comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lui. ⁊ dissimulans crimina non feci inuriã criminoso. aiunt
⁊ medici grandeᷤᷤ morboᷤᷤ ñ ẽẽ curandoᷤᷤ. s dimittendoᷤᷤ nature.
ne medela languorẽ ex asꝑet. Centum ⁊ quin quaginta ꝓpe¬
anni ex quo origeneᷤᷤ mortuuis ẽ tiri. quis latinoꝵ um̃ꝗͣ ausi
stromateᷤᷤ: Quis ꝑinfame opiis se ipsum uoluitinfamari. Nec
di sertioreᷤᷤ sumus hilario. nec fidelioreᷤᷤ uictormo. qui tractatꝰ
esꝰ non ut int̾p̃tes s ut auctores ꝓprii oꝑiᷤ transtuletunt.iii¬
sc̃s ambrosuis sic exameron illius compilauit. ut magis ipoli¬
ti sententias basiliiq sequeret᷑. Ego ipse cius imitatores ẽẽ
uosdicitis. ⁊ adcẽto ᷤ talpe.citpraꝵ inme ocłoᷤᷤ possidetiᷤᷤ: Simalo.
animo fuissẽ erga origenẽ. int̃p̃tatus eẽm ho ᷤ ipso ᷤᷤ quo ᷤᷤ supra
dixi libroᷤ. ut mala eus ⁊̃ latiniᷤᷤ nota facerem. s numꝗͣ feci. ⁊

Expanded text:
lui, et dissimulans crimina non feci inuidiam criminoso, aiunlui, et dissimulans crimina non feci inuidiam criminoso, aiun medici, grandes morbos non esse curandos, sed dimittendos naturae, ne medela langorem exasperet. Centum quinquaginta anni sunt, ex quo Origenes dormiuit Tyri. quis Latinorum umquam ausus stromateas ? quis per infame opus se ipsum uoluit infamari? nec disertiores sumus Hilario nec fideliores Victorino, qui tractatus eius non ut interpretes, sed ut auctores proprii operis transtulerunt. nuper Ambrosius sic Exaemeron illius conpilauit, ut magis Hippolyti sententias Basiliique sequeretur. ego ipse, cuius aemulatores esse uos dicitis et ad ceteros talpae caprearum in me oculos possidanimo fuissem erga Origenem, interpretatus essem hos ipsos, quos supra dixi, libros, ut mala ejus etiam Latinis nota facerem; sed 530 nunquam f
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte accusare debui. cuius rogatus opuscła transferebã:
& dicere inꝓlogo. hic cuiis intp̃tor libroᷤᷤ. hereticꝰ ẽ. saue lector
nelegas. fuge inꝑam. aut sileg̾e uolueris. sc ito amaliᷤᷤ hommibu
⁊ hereticis corrupta ẽẽ que transtuli: Q uãꝗͣ ert tim̾e nonde¬
beas. ego enim omnia que fuerunt uiciata correxi. Hoc ẽ ałiis
uerb dicere. Ego qui intp̃tor catolicus sum. hic quem int̃p̃tor
hereticus ẽ. Deniq ⁊ uos satis simplicit̾ ⁊ ingenue ac non mab¬
tiose. parui scilicet pendente ᷤᷤ p̃cepta retorica p̃stigia oratoꝵ.
dum libroᷤᷤ eiꝰ. tie eia exin. hereticos confitemini.⁊ trimenin
alioᷤᷤ tranfferreuultis. Iniecistiᷤ legentib scrupulũ. u̾t tot̾a
auctoriᷤᷤ uitã discuterent. ⁊ excetĩs libris eius comecsturam
sentis facerẽt questionis. Ego calliduᷤᷤ qui em̃daui silens qu̾duo¬

Expanded text:
nisi forte accusare debui, cuius rogatus opuscula transferebam, nisi forte accusare debui, cuius rogatus opuscula transferebam, et dicere in prologo: \'hic, cuius interpretor libros, hereticus est; caue, lector, ne legas. fuge uiperam aut, si legere uolueris, scito a malis hominibus et hereticis corrupta esse, quae transtuli. quamquam timere non debeas; ego enim omnia, quae fuerunt uitiata, correxi/ hoc est aliis uerbis dicere: \'ego, qui interpretor, catholicus sum; hic, quem interpretor, hereticus est. \' denique et uos satis simpliciter et ingenue ac non malitiose, parui scilicet pendentes praecepta rhetorica et praestigias oratorum, dum libros eius περὶ ἀρχῶν hereticos confitemini et in alios crimen transferre uultis, iniecistis legentibus scrupulum, ut totam auctoris uitam discuterent et ex ceteris libris eius coniecturam praesentis facerent quaestionis; ego callidus, qui emendaui silens, quod uo
Abbreviated transcription (Latin):
tanda ẽ : Appollinariᷤᷤ contra porfiriũ. egregia scribit uolum¬
na. Erobo laborẽ uirilicet fatuum inplerisq dogma contẽp¬
nã.Confitemini ⁊oᷤᷤ inquibusdã errasse origenem. ⁊ mutũ
non faciam. Dicite eum male sensisse defilio. peius de sp̃u scõ :¬
nimaꝵ de celo riunaᷤᷤ impie ꝓtulisse: Resurrectionẽ carnis
uerbo tantũ confiteri. cet̾um assertione destrui. Wpꝰ multa
scla. atq unã omniũ restitutionem. id ipsũ fore gabrielem
q diabolũ. paulum q cayfan: Uirgines ꝗͥ ꝓstibulataᷤᷤ. cum
hec receritis. ⁊ quasi censoria uirgula separaueritiᷤᷤ afide eccłe.
T uto legã cet̾a. nec uenena iam mnetuã: Cum antidotũ p̃bibero.
non mnͥ nocebit sidixero. origentᷤᷤ cum incet̾is libriᷤ om̃s uice¬
rit: in cantico canticoꝵ ipse se uicit. Nec formidabo sentẽtiã
qua eum doctorẽ eccłaꝵ quondã adolescentuluᷤᷤ nominaui.

Expanded text:
tanda est? Apollinaris contra Porphyrium egregia scribit uolumtanda est? Apollinaris contra Porphyrium egregia scribit uolumina: probo laborem uiri, licet fatuum in plerisque dogma contemnam. confitemini et uos in quibusdam errasse Origenem, et muttum non faciam. dicite eum male sensisse de filio, peius de spiritu sancto, animarum de caelo ruinas inpie protulisse, resurrectionem carnis uerbo tantum confiteri, ceterum adsertione destruere et post multa saecula atque unam omnium restitutionem id ipsum fore Gabrihel, quod diabolum, Paulum, quod Caiphan, uirgines, quod prostibulas: cum hoc reieceritis et quasi censoria uirgula separaueritis a fide ecclesiae, tuto legam cetera nec uenena iam metuam, cum antidotum praebibero. non mihi nocebit, si dixero: Origenes, cum in ceteris libris omnes uicerit, in Cantico canticorum ipse se uicit, nec formidabo sententiam, qua illum doctorem ecclesiarum quondam adulescentulus nominaui.
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã uanã. Uana ẽ illa p̾sumptio:⁊ in ꝓfundũ gehenno
trahens. hic autẽ queratur uita: aut amittitur. Si origenem
numꝗͣ secutus sum. frustra infamare me cupitiᷤᷤ. Sidiscipłs euiᷤᷤ
fui. immitamini penitentẽ. Credidistiᷤᷤ confitenti. credite negan¬
hodie laudarẽ. insi uoᷤᷤ eius laudaretis errorem. Nom mͥ displic¬
ret ingeniũ. nisi quib dã eius placeret impietaᷤᷤ. & apls p̃cipit.
Ominia legenteᷤᷤ. que bona sunt retinenteᷤ. Lactantiꝰ in libris
sins ⁊ maxime inepła ad demetriamim. sp̃s sc̃i negat omnino sub¬
stantiã:. W errore uidaico dicit eumładpatrem referri ładfili¬
um: ⁊ scificationẽ utruisq ꝑsone subeuiᷤᷤ nomine de monstrari.
Quis mͥ int̃ dicere potest ne legam institutionũ eiꝰ libroᷤᷤ. inqͥb
contra gente scripsit: łortissime: quia suꝑior sententia deteᷤᷤ¬

