comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognouisset. nͥ cũ coniuge ille siclu¬
deret: quomͦ cũ ea quȩ conuunx non
eẽt ludere non deceret. Quod cũ sc̃i
coniugati faciunt: non manit̾ faci¬
unt s prudent̃. Descendunt enĩ quo¬
dãmͦ ad feminei serus infirmitatem
ut a liqͥd blanda hilaritate ueldicant
uł faciant: non eneruentes s tẽpe¬
rantes uirilem uigorẽ. Quod tam̃ei
quȩ uxor nonẽ: qui dixerit aut fe¬
cerit turpis ẽ. Uerũ hoc quod ad
mores humanitatis ꝑtinet. dixerĩ
ne quisꝙͣ durꝰ ⁊ sine affectu id ipsũ
ꝓ crimine obiciat scõ uiro: quodeũ
sua coniuige luserit. Cales enĩ ho¬
mines inhumani. si ali¬
quẽ grauẽ uirũ ludri¬
cũ aliquid garrientẽ
pueris etiã paruulis uide¬
rint. quod eoꝵ lacteũ sensũ affabi¬
li ⁊ nutrictoria facilitate ꝑmulceat.
tanquã delirantẽ rep̃hendunt. obliti
unde creuerint aut ingrati quod
creuerint. Quid aut̃ sibiuelit insa
iugiũq illud inde sit cognitũ: ui¬

Expanded text:
cognouisset. nisi cum coniuge ille sic lucognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti coniugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est. uerum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet, dixerim, ne quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim homines inhumani si aliquem grauem uirum ludicrum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. quid autem sibi uelit in saiugiumq
Abbreviated transcription (Latin):
tia ut quod nondũ nouimꝰ inquiramꝰ.
Ds̃ gͦ qui nouit ⁊ de hominũ oꝑe ma¬
lo facere oꝑa bona. gentes quas uolu¬
it ex illo semme ꝓpagauit: non serip¬
turas suas ꝓpt̾ hominũ peccata dãp¬
nauit. Edidit quippe ista ñ fecit: et
cauenda ammonuit. ñ ꝓposuit mut¬
tanda. Mirabili impudentia faustꝰ
quod rebeccã quȩ uxor erat sororem
finxerit. Genus enĩ rebeccȩ non taci¬
tum ẽ: et eam ꝑ notissimã ꝓpinqͥtatẽ.
sororẽ eiꝰ fuisse manifestũ est. Ut aũt
taceret uxorẽ. quid mirũ aut quid
paruũ sumitatꝰ ẽ patrẽ: cͥum eadem
iusticia defendat᷑. qua pat̾ eiꝰ desimi¬
aduersus criminantẽ faustũ dicimꝰ:
eadem etiã ꝓ ysaac filio eiꝰ ualent.
Que recensere difficile ñ ẽ: nisi forte
studiosoꝵ aliquis querat. incuiꝰ fige
sacramento accipiendũ sit. qͦd rex
aliengena rebeccã uiri sui conu¬
gẽ tunc eẽ. cognouit: qͥuando eũ
cum illa ludentẽ uidit. Quod non

Expanded text:
tia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus. tia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus. deus ergo, qui nouit et de hominum opere malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagauit, non scripturas suas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, non fecit, et cauenda admonuit, non proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Faustus quod Rebeccam, quae uxor erat, sororem finxerit. genus enim Rebeccae non tacitum est, et eam per notissimam propinquitatem sororem eius fuisse manifestum est. ut autem taceret uxorem, quid mirum aut quid prauum, . si imitatus est patrem, cum eadem iustitia defendatur, qua pater eius de simiaduersus criminantem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non
Abbreviated transcription (Latin):
uel seruũ suũ ds sine aliquo uolupta¬
tis eiꝰ uitio ꝑpeti sineret. Nos tamen
scripturas scãs: non hominũ peccata
defendimꝰ. Sic aũt de facti purgatio¬
ne sattagimꝰ. quasi hoc d̾s nr̃ aut fi¬
eri usserit. aut factũ approbauerit:
aut ita iusti homines in illis libris
appellent᷑. ut si uoluerint peccare
non possint. Cum gͦ in litteris qͥs
isti rep̃hendunt. d̾s huic facto nul¬
lũ iusticie testimoniũ ꝑbibuerit:
qua dementia temeritatis hinc
illas litteras accusare contendunt.
cũ alis earũ locis aꝑtissime mueni¬
antur. diumis preceptis istapiberi.
Uñ nulla re gesta de oꝑe filiarũ loth:
narrata ista sunt non laudata. Quȩ¬
dam uͦ enuntiato udicio di. quȩdã
tacito narrari oportuit. ut quando ꝓ¬
mitur quid inde iudicauerit ds. in¬
struat᷑ nr̃a imꝑitia. quando aũt tace¬
tur uel exerceat᷑ ꝑitia. ut quod alibi
didicimꝰ recolamꝰ: uł excuciat᷑ pigri¬

Expanded text:
uel seruum suum deus sine aliquo uoluntauel seruum suum deus sine aliquo uoluntatis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scripturas sanctas, non hominum peccata defendimus, sic autem de huius facti purgatione satagimus, quasi hoc deus noster aut fieri iusserit aut factum adprobauerit aut ita iusti homines in illis libris appellentur, ut si uoluerint peccare. non possint. cum ergo in litteris. quas isti reprehendunt, deus huic facto nullum iustitiae testimonium perhibuerit, qua dementia temeritatis hinc illas litteras accusare contendunt, cum aliis earum locis apertissime inueniantur diuinis praeceptis ista prohiberi? unde in illa re gesta de opere filiarum Loth narrata ista sunt, non laudata. quaedam uero enuntiato iudicio dei, quaedam tacito narrari oportuit, ut quando promitur, quid inde iudicauerit deus, instruatur nostra inperitia; quando autem tacetur, uel exerceatur peritia, ut, quod alibi didicimus, recolamus, uel excutiatur pigri
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ebriosum ⁊ ebriũ plurimũ int̾ sit.
nam nec ebriosus semꝑ ẽ. ebrius. nec
qusquã aliquando ebriꝰ eonsequent᷑
ebriosus est: tamen in hemne n si
huiꝰ ipsius ⁊ si non ebriositatis.
ebrietatis causa querendaẽ. Quio ei
tande cogebot᷑. ut filiab suis creb ra
uina miscentibꝰ. aut fortasse nec mixta¬
set crebro porrigentib consentiret.
aut cederet: an ad hoc filias nimiam
tristiciam fingentes ita uoluit conso¬
lari. ut illiꝰ destitutionis ⁊ mat̾ni luc̃¬
tus dolor de cogitatione mentis ebriȩ
fugaret᷑. etiam ipsas tantũdẽ bibere
existimans. ⁊ aliqua fraude agentes
ne biberent: S etiã talem tristibus
suis adhibere consolationẽ : quomͦ ui¬
rũ iustũ decuerit non uidemꝰ. Anali¬
qua sodomitarũ arte pessima etiã pau¬
cis poculis patrẽ sic mebriare potuert̃:
ut illud peccatum cũ ignorante uł
potiꝰ de ignorante cõmitteret:S mi¬
rũ si hoc scriptura diuma tacuisset:

Expanded text:
inter ebriosum et ebrium plurimum intersit: inter ebriosum et ebrium plurimum intersit: nam nec ebriosus semper est ebrius, nec quisquam aliquando ebrius, consequenter ebriosus est, tamen in homine justo hujus ipsius, etsi non ebriositatis, at certe ebrietatis causa quaerenda est. Quid enim tandem cogebat ut filiabus suis crebra vina miscentibus, aut fortasse nec mixta crebro porrigentibus consaut crederet? an ad hoc filias nimiam tristitiam fingentes ita uoluit consolari, ut illius destitutionis et materni luctus dolor de cogitatione mentis ebriae fugaretur, etiam ipsas tantundem bibere existimans et aliqua fraude agentes ne biberent? sed etiam talem tristibus suis adhibere consolationem quomodo uirum iustum decuerit, non uidemus. an aliqua Sodomitarum arte pessima etiam paucis poculis patrem sic inebriare potuerunt, ut illud peccatum cum ignorante uel potius de ignorante conmitterent ? sed mirum, si hoc scriptura diuina tacuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlem quererent. qͥa utiq in eis huma¬
nus erat ⁊ naturalis affectꝰ. nec se cre¬
derent iuenire posse alios uiros. ue¬
lit exusto illa conflagratione orbe
terrarũ. neq enĩ discernere poterant
quousq ignis ille seuierit: miscere
e patri uoluerunt. Potiꝰ quidẽ nunꝙͣ.
eẽ. matres: quã sic uti patre debue¬
runt. Uerumtamen multũ adi. sec¬
quam si concupiscentia tã itq mił
funestȩ uoluptatis uterent᷑.
Ab illo aũt oꝑe ita patrẽ abhorrere
sentiebant : ut id se impleturas ẽẽ.
non crederent. nͥ eiꝰ ignorantia ꝓcu¬
rarent. Nãq ut scriptũ ẽ. mebriaue¬
runt eum: ⁊ se nescienti miscuert̃.
Qua ꝓpt̃ culpandꝰ ẽ. quidẽ. ñ tamen
quantũ ille incestꝰ: s quantũ illa me¬
retͣ ebrietas. Nam ⁊ hanc lex ȩt̾na
condempnat : quia cibũ ⁊ hotum¬
ad ordinẽ naturalẽ. non nͥ gr̃ã conser¬
uande salutis admittit. Quanuis gͦ

Expanded text:
prolem quaererent, qui utique in eis humaprolem quaererent, qui utique in eis humanus erat et naturalis adfectus, nec se crederent inuenire posse alios uiros uelut exusto illa conflagratione orbe terrarum - neque enim discernere poterant, quousque ignis ille saeuierit — miscere se patri uoluerunt. potius quidem numquam esse matres quam sic uti patre debuerunt; uerumtamen multum interquam si concupiscentia tam funestae uoluptatis uterentur. Ab illo autem opere ita patrem abhorrere sentiebant. ut id se inpleturas esse non crederent. nisi eius ignorantiam procurarent. namque, ut scriptum est, inebriauerunt eum et se nescienti miscuerunt. quapropter culpandus est quidem, non tamen quantum ille incestus, sed quantum illa meretur ebrietas. nam et hanc lex aeterna condemnat, quia cibum ad ordinem naturalem non nisi gratia conservandae salutis admittit. Quamvis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tiaret. Aliuid enĩ ille ut hoc face¬
rent intenderunt. aliud ds qui
hoc fieri ꝑmisit: ut etiam inde ali¬
quid demonstraret. manente recto
iudicio suo suꝑ peccatũ hominum
tunc p̾sentiũ. ⁊ uigilante ꝓuidentia
sua ꝓ significatione futuroꝵ. Pmde
illud factũ cũ in scã scriptura nar¬
hoc cõmisert̃ considerat᷑. flagitiũ ẽ.
Nec rursus tanta reprebensione
atq accusatione res digna ẽ: quan¬
tam in eam faustꝰ mimicꝰ ⁊ cecus euo¬
muit. Consulit᷑ enĩ ȩterna lex illa
ordinẽ naturalẽ conseruari iubens
ꝑturbari uetans. ⁊ non ita de hoc
bidine exarserit. ut earũ incestato
copore frueretur. aut eas haberet
qrores. s nec de illis feminis ac si insui
patris carnẽ execrabili amore flagras.¬
snt. Ratio quippe iusticiȩ non tantũ
quid factũ sit. uerũetiam quare fac̾¬
tum sit intuet᷑: ut ex causis suis facta
pendentia libramento eqͥtatis gxamin&.
Cum gͥ ille ad conseruationẽ generis

Expanded text:
tiaret. aliud enim illae, ut hoc facetiaret. aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt, aliud deus, qui hoc fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret manente recto iudicio suo super peccatum hominum tunc praesentium et uigilante prouidentia sua pro significatione futurorum. proinde illud factum cum in sancta scriptura narhoc commiserunt, consideratur, flagitium est. Nec rursus tanta reprehensione atque accusatione res digna est, quantam in eam Faustus inimicus et caecus euomuit. consulitur enim aeterna lex illa ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans, et non ita de hoc bidine exarserit, ut earum incestato corpore frueretur aut eas haberet uxores, sed nec de illis feminis, ac si in sui patris carnem execrabili amore flagrassent. ratio quippe iustitiae non tantum, quid factum sit, uerum etiam, quare factum sit, intuetur, ut ex causis suis facta pendentia libramento aequitatis examinet. cum igitur illae ad conseruationem generis
Abbreviated transcription (Latin):
regno cȩloꝵ. Nec aliud exemplũ
tacuit. quo nos tanꝙͣ sale condi-¬
ret. ut non fatui negligeremus.
s prudentes caueremꝰ hoc malũ:
unde ⁊ illa ut hoc ammoneret.
in statuã salis conuersa ẽ. Nã cũ
p̃ciperet. ut se quisq ꝑseuerantis¬
sima inti̾orũ intentione ab his quȩ
retro sunt eriꝑet: mementote inqͥt
uxoris loth. Sic etiã in ipso loch qͣn¬
do cum eo filiȩ concubuert᷑: ñ illud
quod cũ a sodomis lib̃atꝰ ẽ. s aliud ali¬
quid figuratũ ẽ. Nam tunc illȩ ipse
loth fucͣȩ legis uidet᷑ gestasse ꝑsonam:
quã quidẽ ex illa ꝓcreati. ⁊ sub lege
positi male intelligendo quodamͦ in¬
ebriant. eaq non legitime utendo.
infidelitatis oꝑa pariunt. Bona eñi
lex ẽ ait apłs: si quis ea legitime uta¬
.tur. Nec ido tamen hoc factũ uel
ipsius loth. uel eiꝰ filiarũ iustificamꝰ:
quia significauit aliquid quod futu¬
ram quorũdã ꝑuersitatẽ prenun¬

Expanded text:
regno caelorum. nec illud exemplum regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sale condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum praeciperet, ut se quisque perseuerantissima anteriorum intentione ab iis. quae retro sunt, eriperet, mementote, inquit, uxoris Loth. sic etiam in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum est. nam tunc ille ipse Loth futurae legis uidetur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intellegendo quodam modo inebriant eaque non legitime utendo infidelitatis opera pariunt. bona est enim lex, ait apostolus, si quis eam legitime utatur. Nec ideo tamen hoc factum uel ipsius Loth uel eius filiarum iustificamus, quia significauit aliquid, quod futuram quorundam peruersitatem praenun
Abbreviated transcription (Latin):
Net ignorauert̃. Hinc ⁊ ieremias. et
romo inqͥd ẽ. ⁊ quis agnoscet eum:
Et homo ẽ quia ꝓdit᷑ quod fr̃ ẽ: &
quis agnoscit eũ. quia occultatur
qued sponsus ẽ. Hȩc de patre abra-
ham aduersus impudentissimam
⁊ imꝑitissimã ⁊ calũpniosam fausti
uocem: satis dicta sunt. Loch aut̃
fr̃ eius iustꝰ ⁊ hospitalis in sodomis.
⁊ ab om̃i sodomitarũ contaminati¬
one purus atq integer. ex illo in¬
cendio quod erat similitudo fut᷑i
iudicii meruit saluus euadere. ty¬
pum gestans corporis. xp̃i. quod in
om̃ib sc̃is. ⁊ nc̃ int̾ iniqͦs atq impi¬
os gemit. quoꝵ factis non consen¬
tit. & a quoꝵ cõmixtione in scłifine
lib̃abit᷑. illis dampnatis supplicio ig¬
nis ȩt̾ni : sicut aliud genus homi¬
num in eius uxore figuratũ ẽ. eorũ
ciunt. non sicut paulus qui ea quȩ
retro sunt obliuiscit᷑. ⁊ mea que
ante sunt extendit᷑: unde ⁊ ipse
dñs. nemo in qͥt ponens manũ suꝑ
aratrũ ⁊ respiciens retro. aptꝰ ẽ

Expanded text:
esset ignoraverunt. Hinc et Jeremias: Et homo, inquit, est, et quis agnoscet eum ? Et homo est; quia proditur quod frater est. Et quis agnoscet eum? quia occultatur quod sponsus est. Haec de patre ham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis subplicio ignis aeterni. sicut autem aliud genus hominum in eius uxore figuratum est, eorumciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est
Abbreviated transcription (Latin):
uno homine. bonos ingranis ma-¬
los in palea. ut in unitate uniꝰ se¬
getis bonos intritico malos in zi¬
raniis. & siquid hinc sane. his quȩ
de illo scripta sunt diligentiꝰ ꝑtra¬
ctatis siue mͥ siue doctorib atq
meliorib aliud ꝓbabiliꝰ elucere
poterit: nc̃ tamen ñ eam rẽ ita
dimisimꝰ. ut intentionẽ nr̃am in
alia ꝓperant̾ẽ tanꝙͣ interrupta
series contextionis impediat. De
osee aũt ꝓpħa non a me opꝰ ẽ. dici.
quid illa uisio factũ ue significet
q na chrit dñs ad osee. uade & accipe
tib urorẽ forncationis. et fac filios
de fornicatione: cum satis hoc ipsa
scriptura demonstret. unde & quare
sit dictum. Sequit᷑ enĩ. Qm̃ fornicans
forncabit᷑. terra a dño. Et abiit et
accepit gomer filiam debelem: et
concepit ⁊ peꝑit ei filiũ. ⁊ dixit dñs
ad eum. Uoca nom̃ eiꝰ iez rahel: qm̃
adhuc modicũ ⁊ usitabo sangumẽ¬

Expanded text:
uno homine — bonos in granis, mauno homine — bonos in granis, malos in palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos in zizaniis. si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem tamquam interrupta seriOsee autem propheta non a me opus est dici. quid illa iussio factumue significet, quod dixit dominus ad Osee: uade et accipe tibi uxorem fornicationis et fac filios de fornicatione, cum satis hoc ipsa scriptura demonstret, unde et quare sit dictum. sequitur enim: quoniam fornicans fornicabitur terra a domino. et abiit et accepit Gomer filiam Debeleim; et concepit et peperit ei filium. et dixit dominus ad eum: uoca nomen eius Iezrahel, quoniam adhuc modicu
Abbreviated transcription (Latin):
salomone quid dic̃a: Quẽ uehement̾
arguit scã scͥptura atq condempnat.
nichilq de penitentia eiꝰ uel in eum¬
indulgentia dĩ om̃ino cõmemorat.
nec mͥ ꝓrsus occurrit. quid saltem
i allegoria boni significet hec eiꝰ
flenda submertio: nisi forte quis dicat
mulieres alienigenas quarũ amore
exarserat. significare ȩccl̃ias electas
de gentib. Posset hoc fortasse non
absurde intelligi: si ille ꝓpter salomo¬
quid inde boni comectari possimꝰ :
nec tam̃ nichil arbitror significa¬
re. s malũ. sicut de uxore filiab¬
q loth diximꝰ. Apparet eñĩ in ꝑso¬
na huiꝰ salomonis : mira excellen¬
tia ⁊ mira subuertio. Quod gͥ in
illo diuersis temporib extitit pͥꝰ
bonũ ⁊ posterius malũ: hoc ine¬
ccłia in isto adhuc scło simul uno
tempore ostendit᷑. Nam bono illiꝰ
bonos eccłiȩ. malo au̾t illiꝰ. malos
ȩccłiȩ significatos puto. tanquam
in unitate uniꝰ areȩ sicuit in illo

Expanded text:
Salomone quid dicam ? quem uehementer Salomone quid dicam ? quem uehementer arguit sancta scriptura atque condemnat nihilque de paenitentia eiindulgentia dei omnino commemorat. nec mihi. prorsus occurrit quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomoquid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. apparet enim in persona huius Salomonis mira excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate unius areae — sicut in illo
Abbreviated transcription (Latin):
etheus aũt abscissus: siue quod inue¬
ritate non stecit. s a luce sua suꝑna
quã de do habebat suꝑbie merito ab¬
scissus est. siue quod cadendo ueris
uirib ꝑditis. transfigurat se tamen
mangłm lucis. audens adluc dicere
lux mea dĩ ẽ. Ergo iste quidẽ dauid
grauit̾ scelerateq peccauit: quodsce¬
rũtamen ille desiderabilis. om̃ibꝰ gen¬
tib adamauit ȩccłam suꝑ dectum se
lauantẽ. idest. mundantẽ se asordibꝰ
scłi. ⁊ domũ luteam spãli contẽplati¬
one transcendentẽ atq calcantem:
& inchoata cũ illa pͥmȩ conuentiõis
noticia. post ab ea penitꝰ separatum.
diabolũ occidit. eamq sibi ꝑpetuo co¬
nubio copulauit. Oderimus gͦ pec¬
catũ: s ꝓpħiam non extinguamus.
amemus illũ dauid quantũ amandꝰ
ẽ: qui nos a diabolo ꝑ miscdiam lib̾a¬
uit. Amemꝰ & istũ dauid: qui tam
graue inse uulnus miquitatis. peni-¬
tentie humilitate sanauit. Iam de

Expanded text:
Chetteus autem "abscisus," siue quod in ueChetteus autem "abscisus," siue quod in ueritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de deo habebat, superbiae merito abscisus est, siue quod cadendo ueris uiribus perditis transfigurat se tamen in angelum lucis, audens adhuc dicere: "lux mea dei est. " ergo iste quidem Dauid grauiter scelerateque peccauit; quod scerumtamen ille desiderabilis omnibus gentibus adamauit ecclesiam super tectum se lauantem, id est mundantem se a sordibus saeculi et domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conuentionis notitia post ab ea penitus separatum diabolum occidit eamque sibi perpetuo conubio copulauit. oderimus ergo peccatum, sed prophetiam non extinguamus; amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per misericordiam liberauit; amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis paenitentiae humilitate sanauit. Iam de
Abbreviated transcription (Latin):
ticoꝵ sponsa illa ȩccłia ẽ. quȩ uocat᷑
puteus aquȩ uiuȩ. ⁊ huic puteo sep¬
tenarii numeri nomen. in sp̃c scĩ sig¬
nificatione coniungit᷑: ꝓpter ratio¬
sp̾e sc̃s uenit. De septimanis eñ con¬
stare eundem festum diẽ: tobie qͦq
scriptura testat᷑. Ad quadraginta
aũt nou̾e. quod ẽ septies septem. u¬
num additur : quo unitas cõmenda¬
tur. In hac ratione iuuit apłica illa
sententia: sufferentes inuic̃e indile¬
ctione. studentes seruare unitatẽ
sp̃s in uinculo pacis. Dono itaq
spiritali. hoc est. septenario facta
est. eccłia puteus satietatis: quia
factus ẽ in ea fons aquȩ salientis in
uitã ȩternani. qu̾ã qui habuerit ñ
ritꝰ eiꝰ: qͥuid aliud quã diabolum no¬
minis huiꝰ int̾pretatione significat.
Huiꝰ erant pessimo coniugio delegal:
om̃s quos gr̃a di liberat: ut eccłia sine
macula ⁊ ruga saluatori ꝓpͥo copulet᷑.
Urias namq interp̃tat᷑ lux mea di.

Expanded text:
ticorum sponsa illa ecclesia est, quae uocatur ticorum sponsa illa ecclesia est, quae uocatur puteus aquae uiuae. et huic puteo septenarii numeri nomen in spiritus sancti significatione coniungitur propter ratios spiritus sanctus uenit. de septimanis enim constare eundem festum diem Tobiae quoque scriptura testatur. ad XLVIIII autem, quod est septies septeni, unum additur, quo unitas commendatur. in hac ratione uiuit apostolica illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem spiritus, in uinculo pacis. dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in uitam aeternam, quem qui habuerit, non ritus eius, quid aliud quam diabolum nominis huius interpretatione significat? huius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecclesia sine macula et ruga saluatori proprio copuletur. Uria namque interpretatur "lux mea dei."
Abbreviated transcription (Latin):
magisqu̾a se iustificatos ẽẽ. fatebur¬
tur. Enucleatius hȩc ⁊ membrat̃i
quodãm articulatimq scrutarer.
atq dissererem quantũ intention̾e
meã dñs adiuuaret: nͥ me ab hac
laboriosore diligentia finiendi huiꝰ
oꝑis. quod plus quã uellẽ iam pro¬
lixum ẽ. cura ꝓhiberet. Nc̃ peccatũ
dauid quid in ꝓpħia significauerit:
quanta possum breuitate ꝑstring̃a.
Nomina quippe ipsa interp̾tata satis
ostendunt: quid etiã factum hoc p̃figu¬
rauerit. Daiud int̾ pretat᷑ manii fortis :
siue desiderabilis. Et quid fortiꝰ leone
illo de tribu iuda. qui uicit mundũ:
& quid desiderabiliꝰ illo de quo ꝓpħa
dicit. ueniet desideratꝰ om̃ib gentibꝰ:
Bersabee int̾pretat᷑ puteus satieta¬
tis: siue puteus septimꝰ. Qu̾alibet aũt
harũ nominis huiꝰ interp̃tationum.
in id quod dicere intendimꝰ assumamꝰ
satis congruit. Nͥam ⁊ in canticis can¬

Expanded text:
magis quam se iustificatos esse fatebunmagis quam se iustificatos esse fatebuntur. enucleatius haec et membratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam dominus adiuuaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi huius operis, quod plus quam uellem iam prolixum est, cura prohiberet. Nunc peccatum Dauid quid in prophetia significauerit, quanta possum breuitate perstringam. nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius illo, de quo propheta dicit: ueniet desideratus omnibus gentibus? Bersabee interpretatur "puteus satietatis" siue "puteus septimus;" quamlibet autem harum nominis huius interpretationum in id, quod dicere intendimus, adsumamus, satis congruit. nam et in canticis can
Abbreviated transcription (Latin):
pulus quẽ non cognoui seruiuit
michi. Accipit in occulto anulũ: mo¬
mile. & uirgam. Uocatione signatur.
iustificatione decorat᷑. głifica.¬
tione exaltat᷑: quos eñi p̃desti.¬
nauit illos ⁊ uocauit. Quos aũ
uocauit: illos ⁊ iustificauit. Et
quos iustificauit: illos⁊ głificauit.
S hȩc ut dixradhuc in occulto ubifit
& conceptio sc̃ȩ ub̃tatis. Mittitur aũt
ꝓmissus hedus: tanquã meretrici.
hedus expbratio peccati: ꝑ eundẽ
odollamitam tanquã increpantẽ
⁊ dicent̾e. Generatio uiperarum.
S non eã inuenit. peccati expbra-¬
tio: quã mutauit confessionis ama¬
ritudo. Post uͦ iam publicis signis
anuli. monilis. ⁊ uirge. uicit teme¬
re iudicantes uidȩos. quoꝵ iam ꝑso¬
nam uidas ipse gestabat: qui hodie¬
q dicunt non hunc ẽẽ popłm xp̃i.
nec habere nos semen habrahȩ. sed
platis certissimis docum̃tis. nr̃e uo¬
cationis iustificationis głificatio¬
nis sine dubio confundent᷑. ⁊ nos

Expanded text:
pulus, quem non cognoui, seruiuit pulus, quem non cognoui, seruiuit mihi accipit in occulto anulum, monile et uirgam: uocatione signatur, iustificatione decoratur, glorificatione exaltatur. quos enim praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; et quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus haedus tamquam meretrici, haedus exprobratio peccati, per eundem Odollamitam tamquam increpantem et dicentem: generatio uiperarum. sed non eam inuenit peccati exprobratio, quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeos, quorum iam personam ludas ipse gestabat, qui hodieque dicunt non hunc esse populum Christi nec habere nos semen Abrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae uocationis, iustificationis, glorificationis sine dubio confundentur et nos
Abbreviated transcription (Latin):
te in canticis canticorũ dentes eẽnt
uelut grex detonsarũ. Iam thamar
habitum mutet: nam & cõmutans
interp̃tat᷑ thamar. S in ea ꝓrsus no¬
men amaritudinis maneat: ñ illius
inqua petrus amare fleuit. Nam
⁊ iudas latine confessio ẽ. Confes¬
sioni gͦ amaritudo misceat᷑: ut ue¬
ra penitentia p̃signet᷑. hac peniten¬
tia fecundat᷑ ȩccłia: inom̃ib genti-¬
b constituta. Oportebat enĩ xp̃m
pati ⁊ resurgere a mortius tercia die:
⁊ p̃dicari in nomine eiꝰ pęnitentiã
⁊ remissionẽ peccatoꝵ in om̃s gentes.
in cipientib ab ierłm. Nam ⁊ ipse
habitꝰ meretriciꝰ: confessio peccatoꝵ
est. Typũ quippe iam ȩccł̃iȩ gerit
thamar ex gentib euocate: sedens
cum hoc habitu ad portam enan
uel enaim. quod int̾pretat᷑ fontes.
Cucurrit em̃ uelud ceruus ad
fontes aquarũ: ꝑuenire ad semen
abrahe. Illic a non agnoscente feta¬
tur: quia de illa predictum ẽ. po¬

Expanded text:
tae in canticis canticorum dentes essent tae in canticis canticorum dentes essent uelut grex detonsarum. Iam Thamar habitum mutet; nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illiusin qua Petrus amare fleuit; nam et Iuda latine "confessio" est. confessioni ergo amaritudo misceatur, ut uera paenitentia praesignetur. hac paenitentia fecundatur ecclesia in omnibus gentibus constituta. oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissincipientibus ab Hierusalem. nam et ipse habitus meretricius confessio peccatorum est typum quippe iam ecclesiae gerit Thamar ex gentibus euocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Enan uel Enain, quod interpretatur fontes. cucurrit enim uelut ceruus ad fontes aquarum peruenire ad semen Abrahae; illic a non cognoscente fetatur, quia de illa praedictum est: po
Abbreviated transcription (Latin):
ex iuda. ⁊ om̃e magisteriũ atq unctio
iudȩoꝵ ut ueniret cui repositũ erat.
Uenit aũt cum suo pastore odollami¬
te cui nomen erat iras ⁊ int̾pretatur
odollamites testimoniũ in aqua. Cũ
hoc plane testimonio dñs uenit: ha-¬
bens qͥd̃ testimoniũ maiꝰ ioħ̃e. s tam̃
ꝓpt̃ oues infirmas. hoc testimonio est.
usus in aqua. Nam ⁊ ipse iras quod
nomen illiꝰ pastoris fuit: int̾ pretat᷑
frĩs mei uisio. Uidit om̃ino frẽm suũ
iohes. frẽm scdm semen abrahȩ. scđm
cognationẽ mariȩ matris eiꝰ. ⁊ helisa
beth matris suȩ : eundẽq dnm̃ ⁊ dm
suum. quia sicut ipse ait. explenitu¬
dine eiꝰ accepit. Uidit omĩno ⁊ id̃o in
natis mulierũ maior illo ñ exsurrȩx̃:
quia ex om̃ib p̾nuntiantib xp̃m.
ipse uidit quod multi iusti ⁊ ꝓphȩ cu¬
pierunt uidere ⁊ non uiderunt. Sa¬
lutauit ex utero. agnouit ꝑfe
ctius ex columba: & ido tan
Uenit aut̃ dñs ad oues ton

Expanded text:
ex Iuda et omne magisterium atque unctio ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites "testimonium in aqua." cum hoc plane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur "fratris. mei uisio." uidit omnino fratrem suum Iohannes, fratrem secundum semen Abrahae, secundum cognationem Mariae matris eius et Elibeth matris suae eundemque dominum et deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino; et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfctius ex columba; et ideo tauenit autem dominus ad oues tond
Abbreviated transcription (Latin):
stico uidorũ : ut ⁊ ipsi uidei publice
clamarent frendentes aduersus. xp̃m.
nos non habemꝰ regẽ nisi cesarẽ. Neq¬
enĩ hoc uerũ nisi illa uniuersali do¬
minatione romanoꝵ. quippe etiam
ido se tali uoce dampnauert̃. Illogͦ
tempore quo iam de tribu uidȩ reg¬
num defecerat: ueniendũ erat. xp̃o
uero saluatori dño nr̃o. qui ñ obeẽt
multũq ꝓdesset. Sic enĩ fuerat pro¬
pħatũ. Non deficiet pͥnceps ex uida
neq dux de femorib eius: donec ue¬
niat cui repositũ ẽ ⁊ ipse ẽ expectatio
gentiũ. Iam isto tempore om̃e quoq
magisteriũ uideoꝵ ⁊ mystica uñ xp̃i
uocabant᷑: unctio ipsa defecerat scd̾m
ꝓpħiam etiã danielis. Tunc uenit
rodis tetrarchȩ. Huiꝰ itaq uenientis
adoues quȩ ꝑierant domꝰ isrł. figurã
gessit ipse uidas. cum iret ad tonden¬
das oues suas in t̾ana qͦd int̾pretat᷑
deficiens Iam enĩ defecerat princeps

Expanded text:
stico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice stico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum ; quippe etiam ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iudae regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repromissum est. et ipse expectatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam Danihelis. tunc uenit rodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps
Abbreviated transcription (Latin):
non fieri. Et icło erat quidẽ filius
uidȩ. s eum maritũ thamar non
accipiebat: quia erat eadẽ tribus
iuda. s iam popło inde nemo regna¬
bat. unde ⁊ nom̃ eiꝰ idẽ. sela. int̾preta¬
tur dimissio eiꝰ. Non ꝑtinent sane ad
hanc significationẽ uiri scĩ ⁊ iusti. qͥ
licet illo tempore fuerint ad nouũ
tando scient̃ utiles fuerunt. qualis
dauid fuit. Eo sane tempore quo iã
uidea ceꝑat reges ex tribu iuda ñ
habere: non ẽ computandus herodes
maior in regib eius. tanquã maritꝰ
thamar. Erat enĩ alienigena. nec ei
sacramento illo mistice unctionis
tanquã conuigali federe coherebat:
s tanquã extraneus dominabatur.
quã potestatẽ a romanis ⁊ cesare ac-¬
ceperat. Sic ⁊ eiꝰ filii tetrarchȩ: quoꝵ
erat unꝰ herodes patris nomine ap¬
pellatꝰ. qui cũ pilato in passione dñi
concordauit. Isti gͦ alienigene usq
adeo non deputant᷑ in regno illo my¬

Expanded text:
non fieri. et ideo erat quidem filius non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius." non pertinent sane ad hanc significationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouumtando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere. non est conputandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo my
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ prestare nolentiũ: ⁊ si qͥd
boni habent in hac terrena uita ꝑ¬
dentiũ tanquã in terrã fundenti¬
um. Et qm̃ in malo pͥor ẽ. qͥ nocet
quã ille qui non ꝓdest: ido maior
dicit᷑ malignꝰ ille. ⁊ sequens qͥ fu¬
debat in terram. Nomen quoq
maioris qui uocabat᷑ er. int̾pretat᷑
pellicius: qualib tunicis indutist̃
primi homines. in pena dãpnatio¬
nis suȩ dimissi ex paradyso. Seq̃ntiᷤ
aũt nomen qui uocat᷑ aunã. inter¬
p̃tat᷑ meror eoꝵ. Quorũ nisi quib
nichil ꝓdest cum habeat unde ꝓ¬
desse possit: atq id ꝑdat in terra¬
in t̾ra: Maius porro malũ ÷ ablatȩ
uitȩ quod significabat pellis: quã
non ad uite quod significabat me¬
ror eoꝵ. D̾s tamen ambos occidisse
dictus ÷ : ubi figurat᷑ regnũ talib
hominib abstulisse. Tercius uͦ filiꝰ
uidȩ. quo illi mulieri ñ uingitur:
significat tempꝰ ex quo reges ple¬
bi uidȩoꝵ ceperunt de tribu iuda

Expanded text:
alterum praestare nolentium et, si quid alterum praestare nolentium et, si quid boni habent in hac terrena ' uita, perdentium tamquam in terram fundentium. et quoniam in malo prior est, qui nocet, quam ille, qui non prodest, ideo maior dicitur malignus ille et sequens, qui fundebat in terram. nomen quoque maioris, qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius," qualibus tunicis induti sunt primi homines in poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum." quorum ? nisi quibus nihil prodest, cum habeat, unde prodesse possit atque id perdat in terra. maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambos occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae, quod illi mulieri non iungitur, significat tempus. ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩ scdm illiꝰ libidinẽ malũ fuit.
s illo nesciente magnũ bonũ signi¬
ficauit. A se ipso quippe malũ fecit:
s non a seipso bonũ significauit.
hoc aut̃ quod necessario p̾loquendũ
putaui: non ad hoc tantũmͦ uide
factum. s etiã ad cetera ualeat. si
qua occurrerint mala oꝑa homi¬
nũ. quib bonũ aliquid a narrante
ꝓpħatũ ẽ. In thamar gͦ nuru uidȩ.
intelligitur plebs regni iudeorũ:
cui de tribu iuda reges tanquam
mariti adhibebantur. Merito no¬
men eiꝰ: amaritudo int̾pretatur.
Ipsa enĩ dño fellis poculũ dedit.
Duo aut̃ principũ qui ñ recte
oꝑabant᷑ in plebe. unũ eorũ qui
oberant alterũ eoꝵ qui nichil ꝓ¬
derant. significant᷑ in duob filiis
uidȩ: quoꝵ unꝰ erat malignꝰ uel se¬
uus ante dnm. alter in terr̃a fun¬
debat ne semen daret ad fecundan¬
dam thamar. Nec sunt amplius
quã duo genera hominũ mutilia
generi humano. unũ nocentiũ

Expanded text:
Iudae secundum illius libidinem malum fuit, Iudae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum significauit; a se ipso quippe malum fecit, sed non a se ipso bonum significauit. hoc autem, quod necessario praeloquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factum sed etiam ad cetera ualeat, si qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a narrante prophetatum est. In Thamar ergo nuru Iudae intellegitur plebs regni Iudaeorum, cui de tribu Iuda reges tamquam mariti adhibebantur. merito nomen eius "amaritudo" interpretatur; ipsa enim domino fellis poculum dedit. duo autem genera principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum, qui oberant, alterum eorum, qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat malignus uel saeuus ante dominum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium,
Abbreviated transcription (Latin):
rumptam̃. si non scripturã uł pictu¬
ram talem uiderẽ: sine dubitatione
rep̃henderẽ. Ita in factis hominum
quȩ ad imitandũ uitandũ ue propo¬
nuntur: magni inter est. bona ne.
an mala sint. Quȩ aut̃ ad significan¬
dum scribunt᷑ siue dicunt᷑. nichil re¬
fert in morib facientiũ. quã laudẽ
rep̃hensionẽ ue mereant᷑: si modo
habent aliquã rei unde agitur neces¬
sariam p̃figurandi conuenientiam.
Sicut enĩ caiphe in eũgłio. quantũ
ad eius noxium ꝑnitiosũq animum
ꝑtinebat. quantũ deniq ad ipsa uer¬
ba sin eis uoluntatẽ dicentis atten¬
das. quib agebat ut iust̾ iniuste ne¬
caretur. utiq mala erant. tamen¬
magnũ bonũ illo nesciente signifi¬
cabant. quando ait. expedit ut unꝰ
moriat᷑ ⁊ non tota gens ꝑeat. dictũ¬
q de illo ẽ. hoc aũt a se non dixit. s
cum ẽẽt pontifex ꝓpħauit quia opor¬
tebat iħm mori ꝓ gente: ita factũ

Expanded text:
rum tamen si non scripturam, sed picturum tamen si non scripturam, sed picturam talem uiderem, sine dubitatione reprehenderem. ita in factis hominum, quae ad imitandum uitandumue proponuntur, magni interest bonane an mala sint. quae autem ad significandum scribuntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habeant aliquam rei, qua de agitur, necessariam praefigurandi congruentiam. sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis attendas, quibus agebat ut iustus iniuste necaretur, utiqmagnum bonum illo nesciente significabant._ quando ait: expedit, ut unus moriatur et non tota gens pereat, dictumque de illo est: hoc autem a se non dixit, sed cum esset pontifex, prophetauit, quia oportebat legum mori pro gente: ita factum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid significaret᷑. quod ad salutẽ
hominũ ꝑtineret: sicut nec uidas ille
qui dñm tradidit. hoc intendit ut
aliquid inde gereret᷑. quod ad ean¬
dem salutẽ hominũ ꝑtineret. Por¬
ro si de tam malo oꝑe uide illiꝰ tam
bonũ opꝰ dñs fecit. ut eiꝰdẽ sue passi¬
onis sanguine nos redimeret: quid
mirũ si ꝓpħa eius de quo ipse ait. de
me enĩ ille scripsit. ex malo facto ui¬
dȩ istiꝰ. boni aliquid significauit. ut
suo ministerio nos doceret: Ea qͥp¬
pe hominũ facta sc̃o spũ disponente
atq inspirante collegit ꝓpħa narra¬
tor: quoꝵ interpositio non uacaret a
p̃signatione rerũ. quas intenderat
ꝓpħare. Ad significanda aut̃ aliqua
dona nichil interest. facta illa quib
ea significant᷑: seu bona seu mala sint.
Quid enĩ in ea interest cũ uolo aliqͥd
legendo cognoscere. utrũ ex minio
repperiam scriptos nigros ethiopes.
⁊ex atramento candidos gallos. Ue¬

Expanded text:
aliquid significaretur, quod ad salutem aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eandem salutem hominum pertineret. porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret a praesignatione rerum. quas intenderat prophetare. ad signbona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos? ue
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ de tota illa re gesta significa¬
uerit demonstrantes. Sequit᷑ ut iu¬
dȩ factũ consideremꝰ. quod cũ nu
ru sua concubuit: quid significaue¬
rit futuroꝵ. S pͥus p̃loquendũ ẽ.
ne quẽquã praue considerationis
offendat: quod de quibdã malis
oꝑib hominũ. in scripturis sc̃is que¬
dam ñ mala s bona futura signifi¬
cant᷑. Seruat enĩ ubiq diuina ꝓui¬
dentia uirtutẽ bonitatis suȩ. ut qu̾e¬
admodũ ex adulteroꝵ concubitu for¬
mat᷑. ⁊ nascitur homo de hominũ
oꝑͤmalo bonũ opꝰ di. sicut in p̃ce¬
denti sermone iã diximꝰ de fecundi¬
tate seminũ. non de turpitudine
uitiorũ: ita in scripturis ꝓpħicis
non tantũ hominũ bona. uerum
de malis oꝑib hominũ. etiã futuro
bonorum non peccantis oꝑe. s scriben¬
tis. Neq enim iudas cũ ad thamar con¬
cupiscentia uictꝰ intraret. hanc sue li¬
bidinis intentionẽ gerebat. ut inde

Expanded text:
gendum de tota illa re gesta significagendum de tota illa re gesta significauerit, demonstrantes. Sequitur. ut Iudae factum consideremus, quod cum sua nuru concubuit, quid significauerit futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam paruae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantum bona hominum, uerum de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde
Abbreviated transcription (Latin):
trib patrib. quodã mͦ consũma-¬
uit magnũ ac mirabile sacram̃¬
tũ futuri popłi sui. quod ꝑlibe¬
ras genuerunt. non solũ inlib̃ta¬
tem sicut ꝑsarram ⁊ rebecc̃a. ⁊ ly-¬
am ⁊ rachel. uerũetiam in seruitu¬
tẽ sicut ꝑ eandem rebeccã natꝰ. ẽ
esau. cui dictũ ẽ. eris seruus frĩs
tui: ⁊ ꝑ ancillas non solũ in serui-¬
tutẽ sicut ꝑ agar. uerũ etiã in
lib̃tatẽ sicut ꝑbalam. ⁊ zelpham.
ros nascuntur non solũ in lauda
non solũ in dampnabilẽ seruitutem
qui eos imittant᷑. uerũ etiã in laudda¬
bilẽ lib̃tatẽ quib dr̃. quȩ dicunt fa¬
cite quȩ aut facunt facere nolite.
Hoc magnũ sacramentũ quisqͥs in
d̃i popło prudent᷑ agnouerit: unita¬
tem sp̃s in uincło pacis usq infinẽ
quib dã coherendo. quosdã toleran¬
do. custodit. fẽcimꝰ hoc ⁊ de loth qͥ
eius laudandũ quid culpandum
scriptura narrauerit: quid intelli¬

Expanded text:
tribus patribus quodam modo consummatribus patribus quodam modo consummauit magnum ac mirabile sacramentum futuri populi sui, quod per liberas genuerunt non solum in libertatem. sicut per Saram et Rebeccam et Liam et Rachel, uerum etiam in seruitutem, sicut per eandem Rebeccam natus est Esau, cui dictum est: eris seruus fratris tui, et per ancillas non solum in seruitutem, sicut per Agar, uerum etiam in libertatem, sicut per Balam et Zelpham. ales liberos nascuntur non solum in laudabnon solum in damnabilem seruitutem, qui eos imitantur, uerum etiam in laudabilem libertatem, quibus dicitur: quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite. hoc magnum sacramentum quisquis in dei populo prudenter agnouerit, unitatem spiritus in uinculo pacis usque in finem quibusdam cohaerendo, quosdam tolerando custodit. fecimus hoc et de Loth, quid eius laudandum, quid culpandum scriptura narrauerit, quid intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ydolatrie lapsus atq demersus.
eadem ueritate ꝑsonã nulliꝰ accep¬
tante ꝓderet᷑. Nunc gͦ iam ꝑtrac¬
tatis ꝑsonis om̃ib. ꝑ quas faustꝰ
putauit scͥpturas ueteris testam̃¬
ti ẽẽ oulpandas. redditoq suo cui¬
q sermone congruo. quo uel de¬
fensi sunt homines dĩ aduersus
hereticorũ carnaliũq calũpnias.
uel rep̃hensis hominib. tam̃
scriptura laudabilis uenerabił¬
ꝙ monstrata ẽ: uideamꝰ deinceps
ex ordine quo eos homines fau-¬
stꝰ accusando cõmemorauit.
quid etiã significent ipsa facta
hominũ. quid ꝓpħiȩ gerant. q̃
futura p̃nutient. quod iã feci¬
mꝰ de abraham ⁊ ysaac ⁊ iacob.
quoꝵ d̃s se ita dici uoluit tanꝙͣ
solorũ eẽt ds̃. qui ds̃ ẽ uniu̾sȩ
creaturȩ. ñ frustra utiq tm̃ eis
tribuens honorẽ. nͥ quia nouerat
in eis quod solus etiam ꝑfectȩ sũ¬
mȩq nosse poterat sinceram p̃ci-¬
puamq caritatẽ ⁊ quia mn eis

Expanded text:
idolatriae lapsus atque demersus idolatriae lapsus atque demersus eadem ueritate personam nullius acceptante proderetur. Nunc ergo iam pertractatis personis omnibus, per quas Faustus putauit scripturas ueteris testamenti esse culpandas, redditoque suo cuique sermone congruo, quo uel defensi sunt homines dei aduersus haereticorum carnaliumque calunmias uel reprehensis hominibus tamen scriptura laudabilis uenerabilisque monstrata est, uideamus deinceps ex ordine, quo eos homines Faustus accusando commemorauit, quid etiam significent ipsa facta hominum, quid prophetiae gerant, quae futura praenuntient: quod iam fecimus de Abraham et Isaac et Iacob, quorum se deus ita dici uoluit, tamquam solorum esset deus. qui deus est uniuersae creaturae, non frustra utique tantum eis tribuens honorem, nisi quia nouerat in eis, quod solus etiam perfecte summeque nosse poterat, sinceram praecipuamque caritatem, et quia in eis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc facto. qiad potiꝰ mani. neo ũ
offendat errorẽ: scilicet qui. solent
dare oꝑam meretrices ne grauide
fiant. Pinde istis fornicaria magis
ꝑmanens placebat. ut dm ipsorĩ
non ligant: quã uniꝰ uiri factai
xor ut pareret. De salomone quid
dicã. nͥ quia grauiꝰ ipsius fidelis &
scȩ̃ scͥpturȩ testimonio redarguit᷑:
quã petulantib ⁊ nugacib fausti
conuitiis: Illa enĩ de illo ⁊ qͥd boni
pͥus habuisset.⁊ quid mali faciendo.
bonũ in quo pͥmũ fuerat reliqͥsset.
ueracit̾ fidelit̾q locuta ẽ : iste aũt
ocłis clausis uel potiꝰ extinctis. ñ
quo lumine manifestante duce
gis insinuauert̃ scĩ libri religiosis
lectorib ⁊ electorib suis. quã caste
habuerint sc̃i uiri plures uxores.
quod sa lomon qui eas non illo mͦ
s magis ad libidinẽ quã ad ꝓpagi¬
nẽ habuit imꝓbatꝰ ẽ: ⁊ reprehen¬
sus his uerbis ut appellaret᷑ ama¬
tor mulierũ. ⁊ inde ad ꝓfundum

Expanded text:
hoc facto quid potius Manichaeorum hoc facto quid potius Manichaeorum offendat errorem? Scilicet, quia solent dare operam meretrices ne gravidae fiant. Proinde istis fornicaria magis manens placebat, ut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebgis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur amator mulierum et inde ad profundum