comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi sequant᷑ mordine t̾ẽꝑis. uel rerii continuatione nar
qd nͥ exhac regula intellagat᷑ errat᷑. sic̃ in genosi. Et
plantauit in qͥt dñs ds paradysũ in edem adorien¬
t̾e. ꝙ posuit ibi homin̾e qu̾e formau̾̃. ꝙ ꝓdirxẽ łs ad¬
det᷑ dictũ tanꝗͣ iofactũ sit. postea quan factũ posuit
hoine inꝑadiso. cũbreuit̃ utroq cõmemorato id
licet paradisꝰ fuerit plantatꝰ. qͥa ꝓaux̃ as dẽt̾ra
secutꝰ ad iunx̃: ꝙ lignũ uite in medio ꝑadyso. ꝙ lig¬
nũ sciendi boni ꝙ̃ mali. Se inde flum̃ qͦ para disꝰ
irrigaret᷑ diuisu qͣ tuor pͥncipia fluuioꝵ qͣtuor ex¬
plicat᷑. ad totũ ꝑtinet ad instrut ioñe paradisi. Qd
ubi t̃ minauit: repetiuit illud qd̾ iã dixerat. ꝙ reue¬
rahoc seq̃bat᷑: atq ait. ꝙ sũpsit dnis aͣs hoĩnẽ qũe
finxit. ꝙ posuit eũ in paradiso ꝙ eet̾a. P ost ista enĩ

Expanded text:
quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrquasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrquod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus paradisum in Aedem ad orientem. et posuit ibi hominem, quem formauit. et produxit ddetur dictum, tamquam id factum sit, posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, idlicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus secutus adjunxit: Et lignum vitae in medio paradiso, et lignum sciendi boni et mali, deinde flumen quo paradisus irrigaretur, divisum in quatuor principia fluviorum quatuor; explicatur, quod totum pertinet ad institutionem paradisi. Quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim
Abbreviated transcription (Latin):
cutiones uͥ aliud ex alio intelligendũ ẽ. de qͥb huc
usq quantũ uisũ ẽ satis egimꝰ: Ñ solũ ãmonendi st̃
studiosi uenerabiliũ litt̾ar ũ. ut inscͥpt᷑is sc̃is gen̾a lo¬
cutionũ sciant. &. qͦmͦ apd eas dici aliqͥd soleat. uigilan¬
t̃ aũtant. meniorit̾q retineant: uerũ etiã qd̾ ẽ pre¬
cipuũ & maxime necessar iu̾̃. orent ut intelligant.
Ineis qͥppe litt̾is qͣru̾ studiosi sunt. legunt qm̃ añs
dat sapientiã. ꝙ afacie eiꝰ scientia ꝙ intellectꝰ. a qͦ ꝙ
ipsũ studiũ si pietate p̾ditũ. ẽ acceꝑunt.¬

Expanded text:
cutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc cutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut intein eis quippe litteris quarum studiosi sunt legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus, a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tes diabolꝰ angłos suos. tam̃ int̾ra corpꝰ eiꝰ ñ ipse con¬
t̾it᷑: nͥ qͥa ipse ẽ incorꝑe suo qd contritũ sit. puluis
qu̾e picit uentꝰ a facie t̾re. He aut̃ om̃s regule ex¬
cepta una q̃ uocat᷑ de ꝓmissis ꝙ lege. aliud ex alio fa
ciunt intelligi: qd̾ẽ ꝓpͥum tropice locutionis. qͦlatiꝰ
patet. ꝗͣ ut possit ut mͥ uidet᷑ abaliqͦ uniu̾sa cõphen-¬
di. Nã ubicũq uelut aliud qr ut aliud intelligat᷑.
& si nom̃ ipsius tropi in loquendi arte ñ inuenit᷑. tro¬
piea locutio ẽ: qͣc fit uͥ fieri solet. si ne labore. sequitur
intellectꝰ. Cũ uͦ uͥ ñ solet. laborat᷑ ut intelligat᷑. ab aliis
magis. ab aliis minꝰ. sic̃ magis minisue dona ai sunt in
ingenus hoĩnũ uel ad uitoria tͥbuunt᷑. ẜinde sic̃ in
ũb̵ ppͥis de qͥb suꝑius disputauimꝰ. uͥ res ut dicunt᷑ in¬
telligende sunt. sic intͣns latis qͦ faciunt tropieas lo¬

Expanded text:
tes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse contes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de promissis. ciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas lo
Abbreviated transcription (Latin):
regula ẽ. eadẽq pꝰtrema. de diabolo & eiꝰ corꝑe. ẜ st
enĩ ꝙ ipse capd̾ ĩpioꝵ. qͥ sunt eiꝰ qͦdãmͦ corpꝰ. ituri cũ
gͦ in pͥma regula quã uocat de dño ꝙ eiꝰ corꝑe. uigi¬
landũ ẽ ut intelligat᷑. c̃de una eadẽq ꝑsona scͥpt᷑a
aliquando in diabolũ dicit᷑ qͥd̾ ñ in ipso s potiꝰ meiꝰ
corꝑe possit agnosei. Qd̾ habet ñ solũ ineis qͥ m anifestis¬
sime foris sunt. s in eiꝰ etiã qͥ cũ ad ipsũ ꝑtineant. tamĩ
ad tẽpꝰ mniscet᷑ eccłȩ. donec unus qͥsq dehac uita exe¬
at: uel afrum̃to palea uentilabro ultimo seꝑetur.
ne oriens. ꝙ cet̾a qͤ subfigura regis babilonie de eadẽ
ꝑsona uel adeand̾e ꝑson̾a dicta sunt: in ipsa contexi¬
one sermonis de diabolo utiq intelligunt᷑. ꝙ tam̃ qd̾
ibi dictũ ẽ. contͥtus ẽ int̾ra qͥ mittit ad om̃s gentes: ñ
totũ ipsi capiti congruit. Nam ꝙ si mittit ad om̃s gen¬

Expanded text:
regula est, eademque postrema, De diabolo et ejus corpore. Est enim et ipse caput impiorum, qui sunt ejus quodammodo corpus, ituri cum ergo in prima regula, quam vocat de Domino et ejus corpore, vigilandum est ut intelligatur, cum de una eademque persona Scriptura aliquando in diabolum dicitur quod non in ipso, sed potius in ejus corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea uentilabro ultimo separetur. ne oriens et cetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
cia mea custodiatis & faciatis. & habitabitis int̾ra qũa
dedi pat̾b ur̃is. ꝙ eritis mͥ inppłm ꝙ ego ero uob̾ in ãm:
& mundabo uos ex om̃ib in munditiis ur̃is. hoc de
nouo testamento ẽẽᷤ ꝓpħatũ. ad qd̾ ꝑtinet ñ solũ una
gens in reliqͣs suis. deqͥb alibi scͥptũ est.Si fuerit numerꝰ¬

Expanded text:
ciatis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ meũ sẽm illud magnũ qd̾ pollutũ ẽ int̾ nationes.
qd̾ polluistis in medio earũ. ꝙ scient gentes qm̃ ego sũ
dñs: Iam intentꝰ debet ẽẽᷤ qͥlegit. qu̾e ad modũ speti¬
es excedat᷑ ꝙ adiungat᷑ genꝰ. Sequit᷑ enĩ et dicit.
Dũ scĩficor in nob̾ ante ocłos eoꝵ ꝙ accipiam uos de
gentib ꝙ congregabo ex om̃ib t̾ris ꝙ in ducauos

Expanded text:
magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos
Abbreviated transcription (Latin):
C arietate in num̃abiliũ ꝯsuetudinũ cõmoti.
qͥda dormientes ut ita dicã qͥ neq alto sono stul¬
Ititie sopiebant᷑. nec insapientiȩ lucẽ pot̾ant
euigilare. Sutauerꝰ nulła ẽ̾ẽᷤ iustitiã ꝑse ipsam. s uni¬
cuiq genti consuetudinẽ suã iustãuideri. Mintellexe
nullo mͦ posse ulla eoꝵ gentili diu̾sitate uariari. Que
sententia ẽ refert᷑ ad dilectioñe ai. om̃ia flagitia mo¬
rumt᷑. Cũ ad ꝓximi om̃ia facinora. Nemo enĩ uult
corrũpi habitacłm suũ. N̾ gͦ debet corrũꝑe habita¬
cłm ai: se ipsũ scilicet. ꝓ nemo uult sibi aqͦ qu̾a noce¬
ri: nec ipse gͥ cuiqu̾a nocuerit. Sic eu̾sa trrannide cu¬
piditatis caritas regnat iustissimis legib dilectionis
Itẽ de figatis locutionibꝰ

Expanded text:
arietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur nec in sapientiae luce poterant euigilare, putauerunt nullam esse iustitiam per se ipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam uideri. quae nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis ITEM DE PIGVRATIS
Abbreviated transcription (Latin):
gissima teꝑa purgatos atq liberatos. regno dei.
luciq restitui: & rursus pꝰ longissima temꝑa om̃s
qui liberati sunt ad hȩc mala denuo relabi & re¬
uerti᷑. & has uices alternantes. beatitudinũ & mi¬
seriarũ rationalis creaturx sẽꝑ fuisse. semꝑ fore.
De qua uanissima impietate adu̾sũ philosophoᷤᷤ
a quib ista didicit origenis. in libris de ciuitate
lutionis circuitus induxerunt ex libro de ciuitate

Expanded text:
gissima tempora, purgatos atque liberatos regno Dei gissima tempora, purgatos atque liberatos regno Dei lucique restitui; et rursus post longissima tempora omnes qui liberati sunt ad haec mala denuo relabi et reverti, et has vices alternantes beatitudinum et miseriarum rationalis creaturae semper fuisse, semper fore? De qua vanissima impietate adversum philosophos a quibus ista didicit Origenes in libris de Civitate lutionis circuitus induxerunt, ex libro XII de Civitate
Abbreviated transcription (Latin):
lios aut̃e origenlanos continuo subiciens
epiphanius: Origeniani inquit alii qͥ etiã
& ad amantiitractatoris qui & mortuoꝵ
resurrectionẽ repellunt. xp̃m aut̾ẽ creatura et
sp̃m scm̃ iuntroducentes. paradysũ aut̾e & cȩlos.
& alia om̃ia allegorirantes. Hec qͥdem de origene
epiphaniꝰ: s qui eum defendunt. unius eiusdemq
substantiȩ esse dicunt docuisse patr̾e. & filu̾i. &.
uis eũ & in istis conuincere studeant. qui eiꝰ plura
legerunt. S sunt huiꝰ origenis alia doginata quȩ
catholica eccłia omĩno non recipit: inqͥb nec ip¬
sũ falso arguit. nec potest ab eius defensoribꝰ falli.
maxime de purgatione & liberatione. ac rursum
post longũ tẽpus ad eadem mala reuolutione.
quam dicit purgation̾e maloꝵ. idest etiã eos qͥ
hanc uitã in flagitiis. & facinorib & sacͥlegiis atq
impietatib quã lib& maximis finierunt. ip̾sũ etiã
postremo diabolũ & angłos euis. quamuis pꝰ lon¬

Expanded text:
lios autem Origenianos continuo subiciens Epiphanius: "Origeniani" inquit "alii, qui etiam et Adamanti tractatoris, qui et mortuorum resurrectionem repellunt, Christum autem creaturam et spiritum sanctum introducentes; paradisum autem et caelos et alia omnia alligorizantes." haec quidem de Origene Epiphanius; sed qui eum defendunt, unius eiusdemque substantiae esse dicunt docuisse patrem et filium et suis eum et in istis conuincere studeant qui eius plura legerunt. sed sunt huius Origenis alia dogmata, quae catholica ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsum falso arguit nec potest ab eius defensoribus falli: maxime de purgatione et liberatione ac rursus post longum tempus ad eadem mala reuolutione quam dicit purgationem malorum, id est etiam eos qui hanc uitam in flagitiis et facinoribus et sacrilegiis atque impietatpostremo diabolum et angelos ejus, quamvis post lon
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e seꝑatꝰ. s qu̾a ꝑnitiose trad̾e. Ille aut̃ eui tͣdit
pot̾ salubͥt̾ acciꝑe. si ipse ñ seꝑatꝰ accipiat: sieut ple¬
risq accidit ut catholieo animo. & corde abunitate
pacis n̾ alienato. aliqͣ necessitate mortis urgentis
ꝗͣ apd̾ eos remanerent. ad qͦs ñqu̾a corde tͣnsierant.
Si aut̃ &̃ ipse seꝑatꝰ acceꝑit. t̾ato ꝑuitiosius accipit
quanto magis bonũ ẽ qd̾ ñ bene aceip̃. ꝙ tãto magis
ualet ad exitiũ separato: quanto mag̃ poss ad salu¬
t̾e ualere coniuncto. ꝙ id̾o si abilla ꝑu̾sitate correctꝰ.
ꝙ. a seꝑatione ꝯu̾sus. uen̾it ad catholic̃a pac̾ẽ: sub eod̾e
baptismate qd̾ acceꝑat eiꝰ peccã dimittent᷑ ꝓpt̾ uinełm
caritatis: sub qͦ baptisinate peceã eiꝰ tenebant᷑ ꝓpt̾ sacͥ¬
legium diuisionis: qr illud ꝙ in hoi̾ne iusto. ꝙ in hoĩne
tescat: Sienĩ solus ita sentiens nullo consentiente rema¬
nerq: uidẽt᷑ ꝓptẽa refriguisse abscelere scismatis. qͥ a

Expanded text:
ose tradere. ille autem, cui tradit, potest salubriter accipere, si ipse non separatus accipiat, sicut plerisque accidit, ut catholico animo et corde ab unitate pacis non alienato aliqua necessitate mortis urgentis aquam aput eos remanerent, ad quos numquam corde transierant. si autem etiam ipse separatus acceperit, tanto perniciosius accipit, quanto magis bonum est quod non bene accipit, et tanto magis ualet ad exitium separato, quanto magis posset ad salutem ualere coniuncto. et ideo si ab illa peruersitate correctus et a separatione conuersus uenerit ad catholicam pacem, sub eerat eius peccata dimittentur propter uinculum caritatis, sub quo baptismate peccata eius tenebantur propter sacrilegium diuisionis, quia illud et in homine iusto et in homine tescat? Si enim solus ita sentiens nullo consentiente remaneret, videretur propterea refriguisse ab scelere schismatis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterna id̾o dura & iniusta sensib uidetur
humanis: qr ĩ hac infirmitate moribundoꝵ
sensuũ de ẽ ille sensꝰ altissimȩ purissimeq sapientie: qͥ
sentiri possit qͣntũ nefas ĩ illa pͥma p̾uaricatiõe c̃mis¬
sũ sit. Qanto enĩ magis homo fruebat᷑ d̾o. tanto maio¬
re impietate dereliqͥt d̾m: & factꝰ ẽ malo dignꝰ et̾no.
qͥhoc inse ꝑemit bonii: qͦd ẽẽ posset ȩt̾nũ. Hinc ẽ uniũ

Expanded text:
eterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum est. quanto enim magis homo fruebatur deo, tanto maiore impietate dereliquit deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternus. hinc est uni
Abbreviated transcription (Latin):
poliandũ isto mͦ ꝓximũ. Hoc enĩ ds uissit qͥ nouãt
qd quẽq pati oporteret: nec israhelite furtũ fecer̃t.
s do iubenti ministeriũ p̃buert̃. quẽ ad modũ cũ mini¬
ster uidicis occidit eũ quẽ uidex ussit occidi: ꝓfecto
si id sponte faciat homicida ẽ. etiã si eu̾ occidat que

Expanded text:
poliandum isto modo proximum. hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporteret. nec Israhelitae furtum fecerunt, sed deo iubenti ministerium praebuerunt: quemadmodum cum minister iudicis occidit eum quem iudex iussit occidi, profecto si id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscant de uerũ dm̃. & quẽ misisti iħm¬
tis. Quã obrem. quã ꝑuersi atq p̾posteri sunt.
qui se arbitrantur di cognitione tradere ut ꝑ¬
fecti simꝰ. cũ ꝑfectoꝵ ipsa sit p̾miũ. Quid ergo agen
dũ: ut eũ ipsũ quẽ cognoscere uolumꝰ. pͥus since
ra caritate diligamꝰ.
ꝑduxerint. ex libro de t̾nitate .xiiii. inter cetera
trum autẽ etiam &.¬

Expanded text:
ut cognoscant te uerum deum et quem misisti lut cognoscant te uerum deum et quem misisti ltis; quamobrem quam perversi atque praeposteri sunt, qui se arbitrantur Dei cognitionem tradere ut perfectisimus, cum perfectorum ipsa sit praemium! Quid ergo agendum, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius sincera charitate diligamus?rduxerint; ex libro de Trinitate XIV inter caetera. Utrum autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nentem. ea qͥbꝰ adiuuatur in dm̃. abhis qͥb
impediri potest. Quid amplius de moribꝰ dis¬
putem:  Si enim ds est sũmũ hominis bonũ.
quod negari non potest: sequitur. Qm̃ su̾mũ
bonũ appetere est bene uiuere. ut nichil sit
aliud bene uiuere. quam toto corde tota
anima. tota mente. diligere dm̃ Aqͦ existit
ut incorruptꝰ in eo amor atq integer custodiat᷑.
qͦd ẽ tẽperantie. Nullis frangat᷑ incõmodis qͦd
est fortitudinis. hulli alii seruiat. qͦd ẽ iustitiȩ.
Uigilet in disserendis rebus. ne fallatia paula¬
tim dolusue subripiat. qͦd ẽ prudentiȩ. Hȩc est
una perfectio. quę sola imperat. ut ueritatis
sinceritate ꝑfruatur. hec nob̃ testam̃to utroq
concinitur. hȩc nob̾ hinc atq inde suadetur.
Diligamꝰ gͥ dm̃ ex toto corde ex tota anima.
ex tota mente: quicũq ad uit̾a eternã ꝑueni¬
re proposuimꝰ. Hȩc ẽ inqͥt saluator uita ȩt̾na.

Expanded text:
nentem ea quibus adiuuatu? in deum ab his quibus nentem ea quibus adiuuatu? in deum ab his quibus impediri potest. Quid amplius de moribus disputem? si enim deus est summum hominis bonum, quod negari non potest, sequitur, quoniam summum bonum appetere est bene uiuere, ut nihil sit aliud bene uiuere quam toto corde, tota anima, tota mente diligere deum; a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat, quod est prudentiae. haec est una perfectio, qua sola impetrat ut ueritatis sinceritate perfruatur. haec nobis testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. diligamus igitur deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente quicumque ad uitam aeternam peruenire proposuimus. haec est, inquit saluator, uita aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
disputans adunũ eas mandatũ retulit caritatiꝰ.
ichil igitur aliud est optimũ hominiᷤᷤ
cui herere beatissimũ sit nisi ds: cui in¬
herere certe ñ ualemꝰ. nisi dilectione.
Namq illud qͦd quadriꝑtita dr uir¬
tus. ex ipsiꝰ amoris uario quodã affectu dr̃. ut
tẽperantia sit amor integrũ. se p̾bens ei qͦd ama¬
tur. fortitudo amor facile tolerans om̃ia ꝓpt̾
qͦd amatur: iustitia amor soli amato serui¬
ens & propterea recte dn̾ans. prudentia amor
ea quib adiuuatur ab eis qͥb impeditur saga¬
etter eligens. Sed hunc amorẽ non cuiuslib&
s cdĩ esse diximus.: idest summi boni. sũmȩ sapi¬
entiȩ. sũmeq concordie. Quare definire etiã
scilicet ut tẽperantiã dicamꝰ esse amorẽ deo
sese integrũ incorruptũq seruant̾e: fortitudi¬
ñe. amorem om̃ia ꝓpt̾ dm̃ facile perferentem.
iustitiam. amorem. do tantũ seruient̾ẽ. &
obhoc bene imperantẽ ceteris quȩ homini sub¬
iecta sunt: prudentiam amorẽ. bene discer

Expanded text:
disputans, ad unum eas mandatum retulit, charitati. Nihil igitur aliud est optimum hominis, cui haerere beatissimum sit, nisi Deus. Cui haerere recte non valemus nisi dilectione: namque illud quae quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu dicitur, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortquod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem; justitiam, amorem Deo tantum servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; pr
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc ait. Si aut̾ẽ uolens ds ostend̾e nã & demonstrare
potentiã suã. attulit inmulta patientia uagͣnx. parcendo
utiq his qͦs malos fut᷑os ẽẽ p̾scierat: quȩ uas adicit ꝑfectam
ꝑditione. Et ut notas inqͥt faceret diuitias głȩ suȩ. in uasa
misca̾iȩ. Inde uasoꝵ miscdie. uox ẽ in psalmis. Ds̃ m̃s
miscdi̾a eiꝰ p̃ueniet me. Is m̾s demonstrauit mͥ minimi¬
cis meis. Nouit gͦ ds bene uti malis. Inqͥbꝰ tam̾ nat᷑am
ñ admalitiã creat. s fert eos patient̾ qͦusq scit eos oporte¬
re ñ manit̾. s utens eis adãmonitionẽ uł exercitationẽ
bonoꝵ. Ecce enĩ ut annũtiaret᷑ nom̃ dñi in uniu̾sa t̾ra
uasis utiq miscdie ꝓdest. Adeoꝵ utiq utilitat̾e pharao
seruatꝰ est sic̃ & scͥpt᷑a testatu. & exitus docet.

Expanded text:
t: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam attulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praesciebat: quae nasa dicit perfecta in perditione - et ut notas, inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mihi <in> inimicis meis. nouit ergo deus bene uti malis, in quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quonsque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis miseruatus est, sicut et scriptura testatur et exitus docet.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩfieat᷑ ÷ ad distͥbuenaũ cõminiit᷑. Qũa totã pegtionẽ:
fere om̃is ȩccłã añica or̃one coneludit. Int̾pellatio¬
nes aut̃ siue ut ur̃i codices habent. postulationes fi¬
unt: ẽppłus ben̾dicit᷑. Tunc enĩ antistites uelut ad¬
uocati susceptos suos ꝑmanꝰ ĩ positionẽ.: mniscdissime
offer̃ potestati. Eͥb ꝑ actis & participato tanto sae̾m̃¬
to: gr̃arũ actio cuncta concludit. Qũa inhis ꝙ̃ u̾bis:
ista dicendi: ut his breuit̃ p̃se̾ptis atq sig̃catis. ñ pu¬

Expanded text:
 quam totam petitionem fere omnis ecclesia dominica oratione concludit. Interpellationes autem siue, ut uestri codices habent postulationes fiunt, cum populus benedicitur; tunc enim antistites uelut aduocati susceptos suos per manus impositionem misericordissimae offerunt potestati. quibus peractis et participato tanto sacramento gratiarum ista dicendi, ut his breviter praescriptis atque significatis, non pu
Abbreviated transcription (Latin):
nam facultatẽ: s & ipsum hominẽ agens osten¬
dit ei quo usq se propter ipsũ depresserit: &
ñ teneri sensibꝰ quibꝰ uidentur illa miranda. s
adintellectũ iubet euolare: simul demonstrars
& quanta bic possit. & cur hec faciat. & quam
paruipendat. Doceat enĩ oportet & factis po¬
testatẽ suã. & humilitate clem̃tiã. &. p̾ceptione
naturã. quȩ om̃ia sacͥs quibꝰ mitiamͣ secretius
firmiusq traduntur: in quib bonoꝵ uita fa¬
cillime non disputationũ ambagibꝰ. s misteri¬
oꝵ auctoritate purgatur. humana uͦ aucto¬
ritas plerũq fallit. In eis tam̃ uire uidetur
excellere.: qui quantum imꝑitoꝵ sensus capit.
multa dant inditia doctrinarũ suarũ: & ñ uiuuts
magni contẽptuq maiores: dificillimũ omnino
ẽ. ut eis quisq uiuendi p̃cepta dantibꝰ credens.
recte uituperetur
Quod amore se sequentibus
ds̃ auctoritatis uiam septẽpliciter muniuerit.

Expanded text:
nam facultatem sed et ipsum hominem agens ostennam facultatem sed et ipsum hominem agens ostendit ei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare simul demonstrans, et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat. doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam, quae omnia sacris, quibus initiamur, secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctoritas plerumque fallit, in eis tamen iure uidetur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum et non uiuunt magni contemtuquemaiores.difficillimum omnino est, ut eis quisque uiuendi praecepta dantibus credens recte uitupereturQuod amore se sequentibus Deus auctoritatis viam septempliciter muniverit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ sola auctoritate contenti. bonis tantũ
morib rectisq uotis constant̾ oꝑam dederint.
aut cont̾epnentes. aut ñ ualentes. disciplinis
liberalibꝰ atq optimis eruditi: beatos eos qͥdẽ
cũ inter homines uiuunt nescio quomͦ apellẽ:
tam̃ inconcusse credo mox ut hoc corpꝰ reli¬
querint. eo qͦ bene magis minusue uixerunt.
eo facilius aut difficilius lib̾ari. Auctoritas au
tem partim diuina ẽ. part̃ĩ humana. S uera.
firma. summa. ea ẽ quȩ diuina nominat᷑. Inqͣ
metuenda ẽ aereoꝵ animaliũ mira fallatia.
que ꝑ rerũ ad istos sensus corꝑis ꝑtinentium
quasdam diuinationes. ñ nullasq potentias.
decipere animas facillime consuerunt. atq
periturarũ curiosas. aut fragiliũ cupidas po¬
testatũ. aut inaniũ formidolosas miraculoꝵ.
Illa gͦ auctoritas diuina dicenda ẽ: quȩ ñ solũ
in sonsibilibus signis transcendit omnem huma¬

Expanded text:
qui autem sola auctoritate contenti bonis tantum qui autem sola auctoritate contenti bonis tantum moribus rectisque notis constanter operam dederint, aut contemnentes aut non ualentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines uiuunt, nescio quomodo appellem; tamen inconcusse credo, mox ut hoc corpus reliquerint, eos quo bene magis minusue uixerunt, eo facilius aut diftem partim diuina est, partim humana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diuinationes nonnullasque sententias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut fragilium cupidas potestatum aut inanium formidulosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem huma
Abbreviated transcription (Latin):
auẽtoritas imperite multitudini uideatur
esse salubrior. ratio uͦ aptior eruditis. tamen
quia nullus hominum nͥ ex imꝑito ꝑitꝰ fit.
nullus autẽ imꝑitꝰ nouit quałe se debeat p̃bere
docentibꝰ .&. quali uita esse docibilis possit. euenit
ut om̃ibꝰ bona magna & occułta discere cupienti¬
bus ñ aꝑiat nͥ auctoritas ianuã. Quã quisq ingreᷤ¬
sus sine ulla dubitatione uite optimȩ p̃cepta
sectatur. ꝑ quȩ cũ docilis factus fuerit. tum demũ
discet. & quanta ratione p̾dita sint ea ipsa quȩ
secutus est ante ration̾e. & quid sit ipsa ratio qͦ
pꝰ auctoritatis cun abula firmius & idoneius iã
sequitur atq cõp̃henditur: & quid intellectꝰ
in quo uniu̾sa sunt. uł ipse potius uniu̾sa: &
quid p̾ter uniu̾sa. uniu̾soꝵ pͥncipiũ. Ad quam
cognitionẽ in hac uita ꝑuenire pauci possunt.
ultra quã uͦ etiã pꝰ hanc uitã nemo ꝓgredi pocest.

Expanded text:
auctoritas imperitae multitudini uideatur auctoritas imperitae multitudini uideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docibilis possit, euenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi auctoritas ianuam. quam quisque ingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedicta sint ea ipsa quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus iam sequitur atque comprehendit; et quid intellectus, in quo uniuersa sunt, uel ipse potius uniuersa; et quid praeter uniuersa uniuersorum principium. ad quam cognitionem in hac uita peruenire pauci, ultra quam uero etiam post hanc uitam nemo progredi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
uel certe intra uiuentutem. Sed quisquis sero
se ad ista conu̾terit: ñ arbitretur nichil sibi es¬
se preceptum. Nam ista utiq facilius. decocta¬
etate seruabit. In om̃i autẽ uita. loco. tẽꝑe.
amicos. aut habeant. aut habere instent. Ob¬
sequantur dignis etiã ñ hoc expectantib. Suꝑ¬
bos minus curant. minime sint: apte congru¬
enterq uiuant. Dm̃ colant. cogitͤant. querans.
fide spe. caritate subnixi: optent tranquilli¬
tatem. atq certũ cursum studiis suis. omĩũq
socioꝵ: & sibi quibusq possunt. ment̾e bonam
pacatam suitam. Sequitur ut dicam. quomͦ stu¬
diosi erudiri debeant: qui sicut dictũ ẽ. uiue¬
re instituerunt. Ad discendũ tt̾e necessario ducim᷑
dupliciter. auctoritate. atq ratione. Tempre
auctoritas: re autem ratio pͥor ẽ. Aliud ẽ enĩ
quod in agendo ante ponitur: aliud qͦd pluris
mappetendo estimatur. Itaq quã quã bonoꝵ

Expanded text:
uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur ut dicam quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est uiuere instituerunt. ad discendum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione; tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim quod in agendo anteponitur, aliud quod pluris in appetendo aestimatur. itaque quamquam bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
tius suȩ spei certissimũ uenenũ esse credant.
Nichil eneruit̾ faciant: nichil audaciter. In pec¬
catis autẽ suoꝵ uł pellant om̃mo iram: uł ita
frenent. ut sit pulsȩ similis. Neminẽ oderint.
nulla uitia non curare uelint. magnopere ob¬
seruent cum uindicant. ne numium sit: cum
ignoscunt ne parũ. Nichil puniant quod non
ualeat admeluis. nichil indulgeant quod u̾tat
in peuis. Suos putent om̃s in quos sibi potestas
data fuerit. Ita seruiant ut eis dñari pudeat.
ita dominentur. ut eis seruire delectet. In alie¬
noꝵ aut̃e peccatis molesti sint inuito. Inimici¬
tias uitent cautissime. ferant equissime. finiant
citissime. In om̃i uͦ contractu atq conu̾satione
cum hominibꝰ. satis est seruare unũ hoc uulga¬
re ꝓu̾bium: nemini faciant quod pati nolunt.
rem puplic̃a nolinit administrare nisi ꝑfecti:
ꝑfecti autẽ uł intra etatẽ senatoriã festinent.

Expanded text:
tius suae spei certissimum uenenum esse credant. tius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. neminem oderint, nulla uitia non curare uelint. magnopere obseruent, cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. nihil puniant, quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat in peius. suos putent omnes, in quos sibi potdata fuerit; ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant quod pati nolunt. rempublicam nolint administrare nisi perfecti. perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent
Abbreviated transcription (Latin):
sima disciplina se tta studiosis. & dm̃ atq ami¬
mas tantum amantib animis manifestatu¬
ram esse ꝓmittit. ut non nob̾ sũme numeroꝵ
possint esse certiores. Hȩc aut̾e disciplina ipsa
cłi lex ẽ: quȩ apud eũ fixa & inconcussa semper
manens. in sapientes animas quasi transseri¬
bitur. ut tanto se sciant uiuere melus. quan
uiuendo custodiunt diligentius. Hȩc igitur
disciplina eis qui illam nosse desiderant simul
geminũ ordiñe sequi uibet: cuius una pars ui¬
te. altera eruditionis ẽ. Adolescentib ergo stu¬
diosis eius ita uiuendũ est: ut aueneris rebus.
ab inlecebris uentris & guturis. ab inmodesto cor¬
poris cultu & ornatu. abinanibꝰ negotiis ludoꝵ
atorpore somni atq pigritie: ab emulatione. ob¬
trectatione inuidentia. ab honoꝵ potestatumꝙ
ambitionibꝰ. ab ipsius etiam laudis in modica cu¬
pidditate se abstineant: amorẽ autẽ pecunie. to¬

Expanded text:
sima disciplina se ita studiosis et deum atque anisima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantouiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae to
Abbreviated transcription (Latin):
ũ om̃s cernerem studiosissime ac ꝓ suis
quẽq uiribꝰ dm̃ querere. s ipsum de qͦ
agebamus ordine ñ tenere. quo ad illiꝰ
mesfabilis maiestatis intelligentiã ꝑuenitur.
oro uos inqua. si ut uideo multũ diligitis ordi¬
nem ne uos p̃posteros & in ordinatos esse patiami¬
ni. En quã enim ocultissima ratio se demonstra¬
turam polliceat᷑. nichi p̾ter diuinũ ordin̾e fieri
tam̃ si quẽpiam ludi magistrũ audiremꝰ conan¬
tem. docere puerũ sillabas quẽ pͥus litteras ne¬
mo docuisset. ñ dico ridendũ tanquã stultum.
s uintiendũ tanquã furiosum putaremꝰ: non ob
aliud opinor. nͥ quod docendi ordinẽ ñ teneret.
At multa talia & imꝑitos quȩ a doctis repre¬
hendantur ac derideantur. & dem̃tes homineᷤᷤ
quȩ nec stultoꝵ uidiciũ fugiunt facere nemo
ambigit: & tam̃ etiam ista om̃ia quȩ fatemur
esse ꝑuersa. ñ esse p̃ter diuinũ ordinẽ. alta que¬
dam & amultitudinis uel suspitione remotis¬

Expanded text:
um omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de quo agebamus, ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur: Oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multitudinis uel suspicione remotis
Abbreviated transcription (Latin):
bub seniores homines. lingue utͥusq doctissimi. hebree seilicet
ꝯsuetudo. C radit᷑ sane tã mirabile ac stupendũ planeq diui¬
nũ in eoꝵ ũbis fuisse ꝯsensũ: ut cũ ad hoc opꝰ seꝑatim singuli
sederent. Ita enĩ eoꝵ fidem ptolomeo placuit ex plorare.
innullo ũbo qd̾ idem sig̾caret. ꝙ tantũdem ualer&. ueli u̾boꝵ
oraine alt̃ ab alt̾o disereparꝙ. s tã ꝗͣ unꝰ e̾et᷑ int̾pres. ita qd̾ om̃s¬

Expanded text:
bubus seni homines linguae utriusque doctissimi, hebraeae scilicet bubus seni homines linguae utriusque doctissimi, hebraeae scilicet consuetudo. Traditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
minatꝰ ẽ. mirificentissimã mininieq duit᷑nã potentiã.
qͣ uniũsã asiã ĩmo pene cotũ orb̾e parti.ui & armis. partĩt̾rore
subegerat. qũ int̾cet̾a orientis etiã uideã ingressus obtinuit:
eo mortuo comites eiꝰ c̃regnũ illud ãplissimũ ñ pacifice int̾se
possessur : diuisissent. s potꝰ dissipassent. bellis oĩa uastaturi:
ptolomeos reges cep̃ hab̾e egiptus. qͦꝵ pͥmꝰ lagi filiꝰ niultos ex iudea
captiuos inegiptũ tͣnstulit. Huic aut̃ succegens aliꝰ ptolomeꝰ qͥẽ
appellatꝰ phila delphus. Dñis qͦs ille additxerat subiugatos. libos re¬
dire ꝑmisit: insuꝑ & dona regia intẽplũ aĩ misit. petuitq ab
eleararo tunc pontifice. dari sibi sc̃pt᷑as qͣs ꝓfecto audierat. fa¬
ma p̃dicante diuinas. ꝙ id̾o ꝯcupiuerat hab̾e inbibhoteca ꝗͣ
nobilissimã fecerat. Has ei ẽ id̃e pontifex misisset hebreas: post
ille etiã int̾p̃tes postulauit. Ꝙaati s̃ lxx .ii. de singulis .xͦiͥi tri¬

Expanded text:
mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem partim ui et armis partim terrore subegerat — quando inter cetera orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit — eo mortuo comites eius, cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges coepit habere Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit, insuper et dona regia in templum dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupierat habere in bybliotheca, quam nobilissimam fecerat. has ei cum idem pontifex misisset hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit, et dati sunt LXXII, de singulis duodecim tri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ẽ qͦ animo qͥdq factũ sit. uel ẽ incertũ ẽ qͣlis fut᷑us sit. qͥ
nẽ uel malꝰ uel bonꝰ appar&. Si gͦ qͥspiã ũbi gr̃a ꝯquestꝰ desto¬
macho ieuinare noluit. ꝙ tu id ñ credeͥs. ed acitatis. id uito
tͥbueris: temere iudicabis. Itẽ si edacitatẽ manifestã ebrio¬
sitatẽq eognou̾is. ꝙ ita rep̾hendis qͣsi ñ ꝗͣ ille possit corrigi
atq mutari: nicħ hominꝰ tem̾e iudicabis. Ñgͦ rep̃hendamꝰ
ea q̃ nescimꝰ qͦ aĩo fiant. neq ita rep̾hendamꝰ q̃ mani festa sunt.¬

Expanded text:
 incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita rep
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate muniat᷑. S hoc faciebat caritate. qͣ eiꝰ infir mi¬
tatẽ cui uolebat subuenire. tãꝗͣ suã cogitabat. Hoc enĩ ꝙ
p̃struit dicendo. Cũ enĩ lib̾ sim ex oĩb om̃iũ me seruũ feci:
ut plures lucri facẽm. Qd̾ ut intelligas ñ simulatione s ca¬
ritate fieri qͣ infirmis hõib tãꝗͣ nossimus cõpatim̃. Ita onĩ
monet alio loco dicens. Hos inlib̾tate uocati estis fr̃s. tantũ
ne lib̾tatẽ in occasione caruis detis: s ꝑ caritatẽ seruite in¬
uicẽ. Qd̾fieri ñ potest. nͥ alt̾ius infirmitatẽ qͥsq habeat qͣsi suã:
ut eã eqͣnimit̃ ferat. donec abea lib̾et᷑. ille cuiꝰ curat salutẽ.
Raro gͦ ꝙ magna necessitate obuirgationes adhibende s: ita
tam̃ ut ꝙ̃ inhis ipsis ñ nob̾s do ut seruiat᷑ instemꝰ. Ipse ẽ
enĩ finis. ut nicħ auplici corde faciamꝰ: auferentes tͣbẽ de ocło

Expanded text:
auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmiauctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua infirmis hominibus, tamquam nos simus, compatimur, ita enim monet alio loco dicens: uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo
Abbreviated transcription (Latin):
aut obiurgationẽ ñ odiũ s miscd̃ia p̃cedat᷑: ut siue ad correc̃ti¬
onẽ eiꝰ ꝓpt̾ quẽ id facimꝰ. siue ad ꝑu̾sionẽ ualuerit. Nã incertꝰ
ẽ exitus ostam̃ de sĩplicitate ocłi nr̃i securi simꝰ. Si aut̃ cogi¬
tantes nosinet ipsos inuenerimꝰ ieo e̾ẽ uitio. in qͦ ẽ ille qu̾e
rep̃henaere parabamꝰ: ñ rep̃hendamꝰ neq ob urgemꝰ. s cam̃
ꝯgemiscamꝰ. ꝙ ñ illũ adobt̾eꝑandũ nob̾ s ad parit᷑ conandũ
iudeos lucri facerẽ. his qͥsublege sunt. qͣsi sib lege o̾e̾m ẽ ñ
sim ipse sublege. ut eos qͥ sublege erant lucrifacerem: his
qͥsine lege sunt. qͣsi sine lege. c̃ sine lege dĩ ñ sim. s sim in le¬
ge xͥ. ut lueri facerẽ eos qͥsine lege sunt: Fact̾ sũ infirmis in¬
firmꝰ. ut infirmo lucͥ facerẽ Am̃ib omia factꝰ sũ. ut omĩs lu¬
cri facerẽ: Ñ utiq simulatione faciebat. quẽ ad modũ qͥ dã
intelligi uolunt. ut eoꝵ de testanda si mulatio. tanti exẽpli

Expanded text:
n odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque obiurgemus, sed tamen congemescamus et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter coIudaeos lucri facerem; his qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum non sim ipse sub lege, ut eos qui sub lege erant lucri facerem; his qui sine lege quasi sine lege, cum sine lege dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucri facerem eos qui sine lege sunt; factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucri facerem; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli
Abbreviated transcription (Latin):
robur acceꝑit. ut m̃ ito appellet᷑ tͣbes. fieri aut̃ potest: ut si
irascaris hõi. uelis eũ corrigi. Si aut̃ od̾is hoĩnẽ: ñ potes eñ
uelle corrigere. Qͦ mͦ enĩ dicis frĩ tuo sine etͦtiã festucã de ocło̾
tuo: ꝙ eece tͣbes ẽ in ocło tuo: hypocͥta eice pͥmũ tͣbẽ de ocło
tuo. ꝙ tc̃ uidebis eic̃ẽ festucã de ocło frĩs tui. idẽ pͥmũ ate ex¬
pelle odiũ.ꝙ de inde pot̾is iam eũ quẽ ailigis enĩdare. ꝙ bene
ait hypocrita. Accusare enĩ uitia. officiũ ẽ bonoꝵ. uiroꝵ
&. beniuoloꝵ: qd̾ c̃ mali faciunt. alienas partes agunt. sic̃t
ypocrite qͥ tegunt sub ꝑsona qd̾ sunt. ꝙostentant in ꝑsona
accusationes odio &. liuore suscipiant. ꝙiam ꝯsolatores ui¬
di se uolunt. ꝙ. id̾o pie cauteq uigilandũ ẽ. ut c̃ aliquẽ rep̃¬
sit uitiũ qd̾ ñ ꝗͣ habuimꝰ uel qͦ iã caruimꝰ. ꝙ si nũ ꝗͣ habuimꝰ. co¬

Expanded text:
robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam dehypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui: id est primo abs te expelle odium, et deinde poteris iam eum quem diligis emendare. et bene ait: hypocrita. accusare enim uitia officium est bonorum uirorum et beniuolorum; quod cum mali faciunt, alienas partes agunt sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt et ostentant in persona  cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprsit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, co
Abbreviated transcription (Latin):
rant. q ꝓpt̾ea hoc etiã ipsi pati meruer᷑ Ridiculũ ẽ hoc pu¬
tare. Qͥd gͦ aliud dictũ ẽ. Om̃is eiuĩ qͥ gladio ꝑcrsserit. gladio
detem̾ario ꝙ in iqͦ iuaicio nos hoc loco dñs monet. uult enĩ
ut si plici corde. ꝙ in unũ diñ intento. faciamꝰ q̃ẽq facimꝰ. ꝙ
multa in certũ ẽ qͦ corde fiant. qͥe qͥb udicare tem̾ariũ ẽ
Maxine aut̃ tntem̾e uidicant de in certis& facile rephen¬
dunt. qͥ magis amant uituꝑare ꝙ dãpnare. ꝗͣ enĩdare ꝙ cor-¬
rig̃e. qd̾ uitiũ uel suꝑbie ẽ uel inuidentie: consequent᷑ subiẽ
ꝙ dic̃. Qͥd aut̃ uides festucã in ocło frĩscui.ͥ tͣbẽ aut̃ in ocło
tuo ñ uides:: Ut si forte u̾bi gr̃a ira ille peccaũ. tuodio rep̃hen¬
das. Quantũ aut̃ int̾ festucã ꝙ tͣben. qͣsi tantũ int̾ irã distat
atq odiũ. Odiũ ẽ enĩ ira inueterata: qͣsi q̃ uetustate ipsa tantũ

Expanded text:
rant et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc purant et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. quid ergo aliud dictum est: omnis enim, qui gladio percusserit, gladio de temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum
Abbreviated transcription (Latin):
iniq̃ mensi fuerimꝰ. ꝙ apd̾ ãm iniqͣ m̃sura ẽ. unde nob̾ reme¬
tiat᷑ : nã ꝙ m̃sure nomine. ipsũ uidiciũ significatũ arbitror.
necesse ẽ. nͥ forte arbit᷑ndũ ẽ. qd ini qͥtas ei noceat aliqͥd. in
quẽ ꝓcedit. Ei aut̃ nicħ aqͦ ꝓcedit. Imo uͦ sepe nicħ nocet ei qͥ
patit᷑ iniuriã. Ei aut̃ qͥ fac̃. necesse ẽ ut noceat. Eͥd enĩ nocuit
mr̃ib. Ini qͥtas ꝑsequentiũ. Ipsis aut̃ ꝑsecutorib płimũ: qͥa
cet ei. de qͦ tenere uidicat᷑. Ei aut̃ qͥ tem̾̃e uidicat. ipsa tenie¬
ritas necesse ẽ ut noceat. Ista regula. &̃ illud dictũ arbitror.¬
Om̃is qͥ ꝑcusserit gladio: gladio moriet᷑. Quã multi enĩ gladio
ꝑcutiunt. nec tam̃ gladio moriunt᷑. Sic̃ nec ipse petiꝰ s ne ip¬
fixi sunt: qͥa ꝙ ille qͥmeruit ueniã pꝰea ꝗ erucifixꝰ ẽ meruit ꝙ
alt̃ : Oñno ñ meruit. Anforte om̃s qͦs occid̾ ant crucifixe¬

Expanded text:
sura est, unde nobis remetiatur? nam et mensurae nomine ipsum iudicium significatum arbitror. necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit. immo uero saepe nihil nocet ei qui patitur iniuriam, ei autem qui facit necesse est ut nmartyribus iniquitas persequentium? ipsis persecutoribus plurimum, quia, cet ei de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat ipsa temeritas necesse eOmnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Quam multi enim gladio percutiunt, nec tamen gladio moriuntur, sicut neque ipse Petrus? Sed ne isfixi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus est meruit et alter omnino non meruit? an forte omnes, quos occiderant, crucifixe