comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pulso agros uastauit. Phalisci tarquiniensesq alterum consulem pri¬
ma pugna fuderunt. Inde terror maximus fuit. quod sacerdotes eo¬
rum facibus ardentibus anguibusq prelatis incessu furiali militem ro¬
manum insueta turbauerunt specie. Et tum quidem uelut limphati
& attoniti munumentis suis trepido agmine inciderunt. Deinde ubi
consul legatiq ac tribuni puerorum ritu uana miracula pauentes ir¬
ridebant increpabantq uertit animos repente pudor. & in ea ipsa qua
fugerant uelut ceci ruebant. Discusso itaq uano apparatu hostium. cũ
in ipsos armatos se intulissent auertunt totam aciem castrisq eo die
potiti preda ingenti parta uictores reuerterunt. Militaribus iocis
cum apparatum tum hostium tum suum increpantes pauorem. Con¬
citatur deinde omne nomen etruscum & tarquiniensibus phaliscisq
ad salinas perueniunt. Aduersus eum terrorem dictator.C. martius

Expanded text:
pulso agros uastauit; Falisci Tarquiniensesque alterum consulem pripulso agros uastauit; Falisci Tarquiniensesque alterum consulem prima pugna fuderunt. inde terror maximus fuit quod sacerdotes eorum facibus ardentibus anguibusque praelatis incessu furiali militem Romanum insueta turbauerunt specie. et tum quidem uelut lymphati et attoniti munimentis suis trepido agmine inciderunt; deinde, ubi consul legatique ac tribuni puerorum ritu uana miracula pauentes inridebant increpabantque, uertit animos repente pudor et in ea ipsa quae fugerant uelut caeci ruebant. discusso itaque uano apparatu hostium, cum in ipsos armatos se intulissent, auerterunt totam aciem castrisque etiam eo die potiti praeda ingenti parta uictores reuerterunt, militaribus iocis cum apparatum hostium tum suum increpantes pauorem. concitatur deinde omne nomen Etruscum et Tarquiniensibus Faliscisque ducibus ad Salinas perueniunt. aduersus eum terrorem dictator C. Marcius
Abbreviated transcription (Latin):
iam scalas menibus admouerent in deditionem urbem acceperunt.
Triumphus de priuernatibus actus. Ab altero consule nihil memora¬
bile gestum nisi quod legem nouo exemplo ad sutrium in castrisi
tributim de uicesima eorum qui manumitterentur. tulit. Patres ꝗa
ca lege haud paruum uectigal inopi erario additum esset autores
fuerunt. Coeterum tribum pl. non tam lege ꝗͣ exemplo moti neq¬
uis postea populum euocaret capite sanxerunt. Nihil enim nõ per¬
milites uiratos in consulis uerba quamuis pernitiosum populo sua hes¬
ret ferri posse. Fodem anno .C. licinius stolo a.M. popilio lenate sua
lege .x. milibus eris est damnatus. quod mille iugas agri cum filio
possideret. Emancipandoq filium fraudem legi fecisset. prohibitum¬
.M. fabius ambustus.ui. &.M. popilius lenas .ui. duo bella habuere
facile alterum cum tiburtibus quod lenas gessit qui hoste in urbem es̃¬

Expanded text:
iam scalas moenibus admouerent, in deditionem urbem acceperunt. iam scalas moenibus admouerent, in deditionem urbem acceperunt. triumphus de Priuernatibus actus. ab altero consule nihil memorabile gestum, nisi quod legem nouo exemplo ad Sutrium in castris tributim de uicensima eorum qui manumitterentur tulit. patres, quia ea lege haud paruum uectigal inopi aerario additum esset, auctores fuerunt; ceterum tribuni plebis, non tam lege quam exemplo moti, ne quis postea populum seuocaret, capite sanxerunt: nihil enim non permilites iuratos in consulis uerba, quamuis perniciosum populo, si id liceret, ferri posse. eodem anno C. Licinius Stolo a M. Popilio Laenate sua lege decem milibus aeris est damnatus, quod mille iugerum agri cum filio possideret emancupandoque filium fraudem legi fecisset. nouM. Fabius Ambustus iterum et M. Popilius Laenas iterum, duo bella habuere, facile alterum cum Tiburtibus, quod Laenas gessit, qui hoste in urbem com
Abbreviated transcription (Latin):
cia. En. manlio obuenit. Martius exercitum in agrum priuernatem
integrum pace longinqua induxit. militemq preda impleuit. Ad
copiam rerum addidit munificentiam. quod nihil in publicum secer¬
nendo augenti rem priuatam militi fauit. Priuernates cum ante me¬
nia sua castris permunitis consedissent uocatis ad contionem militib¬
us castra inquit nunc uobis hostium urbemq prede do. Si michi pol¬
licemini uos fortiter in acie operam nauaturos. nec prede magis ꝗͣ puc¬
nae paratos esse. Signum poscunt ingenti clamore celsiq & spe haud
dubia feroces in proelium uadunt. Ibi ante signa sex. tullius de quo
ante dictum est exclamat. Aspice imperator inquit quemadmodũ
exercitus tuus tibi promissa prestet piloq posito stricto gladio in hos¬
tem impetum fecit. Sequuntur tullium ante signam omnes. primo¬
que impetu auertere hostem. Fusum inde ad oppidum persecuti cũ

Expanded text:
cia Cn. Manlio obuenit. Marcius exercitum in agrum Priuernatem, cia Cn. Manlio obuenit. Marcius exercitum in agrum Priuernatem, integrum pace longinqua, induxit militemque praeda impleuit. ad copiam rerum addidit munificentiam, quod nihil in publicum secernendo augenti rem priuatam militi fauit. Priuernates cum ante moenia sua castris permunitis consedissent, uocatis ad contionem militibus 'castra nunc' inquit 'uobis hostium urbemque praedae do, si mihi pollicemini uos fortiter in acie operam nauaturos nec praedae magis quam pugnae paratos esse.' signum poscunt ingenti clamore celsique et spe haud dubia feroces in proelium uadunt. ibi ante signa Sex. Tullius , de quo ante dictum est, exclamat 'adspice, imperator' inquit, 'quemadmodum exercitus tuus tibi promissa praestet', piloque posito stricto gladio in hostem impetum facit. sequuntur Tullium antesignani omnes primoque impetu auertere hostem; fusum inde ad oppidum persecuti, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cessit ad eam cladem & uastatio romani agri. quã priuernates ue¬
literni deinde incursione repentina fecerunt. Fodem anno due tri¬
bus pomptina & publilia addite. Ludi uotiui quos. M. furius dicta¬
tor uouerat facti. & de ambitu a .C. poetilio tr.pl. auctoribus pam¬
bus tum primum ad populum latum est. Eaq rogatione nouorum
maxime hominum ambitionem qui nundinas & conciliabula obire
soliti erant compressam credebant. Haud eque laeta patribus insequẽ¬
ti anno.C. martio. En. manlio consulibus de unciario fenore a.M.
diullio. L. menenio tr.pl. rogatio est perlata. Et plebs aliquanto eã
cupidius sciuit. Ad bella noua priore anno destinata phalisci quoq
hostes exorti. Duplici crimine. quod & cum tarquiniensibus uiuentus
eorum militauerat & cos qui phalerios perfugerant cum male pugna¬
tum est repetentibus fecialibus romanis non reddiderant. Ea prouin¬

Expanded text:
cessit ad eam cladem et uastatio Romani agri, quam Priuernates, Uecessit ad eam cladem et uastatio Romani agri, quam Priuernates, Ueliterni deinde, incursione repentina fecerunt. eodem anno duae tribus, Pomptina et Publilia, additae; ludi uotiui, quos M. Furius dictator uouerat, facti; et de ambitu ab C. Poetelio tribuno plebis auctoribus pabus tum primum ad populum latum est; eaque rogatione nouorum maxime hominum ambitionem, qui nundinas et conciliabula obire soliti erant, compressam credebant. haud aeque laeta patribus insequenti anno C. Marcio Cn. Manlio consulibus de unciario fenore a M. Duillio L. Menenio tribunis plebis rogatio est perlata; et plebs aliquanto eam cupidius sciuit accepit. ad bella noua priore anno destinata Falisci quoque hostes exorti duplici crimine quod et cum Tarquiniensibus iuuentus eorum militauerat et eos qui Falerios perfugerant cum male pugnatum est, repetentibus fetialibus Romanis non reddiderant. ea prouin
Abbreviated transcription (Latin):
cursuq esfuso ad castra ferebantur. Ubi cum occurrisset eis .M. ualeri¬
us magister equitum qui profligato dextro cornu obequitabat hosti¬
um munimentis ad montes siluasq uertunt fugam. Plurimiq ibi
a fallaci equitum specie agasonibusq excepti sunt. Et eorum quos
pauor perculerat in siluas atrox cedes post sedatum proelium fuit.
Nec alius post. M. furium ꝗͣ .c. sulpitus iustiorem de gallis egit triũ¬
phum. Auri quoque ex gallicis spolus satis magnum pondus saxoi
quadrato septum in capitolio sacrauit. Fodem anno & a consulibus
uario euentu bellatum. Nam hernei a .C. plautio deuicti subactiq
sunt. fabius collega eius incaute atq inconsulte aduersus tarquini¬
enses pugnauit. Nec in acie tantum ibi cladis acceptum ꝗͣ quod tre¬
centos.uii.milites romanos captos tarquinienses immolarunt. Qua
feditate supplicii aliquanto ignominia populi.r. insignior fuit. Ac¬

Expanded text:
cursuque effuso ad castra ferebantur. ubi cum occurrisset eis M. Ualericursuque effuso ad castra ferebantur. ubi cum occurrisset eis M. Ualerius magister equitum, qui profligato dextro cornu obequitabat hostium munimentis, ad montes siluasque uertunt fugam plurimique ibi a fallaci equitum specie agasonibusque excepti sunt; et eorum, quos pauor pertulerat in siluas, atrox caedes post sedatum proelium fuit. nec alius post M. Furium quam C. Sulpicius iustiorem de Gallis egit triumphum. auri quoque ex Gallicis spoliis satis magnum pondus saxo quadrato saeptum in Capitolio sacrauit. eodem anno et a consulibus uario euentu bellatum; nam Hernici a C. Plautio deuicti subactique sunt, Fabius collega eius incaute atque inconsulte aduersus Tarquinienses pugnauit. nec in acie tantum ibi cladis acceptum quam quod trecentos septem milites Romanos captos Tarquinienses immolarunt; qua foeditate supplicii aliquanto ignominia populi Romani insignitior fuit. ac
Abbreviated transcription (Latin):
eo loco dictator fuisset. Sextum tullium nomine in crepans rogitãs¬
que siccine pugnaturos milites spopondisset: Ubi illi clamores sint
arma poscentium: Ubi mine inuissu imperatoris proclium inituros :
En ipsum imperatorem clara uoce uocare ad proclium armatum ante
prima signa. Ecquis sequeretur eorum qui modo dictis fuerint in cas¬
tris feroces: In acie pauidi. Uera audiebant. Itaq tantos pudor stimu¬
los ad mouit ut ruerent in hostium tela alienatis a periculo aninis
Hlic primo impetus prope uecors turbauit hostes. Eques deinde emissis
turbatos auertit. Ipse dictator postquam labantem una parte udit
aciem signa in leuum cornu confert. quo turbam hostium congregi¬
ri cernebat. Et his qui in monte erant signum quod conuenerat dedit
Ubi inde quoq nouus clamor ortus & tendere obliquo monte ad cas¬
tra gallorum uisi sunt tum metu ne excluderentur omissa pugna est

Expanded text:
eo loco dictator fuisset, Sex. Tullium nomine increpans rogitanseo loco dictator fuisset, Sex. Tullium nomine increpans rogitansque sicine pugnaturos milites spopondisset? ubi illi clamores sint arma poscentium, ubi minae iniussu imperatoris proelium inituros? en ipsum imperatorem clara uoce uocare ad proelium et ire armatum ante prima signa; ecquis sequeretur eorum qui modo ducturi fuerint, in castris feroces, in acie pauidi? uera audiebant; itaque tantos pudor stimulos admouit, ut ruerent in hostium tela alienatis a memoria periculi animis. hic primo impetus prope uecors turbauit hostes, eques deinde emissus turbatos auertit. ipse dictator, post quam labantem una parte uidit aciem, signa in laeuum cornu confert, quo turbam hostium congregari cernebat, et iis qui in monte erant signum quod conuenerat dedit. ubi inde quoque nouus clamor ortus et tendere obliquo monte ad castra Gallorum uisi sunt, tum metu ne excluderentur omissa pugna est
Abbreviated transcription (Latin):
solerti animo rem nouam excogitat. qua deinde multi nostri atq exter¬
ni imperatores nostra quoq quidam aetate usi sunt. Mulis strata de¬
trahi iubet. binisq tantum centunculis relictis agasones partim cap¬
tiuis partin egrorum armis oneratos imponit. His fere mille effec¬
tis centum admiscet equites. & nocte super castra in montes euade¬
re ac siliuis se occultare iubet neque inde ante moueri ꝗͣ abse accipe¬
rent signum. Ipse ubi illuxit in radicibus montium extendere aciem
cepit. sedulo ut aduersus montes consisteret hostis instructo uani ter¬
roris apparatu. Qui quidem terror plus pene ueris uiribus profuit.
Primo credere duces gallorum non descensuros in equum romanos.
Deinde ubi digressos repente uiderunt & ipsi auidi certaminis in p̃¬
lium ruunt. Priusq pugna cepit ꝗͣ signum ab ducibus daretur. A¬
crius inuasere dextrum cornu neque sustineri potuissent. ni forte

