comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cipem crediste cum est fructurtuus. &icm sulle ñ itasit:
Quec ppter tibi dehacre gratulandu mestalli autem Nons
ꝓptereao diligitur sed sitcolis est Quaclem cẽ existimact:
a quo propterecc diligit᷑ : Quale s iteq nor simꝑ quantumq: in
dm̃ ꝓmouerimus i pseuiderit. cuius non solũ de hominis bono.
sed de homine ipso non potest errare iudicium : tibi ad mer¬
cedem beatitudims quod adhanc rem attin& satis est. qđ
nos tales credenr quoder eẽ opost& seruosdi cotosinu cor¬
dis amplecteris : gratias uero tibi uberer agimus qđ nor
conlaudar tccmquã talessimus mirabiliter ostcoris ut ta¬
les eẽ cupiamus uberioter &icc̃ si non solum te cõmendes ora¬
ritectis offestur : Paruulum tuum plurimũ saluto & secun¬
dum p̃ceptec dñi saluteria opto grandiscere: Domui quo que
tuae uncom fidem & deuotionem uercem. Quae sola catholica ÷
ꝓuenire desidero & precor inquam rem si quam foste ali¬

Expanded text:
cipem credis, tecum est fructus tuus, etiam si ille non ita sit. cipem credis, tecum est fructus tuus, etiam si ille non ita sit. quapropter tibi de hac re gratulandum est; illi autem non, si propterea diligitur, sed si talis est, qualem esse existimat, a quo propterea diligitur. quales itaque nos simus quantumque in deum promouerimus, ipse uiderit, cuius non solum de hominis bono, sed de homine ipso non potest errare iudicium. tibi ad mercedem beatitudinis, quod ad hanc rem adtinet, satis est, quod nos tales credens, quales esse oportet seruos dei, toto sinu cordis amplecteris. gratias uero tibi uberes agimus, quod nos cum laudas, tamquam tales simus, mirabiliter hortaris, ut tales esse cupiamus; uberiores etiam, si non solum te coritatis offertur. 3. Parvulum tuum plurimum saluto, et secundum praecepta Domini salutaria opto grandescere. Domui quoque tuae unam fidem et devotionem veram, quae sola catholica est, provenire desidero et precor: in quam rem, si quam forte ali
Abbreviated transcription (Latin):
cum fortarse colloquor: Quam si corcom adersem cum
re optimenosti : Cũ magno gecudio lit tereos sc̃itatis tue
considercu atq digersi: quod & xp̃ianũ animũtuũ sine ul¬
lo fuco iniqui temporir &innos amicirsimũ prȩsegeru:
Cratulor tibi & gratices agodõ &drĩo nr̃o despe & fide & ca¬
ritat&ua Tibiq apudeum quod de nobis tombene existi¬
mas ut fideles dĩ seruos eẽ credas : Id que i psum in nobis cor¬
depuris simo diligas, Qucom quec̃ hinc iicẽ gratulcondũ
beni uolentia &uae potiur quam gratiaẽ ã gendac̃ sint : Tibi
enĩ prodestipsccm diligerei bonitatem. quã ꝓfecto dili¬
giti qui eum diligit que moreditbonũ siue ille se ita qsi ue
aliter qucem ameditur habeat : Vinus tantum in hac re
cauendus ernor est eguis quoc nonde homine sed de
ipso hõminis bono alitersentiat qucc̃ uerites postulat :
Tuuero frator dileotirsimei quimillo modo erras ore
nũ propterea
diligecs quod huius boni pasti¬

Expanded text:
cum fortasse conloquor, quam si coram adessem, cum cum fortasse conloquor, quam si coram adessem, cum re optime nosti. cum magno gaudio litteras sanctitatis tuae consideraui atque digessi, quod et christianum animum tuum sine ullo fuco iniqui temporis et in nos amicissimum prae se gerunt. Gratulor tibi et gratias ago deo et domino nostro de spe et fide et caritate tua tibique apud eum, quod de nobis tam bene existimas, ut fideles dei seruos esse credas idque ipsum in nobis corde purissimo diligas. quamquam hinc etiam gratulandum beniuolentiae tuae potius quam gratiae agendae sint. tibi enim prodest ipsam diligere bonitatem, quam profecto diligit, qui eum diligit, quem-credit bonum, siue ille se ita siue aliter, quam creditur, habeat. unus tantum in hac re cauendus error est, ne quisquam non de homine, sed de ipso hominis bono aliter sentiat, quam ueritas postulat. tu uero, frater dilectissime, qui nullo modo erras crednum propterea diligas, quod huius boni parti
Abbreviated transcription (Latin):
rinatiu Cum autem omne quoderse dicimur in quacintũ
nrana idieurus. Qinqueentũ unum ȩst admnis porro pul¬
crutudinis porma untẽ tirsit : Vlider ꝓpecto iniftcodis¬
tributione naturarum quid summe sit quid in fime extuo
uluia sierud mede magis infimo &minus suimmo st : sũmũ
ilude st: Bectitis in fimurĩ necbeatũ potest eẽ mecmi serũ
Quod uero mediumi uuit inclinatione ad infimũ miseres con¬
uersione ad summũ. beateuiuit: quix põ credit non diligit infimũ.
non superbit in medio atq: ita summo inhȩrere fit idoneur: &
hoc est totũ quod agereiubemur monemur accendimur:
umaiduob: tibi scripta deberentur. cumłã tirsime
magis pars redditco: quod unum nostrũ presentẽ
uidercuius exore cumme quoq accipis. poteram non re¬
scribere . nisi ipsa iubente feoirrem: quo ꝓficiscente. suꝑ¬
uacaneũ uidebactur eẽ quod feci : quac propt̃ fertiliur te¬

