comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adeffuilangandas tenebras dumsoleodem tẽ porerutil&. sed adsignum lae¬
titiae demans trandum ut subtipoluminis corporalis illa luxostenda¬
hominem uenientẽ in hunc mundum: Eorcistece in latinum exgre¬
egrediatur Abeis : Ostia rii idem & ianitores qui in u&eri testa¬
mento electisunt Adcustodia templi ut nonigreder&us eum inmun¬
dus in omnire dictiautem hostiarii. quod p̃sint hostus templi ipsienim tenentes
claue momnia intus extraque custodiunt adque in terbonos& malos ha¬
benter iudicium fideles recipiunt respuunt infideles
DEMONACHIS

Expanded text:
ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laead effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendahominem venientem in hunc mundum.' Exorcistae ex Graeco in Latiegrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium fideles recipiunt, respuunt infideles. De monachis
Abbreviated transcription (Latin):
nunt ut exitent Ad conpunctionem animos audientiumlic& & quidam lectores
itamis seranter pronuntiant ut quosdam Ad luctum lacmentationemq: con¬
pellant idem &iam. & pronontiatores uocantur quod prorr oadnuntiant tanta e¬
nȩm& tamclaraerit eorumuox ut quamuis longe possitorum aures ad inple¬
ant cantor autẽ uocatus quia uoce modo latur incantu : Huius duo genera di¬
cuntur iartemusica sicut eadocti homines latinidicere potuerunt p̃centor &
succentor p̃centor scilic& quiuocem p̃mittit incantu: Succentor Autem qui
subsequenter canendores pond& : Concentor Autemdicitur qui consonat qui
autẽ non consonat nec concinit nec concentor erit : A coliti grece latine cuttro¬
feraru dicuntur adepostan discctereis quando legendum est euangelium aut sa¬
crificium offerendum tccenimaccenduntur luminaria ab eis. & depostantur ñ

Expanded text:
nunt ut excitent ad conpunctionem animos audientium; licet et quidam lectores nunt ut excitent ad conpunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miseranter pronuntiant, ut quosdam ad luctum lamentationemque conpellant. Idem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro adnuntiant. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non
Abbreviated transcription (Latin):
tamen pontificatus apicem nonhabent quia nec crismate frontemsignant nec
paraditum spm̃dant quod solis deberiepiscopis lectio actuuma postolorum de mon¬
trat unde & apud u& eresideme p̃i& presbiteri fuerunt quia illud nomendig¬
nitatis est hoc& atis : Leuitȩ ex nomine auctoris uocati. deleuienim leuitae ex¬
ostisunt a quibus intemplodimisticis acramentiministeria explebantur : hu
grecediacones latine ministridicuntur : quia sicut in sacerdote consecratio ita
india co noministeriidispensatiohab&ur : Ippodiacones grece quosnur subdȩ¬
aconerdicimus quiideosic appellantur quia subiacent p̃ceptur& officus leui¬
lcctiones enimintem plodĩ A fidelibus ipsi suscipiunt. & leuitis suꝑponendas
A tariburdeferunt hu a phebreos natbanci uocantur : Lectores alegando : Psal¬
mistae apscclmis canendis uocati illienim p̃dicant populis quid sẽquantur istica¬

Expanded text:
tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeceptis et officiis levilo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis quid sequantur, isti ca
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiae & suꝑsenullum hab& : Sacerdcis autem nomen hab& conpos¬
situm ex greco & latino quasi sicut enimrex aregando. Ita sacerdos
a scĩ ficando uocatus est consecraenim & scĩ ficat sacer dotes augentilium
fbamines dicebantur hii in capitae habebant pillrum in quoeratbre¬
uis uirga desuꝑ habens lanae aliquid. quod cum perestumferre non possent filotantũ
capitaligare coeperunt: namnudis eos penitus capitibus incederene faserat: Vnde
&a filo quolitebantur flamines dicti sunt quasi filamines uerum festis diebus filode¬
posito pilleu min ponebant prosacerdotueminentia. Praesbiter grece. latine
senior inter pr&atur. non proa &ate uel decrepita senectute sed propter ho¬
norem & dignitatem qua macciperunt praesbiter inominantur : Ideo aut & praȩ¬
biterisacerdotes uocantur quia sacruidant: sicut &ep̃is quilic& sint sacer dotes

Expanded text:
Ecclesiae, et supra se nullum habet. 17. Sacerdos autem nomen habet compoEcclesiae, et supra se nullum habet. 17. Sacerdos autem nomen habet compositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans, sicut enim rex a regendo, ita sacerdos, 342 a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes,
Abbreviated transcription (Latin):
episcoporum maropolitanus episcopatus autẽ uocabulum inde
ductum est quod illequi suꝑ efficitur suꝑ intendat curam scili¬
c& sub ditorum gerens scopinenim latint intendere dicitur
cp̃is autem grece. latine speculatores interp̃tantur nam speculatorest
p̃possitus in ecclesia dictus eo quodspeculatur Atq prospitiat populorum
in frase possitorum mores &uita: Pontifex princeps sacerdotum estqua
uia sequentium ipse & summus sacerdos ipsepontis ex maximus noncu¬
patur ipseeni mefficit sacer dotes Atq leuitas ipseomnesordines eccle¬
si asticos disponit ipse quod unus quisque facedebeat ostendit ante ca¬
enimpontifices & reg& erantnam maiorum baccerat consu&udo
ut re ess& &iam sacerdos. uel pontisex unde & romani inperatores
pontifices dicebantur: Uactes auimentis appellatus cuius signifi
Antestes sacer dosdictus ab eoquod antestat primus estenim ior dine

Expanded text:
episcoporum. Metropolitanus. Episcopatus autem vocabulum inde episcoporum. Metropolitanus. Episcopatus autem vocabulum inde dictum, quod ille, qui superefficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Σκοπεῖν enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia; dictus eo quod speculatur, atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores ponti16. ANTISTES sacerdos dictus, ab eo quod ante stat, primus est enim in ordine
Abbreviated transcription (Latin):
Uros &clericos hinc appellatos quia matheus sorteelectus
quem primum ꝑapostolos legimur ordinatum. cleros enim
grecesors uel hereditas dicitur propterea. dicti sunt clerici quia
desorte suntdnĩ ł quia d ñĩ partẽ habent generaliter autem clerici
nuncupantur omnes qui in ecclesia. xp̃i deseruiunt. quorumgra¬
p̃tatur quia primum id est apotolicum r&in& locum &idco quia
sum mohonore fungitur tali nomine censetur sicut romanus an¬
thiochinus. & alcexandrinur: Archi epĩr grecouocabulo quod
sĩt summus episcoporum ten&enimuicem apostolicam. & p̃sid&.
subiectisunt sine quibus nibil reliquos ep̃is a gerelic&. sol¬
licitudo enim totius prouinciae ipsis conmissa est. omnes su
periur de signati ordines uno eodemq: uocab: lo epĩs nominantur
sedinde priuato nomine quiditꝰ utuntur ꝓp̃t distinctionempo¬
testatum quam singulariter acciperunt : Patriarcha pa¬
ter principes: Archonenimprinceps: Archi ep̃ĩs princeps

Expanded text:
ros et clericos hinc appellatos, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum graretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet subiecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere licet. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed inde privato nomine quidam utuntur, propter distinctionem potestatum quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Ἄρχων enim princeps. Archiepiscopus princeps
Abbreviated transcription (Latin):
eo qdͣ ibi corpora absumunt᷑: Sarcia enĩꝰ
grece caro. fagos comedere dicit᷑ : Mauso:¬
lea sunt sepulcra seu monum̃ta regum
a mausoleo rege egiptiorũ elicta: Nã eode¬
functo uicor eius mire magnitulinis
et pulchritudinis excruxit sepulcrum.
intantũ ut usq hodie omnia monum̃ta
p̃ciosa ex nomine eiiis mausolea nuncu-¬
pent᷑ Piramides genꝰ sepulcrorum qua-¬
dratũ et fastigiatũ ultra omnem excel¬
sitatẽ que fieri manu possunt. unde et
mensurã umbrarũ egresse nullã hr̃e
ũbrã dicunt᷑. Tali aũ edificio surgunt
ut a lato incipiant. et in angusto fini¬
ant᷑. sicut ignis. pyr enĩ dicitur ignis
hos egiptꝰ ht̃. aput maiores enĩ potenteᷤ
aut sub montib aut in montib sepeli:¬
ebant᷑: Iñ tractũ est ut suꝑ cadauera
aut piramides fierent. aut̾ ingentes¬
De ȩdificuis Rsticið

Expanded text:
eo quod ibi corpora absumantur; σάρξ enim eo quod ibi corpora absumantur; σάρξ enim Graece caro, φάγεῖν comedere dicitur. Mausolea sunt sepulchra seu monumenta regum, a Mausoleo rege Aegyptiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eius mirae magnitudinis et pulchritudinis extruxit sepulchrum in tantum ut usque hodie omnia monumenta pretiosa ex nomine eius Mausolea nuncupentur. Pyramides genus sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae fieri manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autem aedificio surgunt ut a lato incipiant et in angusto finiantur sicut ignis; πῦρ enim dicitur ignis. Hos Aegyptus habet. Apud maiores enim potentes aut sub montibus aut in montibus sepeliebantur. Inde tractum est ut super cadavera aut pyramides fierent, aut ingentesDe aedificiis rustici
Abbreviated transcription (Latin):
sunt militũ. quib in itinere ni¬
solis ardores tempestatesq imbriũ fri¬
gorisq iniurias uitant: dicta aũ ta¬
b̃nacula. quod cortine distente funib
que tentoria sustinerent. teneoriũ
uocatũ eo quod tendat᷑ funib atq
palis. Uñ et hodie p̃tendere dicuntur:
Papiliones uocant᷑ a similitudine par¬
uli animalis uolantis. qd maxime a¬
bundat᷑ florentib maluis. Ie st̃ auicłȩ
que lumine accenso conueniunt. et
circa uolitantes ab igne proxima inte¬
De Ses ulchris.
epulc̾rũ a sepulto dictũ Pruis aũ
Nuisq in domo sua sepeliebatur Postea
uecitũ est legib ne sȩtore ipso corpora¬
corpora niuentiũ contactu inficerent᷑. Monii¬
m̃tũ iõ ñcupat᷑ eaquodm̃tẽ moueat ad de-¬
suncti memoriam Cũ enĩ ñ uideris monu
et ad memoriam te reducit. ut mortuũ
recorderis Monum̃ta itaq et morie prom̃tiᷤ
admonitione dicte: Tumulus dictꝰ. quasi
tum̃es tellus. Sarcofagũ grecũ est nomen:

Expanded text:
sunt militum, quibus in itinere solis ardores tempestatesque imbrium frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula quod cortinae distentae funibus quae tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur funibus atque palis; unde et hodie praetendere dicuntur. Papiliones vocantur a similitudine parvuli animalis volantis, quae maxime abundant florentibus malvis. Haec sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proxime inteDe sepulchris. Sepulchrum a sepulto dictum. Prius autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videris monumet ad memoriam te reducit ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitione dictae. Tumulus dictus quasi tumens tellus. Sarcophagus Graecum est nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
ingener& benedixit eos dicens crescite & multiplicamini: Secundacausa adiutoru¬
de qua ibi in genesidt̃ non est bonum esse hominem solum faciomus cradiutorom si¬
milem sui: Tertia causa in coninentiȩ undedt̃ apost̃ ut quis onon contin& nubat

Expanded text:
tur in Genesi 1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutortur in Genesi 1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutorde qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum: faciamus ei adjutorium simile sibi . Tertia causa incontinentiae. Unde dicit Apostolus, ut qui se non continet, nubat
Abbreviated transcription (Latin):
Connugum est legtimur un personaruminter se cotundie copolanol nuitto dea ⁊ domi¬
gium dictum quia coniunetis unt
comubium cumequler in nuptis coeunt utpitaciuer romanipariutiqdignittts conu¬
bium autem ponest cumciues romanis cumlatina iungitur quotier ÷ autconubum
nonest fili patrem non sequntur Imineus dr̃ a quodamimineo qui primur
claus¬
trum contur benium est adiempus cocundi conuentio unde & taber naculũ ꝙ modo huc
modo illue prefigitur Repudium est quod subiestimoniotestium ł prae sontiuelabsent
mittitur: Diuostium est quoues qͣ dis soluto matrimonio alier corum alterar nuptiar
sequitur diuostiumaut̃ dictũ a flexuuiarum hoc estiuar in diuersa tendentes. Fribolũ
est cumeo a nimo separantur utrursum ad reinuicem reuestantur namfiibulur est
uelut quar somenter & effluxae nec stabiles propriae aut̃ fribola uocantur fictilia
uasa in utilia: Tribus autem ab caus isducitꝰ uxor prima est causaproli dequa legitus

Expanded text:
Conjugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae. Conjugium dictum, quia conjuncti sunt, connubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Connubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina jungitur. Quoties autem connubium non est, ficlaustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. Tribus autem ob causis ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legi
Abbreviated transcription (Latin):
ittura autẽ est imago exprimens
speciem rei alicuius. que dum uisa
fuerit : ad recordationem mentem re-¬
ducit: Pictura aũ dicta quasi sictura
Est enim unaga ficta. non ueritas Nec
et fuscata idr sicta. quodam colore illi
ta. nichil sidei et ueritatis habens Uñ
et sunt quedam picturę. que corpara
ueritatis studio coloris excedunt. et
sidem dum augere contendunt. ad
mendatium proueniunt. sicut qui
chimera tricipitem pingunt. uł scͥl¬
lam hominẽ sursum. caninis aũ ca-¬
pitib cinctam deorsum: Picturam
aũ egiptii excogitauerunt. primũ
umbra hominis lineis circumdue¬
ta. atq inicio talis: Secunda. singu¬
lis colorib postea diuersis: Sicq
paulatim sese ars ipsa distinxit.
et inuenit lum̃ atq umbras. dif¬
ferentiasq colorum: Unde et nunc picto¬
res prius umbras quasdã. et lineas sut᷑e
imaginis ducunt. de inde coloribus im-¬
plent. tenentes ardinẽ inuente artiᷤ.

Expanded text:
ictura autem est imago exprimens speciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta quasi fictura; est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quta, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contendunt, ad mendacium provehunt, sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. 2. Picturam autem Aegyptu excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese aret invenit lumen atque umbras, differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducunt, deinde coloribus complent tenentes ordinem inventae artis.
Abbreviated transcription (Latin):
lquenter uers&ur Sunt aut uerba mentis signa quibus homines cogitatio¬
nes suas in ucem loquendo demonstrant: Sicut enim nñ significant personam.
ita uerbum factum dictum que ꝑsonae. In ꝑsona uerbi a gentis aut patientis sig¬
nificatio est Nam scriboꝑsonae factum est : itenscribor nõꝑsonae factumin¬
dicat sed ei ẜaquopatitur: Uerborum generaduosunt grãmaticorum ad¬
que r& horum Qrãmaticorum in iiI. cadunt tempora pr&eritum instanr
futur ut fȩcit facit faci& R& horũ aut uniuersa oratio uerba dicuntur ueluti

Expanded text:
ne versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agentis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum est. Item 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt: grammaticorum atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tempora: praeteritum, instans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti
Abbreviated transcription (Latin):
Sñs aũlex autꝑ mitut aliquidutuir fertis petect p̃miũ. aut ue tect ut soc¬
crer̃ uirginũ nupcices pulli petereliceae autpunit ut quicae. fecent capite
plecatus enim premio autpena uita modercctur bomancey actȩ aũ sunt
leger ut earum metuhumanae coercer et audactia totaquesit int̃ pͥbos in no¬
centia &inipsisinꝓbis formidato supplicio refrenetur Nocen difacultecs:
Erat aũ lex honerta iusta possibilis secundũ nacturcc̃ secundum consuetu di¬
quoq ne aliquid ꝑ obscuntcctẽ in captionẽ contineat nullopiiuecto cõ modo seep
cõmoneciuiũ utilitacte concpta: XX¶ Secausis: preemae grecũ ÷ qđ latine
dr̃ causccunde & preginatic negotia dicunt᷑ & ecctꝰ lausccrum & nego cioꝵ
pleccitis alligat necuisit posteccliberum. autdessi mulcre aut sub trech e¬
rese unde & ccligati apellantur : item testes dica ꝙ testamentom. adhibe¬
re solent sicut signacto res ꝙ teftacmentũ signaent:
X IIII Deiftrumen¬

Expanded text:
 lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita moderatur humana. Facte sunt autem leges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. Erit autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudiquoque, ne aliquid per obscuritatem in cautione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilir causa; unde et pragmata negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum placitis alligat, ne cui sit postea liberum, aut dissimulare, aut subtrre se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. § 24 De instrumen
Abbreviated transcription (Latin):
fit in hspania.Ut. ferrugine clũ¬
rus hibera: dicta autem ferriigo :.
quod omnis prima tinctura eius¬
madi coloris existat: Glaucus color
est ferrugineus subniger Cibi¬
dum ab elbo colore uocatum: El¬
color rubicundus. quod est croceus: Nã
crocum lutei coloris ẽ. Ut. croceo mu¬
pendenti suligine tectorũ egesta as.¬
sidius ignibus unde et color eiusdẽ
tincture flammeus est

Expanded text:
fit in Hispania, ut: Ferrugine clafit in Hispania, ut: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo, quod omnis purpura prima tinctura hujusmodi coloris existat. 7. Glaucus color est ferrugineus, subniger. Elbidum ab elbo colore vocatum. El8. Luteus color rubicundus, quod est croceus; nam crocus lutei coloris est, ut: Croceo mupendenti fuligine tectorum egesta assiduis ignibus, unde et color ejusdem tincturae flammeus est
Abbreviated transcription (Latin):
bores sila dicuntur: Ueries aũ ip¬
si grece bombices nominantur: pla¬
cium est stupa. et quasi crassedo se¬
rici. et est grecum nomen.
De colorbys ues tiym.
inctura uocata qua tinquitur
et in aliam fucata spetiẽ nito¬
ris gr̃ã coloratur. Coccum greci. nos
rubrum seu uermiculum dicimus.
Est enĩ uermiculus ex sil uestrib fron¬
dibus: Cochilium dictum eo quod ex
conculis marinis color eius colligitur
Idem et ostrum uocat᷑. ostrum quad ꝓ
colare purpure temperatur plurimis
quidem in locis .s. optimum in in su:¬
ia cipro gignitur. siue in his quõ ꝓpiꝰ
solis cursus illuminat: Codeȩ autẽ
marissunt. que circumcisa ferro la¬
crimas purpurei coloris emittunt.
Nis collectis color purpureus temꝑat᷑.
Et ostrum exinde appellatum dicunt
qd̃ ex teste humore eliait᷑ Purpure¬
sunt aput latinoᷤ a puritate lucis
cdicitur cũ aspiratione. aput nos
purpura sine aspiratione: ferrii
go color est purpurȩ subnigrȩ. que

Expanded text:
bores fila ducuntur; vermes autem ipbores fila ducuntur; vermes autem ipsi Graece βόμβυκες nominantur. Placium est stuppa et quasi crassedo serici, et est Graecum nomen. De coloribus vestium . Tinctura vocata quia tinguitur et in aliam fucata speciem nitoris gratia coloratur. Κόκκον Graeci, nos rubrum seu vermiculum dicimus; est enim vermiculus ex silvestribus frondibus. Conchylium dictum eo quod ex conchulis marinis color eius colligitur: idem et ostrum vocatur. Ostrum, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis quidem in locis, sed optimum in insula Cypro gignitur sive in his quos propius solis cursus inluminat. Conchylia autem sunt maris, quae circumcisa ferro lacrimas purpurei coloris emittunt: his collectis color purpureus temperatur. Et ostrum exinde appellatum dicunt quod ex testae humore elicitur. Purpura apud Latinos a pdicitur cum aspiratione; apud nos purpura sine aspiratione. 6. Ferrugo est color purpurae subnigrae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ana a laniando idest a uellendo uo-¬
cata: hinc et uellus dictum. qd
prius lanȩ uellerentur non tonderent᷑.
Ninum ex t̾ra oritur. defluxumq no-¬
men eius a greco. Nam linum greci li.¬
narium dicunt. siue quod signolle et
lene: Seupa uero canabi est siue lini:
dicta. qd ex ea rime nauium stipent᷑.
Unde et stipatores dicunt᷑. qui in naui-¬
bus eam componunt: Tomentum ap¬
pellatum. quad aut in silo aut in te¬
la tumeat. nec subtilitatem habeat: Cã¬
nabum a similitudine canne uocatũ.
siuie a greca ethimologia. Nam illi
cannabum cannabin uocant: Bissũ
genus est quoddam lini. nimiũ candida
et mollissimi. qd̃ greci nanaten uo-¬
cant: fibrinum lana est animalium
que sibros uocant. ipsos et castores existi¬
mant quas dum uenatores sequnt᷑. ip¬
si sibi testiculos adimunt: Aranea uo¬
cata. quod aeris infusione in frondib
nutriat᷑ Sericum quod id seres pri-¬
mi miserunt Uermiculi enĩ ibi naᷤ.¬
ci phibent᷑. a quibus hec circum ar¬

Expanded text:
ana a laniando, id est a vellendo, vocata: hinc et vellus dictum, qprius lane vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque est nomen eius a Greco, nam linum Greci linarium dicunt sive quod sit molle et leve. Stuppa vero cannabi est sive lini; pa dicta, quod ex ea rime navium stipentur; unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam componunt. Tomentum appellatum, quod aut in filo, aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similisive a Graeca etymologia; nam illi cannabum κάνναβιν vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papaten vocant. Fibrinum lana est animalium, quos fibros vocant. Ipsos et castores existimant, quos dum venatores secuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocatur eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. Sericum dictum quia id Seres primi miserunt; vermiculi enim ibi nasci perhibentur, a quibus haec circum ar
Abbreviated transcription (Latin):
quod in mimis est. factum. quod in uasis
et signis. Infectum. quod in massis. qd et
grane dicitur .i. massa: In naticiam aũ
formarum metalla ita uenerunt: Dũ
enim quocumq casu ardentes silue ex¬
euo querent terram: alefactis uenis fudit
ruios cuiiscunq instructure Siueigit᷑
illud es fuerit. siue aurum. cum in loca
t̾re dep̃ssiora decurreret. sumpsit figurã
in quã illud uł profluens riuuus uł excipiens lacu-¬
na formauerat. quarum rerũ splendore capti
homines cum ligatas attollerent massas. uide¬
runt in ea t̾re uestigia figurata. in de cogita.¬
uerunt liquefactas ad omnem posse deduci-

Expanded text:
quod in nummis est; factum, quod in vasis quod in nummis est; factum, quod in vasis et signis; infectum, quod in massis; quod et grave dicitur, id est massa. In notitiam autem formarum metalla ita venerunt; dum enim quocumque casu ardentes silvae exquoquerent terram, quae calefactis venis fudit rivos cuiuscumque structurae, sive igitur aes illud fuerat sive aurum, quum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam illud vel profluens rivus vel excipiens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines quum ligatas adtollerent massas, viderunt in ea terrae vestigia figurata; hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci.
Abbreviated transcription (Latin):
dabant populi tributa nominauerunt. Sec¬
t̾igalia sunt tributa a uehendo licta: dti¬
pendium a stipite pendenda nominatum
Antiqui enim appendere pecuniam soliti erãt
magis quan adnumerare: Monera appel¬
lata est quia monet. ne qua sraus in me¬
tallo uel in pondere siat. Nomisma est so¬
lidus aureus uel argenteꝰ siue ȩreꝰ. qui ideo
nomisma dicit᷑. quia nominibus principũ
essigisq signat᷑. Prius nũmus argenteus ñ¬
cupabat᷑ quia quam plurmũ ex argento
ꝑcuciebat᷑. Nũmi autem a numa rege ro¬
manorum uocati sunt. qui eos primus
aput latinos imaginibus notauit . et titu¬
lo nominis sui p̃scripsit : folles dicuntur a sac¬
culo quo conclunt᷑. a continente id quod
continet᷑ appellatum: In nõmismate tria
queruntur. metallum sigura et pondus : Si
ex his aliquid desuerit. nõmisma non erit
Tria aũ sunt genera argenti et auri atq eris
Signatun factũ. infectum: Signatũ est

Expanded text:
dabant populi, tributa nominarunt. Vecdabant populi, tributa nominarunt. Vectigalia sunt tributa, a vehendo dicta. Stipendium ab stipe pendenda nominatum; antiqui enim adpendere pecuniam soliti erant magis quam adnumerare. Moneta appellata est quia monet ne qua fraus in metallo vel in pondere fiat. Nomisma est solidus aureus vel argenteus sive aereus, qui ideo nomisma dicitur quia nominibus principum effigiisque signatur. Prius nummus ἄργυρος nuncupabatur, quia quam plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomismate tria quaeruntur: metallum, figura et pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est
Abbreviated transcription (Latin):
osus Antiquissimi nonlum auro et ar¬
gento inuento ȩre utebantur. Nam pͥ¬
us erea pecunia in usu fuit. postea ar-¬
gentea. de inde aurea subsecuta est .s:
ab ea que cepit nom̃ retinuit Unde
et erarium clictum quia prius tantũ ȩs¬
in usu fuit. ⁊ ipsum solum recondebat᷑
auro et argento nondum signato: Ex qͦrũ
metallis quanuis postea suisse facta pe-¬
cunia. nom̃ tamen ȩrarii permansit ab
eo metallo unde inicium sumpsit. Thes¬
testeseos. a posicione. hoc est a re posita na¬
minatur: Ham tesis posicio dicitur. et est
nomen ex greco latinoq sermone compositũ
Nam tesis greci repositum dicunt: Liatmni aũ
ria nomen habet ab auro: Tributa uero eoqd̃
antea pro tribubus singulis exigebantur: sicnti
nunc ꝑ singula territoria. sic ante in partes
diuisum suisse romanorum imperium płm¬
constat. ut hi qui perant in singulis partib:
tribuni dicerent᷑. Unde etiam sumptus qͦs

Expanded text:
osus. Antiquissimi nondum auro arosus. Antiquissimi nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsud solum recondebatur, auro argentoque nondum signato; ex quorum metallis quamvis postea fuisset facta pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo unde initium sumpsit. Thetes theseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone compositum: nam thesis Graeci repositum dicunt: Latini et eria nomen habet ab auro. Tributa vero, eo quod antea per tribus singulas exigebantur, sicuti nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut etiam qui praeerant in singulis partibus tribuni dicerentur: unde etiam sumptus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
urũ ab aura dictum .i. a splen¬
dare. eo quod reꝑcusso aere plus
pramos aura refulsit. hoc est splendor auri:
laturale enim est ut metallorum splen¬
dor plus fulgeat luce alia repercussus: hinc
et aurarii dicti quorum sulgor splen¬
splendidus redditur: Obrxũ aurum di¬
ctum quod obradiat splendore: Est enĩ
coloris optimi. quod ebrei ofa⁊. greci piron
uocant. Prattea dicitur tenuissima lãmi¬
lammina: Pecunia prius de perudibus pro¬
prietatem habebat et nomen. De corio
enim petudum nuͣmi incidebant᷑. et sig¬
nabantur. postea a saturmno ȩreus nũmꝰ
inuentus: Ipse enini significari nũmos
et scribi constituit Propterea et erariũ
saturno a gentibus consecratum est Alii
ut superius pecuniam a pecudibus appel¬
lauerunt. sicut a iuuando uimenta st̃
dicta Omne enim patrimonium apt̃
antiquos peculium dicebatur a pecudi¬
bis. in erubus eorum constabat uniu̾sa
substantia: Unde et peculiarius uocaba¬
tur qui erat diues: modo uero pecuni¬

Expanded text:
urum ab aura dictum, id est ab splendore, eo quod repercusso aere plus per ramos aura refulsit, hoc est splendor auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei 'ophaz', Graeci κιρρὸν dicunt. Brattea dicitur tenuissima lamilamina. Pecunia prius de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecudibus, in quibus eorum constabat universa substantia; unde et pecuarius vocabatur qui erat dives, modo vero pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
lis factis maris altitudo temptata est
huius duo genera sunt nigrum et candi-¬
dum .s melius candidum. quod prius in in¬
sulis athlantici maris inuentum est: Si qͥdẽ
et in lusitania et in gallia gignit᷑. sum ma
t̾ra harenosa et coloris mgri. et pondere gra¬
uis. Int̾ueniunt ee minuti calculi maxi¬
me e torrentibus siccatis lauant eas ha-¬
renas. et quod subsedit cogunt in fornacib
hiuemuntur et in auratis metallis aqͣ
missa calculi nigri et graues. et dum au-¬
rum colligit᷑ cum eoremanent. postea se:
parati conflantur. et in plumbum albũ
resu̾luunt᷑ Inde et eadem grauitas plũ.¬
bi que auri est. Nigrum plũbum circa
cantabriam abundat. cuius origo duplex
est. aut enim solum ex sua uena prodit.
aut cum argento nascit᷑. mixtisq uenis
conflatur.: hnius primꝰ in fornacibus li¬
quor stagnum est Secundus argentũ
quod remanet suꝑaddita uena: Nursũq
conflata fit nigrum plumbum: India
tum et margaritis hec ꝑmutatur. nigro

Expanded text:
lis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis metallis aqua missa calculi nigri et graves, et dum aurum colligitur, cum eo remanent; posteparati conflantur, et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auri. 2. Nigrum plumbum circa Cantabriam abundat, cujus origo duplex est. Aut enim solum ex sua vena prodit, aut cum 295 argento nascitur, mistisque venis conflatur. Hujus primus in fornacibus liquor stannum est; secundus, argentum; quod remanet superaddita vena, rursusque conflata, fit nigrum plumbum. 3. India tum et margaritis haec permutat. Nigro
Abbreviated transcription (Latin):
ost marmorũ genera gemime sequnt᷑
que multũ auri decorẽ tribuunt ue¬
nustate colorũ. Primorelia eius a rupe
caucaso: fabule ferunt prometheum pri¬
mũ fragm̃tũ saxi eius inclusisse ferro
ac digito circũ dedisse. hisq in iciis cepis¬
se anulũ atq gemmã: Genera gẽmarũ
innu merabilia esse dicuntur . e quib:
nos ea tantũ que principalia sunt si¬
ue notissima ad notabimus: Gemine
uocatȩ quod instar qũmi translugent:
P̃ciosi lapides ideo dicti sunt. quia care
ualent. sue ut a uilib discerni possit̃.
seu qd̃ rari sint: Onine enĩ quodrarũ ÷
magnũ et p̃ciosum uocatur. sicut et
samuelis uolumine legit᷑ Et sermodñi¬

Expanded text:
ost marmorum genera gemmae secuntur, quae multum auri decorem tribuunt venustate colorum. Primordia eius a rupe Caucaso. Fabulae ferunt Prometheum primum fragmentum saxi eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum quae principalia sunt sive notissima adnotavimus. Gemmae vocatae quod instar gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt quia care valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint. Omne enim quod rarum est magnum et pretiosum vocatur; sicut et in Samuelis volumine legitur 1 Re
Abbreviated transcription (Latin):
beant. ab equippeuoca liincipiunt & desinunt innaturalem sonum Mutȩ aũt
dictȩ quianisi subiectis sibiuo calibus nequaquamerũmpunt : sienimeis extremũ

Expanded text:
beant. Ab e quippe vocali incipiunt et desinunt in naturalem sonum, ut, f, l, m, et cetere mute autem dicte, quia nisi subiectis sibi vocalibus nequaquam erumpunt; si enim eis extremu
Abbreviated transcription (Latin):
horrere et tremere apt̾ grecos legitur.
Illic enĩ fletus et stridor dentiũ. Gehenꝰ.
na locus ignis et sulphuris quem appella.¬
ri putant a ualle idolis consecrata: que ÷
uxta murum hrłm repleta olim cada:¬
uerib mortuoꝵ Ibi enim ebrei filioᷤᷤ
suos inmolabant demonibus. et appel¬
labat᷑ locus ille gehennon futur gͦ sup.¬
plicii locus. ubi peccatores cruciendi st̃:
ferus appellat᷑ eqͦuod infra sit: Sic ut aũ
scd̃m corpus si poncleris siu ordinem te.¬
neant inferiora sunt omnia grauiora :
tuioia tristiora. Uñ et in greca lin-¬
bet᷑. Sic̃ aũ cor aĩał in medio÷ ita et
infernꝰ in mecdio t̾re esse ꝑhibet᷑ Un
ĩ euuangłio legimꝰ. In corde t̾rȩ. Philo¬
sophi aũ dicunt qd̃ ĩferi pro eo dicunt᷑.¬

Expanded text:
horrere et tremere apud Graecos legitur. horrere et tremere apud Graecos legitur. Illic enim fletus est et stridor dentium . Gehenna est locus ignis et sulphuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est juxta murum Jerusalem, repleta olim cadaveribus mortuorum. Ibi enim Hebraei filios suos immolabant daemonibus, et appellabatur locus ipse gehennon. Futuri ergo supplicii locus, ubi peccatores cruciandi sunt, ferus appellatur, eo quod infra sit. Sicut autem, secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora, it omnia tristiora. Unde et in Graeca linbetur. 11. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et infernus in medio terrae esse perhibetur. Unde et in Evangelio legimus: In corde terrae. Philosophi autem dicunt q
Abbreviated transcription (Latin):
petus est fossa sub t̾ra. a qua ꝑspici potest.
Spelea grece spelunce latine. Spiracu-¬
la appellata omnia loca pestiferi sp̃s. quẽ
uarro spiraculum dicit huiusce modi locũ.
Et spiracula ex eo dicunt᷑ loca qua t̾ra sp̃m
edit hiatꝰ p̃ruptio t̾re profunda quasi haitꝰ.
Propͥe aũ hiatꝰ hominis oris apertio trans.¬
lata a feris. quarum auiditas oris ad aptio¬
nem monstrat᷑. Profundum propͥe quasi
cuins porro sit fundus.: Abusiue autem
Baratrũ nimie altitudinis nom̃ est. et
dictũ barathrũ quasi uorago atra s
a profunditate: Erebus infernoꝵ profun-¬
.I. a tristicia dicta ea quod tristes faciat. uł
qd̃ tristiciam gignat Cocitus locus inferni.
cociti. Cocitꝰ aũ nom̃ accepit greca int̃p̃ta¬
cione a luctu. ⁊ gemitu: Tartarus. uł qd̃¬
.I a tremore frigoris quod est algere ⁊ rige
uapores sunt. qui ex solis luce gignunt᷑.
nee: flatus qui enudem motib incitãt᷑.
s perpetuus stupor Taptapi ⁊ in enim

Expanded text:
pecus est fossa sub terra qua prospici potest; σπήλαια Graece, speluncae Latine. Spiracula appellata omnia loca pestiferi spiritus, quae Varro spiraculum dicit huiuscemodi locum; et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum edit. Hiatus praeruptio terrae profunda, quasi itus. Proprie autem hiatus est hominis oris apertio, translata a feris quarum aviditas oris adapertione monstratur. Profundum proprie quasi cuius porro sit fundus. Abusive autem Baratrum nimiae altitudinis nomen est: et dictum baratrum quasi vorago atra, scilicet a profunditate. Erebus inferorum profunid est a tristitia, dicta, eo quod tristes faciat vel quod tristitiam gignat. Cocytus locus inferi, Cocytus autem nomen accepit Graeca interpretatione, a luctu et gemitu. Tartarus vel q, id est, a tremore frigoris, quod est algere et frigvapores sunt, qui ex solis luce gignuntur; neque flatus, qui ejusdem motibus incitantur: sed perpetuus stupor. Tartarizein enim
Abbreviated transcription (Latin):
dedefficitur sicit pigrũ friģ us qđo igrorhominer facit & timor pallidur eo
quod homines pallidor facdt: At contraperido efficitur efficiens ut unga

Expanded text:
d efficitur, sicut 'pigrum frigus' quod pigros homines faciat, et 'timor pallidus' eo quod pallidos homines reddat. At contra per id quod efficitur, efficiens, utVirg
Abbreviated transcription (Latin):
gro candido mineoq colore: Nam et
pro lapide p̃ciosissimo smaragdo quidã
uitrum arte insiciunt. et fallit ocu:¬
los subdole quedam falsa uiriditas. quo:¬
usq non est qui probet simulatum: dic
fraude ulla uita mortalium: Omnes
autem non translcidas gemmas cecas
appellari. eo qd̃ densitate sua obseurent᷑¬

Expanded text:
gro, candido mineoque colore. Nam et gro, candido mineoque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quadam falsa viriditas, quoadusque non est qui probet simulatum et arfraude ulla vita mortalium. Omnes autem non translucidas gemmas caecas appellari, eo quod densitate sua obscurent
Abbreviated transcription (Latin):
stias euocare tradunt: Anancitida in idro.¬
mantia demonum imagines euacare dr᷑:
Sinocitide umbras inferorum euocatas te.¬
nere aunt. Celonitis oculus est indice testi¬
tudinis uarius et purpureus. Hunc magi
impositum lingue sutura p̃nuntiare singt᷑.
Pronia a capite testitudinũ et e tonitrib
cadere putatur. et restringnere fulminis
ictus. hiena lapis in oculis hiene. bestie
inuenit᷑ qui si sub linqua hominis subditꝰ
suerit. fitura eum p̃cinere dicunt S et
corallius tempestati et grancdim resistere
fert᷑: Pontica est genima quedam liuore
plucida habens stellas rubeas int̾clum et
aureas. dicunt ꝑ eam in t̾rogare demones
et sugare. In quibusdam gemmarum ge¬
neribus uera a falsis discernere. magna
difficultas est. quippe cum inuentum sit
ex uero genere alteruis in alia falsa trans.¬
ducere. ut sardonices que t̾nis glutinan¬
tur genimis. ita ut dep̃hendi non passit̃.
singunt enimeas ex cliuerso genere ni¬

Expanded text:
stias evocare tradunt. Anancitide in hydrostias evocare tradunt. Anancitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synochitide umbras inferorum evocatas teneri aiunt. Chelonitis oculus est Indicae testudinis, varius et purpureus. Hunc magi inpositum linguae futura pronuntiare finguntur. Brontea a capite testudinum; e tonitribus cadi putatur, et restinguere fulminis ictus. Hyaenia lapis in oculis hyaenae bestiae invenitur; qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallius tempestati et grandini resistere fertur. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogare daemones et fugare. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe quum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere; ut sardonyches, quae ternis glutinantur gemmis ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere: ni
Abbreviated transcription (Latin):
colore testacio durior. alt̃ achate si¬
milis. nisi quod achates politura
pinguescit. durior: Tanta in est uis
ut alie gẽme sculpant᷑ fragm̃tis eius.
Golosa petra similis est linguȩ huma¬
ne. unde et nom̃ sumpsit: fertur
autẽ desiciente luna celo cadere. cuiꝰ
ñ molicam magi tribuunt potesta¬
tem. Nã ex eo lunares motus excitari
putant. Sunt et quedã geminarũ
genera cognominata ab animalib
Echites uipereas maculas exprimit:
Carcini marini cancri coloris est: Scar¬
pitis scorpionem et colore et effigie
refert Mirmitis formice reptantis
essigiem imitatur: Tauos pauoni
est similis: Herunatricis accipitris colore:
Etitis aquilȩ. Egoptal mos caprino oculo
similis: Li ocotalmꝰ. quatuor colorum.
ex rutilo sanguinea. in nreclio. nigrũ
candido cingit. luporũ oculos exprimit.
Meconites papauer exprimit: Sunt et que.¬
dam gemme. quas gentiles in suꝑsticionibus
quibusdam utunt᷑ liparea susita omnes be¬

Expanded text:
colore, testacio durior. Altera achatae sicolore, testacio durior. Altera achatae similis, nisi quod achates politura pinguescit. Duritiae tanta inest vis ut aliae gemmae sculpantur fragmentis eius. Glossopetra similis est linguae humanae; unde et nomen sumpsit: fertur autem deficiente luna caelo cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; nam ex eo lunares motus excitari putant. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus: echites vipereas maculas exprimit; carciniae marini cancri color est; scorpitis scorpionem et colore et effigie refert; myrmecitis formicae reptantis effigiem imitatur; taos pavoni est similis; hieracitis accipitris colore, aetitis aquilae; aegopthalmos caprino oculo similis; lycopthalmos quattuor colorum, ex rutilo sanguinea, in medio nigrum candido cingit, ut luporum oculi; meconites papaver exprimit. Sunt et quaedam gemmae quas gentiles in superstitionibus quibusdam utuntur. Liparea suffita omnes be
Abbreviated transcription (Latin):
morũ impetꝰ uł iracundias domare
et resrenare dicatur. sicredimus: Gig¬
nit᷑ in mari rubro: Calcitis aerei co¬
loris est: Calcofanus nigra est.s lapidi
illisa aeris tinnitũ reddit Palanites
duo genera sunt sub uirides ⁊ corintei
cante flammea uena: Sideritis a cõ-¬
templacione ferri nichil dissonat. ma-
leficiis quocunq modo si inferat᷑ dis¬
cordias excitat Ideus clactilus ex in¬
sula crete est ferrei coloris. causa no-¬
minis eius quod pollicem humanũ
expriit: Ethiopicus coloris ferrei ÷¬
qui dum teritur nigrũ sucu̾ emit¬
tit. Timilantius in eufratis alueo
legitur. Proconnessio marmori simi.¬
lis medio colore glauco ueluti oculi
pupilla internitescens: Arabiea ex pa-¬
tria dicta aspectu eburnea est Effesti¬
tis speculi naturam habet in redden-¬
dis imaginibus quanquã rutilat.
Cxꝑimentũ euis. si feruenti aqua ad¬
posita aridam materiam accendat:
Nascit᷑ in corico: Ostracites lapidosus

Expanded text:
morum impetus vel iracundias domare morum impetus vel iracundias domare et renitur in mari Rubro. Chalcitis aerei coloris est. Chalcophonos nigra est, sed lapidi inlisa aeris tinnitum reddit. Balanites: duo gencante flammea templatione ferri nihil dissonat. In maleficiis quoquo modo inferatur discordias excitat. Idaeus dactylus ex insula Creta est, ferrei coloris. Causa nominis eius quia pollicem humanum exprimit. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum sucum emittit. Zmilanthis in Euphrate alveo legitur Proconnesio marmori similis, medio colore glauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua stposita aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco. Ostracites lapidosus
Abbreviated transcription (Latin):
unt quedã gẽmarũ genera ex spe-¬
cie metallorũ uł lapidum cogno¬
ta: Crissopus aurũ tantũ uidet᷑
esse: Crissolitꝰ auro similis est cũ marii
coloris similitudine: Hunc et hiopia
gignit. Crisselectrus similis auro s m
colorẽ electri uergens. matutino tan.¬
tũ aspectu iocundus rapacissimus ig¬
nium. ⁊ si iuxta fuerit celerrime ar:¬
descens: Crissolansis ex auro et igne uo-¬
cata aurea. Est enim die et nocte aurea.
Hanc ȩthiopia gignit: Ammocrissus ha¬
renis auro intermixtꝰ nunc bratte arũ
nunc pulueris habet cratulas. gignit᷑
in perside: Lieocrissus colore aurea int̾¬
transluceat. Crissocolla gignit᷑ in india.
ubi formice eruunt aurum: Est autẽ
auro similis. et habet naturã mag.¬
niatidis. nisi qd̃ augere aurũ tradit᷑.
uñ et nuncupat᷑. Argirites similis
argento habens stigmata aurea: Andro¬
damina artenti nitorẽ habet. et pene
adamans quadrata semper tesseris Magi
putant nomen impositũ ab eo qd̃ ani¬

Expanded text:
unt quaedam gemmarum genera ex specie metallorum vel lapidum cognominata. Chrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris similitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryscolorem electri vergens, matutino tantum aspectu jucundus, rapacissimus ignium, et si juxta fuerit celerrime ardescens. 4. Chrysolampis ex auro et igne vocata. Aurea est enim die, et noctu ignea: hanc Aethiopia gignit. 5. Ammochrysus arenis auro intermistis, nunc bractearum, nunc pulveris habet quadrulas. Gignitur in Perside. 6. Leucochrysus colore aureo, intetransluceat. 7. Chrysocolla gignitur in India, ubi formicae eruunt aurum. Est autem auro similis, et habet naturam magnetis, nisi quod augere aurum traditur, unde et nuncupatur. Argyrites similis argento, habens stigmata aurea. 8. Androdamas argenti nitorem habet, et pene adamas, quadrata semper tesseris. Magi putant nomen impositum ab eo quod ani