comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ducat. Quousq namq hic uiuimus. ne¬
cesse est ut uitã pręsentis scłi ꝑmixti ꝑ¬
agamus. Tunc autem discernimur. cum
ꝑuenimus Boni enĩ soli nusquam sunt nͥ
in cȩlo. & mali soli nusquam sunt nisi in
inferno. Hȩc autem uita quae inter
celum et infernũ sita est. sicut in medio
subsistit: ita utrumq partiũ ciues cõmu¬
niter recipit. Quos tamen sca ȩccła et
nunc in discrete suscipit. et postmodum
in egressione discernet. Si igitur boni esti̾.
quamdiu in hac uita subsistitis. ȩquani¬
miter tolerate malos. Nã quis quis
malos non tolerat. ipse sibi ꝑintolerantiã
suam testis est: quia bonus non est
Abel enĩ ẽẽ rennuit. quem cam mali¬
tia non exercet. Sic intritura areae
grana sub paleis premuntur. sic flores
inter spinas oriuntur: & rosa quȩ redol&
crescit cum spina quar pungit. Duos
quippe filios habuit primus homo. unꝰ
horum electus est: alter repbu fuit.

Expanded text:
ducat. Quousque namque hic vivimus neducat. Quousque namque hic vivimus necesse est ut viam praesentis saeculi permisti pergamus. Tunc autem dipervenimus. Boni enim soli nusquam sunt, nisi in coelo; et mali soli nusquam sunt, nisi in inferno. Haec autem vita quae inter coelum et infernum sita est, sicut in medio subsistit, ita utrarumque partium cives communiter recipit; quos tamen sancta Ecclesia et nunc indiscrete suscipit, 1638 et postmodum in egressione discernit. Si ergo boni estis, quandiu in hac vita subsistitis, aequanimiter tolerate malos. Nam quisquis malos non tolerat, ipse sibi per intolerantiam suam testis est quia bonus non est. Abel enim esse renuit, quem Cain malitia non exercet. Sic in tritura areae grana sub paleis premuntur; sic flores inter spinas oriuntur, et rosa quae redolet crescit cum spina quae pungit. Duos quippe filios habuit primus homo; sed unus horum electus est, alter reprobus fuit .
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. quandoq tamen sermo dĩ inuentu¬
rus est ubi requiescat. Vnde et subdi¬
tur. Tunc ait seruis suis. Nuptiȩ quidẽ
paratȩ sunt : sed qui inuitati erant non
fuerunt digni. Ite ergo ad exituᷤᷤ uiarũ.
et quoscumq inueneritis uocate adnup¬
tias. Si inscriptura sacra uiaᷤᷤ actiones
accipimus. exitus uiarum in telligimus
defectus actionum : quia illi plerumq
facile ad dm̃ ueniunt. quos interrenis
actibus ꝓspera nulla comitantur. Unde¬
et sequitur. Et egressi serui eius inuias.
congregauerunt omnes quos inuenerunt
malos et bonos: & impletȩ sunt nuptiae
discumbentium. Ecce iã ipsa qualitate
conuiuantium aꝑte ostenditur. quia
ꝑhas regis nuptias prȩsens ȩccła designat᷑
in qua cum bonis et mali conueniunt.
Permixta quippe est diuersitate filiorẽ.
quia sic omnes ad fidem generat. ut tam̃
om̃s ꝑ inmutationẽ uitȩ adlibertatem spi¬
ritualis grãẽ culpis exigentib non per¬

Expanded text:
 quandoque tamen sermo Dei inventu quandoque tamen sermo Dei inventurus est ubi requiescat. Unde et subditur: Tunc ait servis suis: Nuptiae quidem paratae sunt, sed qui invitati erant non fuerunt digni. Ite ergo ad eet quoscunque inveneritis vocate ad nuptias. » Si in Scriptura sacra vias actiones accipimus, exitus viarum intelligimus defectus actionum, quia illi plerumque facile ad Dominum veniunt, quos in terrenis actibus prospera nulla comitantur. « Et egressi servi ejus in vias congregaverunt omnes quos invenerunt malos et bonos, et impletae sudiscumbentium. Ecce jam ipsa qualitate convivantium aperte ostenditur, quia per has regis nuptias praesens Ecclesia designatur, in qua cum bonis et mali conveniunt. Permista quippe est diversitate filiorum: quia sic omnes ad fidem generat, ut tamen omnes per immutationem vitae ad libertatem spiritalis gratiae culpis exigentibus non per
Abbreviated transcription (Latin):
cidas dicitur: quia in hominibus omẽ
iudicium ꝑ angeloᷤ exhubetur. Quid
namq sunt illa angeloꝵ agmina. nisi
exercitus regis nr̃i: Unde & idem rex
dñs sabbaoth dicitur. Sabbaoth quippe
exercituum in terpretatur. Ad perden¬
dos ergo aduersarioᷤ suos exercitum mit¬
tit. quia nimirum uindictam dñs ꝑ an¬
gelos exercet. Cuius uindictȩ potentiam
tunc nr̃i patres audiebant. nos autem
iam cernimus. Vbi enim sunt superbi
illi martyrum persecutores : Ubi illiqͥ
contra conditorem suum ceruicẽ cordis
erexerant. et de huius mundi gła morti¬
fera tumebant. Ecce iam martyrum¬
mors floret in fide uiuen
hi qui contra illos de crudelitate sua
gloriati sunt nequaquam ad memoriã
nram ueniunt uel in numero mortuoꝵ
Rebus ergo recognoscimus quod in para¬
bolis audimus. Sed is qui inuitantem
se contempni conspicit. regis fili i nupti¬
as uacuas non habebit : Ad alios mittit:
quia et si apud aliquos laborat uerbũ¬

