comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et potestas eius aeterna quae nunꝗͣ transibit. et regnum eiꝰ
non corrumpetur. quod quidem duobus modis intelligit᷑.
quia et nunc habet ꝑpetuam potestatem cum omnes gen¬
tes. et omnes linguae nomen eius uenerantur maiestatem
confitentur: doctrinam sequuntur uirtutem imitantur.
habet imperium habet honorem cum omnes tribus. linguae¬
terrae praeceptis eius obtemperant. Et idem postea. cum rur¬
sus aduenerit in potestate ac claritate. ut omnem animã
iudicet. et iustos restituat ad uitam. tunc uero totius ter¬
re regimen obtinebit. tunc sublato de rebus humanis omĩ
malo aureum saeculum ut poete uocant. idest iustum ac
dacificum tempus onetur. Sed haec uberius in ultimo lib
disseremus. cum de secundo aduentu loquemur Nunc de
primo ut coepimus explicemus. Summus igitur deus ac
parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset.
dostorem iustitiae misit e caelo. ut nouis cultoribus nouam

Expanded text:
et potestas ejus aeterna, quae nunquam transibit, et regnum ejus et potestas ejus aeterna, quae nunquam transibit, et regnum ejus non corrumpetur. quod quidem duobus modis intellegitur, quia et nunc habet perpetuam potestatem, cum omnes gentes et omnes linguae nomen eius uenerantur, maiestatem confitentur, doctrinam secuntur, uirtutem imitantur, habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis eius obtemperant, et idem postea, cum rursus aduenerit in claritate ac potestate, at omnem animam iudicet et iustos restituat ad uitam, tunc uere totia= terrae regimen obtinebit: tunc sublato de rebus humanis omni malo aureum saeculum at poetae uocant, id est iustum ac pacificum tempus orietur. sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de secundo aduentu loquemur: nunc de primo ut coepimus< explicemus. Summus igitur deus ac parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset, doctorem iustitiae misit e caelo, ut nouis cultoribus nouam
Abbreviated transcription (Latin):
test comprehendi. quia solus a saeculis fuit. et erit semper in
saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem
deoctris meis. quoadusque ponam inimicos meos subpeda¬
neum pedum tuor. Qui propħ̃a cum rex esset. quem appel¬
lare dominum suum posset. qui sederet ad dexteram dei nisi
christum filium dei. qui est rex regum et dominus dñoꝵꝵ:
quod isaias apertius ostendit dicens. Sic dicit dominus ds
christo domino meo cuius tenui dexteram obaudire ante
eum gentes et fortitudinem regum disrumpam aperiam
ante illum portas. et ciuitates non claudentur ego ante
te ibo. et montes deplanabo. et fores aereas conteram. et
seras ferreas confringam et dabo tibi thesauros abscondi¬
tos et inuisibiles ut scias quia ego sum dominus deus qui
uoco nomen tuum deus israel.Deniq ob uirtutem ac fidẽ
quam deo exhibuit in terra datum est ei regnum et honor
et imperium et omnes populi tribus et linguae seruient ei

Expanded text:
test comprehendi; quia solus a saeculis fuit, et erit semper in test comprehendi; quia solus a saeculis fuit, et erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem dextris meis; quoadusque ponam inimicos tuos suppedaneum pedum tuorum. Qui propheta, cum rex esset, quem appellare dominum suum posset, qui sederet ad dexteram Dei, nisi Christum Filium Dei, qui est rex regum, et dominus dominorum? Quod Esaias apertius ostendit dicens: Sic dicit Dominus Deus Christo domino meo, cujus tenui dexteram; obaudire ante eum gentes faciam, et fortitudinem regum disrumpam. Aperiam ante illum portas, et civitates non claudentur. Ego ante te ibo, et montes deplanabo, et fores aereas conteram, et seras ferreas confringam; et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles, ut scias quia ego sum Dominus Deus, qui voco nomen tuum, Deus Israel. Denique ob virtutem ac fidem, quam Deo exhibuit in terra, datum est ei regnum, et honor, et i
Abbreviated transcription (Latin):
probauerunt: quia ex homine est natus: Nam cum ita sit a
deo constitutum ut idem christus bis ueniat in terram. semel
ut unum deum gentibus nuntiet. deinde rursus ut regnet.
quomodo in secundu eius aduentum credunt. qui in primũ
non crediderunt. Atqui propha utrosq aduentus eius paucis
uerbis comprehendit. Ecce inquit in nubibus caeli ut filius
hominis ueniens non diit ut filius dei. sed ut filius homi¬
nis. ut ostenderet quod carne indui haberet in terra. ut susce¬
pta hominis figura et conditione mortali doceret homines
iustitiam. et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus
reuelasset. mulctaretur etiam morte: ut inferos quoq uince¬
ret ac resignaret. Atq ita demum resurgens. ad patrem pro¬
ficisceretur. in nube sublatus. Adiecit enim propheta et ait:
Et usq ad antiquum dier ꝑuenit et oblatus est ei. Antiquiĩ
dieꝵ appellauit deum summum cuius aetas et origo non po¬

Expanded text:
probaverunt, quia ex homine natus est. Nam cum ita sit a probaverunt, quia ex homine natus est. Nam cum ita sit a Deo constitutum, ut idem Christus bis adveniat in terram, semel, ut unum Deum gentibus nuntiet, deinde rursus, ut regnet: quomodo in secundum ejus adventum credunt, qui in primum non crediderunt? Atqui propheta utrosque adventus ejus paucis verbis comprehendit. Ecce, inquit, in nubibus coeli ut filius hominis veniens. Non dixit, ut filius Dei, sed filius hominis, ut ostenderet, quod carne indui haberet in terra, ut suscepta hominis figura, et conditione mortali, doceret homines justitiam; et cum mandatis Dei functus, veritatem gentibus revelasset, multaretur etiam morte, ut inferos quoque vinceret ac resignaret, atque ita demum resurgens, ad Patrem proficisceretur in nube sublatus. Adjecit enim propheta, et ait: Et usque ad antiquum dierum pervenit, et oblatus est ei. Antiquum dierum appellavit Deum summum, cujus aetas, et origo non po
Abbreviated transcription (Latin):
uator. Ego enim dominus deus creaui eum. Saluator uõ
est ut supra dixximus iesus. Sed alio loco idem ꝓph̃a sic pre¬
dicauit Ecce natus est uobis puer. et datus est uobis filiꝰ
cuius imperium super humeros eius et uocatum ẽ nomen
eius magni consilu nuntius. Ideireo enim missus est a deo
patre ut uniuersis gentibus quae sub celo sunt singulanis
et ueri dei sanctum mysterium reuellaret. ablatum persids
poło qui aduersus deum sape deliquit. Damel quos siula
prelocutus est. Uidebam inquit in uisu noctis. et ecce in nu¬
bibus caeli ut filius hominis ueniens et usq ad uetustũ die¬
rum peruenit. et qui assistebant optulerunt eum et datum
est ei regnum et honor et imperium ut omnes populi tribus
linguae. seruirent ei. et potestas eius aeterna quae nunꝗͣ tran
sibit. et regnum eius quod non corrumpetur. Quomodo igit᷑
iudei et confitentur et sperant christum qui hunc idcirco re¬

