comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cui factus ẽ angularis lapis uenienti a dcumpartimex
bipis ad quos ꝑtin& quod ait abba partimex gentibus ad
quas ꝑtin& quodait pater. etiam panlus. apłs non p̃termit¬
tens hoc sacramentum in quodela mamus inquidabba pat̃
Etiterum ait. misit d r̃ spm̃ suum incorda ma clam amẽ
abba pater oportuitenĩ ut bomiis magis t̃ & ueras salua¬
tor infirmioribus conpatiens in seipso de monstrar&s
non debere suos martires desperare siqua forte cordidus
eorum in reper& sub tempus passionis exhumana fragi
litate tristitiacum ea uincerent uolunta tissuȩ p̃ponen¬
do uolunta tem dĩ quia illescit quidexpediat quibuscon¬
sulit. Dequatota re minctem ptis est utuberius discratur.
Agitur enim modo de conuenientia cuange listarum inquorũ
di uersitate uerborum ra lubriter discinius non aliud inuer¬
bis adaudiendamueritatem que pnsententiã loquentisẽt ro¬
quirendam. Hocẽ enimpater quod abbapat̃. Seda dsacra¬

Expanded text:
cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus paslitate tristitia, cum eam vincerent, voluntati suae praeponendo voluntatem Dei, quia ille scit quid expediat quibus consulit. De qua tota re non nunc tempus est ut uberius disseratur: agitur enim modo de convenientia Evangelistarum, in quorum diversitate verborum salubriter discimus non aliud in verbis ad audiendam veritatem, quam sententiam loquentis esse requirendam. Hoc est enim Pater, quod Abba, Pater: sed ad sacra
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit sicnaq dictumest si ficri potest acsidice r&ur
suis manifest ait enim marcus.
quo intellectu. accipiendumsit si fieri potest quando ait.
omnia tibi possibilia sunt & quod comine moriuerunt cum
dixisse uerum non quodego sed quodtu. Quod tantundẽ
uil& quantum si & ia dicatur. Verum tamen non in ca
uoluntis sed tua fiat. Satisostendit non exinpossibi¬
lut ate sed exuoluntate patrisdictum eẽ sifieripotest.
presertim quia lucas & hocipsum planius intim auit
Nenim ait sificri potest edsuus cui aꝑtiori sententiae :¬
iꝑtius ningitur quod narcus posint atnadicatur
suis Ommia enĩ tibi ponibilia sunt transfera mecali¬
cemistum. Quod autem ipse marcus non solumpater
sedabbapatereũ dixissecommemorat hocest abba har¬
braice quod est latinepater Et fortassedñs propt̃ aliqđ
sacramentum utrumq dixerit. uolens ostendere illan
setristitiam in ꝑsona suicor poris idestecđȩ suscrpisse

Expanded text:
uoluerit. sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur si uis. manifestauit enim Marcus, quo intellectu accipiendum sit si fieri potest, quando ait: omnia tibi possibilia sunt. et quod commemorauerunt eum dixisse: uerum non quod ego uolo, sed quod tu — quod tantundem ualet, quantum si et ivoluntas, sed tua fiat , satis ostendit non ex impossibilitate, sed ex voluntate Patris dictum esse, si fieri potest: praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimavit: non enim ait, si fieri potest; sed, si vis. Cui apertiori sententiae apertius jungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: si uis, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer a me calicem istum. . Quod autem ipse Marcns non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse,
Abbreviated transcription (Latin):
gnc in medio atri &circum sedentibus illis cratp&rus in medi
coruim&io hannesdicit : Sodie quebatur sr̃monpetrus
& alius discipulus: Discipulus autẽ ille aliuserat notus
pontifici & introritcumiħu inatrium pontificis sicutiohan¬
nes dicit petrus autemstabat adhostiumforis. Secundum eun¬
demiohannem exii tergo discipulus alius quierat notus pontifici
& dixitostiari .x. & introduxit p&rum sicutidem io ha nnesdicit
sicem̃ factũs est ut int᷑ ct̃ p& rusin abiosic & a libidicunt : prin¬
cipes autem sacer dotum &omneconcil ium sicut mat heus dicit
quaerebant falsum testimonium contraiħm ut cum morutra¬
derent a non in uenerunt cum multifalsitestes accessissent.
conuenientia enim testimonia nonerant sic ut marcusdicit.
cum eundem locum commnemorar&. Nouissimc autem
uenerunt duo filsi testes sicut dicitmatheus &dixerunt.
hiedix̃ possum dest rueros. no. templum dĩ & posttridiũ
aedificare illud : Alios &iam marcus commemorat dixisse¬

Expanded text:
us in medio eorum. et Iohannes dicit, quod sequebatur Simon Petrus et alius discipulus. discipulus autem ille alius erat notus pontifici et introiuit cum Iesu in atrium pontificis, sicut Iohannes dicit. Petrus autem stabat ad ostium foris, secundum eundem Iohannem. exiit ergo discipulus alius, qui erat notus pontifici et dixit ostiariae et introduxit Petrum, sicut idem Iohannes dicit. sic enim factum est, ut intus esset et Petrus in atrio, sicut et alii dicunt. Principes autem sacerdotum et omne concilium. sicut Mattheus dicit, quaerebant falsum testimonium contra Iesum, ut eum morti traderent, et non inuenerunt, cum multi falsi testes accessissent. conuenientia enim testimonia non erant, sicut Marcus dicit, cum eundem locum commemoraret. nouissime autem uenerunt duo falsi testes. sicut dicit Mattheus, et dixerunt: hic dixit: possum destruere templum dei et post triduum aedificare illud
Abbreviated transcription (Latin):
factum : &ꝑtridium aliud non manu factum xedificabo &ideo
non erit conueniems testi monium illorum.: sicutidem
marcus ibidem dicit: Et surgens princeps sacerdotum
ant illi: Nihilres pondens adca queisti aduer sumte testi¬
ficantur : Isautem tacebat: & princeps sacerdotum aitilli
Dicitillibs tudixisti : N ec matheus : marcus autẽ eadem
iliis uerbis dicit. Nisi quod taa& quod eum adiurauerit prin¬
ceps sacerdotum.: Sedtantum ualere ostendt quodei
quodeidicitiħs tudxistiquantum sidicer& ego: Sequitur
enimutait idem marcus đs autẽ dixitilli : a posum Et
uid ebitis filius hominis add ex trissedentem uirutis & ueni¬
entem cum nubibus caeli. hocdicit& iam matheus sed non
dicit respondisse iħm egosum : Tunc princeps sa cerdo tum
scidituestimenta suadicens. blasphemauit: quid adhuc
egemus testibus quod matheus commemorat& sequit᷑