Expanded text:
sollerti animo rem nouam excogitat, qua deinde multi nostri atque extersollerti animo rem nouam excogitat, qua deinde multi nostri atque externi imperatores, nostra quoque quidam aetate, usi sunt: mulis strata detrahi iubet binisque tantum centunculis relictis agasones partim captiuis, partim aegrorum armis ornatos imponit. his fere mille effectis centum admiscet equites et nocte super castra in montes euadere ac siluis se occultare iubet neque inde ante mouere quam ab se acceperint signum. ipse, ubi inluxit, in radicibus montium extendere aciem coepit sedulo, ut aduersus montes consisteret hostis, instructo uani terroris apparatu, qui quidem terror plus paene ueris uiribus profuit. primo credere duces Gallorum non descensuros in aequum Romanos; deinde, ubi degressos repente uiderunt, et ipsi auidi certaminis in proelium ruunt priusque pugna coepit quam signum ab ducibus daretur. acrius inuasere Galli dextrum cornu; neque sustineri potuissent, ni forte
Abbreviated transcription (Latin):
re multitudo soleret existeret. Nam se quidem nihil non arbitrio
imperatoris acturum. Illi quoq uidendum magnopere esse ut exer¬
citum in potestate haberet. Differri non posse adeo concitatos animos
psos sibi locum ac tempus pugnandi sumpturos. Si ab imperatore nõ
detur. Dum hec loquuntur iumenta forte pascentia extra uallum
gallo abigenti duo milites romani ademerunt. In eos saxa coniecta
a gallis. Deinde ab romana statione clamor ortus ac procursum utr¬
inq est. lamq haud procul iuisto proelio res erant ni celeriter direm¬
ptum certamen per centuriones esset. Affirmata certe eo casu tullii
apud dictatorem fides est. Nec recipiente iam dilationem re in pos¬
terum diem edicitur acie pugnaturos. Dictator tamen ut qui magis
animis quam uiribus fretus ad certamen descenderet omnia circum¬
spicere atq agitare cepit ut arte aliqua terrorem hostibus incuteret.

Expanded text:
re multitudo soleret, exsisteret; nam se quidem nihil non arbitrio re multitudo soleret, exsisteret; nam se quidem nihil non arbitrio imperatoris acturum. illi quoque tamen uidendum magno opere esse ut exercitum in potestate haberet; differri non posse adeo concitatos animos; ipsos sibi locum ac tempus pugnandi sumpturos, si ab imperatore non detur. dum haec loquuntur, iumenta forte pascentia extra uallum Gallo abigenti duo milites Romani ademerunt. in eos saxa coniecta a Gallis; deinde ab Romana statione clamor ortus ac procursum utrimque est. iamque haud procul iusto proelio res erat, ni celeriter diremptum certamen per centuriones esset; adfirmata certe eo casu Tulli apud dictatorem fides est; nec recipiente iam dilationem re, in posterum diem edicitur acie pugnaturos. dictator tamen, ut qui magis animis quam uiribus fretus ad certamen descenderet, omnia circumspicere atque agitare coepit ut arte aliqua terrorem hostibus incuteret.
Abbreviated transcription (Latin):
nis dignum sit pugnaturos. Si nihil armis opus sit otium ro¬
mae potius ꝗͣ in castris acturos. Haec dicta sint patribus. Te impe¬
rator milites tui oramus ut nobis pugnandi copiam facias. Cum
uincere cupimus tum te duce uincere. Tibi lauream insignem de¬
ferre. tecum triumphantes urbem inire. Tuum sequentes currum
iouis optimi maximi templum gratantes ouantesq adire. Oratio¬
nem tullii excepere preces multitudinis & undiq ut signum daret
capere arma iuberet clamabant. Dictator quamquam rem bonã
exemplo haud probabili actam cernebat censebat tamen facturũ
quod milites uellent se recepit. Tulliumq secreto quenam haec res
sit aut quo acta more percontatur. Tullius magnopere ab dictato¬
re petere ne se oblitum discipline militaris ne sui neue imperatone¬
maiestatis crederet. Multitudini concitate quae ferme auctoribus¬
simmilis esset non subtraxisse se ducem. nequis alius qualis mota crea¬

Expanded text:
nis dignum sit, pugnaturos: si nihil armis opus sit, otium Ronis dignum sit, pugnaturos: si nihil armis opus sit, otium Romae potius quam in castris acturos. haec dicta sint patribus. te, imperator, milites tui oramus ut nobis pugnandi copiam facias; cum uincere cupimus, tum te duce uincere, tibi lauream insignem deferre, tecum triumphantes urbem inire, tuum sequentes currum Iouis optimi maximi templum gratantes ouantesque adire.' orationem Tulli exceperunt preces multitudinis et undique, ut signum daret, ut capere arma iuberet, clamabant. dictator quamquam rem bonam exemplo haud probabili actam censebat tamen facturum quod milites uellent, <in> se recepit Tulliumque secreto quaenam haec res sit aut quo acta more percontatur. Tullius magno opere a dictatore petere ne se oblitum disciplinae militaris, ne sui neue imperatormaiestatis crederet; multitudini concitatae, quae ferme auctoribussimilis esset, non subtraxisse se ducem ne quis alius, quales mota crea
Abbreviated transcription (Latin):
& tu imperator noster quod egrius patimur exercitum tuum sine
armis sine animis sine manibus uidicas esse. Et prius ꝗͣ expertus
nos esses de nobis ita desperasti ut te mancorum ac debilium ducc
iudicares esse. Quid enim aliud esse caus& credamus cur ueteranus
dux fortissimus bello compressis quod aiunt manibus sedeas: Ut¬
cumq enim se habeat res te de nostra uirtute dubitasse uideri ꝗͣn¬
os de tua uerius est. Sin autem non tuum istuc sed publicum est
consilium & consensus aliquis patrum non gallicum bellum nos
ab urbe a penatibus nostris ablegatos tenet queso ut ea quae dicam
non a militibus imperatori dicta censeas sed a plebe patribus. que si
cut uos uestra habeatis consilia sic se sua habituram dicat. Quis tandẽ
succenseat milites nos esse non seruos uestros : ad bellum non in exi¬
lium missos: Si quis det signum in aciem educat ut uiris ac roma¬

Expanded text:
 tu imperator noster—quod aegrius patimur—exercitum tuum sine animis, sine  tu imperator noster—quod aegrius patimur—exercitum tuum sine animis, sine armis, sine manibus iudicas esse et, priusquam expertus nos esses, de nobis ita desperasti ut te mancorum ac debilium ducem iudicares esse. quid enim aliud esse causae credamus, cur ueteranus dux, fortissimus bello, compressis, quod aiunt, manibus sedeas? utcumque enim se habet res, te de nostra uirtute dubitasse uideri quam nos de tua uerius est. sin autem non tuum istuc sed publicum est consilium, et consensus aliqui patrum, non Gallicum bellum, nos ab urbe, a penatibus nostris ablegatos tenet, quaeso, ut ea quae dicam non a militibus imperatori dicta censeas sed a plebe patribus—quae si, ut uos uestra habeatis consilia, sic se sua habituram dicat, quis tandem suscenseat?—milites nos esse non seruos uestros, ad bellum non in exsilium missos; si quis det signum, in aciem educat, ut uiris ac Roma
Abbreviated transcription (Latin):
agmen ad tribunal pergit miranti sulpitio non turbam magis ꝗͣ
turbe principem tullium imperiis obedientissimum militem. Si
licet dictator inquit condemnatum se uniuersus exercitus a te ig¬
nauie ratus & prope ignominie causa destitutum sine armis orauit
me ut suam causam apud te agerem. Equidem sicubi loco cessum
si terga data hosti si signa fede amissa obici nobis possent tamen
hoc a te impetrari aquum censerem ut nos uirtute culpam nostrã
corrigere & abolere flagitii memoriam noua gloria patereris.
Etiam ad alliam fuse legiones eandem quam per pauorem amise¬
rant patriam profecte postea ab uehus uirtute recuperauere. Nobs
deum benignitate felicitate tua populiq romani & res & gloria en
integra. quamquam de gloria uix dicere ausim. si nos & hostes baud
secus q̃ feminas abditos intra uallum omnibus contumelus eludunt¬

Expanded text:
agmen ad tribunal pergit mirantique Sulpicio non turbam magis quam agmen ad tribunal pergit mirantique Sulpicio non turbam magis quam turbae principem Tullium, imperiis oboedientissimum militem, 'si licet, dictator' inquit, 'condemnatum se uniuersus exercitus a te ignauiae ratus et prope ignominiae causa destitutum sine armis orauit me ut suam causam apud te agerem. equidem, sicubi loco cessum, si terga data hosti, si signa foede amissa obici nobis possent, tamen hoc a te impetrari aequum censerem ut nos uirtute culpam nostram corrigere et abolere flagitii memoriam noua gloria patereris. etiam ad Alliam fusae legiones eandem quam per pauorem amiserant patriam profectae postea a Ueiis uirtute reciperauere. nobis deum benignitate, felicitate tua populique Romani, et res et gloria est integra; quamquam de gloria uix dicere ausim, si nos et hostes haud secus quam feminas abditos intra uallum omnibus contumeliis eludunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
uissu in hostem pugnasset. Milites egre id patientes primo insta¬
tionibus uigilusq inter se dictatorem sermonibus carpere. Interdũ
patres communiter increpare quod non uississent per consules bellũ
geri. Flectum esse eximium imperatorem. unicum ducem qui ni¬
hil agenti sibi de celo deuolaturam in sinum uictoriam censeat.
E adem deinde haec interdiu propalam ac ferociora his iactare. Se
inuissu imperatoris aut dimicaturos aut agmine romam ituros.
Immisceriq iam militibus centuriones nec in circulis modo fremere.
Sed iam in principus ac pretorio in unum sermones confundi. atq
in contionis magnitudinem crescere turba. & uociferare ex omni¬
bus locis ut extemplo ad dictatorem iretur. Uerba pro exercitu fa¬
ceret sex tus tullius. ut uirtute eius dignum esset. Septimum
primum pilum iam tullius ducebat neq erat in exercitu qui quidẽ
pedestria stipendia fecisset uir factis nobilior. Is precedens militũ

Expanded text:
iussu in hostem pugnasset. milites aegre id patientes primo in staiussu in hostem pugnasset. milites aegre id patientes primo in stationibus uigiliisque inter se dictatorem sermonibus carpere, interdum patres communiter increpare quod non iussissent per consules geri bellum: electum esse eximium imperatorem, unicum ducem, qui nihil agenti sibi de caelo deuolaturam in sinum uictoriam censeat. eadem deinde haec interdiu propalam ac ferociora his iactare: se iniussu imperatoris aut dimicaturos aut agmine Romam ituros. immiscerique militibus centuriones nec in circulis modo fremere sed iam in principiis ac praetorio in unum sermones confundi atque in contionis magnitudinem crescere turba et uociferari ex omnibus locis ut extemplo ad dictatorem iretur; uerba pro exercitu faceret Sex. Tullius , ut uirtute eius dignum esset. septimum primum pilum iam Tullius ducebat neque erat in exercitu, qui quidem pedestria stipendia fecisset, uir factis nobilior. is praecedens militum
Abbreviated transcription (Latin):
se atq inde circa pedum consedisse auditum est. Dictatorem dici
.C. sulpitium placuit. Consul ad id accitus.C. plautius dixit. Ma¬
gister equitum dictatori additus. M. ualerius. hi robora militum
ex duobus consularibus exercitibus electa aduersus gallos duxer¬
unt. Lentius id aliquanto bellum ꝗͣ parti utriq placebat fuit. cũ
primo galli tantum auidi certaminis fuissent. deinde romanus
miles ruendo in arma ac dimicationem aliquantum gallicam fero¬
ciam uinceret. Dictatori neutiꝗͣ placebat quando nulla cogeret res
fortunae se cominittere. aduersus hostem quem tempus deteriorẽ
in dies & locis alienis faceret. sine preparato commeatu sine firmo
munimento inorantem. Ad hoc his corporibus animisq quorum
omnis in impetu uis esset. parua eadem languesceret mora. his cõ¬
silus dictator bellum trahebat grauemq edixerat penam si quis in¬

Expanded text:
se atque inde circa Pedum consedisse auditum est. dictatorem dici se atque inde circa Pedum consedisse auditum est. dictatorem dici C. Sulpicium placuit; consul ad id accitus C. Plautius dixit; magister equitum dictatori additus M. Ualerius . hi robora militum ex duobus consularibus exercitibus electa aduersus Gallos duxerunt. lentius id aliquanto bellum quam parti utrique placebat fuit. cum primo Galli tantum auidi certaminis fuissent, deinde Romanus miles ruendo in arma ac dimicationem aliquantum Gallicam ferociam uinceret, dictatori neutiquam placebat, quando nulla cogeret res, fortunae se committere aduersus hostem, quem tempus deteriorem in dies faceret, locis alienis sine praeparato commeatu, sine firmo munimento morantem, ad hoc iis corporibus animisque quorum omnis in impetu uis esset, parua eadem languesceret mora. his consiliis dictator bellum trahebat grauemque edixerat poenam, si quis in
Abbreviated transcription (Latin):
murum aggrediuntur. Apparuitq magis occasione ꝗͣ uirtute fretos
uenisse. Ad eo uix primum impetum romanoꝵ sustinuere. quin e¬
tiam bono fuisse romanis aduentum eorum constabat. orientemq
iam seditionem inter patres plebemq metu tam propinqui belli com¬
pressam. Alius aduentus hostium fuit proximo bello agris qͣ urbi ter¬
ribilior. Populabundi tarquinienses fines romanos maxime qua ex
parte etruriam adiacent peragrauere. Rebusq nequicꝗͣ repetitis
noui consules his .C. fabius & .C. plautius uissu populi bellum indix¬
ere. fabioq ea prouincia plautio hernici euenere. Gallici quoq bel¬
li fama increbrescebat. Sed inter multos terrores solatio fuit lati¬
nis pax petentibus data. & magna uis militum abhis ex federe ue¬
tusto quod multis intermiserant annis accepta. quo presidio cum
fulta rex romana esset leuius fuit quod gallos mox preneste euenis¬

Expanded text:
muros adgrediuntur; apparuitque occasione magis quam uirtute fretos muros adgrediuntur; apparuitque occasione magis quam uirtute fretos uenisse: adeo uix primum impetum Romanorum sustinuere. quin etiam bono fuisse Romanis aduentum eorum constabat orientemque iam seditionem inter patres et plebem metu tam propinqui belli compressam. alius aduentus hostium fuit proximo bello agris quam terribilior urbi: populabundi Tarquinienses fines Romanos, maxime qua ex parte Etruriam adiacent, peragrauere rebusque nequiquam repetitis noui consules C. Fabius et C. Plautius iussu populi bellum indixere; Fabioque ea prouincia, Plautio Hernici euenere. Gallici quoque belli fama increbrescebat. sed inter multos terrores solacio fuit pax Latinis petentibus data et magna uis militum ab his ex foedere uetusto, quod multis intermiserant annis, accepta. quo praesidio cum fulta res Romana esset, leuius fuit quod Gallos mox Praeneste uenis
Abbreviated transcription (Latin):
Spectatores paucos fuge trepidationisq gallorum extra portas egres¬
sos. postquam in se quoq fieri impetum uiderint & sine discrimi¬
ne obuios cedi recepisse se intra urbem. Eam rem triumpho dignã
uisam romanis. Ne nimis mirum magnumq censerent tumultũ¬
exciere in hostium portis maiorem ipsos stationem ante menia sua ui¬
suros. Itaq insequenti anno .M. popilio lenate. cn. manlio consuli¬
bus primo silentio noctis ab tibure agmine infesto profecti adux¬
bem romanam uenerunt. Terrorem repente ex somno excitatis subi¬
ta res & noc turnus pauor prebuit. Ad hoc multorum inscitia qui abi
unde hostes aduenissent. Conclamatum tamen celeriter ad arma est
& porte stationibus muriq presidus firmati. Et ubi prima lux me¬
diocrem multitudinem ante menia neque alium ꝗͣ tiburtem hostẽ
ostendit duabus portis egressi consules utrinq aciem subeuntium ia

Expanded text:
spectatores paucos fugae trepidationisque Gallorum extra portas egresspectatores paucos fugae trepidationisque Gallorum extra portas egressos, postquam in se quoque fieri impetum uiderint et sine discrimine obuios caedi, recepisse se intra urbem; eam rem triumpho dignam uisam Romanis. ne nimis mirum magnumque censerent tumultuexciere in hostium portis, maiorem ipsos trepidationem ante moenia sua uisuros. itaque insequenti anno M. Popilio Laenate Cn. Manlio consulibus primo silentio noctis ab Tibure agmine infesto profecti ad urbem Romam uenerunt. terrorem repente ex somno excitatis subita res et nocturnus pauor praebuit, ad hoc multorum inscitia, qui aut unde hostes aduenissent; conclamatum tamen celeriter ad arma est et portae stationibus murique praesidiis firmati. et ubi prima lux mediocrem multitudinem ante moenia neque alium quam Tiburtem hostem ostendit, duabus portis egressi consules utrimque aciem subeuntium iam
Abbreviated transcription (Latin):
magna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis si¬
mul uerecundia misericordiaq militem accendebant. Magna utr¬
inq cede edita auertitur tandem acies gallorum. Fuga tibur sicut
arcem belli galli petunt. Palati a consule poetilio haud procul tibu¬
re excepti. egressus ad opem ferendam tiburtibus simul cum his
intra portas compelluntur. Egregie cum a dictatore tum a consu¬
le res gesta est. Et consul alter fabius proelus primum paruis pos¬
tremo una insigni puna. cum hostes totis adorti copiis essent her¬
nicos deuicit. Dictator consulibus in senatu & apud populum mag¬
nifice collaudatis &. suarum quoq rerum illis remisso honore dic¬
tatura se abdicauit. Poetilius de gallis tiburtibusq geminum trium¬
phum egit. fabio satis uisum est ut ouans urbem iniret. Irridere
poetilii triumphum tiburtes. Ubi enim eum secum acie conflixisse:

Expanded text:
magna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis simagna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis simul uerecundia misericordiaque militem accendebant. magna utrimque edita caede auertitur tandem acies Gallorum. fuga Tibur sicut arcem belli Gallici petunt; palati a consule Poetelio haud procul Tibure excepti, egressis ad opem ferendam Tiburtibus, simul cum iis intra portas compelluntur. egregie cum ab dictatore tum ab consule res gesta est. et consul alter Fabius proeliis primum paruis, postremo una insigni pugna, cum hostes totis adorti copiis essent, Hernicos deuincit. dictator consulibus in senatu et apud populum magnifice conlaudatis et suarum quoque rerum illis remisso honore dictatura se abdicauit. Poetelius de Gallis Tiburtibusque geminum triumphum egit: Fabio satis uisum ut ouans urbem iniret. inridere Poeteli triumphum Tiburtes: ubi enim eum secum acie conflixisse?
Abbreviated transcription (Latin):
mox in campaniam transierit. Ea fuit causa cur proximo anno.C.
poctilius balbus consul cum college eiuis. M. fabio ambusto hernici
prouincia euenisset aduersus tiburtes uissu populi exercitum ducer¬
et. Ad quorum auxilium cum galli ex campania redissent fede po¬
pulationes in lauicano tusculanoq & albano agro hauddubie tiburti¬
bus ducibus sunt factae. Et cum aduersus tiburtem hostem duce con¬
sule contenta resp. esset gallicus tumultus dictatorem creari coegit.
Creatus .&. seruiliuis ahala .T. quintium magistrum equitum dixit et
ex auctoritate patrum si prospere id bellum euenisset ludos magnos
uouit. Dictator ad continendos propno bello tiburtes consulari ex¬
ercitu uisso manere omnes uiniores nullo detrectante militiam sa¬
cramento adegit. Pugnatum haud procul porta collina est. totius
uiribus urbis. in conspectu parentum coniugumq ac liberorum. que

Expanded text:
mox in Campaniam transierit. ea fuit causa cur proximo anno C. mox in Campaniam transierit. ea fuit causa cur proximo anno C. Poetelius Balbus consul, cum collegae eius M. Fabio Ambusto Hernici prouincia euenisset, aduersus Tiburtes iussu populi exercitum duceret. ad quorum auxilium cum Galli ex Campania redissent, foedae populationes in Labicano Tusculanoque et Albano agro haud dubie Tiburtibus ducibus sunt factae; et, cum aduersus Tiburtem hostem duce consule contenta res publica esset, Gallicus tumultus dictatorem creari coegit. creatus Q. Seruilius Ahala T. Quinctium magistrum equitum dixit et ex auctoritate patrum, si prospere id bellum euenisset, ludos magnos uouit. dictator ad continendos proprio bello Tiburtes consulari exercitu iusso manere, omnes iuniores nullo detractante militiam sacramento adegit. pugnatum haud procul porta Collina est totius uiribus urbis in conspectu parentum coniugumque ac liberorum; quae
Abbreviated transcription (Latin):
inter corpus armaq uno alteroq subinde ictu uentrem atq inguina
hausit. & in spatium ingens ruentem porrexit hostem. lacentis inde
corpus ab omni alia uexatione intactum uno torque spoliauit. quem
respersum cruore collo circumdedit suo. Defixerat pauor cum admi¬
ratione gallos. Romani alacres abstatione obuiam militi suo pro¬
gressi gratulantes laudantesq ad dictatorem perducunt. Inter car¬
minum prope modum incondita quaedam militariter ioculantes
torquati cognomen auditum celebratum deinde posteris familieq
honori fuit. Dictator coronam auream addidit domum. mirisq pro
contione eam pugnam laudibus tulit. Et hercule tanti ea ad uniu¬
ersi belli momentum momenti dimicatio fuit. ut gallorum exerci¬
tus proxima nocte relictis trepide. castris in tiburtem agrum atq
inde societate belli facta commeatuq benigne a tiburtibus adutus

Expanded text:
inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu uentrem atque inguina inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu uentrem atque inguina hausit et in spatium ingens ruentem porrexit hostem. iacentis inde corpus ab omni alia uexatione intactum uno torque spoliauit, quem respersum cruore collo circumdedit suo. defixerat pauor cum admiratione Gallos: Romani alacres ab statione obuiam militi suo progressi, gratulantes laudantesque ad dictatorem perducunt. inter carminum prope modo incondita quaedam militariter ioculantes Torquati cognomen auditum; celebratum deinde posteris etiam familiae honori fuit. dictator coronam auream addidit donum mirisque pro contione eam pugnam laudibus tulit. et hercule tanti ea ad uniuersi belli euentum momenti dimicatio fuit, ut Gallorum exercitus proxima nocte relictis trepide castris in Tiburtem agrum atque inde societate belli facta commeatuque benigne ab Tiburtibus adiutus
Abbreviated transcription (Latin):
su exerentem producunt. Recipiunt inde se ad stationem & quo i
medio armati spectaculi magis more quam lege belli destitiuntur
nequaquam uisu ac specie extimantibus pares. Corpus alter magni¬
tudine eximium. uersicolori ueste pictisq & auro celatis refulgens
armis. Media in altero militaris statura. modicaq in armis habilib
magis ꝗͣ decoris species. non cantus non exultatio armorumq agia¬
tio uana. Sed pectus animorum ireq tacite plenum. omnem fero¬
ciam in discrimen ipsum certaminis distulerat. Ubi constitere in¬
ter duas acies. tot circa mortalium animis spe metuq pendentibus
gallus uelut moles superne imminens proiecto leua scuto in adue¬
nientis arma hostis uanum cesum cum ingenti sonitu ensem deie¬
cit. Romanus inuerone surrecto cum scuto scutum imum percu¬
lisset totoq corpore interior periculo uulneris factus insinuasset se

Expanded text:
su exserentem producunt. recipiunt inde se ad stationem; et duo in su exserentem producunt. recipiunt inde se ad stationem; et duo in medio armati spectaculi magis more quam lege belli destituuntur, nequaquam uisu ac specie aestimantibus pares. corpus alteri magnitudine eximium, uersicolori ueste pictisque et auro caelatis refulgens armis; media in altero militaris statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species; non cantus, non exsultatio armorumque agitatio uana sed pectus animorum iraeque tacitae plenum; omnem ferociam in discrimen ipsum certaminis distulerat. ubi constitere inter duas acies tot circa mortalium animis spe metuque pendentibus, Gallus uelut moles superne imminens proiecto laeua scuto in aduenientis arma hostis uanum caesim cum ingenti sonitu ensem deiecit; Romanus mucrone subrecto, cum scuto scutum imum perculisset totoque corpore interior periculo uolneris factus insinuasset se
Abbreviated transcription (Latin):
utra gens bello sit melior. Dui inter primores iuiuenum romanorũ
silentium fuit. cum & abnuere certamen uererentur. & precipuã
sortem periculi petere nollent. Tum .T. manluis.L. filius qui patrẽ
a uexatione tribunitia uindicauerat ex statione ad dictatorem per¬
git. Iniussu tuo inquit imperator extra ordinem nunquam pug¬
nauerim non si certam uictoriam uideam. Si tu permittis uolo
ego illi beluae ostendere quando adeo ferox presultat hostium sig¬
nis me ex ea familia ortum quae gallorum agmen ex rupe tarpeia
deiecit. Tum dictator macte uirtute inquit ac pietate in patrem pa¬
triamq. T. manli esto. perge. & nomen romanum inuictum iuuã¬
tibus dus presta. Armant inde uiuenem aequales. pedestre scutum
capit. Hispano cingitur gladio ad propiorem habili pugnam. Ar¬
matum ad ornatumq aduersus gallum stolide letum & quoniam
id quoq memoria dignum antiquis uisum est linguam etiam ab irri¬

Expanded text:
utra gens bello sit melior.' diu inter primores iuuenum Romanorum utra gens bello sit melior.' diu inter primores iuuenum Romanorum silentium fuit, cum et abnuere certamen uererentur et praecipuam sortem periculi petere nollent; tum T. Manlius L. filius , qui patrem a uexatione tribunicia uindicauerat, ex statione ad dictatorem pergit; 'iniussu tuo' inquit, 'imperator, extra ordinem nunquam pugnauerim, non si certam uictoriam uideam: si tu permittis, uolo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, me ex ea familia ortum quae Gallorum agmen ex rupe Tarpeia deiecit.' tum dictator 'macte uirtute' inquit 'ac pietate in patrem patriamque, T. Manli , esto. perge et nomen Romanum inuictum iuuantibus dis praesta.' armant inde iuuenem aequales; pedestre scutum capit, Hispano cingitur gladio ad propiorem habili pugnam. armatum adornatumque aduersus Gallum stolide laetum et—quoniam id quoque memoria dignum antiquis uisum est—linguam etiam ab inri
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditati fuerit. quesita ea proprie famillae laus leuiorem auctorem
licinium facit. cum mentionem eius rei in uetustioribus annalibus
nullam inueniam. Magis ut belli gallici causa dictatorem creatum¬
arbitrer inclinat animus. Eo certe anno galli ad tertium lapidem sa¬
laria uia transpontem anienis castra habuere. Dictator cum tumultus
gallici causa iustitium edixisset omnes uiniores sacramento adegit
ngentiq exercitu ab urbe profectus in citeriore ripa anienis castra
posuit. Pons in medio erat. neutris erumpentibus ne timoris indici¬
um esset prelia de occupando ponte crebra erant. nec qui potirent᷑
incertis uiribus satis discerni poterat. Tum eximia corporis magni¬
tudine in uacuum pontem gallus processit. & quantum maxima
uoce potuit quem nunc inquit roma uirum fortissimum habet pro¬
cedat agedum ad pugnam. Ut nostrum duorum euentus ostendat

Expanded text:
cupiditati fuerit. quaesita ea propriae familiae laus leuiorem auctorem cupiditati fuerit. quaesita ea propriae familiae laus leuiorem auctorem Licinium facit: cum mentionem eius rei in uetustioribus annalibus nullam inueniam, magis ut belli Gallici causa dictatorem creatumarbitrer inclinat animus. eo certe anno Galli ad tertium lapidem Salaria uia trans pontem Anienis castra habuere. dictator cum tumultus Gallici causa iustitium edixisset, omnes iuniores sacramento adegit ingentique exercitu ab urbe profectus in citeriore ripa Anienis castra posuit. pons in medio erat, neutris rumpentibus ne timoris indicium esset. proelia de occupando ponte crebra erant, nec qui potirentur incertis uiribus satis discerni poterat. tum eximia corporis magnitudine in uacuum pontem Gallus processit et quantum maxima uoce potuit 'quem nunc' inquit 'Roma uirum fortissimum habet, procedat agedum ad pugnam, ut noster duorum euentus ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
ter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent fusum ac per
agros trepida fuga palatum est. Nec romanis incruenta uictoria fuit.
quarta pars militum amissa. Et ubi haud minus iacturae fuit aliqu¬
ot equites romani cecidere. Insequenti anno cum. L. sulpitius & .c.
licinius caluus consules in hernicos exercitum duxissent neq inuen¬
tis in agro hostibus ferentinum urbem eorum ui cepissent reuertẽ¬
tibus inde eis tiburtes portas clausere. Ea ultima fuit causa cum in¬
ulte ante querimoniae ultro citroq iactate essent cur perfeciales
rebus repetitis bellum tiburti populo indiceretur. Dictatorem .I.¬
quintium penum eo anno fuisse satis constat & magistrum equitum
ser. cornelium maluginensem macer licinius comitiorum habendorũ
causa & a licinio consule dictum seribit. quia collega comitia bello pre¬
ferre festinante ut continuaret consulatum obiuam eundum praue

Expanded text:
ter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per ter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per agros trepida fuga palatum est. nec Romanis incruenta uictoria fuit: quarta pars militum amissa et, ubi haud minus iacturae fuit, aliquot equites Romani cecidere. insequenti anno cum C. Sulpicius et C. Licinius Caluus consules in Hernicos exercitum duxissent neque inuentis in agro hostibus Ferentinum urbem eorum ui cepissent, reuertentibus inde eis Tiburtes portas clausere. ea ultima fuit causa, cum multae ante querimoniae ultro citroque iactatae essent, cur per fetiales rebus repetitis bellum Tiburti populo indiceretur. dictatorem Quinctium Poenum eo anno fuisse satis constat et magistrum equitum Ser. Cornelium Maluginensem . Macer Licinius comitiorum habendorum causa et ab Licinio consule dictum scribit, quia collega comitia bello praeferre festinante ut continuaret consulatum, obuiam eundum prauae
Abbreviated transcription (Latin):
trinque cadunt. plures uulnera accipiunt. Tandem equites alius a¬
lium increpantes quid deinde restaret querendum: Si neque ex e¬
quis pepulissent hostem neq pedites quicquam momenti facerent
quam tertiam expectarent pugnam: Quid ante signa feroces pro¬
siluissent & alieno pugnarent loco: his inter se uocibus concitati
clamore renouato inferunt pedem. Et primum gradu mouerunt
hostem deinde pepulere. postremo hauddubie auertunt neque tam
uires pares que superauerit res facile dictu est. nisi quod perpetua for¬
tuna utriusq populi et extollere animos & minuere potuit usque ad
castra fugientes hernicos romanus sequitur. Castrorum oppugnatio¬
ne quia serum erat diei abstinuere. Dui non perlitatum tenuerat
dictatorem ne ante meridiem signum dare posset eo in noctem trac¬
tum erat certamen. Postero die deserta fuga castra hernicorum. &
sauci relicti quidam inuenti. Agmenq fugientium a signis cum pre¬

Expanded text:
trimque cadunt, plures uolnera accipiunt; tandem equites alius atrimque cadunt, plures uolnera accipiunt; tandem equites alius alium increpantes, quid deinde restaret quaerendo, si neque ex equis pepulissent hostem neque pedites quicquam momenti facerent? quam tertiam exspectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno pugnarent loco?—his inter se uocibus concitati clamore renouato inferunt pedem et primum gradu mouerunt hostem, deinde pepulerunt, postremo iam haud dubie auertunt; neque, tam uires pares quae superauerit res facile dictu est, nisi quod perpetua fortuna utriusque populi et extollere animos et minuere potuit. usque ad castra fugientes Hernicos Romanus sequitur: castrorum oppugnatione, quia serum erat diei, abstinuere;—diu non perlitatum tenuerat dictatorem, ne ante meridiem signum dare posset; eo in noctem tractum erat certamen.—postero die deserta fuga castra Hernicorum et saucii relicti quidam inuenti; agmenque fugientium ab Signinis, cum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ut in unum pugnae laborem reseruati plus sibi quam pro uirili pa¬
te annitendum scirent. Extra ordinem etiam in acie locati. quo cõ¬
spectior uirtus esset. Duum milium planities castra romana ab her¬
nicis dirimebat. Ibi pariferine utrinq spatio in medio pugnatum
est. Primo stetit ambigua spe pugna nequicquam saepe conatis eꝗ¬
tibus romanis immpetu turbare aciem hostium. Postquam equestris
pugna effectu ꝗͣ conatibus uanior erat consulto prius dictatore eq¬
uites permissu deinde eius relictis equis clamore ingenti prouolãt
antesigna & nouam in tegrant pugnam. Neque sustineri poterãt
nisi extraordinarie cohortes pari corporum animorumq robore se
obiecissent. Tunc inter primores duorum populorum res geritur.
Q uicquid hinc aut illinc communis mars bello aufert multiplicius q̃
pro numero damnum est. Uulgus aliud armatorum uelut delegata
primoribus pugna euentum suum in uirtute aliena ponit. Multi u¬

Expanded text:
ut in unum pugnae laborem reseruati plus sibi quam pro uirili paut in unum pugnae laborem reseruati plus sibi quam pro uirili parte adnitendum scirent; extra ordinem etiam in acie locati quo conspectior uirtus esset. duum milium planities castra Romana ab Hernicis dirimebat; ibi pari ferme utrimque spatio in medio pugnatum est. primo stetit ambigua spe pugna nequiquam saepe conatis equitibus Romanis impetu turbare hostium aciem. postquam equestris pugna effectu quam conatibus uanior erat, consulto prius dictatore equites, permissu deinde eius relictis equis, clamore ingenti prouolant ante signa et nouam integrant pugnam; neque sustineri poterant, ni extraordinariae cohortes pari corporum animorumque robore se obiecissent. tunc inter primores duorum populorum res geritur; quidquid hinc aut illinc communis Mars belli aufert, multiplex quam pro numero damnum est. uolgus aliud armatorum, uelut delegata primoribus pugna, euentum suum in uirtute aliena ponit. multi u
Abbreviated transcription (Latin):
castra romana cum hauddubia oppugnandi spe succedentes hortan¬
te legato & plenis ire atq indignitatis militum animis eruptio est
facta. Multum ab spe adeundi ualli res hernicis abfuit. Adeo tur¬
batis inde ordinibus abscessere. Dictatoris deinde aduentu nouus
ueteri exercitus iungitur & copiae duplicantur. Et pro contione dic¬
tator laudibus legati militumq quorum uirtute castra defensa er¬
ant. simul audientibus laudes meritas tollit animos simul ceteros
ad emulandas uirtutes acuit. Neq segnius ad hostes bellum appa¬
ratur. qui & parti ante decoris memores neq ignari auctarum ui¬
rium hostis suas quoq uires augent. Omne hernicorum nomen
omnis militaris aetas excitur. quadragenarie octo cohortes lecta
robora uirorum scribuntur. hunc eximium florem uiuentutis co
etiam quod ut duplex acciperent stipendium decreuerant spei ani¬
morumq impleuere. Immunes quoq operum militarium erant.

Expanded text:
castra Romana cum haud dubia expugnandi spe succedentes, hortancastra Romana cum haud dubia expugnandi spe succedentes, hortante legato et plenis irae atque indignitatis militum animis eruptio est facta. multum ab spe adeundi ualli res Hernicis afuit; adeo turbatis inde ordinibus abscessere. dictatoris deinde aduentu nouus ueteri exercitus iungitur et copiae duplicantur; et pro contione dictator laudibus legati militumque, quorum uirtute castra defensa erant, simul audientibus laudes meritas tollit animos, simul ceteros ad aemulandas uirtutes acuit. neque segnius ad hostes bellum apparatur, qui et parti ante decoris memores neque ignari auctarum uirium hostis suas quoque uires augent. omne Hernicum nomen, omnis militaris aetas excitur; quadringenariae octo cohortes, lecta robora uirorum, scribuntur. hunc eximium florem iuuentutis, eo etiam quod ut duplex acciperent stipendium decreuerant, spei animorumque impleuere; immunes quoque operum militarium erant,
Abbreviated transcription (Latin):
quam tantum publica calamitate mesti patres quantum feroces
infelicis consulis plebei ductu fremunt omnibus locis. Irent. cre¬
arent consules ex plebe. transferrent auspicia quo nefas esset. po¬
tuisse patres plebiscito pelli honoribus suis. num etiam in deos im¬
mortales inauspicatam legem ualuisse: Uindicasse ipsos suum
numen. sua auspicia quae ut primum contacta suit ab eo a quo
nec ius nec fas fuerit delectum cum duce exercitum documento
fuisse. ne deinde turbato gentium iure comitia haberentur.Nis
uocibus curia & forum personat. Ap. claudium quia dissuaserat
legem maiore nunc auctoritate euentum reprehendi abse consilii
incusantem dictatorem consensu patriciorum seruilius consul di¬
cit. Delectusq & iustitium indictum. Priusꝗͣ dictator legionesq
nouae in hernicos uenirent ductu .C. sulpitii legati res per occasio¬
nem gesta egregie est. In hernicos morte consulis contemptim ad

Expanded text:
quam tantum publica calamitate maesti patres, quantum feroces quam tantum publica calamitate maesti patres, quantum feroces infelici consulis plebeii ductu, fremunt omnibus locis: irent crearent consules ex plebe, transferrent auspicia quo nefas esset; potuisse patres plebi scito pelli honoribus suis: num etiam in deos immortales inauspicatam legem ualuisse? uindicasse ipsos suum numen, sua auspicia, quae ut primum contacta sint ab eo a quo nec ius nec fas fuerit, deletum cum duce exercitum documento fuisse ne deinde turbato gentium iure comitia haberentur. uocibus curia et forum personat. Ap. Claudium , quia dissuaserat legem, maiore nunc auctoritate euentum reprehensi ab se consilii incusantem, dictatorem consensu patriciorum Seruilius consul dicit, dilectusque et iustitium indictum. priusquam dictator legionesque nouae in Hernicos uenirent, ductu C. Sulpici legati res per occasionem gesta egregie est. in Hernicos morte consulis contemptim ad