comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed in labris habere bonitatem Non ergo utilitatem ex phia
sed oblectationem petunt. quod quidem cicero testatus est.
Profecto inquit omnis istoꝵ disputatio quanꝗͣ uberrimos fon¬
tes uirtutis et scientiae contineat. tñ collata cum hoꝵ actis.
ꝑfectisq rebus uereor nei non tantum uideatur attulisse nego
cus hominum quandam oblectationem oeu. Uereri quidem no
debuit cum uerum diceret. sed quasi timeret. ne proditi myste.¬
ru reus a ph̃is citaretur non ẽ ausus confidenter ꝓnuntiare qđ
fuit uerum. illos non ideo disputare ut doceant. sed ut se oble¬
ctent in ocio. qui quoniam auctores sunt reꝵ gerendaꝵ. nec
ipsi quicꝗͣ gerunt. pro loquacibus sunt habendi. Sed profecto
quia nihil ad uitam boni afferebant. nec ipsi decretis suis ob¬
temperauerunt. nec quisꝗͣ per tot saecula inuentus est. ꝗ eoꝵ
legibus uiueret. Abucienda est igitur omnis pħia. quia nõ

Expanded text:
sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. Quod quidem Cicero testatus est: « Profecto, inquit, omnis istorum disputatio, quanquam uberrimos fontes virtutis et scientiae contineat, tamen collata cum horum actis perfectisque rebus, vereor ne non tantum videatur attulisse negotiis hominum utilitatis, quantam oblectationem otiis. » Vereri quidem non debuit, cum verum diceret: sed quasi timeret, ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare, quod fuit verum, illos non ideo disputare, ut doceant, sed ut se oblectent in otio: qui quoniam auctores sunt rerum gerendarum, nec ipsi quidquam gerunt, pro loquacibus sunt habendi. Sed profquia nihil ad uitam boni adferebant, nec ipsi decretis suis obtemperauerunt nec quisquam per tot saecula inuentus est qui eorum legibus uiueret. abicienda est igitur omnis philosophia, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud ꝗͣ inertes debent putari: Sapientia enim nisi ĩ
aliquo actu fuerit quo ium suam exerceat. in anis et falsa
ẽ. Recteq tullius ciuilis uiros. qui rempu. gubernent. ꝗ
urbes aut nouas constituant. aut constitutas aequitate tu
eantur. qui salutem libertatemq ciuium uel bonis legibus.
uel salubribus consilus. uel uidicus grauibus conseruent.
pħiae doctoribus praefert. Bonos enim facere oportet potius
ꝗͣ inclusos in angulis facienda praecipere. quae ne ipsi quidem
faciunt qui loquuntur. Et quoniam se a ueris actionis re-¬
mouerunt. apparet eos exercendae linguae causa. uel auocan¬
di gratia artem ipsam pħiae reperisse. Qui autem docent tm̃
nec faciunt ipsi. praeceptis suis detrahunt pondus. Quis enĩ
obtemperet. cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare:
Bonum est autem recta et honesta praecipere. sed nisi et facias mẽ¬
dacium est. et est. incongruens atq ineptum non in pectore

Expanded text:
quid aliut quam inertes debent putari? sapientia enim nisi in quid aliut quam inertes debent putari? sapientia enim nisi in aliquo actu fuerit quo uim suam exerceat, inanis et falsa est recteque Tullius ciuiles uiros, qui rem publicam gubernent, qui urbes aut nonas constituant aut coneantur, qui salutem libertatemque civium vel bonis legibus, vel salubribus consiliis, vel judiciis gravibus conservent, philosophiae doctoribus praefert. Bonos enim facere oportet potius quam inclusos in angulis facienda praecipere, quae ne ipsi quidem faciunt, qui loquuntur; et quoniam se a veris actibus removerunt, apparet eos exercendae linguae causa, vel advocandi gratia artem ipsam philosophiae reperisse. Qui autem docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est; et est incongruens atque ineptum, non in pectore,
Abbreviated transcription (Latin):
retricem famosissimam commearet. cum eum populus et ri¬
uales sui uiderent omnibus ꝑditis nequiorem: Nec satis
fuit ita uiuere. sed docere etiam libidines coepit. ac mores
suos de lupanani ad scolam transtulit.disserens uoluptatẽ
corporis esse summum bonum quae doctrina execrabilis
et pudenda non in corde phi sed in sinu meretricis est na¬
ta Nam quid ego de eynicis loquar. quibus in propatulo
coire cum conuigibus mos fuit: Quid mirum si a canibꝰ
quoꝵ uitam imitantur. etiam uocabulum nomenq traxe¬
runt: Nullum igitur in hac disciplina magisterium uir¬
tuns est. cum etiam illi qui honestiora praecipiunt. aut⁊
non faciunt ipsi quae suadent.aut si faciunt. quod raro
accidit. non disciplina eos ad rectum. sed natura producat.
quae saepius etiam indoctos impellit ad laudem. Uerumẽĩ
cum se ꝑpetuae desidiae tradant. nullamq uirtutem capessãt
et omnem suam uitam nihil aliud ꝗͣ in eloquendo ꝑagant.

Expanded text:
retricem famosissimam commearet, cum eum populus et riretricem famosissimam commearet, cum eum populus et riuales sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam libidines coepit ac mores suos de lupanari ad scolam transtulit disserens uoluptatem corporis esse summum bonum. quae doctrina exsecrabilis et pudenda non in corde philosophi, sed in sinu meretricis est nata. nam quid ego de Cynicis loquar, quibus in propatulo coire cum coniugibus mos fuit? quid mirum si a canibus, quorum uitam imitantur, etiam uocabulum nomenque traxerunt? nullum igitur m hac disciplina magisterium uirtutis est, cum etiam illi qui honestiora praecipiunt, aut non faciant ipsi quae suadent aut si faciunt, quod raro accidit, non disciplina eos ad rectum, sed natura producat, quae saepius etiam indoctos inpellit ad laudem. Verum enim cum se perpetuae desidiae tradant nullam- que uirtutem capessant et omnem suam uitam nihil aliut quam in eloquendo peragant,
Abbreviated transcription (Latin):
si faciunt. quaeq imperiti. faciet et sapiens. sed non eodem
modo eodemq proposito. At quin nihil interest quo animo
facias. quod fecisse uitiosum ẽ. quia facta cernuntur ani¬
mus non uidetur. Aristippo eyrenaicoꝵ magistro cum laide
nobili scorto consuetudo fuit. quod flagitium graus ille
phĩae doctor sic defendebat ut diceret multum inter se et
caeteros laidis amatores interesse quod ipse haberet laidẽ
alii a laide haberentur: O praeclara et bonis imitanda sapi¬
entia. huic uero liberos in disciplinam dares ut discerent
habere meretricem Aliquid inter se ac ꝑditos interesse di¬
cebat. scilicet quod illi bona sua ꝑderent. ipse gratis luxu¬
riaretur. In quo tamen sapientior meretrix fuit. quae sic¬
philosophum habuit pro lenone.ut ad se omnis uiuentus
doctoris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudo¬
re concurreret. Quid ergo interfuit quo animo pħs ad me¬

Expanded text:
si faciunt quaeque inperiti, faciet et sapiens, sed non eodem si faciunt quaeque inperiti, faciet et sapiens, sed non eodem modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo animo facias quod fecisse uitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo. quod flagitium grauis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut diceret multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic uero liberos in disciplinam dares, ut discerent habere meretricem? aliquid inter se ac perditos interesse dicebat, scilicet quod illi bona sua perderent, ipse gratis luxuriaretur. in quo tamen sapientior meretrix fuit: quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis iuuentus doctoris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore concurreret. quid ergo interfuit quo animo philosophus ad me
Abbreviated transcription (Latin):
stimem opus ẽẽ magistros uiuendi ꝗͣ plerisq qui in ea di¬
sputanda uersantur. Uideo enim magnam partem eoꝵ ꝗ
in scola de pudore. continentia praecipiant acutissime. eos¬
dem in omnium libidinum cupiditatibus uiuere. Item sene¬
serti in conuitium suum quos si audias in auaritiam in libi¬
dinem in ambitionem perorantes in iudicium suum profes¬
sos putes ideo redundant ad ipsos maledicta in publieũ
missa. quos nos non aliter intueri decet. ꝗͣ medicos. quorum
tinili remedia habent. pyocides uenena. Quosdam uero nec
pudor uitioꝵ tenet. sed patrocinia turpitudini suae fingunt.
ut etiam honeste peccare uideantur. Faciet inquit sapiens
idem seneca quae non probabit. etiam ad maiora transitum
inueniet. nec relinquet mores bonos. sed tempori aptabit. ut
quibus alia utuntur. in gloriam aut uoluptatem utatur
agendae rei causa. Deinde paulo post omnia quae luxurio¬

Expanded text:
stimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea distimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea disputanda uersantur. uideo enim magnam partem eorum qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus uiuere. item Seneserti in conuicium suum. quos si audias in auaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, indicium professos putes: adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa. quos non aliter intueri decet quam medicos, quorum tituli remedia habent, puxides uenena. quosdam uero nec pudor uitiorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare uideantur. — faciet sapiens inquit idem Seneca etiam quae non. probabit, ut etiam ad maiora transitum inueniat, nec relinquet mores bonos, sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut uoluptatem, utetur agendae rei causa. deinde paulo post: omnia quae luxurio
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis qua ipsi egent. non eẽ doctores: Nam si quis in¬
mores eoꝵ diligenter inquirat. inueniet iracundos. cupi¬
dos libidinosos. arrogantes ꝓteruos. et sub obtentu sapiẽ¬
tiae sua uitia celantes. domi facientes ea quae in scolis
arquissent. Mentior fortasse accusandi gratia. Nonne
id ipsum tullius et fatetur et queritur: Quotus quisque
inquit phoꝵ inuenitur.qui sit ita moratus. ita animo et
uita constitunis ut rano postulat. qui disciplinam uerã
non ostentationem scientiae.sed legem uite putet. qui ob¬
temperet ipse sibi et decretis pareat suis. Uidere licet.
alios tanta leuitate et iactatione. ut us fuerit non didi¬
cisse melius. alios pecuniae eupidos. alios glonae. multos
libidinum seruos. ut cum eoꝵ uita uitus mirabiliter pu¬
gnet orano. Nepos quoq cornelius ad eundem ciceronẽ
ita scribit. Tantum abest ut ego magistram putem esse
uitae pħiam beateq uitae ꝑfectricem ut nullis magis eni¬

Expanded text:
uirtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? nam si quis uirtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? nam si quis mores eorum diligenter inquirat, inueniet iracundos cupidos libidinosos adrogantes proteruos et sub obtentu sapientiae sua uitia celantes, tum domi facientes ea quae in scolis arguissent. mentior fortasse accusandi gratia: nonne id ipsum Tullius et fatetur et queritur? quotus quisque inquit philosophorum inuenitur qui sit ita moratus, ita animo ac uita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem uitae putet? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio. Nepos quoque Cornelius ad eundem Ciceronem ita scribit: tantum abest ut ego magistram putem esse uitae philosophiam beataeque uitae perfectricem, ut nullis magis exi
Abbreviated transcription (Latin):
Falsa igitur illa omnia. quia in rem semper incertam et
adhuc nihil explicantem cadere non possunt. Nulla
itaq rauo. uel scientia uel lex beneuiuendi nisi in hac
unica et uera et caelesti sapientia constituta est.. quae
phis fuerat ignota. Nam illa terrena quoniam falsa est.¬
fit uaria et multiplex. sibiq tota contraria est. et sicut
unus ẽ huius mundi constitutor et rector deus. una ue¬
ritas. ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est.
quia quicquid est uerum ac bonum id ꝑfectum esse non
põt nisi fuerit singulare. Quod si pħia uitam posset instru¬
ere. nulli alii nisi phi eẽnt boni et qui eam non didicissẽt
essent semper mali. Cum uero innumerabiles existant et
semꝑ extiterint. qui sint aut fuerint sine ulla doctrina bo¬
ni ex pħis autem praro fuerit qui aliquid in uita fecerit
laude dignum quis est tandem quin uideat eos homines

Expanded text:
falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam et falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam et adhuc nihil explicantem cadere non possunt. nulla itaque ratio uel scientia uel lex bene uiuendi nisi in hac unica et uera et caelesti sapientia constituta est, quae philosophis fuerat ignota. nam illa terrena quoniam falsa est, uaria et multiplex sibique tota contraria est. et sicut unus est huius mundi constitutor et rector deus, una ueritas, ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est, quia quidquid est uerum ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit singulare. quodsi philosophia uitam posset instruere, nulli alii nisi philosophi essent boni et qui eam non didicissent, essent omnes semper mali. cum uero innumerabiles exsistant et semper extiterint qui sint aut fuerint sine ulla doctrina boni, ex philosophis autem perraro fuerit qui aliquid in uita fecerit laude dignum, quis est tandem qui non uideat eos homines
Abbreviated transcription (Latin):
errore seneca. quis enim ueram uiam teneret. errante ci
honeste uiuendi scientia. uel ars recte uitae agenda. nõ
errabimus si dixerimus pħiam eẽ legem bene honesteo
uiuendi. et qui dixerit illam regulam uitae. suum illi
reddidit. hic plane non respexit ad communem pħiae
nomen. quae cum sit in pluris sectas disciplinasq diffu¬
sa nibilq habeat certi. nihil deniq: de quo uniuersi una
uoce consentiant. quid põt esse tam falsum ꝗͣ regulam
uitae pħiam nominari. in qua diuersitas praeceptoꝵ re¬
ctum iter impediat et turbet: aut legem bene uiuendi cu¬
us capita longe dissentiant: aut scientiam uite agen¬
dae in qua nihil aliud efficitur contraria sape dicendo
ꝗͣ ut nemo quicꝗͣ sciat: Quaero enim utrum ne academiã
pħiam putet esse. an non Negaturum non arbitror. Qđ
dat incerta legem abrogat. artem nullam putat. rationẽ
subuertit. regulam deprauat.scientiam funditus tollit.

Expanded text:
errore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cicerrore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cichoneste uiuendi scientia uel ars rectae uitae agendae. non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad commune philosophiae nomen. quae cum sit in plures sectas disciplinasque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quam regulam uitae philosophiam nominari, in qua diuersitas praeceptorum rectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut nemo quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam philosophiam putet esse an non. negaturum non arbitror. quod dat incerta, legem abrogat, artem nullam putat, rationem subuertit, regulam deprauat, scientiam funditus tollit.
Abbreviated transcription (Latin):
dici põt: Si noscenda sunt praecepta pħiae. ideo utiq noscẽ¬
da sunt. ut recte sapienterq uiuamus. Uel si ciuiliter ui¬
uendum est non est igitur pħia sapientia si quidẽ meliꝰ
est ciuiliter ꝗͣ philosophice uiuere. Nam si sapienua ẽ
quae dicitur pħia stulte profecto uiuit. qui non scđm
uiuit. sequitur ut stulte uiuat qui philosoghe uiuit: Iuo
in consolatione. idest in opere non ioculari. banc de phi¬
losophia sententiam tulisti. Sed nescio qui nos teneat
error aut miserabilis ignorano ueri. Ubi est ergo phi¬
losophiae magisterium: aut quid te docuit illa uite
parens. si uerum miserabiliter ignoras: Quod sihaes¬
erroris ignorationisq confessio p̾ene inuito tibi ab in¬
timo pectore expressa est.cur non tibi aliquando uerum fa'
tearis. pħiam quam tu nihil docentem in caelum laudibꝰ
extulisti. magistram uirtuns eẽ non posse: Fodem duetꝰ

Expanded text:
dici potest? si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique noscendici potest? si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique noscenda sunt, ut recte sapienterque uiuamus, uel si ciuiliter uiuendum est, non est igitur philosophia sapientia, siquidem melius est ciuiliter quam philosophe uiuere. nam si sapientia est quae dicitur philosophia, stulte profecto uiuet qui non secunduiuit, sequitur ut stulte uiuat qui philosophe uiuit. tuo  est. idem in Consolatione id est in opere non ioculari hanc de philosophia sententiam tulisti: sed nescio a qui nos teneat error ac miserabilis ignoratio ueri. ubi est ergo philosophiae magisterium aut quid te docuit illa uitae parens, si uerum miserabiliter ignoras? quodsi haecerroris ignorationisque confessio paene inuito tibi ab intimo pectore expressa est, cur non tibi uerum fateris aliquando, : philosophiam, quam tu nihil docentem in caelum laudibus extulisti, magistram uirtutis esse non posse? Eodem ductus
Abbreviated transcription (Latin):
pħiae. et quidem sicut nullus unꝗͣ diligentius. Ouippe ꝗ
omnis cognoueris disciplinas. sicut ipse gloriari soles
eamq ipsam latinis litteris illustraueris. imitatoremq te
platonis ostenderis. Cedo igitur quid didiceris. aut in
qua secta ueritatem comprehenderis. In academia scilicet
quam secutus es. quam probasti. At haec nihil docet ni¬
siut scias te nihilscire. Tui ergo te libri arguunt ꝗͣ nihil
autem non modo ad sapientiam caeci uidemur. sed ad ea
ipsa quae aliqua ex parte cerni uideantur: hebetes et ob¬
tusi. Si ergo pħia uitae magistra est. cur tibi ipse caecus
et hebes. et obtusus uidebare. quem oportuit illa docẽte
et sentire et sapere. et in clarissima luce uersari: At quã
confessus fueris pħiae ueritatem docent ad filium compo¬
sita praecepta quibus mones pħie quidem praecepta no¬
scenda. uiuendum autem ẽẽ ciuiliter. Quid tam repugnãt

Expanded text:
philosophiae et quidem sic, ut nullus umquam diligentius, quippe qui philosophiae et quidem sic, ut nullus umquam diligentius, quippe qui omnes cognoueris disciplinas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam Latinis litteris inlustraueris imitatoremque te Platonis ostenderis. cedo igitur quid didiceris aut in qua secta ueritatem deprehenderis. in Academia scilicet, quam secutus es, quam probasti. at haec nihil docet nisi ut scias te nihil scire. tui ergo te libri arguunt, quam nihautem non modo ad sapientiam caeci uidemur, sed ad ea ipsa quae aliqua ex parte cerni uideantur, hebetes et obtunsi. si ergo philosophia uitae magistra est, cur tibi ipse caecus et hebes et obtunsus uidebare, quem oportuit illa docente et sentire et sapere et in clarissima luce uersari? at quam confisus fueris philosophiae ueritate, docent ad filium conposita praecepta, quibus mones philosophiae quidem praecepta noscenda, uiuendum autem esse ciuiliter. quid tam repugnans
Abbreviated transcription (Latin):
leum qui pħiam negamus parentem eẽ uitae. antu qui ad¬
uersus deum tam impie ingratus es. non hunc cuius effigi¬
em ueneraris in capitolio sedentem. sed illum qui mundum
fecit. hominemq generauit. qui sapientiam quoq ipsam inter
caetera caelestia sua beneficia largitus est. Magistram tu
uirtuns. aut parentem uite uocas. ad quam si ꝗs accesserit.
multo sit incertior necesse est ꝗͣ prius fuerit: Cuius enim ⁊¬
uirtutis: quae ipsa ubi sita sit adhuc ph̃i non expediunt.
Cuius uite. cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac mor¬
te confecti ꝗͣ constituerint quomodo uiui deceat: Cuius
ueritatis indagatricem profiteri potes. qui saepe testaris eũ
neminem: Quid ergo te magistra illa uite docuit: An ut
potenussimum consulem maledictis incesseres. eumq hostẽ
patriae uenenans oratonibus faceres: Sed omittamꝰ illa
que possunt excusari fortune nomine. Studiusti nempe

Expanded text:
leum, qui philosophiam negamus parentem esse uitae, an tu, qui adleum, qui philosophiam negamus parentem esse uitae, an tu, qui aduersus deum tam inpie ingratus es, non hunc cuius effigiem ueneraris in Capitolio sedentem, sed illum qui mundum fecit hominemque generauit, qui sapientiam quoque ipsam inter cetera caelestia sua beneficia largitus est? magistram tu uirtutis aut parentem uitae uocas? ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necesse est quam prius fuerit. cuius enim uirtatisP quae ipsa ubi sita sit, adhuc philosophi non expediunt. cuius uitae? cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac morte confecti quam constituerint quomodo uiui deceat. cuius ueritatis indagatricem profiteri potes, qui saepe testaris, cum neminem ? quid ergo te magistra illa uitae docuit? an ut potentissimum consulem maledictis incesseres eumque hostem patriae uenenatis orationibus faceres? sed omittamus illa quae possunt excusari fortunae nomine. studuisti nempe
Abbreviated transcription (Latin):
dat ex toto. Sed ille ut hominem laudauit. qui tñ ob id
ipsum deberet pro deo haberi quod sapere inuenerit. ⁊sam¬
N am sic ait. Nonne decebit hunc hominem diuum numero di¬
gnarier ẽẽ: Unde apparet aut pythagoram uoluisse laudare
qui se primus ut dixi philosophum nominauit. aut milesiũ
thalen qui de reꝵ natura primus traditur disputasse. Sed
dum hominem querit extollere. rem ipsam depressit. Non
est enim magna. si ab homine potuit inueniri. Uerum põt̃
ut poetae dari uenia. At idem ille ꝑfectus orator idemi
summus pħs. ne graecos comprehendam. quoꝵ leuitatẽ sem¬
per accusat. et tñ sequitur ipsam sapientiam. quam alias do¬
num alias inuentum deoꝵ uocat. poetice figuratam laudat
in faciem. Grauiter etiam queritur eꝯetitisse aliquos ꝗ eam
uituꝑarent. Quisꝗͣ ne inquit uituperare uit&e parentem et
os ergo.M. tulli parricidae sumus. et insuendi te iudice in cul¬

Expanded text:
dat ex toto. sed ille ut hominem laudauit, qui tamen ob id dat ex toto. sed ille ut hominem laudauit, qui tamen ob id ipsum deberet pro deo haberi, quod sapere inuenerit: nam sic ait: nonne decebit hunc hominem numero diuum dignarier esse? unde apparet aut Pythagoram uoluisse laudare, qui se primus ut dixi philosophum nominauit, aut Milesium Thalen, qui de rerum natura primus traditur disputasse. ita dum hominem quaerit extollere, rem ipsam depressit: non est enim magna, si ab homine potuit inueniri. uerum potest ut poetae dari uenia. at ille idem perfectus orator, idem summus philosophus, ne Graecos reprehendam quorum leuitatem semper accusat et tamen sequitur, ipsam sapientiam, quam alias donum, alias inuentum deorum uocat, poetice figuratam laudat in faciem. grauiter etiam queritur extitisse aliquos qui eam uituperarent. quisquamne inquit uituperare uitae parentem et e? nos ergo, Marce Tulli, parricidae sumus et insuendi iudice in cul
Abbreviated transcription (Latin):
si uero aliquid ꝑ se ipsa sentiret. ac non potius ille laudã¬
dus eẽt qui eam tribuit. Potuit eodem modo gratias age¬
re cibo et potui. quod sine his rebus constare uita non
possit. in quibus ut sensus.ita beneficii nibil est. Atqui
ut illa corporis alimenta sunt. sic animae sapientia. Re¬
ctius itaq lucretius cum eum laudat. qui sapientiam pri-¬
mus inuenit. Sed hoc inepte: quod ab homine inuentam
putauit. quasi uero illam alicubi iacentem homo ille quẽ
laudabat inuenerit. tanꝗͣ ubias ad fontem. ut poetae auĩt.
Quod si reꝑtorem sapientiae ut deum laudauit. Ita eĩ dicit.
Nemo ut opinor erit mortali corpore cretus. Nam si ut ipsa
petit maiestas cognita reꝵ. Dicendum est deus ille fuit ds̃
inchyte memmi. tamen non erat sic laudandus deus quod
sapientiam inuenerit. sed quod hominem fecerit. qui posset
capere sapientiam Minuit enim laudem qui partem lau¬

Expanded text:
asi uero aliquid per se ipsa sentiret ac non potius ille laudanasi uero aliquid per se ipsa sentiret ac non potius ille laudandus esset qui eam tribuit. potuit eodem modo gratias agere cibo et potui, quod sine his rebus constare uita non possit, in quibus ut sensus ita beneficii nihil est: atquin ut illa corporis alimenta sunt, sic animae sapientia. Rectius itaque Lucretius, cum eum laudat qui sapientiam primus inuenit, sed hoc inepte, quod ab homine inuentam putauit: quasi uero illam alicubi iacentem homo ille quem laudabat inuenerit tamquam tibias ad fontem, ut poetae aiunt. quodsi repertorem sapientiae ut deum laudauit — ita enim dicit: nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, - dicendum est, deus ille fuit, deus, inclute Memmi — tamen non erat sic laudandus deus, quod sapientiam inuenerit, sed quod hominem fecerit qui posset capere sapientiam: minuit enim laudem qui partem lau
Abbreviated transcription (Latin):
dandum putet. qui uituperat id studium quod uocatur
pb̃ia. deinde neq illam eẽ artem qua uirtus et iustitia
discatur nec aliam ullam sicut putantt. Postremo quoniã
ẽ uirtutis disciplina ubi quaerenda sit cum ab illo discendi
genere discesseris. quod ille non audiendi discendiq grã
quaerebat. A quo enim posset audire cum sciret id nemo
Sed ut in causis facere solebat. interrogatione uoluit urge¬
re. ad confessionemq ꝑducere tanꝗͣ confideret responderi
prorsus nihil posse. quominus ph̃ia eẽt magistra uirtuns
quod quidem in tusculanis disputationibus aperte. pro¬
fessus ẽ: ad eam ipsam conuersa oratione. tanꝗͣ se declama¬
torio dicendi genere iactaret. O uitae phia duxc inquit
o uirtutis indagatrix. expultrixq uitioꝵ. quid non modo
nos. sed omnino uita hominum sine te esse potuisset. Tu
inuentrix legum tu magistra moꝵ et disciplin & fusti oͣ¬

Expanded text:
dandum putet qui uituperat id studium quod uocatur dandum putet qui uituperat id studium quod uocatur philosophia; deinde neque illam esse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audiendi discendique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in causis facere solebat, interrogatione uoluit urguere ad confessionemque perducere, tamquam confideret responderi prorsus nihil posse, quominus philosophia esset magistra uirtutis. quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est ad eam ipsam conuersa oratione, tamquam se declamatorio dicendi genere iactaret. o uitae philosophia dux inquit o uirtutis indagatrix expultrixque uitiorum! quid non modo nos, sed omnino uita hominum sine te esse potuisset? — tu inuentrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti: qu
Abbreviated transcription (Latin):
studus põt. qui semꝑ aliquid acquirunt quod spectet et
ualeat ad bene beateq uiuendum: Si uero ratio constantie
uirtutisq ducitur. aut haec est ars. aut nulla omnino. per
quam eas assequamur. Nullam dicere maximaꝵ rerum
artem eẽ. cum minimaꝵ sine arte nulla sit. hominum ẽ
parum considerate loquentium atq in maoimis rebus er¬
rantium. Si autem est aliqua disciplina uirtutis. ubi ea
quaeretur cum ab isto discendi genere discesseris. Eꝗdem
tametsi oꝑam dederim. ut quantulãcunq dicendi asseque¬
rer facultatem propter studium dicendi tñ eloquens nũ¬
ꝗͣ fui. quippe qui forum ne aiigerim quidem. Sed neces¬
se est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem ad quã
diserte copioseq defendendam scientia diuinitatis. et
ipsa ueritas sufficit. Uellem igitur ciceronem paulisper
ab inferis surgere. ut uir eloquentissimus ab homũ culo
non diserto doceretur primum quidnam sit quod lau¬

Expanded text:
studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod lau
Abbreviated transcription (Latin):
struit ad iustitiae munera. nec officium hominis rationẽq
confirmar. Sciant iginur errare se qui pħiam putant ẽẽ
sapientiam. non trahantur auctoritate cuiusꝗͣ sed uerita¬
ti potius et faueant. et accedant. Nullus bic tementari lo¬
cus est. In aeternum stultitiae poena subeunda ẽ si aut ꝑsona
inanis. aut opinio falsa deceperit. Homo autem qualiscũq
ẽ. si sibi credit. idest si homini credit. ut non dicam stultus.
qui suum non uideat errorem. certe arrogans ẽ qui sibi au¬
deat uindicare quod humana conditio non recipit. Ille
ipse romanae linguae summus auctor ꝗͣtum fallatur. licet¬
ex illa sententia ꝑuidere. qui cum in libris officioꝵ pħiam
sapientiam reꝵ diuinaꝵ et humanaꝵ scientiam. tum ad¬
iecit. cuius studium qui uituperat. haud sane intelligo
quidnam sit quod laudandum putet. Nam si oblectatio
quaeritur anima. requiesq curaꝵ quae conferri cum eoꝵ

Expanded text:
struit ad justitiae munera, nec officium hominis rationemque struit ad justitiae munera, nec officium hominis rationemque confirmat. Sciant igitur errare se, qui philosophiam putant esse sapientiam: non trahantur auctoritate cujusquam; sed veritati potius faveant, et accedant. Nullus hic temeritati locus est: in aeternum stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis, aut opinio falsa deceperit. Homo autem, qualiscumque est, si sibi credit, hoc est si homini credit ut non dicam stultus, qui suum non videat errorem certe arrogans est, qui sibi audeat vendicare, quod humana conditio non recipit. Ille ipse romanae linguae summus auctor ex illa sententia peruidere: qui cum in libris officiorum philsapientiam rerum diuinarum et humanarum scientiam, tum adiecit: cuius studium qui uituperat, haut sane intellego quidnam sit quod laudandum putet. nam si oblectatio quaeritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quibus uincerent attulerunt. nec testimonia. quibus proba¬
rent. Sed opportunius hanc quaestionem tractabimus in⁊
ultimo libro. cum de uita beata nobis erit disserendũ. Suꝑ¬
est pars illa pħiae tertia quam uocant
qua tota dialectica et omnis loquendi ratio continetur. hãc
diuina eruditio non desiderat. quia non in lingua.sed in cor¬
de sapientia est. nec interest quali utare sermone. Res eĩ
non uerba quaeruntur. et nos non de grammatico. aut ora¬
tore. quoꝵ scientia est quomodo loqui deceat. sed de sapi¬
entia disserimus. cuius doctrina est quomodo uiuere opor¬
teat. Quod si neq physica illa ratio est necessaria. neque
haec logica. quia beatum facere non possunt. restat ut in
sola aethica tonus pħiae uis contineatur. ad quam se ab¬
iectis omnibus socrates contulisse dicitur. in qua etiam
parte quoniam pħos errare docui. qui summum bonum
cuius capiendi gratia generati sunt. non comprehenderũt

Expanded text:
quibus vincerent, attulerunt, nec testimonia, quibus probaquibus vincerent, attulerunt, nec testimonia, quibus probarent. Sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in ultimo libro, cum de vita beata nobis erit disserendum. Superest pars illa philosophiae tertia, quam vocant qua tota dialectica, et omnis loquendi ratio continetur. Hanc divina eruditio non desiderat: quia non in lingua, sed in corde sapientia est; nec interest, quali utare sermone: res enim, non verba quaeruntur. Et nos non de grammatico, aut oratore, quorum scientia est, quomodo loqui deceat, sed de sapiente disserimus, cujus doctrina est, quomodo vivere oporteat. Quod si neque physica illa ratio necessaria est, neque haec logica, quia beatum facere non possunt: restat ut in sola ethica totius philosophiae vis contineatur, ad quam se, abjectis omnibus, Socrates contulisse dicitur. In qua etiam parte quoniam philosophos errasse docui, qui summum bonum, cujus capiendi gratia generati sumus, non comprehenderunt;
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluatur corrumpi necesse est. sed tunc cum anima socie¬
tate corporis liberata in solo spiritu uiuit. hoc uno beati
eẽ in hac uita possumus. si minime beati eẽ uideamur.si fu¬
ꝯientes illecebras uoluptatum. soliq uirtuti seruientes. in
omnibus miserus laboribusq uiuamus. quae sunt exercitia
et corroboramenta uirtutis. si deniq asperam illam uiam
difficilemq teneamus. quae nobis ad beatitudinem patefa¬
cta est. Summum igitur bonum quod beatos facit. non
põt ẽẽ nisi in ea religine atq doctrina eui spes immortali¬
tatis adiuncta est. Res excigere uidetur hoc loco. ut
quoniam documus ĩmortalitatem eẽ summum bonum icd
ipsum immortalem eẽ animam comprobemus. qua de re
ingens inter pħos disceptano ẽ. nec quicꝗͣ tñ explicare. aut
probare potuerunt ii qui uerum de anima sentiebant. Exe¬
pertes enim diuin&e huius eruditionis. nec argumenta uera

Expanded text:
dissoluatur corrumpi necesse est, sed tunc, cum anima sociedissoluatur corrumpi necesse est, sed tunc, cum anima societate corporis liberata in solo spiritu uiuit. hoc uno beati esse in hac uita possumus, si minime beati esse uideamur, si fugientes inlecebras uoluptatum solique uirtuti seruientes in omnibus miseriis laboribusque uiuamus, quae sunt exercitia et corroboramenta uirtutis, si denique asperam illam uiam difficilemque teneamus, quae nobis ad beatitudinem patefacta est. summum igitur bonum quod beatos facit non potest esse nisi in ea religione atque doctrina, cui spes inmortalitatis adiuncta est. Res exigere uidetur hoc loco, ut quoniam docuimus in-\' mortalitatem esse summum bonum, id ipsum, inmortalem esse animam, conprobemus. qua de re ingens inter philosophos disceptatio est, nec quicquam tamen explicare aut probare potuerunt ii qui uerum de anima sentiebant. expertes enim diuinae huius erudit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniamus. Alterum sine altero nihil ualet. Ex scientia
enim uirtus. ee uirtute summum bonum nascitur. Beata
igitur uita quam phi quaesierunt. semꝑ. et quaerunt. siue
in cultu deoꝵ. siue in pħia nulla est. et ideo non potuit
ab us reꝑiri. quia summum bonum. non in summo quaesie¬
runt. sed in imo. Summum autem quid est. nisi caelum et
deus unde animus oritur: Imum quid. nisi terra. unde cor¬
pus ẽ. Itaq licet quidam pħi summum bonum non cor¬
pori. sed animo dederint.tamen quoniam ad illud hanc
uitam retulerunt. quae cum corpore terminatur:ad corpus
reuoluti sunt. cuius ẽ omne hoc tempus quod transigitur
in terra. Quare non immerito summum bonum non compre¬
henderunt. quia quicquid ad corpus spectat. et ĩmortalita¬
tis est expers. imum sit necesse ẽ. Non cadit ergo in homi¬
nem beatitudo illo modo quo pħi putauerunt. sed ita cadit.
non ut tunc beatus sit cum uiuit in corpore. quod utiq ut

Expanded text:
perueniamus. alterum sine altero nihil ualet: ex scientia perueniamus. alterum sine altero nihil ualet: ex scientia enim uirtus, ex uirtute summum bonum nascitur. beata igitur uita, quam philosophi quaesierunt semper et quaerunt siue in cultu deorum siue in philosophia, nulla est et ideo non potuit ab his reperiri, quia summum bonum non in summo quaesierDeus, unde animus oritur? Imum quid est, nisi terra, unde corpus est? Itaque licet quidam philosophi summum bonum non corpori, sed animo dederint, tamen, quoniam illud ad hanc vitam retulerureuoluti sunt, cuius est omne hoc tempus quod transigitur in terra. quare non inmerito summum bonum non conprehenderunt, quia quidquid spectat ad corpus et inmortalitatis est expers, imum sit necesse est. non cadit ergo in hominem beatitudo illo modo quo philosophi putauerunt, sed ita cadit, non ut tunc beatus sit, cum uiuit in corpore, quod utique ut
Abbreviated transcription (Latin):
maluissent. profecto ꝑuenissent ad uerum hoc ut osten¬
di modo. Quod si non fuit eoꝵ qui caelestes aiãs una
cum corporibus extingunt. illi tñ qui de immortalita¬
te anuȩ disputant. intelligere debuerunt ideo ꝓpositã
nobis ẽẽ uirtutem ut ꝑdomitis libidinibus. rerumque
terrestrium cupiditate suꝑata. purae ac uictrices animae
ad deum idest ad originem suam reuertantur. Id circo
enim soli animantium ad aspectum caeli erecti sumus ut
summum bonum nostrum in summo esse credamus. Ideo
religionem soli capimus. ut ex hoc sciamus humanum
spiritum non eẽ mortalem quod deum qui est imor¬
talis et desiderat et agnoscit. Igitur exx omnibus pb̃is.
qui aut scientiam pro summo bono. aut uirtutem sunt
amplexi. tenuerunt quidem ueritatis uiam sed non per¬
uenerunt ad summum. Haec enim duo sunt. quae simul
efficiant illud quod quaeritur. Scientia id praestat. ut
quomodo et quo ꝑueniendum sit nouerimus. Uirtus ut

Expanded text:
maluissent, profecto peruenissent ad uerum hoc, ut ostenmaluissent, profecto peruenissent ad uerum hoc, ut ostendi modo. quod si non fuit eorum qui caelestes animas una cum corporibus extinguunt, illi tamen qui de inmortalitate animae disputant intellegere debuerunt ideo propositam nobis esse uirtutem, ut perdomitis libidinibus rerumque terrestrium cupiditate superata purae ac uictrices animae ad deum id est ad originem suam reuertantur. idcirco enim soli animantium ad aspectum caeli erecti sumus, ut summum bonum nostrum in summo esse credamus, ideo religionem soli capimus, ut ex hoc sciamus humanum spiritum non esse mortalem, quod deum qui est inmortalis et desiderat et agnoscit. igitur ex omnibus philosophis qui aut scientiam pro summo bono aut uirtutem sunt amplexi, tenuerunt quidem ueritatis uiam, sed non peruenerunt ad summum. haec enim duo sunt, quae simul efficiant illut quod quaeritur: scientia id praestat, ut quomodo et quo perueniendum sit nouerimus, uirtus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum est eandem summum et ꝑfectum fieri bonũ
sine et fine careat. et omni malo. Deniq nemo unꝗͣ ex¬
titisset. qui hanc ipsam breuem contemneret. aut subiret mor¬
tem nisi spe uite longioris. Nam illi qui pro salute ciu¬
um uoluntane se neci optulerunt. sicut thebis meneocheus
athenis codrus. rome curtius et mures duo. nunꝗͣ mortem
uite commodis praetulissent. nisi se immortalitatem opinio¬
ne ciuium consequi putauissent. qui tametsi nescierunt im¬
mortalitatis uiam res eos tñ non fefellit. Si enim uirtus
diuitias et opes ideo contemnit. quia fragiles sunt. uo¬
luptates ideo quia breues ergo et uitam fragilem bre¬
uemq ideo contemnit. ut solidam et perpetuam conseqͣ¬
tur. Ipsa igitur cogitatio ꝑ ordinem gradiens. et uniuer¬
sa considerans ꝑducit nos ad eximium illud et singu¬
lare cuius causa nascimur bonum. Quod si fecissent
phi si non quod semel apprehenderunt tuen ꝑtinaciter

Expanded text:
manifestum est eandem summum ac perfectum fieri bonum, manifestum est eandem summum ac perfectum fieri bonum, si et fine careat et omni malo. denique nemo umquam extitisset qui hanc ipsam breuem contemneret aut subiret mortem nisi spe uitae longioris. nam illi qui pro salute ciuium uoluntariae se neci optulerunt, sicut Thebis Menoeceus, Athenis Codrus, Romae Curtius et Mures duo, numquam mortem uitae commodis praetulissent, nisi se inmortalitatem opinione ciuium consequi putauissent. qui tamenetsi nescierunt inmortalitatis uiam, res eos tamen non fefellit. si enim uirtus diuitias et opes ideo contemnit, quia fragiles sunt, uoluptates ideo, quia breues, ergo et uitam fragilem breuemque ideo contemnit, ut solidam et perpetuam consequatur. ipsa igitur cogitatio per ordinem gradiens et uniuersa considerans perducit nos ad eximium illut ac singulare cuius causa nascimur bonum. quod si fecissent philosophi, non quod semel apprehenderant tueri pertinaciter
Abbreviated transcription (Latin):
dit in hominem uirtus. quod negare nullus potest. ca¬
dit et beatitudo. Non põt enim fieri ut sit misex qui
uirtute est praeditus. Si cadit beatitudo. ergo et ĩmor¬
talitas cadit in hominem quae beata est. Summum igͣ
bonum sola immortalitas inuenitur. quia nec aliudꝰ
animal. nec corpus attingit. nec pot̃ cuiꝗͣ sine scientiae
uirtute. idest sine dei cognitione et iustitia prouenire:
cuius appetitio ꝗͣ recta ꝗͣ uera sit. ipsa uitae huiuscae cu¬
piditas iudicat. quae licet sit temporalis. et labore ple¬
nissima. expetitur tñ ab omnibus et optatur. Hanc eĩ
tam senes qͣ pueri tam reges ꝗͣ infimi tam deniq sapi-¬
entes ꝗͣ stulti cupiunt. tanti est ut anaxagore uisũ
est contemplatio caeli ac lucis ipsius. ut quascunq mi¬
serias libeat sustinere. Cum igitur laboriosa hec et
breius uita. non tantum hominum sed etiam caeteroꝵ
animantium consensu magnum bonum eẽ ducatur

Expanded text:
dit in hominem virtus, quod negare nullus potest, cadit in hominem virtus, quod negare nullus potest, cadit et beatitudo. Non potest enim fieri, ut sit miser, qui virtute est praeditus. Si cadit beatitudo, ergo et immortalitas cadit in hominem, quae beata est. Summum igitur bonum sola immortalitas invenitur, quae nec aliud animal, nec corpus atuirtute id est sine dei cognitione ac iustitia prouenire. cuius adpetitio quam recta, quam uera sit, ipsa uitae huiusce cupiditas indicat, quae licet sit temporalis et labore plenissima, expetitur tamen ab omnibus et optatur: hanc enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes quam stulti cupiunt. tanti est, ut Anaxagorae uisum est, contemplatio caeli ac lucis ipsius, ut quascumque miserias libeat sustinere. cum igitur laboriosa haec et breuis uita non tantum hominum, sed etiam ceterarum animantium consensu magnum bonum esse ducatur,
Abbreviated transcription (Latin):
psit. Una inquit est res uirtus. quae nos immortalitate do¬
nare possit. et pares dus facere. Sed et stoici quos secutꝰ¬
est negant. sine uirtute effici posse quenꝗͣ beatum. Ergo ⁊¬
uirtutis praemium beata uita est. si uirtus ut recte dictum
ẽ. beatam uitam facit. Non est igitur ut aiunt. propter se
ipsam uirtus expetenda. sed propter uitam beatam quae
uirtutem necessario sequitur. Quod argumentum docere eos
potuit quod eẽt summum bonum. Haec autem uita praesẽs
et corporalis beata esse non põt. quia malis est subiecta
per corpus. Epicurus deum beatum et incorruptum uo¬
cat. quia sempiternus ẽ. Beatitudo enim ꝑfecta esse
debet. ut nibil sit quod eam uexare. aut minuere. aut
ĩmutare possit. nec aliter quicꝗͣ existimari beatum põt.
nisi fuerit incorruptum. Incorruptum autem nihil ẽ.
nisi quod est immortale. Sola ergo immortalitas bea¬
ta est. quia corrumpi ac dissolui non põt. Quod si ca-¬

Expanded text:
psit: « Una, inquit, res est virtus, quae nos immortalitate dopsit: « Una, inquit, res est virtus, quae nos immortalitate donare possit, et pares diis facere. » Sed et stoici, quos secutest, negant sine uirtute effici posse quemquam beatum. ergo uirtutis praemium beata uita est, si uirtus, at recte dictum est, beatam uitam facit. non est igitur ut aiunt propter se ipsam uirtus expetenda, sed propter uitam beatam, quae uirtutem necessario sequitur. quod argumentum docere eos potuit, quod esset summum bonum. haec autem uita praesens et corporalis beata esse non potest, quia malis est subiecta per corpus. Epicurus deum beatum et incorruptum uocat, quia sempiternus est. beatitudo enim perfecta esse debet, ut nihil sit quod eam uexare aut minuere aut inmutare pnisi fuerit incorruptum. Incorruptum autem nihil est, nisi quod est immortale. Sola ergo immortalitas beata est, quia corrumpi ac dissolvi non potest. Quod si ca
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter suscipit. si necesse est ut aliquid eo se magni boni pa¬
riat. quia sustentati et superat usq ad mortem labores sine
praemio esse non possunt. si nullum praemium quod ea dignũ
sit reperitur in terra. quandoquidem cuncta quae fragilia et
caduca sunt spernit. quid aliud restat. nisi ut caeleste aliqd
efficiat. quia terrena uniuersa contemnit. et ad altiora nitat᷑
talitas. Merito ergo pħoꝵ non obscurus eulides qui fuit
megaricoꝵ conditor disciplinae. dissentiens a caeteris id eẽ
summum bonum dixit. quod simile sit. et idem semꝑ. Intel¬
lexxit ꝓfecto quae sit natura summi boni licet id non expli¬
cauerit quid sit. Idest autem immortalitas. nec aliud omni¬
no quicꝗͣ quia sola nec umminui. nec augeri nec imimutari
potest. Seneca quoq imprudens incidit ut fateretur nullũ
esse aliud uirtutis praemium ꝗͣ immortalitatem. Laudans
enim uirtutem in eo libro. quem de immatura morte conscri¬

Expanded text:
fortiter suscipit; si necesse est ut aliquid ex se magni boni pafortiter suscipit; si necesse est ut aliquid ex se magni boni pariat, quia sustentati et superati usque ad mortem labores sine praemio esse non possunt; si nullum praemium, quod ea dignum sit, in terra reperitur, quandoquidem cuncta, quae fragilia sunt et caduca, spernit, quid aliud restat, nisi ut coeleste aliquid efficiat, quia terrena universa contemnit, et ad altiora nitatur, talitas. Merito ergo philosophorum non obscurus Euclides, qui fuit conditor Megaricorum disciplinae, dissentiens a caeteris, id esse summum bonum dixit, quod simile sit, et idem semper. Intellexit profecto quae sit natura summi boni, licet id non explicaverit quid sit: id est autem immortalitas, nec aliud omnino quidquam; quia sola nec imminui, nec augeri, nec immutari potest. Seneca quoque imprudens incidit, ut fateretur, nullum esse aliud virtutis praemium, quam immortalitatem. Laudans enim virtutem in eo libro quem de immatura morte conscri
Abbreviated transcription (Latin):
Unde igitur colligi potest quid efficiat animi fortitudo: Nimirũ
ex conuincto et pari hoc est ex corporis fortitudine. Quod cũ
in aliquam congressionem certamenq uenerit. quid alud ex
uictoria ꝗͣ uitam petit: Siue enim cum homine. siuie cum bestia
dimices. pro saluta certatur. Ergo ut corpus uincendo id asse¬
quitur ut non intereat. sic et animus ut ꝑmaneat. Et sicut
corpus ab hostibus suis uictum morte mulctatur. ita superatꝰ
uitus animus moriatur necesse est. Quid ergo intererit inter
animi et corporis dimicationem nisi quod corpus temporalem
uitam experit. animus sempiternam: Si ergo uirtus per se ipsã
beata non est. quoniam in ꝑferendis ut dixi malis tota uis eiꝰ
est. si omnia quae pro bonis concupiscuntur. negligit. si sum¬
mus eius gradus ad mortem patet. quandoquidem uitam q̃
optatur a caeteris. saepe resput. mortemq quam caeteri timẽt

Expanded text:
Unde ergo colligi potest, quid efficiat animi fortitudo? Nimirum Unde ergo colligi potest, quid efficiat animi fortitudo? Nimirum ex conjuncto, et pari, hoc est ex corporis fortitudine, quod cum in aliquam congressionem certamenque venerit, quid aliud ex victoria quam vitam petit? Sive enim cum homine, sive cum bestia dimices, pro salute certatur. Ergo ut corpus vincendo id assequitur, ut non intereat: sic etiam animus, ut permaneat; et sicut corpus ab hostibus suis victum, morte mulctatur: ita superatus a vitiis animus moriatur necesse est. Quid ergo intererit inter animi corporisque dimicationem, nisi quod corpus temporalem vitam expetit, animus sempiternam? Si ergo virtus per seipsam beata non est, quoniam in perferendis ut dixi malis tota vis ejus est; si omnia, quae pro bonis concupiscuntur, negligit; si summus ejus gradus ad mortem patet, quandoquidem vitam, quae optatur a caeteris, saepe respuit, mortemque, quam caeteri timent,