comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icet aliqͥs. Cur ñ potiꝰ ita de do suo p̾sũpsit abra¬
ham. ut fateri ñ timeret uxorẽ: Neq enĩ ds ab illo
ñ potãt mort̾e repellere qͣm timebat. eũq conui¬
ge sua milla ꝑegͥnatione tutari: ut nec uxor eiꝰ qͣmuis cẽt
pulcherrima appeteret᷑ ab aliqͦ. nec ꝓpt̾ illã ille necaret᷑:
Potãt sane hoc efficere ds̃. Quis ita sit demens ut hoc ne¬
get: S si int̾rogatꝰ abrahã illã feminã indicaret uxorẽ:
duas res tuendas cõmitteret dõ. & suã uitã. & c̾iugis pu¬
dicitiã. ꝑtinet autẽ ad sanã doctrinã. qͣndo habo qͦd fa¬
ciat homo ñ tẽptare dñm dm̃ suũ. Neq enĩ & ipse salua¬
tor ñ potãt tueri discipłos suos. Qb tam̃ ait. Siuos ꝑse¬
cuti fuerint munã ciuitate. fugite inaliã. Cuiꝰ rei pͥor ex¬
emplũ p̾buit. Nã cũ potestatẽ haberet ponendi aminam
suã. nec ẽã poneret nͥcũ uellet: in egyptũ tam̃ infans por¬

Expanded text:
icet aliquis: cur non potius ita de deo suo praesumsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem? neque enim deus ab illo non poterat mortem repellere, quam timebat, eumque cum coniuge sua in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, appeteretur ab aliquo nec propter illam ille necaretur". poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicaret uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet quod faciat homo, non temtare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos; quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in unam ciuitatem, fugite in aliam. cuius rei prior exemsuam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans por
Abbreviated transcription (Latin):
zait aliqͥs. Qͦ mͦ sciã qͥd ionas ꝓpħa dixcerit nineͥ uitis.
utrũ tͥduũ ꝙniniue uerteret᷑: an .xl. dies. Qsenĩ ñ
uideat ñ potuisse utrũq cẽ dici appħa. qͥ missꝰ fuerat
t̾rere c̃minatione ĩminentis exitii eiuitatẽ:. Cui si t̃tio aie
inhebreo xl.dies ꝙ uiniue eũteret᷑. Septuaginta qͥppe longe
pꝰteriꝰ int̾p̃tati aliud dic̾e potuer̃. Qd̾ tam̃ ad rem ꝑtiner&: ꝙ
inunũ eũ eq sensũ ꝗͣuis subalt̾a sig̾catione ꝯcurreret.
ãmoneretq lectorẽ ut᷑q auctoritate ñ sp̃ta. ab historia sese
attollere ad ea reqͥrenaa. ꝓpt̃ qͦ significanda historia ipsa con¬
scͥpta ẽ. Gesta qͥpe s̃ illa in niniue ciuitate. s aliqͥd etiã signi¬
ficauer̃ qd̾ modũ illius eiuitatis excedat: sic̃ gestũ ẽ qd̾ ipse
ꝓpħa inuentre cȩti triduo fuit. Etam̃ aliũ significaũ in ꝑ¬
fundo inferni tͥduo fut᷑rũ. qͥ dñs ẽ om̃iũ ꝓphar̃. ꝙ ꝓpt̃ si ꝑ il¬

Expanded text:
ait aliquis: "quomodo sciam, quid Ionas propheta dixerit Nineuitis, utrum: triduo, et Nineue euertetur, an: XL dies?" quis enim non uideat non potuisse utrumque tunc dici a propheta, qui missus fuerat terrere comminatione imminentis exitii ciuitatem? cui si tertio die in hebraeo: XL dies, - et Nineue euertetur. LXX quippe longe posterius interpretati aliud  eumdemque sensum, quamvis sub altera significatione, concurreret; admoneretque lectorem, utraque auctoritate non spreta, ab historia sese attollere ad ea requirenda, propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in Ninive civitate, sed aliquid etiam significauerunt, quod modum illius ciuitatis excedat; sicut gestum est, quod ipse propheta in uentre ceti triduo fuit, et tamen alium significauit in profundo inferni triduo futurum, qui dominus est omnium prophetarum.
Abbreviated transcription (Latin):
niant signa mea hȩc suꝑ eos: tanꝗͣ. opꝰ habeat ds cuiꝰꝙͣ
malitia.s sic intelligendũ ẽ: acsi diceret. Ego enĩ pati¬
ens fui suꝑ eũ. & seruos eiꝰ. ut ñ eos auferrẽ.: ut ordine
suꝑueniant signa mea suꝑ eos. Quia enĩ patia dĩ ob¬
stinatior fiebat malus animꝰ. ĩdo ꝓeo qđ ẽ patiens in

Expanded text:
niant signa mea haec super eos; tanquam opus habeat Deus cujusquam malitia. Sed sic intelligendum est, ac si diceret, Ego enim patiens fui super eum et servos ejus, ut non eos auferrem, ut ordine superveniant signa mea super eos. Quia enim patientia Dei obstinatior fiebat malus animus, ideo pro eo quod est, Patiens in
Abbreviated transcription (Latin):
madũsione ⁊ notatione cognoseit᷑ igñẽ subẽẽ. etiam¬
si fumꝰ solus appareat. S & uestigiũ tͣnseuntis ani¬
mantis. ad hoc genꝰ ꝑtinet: ꝙ uultꝰ irati seu tͥstis. affec¬
tionẽ animi significat. et iã nulla eiꝰ uoluntate qͥa¬
aut iratꝰ aut tͥstis ẽ. aut siqͥs alius motꝰ animi uultu
indice ꝓdit᷑: et iã nob̾ id agentib ut ꝓdat᷑. Data uͦ
signa sunt. que sibi q̃q iuentia in uicẽ dant. ad
demonstrandos quantũ possunt motꝰ aĩmi sui.: uel
sensa. aut intellecta q̃ libet. Nec ulla causa ẽ nob̾
significendi idẽ signi dandi: nͥ ad deꝓmnendũ ꝙ tͣi¬
ciendũ in alt̾ius anunũ. id qd̾ auimo gerit qͥsignũ
dat. hor gͥ signor genꝰ quantũ ad hoĩnes attnet¬

Expanded text:
madversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiammadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiamsi fumus solus appareat: sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet, et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qaut iratus aut tristis est, aut si quis alius motus animi uultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus, ut prodatur. Data uero signa sunt, quae sibi quaeque uidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ de reb conserib̾e p̾misi comonens neqͥs in eis
attendẽt nͥ qd̾ sunt. ñ etiam si qͥd aliud p̾t̾se sig¬
nificant. Hicissim de signis aisserens. hoc dico ne
qͥsineis attendat qd̾ sunt. ẜ potiꝰ qd̾ signa sunt. ĩdẽ
qd significant. Signũ ẽ enĩ res. pt̾ speciem qu̾a m
gerit sensib aliud aliqͥd ex se faciens in cogit̾onẽ ueni¬
re. si c̃ uestigio uiso tͣnsisse animal cuiꝰ uestigiũẽ cogita¬
mꝰ. ꝙ fumo uiso ign̾e subeeᷤᷤ cognoscimꝰ: & uoce animan¬
tis audita affectoñe animi eiꝰ adu̾timꝰ ꝙ tuba sonan¬
te milites uel ꝑ gredi se uel regredi. ꝙ si qͥd aliud pug¬
na postulat oportere nouer᷑. Signoꝵ gͥ alia sunt na¬
t᷑alia: alia data. Nat᷑alia sunt. que sine uoluntate
atq ullo appetit᷑ significandi p̾t̃ se aliqͥd aliud exse
cognosci faciunt. sicuti ẽ fumꝰ significans ignẽ.
N enĩ uolens significari idfacit: s rerũ ex pectar̃ ani-¬

Expanded text:
emisi commonens ne quis in eis attenderet, nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens, hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. Signum est enim res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire, sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus: et voce animantis audita, affectionem animi ejus advertimus: et tuba sonante, milites vel progredi, vel regredi, et si quid aliud pugna postulat, oportere noverunt. Signorum igitur alia sunt naturalia, alia data: naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt: sicuti est fumus, significans ignem; non enim volens significari id facit, sed rerum expertarum ani
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ pͥus ꝑsuadẽtur eos ex illo facto ñ esse morituros.
id est illud quod habebant &. sehabere gaudebant ñ
amissuros. Unde loco suo loquendũ ẽ. lutant itaq
siqͦs mouet. qͦm potueruit intelligere in exꝑta no¬
minante uł minante dõ. & uideant nos om̃iũ in¬
exꝑtoꝵ nomina ñ nͥ ex contrariis quȩ iã nouimus
si priuationũ sunt. aut ex similib si specierũ sunt si¬
ne ullo estu dubitationis agnoscere:
ium moderaminis oꝑatione ex libro .uiii. degene

Expanded text:
nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros: nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros: id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissuros. Unde suo loco loquendum est. Advertant itaque, si quos movet quomodo potuerint intelligere inexperta nominantem vel minantem Deum, et videant nos omnium inexpertorum nomina, non nisi ex contrariis quae jam novimus, si privationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. vini moderaminis operatione, ex libro VIII de Gene
Abbreviated transcription (Latin):
quia sentimꝰ qͥd sit uiuere: eius rei pͥuationẽ uocamꝰ¬
mortẽ: unde reditũ ad id qͦd sentimꝰ resurrectionẽ
apellamꝰ. Et siqͦd alio nomine in qͥcũq lingua idipsum
apellat᷑. m̃ti utiq signũ insinuatur in uoce loquenti¬
ũ qͦ sonante agnoscat qͦd etiã sine signo cogitaret. Mi¬
rũ ẽ enĩ quẽ admodũ rerũ qͣs habet amissionẽ. etiam
in exꝑta natura deuitet. Quis enĩ peccora docuit de¬
uitationẽ mortis. nͥ sensus uitȩ: Quis paruulũ pue¬
rũ adherescere baiulo suo. si eũ fuerit ex alto iacere
minitatꝰ: Quod ex qͦdam tẽpr̃ incipit. s tam̃ anteꝗͣ
aliqͥd huiꝰmodi exꝑtꝰ sit. Sic gͦ illis pͥmis hominibus
iã uita erat dulcis. quã ꝓfecto amittere deuitabãt.
idq ipsũ qͥbꝰcũq modis uł sonis significantẽ dm̃ in¬
telligere poterant. nec alit̾ eis possi̾t ꝑsuaderi peccatũ.

Expanded text:
quia sentimus qquia sentimus qmortem, unde reditum ad id quod sentimus resurrectionem appellamus? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexperta natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae ? quis enim paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minitatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid huius modi expertus sit. sic ergo illis primis homintam vita erat dulcis, quam profecto amittere devitabant, idque ipsum quibuscunque modis vel sonis significantem Deum intelligere poterant. Nec aliter eis posset persuaderi peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ponunt᷑ nullꝰ caliget auditor. Hoc enĩ qͦd omĩno
ñ ẽ. nichil uocat᷑. E has duas sillabas neno ñ intel¬
ligit. qͥlatine audit &. loqͥtur. Unde nͥ cũ sensus in¬
tuet᷑ id qͦd est & eiꝰ pͥuatione qͥd etiã ñ sit agnoscit. Sic
& mane cũ dr̃ intuendo corꝑis plenitudine. pͥuatio¬
ne eiꝰ tanqͣm contraria qͦd dicat᷑ mnane intelligimꝰ. sic̃
audiendi sensũ ñ solũ de uocibus uerũ etiã de silen¬
tio uidicamꝰ: sic ex uita quȩ inerat homini posset
eiꝰ cauere contͣriũ. id ẽ uite pͥuationẽ. quȩ mors uo¬
catur: &ipsam causam qua ꝑderet qͦd amabat.
idẽ quod lib&. factũ suũ. qͦd fieret ut amitteret uitã
qͥbussib& sillabis apellaretur. quẽ admodũ latine
cũ dr̃ peccatũ. uł malũ. tanquã signũ euis intelli¬
geret quod m̃te discerneret. Nos enim qͦmͦ intelli¬
gimꝰ cũ dr resurrectio ꝗͦ. nũꝗͣ exꝑti sumꝰ nonne

Expanded text:
interponuntur nullus caliget auditor hoc enim quod omnino interponuntur nullus caliget auditor hoc enim quod omnino non est, nihil vocatur, et has duas syllabas nemo non intelligit qui Latine audit et loquitur unde nisi cum sensus intuetur id quod est, et ejus privatione quid etiam non sit agnoscit, sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem, privatione ejus tanquam contraria quid dicatur inane intelligimus, sicut audiendi sensu, non solum de vocibus, verum etiam de silentio judicamus. Sic ex vita quae inerat homini posset ejus cavere contrarium, id est vitae privationem, quae mors vocatur, et ipsam causam qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum quo fieret ut amitteret vitam, quibuslibet syllabis appellaretur, quemadmodum Latine cum dicitur peccatum, vel malum, tanquam signum ejus intelligeret quod mente discerneret. Nos enim quomodo intelligimus cum dicitur resurrectio, quam nunquam experti sumus? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
& mali. anteqͣm in eo transgressus eẽt homo p̃ceptũ:
atq ipsa exꝑientia dinosceret. qͥd int̾ eẽt inter bonũ
qͦd amisit. & malũ qͦd ãmisit. Lignũ enĩ tale nom̃ ae¬
cepit: ut eoscãm phibitionẽ ñ tacto caueret᷑ꝰ qͦd eo contͣ
ꝓhibition̾ẽ tacto sentiret᷑. Neq eñ qͥa inde contͣ p̃cep¬
tũ manducauerunt. ido factũ est illud lignũ dino¬
scentie boni & mali: s utiq etiã si obedientes eẽnt &
uocaret᷑ arbor saturitatis qͦd inde possent homines
saturari. Nũqͥd sinemo accessisset idoneo nom̃ illud
ẽẽt in congruũ. qͣndo qͥdẽ cũ accederent & saturaren
qͦmͦ inquiunt eligeret homo qͦd ei dicebat᷑ lignũ di¬
noscentiȩ boni & mali: qͣndo ipsũ malũ qͥd esset om¬
nino nesciebat: Hoc qͥ sapiunt: parũ attendunt.
quẽ admodũ a contͣriis notis. sic pleraq intelligunt᷑
ignota. Ut autẽ u̾ba rerũ quȩ ñ sunt cũ inloquendo

Expanded text:
et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non tacto caueretur, quod eo contra prohibitionem tacto sentiretur. neque enim quia inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est illud lignum dinoscentiae boni et mali, sed utique, etiam si oboedientes essent et uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent saturari, nunquid si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quandoquidem, cum accederent et saturarentquomodo, inquiunt, intelilgeret homo quod ei dicebatur lignum dignoscentiae boniet mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? Hoc qui sapiunt parum attendunt quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intelligantur ignota, ut etiam verba rerum quae non sunt cum in loquendo
Abbreviated transcription (Latin):
tiã boni malũ scitur: & ñ sentitur. Teneret᷑ enĩ bonũ.
ne amissione euis sentiat᷑ malũ. Itẽ ꝑ exꝑientiã mali
seitͣ bonũ: qm̃ qͥd amiserit sentit. cui de bono amisso
bonũ qͦ careret. aut malũ quod boni amissione sen¬
tiret. contepsit malũ ut eligeret bonũ: id est noluit
amittere qͦd habebat. ne sentiret amittendo qͦd amit¬
tere ñ debebat. singłare exemplũ obedientiȩ: qͥppe ñ
uenit facere uoluntate suã s uoluntatẽ eiꝰ aqͦ missus e̾.
ñ sic̃ ille qͥ elegit facere uoluntatẽ suã. ñ eiꝰ a qͦ factꝰ est. Me¬
rito sicut ꝑuniꝰ mobedientiã peccatores constituti sunt
multi: ita & ꝑ uniꝰ obedientiã uisti constituent᷑ multi:
qͥa sic̃ in adã om̃s moriunt᷑. sic & in xp̃o om̃s uiuifica¬
bunt᷑. frustra autẽ ñ nulli acute obtusi sunt. cũ reqͥrit᷑
qͦmͦ potuerit appellari lignũ dinoscendi scientiȩ boni

Expanded text:
tiam boni malum scitur, etsi non sentitutiam boni malum scitur, etsi non sentitune amissione eius sentiatur malum. item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid amiserit sentit cui de bono amisso tiam aut bonum, quo careret, aut malum, quod boni amissione sentiret, contemsit malum, ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat: singulare exemplum oboedientiae; quippe qui non uenit facere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius a quo missus est; non sicut ille qui elegit facere uoluntatem suam, non eius a quo factus est. merito sicut per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituuntur multi; quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtusi sunt, cum requirunt, quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uoluntate amisit qͦd amare debuit. amitat cłi do¬
lore qͦd amauit: dũ naturarũ creator ubiq laudetur
Adhuc enĩ bonũ est. quod dolet amissũ bonũ. Nam
luisi aliqͥd bonũ remansiss& innatura: nulliꝰ boni amis¬
si dolor ẽet in pena. Cũ aut̾ẽ sine mali exꝑim̃to placet
bonũ idẽ ut anteqͣm boni amissionẽ sentiat. eligat
tenere ne amiitat: supͣ om̃s homines p̾dicandus est s
hoc nͥ cuiꝰdam singłaris laudis ẽẽt: ñ illi puero tͥbuere¬
tur qͥ exgenere isrł factus emmanuel nob̾cũ ds̃. recon¬
ciliauit nos dõ hominũ cũ homo mediator u̾bũ apil
dm̃ caro aute apud nos. u̾bũ caro inter dm̃ & nos. De
illa qͥppe ꝓpħa dicit. Priusquã sciat puer bonũ aut
malũ contẽpnet malitiã ut eligat bonũ. Quomͦ qͦd
nescit aut cõtẽpuit aut eligit: nͥ qͥa hec duo sciunt᷑.
alit̾ ꝑ prudentiã boni. alit̾ ꝑ exꝑientiã mali. ꝑ pruden¬

Expanded text:
qui uoluntate amisit, quod amare debuit, amittat cum doqui uoluntate amisit, quod amare debuit, amittat cum dolore, quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhuc enim est bonum quod dolet amissum bonum; nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. Cui autem sine mali experimento placet bonum, id est ut, antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere, ne amittat, supra omnes homines praedicandus est. sed hoc nisi cuiusdam singularis laudis esset, non illi puero tribueretur, qui ex genere Israhel factus Emmanuhel nobiscum deus reconciliauit nos deo, hominum et dei homo mediator, uerbum apud deum, caro apud nos, uerbum caro inter deum et nos. de illo quippe propheta dicit: priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? per pruden
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdictũ ẽ nom̃ accepit. Malũ autem nisi exꝑim̃to
ñ sentiremꝰ. quia nullũ ẽet siñ fecissemꝰ. Neq enim
ulla natura mali ẽ.: s amissio boni hoc nom̃ accepit
bonũ quippe inc̃omutabile d̾s ẽ. homo autẽ qͦntũ
acdeius naturã in qͦ eũ d̃s condidit ꝑtinet. bonũ est
quidẽ s incõmutabile ut ds. Mutabile aut̾e bonũ
quod est pꝰ incõmutabile bonũ melius bonu̾fit: cũ
bono incõmitabili adheserit. amando atq seruiendo
rationabili & ꝓpropͥa uoluntate. Ido quippe & hȩc
magni boni natura ẽ: quia & hoc accepit ut possit
sũmi boni adherere naturȩ. Quod si noluerit bono se
pͥuat: & hoc ei malũ est unde suꝑ ustitiã di etiã cru¬
ciatus conseqͥtur. Quid em̃ tã iniquũ quã ut bene sit
desertori bomi Neq ullo mͦ fieri potest ut ita sit: sed
aliquando amissi suꝑioris boni ñ sentit᷑ malũ. cũ ha
betur qͦd amatũ ẽ inferiꝰ bonũ. S diuina iustitia ẽ ut

Expanded text:
ctum est, nomen accepit. malum enim nisi experimento non sentiremus, quia nullum esset, si non fecissemus. neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. bonum quippe incommutabile deus est; homo autem, quantum ad eius naturam, in qua eum deus condidit, pertinet, bonum est quidem, sed non incommutabile ut deus. mutabile autem bonum, quod est post incommutabile bonum, melius bonum fit, cum bono incommutabili adhaeserit amando atque seruiendo rationali et propria uoluntate. ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae; quod si noluerit, bono se priuat, et hoc ei . malum est, unde per iustitiam dei etiam cruciatus consequitur. quid enim tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo fieri potest ut ita sit, sed alibetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
humane uolupͣtati p̾poneret᷑. Dñs quidẽ cur ius¬
serit uideat: faciendũ est a seruiente qͦd uissit: o t̃t
forte uidendũ ͤ a promerente cur uisserit. S tamen
ut causam uisionis huiꝰ ñ duitiꝰ reqͥramꝰ. si hec ip¬
samagna ẽ humilitas homini qͦd dõ seruit uibendo.
d̾s utile facit qͥcqͥd iubere uoluerit. De qͦ metuen¬
dũ ñ est. ne uibere qͦd inutile ẽ possit: nec fieri potest
ut uoluntas ꝓpͥa ñ grandi ruinȩ pondẽ suꝑ hominẽ
cadat. siẽa uoluntati suꝑioris extollendo p̃ponat.
hoc exꝑtꝰ ẽ homo cõtẽpnens p̃ceptũ di. & hoc exꝑim̃to
didicit qͥd int̾ee̾t int̾ bonũ & malũ: bonũ scilicet

Expanded text:
humanae uoluntati praeponeretur? dominus quidem cur iushumanae uoluntati praeponeretur? dominus quidem cur iusserit, uiderit; faciendum est a seruiente quod iussit, et tunc forte uidendum est a promerente, cur iusserit. sed tamen ut causam iussionis huius non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini quod deo seruit, iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et ex hoc experimento didicit quid interesset inter bonum et malum, bonu
Abbreviated transcription (Latin):
teq euis ñ esset. suie inde uetaret᷑. siuie ñ uetaretur.
Item cũ qͥsq prohibet eã rẽ tangi quȩ ñ quidẽ tan¬
genti s illi qui phibuit obesset ueliit siquisquam
in alienã pecuniã misiss& manũ ꝓhibitꝰ ab eo cui
erat illa pecunia: ido eẽt ꝓhibito peccatũ qͥa ꝓhi¬
benti poterat ẽẽ dãpnosũ. Cũ uͦ illud tangitur qͦd
nec tangenti obee̾t siñ ꝓhiberetur nec cuiquã altĩ
quando libet tangeretur. Quare ꝓhibitũ ẽ nͥ ut
ipsus ꝑse bonũ obedientiȩ. & ipsius ꝑse malũ mo¬
bedientiȩ monstraret᷑. Deniq a peccante nichil
aluid appetitũ ẽ. nͥ ñ ẽẽ sub dñatione. qͣndo illud
amissũ est. inqͦne a̾mtiteret᷑. sola deberet uissio
dũantis attendi. Quȩ sisola attenderetur. qͥd ali¬
ud qͣm dĩ uoluntas attendẽtur : quid aliud qͦm
di uoluntas amaretur: qͥd aliud quã di uoluntas

Expanded text:
aeque eius non esset, siue inde uetaretur siue non uetaretur. aeque eius non esset, siue inde uetaretur siue non uetaretur. item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi, qui prohibuit, obesset, uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo, cuius erat illa pecunia, ideo esset prohibito peccatum, quia prohibenti poterat esse damnosum. cum uero illud tangitur, quod nec tangenti obesset, si non prohiberetur, nec cuiquam alteri, quandolibet tangeretur, quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum oboedientiae et ipsius per se malum inoboedientiae monstraretur aliud appetitum est, nisi non esse sub dominatione, quando illud amissum est in quo ne amitteretur sola deberet jussio dominantis attendi, quae si sola attenderetur quid aliud quam Dei voluntas attenderetur? quid aliud quam Dei voluntas amaretur? quid aliud quam Dei voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ialiquid mali ẽẽt lignũ illud unde ꝓhi¬
buit hominẽ ds. eius ipsiꝰ mali natura
uenenatũ uideretur ad mort̾ẽ. Qa uͦ lig¬
na om̃ia in paradyso bona plantauerat qͥ fecit om̃ia
bona ualde. nec ulla ibi natura mali erat quia miᷤ¬
quã ẽ mali ulla natura. Quod diligentiꝰ si dn̾̃s uolu¬
erit disseremꝰ cũ de illo serpente dicere ceꝑimꝰ. Ab eo
ligno qͦd malũ ñ erat ꝓhibitꝰ est ut ipsa ꝑse p̃cepti
conseruatio. bonũ illi ẽẽt. & transgressio malũ. Nec
potuit meliꝰ &. diligentiꝰ demonstrari. qͥntũ malum
sit sola mobedientia: cũ ido reus inqͥtatis factꝰ hõmo
qͥa eã rẽ tecigit contra ꝓhibitionẽ: Quã siñ ꝓhibitꝰ te
rehanc herbã. Si forte uenenosa ẽ mort̾eq p̾nũtians
sitetigerit. seqͥtur qͦq mors contẽptore. Precepit sed
etiã si nemo ꝓhibuisset atq ille tetigisset. nichi lomi¬
nus utiq moreret᷑. Illa quippe res congrua saluti ui.¬

Expanded text:
aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem deus, eius ipsius mali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus —, ab eo ligno, quod malum non erat, prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conseruatio bonum illi esset et transgressio malum. Nec potuit melius et diligentius demonstrari, quantum malum sit sola inoboedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam sire hanc herbam — si forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quippe res congrua saluti uit
Abbreviated transcription (Latin):
ualet in oportune tradit᷑: cũ illa doceat gen̾ale ie¬
uniũ ñ a concupiscentia ciboꝵ tantũ. s abomi leti
delecta tia temꝑaliũ cuiꝰ quasi pannũ idẽ partẽ aliquã que
ad eibos ꝑtinꝙ. dic̃ ñ oportere hominib adhuc ue¬
t̃ consuetudini deditis in ꝑtiri: quia ꝙ illme qͣsi
conscissio uidet᷑ fieri & ipsiuetustati ñ conuenit.
Diẽ etiam similes eos ẽeᷤ uet̾ib utrib qͦs uino nouo
idẽ sp̃italib p̃ceptis faciliꝰ difrũpi. quã id posse con¬
tiñi dic̃. Erunt aut̃ iam utres noui. enͣ pꝰ ascensũ
dñi desid̾io consolationis erͦorando ꝙsperando in¬
nouant᷑. Tunc enĩ acceꝑunt sp̃m scm: qͦ inpleti cũ¬
t̃. dicti sunt musto pleni. nouũ enĩ uinũ iam noe

Expanded text:
valet, inopportune traditur, cum illa doceat generale jevalet, inopportune traditur, cum illa doceat generale jejunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetidelectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit. dicit etiam similes eos esse ueteribus utribus, quos uino nouo, id est spiritalibus praeceptis, facilius dirrumpi quam id posse continere dicit. erunt autem iam utres noui, cum post ascensum domini desiderio consolationis eius orando et sperando innouantur. tunc enim acceperunt spiritum sanctutur, dicti sunt musto pleni, novum enim vinum jam novi
Abbreviated transcription (Latin):
aut in gaudio. Intͥbulatione ad ꝓpitiandũ aͣm
ꝓpeceatis: ingaudio uͦ. cũ tanto minꝰ delectant car¬
nalia. quanto spiritaliũ maior sagina ẽ. Cũ gͦ dñs
int̾rogatꝰ e̾e̾t cur discipłi eiꝰ ñ ieuinarent. de utro¬
q ieiuno responait. Namq ad illud qd̃ intͥbula¬
tione ieuinari solet. ꝑtinꝙ qd̾ ait sponsi filios tune
ieuinaturos. cũ ab eis ablatꝰ fuerit sponscis. Cune
eni desolabut᷑ & in merore ac luctu erunt: donee
eis ꝑsp̃m scm gaudia consolatoria retribuant᷑. Quo
dono ꝑcepto. etiam ieumii alt̾um genꝰ qd̾ fiat ꝑleti¬
tiam. iam renouati in uitã sp̃italẽ cͣuenientissime
eȩlebrabunt: qd̾ anteꝗͣ accipiant die̾ eos tãqua ue¬
t᷑a uestim̃ta qͥb in conuenient̃ nouus pannus as¬
suit᷑. id ẽ aliqua particła doctͥnȩ. q̃ ad nouȩ uitȩ
tẽꝑantiam ꝑtinet. qͥa si hoc fiat. & ipsa doetna quo
d̾amͦ seinaitur. cuiꝰ particła q̃ ad ieiuniũ cibors

Expanded text:
aut in gaudio. in tribulatione ad propitiandum deum pro peccatis; in gaudio uero, cum tanto minus delectant carnalia, quanto spiritalium maior sagina est. cum ergo dominus interrogatus esset, cur discipuli eius non ieiunarent, de utroque ieiunio respondit. namque ad illud quod in tribulatione ieiunari solet pertinet quod ait sponsi filios tunc ieiunaturos, cum ab eis ablatus fuerit sponsus. tunc enim desolabuntur et in maerore ac luctu erunt, donec eis per spiritum sanctum gaudia consolatoria retribuantur. quo dono percepto etiam ieiunii alterum genus, quod fiat per laetitiam, iam renouati in uitam spiritalem conuenientissime celebrabunt. quod antequam accipiant, dicit eos tamquam uetera uestimenta, quibus inconuenienter nouus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae, quae ad nonae uitae temperantiam pertinet; quia, si hoc fiat, et ipsa dodammodo scinditur, cujus particula quae ad jejunium ciborum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ efficient̾e id quod efficitur: sic̃ leta epła dicit᷑. sig¬
nificans eoꝵ letitiã quos legentes efficit letos. Con¬
uenientissime itaq cũ dm̃ reqͥeuisse ꝓphetica nar¬
rat auẽtoritas. significatur requies eoꝵ qͥ in illo re¬
quiescunt: &. quos facit ipse reqͥescere. Hoc etiam
hominib quib loqͥtur & ꝓpt̾ quos utiq conscrip¬
ta est ꝓmittente ꝓphetia quod etiã ipsi pꝰ bona oꝑa
quȩ in eis ꝑ eos oꝑatur ds̃. si ad illũ pͥus in ista ui¬
ta ꝑ fidem quodammͦ accesseri nt: in illo habebt̾
requiem sempiternã. Hoc enĩ ex sabbati uocatione.
lucis nomine etiã angłi significati sunt atq crea¬
ti possint intelligi. ex eodem libro .xi.

Expanded text:
per efficientem id quod efficitur, sicut laeta epistula dicitur, sigper efficientem id quod efficitur, sicut laeta epistula dicitur, significans eerum laetitiam quos legentes efficit laetos. conuenientissime itaque, cum deum requieuisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt et quos facit ipse requiescere ; hoc etiam hominibus, quibus loquitur et propter quos utique conscripta est; promittente prophetia, quod etiam ipsi post bona opera, quae in eis per eos operatur deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accerequiem sempiternam: hoc enim ex sabbati vacatione lucis nomine etiam angeli significati atque creati possint intelligi, ex eodem libro XI.
Abbreviated transcription (Latin):
rum: dies quartus. Cũ in cognitione omĩum
ex aquis animalium. natatiliũ atq uolatili¬
um: dies quintus. Cũ in cognitione omĩum
animaliũ t̾renoꝵ atq ipsius hominis: dies sextꝰ
Cũ uͦ indie septimo requiescit ds ab om̃ibꝰ oꝑibus
suis &. sc̃ĩficat eũ: nequaqͣm ẽ accipiendũ pueriliter
tanquã ds laborauerit oꝑando. qui dix̃ & facta ft̃
uerbo intelligibili & semptt̾no: non sonabili et
tẽꝑali. &e reqͥes dĩ requiem significat eoꝵ qui reqͥ¬
escunt in dõ. sic̾ letitia domꝰ. letitiã significat eoꝵ qͥ
letantur in domo. etiam sinon domus eos ipsa. sed
aliares aliqua letos facit. Quanto magis si eadem
domꝰ pulchritudine sua faciat lȩtos habitatores: ut
non solum eo loquendi mͦ leta dicat᷑. quo significamꝰ
ꝑ id quod continet id quod continet᷑. sic̃ teathra plau¬
dunt. prata mugiunt. cũ in illis homines plaudt᷑
in his boues muguint: s etiã in illo quo significatur

Expanded text:
rum, dies quartus; cum in cognitione omnium rum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus. Cum uero in die septimo requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, nequaquam est accipietanquam Deus laboraverit operando qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur
Abbreviated transcription (Latin):
ualeamus. Qm̃ scientia creature in cõparatio¬
nem scientiȩ creatoris: nẽc in noctem uergit᷑.
ubi non creator ereature dilectionis relinqͥt᷑
Deniq scriptura cũ illos dies dinumeraret
ex ordine. nusquã interposuit uocabulũ noctiᷤ
Non enĩ ait alicubi facta ẽ nox: s facta ẽ uesꝑa
Et factũ est mane dies unus. Itadies seds. &.
cȩteri. Cognitio quippe creature inseipsa de¬
coloratior est. ut ita dicam. quã cũ in dĩ sapi¬
entia cognoscitur uelut in arte qua factaẽ.
dũ & amandũ refertur creator̾e recurrit in
mane. E hoc cũ facit in cognitionẽ sui ipsius
dies unus est. Cũ in cognitionem firmam̃ti qͦd
inter aquas inferiores & suꝑiores cȩlũ appella¬
tum est dies scds. Cũ in cognitione terre ac ma¬
ris omĩumq gignentiũ. quȩ radicib continua¬
ta sunt terre: dies tercius. Cũ incognitione
luminariũ maioris & minoris omiũq side¬

Expanded text:
ualeamus, quoniam scientia creaturae in comparatioualeamus, quoniam scientia creaturae in comparationem scientiae crubi non creator creaturae dilectione relinquitur. denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis; non enim ait alicubi: facta est nox, sed: facta est uespera et factum est mane, dies unus; ita dies secundus et ceteri. cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in dei sapientia cognoscitur uelut in arte qua facta estdum et amandum refertur creatorem, recurrit in mane. et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelum appellatum est, dies secundus; cum in cognitione terrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium maioris et minoris omniumque side
Abbreviated transcription (Latin):
quanto magis dicere. Uidemꝰ quippe istos dies
notos non habere uesꝑam nͥ de solis occasu: nec
mane nͥ de solis ortu. Illoꝵ autem pͥores tres
dies sine sole ꝑacti sunt: qui die quarto factꝰ
refertur. & pͥmitus qͥdem lux uerbo dĩ facta:
atq inter ipsam & tenebras d̾s separasse nar¬
ratur. & eamdẽ luc̃e uocasse diem. tenebras aut̃
noctem. S qualis illa sit lux: & qͦd alterante
motu. qualẽq uesꝑam & mane fecerit. remotũ
est a sensibꝰ nr̃is. Nec ita ut est. intelligi anob̾
potest: quod tam̃ sine ulla hesitationẽ creden¬
dũ est. Aut enim aliqua lux corꝑea ẽ siue in
suꝑioribus mundi partibꝰ beatis. de qua dicit
apłs. quȩ sursũ ẽ iherusalem mater nr̃a et̾na
in celis. Ait quippe &. alio loco. Om̃s enĩ uos
filii lucis estis. &. filii diei. Non sumus noctis
neq tenebrarũ: si tamen & uesꝑam diei huiꝰ
& mane aliquatenꝰ congruenter intelligere

Expanded text:
quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies notos non habere vesperam nisi de solis occasu, nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priores tres dies sine sole peracti sunt, qui die quarto factus refertur. Et primitus quidem lux verbo Dei facta, atque inter ipsam et tenebras Deus separasse narratur, et eamdem lucem vocasse diem, tenebras autem noctem. Sed qualis illa sit lux, et quo alternante motu, qualemque vesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris: nec ita ut est intelligi a nobis potest, quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. Aut enim aliqua lux corporea est, sive in spiritibus beatis, de qua dicit apostolus: quae sursum est Hierusalem mater nostra aeterna in caelis; ait quippe et alio loco: omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum; si tamen et uesperam diei huius et mane aliquatenus congruenter intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
races ita dicunt. in pͥncipio fecisse dm̃ cęlũ &
terram. ut nichil antea fecisse intelligatur. qͥa
hoc pocius fecisse in pͥncipio diceretur. si quid fe¬
cisset ante cętera cuncta quȩ fecit: ꝓculdubio
non ẽ mundus factus intempr. s cum tẽpore.
Quod enĩ fit intemp̃r. & post aliquod fit. &
ante aliqͦd tempꝰ. pꝰ id quod p̾teritũ : ante id
quod futurũ est. Nullũ autem posset esse p̃te¬
ritum: quia nulla erat creatura cuius muta
bilibmotibꝰ ageretur. Cũ tẽpr̃ autẽ factꝰ ẽ mũ¬
dis. si in eius conditione factus ẽ mutabilis mo
tus. sic̃ uidetur habere etiã ordo ille pͥmoꝵ sex
uł septẽ dierũ. in quibꝰ mane & uesꝑe nominan¬
tur. donec om̃iahis diebꝰ d̾s fecit sexto ꝑfician¬
tur die. septimoq in magno mysterio dĩ uac-¬
atio cõmendetur: qui dies cuius modi sint. aut
ꝑ difficile nob̾. aut etiã impossibile est cogitare.

Expanded text:
races ita dicunt, in principio fecisse Deum coelum et races ita dicunt, in principio fecisse Deum coelum et terram, ut nihil antea fecisse intelligatur, quia hoc potius in principio fecisse diceretur, si quid fecisset ante caetera cuncta quae fecit, proculdubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in tempore, et post aliquod fit, et ante aliquod tempus, post id quod praeteritum est, ante id quod futurum est. Nullum autem posset esse praeteritum, quia nbilibus motibus ageretur. Cum tempore autem factus est mundus, si in eius conditione factus est mtus, sicut videtur se habere etiam ordo ille primorum sex vel septem dierum in quibus mane et vespere nominantur, donec omnia quae his diebus Deus fecit sexto perficiantur die, septimoque in magno mysterio Dei vacatio commendetur; qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut etiam moossibile est cogitare,
Abbreviated transcription (Latin):
infinita immaginantur loca. cum locus null
sit p̾ter mundum: respondet᷑ eis isto mͦ manit̾
homines cogitare p̾terita tẽꝑa uocationis dei.
cũ tepꝰ nullũ sit ante mundũ. Si enĩ recte dis¬
cernuntur ęt̾nitas &. tẽpus. qͦd t̾epꝰ smne aliqua
mutabilitate ñ est. in ęt̾nitate autẽ nulla mu¬
tatio est: quis ñ uideat quod tẽꝑa ñ fuissent. nͥ
creatura fieret. quȩ aliquid aliqua motione mu¬
taret: Cuiꝰ motionis & mutationis cũ aliud atq
aliud quȩ simul esse ñ possunt cedit atq suc¬
cedit: in breuioribꝰ uł ꝓductioribꝰ morarũ inter¬
uallis tẽpus sequeretur: Cũ gͥ d̾s in cuiꝰ et̾nitate
nulla est omnino mutatio. creator sit t̾ẽꝑum
& ordinator. quomͦ dicatur pꝰ tẽporũ spatia mũ¬
dum creasse ñ uideo: nͥ dicatur ante mũdum¬
iam aliquã fuisse creaturã cuius motibꝰ tẽꝑa
currerent. Porro si littere sacre maximeq ue¬

Expanded text:
infinita imaginantur loca, cum locus nullus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora vacationis Dei, cum tempus nullum sit ante mundum: si enim recte discernuntur aeternitas et tempus, quod tempus sine aliqua mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est, quis non videat quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret quae aliquid aliqua motione mutaret? Cujus motionis et mutationis cum aliud atque aliud quae simul esse non possunt cedit atque succedit in brevioribus vel productioribus morarum intervallis, tempus sequeretur. Cum igitur Deus, in cujus aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator, quomodo dicatur post temporum spatia mundum creasse, non video, nisi dicatur ante mundum aliquam fuisse creaturam, cujus motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque ve
Abbreviated transcription (Latin):
um gͥ unũ mundũ ingenti quidem
mole corꝑea sinitũ. tamen & loco suo
determinatũ. & oꝑante dõ factũ ẽẽ
dicant: quod respondent de infinitis extra mun¬
dũ locis cur in eis ab opere d̾s cesset. hoc sibi res¬
pondeant de infinitis ante mundũ tẽꝑibꝰ cur
meis ab oꝑe d̾s cessauerit. E sicut ñ est conse¬
quens. ut fortuita potius qͣm ratio ͤ diuina. ds
ñ alio s isto in quo est loco mundũ constituerit.
cum parit̾ infinitis ubiq patentibꝰ. nullo excel¬
lentiore merito poss& hic eligi: quãuis eandem
diuinã ration̾e qua id factum ẽ. nulla posset
humana cõp̃hendere natura: ita ñ ẽ consequens.
ut dõ aliquid existimemꝰ accidisse fortuitum.
quod illo potius quam anteriori tẽpr condidit
mundũ: cum equalit̾ anteriora tẽꝑa ꝑ infinitũ
retro spatiũ p̾terissent. Nec fuisset aliqua diffe¬
rentia unde tẽpꝰ tẽꝑi eligendo p̾poneretur. Qd
si dicunt in anes esse hominũ cogitationes. quib

Expanded text:
ur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen, et loco suo determinatum, et operante Deo factum esse dicant, quod respondent de infinitis extra mundum locis, cur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus. Cur in eis ab opere Deus cessaverit, et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione divina Deus, non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamvis eamdem divinam rationem, qua id factum est, nulla posset humana comprehendere natura; ita non est consequens ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
potius congruebat tanto debitor reddit᷑orõnem.
expectanti miscd̃iã dñi sui: ut pͥor ipse conseruo¬
suo dimitt̾ꝙ qd ei debebat᷑:: sic adrõnẽ readen¬
dam uͭ miscdĩa dñi imploranda erat accederꝙ. Nec
tam̃ ilud qd̾ ñ dũ conseruo dimiserat ĩpediuit:¬

Expanded text:
potius congruebat tanto debitori reddituro rationem et potius congruebat tanto debitori reddituro rationem et expectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conseruo dimitteret quod ei debebatur et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia domini imploranda erat, accederet. nec tamen illud quod nondum conseruo dimiserat impediuit
Abbreviated transcription (Latin):
cipit᷑ indulgentia ꝑbaptissnũ. tãꝗͣ tẽpꝰ ẽ redadende
r̃onis: ut omĩa debita qͣ inuenta fuerint annit¬
tant᷑. ñ tam̃ ille seruis pꝰea dedit cõseruo suo mutuã
pecuniã: Qũa ẽ ille ñ poss redd̾e. ñ eiꝰ misertꝰ ẽ: s iam
ei debebat c̃seruus eiꝰ. cũ ipse rõnẽ dño suo reddens.
tanti num̃i ut debito solu̾et᷑. Nec dimiserat c̃seruio
suo qd̾ ei debebat: ꝙ. sic accesserat ut ei dimitt̾et. dñs.
Hoc indicant u̾ba c̃serui dicentis patientiã habe in
me.÷ reddã tͥ. Alio qͥn dic̃et iam mͥ hoc dimiseras: cur
iter᷑ repetisc. Hoc ⁊ ipsiꝰ dñi u̾ba manifestiꝰ aꝑiunt.
Ait enĩ. E gressus aut̃ seruus ille. inuen̾ unũ de con¬
seruis suis qͥ debebat ei centũ denarios. N aix̃ eui
debitũ ĩa centũ denarioꝵ dimiserat: si eni dimmise¬
rat. ñ eidebebat. Qͥ gͦ dix̃ debebat ei: manifestũ ẽ
qd̾ ñ dimiserat. ꝙ melius qͥdem fuerat. atq hoc

Expanded text:
reddendae rationis, ut omnia debita, quae inuenta fuerint, dimittantur. non tamen ille seruus postea dedit conseruo suo mutuam pecuniam; quam cum ille non posset reddere, non eius misertus est, sed iam ei debebat conseruus eius, cum ipse rationem domino suo reddens tanti numeri debito solueretur; nec dimiserat conseruo suo quod ei debebat et sic accesserat, ut ei dimitteret dominus. hoc indicant uerba conserui dicentis: patientiam habe in me, et reddam tibi. alioquin diceret: "iam mihi hoc dimiseras; cur iterum repetis?" hoc et ipsius domini uerba manifestius aperiunt. ait enim: egressus autem seruus ille inuenit unum de conseruis suis qui debebat ei centum denarios. non dixit: ccui debitum iam centum denariorum dimiserat\'; si enim dimiserat, non ei debebat. quia ergo dixit: debebat ei, manifestum est quod non dimiserat. et melius quidem fuerat adque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt ñ em̃damꝰ s potiꝰ approbamꝰ. Inqͥb enĩ non
dissentiunt a nob̾. in eis ñ disuingunt᷑ a nob̾: s tam̃
qr nichil eis ꝓsunt quã au scismatiei uel heretici s
ꝓpt̾ ala in qͥb au̾itate dissentiunt. ꝙ ꝓpt̃ ipsũ sepa¬
rationis ĩ manissimũ scelus. siue ꝑmanserint in
eis peccã. siue continuo dimissa redierint. ut ad sa¬
lutẽ pacis atq caritatis ueniant ad hortam̃: ñ solũ
ut aliqͥd habeant qd̾ ñ habeant. s ut eis ꝙ̃ illud ꝓ¬
desse incipiat qd̾ habebant. Qđ baptismus su¬

Expanded text:
ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus. in quibus enim non ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus. in quibus enim non dissentici et haeretici sunt, propter alia in quibus a ueritate dissentiunt et propter ipsum separationis immanissimum scelus, siue permanserint in eis peccata siue continuo dimissa redierint, ut ad salutem pacis atque caritatis ueniant adhortamur, non solum ut aliquid habeant quod non habebant, sed ut eis etiam illud prodesse incipiat quod habebant.
Abbreviated transcription (Latin):
midos dilige iubeam᷑ ꝙ orare ꝓeis. subito autẽ peri¬
cło mortis incipit ꝑt᷑bari & poscit baptismũ. qu̾e
tana festinatione accipit. ut necessariã int̾roga¬
pionẽ paueoꝵs ũboꝵs uix picli. tẽpꝰ ãmittat.: quan¬
cominꝰ sermonẽ longissimũ. ut illud odiũ corde pel¬
lat᷑. ꝙ̃ si baptiranti sit cognitũ c. Certe ista ñsolũ
apd̾ nos: s ꝙͣ apud illos euenire ñ cessant. Qͥd gͦ di¬
cimꝰ dimittunt᷑ pecc̾a huic homini: an nͣdimittũt᷑
ꝓrsus qd̾ uolunt eligant. Sienĩ dimittunt᷑: continuo
redeunt. Cuͣngłm loqͥt᷑: ueritas clamat. Siue gͦ
dimittant᷑ siue ñ dimittant᷑. necessaria ẽ pꝰ ea medi¬
cina: neo tam̃ siuixerit atq id corrigendũ ẽeᷤᷤ didice¬
rit atq correxerit. denuo baptizat᷑. siue apd̾ illos.
siue apd̾ nos. Sic ꝙ illa qͣscismatici uel heretici ñ
alit̾ habent. nec alit᷑ agunt qua uera eccłã. ẽ ad noᷤ

Expanded text:
micos diligere jubeamur, et orare pro eis. Subito autem periculo mortis incipit perturbari, et poscit Baptismum, quem tanta festinatione accipit, ut necessariam interrogationem paucorum uerborum uix periculi tempus admittat, quano minus sermonem longissimum, ut illud odium corde pellatur, etiam si baptizanti sit cognitum. certe ista non solum apud nos sed etiam apud illos euenire non cessant. quid ergo dicimus? dimittuntur peccata huic homini an non dimittuntur? prorsus quod uolunt eligant. si enim dimittuntur, continuo redeunt, euangelium loquitur, ueritas clamat. siue ergo dimittantur siue non dimittantur, necessaria est postea medicina, nec tamen, si uixerit atque id corrigendum esse didicerit atque correxerit, denuo baptizatur siue apud illos siue apud nos. sic et illa quae schismatici uel haeretici non aliter habent nec aliter agunt quam uera ecclesia, cum ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
Num dice̾t discipłis ñ deb̾e hab̾i sollicitudinem
decibis: ait. & nolite in sublime extolli. frimo
enĩ hȩc ad necessitatẽ implendam homo querit:
cũ aut̃ hec habundauerint. incip̃ & suꝑbire detalib.
Tale ẽ hoc. ac si se uulnͣat᷑ quis iactet. quia habet multa
emplaustra indomo: ẽ hoc illi bonũ ẽẽt᷑ ut uuln̾a ñ ha

Expanded text:
um diceret discipulis non debere haberi sollicitudinem de cibis, ait: Et nolite in sublime extolli. Primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit; cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale est hoc, ac si se vulneratus quis jactet quia habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset, ut vulnera non ha
Abbreviated transcription (Latin):
to mundo ẽ om̃ino sublimior mens inherens
deo. sin illa uirtus dicta ẽ. quȩ ipsius animi
nr̃i rectissima affectio ẽ: si in alio est. fauet ut
coniungam᷑ d̾o. si in nob̾ est. ipsa coniungit.
Non separant instantes molestiȩ: hoc enĩ leui¬
ores eas sentimꝰ. quo ei aquo nos separare moli¬
untur. artius inheremꝰ. Non separat promissio
futuroꝵ. Nã ꝙ. quicquid boni futurũ ẽ. certius
ꝓmittit ds. & nichil ẽ ipso do melius: qui iam
profecto bene sibi inherentib p̾sens est
pio genesis ex libro confessionum .xii. inter cete
emo iam michi mora & ad locum

Expanded text:
to mundo est omnino sublimior mens inhaerens to mundo est omnino sublimior mens inhaerens deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo nos separare moliuntur artius inhaeremus. non separat promissio futurorum; nam et quidquid boni futurum est, certius promittit deus et nihil est ipso deo melius, qui iam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. PIO GENESIS. ITEM EX LIBRO CONFESSIONVM XII AD LOCVM. Nemo ia
Abbreviated transcription (Latin):
stimonio. & martyrũ sanguine. & gentiũ occupa¬
tione muniuit. Quare ratiunculas nr̃as diuinis
uis amplius: & paulus. diligentib inquit dm̃:
om̃ia procedunt in bonũ. Dicit enãipse. dilectio¬
nis modum. Quis gͦ nos separabit a caritate xp̃i:
& cetera. Et post pauca. Certus sum eni. quia neq
mors. neq uita. & reliqua. Sigͦ nulla res ab eius
caritate nos separat: quid esse ñ solũ melius. sed
etiam certius hoc bono potest:Nemo nos inde
separat minando mortem. idipsum enĩ quod di¬
ligimus dm̃ mori ñ potest: nͥ dum non diligit
dm̃. cui mors ipsa ẽ non diligere dm̃: quod nichil
ẽ aliud quam ei quicquã in diligendo atq se¬
quendo p̃ponere. Nemo inde separat pollicendo
uitam. nemo enim ab ipso fonte separat aqͣm
pollicendo. Non separat angłs: non enĩ ẽ angłs
cũ inheremus d̾o. nr̃a mente potentior. Non se¬
parat uirtus. Si illa uirtus hic nominata est.
quȩ aliquã potestatẽ in hoc mundo tenet: to¬

Expanded text:
stimonio et martyrum sanguine et gentium occupatione muniuit; quare ratiunculas nostras diuinis uis amplius? et Paulus: diligentibus, inquit, deum omnia procedunt in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; id ipsum enim quod diligimus deum mori non potest, nisi dum non diligit deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, to