Expanded text:
triduum aliud non manu factum aedificabo. et ideo non erat conueniens testimonium illorum, sicut idem Marcus ibidem dicit. et surgens princeps sacerdotum ait illi: nihil respondes ad ea quae isti aduersum te testificantur? Iesus autem tacebat. et princeps sacerdotum ait illidicit illi Iesus: tu dixisti. haec Mattheus. Marcus autem eadem aliis uerbis dicit, nisi quod tacet, quod eum adiurauerit princeps sacerdotum. sed tantum ualere ostendit quod ei dicit Iesus: tu dixisti, quantulum si diceret: ego sum. sequitur enim, ut ait idem Marcus: Iesus autem dixit illi: ego sum. et uidebitis filium hominis a dextris sedentem uirtutis et uenientem cum nubibus caeli. hoc dicit etiam Mattheus, sed non dicit respondisse Iesum \'ego sum\'. tunc princeps sacerdotum scidit uestimenta sua dicens: blasphemauit: quid adhuc indigemus testibus? quod Matthe
Abbreviated transcription (Latin):
adibmdren. a ue ribi &osculatusesteum. Dixtque
illi primo quod aitlucas Iud aosculo filium hoministradis
Demnde quod mitheus ad quoducnisti amice. Deindedixit
quodiohannes commemorat. Quid quernis Respon¬
derunterisim nacorenum. Dicitcis iħs agosum. Srabat
autem &iudas quitra debateum cumꝓpsis. Vtergo dix̃cis¬

Expanded text:
aue, rabbi, et osculatus est eum. dixitque illi primo quod ait Lucas: Iuda, osculo filium hominis tradis? deinde quod Mattheus: ad quod uenisti. amice? deinde dixit quod Iohannes commemorat: quid quaeritis? responderunt ei: Iesum Nazorenum. dicit eis Iesus: ego sum. stabat autem
Abbreviated transcription (Latin):
num celorum & cetẽ. hic potestuideri multas
turbas uidere uoluisse & obhoc ascendisse in mon¬
tem tam quam secedendo a turbis . ut solis sius
discipulis loquerctur : Cuir eiuidetur ad testar
etiam lucasita narrans. factumẽ in illis dieb.
exiit in montem or are& erat ꝑ noctans inoratio
nedĩ. Etcumdies factusct̃ uocauit adiscipulor
suos &e legit .xii. ex ipsis quos& apłos nominaũ:
Simonem quem cogno minauit petrum : & andrc̃a
frm̃cius .iacobum & iohannem : philippum & bar¬

Expanded text:
num caelorum, et cetera. hic potest uideri multas num caelorum, et cetera. hic potest uideri multas turbas uitare uoluisse et ob hoc ascendisse in montem tamquam secedendo a turbis, ut solis suis discipulis loqueretur. cui rei uidetur adtestari etiam Lucas ita narrans: factum est autem in illis diebus, exiit in montem orare et erat pernoctanDei et cum dies factus esset vocavit discipulos suos et elegit duodecim ex ipsis quos et apostolos nominavit Simonem quem cognominavit Petrum et Andream fratrem eius Iacobum et Iohannem Philippum et Bar
Abbreviated transcription (Latin):
xifacillime credi: nisi mouer& quod matheus in
monte dicit hunc habitum ẽẽ sermonẽ ad nõ sedente.
lucas autem in loco campestri ad nõ stante:
Haecitaq diuersitas facit uideri alium fuis se abii aa¬
illum aliumistum. Quid enimprohber& xpm̃
alibi quędam repetere quȩ ante iamdirerat. Aut
ite rumquȩ ante iamfecerat : Non sane istosduos
sermones quorum unum matheus al tenimlucas¬
inseruit. longa temporis distantia separari.:
Hinc probabiliter creditur. quodante & posteaq.¬
dam similia ueleadem ambo narra runt. Vtñ
absurde sentiatur eorum narrationes hȩc interpo¬
nentium inensdem locis & dieb eẽ uersatas : nam
matheus hoc itadicit. Et secuiȩ sunt cum turbȩ
multȩ degalilea & decapoli& de iero solimis & iudea
& de transior danem. Videns autem turbas as¬
cendit inmontem. Et cum sedirs&s accesseruntad
eum discipuli eius & aperiens ossuum docebateor

Expanded text:
xi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in xi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas autem in loco campestri a domino stante. haec itaque diuersitas facit uideri alium fuisse illum, alium istum. quid enim prohiberet Christum alibi quaedam repetere quae antea iam dixerat aut iterum quaedam facere quae ante iam fecerat? non sane istos duos sermones, quorum unum Mattheus, alteinseruit, longa temporis distantia separari, hinc probabiliter creditur, quod et ante et postea quaedam similia vel eadem ambo narrarunt, ut non absurde sentiatur eorum narrationes haec interponentium in eisdem locis et diebus esse versatas. Nam Matthaeus hoc ita dicit: Et secutae sunt eum turbae multae de Galilaea, et Decapoli, et Jerosolymis, et Judaea et de trans Jordanem. Videns autem turbas ascendit in montem; et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus. Et aperiens os suum docebat eos
Abbreviated transcription (Latin):
prosi &iamlucas meminit non sehocordine sedut
solent p̃t̃missa recordari. uel posterius facta pre¬
occupari sicut diuinitus sug gerebantur. quȩ antea
cognita post recordando conscriberent. Verumta¬
menidemlucas sermonemetiam ipsednĩ prolixiũ
narrauit ubietiam sicexor susẽ ut inistomathe¬
ẽ regnum dĩ. De indemulta quȩ secunturetiam
inlucȩ narratione similias̃. Et ad extremum ser¬
monis ipsa conclusio pror suscadem repperitur.
de homine prudente quiȩ dificabat suꝑpetram &
de stultoquiedificat suꝑ arenam: nisiquo dibi flu¬
men tantum in lisum domui. non & pluuiam &uentor
sic ut matheus: Poss& ergo facillime credieundem
ctiam ipsedñi interposuisse sermonem. Aliquas
autem p̃termisse sententias quasinatheus posuit.
item alias posuis sequas iste nondixit. Quasdam
&iam non isdem uerbis. Custoditatamen ueritatis
integritate similiter explicasse poss& hoc sicut di¬

Expanded text:
prosi etiam Lucas meminit non sane hoc ordine, sed ut prosi etiam Lucas meminit non sane hoc ordine, sed ut solent praetermissa recordari uel posterius facta praeoccupari, sicut diuinitus suggerebantur quae ante cognita postea recordando conscriberent. uerum tamen idem Lucas sermonem etiam ipse domini prolixum narrauit, ubi etiam sic exorsus est, ut in isto Mattheest regnum dei. deinde multa quae sequuntur etiam in Lucae narratione similia sunt. et ad extremum sermonis ipsa conclusio prorsus eadem repperitur, de homine prudente, qui aedificat super petram, et de stulto, qui aedificat super harenam, nisi quod ibi flumen tantum dicit inlisum domui, non etiam pluuiam et uentos, sicut Mattheus. posset ergo facillime credi eundem etiam ipse domini interposuisse sermonem, aliquas autem praetermisisse sententias, quas Mattheus posuit, item alias posuisse, quas iste non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, custodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. Posset hoc, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
nino. nec aliquid eius simile dixit. nisiquas¬
dam sententias. non contextim sedsparsi
quas dñs locis aliis repetiuit. reliquidtam̃
locum intex tu narrationis suę ub i n telle¬
gamus hunc dictum eẽ sermonem: sedabeo
pretermissus: Eterat inquid predicans m
sinagogis eorum. & omni galilee & dae moniaeici¬
ens. In hac predicatione quam dicit eum habiuisse
in omniga lilȩa intelligitur sermoiste habitus
in monte cuius comie morationem facit matheus
Namq idem marcusita sequitur. Etuenitad eum
leprosus de precans eum. & genuflexoduit
Siuis potesme memundare &cetera. De hoclepro¬
so mundato talia conectit. ut ipse intellegatur
quemm atheus cominemorat tunceẽ mundatũ.
quando postillum sermonem dñs de montedes¬
cendit. Sicenim Aitma theus. Cum autem
descendiss& demonte. secutȩ suntcum tur bȩmulas
Etecceleprosus ueniens ad orabat eum dicens.
Dñesiuis potest memundare & cetera. Huiusle¬

Expanded text:
nino nec aliquid eius simile dixit nisi quasnino nec aliquid eius simile dixit nisi quasdam sententias non contextim, sed sparsim, quas dominus locis aliis repetiuit. reliquit tamen locum in textu narrationis suae, ubi intellegamus hunc dictum esse sermonem, sed ab eo praetermissum: et erat, inquit, praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et demonia eiciens. in hac praedicatione, quam dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste habitus in monte, cuius commemorationem facit Mattheus. namque idem Marcus ita sequitur: et uenit ad eum leprosus deprecans eum et genu flexo dixit: si uis, potes me mundare, et cetera. de hoc leproso mundato talia conectit, ut ipse intellegatur, quem Mattheus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem dominus de monte descendit. sic enim ait Mattheus: cum autem descendisset de monte, secutae sunt eum turbae multae. 2et ecce leprosus ueniens adorabat eum dicens: domine, si uis, potes me mundare, et cetera. Huius le
Abbreviated transcription (Latin):
nonio hanni euangelistȩ contraria narrasse.
sed p̃t̃ misisse primum dni aduentum ingali¬
leam postea quam baptiratus est quando illic
aquam conuertit inuinum. Tunc enimnon¬
dum erattraditus io hannes. eum uero aduen¬
tum eus ingalileam contexisse narrationib
suis: qui post iobannem traditum factus est de
quo eius redit ingalileam & iamipse iohanner
eu angelista sic loquitur. Vtergo cognouit iħs
quia audierunt pharisei quia ir plures disci¬
pulos facit & bapti ⁊ at quani iohannes: quã quã
iħs non baptirar& sed discipuli eius reliquidu¬
deam & abuit iterum ingalileam: Iuncergo
intellegimus iam fuisse traditum iohannem : iu¬
dȩosuero audisse quod plures discipulos facer& & bap¬
tirar& quam fecerat & baptit aueratio hannes¬
XXIam nunc deillo sermone prolixo quem se cundum
mathcum in monte habuit dñs uide amus. ut rũ ei
ceteri cuangelistȩ nihil aduersari uide antur.
Marcus quippe non eum commemorauit om¬

Expanded text:
non Iohanni euangelistae contraria narrasse, non Iohanni euangelistae contraria narrasse, sed praetermisisse primum domini aduentum in Galilaeam, posteaquam baptizatus est, quando illic aquam conuertit in uinum — tunc enim nondum erat traditus Iohannes —, eum uero aduentum eius in Galilaeam conexuisse narrationibus suis, qui post Iohannem traditum factus est. de quo eius reditu in Galilaeam etiam ipse Iohannes euangelista sic loquitur: ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quia Iesus plures discipulos facit et baptizat quIesus non baptizaret, sed discipuli eius, reliquit Iudaeam et abiit iterum in Galilaeam. tunc ergo intellegimus iam fuisse traditum Iohannem, Iudaeos uero audisse, quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizauerat Iohannes. Iam nunc de illo sermone prolixo, quem secundum Mattheum in monte habuit dominus, uideamus, utrum ei ceteri euangelistae nihil aduersari uideantur. Marcus quippe non eum commemorauit om
Abbreviated transcription (Latin):
Diciteundem in de ascendisse hr̃erosolimam propt̃
pascha. Posthȩc uenisse iniudȩam terram & dis¬
cipuloscius & illicdemoratum cumeis & baptizan¬
tem ubi sequutus ait Erat aũt & iohannes baptirans
in ae non iuxtasalim quia aq̃. multȩ erant illic & ad¬
ueniebant & baptir ab antur nondum enim missus
erat in carcerẽ iohannes. Matheus aũt dicat.
Cum aũt audiss& quodiohannes traditus cẽt
secessit ingalilea. similiter &marcus. posteaquam
autem traditus est in quidio hannesuenit iħs inga¬
lileam. luca setiam nihilquidem dicit de traditoio¬
hanne sed tamen & ipse post baptismum & temptatio¬
nem xp̃i diciteum isse ingalileam sicut illiduo.
Namita contexit narrationem suam. Et consuma¬
taomnitemptatione diabolus recessit ab illous¬
que ad tempus. Et regre susest iħs inuirtute sp̃s
inga lileam & fama exiit ꝑuniuer samregionẽ
deillo : Vnde intellegitur hostreseuangelistar

Expanded text:
dicit eum deinde ascendisse Hierosolymam propter dicit eum deinde ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius et illic demoratum cum eis et baptizantem, ubi secutus ait: erat autem et Iohannes baptizans in Aeno iuxta Salim, quia aquae multae erant illic, et adueniebant et baptizabantur: nondum enim missus erat in carcerem Iohannes—, Mattheus autem dicat: cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. similiter et Marcus: posteaquam autem traditus est, inquit, Iohannes, uenit Iesus in Galilaeam. Lucas etiam nihil quidem dicit de tradito Iohanne, sed tamen et ipse post baptismum et temtationem Christi dicit eum isse in Galilaeam, sicut illi duo. nam ita contexit narrationem suam: et consummata omni temtatione diabolus recessit ab illo usque ad tempus. et egressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam et fama exiit peruniuersam regionem de illo. unde intellegitur hos tres euangelistas
Abbreviated transcription (Latin):
predictum quod homine sc̃ẽ capturos : Quod non
it adictumẽ. quasii ampisces numquã eẽcapturus.
Nam& post resurrectionem dñi legimus coscẽ piscatos.
Dictum ẽ orgo quod de inceps capturuseẽ homines: non
dictum est quodiam noneẽt capturus pisces.: Vn¬
dedatur locus intellegere cos:: ad capturam pisciũ
ex morereasse ut postea fierent quod matheus & mar¬
cus narrant : quando eos binos uocauit : & ipseius sit
ut eum sequerentur: Primo duobus petro & andreȩ.
deinde aliis duobus filiis tebedei : Tuncenim non sub¬
ductis ad t̃ram nauibus tã quam curare de undised
it aeum sequuti sunt. tamquã uocantem aciubentem¬
ut eum seque rentur.
llud&iam require ndumẽ quo modo iohannes euan¬
gelista antequa miohannes baptista missus eẽ in
carcerem dicit iħm isse inga lileam posteaquam
enim cominemorauit quod inchanangalileȩ fecit
de a quauinum & descendit capharnaum cummatre
& discipulis : & ibimanserunt non multis diebus.

Expanded text:
praedictum quod homines esset capturus. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus: nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos . Dictum est ergo quod deinceps capturus esset homdictum est, quod iam non esset capturus pisces. unde datur locus intellegere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse iussit. ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut sequerentur.. Illud etiam requirendum est, quomodo Iohannes euangelista, antequam Iohannes baptista missus esset in carcerem, dicit legum isse in Galilaeam - posteaquam enim commemorauit, quod in Cana Galilaeae fecit de aqua uinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi manserunt non multis diebus,
Abbreviated transcription (Latin):
gere debemus: Et aliud illos aliud istum com¬
memorasse. uel fortisse luca exprimere uoluisse
sententiam centur ionis quomodo dixerit ihm̃
filium dĩ. forte enim non eum unigenitum aequa¬
lem patri centurio intellexerat. sedideo filiũ di
dixerat quia iustum crediderat. sicut multi iusti
dictisunt filii dĩ: Quod autem ipse lucas dixit:
Uidens. autem centurio quod factumerat. in eoge¬
nere Inclusitomna quae in illa hora mirabilit̃
factaerant tam quam unum mirabile factum õme¬
merans cuius quast membra & parteserant omnia
illamiracula lam uero quod matheus addidit eosqui
cam oenturione erant ⁊ Alii autem hoc ticuerunt.
cuinon appareat ex notis sima regulanonẽẽ contra¬
rium cumalius dicit quod alius tacet : Et quod
matheus dixit timuerunt ualde lucas autem
non dixit timuit sed glorificauit dm̃: Quis non
cum intellegat timendo glorificasse ::
sequi tur matheus. Frant autem ibi mulieres

Expanded text:
gere debemus et aliud illos, aliud istum comgere debemus et aliud illos, aliud istum commemorasse, uel fortasse Lucam exprimere uoluisse sententiam centurionis, quomodo dixerit legum filium dei. forte enim non eum unigenitum aequalem patri centurio intellexerat, sed ideo filium dei dixerat, quia iustum crediderat, sicut multi iusti dicti sunt filii dei. quod autem etiam ipse Lucas dixit: uidens autem centurio quod factum erat, in eo genere inclusit omnia quae in illa hora mirabiliter facta erant, tamquam unum mirabile factum commemorans, cuius quasi membra et partes erant omnia illa miracula. iam uero, quod Mattheus addidit eos qui cum centurione erant, alii autem hoc tacuerunt, cui non appareat ex notissima regula non esse contrarium, cum alius dicit quod alius tacet? et quod Mattheus dixit: timuerunt ualde, Lucas autem non dixit \'timuit\', sed: glorificauit deum, quis eum non intellegat timendo glorificasse? XXI. Sequitur Mattheus: erant autem ibi mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
uit lucae utdiceret. centurionem ipsam dñi
mortem fuisse miratum. quia & haec inter illi
est quaetunc mirabiliter factierant : Quam¬
quam simatheus illud non iddiss& intellegen¬
dum erat: Cummul tamiranda facta fuerint¬
& omnia centurio & quicumeo erant miraripo¬
tuerint liberum fuisse narrantibus quidquisq
illum miratum commemorare uoluisset: Nec
eos sibi repugnare. cumalius illud alius illiro dice¬
ret fuis se miratum . quando omnia fuerat ille mi¬
ratus: Quod autem aliu scenturionem dixisse
Uere dĩ filius erat iste : Alius autem: uere homo
hic filius dĩ erat: Non mouebit eum cui non
exciderunt tammulta superius similiter dic¬
ta & exposita ad imam quippe sententiam utra¬
q: uerba concurrunt Nec quod alus tacuit ho¬
mo alius dixit. ullomodo contrar umest: magis
quod lucas Non ait centurionem dixisse filius
dĩerat. sed iustuserat: Potest putari diuersum.
seduel utrum q dictum acenturionem intelle¬

Expanded text:
uit Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini uit Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini mortem fuisse miratum, quia et haec inter illa est quae tunc mirabiliter facta erant. quamquam, etsi Mattheus illud non addidisset, intellegendum erat, cum multa miranda facta fuerint et omnia centurio et qui cum eo erant mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus, quid quisque illum miratum commemorare uoluisset, nec eos sibi repugnare, cum alius illud, alius illud diceret fuisse miratum, quando omnia fuerat ille miratus. quod autem alius ait centurionem dixisse: uere dei filius erat iste, alius autem: uere homo hic filius dei erat, non mouebit eum cui non exciderunt tam multa superius similiter dicta et exposita. ad unam quippe sententiam utraque uerba concurrunt. nec quod alius tacuit homo, alius dixit, ullo modo contrarium est. magis quod Lucas non ait centurionem dixisse filius dei erat\\ sed: iustus erat, potest putari diuersum; sed uel utrumque dictum a centurione intelle
Abbreviated transcription (Latin):
rexerunt: & ex euntes demonumentis post
resurrectionem eius uenerunt in scãm ciuitatẽ.
& apparuerunt multis: Haec quae solus dixit
non est metuendum: Necuiquam ceterorum re¬
pugnare uideantur : Sequitur idemipse:
Centurio autem & quicum eo erant custodien¬
tes iħm uiso terrae motu & his quae fieb ant timu¬
erunt ualde dicentes: Ueredĩ filius erit iste:
Marcus sic. uidens autem centurio qui ex aduerso
stabat quia sic clamans expirass& ait: Uereho¬
mo hic filius dĩ erat: Tucas sic: Uidens autem
centurio quod factum fuerat glor ificauit dm̃di¬
cens : Uere hic homo iustuserat: Non est contra¬
rium quod matheus uiso terrae motudicit ad¬
miratum centur ionem & eos quicumillo erant.
cum ilcas dicat hoc eum admiratum quodemis¬
sa illa uoce expiras set : Ostendens quam in potes¬
tatem habuerit quando moreretur: In eoquip¬
pe quodidem matheus non solum dixit uiso
ter rae motu sed &iam & addidit & hisquȩ fic¬
taerant  Integrum locum fuissedemonst ra¬

Expanded text:
rexerunt; et exeuntes de monumentis post resurrectionem eius uenerunt in sanctam ciuitatem et apparuerunt multis. haec quae solus dixit non est metuendum ne cuiquam ceterorum repugnare uideantur. sequitur idem ipse: centurio autem et qui cum eo erant custodientes Iesum uiso terrae motu et his quae fiebant timuerunt ualde dicentes: uere dei filius erat iste. Marcus sic: uidens autem centurio, qui ex aduerso stabat, quia sic clamans expirasset, ait: uere homo hic filius dei erat. Lucas sic: uidens autem centurio quod factum fuerat glorificauit deum dicens: uere hic homo iustus erat. non est contrarium, quod Mattheus dicit uiso terrae motu admiratum centurionem et eos qui cum illo erant, cum Lucas dicat hoc eum admiratum, quod emissa illa uoce expirasset, ostendens, quam in potestate habuerit, quando moreretur. in eo quippe, quod idem Mattheus non solum dixit: uiso terrae motu, sed etiam addidit: et his quae facta erant, integrum locum fuisse demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
li ut &iam st ante suiderentur. sicuteos luca suisor
fuis se cominemorat. & dixisse secundum eundem lucã
timentibus mulieribus & uultum in terrã declinan¬
tibus. Quid quaeritis uiuentem cum mortuis: nẽ hic
sed surrexit. Recordamini qualiter locutus ẽ uob̾.
cum adhuc inga lilca cẽ dicens. Qiu ao port& filium
hominis tradi in manus hominum peccatorum
& crucifigi & diȩ tertia resurgere &re cordate sunt
uerborum cius. Posthec conuersa estrotror¬
sum maria. & uiditiħm stantem sic ut dicitio¬
haimes & non sciebatquia iħsẽ dicit eribs. Muli¬
quia hortola nusest. dicitei: dñẽ situsustubisti
cum dicitomihi ubiposuistieum & ego cũ tollim

Expanded text:
li, ut etiam stantes viderentur, sicut eos Lucas visos li, ut etiam stantes viderentur, sicut eos Lucas visos fuisse commemorat, et dixisse secundum eumdem Lucam timentibus mulieribus et vultum in terram declinantibus, « Quid quaeritis viventem cum mortuis? non est hic, sed surrexit: recordamini qualiter locutus est vobis, cum adhucmanus hominum peccatorum et crucifigi et die tertia resurgere. Se t recordatae sunt uerborum eius. post haec conuersa est retrorsum Maria. e t uidit Iesum stantem, sicut dicit Iohannes, et non sciebat, quia Iesus est dicit ei Iesus: muliquia hortulanus est dixit ei: domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi, ubi posuisti eum, et ego tollam
Abbreviated transcription (Latin):
turam qui ao portebateum amortuis resurgero.
abierunt ergo ierum ad sem& ipios discipuli maria
uitem stabat admonumentum forisplorans. Id est
anteillum saxeisepulchri locum. Sedtamen intra
illud spatium quodiam ingrene fuerant. Hortds
adextris suꝑ lapidem reuolum amonumento
Dequo angelonarrant matheus. & marcus .: Tune
eis dixit: nolite timereuos. Scio enim quo dim crucisi¬
Uenite uidetelocum ubi positus erat dñs. &cito euntes
dicite discipulis eius quia surrexit. & ecce precedituos in
galileam ibi eum uidebitis eccedixiuobis. Quibus
similia marcus quoque non tacuit: adhec uerba ma¬
ria dumfler& inclinauit se & prospex̃ in monumen¬
tum & uidit duos angelos sicut dicitiohannes in albis
sedentes unum ad caput & unuin ad pedes ub i positum
fuerat corpusiħu dicunt cuilli. Mulier quidoloras¬
diciteis. Quiatulerunt dm̃meum: & nescio ubipo¬
suerunteum. Hic intelle gendisunt surrexisse ange¬

Expanded text:
turas, quia oportebat eum a mortuis resurgere. turas, quia oportebat eum a mortuis resurgere. Abierunt ergo ad semetipsos discipuli. Maria autem stabat ad monumentum foris plorans, id est ante illum saxei sepulcri locum; sed tamen intra illud spatium quo jam ingressae fuerant. Hortus a dextris super lapidem revolutum a monumento, de quo angelo narrant Matthaeus et Marcus: Tunc dixit eis: Nolite timere, vos. Scio enim quod Jesuntes dicite discipulis eius, quia surrexit; et ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis. ecce praedixi uobis. quibus similia Marcus quoque non tacuit. ad haec uerba Maria dum fleret, inclinauit se et prospexit in monumentum et uidit duos angelos, sicut dicit Iohannes, in albis sedentes unum ad caput et unum ad pedes, ubi positum fuerat corpus lesu. dicunt ei illi: mulier, quidDicit eis: Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. Hic intelligendi sunt surrexisse ange
Abbreviated transcription (Latin):
iacerent. Venit autem sicut iohannes dicit maria
magdalens Sino dubio ceteris mulieribus quaed nõ
minis trauerant plurimum dilectione feruentior
Vt non in merito iobannor solam commemorar & tacitis
eis quaccum illa fuerunt. sicut aluitestantur.
Veni tergo & uidit lapidem sublatum a monumento
antequam aliqui ꝗ diligentius inspicer& non dubitans
ablatum in deec corpusiu. Cucurrit sicui dicit idem
iohannes & nuntiauit p&ro atque ipsuo hanni. Ipseẽ
enim discipulus quema mabatiħr: Atillicurrerecoe¬
perunt ad monumentum. Et preueniens iobanne s in¬
clinauitse & uidit posita linieamina nec intrauit.
Parus autem consc quutus intrauit in monumentum:
& uiditlinteamina posita & sudarium quod fuerat suꝑ
caputeius noncum cum linte aminib. positum sed sepa
ratim in uolutum. de inde & iohanne sintrauit & uidu
similiter & credidit quod mariadixerat. sublatu meẽ
dnm̃ de monumento. Non dumenim sciebant scrip¬

Expanded text:
iacerent. uenit autem, sicut Iohannes dicit, Maria iacerent. uenit autem, sicut Iohannes dicit, Maria Magdalene sine dubio ceteris mulieribus, quae domino ministrauerant, pluut non immerito Joannes solam commemoraret, tacitis eis quae cum illa fuerunt, sicut alii testantur. Venit ergo, et ut vidit lapidem sublatum a monumento, antequam aliquid diligentius inspiceret, non dubitans ablatum inde esse corpus Jesu, cucurrit, sicut dicit idem Joannes, et nuntiavit Petro atque ipsi Joanni. Ipse est enim discipulus quem amabat Jesus. At illi currere coeperunt ad monumentum, et praeveniens Joannes inclinavit se, et vidit posita linteamina, nec intravit: Petrus autem consecutus intravit in monumentum, et vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, nratim involutum. Deinde et Joannes intravit et vidit similiter et credidit quod Maria dixerat, sublatum esse Dominum de monumento. Nondum enim sciebant Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tollam. diciteiihs. Maria. Conuersailla dicitei
rabboni quod dr̃ magist̃. dicite iibs. Nolime tangere
nondum enim ascendiad patremieum. Vade autẽ
ad nuntiam discipulis qui auididnm̃ &haccdxx̃ muhi¬
in haciohannis narratione die suł tempus quouentum
c̃ad monumentum cum ceteris conuenitillud&iam qđ
duo angeli uisis concordat cumluca: sed quodille stanter
dicitangelosuisos. iste autem sedenter. & cetera quȩ illiñ
dicunt. Quomodo huc possint intellegi non discrepare
accteris. & quo ordine gesta sint. Nisidiligenter consi¬
derentur. repugnantia possunt uideri. Qua propter
haccomnia quȩ circa tempus resurrectionis dnĩ fac¬
ta sunt secundum omnium eu angelistarum testi¬
monia inun aquadam narratione quantum nosdñs
adiuuar& quem ad modum geripotuerintordinemus
Primasabbatidiluculo sicutom̃s consentiunt uentumẽ
admonumentum. lam factum erat quod solus maths
commemorat. deterremotu & lapid are uoluto conter¬
ritisq custodibus it autmparit aliquauelut mortui

Expanded text:
rsa illa dicit ei rabboni quod dicitur magister dicit ei Iesus noli me tangere nondum enim ascendi ad Patrem meum vade autem aadnuntians discipulis quia vidi Domin hac Iohannis narratione dies uel tempus, quo uentum est ad monumentum, cum ceteris conuenit; illud etiam, quod duo angeli uisi sunt, concordat cum Luca; sed quod ille stantes dicit angelos uisos. iste autem sedentes. et cetera, quae illi non dicunt. quomodo hic possint intellegi non discrepare a ceteris et quo ordine gesta sint, nisi diligenter considerentur, repugnantia possunt uideri. Quapropter haec omnia, quae circa tempus resurrectionis domini facta sunt, secundum omnium euangelistarum testimonia in una quadam narratione, quantum nos dominus adiuuerit, quemadmodum geri potuerint, ordinemus. prima sabbati diluculo, sicut omnes consentiunt, uentum est ad monumentum. iam factum erat, quod solus Mattheus commemorat de terrae motu et lapide reuoluto conterritisque custodibus ita, ut in parte aliqua uelut mortui
Abbreviated transcription (Latin):
illum quintra monumentum sedebat ad extris:
Sedlucas itanarrat: & dieserat para sccues & sabbatũ
in lucescebat: Sub sequutae autem mulieres quaecum
ipso uenerant degalilȩa uiderunt monumentum & quẽ¬
ad modum positũ eratcorpuseius. & reuertenter
parauerunt a romata &unguenta & sabbato quidẽ

Expanded text:
illum qui intra monumentum sedebat a dextris. illum qui intra monumentum sedebat a dextris. sed Lucas ita narrat: et dies erat parasceues et sabbatum inlucescebat. subsecutae autem mulieres, quae cum ipso uenerant de Galilaea, uiderunt monumentum et quemadmodum positum erat corpus eius. et reuertentes parauerun
Abbreviated transcription (Latin):
contenebratus est & tribus eluxit. constabitratio
triumdierum &trium noctium. Resta tergo utillo
scripturarum usitatissimo loquendimo dus quo a par¬
ttorum intelligitur. Inueniamͦ extremumdiem
tem pus para sceues quocrucifixus & sepultus ẽ dñs
&exipsa extrema partem totum diem cumsua noc¬
it qui ũ pactur fuerat accipiamꝰ Medium
uero idẽ sabbatidiem non a parte. sed integretotum
ĩtium rursus a parte sua prima idẽ a nocte tora cum
suo diurno tempore. ac sicerit triduum quemad¬
modum illi viuidies postquosa scendit in montem:
quorum medios integros adtendens marcus dixit
iamcetera uideamus quemad modum matheo congru¬
ant Luca s enim aptis sime duos angelos dicitiusos
suisse amulie ribus quȩ uener unt admonumentum
quorum singulos intellexera mus comme moratos
aduobus unuma matheo. idest illum quiextra mo¬
numentum sedebat in lapide. alterum a marto. idẽ

Expanded text:
contenebratus est et tribus eluxit, constabit ratio contenebratus est et tribus eluxit, constabit ratio trium dierum et trium noctium. restat ergo. ut illo scripturarum usitatissimo loquendi modo, quo a parte totum intellegitur, inueniamus extremum diem tempus parasceues, quo crucifixus et sepultus est dominus, et ex ipsa extrema parte totum diem cum sua nocte, qui iam peractus fuerat, accipiamus, medium uero, id est sabbati diem, non a parte, sed integre totum, tertium rursus a parte sua prima, id est a nocte totum cum suo diurno tempore, ac sic erit triduum, quemadmodum illi octo dies, post quos ascendit in montem. quorum medios integros attendentes Mattheus etiam cetera uideamus, quemadmodum Mattheo congruant. Lucas enim apertissime duos angelos dicit uisos fuisse a mulieribus, quae uenerunt ad monumentum, quorum singulos intellexeramus commemoratos a duobus, unum a Mattheo, id est illum qui extra monumentum sedebat in lapide, alterum a Marco, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cum sua nocte. Illo sautem quieum medio posti¬
erunt idest paras ceuen & primã sabbati: quem
diem dñi cum dicimus. Ap̾tẽtotũ intellogamꝰ
Quid enim uiuat quod quidam his angustus coar¬
tati : &istum loquutionis modum. idẽ aparte
totum inscãrum scripturarum soluendis questionib
plurimum uale renescientes: noctem uoluerunt
adnumerare tres illas horas a sextausque ad nonam
quibus solobscurat᷑ ẽ. &diem treshoras alias quibur
iterum terris est redditus. id est a nona usque ad eius
occasum : Sequitur enĩ nox futuri sabbati. quacum
suo diȩ conpritataerant iam duo noctes & duo dies
Porro autem post sabbatum sequitur nox prima
sabbati id est inluces centis dominioi inquatuncdñs
resurrexit: Crunt ergo duac noctes aduo dier &una
nox &iam sitota poss& intellegi. Ne costenderemus
quod illud diluculum parseiur extremasit: qua prop¬
ter nec adnumeratis illis exhoris quaru m tribus sol

Expanded text:
cum sua nocte, illos autem qui eum in medio posucum sua nocte, illos autem qui eum in medio posuerunt, id est parasceuen et primam sabbati, quem diem dominicum dicimus, a parte totum intellegamus. quid enim iuuat, quod quidam his angustiis coartati et istum locutionis modum, id est a parte totum, in sanctarum scripturarum soluendis quaestionibus plurimum ualere nescientes noctem uoluerunt adnumerare tres illas horas a sexta usque nonam, quibus sol obscuratus est, et diem tres horas alias, quibus iterum terris est redditus, id est a nona usque ad eius occasum? sequitur enim nox futuri sabbati. qua cum suo die conputata erunt iam duae noctes et duo dies; porro autem post sabbatum sequitur nox primae sabbati, id est inlucescentis diei dominici, in qua tunc dominus resurrexit; erunt ergo duae noctes et duo dies et una nox, etiamsi tota posset intellegi, nec ostenderemus, quod illud diluculum pars eius extrema sit; quapropter nec adnumeratis illis sex horis, quarum tribus sol
Abbreviated transcription (Latin):
Ac phoc ea nocte uenerunt quȩ significata est nomine
uesper Totaenim significataẽ eo nomine uidixi:
Etideo quacumque eius noctis parteuenissent. eautique
nocte uenissent. Cu mergouenerunt parte noctis ex¬
tremaea proculdubio noc teuenerunt. Vespereaũ
quilucescit in primam sabbati. non potest nisitota ipra
noxintellegi. Corgitur uespere uenerunt quaeip¬
sanocte uenerunt. Ipsa autem nocte uenerunt. quae
noctis ipsius quam uis extrema parteuenerunt :
Nam & ipsum triduum quodñrmortuus est & resur¬
rexit. Nisusto loquendi modo quo parte totumdier sol&
recte intelleginon potest: Ipscquippeait. sicut enim¬
sicerit & filius hominis incorde terrȩ tribus dieb.
& tribus noctibus: conputantur autem tempora.
siue ex quot radidit spm siuc exquo sepultus est.
& no noc currit aliquidum nisimedium diem
hocest sabbatum totum diem accipiamus. i dẽ

Expanded text:
ac per hoc ea nocte uenerunt, quae significata est nomine ac per hoc ea nocte uenerunt, quae significata est nomine uesperi. tota enim significata est eo nomine. ut dixi; et ideo, quacumque eius noctis parte uenissent, ea utique nocte uenissent; cum ergo uenerunt parte eius noctis extrema, ea procul dubio nocte uenerunt. uespere autem; quae lucescit in primam sabbati, non potest nisi tota ipsa nox intellegi: eo igitur uespere uenerunt quae ipsa nocte uenerunt, ipsa autem nocte uenerunt quae noctis ipsius quamuis extrema parte uenerunt. Nam et ipsum triduum, quo dominus mortuus est et resurrexit, nisi isto loquendi modo, quo a parte totum dici solet, recte intellegi non potest. ipse quippe ait: sicut enimsic erit et filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. conputantur autem tempora, siue ex quo tradidit spiritum, siue ex quo sepultus est, et non occurrit ad liquidum, nisi medium diem, hoc est sabbatum totum diem accipiamus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cerent quocumq uellent tempore eiusdem noctis:
Sic itaq dictum est uespere sabbati. Acsidiceretur:
Noctem sabbati idest nocte quae sequitur diems abba.¬
ti. quod ipsa uerba eius satis indicant: Sicenimait.
Uespere autem sabbati quaelucescit in primams abbati
Quod fier mon potest nisi tantum modo primam noc¬
tis particulam idest solum mitium noctis intellexe¬
rimus dicto uespere significatam. Neq enimipsũ
intium lucescit in primam sabbati. sed ipsa nox quae
luce incipit terminari. Nam terminus primae
partis noctis sccundae partis initium est : Luxaũ
ter minus totius noctis est unde non potest dici
uesper lucescens in primam sabbatinisi nomine
uesperi nox ips aitellogatur. qu amlux termi¬
nat Qusitatus loquendi modusest diuinaescrip¬
ture aparte totum. Aues pere ergo noc tem signi¬
ficauit. cuius extremum est diluculum. Diluculo
enimuenerunt illac mulieres ad monumentum

Expanded text:
cerent, quocumque uellent tempore eiusdem noctis. cerent, quocumque uellent tempore eiusdem noctis. sic itaque dictum est uespere sabbati, ac si diceretur \'nocte sabbati\\ id est nocte, quae sequitur diem sabbati. quod ipsa uerba eius satis indicant. sic enim ait: uespere autem sabbati. quae lucescit in primam sabbati, quod fieri non potest. si tantum modo primam noctis particulam, id est solum initium noctis, intellexerimus dicto uespere significatam; neque enim ipsum initium lucescit in primam sabbati, sed ipsa nox, quae luce incipit terminari. nam terminus primae partis noctis secundae partis initium est, lux autem terminus totius noctis est. unde non potest dici uesper elucescens in primam sabbati. nisi nomine uesperi nox ipsa intellegatur, quam lux terminat. et usitatus loquendi modus est diuinae scripturae a parte totum. a uespere ergo noctem significauit, cuius extremum est diluculum. diluculo enim uenerunt illae mulieres ad monumentum;
Abbreviated transcription (Latin):
bescere uiderint. addant qui diceb ant mane est : & dicant
ualde mane est: Quid autem inter est dum sine illo susto
modo nihi laliud intellegamus amarco appellatum ma¬
:ne : nisi quod lucas appellaint diluculum Ethoc ual¬
demane: quod ille ualde diluculo & quodioh annes
mane cam adhuc tenebrae eẽnt. sole autemori¬
ente. io est ortusuo iam cie lumin luminare incipiente :
Quomodo ergohis tribus congruat matheus qui
nec diluculo nec mane. seduespereait sabbati quȩ
luce scit in primam sabhati:dtentius indagan¬
dum est: A parte quippeprima noctis quodest
uesper ipsam noctem uoluit significare matheus
cuius noctis fineuenerunt mulieres ad monumen¬
tum: Sauero causa intelligitur eandem noc tem
sic appellasse quiaiam aues pere liceb at ad ferre
a romata trans acto utiq sabbato. Ergo qm̃ sabba¬
tom pedieb. antur ut non ante facerent. Ab eotempo¬
re nominauit noctem: ex quo eis licere coepit ut fa¬

Expanded text:
bescere uiderint, addant qui dicebant mane est\' et dicant bescere uiderint, addant qui dicebant mane est\' et dicant \'ualde mane est\'. quid autem interest, dum siue illo siue isto modo nihil aliud intellegamus a Marco appellatum \'mane\' nisi quod Lucas appellauit diluculum et hoc ualde mane quod ille ualde diluculo et quod Iohannes mane cum adhuc tenebrae essent, sole autem oriente, id est ortu suo iam caelum inluminare incipiente? quomodo ergo his tribus congruat Mattheus, qui nec \'diluculo\' nec \'mane\'. sed uespere ait sabbati, quae lucescit in primam sabbati, attentius indagandum est. a parte quippe prima noctis, quod est uespere, ipsam noctem uoluit significare Mattheus, cuius noctis fine uenerunt mulieres ad monumentum. ea uero causa intellegitur eandem noctem sic appellasse, quia iam uespere licebat adferre aromata transacto utique sabbato. ergo, quoniam sabbato inpediebantur, ut non ante facerent, ab eo tempore nominauit noctem, ex quo eis licere coepit, ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
iam albesceret : Quod non fit utiq nisi solis orientis
uicinitate c̃nus enim est illȩ fulgor qui nomine aurorȩ
appellari solet : Id conon repugnat illiqui ait. cumadhuc
tenebrae cẽnt. Die quippe surgente aliquae reliquiae
tenebrarum tanto magis extenuantur. quantomagis
oritur lux: nec sic accipiendum est quodu aldem ane
tamquam solipsei amuideretur suꝑ terras: sed potius
sicut dicere solemus eis quibus uolumus significare
temperius aliquid faciendum: cum enimdixerimꝰ
mane. neputent iam sole supra terram conspicuo nosdi¬
cere : Ad hoc plerumq addimus ualdem ane.ut illud
quod &iam albescente uocatur intellegant: Quam¬
quam & hocusitatum sit. ut postgallicantum saepereppe¬
titum cum conietarehomines coeperint diema impro¬
pinquaredicint. iam mane est : Etcum post hoc uerbum
adtenderint. aciamoriente : io est iam de proximo ad¬
ueniente in has partes sole caelum rubescere. uel al¬

Expanded text:
iam albesceret, quod non fit utique nisi solis orientis iam albesceret, quod non fit utique nisi solis orientis uicinitate; eius enim est ille fulgor, qui nomine aurorae appellari solet. ideo non repugnat illi qui ait: cum adhuc tenebrae essent. die quippe surgente aliquae reliquiae tenebrarum tanto magis extenuantur, quanto magis oritur lux. nec sic accipiendum est quod ait: ualde mane, tamquam sol ipse iam uideretur super terras, sed potius sicut dicere solemus eis quibus uolumus significare temperius aliquid faciendum. cum enim dixerimus \'mane\', ne putent iam sole supra terram conspicuo nos dicere, ad hoc plerumque addimus \'ualde mane\', ut illud quod etiam albescente uocatur intellegant, quamquam et hoc usitatum sit, ut post galli cantum saepe repetitum, cum coniectare homines coeperint diem iam propinquare, dicant \'iam mane est\', et cum post hoc uerbum attenderint ac iam oriente, id est iam de proximo ueniente in has partes sole caelum rubescere uel al
Abbreviated transcription (Latin):
Nam illud gaudium quodmatheus comiemorat non re¬
pugnat timori dequo marcus dicit : Debuimusenm
utrumq in illarum animo factum intellegere: &iã¬
supsematheus detimore diceret: Oumuero & ipse
dicat. exierunt cito demonumento cumtimore. &
gaudio magno : Nihilex hacrequestionis remanere
ꝑmittit : De horiquoq ipsa quauenerunt mulieres
ad monumentum non contemnenda exoritur questio:
Cum enim matheus dicit: Llespere autem sabbati quac
lucertit in primam sabbati: uenit mariam agdalenȩ
& aliamaria uidere scpulchrum: Quidest quod dict
marcus: E tualde mane una sabbatorum ueniunt ad
monumentum oriente iam sole: In quidem aceteris duob
idest luca & iohanne non discrepat. Quodenim dicit
lucisualde diluculo. & iohannes mane eum ad huc tene¬
brae cẽnt : Hoc intellegitur mareus dioere ualdeminc
oriente iamsole: Id est cumcaelum aborientis parte

Expanded text:
nam illud gaudium, quod Mattheus commemorat, non renam illud gaudium, quod Mattheus commemorat, non repugnat timori, de quo Marcus dicit. debuimus enim utrumque in illarum animo factum intellegere, etiamsi ipse Mattheus de timore non diceret; cum uero et ipse dicat: et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno, nihil ex hac re quaestionis remanere permittit. De hora quoque ipsa, qua uenerunt mulieres ad monumentum, non contemnenda exoritur quaestio. cum enim Mattheus dicat: uespere autem sabbati, quae lucescit in primam sabbati, uenit Maria Magdalene et alia Maria uidere sepulchrum, quid est, quod dicit Marcus: et ualde mane una sabbatorum ueniunt ad monumentum oriente iam sole? in quo quidem a ceteris duobus, id est Luca et Iohanne, non discrepat. quod enim dicit Lucas: ualde diluculo, et Iohannes: mane cum adhuc tenebrae essent, hoc intellegitur Marcus dicere: ualde mane oriente iam sole, id est cum caelum ab orientis parte