Expanded text:
cidas dicitur, quia in hominibus omne cidas dicitur, quia in hominibus omne judicium per angelos exhibetur. Quid namque sunt illa angelorum agmina, nisi exercitus Regis nostri? Unde et idem rex Dominus Sabaoth dicitur. Sabaoth quippe exercituum interpretatur. Ad perdendos ergo adversarios suos exercitum mittit, quia nimirum vindictam Dominus per angelos exercet. Cujus vindictae potentiam tunc nostri patres audiebant, nos autem jam cernimus. Ubi sunt enim superbi illi martyrum persecutores? Ubi illi qui contra conditorem suum cervicem cordis erexerant et de hujus mundi gloria mortifera tumebant? Ecce jam mors martyrum floret in fide viventium, et hi qui contra illos de crudelitate sua gloriati sunt nequaquam ad memoriam nostram veniunt vel in numero mortuorum. Rebus ergo cognoscimus quod in parabolis audimus. 6. Sed is qui invitantem se contemni conspicit regis filii sui nuptias vacuas non habebit. Ad alios mittit, quia etsi apud aliquos laborat,
Abbreviated transcription (Latin):
nem suam. Inuillam ire est labori terre¬
no immoderate in cumbere: in negotiatio¬
nem uero ire est actionum sȩcularium
lucris in hiare: Quia enim alius inten¬
tus labori terreno. alius uero mundi huiꝰ
actionibus deditus mysterium in carna¬
tionis dominicar pensare et scđm illud
uiuere dissimulat: quasi aduilła uel ne¬
gotium ꝑgens uenire ad regis nuptiaᷤ re¬
cusat. Et plerumq quod est grauius non¬
nulli uocantis gram non solum respuunt.
sed etiam ꝑsequuntur. Unde & subdit᷑.
Reli qui uero tenuerunt seruos eiuᷤ. et
contumeliis affectos occiderunt. Sed rex
ista cognoscens: missis exercitibus suis per¬
didit homicidas illos. & ciuitatẽ illorum
succendit. Homicidas ꝑdidit. quia per¬
sequentes interimit. Ciuitatem eorum
igne succendit. quia illorũ non solum ani¬
mae sed et caro quoq in qua habitaue¬
rant ȩternę gehennȩ flamma cruciat
Missis uero exercitibus extinxisse homi¬

Expanded text:
nem suam. In villam quippe ire est labori terrenem suam. In villam quippe ire est labori terreno immoderate incumbere, in negotiationem vero ire 1637 est actionum saecularium lucris inhiare. Quia enim alius intentus labori terreno, alius vero mundi hujus actionibus deditus, mysterium incarnationis dominicae pensare et secundum illud vivere dissimulat, quasi ad villam vel negotium pergens, venire ad regis nuptias recusat. Et plerumque, quod est gravius, nonnulli vocantis gratiam non solum respuunt, sed etiam persequuntur. Unde et subditur: Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumeliis affectos occiderunt. Sed rex ista cognoscens, missis exercitibus suis, perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. Homicidas perdit, quia persequentes interimit. Civitatem eorum igni succendit, quia illorum non solum animae, sed et caro quoque in qua habitaverant, aeterna gehennae flamma cruciatur. Missis vero exercitibus exstinxisse homi
Abbreviated transcription (Latin):
tationibus intime cẏbo pascuntur. quasi
largiori alimento pinguescunt. Hac enĩ
pinguedine saginari psalmista concupie¬
rat. cum dicebat. Sicut adipe & pingue¬
dine repleatur anima mea. Quia igit᷑
prȩdicatores dominicȩ in carnationis mis¬
si ꝑsecutionem ab infidelibus et priuᷤᷤ pro¬
phetȩ et post̾modum sc̃ĩ apłi pertulerunt.
inuitatis et uenire nolentibus dicitur
Tauri mei et altilia occisa. et omnia pa¬
rata: ylesi aꝑtius dicatur. Patrum prȩce¬
dentium mortes aspicite. & remedia uitȩ
urãe cogitate. Notandum uero quod pri¬
ori inuitatione nil de tauris & altilibus
dicitur. in secunda autem iam tauri et
altilia mactata memorantur : quia omps
ds̃ cum uerba eius audire nolumus ad¬
iungit exempla. ut omne quod impossi¬
bile credimus tanto nobis ad sperandũ
fiat facilius. quanto per hoc transisse
iam & alios audimus. Sequitur. Iui
autem neglexerunt. et abierunt alius
inuillam suam: alius uero ad negotiatio¬

Expanded text:
tationis intimae cibo pascuntur, quasi tationis intimae cibo pascuntur, quasi largiori alimento pinguescunt. Hac enim pinguedine saginari Propheta concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . Quia ergo praedicatores dominicae incarnationis missi persecutionem ab infidelibus, et prius prophetae, et postmodum sancti apostoli, pertulerunt, invitatis et venire nolentibus dicitur: Tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata. Ac si apertius dicatur: Patrum praecedentium mortes aspicite, et remedia vitae vestrae cogitate. Notandum vero quod in priori invitatione nil de tauris et altilibus dicitur, in secunda autem jam tauri et altilia mactata esse memorantur, quia omnipotens Deus cum verba ejus audire nolumus, adjungit exempla, ut omne quod impossibile credimus. tanto nobis ad sperandum fiat facilius, quanto per hoc transisse jam et alios audimus. 5. Sequitur: Illi autem neglexerunt, et abierunt, alius in villam suam, alius vero in negotiatio
Abbreviated transcription (Latin):
accepta tunc iustis licentia fuerat: ut dĩ
suosq aduersarios quanta possent uir tute
comprimerent. eosq uire gladii ferirent.
Quod in nouo ꝓculdubio testamento com¬
pescit᷑ : cum ꝑsemet ipsam ueritaᷤ prȩdicat
dicens. Diligite inimicoᷤᷤ ur̃os. bene facite
his qui uos oderunt. Quid ergo ꝑ tauros.
nisi patres testamenti ueteris significant᷑.
Nam dum exꝑmissione legis accȩperant
quatinus aduersarios suos odii retributio¬
ne ꝑcuterent ut ita dicam quid aliud quã
tauri erant. qui inimicoᷤ suos uirtutis cor¬
poreae cornu feriebant: Quid uero per
altilia. nisi patres testamenti noui figuran¬
tur : Qui dum gram̃ pinguedinis int̾nȩ
ꝑcipiunt. a terrenis desideriis innitenteᷤ
ad sublimia contemplationis suȩ penn is
subleuantur. Inimo quippe cogitationẽ
ponere quid est aliud quam quȩdam
ariditas mentis: Qui autem in tellectu ce¬
lestium iam ꝑ scã desideria desuꝑnis delec¬

Expanded text:
accepta tunc justis licentia fuerat ut Dei accepta tunc justis licentia fuerat ut Dei suosque adversarios quanta possent virtute comprimerent, eosque jure gladii ferirent. Quod in Novo procul dubio Testamento compescitur, cum per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos . Qui ergo per tauros nisi patres testamenti veteris significantur? Nam dum ex permissione legis acceperant quatenus adversarios suos odii retributione percuterent, ut ita dicam, quid aliud quam tauri erant, qui inimicos suos virtutis corporeae cornu feriebant? Quid vero per altilia nisi patres testamenti novi figurantur, qui dum gratiam pinguedinis internae percipiunt, a terrenis desideriis enitentes, ad sublimia contemplationis suae pennis sublevantur? In imo quippe cogitationem ponere, quid est aliud quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desideria de supernis delec
Abbreviated transcription (Latin):
coniungendam sibi ȩccłam in carnatus
ds̃ de incorrupto utero uirginis exiuit.
Misit ergo seruoᷤ suos. ut ad istas nupti¬
as amicos inuitarent. Misit semel. mi¬
sit iterum : quia in carnationiᷤ dominicȩ
prȩdicatores & prius prophetas. & post̃¬
modum apłos fecit. Bis itaq seruos ad
inuitandũ misit : quia in carnationem
unigeniti et ꝑ prophetas dixit futuram.
et ꝑ apłos nuntiauit factam. Sed qui a hi
qui prius inuitati sunt adnuptiarum
coniuuium uenire noluerunt: insecunda
inuitatione iam dicitur. Ecce prandiũ
meum paraui. tauri mei & altilia occisa.
& omnia parata. Quid in tauriᷤᷤ uel alti
menti patres accipimus: Quia enim
uulgo loquor: etiam ipsa me necesse est
uerba euangłicȩ lectioniᷤ explanare:
Altilia enĩ saginata dicimus. Ab eo enim
qđ est alere altilia quasi alatilia uocamꝰ
Cum uero in lege scriptum sit. diliges ami¬
cum tuũ & odio habebis inimicũ tuum.

Expanded text:
conjungendam sibi Ecclesiam incarnatus conjungendam sibi Ecclesiam incarnatus Deus de incorrupto utero Virginis exivit. Misit ergo servos suos ut ad istas nuptias amicos invitarent. Misit semel, misit iterum quia incarnationis dominicae praedicatores, et prius prophetas, et postmodum apostolos fecit. Bis itaque servos ad invitandum misit, quia incarnationem Unigeniti et per prophetas dixit futuram, et per apostolos nuntiavit factam. Sed quia hi qui prius invitati sunt ad nuptiarum convivium venire noluerunt, in secunda invitatione jam dicitur: Ecce prandium meum paravi, tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata. 4. Quid in tauris vel altils testamenti patres accipimus? Quia enim vulgo loquor, etiam ipsa me necesse est verba evangelicae lectionis explanare. Altilia enim sagiuata dicimus; ab eo enim quod est alere, altilia quasi alitilia vocamus. Cum vero in lege scriptum sit: Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum ,
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Ds̃ iudiciũ tuum regi dã: et iustitiã
tuam filio regis. Qui fecit nuptias filio
suo:. Tunc enĩ ds pater dõ filio nuptias
fecit: quando hunc inutero uirginiꝰ hu¬
manę naturȩ coniunxit. quando đm ante
sȩcula fieri uoluit hominẽ in fine sçculoꝵ.
Sed quia exduabus ꝑsonis fieri solet ista
coniunctio: absit hoc ab intellectib nrĩs
ut ꝑsonam dĩ et hominis redẽptoris nr̃i xp̃i
duabus quippe atq in duabus hunc na¬
turis existere dicimus. sed duab personis
compositũ credi ut nefas uitamus: Aꝑtius
gitur atq securiuᷤs dici potest: quia in
noc pater regi filio nuptias fecit. quo ei
ꝑ in carnationis mysterium scam ȩccłam
sociauit. Uterus autem genitriciᷤ uirgi¬
nis huius sponsi thalamus fuit. Unde
et ꝑpsalmistam dicit. Insole posuit tab̃¬
naculum suum. & ipse tamquã sponsus
ꝓcedens de thalamo suo. Tamqua sponsuᷤ
quippe de thalamo suo ꝓcessit. qui ad

Expanded text:
ait: Deus judicium tuum regi da, et justitiam ait: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Qui fecit nuptias filio suo. Tunc enim Deus pater Deo Filio suo nuptias fecit, quando hunc in utero Virginis humanae naturae conjunxit, quando Deum ante saecula fieri voluit hominem in fine saeculorum. Sed quia ex duabus personis fieri solet ista conjunctio, absit hoc ab intellectibus nostris, ut personam Dei et hominis Redemptoris nostri Jesduabus quippe atque in duabus hunc naturis existere dicimus; sed ex duabus personis compositum credi, ut nefas, vitamus. Apertius ergo atque securius dici potest quia in hoc Pater regi Filio nuptias fecit, quo ei per incarnationis mysterium sanctam Ecclesiam sociavit. Uterus autem genitricis Virginis hujus sponsi thalamus fuit. 1636 Unde et Psalmista dicit: In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Tanquam sponsus quippe de thalamo suo processit, quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. ipsum quoq prandiũ cęna uoca¬
batur. Sȩpe autem iã dixisse me memi¬
ni. qđ plerũq in scõ euangelio regnum
cȩloꝵ prȩsens ȩccła nominatur. Congre¬
gatio quippe iustoꝵ. regnũ cȩlorũ dicitur
Quia enĩ ꝑ prophetã dñs dicit cęlũ mihi
sedes est. & salo mon ait anima iusti sedes
est sapientiȩ. paulus &iam dicit xpm dĩ
uirtutẽ et dĩ sapientiã: liquido colligere
debemus quia ds̃ sapientia anima autẽ
iusti sedes sapientiȩ. dum celũ dicitur sede s
di celum ergo est anima iusti. Hinc per
psalmistã de scĩs prędicatorib dicit᷑. Caeli
enarrant głam di. Regnum ergo cȩlorũi
ẽ ȩccła iustoꝵ. quia du coꝵ corda in terra
nil ambiunt: ꝑ hoc quod ad suꝑna suspi
rant. iam in eis dñs quasi in cȩlestib regnat.
Dicatur ergo. Simile est regnũ cęloꝵ ho¬
mini regi
qui fecit nuptia  filio suo.¬
regis filii pater. Ille nimirũ cui psalmista

Expanded text:
fieret, ipsum quoque prandium coena vocafieret, ipsum quoque prandium coena vocabatur. 2. Saepe autem jam me dixisse memini quod plerumque in sancto Evacoelorum praesens Ecclesia nominatur. Congregatio quippe justorum regnum coelorum dicitur: quia enim per prophetam Dominus dicit: Coelum mihi sedes tiae ; Paulus etiam dicit: Christum Dei virtutem et Dei sapientiam ; liquido colligere debemus quia si Deus sapientia, anima autem justi sedes sapientiae, dum coelum dicitur sedes Dei, coelum ergo est anima justi. Hinc per Psalmistam de sanctis praedicatoribus dicitur: Coeli enarrant gloriam Dei . Regnum ergo coelorum est Ecclesia justorum, quia dum eorum corda in terra nil ambiunt, rant jam in eis Dominus, quasi in coelestibus regnat. Dicatur ergo: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo.re
Abbreviated transcription (Latin):
heũ ipsa sit lectio quȩ apud lucã sub
appellatione cȩne describitur. & quidẽ
sunt non nulla quȩ sibi dissona e̾ẽ uide¬
antur : quia hic prandiũ. illic caena
memoratur. Hic qui adnuptias non
dignis uestibus intrauit repulsuᷤ ẽ. illic
nullus qui intrasse dicitur repulsus eẽ
ꝑ hibetur. Qua exre recte colligitur
quod et hic ꝑnuptias prȩsens ȩccła. & illic
ꝑ cęnã ȩternũ et ultimum conuiuiũ ad¬
signatur : quia & hanc non nulli exituri
intrant. & ad illud quisquis semel intra¬
uerit ulterius non exibit: At siquiᷤ forte X.¬
contendat hanc eandem ẽẽ lectionem.
ego melius puto salua fide alieno in tellec¬
tui cedere quã contentionib deseruire:
qm̃ et in telligi congrue forsitan potest.
quia deꝓiecto eo qui cũ nuptiali ueste ñ
uenerat quod lucas tacuit. matheuᷤ dixit
Quod uero ꝑ illum cęna. ꝑhunc autem
prandium dicitur: nequaqũa uel hoc nr̃e
intelligentiȩ obsistit. quia cum hora
nona apud antiquos cotidie prandium

Expanded text:
ud Lucam sub appellatione coenae describitur . Et quidem sunt nonnulla quae sibi dissona esse videntur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, quia et hanc nonnulli exituri intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non exibit. At si quis forte contendat hanc eamdem esse lectionem, ego melius puto, salva fide, alieno intellectui cedere, quam contentionibus deservire, quoniam et intelligi congrue forsitan potest quia de projecto eo qui cum nuptiali veste non venerat quod Lucas tacuit Matthaeus dixit. Quod vero per illum coena, per hunc autem prandium dicitur, nequaquam vel hoc nostrae intelligentiae obsistit, quia cum ad horam nonam apud antiquos quotidie prandium
Abbreviated transcription (Latin):
rendum sed ignibus concremandũ dicen¬
te dño. Omnis plantatio qũa non planta¬
uit pater meus. eradicabitur. Custodien¬
da ergo nobis est om̃ium germinũ semi¬
numq generositaꝰ. quam ex summi agri¬
colȩ plantatione concȩpimus: & uigili solli¬
citudine ꝓuidendum ne di munera ali¬
qua inuidentis inimici fraude uolentur.
et in paradyso uirtutum concrescat
hoc malum nichil est potentius ȩlemo¬
sinis atq ieiuniis: dum & carnales eu¬
piditates continentia necat. & desiderioꝵ
spiritualium fructus misericordiȩ cul¬
tura multiplicat. nde caritatẽ urãm
sollemniter commonemus. ut ꝑ castiga¬
tionem corporis & per opera pietatis

Expanded text:
rendum, sed ignibus concremandum, dicenrendum, sed ignibus concremandum, dicente Domino: Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis eradicabitur . Custodienda igitur nobis est omnium germinum seminumque generositas, quam ex summi Agricolae plantatione concepimus, et vigili sollicitudine providendum ne Dei munera aliqua invidentis inimici fraude violentur, et in paradiso virtutum concrescat hoc malum, nihil est potentius eleemosynis atque jejuniis, dum et carnales cupiditates continentia necat, et desideriorum spiritalium fructus misericordiae cura multiplicat. Unde charitatem vestram solemniter admo nemus ut per castigationem corp
Abbreviated transcription (Latin):
tua auertere. Intelligat contra omnia
quae sensibus corporis blandiuntur tẽ¬
perantiȩ sectandã ẽẽ uirtutem : ꝑ quam
exterioris hominis uoluptas minuitur. sa¬
pientia interius augetur. Non enim idem
cordis uigor est sub onere cybi qui subleui¬
tate ieiunii. nec eundem sensum potest
satietas generare quem parcitas: quia cum
caro concupiscit aduersus sp̃m. spiritali cu¬
piditate superatur. libertate optinetur
sanitas & sanitate libertas: ut et caro m̃tis
iudicio & mens dĩ regatur auxilio. Ad hanc
uentum sp̃s scĩ quinquaginta dieb men¬
sis quos in lȩtitia prȩcipue festiuitatis ex e¬
gimus adieiunioꝵ remedia recurramus.
neforte ꝑ occasionem licentiȩ blandioris
aliquas negligentiȩ culpas delectabilium
usus inciderit. Terra enim carniᷤ nrãe nͥ
assiduis fuerit subiecta culturis. cito desegni
otio spinas tribulosq ꝓducit: & partu de¬
genere dabit fructum non horreis infe¬

Expanded text:
tua avertere , intelligat sibi contra omnia tua avertere , intelligat sibi contra omnia quae sensibus corporeis blandiuntur, temperantiae sectandam esse virtutem, per quam, dum exterioris hominis voluptas minuitur, sapientia interioris augetur. Non enim idem vigor cordis est sub onere cibi, qui sub levitate jejunii; nec eumdem sensum potest satietas generare quem parcitas. QUIA CUM caro concupiscens adversus spiritum spiritali cupiditate superatur , libera obtinetur sanitas et sana libertas: ut et caro mentis judicio et mens Dei regatur auxilio. CAP. IIIventum Spiritus sancti quinquaginta diebus emensis, quos in laetitia praecipuae festivitatis exegimus, ad jejuniorum remedia recurramus: ne forte per occasionem licentiae blandioris aliquas negligentiae culpas delectabilium usus inciderit. Terra enim carnis nostrae, nisi assiduis fuerit subacta culturis, cito de segni otio spinas tribulosque producit, et partu degeneri dabit fructum non horreis infe
Abbreviated transcription (Latin):
apłicȩ instituta doctrinae quae exdiui¬
ne eruditionis fonte manarunt: dubiũ
non est influente ȩccłȩ principe spũ scõ
hanc primũ ab eis obseruantiam fuisse
conceptam: ut scĩ obseruatione ieuinii.
omnium uirtutũ regulas inchoarent:
quia multũ ad prȩcepta dĩ exsequenda
centiua uitioꝵ si continentiȩ se sc̃ĩficatione
muniret. Cum enim ꝑ inlecebram cỹbi
in repserit prima causa peccati. quosa¬
lubriore di munere utitur redempta li¬
bertas quam ut nouerit abstinere con¬
cessis. quae frenare senesciuit auetitis:
Omnis quidem creatura dĩ bona est. et
nichil abiciendum quod cum gratiarũ
actione ꝑcipitur: sed non adhoc creati su¬
mus. ut fęda & inprudentiȩ auiditate
omnes mundi copias expectemus. tamqũa
quod licet sumi non liceat prȩtermitti.
Laudetur ds̃ quod hominis usui tam multa
donauit. sed agnoscat rationaliᷤᷤ animus
maiores delicias menti datas ẽẽ quã car
cupiscentias tuas non eas. & auoluntate

Expanded text:
ae instituta doctrinae, quae ex divinae eruditionis fonte manarunt, dubium non est, influente in Ecclesiae principes Spiritu sancto, hanc primum ab eis observantiam fuisse conceptam, ut sancti observatione jejunii, omnium virtutum regulas inchoarent: quia multum ad praecepta Dei exsequenda omnia vitiorum continentiae se sanctificatione muniret. Cum enim per illecebram cibi irrepserit prima causa peccati, quo salubriore Dei munere utitur redempta libertas, quam ut noverit abstinere concessis, quae frenare se nescivit a vetitis? Omnis quidem creatura Dei bona est, et nihil est abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur ; sed non ad hoc creati sumus ut foeda et impudenti aviditate omnes mundi copias expetamus, tamquam quod licet sumi non liceat praetermitti. CAP. II. Laudetur Deus, qui hominum usui tam 320 multa donavit; sed AGNOSCAT rationalis animus majores delicias menti datas esse quam carncupiscentias tuas non eas, et a voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
non ait dabuntur sed adicientur: profec¬
to in dicat aliud esse quod principaliter
datur. aliud quod supra additur. Quia
nobis in intentione aeternitas. in usu uero
temporalitas e̾e debet: & illud datur. et
hoc nimirum ex abundanti suꝑ additur:

Expanded text:
non ait, Dabuntur, sed adjicientur, profecnon ait, Dabuntur, sed adjicientur, profecto indicat aliud esse quod principaliter datur, aliud quod superadditur. Quia nobis in intentione aeternitas, in usu vero temporalitas esse debet, et illud datur, et hoc nimirum ex abundanti superadditur.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Et nolite in sublime tolli. Pro¬
hibita sollicitudine de alimentis: conse¬
quenter ut non extollantur admonuit.
Primo enim haec adnecessitatem implen¬
dam homo quaerit. cũ autẽ hȩc ab un¬
dauerint. incipit suꝑbire de talibus.
Tale est hoc : ac si se uulneratus quis iac¬
tet quod habeat multa emplastra in
domo. cum hoc illi bonũ e̾e̾t ut uulne¬
ra non haberet. & ne uno quidem in¬
digeret emplastro. Hȩc enĩ omnia gen
rite regnum dĩ. & hȩc om̃a adicientur
uobis. Hic manifestissime ostendit non
hec appetenda tamquã talia bona nr̃a.
ut ꝓpter ipsa debeamus bene facere si qͥd
facimus : sed tamen esse necessarium qđ
nr in est & hoc appetendum. & ibi finis
constituendus: ꝓpter quod om̃a faciamꝰ
quȩcumq facimus. Sed quia in hac uita
militamus ut ad illud regnum ꝑuenire
possimus. quae uita sine his necessariis agi
non potest: adicientur hȩc uobis in quit.
sed uos regnum dĩ quaerite. Qui enim

Expanded text:
runt. Et nolite in sublime tolli. Prorunt. Et nolite in sublime tolli. Prohibita sollicitudine de alimentis, consequenter ne extollantur admonuit. Primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit. Cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale est hoc ac si se vulneratus quis jactet quia habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset ut vulnera non haberet, et ne uno quidem indigeret emplastro. Haec enim omrite regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis. » Hic manifestissime ostendit non haec esse appetenda, tanquam talia bona nostra, ut propter ipsa debeamus bene facere, si quid facimus, sed tamen esse necessaria. Quinostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest, Adjicientur haec vobis, inquit, sed vos regnum Dei quaerite. Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
mon in omni gloria sua uestiebatur sic̃
tricum potest floribus comparari.
Quid ita rubet ut rosa : Quid ita cand&
ut lilium.iolȩ uero purpuram nullo
superari murice. oculorum magis quã
sermonum iudicium est. Si autẽ fęnũ
quod hodie in agro est. & cras inclibanũ
mittitur ds̃ sic uestit. quanto magis uos
pusillȩ fidei : Cras inscripturis futurũ
tempus in telligitur. dicente iacob Et
exaudiet ine cras iustitia mea. Qinsamu¬
helis fantasmate phithonissa loquitur
adsaulem. Cras eris mecum. Q uos noli¬
te quęrere quid manducetis. aut quid
bibatis. Notandum quod non ait nolite
quȩrere uel solliciti esse de cibo aur potu
aut indumento. sed expressius quid in-¬
quit manducetis aut quid bibatis. Et
supra. neq corpori quid uestiamini.
Ubi michi uidentur argui qui spreto
uictu uel uestitu communi. Lautiora sibi
uel austeriora prȩ his cum quib uitã
ducunt alimenta uel indumenta reqͥ¬

Expanded text:
mon in omni gloria sua vestiebatur sicut mon in omni gloria sua vestiebatur sicut tricum, potest floribus comparari? Quid ita rubet ut rosa? quid ita candet ut lilium? Violae vero purpuram nullo superari murice, oculorum magis quam sermonum indicium est. Si autem fenum quod hodie in agro est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, pusillae fidei? Cras in Scripturis futurum tempus intelligitur, dicente Jacob: Et exaudiet me cras justitia mea . Et in Samuelis phantasmate, Pythonissa loquitur ad Saulem: Cras eris mecum . Et vos, nolite quaerere quid manducetis, aut quid bibatis. Notandum quod non ait, Nolite quaerere vel solliciti esse de cibo, aut potu, aut indumento, sed expressius, Quid, inquit, manducetis, aut quid bibatis. Et supra, Neque corpori, quid vestiamini. Ubi mihi videntur argui, qui spreto victu, vel vestitu communi, lautiora sibi vel austeriora prae iis cum quibus vitam ducunt, alimenta, vel indumenta, requi
Abbreviated transcription (Latin):
teris solliciti estis : Id est. Cuius potestat
atq dominatu factum est ut adhane
staturam corpus urm perduceretur
eius ꝓuidentia &iam uestiri potest
Non autem ur̃a cura factum est ut ad
hanc staturam ueniret corpus ur̃m̃.
Ex hoc intelligi potest. quod si curetis
& uelitis adicere unum̾ eubitum huic sta¬
turȩ: non potestis. Illi ergo & iam tegen¬
di corporis curam relinquite. cuius ui¬
detis cura factum ẽe ut tantȩ staturae
corpus habeatis. Si ergo in quit neq
quod minimum est potestis. Mlinimũ
enim est hoc sed dõ corpora operari.
Dandum autem erat &iam documentũ
propter uestimentum. sicut datum est
ꝓpter alimentum. Itaq sequitur & di¬
cit. Considerate lilia. quomodo cres¬
cunt. Non laborant. nonnent. Sed
ista documenta non sicut allegoria
discutienda sunt : ut quȩramus quid sig¬
nificent corui. aut lilia. Posita sunt
enim. ut de rebus minoribus maiora ꝑ¬
suaderentur. Dico autem uobis. nec salo¬

Expanded text:
teris solliciti estis? Id est, cujus potestate teris solliciti estis? Id est, cujus potestate atque dominatu factum est, ut ad hanc staturam corpus vestrum perduceretur, ejus providentia etiam vestiri potest. Non autem vestra cura factum esse, ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest, quod si curetis et velitis adjicere unum cubitum huic staturae, non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse ut tantae staturae corpus habeatis. Si ergo inquit neque quod minimum est potestis, minimum enim est hoc, sed Deo, corpora operari  sic . Dandum autem erat etiam documentum propter vestitum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur, et dicit: Considerate lilia quomodo crescunt, non laborant, non nent. Sed ista documenta, non sicut allegorica, discutienda sunt, ut quaeramus quid significent corvi aut lilia; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur. Dico autem vobis, nec Salo
Abbreviated transcription (Latin):
uita accęperimus quã oportet ꝓ reg¬
no dĩ ꝑdere. quod potius martẏres fecis¬
se claruit : contrarium hoc prȩceptum
erit illi sententiae qua dictum est.
Quid prodest homini si totum mundũ
lucretur. animȩ autem suȩ de trimen¬
tum faciat . Considerate coruos qui
non seminant neq metunt. quibus non
est cellarium neq horreum: & ds̃ pascit
illos. Quod si uolatilia absq cura & erũ¬
nis di aluntur prouidentia. quae hodie
sunt & cras non erunt. quorũ auuna
mortalis est. & cum esse cessauerit sẽꝑ
non erunt. quantomagis homines qui¬
bus aeternitas promittitur dĩ regunt᷑
imperio : Quantomagis pluris estis illi.
id est carius uos ualetis : Quia utiq ratio¬
nabile animal sicuti est homo. sublimi¬
us ordinatum est inrerum natura quã
in rationabilia. sicuti sunt aues. Quis aũt
urm̃ cogitando potest adicere adstatu¬
ram suam cubitum unum.Si ergo neq
quod minimum est potestis. quid dece¬

Expanded text:
vita acciperemus, quam oportet pro regvita acciperemus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae qua dictum est: Quid prodest homini si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum faciat ? Considerate corvos, quia non seminant, neque metunt. Quibus non est cellarium, neque horreum, et Deus pascit illos. Quod si volatilia, absque cura et aerumnis, Dei aluntur providentia, quae hodie sunt et cras non erunt, quorum anima mortalis est, et cum esse cessaverint, semper non erunt, quanto magis homines, quibus aeternitas promittitur, Dei reguntur imperio! Quanto magis vos pluris estis illis! Id est, carius vos valetis. Quia utique rationale animal sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationalia, sicuti sunt aves. Quis autem vestrum cogitando potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de cae
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Ergo quod omnibus natura tri¬
buit & iumentis ac bestiis. hominibus
quoq commune est: huius cura pęnitꝰ
liberamur. Sed prȩcipitur nobis ne solli¬
citi simus quid comedamus. Et quia
insudore uultus prȩparamus nobis pa¬
nem. labor exercendus est : sollicitu¬
do tollenda: Anima plus est quã ȩsca.
& corpus plus quam uestimentum.
Ad monet ut meminerimus multo am¬
plius dm̃ nobis dedisse quod nos feci ꝙ
composuit ex anima et corpore. quam
est alimentum atq tegimentum: ut in¬
telligas eum qui dedit animã multo fa¬
cilius ȩscam esse daturum. similiter eũ
qui corpus dedit multo facilius daturũ
Pesse uestimentum. Quo loco quęri solert
utrum ad animã cibus iste pertineat.
cum anima in corporea sit: iste autẽ
cibus corporeus. Sed animã hoc loco
pro ista uita positam nouerimus. cuius
rotinaculũ est alimentũ istud corpore¬
um. Secundũ hanc significationem dic̃¬
tum est etiam illud. Qui amat animã
suam. perdet illam. Quod nisi de hac

Expanded text:
mini. Ergo quod omnibus natura tribuit, et jumentis, ac bestiis, hominibus quoque commune est, hujus cura penitus liberamur, sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus. Et quia in sudore vultus praeparamus nobis panem, labor exercendus est, sollicitudo tollenda. Anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumini. Ergo quod omnibus natura tritelligas eum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Similiter eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste pertineat, cum anima incorporea sit, cibus autem iste corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significationem dictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam . Quod nisi de hac
Abbreviated transcription (Latin):
mergit nauim. Quid est autem ex¬
haurire. nisi bonis operibus agere ne
obruant peccata. gemendo. ieiunando.
tribuendo. ignoscendo: Iter autem
huius scłi molestum est. Plenum est
temptationibus. in rebus prosperis ne ex¬
tollat: in rebus aduersis ne frangat. Qui
tibi dedit felicitatem huius scłi ad con¬
solationem tuam dedit. non ad corrup¬
tionem. Rursusq qui te flagellat in
hoc scło. ademundationem non ad dãp¬
nationem facit. Ferto patrem erudien¬
tem. nesentias iudicem punientem. Haec
cotidie dicimus uobis. & sepe dicenda st̃:
quia bona & salutaria sunt:

Expanded text:
mergit navim. Quid est autem exmergit navim. Quid est autem exhaurire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo? Iter autem hujus saeculi molestum est, plenum est tentationibus; in rebus prosperis ne extollat, in rebus adversis ne frangat. Qui tibi dedit felicitatem hujus saeculi, ad consolationem tuam dedit, non ad corruptionem. Rursus qui te flagellat in isto saeculo, ad emendationem, non ad damnationem facit. Ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem. Haec quotidie dicimus vobis, et saepe dicenda sunt, quia bona et salutaria sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. nullus auocetur ab oratione conti¬
nua. nullus asolita deuotione fraudetur.
Cuigilate ergo cum dies est: lucet dies.
dies: Paratus est ignoscere. sed¬
agnos centibus: punire autem defen¬
dentes se & iustos iacꝰtantes. & putantes
se esse aliquid cum nichil sint. Indilecꝰ¬
tione autem eius & in misericordia eiuᷤ
qui ambulat &iam liberatus ab illis
lȩtalibus & grandibus peccatis. qualia
sunt facinora homicidia. furta. adulte¬
ria. ꝓpter illa quae minuta uidentur
esse peccata linguȩ aut cogitationum
aut in moderationis in rebus concessis fa-¬
cit ueritatem confessionis. & uenit ad
lucem in operib bonis: qm̃ minuta pec¬
cata plura si negligantur occidunt
Minutȩ sunt guttȩ quae flumina impleNT.
minuta sunt grana harenȩ. Simulta ha¬
rena imponatur. premit atq opprimit.
Hoc facit sentina neglecta. quod facit
fluctus in ruens. Paulatim sentina intrat.
sed diu intrando & non ex hauriendo

Expanded text:
Domini, nullus avocetur ab oratione contiDomini, nullus avocetur ab oratione continua, nullus a solita devotione fraudetur. Evigilate ergo cum dies est: lucet dies, Christus est dies. Paratus est ignoscere, sedagnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam liberatus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter illa quae minuta videntur esse peccata linguae, aut cogitationum, aut immoderationis in rebus concessis, facit veritatem confessionis, et venit ad lucem in operibus bonis: quoniam minuta plura peccata si negligantur, occidunt. Minutae sunt guttae quae flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo,
Abbreviated transcription (Latin):
displicer& nisi ds̃ tibi luceret. & eius ue¬
ritas tibi ostenderet᷑. Sed qui & admonitꝰ
diligit peccata sua. odit ad monentem
lũcem. & fugit eam. ut non arguantur
opera eius mala quae diligit. Qui autẽ
facit ueritatem. accusat in se mala sua:
Non sibi parcit. non sibi ignoscit. ut ds̃
ignoscat: quia qui uult ut ds ignoscat.
ipse agnoscit & uenit adlucem. cui gr̃as
agit qđ illi quid inse odiss& ostenderit
Dicit dõ auerte faciem tuam apeccatis
meis. & qua fronte dicit. nisi iterum
dicat. qm̃ facinus meum ego agnosco.
& delictum meum coram me ẽ semper:
Sit ante te: quod non uis esse ante dm̃
Si autem post te feceris peccatũ tuum.
retorquet tibi illud dñs ante oculos
tuos. & tunc retorquet. quando iam
pęnitentiȩ fructus nullus erit. Cur¬
rite. ne tenebrȩ uos comprȩhendant
Fratres mei. euigilate ad salutem urãm. eui¬
gilate dum tempus est: nullꝰ retardetur
a templo dĩ. nulbꝰ retardetur ab opere

Expanded text:
displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus vedispliceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui et admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua; non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faciem tuam a peccatis meis: et qua fronte dicit, nisi iterum dicat, Quoniam facinus meum ego cognosco, et peccatum meum coram me est semper ? Sit ante te quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant , fratres mei: evigilate ad salutem vestram, evigilate dum tempus est; nullus retardetur a templo Dei, nullus retardetur ab opere
Abbreviated transcription (Latin):
lucem. Ibi posuit uim. Multiꝰ enim I¬
dilexerunt peccata sua. multi confessi
sunt peccata sua: Quia qui confite tur
peccata sua & accusat peccata sua. iã
cum dõ facit. Accusat ds̃ peccata tua. Si
& tii accusas. coniungeris dõ. Quasi diiȩ
res sunt. homo & peccator. Quod au¬
dis homo. ds fecit: quod audis peccator.
ipse homo fecit. Dele quod fecisti. ut ds̃
saluet quod fecit. Oportet ut oderis inte
opus tuum. & ames in te opus dĩ. Cum
autem cȩperit tibi displicere quod fecis¬
ti. inde incipiunt bona opera tua. qͥa
accusas mala opera tua Initium operũ
bonoꝵ. confessio est operum malorum.
acis ueritatẽ. & uenis ad lucem. Quid
est facis ueritatem: Non te palpas. non
tibi blandiris. non tͥ adularis. Non di¬
cis iustus sum cum sis iniquus. ut incipi¬
as facere ueritatẽ. Uenis autem ad lucẽ.
ut manifestentur opera tua quia in dõ
sunt facta. Quia & in hoc ipsum quod
tibi displicuit peccatum tuum. non tibi

Expanded text:
lucem. Ibi posuit vim: multi enim lucem. Ibi posuit vim: multi enim dilexerunt peccata sua, multi confessi sunt peccata sua: quia qui confitetur peccata sua, et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua: si et tu accusas, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit: quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium operum bonorum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, Facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis, Justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera tua, quia in Deo sunt facta; quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi
Abbreviated transcription (Latin):
in mundum: & dilexerunt homines ma¬
gis tenebras quã lucem. Erant enim ma¬
la opera coꝵ. Fñs mei. quoꝵ opera bona
inuenit dñs: Nullorum. Omnia malo
opera inuenit. Quomodo ergo quida
fecerunt ueritatẽ & uenerunt adlucc̃
Et hoc enim sequitur. Qui autẽ facit
ueritatem. uenit adlucem: ut manife¬
stentur opera eius. quia indõ st̃ facta
Quomodo quidam bonum opus fecerunt.
ut uenirent adlucem id est ad xpm̃:
Et quomodo quidam dilexerunt tenebraᷤᷤ.
Si enim omnes peccatores inuenit ut om̃ᷤ
apeccato sanet. & serpens ille in quo fi¬
gurata est mors dñi eos sanat qui mor¬
si fuerant. & ꝓpter morsum serpentis
erectus est serpens id est mors dnĩ ꝓpt̾
mortales homines quos inuenit in iustoᷤ.
quomodo intelligetur hoc ẽ iudiciũ¬
qm̃ lux uenit inmundum. & dilexert̃
homines magis tenebras quam lucem.
erant enim mala opera eoꝵ: Quid ẽ
hoc: Quorum enim erant bona opera:
Nonne uenisti ut iustifices impios: Sed di¬
lexerunt inquit tenebras magis quam

Expanded text:
omines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum. Fratres mei, quorum opera bona invenit Dominus? Nullorum: omnium mala opera invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lucem? Et hoc enim sequitur: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Quomodut venirent 494 ad lucem, id est, ad Christum? Et quomodo quidam dilexerunt tenebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat; et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant; et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini, propter mortales homines, quos invenit injustos; quomodo intelligitur, hoc est judiciuquoniam lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem. Erant enim mala opera eorum? Quid est hoc? Quorum enim erant mala opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerun
Abbreviated transcription (Latin):
on enim misit ds̃ filium suo
inmundum ut iudicet mun¬
dum. sed ut saluetur mun¬
dus ꝑ ipsum. Ergo quantũ
in medico est: sanare uenit
egrotum. Ipse se interimit.
qui prȩcepta medici obseruare non uult
Uenit saluator admundum. Quare sil¬
uator dictus est mundi. nisi ut saluet
mundum. non ut iudicet mundum:
Saluari non uis abipso. ex te uidicaberis
Et quid dicam iudicaberis: Uide qͥđ ait
Qui credit ineum. non iudicatur. Qui aut̃
non credit. quid dicturum putas. nisi ui¬
dicatur: lam in quit iudicatus est. Non¬
dum apparuit iudicium. sed iam factum
est iudicium. Nouit enim dñs qui sunt
eius. nouit qui ꝑmaneant ad coroña.
qui ꝑmaneant adflammam. Nouit in
area sua triticum. nouit paleam. nouit
segetem. nouit zizania. Iam iudicatꝰ est.
qui non credit. Quare iudicatꝰ: Quia
non credidit in nomine unigeniti filii dĩ

Expanded text:
on enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquit, judicatus est. Nondum apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim Dominus qui sunt ejus: novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam; novit in area sua triticum, novit paleam; novit segetem, novit zizania. Jam judicatus est qui non credit. Quare judicatus? Quia non credidit in nomine unigen
Abbreviated transcription (Latin):
cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo
uitio in quo est ille quem reprehendere.
parabamus non reprehendamus neq ob¬
iurgemus: sed tamen congemiscamus . &
non illum ad obtemperandum nobis
sed ad pariter conandũ inuitemus.
Raro ergo et magna necessitate obiurga¬
tiones adhibendȩ sunt. ita tamen ut etiã
in his ipsis non nobis sed dõ ut seruiamꝰ
instemus. ipse enĩ ẽ finis: ut nichil du-¬
plici corde faciamus. auferentes trabem
de oculo nr̃o inuidentię uel malitiae uel
simulationis. ut uideamus eicere festu¬
cam de oculo fratris: It EM SERMo¬

Expanded text:
cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus: sed tamen congemiscamus; et non illum ad obtemperandum nobissed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo, et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo, ut serviamus instemus. Ipse est enim finis, ut nihil duplici corde faciamus. Auferentes trabem de oculo nsimulationis, et uideamus eicere festucam de oculo fratris nostr
Abbreviated transcription (Latin):
bem de oculo tuo. & tunc ꝑspicies ut edu¬
cas festucam de oculo fratris tui. id est.
primo abste expelle odum. & deinceps
poteris iam eum quem diligis emendare.
Et est uere multum cauendum & molestũ
hypocritarum idest simulatorum genuᷤ:
qui cum omnium uitiorum accusationes
odio & liuore suscipiant. &iam consulto¬
res uideri se uolunt. Et ideo pie cauteq
uigilandum est: ut cum aliquem repre¬
hendere uel obiurgare necessitas coegerit
primo cogitemus utrum tale sit uitium
quod numquam habuimus. uel quo iam
caruimus. Ꝙsi numquam habuimus: co
gitemus & nos homines esse. & habere po¬
tuisse. Siuero habuimus & non habemus
tangat memoriam communis infirmitas:
ut illam reprehensionem aut obiurgatio¬
nem non odium sed misericordia prȩcedat.
ut siue ad correctionem eius ꝓpter quem
id facimus siue ad puersionem ualuerit
nam incertus est exitus. nos tamen desim¬
plicitate oculi nr̃ĩ securi simus. Si autem

Expanded text:
bem de oculo tuo, et tunc perspicies, ut edubem de oculo tuo, et tunc perspicies, ut educas festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te expelle odium et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare, et est vere multum cavendum et molestum hypocritarum, id est siqui cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam hgitemus nos homines esse, et habere potuisse; si vero habuimus, et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem non odium, sed misericordia praecedat: ut sive ad correctionem ejus, propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem