comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formarũ quasi qͦsclã uersus tempor
ꝑagant ex se aliquam formam eter¬
nam &̾ incõmutabilem. quȩ neq
contineat᷑ & quasi diffundatur lociᷤ.
ant. & ꝓsuo gen̾e implere atq agere¬
locor ac tẽꝑum numeros. Om̃is eñ
res mutabił. etiam formabilꝰ sit nee¬
sesse ẽ. Sicut aut̃ mutabile dicimꝰ
qͦd mutari potest. ita formabile qͦd
formari potest appellauerim. Nul¬
la aut̃ res formare se ipsam potest.
qr nulla res potest dare sibi qͦd ñ ha¬
bet. Et utiq ut habeat formam: for¬
mat᷑ aliquid. Qua ꝓpt̃ quelibet res
si quam habet formam. ñ ei opꝰ est ac¬
eiꝑe qͦdñ ht̃. Nulla gͦ res ut diximus for¬
mare se potest. Quid aut̃e amplius
de mutabilitate corporis et ani¬
mi dicamus : Suꝑiꝰ enim satis die¬
tum ẽ. Conficit᷑ itaq ut corpꝰ et ani¬
nius forma quadam in cõmutabili
et semꝑ manente forment᷑. Cui for¬
me dictum ẽ. Alutabis ea & muta¬

Expanded text:
formarum, quasi quosdam versus temporum formarum, quasi quosdam versus temporum peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem; quae neque contineatur et quasi diffundatur locis, ant, et pro suo genere implere atqlocorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit necesse est. Sicut autem mutabile dicimus, quod mutari potest, ita formabile, quod formari potest appellauerim. Nulla autem res formare se ipsam potest; quia nulla res potest dare sibi, quod non habet. Et utique, ut habeat formam, formatur aliquid. Quapropter quaelibet res, si quam habet formam, non ei opus est acere quod non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semper manente formentur. Cui formae dictum est: Mutabis ea et muta
Abbreviated transcription (Latin):
ba tanꝗͣ signa sonuerunt. Ue qͥ se aũ¬
tunt alumine cuo. & obscuritati suȩ
duleit̃ inherent. Tanquam enĩ dor¬
sũ adce ponentes in carnali oꝑe. ue¬
lut in umbra defigunt᷑. et tam̃ etiã
ibi qͦd eos delectat ad huc habent de
cireum fulgentia lucis tuę. S umbra
dum amat᷑ languidiorẽ facit ocłm ani¬
mi et inualidiorẽ ad ꝑferendũ cons¬
pectũ tuum. ꝓpt̃ea magis magisq
homo tenebratur dum sectatur libͦn¬
gus qͥcͥqͥd infirmiorem tolerabiliꝰ ex¬
cipit. Ex qͦ incipit ñposse uid̾e quod
sũme ẽ. et malum putare qͥcqͥo fallit
in ꝓuidũ. aut illicit indigum. aut
captum excrueiat. eũ ea ꝓm̾ito pati
bile aspexeris uel sensu corporis. uel ani¬
mi consid̾atione caꝑe ñ potes. nͥ aliqͣ
numeroꝵ forma teneat᷑. qua detracta
in nichil recidat. noli dubitare ut
ista mutabilia ñ int̾cipiant᷑. s di¬
mensis motib &̃ distincta uarietate

Expanded text:
ba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se averba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiabile aspexeris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motibus, et distincta varietate
Abbreviated transcription (Latin):
sa int̾iore sede fulgebit. & de ipso se¬
crecario ueritatis. Quȩ si ad huc lan¬
guidiorem aspectũ tuũ reũberat. re¬
fer ocłm m̃tis mn illam uiam. ubi se
ostendebat hẏlarit᷑. Mem̃to sane dis¬
culisse te uisionẽ. ꝗͣ fortior saniorq
repetas. Ue qui derelinquunt te du¬
cem. & oberrant inuestigiis tuis. Qͥ
nutꝰ cuos ꝓte amant. et obliuscunt᷑
quid innuas: osuauissima lux. pur¬
gate mentis sapientia. Non enĩ ces¬
sas in nuere nob̾. quȩ et quantasi
Q nutꝰ tui sunt om̃e creaturarũ
decꝰ. et artifex enĩ quodãmͦ innuit
spectatori oꝑis sui. de ipsa oꝑis pul¬
critudine. ne ibi totꝰ hereat. s speciem
corꝑis fab̾cati sic ꝑcurrat oculis. ut
uieum qͥ fab̾ cauerit rec̃at affectu.
quem facumdũ sapient̾e. dũ nimis
suanicatẽ uocis eiꝰ. et structuras sillaba¬
rũ apte locatarũ auide audiunt. amit¬
cunt sententiarũ pͥncipatũ. cuiꝰ illa uer¬

Expanded text:
sa interiore sede fulgebit, et de ipso sesa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer oculum mentis in illam viam, ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affectu. quem facundum sapientem, dum nimis suavitatem vocis ejus, et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa ver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ int̾precem sensum int̾no iuoici.
suꝑnos numeros intuenti. Qre de¬
numerꝰ erit. Nam mouent᷑ etiam il¬
la numerose. & si detrahas demani¬
As
opꝰ. & de animo intentionẽ fabͥcandi mo¬
tusq ille m̃broꝵ ad delectationẽ referitꝰ
salcatio uocabit᷑. Quere gͦ quid in salta¬
tione delectet. respondebit tͥ numerꝰ ei¬
ce sum. inspice iam pulc̾tudinẽ forma¬
ti corꝑis. numeri tenent᷑ in loco. Inspĩ¬
ce pulc̾tudinẽ mobilitatis incorꝑe. nu¬
meri u̾sant᷑ intemꝑe. Intͣ ad arten
unde isti ꝓcede̾nt. quere in ea tẽpꝰ &̃
locum. nunꝗͣ erit. nusquam erit.
uiuit inea tam̃ numerꝰ. nec eiꝰ regio spi¬
toꝵ ẽ. nec etas dierum. Et discende
arti tam̃ cũ se accõmodant qͥ se arcificẽ
fieri uolunt. corpꝰ suũ ꝑ locos et cẽꝑa¬
pe cemꝑis. ꝑitiores funit. Transcende
gͦ et animũ artificis. ut numerũ sem¬
pit̾num uideas. iam tͥ sapientia de ip¬

Expanded text:
per interpretem sensum interno judici per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere denumerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et si detrahas de manis opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem formati corporis; numeri tenentur in loco. Inspice pulchritudinem mobilitatis in corpore; numeri versantur in tempore. Intra ad artem unde isti procedunt, quaere in ea tempus et locum; nunquam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen numerus: nec ejus regio spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommodant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per loca et tepe temporis peritiores fiunt. Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ip
Abbreviated transcription (Latin):
lectat in corꝑe. et ꝑ corꝑeos illieit sen¬
sus. uideas esse numerosum. & q̃ras
unde sit. et inte ipsum redeas. atq in¬
telligas te id qͦd attingis sensib corꝑiᷤᷤ
ꝓbare. aut imꝓbare ñ posse. nͥ apd̾
te habeas qͥsdã pulcͥtudinis leges. ad
quas referas queq. quȩ pulera sentis
exceriꝰ. Incuere oelum & t̾ram ma
re & queẽq ineis uł desuꝑ fulgent
uel deorsum reppunt. uł uolant uel
natant. formas habent. qr numeros
habent. Adime illis hec: nichil erunt.
Aquo gͦ sunt. nͥ a quo numerꝰ. quando¬
quidem intantũ illis ẽ esse. in quan¬
cum numerosa esse: Q om̃iũ qͥdem
formarum corꝑearũ artifices homineᷤ
in arte habent numeros. qͥb coaptant
oꝑa sua. & cam du manꝰ atq instru¬
menta in fabricando mouent. donee
illud qͦd format᷑ foris ad eã que intꝰ est
lucem numeroꝵ relatum quantũ po¬
test impetret ab solutionẽ. placeatq

Expanded text:
lectat in corpore, et per corporeos illicit senlectat in corpore, et per corporeos illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant vel natant; formas habent, quia numeros habent: adime illis haec, nihil erunt. A quo ergo sunt, nisi a quo numerus; quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impetret absolutionem, placeatque
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ aliud agimus cũ studemꝰ esse sapi¬
entes. nisi ut quanta possumus ala¬
eritate ad id quod mente contingimꝰ.
totã animã urãm quodãmͦ colligamꝰ
et ponamꝰ ibi. atq stabilit̾ infigamꝰ.
ut iã ñ pͥuato suo gaudeat quod un¬
plicauit reb transeuntib. s exuta
om̃ib tempor et locoꝵ affectionib
app̃hendat id quod unum atq idẽ
ma ẽ. sic beata uita anime deus ẽ.
Qͦd dum agimus. donec ꝑ agamus
inuia sumꝰ. Et qͦdistis ueris et cer¬
dis bonis quauis ad hue in hoc te¬
nebroso itinere coruscantib gau¬
dere consensum ẽ. uide utrũ hoc
sit quod scͥptum ẽ de sapientia. quid
agat eũ amatorib suis cũ ad eam ue¬
niunt. & eam querunt. dictum est
enim. Iniuis ostendet se illis hilarit̃.
&̃ om̃i ꝓiuĩdentia occurret illis. Qͦ¬
quo enĩ ce u̾teris. uestigiis quib dam.
que oꝑib suis inpressĩt loqͥt᷑ tibi. &
te in ext̾iora relabente ipsis ext̾ioꝵ
formis intro reuocat. ut qͥeqͥd te de¬

Expanded text:
 aliud agimus cum studemus esse sapientes, nisi ut quanta possumus alacritate, ad id quod mente contingimus, totam animam nostram quodammodo colligamus, et ponamus ibi, atque stabiliter infigamus; ut non jam privato suo gaudeat quod implicavit rebus transeuntibus, sed exuta omnibus temporum et locorum affectionibus apprehendat id quod unum atque idem anima, sic beata vita animae Deus est. Quod dum agimus, donec peragamus, in via sumus. Et quod istis veris et certis bonis, quamvis adhuc in hoc tenebroso itinere coruscantibus, gaudere concessum est, vide utrum hoc sit quod scriptum est de sapientia, quid agat cum amatoribus suis cum ad eam veniunt, et eam quaerunt: dictum est enim, In viis ostendet se illis hilariter, et omni providentia occurret illis . Quoquo enim te verteris, vestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te de
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tota eñi simul sonat qͣlibet uox.
usibił canquam intumeseit ꝑlocoᷤᷤ
nec ubiq tota ẽ. et certe om̃ia hec
auferunt᷑ inuito. & qͦminus eiꝰ frui
possimꝰ. quibdã impedimͣ ang̾tus.
Nã ⁊ si posset ẽe cuiusqũa suauis cantꝰ
sempit̾nus et studiosi eius certat̃i ad
eũ audiendũ uenirent. co arcarent se¬
se atq pugnarent de locis q̃to plureᷤ
eẽnt. ut cantanti eẽt qͥsq ꝓpinqͥor. &¬
AN
sem a& in occasu me desereret. & subuelan¬
t᷑ nubilo. & multis aliis obstaculis uolus¬
cafe uidendi eũ inuitꝰ amicterẽ. postrera
etiam si adesset suauitas semꝑ & lucis ui¬

Expanded text:
nec tota enim simul sonat quaelibet voxnec tota enim simul sonat quaelibet voxvisibilis tanquam intumescit per locos, nec ubique tota est. Et certe omnia haec auferuntur invito, et quominus eis frui possimus, quibusdam impedimur angustiis. Nam et si posset esse cujusquam suavis cantus sempiternus, et studiosi ejus certatim ad eum audiendum venirent, coarctarent sese, atque pugnarent de locis, quanto plures essent, ut cantanti esset quisque propinquior, in sem; et in occasu me desereret, et subvelaretur nubilo, et multis aliis obstaculis voluptatem videndi eum invitus amitterem. Postremo etiam si adesset semper suavitas, et lucis
Abbreviated transcription (Latin):
amatores suos nullo modo sibi inuidosre¬
cipit. n om̃ib cõmunis ẽ. et singłis
casta est. Nemo alicui dicit recede.
ut etiam ego accedam. remoue manꝰ.
ut ẽgo etiam ãplectar. Om̃s uiher̾eant.
id ipsum om̃s cangunt. Qyb eiꝰ in illa
ex parte discerpit᷑. Nichil de ipsa bi¬
bis : quod ego non possim. Non eñĩ ab
eiꝰ cõmunione in priuatum tuum
mutas aliquid. s quod cu de illa ca
spirat. ñ expecto ut reddat᷑ abste. &
sic ego inspirer exeo. Neñ aliqͥd
eiꝰ aliquando fit cuiusquam unius
aut quoꝵdam ꝓpͥum. s simul om̃ib
cota ẽ cõmunis. Minus gͦ ea q̃ cangi¬
mus uel que gustamꝰ. uł que olfaemiꝰ
hine sunt ueritari similia. s magis ea
que audimꝰ & cernimus. qr & omne uer¬
bum aquib audit᷑ cotũ. audit᷑ ab om¬
nib et simul asingłiᷤ cocũ. Q species
om̃is que oculis adiacet. quanta uide¬
cur abiino. tanta & abalio fimul.S
mulcũ longo int̃tiallo st̃ ista similia.

Expanded text:
amatores suos nullo modo sibi invidos reamatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo alicui dicit: Recede, ut etiam ego accedam; remove manus, ut etiam ego amplectar. Omnes inhaerent, idipsum omnes tangunt. Cibus ejus nulla ex parte discerpitur; nihil de ipsa bibis quod ego non possim. Non enim ab ejus communione in privatum tuum mutas aliquid; sed quod tu de illa capspirat non exspecto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando fit cujusquam unius aut quorumdam proprium, sed simul omnibus tota est communis. 38. Minus ergo ea quae tangimus, vel quae gustamus, vel quae olfacimus, huic sunt veritati similia, sed magis ea quae audimus et cernimus: quia et omne verbum a quibus auditur, totum auditur ab omnibus, et simul a singulis totum; et species omnis quae oculis adjacet, quanta videtur ab uno, tanta et ab alio simul. Sed multum longo intervallo sunt ista similia:
Abbreviated transcription (Latin):
tem qua euncta monstrant᷑. eiq in¬
herens. canꝗͣ obliuiscit᷑ cec̾a. & in illa
dum ẽ. Hec ẽ lib̾tas nr̃a cũ isti subdi¬
m᷑ ueritati et ipse ẽ d̾s nr̃. qͥ nos lib̾at
amorte .i. aconditione peccati. Ipsa
enĩ ueritas etiam homo ẽ hominib
loquens. ait credentib sibi. Si man¬
seritis in ũbo meo. uere discipłi mei
estis. et cognoscetuᷤ ueritat̾e. & ueritaᷤᷤ
lib̾abit nos. Nulla enĩ re fruit᷑ ami¬
ma ẽ lib̾tate. nͥ qͣ fruit᷑ cũ sec̾itate.¬
Nemo aut̃ securꝰ est in his bonis quȩ
potest inuitꝰ amitt̾e. Ueritare autẽ
atq sapientiam. nemo anuitit inui¬
tꝰ. N enĩ locis seꝑari abea quisqu̾a
potest. s ea qͤdicit᷑ aueritate atq s̃a¬
pientia. seꝑatio. ꝑuersa uoluntas est
qua inferiora diligunt᷑. Nemo aut̃
uult aliqͥd nolens. Habemus gͥ qͣfrua¬
mͣ᷑ om̃s. equalit̃ atq cõmunit̃. Nulle
st̃ angustiȩ. nullus inea defectꝰ. Om̃s

Expanded text:
tem, qua cuncta monstrantur, eique intem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens tanquam obliviscitur caetera, et in illa dum est. 37. Haec est libertas nostra, cum isti subdimur veritati: et ipse est Deus noster qui nos liberat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim re fruitur anima cum libertate, nisi qua fruitur cum secNemo autem securus est in iis bonis quae potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest; sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. Habemus igitur qua fruamur omnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
stellis. uel lũna uel sole claritate & io¬
cunditate delectati homines. cũ abis¬
ta letieia nullis molestiis. nulla indi¬
gentia reuocant᷑. beati sibi indent᷑. &
ꝓpt̾ hec semꝑ uolunt iuuere. et nos in
luce ueritatis beatam uitam collocare
ueritas sapientia ẽ. cernamꝰ. inea tene¬
ẽ qͥppe qͥ fruit᷑ sũmo bono. Hec enĩ ue¬
ritas ostendit ontia bona q̃uera sunt.
que sibi suo captu intelligentes homi¬
nes. uel singula. uel plura eligunt qͥ¬
b fruantur. S quem admodum il
li qui inluce solis eligunt qͦd libenter¬
solis aspiciant. et eo aspectu legfican¬
tur. in quib si qui force fuerint ue¬
getiorib sanisq & fortissimis ocłiᷤᷤ p̃¬
diti. nichil libentius quam ipsum
solem intuentur. qͥetiam cet̾a qͥb in
firmiores ocłi delectant᷑ illustrat. sic
forcis acies m̃tis a uegeta eũ multa ue¬
ra et̾ incõmutabilia certa ratione
conspexerit. Airiget in ipsam uerita¬

Expanded text:
stellis vel luna vel sole, claritate et justellis vel luna vel sole, claritate et jucunditate delectati homines, cum ab ista laetitia nullis molestiis, nulla indigentia revocantur, beati sibi videntur, et propter haec semper volunt vivere: et nos in luce veritatis beatam vitam collocare veritas sapientia est, cernamus in ea, teneest quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit omnia bona, quae vera sunt, quae sibi pro suo captu intelligentes homines, vel singula, vel plura eligunt, quibus fruantur. Sed quemadli, qui in luce solis eligunt, quod libenter aspiciant, et eo aspectu laeti fiant, in quibus, si qui forte fuerint uegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentius, quam ipsum solem contuentur, qui etiam cuncta, quibus infirmiores oculi delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam verita
Abbreviated transcription (Latin):
tem habundantẽ salubremq ꝑueniunt.
aut esurientes prandium. cenam ue or¬
natam copiosamq repꝑunt. & nos ne¬
gabimus beatos eẽ cum ir rigam̃ pasci¬
murq ueritate: Solemus audire uoces
elamantiũ se beatos. si iacrant in rosa
et aliis florib. ueletiam ungentis odora¬
ꝯssimis ꝑfruant᷑. Eͥd flagrantius. quid
ioeumdus inspiratione ueritatis : &
dubitamꝰ nos eum abilla inspiram᷑ di¬
cere beatos. Multi beatam iutã incan¬
tu uocum et neruoꝵ & tybiarum sibi
consticurint et eũ ea sibi desunt. se mi¬
seros uidieant. cum aut̃ assunt efferun¬
tur leticia. et nos cum mentib nr̃is
sine ullo strepitri ut ita dicam canoꝵ
& facumdum quoddam silentrũ uerita¬
tis illabitur aliishͣ beatã uitã querimꝰ.
& tãcerta & p̃sente ñfriumͣ : Luce au¬
ri auri & argenti. luce gẽmarũ et alioꝵ
color. siue ipsus lucis que ad hos ocłos
ꝑtnnet. siue in ignib t̃renis. siue in

Expanded text:
tem abundantem salubremque perveniunt, tem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur: quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? Multi beatam vitam in cantu vocum et nervorum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ minus intelligit qũã debet. aut
tantũ quantũ debet intelligit. Tantũ
aut̃ mens debet in tellig̾e. quantũ ꝓpiꝰ
admoueri atq inherere potuerit. in¬
cõmutabili ueritati. Quare si nee infe¬
rior nec equalis est. restat ut sit suꝑior at¬
q excellentior. Pmiseram aut̃ si memi¬
nisti. me tͥ demonstraturũ ẽẽ. aliqͥd qͦd
sit nr̃a mente atq ratione sublimius.
Ecce tͥ ẽ ipsa ueritas. amplectere illã
si potes. ⁊ fruere illa. ⁊ delectare indño.
&̃ cdabit tͥ peticiones cordis tui. Qͥd eñi
petis ampliꝰ. quam ut beatꝰ sis: Et quid
beatius eo. qui fruit᷑ inconeussa et incõ¬
mutabili. et excellentissima ueritate:
An uͦ clamant homines beatos se ẽẽ. cũ
pulera corꝑa magno desicdio concupita.
sine conuig um. siue etiam meretricũ
amplexantur. & nos in amplexu uerita
beatos ẽt̃ dubitamus: Clamant homines
se beatos eẽ. cum estu aridis faucib adfon¬

Expanded text:
enim, Minus intelligit quam debet, aut enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. nisti, me tibi demonstraturum esse aliquid quod sit mente nostra atque ratione sublimius. Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere illa, et delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Quid enim petis amplius quam ut beatus sis? Et quid beatius eo qui fruitur inconcussa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra corpora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fon
Abbreviated transcription (Latin):
rumq etiam ita ẽẽ debere. Et de
corꝑib quidem sic udieamꝰ cũ dici¬
mus. minꝰ candidũ ẽ quam debuit.
aut minꝰ qͣdrũ. & multa similit̃. De
animis uͦ minꝰ aptꝰ ẽ ꝗͣ debet. aut
minus lenis. aũt minus uehemens
sicut nr̃oꝵ moꝵ se ratio tulerit. &
iudicamus hec seõm illas int̾iores
regulaᷤ. ueritatis quas cõmitiut̃ cerni¬
inus. De ipsis uͦ nullomͦ quis iudieat.
Cum enĩ quis dpoerit et̾na cemporalib
ẽẽ potiora. aut sept̾e. & cria decem esse.
nemo dicit ita eẽ debuisse. s cantum ita
ẽẽ cognoscens. ñ examinator corrigit. s
tantũ letacur inuentor. Si aut̃ equalis et
ipsa eẽt. Mentes enim nr̃e aliquando
ficiat. cũ plus a nobis uidet᷑. nec defici¬
at ẽ minus. s integra & incorrupta. &
conũsos lecificet lumine. ⁊ aũsos pun¬
at cecitate. Quid qͦd etiam de ipsis men¬
tib nr̃is scd̃m illam uidieamꝰ. cũ oe il¬
la nullomͦ iudicari possimus :. Dicmꝰ

Expanded text:
rumque etiam ita esse debere. Et de rumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debuisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequipsa esset. Mentes enim nostrae aliquando roficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrupta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
uel aurium sensu cõmunit̃ tangimꝰ
sicuti sunt colores & soni. quos ego
et tu simul uidemus uel simul au¬
riumue natu᷑am. s ad sentiendũ
nobis ẽẽ cõmunia. Sic gͦ eriam illa
que ego et cu cõmunit̃ ꝓpͥa qͥsq
mente conspicimus. nequa quam
dixeris admentis alicuiꝰ nr̃m ꝑcm̃e
mul uident nec huiꝰ uec illius ocłoᷤ
ẽẽ pot̾is licere. s aliquid tereium
in quod utrisq conferatur aspectus.
IAꝑtissimũ atq uerismum est.
a hanc gͦ uericat̃ẽ de qua iam diu
loqͥm᷑. et in qua una cam multa con¬
spicimꝰ. excellentiorem putas ẽẽ qu̾a
mens nr̃a est. an equalem mentib
nr̃is. an etiam inferiorem:: S si eẽt
inferior ñ scd̾m illam. s de illa uidi¬
caremus sicut uidicamus de corꝑib
qͥa infra sunt. & diciius . plerumq
noncantũ ita eẽ. uel ñ ita. s ita uel
ñ ita ẽẽ debere. Sic et de animis nr̃is
ñ solum ita eẽ animũ nouimꝰ. s ple¬

Expanded text:
vel aurium sensu communiter tangimus, vel aurium sensu communiter tangimus, sicuti sunt colores et soni, quos ego et tu simul videmus, vel simul auriumve naturam, sed ad sentiendum nobis esse communia. Sic ergo etiam illa quae ego et tu communiter propria quisque mente conspicimus, nequaquam dixeris ad mentis alicujus nostrum pemul vident, nec hujus nec illius oculos esse poteris dicere, sed aliquid tertium in quod utriusque conferatur aspectus. E. Apertissimum atque verissimum est. 34. A. Hanc ergo veritatem, de qua jam diu loquimur, et in qua una tam multa conspicimus, excellentiorem putas esse quam mens nostra est, an aequalem mentibus nostris, an etiam inferiorem? Sed si esset inferior, non secundum illam, sed de illa judicaremus, sicut judicamus de corporibus, quia infra sunt, et dicimus ea plerumque non tantum ita esse vel non ita, sed ita vel non ita esse debere: sic et de animis nostris non solum ita esse animum novimus, sed ple
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientiam eo aptri. Tantũ illõ
attende quod et questioni quam sus¬
cepiius satis ẽ. et humiliorib etiã
mentib quales nos sumus eẽ mani¬
utrum insapientia. uł ex sapientia
numerꝰ. an ipsa sapientia exnume¬
ro. aut innum̃̾o sit. an utrumq uiꝰ
rei nomen possit ostendi. illud cer¬
te manifestũ ẽ utrũq uerum ẽẽ. &
modo negaueris esse incõmutabilem
ueritate. hec omĩa quȩ incõmutabi¬
lit̾ uera sunt continentem. qu̾a ñ pos¬
sis dic̾e cuam uł meã uł cuiꝰꝗͣ hominis.
s om̃ib in cõmutabilia uera cernen¬
tib. tamꝗͣ nuris modis secretũ & pu¬
blieum lum̃ p̃sto eẽ. ac se p̃b̾e cõmu¬
nit̃. Omne aut̃ qͦd cõmunit̃ oĩb ra¬
tiocinantib atq intelligentib p̃sto
est. ad ullitis eoꝵ ꝓpͥȩ naturam ꝑtin̾e
quis dixereͥt : Meministi enĩ ut opi¬
nor quiddesensib corꝑis paulo ante
cractatum sit. Caseilitet que oeulor

Expanded text:
convenientiam coaptari. Tantum illud convenientiam coaptari. Tantum illud attende, quod et quaestioni quam suscepimus satis est, et humilioribus etiam mentibus, quales nos sumus, sese maniutrum in sapientia, vel ex sapientia numerus, an ipsa sapientia ex numero, an in numero sit, an utrumque nomen unius rei possit ostendi; illud certe manifestum est utrumque verum esse, et modo negaveris esse incommutabilem veritatem, haec omnia quae incommutabiliter vera sunt continentem; quam non possis dicere tuam vel meam, vel cujusquam hominis, sed omnibus incommutabilia vera cernentibus, tanquam miris modis secretum et publicum lumen, praesto esse ac se praebere communiter: omne autem quod communiter omnibus ratiocinantibus atque intelligentibus praesto est, ad ullius eorum proprie naturam pertinere quis dixerit? Meministi enim, ut opinor, quid de sensibus corporis paulo ante tractatum sit; ea scilicet quae oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
deqͥb homines dimicant. s ipsi etiam
uilescunt sibi. Nec mireris numeroᷤ
saꝑe. cũ uideas cariꝰ illos habe aurũ
quam lumen luẽne eiu comꝑatũ aurũ
ridet᷑. S honoratur amplus res lon¬
ge inferior. qͥa luc̃nam sibi et men¬
dieus accendit. aurũ uͦ pauci habent.
quamꝗͣ sapientia absit ut incõꝑatio¬
ne numeri in ueniat᷑ inferior eum
eadem sit. s oculum quo eerni possit
inqͥrat. S quem aomodũ in uno igne
consubstantialis ut ita dicam sentitur
fulgor et calor. nec seꝑari abinuicem
ꝓpe admouent᷑. fulgor uͦ etiam lon¬
guis latiusq diffundit᷑. sic intelligen¬
tie potentia que inest sapientie ꝓ
pinquiora ferueseunt. sicuti sunt
anime rationales. ea uͦ que remoti¬
ora sunt sicuti corꝑa non attingit.
calore sapiendi. s ꝑfundit lumine
numerorum. Quod tͥ fortassis obscri¬
rum ẽ. Nenĩ ulla uisibilis simili¬
tudo. in uisibili rei potest ad omnẽ

Expanded text:
de quibus homines dimicant, sed ipsi etiam de quibus homines dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros sapere, cum videas charius illos habere aurum quam lumen lucernae, cui comparatum aurum ridetur. Sed honoratur amplius res longe inferior, quia lucernam sibi et mendicus accendit, aurum vero pauci habent: quanquam sapientia absit ut in comparatione numeri inveniatur inferior, cum eadem sit; sed oculum quo cerni possit, inquirit. Sed quemadmodum in uno igne consubstantialis, ut ita dicam, sentitur fulgor et calor, nec separari ab invicem prope admoventur, fulgor vero etiam longius latiusque diffunditur: sic intelligentiae potentia, quae inest sapientiae, propinquiora fervescunt, sicuti sunt animae rationales; ea vero quae remotiora sunt, sicuti corpora, non attingit calore sapiendi, sed perfundit lumine numerorum: quod tibi fortassis obscurum est. Non enim ulla visibilis similitudo invisibili rei potest ad omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dedit numeros om̃ib reb etiam infuis.
& infine rerum locatis. & corpora enim
om̃ia qͣuis in reb extrema sint. habent
numeros suos. saꝑe aut̃ non dedit corꝑib
neq animis om̃ib. s cantũ rationalib.
camqͣ meis sibi sedem locau̾it. dequa dis¬
ponat om̃ia. illa etiam infuna qͥb nume¬
ros dedit. Itaq qm̃ de corꝑib facile iu¬
dicamꝰ tamꝗͣ dereb quȩ infra nos ordina¬
te st̃. quib impressos numeros infra
s cũ ceꝑimꝰ tamꝗͣ sursum u̾sus recur¬
rere. inuenimꝰ eos etiam nr̃as mentes
transeend̾e. atq incõmutabiles. in ip¬
sa manere ueritate. & qr saꝑe pauei
possunt. numerare aut̃ et̾am stultis
concessum ẽ. mirant᷑ homines sapien¬
tam numerosq contẽpnunt. docti
trena. tantomagis et numerũ et sapien¬
ciam in ipsa ueritate contuent᷑. et utrũq
carun habent. et ineiꝰ ueritatis compa¬
rationẽ ñ eis aurũ et argentũ. et cet̾a

Expanded text:
dedit numeros omnibus rebus etiam infimis, dedit numeros omnibus rebus etiam infimis, et in fine rerum locatis; et corpora enim omnia quamvis in rebus extrema sint, habent numeros suos; sapere autem non dedit corporibus, neque animis omnibus, sed tantum rationalibus, tanquam in eis sibi sedem locaverit, de qua disponat omnia illa etiam infima quibus numeros dedit: itaque quoniam de corporibus facile judicamus, tanquam de rebus quae infra nos ordinatae sunt, quibus impressos numeros infra Sed cum coeperimus tanquam sursum versus recurrere, invenimus eos etiam nostras mentes transcendere, atque incommutabiles in ipsa manere veritate. Et quia sapere pauci possunt, numerare autem etiam stultis concessum est, mirantur homines sapientiam, numerosque contemnunt. Docti terrena, tanto magis et numerum et sapientiam in ipsa veritate contuentur, et utrumque charum habent: et in ejus veritatis comparatione non eis aurum et argentum, et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
inueniens qͦd uerbis ꝓferre sufficiam.
redeo cam̃quã lassatꝰ inhec nr̃a ut loqͥ
possim. et ea que ance oculos sita sĩ
dico sieut diei solent. hoc mͥ acciait
etiam ẽ desapientia quantũ ualeo ui¬
gilantissime atq intentissime cogito
Et ꝓpt̃ea multum miror cum hec du¬
o sint in seeretissima certissimaq ue¬
ricate accendente etiam cestimonio
ser ip̃turarum. qͦ cõmemoraui con¬
uncte illa posita. płimũ miror ut
dixi. qͣre numerꝰ uilis sit multicuoi¬
ni hominũ. & cara sapientia. S nimi¬
rum illud ẽ quod una quedam eadẽ
res est. Heruntam̃ qm̃ nichilominꝰ
indiuinis libris de sapientia ar̃. quod
atringit a fine usq ad finẽ fortit᷑. &̾ dis¬
ponit om̃ia suauiter. ea potentia qͣfor¬
tit᷑ a fine usq ad finem attingit. nu¬
merꝰ fortasse cłr. Ea uͦ qͥ disponit oĩa
suauit᷑. sapientia ꝓpͥȩ iam uocat᷑. eum sit
utrũq unus eiusdemq sapientiȩ. S qͥ a

Expanded text:
inveniens quod verbis proferre sufficiam, inveniens quod verbis proferre sufficiam, redeo tanquam lassatus in haec nostra, ut loqui possim, et ea quae ante oculos sita sunt dico, sicut dici solent. Hoc mihi accidit etiam cum de sapientia quantum valeo, vigilantissime atque intentissime cogito. Et propterea multum miror, cum haec duo sint in secretissima certissimaque veritate, accedente etiam testimonio Scripturarum, quo commemoravi conjuncte illa posita; plurimum miror, ut dixi, quare numerus vilis sit multitudini hominum, et chara sapientia. Sed nimirum illud est, quod una quaedam eademque res est; verumtamen quoniam nihilominus in divinis Libris de sapientia dicitur, quod attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter , ea potentia qua fortiter a fine usque ad finem attingit, numerus fortasse dicitur: ea vero qua disponit omnia suaviter, sapientia proprie jam vocatur; cum sit utrumque unius ejusdemque sapientiae. 31. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
non possum. S ꝑuellem seire utrum
umo aliquo genere contineant᷑. hec
duo. sapientia scilicet et numerꝰ. qi con¬
iuncta etiam in sẽptͣis seĩs hee posita
ẽẽ cõmemorasti. an alterum existat ab
altero. an alcerũ in altero consistat. ue¬
luti numerꝰ asapientia. uel insapientia.
Nam sapientiam exist̾e anum̾o. aut
consistere in numero. ñ ausi dicere.¬
rarios noui aut numeratores. uł si quo
alio nomine uocandi sunt. qͥ sumine
atq mirabilit̾ computant. sapientes
aut̃ ꝑ paucos. aut forsitan neminem. lon¬
ge uenerabilior mͥ occurrit sapientia
quam numerꝰ. A Rem dicis quani ego
quoq mirari soleo. nam cũ incomutabi¬
lem ueritatẽ numeroꝵ mec̃ ipse consi¬
dero. & eius qͥsi cubile ac penetrale.
uel regionẽ quandam. uelsi quod aliue
nomen apcum inueniri potest qͦ no¬
minemus. quasi habitaculum qͦddã
sedemq numeror. longe remoueor
a corꝑe. & inueniens fortasse aliquid
quod cogitare possim. ñ tam̃ aliquid

Expanded text:
non possum. Sed pervellem scire utrum uno aliquo genere contineantur haec duo, sapientia scilicet et numerus, quia conjuncta etiam in Scripturis sanctis haec posita esse commemorasti; an alterum existat ab altero, aut alterum in altero consistat, veluti numerus a sapientia, vel in sapientia. Nam sapientiam existere a numero, aut consistere in numero, non ausim dicerrarios aut numeratores, vel si quo alio nomine vocandi sunt, qui summe atque mirabiliter computant, sapientes autem perpaucos, aut forsitan neminem, longe venerabilior mihi occurrit sapientia quam numerus. A. Rem dicis quam ego quoque mirari soleo. Nam cum incommutabilem veritatem numerorum mecum ipse considero, et ejus quasi cubile ac penetrale vel regionem quamdam, vel si quod aliud nomen aptum inveniri potest, quo nominemus quasi habitaculum quoddam sedemque numerorum; longe removeor a corpore: et inveniens fortasse aliquid quod cogitare possim, non tamen aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. quod necesse ẽ. concedat mͥ.
quisqͥs meẽ om̃iũ futuroꝵ p̃seĩ fate¬
dur dm̃. si gͦ ita ẽ ñ dico ñ eum fac̾e̾t.
bonum enĩ fecit. nec ob ẽe̾ quicꝗͣ deo
posset peccatũ eiꝰ quẽ bonũ ipse fecit
unmo in qͦ faciendo bonitatẽ suam os¬
tend̾at. ostendit etiam ĩ puniendo iusti¬
ciam. et libando miscõiam. ñ itaq oi¬
co ñ eum fac̾e̾t. s hoc dico qm̃ peccatu

Expanded text:
hominem, quod necesse est concedat mihi hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando misericordiam: non itaque dico, n
Abbreviated transcription (Latin):
facio nͥ mͥ:: Cum eñi bonus o̾s me fecerit.
nec bene aliquid faciã nͥ ꝑuoluntasẽ. ad
hoc potius datam ẽẽ abono cło. satis ap¬
paret. Motus aut̃ quo hũc aut illue uolũ¬
cas cenũtitur. nͥ eẽt uoluntariꝰ. atq in
nr̃a potrui potestate. neq laudandꝰ cum
ad suꝑiora. neq culpandꝰ homo ẽe̾t. cum
ad inferiora de corquet. quasi quendam
caroinẽ uoluntatis. neq om̃ino monen¬
oꝰ eẽt. ut istis neglectis. et̃na uellet ao¬
ipiser atq ut male nollet uiuere. uella
aut̃ bene. Hoc aut̃ monendum ñ esse
hominẽ quisqͥs existimat. de homi¬
num numero ext̾minandꝰ est. Quȩ¬
quomodo fieri possit. ut et d̾s p̃cius
sit om̃ium futuroꝵ. ⁊ nos nulla neces¬
sitate peccemꝰ. Qs quis enĩ dixerit
alit̃ euenire posse aliquio. quam d̾s
ante p̾sciuit. p̃scientiam oĩ destrue¬
re insanissima impietate molit᷑. Qa¬
ꝓpt̾ si p̾seiuit ds̾ peccaturum ẽẽ pͥmũ

Expanded text:
facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus est. quomodo fieri possit ut et Deus praescius sit omnium futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiorib desertis inferiorã diligat. et
ideo lapidi naturalis ẽ ille motus. am¬
mo uͦ iste uoluntarius. Hinc ẽ qͦd la¬
pidẽ siqͥs dicat peccare qͦd pondere suo
cendit in infima. ñ dicam ipso lapide
stolidior.s ꝓfecto oemens iudicatur.
Animũ uͭ peceati arguimus. ẽ eum con¬
uineimus. suꝑiorib desertis adfruen¬
dum inferiora p̃pon̾e. Propt̾ea qͥd opꝰ ẽ
querere unde iste motꝰ existat. qͦ uolũ¬
tas aũtitur ab incomutabili bono ad cõ¬
mutabile bonũ. ẽ eũ ñ nͥ animi ⁊ uolim¬
tariũ. et obhoc culpabilem e̾ẽ fateam᷑.
om̃isq de hac re disciplina utilis ad id
ualeat. ut eo motu imꝓbato atq cohibi¬
to uoluntatẽ nr̃ãm ad fruendĩi sempit̃¬
intime sentio. quam me hab̾e uolun¬
cat̾e eaq me moueri adaliqͥd fruendũ.
Eͥd aut̃ meũ dic̃a prorsus ñ inuenio. si
uoluutas qua uolo et nolo ñ est mea. Qua¬
ꝓp̃t cui cribuendũ est. siquid ꝑ illam male

Expanded text:
perioribus desertis inferiora deligat: perioribus desertis inferiora deligat: & ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero est voluntarius. Hinc est quod lapidem siquis dicat peccare, cum pondere suo tendit in infima, stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus existat, quo voluntas avertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur; omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterintime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male
Abbreviated transcription (Latin):
si ad ꝑnieiem mouet᷑. nafe̾ suȩ tamen
necessicate cõpellit᷑. Porro qͥa istũ mo¬
tum ñ dubitamus ẽẽ eulpabilem. om¬
mimodo negandũ ẽ ẽẽ nat᷑alem. Q id̾o
ñ ẽ similis illi motui. quo nat᷑alit̾ mo¬
uet᷑ lapis. A Egimꝰne aliqͥd suꝑiorib
duab disputationib: U Egimus sa¬
ne. a Credo gͦ meminisse ce inpͥma ⁊¬
caisputatione satis ẽe comꝑtũ. nulla
re fieri mente seruã libidinis nͥ ꝓpa
uoluntate. Nam neq asuꝑiore neq ab
equali eam posse adhoc dedecꝰ cogi qͥa
in iustum ẽ. neq ab inferiore qͥa ñ pot̃.
Restat gͥ ut eiꝰ sit ꝓpͥus iste motus quo
fruendi uoluntate adereaturam acre¬
atore conuertit. Q motus si culpe depu¬
tat᷑ unde qui dubitat. irrisione dignus
orsum u̾susl apis fertur. qͦd siẽ iste ꝓpͥus¬
ẽ lapidis. sic ille animi. Herũtam̃ in eo
dissimilis. qͦd in potestate non habet la¬
pis cohibere motum qͦ fert᷑ inferius.
Animꝰ nͦ dum ñuult nĩ ita mouet᷑ ut su¬

Expanded text:
niciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur. Porro quia istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus orsum est lapidis, sic ille animi. Veruntamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum, quo fertur inferius; animus vero dum vult, non ita movetur, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
uti potest. Et id̾o uircute nemo ma¬
le utit᷑. qͥa opus uircutis ẽ bonꝰ usus
istoꝵ. qͥbꝰ etiam ñ bene uti possumus
Demo aut̃ bene utendo male utitͣ¬
Quare habundantia & magnitudo boniti¬
tis di. ñ solum magna s etiam media &
minima bona ẽẽ p̃stitit. Magis laudanda
est bonicas eiꝰ in magnis quan inmedis.
& magis in mediis quam in minimis bonꝰ.
s magis in om̃ib quam si ñ om̃ia cͥbuss¬
T assentior. si illud me mouet qm̃ deli¬
b̃a uoluntate questio ẽ. & uidemꝰ ipsam
bene uti cet̾is uł non bene. qͦmͦ ⁊ ipsa
inter illa qͥb utimur numeranda sit.
A Quomͦ om̃ia que ad scientiam cog¬
noscimus. ratione cognoscimꝰ. et cam̃
etiam ipsa ratio int̾ illa numerat᷑ quę
ratione cognoseimꝰ. an oblitꝰ es cum
queremꝰ q̃ ratione cognoseant᷑. confessũ
te fuisse etiam rationem. ratione cog¬
nosei᷑. Noli gͦ mirari si cet̾is ꝑ lib̾am
uoluntatem utim᷑ etiam ipsa lib̾a uolũ¬

Expanded text:
uti potest. Et ideo virtute nemo male utitur; quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus: nemo autem bene utendo, male utitQuare abundantia et magnitudo bonitatis Dei, non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis, quam in mediis; et magis in mediis, quam in minimis bonis: sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuis Assentior. Sed illud me movet, quoniam de libera voluntate quaestio est, et videmus ipsam bene uti caeteris vel non bene, quomodo et ipsa inter illa quibus utimur numeranda sit. A. Quomodo omnia quae ad scientiam cognoscimus, ratione cognoscimus, et tamen etiam ipsa ratio inter illa numeratur quae ratione cognoscimus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, confessum te fuisse etiam rationem ratione cognosci? Noli ergo mirari si caeteris per liberam voluntatem utimur, etiam ipsa libera volun
Abbreviated transcription (Latin):
uite meliorem uitam p̃posuisti.
¶Optime omino et cognoiusti et expli¬
cast sententiam meã si tam̃ scientia
mala ẽẽ nunꝗͣ potest. A Nullomͦ
arbitror. nͥ eum translato u̾bo seien¬
tiam ꝓ experientia dicimus. Exꝑiri
enim ñ semꝑ bonum ẽ : sic̃ exꝑiri sup¬
plicia. Illa uͦ quȩ ꝓpͥe ac pure scientia
nominatur. quia ratione atq in telli¬
gentia paratur. mala ẽẽ q̃ui potest:
⁊ Teneo et istam differentiam. ꝑse¬

Expanded text:
vitae meliorem vitam praeposuisti. vitae meliorem vitam praeposuisti. E. Optime omnino et cognovisti et explicasti sententiam meam: si tamen scientia mala esse nunquam potest. A. Nullo modo arbitror, nisi cum translato verbo scientiam pro experientia dicimus: experiri enim non semper bonum est; sicut experiri supplicia: illa vero quae proprie ac pure scientia nominatur, quia ratione atque intelligentia paratur, mala esse qui potest? E. Teneo et istam differentiam: perse
Abbreviated transcription (Latin):
exordio. Quare accipe iam ut deinde
ratio conectatur. Nam credo ce ñ ig¬
norare id quod scire dicimus. nichil
eẽ aliud quam ratione habere ꝑcep¬
cum. UIta est. A Qͥgͦ seit se ui¬
uere ratione ñcaret. Y Consequenᷤ
ẽ. Uiuunt aut̃ bestie. et sicut iã
enucuit rationis exꝑtes sunt. ¶ Ma¬
nifestum ẽ. A Eece gͥiam nosti quod
te ignorare responoeras. non omne
quod uiuit seire se uiuere. quamꝗͣ
omne quod se uiuere seiat uiuãt
necessario.U Non mͥ ẽ iam dubium
ꝑge quo intenderas. aliud enĩ ẽẽ ui¬
uere. aliud scire se uiuere. satis didici.
tuisc. U Quid putas. nͥ scientiam uite:
AMeliorne tͥ uidetur uite seientia
quam ipsa uita. anforte intelligis su¬
ꝑiorem quamdam et sinceriorem ui¬
cam eẽ scientiam. qm̃ scire nemo po¬
cest nͥ qͥ intelligit. In tellig̾e aut̃ qͥdẽ.
nisi ipsa luce mentis illustrius ꝑfec¬
tiusq uiuere: Quare cu mͥ nisi fal¬
lor. non uite aliud aliquio. s cuidam

Expanded text:
exordio. Quare accipe jam, ut deinde exordio. Quare accipe jam, ut deinde ratio connectatur: nam credo non te ignorare, id quod scire dicimus, nihil esse aliud quam ratione habere perceptum. E. Ita est. A. Qui ergo scit se vivere, ratione non caret. E. Consequens est. A. Vivunt autem bestiae, et sicut jam emicuit, rationis expertes sunt. E. Manifestum est. A. Ecce igitur jam nosti, quod te ignorare responderas, non omne quod vivit scire se vivere, quanquam omne quod se vivere sciat, vivat necessario 17. E. Non mihi est jam dubium; perge quo intenderas: aliud enim esse vivere, aliud scire se vivere, satis didici. tius? E. Quid putas, nisi scientiam vitae? A. Meliorne tibi videtur vitae scientia quam ipsa vita? an forte intelligis superiorem quamdam et sinceriorem vitam esse scientiam, quam scire nemo potest, nisi qui intelligit? Intelligere autem quid est, nisi ipsa luce mentis illustrius perfectiusque vivere? Quare tu mihi, nisi fallor, non vitae aliud aliquid, sed cuidam
Abbreviated transcription (Latin):
sentio. A bene sane. S item die
michi eum manifestum sit uirib
oct̾isq officiis corꝑis. aplurimis bes¬
tiis homurẽ facile suꝑari. quenã
res sit qua homo excellit. ut ei nulla
bestiarum. ipse aut̃ multis imꝑare
possit. An forte ipsa ẽ que ratio uel
intelligentia diei solet: U Non
inuenio aliuo quandoquidem in
animo est. id qͦd beliuis ante cellimꝰ.
que si exanimes ẽẽnt. dic̃em nos eo
prestare qͦd ãnĩmum habemus. Nẽ
uero eum et illa sint animalia. id
quod eoꝵ animis non in est ut sub¬
dantur nobis. inest aut̃ nr̃is ut eis
meliores simus. np̃n neq nichil. ne¬
q paruum aliquid ẽẽ. cuiꝰ apparet.
quio aliud rectius. quam rationẽ¬
uocauerim: Auide gͦ quam facile
fiat deo aduuante qͦd homines diffi¬
cillimum putant. Nam ego fateor tͥ
questionẽ istam. que ut intelligo ter¬
minata est. tandui nos retenturam
putaueram quam fortasse om̃ia que
dicta sunt abipso nr̃e disputationis

Expanded text:
sentio. A. Bene sane: sed item dic sentio. A. Bene sane: sed item dic mihi, cum manifestum sit, viribus caeterisque officiis corporis a plurimis bestiis hominem facile superari, quaenam res sit qua homo excellit, ut nulla ei bestiarum, ipse autem multis imperare possit? an forte ipsa est quae ratio vel intelligentia dici solet? E. Non invenio aliud, quandoquidem in animo est id quo belluis antecellimus: quae si exanimes essent, dicerem nos eo praestare, quod animum habemus. Nunc vero cum et illa sint animalia, id quod eorum animis non inest ut subdantur nobis, inest autem nostris ut eis meliores simus, quoniam neque nihil, neque parvum aliquid esse cuivis apparet; quid aliud rectius, quam rationcaverim? A. Vide quam facile fiat Deo adjuvante, quod homines difficillimum putant. Nam ego, fateor tibi, quaestionem istam, quae, ut intelligo, terminata est, tamdiu nos retenturam putaveram, quam fortasse omnia quae dicta sunt ab ipso nostrae disputationis