comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nentis ad fusũ tanquã ꝑ presens ad
pret̾itũ traiciendũ ẽ: ⁊ uenerẽ uul¬
cam uxorẽ. quia ex calore uoluptas
naturalit̾ asciscit᷑. ⁊ martis adulterã
quia belligerantib in congrua. ⁊ cu¬
pidinẽ puerũ uolitantẽ ac sagittan¬
ridemꝰ. quod int̾p̃tata sic adorant. q̃
ñ intellecta quanuis dãpnabiliter.
tam̃ excusabiliꝰ adorent. Ipsis qͥppe
int̾pretationib conuincunt᷑ non se
illũ dm colere cuiꝰ soliꝰ participatio¬
ne mens beata fit: s ab illo conditã
creaturã. Nec solas uirtutes ipsius
create᷑ sicut mineruã. ouiꝰ fabulã
qͦd de iouis capite natasit. ad pru¬
dentiã consilioꝵ int̾pretant᷑. q̃ rati¬
onis ẽ. ꝓpͥa. cui sedẽ capitis etiã pla¬
to dedit: s etiã uitia sicut de cupi¬
dme diximꝰ. Uñ quidã eoꝵ tragicꝰ
ait: dm̃ ẽẽ amorẽ. turpis ⁊ uitiofa¬
uens finxit libido. Nã ei corporaliũ
uitioꝵ simulachra romani conse¬

Expanded text:
nentis ad fusum, tanquam per praesens ad nentis ad fusum, tanquam per praesens ad praeteritum trajiciendum est; et Venerem Vulcani uxorem, quia ex calore voluptas naturaliter nascitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est; et Cupidinem puerum volitantem ac sagittanridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intellecta, quamvis damnabiliter, tamen excusabilius adorarent. Ipsis quippe interpretationibus convincuntur, non se illum Deum colere, cujus solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam: nec solas virtutes ipsius creaturae, sicut Minervam, cujus fabulam quod de Jovis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit; sed etiam vitia, sicut de Cupidine diximus. Unde quidam eorum tragicus ait: Deum esse amorem, turpis et vitio favens Finxit libido. Nam et corporalium vitiorum simulacra Romani conse
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥs athlas cum illo supportat. hȩc
etiam innumerabilia quȩ similiter
deliratis: omĩno ñ sunt ⁊ colitis ea.
Hinc uos paganis dicimꝰ det̾iores eo
tm̃ similes quod multos dos colitis:
eo uͦ in peiorẽ partẽ dissimiles. quod
illi ꝓ diis ea colunt quȩ st̃. s dii ñ st̾.
uos aut̃ colitis ea quȩ nec dii. nec ali
bent qͥdem ⁊ illi quȩdã fabulosa fig¬
m̃ta. s ẽẽ illas fabulas nort̃: ⁊ uel a
poetis delectandi causa fictas ẽẽ.
assert̃. uel eas ad nataͣm rerũ uł mo¬
res hominũ int̾pretari conantur.
Sicut uulcanũ claudũ. qͥa ignis
t̾reni motꝰ eiꝰmodi ẽ: ⁊ fortunã cecã
quod exincerto accidant q̃ forusta
drunt᷑. Et tria fata inglo ⁊ fuso digitis¬
q filum ex lana torquentib. ꝓpt̾ tria
temꝑa pret̾itũ. quod infuso iam necũ
atq inuolutũ ẽ. presens qͦd int̾ digi¬
tosnentis trahicit᷑. futurũ in lana q̃
colo implicata ẽ. quod adhuc ꝑdigitos

Expanded text:
et quis Atlas cum illo supportat? Haec et quis Atlas cum illo supportat? Haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt, et colitis ea. Hinc vos Paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis: eo vero in pejorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt quae sunt, sed dii non sunt; vos autem colitis ea quae nec dii, nec aliqbent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta, sed esse illas fabulas norunt; et vel a poetis delectandi causa fictas esse asserunt, vel eas ad naturam rerum vel mores hominum interpretari conantur: sicut Vulcanum claudum, quia ignis terreni motus ejusmodi est; et Fortunam caecam, quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur; et tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus, propter tria tempora, praeteritum quod in fuso jam netum atque involutum est, praesens quod inter digitos nentis trajicitur, futurum in lana, quae colo implicata est, quod adhuc per digitos
Abbreviated transcription (Latin):
tia di semꝑ tantũdẽ ualet ⁊ uirtꝰ
dĩ tantũdẽ semꝑ sapit: cͥur hȩc sic
duo dicitis. ut ea locoꝵ sedib inter¬
uallisq separetis. cũ ⁊ ipsas sedes
eiꝰdẽ substantiȩ dicatis. homines
ceca ⁊ insana mente. ñ recedentes
a fantasmate corꝑm. ⁊ uirtute ac
sapientia ita carentes. ut nec sa-¬
pient̃: Ita ne uͦ detestanda ⁊ anathe¬
matir anda stulticia. rp̃c ꝑ solemlu¬
nãq distentꝰ. hic uirtute habitans.
ibi sapientia. nec hic ꝑfectꝰ. nec ibi ple¬
nus. nec in sole sapiens nec in luna p̃¬
potens: utrobiq pulcros pueros sub¬
ornat. concupiscendos feminis pͥnci¬
pib tenebrarũ ⁊ mascłis puellas. ħ
legitis. hȩc creditis hȩc docetis. ex hac
tam eminentib notissimisq lumiibs
sic erratis. ut in eis ñ quod sunt s qͦd
uob̃ dementissime fingitis adoretis :
qͥd de cȩteris ur̃is fabulis dicã: Quis
enĩ splenditenens suspendit mundũ:

