comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit neq totũ uiuit exuit acĩiin ea mul¬
ta sint quȩ sinenaturȩ suȩ sensucum ex¬
creuerint desecentur: indõ uero totũ¬
potestquiequamẽe nisi uiuũ neq: ex
deriuatione sed ex uirtute natiuitas ẽ:
uirtus ẽ hab& natiuitatẽ non hab&
demutationẽ & inpertit profectum:
nec amituinaturã dũ & natuuitatem
quam dedit perindis crȩtenaturȩ simi¬
litudinẽ sequitur: & natiuitas rãquȩ
uiuens exuuente ẽ naturã nascen¬
do non deserit ad fert aut̃ propartȩ fidei
huius significationẽ agnis inseignem
habens & inigni ignis manens:nã cum
sit in eo splendor luminis naturȩ calor.
uirtus urendi mobilitas ȩstuandĩtotũ
tam̃ ignis ẽ. & hȩc uniuersa una
natura ẽ: hab& quidem ex infirmita.¬
te qđ permatenã subsistita cuniuit &cũ
eaperquã iuxerat sdeficit: sed hoc quod
in comparabiledĩ est. ex comparationum
parte cognoscimu sutnon incredibi lein
dm̃ sit quod proprte aliqua in t̃renis
repperiatur elementis quȩ roitaq nunc

Expanded text:
ivit, neque totum vivit ex vita, cum in ea multa sint quae sine naturae suae sensu cum excreverint desecentur. In Deo vero qupotest quidquam esse nisi vivum, neque ex derivatione, sed ex virtute nativitas est.virtus est, habet nativitatem, non habet demutationem, et impertit profectum, non amittit naturam. Et dum nativitatem quam dedit per indiscretae naturae similitudinem sequitur, et nativitas eam, quae vivens ex vivente est, naturam nascendo non deserit. Affert autem pro parte fidei hujus significationem ignis in se ignem habens, et in igne ignis manens. Nam cum sit in eo splendor luminis, naturae calor, virtus urendi, mobilitas aestuandi, totum tamen ignis est, et haec universa una natura est. Habet quidem ex infirmitate quod per materiam subsistit ac vivit, et cum ea per quam vixerat, deficit. Sed hoc quod incorporale Dei est ex comparationum parte cognoscimus, ut non incredibile in Deum sit, quod pro parte aliqua in terrenis reperiatur elementis. Quaero itaque nunc
Abbreviated transcription (Latin):
patris eperat᷑ neergo peruirtutis effici¬
entiã & non pernaturȩ quȩ scđ natiui¬
tatemẽ proprietatẽ pater infilio
&operari crederet᷑ & loquiãit : cre¬
ditemihi quoniã egom patre& pat̾ in
me : quid estistud rogo credite mihi:
certe a didrefert᷑ quod dictum ẽ:
hostende nobis patrẽ : fidesconfirma¬
tur excredendi prȩcepto & ea fidesquȩ

Expanded text:
ergo per virtutis efficientiam, et non per naturae quae secundum nativitatem est proprietatem, Pater in Filio et operari crederetur et loqui; ait: Credite mihi, quoniam ego in Patre, et Pater in me . Quid est istud, rogo: Credite mihi? Certe ad id refertur quod dictum est: Ostende nobis Patrem. Fides confirmatur ex credendi praecepto, et ea fides quae
Abbreviated transcription (Latin):
ccute pacit &iao diuitras gloriaesuae inuaisis miseri corthace quȩ prepo¬
racuit ingloric̃ Iin notescunt diuitiae dinuergace os qͥnt homines sper¬
nuntur & humiles s̃ misericosdi eiꝰ ostendit᷑ qui ñ indiuitiis suis n& in po¬
teniccsua sed in dño speraih sicut & tunc hebreorꝰgens desperata lnt homne
& cobi&ta a domiseri cordicõ edesequtae Ita ergo & mincpopulus
gerium qͥ spernebat᷑ & cdespesxbat aabhs qͥ incircũ oisione gloriantur
miseri cordiam conse qu̾ut ẽ:sed illud est quo decerius debemꝰ irłendere quiac &ili
consequutisunt miseri cordiam & plesdĩ appellati suit & dil&tiđi fuerur
sed qmserucore cecceptã grcetã nescier dicit adeos inqͥb: mo& hcebat com¬
morcotioisrł dimiieã & dedior libellũ sepuhi in maenꝰ succs& tẽ ccibi stcitiestr
spel dncatine e fco st ac᷑ mihi heredita sine a ne foste &i cmnos : qͥ ñ fium ples dis

Expanded text:
autem facit etiam « divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praepautem facit etiam « divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praeprantur innotescunt divitiae Dei, cum erga eos qui inter homines spernuntur, et humiles sunt, misericordia ejus ostenditur quod non in divitiis suis, nec in potentia sua, sed in Domino speet abjecta a Deo misericordiam consecuta est; ita ergo et nunc populus gentium, qui spernebatur ab his qui in circumcisione gloriantur, misericordiam consecutus est. Sed illud est quod acrius debemus intendere, quod et illi consecuti sunt mismoechabatur commoratio Israel, dimisi eam, et dedi ei libellum repudii in manus suas . Et item alibi: Facti estis spelunca hyenae facta est haereditas mea. Ne forte etiam nos qui non fuimus plebs Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
deis sod &iam & gentibus : hacac quantum adipsius apostolici ses nonis ordinem
eapla nationem que uerbosm ꝑtin& dicta sint : Nuncbieuit̃ sep& entes aliaua taoõ
de intell&ctu interior sequirumꝰ : : Quemo doergo nott̃ feccit int̃suam ꝑuas sa
inquit irace coptacta cdꝑ digionem obstupesco ego coput mem& ipium sc̃i sp̃s conshiũ
indiuinis uoluminibus contueni N cminm quidem dĩ quac est natura enus & tranoa
notromfieri hominibus dicit sicut pracesens hiccpostolo is cdicet locus bonita¬
temuesdeꝰi & dulcedinem quod nacture eie prdprium absodime morat Qoccu¬
ta risicut decuid dicit quac macgnaomultitudo dulcedins tuccedñe qua
xccri sicut & sac pieflico dĩdicit qui pa sit baculo oditfihum suum siem̃ per¬
cus seris eum uirge non mori&᷑ conimac̃ autẽ eiꝰ sccluã facies & mosteon
tac fac citergo poterlicc̃ suc̃ di dũimpios aestgat&cotripit ut secundum
scriptunȩ sorieria dũsta gelact᷑ pestilens in nocens cstutior fict: notaes

Expanded text:
d nullum est. Haec, quantum ad ipsius Apostolici sermonis ordinem explanationemque verborum pertinet, dicta sint; nunc breviter repetentes aliqua etiam de intellectu interiore requiramus; quomodo ergo Deus notam facit iram suam? per vasa, inquit, irae aptata ad perditionem. Obstupesco ego apud memetipsum sancti Spiritus consilium in divinis voluminibus contuens, nam iram quidem Dei, quae est a natura ejus extranea, notam fieri hominibus dicit, sicut praesens hic Apostoli indicat locus; bonitatem vero ejus et dulcedinem, quod naturae ejus proprium est, abscondi memorat et occultari, sicut David dicit: quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam xari. Sicut et Sapientia Dei dicit: Qui parcit baculo, odit filium suum: si enim percusseris eum virga, non morietur: animam autem ejus salvam facies a morte . Notam facit ergo potentiam suam Deus, dum impios castigat, et corripit, ut secundum Scripturae sententiam, dum flagellatur pestilens, innocens astutior fiat . Notas
Abbreviated transcription (Latin):
tur ei tuquises Deniq cumdanihel psoph&a uoluntatem cħnĩ¬
desi deross& aegnus cese unde &uir desideriorm ceppellatꝰ est : Non est
nidictum: Tuquises sodmisius est cengelus quieũ dcomnib: didispen¬
conditis desĩ dertemus cgndiscero. side sider iosꝰ & non contentionũ
uiisum: occultius indiuinis lit teris Insesta dĩ iudicia si dehter & hu
militer sequiramͣ : Psepteseanamq & hñs dicebati seruttemini
scripturas sciens hala non abhis quilaliis negotiis occupat transito¬
riae uel cudiunt uollegunt sed his quis ecto & simplici cordo iugilabore
continuisq uigilis cultus scriptunas diuinar scrutant᷑a periri eequi¬
b: ego me non esse benenoui: siquitamonsit quiltaquaerãt inuentie

Expanded text:
l propheta voluntatem desiderasset agnoscere: unde et vir desideriorum appellatus est, non est ei dictum, Tu quis es? sed missus est angelus, qui eum de omnibus Dei dispenconditis desideramus agnoscere, desideriorum et non contentionum viri sumus, occultius in divinis litteris insemiliter requiramus, propterea namque et Dominus dicebat: Scrutamini Scripturas , sciens haec non ab his qui in aliis negotiis occupati transitorie vel audiunt vel legunt, sed his qui recto et simplici corde, jugi labore, continuisque vigiliis altius Scripturas divinas scrutantur, aperiri, ex quibus me non esse ego bene novi. Si quis tamen sit, qui ita quaerat, inveniet;
Abbreviated transcription (Latin):
in quisebant cch̃o in quapotes eccte ha& pcccer & quae fccciebat & quis eide¬
hss& potestatem hacno pesesponiione quidem dignos hab&os simibter
quo q &in prce sentiloco motum uidem: apostulbs. Raeducnum insolen
e Aut enim Ghomo tuquises qui contra sespondis dõ hoc ostenim
homo cepuddm̃ quoda postulos sigulũ lutũ: & sicut seruus nequaquam
si fost cui debiturh̃o fieri debese cliquo dopus quod & stegonis &ut¬
ltctis plenũsit Illeautem openori nolens eaquae dñs iub& discutere
Incipiat & requinesechĩo ut quid hoc opus fieri iubos Tuipio dest
ibin& os sccriumest : Contumaci seruo quae crit tamdigna sespon¬
no pisiut dicatur ei tuquis es qui contras espondis dño Ittplac&¬

Expanded text:
 in qua potestate haec faceret, quae faciebat, et quis ei dedisset potestatem hanc, ne responsione quidem dignos habitos . Similiter quoque et in praesenti loco motum videmus Apostolum et adversum insolentse, ait enim: O homo, tu quis es qui contra respondeas Deo? Hoc est enim homo apud Deum quod apud figulsi forte videbit domino fieri debere aliquod opus, quod et rationis et utilitatis plenum sit, ille autem operari nolens ea quae is jubet, discutere incipiat, et requirere a domino ut quid hoc opus fieri jubes? cui prodest? ubi necessarium est? contumaci servo quae erit tam digna responsio, nisi ut dicatur ei: Tu quis es qui respondeas Deo? ita plac
Abbreviated transcription (Latin):
operis uerba ne alienorꝰ gestorꝰ lacudatos efficiorsed qua escio
xpm perme effairse h& uobisscriboquȩ poboediersia gentium uer
us diximꝰ & in presenti loco compendiosius eeplicaobimus signeoap¬
pellantur in quib cꝰsit aeliquid mirabile indicat᷑ quoq: ahquidfu
turꝰ Prodigia uero inquib: taen tumado mirabile odiquid ostendit
signa uero & ꝓdigico quasi quȩ utruq ot qnecent dx̃ soris turco tr
diuinao interdum ten& istaes propri& ates Intorccutẽ abussiue
& prodigia: ꝓsignis & signao ꝓprodigiis ponit᷑ : Paculu sorgo per

Expanded text:
operis verba, nec alienorum gestorum laudator efficior, sed quae seio Christum per me effecisse, haec vobis scribo, quae per obedientiam gentium verbo ius diximus, et in praesenti loco compendiosius explicabimus. Signa appeturum; prodigia uero in quibus tantummodo mirabile aliquid ostenditsigna vero et prodigia quasi quae utrumque contineant dixit. Scriptura tamen divina interdum tenet istas proprietates, interdum autem abusive et prodigia pro signis, et signa pro prodigiis ponit. Obser
Abbreviated transcription (Latin):
uect: & rursu &icc̃ simundus st cib suspicionẽ tamen ab quispatiat᷑¬
quecsi quodidolis immolat̾ st̃ palluidicitur proconsticie t̃laces crdpuli
si enim proptercibum statestuus contristatur scc̃ nonis &cundũ caniem
lico dogiate per dm̃ihm̃ nihil cũmune ccut inmundũ natura suipu
ł condum et de diss & ergo usus cibor fidelib: quib:q absolatissimam
lbestate rursus adccedificationem fracter nicc moris. linquer icm
es&at libestatis & dicit &ict̃si cũmune nihil est &usis omnium cibor
liqniefser ammit ꝗtur : tamentusi propt̃ cibum quẽ licito putas sumen¬
dum fratretuum qui nondumscienicce hulus capix est scaendaelias
cc̃ ũ secundũ cantatẽ ambulas naaffatu inte fraterni cmoris
ccbste neccs tibienim cobstinerea licitis remennulluest illiueid in quibus
discesnit & puttt nonlicere coflamincobibr usus est: qui enim discerhit

Expanded text:
vat. Et rursum, etiam si mundus sit cibus, suspicionem tamen aliquis patiavat. Et rursum, etiam si mundus sit cibus, suspicionem tamen aliquis patiaquasi quod idolis immolatus sit, pollui dicitur per conscientiae scrupulum. Si enim propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem lico dogmate per Dominum Jesum nihil commune aut immundum natura sui putandum, et dedisset erga usus ciborum fidelibus quibusque absolutissimam libertatem, rursus ad aedificationem fraterni amoris licentiam resecat libertatis, et dicit: Etiamsi commune nihil est, et usus omnium ciborum licenter admittitur, tu tamen, si propter cibum, quem licito putas sumendum, fratrem tuum, qui nondum conscientiae hujus capax est, scandalizas, jam non secundum charitatem ambulas, nec affectum in te fraterni debes, tibi enim abstinere a licitis, crimen nullum est; illi vero, in quibus discernit et putat non licere, contaminabilis usus est. Qui enim discernit,
Abbreviated transcription (Latin):
onocesse creceta bonccesse constat & mundos: sed ei inquit quigistimat
ali quidesse comune ipsi cõmune est: hoc est qͥ itientione cordis inmunesũ
coliquid cogitat & obseruanticom diuersi tatis &mittit : si cut & in conse
ne enĩ quocinone ex fide peccatue:. N&timen in his distinctionem legis &¬
clusit ut cebsolutẽ dicer& nihiles se cõmune ccut inmundu eorꝰ quae ladefem¬
uit inmundoc pracemisi tem̃ causa curꝑsem& ipsu n hilco mune dicaturꝰ
tur& sui dicit᷑ sed illi inquit qui existimcot & qui putaet a liquid cã mune¬
esse ipsi cãmune est : ei nemiseris quod cogitatiomerłi scibũ qui naturco sui
cõ muns ł polutus nonẽ ficciat palutũ Eũ ẽ contracrio cibum uese polutu
uese eni pollutꝰ est quiidolis immolat᷑ semplicitas merłis & nulla cogitio¬
tioni serbpdlositas in &tac omnisus picione contamincotionis absol¬

Expanded text:
bona esse constat et munda. Sed ei, inquit, qui existimat bona esse constat et munda. Sed ei, inquit, qui existimat aliquid esse commune, ipsi commune est: hoc est, qui intentione cordis immundum aliquid cogitat, et observantiam diversitatis non amittit, sicutne enim quod non est ex fide peccatum est. Nec tamen in his distinctionem legis exclusit, ut absolute diceret nihil esse commune, aut immundum eorum quae lex definivit immunda. Praemisit enim causam, cur per semetipsum nihil commune dicatur: tura sui dicitur: Sed illi, inquit, qui existimat et qui putat aliquid commune, ipsi commune est. Et ne mireris, quia cogitaticommunis vel pollutus non est, faciat pollutum, cum e contrario cibum vere pollutum vere enim pollutus est, qui idolis immolatur, simplicitas mentis, et nulla cogitationis scrupulositas injecta, omni suspicione contaminationis absol
Abbreviated transcription (Latin):
sabsegiegata e meritomundo appellat quȩ uero aclienae adoe qũ non
eb uno spũ in mundo sed acplurimis posed&. Idcircotac lis homoctinunis ap¬
pel lactur quoc siqͥ multorum sit uel uitiorũ ł demonũ seruus secundum
illũ quiintoridgictus quodtibi nomen est Respondit legio multienum sumꝰ
& socundũ illuo quod ec scc uactor edicitur quicccũ &ierit in mundus spor̃ab
homine ciscuit loco aprida quȩ rensse quiem & non inueniensredit &in¬
uenions domũ uac corłem & scopis mundictie᷑ a sumit secũ septẽ alios
spĩ ne quioses se & intreentes habitant in eo & sine dubio istetedis homo
camonis dicit᷑ eorũ uidilic& seruus eff&tus omniũ ppirituum ma& ligñor
qui habitant in eo ferito ergosciens sermonis huius hancessercetior
peculus dicit, scio & confido inchnõ ihũ qui conihile cõmune ꝑ ipsus Nihilem̃
incseceturis di ncctureo sui in mundũest : omnia namque cebonodo createc

Expanded text:
soli segregata soli segregata ab uno spiritu immundo, sed a plurimis possidetur, idcirco talis homo communis appellatur, quasi qui multorum sit, vel vitiorum, vel daemonum servus, secundum illum, qui interrogatus, Quod tibi nomen est? respondit Legio. Multi enim sumus ; et secundum illud quod a Salvatore dicitur, quia cum exierit immundus spiritus ab homine, circuit loca arida, quaerens requiem, et non inveniens, redit: et inveniens domum vacantem, et scopis mundatam, assumit secum septem alios spiritus nequiores se, et intrantes habitant in ea ; et sine dubio iste talis homo communis dicitur, eorum videlicet servus effectus, omnium spirituum malignorum, qui habitant in eo. Merito ergo sciens sermonis hujus hanc esse rationem Paulus, dicit: Scio et confido in Domino Jesu, quia nihil est commune per ipsum. Nihil enim in creaturis Dei natura sui immundum est. Omnia namque a bono Deo creata
Abbreviated transcription (Latin):
cedul terico fustao fcclsa testimonia & ista sunt que cõmonicunt
hominẽ : non lotis Iacutẽ manib: manducare non cõmonicat hominẽ
quacuis in nonniulis exemplarib: lactini pro cõmonicant coinquincent
posuerint : & lic& eccdem uistuiis sit propri& cstamen sermonis
commonioat hacb& sed maestibus cepostulorꝰ insedicit cedparũ quodds muncda¬
uit tucomune ne dixerisputoergo deusiro ser monis huius cessumptũ ut quia
uerbi graotia uce scotem pliminis terio segre gacteo uaesa sine dubiadñ ap¬
pellabantur cedhorũ ecute clistinitionem r ł ucesacõmnumia dicebeco¬
tur itelaco deiborum distinit ionemeorũ quos quacsi mundos & secundi
e.gure edendos scripture sega gocuit relqui omnes cõmunes acppellati
ceppelle baent sermonis usum sine s ign ficcetionis intellegenta tenueruts
neq enĩ cibi quos ds̃ creauit acutignoranter aut simplicit sumpti cũm¬
nem ficcere hominem potorunt & irimundũ sed mensillac hominis quad

Expanded text:
falsa testimonia, et ista sunt quae communicant hominem. Non lotis autem manibus manducare non communicat hominem . Quamvis in nonnullis exemplaribus Latini pro communicat, coinquinat posuerint, et licet eadem virtus sit, proprietas tamen sermoniscommunicat habet. Sed et in Actibus apostolorum Dominus dicit ad Petrum: Quod Deus mundavit tu commune ne dixeris . Puto ergo inde usum sermonis hujus assumptum, ut quia, verbi gratia, vasa templi ministerio segregata, vasa sine dubio Domini appellabantur, ad horum autem distinctionem reliqua vasa communia dicebantur, ita et ad ciborum distinctionem, eorum quos quasi mundos et secundum legem edendos Scriptura segregavit, reliqui omnes communes appellati sappellabant, sermonis usum sine significationis intelligentia tenuerunt. Neque enim cibi quos Deus creavit, aut ignoranter aut simpliciter sumpti communem hominem facere poterant et immundum: sed mens illa hominis, quae Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ii & incelum corrotefeci quia e&eromnes ut pote eminalo
homines mequi spiritclissum &icemsierraui diuidicare non
possunt quic spiritalis iudicatom iac̃spsouero a nemino ni¬
dicat᷑: sed quia addidicpaculus spiitadis & tlioi Quiccutemdi
iudicatme dñs est: hoc sciens & dauid quia salus dñs est qui
spiritalem diiudicat: uel proph&co idomebdicit tibi solipe¬
cauia quo solopossum diiodicari Necm humana dies diudica¬
re non potest spiritalem: sed & quođ sequit᷑  ad huncrũ spicit sen¬
sum ut iustificeris insermonib: tuis & inincas cumiudicaris:
Iudicat᷑namq dr̃ in disputationib: scepientium. Dum colihoc
modo alii alio & diuerse singuli de dõsentiun: Ipseergo
uicit eos quide seiudicant Cumerrantib: cimnstis suco desp
quomodo uel qualit̃ credendus acuenerandus sic reuelat

Expanded text:
vi, et malum coram te feci, quia caeteri omnes, ut pote animales homines, me qui spiritualis sum, etiam si erravi, dijudicare non possunt, quia spiritualis judicat omnia, ipse a nemine judicatur . Sed quia addit Paulus spiritualis, et dicit: Qui autem judicat me, Dominus est, hoc sciens et David, quia solus Dominus est, qui spiritualem dijudicat, idcirco dicit: Tibi soli peccavi, a quo solo possum dijudicari: Nam humana dies dijudicare non potest spiritualem. Sed quod sequitur ad hunc respicit sensum. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Judicatur namque Deus in disputationibus sapientium, dum alii hoc modo, alii alio modo, et diverse sentiunt de Deo. Ipse ergo vincit eos qui de se judicant, cum errantibus cunctis de se, quomodo vel qualiter credendus ac venerandus sit, revelat
Abbreviated transcription (Latin):
diuełeam incellegim: qua sidem haob& dẽ his quib crediteloqͥa
suco ũel ecemfidem que credunt dõ in qͥ cbẽo eloquia diuinao susci¬
piunt: Cõmonem᷑ er gout insidelitaseorum quel non accedunca
acdsidom ueldecidunt ex ecsiforte inradecentꝰ nos oper aeside
xp̃cormenta sufferimi Meminerim: semꝑ quia insidelitas
coruni fidemdĩ quȩ in nobis estͥnoneuacuc Piha& quod so¬

Expanded text:
eam intelligimus, quam fidem habet Deus his quibus credit eloquia sua; vel eam fidem qua credunt Deo hi qui ab eo eloquia divina suscipiunt. Commonemur ergo, ut infidelitas eorum qui vel non accedunt ad fidem, vel decidunt ex ea, si forte irrideant nos opera fidei rtyrio Christi tormenta sufferimus, meminerimus semper, quia infidelitas eorum fidem Dei quae in nobis est none vacuat.
Abbreviated transcription (Latin):
eis sunt olo quicd sed & hoc ipsum quod dicit: quia credita sunt illis elocͥa
di Considercendum est quia non dixerit lit terces &̃ creditces sedelo¬
quiceds Vinde uic nobis dect᷑ intellegendi quod his quilegunt &non i¬
tollagunt᷑ & legunt & noncredunt łit tert solcosit credicce illcode
qucc dicit a postolus Quicolittera occidit: Eloquicc autem diillis sint
credita qui incellegentes & credentes his quae morses seripsit ere¬
dunt & xp̃o sicut & dñs dicit : Quico si credido ꝑ Ris morsi creder&isutio¬

Expanded text:
dicit, quia credita sunt illis eloquia Dei, considerandum est quia non dixerat litteras esse creditas, sed eloquia Dei. Unde via nobis datur intelligendi, quod his qui legunt et non intelligunt, et legunt et non credunt, littera sola sit credita illa, de qua dicit Apostolus, quia littera occidit ; eloquia autem Dei illis sint credita, qui intelligentes et credentes his quae Moyses scripsit, credunt et Christo sicut et Dominus dicit: Quod si credidissetis
Abbreviated transcription (Latin):
ne congemincne: estoaiunt indic& cliquidmisticum cirou̾oisso
& figura teneat allegorica Sta ne oportuit ut cumpoena & peri¬
culo paruulorum cumcruci atib tẽnere &adhuc in nocenłis
in faisiae sigurcorum species & legis enigmata conderent᷑ s sic
non hababat legis lator ubi formas musticas ponera nisi inde¬
tib: conlocari:. It co nebonus est dr̃ isteqͥnaotum hominen statim
suꝑfluo seuiblas phemasre pcortemillam corponis notat qu&
postmodum mandatabscidi & promiserorũ supplici& propriu
emendat errorems aut quod n&c essario & utilt̃ fecit non
ratemeondat auferrisTum pra&ereco s&ure est dõplurimos
adcultum suae religionis adducimaeximũ ex circumcissongols
taculum nascit᷑ : cum eo enim quod supplicium unꝰ quisq deolinat

Expanded text:
oici aiunt: indicet aliquid mysticum circumcisio et figuram teneat allegoriae. Itane oportuit ut cum poena et periculo parnulorum, cum cruciatibus tenerae et innocentis infantiae, figurarum species et legis aenigmata conderentur? Sic non habebat legislator ubi form as mystical poneret nisi in detperfluo se plasmasse partem illam corporis notat quam postmodum mandat abscidi, ut per miserorum supplicia proprium emendat errorem? aut quod utiliter fecit, non recte mandat auferri? Praeterea, si curae est Deo plurimos ad cultum sanae religiotaculum nascitur. Cum eo enim quod supplicium unusquisque declinat
Abbreviated transcription (Latin):
tifrus tumeiꝰ: Nuto quod sensum legis regnum dĩ dixerit qui cebla¬
t̃ est aiudeis inanenib: cepudillos solis litteris legis &datꝰ est
gencib: quipos sint ꝑsidem frustum spr facere : Quaccum itasince

Expanded text:
ti fructus ejus, puto quod sensum legis regnum Dei dixerit, qui ablati fructus ejus, puto quod sensum legis regnum Dei dixerit, qui ablatus est a Judaeis, manentibus apud illos solis litteris legis, et datus est gentibus qui possent per fidem fructum spiritus facere. Quid enim si
Abbreviated transcription (Latin):
quod diuina apudeos uolumina relegiuident᷑ : sed quianihil in his sen¬
tiunt spiritale nihil dõ dignum solam apudeos qua e occidĩ haberi
licteram dixerim: uerum si forte iuda einollent recipere cpostoli
nostrisententic quae dicit Quiclit teralegis occidit : & iniuricempu¬
tandegisieri sis&cundum litteramsperniuideat᷑: Neuertamͣa dip¬
summorsen & inde cmi ipse qua magni f&cerit lit terco legis : Quicum
accepiss& tcobulas lapide ces in scriptces digito di tcontũ honorir de¬
tis lit littere legis ut proicor& demanib: sus tabolas & cõminuer&:¬
& qui dal indigito di scriptas nastamenꝑ hoc impi& atis culpano¬
ta tꝰ sit : Vides ergo quia non solus paculus sꝑnit litteram legis : sed
multo ance eum morses & spreuit & aebs&cit & contriuit litteras
legis Hoc sine dubio iccintunc de signans quodhonor &uir tꝰlegis
daeos loquens : Aufer&uir euobis regnum di & dacbit᷑genti facien¬

Expanded text:
quod divina apud eos volumina relegi videntur. Sed quia nihil in his senquod divina apud eos volumina relegi videntur. Sed quia nihil in his sentiunt spiritale, nihil Deo dignum, solam apud eos quae occidit haberi litteram dixerim. Verum si forte Judaei nollent recipere Apostoli nostri sententiam, quae dicit quia littera legis occidit, et injuriam putant legi fieri, si secundum litteram sperni videatur, revertamur ad ipsum Moysen, et videamus ipse quam magnam fecerit litteram legis, qui cum accepisset tabulas lapideas, inscriptas digito Dei, tantum honoris detulit litterae legis, ut projiceret de manibus suis tabulas, et comminueret quidem digito Dei scriptas, nec tantum pro hoc impietatis culpa notatus sit. Vides ergo quod non solum Paulus spernit litteram legis, sed multo ante eum Moyses et sprevit, et abjecit, et contrivit litteras legis, hoc sine dubio jam tunc designans, quod honor et virtus legis daeos loquens: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facien
Abbreviated transcription (Latin):
crdfidemn : Qucentũ complius habent gentes: Dequib: & inceho loeo
dnsdicit: Qui co uenient aboriente & oceidente & aquat tuor uencis
fluautem regni eicient᷑ intenebras x teriores. Vbiergo cdle¬
gesuenit᷑ & littercosthabent iuda ei amplius multum ꝑomnẽ modi
ubi uerouenit᷑ aedsidem ut &x comꝓarationẽ dixerimhcbent cm¬
plius gentes multum ꝑ omnẽ modum: Nequirendum sane est si &icm
scc mcorstis dicendum est primis crẽdita &ẽ eloquicodi : Qnm̃ quidem
&icm cepudipsos lex morsnserucriuid&ur: sedillis egone ipsam
quidem lit teram quae occidere dicit᷑ Creditam dixerim: Dicit
enim de his proph&a : Vae his quis ꝑnunt montẽsion & confidunt
in monte samariae psꝗ quippe secclienos alit teris difaciunt
repudiaentes proph&tes : sed & her &cis qͥ iniqͥ tatẽ loquunt᷑ in ex¬
celsum  qui impi& ate suac diuidunt unitatẽ ditatis & qͥlege
abeucengeliis sepaerał non dixerimcredita&t̃ eloquia di pro eo

Expanded text:
ad fidem, quantum amplius habeant gentes, de quibus alio loco Dominus dicit: Quia venient ab oriente, et occidente, et a quatuor ventis filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Ubi ergo ad leges venitur et litteras, habent Judaei amplius multum per omnem modum: ubi vero venitur ad fidem, ut ex comparatione dixerim, habent amplius gentes multum per omnem modum. Requirendum sane est, si etiam Samaritis dicendum est primis credita esse eloquia Dei, quoniam quidem etiam apud ipsos lex Moysi servari videtur. Sed illis ego ne ipsam quidem litteram, quae occidere dicitur, creditam dixerim, dicit enim de eis propheta: Vae his qui spernunt montem Sion, et confidunt in monte Samariae . Ipsi quippe se alienos a litteris Dei faciunt repudiantes prophetas. Sed et haereticis qui iniquitatem loquuntur in excelsum, et qui impietate sua dividunt unitatem deitatis, et qui legem ab Evangeliis separant, non dixerim credita esse eloquia Dei, pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
Requirit᷑ sa ne acqͥbdam Cur dies hic de quo superius bibhothapas
proph&icas mouemꝰ infinẽ mundistacut̃ sit : u t omnes quicbintio
sexulusq ccdfinemipsius de functisunt : Ad hunc ultimum diem iu¬
dicandi reseruent᷑. Cuius rei interiores causas certũest s&re¬
tiorib musterus concegi Misteriũ uero regis cebscondere
bonũ est : Taomen & planationis gratia dicimꝰ inquaentum
possibile est pceginis uerba cõmictere : Multi sunt qui hac uitt
ab euntes uel bonorum uel malorũ post sequedã semina reliq¬
runt. E& qͥb: quisu ꝑ sunt homines occasiones uelstlutis uel ꝑdicio¬
bus accipiunt: uerbi gratia dixerim ut sunt omnes qͥ prauas
uctacs & celiencos adõ int̃philosophos condiderunt: uelqͥ magiea
sacrilegia autqͥerrores costrorũ & dacr&a finxerunt: Ceste¬
icpodnos austores her&icorum & prauorũ dogmatũlbris
ne t titeꝰ ꝗ uel &iã qui schis mata ineclesus & scandecla
ipsius mundifin& laudent᷑ : &ideo non ess& iustum iudicium dĩo

Expanded text:
Requiretur sane a quibusdam cur dies hic, de quo superius bibliothecas propheticas movimus, in fine mundi statutus sit, ut omnes, qui ab initio saeculi usque in finem ipsius defuncti sunt, ad hunc ultimum diem judicandi reserventur? Cujus rei interiores causas certum est secretioribus mysteriis contegi: Mysterium vero regis abscondere bonum est ; tamen explanationis gratia dicemus, in quantum possibile est paginis verba committere. Multi sunt qui ex hac vita abeuntes vel bonorum, vel malorum post se quaedam semina reliquerunt; ex quibus, qui supersunt homines, occasiones vel salutis, vel perditionis, accipiunt, verbi gratia dixerim, ut sunt omnes, qui pravas sectas et alienas a Deo inter philosophos condiderunt, vel qui magica sacrilegia, aut qui errores astrorum, et decreta finxerunt; vepud nos auctores haereticorum et pravorum dogmatum libris editis exstitere, vel etiam qui schismata in Ecclesiis, et scandala ipsius mundi fine claudentur, et ideo non esset justum judicium Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
cisio omnib: tracder& & multorum scenguis effusio pra&es sit
us qꝰ quo ꝑ unius saenguinem omniuredemptiofier& : Ha& quidem¬
Quace tamen a lege dicta sint cenobis : ut si qui melius &rationcobilius
dixerit illa magis quam h& nostra tenecent᷑ uerum post& cessi

Expanded text:
cisio omnibus traderetur; et multorum sanguinis effusio praecessit, cisio omnibus traderetur; et multorum sanguinis effusio praecessit, usquequo per unius sanguinem omnium redemptio fieret. Quc ea lege dicta sint a nobis ut si qui melius et rationabilius dixerint illa magis quam haec nostra teneantur. Et li
Abbreviated transcription (Latin):
mollo  Quod& sinibil cliudsa eramenłi siguraht̃ circum cisiotene¬
pulus qui s oblege dĩ instituebat᷑ proprium alquid gestar&
insigne &si necessacriccuis co est partis alicuiꝰ cemputetio qd
tamen conueniens suit quã ecm inuere quȩ uidebant᷑ obscena
& illa auferre quorũ deminutionihil ad officium corporis im¬
pedir& quoduero dicunt: quia sinec essaria nonercot p̃cers illa
membrisierra crectore non debuit sin& essario facti est non
deb& ccuferri: Int̾rogemieos & nos sinacesscricm dicantsilo¬
rum procrectionem n&es scri cmsine dubiorespondebunt:
erunt ergo culpabiles qui continentiae &uir ginitatis obtenłu
n&cesscrus nacturae officiis non ministriT : &erunt cogendi¬
dicendum est Quod sicut multa n&essacrico ereont baptis mac¬
tac anebcptis mumxp̃i & multae purificationes anequã puri¬
&icom in multis cirxũ cisi onb opus fuit : us qĩ quo une in xp̃o circũ¬

Expanded text:
molle? Quod et si nihil sacramenti circumcisio tenemolle? Quod et si nihil sacramenti circumcisio tenepulus qui sub lege Dei instruebatur, proprium aliquod gestaret insigne? Et si necessaria uisa est partis alicuius amputatio, quid tam conueniens fuit quam eam inuenire quae uidebatur obscena, et illa auferre quorum diminutio nihil ad officium corporis impediret? Quod uero dicunt quia si necessaria non erat pars illa membri, a Creatore fieri non debuit, si necessaria facta est, non debuit auferri; -- interrogemus et nos si necessariam dicant filiorum procreationem? Necessariam sine dubio respondebunt. Erunt ergo culpabiles qui continentiae et uirginitatis obtentu, necessariis naturae officiis non ministrant. In summa uero didicendum est, quod sicut multa necessaria erant baptismata ante baptismum Christi; et multae purificationes, antequam purietiam multis circumcisionibus opus fuit, usquequo una in Christo circum
Abbreviated transcription (Latin):
cui ercomus serui : qui & pra&ium poposcit quo duo luit ut de¬
potestate diniit ter& quos tenebat: Tenebaot autẽnor dicc¬
bolus cuidistrasti suercm̃ peocatis nostris: poposcit ergo
pra&ium nostrum sconguinẽ xpi uerum don&e ibũ scenguis dar&¬
Necessccriũ fuit eos qui instituebant᷑ in lege unũquẽq proset
uelut a dimitationẽ quaendã futurae redẽptiones scenguio ẽ
suũ dacre : Qp̃ptiea nos proqͥb: complauimest pra&ũ sanguis xpͥi
non neces se habem: pronobis ipsis praaium idest scenguinem
circum cisionis offerie : siuero culpabile uobis ui d&ur quod dẽ¬
inẽ suum fudit: quod uero cinum cisionis horpore difficilis uobis
ccdreligionẽ uid&ur accessus difficilior multouid&ur ingres¬
sus ced euangelium : ubi non partẽ exiguã corporis sed ips cmquis
anim ac̃ponere iub& : sed& exempla martu rum s&undum uos
prohibebunt homines accedere adẜdem den eo magis creditur
sir inaireligio quod nihilremissum nihil delicatũ pollic&ui aut

Expanded text:
cuius eramus serui, qui et pretium poposcit quod uoluit ut dimitteret quos tenebat. Tenebat autem nos diabolus cui distracti fueramus peccatis nostris. Poposcit ergo pretium nostrum sanguinem Christi. Verum donec Iesu sanguis darenecessarium fuit eos qui instituebantur in lege, unum quemque pro se ad irrutationem quamdam futurae redemptionis sanguinem suum dare. Et propterea nos pro quibus completum est pretium sanguinis Christi, non necesse habemus pro nobis ipsis pretium sanguinem circumcisionis offerre. Si uero culpabile uidetur quod Dinem suum fudit. Quod uero circumcisionis horrore difficilis ad religionem uidetur accessus, difficilior multo uidebitur ingressus ad Euangelium, ubi non partem exiguam corporis sed ipsam quis animam ponere inbetur. Sed et exempla martyrum secundum uos prohibebunt homines accedere ad fidem. An eo magis creditur firma religio quod nihil remissum, nihil delicatum pollicetur aut
Abbreviated transcription (Latin):
uarent &icm meliores efficiiu deiodicit : & iudicabitid quod &x
natura est: praeputium legem ꝑficiens te quiꝑlit teram & curxũ¬
cisionem praeuaricator eslegis : Verum qum̃ sciebat multas in
lege & proph&s &̃ repromissiones quae cdiudaeos fieriuident᷑
Nepossent dĩsperare gentes tamquam quinihil soci& ctis¬
in conscrptis repromis si onib: hiabetnt eoc& eos quo ds&c un¬
idum mesticam rationem &i cmipsi iudaeisint & habeaent
cirxum cisionem ꝓropt eadicit. Non enim qui inin conifestoiude¬

Expanded text:
arent, meliores effici Judaeis, dicit: Et judicabit id quod ex natura est praeputium, legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es. Verum quoniam sciebat multas in lege et prophetis repromissiones, quae ad Judaeos fieri videntur, ne possent desperare gentes, tanquam qui nihil in conscriptis repromissionibus habeant, docet eos quod secundum mysticam rationem etiam ipsi Judaei sint, et habeant circumcisionem: ideo dicit: Non enim qui in manifesto Jud
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ apudnosturpe & õbscenũ iudicatis quo dccpuduos itahonestu
hiceb&ur & inaegnum & cel estium infernorũq: s&cr&e nonnis
ꝑ huius cemodi in sigmae noncicriuobispossecre deotis quod si

Expanded text:
igitur apud nos turpe indicatis quod apud uos ita honestum igitur apud nos turpe indicatis quod apud uos ita honestum habetur et magnum, ut caelestium infernorumque secreta nonnisi per huiuscemodi insignia enuntiari nobis posse credatis? Unde si
Abbreviated transcription (Latin):
gentilib: nemo scopiens ea ioclis notat quae cepud se honesta
ducio & margnao: Ec enim eicum cisio apuduos ogertiles itae
magm᷑ habacur : ut non passimuulgo ignobil sodso lis sacor do¬
tibi & liis qui int̃ ipros el&torib: stcdus iptene ipe cifuet intere¬
dectur: Neomapud ae gyptios qui inss ꝑstitionib: uestris t¬
ueustis simi hcobent᷑ & cruditis simi aquib: prope omnesie¬
lquiritum sacrorum & cȩremonits mutuati sunt epudhos
inqua nullus Aut geomaetrie studebat . &ut cestronomiae
qua e copudillos pra&i pua ducit᷑: nullus corte astrologiae &
genesȩos quanihil diuinius putcu s&r&animeobaat᷑ nnisi cicum¬
cisionen suscepta sacerdos copudeos hec risspex aut quorũlib&
sacrorũminister uelut illi ceppellanł proph&a ominis circum¬
cisus est : litteras quoq: sacer dot cles u&erum ae gptiorũ quas¬
inero facntes omnis uates omnis eaelut pltan inferniq: ister
& conscius apudeos &ẽ noncredit᷑ nsifuerit circumcisus: Hoc

Expanded text:
Nemo sapiens in alus notat quae apud se honesta ducit et magna. Etenim circumcisio apud uos gentiles ita manifesta habetur, ut non passim uulgo ignobili, sed solis sacerdotibus et his qui inter ipsos electioribus studiis mancipati fuerint, credatur. Nam apud Aegyptios, qui in superstitionibus uestris uetustissimi habentur et eruditissimi, a quibus prope omnes reliqui ntum sacrarum et caeremonias mutuati sunt, apud hos, inquam, nullus aut geometriae studebat aut astronomiae quae apud illos praecipua ducitur, nullus certe astrologiae et geneseos qua nihil diuinius putant, secreta rimabatur nisi circumcisione suscepta. Sacerdos apud eos aut aruspex aut quorumlibet sacrorum minister uel, ut illi appellant, propheta omnis circumcisus est. Litteras quoque sacerdotales ueterum Aegyptioruus. Omnis uates, omnis caeli, ut putant, infernique symmystes et conscius apud eos esse non creditur, nisi circumcisus fuerit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cirxum cisurlabiis : Eur non & similis forina incircucisus preputio
carnis suȩ dicat᷑ ins qͥergeo nacturcolem cõitus motũ immoderio¬
iuscemodine gotio legitimis && in quoonłum posteritate sufficit ũtat᷑
illudbis adiungere noncabsurdum uidebit᷑ quodhiosus filus naue
& pra& epto diifilios israchel s& undo circucidisse cultris sexen
memorint quod utiq quecrum cedlit terco sp&tact inpossibile
fastumuidaur. semel enimciucisis incarnepr aeput qd in¬
uenire posht secunda circũcisio quodofferr&  bs uero nost
sed socundo circumꝰ cideot creden tium populun: P imne namqi¬
u est cuxum cisso qua cobeis ueli dolorumcultum ueł commentic

Expanded text:
custodiam. Cur non simili forma incircumcisus praeputio carnis suae dicatur qui erga naturalem coitus motum immodiuscemodi negotio legitimis et quantum posteritati sufficit utatur mus, etiam illud adiungere non absurdum uidebitur quod filius Naue ex praecepto Domini filios Israel secundo circumcidisse cultris saxeis memoratur. Quod utique, quantum ad litteram, impossibile uidetur. Semel enim circumcisis in came praeputiis, quid inuenire posses secunda circumcisio? Iesus uero noster, qui secundo circumcidat credentium populum. Prima namque est circumcisio qua
Abbreviated transcription (Latin):
tum estenim n& dubitari potest quod dum hierus olu mistẽplu
tium ueniebaent aodtemplũ cdorcre & offerre sacrificico
sed hoc quiñ in loco uno tantu modo fieri prcc&ceptume st. Deqo
Nicom hic maendat ut aodostium taeber neaculi iugulcendecuisti¬
na de ducat᷑ : Tcem diu potuit legitime fieri quaem diustact᷑
locipincen sit in colomis. Deniq & sclucctor cedillor decẽleꝓsor
quos mundacuera & Ite inquit & ostendite uos sacer doti& of

Expanded text:
im quod, dum Ierosolymis templum tium ueniebant ad templum adorare et offerre sacrificia. Sed hoc quondam in loco uno tantummodo fieri praeceptum est, de quo etiam hic mandat ut ad ostium tabernaculi iugulanda uictima deducatur, tamdiu potuit legitime fieri quamdiu status loci permansit incolumis. Denique et Saluator ad decem leprosos quos mu
Abbreviated transcription (Latin):
cisio est & genitali membro ꝑ quod suc cessio humanigeneris &
carnalis propago ministraturt amputcre coliquam partem
ꝑ hoc ergo indicarisiguraht̃ reori computandi &ẽ cobcnima
si quã illa ex consortio ei carnis adher& impuritas siqui eco
satio sed genitalib membnis infigit᷑ ut clarect quod huicemodi
uitia animae non ex propria substałiae sed ex genui nõ motu & in¬
centiuo carnis cdueniunt᷑: Quod autemostauadie circũcisio
dactͥ illud designari cerbitror quod prȩsenti qͥdem saculo sep¬
timcna de putata est. Octauus acute dies futuris a&culimus¬
tenũ ten& : Illorum ergo est cuxũ cisio spiritadis qͥ futuro saculo
militant In quo neq nubenł neq: nubent᷑ sederunt sicut aengelidĩ¬
&eorum qͥ seipsos castrauerunt p̃p̃t̃ regnũdi & quorũ int̾ris¬

Expanded text:
cisio est ex genitali membro, per quod successio humani generis et carnalis propago ministratur, amputare aliquam partem: per hoc ergo judicari figuraliter reor, amputandum esse ab anima, si qua illi ex consortio carnis adhaeret impuritas, si qui eam sectio genitalibus infigitur quod huiusmodi uitia animae non ex propria substantia sed ex incentiuo carnis adueniunt. Quod autem octaua die circumcisio datur, illud designari arbitror quod praesenti saeculo septimana deputata est, octauus autem dies futuri saeculi mysterium tenet. Illorum ergo est circumcisio spiritalis qui futuro saeculo militant in quo "neque nubent neque nubentur", et eorum "qui se ipsos castrauerunt propter regnum
Abbreviated transcription (Latin):
uero sicue & iob qitaueraces & inaepre hensi biles itoiusti
sint & cultores di ut he omnia agentes cobstene cełse cebomni
remala fi ergo inquid prȩuaricator sis legis sicut supra &x¬
posuim: non agendo quȩ bona sunt Circum cisiotua prȩpuciũ
fccsia est: Dum & hoctibi quod abstinere amalo uisur es opera
sidei iustitiȩ nonagenti ad insideli tatẽ reputa t᷑ Neq enim
possibile est alicuicarnalem cuxum cisionẽ rursum in prȩputiu
uerticumutiq: abscisa prȩpuciicaro ultraredire non possit:
Dignius ergo & euidentius intellegit᷑ quod continessiã machope¬
ris quae ꝑ cucum cisionẽ significat᷑ si o peraside i non habeat ad
in mundicia reput&᷑ : sed & in& closico quiꝑ graticbaptis micir¬
cum eidit᷑ sip h& prȩuarica torsidegis xp̃i circũ cisio baꝓtis mi
cadinsidelitatis ei prȩputiumie putabit᷑: quia & sides sineo pe¬
rib mortua dicitur & madi uilici par̃s cum infidelibi ponit᷑¬

Expanded text:
vero sicut Job, qui ita veraces et irreprehensibiles, ita justi vero sicut Job, qui ita veraces et irreprehensibiles, ita justi sunt et cultores Dei, ut haec omnia agentes abstineant se ab omni re mala. Si ergo, inquit, praevaricator sis legis, sicut supra exs, non agendo quae bona sunt, circumcisio tua praeputium facta est, dum et hoc tibi, quod abstinere a malo visus es, opera fidei et justitiae non agenti, ad infidelitatem reputatur. Neque enim possibile est alicui carnalem circumcisionem rursus in praeputium verti, cum utique abscisa caro praeputii ultra redire non possit. Dignum est ergo et evidenter intelligitur, quod continentia mali operis quae per circumcisionem significatur, si opera fidei nimmunditiam reputetur. Sed in Ecclesia, qui per gratiam baptismi circumciditur, si post haec praevaricator sit legis Christi, circumcisio baptismi ad infidelitatis ei praeputium reputabitur, quia et fides sine operibus mortua dicitur, et mali villici pars cum infidelib
Abbreviated transcription (Latin):
in pscolmo euidentius ꝑ docem᷑ cum dicit: Declinac a maelo & non
hic st&it sed cddidit & facbonũ similit̃ ergo & copostolus ut po¬
te in his imbutꝰ Itac demum dicit prodesse circũcisionẽ & cebia¬
tionẽ malorum si custo dices legembonorũ : Neq enimꝑfa&tus
quis &ẽ potest sinihilegericmal sed si celiquid geritboni: Vnde
& ipsao circũcisio quȩ fiebaet in carne non cebsqr lui intelle gentiȩ
qua nunc ex ponim: significabat᷑ imcogine : Deniq: ostcucodie
pat ublis doc ba t᷑ qͥ nibilutiq & dhucoperis cogerent: Quod siqĩs
nobis proferte cilluo quod in principio libri sob delicude eius posido
est ubidicia & eraet iob homo uerax sine que rella iustus dĩ cultor
Abstine ns se cobomnire maela . Cur prace denti bom operor
lccude inultimo mal contineniconumeraur: Illud cerbitror
indicari quod sepefierisol& : Quia plurimi hominuꝰ cegunt qͥ decu
quȩbona sunt miscecont tamen aeli quid exoperis mali paue

Expanded text:
ius perdocemur, cum dicitur: Declina a malo; et non hic stetit, sed addidit, et fac bonum . Similiter ergo et Apostolus, utpote in his imbutus, ita demum dicit prodesse circumcisionem et abjectionem malorum, si custodias legem bonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nihil egerit mali, sed si aliquid egerit boni. Unde et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non absque hujus intelligentiae quam nunc exponimus significabatur imagine. Denique octava die parvulis dabatur qui nihil utique adhuc operis agerent. Quod si quis nobis proferat illud quod in principio libri Job de laude ejus positum est, ubi dicit: Et erat Job homo verax, sine querela justus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala , cur praecedente boni operis laude in ultimo mali continentia numeretur: illud quod arbitror judicari quod saepe fieri solet, quia plurimi hominum agunt quidem quae bona sunt, misceant tamen aliquid et operis mali; pauci
Abbreviated transcription (Latin):
tia uulnus aliquod pessimũ irc̃ponam: hui ccutẽtumor & disten¬
tio indignatio uulneris appoll& : Tribulatio uero quã subseqͥt᷑
cengustia non est similis putaenda illi tribulationi dequa dicit¬
copostolus: Quia tribulatio pacienicc̃opercocͣ : Illa enimtclis
tribulatio Angusticõ non hab& subse quentem : si cut & ipse cop̃s dic̃

Expanded text:
tia, vulnus aliquod pessimum iram ponamus; hujus autem tumor et distentia, vulnus aliquod pessimum iram ponamus; hujus autem tumor et distentio, indignatio vulneris appelletur. Tribulatio vero, quam subsequitur angustia, non similis putaApostolus: Quia tribulatio patientiam operatur : illa enim talis tribulatio angustiam non habet subsequentem. In
Abbreviated transcription (Latin):
ro prononcre dere uel non obtem percresola inscripturis sc̃ĩs
inueniriꝰ sicut & in hoc loco quodfortecptius laetinus int̃pr&ari
potuissa si dixiss& qͥ non oboe diunt ueritati sedoboediunt iniqͥ¬
tati: Omnis ergo quiachenũ aueritate iter ingredit᷑ n& seqͥt᷑
eum qͥ dix̃ egosum ueritas. Difsidit ueritati& inoboediens ester
si qͥ non solũ in actib sed & insensib: & inside err& : quod incoximae
& contentione contingit: sed & qͥ sapienti ȩ obsistunt & iustitiae
& scificatio est : Non ob tempercre ccute xp̃o qui iustitia est hoc est
obtempercre iniqͥtati: & hi sunt quos sine dubio cons&cunt᷑ illa
quȩ scripta sunt Ira & indignactio tribulatio & cengustia: De
ir& sepeicmdiximꝰ Quod int̃ dumipse qͥ ex p&cati conscientictan¬
mȩ in cutit᷑ cruciatir a appell&᷑ : Indignatio autẽ ipsius ir ae
tumor qui damsignificat᷑ & ꝑ singula queq comotios Lt si uerligra¬

Expanded text:
ro pro non credere vel non obtemperare solet in Scripturis sanctis ro pro non credere vel non obtemperare solet in Scripturis sanctis inveniri, sicut et in hoc loco, quod forte aptius Latinus interpres posuisset, si dixisset, qui non obediunt veritati, sed obediunt iniquitati. Omnis ergo qui alienum a veritate iter ingreditur, nec sequitur eum qui dixit, Ego sum veritas, diffidit veritati, et inobediens est ei; sic qui non solum inex contentione contingit. Sed et qui sapientiae obsistunt, et justitiae et sanctificatio est; non obtemperare autem Christo, qui justitia est, hoc est, obtemperare iniquitati, et his actibus quos sine dubio consequuntur illa quae scripta sunt, Ira et indignatio, tribulatio et angustia. De ira jam saepe diximus quod interdum ipse, qui ex peccati conscientia animae incutitur cruciatus, ira appelletur. Indignatio autem ipsius irae tumor quidam significatur, et per singula quoque commotio, ut si, verbi gra
Abbreviated transcription (Latin):
rant ecutem iniquita ti. Indircussum non omittam᷑ : Inhis enim
singulis. languores qͥd c̃ anime abapostulo de signant᷑: Quorũ me¬
de lac̃ nemo inueni& nisi prius morborũ cognouerit causccs ⁊ Cideo
in diuinis scripturis aegritudinis aonimȩ numerant᷑ &ie medico
describunt᷑ lithi qͥ se cepostolicis sub diderint disciplinis & his que
scripta sunt agnitis languorib: suis: curatipos sint dicere. lccuda
conima mea dnm̃ qͥ sanat omnes languores tuos : Vn ergo & c&e¬
ris conimȩ languor & qͥdem pessimis contenio eẽ intellegenda
est Per quã omne opus pracuũ gerit᷑i perhanc hereses nacs cuit
ꝑ haneschismata & omniascandala in &clesus genercentur
Dum hi qͥ apud sem& ipsos prudentes sunc:& in consp&tusuo sce¬
pientes. quid qͥd libueric prolege defendunt: & inde fit ut dissi¬
Quid ẽst ueritti ob tempen &ur acutem iniqͥtati ꝓ disfedere por¬

Expanded text:
rant autem iniquitati, indiscussum non omittamus. In his enim rant autem iniquitati, indiscussum non omittamus. In his enim singulis languores quidem animae ab Apostolo designantur, quorum medelam nemo inveniet, nisi prius morborum cognoverit causas. Et ideo in divinis Scripturis, aegritudines animae numerantur, et remedia describuntur, ut hi, qui se apostolicis subdiderunt disciplinis, ex his quae scripta sunt agnitis languoribus suis curati, possint dicere: Lauda, anima mea, Dominum, qui sanat omnes languores tuos . Unus ergo ex caeteris animae languor, et quidem pessimus, contentio esse intelligenda est, per quam omne opus pravum geritur; per hanc haereses nascuntur, per hanc schismata et omnia scandala in ecclesiis generantur, dum hi qui apud semetipsos prudentes sunt, et in conspectu suo sapientes, quidquid libuerit pro lege defendunt. Et inde fit, ut diffiquidem veritati, obtemperetur autem iniquitati. Diffidere por