comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onem quidem uenit gnẽ scripti ip̃ius. Nam etiã siũbum aliquod
de scripto definiendum ẽ quam uim habeat ut cum ex testis ꝗd sit
sed ũbi interpetratio cõtrou̾siam pariet. Q aũt plura significat᷑
scripto propt̃ ũbi aut uerboꝵ ambiguitatẽ ut liceat ci qui cõtra
dicat eo trahere significationẽ scripti qͦ expediat ac uelit. aut
si ambigue scriptum nõ sit. uł aũbis uoluntatem & snĩam scripto¬
ris ab ducere. uł alio se eadem dere c̃trarie scripto defendere
tũc disceptatio ex scripti cõtenctione existit: ut in ambiguis disce¬
sceptet᷑ quid maxime significet᷑: inscriptis snĩeq cõtentione. utrỹ
potius iudex sequat᷑ in cõtrariis scriptis utrũ magis conprobandũ
sit. Disceptatio aũ cũ ẽ constituta propositũ eẽ dicit᷑ oratori
ꝙ om̃s argum̃tationes repetite ex inueniendis locis cõniciantur.

Expanded text:
onem quidem venit genere script ipsius. Nam etiam si verbum aliquod onem quidem venit genere script ipsius. Nam etiam si verbum aliquod ex scripto definiendum est quam vim habeat, ut cum ex testamentis quid sit sed verbi interpretatio controversiam facit. cum autem aut plura significantur scripto propter verbi aut verborum ambiguitatem, ut liceat ei qui contra dicat eo trahere significationem scripti, quo expediat ac velit; aut, si ambigue scriptum non sit, vel a verbis voluntatem et sententiam scriptoris abducere vel alio se eadem de re contrarie scripto defendere, tum disceptatio ex scripti contentione exsistit, ut in ambiguis disceptetur quid maxime significetur, in scripti sententiaeque contentione utrum potius iudex sequatur, in contrariis scriptis utrum magis comprobandum sit. Disceptatio autem cum est constituta, propositum esse debet oratori, quo omnes argumentationes repetitae ex inveniendi locis coiciantur.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ inmpii atq in nõis ppłi ro. dignitate quã minuit is qui ꝑum mł
titudinis. r .p. ad seditionẽ uocauit. existet illa disceptatio. minueĩt¬
ne in aicstatem qui uolũtate ppłi ro. rem gratam et equã per uum
egerit. In his aũt causis ubi aliquid recte factum aut cõcedendum
omium et c̃oseruande re .p. causa. Relatumq adecio ẽ ne sceleratis¬
simum quidem ciuem sine iudicio iure ullo necare potiusti. oritur
oruitur quȩ sũt certis de ꝑsonis ac de tẽprib notate fuerit rursꝰ
rationẽq reuocãtur. Set in grauissimis firmam̃tis ẽt illa ponenda sut.
si qua exeripto legis aut trstam̃ti aut c̃boꝵ ip̃ius udicis. aut alicuiꝰ
stipulatiois: aut cautiõis opponunt᷑ defensioni contraria. Ae ne hoc
quidem genus in eas causas in currit qua cõiectura continet᷑. Quod
enĩ factum negat᷑ id quidem argui scripto nõ põt: nec indiffiniti¬

Expanded text:
est in imperi atque in nominis populi Romani dignitate, quam minuit is qui per vim est in imperi atque in nominis populi Romani dignitate, quam minuit is qui per vim multitudinis rem ad seditionem vocavit; exsistet illa disceptatio: Minueritne maiestatem, qui voluntate populi Romani rem gratam et aequam per vim egerit. in eis autem causis, ubi aliquid recte factum aut concedendum omnium et conservandae rei publicae causa, relatumque ab Decio est: Ne sceleratissimum quidem civem sine iudicio iure ullo necare potuisti, oritur oriuntur, quae sunt certis personis ac temporibus notatae, fiunt rrationemque revocantur. sed in gravissimis firmamentis etiam illa ponenda sunt, si quae ex scripto legis aut testamenti aut verborum ipsius iudici aut alicuius stipulationis aut cautionis opponuntur defensioni contraria. At ne hoc quidem genus in eis causis incurrit quae coniectura continentur. Quod enim factum negatur, id coargui scripto non potest. Ne in definiti
Abbreviated transcription (Latin):
dum depellendi eriminis causa quae nisi cet ꝗ defender& nõ habera¬
stare nõ põt ex rõĩs aut ⁊ exfirmam̃iti conlictatiõe & quasi cõcursu qͥstio
quedam exorit᷑ quam disceptationẽ uoco inqua quid ueniat iniudicium
et dquo disceptetur queri solet. Nam primam adusariors c̃tentio
one minuerit ne maiestatem norbanus Inequitate iure ne occiderit
opimius graccum. Haec quae primã contentionẽ hẽt exuarguendo et resi¬
stendo lata ut dixi & confusa sũt rationũ ⁊ firmam̃toꝵ cõtentio ad¬
ducit in amgustum disceptationẽ ea in coiectura nulla ẽ. Nemo enim
cius quod negat factum po̾t aut debet aut solet reddere rationem.
Itaq in hiis causis eadem et prima questio et disceptatio extrsma ẽ.
In illis aũt ubi ita dicitur nõ minuit marestatem quod egit decepi¬
retinendo aucta potius c̃ quã diminuta & ubi ita refertur. maiestaᷤ

Expanded text:
dum depellendi criminis causa, quae nisi esset, quid defenderet non haberdum depellendi criminis causa, quae nisi esset, quid defenderet non haberstare non posset. ex rationis autem et ex firmamenti conflictione et quasi concursu quaestio quaedam exoritur, quam disceptationem voco; in qua quid veniat in iudicium et de quo disceptetur quaeri solet. Nam prima adversariorum contentio one: Minueritne maiestatem Norbanus; in aequitate: Iurene occiderit Opimius Gracchum. Haec, quae primam contentionem habent ex arguendo et resistendo, lata, ut dixi, et fusa sunt. Rationum et firmamentorum contentio adducit in angustum disceptationem. Ea in coniectura nulla est. Nemo enim eius quod negat factum potest aut debet aut solet reddere rationem. Itaque in his causis eadem et prima quaestio et disceptatio extrema est. in illis autem, ubi ita dicitur: Non minuit maiestatem quod egit de Caepiretinendo, aucta potius est quam deminuta; et ubi ita refertur: Maiestas
Abbreviated transcription (Latin):
id quod arguit᷑ negestale esse quale ille dicat et rectũ ẽe qđ feccriᷤ
et tedendũ ut defendas. Ita primus ille status et quasi conflictio cum
adũsario c̃oiectura quedam. Seds aũt deffinitione aut descriptiõe
atq informatiõe ũbi. Tertius equi et ueri & recti ⁊ humani addigno¬
scendum disputatione tractandus ẽ. Et qm̃ semꝑ is qui defendit
te opponenda. Set etiã rõĩs subciat recusatioĩs sue. Frimus ille statꝰ
rationẽ habet nũꝗͦ criminis. ip̃amq negationẽ infitiationẽq facti.
id qđ si nõ esset in accusatione eiꝰ cauã oĩo eẽ nõ poss& Itaq eaque sic
referũtur. ut continctia causarũ uocent᷑. quãqͣ nõ ea magis que cõtͣ
rationẽ defensionis afferunt᷑ quã ip̃e defensiois rationes c̃õtinent cãs.
set distinguendi gr̃a rõnem appellem eã quae afertur qr eo adrecusan¬

Expanded text:
id quod arguare neges tale esse quale ille dicat et rectum esse quod feceris id quod arguare neges tale esse quale ille dicat et rectum esse quod feceris concedendumve defendas. ita primus ille status et quasi conflictio cum adversario coniectura quadam, secundus autem definitione aut descriptione atque informatione verbi, tertius aequi et recti et humani ad ignoscendum disputatione tractandus est. Et quoniam semper is qui defendit te opponenda, sed etiam rationem subiciat recusationis suae, primus ille status rationem habet iniqui criminis ipsam negationem infitiationemque facti; id quod, si non esset in accusatione, causa omnino esse non posset. Itaque ea quae sic referuntur continentia causarum vocen tur; quamquam non ea magis quae contra rationes defensionis adferuntur quam ipsae defensionis rationes continent causas. Sed distinguendi gratia rationem appellemus earn, quae adfertur a reo ad recusan
Abbreviated transcription (Latin):
essaria uidet᷑. Quare de constituendis attionib accipiendis subeun¬
disq iudicus de excipienda iniquitate accusatioĩs de cõpanda eꝗtate
quod ea fere gñis cius sũt ut quãqͣ in ip̃m iudicium sepe delabunt᷑ tam̃
ante iudicium traetanda uideant᷑. Paululum ca separo aiuditiis tp̃r
magis agendi quam dissimilitudine gn̾is. Nam omĩa quȩ de ure ciui¬
li autꝰ cquo et bono disceptant᷑ cadũt in camdem formã causaꝵ inqua
quale quid sit ambigit᷑ de qua dicturi sumus quȩ inequitate et iure
maxime cõsistit In omĩb gͥ causis tres sũt gradus: exquib unus aliqs
capiendus ẽ: siplures nõ queas ad resistendum. Nam aut ita con¬
sistendum ẽ: ut quod obicit᷑ factũ neges aut id de quo agit᷑ si fac¬
tum c̃e fateare. sed neges eam uim habere atq id cẽ quod adu̾sarius
criminet᷑. aut sincq defacto neq defacti appellatione ambio põt

Expanded text:
essaria videtur. Qua re de constituendis actionibus, de capiendis subeunessaria videtur. Qua re de constituendis actionibus, de capiendis subeundisve iudiciis, de excipienda iniquitate actionis, de comparanda aequitate, quod ea fere generis eius sunt ut, quamquam in ipsum iudicium saepe delabuntur, tamen ante iudicium tractanda videantur, paulurn ea separo a iudiciis tempore magis agendi quam dissimilitudine generis. Nam omnia quae de iure civili aut de aequo et bono disceptantur cadunt in eam formam causarum, in qua quale quid sit ambigitur, de qua dicturi sumus, quae in aequitate et in iure maxime consistit. in omnibus igitur causis tres sunt gradus, ex quibus unus aliquis capiendus est, si pluris non queas, ad resistendum. Nam aut ita consistendum est, ut id quo de agitur factum neges aut, si factum fateare, neges eam vim habere atque id esse quod adversarius criminetur, aut, si neque de facto neque de facti appellatione ambigi potest,
Abbreviated transcription (Latin):
in accusatore aut cum hareditatis sine lege aut sine testimoĩo
pctitur possexio Inquib cauis quid equũ ꝗd equissimũ¬
ue sit querit̾. Quas ad causas facultas petitur argum̃tatõum
exhus dequib mox dicet᷑ equitatis locis: atq etiã ante iudi¬
cium decõstituendo ip̃o iudicio solet ẽẽ contentio. cum aut sut¬
ne actio illi qui agit. aut iam ne sit: aut nõ iam esse desierit. aut
illa ne lege hiis ne ũbis sit actio querit᷑. Que ẽt si ante quam res
inuidicium uenit. aut cõcertata. aut diuidicata aut c̃õfecta
nõ sũt: tamen inip̃is iudicus ꝑmagnũ saepe habẽt pondus. cũ
ita dicũtur plus petisti: nõ fuit tua petitio. nõ ame non haele¬
ge. nõ hus uerb̃. nõ hoc uidicio. Quaꝵ causarũ genus ẽ positũ
iure cuuli quod ẽ in priuataꝵ & publicaꝵ rerũ lẽģc aut more po¬
situm. Cuius scĩa neglecta ab oratorib plerisq: nob addicendum ncc¬

Expanded text:
disceptatur aut cum hereditatis sine lege aut sine testamento disceptatur aut cum hereditatis sine lege aut sine testamento petitur possessio; in quibus causis quid aequius atque aequissimum sit quaeritur, quas ad causas facultas petitur argumentationum ex eis de quibus mox dicetur aequitatis locis. atque etiam ante iudicium de constituendo ipso iudicio solet esse contentio, cum aut sitne actio illi qui agit aut iamne sit aut num iam esse desierit aut illane lege, hisne verbis sit actio quaeritur. Quae etiam si ante quam res in iudicium venit aut concertata aut diiudicata aut confecta non sunt, tamen in ipsis iudiciis permagnum saepe habent pondus, cum ita dicitur: Plus petisti; sero petisti; non fuit tua petitio; non a me, non hac lege, non his verbis, non hoc iudicio. quarum causarum genus est positum in iure civili, quod est in privatarum et publicarum rerum lege aut more positum; cuius scientia neglecta ab oratoribus plerisque nobis ad dicendum nec
Abbreviated transcription (Latin):
piditates aut adhodiũ satiandum: aut ad ulciscendas in iurias
ꝑtinebũt. Sint aũt reprimendi de incerto statu fortune dubi¬
isq euentis rerũ futuraꝵ et deretinendis suis fortunis si crũt
scđe sin aũt adũse depiculo cõmonendi. Atq hii quidem ꝑ or̃o¬
nis sũt loci. Principia aũt insententus dicendis breuia ẽȩ debex.
non enĩ simplex ut ad iudicem uenit orator: sed ortator atq
actor. Quar̾ ꝓponere qua m̃te dicat: ꝗd uelit: ꝗbus derebus
dicturus sit: deb& ortariq ad se breuit̾ dicentem audiendũ.
Tota aũt or̃o simplex et grauis & snĩis debet ornatior esse ꝗͣ ub.
C. Cognoui iam laudationis et suasiõis locos: nũcq udicus accõ¬
modata sint expecto idq genus nob̾ restare unũ puto .P. Redt e
intelligis atq cius quidem gnis finis ẽ equitas quae nõ simplr spe¬
ctat᷑ sed ex conꝑatione nõ nũquã ut cum uerissimo disceptat᷑

Expanded text:
piditates aut ad odium satiandum aut ad ulciscendas iniurias piditates aut ad odium satiandum aut ad ulciscendas iniurias pertinebunt. Sin autem reprimendi, de incerto statu fortunae dubiisque eventis rerum futurarum et de retinendis suis fortunis, si erunt secundae, sin autem adversae, de periculo commonendi. Atque hi quidem perorationis sunt loci. Principia autem in sententiis dicendis brevia esse debebunt. Non enim supplex ut ad iudicem venit orator, sed hortator atque actor. Qua re proponere qua mente dicat, quid velit, quibus de rebus dicturus sit debet hortarique ad se breviter dicentem audiendum. Tota autem oratio simplex et gravis et sententiis debet ornatior esse quam verbis. C. Cognovi iam laudationis et suasionis locos. Nunc quae iudiciis accommodata sint exspecto; idque nobis genus restare unum puto. P. Recte intellegis. Atque eius quidem generis finis est aequitas; quae non simpliciter spectatur sed ex comparatione non numquam, ut cum de verissimo accusatore
Abbreviated transcription (Latin):
aut utilitas aut spes efficiendi ad assentiendum inpellat aĩos.
Et qm̃ de utilitate iam diximus. de efficiendi ratione dicamus.
quo toto gnẽ quib cum et contra quos quo temp̃r: aut qͦ loco:
tur uidenda. & si excontenctione procliuiora erũt nr̃a nõ so¬
lum effici posse qua suademus erit ꝑsuadendum. sed curan¬
dum et ut illa facilia procliuia iocunda uideant᷑. Dissuaden¬
tibus aũt aut utilitas labefactanda ẽ. aut efficiendi difficulta¬
tes efferende neq aliis exp̃ceptis. sed cisdem exsuasioĩs locis.
Uterq uõ ad augendum habeat exemploꝵ aut recentiũ quo no¬
tiora sũt. aut ueterũ ꝙ plus auc̾tis hẽant copiam maximeq¬
sit in hoc gnc̃ meditatus: ut possit uł utilia aut neccia sepe hõc¬
stis uł hec illis añferre. Ad cõmouendos aũt aĩos maximeq ꝓ-¬
ficient sincitandi erũt eiusmõi snĩe qua& aut ad explendas cu¬

Expanded text:
aut utilitas aut spes efficiendi ad adsentiendum impellit animos. aut utilitas aut spes efficiendi ad adsentiendum impellit animos. et quoniam de utilitate iam diximus, de efficiendi ratione dicamus. Quo toto genere quibuscum et contra quos, quo tempore aut quo loco atur videnda. Et si ex contentione procliviora erunt nostra, non solum effici posse quae suademus erit persuadendum, sed curandum etiam ut illa facilia proclivia iucunda videantur. Dissuadentibus autem aut utilitas labefactanda est aut efficiendi difficultates efferendae, neque aliis ex praeceptis, sed eisdem ex suasionis locis. vterque vero ad augendum habeat exemplorum aut recentium, quo notiora sint, aut veterum, quo plus auctoritatis habeant, copiam; maximeqsit in hoc genere meditatus, ut possit vel utilia ac necessaria saepe honestis vel haec illis anteferre. Ad commovendos autem animos maxime proficient, si incitandi erunt, eius modi sententiae quae aut ad explendas cu
Abbreviated transcription (Latin):
ingnominie. Nemo ẽ eñĩ tam agrestis quem nõ si ip̃a honestas mi¬
nus contumelia tam̃ & dedecus magnope moueat: quare quid
adutilitatẽ spectet. ex hiis que dicta sũt reꝑietur. Quod autẽ
possit effici nec ne possit in quo ẽt quã facile possit ꝗͣꝗ expediat
queri solet. maxime ex causis hus que ꝙꝙ rem efficiant est
uidendum. Causaꝵ aũt gn̾a sũt plura: nam sũt alie quae ip̃e
conficiunt. alie que uiam ad conficiendum aliquam afferũt.
Itaq ille suꝑiores cõficientes uocentur: At reliquae ponant᷑ ĩ co
gne ut sine hus confici nõ possit. Conficiens aũt causa: alia ẽ
solutai et ꝑfecta ꝑse. alia aliquid ad uiuans. ⁊ efficiendi sotia
quedam cuius gnĩs uis uaria ẽ et sepe aut maior aut minor.¬
Sũt aũt alie cause quȩ aut propt̾ principiũ aut propt̃ exitum
conficientes uocantur. Cum aũt querit᷑ quid sit optimũ factum

Expanded text:
ignominiae. Nemo est enim tam agrestis quem non si ipsa honestas miignominiae. Nemo est enim tam agrestis quem non si ipsa honestas minus, contumelia tamen et dedecus magnopere moveat. Qua re quid ad utilitatem spectet ex his quae dicta sunt reperietur; quid autem argumentationibus ad animi motus leniter tractandos magis quam ad fidem quaeri solet, maxime ex causis eis quae quamque rem efficiant est videndum. Causarum autem genera sunt plura. Nam sunt aliae quae ipsae conficiunt, aliae quae vim ad conficiendum aliquam adferunt. Itaque illae superiores conficientes vocentur, hae reliquae ponantur in eo genere, ut sine his confici non possit. conficiens autem causa alia est absoluta et perfecta per se, alia ad aliquid adiuvans et efficiendi socia quaedam; cuius principium aut propter exitum conficientes vocantur. Cum autem quaeritur quid sit optimum factu,
Abbreviated transcription (Latin):
luptas quae in aiximc c̃ inimica uirtuti. boniq naturam fallacit᷑
imitando adulterat quã ĩmanissimus quisq acerrime sequitur.
nesta tam expetunt quam deuitant turpia. Quis eñi honorem. &s lan
quis laudem: quis ullum decus tam unqͦ expectat. qua ut ignomi¬
niam in famiam contumcliam dedecusq fugiat. quarũ reꝵ dolor
grauis ẽ. Est genus hoĩum ad honestatem natum malo cultu puisq
oppinionib om̃e corruptum. Quare in cohortando atq suadẽlo
propositum quidem nob erit illud ut doccamus quare bona cõseꝗ
malaq uitare possimus. Scd apud hõĩnes bñ institutos plurimũ
de laude ⁊ honestate dicemus inaximeq ea uirtutum gña tracta¬
bimus quie in cõi hominũ utilitate tuenda augendaq uersant᷑
Sint apud indoctos inꝑitosq dicemus.: fructus emolum̃ta uolupta¬
tes uisitationesq doloꝵ proferãtur: addantur ẽt cõtumeliȩ atq

Expanded text:
luptas, quae maxime est inimica virtuti bonique naturam fallaciter luptas, quae maxime est inimica virtuti bonique naturam fallaciter ut obtineat probet efficiat quod agit, unde omnis est suscepta contentio. nesta tam expetunt quam devitant turpia. Quis enim honorem, quis gloriam, quis laudem, quis ullum decus tam umquam expetivit, quam ignominiam infamiam contumeliam dedecus fugit? Quarum rerum dolor est gravis testis genus hominum ad honestatem natum malo cultu pravisque opinionibus esse corruptum. Qua re in cohortando atque suadendo propositum quidem nobis erit illud, ut doceamus qua re bona consequi malaque vitare possimus; sed apud homines bene institutos plurimum de laude et de honestate dicemus maximeque ea virtutum genera tractabimus quae in communi hominum utilitate tuenda augendaque versantur. Sin apud indoctos imperitosque dicemus, fructus emolumenta, voluptates vitationesque dolorum proferantur; addantur etiam contumeliae atque
Abbreviated transcription (Latin):
cum bona sint facile ẽ intellectu que sint contraria. Ꝙ si semper
optima tenere possemus. haud sanc qm̃ quidem ea pspicua sũt:
consilio multũ egeremus. Sed quia temporib quae uim habet ma¬
ximam psepe cuenit: ut utilitas cum honestate certet: carũq reu
cõtentio plerũq delibationes efficit ne aut opportuna propt̃ digni¬
tatem. aut honesta propt̃ utilitatem relinquant᷑. & qui adhãc dif¬
ficultatem explicandam precepta referamꝰ. Et qm nõ aducritatem
solum sed etiã ad oppiniones coꝵ. qui audiũt accomodanda ẽ or̃o.
Hoc primum intelligamus hoĩum duo ere gña. Aterũ indoctum
et egestate quod ante ferat semp utilitatem honestati. alterum
humanũ expolitumq quod reb om̃ib dignitatem anteponat.
taq huic gñi laus. honos glia: fides uistitia omisq uirtus. illi aũt
alteri questus: emolum tum fructusq ꝓponitur. atq etia uo¬

Expanded text:
cum bona sint, facile est intellectu quae sint contraria. quod si semper cum bona sint, facile est intellectu quae sint contraria. quod si semper optima tenere possemus, haud sane, quoniam quidem ea perspicua sunt, consilio multum egeremus. Sed quia temporibus, quae vim habent maximam, persaepe evenit, ut utilitas cum honestate certet, earumque rerum contentio plerumque deliberationes efficit, ne aut opportuna propter dignitatem aut honesta propter utilitatem relinquantur, ad hanc difficultatem explicandam praecepta referamus. et quoniam non ad veritatem solum, sed etiam ad opiniones eorum qui audiunt accommodanda est oratio, hoc primum intellegamus, hominum esse duo genera, alterum indoctum et agreste, quod anteferat semper utilitatem honestati, alterum humanum et politum, quod rebus omnibus dignitatem anteponat. Itaque huic generi laus honos gloria fides iustitia omnisque virtus, illis autem alteris quaestus emolumentum fructusque proponitur. Atque etiam vo
Abbreviated transcription (Latin):
ni pentes. ꝑtim nõ necci̾a quoꝵ alia sũt pse expetenda ut ca qͣ
sita sũt in offitiis atq uͥtutib. Alia quidem que aliquid cõmodi ef
dictum. quȩ sũt laudabilia ip̃a psese. Cõmoditate aũt aliqua
que sũt incorporis aut infortune honis expetenda. quoꝵ alia
sũt qi quod ad modo cum honestate cõuĩcta. ut honos. ut glia alia
diu̾sa ut uires. forma: ualitudo nobilitas. diuitiae clientele. Est etĩa
quasi quedam materies subiecta honestati que maxime spectat᷑
in amicitiis. amicitiae aut caritate & amore cernunt᷑. Nam cũ
deoꝵ tum ꝑentum: patricq cultus: coꝵq homium. qui aut sa¬
pientia. aut opibus excellũt ad caritatem referri solent. Conui¬
ges aut et libi & fr̃is ⁊ alui quos usus familiaritasq coiunxii. quaqi
ctiam caritate ip̃a tam̃ amore maxime continent᷑. Inhus gͥ rebus

Expanded text:
ni parentes, partim non necessaria; quorum alia sunt per se expetenda, ut ea quae ni parentes, partim non necessaria; quorum alia sunt per se expetenda, ut ea quae sita sunt in officiis atque virtutibus, alia, quod aliquid commodi effdictum, quae sunt laudabilia ipsa per sese; commoditate autem aliqua quae sunt in corporis aut in fortunae bonis expetenda. Quorum alia sunt quasi quadam cum honestate coniuncta, ut honos, ut gloria; alia diversa, ut vires forma valetudo, ut nobilitas divitiae clientelae. est etiam quaedam quasi materies subiecta honestati, quae maxime spectatur in amicitiis. Amicitiae autem caritate et amore cernuntur. Nam cum deorum tum parentum patriaeque cultus eorumque hominum qui aut sapientia aut opibus excellunt ad caritatem referri solent. Coniuges autem et liberi et fratres et alii quos usus familiaritasque coniunxit quamquam etiam caritate ipsa tamen amore maxime continentur. In his igitur rebus
Abbreviated transcription (Latin):
tio tollitur. quã uis necc̃e ẽ: siquid necc̃e ẽ. necesse aũt idẽ. sine
quo salui libi ue esse nõ possumus: id ẽ reliquis et honestatib in
ciuili ratione & cõmodis anteponẽdum. Cum autẽ queret᷑ ꝗd
fieri possit: uidendũ ẽt ẽ quã facile possit. namq̃ ꝑdifficilia sũt
pinde hñda sepe sũt. ac si effici nõ possint. Et cum de neccitate
constet genus hoc cãrum exsuasione ⁊ dissuasione. suasori proponit̾
simplex ratio. ⁊ siutile ẽ et ficri potest fiat dissuasori duplex. una
sinõ utile ẽ ne fiat. altera si fieri nõ potest. ne suscipiatur. Si
suasori utrumq docendum ẽ. dissuasori alterũ infirmate sat ẽ.
Quare qm̃ inhiis uersat᷑ om̃e cõsilium duob. De utilitate ante di¬
camus que indiscernendis bonis malisq uersatur. Honoꝵ autem
ptim neccia sũt: ut uita pudicitia libertas. ut libi couiges. germa¬

Expanded text:
tio tollitur, quamvis sit utile; et, si quid necesse est— necesse autem id est, sine tio tollitur, quamvis sit utile; et, si quid necesse est— necesse autem id est, sine quo salvi liberive esse non possumus—, id est reliquis et honestatibus in civili ratione et commodis anteponendum. cum autem quaeritur quid fieri possit, videndum etiam est quam facile possit. Nam quae perdifficilia sunt, perinde habenda saepe sunt ac si effici non possint. Et cum de necessitatconstet genus hoc causarum ex suasione et dissuasione, suasori proponitur simplex ratio: si et utile est et fieri potest, fiat; dissuasori duplex: una, si non utile est, ne fiat; altera, si fieri non potest, ne suscipiatur. Sic suasori utrumque docendum est, dissuasori alterum infirmare sat est. Qua re quoniam 86 in his versatur omne consilium duobus, de utilitate ante dicamus, quae in discemendis bonis malisque versatur. Bonorum autem partim necessaria sunt ut vita pudicitia libertas, ut liberi coniuges germa
Abbreviated transcription (Latin):
serit: ad ea que proposita sũt uͥtutum gña accomodabũtur. Ex
illis quidem inueniendis locis caũe reꝵ et euentus & cõseq̃ntia
requirent᷑. Neq uõ mors coꝵ quoꝵ uita laudabitur silentio prte¬
rire debebit si modo quid erit anim auertendũ. aut in ip̃o gnẽ mõ
tis. aut in hiis reb que post mortẽ cosecute erũt .C. Accepiiła
didiciq breuit᷑: nõ solum quem admodũ laudarem alterũ.: sed
ctiam quem ad moũm eniterer ut possem iure laudari. uideamꝰ
igitur de inceps in siũa dicenda: quam uiã et que precepta tene¬
amus .t. Sit g indclibando finis utilitas ad quã omĩa ita referãtur
in consilio dando sententiaq dicenda ut illa prima sint suasori:
aut dissuasori uidenda quid aut possit fieri aut nõ possit. ⁊ qqđ
aut necc̃e sit aut non necesse: nam et siquid effici nõ potest delib̾a¬

Expanded text:
serit ad ea quae proposita sunt virtutum genera accommodabuntur, ex serit ad ea quae proposita sunt virtutum genera accommodabuntur, ex illisque inveniendi locis causae rerum et eventus et consequentia requirentur. Neque vero mors eorum quoruoratore et de oratione dixisti, expone eum mihi nunc quem ex tribus tis aut in eis rebus quae post mortem erunt consecutae. C. Accepi ista didicique breviter non solum quem ad modum laudarem alterum, sed etiam quem ad modum eniterer, ut possem iure ipse laudari. Videamus igitur deinceps in sententia dicenda quam viam et quae praecepta teneamus. P. Est igitur in deliberando finis utilitas, ad quem ita referuntur omnia in consilio dando sententiaque dicenda, ut illa prima sint suasori aut dissuasori videnda, quid aut possit fieri aut non possit et quid aut necesse sit aut non necesse. Nam et, si quid effici non potest, delibera
Abbreviated transcription (Latin):
lacrima presertim in alienis malis. nec quicquã in amplificatione
nimis enueleandum ẽ: minuta ẽ enĩ omĩs diligentia. hic eni locus
grandia requirit. Illud iam ẽ uidicui quo quaq in causa gn̾e utam̃
augendi In illis enĩ caus que ad delibationem exornãtur hu loci
tractandi sũt qui mouere possũt expectatione admiratione uo¬
lũtatem. In cohartatioib autẽ bonorum ac maloꝵ enumeratio¬
nes & exempla ualent plurimum In iudicus acc̃atori fere adira¬
Quamobrem om̃is uis laudandi uituꝑãdiq exhus sũmetur uͥtutũ
uitioꝵq partib. Scd intoto quasi cõtestu orõis. haec erũt. illustrã¬
di maxime quem ad moum quisq gn̾atus. quẽ ad modum educatꝰ.
quem admodum institutus moratusq fuerit ⁊ siquid cui magnũ¬
fuerit aut in credibile acciderit maximeq si id diuinitus acci¬
disse potuerit uideri tum quidem quisq senserit. dixerit ges¬

Expanded text:
lacrima, praesertim in alienis malis. Nec quicquam in amplificatione lacrima, praesertim in alienis malis. Nec quicquam in amplificatione nimis enucleandum est, minuta est enim omnis diligentia; hic autem locus grandia requirit. illud iam sit iudici, quo quaque in causa genere utamur augendi. In illis enim causis quae ad delectationem exornantur ei loci tractandi sunt qui movere possunt exspectationem admirationem voluptatem; in cohortationibus autem bonorum et malorum enumerationes et exempla valent plurimum. In iudiciis accusatori fere quam ob rem omnis vis laudandi et vituperandi ex his sumetur virtutum vitiorumque partibus; sed in toto quasi contextu orationis haec erunt inlustranda maxime, quem ad modum quisque generatus, quem ad modum educatus, quem ad modum institutus moratusque fuerit; et si quid cui magnum aut incredibile accident maximeque si id divinitus accidisse potuerit videri; tum quae quisque senserit dixerit ges
Abbreviated transcription (Latin):
ca sũt adhibenda: quoꝵ ẽ duplex genus. alia cĩm magna na uidentur.
alia iusu. Natura ut celestia ut diuina: ui ca quoꝵ obscure cause ut
interris mundoq mirabilia que sũt ex quib similibq si attendas ad
augendum ꝑmlta suppetũt: Usuq uidentur hominib aut prodesse
aut ob ẽẽ uehem̃tius: quoꝵ sũt gn̾a ad amplificandam tria. nam aut
coniugum ut lib̾orum ut familiarum. aut honestate ut uirtutum ma¬
ximeq carum quae ad coĩonem hoĩum & libalitate ualent. Exhus
& cohortationes summũtur: ad ea retinenda ⁊ incos aquib cauiolata
sũt. odia incitatur et miscratio nascit᷑. Proprius locus ẽ augendi in huᷤ
reb aut amissis aut amietendis periculo. Nihil est enĩ tam miscrabi¬
le quam exbeato miser et hoc totum ẽ quod moueat. sibona exfortuna.
quis cadat & aquoꝵ caritate diuellatur que ad mietat aut amiserit
inquib malis sit futurꝰ ue sit exprimit᷑ breuiter. Cito enĩ exarescit

Expanded text:
 magna, quorum est duplex genus. alia enim natura magna videntur, alia usu; natura, ut caelestia, ut divina, ut ea quorum obscurae causae, ut in terris mundoque admirabilia quae sunt, ex quibus similibusque, si attendas, ad augendum permulta suppetunt; usu, quae videntur hominibus aut prodesse aut obesse vehementius, quorum sunt genera ad amplificandum tria. Nam aut coniugum, ut liberorum, ut familiarium; aut honestate, ut virtutum maximeque earum quae ad communionem hominum et liberalitatem valent. Ex his et cohortationes sumuntur ad ea retinenda et in eos a quibus ea violata sunt odia incitantur, et miseratio nascitur. proprius locus est augendi in his rebus aut amissis aut amittendi periculo. Nihil est enim tam miserabile quam ex beato miser. Et hoc totum est quod moveat, si qua ex fortuna quis cadat et a quorum caritate divellatur, quae amittat aut amiserit, in quibus malis sit futurusve sit exprimitur breviter. Cito enim exarescit
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. ea & uerboꝵ gñe conficit᷑ & reru. Uerba ponẽda sũt que uim
habeant illustrandi. nec abusu sint ab orrentia: grauia. plena. sona¬
tia: iucta ficta. cognominata. uulgata: supralata in primisq translata.
nec in sungulis uerb̾ sed incontinentib soluta que dicũtur sine coniun.¬
ctione ut plura uideant᷑. Augent eñĩ relatiua uerba iterata duplica
quasi naturalis ⁊ nõ explanata oratio sed grauib referta uerb ad au¬
gendum accomodatior. Hoc gͥ inuerb. quib actio uocis uultꝰ & gestus
congruens et apta ad animos ꝑmouendos accomodanda ẽ. Sed in uerb
⁊ĩ actione causa erit ponderanda & pro re agendum: nam haec uiden¬
tur ꝑ absurda. cum grauiora sũt quã cum fert dilegenter quid quẽ qͣ
deceat iudicandum ẽ. Rerum amplificatio sũmitur eisdem exlocis
tium rerũ conflictatio ⁊ cause. enq que orta sũt de causis. maximeq¬

Expanded text:
fidem. Ea et verborum genere conficitur et rerum. Verba ponenda sunt, quae vim fidem. Ea et verborum genere conficitur et rerum. Verba ponenda sunt, quae vim habeant inlustrandi nec ab usu sint abhorrentia, gravia plena sonantia, iuncta facta cognominata, non vulgaria supralata in primisque translata. Haec in singulis verbis; sed in continentibus soluta, quae dicuntur sine coniunctione, ut plura videantur. augent etiam relata verba iterata duplicatest quasi naturalis et non explanata oratio, sed gravibus referta verbis, ad augendum accommodatior. Haec igitur in verbis, quibus actio vocis et gestus congruens et apta ad animos permovendos accommodata est. Sed et in verbis et in actione causa erit ponderanda et pro re agendum. Nam haec quia videntur perabsurda, cum graviora sunt quam causa fert, diligenter quid quamque deceat iudicandum est. rerum autem amplificatio sumitur eisdem ex locis tium rerum conflictio et causae eaque
Abbreviated transcription (Latin):
sũt in eos quos oderũt. Atq haec exemplis firmanda sũt. Neq ẽ obscu¬
rum quin qm̃ inutraq parte sũt exempla & idem adcõiectura faci¬
endam loci incontrariis contraria sumenda sũt. atq etiã incurrit
alia quedam intestib ⁊ questionib rationem: sepe cĩm ea que dicta
sũt. si aut ambigue aut inconstant᷑. aut in credibilitate dicta sũt:
aut etiã aliter ab alio dicta subtilit̃ reprehendũtur. C. Extrema tibi
restat pars orationis que posita inꝑoando ẽ dequa sane uelim audire.
. Facilis ẽ explicatio ꝑ orationis. Uam ẽ diuisa induas ꝑtes. ampli¬
ficationem ⁊ enumerationem. augendi aut & hic proprius locus est¬
in per orando & incursu ip̃o oratiõis declinationes ad amplificandum
dantur confirmata re aliqua aut reprehensa. Est igit᷑ amplificati
grauior quedam affirmatio que motu animoꝵ conciliet indicendo

Expanded text:
sint in eos quos oderant. Atque haec exemplis firmanda sunt. neque est obscusint in eos quos oderant. Atque haec exemplis firmanda sunt. neque est obscurum quin, quoniam in utramque partem sunt exempla et item ad coniecturam faciendam loci, in contrariis contraria sumenda sint. Atque etiam incurrit alia quaedam in testibus et in quaestionibus ratio. Saepe enim ea quae dicta sunt, si aut ambigue aut inconstanter aut incredibiliter dicta sunt aut etiam aliter ab alio dicta, subtiliter reprehenduntur. C. Extrema tibi restat pars orationis quae posita in perorando est, de qua sane velim audire. P. Facilior est explicatio perorationis. Nam e enumerationem. Augendi autem et hic est proprius locus in perorando, et in cursu ipso orationis declinationes ad amplificandum dantur, confirmata re aliqua aut reprehensa. est igitur amplificatio gravior quaedam adfirmatio, quae motu animorum conciliet in dicendo
Abbreviated transcription (Latin):
tractentur maxime intestib: Nam & detoto gnẽ testium quam id sit
infirmum sepe dicendum ẽ ⁊ argum̃ta rerum esse ꝓpria testimonia aũt:
uoluntatum utendumq ẽ exemplis.: quib tetibus creditũ nõ sit: et desim¬
gulis testibus sina uani: sil eues. si cum ignominia: si spe: simetu. si iracũ¬
dia si midia inpulsi: si p̃mio si gratia aducti. compandiq cum superiorẽ
auctore testium quib tam̃ creditum nõ sit. Sepe etiã questionib respõ¬
dendum ẽ. si ⁊ dolorem fugientes multi intorm̃tis ementiti psepe st̃
moriq maluerit falsum fatendo: quã ueꝵ inficiando dolore. młti
etiã suam uitam neglexerũt ut cos qui hus cariores quã ip̃i sibi esse
libarent. Alii autem aut naͣ corporis aut cõsuetudine dolendi aut
meti supplicii aut mortis uim torm̃toꝵ ꝑtulerũt. Alu ementiti

Expanded text:
tractat, et maxime in testibus. nam et de toto genere testium quam id sit tractat, et maxime in testibus. nam et de toto genere testium quam id sit infirmum saepe dicendum est et argumenta rerum esse propria, testimonia autem voluntatum; utendumque exemplis, si quis testibus creditum non sit; et de singulis testibus, si natura vani, si leves, si cum ignominia, si spe, si metu, si iracundia, si misericordia impulsi, si praemio, si gratia adducti; comparandique cum superiore auctoritate testium, quibus tamen creditum non sit. saepe etiam quaestionibus resistendum est, quod et dolorem fugientes multi in tormentis ementiti persaepe sint morique maluerint falsum fatendo quam verum infitiando dolere; multi etiam suam vitam neglexerint, ut eos qui eis cariores quam ipsi sibi essent liberarent; alii autem aut natura corporis aut consuetudine dolendi aut metu supplici ac mortis vim tormentorum pertulerint; alii ementiti
Abbreviated transcription (Latin):
retulit atq condusit. Illa autem altera argum̃tatio quasi retro &
contra prius. sũmit qua uult eaq confirmat. deinde id quod pro¬
ponendum fuit ꝑ motis animis iacet ad extremum. Est etiã illa ua¬
rietas in argum̃tando ⁊ nõ in iocunda distintio quando interrogamus
nosmet ip̃os. aut ꝑcuntamꝰ: aut inpamus: aut optamus que sũt cũ
aliis complurib snĩarum ornam̃ta. Uitare aũt similitudinem po¬
terimus nõ semꝑ aproposito ordientes. & si nõ oĩa disputando cõfir¬
mabimus. breuit᷑q interdum que erũt satis apta ponemꝰ. quod ep
exhus efficietur siid aptum nõ habebi mus nec̃ce semꝑ cõcludere.C.
illa quae sine arte appellant᷑ꝰ que iam dudum assũpta dixisti haec quonã
modo artis indigent.T. Illa uo indigent & nec eo dicunt᷑ sine arte qđ
ita sint. sed qđ ea nõ parit oratoris ars. sed foriᷤᷤ ad se delata tam̃ arte

Expanded text:
rettulit atque conclusit. Illa autem altera argumentatio quasi retro et rettulit atque conclusit. Illa autem altera argumentatio quasi retro et contra prius sumit quae vult eaque confirmat, deinde id quod proponendum fruit permotis animis iacit ad extremum. est etiam illa varietas in argumentando et non iniucunda distinctio, ut cum interrogamus nosmet ipsos aut percontamur aut imperamus aut optamus, quae sunt cum aliis compluribus sententiarum ornamenta. Vitare autem similitudinem poterimus, non semper a proposito ordientes; et si non omnia disputando confirmabimus breviterque interdum quae erunt satis aperta ponemus; quodque ex eis efficietur, si id apertum, non habebimus necesse semper concludere. C. Quid illa quae sine arte appellantur, quae iam dudum adsumpta dixisti, ecquonam modo ecquonam loco artis indigent? P. Illa vero indigent nec eo dicuntur sine arte, quod ita sint, sed quod ea non parit oratoris ars, sed foris ad se delata tamen arte
Abbreviated transcription (Latin):
effici que uelit. Accidere aũt opportet ut simgula si uniuersa fran¬
gentur. Cõmemoranda sũt etiã exempla quib simili disputatione
creditum nõ sit. tum querenda conditio comiũs. periculi si ingeneris
hominũ criminosoꝵ sit exposita uita innocentum. C. Qm̃ unde inue¬
niunt᷑ que ad fidem ꝑtinent habeo. quem ad modum indicendo sigula
tractent᷑ expecto . T. Argum̃tationẽ querere uideris. que ẽ argu¬
mentqͥ explicatio que sumpta exhus locis qui sũt expositi c̃ficien¬
da & distimguenda dilucide ẽ .C. Plane istuc ip̃m desidero.T. Est
gͦ ut supra dictum c̃ explicatio argum̃ti argum̃tatio. sed ea cõficit᷑
cum sumpseris aut non dubia. aut probabilia exquib id efficias.
se inflectit ad modum. Dere gͥ cum proposuit aliquid quod probar&
sũpsitq ea quib mõstret᷑: atq hus cõfirmatis ad propositum sese

Expanded text:
effici quod velit. Accidere autem oportet: ut singula, sic universa franeffici quod velit. Accidere autem oportet: ut singula, sic universa frangentur. Commemoranda sunt etiam exempla quibus in simili disputatione creditum non est; conquerenda condicio communis periculi, si ingeniis hominum criminosorum sit exposita vita innocentium. C. Quoniam unde inveniuntur quae ad fidem pertinent habeo, quem ad modum in dicendo singula tractentur exspecto. P. Argumentationem quaerere videris, quae est argumenti explicatio; quae sumpta ex locis eis qui sunt expositi conficienda et distinguenda dilucide est . C. Plane ipsum istuc requiro. P. Est ergo, ut supra dictum est, explicatio argumenti argumentatio, sed ea conficitur, cum sumpseris aut non dubia aut probabilia, ex quibus id efficias se inflectit ad motum. Derecto igitur, cum proposuit aliquid quod probaret sumpsitque ea quibus niteretur, atque his confirmatis ad propositum sese
Abbreviated transcription (Latin):
Aut iure factum depellendi: aut ulciscendi doloris gratia: aut
pietatis: aut pudicitiae aut religionis aut patrie nomine. aut
deniq neccessitate: in scitia casu: nam que motu animi et ꝑturba¬
tione facta sine ratione. S. ea defensiones cõtra crim̃ inlegiptimis
iudicus nõ habent. in liis disceptatiõib habere possũt. Hoc in
gne in quo quale sit querit᷑ & cõt᷑u̾sia iure ⁊ recte ne actum sit
queri solet quoꝵ disputatio ex locoꝵ disceptatiõc sũmenda est
Cage de istis gͦ qm̃ in cofirmationẽ & reprehensionẽ diu̾sam or̃oniᷤ
fidem ⁊ dictum de altero ẽ. expone nũc de reprehendendo. I. Aut
totum ẽ negandum quod in argum̃tatione adũsarius sumpserit.
si fictum aut falsum ẽaẽ possis docere. aut redarguendo eaquȩ sũt
prouerisimilib sumpta. Primũ dubia sumpta ẽe procerris: deinde
ctiam inperspicue falsis cadem posse dici. tum exhus que sup̃serit nõ

Expanded text:
Aut iure factum depellendi aut ulciscendi doloris gratia aut Aut iure factum depellendi aut ulciscendi doloris gratia aut pietatis aut pudicitiae aut religionis aut patriae nomine aut denique necessitate inscitia casu. nam quae motu animi et perturbatione facta sine ratione sunt, ea defensiones contra crimen legitimis iudiciis non habent, in liberis disceptationibus habere possunt. Hoc in genere, in quo quale sit quaeritur, ex controversia, iure necne one sumenda est. Agesis ergo , quoniam in confirmationem et reprehensionem diviseras orationis fidem et dictum de altero est, expone nunc de reprehendendo. P. Aut totum est negandum quod in argumentatione adversarius sumpserit, si fictum aut falsum esse possis docere, aut redarguenda ea quae pro veri similibus sumpta sunt: primum dubia sumpta esse pro certis; deinde etiam in perspicue falsis eadem posse dici; tum ex eis quae sumpserit non
Abbreviated transcription (Latin):
partim simgula mouent suo pondere. partim etiã siuident᷑ ẽe ex¬
introducta rei similitudo. fabula etiã nõ umquã. & si sit incredi¬
bilis tam̃ homines commouet.C. Quid diffinitioĩs. quae ratio
est ⁊ que uia: T. Non dubium ẽ id quidem quin diffinitio gn̾e
declaretur. & proprictate quadam: aut etiã comuniũ frequẽ¬
tia ex quib propriũ quid sit cluccat. Sed qm̃ deproprus orit᷑
plerumq: magna dissensio diffiniendum ẽ sepe ex cõtrariiꝰ. saepe
etiã exdissimilib. sepe expartib. Quam obrem descriptionc̾ qͦq
sũt in hoc gnẽ sepe apte. ⁊ enumeratio consequentium: inprimiꝰq
cõmouet explicatio uocabuli ac noĩs.C. Sũt exposita iam fere
ea quae de facto quaeq de facti appellatione querunt᷑. Nempe
gͥ ea restant que cum factum cõstet. & nom̃ qualia sint uocatur
indubium. T. Est ita ut dicis .C. Que igit᷑ sũt in eo gn̾e. partes .T.

Expanded text:
partim singula movent e suo pondere, partim, etiam si videntur esse expartim singula movent e suo pondere, partim, etiam si videntur esse exintroducta rei similitudo; fabula etiam non numquam, etsi sit incredibilis, tamen homines commovet. C. Quid, definitionis quae ratio est et quae via? P. Non dubium est id quidem quin definitio genere declaretur et proprietate quadam aut etiam communium frequentia, ex quibus proprium quid sit eluceat. Sed quoniam de propriis oritur plerumque magna dissensio, definiendum saepe est ex contrariis, saepe etiam ex dissimilibus, saepe ex paribus. Quam ob rem descriptiones quoque sunt in hoc genere saepe aptae et enumeratio consequentium, in primisque commovet explicatio vocabuli ac nominis. C. Sunt exposita iam fere ea quae de facto quaeque de facti appellatione quaeruntur. Nempe igitur ea restant quae, cum et factum constat et nomen, qualia sint vocatur in dubium? P. Est ita ut dicis. C. Quae sunt igitur in eo genere partes? P.
Abbreviated transcription (Latin):
illa que tempum quasi natura notãt ut hyens: estas: uer: autupnꝰ:
aut anni temporis & mensus ut dies. nox ⁊ hora: tem pestaᷤ que siu
naturalia. fortuita autem sacrificia. festi. dies. nuptie: iam fc̾ta
et euentus aut consilii sũt: aut inprudentię quę e̾ aut in casu aut
piditatis causa promouit. sit etiã in prudentia neccessitas ponenda.
Rerum aũt bonarũ & malarũ tria gn̾a sũt. Nam aut in aĩs aut in
corporib: aut extra: ete possũt. Haec igit᷑ materie ad argum̃tum
subiecta per lustrande animo partes erũt om̃s. & ad id qd agetur
ex singulis conicctura capienda. Est & genus argum̃toꝵ aliud qđ
ex facti uestiguis sũmitur. ut telum cruor clamor. auditus: tituba¬
tio: ꝑmutatio coloris or̃o in cõstans tremor ⁊ eoꝵ aliquid quod
sensu percipi possit etiam si preꝑatum aliꝗd. si comunicatũ cum
aliquo. si postea uisum: auditum: indicatũ. Uerisimilia autem

Expanded text:
illa quae temporis quasi naturam notant, ut hiemps, ut aestas, illa quae temporis quasi naturam notant, ut hiemps, ut aestas, aut anni tempora, ut mensis, ut dies, ut nox hora tempestas, quae sunt naturalia; fortuita autem sacrificia, festi dies, nuptiae. iam facta et eventus aut consili sunt 38 aut imprudentiae, quae est aut in casu aut piditatis causa permovit. Sit etiam in imprudentia necessitas ponenda. Rerum autem bonarum et malarum tria genera sunt; nam aut in animis aut in corporibus aut extra esse possunt. Hac igitur materie ad argumentum subiecta perlustrandae animo partes erunt omnes et ad id quod agetur ex singulis coniectura capienda. est etiam genus argumentorum aliud quod ex facti vestigiis sumitur, ut telum cruor clamor auditus titubatio permutatio coloris, oratio inconstans, tremor eorum , aliorum quid quod sensu percipi possit; etiam, si praeparatum aliquid, si communicatum cum aliquo, si postea visum auditum indicatum. veri similia autem
Abbreviated transcription (Latin):
Inpersonis nature primũ spectant᷑. ualitudinis figure uirium aetatis
marium feminarũ. atq hoc quidem in corpore. Animi autem aut quẽ
ad modum effecti sũt u̾tutib : uitis: artib: mentib: aut quem ad mo¬
dum cõmoti cupiditate metu uoluptate: molestia: atq hec in nã spec
tant᷑. Infortuna genus amicitia: libi: propinqui affines. opes. hono¬
res. potestates: diuitiae: libertas. & ea que sũt hus contraria: In lociᷤ
autem ⁊ ista nalia maritimi. an remoti amari. plani an motuosi. le¬
ues an asperi. salubres anpestilentes. opaci an aparici. et illa fortuiti
culta uł inculti: celebres andescrti. cohadificati anuasti: obscuri an
rerũ gestarũ uestigiis nobilitati. cõsecrati anprofani: Intemporib
aut presentia. preterita et futura cernunt᷑. In hus ip̃is uetusta. recẽ¬
tia. instantia. paulo ptꝰ: aut aliquãdo futura Insũt etiã in tempib

Expanded text:
In personis naturae primum spectantur valetudinis figurae virium aetatis In personis naturae primum spectantur valetudinis figurae virium aetatis marium feminarum; atque haec quidem in corpore; animi autem aut quem ad modum adfecti sint, virtutibus vitiis, artibus inertiis, aut quem ad modum commoti, cupiditate metu, voluptate molestia. Atque haec quidem in natura spectantur; in fortuna genus amicitiae liberi propinqui adfines opes honores potestates divitiae libertas et ea quae sunt his contraria. in locis autem et illa naturalia, maritimi an remoti a mari, plani an montuosi, leves an asperi, salubres an pestilentes, opaci an aprici, et illa fortuita, culti an inculti, celebres an deserti, coaedificati an vasti, obscuri an rerum gestarum vestigiis nobilitati, consecrati an profani. in temporibus autem praesentia praeterita futura cernuntur; in his ipsis vetusta recentia instantia paulo post aut aliquando futura. Insunt etiam in temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
dias: metus: letitias: cupiditates .C. Sed iam adreliqua ꝑgamus.
nempe ea secumtur que ad faciendam fidem pertinent.T. Ita ẽ que
quidem in confirmationem et inreprehensionẽ diuidũtur: nam in cõ¬
firmando nr̃a probare uolumus. inreprehendendo redarguere con
sit: aut quale sit querit᷑ In primo coniectura ualet: in altero diffini¬
tio: Intertio ratio. C. Teneo istam distributionẽ. nũc coniecture locõ¬
quero : T. Inuerisimilib & in proprus rerũ notis tota posita ẽ. sed ap¬
pellamus dicendi causa uerisimile quod plerumq ita fiat ut adolo¬
scentiam procliuiorẽ eẽ ad libidinem: ꝓprie aũt note: argum̃tum qͥ
num ꝗͣ aliter fit: certumq declaret. ut fumus ignem ucrisimilia re¬
pient᷑ exꝑtib et quasi menbris narratioĩs. ea sũt inꝑsonis: ilocis.
in temporib: infactis: incuentis: in rerũ ip̃aꝵ: negotioꝵq naturis.

Expanded text:
dias metus laetitias cupiditates. Sed iam ad reliqua pergamus. C. dias metus laetitias cupiditates. Sed iam ad reliqua pergamus. C. Nempe ea sequuntur, quae ad faciendam fidem pertinent. P. Ita est: quae quidem in confirmationem et in reprehensionem dividuntur. Nam in confirmando nostra probare volumus, in reprehendendo redarguere contsit aut quale sit quaeritur, in primo coniectura valet, in altero definitio, in tertio ratio. C. Teneo istam distributionem. Nunc coniecturae locoquaero. P. In veri similibus et in propriis rerum notis posita tota est. Sed appellemus docendi gratia veri simile quod plerumque ita fiat, ut adulescentiam procliviorem esse ad libidinem, proprie autem notatum argumentum quod numquam aliter sit certumque declaret, ut fumus ignem. Veri similia reperientur ex partibus et quasi membris narrationis. Ea sunt in personis, in locis, in temporibus, in factis, in eventis, in rerum ipsarum negotiorumque naturis.