Expanded text:
uator. ego enim dominus deus creaui eum. saluator uero uator. ego enim dominus deus creaui eum. saluator uero est, ut supra diximus, Iesus. sed et alio loco idem propheta sic praedicauit: ecce natus est uobis puer, et datus est uobis filius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen eius \'magni consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque ad uetustum dierum peruenit. et qui adsistebant, obtulerunt eum: et datum est ei regnum et honor et imperium, et omnes populi tribus linguae seruient ei, et potestas eius sibit, et regnum ejus, quod non corrumpetur. Quomodo igitur Judaei et confitentur, et sperant Christum Dei? qui hunc idcirco re
Abbreviated transcription (Latin):
inimicis. Emmanuel nunꝗͣ autem uocitatus est. sed iesus ꝗ
latine dicitur salutaris siue saluator quia cunctis gentibus
salutifer uenit. Sed ꝓpħa declarauit hoc nomine. quod deus
ad homines in carne uenturus eẽt. Emmanuel autem signifi¬
cat nobiscum deus. scilicet quia illo ꝑ uirginem nato confi¬
teri homines oportebat deum secum esse idest in terra et in
carne mortali. Unde et dauid in psalmo. lxxxiiii. Ueritas
inquit de terra orta est. quia deus in quo ueritas est terre¬
num corpus accepit. ut terrenis uiam salutis aperiret. Itẽ
isaias ipse. Ipsi autem non crediderunt. et exacerbauerũt
spiritum sanctum et conuersus est eis ad inimiciciam eti
ipse expugnauit. et recordatus est dieex seculi qui suscita¬
uit de terra pastorem ouium. Quis autem futurus eẽt ille
pastor declarauit alio loco dicens. Exultent caeli desuper
et nubes induant iustitiam aperiatur terra et pullulet sal¬

Expanded text:
inimicis. Emmanuel autem numquam uocitatus est, sed Iesus, qui inimicis. Emmanuel autem numquam uocitatus est, sed Iesus, qui latine dicitur salutaris siue saluator, quia cunctis gentibus salutifer uenit: sed propheta declarauit hoc nomine quod deus ad homines in carne uenturus esset. Emmanuel enim significat \'nobiscum deus\', scilicet quia illo per uirginem nato confiteri homines oportebat deum secum esse id est in terra et in carne mortali. unde Dauid in psalmo LXXXIIII ueritas inquit de terra orta est, quia deus, in quo ueritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis uiam salutis aperiret. item Esaias ipse: ipsi autem non crediderunt et exacerbauerunt spiritum sanctum et conuersus est eis ad inimicitiam. et ipse expugnauit et recordatus est dierum saeculi, qui suscitauit de terra pastorem ouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes induant iustitiam, aperiatur terra. et pullulet sal
Abbreviated transcription (Latin):
uirginem euius utero se insinuaret elegit. At illa diui¬
no spiritu hausto repleta concepit. et sine ullo artactu uiri
repente uirginalis uturus intumuit. Quod si animalia
quaedam uento et. aura conciꝑe solere omnibus notum ẽ.
cur quisꝗͣ mirum putet cum spiritu dei cui facile ẽ quic¬
quid uelit. grauatam eẽ uirginem dicimus: Quod sane
in credibile posset uideri. nisi hoc futurum ante multa
saecula prophetae cecinissent. Salomon in psalmo. xx
et facta est in multa miseratione mater uirgo. Item propheta
isaias. cuius haec uerba sunt. Propterea dabit uobis deus ipse
signum. Ecce uirgo concipiet in utero et pariet filium et uoca
bitis nomen eius emanuel. Quid hoc manifestius dici potest:
Legebant ista uidei qui eum necauerunt. Si quis nos haec fin¬
gere arbitratur ab us potissimum sumat. Satis firmum testi
monium est. ad probandam ueritatem. quod ab ipsis ꝑhibet᷑

Expanded text:
uirginem cuius utero se insinuaret elegit. at illa diuiuirginem cuius utero se insinuaret elegit. at illa diuino spiritu hausto repleta concepit et sine ullo adtactu uiri repente uirginalis uterus intumuit. quodsi animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibus notum est, cur quisquam mirum putet, cum dei spiritu, cui facile est quidquid uelit, grauatam esse uirginem dicimus? quod sane incredibile posset uideri, nisi hoc futurum ante multa saecula prophetae cecinissent. Solomon in ode undeuic grauata est et facta est in multa miseratione mater uirgo. item propheta Esaias, cuius uerba sunt haec: propter hoc dabit deus ipse uobis signum: ecce uirgo acbitis nomen ejus Hemanuel. Quid hoc manifestius dici potest? Legebant ista Judaei, qui eum negaverunt. Si quis nos haec fingere arbitratur, ab his requirat, ab his potissimum sumat. Satis firmum testimonium est ad probandam ueritatem quod ab ipsis perhibetur
Abbreviated transcription (Latin):
facta est metatura falsi scribae et confusi sunt. sapien¬
tes. trepidauerunt et capti sunt. quia uerbum domini
reprobauerunt. Ergo ut coeꝑam dicere. cum statuisset.
deus doctorem uirtutis mittere ad homines. renasci eum
denuo in carne praecepit. et ipsi homini similem fieri eui
clemens et pius ẽ erga suos deus. ad eos ipsos eũ misit
quos oderat. ne illis in perpetuum salutis uiam claude¬
ret. sed daret his liberam facultatem sequendi dei ut &
praemium uitae adipiscerentur si secuti fuissent. quod plu¬
rimi eoꝵ faciunt atq fecerunt. et culpa sua in poenã mor¬
ts incurrerent. si regem suum repudiassent. Apud illos
igitur. et ex eoꝵ semine regenerari eum uissit. ne si fuisset
alienigena iuistam possent excusationem de lege praeten¬
dere. quod eum non suscepissent. simulut nulla omnino
gens eẽt in terra cu spes immortalitatis negaretur. De
scendens itaq de caelo sanctus ille spiritus dei sanctam

Expanded text:
facta est metatura; falsi scribae, et confusi sunt; sapienfacta est metatura; falsi scribae, et confusi sunt; sapientes trepidaverunt, et capti sunt, quoniam verbum Domini reprobaverunt. Ergo ut coeperam dicere cum statuisset Deus doctorem virtutis mittere ad homines, renasci eum denuo in carne praecepit, et ipsi homini similem fieri, cuiclemens est et pius erga suos Deus, ad eos ipsos eum misit, quos oderat, ne illis in perpetuum salutis viam clauderet; sed daret his liberam facultatem sequendi Deum, ut et praemium vitae adipiscerentur, si secuti fuissent, quod plurimi eorum faciunt, atque fecerunt, et culpa sua in poenam mortis incurrerent, si regem suum repudiassent. Apud illos igitur, et ex eorum semine regenerari eum jussit, ne, si fuisset alienigena, justam possent excusationem de lege praetendere, quod eum non suscepissent; simul, ut nulla omnino gens esset in terra, cui spes immortaliscendens itaque de caelo sanctus ille spiritus dei sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
meam in gentes. Uolens igitur deus metatorem templi
sui mittere in terram uoluit. eum in potestate et in clarita¬
te caelesti mittere. ut ingratus in deum ppłs in errorem
maximum induceretur:ac poenas pro facinoribus suis lu¬
eret. qui deum ac dominum suum non recepissent. quod
olim ꝓphetae cecinerant sic ẽẽ futurum. Isaias enim quẽ¬
udem ipsi uidei serra consectum crudelissime necauerunt.
ita dicit. Audi caelum et ꝑcipe auribus terra qm̃ do
minus locutus ẽ. Filios genui et exaltaui. Ipsi aut̃ me
spreuerunt. Agnouit bos possessorem suum et asinus pre¬
sepium domini sui. Israel autem me non cognouit. et po¬
pulus me non intellexit. Hieremias quoq similiter ait
Cognouit tempus suum turtur et hirundo. et ruris pas¬
seres custodierunt tpr̃a introitus sui. Populus ãt meus
non cognouit iudicium domini. Quomodo dicitis sapi¬
entes sumus. et lex domini nobiscum est: In cassum

Expanded text:
meam in gentes. uolens imeam in gentes. uolens isui mittere in terram , noluit eum in potestate et claritate coelesti mittere, ut ingratus in Deum populus in errorem maximum induceretur, ac poenas pro facinoribus suis lueret, qui dominum ac Deum suum non recepisset; quod olim prophetae cecinerant, sic esse facturum. Esaias enim, quem ipsi Judaei serra confectum crudelissime necaverunt, ita dicit minus locutus est: filios genui et exaltaui, ipsi autem me spreuerunt. agnouit bos possessorem suum et asinus praesepium domini sui: Israel uero me non cognouit et populus me non intCognovit tempus suum turtur et hirundo, et ruris passeres custodierunt tempora introitus sui: populus autem meus non cognovit judicium Domini. Quomodo dicitis, sapientes sumus, et lex Domini nobiscum est? Incassum
Abbreviated transcription (Latin):
ferre a me. Propter has illoꝵ impietates abdicauit e¬
os in ꝑpetuum. Itaq desut ꝓpħas mittere ad eos. sed
illum filium suum primogenitum illum opificem rer
et consiliatorem suum labi iussit e caelo. ut religionem
sanctam dei transferret ad gentes idest ad eos qui deum
ignorabant. doceretq ustitiam quam ꝑfidus populus ab¬
iecerat. quod iampridem denuntiauerat eẽ se facturum
sicut malachias ꝓpħa indicat dicens. Non ẽ mihi uolu¬
ptas circa uos dicit dominus. et sacrificia non accipiã
rificabitur nomen meum apud gentes. Item dauid in⁊
psalmo.xuii. Constitues me in caput gentium populus
quem non cognoui seruiuit mihi. Isaias quoq sic loꝗtur
U enio colligere omnes gentes et linguas. et uenient et uide¬
bunt. claritatem meam. et dimitam suꝑ eos signum et
mittam ex his conseruatos in gentes quae longe sunt q̃
non audierunt gloriam meam. et nuntiabunt claritatem

Expanded text:
ferre a me. Propter has illorum impietates abdicavit eferre a me. Propter has illorum impietates abdicavit eos in perpetuum: itaque desiit prophetas mittere ad eos. Sed illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum, et consiliatorem suum delabi jussit e coelo, ut religionem sanctam Dei transferret ad gentes, id est, ad eos, qui Deum ignorabant; doceretque justitiam, quam perfidus populus abjecerat; quod jampridem denuntiaverat se esse facturum, sicut Malachias propheta indicat, dicens: Non est mihi voluntas circa vos, dicit Dominus, et sacrificium acceptum nonrificabitur nomen meum apud gentes. Item David in psalmo XVII: Constitues me in caput gentium: populus, quem non cognoui seruiuit mihi. Esaias quoque sic loquitur: uenio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt claritatem meam. et dimittam super eos signum et mittam ex iis conseruatos in gentes quae longe sunt, quae non audierunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem
Abbreviated transcription (Latin):
hieremias. Misi ad uos seruos meos prophetas ante lucẽ
mutebam et non obaudiebatis me neq intendebatis auri¬
bus uestris cum dicerem uobis conuertatur unusquisq a
uia sua mala. et a nequissimis affectionibus uestris. et ha¬
bitis in terra ista. quam dedi uobis et patribus uestris a
saeculo et usq in saeculum. Nolite ambulare post deos ali¬
enos. ut seruiatis eis. et ne incitetis me in operibus manu¬
um uestrarum ad disperdendos uos Esdras etiam ꝓpheta
qui fuit eiusdem cyri temporibus a quo uidei sunt restit¬
ti sic loquitur. Desciuerunt a te et abiecerunt legem tuã
post corpus suum. et prophetas tuos interfecerunt qui ob¬
testabantur eos ut reuerterennr ad te. Item helias in libro
basilion tertio. Emulando emulatus sum domino deo ⁊¬
omnipotenti quia dereliquerunt te filii israel et altaria
tua demolierunt et ꝓphetas tuos interfecerunt gladio. et
remansi ego solitarius. et quaerunt animam meam au¬

Expanded text:
Jeremias: Misi ad vos servos meos prophetas: ante lucem Jeremias: Misi ad vos servos meos prophetas: ante lucem mittebam, et non audiebatis me, neque intendebatis auribus vestris, cum dicerem vobis: « Convertatur unusquisque a via sua mala, et a nequissimis affectionibus vestris, et habitabitis in terra ista, quam desaeculo usque in saeculum. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis eis, et ne incitetis me in operibus manuum uestrarum ad disperdendos uos. Hesdras etiam propheta, qui fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt restituti, sic loquitur: desciuerunt a te et abiecerunt legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii tua demolierunt, et prophetas tuos interfecerunt gladio, et remansi ego solitarius, et quaerunt animam meam au
Abbreviated transcription (Latin):
tetus hic ordo in archanis sanctaꝵ litteraꝵ continetus
S ed prius ostendam qua de causa in terra uenenit chrilt
ut fundamentum diuinae religionis ac ratio clarescat.
a diuina lege desciscerent aberrantes ad impios cultus ⁊¬
deoꝵ tum deus iustos et electos uiros spiritu sancto im¬
plebat prophetas in media plebe constituens per quos pec¬
cata ingran populi uerbis minacibus increparet. et nihilo¬
minus hortaretur ad poenitentiam sceleris agendam qua
nisi egissent. atq abiectis uanitatibus ad deum suum re¬
dissent. fore ut testamentum suum mutaret. idest haere¬
ditatem uitae immortalis ad exteras conuerteret natio¬
nes aliumq sibi populum fideliorem ex alienigenis con¬
gregaret. Illi autem a prophetis increpiti. non modo uer¬
ba eoꝵ respuerunt. sed quod sibi peccata exprobrarentur
offensi eos ipsos exxquisitis cruciatbus necauerunt. qua
omnia diuin&e litterae signata conseruant. Dicit eĩ ꝓpħa

Expanded text:
textus, hic ordo in arcanis sanctarum Litterarum continetur. textus, hic ordo in arcanis sanctarum Litterarum continetur. Sed prius ostendam, qua de causa in terram venerit Christus, ut fundamentum divinae Religionis et ratio clarescat. a divina lege dosciscerent, aberrantes ad impios cultus deorum, tum Deus justos et electos viros Spiritu sancto implebat, prophetas in media plebe constituens, per quos peccata ingrati populi verbis minacibus increparet, et nihilominus hortaretur ad poenitentiam sceleris agendam, quam nisi egissent, atque abjectis vanitatibus ad Deum suum rediissent, fore, ut testamentum suum mutaret, id est, haereditatem vitae immortalis ad exteras converteret nationes, aliumque sibi populum fideliorem ex alienigenis congregaret. Illi autem a prophetis increpati, non modo verba eorum respuerunt, sed quod sibi peccata exprobrarentur offensi, eos ipsos exquisitis cruciatibus necaverunt: quae omnia divinae litterae signata conservant. Dicit enim propheta
Abbreviated transcription (Latin):
riae consedissent. amiserunt uetus nomen hebrei. et qm̃
princeps examinis eoꝵ uidas erat. uidei sunt appellat
et terra quam incoluere iuidea. Et primo quidem non
dominio regum subiecti fuerunt. sed populo ac legi. ciuu¬
les iudices praesidebant non tamen in annum constituti
sicut romani consules. sed perpetua uinisditione. subnixi
Tum sublato iudicum nomine. potestas regalis inducta
ẽ. Uerum iudicibus regimen eoꝵ tenentibus prauas reli¬
giones saepe susceperant atq offensus ab us deus toriens
alienigenis subiuigabat. donec rursus poenitentia populi
subugatus liberaret eos seruitute. Item sub regibus fini¬
babyllonem poenas impietats suae grauio seruino pepen¬
derunt. donec cyrus ueniret in regnum. qui statim uide¬
os restituit edicto. Exinde terrarchas habuerunt usque
ad herodem qui fuit sub imperio tyberi caesaris cuiusi
anno .xu. idest duobus geminis consulibus. ante diem .x.

Expanded text:
riae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam riae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam princeps examinis eorum ludas erat, Iudaei appellati et terra quam incoluere Iudaea. et primo quidem non dominio regum subiecti fuerunt, sed populo ac legi ciuiles iudices praesidebant, non tamen in annum constituti sicut Romani consules, sed perpetua iurisdictione subnixi. tum sublato iudicum nomine potestas regalis inducta est. uerum iudicibus regimen eorum tenentibus prauas religiones saepe susceperant, atque offensus ab iis deus totiens alienigenis subiugabat, donec rursus paenitentia populi mitigatus liberaret eos seruitute. item sub regibus finiBabylonem, poenas impietatis suae gravi servitio pependerunt; donec Cyrus veniret in regnum, qui statim Judaeos restituit edicto. Exinde Tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris; cujus anno quinto decimo, id est, duobus Geminis Consulibus, ante diem deci
Abbreviated transcription (Latin):
si in solitudine. multa mirabilia uiderunt. Nanq cum
sitim paterentur ictu uirgae rupe ꝑcussa prosiluit fons a¬
quae. populumq recreauit. Quo rursus esuriente caele¬
stis alimenti pluuia descendit. ꝗnetiam coturnices in
castra eoꝵ uentus induxcit. ut non modo pane caelesti s
etiam instructioribus epulis saturarentur. Prohis tamen
diuinis beneficus honorem deo non reddiderunt. sed
depulsa iam seruitute. iam siti fameq deposita in luxu¬
riem prolapsi. ad profanos aegypuioꝵ ritus animos tr̃as¬
tulerunt. Cum enim moyses duxx eoꝵ ascendisset in
montem. atq ibidem quadraginta diebus moraretur
aureum caput bouis. quem uocant apin.quod eos signo
praecederet figurarunt. quo peccato ac scelere offensus
deus impium et ingratum populum pro merito poenis
grauibus affecit. et legi quam per moysem dederat sub¬
uigauit. Postea uero cum in deserta quadam parte sy¬

Expanded text:
si in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum si in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum sitim paterentur, ictu uirgae rupe percussa prosiliuit fons aquae populumque recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti pluuia descendit; quin etiam coturnices in castra eorum uentus inuexit, ut non modo pane caelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. pro his tamen diuinis beneficiis bonorem deo non reddiderunt, sed depulsa iam seruitute, iam siti fameque deposita in luxuriam prolapsi ad profanos Aegyptiorum. ritus animos transtulerunt. cum enim Moyses dux eorum ascendisset in montem atque ibi quadraginta diebus moraretur, aureum caput bouis, quem uocant Apim, quod eos in signo praecederet, figurarunt. quo peccato ac scelere offensus deus inpium et ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen dederat subiugauit. postea uero cum in deserta quadam parte Sy
Abbreviated transcription (Latin):
tali corpore utentem uiolauerunt. quid aliud obstabit. qͦ¬
minus sapientiam ueram clarum sit in hac sola religione
uersari: Nunc a principio totus sacramenti origo narran¬
da est. Maiores nostri qui erant principes hebreoꝵ.cum
sterilitate atq in opia laborarent. transierunt in aegyptũ
rei frumentarae gratia. ibiq dunus commorantes. intole¬
rabili seruitutis uigo premebantur. Tum misertus eoꝵ ds̃
eduxit eos ac liberauit de manu regis aegyptioꝵ post an
a deo data est In qua eductione ostendit uirtutem ma¬
iestans suae deus. Traiecit enim populum medio mari ru¬
bro praecedente angelo et scindente aquam ut populus
per siccum gradiri posset. quem uerius ut ait poeta Cur¬
uata in montis faciem circunsterit unda. Qua re audita
tyrannus aegyptioex cum magna suoꝵ manu insecutus¬
est. et mare adhuc patens temere ingressus. coeuntibus
aquis cum omni exercitu deletus ẽ Hebrei uero in gres¬

Expanded text:
tali corpore utentem uiolauerunt, quid aliut obstabit qutali corpore utentem uiolauerunt, quid aliut obstabit quominus ueram sapientiam clarum sit in hac sola religione uersari? Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est. maiores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei frumentariae gratia ibique diutius commorantes intolerabili seruitutis iugo premebantur. tum misertus eorum deus eduxit eos ac liberauit de manu regis Aegyptiorum post aa deo data est. in qua eductione ostendit uirtutem maiestatis suae deus. transiecit enim populum medio mari rubro praecedente angelo et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem uerius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus et mare adhuc patens temere ingressus coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei uero ingres
Abbreviated transcription (Latin):
lium descendere in terram. ut constitueret deo templum ⁊¬
doceretq iustitiam. Uerumtamen non in uirtute angeli. aut
potestate caelesti. sed in figura hominis et conditione mos¬
tali et cum magisterio functus fuisset traderetur in manꝰ
impioꝵꝵ mortemq susciꝑet. ut ea quoq per uirtutem do¬
mita resurgeret. et homini quem induerat. quem gerebas.
et spem uincendae mortis offerret. et ad praemia im morta¬
litatis admuteret. Hanc ergo dispositionem neqs ignoret
docebimus praedicta eẽ omnia quae in christo uidemus eẽ
completa. Nemo asseuerationi nr̃ae fidem commodet. nisi
ostendero ꝓphetas ante multam tempoꝵ seriem praedicasse
fore aliquando ut filius dei nasceretur sicut homo et mira¬
bilia faceret. et cultum dei per totam terram seminaret. &
postremo patibulo figeretur et tertio die resurgeret. quae
omnia cum probauero eoꝵ ipsoꝵ lrĩs. qui deum suum mor¬

Expanded text:
lium descendere in terram, ut constitueret deo templum lium descendere in terram, ut constitueret deo templum doceretque iustitiam, uerum tamen non in uirtute angeli aut potestate caelesti, sed in figura hominis et condicione mortali, et cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus inpiorum mortemque susciperet, ut ea quoque per uirtutem domita resurgeret et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem uincendae mortis offerret et ad praemia inmortalitatis admitteret. hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse omnia quae in Christo uidemus esse conpleta. nemo adseuerationi nostrae fidem commodet, nisi ostendero prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius dei nasceretur sicut homo et mirabilia faceret et cultum dei per totam terram seminaret et postremo patibulo figeretur et tertio die resurgeret. quae omnia cum probauero eorum ipsorum litteris qui deum suum mor
Abbreviated transcription (Latin):
niuersitatis Aoroi praedicat. quem et fatum et necessita¬
tem reꝵ. et deum et animum iouis nuncupat. ea scilicet
consuetudine qua solent iouem pro deo accipere. Sed nihil
obstant uerba cum sententia congruit ueritati. Est eĩ sp̃s
dei quem ille animum ioius nominauit. Nam trismoegist
qui ueritatem pene uniuersam nescio quomodo inuestiga¬
uit. uirtutem. maiestatemq uerbi saepe descripsit. sicut de¬
clarat superius illud exemplum. quo fatetur eẽ in effabilẽ
quendam sanctumq sermonem cuius enarratio modum
hominis excedit. Dixi de natiuitate prima breuiter ut
potui nunc de scđa. quoniam controuersia est in ea maxxi¬
ma latius disserendum est. ut ueritatem scire cupientibus
lumen intelligentiae proferamus. In primis igitur scire bo¬
mines oportet sic a principio processisse dispositionem sũni
dei ut esset necesse appropinquante. saeculi termino dei fi¬

Expanded text:
niuersitatis λόγον praedicat, quem et fatum et necessitaniuersitatis λόγον praedicat, quem et fatum et necessitatem rerum et deum et animum Iouis nuncupat, ea scilicet consuetudine, qua solent Iouem pro deo accipere. sed nihil obstant uerba, cum sententia congruat ueritati. est enim spiritus dei quem ille animum Iouis nominauit. nam Trismegistus, qui ueritatem paene uniuersam nescio quo modo inuestigauit, uirtutem maiestatemque uerbi saepe descripsit, sicut declarat superius illut exemplum, quo fatetur esse ineffabilem quendam sanctumque sermonem, cuius enarratio modum hominis excedat. Dixi de natiuitate prima breuiter ut potui. nunc de secunda, quoniam controuersia est in ea maxime, latius disserendum est, ut ueritatem scire cupientibus lumen intellegentiae praeferamus. In primis igitur scire homines oportet sic a principio processisse dispositionem summi dei, ut esset necesse adpropinquante saeculi termino dei fi
Abbreviated transcription (Latin):
uit cor meum uerbum bonum dico ego opera mea regi. con¬
testans uidelicet nulli alii opera dei nota esse. nisi filio soli
qui est uerbum dei et quem regnare in perpetuum necesse
est. Item salomon ipsum uerbum dei esse demonstrat. cuiꝰ
manibus opera ista mundi fabricata sunt. Ego inquit ex
ore altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in caelis fe¬
ei ut oriretur lumen in deficiens et nebula texi omnem ter¬
ram. Ego in altis habitaui et thronus meus in columna
nubis. Iohannes quoq ita tradidit. In principio erat i¬
uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum
hoc erat in principio apud deum omnia per ipsum facta
sunt et sine. ipso factum est nihil. Sed melius graeci Aorop
dicunt ꝗͣ nos uerbum siue sermonem. Nosoc enim et sermo¬
nem significat et rationem quia ille est. et uox et sapientia
dei. hunc sermonem diuinum ne phi quidem ignorauerũt.
Siquidem zeno reꝵ naturae dispositorem atq opificem u¬

Expanded text:
vit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Convit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Contestans videlicet, nulli alii opera Dei esse nota, nisi Filio soli, qui est Verbum Dei, et quem regnare in perpetuum necesse est. Item Salomon ipsum verbum Dei esse demonstrat, cujus manibus opera ista mundi fabricata sint. Ego, inquit, ex ore Altissimi prodivi ante omnem creaturam; ego in coelis feci ut oriretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram. Ego in altis habitavi, et thronus meus in columna nubis. Joannes quoque ita tradidit : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. hoc fuit in principio aput deum. omnia per illum facta sunt et sine illo factum est nihil. Sed melius Graeci λόγον dicunt quam nos uerbum siue sermonem: λόγος enim et sermonem significat et rationem, quia ille est et uox et sapientia dei. hunc sermonem diuinum ne philosophi quidem ignorauerunt, siquidem Zenon rerum naturae dispositorem atque opificem u
Abbreviated transcription (Latin):
nent. et sentiunt. quia ipse immortalis est. et sensus ac ui¬
tae dator. Nostrae uoces licet: aurae misceantur atq: uane¬
scant. tamen plerunque ꝑmanent. litteris comprehense. ꝗͣ¬
to magis dei uocem et manere in aeternum. et sensu ac uir¬
tute comitari. quam de deo patre tanꝗͣ riuus de fonte tra¬
duxerit: Quod si quis miratur ex deo deum prolatione uo¬
cis ac spiritus potuisse generari. si saeras uoces ꝓpħaꝵ co¬
gnouerit. desinet ꝓfecto mirari. Salomonem. patremq eius
dauid potentissimos reges fuisse. et eosdem ꝓpħas.etiam us
fortasse sit notum qui diuinas lrãs non attigerunt. quoꝵ
alter qui posterius regnauit. troiane urbis excidium cen¬
tum et quadraginta antecessit annis. Huius pater diuino¬
ꝵ scriptor hymnoꝵ in psalmo trigesimo secundo sic ait
Uerbo dei caeli solidati sunt. et spiriti oris eius omnis uirtꝰ
eoꝵꝵ. Item rursus in psalmo quadragesimo quarto. Fructa¬

Expanded text:
nent et sentiunt, quia ipse immortalis est et sensus ac uinent et sentiunt, quia ipse immortalis est et sensus ac uitae dator. nostrae uoces licet aurae misceantur atque uanescant, tamen plerumque permanent litteris conprehensae: quanto magis dei uocem credendum est et manere in aeternum et sensu ac uirtute comitari, quam de deo patre tamquam riuus de fonte traduxerit! quodsi quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus potuisse generari, si sacras uoces prophetarum cognouerit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissfortasse sit notum, qui divinas litteras non attigerunt; quorum alterum, qui posterius regnavit, trojanae urbis excidium centum et quadraginta annis antecessit. Hujus pater divinorum scriptor hymnorum, in Psalmo XXXII, sic ait: Verbo Dei coeli solidati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Item rursus in Psalmo quadragesimo quarto: Eructa
Abbreviated transcription (Latin):
magna inter hunc dei filium caeterosq angelos differentia
est. Illi enim ex deo tacin spiritus exierunt quia non ad
doctrinam dei tradendam. sed ad ministerium creabantur.
Ille uero cum sit et ipse spiritus. tamen cum uoce ac sono
ex dei ore processit. sicut uerbum ea scilicet ratione q
uoce euis ad populum fuerat usurus idest quod ille mayi¬
ster futurus esser doctrinae dei et caelestis archan ad bo¬
mines ꝑferendi. quod ipsum primo locutus est ut peuu
ad nos loqueretur et ille uocem dei ac uoluntatem nobio
reuelaret. Merito iguur sermo ac uerbum dei dicitit
quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum quẽ
non utero sed mente conceperat in excogitabili quadã ma-¬
iestatis suae uirtute ac potentia in effigiem quae proprio sẽ¬
su et sapientia uigeat comprehendit. et alios item spiritus
suos in angelos figurauit. Nostri spiritus dissolubiles sũt
quia mortales sumus. dei autem spiritus et uiuunt. et ma¬

Expanded text:
magna inter hunc dei filium ceterosque angelos differentmagna inter hunc dei filium ceterosque angelos differentest. Illi enim ex Deo taciti spiritus exierunt; quia non ad doctrinam Dei tradendam, sed ad ministerium creabantur. Ille vero cum sit et ipse spiritus, tamen cum voce ac sono ex Dei ore processit, sicut verbum, ea scilicet ratione, quia voce ejus ad populum fuerat usurus; id est, quod ille magister futurus esset doctrinae Dei et coelestis arcani ad hominem proferendi: quod ipsum primo locutus est, ut per eum ad nos loquerereuelaret. merito igitur sermo ac uerbum dei dicitur, quia deus procedentem de ore suo uocalem spiritum, quem non utero, sed mente conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et uiuunt et ma
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃. cum solus sit cui ꝑmiscere se potuit: aut cum esset¬
tante potestatis ut quicquid uellet efficeret utq ad
creandum societate alterius non indigebat. nisi forte e¬
xistimabimus deum sicut orpheus putauit. et marem
ẽẽ et feminam. quod aliter generare nequerit. nisi habe¬
ret uim sexus utriusq. quasi aut ipse secum coierit. aut
sine coitu non potuerit procreare. Sed et hermes in eadẽ
Quod si ita eẽt. ut a ꝓpħis pater dicitur. sic etiam mater
diceretur. Quomodo igiur procreauit: Primum nec sciri
a quoꝗͣ possunt. nec narrari opera diuina. Sed tñ sancte
lraẽ docent. in quibus cautum est illum dei filium dei eẽ
sermonem itemq caeteros angelos dei spirius eẽ. Namt
sermo ẽ spiritus cum uoce aliquid significante prolatus.
Sed tamen quoniam spiritus et sermo diuersis partibus ꝓ¬
feruntur. siquidem spiritus naribus. ore sermo procedit.

Expanded text:
autem, cum solus sit, cui autem, cum solus sit, cui tantae potestatis, ut quidquid uellet efficeret, utique ad creandum societate alterius non indigebat: nisi forte existimabimus deum, sicut Orpheus putauit, et marem esse et feminam, quod aliter generare non quiuerit, nisi haberet uim sexus utriusque, quasi aut ipse secum coierit aut sine coitu non potuerit procreare. sed et Hermes in eadem quod si ita esset, ut a prophetis pater dicitur, sic etiam mater diceretur. quomodo igitur procreauit? primum nec sciri a quoquam possunt nec enarrari opera diuina, sed tamen sanctae litterae docent, in quibus cautum est illum dei filium dei esse sermonem itemque ceteros angelos dei spiritus esse. nam sermo est spiritus cum uoce aliquid significante prolatus. sed tamen quoniam spiritus et sermo diuersis partibus proferuntur, siquidem spiritus naribus, ore sermo procedit,
Abbreviated transcription (Latin):
ptus. cuius capiendi nondum tempus aduenit. sed quod
caeleste ac sempiternum de quo disseremus in ultmo libro
N unc uero de prima eius natiuitate dicamus. Inprimis¬
enim testificamur eum bis eẽ natum. primum in spiritu.
postea in carne: Unde apud hieremiam ita dicitur. Priꝰ¬
ꝗͣte formarem in utero noui te. et item apud ipsum. bea¬
tus qui erat anteꝗͣ nasceretur. quod nulli alii contigit
praeter christum. qui cum ẽẽt a principio filius dei rege¬
neratus est denuo secundum carnem. quae duplex nati¬
uitas eius magnum intulit errorem humanis pectoribꝰ
iramenta retinebant. Sed nos id plane dilucideq mon¬
strabimus ut amatores sapientie faciluis ac diligentiꝰ
instruantur. Qui audit dei filium dici non debet tantũ
nefas mente concipere. ut existimet eoc connubio ac per¬
mixtone feminae alicuius deum procreasse. quod non
facit nisi animal corporale mortiq subiectum. Deus⁊

Expanded text:
ptus, cuius capiendi nondum tempus aduenit, sed quod ptus, cuius capiendi nondum tempus aduenit, sed quod caeleste ac sempiternum; de quo disseremus in ultimo libro. nunc uero de prima eius natiuitate dicamus. Inenim testificamur, illum bis esse natum; primum in spiritu, postea in carne. Unde apud Hieremiam ita dicitur: Priusquam te formarem in utero, novi te. Et item apud ipsum: Beatus qui erat, antequam nasceretur; quod nulli alii contigit, praeter Christum. Qui cum esset a principio Filius Dei, regeneratus est denuo secundum carnem: quae duplex nativitas ejus magnum intulit humanis pectoribuscramenta retinebant. Sed nos id plane dilucideque monstrabimus, ut amatores sapientiae facilius ac diligentius instruantur. Qui audit Dei Filium dici, non debet tantum nefas mente concipere, ut existimet, ex connubio ac permistione foeminae alicujus Deum procreasse, quod non facit nisi animal corporale, mortique subjectum. Deus
Abbreviated transcription (Latin):
stats et regni. Sic et iudei reges suos appellabant. Sed
exponenda ẽ huius nominis ratio. propter ignorantium
errorem. qui eum immutata lrã chrestum solent dicere:
Frat iudeis ante praeceptum ut sacrum conficerent unguẽ¬
tum quo perungi possent ii qui uocabuntur ad sacerdon¬
um uel ad regnum. et sicut nunc romanis indumentũ
purpurae insigne est regiae dignitats assumptae. sic illis
unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam confe¬
rebat. Uerum quoniam graeci ueteres xpiecs ai dicebãt
ungi quod nunc aͥ Aei gͥec ec sicut indicat homeri uer
EAdico. Ob hanc rationem nos. cum christum nuncupa¬
mus. idest unctum qui hebraice messia dicitur. Unde
in quibusdam graecis scripturis. quae male de hebraicis
interpretatȩ sunt nAeiuuepoc scriptum inuenitur atto
roua Aei hecsui. sed tamen utrolibet nomine rex signi¬
ficatur: non quod ille regnum hoc terrenum fuerit ade-¬

Expanded text:
statis et regni: sic enim Iudaei reges suos appellabant. sed exponenda huius nominis ratio est propter ignorantium errorem, qui eum inmutata littera Chrestum solent dicere. erat Iudaeis ante praeceptum ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent ii qui uocabantur ad sacerdotium uel ad regnum, et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regium conferebat. uerum quoniam Graeci ueteres χρίεσθαι dicebant ungui, quod nunc ἀλείφεσθαι, sicut indicat Homeri uersχρῖσαν ἐλαίῳ, ob hanc rationem nos eum Christum nuncupamus, id est unctum, qui Hebraeice Messias dicitur. unde in quibusdam Graecis scripturis, quae male de Hebraeicis interpretatae sunt, ήλειμ- μένος scriptum inuenitur, ἀπὸ tou ἀλείφεσθαι. sed tamen utrolibet nomine rex significatur, non quod ille regnum hoc terrenum fuerit ade
Abbreviated transcription (Latin):
tus est mihi. Oseae quoq primus duodecim ꝓpħaꝵ de re¬
surrectione eius testificatus ẽ. Hic filius meus sapiens ꝑo
quod nunc non resistet in contribulatione filioꝵ suoꝵ et
de manu inferoꝵ eruam eum. Ubi est uidicium tuũ mors.
aut ubi ẽ aculeus nius: Item alio loco. Uiuicabit nos post
biduum die tertia. Et ideo sibylla impositurum eẽ morti
terminum diꝯxit post tridui somnum R eaUΑ uÕi¬

Expanded text:
tus est mihi. Osee quoque primus duodecim prophetarum de retus est mihi. Osee quoque primus duodecim prophetarum de resurrectione eius testificatus est: hic filius meus sapiens, propter quod nunc non resistet in contribulatione filiorum suorum: et de manu inferorum eruam eum.. ubi est iudicium tuum, mors, aut ubi est aculeus tuus? idem alio loco: uiuificabit nos post biduum die tertio. et ideo Sibylla inpositurum esse morti terminum dixit post tridui somnum: καὶ
Abbreviated transcription (Latin):
sent. ne prodigus ꝗdem caelestibus facinus suum intelli¬
gere querunt. sed qm̃ praedixerat se tertia die ab inferis
resurrecturum metuentes ne a discipulis subrepto et a¬
moto corpore uniuersi resurrexisse eum crederent. et fie¬
ret in plebem multo maior confusio.detraxerunt. eũ cru¬
ci. et conclusum firmiter in monumento. militari custodia
circundederunt. Uerum tertia die ante lucem terremotu
facto. repente: patefactum est sepulchrum. et custodibus
quos attonitos stupefecerat pauor nihil uidentibus inte¬
ger e sepulchro ac uiuus egressus in galileam profectus est
ut discipulos suos quaereret. In sepulchro uero nihil reꝑ¬
tum ẽ. nisi exxuuiae: quibus inuolutum corpus incluserãt.
Illum autem apud inferos non remansurum sed die tertia
resurrecturum ꝓpħae cecinerant. Dauid in psalmo.xU.
N on derelinques animam meam apud inferos. neq sanctũ
tuum dabis uidere interitum. Item in tertio. Ego dormiui
et somnum accepi. et esurrexi. quoniam dominus auxilia

Expanded text:
sent, ne prodigiis quidem coelestibus facinus suum intelligere quiverunt. Sed quoniam praedixerat se tertio die ab inferis resurrecturum, metuentes ne a discipulis surrepto et amoto corpore, universi resurrexisse eum crederent, et fieret multo major in plebe confusio, detraxerunt eum cruci, et conclusum in monumento firmiter militari custodia circumdederunt. Verum tertio die, ante lucem terrae motu facto, repente patefactum est sepulcrum, et custodibus, quos attonitos obstupefecerat pavor, nihil videntibus, integer e sepulcro ac vivus egressus, in Galilaeam profectus est, ut discipulos suos quaereret: in sepulcro vero nihil repertum est, nisi exuviae quibus involutum corpus incluserant. Illum autem apud inferos non remansurum, sed die tertio resurrecturum, prophetae cecinerant. David in psalmo XV: Non derelinques animam meam apud inferos, nec dabis sanctum tuum videre interitum. Item in tertio: Ego dormivi et somnum cepi, et resurrexi; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
duo tabernacula. scissum est in duas partes et sol repente.
subductus ẽ. et ab hora sexta usq ad horam nonam tene¬
brae fuerunt. Qua de re amos ꝓpha testatur. Et erit in
illo die dicit dominus: occidet sol meridie: et tenebrabitur
dies lucis. et conuertam dies festos uestros in luctum. et cã¬
tica uestra in lamentationem. Item hieremias. Exterrita
est quae parit. et redut anima. et occidit sol ei cum adhuc
medius dies eẽt confusa est et maledicta reliquos eoꝵ in
gladium dabo in conspectu inimicoꝵ eoꝵ. Et sibylla

Expanded text:
duo tabernacula, scissum est in duas partes; et sol repente duo tabernacula, scissum est in duas partes; et sol repente subductus est, et ab hora sexta usque in nonam tenebrae fuerunt. Qua de re Amos propheta testatur: Et erit in illo die, dicit Dominus, occidet sol meridie, et tenebrabitur dies lucis; et convertam dies festos vestros in luctum, et cantica vestra in lamentationem. Item Hieremias: Exterrita est quae parit, et taeduit animam; et subivit sol ei, cum adhuc medius dies esset; confusa est, et maledicta: reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimicorum eorum. Et Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
uod si auertimini a me dicit dñs. et non ostenderitis uerita¬
tem meam reueiam israel a terra quam dedi illis et domũ
hanc quam aedificaui illis in nomine meo prouciam illã
ex omnibus. et erit israel in ꝑditionem et in opprobriũ
ppło et domus haec erit deserta. et omnis ꝗ transierit per
illam admirabitur et dicet. O propter quam rem deus fe¬
cit terre huic et domui huic haec mala et dicent. Quia
dereliquerunt dominum deum suum et plecuti sunt no¬
gem suum dilectissimum deo. et cruciauerunt eum in humi
sitate magna ꝓpter hoc importauit illis deus mala haec
Quid amplius iam de facinore uideoꝵ dici pot. qͣ eacerats
tum fuise atq insanabili furore correptos. qui hec quo¬
tidie legentes. neq intellexerunt. neq ꝗn facerent cauere
uoluerunt: Suspensus igitur et affixus exclamauit ad
dominum uoce magna. et ultro spiritum posuit. et eadem
hora terremotus factus ẽ. et uelum templi quod separabat

Expanded text:
Quod si avertimini a me, dicit Dominus, et non custodieritis veritaQuod si avertimini a me, dicit Dominus, et non custodieritis veritatem meam, rejiciam Israel a terra quam dedi illis: et domum hanc, quam aedificavi illis in nomine meo, projiciam illam ex omnibus; et erit Israel in perditionem, et in improperium populo: et domus haec erit deserta; et omnis qui transibit per illam, admirabitur, et dicet: Propter quam rem fecit Dominus terrae huic et huic domui haec mala? Et dicent: Quia reliquerunt Dominum Deum suum, et persecuti sunt regem suum dilectilitate magna: propter hoc inportauit illis deus mala haec. Quid amplius itum fuisse, atque insanabili furore correptos, qui haec quotidie legentes neque intellexerunt, neque quin facerent cavere potuerunt? Suspensus igitur atque affixus exclamavit ad Dominum voce magna, et ultro spiritum posuit. Et eadem hora terrae motus factus est. Et velum templi, quod separabat