comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uituli enĩ defecerunt. hc̃ habet
sensũ. Nolite querere quos sedu¬
catis de gentib qui uocant᷑ bruta
animalia. sed eos rapite. eos immola¬
te qui in eccła constituti xp̃i censen¬
t᷑ nomine & homines appellant᷑ iux¬

Expanded text:
Vituli enim defecerunt, hunc habet Vituli enim defecerunt, hunc habet sensum: Nolite quaerere quos seducatis de gentibus, qui vocantur bruta animalia; sed eos rapite, eos immolate, qui in Ecclesia constituti, Christi censentur nomine, et homines appellantu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ adorant. solent deosculari
manũ suã. qđ iob fecisse se negat
dicens. Si osculatꝰ sũ manũ meã ap¬
ponens ori meo. & hoc mͥ ad iniquita¬
tẽ maximã reput et᷑. Si aut̃ ut qͥd ã
uolunt demones loquunt᷑ ad popłm.
ĩmolate homines uituli enĩ defecert̃.
ostendit᷑ ingluuies eorũ qͥ sanguine
uictimarũ alunt᷑ & holo caustorũ fu-¬
mo: qđ deficientib hostis homines
sibi cupiunt ĩmolari. quorũ ñ solum
in teritu sed & cruore letent᷑.
Loquentib aut̃ hereticis immo pͥn-
de suo corde confinxit & morit᷑ cũ
popło quẽ seduxit. Et ñ eis sufficit
corruisse. nͥ linguã quã ad canen-¬
dũ dm̃ acceperant. uertant in ima¬
gines idolorũ: & artifici eloqͥo si¬
mile ueritati dogna cõponant.
Qđ nichil ẽ aliud. nͥ excogitatio
prauitatis humane. Prȩcipiuntq
discipłis suis. ut & ipsi immolent
homines hoc ẽ furent᷑ de eccła dĩ.
& introducant ad hereticos & occi¬
dant qͦs deceperint. Qđq sequit᷑

Expanded text:
Qui enim adorant, solent deosculari manum suam: quod Job fecisse se negat, dicens: Si osculatus sum manum meam apponens ori meo, et hoc mihi ad iniquitatem maximam reputetur . Sin autem ut quidam volunt, daemones loquuntur ad populum: Immolate homines, vituli enim defecerunt, ostenditur ingluvies eorum, qui sanguine victimarum aluntur, et holocaustorum fumo: quod deficientibus hostiis, homines sibi cupiant immolari, quorum non solum interitu, sed et cruore laetantur. Loquentibus autem haereticis, immo prinde suo corde confinxit, et mortuus est cum populo quem seduxit. Et non sufficit corruisse, nisi linguam quam ad canendum Deum acceperat, vertat in imagines idolorum, et artifici eloquio simile veritati dogma componat, quod nihil est aliud, nisi excogitatio pravitatis humanae. Praecipiuntque discipulis suis, ut et ipsi immolent homines, hoc est, furentur de Ecclesia Dei, et introducant ad haereticos, et occidant quos deceperint; Quodque sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tatam sementẽ terra suscipiat & fa¬
ciat centũ modios ordei. siue ut
habetur in hebreo centuplũ. Neq
eni credendũ est qđ patriarcha isa ac
ordeo studuerit & ñ frum̃to. Usq
hodie uir ȩccłasticꝰ ia cob glebas
historiȩ & lit terę
duritiam
confringit in
partes &
ut possint
fruges reddere sp̃uales. Qđ qͥdẽ
& dñm fecisse legimꝰ. ut quinq
legis panes quos in tegros popłs
laborantẽ laborare. ut fructꝰ
capiat sempiternos.
eminate uobis in iustitia. et¬
metite in ore miscđiȩ : in nouate
uob̾ nouale. Tẽpus autẽ reqͥrendi

Expanded text:
tatam sementem terra suscipiat, et faciat centum modios hordei, sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. Neque enim credendum est quod patriarcha Isaac hordeo studuerit, et non frumento. Usque hodie vir Ecclesiasticus Jacob glebas historiae et litterae duritiam confringit in partes, eut possint fruges reddere spiritales. Quod quidem et Dominum fecisse legimus, ut quinque Legis panes, quos integros populus laborantem laborare, ut fructus capiat sempiternos. Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae. Innovate vobis noval
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ messuistis. comedistis frugẽ
uid reticetis impietatẽ & iniqͥ¬
tates eiꝰ uindemiastis. & comedis¬
tis fructũ m̃dacẽ Cogor con-¬
tra uoluntatẽ meã sȩpiꝰ de hebreȩ
linguę ꝓprietatib disputare.
Neq eñĩ rethorũ more senten¬
tias repetimꝰ. ũba construimus.
& audientes uł legentes laudes
nr̃as de clamationib suscitamꝰ:

Expanded text:
quitatem messuistis: comedistis frugem quitatem messuistis: comedistis frugem uid reticetis impietates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitam
Abbreviated transcription (Latin):
demiȩ. Fructꝰ autẽ uitȩ. ipse est
qui & lignũ uitȩ. Et ꝓ eo qđ nos
possumꝰ in nouate uobis nouale.
illi uerterunt illuminate uobis
lum̃ scientiȩ. ut ex oꝑib atq
mandatis. legis notitiã habere
mereamur. iuxta illud quod in
quodã libro legimꝰ. Desiderasti
sapientiã. serua mandata: et
dñs dabit eã tibi. Qui enĩ mandata
in opere uerterit . seminat in iusti¬
tia. & metet fructꝰ uitȩ. Unde &
alibi legimꝰ. Mandatũ dñi lucidũ
illuminans oculos. Et isaias ad dm̃
dicit. Lux p̃cepta tua suꝑ terrã.
Et in alio loco. Amandatis tuis in¬
telleri. His quoq qui ab ȩccła se-¬
parati st̃ & falsũ sibi xp̃ianorũ
nom̃ assumunt. p̾cipit᷑ ut agant
penitentiã. & utrũq recipiant
testam̃tũ. inueteri iustitiã semi¬
nent. in nouo metant miscdiam.
& illuminent sibi lum̃ scientiȩ
siue innouent noualia. & reqͥrant
dñm qͥ docere eos potest ueram
iustitiã. falsosq magistros destru-

Expanded text:
uctus autem vitae ipse est, qui et lignum vitae. Et 118 pro eo quod nos posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et inus dabit eam tibi . Qui enim mandata in opera verterit, seminat in justitia, et metet ex ea fructus vitae. Unde et alibi legimus: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Et Isaias ad Dominum dicit: Lux praecepta tua super terram. Et in alio loco: A mandatis tuis intellexi . His quoque, qui ab Ecclesia separati sunt, et falsum sibi Christianorum nomen assumunt, praecipitur ut agant poenitentiam, et utrumque recipiant Testamentum: in Veteri justitiam seminent, in Novo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiam, falsosque magistros destruan
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Seruat ab agricolis semel cęp¬
tam trans lationẽ. Dixerat ephraini
uitulã edoctã triturã amare ac
diligere. & se ascendisse suꝑ collũ eiꝰ
& arasse iudã. & confregisse sulcos
siue glebas iacob nc̃ p̾cipit ut se¬
minent sibi ꝑ pęnitentiã. & semi¬
nent in iustitia id est in lege. me¬
tantq in misccłia id est i euan¬
dentẽ ꝓdente . Hc legimꝰ qui te
ꝑcusserit in dexterã maxillam.
p̃be ei & alterã. Cũq seminaue¬
ritis in iustitia. & messueritis in
miscđia: in nouate uob̾ lȩta no¬
ualia. Redditq causas cur se¬
minent. cur metant: c̾ur in no¬
uent lȩta noualia. Tẽpus inqͥt
requirendi dñm est. cũ uenerit
rp̃c atq saluator qui docebit
uos iustitiã quã nc̃ speratis in
lege. finis enĩ legis xp̃e ad iusti¬

Expanded text:
vobis. Servat ab agricolis semel coeptam translationem. Dixerat Ephrain vitulam edoctam trituram areae amare ac diligere, et se ascendisse super collum ejus, et arasse Judam, et confregisse sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantque in misericordia, id est, in grat Qui te percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram . Cumque seminaveritis in justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novalia. Redditque causas cur seminent, cur metant, cur innovent laeta novalia. Tempus, inquit, requirendi Dominum est, cum venerit, Christus atque Salvator, qui docebit vos justitiam, quam nunc speratis in Lege: Finis enim Legis Christ
Abbreviated transcription (Latin):
eMΡER inuidis respon¬
demus. quia ñ cessat
inuilia. & libroꝵ no¬
stroꝵ exordia ȩmu¬
latoꝵ m alelicta con¬
fũtant. qui uulgo iac¬
titant me sterilis ie¬
iuniq sermonis quaᷤ dã
ineptias scribere. & cũ loqͥ nȩsciã. tacere
non posse. Itaq obsecro uos Paula & eus¬
tochiũ. ut ad huiuscemodi latratꝰ clau¬
datis aures. & infantiã ut dicunt meam
orationib adiuuantes. impetretis mihi
iuxta apłm ad aꝑtionẽ oris mei. ut de
Moneo autẽ tauros pingues qͥ circũ dedert̃
me ut qͥescant & desinant maledicere.
malefacta ne noscant sua. quȩ ꝓferent᷑
nis me uolumina cõpilare. & contaminari

Expanded text:
emper invidis respondemus, quia non cessat invidia: et librorum nostrorum exordia, aemulorum maledicta confutant: qui vulgo jactant, me sterilis jejunique sermonis quasdam ineptias scribere, et cum loqui nesciam, tacere non posse. Itaque obsecro vos, o Paula et Eustochium, ut ad hujuscemodi latratus claudatis aures, et infantiam, ut dicunt, meam orationibus adjuvantes, impetretis mihi juxta Apostolum adapertionem oris mei, ut de Moneo autem tauros pingues, qui circumdederunt me , ut quiescant et desinant maledicere, malefacta ne noscant sua, quae proferentnis me volumina compilare, et contaminari
Abbreviated transcription (Latin):
decem tribuum & non numerabilem
isrł nec ultra popłm dĩ indignatio.¬
ne perpetua condẽpnatum: nunc dis¬
cimus quomodo filii uida & filii isrł
pariter congregentur . & ponant sibi
dant de terra. & in loco ubi prius diceban¬
tur non popłs meus. appellentur filii dĩ
uiuentis. Et hoc fieri. quia magnus sit
dies iez rahel. Ambigenti & in uarias sen¬
tentias fluctuanti. occurrit illuo pauli
apłi ad romanos scribentis. Quod si uo¬
lens ds̃ ostendere iram & notam facere

Expanded text:
decem tribuum, et non mensurabilem Israel, nec ultra populum Dei, indignatione perpetua condemnatum. Nunc discimus quomodo filii Juda et filii Israel pariter congregentur, et ponant sibi dant de terra, et in loco ubi prius dicebatur, Non populus meus, appellentur filii Dei viventis, et hoc fieri, quia magnus sit dies Jezrael. Ambigenti et in varias sententias fluctuanti illud occurrit Pauli apostoli ad Romanos scribentis: Quod si volens Deus ostendere iram, et notam f
Abbreviated transcription (Latin):
gus & fluctuans. Nos ab hebreo didi¬
cimus sababĩ. proprie nominari a¬
ranearũ fila ꝑ aera uolantia. quae
dũ uidentur intereunt. & in atto¬
mos atq innihilũ dissoluuntur.
Et recte his samarię uitulus cõpa¬
ratur. quẽ eo tẽpore ꝓpretii mag¬
nitudine qi aureus erat popłs ad¬
orabat. Hoc quod supra dixerat
argentũ suũ & aurũ suũ fecerurł
sibi idola ut interirent. nunc ex¬
ponit manifestius. Proiectꝰ ẽ uituł
tuus samaria. iratus est furor m̃s
in eos. uel in uitulos quia deos fecę¬
rant. uel in samarię habitatores qͥ
eos ad orabant. Porro quod in lxx.
cohortatur habitatores eiꝰ. non u¬
nius urbis sed om̃iũ decẽ tribuũ
quȩ appellant᷑ samaria. alioquin
in urbe samaria uituli non erant.
seo in dan & in bethel. ut ꝓiciat ui¬

Expanded text:
gus et fluctuans. Nos ab Hebraeo didicimus SABABIM proprie nominari aranearum fila per aerem volantia, quae dum videntur intereunt, et in atomos atque in nihilum dissolvuntur. Et recte his Samariae vitulus comparatur, quem eo tempore pro pretii magnitudine, quia aureus erat, populus adorabat. Hoc quod supra dixerat: Argentum suum et aurum suum fecerunt sibi idola, ut interirent, nunc exponit manifestius: Projectus est vitulus tuus, Samaria, iratus est furor meus in eos: vel in vitulos, quia duos fecerant: vel in Samariae habitatores, qui eos adorabant. Porro quod in Septucohortatur habitatores ejus, non unius urbis, sed omnium decem tribuum, quae appellantur Samaria alioquin in urbe Samaria vituli non erant, sed in Dan et in Bethel, ut projiciat vi
Abbreviated transcription (Latin):
erint. Quodq nos diximꝰ lactabo
eam. & septuaginta interpretati
sunt seducã eã. ad antiꝑi tempꝰ refe¬
runt : ut qui xp̃i non receperint
ueritatem. illius recipiant menda¬
cium. & postea xp̃o ad ueniente sal¬
uentur. Et canet ibi uixta dies ui¬
uentutis suȩ. & iuxta dies ascensionis
t humiliabitur uixta dies in fantiȩ
suȩ & iuxta dies ascensionis suȩ de
terra egypti. In eo loco ubi nos posui¬
mus canet. & septuaginta transtule¬
runt humiliabitur. in hebraico scrip¬
tum est anatha. quod symmachus
inter pretatus est affligetur. theo¬
dotion respondebit aquila obȩdiet.
talaxei magis accipimus. id est p̾ci¬
net. ut quia semel lactat ionem &
eductionem insolitudinem. & uinito¬
res ex eodem loco. & uallem achor po¬
suerat. & totam hẏstoriam exeuntiũ
de egẏpto & pergentium ad terram scãm
breui sermone perstringens. etiã nunc
hystoriȩ similitudinẽ conseruaret.

Expanded text:
erint. Quodque nos diximus: Lactabo erint. Quodque nos diximus: Lactabo eam, et LXX interpretati sunt: Seducam eam, ad Antichristi tempus referunt: ut qui Christi non receperint veritatem, illius recipiant mendacium, et postea, Christo adveniente, salventur. Et canet ibi juxta dies juventutis suae, 23 et juxta dies ascensionis t humiliabitur juxta dies infantiae suae, et juxta dies ascensionis de terra Aegypti. In eo loco ubi nos posuimus, canet, et LXX transtulerunt, humiliabitur; in Hebraico scriptum est ANATHA  , quod Symmachus interpretatus est affligetur, Theodotion respondebit, Aquila obediet, ὰ λέξιν magis accipimus, id est, praecinet: ut quia semel jactationem et eductionem in solitudinem, et vinitores ex eodem loco, et vallem Achor, posuerat, et totam historiam exeuntium de Aegypto et pergentium ad terram sanctam brevi sermone perstringens, etiam nunc historiae similitudinem conservaret.
Abbreviated transcription (Latin):
fectus est achar ob furtum eorũ quae
dõ fuerant consecrata conturbatio &
tumultus interpretetur. non ut qͥdã
putant aiciteoꝙñ id est peruer¬
sitas: ipse ihesus interpretatur loqͤis
ad achar. Quia turbasti nos: contur¬
bet te ds̃ in die hac. Unde appellatꝰ
est locus ille em̃ec achor: id est ual¬
lis conturbationis. Simulq & hoc
in telligimus. quod in principio t̾rȩ
sc̃ẽ uixta iherico quando de solitu¬
dine egressus est popłs propter
fluenta iordanis in prima israhelis
uictoria. meror in gaudium cõmu¬
tatus sit. ibiq aperta spes ubi fue¬
rat desperatio. ut punitis his qui
missum sacrilegium. saluentur ex
eis qui blasphemantes iudȩos fuerit
de testati. & quantum in se est inter¬
fecerint. Hȩc concisio & nr̃i iudai¬
tantes ad mille annorũ regnum
referunt. quȩ in principio ꝑ aplos
uinitores & credentiũ multa milia
ex isrł uidemus esse cõpleta. & com¬
pleri cotidie in his qui credere uolu-¬

Expanded text:
fectus est Achan ob furtum eorum, quae fectus est Achan ob furtum eorum, quae Deo fuerant consecrata, conturbatio et tumultus interpretetur: non et quidam putant διαστροφὴ, id est, perversitas, ipse Jesus interpretatur loquens ad Achan: quia turbasti nos, conturbet te Dominus in die hac . Unde appellatus est locus ille EMEC ACHOR  , id est, vallis conturbationis. Simulque et in hoc intelligimus, quae in principio terrae sanctae, juxta Jericho, quando de solitudine egressus est populus, propter fluenta Joardanis, in prima Israelis victoria, moeror in gaudium commutatus sit. Ibique aperta est spes, ubi fuerat desperatio: ut, punitis his qui misere sacrilegium, salventur ex eis qui blasphemantes Judeos fuerint detestati, et quantum in se est interfecerint. Haec Circumcisio et nostri Judaizantes ad mille annorum regnum referunt, quae et in principio per apostolos vinitores et credentium multa millia ex Israel videmus esse completa, et compleri quotidie in his qui credere volu
Abbreviated transcription (Latin):
ditias & solitudinem in preterita his¬
toria exeuntium de ȩgypto simili-¬
tudine premiserat. in qua moyses
& aaron de eadem gente iudȩorum
principes extiterunt : etiam nunc
pollicetur. quod uinitores eius det
rahel. om̃is ueteris instrumenti et
noui scriptura testatur. Uinea dñi
sab aot h domus est isrł: & uineam de
ȩgypto transtulisti. Et in euangelio
pater familias locat umeam suam.
fructusq non recipit. & interfecto
filio suo. noussime bocat eam aliis
uinitoribus. Hoc igitur prophetalis
sermo promittit. quod principes huiꝰ
uineȩ exeuntes de gentibus. & de cap¬
tiuitate hostium siue uitiorum. de
ipso sint genere udȩorum: id ẽ apłi:
Et locus tumultus uallisq turbarũ.
hoc enim interpretatur achor. mu-¬
tetur in ostium spei siue ad aperien¬
dam spem atq patientiam: quo id¬
circo supplicia & tormenta perpessa
sit. ut per hȩc ad ꝓspera perueniret.
Quod autem uallis achor in qua inter¬

Expanded text:
ditias et solitudinem in praeteritae hisditias et solitudinem in praeteritae historiae exeuntium de Aegypto similitudine praemiserat, in qua Moyses et Aaron de eadem gente Judaeorum principes exstiterunt, etiam nunc pollicetur, quod vinitores ejus de erael, omnis et veteris Instrumenti et novi Scriptura testatur 22 Vinea Domini Sabaoth, domus Israel est : Et: Vineam ex Aegypto transtulisti . Et in Evangelio . Paterfamilias locavit vineam suam, fructusque non recepit. Et interfecto filio suo, novissime locavit eam aliis vinitoribus. Hoc igitur prophetalis sermo promittit, quod principes hujus vineae exeuntes de gentibus et de captivitate hostium, sive vitiorum, de ipso sint genere Judeorum, id est, apostoli: et locus tumultus, vallisque turbarum, hoc enim interpretatur Achor, mutetur in ostium spei, sive ad aperiendam spem atque patientiam, quod idcirco supplicia et tormenta perpessa sit, ut per haec ad prospera perveniret. Quod autem vallis Achor, in qua inter
Abbreviated transcription (Latin):
& ficum uel siccitas uel grando cor-¬
ruperit. & redacta in siluas atq in¬
fruc tuosas arbores abestus fuerit
deuorata. & reddiderit ei dñs cruci¬
atus atq tormenta quia dȩmonib
bahalim thura succenderat. & ne-¬
quaquam se ultra de cineribus ac
fauillis putauerit posse consurgere.
tunc. hoc est in aduentu. xp̃i filii
sui aperiet spem salutis. & dabit
locum penitentię. & blandietur ei.
Hoc enim significat lactabo eam. ut post
pęnarum magnitudinem dolores pristi¬
nos repromissio mitiget prosperorũ.
Et ducam eam inquit in solitudinem.
id est educam ex malis. sicut & prius
de ȩgyptia eduxeram seruitute:
& loquar ad cor eius uerba mollia.
uerba consolatoria. ut tristitiam
gaudio temperem. iuxta idioma scri¬
pturarum. Quibus uerbis & sichem
locutus est ad cor dinae. & ioseph in
egẏpto fr̃ibus sius tristibus atq me¬
tuentibus. ut meror gaudio mutare.¬
tur. Quodq sequitur. & dabo ei ui-¬
nitores eius ex eodem loco. quia blan¬

Expanded text:
 ficum vel siccitas vel grando corruperit, et redacta in silvas atque infructuosas arbores, a bestiis fuerit devorata, et reddiderit ei Dominus cruciatus atque tormenta; quia daemonibus Baalim thura succenderat, et nequaquam se ultra de cineribus ac favillis putaverit posse consurgere, tunc, hoc est, in adventu Christi Filii sui, aperiet spem salutis, et dabit locum poenitentiae, et blandietur ei: hoc enim significat, lactabo eam; ut post poenarum magnitudinem, dolores pristinos repromissione mitiget prosperorum. Et ducam eam, inquit, in solitudinem, id est educam ex malis, sicut et prius de Aegyptiaca eduxeram servitute: et loquar ad cor ejus verba mollia, verba consolatoria, ut tristitiam gaudio temperem, juxta idioma Scripturarum: quibus verbis et Sichem locutus est ad cor Dinae , et Joseph in Aegypto fratribus suis tristibus atque metuentibus , ut moeror gaudio mutaretur. Quod sequitur. Et dabo ei vinitores ejus, ex eodem loco. Quia blan
Abbreviated transcription (Latin):
tuosas arbores. ficũ & uineam non ha¬
bentes. sub quib sc̃s requiescere dicit᷑.
Assumunt autẽ sibi interdũ therebin¬
tum. que iuxta isaiam folia ñ habet.
ut abraham uideantur imitari exẽplũ.
deo fornicabunt᷑ filiȩ ur̃ȩ. & sponsae
ur̃ȩ adulterȩ erunt. Non uisitabo

Expanded text:
tuosas arbores, ficum et vineam non hatuosas arbores, ficum et vineam non habentes, sub quibus Sanctus requiescere dicitur. Assumunt autem sibi interdum terebinthum, quae juxta Isaiam folia non habet, ut Abrahae imitari videantur exemplum . Ideo fornicabuntur filiae vestrae, et sponsae vestrae adulterae erunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ capita
montium sacrificabant᷑. & suꝑ colles
accendebant tyminiama. subtus
quercũ & populũ & therebintũ. qr
bona erat umbra eius. Septuaginta.¬
suꝑ colles immolabant. subter quer¬
cum & popłm & nemorosas arbores.
quia bonum erat umbraculum.
n lege p̾ceptum est ut non sacrifice¬
tur dño nisi in loco quẽ elegerit
dñs ds̃. & iurta altare lucus & arbo¬
res non plantentur : ne scilicet pas.¬
siua & uoluptuosa religio austeri¬
tatem unius & uerȩ religionis e¬
uertat. Econtrario isrł sacrifica¬
bat in montibus. & in collibus ad¬
olebat in censa. excelsa terrȩ dili¬
gens loca: quia excelsũ reliquerat
dm̃. & umbrã quęrens ꝑdiderat
ueritatẽ. Hoc est quod legimus de
singulis regib. Uerũtamen excelsa
non abstulit. ad huc popłs ummo¬
labat & sacrificabat in ercelsis.
quod hebraice appellat᷑ bama.
Heretici sublimitatẽ sibi dogmatũ¬
re ꝓmittunt. & sacrificant subter quer¬
cum & populũ & therebintũ infruc¬

Expanded text:
er capita montium sacrificabant et super colles accendebant thymiama subtus quercum et populum et terebinthum quia bona erat umbra eius idsuper colles immolabant: subter quercum et populum et nemorosas arbores, quia bonum erat umbraculum. In Lege praeceptum est ut non sacrificetur Domino, nisi in loco quem elegerit Dominus Deus: et juxta altare lucus et arbores non plantentur, ne scilicet passiva et voluptuosa religio austeritatem unius et verae religionis evertat. Econtrario Israel sacrificabat in montibus, et in collibus adolebat incensum, excelsa terrae diligens loca, quia excelsum reliquerat Deum, et umbram quaerens perdiderat veritatem. Hoc est quod legimus de singulis regibus: Verumtamen excelsa non abstulit: adhuc populus immolabat et sacrificabat in excelsis , quod Hebraice appellatur BAMA  . Haeretici sublimitatem sibi dogmaturepromittunt, et sacrificant subter quercum et populum et terebinthum, infruc
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ filios & filias asserunt tra¬
diturũ uendant eos iudei ñ ꝑsis & et¬
hiopib & ceteris nationib quȩ uicinȩ st̃.
sed sabeis genti longissimȩ. qͥa dñs locu¬
tus sit ut popłi sui ulciscat᷑ in iuriam.
Hȩc illi & nr̃i iudaizantes qͥ mille annoꝵ
tas gẽmarũ uarietate distinctas. Hos
autẽ dicamꝰ qđ & suscitauit dñs post
aduentũ suũ & cotidie suscitat. & susci¬
taturꝰ ẽ eos quos uarius error eduxerat
de finib suis. Pulcreq suscitabo ait quasi
iacentes & corruentes. ut qͥ iacebant in
heresi stent in ecclesia reddens hereticis
qđ fecerant. ut filios eoꝵ & filias qͦs
& in misticis & in carnalib erudierant
tradat in manib filioꝵ iuda. in manib
eoꝵ qͥ ecclesiarũ principes extiterunt.
& instructi sunt armatura apłi & ha¬
bent scutũ & lanceã ueteris & noui
testamenti. ut cũ ceperint filios eoꝵ &
filias uendant sabeis & faciant ẽẽ cap¬

Expanded text:
Romanorum filios et filias asserunt traRomanorum filios et filias asserunt traditurum, ut vendant eos Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum tas gemmarum 211 varietate distinctas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in manibus filiorum Juda, in manibus eorum, qui Ecclesiarum principes exstiterunt; et instructi sunt armatura Apostoli, et habent scutum et lanceam veteris et novi Instrumenti. Ut cum ceperint, filios eorum et filias vendant Sabaeis, et faciant esse cap
Abbreviated transcription (Latin):
put ur̃m. & uendã filios ur̃os & filias
ur̃as in manib filioꝵ iuda. & uenunda¬
bt̃ eos sabeis genti longinquȩ. qͥa dñs
locutꝰ ẽ. Lax. Ecce ego sususcitabo
eos de loco in qͦ uendi distis eos. & reddã
retributionẽ ur̃am in capita ur̃a. &
uitatẽ genti quę ꝓcul ab est. qm̃ dñs lo¬
cutꝰ ẽ. Uerbũ hebraicũ sabaim̃ qđ¬
aqͥla & simmachus ita ut scriptũ ẽ tranᷤᷤ.¬
tulert̃. lacx. captiuitatẽ interp̃tati
sunt. qđ melius captiuos significat.
Sabaim autẽ gens trans indiã dr̃. de
qua fuit & regina saba: quȩ uenit sapi¬
entiã audire salomonis. De qͥb & isaias
loqͥt᷑. & sabaim uiri excelsi ard te
transibt̃. unde & thus uenire ꝑhibetur
dicente uirgilio centũq sabeo thure
calent arȩ. lic&e quidã sabeos arabas su¬
spicent᷑. Promittunt gͦ sibi iudei immo
sõniant. qđ in ultimo tp̃re congregent᷑
a dño. & reducant᷑ in ierłm̃. Nec hac
felicitate contenti ipsũ dm̃ suis manib

Expanded text:
ilias vestras, in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis, genti longinquae: quia Dominus locutus est. LXX: Ecce ego suscitabo eos de loco in quo vendidistis eos, et reddam retributionem vestram in capita vestra, vitatem genti, quae procul abest, quoniam Dominus locutus est. Verbum Hebraicum SABAIM Aquila et Symmachus ita ut scriptum est transtulerunt, LXX captivitatem interpretati sunt, quod melius captivos significat. Sabaim autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae venit sapientiam audire Salomonis , de quibus et Isaias loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suis manibus
Abbreviated transcription (Latin):
sa arma pugnantiũ. & in ualle iosaphat
dñi falcib demetant᷑. Uenisse enĩ con¬
tra eos tẽpus iudicii. & in tantũ eorũ
creuisse mala. ut dĩ uincerent patientiã.
Nã & amorrei tunc expulsi sunt. quando
expleta sunt peccata eoꝵ. Iudei istũ locũ
ad gog & magog gentes seuissimas refe¬
runt de qͥb supradicimꝰ. arbitrantes
ultimo tẽpore quando ierłm̃ fuerit
restaurata sub mille annoꝵ imperio con-¬
tra dĩ popłm esse uenturas. & in uallem
iosaphat quȩ ad orientalẽ partẽ tẽpli si¬

Expanded text:
sa arma pugnantium, et in valle Josaphat sa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat quae ad Orientalem partem templi si
Abbreviated transcription (Latin):
onsurgant & ascendant om̃s gentes
in uallẽ iosaphat. qͥa ibi sedebo ut iudicẽ
om̃s gentes in circuitu. Emittite falces.
qm adest uindemia. Introite & calca¬
te. qm̃ plenũ est torcular. & redundant
torcularia. qm̃ repleta st̃ mala eorũ.
It hȩc iuacta superiorẽ sensũ int̾̃pre¬
tant᷑ bifariã. Alii enĩ gentes ascendere
in uallẽ iosaphat quȩ interp̃tatur dñi
iudiciũ & sedere ibi dm̃ ut diudicoꝵ
om̃s gentes quȩ de circuitu ueniunt
in bonã partẽ intelligunt. qͦ scilic&e sc̃ĩ
contra dĩ aduersarios congregent᷑. &
mittent falces suas ut maturã hostiũ
messẽ demetant. & ueniant atq descen¬
dant calcentq torcularia qͥa adsit uin¬
demia. & in tantũ musta exuberent
ut torcularia capere ñ possint. & ut sci¬
dubiũ qͥn eos signific& qͥ contra dñm con¬
gregati sunt. Alii autẽ consurgere gen¬
tes & conuenire in uallẽ iosaphat & sedere
dñm ut om̃s iudic& nationes. ideo asse¬
runt ut parent se & assumant uniuer¬

Expanded text:
onsurgant et ascendant omnes gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Deum, ut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut scidubium quin eos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant univer
Abbreviated transcription (Latin):
initia paruuloꝵ ad ꝑfectȩ ȩtatis robur
accesserint. & om̃e studiũ qͦ prius anima¬
rũ suarũ exercebant agros ad necessita¬
tẽ p̃lu contulerint.
obis autẽ hebreoꝵ opinionẽ sequen¬
tib uidet᷑ ẽẽ contrariũ. Ideo enĩ genteᷤᷤ
aduersarię isrł parant᷑ ad pugnã &
aratra sua ligonesq uel falces in gladi-¬
os lanceasq cõmutant. infirmꝰ robustũ
se e̾ẽ dicit erũpuntꝰ& ueniunt de cir
peratas. Hec iuacta litterã sibi isrł mise¬
rabilis reꝓmittit. Nos iuacta ceptã tro¬
pologiã & gentes demonũ & eos qͥ coti¬
die contra eccłam dimicant & in ulti¬
mo qͥ sub anticp̃o aduersũ scõs dñi pug¬
naturi st̃ accipere possumꝰ. qͥ idcirco
congregantur ut pereant.
onsurgant & ascendant in uallẽ iosa¬
phat. qͥa ibi sedebo ut iudicẽ om̃s gentes

Expanded text:
initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpuntque et veniunt de circperatas. Haec juxta litteram sibi Israel miserabilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco congregantur, ut pereant. Consurgant, et ascendant gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
Redicate hoc in gentib. scĩfi cate bel¬
lũ. suscitate pugnatores. ad ducite &¬
ascendite om̃s uiri bellatores. Concidite
aratra ur̃a in gladios. & falces ur̃as in
lanceas. fortis dicat qͥa preualeo ego.
Congregamini. & introite om̃s gentes
ꝑ circuitũ. & congregamini illuc: man¬
suetꝰ sit pugnator. Iocus iste dupli¬
cit̃ intelligit᷑. Quidã enĩ arbitrant᷑ hȩc
scĩs gentib p̾̃dicari ut preparent᷑ ad
bellũ ut ꝓpopulo dĩ dimicent. ut om̃ia
instrumenta agriculturȩ in gladios
lanceasq conuertant. ut infirmꝰ dicat
se ẽẽ robustũ. & ueniant om̃s de circuitu.
& in certam̃ dñi congregent᷑. Maxime
pugnator uaxta illud qđ in paralipome¬
non libro scriptũ ẽ. & transiordanen.
ruben & Gad. & dimidia tribu manasse
in om̃ib uasis bellicis centũ uiginti mi¬
lia. & om̃s uiri isti bellatores parati
ad pugnã mente pacifica. nos esse uolt̃
ros qͦq eos intelligi uolunt qͥ destruentes

Expanded text:
edicate hoc in gentibus, sanctificate bellum, suscitate pugnatores, accedite ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime pugnator, juxta illud quod in Paralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse voluntros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes
Abbreviated transcription (Latin):
stellȩ retraxert̃ splendorẽ suũ. Lax.
onitꝰ auditi sunt in ualle iudicii. qͥa
iuxta ẽ dies dñi in ualle iudicii. Sol&
luna obtenebrabunt᷑. & stellę occidere
facient splendorẽ suũ. Iti eo loco ubi
nos posuimꝰ popłi popłi & septuaginta
transtulerunt sonitꝰ exauditi st̃ in he¬
breo scriptũ ẽ amonim. amonĩm. quod
utiq multitudinẽ & turbas eoꝵ qͥ iudi¬
candi sunt non strepitũ sonitũq signifi¬
cat. Rursũ ubi nos diximꝰ in ualle con¬
cisionis sequentes translationẽ aquilȩ &
sẏmmachi & qͥntę editionis . lax. &

Expanded text:
suum. LXX: Sonitus exauditi sunt in valle judicii, quia juxta est dies Domini in valle judicii. Sol et luna obtenebrabuntur, et stellae occidere facient splendorem suum. In eo loco ubi nos posuimus, populi, populi, et Septuaginta transtulerunt, sonitus exauditi sunt, in Hebraico scriptum est, AMONIM, AMONIM  , quod utique multitudinem, et turbas eorum qui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae et Symmachi et quintae editionis,
Abbreviated transcription (Latin):
os & considerabo mirabilia de
lege tua. ãbulabit in eis & xp̃m
inueniet.: & iudeos atq hereticos
quos uel p̾uaricatores uel ĩpios
seriptura nẽ nominat. offende¬
re in eis & infirmari atq cor¬
ruere sentiet. iuxta illud quod
scriptũ ẽ. Ecce positꝰ ẽ iste in
ruinã & resurrectionẽ multorũ¬

Expanded text:
os, et considerabo mirabilia de os, et considerabo mirabilia de lege tua , ambulabit in eis, et Christum inveniet: et Judaeos atque haereticos, quos vel praevaricatores vel impios Scriptura nunc nominat, offendere in eis, et infirmari atque corruere sentiet, juxta illud quod scriptum est: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multoru
Abbreviated transcription (Latin):
consecuta. qͥd tertius frat̾ non
popłs m̃s. quȩ sit adultera. quȩ
sine lege dĩ multo sessura sit
tẽpore. qđ sit pactũ cũ bestus t̾re
& cũ uolatilib celi. qui sit dauid
ad quẽ popłs reũsurus sit. cuius
sit die tertia resurrectio. & egres¬
sus eiꝰ diluculo cõparet᷑. quę sit
pluuia prima & nouissima. qui
sit que propħa dicit ẽẽ uenturũ.
qͥ nob̾ monstret iustitiã. aut in
cuius tipo educat᷑ isrł ex egip¬
to & portet̾ in brachuis & du¬
cat᷑ in funiculis caritatis. qui sit
qui int̾ficiat mortẽ & siccet ue¬
nas eiꝰ. & fontes eiꝰ arefaciat. & di¬
ripiat uasa quȩ in thesauro con¬
dita tenebant᷑. & cętera quę lon
gũ ẽ texere: Unde quicũq sc̃s &
iustꝰ ẽ. rectas uias dñi ẽẽ cognoscit̾
Uias aut̃ dñi ẽẽ cognoscimꝰ. lec¬
tionẽ ueteris & noui testam̃ti &
conuertat᷑ ad dñm & ablatũ fu
ante oculos moysi: rectũ iter
inuenire ñ poterit. Sin aut̃ dixe¬
rit cũ dauid. reuela oculos me¬

Expanded text:
consecuta: quid tertius frater, non populus meus: quae sit adultera, quae sine lege Dei multo sessura sit tempore: quod sit pactum cum bestiis terrae, et cum volatilibus coeli: qui sit David ad quem populus reversurus sit, cujus sit die tertia resurrectio, et egressus ejus diluculo comparetur: quae sit pluvia prima et novissima: qui sit quem propheta dicit esse venturum, qui nobis monstret justitiam, aut in cujus typo Israel educatur ex Aegypto, et portetur in brachiis, et ducatur in funiculis charitatis: qui sit qui 163 interficiat mortem, et siccet venas ejus et fontes arefaciat, et diripiat vasa quae in thesauro condita tenebantur, et caetera quae longum est retexere? Unde quicumque sanctus et justus est, rectas vias Domini esse cognoscet. Vias autem Domini esse cognoscimus lectionem veteris et novi Testamenti, sconvertatur ad Dominum et ablatum ab ante oculos 164 Moysi, rectum iter invenire non poterit. Sin autem dixerit cum David: Revela oculos me
Abbreviated transcription (Latin):
sub mea ũbra requiescat. De arche
int̾pretes salomon ianuas tẽpli
naturã ut sẽꝑ floreat. sẽꝑ nouos
afferat fructꝰ. & nũ quã deponat
uirorẽ suũ. Hec iuniperꝰ sub ũbra
sua quiescentib ne mundi huius
ardore feriant᷑ & ꝑcutiat estus
caput eorũ sic̃ quondã ꝑcussit &
ione. dat fruges. & ñ solũ reqͥem

Expanded text:
sub mea umbra requiescat. De ἀρκεύθsub mea umbra requiescat. De ἀρκεύθtuaginta Interpretes, Salomon januas templi naturam, ut semper floreat, semper novos afferat fructus, et numquam deponat virorem suum. Haec juniperus sub umbra sua quiescentibus, ne mundi hujus ardore feriantur, et percutiat aestus caput eorum, sicut quondam percussit et Jonae , dat fruges, et non solum
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuiũ in quo inebriasse dicit᷑
fr̃es suos & dñs loquens ad apłos
comedite amici & bibite. & inebri¬
amini fr̃es. Siue quia dñs ds nr̃
ipse ẽ & frum̃tũ & uinea. quicũq
crediderit. in eo: inebriari dicit᷑.
Deniq sequit᷑. Et florebit quasi
uinea. memoriale eiꝰ sic̃ uinũ li¬
bani. Uinũ aut̃ libani possumꝰ
appellare mixtũ & conditũ ti¬
miate. ut odorẽ suauissimũ habe¬
at. uel uinũ libani qđ dño libat᷑
in tẽplo. de quo in zacharia sub liba¬
ni uocabulo legimꝰ. Aperi libane
portas tuas. Cũ ergo tanta rerũ
abundantia sit futura: o effraim
om̃is qui agis penitentiã & qui
m̃s ẽẽ cȩpisti dimittẽ idola. simu-¬
lacra contẽpne. Ego enĩ sũ qui
humiliaui te. & ego exaltabo te:
siue ego exaudiã & dirigã. & fa¬
ciã eũ quasi abietẽ uirentẽ. ut
de illo iuxta hebreos dicat᷑ in psal-¬
mo. Abies domꝰ eiꝰ. Aut certe ego
ero quasi iun iperꝰ condensa. ut

Expanded text:
convivium, in quo inebriasse dicitur convivium, in quo inebriasse dicitur fratres suos . Et Dominus loquens ad apostolos: Comedite, amici mei, et bibite, et inebriamini, fratres . Sive quia Dominus noster ipse est frumentum et vinea, quicumque crediderit in eo, inebriari dicitur. Denique sequitur: Et florebit quasi vinea memoriale ejus sicut vinum Libani. Vinum autem Libani possumus appellare mixtum et conditum thymiamate, ut odorem suavissimum habeat, vel vinum Libani quod Domino libatur in templo, de quo in Zacharia sub Libani vocabulo legimus: Aperi, Libane, portas tuas . Cum ergo tanta rerum abundantia sit futura, o Ephraim omnis, qui agis poenitentiam, et qui meus esse coepisti, dimitte idola, simulacra contemne: ego enim sum qui humiliavi te, et ego exaltabo te, sive ego exaudiam et dirigam, et faciam eum quasi abietem virentem, ut de illo juxta Hebraeos dicatur in psalmo: Abies domus ejus . Aut certe ego ero quasi juniperus condensa, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sapientes uirgines parauert̃. ex
quo uulnerũ mitigatur tumor.
languentiũ menbra requiescunt.
in tenebris lum̃ accendit᷑. ungunt᷑
in agone certantes. Hȩc oliua ha¬
bebit odorẽ quasi libani uel thu¬
ris. qđ genꝰ est timiamatis. Om̃o¬
nimos apud grecos & hebreos & monᷤ
appellat᷑ & thus. uel certe mons li¬
bani. qui fertilissimꝰ & uirens den¬
sissimis arborũ comis protegit᷑. ita
ut possit oliua dicere. xp̃i bonꝰ odor
sumus. Qui aut̃ conũsi fuerint
ad dñm: accipiant conũsionis sue
premiũ. ut sedeant in u̾bra eiꝰ &
dicant. Sub ũbra eiꝰ requieui & se¬
di. & fructꝰ eiꝰ dulcis ẽ in ore meo.
Cũq sederint in u̾bra illius: uiuent
qui prius mortui fuerant siue iuxta
hoc ẽ rerũ om̃iũ abundantia.
Qđ aut̃ hic ebrietas ñ eũsionẽ m̃¬
tis sed copiã rerũ om̃iũ significet:
uersiculus ille declarat dicens. ui¬
sitasti t̾rã & in ebriasti eã. & ioseph

Expanded text:
sibi sapientes virgines paraverunt , ex sibi sapientes virgines paraverunt , ex quo vulnerum mitigatur tumor, languentis membra requiescunt, in tenebris lumen accenditur, unguntur in agone certantes. Haec oliva habebit odorem quasi Libani, vel thuris, quod genus est thymiamatis: ὁμωνύμως apud Graecos et Hebraeos et mons appellatur, et thus, vel certe montis Libani, qui fertilissimus et virens, densissimis arborum comis protegitur, ita ut possit oliva dicere: Christi bonus odor sumus . Qui autem conversi fuerint ad Dominum, accipient conversionis suae praemium, ut sedeant in umbra ejus et dicant: Sub umbra ejus requievi et sedi, et fructus ejus dulcis est in ore meo . Cumque sederint in umbra illius, vivent qui prius mortui fuerant, sive juxtahoc est, rerum omnium abundantia. Quod autem hic ebrietas non eversionem mentis, sed copiam rerum 161 omnium significet, versiculus ille declarat, dicens: Visitasti terram et inebriasti eam . Et Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
germinabimꝰ immo florebimꝰ ut
uliũ. imitantes dñm saluatorẽ qͥ
dicit in cantico canticorũ . E go
flos cãpi & liliũ conualliũ: Et
loquit᷑ ad sponsã suã quȩ ñ ha¬
bet rugã neq maculã. Sicut
liliũ in medio spinarũ. sic ꝓxima
mea in medio filiarũ. Cũq ere¬
uerimus in dño. mittemꝰ radices
nr̃as sicut arbores libani : que qͣn¬
tũ in auras consurgunt uertice.
tantũ radicẽ in ima demergunt :
ut nulla tẽpestate quatiant᷑. sed
stabili mole consistant. Harum
arborũ rami huc illucq tendunt᷑.
ut ueniant uolatilia cęli & habi¬
tent in eis. Et ne forsitan puta-¬
remꝰ quia dixerat erũpet radix
eiꝰ siue emittet radices suas quasi
libanꝰ. de cedris eũ loqui & infruc-¬
tuosis arborib : sc̃m uirũ & con¬
u̾sũ ad dñm oliue fructifere c̃¬
parat. quȩ dicit in alio loco.
Ego aut̃ sic̃ oliua fructifera in
domo dĩ. Cuius fructũ quinq¬

Expanded text:
germinabimus, immo florebimus ut germinabimus, immo florebimus ut lilium, imitantes Dominum Salvatorem, qui dicit in Cantico canticorum: Ego flos campi et lilium convallium , et loquitur ad sponsam suam, quae non habet rugam neque maculam: Sicut lilium in medio spinarum, sic proxima mea in medio filiarum. Cumque creverimus in Domino, mittemus radices nostras sicut arbores Libani, quae quantum in auras consurgunt vertice, tantum radicem in ima demergunt, ut nulla tempestate quatiantur, sed stabili mole consistant. Harum arborum rami huc illucque tenduntur, ut veniant volatilia coeli et habitent in eis. Et ne forsitan putaremus, quia dixerat, erumpet radix ejus, sive emittet radices suas quasi Libanus, de cedris eum loqui et infructuosis arboribus, sanctum virum et conversum ad Dominum, olivae frugiferae comparat, qui dicit in alio loco: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei . Cujus fructum quinq
Abbreviated transcription (Latin):
habitauerant. Diligã eos spontanee.
spicue atq aꝑte. uel absq ulla
dubitatione. Diligit aut̃ dñs
diligentes se. De quib & in alio lo¬
co ait. Ego diligentes me diligo.
Qui enĩ prius irascebar eis ꝓpter
peccata que fecerant. nẽ misere¬
bor propt̾ clem̃tiã meã. Et ero
eis quasi ros. ut fornacẽ babilo¬
niã & caminũ estu antis incendu
meo rore restinguã. qui & per
isaac patriarcha & iacob seruũ
meũ locutꝰ sũ: de rore celi erit
habitaculũ tuũ. Quomodo enĩ
dñs fit credentib lum̃. uia. ueritas.
panis. uinea ignis. pastor. agnꝰ
ianua. uermis & cetera: sic qui
indigemꝰ illius miscđia. & peccato¬
rũ febrib estuamꝰ. in rorẽ nobis
uertitur. Ad quẽ dicit isaias.
Ros enĩ qͥ ate ẽ : sanitas eorũ ẽ.
Et in deutero nomii cantico mo¬
yses loquit᷑. Descendant sicut
ros uerba mea. Uũ aut̃ nos dñs
suo rore resꝑserit. & siccitatẽ pec-¬
toris nr̃i suis pluuiis irrigauerit :

Expanded text:
habitaverant: diligam eos spontanee; habitaverant: diligam eos spontanee; spicue atque aperte, vel absque ulla dubitatione. Diligit autem Dominus diligentes se, de quibus et in alio loco ait: Ego diligentes me diligo . Qui enim prius irascebar eis propter peccata quae fecerant: nunc miserebor propter clementiam meam. Et ero eis quasi ros; ut fornacem Babylonicam, et caminum aestuantis incendii meo rore restinguam, qui et per Isaac patriarcham ad Jacob servum meum locutus sum: De rore coeli erit habitaculum tuum. Quomodo enim Dominus fit credentibus lumen, via, veritas, panis, vinea, ignis, pastor, agnus, janua, vermis, etc.: sic qui indigemus illius misericordia, et peccatorum febribus aestuamus, in rorem nobis vertitur, ad quem dicit Isaias: Ros enim qui a te est, sanitas 160 eorum est . Et in Deuteronomii Cantico Moyses loquitur: Descendant sicut ros verba mea . Cum autem nos Dominus suo rore resperserit, et siccitatem pectoris nostri suis pluviis irrigarit,
Abbreviated transcription (Latin):
in umbra eius. uiuent tritico. & ger¬
minabunt quasi uinea. Memori ale
eiꝰ. sic̃ uinũ libani. Effraim quid mͥ
ultra idola. Ego exaudiã & diri¬
gã eũ. ego ut abietẽ uirentẽ: ex
me fructus tuus inuentꝰ ẽ . Lxx.
anabo habitatores eorũ. diligã
eos manifeste: quia auersa est
ira mea ab eis. Ero quasi ros. isra¬
heli florebit ut lilium. & mittet
radices suas quasi libanꝰ. ibunt ra¬
mi eiꝰ. & erit quasi oliua fructife¬
ra. & odor illius quasi libani. Con¬
ũtent᷑ & sedebt̃ sub ũbra eiꝰ. bibent
& inebriabunt᷑ frum̃to & efflore¬
bit sic̃ uinea. memoriale eius sict̃
uinũ libani. Effraĩ quid ei ultra
& idolis. Ego humiliaui eũ. &
ego confortabo illũ. Ego sicut
Iiuniperus condensa. ex me fructꝰ
tuus inuentꝰ est.
onũsis ad penitentiã & instar
pupilli patrẽ quẽ reliquerunt
cognoscentib. respondit ds̃. Sana¬
bo contritiones uel habitacula
eorũ in quib fuerant uulnerati
siue confracti. uel in quib male

Expanded text:
us, vivent tritico, et germinabunt quasi vinea. Memoriale ejus sicut vinum Libani. Ephraim quid mihi ultra idola: ego exaudiam et dirigam eum: ego ut abietem virentem, ex me fructus tuus inventus est. LXX: Sanabo habitatores eorum: diligam eos manifeste, quia aversa est ira mea ab eis, ero quasi ros: Israel florebit ut lilium, et mittet radices suas quasi Libanus: ibunt rami ejus, et erit quasi oliva fructifera, et odor illius quasi Libani, convertentur et sedebunt sub umbra ejus: bibent et inebriabuntur frumento, et efflorebit ut vinea memoriale ejus quasi vinum Libani Ephraim. Quid ei ultra et idolis? ego humiliavi eum, et ego confortabo illum, ego sicut juniperus condensa: ex me fructus tuus inventus est. Conversis ad poenitentiam, et instar pupilli patrem quem reliquerant cognoscentibus, respondit Deus: Sanabo contritiones, vel habitacula eorum in quibus fuerant vulnerati, sive confracti, vel in quibus tam male
Abbreviated transcription (Latin):
nationis ostendit. Si aut̃ ipse qͥ
scripsit uel difficile uel impossi¬
bile confitet᷑. qͥd nos facere pos¬
sumꝰ qui lippientib oculis & pec-¬
catorũ sordib obscuratis. clarissi¬
mũ iubar solis ñ possumꝰ intueri.
nisi dicere illud qđ scriptũ est.
o profundũ diuitiarũ sapientie
& scientie dĩ. quã inscrutabilia
iudicia eiꝰ. & inuestigabiles uie eiꝰ:

Expanded text:
stendit. Si autem ipse qui scripsit, vel difficile, vel impossibile confitetur: quid nos facere possumus, qui lippientibus oculis et peccatorum sordibus obscuratis, clarissimum jubar solis non possumus intueri, nisi dicere illud quod scriptum est: O profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus
Abbreviated transcription (Latin):
deos quã ad gentes & ad omne
dogna ꝑũsũ referri potest.
ut cũ egerint penitentiã ueni-¬
ã consequant᷑. Si ergo plenitudo
repromissionis & impleta ẽ in
aduentu saluatoris. & cotidie
implet᷑ in eccła. credendũ ẽ quod
plenius impleat᷑ quando ꝑfectio¬
ne ueniente qđ nc̃ ex parte ẽ destru¬
et᷑. Notandũ qđ iã sepe diximꝰ sa¬
lutẽ israhelis & reũsionẽ ad dm̃ &
de captiuitate redẽptionẽ ñ car

Expanded text:
 ad gentes et ad omne dogma perversum referri potest: ut cum egerint poenitentiam, veniam consequantur. 162 Si ergo plenitudo repromissionis adimpleta est in adventu Salvatoris, et quotidie impletur in Ecclesia, credendum est quod plenius impleatur, quando perfectione veniente, quod nunc ex parte est, destruetur. Notandum quod saepe jam diximus, salutem Israelis et reversionis ad Dominum, et de captivitat
Abbreviated transcription (Latin):
te uie dñi & iusti ambulabt̃ in eis.
preuaricatores uero corruent in
uis sapiens & intelliget hec. aut
intelligens & cognoscit ea. Quia
in eis. qui aut̃ impii st̃ infirma¬

Expanded text:
usti ambulabunt in eis, praevaricatores vero corruent in uis sapiens et intelliget haec, aut intelligens et cognoscet ea? quia in eis: qui autem impii sunt, infirma