comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& inpugnare incipiens samariam. ait Hec faciant
mihidii & hecaddant si supficerit puluis samariȩ puillis
omnis populi quisequiturme: hunchab& rensum
Samaria necerre + iux tamorem ciuitatum. habebat
terram interius proptermuros peneipsis murisae¬
qualem Neuidlic& corsine rubridio terrȩ adiacenter
erectos: creber insistente manu hostili. deicer&ictur
xtrinsecus autem murorũ altitudo lon ge
superficiem terrȩ transcenderat: maxime cũ in mon¬
tis uertice ut scriptura refert. fueri turbs eademposita
it ergorex superb: obsersam terrens ciuitatem: quia tan¬
tam haber & secum exercitus multitudinẽ. ut &siquisq:
militum eius. unum solum modo lapidem uelcespitem
uel stipitem ad construendum contraurbem aggerem
adportarr& . tam sublimis exeoporr& agger acsurge¬
re quod super ficiei ciuitatis iprus quaeerat intramuros
esre uider&ur acqualis . Itaut sȩ quo pugnantes contra
ciuitatem: telauel facer mitterepossent: Cuius te¬

Expanded text:
 impugnare incipiens Samariam, ait: « Haec faciant mihi dii, et haec addant si suffecerit pulvis Samariae pugillis omnis populi qui sequitur me. » Hunc habet sensum: Samaria necesse est, juxta morem civitatum ut haberet terram interius propter muros, ipsis pene muris aequalem, ne videlicet eos sine subsidio terrae adjacentis erectos, creber insistente manu hostili dejiceret ictus xtrinsecus autem murorum altsuper faciem terrae transcenderat, maxime cum in montis vertice, ut Scriptura refert, fuerit urbs eadem posita. Ait ergo rex superbus, obsessam terrens civitatem, quod tantam haberet secum exercitus multitudinem, ut etiam si quisque militum ejus unum solummodo lapidem, vel cespitem, vel stipitem, ad construendum contra urbem aggerem apportasset, tam sublimis ex eo posset agger exsurgere, qui superficiei civitatis ipsius quae erat intra muros esse videretur aequalis, ita ut ex aequo pugnantes contra civitatem tela vel faces mittere possent. Cujus te
Abbreviated transcription (Latin):
constat nonerre : Vastanamque achaldeis iudea & biblio¬
theca est antiquitur congregato. Interalices prouinciae
opes hostili igne consumpta. Ex qua pauci quinunc in scã
scriptur a continentur libri: postmodum aezrepontificis
& proph&ȩsunt industria restaurati : Vnde scriptum ÷
deeo: ascendit etrs debabillone. et ipre scriba uelox
in lege morr : Vel ox iudelic& quia pramptiores lit terarum¬
figuraer: quam eatenur hebrei hocbebaent repperit
t incpistola regis persacrum: Artarxer ps̃ fegum
etrȩ sacer doti scribelegir dicelidoc tirrimo: sedutẽ: Uil¬

Expanded text:
constat non esse. Vastata namque a Chaldaeis Judaea, etiam biblioconstat non esse. Vastata namque a Chaldaeis Judaea, etiam bibliotheca antiquitus congregata, inter alias provinciarum opes hostili igne consumpta est. Ex qua pauci qui nunc in sancta Scriptura continentur libri postmodum Ezrae pontificis et prophetae sunt industria restaurati. Unde scriptum est de eo: Ascendit Ezras de Babylone, et ipse scriba velox in lege Moysis . Velox videlicet, quod promptiores litfiguras quam eatenus Hebrei habebant reppererit, – et in epistola regis Persarum: Artarxerxes rex regum Esdre sacerdoti, scribae legis Dei caeli doctissimo salutem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
uod scripsumest dedauio. Quando
plangebat inter fectos saul &ionathan. et preccpit ut doce¬
rent filios iuda arcum: hoc ideo fecit ut quiphilisteor
sagit tariis abundare iam nouerat. Vnde & saul maxime
horum ic tibur perierat. Eandem bellocnidi astem & suimilites
ad reuincendos eos discerent: Quia uero sequitur. sicut scrip¬
tum est in libro iustorum Iprum librum hodie nus queom ne¬
que apud ipsor hebreos inueniri porre asseuerant. sicut nec
librum bellorum dñi cuius in libro Numerorum mentio est :
Neque carminec ralomonis Neque disputationes eiur sapien¬
tissimas delignorum natura. herbacrum que omniuim
tem que iumentorum uolucrum: Neptilium & piscium
Vel quia in libro uerborumdierum dicitur. Reliquauero operũ
salomonis priorum & nouissimorum. scripta sunt in uerbis
nathan proph&ȩ & in libris achiȩ qelonitis. Inuisione quoque
addouidentis contra hiero boam filium nabath: & multa huius modi
uolumina quae scriptura quidem fuisse probat. sed hodie

Expanded text:
uod scriptum est de David, quando plangebat interfectos Saul et Jonathan: Et praecepit ut docerent filios Juda arcum, hoc ideo fecit, ut quia Philisthaeos sagittariis abundare jam noverat, unde et Saul maxime horum ictibus perierat, eamdem bellandi artem et sui milites ad revincendos eos discerent. Quod vero sequitur: Sicut scriptum est in libro justorum, ipsum librum hodie nusquam, neque apud ipsos Hebraeos inveniri posse asseverant, sicut nec librum bellorum Domini, cujus in libro Numerorum mentio est; neque carmina Salomonis, neque disputationes ejus sapientissimas de lignorum natura, herbarumque omnium, itemque jumentorum, volucrum, reptilium et piscium; vel quod in libro Verborum dierum dicitur: Reliqua vero operum Salomonis priorum et novissimorum scripta sunt in verbis Nathan prophetae, et in libris Ahiae Silonitis. In visione quoque Addo videntis contra Jeroboam filium Nabath , et multa hujusmodi volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat, sed hodie
Abbreviated transcription (Latin):
nationi filiorum amon: Vbi hoc quoque nuifallor palamosten¬
ditur quod utinam non ostender&ur. quia uidelic& ralo¬
mon deamꝰ mirso idolatriae sclere : Num quam perfecte
penituit: Namsi fructur penitentiae dignor facer&
satager& ante omnia utidolac quae ȩdisicauerat deciuita¬
te scã tollerentur: Et non inscandũlum stultorum quae
ipse cum fuiss& sapientissimus erronea fecerat: quasi
sapienter acrecta facta relinquer&: Meminit supra
& huius loci: scriptura dicens: Tuncȩdificauit salo mon
fanum chamor idolomoab: inmonte quiest contraluerusa¬
lem Et moloch idolo filiorum aminon: Nec uideri
Nec iuderi
cantrarium deb&. quia ibi monr inquo facta sunt hȩc
idola contrahierusalem. hic in hieruralem es sepositds
asseritur : Quianimirum intanta erat urbir uicinia
positus: ut ad ipsam pertinere : &ipsam quoque sor¬
dib: quȩ in eo gerebantur: ad taminare uider&ur:

Expanded text:
nationi filiorum Ammon. Ubi hoc quoque, ni fallor, palam ostenditur, quod utinam non ostenderetur: quia videlicet Salomon de admissae idololatriae scelere nunquam perfecte poenituit. Nam si fructus poenitentiae dignos faceret, satageret ante omnia, ut idola quae aedificaverat, de civitate sancta tollerentur; et non in scandalum stultorum, quae ipse, cum fuisset sapientissimus, erronea fecerat, quasi sapienter ac recte facta relinqueret. Meminit supra et hujus loci Scriptfanum Chamos idolo Moab, in monte qui est contra Jerusalem, et Moloch idolo filiorum Ammon . » Nec videri contrarium debet, quod ibi mons, in quo facta sunt haec idola, contra Jerusalem, hic in Jerusalem esse positus asseritur, quia nimirum in tanta erat urbis vicinia positus, ut ad ipsam pertinere, et ipsam quoque sordibus, quae in eo congerebantur, contaminare videretur.
Abbreviated transcription (Latin):
cande labri quod fecit morser in deserto. et quinque
asinistris utraque tamen ad meridianam plagam
Inqua cande labrum unum quod fecit moyses stare
preceptum est: quod eodem ordine &iem demen¬
sis decem intellegeent qui a omnes qd ad septen¬
trionalem plagam fuerint porte: sed quinque ad
dex teram mors aice illius mensȩ: & quinq: ad leuã
Verum si conderas uerba sacrae scripturae quibus
dicitur. & candelebra aurea quinque addexte¬
ram & quinque ad sinistrem contraoraculum.
pat& ni fodlor quod aeque utra que quinque ora¬
culum respiciebant. ut pote iuxta utrum que
latus templi. eregione posite Nocm siomnia
candelebra adaustrale laturtem pli in longum po¬
sita essent: nondicerentur contraoraculum posita
sed potius contra aquilonem siue contra men soes.
si &iam mense ibistabant quod dictum est in exo¬
do deillo uno candelabro: quod absque ulla dubi¬
e ate admeridiem stocbat. Posuit & candelec¬

Expanded text:
candelabri, quod fecit Moyses in deserto, et quinque candelabri, quod fecit Moyses in deserto, et quinque a sinistris, utraque tamen ad meridiain qua candelabrum unum quod fecit Moyses stare praeceptum est; quod eodem ordine etiam de mensis decem intelligant, quia omnes quidem ad septentrionalem plagam fuerint positae, sed quinque ad dexteram Mosaicae illius mensae, et quinque ad laevam. Verum, si consideres verba sacrae Scripturae, quibus dicitur, Et candelabra aurea, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram contra oraculum, patet, ni fallor, quod aeque utraque quinque oraculum respiciebant: utpote juxta utrumque latus templi in longum posita: nam si omnia candelabra ad australe latus templi in longum posita essent, non dicerentur contra oraculum posita, sed potius contra aquilonem, sive contra mensas, si etiam mensae ibi stabant; quod dictum est in Exodo de illo uno candelabro quod absque ulla dubietate ad meridiem stabat: Posuit et candela
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Hinc & enim psalmistac: Lucerna in quit
Qui amandatum lucerna est. et lex & lux: qua¬
reautem quinque ad ex tris & quinque asinistris
sint posita candelcbra: ex his quae de mensis
tractauimus facillime pat&: Cum uero dixiss&
quinque ad extris & quinque arinistris. conuenienter
addidit contra oraculum: Oraculum nam que ubi
erat archa ut sepedictum est: A pertum designat
di sedens: paternorum utique conscius archanorũ
Et candelebra templi aurea contra oraculum sunt
posita: diuina eloquia adhabitationem semper
supernȩ ciuitatis arpeeteent. Ut huius agnitionẽ
acde siderium nostris cordibur infundant : Et eor
qui originem carnis a terra habent Ad appecen¬
dam promerendamque in caelestibur sedem
per pͥ&uȩ manrionis accendant: Sunt autem
quihoc quod decande lebrirdicitur quinque ad
dexteram & quinque ad sinistrecm. It e puteent in¬
telle gendum: quod quinque fuerint ad extris illius

Expanded text:
runt. Hinc etenim Psalmista: « Lucerna, inquit,runt. Hinc etenim Psalmista: « Lucerna, inquit,« Quia mandatum lucerna est, et lex lux . » Quare autem quinque a dextris, et quinque a sinistris sint posita candelabra, ex his quae de mensis tractavimus facillime patet. Cum vero dixisset, Quinque a dextris, et quinque a sinistris, convenienter additur: Contra oraculum. Oraculum namque ubi erat arca, ut saepe dictum est, aditum designat Dei sedens, paternorum utique conscius secretorum. Vel candelabra templi aurea contra oraculum sunt posita, quia divina eloquia ad habitationem semper supernae civitatis aspectant, ut hujus agnitionem ac desiderium nostris cordibus infundant, et eos qui originem carnis e terra habent, ad appetendam promerendamque in coelestibus sedem perpetuae mansionis accendant. Sunt autem qui hoc quod de candelabris dicitur, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram, ita putant intelligendum, quod quinque fuerint a dextris illius
Abbreviated transcription (Latin):
in carnationis: uel alia quȩ lib& scãe ecdesiae sacra
menta sonare uiderimur: quar alicr quinque mensas
ad portanda uasa electionis & alimoniam uitae spiri¬
talis Indextris templi inuenimus: Quia eadem ipra
uerba sacrae historiae nouum omnino fulgor nobir
sapientiae caclestis : nouos aperire sensus deu&crib:
agnoscimus Inqua pro fecto figura et candelabra
quinasunt facte intemplo: Cum enim dixirr& scrip¬
tura regem solomonem fecis semenscom. super
quam ponerentur panes propositionis aurecm
Adiunxit sub sequenter & ait:¬
exauro purissimo: & quas lilu flores & lucerncer
de super aureas Sicut enim mensae intr: poscãe
s cripturae rectę ponuntur. quia &iustitia m esu¬
rientibus panem uerbi ministrant. et uasaferunt
ministerii caelestis:. Idem iustorum nobis actus in
exemplum proponunt: Ita & aptissime per can
del abroc Eadem diuinec eloquia figurantur
uidelic& quia lucem sapientiae errcentibus profe¬

Expanded text:
incarnationis, vel alia quaeliincarnationis, vel alia quaelimenta sonare videmus, quasi alias quinque mensas ad portanda vasa electionis, et alimoniam vitae spiritualis in dextris templi invenimus, quia eadem ipsa verba sacrae historiae novum omnino fulgur nobis sapientiae coelestis, novos aperire sensus de veteribus cognoscimus; in qua profecto figura et candelabra quina sunt facta in templo. Cum enim dixisset Scriptura regem Salomonem fecisse mensam, super quam ponerentur panes propositionis, auream, adjunxit subsequenter, et ait:ex auro puro et quasi lilii flores, et lucernas desuper aureas. » Scripturae recte ponuntur, quia et justitiam esurientibus panem verbi ministrant, et vasa ferunt ministerii coelestis, id est, justorum nobis actus in exemplum proponunt; ita et adelabra eadem divina eloquia figurantur, videlicet quia lucem sapientiae errantibus profe
Abbreviated transcription (Latin):
siue utrique di populo iudeo scilic& & gentili commutti¬
tur siue euangelicis plenc figuris ostenditur
quae quodcm di populo antiquo. Iuxta littercm
solum intelle genda erre putcbatur: Cumenimle¬
gentes in scã scripturec. uerbi gratia abel coronatũ
martrrio. e noch translatum demundo. Noe per¬
eunte mundo mirabiliter saluatum. hospitalitatem
loth exterminatis impus sublimiter remunera tam
Abraham merito oboedientiae . patrem cunc tarum
gentium constitutum. Iosephpost ueditionem merito
castitactis. &innocentiae exemplo sublimatum
Haec & huius modi innumeranobis in exemplum uirtu¬
tis ad sumimur. quid nisi mensae quinque aureae.
siue uasa dñĩ seu paner propostionis adhuc insinistris
templi. Nobisque diuinae litterȩ iuxta historicum
sensum.Ianuccni nobis & recte uiuendi. Et acer¬
na prȩmia adnõ speroendaaperiunt ⁊ at cum eadem
altiur intellegenter. uel dispenrationem dominicae

Expanded text:
sive utrique Dei populo, Judaeo scilicet et Gentili, committisive utrique Dei populo, Judaeo scilicet et Gentili, committitur, sive evangelicis plena figuris ostenditur, quae quondam Dei populo antiquo juxta litteram solam intelligenda putabatur; cum enim legentes in sancta Scriptura, verbi gratia, Abel coronatum martyrio, Enoch translatum de mundo, Noe pereunte mundo mirabiliter salvatum, hospitalitatem Loth exterminatis impiis sublimiter remuneratam, Abraham merito obedientiae patrem cunctarum gentium constitutum, Joseph post venditionem merito castitatis et innocentiae exemplo sublimatum , haec et hujusmodi innumera nobis exempla virtutis assumimus, quid nisi mensae quinque aureae, sive vasa Domini, seu panes propositionis adhuc in sinistris templi, divinae litterae juxta historicum sensum januam nobis et recte vivendi aena praemia a Domino speranda aperiunt? At cum eamdem altius intelligentes vel dispensationem Dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
tur ibidemque noc te illa seruacrentur operti
donec primomane ablatis ueerib: super men¬
sam propositionis ponerentur calidi Non autem
hae mensȩ decem: A figura huiurmensȩ propositio¬
nis discrepant: Namsicut una men sac duo decem
panib: onusta. unitatem totius scripturȩ concor¬
diam auctoritate a postolica munitam de signat:
Ita non in merito decem mensȩ aureae. diuincolegir
& proph&crum eloquia figuratac denuntiant
quauel refectionem nobis uerbidi quasi pane pro¬
poritionis offerunt. uel in nobis exempla fideliũ
quasi positorum in seuasorum dñi. claritatem &¬
miracula proponunt: Recte autem bis quin erunt
mensȩ Non solum quelegislator quinque uolumi¬
na scripsit: uerum &icm quia tota testamenti
u&eris series: quinque &ccter seculi conplectitur
Ceminatur uero numerds mensccrum quinariur.
Et quinque ad extris quinque asinistris ponuntur
cum post incarnationem dominicam cadem scriptura

Expanded text:
tur, ibidemque nocte illa servarentur operti, tur, ibidemque nocte illa servarentur operti, donec primo mane, ablatis veteribus, super mensam propositionis ponerentur calidi. Non autem hae mensae decem a figura hujus mensae propositionis discrepant: nam sicut una mensa duodecim panibus onusta, unitatem totius Scripturae, et concordiam auctoritate apostolica unitam designat, ita non immerito decem mensae aureae divinae legis et prophetarum eloquia figurate denuntiant, quae vel refectionem nobis verbi Dei, quasi panes propositionis offerunt, vel in nobis exempla fidelium quasi positorum in se vasorum Domini claritatem miracula proponunt. Recte autem bis quinae sunt mensae, non solum quia legislator quinque volumina scripsit, verum etiam quia tota Testamenti veteris series quinque aetates saeculi complectitur. Geminatur vero numerus mensarum quinarius, et quinque a dextris, et quinque a sinistris ponuntur, cum post incarnationem Dominicam eadem Scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
qui animirum
unã eadem que sormã ueritatis & fidei. quam
primo a postoli suis auditoribus ostendebant.
Acdeinde successores corum & omnes usque ad finẽ
legimus. quia fecit sedo mon mensas decem & po¬
suit eas intemplo. quinque ad extris & quinque
a sinistris. ficlcs quoque aureascentum: Non
has mensas tam adpaner propositionis quam adua¬
ra dm̃i porteenda factaerre credibile est:
fi alccs uidelic& quas pariter factas scriptura
refert trmiamatacria. turribulcomortcrio¬
la & cecera quȩ in sequentibus leguntur
Nam quod paulo post in codem uerborum uolumine
fecit que scclomon omnia uasa domusdi
& alto reaeneum & menscer & super eas paner propo¬
sitionis uel pluralemnumerum pros ingulceri poruit.
more scripturis usi tactissimo: Ut iesunaue
Tilu autem is rahel. prȩuaricatisunt mandatoc &¬
de anathemate: cumachon solus & non plures filus ra¬
hel hoc fecerint: Vl certe quia panes propositionis
solebant ante sebbatum coqui.
ut panes no uiter cocti: maxillis mensis in poneren¬

Expanded text:
quia nimirum una eademque forma veritatis et fidei, quam primo apostoli suis auditoribus ostendebant, ac deinde successores eorum, et omnes usque ad finem legimus, quia fecit Salomon mensas decem et posuit eas in templo, quinque a dextris et quinque a sinistris, phialas quoque aureas centum , has mensas tam ad panes propositionis quam ad vasa Domini portanda factas esse credibile est; phialas videlicet quas pariter factas Scriptura refert; thymiamateria, thuribula, mortariolia, etc., quae in sequentibus leguntur: nam quod paulo post in eodem Verborum volumineFecitque Salomon omnia vasa domus Domini et altare aureum, et mensas, et super eas panes propositionis; vel pluralem numerum pro singulari posuit, more Scripturae usitatissimo, ut in Jesu Nave: Filii autem Israel praevaricati sunt mandata, de anathemate ; cum Acham solus et non plures filii Israel hoc fecerint. Vel certe quia panes propositionis solebant ante sabbatum coqui, ut panes noviter cocti mox illis mensis imponeren
Abbreviated transcription (Latin):
rabile commendat: Clar& namque quia tem plum hoc
quod ralomon fecit corpurpacifici regis xp̃i Non solũ
illud quod est eius ecclesatota. uerum&iam ipsum quo
sacro scm̃ deiurgine utess& capũdec lesiae suscepit
figurate insinuect. Erat autem ostium lateris medii
in paste donius dextre. de quo occulte ab inserioribur in me¬
dium caena culum. Et amedio ascender & in tertium
Quia parso merucedũo unus militum lancea latus ciur dextrum
aperuit: Et continuo exiuit sanguis & aqua quiest ranguis
redemptionis: quac est aqua nostrȩ ablutionir: Quibus emun¬
dati & conseerati nirsterus. de hac quam in terris agimus uita
adrequiem sp̃r infuturo quasi ad superiorem domum tendi¬
mus Et ubi carne soluti a drequiem sp̃s ascenderimus.
carnis est nostrȩ receptionem indiemre surrectionis
quasi sub premi caenaculi expectamus ascensum: XIII:¬

Expanded text:
rabile commendat; claret namque quod templum hoc rabile commendat; claret namque quod templum hoc quod Salomon fecit corpus pacifici regis Christi, non solum illud quod est ejus Ecclesia tota, verum etiam ipsum quod sacrosanctum de Virgine, ut esset caput Ecclesiae, suscepit, figurate insinuat. Erat autem ostium lateris medii in parte domus dextrae, de quo occulte ab inferioribus in medium coenaculum, et a medio ascenderetur in tertium. Quod, passo in cruce Domino, unus militum lancea latus ejus dextrum aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, qui est sanguis nostrae redemptionis, et aqua nostrae ablutionis, quibus emundati et consecrati mysteriis, de hac quam in terris agimus vita ad requiem spiritus in futuro, quasi ad superiorem domum, tendimus. Et ubi carne soluti ad requiem spiritus ascenderimus, carnis etiam nostrae receptione in die resurrectionis quasi supremi coenaculi exspectamus ascensum. 13
Abbreviated transcription (Latin):
parteerat domurdextre: Nonut quideem putant hoc
indicat quia ostium quo intrar&ur intemplum: abaur¬
trali parte hoc est inlatere medio parieus meridianisuerit
factum
lioquin simpliciter dicer& scriptura. ostium donus
erat positum contra austrum:
Nunc uero ostium quidem
quo ad cotidiana templiministeria ingrediebatur: erat ad
orientem ut iosephus refert. et porticus ante faciem illiur
Et ipra patens adorientem. Itoc ut exoriens sol aequi noctia¬
lis: sine ullo obstaculo radior suor per ostia templi & oraculi
In ips am arcam quae erat in sc̃is sc̃orum mit ter&
orro ascenrur qui indomum superiorem & a superiore ducebat
intertiam. In australierat templilatere: hoc estenim dex¬
trapars domus abscondite factur habensostium perino¬
dicum inperius aboriente. inipro angulo dextripari&ir:
Inde conrequenter adiungitur: Et per codeam ascendebant
in medium cenaculum: et amedio intertium
uius dirporitio arcenrur mysterium nobis multũ memo¬

Expanded text:
parte erat domus dextrae, non, ut quidam putant, hoc indicat quod ostium quo intraretur in templum ab Australi parte, hoc est, in latere medio parietis meridiani fuerit factum. Alioquin simpliciter diceret Scriptura: Ostium domus erat positum contra Austrum. Nunc vero ostium quidem, quo ad quotidiana templi ministeria ingrediebatur, erat ad Orientem, ut Josephus refert; et porticus ante faciem illius, et ipsa patens ad Orientem, ita ut exoriens sol aequinoctialis sine ullo obstaculo radios suos per ostia templi et oraculi in ipsam arcam, quae erat in sanctis sanctorum, mitteret. Porro ascensus qui in domum superiorem, et a superiore ducebat in tertiam, in Australi erat templi latere hoc est enim dextra pars domus abscondite factus, habens ostium permodicum inferius ab Oriente in ipso angulo dextri parietis. Unde consequenter adjungitur: Et per cochleam ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium. Cujus dispositio ascensus mysterium nobis multum memo
Abbreviated transcription (Latin):
exaere : quicum ueniss& ad regem salamonem fecit omne
quem adiutorem salomon suia sumpsit operis clectos de¬
gentib: uerbi ministros significat: qui uidelic& astifex, pul¬
chre dicitur quia filius ereet mulieris uiduȩ deirrahel: inqua
persona sol& nonnũquam presentis temporis adesia figurari
proquauir suus uidelic& xp̃s moste gustacta . resurrexit atq
incȩlos ascendens cam interim a sepere grinantem reliquie
interris: non autem laboraendum ex planando qnmn huus
iuduȩ fili scĩ sint prȩdicatores cum omnes decti uiridim se
filios esse fatecentur ecclesiaȩ: cum &icm deisdem predica¬
to rib: noui testecmenti specialiter promittatur dicente

Expanded text:
ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omneex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit omnequem adjutorem Salomon sui assumpsit operisgentibus verbi ministros significat; qui videlicet artifex pulchre dicitur, quia filius erat mulieris viduae de Israel. In qua persona solet nonnunquam praesentis Ecclesia temporis figurari, pro qua vir suus, videlicet Christus, morte gustata resurrexit, atque in coelos ascendens, eam interim a se peregrinantem reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, quomodo hujus viduae filii sint sancti praedicatores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae, cum etiam de eisdem praedicatoribus novi testamenti specialiter promittatur, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
onis amplecteentur asfectu: Vident hosticos sacerdo¬
rendas dño perillor dumbonee que praualent operanter
maiorũ acdoctiorũ & firmantur exostatione & interces¬
sione commendintur, offerunt &icem t unchostiar suar
sacer dotib: percas dño commendandas cũ seir quib: q egentib:
necer sccric mundihuius quib: ipsi habundeent summe mer¬
cedir intuitu tribuunt: dño admonente acdicente. facite uo¬
bis amicus demam monac iniquitcctis ut cũ desicerits recipi¬
ant uor in &erna taber naculac. Et quicũq inquit potum

Expanded text:
onis complectuntur affectu. Vident hostias sacerdorendas Domino per illos, dum bona quae praevalent operantes, majorum ac doctiorum et confirmantur exhortatione, et intercessione Domino commendantur. Offerunt etiam tunc hostias suas sacerdotibus per eos Domino commendandas, cum sanctis quibusque egentibus necessaria mundi hujus, quibus ipsi abundant, summae mercedis intuitu tribuunt, Domino admonente ac dicente: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut, cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula
Abbreviated transcription (Latin):
allegorice condideram tua. sc̃itati percur rendum mitte¬
re: Cuius lectioni intentur quanto plur axp̃i & acclesiae
sacramenta antiquis inditum paginis inueneris. quanto am¬
pli rra ibididona. siuem presenti nobirdata. scuin futuro pro¬
mirsa prospexeris tanto leuiora credo & minurcuranda
omnium labentium rerum & aduer sa uidicabis & prospera
Iuxta exemplum bectuo hcennis: quic bimperatore nefando
intra angustices unius paruis p̃me religatur in sulae: confes&¬
tim apio conditore: per spm̃ est ad contemplanda infinita
illa calestium mansionũ, archanec introductus. Et ubi pu¬
tatur adeceptis hostib amicorum hominum auxilio acsoci¬
&a destitui ibi amicorum cengelorum meruit aspectu
a que elloquio perfrui, A quib: edoctus comagis magisq¬
& inlacebrar seculi &ccmaritudiner didicit erse spernendas
quo sublinoius illa speculabatur: quae promagnitudine atque
acternitate sui. longe complius uel mauendec constetes se

Expanded text:
allegorice condideram tuae sanctitati percurrendum mitteallegorice condideram tuae sanctitati percurrendum mittere. Cujus lectioni intentus, quanto plura Christi et Ecclesiae sacramenta antiquis indita paginis inveneris, quanto ampliora ibi Dei dona, sive in praesenti nobis data, seu in futuro promissa perspexeris, tanto leviora credo, et minus curanda omnium labentium rerum, et adversa judicabis et prospera, juxta exemplum beati Joannis, qui ab imperatore nefando intra angustias unius parvissimae relegatus insulae, confestim a pio Conditore, per spilla coelestium mansionum arcana, introductus; et ubi putatus est a deceptis hostibus amicorum hominum auxilio ac societate destitui, ibi amicorum angelorum meruit aspectu atque colloquio perfrui. A quibus edoctus, eo magis magisque illecebras saeculi et amaritudines didicit esse spernendas, quo sublimius illa speculabatur, quae pro magnitudine atque aeternitate sui longe amplius vel metuenda constat esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tes puniamus sollicite lacrimis diluentiburs quodi lecebris
fallentibur neglegenti amisimus. Sicque isuante dño
correpti ad spemuita illorum quiin nocenter a. sflicti sunt
mercamur pertinere consortium: Nam& hoc in consolatio¬
no scriptur arum inuenimus quia benedixit omnertimenter se¬
dñr pus sllos cũmaioribus: Multasque nobis indomo
patris su mansones erre declarauit Quarum nunc
consolatione & tedilectis s̃me antestitum prȩsentes
rerum temporalium angores cotidie aleuare: atque
aduidendec bonadm̃ interrauiuentium transcensis ma¬
lis hominũ quae regnant interramorientium sublimi¬
ter animari non ambigo. Vt pute habundanter non
tantum diuinarum paginis litterarum sed& puscorũ
expositionibus quas ueneranda patrũ nobir scriptura¬
reliquit. Uerum quia noua quaque nonnumquam ampli¬
us delectant: uisumest mihi opusculum quodde factura
templidi: sequens magnorum uestigia tractorum nuper

Expanded text:
tes, puniamus sollicite lacrymis diluentibus, quod illecebris tes, puniamus sollicite lacrymis diluentibus, quod illecebris fallentibus ac negligentiis admisimus; sicque juvante Domino correcti ad spem vitae, ad illorum, qui innocentes afflicti sunt, mereamur pertinere consortium. Nam et hoc in consolatione Scripturarum invenimus, quia benedixit Dominus omnes timentes se, pusillos cum majoribus , multasque nobis in domo Patris sui mansiones esse declaravit. Quarum nunc consolatione et te, dilectissime antistitum, praesentes rerum temporalium angores quotidie alleviare, atque ad videnda bona Domini in terra viventium , transcensis malis hominum quae regnant in terra morientium, sublimiter animari non ambigo, ut pote abundantem non tantum divinarum paginis litterarum, sed et piis earum expositionibus, quas veneranda patrum nobis Scripturaquit. Verum quia nova quaeque nonnunquam amplius delectanttempli Dei sequens magnorum vestigia tractatorum nuper
Abbreviated transcription (Latin):
Qura neque ille hine sinc slagello exut quihic sine uitiouxit
Quique ads mancd infirmos. mortuora. suscitando: aq pa¬
ruit iinunde ipre adpra monstra &rim nobis ee¬
patientia. per in firmitatem mortis: uoluit redire demun¬
do: Vnde pralmista cum dixirr& dr̃ noster drsaluor sa¬
scripturarum spem habecmur. &iam nor consolandi post
nostrarum ad flictiones praes surarum. cum & ipsi in tribu¬
latione patientes exteterimur. & eorumactus ad mentem
re duxerimur quinor & merito iustiae longe preces serunt:
& longe maiora nobis aduersitatum certamina tolerabant:
Illi & enim propter iustitiam quaexcellenter eminebant: per se¬
cutioner sepe patiebant᷑ inustorum quatinus cumoperatio¬
ne iustitiae coronam insuperabilis patientia perciperent
& insuper cunctis sesequentibur Mloriosa perseuerantia suae
uestigia prefixa relinquerent: Nos autem sepius misericor
di prour nonĩ conditorir nostri. pronostris castigamur erra¬
tibus salubri conpunctione ad conscientiam nostram redcun¬

Expanded text:
quia neque ille hinc sine flagello exiit, qui hic sine vitio vixit; quique ad sanandos infirmos, mortuosque suscitandos apparuit in mundo, ipse ad praemonstrandum nobis epatientiae, per infirmitatem mortis voluit redire de mundo. Unde Psalmista cum dixisset : Deus noster, Deus salvos faScripturarum spem habeamus, etiam nos consolandi post nostrarum afflictiones pressurarum, cum et ipsi in tribulatione patientes exstiterimus, et eorum actus ad mentem reduxerimus, qui nos et merito justitiae longe praecesserunt, et longe majora nobis adversitatum certamina tolerarunt. Illi etenim propter justitiam qua excellenter eminebant, persecutiones saepe patiebantur injustorum, quatenus cum operatione justitiae coronam insuperabilis patientiae perciperent, et insuper cunctis se sequentibus, gloriosa perseverantia sua vestigia praefixa relinquerent. Nos autem saepius misericordia et provisione Conditoris nostri pro nostris castigamur erratibus, ut salubri compunctione ad conscientiam nostram redeun
Abbreviated transcription (Latin):
ad nostram docirinam scripta suntꝰ: ut perpati¬
entiam̃ & consolatioiem scripturorum spem halieamur
bioptime adoptinendam spemca lestium bonorum pati¬
entiam nobis habendam: & consolationẽ scriptur arum
inspiciendam esredelarat: Patientiam uidelic&. utca
qnȩ occur rerint: aduersa ment humili ac submis.sa. qua¬
si aiusto iudice & piopatre inrogata flagellectelepemus
ue  aduirtutum gloriam augnaentum q meritorũ
si iusti exin nocentes sapicanur seuadcor reptione morun
si uicũs inpliciti Consolationẽ uero scripturarum urha¬
runa erebra meditatione ad memoriã reuocemus qepntũ
cẽperunt: quartum exiam onlicuita apud fideles omier
inde fectiuȩ liudis &xcloritatis reliquerint: Naente prii

Expanded text:
ad nostram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam et consolationem Scripturarum, spem habeamus. Ubi optime ad obtinendam spem coelestium bonorum, patientiam nobis habendam, et consolationem Scripturarum inspiciendam esse declarat. Patientiam videlicet, ut ea quae occurrerint adversa, mente humili ac submissa, quasi a justo judice, et pio patre irrogata flagella toleremus, sive ad virtutum gloriam, augmentumque meritorum, si justi et innocentes ferimur, seu ad correctionem morum, si vitiis implicamur. Consolationem vero Scripturarum, ut harum crebra meditatione ad memoriam revocemus, quantum ceperint, quantum etiam in hac vita apud fideles omnes indefectivae laudis
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc meodem atrio. positumest adorientem
Quod autem addexteram partem templi: hoc est qđ¬
r̃ ep&it dicens ad meridiem In gredientibus enim
a trium aboriente primo diuertendum erat ad me¬
ridiem ubi mare in ipro angulo stabat. adlauan¬
dum sacer dotibus paratum: Deinde progredien¬
tibus intro: occurrebant luteres ad lauandar hor¬
tias. ab utrõque parte porti, Intrahos barirerat
aenea quin que cubitorum longitudinis : Et quin¬
que culntorum latitudinis Et treͣ cubitorum
altitudinis Inquastaens soclomon dedicabattẽplũ:
Deinde ultra progredientibus occurrebat altare
holo causti: Contra meriditm atrii. Deinde
porticus templi siue uestibulum. Inquo erant colũ¬
nae aereȩ cir cahostium templi: Quoder gomare po¬
suit addex teram partem templi: significat nos per
laua crum baptismi ad regnum caleste. quodiure
uocabulo dextere figuratur : debere peruenire:
Quienim crediderit & baptiz atus fuerit: s aluuserit

Expanded text:
Et hoc in eodem atrio positum est ad Orientem. Et hoc in eodem atrio positum est ad Orientem. Quod autem ait ad dexteram partem templi, hoc est, quod repetit, dicens, ad Meridiem. Ingredientibus enim atrium ab Oriente, primo divertendum erat ad Meridiem, ubi mare in ipso angulo stabat, ad lavandum sacerdotibus paratum. Deinde progredientibus intro occurrebant luteres ad lavandas hostias ab utraque parte positi. Intra hos basis erat aenea, quinque cubitorum longitudinis, et quinque cubitorum latitudinis, et trium cubitorum altitudinis, in qua stans Salomon dedicabat templum. Deinde ultra progredientibus occurrebat altare holocausti, contra medium atrii. Deinde porticus templi sive vestibulum, in quo erant columnae aereae circa ostium templi. Quod ergo mare posuit ad dextram partem templi, significat nos per lavacrum baptismi ad regnum coeleste, quod jure vocabulo dextrae figuratur, debere pervenire. « Qui enim crediderit et baptizatus fuerit salvus erit
Abbreviated transcription (Latin):
poss& in poni, Hatitudo ergo fundi in luteribus
Vnius erat cubiti acdim ꝑdii Ipsauero capacitas luterũ.
Quat tuor hecbebet cubitos
sedutrum in altitudine
an in amplitudine. An inutroque dicat qui no uerit
Et constituit decembares. quinque addexte ram par tem
templi. Et quinque ad sinistrum: Dexteram partem tem¬
pli & sinistram. Nonintus in ipso templo sed ante templũ
dicit. Ad orientalem plagam uidelica in atrio interiorq
quod sacer dotum propriae uocabatur. Quinque autem
posuit addex teram par tem templi: propter iudeos
qui soleiustitiae propter doctrinam legis antiquitus uti
solebant Et quinque ad sinistram propternos
qui caeco diutius cor de seruituti adhȩrebamus eius
quiait: ponam sedem meam adaqiuilonem. Quod est
a pertedicere. illis incordibus requiescere desidero
Quae aluce ueritatis & flamma diuinae caritatir
Alienaes se considero. Mare autem posuit addext¬
teram par tem templi. Contraorientem ad meridiem:

Expanded text:
imponi posset. Latitudo ergo fundi in luteribus imponi posset. Latitudo ergo fundi in luteribus unius erat cubiti et dimidii. Ipsa vero capacitas luterum quatuor habebat cubitos, sed utrum in altitudine, an in amplitEt constituit decem bases, et quinque ad dexteram partem templi, et quinque ad sinistram. Dexteram partem templi et sinistram non intus in ipso templo, sed ante templum dicit, ad Orientalem plagam, videlicet in atrio interiore, quod sacerdotum proprie vocabatur. Quinque autem posuit ad dexteram partem templi propter Judaeos, qui sole justitiae per doctrinam legis antsolebant; et quinque ad sinistram propter nos, qui caeco diutius corde servituti adhaerebamus ejus qui ait: « Ponam sedem meam in Aquilonem . » Quod est aperte dicere: Illis in cordibus requiescere desidero, quae a luce veritatis et flamine divinae charitatis aliena esse considero. « Mare autem posuit ad dextram partem templi contra Orientem ad Meridiem. »
Abbreviated transcription (Latin):
cubitorum siue in altitudine seuinlatitudine significati o¬
Intellectus mysteri. in prumtuest. Iuter enim unus
quattuor erat cubitorum: uel propter quattuor sc̃ĩ
euangelii libror: In quibus formnobis baptismi pra fixa est
uel propter quartuor cardinecles uir tutes. quibus quis¬
que fidelis sinon frustra fidelis est deb& instrui: uelcerte
propter quattuor mundiplagoes quibus lauaerum salu¬
tis ministratur: dicente psalmo grapho. Quosredemit
demanuinimici deregionibus congregauit eos:
A solis ortu & occasui: abaquilone & mari Quod uero
supra dixit pariter que habebat unum cubitum & di
m ꝗͥdium. Et nequeibi altitudinem. an. amplitudinẽ
significar& adiecit. uid&ur queꝰ profundum ipnus
luteris huius erse amplitudinis uoluerit intellegi
quod exmensura nifcellor barir inqua positus erat quis que
luter facillime conicitur. quodita describi tur¬
quodita describitur
Insũmitate autem basiserat quaedam rotunditar. Vni¬
ur & dimeͥ dii cubiti. It ac fabricata ut luterum desuper¬

Expanded text:
cubitorum, » sive altitudine seu in latitudine, quid significet, intellectus mysterii in promptu est. Luter enim unus quatuor erat cubitorum, vel propter quatuor sancti Evangelii libros, in quibus forma nobis baptismi praefixa est; vel propter quatuor cardinales virtutes, quibus quisque fidelis, si non frustra fidelis est, debet institui; vel recte propter quatuor mundi plagas, quibus lavacrum salutis ministratur, dicente Psade regionibus congregavit eos, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari . » Quod vero supra dixit: pmidium, et utrum ibi amplitudinem an altitudinem significaret, non adjecit: videtur quod fundum ipsius luteris hujus esse amplitudinis voluerit intelligi, quod ex mensura basis in qua positus erat quisque luter, facillime conjicitur, quod ita describitur: In summitate autem basis erat quaedam rotunditas unius et dimidii cubiti, ita fabrefacta ut luter super
Abbreviated transcription (Latin):
r & ributionis pandendam simul & donandam esse
promittit: Baser & ipseunũ habebant cubitum ac se¬
mis sem amplitudinis. in summitate sui ubi luterer
reciperent. Quia ipsi doctores acministri summilaua¬
cri saluteris. opere quidem per fecti in hac uita fulse
runt. sed luce contemplationis: ex parte sunt fruiti:
Vnde & aiunt. ex parte enim cognoscimur. et exparte
proph& amus: Cum autem uenerit qđ per fectumest:
eua cuabitur qđ exparteest: In hunc modum fecit decem¬
baser figurauna & mensura : sculituraque consimili:
Pecit quo que: decem luteres aereor: Quare decem

Expanded text:
ro nobis pandendam simul et donandam esse promittit. Bases etiam ipsae unum habebant cubitum ac semissem amplitudinis, in summitate sui ubi luteres reciperent, quia ipsi doctores ac ministri summi lavacri salutaris, opere quidem prunt, sed luce contemplationis ex parte sunt fruiti. Unde et aiunt: Ex parte enim cognoscimus, et ex parte prophetavimus; cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur qbases fusura una, et mensura sculpturaque consimili; fecit quoque decem luteres aereos. » Quare decem
Abbreviated transcription (Latin):
cursit leonem in media cisterna dieb: niuis: quomodo sit fac¬
tum Iosephus narrat apertiur: Qui auidelic& cister na
fuerit nimium profunda. quae tempore hiemis cumessent
omnianiuib: plena: Ipra quoque nimio nium aggestu fue¬
rit coaequatee. Q¬
Quam cumleo superueniens periculi nescius
incidirr&: Ibidemque conclusus grandi rugituclamar&
adcurrebant homines uidere quiderr& . Et dum cumalis
adtede spec taculum aduenir& & banaias. disiluit statim
in cisternam & adgressum medis inniuib: percursit & inter¬
fecit leonem:

Expanded text:
cussit leonem in media cisterna diebus nivis , quomodo sit factum, Josephus narrat apertius, quia videlicet cisterna fuerit nimium profunda, quae tempore hiemis, cum essent omnia nivibus plena, ipsa quoque nimio nivium aggestu fuerit coaequata. Quam cum leo superveniens, periculi nescius, incidisset, ibidemque conclusus grandi rugitu clamaret, accurrebant homines videre quid esset. Et dum cum aliis ad tale spectaculum advenisset et Banaias, desilivit statim in cisternam, et aggressum mediis in nivibus percussit et interfecit leonem.
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem sonat: Quanto autem quisque studiosius.
legendis diuinorum eloquiorum paginis institerit :
tanto necesse est amplius in omnibus quȩ agit aut iudi¬
cat. In terni testis aut iudicis ex amen per timescat:
Ne aut plus iuste in peccantes uindicans. aut rursũ
alis que modðramine iuste discr&ionis ignos cens.
Iram iusti iudicis incurrat: Quienim aeddit scientiã
addit & dolorem, undehic quoque propter scalpturas¬
I cherubim: conuenienter aduingitur. et ruperleo¬
nes & boues: quasilora exaere dependentia
Superleones quippe & bouer loreo dependunt.
quando sc̃i doctorer. & in sȩueritate destrictionis
qua peccantes iudicant. et in mansu&udine lenitatis
qua panitentibus remittunt. Iudicium sui timent
auctoris : Ne foste inuiste ligeendo: Ipriab co cuius

Expanded text:
titudinem sonat. Quanto autem quisque studiosius titudinem sonat. Quanto autem quisque studiosius legendis divinorum eloquiorum paginis institerit, tanto necesse est in omnibus amplius, quae agit aut judicat, interni testis aut judicis examen pertimescat, ne aut plus juste in peccantes vindicans, aut rursum absque moderamine justae discretionis ignoscens, iram justi judicis incurrat: qui enim addit scientiam, addit et dolorem. Unde hic quoque propter sculpturas Cherubin convenienter adjungitur, Et super leones et boves quasi lora ex aere dependentia. Super leones quippe et boves lora dependent, quando sancti doctores et in severitate districtionis qua peccantes judicant, et in mansuetudine lenitatis qua poenitentibus remittunt, judicium sui timent auctoris, ne forte injuste ligando, ipsi ab eo cujus
Abbreviated transcription (Latin):
feius leonis dentes atque unguer ostendere uidebatur
Cumsius pesseu toribus aiebet: Durecer uice & in cir¬
cum ci si cordibus & auribur: uossemper spiritius cõ
restitistis, Quem prophaacrum patres uestri non sunt
persecuti: et c&era, Uerum hȩc loquens quan¬
tum pi&actis ut ita dicam bubulȩ mansu&udinir in¬
tus incorde gestocr& ostendit: cum pro eisdem per¬
secutoribus usque ad necem suam desciuentibur: Genu
flectens dicebect: Dũe nestatuces illis hoc peccatũ
Sed quia neque spem a &ernorũ incadis. Neq amorem
proximorum interris. : Neque feruorem zelimor den¬
tis. Neque lenitatem modestiȩ conpacientis. absque
scã rum scientia scriptur arum habere posrimus apte
post coronas & plectas postleones & boues: et cheru¬
bim sculpties se memorcentur : Cherubimnamque
constat scripture sacrumtrpum tenere. siue quia
duo cherubim in propiciatorio arche Infigurcm
duorum testamentorum concorditer dexp̃o canentium
fabricati sunt seuquia nomen ipsum. scientiae mul¬

Expanded text:
evos leonis dentes atque ungues ostendere videbatur, cum suis persecutoribus aiebat: Dura cervice, et incircumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto resistitis. Quem prophetarum patres vestri non sunt persecuti ? et caetera. Verum haec loquens, quantum pietatis, et, ut ita dixerim, bubulae mansuetudinis intus in corde gestaret, ostendit, cum pro iisdem persecflectens dicebat, Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Sed quia neque spem aeternorum in coelis, neque amorem proximorum in terris, neque fervorem zeli mordentis, neque lenitatem modestiae compatientis, absque scientia sanctarum Scripturarum habere possumus, apte post coronulas et plectas, post leones et boves, Cherubin sculpti esse memorantur. Cherubin namque constat Scripturae sacrae typum tenere: sive quia duo Cherubin in propitiatorio arcae in figuram duorum Testamentorum concorditer de Christo canentium fabricati sunt, seu quod nomen istud scientiae mul
Abbreviated transcription (Latin):
triginta miliec itẽcercent ordinate ut dena milia
permenser singulos operi scõ instarent: magis de narii
numeri sacramentum. perpendere debemus, Dena
namque milia uirorumdcirrahed adcedendec ligna

Expanded text:
triginta millia ita erant ordinata, ut dena millia triginta millia ita erant ordinata, ut dena millia per menses singulos operi sancto instarent, magis denarii numeri sacramentum perpendere debemus. Dena namque millia virorum de Israel ad caedenda ligna
Abbreviated transcription (Latin):
& erat indictio trigeͥnta cmilic uirorum. mittebat¬
que eos inlibanum: Decemmilia permenses singu¬
lor uicissim: Itccut duobus mensibus ersent indo¬
mibus rius. Vbi primo notaendum quod non frus¬
tra salo mon operanod eomniis rechellegit: Neq
erat ullcportio populi: dequa non digni tanto
opere uiri ad sumerentur. Quianimirum non nunc
deuna stirpe aaron sacerdotes eligendi seddeom¬
ni sunt ecclasia quȩrendi qui ȩdificare domumdnĩ.
uel exemplo suo ueldicto sffiticent: Et ubicumq
inuenti fuerant mox in oeficium doctorum absq
ulla per sonarum acceptione promouendi: Taler
que cum ad erudiendor infideler atq: incollegiũ
ecclesiȩ uocandos ordincentur quas ad cedendar in libano
templimaterices uiri strenui atque lecti mittuntur:
Et quidem numerus trigintamilium quoidem lignorũ
cesores censebeentur: potest adeorum figuram ap¬
te re ferri qui infide scȩ trinitatis sunt per fecti:
quod doctoribus maxime congruit: Uerum quia

Expanded text:
 erat indictio triginta millia virorum, mittebatque eos in Libanum decem millia per menses singulos vicissim. ita ut duobus mensibus essent in domibus suis. Ubi primo notandum quod non frustra Salomon operarios de omni Israel elegit, neque erat ulla portio populi, de qua non digni tanto opere viri assumerentur: quia nimirum non nunc de una stirpe Aaron sacerdotes eligendi, sed de omni sunt Ecclesia quaerendi, qui aedificare domum Domini, vel exemplo suo vel dicto sufficiant, et ubicumque inventi fuerint mox in officium doctorum absque ulque cum ad erudiendos infideles, atque in collegium Ecclesiae vocandos ordinantur, quasi ad caedendas in Libano templi materias viri strenui atque electi mittuntur. Et quidem numerus triginta millium, quo iidem lignorum caesores recensebantur, potest ad eorum figuram apte referri, qui in fide sanctae Trinitatis sunt perfecti: quod doctoribus maxime congruit. Verum quia
Abbreviated transcription (Latin):
fatore geioar dicitur. et non fiebat ratiohis honum¬
b qui accipiebant pecuniam ut distribuerent eam artificibus
sed infide tractebant eam: deuotionẽ ostendit eorũ dequibus
sermoest quia tantum studii mreligione heebuerint : Ut nul¬
lur dubitauerit quim pecuniam dñi. sine alicuius fraudirsus pi¬
cione tractoerent. Et hanc deaerario sublatam fideliter arti¬
ficib: ad muniendam domũ. prout singulis opures r& offerent:¬

Expanded text:
fato rege Joas, dicitur: Et non fiebat ratio his hominibus qui accipiebant pecuniam, ut distribuerent eam artificibus, sed in fide tractabant eam, devotionem ostendit eorum de quibus sermo est, quia tantum studii in religione habuerint, ut nullus dubitaverit quin pecuniam Domini sine alicujus fraudis suspicione tractarent, et hanc de aerario sublatam fideliter artificibus ad muniendam domum, prout singulis opus esset, offerrent
Abbreviated transcription (Latin):
fide spe & caritate ad inuicem constringitur. Vno diuine
protectionis munimine circumdatur : Pat& sane litterȩ
sensur: quia anima dauid persequentib: lic& hostili costodita
semper fuit in sorte uiuentium: porro inimicieius insistentib
ribi aduersitatibus sicut locpis funde circũ actur sic instacbli motu
perturbandi & ruisersent expellendi definibur ucl&iã humanis
rebus auferendi:¬

Expanded text:
fide, spe, et charitate ad invicem constringitur, uno divinae fide, spe, et charitate ad invicem constringitur, uno divinae protectionis munimine circumdatus. Patet sane litterae sensus, quia anima David, persequentibus licet hostibus, custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus, insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis funda circumactus, sic instabili motu perturbandi, et suis essent expellendi de finibus, vel etiam humanis rebus auferendi