comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
E qualis enũ stulticie÷ presum̾e. inhis que non
possunti sciri. ⁊ defie̾e ihis que non debent
ignorart. Prepterea quantũ sane fidĩ satis est
queramꝰ agnoscere: ⁊ ea quecuriositas solascru¬
tarisuadet. de sistamꝰ inuestigare. Creauit
as̃ animã primi hominis denichilo. ⁊ inspi¬
rauit cã corpori deterra ꝑmateriã facto sũpto
⁊ formato. dans ei sensũ idiscrecionẽ boni ⁊
mali: ut corpꝰ ipsũ sibi sociatũ ꝑsensũ uuusi¬
caret. ꝑ rationẽ regeret: ⁊ in ipso homine sens
eẽt subiectꝰ rationi. ratiocreatori. ut scđm
rationẽ corpꝰ mou̾et᷑ ꝑsensũ. ratio aut lib̾o arbitͥo

Expanded text:
Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei sensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum rationem corpus moveretur per sensum; ratio autem libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
de origine anime: quando ereata fuit.
iun̾ creata fuit. ⁊ qualis creata fuit. Nos uero
inp̃senti ab breuiacione tam multiplices opuu¬
ones ꝓsequi suꝑuacuũ ⁊ infructuosũ estima¬
mus: ⁊ hoc solũ nobis suffic̾e putamꝰ. siea tantũ
que sentienda ⁊ asserenda sunt ꝓponimꝰ. In his
gͦ fides catholiea hoc pociꝰ elegit. ⁊ ueritatimag̾
consentaneũ iudicauit: ut credamꝰ animã pͥmi
hominis quando facta ÷ ñ dep̃iacenti aliqͣ mat̾ia
factã. s demehilo creatã. neq factã apincipio.
quando angłi factisunt. s postei.cũ corp̾ipsũ
cui infimdena a fuerat formatũ: abipsiteitore
simł ⁊ factã ⁊ corpori sociatã. Utrũaato snãt¬
pore uł extracorpꝰ er eatasit. quanto dificitius:
scire. tantominꝰ ꝑiculosũ: ignorare. Neque
uero inhoc ingeniũ hominis approbandũ esti¬
metur. si his que difficiliasunt ꝓtinacit̃ iusstit
s pocus si ea que sciendasunt prudent̃ e̾int.

Expanded text:
de origine animae, quando creata fuit, et unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potius si ea quae scienda sunt prude
Abbreviated transcription (Latin):
imonia asimone mago nomen accepit
qui huĩ mali eremplũ excule posteris
teliquid. Est em̃ simonia
gr̃am spi¬
ritualẽ pecuma conparareuelle. Quos
cũsit: ⁊ ille utiq qui uendit ⁊ ille qui enut cadem
sententia feruintur: quia eiꝰdẽ reatꝰ eulpe obnoxĩ

Expanded text:
imonia a Simone Mago nomen accepit, qui hujus mali exemplum exitiale posteris reliquit. Est enim simonia gratiam spiritualem pecunia comparare velle. Quod cum fit, et ille utique qui vendit, et ille qui emit eadem s
Abbreviated transcription (Latin):
duoeẽ temptacionũ gn̾ea. unũ ext̾uis
aliud interius. Ea terior temptacio÷ quando
nobis aliqͥd extrinsecus malũ suie uisibilit siue
inuisibilit̃ faciendũ sub ggerit᷑. Int̾ior tẽptaci¬
oest quando ex motu praue delectacionis intꝰ
animꝰ appec candũ sollicitatur. Hec autẽ tẽpa¬
tacio difficili uincit᷑: qr int̾us obpugnans. de
nr̃o contranos roboratuar. ꝓpt᷑a diabolus ueniã
non meruit. quia sine ulla temptacione pecca¬
uit. Homo uero qr sola ext̾iori temptaçione
pulsatꝰ cecid̾it: tanto graui plectendus erat.
quanto leuiori inpulsu pstratꝰ fucrat. Et tm¬

Expanded text:
e tentationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; et t
Abbreviated transcription (Latin):
habuit: iccirco hunc tandẽ dĩ gr̃a adueniã erex
Nos uero quanto grauiorẽ inpeccando tẽptaciõis
uiolentiã patimur. tanto leuiore piaculo ad

Expanded text:
it, idcirco hunc tandem Dei gratia ad veniam erexit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ insrncisio ereati sont Anseli.
criptura dicit. quia primo om̃ium
creata÷ sapiencia: ⁊ intelligimus sa.
sa sapiencia est: sicut lumen÷ lucens ex lumuie.
nonlum̃ illuminans. Namilla sapientia quasa¬
pit sapientia ista. creata non÷ nec creatura:
s̃ nec aliunde eise habet. sicut aliunde sapere
non habet. Ista autẽ que desemet ipsa sapere
non habet. neque esse habet a semet ipsa: ⁊ ipsa
creata÷. uiniciũ habet. Et dic̃ seriptura q̃nfactat
sapiencia ista qm̃ primo om̃iũ facta sapiencia.
ꝙ. rursũ alia scriptura dic̃. Inprincipio creauit

Expanded text:
 in principio creati sunt angeli. Scriptura dicit quod primo omnium creata est sapientia ; et intelligimus sapiipsa sapientia est sicut lumen lucens ex lumine, non lumen illuminans. Nam illa sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, et initium habet. Et dicit Scriptura quando facita est sapientia ista, quoniam primo omnium facta est sapientia. Et rursum alia Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
iymagine similitudine.⁊ rationes ⁊ cause. ⁊
similitudines. ⁊ forme. ⁊ dispositiones. ⁊ puiden¬
cie futuroꝵ. que facienda fuerant. Et eũ facta.
sunt illa que factasunt. ad similitudinẽ hoꝵ
facta sunt que erant inscdo facta: sic̃ facta
sunt ad similitudiẽ illoꝵ q̃ inpruo erant
non facta Scđm huimodi rationẽ ⁊ considati¬
onẽ. cor poreacteatł post scdam tercio loco: erea¬
turã rationalẽ. qͥm̃ Aõcam facta: sic̃ ipsa rationa

Expanded text:
dinem rationes et causae et similitudines et formae, dispositiones et providentiae futurorum quae facienda fuerant. Et cum facta sunt illa quae facta sunt ad similitudinem horum facta sunt quae erant in secundo facta; sicut facta sunt ad similitudinem illorum quae in primo erant non facta. Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura post secundam tertio loco est creaturam rationa
Abbreviated transcription (Latin):
e anoelorũ natura post alia q̃ dictasimt
demundi ȩxordio. ⁊ idcirco p̃missasunt
ut d̾e uisibilibꝰ ad inuisibilia conscendamꝰ. ques¬
tionẽ pponitis: quando creatisunt angłi. ⁊ qͣles
factisunt dũ conderentur primũ. ac de inde
quales effectisunt dũ diuiderentur au̾sione
⁊ conu̾sione. ⁊ quomͦ dispositisunt dũ iudicaren¬
tur. dampnatione igłificatione. ⁊ de numero.
⁊ de ordinibus. ⁊ de excellentia. ⁊ differentia donoꝵ.¬

Expanded text:
 angelorum post alia quae dicta sunt de mundi exordio, et idcirco praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatione. Et de numero et de ordinibus, et de excellentia, et d
Abbreviated transcription (Latin):
non erant singła hoc totũ. s in tato erant singła.
in parte nichil minꝰ. crat ꝗ̃ in toto. qr pars ⁊ cotũ
unũ crat. s ratione ⁊ ꝓuidentia una discreta
sunt que futura erant in parte ⁊ coto. ⁊ minꝰ
fuca erant inparte ꝗͣ in toto. Idõ ⁊ ipsa in ratiõe
munꝰ habuerunt. qm̃ ex ratione minꝰ fuca fue¬
runt: tam̃ ds̃ minꝰ non habuit. qui intoto totꝰ
na pęremplari suffic̾e̾ potuit. ad cuiꝰ similitu¬
dinc̾ formiretur: s quasi totũ assũpsit dm̃.
ut eiꝰ ipsiꝰ y mago fieret. ⁊ expressa: ad totũ

Expanded text:
non erant singula hoc totum, sed in toto erant singula, non erant singula hoc totum, sed in toto erant singula, in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in ratione minus habueruut, quoniam ex ratione minus futura fuerunt. Tamen Deus minus non habuit, qui in toto totuna pro exemplari sufficere potuit, ad cujus similitudinem formaretur; sed quasi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius imago fieret, et express
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ tempore s causa solũ ⁊ respectui. ⁊ dignitate.
llam upsiꝰ creature corporeẽ condicio. ad ipsã refer¬
tur creaturã rationalẽ. ⁊ scđ̾m ipsã ꝑ fectaest.
sicut ipsiꝰ conditio ad solũ creatorẽ rofertur: qm̃
ereatura ad similitudinẽ dĩ factasg. lagtur.
inon dicitur qm̃ alia creatura. aliqua priter
solã rationalẽ ad similitudinẽ dĩ factasit. licet
om̃is creatura inratione diuina. ⁊ iꝓuidencia
eterna ipsiꝰ. causa ⁊ similitudinẽ habuerit. exqͣ
ait aliuo adõ: longe gm̃ aluo ÷ factũ esse.
aliquid adsimilitudinẽ ipsius que indõ est.¬
aosĩmilitudinẽ dĩ. ⁊ dõsimile ẽẽ Nam indõ
quidẽ om̃ia erant anteꝗ̃ ensent inse sedm rati¬
onẽ. ⁊ causã.⁊ ꝓuidentiã. ex qua futura crant.
s minus erant singła ꝑfecto. ⁊ unũ quod que
hoc aliq̃o: ⁊ nontotũ seđm rationẽ. ⁊ discretionẽ.
uns cusq que ratio om̃ia continebat. ⁊ maier
intoco. ⁊ quasi suꝑ habundabat singłlis. ⁊ idõ

Expanded text:
tempore, sed causa solum et respectu et dignitate. Nam ipsius creaturae corporeae conditio ad ipsam refertur creaturam rationalem, et secundum ipsam perfecta est, sicut ipsius conditio ad solum creatorem refertur; quoncreatura ad similitudinem Dei facta legitur; et non dicitur quod creatura aliqua praeter solam rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem habuerit ex quaaut aliud a Deo, longe tamen aliud est factum esse aliquid ad similitudinem ipsius quod in Deo estad similitudinem Dei et Deo simile esse. Nam in Deo quidem omnia erant antequam essent in se secundum rationem et causam et providentiam ex qua futura erant; sed quasi minus erant singula perfecto et unumquodque hoc aliquid et non totum secundum rationem et discretionem uniuscujusque quae ratio omnia continebat; et major erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
corpus solũ in loco ẽẽ: iloco mutari. ⁊ tempore.
S p̃m aut̃ creatũ : in loco ñ esse. qm̃ corpus non ÷
nec loco mutari. s tempore. Spm aut̃ creacorẽ
nec in loco esse. nec loco mutari. qm̾ corpus non ẽ:
nec tempore mutari. qm̃ iuariabilis omnino:
Propterea soli corpori recte assignari. ⁊ boc aliqͥs
cũ.ẽ. ⁊ nunc aliquando ce̾: qm̃ uariabile. est:

Expanded text:
in loco esse et loco mutari et tempore. Spiritui autem creato in loco non esse; quoniam corpus non est, nec loco mutari sed tempore. Spiritum autem creatorem nec in loco esse nec loco mutari, quoniam corpus non est, nec tempore mutari, quoniam invariabilis omnino est. Propterea soli corpori recte assignari; et hoc aliquid tum est; et nunc aliq
Abbreviated transcription (Latin):
hoc aliquid eise: qm̃ difinitus noni. ẽ. neo hic ali¬
cubi c̾e: quod cireũseriptus nonꝰ nec nunc ali¬
quando ẽt: qm̃ inuariabilis ẽ. p̃sentẽ cam̃ uera¬
cit᷑ ⁊ essentialit̃. om̃i quesħ. aliquid. ẽ ⁊ om̃i qdđ
hic alicubrẽ: ⁊ om̃i quod nunc aliquando est.
one. Et nos quidẽ horũ considacionẽ sublimen.
nequaquã falsitatis arguinius: uerba tam̃ supͣ
capacita tẽ ⁊ possibilitatẽ minorũ. ⁊ simpliciũ

Expanded text:
hoc aliquid esse quod definitus non est, nec hic alicubi esse quod circumscriptus non est, nec nunc aliquando esse quoniam invariabilis est; praesentem tamen veraciter et essentialiter omni quod hoc aliquid est, et omni quod hic alicubi est, et omni quod nunc aliquando est; one. Et nos quidem horum considerationem sublimem nequaquam falsitatis arguimus; verba tamen supra capacitate
Abbreviated transcription (Latin):
ono qrtut spt ⁊ ctensit de hoc inillus. ⁊ uariatur
⁊ uicisitudinẽ suscipit gaudiĩ. doloris. ⁊ penitu¬
dinis. ⁊ uoluntatis. ⁊ crescit scientia ⁊ obluuo in
cũ eadit. ⁊ uariat cogitaciones. ⁊ succelent̃ in¬
celligt. Et .ẽ. quasi forme mutacio. ista ieo mu.¬
catio scientie. ⁊ affectus. ⁊ sequit᷑ istã cẽporalis
mutacio. ⁊ subiacet tempori propt̃ ista q̃uarian¬
tur ineo. slec ambiguũ hoc ułli .ẽ. de spũ creaco.
qm̃ tempore uariatur: scd̾m ħ que eadẽ ñ per-¬
manent in ipso. demutatione uͦ loci magna unt̃
c̃quirentes ambiguitas generatur: quoniam
sunt qui dicunt nullũ sp̃m mutari loco posse.
qm̃ locus ꝓprie corporis sedessit. ⁊ capacitas cor¬
poris sit que deminatur scłm corpus. aliquando
quod inilla est aliquando inquo ipsa. ⁊ ñ est
iñ.ẽ. corpus locus. qm̃ locus ñ ẽ. aliquid. nec
ponit aliquis locus. s quasi in ane ⁊ uacuũ ubi
corpus: ⁊ eẽ. potest. ⁊ non÷ corpus ipse: nec tamen

Expanded text:
 Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet tempori propter ista quae variantur in eo. Nec ambiguum hoc ulli est de spiritu creato, quoniam tempore variatur secundum haec quae eadem non permanet in ipso. De mutatione vero loci magna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco posse; quoniam locus proprie corporis sedes sit et capacitas corporis quae determinatur secundum corpus; aliquando quod in illa est, aliquando in quo est ipsa. Et non est corpus locus; quoniam locus non est aliquid, nec ponit aliquid locus; sed quasi inane et vacuum ubi corpus est vel esse potest, et non est corpus ipse. Nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ic queritur si futuri Euentuis PUI. x x
entia clata agnouerunt quid futurũ ẽc̃ suꝑ eos.¬
Uidet᷑ enĩ utrimq aliquid inconuenientis occur¬
rere. Sieñi qui futuri erant mali lapsũ suũ
presciuerunt. penãq cognouerunt. que runã
sequi debuerat. ⁊ siniri nondebuerat: tantasibi
mala inmin̾e preuidentes. aut uitare uoluert̃
s non potueriuit. ⁊ erant miseri: aut pocuerunt
⁊ noluerunt. ⁊ stulti erant ⁊ maligni. Siaũt
nesciuerunt ceci erant. neq agnouerunt qͦ ꝑg̾ent.¬
⁊ in contingens ac fortuitũ. miserunt pedem ut
ultra ꝓcederent quo nesciebant. ꝙ iudetur qͣsi
aliquid absurditatis afferre. si hoc dicat᷑: ⁊
meli sedere. ⁊ aptũ esse mag̾. ut scientes dicant᷑
eoꝵ que futuraᷤ erant. Et repugnat iterũ alia
ratio quã contra posuimus: ⁊ potest facile men¬
tibus infirmis scandalũ nasci inalterutrum.
nisi conueniat. Propt̃ hoc dicimꝰ. quia nonerant
p̃scii euentus sui. neq eis cdata ÷ cognitio eoꝵ que¬

Expanded text:
i fuerunt futuri eventus sui, et in sapientia data agnoverunt quid futurum esset sunque aliquid inconvenientis occurrere. Si enim qui futuri erant mali, lapsum suum praescierunt, poenamque cognoverunt quae ruinam sequi debuerat, et finiri non debuerat, tanta sibi mala imminere praevidentes aut vitare voluerunt sed non potuerunt, et miseri erant; aut potuerunt et noluerunt et stulti erant, et maligni. Si autem nesciverunt caeci erant, neque agnoverunt quo pergerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus sui, neque eis data est cognitio eoru
Abbreviated transcription (Latin):
ut coipso demonstraret᷑. qđ ab illo priꝰ non eristencia
accepissent assenciam: sine quo mͦ fermã ⁊ or dinẽ
non pocerant habere. confusa. Codẽ mͦ ipsa racionał
ereatura ꝑ id quod foris ficbat inse agnosceret
⁊ abillo ẽt quod erat. acq ab illo expetẽdũ esse
quod futura erat: quatinis ⁊ proeo quod acceꝑat
ingr̾arũ accionẽ exurgeret: ⁊ inid quod acceptura
erat optinendũ. ipsũ affectũ dilectionis dilataret.
Nam ⁊ ipsa tacionał creatura. quodã suomͦ prius
informis facta ẽ post modũ ꝑ conuersionẽ add
ereatorẽ suũ formanda: ⁊ icirco foris prius ci
demonstrata. ẽ. informis materia. post ea formata.
ut quanta foret int̾ eẽt. ⁊ pulchrũ e̾t. distancia:
discerneret. Aephoc ammonita ẽ. ne contenta e̾e̾t
eo quod ꝑ condicionẽ acreatore et̃. acceꝑat: donec

Expanded text:
ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo expetendum esse quod futura erat, quatenus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creatorem suum formanda; et idcirco foris prius ei demonstrata est informis materia, postea formata, ut quanta foret inter esse et pulchrum esse distantia discerneret. Ac per hoc admonita est ne contenta esset eo quod per co
Abbreviated transcription (Latin):
obis aũt uidetur. excepto eo quod nichil eͣ m ꝑulenõ¬
in hate tenere diffinire uolumus. omũpoes se.¬
tentie creatoris. innullo derogari. si ꝑinterualla.ui
temporis opus suũ ad c̃sũmacionẽ ꝑdiaisse dr̃
ita ut cam̃ indubitãter eciã alit̾ facere potuisse.
si tacio om̃ipotentis uoluntatis eiꝰ expostulasset.
credatur. Om̃potens ⁊ eñ deus cuiꝰ uolũtas sua
bonitate ñꝗͣ priuari potest. sicut propt̾ racionalẽ
ereaturã cecera om̃ia fecit. ita eciã in eis om̃ibus
faciendis illũ precipue modũ seruare debuit.
qui ipsuis racionał ereature conmoditati accause
magis congruus fut. Hoc aũt ille erat. in qͦ eidem
ereature racionali scilcet. non solũ obsequiũ sed ⁊
eemplũ pararetur. id÷ inqͦ illa acciperet non solũ
id quo ad obsequiũ indiguit. s ꝑillud eciã qđ accepit.
agnosceret: id quod stuit. Proptirea inceteris rebus
prius informis materies facta est: ac deude formata:

Expanded text:
obis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam aliter facere potuisse si ratio omnipotentis voluntatis ejus expotulasset credatur. Omnipotens etenim Deus cujus voluntas sua bonitate nunquam privari potest sicut propter rationalem creaturam caetera omnia fecit, ita etiam in eis omnibus faciendis illum praecipue modum servare debuit, qui ipsius rationalis creaturae commoditati ac causae magis congruus fuit. Hic autem ille erat in quo eidem creaturae rationali, scilicet non solum obsequium, sed etiam exemplum pararetur, id est in quo illa acciperet non solum id quo ad obsequium indiguit, sed per illud etiam quod accipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata,
Abbreviated transcription (Latin):
ineternũ: cteauit om̃ia simul. Ipsa quoq geneseos
scriptura. unde prima adnos huiꝰ tei manauit
agnicio: sic ambigae de oꝑacione .ui. dicrũloqͥt᷑.
ut sepe num̾o omũia pocius simul facta fuisse
probare uideantua. Propt̃ has gͥ ⁊ huiꝰ cimodi
raciones. auint credendã esse mysticã illã in
genesi .ui. dierũ distribucionẽ: rei ueritate aũt¬
onĩcm citaturã ab ipso temporis exordio qͦ ẽẽ.
cepit talẽ cipisse. talique forma qualẽ nunc
uidet᷑ habere quantũ aduniu̾sitatis disposicioñẽ
¶ꝑtinet.

Expanded text:
in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatur. Propter has igitur et hujusmodi rationes aiunt credendum esse mysticam illam in Genesi sex dierum distributionem, rei autem veritate omnem creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse talique forma, qualem nunc videtur habere, quantum id ad universitatis dispositionem pertinet.
Abbreviated transcription (Latin):
tam obscuris ⁊ dubiis atq a sensi nr̃o remotis:
nec temere asseruisse. quod nescieriat. neq inhis
que asseruerunt. presertim tanta diligencia pro¬
latis: errare potuisse. Illud magis crediderim:
sub assertionis forma. inquisitionis aliquando¬
studiũ fuisse. Qui sic dicta scõꝵ pie interpretari
uoluerint: nec falsa ctedendo. herrorẽ. ⁊ ncident:
nec uera rep̃hendendo elationẽ. Nos gͦ innullam
partẽ precipiti assertione declinantis: id eui
noster sensus interim: magis accedit. quantũ
capere possumus aperimus. Qui dm̃ om̃ia simul
inmateria ⁊ forma fecisse contendunt. propt̾a.
fortassis suam asserciotiem. iustã ẽẽ. arbitrant᷑.
quod om̃i potencie creatoris indignũ uideatur.
adhumane inbecillitatis similitudinẽ suũ opꝰ
ꝑ interualla tempoꝵ adꝑfectionẽ promouere.
quodq eciã quedã seriptutarũ loca. quodã mͦ
idem asserencia inueniunt᷑. ut.ẽ. illua Qui uiuit

Expanded text:
tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fecisse contendunt, propterea fortassis suam assertionem justam esse arbitrantur, quod omnipotentiae Creatoris indignum videatur ad humanae imbecilper intervalla temporum ad perfectionem promovere, quodque etiam quaedam Scripturarum loca, quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Cuiꝰ ineifabilis om̃ipotentie uirtus. sicut non
potuit aliud preterse habere coeternũ. quo infa¬
ciendo iuuaretur: ita sibi conuoluit suberat. ut
quod uoluit. ⁊ quando. ⁊ quantũ uoluit. de nichilo
crearetur Om̃ia gͦ que facta sunt. deus non solũ
exmateria fecit. sed maceriã om̃iũ ipse denichilo
simul inmatetia ⁊ forma ad ec̃ prodierut:
anpruis ꝑmateriã quidẽ essncialit̾ condica sint.
post modũ formata. Scio quosdã scõ⁊ patrum.
qui ante nos uerdi di archana exellent᷑ strutatis.
quasi aduersa quedã suꝑhac in quisicione seripta
tliquisse: aliis quidẽ asscrentibꝰ. om̃ia simul in
materia ⁊ forma. fuisse ereata: aliis aũt hoc magis
probãtibus. ut corporea quidẽ om̃ia que factasunt
prius simul ⁊ semel materialit̾ condita: posrmodũ
uero ꝑ interualla .ui. dierũ in formã disposica
fuisse eredantur: Egoputo uiros sapiencie inrebꝰ

Expanded text:
erat. Cujus ineffabilis omnipotentiae virtus, sicut non erat. Cujus ineffabilis omnipotentiae virtus, sicut non potuit aliud praeter se habere coaeternum, quo in faciendo juvaretur; ita ipsi cum voluit suberat, ut quod voluit et quando et quantum voluit de nihilo crearetur. Omnia ergo quae facta sunt, Deus non solum ex materia fecit, sed materiam omnium ipse de nihilo simul in materia et forma adesse prodierint, an prius per materiam quidem essentialiter condita sint, postmodum formata. Scio quosdam sanctorum Patrum, qui ante vos verbi Dei arcana excellenter scrutati sunt, quasi adversa quaedam super hac inquisitione scripta reliquisse. Aliis quidem asserentibus omnia simul in materia et forma creata fuisse; aliis autem hoc magis probantibus, ut corporea quidem omnia quae facta sunt, prius simul et semel materialiter condita: postmodum vero per intervalla sex dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
Paimasaus Examenoninosa Condicionis.i
arduum profecto ⁊ laboriosũ opus crebra
ur̃a precatione flerus. aggredior: uniu̾sam
adunarũ scripturarũ seriem non solũ restrĩgendo
ad compemdiũ redigere: sed exponẽdo quoque
prosũditatis eiꝰ archana inlucẽ euocare. Cuius
quidẽ oꝑis inchoationẽ. prompta de uocione oifero:
spe consummationem. prorutto. Utium es se
exincie iom acͦ facta syri t om̃ia de nichilo.
Nprincipio creauit dt̃: celũ ⁊iterram. Quod cit.¬
atũ est de nichilo factũ. est. Nam quod de aliquo
sereauit: hoc est de nichilo fecit Philosopbi gentiliũ
tria quedã rerũ principia sine principio posuarunt:
opificem. materiam. ⁊ formani: prositentes ea que
facta sunt om̃ĩa exmateria quidẽ in forma per
opifictin esse producta Sed isti factorẽ solũ non
Icreatorem: am̃ professisunt. fidesaũt uera. unũsolũ¬
modo primũ principiũ consitetur. quod semꝑ grat:
⁊ per ipsũ solũ factũ ẽ ut eĩt. quod aliquãdo non

Expanded text:
PRIMA. HEXAMERON IN OPERA CONDITIONIS. Arduum profecto opus et laboriosum crebra vestra praecatione flexus aggredior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis inchoationem prompta devotione offero, spe consummationem promitto. CAP. I. Unum esse principium a quo facta sunt omnia de nihilo. In principio creavit Deus coelum et terram . Quod creatum est de nihilo factum est. Nam quod de aliquo sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; profitentes ea quae facta sunt omnia ex materia quidem in formam per opificem esse producta. Sed isti factorem solum non creatorem Deum professi sunt. Fides autem vera unum solummodum primum principium confitetur quod semper erat; et per ipsum solum factum est ut esset quod aliquando non
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti. xxx. coplent. inquibus corpus diuine
pagine consumatur. scripta patrũ. incorporetȩitꝰ
ñ conputantur quia non aliud adiciunt s id¬
ipsũ quod insupra dictis continetur explanando
filatius manifestiusq tractando extendunt.
Iprina pars grameron in opera condicionis.

Expanded text:
Testamenti, triginta complent, in quibus corpus divinae paginae consummatur. Scriptura Patrum in corpore textus non computantur; quia non aliud adjiciunt, sed idipsum quod in supradictis continetur explanando et latius manifestiusque tractando extendunt. PRIMA. HEXAMERON IN OPERA CONDITIONIS.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qual̃ de subiecta sim sibi materia tractent
rintriplici sen su istorie. allegorie. tropologie:
nunc ostendere conuenit. in quibus libris et ea
que iure diuinitatis nomine censentum scriptura
consistat: Duosunt testamenta. que om̃e duunar̃
scripturarũ cõipus condudunt: uetus scilicet
inouum. Utrũq tribus ordinibus. distinguntura.

Expanded text:
et qualiter de subjecta sibi materia tractent et qualiter de subjecta sibi materia tractent in triplici sensu, historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis nomine censetur, scriptura consistat. Duo sunt Testamenta quae omne divinarum Scripturarum corpus concludunt: Vetus scilicet et Novum. Utrumque tribus
Abbreviated transcription (Latin):
diuine sciencie famulantur: ⁊ inferior sapi encie¬
encia recte ordinata. ad supiorẽ conducit. Subeo
gͥ sensu qui. est insignificatione uocũ adres. conti¬
netur historia: cui famulantur tres scientie. ut
dictũ. est. id t̃. gramatica. dialetica. rechorica.
Sub eo aũt sensu qui. est insignificatione rerum
ad facta mistica: continetur allegoria: ⁊ sub eo
sensui qui. ast insignificatione rerũ ad facienda
mistica. continetur tripologia: ⁊ his duobus
famulantur. arhitmetica. musica. Geometria.
astrononua. ⁊ phisica. Suꝑ hec aũt om̃ia: diuinũ
illud est ad quod ducit diina scriptura siue
in allegoria. siue intropologia: quoꝵ alterum
quod in allegoria. ẽ. rectam fidem. alterũ quod
intropologia. ẽ. informat bonã oꝑacionẽ: inqͥbꝰ
constat cognicio ueritatis. ⁊ amor uirtutis:
⁊ hec ẽ. uera reparatio hominis Denomeno¬
tumus que sit materia diuinarũ scriptutarũ

Expanded text:
divinae scientiae famulantur; et inferior sapiendivinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur arithmetica, musica, geometria, astronomia et physica. Super haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive in tropologia: quorum alterum quod in allegoria est rectam fidem, alterum quod in tropologia est informat bonam operationem: in quibus constat cognitio veritatis et amor virtutis: et haec est vera reparatio hominis. Carum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ incet̾is quidẽ scripturis sole uoces siguificare
uideant᷑. in hac aut̃ non solũ uoces. s eciã res.
significatiue sint. Sicut gͦ in consensu qui inter
uodes ⁊res uersatur. necessaria. est cognicio uocũ:
sic inillo qui int̾ res ⁊ facta uł facienda mistica.
constat.: necessaria. est cognicio rerũ. sognicioaũt
uocũ. induobus consideratur. inproñciacione
uidelicet. ⁊ significatione. Ad solam proñciatio.¬
nẽ pertinet gramatica. adsolã significationẽ.
pertinet dialetica: ad pronontiationẽ simul ⁊
significationẽ: ꝑtinet recorica. Cognicio rerum
cuta cluo uersatur id formã ⁊ naturã. forma
est ineiteriori disposicione: natura in interi¬
oreͥ qualitate. forma rerũ aut intumero consi¬
deratur: adquẽ pertinet ariht metica: aut inppor¬
cionẽ. adquã ꝑtinet musica: aut indimersione.
ad quã ꝑtinet geometria: aut inmotu ad quẽ
ptinet astronomia. Ad interiorẽ uͦrtrũ naturam:¬

Expanded text:
significare inveniantur; in hac autem non solum voces, sed etiam res significativae sint. Sicut igitur in eo sensu qui inter voces et res versatur necessaria est cognitio vocum, sic in illo qui inter res et facta vel facienda mystica constat, necessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione videlicet et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica; ad pronuntiationem simul et significationem pertinet rhetorica. Cognitio rerum circa duo versatur, id est formam et naturam. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem vero rerum naturam
Abbreviated transcription (Latin):
res ꝓphe non dĩ s agiographi. Inordine agiogia¬
pħoꝵ: xi. uolumina continentur. Ptimũ iod scał̾m
liber psalmoꝵ. Tcrciũ prouerbia salomonis. que
grece parabole. hebraice maslotħ dñt. Quartũ:
eccliatis. qđ hebraice codeth. latine concionator
interpretatur. Quintũ sirasirim id÷ cantica canti¬
corũ. satũ: daniel. Septimũ paralipomenon:
quod latine sonat uerba dierũ. hebraice dabreiamĩ
dicitur. Octauũ hesdras. Nonũ: hester. Qui om̃s¬
eeiã al phabetũ continet hebraicũ: ut totidem li¬
bris erudiatur uita iustoꝵ adsalutẽ: quot litt̾is
lingua discenciũ adeloquenciã instruit᷑. Sunt
preteraa inueteri testamento aliĩ quidã libri: xxiiiia uare aque aie que suꝑ eelu̾sunt nons̃ : grigit nunu̾lac̃.¬

Expanded text:
r, sed hagiographi. In ordine hagiograr, sed hagiographi. In ordine hagiographorum novem volumina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine sonat verba dierum, Hebraice , dabreniamin, dicitur; octavum Esdras; nonum Esther. Qui ometiam alphabetum continet Hebraicum, ut totidem libris erudiatur vita justorum ad salutem, quot litteris lingua discentium ad eloquentiam instruitur. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii quidam libri qui le
Abbreviated transcription (Latin):
uł scã seripͣtua. Inlege continentur quinque
uolumina. id ÷ genesis. erodus. leuiticus. liber¬
numeri. cdeuteronomiũ. Genesis aũt a generacione
dicitur. Exodus abentu. Leuiticus aleuitis. liber
numeri: quia mes numtrantur filii isrł. deutero.¬
nomiũ scda lex. hebraice aũt bresitb. heslesmoth¬
uat uaiechra. uaiedaber. ad abarim. In ordine
ꝓpħarũ .uiͦii. sunt uolumina. Primus liber iosue.
qui iłunaue. ⁊ iosue bennũ. id filius nũ. Sedõ
liber uidicũ: qui dr̃ soptim. T̃ercius liber samu¬
elis. qui ẽ. primus ⁊ scos regã. Quartus malachĩ.
qui interpretat᷑ regũ: qui ẽ. tereus. ⁊ quartus
regũ. Quintus ẜ saias. Scitus iheremias. Septimꝰ
ietechiel. Octauus liber .xͨiͦi. ꝓpħarũ: quidt̃.¬
modis dr̃. officio. gr̃a. missione. Uulgo aũt usitato
uocabulo magis ꝓphe uocantur. quiuł officio uł
aꝑta musione ꝓpħe sunt: sierit in hocloco. Scdm
quã acaptionẽ. damo. ⁊ daniel. ⁊ ceteri quãplu

Expanded text:
In lege continentur quinque volumina; scilicet Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina. Primus liber Josue, qui et Jesu Nave, et Josue Bennun, id est filius Nun; secundus liber Judicum, qui dicitur Sopthim; tertius liber Samuelis, qui est primus et secundus Regum; quartus Malachim quod interpretatur regum, qui est tertius et quartus Regum; quintus Isaias; sextus Jeremias; septimus Ezechiel; octavus liber duodecim prophetarum quimodis dicitur: officio, gratia, missione. Vulgo autem usitato vocabulo magis prophetae vocantur, qui vel officio vel aperta missione prophetae sunt; sicut in hoc loco. Secundum quam acceptionem D
Abbreviated transcription (Latin):
nouusime quẽ admodũ reparatus. ẽ. Primũ culpa¬
⁊ pena. gͦ describit materiam. in eo quod factus. ẽ.
i dispositus. de inde miseriã inculpa ⁊ pena. de in¬
de reparationẽ ⁊ misericordiã in cognicione uere¬
tatis ⁊ amxe uututis: de inde patriam. gaudiũ
beatitudins. Qd̃ ⁊ iuxlici ⁊̃ inacraz demateriasua
diuina scriptura scłm triplicẽ intelligen¬
tiã. hoc ẽ historiã. allegoriam. tropologiam.
historia ẽ rerũ gestarũ natratio: que inprima
preterito. siue in presenti suie insucuto. igni¬
ficatur Tropologia est. cũperid quod factũ dr̃
aliquid faciendũ ese significatur. Qdiis acͦ elocͥo¬

Expanded text:
novissime quemadmodum est reparatus. Primunovissime quemadmodum est reparatus. Primum ergo describit materiam in eo quod factus est et dispositus; deinde miseriam in culpa et poena; deinde reparationem et misericordiam in cognitione veritatis et amore virtutis; demum patriam et gaudium beatitudidivina Scriptura secundum triplicem intelligentiam: hoc est historiam, allegoriam, tropologiam. Historia est rerum gestarum narratio, quae in primapraeterito sive in praesenti, sive in futuro significatur; tropologia est cum per id quod factum dicitur, aliquid faciendum esse significatur. CAP. V. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
uaorius aut̃ principalis materia diuine
scripture sint oꝑa restaurationis. tam̃ ut
cõpetencius ad ea tractanda accedat. primũ in
ipso capite narracionis suc breuit̾ scđm fidem
rerũ gestarũ. exordiũ ⁊ constitucionẽ narrat
operũ condicionis. Noneñi conuenient̃ ostendere
posscc qualiter homo reparatus sit. nisi prius
demonstraret. qualit̾ sit lapsus. Neq uero
lapsũ eius conuenienter ostenderet: nisi prius
qualit adõ institutus fuerit explicaret. Ad
ostendendam aũt priã institutionẽ hominis:
oportuit ut etiã tociꝰ mundi condicio accreatio
panderetur: quia ꝓpter honunẽ factus ẽ. mun¬
mundus propter corpus humanũ: ut sp̃s deo.
subiceretur. spũi corpus.: ⁊ corporimundus. ħ oc
gͦ ordine scriptura sacra primũ creationẽ mundi
describit. qui ꝓpter hominẽ factus. ẽ: de inde q̃¬
memorat. qualit̾ homo factus inuia iusticie
⁊ discipline dispositus ẽ. postea qualit̃ homolapsus :

Expanded text:
Quamvis autem principalis materia divinae Quamvis autem principalis materia divinae Scripturae sint opera restaurationis; tamen, ut competentius ad ea tractanda accedat, primum in ipso capite narrationis suae breviter secundum fidem rerum gestarum exordium et constitutionem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur; quia propter hominem factus est munmundus propter corpus humanum, ut spiritus Deo subjiceretur, spiritui corpus et corpori mundus. Hoc igitur ordine Scriptura sacra primum creationem mundi describit, qui propter hominem factus est; deinde commemorat qualiter homo factus in via justitiae et disciplinae dispositus est; postea, qualiter homo lapsus est;
Abbreviated transcription (Latin):
populorũ appareant: om̃s tam̃ uni regi militare.
⁊ uitũ uexillũ scqui probant᷑: ⁊ hostẽ unũ ꝑsequi.
⁊ ima uictoria coronari. Inhis om̃ibus oꝑa res.¬
ieitionis consiat anti inquibus diumarum
scripcutarũ aita eto sdur intendio. Oundane
siue scłares scripturt materiam habent opera
cõditionis: diuina scriptura materiam habet oꝑa
restauracionis. Propterea tanto excellencior om¬
nibus iure scripturis creditur: quanto digni¬
or ist ⁊ sublimior materia. inqua eius conside¬
racio tractatioq uersatur. Nam oꝑa restaura¬
tionis ualde digniorasunt. oꝑibus condicionis:
quia illa adseruitutẽ factasunt. ut stanti hom̃
subeisent: ista ad salutt̃. ut lapsũ crigerent Ptop¬
terea quasi modicũ aliquis illa. sex dichus per¬
stctasunt ista uͦ non nisi sex. etatibus conpleri
possunt. Tam̃ .uͭiͦʳ. contra.uͭiʳ. ex diuerso ponit᷑.
cendit ad nanu anda orena nes t aunacionuis.

Expanded text:
populorum appareant, omnes tamen uni regi militare populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora sunt operibus conditionis; quia illa ad servitutem facta sunt, ut stanti homini subessent; haec ad salutem, ut lapsum erigerent. Propterea illa quasi modicum aliquid sex diebus perfecta sunt; haec vero non nisi aetatibus sex compleri possunt. Tamen sex contra sex e diverso ponuntur, ditionis descendit ad narranda opera restaurationis.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium sunt oꝑa restauracionis bumane.
Duosunt cñi oꝑa. in quibus uniuersa continent᷑.
que facta sunt. Primũ ẽ. opus condicionis secun¬
dũ. et. opus restaurationis. Opus condicionis. ẽ.
quo factũ. est: ut. eẽnt que nonerant. Opus restau¬
radionis. ẽ: quo factũ. t̃. ut melius eẽnt: que ꝑi.¬
crant. Ergo opus conditionis. est. creatiomun.¬
di: cũ om̃ibus elementis sius Opus restauracio¬
nis. est. incarnatio uerbi: cõ om̃ibus sacramentis
ouis: siue his qui precesscrunt ab inicio scłi: siue
his que subsequntur. usq ad finem mundi. Uer¬
bũ eñ in carnatũ rex ñr. est. qui inhunc mundũ
uenit cũ diabolo pugnaturus. Et om̃s oci qui
ante aduentũ eius fuerunt. quasi milites sunt
suum subsequentes. Et ipse rex. at: medius in
exercitu suo. hinc inde uallatus incedens: ⁊sti¬
patus agminibus suis. Et licet in hac ĩutanta
multitudine. diuerse armorũ species in sacram̃tis
⁊ obseruationibus precedenciũ.⁊ subsequenciũ

Expanded text:
mnium, sunt opera restaurationis humanae. Duo enim sunt opera in quibus universa continentur quae facta sunt. Primum est opus conditionis. Secundum est opus restaurationis. Opus conditionis est quo factum est, ut essent quae non erant. Opus restaurationis est quo factum est ut melius essent quae perierant. Ergo opus conditionis est creatio mundi cum omnibus elementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae praecesserunt ab initio saeculi, sive iis quae subsequuntur usque ad finem mundi. Verbum enim incarnatum rex noster est, qui in hunc mundum venit cum diabolo pugnaturus; et omnes sancti qui ante ejus adventum fuerunt, quasi milites sunt suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuticionis legentibꝰ tediũ tolle̾ret: ⁊ simul
nque scrili re nonualencibus aut dĩ¬
carnacionẽ uerbi : narracionis seriem. de¬
duxi Scds liber ab incarnacione uerbiusq
afuĩ ⁊ cu̾sũmacionẽ om̃iuni: ordine ꝓce¬

Expanded text:
narrationis legentibus taedium tolleret, et simul narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut dicarnationem Verbi narrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum de saeramentis xp̃iane
fiaei studio quoꝵ aĩ serł conpulsus ::̃ inqͦnon nal¬
eadẽ stilo ex molestum uel suꝑer flu¬
um uidebatur inserui. In quibus s̃ for¬
te sermo sinpli & colorem dictaminis scrua¬
ie nonpotuerit.: ñ multã int̾. ẽt. putaui. eadẽ
ueritate constante Hoc aũt me magis mouet.
quod cũhec eadem prus negligencius dic¬
tassem. ut pote ñdũ adhuc futuri oꝑis ꝓposi¬
tũ habens. passim transcribenda exposui. sussi.¬
cere tunc. arbitratꝰ eius modi minima ł anno¬
tata. innoticiã uenire Sed quia post modũ
cũ eadem huiꝰ oꝑis textui insererẽ. quedã in
ipsis nutare. quedã uͦ adicere. uł detrahere.
racio postulabat. lectorẽ ammonitũ. ẽe. uolo.
ac si. abi ea extra oꝑis huiꝰ seriem aliud aut
alit̃ aliquid habencia inuenerit. hanc diu̾sita¬¬
tis causam. ẽe. sciat: ⁊ siquid forte in eis emen¬
damdũ fuerit. adhuiꝰ oꝑis formã componat
E hoc opus in duos libros distm̃: quatenus

Expanded text:
ibrum de sacramentis Christianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo nonnuleadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenu
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ constitucione huiꝰ sensibilis minidi. Secsa¬
pars tractat. de causa creacionis humane. ⁊ de
na dialibus causis rerũ oñium Tercia pars.¬
scriptura de uolu̾tate aei loqui cõficini.¬
pars tractat de creacione angłoꝵ. ⁊ coformacn¬

Expanded text:
ne et constitutione hujus sensibilis mundi. Secunda de causa creationis humanae et de primordialibus causis rerum omnium. Tertia Scriptura de voluntate Dei loqui consuevit. Quinta de creatione angelorum, et confirma
Abbreviated transcription (Latin):
Uor igitut de prima etudione sacri eloquii
que inisforica constat lectione. cõpendiosum
uolumen prius dictassem: hoc nunc ad sedam eru¬
dicionẽ que in allegoria.ẽ introduatndis p̃parauiꝰ:
inquo quasi fũdam̃to quodã cognicionis fidti.
animũ stabiliant: ut cecera qucułlegindo. uł
audiendo. suꝑ edificare potuerint. inconcusa ꝑma¬
neant. Hanc eñi quasi breuem quãdam sũmam
om̃ium inunã seriem cõpegi. aut auimꝰ legentis
aliquid certũ haberet cui intincionẽ assigert
⁊ consormare ualerit: noꝑuaria s.t iptararũ uo¬
scripturarũ lectionẽ crudiendus accedit: pͥmũ
consideiare debet. quesit materi cirta quam
uersatur earũ tractacio: quia sirerũ illarũ de
quibus scaptura facũ ẽ: noticiam habuerit.
faciliꝰ post modũ dutorũ eiꝰ ueritatt̃ siue pro

Expanded text:
um igitur de prima eruditione sacri eloquii quae in Historica constat lectione, compendiosum volumen prius dictassem, hoc nunc ad secundam eruditionem quae in allegoria est introducendis praeparavi; in quo, si fundamento quodam cognitionis fidei animum stabiliant, ut caetera quae vel legendo vel audiendo superaedificare potuerint, inconcussa permaneant. Hanc enim quasi brevem quamdam summam omnium in unam seriem compegi, ut animus aliquid certum haberet, cui intentionem affigere et conformare valeret, ne per varia Scripturarum voScripturarum lectionem erudiendus accedit, primum considerare debet quae sit materia, circa quam versatur earum tractatio; quia, si rerum illarum de quibus scriptura facta est notitiam habuerit, facilius postmodum dictorum ejus veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ amoris conu̾sionẽ acteatore erat acceptura. Qđ
siquis querat que racionalis creatura iã tunc
inipso mundi exordio extiterit. cui hoc exemplũ
ꝓponi debuisset: facile respondetur iam tunc.
creatos fuisse angłos. qui hoc facto ad monerent̃.
se ipsos agnoscere: ⁊ usq infinẽ homines suturos.
quilicet hoc quando factũ. est. nonuiderint. tam̃
ꝑseripturas edocti. factũ ee̾. om̃ino iã nescire. ñ
possint. Sicui hec quã ꝓposiumus racio minus
sufficiens uidebitur. ad conprobandã nr̃ãm gasti¬
macionẽ dererũ creatione: concedimus salua
pace. ut uł aliam ad idẽ euidencuis conprobandũ
meliorẽ atq subtiliorẽ exquirat: aut sihuiꝰ partis.

Expanded text:
Creatore acceptura erat. Quod si quis quaerat quae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factum est non viderint, tamen per Scripturas edocti, factum esse omnino jam nescire non possint. Si cui haec quam proposuimus ratio minus sufficiens videbitur ad comprobandam nostram existimationem de rerum creatione, concedimus salva pace, ut vel aliam ad idem evidentius comprobandum meliorem atque subtiliorem exquirat; aut si hujus partis
Abbreviated transcription (Latin):
De Iatuor PRoxetatibus natune Anolice.uii
iquis gͥ querat quał inerordio suo fac¬
tasit. ł condita spuał natura: quatuor
sunt ista q̃ pposuimꝰ ⁊ diximꝰ angłis inconditio¬
ne sua attributa. hoc ÷ primũ substanciã sim¬
plicẽ. ⁊ inmat̾ialẽ ⁊ scđm discretionẽ ꝑsonalẽ
iterciũ formã sapi entie uncelligentie racio¬

Expanded text:
De quatuor proprietatibus naturae angelicae. Si quis igitur quaerat qualis in exordio suo facta sit vel condita spiritualis natura, quatuor sunt ista quae proposuimus et diximus angelis in conditione sua attributa; hoc est primum substantiam simplicem et immaterialem; secundum, discretionem personalem; et tertium formam sapi