comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. nͥ et̾na uita ex resurrectione a
mortuis: hoc iam c̃õpletũ ẽ. in illa
carne quod uerbũ caro factũ ẽ. ⁊
habitauit in nob̃. Tunc gͦ. ⁊ occulta
erat fides. Nã eadẽ credebant eade¬
q sꝑabant om̃s iusti ⁊ sc̃i etiã tẽꝑũ
illoꝵ: ⁊ ꝓmissiua erant illa onnid
sacram̃ta om̃isq ritꝰ ille sacroꝵ. lẽ
aũt reuelata ẽ fides. in qũa conelu¬
sus erat popłs: quando sub lege cu¬
stodiebat᷑. Et quod fidelib ꝓmit¬
tit᷑ iniudicio iã cõpletũ ẽ in exẽplꝰ.
s adimpler̾e. Qua ꝓpt̃ queritus
qusi int̾ scrutatores scãrũ script᷑arũ.
im̃ tantũ ꝓfuerit antiqͥs iustis fides
pssuri ⁊ resurrecturi xp̃i. quã uł rela¬
conib discebant. uel in ꝓphis intelli¬
tant. quantũ nẽ ꝓdest fides passi ⁊
nsuscitati: an ipsa effusio sanguinis
ini di que facta ẽ. sicut ipse dicit ꝓ
muiltis in remissionẽ peccatoꝵ aliquid
mlitatis ⁊ purgationis uł dederit uł

Expanded text:
ita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant eademque sperabant omnes iusti et sancti etiam temporum illorum; et promissiua erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo  adinplere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum. aliquid utilitatis et purgationis uel dederit uel
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq de illis dictũ ẽ. lex ⁊ ꝓpħe
usq ad iohem. s de his qui pͥmum
xp̃i aduentum ꝓpħauerunt: qui
aduentꝰ impletus non utiq adhuc
posset ꝓpħari. Pinde conqueris eͣ
iam non circuncidatur carne xp̃i¬
anus. si xp̃c nonuenit legẽ soluere
sed adimplere: respondeo. Immo iõ
iã non circunciditur xp̃ianꝰ: quia
tio enĩ carnalis generationis. que
in illo facto figurabat᷑. iam xp̃i re¬
surrectione adimpleta ẽ: quod¬
⁊ in nr̃a resurrectione futurũ sa
cram̃to baptismi cõmendat᷑. Nã
neq penitus auferri debuit nouȩ
uitȩ sacram̃tũ: quia restat adhuc
in nob̃ futura resurrectio mortu¬
orũ. Et in melius tam̃ idem succe¬
dente baptismo debuit cõmutari.
quia iã factũ ẽ. quod nunquã fac̾¬
tum erat: ut futurȩ uitȩ et̾nȩ in
resurrectione. xp̃i nob̃ preberet᷑
exempłũ. Cũ queris sabbati otiũ.

Expanded text:
non itaque de illis dictum est: lex et prophetae usque ad Iohannem. sed de iis. qui primum Christi aduentum prophetauerunt; qui aduentus inpletus non utique adhuc posset prophetari. Proinde cum quaeris, cur iam non circumcidatur carne christianus, si Christus non uenit legem soluere. sed adinplere. respondeo: immo ideo iam non circumciditur christianus. quia tio enim carnalis generationis, quae in illo facto figurabatur. iam Christi resurrectione adinpleta est. et quod in nostra resurrectione futurum est. sacramento bneque penitus auferri debuit novae vitae sacramentum, quia restat adhuc in nobis futura resurrectio mortuorum: et in melius tamen idem succedente Baptismo debuit commutari, quia jam factum est, quod nunquam factum erat, ut futurae vitae aeternae in resurrectione Christi nobis praeberetur exemplum. Cum quaeris, sabbati otium
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ uelut acu linguȩ diuinarũ
scͥpt᷑arũ firmam̃ta cõpungere. t̾ali¬
ũ fabularũ sordidꝰ sartor aut m̃dicus
Si apłis licuit sub eodẽ natis. ab eo
discedere: michi quare non liceat¬
id in quonatꝰ ñ sũ ñ usurpare: Om̃s
te testam̃tũ uetꝰ adducit. facitq
iudȩos alios nouũ et mitiat. xp̃ia¬
nos: tanquã si due arbores dulcis
et amara radicib suis: uniꝰ t̾re inse
uim transferant mutandã qualita¬
tib suis. Apłis gͦ in dulcẽ transeun¬
si mamarã conuertar exdulci.c

Expanded text:
uidetur uelut acu linguae diuinarum uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta conpungere talium fabularum sordidus sartor aut mendicussi apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes te testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeunsi in amaram convertar ex dulci
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Unde petrũ reuocantẽ se a pas¬
sione. sathanan appellat: qđ non sape¬
ret quȩ di st̃ s quȩ hominũ. Pinde¬
uos attendite in illa fantasia ura de
regnodi. unde istam lucẽ solis carni
conspicuã tanquã ad exemplũ uob̃
ꝓpositã diligitis & adoratis. quã car¬
nalẽ spem geratis: & inuenietis ie¬
unia ur̃a quomͦ prudentiȩ carnis
tanquã uestim̃to ueteri assuantur.
Uerũtam̃ cũ pannꝰ nouus uestim̃¬
to ueteri ñ conueniat: unde potue¬
rt̃ pͥncipib tenebrarũ m̃bra dĩ ur̃is
non adiuncta atq consutas quoc
ẽ. uehem̃tius cõmixta & conereta
coherere: An utrũq uetꝰ ẽ quia
utrũq falsũ: & utrũq de pruden¬
tia carnis ẽ: Nisi forte inde uultis
ꝓbare unũ fuisse nouũ. alterũ uetꝰ.
quia tam maior scissura facta ẽ. ut
miserabilis pannus de regno lucis
abscidet᷑. & globo tenebrarũ ȩterna
pȩna configeret᷑: & tam̃ argute. sibi

Expanded text:
bant. unde Petrum reuocantem se a pasbant. unde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis, et inuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento ueteri adsuantur. uerumtamen cum pannus nouus uestimento ueteri non conueniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est, quia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde uultis probare unum fuisse nouum. alterum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. et tamen argute sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ mea s apłi uox ẽ: quia oĩa
hec infiga contingebant illis. scͥpta
ft̃ aũt ꝓpt̾ nos. in qͦs finis scłoꝵ obue¬
nit. Qua ꝓpt̃ non inseruitute faci¬
niꝰ quȩ uussa st̃ ad nos p̃nuntiandos:
s in lib̃tate leginꝰ quȩ scͥpta ft̃ ad
nos confirmandos. Quis itaq iã n̾
intelligat unde galathas reuocat
apłs. ñ religiose script᷑am circũcisi¬
onis legentes. s iã suꝑstitiose circũ¬
cidi uolentes. Unde ñ pannũ nouũ
uestim̃to ueteri assuimꝰ. s erudim᷑
in regno cȩloꝵ ad similitudinẽ illiꝰ
patͥs familias: quẽ cõmemorat
dñs ꝓferentẽ de thesauro suo noua¬
& uetera. Iule aut̃ assuit pannũ
nouũ uestim̃to ueteri. qͥ continen¬
deposuit spẽ carnalẽ. Nã legite
diligent̃ & uidete de ieiunio dñm int̾¬
rogatũ respondisse: nemo assuit pan¬
nũ nouũ uestim̃to ueteri. Adhuc enĩ
discipłi d̾m carnalit̃ diligebant: qñqͥ¬
dẽ etiã ne occisũ amitterent formida¬

Expanded text:
i uox est: quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. quapropter non in seruitute facimus, quae iussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus, quae scripta sunt ad nos confirmandos. quis itaque iam non intelApostolus, non religiose Scripturam circumcisionis legentes, sed jam superstitiose circumcidi volentes ? Unde non pannum novum vestimento veteri assuimus; sed erudimur in regno coelorum, ad similitudinem illius patrisfamilias, quem commemorat Dominus proferente uetera. ille autem adsuit pannum nouum uestimento ueteri, qui continendeposuit spem carnalem. nam legite diligenter et uidete de ieiunio dominum interrogatum respondisse: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri. adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formida
Abbreviated transcription (Latin):
stat non eũgłium. Alioquin qͥd
impediebat & matħm ponere
eũgłium iħu xp̃i filii di: nͥ quia
imꝑbũ putauit genealogiam
uõcare eũgłium: Qua ꝓpt̾ si ĩã
tibi dist. nctũ satis ẽ. quod usq nẽ ig¬
norasti longe aliud ẽẽ eũgłium quã
genealogiã: scias me ut dixi accipe¬
re eũgłiũ idẽ. p̃dicationẽ xp̃i. De qͦ
qͥcqͥd iã p̃rogare uolueris: omissis ge¬
nerationib quere. Aut si & de ipsis
conferre ẽ animꝰ. ñ equidẽ recuso:
cũ sit mͥmagna & de his ad respon¬
dendũ copia. S tu disce int̾rogare
quod pͥmũ ẽ. Uideris em̃ mͥ. ñ scire
uelle. non utrũ eu̾głium accipiã:
sed utrũ generationes.

Expanded text:
stat, non euangelium. alioquin quid stat, non euangelium. alioquin quid inpediebat et Matthaeum ponere euangelium Iesu Christi filii dei', nisi quia inprobum putauit genealogiam uocare euangelium? quapropter si iam tibi distinctum satis est, quod usque nunc ignorasti, longe aliud esse, euangelium quam genealogian, scias me, ut dixi, accipere euangelium, id est praedicationem Christi. de quo quicquid iam perrogare uolueris, omissis generationibus quaere. aut si et de ipsis conferre est animus, non equidem recuso, cum sit mihi magna et de his ad respondendum copia; sed tu disce interrogare, quod primum est. uideris enim mihi nunc scire uelle, non utrum euangelium accipiam, sed utrum generationes.
Abbreviated transcription (Latin):
ita est. Neq sequitur em̃ ut si eũge¬
liũ accipio: idcirco & natũ accipiã
xpm̃. Cur: Quia eu̾głiũ quidẽ a
p̃dicatione xp̃i et ẽẽ. cepit & nomi¬
nari: in quo tam̃ ipse nusquam se
natũ ex hominib dicit. At uͦ gene¬
a logia ad eonon ẽ eũgłiũ: ut nec ip¬
se eius scͥptor ausus fuerit eũgłiũ
nominare. Quid enĩ scͥpsit: liber
generationis iħu xp̃i filii dauid.
generationis. quippe ubi & stella
inducit᷑ quȩ confirmat genesim:
ut rectius genesidiũ hoc magis
nuncupari possit quã eũgłium.
Ac deinde marcus qͥ generationẽ
scͥbere ñ curauit s p̃dicationem
tantũ filii di qđ ẽ. eũgłiũ: uide
quã sit cõpetent̃ exorsus. Eu̾ge¬
lium inquit iħu xp̃i filiidi: ut
huic satis habundeq appareat.
genealogiã non ẽẽ eũgłiũ. Nãq
& in ipso matheo post inclusum
ioħem in carcerẽ: tunc legitur
iħm cepisse p̃dicare euangłium
regni. Ergo quicqͥd ante hoc
narratũ ẽ : genealogiam ẽẽ con¬

Expanded text:
ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? liber generationis Iesu Christi filii Dauid. generationis', quippe ubi inducitur quae confirmat genesim ; ut recte Genesidium hoc magis nuncupari possit quam Evangelium. At denique Marcus, qui generationem scribere non curavit, sed praedicationem tantum Filii Dquam sit conpetenter exorsus: euangelium, inquit, Iesu Christi filii dei, ut hinc satis abundeque adpareat genealogiam non esse euangelium. namque et in ipso Matthaeo post inclusum Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum coepisse praedicare euangelium regni. ergo quicquid ante hoc narratum est, genealogian esse con
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionẽ. quȩ in ipso do iam pre¬
cessit: dissimulantes ea quȩ sequum¬
tur. in quib aꝑte apłs quid dicat
exponit. Uolens enĩ ostendere
quid eo loco dixerit carnem: conti¬
nuo subiecit. Neq corruptio: in¬
corruptionẽ possidebit. Hoc enĩ cor¬
pus quod ꝓpter mortalitatẽ ꝓprie
caro nominat᷑: mutari dicit is
resurrectione. ut iam ñ sir corrup¬
tibile atq mortale. Quod ne pute¬
tur nr̃a suspicione dici: ipsa eius
quȩ sequuntur uerba consulite.
Ecce inquit mysteriũ dico. Om̃s
quidẽ resurgemꝰ: non tam̃ om̃s
immutabimur. In a thomo mnictu
oculi: in nouissima tuba. Canet

Expanded text:
surrectionem, quae in ipso deo iam praesurrectionem, quae in ipso deo iam praecessit, dissimulantes ea, quae sequuntur; in quibus aperte apostolus quid dicat exponit. uolens enim ostendere, quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae sequuntur uerba consulite. ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur, in atomo, in ictu oculi, in nouissima t
Abbreviated transcription (Latin):
uonis sue haberet in potestate.
id egit ut caro eius in sepultura
sbbato requiesceret ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ
suis. ut dercio die resurgens quem
dominicũ dicimꝰ. qͥ post sabbatum
numerat᷑ octauus: etiã circuncisio¬
nẽ octaui diei ad se ꝓphetandũ ꝑti¬
nere declararet. Quid enĩ signifi¬
at circuncisio carnis nͥ expoliati¬
onem mortalitatis : qͥuã de carnali
generatione portamꝰ: ꝓpt̃ hoc di¬
uit apłs exuens se carnem pͥncipatꝰ
ipotestates exemplauit: fiducia¬
liter triumphans eosin semet ipso.
Quod eñi exuisse se carnẽ. eo loco
carnẽ. mortalitatẽ carnis intelligi¬
mus: scđm quã ꝓpͥe corpꝰ hoc. caro
nominatur. Quȩ mortalitas ꝓpͥe ca¬
n est appellata: quia in illa resur¬
rectionis immortalitate non erit.
ꝓt̾ea scriptum ẽ. caro ⁊ sanguisre¬
giũ di non possidebunt. De quib
uerbis soletis calumpniari fidei nr̃ȩ.
qua credimꝰ huiꝰ corꝑis futuramre¬

Expanded text:
ionis suae haberet in potestate, ionis suae haberet in potestate, id egit, ut caro eius in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere declararet. quid enim significat circumcisio carnis? quid? nisi expoliationem mortalitatis. quam de carnali generatione portamus. propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter, triumphans eos in semet ipso. quod enim dicit exuisse se carnem, eo loco carnem mortalitatem carnis intellegimus. secundum quam proprie corpus hoc caro nominatur. quae mortalitas proprie caro est appellata. quia in illa resurrectionis inmortalitate non erit. propterea scriptum est: caro et sanguis regnum dei non possidebunt. de quibus uerbis soletis calumniari fidei nostrae, qua credimus huius corporis futuram re
Abbreviated transcription (Latin):
spicas: non ex traditione xp̃i qui
hanc innocentiã uocat. sed extra¬
ditione manichei homicida de¬
putat᷑. An forte misericordiã eisdẽ
spicis exhibuert̃ apli: ut inde mem¬
bra manducando purgarent sicut
ur̃a fabula ẽ. Uos gͦ crudeles: qui
hoc non facitis. S uidelicet faustꝰ
nouit destruere sabbatũ: quia seit
uirtutẽ dĩ semꝑ atq infatigabilit̃
operari. Illi hoc dicant: qͥ intellig̃t
dm sine temporali uoluntate uni¬
uersa tempora facientẽ. hoc ad
uos multũ ẽ. qui d̃i ur̃i requiẽ re¬
bellatione gentis tenebrarũ ꝑhibe¬
tis excussam: et hostiũ repentino
impetu ꝑturbatã. An ex ȩterno p̃.¬
uidens hoc futurũ. nunquã habus
requi ẽ.: qͥa ñ qͣmi secutꝰ fut qͥse cogita¬
bat tã graue bellũ cũ tanta m̃broꝵ
suorũ labe dampnoq gesturum:
astaret᷑. Qui cũ ꝓpͥa uoluntate sic̃
pse in eius laude posiusti pateret᷑.
ãq tempora passionis ⁊ resurrecꝰ¬

Expanded text:
spicas, non ex traditione Christi, qui spicas, non ex traditione Christi, qui hanc innocentiam uocat, sed ex traditione Manichaei homicida deputatur. an forte misericordiam eisdem spicis exhibuerunt apostoli, ut inde membra dei manducando purgarent. sicut uestra fabula est? uos ergo crudeles, qui hoc non facitis. sed uidelicet nouit Faustus destruere sabbatum, quia scit uirtutem dei semper atque infatigabiliter operari. illi hoc dicant, qui intellegunt deum sine temporali uoluntate uniuersa tempora facientem. hoc ad uos multum est. qui dei uestri requiem rebellatione gentis tenebrarum perhibetis excussam et hostium repentino inpetu perturbatam. an ex aeterno praeuidens hoc futurum numquam habuit requiem, quia numquam securus fuit. qui se cogitabat tam graue bellum cum tanta membrorum suorum labe damnoque gesturum ?estaretur. qui cum propria uoluntate, sicut ipse in eius laude posuisti, pateretur ideoque tempora passionis et resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
diuersum tempꝰ. Aliud enĩ erat
quo hȩc oportebat ꝑ figuratas
ꝓpħias prenunciari: ⁊ aliud est.
quo hȩc iam oportet ꝑ manifestã
ueritatẽ redditamq adimpleri.
S quid mirũ si uidȩi carnaliter
intelligentes sabbatum: x p̃o qui
iam hoc spiritalit̾ insinuabat re¬
pugnauert: Tu apł̃o responde si
potes: qui uocationẽ ipsius diei
umbrã futurã ẽe. testatur. S si
illi restitert xp̃o. non intelligen¬
tes uerũ sabbatũ: uos ei nolite re¬
sistere. ⁊ intelligite ueram innocen¬
tiam. Nã eo ipso loco ubi precipue
destructor sabbati putatur iħe. cũ
discipuli eius ꝑ segetes transeuntes
et esurientes uellerent spicas ⁊ edle¬
rent. innocentes eos dixit: respon¬
dens uidȩis. Si sciretis quid sit mise¬
ricordiam malo quã sacrificiũ: nun¬
quã condempnassetis innocentes.
Magis enĩ esurientĩ misereri de¬
buert̃: quia hoc illi coacti fame fe¬
cerunt. A uob̃ aut̃ quisqͥs uulserit

Expanded text:
diuersum tempus. aliud enim erat, diuersum tempus. aliud enim erat, quo haec oportebat per figuratas prophetias praenuntiari, et aliud est, quo haec iam oportet per manifestam ueritatem redditamque adinpleri. sed quid mirum, si Iudaei carnaliter intellegentes sabbatum Christo, qui iam hoc spiritaliter insinuabat. repugnauerarit ? tu apostolo responde, si potes, qui uacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. sed si illi restiterunt Christo non intellegentes uerum sabbatum, uos ei nolite resistere et intellegite ueram innocentiam. nam eo ipso loco. ubi praecipue destructor sabbati putatur Iesus, cum discipuli eius per segetem transeuntes et esurientes uellerent spicas et ederent, innocentes eos dixit respondens Iudaeis: si sciretis, quid sit: misericordiam uolo quam sacrificium. numquam condemnassetis innocentes; magis enim esurientium misereri debuerunt, quia hoc illi coacti fame fecerunt. a uobis autem quisquis uulserit
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm paululũ attolleres. orbe.nq
terrarũ sine contentionis cecitate
conspiceres in hominib doclis. atq
indoctis grecis ⁊ barbaris sapientib
⁊ insipientib. quib se debitorem
credentem. Si gͦ non erat uerisimile.
ut iudȩi ⁊ moysi ⁊ xp̃o pariter cre¬
derent: multominus uerisimile ẽ.
ut orbis terrarũ moysi ⁊ xp̃o pari¬
ter credat. Cum uͦ uideamus om̃s
gentes utriq credere. ⁊ illius pro¬
pħiam cum eũgłio huiꝰ conueni¬
entẽ. fide robustissima ⁊ celeb̾rima
retinere: non ad aliquid impossi¬
bile gens una uocabatur. cũ ei di¬
ceretur si crederetis moysi crede¬
retis ⁊mͥ. potiusq ẽ. miranda et
uehementius arguenda duritia
iudeoꝵ. qui hoc non fecert̃. quod
totũ mundũ fecisse conspicimꝰ. Nã
quicqͥd dicis de sabbato ⁊ de circun¬
iam supra ostendimꝰ. quia sic̃ dicit
apłs hȩc om̃ia figure nr̃e fuert̃.
Non ergo diuersa doctrina ẽ sed

Expanded text:
oculum paululum adtolleres orbemque oculum paululum adtolleres orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus, quibus se debitorem credentem. si ergo non erat uerisimile, ut Iudaei Moysi et Christo pariter crederent. multo minus uerisimile est, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur, cum ei diceretur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, potiusque est miranda et uehementius arguenda duritia Iudaeorum, qui hoc non fecerunt, quod totum mundum fecisse conspicimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumiam supra ostendimus, quia. sicut dicit apostolus, haec omnia figurae nostrae fuerunt. non ergo diuersa doctrina est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
deretis & mͥ. de me enĩ ille scripsit.
Et euugłii quidẽ tam eminens est
auctoritas. ⁊ tam fundata ueritas.
ut etiã sinos ꝓpt̾̃ tarditatẽ intelligen¬
tie nr̃e nulla inueniremꝰ a moyse
scripta de xp̃o: non solum ẽe aliqua
s ad xp̃m om̃ia ꝑtinere quȩ scͥpsit.
quia non ait. ⁊ de me seͥpsit.s: de me
ille scripsit. credere deberemꝰ. Nẽ
aut̃ ⁊ si de isto euũgł̃ii capitulo qͦd
absit dubitandũ ẽẽt: comꝑtis tam
multis in scriptura moysi de xp̃o
testimoniis. om̃is illa dubitatio de¬
xp̃o tolleretur. Et quia de capitulo
euugłii dubitandũ non ẽ: etiam si
illa cõꝑta non ẽẽnt. ẽẽ tamen credi¬
non oporteret. Na illud quod ad¬
iungis. dissimilem fuisse traditio¬
nẽ xp̃i atq. moyseos. ⁊ ido ñ fuisse
uerisimile. ut si crederent moysi
consequens. ut si alteri iudei crede¬
rent. alteri necessario repuguarent:
non utiq cͥiceres. si considerationis

Expanded text:
deretis et mihi; de me enim ille scripsit. deretis et mihi; de me enim ille scripsit. et euangelii quidem tam eminens est auctoritas et tam fundata ueritas, ut, etiamsi nos propter tarditatem intellegentiae nostrae nulla inueniremus a Moyse scripta de Christo, non solum esse aliqua, sed ad Christum omnia pertinere, quae scripsit, quia non ait: et de me scripsit, sed de me ille scripsit, credere deberemus. nunc autem, etsi de isto euangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, conpertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis omnis illa dubitatio tolleretur; et quia de capitulo euangelii dubitandum non est, etiamsi illa conperta non essent. esse tamen credi oporteret. Nam illud quod adiungis "dissimilem fuisse traditionem Christi atque Moyseos et ideo non fuisse uerisimile, ut si crederent Moysi,ius esse consequens, ut si alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent" non utique diceres, si considerationis
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullus aduerteret quid pret̾mi¬
serit: cucurristi dicere. Si nulla fue¬
unt: nec. xp̃c potuit asseuerare qͦd
nusquã ẽ. Ita si xp̃c hoc minime asse¬
uerauit: capitulũ hoc falsũ ẽẽ con¬
stiterit. O hominẽ se cogitantẽ dicto¬
rem: ⁊ alium non cogitantẽ contra¬
dictorem. Ubi est acumen tuum:
In imala causa non posses aliter:
S mala causa te uana loqui coegit:
malã uͦ habere causam nemo te cõe¬
git. Quid enĩ si alia dabimꝰ: Certe
utiq non erunt nulla: quia erunt
aliqua. Et si ert̃ aliqua: potuit xp̃s
asseuerare potuit: capitulũ illud
eũgłicum falsũ ẽẽ non constat. Re¬
di ergo ad ꝓpositionem tuam qua
dixisti. aut alia dabitis aut nulla
erunt: ⁊ uide ñ te ostendisse nulla
nos alia daturos. uide etiã nos quã
multa alia iam supra dederimus.
⁊ quid hini conficiatur auerte. sc¬
cet non ẽẽ falsum quod in eũgłio xp̃m
dixisse legimꝰ. si crederetis moysi ere¬

Expanded text:
ut nullus aduerteret, quid praetermiut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. et si erunt aliqua, potuit Christus adseuerare potuit, capitulum illud euangelicum falsum esse non constat. redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam supra dixerimus, et quid hinc conficiatur aduerte: scilicet non esse falsum, quod in euangelio Christum dixisse legimus: si crederetis Moysi, cre
Abbreviated transcription (Latin):
Unde magis arbitror eũ nebulam im¬
cere uoluisse minus attento lectori:
quã non uidisse quod dicam. Ait eñ.
Quod si hec de rp̃o minime scripsit:
aut alia dabitis. aut nulla ert̃. hec
ꝓpositio uera ẽ. S consequens erat. it
ostenderet ⁊ hec de xp̃o minime seͥpti
ẽẽ: ⁊ alia dari non posse. Nic hil autẽ
horũ fecit. Quia ⁊ hȩc nos ostendimꝰ
quomͦ de. xp̃o accipi possint. ⁊ suꝑiis
alia multa dedimus. quȩ nͥ de xp̃o
yse scͥpta de xp̃o. Attende enĩquid
dicas. Quod si hec inquis minime
de rp̃o seripsit: aut alia dabitis as
nulla erunt. Uerũ dicis Pinde quia
quȩ cõmorasti: quãuis non obtinue¬
ris. saltẽ conatꝰ es ostendere ñẽe scͥp¬
ta de xp̃o. Quod aũt subdidisti. aut
alia dabitis. aut nulla ert̃: pͥus demon¬
strare debiusti alia nos dare ñ posse:
ut securus inferres nulla ẽẽ. Nunc
uͦ tanquã libellus tuus tam surdos au¬
ditores uel cecos lectores eẽt habiturꝰ.

Expanded text:
unde magis arbitror eum nebulam inunde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint, et superius alia multa dedimus, quae nisi de Chryse scripta de Christo. adtende enim, quid dicas. quodsi haec, inquis, minime de Christo scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. uerum dicis. proinde ququae conmemorasti, quamuis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. quod autem subdidisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, prius demonstrare debuisti alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus,
Abbreviated transcription (Latin):
interficiendũ ẽẽ. ꝓpħam siue princi¬
pem qui eos ado suo uellet auertere.
aliquod ue infringere mandatorũ.
ostendamꝰ ad custodiendã fidẽ que
in eccłia xp̃i dr̃ ꝑtinere. Uidebat
multos ex surrecturos heretieos
diuersoꝵ erroꝵ magistros ad uersũ
doctrinã xp̃i: qui non eũ xp̃m pre¬
terosq scos eius gentis editas p̃nun¬
tiatus est Quisquis itaq alium do¬
cere iellet: ipsum interficiendũ mo¬
yses precipiebat Quid aũt mincali¬
ud agit lingua catholica: nͥ ut spri¬
tali gladio utriusq testamenti aee
bis acuto. inteificiant᷑ om̃s qui nos
ađo nr̃o uolunt auertere. aliquod¬
ue infringere mandatoꝵ: Int̃ quos
precipue cadit ipse manicheus. cũ
eius error asserta legis ⁊ ꝓpħarum
ueritate ꝑimitur. uolentis nos auer¬
tere ado nr̃o. do abraham ⁊ ysaac et
infringere mandata legis mniquorũ
obtunsissimã an fraudulentissimam
dicã nescio. Erat enĩ fausto ingemũ

Expanded text:
interficiendum esse prophetam siue princiinterficiendum esse prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad custodiendam fidem, quae in emultos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam Christi, qui non eum Christum praeterosque sanctos eius gentis editas praenuntiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertere a deo nostro, deo Abraham et Isaac et infringere mandata legis, in quorum m utrum obtunsissimam. an fraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium .
Abbreviated transcription (Latin):
ones ur̃as statuatis: Ipsũq diman¬
datũ cõmemorat: quod ꝑ moysen¬
i iandati. eĩ. nou mus Secutus
qͥppe ait Ds̃ s̃ lixit. hoi ora patrẽ
⁊ matrẽ: ⁊ qui maled xerit patri aut
matri morte i ixiet᷑. Uos aũt dicitis.
Quicũq dixerit patri uel matri
munꝰ qͦd est ex me. tͥ ꝓsit non hono¬
rauerit patrẽ suũ: ⁊ irritũ fecistis
uerbum di ꝓpt̾ ur̃am traditionem.
Qua mre uidete quã multanos
doceat ⁊ uideos: a d̾o suo se non auer¬
tere. ⁊ eiꝰ mandata non tantũ se ñ
infr̃igere.uerũetiam illos aquib
infrĩgerentur arguere: ⁊ non nͥdm
ꝑ moysen ita mandasse. Quã obrẽ
qm̃ nos credimꝰ om̃ia.quȩ scripsit
moyses ad xp̃i cõmendationẽ ꝑtine¬
re. quod isto oꝑe quia demonstrare
non possumꝰ. polliciti sumꝰ in his
hoc ostendere quȩ faustꝰ de illa scͥp¬
tura refellenda uel uituperanda de¬
legerit: recte a nob̃ debitũ exigit᷑.
ut hoc etiam quod precepit moyses

Expanded text:
ones uestras statuatis? ipsumque dei manones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut matri, morte morietur. uos autem dicitis: quicumque dixerit patri uel matri. munus, quod est ex me, tibi prosit, non honorauerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
di abraham ysaac ⁊ iacob. Unde &¬
apłs ait. Puidens autẽ scriptura
quia ex fide iustificat gentes ds. pre¬
nuntiauit abrahȩ dicens. in semi¬
ne tuo bñdicentur om̃s gentes: ut
illi scilicet in semine abrahȩ bñdice¬
lebat auertere: sed eos potius quod
ab illo auerterent᷑ arguebat. Man¬
datoꝵ aũt aliquod eoꝵ quȩ ꝑ moy¬
sen data sunt. infregisse dñm qui
arbitrat᷑: non mirũ si hoc putat qͦd
iudȩi. S ido errat: quia in hoc er¬
rauert̃ ⁊ uidei. Ubi aũ faustꝰ cõ¬
memorat ipsũ mandatũ quod do¬
minũ infregisse uult credi: ibi opꝰ
est ut ostendamꝰ quomͦ fallatur.
sicut iã supra ubi oportebat osten¬
dimꝰ. Nc̃ illud dico quia si aliquod
illoꝵ mandatoꝵ dñs infregisset: ñ
etiam de hoc ipsos udeos arguiss.
manib manducarent. ⁊ ob hoc exce¬
deret non mandatũ di s traditiones
senioꝵ: ait illis. Ut quid ⁊ uos trans¬
gredimini mandatũ di: ut traditi¬

Expanded text:
dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde tura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes. ut illi scilicet in semine Abrahae benedicelebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per Moysen data sunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudaei. ubi autem Faustus conmemorat ipsum mandatum, quod dominum infregisse uult credi. ibi opus est. ut ostendamus, quomodo fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si aliquod illorum mandatorum dominus infregisset, non etiam de hoc ipso Iudaeos arguisset:manibus manducarent et ob hoc excederent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditi
Abbreviated transcription (Latin):
rubo ad moysen. ego sum ds abra-¬
ham. d̾s ysaac. ds iacob: Non ẽ ds
mortuoꝵ. s uiuoꝵ. Om̃s enĩ illiui¬
uunt. Oportune itaq eadẽ uoce
nunc conuincunt᷑ manichei: qua
tunc conuicti sunt saducei. Nam
⁊ ipsam resurrectionẽ: alio quidẽ
modo. s tamen etiã isti negant. Itẽ
cũ fidem centurionis laudans. di¬
ceret amen dico uob̃ non inuenitan¬
tam fidẽ in isrł: adiecit ⁊ ait. Dico
autẽ uob̃. qm̃ multi ab oriente ⁊
occidente uenient ⁊ recũbent cũ
abraham ⁊ ysaac ⁊ iacob in regno
yloꝵ: filii autẽ regni ibunt in te¬
rbras exteriores. Si gͦ quod nega¬
re faustus ñ potest. non cõmendauit
ntatione cõmendat: non ẽ conatꝰ
lũ popłm a uertere a do suo.sed
i̾minatꝰ ẽ. eos ituros in tenebras
exteriores. qͥuod auersos uideret
a do suo. In cuiꝰ regno gentes uoca¬
tas. ex toto orbe terrarũ recubituras
dicit. cũ abra ham ⁊ ysaac ⁊ icob:
ñ ob aliud quã quod fidẽ tenuissent

Expanded text:
rubo ad Moysen: ego sum deus Abrarubo ad Moysen: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmendauit bitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exteriores, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent
Abbreviated transcription (Latin):
ciens potuit ꝓpħare. Hoc quippe
in eo egit ꝓpħicum chrisma: ut
chil de. xp̃o ppħasse moyses. aquo
illud chrisma cȩpit unde. xp̃i nom̃
innotuit: ⁊ unde. xp̃m etiam ꝑsecu¬
tor. xp̃i uel nesciens ꝓpħauit: Na
de maledicto pendentis in ligno:
iam quantũ satis uisũ ẽ. supra dixi¬
mus. Interficiendũ aũt ẽẽ. ꝓphan
siue principẽ popłi. qui filios isrł
a dõ suo uellet auertere. aliquid¬
ue infringere mandatoꝵ. ñ adueł¬
sus. xp̃m precepisse moysen. ⁊ exhs
quȩ iam multa egimus satis clarii
est. ⁊ magis magisq consideranti
uoluit quenquã eoꝵ xp̃c auertere.
Ds quippe quẽ illis moyses diligen¬
dũ colendũq preceꝑat: ipse ẽ certe
q̾s abraham ⁊ d̾s ysaac ⁊ qds iacob.
tione cõmemorat: eiusq auctori¬
tate saduceoꝵ refellit errorẽ. re¬
surrectionẽ negantiũ. ubi ait.
De resurrectione autẽ mortuorũ
non legistis: quid d̾s locutꝰ sit de

Expanded text:
ciens potuit prophetare. hoc quippe ciens potuit prophetare. hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut hil de Christo prophetasse Moyses ? a quo illud chrisma coepit, unde Christi nomen innotuit, et unde Christum etiam persecutor Christi uel nesciens prophetauit. Nam de maledicto pendentis in ligno iam.' quantum satis uisum est. supra diximus. interficiendum autem esse prophetam siue principem populi. quia Deo suo vellet avertere, aliquodve infringere mandatorum, non adversus Christum praecepisse Moysen, et ex his quae jam multa egimus, satis clarum est, et magis magisque consideranti voluit quemquam eorum Christus avertere. Deus quippe, quem illis Moyses diligendum colendumque praeceperat, ipse est certe Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, tione conmemorat eiusque auctoritate Sadducaeorum refellit errorem resurrectionem negantium, ubi ait: de resurrectione autem m ortuorum non legistis, quid deus locutus sit de
Abbreviated transcription (Latin):
consulitur ꝓpħa referant᷑. Quanto
magis hocͦ : Quod ⁊ si talis fuisset
moyses. ut aliud corde intuens id
ore funderet. facilius eũ dicerem
ꝓpħasse nescientẽ: quã cũ audirem
popło iudȩoꝵ dictum. uidebis uitã
hoc intuebatur animo cayphas. qͦd
ex uerbis eius intellectũ ẽ: cũ xp̃m
ut inunicum ꝑseque ns. ait expedi¬
re ut unꝰ homo moreret᷑ ne ꝑiret
tota gens. Ubi euuangłista sub¬
iecit. hoc enm non a se dixisse: sed
cum ẽẽt pontifex ꝓpħasse. S moy¬
ses non erat cayphas. Quare illud
quod popło hebreo dixit. uidebis
uitam tuam pendentẽ. ⁊ ñ credes
uitȩ tuȩ. non solũ de. xp̃o dixit.
quod & si nesciens dixisset. de nullo
alio dixisse deberet intelligi: ue¬
rum etiam sciens dixit. Erat em̃
fidelissimus dispensator ꝓphci sa¬
cramenti: id est illiꝰ sacerdotalis
chrismatis unde xp̃i nomen agnos¬
cimꝰ. In quo sac ramento quanus
homo pessimꝰ cayphas: etiam nes¬

Expanded text:
consulitur, prophetata referantur . quanto consulitur, prophetata referantur . quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore funderet, facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam, cum audirem populo Iudaeorum dictum: uidebis uitam que enim hoc intuebatur animo Caiphas, quod ex uerbis eius intellectum est, cum Christum ut inimicum persequens ait expedire. ut unus homo moreretur. ne periret tota gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud, quod populo Hebraeo dixit: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. non solum de Christo dicit. quod, etsi nesciens dixisset. de nullo alio dixisse deberet intellegi, uerum etiam sciens dixit. erat enim fidelissimus dispensator prophetici sacramenti, id est illius sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamuis homo pessimus, Caiphas etiam nes
Abbreviated transcription (Latin):
uident. Et alius quidẽ aliquiscito
in illa lectione ad aliquid de xp̃o
intelligendũ non ꝑtinent: hoc so¬
uidebis uitam tuam pendentem.
⁊ noncredes uite tuȩ. Neq enĩfie¬
ri non posset. ut inter diuersa ma-¬
ledicta quȩ impio popło ꝓpħicȩ
p̃nuntiabantur: hoc quoq pone¬
retur. sed ego ⁊ qui mecũ aliquan¬
to attentius cogitabant eũgłicã
illã dominicãq sententiã qua ñ
ait. ille enĩ ⁊ de me scripsit. ut ÷
alia que ad xp̃m non ꝑtinent scͥp¬
sisse crederetur. sed ait de me enĩ
ille scripsit. ut omnẽ scͥpturȩ illiꝰ
intentionẽ. non nͥ ad intelligen¬
dam xp̃i grãm ꝑscrutando con¬
suleremus: etiam cetera in illa
dere si uelim: nimis longũerit.
Unde tantũ ab est. ut hoc quod
faustꝰ cõmemorauit. ꝓpt̾ ea non
ꝑtineat ad xp̃m. quia inter cetera
maledicta positũ ẽ. ut nec ipsa cete¬
ra rectũ habeant intellectũ: nisi
ad xp̃i głam qua generi humano

Expanded text:
uident. et alius quidem aliquis cito uident. et alius quidem aliquis cito in illa lectione ad aliquid de Christo intellegendum non pertinent, hoc soVidebis vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae. » Neque enim fieri posset, ut inter diversa maledicta quae impio populo prophetiae imputabant, hoc quoque poneretur. Sed ego, et qui mecum aliquanto attentius cogitant evangelicam illam Dominicamque sententiam, quia non ait: « Ille enim et de me scripsit, » ut alia quae ad Christum non pertinent scripsisse crederetur, sed ait: « De me enim ille scripsit, ut omnem scripturae illius intentionem nonnisi ad intellegendam Christi gratiam perscrutando consuleremus, etiam cetera in illa dere si uelim. nimis longum erit. Unde tantum abest, ut hoc, quod Faustus commemorauit, propterea non pertineat ad Christum, quia inter cetera maledicta positum est, ut nec ipsa cetera rectum habeant intellectum, nisi ad Christi gloriam, qua generi humano
Abbreviated transcription (Latin):
dñs scd̾m oꝑa sua. Nam illud tanꝙͣ
stomachatus ⁊ indignat᷑ etiam male
optasse uidet᷑ apłs: utinã ⁊ abscin¬
dantur qui uos conturbant. Qđ
utiq si consideres ꝑsonã scribentis:
magis eũ elegantissimo ambiguo
bene optasse intelliges. Sunt enĩ
spadones qui se ipsos abscidert̃: ꝓpt̃
regnũ cȩloꝵ. Quod in his quoq uer¬
bis faustus sapuisset: si piũ palatũ
ad escas dominicas attulisset. Sic
enim sonuit fortasse uidȩis quod
dictũ ẽ. uidebis uitam tuã penden¬
tem ⁊ non credes uitȩ tuȩ: ut int̾
minas uel dolos hostiũ suoꝵ uitam
suam uidentes. ex incerto pendere
uicturos se ẽẽ. non crederent.S
filius eũgl̃ii. cum audit ille enm
de me scripsit. in hac ipsa ambigu¬
itate sententie. uidet quid ꝓpħe
porcis ꝓiciant. quid hominib innu¬
ant: statunq illi occurrit uita ho¬
minũ. xp̃c pendens. eiq non creden¬
tes iudei ob hoc ipsum qͥa pendentẽ

Expanded text:
Dominus secundum opera sua » . Nam illud tanquam Dominus secundum opera sua » . Nam illud tanquam stomachatus et indignatus etiam male optasse videtur Apostolus: « Utinam et abscindantur qui vos conturbant » . Quod utique si consideres personam scribentis, magis eam elegantissimo ambiguo bene optasse intelliges. Sunt enim spadones qui se ipsos abscindunt propter regnum coelorum. Quod in his quoque verbis Faustus rapuisset, si pium palatum ad escas Dominicas attulisset. Sic enim sonuit fortasse Judaeis quod dictum est: « Videbis vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae, » ut inter minas vel dolos hostium suorum vitam suam videntes ex incerto pendere, victores se esse non crederent. Sed filius Evangelii cum audit, « Ille ende me scripsit; in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum, quia pendentem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ille non dixerit. nec hodie quis¬
quã eorũ audeat dicere: nichil est.
cur mor emur hanc quoq de dño
⁊ saluatore nr̃o iħu xp̃o famuli eiꝰ
amplecti ꝓpħiam. At enim inter
cetera maledicta. ⁊ hoc positũ est.
Non ido non ẽ ꝓpħia: cͥum ⁊ cetera
int̾ quȩ positum ẽ. nichil sint aliud
ꝓpħia : qͥuia illa quȩ in ea lectione
uel precedentia uel consequentia
contexunt᷑. nichil ꝑtinere uident᷑
ad xp̃m : Quasi uero quiequã sit
peius inter maledicta. quȩ uidȩis
ꝓmerito suꝑbȩ impietatis accidert̃:
quã uidere uitam suam. id est fihũ
dei pendenteni⁊ noncredere uitȩ
suȩ. Maledicta enim cũ ex ꝓpħia di¬
cuntur ñ sunt de malo uoto impre¬
untis: sed dep̾scio spũ denuntiantis.
lam illa que de malo uoto sunt ꝓ¬
hibentur : cum dicit. benedicite:
nolite maledicere. Hec aut sepe
inuemiunt᷑ in sermone scõꝵ: sicut
multa mala mͥ ostendit. Reddet illi

Expanded text:
hoc ille non dixerit nec hodie quishoc ille non dixerit nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est, cur moremur hanc quoque de domino et saluatore nostro Iesu Christo famuli eius amplecti prophetiam. at enim inter cetera maledicta et hoc positum est. num ideo non est prophetia, cum et cetera, inter quae positum est, nihil sint aliud hristo prophetia, quia illa, quae in ea lectione uel praecedentia uel consequentia contexuntur, nihil pertinere uidentur ad Christum? quasi uero quicquam sit peius inter maledicta, quae Iudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone sanctorum. sicut multa mala mihi ostendit: reddat illi
Abbreviated transcription (Latin):
test aliquis dicere. De xp̃o aũt non
posse intelligi. nec faustus ausus est
dicere. nec quisquã ꝓrsus audebit:
nisi qui negauerit aut. xp̃m eẽ.
uitam ut auidȩis uisum eẽ. penal¬
tem: aut ei illos non credidisse. Et
uero ⁊ ipse dicat. ego sum uita.&
eum pependisse constet ante oclłs
non ei credentiũ iudȩoꝵ: non ui¬
deo cur dubitare debeamꝰ id etiã
de xp̃o seripsisse illum de quo up̃s
ait. ille enu de me scripsit. Pinde
si quod scriptũ ẽ. suscitabo illis ꝓpħam
de fr̃ib illoꝵ similẽ tͥ ostendere co¬
natus ẽ. faustꝰ ñ posse de. xp̃o intelli¬
gi. quia xp̃c moysi similis nonẽ.⁊
tamen ex om̃i parte conuictꝰ est.
quid opus ẽ. in hoc testimonio la¬
borare: Aut certe sicut dixit. xp̃m
similem ñ ẽẽ moysi. ut. illam refel¬
leret ꝓpħiam: sic etiam ut hanc re¬
fellat. dicat xp̃m non ẽẽ uitam: uł
in conspectu udeoꝵ non ei creden¬
tium non pependisse. Cũ autem

Expanded text:
test aliquis dicere: de Christo autem non test aliquis dicere: de Christo autem non posse intellegi nec Faustus ausus est dicere nec quisquam prorsus audebit, nisi qui negauerit aut Christum esse uitam aut a Iudaeis uisum esse pendentem aut eos illi non credidisse. cum uero et ipse dicat: ego sum uita et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Iudaeorum, non uideo, cur dubitare debeamus id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait: ille enim de me scripsit. proinde si quod scriptum est: suscitabo eis prophetam de fratribus illorum similem tibi, ostendere conatus est Faustus non posse de Christo intellegi, quia Christus Moysi similis non est, et tamen ex omni parte conuictus est, quid opus est in hoc testimonio laborare? aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt: illius uiditio iuste dispo¬
nantur. Ergo ne testimonia ꝓpħie
xp̃i nascituri mira facturi. indigna
passuri. morituri. resurrecturr ascen¬
suri. ꝑ om̃s gentes euanglium uite
ȩternȩ disseminaturi. illi finxisse
crederentur. qui eũ popłis annun¬
tiarent. magnũ aliquid actũ est
in usum nrm de infidelitate uide¬
orũ: ut idem ipsi qui hȩc ꝓpt̾ se ñ
haberent in cordib. ꝓpt̾ nos habe¬
rent incodicib. Nec inde auctori¬
tas illis librisminuitur. quod a uide¬
is ñ intelliguntur: immo ⁊ auget᷑.
Nam ⁊ ipsa eoꝵ cecitas. ibi p̃dictaẽ.
Unde magis ñ intelligendo ueriti¬
tẽ ꝑhibent testimoniũ ueritati: qͥd
cum eos libros non intelligunt. a
quib non intellecturi p̃dicti sunt.
etiam hinc eosueraces ostendunt.
Hinc ẽ ⁊ illud: cuiꝰ ambiguitate
faustꝰ fallit᷑. Nidebis uitam tuam
pendentẽ: ⁊ non credes uitȩ tue.
Quȩ uerba ⁊ alit̾ posse intelligi: po¬

Expanded text:
uiuunt. illius iudicio iuste dispouiuunt. illius iudicio iuste disponantur. ergo ne testimonia prophetiae Christi nascituri, mira facturi. indigna passuri. morituri, resurrecturi, ascensuri. per omnes gentes euangelium uitae aeternae disseminaturi illi finxisse crederentur, qui eum populis adnuntiarent. magnum aliquid actum est in usum nostrum de infidelitate Iudaeorum. ut idem ipsi, qui haec propter se non haberent in cordibus, propter nos haberent in codicibus. nec inde auctoritas illis libris minuitur, quod a Iudaeis non intelleguntur, immo et augetur; nam et ipsa eorum caecitas ibi praedicta est. unde magis non intellegendo ueritatem perhibent testimonium ueritati, quia cum eos libros non intellegunt, a quibus non intellecturi praedicti sunt, etiam hinc eos ueraces ostendunt. Hinc est et illud, cuius ambiguitate Faustus fallitur: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. quae uerba et aliter posse intellegi po
Abbreviated transcription (Latin):
deputer. si non ita factum ẽ. si non ita
fit: si non in eam fidẽ ꝑ uniuersum
orbem t̾rarũ. eorũdẽ libroꝵ recitati¬
one concurritur. Unde mirabilit̾
istoꝵ ẽ. ridenda uecordia. qui tanꝙͣ
impossibile a nob̃ quert̃. quomͦ per
iudeoꝵ libros fidem xp̃ianam uelit
discere homo gentilis. cũ tanta deuo¬
tione ⁊ tanta cȩlebritate om̃s gentes
istoꝵ libroꝵ fieri discipulas cernat:
eo ipso munirũ fortius atq firmius
quod ex manib inincoꝵ. tanta
de. xp̃o testimonia ꝓferunt᷑. In qͥb
illo. ad tempiis posst̃ putare confi¬
ctum. qͥa in eis libris inuemiunt
xp̃m. quib a tot seculis seruiunt
apice auctoritatis habent. qui co
ficte putarent᷑. Nunc uero id ex¬
ponit qui predicat: quod recitat
qui blasphemat. Ad aliquẽ namq
usum scõꝵ ordinatur om̃is cecitas
impioꝵ a sũmo dõ. qui ꝓsui regi¬
minis equitate bene utitur etiã
malis: ut qui suo arbitrio inuiste

Expanded text:
deputer, si non ita factum est, si non ita deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur. Unde mirabiliter istorum est ridenda uecordia. qui tamquam inpossibile a nobis quaerunt, quomodo per Iudaeorum libros fidem christianam uelit discere homo gentilis, cum tanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri discipulas cernat. eo ipso nimirum fortius atque firmius. quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in quibus illo ad tempus possunt putare confictum. quia in eis libris inueniunt Christum, quibus a tot saeculis seruiunt,apice auctoritatis habent, qui cotfictae putarentur; nunc uero id exponit, qui praedicat, quod recitat, qui blasphemat. ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas inpiorum a summo deo, qui pro sui regiminis aequitate bene utitur etiam malis, ut qui suo arbitrio iniuste