comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nondonarit. aut extoto insanabilem iu¬
dicans curare nequiuerit. aut uilem &̾
que nullis usib apta uideret᷑ ab iecerit.
Hor duo inipsum totius hominis ereato¬
rem blasphemi sp̃s̃ incredulitate desipiũt.
Nam pͥmo in possibilem. secundoñ om̃i¬
um dñm crediderunt. Q mͦ enĩ docet᷑
omp̃s. si curare non potuit desꝑatam c
Aut qͦmͦ omĩm d̾s. si non ipse fecit ani¬
mam nr̃am : Ouob uͦ aliis uno anime
causa nescit᷑. alcero meritum ñ udetur.
Aut intellig̾e causam pucandꝰ est ani¬
me. qͥ eam ad accipiendam legem habi¬
cu insite rationis instructam. apecca¬
to uoluntariȩ transgͤssionis nititur sepa¬
rare :. Aut quomͦ eius generositatẽ noũ.
qͥ ignobilitatis uicio dicit ẽẽ despectani.
p̃lata carue. quam ñ flata di sicut animã.
s delimo t̾re constat ẽẽ plasmatã: Si aut̃
nichil hor de anima recte sentit᷑. creaimꝰ
qi suscepit redemptor nr̃ hominẽ tocũ. ne

Expanded text:
non donarit; aut ex toto insanabilem junon donarit; aut ex toto insanabilem judicans, curare nequiverit; aut vilem et quae nullis usibus apta videretur, abjecerit. Horum duo in ipsum totius hominis creatorem blasphemi spiritus incredulitate desipiunt. Nam primo impossibilem, secundo non omnium Deum crediderunt. Quomodo enim docetur omnipotens, si curare non potuit desperatam? Aut quomodo omnium Deus, si non ipse fecit animam nostram? Duobus vero aliis, uno animae causa nescitur, altero meritum non 351 videtur. An intelligere causam putandus est animae, qui eam ad accipiendam legem, habitu insitae rationis instructam, a peccato voluntariae transgressionis nititur separare? Aut quomodo ejus generositatem novit, qui ignobilitatis vitio dicit esse despectam: praelata carne quam non flatu Dei sicut animam, sed de limo terrae constat esse plasmatam? Si autem nihil horum de anima recte sentitur, credamus quia suscepit Redemptor noster hominem totum; ne
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ et uoluisse ꝑ ineffabilem dispensa¬
cionem & potuisse ꝑsingłarem potentiã
dicamꝰ effic̾e̾. dũ ⁊ uoluntatẽ fuisse noui¬
mus quaplacuit o̾o. & potestatẽ qua poᷤ¬
se subiacet chño. F Ergo adextantiam si¬
lii. potestas pat̾na ñ sufficit. N Quasi ego
de potestate patͥs. et ñ de ipsa pat̾nitatp
ueritate concendam. an eius se orei ma¬
luit patrẽ. quem ñ sibi. s ereaturis uo¬
luit eẽ ꝯsimilem s. Ꝙ id̾o fatendũ cibiẽ
ex substantia patͥs excitisse filium. s et
d̾s et natꝰ est. Aut filium parit᷑ et dm̃ ne¬
gare si non expat̾na substantia. s ex nul¬
la oꝑante cantũ sicut etiam in aliis cre¬
aturis patris uoluntate & potestate ere¬
atus est. F Qm̃ me ad eiꝰmodi confessi¬
onẽ necessitate conpellis. io qͦd amaiori¬
b nr̃is dici assolet. non cacebo. Aiunt¬
enim creaturam ẽẽ filium. s ꝑfectam. &
que dñari possit om̃b creaturis. N Gau¬

Expanded text:
Deum et voluisse per ineffabilem dispensaDeum et voluisse per ineffabilem dispensationem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere, dum et voluntatem fuisse novimus, qua placuit Deo, et potestatem, qua posse subjacet Domino. Fel. Ergo ad exstantiam Filii potestas paterna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est: aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potestate creatus est. Fel. Quoniam me ad ejusmodi confessionem necessitate compellis,id quod a majoribus nostris dici assolet, non enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. AUG. Gau
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ cemꝑe fieri pocuit tempꝰ et locus. Si
in aliquo. id ipsum tẽpꝰ uioet᷑ et locus. in
cuiꝰ orgine similit̃ et locꝰ reqͥrit᷑ & cẽpus.
Qͦo si usq adeo sine cẽpore et loco aliqͥd
fieri pocuit. ut nec inloco locũ nec incẽꝑe
factum doceas tempꝰ. nescio qua temeri
ur̃ĩs dictũ p̃dicas repetamꝰ. Erat inqͥs qñ
sierat. Si erat istud ad cẽpus referas. ecce
ante filiũ cempꝰ. Si adfilium. nũꝙͣ erat fi¬
luis. Erat eñ etiam qñ ñ erat filius.: a qͦ

Expanded text:
et loco fieri potuit tempus et locus. Si et loco fieri potuit tempus et locus. Si in aliquo, idipsum videtur tempus et locus, in cujus origine similiter et locus requiritur et tempus. Quod si usque adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doceas tempus; nescio qua temeritvestris dictum praedicas, repetamus. Erat, inquis, quando non erat. Si Erat istud, ad tempus referas, ecce ante Filium tempus: si ad Filium, nunquam non erat Filius; erat enim jam quando non erat Filius, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
pus p̃feram filio. si iniqum dare cer¬
cum ẽ genico. A Qͥd gͦ . Int̾ patrẽ et
filium dicis medium nichil fuisse.
nichil ẽẽ medium. ne idipsum ñ me
H Qm̃ me disputandi arcte concludis. io
qd̾ amaiorib nr̃is dictum ẽ. breuit᷑ expli¬
cabo. Aiunt enĩ quotiens de initiofilii &
patris et̃nitate tractatꝰ erat quando nͣ
erat. et antequam nasceret᷑ ñ erat. N Quan¬
tum ad ũto manente credulitatiᷤᷤ errore.
sola u̾da mutata sc̃. Dyxisti namq erat
quando ñ erat. Erat istico ad euum ꝑti¬
ecce ad suꝑiorem blasphemiam necessicate
dilabis. eum int̾ patrem et filiũ. c̃eium
qͦddam temꝙꝰ immictis. docesq qr erat an¬
te filium d̾s pat̃ et cẽpꝰ. pꝰhec duo. filiꝰ. pꝰ
tria ista quartꝰ sp̃s. Qd̃ si admittimꝰ. ut
sine tempore gigni ñ potuerit filius. iioe
filius. inqͦloco locũ. aut in qͦ tẽꝑe factum
dicis et cemp̃:: Si innullo. ecce sine loco

Expanded text:
pus praeferam Filio; sed initium dari cerpus praeferam Filio; sed initium dari certum est genito. AUG. Quid ergo? inter Patrem et Filium dicis medium nihil fuisse? Fnihil medium, ne idipsum non mePUT V. FEL. Quoniam me disputandi arte concludis, id quod a majoribus nostris dictum est, breviter explicabo. Aiunt enim, quoties de initio Filii et Patris aeternitate tractatur: Erat quando non erat, et antequam nasceretur non erat. AUG. Quantum adverto, manente malae credulitatis errore sola verba mutata sunt. Dixisti namque, Erat quando non erat. Erat istud, ad aevum pertiecce ad superiorem blasphemiam necessitate delaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quoddam tempus immittis, dicisque, quia erat ante Filium Pater et tempus, post haec duo Filius, post tria ista Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius, vide Filius, in quo loco, aut in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore
Abbreviated transcription (Latin):
uelli. Itaq si ꝓpͥum patris querimus. suf¬
ficit qr solus non habet patr̃e. si filii sa¬
tis ẽ qr ñ habet ꝓlem. Unam aut̃ et co¬
et̾nam patͥs et filii dicimus dicatem.
F Quantum adme adcinet ñ uideo qͥd
ista nunc colligas. Nam qũ auis aris¬
toceliea mecum subtilitate contendas.
fieri tam̃ ñ potest. ut eum qͥ genitꝰ est
abeo quigenuit nulla ein int̾cidentis
antiquicate discernas. AScio eqͥdem
ut ille ait quam in cdiffieili loco uerse¬
tur oratio. cam̃ uerendum nobis nichil
est. qui ꝑ adiutorium sc̃ĩ sp̃s cestimoni¬
um dicimus dõ. Qͥo gͦ dicimus: Est ne
aliquid inpatre. quod negetur ingeni¬
cum: Annon si ẽ ñ in toco s in parte po¬
docebit᷑ patͥs. Ꝙ qͦm statuit qr cotum
inpatre docetis ingenicum. qͥ ipliꝰ pat̃¬
nitatis nom̃ hab̾e putatis initium. cũ
cepisse excemꝑe dicitis filium. quem
nondum ex tante patre dici non potest
uocitatum. E t̾s sũ tam stultꝰ. ut tem¬

Expanded text:
velli. Itaque si proprium Patris quaeris, sufvelli. Itaque si proprium Patris quaeris, sufficit quia solus non habet patrem; si Filii, satis est quod non habet prolem: unam autem et coaeternam Patris et Filii dicimus deitatem. FEL. Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Nam quamvis Aristotelica mecum subtilitate contendas, fieri tamen non potest, ut eum qui genitus est, ab eo qui genuit nulla aevi intercedentis antiquitate discernas. AUG. Scio equidem, ut ille ait, quam in difficili loco versetur oratio: tamen verendum nobis nihil est, qui per adjutorium sancti Spiritus, testimonium dicimus Deo. Quid ergo dicemus? Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, an non? Si est, non in toto, sed in parte podocebitur Patris. Et quomodo stabit, quia totum in Patre docetis ingenitum, qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium, cum coepisse ex tempore dicitis Filium, quo nondum exstante Patrem dici non potest vocitatum? FEL. Non sum tam stultus, ut tem
Abbreviated transcription (Latin):
erte uelim dicas. genitꝰ ab ingenito. utrũ
mnitio separet᷑ an non: N Ne id qͥdem spũ¬
alis intelligentiȩ ueritare recipitur. ut
pat᷑ afilio ut̃ uentu non dieo temꝑis qd̾
deb constat ac noctib. s ciuꝰuibet eui
uel etatis spatio separet᷑. ⁊ Hoc si ita ẽ.
dno fateris ingenita. & qͦmͦ alcera patͥs.
alcera filii putat᷑ eẽ ꝑsona. cũ ꝑsignifica¬
qonẽ cõmunis ingeniti utͣq uideatur
eẽ confusa: A In hoc qͥdem amaiorib
ur̃is ñ medioeris calumpnie sophisma con¬
cexitur. tam̃ ꝑ auxilium ipsiꝰ tͥnicatis ca¬
tholiea necesse ẽ simplicitate soluat᷑. Pa¬
trem namq ingenicum. filium genitũ
dico. nec id̃o cam̃ genitũ ingenito eoet̃¬
num ẽẽ ñ p̃dieo eo cantũ docens inge¬
nicum patr̃e. qr ñ ꝓcessit ex altero. eo
genitã fiulium. qi non excitit ex semet
ipso. Non ẽ cõmune utriusq nalci non ẽ cõmu¬
ne ñgigni. et cõmune camen ẽ alterum
ab alcero interuentu medii temꝑis ñ di¬

Expanded text:
erte dicas velim, genitus ab ingenito utrum 334 initio separetur, an non? Aug. Ne id quidem spiritalis intelligentiae veritate recipitur, ut Pater a Filio interventu, non dico temporis, quod diebus constat ac noctibus, sed cujuslibet aevi vel aetatis spatio separetur. Fel. Hoc si ita est, duo fateris ingenita. Et quomodo altera Patris, altera Filii putatur esse persona, cum per significationem communis ingeniti utraque videatur esse confusa? Aug. In hoc quidem a majoribus vestris non mediocris calumniae sophisma contexitur, tamen per auxilium ipsius Trinitatis catholica necesse est simplicitate salvatur. Patrem namque ingenitum, Filium genitum dico, nec ideo tamen genitum ingenito coaeternum esse non praedico, eo tantum docens ingenitum Patrem, quia non processit ex altero; eo genitum Filium, quia non exstitit ex se ipso. Non est commune utrique nasci, non est commune, non gigni: et commune tamen est alterum ab altero interventu medii temporis non di
Abbreviated transcription (Latin):
atusq reuocarent. Tanta ẽ aut̃ pule̾¬
cudo iusticie. tanta iocumditas lucis
it̾nę. hoc est in c̃omutabilis ueritatiᷤᷤ
atq sapientiȩ ut etiam si ñ liceret ampliꝰ
inea manere quam uniꝰ diei mora. ꝓpt̃
hoc solum innumerabiles anni huiꝰ uite
pleni deliciis. et cireũ fluentia tempo¬
ralium bonoꝵ. recte mericoq contemp¬
nerent᷑. Non enĩ falso aut paruo affec¬
tu dictum ẽ. Qm̃ melior ẽ dies unu
inatrius tuis suꝑ milia. quamꝗͣ et alio
sensu possit intelligi. ut milia dierũ
intemꝑis mutabilitate incelligantur.
Unius aut̃ diei nomine incõmuta¬
bitas et̾nicatis uocetur. Nescio me ali¬
quid p̃t̾misisse. quod ex nr̃a responsi¬
one quantum dominus p̃bere dig¬
natus ẽ. cuis int̾rogationib desit. quãꝗͣ¬
& si aliqͥd tͥ occurrit. modus libri nos
lam finem facere. et abhac disputati¬
one reqͥescere aliquando compellit.

Expanded text:
atusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchatusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis mutabilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, quantum Dominus praebere dignatus est, tuis interrogationibus desit: quai aliquid occurrit, modus libri nos jam finem facere, et ab hac disputatione requiescere aliquando compellit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑũse imitandum d̾m. ut potestate sua
fyui uelit. canto fit minor. quanto se eu¬
pit eẽ maierem. et hoc ẽ inieium om̃is
peccati suꝑbia. & inieium suꝑbie homi¬
nis apostatare adeo. Suꝑbiȩ aut̃ dia¬
boli accessit mali uolentissima inuidia.
ut hanc suꝑbiam homini ꝑsuaderet.
ꝑquam sentiebat se ẽẽ dampnatum.
Unde factũ ẽ ut pena hominẽ suscipe¬
ret emendatoria potius qͣ int̃fectoria.
ut emi se diabolus adimitationẽ suꝑbiȩ
pbuerat. ei se dñs ad imitarionem hu¬
militatis p̃beret. ꝑ quem nobis et̾na ui¬
ta ꝓmictitur. ut pre rogato nob̃ ap̃i
singuine pꝰ labores miseriasq meffa¬
biles canta caritate lib̾atori nr̃o ad herẽ¬
amus. et canta eiꝰ ineum claritate ra¬
piam᷑. ut nulla nos uisa ex infir mio¬
rib a conspectu supiore detorqueant.
quam quam et si aliquo hiuie intentioi
nr̃e suggereret᷑ ab appetitu inferioꝵ.
sempit̾na nos diaboli dampnatio eruei¬

Expanded text:
perverse imitandum Deum, ut potestate sua perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. Unde factum est ut poena hominem susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur: ut praerogato nobis Christi sanguine, post labores miseriasque ineffabiles tanta charitate liberatori nostro adhaereamus, et tanta ejus in eum claritate rapiamur, ut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu inferiorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruci
Abbreviated transcription (Latin):
do peccauit : alt̾um ã subiacentibus
reb uel intentioni anini. uł sensibus
corꝑis. Incentioni aĩ subiacet excepa m¬
ꝯmutabilitate tͥnitatis quȩ quidem ñ sub¬
iacet s eminet potius. Subiacet gͦ inten¬
nom animi prius ipse animus. unde
uos etiam uiuere sentimus. deinde corpus
quod administiat. unde ad quodlibet oꝑan¬
dum. menbrum quod opꝰ est. cũ opus est.
moret. Sub̃iaoent aut̃ sensib corꝑis quecũ¬
q corporea. It aut̃ in contemplatione sũ
me sapientiȩ quȩ utiq animꝰ non ẽ. nam ẽ¬
incomutabilis etiam se ipsum qui est in cõmu¬
tabilis animꝰ incueat᷑. & sibi ipse quodãmͦ
ueniat inment̾e. nonfit nͥ differentia qua
non ẽ qͦtla d̾s. et tam̃ aliquid ẽ. quod possit
placere post dm. Melior ẽ aut̃ cũ obliuis¬
citur sui p̃ caritate in comutabilis di uel
se ipsum penitꝰ in illiꝰ cõꝑatione concemp¬
nit. Si aut̃ canquã obius placet sibi ad

Expanded text:
do peccavit; alterum a subjacentibus do peccavit; alterum a subjacentibus rebus vel intentioni animi, vel sensibus corporis. Intentioni animi subjacet, excepta incommutabilitate Trinitatis, quae quidem non subjacet, sed eminet potius; subjacet ergo intentioni animi prius ipse animus, unde nos etiam vivere sentimus: deinde corpus quod administrat; unde ad quodlibet operandum, membrum quod opus est, cum opus est movet. Subjacent autem sensibus corporis quaecumque corporea. 76. Ut autem in contemplquae utique animus non est; nam incommutabilis est, etiam seipsum, qui est commutabilis, animus intueatur, et sibi ipse quodammodo veniat in mentem, non fit nisi differentia qua non est quod Deus, et tamen aliquid est quod possit placere post Deum. Melior est autem cum obliviscitur sui prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam transituri. etiam eũ molestia
carendi ꝑniciosarum consuecudinum
pestilentiosa dulcedine. Queri aut̃ hoc
loco potest. si homini p̃sto fuerunt. ex
uiraq parte uisa. unum ex p̃cepto d̾ĩ.
alterum ex suggestione serpentis. unde
ipsi oiabolo suggestum sit appetende
impietatis consilium. quod de sublimib
sedib laberetur. Si enim nullo uilo tan¬
geretur non eligeret facere quod sa¬
cit. Nam si ñ ei aliquid uenisset in
mentẽ nullomͦ intentionẽ ꝯuertiss
innefas. Uncdȩ guenĩt in mentem
quicqͥd illud ẽ. qd̾ uenit in mente᷑ ut
ea moliret᷑ quib ex bono ãgło diabolꝰ
fieret. Qui enim uult. ꝓfecto aliquid
uult. quod nisi aut extrinsecꝰ ꝑsensum
corporis ad moneat᷑. aut occultis inodit
in mentẽ ueniat: uelle ñ potest. Disce¬
nencda gͥ sc̃ genera uisoꝵ. Quorũ unĩ
est qd̃ ꝓficiscit᷑ auoluntate suadentis.
quale illud ẽ. diaboli cui ħo ꝯsentiar¬

Expanded text:
pientiam transituri, etiam cum molestia pientiam transituri, etiam cum molestia carendi perniciosarum consuetudinum pestilentiosa dulcedine. 75. Quaeri autem hoc loco potest, si homini praesto fuerunt ex utraque parte visa, unum ex praecepto Dei, alterum ex suggestione serpentis; unde ipsi diabolo suggestum sit appetendae impietatis consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo viso tangeretur, non eligeret facere quod fecit: nam si non ei aliquid venisset in mentem, nullo modo intentionem convertisset in nefas. Unde igitur venit in mentem, quidquid illud est quod venit in mentem, ut ea moliretur quibus ex bono angelo diabolus fieret? Qui enim vult, profecto aliquid vult: quod nisi aut extrinsecus per sensum corporis admoneatur, aut occultis modis in mentem veniat, velle non potest. Discernenda igitur sunt genera visorum, quorum unum est quod proficiscitur a voluntate suadentis, quale illud est diaboli, cui homo consentien
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq ista fiunt. illa aut̃ nunquam
nisi ꝑuoluntatẽ. Unde iustissime retͥ¬
butiones consecunt᷑. S qi uoluntatem¬
non allicit ad faciendũ quod libet nisi
aliquod uisum. quid aut̃ qͥsq uł sumat
uł respuat. est in potestate si quo uiso
cangat᷑. nulla potestas ẽ. fatendũ est.
et ex suꝑiorib & ex inferiorib uisis a¬
nimum tangi. ut racionalis substantia
ex utroq sumat qͦd uoluerit. et ex me¬
rito sumendi uł miseria uł beatitas sub¬
sequat᷑. Uelut in paradyso uisum ex
suꝑiorib. p̃ceptũ dĩ. uisum ex inferio¬
rib. suggestio serpentis. Nam neq quid
sibi p̾ciꝑetur adño. neq qͥo aserpente
suggereret᷑. fuit in hominis potestate.
Quam sit aut̃ liberum et ab om̃ib dif¬
ficultatis uincłis expeditum. in ipsa sa¬
pientię sanitate consticuto. ñ cedere uisis
inferioris illecebre. uł hinc intelligi
potest. quod eciam stulci ea suꝑant ad sa¬

Expanded text:
plerumque ista fiunt: illa autem nunquam plerumque ista fiunt: illa autem nunquam nisi per voluntatem; unde justissimae retributiones consequuntur. CAPUnon allicit ad faciendum quodlibet, nisi aliquod visum; quid autem quisque vel sumat vel respuat, est in potestate, sed quo viso tangatur, nulla potestas est: fatendum est et ex superioribus et ex inferioribus visis animum tangi ut rationalis substantia ex utroque sumat quod voluerit, et ex merito sumendi vel miseria vel beatitas subsequatur. Velut in paradiso visum ex superioribus, praeceptum Dei; visum ex inferioribus, suggestio serpentis. Nam neque quid sibi praeciperetur a Domino, neque quid a serpente suggereretur, fuit in hominis potestate. Quam sit autem liberum et ab omnibus difficultatis vinculis expeditum, in ipsa sapientiae sanitate constituto, non cedere visis inferioris illecebrae, vel hinc intelligi potest, quod etiam stulti ea superant ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
recederet. Non eñĩ stulte aliquio sine
stulticia facere pot̾at. Ex qͦ apparet eẽ.
qͥddã medium qͦ adstulciciam a sapienti a
transitur. qd̾ neq stulte neq sapienter
factũ dici potest. qͦd abhominib in hac
uita consticutis. ñ nͥ excontͣrio dat᷑ intel¬
ligi. Sicut enĩ nullus mortaliũ fit sapiens
nͥ abstulticia insapientiã transeat. ipse
aut̃ transitꝰ si stulte fit. ñ utiq bene fit.
qͦd dementissimũ ẽ. dicẽ. si aut̃ sapient̃
fit. iamerat sapientia in homine anteꝗͣ
cransisset ad saprentiam. qͦd nichilomi¬
nus absurdum est. Ex qͦ intelligitur eẽ
medium. qͦd neutrum dici possit. ita et
ex arce sapientiȩ ut ad stulticiã primus
homo transiret. nec stultꝰ nec sapiens il¬
le transicus fuit. Uelud insomno et ui¬
giliis. neq idẽ dormire quod obdormis¬
cere. neq idẽ uigilare quod exꝑgisci.
s transicus quidam ex alcero in alterũ.
Uerum hoc int̾ est qͦd sine uoluntate

Expanded text:
recederet. Non enim stulte aliquid sine recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, quod neque stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac vita constitutis non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut enim nullus mortalium fit sapiens, nisi ab stultitia in sapientiam transeat; ipse autem transitus si stulte fit, non utique bene fit, quod dementissimum est dicere; si autem sapienter fit, jam erat sapientia in homine antequam transisset ad sapientiam, quod nihilominus absurdum est; ex quo intelligitur esse medium, quod neutrum dici possit: ita et ex arce sapientiae, ut ad stultitiam primus homo transiret, nec stultus, nec sapiens transitus ille fuit. Velut in somno et vigiliis, neque id est dormire quod obdormiscere, neque id est vigilare quod expergisci, sed transitus quidam ex altero in alterum. Verum hoc interest, quod sine voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Suꝑbia enĩ auercit a sapientia.N
Aũsionem aut̃ stulcieia conseqͥtur. Stulti¬
cia quippe cecitas quedam ẽ. sic̃ idem dicit.
Et obseuratum ẽ isipiens cor eoꝵ. Unde
aut̃ hec obscuratio. nisi ex aũsione a lu¬
mine sapientiȩ : Unde aut̃ hec aũsio.
nisi dum ille cuibonũ ẽ ds. sibi ipse uult
eẽ bonum suum. sicuti sibi ẽ d̾s: Itaq
adme ipsum inquit curbata ẽ anima
mea. Et gustate et eritis sicut diĩ. Tur¬
bat aut̃ consid̾antes. qd̾ ita querunt. Scul¬
cicia pͥmꝰ homo. recessit ad̾o. an rece¬
dendo stultꝰ factꝰ est:. Qͥa si responde¬
ris eum stulcicia recessisse a sapientia.
uidebit᷑ stultus fuisse antequam rece¬
deret a sapientia. ut stulticia illi eẽt
causa recedendi. Item si responderis re
cedendo stulcũ eum esse factũ. quer̃t
utrũ stulte an sapient̃ fecerit qd̾ rẽces¬
sit. Si enĩ sapient̾ fecit. recte fecit. in¬
chilq peccauit. Si stulte iam erat inqͥ¬
unt ineo stulticia. qua factum est ut

Expanded text:
rtit a sapientia: aversionem autem stultitia consequitur. Stultitia quippe caecitas quaedam est, sicut idem dicit: Et obscuratum est insipiens cor eorum . Unde autem haec obscuratio, nisi ex aversione a lumine sapientiae? unde autem haec aversio, nisi dum ille cui bonum est Deus, sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi est Deus? Itaque, Ad meipsum, inquit, conturbata est anima mea : et, Gustate, et eritis sicut dii . 73. Turbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut
Abbreviated transcription (Latin):
mare conuincit᷑. eamq substantiam di̾
uł plus uł minus quam tͥnitatẽ ẽẽ cont̾̃n¬
oit. cui tͥnitati pie sob̾eq intelligende¬
intelligende om̃is excubat uigilantia xͥana.
&̾ om̃is eiꝰ ꝓuectus intendit᷑. deciuꝰ tͥnitatis
unitate et equalitate. & singularum inea
ꝑsonarum quadam ꝓpͥetate. non hic locus
est disserendi. Nam cũ memorare quedã
de dño dõ auctore et formatore et ordina¬
tore rerum om̃iũ quȩ ad salubrimam
fidem ꝑtineant. & quib lactens atq a ter¬
renis incelestia sese ad collere incipiens. u¬
ciliter amminiculetur intentio a̾ factu
facillimũ. & aplerisq iam facticatũ est.
ꝑtractare aut̃ tocam istam atq ara uer¬
sare questionem. ut ꝑ spicue racioni

Expanded text:
mare convincitur, eamque substantiam Dei mare convincitur, eamque substantiam Dei vel plus vel minus quam Trinitatem esse contendit: cui Trinitati pie sobrieque intelligendae omnis excubat vigilantia christiana, et omnis ejus provectus intenditur. De cujus Trinitatis unitate et aequalitate, et singularum in ea rsonarum quadam proprietate, non hic locus est disserendi. Nam commemorare quaedam de Domino Deo auctore et formatore et ordinatore rerum omnium, quae ad saluberrimam fidem pertineant, et quibus lactens atque a terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter adminiculetur intentio, et factu facillimum et a plerisque jam factitatum est: pertractare autem istam totam, atque ita versare quaestionem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diuina miscd̾ia gub̃nat᷑. Presentia uero
quantũ ad ereaturam ꝑtinet. in corꝑis et
animi mobilitate et mutabilitate quasi
transeuntia sentiuntur. Inquib quicqͥd
non exꝑimur. cognitione qualiẽq tene¬
re non possumus. Quecumq gͦ nobis
dequibcũq creaturis uł p̃c̾ita uel fut᷑a di¬
uina auctoritate credenda narrant᷑. qũa¬
uis parcim pͥusquam ea sentire potueri¬
mus preterierint. partim nondũ in nr̃oᷤᷤ
sensus ꝑuenerint. cam̃ qr plurimũ ua¬
lent ad roborandam spem nrãm. et exhor¬
tandam dilectionem dum nobis commen¬
dant ꝑ ordinatissimã cẽpoꝵ seriem qu̾a
non negligat lib̾ationẽ nr̃am d̾s. sine ul¬
la dubitatione credenda sunt. S quisqͥs
error ꝑsonam sibi diuine aueboritatis
assumit. ea maxime ratione refellitur.
si aut aliquam uł mutabilem speciem
p̃ter ereaturã cdi. aut aliquam mutabilẽ
speciem in substantia di. cred̾e aut affir¬

Expanded text:
divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis et animi mobilitate et mutabilitate, quasi transeuntia sentiuntur. In quibus quidquid non experimur, cognitione qualicumque tenere non possumus. Quaecumque ergo nobis de quibuscumque creaturis vel praeterita vel futura divina auctoritate credenda narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spem nostram, et exhortandam dilectionem, dum nobis commendant per ordinatissimam seriem temporum quam non negligat liberationem nostram Deus, sine ulla dubitatione credenda sunt. Sed quisquis error personam sibi divinae auctoritatis assumit, ea maxime ratione refellitur, si aut aliquam vel mutabilem speciem praeter creaturam Dei, aut aliquam mutabilem speciem in substantia Dei credere aut affir
Abbreviated transcription (Latin):
ecꝑplexitatis euoluta atq illustrastata ẽ.
aut si iam facluan ẽ nondum inmanus
nc̃as huiuscemods lutere ꝑuenerunt. tan¬
tum assit fides. nehil de substantia creato¬
ris falsum inoignumq sentiendi. Ad il¬
lum enĩ cendimus itnere pietatis. Sigͦ
lluo de illo senserimus quã ẽ intentio
nr̃a. non in beatitatem s inuanitatẽ nos
ire compellit. De creatura uͦ siqͥo alit̾ qũã
sese habet senserimus. dum mͦ id ñ ꝓcog¬
ntd ꝑceptoq teneamꝰ. nullum ꝑiclum ẽ.
llonenĩ adcreaturam iubemur tenoere.
lit efficiam᷑ beati. s ad ipsum ereatorem
dequo si aliud quam oportet ac sese res
subet nobis ꝑ suadet᷑ ꝑ niciosissimo errore
decipimur. Ad hoc enĩ ꝑgendo quod aut
non ẽ aut si ẽ. ñ facit beatos. ad beatam
ti nr̃e uia de temꝑalib ꝓcurata est. ut
quantum itineri suffic̾it ad et̾na cen¬
dentium. p̃t̾ica et fut᷑a credamus. Que
fidi̾ disciplina ut aucboritate p̃polleat.

Expanded text:
et perplexitatis evoluta atque illustrata est; et perplexitatis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Creatoris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatura vero si quid aliter quam sese habet senserimus, dummodo noteneamus, nullum periculum est. Non enim ad creaturam jubemur tendere ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nobis persuadetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad hoc enim pergendo, quod aut non est, aut, si est, non facit beatos, ad beatam ti nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat,
Abbreviated transcription (Latin):
s q̃rendi. & conandi ñ abstulit. daturꝰ peten¬
tib demonstraturꝰ querentib. pulsantib
aꝑicurus. omĩno extra culpam eẽt. hanc
eĩ ignorantiam & difficultate studiosis &̃
beniuolis eiuncendam. ad coronam głe
ualere p̃staret. negligentib aut̃ et pecca¬
ta sua de infirmitate defendere uolentib.
ñ ipsam ignorantiam difficultatẽq ꝓcͥ
mine obiceret. s qr ineis potiꝰ ꝑ manere
quam studio querendi atq discendi. et
humilitate conficendi atq orandi adue¬
ritatẽ ac facilitatẽ ꝑuenire uoluerunt.
usto supplicio uindicaret. harum aut̃℥.
quatuor de anima sententiarũ. utrũ de
ypagine ueniant. an insingłis qͥbq nas¬
entib noue fiant. an in corꝑa nascentiũ
um alicubi existentes uł mittant᷑ diui¬
ntꝰ. uł sua sponte labant᷑. nullam temere
affirmare oporcebit. Act enim nondũ
ita questio adiumoꝵ libroꝵ catholicis
ractatarib ꝓmerito suę obscuritatis

Expanded text:
et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petenet quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaerentibus, pulsantibus aperturus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignorantiam et difficultatem studiosis et benevolis evincendam, ad coronam gloriae valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire voluerunt, justo supplicio vindicaquatuor de anima sententiarum, utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tractatoribus pro merito suae obscuritatis
Abbreviated transcription (Latin):
allocutione conandum eẽ p̃cepit. et p̃pi¬
rat ciuitatis beatissue głam criumplã¬
tib de illo. qui pͥmũ hominẽ ad istam
miseriam ꝑduxit. uictum pessima sua¬
sione. qũa miseriã isti suscipiunt ad eñ
Niuncendum optima fide. ñ enĩ parue
głe militia ẽ. diabolũ uincere eodem
suscepto supplicio quo se ille hominen
uictum ꝑduxisse głatur. Eͥsqͥs aut̃ hoc
istius uite captus amore neglexerit. nul¬
lopacto iuste flagiciũ desertionis sue.
regis imꝑio deputabit. s erit potius sub
om̃iũ dño ineius partib ordinatꝰ. cuuis
curpe stipendiũ. ut castra sua desereret
ad amauit. Si aut̃ alibi anime constitu¬
te non mittunt᷑ adño d̾o. s sua sponte
ad inhabicanda corꝑa uenunt. facileẽ
iam hoc uidere qͥcquid ignorantie dif¬
ficulcatisq secutum fuerit. earum ꝓpͥa
misisset. qͥb etiã in ipsa ignorantia &
difficultate liberam uoluntatẽ petendi

Expanded text:
allocutione conandum esse praecepit, et praepaallocutione conandum esse praecepit, et praeparat civitatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum vincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. 58. Si autem alibi animae constitutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum proprimisisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi
Abbreviated transcription (Latin):
talia. subeant etiam necesse ẽ & obluuo¬
nem uite pͥoris. & p̃sentis laboĩe unde
illa ignorantia & difficultas consequit᷑.
qͦd in pͥmo homune supplicum mortalita¬
tis fuit ad anuni expendendam miseriã.
in istis aut̃ ianua ministerii ad reparan¬
dam corꝑis incorruptionem. Nam hor
qͦꝙ mͦ ñ oieunt᷑ ista perrata. nisi qi caro
de ꝓpagine ueniens peccatoris. uenientib
adse animis hane ignorantiã & difieul¬
catẽ facit. quȩ neq his neq creatori. t̃ãꝗͣ
culpanda tribuatur. Dedit enĩ ille & fa¬
culcate bene oꝑandi in laboriosis offici¬
is. & uiam fid̾i in obliuionis cecitate.
Iudicium illud uł maxime. quod ani¬
ineꝰ om̃is. et querendum ẽẽ concedit qͦd
inutilit̾ nescit. et ꝑseuerant̃ in officiosi
laborib enitendũ. ad eiuincendam recte
faciendi difficulcatẽ. et opem Acreatore
impbrandam. ut conantem ad uiuet. qui
uł extrinsecus lege. uel inintmis cordis

Expanded text:
talia, subeant etiam necesse est et obliviotalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium mortalitatis fuit, ad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis incorruptionem. Nam hoc quoque modo non dicuntur ista peccata, nisi quia caro propagine veniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis
Abbreviated transcription (Latin):
pͣponat errori. et qͥetẽ difficultati. ut
ad hanc ñ nascendo s studendo ꝑue¬
niat. Qd si agere noluerit. peceati
rea iure tenebitur. tamꝗͣ que ñ bene
usa sit ea facultate quam accepit. En¬
quam enim in ignorantia et difficul¬
tate nata sit. non tam̃ ad ꝑmanendum
ẽẽ. etiam talium ereator animarũ qͣs
ꝑficiat. qͥ & ñ existentib p̃stat ut sunit.
et amantib eum a quo sunt. p̃stat ut
beate sint. Si uͦ indĩ aliquo secreto iam
existentes anime. mutunt᷑ ad inspiran¬
da & regenda corpora singłorquorq
nascentium. ad hoc utiq nuittunt᷑ offi¬
ciũ. ut corpꝰ qͦd de pena peccati. hoc ẽ mor¬
talitate pͥmi homi. nis nascit᷑. bene ad¬
ministrando idẽ s castigando ꝑuircuteᷤᷤ
et ordinatissime atq legitime seruituti
sudiciendo. ẽtiam̃ ipsi conparent ordine
ac cemꝑe opoicuno. celestis in corrupti¬
onis locum. Q cum introeunt in hane
uitam subeuntq gestanda menbra mor¬

Expanded text:
praeponat errori, et quietem difficultati, ut praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam accepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum  omnipotens esse etiam talium creator animarum, quas perficiat; qui et non existentibus praestat ut sint, et amantibus eum a quo sunt praestat ut beatae sint. 57. Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mor
Abbreviated transcription (Latin):
norantiam difficultatẽq ꝑuenerit illa
peccatrix. ideo pena recte dicit᷑. qr me¬
lior ance hanc penam fuit. Si gͦ alte¬
ra talis ẽẽ cepit ñ solum ante peccatum.
s ante omũe uitã su. am. qualis alia pꝰ
uitam culpabilem ĩ facta est. ñ paruũ
bonũ habet. unde conditori suo gr̃as agat.
qr ipse orcus eiꝰ & inchoatio quouis ꝑfec¬
to corꝑe ẽ melior. Non eñĩ medioeria bo¬
na sunt. non solum qͦd anima ẽ. qua
natura iam corpꝰ omne p̃oedit. s etiam
qͦd facultatẽ habet. ut ad uiuante cre¬
atore se ipsam ex colat. & pio studio pos¬
sit om̃s acquirere. et caꝑe uirtutes.
ꝑ quas et adifficulcate cruciante. & ab
ignorantia cecante liberatur. Quodsi
ita est nonerit nascentib animis igno¬
rantia et difficultas supplicium pecca¬
t. s ꝓficiendi ammonitio. & ꝑfechoniᷤᷤ
exordium. Non enun ante omne me¬
ritum boni oꝑis parum est accepisse
naturale iudicium. quo sapienti am

Expanded text:
norantiam difficultatemque pervenerit illa norantiam difficultatemque pervenerit illa peccatrix, ideo poena recte dicitur, quia melior ante hanc poenam fuit. Si ergo altera talis esse coepit, non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
mentumq t̾rarũ. Iam uͦ ut meliores
gigneret. quã ipse eẽt. non erat eqͥta¬
tis. s exconũsione ad am̃ ut uinceret.
quisq supplicium. quod origo eiꝰ ex ad¬
uersione meruerat. ñ solum uolent̃e
non phiberi. s etiam ad iuuari oporcebat.
Sic enĩ rerum ereator ostendit. quanta
facilitate potuisset homo si uoluisset re¬
tnere quod factus est: cum ꝓles eius
potuit etiam suꝑare qͦd nata est. De in¬
dicere non se peccasse. cũ pͥmus ille pec¬
cauit. Si aut̃ singillatim fuint in uno¬
quoq nascentium. ñ ẽ ꝑu̾sum. inmo con¬
uenientissimũ & ordinatissimũ apparet.
ut malum meritũ prioris. natura seq̃n¬
tis sit. & bonũ meritũ sequentis. pͥoris
sit. Qͥd enĩ indignũ si etiam sic uoluit
creator ostendere. usq adeo excellere
creaturis corporeis anime dignitate. ut
abeo gͣdu possit ẽẽ orcus alterius. ad quẽ
alteriꝰ ꝑductꝰ ẽ occasus : Nam eũ ad ig¬

Expanded text:
mentumque terrarum. Jamvero ut meliores mentumque terrarum. Jamvero ut meliores gigneret quam ipse esset, non erat aequitatis: sed ex conversione ad Deum, ut vinceret quisque supplicium quod origo ejus ex aversione meruerat, non solum volentem non prohiberi, sed etiam adjuvari oportebat; etiam sic enim rerum Creator ostendit quanta facilitate potuisset homo, si voluisset, retinere quod factus est, cum proles ejus potuit etiam superare quod nata est. 56. Deindicere non se peccasse, cum primus ille peccavit? Si autem singillatim fiunt in unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malum meritum prioris, natura sequentis sit; et bonum meritum sequentis, natura prioris sit. Quid enim indignum, si etiam sic voluit Creator ostendere, usque adeo excellere creaturis corporeis animae dignitatem, ut ab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem alterius perductus est occasus? Nam cum ad ig
Abbreviated transcription (Latin):
ã asciente cõmittit᷑. s etiam illud. qͦd
um de huius supplicio conseqͣtur neces¬
si esp. Sic etiam ipsam nacuram alit̃
deius. cum ꝓpͥe loquimͣ naturam ho¬
minis. in qua primum in suo genere
inculpabilis factus est: aliter istam
inqua ex illius clampnati pena. et mor¬
cales. et ignari. et carni subditi nascim᷑.
uicta qũe modum dicit apłs. fumius
enim et nos nat᷑alit̃ filiĩ ire. sicut et ce¬
cum ignorantia. et cũ difficultate. &
cum mortalitate nascam᷑. qm̃ illi cum
peccauissent. et in errorem. et in erũp¬
nam. et in morce p̃cipitati sunt. rerũ
moderatori fũmo d̾o iustissime placuit.
utt et mortu hoĩs originalit᷑ appareret
unisticia punientis. & in ꝓuectu miscd̾ia
uib̾antis. Non enun dampnato pͥmo ho¬
mini sic adempta ẽ beatitudo. ut etiam
fecumditas adimeretur. Porerat enim
et deple eius qũauis carnali et mortali.
Aliquod in suo genere fieri decus. orna¬

Expanded text:
ab sciente committitur; sed etiam illud quod ab sciente committitur; sed etiam illud quod jam de hujus supplicio consequatur necesse est. Sic etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur, naturam hominis, in qua primum in suo genere inculpabilis factus est: aliter istam, in qua ex illius damnati poena, et mortales et ignari et carni subditi nascimur; juxta quem modum dicit Apostolus, Fuimus enim et nos naturaliter filii irae, sicut et caecum ignorantia, et cum difficultate, et cum mortalitate nascamur, quoniam illi cum peccavissent, et in errorem, et in aerumnam, et in mortem praecipitati sunt, rerum moderatori summo Deo justissime placuit; ut et in ortu hominis originaliter appareret justitia punientis, et in provectu misericordia liberantis. Non enim damnato primo homini sic adempta est beatitudo, ut etiam fecunditas adimeretur. Poterat enim et de prole ejus, quamvis carnali et mortali, aliquod in suo genere fieri decus orna
Abbreviated transcription (Latin):
exaudiat dep̾cantem. ñ cibi deputet᷑ u
culpam. quod inuitꝰ ignoras. si quodu
gligis querere quod ignoras. neq illuo
quod uulnerata menbra non colligis. si
quod uolentem sanare contẽpnis. Ita
tua ꝓpͥa peccata sunt. Nulli enim homi¬
ni ablatum ẽ scire. utilit querĩ. quas
inutilit̾ ignorat᷑. et humilit̃ confiten¬
dam eẽ inbecillitat̾e. ut querenti &
conficenti ille subueniat. qui nec erua
dum subuenit nec laborat. Nam illua
quod ignorans quisq non recte facit.
et quod uolens recte facere ũ potest.
ideo dicuntur peceata. qr de peccato il¬
lo libere uoluntatis originẽ ducunt.
Illud enĩ p̃cedens. meruit ista sequen¬
tia. Nlam sicut lingũa dicimꝰ ñ solum
menbrum quod mouenius inore dum lo¬
quimur: si etiam illud quod huius men¬
bri mocum consequit᷑ .i. formam teno
aua greca lingua. alia latina. sic non
solum peccatum illud dicimꝰ. quoo ꝓpͥȩ
peccatum uocatur. lib̾a enĩ uoluntate.

Expanded text:
exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad culpam quod invitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras; neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare contemnis: ista tua propria peccata sunt. Nulli enim homini ablatum est scire utiliter quaeri quod inutiliter ignoratur, et humiliter confitendam esse imbecillitatem, ut quaerenti et confitenti ille subveniat, qui nec errat dum subvenit, nec laborat. 54. Nam illud quod ignorans quisque non recte facit, et quod recte volens facere non potest, ideo dicuntur peccata, quia de peccato illo liberae voluntatis originem ducunt: illud enim praecedens meruit ista sequentia. Nam sicut linguam dicimus non solum membrum quod movemus in ore dum loquimur, sed etiam illud quod hujus membri motum consequitur, id est formam tenoritur alia lingua graeca, alia latina: sic non solum peccatum illud dicimus, quod proprie vocatur peccatum, libera enim voluntate et
Abbreviated transcription (Latin):
endi loqͥm᷑. de illa scilicet inqua homo
factus est loquim᷑. hie occurrit illa
questio quam int̾ se murmurantes hom¬
nes rodere consuerunt. qui qͦs libet alro
inpeccando quamĩe accusare parati sun.
Dicunt enim si adam et eua peceauerunt
quid nos miseri fecimus. ut cũ ignoran¬
tȩ cecitate. et difficultatis eruciatib
nascerem᷑ & pͥmo erraremus nescienteᷤ
quid nobis eẽt faciendũ. deinde uͥ nobi
inciꝑent aꝑiri p̃cepta iusticiȩ. uellemꝰ
ea facere. et retinente carnalis concupis¬
centie nescio qua necessitate non ualere¬
mus᷑. Qb breuiter respondet᷑. ut qͥe¬
eant. et adu̾sus dm̃ murmurare desiste
Recte enĩ fortasse quererent᷑. si errors
et libidinis nullus hominũ uictor existe¬
ret. Cum uͦ ubiq sit p̾sens qui multismo¬
dis ꝑcreaturam sibi dño seruientẽ. aũsuĩ
uocet doceat credentẽ. consolet᷑ sꝑantẽ.
diligentẽ adhortetur. conant̾e ao iuuet

Expanded text:
endi loquimur, de illa scilicet, in qua homo endi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iaestio, quam inter se murmurantes homines rodere consueverunt, qui quodlibet aliud in peccando quam se accusare parati sunt. Dicunt enim: Si Adam et Eva peccaverunt, quid nos miseri fecimus, ut cum ignorantiae caecitate, et difficultatis cruciatibus nasceremur, et primo erraremus nescientes quid nobis esset faciendum; deinde ubi nobis inciperent aperiri praecepta justitiae, vellemus ea facere, et renitente carnalis concupiscentiae nescio qua necessitate non valeremus? Quibus breviter respondetur ut quiescant, et adversus Deum murmurare desistant. Recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi Domino servientem aversum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adjuvet,
Abbreviated transcription (Latin):
ut hec pena iusta de cdampnatione ho¬
minis ueniat. Nec mirandum ẽ. quod
uel ignorando non habet arbicrium
liberum uoluntatis ad eligendum quid
recte faciat. uel resistente carnali consu¬
etudine. quȩ iuolentia mortalis suecessi¬
onis quodammͦ nacuralit̾ in oleuit. uidert
⁊ qͥo recte faciendum sit. et tielit nec
possit implere. Illa ẽ enĩ peccati pena
iustissima. ut amttat quisq qͦ bene uti
uoluit. cum sine ulla posset difficultate
tat scire quid rectum sit: & qͥ recte fac̾e
cũposset noluit. amittat posse eũ uelit.
slam sunt reuera om̃i peccanti anime. ouo
ista penalia. ignorantia et difficulcas. Ex
ignorantia de honestat error. ex difficul¬
care eruciatꝰ affligit. S approbare falsa
pro ueris ut erret inuitus. et resistente
atq corquente dolore carnalis uineuli.
non posse au̾bidinosis oꝑib temꝑare. ñ ẽ
nat᷑ã insticuti hominis. ẜ pena dampna¬
ti. Cum aut̃ de lib̾a uoluntate recte faci¬

Expanded text:
ut haec justa poena de damnatione hout haec justa poena de damnatione hominis veniat. Nec mirandum est quod vel ignorando non habeat liberum arbitrium voluntatis ad eligendum quid recte faciat, vel resistente carnali consuetudine, quae violentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate,tat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faci