comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
foedus in rumpent. ut habere hos tẽ possint quamsceleratius deleant quã
laces sierunt . Nunc a dreliq pergamus. Nomen deorum celeri aclibero tradi¬
tio munerun fecit Possum diuinis docerelitteris uinumatq fruges ante pro¬
geniem caeliatq saturni fuis seinus uhominum sed ab hissane inuenta eẽ finga¬
mus Num potest plus aut mauis uideri collegi se fruges hisq fractis panem
facere docuisse. Autuuas deuitibus lectas ex praessisse uinumq fecisse quam
fruges ipsas aututes generas se ac protulisse de terra. relin quaerit haec sane
deus humanis ingeniis eruenda tamenfieri non potest quin ipsisus sint om̃a
qui& sapientiam tribuit homini ut inuenir& & illa ipsa quae possent in uenirꝗ
Artes qq̃ inuentoribussuis in mortalitatem peperissedicuntur ut aescilapiomedi¬
cina uulcano fabrica. Colamus igitur & illos qui fultonicam sutrinam uedocug¬

Expanded text:
foedus irrumpent, ut habere hostem possint, quem sceleratius deleant, quam foedus irrumpent, ut habere hostem possint, quem sceleratius deleant, quam lacessierint. Nunc ad reliqua pergamus. Nomen deorum Cereri ac Libero traditio munerum fecit. Possum divinis docere litteris, vinum atque fruges ante progeniem Coeli atque Saturni fuisse in usu hominum: sed ab his sane inventa esse fingamus. Num potest plus aut majus videri, collegisse fruges, hisque fractis, panem facere docuisse, aut uvas de vitibus lectas expressisse, vinumque fecisse, quam fruges ipsas, aut vites generasse, ac protulisse de terra? Reliquerit haec sane Deus humanis ingeniis eruenda: tamen fieri non potest, quin ipsius sint omnia, qui et sapientiam tribuit homini, ut inveniret, et illa ipsa, quae possent inveniri. Artes quoque suis inventoribus immortalitatem peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Colamus igitur et illos, qui fullonicam sutrinamque docue
Abbreviated transcription (Latin):
patere hominibus ascensũ incaelũ put aueris. cui uanitati &iam cicero ad sen¬
sit. est uero in quit africane. Nam & herculi eadẽ ista porta patuit. tãquam
ipseplane cum id fier&. ianitor fuerit incaelo . equidem statuere non possũ
dolendũ ne potius. anridendũ putẽ cum uideã graues & doctos . & ut sibuudent᷑¬
sapientis uiros. in tã miserandis erroremfluctibus uoluntari : Sialit in mor
talitas pararinon potest. nisi ꝑ sanguinẽ quid fi& si om̃s in concordiam
consenserint. quod certefieri potet si pernicioso & impio furore pro iecto
innocentes eẽ aciusti uelint : Numigitur nomoerit caelo dignus. num pe¬
ribituirtus quia hominibus in homines saeuire non dabitur. sed istiqui e¬
uersio nes urbium populorumq sũ mã gloriam cõputant. otiũ publicũ
nonferent rapient saeuient & in iuruis insolent̃ in latis humanȩ societatis

Expanded text:
patere hominibus ascensum in caelum putaueris! cui uanitati etiam Cicero adsenpatere hominibus ascensum in caelum putaueris! cui uanitati etiam Cicero adsensit. est uero inquit Africane: nam et Herculi eadem ista porta patuit; tamquam ipse plane, cum id fieret, ianitor fuerit in caelo. equidem statuere non possum dolendumne potius an ridendum putem, cum uideam graues et doctos et ut sibi uidentsapientes uiros in tam miserandis ertalitas parari non potest nisi per sanguinem, quid fiet, si omnes in concordiam consenserint? quod certe fieri poterit, si pernicioso et impio furore proiecto innocentes esse ac iusti uelint. num igitur nemo erit caelo dignus? num peribit uirtus, quia hominibus in homines saeuire non dabitur? sed isti qui euersiones urbium populorumque summam gloriam conputant, otium publicum non ferent, rapient saeuient et iniuriis insolenter inlatis humanae so
Abbreviated transcription (Latin):
oppida excindere liberos populos auttrucidare aut sub iecere seruituti
uidelic& quo pluris homines ad flixerint spoliarint occiderint eo se no¬
biliores & dariores putant & in anis gloriaes pecie captis sceleribussiuis nom̃
uirtutis inponunt: lam mallẽ ut a ferarũ caedibus deos sibi fingerent quã
inmortalitatẽ tã cruentam probarent. Si quis unũ hominẽ uigula uerit
procontaminato acnefario hab&ur nec ad terrenum hocdomicilium deorũ
admittieum fasputant. Ille autẽ quuinfinita hominũ milia trucidarit cruo¬
recampos inundauerit. flumina infecerit. non modo intemplum sed &iam in
caelum admittitur. apudennium sic loquit᷑ africanus si fas est doplagas
caeleferã .uũ. ascende recui quã est misolicaelimaxima portapat& scilic&
quia magnã partem generis humani extinxit. ac ꝑdidit . o in quan¬
tis tenebris a fricane uersatuses uel potius opoa&a quiꝑ caedes & sanguinem

Expanded text:
oppida excindere, liberos populos aut trucidare aut subicere seruituti. oppida excindere, liberos populos aut trucidare aut subicere seruituti. uidelicet quo plures homines adflixerint spoliarint occiderint, eo se nobiliores et clariores putant et inanis gloriae specie capti sceleribus suis nomen uirtutis inponunt. iam mallem ut a ferarum caedibus deos sibi fingerent quam inmortalitatem tam cruentam probarent. si quis unum hominem iugulauerit, pro contaminato ac nefario habetur nec ad terrenum hoc domicilium deorum admitti eum fas putant. ille autem qui infinita hominum milia trucidarit, cruore campos inundauerit, flumina infecerit, non modo in templum, sed etiam in caelum admittitur. aput Ennium sic loquitur Africanus: 25 si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est, mi soli caeli maxima porta patet, scilicet quia magnam partem generis humani extinxit ac perdidit. o in quantis tenebris, Africane, uersatus cs uel potius o poeta, qui per caedes et sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
sint & maiores pecudibus at tributte & uno morbo saepe frangantur uel ipsa se¬
nectuteminuantur & corruant Itaq idem illecum de formari ulcerib: thoros
suos cerner& nec sanariseuoluit nec se nenfieri nequando seipsominor aut
deformior uider&ur H unc aerogo quouiuũ seipse conbusserat escendisse incae¬
lum putauerunt eaq ipsa quaestultissime sunt admirati. simulacris & i magi¬
nibus ex praossa & consecrata posuerunt . ut in perp&uumuanitatis illorũ moꝰ¬
numenta p̃starent qui obnecem besti arum deos fiericredidissent sed haec
fortasse graecorumcllpasit quires leuissimas promaximis semper habu¬
erunt. Quid nostri num sapientiores qui athlicam quidem uirtutẽ contẽ¬
nunt qui anihilob est sed regiam quialate sol& noceresic ad mirantur ut
fortes acbellicosos duces indeorum co& ulo cari arbitrentur nec eẽ ullã aliam
ad in mortalitatẽ uiam quã exercitus ducere alienauastare. delereurbes

Expanded text:
et maiores pecudibus adtributae et uno morbo saepe frangantur uel seet maiores pecudibus adtributae et uno morbo saepe frangantur uel senectute ipsa minuantur et corruant? itaque idem ille cum deformari ulceribus toros suos cerneret, nec sanari se uoluit nec senem fieri, ne quando se ipso minor aut deformior uideretur. hunc a rogo quo uiuum se ipse combusserat escendisse in caelum putauerunt eaque ipsa quae stultissime sunt admirati simulacris et imaginibus expressa et consecrata posuerunt, ut in perpetuum uanitatis illorum monumenta perstarent qui ob necem bestiarum deos fieri credidissent. sed haec fortasse Graecorum culpa sit, qui res leuissimas pro maximis semper habuerunt. quid nostri? num sapientiores? qui athleticam quidem uirtutem contemnunt, quia nihil obest, sed regiam, quia late solet nocere, sic admirantur, ut fortes ac bellicosos duces in deorum coetu locari arbitrentur; nec esse ullam aliam ad inmortalitatem uiam quam exercitus ducere, aliena uastare, delere urbes,
Abbreviated transcription (Latin):
ginalẽ erat planecur tantũ laborẽ ꝓtã fideli iuuene susciper& qui amant io¬
uercae obsequium pernegar&. Hoc locorefellendi sunt &iã hu quid eosexho¬
minib: eẽ factos non tantũ fatentur sed uteos laudent & iã gloriantur autuir¬
tutis gratia ut herculẽ aut munerũ ut cererẽ ac liberum autartiũ reꝑtarum
ut aesculapium acmineruam . haecuero quã in epta sint . quãq nondigna a propt̃
quȩ homines in expiabili sesclelere contaminent. hostesq deo uerc fian
fiant
Quocontẽptomortuorum sacra suscipiunt exsingulis rebus ostendam uirtu¬
tem eẽ dicunt quae hom in ẽ tollat in caelum. Non illã dequaphilo sophi dissert̃
quae posita estibonis animis sed hanc corporalem quae dicitur fortitudo quȩ
qm̃ prȩcipua in herculae fuit . immortalitatẽm eruisse creditur. quistam stus¬
tae ineptusest utcor porłs iuires diuinũ uel &iam hum anũbonũ iudic& cum

Expanded text:
ginalem? erat plane cur tantum laborem pro tam fideli iuuene susciperet, qu amanti noginalem? erat plane cur tantum laborem pro tam fideli iuuene susciperet, qu amanti nouercae obsequium pernegarat. Hoc loco refellendi sunt etiam ii qui deos ex hominibus esse factos non tantum fatentur, sed ut eos laudent, etiam gloriantur, aut uirtutis gratia ut Herculem aut munerum ut Cererem ac Liberum aut artium repertarum ut Aesculapium ac Mineruam. haec uero quam inepta sint quamque non digna propter quae homines inexpiabili se scelere contaminent hostesque uero deo fiant, quo contempto mortuorum sacra suscipiunt, ex singulis rebus ostendam. uirtutem esse dicunt quae hominem tollat in caelum, non illam de qua philosophi disserunt, quae posita est in bonis animi, sed hanc corporalem quae dicitur fortitudo: quae quoniam praecipua in Hercule fuit, inmortalitatem meruisse creditur. quis tam stulte ineptus est, ut corporis uires diuinum uel etiam humanum bouum iudicet, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nomen inpositum AΠoΤΗCΕΡΙ ΛΟC ΚXΟ NΟC idest excertamine atque
humo Curigitur uirgo eũ puerum cum dracone conusũ & obsignatum tri¬
bus uirgibus cecropidis cõmendauit. euidens utopinos incestum quod nullo
modo possit colorari. Altera cum pȩneamatorẽ suum perdidiss& quierat tur¬
batis distractus equis praestantis simũmedicum asclepium curandomuueni
aduocauit eumq sanatum secr&is almare condit sedibus & nrmphiae egeriae
nemoriq relegat solus ubi & siluis ita lisignobilis aeuumex iger& uersoq ubi
nomine uirbius ess&. Quid sibuult hoctam diligens . tam sollicitat curatio. quid
secr&ae sedes quid relegatio. uel tamlonge. uel ad mulierem. uel insolitudinem
quid de in de nominis cõmutatio postremo quidequorum tã ꝑtinax ab homina¬
tio quid significant hae comnia nisi conscientiã stupri & amorẽ minime iur¬

Expanded text:
nomen inpositum ὰπὸ τη̃ς ἒριδος xal χθονός id est ex certamine atque nomen inpositum ὰπὸ τη̃ς ἒριδος xal χθονός id est ex certamine atque humo. cur igitur uirgo eum puerum cum dracone conclusum et obsignatum tribus uirginibus Cecropidis commendauit? euidens ut opinor incestum, quod nullo modo possit colorari. altera cum paene amatorem suum perdidisset, qui erat turbatis distractus equis, praestantissimum medicum Asclepium curando iuueni aduocauit eumque sanatum secretis alma recondit sedibus et nymphae Egeriae nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis ignobilis aeuum exigeret uersoque ubi nomine Virbius esset. quid sibi uult haec tam diligens, tam sollicita curatio? quid secretae sedes? quid relegatio uel tam longe uel ad mulierem uel in solitudinem? quid deinde nominis commutatio? postremo quid equorum tam pertinax abominatio? quid significant haec omnia nisi conscientiam stupri et amorem minime uir
Abbreviated transcription (Latin):
nullum potuit. Quod &i amtũ puer ab a pro ictus occisus est quae primaut in
historias acracontin&ur. artẽ mer&riciam instituit auctorq mulieribus
intrprofuit. utiuulgo corpore quae stum facerent. quod idcirco imperauit.
nesola p̃t̃ alias mulieres. inpudica & uirorum ad p&ens uider&ur . &iam¬
ne haec hab aliquid nominis cuius pluranumerantur adulteria quam partus
Sed ne illaequidem uirgines in libatã castitatemseruare potuerunt. Vn de
ł putemus eriethoniũ eẽnatũ an exterra ut poetȩ uideriuo lunt atres
ipsacdamat. Nãcum uulcanus diis arma feciss& eiq: iuppiter obtionẽ dediss&
praemii quod uell& postulandi iurass&q: ut solebat per iternam paludẽ seni¬
hilnegaturum tum faber claudus mineruae nuptias postulauit. Hiciuppit̃
optimus maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit. mn ineruã
tamen monuit repugnare pudititiamq defendere. tum in illa conluctatio¬
ne uulcanum in terrã profundisseaiunt. Vnde sit heriedonus natus idq illi

Expanded text:
nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est. quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretriciam instituit auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti uulgato corpore quaestum facerent: quod idcirco imperauit, ne sola praeter alias mulieres inpudica et uirorum adpetens uideretur. etiamne haec habet aliquid numinis, cuiSed ne illae quidem virgines illibatam castitatem servare potuerunt. Unde enim putemus Erichthonium esse natum? an ex terra, ut poetae videri volunt? At res ipsa clamat. nam cum Vulcanus diis arma fecisset eique Iuppiter optionem dedisset praemii quod uellet postulandi iurassetque ut solebat per infernam paludem se nihil negaturum, tum faber claudus Mineruae nuptias postulauit. t hic luppiter Optimus Maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit, Mineruam tamen monuit repugnare pudicitiamque defendere. tum in illa conluctatione Vulcanum in terram effudisse aiunt, unde sit Erichthonius natus, idque illi
Abbreviated transcription (Latin):
illihonos tribuitur. Nãcumtar quinius capitolium facere uell& atq in eoloco mul¬
torũ deorũ sacellaeẽt. Consuluit eos ꝑ auguria utrũ ioui caederent. & caedentibus
c&eris. solus terminus mansit. Vndeillum poeta capitoli in mobiles axum uocat.
lamex hocipso quã magnus iuppit̃ inuenitur. cui noncessit lapis eafortasse fiducia qđ
illum de paternis faucibus liberauerat. facto itaq capitolio supra ipsum terminum
foramen est intectore lietum ut qui a noncesserat libero caelo fruer&ur. quo nẽ ipsi
quidem fruebantur quilapidem fruiput auerunt & huicergo publice supplica¬
tur q̃ si custo difinium deo qui non tantum lapis sed &iam stipes interdum est. qiđ
dehis dicas quico lunt talia nisi ipsos potissimũ lapides acstipites esse. Diximus
dedis ipsis qui coluntur . Nunc desacris acde mrs terus eorum paucadicenda sunt.
apuder prios aut̃ humanã hostiamioui teuchrus immolauit idq sacrificium

Expanded text:
illi honos tribuitur. nam cum Tarquinius Capitolium facere uellet atque in eo loco multorum deorum sacella essent, consuluit eos per auguria utrum Ioui cederent, et cedentibus ceteris solus Terminus mansit. unde illum poeta Capitoli inmobile saxum uocat. lam ex hoc ipso quam magnus Iuppiter inuenitur, cui non cessit lapis, ea fortasse fiducia, quod illum de paternis faucibus liberauerat. facto itaque Capitolio supra ipsum Terminum foramen est in tecto relictum, ut quia non cesserat, libero caelo frueretur: quo ne ipsi quidem fruebantur qui lapidem frui putauerunt.. et. huic ergo publice supplicatur quasi custodi finium deo, qui non tantum lapis, sed etiam stipes interdum est. quid de ns dicas qui colunt talia nisi ipsos potissimum lapides ac stipites esse? Diximus de diis ipsis qui coluntur: nunc de sacris ac mysteriis eorum pauca dicenda sunt. aput Cyprios humanam hostiam Ioui Teucrus immolauit idque sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
brandis furna calibus operari qui scum audiat deã mutam tenereri sũ que at hano
ẽẽ dicunt ex quasint lares nati & ipsã larã nominant. uel larundã quid p̃sta-¬
recolenti potest. quaelo qui non potest: Colitur& caca quae herculi fecit in di¬
cio de furto boum diuinitatem consecuta quia prodidit fratrẽ &cunina quae in¬
fantestuetur incunis ac fascinm sũ mou& ł esterculus qiustercorand derutno¬
fantestuetur incunis. ac fascinum sũ mou& Etsterculus quistercorandi agriratio¬
nem primus induxit. & tutinus incuius sinu pudendo nubentes p̃sident. ut illa
rum pudifitiam priordeus delibasseuideatur . & millealia portendã . Vt iam
uaniores qui haeccolenda susce perint : quã ae grptios eẽ dedicamus qui monstro¬
sa & ridicula quaed amsi mulacra uenerantur & haectam habentaliquam ima¬
ginẽ  quid qui lapidẽ colunt ifor
est terminus hic estquẽ pro ioue saturnus dr̃ deuorasse nec in merito

Expanded text:
brandis Fornacalibus operari? quis cum audiat deam Mutam, tenere risum queat? hanc esse dicunt ex qua sint Lares nati et ipsam Laram nominant uel Larundam. quid praestare colenti potest quae loqui non potest? colitur et Jaca, quae Herculi fecit indicium de turto boum, diuinitatem consecuta quia prodidit fratrem, et Cunina, quae infantes tuetur in cunis ac fascinum submouet, et Stercutus, qui stercorandi agrfantes tuetur in cunis ac fascinum submouet, et Stercutus, qui stercorandi agri rationem primus induxirum pudicitiam prior deus delibasse uideatur, et mille alia portenta, ut iam uaniores qui haec colenda susceperint quam Aegyptios esse dicamus, qui monstruosa et ridicula quaedam simulacra uenerantur. et haec tamen habent aliquam imaginem. quid qui lapidem colunt informem ac rudem cui nomen est Terminus? hic est quem pro Ioue Saturnus dicitur deuorasse nec inmerito
Abbreviated transcription (Latin):
puros integros incorruptos bonis &iam studus atq artibus expolitos leui quo¬
dã & facililapsu ad deos idest ad naturã similẽ suiꝑ uolare : quaescientia su¬
periore illi argumentore pugnat: Illudenĩ sic ad sũptum est tãquã necessesit
omnẽ hominẽnatum in mortalitatedonari quod aut̃ erit discrimen uirtu¬
tis ac sceleris sint᷑ nihil interest utrum nea ristides sit aliquis anfalaris utrũ

Expanded text:
puros, integros, incorruptos, bonis etiam studiis atque artibus expolitos, levi quopuros, integros, incorruptos, bonis etiam studiis atque artibus expolitos, levi quodam et facili lapsu ad deos, id est, ad naturam sui similem pervolare. Quae sententia superiori illi argumento repugnat. Illud enim sic assumptum est, tamquam necesse sit, omnem hominem natum immortalitate donari. Quod igitur erit discrimen virtutis, ac sceleris, si nihil interest, utrumne Aristides sit aliquis, an Phalaris? utru
Abbreviated transcription (Latin):
rem quamqui ẽ hiuita autcerte non d&eriorẽ ad latura ẽ statũ Nã sinecor¬
pore ani mouigente diuina uita ẽ sensu carente. nihil ꝓfecto ẽ mali argute ut si¬
biuident᷑ quasinihil aliud possit At quinutrũq falsu mest Docenteenim
diuin aelitterȩ non ex tinguianimas. sed aut proiustitia praemio adfici. aut poe¬
na prosceleribus sempiterna Necenimfas .ẽ. aut eum quisceleratus inuita felicitꝰ
fuerit effugere quod mer&. aut eum qui obiustitiam miserrimus fuerit sua mer¬
cedefraudari. Quod adõuerum est utidem tullius in consolatione. non easdem
sedes incolareiustos atq impios praedicauerit Ne cenimomnibus inquit idem
illis apientes arbitrati sunt eundem cursus incaelũ patere. nãuiti is & sceleribus
contaminatos de primuntenebras atq incȩno sacere docuerunt: Castos aut̃ animos

Expanded text:
rem, quam qui est in vita, aut certe non deteriorem allatura est statum. Nam sine correm, quam qui est in vita, aut certe non deteriorem allatura est statum. Nam sine corpore animo vigente, divina vita est; sensu carente, nihil profecto est mali. » Argute, ut sibi videbatur, quasi nihil esse aliud possit. Atqui utrumque hoc falsum est. Docent enim divinae Litterae, non extingui animas: sed aut pro justitia praemio affici, aut poena pro sceleribus sempiterna. Nec enim fas aut eum qui sceleratus in vita feliciter fuerit, effugere quod meretur; aut eum, qui ob justitiam miserrimus fuerit, sua mercede fraudari. Quod adeo verum est, ut idem Tullius in Consolatione non easdem sedes incolere justos atque impios praedicaverit. Nec enim omnibus, inquit, iidem illi sapientes arbitrati sunt, eumdem cursum in coelum patere: nam vitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras, atque in coeno jacere docuerunt; castos autem animos,
Abbreviated transcription (Latin):
c& senexuanus sicut otiosae aniculae solent fabu lastam quam infanti¬
bus credulis finxit quod sibene sensiss& dehis quibus haeclocutus est si ho¬
mines eos existimass& : num quã sibitam p&ulanter mentiendi licentiam
uindicass& Sed deridenda hominis leuis simi uanitas quid cicerone facie¬
mus : quicum in principio consolationis suae dixiss& luendorum scelerum causa
nesa hominesiterauit Id ipsum postȩa quas i obiurgans eum quiuitã non esse
penã puta : Recteergo profanatus errore acmisera bili ueritatis ignorantia
soteneri atilli qui de mortis bono disputant qui a nihiluer sciunt si cargu
mentantur: sinihilest postmortem non estmalũ mors : aufertenim sensũ
aler diaut̃ suꝑ sunt animȩ &iã bonũ est quia immortalitas sequitur quã
sententi ã cicero delegibus si c explicauit : gratulemurq nob̵ qm̃ morsautleiuo¬

Expanded text:
cet senex uanus, sicut otiosae aniculae solent, fabulas tamquam infanticet senex uanus, sicut otiosae aniculae solent, fabulas tamquam infantibus credulis finxit. quodsi bene sensisset de iis quibus haec locutus est, si homines eos existimasset, numquam sibi tam petulanter mentiendi licentiam uindicasset. sed deridenda hominis leuissimi uanitas. quid Cicerone faciemus? qui cum in principio Consolationis suae dixisset luendorum scelerum causa nasci homines, iterauit id ipsum postea quasi obiurgans eum qui uitam non esse poenam putet. recte ergo praefatus est errore ac miserabili ueritatis ignorantia se teneri. At ilmentantur: Si nihil est post mortem, non est malum mors; aufert enim sensum mali. Si autem supersunt animae, est etiam bonum, quia immortalitas sequitur. Quam sententiam Cicero de Legibus sic explicavit: « Gratulemurque nobis, quoniam mors aut melio
Abbreviated transcription (Latin):
illud iure increpauerit . prius disce quid sitiuuere sidis plicebituita : tũ istud cutitor in¬
dignariste malis esse subiectum quasi quicquã merearis boni. qui patrẽ quid ominũ
qui regẽtiuuim nescis : qui quam uis clarissimamlucẽ intue arisoculis menstamen cae¬
cast& in profundis ignorantiae tenebris iac& quae lgnoranti aefficit. ut quos¬
damdicere non puder& idcirco nos essenatos ut scaelerum poenas iueremus quo
quid delirius dici possit non uideo. Vbi enim uel quaescelera potuimus admittere
qui omnino non fuimus nisi fortecredemus inepto illi seniquise in priore uita
euf orbum fius sementitus est. Hiccredo quoderat ignobili generenatus fami¬
liam sibi ex homeri carminibus adoptauit . omirã & singularẽ phrtagor&
me moriam & omiseram obliuionẽ nrm̃ omnium quinesciamus qui ante fu¬
erimus : sed fortas se uel errore aliqua uel gratia sit effectum ut ille solus
let heum gurgitem non attigorit nec obliuionis a quamgustauerit. uidel i¬

Expanded text:
illut iure increpauerit: prius disce quid sit uiuere, si displicebit uita, tum istoc utitor. indignaris te malis esse subiectum, quasi quicquam merearis boni qui patrem, qui dominum, qui regem tuum nescis, qui quamuis clarissimam lucem intuearis oculis, mens tamen caeca est et in profundis ignorantiae tenebris iacet. quae ignorantia effecit ut quosdam dicere non puderet idcirco nos esse natos, ut scelerum poenas lueremus: quo quid delirius dici possit non uideo. ubi enim uel quae scelera potuimus admittere qui omnino non fuimus? nisi forte credemus inepto illi seni, qui se in priore uita Euphorbum fuisse mentitus est. hic credo quod erat ignobili genere natus, familiam sibi ex Homeri carminibus adoptauit. o miram et singularem Pythagorae memoriam et o miseram obliuionem nostrum omnium, qui nesciamus qui ante fuerimus! sed fortasse uel errore aliquo uel gratia sit effectum, ut ille solus Lethaeum gurgitem non adtigerit nec obliuionis aquam gustauerit. uideli
Abbreviated transcription (Latin):
fructum scientiae artes ideo discuntur ut exerceantur : Exercuntur autom uel
ad subsi diauitae uel aduo luptatem uel adgloriam. Non est igitur summũ bonũ
quoi non propter se expetitur. Quidergo inter est utrum scientiam sũmũ bonũ
putemus an illa ipsa quae scientia ex separit. Id estuictũ gloriam uoluptatem

Expanded text:
fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exerceantur, exercentur autem uel fructum scientiae? artes ideo discuntur ut exerceantur, exercentur autem uel ad subsidia uitae uel ad uoluptatem uel ad gloriam. non est igitur summum bonum quod non propter se expetitur. quid ergo interest utrum scientiam summum bonum putemus an illa ipsa, quae scientia ex se parit id est uictum gloriam uoluptatem
Abbreviated transcription (Latin):
& pabulis opus est. Ita inducen dobonum sit in hominis potestate : totum hominem ali¬
enȩ dicioni subiugauerint. Audiamus &iam renonem : Nam is interdum uirtutem
somniat : summũ in quit est bonumcum natura consenta nee ui uere beluarum
Igitur nobis more uiuendum est : Nam quae ab esse debent ab hominȩ : In hi somnib:
de prebenduntur: uoluptates app&unt : Mecuunt fallunt insidiantur occidunt :¬
& quod a reminaximeattin& dm̃ nesciunt. Quidergomedoc& ut uiuam secundũ natu
ram quae i psainde terius pronaest & quibus damblandimentis lenioribus inuitia
piaecipnat ueladian mutorum aliam hominis dicitesse naturam : quod homo ad
uirtutem sit genitus non nihil hoc sed tamen nonerit definitio summiboni quanullũ
est animal quod non secundum naturam suamuiuat : Qui scientiam sum mum bonũ
fecue aliquid hominipro prium dedit sed scientiam alterius regratia homines
eruetunt non propter ipsam. Quis enim scire contentus est non expetens aliquẽ

Expanded text:
 pabulis opus est. Ita inducendo bonum, quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae ditioni subjugarunt. Audianeus etiam Zenonem; nam is interdum virtutem somniat. Summum, inquit, est bonum, cum natura consentanee vivere. Belluarum igitur nobis more vivendum est. Nam quae abesse debent ab homine, in iis omnia deprehenduntur: voluptates appetunt, metuunt, fallunt, insidiantur, occidunt; et, quod ad rem maxime attinet, Deum nesciunt. Quid ergo ram, quae ipsa in deterius prona est et quibusdam blandimentis lenioribus in uitia praecipitat? uel si aliam mutorum, aliam hominis dicit esse naturam, quod homo ad uirtutem sit genitus, nonnihil hoc, sed tamen non erit definitio summi boni, quia nullum est animal quod non secundum naturam suam uiuat. qui scientiam summum bonum fecit, aliquid homini proprium dedit, sed scientiam alterius rei gratia homines adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
nem quaeritex tollere remipsam de pressit: Non est enĩ magnasi ab ho¬
mins potuit inueniri. Uerum potest ut poetae dariuenia. Atille idest ꝑ¬
fectus orator idẽ summus filoso fos ne grecos reprehendam quorum leuit atẽ
semꝑ accusat. & tam̃ sequitur . ipsam sapientiam quamalias donum alias in

Expanded text:
nem quaerit extollere, rem ipsam depressit: non est enim magna, si ab honem quaerit extollere, rem ipsam depressit: non est enim magna, si ab homine potuit inueniri. uerum potest ut poetae dari uenia. at ille idem rfectus orator, idem summus philosophus, et Graecos reprehendit, quorum levitatem semper accusat, et tamen sequitur; ipsam sapientiam, quam alias donum, alias in
Abbreviated transcription (Latin):
nit sed hocinepte quod ab homine inuentam put auit : quas i uero illam
a licubi lacentem homo ille quem laudabat inuenerit. tamquam tibias ad fon¬
tem ut po&ae aiunt: quod si repertorẽ sapientiae ut dm̃ laudauit It aenĩ
dicit ne mout opinor erit mortalicor pore cr&us. nam siut i psap&it maies¬
tas cognitarerum dicendum est ds̃ ille fuit ds̃ inclutemem mitam̃ nonerat
siclau dandus ds̃ quod sapientiã i uenerit sed quod hominemfecerit qui
poss& caperesapientiam. Minuit enimlaudem qui partem laudat exto¬
to : sed illeut hominem laud auit quita men obidipsũ deber& prodõ ha¬
beri quod sapereiuenerit. nam sicait. Non nedecebit. hunc homi¬
nemnumero diuum dignari eres seum de appar&. aut prthagoram
uoluis selaudare qui seprimus ut dixi filo sofu nominauit aut melisiũ
thalen qui dererum natura primus traditur disput as sedum homi¬

Expanded text:
nit, sed hoc inepte, quod ab homine inuentam putauit: quasi uero illam nit, sed hoc inepte, quod ab homine inuentam putauit: quasi uero illam alicubi iacentem homo ille quem laudabat inuenerit tamquam tibias ad fontem, ut poetae aiunt. quodsi repertorem sapientiae ut deum laudauit — ita enim dicit: nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, - dicendum est, deus ille fuit, deus, inclute Memmi — tamen non erat sic laudandus deus, quod sapientiam inuenerit, sed quod hominem fecerit qui posset capere sapientiam: minuit enim laudem qui partem laudat ex toto. sed ille ut hominem laudauit, qui tamen ob id ipsum deberet pro deo haberi, quod sapere inuenerit: nam sic ait: nonne decebit hunc hominem numero diuum dignarier esse? unde apparet aut Pythagoram uoluisse laudare, qui se primus ut dixi philosophum nominauit, aut Milesium Thalen, qui de rerum natura primus traditur disputasse. ita dum homi
Abbreviated transcription (Latin):
diq: gratia quȩ rebat. A quo enimposs& adirecum scir& idnemo sed ut hcau¬
sis facere solebat iterro gatione uoluit urguere ad confessionemq. perducere
tam quã confider& responderi prorsus nihil posse quominus filosofiae& ma¬
gistrauirtutis quoꝰ quidem intusculanis disputationibus aperte professus est
ade amipsam conuersoratione tam quam sedeclamatorio dicendigenere
rum quid non modo nos. sed omnino uita hominum sinete eẽ pato iss& tu
inuentrixlegum tumagistramorum & disciplinae fuisti: quasi uero ali¬
quid ꝑ seipsa sentir& ac non potius ille laudandusess& quie amtribuit po¬
& potiũ quod sine his rebus constareuita non possit : in quibus ut sensus
itabene ficunihil est anquinut illa corporis alimenta sic anime sapien¬
na Rectius itaq: lucr&ius cũ eum laudat qui sapientiam primus inue¬

Expanded text:
dique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in caudique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in causis facere solebat, interrogatione uoluit urguere ad confessionemque perducere, tamquam confideret responderi prorsus nihil posse, quominus philosophia esset magistra uirtutis. quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est ad eam ipsam conuersa oratione, tamquam se declamatorio dicendi genererum! quid non modo nos, sed omnino uita hominum sine te esse potuisset? — tu inuentrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti: quasi uero aliquid per se ipsa sentiret ac non potius ille laudandus esset qui eam tribuit. po potui, quod sine his rebus constare uita non possit, in quibus ut sensus ita beneficii nihil est: atquin ut illa corporis alimenta sunt, sic animae sapientia. Rectius itaque Lucretius, cum eum laudat qui sapientiam primus inue
Abbreviated transcription (Latin):
rantium. Si autemest aliquauirtutis ubiea quȩr& cum abisto discendi
generis discesseris : Equidem tam &sio peram dederim ut quantulũ cũq
dicendiad sequerer facultatẽ : psopt̃ studiũ dicendi tameneloquens num¬
quam fui. quippequiforum neat tingerim quidem . sed neces seost ipsa mefa
ufciat causaebonitas eloquentẽ ad quã diserte copiosȩq: defendendamstientia
diuinitatis & ipsaueritas sufficit. Vellemigitur ciceronẽ paulis ꝑ ab in fe¬
ris surgere : ut uirelo quentissimus ab omunculo non deserto decer&ur
Primum quid nam sit qđ laudandum put& quiuituperat id studium quod
uocatur filosofia. Deindeneq: illã eẽ artẽ quauirtus & iustitia discatur
Necaliam ullam sicut putauit postremo qm̃ est uirtutis disciplina ubiquȩ¬
renda sit cum ab illo discendigenere discesseris : quod illenon audiendi discen¬

Expanded text:
rantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi rantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem: sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod laudandum putet qui uituperat id studium quod uocatur philosophia; deinde neque illam esse artem qua uirtus et iustitia discatur nec aliam ullam, sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audiendi discen
Abbreviated transcription (Latin):
dicamstultus qui suum non uideat erroremcerte adrogans est qui sibi audeat
uindicare quod humana conditionon recepitipse. illero manae linguas
summus auctor quantum fallatur lic& exilla sententia ꝑuidere : quicum
in libris officiorum filosofiam nihil aliud es sedixiss& quamstudium sape¬
entiae Ipsam autem sapientiam rerum diuinarum & humanarum sci¬
entiã tum adiecit : cuius studium quiuituperat haud sane hitellego quid¬
nam sitlaudandũ put& Namsi oblectatio quaeritur animi requies q:
curarum quȩ conferricum eorum studiis potest . qui sem ꝑali quid anqui¬
runt quodspect& & ualeat adbenebeateq: uiuendum siueratio constants
uirtutisq ducitur : aut haec est ars aut nulla omnino ꝑ quam eas ad sequim᷑
nullã dicere maximarum rerum artemẽe cum iimarũ siue arte nulla
sit hominum Est̃ parum considerat eloquentium atq i maximis reb: er¬

Expanded text:
dicam stultus, qui suum non videat errorem certe arrogans est, qui sibi audeat dicam stultus, qui suum non videat errorem certe arrogans est, qui sibi audeat vendicare, quod humana conditio non recipit. Ille ipse romanae linguae summus auctor quantum fallatur, licet ex illa sententia pervidere: qui cum in libris officiorum philosophiam nihil aliud esse dixisset, quam studium sapientiae, ipsam autem sapientiam, rerum divinarum et humanarum scientiam, tum adjecit: « Cujus studium qui vituperat, haud sane intelligo quidnam sit, quod laudandum putet. Nam si oblectatio quaeritur animi, requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid inquirunt, quod specuirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus er
Abbreviated transcription (Latin):
de grã matica aut oratore quorum scientia est quomodo loqui deceat. sed de
sapiente desserimus cuius doctrina est quomo do uiuere o porteat: quod sineq:
fr̃si cailla rationecessariaẽ neque haeclogica qui abeatum facere nom possunt
Restat ut insola h& hicatot iusfiloso fiae uis contineatur ad quam seabiectis
omnibus socrates contulisse dicitur. In qua& iam parte qm̃ filoso fos errare
docui quisũ mũbonum cuius capienda gratia generati sunt non conprehende¬
runt appar& falsam & in anem eẽ omnem filosofiam quia nec hstruit adius¬
titiae munera nec officium hominis rationemq: consumat. Sciant igitur
errare sequi filos ofiam putant esse sapientiam nontrahantur auctoritate cu¬
in a& numiustitiae poena sub eunda est . si aut ꝑsonabnanis aut opinio falsade¬
ceperit. Homo aut̃ qualiscumq est sibi credit. hocestsi homini credit : ut ñ

Expanded text:
de grammatico, aut oratore, quorum scientia est, quomodo loqui deceat, sed de de grammatico, aut oratore, quorum scientia est, quomodo loqui deceat, sed de sapiente disserimus, cujus doctrina est, quomodo vivere oporteat. Quod si neque physica illa ratio necessaria est, neque haec logica, quia beatum facere non possunt: restat ut in sola ethica totius philosophiae vis contineatur, ad quam se, abjectis omnibus, Socrates contulisse dicitur. In qua etiam parte quoniam philosophos errasse docui, qui summum bonum, cujus capiendi gratia generati sumus, non comprehenderunt; apparet falsam et inanem esse omnem philosophiam, quia nec instruit ad justitiae munera, nec officium hominis rationemque confirmat. Sciant igitur errare se, qui philosophiam putant esse sapientiam: non trahantur auctoritate cus est: in aeternum stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis, aut opinio falsa deceperit. Homo autem, qualiscumque est, si sibi credit, hoc est si homini credit ut non
Abbreviated transcription (Latin):
difficilem qui teneamus quae nobis adbeatitu dinem patefacta est sũ mum
igiturbonum quod facit non potest eẽ nisi in ea religione atq doctrina cui spes
immortalitatis adiuncta est : Resexigere uid&ur hoc loco ut quoniam
docuimus immor talitatem eẽ sũ mumbonum  dipsum immortalem eẽ
animam conprobemus: Quade reingens interfiloso fosdisceptatioest : nec
quic quam tam̃ explicare aut probare potuerunt. Hiuerum deanima
sentiebant expertesenim diuine huius eruditionis. Nec argumenta uera
quibus uincerent attulerunt : nec testimonia quibus probarent: sedopor¬
tunus hanc quaestionem tractabimus inultimo libro cũ deuitabeata nobis
eritdis serendum : superest parsilla filoso fiae tertia quã uocant
ΛΟΤΙΚHΝN inquatota dia lectica & omnis loquendiratio contin&ur. Hanc
diuin aeruditio non desiderat. quia non inligua sed hicorde sapienti a est. Nec
inter est quali utare sermone . Resenim non uerba quaeruntur : & nos non

Expanded text:
difficilemque teneamus, quae nobis ad beatitudinem patefacta est. Summum igitur bonum, quod beatos facit, non potest esse, nisi in ea religione, atque doctrina, cui spes immortalitatis addocuimus in-\' mortalitatem esse summum bonum, id ipsum, inmortalem esse animam, conprobemus. qua de re ingens inter philosophos disceptatio est, nec quicquam tamen explicare aut probare potuerunt ii qui uerum de sentiebant. expertes enim diuinae huius eruditquibus vincerent, attulerunt, nec testimonia, quibus probarent. Sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in ultimo libro, cum de vita beata nobis erit disserendum. Superest pars illa philosophiae tertia, quam vocant λογικὴν, in qua tota dialectica, et omnis loquendi ratio continetur. Hanc divina eruditio non desiderat: quia non in lingua, sed in corde sapientia est; nec interest, quali utare sermone: res enim, non verba quaeruntur. Et nos non
Abbreviated transcription (Latin):
sed euertit. quod sineq fieri quic quã sineratione: neq nasci potest appar& eẽ di¬
uinam prouidentiã cuius est propriũ quod dicitur ratio. Ds igitur rerum omni¬
um machinator fecit hominẽ : quod aicero quamuis exspers caelestium lit terarũ
uidit tamen qui libro delegibus primo hocidem tradidit quod propb&ae cuius

Expanded text:
sed evertit. Quod si neque quidquam fieri sine ratione, neque nasci potest, apparet dised evertit. Quod si neque quidquam fieri sine ratione, neque nasci potest, apparet divinam esse providentiam, cujus est proprium quod dicitur ratio. Deus igitur rerum omnium machinator fecit hominem. Quod Cicero, quamvis expers coelestium litterarum, vidit tamen; qui libro de Legibus primo hoc idem tradidit, quod prophetae, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
illos pueros sineullo educatore nutriri. Fuit enim necesse cum pluribus mensibus
lacere proiectos donec confirmatis neruis mouere se locũq mutare possent : Quod
ux hntraunius annispatium fieri potest. lam uide utrum ne h fans eo demloco &
eodemmodo quo effusus est lacere permmultos menses ualuerit. ac non &umore illo
terrae quod alimentigratia ministrabat . & sui corporis purgamentis inunum miax¬
tis obrutus corruptusq. moreretur. Itaq nullomodo fieripotest quin ab aliquo
fuerit educatus nisi forte animalia oma non teneranata sunt. sed excreta quod
ut dicerent num quam illis uenit inmentem. Omnis igitur illaratio impossibilis &
uana est si tamenratio dicipotest quaid agitur ut nulla sit ratio. Quienim dic s̃oma¬
sua sponte ẽẽ nata nihilq diuinȩ ꝓuidentiae tribut : hic profecto rationem non asserie

Expanded text:
illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus iacere proiectos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dicisua sponte esse nata, nihilque divinae providentiae tribuit, hic profecto rationem non asserit,
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est magnaratione eẽ prouisum : deinde ut umorille concretus eterra in uarias
imagines corporum fingeretur. Itemut efolliculis quibus tegebantur accepta uiuen¬
disentiendiq ratione tãquam ex aluomatrum profunderentur : mira in explica¬
bilisq prouisio est : sed putemus id quoq casuaccidisse: Illacerte quae sequuntur
fortuita eẽ non possunt. Vt terra continuo lacte manarex: ut aeris temperies ess&
aequalis. Quaesi constat id circo cẽ facta ut animalia recens edita uel haberent ali¬
mentum uel nonhaberent periculum: necesse est ut aliquis diuina nescio quara¬
tione prouiderit . Quis autem potest proui derenisi ds̃. uid eamus tamen anidipsum
quod dictitant fieri potuerit ut homines nascerentur eterra: si consider& aliquis
quam diu & quibus modis educetur in fans: Intelleg& profecto no potiusse terrigenas

Expanded text:
necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae secuntur fortuita. esse non possunt, ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. quae si constat idcirco esse tacta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas
Abbreviated transcription (Latin):
aestas sed perp&ua temperies & uerae quabile. Curergo nibilhorum ficri&iam¬
nunc uidemus quia semel sterinecessarium fuit ut animalia nascerentur. Post quã
uero eẽ coeperunt concessahis facultatem generande & terra parere desut & tem¬
poris conditiomutata est Oquam facile est redarguere mendatia primũ quod nibil
potesł eẽ in boc mundo quod non sic permaneat ut coepa: Nec enim sol & iuna &
a stra tunc nonerant. Aut cum essent meatus non babebang. Ac non diuina mode¬
ratio quae cursus eorum temperat & gubernat cũ ipsissimul coeperit : Deinde quo d si¬
ita sit ut dicunt eẽ prouidentiã necesse est & iidipsum incdunt quod maxime faci¬
unt non dum enim natis animalibus aliquis utiq prouidit ut nascerentur ne orbister¬
rae desertus atq incultus horrer&. Vt aũ decerra sineofficio parentum nascipossent

Expanded text:
aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamaestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperat. demue, quod sita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent,
Abbreviated transcription (Latin):
& aristoteliqui sem ꝑfore mundum putauerunt. Lic& sint eloquentes ingratis tamenidem
epicurus eripi& quia sequitur ut habeat & finem. Sedhaec inultimo libro pluribus.
nunc ad hominis origine mrecurramus. Auint certis conuersionibus caeli & astrorum
motibus maturitatẽ quandã exstitisse : anim alium serendorum Itaq terram nouam
semen genitale retinent̃ . folliculos ex se quosdam i uterorum similitudine protulisse
de quibus lucretius : Crescebant uteriterram radicibus apti . eosquecum maturuissent
natura cogente ruptos animalia tenera profudissȩ. De inde terrã ipsam umore quo¬
dã quie& lactisimilis ex uberasse eoq alimento animantes essenutritas. Quomodo
igituriuim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omninonasci cusolex¬
urer& frigus asstringer& : nonerant in quiunt im principiomundi nechiemps nec

Expanded text:
et Aristoteli qui semper fore mundum putauerunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem et Aristoteli qui semper fore mundum putauerunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet quia sequitur ut habeat et finem. sed haec in ultimo libro pluribus: nunc ad hominis originem recurramus. Aiunt certis conuersionibus caeli et astrorum motibus maturitatem quandam extitisse animalium serendorum, itaque terram nouam semen genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera profudisse. deinde terram ipsam umore quodam qui esset lacti similis exuberasse eoque alimento animantes esse nutritas. quomodo igitur uim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec
Abbreviated transcription (Latin):
id totũ eẽ inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi ꝑsingulos
interimus fieri potest ut aliquo casuonissimul uelster hlitate terrarum quae
accidere parculatim sol&. uel pestilentia ubiq diffusa quae singulas urbes aut
regiones plerumq populatur uel incendio in orbem inmisso qualelam fuisse
sub pha& bonte dicitur uel diluuio aquarum quale subdeucalione traditur. Cum
preterunum hominem genus omne deletũ est: quod diluuium sica suaccidit profec¬
to potuit accidere ut & illeunus qui super fuit interir&. Si autem diuinȩ prouidentiae
nutu quod negari non potest ad reparandos homines reseruatus est. Appar& idĩpo¬
testate esse ueluitã uel interitũ generis humani. Quodsi potest occidere in cotum qui
ꝓperpartes occidi: appar& aliquandõ eẽ ortum & fragilitas ut iitium. sic dedarat¬
& terminum : quaesiuera sunt non poterit defendere aristoteles quominus habuerit
& mundus ipse principiũ. Quodsi aris to teliplato & epicurus ex torquent & placoni

Expanded text:
id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si casu accidit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouidentiae nutu, quod negari non potest, ad reparandos homines reseruatus est, apparet in dei potestate esse uel uitam uel interitum generis humani. quod si potest occidere in totum, quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum, et fragilitas ut initium, sic declarat et terminum. quae si uera sunt, non poterit defendere Aristoteles quominus habuerit et mundus ipse principium. quod si Aristoteli Plato
Abbreviated transcription (Latin):
causam quae fisse moriendi nontam ut caesaremfuger& qua mut stoicoꝵ
decr&is obtemperar& quos sectabatur suũq: nomen grandi aliquo facinoro
clarificar&. Cui quodmali potueritaccidere. siui uer& non inuenio. Sa¬
ius enim caesar ut eratclemens ni hilaliud efficere uolebat &iam i ipso
belliciuilis ardore quam ut bene mereri praeuider&ur duobus optimis

Expanded text:
causam quaesisse moriendi non tam ut Caesarem fugeret, quam ut Stoicorum causam quaesisse moriendi non tam ut Caesarem fugeret, quam ut Stoicorum decretis obtemperaret, quos sectabatur, suumque nomen grandi aliquo facinore clarificaret: cui quid mali potuerit accidere, si uiueret, non inuenio. Gaius enim Caesar ut erat clemens, nihil aliut efficere uolebat etiam in ipso belli ciuilis ardore, quam ut bene mereri de re publica uideretur duobus optimis