comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpus qđ regit. sednec ipsa prima erẽt Illa enĩ procul dubio superior
erat in ipsa cõmutabili sapientia. cui hominis sapientis anima in cari¬
tate seruiens & ineffabilit̃ iubenti oboediens. uoluntariũ laborẽ
susceperat. Ita non nisi uoluntas dĩ causa prima illius ȩgritudinis
ueracit̃ reperir&ur. Iam uero si millo labore officioso &pio adhibu¬
iss& ille sapiens ministros collaborantes sccum in opere bono. nectam̃
eadem uoluntate dõ seruientes. sed ad carnaliũ uoluptatũ suarum
mercedem ꝑuenire cupientes. uel in cõmoda carnalia deuitantes. ad¬
hibuiss& etiã iumenta si hoc exiger& illius operis implendi procuratio.
quae utiq uimenta in rationabilia essent animantia. nec ideo moue¬
rent mebra subsarcinis qđ aliquid de illo bono opere cogitarent. sed
naturali appetitu suac uoluptatis & deuitatione molestie. postremo

Expanded text:
corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem susceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ds̃ est atq sapientia uoluntasq. ipsius. cui cantatur alio loco muta
iam sit particeps in cõmutabilis ȩternȩq ueritatis. quã de om̃ib
sius actionib consulat. nec aliquid om̃ino faciat. qđ non ea cogno¬
uerit eẽ faciendũ. ut ei subditus eiq. obtemperans recte faciat. istesi
consulta summa ratione diuinȩ iusticiȩ. quã insecreto audir& aure
cordis sui caq sibi iubente in aliquo officiomiscđe corpus labore fati¬
garet. egritudinẽq contraher&. consultisq medicis ab alio diccritur
causam morbi eẽ corporis siccitatem. ab alio autem humoris immode¬
rationem: Unus corũ ueram causã dicer&. altererrar&. uterq tam̃
de proximis reb id est corporalib promuntiar&. At sullius siccitatis
causa quererour & inueniretur uoluntarius labor. iam uentum essa
ad superiorẽ causam quȩ ab anima proficisceretus ad afficiendum

Expanded text:
quod Deus est, atque sapientia voluntasque ipsius. Cui cantatur alio loco: Mutaquod Deus est, atque sapientia voluntasque ipsius. Cui cantatur alio loco: Mutajam sit particeps incommutabilis aeternaeque veritatis, quam de omnibus suis actionibus consulat, nec aliquid omnino faciat, quod non in ea cognoverit esse faciendum, ut ei subditus eique obtemperans recte faciat. Iste si consulta summa ratione divinae justitiae, quam in secreto audiret aure cordis sui, eaque sibi jubente, in aliquo officio misericordiae corpus labore fatigaret, aegritudinemque contraheret, consultisque medicis ab alio diceretur causam morbi esse corporis siccitatem, ab alio autem humoris immoderationem: unus eorum veram causam diceret, alter erraret, uterque tamen de proximis causis, id est, corporalibus pronuntiaret. At si illius siccitatis causa quaereretur, et inveniretur voluntarius labor; jam ventum esset ad superiorem causam, quae ab anima proficisceretur ad afficiendum
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris om̃ib causam. idest uoluntatẽ dĩ. uel falsis. & ne ab ipsa quidem
ꝑuestigatione corporaliũ rerum atq motionũ. sed asua suspitione & erro¬
replatis Dicã si potero quiddã exempli gr̃a. quohȩc aptiorasint
st certe incorporc humano quȩdã moles carnis. & formȩ species & ordo.
distinctioq membrorũ & temperatio ualitudinis. Hoc corpiis inspiata
anima regit. cademq rationalis. Et ideo quauis mutabilis. tam̃ quae
possit illius in cõmutabilis sapientiae particeps eẽ. ut sit participatio eius
inidipsũ. sicut inpsalmo scriptum ẽ de om̃ib sc̃is. ex quib tanquã lapi¬
dibus uiuis edificatur illa ierusalẽ mater nr̃a ȩterna incȩlis It aenĩca¬
nitur. Ierusalẽ quȩ edificatur ut ciuitas. cuius participatio eius inidipsũ
dipsum quippe hoc loco. illud summũ & in cõmutabile bonũ intellegtur

Expanded text:
caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et ne ab ipsa quidem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei; vel falsis, et ne ab ipsa quidem pervestigatione corporalium rerum atque motionum, sed a sua suspicione et errore prolatis. 8. Dicam si potero quiddam, exempli gratia, quo haec apertiora sint. Est certe in corpore humano quaedam moles carnis, et formae species, et ordo distinctioque membrorum, et temperatio valetudinis: hoc corpus inspirata anima regit, eademque rationalis; et ideo quamvis mutabilis, tamen quae possit illius incommutabilis sapientiae particeps esse, ut sit participatio ejus in idipsum, sicut in Psalmo scriptum est de omnibus sanctis, ex quibus tanquam lapidibus vivis aedificatur illa Jerusalem mater nostra aeterna in coelis. Ita enim canitur: Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Idipsum quippe hoc loco illud summum et incommutabile bonum intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ed alius est ordonaturalis in conuersione. & mutabilitate corpoꝵ
Qui quauis &iam ipse ad nutũ di seruiat. ꝑseutrantia tamen
consuetidinis amisit ad mirationẽ. sicuti sunt quȩ uel breuissimis. uel
certe non longis interuallis temporũ. celo. terra. mariq mutant᷑. siue
nascentib siue occidentib reb siue alias aliter atq alit̃ apparentibus
lia uero quãuis exipso ordine uenientia. tam̃ propt̃ longora in terualla
temporũ minus usitata. quęlic& multistupeant. ab in quisitorib huius
scłi comprehensa sunt. & progressu generationũ quo sepius repetita.
&c aplurib cognita. cominus mirasunt. si curi sunt defect lumin ariũ
x raro existentes quaedam species sẏderũ. & terrȩ motus. & monstruosi
partus animantiũ. & quȩq similia. quorũ nihil fit nisidi uoluntate. sed
plerisq ñ appar& Itaq licuit uanitati phylosophorũ &iam causis aliis
ea tribucre. uel ueris sed proximis. cumom̃ino uidere ñ possent superiorem

Expanded text:
ed alius est ordo naturalis in conversione et mutabilitate corporum, qui quamvis etiam ipse ad nutum Dei serviat, perseverantia tamen consuetudinis amisit admirationem: sicuti sunt quae vel brevissimis, vel certe non longis intervallis temporum, coelo, terra, marique mutantur, sive nascentibus, sive occidentibus rebus, sive alias aliter atque aliter apparentibus: alia vero quamvis ex ipso ordine venientia, tamen propter longiora intervalla temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a pluribus cognita, eo minus mira sunt. Sicuti sunt defectus luminarium, et raro existentes quaedam species siderum, et terrae motus, et monstruosi partus animantium, et quaecumque similia, quorum nihil fit nisi voluntate Dei, sed plerisque non apparet. Itaque licuit vanitati philosophorum, etiam causis aliis ea tribuere, vel veris, sed proximis, cum omnino videre non possent superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc orante scõ helia factum est quia p̃cesserat tam continua & tam
longa serenitas ut fame deficerent homines. nec ea hora qua ille dĩ
seruus orauit aer ipse aliqua humida facie mox future pluuiae signa
illud dispensabat᷑ dabaturq miraculũ: Ita ds̃ operatur sollempnia ful

Expanded text:
hoc orante sancto Elia factum est, quia praecesserat tam continua et tam hoc orante sancto Elia factum est, quia praecesserat tam continua et tam longa serenitas, ut deficerent fame homines, nec ea hora qua ille Dei servus oravit, aer ipse aliqua humida facie mox futurae pluviae signa illud dabatur dispensabaturque miraculum . Ita Deus operatur solemnia ful
Abbreviated transcription (Latin):
inmemoriã ꝓnobis dominicȩ passionis. qđ cum ꝑmanus hominũ adil¬
lam uisibile speciẽ ꝑducatur. non scificatur ut sit tam magnũ sacram̃tũ
nisi operante in uisibilit̃ spũ dĩ. cum haec om̃a quae ꝑcorporales motus
in illo opere fiunt ds̃ oper&ur. mouens primitiis in uisibilia ministrorũ
siue animas hominũ siue occultoꝵ sp̃uum seriasibi subditas seruitutes :
quid mirũ si & iã in ereatura cadi & t̾̃rȩ. maris& aeris. fecit ds̃ quȩ uult
sensibilia atq uisibilia ad se ipsũ incis sicut oportere ipse nouit significan¬
dũ & demonstrandũ. ñ ipsa sua qua est apparente substania. quȩ om̃ino
in commutabilis est. omnibusq spiritib: quos creauit interius secretiusq
ralemq administrante creaturã om̃ium annorum certis diebus
ad uocantur a quae maris & effunduntur suꝑfaciem terrae. Sed cum

Expanded text:
in memoriam pro nobis Dominicae passionis: quod cum per manus hominum ad ilin memoriam pro nobis Dominicae passionis: quod cum per manus hominum ad illam visibilem speciem perducatur, non sanctificatur ut sit tam magnum Sacramentum, nisi operante invisibiliter Spiritu Dei, cum haec omnia quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus operetur, movens primitus invisibilia ministrorum, sive animas hominum, sive occultorum spirituum sibi subditas servitutes: quid mirum si etiam in creatura coeli et terrae, maris et aeris, facit Deus quae vult sensibilia atque visibilia, ad se ipsum in eis, sicut oportere ipse novit, significandum et demonstrandum, non ipsa sua qua est apparente substantia, quae omnino incommutabilis est, omnibusque spiritibus, quos creavit, interius secretiusquealemque administrante creaturam, omnium annorum certis diebus advocantur aquae maris, et effunduntur super faciem terrae. Sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
onũ. Nihil enĩ fit uisibilit̃ & sensibilit̾. qđ non de interiore in uisibili
atq intelligibili aula sumi imperatoris aut iubeatur. aut ꝑmittat᷑. scđm
in effabilẽ iusticiã premiorũ atq penarũ. gr̃arum & retributionũ. in ista
totius creaturȩ amplissima quadã immensaq republica. Siergo apłs¬
paulus quãuis adhuc postar& sarcinã corporis qđ corrũpitur & aggra¬
uat animã. quauis adhuc exparte atq in enigmate uider& optans dissol¬
ui & ẽẽ cum xp̃o. & in sem& ipso in gemiscens adoptionẽ expectans redẽp¬
tionẽ corporis sui. potuit tamen significando predicare dñm itĩm xp̃m.
guinis eius  neclinguã quippe eius. nec mẽbranas. nec atramentũ. nec
significantes sonos lingua editos. nec signa lit terarũ conscripta pellicu¬
lis corpus xp̃i & sanguinẽ dicimus. sed illud tantũ qđ exfructibus t̃rae
acceptũ & prece mistica consecratũ. rite sumimus ad salutẽ spũalem.

Expanded text:
 Nihil fit visibiliter et sensibiliter quod non de interiori invisibili atque intelligibili aula summi Imperatoris aut iubeatur aut permittatur, secundum ineffabilem iustitiam praemiorum atque poenarum, gratiarum et retributionum in ista totius creaturae amplissima quadam immensaque republica. Idemque aPaulus, quamvis adhuc portaret sarcinam corporis, quod corrumpitur et aggravat animam , quamvis adhuc ex parte atque in aenigmate videret , optans dissolvi et esse cum Christo , et in semetipso ingemiscens, adoptionem exspectans redemptionem corporis sui , potuit tamen significando praedicare Dominum Jesum Chum corporis et sanguinis ejus nec linguam quippe ejus, nec membranas, nec atramentum, nec significantes sonos lingua editos, nec signa litterarum conscripta pelliculis, corpus Christi et sanguinem dicimus; sed illud tantum quod ex fructibus terrae acceptum et prece mystica consecratum rite sumimus ad salutem spiritualem
Abbreviated transcription (Latin):
credam. nunc non opus est dicere. necogar probare & fiat sermo longior
dere qua non indig& presens questio. Illud nunc uidendumẽ. inrum
angłi tunc agebant & illas corporũ species apparentes oculis hominũ:
& illas uoces aurib: insonantes cum ipsa sensibilis creatura ad nutum
scruiens conditoris in id quod opus erat protempore uertebatur. sicut
in libro sapientiȩ scriptum est. Creatura enĩtibi factori deseruiens.
extenditur in tormentũ aduersus iniustos. & lenior fit ad bene facien¬
dum his quiinte confidunt: Propt᷑ hoc & tunc inom̃a se trans figurans
om̃ium nutrici grac tuȩ deseruebat aduoluntatẽ horũ quite desidera¬
bant. Peruenit enĩ potentia uoluntatis dĩ ꝑcreaturã spualem. usq
adeffectus uisibiles atq sensibiles creaturȩ corporalis. Ubi enĩ non

Expanded text:
credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior credam, nunc non opus est dicere, ne cogar probare, et fiat sermo longior de re qua non indiget praesens quaestio. 6. Illud nunc videndum est, utrum Angeli tunc agebant et illas corporum species apparentes oculis hominum, et illas voces insonantes auribus, cum ipsa sensibilis creatura ad nutum serviens Conditori, in quod opus erat pro tempore vertebatur, sicut in libro Sapientiae scriptum est: Creatura enim tibi factori deserviens, extenditur in tormentum adversum injustos, et lenior fit ad benefaciendum iis qui in te confidunt. Propter hoc et tunc in omnia se transfigurans, omnium nutrici gratiae tuae deserviebat ad voluntatem horum qui te desiderabant . Pervenit enim potentia voluntatis Dei per creaturam spiritualem usque ad effectus visibiles atque sensibiles
Abbreviated transcription (Latin):
Anmissus nonsit aliquis corũ. nisi cum ul filius factus c̃ exmaria uirgi¬
ne. uel cum sp̃s scs uisibili specie siue in columba. siue in igneis linguis
apparuit: Sed fateor excedere uires intentionis meȩ. utrũ angłi manen¬
te sp̃uali sui corporis qualitate ꝑ hanc occultius operantes assumant ex in¬
feriorib elementis corpulenti orib: qđ sibi coaptatũ quasi aliquã uestem
mutent & uestant in quas lib& species corporales &iam ipsas ueras. sicut
a qua uera in uerũ uinum conuersa est adño. amipsa propria corpora sua
trans forment in quod uoluerint accommodate adid quod agunt
Sed quodlib& horumsit. ad presentẽ questionẽ non ꝑtin&: Et quauis
hace qm̃ homosum nullo experimento possim cõprehendere sicut angeli
quihȩc agunt. & magis ista norunt quam ego noui quatinus mutet᷑¬
corpus incum in affectum uoluntatis meę. siue quod inme siue qđ ex aliis
expertussim. quidhorũ tamen ex diuinarũ seripturarũ auctoritatibus

Expanded text:
Maria virgine, vel cum Spiritus sanctus visibili specie, sive in columba, sive in igneis linguis apparuit . 5. Sed fateor excedere vires intentionis meae, utrum Angeli manente spirituali sui corporis qualitate per hanc occultius operantes, assumant ex inferioribus elementis corpulentioribus, quod sibi coaptatum, quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales, etiam ipsas veras, sicut aqua vera in verum vinum conversa est a Domino : an ipsa propria corpora sua transforment in quod voluerint, accommodate ad id quod agunt. Sed quodlibet horum sit, ad praesentem quaestionem non pertinet. Et quamvis haec, quoniam homo sum, nullo experimento possim comprehendere, sicut Angeli qui haec agunt, et magis ea norunt quam ego novi, quatenus mutetcorpus meum in affectu voluntatis meae, sive quod in me, sive quod ex aliis expertus sum: quid horum tamen ex divinarum Scripturarum auctoritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓccdit. quauis hoe filio pater dedert ut quem ad modũ dese. ita¬
sẽs cum uita pat̾. uitasit filius. Aeꝑhoc sicut pater cũ habeat uitã
in semctipso dedit & filio habere uitã in semeipso. siceidedit uitam
peedere deillo. sicut procedit & deipso. Hacedcillo sermone in
hunc librũ transtuli sed fidelibus non infidelibus loquenis
erumsi adhanc imaginẽ contuendã. & ad uidenda ista quam uera
sint que in eorꝑm̃tesuns. nectria sic sunt ut tresꝑsonae sint. sed om̃ a
tria hominis sunt quae una ꝑsona est. minus idoneisunt. qui non
deilla suma trinitate quȩ d̃s̃ est credunt potius qđ in sacris littis
inuenitur: quam poseunt liquidissimã reddisibirationem. quae
ab humana mente tarda scilic& infirmaꝗ ñ capitur It certe cum in¬
concusse erediderint scripturis sc̃ĩs. tãquã ueracisimis testib agant
orando & quȩrendo. & benc uiuendo. ut intellegant. iđ ut quantum

Expanded text:
procedit; quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, itprocedit; quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, its, cum uita pater, uita sit filius; ac per hoc sicut pater, cum habeat uitam in semet ipso, dedit et filio habere uitam in semet ipso, sic ei dedit uitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso." haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam et ad uidenda ista quam uera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominide illa summa Trinitate, quae Deus est, credunt potius quod in sacris Litteris invenitur, quam poscunt liquidissimam reddi sibi rationem, quae ab humana mente tarda scilicet infirmaque non capitur? Et certe cum inconcusse crediderint Scripturis sanctis tanquam veracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene vivendo ut intelligant, id est, ut quantum
Abbreviated transcription (Latin):
illud est qđ ait. mea doctrina. ñ est mea. sed eius quimisit me
Sugitur intellegitur hic eius doctrina. quãtamen dixit non suam
sed patris : quanto magis illic intellegendus est & de ipso ꝓcedere
sp̃s sc̃s ubi sic ait. depatre procedit. ut ñ diceret deme procedit:
A quo aũt hab& filius ut sit ds̃ est cnim dedõ ds̃: ab illo hab& utiq
sicut ꝓcedit depatre ab ipso habet patre. Hic ut cumq &iam
illud intellegitur quantũ atalibus quales nossumus intellegi
siet ipse filius diceretur : amborum utiq filius diceretur. quod
ab sur dissimum est. Filius quippe nullus c̃ duoꝵ. nisi patris &ma¬
tris i: Absit auit̃ ut interdm̃ patrẽ. & dm̃ filiũ. tale ali quid susprcem
qr nce filius hominã simul & expatre & exmatre ꝓcedit: Sed cum in
matrẽ ꝓcedit ex patre ñ tunc ꝓcedit exmatre. Et cum in hane lucẽt
pcedit exmatre n tunç ꝓcedit expatre: Sp̃saut̃ scs n depatrȩ pecdit

Expanded text:
illud est, quod ait. Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me illud est, quod ait. Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me Si igitur intelligitur hic ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis illic intelligendus est de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait, De Patre procedit, ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo habet utique sicut procedit de patre, ab ipso habet patre. hic utcumque etiam illud intellegitur, quantum a talibus, quales nos sumus. intellegi si et ipse filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. spiritus autem sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupanda est. quid aptius quã ut hoc sit sp̃s ses. ut scilic& in illa
simplici sũmaq natura ñ sit aliud substantia & aliud caritas.
sed substantia ipsa sit caritas. & caritas ipsa sit substantia. siue in
nuncupatur. sicut legis nomine aliquando simul om̃a ueteriᷤ
instrumenti scarum scripturarũ significantur eloquia. Nã
& de ꝓpħ&a isaia testimoniũ ponens apłs ubi ait. in aliis linguis
& in aliis labus loquar popło huic: p̃misit tam̃. in lege scriptũ
est. Et dñs ipse in lege inquit eorũ scriptũ est: qr oderunt mę

Expanded text:
nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa nuncupanda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in anctus caritas nuncupatur. Sicut legis nomine aliquando simul omnia ueteris instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. nam ex propheta Esaia testimonium ponens apostolus, ubi ait: in aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic, praemisit tamen: in lege scriptum est. et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
distent in eis ista sicut in nob̵ aliud est memoria. aliud intelle¬
gentia . Aliud dilectio siue caritas. sed unũ aliquid sit qđ om̃a
ualeat sicut ipsa sapientia. & sic habeatur in unius cuiusq
natura. ut qui hab& hoc sit qđ hab& sicut immutabilis sim¬
plexq substantia. Siergo hȩc intellecta sunt & quantua
nob̵ in reb tantis uidere ł coniectare c̃cessũ est uera eẽ claruer̃:
nescio cur ñ sicut sapientia & pat̾ dicit᷑. & filius. & sp̃s scs. &
in hac trinitate ñ dicitur uerbũ dĩ nisi filius. necdonũ dĩ nisi sp̃s
sc̃s ꝓcedere reperitur. Sed hoc quoq illi pat̃ dedit ñiam existenti.
& nondũ habenti: sed quicquid unigenito uerbo dedit. gignendo
on est igitur accipienda transeunt̃. sed diligent̃ intuenda
inseparabilis trinitatis ista distinetio. Hinc enĩ factũ est
entia & pat̃. & sp̃s sc̃s Siergo ꝓprie aliquid horũ triũ caritas

Expanded text:
distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intelledistent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intellegentia, aliud est dilectio siue caritas, sed unum aliquid sit, quod omnia ualeat, sicut ipsa sapientia, et sic habetur in uniuscuiusque natura, ut qui habet hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. si ergo haec intellecta sunt et, quantum nobis in rebus tantis uidere uel coniectare concessum est, uera esse claruerunt, nescio, cur in hac Trinitate non dicitur Verbum Dei, nisi Filius, nec donum Dei nisi Spiritus piritus sanctus procedere reperitur: sed hoc quoque illi Pater dedit, non jam existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo sset amborum. Non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis ista Trinitatis distinctio. Hinc enim factum est, ritus sanctus. si ergo proprie aliquid horum trium caritas
Abbreviated transcription (Latin):
conuenire potueruait. sicut in hoc libro .XU. de monstrauimus
int̃ualla tempoꝵ nulla sunt. ꝑ quae possit ostendi aut saltẽ
requiri. utrũ prius depatre natus sit filius. & postea de

Expanded text:
convenire potuerunt, sicut in hoc libro quinto decimo convenire potuerunt, sicut in hoc libro quinto decimo intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi, aut saltim requiri, utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de
Abbreviated transcription (Latin):
hincor speatutuo & confugiente admisedam tuami dem onoei
cogitationibus ticco. ceiam tacens uocibus pob t seqniud ent aohe
cogtanoninisi quod placg& tibi nonutiq ragiones ut me abhoc
coeltiloqi. osiottot ꝑ a Sed multe sunt cogititiones mcont nub
qullis osti cogitationes hominum qm̃ uanat sunt  bora mibs
non cis consci tert : Et siquandomedelectant. eas nihil ominus
iipbare nec incis udud dormitando im moraris ecintantũ
iscant apudine ut aliquid in operamea procedat exillis
sed abcis mea saltem sit tuta sententia. tucacons elibro su
tuentes mesapicos quidam cumdett lo queraur in libro suo
qui a ecclesiasticus proprio nomine iam uocatur. multa in quit
dicimus & non ꝑuenimx. & consummatio sermonum uniuersa
est ipse. Cum ergo peruenerimus adte. cessabunt multa ista
quae dicimus. Et cum ꝑuenerimꝰ. manebis unus. om̃a in om̃ibus.
& sine fine dicemus unũ. laudantes te in unũ. & inte facti & iam
nos uNUM

Expanded text:
in conspectu tuo, et confugiente ad misericordiam tuam. Non enim cogitationibus taceo, etiam tacens vocibus. Et si quidem non cogitarem nisi quod placeret tibi, non utique rogarem ut me ab hoc multiloquio liberares. Sed multae sunt cogitationes meae, tales quales nosti, cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Dona mihi non eis consentire, et si quando me delectant, eas nihilominus improbare, nec in eis velut dormitando immorari. Nec in tantum valeant apud me, ut aliquid in opera mea procedat ex illis; sed ab eis mea saltem sit tuta sententia, tuta conscientia, te tuente. Sapiens quidam cum de te loqueretur in libro suo, qui Ecclesiasticus proprio nomine jam vocatur, Multa, inquit, dicimus, et non pervenimus, et consummatio sermonum universa est ipse . Cum ergo pervenerimus ad te, cessabunt multa ista quae dicimus, et non pervenimus; et manebis unus omnia in omnibus : et sine fine dicemus unum laudantes te in unum, et in te facti etiam nos unum.
Abbreviated transcription (Latin):
iã ꝓcesserat de patre sp̃s sc̃s quandonat ẽ filius. annondũ ꝓcesserat¬
& illo nato deutroq ꝓcessit. ubi nulla sunt tẽpora : Sicut potiumꝰ
quȩrere ubi inuenimus tẽpora. uoluntatẽ prius dehumana m̃te ꝓcc¬
dere ut quȩrat᷑. qđ inuentũ ples uoc&ur. Qua ĩa parta seu genita:
uoluntas illa ꝑficitur cofine requiesceas. ut qui fuerat appctitus
quęrentis. sit amor fruentis. qui iã de utroq iđ degignente m̃te
& degenita notione tãquã de parente ac ꝓle ꝓcedat. Non possua
prsus ista ibi quȩri. ubi nihil extp̃r inchoatur. ut c̃sequenti ꝑfici¬
atur intp̃r. Qua ꝓpt̃ qui potest intellegere sine tp̃r generatio¬
nem filii depatre. intellegat sine tpr ꝓcessionẽ sp̃sscĩ de utroq¬

Expanded text:
jam processerat de Patre Spiritus sanctus quando natus est Filius, an nondum processerat, etjam processerat de Patre Spiritus sanctus quando natus est Filius, an nondum processerat, et illo nato de utroque processit, ubi nulla sunt tempora; sicut potuimus quaerere ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeratur quod inventum proles vocetur; qua jam parta seu genita, voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis, qui jam de utroque, id est, de gignente mente et de genita notione tanquam de parente ac prole procedat? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter, qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spir
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs ipse iuĩc sp̃m scm nonsolũ dedit ut ds̃: sed &iã accepit ut homo
significatur unguento. quo baptiratos unguit ȩccła Nec sanc tuns
unctione tunc intellegendus ẽ unctus. quando uerbũ di caro factũẽ.
iđ quando humana natura sine ullis p̃cedentib bonoꝵ operũ meritis.
dõ uerbo ẽ in utero uirginis copulata. ita ut cũ illo fier& una ꝑsona
sine ullo om̃ino peccato. ita ñsine spũ scõ. Sienĩ defamulocius & pre¬
cur sore ipso ioħe scriptũ est. spũ scõ replebit ia inde ab utero matrissuȩ¬
quid de homine xp̃o̾intellegendũ est ł credendũ. cui carnis ipsa
conceptio ñ carnalis sed spũ alis fuit: In co&iã qđ de illo scriptũ ẽ
monstrata ẽ & humana scilic& et diuina. Accepit quippe ut homo
effudit ut ds̃. Nosaut accipere quidem hoc donũ possumꝰ ꝓmodulo
nr̃o: effundere aut suꝑalios ñ utiq. possumꝰ. sedut hoc fiat dm̃ suꝑ
tos a quo hoc efficit᷑ inuocamꝰ. Nunquid ergo possumꝰ quȩrere utrũ

Expanded text:
s Spiritum sanctum non solum dedit ut Deus, sed et accepit ut homo. significatur unguento quo baptizatos ungit Ecclesia. Nec sane tunc unctione tunc intelligendus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est, id est, quando humana natura, sine ullis praecedentibus bonorum operum meritis, Deo Verbo est in utero Virginis copulata, ita ut cum illo fieret una persosine ullo omnino peccato, ita non sine Spiritu sancto. Si enim de famulo ejus et praecursore ipso Joanne scriptum est, Spiritu sancto replebitur jam inde ab utero matris suquid de homine Christo intelligendum est vel credendum, cujus carnis ipsa conceptio non carnalis, sed spiritualis fuit? In eo etiam quod de illo scriptum est, monstrata est, et humana scilicet et divina: accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro, effundere autem super alios non utique possumus; sed ut hoc fiat, Deum super eos, a quo hoc efficitur, invocamus. 47. Numquid ergo possumus quaerere utrum
Abbreviated transcription (Latin):
semd int̾ra ꝓpt̃ dilectionẽ ꝓximi. & iterũ decaelo ꝓpt̃ dilectionẽ di
pse ẽ igit᷑ qui &iã declodatus ẽ die pente costes. id post dies .x̃. quam
dñs ascondit incelũ. Quomodo ergods̃ nonẽ. quidat sp̃m scm̃: Immo
Orabant quippe ut uenir& in eos quib manũ imponebant. ñ ipsicũ dabat
quẽ morem insuis p̃positis &iã nunc seruat ȩccła. Deniq & symonmagꝰ

Expanded text:
semel in terra, propter dilectionem proximi; et iterum de coelo, propter dilectionem Dei: Ipse est igitur qui etiam de coelo datus est die Pentecostes, id est post dies decem quam nus ascendit in caelum? quomodo ergo deus non est qui dat spiritum sanctum? immo iritum sanctum. orabant quippe, ut ueniret in eos quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant; quem morem in suis praepositis etiam nunc seruat ecclesia. EX SERMONE
Abbreviated transcription (Latin):
us credit᷑ ł intellegitur. ut ñ solus sp̃s sc̃s caritassit in illa trintate.
Sed ñ frustra ꝓprie caritas nuncupet᷑. ꝓpt̃ illa quȩ dicta suait. sicut
inuenit᷑. Ita enĩ locis innumerabilib dr̃ & legit᷑. filius unigenitꝰ di
de potestite tenebrarũ. & transtulit in regnũ filii caritatis suae
N ondixit filii sui. Qđ sidicer&: uerissime dicer&. quẽ ad modum qr
sepe dix̃ & uerissime dix̃. sed ait filiicaritatis suae Filius ẽ ergo
illa deqͥb satis disserui. ꝓpͥe sic uoc&ur. Qđ aut dictum ẽ.
filii carititis suae : nihil aliud intellegatur. quã filiis uidilecti. quã
filii postremo substantiae suȩ. Caritas quippe patris quȩ innatura
eius ẽ in effabilit̃ simplico nihil est aliud quã eius ipsa natura atq sub¬
stantia. Ut sepe iã diximus. & sepe ittrare ñ pig&. Ac ꝑ hoc filius cari¬

Expanded text:
us creditur uel intellegitur, ut non solum spiritus sanctus caritas sit in illa trinitate, us creditur uel intellegitur, ut non solum spiritus sanctus caritas sit in illa trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut inuenitur. ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur filius unigenitus dei de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis. suae. non dixit: "filii sui"; quod si diceret, uerissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, uerissime dixit; sed ait: filii caritatis suae. filius ergo esilla de quibus satis disserui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natura atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius cari
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣntũ dat᷑ eis qͥb datur. Apud se aut̃ ds̃ est. & si neminidet᷑. qr ds̃
erat & patri. & filio cocternus. antequã cuiꝙ daret᷑. Necqr illidant.
ipsedat᷑ id eominor est illis. Itaenĩ dat᷑ sicut dĩdonũ. ut &iã seipsũ
d& sicut ds̃. Nonenĩ dicipotest ñ eẽ sux potestatis. dequo dictũ ẽ.¬
sp̃s ubi uult spirat. Et apud a płm qđ iã sup̃ cõmemoraui. Om̃a aut̃
haec. operatur unus atq idem sp̃s diuidens ꝓpͥa unicuiq ꝓut uult
Uon est illic conditio dati. & dominatiodantiũ. sed concordia dati.
&dantiũ. Qua ꝓpt̾ sicut scã scriptura ꝓclamat. ds̃caritas est. illa
quae exdõ est. & in nob id agit ut in dõmaneamꝰ &x ipse in nob. & hoc
ein de sundonis di nihilmauis ẽcaritate. & nullũ est maius donũ dĩ
cõmunionẽ demonstrat amboꝵ. quid c̃uenientius quã ut ille
ꝓprie dicatur caritas qui sp̃s ẽ cõmunis ambobus: Hocenĩ sani¬

Expanded text:
in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. Nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur, sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest, non esse suae potestatis, deam supra commemoravi: Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati, et dominatio dantium. sed concordia dati et dantium. Quapropter, sicut sancta Scriptura proclamat; Deus charitas est, illa quae ex Deo est, et in nobis id agit, ut in Deo maneamus, et ipse in nobis, et hoc deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sani
Abbreviated transcription (Latin):
& maxime greci. & exhebreo sic int̃pretatũ habemus. Dona itaq
dixit apłs. que admodũ ꝓph&a. ñdonũ. Sed cũ ꝓpħ& adixerit
accepisti in hominibus. apłs maluit dicere dedit dona hominibus.
Vt ex utroq scilic& uerbo. uno ꝓphetico. apłico altero. qr in utroq
est diuini sermonis auctoritas. sensus plenissimus redderetur
trũq enĩ uerũ ẽ. & qr dedit hominib & qr accepit in hominibus.
dedit hominib tanquã caput membris suis. accepit in hominib
idem ipse utiq in mẽbrissuis. Propt̃ quȩ mẽbra sua. clamauit
decelo. saule saule. quid meꝑsequeris : Et dequib mebris suis
ait. Quando uni exminimis meis fecistis. mihi fecistis. Ipseergo
xp̃c & dedit decęlo. & accepit interra. Porro aut dona obhoc
Con enĩ singuli quiq habent om̃a. sed hi illa. alii alia. quãuis ipsũ

Expanded text:
et maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. Dona itaque et maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. Dona itaque dixit Apostolus, quemadmodum Propheta, non, donum. Sed cum Propheta dixerit, accepisti dona in hominibus; Apostolus maluit dicere, dedit dona hominibus: ut ex utroque scilicet verbo, uno prophetico, apostolico altero, quia in utroque est divini sermonis auctoritas, sensus plenissimus redderetur. Utrumque enim verum est, et quia dedit hominibus, et quia accepit in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse utique membris suis, propter quae membra sua clamavit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis . Ipse ergo Christus, et dedit de coelo, et accepit in terra. Porro autem dona ob hoc Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia: quamvis ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
quã ego dabo ei. ñ sici& in eternũ. sed aqua quã ego dabo ei
fi& in eo fonsaquȩ salientis inuita ȩternã. Quia ergo hȩc aqua
dequo hic dñs ait. siscires donũ dĩ. & quis est qui dix̃tibi. damihi
bibere. tuforsitan petisses abeo. & dediss& tibi aquam uiuam
Nam qđ ibi ait. flumina deuentre eius fluent aquȩ uiuȩ. hoc in
isto loco. fi& in ꝗͥt in eo fons aquae salientis in uitã ȩternã. Paulus
nis xp̃i. Atq ut donationẽ xp̃i. sem̃ sp̃m ostender&: secutus ad¬
iunxit: ꝓpt̃ qđ dix̃. Ascendit in altũ. captiuauit captiuitatem
dedit dona hominibus. Notissimũ est aũt̃ dñm ium. cum post
resurrectionẽ amostus ascendisset incadũ. dedisse sp̃m sc̃m
quo impl&i qui crediderant. lingius om̃ium gentiũ loquebantur
N ec moueat qđ ait dona. ñdonũ. Id enĩ testimoniũ depsalmo posuit
Hoc aut̃ in psalmo italegitus. Ascendisti inaltũ captiuasti captiuita¬
tem. accepisti dona in hominibus Sic enĩ plures codices habent

Expanded text:
 in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua de quo hic dominus ait: si scires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in uita aeterna. Paulus stenderet, secutus adjunxit, Propter quod dicit: Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Notissimum est autem, Dominum Jesum, cum post resurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, dedisse Spiritum sanctum, quo impleti qui crediderant, linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat quod ait, dona; non, donum: id enim testimonium de Psalmo posuit. Hoc autem in Psalmo ita legitur: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus . Sic enim plures codices habent,
Abbreviated transcription (Latin):
De quo facto suo qđ incircũcisos baptizauerat. qr priusꝙ baptizarentus.
ut nodũ questionis huius auferr&. in eos uenerat sp̃ssẽs. cum petrus postea
red der& rationẽ fr̃ib qui erant ierosolimis. & hac re audita mouebant᷑. ait
post cetera. Cũ coepissem aut̃ loqui ad illos. cecidit sp̃s sc̃s millof sicut &
innos ininitio. memoratꝰq sum uerbi dñĩ sicut dicebat. qr ioħs quidem
baptizauit a qua. uos uͦbaptizabimini spũ scõ. Sugitur ȩquale donua
dedit illis sicut & nob̵ qui credidimꝰ in dnm um xp̃m. ego quis eram. qui

Expanded text:
de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit spiritus sanctus in illos, sicut et in nos initio. memoratusque sum uerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos uero baptizabimini spiritu sancto. si igitur aequale donum dedit illis . sicut et nobis, qui credidimus dominum Iesum Christum, ego qui
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus ẽ appellata captiuitas. quã captiuauit qui ascendit ialtỹ.
et dedit dona hominib uł accepit in hominibus. Petrus aut̃ apłssic̃
cõmotis corde iudeis & dicentib quid ergo faciemus fr̃s. monstrate
nob̵: dix̃ ad eos. Agite poenitentiã. & baptizetur unusquisq urm
in nomine dnĩ iniuxp̃i in remissionẽ peccatorũ. & accipietis donua
sp̃s scĩ. Itẽq in eodẽ librolegit᷑ symonẽ magũ apłis dare uoluisse
donũ dĩ existimastite ꝑpecuniã possidere. Et alio eiusdem libri
loco cũ petrus cornelio. & cis quicũ cofuerant loqueret᷑. annuntiaas.
ctp̃dicans xp̃m. Ait scriptura. Adhuc loquente petro uerba hȩc.
cecidit sp̃ssc̃s suꝑ om̃s qui audiebant uerbũ. & obstupuer̃ qui excircũ¬
cisione fideles simul cũ p&ro uenerant. quia & innationes donũ sp̃s sc̃i
effusum ẽ. Audiebant enĩ illos loquentes linguis. & magnificantes dm̃

Expanded text:
diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus autem apostolu de Christo, commotis corde Iudaeis et dicentibus: quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis, dixit ad eos: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine Iesu Christi in remissioSpiritus sancti . Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum Apostolis dare voluisse donum Dei aestimasti te per pecunias possidere . Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum eo fuerant loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc loquente Petro verba haec, iritus sanctus super omnes, qui audiebant uerbum, et obstipuerunt qui ex circumcisione fideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum.
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixissa. aseondit in altũ captiu auit captiuitatẽ dedit dona
hominibus. qđ aut̃ ascendit ait. quid est nisiqr & descendit in in¬
feriores partes t̃rae: Quidescendit. ipse ẽ & qui ascendit suꝑ om̃s
cȩlos: ut adimpler& om̃a. Et ipse dedit quosdã quidem apłos. quosdã¬
Ecce quare dicta sunt dona. qr sic̃ alibi dicit. nunquid om̃s apłi. nũqͥd
om̃s ꝓphetȩ : & cetera. Hic aut̃ adiunx. ad c̃sũ mationẽ scõꝵ inopꝰ
ministerii. in edificationẽ corporis xp̃i. Hȩcẽ domus quȩ sic̃psalmus¬
canit. ȩdificatur post captiuitatẽ. qm̃ qui sunt adiabolo eruti. a quo
captiui tenebunt᷑. dehis ȩdificat᷑ corpus xp̃i. quȩdomꝰ appellat᷑ ȩccła
Hanc aut̃ captiuitatẽ ipse captiuauit. qui diabolũ uicit. Et ne illa
quȩ futura eran sc̃ĩ capitis mẽbra. in ȩternũ suppliciũ secũ traher&:
eũ iusticiȩ prius. deinde potentiȩ uinculis alligauit. Ipse itaq

Expanded text:
cum dixisset: Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus; quod autem ascendit Ait, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia: et ipse dedit quosdam quidem apecce quare dicta sunt dona; quia, sicut alibi dicit: numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? et cetera. hic autem adiunxit: ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. haec est domuscanit, aedificatur post captivitatem quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ &iã possit in forme. Dicunt᷑ quidem &ia inscripturis scĩs cogi¬
tationes dĩ. sed eo modo locutionis quo ibi & obliuio dĩ dicit᷑. qua

Expanded text:
esse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogiesse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi et oblivio Dei di
Abbreviated transcription (Latin):
antea fuerit formabile postq formatũ. nec aliquando possit eẽ¬
in forme. sed sit forma simplex. & simplicit̃ ȩqualis ei dequo est.¬
& cui mirabilit coȩterna est
ua ꝓpt̃ ita dicitur illud dĩ uerbũ. ut dĩ cogitatio ñ dicat᷑
ne aliquid ẽẽ quasi uo lubile credatur indo. qđ nc̃ accipiat
nunc recipiat formã ut uerbũ sit. eaq: possit amittere. atq
informit̃ quodã modo uolutari. Bene qͥppe nouerat
uerba. & uim cogitationis inspexerat locutor egregius. qui dixit
in carmine. secũq uolutat. euentus belliuarios. idest cogitat
Nonergo illedĩ filius. cogitatiodĩ. sed uerbũ dĩ dicit᷑. Cogitatio
quippe nr̃a ꝑueniens adid qđ scimꝰ. atq inde formata. uerbũ nrm
uerum ẽ. Et ideo uerbũ dĩ sine cogitatione deb& intellegi. ut for¬
ma ipsa simplex intellegatur. ñ aliquid habens formabile qđ

Expanded text:
antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna estQuapropter ita dicitur illud Dei Verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex intelligatur, non habens aliquid formabile quod
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo iã dignũ est uerbi nomine: Quid est in quã hoc forma¬
bile nondũq formatũ. nisi quiddã mentis nr̃ae qđ hac atq. hac
uolubili quadã motione iactamꝰ. cũ a nob̾ nunc hoc. nunc illud
sicut inuentũ fuerit ł occurrerit cogitatur. Et tunc fit uerum
uerbũ: quando illud qđ nos dixi uolubili motione iactare:
adid qđ scimꝰ ꝑuenit. Atq in deformat᷑ eius om̃imodã similitu¬
dinẽ capiens ut quomodo resquȩq scit᷑. sic &iã cogit&ur. id est
sine uoce. sine cogitatione uocis. quȩ ꝓfecto alicui linguȩ est
suncorde dicat᷑. Ac ꝑ hoc sic oncedamus ne de contro uersia uoca¬
buli laborare uideam᷑. iã uocandũ ẽẽ uerbũ quiddã ill ud m̃tis
nr̃ae. qđ de nr̃a scientia formari potest &iã prius qu̾ã formatũ
sit. qr iã ut itadicĩ formabile ẽ. Quis ñ uideat quanta
hic sit dissimilitudo ab illo dĩ uerbo qđ informa di sicest. ut ñ

Expanded text:
et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formaet ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
scirt qđ uiuit. Nectam̃ sepitnũ est cogitare uitã suã. ł cogitart
scientiã uitx suae. qm̃ cũ aliud atq aliud coeperit. hoc desinit
cogitare quãius ñ desinat scire. Ex quofit. ut si potest ẽẽ in animo
aliqua scientia sempit̾na. & sempitna eẽ ñ potest. eiusdẽ scientiae
cogitatio. & uerbũ uerũ nrm intimũ nisi cogitatione nr̃a ñ dicit᷑.
solus ds̃ intellegatur habere uerbũ sempit̃nũ. sibiq coȩternum.
nisi forte dicendũ est ipsã possibilitatẽ cogitationis. qm̃ id qđ scit᷑
&iã quando ñ cogitatur. potest tam̃ ueracit̃ cogitare uerbũ cẽtã
ꝑp&uũ. quã scientia ipsa ꝑp&ua est. Sed quomodo ẽ uerbũ qđ
nondũ in cogitationis uisionẽ formatũ est : Quomodo erit simi¬
lȩ scientiae deqͣnascitur. sieius ñ hab& formã. & ideo iã uocatur
uerbũ quia potest habere : Taleẽ enĩ acsidicat᷑: ideo ĩa uocandũ
cẽ uerbũ qr potest eẽ uerbũ. Sed quid est qđ potest eẽ uerbum.

Expanded text:
ivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, et verbum verum nostrum intimum nisi nostra cogitatione non dicitur, solus Deus intelligatur habere Verbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cogitationis, quoniam id quod scitur, etiam quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid est quod potest esse verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
ed sicut hic inuenimus hanc aquã sp̃mscm ẽẽ. ita inuenimꝰ alibi in
ipso euangło hanc aquã didonũ appellatã. Nam idem daĩs
quando cum samaritana muliere adputeũ loquebat᷑. cui dixerat
damihi bibere : cumilla respondiss& qđ uidei ñ couterent᷑ samarita¬
nis. respondit ĩc & dix̃ei. Siscires donũ dĩ. & quis ẽ quidixit tibi.

Expanded text:
sed sicut hic inuenimus hanc aquam spiritum sanctum esse, ita inuenimus alibi in ipso euangelio hanc aquam dei donum appellatam. nam dominus idem quando cum Samaritana muliere ad puteum loquebatur, cui dixerat: da mihi bibere, cum illa respondisset, quod Iudaei non conterentur Samaritanis, respondit Iesus et dixit ei: si scires donum dei et qui