comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m moriturũ: legamus oe ita Qꝑomꝰ dñs
arit᷑: an alius xp̃c expectabit᷑ Respondet
autẽ dñs factis potuis quã dictis. Utiq uisa
miracula plenũ testimoniũ dant: qͣo sit filiꝰ
dei. Hȩc enĩ ante euangłm: uł rara uł nulla
fuerunt. Unus thobias oculos recepit: & hȩc
fuit anglĩ ñ hominis medicina. Helẏas mor¬
tuũ suscitauit: ipse tam̃ rogauit & fleuit:¬
hic iussit. Helyseus lepsũ mundari fecit: ñ
tam̃ ibi ualuit p̾cepti auctoritas. s mysterii
figura. Addit post supͣdicta de cruce. & obitu.
&r sepultura: q̃d ẽ plenitudo fidei. Nullũ enĩ
maius ẽ dñi testimoniũ: qũa toto se unũ obtu¬
lisse ꝓ mundo. Hoc solo plene dñs declaratur:
Sic etiam a ioh̃e declaratus ẽ: ecce agnus dĩ
ecce qͥ tollit peccata mundi: Illis autẽ abe¬
untib: cepit diccre de ioħ̃e ad turbas. Quso
existis in deserto uidere: Harundinẽ uento mo

Expanded text:
m moriturum, legamus et ita: Quomodo Dominus aedixit, an alius Christus exspectabitur? Respondet autem Dominus factis potius quam dictis. Utique visa miracula plenum testimonium dant quod sit Filius Dei. Haec enim ante Evangelium vel rara vel nulla fuerunt. Unus Tobias oculos recepit, et haec fuit angeli, non hominis medicina. Elias mortuum suscitavit, ipse tamen rogavit et flevithic jussit. Eliseus leprosum mundari fecit , non tamen ibi valuit praecepti auctoritas, sed mysterii figura. Addit post supradicta de cruce et obitu et sepultura, quod est plenitudo fidei. Nullum enim majus est Domini testimonium, quam toto se unum obtulisse pro mundo. Hoc solo Dominus plene declaratur. Sic etiam a Joanne declaratus est: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Illis autem abeuntibus, coepit dicere de Joanne ad turbas: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento
Abbreviated transcription (Latin):
ars marchȩ bona ẽ. s mariȩ optuna quȩ non
auferet᷑: sic̃ actiua uita cũ corpore deficit. Uillt
homo qnͣdo amministrat: aliquando facere qͥd
ñ potest. Querit᷑ qͦd deest. parat᷑ qͦd ad est: distei¬
dit᷑ animꝰ. Si marchȩ sufficeret qͦd uolebat: ad¬
iutoriũ sororis ñ quereret. Onus necessitatis ai¬
fert᷑: dulcedo et̾nȩ ueritatis nunquã. Transit li¬
bor multitudinis: &e remanet caritas unitati
Ignis enĩ amoris qͥ hic ardere inchoat: cũ psuĩ
quẽ amat uiderit. in amore ampluis ĩarlesat:
Tunc autẽ pietatis oꝑa nullis scĩs necessaria eĩt
ut iudelico tribuat᷑ esurienti cyb sicienti potͦ¬

Expanded text:
ed Mariae optima, quae non auferetur, sicut activa vita cum corpore deficit. Vult homo, quando ministrat, aliquando facere quod non potest. Quaeritur quod deest, paratur quod adest, distenditur animus. Si Marthae sufficeret quod volebat, adjutorium sororis non posceret. Onus necessitatis aufertur, dulcedo aeternae veritatis nunquam quam. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Ignis enim amoris qui hic ardere inchoat, cum ipsum quem amat viderit, in amore amplius inardescit. Tunc autem pietatis opera nullis sanctis necessaria erunt, ut videlicet tribuat
Abbreviated transcription (Latin):
subsistant p̾uidere. Contẽplatiua uͦ uita ẽ.
caritatẽ dĩ & proximi tota m̃te retinere :
ab exteriori actione qͥescere: soli desiderio con¬
ditoris inherere: ad uidenda faciem creato¬
ris mardescere: choris celestib ammisceri
obtare. Magister gentiũ de actiua uita cõ¬
uita fuisse consummatũ. Unde dicit. Siue
enĩ mente excedimꝰ deo: siue sobrii sumus

Expanded text:
subsistant praevidere. Contemplativa vero vita est, subsistant praevidere. Contemplativa vero vita est, charitatem Dei et proximi tota mente retinere, ab exteriori actione quiescere, soli desiderio Conditoris inhaerere, ad videndam faciem Creatoris inardescere, choris coelestibus admisceri optare. Magister gentium de activa vita comvita fuisse consummatum. Unde dixit: Sive enim mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus
Abbreviated transcription (Latin):
erat soror nomine maria: quȩ etiã sedens secus
maria ad pedes capitis nr̃i: & qnͣto humilius
sebebat tanto ampliꝰ capiebat. Confluit enim
aqua ad humilitatẽ conuallis: de tumorib
collis. Intenta erat maria qͦmͦ pasceret᷑ a dño:
intenta erat martha qͦm᷑ pasceret dnm̃. Ista
conuiuiũ parat dño: in conuiuio dñi illa iam
iocundat᷑. Sciendũ ẽ in his duab ẽe figuratas
presentẽ uitã & futurã⁊ laboriosam & quietã:
erumpnosã &e beatam. In marcha erat imago
presentiũ: in maria futuroꝵ: Uel ita. Iste
duȩ sorores duas uitas demonstrant sp̃uales.
qua ꝓximo in caritate sociam: maria contẽ¬
platiuã. qua in di amore suspiramꝰ. Actiua
enĩ uita ẽ panẽ esurienti tͥbuere: u̾bo sapien.¬
tiȩ nescientẽ docere: errantẽ corrigere: ad hu
nulitatis uiã suꝑbientẽ proximũ reuocare:
infirmantis curã gerere: singulis quibꝰq quȩ
expediant dispensare: cõmissis nob̃ qualiter

Expanded text:
sedens secus Maria ad pedes capitis nostri; et quanto humilius sedebat, tanto amplius capiebat. Confluit enim aqua ad humilitatem convallis de tumoribus collis. Intenta erat Maria quomodo pasceretur a Domino; intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum. Ista convivium parat Domino, in convivio Domini jam illa jucundatur. Sciendum est, in his duabus esse figuratas praesentem vitam et futuram, laboriosam et quietam, aerumnosam et beatam. In Martha erat imago praesentium, in Maria futurorum. Vel ita: Istae duae sorores duas demonstrant spiritualequa proximo in charitate sociamur; Maria contemplativam, qua in Dei amore suspiramus. Activa enim vita est, panem esurienti tribuere, verbo sapientimilitatis viam superbientem proximum revocare, infirmantis curam gerere, singulis quibusque quae expediant dispensare, commissis nobis qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ tuã ante te. Remigus. Utiq plusquã
ꝓpħa ioħes: qͥa dicit᷑ angelus ñ natura s officĩ
dignitate: de quo pater ad filiũ sic ait in mala¬
chia. Ante faciem. ioẽ manifestationẽ tuã p̃pa¬
rabit uiã: hoc ẽ ꝑuia reddet tͥ corda auditors
penitentiã p̃dicando. & baptranao O m̃s

Expanded text:
am tuam ante te. Utique plusquam propheta Joannes; quia dicitur angelus non natura, sed officii dignitate, de quo Pater sic ad Filium ait in Malachia: Ante faciem id est, manifestationem tuam praeparabit viam , hoc est pervia reddet tibi corda auditorum poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
illors ꝑsona loquit᷑: qͥ adhuc diuinȩ contẽ¬
plationis ignari. solũ frat̾nȩ dilectionis opꝰ
qͦd didicẽtẽ. d̾o placitũ ducunt. Et bene
martha stetisse. maria secus pedes dñi se¬
disse describit᷑: qͥa actiua utta laborioso de¬
pondencdi sermoñe: ne remitteret audiendi¬
intentionẽ. factus ẽ autẽ eiꝰ aduocatꝰ. qͥ iuder
erat int̾pellatꝰ. Unde sequit᷑. Et respondes

Expanded text:
adhuc divinae contemplationis ignari, solum fraternae dilectionis opus quod didicere, Deo placitum ducunt. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur; quia vita activa laborioso depondendi sermonem, ne remitteret audiendintentionem. Factus est autem ejus advocatus, qui judex fuerat interpellatus. Unde sequ
Abbreviated transcription (Latin):
q ei. euangłio attrahunt᷑: & ad fidem
gomaertunt Ect beatus ẽ: qͥ ñ fuertt scanda¬
ptus mmne. Hic respondit dñs dehumii¬
ldt mortis suȩ. Beati uidelicce st̃. quor fidei
iehu tẽptamenti afferet crux mors. sepultu
Mari s ammirati qͥsq potuit. Mens tam̃ in¬
scelũ grauit᷑ tulit: cũ dñm pꝰ tot miracula
mori uidit. Unde paulus. Nos aute predica¬
nus rp̃m crucifixũ: iudeis quide scandalum
gentib autẽ stulticiam. Alira faciebat dñs: s¬

Expanded text:
 est, Evangelio attrahuntur et ad fidem convertuntur. Et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me. Hic respondit Dominus de humilitate mortis suae. Beati videlicet sunt, quorum fidei nihil tentamenti afferet crux, mors, sepulturlizari, sed admirari quisque potuit. Mens tamen infidelium graviter tulit, cum Dominum post tot miracula mori vidit. Unde Paulus: Nos autem praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . Mira faciebat D
Abbreviated transcription (Latin):
potestis bona loqui cũ sitis mali÷ ꝙ ideo autẽ
ꝓae dico uobis: qm̃ omne uerbũ otiosũ qͦd lo¬
quitti fuerint homines subaudis tale ẽ. qͦo de
eo reodent rationẽ in die uidicii Si otiosũ
bũ ẽ. qͦd sine utilitate &e loquentis d̃r ce audien¬
tis: ut si fabulȩ narrent᷑. Ceterũ qͥ cachinnis
ora dissoluit. & aliqͥd ꝓfert turpitudinis. et
scurrilia replicat: ñ otiosi uerbi. s cͥminosi tene¬
bit᷑ reus Ex uerbis enĩtuis iustificaberis:
& ex uerbis tus condẽpnaberis, Hinc est
iliro. Mors & uita in manib linguȩ: Uerba
dicit hie ñ solum oris: s etiã cordis. Coram ho¬
minib etiã sepe fit: ut homo ex uerb̃ sui oris

Expanded text:
loqui cum sitis mali, et ideo autem pro et dico vobis, quoniam omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, subaudis: tale est, quod de eo reddent rationem in die judicii. Si otiosum  verbum est, quod sine utilitate et loquentis dicitur et audientis, ut si fabulae narrentur. Caeterum qui cachinnis ora dissolvit, et aliquid profert turpitudinis, et scurrilia replicat, non otiosi verbi, sed criminosi tenebitur reus. Ex verbis enim tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. Hinc est illud: Mors et vita in manibus linguae . Verba hic dicit non solum oris, sed etiam cordis. Coram hominibus etiam saepe fit, ut homo ex verbis sui oris
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑: ꝓpħa attestante qͥ ait. Labia sacerdotis
custodient scientiã. & legem reqͥrent ex ore
eiꝰ: qͥa angłs dñi exercituũ ẽ. Necñ unusqͥsq
fidelis si a pͣuitate proximũ reuocat. & ad
bonũ exhortat᷑: si ȩcernũ regnũ uł supplici¬
um errauti denuntiat: ꝓfecto angłs. idest
Im̃ dico uob̃: maior int̾ uatos mulierũ¬
ꝓpha ioħe baptista nemo ẽ. Ut summã
uirtutũ eiꝰ comp̾hendã: int̾ natos mulierũ.
hoc est qͥ de concubitu nati fc̃ ñ de uirgine.
nemo maior eo fuit. Nulla enĩ ioħi cũ filio dĩ
collatio. Non ceteris ꝓpb̃is & patͥarchis hic¬
prefert᷑ ioħes: s ȩquat᷑: Utrũ uͦ postea san¬
ctior eo fuerit aliquis. ut adhuc futurus sit:
indiscussũ relinquit᷑. Qyi autẽ minor ẽ in
regno celor: maior ẽ illo:¬

Expanded text:
s custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Nec non fidelis, si a pravitate proximum revocat, et ad bonum exhortatur; si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiat, profecto angelus id est, Amen dico vobis, major inter natos mulieruanne Baptista nemo est. Ut summam virtutum ejus comprehendam, inter natos mulierum hoc est, qui de concubitu nati sunt, non de virgine nemo major eo fuit. Nulla enim Joanni cum Filio Dei collatio. Non caeteris prophetis et patriarchis praefertur Joannes, sed aequatur. Utrum vero postea sanctior eo fuerat aliquis vel adhuc futurus sit, indiscussum relinquitur. Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Tu es qͥ uenturus es. an alium expectamꝰ:
Sensus ẽ. Manda mͥ utrũ te debeam annu¬
tiare inferis quo descensurus sũ: an ñ conuenit
te gustare morte. cũ dĩ sis filius: Gr̃ sr̃ iexeehne
ex presenti. ꝙ ñ ex futuro: ut iohes ait ecce
agnus di. Moriturus tam̃ requisuit ꝑ discpa¬
los suos. Tu es qͥ uenturus es. an aliũ expectamꝰ
In qͦ ostendit᷑ qͥa uenisse redemptor̃e nouerat:
an ꝑseipsum in infernũ descenderet. dubitabat
Tali quippe lapsu pietatis. & amoris ñ infiaddl¬
tatis. nec sc̃ĩ crediderunt xp̃m moriturũ. unde
pͥnceps fidei petrus ait. Absit a te dñe: ñ eritł¬
dant. Scandalũ p̾atiebant᷑ enĩ: qͥa audierant
iħm p̃poni magistro suo: hoc autẽ innotuit
uͥ dixerunt. Rabbi cui testimoniũ ꝑhibuish.
ecce hic bapticat: & om̃s ueniunt ad eumn¬

Expanded text:
cens: Tu es qui venturus es, in alium exspectamus? Sensus est: Manda mihi utrum te debeam nuntiare inferis, quo descensurus sum: an non conveniat te gustare mortem, cum Dei sis Filius. Gregorius super Eex praesenti, et non futuro, ut Joannes ait: Ecce Agnus Dei . Moriturus tamen requisivit per discipulos suos: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? In quo ostenditur, quia venisse Redemptorem noverat; sed an per seipsum in infernum descenderet, dubitabat. Tali quippe lapsu pietatis et amoris, non infidelitatis, nec sancti crediderunt Christum moriturum. Unde princeps fidei Petrus ait: Absit a te, Domine, non eritdant. Scandalum enim patiebantur, quia audierant Jesum praeponi magistro suo. Hoc autem innotuit, ubi dixerunt: Rabbi, cui testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ salutis gaudia sibi siusq requirunt. Nu¬
merus eñĩ centenarius qͥ de leua transit ad
dexteram: celestem significat uitam. Unde ar-¬
cha noe centũ annis fabricata ẽ: abraham cen-¬
tenarius filiũ ꝓmissionis accepit: ysaac senuit
& in ipso anno centuplum inuenit. Atriũ ta¬
bernaculi centũ cribitis longum fuit: in cen-¬
tesimo ꝑsalmo miscd̃iam & iudicium cantat᷑¬

Expanded text:
rnae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Nurnae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius qui de laeva transfertur ad dexteram coelestem significat vitam. Unde arca Noe centum annis fabricata est; Abraham centenarius filium promissionis accepit; Isaac sevit, et in ipso anno centuplum invenit; atrium tabernaculi centum cubitis longum fuit; in centesimo psalmo, misericordia et judicium canta
Abbreviated transcription (Latin):
iagasꝰ Intelligamus centurioñe corpore tant̾e
puenise ad dñm: & eũ his qͥ missi fuerant redi¬
Ie domũ cum dñs dixerit ei uade: uel sicut ꝑ
nntios accessisse. sic os ꝑ ninttios reuersus fuisse
autendatͫ. Ouuna ꝓuidentia uidei missi st̃:
ut in excusabiles fierent. si uiso miracło. & creden¬
te gentili uiro. ñ crederent. Seniores ꝓ centurio¬
ne: & sc̃i ꝓ nob̃ intercedunt ad dñm. Muites cen¬
tanonis ꝑossẽ intelligi uirtites nat᷑ales qͣs multi
secũ deferunt ad dñm uenientes. De quib in
laude cornelii centurionis dicit᷑. qͥa erat uir iui¬
stus & timens dm̃ cum omni domo sua: faciens
elemosinas multas plebi. & dep̾cans dm̃ semꝑ.
Qͥ autẽ ñ bene uturt᷑ illis: minime sũt digni
usitatione dĩ. Centurio electos ex gentib osten¬
dit: qͥ quasi centenario milite stipati. uirtutũ
spũalium sunt ꝑfectione sublimes: & sola et̾¬

Expanded text:
fragatur. Intelligamus centurionem corpore tandem fragatur. Intelligamus centurionem corpore tandem pervenisse ad Dominum, et cum his qui missi fuerant rediisse domum, cum Dominus dixerit ei: Vade; vel sicut per nuntios accessisse, sic et per nuntios reversus fuisse attendatur. Divina providentia Judaei missi sunt, ut inexcusabiles fierent, si viso miraculo et credente gentili viro non crederent. Seniores pro centurione et sancti pro nobis intercedunt ad Dominum. Milites centurionis possunt intelligi virtutes naturales quas multi secum deferunt ad Dominum venientes. De quibus in laudem Cornelii centurionis dicitur quia « erat vir justus et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . » Qui autem non bene utuntur illis, minime sunt digni visitatione Dei. Centurio electos ex gentibus ostendit, qui quasi centenario milite stipati virtutum spiritualium sunt perfectione sublimes, et sola aete
Abbreviated transcription (Latin):
ico aut̃ẽ uob̃: qͦo multi ab oriente & occident
uenient. & recumbent cũ abraham &e ysaac. et
iacob in regno celoꝵ. fili autẽ regni eicientur n
tenebras exteriores: ibi erit fletus &e stridor denti¬
um. Ponsolummꝰ iste centurio de gentib rrcte
eredit in dm̃: s multi gentiles adhuc uenient ad
ett: mutti uenient & requiescent felicit̾ epulatias
filios autẽ regni dicit udeos: in quib ante regna¬
uit d̾̃s. Tenebre semꝑ sunt interiores ũ exteriores:
s exceriores ideo dictȩ surtt: qm̃ lumen reliquit. qͥ
a dño foras expellit᷑. Ubi dicit fletus & stridal
dentium. ueram oftendit resurrectionẽ: cũ fletis
sit oculors. & dentes ossa: m lxyi. l lxui.¬
t aieit iħe centurioni. Uade: o sicut erediai¬
si. siat tͥ Et sanatus ẽ puer in illa hora. Et re¬
ueclus ẽcenturio in domũ suam: ꝙ inuenit seriũ
qͣ languerat sanum. Meritũ dñi: famulo suf¬

Expanded text:
Dico autem vobis, quod multi ab oriente et occidente Dico autem vobis, quod multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abra filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. Non solummodo iste centurio de gentibus recte credit in Deum, sed multi gentiles adhuc venient ad cit, multi venient et requiescent feliciter epulaturi. Filios autem regni dicit Judaeos, in quibus ante regnavit Deus. Tenebrae semper sunt interiores, non exteriores; sed exteriores ideo dictae sunt, quoniam lumen reliquit, qui a Domino foras expellitur. Ubi dicit, fletus et stridor dentium, veram ostendit resurrectionem, cum fletus sit oculorum, et dentes ossa. M. 66V L. 66 Et dixit Jesus centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi. Et sanatus est puer in illa hora. » Et reversus est centurio in domum suam, et invenit servum qui languerat sanum . Meritum Domini famulo suf
Abbreviated transcription (Latin):
potestate habens sub me milites: & dico huic ua¬
de ꝙ uadit: & alio ueni et uenit: & seruo meo
fac hoc & facit. Propt̾ uitȩ gentilis conseien¬
tiam: metuebat grauari dñm.Uidit dñs fiden
humilitatẽ. prudentiam centurionis. fidem qͦd e
gentib credidit: humilitatẽ qͦd se iudicauit in¬
dignũ cuiꝰ tectum dñs intraret: prudentiam qͦd
diuinitatẽ corpore tectam agnoute. Qua pru¬
dentia etiam dixit. homo sũ & mitto homines:
sciens dñm angłos mutere posse. Unde sequit᷑.
Aydiens autẽ iħc miratus ẽ: ꝙ sequentib si dit̃
Am̃ dico uob̃: ñ inuenutantam fidem in ul̾it.i.¬
Quod iħc miratus ẽ. nob̃ mirandũ eẽ significat:
qͥa tales motus cũ de dño dicunt᷑: ñ ꝑturbati am¬
mi signa sunt. s docentis magistri. De p̾senti¬
b dicit. ñ inueni tantam frõe in isrł. ñ de patu¬
archis & ꝓph̃is: nͥ forte de centurione a
q monitis edoct erant: ipse aut̃e nemine docent

Expanded text:
me milites; et dico huic vade, et vadit, et alii veni, et venit; et servo meo fac hoc, et facit. Propter vitae gentilis conscientiam, metuebat gravari Dominum. Vidit Dominus fidem, humilitatem, prudentiam centurionis. Fidem, quod ex gentibus credidit, humilitatem, quod se judicavit indignum cujus tectum Dominus intraret. Prudentiam, quod divinitatem corpore tectam agnovit. Qua prudentia etiam dixit, homo sum, et mitto homines, sciens Dominum angelos mittere posse. Unde sequitur: Audiens autem Jesus, miratus est, et sequentibus se dixit: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Quod Jesus miratus est, nobis mirandum significat, quia tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. De praesentibus dicit: Non inveni tantam fidem in Israel, non de patriarchis et prophetis, nisi forte in centurioumque monitis edocti erant, ipse autem nemine docente
Abbreviated transcription (Latin):
re ad aliqũe. Uerumtam̃ ñ negligent̾ intuenda ẽ
etiã mathei mystica loquutio: scđm qũa scͥptum
ẽ in psalmo. Accedite ad eum ꝙ illuminamini.
Itaq fide uenit centurio.: Dici tam̃ potest qͦd
etiam corpore uenerit. ꝙ seniorib iudeis tamqũa fa¬
miliarib xp̃i qͦd lucas explicat uerbũ suũ cõmise¬
rit: ut cotidie fieri solet ante potentes. Iacet pa¬
raliticus: torquet᷑. acuta scilic&ꝵ passione. Hȩc ita expͥ¬
mit: ut & animȩ suȩ angustias indicet. ꝙ xp̃m
serus. Ut lucas ait moriturus erat seruus si ni
dñi sui fide & xp̃i pietate redderet᷑ uitȩ: siũ ethi¬
as rex. cui dñs terquinos addidit annos. A t il
iħc. Ego ueniam: &e curabo eũ. Ad sanandũ re¬
guli filiũ ire noluit. ne diuicias honorare uide¬

Expanded text:
re ad aliquem. Verumtamen non negligenter intuenda est etiam Matthei mystica solutio, secundum quam scriptum est in Psalmo: « Accedite ad eum et illuminamini . » Itaque fide venit centurio. Dici tamen potest quod etiam corpore venerit, et senioribus Judaeis tanquam familiaribus Christi quod Lucas explicat verbum suum commiserit, ut quotidie fieri solet ante potentes. Jacet paralyticus, torquetur acuta scilicet passione. Haec ita exprimit, ut et animae suae angustias indicet, et Chriservis, ut Lucas ait; moriturus erat servus si non Domini sui fide et Christi pietate redderetur vitae. Sic Ezechias rex, cui Dominus ter quinos addidit annos. « Ait illi Jesus: Ego veniam, et curabo eum. » Ad sanandum reguli filium ire noluit, ne divitias honora
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum uenisset in domũ petri: uidit socrũ
eiꝰ iacentẽ & febricitantẽ: & tetigit manũ
euis. et dimisit eam febris. Et surrexit: ꝙ mi¬
debiles sint: uerũ sanitas a dño collata fortitu¬
diñe dedit ministrandi socrui petri. Lucas.
& ea quȩ minime in se intelligunt dimittere
Unde psalmista ait. Belicta quis intelligit. ᷤ¬
Ab occultis meis munda me dñe. Afebrib eu-¬
tata femina. moralit̾ carnẽ a concupiscentiȩ fer¬
uore ꝑ continentiȩ p̾cepta frenatam significat:
ut menbra quȩ seruierant in mundiciȩ. ser¬
Miuant iusticiȩ. A llegorice domus petri cir¬
cumcisio ẽ: eiꝰ apłatui cõmissa. Soerus ẽ sẏnagoga:
quȩ quodammꝰ mat̾ ẽ ȩccłie. petro cõmissȩ. Hȩc
febricitat: qͥa inuidiȩ estib laborat. ꝑsequens
eccłiam. Cuiꝰ manũ dñs tangit: quando carna-¬
lia eiꝰ oꝑa in sp̃ualem usũ conuertit: &e ita ere¬
cta ministrat in sp̃u¬

Expanded text:
rum ejus jacentem et febricitantem; et tetigit manum ejus, et dimisit eam febris, et surrexit, et midebiles sint; verum sanitas a Domino collata, fortitudinem dedit ministrandi socrui Petri. Lucas: et ea quae minime in se intelligunt, dimittere. Unde Psalmista ait: Delicta quis intelligit? Ab occultis munda me, Domine . A febribus curata femina, moraliter carnem a concupiscentiae fervore per continentiae praecepta frenatam significat, ut membra quae servierant immunditiae, serviant justitiae. RABAN. Allegorice domus Petri, circuquae quodammodo mater est Ecclesiae Petro commissae: haec febricitat, quia invidiae aestibus laborat persequens Ecclesiam. Cujus manum Dominus tangit, quando carnalia ejus opera in spiritualem usum convertit; et ita erecta, ministrat in sp
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sum senex: ꝙ uxor mea ꝓcessit in dieb sui
Ob altitudinẽ ꝓmisioriũ hesitans signũ qͤrit:¬
cui alloquutio angłica sufficere debuerat. Uñ
merito penã luit. in taciturnitate ꝗͣ. meruit :
ut qͥ discredendo lo quittus ẽ: iam tacendo ere¬
⁊ dere discat. Et respondens angls: dixit ei. Ego¬
⁊ sũ gabriel qͥ adsto ante dm̃: ꝙ missus sũ loqui
ad te. ꝙ hec tͥ euangłuare. Et ecce eris tacens ÷¬
q ñ poteris loqui usq in diem quo hȩc fiant:
ꝓeo qͦd ñ credioisti uerbis meis quȩ implebun¬
tur in tempore suo. Angłi cũ ad nos ueniunt:
sic exterius implent ministeriũ. ut tamen
ñ quã desint interuis ꝑ contemplatione. Missi
ante dm̃ sunt: qͥa quocũq ueniunt. intra
ipsũ currunt. qͥ ubiq ẽ. Et erat plebs expectãs
zachariam: ꝙ mirabant᷑ qͦd tardaret ipse in
templo. Egressus autẽ: ñ poterat loqui ad illos

Expanded text:
enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis. enim sum senex, et uxor mea processit in diebus suis. Ob altitudinem promissorum haesitans signum qcui allocutio angelica sufficere debuerat. Unde merito poenam luit in taciturnitate quam meruit, ut qui discredendo locutus est, jam tacendo credere discat. Et respondens angelus, dixit ei: Ego sum Gabriel qui asto ante Deum, et missus sum loqui ad te, et haec tpoteris loqui usque in diem quo haec fiant, pro eo quod non credidisti verbis meis, quae implebuntur in tempore suo. Angeli cum ad nos veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen nunquam desint interius per contemplationem. Missi, ante Deum sunt; quia quocunque veniunt, intra ipsum currunt qui ubique est. Et erat plebs exspectans Zachariam, et mirabantur quod tardaret ipse in temp
Abbreviated transcription (Latin):
bem ꝑfectam. Illos conuertit ad dñm: quib in
fioe uenturi dedit baptismũ. In sp̃u helyȩ dici¬
t᷑ precedere: qͥa sic̃ ille preco uenturus ẽ iudicis :
ita hic preco factus ẽ redemptoris. Uirtus qͦ
similluna fuit ambob: qͥa ambo in deserto:
ambo uictu parci: uestitu ineulti: ambo re-¬
gũ insaniam dolerant. Ille iordanẽ celũ peti¬
turus diuisit: hic ad lauachrũ qͦ celũ petitur
multos conuertit. Corda patrũ in filios conũ¬
tere ẽ: sp̃ualem scõrs antiquoꝵ scientiã popłis
p̾dicando infundere. Prudentia uͦ iustorũ ẽ. ñ
de legis oꝑib iusticiam p̃sumere. s ex fide sa¬
lutẽ querere : ut quamuis in lege positi legis
ait. Per grãm dñi credimus saluari: quẽadmodũ
& patres nr̃i. Qͥa uͦ hac sententia ꝑ ioh̃em im¬
diutiꝰ increduli: fere eadem uerba quȩ angłs
de ioħe: malachias p̾dixit dehelya. Litteram
sic iunge. Precedet: parare dño plebem. Et di
xit zacharias ad angłm. Unde hoc sciam: Ego

Expanded text:
 BEDA. Illos convertit ad Dominum, quibus in fide venturi dedit baptismum. In spiritu Eliae dicitur praecedere; quia, sicut ille praeco venturus est judicis, ita hic praeco factus est Redemptoris. Virtus quoque simillima fuit ambobus; quia ambo in deserto, ambo victu parci, vestitu inculti, ambo regum insaniam tolerant. Ille Jordanem, coelum petiturus divisit; hic ad lavacrum, quo coelum petitur, multos convertit. Corda patrum in filios convertere, est spiritualem sanctorum antiquorum scientiam populis praedicando infundere; prudentia vero justorum est, non de legis operibus justitiam praesumere, sed ex fide salutem quaerere, ut, quamvis in lege positi legis ait: Per gratiam Domini credimus salvari: quemadmodum et patres nostri . Quia vero hac sententia per Joannem imdiutius increduli: fere eadem verba quae Angelus de Joanne, Malachias praedicit de Elia . Litteram sic junge: Praecedet, parare Domino plebexit Zacharias ad angelum: Unde hoc sciam? ego
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia eiꝰ p̃ueniet: & subsequet᷑ meͦ. Et neqͥs
forte putaret aliqua seu om̃ia quȩ ꝑ d̃ĩ uerbũ.
ceperunt extra ipsum eẽ. qͣsi ꝑ semet ipsa sub¬
sisterent: adiecit. Ee sine ipso factũ ẽ nichil.

Expanded text:
sericordia ejus praeveniet et subsequetur me . Et ne quis sericordia ejus praeveniet et subsequetur me . Et ne quis forte putaret aliqua seu omnia, quae per Dei Verbum coeperunt, extra ipsum esse, quasi per semetipsa subsisterent, adjecit: Et sine ipso factum est nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit: scilico omniũ naturaꝵ pꝰea factarũ
ꝙ hoc est. Om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt. Om̃is ere Icap̃ becrm¬
atura ꝙ corporea et incorporea: om̃e qͦd natu¬
ralit̾ inest substantiis. ueluti quantitas. qͣlitas.
ñ ẽ factũ ꝑ ipsum: qͥa nulla spetie continet᷑: nul¬
la natura sua subsistit: s solum pͥuatio bomẽ.
Sicut enĩ naturalis luminis absentia cecitas di¬
cit᷑ oculi: & sic̃ tenebie lucis absentia sunt: ꝙ in¬
edia comestionis exclusio: ita malũ dicimꝰ absen-¬
tiã boni: qͦd si adeẽt rationali ereature naturali¬
dirigendo & ordinando. in his quȩ iusticiȩ funt:
uoluntas bona ẽ. ꝙ remuneratione digna. Si
uͦ motꝰ uoluntatis appecat recinere. uł consequi
qͦd iusticia uetat: ittiq absentia gr̃e. cuiꝰ ẽ motũ
uoluntatis dirigere ꝙ ordinare. inordinatio uo¬
luntatis ẽ. malũ ẽ. peccatũ ẽ: nichil tam̃ de subsi¬
stentib ẽ. De hac quippe gra: ait psalmista. Mi¬

Expanded text:
omnium naturarum postea factarum. Et hoc est: Omnia per ipsum facta sunt Omnis creatura et corporea et incorporea, omne quod naturaliter inest substantiis, veluti quantitas, qualitas, non est factum per ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis absentia caecitas dicitur oculi, et sicut tenebrae lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclusio, ita malum dicimus absentiam boni, quod si adesset, creaturae rationali naturalidirigendo et ordinando in his quae justitiae sunt, voluntas bona est, et remuneratione digna est. Si vero motus voluntatis appetat retinere vel consequi quod justitia vetat, utique absentia gratiae, cujus est motum voluntatis dirigere et ordinare, inordinatio voluntatis est, malum est, peccatum est, nihil tamen de subsistentibus est. De hac quippe gratia ait Psalmista: Mi
Abbreviated transcription (Latin):
re: s paucissimis uidere qd̾ uerũ ẽ. Et uita
erat lux hominũ: toẽ. unde rationales creaturȩ
ut beatȩ fierent illuminandȩ erant. In futura
& enĩ uita quȩ uere uita dicenda ẽ. cognitio sa¬
pientiȩ dĩ. & rationũ eiꝰ. ꝑ quas optime cuncta
sunt condita. ꝙ disposita. tanto beatiorẽ quẽq
efficiet. quanto amplius cuiq innotuerit: et
participatione sui magis illuminauerit. eumz
Nam sapore quod̾a sp̃ulis gustus. id tune exꝑi¬
endo cognoscet᷑ in ipsa rei spetiȩ: qͦd nunc tene-¬
t in fide. De qua cognitione: ipsa ueritas ad patĩe
Hȩc ẽ autẽ uita ȩcerna: ut cognoscant te uerum
dm̃. ꝙ quẽ misisti iħm xp̃m. Qd̃ etiã donũ:
sp̃c sapientiȩ dici solet. Et lux in tenebris lu¬
cet. Hoc ẽ ubi etiam ipsa ñ uidet᷑: nec aduertit᷑
ab his. qͥ qͣsi ceci sub sole manent. Qͥs enĩ nouit
sensũ dm̃:̃ Hoc ẽ ex se ꝑcipere sufficit rationes.
qͣs d̃s habet in omnib condendis. seu disponen¬

Expanded text:
 paucissimis videre quod verum est. Et vita erat lux hominum. Id est, unde rationales creaturae, ut beatae fierent, illuminandae erant. In futura etenim vita, quae vere vita dicenda est, cognitio sapientiae Dei et rationum ejus, per quas optime cuncta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in ipsa rei specie, quod nunc tenetur in fide. De qua cognitione ipsa veritas ad Patrem: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quem misisSpiritus sapientiae dici solet. Et lux in tenebris lucet. Hoc est, ubi etiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. Quis enim novit sensum Domini? hoc est, ex se percipere sufficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disponen
Abbreviated transcription (Latin):
Magnȩ coram dño uirtutis ẽ. p̃dicare in deser¬
to celestia gaudia: terrenas delicias sꝑnere: pro
ueritate capite truncari. Siceram uocant he¬
brei omne poculũ qͦd inebriare potest: siue de
pomis. siue de frugib. seu de qualibet alia ma¬
deria confectum. In lege narareors erat: uino
ꝙ sicera tẽpore consecrationis abstinere. Ioh̃s
uͦ ꝙ samson. et iheremias. ut semꝑ natarei. idẽ.
scĩ manerent: semꝑ his abstinebant: Decet e¬
nĩ eũ qͥ musto sp̃e sc̃ĩ desiderat impleri: nullo
poculo debriari. Siceram ñ bibet: & adhuc. idẽ.
pret̾ illam uirtutẽ. sp̃u sc̃o replebit᷑ ex utero
Et multos filioꝵs isrł conuertet ad dnm dm̃
ipioꝵs : ꝙ ipse p̾cedet aute illũ in sp̃u & uirtute

Expanded text:
Magnae coram Domino virtutis est, praedicare in deserto coelestia gaudia, terrenas delicias spernere, pro veritate capite truncari. Siceram vocant Hebraei omne poculum quod inebriare potest, sive de pomis sive de frugibus, seu de qualibet alia materia confectum. In lege Nazareorum erat, vino et sicera tempore consecrationis abstinere. Joannes vero et Samson et Jeremias ut semper Nazarei, id est, sancti manerent, semper his abstinebant. Decet enim eum qui musto sancti Spiritus desiderat impleri, nullo poculo debriari. Siceram non bibet, et adhuc idem praeter illam virtutem Spiritu sancto replebitur ex utero. Et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum, et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ dep̾catio tua. Sicut humani defectus est
terreri: ita angłicȩ benignitatis ẽ. patienter de¬
suo aspectu blandiendo consolari. Contͣ demo¬
nes. siqͦs sua p̾sentia territos senserint: ampli
ori horrore concutiunt. Exaudita ẽ dep̾catio fa¬
cta ꝓ ppłi redemptione: ñ ꝓ sobole quã despe¬
futura erat. nuntiat᷑ ⁊achariȩ filius nasciturus:
qͥ p̾dicando penitentiam. ꝙ fidem. p̃̾pararet sal¬
uatori plebem. Et uxor tua elisabech pariet
tͥ filiũ: & uocabis nom̃ eiꝰ ioħ̃em. Singularis
meriti indictũ dat᷑: qͦtiens hominib a deo uł¬
nomen impontt᷑. uł mutat᷑. Sic abram qͥa
pat̾ multaꝵ gentiũ erat futurus. abraham ẽ

Expanded text:
tatis occursu. Sed sicut humani defectus est terreri, ita angelicae benignitatis est paventem suo aspectu blandiendo solari; contra, daemones, si quos sua praeori horrore concutiunt. Exaudita est deprecatio facta pro populi redemptione, non pro sobole, quam despeer Christum futura erat, nuntiatur Zachariae filius nasciturus, qui praedicando poenitentiam et fidem, praepararet Salvatori plebem. Et uxor tua Elisabeth pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Joannem. Singularis meriti indicium datur, quoties hominibus a Deo nomen vel imponitur vel mutatur. Sic Abraham, quod pater multarum gentium er
Abbreviated transcription (Latin):
grã: in quo declarat᷑ ꝙ parentib eiꝰ gr̃am ẽẽ
donatam: ꝙ ipsi ioħi qͥ ex utero matͥs sp̃u
scõ erat replendus. Et erit gaudiũ tͥ & exultati¬
o: ꝙ multi in natiuitate eiꝰ gaudebunt. Gaudiũ
ad mentẽ: exultatio ad corporis hilaritatẽ spectat:
Nato p̾cursore multi gaudent: nato dño ma¬
gnũ gaudiũ nuntiat᷑. qͦd erit omni ppło: qͥa
tandũ qͦt iacob in generatione duodecim filioꝵ
gaudet: abrahȩ parit̾ & rachariȩ filii dant᷑. Di¬
uinũ gͥ munus ẽ: fecunditas parentis. Agant
gͥ patirs gr̃as qͥa genuerunt: filii qͥa gen̾iti st᷑:
matres qͥa honorant᷑ p̃miis coniugii. Erit e

Expanded text:
a, in quo declaratur et parentibus ejus gratiam esse donatam, et ipsi Joanni, qui ex utero matris sancto Spiritu erat replendus. Et erit gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Gaudium ad mentem, exsultatio ad corporis hilaritatem spectat. Nato praecursore, multi gaudent; nato Domino, magnum gaudium nuntiatur quod erit omni populo ; quia BR. Notandum quod Jacob in generatione duodecim filiorum gaudet, Abrahae pariter et Zachariae filii dantur. Divinum igitur munus est fecunditas parentis. Agant igitur patres gratias, quia genuerunt; filii, quia geniti sunt; matres, quia honorantur praemiis conjugii. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
adextris altaris apparuit: qͥa ꝙ aduentũ uen
sacerdotis. ꝙ mysteriũ sacrificii tinuersalis.
q celestis doni gaudium annuntiabat. Sicut
enĩ ꝑ sinstram presentia. sic ꝑ dexteram sepe
bona ꝓnuntiant᷑ ȩterna: iuxta illud in laude
sapientiȩ. Longitudo dierũ in dextera eius:
in sinstra illius diuiciȩ. Et zacharias turba¬
tus ẽ uidens: ꝙ timor irruit suꝑ eũ. Ait aut̃¬

Expanded text:
a dextris altaris apparuit, quia et adventum veri a dextris altaris apparuit, quia et adventum veri sacerdotis, et mysterium sacrificii universalis et coelestis doni gaudium annuntiabat. Sicut enim per sinistram praesentia, sic per dexteram saepe bona pronuntiantur aeterna, juxta illud in laude sapientiae: Longitudo dierum in dextra ejus, in sinistra illius divitiae . Et Zacharias turbatus e
Abbreviated transcription (Latin):
eor. qͥ ad huc ꝓforib orantes expectant. & dili¬
gunt aduentũ eiꝰ. Pulcre gͥ ea die descensio eiꝰ
ꝑ angłm nuntiat᷑. qua eiꝰ ꝑ legem ascensio figura¬
bat᷑: qͥa qui descendit ipse ẽ. ꝙ qͥ ascendit. Beda
in tractatu de electione mathiȩ apłi. Summus
sacerlos sorte queri iubebat᷑. ut uerũ querendũ
fusse sacerdotẽ figuiraret᷑: donec ueniret qui ꝑ
ꝓprium sangum̃ẽ introiuit semel in sc̃a ȩterna
redemptione inuenta. Cuius hostia tempore
paschȩ immolata: s die pentecostes spu sc̃õ igne
apparente consũmata ẽ. Ueteris enĩ erat consu-¬
etudinis: acceptas deo uictimas cȩlesti igne con-¬
sum. Donec gͦ ueritas compleret᷑: figurã licu¬
it exerceri. Unde ẽ qͦd mathias qͥ ante pente¬
costen ordinat᷑ sorte querit᷑: septem uͦ diaconi.
qͥ postea ñ sorte. s discipuloꝵ tantũ electione.
paruit autẽ illi angłs dñi: stans a dextͥs alta¬
do uolunt. & ñ uideri qͣnͣdo nolunt. Bene

Expanded text:
tes exspectant, et diligunt adventum ejus. Pulchre igitur ea die descensio ejus per angelum nuntiatur, qua ejus per legem ascensio figurabutur, quia qui descendit, ipse est et qui ascendit . Beda in tractatu de electione Matthiae apostoli: « Summus sacerdos sorte quaeri jubebatur, ut verum quaerendum fuisse Sacerdotem figuraretur, donec veniret qui per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata; sed die Pentecostes Spiritu sancto igne apparente, consummata est. Veteris enim erat consuetudinis, acceptas Deo victimas, coelesti igne consummi. Donec ergo veritas impleretur, figuram licuit exerceri. Unde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi, qui postea non sorte, sed discipulorum tantum electione , Apparuit autem illi angelus Domini, stans a dextris altando volunt, et non videri quando nolunt. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
cedentes in omnib mandatis & iustificatiõib
dñi sine querela. Ante dm̃ qͥ uidet in corde & ñ
fallit᷑. iusti erant: s apud homines obꝓbrium
sustinebant: qͥa lex steriles maledixit. Prius ẽ
mandatũ: deinde iustificatis. In mandatis dñ
incedimꝰ: cũ eis obedimus. Cum uͦ congrue iudi¬
camus: iustificationes eiꝰ tenemꝰ. Plena est hȩc
laudatio: quȩ genus in maiorib. mores in eqͥ¬
tate: officiũ in sacerdotio. factum in mandato:
iudiciũ in iustificatione comp̾hendit. De hoc
qͦd addit sine querela: ait apłs. P rouidentes bo¬
na. ñ tantũ corã dõ: s etiã coram hominib. Et̃
ȩcełiastes. Ne sis inquit multũ iustus: quia
plerũq iusticia durior. hominũ quereła ꝓuo¬
cat. Quȩ uͦ temperata ẽ: etiã inuidiȩ querimo¬
niam uitat. Et ñ erat illis filius: eo qͦo eli

Expanded text:
in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela. Ante Deum qui videt in corde et non fallitur, justi erant, sed apud homines opprobrium sustinebant, quia lex steriles maledixit. Prius est mandatum, deinde justificatio. In mandatis Domini incedimus, cum eis obedimus. Cum vero congrue judicamus, justificationes ejus tenemus. Plena est haec laudatio, quae genus in majoribus, mores in aequitate, officium in sacerdotio, factum in mandato, judicium in justificatione comprehendit. De hoc quod addit, sine querela, ait Apostolus: Providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Et Ecclesiastes: Ne sis, inquit, multum justus ; quia plerumque justitia durior hominum querelam provocat: quae vero temperata est, etiam invidiae querimoniam vitat. Et non erat illis filiu
Abbreviated transcription (Latin):
uita. s lux eius tenebris ignorantiȩ nr̃ȩ. ñ appa¬
ret: qͥa tam sapient̾ a deo omĩa condita sunt.
seu disposita. ut in seipsis iam habeant. unde
banc de se cognitionẽ prebere queant: quȩ fittu¬
rȩ beatitudini reseruanda ẽ. At uͦ ut tenebis
illuminarent᷑ a luce: missus ẽ ioħes ad testima.¬
niũ ꝑhibendũ ueritati. Ioħis gͥ nobilitas. ñso¬
lum a parentib. s etiam a ꝓgenitorib mon¬
strat᷑. ñsolum seculari potestate sublimis s i¬
ligione: ut quasi hereditario iure infusam sͥ
gnitas aaron pͥmi pontificis in lege: de abia uͭ
paucis dicamus. Abia familiam. de qua ortus ẽ
domꝰ dĩ ampliaret: ministeria sacerdotũ. in ui¬
ginti qͣtuor sortib diuidens. Apte itaq preco
noui testam̃ti in uice sortis octauȩ nascit᷑: qͥaꝑ

Expanded text:
ita, sed lux ejus tenebris ignorantiae nostrae non apparet; quia tam sapienter a Deo omnia condita sunt seu disposita, ut in seipsis jam habeant, unde hanc de se cognitionem praebere queant, quae futurae beatitudini reservanda est. At vero ut tenebrae illuminarentur a luce, missus est Joannes testimonium perhibere veritati. Joannis igitur nobilitas, non solum a parentibus, sed etiam a progenitoribus monstratur; non saeculari potestate sublimis, sed religione, ut quasi haereditario jure infusam sibgnitas Aaron primi pontificis in lege; de Abia vero paucis dicamus. Abia familiam de qua Zacharias  domus Dei ampliaret, ministeria sacerdotum in viginti quatuor sortibus dividens . Apte itaque praeco Novi Testamenti in vice sortis octavae nascitur, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
hora incensi. Cum ex p̃cepto moysi uno sacerdo¬
te decedente. unus succedere iubeat᷑: tempore da¬
udo statutũ ẽ. ut uicissim ministrantes ꝑ octo¬
nos dies a sabb̃o usq ad sabb̃m. tẽpore uice suȩ
singuli castimoniȩ studerent: nec interea domũ
suam tangerent. Tacharias sorte exuit ñ noua
S pͥsca: ila uidelica. qua successie in uice abia:
cũ pͥmo ad pontificatũ acederet. Hec solem¬
pnitas. decima die septimi mensis a pascha-¬
l m̃sȩ quã diem expiationis. siue ꝓpitiationis
uocant celebrabant᷑: quando solus pontifer
introibat in scđ̃m tabernaculũ cũ sanguiez
In quo significat᷑ iħc sacerdos qͥ impleta dispen¬
satione carnis. celi secreta subiit. ut ꝓpicium

Expanded text:
autem. Cum ex praecepto Moysi uno sacerdote decedente, unus succedere jubeatur, tempore David statutum est ut vicissim ministrantes per octonos dies a sabbato usque ad sabbatum tempore vicis suae, singuli castimoniae studerent, nsuam tangerent. Zacharias sorte exigit, non nova, sed prisca, illa videlicet qua successit in vice Abia, cum primo ad pontificatum accederet. Haec solemnitas decima die septimi mensis a paschali mense, quam diem expiationis sive propitiationis vocant, celebratur, quando solus pontifex introibat in secundum tabernaculum cum sanguine. In quo significatur Jesus sacerdos, qui, impleta dispensatione carnis, c
Abbreviated transcription (Latin):
suis. Duunitus ẽ ꝓcuratum. ut de ꝓuectis diuq
fructu comugii pͥuatis ioħs nasceret᷑ : quatinꝰ
&. dont̃ dei gratius eẽt eis: ꝙ ceteris miraculi
stupor futurũ ꝓpħam designaret. Factum
⁊ ẽ autẽ cũ sacerdotio fungeret᷑ in ordine uicis¬

Expanded text:
Divinitus est procuratum, ut de provectis, diuque fructu conjugii privatis, Joannes nasceretur, quatenus et donum Dei gratius esset eis, et caeteris miraculi stupor, futurum prophetam designaret. Factum est autem cum sacerdotio fungeretur Zac
Abbreviated transcription (Latin):
erat apuo dm̃: q ds erat uerbũ. Hoc erat in
pncipio apuo dm. Uerbum. coẽ. sapientia
nata disponens om̃ia. erat in pͥncipio rerum
scilicos creandarũ: anteqũa aliquid fieret. In
hoc usoelicꝵ eternalit᷑ erat uerbũ. ut eẽt pͥn¬
cipiũ. soẽ. origo & causa futuros: qͦo quidem
ipsũ de semet ipso ait. Ego principiũ: qui et
loquor uob̾. de si dicat. Ego sum illa suꝑna sa¬
pientia: in cuiꝰ dispositione om̃ia pͥus condun-¬
t̃m̃te. qua compleant᷑ oꝑe. Unde ꝙ scͥptũ ẽ
Qui fecit quȩ futura sunt. Ꝙ alibi. Om̃ia in
sapientia fecisti. Hoc autẽ uerbũ a quo natũ
sit. idẽ cuiꝰ sapientia sit: determinat ȩuangłi¬
sta dicens. Et uerbũ erat apito d̾m: tanqͣ sa¬
pientia in ipso euiꝰ ẽ. At ne sapientia ista dei.
aliud quã ds̃ putaret᷑: sic̃ hoĩs uł angłi sap̃ia. ali¬
ud ẽ qũa hõ ip̃e ł angls. cuiꝑaccidẽs ĩ ẽ. addit. Et ipsũ
uerbũ erat d̾̃s. Tria disiunctim dixerat: illa

Expanded text:
erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Verbum, id est sapientia nata, disponens omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter erat Verbum, ut esset principium, id est origo et causa futurorum; quod quidem ipsum de semetipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia prius conduntur mente, quam compleantur opere. Unde et scriptum est: Qui fecit quae futura sunt. Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Hoc autem Verbum a quo natum sit, id est cujus sapientia sit, determinat Evangelista, dicens: Et Verbum erat apud Deum, tanquam sapientia in ipso cujus est. At ne sapientia ista Dei aliud, quam Deus putaretur, sicut hominis vel angeli sapientia aliud est quam homo ipse vel angelus, cui per accidens inest, addit: Et ipsum Verbum erat Deus. Tria disjunctim dixerat, illa
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓpagati sumus. Ita etiã dicit᷑ archa fuisse in
m̃te artificis: qͥa eiꝰ dispositio &e ordo ibi p̃cessit:
Similit̾ qͦ dicit᷑. Qd̾ factum ẽ erat in ipso uita ÷
hoc ẽ a uita in uerbo habita contiaxit qͦo factũ
ẽ: & fieri. et subsistere. Uitam uͦ in uerbo: nomi¬
nat rerũ nationes ꝙ causas. immutabiles atq
ȩternas. Unde augustinꝰ libro questionũ: octogin-¬
ta triũ. Om̃ia ratione coiroita sunt: ꝙ ñ eadem
ratione homo. qua equus. Hoc enĩ absurdũ ẽ.
creatoris. Non enĩ extra se quieqmͣ positũ intueba¬
tͦ: ut scd̾m id constitueret qͦd constituebat. Qd̃
si hȩ rerũ omniũ creandarũ uariȩ rationes di¬
uina m̃te continent᷑. neq in diuina mente
quicquã nͥ ȩcernũ atq incõmutabile pot̾ ẽẽ ͤ
hȩ rationes rerũ pͥncipales. ecernȩ. atq incom¬
mutabiles manent: quarũ participatione fit.

Expanded text:
te propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in te propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio et ordo ibi praecessit. Similiter quoque dicitur: Quod factum est, erat in ipso vita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Verbo nominat rerum rationes et causas, immutabiles atque aeternas. Unde Augustinus Libro quaestionum octoginta trium: « Omnia ratione condita sunt, et non eadem ratione homo qua equus. Hoc enim absurdum est Creatoris. Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat. Quod si hae rerum omnium creandarum variae rationes divina mente continentur, neque in divina mente quidquam non aeternum atque incommutabile potest esse, hae rationes rerum principales, aeternae atque incommutabiles manent, quantum participatione fit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpħam. Celũ & terrã ego impleo. Iheronimꝰ de
essentia d̃i. Qui celũ & terrã implet: ꝓculdu¬
bio nullus ẽ locus ab eius p̾sentia absens. Suꝑ
omñe quippe creaturã p̃sidet: regendo atq im¬
pando. Subtus om̃ia ẽ. subsistendo. atq por¬
tando om̃ia. ñ pondere laboris. s infatigabi-¬
li uirtute: qm̃ nulla creatura ꝑ se subsistere
ualet. nͥ ab ipso sustentet᷑ qͥ illam cieauit. Ex¬
tra om̃ia ẽ: s ñ exclusus. Grecus liber ñ habet
sine ipso: s extra ipsum. Similit̾ ibi. Extra
me: nichil potestis facere. Ut autẽ intelligas
ortũ ꝙ mutationẽ ereaturaꝵ fieri absq om̃i
mutatione mentis diuinȩ. quȩ immittabilis
& pͥmeua rerũ ratio ẽ: supponit. Quod factũ
ẽ: in ipso uita eiat. Sciendum quia imꝓpriȩ
& figuiatȩ dicunt᷑ effectus fuisse: uͥ eors cau¬
sȩ originales p̃ cesserunt. Sic enim dici soletz
Om̃s fuimꝰ in lumbis adȩ: idẽ a causa ibi p̃ceden¬

Expanded text:
am: Coelum et terram ego impleo . Hieronymus de essentia Dei: Qui coelum et terram implet, procul dubio nullus est locus ab ejus praesentia absens. Super omne quippe creaturam praesidet, regendo atque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque portando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustentetur qui illam creavit. Extra omnia est, sed non exclusus. » Graecus liber non habet sine ipso, sed, extra ipsum. Similiter ibi: Extra me nihil potestis facere . Ut autem intelligas ortum et mutationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Sciendum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs: et econuerso. ¶Et sciendum. quia ꝑsonȩ in de¬
itate dicunt᷑ ꝑsonȩ: non in respectu. s scdm se. Au¬
gustinꝰ libro septimo de tͥnitate: capło sexto. Non
est aliuo dm̃ eẽ. aliud ꝑsonã eẽ: s omnino idem:
Neq in hac tͥn̾itate cum dicimꝰ ꝑsonam patris:
aliud dicimꝰ qũa substantiã patͥs. Quo cirea ut
sub̃a patͥs ipse pater ẽ. non quo pater ẽ. s quo ẽ:
ita ꝙ ꝑsona pat̾s ñ aliud qũa ipse pater ẽ. Ad se
quippe dicit᷑ ꝑsona: ñ ad filiũ. uel sp̃m scm̃. Cur
gͦ non hec tͥa simul unam ꝑsonam dicimꝰ. sicut
unã essentiã & unũ dm̃: nisi qͥa uolumꝰ uel u¬
nũ aliqͦo uocabulũ seruire huic significationi.
qua intelligit᷑ tͥnitas: ne omnino taceremus.
interrogati qͥd tres. cum tres ẽẽ faterem᷑: Hucus¬
q de unitate diuinȩ essentiȩ. ac de ꝑsonarũ ꝓpri¬
etatib: iuxta magistroꝵ existimationes. & san

Expanded text:
s, et e converso. Et sciendum, quia personae in Deitate dicuntur personae, non in respectu, sed secundum se. Augustinus libro septimo De Trinitate, capite sexto: « Non est aliud Deum esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Neque in hac Trinitate cum dicimus personam Patris, aliud dicimus quam substantiam Patris. Quocirca ut substantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et persona Patris non est aliud quam ipse Pater est. Ad se quippe dicitur persona, non ad Filium vel Spiritum sanctum. Cur ergo non haec tria simul unam personam dicimus, sicut unam essentiam et unum Deum, nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi, qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremur? » Hucusque de unitate divinae essentiae, ac de personarum proprietatibus juxta magistro