comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& inde iam satis dictumest Sed sicut in apoca¬
lipsi ioħ legeͥmus martires orare at uindicent᷑
cum illeprimꝰ martir ut lapidatoribus suis ignos¬
ceretur orauerit: Sed hinc non opor tet mo¬
ueri: Q uis enim audeat ad firmare cumilli
itĩ candidati seuindicari petiuerint: ut rũ
contra ipsos homines: An contra regnũ peccati
petiuerint: Namipsa est sincera et plena iusti¬
tiae acmiscricordiae uindicta martirum Niteuer¬
tatur regnum peccaiti. quo regnante: tanta ꝑ pes¬
sisunt: Adcuius euersionem: nititur a posto¬
lus dicens : Noner goregnet peccatum in ur̃o mor¬
tilicorpore. Destruitur autem & euertitur pec¬
citi regnum. partim correctione hominum ut
ciro spui subiciatur: partim daminatione ꝑ seue¬
tuere a postolum paulum: Nonne tibi uidetur
inseipso stefanum martirem uindicare cũ dicit
Non sic pugnotam quam aerem cedens. sedeas¬
tigo corpus meum & seruituti subicio: Nam hoc

Expanded text:
et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocaet inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem nititur Apostolus, dicens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore . Destruitur autem et evertitur peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione persevetuere apostolum Paulum; nonne tibi videtur in seipso Stephanum martyrem vindicare, cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
stcuntur ut pro quibusdam &iam frateuer
peccatis incellegatur nonp̃ ceptum ẽẽ utoi sꝓͥ
neꝑ inperi tam nram dioia scriptura quod
fieri non potest a sedissentire uideatur: Sedutrũ
sicut pro quibusdam non est orandum: ita cuã
ontra aliquos orandum sit non dumsatis appa¬
ruit Generaliter enim dictum est: Benedici¬
te & nolimaledicere: Etillud nemini malũ
promalo reddentes. pro quo autem nonoras non
&iam contra illum oras. Potest emm uidererer¬
tam eius poenam & poenitus disperatam salinẽ:
Etnon quiao disticum ideo proillo nonoras sed
qui a sentis nihil teposse proficere & orationẽ
tuam nonuis repelli anistissimo iudice  Sed
quid agimus dehis contra quosoratum asc̃is ac¬
cipimus non ut corrigerentur : Nam hocmo¬
do proipsis potius oratum est. sed ad illam ulti¬
mam damnationem: non sicut contra dm̃ tra¬
ditorem ꝑ prophetam: Namilla ut dictumẽ
p̃dictio futuro rum: non optatio supplicu fuit:
Nec sicut ab apostolo contra alexandrum: Nam

Expanded text:
busdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contra quos oratum a sanctis accepimus, non ut corrigerentur, nam hoc modo potius pro ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damnationem: non sicut contra Domini traditorem per prophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam
Abbreviated transcription (Latin):
neg in hoc saecido neq in futuro. Nam sieos sic hia¬
beret condemnatos ut nullam spẽ illis reliqus¬
et non adhuc monendos iudicarei. cum ad¬
didit dicens. Eut facite arborembonam cistus¬
qumnidius honum Aut facite arborem malam

Expanded text:
neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haneque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arbore
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃i Quod peccatum dñs neq hic neq infu¬
turo saeculo dimittidic̃: Unde quaeri potest
dixerunt quod inbel zebub principe demonioꝵ
daemonia dñs expelleret Utrum hoc mipsũ
dñm dictum accipiamus : Qui a dese dicit alio
loco: Siemm patrem famili as bel zebub uocaue¬
runt : quanto magis domesticos eius : Anqm̃
dẽmagna inuidentia dixerant: in gratitam̃
pre sentibus beneficiis quamuis non dum xp̃i¬
an fuerint: tamen propitt iprã inuidentiȩ
magnitu dinem in sp̃m sc̃m peccas se credendis:
Nonenim hoccolligitur deuerbis dñi: Quonins
enim eodem locodixerit: Quicumq autem dixe¬
ei uerbum nequam aduersus filium hominis
monuisse ut accedant ad gratiam & post accep¬
tam gratiam nonita peccent ut nunc peccauerunt
Nunc eniminfilium hominis dixerunt uerbum ne¬
eosiftaterntati muidere & gratiam quamac¬
ceperunt obpugnare uoluerint non eis dmu

Expanded text:
Spiritus sancti, quod peccatum Dominus neque hic, neque in fuSpiritus sancti, quod peccatum Dominus neque hic, neque in futuro saeculo dimitti dicit. Unde quaeri potest , quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit verbum nequam adversus Filium hominis,monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum neto si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti,
Abbreviated transcription (Latin):
dereliquȩrunt. non illis inputetur: Ista diffe¬
rentia peccatorum iulam tradentem apetrone¬
gante distinguit: Non quia paenitenti nonsit
ignoscendum: Necontaillam sententiam dñ
ueniamus quap̃ cepit semꝑ ignoscendum ẽẽ frĩ
petenti: Ut sibi frater ignoscat. Sed quia
illius peccati tantalabesẽ: ut dep̃ candi hu¬
militatem subire non possit & iam sipeccatũ
suum mala conscientia & agnoscere & enuns¬
are cogatur: Cumenim dixiss& iudas peccaui
quod tradiderim sanguinẽ iustum. facilius tam̃
desperatione cucurrit adbaqueum quam hu¬
militate ueniam dep̃catus est Qua propter.
multum inter est quali paenitentue ignoscat dr̃
Multi enim multo citius sefatentur peccasse atq
ita sibi succensent. ut uehementer sepeccasse nol¬
terendum cor in plorãdamq: ueniam non depo¬
nunt  Quam mentis affectionem propterpecca¬
ti magnitudinem : lam dedamnatione illos ha¬
bere credendum est: Ethoc est fortasse peccare

Expanded text:
dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista diffedereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit: non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus, qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia et agnoscere et enuntiare cogatur. Cum enim dixisset Judas, Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum; facilius tamen desperatione cucurrit ad laqueum , quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum inMulti enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nolterendum cor, implorandamque veniam non deponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. Et hoc est fort
Abbreviated transcription (Latin):
tatem & aduersus ipsam gratiam quareconaliatus
est dõ inuidentiae facibus agitatur: peccitũ autẽ
non ad mortem siquis quam non amorem a fratre
alienauerit sed officia fraternitati debita ꝑaliqoã
participes facti societatem scãẽ frater nitatis in¬
ierant : Etbeatus stefinus in ac tibus apostolorum
orat procis a quibus lapidatur. qua nondum xp̃o
crediderant neq aduersus illam communem gra¬
tam dimicabant: Et apostolus paulus. propterea
credononorat pro alexandro. quiaiam fratererat.
e admortem: Id est in uidentu fraternitatem
obpugnando peccauerat. Prohis autem qui non
ab rup̾erant amorem sed timore succubuerant
orat ut eis ignoscatur: Sic enim dicit: Nlexander
aerarius multamala mihi ostendit: Red det
illidñs secundum opera illius. quem & tue uita:
Ualde en imrestitit nr̃is sermonibus: Deide
subiungit. pro quibus orat itacdhcens: in prima
mea defensione nemomihi adfuit sed om̃ sme

Expanded text:
tatem, et adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus tatem, et adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam participes facti societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus Stephanus in Actibus Apostolorum orat pro eis a quibus lapidatur ; quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant, amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mihi mala ostendit; reddet illi Dominus secundum opera ejus: quem et tu devita; valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me
Abbreviated transcription (Latin):
illo dico ut roget: Aꝑte enimostendit ẽẽ quos¬
dam fr̃s proquibus osare non nobis p̃cipitur
cum dñs &iam proꝑsecutoribus nr̃isorarenos
iubeat: Nec ista quęstio solui potest nisi fitan
ẽẽ aliqua peccata in fratribus. quae inimicorũ
ꝑ secutione grauiora sunt: fratres autem xp̃i¬
anos significari multis diuinarum scripturarũ
documentis probari potest: Manifestissimum
tamenillud est. quod apostolus ponit: Scifica¬
tus est enim uir in fidelis inuxore. & sc̃ificata est
mulier infidelis infratre: Nonenim addiditnr̃o :
Sedmanifestum existim auit cum fratris nomine
xp̃i anum intelligiuoluit qui infidelem haberet
uxorem. Etidco paulo postdicit: Quod si infide¬
lis discedit discedat : Non autem ser uituti sub¬
iectus est fr̃ uel soror in huius modi: Peccatum aũ
fr̃is ad mortem puto eẽ. cum postagnitionem dĩꝑ¬
gratiam dñi nr̃iihũ xp̃i quisq obpugnat fraterni¬

Expanded text:
illo dico ut roget . Aperte enim ostendit esse quosillo dico ut roget . Aperte enim ostendit esse quosdam fratres pro quibus orare non nobis praecipitur, cum Dominus etiam pro persecutoribus nostris orare jubeat. Nec ista quaestio solvi potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus, quae inimicorum persecutione graviora sint. Fratres autem Christianos significare, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Manifestissimum tamen illud est, quod Apostolus ita ponit, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto ei quisque oppugnat fraterni
Abbreviated transcription (Latin):
uer sionem in minere cernebat dixit: Pertiet teds̃
paries dealbate. Prophete autem maxime solent fi¬
gura in p̃cints futura ꝑdicere: sicut figura p̃teraitẽ¬
poris ea quae uentura erant saepececinerunt: sicutiẽ
illud: Quare fremuerunt gentes& populi medi¬
tansunt in ania. non enim dixit quarefrenditꝰ gen¬
tes & populi meditabuntur in ania cumeaquasiiã
transacta meminiss& sed uentura prospiceret:
Tale &iam illud est: Dunserunt sibi uestimenti
mea & suꝑuestimentum meum miserunt sor¬
tem: E hicenim non dixit diuident sibi uestim̃ta
mea & supuestimentum meum mit tent sortem:
Ne tamen dehis uerbis quis quam calumniatur
nisi quin on sentit uarietatem istam figurarũ
inloquendo nihil ueritati rerum minuere &
plurimum addere affectibus animorum: Sed
ftm suum peccatum non admortem postu¬
labit & dabit ei ds̃ uitam qui peccat non ad mor¬
tem: Peccatum autem est ad mortem non pro

Expanded text:
versionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, versionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim non dixit, Divident sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum mittent sortem. Nec tamen de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere affectibus animorum. CAPUfratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit illi Dominus vitam qui peccat non ad mortem: est autem peccatum ad mortem; non pro
Abbreviated transcription (Latin):
quae uideantur cẽ contraria. & huic p̃cepto dñi &
illi apostolico quo ait Benedicite & nolite maledo¬
re: Tum & dedño scriptumsit. Quod maledixe¬
nt cuntatibus quae uerbum eius non acceperunt
& memoratus apłs dequodam itadixerit. redd&
illidñs sccundum opera illius: sed hȩc facile soluunt᷑
Quia & propheta ꝑ inp̃cationem quidẽet futurum
ceunit non optantis uoto sed sp̃u p̃uidentis.
lta & chñs. ita& apostolus Quam quam in horũ
& iam uerbis non hoc inuenitur quodoptauerint:
sed quod p̃dixerint Nonenim cum ait dñs. uactibi
capharnaum aliud sonat. nisi aliquidei malieuen¬
turum merito infidelitatis. quod futurum dñs non ma¬
liuolentia optabat sed diuinitate cernebat. Et apłs
non ait reddit sed reddet illidñs sccundum operaeius.
Quod uerbum p̃nuntiantis est non inpẽccantis sicut & de
illa hipocris iudaeorum dequaiam dictumest cuie¬

Expanded text:
quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam ita dixerit, Reddet illi Dominus secundum opera illius . 72. Sed haec facile solvuntur, quia et Propheta per imprecationem quid esset futurum cecinit, non optantis voto, sed spiritu praevidentis; ita et Dominus, ita et Apostolus: quanquam in horum etiam verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddet illi Dominus secundum opera ejus: quod verbum praenuntiantis est, non imprecantis. Sicut et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui e
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem ꝑduxerit : N amille gradus quã uis
non nullus sit tam par uus est: ut cumpubli¬
canis &iampossit eẽ communis: Nec quod in
legedictum est: Oderis inimicum tuum. uoꝵ
iubentis iusto accipiendaest: sed ꝑmittentis infir
mo: Oritur hic sane nullo modo dissimulanda
quaestio: Quod hinc p̃cepto dñi qui nos hor tatur
diligere inimicos nr̃os. benefacere eis quinosoderuNt
&orare prohis qui nos ꝑsecuntur: Multe aliae
scripturarum partes minus diligenter & sobrie
considerantibus uidentur aduersae: Quia& m pro¬
phetis inueniuntur multae in p̃cationes aduersus
inimicos quaem aledictiones putantur: sicut est
illud: fiat mensa eorum in laquaeð. & cetera quae
ibi dicuntur et illud fiant filii eius pupzilli &uxor
eius uidua: Et quę alia uel supra uel infra meodem
psalmo in ꝑsonam iudae ꝑprophetam dicuntur:
Multaalia usq quaquae inscripturis repperiunt᷑

Expanded text:
lectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis lectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, multae aliae Scripturarum partes minus diligenter et sobrie considerantibus videntur adversae; quia et in Prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judae per Prophetam dicuntur. Multa alia usquequaque in Scripturis reperiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne & publicani hoc facunt: Et sisaluta ueritis
fr̃s ur̃os tantum quidamplius facitise Nonne & eh¬
nici hoc ipsum faciunt: Esto te ergo uos ꝑfecti sicut
pateruer qui in caelis est ꝑfectus est: Sine istadi¬
lectione qua &iam inimicos & ꝑsecutores nr̃os dili¬
gere iubemur: eaquae superius dicta sunt implere
quis potest: Per fectio autem misericordiae qua
plurimum animae laboranti consulitur. ultradilec¬
tionem in imici porrigi non potest: Et ideo sicclau¬
tus tam quam ds̃ & anima ꝑfecta tam quam anima.
gradum tamen eẽ aliquem inpharis aeorum iusti¬
tia que adlegem ueterem ꝑtinet. hic intelligi¬
tur. quod multi homines eos & iam a quibus dili¬
guntur oderunt sicut luxdriosi filii parentes co¬
hercitores luxuriae suae: Ascendit ergo aliquem
gradum qui proximum diligit: quamins adhuc
oderit inimicum: Eius autem imperio quiuenit
legem implere non soluere: ꝑ fici& beniuolen¬
tiam & benignitatem: cum eamusq ad inimicidi¬

Expanded text:
nonne et Publicani hoc faciunt? Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? nonne et Ethnici hoc ipsum faciunt? Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Nam sine ista dilectione, qua etiam inimicos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest; et ideo sic clautus tanquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae: ascendit ergo aliquem gradum qui proximum diligit, quamvis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici di
Abbreviated transcription (Latin):
quitur demanu dextera & similiter dicitur
Sidexteramanus tua scan dalizatte abscidecã
& proice absie. expedit enimtibi ut pereat unũ
membrorumi tuorum quamtotum corpustu¬
um eat in gehennam: Cogit quaerere dili¬
gentuis quiddixerit oculum: inquaquaestio¬
ne nihil mihio ccułr it congruentius quamdi¬
lectissimum amicum: N am hoc est utiq qđ
membrorum recte possumus appellare quod
uehementer diligimus: & hunc consiliarium
qui a oculus est tamquam demonstrans iter. &
mrebus diuinis qui ad exterest. ut siniser sit di¬
lectus quidem consiliarius. sed inrebus terre¬
nis ad neressitatam corporis ꝑtinentibus: De
quo scandalizante suꝑ fluumerat dicere
Quando quidem nec dextro parcendũ sit: in re¬
bus autem diuinis consiliarius scandalizansẽ.
sun aliquam ꝑnitiosam heresem nominere¬
ligionis atq doc trinȩ conatur inducere
Ergo & dextra manus accipitur dilectus adiutor.
& minister indiuinis operib : Nam quemad¬

Expanded text:
quitur de manu dextera, et similiter dicitur, quitur de manu dextera, et similiter dicitur, Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam; cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accet minister in divinis operibus. Nam quemad
Abbreviated transcription (Latin):
erue eum & proice abste
Expedit enim tibi ut pereat unum membrorũ
tuorum . quamtotum corpus tuum eat ingehen¬
nam. Hic uero magna opus est fortitudine ad
membra precidenda: Quic quidenim est qđ
significat oculus : sine dubio tale est quodue¬
hementer diligitur: Solet enmm & ab eis qui ue¬
hementer uolunt ex primere dilectionem suã
itadici. Diligo eum ut oculosmeos: Aut &iam
plus quam oculos meos: quod autem ad ditũ est
dexter fortasse ad augendam uim dilectio¬
nis ual&: Quam quã enim aduidendum
istioculi corporis comniuniter intendantur.
Qsiambo intendantur aequaliter possint
Amplius timen homines formidant dextrũ
amit tere uit iste sit sensus quic quidilludẽ
quod ita diligis ut prodex tre oculo habeas. siscanda¬
lirat te idest sitibimm pedimen tum est aduerã
beatitu dinem: erueillum & proie absit. Expe¬
dit enim tibi ut pereat unum eorum quaeita di¬
ligis ut tamquam menbra tibi hereant. quamto¬
tum corpus tuum eat ingehennam. Sed qm̃ se¬

Expanded text:
e eum, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. 38. Sed quoniam se
Abbreviated transcription (Latin):
dicosurge. Alibi infremuit sp̃u & fleuit. & rur¬
sus fremuit. & post de inde uoce magna clama¬
uit. lazare ueni foras: Qua propter nomine moe¬
chantium qui hoccapitulo commemorantur: om¬
nem carnalem & libidinosam concupise̾ntiam
oport& in telleqi: Cum enim tam assidue idola¬
triam scriptura fornicationem dicat: Palilus
autem apłs auaritiam idolatriae nomine appel¬
l& Quisdubitet & omnemmalam concupiscen¬
tiam recte for nicationem uocari: quando anima
neglecta superiore lege quaregitur: inferiorum
naturarum turpi uoluptate quasi mercede pro¬
stituta corrumpitur : Etideo quisquis carnalem
delec tationem aduersus rectam uoluntatem
suam rebellare sentit ꝑ consuetudinem pec¬
catorum cuius indomitę uiolentia trahiturm
captiuititem. recolat quantum potest qualem
pacem peccando amiserit: &exclam&: inse¬
lix ego homo quismeliberabit decorpore mor¬
tis huius: gratia dĩ ꝑ ihm̃ xp̃m : Itaenim cũ

Expanded text:
dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rurdico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei
Abbreviated transcription (Latin):
enimuincere difficillimum est. & tamen &iã
ipsam consuetud mem si sequisq non deserat.
& xp̃i anam militiam non reformid&. illo du¬
ce atq adiutore superabit Ac sic mpristi¬
nam pacem atq ordinem. & uir xp̃o. & mulier
inro subicitur : Sicut ergotibi tribus gradibus
ad peccatum ꝑuenitur: Suggestione: delec¬
tatione. consensione: ita ipsius peccati tressuNT
differentiae. incorde : in facto: in consuetudine
tamquam tres mortes: una quasi indomo:
idest cum in corde consentitur libi dini:
Alterar i iam prolata : quasi extraportam cum infac¬
tum procedit ad sensio: Tertia cumui consuetudinis
malae tamquam molȩ terrenȩ p̃mitur animꝰ.
quasi insepulchro iam putens: Quȩ tria genera
mortuorum dñm resuscitas se. quisquis eu ange¬
lium legit agnoscit. Et fortasse considerat quas
differentias habeat & iam ipsauox resuscitantis.
cum alibidicit: Puella surge. Alibi iu uenis tibi

Expanded text:
enim uincere difficillimum est; et tamen etiam enim uincere difficillimum est; et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
titu autem carnali tam quam in eua delec tatio
In ratione uero tam quam muiro consensio
Ouibus ꝑ actis. tam quam deparadiso hoc estde
beatissima luce iustitiae : in mor tem homo
expellitur : Iustissime omnino: non enim
cogit quisuad&: Etom̃s naturȩ mnor dinesuo:
gradibus suis pulchre sunt: Sed desuperiorib
in qͥuibus rationalis animus ordinatus est adin¬
feriora non est declinandum. nequisquam hoc
facere cogitur. Etideo si fecerit: iustadĩ lege pu¬
nitur: N onenim hoc committit inuitus: Uerũ
tamen delectatio ante consuetudinẽ uel nulla est
uel tamtenuis ut prope nulla sit. cui consentire
magnum peccatum est cum ẽ in licita: Cum au
quisq consenserit. commit tit peccatum in corde
Si autem &iam infactum processerit. uidetur sati¬
ari & extingui cupiditas:. Sed postea cum sugges¬
tio repetitur m aioraocenditur delectatio: quae
tamen adhuc multo minor est: quamilla quȩ
assidius factis in consuetudinem uertit᷑.: hanc

Expanded text:
titu autem carnali, tanquam in Eva, delectatio; titu autem carnali, tanquam in Eva, delectatio; in ratione vero, tanquam in viro, consensio: quibus peractis, tanquam de paradiso, hoc est, de beatissima luce justitiae in mortem homo expellitur ; justissime omnino. Non enim cogit qui suadet. Et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt: sed de superioribus in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. Nec quisquam hoc facere cogitur; et ideo si fecerit, justa Dei lege punitur: nontamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum est inlicita. cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. si autem etiam in factum processerit, uidetur satiari et extingui cupiditas; sed postea, cum suggestio repetitur, maior accenditur delectatio, quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem uertit. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: delectatio inlicta refrenanda est
uel utcum ieiunam us. & uisiscibis palati ap¬
petitus ad surgit: non fit nisi delectatione:
Sedhuic tamen non consentimus. & camdo¬
minantis rationis iure cohibemus: si autem con¬
sensio facta fuerit. plenum peccatum erit:
Notum dõ incordenro &iamsi facto non innotes¬
cat hominibus. ita ergo sunt istigradus quasi
a serpente suggestio fiat: idest lubrico & uolu¬
bili. hoc est temporali corporum motum
Qui a & siquatalia phantas mata in tus uersan¬
tur in anima decorpore for insecus tracta sunt
Et siquis occultus p̃teristos quinq sensus motus
corporis animam tangit est &iam ipse tempo¬
ralis & lubricus: & ideo quanto in labitur oc¬
cultius ut cogitationem contingat : tanto con¬
uenientius serpenti conparatur: Tria ergo
haec ut dicere coeperam: similia sunt illigestȩ
reiquae ingenesi scripta est: Vt quasi a serpen¬
te fiat suggestio & quaedam suasio: in appe¬

Expanded text:
uerit, delectatio inlicita refrenanda est. uerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similirei quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio; in appe
Abbreviated transcription (Latin):
ego autem dico uobis. quia om̃ĩs quiuiderit mu¬
lierem ad concupis cendlm eam. iam mecha¬
tus est eam incorde suo
ustitia ergominor est. non me hari corporũ
coniuntioner: lustitia uero maior regnidĩ.
non moechari in corde: Quisquis autem non
moechatur incorde: multo facilius cus todit
ne moechetur incorpore. Illud ergo confir¬
mauit qui hoc p̃cepit N on enimuenit solue¬
re sedimplere : Sane considerandum est qđ
nondixit: Omnis qui concupierit mulierem.
sed qui uiderit mulierem ad concupiscendũ:
Idest hoc fine & hoc animo adtenderit ut eã
concupiscat. quod iam non est titillari delec¬
tatione carnis sed plane consentire libidini:
lta ut non refrenetur inlicitus appetitus: sed si
facultas datafuerit satietur: Nam tria sunt
quibus impletur peccatum suggessione: de¬
lectatione consensione: suggestio: siue ꝑ me¬
moriam fit: siue ꝑ corporis sensus. cumaliꝗd
uidemus: uel audimus. uelolfacimus: uel
gustamus uel tangimus: quod si frui delecta¬

Expanded text:
uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangimus. quod si frui delecta
Abbreviated transcription (Latin):
dictionum certa mina. sed oret ut intellegat.
Beniuolentiam tamen & reuerentiam tantae
auc toritati exhibendam ẽẽ meminerit: Sed
quis hoc facit: nisiquisquis ad testamentum pa¬
tris aperiendum & cognoscendum non litium
minitatione a cerbus: sed pietate mitis acces¬
serit: Beatiergo mites: qm̃ ipsi hereditate
possidebunt terram : Uideamꝰ sequentia

Expanded text:
dictionum certamina, sed oret ut intelligat; dictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Videamus sequentia
Abbreviated transcription (Latin):
mamis tua deducet me & adducet me dexteratua:
Aut si non placet impios dicẽe cumdõ: Quam¬
quamnus quam non presto sit ds̃ quemadmo¬
dum non dicimus caccos ẽẽ cũluce: tam & oculas
eorum lux circum fundat. unu mreliquum est.
ut aduersarium preceptum dĩ eẽ intellegamus:
Quidenim sicaduersatur peccare uolentibus: quam
p̃ceptum dĩ idestlex enis & scriptura diuma quȩ
data est nobis ad hancuitam ut sit nobiscum inuia:
Cui non o portet contradicere nenostradat iudici: sed
oportet consentire cito: Non enim quisq nouit
quando dehac uita exeat. Quis autem consentit
scripturae diuine: nisiquilegit uel audit piede¬
ferens eiculmen auctoritatis: Ut quod intelle¬
git non propter hoc oderit quod peccatis suis
aduersari sentit. sed magis diligat correctionẽ
suam & gaudeat quod morbis suis donec sanen¬
tur non parcitur: Quod uero aut obscurum aut
ab surdum illisonat non inde concitet contra¬

Expanded text:
manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo, quanquam nusquam non praesto sit Deus; quemadmodum non dicimus caecos esse cum luce, tametsi oculos eorum lux circumfundat; unum reliquum est, ut hic adversarium praeceptum Dei, intelligamus. Quid enim sic adversatur peccare volentibus quam praeceptum Dei, id est lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem consentit Scripturae divinae, nisi qui legit vel audit pie, deferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet contra
Abbreviated transcription (Latin):
eus: multomagis reconciliati salui erimus in ui¬
ta ipsius. Ex quo intelligi potest nullam naturã
malam in imicam dõ eẽ quando quidem ipsi re¬
concili antur qui mimicifuerunt:. Quisquis ergo
in hac uia idest in hacuita non fuerit reconciliatus
dõ ꝑ mortem filii eius: tradetur iudiciabillo ꝗa
pater noniudicat quem quam sed omne iudicium
dedit filio. atq tea cetera quae in hoc capituloscrip¬
ta sunt consequuntur. dequibus trac tauimus
Unum solum est. quod huic intellectui difficulta¬
tatem facit: Quomodo possit rectedici inuia nos
eẽ cumdõ. si hoc loco ipse accipiendus est aduer¬
sarius impiorum cui iubem ur citoreconciliari: m¬
si forte qui aubiq est: Nos &iam cum inhacuia
sumus cumillo utiq sumus : Si enim ascendero
incaelum in quit tu ibies: si descendero in in fer¬
num ades: Si recipiam pennas meas in direc¬
tũ. & habitabo innouissima maris: & enimilluc

Expanded text:
ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in viejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo in hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo in novissima maris; etenim illuc
Abbreviated transcription (Latin):
det cumeo quia iamnonest cumillo inuia. Id est
in hacuita: Nec ta men ideo non sanabitur paeniten¬
do & ad illius miseri cordiam cums acrificio tri¬
bulati cordis refugiendo quidonat peccata con¬
uersis ad se : & quiplus gaudet deunopaentente
quam denon aginta noue miustis: Carniuero.
multominus uideo quomodo beniuoli uel concor¬
des uel consentientes eẽ iubeamur: Magis enim
peccatores amant carnem suam & concordant
cum illa & consentiutei Qui uero eam ser ui¬
tuti subiciunt: non ipsiei consentiunt: sed eamsi¬
bi consentire cogunt. Fortas sis ergo dõ iube
mur consentire & illi ẽẽ beniuoli: ut ei re conci¬
liemur a quo peccando auersi sumus. utaduer¬
sarius nr̃ dici possit: quibus enimresistit . rec tedr̃
eorum aduersarius: Ds̃ enim suꝑbis resistit.
humilibus autem datgratiam. & initium om̃is
peccati suꝑbia. In itium autem suꝑbiae homi¬
mici essemus reconciliatisumus dõ ꝑ mortem filii

Expanded text:
det cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est det cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo qui donat peccata conversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. 32. Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo peccando aversi sumus, ut adversarius noster dici possit. Quibus enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiapeccati superbia; et, Initium superbiae homimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii
Abbreviated transcription (Latin):
xerit Amicitiam cum diabolo eẽ faciendam.
neq concordare cumillo expedit. Cui se melre¬
nuntiando bellum indiximus. & quo uictocoro¬
nabimur: Neq consentire illi iam oportet: cui
sinum quam con sensis semus. num quam in istas
incidis semus miserias: De homine autem quam¬
quam iubeamur cumomnibus quantum in no¬
bis est pacem habere ubi utiq & beni uolentia
& concordia & consensio potest intellegi
Non uideo tamen quo modo accipiam ab homine
nos iudicitradi. ubi xp̃m iudicem intellego.
Ante cuius tribunal om̃s oport& ex hiberi sicut
dicit apostolus: Quomodo ergo iudicitradi¬
turus est. qui ante iudicem pariter exhibetur i.
Autsi propterea traditur quisq iudici quiaho¬
minem laesit: quam uis illo non tradente qui lae¬
susest: multo commodius accipitur alege ipsa
reum tradi iudici contraquam fecit cum homi¬
nem laeder&: Quia & si occidendo quis nocu¬
erit homini. nonerit iam tempus quo concor¬

Expanded text:
xerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; xerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miserias. De homine autem, quanquam jubeamur cum omnibus, quantum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dicit Apostolus : quomodo ergo judici traditurus est, qui ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit jam tempus quo concor
Abbreviated transcription (Latin):
tum est: Oportet eum regnare donec ponat mi¬
micos subpedibus semꝑ regnaturum: Qm̃ sem ꝑ
illierunt subpedibus. itahic accipi potest de quo
dictumest: Non exies inde donec soluas nouis¬
sempiternas poenas terrenorum peccatorum lu¬
it. Neq hoc itadixerim ut diligentiorem tracta¬
tionem uidear achmisse depoenis peccatorum
quomodo inscripturis dicaintur aeterne quam¬
quã quo lib& modo sint.uitande sunt potius
quam sciendae: Seduideamus iam quisit ipse
aduer sarius. cui iubemur eẽ beniuoli cito cumsu¬
mus cum illo inuia : Nut enim diabolus est. aut
homo. aut caro. aut ds̃. uut p̃ceptum eius: Sed
diabolo non uideo quomodo iubeamur eẽ beniuo¬
li idest concordes & consentientes: Namq Alii
quod grece positum est
interp̃ta¬
ti sunt concors. Alii consentiens: Sed neq beniuo¬
lentiam diabolo iubemur ex ibere: Ub i enim
beniuolentia: ubi amicitia: Necquisquam di¬

Expanded text:
tum est, Oportet eum regnare, donec ponat initum est, Oportet eum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus suis, semper regnaturum, quoniam semper illi erunt sub pedibus: ita hic accipi potest, de quo dictum est, Non exies inde, donec solvas novissempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jubemur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabolo non video quomodo jubeamur benevoli esse, id est concordes aut consentientes. Namque alii quod graece positum est εὑνοῶν, interpretati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam di
Abbreviated transcription (Latin):
renapeccata. Quarta enim pars distinctorũ
membrorum huius mundi : & ea nouissima
terra inuenitur. ut incipias a caelo. secundum
aerem numeres. Aquam tertiam. quartã
terram: Potest ergo conuenienter uideri
dictum donec soluas nouissimum quadran¬
tem donec luas peccata. Hoc enim & pecca¬
tor audiuit: Terraes. & in terrã ibis: donec
soluas autem quod dictum est: Miror sinon¬
eam poenam significat que uocatur aeter¬
na: Unde enimsoluetur illud debitumubi
nondatur poenitendi & correctius uiuendi locus:
ltaenim fortas se hic positum est donec soluas:
quomodo in illo ubi dictumest. sede addexte¬
ram meã donec ponam omnes inimicostuos sub
pẽdibus tuis: Nonenim cumfuerint inimici sub
pedibus positi : desinet ille ẽẽ Addexteram:
Aut illud apłi o portet enim illum regnare do¬
nec ponat om̃s inimicos suos subpedibus suis:
Non enim cum positi fuerint desinet regnare :
Quem admodum ergo ibi intelligitur dequo dic¬

Expanded text:
rena peccata. Quarta enim pars distinctorum rena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum, Donec solvas novissimum quadrantem, donec luas terrena peccata: hoc enim et peccator audivit, Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror si non eam significat poenam quae vocatur aeterna. Unde enim solvitur illud debitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est, Donec solvas, quomodo in illo ubi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostoli, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis ; non enim cum positi fuerint, desinet regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dic
Abbreviated transcription (Latin):
cerem mittaris: Amendicotibi. non exies inde
donec reddis nouissimum quadrantem: Iudicẽ xp̃m
intellego. Pater enim noniudicat quemquam:
sedom ne iudicium dedit filio: Ministrum intelle¬
go. e angeli inquit minis trabant ei: Etauman¬
gelis suis uenturum credimus adiudicandos uiuos
&mor tuos C arcerem in tellego. uidelicet poe¬
nas tenebrarum. quas alio loco exteriores uocat.
Credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa m̃te.
uel &iam siquid secretius cogitari potest gaudiũ
diumorum praemiorum dequodicitur seruobe¬
nemerito intra ingau dium dm̃i tui quemad¬
modum &iam in hac ordinatione rei publice
uel asecretario uel ap̃torio iudicis extramit̃¬
titur. qui in carcerem truditur: De soluendo aũ
nouissimo quadrante potesł non absurde intel¬
legi aut pro eo positum quodihil relinquitur
in punitum: sicut loquentes & iam dicimus usq
ad fecem. cumuolumus exprimere aliquid ita
exactum ut nhil relinqueretur. uel ut signi¬
ficarentur nomine quadrantis nouissimi. ter¬

Expanded text:
erem mittaris. Amen dico tibi, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem. Judicem intelligo: Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Ministrum intelligo: Et Angeli, inquit, ministrabant ei : et cum Angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo; poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat : credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest, gaudium divinorum praemiorum; de quo dicitur servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui : quemadmodum etiam in hac ordinatione reipublicae, vel a secretario, vel a praetorio judicis extra mittitur qui in carcerem truditur. 30. De solvendo autem novissimo quadrante, potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquitur impunitum; sicut loquentes etiam dicimus, Usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur: vel ut significarentur nomine quadrantis novissimi, ter
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dĩ: ut non irascantur sine causa:
Minimumest ergonon occidere. & qui illud sol¬
uerit minimus uocabitur in regno caelorum:
Quiautem illud impleuerit ut non occidat. non
continuo magnuserit &idoneus regno caelorũ.
sed tamen agcendit aliquem gradum ꝑfici& ur
autem sinec irascitur sinecausa. Quod sinec ꝑ¬
fecerit. multoremotior erit ab homicidio: Qua pro¬
pter quidocet ut non itascamur non soluit legem ne
occidamus: sed implet potius : Vt & foris dum ñ
occidimus . & incorde dum noni rascimur in nocen¬
tiam custodiamus:
Audistis ergo inquit quiadictum ẽ antiquis.
non occidĩs : Qui aũ ocoiderit reuserit iudicio:
Ego autem dico uobis. quia omnis qui itascitur fr̃i

Expanded text:
regnum Dei, ut non irascantur sine causa: regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inquit, quia dictum est antiquis, Non occides: qui autem occiderit, judicio reus erit. Ego autem dico vobi