Expanded text:
creator. cum autem omne, quod esse dicimus, in quantum creator. cum autem omne, quod esse dicimus, in quantum manet dicamus et in quantum unum est, omnis porro pulchritudinis forma unitatis sit, uides profecto in ista distributione naturarum, quid summe sit, quid infime et tamen sit, quid medie, magis infimo et minus summo, sit. summum illud est ipsa beatitas; infimum nec beatum potest esse nec miserum; quod uero medium, uiuit inclinatione ad infimum misere, conuersione ad summum beate uiuit. qui Christo credit, non diligit infimum, non superbit in medio atque ita summo inhaerere fit idoneus. et hoc est totum, quod agere iubemur, monemur, accendimur. Cum a duobus tibi scripta deberentur, cumulatissime magis pars reddita est, quod unum nostrum praesentem uides, cuius ex ore cum me quoque accipis, poteram non rescribere, nisi ipso iubente fecissem, quo proficiscente superuacaneum uidebatur esse, quod feci. quapropter fertilius te
Abbreviated transcription (Latin):
AUICUSTINI ADCELESTINUM
utinam pos sem ASSIDUE TIBI NIQddicene,
idaut̃ Uuli quid est ut curis exueremur inanib: & curis in¬
dueremur utilib : Nam desecuritate nescio utrum quic¬
quecm in hoc mundo spercendum sit: scripsi: nec recepi ul¬
la rescripta : misi aduersum manicheos libror. quos
paratos &emendator mittere potiu : Nec quic queem ex
illir iudicii motusq uestri notum mibi factum ÷: Nunc
eos repaere icom meuos autem restituere conuenit: pe¬
to itcꝗ nedisfenatis eos remittere Cumresriptis qͥ¬
b nos recupio quid deillis geritis. uel adhuc adillum er¬
rorem expugnandũ quid armature uobis opus eẽ arbi¬
aue mini: sane quõ tenour accipehoc quid dem grcende &
breue est natureoꝑ locos & temporc muteebilis ut corp̃
&est naturec ꝑlocor Nullo modo. sedirentũ ꝑtemporeo &ũ
ipsao muteobilis ut animec : Cestnatura quae nec ꝑ locos neo
ꝑtempora muteri potest. Hoo dr̃ ÷ : quod hic insinuaui. quo¬
quo mado mutecbilex rec tureo dicitur: quodimmutabile:

Expanded text:
AUGUSTINUS CAELESTINO. utinam possem assidue tibi aliquid dicere! id autem aliquid est, ut curis exueremur inanibus et curis indueremur utilibus. nam de securitate nescio utrum quicquam in hoc mundo sperandum sit. scripsi nec recepi ulla rescripta. misi aduersum Manichaeos libros, quos paratos et emendatos mittere potui, nec quicquam ex illis iudicii motusque uestri notum mihi factum est. nunc eos repetere iam me, uos autem restituere conuenit. peto itaque, ne differatis eos remittere cum rescriptis, quibus nosse cupio, quid de illis geritis uel adhuc ad illum errorem expugnandum quid armaturae uobis opus esse arbitremini. Sane quoniam te noui, accipe hoc quiddam grande et breue. est natura per locos et tempora mutabilis, ut • corpus, et est natura per locos nullo modo, sed tantum per tempora etiam ipsa mutabilis, ut anima, et est natura, quae nec per locos nec per tempora mutari potest, hoc deus est. quod hic insinuaui quoquo modo mutabile, creatura dioitur; quod inmutabile,
Abbreviated transcription (Latin):
derat uiae prauitate defende reãpscc̃ religionis uicc̃ in quꝰ
salus est omib: confreceteo & commutecta soripturarum
auctoriate conantur euertere: In quo nonuident non so¬
lum mendacu crimen : sed &icom ꝑiurii se obicere a posti¬
lo iniprac doctrine pi&atis: hoc ÷ in epistola inqua p̃dic¬
tur euangeliũ : Ibi quippeait prius quaem ista narrara:
hũi disputationis modus inciuus tdtius consideratione nlu¬

Expanded text:
derat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua derat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturarum auctoritate conantur euertere. in quo non uident non solum mendacii crimen, sed etiam periurii se obicere apostolo in ipsa doctrina pietatis, hoc est in epistula, in qua praedicat euangelium; ibi quippe ait, priusquam ista narraret:huius disputationis modus, in cuius totius consideratione
Abbreviated transcription (Latin):
Inlus leanedept̃ facimur eo quod ficri sinemus maur ent
Inlus auten. ot togeneriluꝰ. tantocqiusti min p oret est
cum mentitur. quantõ ensergit adoctiruũ:
Tanto amplius quanto mergit ad primũ: Quis. autem eẽ aliqquo
genur mendacii qđ peccatũ ñ sit putauerit. decipi& sciprũ tur¬
piter : cã honestum sedeceptorem arbitratur aliorũ Tanta
porro caecitas hominũ animas occupauit. ut eis parũ sit sidi¬
camus quȩd ãmendacia ñ eẽ peccatec : pisi ice in quibus da
peccatũ dicant eẽ simendaciũ recusemt : Eo que ꝑ duetis un
defendendo mendacium : ut &acom primo illo genere quod:
omnium sceleratis sinũ dicant usum fuisse apostolũ paulcĩ:
ncom inepistole ad galatͥas: quae utiq sicut cecerȩ ad doc¬
trinoem religionis pi&cetisq censeriptec est illo loeo diciũ
eum eẽ mentitum. libi ait dep&ro & bcernaba cum uidips
qui non recte ingrediuntur aduerittem euangelii:
Cum enĩ uolunt parum aberrore atq ab illec inqua in ci¬

Expanded text:
psi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum mentitur, quanto emergit ad octauum, tanto amplius, quanto deuergit ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, putauerit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. Tanta porro caecitas hominum animos occupauit, ut eis parum sit, si dicamus quaedam mendacia non esse peccata, nisi etiam in quibusdam peccatum dicant esse, si mendacium recusemus, eoque perducti sunt defendendo mendacium, ut etiam primo illo genere, quod est omnium sceleratissimum, dicant usum fuisse apostolum Paulum. nam in epistula ad Galatas, quae utique sicut ceterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro\' et Barnaba: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii. cum enim uolunt Petrum ab errore atque ab illa, in quam inci
Abbreviated transcription (Latin):
diciamicorporalem : Quastũ quod fit sola mentiendi fal¬
lendique libidine quod uerũ mendacium est : Quintum
quod fit placendi cupiditate de suaui loquio: his omnibur pe¬
nitus euitatis atq reiectis: sequitur sextũ genus. Qđ & nul¬
li obest. & prodest alicui Velut si quipiam pecuniam ali¬
ciuus iniuste tollendã: sciens ubi sit nescirese mentiatur
quoeũq interrogante: Septimũ. quod &nulli obest &ꝓ
quln duob i generib: quȩ solent habe remagnam constor¬
uer suam satis tractaumus : & quid nobis placeho se ost eu¬
dersspt sus di piendis in cõmoditatib: que honeste ae forateluetale¬
nintur MHace quoq genera deb̾tentur ã forabi ⁊ sidelilcar.¬

Expanded text:
ditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi falditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suauiloquio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui: uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciens, ubi sit, nescire se mentiatur quocumque interrogante. septimum, quod et nulli obest et quibus duobus generibus quae solent habere magnam controversiam, satis tractavimus, et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera devitentur a fortibus, et fideli
Abbreviated transcription (Latin):
side uno loco non respondeas & teñ eẽ ꝓditurũ fatearisitale:
aen eundem locũ digito ostendas: mouetur enĩ cesta suspicio
si autem primo fateariste scire ubisit sed ñ dicere: potest for¬
tasse abillo loco inquisitor auesti & tibiiam incũbere ut ubi
estate ꝓdatun ꝓqua fide atq humanitatem quicquid fostit
tuleris: non solum non culpabile sed &iam laudabile iudicatur
exceptirdu tixathis quae s̃ parrur fuerit homo non fostiter
sed impudice acturpiter patidicitur: Hoc est eni ultimum
mendaciũ de quo diligentiur tractandum est : Nam primi
est ad euitandũ capitale mendaciũ . longeq fugiendũ qđ fic
in doetrina religimis : ad quod mendaciũ Nulla condicio¬
ne quis quam deb& ad duci: Secundũ aut̃. ut aliquem lȩdat
iniuste quod tale est ut ẽnulli ꝓsit & obsit alicui Testium.
qđ ita prodest alteri ut obsit alteri. quamuis ñ ad immux¬

Expanded text:
si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fatearis. tale est, si de uno loco non respondeas et te non esse proditurum fatearis. tale est, ac si eundem locum digito ostendas; monetur enim certa suspicio. si autem primo fatearis te scire ubi sit, sed non dicere, potest fortasse ab illo loco inquisitor auerti et tibi iam incumbere, ut ubi est a te prodatur. pro qua fide atque humanitate quidquid fortiter tuleris, non solum non culpabile, sed etiam laudabile iudicatur, exceptis dumtaxat his, quae si passus fuerit homo, non fortiter, sed inpudice ac turpiter pati dicitur. hoc est enim ultimum mendacium, de quo diligentius tractandum est. Nam primum est ad euitandum capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis: ad quod mendacium nulla condicione quisquam debet adduci. secundum autem, ut aliquem laedat iniuste: quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad inmun
Abbreviated transcription (Latin):
gamur ut eũ ꝓdamus ssic occultatus ÷ ut inueniri facile
nisi ꝓditur Nequeati sed quȩritur a nobis utrũ ilto loco
sit annon sit libi sieũ eẽ scimus tacendo eũ ꝓdimup Miell
xiam dicendo nequaquam nos eẽ dicturor ltrũ ibi sit
an non sit: Ex hoc enim colligit ille quiquerit ibi eum et̃:
ubi si non ess& nihilabeo quimentiri noll& nec homi¬
nem ꝓderetusi eũ nonibi eẽ responder&ur Ita ꝑ nos¬
trã uel tacitur nititem uł talia uerba homo ꝓditur : ut in¬
tra qui querit si potestatem hab& &inueniat eũ quitamen abs
inuentione mendicio nostro pos ntauerti: qua ppter si ncscn
ubi sit. Nullarst caura occultande ueritatir sedtenertire
fatendũ est: si autem sđͥ ubi sit siue ibint ubi quȩritur siue
bii nom: dicendũ cũ que sitũ fuerit utrũ ibisit annonsit: pa
dieo qđ quȩrir sed dicendũ scio ubi sit sed nũquã manstrabo: p

