comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiot aut añ omnia scła natũ fatentur filiũ: quom̾ nõ sibi ip̃i cõ¬
trarii sunt eũ natũ dice ante omia scła cuiꝰ natiuitati añ ponũt
et in futuro sclo patri filiũ subiectu fututrũ ubi ait. uic et ip̃e sb̃iectꝰ
erit ei qͥ illi subiecit oĩa: quid mirii qñ quidẽ illa in filio forma hũna
mãsura est q̃ semper maior eit pater: Ꝙuis nõ de fue̾int qui illa tẽ
filii subiectionẽ ip̃ius humane forme ĩ diuinã sb̾am cõmutatõem ĩ¬
telligendam putauernt tanꝙͣ hoc cuiq rei subiciatur ꝙ ĩ eam cõuer¬
r et mutatur: Set nos quid hinc senciamꝰ ostendi
dixisse apłm etia tic patri filiũ subi̾tu futurũ: ne quis ĩ eo putaret
sp̃m et corpꝰ humanũ aliqua cõuersione periturũ. Ut sit deus omĩa
nõ tantũ illius uniꝰ forma hõmis s in õibus. Idest ut ad hendã uitã
et saciandũ in bonis desideriũ nr̃m natura diuina sufficiat. Tunc

Expanded text:
uod autem ante omnia saecula natum fatentur Filium, quomodo non sibi ipsi contrarii sunt, eum natum dicere ante omnia saecula, cujus nativitati anteponunt bjectum futurum, ubi ait, Tunc et ipse subjectus erit ei qui illi subjecit omnia ; quid mirum, quandoquidem illa in Filio forma humana mansura est, qua semper major est Pater? Quamvis non defuerint, qui illam tunc Filii subjectionem, ipsius humanae formae in divinam substantiam commutationem intelligendam putaverint, tanquam hoc cuique rei subjiciatur, quod in eam vertitur et mutatur. Sed nos quid hinc sentiamus ostendidixisse Apostolum etiam tunc Patri Filium subjectum futurum, ne quis in eo putaret spiritum et corpus humanum aliqua conversione periturum: ut sit Deus omnia, non tantum in illius forma hominis, sed, in omnibus, id est, ut ad habendam vitam, et satiandum in bonis desiderium nostrum, natura divina sufficiat. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
oẽs qui de corporibꝰ cũ loguntur ꝙͥ loqͣntur sciunt. Tu aut ꝓp̃t id qd̃
incorporea dixi animã. nõ solũ casse inanitatis s& ob hoc aberea
me putasti eam dixisse sb̃a cum et corpꝰ ea no esse dixeũ dixerĩ¬
ꝙ est aher et ꝙ ahere impletur in ane esse nõ possit. Quod ne utre
tui te admon̾e potuer. Quid eni aliud uieos nisi aer qñ inflãtut
artatur: Qui usq ad eo ĩanes nõ sunt ut eatẽ plenitudine eadem¬
etiam pondera sufferant. Quod si forte alur̃ tibi uidetur eẽ flatꝰ
aliud aher. cum aher motus ip̃e sit flatus. ꝙ et flagello agitato deci¬
potest : certe uasa quelibet concaua que putas iania q̃ plana eẽ
cogͦsca: ab ea parte quã implentur depͥme in aꝙͣ. et uidẽ ꝙ nichil
huuioris possit intrare repellente ahere quo plena. cuz aut̃ ore sur¬
sum uͥso collocantur siue ex latere: tunc recipiut̃ liquorẽ si quis

Expanded text:
omnes, qui de corporibus cum loquuntur quid loquantur sciunt. tu autem propter id quod omnes, qui de corporibus cum loquuntur quid loquantur sciunt. tu autem propter id quod incorpoream dixi animam, non solum cassae inanitatis, sed ob hoc aeriam me putasti eam dixisse substantiam, cum et corpus eam non esse dixerim, quod est aer, et quod aere inpletur inane esse non possit. quod nec utres tui te ammonere potuerunt. quid enim aliud in eos nisi aer, quando inflantur, artatur? qui usque adeo inanes non sunt, ut eadem plenitudine etiam pondera sufferant. quodsi forte aliud tibi uidetur esse flatus, aliud aer, cum aer motus ipse sit flatus, quod et flabello agitato docpotest, certe uasa quaelibet concaua, quae putas inania, ut plena esse cognoscas, ab ea parte, qua inplentur, deprime in aquam et uide, quod nihil humoris in ea possit intrare repellente aere, quo plena sunt. cum autem ore sursum uersus conlocantur siue ex latere, tunc recipiunt liquorem, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
tinentibꝰ cõstat corpora st̾ etiã ista que cõmemoraui. Corpꝰ est aher
corpus est lux ista uisibił et oia sic̃ dicit apłs corpora celestia et corpor
trestria. Set utr̃ tale aliquid sit aĩa scrupulosissime ac subtilissime
queritur. Ulerũptũ tu unde tibi maxime gratulor dm̃ corpꝰ non
esse cõfirmas. Set me nirsus sollicitũ facis ubi dicis. Si aĩa caret
corpore ut sit sicut quibusta placet casse in anitatis aerea futiliq
substantia. his eni tuis u̾bis uideris credere oẽ ꝙ caret corpore ĩ amiꝰ
esse sustantie. Quod si ita est: quomꝰ deũ audes dice̾ carere corpore
nec times ne sequatur inanis eũ esse sustancie: Porro si et corpo¬
re caret deus ꝙͣ iam confessꝰ es: et eũ inanis ẽẽ sbe absit ut dicas.
dicit esse aiam: nõ est conseq̃ns ut eam uelit uiden iuanis fucilis ÷

Expanded text:
tinentibus constat, corpora suntetiam ista quae commemoraui: corpus est aer, tinentibus constat, corpora suntetiam ista quae commemoraui: corpus est aer, corpus est lux ista uisibilis et omnia, sicut dicit apostolus, corpora caelestia et corpora terrestria. Sed utrum aliquid tale sit anima, scrupulosissime ac subtilissime quaeritur. uemm tamen tu, unde tibi maxime gratulor, deum corpus non esse confirmas; sed me rursus sollicitum facis. ubi dicis: si anima caret corpore, ut sit, sicut quibusdam placet, cassae inanitatis aeria futilisque substantia. his enim tuis uerbis uideris credere omne quod caret corpore inanis esse substantiae. quod si ita est, quomodo deum audes dicere carere corpore nec times, ne sequatur inanis eum esse substantiae ? porro si et corpore caret deus, quod iam confessus es, et cum inanis esse substantiae absit ut dicas, dicit esse animam, non est consequens, ut eam uelit uideri inanis futilisqu
Abbreviated transcription (Latin):
infantes nichil adhiciant ꝓp̃ originale pcc̃m. hec est in hac q̃stione
diffinitio mea ut occulta opera dei h̾eant suũ secretũ salua fide m̃a.
Unc iam qñtum dñs donare dignatur & ad illud debeo re.¬
spondere ubi de aĩa loquens nom̾ meũ iterasti atq dixisti. Non
enĩ sicut augustinꝰ peritissimꝰ ep̃s profitetur incorporea & eãdem sp̃m
esse permitim: Ioruis itaq utr̃ at̾a incorporea sic ego dixi a corporea
sicut tu existimada sit: disputemꝰ deurde utr̃ &̃ ip̃a scdm scripturas
Ac primũ scire uellẽ corpus quid esse diffinias. si eĩ nõ est corpꝰ nisi ꝙ
membris carnalibꝰ costat. nec tra erit corpus. nec celu. nec lap̃. nec
aqua. nec sidera. nec siquid huimodi ẽ. Si aut̃ corpus est quicqͥd mͣ¬
ioribꝰ et minoribꝰ suis partibus maiora & minora spacia locoꝵ ob¬

Expanded text:
infantes nihil adiciant, propter originale peccatum. haec est in hac quaestione infantes nihil adiciant, propter originale peccatum. haec est in hac quaestione definitio mea, ut occulta opera dei habeant suum secretum salua fide mea. Nunc iam, quantum dominus donare dignatur, etiam ad illud debeo respondere, ubi de anima loquens meum nomen iterasti atque dixisti: non enim, sicut Augustinus peritissimus episcopus profitetur, incorpoream et eandem spiritum esse permittimus . prius itaque utrum anima incorporea, sicut ego dixi, an corporeasicut tu, existimanda sit, disputemus. Deinde utrum etiam ipsa secundum Scripturas ac primum scire uellem corpus quid esse definias. si enim non est corpus nisi quod membris carnalibus constat, nec terra erit corpus nec caelum nec lapis nec aqua nec sidera nec si quid huiusmodi est; si autem corpus est quicquid maioribus et minoribus suis partibus maiora et minora spatia locorum ob
Abbreviated transcription (Latin):
gracia sb̾uentura qͣ liberentur a dãpnatione ꝓpetua.qñ quidem
inum̾abiles aĩe infantu añꝙͣ babtizẽtur de corporibꝰ exeunt. Ab
sit enĩ ut hoc uolens diluere dicam que ip̃e dixisti ꝙ aĩa per car¬
ne meruerit. inqͥnari et ẽẽ peccatrix nullũ h̾ens ante peccatũ quo¬
cata soluantur & ꝙ regnũ quoq celoꝵ nõ babtizatis in fine tribua¬
tur. hec atq hunꝰnodi uenena fidei nisi dicere tunerẽ. fortasse d̾ hac
teneo ex uno h̾oie oes h̾oies ire in condepnatõem qui nascũtur ex
adam nisi ita renascãtur in xp̃o sicut instituit ut renascant᷑ añꝙ̃¬
ĩ corpore moriãtur quos predestinaũ ad et̾ua uitam miẜicordissimꝰ
gracie largitor qui est et ilł quos predestinaũ ad et̾nam mortẽ iustiᷤ¬
simꝰ subplicii retributor nõ solũ ꝓp̃ illa que uolẽtes adiciunt uꝰ &. si

Expanded text:
gratia subuentura, qua liberentur a damnatione perpetua, quando quidem gratia subuentura, qua liberentur a damnatione perpetua, quando quidem innumerabiles animae infantusit enim hoc volens diluere, ut dicam, quae ipse dixisti: Quod anima per carnem meruerit, inquinari, et esse peccatrix, nullum hcata soluantur\' et \'quod regnum quoque caelorum non baptizatis in fine tribuatur\'. haec atque huiusmodi uenena fidei nisi dicere timerem, fortasse de hac teneo ex uno homine omnes homines ire in condemnationem qui nascuntur ex Adam, nisi ita renascantur in Christo, sicut instituit ut renascantur, antequam corpore moriantur, quos praedestinauit ad aeternam uitam misericordissimus gratiae largitor, qui est et illis quos praedestinauit ad aeternam mortem iustissimus supplicii retributor non solum propter illa quae uolentes adiciunt, uerum etiam, si
Abbreviated transcription (Latin):
uitã sola deputant uita scđ̾m carne iuuẽtes et post mortẽ nich
sperantes ueluti pecora de hiis qui neq negant se scire ꝙ scuĩt & cõ¬
fitẽtur se nescire ꝙ nesciunt et potiꝰ intelligut̃ infirmitatẽ suã ꝙͣ
de sua iltute cõfidunt. Non ita displiceat p̾sũptõi tue iuuenili
nis senił puer timor fili. Egoeni si hoc qd̾ de aĩaru origine q̃rimus
nec deo nec a liquo sp̃uali hoĩe docente scire potuero: paratior su de ffe¬
re quã recte etiã hoc deus sicut alla multa nos sciri
temere dice quod aut ita sit obscurũ ut hoc nõ solũ ad alioꝵ ĩtellige¬
cia perduce nequeã s nec ip̃e intelligam aut c̾te etia hereticos adiu¬
uẽ. Qui ꝓptea persuadere conatur ab omi noxa puras eẽ aĩas par¬
uuloꝵ: ne scilicet ead̾ noxa in auctorẽ deũ recurrat & redeat ꝙ in¬
sontes aĩas quibꝰ nec lauacr̃ regenatõis subuenturũ esse presciũ
dando carni peccatricẽ esse cõpulerit peccatrices nulla babtism̃tis

Expanded text:
uitam solam deputant uitam secundum carnem uiuentes et post mortem nihil sperantes ueluti pecora, non de his, qui neque negant se scire quod sciunt et confitentur se nescire quod nesciunt et tutius intellegunt infirmitatem suam quam de sua uirtutc confidunt. Non itaque displiceat praesumptioni tuae iuuenali meus senilis timor, fili. ego enim, si hoc quod de animarum origine quaerimus nec deo nec aliquo spiritali homine docente scire potuero, paratior sum defendere quam recte etiam hoc deus sicut al noluerit, quam temere dicere, quod aut ita sit obscurum, ut hoc non solum ad aliorum intelligentiam perducere nequeam, sed nec ipse intelligam; aut certe etiam haereticos adjuvet, qui propterea persuadere conantur ab omni noxa puras esse animas parvulorum, ne scilicet eadsontes animas, quibus nec lauacrum regenerationis subuenturum esse praesciuit, dando carni peccatrici esse conpulerit peccatrices nulla baptismatis
Abbreviated transcription (Latin):
iuriosas ĩperiosas fastidiozas & ad reddẽdũ debit̾ coniugale difficilli¬
mas repudio ĩterposito abice̾ uoluẽ & alteras duce̾ : Iã gͦ qr istoꝵ ĩ cõti¬
nͥtia legẽ xp̃i horruit ad eoꝵ lex xp̃i arbitriũ ꝯmutada ẽ. Iam porro si
maritũ relinqͣt uror uł marit uxore nõ causa fornicatõnis s posci

Expanded text:
iuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficilliiuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed poti
Abbreviated transcription (Latin):
tunt si alias duce̾ nõ sinantur. qm̃ cõtin̾e paucoꝵ ẽ atq ad id debent
laude adortari nõ lege cõpelli. Itaq si dimissa adultera nõ ducit̾ altera
iusta querelã sicut putas hebit hoĩum ĩ cõtin̾tia. s attẽde ꝙ̃ plura s
ubi si q̃relas ĩcõtinentiũ uelimꝰ admitt̾e: necesse nob̾ est erit adult̾ia
facienda permitte̾. Quid si eni aliqͦ diuturno et insanabili morbo cor¬
poris teneatur ꝯuir quo cõcubitus impedr̃ quid si captiuitas uł uis
aliq̃ separet ita ut sciat iuuere maritus uxorẽ cuiꝰ scopia denegatur.
censes ne admitteda inc̾tiñtiũ murm̾a et permittẽda adulteria:
in hoc ip̃o un intrõgatus est. dnis respoditq fieri nõ debere s ad duri¬
ciã cordis illoꝵ moysen permisisse dan libellũ repudii & quac̾q cã
dimitte ꝯiugẽ nõ lex xp̃i in cõtintibꝰ displicet qui urores litigiosas ĩ¬

Expanded text:
tunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent tunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, in
Abbreviated transcription (Latin):
uigibus qͣtuor adulteros fieri si et illa alteri nupsent. & ille alt̾a du¬
rerit. Quãuis enĩ sceleratiꝰ mechetur qui nõ cã fornicatõis urore dimi
sa alterã duxerit ꝙ genus adulterii ꝯmemoraũ matheꝰ: tñ nõ solũ ip̃e
du x̾it adult̾iu cõmitit super eã. et si utor dimiserit uir̃ suũ et alii
sua et duc̃ altera mechatur. et qͥ dimissã a uiro dux̾it mechatur.D
quibus testimoniis ia satis in libro superiore disserui. s respõdes
mͥ. continenter uiu̾e paucoꝵ est. Et ideo qͥ fornicãtes cõiuges dimi¬
seriit qm̃ nõ possunt retõaliari: tm̃ se uident periclitari ut legẽ xp̃i nͥ
hu manã set feratẽ ꝓnuicient. O frat̾ qͣntũ ad ĩcõtintes ꝑtin multas
querelas he̾re possunt quibꝰ ut dicis legẽ xp̃i feralẽ ꝓnutiẽt. nõ humͣ¬
sola eoꝵ q̃rela permonͥ: qui coniuges cã fornicatõnis ĩtercedẽte dimit¬

Expanded text:
iugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duiugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimie duxerit, adulterium committit super eam; et si uxor dimiserit virum suum, et alii suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro rit, moechatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantuhumanam, sed feralem pronuntient. » O frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querelas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humasola illorum querella permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimit
Abbreviated transcription (Latin):
ulteria recõciliatõ cõiugu ubi per claues regni celoꝵ nõ dubitatur sĩ
remissio peccatoꝵ nõ ut primo uir diuortiũ ad ultera reuocetur. s ut post
ip̃i diuortiũ cõsortium adultera nõ uocetur. uerũ ecce nõ fiac. Nemo cõ¬
pellis. qr forte lex aliqua hꝰ seculi uetat scdm trẽne ciuitatis modum
ubi cogitata nõ est abolitio criminũ per sanguinẽ scm. Suscipiat᷑ gͦ cõ¬
tinẽcia ꝙͣ nulla lex ꝓhibet in alia nõ eatur adulteria. ꝙ quid ad nos
si nec saltẽ diuina miseratõe mundata marito recõcilietur adeo adulta¬
dii tñ nõ recõailiatis adulteris nõ alia fiãt. qͣi conubia que cõuicunt eẽ
adultena: mulier eĩ alligata est qͣmdui uir eius uuit. gͦ ꝯseq̃nter &¬
lligatus ẽ quãdiu muller eius uiuit hec alligatio fa
iũgi sine adulterina copulatoe nõ possunt. unde necesse ẽ ex duobꝰ con¬

Expanded text:
ulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri ulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adulttamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter lligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus con
Abbreviated transcription (Latin):
decus trene ciuitatis qͣnto castiores quer celestis patria et societas ãge¬
lorũ: Que cũ ita sint nũꝙͥ ideo minor est ac nõ pocius maior & peior uiro¬
rũ inpudicicia & inest iłł suꝑbia et licẽciosa iactãcia: Non gͥ exorreant
uiri quot adult̾e xp̃s ignoũ. sꝙx posciꝰ cõgͦscant etiã periculũ suũ ꝙ sili
morbo laborãtes adeũde saluatore supplici pietate cõfugiane & ꝙ ĩ illa
ftm legunt ꝙͣ sibi nescessariũ esse fateatur. Adulterioꝵ suoꝵ media¬
nã suscipiat adulterare ia desinaẽ. laudent. in se dei paciẽciã agant
penitenciã sumant ĩdulgẽtia mutẽt de pena feĩarũ & de sua ĩpuni¬
tate sentẽcia. Quibꝰ ꝯsideratis atq tractatis si cõuis coditio cõmune
malũ comune periculũ ꝯmune uulnꝰ ꝯmunis salus fidelit̾ & hiuiliter
cogitatur: nõ erit turpis neq difficił ꝙ̃ post ꝑpetrata atq purgata ad¬

Expanded text:
decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angedecus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam sussumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata ad
Abbreviated transcription (Latin):
& pocius eligunt maxime q in hac cã mundi legibus sb̾diti eẽ quã xp̃i
stituer̾ ubi maritus uporẽ de adulterii crimine accusare nõ sinit̾ cui
moribꝰ suis nõ prebuit castitatis exẽplũ ita ut ambo dampnẽt. si ambos
parit̾ in pudicos ꝯflictus ip̃e cõuicerit. Nam supradc̃i imperatoris ħ u̾bͣ
sunt: que ap̃ gregorianũ legunt̾. Sane inqͥt mee litte nulla parte cẽ cause
p̾udicabunt. Neq eĩ si penes te culpa fuit ut mat̾moiu solueret᷑. ꝙ
secũdũ legem iuilia eupasia uror tua nub̾et: ꝓp̃ hoc rescriptũ meũ adul¬
terii dãpnata erit nisi cõstet esse ꝯmissu. habebũt aut̃ añ occulos ĩqͥre¬
re an cũ tu pudice uiueres: illi quoq bonos mores colendi auctor fuisti.
.Periniqũ eĩ michi uidetur esse ut pudiciciã uir ab uxore exigat quam
ip̃e nõ exibet. Que res potest et uirũ dapnare nõ obcõpẽsatõem mutui
criminis re int̾ utruq cõpon̾e uł cã fti tolłe. Si ħ obseruanda suc ꝓpt̃

Expanded text:
 potius eligunt, maximeque in hac causa, mundi legibus subditi esse quam Chrionstituerit, ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnarentur, si ambos pariter inpudicos conflictus ipse conuinceret. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, inquit, litterae meaut matrimonium solueretur, et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres, illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob compensationem mutui criminis rem inter utrumque componere uel causam facti tollere". si haec obseruanda sunt propter
Abbreviated transcription (Latin):
sũ etiã ego enodare curarẽ: si mͥ aliud ꝙͣ tibi uisũ uidetur : Cũ uero ead̃
sit & nr̃a sentẽcia: nõ hic opus est diutiꝰ disputare. Catuuminis gͦ in¬

Expanded text:
sum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud quam tibi visum est, videretur: cum vero eadem sum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud quam tibi visum est, videretur: cum vero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. CAPUT XXVI
Abbreviated transcription (Latin):
b̾itare cũ illo: nõ dimittat illa. Et si qua mulier ht uirũ infidelẽ et ħ
c̃sentit ħ̾itare cũ illa: nõ dimutat uirũ. Et sic audiat᷑ ut ꝙͣuis fieri lici¬
tũ sit qr hoc nõ dicit dñs nõ tñ fiat qr nõ expedit. Nõ eĩ oĩa expedire que
licita sunt. Apertissime docet apłs sicut supra iã oñdimꝰ. Propt̾ ꝙ libet
tñ fornicatõis genus siue carnis siue sp̃s ubi et in fidelitas iutelłr: et di¬
misso uiro ñ licet alt̾i nub̾e. & dimissa uxore nõ licet alt̾am ducere. qm̃
dnĩs nulla exeptõe facta dic. si uxor dimiserit uirũ suũ et alii nupse
rit mechat᷑. et om̃is qui dimut̾ uxorẽ suã et duc̾ alt̾a mechatur. hi
rissimã et implicatissimã ẽẽ nõ nescio. Nec audeo ꝓfiteri om̃s sinꝰ eũ
uł in hoc opere uł in alio me adhuc explicasse uł ia posse si urgear expli¬
care. Illud aut unde me icidẽ in alia sceda cõsuledũ existimasti seor¬

Expanded text:
ittat illam; et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirum, et sic audiatur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedire, quae licita sunt, apertissime docet apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suum et alii nurit, moechatur; et, Omnis qui dimittit uxorem suam, et ducit alteram, moechatur. 32. His rissimam et implicatissimam esse non nescio. Nec audeo profiteri omnes sinus ejus, vel in hoc opere, vel in alio me adhuc explicasse, vel jam posse, si urgear, explicare. Illud autem unde me itidem in alia scheda consulendum existimasti, seor
Abbreviated transcription (Latin):
rã illo est siuie appbent siue ĩꝓbent hoĩes. et iõ dici nõ oportet ꝓp̃t offe̾ a
hoĩnũ aut nõ impediatur ħ̾oies ab ea salute q̃ in xp̃o est nõ esse seruã¬
da. Quis enĩ xp̃ianꝰ audeat dicere ne hoies offendã. aut ut hõies xp̃o
adqͥram facia mechari urorẽ meã aut ego ip̃e mechꝰ fiam : Pot̾ eĩ fieri¬
ut cũ adulterã uxorẽ quisq dimi ser xp̃ianꝰ ita teptet᷑ ut aliq̃ feĩa que
nodũ credidit cupiẽs in eius nuptias cõeĩre ꝓmittat. se futurã esse xͥ¬
ana nõ fallacit̾ &ꝙ si ei nupser hoc oĩno factura huic itaq hoc ꝯnubiũ¬
recusanti potent suggerere ille teptator. diis dix. &cũq dim iser̃ uxorẽ suã
p̾ter cã fornicatõis et aliã duxer̃. mechatͥ. Tu aut̃ qui duui sisti ꝓpt̃ cã¬

Expanded text:
e probent siue inprobent homines. et ideo dici non oportet propter offensiones hominum, aut ne inpediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines Christo adquiram, faciam moechari uxorem meam, ut ego ipse moechus fiam? Potut cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita tentetur, ut aliqua femina quae nondum credidit, cupiens in ejus nuptias convenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. Huic itaque hoc connubiurecusanti poterit suggerere ille tentator: Dominus dixit, Quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, et alia
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ esse apłi nõ p̾ceptũ dnĩ. ubi ait. Ceteris aut̃ ego dico nõ dñs me¬
nens eos qui herent cõiuges in fideles: ut cõsentiẽtes ħitare secũ nõ
dimitt̾ent. Q uod utiq ideo monẽdũ nõ iubend̾ fuit: qr nõ tanto põ
dere ꝓhibendi sunt ħoies facere licita ꝙͣuis nõ expediant qͣnto pon¬
dere ꝓhibentur illicita. si aũ alicubi apls etiã illa q̃ iubẽda sunc mo¬
nere dignatus est: hoc fecit parcendo infirmitati nõ p̾iudicãdo ius¬
sioĩ. unde si dixit nõ ut ꝯfundã uos hec scribo. s ut filios meos haris¬
simos moneo quid habet questionis ubi dicit. ego dico nõ dñs: It̾
ubi ait. ecce ego paulꝰ dico uobis qr si cͥcũcidamini xp̃s uob̾ nicħ ꝓde¬

Expanded text:
silium esse apostoli, non praeceptum domini, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, mosilium esse apostoli, non praeceptum domini, ubi ait: ceteris autem ego dico, non dominus, monens eos, qui haberent coniuges infideles, ut consentientes habitare secum non dimitterent. quod utique ideo monendum, non iubendum fuit, quia non tantodere prohibendi sunt homines facere licita, quamvis non expediant, quanto pondere prohibentur illicita. Si autem alicubi Apostolus etiam illa quae jubenda sunt, monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praejudicando jussioni. Unde si dixit, Non ut confundam vos haec scribo, sed ut filios meos charissimos moneo ; quid habet quaestionis, ubi ait, Ego dico, non Dominus? Item ubi ait, Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis
Abbreviated transcription (Latin):
et ibi dic̾ p̾ceptũ dñi nõ hẽo. consiliũ aũ do. et hic dic̾ ego dico nõ dñs
quale est enĩ pͥceptũ dñi nõ h̾eo tale est nõ dicit dnĩs. Et qͣle est c̃siliuĩ
do: tale ẽ ego dico. Illud aũ dissile est qr de nubẽdo et nõ nubẽdo potest
dici. hoc bene fi̾ illud melius qm̃ utrũq expedit munꝰ aliud mag̃ aliud
.Ar uo de c̾iuge in fideli dimittendo ułnõ dimittendo: qͣm unũ horuo
nõ expedit aliud expedit dici nõ oportet qui dimitt bene fac̃ & qͥ non
dimittit meliꝰ fac̾. s& dici oportet nõ dimittat qr et si lic nõ expedit
Sic gͦ possumꝰ dicere meliꝰ esse in fidelem c̾iugẽ non dimitte ꝙ̃us lice
at et dimitt̾e: ꝙ̃ admodũ recte dicumꝰ meliꝰ esse ꝙ et licet et expedit ꝙͣ
quẽ ꝓlixũ in mõte h̾uit ubi uẽtu est ad questionẽ de cõuigibꝰ dimit¬
tendis uł nõ dimittẽdis adhibitis apłicis etiã testimoniis dicerẽ cõ¬

Expanded text:
et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praeceptum domini non habeo\\ tale est non dicit dominus\'; et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse inat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse quod et licet et expedit, ququem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus dimittendis uel non dimittendis, adhibitis apostolicis etiam testimoniis dicerem con
Abbreviated transcription (Latin):
euangłin cũ ueniss: alt̾ sun altera uł alta sine altero credidit. Si gͦ alud
est hoc ꝙ sine scrupulo illius dubitatõis apparet: cu fidelẽ cum ĩfideli ĩ con¬
imorabor: attende utr rẽ ip̃a taquã re ĩ cospectu cõsiderandã planiore
Nulla de his questio ẽ q̃ pertineat ad illa dnĩ iussionẽ doctrinãq apłi¬
ca et p̾ceptũ testamẽti ueteris & noui quo prohibet᷑ fidelł cũ infidelico¬
pulare cõiugiũ. Ia sunt cõiuges & adhuc abo sut̃ infideles. Adhuc

Expanded text:
euangelium cum uenisset, alter sine altera uel altera sine altero credidit. si ergo aliud euangelium cum uenisset, alter sine altera uel altera sine altero credidit. si ergo aliud est hoc, quod sine scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniti sunt. nulla de his quaestio est, quae pertineat ad illam domini iussionem doctrinamque apostolicam et praeceptum testamenti ueteris et noui, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare coniugium. iam sunt coniuges et adhuc ambo sunt infideles; adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
iugia sͥ maneant copulata. si hoc gͦ est dni p̾ceptũ tan ĩueteri testam̾to
qua in nouo et hͦ iubet dñs. hoc docet apłs ut nõ nisi uniꝰ religionis et fi¬
dei maneat copulata coniugia qͣr contra hoc dñ iussũ contra doctrinã sua
cõtra p̾ceptũ testam̃ti ueteris & noui iubet apłs ut diu̾se fidei cõiugia ma
neant copulata: Quia p̾ulus inqͥd gentiũ p̾dicator & apl̃s etia in c̾iuigio
positos. nõ solũ mon s etiã iubet ut unus aut una e  cõuigibꝰ credidiss&
terum uł alterã nõ credẽtem. secũ tũ hĩtare ꝯsenciẽtem
u̾bis tuis aliud hoc ã esse. Illud satis euidẽter oñdis. Illud enĩ de hiis c̃iugi¬
is agr que sibi pͥmitus copulant᷑. Ne nubat feĩa nõ sue religionis uiro.ł
de cõuictis. ambo qͥppe uniꝰ eiusdq infidelitatis fuerint qñ cõiuĩcti sũd: sꝙ

Expanded text:
iugia sibi maneant copulata\'. si hoc ergo est domini praeceptum tam in ueteri testamento iugia sibi maneant copulata\'. si hoc ergo est domini praeceptum tam in ueteri testamento quam in nouo et hoc iubet dominus, hoc docet apostolus, ut nonnisi unius religionis et fidei maneant copulata coniugia, quare contra hoc domini iussum, contra doctrinam suam, contra praeceptum testamenti ueteris et noui iubet apostolus, ut diuersae fidei conineant copulata? Quia Paulus, inquis, gentium praedicator et apostolus, jam in conjugio positos non solum monet, sed etiam jubet, ut si unus aut una e conjugibus credidisset, alterum vel alteram non credentem, secum tamen habitare consentientembis tuis aliud hoc, aliud esse illud satis euidenter ostendis. illud enim de his coniugiis agitur, quae sibi primitus copulantur, ne nubat femina non suae religionis uiro uel de coniunctis? ambo quippe unius eiusdemque infidelitatis fuerunt, quando coniuncti sunt; sed
Abbreviated transcription (Latin):
hibuiss aut̃ diis.: sess illicitũ. Ergo scđm ea q̃ supra du diximus¬
multũ q uersauimꝰ licitũ erat per iusticiã. s etiã licit̾ nõ erat faciẽdũ ꝓp̃
liberã benuolẽtia. Cu aut̃ cui placet ita nõ licere ꝙ nõ uetat diis s apłs
ꝙ̃ ad modii nõ licet ꝙ uetat dñs. cil expon̾e uoluisses quid sibi uell ꝙ aid
ego dico nõ diis cum alloq̃retur fideles quibus essent ciuges infideles:
dixisti qr dñs iussit ne cõiugia sibi met diu̾se religiõis copularẽtur. ꝙ ip¬
sii adhibuisti testimoiu dni dicẽtis. Nõ accipies uxorẽ filio tuo a filiabꝰ
alienigenarũ ne traducat eũ post deos suos et pereat aĩa eiꝰ. Addidisti ꝙ̃
uerba apłi ubi dixit mulier alligata ẽ quãdiu uir eius uiuic. & si mor¬
tuꝰ fuer uir eius: liberata ẽ cui uult nubat tm̃ in dño. Quod ita exposui
sti ut adiũgeres idẽ xͥano. Deinde secutus eᷤ. & aisti hoc est gͦ dni p̾ceptum

Expanded text:
i esset inlicitum. ergo secundum ea, quae supra diu diximusmultumque uersauimus, licitum erat per iustitiam, sed etiam licitum non erat faciendum propter liberam beneuolentiam. Tu autem, cui placet ita non licere quod non uetat dominus, sadmodum non licet quod uetat dominus, cum exponere uoluisses, quid sibi uellet, quod ait: ego dico, non dominus, cum alloqueretur fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipies uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traducat eum post deos suos et pereat anima eius. addidisti etiam uerba apostoli, ubi dixit: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est; cui uult nubat, tantum in dsti ut adjungeres: Id est Christiano. Deinde secutus es et addidisti: Hoc est ergo Domini praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
testatur: licet alud fac̾e idẽ nubere. & minꝰ quã cõtiñtie bonũ tñ te¬
n̾e nuptiar. ip̃m q licitũ etiã expedit: qm̃ ĩuetita et illicita ruiturã car
nis in firmitatẽ sic excip̃ honestate nubẽdi ut neminẽ impediat ad
salutẽ. Quãius mag̃ expediret mag̃q honestũ esset si uirgo cõsiliũ
qͦ preceptũ eã nõ cõpellit arriꝑet. Tunc aũt nõ expedit id ꝙ licitũ est: qñ
permittitur quidẽ s usus ip̃iꝰ potestatis aliis affert ĩpedimẽtũ salutis

Expanded text:
testatur, licet aliud facere, id est nubere et minus quam continentiae, bonum tamen tetestatur, licet aliud facere, id est nubere et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum. ipsumque licitum etiam enis infirmitatem sic excipit honestate nubendi, ut neminem impediat ad salutem; quamvis magis expediret, magisque honestum esset, si virgo consilium, quo praeceptum eam non compellit, arriperet. Tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis
Abbreviated transcription (Latin):
si sic permã serit scdm meũ cõsilũ. Ne qͥs hoc consiliũ tanꝙͣ hum̃nũ non
diuinũ cõtepnendũ putaret adiecit. Puto autẽ ꝙ et ego spm dei habeo
Proinde intelligẽdu ẽ &. ip̃a que nõ nõ a dño uibentur s a scõ eius fa¬
mulo hutilit̾ suadẽtur: eodẽ dnõ ĩspirate suaderi. Absit eĩ ut qͥsq catho¬
separabilia sint opera trinitatis: Dicit tñ. de uirginibꝰ aũ p̾ceptũ diũ
nõ hẽo consiliũ aũt do. Nõ ut hoc consiliũ alienũ existimemꝰ a dnõ cu
sp̃m dei heo. ueruptartĩ aluid est diũ iubẽtis ĩperiũ. aliud cõserui scdm
facere non licet hic aũ lic. ita sane ut ip̃m licitũ partĩ quidẽ expediat.
ꝑtĩ uero nõ expediat. Expedit tunc qñ nõ solũ per iusticiã q̃ corã dño ẽ
permittit᷑ s etlã hõĩbus nullũ ex hoc impedim̃tũ tollit̾ salutis infertur
uelut cũ dat ꝯsiliũ nõ nubendi apłs uirgini. uñ p̾ceptũ dnĩ se nõ ħere

Expanded text:
i sic permanserit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. proinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam cathoseparabilia sint opera trinitatis. dicit tamen: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do, non ut hoc consilium alienum existimemus a domino, cum spiritum dei habeo. Verum tamen aliud est domini iubentis imperium, aliud conserui secundum facere non licet, hic autem licet: ita sane ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit tunc, quando non solum per justitiam, quae coram Domino est, permittitur, sed etiam hominibus nullum ex hoc impedimentum salutisuelut, cum dat consilium non nubendi apostolus uirginibus, unde praeceptum domini se non habere
Abbreviated transcription (Latin):
qr in fidelibus affert ĩpedim̃tũ salutis ñ solũ qr pernitõsissime scãdali¬
zantur offensi. uerũ etiã qr in alia cõiugia cũ ceciderĩt uiuẽtibꝰ eis a qͥbꝰ
dimittũtur: adulterinis nexibus colligati difficillime resoluũt᷑. Ideo ħ
ubi id ꝙ licet nõ expedit nõ pot̾ dici si dimiser uxorẽ infidelẽ bene facit̃.
Si nõ dimi ser melius fac̃. sic̃ dem est qͥdat nuptũ bene fac. et qͥ nõdat. nuptũ
melius fac̃. Qm̃ illũ nõ solũ parit̾ licet utr̃q. uñ ad nicħ hoꝵ p̾cepto dñi
quisq cõpelli: s etiã utrũq expedit alid minꝰ aliud ampliꝰ. unde ad id
ꝙ amplius expedit cõsilio apłi quic̃q pot̃ capere ꝓuocatur. hoc ã ubi de di¬
mittendo ut nõ dimittẽdo in fideli cõiugio q̃ritur: utr̃q qͥdẽ parit̾ licit᷑ ẽ¬

Expanded text:
quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, ubi id quod licet non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dimiserit, melius facit, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit, qquisque conpellitur — sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius, unde ad id, quod amplius expedit, consilio apostoli quicumque potest capere prouocatur. hoc autem ubi de dimittendo uel non dimittendo infideli coniugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum e
Abbreviated transcription (Latin):
diis. Ibi si meliora eͥgerit qui audit: solutus ab uxore nõ querat uxorẽ
qͥ et si acceper̃ urore: nõ peccat. Ibi uirgo nõ nubat. Qui eiũ nõ dat nup¬
tũ melius facit. & qui dat nuptũ bene facit. Ibi beatior sit mulier sic
pmanẽdo que mortuo uiro suo in potestate h̾e̾t cui uult nubat tm̃ ĩ
nõ eni tẽpore reuelati testam̃ti noui in euuͦ. uł ullis apłicis litteris sũ
ambiguitate decłatũ esse recolo. utr̃ dnĩs ꝓhibuer fideles in fidelibꝰ ꝯiũ¬
gi. Quauis beatissimꝰ cꝙẏprianꝰ inde nõ dubitet. nͨ in leuibꝰ pccis cõstitu

Expanded text:
dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantunon enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in
Abbreviated transcription (Latin):
uou̾it nõ licebit. si tñ id uou̾it ꝙ uouẽdũ fuit sicuti ẽ ꝓpetua u̾ginitas
uł cõtinẽtia pꝰ experta tõnubi solutis a uĩculo ꝯiugali exconsensu ui¬
uẽtibꝰ et carnalia debita sibi ĩuicẽ relaxãtibꝰ fidelibꝰ castisq cõugib
ꝙ alteruĩ sũ altera uł alterã sũ altero uou̾e fas nõ est. hec gͦ et si qͣ alia s̃
q̃ rectissime uouẽtur cũ hoies uouerĩe nulla conditõe rũpenda .s̃. q̃ siue
ulla cõditõe uouer. Q uia et hoc dño p̾cepisse intelligedu ẽ ubi legr̃¬
uoue t reddite dño deo uestro. unde apłs de quibusdã qui cõtiu̾tiã uo¬
uent et postea uouẽt nub̾e̾ uolunt. quod eis añꝙͣ uouissent utiq lice¬
costrĩgẽte p̾cepto in potestate dimissa s̃: In his audiat̾ apłs in sp̃ũ scõ mo
nens & cõsulens. ut uel meliora capiãtur uł ea q̃ nõ expediũt caueant᷑
Ibi audiatur dicens p̾ceptũ dnuĩ non hẽo consiliũ aut̃ do et ego dico non

Expanded text:
ebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi leuouete et reddite domino deo uestro. unde apostolus de quibusdam, quae continentiam uouent et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique liceconstringente praecepto in potestate dimissa sunt, in his audiatur apostolus in spiritu sancto monens et consulens, ut uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non
Abbreviated transcription (Latin):
et alia duxer adult̾iũ ꝯmittit. Et ap̃ luchã. Omĩs qui dimitt̃ urorẽ
sua et aliã dux̾it: adulteriũ cõmittit. mechat᷑. Nõ eĩ alios dixer mechͣ¬
ni. qui alios nõ mechari dimissis uxoribꝰ suis dux̾int alt̾as: s qͥcũq di¬
miserit. om̃em ꝓrsus qͥ dimiserit uxorẽ suã et aliã duxit mechari eũ
sũ ulla exceptõe dix̾unt. S si ħ ille xp̃ianꝰ responderit tep̃tatori intelli¬
gens licuisse qͥdẽ sibi dimitt̾e adulterã s aliã duc̾e nõ lice̾ qͥd si dicat
ille tẽptator cõmute hoc pecm̃n ut adqͥras aĩa xp̃o in more ĩ fidelitatis po¬
memorauit apłs ubi ait. & sicut dnt nos qͥdã dicere. faciamꝰ mala ut
ueniant bona: quoꝵ iudiciũ iustũ est : Quomͦ aũ pot̾it esse salubriter¬

Expanded text:
t apud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis pomemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona
Abbreviated transcription (Latin):
ita licitũ est: ut aliud fac̾e oĩno nõ sit illicitũ: fiat ꝙ expedit uł ꝙ mag̃
expepedit. Illa gͥ que diis ita dicit ut dnis idẽ nõ monẽtis cõsilio s dñan¬
tis ĩperio: nõ fac̾e nõ licet. et ideo nec expedit. Dñs itaq p̾cipit młlerẽ
a uiro nõ discedere ꝙ si descesserit ea utiq cã qua discede̾ licitũ est ma¬
n̾e ĩnptã. aut uiro suo recõciliari. mulier eĩ sb̾ uiro uiuo marito uicta
ẽ legi & uiuẽte uiro uocabr̃ adultera si fuer̾ cum alio uiro. qm̃ inlier¬
alligata ẽ ꝙͣ diu uir eius uiũ. uñ si uxor dimiser uirũ suũ et alii nup¬
serit: mechat᷑. Et qͥ dimissã auiro duxer mechatur. Ideoq ex eod̃ p̾cep¬
to dnuĩ & uir uxorẽ ne dimittat qm̃ qui dimiserit uxore sua p̾ter
cãm fornicatois facit eã mechari. Set si ꝓp̃t hanc cã dimiser̃: et ip̃e sic¬

Expanded text:
ita licitum est, ut aliud facere non sit illicitum, fiat quod expedit, vel quod magis ita licitum est, ut aliud facere non sit illicitum, fiat quod expedit, vel quod magis expedit. Illa igitur quae Dominus ita dicit ut Dominus, id est, non monentis consilio, sed dominantis imperio, non facere non licet, et ideo nec expedit. Dominus itaque praecipit, Mulierem a viro non discedere; quod si dicesserit, ea utique causa qua discedere licitum est, manere innuptam, aut viro suo reconciliari . Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi; et vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro r eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, eti
Abbreviated transcription (Latin):
gelii p̾dicator. Credidit eoꝵ aut unꝰ aut una. sz ita ut infidelis c̃ fideli
ħ̾itare consẽtiat. Iulix̧ fideli dñs ne infidelẽ dimittat an nõ iubet̾: Si di¬
a̾is iubet: reclamat apłs ego dico nõ diis.si dixeris nõ ub& cãm reqͥ
Neq illã mͥ responsurꝰ es ꝙ̃ tuis litt̾is indidistiqr dñ¬
in fidelibꝰ ũgi. hic enĩ nullo mͦ est ista cã. de iã uĩctis loqͥmur nõ de iũ¬
eĩ iam ut existimo nõ esse ia ip̃a quã esse putau̾as. uide forte illa sit
q̃ michi uisa est et tuc ꝓferenda & nuc defferenda ũ stilicet illud ĩtel¬
ꝙ ita uib& aut uetat: ut aliud face õino nõ liceat: Ꝙ aut̃ uolẽtis po¬
testati permittitur. ut nec agatur nec p̾termittatur illicite ibi seruoꝵ¬
suoꝵ c̃silio locũ dare uidetur. ut id posciꝰ suadeat ꝙ uiderĩt expedire. de
neat᷑ hic gͦ primitꝰ ac maxime ne comittãtur illicita. ubi aut̃ aliqͥd

Expanded text:
aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. Jubet fideli Dominus ut infidelem dimittat, annon jubet? Si dixeris: Jubet, reclamat Apostolus: Ego dico, non Dominus; si dixeris, Non jubet, causam requiro. Neque illam mihi responsurus es quam tuis littungi\'. hic enim nullo modo est ista causa; de iam iunctis loquimur, non de iuntolus — cernis enim iam, ut existimo, non esse ipsam quam esse putaueras — uide, ne forte illa sit, quae mihi uisa est, et tunc proferenda et nunc defendenda, ut scilicet illud intelst quod ita iubet aut uetat, ut aliud facere omnino non liceat; quod autem uolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur isuorum consilio les cum dare, ut id potius suadeant quod viderint expedire. 27. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne committantur illicita. Ubi autem aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cecitate sententiã ut dr̃et nemo nͥ ignarꝰ introgat: ubi cogitare nõ
potuit quotiens xp̃s itr̃ogau̾it. An nõ introgat qͥ dic. quid uob̾ uidet᷑
de xpisto cuius est filius: Quid hoc testimonio manifestiꝰ: Ꝙ si nimi¬
ũ durus est: nũꝙͥ etia sibi negabit intrõgasse xp̃m. ubi se ip̃e intro¬
gare testatur dicens. introgabo uos et ego unũ sermonẽ. quẽ si di¬
xeritis mͥ. et ego uobis dica in qͣ potestate hec faciao. babtima ioh̃is
unde erat. e celo an ex oͥmĩbus : ubi nuc se abscondet loqͣcissimꝰ cõ¬
tra teum et resperatissim duputator: ubi est quod ait nemo nisi

Expanded text:
caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus interrogaverit. Annon interrogat qui dicit: Quid vobis videtur de Christo? cujus est filius ? Quid hoc testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ignarus. Nolo eni dicere quos arcus ille sigͥcet: resplendens enubi.¬
bus fulgor. et radiis liũs quo rostida illustratur obscuritas gͣta quo¬
dam mͦ responsione respondens. et quomꝰ deus nõ perdat orbe dilu¬
uio sp̃uali. dum est eoꝵ memor quõ illuite nubes figuram gerunt.
horum eni noĩa scripta sunt in cel. ut memor sit eoꝵ pater qui est ĩ
celis. Qm̃ nõ de suolucere se sciunt. s de sole iusticie. sicut ille nubes d̾
sole usibili. Set ex illo ꝙ cõmemoraui. urgendꝰ est quomͦ accipiat
deũ dicente de lazaro: ubi posuistis eum: et locus ei tanꝙͣ̃ ignoret o¬
stendr̃. Nisi eni aliquid eum ista qua nesciens uidebat᷑ in qͥsitoe sigͥfi¬
casse fateamur: quomͦ fateamꝰ predicamus xp̃m nõ solũ scisse p̾sẽcia.
uerũ etia futura p̾scisse. maxime qr iste in eam se p̾cipitau̾ mirabili

Expanded text:
ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubiignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomodo praedicamus Christum non solum scisse praesentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili