comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se meritis bonoꝵ oꝑrum quȩ in lege sunt ꝑuenisse
ad euangłicã grãm. Idoq scandalizabant᷑ multi
qui ex iudeis crediderant. quod incircuicisis gen¬
tib xp̃i grã traderet᷑. Unde apłs paulus dicit posse
oꝑari. quãuis nichil antea iuste oꝑatus ad fidei iusti¬
ficationẽ ꝑuenerit: Non merito bonoꝵᷤ operũ. sed
grã dĩ quȩ in illo uacare non potest. cũ iam ꝑ dile-¬
ctionẽ bene oꝑatur. Quod si cũ crediderit mox
de hac uita discesserit. iustificatio fidei manet
cum illo. Nec p̃cedentib bonis oꝑib quia non
merito ad illam sed grã ꝑuenit. nec consequen¬
tib in hac uita ee̾ ñ sinitur. Unde manifestum ẽ
quod paulus apłs dicit. Arbitramur enim iustifi-¬
cari hominẽ ꝑ fidem sine oꝑib. Non tamen ita
intelligendu ẽ. ut accepta fide si uixerit dicamus
eum iustum etiam si male uixerit. Ideo exemplo

Expanded text:
se meritis bonorum operum, quae per legem sunt, pervenissse se meritis bonorum operum, quae per legem sunt, pervenissse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex Judaeis crediderant, quod incircumcisis gentibus Christi gratia traderetur. Unde nunc Apostolus dicit posse operari, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei, quae in illo jam vacua esse non potest cum jam per dilectionem bene operatur? Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit; nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
uoniã paulus apłs predicans iustificari hominem
ꝑ fidem sine oꝑibus. non bene intellectus ẽ ab eis.
quisic dictum ẽẽ acceperunt. ut putarent cum
semel in xpm credidissent. etiam si male oparent
& facinorose flagitioseq uiuerent. saluos esse
ꝑ fidem posse. Locus iste huius epłȩ eundem
sensum pauli apłi quomodo sit intelligendus
exponit. idoq abrahȩ magis exemplo utit᷑. uacuã
ẽẽ fidem si non bene oꝑeret᷑. qm̃ abrahȩ exemplo
etiã paulus apłs usus ẽ. ut ꝓbaret iustificariꝑ fide
abrahe quȩ eius fidem comitata sunt: satis ostendit
apłm paulum non ita ꝑ abraham docere iustificari
hominẽ ꝑ fidem sine oꝑib ut si quis crediderit non
ad eum ꝑtineat bene operari. sed ad hoc potius
ut nemo arbitret᷑ meritis priorum bonorum oꝑrũ
quȩ in lege sunt se ꝑuenisse ad donum iustificati¬
onis quȩ ẽ in fide. In hoc enim gentib in xp̃m cre-¬
dentib iudei se p̾ferre cupiebant. quod dicebant

Expanded text:
uoniam Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse per fidem: locus iste hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari hominem Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritperum se pervenisse ad donum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
conceptacsit habere in se celiquiduin¬
litactis. ultra quam sexus ractio ꝑmit¬
tat. autuaclida membra aut in mode¬
ratam longitudinem ccut fus cũ colo¬
rem aut hispida: focciem. aut uultũ in¬
decorum. autuocem robusttm. aut
animum audoccem aut & his plurto:
siue masculinu indexteram femini¬
Nuinsinistram ꝑuenerit : ut rosque
fodus relte ꝓuenire ut & feminis
ꝑ omnia naturȩ suȩ decus const&. &¬
maribus tamm̃te quamcorporero.¬
bur uirile seru&ur: illuduerd ipsum
quam mirabile institutũ dĩ quod ad
conseruationem generum singuloꝵ
duos sexus maris acfeminae machi¬
natur ẽ quibus interse ꝑ uoluntatis
In lecebroes copulcctis. subsiciua sobo¬
lis pocreretur. negenus omne uiuen¬
tiu condicio morteditatis &tingue¬
r& sed plus rõboris maribus quo fa
feminȩ cogerentur: uir itocque no¬
minatus est : quod maior in eo uisẽ
quam infemina & hinc uirtus nom̃
occcepit: itẽ mulier ut uarro in ter¬

Expanded text:
concepta sit, habere in se aliquid uirconcepta sit, habere in se aliquid uirilitatis ultra quam sexus ratio permittat. aut ualida membra aut inmoderatam longitudinem aut fuscum colorem aut hispidam faciem aut uultum indecorum aut uocem robustam aut animum audacem aut ex his plura. si uero masculinum in dexteram, femininum in sinistram peruenerit, utrosque fetus recte prouenire, ut et feminis per omnia naturae suae decus constet et maribus tam mente quam corpore robur uirile seruetur. illud uero ipsum quam mirabile institutum dei, quod ad conseruationem generum singulorum duos sexus maris ac feminae machinatus est, quibus inter se per uoluptatis inlecebram copulatis subsiciua suboles pararetur, ne genus omne uiuentium condicio mortalitatis extingueret. sed plus roboris maribus attribufeminae cogerentur. uir itaque nuncupatus est, quod maior in eo uis est quam in femina, et hinc uirtus nomen accepit: item mulier, ut Varro inter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmixtio figuras quoque misceri ut
suboles illa communis. ocut neutrũ
referre uidecctur quitotũ & alte¬
roꝰ non hab& : ccututrumque. quia
partem desingulis mutuatocest
nam incorporibus animalium uid¬
mus ocut confundi pecrentum cola¬
res. acfieri tertium neutrigene¬
rantiũ simile: ocut utriusque sic&
primi. ut discoloribus membris ꝑ
omne corpus concors mixturaua¬
ri&ur: Dispecres quoque natu¬
re hocmodo fieri putant᷑ cũfor¬
te in leuac̃ uteri partem mosculi¬
nȩstirpis sem̃ inciderit: marẽ
quide ingigni opinactio est: sed quia
sit infeminea pocrte. conceptus
aliquid insehabere femineum
supracquam decus uirile poctiatur
uel formam in signem. uel nimiũ can¬
dore uel corporis leuitatẽ uelar¬
tus deli coctos. uel staturam breuẽ
uel uocem groccilem uel animum in¬
becillum. uel& his pluro: i temsi par¬
tem indextera sem̃ feminini gene¬
ris influxerit : feminam quidem pro¬
creari: sed qmin ma sculitia pacrte

Expanded text:
permixtio. figuras quoque misceri. ut permixtio. figuras quoque misceri. ut suboles illa communis aut neutrum referre uideatur, quia totum ex altero non habet. aut utrumque, quia partem de singulis mutuata est. nam in corporibus animalium uidemus aut confundi parentum colores ac fieri tertium neutri generantium simile aut utriusque sic exprimi, ut discoloribus membris per omne corpus concors mixtura uarietur. dispares quoque naturae hocmodo fieri putantur: cum forte in laeuam uteri partem masculinae stirpis semen inciderit, marem quidem gigni opinatio est, sed quia sit in feminina parte conceptus. aliquid in se habere femineum supra quam decus uirile patiatur, uel formam insignem uel nimium candorem uel corporis leuitatem uel artus delicatos uel staturam breuem uel uocem gracilem uel animum inbecillum uel ex his plura. item si partem in dexteram semen feminini generis influxerit! feminam quidem procreari, sed quoniam in masculina parte
Abbreviated transcription (Latin):
matribus similes procreari: sedea¬
rusem̃ sanguineee purgatũ: qd si
reste cũuirili mixtum sit: utreq
concr&o & simulcoegulata in for¬
macri& primũ quide corhominis
effingi quod in eo sit & uita omnis
& sapientia : denique totum opus qua¬
drage simo die consumari: &cabor¬
tionibus. hȩc fortarse colecta sint: in
auĩ tam̃ f&ibus. primum oculor fin¬
gi dubiũ uone quod in ouis sepede¬
prehenditur: unde fieri nonposse
arbitror. quinfinctio a capite sumat
xordium : similitudiner au incorpori¬
bus filiorum sic fieriputant: cum se¬
mina interse ꝑmixto coolescunt.
siuirile superocuerit patrisimilẽ ꝑ¬
uenire scu marem seu femina: simuli¬
ebrep̃ualuerit progenie cuius que s&¬
sus adimaginẽ . respondere materna:
idau p̃ucl & eduob quod fuerit ube¬
nus: alteru enim quoda modo amplec¬
aitur & includithincpleruq fieri ut
unius tantũ liniam̃ta prȩtendat
siuerd ȩquac fuerit & pac risem̃te

Expanded text:
matribus similes procreari, sed eamatribus similes procreari, sed earum semen sanguinem esse purgatum: quod si recte cum uirili mixtum sit, utraque concreta et simul coagulata informari: et primum quidem cor hominis effingi, quod in eo sit et uita omnis et sapientia, denique totum opus quadragesimo die consummari. ex abortionibus haec fortasse collecta sint. in auium tamen fetibus primos oculos fingi dubium non est, quod in ouis saepe deprehenditur. unde fieri non posse arbitror quin fictio a capite sumat exordium. similitudines autem in corporibus filiorum sic fieri putant: cum semina inter se permixta coalescunt, si uirile superauerit. patri similem prouenire seu marem seu feminam. muliebre praeualuerit, progeniem cuiusque sexus ad imaginem respondere maternam. id autem praeualet e duobus, quod fuerit uberius; alterum enim quodammodo amplectitur et includit: hinc plerumque fieri ut unius tantum liniamenta praetendat. si uero aequa fuerit ex pari semente
Abbreviated transcription (Latin):
quam in operum loctent: sensu tam̃¬
at que intellegentiam latere non
possunt: uena in maribus quȩ semi¬
nium contin& duplexest paulom
terior quamilluddꝰumoris obreeni
receptacculum: sicut enim rener
duos. iteque testes & uenȩ semina¬
lesducce. inuna tam̃ conpage cohe¬
rentes: quoduidemur in corpori¬
bus animaliũ cuminterfecta pate¬
fiunt sed illã eterior masculinũ
contin& sem̃ sinist᷑rior femininum:
comnino into corpore . parrdatra
masculiua ẽ sinis triuem femini ua¬
ipsum semen quidam o iunt &
fluereibique concrescere: sed hoc quo¬
modo fict humanamens npotest
compiehendere : item infeminis. ute¬
rus induccs se diuidit partes. quȩ
indiuersum diffusȩ ocoreflexȩ cir¬
cumplicantur. sicut acri&is cornua
quȩ pocrs indextera retorquetur
masculina est: quȩ insinistra femi¬
nina: conceptu igitur uarro &aris¬
toteles sic fieri crbitrant᷑: auin
ntantũ mocribus inesse sem̃ ueru
&iam feminis & inde pleruque

Expanded text:
quam in operto latent, sensum tamquam in operto latent, sensum tamatque intellegentiam latere non possunt. uena in maribus quae seminium continet, duplex est, paulo interior quam illud umoris obsceni receptaculum. sicut enim rienes duo sunt itemque testes, ita et uenae seminales duae, in una tamen conpage cohaerentes: quod uidemus in corporibus animalium, cum intersecta patefiunt. sed illa dexterior masculinum continet semen, sinisterior femininum, et omnino in toto corpore pars dextera masculina est, sinistra uero femininaipsum semen quidam putant exfluere ibique concrescere, sed hoc quomodo fiat humana mens non potest conprehendere. item in feminis uterus in duas se diuidit partes, quae in diuersum diffusae ac reflexae circumplicantur sicut arietis cornua. quae pars in dexteram retorquetur, masculina est, quae in sinistram, feminina. conceptum igitur Varro et Aristoteles sic fieri arbitrantur. aiunt non tantum maribus inesse semen, uerum etiam feminis et inde plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
cie npoterat obleuiteo intrinse¬
cus crecssiore suco. ut purgam̃ta
illoc uentris. adexitus suos foccilius
perlubricum niterentur: illacquo¬
queratio subtilissima est. quod ue¬
sico cuius usum uolucres non ha¬
bent cũsit abintestinis separata
nec ullam habeact fistulam quȩ
&illis urinam trachat: conplecta
men &lumore distenditurio quo¬
modo ficct nest difficile ꝑuidere
intestinorum pocrtes qua eabaluo
cibiũ potũque suscipiunt. patenti¬
ores sunt quam cetera espiroc&
amulto tenuiores: haeuesi cam
circum plectuntur & continent.
ad quacs pacrtes cumpotus &ci¬
bus mixtac peruenerint sinum
quidem crcssius fit & translatũ
humor ccli omnis ꝑ illoc teneritudirie
ꝑ coloctur. euque uesica cuiur oce¬
que tenuis subtilis que membra¬
naest absorbit & colligit. ut fororr
quanatum eitum pacte fecit emittat:
deuterdꝰ quoque & conceptione qm̃
deinternis loquimur. dicinecentest
nequid prx̧terisse uideamur: quȩ qua¬

Expanded text:
cie non poterat, obleuit ea intrinsecie non poterat, obleuit ea intrinsecus crassiore suco, ut purgamenta illa uentris ad exitus suos facilius per lubricum niterentur. illa quoque ratio subtilissima est. quod uesica, cuius usum uolucres non habent, cum sit ab intestinis separata nec ullam habeat fistulam qua ex illis urinam trahat, conpletur tamen et umore distenditur. id quomodo fiat non est difficile peruidere. intestinorum partes quae ab aluo cibum potumque suscipiunt, patentiores sunt quam ceterae spirae et multo tenuiores. hae uesicam circumplectuntur et continent: ad quas partes cum potus et cibus mixta peruenerint, fimum quidem crassius fit et transmeat, umor autem omnis per illam teneritudinem percolatur eumque uesica, cuius aeque tenuis subtilisque membrana est, absorbet et colligit, ut foras qua natura exitum patefecit emittat. De utero quoque et conceptione, quoniam de internis loquimur, dici necesse est, ne quid praeterisse uideamur: quae quam
Abbreviated transcription (Latin):
diergo caura pocte fecctum est hic
mecctus illud quoque prestat ut
in lecueccris celebrandis. quia na¬
res cedorem ferre ñ possuntaer
feruens oreducatur: item si for¬
tespiramenta nariũ frigorispi¬
tuita prȩcluserit ꝑ os auram trac¬
here possimus neobstructa mean¬
di foccultate spiritus strangule¬
tur : cibi uero inaluum recepti&
cum potus umore ꝑmixti cũiã calo¬
reper cocti fuerit : eorũ sucus inenar¬
rabili modo permembra diffusus
inrigat uniuersum corpus & ue¬
getact intestinorum quoque mul¬
tiplices spirȩelongitudo in so
conuoluto & uno tamen substric¬
ta uinculo quã mirificum dĩ opus
ẽ namubi mecceractos exsecibor
aluus emiserit : paulactim ꝑ illos
internorũ anfrocctus etrudunt᷑.
ut quic quid ipsis inẽsuci quoricor¬
pusalitur membris omnibus diui¬
datur : & tam̃ necui forteobhereant
acresistant quod& fieri poterat
ꝓpt̃ ipsorum uoluminum flexiones
insesȩperedeuntes & fieri sine ꝑni¬

Expanded text:
di ergo causa patefactus est hic di ergo causa patefactus est hic meatus. illud quoque praestat, ut in lauacris celebrandis, quia nares calorem ferre non possunt. aer feruens ore ducatur, item si forte spiramenta narium frigore pituita praecluserit, per os auram trahere possimus, ne obstructa meandi facultate spiritus stranguletur. cibi uero in aluum recepti et cum potus umore permixti cum iam calore percocti fuerint, eorum sucus inenarrabili modo per membra diffusus inrigat uniuersum corpus et uegetat. intestinorum quoque multiplices spirae ac longitudo in se conuoluta et uno tamen substricta uinculo quam mirificum dei opus est! nam ubi maceratos ex se cibos aluus emiserit, paulatim per illos internorum anfractus extruduntur, ut quidquid in ipsis inest suci quo corpus alitur. membris omnibus diuidatur. et tamen necubi forte obhaereant ac resistant, quod et fieri poterat propter ipsorum uoluminum flexiones in se saepe redeuntes et fieri sine perni
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi enim foccultatem non habe¬
remus: sicut gulȩ iterados tantum.
ita gurgulio adnacres tantũ pa¬
ter & aperuit igitur uiã uoce di¬
uina solertioc &illa fistulac spintali
ut possit linguac ministerio suo
fungi &uocis ipsius moffensũte
norem pulsibus suis in uerba c̃cedere :
q mecctus sicdiquo modo intercep¬
tus sitmutum focciat necerseẽ
erractenim profecto. quisquis
aliã causam putert. cur hominer
mutisint: nenim ut uulgo creditꝰ
uinctam gerunt linguam sedhi
uocalem illũ spmpernares qua¬
simugientes profundunt qđ uoci
transitus acdõs autnullusom¬
nino est aut nonsic patens ittple¬
ua uocem
possit emittere: quod plerumque
natura fitoliquando &ic̃c casu
accidit ut morbo ocliquo hicac di¬
tus obseptus uocem ñtrans mĩttat
ad linguãe feccictque deloquen¬
tibus mutos: quod cum acciderit:
auditũ quoque obstruineçes seest.
quiccuocem emitterreñ potest.
necc dmittere quidem possit: loquen¬

Expanded text:
loquendi enim facultatem non habeloquendi enim facultatem non haberemus, si ut gulae iter ad os tantum, ita gurgulio ad nares tantum pateret. aperuit igitur uiam uoci diuina sollertia ex illa fistula spiritali, ut posset lingua ministerio suo fungi et uocis ipsius inoffensum norem pulsibus suis in uerba concidere. qui meatus si aliquo modo intersaeptus sit, mutum faciat necesse est: errat enim profecto quisquis aliam causam putat cur homines muti sint. non enim, ut uulgo creditur, uinctam gerunt linguam, sed hi uocalem illum spiritum per nares quasi mugientes profundunt, quod uoci transitus ad os aut nullus omnino est aut non sic patens, ut plenam uocem possit emittere. quod plerumque natura fit, aliquando etiam casu accidit ut morbo aliquo hic aditus obsaeptus uocem non transmittat ad linguam faciatque de loquentibus mutos. quod cum acciderit, auditum quoque obstrui necesse est, ut quia uocem emittere non potest. ne admittere quidem possit. loquen
Abbreviated transcription (Latin):
quia corporades s. spactiũ sibi trans¬
meandi focciuntsps̃ contra qui est
incorporelis actenuis. quiacspatiũ
sibi foccere n poterat: accepit uiã
patentẽ quȩ uocat᷑ gurgoliois constat
ec ossibus flexuosis acmollibus. quasi
&x anellis incicutȩ modũ inuicem con¬
pecctis & coherentibus. pect& q sẽꝑ
hictransitus. nullam enimrequiẽ
meandi habere spr̃ potestqui a
semꝑ cõmeat: denira utiliter dece¬
rebro membri portione cuiuua
nomen est. uelut occursu quodã
sefrenatur. neocut teneritu dinẽ
tilenti aure conrumpat : aut totã
nocendi uiolentiã internis recepta¬
culis perferat: ideo enimna rerbre¬
uiter sunt a pertȩ quȩ id circo sic nomi¬
nantur: quiꝑ ear uelodor uel spr
narendesinit: tamen h& fistula spi¬
ntalis ntantũ acdnares ueruador quo¬
que interpat& in &tremis palitire¬
gionibus ubi secolles focucium spec¬
tantes uuam tollere incipiuntin
tumore
cuius reicausac& roctio nobscura est

Expanded text:
quia corporales sunt, spatium sibi transquia corporales sunt, spatium sibi transmeandi faciunt. spiritus contra qui est incorporalis ac tenuis, quia spatium sibi facere non poterat, accepit uiam patentem, quae uocatur gurgulio. is constat ex ossibus flexuosis ac mollibus quasi ex anulis in cicutae modum inuicem conpactis et cohaerenti. bus patetque semper hic transitus. nullam enim requiem meandi habere spiritus potest: qui quia semper commeat, demissa utiliter de cerebro membri portione, cui uua nomen est, uelut occursu quodam refrenatur, ne aut teneritudinem tilenti aura corrumpat aut totam nocendi uiolentiam internis receptaculis perferat. ideoque etiam nares breuiter sunt apertae: quae idcirco sic nominantur. quia per eas uel odor uel spiritus nare non desinit. tamen haec fistula spiritalis non tantum ad nares, uerum ad os quoque interpatet in extremis palati regionibus, ubi se tolles faucium spectantes uuam tollere incipiunt in tumorem. cuius rei causa et ratio non obscura est.
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ uero adioe sedem dedit fec̃
enim genus quoddam uisceribus
molleat querarum quod pulmonẽ
uocamus. eumque ñ inuteris modũ
finxit neeffunderetur se mel sp̃s
aut inflacr& se mebideoque plenũ
quidem uiscus effecit sedinfrabile
atque aerir capax ut paulatim sp̃m
reciper& dũ uitalis uentus ꝑ illã
spargitur recritatem: sed eundem
rursur paulatim redder& dũse&
illo explicotipsa enimuicissitudo
&spirandi respirandique tractus
uitã sustentat incorpore: Qm̃er¬
go duo sunt in homine receptoccula
unũ aeris quod alit animã aelterũ
ciborũ quod edit corpus. duoeseẽ
ꝑcollũ fistulas necesse est . cibolẽ
eccspiritalem: quocrũ superior ab
ore aduentrem ferat. inferior
a naribus ad pulmonem : quarum
natura & roctio diuersocest: ille
enim quiest abore transitur mollis
effectus est & qui semꝑ clecusus cohe¬
reat sibi sicut os ipsum . qm̃ potur
& cibus dimotoc& pocte focctir gula

Expanded text:
animae uero aliam sedem dedit. fecit animae uero aliam sedem dedit. fecit enim genus quoddam uisceris molle atque rarum, quod pulmonem uocamus, eumque non in utris modum finxit, ne effunderetur semel spiritus aut inflaret semel. ideoque plenum quidem uiscus effecit, sed inflabile atque aeris capax, ut paulatim spiritum reciperet, dum uitalis uentus per illam spargitur raritatem, et eundem rursus paulatim redderet, dum se ex illo explicat: ipsa enim uicissitudo et spirandi respirandique tractus uitam sustentat in corpore. quoniam ergo duo sunt in homine receptacula, unum aeris quod alit animam, alterum ciborum quod alit corpus, duas esse per collum fistulas necesse est, cibalem ac spiritalem. quarum superior ab ore ad uentrem ferat, inferior a naribus ad pulmonem. quarum natura et ratio diuersa est. ille enim qui est ab ore transitus, mollis effectus est et qui semper clausus cohaereat sibi sicut os ipsum, quoniam potus et cibus dimota et pate facta gula,
Abbreviated transcription (Latin):
que leuiter eminentes & fusciorib:
acparuis orbibus coronate ñ nihil
addunt uenus tatis. feminis adoden¬
dos fetus lacte maribus ad solũ
decus. ne in forme pectus & qucsimu¬
tilũ uideretꝰ᷑: huic subditocest pla¬
nities uentris qua mediaẽ fere ũbi¬
licus ñ indecentinoto signat: ocd
hoc fecctus. ut ꝑeũ f&us dũ ẽ inutero
nutriactur: sequitur neces socrio.
ut deinternis quoque uisceribus Deãtenior¬
ducere incipiam. quibus ñpulcher stba¬
tudo quia sunt ccbdita. sedutili¬
tas incredibilis adtributa ẽ quia
opus fuerat ut terrȩnũ hoc corpus
suco eliquo decibis eccpotibus ale¬
retur. sicut terra ipsa imbribus ac
pruinis: ꝓuidentissimur artifex¬
Ofnusi. sy. in medio eius recepta culũ cibis fec̃.
quibus concoctis & lique focctis uita¬
les sucos mẽbris omnibus disꝑtir&:
sedcũ homo const& &corpore atꝗ
anima: illud quod scipra dixirecep¬
taculum soli corpori prestatalim̃tũ

Expanded text:
que leuiter eminentes et fuscioribus que leuiter eminentes et fuscioribus ac paruis orbibus coronatae non nihil addunt uenustatis, feminis ad alendos fetus datae, maribus ad solum decus, ne informe pectus et quasi mutilum uideretur. huic subdita est planities uentris, quam mediam fere umbilicus non indecenti nota signat ad hoc factus, ut per eum fetus dum est in utero nutriatur. Sequitur necessario ut de internis quoque uisceribus dicere incipiam: quibus non pulchritudo, quia sunt abdita, sed utilitas incredibilis attributa est, quoniam opus fuerat ut terrenum hoc corpus suco aliquo de cibis ac potibus aleretur sicut et terra ipsa imbribus ac pruinis. prouidentissimus artifex in medio eius receptaculum cibis fecit. quibus concoctis et liquefactis uitales sucos membris omnibus dispertiret. sed cum homo constet ex corpore atque anima, illud quod supra dixi receptaculum soli corpori praestat alimentum,
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ tenendi focciendiquerati¬
onem uelsolus uel precipuȩ possi¬
d& tamquã rector omniũ atque
moderactor: unde etiã pollicis nom̃
occcepit. qđ ui&ł potes tate in ter
ceteros polleat: duos quidem arti¬
culos
&tantes hab& nalii ternos: sed
unus admanũ cecrne conectitur.
pulcritudinis gractia: sienim fuiss&
tribus certiculis &ipse discretus. foe¬
daet indecora specie socdemis set
manibus honestatem: Nã pectoris
latitudo sublimis & exposito oculis.
mirabilem praese fert habitus sui
dignitatem : cuius h&̧c causccest. qđ ui¬
detur hominem solum dr̃ ueluti supi¬
nũ formaesse namfere nullũ aliud
animodiecc ere intergũ potest: mutas
aũ animantes quocsi altero latere
iccentes finxisse atque ad terrã
conpressisse: id circo illis angustũ
pectus & abaspectu re motũ & ad
terram uersus abiectũ. hominis aũ
pectens & c̃rectũ. quioc plenũ recti¬
onis a caelodatae humile aut in¬
decens esse nondebuit: papelle quo¬

Expanded text:
omnem tenendi faciendique ratiomnem tenendi faciendique rationem uel solus uel praecipue possidet tamquam rector omnium atque moderator; unde etiam pollicis nomen accepit, quod ui et potestate inter ceteros polleat. duos quidem articulos extantes habet. non ut alii ternos, sed unus ad manum carne conectitur pulchritudinis gratia: si enim fuisset tribus articulis et ipse discretus, foeda et indecora species ademisset manibus honestatem. iam pectoris latitudo sublimis et exposita oculis mirabilem prae se fert habitus sui dignitatem. cuius haec causa est, quod uidetur hominem solum deus ueluti supinum formasse — nam fere nullum aliud animal iacere in tergum potest —, mutas autem animantes quasi alterno latere iacentes finxisse atque ad terram conpressisse. idcirco illis angustum pectus et ab aspectu remotum et ad terram uersus abiectum, hominis autem patens et erectum, quia plenum rationis a caelo datae humile aut indecens esse non debuit. papillae quo
Abbreviated transcription (Latin):
sa diuisio rigidũ acteres collũ sca¬
pulȩ uelut mollibus iugis acerui.¬
ce demisse ueclidec & substrictaner¬
uis adfortitudinem brachia insig¬
nibus toris &tantiũ lacertorũ ui¬
gens robur. utilis aacdecens flexura
cubitorũ : quid dicã demanibus ror¬
tionis acsapientiȩ ministris: quas
solertissimus plocno artifex acmo¬
dice concauositu fictas ut siquid
tenendũ sit. aptepossit insidere in
digitos terminauit in quibus dif¬
ficile estepedise utrũ nes pecies
anutilitas mociorsit: nam & numerus
perfectus acplenus & ordo acgra¬
dus decentissimus. & ccrticulorũ
pacrium curuactura flexibilis &
forma unguium rotunda concauis. forma¬
tegminibus digitorum fostigia con¬
prȩhendens aetque firmans nemol¬
litudo carnis intenendo conceden&:
magnũ prȩb& ornatũ: illud uerd ad
usũ miris modis habile. quod unius
ac&eris sepocrotur cũipsa manu
oritur & indiuerso maturius fun¬
ditur quise uelut obuiũ ceteris p̃bens

Expanded text:
sa diuisio, rigidum ac teres collum, scasa diuisio, rigidum ac teres collum, scapulae uelut mollibus iugis a ceruice demissae, ualida et substricta neruis ad fortitudinem brachia, insignibus toris extantium lacertorum uigens robur, utilis ac decens flexura cubitorum. quid dicam de manibus rationis ac sapientiae ministris? quas sollertissimus artifex plano ac modice concauo sinu fictas, ut si quid tenendum sit, apte possit insidere, in digitos terminauit: in quibus difficile est expedire utrumne species an utilitas maior sit. nam et numerus perfectus ac plenus et ordo ac gradus decentissimus et articulorum parium curuatura flexibilis et forma unguium rotunda concauis tegminibus digitorum fastigia conprehendens atque firmans. ne mollitudo carnis in tenendo cederet, magnum praebet ornatum. illud uero ad usum miris modis habile, quod unus a ceteris separatus cum ipsa manu oritur et in diuersum maturius funditur, qui se uelut obuium ceteris praebens
Abbreviated transcription (Latin):
ior est & aesperior quam inceteri
ossibus. ut ad conterendos cibor
pabulũque sufficerent: lacbroc
ipsac quȩ quocsi antea coherebaut.
quam decenter interscidit : quoꝵ
superius subipsa medi&ate nariũ
laccuna quaodam leui quasi uoelle
signauit. inferius hones toctis grac¬
tia foras molliter &plicocuit:
nam quod attin& adsaporem ca¬
piendum : follitur quisque hunc
sensum paclacto in ẽẽ aerbitrot᷑:
inguer est enim quac sa poressen¬
tiunt᷑ nectam̃ totoc: nam poertes
cius quȩ sunt abutroq lactere te¬
neriores: saporem subtilis simis
sensibus trochunt: & cum neque ex
abo quicquãc̃ neque &x potione
minuatur: tam̃ in enacrrabili modo
penarat ordsensũ sapore eacdẽ rati¬
one
quanihil dequorque macteria odo¬
ris capio decerpit: cetera quã de¬
corcosint: uixexprimipotest: de¬
ductũ clem̃t᷑ a genis m̃tũ & ita inferi¬
us conclusũ. ut eccum̃ eius extre¬
mũ signare uidecctur leuit̃ inpres¬

Expanded text:
ior est et asperior quam in ceteris ior est et asperior quam in ceteris ossibus, ut ad conterendos cibos pabulumque sufficerent. labra ipsa quae quasi antea cohaerebant. quam decenter interscidit! quorum superius sub ipsa medietate narium lacuna quadam leui quasi ualle signauit. inferius honestatis gratia foras molliter explicauit. nam quod attinet ad saporem capiendum, fallitur quisquis hunc sensum palato inesse arbitratur, lingua est enim qua sapores sentiuntur, nec tamen tota: nam partes eius quae sunt ab utroque latere teneriores. saporem subtilissimis sensibus trahunt. et cum neque ex cibo quicquam neque ex potione minuatur. tamen inenarrabili modo penetrat ad sensum sapor eadem ratione qua nihil de quaque materia odoris capio decerpit. cetera quam decora sint uix exprimi potest: deductum clementer a genis mentum et ita inferius conclusum, ut acumen eius extremum signare uideatur leuiter inpres
Abbreviated transcription (Latin):
nuoreuoluti esseuideantur: sed h&c
ad hominem solum ꝑtinent. autaues
in quibus accuminata & uibracta
certis motibus lingua: innumerabi¬
les cantuum flexiones &ucriosso¬
norum modos & primit hab& prȩ¬
ũtam̃ solo inmutis utitur qđ contritos
& cõmolitos dentibus cibos colligt
& conglobatos uisua de primit & trãs¬
mittit aduentrem : Itaque uarro ali¬
gaendo cibo. putat linguȩ nomen iN¬
positum: bestios &iam potu adiciuat:
protento enim cecuocta que sauri¬
unt aquã. ecc̃que conprȩhensa lin¬
guȩ sinune ta rditate ac mora efflu¬
at ad palatum celeri mobilitate:
conplodunt: hecitoque pedatti
concauo tam quẽe testudine tegit
ecc̃que dentium septis ds̃ quasimuro
circum ucellituit: dente s aũipsos
ne nudi atrestricti ma ghhor eori
quam ornamento ẽengingiuis mol¬
libus quȩ cogignendis dentibus
nominantur. ecde inde labrorũ
tegminibus hones tecuit: quorũ
durities sicut inmolocri lapidemas¬

Expanded text:
nuo reuoluti esse uideantur. sed haec nuo reuoluti esse uideantur. sed haec ad hominem solum pertinent aut aues, in quibus acuminata et uibrata certis motibus lingua innumerabiles cantuum flexiones et uarios sonorum modos exprimit. habet praetamen solo in mutis utitur, quod contritos et permolitos dentibus cibos colligit et conglobatos ui sua deprimit et transmittit ad uentrem. itaque Varro a ligando cibo putat linguae nomen inpositum. bestias etiam <in> potu adiuuat: protenta enim cauataque hauriunt aquam eamque conprehensam linguae sinu, ne tarditate ac mora refluat. ad palatum celeri mobilitate conplodunt. haec itaque palati concauo tamquam testudine tegitur eamque dentium saeptis deus quasi muro circumuallauit. dentes autem ipsos, ne nudi ac restricti magis horrori quam ornamento essent, gingiuis mollibus, quae a gignendis dentibus nominantur, ac deinde labrorum tegminibus honestauit: quorum durities sicut in molari lapide ma
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ domicilium uidetur lic& situnũ
duos tamen intrinsecus sinus hab&
quibus fontes uiui sanguinis con¬
tinetur septo intercedente diuisi
ut sicut in ipso mundo sũmarerũ
uel de simplici duplex uel dedupli¬
ci simplex. & gubernat& contin&
totum : ito incorpore deduobus
uniuersoc conpoccto indissocicebile
p̃tenderent unitatem: Oris quoq
species & rectus extrons uersc
pecte focctus: quac̃ utilis quamde¬
cens encerecri ñ potest: cuius usus
induobus constat officiis sumendi¬
Ratio ligne uictus & eloquendi linguec intus
docusec quȩ uocẽ mot̾ib suis inuer¬
ba discernit & est interpres animi:
nectamen solac perse potest loꝗndi
munus implere : nisi occumen suupa¬
lacto inlirerit nisi aediutocueloffen¬
sione dentium uel conpressione
lacbrorũ: dentes tamen plur confe¬
runt adloquendũ: nam & infantes
non ante incipiunt. quamdentes
habuerint & insenes amissisdenti¬
bus ito balbutiunt. utinfantiã de¬

Expanded text:
tiae domicilium uidetur, licet sit unum, tiae domicilium uidetur, licet sit unum, duos tamen intrinsecus sinus habet, quibus fontes uiui sanguinis continentur saepto intercedente diuisi, ut sicut in ipso mundo summa rerum uel de simplici duplex uel de duplici simplex et gubernat et continet totum, ita in corpore de duobus uniuersa conpacta indissociabilem praetenderent unitatem. oris quoque species et rictus ei transuerso patefactus quam utilis, quam decens sit, enarrari non potest: cuius usus in duobus constat officiis, sumendi uictus et eloquendi. lingua intus inclusa, quae uocem motibus suis in uerba discernit, et est interpres animi nec tamen sola per se potest loquendi munus inplere, nisi acumen suum palato inliserit, nisi adiuta uel offensione dentium uel conpressione labrorum. dentes tamen plus conferunt ad loquendum: nam et infantes non ante incipiunt fari quam dentes habuerint et senes amissis dentibus ita balbuttiunt, ut ad infantiam de
Abbreviated transcription (Latin):
bili quam diuinaratione molitur est :
ut tamen hiectus ipse nasi orir speciem
ñ deformar& quoderat plane futurũ
plexforamen pater& adid
inter sepsit aotquediuisit . fecitque
ipsa duplicitate pulcerrimum: & quo
intellegimus. quantũ ducclis numerus
una & simplici conpagesolidactus.
adrerũ ued eat perfectione: Nã
cumsit corpus unum tamen totũ
exsimplicibus membris constocre
non poterat. nisi utessent partes
uel dextere uel sinistrȩ : Itacqueut
pedes duo. &item manus. non tau¬
tum adutilitatem eliquam ustiꝗs
uel gradiendi uel focciendi ueclent
sed & habitum de coremque admi¬
recbilẽ conferunt : sic in capite quod
totius diuini operis quocsi culmen
est & auditus induas aures. & ui audiabisꝰ¬
sus induocr eccies & odorectio induas dODoraho
nares a summo artfice diuisa est :
quieccerebrũ in quo sentiendiratio Cereliũ
quam uis situnum : tamen iniduas
pacrtes membrana interueniente
dis cretum est: sed & quod sapien¬

Expanded text:
bili, quam diuina. ratione molitus est, bili, quam diuina. ratione molitus est, ut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deformaret! quod erat plane futurum,plex foramen pateret: at intersaepsit atque diuisit fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. ex quo intellegimus quantum dualis numerus una et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfectionem. nam cum sit corpus unum, tamen totum ex simplicibus membris constare non poterat, nisi ut essent partes uel dexterae uel sinistrae. itaque ut pedes duo et item manus non tantum ad utilitatem aliquam usumque uel gradiendi uel faciendi ualent, sed et habitum decoremque admirabilem conferunt, sic in\' capite. quod totius diuini operis quasi culmen est, et auditus in duas aures et uisus in duas acies et odoratio in duas nares a summo artifice diuisa est, quia cerebrum, in quo sentiendi ratio est. quamuis sit unum, tamen in duas partes membrana interueniente discretum est. sed et cor, quod sapien
Abbreviated transcription (Latin):
arescere non oport&. &nisi sumore as¬
siduo tersapere niteat obsolescit:
quidipsa suꝑ ciliorum focstigia pilis ytilitas siꝑcilioꝵ¬
breuibus adornatã non uequasiag¬
& muni¬
mentũ oculis nequid suꝑne incidat¬
& speciem simul prestant: & quoꝵ
confinio nasus exoriens. & ueluti
ȩquali porrectus iugo utrãq acie si¬
nit:In¬
ferius quoque genocrir ñ indeo¬
tumor.
in similitudinem collium leuiter exsur¬
gens: ab omni parte oculos efficit tuti¬
ores. prouistique est abartifice summo
utsiquis forte uehementior istus &¬
titerit: eminentibus repellactur. Nasi
uero pars superior urque codmediũ
solida formato est: inferiorau carti¬
lacgine adher& mollitoc ut ordusũ di¬
gitorũ possit esse tracctabilis : Inhoc
aũt quamuis simplici membro tria
sunt officia constituta: unum ducen¬
disp̃s. alterũ capiendi odoris. tertiũ.
uꝑeius cauernas purgamenta cere¬
bri defluant: quos ipsces dr̃ quã mirt¬

Expanded text:
arescere non oportet, nisi humore asarescere non oportet, nisi humore assiduo tersa pure niteat, obsolescit. Quid ipsa superciliorum fastigia pilis brevibus adobreuibus adornata nonne quasi agt munimentum oculis. ne quid superne incidat, et speciem simul praestant? ex quorum confinio nasus exoriens et ueluti equali porrectus iugo utramque aciem sinit. inferius quoque genarum notumor in similitudinem collium leuiter exsurgens ab omni parte oculos efficit tutiores prouisumque est ab artifice summo, ut si qui forte uehementior ictus extiterit. eminentibus repellatur. 1 nasi uero pars superior usque ad medium solida formata est. inferior autem cartilagine adhaerente mollita, ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. in hoc autem quamuis simplici membro tria sunt officia constituta, unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cauernas purgamenta cerebri defluant. quas ipsas deus quam mira
Abbreviated transcription (Latin):
ambulandum neruistu percentibus
debiles autsiuis furoris incerebrũ
seuiens concordiam disiungit oculoꝵ
quod acdeo uerum est ut lucis homi¬
nibus siocut insani ecutebrii fiant nullo
modo possit accidere. ut orliquit du¬
plex uideant: quares irectio appar&
cur oculi folluntur: manifestum est
nonessefcclsos sensus. quiocut non fallun¬
tur sisunt puri& integri: aut sifclluntꝰ
mens tamen non focllitur. quȩ illorũ no¬
uit errorem: sed nos aoddi opera se¬
uertamur: utigitur oculi munitiores
essent ab iniurio eosciliorũ tegmini¬
bus culautnde oculos esse distos uar¬
ati palpe romi plac& nam & ĩpse palpebre quibus
mobilitas in est. palpitoctio uocabulũ
tribuit pilis in ordinem stantibus uala¬
ta eseptum oculis deceneissimum prȩ¬
bent: quarũ motus assiduus in conpre¬
hensibili teleritate concurrens. &ui¬
dendi tenorem non inpedit & reficit
obtutum: a cies enim idest membra. Deacie oculoꝵ.¬
na illac perlu cens quam siccari & ob¬

Expanded text:
ambulandum neruis stupescentibus ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei opera reuertamur. ut igitur oculi munitiores essent ab iniuribus occuluit; unde oculos dictos esse, Varroni placet. Nam et ipsae palpebrae, quibus mobilitas inest, et palpitatio vocabulum tribuit, pilis in ordine stantibus vallatae, septum oculis decentissimum praebent. Quarum motus assiduus incomprehensibili celeritate concurrens, et videndi tenorem non impedit, et reficit obtutum. Acies enim, id est membrana illa perlucens, quam siccari et ob
Abbreviated transcription (Latin):
dere sensus fedsor eẽ multa colligunt
Inquibus oculi falluntur: interquȩ
illud &iam quod furiosis & ebris om̃a
duplicie uideantur: quasi uerocis
erroris obscura sit cocusa: ideo enĩ
fit: quiacduo sunt oculis edquomo¬
do id fict accipe: uiisur oculorum in¬
tentione animi constatiteque qm̃
mens ut su pradictum est oculistã¬
quam fenestris utitur. ntantum hoc
ebriis autinsanis accidit. sed & sanis
& sobriis: Namsi ediquid nimis propi¬
us admouees : duplex uidebitur cer¬
tũ estenim interuccllũ ecspectiũ.
quo accier oculorum coit: Itẽsi retror¬
sũ a uoces animum quani ad cogitan¬
dũ & intentionem mentis relaxes.
tũ cocier oculi utrius que deducit᷑¬
tunc singuli uidere incipiunt sepa¬
ratim: sianimũ rursus intenderis
aciemque direxeris coitinu num quic¬
quid duplex uidebatur: quidergo
mirum simens ueneno acpotentia
uini dissoluta dirigere senon potest
aduidendum : sicut nepedes quidem ad

Expanded text:
dere sensus falsos esse, multa colligunt dere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad
Abbreviated transcription (Latin):
libus capitis ꝑ&iguas cauernarum
rimulas aettenderet. ut siquis ue lit
transpicere percicutam : non plus pro¬
festo cernat quamcicutȩ ipsius capa¬
citas conprehendat: staque aduiden¬
dũ membris potius in orbem conglo¬
batis opus fuit . ut uisus in latũ spar¬
geretur. &quȩ in primori focciȩ ad¬
hererent ut libere possint omnia contueri
Ergo ineffabilir diuine prouiden¬
tiȩ uirtus fecit duossimillimos orber.
eosque itecde uinxit. ut non in totũ
conuerti sed moueri tamen eccflecti
cum modo possentorbes autemipsos
humoris puri ecdiquidi plenos erse
uoluit: in quorum media parte scin¬
tille luminum concduse tenerentꝰ᷑.
quas pupillas nuncupamus. in qui¬
bus puris eccsubtilibus. cernendi sen¬
sus eccrectio contin&ur. ¶ꝑeosigit᷑
orbes seipsã mens intendit utuideat.
miraquerecqone inunum misc&ur
& coniungitur amborum luminum
uisus: lib& hod oco illorum reprȩheri¬
dere uanitatem. quidũ uolunit osten¬

Expanded text:
libus capitis per exiguas cauernarum libus capitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in latum spargeretur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus. Libet hoc loco illorum reprehendere uanitatem qui dum uolunt osten
Abbreviated transcription (Latin):
sunt posita tue amur. uerius & marii¬
festius est mentem esse qur̃ oculos
eoquȩ sunt oppositec transpiciat
quasi perfenestrocs lucente uitro
aut speculari lapide obductas. &
idcirco mens acuoluntas &oculisse¬
pedie noscitur: quod quidem utrefelle¬
r& lucretius. ineptissimo usus est
argu mento.: Sienim mens inquit
ꝑ oculos uid& erutis & effossis ocu¬
lis magis uider&. qm̃ euulse cumpos¬
tibus fores plus inferunt lumits.
quamsi fuerint obductȩ: Nimirũ
ipsi uel potius epicuro qui eũ docu¬
it effossi oculierant: neuiderent
effossos orbes. &ruptaes oculorũ
fibras & fluentem peruenas sane¬
guinem & crescentes & uulneribus
carnes & obductas adultimum ci¬
catrices nihil posst lucis admittere:
nisi forte oculos auribus similes nas¬
ci uolebat ut nontam oculis quam
foraminibus cerneremus. quonihil
adspeciem foedius adusum inutilius
feripotest: quantulum enim uidere
possemus simens ab intimis penetra¬

Expanded text:
sunt posita tueamur, uerius et manisunt posita tueamur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae sunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitro aut speculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, erutis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit effossi oculi erant, ne uideret effossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. quantulum enim uidere possemus, si mens ab intimis penetra
Abbreviated transcription (Latin):
endi tantum officium constitumẽ.
ssicut inoculis uidendi quorũ preci¬
mra subi pue in explicebilis est eccmira sub¬
suase omuloꝵ. tilitas. quiec eorumorbes gemmarũ
simili tudinem prȩferentes eebeapar¬
te quecuidendũ fuit membranis ꝑ¬
lucentibus texit. uttimagines rerũ
contra postterum tamquam inspe¬
culo refulgentes ed sensũ intimum
pene trarent. penees igitux mem¬
branas sensus ille qui dicitur mens¬
eoque dicitur mens eaquȩ sunt
foris transpicit ne forte existimes
aut ĩmaginum incursione nos
cernere ut filosofidisserunt qm̃
uidendi officium in eo deb& esse
quod uid& nonineo quoduidet᷑ aut
intentione aeris cumeccie auteffu¬
sione racdiorum qm̃si itetess& tar¬
dius quam oculis aduertimus uide¬
remus donec intentus aercũacie
aut effusi recdii adidquoduidendũ
essent ꝓuenirent: Qumaũ uideanpꝰ
eodem momento temporis. plerũ¬
que uero aliud agentes nuhil omi¬
nus tamen uniuersac quȩ contra

Expanded text:
endi tantum officium constitutum est endi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. nos cernere, ut philosophi disserunt, quoniam uidendi officium in eo debet esse quod uidet, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimus uideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uideamus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agentes nihilominus tamen uniuersa quae contra
Abbreviated transcription (Latin):
secus uoces foccilius colligantur na
& forma ipsa mirandum immodũ
frtoe quod exxrum foramina noluit
esse nuda & in ops epta quod & mi¬
nus decorum &minus utile fuiss&
qm̃ simplicium ecuernarum atigusti¬
as preteruolare uoxposs& nisi ꝑcep¬
tã ꝑcauos sinus &reꝑcusu recento
foramina ipra coniberent illis simi¬
liauasculis quibus in positis solenit
angustiores uacsa conpleri: Ea sigitꝰ
gaures. quibus est inditũ nomen
a uocibus hauriendis. unde uergi¬
lius uocem que his auribus hausi
aut quia uocem ipsam grȩci arati uo¬
cant ab auditu ꝑ inmutaectionẽ litterȩ
aures uelut audes sunt nominatȩ
noluit dr̃ artifex mollibur pelliculis
Informere quȩ pulcritudinemoe:¬
merent pendulȩ atque flaccentes
neque duris ecsolidis ossibus nead
usum in habiles essent in mobiles ecc
rigentes sed quod essasorum mediũ
excogitauit. ut ees cartilago molli¬
or alligecr& & haberentaptã simul
& flexibilem firmitatem in his audis¬

Expanded text:
secus uoces facilius colligantur. nam secus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago mollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmitatem. in his audi