comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de qua dicitur. in cribulatione dila¬
tastimͥ. s eam pocius faciat angustiã.
que dilacationi illi contraria ẽ. idẽ
in bene agendo ex gra dĩ ex hilareͤte
uoluntati. Iudeo pͥmũ qͥ sciut uolun¬
tat̾e dñi et non fecit. digna et id eo
uapulabit multis. Deinde greco qui
quia non cognouit. forsican uapula¬
bit paucis. Int̾ est enĩ cognouisse dm̃
et cognouisse uoluntatẽ eius. Potuit
quippe gentilis cognoscere dm̃ acrea

Expanded text:
de qua dicitur: « In tribulatione dilade qua dicitur: « In tribulatione dilatasti mihi , » sed eam potius faciat angustiam, quae dilatationi illi contraria est; id est, in bene agendo ex gratia Dei exhilaratae voluntati. « Judaeo primum, » qui scivit voluntatem Domini, et non fecit digna; et ideo vapulabit multis . « Deinde Graeco, » qui quia non cognovit, forsitan vapulabit paucis . Interest enim cognovisse Deum, et non cognovisse voluntatem ejus. Potuit quippe gentilis cognoscere Deum a crea
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ querentib ipse erit uita et̃na.
ipse honor. ipse gł a. ipse erit om̃ia
Sin om̃ib. his aut̃ qui excontentione
Set ñ ad quiescunt ueritati. eredunt
Saut̃ iniquitati. ira et indignatio &
cec̾a. Intellige prudens lector que
apponuntur cibi. et uide quod bene
cia et cridulatio. quȩ cam̃ ad̾o non
reddenda dicunt᷑. Nam quȩ bona
sunt ado accipimus. mala uͦ ipsi nobis
consciscimus. his in quit qͥsunt ex
contentione. Contentio ẽ que hereseᷤᷤ
facit. et scismata. et scandala suscitat.
ex quo fit ut ñ obaudiatur ueritati.
credicur aut̃ iniquatiti. his gͦ ira et
indignatio augustia et cribulatio.
Ira ẽ. expeccati conscientia incussus ani¬
me cruciatus. In dignatio uͦ ipsuisire.
et quasi uulneris cumor qͥdam intelli¬
gitur. et ꝑ singula queq comotio. ut
si uerbi gr̃a uulnus aliquod pessimũ
lbam ponamus. cuiꝰ cumor et disten¬
sio. indignatio uuln̾is appelletur.
Tribulatio uͦ ẽ. ñ quę lacitudinẽ faciat

Expanded text:
Deum quaerentibus ipse erit vita aeterna, ipse honor, ipse gloria; ipse erit omnia in omnibus. . « His autem qui ex contentione, et non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio , etc. » Intellige prudens lector, quae apponuntur tibi, et vide quod bene tia et tribulatio; quae tamen a Deo non reddenda dicuntur. Nam quae bona sunt a Deo accipimus; mala vero ipsi nobis consciscimus. « His, » inquit, « qui sunt ex contentione. » Contentio est, quae hereses facit, et schismata et scandala suscitat: ex quo fit ut non obediatur veritati, credatur autem iniquitati. His ergo ira, et indignatio, angustia et tribulatio. Ira est ex peccati conscientia incussus animae cruciatus. Indignatio vero, ipsius irae, et quasi vulneris, tumor quidam intelligitur, et per singula quaeque commotio, ut si verbi gratia vulnus aliquod pessimum iram ponamus, cujus tumor et distentio indignatio vulneris appelletur. Tribulatio vero est, non quae latitudinem faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
dare nobis ñ possis. o om̃ip̃s ꝓmerico
amoris tui. quam ipsum amare ce. In¬
suꝑ ex usuris et iniquicate flagitioꝵ et
facinoꝵ nr̃oꝵ redimens animas nr̃as.
honorabile facis coram ce nomen nr̃m.
ut filii gr̃e cuę nominem᷑ et simus.
canqu̾a gratis ce amances. qͥb ut dignoᷤᷤ
nos facias ipso amore cuo. pͥmũ pre ro¬
ñ nͥ inte głetur. Neq enĩ uel ipsa fideᷤᷤ
in nobis eẽ. pot̾. si non ace fit. sine qua
in homine nullum opus bonũ fit. quia
qͥcqͥs ñ est ex fide peccatum est. Explic̃¬

Expanded text:
dare nobis non possis, o omnipotens, pro merito dare nobis non possis, o omnipotens, pro merito amoris tui, quam ipsum amare te. Insuper ex usuris et iniquitate flagitiorum et facinorum nostrorum redimens animas nostras, honorabile facis coram te nomen nostrum, ut filii gratiae tuae nominemur et simus, tanquam gratis te amantes quibus, ut dignos nos facias ipso amore tuo, primum praerononnisi in te glorietur. Neque enim vel ipsa fides in nobis esse potest, si non a te sit, sine qua in homine nullum opus bonum fit, quia quidquid non est ex fide, peccatum est . LI
Abbreviated transcription (Latin):
leciciȩ quo unctꝰ appariusti pre parti¬
cib cuis. ꝓpt̃ quod ad olescentule ailexe¬
runt ce. currentes modorem ungen
cor cuor. Hane enĩ in hoc ipsicra ab
ipsa p̃uenti. uiderunt infacie cua
thelonearius puplieanus. ⁊ relicto
theloneo abut pꝰce. Petrus et anare¬
as. Iacob ⁊ Ioh̃es et relictis retib et
patre. secuti sunt ce. Hec usq hodiȩ
qd̾ dani sonans inuerbis tus. ad au¬
res eoꝵ quos p̃uenit. qͦd ad aures
alioꝵ ñ ꝑuenit. uocat ea quę ñ sunt cam¬
homines sunt. et humilib consentire qͥa
fres sunt.. et ampucare obpbrium quod
de se suspicati sunt. humiliũ exhilatans
corda. et facies gracificans. quia sic st̃
sicut creaci sunt. nec in aliena ab due¬
ci sunt. In hac gͣtis prestas qͥcqͥd pr̃as
nobis. nichil qͦd non dec̾is tu accipiens
a nõbis. in qua etiam cũ gratis ã nobis
ius amari. hoc nobis ꝓ gracuito ẽpu¬
cas. quod amamꝰ ce ꝓpt̾ te. cũ mauis quid

Expanded text:
laetitiae quo unctus apparuisti prae partilaetitiae quo unctus apparuisti prae participibus tuis propter quod adolescentulae dilexerunt te, curc ipsum ab ipsa praeventi viderunt in facie tua telonarius publicanus, et relicto telonio abiit post te ; Petrus et Andreas, Jacobus et Joannes et relictis retibus et patre secuti sunt te. Haec usque hodie quiddam sonans in verbis tuis ad aures eorum quos praevenit, quod ad aures aliorum non pervenit, vocat ea quae non sunt tane sunt, et humilibus facit consentire, quia fratres sunt, et amputare opprobrium, quod de te suspicati sunt, humilium exhilarans corda, et facies gratificans, quia sic sunt, sicut creati sunt et sic in aliena abducti sunt. In hac gratis praestas quidquid praestas nobis, nihil quod non dederis tu accipiens a nobis: in qua etiam cum gratis a nobis vis amari, hoc nobis pro gratuito computas, quod amamus te, propter te, cum majus quid
Abbreviated transcription (Latin):
cũ do tocus spiritus ẽ. credicus. Gr̃a enĩ
pͥusquam essemus. cũ nichil eẽmus. nos
predestinauit. auersos uocauit. conuersoᷤᷤ
iuistificauit. iustificatos si ingraci ñ fuerimꝰ
glorificabit. Ipsa bonũ oꝑatur in nobis.
ut uelimus. cooꝑatur cũ udimus. sine qͦ
nil boni uel uelle uel ꝑfic̾e ualemus.
Sicut enĩ ex nullis subsistentib a deo creati
sumus. ut aliquid simus in eiꝰ creacuris.
sic a gr̃a exnullis m̾itis creaci sumus in
oꝑib bonis. Et ex inde siqͥd meremur gr̃a
p̃uenit nos ut oremus. ad uiuat cũ oramus.
ex audit qͦoramus. Hac uirgo ut mat̾ di
fieret. plena facta ẽ. Hac de u̾gine na¬
tus. plenus inuentus ẽ. hanc noe abra¬
ham moyses cet̾iq patres sci apud ãm
ꝑhibentur inuenisse. hec ipsi paulo apło
alia querenti iubet᷑ sufficere. Nam ⁊ cũ
speciosus forma p̃ filiis hominũ uenisti
dũe iħu speciali p̃rogatiua. diffusa ẽ gr̃a
in ladiis ciis. quia hoc ipsum fuit. oleũ

Expanded text:
cum Deo totus spiritus creditus est. Gratia enim priusquam essemus, cum nihil essemus, nos praedestinavit, aversos vocavit, conversos justificavit; justificatos, si ingrati non fuerimus, glorificabit. Ipsa bonum operatur in nobis, ut velimus; cooperatur cum volumus, sine qua nihil boni vel velle vel perficere valemus. Sicut enim ex nullis subsistentibus a Deo creati sumus, ut aliquid simus in ejus creaturis, sic a gratia ex nullis meritis creati sumus in operibus bonis. Et exinde si quid meremur grati. Gratia praevenit nos ut oremus; adjuvat cum oramus; exaudit quod oramus. Hac, Virgo ut mater Dei fieret, plena facta est : hac de virgine natus plenus inventus est. Hanc Noe, Abraham, Moyses, caeterique Patres sancti, apud Deum perhibentur invenisse; haec ipsi Paulo apostolo alia quaerenti jubetur sufficere . Nam et cum speciosus forma prae filiis hominum venisti, Domine Jesu, speciali praerogativa diffusa est gratia in labiis tuis, quia hoc ipsum fuit oleum
Abbreviated transcription (Latin):
occulta ꝑqͥrere. Unde rogo tͥ pugna car¬
nis & sp̃s : Unde apłicum sieut ipse fa¬
ceris certamen: Eciam utiq illuminatꝰ
atq eruditꝰ intelligentiȩ munere qũã di¬
uinicus postularas. clamas. et dicis. Aũ¬
te ocłos meos ne uideant uanitat̾e. Intel¬
lectu certe discernende uanitatis ane¬
ritate sic̃ poscebas accepto. cur oclo̾s tu¬
os auanitate quȩ oisplicet ñ aũtis: Si
auarieiam rep̾hendis. cur non ab ea ꝓ¬
pͥo seꝑatꝰ arbit᷑o. cor cuum admandatã sa¬
iutis inclinass camꝗͣ infirmꝰ in om̃ib
clamas ad dm̃. in clina cormeũ. intesti¬
monia tua. et ñ inauariciam. nͥ qͥa su¬
ggerit auariciam. lex inm̃briᷤᷤ nata
peccati: Et abhac uult ocłos suos nec ꝑse
potest uir sẽs auerrere. Aesi caro coneu¬
piscit aduersus spm. et sp̃s ad ũsus carnẽ.¬

Expanded text:
occulta perquirere. Unde, rogo, tibi pugna carocculta perquirere. Unde, rogo, tibi pugna carnis et spiritus? unde apostolicum, sicut ipse fateris, certamen? etiam utique illuminatus atque eruditus intelligentiae munere, quam divinitus postulaveras, clamas et dicis, Averte oculos meos, ne videant vanitatem . Nam intellectu certe discernendae vanitatis a veritate, sicut poscebas, accepto, cur oculos tuos a vanitate, quae displicet, non avertis? Si avaritiam reprehendis, cur non ab ea proprio separatus arbitrio, cor tuum ad mandata salutis inclinas, sed tanquam infirmus in omnibus clamas ad Deum, Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam? Nisi quia suggerit avaritiam in membris nata lex peccati; et ab hac vult oculos suos, nec per se potest vir sanctus avertere: ac sic caro concupiscit adversus spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
nullus non fateat᷑. ut debitam delati
scilicet regni intermi tacean. oratio¬
num. & confessionũ eius intentiones
affectusq pensemus. Ipse si quioem dif¬
finit inpsalmo. Beatus homo quem tu
erudieris dñe. & delege cua docueris
eum. S uioeamus utrum ipsi iam eru¬
dito. & om̃i legis seientia sed̾m instituti¬
onem iudaicam sufficient̃ instrueto. ad
beatitudinem res hec sola suffecerit.
Curgͦrursus idem clamat ao dñm da
mͥ intellectum & serucabor legem. & ei¬
i.tie. meo : Parũ ne erat quod ad scrutanoa
legem poposcerat in tellecꝰtũ. iusi etiam
adeustodiendam. necessarium significaret.
auxilium dicens. & custodiam illam intoto¬
n corde meo. Quasi diceret. Time custodia
illam in toto corde meo. si cu dederis in tel
intelligenda tantum mandata duuna qͥ
cam̃ ppͥa uircute impleturꝰ fuerat. opem
diuini postularit auxilii. Qͤ si ita st̃. ate
paululum libet beate o auid sensuum tuꝙ

Expanded text:
nullus non fateatur ut indebitam, delati nullus non fateatur ut indebitam, delati scilicet regni, interim taceam, orationum et confessionum ejus intentiones affectusque pensemus. Ipse siquidem definit in Psalmo, Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Sed videamus utrum ipsi jam erudito, et omni legis scientia secundum institutionem Judaicam sufficienter instructo, ad beatitudinem res haec sola suffecerit. Cur ergo rursus idem clamat ad Dominum, Da mihi intellectum, et scrutabor legem e meo? Parum erat quod ad scrutandam legem poposcerat intellectum; nisi etiam ad custodiendam necessarium significaret auxilium, dicens, Et custodiam illam in toto corde meo : quasi diceret, Tunc custodiam illam in toto corde meo, si tu dederis intelleintelligenda tantum mandata divina, quae tamen propria virtute impleturus fuerat, opem divini postulaverit auxilii. Quae si ita sunt, a te paululum libet, beate David, sensuum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
retur de inceps in rectis conatib adiu¬
uando. sic̃ seriȩ psalmi narratum atq
digestum ẽ. beatus etiam apłs paulus
continua narratione seruauit. Sienĩ
inordine que passim excerpta memora¬
uit cestimonia relegant᷑. ita sequuntur.
Gr̾a dĩ inquit sum id qͦd sum. hec est
pͥma miscdia quam lib̾e uoluntatis oꝑa
consequunt᷑. S ut apłi pauli uocationẽ
bona uoꝑa sequerentur. Qͥdait: & gr̃a
eius in me uacua ñ fuit. Qͥo enĩ fecisti:
Plus inqͥt om̃ib laboraui. Nemultum
suꝑbias oliberi defensor arbitrii. auoi¬
ens paulu̾i de suis laborib głantẽ. atten¬
de quod seqͥt᷑. Non ego aut̃. si gr̃a oi me¬
cum. Puto sane qd nullus oehis qui con¬
tra dĩ gr̃am exalcato aute runam. sicut
scripcum ẽ. corde blasphemant. cantũ
arrogantis impudentis assumat. ut be¬
ati ꝓpłiȩ dauid meritis aut equandiise.
aut etiam estimet p̃ferendum. Cuius
ut de illa pͥma remuneratione quam

Expanded text:
retur deinceps incoeptis conatibus adjuretur deinceps incoeptis conatibus adjuvando, sicut serie Psalmi narratum atque digestum est, beatus etiam apostolus Paulus continua narratione servavit. Si enim in ordine, quae passim excerpta memoravi, testimonia relegantur, ita sequuntur: Gratia Dei, inquit, sum id quod sum. Haec est prima misericordia, quam liberae voluntatis opera consequuntur. Sed ut apostoli Pauli vocationem bona opera sequerentur, quid ait? Et graejus in me vacua non fuit. Quid enim fecisti? Plus, inquit, omnibus laboravi. Ne multum superbias, o liberi defensor arbitrii, audiens Paulum de suis laboribus gloriantem: attende quod sequitur: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Puto sane, quod nullus de his qui contra Dei gratiam exaltato ante ruinam, sicut scriptum est, corde blasphemant, tantum arrogantiae impudentis assumat, ut beati prophetae David meritis aut aequandum se, aut etiam existimet praeferendum. Cujus, ut de illa prima remuneratione, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mentib audientium : Os d̾s tuus ego
sum. Eͥo etiam abipsis fieri iusserat.
qͦs dec̾ra egypti & ignorantiȩ tenelͥu
beratos. inluce mandatoꝵ suoꝵ splendo¬
re uocationis eduxerat: Dilata inqͥt os
tuum. Scatunq quasi dic̾et. s dilatare
te. deserente me. nichil ꝓderit. ita ad¬
didit. E ad implebo illud. Eͥo gͦ ille
qͥ nocauerat. et uocatois docuerat. queru
defensor arbitrii. audiat dicentẽ apłm.
cum debonis suis laborib loqͤretur. ñ
ego aut̃. s gr̃a d̾i mecũ. audiat oi̾ uocẽ
in psalmo dehis quos deseruerat dicen¬
tem. Ec dimisi eos seõm desid̾ia cordis eoꝵ.
ibunt inuoluntatib suis. Audiat unũ
eundemq apłm de uite suȩ uariĩs tẽꝑib
sibi cantũ mala. gr̾ę aut̃ oi bona om̃ia
tribuentẽ. Qͥ pͥus fui blasphemꝰ & ꝑseeu
iniquo oꝑi copulabatur. qr sufficit sibi
sic̃ oietũ est ao neqͥtiam nata lib̾tatis hu¬
ordinem quo miseret᷑ dͥs uocando. mise¬

Expanded text:
mentibus audientium? Dominus Deus tuus ego mentibus audientium? Dominus Deus tuus ego sum. Quid etiam ab ipsis fieri jusserat, quos de terra Aegypti et ignorantiae tenebris liberatos, in luce mandatorum suorum splendore vocationis eduxerat? Dilata, inquit, os tuum. Statimque quasi diceret, Sed dilatare te deserente me, nihil proderit; ita addidit, et adimplebo illud. Quid ergo ille qui vocaverat, et vocatos docuerat, queruldefensor arbitrii; audiat dicentem Apostolum, cum de bonis suis laboribus loqueretur, Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Audiat Dei vocem in Psalmo, de his quos deseruerat dicentem, Et dimisi eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in voluntatibus suis . Audiat unum eumdemque apostolum, de vitae suae variis temporibus sibi tantum mala, gratiae autem Dei bona omnia tribuenteiniquo operi copulabatur: quia sufficit sibi, sicut dictum est, ad nequitiam natura libertatis huordinem quo miseretur Deus vocando, mise
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpor dispensatione distribuit. sicut
moysen apxisse sensit apłs. etiam in con¬
qnua psalmi huiꝰ oratione uideamꝰ. Eo
enĩ ait. pꝰ quam uocatos docuerat oioenᷤ.
ego enĩ sũ dñs d̾s tuus. qui edirxi te oe
t̃ra egrpti : Dilata inquit os cuum. &
ego ad implebo illud. hic aliqͥo rursus
apparet homini fuisse seruatum. qͦd
ꝑliberum facere deb̾et arbitrium. Dila¬
tare enim iubet᷑ ossuũ. s d̾s se implere
ꝓmuttit. sierit etiam discipłis suis mei̾m
głio dñs dixerat. Nolite cogitare qͥmͦ
Hoc solum ad illos retulit. ut omnẽ tͥbulati¬
onis necessitate. libent̃ ꝓ ueritate suscipe
rent. penes se aut̃ ꝓmisit effectum. Lib̾o
gͦ qͥlocus reseruatur arbitrio. ubi sine
di adiutorio ad explendum quod uolue¬
rit rationabili dignitate suffulta sibi
ipsa sufficiat humana ereat᷑a. continuo
psalmꝰ ostendit. Et ñ audiuit ppłs m̃s uo¬
cem meam. & isrł non intenoit mͥ. Qͥd

Expanded text:
temporum dispensatione distribuit, sicut temporum dispensatione distribuit, sicut Moysen dixisse sensit Apostolus, etiam in continua Psalmi hujus oratione videamus. Quid enim ait, postquam vocatos docuerat dicens, Ego enim sum Dominus Deus tuus, quiterra Aegypti? Dilata, inquit, os tuum, et ego adimplebo illud . Hic aliquid rursus apparet homini fuisse servatum, quod per liberum facere debeat arbitrium. Dilatare enim jubetur os suum, sed Deus se implere promittit. Sicut etiam discipulis suis in Evangelio dixerat: Nolite cogitare quo mHoc solum ad illos retulit, ut omnem tribulationis necessitatem libenter pro veritate suscipe rent, penes se autem promisit effectum. Libero ergo qui locus servatur arbitrio, ut sine Dei adjutorio ad explendum quid voluerit rationali dignitate suffulta, sibi ipsi si non sufficiat humana natura, continuo Psalmista ostendit, Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
eos uolebat audire. qͥb cum testificatio¬
ne loquebatur :: Eo utiq nisi mandata
inte sieut alius ꝓp̾a dieit. audi isrł mandata
uite: S que sint ista mandata uite. psal¬
mus subiungit et sequit᷑. Ego enĩ sum
an̾s d̾s cuus qͥeduxi te det̾ra egipti. Et
hec eẽ mandata uite. in oratione qua dis¬
cipłos suos patͥ cdñs conmendabat. ostenoit
dicens. hec ẽ enim uita et̾na. ut cognoseant
te solum uerum am̃ & quem misisti ih̾m
ep̃m. P ost hane uocationem illud seqͥt᷑.
quod et uult ad coriatus hominũ ꝑtine¬
re. & ostendit sine se non posse conple¬
ipso habemus uelle & ꝑficere ꝓbonauo¬
luntate. Abipso habemꝰ uelle. qr uocat
ꝑtnet conari bona. que & uelle oona¬
uit. Nec in caute ab apło cũ dixisset. qr
abipso habemꝰ &̃ uelle & ꝑficere. ad di¬
tum ẽ. ꝓbona uoluntate. ut etiam atq
etiam uideant ubi habeant adĩ iusticiã
liberum de quo głant᷑ arbitrium. S il¬
lum ordinem quo miscd̃ias diũsa añs

Expanded text:
ione loquebatur? Quid utique, nisi mandata vitae? sicut alius propheta dicit: Audi, Israel. mandata vitae . Sed quae sint ista mandata vitae Psalmista subjungit et sequitur: Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti . Et haec esse mandata vitae in oratione qua discipulos suos Patri Dominus commendabat ostendit, dicens, Haec est enim vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Post hanc vocationem illud sequitur, quod et vult ad conatus hominum pertinere, et ostendit sine se non posse compleipso habemus velle et perficere, pro bona voluntate . Ab ipso habemus velle, quia vocat  ad nos pertinet conari bona, quae et velle donavit. Nec incaute ab Apostolo, cum dixisset, Quia ab ipso habemus et velle et perficere; additum est, pro bona voluntate: ut etiam atque etiam videant, ubi habeant a Dei justitia liberum, de quo gloriantur, arbitrium. Sed illum ordinem, quo misericordias diversa Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾ uestiuimus. que si uenerint et abs¬
culerint singuleq recognouerint sua.
nuda uel nulla remanebit nr̃a cornicła.
He aut̃ adhuc cõpulit contemplande gr̃e
qũa incoca epła hae. constancissimus ꝓ¬
pugnator eius apłs apłica auctoricate
et prudencia defendit contra iudeos.
scĩ patres ubiq contra hereticos. nos
aut̃ ad plane humilitacis affectũ. et
pure deuocionis effectũ. nr̃oꝵs cordib
desid̾amus inseribi. Qͥ cũ cocos culcui

Expanded text:
niter vestivimus; quae si venerint, et absniter vestivimus; quae si venerint, et abstulerint singulae, quae recognoverint sua, nuda vel nulla remanebit nostra cornicula. Me autem ad hoc compulit contemplandae gratiae quam in tota Epistola hac constantissimus postolus apostolica auctoritate et prudentia defendit contra Judaeos, sancti Patres ubique contra haereticos; nos autem ad plenae humilitatis affectum, et purae devotionis effectum, nostrorum cordibus desideramus inscribi.
Abbreviated transcription (Latin):
PISTOLA
PAULI
ADRO¬
Manos mulcis a
uariis & difficillimis questionib in uolutã
siscepiinus non ut exponamus qͦd sup̃ nos est:
sut aliqua scõꝵ pacrũ et maxime beati augꝰ¬
tini sensa ineam uł cripta exlibris eors ⁊ opus¬
eulis hinc inde collecta. in unũ hoc opuscu¬
lum cõpingentes supyssis quȩ in ea sunt ques¬
tionũ molestiis unam concinuã non nr̃am.
s ipsors texamus explanationẽ. quę canto
debebit gracior eẽ. lectorib. quanto eam
non nouitatis uel uanicatis presũpcio ad¬
inuenit. s magnoꝵ doctors magna com¬
mendat aucloricas. p̃cipue sicut dictũ est
beati augustin. de inde uͦ ambrosii. orige¬
nis et ñ nulloꝵ alioꝵ aoctoꝵ. aliquors
etiam magistroꝵ nr̃i tẽꝑis. de qͥb cer¬
cum habenius ñ prec̾isse eos in aliquo
terminos qͦs posuerunt pacres nr̃i. Ne¬
mo gͦ furti nos arguat. ipsi nos ꝓdimus.
S cd̾m poecicam fabulã. auiculam nr̃am
diu̾sarũ pltimis auium. ⁊ colorib sollẽp¬

Expanded text:
pistolam Pauli ad Romanos multis et variis et difficillimis quaestionibus involutam suscepimus, non ut exponamus, quod supra nos est, sed ut aliqua sanctorum Patrum, et maxime B. Augustini, sensa in eam, vel scripta ex libris eorum et opusculis hinc inde collecta in unum hoc opusculum compingentes, suppressis, quae in ea sunt quaestionum molestiis, unam continuam, non nostram, sed ipsorum texamus explanationem: quae tanto debebit gratior esse lectoribus, quanto eam non novitatis, seu vanitatis praesumptio adinvenit, sed magnorum doctorum magna commendat auctoritas; praecipue, sicut dictum est, beati Augustini, deinde vero Ambrosii, Origenis, et nonnullorum aliorum doctorum; aliquorum etiam magistrorum nostri temporis, de quibus certum habemus, non praeteriisse eos in aliquo terminos, quos posuerunt Patres nostri. Nemo ergo furti nos arguat, ipsi nos prodimus. Secundum poeticam fabulam, aviculam nostram diversarum plumis avium, et coloribus solem
Abbreviated transcription (Latin):
aut illa deserantur aut xp̃e. Ubi si ñ
Om̃ib quippe structure posteriorib par¬
tib ante ponit᷑ fundamentũ. Nec eti¬
am queniquam ibi xp̃i. uel boni que¬
cumq ignorantia sie aliquem excu¬
sat. ut sempit̾no igne non ardeat.
nisi quodsi ideo ñcredidit quia ñ audi¬
uit: forsicam minus ardebit. Hȩc in¬
terim dicta sint ꝓdie ire inqua redaet
d̃s unicuiq scd̃m oꝑa eiꝰ. his qui scd̾m

Expanded text:
aut illa deserantur, aut Christus. Ubi si non aaut illa deserantur, aut Christus. Ubi si non aOmnibus quippe structurae posterioribus partibus, anteponitur fundamentum. Nec etiam quemquam ibi Christi vel boni quaecunque ignorantia sic aliquem excusat, ut sempiterno igne non ardeat, nisi quod si ideo non credidit, quia non audivit, forsitan minus ardebit. Haec interim dicta sint pro die irae, « in qua reddet Deus unicuique secundum opera ejus: his qui secundum
Abbreviated transcription (Latin):
hic diuersitas nu̾cors. canta ibi erit
uel głe uel supplicioꝵs. ubi tamen
absit ut impediant iustum auita eter¬
na. quedam uenialia peceata. sine
quib hec uita uix aut nunquam
transigitur. sicut nec ꝓderunt impio
quedam bona oꝑa. sine quib difficil¬
lime uita cuuislibet pessimi hominis
inuenitur. S miseri homines cum
aud̾unt hic ignem eternum. ꝓnuitunt
sibi ibi purgatorium. Multi inquiunt
saluabuntur ibi. sic quasi ꝑignem.
d spem desperatoꝵ. Pmo sciendum est.
quia nichil inbac uita illo igne duriꝰ
cogitari potest. Tañ cestante apło
utiq ꝑ ignem ibi saluabicur. qui suꝑ fun¬
damentũ xpm ñ aurum. argentũ. la¬
pides preciosos. s ligna fenũ. stipulã
edificat: non tam̃ respuit. ne recipiat.
nec receptũ respuit fundamentũ. idq
om̃ib carnalib sius quib capit᷑ uel suc¬
cumbit. delectationib ante ponit.
cũ adbunc articłm uentum fuerit. ut

Expanded text:
hic diversitas meritorum tanta ibi erit hic diversitas meritorum tanta ibi erit vel gloriae vel suppliciorum. Ubi tamen absit, ut impediant justum a vita aeterna quaedam peccata venialia, sine quibus haec vita vix, aut nunquam transigitur, sicut nec proderunt impio quaedam bona opera, sine quibus difficillime vita cujuslibet pessimi hominis invenitur. Sed miseri homines cum audiunt hic ignem aeternum, promittunt sibi ibi purgatorium. Multi, inquiunt, salvabuntur ibi, sic quasi per ignem. O spem desperatorum! Primo sciendum est quia nihil in hac vita illo igne durius cogitari potest. Tamen, testante Apostolo, utique per ignem ibi salvabitur qui super fundamentum Christum, non « aurum, argentum, lapides pretiosos, » sed « ligna, fenum, stipulam » aedificat , » non tamen respuit ne recipiat, nec receptum respuit fundamentum, idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur vel succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
certum. ꝓpt̾ eos qui desꝑando ꝑielitantir.
indulgentie portum. Et siue hie siue il¬
le nͥ cito secorrigat. indie ire iramsibi
chesaurizat. Thesaurus est. ubi diuer¬
sarum opum diuitie quasi minutat̾i
reconduntur. ut simul quasi inunum
ibi cumulũ inueniantur. Tres gͦ ches¬
auri inueniunt᷑ inscͥpt᷑is. thesaurus
int̾ra. chesaurus in celo. et hic. qui
chesaurꝰ ire appellatur. Qui corde in¬
penitenti in thesauro ire actus suos
recondit. durus dicit᷑. qui thesaurizat
Sapiens aut̃ et in dm̃ diues. queẽq agit
digna facit regno celoꝵ. Thesauriat
gͦ carnalis int̾ra. aniialis inira. spi¬
ricalis incelo. dies ire dies ẽ iudicũ.
ubi unicuiq fidelit̾ ꝓferetur. quis quid
uel ubi thesaurnauerit. Ubi iud ex
non tam ad nocabit facultat̾e. quam
coronabit uoluntatem. Nolusti. nee
forsican pocuisti. sic ce ad nocabit. quasi
feceris quod uoluisti. et de ce quoq d̾r.

Expanded text:
certum; propter eos, qui desperando periclitantur, certum; propter eos, qui desperando periclitantur, indulgentiae portum. Et sive hic, sive ille, nisi cito se corrigat, in die irae iram sibi thesaurizat. Thesaurus est, ubi diversarum opum divitiae quasi minutatim reconduntur, ut quasi simul in unum ubi cumulum inveniantur. Tres ergo thesauri inveniuntur in Scripturis, thesaurus in terra, thesaurus in coelo, et hic qui thesaurus irae appellatur. Qui corde impoenitenti in thesauro irae actus suos recondit, durus dicitur; qui thesaurizat » Sapiens autem et in Deum dives, quaecunque agit, digna facit regno coelorum. Thesaurizat ergo carnalis in terra, animalis in ira, spiritualis in coelo. Dies irae dies judicii, ubi unicuique fideliter proferetur, quis, quid, vel ubi thesaurizaverit. Ubi judex non tam adnotabit facultatem, quam coronabit voluntatem. Voluisti, nec forsitan potuisti, sic te adnotabit, quasi feceris quod voluisti; et de te quoque dicetur,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt interiores cenebre quib ab inte¬
riori luce di peccator se eluditur. ñ aut̃
penitus quam du in hac uita ẽ. Sunt
enim cenebre exc̾iores. que magis addi¬
em uidicii ꝑ tinere intelliguntur. ut
penitus extra d̾m sit. qui corrigi non
uult dum tempus habet. Penitus aut̃
ẽẽ extra dm̃ quid ẽ. nͥ ẽẽ insũma cecita¬
te:: Si quidem d̾s habitat lueem in ac¬
cessibilem. quo ingrediuntur qͣb aicit᷑.
Intra ingaudium dmi cui. Ignoras in¬
quit. qr̃ benignitas dĩ adpenicenti¬
am dĩ te ad ducit. Hoc quam du tẽpꝰ
est misediȩ. Uis audire tempꝰ uidicii:¬
Sed̾m duriciam tuam et cor impenitens.
chesaurizas tͥ iram indie ire. et reuela¬
tionis usti uidicii dĩ. Duo sunt genera
ꝑtinacit᷑ peccantium. alterum mised̾ĩam
dĩ sibi ꝓmuttentium. alterum obscele¬
rum suoꝵ enormitatem desꝑantium.
Propt̃ illos qui exspe misediȩ dilationibi
illudunt᷑. excremum dien fecit d̾s in¬

Expanded text:
sunt interiores tenebrae, quibus ab intesunt interiores tenebrae, quibus ab interiori luce Dei peccator secludatur; non autem penitus quandiu in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores, quae magis ad diem judicii pertinere intelliguntur, ut penitus extra Deum sit qui corrigi non vult, dum tempus habet. Penitus autem esse extra Deum, quid est, nisi esse in summa caecitate? Siquidem Deus habitat lucem inaccessibilem, quo ingrediuntur quibus dicitur: « Intra in gaudium Domini tui . Ignoras, inquit, quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? » Hoc, quandiu tempus est misericordiae. Vis audire tempus judiciidum duritiam tuam et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. » Duo sunt genera pertinaciter peccantium; alterum misericordiam Dei sibi promittentium; alterum ob scelerum suorum enormitatem desperantium. Propter illos, qui ex spe misericordiae dilationibus illuduntur, extremum diem fecit Deus in
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ : fugiant quioderunt eum a faciȩ
eius. Q enim dm̃ diligunt. iudicia eius
non fugut. s appecunt. quia in eis uis¬
cificandos seeẽ. confidunt. Porro qui fu¬
ideo causam pacientie subnectit dicens.
gnoras qm̃ benignitas cłi ad penitentiã
te adducit. Bonicatis dĩ in estimabiles
diuitiȩ sunt. quia sicut solem suum ou¬
ri facit. sic eciam cec̾a bona sua diffun¬
dere non cessat. suꝑ bonos et suꝑ maloᷤ.
P acientia uͦ dĩ est in eis qui contempñt.
longanimitas ineis qͥ infirmitate potius
quam ꝓposito delinquunt. ꝑ seueranti¬
b quippe peccatorib in nequitia. ꝑseue¬
rat qͥs inpacientia. ꝑ pauea in hoc scło
puniens. ne diuina ꝓuidentia non eẽ.
credatur. multa extremo ex amini re¬
seruans. ut futurum indicium cõmen¬
detur. Animus uͦ male sibi conscuis.
iam cocus datus in penã. cum nullam
sibi penam uidetur pati. credit quia
ñ iudicet d̾s. Ipse est sensus repb. ip¬
sa est cecitas. et obduratio cordis ipse

Expanded text:
runt eum a facie ejus . » Qui enim Deum diligunt judicia ejus non fugiunt, sed appetunt, quia in eis justificandos se esse confidunt. Porro qui fuideo causam patientiae subnectit dicens: « Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? » Bonitas Dei inaestimabiles divitiae sunt, quia sicut solem suum oriri facit, sic etiam caetera bona sua diffundere non cessat super bonos et malos. Patientia vero Dei est in eos qui contemnunt, longanimitas in eos qui infirmitate potius quam proposito delinquunt. Perseverantibus quippe peccatoribus in nequitia, perseverat Deus in patientia, per pauca in hoc saeculo puniens, ne divina providentia non esse credatur, multa extremo examini reservans, ut futurum judicium commendetur. Animus vero male sibi conscius jam totus datus in poenam, cum nullam sibi poenam videtur pati, credit quia non judicet Deus. Ipse est sensus reprobus, ipsa est caecitas et obduratio cordis; ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ sẽs. diuinicas pacͥs et filii. qui sieut
in telligitur caritas eoꝵ et bonitas eoꝵ
sic etiam diuinitaᷤ ẽ cõminis ambors
et est cõmune ꝓrsus amboꝵ. quicqͥd cõ¬
mune est eor. hoc est quod sequit᷑. Inui¬
sibilia enim eius acreacura mundi ꝑ ea
que facta sunt intellecta conspiciuntur.
sempit̾na quoq uirtꝰ eius ac diuinicas.¬
ita ut sint in excus abiles. quia eũ cogno¬
uissent dm̃. ñ sieut dm̃ głificauerunt.
aut gr̃as egerunt. si euanuerunt. in cogi

Expanded text:
anctus, divinitas Patris et Filii; qui sicut intelligitur charitas eorum, et bonitas eorum, sic etiam divinitas est communis amborum, et est commune prorsus amborum, quidquid commune est eorum. Hoc est quod sequitusibilia enim eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles. quia cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt aut gr
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscende ueritatis abstulit. facultatẽ.
& ita plenitudo diuinȩ p̾scientiȩ in alios
manente iusticia. in alios gr̃a ꝓfluente
completa ẽ. ut ꝑeuntib quos prescierat
d̾s esse perituros. & saluatis quos in illa se¬
creta sua electione p̃scierat ẽẽ saluandos.
toto orbe diffusa multiplicaretur eccła.
Geme quic̃q induratus es. et iusticiam
conficere. Dic qͥc̃q aboriginali contagio.
lauaero gr̃e ce gratularis ablutũ. mise¬
ricors et miserator dñs. paciens et multe

Expanded text:
agnoscendae veritatis abstulit facultatem: agnoscendae veritatis abstulit facultatem: et ita plenitudo divinae praescientiae in alios manante justitia, in alios gratia profluente completa est; ut pereuntibus quos praescierat Deus esse perituros, et salvatis quos in illa secreta electione praescierat esse salvandos, toto orbe diffusa multiplicaretur EcclesiGeme quicunque induratus es, et justitiam confitere. Dic quicunque ab originali contagio, lavacro gratiae te gratularis ablutum, Misericors et miserator Dominus, patiens et multae
Abbreviated transcription (Latin):
rographa debitoꝵ. ñ apassione carnali iã
seꝑans ad hue hominẽ incarne uiuentẽ
ut om̃is fut᷑o temꝑe diuinũ ꝑdies singu¬
los imploret auxilium. Et qm̃ ñtam au¬
ferre potuit quam monstrare peccatũ
quod peccatũ inse nascentes passim sibi
homines uendicabat. & concupiscentiȩ
carne peccatum. ut peccato carnis ho¬
mine sanato. peccatũ dampnaret in carne.
uenit querere qͦd ꝑierat. sanare quod e¬
grotabat. erigere quod iacebat. potestatẽ
habens dimittere peccata. quod non debe¬
bat donare. quod ei debebat᷑ ignoscere.
deletisq om̃ib ueter is culpe macules.
quam fecerat. repararet naturam. de hi ᷤᷤ
quib penam seueritas iusta decreuerat.
scd̃m in effabilem dispositionis occulte mi¬
scd̃iam. elegit uasa quȩ fac̾et in honorem
et alios auentura ira dono gratuite uoca¬
tionis absoluit. alios derelinquens ad eqͣ¬
litatis iudicium reseruauit. nulli camen

Expanded text:
irographa debitorum, non a passione carnali jam irographa debitorum, non a passione carnali jam separans adhuc hominem in carne viventem, ut omnis homo futuro tempore divinum los imploret auxilium. Et quoniam lex non tam auferre potuit, quam monstrare peccatum, quod peccatum in se nascentes passim sibi homines vindicabat, et concupiscentiae carne peccatum, ut a peccato carnis homine sanato, peccatum damnaret in carne, venit quaerere quod perierat , sanare quod aegrotabat, erigere quod jacebat, potestatem habens dimittendi peccata, quod non debebat donare, quod ei debebatur dimittere, deletisque omnibus veteris culpae maculis, quam fecerat reparare naturam. De his quibus poenam severitas justa decreverat, secundum ineffabilem dispositionis occultae misericordiam, elegit vasa quae faceret in honorem, et alios a ventura ira dono gratuitae vocationis absolvit, alios derelinquens ad aequalitatis judicium reservavit, nulli tamen
Abbreviated transcription (Latin):
le enĩ ad iacet. ꝑficere aut̃ non. Qũais
et ipsum uelle ñ ex nob̾. s d̾i oonũ ẽ. qm̃
abipso habemꝰ & uelle & ꝑficere ꝓbona
inscͥptis tius apłor bella cognoscimꝰ. & cua
sitas. nͥ qr iusto diuinitatis uidicio contemp¬
nens hõ dm̃. ereatura ereatorem. in fimꝰ
sĩmũ. iitͣ semet ipsum in obedientiȩ pe¬
nas et concumaciam inferious inuenir:
Q enĩ iusticia quãuis meliori decerior. cre¬
ature cam̃ creatura seruiret. si ipsis qͦ¬
lisc̾q creat᷑a seruire noluit creatori: S
ne hoc quidem sufficit. ad penam. ut parᷤ
lla de terior meliorib repugnaret cordiᷤ
affectib nisi etiã plerumq suꝑaret. in
captiuitatẽ duceret. possideret. non solũ
natos inadam homines lex illa peccati ad
motus sui muisterium uindicaret. nͥ
ctiã renatos inxͦ manente suggestione
pulsaret. qͥa reuera ꝑ illud regen̾ationis
munus reatus dimissus ẽ. non soluta con¬
ditio. Munus gr̃e ẽ. ueterum delens cy¬

Expanded text:
. Quamvis et ipsum velle non ex nobis, sed Dei donum est, quoniam ab ipso habemus et velle et perficere, pro bona in scriptis tuis apostolorum bella cognoscimus, et tua rsitas; nisi quia justo divinitatis judicio contemnens homo Deum, creatura Creatorem, infimus summum, intra semetipsum inobedientiae poenas ex contumacia inferioris invenit? Qua enim justitia, quamvis meliori deterior, creaturae tamen creatura serviret, si ipsi qualiscumque creatura servire noluit Creatori? Sed ne hoc quidem sufficit ad poenam, ut pars illa deterior melioribus repugnaret cordis affectibus, nisi etiam plerumque superaret, in captivitatem duceret, possideret, non solum natos in Adam homines lex illa peccati ad motus sui ministerium vindicaret, nisi etiam renatos in Christo, manente suggestione, pulsaret: quia revera per illud regenerationis munus reatus dimissus est, non soluta conditio gratiae est, veterum delens ch
Abbreviated transcription (Latin):
bris nata peccati. & d̾s aleni uigo man¬
datoꝵ suoꝵ. leuiq sarcina recedentes.
atq inpeccati durissimã seruitutem
lib̾o aiusticia uoluntatis arbicͥo defluen¬
tes scd̃m suã iusticiam derelinquit. Cos

Expanded text:
bris nata peccati, et Deus a leni jugo manbris nata peccati, et Deus a leni jugo mandatorum suorum levique sarcina recedentes, atque in peccati durissimam servitutem libero a justitia voluntatis arbitrio defluentes, secundum suam justitiam derelinquit. Eos
Abbreviated transcription (Latin):
tia uasa ire apta in interitum. ut os¬
tenderet diuitias suas inuasa mised̾ie qͤ
p̃ꝑauit in głam. Neuͦ rursus homo in
ñ nͥ labore gradiendum. inerti sibi cred̾et
posse deferri & nulliꝰ laboris industriam
studio sui ꝓfectꝰ adhiberet. ita & inter
se atq homines d̾s cemꝑa officiaq distͥ¬
buens oromaũ. ut uocatione ipsiꝰ bonoꝵ
pͥncipia sumeremus. uocati aut̃ atq il¬
luminati. uias mandatoꝵ eiꝰ. rationis in¬
genice intelligentia nosceremꝰ. & eas li¬
bero uel eligeremꝰ uł relinqͤremus arbi¬
crio. Qs cam̃ si ipliꝰ fulti ad uicorio conti¬
nua deuotione sequerem᷑. infine rursis
ñ repugnantẽ mandatis suis subiectam
in nobis obedientiã coronaret. Liberum
uͦ quod abeo habemꝰ arbicriũ. ꝓno ad ne¬
quitiã lapsu fluit. et eum ad uirtutis in¬
dolem dĩ auxilit deserente nichil possit.
adgenus omne peccati idonea fultum
iurcute subsistit. Trahit enĩ lex inmen¬

Expanded text:
tia vasa irae apta in interitum, ut ostia vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias suas iPUT IX. 10. Ne vero rursus homo in ia Dei, nonnisi labore gradiendum, inerti sibi crederet posse deferri, et nullius laboris industriam studio sui profectus adhiberet, ita inter se atque homines Deus tempora officiaque distribuens ordinavit, ut vocatione ipsius bonorum principia sumeremus; vocati autem atque illuminati, vias mandatorum ejus rationis ingenitae intelligentia nosceremus, et eas libero vel eligeremus vel relinqueremus arbitrio. Quas tamen si ipsius fulti adjutorio continua devotione sequeremur, in fine rursus non repugnantem mandatis suis, subjectam in nobis obedientiam coronaret. Liberum vero quod ab eo habemus arbitrium, prono ad nequitiam lapsu fluit; et cum ad virtutis indolem Dei auxilio deserente nihil possit, ad genus omne peccati idonea fultum virtute subsistit. Trahit enim lex in mem
Abbreviated transcription (Latin):
eodem scͥpte̾ loco. bonitate & seuericatẽ
d̾i. ꝓpħa beatꝰ ostendit dicens. Nonꝓpt̃ uis¬
aut̃ ꝓpt̃ in iusticias suas pelli. Ecce in illiᷤ
uste punit᷑ uuqͥtas. inistis gͣtis nulla ius¬
teia munerat᷑. Nec sufficit beato moysi
qͦd dixerat. ñ ꝓpt̃ merita ipsoꝵ heredita¬
tem t̾re illius isrłitico ppło fuisse conces¬
sam. nͥ etiam adderet quod ad iunxit. un¬
de eos om̃i bono monstraret indignos.
Seqͥtur enĩ post illud qͦd supͣ memor aui¬
mus. & seies hodie qr ñ ꝓpt̾ iusticias tuaᷤᷤ
dicare. qm̃ ppłs dure ceruicis escu. Qͥs
hic scd̾m debitũ p̃cedentium meritoꝵ.
mer cedem reddicã dieat: Qͥs ñ gr̃am
fateat᷑ indebitã : Quotiens ait ꝓpħa tẽp¬
tauerunt eum in deserto. quotiens ira¬
cundiam d̾i cordis aũsione meruerunt
& saluauit eos ꝓpt̾ misco̾iam suam. ut
nocam fac̾et potentiã suã. hoc iterum
apłs dicit. Sustinuit in multa pacien¬

Expanded text:
eodem Scripturae loco, bonitatem et severitatem eodem Scripturae loco, bonitatem et severitatem Dei Propheta beatus ostendit, dicens, non propter jusautem propter injustitias suas pelli. Ecce in illis juste punitur iniquitas; in istis gratis nulla justitia muneratur. Nec suffecit beato Moysi quod dixerat, non propter merita ipsorum haereditatem terrae illius Israelitico populo fuisse concessam, nisi etiam adderet quod adjunxit, unde eos omni bono monstraret indignos. Sequitur enim post illud quod supra memoravimus: Et scies hodie quia non propter justitias tuas ditare, quoniam populus durae cervicis es tu . Quis hic secundum debitum praecedentium meritorum mercedem redditam dicat? Quis non gratiam fateatur indebitam? Quotiens ait propheta: Tentaverunt eum in deserto ? Quotiens iracundiam Dei cordis aversione meruerunt, et salvavit eos propter misericordiam suam, ut notam faceret potentiam suam ? Hoc iterum Apostolus dicit: Sustinuit in multa patien
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽẽ cognoscerent. Sic enĩ & alibi io em
beatus etiam moyses in deuteronomio
dicit ad ppłm. & nedicas in corde cuo forci¬
tudo inea & pocentia manus mee. fecit
mnͥ uircutẽ magnam hanc. & memora¬
beris dñi dĩ tui. qr ipse cͥdat forcitũdi¬
nem facere uirtutem. ut statuat testa¬
mentũ suũ qͦo uirauit patͥb cuis. Item
paulo post ibidem ad eos. Nedieas in qͥt
incorde cuo cum consumpserit dñs d̾s tuus gen¬
ces istas ante faciem tuam dicens. Propter
uisticias meas inouxit me dñs hereditare
t̾ram bonã istã. Non ꝓpt̃ iustieiã tuam ne
ꝙ ꝓpt̃ sanitatẽ cordis tui. intras hereditare
t̾ram eoꝵ. s. ꝓpt̃ iniqͥtatẽ gentium istarũ
dñs disꝑdidit eos a facie cua. E cor ꝗͣ anciquũ
ãituni sp̃c̃ dognia. non solũ in apłieis lit
teris p̃drcatum.s etiã in ꝓpħicis. atq in
ipsius isrłiticͥ ppłi exordiis scĩ sp̃s uoce
frmatũ. nouelle p̾sumptionis impietas co¬
natur euertere. Clare siqͥdem in uno atq

Expanded text:
se esse cognoscerent. Sic enim et alibi dicit idem Beatus etiam Moyses in Deuteronomio dicit ad populum: Et ne dicas in corde tuo: Fortitudo mea, et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc; sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem, ut statuat testamentum suum, quod juravit patribus vestris . Item paulo post ibidem ad eos: Ne dicas, inquit, in corde tuo, cum consumpserit Dominus Deus tuus gentes istas ante faciem tuam, dicens: Propter justitias meas induxit me Dominus haereditare terram bonam istam. Non propter justitiam tuam, neque propter sanctitatem cordis tui intras haereditare terram eorum, sed propter iniquitatem gentium istarum, Dominus disperdet eas a facie tua . Ecce quam antiquum Spiritus sancti dogma, non solum in apostolicis litteris praedicatum, sed etiam in propheticis atque in ipsis Israelitici populi exordiis sancti Spiritus voce firmatum, novellae praesumptionis impietas conatur evertere. Clare siquidem in uno atque
Abbreviated transcription (Latin):
x p̾s uͦ nomen sacram̃ti ẽ. Id ipsum et¬
enĩ est quod messias. In nomine gͦ
xp̃i iħu intelligitur uirtus regis et¬
uocandos. qui hactenus retro fuerant.
dequib ꝓpħa dicit. Pones eos dorsum.
Netro qͥꝑpe et post dorsum sunt: qui scło
huic quod post habendum ẽ. dediti sunt.
Segregatus in eungłm dĩ. Nocandum
quod segregatũ ipso ũbo de signare ma¬
luit. quo segregauit eum qui dixit.
Sigregate mͦ paulũ et barnabam. in opꝰ
quo assumpsi eos. Opꝰ aut̃ inquod assũp

Expanded text:
 vero nomen sacramenti est. Idipsum etenim est quod Messias. In nomine ergo Christi Jesu intelligitur virtus regis ocandos qui hactenus retro fuerant, de quibus propheta dicit: « Pones eos dorsum . » Retro quippe et post dorsum sunt qui saeculo huic, quod posthabendum est, dediti sunt: « Segregatus in Evangelium Dei. » Notandum quod segregatum ipso verbo designare maluit, quo segregavit eum, qui dixit: « Segregate mihi Paulum et Barnabam in opus ad quod assumpsi eos . » Opus autem in quod assump
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i sensus excesserit. &̾ intellectꝰ ur̃i
non dignat᷑ angustias: in illa iusticiȩ
miscd̾ie prescientieq diuine pleni¬
cudine ꝑmanere in concussa equita¬
te faceamur. ne suꝑiorib duune uo¬
luntaty arehans. alicer quam modꝰ
conditionis nr̃e patitur disputantes.
d̾i iusticiam relinquamus. & ur̃am
statuere cupientes inima contuma¬
ciȩ uoragine decidam:¬

Expanded text:
nostri sensus excesserit, et intellectus nostri non dignatur angustias, in illa justitiae, misericordiae, praescientiaeque divinae plenitudine permanere inconcussa aequitate fateamur. Ne de superioribus divinae voluntatis arcanis aliter quam modus conditionis nostrae patitur disputantes, Dei justitiam relinquamus, et nostram statuere cupientes, in imam contumaciae voraginem decidam
Abbreviated transcription (Latin):
qnib hic credidimus infidem rei quam
mecernum obtinebimus. Reuelat᷑ aut̃
meungłio iusticia di. quia ñ iam barba¬
rͥis. ñ scita. nec omĩno aliquis excludit᷑.
a regno di. s om̃ib equę patet porca
gr̃e. Sicut seriptum ẽ ait. iustus ex fi¬
de uiuit. Bene hoc in ꝓpħa ab acue serip¬
cum ẽ. iustꝰ ex fide uiuit. qͥa credendo
incellig̾e nos facit fides ipsa. quia ñ ex
nobis. s ex d̾õ nobis est. non solum quod
bene credimus. s etiã quod bene uiui¬
nus. Neq enũ ipsimm recte uiuere nob̾
ex nobis ẽ: nͥ credentes ad iuuet et oran¬
tes. qui et ipsam fidem dedit. qua nos
abipso ad iuuandos ẽẽ. credamus. Fru¬
bescit hic heretica suꝑbia. que boni
uoluntatis uuciũ homo usurpat. qͦsi
eũngłii piecate fid̾i. qua iustificati deo
grati ẽẽ debemus. cõm̃data etiã uͥtute
di insalutẽ om̃i credenti. ex lioe arcieu¬
lo ad ꝯcrarium conũsus. hoc ẽ adu̾tu

Expanded text:
quibus hic credidimus in fidem rei, quam in quibus hic credidimus in fidem rei, quam in aeternum obtinebimus. Revelatur autem in Evangelio justitia Dei, quia non jam barbarus, non Scytha, nec omnino aliquis excluditur a regno Dei; sed omnibus aeque patet porta gratiae. « Sicut scriptum est, » ait, « Justus ex fide vivit. » Bene hoc in propheta Habacuc scriptum est: « Justus ex fide vivit » : quia credendo intelligere nos facit fides ipsa, quia non ex nobis, sed ex Deo nobis est, non solum quod bene credimus, sed etiam quod bene vivimus. Neque enim ipsum recte vivere nobis ex nobis est, nisi credentes adjuvet et orantes, qui et ipsam fidem dedit, qua nos ab ipso adjuvandos esse credamus. Erubescat hic haeretica superbia, quae boni voluntatis initium homo usurpat, quasi Evangelii pietate fidei, qua justificati Deo grati esse debemus; commendata etiam virtute Dei in salutem omni credenti, ex hoc articulo ad contrarium con
Abbreviated transcription (Latin):
omnem hominem dicentes et grecum.
uel barbarum. ut barbarus eẽt. qͥcũq
grecus ñ eet. S multo ueriore distinch¬
one uticur paulus udeos pͥmum ponenꝰ
deiũ grecos. et pꝰ modum barbaros. Cũ
cur. m̾ico ab apło ipsis etiam grecis u¬
di p̃latisunt. qui ante om̃s leges a d̾o
ꝑceꝑunt. Nime de ea pͥmum uircute
quę insalut̾ẽ est exequit᷑ dicens. Iusticu¬
sic̃ scripcũ est. Instusenun exfide uiuit.
Iusticia hȩe quȩ credentes iustificat. fi¬
des est. que inuet̾i testam̃to uelata.
in euangłio ẽ reuelata. Que lo̾o iusti¬
cia dicitur. quia quos contuiet iustos
efficit. Id̾o̾ aut̃ dłĩ. quia et ipsa fides
ex gr̃a est. Proficit uero uł cendit. fide̾
hec. iusticia hec exfide annintiantũ
infidem obedientũ. ex fide uet̾is cesta¬
menti. infidem noui. exfide in qua
mnistrat᷑ deo. infidem qua fruatur
d̾o. ex fide hic imaginis infidem p̃sen¬
cis sime. illie ueritatis. ex fide ũborũ

Expanded text:
omnem hominem dicentes esse Graecum omnem hominem dicentes esse Graecum vel barbarum; barbarus esset, quicunque Graecus non esset. Sed multo veriore distinctione utitur Paulus, Judaeos primum ponens, deinde Graecos, et postmodum barbaros. Cum tur, merito ab Apostolo ipsis etiam Graecis Judaei praelati sunt, qui ante omnes leges a Deo perceperunt. Nunc de ea primum virtute, quae in salutem est, exsequitur, dicens: Vsicut scriptum est: Justus enim ex fide vivit. » Justitia haec quae credentes justificat, fides est; quae in Veteri Testamento velata, in Evangelio est revelata. Quae ideo justitia dicitur, quia quos continet, justos efficit. Ideo autem Dei, quia et ipsa fides ex gratia est. Proficit vero vel tendit fides haec, justitia haec, ex fide annuntiantium in fidem obedientium, ex fide Veteris Testamenti in fidem Novi, ex fide in qua ministratur Deo in fidem qua fruatur Deo, ex fide hic imaginis in fidem praesentissimae illic veritatis, ex fide verborum,