Expanded text:
gamur, ut eum prodamus, si sic occultatus est, ut inueniri facile gamur, ut eum prodamus, si sic occultatus est, ut inueniri facile nisi proditus nequeat, sed quaeritur a nobis, utrum illo loco sit an non sit. ubi si eum esse scimus, tacendo eum prodimus uel etiam dicendo nequaquam nos esse dicturos, utrum ibi sit, an non sit; ex hoc enim colligit ille, qui quaerit, ibi eum esse; ubi si non esset, nihil aliud ab eo, qui mentiri nollet nec hominem prodere, nisi eum non ibi esse responderetur. ita per nostram uel taciturnitatem uel talia uerba homo proditur, ut intret qui quaerit, si potestatem habet et inuenit eum: qui tamen ab eius inuentione mendacio nostro posset auerti. quapropter si nescis ubi sit, nulla est causa occultandae ueritatis, sed te nescire fatendum est. si autem scis ubi sit, siue ibi sit, ubi quaeritur, siue alibi, non est dicendum, cum quaesitum fuerit, utrum ibi sit an non sit: non dico quod quaeris. sed dicendum: scio, ubi sit, sed numquam monstrabo. nam
Abbreviated transcription (Latin):
ob euondamne peccem: Cũ aut peccatũ nonsit ita mentiriut
neqi euuqua ebsiri neq falrum testimonũ dicas e pmonis alie¬
cormenta : Et softasss utilem salutem acuitamuine se ruor
reiuertib picere: Aquo quero cur timeat quod seripti
est falsum testimoniũ nondicer & nontimeat quod dõ dic¬
tum ÷ ꝑdes omnes quilo q̃untur mendaciũ : Non inquit serip¬
tum est omne mendaciũ sedita intellego ac si sit seriptũ
do ab hoc crimine excusabuntur iusti. qui postlegem datã
multos occider : sed respondocur quod non ipse occidat :
qui iusti alicuius precepti minister est: eorũ ergoti¬
morem sic accipio ait tamenillũ laudabilem uirũ qui nec
mentiri uoluit nec hominẽ ꝓdere : & melius arbitrer in¬
tellexirse quod scriptũ ÷: & intellectũ fostiter imple¬
uisse : seduenitur aliquando adhuius modi asticulum.
ut non interrogemur ubisitille quiquȩritur : Neq: co¬

Expanded text:
obeundam, ne peccem; cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut obeundam, ne peccem; cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis neque falsum testimonium dicas et prosis alitormenta, et fortassis utilem salutem ac vitam incassum saevientibus projicere. A quo quaero cur timeat quod scriptum est, Falsum testimonium non dices ; et non timeat quod Deo dictum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium? non, inquit, scriptum est: omne mendacium. sed ita intellego, ac si sit scriptum: do ab hoc crimine excusabuntur iusti, qui post legem datam multos occiderunt? sed respondetur, quod non ipse occidat, qui iusti alicuius praecepti minister est. horum ergo timorem sic accipio, ut tamen illum laudabilem uirum, qui nec mentiri uoluit nec hominem prodere, et melius arbitrer intellexisse, quod scriptum est, et intellectum fortiter impleuisse. Sed uenitur aliquando ad huius modi articulum, ut non interrogemur, ubi sit ille qui quaeritur, neque co
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ falsum effugier siue omine mendaciũ st falsi
testimoniũ siue non omne : Cuitato autem falso testimoni¬
o quodtu eẽ intellegis. non effigies omne mendacium:
Qquanto ergo fostius quanto excellentius dices nec ꝓdã nec
mentiar : fecithoc episcopur quodã thagathensis ec clese
firmus nomine firmior uoluntate : Nãcũ ab eo quȩ rer&ur
homoiussu imperatorir ꝑ apparitorer ab eo missis quem
ad seconfugientem diligentia quanta poterat occultalut.
respondit quȩrentib: nec mentiri seposse. nec hominem
proderepas susq: tam multa tormenta corporis : Nor¬
dũ enim erant imperatores xp̃ianu ꝑmansit in senten¬
tia : Deinde adimperem ductus urq: ad eo mirabilis
apparuit ut ipse homini quem seruabat indulgentiam sine
ulla difficultate imp&rar&: quid hoc fieri potest fosti¬
us atq: constantiur : sed ait quisquã timidor: paratus eẽ
porsum ad que lib& ferendec tormenta uel &iã mostem

Expanded text:
testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium falsum effugies, sine omne mendacium sit falsum testimonium siue non omne; euitato autem falso testimonio, quod tu esse intellegis, non effugies omne mendacium. quanto ergo fortius, quanto excellentius dices: nec prodam nec mentiar! Fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere passusque tam multa tormenta corporis — nondum enim erant imperatores christiani — permansit in sententia. deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis adparuit. ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate inpetraret. quid hoc fieri potest fortius adque constantius? sed ait quisquam timidior: paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta uel etiam mortem
Abbreviated transcription (Latin):
err& aut̃ ꝓditor. si quẽ quam ultro ad exitium deferr&: qd
si de iusto atq in nocente ubi lateat sciens auidice in t̃roge¬
ris : qui tamen ad mostem amaiore potestate iussus est
rapiutille qui int̃rogat ex secutor sit legis ñ conditor
An ideo nonerit falsum testimoniũ quod ꝓ innocente
mentierir qr nec ille iudex sed ex secutor introgat᷑ quid
si ipse conditor legis introg& aut quilibe& index iniquur ad
tor eris ł Anilleerit ꝓditor qui iusto iudici latentem ho¬
mnucidã ultro de&ulerit. &ille nonerit qui iudici in iusto
ubilateat innocenr quem querit occidere interrogam
in dica ueriteũ qui sefidei eius cõmiserat : An int̃ orimen
falsi testimonu & ꝓditionir dubius incesturq remanebir
an tacendo uel ꝓfitendo teñ eẽ dicturũ cestur utrũq
uitabis: Curergo ñ faciar & priur quã adiudicẽ ueni¬
as utraueas &iam mendaciũ . euitato enĩ mendacio omne

Expanded text:
esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? esset autem proditor, si quemquam ultro ad exitium deferret? quid? si de iusto atque innocente ubi lateat sciens a iudice interrogeris, qui tamen ad mortem a maiore potestate iussus est rapi, ut ille, qui interrogat, exsecutor sit legis non conditor? an ideo non erit falsum testimonium, quod pro innocente mentieris, quia nec ille iudex, sed exsecutor interrogat? quid? si ipse conditor legis interroget aut quilibet iudex iniquus ad is an proditor eris? an ille erit proditor, qui iusto iudici latentem homicidam ultro detulerit, et ille non erit, qui iudici iniusto, ubi lateat innocens quem quaerit occidere, interroganti indicauerit eum, qui se fidei eius commiserat? an inter crimen falsi testimonii et proditionis dubius incertusque remanebis? an tacendo uel profitendo te non esse dicturum certus utrumque uitabis? cur ergo non hoc facias, priusquam ad iudicem uenias, ut caueas etiam mendacium? euitato enim mendacio omne
Abbreviated transcription (Latin):
cato quis int̃ rogatur. sed deloco ubilateat: Ergo menti¬
ni adcuius quã tegendũ peccatũ malũ est. mentiriautem ad
tegendã pec catorem. non est malũ itasane ait qiuispiam N
eni tune peccat quisquã cũ euitat suppliciũ sedeũ facit ali¬
quid dignũ supplicio: ꝑtin& autẽ ad disciplinã xp̃ianã ut neq
decuinsquã correctione dĩper&ur Neq cuiquã paeniter¬
di aditur int̃ cludatur: Quid s̃i ad iudicem dictur deipso
loco ubi se ille occult& int̃rogeris : Dicturuses. aut non
ibi est ubi eum scis eẽ. Aut non noui & non uidi: quod nosti
&uidisti dicturus ergo es falsum testimoniũ: &oc cisu¬
rus animam tuam neoccidatur homicida : an usq: ad cons¬
pectũ iudicis mentirir: Iudicbautem querentia uerũ dicer
nesis falsur testis : Ipseigit᷑ hominẽ ꝓditione oocisuruseris
&ia ꝓditorem. quippediuma scriptura d&estatur: An
foste ꝓditor non est. qui iudici int̃roganti uerũ indicat

Expanded text:
cato ejus interrogatur, sed de loco ubi lateat? Ergo menticato ejus interrogatur, sed de loco ubi lateat? Ergo mentiri ad tegendum cujusquam peccatum, malum est; mentiri autem ad tegendum peccatorem, non est malum? Ita sane, ait quispiam: non enim tunc peccat quisquam, cum evitat supplicium; sed cum facit aliquid dignum supplicio. Pertinet autem ad disciplinam christianam, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. quid? si ad iudicem ductus de ipso loco, ubi se ille occultet, interrogeris, dicturus es aut: non ibi est, ubi eum scis esse, aut: non noui et non uidi, quod nosti et uidisti? dicturus ergo es falsum testimonium et occisurus animam tuam, ne occidatur homicida? an usque ad conspectum iudicis mentieris, iudice autem quaerente iam uerum dices, ne sis falsus testis? ipse igitur hominem proditione occisurus es. etiam proditorem quippe diuina scriptura detestatur. an forte proditor non est, qui iudici interroganti uerum indicat,
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ eẽ mendaciũ &iam si incuiur quã falsa laude di¬
catur : An foste tunc dicit falsum testimoniũ quimentit᷑
Cũ alicuiur peccatũ uel fingit uel tegit. Autalicui obest com
modo si eni mendaciũ quod aduersus uitã cuius quam
tẽporalem dicitur d&estobile ÷ quanto magir qđ aduer¬
sus uitcẽ adernã sicuti est omne mendaciũ. si indo etrina
religionis fiat: &ideo falsum testimoniũ uocat a postł
mentiatur : si aut̃ mendaciũ sit qđ neq cuiur quã peccatu
aut confingat auttegat nec auidice queratus. anuilliobist
Apst alieu. ncc falsum testimoniũ ẽe necraen hensibilet tuede¬
dicũ quidergo si acepianũ homi D eida consuegx ei aut inde
at qiuoon fugit i& dehac re interrogdur abeo enuaehslo¬
plicum quert hominẽ hominis intfectorem mentiendũ
esi e quomodo eni nontegit peccatũ mentiendo. cũ ille pequo
mentitur peccatũ sceleratũ amꝰ miserit: Anq non de pec¬

Expanded text:
testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude ditestimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur, cum aut alicuius peccatum uel fingit uel tegit aut alicui obest quoquo modo? si enim mendacium, quod aduersus uitam cuiusquam temporalem dicitur, detestabile est, quanto magis quod aduersus uitam aeternam! sicuti est omne mendacium, si in doctrina religionis fiat. et ideo falsum testimonium uocat apostolumentiatur. si autem mendacium sit, quod neque cuiusquam peccatum aut confingat aut tegat nec a iudice quaeratur et nulli obsit et prosit alicui, nec falsum testimonium esse nec reprehensibile mendacium? Quid ergo? si ad christianum homicida confugiat aut uideat quo confugit; et de hac re interrogetur ab eo qui ad supplicium quaerit hominem hominis interfectorem? mentiendum est? Quomodo enim non tegit peccatum mentiendo, cum ille pro quo mentitur, peccatum sceleratum admiserit? An quia non de pec
Abbreviated transcription (Latin):
agims de ipso peccato mendacii Ubieni positũ ÷ nefurtũ
secerir ibi poritũ est nefalsum testimoniũ dixerir : Cũergo singule
plibeintur Cur falsum testimoniũ tunc estcul pabule sifustum
tegatiuel aliqđ aliud peccatũ ÷ siaut̃ nulla defensione pes¬
tati ꝓscipsum ficet non est culpabilescũ ipsũ fustũ ꝑse cu¬
pabilest &c&era peccata : anoc cultare peccatũ memi¬
endo nonlic& facere lic& q̃uod si ab rirdũ ÷ quid dicemu
anfalsum testimoniũ non ÷ Nis cũquisq itamentitur ut
aut crimen confingat in aliquẽ aut alicuius crimen occul¬
t&. Aut quomodo quẽ quã in iudicio p̃mat. Lud&ur enĩ
testis iudici neces sarius. ad causȩ cognitionẽ : sed si acten
testem scriptura nominar&. Nondicer & apostolur anuen¬
mur & falsi testes dĩ si testimoniũ dixim aduersus dm̃ qr
excitauerit xp̃m. quem ñ excitauit: Ita enĩ ostendit falsũ

Expanded text:
agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegat uel aliquod alium peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non diceret apostolus: inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit. ita enim ostendit falsum
Abbreviated transcription (Latin):
uideres int̃rogatusq: essermentireris honeste ꝓpau¬
pere &si id ꝓtua pauꝑtate facias culpaberis : quasi ampli¬
us alium quamte diligere debeas : Utrũq: ergo turpe
atq uitandũ est : sed fostassis exceptionem addendam
quis put& : Vt sint quidem honesta mendacia: quae ñ solũ
nolli obsunt sed &iam non nullis ꝓsunt: exceptis his qͥ¬
b: crimina occultantur & defenduntur utideo sit illud
turpe mendaciũ quod quã uis nulli obsit & ꝓsit pauperi.
fustũ tamen occultat : si autem itoc nulli oberr& & pro.¬
desr& alicui : ut &iam nullũ peccatũ occultar & atq de¬
fender&: turpe non ess& : uelut si quispiam pecuniã
erat illud occultũ anullũ peccatũ mentiendo texirres
Nonenĩ quisequã peccat abscondendo rem suam quamti¬
m& amittere: sed si pꝓterea ñ pec camꝑ mentiendo q nulli¬
us peccatũ tegenter & nulli obssumt & alicu ꝓsumurod

Expanded text:
uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro pauuideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitandum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et alicui prosumus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
faciat contra ueritatem : aut si ueritar illa sola dicen¬
da est quae ipsas menter intimo atq in cõmutabili lu¬
mine inlustrat. facit cefte contra aliquod uerum q
&si fantur corporis sensut contrauerũ tamen facit qui
dicit aliquid ita eẽ uel non ita quod ei nec menr nec sen¬
sur nec opinatio sua fide uerenuntiatur : litrũ ergo ñ
nibi obsit qui hoe modo alteri prodest. anilla compen¬
satione non obsit rbi qua prod est alterimagna ques¬
tio est : si ita est consequenter &iã sibi prodes redeb&
ꝑmendaciu quad nulli obest:sedea conexa sunt. &istir
concersir necer sario trahuntur quae multũ conturban
numeris milib frumentorũ amittat unũ modicũ quitam̃
modius porsit ad necer sariũ uictũ proderre furanti con¬
soquenr erit ut & fustũ sine rep̃hensione fieri pornti
& falsum testimoniũ sine peccato dici quod quid dici potest
ꝑuersius : anuero sialiur furatus ess& illũ modiũ & tu

Expanded text:
faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenfaciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod uerum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra uerum tamen facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio est. si ita est, consequenter etiam sibi prodesse debet per mendacium, quod nulli obest. sed ea conexa sunt, et istis concessis necessario trahuntur quae multum conturbantinnumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum testimonium sine peccato dici. quo quid dici potest peruersius? an uero, si alius furatus esset illum modium et tu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi suauitas eor deserit: Haec aut̃ duo genera mendaci¬
orũ non obsunt credentib: qr nihil dedoctrina religionis
ueritatisq falluntur . aut deullo cõ omodo uel utilitate
sua: sufficit enĩ eis ut iudicent fieri poturse quod dicit᷑
& fidem habeant homini quem nondebent temere existi¬
mare mentientem : Quid enm obest sic redo patre aut
auum alicuius uirũ bonũ fuisse &iam si non fuit. Rut usq
adpersas militando ꝑuenisse. &iam sia romanũ quã reces¬
sit : Ipsis aut̃mentientib: ualde obsunt : illis quidem qr sic
deser̃ ueritatem ut fallacia la&entur . Istiqr semalina
placere quam uerũ : Istis generib sin eulla dubitatio¬
ne damnatis sequit᷑ genus mendacii tãquã gradatim ad
meliora surgentib: qđ beniuolis & bonis uulgo tribui
sol&. cũ ille quimentitur non solũ alteri non obest
sed &iam sed &iam ꝓdest alicui : Deisto genere est tota
contentio utrum nesibi obsit. quisic prodest alteri ut

Expanded text:
ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dacia : quae quã uis non obsint alteri nulli tamen ꝓsunt & obr̃
eis ipsis quigratis mentiuntur: Ipsi euim ꝓprie mendacer
dicendir̃ : Int̃ est enĩ int̃mentientẽ atq mendacẽ Nã men¬
tiens est est &iam quimentitur inuitur: mendax uero qui¬
amatmentiri. atq: auitat animo indilectione mentiendi :
Iux taponen dir̃ & qui demendacio uolunt placere hominib:
non ut alicui faciant in iuriam uel inferant contumeliam:
lamerꝰ raphoo genus remouimur: sedut uiauer sint in sermon¬
bisus: istrabillo genere in quomendacer posiumur hoc dp¬
ferunt: Quod illos mentiri delectat gaudenter deipra fis¬
lafia. Istor autẽ placerelib& dessiaui loquiã quitamex ua¬
nis mallent placere : sed quando non facile inueniunt ue¬
ra quȩ gratasint audientibi mentiri eligunt potuis. quã ta¬
cere difficile ÷ tamen ut isti totam narrationem falsam
aliquando rscipiant sed plerũq ueris falsa contexunt.

Expanded text:
dacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt dacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. interest enim inter mentientem atque mendacem. nam mentiens est etiam qui mentitur inuitus; mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus — sed ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere, in quo mendaces posuimus, hoc differunt, quod illos mentiri delectat gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut isti totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueris falsa contexunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mendacia remouenda sunt eo nulla omnino causa inuei¬
mri pos secredatur cur in reb talib mentiendũ sit iqułi¬
dlo nec ideo in ea doctrina mentiendũ sit ait adeã quisq faci
liur ꝑducatur: fracta enĩ uel leuiter demota auetoritate
ueritatis amnia dubia remanebunt. quȩ nisi uera credant᷑.
teneri cestec non pos sunt: Lic& igitur uel disrestores ac
disputatori. atq p̃dicatori rerũ adernarũ uel narratori
Aut ꝓnuntiatori rerũ tẽporalium adaedificandã religionẽ
atq pi&atem ꝑtinentiũ occultare intẽpore quicquid occul¬
tandũ uid &ur: mentiri autem uũ quã lico sergo nec occul¬
tare mentiendo: Hoc primitur & firmissime constituto de
c&eris mendacus securius quȩ ritur : sed consequenter &iã
uidendũ ÷ remouenda eẽ &iam omnico mendacia quȩ aliquẽ
lȩdunt iniuste qr nulli ÷ in iuria uelleuiter inferendo : ut ab
alio grauior repellatur: Nec illa sunt ammittenda men¬

Expanded text:
mendacia remouenda sunt; nec ulla omnino causa inuenmendacia remouenda sunt; nec ulla omnino causa inueniri posse credatur, cur in rebus talibus mentiendum sit, quando nec ideo in ea doctrina mentiendum est, ut ad eam ipsam quisque facilius perducatur. fracta enim uel leuiter diminuta auctoritate ueritatis omnia dubia remanebunt: quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. licet igitur uel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum uel narratori aut pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus et firmissime constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda men
Abbreviated transcription (Latin):
Nicõ uolentis fama falso stupri crimine ledenda sitnit
ab alterius corporestu prum a uestatur . magna quȩ stio ÷
& nescio utrũ facile rep quo modo iustũ sit uolentis fa¬
mã falso stupri crimine maculari: quã ipso stupre corp
inuiti: sed tamen sitalis optio ꝓponer&ur ei quituri¬
ficare idolis quã muliebria ꝑp&imaluit iut si illud uella
euitare. famam xp̃i in aliquo mendacio uiolar& insanirsi¬
mi eet si facer& :plus &iam dico qr insanusosr& si alie¬
nȩ libi dinis euitandae causa neid in eo fier& quod nulla
sua libidine pater&ur xp̃i euangeliũ falsis xp̃i laudib
n falfar&i magr euitan alienam corruptionẽ in comporesio
quam indoctruna scificationis animarur at q eorporiu es t¬
puptiontr suam: Quam obrem ad oetrina religiorus at
abcos ominino enuntiationb que propt doetrmn religo¬
ms enuntiant : cum illa doc&ur & discitur bomnia paenitus

Expanded text:
etiam uolentis fama falso stupri crimine laedenda sit, ut etiam uolentis fama falso stupri crimine laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna quaestio est. et nescio, utrum facile reperiatur, quomodo iustum sit uolentis famam falso stupri crimine maculari quam ipso stupro corpus inuiti. Sed tamen si talis optio proponeretur ei, qui turificare idolis quam muliebria perpeti maluit, ut, si illud uellet euitare, famam Christi aliquo mendacio uiolaret, insanissimus esset, si faceret. plus etiam dico, quia insanus esset, si alienae libidinis euitandae causa, ne id in eo fieret, quod nulla sua libidine pateretur, Christi euangelium falsis Christi laudibus infalsaret, magis euitans alienam corruptionem in corpore suo quam in doctrina sanctificationis animarum atque corporum corruptionem suam. quamobrem a doctrina religionis atque ab eis omnino enuntiationibus, quae propter doctrinam religionis enuntiantur, cum illa docetur et discitur, omnia penitus
Abbreviated transcription (Latin):
qur ad stuprũ quȩ ratur quipor st occultari mendacio : Qui
aud& dicere nec tdnc eẽ mentiendĩ᷑ aut sitali mendacio pors¬
nt latere qđ alteriur famã ledat eiur inmundicia falso gr¬
mines ad quã patiendã ille queritur. tãquã sidicatur qu¬
renti nominato aliquo casto uiro atq ab huius modi flag¬
tus alieno uade acd illũ &ipsetibi ꝓcurabit qđ libentum
utarir: Nouitenĩ dr̃ taler &ediligit : atq ita iste ab eo quem
quȩ rebat porse ab esti: nescio utrũ alteriur fama menda¬
cio uio landasit ne alterius corp̃ aliena libidine uol&ur
Et ommino tum quam pali quo mentiendũ : eomendacio quod
alterũ ledat & sileuis leditur quam ille nis ita mentire¬
rir leder&ur: quia nec pams alienus inuito quam uir
ualentiori auferendur÷ utalatur in firmior Necini¬
cens inuitus uirgir cȩdendus ÷ nealius occidatur: plani
si uelint fiat qr nec leduntur cum ita uolunt. sedutrum

Expanded text:
quis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia quis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia audet dicere nec tunc esse mentiendum? at si tali mendacio possit latere, quod alterius famam laedat eius inmunditiae falso crimine, ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi procurabit, quo libentius utaris, nouit enim tales et diligit, atque ita iste ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius fama mendacio uiolanda sit, ne alterius corpus aliena libidine uioletur. et omnino numquam pro aliquo mentiendum est eo mendacio, quod alterum laedat, etsi leuius laeditur, quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis alienus inuito, quamuis ualentiori, auferendus est, ut alatur infirmior, nec innocens inuitus uirgis caedendus est, ne alius occidatur. plane, si uelint, fiat, quia nec laeduntur, cum ita uolunt. Sed utrum
Abbreviated transcription (Latin):
munditia uocanda sit . Quando euitandi eã nulla facultas est:
hab& enĩ &iã tunc quod ceste agat qui ea patitur ut patienter
ferat quic quid non potesteuitare : Nullus autẽ recageis
inmundur fieri potest : quolib& contagio corporali : Im¬
mundus ÷ enĩ antednm omnis iniquus : mundus ergo est om¬
nis iustus: & si ñ antehomineri tamen ante dnm quisine er¬
rore iudicat : ꝓ inde nec cũ ea patitur. data euitandi potes¬
tate contactu ipso immundur fit. sed peccat dũ ea cũ por¬
sit noluit euitare: Nullũ enim peccatũ err&: quic quid pptꝰ
illoci euitandac factũ err& : Propt haccigit᷑ euitandaqr¬
quis mentitus fuerit ñ peocat : An aliqua &iam mendacia
excipienda sunt ut satius sit hanc pati quam illa cõmittere
quod sitta est.Non quicquid factũ fuerit utillam munditiat
deu dur nonest peccatũ : quando quidem Nunt quȩda men¬
dicia quae grauiur nt amma tere quam nulla pati: feamsiai¬

Expanded text:
munditia uocanda sit, quando euitandi eam nulla facultas est; munditia uocanda sit, quando euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi non ante homines, tamen ante deum, qui sine errore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit euitare. nullum enim peccatum esset, quidquid propter illa euitanda factum esset. propter haec igitur euitanda quisquis mentitus fuerit, non peccat. An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius sit hanc pati quam illa committere? quod si ita est, non quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia deuitetur, non est peccatum, quandoquidem sunt quaedam mendacia, quae grauius sit admittere quam illam pati. nam si ali
Abbreviated transcription (Latin):
damnisq afficiatur grauis simir: usq: adultimã nuditat:
Aut spoli&ur honorib:: Atq ingenter accipiat contumelias
ꝓquȩcũq conuitia quic quidhorũ quisquimuste parsar fuerit.
piemo est tam demenr quicũ inmundũ fieridicat: Autsi fimo
ꝑfundatur: Aut nitale aliquid ei peros infundatur uel in eulce¬
rũq aliena peccata exceptrhis quae in mundũ faciunt in
quem cõmittit᷑ non ebit& quisq peccatissuis. Neq ꝓse ueq
ꝓ quoquam sed ea sufferat potius foftiterq patiatur &¬
si nullis peccatirrur ea deb& euitare . Neq mendacio:
lla uero quaeitec committitur in homineuteam faciant
inmundũ &icẽ peccatis nostris euita redebcam:ac ꝑ hoc
nec peccata dicenda sint. quȩ pꝓterea funt: utilla in mundi¬
cia deuitur : Quic quid enimita fit ut nisi fier & iuste rep̃¬
hender &urinon ÷ peccatũ : Ex quo conficitur. ut nec illa im¬

Expanded text:
damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut spolietur honoribus atque ingentes accipiat contumelias per quaecumque conuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcecumque aliena peccata exceptis his, quae inmundum faciunt in quem committuntur. non euitet quisque peccatis suis neque pro se neque pro quoquam, sed ea sufferat potius fortiterque patiatur, etsi nullis peccatis suis ea debet euitare neque mendacio, illa uero, quae ita committuntur in homine, ut eum faciant inmundum, etiam peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata dicenda sint, quae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa in
Abbreviated transcription (Latin):
Noricnũ aliqã inmurdũ : lit enĩ salua diligentiore in quisto¬
ne interim concedã grauius eẽ stuprũ quam turificationẽ illu
tamen ipsius eratillud alienũ factũ : quamuis id ipse ꝓpecer&uis
uĩ aut̃ factũ eius & peccatũ : quamuis enĩ grauius st homicidis
quam fustũ peius est tamen ficere fustũ quam pati homiciu¬
um : Itaq sicuiquam ꝓponeretur ut si fustũ facere noll&
int̃ficer&ur. hoc ÷ cõmitter &ur in eum homicidiũ qua
utrũq: uitare non poss& ad deuitar& potius quod suun
peccatũ ess& quã qđ alienũ: Nec ideo ealludei fier&¬
in eũ cõmitter&ur. &quid possit euitare si suum uelli
utrũ alienũ nullũ peccatũ Quamius inte commis sũ. til
imput&ur. sileuiore tuo peccato id possis euitare nec
facis : anexcepta omnis inmunditia corporalis : Nen
enĩ aliquem inmundũ fieri dĩo. si occidatur aut mit tatir
in carcerem. Aut inuinculis habeatur. Aut flagell&ur e¬
terisq tormentis &cruciatib affligatur aut ꝓscribatur

Expanded text:
od alienum. ut enim salua diligentiore inquisitione interim concedam grauius esse stuprum quam turificationem, illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamuis id ipse perpeteretur; cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim grauius sit homicidium quam furtum, peius est tamen facere furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur, ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur in eum homicidium, quia utrumque euitare non posset, id euitaret potius, quod suum peccatum esset, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fierein eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uelletutrum alienum nullum peccatum, quamuis in te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur
Abbreviated transcription (Latin):
ibi est ubi homines lat& quios cordis. nisi õs corporis consona
Audire non pos sunt : Illud autem ordicit in eo loco scriptura
ut &iam labia &uocem & lingucom commemor & in eoloco
Nec tamen omnia sint intellectus nisi decorde accipr ap dñm
dicit non latere quod dicitur: Quod autem sono isto ad au¬
res nostraes ꝑtinente dicitur Mec homines lat&: Itec qui ppe
scriptũ est. humanur ÷ enĩ spr sapientiae & non liberabit male

Expanded text:
ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. Illud autem os dicit in eo loco Scriptura ut etiam labia et vocem et linguam commemoret in eo loco; nec tamen omnia sinat intellectus nisi de corde accipi, quia Dominum dicit non latere quod dicitur: quod autem sono isto ad aures nostras pertinente dicitur, nec homines latet. Ita quippe scriptum est: Humanus est enim Spiritus sapienti