam factus est tan¬
quam unus ex nobis. in cognoscendo bonum & malum:
quoniam hoc perquod lib& quomodo lib& dictum sit
s tamendixit : non aliter intellegendumest quod ait unus ex nobis
nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur. sicut dictum
erat faciamus hominem sicut &iam dñs dese & patre. ueniemus ac

Expanded text:
pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum pelliceas et induit eos. et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum, sicut illa, quae significationis gratia dicta sunt, sed tamen dicta sunt. hoc enim, quod saepe dixi nec me saepius piget dicere, a narratore rerum proprie gestarum exigendum est, ut ea narret facta esse quae facta sunt et dicta esse quae dicta sunt. sicut autem in factis quaeritur, quid factum sit et quid significet, ita in uerbis, et quid dictum sit et quid significet. siue enim figurate siue proprie dictum sit, quod dictum esse narratur, dictum tamen esse non debet putari figuratum. Et dixit deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. quoniam hoc, per quodlibet et quomodolibet dictum sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est, quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ceperamtibi deeo solo nonedere: maledicta terra in operibus
tuis intristitus ede sillam omnes dies uitae tuae. spinas &
panemtuum donec conuertaris interram ex qua sunstutei
quia terraes & interram ibis: hosesse interra laborerhun¬
nigeneris quis ignorat : & quia nonessent sifelicitas quaempi
ra diso fuerat tener&ur : Non est utiq dubitandum: ac pern
&iam propriae uerba haec primitus accipere nepigeat: serua¬
da tamen est & ex spectanda significatio proph&iae. quam
maximehic intue turdĩ loquentis intentione. quacenim frus¬
tra & ipse ad ammiro quodam instinctu. tuncuocauit nome
mulieris suae uitam. subiciens &iam quoniamista est mater
omnium uiuentium: nam & haec non scribtoris narrantis uel
affirmantis. sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sun
ut dicer&. quoniam haec est mater omnium uiuentium.
tan quam nominis a se inpositi causam inferenr quur eam
uocauerit uitam: & fecit dñs ds̃ adae &mulierieius tunicas

Expanded text:
ceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra ceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas etpanem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc esse in terra labores humani generis quis ignorat? Et quia noparadiso fuerat teneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc etiam proprie uerba haec primitus accipere ne pigeat. seruanda . tamen est et expectanda significatio prophetiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", subiciens etiam: quoniam ista est mater omnium uiuentium. nam et haec non scriptoris narrantis uel adfirmantis, sed ipsius primi hominis uerba intellegenda sunt, ut diceret: quoniam haec est mater omnium uiuentium, tamquam nominis a se inpositi causam inferens, cur eam uocauerit "Uitam". Et fecit dominus deus Adae et mulieri eius tunicas
Abbreviated transcription (Latin):
dumest quemadmodum propriae possit accipi nequeenim
& ante peccatum aliter factam fuisse dec& credere mulierem n¬
si ut uir ei domina r&ur. & ad eum ipsa seruiendo conuertere¬
tur : sed recte accipipotest hanc seruitutem significatam quae
cuiusdam conditionis est potius quam dilectionis: ut &iam ipsa
talis seruitus qua homines hominibus postea esse scruicoepe¬
runt depoena peccatirepperiatur ex ost adixit quidem
apostolus percaritatem seruite inuicem: sed nequaquam
dicer& inuicem dominamini: possunt itaq: coniuges per
caritatem seruire inuicem : sed mulierem non permittit
a postolus dominari inuirum: hocenim uiro potius sententi¬
amdĩ d&ulit : & maritum habere dñm meruit mulieris nonna¬
tura sed culpa: quod tamennisi seru&ur : deprauabitur am¬
plius natura & augebitur culpa: Dixit ergo & aduirum eius:
quia audistiuocemmulieris tuae & edisti deligno dequo prae¬

Expanded text:
dum est, quemadmodum proprie podum est, quemadmodum proprie poet ante peccatum aliter factam al., factum fuisse decet credere mulierem nisi ut vir ei dominaretur, et ad eum ipsa serviendo converteretur; sed recte acccuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua homines hominibus postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. dixit quidem apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: inuicem dominamini. possunt itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa. Dixit ergo et ad uirum eius: quia audisti uocem mulieris tuae et edisti de ligno, de quo prae
Abbreviated transcription (Latin):
genesi quantum potuimus disseruimus. & siquid diligen¬
tius & congruentius alias potuerimus. ds̃ aderit utefficia¬
mus: nunc tamen nostra intentio maliud quam suscepimis
nullo exigente auertenda est: & mulieri dixit multiplica
botristitias tuas & gemitum tuum intristitiis paries filũ
& aduirumtuum conuersio tua &ipse tui dominabitus :
ec quoq: in mulierem dĩ uerba figuratae ac proph&ice multo
ommodius intelleguntur: uerum tamen quia non dum pepe
rerat femina nec dolor &gemitus parientis nisi ex corpore
mortisest quaeilla praeceptitrans gressione concepta est ani¬
malibus quidem &iamtunc membris. sed si homonon peccasso
non utiq: morituris & alio quodam statu feliciore uicturis
donec postuitam benegestam in melius mutari mererentur.
sicutiam supra pluribus locis insinuauimus. refertur haec poe¬
ne & ad propri&atem lit terȩ. nisi quia id quod dictumest. &
aduirum tuum conuersiotua &ipse dominabitur tibi. uiden¬

Expanded text:
Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligenGenesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra intentio in aliud quam suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulieri dixit: multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intellrerat femina nec dolor et gemitus parientis nisi ex corpore mortis est, quae illa praecepti transgressione concepta est, animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non peccasset, non utique morituris et alio quodam statu feliciore uicturis, donec post uitam bene gestam in melius mutari mererentur, sicut iam supra pluribus locis insinuauimus, refertur haec poena et ad proprietatem litterae, nisi quia id, quod dictum est: et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur, uiden
Abbreviated transcription (Latin):
serpenti : iamc&era uerba dĩ sunt : quae libero lectorir incele¬
tui relinquentur : utrum propriae anfiguratae accipide¬
beant : sicut in ex ordio uoluminis huius nostri praelocut
sumus: proinde quod serpens quur hoc fecerit non est in¬
terrogatus : potest uideri quod non ipse utiq: id insuanatur
& uoluntate fecerat. sed diabolus deillo &perillum &illo
fuerat operatus. quiiam expeccato impi& atis ac superbiae
suae igni destinatus fuerat sempiterno: nuncergo quoder¬
pentidicitur & adeum quiper serpentem operatus est
utiq refertur. proculdubio figuratum est : non in his uerbis
temptator ille describitur qualis generihumanofuturus
ess&. quod genus humanum propagari tunccoepit quando
haec indi abolum est tamquam inser pentem prolata senten¬
tia: haec itaq uerba quomodo figuris expositis accipienda
sint : & in illis duobus aduersus manicheor editir libris de

Expanded text:
serpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intelleserpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio uoluminis huius nostri praelocuti sumus. proinde quod serpens, cur hoc fecerit, non est interrogatus, potest uideri, quod non ipse utique id in sua natura et uoluntate fecerat, sed diabolus de illo et per illum et in illo fuerat operatus, qui iam ex peccato inpetatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat sempiterno. nunc ergo quod serpenti dicitur et ad eum, qui per serpentem operatus est, utique refertur, procul dubio figuratum est; nam his uerbis temtator ille describitur, qualis generi humano futurus esset, quod genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de
Abbreviated transcription (Latin):
go dix idñe misereremei. sana animamme am quoniam pecca¬
uitibi: quanto melius sic &isti: sed adhucceruices peccatorum
uenit hominibus. quos afflictos docuit non dese ipsis debere
praesumere: Serpens inquit seduxit me & manducaui:
uasi cuius quam suasio praecepto dĩ debuerat anteponi & dixit
dñs ds̃ serpenti: quia fecistitu hoc male dictus tu ab omnibus
pecoribus & ab omnibus bestiis quae sunt super terram: su¬
perpectus tuum & uentremtuum ambulabis. & terram edes
omnes dies uitae tuae . &inimicitias ponaminterte & mulierẽ.
&inter sementuum & inter semeneius. ipsatibi seruabit ea¬
put & tu seruabis eius calcantum : Tota ista sententia figura¬
taest: nec aliudeideb& scriptoris fides narrationisq ueritar
nisineillam dictam fuisse dubitemus: quodenim ponitumes
& dixit dñs dr̃ serpenti : uerba sola scribentis sunt haec exigen¬
da sunt perpropri&atem: hocergo uerum est dictumes

Expanded text:
Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaEgo dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Quanto melius sic et isti? sed adhuc cervices peccatorum venit hominibus, quos afflictos docuit non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Supcunctis diebus vitae tuae. Inimicitias ponam inter te, et mulierem, et inter semen tuum et semen ejus. Ipsa tibi servabit caput, et tu servabis ejus calcaneum . Tota ista sententia figurata est, nnisi ne illam dictam fuisse dubitemus. quod enim positum est: et dixit dominus deus serpenti, uerba scribentis sunt; haec exigenda sunt per proprietatem. hoc ergo uerum est dictum esse
Abbreviated transcription (Latin):
oculi & secutumest quod puder&: & dixitadam: mulier quam de¬
dstime cum haec mihi dedit aligno &edi: superbia: numquid
dixit peccaui : hab& deformitatem confusionis. & non hab&
confessionis humilitatem : ad hoc ista conscribta sunt : quia & ip¬
sȩ interrogationes nimirum adhocfactae sunt ut &uera citer &
utiliter scriberenturquia simen daciter nonutiq: utiliter. ut
aduertamus quomorbo superbiae laborent homines hodie
nonnisuncreatorem conantes referre siquidegerint mali.
cum sibi uelint tribui siquidegerint boni: mulier inquit quam
dedistimecum idest quam dedisti utess& mecum haec mihide
dit aligno &edi: quasi ad hocdata sit . ut non ipsa potius oboedi¬
r& uiro : & ambodõ : Et dixit dñs ds̃ mulieri: Quid hoc fecisti:
st dixit mulier : Serpens seduxit me & manducaui: nec ista con¬
fitetur peccatum sed in alterum refert. in pari sexu. parifastu
ex his tamen natus est nec eos imitatus est sed plane pluribus

Expanded text:
oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: mulier, quam deoculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedidit a ligno et edi : quasi ad hoc data sit ut non ipsa potius obediret viro, et ambo Deo. Et dixit Dominus Deus mulieri: quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi . Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari fastu. Ex his tamen natus est, nec eos imitatus est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quodenim iamipsos pudebaterga seipsos unde sibi & subcincton
fecerant : multo uehementius ab illo &iamsic eincti uideri uere¬
bantur: Quit am quam familiari temperamento ad eos uid
dos percre aturam uisibilem uelut humanosoculor affere¬
bant: sienimpropterea sic apparebat ut homines tam quã
cum homine loquerentur. que mammodum abraham
ad quercum mambrae : illa ipsa prope amicitia pudorẽ
rabat post peccatum. quae fiduciam dabat ante peccatum
neciam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis
quae displicebat & suis : dñs ergo uolensiam peccatores moras
iustitiae interrogatos. punire amplius quamerat illa poena
dequaiam cogebantur erubescere : Quisnuntia uit inquiđ
tibi quianuduses nisi aligno quod praeceperamtibi tantum
neex eo manducares. ab eoȩ disti : hinc enimmors concepta
propter dĩ sententiam qui sic fuerat comminatus fecit ad¬
uesti concupiscentialiter membra : ubi dicti sunt aperti

Expanded text:
quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uiddos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. Si enim propterea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa de qua iam cogebantur erubescere, quis nuntiauit, inquit, tibi, quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares ab eo edisti? hinc enim mors concepta propter dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti
Abbreviated transcription (Latin):
sed de his id agente potentissima sapientia dĩ: non autemnunc
significata reseramus: sed gesta de fendimus:  Respondit
ergo adam: uocemtuam audiui inparadiso &timui. quianudu
sum & abscondime: Satis probabile est solere dm̃ percreaturã
tali actioni congruam informa humana primis illis homini¬
bus apparere. quos tamennum quam permisit aduertere
nuditatem suam. eorumintentionem insuperna sustollens:
nisi post peccatum pudendum in membris motum poenale
membrorum lege sensissent: sicergo affecti sunt : ut solent as¬
fici homines suboculis hominum : & talis affectio depeccatipoe¬
naerateum latere uelle quem latere nihil potest : & abeo carnẽ
occultare quicordis inspector est : sed quidmirum si superbae
uolentesesse sicut dieuanuerunt in cogitationibus suis : & obs¬
curatum est insipiens coreorum : sequippe dixerunt ẽe sapien¬
tes in habundantia sua &illo auertentes faciem stulti facti sum:

Expanded text:
sed de his id agente potentissima sapientia Dei non autem nunc sed de his id agente potentissima sapientia Dei non autem nunc signiergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me. satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
percre aturam uisibiliter factum est : ne subst antia illa iuisibi
sensibus locali & temporali motu apparuisse credatur : & abs¬
conderunt se adam&mulier eius a faciedñi in medioligno qđ
est inparadiso: cum ds̃ auestit intrinsecus faciem suam & fit
homo conturbatus : Non miremur haec fieri quaesimilia sunt
dementiae pernimium pudorem actimorem. illo quoque
occulto instinctu non quiescente utea nescientes facerent quae
aliquid significarent: quandoq: scituris posteris propterquos
ista conscribta sunt : & uocauit dñs ds̃ adam & dixitilli :: ubies
increpantis uoxest non ignorantis: & hoc sane ad aliquam
per tin& significationem: quod sicut praeceptum uiro datum
est perquem uenir& ad feminam tauir prior interrogatur:
praeceptumenim adño peruirum usq: ad feminam : peccatũ¬
autem adiabolo perfeminam usq: aduirum: haecmrsticis sig¬
nificationibus plena sunt : nonid agentibus inquibus facta sur

Expanded text:
per creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibiper creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibisensibus locali et temporali motu adparuisse credatur. Et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usqautem a diabolo per feminam usque ad virum. Haec mysticis significationibus plena sunt, non id agentibus in quibus facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ambulantis in paradiso aduesperam: e aquippe hora tale
iam conuenerat uisitare quidefecerunt aluce ueritatis:
fortassisenim aliis intrinsecus ueleffabalibus uelineffabi¬
libus modis dr̃ cum illis ante aloquebatur  Sicut &iam
cumangelis loquitur. ipsa in commutabiliueritate in¬
lustrans menteseorum. ubi est intellectus nosse simul quae¬
cumq: &iam pertempora non fiunt simul: forte in quã
siccumeis loquebatur. & sinontanta participatione diuinꝰ
sapientiae quantam capiunt angeli. tamen prohumano modu¬
lo quantum lib&minus: sed ipso genere uisitationis & loquutio¬
nis fortassis &iam illo quifit percreaturam siue in extasisp̃scor¬
poralibuꝰ imaginibus: siue ipsis sensibus corporis aliqua specie pra¬
sentata uel aduidendum uel ad audiendum. sicut in angelis suis
sol& uiderids̃. uel sonare pernubem : nunc tamen quod audie¬
runt uocem dĩ ambulantis inparadiso aduesperam non nisi

Expanded text:
ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis deus cum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi
Abbreviated transcription (Latin):
motum in membrissuae carnis erubit. eiq incussit pudoren
non solum quia hocibi sentiebat ubinum quam anteatale
aliquid senserat : uerum &iam quodille pudendus motur
de praecepti trans gressione ueniebat: Ibienim sensit quiapri¬
us gratia uestir&ur. quando in sua nuditate nihil indecens
patiebatur: ibi conpl&um est. Dñe in uoluntate tua prae
titisti decorimeo uirtutem. A uestisti autem faciemtuam:
& factussum conturbatus : Deniq illa conturbatione ad
folia ficulnea cucurrerunt. succinctoria consuerunt : & qua
glorianda de seruerant. pudenda texerunt: nec arbitror es
cogitasse aliquid millis foliis quod talibus congruer& cont¬
gi iam membra prurientia : sed occulto instinctu ad hocilla
conturbatione conpulsi sunt. ut &iam talis poenesuae signi¬
ficatio anescientibus fier& quae peccatorem facta conuince¬
r&. & docer& scribta lectorem: & audierunt uocem dñidĩ

Expanded text:
motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem non solum, quia hoc ibi sentiebat, ubi numquam antea tale aliquid senserat, uerum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione ueniebat. ibi enim sensit, qua prius gratia uestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. ibi conpletum est: domine, in uolunstitisti decori meo uirtutem, auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt concupiuerunt. adhocergo aperti sunt oculi ad quod
antea non patebant : quamuis adaliar. paterent: haecmors
eadie accidit : qua factum est quodd s̃ u&uit: amisso quippesta¬
tu mirabili corpus ipsum quistatus &iam deligno uitae uirtu¬
te mystica praebebatur perquem nec morbo temptari i¬
necmutari a&ate potuissent. ut hoc ineorum carne quam¬
uis adhucanimali & inmelius postea commutanda lam
tamen significar&ur perescam ligniuitae. quodexipso spi¬
ritali alimento sapientiae cuius sacramentum illudlignum
erat fit inangelis pera &ernitatis participationem ut
ind&erius non mutentur : hocergo amissostatu corpus
corum duxit morbidam & mostiferam qualitatem :
quae in est &iam inpecorum carne : ac perhoc &iam eundem
motum quo fit in pecoribus concubendi app&itus ut succe¬
dant nascentia morientibus: sed tamen&iam in ipsam iam
poenam suae genero sitatis index anima rationalis bestialem

Expanded text:
uerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod uerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum — qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae, cuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eundem motum, quo fit in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed tamen etiam in ipsa iam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem
Abbreviated transcription (Latin):
rata est : quamuis trans lato uerbo scribtura usa sit uta¬
pertos dicer& oculor qui& ante a patebant: aper tosutiq: ad ali¬
quid intuendum & cogitandum quod ante anumquam aduer¬
terant: ubienim adtrans grediendum praeceptum audax
curio sitas mota est abita experiri latentia. quidnam tacto
uetito sequer&ur & noxia libertate habenas prohibitionis
rum pere delectata. probabilius ex istimans non esse mor¬
tem quamtimuerant secuturam. talequippe pomum cre¬
dendum est fuisse in illa arbore cuius generis pomaiam in
aliis arboribus innoxia senserant. unde magis crediderum¬
dm̃ posse peccantibus facile ignoscere quampatienter tu¬
lerunt non cognoscerequidnam ess& uelcureos indecibum
sumere u&uiss&: moxu tergo praeceptum trans gressi sunt
intrinsecus gratia deserente omnino nudati. quamtrpo
quodam & superbo amore suae potestatis offenderant :
in sua membra oculos iniecerunt. eaq: motueo quemnon no¬

Expanded text:
rata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut arata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere, quam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non no
Abbreviated transcription (Latin):
oculi : nec tamen ideo propterunius uerbi tranrlationem
totum figuratae accipiendum est: uiderit enim quemam¬
modum dixerit serpens. aperientur uobis oculi: hoc enim
eum scribtor libri dixisse narrauit : in quauero significa¬
tione uelsententia dixerit lectori considerare permisit:
hoc autem quod scribtum est. & aperti sunt oculieorum &
cognouerunt qui anudierant: ita scribtum est quemammo¬
dumominia quae gesta narrantur : nec tamen ideo in alle¬
goricam narrationem nos debent ducere: nequeenim &
cuangelista narrator dictacuius quam figurata exeius ꝑ¬
sona inserebat. ac non ex persona sua quae fuerant gesta
narrabat. cum dicer& de illis duobus quorum eratunus deo¬
phas. quod cum fregiss& eis dñs panem a pertisunt oculi
eorum & cognouerunteum quem peruiam non cognoueran
non utiq clausis oculis ambulantes. sed eum cognoscere
nonualentibus: sicutergo ibi sic necisto loco narratio figu¬

Expanded text:
oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figu
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ederunt: & aperti sunt oculi amborum: quonisi ad inu¬
cem concupiscendum ad peccati poenam carnis ipsius
morte conceptam. utiamess & corpus non animale tantũ
quod poterat si oboedientiam conseruarent. unmeliorem
spiritalemq: habitum sine morte mutari. sediam cor¬
pus mortis in quolex in membris repugnar& legimentis
n equeenim clausis oculis factierant & in para diso deliciarum
caecipal pantesq oberrabant : ut u&itum lignum &iam nescen¬
tes ad tingerent. palpantesq fructus prohibito signorando
decerperent: Quomodo autem animalia & uolatilia adducta
sunt ad adam. utuider& quidea uocar& sinonuidebat : & quo¬
modo ipsamulier aduirum adducta est quando facta est ut
deilla quam non uidebat dicer&. hocnunc os ex ossibus meis
& caro decarneme a. & c&era : postremo quomodo uidit mu¬
uier qui a bonum est lignum inescam: & quia plac& oculis ad
uidendum & decorum est cognoscere. sitorum clausierant

Expanded text:
Ergo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuiErgo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipmorte conceptam; ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomsunt ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitergo serpens mulieri: non morte moriemini sciebat
enim ds̃ quoniam quodie manducaueritis deeo : ad aperi¬
entur uobis oculi. & eritis sicutdii cognoscentes bonum &
malum: Qmor do his uerbis creder& mulier abonaatq uti¬
lire diuinitus se fuisse prohibitos nisiiam in ess& mentiamor
ille propriae potestatis. & quaedam dese superbi. a prae¬
sumptio : quaeper illam temptationem fuerat conuincenda
& humilianda : Deniq uerbis non contenta serpentis. con¬
siderauit lignum. uiditq bonum adescam. & decorumad
aspectum & noncredens posse indese mori. arbitror quod
put auerit dm̃ alicuius significationis causa dixisse. Si man¬
duc aueritis morte moriemini : atq: ideo sũpsit defruc¬
tueius & manduc auit. & dedit &iam uiro suo secum. for¬
tassis &iam cum uerbo suasorio : quod scribtura tacens in¬
tellegendum relinquit: anforte nec suaderi iamopusera
uiro : quando illã eo cibo mortuamnonesse cernebat :

Expanded text:
Dixit ergo serpens mulieri, Non morte moriemini. Sciebat Dixit ergo serpens mulieri, Non morte moriemini. Sciebat enim Deus, quoniam quo die manducaveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat?
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq secundum coreius uel secundum gratiam dĩ : utrumq
iuste abenigne peraltitudinem diuitiarum sapientiae & scien¬
tuedĩ: Dixi tergo serpens mulieri: Quid quia dixit dr̃ none
est inmedio para diso dixit ds̃ non ed& is exeo neq: tang&is illud
nemoriamini : Ideo prius interrogauit serpens. & respondit¬
hoc mulier : ut praeuaricatio ess& in excusabilis : neque ullo mo¬
do dicipossit᷑ id quod praeceperat ds̃ oblitam fuisse mulierem:
quamquam & obliuio praecepti maxime unius &tã necessarii a
maximam culpam damnabilis neglegentiae pertiner&:¬
i uerum tamen euidentior eius trans gressio est cum memoria
r&inetur : & tam quam millodr̃ assistens praesensq con¬
temnitur: unde necessarium fuit cuminpsalmo dicer&ur
& memoria r&mnentibus mandataeius: addere ut faciantea :
multienim memoria r&inent ut contemptant ea praeua¬
ricationis maiore peccato : ubi obliuionis nulla est excusatio:

Expanded text:
cuique secundum cor eius uel secundum gratiam dei utrumque cuique secundum cor eius uel secundum gratiam dei utrumque iuste ac benigne per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei. Dixit ergo serpens mulieri: quid quia dixit deus: non est in medio paradisi, non edetis neque tangetis illud, nehoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, neque ullo modo dici posset, id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem. Quanquam et oblivio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis negligentiae pertineret: verumtamen evidentior ejus transgressio est, cum memoria retinetur, et tanquam in illo Deus assistens praesensque contemuitur. Unde necessarium fuit, cum in Psalmo diceretur, Et memoria retinentibus mandata ejus, addere, ut faciant ea . Multi enim retinent memoria, ut contemnant ea, praevaricationis majore peccato, ubi oblivionis nulla est excusatio. 39.
Abbreviated transcription (Latin):
esse mendacem pertin& nisi adiuuentem atq sentientem . sed
stilus mendax dictus est quod percummendax menda citer ope¬
r&ur: quem ammodum si &iste serpensmendax dicer& ur
quodeo diabolus tamquam stilo mendaciter uter&ur: hocideo
commendandum putaui : nequisquam ex istimans animantiã
rationis expertia humanum habere intellectum: uel inanima
rationale repente mutari : seducatur in illam opinionem ridi¬
culam &noxiam reuolutionis animarum uel hominum in
bestias. uel in homines bestiarum: Sic ergo locutus ert serpens
homini sicut a sina inqua sedebat bala a locuta est homini nisi
quodillud opus fuit. diaboli cum hoc angelicum: habentenim
quaedam boni&mali angeli opera similia : sicut morser &
magi pharaonis: uerum in hir &iam boni angeli potentiores
sunt: nec mali angeli &iamtalium operuna quicquam possu
nisi quod perbonos angelos permiserit ds̃ : ut r&ribuatur uni¬

Expanded text:
esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit deus, ut retribuatur uni
Abbreviated transcription (Latin):
hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum
serpentes moueant ut quolib& modo fallant quos possunt:
hoc autem permit tuntur ad primifacti memoriam com¬
mendandamiquod sit eis quaedam cum hocgenere familiarit¬
tas: porro ipsum primum factum ad hoc permis sum est : ut
pernaturam serpentis significar&ur generi hominum cui
erudiendo haec gesta conscribi opor tebat. omnis diabolicae
temptationis similitudo : quod apparebit cum inserpentem
proferri coeperit diuina sententia: Proinde prudentissimus
omnium bestiarumhocest astutissimus it adictus est. ser¬
pens propterastutiam diaboli quaeinillo & deillo agebat do¬
lum : quemam modum dicitur prudens uela stuta lingua
quamprudens uel astutus mou& adaliquid prudenter astu¬
teq: suadendum: nonenimest haec uisseu uirtus membricor¬
poralis quod uocatur lingua : sedutiq mentis quaeutitur
edita &iam dictusest stilus mendax scribarum ineq enim

Expanded text:
hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ad mulierem : neq enim conuersa credenda est animaeius
innaturam rationalem : quando quidem nec ipsi homines
quorum rationalis natura est cum demoni ineis loquitur ea
passione cui exorcista requiritur sciunt quidloquantur :
quanto minus ille intelleger& uerborum sonos. quospercus
& exeo diabolus illo modo faciebat. qui hominem loquentem non
intelleger& : sicum adiabolica passione immunis audiret :
nam & quod putantur audire & intellegere serpentes uerba
marsorum ut eis incantantibus prosiliant. plerumq: delatebris.
&iamillic diabolicauis operatur ad agnoscenda m ubiq: pro¬
uidentiam. quamrem cuireinaturali ordine subiciat: ut
quid &iam uoluntatibus malis sapientissima potestate per¬
mittat. ut hoc magis habeat usus serpentes mouericarminib
hominum quam ullum aliudgenus animantium : &iam haec
enim non paruatestatio est naturam primitus humanam
serpentis seductamesse conloquio: Gaudentenim daemones

Expanded text:
ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum t ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones
Abbreviated transcription (Latin):
eius naturam eomodo quomouere ille & moueri illa potu
adex primendos uerborum sonor & signa corporalia perqu
mulier suadentir intelleger& uoluntatem : In ipsa ueromu¬
liere quia illa rationalis creaturaerat. quae motu suo posso
uti aduerba facienda non ipse locutus est: sed eiur operatio
atq: persuasio quamuis occulto instinctu adiuuar& interius
quod ex terius egerat perserpentem : quod quidem sisolo in¬
stinctu occultius ager&. sicutegit iniud a ut trader& xp̃m: pos¬
s& efficere inanima superbo amoresuae potestatis inducta:
sed sicutiam dixi temptandi uoluntatem hab& diabolus: in po¬
testate autem necut faciat hab&. nec quomodo faciat: quia per¬
missus est ergo temptauit : & quomodo permissus est it a
temptauit: Cui autem generi hominum prodess& quod face¬
bat: neq sciebat neque uolebat : &eo ipso inludebatur ab angdis
nonitaq: serpens uerborum sonos intellegebat. qui ex illo fieban

Expanded text:
eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, ita temtauit; cui autem generi hominum prodeesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant
Abbreviated transcription (Latin):
esse incertam uitam a& ernam nec nobis secundum dĩmise¬
ricordiam & gratiam & fidelissimam pollicitationem incer¬
tam futuram cum fuerimus eis postresurrectionem &istorũ
mutationem corporum copulati : adhancenim spem uiui¬
mur & eius promissionis gratia recreamur: Quicquidautẽ
&iam dediabolo dici potest . cur eum ds̃ creauerit cumtalem
praescir& futurum. &cur omni potens eius uoluntatem
non conuertat in bonum secundume a quae disseruimur
cumdemalis hominibus similiter quaeresnus. siue intellegatir
siue credatur . siue quod melius inueniri potest inueniatur: abillo
ergo cuius superomnia quaecreauit summa potesta sest pe
angelos scõs a quibus inluditur diabolur cum& de ipsius
maliuolentia consoleur ecclesia edĩ non est permissus temp¬
tare feminamnisi perser pentem nec uirum nisi perfeminam
sed in serpente ipse locutus est utenseo uelutorgano. mouens

Expanded text:
esse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei miseesse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei misericordiam et gratiam et fidelissimam pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque