comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mero. damnum rei fumiliaris intellegit.
Acprope limen panis as sumpti frarg¬
menta cognoscit. Sed non erit incer¬
tus us pitio: quae furtum persona fecis¬
set. Ergo cum sequentib dieb secundũ
consuetudinem bestia non uenis sec:
Nimirum audacis facti conscia ad eum
uenire dissimulans cui fecis sec in iuri¬
Aegre patiebatur heremita se alum

Expanded text:
merum: damnum rei familiaris intellegit merum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem bestia non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecisset iniuriaegre patiebatur eremita se alum
Abbreviated transcription (Latin):
ALIUM AE QUE SINGULAREM
uirum uidimus. paruo tugurio in quo
non nisi unustrecipi pos sehabitantem.
De hoc illud ferebatur. quodeilup a
solitaerat adsture caenanti. Nec faci¬
le umquam bestia falleretur quin illi
ad legitimam honem refectionis occur¬
reret. Ettun diu proforib exspeta¬
set donecille panem quicaenulue
super fuis set offerret: Illa manũ
eius lamberes olita atque itiquasi
impleto officio et praestita consola¬
tone discederet. Sed foste accidit.
ut scs ille dum fratrem qui ad eum ue¬
nenrt deducit ab euntem diutius ab. e&.
Et non nisi sub nocte remearet. Interim
bestia ad consuetudinarium illud caenȩ
tempus occurrit: uacua cellula : cuma
familiurem patronum abesse sentiret.
ingressacuriosius exploran Nbinam
esset habitator. Casu contigua cum pa¬
nib quinque palmitia spostella pen¬
debat. Exhis unum presumit. et deuo¬
rt. De in. ꝑ petrato scelere discedit.
Regres sus heremitatuid it spostulam
dissolutum non constunte panum nu¬

Expanded text:
Alium aeque singularem uirum uidimus, paruo tugurio, in quo non nisi unus recipi posset, habitantem. de hoc illud ferebatur, quod ei lupa solita esset adstare cenanti, nec facile umquam bestia falleretur, quin illi ad legitimam horam refectionis occurreret et tam diu pro foribus expectaret, donec ille panem, qui cenulae superfuisset, offerret: illam manum eius lambere solitam, adque ita quasi inpleto officio et praestita consalutatione discedere. sed forte accidit, ut sanctus ille, dum fratrem, qui ad eum uenerat, deducit abeuntem, diutius abesset et nonnisi sub nocte remearet. interim bestia ad consuetudinarium illud cenae tempus occurrit. uacuam cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans ubinam esset habitator. casu contigua cum panibus quinque palmicia fiscella pendebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem panum nu
Abbreviated transcription (Latin):
plius gnauut᷑ caro pondere in aediue :. malũ agat
postea. nec benefacere incipiat. Et quȩ addicitꝰ
ut usu malicareut . si muleb oniofficium dũplo
pruemit᷑ ꝑdat. Sollicita igit᷑ discretione carnis ẽ
moderunda muteries. scilicet necuut integre ex¬
tinguat᷑ aut in moderate laxet. In firmitate car¬
nis nimiu praeualente. ad ꝑfectionem ꝑtingere
namo potest. Nam quãuis scĩtatis amorẽquisq
habeat : ex seqͥtinen ũ ualit operis meritũ. cuide
fa. ingenium marcescere necuilet quicq amboni
ꝑinbecillititẽ ꝑsacere. Nequio nimis: nãquicquio
cũ mod ettemperamento fit. sclutare .ẽ. Quic¬
quid autẽnimis etultramodũ .ẽ. ꝑ nitiosum fit.
Studiuꝰmq sdũ in contrariũ uertit. I nomnio pere
modum ettemperamentum opostet habere.
Namomne quod excedit. periculosam .ẽ. sicut aqua:
quae sinimis imbres praebeat: non solums ullum
usum adhibet: sed etͥam periculum exhibet.¬

Expanded text:
plius gravatur caro pondere inediae, nec malum agat plius gravatur caro pondere inediae, nec malum agat postea, nec bene facere incipiat, et quae addicitur ut usu mali careat, simul et boni officium, dum plus premitur, perdat. Sollicita igitur discretione carnis est moderanda materies, scilicet, ne aut integre exstinguatur, aut immoderate laxetur. 14. Infirmitate carnis nimia praevalente, ad perfectionem pertingere nemo potest. Nam quamvis sanctitatis amorem quisque habeat, exsequi tamen non valet operis meritum, cui inue ingenium facit marcescere, nec valet quidquam boni per imbecillitatem perficere. 16. Ne quid nimis. Nam quidquid cum modo et temperamento fit, salutare est; quidquid autem nimis, et ultra modum est, perniciosum fit, studiumque suum in contrarium vertit. In omni ergo opere modum et temperamentum oportet habere. Nam omne quod excedit periculosum est; sicut aqua, quae si nimios imbres praebeat, non solum nullum usum adhibet, sed etiam periculum exhibet.
Abbreviated transcription (Latin):
adõ iustificant: Quia iuxtu sermonem euangelicũ
meriedem suam abhominib receper̃. I eiunia
cumbonis operib: dõ acceptubilius. Quiuutẽ cib
abstinent et praueaguNt : ouemones imitantus.
quib: ȩscã non .ẽ. et nequitia sẽꝑ ẽ. Illeenim
bene abstinet cib̵ qui et amalitiue actib et amundi
ieiunat ambitionib. Q ui exsecrationis stadio.
p̃abitinentiue uoto ab aescis carnium sesuspen¬
dunt. hi potius exsecrandis : quiadĩ creuturam
usib humanis concessam reiciunt. Nihilenĩ
quinatis autem et infidelib nihil . ẽ. maindum.
sed pollutas̃ eor̾ etmens et conscientia. Sꝑnitus
iẽiunium qđ inues perum refectione cibor reficit᷑
Neq enĩ reputunda .ẽ abstinentia. ubi fuerit
bãad a propheta inieiunio. Totuenĩdie aepulas in
cogiatione ruminat. quiadexplendumgutam
uespere sibideicias praeparat. Non .ẽ. corpori
adhibenda in moderata absticentia. Medushiam¬

Expanded text:
a Deo justificantur, quia juxta sermonem evangelicum a Deo justificantur, quia juxta sermonem evangelicum mercedem suam ab hominibus receperunt . 8. Jejunia cum bonis operibus Deo acceptabilia sunt. Qui autem a cibis abstinent, et prave agunt, daemones imitantur, quibus esca non est, et nequitia semper est. Ille enim bene abstinet a cibis, qui et a malitiae actibus, et a mundi jejunat ambitionibus. 9. Qui exsecrationis studio, non abstinentiae voto ab escis carnium se suspendunt, hi potius exsecrandi sunt, quia Dei creaturam usibus humanis concessam rejiciunt. Nihil enim quinatis autem, et infidelibus, nihil est 257 mundum, quia polluta sunt eorum et mens et conscientia . 10. Spernitur jejunium quod in vesperum repletione ciborum reficitur. Neque enim reputanda est abstinentia, ubi fuerit bantur a propheta in jejunio. 12. Tota enim die epulas in cogitatione ruminat, qui ad explendam gulam vespere sibi delicias praeparat. 13. Non est corpori adhibenda immoderata abstinentia, ne dum am
Abbreviated transcription (Latin):
edẽ epsalnus. sitiuit inte inqut̃ animnamei
sitit. quando ꝑieiunium abftinet earescit᷑
Abfainentia. Et uiuificat etoccidit. Qiuficat
animam corpus necat. Suepe abstinenta simnu¬
buteagit᷑. iei unia ꝑ hypocrisi n exercent Quidm
enĩmira inaedia corpas saũ laniant extermninar¬
tes sicut ait euangeliũ faciessuas. ut appareant
hominib: ieiunantes. Orenamq pallescunt cor¬
pore atteruns Cordis altas uspiria ducunt
Antemortẽ quoq mostiferis sesuppliciis traduñ
Tantũq miseri laboris exercitium non prodĩ a mo¬
re sed prosolahumanȩ laudis. Amiratione sectaNt
Quidũm incredibilit̃ abstinent. ut hominib: curio¬
sis scĩ appareunt. Sed hoc bonũ abstinentiue
tulib ũ. ẽ. uirtus reputunda. sed uitium qͥa bona
maleutun Ieiunium et aelrmosina in abscort¬
dito seseamant. at solusds̃ quiins picit omnia
neritũ o perũbqiorum rependat. Num q uiea
sub populari muini festatione faciunt. nequaquã

Expanded text:
e: « Sitivit in te, inquit, anima mea, sitit, quando per jejunium abstinet, et arescit. Abstinentia et vivificat, et occidit: vivificat animam, corpus necat. 5. Saepe abstinentia simulate agitur, jejuniaque per hypocrisim exercentur. Quidam enim mira inedia corpus suum laniant, exterminantes, sicut ait Evangelium, facies suas, ut appareant hominibus jejunantes . Ore namque pallescunt, corpore atteruntur, cordis alta suspiria ducunt. Ante mortem quoque mortiferis se suppliciis tradunt; tantumque miseri laboris exercitium, non pro Dei amore, sed pro sola humanae laudis admiratione sectantur. 6. Quidam incredibiliter abstinent, ut hominibus curiosis sancti appareant; sed hoc bonum abstinentiae talibus non est virtus reputanda, sed vitium, quia bono male utuntur. 7. Jejunium et eleemosyna in abscondito esse amant, ut solus Deus, qui inspicit omnia, meritum operum bonorum rependat. Nam qui ea sub populari manifestatione faciunt, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
doli Quando alium detriis. intoius otimesce
Quando alium detrius tediscatẽ: Quindoꝵ iam
mordis at ua peccata redargui. non alterius di¬

Expanded text:
dole. Quod in alio detrahis, in te potius pertimesce: quando alii detrahis, teipsum discute; quando alium mordes, tua peccata redargue; non alterius de
Abbreviated transcription (Latin):
et episcopatus sui uigesimosexto. annes
muturus et meritis intaer caelestia
euocatus regna: quatinus cum multi¬
pliciluboris suimercede. ꝑ petuam
adõxp̃o reciperet coronum: Sed diem
obitus sui multo antẽpruenos cens.
et quib: dam suis pruedĩcens frutrib
adpropinquantehora febrium
tactus dolores. luetus in liuđde dĩ inter
diuina pruedicationis uerba interan¬
gelicas caelestium brmnorum uoces
suis ad stantib: discipulis. sca m̃dõ xpo¬
sed didit animam.. Cuius sc̃m corpus
adericis ciuitatem et populorum turb̵
cum laudib: ehrmnis adturonicam
Portiuutũẽ ciuitatem: Ibiq: inpoli¬
andro publico sepultũ : ubi post mo¬
dum bectus antistes ꝑpetuus luuda¬
bilis opere et uenerabilicultu cons¬
truxit ecclesiam. Tante patris condig¬
nam meritis. In quaetiam usq: hodie
multumiraculorum signa. plurimae
sanitictum uirtutes. Consolitiones

Expanded text:
et episcopatus sui XXVI, annis et episcopatus sui XXVI, annis maturus et meritis, in coelestia advocatus est regna; quatenus cum multiplici sui laboris mercede, perpetuamDomino reciperet coronam. Sed diem obitus sui multo ante pernoscens, et quibusdam suis praedicens fratribus, appropinquanteque hora, febrium dolore tactus, laetus in laude Dei, inter divina praedicationis verba, inter angelicas coelestium hymnorum voces, suis astantibus discipulis, sanctam Deo Christo reddidit animam. XIs civitatum, et populorum turbis, cum laudibus et hymnis ad Turonicam portatur civitatem, ibique in polyandro publico sepultus est, ubi postmodum beatus antistes Perpetuus laudabili opere, et venerabili cultu construxit ecclesiam tanti Patris condignam meritis: in qua etiam usque hodie multa miraculorum signa, plurimae sanitatum virtutes, consol
Abbreviated transcription (Latin):
bria non sensit . Immo et quorundam
rusticorum flugellã placido sustiñuit
animo. eorum fixa terris animcelia folo
soluebut sermone. Nemini adolando
bla diebatur̃ principe nulliueritatis
uerbatacuit ad notisẽꝑ orationum sub¬
sidia recurrens. Undefiquid ei potestus
rennuit saecularis. moxdiuina praesti¬
tit pietus. Quaẽdam ꝑsona duemoni¬
aco arreptasp̃ũ. strumine ubi scs̃ mas¬
tinus sedebat apotestate erutus. ẽ ini¬
mica: non solum homines. sed etium
animalia aduemonum liberuns potes¬
tate.t mans uetos insuum redire
gregem manduuit. Etiam tuntue fuit
miseri cordiue: ut canib sequentibus
lepusculum imperđui stare. et mi¬
cripiit. Villa quue dum in sen nonico
grandinea suepius uistata tem pestute.
ad pruetes scĩ martini multis liberuta
e annis. Muliera sanguinis fluxu
uestimentorum illius tactus anata.ẽ.
daruit miraculisaigiti nom niuiti et
conuersatione ꝑfectuse In omnipieta¬
te et religione prȩclurus lnomni
bonitute et benegnitate. iocundus

Expanded text:
bria non senserit: imo et quorumdam rusticorum flagella placido sustinuit animo, eorumque fixa terris animalia solo solvebat sermone. Nemini adulando blandiebatur; principi nulli veritatis verba tacuit, ad nota semper orationum subsidia recurrens. Unde si quid ei potestas renuit saecularis, mox divina praestitit pietas. Quaedam puella daemoniaco arrepta spiritu, stramine, ubi sanctus Martinus sedebat, a potestate erepta est inimica. Non solum homines, sed etiam animalia a daemonum liberans potestate, et mansueta in suum redire gregem mandavit. Etiam fuit tantae misericordiae, ut canibus sequentibus lepusculum imperaverit stare; et mieripuit. Villa quaedam in Senonico grandinea saepius vastata tempestate, ad preces sancti Martini, multis liberata est annis. Mulier a sanguinis fluxu vestimentorum illius tactu sanata est.claruit miraculis; et in omni vita et conversatione perfectus, in omni pietate et religione praeclarus, in omni bonitate et benignitate jucundus,
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ ꝑfectum etrationabilt iciunum: quanoo
ut homo exterior ieiunat interior orae
fablius pieiunium oratio penetratt̃ caelum
łanceni homo spirttlis effectus angeliscet¬
danihel angeloreuelunte mysteriorum
saguonentũ cognoscere meruit. Haetenim
uirtus et angelorũ manifes tutiones eteo
annuntiationes ostendit. Ieiuniu fortia
telasunt ad uersus temptumentu daemonior
Cito eñi ꝑ abstinentiam deuincunt. Uudettiã
dñs et saluator nt̃ eorumincursus leiunus
et orutionib: prȩmonet superure dicens
Hoc genus noneicit᷑. nisiꝑorationem etie¬
iunium. In mundienim sp̃s ibi sesemugis ini¬
ciunt. ubi plus uiderint escam et potum:¬

Expanded text:
oc est perfectum et rationabile jejunium, quando noster homo exterior jejunat, interior orat. Facilius per jejunium oratio penetrat coelum. Tunc enim homo, spiritualis effectus, angelis conDaniel, angelo revelante, mysteriorum sacramenta cognoscere meruit . Haec enim virtus et angelorum manifestationes, et eorum annuntiationes ostendit. 3. Jejunia fortia tela sunt adversus tentamenta daemoniorum. Cito enim per abstinentiam devincuntur. Unde etiam Dominus et Salvator noster eorum incursus jejuniis et orationibus praemonet superare, 256 dicens: Hoc genus non ejicitur nisi per orationem et jejunium . Immundi enim spiritus ibi se magis injiciunt ubi plus viderint escam et potum
Abbreviated transcription (Latin):
uis parte residebut. Ib iei angelus quid
gestum es set insynodo nuntiauit. Nos
postea tempus habiti concilii sollicite
requirentes : satis conꝑtum habuimus
ipsumdiem fuisse conuentus. et eaibi
ab ep̃is fuisse decreta quae martino
angelus nuntiarat. Haeccum maxime¬
gallus necdum explicitis quaestatuerat
referre loqueretur. Puer familiaris
ingressus ẽ : nuntians refrigerium prb̃m
stare proforib. Dubitare coepimus
utrum gallum adhuc esset melius audi¬
re anexoptatissimo nobis uiro qui officii
causa ad nos ueniebat occurrere. Tum
gallus etiam si non ob aduentum scĩs simi
sacerdotis relinquenda nobis haec esset
oratio: noxipsa cogebat huc usque
protractum finire sermonem. Verum¬
Verum
quiudem astini uirtutib Nequaquam ex¬
plicari uniuersa potuerunt. Haec uos
hodie audisse sufficiut. Cras reliqua
dicemus Itu pariter acceptugalli spon¬
sione surreximus. Cecorduc¬

Expanded text:
vis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid vis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiarat. Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus. D
Abbreviated transcription (Latin):
etium et paulum a postolos uideriase
sccepius non negauit. Iam uero duemo¬
nef pro ut ad eum quisq uenisset
suis nominib: increpabat. Mercu¬
rium maxime patiebatur infestum.
Iouem brutum atq: hebitem . ẽẽ dicebat
Haec plerisq etiam in eodem monaste¬
rio constitutif ncredibilia uideban¬
tur. Ned umego confida momnes
quihaec audient credituros. Nam ni¬
siin aestimabilem uitam atq: uirtutem
mastinus egisset. Nequacquam apuo
nos tantugloria preditus haberetur.
Quam quam minime mirum sinope¬
rib mastini infirmitas humana dubi
tuuerit. cum multos hodieq: uideamis
neeuangeliis quidem credidisse.
AMAITINO. AUTEM SAEPI
Angelos uisos familiariteretsensimus
et expestisumus. Remminimam dictu¬
rus sum. sed tamendicam. Apud nema u¬
sum episcoporum synodus habebatur.
Adquam quidem ire noluerat. sed
quid gestum essetscire cupiebat
Casucumeo iste sulpicius nauigabat.
sed procul ut semꝑ aceteris in remota na¬

Expanded text:
etiam et Paulum Apostolos uideri a se etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur. quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmittaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota na
Abbreviated transcription (Latin):
quentium murmur audiuimus et
mox horrore quodam circum fundi¬
mur. Ac obstupentes nec ignorare
potuimus nescio quid fuisse diuinum.
Host ducis ferehoras adnos marti¬
nus egreditur etum eum iste sulpi¬
cius sicut apud eum nemofam iliarius
loquebatur coepit orare. ut ꝑqui¬
rentib indicaret: quid illud diuini
fuis set horroris quod fatebumur nos
ambosensisse Velcum quib fuis set
incellula coñlocutus. tenuemenim
nos licet et uix intellectum sermocinan¬
tium sonum pro forib aud isse. Tum
ille diumultumq: cunctatus. sed nihil
erut quodei sulpicius non extorqueret
inuito. Incredibiliora forte dicturus
sum sed xp̃o teste non mentior. Nisi
quisquam .ẽ. tamsacrilegus ut marti¬
num aestimet fuisse mentitum: Dicam
inquit uobis seduos nulliquues o dica¬
tis. Agnes. thecla et maria mecum
fuerunt. Referebat autem nobis uul¬
tum atq: habitum singularum. Nec
uero illo tantum die sed frequenter
se ab eis confessus ẽ uisituri. Petrũ

Expanded text:
quentium murmur audimus et quentium murmur audimus et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore, nec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
mae illas uirgines pretulisser. quae
crebris occursib ubiq se prebent ob ui¬
as sacerdoti. quae conuiuia sumptuosa
dis ponunt. quae una pariter accum¬
bunt. Sed quo meducit oratio: paulu¬
lum isteliberior sermo reprimendus ẽ.
Ne in aliquorum fors itun incurrat offen¬
sam. Et enim in fidelib: obiurgationis
uerba non proderunt: Fidelib autẽ
satis faciet exemplum. Verum ego ita
uirtutem huius uirginis predicabo: ut
tamen nihilillis quaceadmartinum ui¬
dendum ex longinquis regionib: saepe
uenerunt arbitrer derogandum.
Siquidem hoc beatum uirum frequex¬
ter affectura etiam angeli frequen¬
tar ent
SCTCRUMIO QUOODICTURUSSU¬
butur teste recte ꝑhibeo: Quodam
die ego et iste sulpicius proforib: illius
excubantes . iam ꝑ aliquothoras cum
silentio sed ebamuNngentihonore
et tremore. acsiante angelituberna¬
culum mundatas excubius duceremus:
Cumquidem cliuso caellulues uue oftio¬
nos ibi. eẽ. nesciret. Interim conlo¬

Expanded text:
mae illas uirgines praetulisset, quae mae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc beatum uirum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. Ceterum hoc, quod dicturus subatur — teste perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes iam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore, ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem nos, clauso cellulae suae ostio, ibi esse nesciret. interim conlo
Abbreviated transcription (Latin):
to uiro eadem illa uirgo trans misit
fecitq martinus quod antea non fecerat.
Nullius enim ille umquamxenium. nulli¬
us munus accepit. Nihilexhis quueuir¬
go uenerabilis miserat refutiuit dicenf
Bened ictionem illius asacerdote minime
res puendam. quue es set multis sacerdotib
preferenda. Audiant quueso uirgines istud
exemplum. ut foressuas sieas maliobs idere
uoluerint. etiam bonis claudant. Et ne
ad se in probis sit liberaccessus. non uere¬
antur excludere etiam sacerdotes. Totus
hocmundus ex audiat. uiderise amarti¬
no uirgo non passa .ẽ. Nonutiq: illa quem¬
cumq ase reppulit sacerdotem. sed in eius
uiricons pectuꝑuella non uenit : quem ui¬
dere salus uidentium fuit. Quis autem
hoc alius preter martinum sacerdos
non ad suam iniuriam retulis set : quos
aduersum scãm uirginem motus. quan¬
tusq iras mente concepisset. hereticam
iudicas set. et anathemuti tandam. eẽ
decreuis set. Quam uero illi beatueani¬

Expanded text:
to uiro eadem illa uirgo transmisit to uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis hoc alius praeter Martinum sacerdos non ad suam injuriam retulisset? quos adversum sanctam virginem motus quantasque iras mente coiudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae ani
Abbreviated transcription (Latin):
illius preteriret. In quose iamante
conplures annos pudica cohibe¬
but. Aud ita fideillius atq uintu¬
te deuertit. ut tam inlustris meriti
puellam reliogioso officio ep̃s ho¬
noruret. Nos consequentes gaui¬
suram illam uirginem putubam us.
Si quidem hoc intestimonium uir¬
tutis suȩ esse habituram : adquam
tanti nominis sacerdos deposito pro¬
positi rigore uenisset. Verum illa
fortissimi uincla peopositi nemartini
quidem contemplatione laxauit. Ituuir
bectus acceptaꝑaliam feminam excusatione
liuidabili : ab illius forib: quaeuidendam
sesalutandamq non dederat laetus absces¬
sit. O uirginem gloriosam. quae nea
martino quidem passa .ẽ se uideri
Omartinum beutum. quuillam repul¬
sam non ad contu meliam suam duxit.
sed magnificans illius cum exultatione
uirtutem. Inus itatum inhis dum taxat
regionib: gaudebat exemplum. Ergo
cum haud longe ab illa uillula nos ma¬
nerenox inminens coegis set. xenium bea¬

Expanded text:
illius praeteriret, in quo se ante illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium bea
Abbreviated transcription (Latin):
confusuferubuit. gratias agens errori
suo se non fuisse permissum. Necaspe¬
ra increpatione uerborum sed uera
et rutionabili secundum personam mi¬
litis conparutione correctum. Marti¬
nus autem conuersus ad nofsicut eum
frequens fratrum turba ualla uerat.
Mulier inquituirorum castra non
ad eat. Acies militum separatu consis¬
tut. Procul femina in suodegens taber¬
naculo sit remotu. Contemptibilem
enim reddit exercitum. siuirorum co¬
hortib: turba feminea misceatur
Miles in acie. miles pugnet incampo
Mulierse intramurorum munimen¬
ta contineat. Habet etilla gloriam
suam sipudidiciam uiro absente ser¬
uauerit. Cuius prima uirtus et con¬
summati uictoria .ẽ. non uideri¬
XIII. IILUD UERO SULPICIMEMINS¬
se tecredo. quo affectu nobiscum et
tucoram adesses illam uirginem pre¬
dicaret. quaeita sepenitus ab omni¬
um uirorum oculis remouis set: ut
neipsum quidem ad semartinum cum
eam ille officiicausa uisiture uellet
admiserit. Nam cum preter agellũ

Expanded text:
confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum
Abbreviated transcription (Latin):
trunsiuit. Hunc ergo inheremo aquo¬
dam sene legiuidi: Cuicum me familia¬
remtuum esse dixissem. et ab illo et a
multis fratrib: haec mihi in iunctulega¬
tio .ẽ. utsiumquam terrus istus te in¬
colomi contigissem. eate sub plere
conpellerem quae in illo tuo libro
deuistutib beutiuiri professus es pre¬
terisse. A geergo qui unon illu ate
audire desidero quues criptu suf¬
ficiunt. Illa quuetum uel propter
legentium ut credo fustidium prue¬
teristimultis id unũmecumate poscen¬
tibus explicentur. Equidem postu mi¬
une inquamCumte iamdudum des cõ¬
rum uistutib intentus audi rem: tacitis
ad mastinum meum cogitationib retur¬
rebam. Merito perspiciens omnia lla
quies inguli diuersa fecis sent. p¬
per

Expanded text:
transiuit. hunc ego in eremo a quotransiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta sufficiunt, illa quae tum uel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem,ane, inquam, cum te iam dudum de sanctorum uirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa, quae singuli diuersa fecissent, per
Abbreviated transcription (Latin):
uistutibus edidisse XUI
ACXOSCO ID QUIDEM¬
Postumianus inquit Neq umquam
ad extrer amea liber ille discedit.
ueste lutebut .: En ipsum. hic mihi inquit
terru acmacricomes. hic inperegrinati¬
one toti socius et consolutor fuit sed
referum tibi plune quoliberiste penꝗͥ¬
truuerit. et queđ. nullus fere in orbe
terrarum locussit. ubi non materia
tum felicis historiae peruulguta tenea¬
tur. Primus eum romunue urbi uir
studiosis simus tui paulinus inuexit
Deinde cum tota certatim urbe rape¬
retur: exultantes libracrios uidi. quod
nihil abhis quaestosius haberetur.
Siquidem nihil illo prõptius. nihil
carius uenderetur. Hic nauigatio¬
nis meue cursu longe ante progres¬
sus cumada fricam uenis sem iam
ꝑtotum Kartuginem legebatur.
Solus eum cyrenensis ille prbt non ha¬
bebat. sed me lurgiente descripsit.
Namquid ego de alex andrialoquar
ubi pene omnibus magis quamtibi
notus .ẽ. Hic aegyptum nitrsam. the
buidum actotu memphytica regna

Expanded text:
uirtutibus edidisse? uirtutibus edidisse? Agnosco id quidemstumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber iste discedit. ueste latebat - en ipsum. hic mihi, inquit, terra ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. sed referam tibi sane, quo liber iste penetrarit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae peruulgata teneatur. primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna
Abbreviated transcription (Latin):
adidem monas terium fratrum umeris
repostutus Cum coherceri in eo in mun¬
dus spiritus non ualeret: Neces sitate
cogente ferreis nexibus alligatur
Pedes cum manib uinciuntur. Non
in merita poena fugitiuo. utquem non
cohibuerat fides . catenae cohiberent:
Post biennium demum orationes cõoũ
ab in mundo spiritu liberutus ad heremũ
unde discesserut moxregressus et ipse cor¬
rectus ẽ etaliis post futurus exemplo.
nequem aut fulsueius titiue umbrae deci¬
piut. aut incerta mobilitas in utilileui¬
tute conpellat semel coeptu deserere
Huec uos deuistutibus dñi quas inseruis suis
uelimitunda operitus ẽ. ueltimenduscire
sufficiunt. Sed quias atis feci ur̃is aurib
immoetiam uerbosior fui fostus se quam
debui : Tumodo ad meautem loquebatir
debitum fuenus exsolue. ut tedem asti¬
notuo ut essolitus plura referentem
Iampridem in hocdes ideriis meis aestu¬
antibus audiamus. Quid inquamtibi
demastinomeo liber ille non sufficit.
quemipse tunosti me deillius uitu atq

Expanded text:
ad idem monasterium fratrum umeris reportatus, cum coerceri in eo inmundus spiritus non ualeret, necessitate cogente ferreis nexi- . bus alligatur, pedes cum manibus uinciuntur: non inmerita poena fugitiuo, ut quem non cohibuerat fides, catena cohiberet. post biennium demum oratione sanctorum ab inmundo spiritu liberatus ad eremum, unde discesserat, mox regressus, et ipse correctus et aliis futurus exemplo, ne quem aut falsae iustitiae umbra decipiat aut incerta mobilitas inutili leuitate conpellat semel coepta deserere. haec uos de uirtutibus Domini, quae in seruis suis uel imitanda operatus est uel timenda, scire sufficiat. sed quia satisfeci uestris auribus, immo etiam uerbosior fui fortasse quam debui, tu modo — ad me autem loquebatur — debitum faenus exsolue, ut te de Martino tuo, ut es solitus, plura referentem, iam pridem in hoc desideriis meis aestuantibus, audiamus. Quid ? inquam, tibi de Martino meo liber ille non sufficit, quem ipse tu nosti me de illius uita adque
Abbreviated transcription (Latin):
sulpicius iste scripsit Hab eb cmis
habitucula: processimus cuncti
ut pote feriatis dieb uidere pis¬
cantem omnium speb intentis:
non in cassum futur& temptamina
quib: piscis martino auctore mar¬
tinius ib: quue reretur. Ad pri

Expanded text:
Sulpicius iste descripsit, habebamus habitacula: processimus cuncti, utpote feriatis diebus, videre piscantem, omnium spebus intentis, non incassum futura tentamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. Ad pri
Abbreviated transcription (Latin):
semper et sapiam de gyptimonachos
predicabo laudabo anachorethas
mirabor heremitas mastipum semꝑ
expetum. Non illiego audeo manacho¬
rum certe uonepiscoporum quem

Expanded text:
semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum quem
Abbreviated transcription (Latin):
patentes heremi solitudines pluri¬
mum ferebuntur habere monacho¬
rum.
ONGUM .E. SIOMUIA CUPI
referre quaeuidi. tumen pucica
perstringum eplurib. Hauo longe
abheremo contiguanilo multus ar
monusteria: habitant uno in loco pleriq
centeni. quib summum ius . ẽ. sub abbatis
imperi uiuere. Nihil arbitriosuo
agere ꝑomnia ad nutum illius potestu¬
temque pendere. Exhis siquimaiorẽ
uistutem mente concuͭ peuerint ut
acturi solituriam uitam seadheremũ
conferant: non nisi permittente ab¬
bate discedunt. Haec illorum prima
uistus .ẽ. parere alieno imperio.
Trns gressis adheremum abbatis
illius ordinatione panis uelquili¬
bet cibus alius ministratur. Casu
perillos dies quib illo ad uenera.
cuidum quinuper adheremum
setes serat neque amplius ab hoc
monasterio. quam sex milibus tuber¬
naculum sibi constituerat Panem
abbus ꝑduos pueros miserat.
Quorum maior habebut aetutis aΝΝosXU
Minor duode nnis erat. Hisergo inde

Expanded text:
patentes eremi solitudines pluripatentes eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. longum est, si omnia cupiam referre quae uidi: pauca perstringam. Haut longe ab eremo contigua Nilo multa sunt monasteria. habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum ius est, abbatis imperio uiuere, nihil suo arbitrio agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. ex his si qui maiorem uirtutem mente conceperint, ut acturi solitariam uitam se ad eremum conferant, nonnisi permittente abbate discedunt. haec illorum prima uirtus est, parere alieno imperio. transgressis ad eremum abbatis illius ordinatione panis uel quilibet cibus alius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicere institueram apud hieronimũ
sexmensibus fui: cuiiugis aduersus
malos pugna perpetuum que cestu¬
men consciuit odia perditorum.
Oderunt eum heretici. quia eos inpug¬
nare non des init. Oderunt clerici
quiccuitam eorum insectutur et crimi¬
na Sed plune eum boniomnes admi¬
raentur etdiligunt. Nam qui eum he¬
reticum esse arbitantur. in suniunt
Ueredixerim catholica hominis scien¬
na sanudoctrina ẽ Totus semper
in lectione. totus in libris ẽ nondie
seonnocte requiescit: aut legit aliquid
semper aut scribit. Quod nisi mihi
fuis set fixum animo et promis sumdõ
teste pro positum heremum adire: uel
exigui temporis punctum a tunto uiro
discedere noluissem. Huic ergo tradi¬
tis atq commissis omnib: meis. omniq:
familia quueme contriruo luntatem
animimei. secuta tenebat inplicitum.
exoneratus quodam modo grauifasce
penitus acliber regressuss alexandriã:
uisititis ibi fratrib: ad superiorem
Inde thebuidum id ẽ. adaegypti ex¬
trema contendi Ibienim uastue

Expanded text:
ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui iugis aduersum malos pugna perpetuumque certamen conciuit odia perditorum. oderunt eum haeretici, quia eos inpugnare non desinit, oderunt eum clerici, quia uitam eorum insectatur et crimina: sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insani sunt. uere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina: totus semper in lectione, totus in libris est: non die neque nocte requiescit: aut legit aliquid semper aut scribit. quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum Deo, ante propositam eremum adire, uel exiguum temporis punctum a tanto uiro discedere noluissem. huic ergo traditis adque commissis omnibus meis omnique familia, quae me contra uoluntatem animi mei secuta tenebat inplicitum, exoneratus quodammodo graui fasce penitus ac liber, regressus ad Alexandriam, uisitatis ibi fratribus ad superiorem inde Thebaidem, id est ad Aegypti extrema contendi. ibi enim uaste
Abbreviated transcription (Latin):
dns pruestare potuis set:
adscribendum appuli quia nestis
Puttrem tanti uiri latere uirtu¬
tes: apud me ipse didici ut sodꝰ cĩs¬
mis uonerubescerẽ. quia necmazna
istarum um quam rerum scientiam
contigis sem Et siquid ex his studus
itudine tanti tem poris ꝑdidis sem.
sed tamen nepos manedt tum mo¬
lesta defensio: subpres so sitibiuĩ¬
detur nomine libellus edatun
Quod ut fieri ualeat: titulum frontis
&de ut mutasit pazina: & quod
sufficit loquat᷑ materiã. Nlo quat᷑ aie¬

Expanded text:
Dominus praestare potuisset. Dominus praestare potuisset. ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti uiri latere uirtutes, apud me ipse decidi, ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiisuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur a
Abbreviated transcription (Latin):
go quidem frater unawimis libellũ
quem deuita scimartini scripsertm
scuena su& promere et intra domesti¬
cospametes cohibere decreueram
Ahueana uittibam: Nequod fore
uror sermo incultior legentib¬
displicer et Amuium qͥue repraehen¬
sione dignissimus iudicarer Qui
materiam disertis merito scriptorib
reseruandam ĩpudens occupas se
sed petenti tibi sȩpius negare NOpo¬
tui : Quid enim es set quodnonamo¬
rituo uelcum detrimento meipudoris
edidi quanulli ate prodendum reo
quidid spopondisti:: sed uereor uetu
ei icnũasis futurus. et emissus sȩmel
NONquaetit reuocari:: Quodsiacci¬
derit. et abaliquib eum legiuideris
bonauenia idalectorib postulab
Ut res potius quam uerba ꝑpendan
aequo animo ferut siaures eor
uitiosus forsitan sermo ꝑculerit
Quia regnum dĩ nonineloc ienta
sed in fide constat : Me inerie
etiam salutem saeculsaboratorib
seda piscatoribus praedicaitam
Cumutique siutile fuis set idquoq

Expanded text:
go quidem, frater unanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram;cia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibdispliceret, omniumque reprehenione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudorisedidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque
Abbreviated transcription (Latin):
foste uideatur: maiora memonebo: fides
xp̃iad .ẽ. menihil fingere neque incestis
auctorib uulgata narraere : Sed quaemihi
perfideles uiros conpestasunt explicabo:
Habitunt pleriq: inheremo. sineullis tu¬
bernaculis . quos anachoretus uocant.
Viuunt herbarum radicib:. nullo uma¬
quam cesto loco consistunt: neab hominib
des habent. Ad quendam igitus hocritu
atque haclege uiuentem Duo exnitria mo¬
nachi licet long& et diuersu regione ta¬
men quicolim ipsis in monas terii conuer¬
satione carus et familiaris fuisset au¬
ditis eius uistutib tetenderunt. Quem

Expanded text:
forte uideatur, maiora memorabo. fides forte uideatur, maiora memorabo. fides Christi adest me nihil fingere, neque incertis auctoribus uulgata narrabo, sed quae mihi per fideles uiros conperta sunt, explicabo. habitant plerique in eremo sine ullis tabernaculis, quos anachoretas uocant. uiuunt herbarum radicibus: nullo umquam certo loco consistunt, ne ab hominibudes habent. ad quendam igitur hoc ritu adque hac lege uiuentem duo ex Nitria monachi, licet longe diuersa regione, tamen quia olim ipsis in monasterii conuersatione carus et familiaris fuisset, auditis eius uirtutibus, tetenderunt: quem
Abbreviated transcription (Latin):
us oratione reuocata septimum post
diem adfuit ut solebat ante caenanti:
Sed ut facile cerneres uerecundiam
puenitentis. nonaus a propius accede¬
re deiectis in terram profundo pudo¬
re luminib. quod palam licebat intel¬
legi quandum ueniam precabatur
Quam illius confessionem heremitu
miseratus. iub et eam propius accedere:
acmanublanda caput triste permul¬
cit. De in paneduplicato ream suam
refecit. Ita in dulgentiam consecuta
officu consuetudinẽ deposito maero¬
se repanruit. In tuemini quaeso xp̃ietiã
in hacpaste uirtutem. cui sapit omne
quodbrutum .ẽ. cuimite ẽ omne
quod sueuit. Lupa prrestat officium.
Lupa fusticrimen agnoscit. Lupa conscio
pudore confunditur. uocatuad . ẽ. caput
prebet : Et habet sensum. indultaes ibi ueniȩ.
sicut pudorem gessit erratus. Tuah aec uir¬
qua eintuonomine openentur seruitui. tuas.
Et in hoc in gemfscimus : quod maies tatem
tuam ferue sentiunt. homines non uerentir.
UIII NECUIAITEM HOC IUERCDIEIE

Expanded text:
us oratione reuocata septimum post diem adfuit, ut solebat ante, cenanti. sed, ut facile cerneres uerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibus, quod palam licebat intellegi, quandam ueniam precabatur: quam illius confusionem eremita miseratus iubet eam propius accedere ac manu blanda caput triste permulcet: dein pane duplicato ream suam reficit. ita indulgentiam consecuta officii consuetudinem deposito maerore reparauit. intuemini, quaeso, Christi etiam in hac parte uirtutem, cui sapit omne quod brutum est, cui mite est omne quod saeuit. lupa praestat officium, lupa furti crimen agnoscit, lupa conscio pudore confunditur: uocata adest, caput praebet et habet sensum indultae sibi ueniae, sicut pudorem gessit errati: tua haec uirquae in tuo nomine operantur serui tui, tua sunt, et in hoc ingemescimus, quod maiestatem tuam ferae sentiunt, homines non uerentur. Ne cui autem hoc incredibile
Abbreviated transcription (Latin):
mutus es sef non de futuratibi uerba
quib: martinum facundo ore loque¬
reris sicut tachariae in iobannis
nomine lingua resolutu . ẽ. Ceterũ
cumsis scolusticus. hoc ipsum quus i
scolusticus artificios e facis. ut excus es
in peritium. quiuexsupencs eloquentia.
Sed nequemonachum tam astutum.
Neque gallum decet eẽ. tam callidum.
Verum adgredere potius. et quod te
manet explica. Nimium enim dudum
alius res a gentes consumimustempus.
etium solis occidui umbra prolixiormonet
non multum deuicina nocte super esse.
Deinde cum paululum omnes conticuis¬
semus. gallus ita coepit. Cauendum
mihi in primis esse arbitror. ueeade
mustini uirtutibus repetum. quae
in libro suo sulpicius iste memoruuit.
Vnde primuillius interim militun¬
do gestu pretereo. neque ea ad tin¬
gum quue laicus egit acmonachus.
Necuero auditu ab aliis potius quam
quueuidnpse dicturus sum¬

Expanded text:
mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum
Abbreviated transcription (Latin):
maximo longe ante predixit futurum.
utsi adituliam pergeret quoire cupie
quoire cupie¬
bat bellum ualentiniuno imperu¬
tori inferens. sciretse primoq uidem
impetu futurum esse uictorem. sed
paruo posetempore esse perituru mi
quodquidem itauidimus: Nam pri¬
mo aduentueius ualentinianus in
fugt̃uersus ẽ : Dein post annum fere
resumptis uirib: captum intraaqui¬
leiaemuros maximum interfecit

Expanded text:
Maximo longe ante praedixit futurum Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiequo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse victorem, sed parvo post tempore esse periturum. Quod quidem ita vidimus: nam primo adventu ejus Valentinianus in fugam versus est: deinde post annum fere resumptis viribus, captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
euocati. sum miatque in lustresuiri. pre¬
feitus idemque consul euodius uir quo
dihilum quam illo iustius fuit comites
duo summa potestate prediti frater
inis et patruus: Medius interbos mar¬
uni prbt accubuerit: Ipse autem sellu¬
la iuxtu regem positũ consederut
Ao medium fere conuiuium ut moris. ẽ
pateram regi minister obtulit : Ille
sce ad modumep̃o potius dariiubet.
Expectuns atque ambiens ut ab illus
dextera poculum sumeret: Sed marti¬
nus ubiebibit. pateram prbos uo
tradidit: Nullum scilicet existimans
digniorem qui possit prior bibere :
Nec integrum sibi fore si aut regemipsũ
aut eos qui a rege erant proximi. prł
pretulis set Quod factum imperutoꝵ
omnesque quitunc aderant iti ad m̃i¬
ratis unt: ut hoc ipsum eis in quocon¬
tempti fuerant placeret: Celeber¬
rimumque ꝑ omne palatium fuit
fecis semastinum in regis prandio
quod in infimorum iudicum conuiuus
episcoporum nemo fecis sec: Eidemq

Expanded text:
euocati, summi adque inlustres uiri, praeeuocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque