comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dus auferat utbenefaciant: Ot licurgia praedira.
Oanimae p̃dicanda purgatio abi plus aperat iminun¬
da inuideritia. ⁊uamir mpetat purabene sfitiencia im¬
mo nõ malignoꝵ sp̾ũum cauenda & detestanda falla
tia  ͣ lutaris andienda daetrina: ꝗd etũ qui adhassor¬
didas purgationes sacrilegis ritib. operant᷑. quasclam
mirabiliter pulcbãs sio iste cõiinernorat uł ange¬
loꝵ immagines. uł deorũ tam quã purgato spũ ui¬
dent :sitamen uł tale aliquiduident. Illudẽ qđ apłs
dic̃: qm̃ satanas traris sigurat se uelut angelũ lucis.
eius eñ st illa phantas mata ꝓ misera satimas inul¬
torum falsorumq: deoꝵ fallacib sacris cupiens iun¬
tire &auero ueridĩ cultu. q uoso lomundant᷑ & sanam
auertere: sic̃ dȩꝓtheo dictum ẽ. formas seutit inom̃is.
hostiliter in sequetis. fallacit̃ subueniens. utrobiquae
quidem om̃s daemones reꝓbat. quos dic̃ obimpruden¬
tiam traherehumidũ uaporem. &ideo ñ inaethere si u

Expanded text:
dis auferat ut bene faciant?s o theurgia praeclara, o animae praedicanda purgatio, ubi plus imperat inmunda inuidentia, quam inpetrat pura beneficentia! Immo uero malignorum spirituum cauenda et decia, et salutaris audienda doctrina. Quod enim qui has sordidas purgationes sacrilegis ritibus operantur, quasdam mirabiliter pulchras, sicut iste commemorat, uel angelorum imagines uel deorum tamquam purgato spiritu uident si tamen uel tale aliquid uident, illud est, quod apostolus dicit: Quoniam satanas transfigurat se uelut angelum lucis. Eius enim sunt illa phantasmata, qui miseras animas multorum falsorumque deorum fallacibus sacris cupiens inretire et a uero ueri Dei cultu, quo solo mundantur et sanantur, auertere, sicut de Proteo dictum est, formas se uertit in omnes, hostiliter insequens, fallaciter subueniens, utrobique quidem omnes daemones reprobat, quos dicit ob imprudentiam trahere humidum vaporem, et ideo non in aethere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
fortiora sint apudeos numina mala quã bona
Quando ꝗdẽ mala impediunt adiutoria bonoꝵ
nisieis platatadent locũ malisq nolentibus
bona ꝓdeẽ ñ poss̃. nocere aut̃ mala poss ñ sibi ua¬
lentib: resistere bonis: Noẽ istauere ueraciterq
scaẽ religionis uia ñsic uitonẽ hocẽ aerias potes¬
tates pioꝵ uirtutib: inuidentes nr̃i martyres
uncunt: ñ omnino sidici usitate posset heroes ut
supplicib: donis sed urtutib diunisheran supe¬
rant: Commodius quippe scipio africanꝰ ẽ cogno¬
minatus qđ uirtute affricã uicerit : quã siliostes
donis placasset ut parcerent uera pietate lionu
nesdĩ aeriã potestatẽ inuacã contrariamq
pietati exor uuando eicunt ñ placando om̃sq
tẽptationes adũsitatis ei uuictuit orando: non
ipram seddm̃ suũ adũ sus ipsã. Non enĩ aliquem
uincit aut subiugat nisi societate peccati. Inei
ergo nomine uincit᷑ ꝗ hominẽ ad sumpsit egit¬

Expanded text:
fortiora sint aput eos numina mala quam bona, fortiora sint aput eos numina mala quam bona, quando quidem mala inpediunt adiutoria bonorum, nisi eis placata dent locum, malisque nolentibus bona prodesse non possunt; nocere autem mala possunt, non sibi ualentibus resistere bonis. Non est ista uerae ueraciterque sanctae religionis uia; non sic Iunonem, hoc est aerias potestates piorum uirtutibus inuidentes, nostri martyres uincunt. Non omnino, si dici usitate posset, heroes nostri supplicibus donis, sed uirtutibus diuinis Heran superant. Commodius quippe Scipio Africanus est cognominatus, quod uirtute Africam uicerit, quam si hostes donis placasset, ut parcerent. CAPUT XXII. Unes Dei aeriam potestatem inimicam contrariamque pietati exorcizando ejiciunt, non placando; omnesque tentationes adversitatis ejus vincunt orando, non ipsam, sed suum Deum adversus ipsam. Non enim aliquem vincit, aut subjugat, nisi societate peccati. In ejus ergo nomine vincitur, qui hominem assumpsit, egit
Abbreviated transcription (Latin):
cupatus hoc uidelic& ueluti mysticũ signisicant
sabula qđ aeriunoni deputet᷑ ubi uolunt cũ dae ino¬
nib: hero as habitare: quo nomine appellant alicuius
meritianimas de functoꝵ: Sed a contrario matty¬
res nr̃i heroes nuncuparent᷑ si ut dixiusus etdesastici
sermonis admitteret. ñ quo eiscet̃ cũ demonib in are
sucietas sed quodeosdẽ daemones idẽ aena siunce¬
rent potestates. & ieis ipsã quicquid putat᷑ signi¬
ficate uinonẽ quae ñ usq quaq: inc̃uenient apoeti
inducit᷑ inimica uirtutib & caelũ poetentibus
uit is fortib: inuida: Sedrursus ei subcumbit
infelicit ceiditq uirgilius. ut cũ apudeũ illa di¬
cat uincor ab ena apsũ aenean admoneđ helenus
quasi c̃silio religioso &dicat iunoni caneuiota
libens dominaq potentẽ supplicib superadonis:
ex quaopinione porphysius quauis nonex sua sen¬
tentia sed exalioꝵ dic̃ bonũ diñ uł geniun uentre
in hominẽ: nisi malus fuerit ante placatus tãquã

Expanded text:
cupatus: hoc videlicet veluti mysticum significante fabula, quod aer Junoni deputetur, ubi volunt cum daemonibus heroas habitare, quo nomine appellant alicujus meriti animas defunctorum. Sed a contrario martyres nostri heroes nuncuparentur, si, ut dixi, usus ecclesiastici sermonis admitteret; non quod eis esset cum daemonibus in aere societas, sed quod eosdem daemones, id est, aerias vincerent potestates; et in eis ipsam, quidquid putatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et caelum petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter ceditque Vergilius, ut, cum aput eum illa dicat: Vincor ab Aenea, ipsum Aenean admoneat Helenus quasi consilio religioso et dicat: Iunoni cane nota libens, dominamque potentem Supplicibus supera donis. Ex qua opinione Porphyrius, quamuis non ex sua sententia, sed ex aliorum, dicit bonum deum uel genium non uenire in hominem, nisi malus fuerit ante placatus; tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
teres appellauerint: unde ipse liouiodĩ nomi¬
ne consetratu: &dĩ uotus in quantũ modo muarit¬
ut dõuiuat sacrifitiũ ẽ naeihoc adinĩamꝑtin&¬
quãꝗsq inseipsũ sac̃ ꝓpt̾ eascriptũẽ. Miserere
animae tue placens dõ Corpus &uã nrin cũtẽ¬
perantia castigamꝰ. sihocque ad modũ debem:
ꝓpt̃ dm̃ focimꝰ. ut exibeam mẽbra nr̃a arma ini¬
quietatis peccato : sed armauisticiae dõ sacrisitiũ

Expanded text:
teres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moriut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad miquisque in se ipsum facit, propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc quemadmodum debemus propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, se
Abbreviated transcription (Latin):
dis omdib drirut dit indenis mililius
lureolum pti auididedero primogetuta
inaitipetatiss tetiiuent is mei ꝓpeccato
animae mede Sladiuntiatum ẽ tibiho mobonũ
autq und disaiquiratate. nisi facere iuditium.

Expanded text:
in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea inpietatis, fructum uentris mei pro peccato animae meae? Si adnuntiatum est tibi, homo, bonum? Aut quid Dominus exquirat a te nisi facere iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
quae ꝑtinent adreligionis obsequiũ quo colit᷑ ds. Pacr¬
frium certe nullus hominũ ẽ qui audeat dicere debe
nisidõ Multa demuq: lecultu diuino usurpata
ꝗdicunt᷑ colendi & uenerandi: Si aut̃ multũ eis ad di¬
tur adorandicisuõ sacri ficandũ censuit: nsi eiquem
dm̃ aut sciuit aut putaũ eut sincxit ⁊. Quã porro
antiquussit in sacrisic ando dĩ cultus. duo illi frscam
&cabiel satis indicant quoꝵ maioris ds̃repbauit sac

Expanded text:
quae pertinent ad religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sac
Abbreviated transcription (Latin):
illued qđ oit̃is homines appetunt idẽ uita beatã quem¬
quam istia secuturum negant: ꝗñ illi uno optimo qđ
ẽ in cõmata bilis ls̃ puritate castiamoris adbeserit:
sed quia ipsiquaq siuecedentes uanitati erron quae
populoꝵ: siue ut ait apłs. euanestentes incogitatio¬
nibus sus mnultus deos colendos itaputaues : uł putari¬
nt uoluerunt : ut quidã eoꝵ. Niã daemonib diuinos ho

Expanded text:
illud, quod omnes homines adpetunt, id est uitam beatam, quemillud, quod omnes homines adpetunt, id est uitam beatam, quemquam isti adsecuturum negant, qui non illi uni optimo, quod est incommutabilis Deus, puritate casti amoris adhaeserit. Sed quia ipsi quoque siue cedentes uanitati errorique populorum siue, ut ait apostolus, euanescentes in cogitationibus suis multos deos colendos ita putauerunt uel putari uoluerunt, ut quidam eorum etiam dae
Abbreviated transcription (Latin):
mnium certa sententia ẽ. quiratione quoq uomo¬
Ido uti possint beatoseẽ otns homines uelle. qui dns¬
uit fiait:uł unde fiant : dũ mortaliũ quaerit insir¬
mitas multae magneq et rouisie c̃citate sunt :
in quib: plusophi sua studa notia cantriuerunt:
quas in mediũ adducere . atq discutere &i longũe
Q ñ necessarium: Sietũ recolit ꝗ haec legit qđ in libro
hec debeata uita quae post mortẽ futuraẽ questio
tractaret᷑ ut rum adeam unido uero ꝗetiã effector
ẽ deoꝵ: anplurimuis disreligione sacrisq seruiendo
ꝑuenire possimus si&iã hinc eandẽ repeti expetat
p̃serti cumpossit relegendo si forte oblitus e adni¬
niculare memoriã Eleginius enĩ platonicos omniũ
płulo sophoꝵ merito nobilissimos. ꝓpt̃ ea quia spere
potuert. lic& immortalem acrationalẽ uł intellec¬
tualẽ hominis animã rusi participato luraine illiusdi
a quo e ipsa &mundus factus ẽ beatã cẽ ñ posserita

Expanded text:
mnium certa sententia est, qui ratione quoquo modo uti possunt, beatos esse omnes homines uelle. Qui autem sint uel unde fiant dum mortalium quaerit infirmitas, multae magnaeque controuersiae concitatae sunt, in quibus philosophi sua studia et otia contriuerunt, quas in medium adducere adque discutere et longum est et non necessarium. Si enim recolit qui haec legit, quid in libro haec de beata uita, quae post mortem futura est, quaestio tractaretur, utrum ad eam uni Deo uero, qui etiam effector est deorum, an plurimis dis religione sacrisque seruiendo peruenire possimus: non etiam hic eadem repeti expectat, praesertim cum possit relegendo, si forte oblitus est, adminiculari memoriam. Elegimus enim Platonicos omnium philosophorum merito nobilissimos, propterea quia sapere potuerunt licet inmortalem ac rationalem uel intellectualem hominis animam nisi participato lumine illius Dei, a quo et ipsa et mundus factus est, beatam esse non posse; ita
Abbreviated transcription (Latin):
tomaior debetur fides: quanto suꝑonis ẽ inagn
ctti uni soli sacrificandũ ee p̃cipiunt ꝗaut̃ putant
illi uero tam quã inuisibili imusibilia & maio¬
ra maioꝵ meliorq: ineliora qualia st̃ purem̃¬
tis &ibone uoluntatis ossitia ꝓfecto tiesciunt
hac ista signa eẽ illoꝵ: sic̃ uerba sonantia signa
sunt rerũ quo cirta sic̃ orantes atq laudantes
adeũ dirgimus significantes uoces cui resipsas
in cordequas signisicanius offerat. ita saci¬
ficantes ñ alteri uisibile sactificiũ osserendum
eẽ noueriinus quã illicuius in cordib nñs in
iuisibile sacrsitiũ nos ipsi eẽ debemus: tunc nob
stuent nobq c̃gaudent. adq: ad hcapsũ nos ꝓ
sus iunb: adiuuant angeli quoq: uirtutesq:
super ores.: &upsabonitate acpietate potentio¬
res. Siaut̃ illis haec exibere uoluetimus non libent̃
accipiunt & cu adliomines itamittunt᷑ uteoꝵ
p̃sentia sentiat᷑ aꝑtissime uetant. st exempla

Expanded text:
to maior debetur fides, quanto super omnes est magnus, to maior debetur fides, quanto super omnes est magnus, cui uni soli sacrificandum esse praecipiunt? CAPUT illi uero tamquam inuisibili inuisibilia et maiori maiora meliorique meliora, qualia sunt purae mentis et bonae uoluntatis officia: profecto nesciunt haec ita signa esse illorum, sicut uerba sonantia signa sunt rerum. Quocirca sicut orantes adque laudantes ad eum dirigimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile sacrificium offerendum esse nouerimus quam illi, cuius in cordibus nostris inuisibile sacrificium nos ipsi esse debemus. Tunc nobis fauent nobisque congaudent adque ad hoc ipsum nos pro suis uiribus adiuuant angeli quique uirtutesque superiores et ipsa bonitate ac pietate potentiores. Si autem illis haec exhibere uoluerimus, non libenter accipiunt, et cum ad homines ita mittuntur, ut eorum praesentia sentiatur, apertissime uetant. Sunt exempla
Abbreviated transcription (Latin):
bominamq: int̃phido soplios querit᷑ ad qđ adipi¬
stendũ onña offitia reserendast̃ nec dix̃ iste
mibi ant diuitiis abundare bonũ ẽ. aut insigui¬
ripurpura & septro uł diademate extellere
ant qđ nontuilli auam plulosophoꝵ dicere ñe
rubeit̃ inĩ uoluptas corporis bonũ e: autqđ
inelius uelut meliore dicere uisi st̃ mĩturtus
animi meibonũẽ sod mihi inquid adherere
dõ bonũ ẽ hoc eũ docuerat cuium tantum¬
modo sacri sicandũ soĩ quoq angeli ei miracaloꝵ
uiã contestatione monuert̃: unde &ipse sacn¬
sitiũ eĩ factus erat: cuiꝰ igne intellegibili correp¬
tus ardebat & inẽi ineffabilẽ incorporeũq
complexũ scõ desiderio ferebat᷑. Porro autẽ
simultoꝵ deoꝵ cultores quales cumq deos sumͥ
et arbitrent᷑ ab eis sacta eẽ miracula. uł ciuiliũ
rerũ histore uł libris magicis. sine qđ honesti¬
uis putant theurgicis credunt ansae ẽcur
illis lateris nolint credere ista facta eẽ quibus tan¬

Expanded text:
philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste, Mihi autem divitiis abundare, bonum est; aut insigniri purpura et sceptro, vel diademate excellere; aut, quod nonnulli etiam philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum est; sed: Mihi, inquit, adhaerere Deo bonum est. Hoc eum docuerat, cui uni tantummodo sacrificandum sancti quoque angeli eius miraculorum etiam contestatione monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intellegibili correptus ardebat, et in eius ineffabilem incorporeumque conplexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula uel ciuilium rerum historiae uel libris magicis siue, quod honestius putant, theurgicis credunt: quid causae est, quur illis litteris nolint credere ista facta esse, quibus tan
Abbreviated transcription (Latin):
sed quaedã &iamq subiecta sunt nos phubent coli ł a nob¬
nam ex hoc ũbo &gricole. &coloni. & incola e uucuit.
&iipros deos non ob aliud appellant caelicolas
nisi qđ calum colant notiatiq uenerandus ed
in habi tando tamquã caeli quosdã colonos: non sic
appellant᷑ coliꝗ conditonem debent genita li
sole ꝓpt̃ aigr culturã subdominio possesorum:
sed sic ait ꝗdã latini eloquii magnus autur. tirbs
antiqua fuit tiri tenuere coloni: ab itco leudo
enim colonos uocauit: ñabagricultata hune
aiciuitates amaiorib tiuitatib: uelut pop̃loꝵ
examinib ẽdite. coloniae nuncupant᷑: Aoꝑ
ũbihuus omuino uerissuiũ ẽ. Sedꝗa a laliarũ
rerum dr̃cultus id eolatine uno ubo sigrusicam
cultusedo debitus ñ potest. Nacupsareligio
qua uis di nctius norquemlila sedi cultũ sigrufi

Expanded text:
 subiecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo et agricolae et coloni et incolae uocantur, et ipsos de os non ob aliud appellant caelicolas, nisi quod caelum colant, non utique uenerando, sed inhabitando, tamquam caeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni. qui condicionem debent genitali solo, propter agriculturam sub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. Ac uerbi huius omnino uerissimum est; sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno uerbo significari cultus Deo debitus non potest. Nam et ipsa religio quamuis distinctius non quemlibet, sed Dei cul
Abbreviated transcription (Latin):
qes allimortase  hautitt dniẽ ꝑelucendis uor¬
lbos inisetis a quib utraq disferentia separantas
q ũt̃ medi ist cõmunem habendo ininortalaate
cũ saperiorib miseriã cũ instrioribꝰ qm̃ inertio
malediae miserist: beattudinẽ quã ñ habent inui¬
diemonũ qđ rob dignũ asserant cur eos tamquã ad¬
uitores colere debcamius quos potius ut deceptores
untare debemus: Quos ant bonos endeo r̃solũintnon¬
talis uerum &ĩã beatos. deoꝵ nomine sacriscsaci¬
sitii e ꝓpt̃ uitã beatã postinortẽ adipiscendã coletdos
putant. qualescumq illisunt et quolib& uocabulo
digni suit non eos uelle ꝑtale religioras obsequiutu
iisi unum dm̃ colia quo creati. & cuius participa¬
tione heati st̃ adiuuante ipsomsequenti librodili¬
gentius disseremus. PXPPLICIT UBEN NONES¬

Expanded text:
e ad inmortalem beatitudinem perducendis mortalibus miseris, a quibus utraque differentia separantur. Qui autem medii sunt communem habendo inmortalitatem cum superioribus, miseriam cum inferioribus, quoniam merito malitiae miseri sunt, beatitudinem, quam non habent, inuidaemonum quod nobis dignum afferant, cur eos tanquam adjutores colere debeamus, quos potius ut deceptores evitare debemus. Quos autem bonos, et ideo non solum immortales, verum etiam beatos deorum nomine sacris et sacrificiis propter vitam beatam post mortem adipiscendam colendos putant, qualescumque illi sint, et quolibet vocabulo digni sunt, non eos velle per tale religionis obsequium nisi unum Deum coli, a quo creati et cujus participatione beati sunt, adjuvante ipso, in sequenti libro diligentius disseremus. LIBER DE
Abbreviated transcription (Latin):
sactus ẽ inundus cuuita ordinant᷑. Daemones
autũ et tus temporum cauras. & quada modo
cardinales udisapientia contemplant sed
quorundam signorum nob occaltorũ maiore
experienta multo plura quã homines futura
ꝓspitiunt oipostioner quoq: suas aliquando
p̃nuntiant Deniq sepeistinumquã illi omnito
sallunt᷑ aliudẽ enc temporłb temporalia
& mutabilib: mut abila ciectare eisq tempo rasi
& mutabilẽ modũ suae uoluntatis & fac altatis
inserere qđ daemonb certa ratione pmissũ e:
aliud aut̃ in et̃nis atq incõmutabilib: di logibus
quae in eĩ sapientia uiuunt mutationes tempoꝵ
prae uidere : dĩq uoluntatẽ quae tã certissimta
quã potentissima ẽomniũ sp̃sẽi participatine

Expanded text:
antur, cuncta ordinantur. Daemones autem non aeternas temporum causas et quodam modo cardinales in Dei sapientia contemplantur, sed quorundam signorum nobis occultorum maiore experientia multo plura quam homines futura prospiciunt; dispositiones quoque suas aliquando praenuntiant. Denique saepe isti, numquam illi omnino falluntur. Aliud est enim temporalibus temporalia et mutabilibus mutabilia coniectare eisque temporalem et mutabilem modum suae uoluntatis et facultatis inserere, quod daemonibus certa ratione permissum est; aliud autem in aeternis adque incommutabilibus Dei legibus, quae in eius sapientia uiuunt, mutationes temporum praeuidere Deique uoluntatem, quae tam certissima quam potentissima est omnium, spiritus e
Abbreviated transcription (Latin):
iłisxp̃s ꝑquẽ om̃as onos pipsam non multũ ergo
denomine disceptandũ ẽ. ires ipsa itã clareit
ut ab scrupulo dubitationis aliena sit. Illud uero
qđ nios ex eoꝵ iuimortaliũ beatoꝵ numero inissosce
angelos dicimus quidĩ uoluntatẽ homunb adbiam¬

Expanded text:
tus, per quem omnia et nos per ipsum. Non multum ergo de nomine disceptandum est, cum res ipsa ita clareat, ut ab scrupulo dubitationis aliena sit. Illud uero, quod nos ex eorum inmortalium beatorum numero missos esse angelos dicimus, qui Dei uoluntatem homin
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝑangelos uł ꝑ homines alloquat d̃ quantumagis
immortales eonomine dignist . ꝗ ea sruuntur
beatitudine: d quãdm̃ o lendo cupiunt bonunes
pueture: Ydrespondebitius: insiñ frustra insepp¬
turis seis gpressius homines nuncupatos deos quãllos
imiortales & beatos quib nos aequales sututos in re¬
surretionȩ pinittit᷑& Nescilicex pp̃t iloꝵ excellentiã
aliquẽ eoꝵ nõb ẽstituere dm̃ insidelis auder& in firia¬
tas : qđ in lomine facile ẽ cuitare. Neuidentius
dici debuert̃ homines dii m populodi. itcertia i dee
siderent eu eẽ dm̃suũ ꝗ dictus e dsdeoꝵ quiauipsi¬

Expanded text:
er Angelos vel per homines alloquitur Deus; quanto magis immortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines pervenire? quid respondebimus, nisi non frustra in Scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos immortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere deum infidelis auderet infirmitas? Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent, eum esse Deum suum, qui dictus est Deus
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ quas gentes ꝓdus habent quae st daemonia: Ideoter¬
ribilis. subquaterrore dño dicebant lienisti plerenos
orum: Etrexinagnus suꝑ om̃s deos. alsit utdicatas
& rex magis suꝑomña demonia: Sedliominesquaq
inpopła di: eadeiuseriptura deos appellat: ego inꝗu¬

Expanded text:
id est quos gentes pro dis habent, quae sunt daemonia; ideo terid est quos gentes pro dis habent, quae sunt daemonia; ideo terribilis, sub quo terrore Domino dicebant: Venisti perdere nos? Nam et de ipso nomine, quod huius modi inmortalem beatamque creaturam deos appellant, ideo inter nos et ipsos paene nulla dissensio est, quia et in nostris sacris lit
Abbreviated transcription (Latin):
Hossi platonici malunt decs quãdaemones dicere.
cisq antiumerare: quos assummto dõ c̃ditos decs seti¬
liteoꝵ auctor & magist̃ plato: dicant qđ uoluit:
nonenuncũeis de ũboꝵ contro usia laborandũ est.
Sierũ sicimmartales ut tam̃a sum modõ factor & si
ñ seipsos sed eiaquosactist̃ adherendobeatose ẽ
dicunt dicunt qđ dicim quolibet cos nomine ap¬
pellent. Hanc aut̃ platonicoꝵ eẽ sententiã. siue
omniũ siue melioꝵ in eoꝵ litteris inuenir i potest
Nam ipso nomine qđ huius modi in mortalẽ beatãq
creaturam deos appellant: id eo int̾ nos & ipsospoene
nulla disensio ẽ: ꝗa & n nr̃s sacris litteris legitur
ds̃ deoꝵ dñs locutus ẽ: Etalibi Consire minideo deoꝵ¬
&alibi: Rexmagiꝵ suꝑ com̃s deos Iludaut̃ ubi scrpp
tũẽ. Terribilis ẽ sperom̃s deos: cur dictũsit. deim
dñs aut̃ etelos stc̃: Suꝑ otũs ergodeos dix̃ sed gentium

Expanded text:
Hos si Platonici malunt deos quam daemones dicere eisque adnumerare, quos a summo Deo conditos deos scribit eorum auctor et magister Plato: dicant quod uolunt; non enim cum eis de uerborum controuersia laborandum est. Si enim sic inmortales, ut tamen a summo Deo factos, et si non per se ipsos, sed ei, a quo facti sunt, adhaerendo beatos esse dicunt: hoc dicunt quod dicimus, quolibet eos nomine appellent. Hanc autem Platonicorum esse sententiam, siue omnium siue meliorum, in eorum litteris inueniri potest. Nam et de ipso nomine, quod huius modi inmortalem beatamque creaturam deos appellant, ideo inter nos et ipsos paene nulla dissensio est, quia et in nostris sacris Hos si Platonici malunt deos quam daemones dicere eisque adnumerare, quos a summo Deo conditos deos scribit eorum auctor et magister Plato: dicant quod uolunt; non enim cum eis de uerborum controuersia laborandum est. Dominus autem caelos fecit. Super omnes ergo deos dixit, sed gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
quo sdeos appellant idẽ immior tales cibecatos. sed
dacinones feri credunt: quosim mortales tantũ
ñ &uam beatos audent dicere. Autcerte oni
mortoiles &beatos utũ tam daemnones bonosñio
sublimiter conlocatos & abluumana contregitacane
serctos : Quauiis nominis ẽtroũsia uideat. tam̃p

Expanded text:
quos deos appellant, id est immortales et beatos, sed per daemones fieri credunt, quos immortales tantum, non etiam beatos audent dicere; aut certe ita immortales ac beatos, ut tamen daemones bonos, non deos sublimiter collocatos et ab humana contrectatione semotos: quamvis nominis controversia videat
Abbreviated transcription (Latin):
integrũ stetisse ꝑhibet᷑: ñ ut diceret᷑ dii
patrii quorũ semꝑ subnumine troiaẽ ad
eorũ laudẽ : sed nediceret̃ excessire omnes
adtis arisq relictis dii. ad eorũ defensio¬
nẽ : Illud em̃ posse permissi s̃: ñ unde ꝓba¬
quatandẽ prudentia custodienda cõmissaẽ :
Dixerit quis piã. iã eos romae habitaresolitos
quando expugnante fimbria cecidit iliũ.
unde ergo stetit mineruȩ simulacrũ:
Deinde siapud romã erant: qnõ fimbria
deleuit iliũ. fortasse apud iliũ erant:
quando agallis ipsaroma capta etincensaẽ
sed ut sunt auditu acutissimi motuque
cel errimi: ad uocẽ anseris citoredier̃
itsaltẽ capitolinũ collẽ ꝗremanserat
tuerent᷑: ceterũ ad alia defendenda
pompiliũ successorẽ romuli adiuu̾isse
credunt᷑ : ut toto regnisui tẽpore pacẽ
haberet etiã portas quaebellis patere
assolent clauderet: eo merito scilicet.¬

Expanded text:
integrum stetisse perhibetur: non ut diceretur, Dî integrum stetisse perhibetur: non ut diceretur, Dî patrii, quorum semper sub numine Troja est, ad eorum laudem; sed ne diceretur, Excessere omnes adytis arisque relictis dii, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probaqua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam, jam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit Minervae simulacrum? Deinde, si apud Romam erant, quando Fimbria delevit Ilium - fortasse apud Ilium erant, quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est: sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad vocem anseris cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentur: caeterum ad alia defendenda Pompilium successorem Romuli adiuuisse creduntur, ut toto regni sui tempore pacem haberet et Iani portas, quae bellis patere adsolent, clauderet, eo merito scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
seruare. et contra paricidã romanae
rei publicae portas cladere : adhoc eis inquantũ
exitiũ uerterit adtendant defensores eorum
Deseruerint diĩ adulterosiliũq flãmis graecorũ .UI.¬
reliquerint eandẽ ciuitatẽ romanis cognatã.
ñ rebellantẽ aduersus romã nobilẽ filiã : sedius¬
t̃ tiorib: eĩ partib: sidẽ c̃stantissimã piissimamq
seruantẽ : ẽamq: delendã reliquer̃ : ñgrȩ coꝵ
uiris fortib: sed uiro spurcissimo romano¬
rum: aut si displicebat diis causa partium
syllanarũ : cui seruantes urbẽ miseriportas
claserant cur eidẽ syllȩ tantabona ꝓmitte¬
bant : et p̃nuntiabant: anet hic agnoscunt᷑
isetiã tunt ab eis cũ desereret᷑ eũ sũẽ Nã dae¬
lmones ad decipierdũ semꝑ uigilantissimi
qđ potuer̃ fecer̃ : Euersis quippe etincensis
omnib: cũ oppido simulacrissolũ mineruae
subtanta ruina tẽpli illius. ut scribit libius¬

Expanded text:
servare, et contra parricidam Romanae servare, et contra parricidam Romanae reipublicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium verterit, attendant defensores deorum. Deseruerint dii adulteros, Iliumque flammis Graecorum ruerunt eandem ciuitatem Romanis cognatam, non rebellantem aduersus Romam nobilem filiam, sed iustioribus eius partibus fidem constantissimam piissimamque seruantem, eamque delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad decipiendum semper uigilantissimi, quod potuerunt, fecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris solum Mineruae sub tanta ruina te
Abbreviated transcription (Latin):
urbẽ totã. cunctosq in ea homines incendio
concremauit : hoc meruitiliũ ñ agraȩcis
quossua inritauerat iniquitate sed aro¬
manis quos sua calamitate ꝓpagauerat:
diis illis cõmunib adhaesepellenda nihil
iuuantib: seu qđ uerũ ẽ nihilualentibus
Num quid et tunc abscessere omnes adrtis
grȩ corũ ignes ruinasq reparatũ ẽSi autẽ
abscesserant causã reꝗro: etopidanorũ
quidẽ quanto inuenio meliorẽ : tanto
deteriorẽ deorũ : illi enĩ contra fimbriam
portas clauserant. ut syllȩ seruarent inte¬
grã ciuitatẽ: hinc eos iratus incendit uel
potius penitus extinexit: adhuc aũt melio¬
rũ partiũ ciuliũ e sylla dux fuitadhuo
armis rempublicã recuperare moliebat᷑
Horũ bonorũ initiũ ñdũ malos euentus
habuit : Quidergo meli us ciues illius urbis
facere potuer̃ : quidlio nestius quid fi¬
delius÷ quidromana parentela dignius.
quã meliori causae romanorũ ciuitatem

Expanded text:
urbem totam cunctosque in ea homines incendio urbem totam cunctosque in ea homines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extinxit. Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius, quid Romana parentela dignius quam
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ iã fratrẽ sedpatrẽ : qđ ẽ peius occidit
ꝗterq em̃ fuit conditor. ub alter scelereablatus.
ñ ꝑmissus ẽ esse regnator : nonẽ ut arbitror
qđ dicat᷑ quid mali troiaimeruerit : iut eam
diĩ desererent quo posset extingui: ete uidbo¬
ni roma: ut eam dii inhabitarent quoposset
crigi. nisi qđ iucti in defuger esseadistos quos
parit̃ deciperent c̃tuler̃. Immo uero etillic
manser ad eos more suo decipiendos: quirur¬
sus easdẽ terras sabitarent : ethic easdem
artes fallaciaessuȩ magis etiã exercendo
maiorib: honorib gloriati sunt: Certe enĩ¬
ciuilib: iãbellis scatentib : quid miserum
cõmiserat iliũ : ut asfimbria marinarũ par¬
tiũ homine pessimo euerteret᷑: multo
ferocius atq crudelius: quã olim agrȩcis
nã tunc etmulti inde fuger̃ : et multi captiua
saltẽ inseruitute uixer̃ : Porro aut̃ simbri
prius edictũ ꝓposuit nesui parceret᷑ atq

Expanded text:
et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus gloriati sunt. CAPUT VIciuilibus iam bellis scatentibus quid miserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque
Abbreviated transcription (Latin):
iam ferro ignib:q: donarent : magis eos
contra roma nosmoueret romuli frat̃oecr¬
sus quã contra troianos. graecus maritus
in lusus Magis inritaret parricidiũ nascentis
quã regnantis adulteriũ ciuitatis. Nec ad cau¬
sam quãnunc agimus inter ẽ utrũ hoc fieri
romulus iusserit : autromulus fecerit: qđ
multi inpudentia negant. multipudore
dubi tant multi dolore dissimulant snec nos.ui
itaq: in ea rȩdiligentius requirenda ꝑ mul¬
torũ scriptorũ perpensa testimonia de¬
moremur: Romuli fratrẽ palã c̃stat occisu
imperaut hocromulus. magis ipse fuit
romanorũ quã paris troianorum capui
curigit̃ troianis irã deorũ ꝓuocauit illȩali¬
enȩ c̃iugis raptor. ereorundẽ deorũ nutelã
romanis inuitauit iste suifratris extinc¬
tor sia ut̃ illud scelus a facto imperioq ro¬
muli alienũ ẽ qm̃ debuit utiq uindicari
totahoc illa ciuitas fecit qđ tota c̃tempsit

Expanded text:
iam ferro ignibusque donarent, magis eos iam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisumimperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit,
Abbreviated transcription (Latin):
puta tio peferatur. Sienĩ uerar̃ quaeapud:
illos dematre aeneae et depatre romuli
lectitant᷑ : quo modo poss̃ diis adulteria
displicere hominũ : quae inseipsis concor¬
diter ferunt: Sia ũt falsas̃ : nec si quidem
posr̃ irasciueris adulteris humanis ꝗrtiãf alsis
delectant᷑ suis: Nuc accedit qm̃si illud de
marte ñ credit̃ : ut hoc quoq de uenere h̃tre¬
dat̃ nullo diuini c̃cubitus obtentumatris
romuli causa defendit᷑: ꝑuitaũt sacerdos
illa uestalis. eti deo diĩ magis inromanossaeri¬
legũ illud flagitiũ : quã introianos paridis
adulter iũ funndi care debuer᷑: Nam etipsi
romani atiꝗ instupro detectas uestȩ siace¬
dotes uiuas etiã defodiebant adulterasaũ
feminas quã uis aliqua damnatione. nulla
tam̃ morte plectebant : Vsq: ad eo grauius
q: putabanta drta diuina: quãhum ana
ssi peccata hominũ illis numinib: displice¬
rent : ut offensi paridis facto desertã tro¬

Expanded text:
putatio referatur. Si enim vera sunt, quae apud putatio referatur. Si enim vera sunt, quae apud illos de matre Aeneae et de patre Romulilectitantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detectas Vestae sacerdotes uiuas etiam defodiebant, adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta diuina quam humana si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Tro
Abbreviated transcription (Latin):
poene tam̃ fatet̃: Sed utile ẽẽ ciuitatib dic̃
utsse uiri fortesetiã sifalsũ sit dũs genitos esse
credant: ut eo modo animus humanus ł ut di¬
uinȩ stetirpissiduciã gerens resmagnas
aggrediendas p̃sumat audacius: agat uehe¬
mentius et obhoc impleat ipsa securitate
felicius: Quae uarronis sententia expressa
ut potui meis uerbis cernis quãlatũ locũ ape¬
riatfalsitati: ubi intellegamus pluraram sacra
et quasi religiosa potuisse confingi ubiputata
s̃ ciuib etiã deipsis diĩs ꝓdẽe m̃dacia : Sedutrũ¬
potuerit uenꝰ ex concubitu filiȩ numitoris
romulũ gignerẽ medio relinquamus:
Nam poenetalis quaestio etiã descripturis
nr̃is oborit᷑ : quaquaerit̃ utrũ p̃uaricatores
angeli cũsiliab: hominũ concubuerint:
unde natis gp̃gantib idẽ nimiũ grandib
acfortib: uiris tunc terra completa est:
Pro inde aelutrumq: interim modẽ nr̃a dis¬

Expanded text:
paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, paene tamen fatetur. Sed utile ciuitatibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus etiam de ipsis dis prodesse mendacia. CAPUTel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam pene talis quaestio etiam de Scripturis nostris oboritur, qua quaeritur utrum praevaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint; unde natis gigantibus, id est nimium grandibus ac fortibus viris, tunc terra completa est . V. Proinde ad utrumque interim modo nostra dis
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo ȩneã pepererat : anquia illud factũ ẽ in¬
dignante menelao: illud aũt concedente uul¬
cano : Dii enĩ credo ñ zelant coniuges suas : usq
adeo : ut eas etiã cũ hominib dignent᷑ habere
cõmunes: in ridere fabulas fortassis existimor
nec grauit̃ agere tanti ponderis causã: noner¬
go credamus siplacet aeneã eẽ ueneris filiũ
ecce concedo si necromulũ martis. Suautẽ
illudẽur non etillud : andeos hominib femi
nis : mares aũt homines deab: misceri nesas:
dura uel potius ñ credenda condicio quod
exiure ueneris inconcubitu martilicuit:
hoc iniuressuo ipsi ueneri ñ licere : At utrũq
sirmatũ ẽ auctoritate romana: neq enĩ
minus credidit recentior caesa rauiã uenerẽ
quã patrẽ antiquior romulus martem:¬
Dixerit aliquis itanetuista credis: ego uero
ista ñ credo : Nam etuir doctissimus eorũ uarro.
falsa haec eẽ quã uis ñ audact̃ neq fidenter

Expanded text:
ex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est inex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedente Vulcano? Di enim, credo, non zelant coniuges suas usque adeo, ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Inridere fabulas fortassis existimor nec grauiter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, quur non et illud? An deos fas nis, mares autem homines deabus misceri nefas? Dura uel potius non credenda condicio, quod ex iure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in iure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar auiam Venerem quam patrem antiquior Romulus MartemDixerit aliquis: Itane tu ista credis? Ego uero ista non credo. Nam et uir doctissimus eorum Varro falsa haec esse, quamuis non audacter neque fidenter,
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut ꝑiuria quoq scelerib ceteris ad derent᷑¬
Nulla itaq causaẽ : quare di ĩ quib ut dicunt¬
steterat illud imperiũ : cũ a graecis p̃ualentib¬
ẽ ꝓbent᷑ uicti : troianis peierantib singantur¬
ueptunũ irati: Nec adulterio paridis utrursusaꝗb
er̃ inertendã defendunt᷑ : ut troiã desererent suscen¬
narusopẽ suer̃ Auctores enĩ doctoresq: peccatorũ
rib sor ẽẽ asolent ñultores: urbẽ romã inquit¬
uisse sallustius sicuti ego accepi condidere¬
qͥsic posunt atq sabuere initio troiani ꝗgnea duce ꝓfugi¬
sli urarasedib: incertis uagabant᷑ Siergo adulteriũ¬
paridis uindicandũ numina censer : aut magis
introi anis aut certe etiã in romanis puniendũ
fuit : ꝗaa eneȩ mat̃ hoc fec̃. Sed quomodo mnullo
illud flagitiũ oderant ꝗ in sua socia uenere non
oderant : uialia omittã qđ cũ anchise cõmiserat :

Expanded text:
sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderentsed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderentNulla itaque causa est, quare di, quibus, ut dicunsteterat illud imperium, cum a Graecis praeualentibobentur uicti, Troianis peierantibus fingantur irati. Nec adulterio Paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Troiam desererent, suscensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse adsolent, non ultores. \'Urbem Romam, inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere adque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis uagabantur\'. Si ergo adulteriuParidis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis aut certe etiam in Romanis puniendum fuit, quia Aeneae mater hoc fecit. Sed quo modo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise commiserat,
Abbreviated transcription (Latin):
tores moeniũ troianorũ gratis etingratis
fuer̃: uideant ne grauius sit tales deos credere:
merus facile credidit : qui neptunũ quidem dos dos¬
c̃tra troianos apollinẽ aut̃ ꝓtroianis pugnantẽ
facit cũ illo ꝑiurio ambos fabulamarret of.¬
fensos: Siigit᷑ fabulis credunt erubescant iu¬
talia colere numina: Si fabulis ñ credunt
ñ obtendant troia ꝑ uiria : Aut mirentur
deos ꝑ iuria punisse troianaa masse romana
unde enĩ c̃iuratio catilia nȩfntanta tamq
corrupta ciuitate. habuit etiã eorũ grandẽ
copiã: quos manꝰ atq: lingua ꝑiurio autsan¬
guine ciluilia alebat : quid enĩ aliud totiens
senatores corrupti in iudicus : totiens po¬
pulus insuffragus. uel in quib:q causis quae
apudeũ contionib agebant᷑ : nisi etiã peie¬
rando peccabant : Namq corruptissimis
morib: ad hoc mos iurandi seruabat᷑antiquus.
ñ ut abscelerib metu religionis inhiberent᷑ :

Expanded text:
tores moenium Troianorum gratis et ingratis tores moenium Troianorum gratis et ingratis fuerunt. Videant ne grauius sit tales deos credere merus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Troianos, Apollinem autem pro Troianis pugnantem facit, cum illo periurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubescant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Troiana periuria, aut mirentur deos periuria punisse Troiana, amasse Romana. Unde enim coniuratio Catilinae in tanta tamque corrupta ciuitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos manus adque lingua periurio aut sanguine ciuili alebat? Quid enim aliud totiens senatores corrupti in iudiciis, totiens populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Primũ ipsa troiał iliũ. unde origo ẽ populi
romani : neq: enĩ praeter eundũ aut dissi¬
mulandũ ẽ : qđ et in primo libro attigi
eosdẽ habens deos et colens: cura graecis uic¬
tũ captũ atq delet ũ ẽ: Priamo inꝗunt s̃
reddita laomedonta ex pat̃ na que iuri &
Ergo uerũẽ qđ apollo atq neptun eidẽ
laomedonti mercennarii soperib: seriuer
lllis quippe ꝓmisisse mercedẽ falsũq
iurasse ꝑ hibet᷑ Miror a polline nomina¬
tũ diuinatorẽ. Intanto opisiciolaborasse
nescientẽ : qđ la omedon fuerat ꝓinissa
negaturus. quã quã nec ipsũ neptunum.
patruũ eiꝰ fratrẽ iouis regẽmaris decuit
ignarũ ẽẽ futurorũ Nam hunchome¬
inducit magnũ aliquid diuinantẽ : quem
etiã nuberapũit: ut dicit neabachille occideret᷑¬
cuperet cũ uertere abimo qđ apud uergilium
c̃sitet᷑ structasuis manib: ꝑiurae moenia iroiae:
nescientes igit᷑ tanti dii neptunus et apollo
laomedontẽ sibi negͥaturũ ẽe mercedẽ struc¬

Expanded text:
Primum ipsa Troia uel Ilium, unde origo est populi Romani, neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro adtigi eosdem habens deos et colens quur a Graecis uictum, captum adque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna periuria\'. Ergo uerum est, quod Apollo adque Neptunus eidem Laomedonti mercennariis operibus seruierunt? Illis quippe promisisse mercedem falsumque iurasse perhibetur. Miror Apollinem nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. Nam hunc Hometa fuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretcuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium onfitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, struc
Abbreviated transcription (Latin):
occultissimoatq iustissim ođi iudicio fuer̃
Gerũ nenimiũ longũ faciã tacebo aliarũ
usq quaq gentiũ mala grauissima : qđ ad
romã ꝑtinet romanũq imperiũ tantũ loquar:
idẽ ad ipsã ꝓpriȩ ciuitatẽ : et quaecũq illi
t̃rarũ ł societate c̃iunctȩ ł ẽditione subiectȩ

Expanded text:
occultissimo atque justissimo Dei judicio fuerunt? Verum ne nimium longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala gravissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium, tantum loquar; id est, ad ipsam proprie civitatem, et quaecumque illi terrarum vel societate
Abbreviated transcription (Latin):
qui a romanis multa sacra constituit: Illi
uero homini ꝓtanto otio gratulandũ fuit:
simodo idreb: salubrib: sciss et impendere :
eiꝑnitio sissima curiositate neglecta:
dm̃ uerũ aera pietate ꝑquirere: nunc
aut̃ ñ ei diĩ c̃tuler̃ illudotiũ : sede ũmiñ for¬
tasse decepissent sictio sũ minimereppe sallustius¬
rissent: Quanto enĩ minꝰ eũ occupatũ¬
inuener̃ : tanto magis ipsi occupauerunt: sua¬
Nam quidille molitus sit : et ꝗb artibus m̃suncian

Expanded text:
quia Romanis multa sacra constituit. Illi uero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset inpendere et perniciosissima curiositate neglecta Deum uerum uera pietate perquirere. Nunc autem non ei di contulerunt illud otium, sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum minime repperissent. Quanto enim minus eum occupatuinuenerunt, tanto magis ipsi occupauerunt. Nam quid ille molitus sit et quibus artibus deos ta
Abbreviated transcription (Latin):
priuare et patria priuauit ethonore. haec mala
facta sunt: haec aduersa accider̃ quand o imlla
republica aequo &mo desto iureagitatũ est:
Lucretius qͦq̃ qui in locũ bruti fuerat subroga xun¬
tus morbo ante quãndẽ annus terminaret̃ ab sũp¬
tus estꝰ ita publius ualerius qui successerat con¬
latino : et marcus oratius qui ꝓde functo lu cretio
suffectus fuerat : annũ illũ funereũ atq tartareũ.
qui consules quinq: habuit cõpleuer̃. Quo anno
consolatus ipsiusnouũ honorẽ acpotestatẽ auspi¬
cataẽ romana respublica. Tunciam deminuto
paululũ metu non qui abella conquieuerat.
sed qui a nontam araui pondere urguebant.
finito scilicet tẽpore quo ȩ quo aqmo desto iure¬
agitatũ ẽ secuta sunt qua qidẽ sallustius breuit̃
explicat. Dem seruili imperio patres plebem
exercere deuita atq tergo regiomore consulest
agro repellere : et ceteris exꝑtib soli imperio agere¬

Expanded text:
priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publica. paululum metu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant, finito scilicet tempore, quo aequo iure ac modesto agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breuiter explicat: \'Dein seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro