comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mirantes eccłiȩ dicunt. Unde nob̃ tanta facun¬
dia: ut tot milib tamq auidis auditorib
sufficere possimꝰ in huiꝰ mundi deserto: At uͦ
septẽ panes. idẽ. septem dona sp̃c sc̃i sufficiunt
omnib: adiuncta apłica auctoritate qͣsi pau¬
cors piscium sapore. qͥ nos reficuuit exemplo¬
c̃ suȩ uitȩ uel mortis. Qui uͦ ad septẽ panes
relinquere precipim᷑ Et accipiens septem
panes & pisces. & grãs agens fregit & dedit
discipulis sius: et discipuli dederunt ppło. Dñs
dedit panes discipulis. ad diuidendũ turbȩ:
idẽ. doctrinã spũalem. fregit panes. idẽ aꝑuit
sacramenta: seipsũ scilicꝙ: qui panis ẽ uitȩ. Grãs
egit ut ostenderet quantũ gaudeat de salute
hominũ: & ut nos informaret ad agendas sẽꝑ
deo grãs. cum uel in carne reficim᷑. uel in ani¬
ma. Si in septem panib qͥ ñ legunt᷑ fuisse
ordeacei. septiformis grã noui testam̃ti signa¬
tͣ: qͥd in pisciculis nͥ scõs conditores illiꝰ serp¬

Expanded text:
mirantes, dicunt: Unde nobis tanta facundia ut tot millibus tamque avidis auditoribus, sufficere possimus in hujus mundi deserto? At vero septem panes, id est, septem dona Spiritus sancti sufficiunt omnibus adjuncta apostolica autoritate quasi paucorum piscium sapore, qui nos reficiunt exemplo suae vitae vel mortis. Qui vero ad septem panes relinquere praecipimur. Et accipiens septem panes et pisces, et gratias agens fregit et dedit discipulis suis, et discipuli dederunt populo. Dominus dedit panes discipulis ad dividendum turbae, id est, doctrinam spiritualem. Fregit panes, id est, aperuit sacramenta, seipsum scilicet qui panis est vitae. Gratias egit, ut ostenderet quantum gaudeat de salute hominum, et ut nos informaret ad agendas semper Deo gratias, cum vel in carne reficimur vel in anima. Si in septem panibus qui non leguntur fuisse hordeaci, septiformis gratia novi testamenti signatur: quid in pisciculis, nisi sanctos conditores illius Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
cit ad sanũ intellectum. Et hoc ẽ qͦo sequitur:
ciens autẽ iħe: dixit. Quit cogitatis int̾ uos
modice fidei: qͥa panes ñ habetis: Nondũ¬
⁊ intelligitis neq recordamini: ad huc cecatũ ha¬
⁊ betis cor ur̃m: Oculos habentes ñ uidetis: et
aures habentes ñ auditis. Neq recordamini
quando qͥnq panes fregi in quinq milia: ꝙ
qt cophinos fragmentors plenos sustulistis:

Expanded text:
cit ad sanum intellectum: et hoc est quod sequitur: cit ad sanum intellectum: et hoc est quod sequitur: Sciens autem Jesus dixit: Quid cogitatis inter vos, modicae fidei, quia panes non habetis? Nondum intelligitis neque recordamini? adhuc caecatum habetis cor vestrum? Oculos habentes non videtis? et aures habentes non auditis? Neque recordamini quando quinque panes fregi in quinque millia et quot cophinos fragmentorum plenos sustulist
Abbreviated transcription (Latin):
mento herodis. Qui cauet a ferm̃to pha¬
riseoꝵs & saduceorũ. littere p̾cepta ñ seruat:
traditiones hominũ negligit: ut dĩ manda¬
ta faciat. Fermentũ namq phariseorum
ẽ. decreta legis diuinȩ traditionib hominũ
pꝰponere: uel predicare legem uerbis. & impu¬
tum herodis ẽ: adulteriũ. homicidiũ. temeri¬
tas urandi. simulatio religionis De hoc
fermento dictt apłs. Modicu fermentũ: totã
massã corrumpit. Sicut uis parui fermenti
mixtũ farinȩ crescere facit. & ad saporẽ suũ
trahit: ita modica scintilla doctrine hereti¬
coꝵ si in tuum pectus iniecta fuerit: cito in¬
gens fłama succrescet. & te totum ad se trahet:¬
dicentes: qͥa panes ñ habemꝰ: Rogitabant
qͥa panes ñ habemus: ideo ait nobis ut caue¬
amus a ferm̃to. ioest a panib phariseoꝵs. Sci¬
ens autẽ iħe eos male intellexisse cauete a fer-¬
mento phariseoꝵ. redarguit eos inde: & indu¬

Expanded text:
mento Herodis. Qui cavet a fermento Phamento Herodis. Qui cavet a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, litterae praecepta non servat, traditiones hominum negligit, ut Dei mandata faciat. Fermentum namque Pharisaeorum est decreta legis divinae traditionibus hominum postponere, vel praedicare legem verbis, et impuntum Herodis est, adulterium, homicidium, temeritas jurandi, simulatio religionis. De hoc fermento ait Apostolus; Modicum fermentum totam massam corrumpit . Sicut vis parvi fermenti mistum farinae crescere facit et ad saporem suum trahit, ita modica scintilla doctrinae haereticorum, si in tuum pectus injecta fuerit, cito ingens flamma succrescet, et te totum ad se trahetdicentes: Quia panes non habemus. Cogitabant quia panes non habemus. Ideo ait nobis ut caveamus a fermento, id est, a panibus Pharisaeorum: Sciens autem Jesus eos male intellexisse, cavete a fermento Pharisaeorum, redarguit eos inde, et indu
Abbreviated transcription (Latin):
mentesimo iicesimo septimo capitulo eiusdẽ:
uixta qͥd dñs diuersis temporib diu̾sisq locis
eade sepius dixit. De multotiens enĩ dictis suf¬
ficit ui hoc oꝑe ñ nulla semel haberi. Quod
etiã de ceco illuminato solus marcus narrat
capło octogesimo pͥmo. ñ incongrue reticetur
in hoc libro: plurima de cecoꝵ illuminatio¬
ne referente. Sic de similib. Suum enim est
sebentis ȩuangłm ñnulla ex industria omit¬
ter: ad insinuandũ iudelicar multa suꝑesse:
Unde ioħ̾es in fine libri sui ait. alia eẽ multa
quȩ fecit iħe: & si scriberent᷑ omĩa nec ipse
t cum uenissent discipuli eius tranffrecum.
obliti sunt panes acciꝑe: & nͥ unũ panem
ñ habebant in naui. Indicat᷑ qũa modicam
carnis eurã haberent in reliquis: qͥ nec uiati¬
cũ sumpserunt intentione dũici comitatus:
Unus panis: panẽ uitȩ significat: T rans
t p̃cepit eis dicens. Intuemini & cauete
a ferm̃to phariseoꝵ & saduceoꝵs: & a fer¬

Expanded text:
entesimo vigesimo septimo capitulo ejusdem, juxta quod Dominus diversis temporibus diversisque locis eadem saepius dixit: sed multoties enim dictis sufficit in hoc opere nonnulla semel haberi. Quo etiam de caeco illuminato solus Marcus narrat capitulo 81, non incongrue reticetur in hoc libro, plurima de caecorum illuminatione referente. Sic de similibus. Suum enim est, scribentis evangelium, nonnulla ex industria omittere, ad insinuandum videlicet multa superesse. Unde Joannes in fine libri sui ait: Alia esse multa quae fecit Jesus; et si scriberentur omnia, nec ipse puli ejus trans fretum, obliti sunt panes accipere, et nisi unum panem non habebant in navi. BEDA. Indicatur quam modicam carnis curam haberent in reliquis, qui nec viaticum sumpserunt intentione Dominici comitatus. Unus panis, panem vitae significat. Trans praecepit eis, dicens: Intuemini et cavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, et a fer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ideo ignẽ colebant more ꝑsarum Eos
ꝙͦ uasis: supplantatoresq uocant: qͥa heredita¬
tẽ patͥarchȩ iacob sibi uendicant. Cognouit
mulier xp̃m ẽẽ iudeũ: qͥa fimbrias mn uestim̃¬
tis uidei ferebant. ꝑ qd̾ discernebant᷑: Respon¬
dit iħe: & dixit ei. Si seires donũ dĩ. & quis ẽ
raliter sitiret. tam̃ ñ nisi potum fidei petebat:
cuiꝰ merito sp̃m dare cupiebat: & iccirco sa¬
maritanã ammonet ut petat. Donũ dĩ est

Expanded text:
et ideo ignem colebant more Persarum. Eoet ideo ignem colebant more Persarum. Eoet vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. Cognovit mulier Christum esse Judaeum, quia fimbrias in vestimentis Judaei ferebant, per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est liter sitiret, tamen nonnisi potum fidei petebat, cujus merito Spiritum dare cupiebat; et idcirco Samaritanam admonet ut petat. Donum Dei, est
Abbreviated transcription (Latin):
durus accedentes & possessurus: Sexta hora
nit mulier de samaria: haurire aqũa. Dicit
ei iħc. Ca mͥ bibere. Discipuli emm eiꝰ abie¬
rant in cuutatẽ: ut eybos emerent. Uentt
samaritana in figura eccłiȩ de gentib: quȩ pͥ¬
us ydria cupiditatis hauriebat a qũa de puteo.
iest uoluptatẽ secłi de ꝓfunditate tenebrosa:
s nunc eiꝰ fidem sitit iħc. & pecit ab ea potari.
Pent qͣsi accepturus: ꝙ afffuit tamqũa satia¬
turus. In ciuitate discipuli emunt eybos a iu¬
deis: quors corda p̾dicatione fidei do student.
cõparare. Dicit gͦ ei mulier illa samarita¬
nã. Quomͦ tu iudeus etm sis bibere a me pos¬
cis. quȩ sũ mulier samaritana: Non enim¬
ꝑ contunt᷑ uidei samaritanis. Samarttani¬
hrisolam legem accipiebant: ioẽ quinq libros
moysi. hii erant ex origine ꝑsarum & assy¬
riors. Quos rex assyrioꝵ sublatis filiis isrł i
captiuitatẽ posuit ad incolenda loca samariȩ:

Expanded text:
cturus accedentes et possessurus. Sexta hora, cturus accedentes et possessurus. Sexta hora, nit mulier de Samaria haurire aquam. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Venit Samaritana in figura Ecclesiae de gentibus, quae prius hydria cupiditatis hauriebat aquam de puteo, id est, voluptatem saeculi de profunditate tenebrosa; sed nunc ejus fidem sitit Jesus, et petit ab ea potari. Petit quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. In civitate discipuli emunt cibos a Judaeis, quorum corda praedicatione fidei Deo student comparare. Dicit ergo ei mulier illa Samaritana: Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me poscis quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. AMBROS. Samaritani solam legem accipiebant, id est, quinque libros Moysi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae :
Abbreviated transcription (Latin):
seu de galilea in uideam ꝑ samariam transim
cũ ea quȩ sequiuit᷑ facta fueririt. ex euangłie
lectione nequaquã certũ ẽ: qm̃ sepissime tem¬
poꝵ seriem p̃postero ordine ꝑmutat. In figua
xp̃i qui ẽ legittimꝰ heres patriarcharũ habas
hereditatẽ in geutib suscepit ioseph a iacob p̃¬
dii hereditatẽ quã gentes inhabitant: ꝙ il
qua ꝑ typum samaritanȩ mulieris xp̃o adhe¬
rent: Ubi aqua in suꝑficie terrȩ manat fol
dicit᷑: ubi ũ in ꝓfundo. & fons et puteus uocs
scdm carñe: qͥ condidit nos fortituadme lll.
Suscepit enĩ om̃ia quȩ sunt nr̃e iifrmid¬
ine peccato: & nitett qͣsi infirmꝰ infirmos. Qd
fdus ⁊̃ atam in carne. ȩua autẽ de costa eius:
siguificat nos fortes futuros de infirmitate .xͥ.
Sontuds namq eiꝰ creauit: infirmitas recrea¬
ut. fonttuddo fecit ut qͦd ñ erat eẽt: infirmitaᷤ
fecitꝰ ut qͦ erat ñ ꝑiret. Sic udelicos fatigat᷑
itunere sedit: tam qũa magister humilis do¬

Expanded text:
ariam transierit, cum ea quae sequuntur facta fuerint, ex Evangelica lectione nequaquam certum est: quoniam saepissime temporum seriem praepostero ordine permutat. In figura Christi, qui est legitimus haeres patriarcharum, habens haereditatem in gentibus, suscepit Joseph a Jacob praedii haereditatem, quam gentes inhabitant, et in qua per typum Samaritanae mulieris Christo adhaerent. Ubi aqua in superficie terrae manat, fons dicitur; ubi vero in profundo, et fons et puteus vocatsecundum carnem, qui condidit nos fortitudine sua. Suscepit enim omnia quae sunt nostrae infirmiine peccato, et nutrit quasi infirmus infirmos. Quod factus est Adam in carne, Eva autem de costa ejus, significat nos fortes futuros de infirmitate Christi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmitas recreavit. Fortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmitas fecit, ut quod erat non periret. Sic videlicet fatigatus itinere, sedit tanquam magister humilis, do
Abbreviated transcription (Latin):
stros cũ minorib cõmunicare consilia
sua: uel ideo ut ex collo quitione in telligãt
signi magnitudinẽ. Turba tͥduo sustinet
dñn ꝓpt̾ sanationẽ infirmoꝵ: & electi in fide
t̾nitatis supplicant dño ꝓ languorib animaꝵ
sui uel suoꝵ. Uel tͥduo turba sustinet dñm:

Expanded text:
stros cum minoribus communicare consilia stros cum minoribus communicare consilia sua, vel ideo, ut et collocutione intelligant signi magnitudinem. Turba triduo Dominum sustinet sanationem infirmorum, et electi in fide Trinitatis supplicant Domino pro languoribus animarum sui vel suorum. Vel triduo turba sustinet Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
quentis. Ideo ñ accuso: qͥa ñ ueni dampnare
s saluare. Moyses uͦ accusat: qͥa in creduli e¬
stis uoci illiꝰ qua ait. ꝓpħam uob̃ suscitabit
eũ. Omĩs anima quȩ ñ obedierit ꝓpħe illi:
exterminabit᷑ de ppło dĩ. Si autẽ illiꝰ literiˢ
ñ creditis: qͦmͦ uerbis meis credetis: Multo
uidelicet minus qͥa in lege magistri ẽẽ p̾sumi¬
tis: in uerb̃ autẽ meis neq magistri. neq discipu¬
li eẽ uultis. Ibi inchoatio ꝑfectȩ uitȩ: hic uͦ
consũmatio. Ibi sum ꝓpħatus: hic uob̃ dico
t relictis illis: in illis dieb iterũ cũ multa
turba eẽt: conuocatis discipulis sius dixit:
Misereor turbȩ: qͥa ecce iam triduo ꝑseuerant
mecũ. & ñ habent qͦd manducent: & dimitte¬
re eos ieiunos nolo. ne deficiant in uia. Quia
infidelitatis error insolentiũ animos obtine¬
bat: potiꝰ reliquisse eos qũa dimisisse scribit᷑:¬
onuocat autẽ discipulos. ut doceat magi¬

Expanded text:
quentis. Ideo non accuso, quia non veni damnare, quentis. Ideo non accuso, quia non veni damnare, sed salvare. Moyses vero accusat, quia increduli estis voci illius qua ait: Prophetam vobis suscitabit obedierit prophetae ilii, exterminabitur de populo Dei . Si autem illius litteris non creditis, quomodo verbis meis credetis. Multo videlicet minus; quia in lege magistri esse praesumitis, in verbis autem meis neque magistri, neque discipuli esse vultis. Ibi inchoatio perfectae vitae, hic vero consummatio. Ibi sum prophetatus, hic vobis dico,VI R. 76 Et relictis illis, in illis diebus iterum cum multa turba esset, convocatis discipulis suis, dixit: Misereor turbae, quia ecce ecum, et non habent quod manducent, et dimittere eos jejunos nolo ne deficiant in via, etc. » Quia infidelitatis error insolentium animos obtinebat, potius reliquisse eos quam dimisisse scribitConvocat autem discipulos ut doceant magi
Abbreviated transcription (Latin):
suo: illũ accipietis: P robat: qͥa dilectio dei
ñ ẽ in eis. Ego ueni ut ꝑ me pater glificet᷑. et
ñ accepistis me. toẽ non credidistis in me: s
inde pena peccati uob̃ hȩc erit. Cum antixp̃c
uenerit in nomine suo qͥa ꝓpͥam głam queret.
& se dm̃ dicet: illũ accipietis. Hoc ẽ qͦd apłs
ait: ut credant mendatio. qͥ ñ crediderũt ue¬
iitati. Quomꝰ potestis uos credere qͥ glłam
abinuicem accipitis: ꝙ głam quȩ a solo dõ ẽ
ñ queritis: Non qͥa ñ ẽ aꝑta ueritas non
credunt: s quia suꝑbia eos excecat. ꝙ ambiti¬
O laudis: quȩ appetit de se existimari qͦd in se
ñ habet. et suꝑ alios se efferre. Humilitas uͦ.
solus di glam querit: eiq soli placere appetit
Holite putare: qͥa ego accusaturus sim uos¬
apud patr̃e. Est qͥ accusat uos: moyses in quo
uos sꝑatis. Si enim crederetis moysi: crederetis
forsitan & mͥ. De me enĩ ille scͥpsit. Quod a¬
it forsitan: trrisio ẽ increduli. ñ dubitatio lo¬

Expanded text:
a dilectio Dei non est in eis. Ego veni ut per me Pater glorificetur, et non accepistis me, id est non credidistis in me, sed inde poena peccati haec vobis erit. Cum Antichristus venerit in nomine suo, quia propriam gloriam quaeret et se Deum dicet, illum accipietis. Hoc est quod Apostolus ait: Ut credant mendacio qui non crediderunt veritati . Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis? Non quia non est aperta veritas, non credunt, sed quia superbia eos excaecat et ambitio laudis, quae appetit de se existimari quod in se non habet, et super alios se efferre, humilitas vero solius Dei gloriam quaerit, eique soli placere appetit. Nolite putare quia ego accusaturus sim s Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit. Quod ait, forsitan, irrisio est increduli, non dubitatio lo
Abbreviated transcription (Latin):
Martus refert: qͥa delonge uenerunt. Qnͣto
qͥs plus errauit: tanto longius a dño recessit:
Item. Iudei credentes deꝓpe uenerunt. ut edo¬
ct lege & ꝓpħis: credentes ex gentib delonge
ut ñ edochꝰ. Et dicunt ei discipuli. Unde
ꝗͦ nob̃ in deserto panes tantos: ut saturemꝰ
turbam tantam: Ait illis iħe. Qt panes ha¬
betis : At ili adixerurit. Septem: e pauco pisci¬
culos. Et p̾cepit turbȩ: ut discumberet suꝑ
uel secularis dignitatis resrdentib. s inter
deserta. xp̃m querentib: cȩlestis gr̃e alimoni-¬
a imꝑtit᷑. Qui enĩ ñ fastidiunt a xp̃o suscipi¬
unt᷑: ꝙ sp̃ualtter et corporalit̾ etiã si indigẽt

Expanded text:
onge venerunt. Quanto quis plus erravit, tanto longius a Domino recessit. Item Judaei credentes, de prope venerunt, ut edocti lege et prophetis; credentes ex gentibus, de longe, ut non edocti Et dicunt ei discipuli: Unde ergo nobis in deserto panes tanti, ut saturemus turbam tantam? Ait illis Jesus: Quot panes habetis? At illi dixerunt: Septem, et paucos pisciculos. Et praecepit turbae ut discumberet supevel saecularis dignitatis residentibus, sed inter deserta Christum quaerentibus, coelestis gratiae alimonia impartitur. Qui enim non fastidiunt, a Christo suscipiuntur; et spiritualiter et corporaliter etiam, si indigent
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sũ utta abicitis. uitã in scͥpturis ñ inueni¬
etis: & tam̃ ꝑ ea quȩ ille docent ñ uultis ue¬
nire ao me. idest credere inme: ut habeatis
uitam qũa in ipsis queritis. Claritatẽ ab
hominib ñ accipio: s cognoui uos qͥa dile¬
ctionẽ di ñ habetis in uobis: Humanam
laudẽ ñ quero. nec carnalẽ honore. qui ueni
dare spũalem: s uob̃ errantib condoleo: qͥa
ñ habetis dilectionẽ dĩ: & ad uiã ueritatẽ redu

Expanded text:
ta, abjicitis, vitam in Scripturis non invenietis, et tamen per ea quae illae docent, non vultis venire ad me, id est credere in me, ut habeatis vitam quam in ipsis quaeritis. Claritatem ab hominibus non accipio, sed cognovi vos, quia dilectionem Dei non habetis in vobis. Humanam laudem non quaero, nec honorem carnalem, qui veni dare spiritualem; sed vobis errantibus condoleo, quia non ha
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑ rationẽ sentire uitã sapientiȩ. Corpora uͦ:
ab animab uiuificant᷑. Et potestatem
dedit ei uidiciũ facere: qͥa filius hominis ẽ:
Sic̃ uita uitam genuit: sic potens uidicare.
potentẽ iudicare. Et hoc ẽ: dedit ei potesta¬
tem iuidiciũ facere. Indiuise itaq uidicant:
sapientiȩ cedit in discretione iudicii. uͥ eqͥtaᷤ
magis ẽ examinanda. quauis & potentia exer¬
cenda. nec bonitas subtrahenda: ideo speci¬
alius diserimen iudicii attribuit᷑ sapientiẽ. Iu-¬
xta hoc gͥ supͣdixit. pat̾ ñ iudicat quẽquam:
s omne iudiciũ dedit filio. Qd̾ autẽ supponi-¬
tͣ. qͥa filiꝰ hominis ẽ: inde maxime pendere
iudiciũ declarat. qͦd impii etiã filiũ a patre
missũ crucifixerunt: q cotidie coneulcant. Uel

Expanded text:
est per rationem sentire vitam sapientiae Corpora vero est per rationem sentire vitam sapientiae Corpora vero ab animabus vivificantur. Et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est. Sicut vita vitam genuit, sic potens judicare potentem judicare. Et hoc est: Dedit ei potestatem judicium facere. Indivise itaque judicant  potentia sapientiae cedit in discretione judicii, ubi aequitas magis est examinanda, quamvis et potentia exercenda, nec bonitas subtrahenda: ideo specialius discrimen judicii attribuitur sapientiae. Juxta hoc igitur supradixit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quod autem supponitquia Filius hominis est, inde maxime pendere judicium declarat, quod impii etiam Filium a Patre missum crucifixerunt, et quotidie conculcant. AL
Abbreviated transcription (Latin):
causam conferentẽ uitã ȩternã: uidelicor fid̾e
& obedientiam. Quare in iuidiciũ dampnatiois
ñ ueniet: s hic transiet a morte infidelitatis.
ad uitã fidei & iusticiȩ. A men am̃ dico uo¬
⁊ bis: qͥa uenit hora & nunc ẽ quando mor¬
tui audient uocem filii di: & qui audierĩt
uiuent: Dilucidat selo qui de resurrectio¬
ne animar. Noli expectare nouissimã horã.
Uenit hora & nunc ẽ: in qua mortui in pec¬
catis audient ꝑ me. deinde ꝑ apłos uerbum
salutis: & uiuent qͥ audierint. Hoc ẽ obau¬
dierint: nam ꝓpt̾ auditũ ñ uiuent. nͥ obedi¬
ant. Uere ꝑ uocem filii uiuent: unde sequit᷑:
Sicut enim pater habet uitã in semet ipsoͤ
sic dedit & filio uitã habere in semet ipso:
Idest genuit filium uitam in semet ipso ha-¬
bentem. Hoc solum interest. qͦd pater uita ẽ
ñ nascendo: filiꝰ uita ẽ nascendo. Uita autẽ qͦ
ẽ pater ꝙ filius. uiuificat animas. illuminat.
pascit. et saginat parit̾ animas & angłos: qͦrũ

Expanded text:
causam conferentem vitam aeternam, videlicet fidem et obedientiam. Quare in judicium damnationis n veniet, sed hic transiet a morte infidelitatis ad vitam fidei et justitiae. Amen amen dico vobis, quia venit hora et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierunt, vivent. Dilucidat se loqui de resurrectione animarum. Noli exspectare novissimam horam. Venit hora et nunc est, in qua mortui in peccatis audient per me, deinde per apostolos verbum salutis; et vivent, qui audierint, hoc est, obaudierint: nam propter auditum non vivent, nisi obediant. Vere per vocem Filii vivent. Unde sequitur: Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Id est, genuit Filium vitam in semetipso habentem. Hoc solum interest, quod Pater vita est non nascendo, Filius vita est nascendo. Vita autem quae est Pater et Filius, vivificat animas, illuminat, pascit et saginat pariter animas et angelos, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
facere quicqũa: s sicut audio uidico. & usi¬
ciũ meũ iustum ẽ. Explanat qͦo dixeiati
testatem dedit ei uidiciĩ. N il possum ani¬
ipso facere: quasi dicat. A me ipso non sũ. N
a patre: a quo & cum quo facio om̃ia. Sieur
audio. idest sicut in telligo ꝑ unitatẽ substi¬
dio a deo iudico. A xluii. Si ego testini¬
niũ ꝑhibeo de me: testimoniũ meũ ñ ẽuen¬

Expanded text:
cere, sed sicut audio, judico, et judicium meum justum est. Explanat quod dixerat, potestatem dedit ei judicii. Nil possum a meipso facere: quasi dicat, a meipso non sum; sed a Patre, a quo et cum quo facio omnia. Sicut audio, id est, sicut intelligo per unitatem substadio a Deo judico. A. 43X Si ego testimonium perhibeo de me, testimonium meum non e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. potius in forma serui quȩ stecit sub iudice iu¬
dicabit: tit possit & ab impiis uideri. Litterã
sic iunge: filius qͦs tiult uiuificat: ut om̃s ho¬
norificent filiũ. sic̃ honorificant patrem a .el.¬

Expanded text:
est, potius in forma servi, quae stetit sub judice, juest, potius in forma servi, quae stetit sub judice, judicabit, ut possit et ab impiis videri. Litteram sic junge: Filius quos vult, vivificat, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. A.
Abbreviated transcription (Latin):
bbati qũa calumpniabant᷑: Quos uult filius
uiuificat. Una quippe ẽ pat̾s & filii uoluntas:
sicut ꝙ potentia. & oꝑatio. Uere pater diligit
filiũ: qͥa intantũ ut ei omne iudiciũ concedat:
Et hoc ẽ. Neq enĩ pater iudicat quẽqũã÷ s
uidiciũ omne dedit filio: ut om̃s honorificent
filiũ sicut honorificant patĩe. In uedicio fa¬
ciendo uͥ considerandũ ẽ. qͥo cuiq ꝓ meritis
debeat᷑. ñ tam potentia qũa sapientia exercen.¬
da ẽ: ut om̃s hoc scilico attendentes qͦs filii ẽ
uidicare: etiam si ñ amore timore saltẽ tantũ
solum uiuificat filus in pͥma udelico resur¬
rectione quȩ ẽ animarũ: s etiam uidicabit in
scdã resurrectione quȩ erit corpor. Et hoc est.
Neq enĩ pater iudicat quẽgũa: s iudiciũ om̃e
dedit filio. Non enĩ ꝑsona pat̾s in uidicio appa¬
rebit: s nec xp̃e in eo qͦd patͥ consubstantialis

Expanded text:
bbati, quam calumniabantur. Quos vult Filius bbati, quam calumniabantur. Quos vult Filius vivificat. Una quippe est Patris et Filii voluntas, sicut et potentia et operatio. Vere Pater diligit Filium, quia in tantum, ut ei omne judicium concedat. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. In judicio faciendo, ubi considerandum est quid cuique pro meritis debeatur, non tam potentia quam sapientia exercenda est, ut omnes hoc scilicet attendentes, quod Filii est judicare, etiam si non amore, timore saltem tantum solum vivificat Filius, in prima videlicet resurrectione, quae est animarum; sed etiam judicabit in secunda resurrectione, quae erit corporum. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio. Non enim persona Patris in judicio apparebit, sed nec Christus in eo quod Patri consubstantialis
Abbreviated transcription (Latin):
chil nisi ꝑ sapientiã suam oꝑat᷑. Pater enm
disigit filiũ: ꝙ omia demonstrat ei quȩ ipse
facit: & maiora his demonstrabit ei oꝑa ut
uos miremini. O mĩa facienda ei demon¬
stiat. Iest cuncta in eiꝰ consilio ponit: sicut
ille qͥ aliquẽ consulens quȩ facturus ẽ ei o¬
stendit. Maiora his quȩ nunc facta sunt eius
consilio ꝑaget: qͦd ẽ ei demonstrabit. Unde et
ipsa in ꝓuerbiis sapientia de se dicit. Ego sapi¬
entia habito in consilio. Et item. Cum eo er̃a
cuncta disponens. Maiora faciet ut uos mire¬
min: idest unde ampliꝰ mirari possitis. si illa
noueritis. Uel in fittura utta mirabimin in¬
de cũ ceceris dampnatis dicentes. Quomͦ hui
reputati fc̃ int̾ filios cdĩ  Sicut enĩ pater
susttat mortuos & uiuficat: sic &x filius qͦs
uult uiuificat. Quȩ sint illa maiora dicit:
scilicoꝵ resuscitatio animarũ. a peccatis maior
ẽ qũa supradicta euiatio languidi in corpore.
de qua plurunũ mirabaut᷑: uel illa solutio sa¬

Expanded text:
ter enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Omnia facienda ei demonstrat, id est, cuncta in ejus consilio ponit, sicut ille qui aliquem consulens, quae facturus est, ei ostendit. Majora his quae nunc facta sunt, ejus consilio peraget: quod est, ei demonstrabit. Unde et ipsa in Proverbiis Sapientia de se dicit: Ego Sapientia habito in consilio . Et item: Cum eo eram cuncta disponens . Majora faciet, ut vos miremini, id est, unde amplius mirari possitis, si illa noveritis. Vel in futura vita mirabimini inde, cum caeteris damnatis dicentes: Quomodo hi reputatsuscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quae sint illa majora, dicit: scilicet resuscitatio animarum a peccatis, major est, quam supradicta curatio languidi in corpore, de qua plurimum mirabantur; vel illa solutio Sa
Abbreviated transcription (Latin):
nec squamosa sunt in piscib Unde in actib
apłorum. Qd̃ ds scĩficauit: tu ne cõmunt
oixeris. Commune gͦ: ꝓ unmundo habtr
Communicatio tam̃ apłica ñ lota extendĩ
palmites suos usq ad mare: mundiciauen
phariseoꝵ sterilis est m clou. Rlxxii lixii¬

Expanded text:
nec squamosa sunt in piscibus. Unde in actibus nec squamosa sunt in piscibus. Unde in actibus apostolorum: Quod Deus sanctificavit, tu ne commune dixeris . Commune ergo pro immundo habent. Communicatio tamen apostolica non lota extendit palmites suos usque ad mare; munditia vero Pharisaeorum sterilis est. CAPUT LXXX
Abbreviated transcription (Latin):
rantiũ ds̃ uent̾ ẽ: ita cupiooꝵs qͦ iustissime
pecunia ds dici potest. Nequitia ẽ defectis
boni: qͦd nequã seruus dieit se facere nequim.
Dolus ẽ occulta malitia: blandis uerb̃ adom¬
ta. Impudicitia ẽ: om̃is incontinentia abi¬
bidinẽ ꝑtuens: uelut illicitꝰ carnis tactus. et
turpia uerba: et turpis cogitatio. Oculꝰ ma¬
lus intelligit᷑ inuidia: qͦd ẽ aliena felicitate tr¬
queri. Suꝑbiȩ autẽ speties sunt: uelle p̾esse.
nolle subesse. nolle parem habere. Inter stultũ
& isipientẽ hoc int̾est: qͦd quantͦlibet philo¬
sophus insipiens est si dei sapientia priuet᷑:
stultus u. nec in temporalib astutiam habit
Marcus ꝓ coinqͥnat ponit cõmunicat. quod
ꝓpͥe scͥpturarũ ẽ: s tam̃ publico sermone ñ ti¬
rit᷑. Iudei cõmunes cybos uocant quib oñt
utunt᷑ homines: ut lepores. & huiꝰmodi an¬
malia. quȩ ungulam ñ findunt. nec rumui

Expanded text:
racium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime racium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest. Nequitia est defectus boni, quod nequam servus dicit se facere nequire. Dolus est occulta malitia, blandis verbis adornata; impudicitia est omnis incontinentia ad libidinem pertinens, velut illicitus carnis tactus et turpia verba, et turpis cogitatio. Oculus malus intelligitur invidia, quod est aliena facilitate torqueri. Superbiae autem species sunt, velle praeesse, nolle subesse, nolle parem habere. Inter stultum et insipientem hoc interest, quod quantuslibet philosophus insipiens est, si Dei sapientia privetur, stultus vero nec in temporalibus astutiam habet. Marcus pro coinquinat, ponit communicat , quod proprie Scripturarum est, sed tamen publico sermone non teritur. Judaei communes cibos vocant, quibus omnes utuntur homines, ut lepores et cujusmodi animalia quae ungulam non findunt, nec ruminant,
Abbreviated transcription (Latin):
.phemia suꝑbia stulticia: ħ ft̃ qͦ coĩqͥnant hoĩem:
Non lotis aut̃ manib manducare ñ coinqͥnant
hominẽ: ler̃ P lato putauit ratio¬
nabile nr̃m in cerebro. iram in felle: desi¬
deriũ in iecore cõmorari. Si aut̾̃e de cor¬
de exeunt cogitationes male: gͦ animȩ
pͥncipale ñ ẽ scđm platoñe in cerebro. s
tationes a diabolo imititi putant. qͥ abi¬
tor eẽ potest ñ auctor. Non eñi occutado¬
dis rimat᷑ s ex corporis habitu rem pilat
ut si pulcr̃ã mulierẽ nos erebro uiderit eh¬
cere. intelligit cor uulneratũ. Homieus
etiã illi: qͥ frẽs odio habent usq ato morte uĩ
ioħes. Qui frẽm suũ odit: homicida ẽ. adiste¬
rare ẽ: thorũ alteriꝰ uiolare. fornieatio l en es
amor a legicio conubio solutus & uagis:¬
autẽ fornicatio a fornicib: in quĩb pagan
suã turpitudinẽ exercebant. furtũ ẽ omne
qͦd alterius dampno acquirit᷑. Auaritia aut
radix maloꝵ. seruitꝰ ẽ ydolorũ: qͥa sicut us¬

Expanded text:
inem. Non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem. HIERON. Plato putavit rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Si autem de corde exeunt cogitationes malae, ergo animae principale non est secundum Platonem in cerebro, sed itationes a diabolo immitti putant: qui adjutor esse potest, non actor. Non enim occulta cordis rimatur, sed ex corporis habitu rem putat, ut si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor vulneratum. Homicidae sunt etiam illi qui fratres odio habent usque ad mortem. Unde Joannes: Qui fratrem suum odit homicida est . Adulterare, est torum alterius violare; fornicatio vero est amor a legitimo connubio solutus et vagusautem fornicatio a fornicibus, in quibus pagani suam turpitudinem exercebant. Furtum est omne quod alterius damno acquiritur. Avaritia autem radix malorum, servitus est idolorum ; quia sicut vo
Abbreviated transcription (Latin):
namq seđm homiñe: pat̾ maior me ẽ. Scd̃m
diuinitatẽ equalit̾ honorant᷑. pater & filius:
Quid ẽ honorificare patĩe: nisi qͦd habeat
filium: Tollis honorem patͥ: uͥ minorẽ honorẽ
das filio. Nam sinoluit ȩqualẽ sͥ generare in-¬
uidit: si aittẽ uoluit ꝙ ñ potuit defecit: a deli.
I men am̃ dico uob̃: qͥa qui uerbũ meũ audit
q credit ei qͣ misit me: habet uitã ecerña:

Expanded text:
or me est . Secundum divinitatem aequaliter honorantur Pater et Filius. Quid est honorificare Patrem, nisi quod habeat Filium? Tollis honorem Patri, ubi minorem honorem das Filio. Nam si noluit aequalem sibi generare, invidit; si autem voluit et non potuit, defecit. A. 41X Amen amen dico vobis quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vita
Abbreviated transcription (Latin):
s catulis comparauit: quappt̾ liberata ẽ filia
U bi datur exempłu cathecitandi & baptran¬
di infantes: qui ꝑ fioem & confessionẽ parentũ
in baptismo liberant᷑ a diabolo. Qyod autẽ
dñs puerũ centurionis & filiam chananeȩ
ñ ueniens ad eos sanat: significat gentes ad
quas ñ uenit ꝑ presentiam corporis. saluanda ᷤ¬
t iterũ exiens de finib tyri: uen̾it ꝑ sydo
decapoleos:  Decapolis ẽ regio decem ur¬
bium transiordanẽ ad orientẽ cirta hyppum.
ꝙ pellam. et gadaran: contͣ galileam. Quod
Eͦ dicit᷑ qͥa dñs uenit ad mare galileȩ inter
medios fines decapoleos: ñ ipsos fines deca
polis eũ intrasse significat. Neq enĩ mare
transnauigasse dicit᷑: s potiꝰ usq ad mars¬
uenisse: ꝙ ad ipsũ ꝑuenisse locũ. qͥ medios fi-¬
nes decapolis longe transmare positoͥs respi-¬
cit: int̾. idest contra. Uel galileȩ. quȩ ẽ inter

Expanded text:
sed catulis comparavit: quapropter liberata est filia. BEDA. sed catulis comparavit: quapropter liberata est filia. BEDA. Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, qui per fidem et confessionem parentum in baptismo liberantur diabolo. Quod autem Dominus puerorum centurionis et filiam Chananaeae, non veniens ad eos, sanat, significat, gentes ad quas non venit per praesentiam corporis, salvandas pEt iterum exiens de finiDecapoleos, etc. » Decapolis est regio decem urbium trans Jordanem ad orientem circa Hippum et Pellam et Gadaram contra Galilaeam. Quod ergo dicitur, quia Dominus venit ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos, polis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius usque ad marvenisse, et ad ipsum pervenisse locum, qui medios fines Decapolis longe trans mare respicit, inter, id est, contra. Vel Galilaeae, quae est inter
Abbreviated transcription (Latin):
mensa ẽ scͥptura sc̃a: panẽ uitȩ ministrans:
Hinc ȩccłia dicit. Parasti in conspectu meo
mensã. Micȩ interna mysteria scͥpturarum:
quib humiliũ corda reficiunt᷑ iuxta illud
adipe frumenti satiat te. Non gͦ crustas ẽ¬
dunit catelli: qͥa conuersi ad fidem de gentib
ñ littere suꝑficiem. s sp̃ualem inquirunt me¬
dullã. Et hoc sub mensa dñorum: dũ uerbis
sacͥ eloquii humilit̾ subditi. officia cordis et
corporis subponunt ad implenda p̃cepta. Uel m¬
dñi mensȩ possunt intelligi scͥpturaꝵ cõposi¬
tores. seu inter p̾tes. Et tunc ait illi. O mu¬
lier magna ẽ fides tua: fiat tͥ sicut uis. Et sa-¬
nata ẽ filia eis ex illa hora. Sub ꝑsona mu leĩ¬
lieris chananitidis magna fides eccliȩ. magna
patientia ꝙ humilitas predicat᷑: quȩ credidit
posse sanari filiam: & totiens contempta passa
ẽ in precib ꝑseuerare: et humilitate se ñ canib

Expanded text:
mensa est Scriptura sacra, panem vitae ministrans. mensa est Scriptura sacra, panem vitae ministrans. Hinc Ecclesia dicit: « Parasti in conspectu meo mensam . » Micae sunt interna mysteria Scripturarum, quibus humilium corda reficiuntur, juxta illud: « Adipe frumenti satiat te . » Non ergo crustas edunt catelli, quia versi ad fidem de gentibus non litterae superficiem, sed spiritualem requirunt, medullam, et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi officia cordis et corporis supponunt ad implenda praecepta. Vel Domini mensae possunt intelligi Scripturarum compositores seu interpretes. Et tunc ait illi: « O mulier, magna est fides tua. Fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia ejus ex illa hora. » Sub persona mulieris Chananitidis magna fides Ecclesiae, magna patientia et humilitas praedicatur, quae credidit posse sanari filiam, et toties contempta passa est in precibu
Abbreviated transcription (Latin):
Iale ẽ qͦd dicit. fũturũ ẽ ut & uos gentes sa¬
lutẽ consequamini: s pͥus oportet aliquos
saltẽ iudeos qͥ antiqua electione filii di no¬
minant᷑. pane celesti refiq: &e sic tand̾e genti¬
b uitȩ pabula ministiari c̃ P anes dicuntur
echniei ꝓpt̾ ydolatriam: qui esui sanguinis
dediti & cadauerib mortuoꝵ ferunt᷑ in ra¬
biem. O mira comiersio. Quondã isrł erat
filius nos canes: &e pꝰea dictum ẽ de eo cutũ¬
dederunt me canes multi. At illa dix̃ Etiã¬
dñe. Nam ꝙ catelli edunt de micis: quȩ ca¬
dunt de mensa dominors suors: Sensus
ẽ. Cerre dñe uerum ẽ qͦd dicis: ñ ẽẽ bonũ panẽ
filioꝵ mittere canib. S coeo ñ desisto p̾cari
ioest certe catelli edunt de micis. Ergo si sũ
indigna cui integrũ panẽ p̾beas: saltem da
mͥ filiȩ meȩ sanitatẽ. qͣsi micã cõparatione
multoꝵ mirabiliũ quȩ fecisti. Mysticȩ

Expanded text:
» Tale est quod dicit. Futurum est ut et vos gentes sa» Tale est quod dicit. Futurum est ut et vos gentes salutem consequamini, sed prius oportet saltem aliquos Judaeos, qui antiqua electione filii Dei nominantur, pane coeli refici, et sic tandem gentibus vitae pabula ministrari. Canes dicuntur ethnici propter idololatriam, qui esui sanguinis dediti et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. O mira conversio! Quondam Israel erat filius, nos canes. Et postea dictum est de eo: « Circumdederunt me canes multi . » « At illa dixine: nam et catelli edunt de micis quae cadunt de mensaest: Certe, Domine, verum est quod dicis, non esse bonum panem filiorum mittere canibus, sed ideo non desisto precari id est certe catelli edunt de micis. Ergo si sum indigna cui integrum panem praebeas, saltem da mihi filiae meae sanitatem, quasi micam comparatione multorum mirabilium quae fecisti. Mystice
Abbreviated transcription (Latin):
transferunt. Iħc autẽ ñ respondit euerbũ
Et accedentes discipuli eiꝰ: rogabant eũ dicen¬
tes. Dimitte eam: qͥa clamat pꝰ nos. Post am¬
bulantẽ dñm mulier chananea dep̃catorias
uoces emittit: & pͥus in domo ad pedes eiꝰ
ꝓcidit. ut marcus cõmemorat. Qꝑod aũ
dñs ñ respondit ei. ñ fuit de suꝑcilio suꝑbiȩ:
s ne sͥ contrarius uideret᷑ cũ dixisset in uiam
gentiũ ne abieritis: & ne occasionẽ daret ca¬
lumpniatorib. ꝑfectam salitẽ gentiũ resur¬
rectionis tempori reseruans. ꝓ chananea dis¬
cipuli rogabant. nescientes mysteria chm̃: uł
pse autẽ respondens ait. Non sũ missus: nͥ ad
oues quȩ ꝑierunt domꝰ urł. Hoc dixit qͦo
pͥmũ missus sit ad isrł: qũe negligentẽ ȩuan¬
głm dimissurus erat. & transiturus ad gentes
Neũ dicens. Dñe: aduuia me. R Qui dixit:
Sine pͥus saturari filios. oi.R. Non ẽ enĩ bo¬
nũ sumere panẽ filioꝵ: & mittere canib.

Expanded text:
respondit ei verbum. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. » Post ambulantem Dominum mulier Chananaea deprecatorias voces emittit, et prius in domo ad pedes ejus procidit, ut Marcus commemorat. Quod autem Dominus non respondit ei non fuit de supercilio superbiae, sed ne sibi contrarius videretur, cum dixisset: « In viam gentium ne abieritis . » Et ne occasionem daret calumniatoribus, perfectam salutem gentium resurrectionis tempori reservans. Pro Chananaea discipuli rogabant nescientes mysteria Domini vel s autem respondens ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierant domus Israel. » Hoc dixit quod primum missus sit ad Israel, quem negligentem Evangelium dimissurus erat et transiturus ad gentes. ns: Domine, adjuva me. Qui dixit: Sine prius satiari filios. Non est enim bonum sumere panem filiorum et mittere canibus.
Abbreviated transcription (Latin):
idest in nullis quȩ huc usq facta sunt oꝑato
mea oꝑationi pat̾s defuit: s in cunctis part̃
ego cũ patre operor: cũ uidelicoꝵ diuma potenti¬
a nichil nͥ ꝑ sapientiã suam faciat. Ac si dicat
Si me in aliquo qͦd ꝑ me factum sit rep̃hendẽ
sex dieb tantũ ut putatis oꝑatus ẽ q̃s̃. h ul¬
ñ opciat᷑: qͥa qui ser dieb condidit noua. a
quiu reqͥeuit die septima: pꝰea oꝑat᷑ usq in
sni e ubnando. sustentando. renouando. ꝓpa¬
gando. ut ꝑmaneant condita. Et cum semꝑ
Syet ds: constat sacramentũ eẽ qd de sabbati
reie legit᷑. forte ideo dictus ẽ dñs requieuisse
i die septimo ab oꝑib sus: qͥa sexta sabbat
redoidit sp̃m. & sabb̃o requieuit in sepulcro:
Quasi diceret uideis. Quid expectatis ut non
operer die sabbati: Sabbat dies: ad signifi¬
eitionẽ meã uob̃ p̾ceptus est: Propt̾ea gͦ
magis querebant eñ uidei interficere: qͥa ñ solũ

Expanded text:
Id est, in nullis quae hucusque facta sunt, operatio mea operationi Patris defuit; sed in cunctis pariter ego cum Patre operor, cum videlicet divina potentia nihil nisi per sapientiam suam faciat. Ac si dicat: Si me in aliquo quod per me factum sit, reprehendere sex diebus tantum, ut putatis, operatus est Deu operatur, quia qui sex diebus condidit nova, a quibus requievit die septima, postea operatur usque in finem gubernando, sustentando, renovando, propagando ut permaneant condita. Et cum semper operetur Deus, constat sacramentum esse quod de Sabbati requie legitur; forte igitur dictus est Dominus requievisse in die septimo ab operibus suis, quia sexta Sabbati reddidit spiritum et Sabbato requievit in sepulcro. Quasi diceret Judaeis. Quid exspectatis, ut non operer die Sabbati? Sabbati dies ad significationem meam vobis praeceptus est. Propterea ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non sol
Abbreviated transcription (Latin):
edietemptim inducit ad ueritatẽ illos rudes.
nes statim affirmat. xp̃m: ne irascerent᷑ es in¬
biguarent᷑. Ydor grece aqua latine: inde y¬
aria. id: a quarium: qũa pͥus usui. nunc autẽ
Qneri deputans ꝓicit. Hinc discant ȩuangłra¬
dur pͥus deponere curã & onus scli. Et exi¬
crunt de ciuitate: & ueniebant ad eũ. Int̾ea

Expanded text:
edetentim inducit ad veritatem illos rudes; nec statim affirmat Christum, ne irascerentur et indignarentur. Hydor Graece, aqua Latine: inde hydria, id est, aquarium, quam prius usui, nunc autem oneri deputans, projicit. Hinc discant Evangelizaturi prius deponere curam et onus saeculi. Et exierunt de civitate, et ven
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta qͦd sequit᷑. P ostea iuenit eumibe
in templo: & dixit illi. Ecce sanus factus es
iam noli peccare. ne deterius tͥ aliqͥd conting̃n
Hnuit qͦd ꝓpt̾ peccata languebat: s iħe illui
sic̃ exterius. ita interius sanauit. Unde p̾mor
ne iterũ peccando grauiꝰ iudicet᷑. Abñt ille

Expanded text:
juxta quod sequitur: Postea invenit Jesus eum juxta quod sequitur: Postea invenit Jesus eum in templo, et dixit illi: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Innuit quod propter peccata languebat; sed Jesus illum sicut exterius, ita interius sanavit. Unde praemonet, ne iterum peccando gravius judicetur. Abiit ille
Abbreviated transcription (Latin):
factus fuerat. Sabbatum ẽ: ñ licet tͥ tolleresue¬
bbatũ tuũ. Non obiciebant ei qͦd sanis
factus eẽt sabbato. s qͦo portabat lectur
eis opponeret᷑ qͦd ipsi sabbato iumentũ traher
de puteo suitus caderet: A dexxuiii
mandatis obediens: auctoritatẽ sanatione
suȩ obicit calumpniantib. INterrogauert
gͦ eũ. Quis ẽ ille homo qui dixit tͥ: tolle qu¬
b̾batũ tuũ & ambula: Is autẽ qͥ sanus furs
effectus: nesciebat qͥs eẽt. Iħc autẽ declinauta
turba constituta in loco. Hic & ꝑ fidems¬
natus fuerat: ꝙ nesciebat nomine seu corpa¬
li specie designare qͥs eum sanasset. Sic & nos
portantes proximũ ꝙ ambulantes ad dm̃: eũ
ad quẽ ambulamus nondũ uidemꝰ. Sola in¬
tentione adhuc uidet᷑ ds: ñ in strepitu turbe
Quisqͥs gͦ uult ad uisionẽ dĩ ꝑuenire. fugit
turbam prauoꝵ affectuum. atq hominum
neqũã: & adeat templũ internȩ orationis.

Expanded text:
factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grfactus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grabatum tuum. Non objiciebant ei quod sanus factus esset Sabbato; sed quod portabat lectum, ne eis opponeretur quod ipsi Sabbato jumentum traherent de puteo, si intus caderet. A. 39X Remandatis obediens, auctoritatem sanationis suae objicit calumniantibus. Interrogaverunt ergo eum: Quis est ille homo qui dixit tum et ambula? Is autem qui sanus fuerat effectus, nesciebat quis esset. Jesus autem declinavit a turba constituta in loco. Hic et per fidem sanatus fuerat, et nesciebat nomine seu corporali specie designare quis eum sanasset. Sic et nos portantes proximum et ambulantem ad Deum, eum ad quem ambulamus, nondum videmus. Sola intentione adhuc videtur Deus, non in strepitu turbae. Quisquis ergo vult ad visionem Dei pervenire, fugiat turbam pravorum affectuum atque hominum nequam, et adeat templum internae orationis,
Abbreviated transcription (Latin):
mittat me in piscinam. Dum uenio enĩ ego:
aliꝰ ante me descendit. INterrogat᷑ languidꝰ
an sanart uelit. ut erigat᷑ in spem sanitatis de
qua iam desꝑabat: unde etiam querebat᷑ qͦd
ñ haberet hominẽ qͥ eũ mitteret in aquam
Necessarius erat languido homo: s homo ds̾:
Dicit ei iħe. Surge tolle grabbatũ tuũ: ꝙ am¬
bula. Et statim sanus factus ẽ homo: ꝙ sustu-¬
lit grabbatũ suũ & ambulabat. Erat autem
sabbatũ in illo die Surge a uiciis mente.
ioẽ peccata relinque: surge corpore qͦd ẽ sani¬
tatis oꝑatio. Tolle inquit grabbatũ: ioẽ. dili¬
ge proxuũ. Non debemus turbari si ꝑ rem
insensatam dilectio proximi cõmendat᷑. qñdo¬
quidẽ dñs lapis dictus ẽ. Cum eẽs langus
portabat te ꝓximus tuus: & sanus facio
porta proximũ tuũ. In uicem onera ilaso
tate: & sic ad implebitis legem xp̃i ambii
in dei dilectione de uirtute in uirtutẽ. fma
ad eiꝰ uisionẽ: Dicebant uide illi quisani

Expanded text:
mittat me in piscinam. Dum venio enim ego, alius ante me descendit. Interrogatur languidus an sanari velit, ut erigatur in spem sanitatis, de qua jam desperabat: unde etiam querebatur quod non haberet hominem qui eum mitteret in aquam. Necessarius erat languido homo, sed homo Deus. Dicit ei Jesus: Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum et ambulabat. Erat autem Sabbatum in illo die. Surge a vitiis mente, id est peccata relinque; surge corpore, quod est sanitatis operatio. Tolle, inquit, grabatum, id est, dilige proximum. Non debemus turbari, si per rem insensatam dilectio proximi commendatur, quandoominus lapis dictus est. Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum. Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Ambula in Dei dilectione de virtutDicebant ergo Judaei illi qui sanus
Abbreviated transcription (Latin):
tabat: Dicit ei mulier. Dñe: uideo quia
ꝓpħa es tu. Patres nr̃i in monte hoc adorauerũt:
& uos dicitis quia iherosolimis ẽ locus uͥ ado¬
rare oportet. Iam cepit uenire uir ꝙ adulte¬
rum excludere: unde & ꝓpħam uocat: & qd̃ e¬
am mouebat querit. Iudei enĩ se preferebant
samaritanis ꝓ templo qͦd edificauit salomon:
in quo adorabant. Econtra uͦ samaritani ia¬
ctabant se aduersũ iudeos ꝓ monte: in quo
patres qui dõ placuerunt longe pͥusquã tem¬
plũ fabricaret᷑. orauerunt. Dicit ei iħe. Muli¬
er crede mͥ: qͥa uenit hora. quando neq in
monte hoc. neq in iherosolimis adorabitis
patrem. Quasi dicat. Ueniet ȩccłia: & ꝑ¬
transibit de gente in gentẽ. Crede mͥ: nisi
enĩ credideris ñ intelliges: & iam ad est uir
qui credere potest. Henit hora. id est tempus
ut a parte totũ intelligas: uelut in epla legit᷑.
nouissima hora ẽ. Uos adoratis qͦd nescitis:

Expanded text:
tabat. Dicit ei mulier: Domine, video quia tabat. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu: patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis est locus ubi adorare oportet. Jam coepit venire vir et adulterum excludere. Unde et prophetam vocat, et quod eam movebat quaerit. Judaei enim se praeferebant Samaritanis pro templo quod aedificavit Salomon, in quo adorabant. Econtra vero Samaritani jactabant se adversum Judaeos pro monte, in quo patres qui Deo placuerunt, longe prius quam templum fabricaretur, oraverunt. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi quia venit hora quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Quasi dicat: Veniet Ecclesia, et pertransibit de gente in gentem. Crede mihi, nisi enim credideris, non intelliges , et jam adest vir qui credere potest. Venit hora, id est tempus, ut a parte totum intelligas, velut in Epistola legitur: Novissima hora est . Vos adoratis quod nescitis,