Expanded text:
paenitentiam. uana est illa praesumptio et in profundum gehennae paenitentiam. uana est illa praesumptio et in profundum gehennae trahens; hic aut quaeritur uita aut amittitur. si Origenem numquam secutus sum, frustra infamare me cupitis; si discipulus eius fui, imitamini paenitentem. credidistis d confitenti; credite et neganhodie laudarem, nisi uos eius laudaretis errores; non mihi displiceret ingenium, nisi quibusdam eius placeret inpietas. et apostolus praecipit: omnia legentes, quae bona sunt, retinentes. Lactantius in libris suis et maxime in epistulis ad Demetrianum spiritus sancti negat omnino substantiam et errore Iudaico dicit eum ad patrem referri uel ad filium et sanctificationem utriusque personae sub eius nomine demonstrari. quis mihi interdicere potest, ne legam Institutionum eius libros, quibus contra gentes scripsit fortissime, quia superior sententia detes
Abbreviated transcription (Latin):
tare maxillaᷤᷤ ⁊dicere. Quid nob̾ ꝓdẽ refurrectio. si fragile corpus
resurget:si future angłoꝵ similes. angłoꝵ habebimus naturam.
Dedignantur uidelicet cum carne ⁊ ossib resurgere. cum quib re
surrex̃ ⁊ xp̃s.S fac me errasse madolescentia:⁊ philosophoꝵ idest
gentilium studiis eruditum. inpͥncipio fidei ignorasse dogmata
xp̃iana. & hoᷤ putasse in apostoliᷤᷤ q inpitagora ⁊ platone.⁊ emn¬
phedocle legetã. Cur paruult in xp̃o atq lactenteᷤᷤ errorẽ seqͥmi¬
ni . Cur abeo impietatẽ didicistis. qui nec dũ pietatẽ nou̾at.
cd̾a pꝰ naufragiũ tabula est. culpã simplicit confiteri. Iminit¬
ti estis errantẽ: immitamini & correctum. ł rrauimꝰ iuuenes.
em̃demur senes. Iungamus gemitus. lacrimaᷤᷤ copulemꝰ: Plore¬
mus ⁊ conuertam addũm quifecit noᷤᷤ. Non expectemꝰ diaboli

Expanded text:
tare maxillas et dicere: \'quid nobis prode est, si fragile corpus tare maxillas et dicere: \'quid nobis prode est, si fragile corpus resurget? futurae angelorum similes angelorum habebimus et naturam\'. dedignantur uidelicet cum carne et ossibus resurgere, cum quibus resurrexit et Christus. sed fac me errasse in adulescentia et philosophorum, id est gentilium, studiis eruditum in principio fidei ignorasse dogmata Christiana et hoc putasse in apostolis, quod in Pythagora et Platone et Empedocle legeram: cur paruuli in Christo atque lactantis errorem sequimini? cur ab eo inpietatem discitis, qui necdum pietatem nouerat? secunda post naufragium tabula est culpam simpliciter confiteri. imitati estis errantem, imitamini et correctum. errauimus iuuenes, emendemur senes. iungamus gemitus, lacrimas copulemus, ploremus et conuertamur ad dominum, qui fecit nos; non expectemus diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
exibeat: Tunc uͦ risu se tenere non possunt. ⁊ cachumũ ore sol¬
ingerunt. Ultroq int̾rogant utrum credamꝰ et genitahia utriꝰq
sexus resurgere: Nr̃as genaᷤᷤ irtaᷤᷤ. feminaꝵ lebues fore. ⁊ abitu¬
dinẽs corporis ꝓmariᷤᷤ hac femine distinctione diuersam. Qđ side¬
derimꝰ. statim expedunt uuluã ⁊ coitum ⁊ cẽt̾a quȩ inuentre st̃
i subuentre singła membra negant: & corpus q̃ c̃stat ex membriᷤ
dicunt non resurgere Non ẽ huuiᷤᷤ temporiᷤᷤ contra dogma ꝑuer¬
sum. retoricum iactare sermonẽ. Nonm diueᷤ ciceroniꝰᷤ lingua suf¬
ficiet. non feruens demosteniᷤ oratio animi mei posset implere
feruorẽ: Siuelim hereticoꝵ fraudulentiaᷤ ꝓdere. qui uerbo tenus
resurrectionẽ fatent᷑. animo negant. Solent enim muliercule
eoꝵ mamaᷤᷤ tenere.uentri ad plaudere.lumboᷤᷤ ⁊ femina ⁊ puraᷤᷤ a trec¬

Expanded text:
exhibeat, tunc uexhibeat, tunc uos, ac sutores ingerunt. Ultroque interrogant, utrum credamus et genitalia utriusque sexus resurgere, nostras genas hirtas, feminarum laeves fore, et habitudinem corporis pro maris ac feminae distinctione diuersam. quod si dederimus, statim expetunt uuluam et coitum et cetera, quae in uentre sunt et sub uentre. singula membra negant et corpus, quod constat ex membris, dicunt resurgere. Non est huius temporis contra dogma peruersum rhetoricum iactare sermonem. non mihi diues Ciceronis lingua sufficiat, non feruens Demosthenis oratio animi mei possit inplere feruorem, si uelim hereticorum fraudulentias prodere, qui uerbo tenus resur-rectionem fatentes animo negant. solent enim mulierculae eorum mammas tenere, uentri adplaudere, lumbos et femina et puras adtrec
Abbreviated transcription (Latin):
noscat. hec est eoꝵ prima decipula. Que si dep̃hensa fuerit in
struunt alioᷤᷤ doloᷤ. ⁊ innocentiã simulant: i nos marelitiosoᷤ uo¬
cant. ⁊ quasi simplicit̃ credentes auint. Credimus inresurrectioi
carniᷤ. Hoc ueto cum dixerint. uulgꝰ indoctũ putat sibi posse suf¬
ficere. maxime quia id ipsum ⁊ simbolo creditur. Int̾roges ultra.
cuculi strepitus commouet᷑: Fautores clamitant Audistis resurrecs¬
tionẽ carniᷤᷤ. quid dubitaᷤᷤ ampliꝰ : & in ꝑuersum studiis cõmutatisdic¬
.i. calumpniatores. illi simpliceᷤ appellant᷑. Qđ si obdurau̾iᷤᷤ frontẽ.
⁊ urgere teꝑiᷤᷤ carnẽ digitiᷤᷤ tenens. an ipsam dicant resurrecturã
que cernit᷑. que tangitur. que incedit.⁊ que loquit᷑ Primori¬
dent. deinde annuunt. dicentibq nob̃ utrũ capilloᷤᷤ ⁊ dentes. pec¬
tus iuentrẽ. manus ⁊ pedes. cet̾osq artuᷤᷤ ex integro resurrectio

Expanded text:
noscat. haec est eorum prima decipula; quae si deprehensa fuerit, noscat. haec est eorum prima decipula; quae si deprehensa fuerit, struunt alios dolos et innocentiam simulant et nos malitiosos uocant et quasi simpliciter credentes aiunt: \'credimus in resurrectionem carnis\'. hoc uero cum dixerint, uulgus indoctum putat sibi posse sufficere, maxime, quia id ipsum et in symbolo creditur. interroges ultra: circuli strepitus commouetur, fautores clamitant: \'audisti resurrectionem carnis, quid quaeris amplius?\' et in peruersum studiis commutatisntae, illi simplices appellantur. quodsi obduraueris frontem et urguere coeperis carnem digitis tenens, an ipsam dicant resurgere, quae cernitur, quae tangitur, quae incedit et loquitur, primo rident, deinde adnuunt. dicentibusque nobis, utrum capillos et dentes, pectus ac uentrem, manus et pedes ceterosque artus ex integro resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
naridebent. qr sinodꝰ eos uicena non nominat. quos certe ante si¬
nodum fuisse nondubiũ ẽ. Qđ siqͣndo argui ceꝑint. aut subscri¬
bendũ eis fuerit. aut exeundum deeccłiis: miraᷤᷤ strophas uideaᷤ.
S ic uerba temꝑant. sic ordinem uertunt. ⁊ ambigua queq concin¬
nant. ut ⁊ nrãm ⁊ ad u̾sarioꝵ confessionẽ contineant. ut aliter
hereticus. alit̾ audiat catholicus. quasi non eodẽ sp̃u ⁊ apollodel¬
phicus. atq loxiaᷤᷤ oracła fud̾int. Croeso ⁊ pirro ditisis temporib.
s pari illudetes stropha. exempli causa subiciam. Credimus inqͥunt
tesurrectionẽ futuram corpoꝵ. Hoc sibenedicatur. pura confessio
ẽ s quia corpora sunt celestia ⁊ t̾restria.⁊aer iste aura tenus
uixta naturã suam corpora nominant᷑. Corpꝰ ponunt non car¬
nẽ. ut orto doxiis corpus audiens. carnẽ putet: ereticꝰ sp̃m recog¬

Expanded text:
nari debent, quia synodus eos Nicena non nominat; quos certe ante synari debent, quia synodus eos Nicena non nominat; quos certe ante synodum fuisse non dubium est. quodsi quando urgueri coeperint et aut subscribendum eis fuerit aut exeundum de ecclesiis, miras strophas uideas. sic uerba temperant, sic ordinem uertunt et ambigua quaeque concinnant, ut et nostram et aduersariorum confessionem teneant, ut aliter hereticus, aliter audiat catholicus. quasi non eodem spiritu et Apollo Delphicus atque Loxias oracula fuderit Croeso et Pyrrho diuersis temporibus, sed pari inludens stropha. Exempli causa subiciam: \'credimus\', inquiunt, \'resurrectionem futuram corporum\'. hoc si bene dicatur, pura confessio est. sed quia corpora sunt caelestia et terrestria et aer iste et aura tenuis iuxta naturam suam corpora nominantur, corpus ponunt, non carnem, ut orthodoxus corpus audiens carnem putet, hereticus spiritum recog
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt cum uiram̃to. ꝗ p̾ea alio soluant ꝑiurio. ad subscͥpt¬
nẽ tergi u̾santur.queruntq suffragia. Alius non possum in qͥd
dãpnare q̃ nemo dampnauit : Aluis nichil fuꝑhoc apatribus
institutũ ẽ. ut dũ tocus orb ꝓuocatur auctoritaᷤ ubseriben
rium. dampnasse̾ utiq ⁊ origenẽ.siilliuᷤ dogiata reꝓhasset.
Scilicet uno medicamine. omnes simul m orboᷤ debere curari.
Ego ⁊ id cuco sp̃s sc̃ĩ neganda maiestas ẽ quia in illa sinodo suꝑ sub¬
stantiam eiꝰ silentiũ fuit: Dearriotunc ñ de origene questio
etat. Defilio non despũ sc̃o. Confessi sunt ꝗ negabat᷑. ł acuert
de quo nemo querebat. Quamꝗͣ latent̃ ⁊ origenem fomites
arrii ꝑcusserint dampnantes enĩ eos qͥ filiũ dei patriᷤᷤ negant
c̃ẽ substantiã. illum parit̾ arriumq dampnauer̃. alioqͥn ħ argu¬
m̃to. nec ualentinꝰ. nec marchion. nec cata frige.nec manicheꝰ dãp¬

Expanded text:
dicunt cum iuramento, quod postea alio soluant periurio; ad subscriptdicunt cum iuramento, quod postea alio soluant periurio; ad subscriptionem tergiuersantur quaeruntque suffugia. alius: \'non possum\' inquit, \'damnare, quod nemo damnauit\'; alius: \'nihil super hoc a patribus statutum est\', ut, dum totius orbis prouocatur auctoritas, subscribendrium, damnasset utique et Origenem, si illius dogmata reprobasset\'. scilicet uno medicamine omnes simul morbos debuere curare; et idcirco spiritus sancti neganda maiestas est, quia in illa synodo super substantia eius silentium fuit. de Arrio tunc, non de Origene quaestio erat; de filio, non de spiritu sancto. confessi sunt, quod negabatur; tacuerunt, de quo nemo quaerebat. quamquam latente et Origenem, fontem Arrii, percusserunt; damnantes enim eos, qui filium de patris negant esse substantia, illum pariter Arriumque damnarunt. alioquin hoc argumento nec Valentinus nec Marcion nec Cataphrygas nec Manicheus dam
Abbreviated transcription (Latin):
palam doginata confiteri. Ipsoꝵ enim decretum ẽ nonfacile
margaritas ante porcoᷤᷤ eẽ inittendaᷤᷤ. nec dandũ scm̃ canib. ⁊ cũ
dauid dicere. incorde meo ababicondi eloquia tua ut non peccẽ
tibi. & inalio loco suꝑ iusto. Qui loquit᷑ inquid ueritatẽ cum ꝓri¬
mo suo. idest cum hiᷤᷤ qui domestice fidei sunt. Ex quo intelligi
uolunt. nos qui nec dumIticiati sumꝰ. debere audire mendatiũ.
nec paruuli atq lactantes solidioriᷤᷤ cibi edulio fuffocemur. Qđ
autẽ ꝑuirioꝵ atq mendatii int̾se ori geniste federentur. sext
stromatũ liber inquo platoniᷤᷤ sententia nr̃m dogna componit.
plenissime docet. Quid gͥ faciam: Negem me eiꝰdẽ dogmatiᷤᷤ
cẽ: non credent. Iurem : ridebunt idicent: A nob̾ ista noᷤᷤ¬
cuntur. Faciam qd solũ ciuentut sacra eoꝵ atq misteria inpul¬
licum ꝓferam. et omnis prudentia qua noᷤᷤ simplices elu
nequando contra auctorẽ suũ eoꝵ scripta teneantur. Facile

Expanded text:
palam dogmata confiteri. ipsorum enim decretum est non facile margaritas ante porcos esse mittendas nec dandum sanctum canibus et cum Dauid dicere: in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi; et in alio loco super iusto: qui loquitur, inquit, ueritatem cum proximo suo, id est cum his, qui domestici fidei sunt. ex quo intellegi uolunt nos, qui necdum initiati sumus, debere audire mendacium, ne paruuli atque lactantes solidioris cibi edulio suffocemur. quod autem periuriorum atque mendacii inter se orgiis foederentur, sextus Stromatum liber, in quo Platonis sententiae nostrum dogma conponit, planissime docet. Quid igitur faciam? negem me eiusdem dogmatis esse? non credent. iurem? ridebunt et dicent: \'domi nobis ista nascuntur\'. faciam, quod solum cauent, ut sacra eorum atque mysteria in publicum proferam et omnis prudentia, qua nos simplices ludune quando contra auctorem suum eorum scripta teneantur. facile
Abbreviated transcription (Latin):
dos carnes sacrificii in atrio taberna¬
culi testimonii. cũ intellegere potu¬
erit quȩ sit ratio inhis quȩ ue mysteria
quȩ describent᷑ deatriis tabernaculi
testimonii. Adhec enĩ atria secreta
& re condita nullus accedit. nulli hȩc
nisi sacerdotib patent. Si tamen patrant
siscientia sua & intellecta mystico po¬
tuerint eoꝵ secreta penetrare. Scio aut
eẽ & alia quȩdã in ȩccła dogmata secre¬
tiora. quȩ adire ne ipsis sacer dotib liceat
lla dico ubi arca reconditur. ubi urna
mannȩ & tabulȩ testam̃ti Illic ne ipsis
quidẽ sacerdotib datur accessus sed uni
alia ecłȩ dogmata. ad quȩ possunt ꝑ¬
uenire etiã leuitȩ sed inferiora sunt

Expanded text:
dos carnes sacrificii in atrio tabernados carnes sacrificii in atrio tabernaculi testimonii, cum intelligere potuerit quae sit ratio in his, quaeve mysteria, quae describuntur de atriis tabernaculi testimonii: ad haec enim atria secreta et recondita nullus accedit, nulli haec nisi sacerdotibus patent, si tamen pateant, si scientia sua et intellectu mystico potuerint eorum secreta penetrare. Scio autem esse et alia quaedam in Ecclesia dogmata secretiora, quae adire nec ipsis sacerdotibus liceat; illa dico ubi arca reconditur, ubi urna mannae et tabulae testamenti. Illic ne ipsis quidem sacerdotibus datur accessus: sed unialia Ecclesiae dogmata, ad quae possunt pervenire etiam Levitae, sed inferiora sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eius Dicit gͦ lex. Sacerdos qͥ obtulerit.
edet illud in locoseõ in atrio taberna¬
culi testimonii. Con sequens enĩ ẽ. ut
scđm imaginẽ eius ꝗͥ sacerdotiũ ecłȩ
dedit. etiã ministri & sacerdotes ecłȩ
peccata populi accipiant. & ipsi imi¬
tantes magistrũ. remissionẽ peccatoꝵ
populo tribuant. Debent gͦ &ipsi eedȩ
in locoscõ inatriis tabernaculi testimonii
ipsi ñ peccando consumant. Quid aut̃
est in lo coscõ manducare peccatũ:
ocus erat scs inquẽ ꝑ uenerat moyses
scđm qđ dictũ ẽ ad eũ. Locus enĩ in qͦ
stas. t̾ra scã ẽ Similiter ergo & in ȩcła
dĩ. locus sẽs ẽ fides ꝑfecta & caritas de
corde puro & conscientiabona Qui in
dicente: maledicta terra in operib tuis
ides gͦ ĩntegra & scã conuersatio locus
ẽ sc̃s In hoc itaq locopositus sacerdos
ȩđȩ. populi peccata consumat. ut hostiã
iugulans uerbi dĩ &d octrine sane
uictimas offerens. pirgit apeccatis
conscientias auditorũ. Edet gͦ sacer

Expanded text:
mit. Dicit ergo lex: Sacerdos qui obtulerit, edet illud in loco sancto, in atrio tabernaculi testimonii; consequens enim est ut secundum imaginem ejus qui sacerdotium Ecclesiae dedit, etiam ministri et sacerdotes Ecclesiae peccata populi accipiant, et ipsi imitantes magistrum, remissionem peccatorum populo tribuant. Debent ergo et ipsi Ecin loco sancto, in atriis tabernaculi testimonii, ipsi non peccando consumant. Quid autem est in loco sancto manducare peccatum? Locus erat sanctus in quem venerat Moyses, secundum quod dictum est ad eum: Locus enim in quo stas, terra sancta est . Similiter ergo et in Ecclesia Dei locucorde puro, et conscientia bona. Qui in dicente: Maledicta terra in operibus tuis . Fides ergo integra, et sancta conversatio locus est sanctus. In hoc itaque loco positus sacerdos Ecclesiae, populi peccata consumat, ut hostiam jugulans verbi Dei, et doctrinae sanae victimas offerens, purget a peccatis conscientias auditorum. » CA
Abbreviated transcription (Latin):
Est tamen aliquid in ipso saerificio qđ me¬
morialt apellatur. qđ offerri dõ dicitur:
Ergo si possim dic ac nocte in lege dñi medi¬
tari & om̃es scripturas memoria retiNiere:
memoriale sacrificii mei dño ob tulissem:
Certt si ñ om̃a possumus. saltĩ ca quȩ nunc
docintur in eccła. quȩ recitantur: memorię
cõmendemus. Ut exeuntes de eccła & agentes
sacrificiũ cũ dire & oleo offeramus in memoriã
dño. Ex his ergo edocemini ut quȩ auditis in
eccła tãquã munda animalia ueluti rumi¬
nantes ea reuocetis ad memoriã. & cũ corde
ur̃o quȩ dicta sunt conferatis. Quod si aliqͣ¬
memoriȩ suꝑfuerint. & intellectũ ur̃m supe¬
rauerint: facite qđ prȩsentis mandati aucto
& ex cesserit intellectũ tuũ ł memoriã tuã.
serua aaron. hoc est serua sacerdoti reser¬
uat doctori ut ipse manduc& hȩc. ipse dis¬
cutiatiipse excponat. Sicut & alibi idẽ moy¬
ses dicit. Interroga patrestuos & annuntia¬

Expanded text:
Est autem aliquid in ipso sacrificio, quod memoriale appellatur, quod offerri Domino dicitur. Ego si possim in lege Domini meditari, et omnes Scripturas memoria retinere, memoriale sacrificii mei Domino obtulissem. Certe si non omnia possumus, saltem ea quae nunc docentur in Ecclesia, vel quae recitantur, memoriae commendemus, ut exeuntes de Ecclesia, et agentes sacrificium cum thure et oleo offeramus in memoriam Domino. Ex his ergo edocemini, ut quae auditis in Ecclesia, tanquam munda animalia, velut ruminentes ea, revocetis ad memoriam, et cum corde vestro, quae dicta sunt, conferatis. Quod si aliqua superfuerint, et intellectum vestrum superaverint, facite quod praesentis mandati author excesserit intellectum tuum vel memoriam tuam, serva Aaron: hoc est, reserva sacerdori. reserva doctori, ut ipse hoc manducet, ipse discutiat, exponat ipse. Sicut et alibi Moyses dicit, Interroga patres tuos, et annuncia
Abbreviated transcription (Latin):
&ideo ad eos dic̃ as̃ quia neo menia ur̃a & sabbata
& diẽ magnũ ñ sustineo. leiuniũ & ferias a
dies festos ur̃os odit anima mea. Odit ergo d̃s
cos qui una die putant festũ diẽ eͥtͥ dm̃. xp̃iani
om̃i die carnes agni comedunt idest carnẽ uerbi
comedat᷑: ꝓpterea in uespera mundi passus est
dñs. ut tu semꝑ manduces de carnib: uerbi. quia
semꝑ in uespera es usquequo ueniat mane: & sin
bac uespera solicitus fueris. & infletu ac ieuinis
atq in om̃i labore iustitiȩ uitã duxeris: poteris
& tu dicere. ad uesperũ demorabitur fl&us & ad
matutinũ lȩtitia. lȩtaberis enĩ in mane idest in
sȩculo uenturo. si in hoc sȩculo fructũ iustitiȩ
infletu & labore collegeris. Tenite ergo & nos¬
uobis cũ dũ tẽpus est bibamus de puteo usionis

Expanded text:
et ideo ad eos dicit Dominus: Quia neomenias vestras, et sabbata, et ideo ad eos dicit Dominus: Quia neomenias vestras, et sabbata, et diem magnum non sustineo. Jejunium, et ferias, et dies festos vestros odit anima mea . Odit ergo Deus eos qui una die putant festum diem esse Domini. Christiani omni die carnes Agni comedunt, id est, carnes Verbi comedatur, propterea in vespera mundi passus est Dominus, ut tu semper manduces de carnibus Verbi Dei, qui semper in vespera es, usquequo veniat mane. Et si in hac vespera sollicitus fueris, et in fletu ac jejuniis, vel in omni labore justitiae vitam duxeris; poteris et tu dicere, Ad vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia . Laetaberis enim mane, id est, in saeculo venturo, si in hoc saeculo fructum justitiae in fletu et labore collegeris. Venite ergo vos dum tempus est; bibamus de puteo visionis
Abbreviated transcription (Latin):
alios potare non poteris. sed ipse quoq si tim
uideo ñ esuris nec sitis iustitiã: & quomodo
poteris dicere sicut ceruus desiderat ad fontes
a quarũ ita desiderat anima mea ad te ds̃.
Iitiuit amma mea ad dm̃ uiuũ quando ueniã¬
auditorio uerbi semꝑ adsistitis. patient̃ accipi¬
te. donec paululũ neglegentes & desides
cõmonemꝰ: b ab& ote patientiã quia de re¬
becca nobis idest patientia sermo est. Et
necesse ẽ nos eos qui collecta neglegunt. & au¬
dire declinant uerbũ dĩ. paululũ ꝑ patientiã
castigare: Qui non desiderant panẽ uitȩ nec a quã
uiuã: quiñ exeunt de castris nec procedunt
de domib luteis ut colligant sibi manna: qui non
ueniunt ad p&rã ut bibant de sp̃itali p&ra:
ñ indigent medico sed male habentes: Dicite:
mihi uos qui tantũ modo festis dieb ad ecłam
c̃uenitis. c& eri dies ñ sunt festi ñ sunt dies dñi :
udeoꝵ ẽ dies certos & raros obseruare solemnes.

Expanded text:
alios potare non poteris, sed ipse quoque sitim alios potare non poteris, sed ipse quoque sitim video, non esuris, nec sitis justitiam. Et quomodo poteris dicere, Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum vivuauditorio verbi semper assistitis, patienter audite; donec paululum negligentes ac desides commoneamus. Habetote patientiam: quia de Rebecca vobis, id est, de patientia sermo est: et necesse est nos eos qui collectam negligunt, et audire declinant verbum Dei, paululum per patientiam castigare: qui non desiderant panem vitae, nec aquam vivam, qui non exeunt de castris, nec procedunt de domibus luteis, ut colligant sibi manna, qui non veniunt ad petram, ut bibant de spirituali petrnon indigent medico, sed male habentes. Dicite mihi vos, qui tantum festis diebus ad ecclesiam convenitis, caeteri dies non sunt festi, aut non sunt dies Domini? Judaeorum est dies certos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph&icũ uerbũ : deponit de humero hĩ driam
Deponit enĩ elatã grecȩ facundiȩ arrogantiam.
& ad humilẽ acsimplicẽ ꝓph&icũ se indinat
dicis fortasse: si ꝓph&ici sermonis puerten&
figurã : quomodo potatur a rebecca: quã ipse
ilis cũ ipse sit panis uitȩ & ipse pascat animas.
esurientes ipse rursũ esurire se fatet᷑ cũ dicit
Esuriui & ñ dedistis mihi manducare: & iterum
cũ ipse sit aqua uiua & potũ d& om̃ib sitientib
rursũ ipse dic̃ ad samaritaña da mib bibere
Sic & ꝓph&icussermo cũ ipse potũ d& sitientib
nihil ominꝰ ipse ab his potari dr̃ cũ studiosorũ
ex ercitia & uigilantias suscipit. Ista gͦ talis
anima quȩ agit cuncta patient̃. quȩ tã prõpta
c̃ & tanta cruditione subnixa: quȩ de ꝓfundis
haurire scientiȩ fluenta consueuit: ipsa potest
copulari inuptiis xp̃i Nisi ergo cotidie uenias
ad puteos: nisi cotidie haurias aquas: non solum

Expanded text:
propheticum verbum, deponit de humero hydriam; propheticum verbum, deponit de humero hydriam; deponit enim elatam graecae facundiae arrogantiam: et ad humilem et simplicem propheticum se inclinans dicis fortasse: Si puer prophetici sermonis tenet figuram; quomodo potatur a Rebecca, quam ipse ominus Jesus, cum ipse sit panis vitae , et ipse pascat animas esurientes; ipse rursum esurire se fatetur, cum dicit, Esurivi, et dedistis mihi manducare : et iterum cum ipse sit aqua viva, et potum det omnibus sitientibus; rursum ipse dicit ad Samaritanam, Da mihi bibere : sic et propheticus sermo, cum ipse potum det sitientibus; nihilominus ipse ab his potari dicatur, cum studiosorum exercitia et vigilantiam suscipit. Talis ergo ista anima, quae agit cuncta patienter, quae tam prompta est, et tanta eruditione subnixa; quae de profundis haurire scientiae fluenta consuevit, ipsa potest copulari nuptiis Christi. Nisi ergo quotidie venias ad puteos, nisi quotidie haurias aquas; non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ut & camelos possit adaquare usque quo cessa¬
rent inquit bibentes. Mysteria sunt cuncta
te mihi inȩternũ. & desponsabo te mihi in fide
& misericordia. & cognosces dñm
Quia ergo uult te sibi desponsare. prȩmittit
ad te istũ puerũ. Iuer iste sermo ꝓph&icus ẽ
quẽ nisi prius susceperis: nubere xp̃o ñ poteris
Scito tam̃ quia nemo in exercitatus & inperi¬
tus sermonem ꝓph&icum suscipit
Sed qui scit haurire a quam de ꝓfundo putei.
& qui in tantũ scit haurire ut &iã his sufficiat
qui inrationabiles & peruersi uidentur : quoꝵ
figurã tenent cameli: ut & ipse possit dicere :
quia sapientib & insipientib debitor sum
Deniq sic dixerat in corde suo puer iste. Ex his in¬
quit uirginib quȩ ueniunt ad aquã: quȩcũq
dixerit mihi bibetu & camdos tuos adaquabo
ipsa erit sponsa dñi mei. Sic ergo rebecca quae
interp̃tatur patientia : ut uidit puerũ & inspex̃

Expanded text:
ut et camelos posset adaquare, Usquequo cessaut et camelos posset adaquare, Usquequo cessarent, inquit, bibentes . Mysteria sunt cuncta,te mihi in aeternum, et desponsabo te mihi in fide et misericordia, ut agnoscas Dominum . Quia ergo vult te sibi desponsare, praemittit ad te puerum istum. Puer iste sermo propheticus est, quem nisi prius susceperis, nubere Christo non poteris. Scito tamen, quia nemo inexercitatus et imperitus sermonem propheticum suscipit; sed qui scit haurire aquam de profundo putei: et qui in tantum scit haurire, ut etiam iis sufficiat qui irrationabiles et perversi videntur, quorum figuram cameli tenent; ut et ipse possit dicere, quia sapientibus et insipientibus debitor sum . Denique sic dixerat in corde suo puer iste, Ex his, inquit, virginibus, quae venerunt ad aquam, quaecumque dixerit mihi, Bibe tu, et camelos tuos adaquabo, ipsa erit sponsa domini mei . Sic ergo Rebecca, quae interpretatur Patientia, ut vidit puerum, et inspexit
Abbreviated transcription (Latin):
lecta sunt. Iã & apłs dicit de huius cemodi
ser̃monib quia interp̃tabiles sunt ad dicendum.
qm̃ uos inquit inbecilles facti estis ad audiendũ
Sideamus tam̃ hoc qđ nobis modo recitatũ est
haurire aquã de puteo. Rebecca cotidie ueniebat
ad puteos. cotidie hauriebat aquã: & quia
cotidie uacabat ad puteos: id circo inueniri potu¬
it apuero abrahã & in matrimoniũ sociari isaac
Haec fabulas putatis esse. & hnstorias narrare
in scripturis sp̃m̃ scm̃ Animarũ est ista
eruditio & spiritalis doctrina : quȩ te in¬
stituit & doc& cotidie uenire ad puteos
scripturarũ ad aquas sp̃s sc̃i. & haurire semꝑ
acplenũ uas domo referre ic̃ faciebat &
scã rebecca quȩ ñ alit̾ iungi potuiss& tanto
patriar chȩ isaac qui ex reꝓmissione natꝰ est:
nisi hãuriendo aquas: & in tantũ hauriendo
ut ñ solũ potare possit eos qui domi s̃: sed &
puerũ abrahȩ & non tantũ puerũ sed eo
usq abundar& aquis quas hauriebat de puteis.

Expanded text:
lecta sunt. Nam et Apostolus dicit de hujuscemodi sermonibus, quod interpretabiles sunt ad dicendum; quoniam vos, inquit, imbecilles facti estis ad audiendum . Videamus tamen hoc quod nobis recitatum est. haurire aquam de puteo . Rebecca quotidie veniebat ad puteos, quotidie hauriebat aquam: et quia quotidie vacabat ad puteos, idcirco inveniri potuit a puero Abrahae, et in matrimonio sociari Isaac. Haec fabulas putatis esse, et historias narrare in Scripturis Spiritum sanctum? Animarum est ista eruditio, et spiritualis doctrina, quae te docet quotidie venire ad puteos Scripturarum, ad aquas Spiritus sancti, et haurire semper, ac plenum vas domum reportare: sicut faciebat etiam sancta Rebecca; quae non aliter jungi potuisset tanto patriarchae Isaac, qui ex repromissione natus est, nisi hauriendo aquas: et in tantum hauriendo, ut non tantum posset potare eos qui domi sunt, sed et puerum Abrahae: et non tantum puerum, sed et eousque abundaret aquis, quas hauriebat de puteis,
Abbreviated transcription (Latin):
aperuit : qui neque legunt neq audiunt¬
legẽ : Sed legẽ legentib dicebat legem non
auditis. Quo modo ergo potero mysteria
legis & allegorias qu&e sub apostolo edocti
sumus aperire & prodere his quib: & auditio
lapsantẽ. Iimeo enĩ illud qđ scriptũ est
opulus meus qui beatificat uos seducunt
uos & semitas pedum ur̃orum c̃turbant. Tamquã
filios meos carissimos moneo. Miror si ñdũ uobis
innotuit ua xp̃i. Si nec hoc quidẽ audistis quod
ñ est lata & spatiosa sed arta & angusta uia ẽ quȩ
ducit ad uitã. & uos ergo intrate per angustam
portã. relinquite pereuntib latitudinem
tã quam non habentes sint : & qui utunt᷑ hoc mundo
tã quam ñ utantur. Sine int̃missione orandum
apłs prȩcipit. Tos qui ad orationẽ ñ conuenitis:
quomodo impl&is sine in t̃missione quod semꝑ

Expanded text:
aperuit, qui neque legunt, neque intaperuit, qui neque legunt, neque intelligunt? Sed Legem legentibus dicebat, Legem non audistis? Quomodo ergo potero mysteria Legis, et allegorias, quas ab Apostolo edoctus sum, aperire et prodere iis, quibus et auditio lapsantem. Timeo enim id quod scriptum est: Populus meus, qui beatificant vos, seducunt vos, et semitas pedum vestrorum conturbant . Tanquam filios meos charissimos moneo. Miror si nondum vobis innotuit via Christi, si nec hoc quidem audistis, quod non est lata et spatiosa, sed arcta et angusta via est, quae ducit ad vitam . Et vos ergo intrate per angustam portam, relinquite pereuntibus latitudinem.tanquam non habentes sint; et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur . Sine intermissione orandum Apostolus praecipit . Vos qui ad orationes non convenitis, quomodo completis sine intermissione, quod semper
Abbreviated transcription (Latin):
faciam: ubi uel quando ur̃m tempus in ue¬
niam : plurimum ex hoc immo pene to¬
tum mundanis occupationib: teritis in foro
Aliud in negotiatione consumitis Alius agro alius
litib uacat. & ad audiendum dĩ uerbum
nemo aut pauci admodũ uacant. Sed quid
uos de occupationib culpo. qiđ de ab sentibus
conqueror : p̃sentes &iã & in ecdesia positi
ñ estis intenti. sed cõmunes & ex usu sabulas
teritis. Serbo dĩ uel lectionibus diuinis ter¬
ga conuertitis. Uereor ne & uobis dicatur
terunt adme dorsa. & non facies suas
Quid igitur ego faciam cui ministeriũ uerbi
creditũ est : quȩ leguntur mystica sunt. &¬
in allegoricis exponenda sunt sacramentis
Lossũ ne sur dis & aduersis aurib ingerere
margaritas uerbi di: ñ ita egit a postolus
ide enĩ quid dicat. Qui legẽ inquit legitis.
legẽ non auditis. Abrabam enim duos fili¬
os habuit. & c&era. quib addit quȩ sunt
allegorica. Nũquid sacramenta legis eis

Expanded text:
faciam? Ubi, vel quando vestrum tempus invefaciam? Ubi, vel quando vestrum tempus inveniam? Plurimum ex hoc, imo pene totum mundanis occupationibus teritis: in foro aliud, aliud in negotiatione clitibus vacat, et ad audiendum verbum Dei nemo, aut pauci admodum vacant. Sed quid vos de occupationibus culpo? Quid de absentibus conquaeror? Praesentes etiam in ecclesia positi non estis intenti; sed communes et ex usu fabulas teritis, et verbo Dei vel lectionibus divinis terga convertitis. Vereor ne et vobis dicatur terunt ad me dorsa, et non fa. Quid igitur ego faciam, cui ministerium verbi creditum est? Quae leguntur mystica sunt, in allegoricis exponenda sunt sacramentis. Possumne surdis et aversis auribus ingerere margaritas verbi Dei? Non ita egit Apostolus; vide enim quid dicit: Qui Legem, inquit, legistis, Legem non audistis? Abraham enim duos filios habuit, etc, quibus addit, Quae sunt allegorica . Numquid sacramenta Legis eis
Abbreviated transcription (Latin):
saac inquit scriptara crescebat & confortabat᷑
ld est gaudiũ erescebat abrahȩ respicienti ñ ad
gaudebat de p̃sentib abrahã. neq de diuitiis
mundi & actibus saeculi Sedius audire
abraham unde gauder& : Audi dñm
uit ut uider& diẽ meũ & uidit & gauisus est
et hoc ergo crescebat isaac: ꝑ quod ab rabȩ
illa uisio qua uidebat xp̃i dit̃. & spes quȩ
in ipso est gaudia cumulabat at que
utinã efficeremini &iã uos isaac & essetis
gandiũ matri urãt ecclesiȩ Sed uereor
ne adhuc in tristitia & gemitu ecła filios
pariat. Aut non ẽ ci tristitia & gemitus
cũ uos ñ conuenitis ad audiendum dĩ uer¬
& hoc non tã desiderio uerbi quã studio solempni¬
tatis & publice quodam modo remissionis
obtentu. Quid igitur ego faciam cui dispen¬
satio uerbi credita est: quilic& mutilis
seruus sim accepi tam̃ a dño distribuendam
familiae dominicae tritici mensuram
ed uide quid addit sermo dñi. Distribuendã
inquit in tẽpore tritici mensurã. Quid ergo

Expanded text:
saac, inquit Scriptura, crescebat et confortabatur : id est, gaudium crescebat Abrahae respicienti non adgaudebat de praesentibus Abraham, nec de divitiis mundi et actibus saeculi. Sed vis audire Abraham unde gauderet? Auvit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est . Per hoc ergo crescebat Isaac, per quod Abrahae illa visio qua videbat Christi diem, et spes quae in ipso erat, gaudia cumulabat. Atque utinam efficeremini et vos Isaac, et essetis gaudium matris vestrae Ecclesiae. Sed vereor ne adhuc in tristitia et gemitu filios Ecclesia pariat. Annon est ei tristitia et gemitus, cum vos non convenitis ad audiendum Dei veret hoc non tam desiderio verbi quam studio solemnitatis, et publicae quodammodo remissionis obtentu? Quid igitur ego faciam, cui dispensatio verbi credita est? Qui licet inutilis servus sim, accepi tamen a Deo distribuendam familiae dominicae tritici mensuram? Sed vide quid addit: Distribuendam, inquit, in tempore tritici mensuram. Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uit gͦ populus desacrisiciis corũ. & a dorauerunt
idola eorum: Non solũ manducauer. sed & adora¬
uerunt. Vide ordinẽ mali : Seruos dñi primu
c̃cũpiscentia decepit. inde uentris ingluuies. pos¬
trema cos eaptiuauit impiaeas. impi&ati aut̃ mer

Expanded text:
vit ergo populus de sacrificiis eorum, et adoraverunt vit ergo populus de sacrificiis eorum, et adoraverunt idola eorum. Non solum manducaverunt, sed adoraverunt. Vide ordinem mali. Servos Domini prima concupiscentia decipit; inde ventus ingluvies; postremo eos cap
Abbreviated transcription (Latin):
ledere fortasse ñ poterant eos qͥplenã scientiã uerita¬
tis accipiebant: Hii aut̃ qͥ in xp̃o minus cruditio¬
nis habebant. siimitarentur cos legentes talia.
& illis aahuc studus opperã dates. uulnerari po¬
terant : & diũ soꝵ dogmatũ uariis ertorib implicari
Dicgͦ siebat ut ledereturalius. unde bis qͥ habebat
plenã scientiã ueritatis ledi non poterat. Sedqr
caritas non quȩrit quod sibi utile ẽ sed quod multis
obseruari oport& talẽ uerbi capere cibũ : qui non
solũ nos ȩdific& & delect&. sed & qͥuidentes non
offendat autledat: Est ergo ñ solũ in cibis ido¬
lis immolatũ. sed & in uerbis: Et ego puto quia
sicut om̃is sermo qͥ pi&atẽ &iusticiã & ueritatem
doc& dõ consecratus ẽ. & dõ in molatus. ita & om̃is
ser mõ qui ad inpuditiciã uł in iusticiã uł impi¬
etatẽ respicit. idolis immolatus est. Etqͥeum re¬
cipit. quasi idolis immolata manducat. Manducu¬

Expanded text:
delere fortasse non poterant eos qui plenam scientiam veritadelere fortasse non poterant eos qui plenam scientiam veritatis acceperant. Hi autem qui in Christo minus eruditionis habebant, si immutarentur eos legentes talia, et illis adhuc studiis operam dantes, vulnerari poterant, et diversorum dogmatum variis erroribus implicari. Si sic ergo fiebat, ut deleretur alius, unde et is qui habebat plenam scientiam veritatis, laedi non poterat? Sed quoniam charitas non quaerit quod sibi utile est, sed quod multis, observari oportet, talem verbi capere cibum, qui non solum nos aedificet et delectet, sed et qui videntes non offendat. Est ergo non solum in cibis idolis immolatum, sed et in verbis. Et ego puto, quia sicut omnis sermo, qui pietatem et justitiam et veritatem docet, Deo consecratus est, et Deo immolatus est, ita et omnis sermo qui ad impudicitiam vel injustitiam vel impietatem respicit, idolis immolatus est, et qui eum respicit, quasi idolis immolata manducet. Manduca
Abbreviated transcription (Latin):
hretatione hebrahicorũ nominũ. satthin¬
eisĩmus in lingua nr̃a responsionẽ uł refutatio
aei. Ad plicuit gͦ isrł ad responsionẽ ut
seadonẽꝰ non bene applicuit. Uide deniq
noi solũ fornicatus. sedidolis gentiũ consecraꝰ
lio recũbere. nonne c̃scientia ei: cũ sit infirma ȩdi¬
ficabitur ad manducandũ immolata : ualdemiratus
sum: Uidet᷑ enĩ nontã rẽ ipsã grauẽ ꝓnuntiare. quã
illius offensã. qui haec uidens simili ꝓuocatur ex¬
emplo cũ ñ simili scientia muniatur. Ita ut osten¬
dat cũ qui hab& scientiã recũbentẽ in idolio. non
tã sui quã alterius dampni efficireum. Sed uide
ne forte non hoc solũ siebat apud corinthios. ut in
idolio recumberent. & immolata idolis manduca¬
rent Sed forte qm̃ studiosi litterarũ gregͥarũ ho¬
mines erant & amatores filo sopbix̧. desiderio ad¬
huc studiorũ ueterũ tenebantur. & filosophorum
dogmata quasi idolis immolata edebant. quȩ tam̃

Expanded text:
retatione Hebraicorum nominum, Sittim invenimus in lingua nostra responsionem vel refutationem dici. Applicuit ergo Israel ad responsionem vel refutationem. Non bene applicuit. Vide denique non solum fornicatus, sed et idolis gentium consecratus lio recumbere, nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificatur ad manducandum immolata ? valde miratus sum. Videtur enim non tam rem ipsam gravem pronuntiare, quam illius offensam, qui haec videns simili provocatur exemplo, cum non simili scientia muniatur: ita ut ostendat eum, qui habet scientiam et recumbit in idolio, non tam sui quam alterius damni effici reum. Sed vide ne forte non hoc solum fiebat apud Corinthios, ut in idolio recumberent, et immolata idolis manducarent, sed forte quoniam studiosi et Graecarum litterarum homines erant et amatores philosophiae, desiderio adhuc studiosi veterum tenebantur, et philosophorum dogmata quasi idolis immolata edebant. Quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tutis ẽ : semꝑ necesse ẽ ut in aliqua eruditione
uersetur. Quã eruditionẽ c̃iugẽ eius sermo diui¬
nus appellat. Secundũ hoc puto qđ & in lege
celebs & sterilis maledicto subiac&. dicit enĩ.
edesiȩ uirgines sub maledicto positȩ uidebunt᷑¬

Expanded text:
tutis est, semper necesse est ut in aliqua eruditione versetur, quam eruditionem conjugem ejus sermo divinus appellat. Secundum hoc puto, quod in lege caelebs et sterilis maledicto subjacet: quia si clesiae virgines sub maledicto positae videbunt
Abbreviated transcription (Latin):
tem ita & ꝓph&icus sermo suauis odor est
credentib dubiis uero & in credulis & his qui
bilis efficitur. Sed & ipse moyses dicit ad¬
onm. Quia ex quo locutus sum cũ pharaone
ante quã sermo dĩ audiatur: anteꝗ p̃dicatio
bellũ Ibi uero signũ belli tuba p̃dicationis
tribulationũ pugna consurgit. Ex quo ergo
loqui coepit moyses & a aron ad faraonem
affligitur populus dĩ. Ex quo in animã tuam
sermo dĩ perlatus ẽ: necessario certam̃ intra
te uirtutib aduersũ uitia suscitatur
rius uero quã uenir & sermo qui arguer&
uitia intrate in pace durabant. Sed ubi ser¬
mo dĩ facere coepit unius cuiq discrimen. tũ
ꝑturbatio magna consurgit: & sine federe
nascit᷑ bellũ Cũ iiustitia enũ quando potest
conuenire iustitia: Inpudicitia cũ sobri&ate:
ꝑturbemur si uidetur odor nr̃ execrabilis esse
pharaoni. Execrationi namq uitus dĩcitur

Expanded text:
 ita propheticus sermo suavis odor est credentibus; dubiis vero et incredulis, et qui bilis efficitur. Ipse quoque Moses dicit Domino: Ex quo locutus sum cum Pharaone, antequam sermo Dei audiatur, non est tribulatiosed ubi signum belli tuba praedicationis tribulationum pugna consurgit. Ex quo ergo loqui coepit Moses et Aaron ad Pharaonem, affligitur populus Dei. sermo Dei perlatus est, necessario certamen intra te virtutibus contra vitia suscitatur. Prius vero quam veniret sermo qui argueret, vitia intra te in pace durabant, sed ubi sermo Domini facere ceperit uniuscuiusque discrimen, tunc perturbatio magna consurgit, et sine federe nascitur bellum. Iniustitia enim quando potest convenire iustitiæ, inpudicitia cum pudicitia, perturbemur, si videtur odor noster execrabilis esse Pharaoni. Execracioni namque viciis ducitur
Abbreviated transcription (Latin):
populus in aegrpto seruat dño. sed ut exeat in de¬
man& & in negotiorũ obscuritate uersatur:
non potest seruire dño Non enim potest serui¬
re dño &i mammonȩ Exeundum igitur nobis¬
est de aegypto: relinquendus est mundussi¬
iohannẽ dicentẽ. Tilioli nolite diligere mundũ
mundo est desideriũ carnis est & desiderium

Expanded text:
populus in Aegypto positus serviat Deo, sed ut exeat in demanet, et in negotiorum obscuritate versatur, non potest servire Deo. Non enim potestis servire Deo et mammonae . Exeundum est ergo de Aegypto: reunquenqus est mJoannes ait: Filioli, nolite diligere mundum, mundo est, desiderium carnis est, et desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
riliter agite. Sienim fortiter steterimus
consequeniter & illud quod orat paulus
pro discipulis dicens: Quia ds̃ conter&
satanan sub pedib ur̃is uelociter. Quanto enĩ
nos constanter & fortit᷑ steterimꝰ : tanto
infirmus & inualidus erit farao. Si aũt nos
uel infirmi ceperimus c̾e uel dubii: ille ad¬
uersũ nos ualidior & constantior fi&
& uere illud impletur in nob̵ in quo mos ses
deditfigurã. Cum enĩ ipse eleuar& ma¬
nus: uncebatur a malech Si uero lassas eas
deicer& & bracha infirma deponer&: inuales¬
cebat amalech Ita ergo nos in uirtute cru¬
cis xp̃i extollamus brachia & leuemus in
oratione scãs manus in om̃ib sine ira & discepta¬
tione ut dñi mertamur auxiliũ. hoc idẽ nãq¬
& iacob apł̃s cohortatur dicens. Resistite aũt¬
diabolo & fugi& a uob̃. Agamus ergo om̃i fide
ut non solũ fugiat a nob̾. sed & conteratur
satanas sub pedib nr̃is. sic̃ & farao dimersus ẽ
in mare. & in profundo abyssi extinctus

Expanded text:
r petram. Si enim fortiter steterimus, consequenter illud quod orat Paulus pro discipulis, dicens: «Deus conteret Satan sub pedibus vestris» velociter, quanto enim nos constanter et fortiter steterimus, tanto infirmior et invalidior erit diabolus. Si autem nos vel infirmi ceperimus esse et diabolus ille adversus nos validior et constantior fit et vere illud impletur in nobis, quo Moyses dedit figuram. Cum enim ipse elevaret manus, vincebatur Amalech, si vero velut lassas eas deiceret et brachia infirma deponeret, invalescebat Amalech. Ita ergo etiam nos in virtute crucis Christi extollamus brachia et elevemus in oratione sanctas manus in omni loco sine ira et disceptatione, ut Domini mereamur auxilium. Hoc namque Iacobus apostolus hortatur nos dicens: «Resistite diabolo et fugiet a vobis». Agamus ergo omni fide et non solum fugiet a nobis, sed et conteretur Sathanas sub pedibus nostris sicut Pharao dimersus est in mare et in profundo abissi extinctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
habemꝰ eñ moysen & propħas. idest lex dĩ uult
te educere de aegypto si audiafeam uult te lon¬
ge facere a faraone. Cuere te cupit de opere luti
& palearũ si tam̃ audias legẽ dĩ & spiritaliter
intellegas. Non uult te in carnis & tenebrartm
actib ꝑ manere sed exire ad heremũ uenire ad lo

Expanded text:
habemus enim Mosen et prophetas, id est, lex Dei vult te educere de Aegypto, si audias eam; vult te longe facere a Pharaone, eruere de opere luti et palearum: si tamen audias, et spiritualiter intelligas; non vult te in carnis et tenebrarum actibus permanere, sed exire ad eremum, ad lo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nob̾ est ut dignetur dñs aperire os nr̃m. ut
possimꝰ & c̃tra dicentes uincere & obturare os qlł
Tonsolun aũt morsi promittitur aperiri os a
dño. sed & aaron. Dicitur enim & de ipso¬
ego aperiã os tuũ & os illius & instuam uos

Expanded text:
t. Dignetur Dominus aperire os nostrum, ut possimus contradicentem revincere, et obturare os quod solum Mosi promittitur aperiri os a Domino, sed et Aaron. Dicitur enim: Ego aperiam os tuum et os illius, et instruam vos