comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s. alius tuus. non sit tam̃ alia mea
& alia tua uox quam simul audimꝰ.
uel alia pars eiꝰ auditu meo capiat᷑.
& alia tuo. s quic qͥd sonuerit. &
unũ & totum audiendum simul as
nino illos qͦd adhanc rem attinet
ita se hab̾e. ut illos duos oculoꝵ et
aurium. neq om̃ino ñ ita. Nã qͥa
exuno aere. et ego et cu possumus
implere spiram̃tũ. & eiꝰ aeris affec¬
tionẽ odore sentire. et item. Qͥa ex
uno melle. uel quolibet alio eibo. sen
potu ambo gustare possumꝰ. & eiꝰ af¬
fectionẽ sapore sentire. qũauis ille
tuus. i mͥ m̃s. ut unum odorem uel
unum saporem cum ambo sentiamꝰ.
nec cu tam̃ eum meo suo sentias. nec
ego cuo. nec aliquo uno qui utͥusꝙ
nr̃m possit eẽ cõmunit̃. s ꝓrsus mͥ
m̃s sensit̾ sit. & cuus cibi etiam si umꝰ
aut odor aut sapor abutͦq sentiatur
hinc gͦ isti sensus inueniunt᷑ haberi
aliqͥo tale quale illi duo in uisu & au¬
dicu. s in eo dispares sunt. quantũ

Expanded text:
us, alius tuus, non sit tamen alia mea, us, alius tuus, non sit tamen alia mea, et alia tua vox quam simul audimus, vel alia pars ejus auditu meo capiatur, et alia tuo, sed quidquid sonuerit, et unum et totum audiendum simul adsnino illos, quod ad hanc rem attinet, ita se habere ut illos duos oculorum et aurium, neque omnino non ita. Nam quia ex uno aere et ego et tu possumus implere spiramentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno melle, vel quolibet alio cibo seu potu ambo gustare possumus, et ejus affectionem sapore sentire, quamvis ille tuus et mihi meus; ut unum odorem vel unum saporem cum ambo sentiamus, nec tu tamen eum meo sensu sentias, nec ego tuo, nec aliquo uno qui utriusque nostrum possit esse communiter, sed prorsus mihi meus sensus sit, et tuus tibi, etiamsi unus aut odor, aut sapor ab utroque sentiatur: hinc ergo isti sensus inveniuntur habere aliquid tale, quale illi duo in visu et auditu: sed in eo dispares sunt, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
rogat. A Qͥd ipsam rationẽ nonne
unusquisq nr̃m habet suã. quan¬
doquidẽ fieri potest. ut ego aliquid
intelligam. cum tu id non intelligi.
nec utrum intelligam tuscire pos¬
sis. ego aut̃ sciam: U Alanifestũẽ
etiam rationales mentes singłos
quosq nr̃m singulas habere.
¶N etram poteris dicere singłos
soles nos habere quos uidemꝰ. aut
lunas. aut luciferos. aut cet̾a hu¬
usmodi. qu̾auis suo quisq ac pro¬
pͥo sensu ista uideat. ¶ Nullomͦ
istad dixerim. A Possumusgͦ ui¬
dere imũ aliqͥd multi simul. cũ siñ
sensus nr̃i in nobis singłis singłi.
qͥb om̃ib ilła unũ sentimꝰ. qͦd si¬
mul uidemꝰ. ut ꝗͣuis aliꝰ sensus m̃s
sit. et alius tuus. possit cam̃ fie¬
ri. ut id qͦd uidemus. ñ sit aliud
to sit utͥq nr̃m. et simul abutͦq
uideat᷑. T manifestissimũ ẽ. A Pos¬
sumꝰ etiam unã aliꝗͣ uocem simul
audire. ut qͣuis alius sit auditꝰ¬

Expanded text:
rogat. A. Quid? ipsam rationem nonne rogat. A. Quid? ipsam rationem nonne unusquisque nostrum habet suam? quandoquidem fieri potest ut ego aliquid intelligam, cum tu id non intelligis; nec utrum intelligam tu scire possis, ego autem sciam. E. Manifestum est etiam rationales mentes singulos quosque nostrum singulas habere. 16. A. Num etiam poteris dicere singulos soles nos habere quos videmus, aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque ac proprio sensu ista videat? E. Nullo modo istud dixerim. A. Possumus ergo videre unum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis singulis singuli, quibus omnibus illud unum sentimus quod simul videmus; ut quamvis alius sensus meus sit, et alius tuus, possit tamen fieri ut id quod videmus, non sit aliud to sit utrique nostrum et simul ab utroque videatur. E. Manifestissimum est. A. Possumus etiam unam aliquam vocem simul audire, ut quamvis alius sit audit
Abbreviated transcription (Latin):
eodem ipso adiuuante monstraue¬
ro. U Demonst᷑ gͦ quod polliceris.
corꝑis mei idem sit qͥ tuus. an uͦ m̃s
ñ sit nͥ m̃s. ⁊ tuus ñ sit nͥ tuus. Quod
si ñita eẽt. ñ possem ꝑoculos meos
uid̾e aliqͥd. qͦd tu ñ uideres. A Con¬
cedo prorsus. ꝗͣuis eiꝰdem gen̾is. ta¬
men singulos nos habere sensus
uidendi. uel audiendi. uł quoslibet
alios cet̾oꝵ. N enĩ solum uidere s
etiam audire potest aliqͥs hominũ
qͦd alius ñ audiat. et aliud aliquid
quolibet alio sensu quisqu̾ã senti¬
re qͦd alius ñ sentiat. Unde mani¬
festum ẽ. & tuum ñ nͥ tuũ. &̾ me¬
um sensum ñ ẽẽ nͥ meũ.  hoc
idem respondebis de illo etiam sensu
int̾iore. an aliqͥd aluid ł Nichil sane
aliud. Nam et ille utiq sensum me¬
um sentit m̃s. & cuum sentit tuus.
Nã id̾o plerumq int̾rogor abeo
qui aliquid uidet. utrum hoc etiã
ego uideam. qui a ego me uidere.
aut ñ uidere sentio. ñ ille qui in ter¬

Expanded text:
eodem ipso adjuvante monstraveeodem ipso adjuvante monstravero. E. Demonstra ergo quod polliceris. corporis meus idem sit qui tuus, an vero meus non sit nisi meus, et tuus non sit nisi tuus; quod si non ita esset, non possem per oculos meos videre aliquid, quod tu non videres. E. Concedo prorsus, quamvis ejusdem generis, tamen singulos nos habere sensus, videndi, vel audiendi, vel quoslibet alios caeterorum. Non enim solum videre, sed etiam audire potest aliquis hominum quod alius non audiat, et aliud aliquid quolibet alio sensu quisquam sentire quod alius non sentiat. Unde manifestum est et tuum nonnisi tuum, et meum sensum non esse nisi meum. A. Hoc idem respondebis de illo etiam sensu interiore? an aliquid aliud? E. Nihil sane aliud. Nam et ille utique sensum meum sentit meus, et tuum sentit tuus: nam ideo plerumque interrogor ab eo qui aliquid videt, utrum hoc etiam ego videam, quia ego me videre aut non videre sentio, non ille qui inter
Abbreviated transcription (Latin):
sote si ñ inueneris ẽẽ aliqͥd supͣ nr̃am
rationẽ. nͥ quod et̃num atq in com¬
mutabile ẽ. dubitabisne hunc dm̃
dice :: Nam et corꝑa mutabilia eẽ
cognoseris. et ipsam uitam qua corpꝰ
animat᷑ ꝑ affectꝰ uarios mutabili¬
cate ñ carere manifestũ est. Et ip¬
sa ratio cũ mͦ ad uerum ꝑ uenire
nitit᷑. mͦ ñ nitit᷑. et aliquando ꝑue¬
nit. aliquando ñ ꝑuenit. mutabił
ꝓfecto ẽẽ conuincit᷑. Que si nullo ad
ꝑ aures. neq ꝑ ocłos. neq ꝑ illũ sensũ
se inferiorem. s ꝑse ipsam cernit
et̾num aliquid et incõmutabile. si¬
mul & se ipsam inferiorem. & illum
oporcet dm̃ suum ẽẽ fateat᷑. T Hũc
plane fatebor dm̃. qͦ nichil suꝑiꝰ esse
constiterit. A bene habes. Nam
mͥ satis erit ostendere esse aliqͥd
huiusmodi qͦd atit fateb̾is dm̃ eẽ. aut
si aliquid supͣ est. eum ipsum dm̃
ẽẽ concedes. Qre siue supͣ sit aliqͥd
siue ñ sit. manifestũ erit dm̃ eẽ.
cum ego quod ꝓmisi eẽ supͣ rationẽ.

Expanded text:
so te, si non inveneris esse aliquid supra nostram rationem, nisi quod aeternum atque incommutabile est, dubitabisne hunc Deum dicere? Nam et corpora mutabilia esse cognoscis; et ipsam vitam qua corpus animatur, per affectus varios mutabilitate non carere manifestum est; et ipsa ratio cum modo ad verum pervenire nititur, modo non nititur, et aliquando pervenit, aliquando non pervenit, mutabilis esse profecto convincitur. Quae si nullo adhper aures, neque per oculos, neque per ullum sensum se inferiorem, sed per seipsam cernit aeternum aliquid et incommutabile, simul et seipsam inferiorem, et illum oportet Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor Deum, quo nihil superius esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, quod aut fateberis Deum esse, aut si aliquid supra est, eum ipsum Deum esse concedes. Quare sive supra sit aliquid, sive non sit, manifestum erit Deum esse, cum ego, quod promisi, esse supra rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
ta sentiat. que se corꝑalia sentire sen¬
cit. ñ ita clarũ ẽ. nͥ quodse qͥsq int̾
in t̾rogans inuenit omñe rem uiue¬
tem fugere morcẽ quȩ eũ sit uitȩ¬
uite contraria. necesse est ut uita
etiã se ipsam sentiat. quȩ contrari¬
um suum fugit. Qͦo si ad huc non
liquet omittat᷑. ut ñ nicamur. ad
id quod uolumꝰ. nͥ certis manifestis¬
q documentis. Manfesta enĩ sunt
sensu corꝑis sentiri corporalia. eu n¬
dem aut̃ sensum hoc eodem sensu
ñ posse sentiri. Sensu aut̃ interio¬
re. et corꝑalia ꝑsensum corꝑis senti¬
ri. et ipsum corꝑis sensum. ratione
uͦ. ⁊ illa om̃ia et eandem ipsam notã
fieri et scientia contneri. aut tͥ ñ
responde unde sit questio ad cuius
solutionẽ ꝑuenire cupientes. iam di¬
ni trium illarum qͤstionũ. quas paulo
ante adcontexendũs ordinẽ huiꝰ dispu¬
cissime firmissimeq credendũ fit adm̃
esse. A Recte hoc tenes. s etiam illud

Expanded text:
ta sentiat, quae se corporalia sentire senta sentiat, quae se corporalia sentire sentit, non ita clarum est, nisi quod se quisque intus interrogans, invenit omnem rem viventem fugere mortem; quae cum sit vitae contraria, necesse est ut vita etiam seipsam sentiat, quae contrarium suum fugit. Quod si adhuc non liquet, omittatur, ut non nitamur ad id quod volumus, nisi certis manifestisque documentis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumdem autem sensum hoc eodem sensu non posse sentiri; sensu autem interiore et corporalia per sensum corporis sentiri, et ipsum corporis sensum: ratione vero et illa omnia, et eamdem ipsam notam fieri, et scientia contineri: an tibi non responde unde sit quaestio, ad cujus solutionem pervenire cupientes, jam dini, trium illarum quaestionum quas paulo ante ad contexendum ordinem hujus dispucissime firmissimeque credendum sit, Deum esse. A. Recte hoc tenes: sed etiam illud
Abbreviated transcription (Latin):
eis enꝑalia queq sentiantur. U Ma¬
nifestum est. AArbitror etiam illud¬
esse manifestum sensum illum inte¬
riorem ñ ea tantũ sentire que accẽ¬
pit a qͥnq sensib corꝑis. s eti amip¬
sos abeo sentiri. N enĩ alit̾ bestia mo¬
uere se uł appetendo aliquid uel fu¬
giendo. nisi sei sentire sentiret. non
ad sciendum. nam hoc rationis est.
s cantum̃ admouendum. quod non
utq aliquo illoꝵ quinq sentit. Qͥs
si ad huc obscurum est elucescet si an¬
maduertas quod exempli gr̃a sat est
inuno aliquo sensu uelur inuisu. sla¬
que aꝑire ocłm & mouere aspiciends
ad id quod uidere appetit. nullomͦ pos¬
set. nͥ ocło clauso uelñ ita moco se io
ñ uidere sentiret. Si aut̃ sentit se
ñ uidere dum ñ udet. necesse ẽ etiã
sentiat se uidere dum uidet. q eũeo
appetitu ñ mouet. oculũ uidens. qͦ
mouet ñ uidens. & inoicat se utrũs
sentire. s utrum & se ipsam hec u¬

Expanded text:
eis corporalia quaeque sentiantur. E. Maeis corporalia quaeque sentiantur. E. Manifestum est. CAesse manifestum, sensum illum interiorem non ea tantum sentire, quae acceperit a quinque sensibus corporis, sed etiam ipsos ab eo sentiri. Non enim aliter bestia moveret se, vel appetendo aliquid, vel fugiendo, nisi se sentire sentiret; non ad sciendum, nam hoc rationis est, sed tantum ad movendum, quod non utique aliquo illorum quinque sentit. Quod si adhuc obscurum est, elucescet, si animadvertas quod exempli gratia sat est in uno aliquo sensu, velut in visu. Namque aperire oculum, et movere aspiciendo ad id quod videre appetit, nullo modo posset, nisi oculo clauso vel non ita moto se id non videre sentiret. Si autem sentit se non videre dum non videt, necesse est etiam sentiat se videre dum videt; quia cum eo appetitu non movet oculum videns, quo movet non videns, indicat se utrumque sentire. Sed utrum et se ipsam haec vi
Abbreviated transcription (Latin):
nisterium rationis est cui offert
et renuntiat qͥcqͥd attingit. ut ea qͦ
sentiunt᷑ discerni suis finib pos¬
sint. & non sentiendo tantum. s eti¬
am sciendo conp̃hendi. U Ita est.
AQo ipsa ratio que ministros suos
et ea quȩ suggerunt discernit ab
inuicem. & item quid int̾ hec & se¬
ipsam distet agnoseit. seq illis p̃¬
potentiorem eẽ confirmat. ñ alia
re. se ipsam nͥ seipsa .i. ratione con¬
p̃hendit : An alit̃ scires te habere
rationem. nͥ Poratione ꝑciꝑes:.
UUerissimũ est. A Qm̃ gͦ eũ colorẽ
sentimis ñ itidem sensu ipso nos
sentire etiam sentimus. neq eũ au¬
dimus sonum nr̃m etiam audimus
audicum. neq ẽ olfaenñꝰ rosam. olet
nobis aliquid. et inter ol factus. neq
quuicqu̾a gustantib sapit in ore ipse
gustus. nec tangentes aliqͥd ipsum
etiam tangendi sensum possimmꝰ tan¬
gere: manifestũ ẽ istos qiunq sensa
nullo eoꝵ sensu posse sentiri. qũauil

Expanded text:
nisterium rationis est, cui offert nisterium rationis est, cui offert et renuntiat quidquid attingit, ut ea quae sentiuntur discerni suis finibus possint, et non sentiendo tantum, sed etiam sciendo comprehendi. E. Ita est. A. Quid? ipsa ratio quae ministros suos, et ea quae suggerunt, discernit ab invicem, et item quid inter haec et seipsam distet, agnoscit, seque illis praepotentiorem esse confirmat; num alia re seipsam nisi seipsa, id est ratione comprehendit? an aliter scires te habere rationem, nisi id ratione perciperes? E. Verissimum est. A. Quoniam ergo cum colorem sentimus, non itidem sensu ipso nos sentire etiam sentimus; neque cum audimus sonum, nostrum etiam audimus auditum; neque cum olfacimus rosam, olet nobis aliquid et ipse olfactus; neque quidquam gustantibus sapit in ore ipse gustus; nec tangentes aliquid, ipsum etiam tangendi sensum possumus tangere: manifestum est quinque istos sensus nullo eorum sensu posse sentiri, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
Nonuideo qͦmͦ aliter posset. A Qo
hoc. uidesne sensu oculoꝵ colorem sen¬
ciri. eundem aut̃ sensum euͦndem sensu
non sentiri: Nenĩ qͦ sensu colorem ui¬
des. hoc eodem uides etiam ipsum uide¬
re. Non omĩno. ¶ Enitere etram
ista diuidicare. Nam credo te ñ nega¬
re. aliud colorem ẽẽ. & aliud colorem
uidere. et item aliud etiam cũ eolor ñ
subest habere sensum quo uideri pos¬
set si subẽẽt. ADiscerno et ista &
inter se differre concedo. Aslon hor
crium quicquam uides oculis nisi co¬
lorem:. U Nichil aliud. A Die gͦ.
unde uideas alia duo. non enu ea pos
ses ñ uisa discernere. U Nescio qͥd
aliud ẽẽ seio. nichil ampliꝰ. ¶Hes¬
cis gͥ utrũ iam ipsa sit ratio. an il¬
la uita sit quam sensum int̾iorem
liocamus p̃cellentem sensib corꝑis.
an aliquid aliuo:  slescio. A Iud
tam̃ seis ea diffiniri tusi ratione ñ
posse. neq rationem io facere nͥde
his que sibi ex aminanda offerunt᷑.

Expanded text:
Non video quomodo aliter posset. A. Quid? Non video quomodo aliter posset. A. Quid? hoc videsne, sensu oculorum colorem sentiri, eumdem autem sensum eodem sensu non sentiri? Non enim quo sensu colorem vides, hoc eodem vides etiam ipsum videre. E. Non omnino. A. Enitere etiam ista dijudicare: nam credo te non negare aliud colorem esse, et aliud colorem videre, et item aliud etiam, cum color non subest, habere sensum quo videri posset, si subesset. E. Discerno et ista, et inter se differre concedo. A. Num horum trium quidquam vides oculis, nisi colorem? E. Nihil aliud. A. Dic ergo unde videas alia duo; non enim ea non visa posses discernere. E. Nescio quid aliud; esse scio, nihil amplius. A. Nescis igitur utrum jam ipsa sit ratio, an illa vita sit quam sensum interiorem vocamus praecellentem sensibus corporis, an aliquid aliud? E. Nescio. A. Illud tamen scis, ea definiri nisi ratione non posse; neque rationem id facere, nisi de iis quae sibi examinanda offeruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc seimꝰ. nec ocłis nec aurib scimꝰ.
neq illo sensu interiore quo nee bes¬
tie carent. non enĩ credendũ est eas
nosse. nec aurib sentiri lucem̃. nec
oeulis uocem. qm̃ ista ñ nͥ rationali
animadsione & cogitationẽ discer¬
nimus¶ Nonpossum dicere hoc
me hab̾e ꝑcepcũ. Qo si enĩ sensu
illo interiore quo eas non carere con¬
cedis. hoc qͦq duudicant. nec colores
auditii. nec uisu uoces posse sentiri :
ANon etiam putas eas posse discer¬
nere. ab inuicem colorem qui sentit᷑
& sensum qui in oculo ẽ. & illũ in¬
teriorẽm sensum apud animã et
rationem qua ista singulatim dif¬
finiunt᷑ et dinumerant᷑. U Nullo
modo. ¶Qͥo ista ratio posset hec
quattuor discernere ab inuicem
et diffuntionib t̃minare. nͥ ad eam
referret᷑ & color ꝑ oculoꝵ sensum. &
ipse rursus ꝑ illum in teriorem qͥ ei
p̃sidet. & idem interior ꝑse ipsum
sitam̃ iam nichil aliuo int̾ positũ est :

Expanded text:
hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, neque illo sensu interiore, quo nec bestiae carent. Non enim credendum est eas nosse, nec auribus sentiri lucem, nec oculis vocem; quoniam ista nonnisi rationali animadversione et cogitatione discernimus. E. Non possum dicere hoc me habere perceptum. Quid si enim sensu illo interiore, quo eas non carere concedis, hoc quoque dijudicant, nec colores auditu nec visu voces posse sentiri? A. Num etiam putas eas posse discernere, ab invicem colorem qui sentitur, et sensum qui in oculo est, et interiorem illum sensum apud animam, et rationem qua ista singillatim definiuntur et dinumerantur? E. Nullo modo. A. Quid? ista ratio posset haec quatuor discernere ab invicem et definitionibus terminare, nisi ad eam referretur et color per oculorum sensum, et ipse rursus per illum interiorem qui ei praesidet, et idem interior per seipsum, si tamen jam nihil aliud interpositum est? E.
Abbreviated transcription (Latin):
det bestia. & aliud quo ea quȩ uiden¬
do sentit. uel uita uel appetit. Ille
enim sensus in oculis ẽ. ille autẽ
ea que uident᷑. s etiam quȩ audiun¬
tur queq cet̾is capiunt᷑ corꝑis sen¬
sib uel appetunt añimalia delecta¬
ta et assumunt. uel offensa oeui¬
tant &̾ respuunt. Hie aut̃ nec ui¬
sus. nec auoitꝰ. nec olfadus nec̃ gũs¬
tatus. nec tactꝰ dici potest. s nescio
quid aliud quod om̃ib cõmuniter
p̃sidet. Qͥd cum ratione conp̃henda¬
mus ut dixi. Hoc ipsum tam̃ ratio¬
nem uocare ñ possum. qm̃ & bestiis
in ẽẽ manifestũ est. AAgnoseo istud
quicqͥd ẽ. & eum interiorem sensum
appellare ñ dubito. S nͥ et istum
cranseat quod ad nos refert᷑ asensib
corꝑis. ꝑuenire ad scientiam ñ pot̃.
Ecqͥd enim scimus. id ratione conp̃¬
hensum tenemꝰ. Seimus aut̃ ut de
ceteris taceam. nec colores auditu.
nec uoces uisu posse sentiri. Et eñ

Expanded text:
det bestia, aliud quo ea quae videndet bestia, aliud quo ea quae videndo sentit, vel vitat vel appetit: ille enim sensus in oculis est, ille autem ea quae videntur, sed etiam quae audiuntur, quaeque caeteris capiuntur corporis sensibus, vel appetunt animalia delectata et assumunt, vel offensa devitant et respuunt. Hic autem nec visus, nec auditus, nec olfactus, nec gustatus, nec tactus dici potest, sed nescio quid aliud quod omnibus communiter praesidet. Quod cum ratione comprehendamus, ut dixi, hoc ipsum tamen rationem vocare non possum; quoniam et bestiis inesse manifestum est. 9. A. Agnosco istud quidquid est, et eum interiorem sensum appellare non dubito. Sed nisi et istum transeat, quod ad nos refertur a sensibus corporis, pervenire ad scientiam non potest. Quidquid enim scimus, id ratione comprehensum tenemus. Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces visu posse sentiri. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qcumq corporalia. ¶Retiam dura
et mollia uioendo sentimꝰ: ¶Non.
ne uel asꝑum & mulca talia. ¶ Qs
corpoꝵ formas magnas breues. qua¬
dras. rocundas. & si quid huiꝰmooi est.
nõne et cangendo & uidendo sentimꝰ:
& ideo nec uisui ꝓpͥe nec tactui tͥbui
possunt s utriq. UIncelligo.A h
telligis gͦ &̃ quedam singulos sensus
habere ꝓpͥa de quib renuntient. & que¬
dam qͦs dam habere cõmunia. ¶Et hoc
intelligo. A Ꝙo gͥ ad quemq sensum
ꝑtineat. & quid inter se uel om̃s uelqu¬
dam eoꝵ comunit̃ habeant. non pos¬
sumus ullo eor sensu diuidicare.
Nullomodo. s quodam int̾iore ista di¬
iudicant᷑. A Hon forte ipsa ẽ ratio qui
bestiȩ carent.: Nam ut opinor ra¬
tione ista comp̃hendimꝰ. & ita se ha¬
bere eognoseimus. ¶ Magis arbi¬
tror nos ratione cõp̃bendere ẽẽ in¬
teriorem quemdã sensum. ad quẽ
abistis quinq nocissimis euncta
referant᷑. Namq aliud ẽ quo ui¬

Expanded text:
Quaecumque corporalia. A. Num etiam dura Quaecumque corporalia. A. Num etiam dura et mollia videndo sentimus? E. None vel asperum, et multa talia. A. Quid? corporum formas, magnas, breves, quadras, rotundas, et si quid hujusmodi est, nonne et tangendo et videndo sentimus, et ideo nec visui proprie, nec tactui tribui possunt, sed utrique? E. Intelligo. A. Intelligis ergo et quaedam singulos sensus habere propria, de quibus renuntient, et quaedam quosdam habere communia? E. Et hoc intelligo. A. Quid igitur ad quemque sensum pertineat, et quid inter se vel omnes vel quidam eorum communiter habeant, num possumus ullo eorum sensu dijudicare? E. Nullo modo, sed quodam interiore ista dijudicantur. A. Num fortasse ipsa est ratio, qua bestiae carent? nam, ut opinor, ratione ista comprehendimus, et ita sese habere cognoscimus. E. Magis nos arbitror ratione comprehendere esse interiorem quemdam sensum, ad quem ab istis quinque notissimis cuncta referantur. Namque aliud est quo vi
Abbreviated transcription (Latin):
cellere: UIntelligentia. ACurcͥ
uiuere. intellig̾e et lapis est. et pecꝰ
uiueit. nec tam̃ lapidẽ puco uiuere
aut pecꝰ intellig̾e. Q aut̃ intelligit.
dubito id excellentꝰ udicare. eui om̃a
tria insunt. quam id eui uel imũ de¬
sit. Nam quod uiuit utiq et ẽ: s ñ
sequit᷑ ut etiam intelligat. qualẽ uitã
pecoris eẽ arbitror. Quod aut̃ est non
utiq consequens ẽ. ut et uiuat et in¬
telligat. nam ẽẽ cadatiera possim fa¬
teri. iuuere aut̃ nullꝰ dixerit. Iam¬
uͦ quod ñ uiuit. multominꝰ intelligit.
A Tenemꝰ gͥ hor trumm ouo deossẽ
cadaueri. unum pecori nichil homini.
UUerum ẽ. ATenemꝰ etiam id eẽ in
his trib p̃stantius quomͦ cũ duob ce¬
teris habet .i. intellig̾e qͦd habente se¬
quitur et ẽẽ et uiuere. Tenemus
sane.  Dic mͥ iam utrum illos uulga¬
cissimos sensus corꝑis. habere te noue¬
ris. uidendi et audiendi. ẽt ol faciendi
& gustandi et cangendi. ¶Noui.
quid putas nos uidenoo sentire::

Expanded text:
cellere? E. Intelligentia. A. Cur tibi vivere, intelligere; et lapis est, et pecus vivit, nec tamen lapidem puto vivere, aut pecus intelligere; qui autem intelligit, dubito id excellentius judicare, cui omnia tria insunt, quam id cui duo vel unum desit. Nam quod vivit, utique et est, sed non sequitur ut etiam intelligat: qualem vitam esse pecoris arbitror. Quod autem est, non utique consequens est ut et vivat et intelligat: nam esse cadavera possum fateri, vivere autem nullus dixerit. Jamvero quod non vivit, multo minus intelligit. A. Tenemus igitur horum trium duo deesse cadaveri, unum pecori, nihil homini. E. Verum est. A. Tenemus etiam id esse in his tribus praestantius, quod homo cum duobus caeteris habet, id est intelligere, quod habentem sequitur et esse et vivere. E. Tenemus sane. 8. A. Dic mihi jam utrum illos vulgatissimos corporis sensus habere te noveris, videndi, et audiendi, et olfaciendi, et gustandi, et tangendi. E. Novi. quid putas nos videndo sentire? E.
Abbreviated transcription (Latin):
citate. s etiam maiestate rerum &
clarissima luce ueritatis. Piecas tan¬
cum assistat. ut nos diuina ꝓuidenti¬
a cursum quem instituimus. tene¬
re et ꝑficere ꝑmutat. ¶ Credo uo¬
luntati tue. et ei meã udicio & uoto
libentissime adiungo. Explicit liber

Expanded text:
citate, sed etiam majestate rerum, et citate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem instituimus, tenere et perficere permittat. E. Cedo voluntati tuae, et ei meam judicio et voto libentissime adjungo. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
iure p̃latus est. Et illud simul
uidere mͥ iam uideor. absolutum
atq comꝑtum quod post illam ques¬
tionem quid sit male facere. de in¬
ceps querere institueramus. unde
male facmius. Nisi enim fallor ut
ratio tractata monstrauit. id facimꝰ
exlibero uoluntatis arbitrio. S qͦ¬
ro utrum ipsum liberum arbitri¬
um quo peccandi facultate habere
conuincimur. oporcuerit nobis
dari. ab eo qui nos fecit. Uidemur
enim ñ fuisse peccaturi. si isto ca¬
reremus. Et mecuendum ẽ ne
hoc modo ds etiam malefactoꝵ nr̃or
auctor existimetur. A Nullomodo is¬
tuc cimueris. s ut diligentius requi¬
ratur. aliud tempꝰ sumendum est.
Nam hec iam sermocinatio modum
magnarum abdicarumq rerum
inqͥrendarum. quasi fores ẽẽ pulsa¬
tas. In quarum penetralia cum d̾o
duce uenire ceꝑimus. iudicabis ꝓ¬
fecto quantũ int̾ hane disputationẽ
et eas que secunt᷑ int̾̃ sit. quantũq
illa p̃stent. ñ mͦ inuestigationis saga¬

Expanded text:
jure praelatus est. Et illud simul mihi jure praelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, quod post illam quaestionem, quid sit male facere, deinceps quaerere institueramus, unde male faciamus. Nisi enim fallor, ut ratio tractata monstravit, id facimus ex libero voluntatis arbitrio. Sed quaero utrum ipsum liberum arbitrium, quo peccandi facultatem habere convincimur, oportuerit nobis dari ab eo qui nos fecit. Videmur enim non fuisse peccaturi, si isto careremus; et metuendum est ne hoc modo Deus etiam malefactorum nostrorum auctor existimetur. A. Nullo modo istuc timueris: sed ut diligentius requiratur, aliud tempus sumendum est. Nam haec sermocinatio modum magnarum abditarumque rerum inquirendarum quasi fores esse pulsatas. In quarum penetralia cum Deo duce venire coeperimus, judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis saga
Abbreviated transcription (Latin):
le utentem esse arguendũ. refera¬
mus nos si placet ad questionem
in exordio sermonis huius p̃positã
et uideamus utrum soluta sit. Nlam
querere institueramus quio sit
inale facere et ꝓpt̾ hoc om̃ia quȩ
dicta sunt diximus. Quo circa li
cet nẽ ammaduert̾e et considera¬
re. utrum sit aliud male facere
quam neglectis reb et̾̃nis. qͥb ꝑse
minis uilissimam sentiunt᷑. et ñꝗͣ
esse certa possunt. quasi magna ã
miranda sectari. Nam hoc uno
genere om̃ia male facta .i. peccata
michi uident᷑ includi. tibi autem
qͥd uideatur expecto cognoscere.
Est ita ut dicis et assentior pecc̃a
om̃ia hoc uno genere contineri. cũ
quisq aũtitur adiuinis uereq ma¬
nentib. et admutabilia atq incer¬
ta conuercitur. quȩ quamquam in
ordine suo recte locata sint. et suã
quamdã pulc̾cudinẽ ꝑagant. ꝑu̾si
tam̃ amini ẽ. & in ordinati eis se¬
quendis subici. quib adnutũ suũ
ducendis potius diuino oroine ac

Expanded text:
le utentem esse arguendum: referale utentem esse arguendum: referamus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis propositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere institueramus quid sit male facere, et propter hoc omnia quae dicta sunt, diximus. cet nunc animadvertere et considerare, utrum sit aliud male facere, quam neglectis rebus aeternis, quibus per se m vilissimam sentiuntur, et nunquam esse certa possunt, quasi magna et miranda sectari. Nam hoc uno genere omnia malefacta, id est peccata, mihi videntur includi. Tibi autem quid videatur, exspecto cognoscere. 35. E. Est ita ut dicis, et assentior, omnia peccata hoc uno genere contineri, cum quisque avertitur a divinis vereque manentibus, et ad mutabilia atque incerta convertitur. Quae quanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchritudinem peragant; perversi tamen animi est et inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nutum suum ducendis potius divino ordine ac
Abbreviated transcription (Latin):
ratior. cũ gͦ hec ita sint. non aut
argencũ et aurum. ꝓpt̾ auaros ae¬
cusandum putas. aut eibos ꝓpter
uoraces. aut uinum ppt̃ ebriosos. aut
muliebres formas ꝓpt̾ scortatores &
ad ulteros atq hoc modo cetera. eũ
presertim uideas. & igne bene uti
medicum. et pane scelerate uenefi¬
cum: U Uerissimũ ẽ non res ipsaᷤᷤ
s homines qui eis male uruntur
quid ualeat et̾̃na lex ut opinor ui¬
dere iam cepimus. & quancũ lex
temꝑalis in uindicando ꝓ gredi pos¬
sit. inuentum ẽ : & rerum duo ge¬
nera et̾narirn & temporalium.
duoq rursus hominũ. alioꝵ et̾nã.
alioꝵ temꝑales sequentium & dili¬
gentium. satis aꝑceq distincta st̃.
quid autem qͥsq sectandum et am¬
plectendum eligat. in uoluntate
esse positum constitit. nullaq re
de arce dominandi rectoq oroine
mentẽ deponi nͥ uoluntate. et ẽ
manifestum. non rem ullam cũ
eaquisq male uticur. s ipsum ma¬

Expanded text:
ratior: cum ergo haec ita sint, num aut ratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui eis male utuntur quid valeat aeterna lex, ut opinor, videre jam coepimus, et quantum lex temporalis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo genera, aeternarum et temporalium, duoque rursus hominum, aliorum aeternas, aliorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaque re de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi voluntate: et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum ma
Abbreviated transcription (Latin):
ciuicatesq gub̾nant᷑. U Hideo ꝑuen¬
cum. A Hides gͦ etiam illuo quod
pena non esset. siue quȩ ꝑ iniuiriã.
siue quȩ ꝑcalem uindictam infer¬
cur hominib si eas res quȩ inui¬
to auferri possunt ñ amarent. U
Io quoq uideo. ACum gͥ eisdem
reb alius male alius bene utatur.
et is quidem qui male amore his in¬
hereat atq implicetur. scilicet sub¬
ditus eis reb quas ei subditas ẽẽ opor¬
cebat. et ea bona sibi consticuens
quib ordinandis beneq cractandis
ipse ẽẽ utiq deberet bonum. ille
autem qui recte his utitur osten¬
dat quidem bona ẽẽ. s non sidi. ñ
enim eum bonum meliorem ue fa¬
ciunt. s abeo potius fuint. et ideo
non eis amore aglutinetur. neq
uelut menbra sui animi faciat
quod fit amando. ne cũ resecari ce¬
ꝑint. eum erueiatu ac tabe fe¬
dent. s eis totꝰ suꝑ feratur. & habe¬
re illa atq regere cum opus est pa¬
ratꝰ. et anittere ac ñ habere. pa¬

Expanded text:
civitatesque gubernantur. E. Video pervencivitatesque gubernantur. E. Video perventum. 33. A. Vides ergo etiam illud, quod poena non esset, sive quae per injuriam, sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res quae invito auferri possunt, non amarent? E. Id quoque video. A. Cum igitur eisdem rebus alius male, alius bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo non eis amore agglutinetur, neque velut membra sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, cum opus est, paratus, et amittere ac non habere pa
Abbreviated transcription (Latin):
quorum uire domini sumꝰ. et quorum
uenoendoꝵ. aut donanoor habere po¬
testarem uidemur. Hoꝵ om̃ium quem¬
admodum lex illa sua cuiq distribuat
difficile et longum est explicare. et
plane ad id quod ꝓposuimus ñ necessa¬
rium. Satũ est enim uidere non ult᷑
porrigi huiꝰ legis potestatẽ in uindiean¬
do. quam ut hec uel aliquid hoꝵ adi¬
mat atq auferat ei quem punit mecu.
Cohercet gͦ &̾ adid quod uult corquet. ac
retorquet misereꝵ animos quib regen¬
dis accõmodata est. Dum enim hec amit¬
tere ꝯment. tenent ui his utendis quem¬
dãmodum apcum uinculo ciuitatis. qua¬
lis ex huiuseemodi hominib constitui po¬
cest. Non aut̃ uleiscitur peccatum cum
amantur ista. s eum alis ꝑ unħbitatẽ
auferuntur. Quam obrem uidẽ. utrũ
iam ꝑuentum sit ad id quod infini¬
cum pucabas. Insticueramus enĩ
querere quatinus habeat uis ul¬
ciscendi ea lex. qua ppłi terreni

Expanded text:
quorum jure domini sumus, et quorum quorum jure domini sumus, et quorum vendendorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessarium. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regendis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ulciscitur peccatum cum amantur ista, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id quod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi terreni
Abbreviated transcription (Latin):
indigere. satis ut apparet intelligis.
poralem uibere. nͥ ut hȩc quȩ ad
tempꝰ nr̃a dici possunt. quando eis
homines cupiditate inherent. eo
uire possideant. quo pax et societas
humana ser uet᷑. quanta in his reb¬
seruari potest e. Ea sunt aut̃. Primo hoc
corpꝰ et eus que uoeant᷑ bona ut incegn
ualitudo acumen sensuum. uires puleͥ¬
cudo. et si qua sunt cetera. partim ne¬
cessaria bonis artib. et ideo pluris pen¬
sanda partim uiliora. Deinde lib̾tas qͤ
quidem nulla uera est. nisi beatoꝵ. et
legi ecerne adherentium. s eam nẽ
libertatem cõmemoro. qua se lib̾ os pu¬
tant qui dños homines non habent.
et quam desid̾ant hi qui a dominis
hominib manu mitti uolunt. deind̃
parentes. fr̃s. conunx. lib̾i ꝓpinqui.
affines. familiares. et quiẽq nobis aliqͣ
necessicudine adiuncti sunt. Ipsa de¬
niq entciuicas quę parentis loco hab̾i
gła ppularis ad extremum pecunia.
quo uno nomine continentur om̃ia.

Expanded text:
indigere, satis, ut apparet, intelligis.indigere, satis, ut apparet, intelligis.poralem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebservari potest? Ea sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manumitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudine adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi itur gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine continentur omnia
Abbreviated transcription (Latin):
teraq om̃ia que possunt & uolentes
non adipisci. et anuictere inuiti. U
Ista ipsa sunt. A Nlon hȩc et̾na ẽẽ cen¬
ses. cum temporis uolubilitati uideas
obnoxia: U Qs hoc uel dementissi¬
mus senserit: A Cum gͥ manifestũ
sit alios ẽẽ homines amatores rerũ
et̾narum. alios temꝑalium. cũq du¬
as leges ẽẽ conuenerit. unam et̃nam.
aliam cemꝑalem. si quid equitatis sa¬
pis. quos istoꝵ iudicas ẽt̃ne legi. quoᷤᷤ
cemꝑali ẽẽ subdendos: U Puto in ꝓm¬
ptu ẽẽ qͦd q̃ris. Nambeatos illos oba¬
morem ipsor eternoꝵ subeterna lege
agere existimo. miseris uͦ tẽꝑalis im¬
ponitur. A Recte iudicas. dum mo¬
do illuo in concussum teneas. qͦd aꝑ¬
tissime iam ratio demonstrauit. eõ
qui temꝑali legi seruiunt. non ẽẽ poᷤ¬
se abet̾na liberos. unde om̃ia que ius¬
ca sunt. iusteq uariantur expͥmi dixi¬
mus. Cos uͦ qui legi eternȩ ꝑbonam
uoluntatẽ herent. cemꝑalis legis non

Expanded text:
teraque omnia quae possunt et volentes teraque omnia quae possunt et volentes non adipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A. Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia quae justa sunt, justeque variantur, exprimi diximus: eos vero qui legi aeternae per bonam voluntatem haerent, temporalis legis non
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd habes adũsus hec dicere. ¶ Ego
duab legib referant᷑. a fiat: s die
mͥ pͥus utrum qui recte uiuere dili¬
git. eoq ita delectat᷑. ut ñ solum ei
rectum sit. s etiam duloe atq iocũ¬
dum. amet hanc legem habeatq
karissimã qua uidet tͥbutam ẽẽ bo¬
ne uoluntati. beatam uitam. male
miseram. U Amat omino ae uehe¬
ment̃. nam istam ipsam sequens ita
uiuit. a Qͥd eum hane amat muta¬
bile aliquid amat. ac temꝑale. an
stabile ac̃ sempit̾num : T Ecernũ
sane atq in cominutabile . Eo illi
qui in mala uoluntate ꝑseuerantes.
nichilominus beati ẽẽ cupiunt. pos¬
sunt ne amare istã legẽ. qua talib
hominib miseria merito repen¬
ditur:. U Nullomͦ arbitror. a sui¬
chilne amꝗnt aliuo:. U Im mopłi¬
ea scilicet in quib ad ipiscendis uel re¬
tinendis mala uoluntas illa ꝑsistit.
AOpinor ce dicere. diuitias honores
uoluptates. et pulcͥtudinem corꝑis. ce¬

Expanded text:
quid habes adversus haec dicere. E. Ego quid habes adversus haec dicere. E. Ego duabus legibus referantur. A. Fiat: sed dic mihi prius, utrum qui recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud? E. Imo pluriea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores, voluptates, et pulchritudinem corporis, cae
Abbreviated transcription (Latin):
reri aliquid ꝑbonam uel malam
uoluntate.⁊ Nlam illi qͥ beatist̃ quos
etiam bonos ẽẽ oportet. non ppt̃ea st̃
beati. qr beate uiuere uoluerunt.
nam hoc uolunt etiam mali. s qr rec
Quam obrem nichil mirum est quod
miseri homines ñ adipiscunt᷑ qͦo uo¬
lunt .i. beatam uitã. Illud enim cui
comes ẽ. & sine quo ea nemo cdignus
est. nemoq assequit᷑. recte seilieet
uiuere: non itidem uolunt. Hoc eni
eterna lex illa ad cuꝰ considationẽ
redire iam tempꝰ est. in cõmutabili
stabilitate firmauit. ut inuoluntate
mericum sit. inbeaticudine aut̃ et¬
miseria. p̃mium atq supplicium.
Itaq cũ dicimus uoluntate homines
miseros eẽ. ñ ideo dicimus quod esse¬
miseri uelint. s quod in ea uolunta¬
te st̃. quam etiam his inuitis. mise¬
ria sequatur necesse ẽ. Quare non
repugnat suꝑiori rationi quod uo¬
lunt om̃s beati ẽẽ. nec possunt. Non
enim om̃s uolunt recte uiuere. eui
um uoluntati uita beata debetur. nͥ

Expanded text:
reri aliquid per bonam vel malam reri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc eniaeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate merimiseria praemium atque supplicium. Itaque cum dicimus voluntate homines esse miseros, non ideo dicimus, quod miseri esse velint, sed quod in ea voluntate sunt, quam etiam eis invitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat superiori rationi, quod volunt omnes beati esse, nec possunt; non enim volunt omnes recte vivere, cui uni voluntati vita beata debetur: nisi
Abbreviated transcription (Latin):
et cam infacili consticuco bono.
AAtqͥ hoc ipsum gaudium quod huius
boni appeticione gignit᷑. cum cranqͥlle
& quiete atq constant̃ erigit animũ. be¬
ata uita łr. nͥ cu pucas aliuo ẽẽ. beate
uuere. quam ueris bonis cercisq gau¬
dere. UIta sentio. A Recte. S censes¬
ne quenꝗͣ hominũ ñ omib modis
uelle atq optare uitam beatam :
Qs dubitat omnẽ hominẽ uelle :
ACur gͥ eam ñ adipiscunt᷑ om̃s :
Dixeramꝰ enĩ atq conuenerat incer
nos uoluntate illam mereri homi¬
nes uoluntate etiam miseram. & sie
mereri ut accipiant. Nunc uͦ existit
nescio qua repugnant a. et nͥ diligẽ¬
ter inspiciamus. ꝑt̾bare niticur su¬
ꝑiorem cam uigilantem firmamq
rationẽ. Qomͦ enĩ uoluntate quisq
miseram uicam patit᷑. cũ omĩno ne¬
te beatam uitam consequit᷑ homo.
cum tam multi miseri sint. & beati
om̃s ẽẽ uelint : An eo euenit qͦd ali¬
ud ẽ uelle bene aut male. aliud me¬

Expanded text:
et tam in facili constituto bono. et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. CAPUT ne quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nete beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud me
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam antea sapientes fuimus.
uoluntate nos tamen laudabilem &
beatã uicam uoluntate turpem ac¬
xu miseram mereri ac degere: U Fate¬
or huc certis & minime negandis reb
ẽẽ ꝑuentum. ¶ Hide etiam aliud.
nam credo te memoria tenere. qua
dixerimꝰ ẽẽ. bonam uoluntatem.
Opinor enim ea dicta ẽ. qua recte
atq honeste uiuere appetinus.
¶Ita memini. A hanc gͥ uoluntatem
sibona itidem uoluntate diligamus
atq amplectamur rebq omĩb quã
retnere non quia uolumus possumꝰ.
ante ponamꝰ. consequent̃ ille uͥtutes
ut ratio docuit animũ nr̃m in colenͭ
quas habere. id ipsum est recte hones¬
teq uiuere. Ex quo conficitur ut quͥs¬
quis recte honesteq uult uiuere. si
id se uelle p̾fugacib bonis uelit. asse¬
quatur cantam rem. canta facilitate
ut nichil aliud ei quam ipsum uelle
sit habere quod uoluit. ¶ Uere tͥ
dieo. uix me contineo. quin ex elamẽ
leticia repente mͥ oborto cam magno

Expanded text:
nunquam antea sapientes fuimus, nunquam antea sapientes fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minime negandis rebus esse perventum. 29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisquis recte honesteque vult vivere, si id se velle prae fugacibus bonis velit, assequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum velle sit habere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno,
Abbreviated transcription (Latin):
q aliud existuo. ͫ At laudabilẽ
fugiendam ꝓfecꝰto non putas. U Qͥn
etiam appetendam sedulo existimo.
Aslongͦ misera est qͤlaudabilis uita ẽ.
¶ Hõc utiq sequit᷑. a Nichil iam
quantũ opinor difficile tͥ ut assenta¬
ris relinquit᷑. eam scilicet quȩ mise¬
ra non ẽ. beatam esse uitam.
I Manifestissimũ est. A Placet gͥ be¬
atum ẽẽ hominẽ dilectorem bone
uoluntatis suȩ. & p̃ illa contempnen¬
tem. quodẽq aliud bonum dr. euius
amissio potest accid̾e. etiam cũ uolũ¬
cas cenendi maner. U Qͥdni place¬
at qͦ suꝑiora quȩ concessimꝰ necessa¬
rio crahunt : a Bene intelligis.
S dic queso. nonne bonam suam uo¬
luntatem dilig̾e. & tam magni estima¬
re quam dictum est. etiam ipsa bona
uoluntas ẽ. T Uerum dicis. A At si
hunc beatum recte iudicamus. ñne
recte miserum qui contrariȩ uolun¬
tatis est: U Rectissime. a Qio gͦ cau¬
se est. cui. dubitandum putemꝰ etiam si

Expanded text:
um existimo. A. At laudabilem um existimo. A. At laudabilem non fugiendam profecto putas. E. Quin etiam appetendam sedulo existimo. A. Non ergo misera est quae laudabilis vita est. E. Hoc utique sequitur. A. Nihil jam, quantum opinor, difficile tibi ut assentiaris relinquitur, eam scilicet quae misera non est, beatam esse vitam. E. Manifestissimum est. A. Placet igitur beatum esse hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam voluntatem suam diligere, et tam magni aestimare quam dictum est, etiam ipsa bona voluntas est? E. Verum dicis. A. At si hunc beatum recte judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis amacorem resistere om̃imodo
atq adu̾sari libidinib. et id̾o iure tem¬
ꝑantem uocari. U Perge assentior.
AIusticia restat que quomͦ desit huic
homini non sane uideo: qui enĩ habet
&̃ oiligit uoluntatẽ bonam. et obsis¬
cit eis ut dictum ẽ que huic iuimica
sunt: male cuquam uelle non potest.
Sequet᷑ gͦ ut nemini faciat in uiriã.
Qd nullo pacto potest. nͥ qui sua eni¬
q cribuerit. Hoc aut̃ ad iusticiam
ꝑtinere cũ dicerem. approbasse ce ut
puto meministi. ¶ Ego uͦ memin
& fateor in hoc homine qui suã bonã
uoluntate magni pendit et diligit.
om̃s quatuor uircutes quę abste pau¬
lo ance me assentiente descripte sunt
esse comꝑtas. A Quid gͥ impedit
cur huius uitam non concedamus
ẽẽ laudabilem: U Nlichil ꝓrsus un
mo horcant᷑ uł etiam cogunt om̃ta.
AQuio uitam miseram. potesne ul¬
lomodo non uidicare fugiendam.
UEt magnoꝑe quidem iudico. nichil

Expanded text:
voluntatis suae amatorem resistere omni modo, voluntatis suae amatorem resistere omni modo, atque adversari libidinibus, et ideo jure temperantem vocari. E. Perge; assentior. A. Justitia restat, quae quomodo desit huic homini, non sane video. Qui enim habet et diligit voluntatem bonam, et obsistit eis, ut dictum est, quae huic inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut nemini faciat injuriam; quod nullo pacto potest, nisi qui sua cuique tribuerit: hoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, meministi. E. Ego vero memini et fateor in hoc homine, qui suam bonam voluntatem magni pendit et diligit, omnes quatuor virtutes quae abs te paulo ante, me assentiente, descriptae sunt, esse compertas. 28. A. Quid igitur impedit cur hujus vitam non concedamus esse laudabilem? E. Nihil prorsus; imo hortantur vel etiam cogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judicare fugiendam? E. Et magnopere quidem judico, nihil