Expanded text:
tia dei stia dei s tantumdem sapit; cur haec sic duo dicitis, ut ea locorum sedibus intervallisque separetis, cum et ipsas sedes ejusdem substantiae dicatis, homines caeca et insana mente non recedentes a phantasmate corporum, et virtute ac sapientia ita carentes, ut nec sapienter? Itane vero, detestanda et anathemanda stultitia, Christus per solem lunamque distentus; hic virtute habitans, hic sapientia; nec hic perfectus et plenus, nec in sole sapiens, nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum, et masculis puellas? Haec legitis, haec creditis, haec docetis: ex hac tam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod vobis dementissime fingitis adoretis, quid de caeteris vestris fabulis dicam? Quis enim splenditenens suspendit mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
lux aut̃ p̃polleret in luna. ut cunq
inuenissent ista figm̃ta ueri simi¬
Caloris eñi uiolentia oꝑatio: ad mo¬
uendũ un uirtuti tribueret᷑. lucis
tur sp̃s sc̃s: Aerem qͥppe quã sedem
spui sc̃o ur̃a fabula tribuit: totam
mundi fabricam implere ꝑhibetis.
Uñ sol ⁊ luna circuitꝰ suos ꝑagen¬
tes: semꝑ cũ illo sunt. A sole aũt lu-¬
na discedit: ⁊ ad solẽ rursus accedit.
lta uob̃ auctorib. uel potiꝰ decepto¬
rib ꝑ dimidiã partẽ circłĩ recedit¬
a uirtute. sapientia. ⁊ ad eã ꝑ aliam
dimidiã rursus accedit: ⁊ cũ plena
ẽ tunc longe ẽ auirtute sapientia.
Tunc ei enĩ tam longo inter¬
uallo a ueit se disiuncta st̃ hȩc
duo lumina: ut cũ soluergit ad
occident̾ẽ. tunc luna surgat ab ori¬
ente. Ex quo fit. ut qm̃ infirmant᷑
omĩa quȩ uirtute deserunt᷑: eo sapi-¬
entia sit infirmior quo ẽ. luna ple-¬
nior. Si aut̃ qͦd ueritas ht̃ ⁊ sapien-¬

Expanded text:
lux autem praepolleret in luna, utcumque lux autem praepolleret in luna, utcumque invenissent ista figmenta verisimicaloris enim violenta operatio est ad movendum, unde virtuti tribueretur; lucis tus ? aerem quippe, quam sedem spiritui sancto uestra fabula tribuit, totam mundi fabricam inplere perhibetis. unde sol et luna circuitus suos peragentes semper cum illo sunt; a sole autem luna discedit et ad solem rursus accedit . ita uobis auctoribus uel potius deceptoribus per dimidiam partem circrtute sapientia et ad eam per aliam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientia; tunc enim tam longo interuallo a se disiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uergit ad occidentem, tunc luna surgat ab oriente . ex quo fit, ut, quoniam infirmantur omnia, quae uirtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. si autem. quod ueritas habet, et sapien
Abbreviated transcription (Latin):
trinitati loca tͥa datis s quattuor: patͥ
unũ idẽ. lumen in accessibile qͦd ꝓrsꝰ
ñ intelligitis. filio duo. solem scł atq
lunã. sp̃ui sc̃o rursus imũ. idẽ. aeris
hc̃ omẽm ambitũ. De patͥs gͦ maccessi¬
bililumine qͥa uerã fidẽ. tenentibus
placuit in sole ponere uirtutẽ filii:
⁊ inluna sapientiam: Cũ enĩ in ipso
patre filiꝰ inseparabilis maneat: qͥuo¬
mͦ potest sapientia eiꝰ ab eius uirtute
separari ut illa sit in sole ħ in luna.
cũ ꝑ huiꝰmodi locos nͥ corꝑa diuidise¬
parariq non possint: Quod si scire¬
tis: nũꝗͣ stulto insanorenq fantas¬
mate tantas fabulas ͤ texeritis.
At in ea ipsa falsitate atq fallatia ꝙͣ
incongrue ꝙͣ ꝑuerse sedẽ sapientiȩ
minꝰ luc̾e̾ dicunt quã sedẽ uirtutis:
cũ ad uirtutẽ uideat᷑ ꝑtine̾ oꝑari
⁊ efficere. ad sapientiã uero docere
& ostendere: Ac ꝑ hoc si calor in sole.

Expanded text:
trinitati loca tria datis, sed quattuor: patri trinitati loca tria datis, sed quattuor: patri unum, id est lumen inaccessibile, quod prorsus non intellegitis; filio duo, solem scilicet atque lunam; spiritui sancto rursus unum, id . est aeris hunc omnem ambitum. de patris ergo inaccessibili lumine, quia ueram fidem tenentibus placuit in sole ponere uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. at in ea ipsa falsitate atque fallacia quam incongrue, quam peruerse sedem sapientiae minus lucere dicitis quam sedem uirtutis, cum ad uet efficere, ad sapientiam vero docere et ostendere: ac per hoc si calor in sole,
Abbreviated transcription (Latin):
quo illa om̃ia quȩ hoc ñ sunt. ⁊ inter
s discernunt᷑. ⁊ quantũ ab hoc distent.
sida manifestatione cognoscit᷑. Et
tñ etiã hoc lumen: non ẽ. lumen
illud quod ãs ẽ. Hoc em̃ creatura ẽ.¬
ille creator est: hoc factũ ille qͥ fec̃.
hoc deniq mutabile dũ uult quod
nolebat. ⁊ scit quod nesciebat. & re
miniscit᷑ quod oblitũ erat: illud aũt
inc̃omitabili uoluntate ueritatis.
eternitate ꝑsistit. ⁊ m̃ nob̃ ẽ. in itiũ
existendi. ratio cognoscendi. lex
amandi: inde om̃ib ⁊ irrationabilibꝰ
animantib nat᷑a qua iuiuunt. uigor
quo sentiunt motꝰ quo appetunt.
Inde etiã om̃ib corporib mensura
ut subsistant: numerꝰ ut ornent᷑
pondꝰ ut ordinent᷑. Itaq lum̃ illud tͥ¬
litas inseparabilis unꝰ ds ẽ: cuius
uos nullo corꝑe adiuncto. ꝑseipsam in¬
corporeã sp̃alẽ incõmutabilẽq substan¬
tiam. etiam locis diuiditis. nec saltim

Expanded text:
quo illa omnia, quae hoc non sunt et inter quo illa omnia, quae hoc non sunt et inter se discernuntur, et quantum ab hoc distent, fida manifestatione cognoscitur . et tamen etiam hoc lumen non est lumen illud, quod deus est; hoc enim creatura est, creator est ille; hoc factum, ille qui fecit; hoc denique mutabile, dum uult, quod nolebaminiscitur, quod oblitum erat, illud autem incommutabili uoluntate, ueritate, aeternitate persistit, et inde nobis est initium existendi, ratio cognoscendi, lex amandi; inde omnibus et inrationalibus animantibus natura, qua uiuunt, uigor, quo sentiunt, motus, quo adpetunt; inde etiam omnibus corporibus mensura, ut subsistant, numerus, ut ornentur, pondus, ut ordinentur. itaque lumen illud trinitas inseparabilis, unus deus est, cuius uos nullo corpore adiuncto per se ipsam incorpoream spiritalem incommutabilemque substantiam etiam locis diuiditis. nec saltem
Abbreviated transcription (Latin):
intuentes. ex illo conceptã corde
fantasiam in ĩmensũ soletis augere:
⁊ eam lucẽ dicere ubi ds pater habi¬
tat cũ regnicłis suis. Quando enim
discre uistis lucẽ qua ceynimꝰ. ab ea
luce qua intelligimꝰ: cũ aliud nicħ
unꝙͣ putaueritis eẽ. intellige̾ ueri¬
tatem. nͥ formas corporeas cogitare.
siue finitas siue ex aliquib partibꝰ
asinitas. quȩ in ania fantasmata ẽẽ
aesitis: ꝓmde cũ tantũ int̾ sit inter
igitationẽ. qua cogito terrã luminis
uam. quȩ om̃ino nusꝙͥ ẽ. ⁊ cogitati¬
onem qua cogito alexandriã quam
ntersit inter istam qua cogito alex¬
andriam incognitã.⁊ eam qua cogito
carthaginẽ cognitã: ab hac quoq
agitatione qua certa ⁊ nota corꝑa
ogito longe incõparabilit̾ distat co¬
gtatio qua intelligo iusticiã. castita¬
tem fidem. ueritatẽ caritatẽ. bonita¬
teme⁊ quicqͥd eiꝰmodi ẽ. Quȩ cogita¬
to dicite si potestis quale lumen sit:

Expanded text:
intuentes ex illo conceptam corde intuentes ex illo conceptam corde phantasiam in inmensum soletis augere et eam lucem'dicere, ubi deus pater habitat cum regnicolis suis. quando enim discreuistis lucem, qua cernimus, ab ea luce, qua intellegimus, cum aliud nihil umquam putaueritis esse intellegere ueritatem nisi formas corporeas cogitare, siue finitas siue ex aliquibus partibus infinitas, quae inania phantasmata esse nescitis? proinde cum tantum intersit inter cogitationo nusquam est, et cogitationem, qua cogito Alexandriam, quam intersit inter istam, qua cogito Alexandriam incognitam, et eam, qua cogito Karthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione, qua certa et nota corpora cogito, longo incomparabiliter distat cogitatio, qua intellego iustitiam, castitatem, fidem, ueritatem, caritatem, comitatem et quicquid eiusmodi est, quae cogitatio, dicite, si potestis, quale lumen sit,
Abbreviated transcription (Latin):
uigiorũ taibulȩ cõpingunt᷑. sic eMerm¬
tur ⁊ uerba quib hereticoꝵ fabule
confingunt᷑. Uerũ hȩc tolerabilius.
uel rident᷑ uł fient᷑ in uob̃. Ilud iluo
ẽ. intolerabilit̾ sceleratũ. quod de ip¬
sa naui puellas pulcras ⁊ pueros ppo¬
ni dicitis. quoꝵ formosissimis corpo¬
rib mardescant pͥncipes tenebrarĩ
ad feminas mascłi ⁊ ad mascłos femi¬
ne: ut in ipsa flagranti libidine &
inhianti concupiscentia. de m̃bris
eoꝵ. tanꝙͣ de cȩteris sordidisq cope¬
dib dĩur̃i m̃bra soluunt᷑. Et his
obscenissimis pannis ur̃is conamini
assuere ineffabilẽ trinitatẽ: dicentes
patrẽ in secreto qͦdã lumine habita¬
triꝑtita ur̃a uel potiꝰ iam quadriꝑ¬
tita fabula: de patris quidẽ secreto
lumine quid uob̃ dicã. nisi qͥa lum̃
cogitare non potestis. nͥ quale uidere
consuestis: Hoc eñi conspicuũ ⁊ õi
carni ñ tantũ hominũ uerũ etiã
bestiarũ ⁊ u̾micłorũ notissimũ lum̃

Expanded text:
uigiorum tabulae conpinguntur, sic emerentur et uerba, quibus haereticorum fabulae confinguntur. uerum haec tolerabilius uel ridentur uel flentur in uobis; illud est intolerabiliter sceleratum, quod de ipsa naui puellas pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi et ad masculos feminae, ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia de membris eorum tamquam ' de taetris sordidisque conpedibus dei uestri membra soluantur. et his obscaenissimis pannis uestris conamini adsuere ineffabilem trinitatem dicentes patrem in secreto quodam lumine habitatripertita uestra uel potius iam quadripertita fabula de patris quidem secreto lumine quid uobis dicam, nisi quia lumen cogitare non potestis, nisi quale uidere consuestis? hoc enim conspicuum et omni carni non tantum hominum, uerum etiam bestiarum et uermiculorum notissimum lumen
Abbreviated transcription (Latin):
martyribꝰ. Sacrificare martẏribꝰdin.
Non dixi sacrificare do in memoriis
martyrũ. quod frequentissime faci¬
mꝰ: illo dumtarat ritu. quo sibisaeri¬
ficari noui testam̃ti manifestatione
precepit. Quod ꝑtinet ad illũ cutũ
quȩ latria dr̃: et uni dõ debet᷑.S qͥd¬

Expanded text:
martyribus. sacrificare martyribus dixi, martyribus. sacrificare martyribus dixi, non dixi: sacrificare deo in memoriis martyrum. quod frequentissime facimus illo dumtaxat ritu. quo sibi sacrificari noui testamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae latria dicitur et uni deo debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi plane suꝑbi sicut exigunt dia¬
boli ⁊ angłi eius: sicut ꝑ omĩa tem¬
pla ⁊ sacra gentiliũ. Quoꝵ similitu¬
do inqͥb:dã etiam suꝑbis hominib
expressa ẽ: sicut de babilonie qͥbdã
regib memioriȩ conmendatũ tene¬
mꝰ. Unde sc̃s daniel accusatores su¬
os ac ꝑsecutores ꝓtulit: qͦd regis e¬
dicto ꝓposito. ut nicħ a quoꝙͣ dope¬
teretur. nͥ a rege solo dm suũ. hoc ÷
unũ ⁊ uerũ dm̃. ad orare dep̃cariq
dep̾hensus ÷. Qui aũt se in memoriis
martyrũ in ebriant. quomͦ a nobis
approbari possunt: cͥũ eos etiãsim
domib suis id faciant sana doctri
na condẽpnet᷑: S aliud ẽ. qͦd doce¬
muf: aliud quod sustinemꝰ. Aliud
quod p̃cipere uidemͣ. aliud quod
emendare p̃cipim᷑: ⁊ donec emende¬
mus. tolerare cõpellim. Alia disci-¬
plina xp̃ianoꝵ: alia luxuria uino¬
minoris peccati ẽ. ebriũ redire a mar¬
tẏrib : quã uł ieiuniũ sacrificare

Expanded text:
sibi plane superbi spiritus exigunt, diasibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli ejus, sicut per omnia templa et sacra gentilium. Quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est: sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus. Unde sanctus Daniel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam Deo peteretur nisi a rege solo, Deum suum, hoc est unum et verum Deum adorare deprecarique deprehensus est: qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis approbari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana dona condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinominoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantes. At illo cultu quȩ latria
potest. cũ sit quedã ꝓpͥȩ diumitati de¬
bita seruitꝰ: nec colimꝰ nec colendum
docemꝰ nͥ unũ d̃m. Cũ aũt adhunc
cultũ ꝑtineat oblatio sacrificii. unde
ẏdolatria dicit᷑ eoꝵ qui hoc etiã ydo¬
lis exhibent: nullo mͦ tale aliquid offe¬
rimꝰ aut offerendũ p̃cipimꝰ. uel cuiꝙͣ
angło. Et quisqͥs in hunc errorẽ de¬
labit᷑: corripit᷑ ꝑsanã doctrina. suie
ut corrigat᷑ siue ut caueat᷑. Etiam
ipsi enĩ sc̃i uł homines uł angl̃i exhi
ceri rolint: quod unido deberino¬
runt. Appariut hoc inbarnaba⁊ pau¬
lo: cũ cõmoti miracłis quȩ ꝑ eosfa¬
cta sunt licaonii. tanquã diis immo¬
lare uoluerunt. Conscissis eñ uesti
mentis suis. confidentes ⁊ ꝑsuaden¬
tes se dos nonẽẽ: ista sibi fieri uetu¬
erunt. Apparuit ⁊ in angłis: sicut ⁊¬
in apocalipsi legimꝰ angłm se adorari
ꝓhibentẽ ac dicentẽ adoratori suo.

Expanded text:
pugnantes. at illo cultu, quae graecepugnantes. at illo cultu, quae graecepotest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus aut offerendum praecipimus uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi enim sancti, uel homines uel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluermentis suis, confitentes et persuadentes se deos non esse, ista sibi fieri vetuerunt. Apparuit et in angelis, sicut in Apocalypsi legimus , angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo:
Abbreviated transcription (Latin):
legeret. euigilauit: Popłs autẽ
xp̃ianꝰ memorias martyrũ religio¬
sa sollempnitate concelebrat ad
erercendã imitationẽ: ut ⁊ meritis
eorũ consociet᷑ atq orationib adu¬
uet᷑. Ita tam̃ ut nulli martyrum.
tens altari: aliquando dixit offerin
tibi petre. aut paule ait cy ⁊ iane:
S quod offert᷑. offert᷑ d̾ i. qͥ martyres
coronauit apud memorias eoꝵ quos
coronauit: ex ipsorũ locorũ ammoni¬
tione maior affectꝰ exurg t̃ ad ici¬
endam caritatẽ. ⁊ in illos quos unita¬
ri possumꝰ. ⁊ in illũ quo aduiuante
possimꝰ. Colimꝰ gͦ martyres eo cultu
dilectionis ⁊ securitatis. quo ⁊ in hac
uita colunt᷑ sc̃i homines dĩ: quorũ
cor ad talem ꝓ eũgłica ueritate pas¬
sionẽ paratũ eẽ. sentimꝰ. S illos tan¬
to deuotiꝰ quanto securiꝰ post certa¬
mina omĩa suꝑata. quanto etiã fiden¬
tiori laude p̃dicamꝰ. iã in uita felici-¬
ore uictores: quã in ista adhuc usq

Expanded text:
legeret, euigilauit. populus autem legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, uttens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ a quib se alienissimũ cupit uide¬
ri nescio quo modo incautũ cecidisse.
Cũ eñi nos dixisset uertisse ydola in
martyres. quos uotis in qͥt similibꝰ co¬
litis: defunctoꝵ umbras uino placa¬
tis & dapibꝰ. Sunt gͦ umbrȩ defun¬
ctorũ. Nunꝙͣ hoc inur̃is sermonibꝰ
audiuimꝰ: nunꝙͣ in literis ur̃is le¬
gimꝰ. Immo contradicere soletis tali¬
b opinionib asserentes animas mor¬
tuoꝵ. malas minꝰue purgatas. aut
in reuolutiones irȩ. aut ingrauioreᷤ
aliquas pęnas. bonas aũt̃ in naues
imponi ⁊ in cȩlo nauigantes tran¬
sire. hinc in illud fantasma t̾rȩ lu¬
minis ꝓ qua pugnando ꝑierant:
ita nullas animas circa suoꝵ corpo¬
rũ sepulera detineri. Unde gͥ um
brȩ defunctoꝵ: Quȩ substantia
eoꝵ: Quis locus: S maledicendi
cupiditate: faustꝰ qͥd ꝓfiteret᷑ obli¬
tꝰ ẽ. An forte dormitans umbras sõ¬
mando dictauit: nec cũ uerba sua

Expanded text:
nem, a quibus se alienissimum cupit uidenem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quos uotis, inquit, similibus colitissunt ergo umbrae defunctorum ? numquam hoc in uestris sermonibus audiuimus, numquam in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant; ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua
Abbreviated transcription (Latin):
nouert̃ ueritatẽ dĩ. qm̃ om̃is crea¬
tura dibona ẽ. ⁊ nicħ abiciendum
quod cũ gr̃arũ actione ꝑcipit᷑: ingͦ¬
ti creatori.⁊ ꝓ largis eius bñficiis sa¬
crilegas retribuentes iniurias. q̃m
plerũq in agapib etiã carnes pau¬
simile dicitis sacrificiis paganorũ.
Quoꝵ non nullis. in hoc quoq similes
estis. ꝓpt̾ea enĩ nephas habetis peco¬
ra occidi: quia humanas animas
in ea reuolui arbitramini. Quod in
quoru̾da gentiliũ philosophorũli¬
bris inuenit᷑: quanquã a posteriori¬
b alit̾ intellectũ ẽẽ dicat᷑. Uerũ in
hoc etiã multo deteriꝰ erratis. Ille
ni. Nam qđ etiã hinc nob̃ calũpni¬
atur faustꝰ. quod martyrũ memori¬
as honoramꝰ. in hoc dicens nos ydo¬
la conuertise. non tamme mouet
it hiuc calumpniȩ respondeã. quã
it ipsũ faustũ ostendã studio calũp¬
mandi etiã ab ipsius manichei uani-¬
tatib exorbitare uoluisse: & in uul¬
garẽ atq poeticã paganorũ opinio¬

Expanded text:
omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in agapibus etiam carnes paustianorum similem dicitis sacrificiis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi ni. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinio
Abbreviated transcription (Latin):
quanuis inuiti suscipiant. eisq pa¬
trimonia congerant uł custodiant
carne uescantur. uinũ bibant. la
uent. uindemiant. negocient᷑ ho¬
nores publicos. ãministrent uob̃cũ
eos. tam̃ non cũ gentib cõputetis:
c̃ ĩ facta eoꝵ gentib uideant᷑ simili¬
ora quã uob̃. Nam⁊ quoꝵdã facta
gentiliũ. cũ magis uob̃ ꝓpinquent
quã qͥbdã auditorib ur̃is. non nulli
quippe in sacrilegis sacris suis ⁊ aui¬
no. ⁊ a carnib ⁊ a concubitu tempe¬
ran: potiꝰ auditores ur̃os his om̃ibus

Expanded text:
quamuis inuiti suscipiant eisque paquamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nGentilium cum magis vobis propinquent, quam quibusdam Auditoribus vestris; nonnulli quippe in sacrilegis sacris suis et a vino et a carnibus et a concubitu temperant; potius Auditores vestros his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad aliũfinẽ usum earũ refert.
& alit̾ ex his d̃o gr̃as agit de qͥ praua
i falsa on credit. Sicut enĩ in ipso
e.x. ir̃ cũ eopane uescamini. qͦ
Cri ho mes. ⁊ fructil uiuatis. ⁊
fontib lano ⁊ lino simlit texto ami¬
ciamini. nec in his tam̃ parẽ ducitis
uitam ñ aliud edendo. aut bibendo.
aut induendo. s aliud sentiendo
⁊ credendo. ⁊ ad aliũ finẽ om̃ia ista
eferendo. finẽ scł ur̃i erroris atq
uanitatis: ita nos ⁊ in his ⁊ in aliis
quȩ similit̃ sumimꝰ. ñ similit̾ cum
gentib uiuimꝰ. easdẽ res non adeun¬
de finẽ referendo. s ad finẽ legitimi
diuiniq precepti caritatẽ. de corde
puro ⁊ conscientia bona ⁊ fide ñ ficta.
Aquib quidã aberrantes: conu̾si
sunt in uaniloqͥũ. In quo sane pͥnci¬
patũ tenetis. non intuentes. ñ con¬
siderantes in eisdẽ habendis agen¬
disq reb tantã ad diuersam uitã
ualere. si diuersa sit fides: ut cũ au¬
ditores ur̃i ⁊ uxores habeant ⁊ filios

Expanded text:
qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios
Abbreviated transcription (Latin):
ficio xp̃ianoꝵ: uanitatẽ suã sacrũ
offerunt diabolo. qͥ eos decepit re¬
cedentes a fide. intendentes sp̃iti¬
b immundis seductorib. ⁊ doctͥ¬
nis demoniorũ in hypocrisim m̃¬
daciloquoꝵ. Dicat gͦ faustꝰ. uel
potius illi qͥ eiꝰ litteris delectan¬
tur. monarchie opinionẽ non ex
gentib nos habere: s gentes ñ
usq adeo ad falsos dos eẽ. delap¬
sas. ut opinionẽ amnitterent uniꝰ
ueri di ex quo ẽ. om̃is qualiscũq
natura. Sapientes eñi eoꝵ quia
sicut d it apłs inuisibilia dĩ a constitu

Expanded text:
ficio christianorum, uanitatem suam sacrum ficio christianorum, uanitatem suam sacrum offerunt diabolo, qui eos decepit recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendapotius illi qui ejus litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex Gentibus nos habere; sed Gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius veri Dei, ex quo est omnis qualiscumque natura. Sapientes enim eorum quia, sicut dicit Apostolus, Invisibilia
Abbreviated transcription (Latin):
quis patrib nr̃is. ubi erat ⁊ illa my¬
slica unctio qua xp̃c p̃figurabat᷑
uñ ⁊ ipsũ nomen acrismate dicit᷑.
ꝓ inde uerũ sacriticiũ qͦd uni uera
debet᷑ dõ. quo eiꝰ altare si lus xp̃c
impleuit: inuictimis pecoꝵ unttata
demonia sibi arrogant̾ exposcunt.
Uñ dicit apłs. Quȩ ĩmolant gentes:
demoniis unmolant ⁊ ñ deo. Non
quod offerebat᷑ culpans: s qͥa illis
offerebat᷑. hebrei aũt in uictimis
pecorũ quas offerebant do: multis
⁊ uariis modis sicut re tanta dig¬
nũ erat: ꝓpħiam celebrabant uen¬
ture uictime quã xp̃c obtulit. Uñ
iam xp̃iani ꝑacti eiꝰdem sacrificii
memoriã celebrant: sacro sc̃a oblati¬
one ⁊ participatione corporis ⁊ san¬
guinis xp̃i. Manichei uero nesci¬
entes. quid dãpnandũ sit in sacri¬
ficiis gentiũ. ⁊ quid intelligendũ¬
sit in sacrificiis hebreoꝵ.⁊ quid
tenendũ uel obseruandũ in sacri-¬

Expanded text:
quis patribus nostris, ubi erat et illa myquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid tenendum uel obseruandum in sacri
Abbreviated transcription (Latin):
nos illi. Ubisunt gͦ sacrificia ur̃a. sĩ¬
plices ac purȩ orationes: cũ sint fal¬
laces ⁊ impurȩ blasphemiȩ: Et ta¬
m̃ uolomͥ dicatis unde ista omĩa
quȩ laudatis in uob̃ his nominib
appelletis: ut dicatis templũ. arã.
sacrificiũ. Si enĩ dõ uero istauera
non debent᷑: cur laudabilit̾ in ue¬
ra religione predicant᷑: Si aũt dõ
uero uerũ sacrificiũ rite debet᷑. uñ
etiã diuini honores recte appellant᷑:
cetera quȩ dicunt᷑ sacrifitia ad simi¬
litudiñe fiunt cuiꝰdã ueri sacrificii.
hȩc aũt partĩ sunt imitam̃ta fal
sorũ ⁊ fallatiũ doꝵ. hoc ẽ. demonioꝵ.
suꝑbe sibi ab eis quos deceꝑint di¬
uinos honores exigentiũ. sicut st̃
uel erant om̃ia in templis ydolisq
gentiliũ: partim p̃dicam̃ta uenti᷑
uniꝰ uerissimis sacram̃ti. qͦd ꝓ pecca¬
tis om̃iũ credentiũ offerri oportẽt.
qualia erant p̾cepta diuinitꝰ anti¬

Expanded text:
uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simuos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uero deo ista uera non debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini honores recte appellantur, cetera quae dicuntur sacrificia ad similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacrificii. haec autsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis quos deceperint, divinos honores exigentium, sicut sunt vel erant omnia in templis idolisque Gentilium; partim praedicamenta venturi unius verissimi sacrificii quod pro peccatis omnium credentium offerri oporteret, qualia erant praecepta divinitus anti
Abbreviated transcription (Latin):
hic p̾mim᷑ dilaniam᷑. inquinamur.
hȩc uox accusatoria ẽ: ñ dep̃catoria.
Nec illud potestis dicẽ qͦd magister
ueritatis docuit: dimitte nob̃ debi¬
ta nr̃a sicut ⁊ nos dimittimꝰ debitori¬
b nr̃is. Qui sunt enĩ debitores uri:
qui in uos peccauert̃: Si gens dene.¬
brarũ: nͥunqͥd ei dimitatis debita
quã usq infinẽ eradicatã ȩt̾nocar¬
cere meluditis. Quȩ aũt debita
potest uob̃ ille dimittere: quando
ille potiꝰ in uos peccauit cũ ad ista
uos misit. quã uos in illũ qͥ mitessi
atemperastis. Aut si ꝓpt̾ea ille ñ ƿec¬
cauit quia hoc necessitate fecit. ma¬
ior ÷ ur̃a necessitas cũ iam in pugna
ptostrati iaceatis. quã fuit illiꝰ anteꝙͣ
pugnaretis . Nam enĩ uos patimini
cõmixtũ malũ. Nicħ tale ille patie¬
batur: cũ tam̃ necessitatẽ ut uos
nitteret pateret᷑. Itaq aut ipse po¬
tius uob̃ debet quod ei dimittatis:
aut si nec ipse uob̃. multomagisnec

Expanded text:
hic premimur, dilaniamur, inquinamur. hic premimur, dilaniamur, inquinamur. haec uox accusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicere, quod magister ueritatis docuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunt? si gens tenebrarum, numquid ei dimittis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? quae autem debita uobis potest ille dimittere, quando ille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec
Abbreviated transcription (Latin):
se: s inuidiose. Quid enĩ mali
apud illum cõmiseratis. ut inpena
ista nẽ ad eumgematis. quẽ non ꝑ¬
pria uoluntate peccando deseru.¬
istis. s ab illo dati estis hostib ipsꝰ
ut pax regno eius cõꝑaret᷑. nec sal.¬
tẽ sicut obsides dari solent cũ ho
nore custodiendi. nec sicut pastor
ad capiendã bestiam tendit insidi¬
as: Pecꝰ enĩ suũ solet ponere in illa
captoria tendicła ñ mẽbrũ suum.
⁊ plerũq ita. ut antea bestia capiat᷑.
quã pecus lastlat᷑. Nos aut̃ mẽbra dĩ
dati estis hostib. non ualentes eorũ
adour̃o compescere feritatẽ. nisi eoꝵ
contaminati feditate: non habentes
peccatũ ꝓͥum. s hostili ueneno tabe¬
facti. Uñnon potestis dicere in p̃cibꝰ¬
ur̃is ꝓpt̾ głam nominis tui dñe lib̃a
nos. ⁊ ꝓpitiꝰ esto peccatis nr̃is ꝓpt̾ nom̃
tuũ. s dicitis lib̃a nos arte tua: qͥa
⁊ mͦ in regno tuo securꝰ lugeas. nos

Expanded text:
sae, sed inuidiosae. quid enim mali sae, sed inuidiosae. quid enim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria uoluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno eius conpararetur ? nec saltem nore custodiendi: nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias: pecus enim suum solet ponere in illa captoria tendicula, non membrum suum; et plerumque ita, ut ante bestia capiatur, quam pecus laedatur. Vos autem membra dei dati estis hostibus, non valentes eorum a deo vestro compescere feritatem, nisi eorum contaminati foeditate, non habentes peccatum proprium, sed hostili veneno tabefacti. Unde non potestis dicere in precibriam nominis tui, domine, libera nos; et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos
Abbreviated transcription (Latin):
sit miscđiam uolo magis quã sacri¬
ficui: nũquã cõdẽpnassetis inno¬
centes. Quas aũt habere simpli¬
ces ⁊ puras orationes tanquã di¬
uinos honores ac sacrificia poteri¬
tis: cũ de ipsa natura atq substan-¬
tia diuina. tanta indigna ⁊ turpia
sentiatis. ut non solũ ur̃is sacrificiis
d̾s uerus ñ ꝓpitiet᷑.s insacrificiis
paganoꝵ. ds ur̃ immolet᷑:: Neq
enim in lignis solũ ⁊ in herbis. aut
i menbris humanis: s etiã mpe¬
oorũ carnib eũ contaminantibus
⁊ polluentib uincłis colligatũ ẽe
censetis. Ipsa uͦ anima ur̃a. cui dõ
laudẽ dicat. cuiꝰ particulã se ipsã
in tenebrarũ gente captã teneri
conclamans. quid aliud quã uitu¬
perat dm̃: quẽ sibi alio pacto ad¬
uersus hostes suos consulere ñ
potiusse testat᷑. nͥ partiũ suarum
tanta corruptione & tã turpi cap¬
tiuitate. Uñ ur̃ȩ etiam p̃ces
ad dm̃ ur̃m ñ possunt ẽẽ religio¬

Expanded text:
sit "misericordiam uolo quam sacrisit "misericordiam uolo quam sacrificium", numquam condemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto aduersus hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione et tam turpi captiuitate ? unde uestrae etiam preces ad deum uestrum non possunt esse religio
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m filiũ dĩ collocatis. Plane xp̃c
templo sacrilege uanitatis. Ille qͥp¬
Exͥpsis enĩ artib ⁊ disciplinis tuis
apparet: quib eã imbutã ẽẽ dixisti.
Illȩ artes ⁊ disciplinȩ uetant panẽ
porrigere mendicanti homini. ut
in ara ur̃a cũ sacrificio crudelitatis
ardeatis: talem arã dño destruen¬
te qͥ ex lege cõmemorat. quali odo¬
re delectat᷑ ds dicens. miscđiam ma¬
gis uolo quã sacrificiũ. Ubi aũt
dñs boc cõmemorauerit: attendi¬
te. Cũ scilicet transiret ꝑ segetẽ.
⁊ esurientes discipli eiꝰ uellerent
spicas. quod homicidiũ ẽẽ uos dici¬
tis ex disciplina ur̃a qua imbuitis
mentẽ. uram. arã sane ñ di. s demo-¬
nioꝵ mendaciloquoꝵ. exquoꝵ doc-¬
trinis inusta cauteriat᷑ maligna
conscientia. homicidiũ appellans.
quã ueritas innocentiã dicit: ita
enĩ uideis ait. ubi uos quoq futos
ꝑcussit. atq destruxit. Sisciretis qͥd

Expanded text:
Christum Filium Dei collocatis. Plane ChrisChristum Filium Dei collocatis. Plane Christemplo sacrilegae vanitatis. Ille quipEx ipsis enim artibus et disciplinis tuis apparet, quibus eam imbutam esse dixisti. Illae artes et disciplinae vetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara vestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram Domino destruente, qui ex Lege commemorat quali odore delectatur Deus, dicens, Misericordiam volo quam sacrificium . Ubi autem hoc Dominus commemoraverit, attendite: cum scilicet transiret per segetem, et esurientes discipuli ejus vellerent spicas, quod homicidium esse vos dicitis ex disciplina vestra, qua imbuistis mentem vestram; aram sane, non Dei, sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia , homicidium appellans, quam Veritas innocentiam dicit. Ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si sciretis, quid
Abbreviated transcription (Latin):
bricatũ: eiꝰq ipsius fabricatricis par¬
tem illic habitare. simul cũ parte
d̃ĩ ur̃i: Quȩ cũ ibi teneat᷑ ut ꝑibe¬
us concatenata ⁊ inclusa: utrũ di
semplũ an dĩ carcerẽ te dicere de¬
buisti : Nisi forte animã tuã tem¬
plũ dĩ dicis: qͥuã ex terra luminis
babes: At illari partẽ dĩ uł mẽhrũ
cd̃i soletis dicere: non ten plũ di. ħ o¬
stat e it tomplũ dĩ non te di eris
nͥ excorpore: quod scđdm te diabolus
fabricauit. Eoce quomͦ templũ dĩ
blasphematis: ut non solũ scm̃ ñ ẽẽ
dicatis. uerũetiã machinam̃tũ dia¬
boli ⁊ ergastulũ dĩ. At uͦ apłs. Tem¬
plũ eñĩ dei scm̃ ẽ. inquit: qͦd estis
uos. Et ne putes tantũmͦ ad animã
ꝑtinere qͦd dictũ ẽ: audi exp̃ssius.
Nescitis inquit qͥa corpora ur̃a dem¬
dõ. Uos aũt fabricã demonũ dei
templũ dicitis: ⁊ ibi uinũ sicut fau¬
stꝰ ait. uiue maiestatis simulacrũ

Expanded text:
bricatum eiusque ipsius fabricatricis parbricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te diabolus fabricauit. ecce quomodo templum dei blasphematis, ut non solum sanctum non esse dicatis, uerum etiam machinamentum diaboli et ergastulum dei. at uero apostolus, templum enim dei sanctum est, inquit, quod estis uos; et ne putes tantummodo ad animam pertinere, quod dictum est, audi expressius. nescitis, inquit, quia corpora uestra temum Dei templum dicitis, et ibi vivum, sicut Faustus ait, vivae majestatis simulacrum
Abbreviated transcription (Latin):
ponderũ non ẽẽ. posse. nͥ a patre ⁊ filio
⁊ spu scõ. pͥncipio mali tantũ tribu¬
eritis bonũ. Nunc uͦ cũ ⁊ qͥd sit hyle
⁊ qͥd sit malũ ignoretis: osi possẽ uob̃
ꝑsuadere. ut a seducendis imꝑitio¬
rib uos cõpesceretis. Iam uͦ quod etiã
inde paganis uultis ẽẽ. meliores. qͦd
iliaris. delubris. si mulacris. uicti¬
mis. atq incenso dm̃ colendũ putant.
uos aũt nichil horũ facitis: qͥuis ñ
irrideat: Quasi non satiꝰ sit. uel la¬
pidi qui quoqͦmͦ ẽ arã constituere.
⁊ uictimam offerre: quã id quod
om̃ino non ẽ. indeliram̃to fantasma¬
tis adorare. Uerũ tu qͥ rationale d̃ĩ
templũ te ẽẽ. dixisti: qͥuomͦ hoc ex¬
plicabis. Macet ne tibi ut tẽplũ
dͥs habeat: cͥuiꝰ aliquã partẽ diabo¬
lus fabricauerit: An uos ñ estis qui
dicitis om̃ia m̃bra ur̃a totũq corpus
a maligna m̃te quã hylen dicitis fa-¬

Expanded text:
ponderum non esse posse nisi a patre et filio ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fa
Abbreviated transcription (Latin):
generib innumerabiles corpocũ for¬
mas. uerũ etiã mentẽ constituitis hoꝵ
corꝑm formatricẽ. ⁊ quod ẽ imꝑitius
uł etiam dem̃tius ipsam magis mentẽ
dicitis hẏlen: quã non formari s for¬
mare ꝑhibetis. Nam si ẽet ibi mens que¬
dam formans. ⁊ elem̃ta corporea quȩ
formarent. illa elem̃ta dicenda ẽẽnt
hẏle: idẽ. mat̾ies quã formaret eadẽ
mens. qͣm mentẽ pͥncipiũ mali ẽẽ uul¬
tis. Hoc si diceretis non quidẽ multũ
erraretis. meo quod ẽ hyle: nus quod
ipsaquoq elementa quamus maliis
formis formanda. tam̃ qͥa iam ẽẽnt
elem̃ta ⁊ spetieb ꝓpͥis distinguerent᷑
hyleñ eẽnt. qͥa iłla ẽ: prsus in formis.
Uerumtam̃ tolerabilis ẽẽt. imꝑitia
uĩa: quia eã quȩ formaret᷑ non eã quȩ
formaret bylem dicẽtis. S tñetiam
sic eo teneremini uani atq sacrilegi:
quia nescientes omnẽ modũ natura¬
rũ numerũq formarũ. ⁊ ordinem

Expanded text:
generibus innumerabiles corporum forgeneribus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, et — quod est inperitius uel potius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et elementa corporea, quae formarentur, illa elementa dicenda esset hyle. id est materies, quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formas formanda, tamen quia iam elementa essent, et speciebus propriis distinguerentur, hyle non essent, quia illa est prorsus informitolerabilis esset inperitia uestra, quia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. materiã quandã rerũ diffi¬
niunt: nullo ꝓrsus modo formatã.
s om̃iũ corꝑaliũ formarũ capacẽ.
Quȩ qͥdẽ incorporũ mutabilitate:
ut cunq cognoscit᷑. Nam ꝑ seipsam nec
sentiri nec intelligi potest. Uerũ in
hoc errant quida gentiliũ. quod eã
tanquã coeternã dõ conuingunt: ut
hec ab illo ñ sit quanius ab illo forme¬
tur. Qͦd alienũ eẽ: aueritate: ipsa
ueritas docet. Ecce tñ qͥb paganis
de hac ipsa hyle inuenimini ẽẽ con¬
similes: quod eã uos quoq suũ hab̃e
pͥncipiũ nec exdõ ẽẽ ꝑibetis. Et in
hoc uos dispares ẽẽ dicebatis: nescien¬
tes qͥd dicatis. In illo uͦ quod nulla est.
huic hẏle forma ꝓpͥa nec nisi ado for¬
mari potest. nr̃ȩ illi u̾itati consenti¬
unt. a ur̃a aũt falsitate dissentiunt:
qͥ nescientes quid sit hẏle. id÷. qͥd sit
rerũ materies. gentẽ tenebrarũ eam
dicitis. Ubi non solũ distinctas qͥnq

Expanded text:
serunt, materiem quandam rerum defiserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam per se ipsam nec sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque
Abbreviated transcription (Latin):
rtm religionẽ dicis errorẽ longe aue¬
ritate de retũ: p̾eiꝰ desipiens. ꝙͣ non¬
nulli q nos ꝓpt̾ panẽ ⁊ calicẽ cererem
c lib̃m colere existimant: Qͦd ido cõ¬
memorandũ putaui: ut ad ueritatis
ex qua uanitate ueniat etiã illud
isse patres ur̃os putatis. Sicut enĩ
acerere ⁊ lib̃o paganoꝵ diis longe
absumꝰ. qͦnius panis ⁊ calicis sacram̃tũ
quod ita laudastis ut meo nob̃ pares
ẽẽ. uolueritis nr̃o ritu amplectam᷑ :
cur ñ etiã ꝓpt̾ hylem quȩ in numiul¬
lis libris paganoꝵ frequentat᷑: pͥa¬
rem cũ paganis religionẽ habere
dixistis: Quin ĩmo ꝓpt̾ hoc impa¬
rem longeq dissimilẽ uoluistis in¬
telligi: quia ħ nomine mali pͥncipi¬
um ac naturã theologꝰ ur̃ appellat.
In quo qͥdẽ imꝑitia ur̃a magna dep̃¬
henditur: qͥa nec qͥd sit hyle scitis ⁊
hoc reiuocabulo quã penitꝰ ignoratis.
etiã inflari uelut docti affectatis.
Hylen nãq grece cũ de natura dis¬

Expanded text:
 longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? quod ideo commemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat etiam illud isse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu amplectamur: cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? quin immo propter hoc inparem longe-, que dissimilem uoluistis intellegi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura dis
Abbreviated transcription (Latin):
dicente dño miscđiam uolo magis ꝙͣ¬
sacrificũi. Agapes eni nr̃e. pauꝑes pas¬
cunt: siue frugib siue carnibꝰ. Paset᷑
enĩ creatura dide creaura di. quȩ
humanis dapib congrua ẽ. Uobis
quia demonia m̃daciloqua ꝑsuase

Expanded text:
dicente domino: misericordiam uolo quam dicente domino: misericordiam uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendacil