comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ibi retia rumpebantur. hic ñ rupta suuit : Qua¬
re ibi nͣ dictum ẽ. ut ad dext̾am parte̾ initterent᷑
retiał hic aut̾ dix̃. inittite retia indext̾am partẽ:
Non ẽ utiq sine cauisa. Non enu faciebat ista
ñ solum sonis s etiam factis loquit᷑ hominib.¬
Hoc gͦ nob̾ ꝓpositum ẽ: qͦd cum ura caritate tra¬
ctemus. quid sibi uelit ista diu̾sitas. Etenim re¬
cia illa quȩ missa sunt antea: & cȩꝑunt in nu-¬
merabilem piscium numerum. & oneranerunt
duias naues. & retia rumpebant᷑. & ñ sunt missa
indext̾am partẽ retia: s neq dictum ẽ insinistirã.
Iam myst̾ium captionis ilhus implet᷑ hoc tp̃r.
Illud aut̾ alterum myst̾iim qͦd ñ fine causa ptꝰ
resurrectionẽ fecit: iam ñ norituruis. sed semꝑ
unuus futurus. Non sosum diuinitate qua
nunqͣm mortiuis ẽ. s etum corpore quo ꝓnobis.
mori dignatus ẽ. Nongͦ rustra illud ante passio¬

Expanded text:
ibi retia rumpebantur, hic non rupta sunt? Quaibi retia rumpebantur, hic non rupta sunt? Quare ibi non dictum est, ut ad dexteram partem mitterentur retia, hic autem dixit, Mittite retia in dexteram partem? Non est utique sine causa. Non enim faciebat ista tus, qui non solum sonis, sed etiam factis loquitur hominibHoc ergo nobis propositum est, quod cum vestra Charitate tractemus, quid sibi velit ista diversitas. Etenim retia illa quae missa sunt antea, et ceperunt innumerabilem piscium numerum, et oneraverunt duas naves, et retia rumpebantur, et non sunt missa in dexteram partem retia; sed neque dictum est, in sinistram. Jam mysterium captionis illius impletur hoc tempore. Illud autem alterum mysterium, quod non sine causa post resurrectionem fecit, jam non moriturus, sed semper vivus futurus; non solum divinitate, qua nunquam mortuus est, sed etiam corpore, quo pro nobis mori dignatus est. Non ergo frustra illud ante passio
Abbreviated transcription (Latin):
rit: non ẽ mirum. Multa enim maiora iam fe¬
cerat. Non eium qui ante resurrectionẽ mor¬
tuos suscitauerat: magnum aliquid ptꝰ resur¬
rectionem fuit quod pisces capi fecit. Ergo int̾¬
rogare debemus ipsum miraculum quid nobis
interius loquatur: Non eium sine causa ñdix̃
ut cumq mittite recia: s mittite in dext̾am par¬
tem. De inde ꝑtinuit ad euuangłistam dicere &
numerum piscium: ꝑtinuit etiam dicere. &
cum tanti essent. id ẽ tam magniꝰ. retia ñ sunt
disrupta. Hoc loco recordari nos fecit. aliqͣndo
ad iussum dñi. missa ẽẽ retia: qnͣdo elegit disci¬
pulos anteqm pateret᷑ ipsc. ibi erat pecrus ioħes
& iacob. Miserunt retia: ceꝑunt pisces in nu¬
merabiles. & cum unum nauigum impletũ
esset:quesierunt se aduiuari auicino nauigio.
Et impleta sunt duo nauigia piscib. Hoc ante
resurrectionẽ sanc tãmultis ut retia rumperen¬
tur. Quare ibi numerus nullus dicit᷑ Quare

Expanded text:
rit, non est mirum: multa enim majora jam ferit, non est mirum: multa enim majora jam fecerat. Non enim qui ante resurrectionem mortuos suscitaverat, magnum aliquid post resurrectionem fuit quod pisces capi fecit. Ergo interrogare debemus ipsum miraculum, quid nobis interius loquatur. Non enim sine causa non dixit utcumque, Mittite retia; sed, Mittite in dexteram partem. Deinde pertinuit ad Evangelistam dicere et numerum piscium. Pertinuit etiam dicere, Et cum tanti essent, id est, tam magni, retia non sunt disrupta. Hoc loco recordari nos fecit, aliquando ad jussum Domini missa esse retia, quando elegit discipulos, antequam pateretur ipse. Ibi erat Petrus, Joannes et Jacobus. Miserunt retia, ceperunt pisces innumerabiles, et cum unum navigium impletum esset, quaesierunt se adjuvari a vicino navigio: et impleta sunt duo navigia piscibus hoc ante resurrectionem, sanc tam multis, ut retia rumperentur . Quare ibi numerus nullus dicitur? Quare
Abbreviated transcription (Latin):
ultis et uariis modis et
altitudinem diuinita¬
tis sue. et miscdiam hu
sol et in mysteriis & sa¬
cramentis: ut petentes
accipiant: & querentes
inueniant: & pulsantib
apperiatur: Hoc enim etiari quod loctum ẽ hodie
de sc̃o ȩuuangłio. quęrit intellectorẽ: & facit
gaudium sp̃ale cum fuerit intellectum. Inten¬
dat sct̃tas ur̃a quid sibi uelit qͦd eo mͦ se dĩm disci¬
pulis de monstrasse scã scͥptura testatur: quo mͦ
euuangłista narrauit. ꝑrexerunt enim chiscipłi¬
ad piscatum: et tota nocte nichil ceꝑunt. Dñs
aut̾ apparuit eis mane in littore: int̾rogauit utrũ
hab̾ent pulm̃tariũ. Illi se dixer̃t ñ hab̾e. Aic it. Mitate
retia ĩ dext̾am partẽ: & ĩuenietis. Qqͣsi empt᷑us uen̾at gͣtis
tanta largitus ẽ: & largitus de mari tanquã
de creatura sua. Magnum quidem in iraculũ.
Miserunt statim: & tantum ceꝑunt: ut p̃mul¬
titudine piscium extrahere recia ñ possent:
S hoc tantum miraculum si attendas quiꝰ fece¬

Expanded text:
ultis et variis modis, et altitudinem divinitatis suae, et misericordiam humsolet, in mysteriis et sacramentis; ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus aperiatur. Hoc enim etiam quod lectum est hodie de sancto Evangelio quaerit intellectorem, et facit gaudium spirituale, cum fuerit intellectum. Intendat Sanctitas vestra quid sibi velit, quod eo modo se Dominum discipulis demonstrasse sancta Scriptura testatur, quomodo Evangelista narrat. Perrexerunt enim discipuli piscatum, et tota nocte nihil ceperunt. Dominus autem apparuit eis mane in littore, interrogavit utrum haberent pulmentarium: illi se dixerunt non habere. Ait illis: Mittite retia in dexteram partem, et invenietis. Qui quasi empturus venerat, gratis tanta largitus est; et largitus de mari, tanquam de creatura sua. Magnum quidem miraculum. Miserunt statim, et tantum ceperunt ut prae multitudine piscium extrahere retia non possent. Sed hoc tantum miraculum si attendas quis fece
Abbreviated transcription (Latin):
imero est
insigne temporaluini: Quat̃ ductus denarius. qua¬
dragenarium numerum facit. & annus quadri¬
farie uariatui: uerno. estate. autunmo. & hyeme
Et marune apparet intempore quat̾naria quedam
uicissitudo. Quatuor etiam uentos scͥptura comine¬
morat. ꝑ quatuor enim cardiues. ꝑrexit ȩuangłm:
quod intp̃r dispensatur: & ipsa ẽ catholica eccłia.
quȩ quatuor partes orb̃ obtinuit. Ergo denarius:

Expanded text:
mero est insigne temporalium, quater ductus denarius, quadragenarium numerum facit. Et annus quadrifarie variatur, verno, aestate, autumno et hieme: et maxime apparet in tempore quaternaria quaedam vicissitudo. Quatuor etiam ventos Scriptura commemorat. Per quatuor enim cardines perrexit Evangelium, quod in tempore dispensatur: et ipsa est catholica Ecclesia, quae quatuor partes orb
Abbreviated transcription (Latin):
tatum. s sp̃m quem finita passione tradidis
soliin uidere putabant. Onde confestim
magist̾ pus. & eos qui iam crediduꝑt infide
confortat: & illos qui adhuc dubitauerunt
ad fidĩ gr̃am conuocat: omnib scilicet int¬
mans. ad qnͣtam gle magnificentiam asĩ¬

Expanded text:
tatum, sed spiritum, quem finita passione tradidit, tatum, sed spiritum, quem finita passione tradidit, solum videre putabant. Unde confestim Magister pius et eos qui jam crediderunt in fide confortat, et illos qui adhuc dubitaverunt ad fidei gratiam convocat, omnibus, scilicet, intimans, ad quantam gloriae magnificentiam as
Abbreviated transcription (Latin):
surrerit: & ecce p̃cedec uos ingalileam. ibi eum
uidebitis: et nunc exuangłista narrante cogno¬
quia xp̃s resurrerit a mortuis pͥmitie dormi¬
entium: secunt᷑ aut̃ hi qui sunt xp̃i: Et ipsim
suo ordine ad uitam de morte transiigrant:
Cui uisiomi congruit illuil: qͦd galilea etiam
reuelatio int̾pretat᷑. Tunc et enun reuelata
facie sicut apłs testatur. głam dñi speculantes.
in eandem imaginẽ transformanur: quicumq
reuelamus ad eum uiam nr̃am: eiꝰq uestigra fi¬
de sequrarur ñ ficta. uidentes inquit eum
ad oraueruit: quidam aut̃ dubitauerunt.
Siquerimus unde dubitauerint. qui iuden¬
tes dniͣn ad orauerunt: nulla magis causa occur¬
rit. quã ea cuiiis lucas meminit: cum ipso re¬
surrectionis suȩ discipulis die eum apparuisse
rane demissis int̾ram uultib ad orant. Sed
in erat m̃tib eorum ñ contempnenda du¬
bietas: quia se ñ corp in quo passus ẽ resusq¬

Expanded text:
surrexit, et ecce praecedet vos in Galilaeam, ibi eum surrexit, et ecce praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis. Et nunc, evangelista narrante, cognoquia surrexit Christus a mortuis, primitiae dormientium ? Sequuntur autem hi qui sunt Christi, et ipsi in suo ordine ad vitam de morte transmigrant, Cui visioni congruit illud, quod Galilaea etiam revelatio interpretatur. Tunc etenim revelata facie, sicut Apostolus testatur, gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur, quicunque modo revelamus ad eum viam nostram, ejusque vestigia fide sequimur non ficta. Et videntes, inquit, eum adoraverunt: quidam autem dubitaverunt. Si quaerimus unde dubitaverint, qui videntes Dominum adoraverunt, nulla magis causa occurrit, quam ea cujus Lucas meminit cum ipso resurrectionis suae die discipulis eum apparuisse rant, dimissis in terram vultibus adorant. Sed inerat mentibus eorum non contemnenda dubietas, quia se non corpus in quo passus est resusci
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli abierunt ingalileam. in montẽ ubi con¬
stituerat illis iħc: & uidentes eum ad orauerunt.
S ñ uacat a mẏsterio quod dn̾s ingalilea ptꝰ re¬
surrectionẽ: uel quod in monte discipulis appa¬
ruit. In monte eteuim apparuit: ut significaret
quia corpꝰ qͦd de cominun humanigen̾is terra
nascendo susceꝑat. resurgendo iam suꝑ t̾rena
omina subleuatum. celesti uirtute induerit.
Inmonte apparuit: ut ammoneret fideles si illic
celsitudinem resurrectionis eius cupiunt uidere.:
hic ab infimis cogitationib. adsuꝑna desideria
studeant transire. Nomen uͦ galileȩ. quid my¬
sterii salutaris contineat: crebra patrum expo¬
sitione notissimum ẽ. S ñ abre ẽ sepus in u̾bo
repetere: qͦd semꝑ necesse ẽ animo retinere.
Galilea quippe transinigratio facta uel reuelatio
dr. Utraq aut̾ int̾pretatio nominis: ad unum
finem respicit. Siquide̾ supra legimus dixisse
angłm mulierib. ite dicite discipuilis erus quia

Expanded text:
Discipuli abierunt in Galilaeam in montem ubi constituerat illis Jesus, et videntes eum adoraver add. a mysterio, quod Dominus in Galilaea post resurrectionem, vel quod in monte discipulis apparuit. In monte etenim apparuit, ut significaret quia corpus, quod de communi generis terra nascendo susceperat, resurgendo jam super terrena omnia sublevatum coelesti virtute induerit. In monte apparuit, ut admoneret fideles, si illic celsitudinem resurrectionis ejus cupiunt videre, hic ab infimis cupiditatibus ad superna studeant desideria transire. Nomen vero Galilaeae quid mysterii salutaris contineat, crebra Patrum exposrepetere, quod semper necesse est animo retinere. Galilaea quippe transmigratio facta, vel revelatio dicitur. Utraque autem interpretatio nominis ad unum finem respicit, siquidem supra jam legimus dixisse angelum mulieribus: Ite, dicite discipulis ejus quia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ caliginem funera mortuorum. Dicimus
& nos cum mania. sustulerunt dnm̃ de mo¬
numento. S nescio ubi posuerunt eũ. Dic nob̾
dñe. quid ploratis. Quia int̾rogatio ẽ conso¬
atio nr̃a. Quomodo sidicat medicus egrotan¬
ti noli fiere ¶onne dat ei securitatẽ de fa¬
tui saritate: Ubi sunt angłi tui : Dicant uob.
dotem. mediatorẽ nr̃m. Sicut enim sine dño
erat mesta map aita sine ꝓprio sacerdote tri¬
su grm it ęccłia Si quid dixit mariȩ. uade dic
disc quilis meis pꝰcedant me ingalilea: ipse nob

Expanded text:
super caliginem funera mortuorum. 3. Dicamus super caliginem funera mortuorum. 3. Dicamus et nos cum Maria, Sustulerunt Dominum de monumento, et nescio ubi posuerunt eum . Dic nobis, Domine, Quid ploratis? quia interrogatio tua est consolatio nostra: quomodo si dicat medicus aegrotanti, Noli flere; nonne enim dat ei securitatem de facili sanitate? Ubi sunt Angeli tui? Dicant nobis, dotem, mediatorem nostrum. Sicut enim sine Domino erat moesta Maria; ita sine proprio sacerdote tristis gemit Ecclesia. Sed qui dixit Mariae, Vade, dic discipulis meis, praecedant me in Galilaeam ; ipse nobis
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ei angli. Mulier quid ploras: Utinam &
ni dĩ quare ploratis: Esset nob renouatio gaudi¬
orum. inmonuniento: esset nob̃ & amenitas in cã¬
poꝰ & securitas inpelago: et munimen in castro.
Atq utiuam. & ipse nos int̾roget qui dixit mariȩ.
mulier quid ploras. & quid queris: sic & nob̾ diceret.
quem queritis & qͦre ploratis. Diceremus. Dñe
nos plangimus: & te querimus. sine quo uichil
ualemus. Quia inte uiuimus. mouemur: & su¬
mus: te querimus. Quare uiuos reppulisti. qui
mortuos suscitasti: Foruit resurgente cum tre¬
more gehenna. & marcescit sine fructib t̾ra.
Pecre ecce ꝓruperunt plantariis mortuorum:
& snsci erattim induratis uiscerib. segetum
nesciunt ornamentum. Te duẽ querimꝰ. aquo
quesiti sumus: quia conu̾si sunt dies festi nr̃i
inluctum. Ie cantica i lamentationẽ. Alleluia
quȩ ẽ delectatio angłor: cum timore canitur¬
piratarum¶ Ethara ur̃a facta ẽ lugubre can¬
ticum int̾ lacͥmas esurientium: & obscurata

Expanded text:
Dicunt ei Angeli, Mulier, quid ploras? Utinam ete: Servi Dei, quare ploratis? Esset nobis renovatio gaudiorum in monumento, esset nobis et amoenitas in campo, et securitas in pelago, et munimen in castro. Atque utinam et ipse nos interroget, qui dixit Mariae, Mulier, quid ploras, et quid quaeris? sic et nobis diceret, Quem quaeritis, et quare ploratis? Diceremus: Domine, nos plangimus, et te quaerimus, sine quo nihil valemus; quia in te vivimus, movemur, et sumus. Te quaerimus: quare vivos repulisti, qui mortuos suscitasti? Floruit resurgente te cum tremore gehenna; et marcescit sine fructibus terra. Petrae ecce proruperunt plantariis mortuorum; et suici terrarum induratis visceribus, segetum nesciunt ornamentum. Te, Domine, quaerimus, a quo quaesiti sumus; quia conversi sunt dies festi nostri in luctum, et cantica in lamentationem. Alleluia, quae est delectatio Angelorpiratarum; cithara nostra facta est lugubre canticum inter lacrymas esurientium, et obscurata
Abbreviated transcription (Latin):
uit norius liberet᷑. Ut redimatur seruuis. occidit
fiuis. Aspicite pharisei uacuum monumentum:
S impietatis ur̃e recognoscite saclegium. E lauos
ꝯo frceratis agnoscimus: & quem occidistis adoramꝰ.
uanttr. ut qui hoc saclegium commiseruit. uider¬
ane &ẽ confundent᷑. Opharisei inpios tios utdemus
spuidos. Im mons data ẽ. ut onmibs olert eers¬
ap̃s dñs qnos mortem suscepit. ita corruptionem
ñ sensit. quomͦ qͣndo natus ẽ. integritatẽ uirginitas
ñ amisit. Proꝑate discipłi: & accepta potestate ꝑ
oñis gentes excurrite. Renascantur in spũ: qui nas¬
quutur excarne. A qua lauacridel uit: quicqͥd
p̃uaricatio sordidauit. Baptirent᷑ om̃s gentes. in
nomine patris & filii. & sp̃s sci: ut impleat᷑ illud qͦd
scͥptum ẽ. nisi quis renatus fuerit exaqua & spũscõ¬
p̃cedentib meritis de inferni carcere erui. & de
te nebris ȩt̾ne noctis merumus libari: ita sobrie

Expanded text:
ut noxius liberetur; ut redimatur servus, occiditur ut noxius liberetur; ut redimatur servus, occiditur filius. et impietatis vestrae cognoscite sacrilegium. Clavos quos fixeratis agnoscimus, et quem occidistis adoramus. vantur, ut qui hoc sacrilegium commiserant, videant et confundantur. O Pharisaei, impios vos videmus et perfidos. Uni mors data est, ut omnibs quando mortem suscepit, ita corruptionem on sensit, quomodo quando natus est, integritatem virginitas non amisit. Properate, discipuli, et accepta potestate per omnes gentes excurrite. Renascantur in Spiritu, qui nascuntur in carne: aqua lavacri diluat, quidquid praevaricatio sordidavit. Baptizentur omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: ut impleatur illud quod scriptum epraecedentibus meritis de inferi carcere et de tenebris aeternae noctis meruimus liberari, ita sobrie,
Abbreviated transcription (Latin):
anteqͣm resurgeret alios suscitaret. Nam quomodo
desepulchro exire ñ posset: qui ex incorruptis uisce¬
rib salua uirginitate ꝓcessit: Fefellit custodes: exis¬
liuit desepulchro: apparuit discipulis ianius ñ aptis.
Inde clausus exit: huc exclisus intrauit. Inimense
maiestatis archanum: fecit etiam in morte mysteris¬
uin. Crucifixus redit adinferos: & triumphat. Inͤ¬
fer manum tuã thoma lati saluatoris: tange uulna..
que nr̃a peccata fecerunt. Scrutare unde sanguis
effiusit: ut nob̾ sanitatis poculum ꝓpinaret. Intuere
thonia p̃ctum nr̃m: signa clauoꝵ diligent᷑ attende:
et in ipsis uulu̾̃b medicam̃tum uelthesaurum hu¬
mani generis recognosce. Nisi hoc ligno figeretur
ligni ulius p̾uaricatio mimime tolleret᷑. S ideo se
Ile peuti uoluit: ne nos duitius peccata ꝑcuterent.
Innocentem tadidit. ut reum solueret. Quis tantq̃
digne possit eloqui pietatẽ: In nocens occiditur.

Expanded text:
antequam resurgeret alios suscitaret. Nam quomodo antequam resurgeret alios suscitaret. Nam quomodo de sepulcro exire non posset, qui ex incorruptis visceribus salva virginitate processit? Fefellit custodes, exsilivit de sepulcro, apparuit discipulis januis non apertis. Inde clausus exiit, huc exclusus intravit. Immensae majestatis arcanum fecit etiam in morte mysterium. Crucifixus redit ab inferis, et triumphat. Infer manum tuam, Thoma, lateri Salvatoris: tange vulnera, quae nostra peccata fecerunt: scrutare unde sanguis effluxit, ut nobis sanitatis poculum propinaret. Intuere, Thoma, pretium nostrum, signa clavorum diligenter attende; et in ipsis vulneribus medicamentum vel thesaurum humani generis recognosce. Nisi hoc ligno figeretur, ligni illius praevaricatio minime tolleretur. Sed ideo se ille percuti voluit, ne nos diutius peccata percuterent: innocentem tradidit, ut reum absolveret. Quis tantam digne possit eloqui pietatem? Innocens affligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ritur ut sanaret. Crux fuit morti¬
fera xp̃o. s salutifera xpͣiano.
Surrexit saluator: cunctis diuinitatis suȩ manifestus
indicus. Nam secita ẽ e um stella pt uterum: gła pt᷑
sepulchrum. Regressum custodit angłs: qui munci¬
auerat nasciturum. Reddunt inferna uictorẽ: & suꝑ¬
na respiciunt triumphantẽ. Tulit errorẽ natus.
mortem calcauit occisus. reuoeauit ab inferis quẽ
creauit. In illius cruce & p̃cium nr̃m pependit et
regnum. Redit inlucẽ creatura cum dño. Lumen
enu exlumine suscipere meriusti: qͦd cum xp̃s
oculos clauderet ꝑdidisti. Proiciant suꝑi tenebras:
quas saluator nr̃ etiam inferis denegauit. Congau¬
dent hic elementa quȩ planxerant: quia ap̃s de
sua maiestate nichil ꝑdidit: & hominẽ quẽ fecerat
liberauit. Iudi tam̃ ꝑfidi. monumentũ lapide sig¬
nauerunt: ut ñ haberet ap̃s egressum. S si eum
iuidus ñ capit: sepultura quomͦ eum custodit.
Tenet᷑ ibi: s ubiq regnat. Difficile surgeret: si non

Expanded text:
est, ut sanaret. Crux fuit mortifera Christo, sed salutifera christiano. Surrexit Salvator cunctis divinitatis suae manifestus indiciis. Nam secuta est eum stella post uterum, gloria post sepulcrum. Regressum custodit angelus, qui nuntiaverat nasciturum. Reddunt inferna victorem, et superna suscipiunt triumphantem. Tulit errorem natus, mortem calcavit occisus, revocavit ab inferis quem creavit: in illius cruce et pretium nostrum pependit et regnum. Redit in lucem creatura cum Domino. Lumen enim ex lumine suscipere meruisti, quod cum Christus oculos clauderet, perdidisti. Projiciant superi tenebras, quas Salvator noster etiam inferis denegavit. Congaudeant hic elementa quae planxerant; quia Christus de sua majestate nihil perdidit, et hominem quem fecerat liberavit. naverunt, ut non haberet Christus egressum: sed si eum mundus non capit, sepultura quomodo custodit? Tenetur ibi, sed ubique regnat. Difficile surgeret, si non
Abbreviated transcription (Latin):
bassionis sue diem. uinus anni tempꝰ impletur
Eel tantum scripta sunt ineuuangelus. quȩ
millo anno uel docuit uel fecit: nec ipsa tam̃
omnia. Sic enim dicit euuangelista iohannes.
Multa quidem & alia fecit signa uĩs in cons.¬
pectu discipuloꝵ suoꝵ: eorum quippe quos ꝑt᷑
baptisinum scribitur elegisse: quȩ ñ sunt inqͥt

Expanded text:
Passionis suae diem unius anni tempus impletur; Passionis suae diem unius anni tempus impletur; et ea tantum scripta sunt in Evangeliis quae in illo anno vel docuit, vel fecit, nec ipsa tamen omnia. Sic enim dicit Evangelista Joannes: Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, eorum quippe quos post Baptismum scri
Abbreviated transcription (Latin):
ne. S intellige quia sermo di gladius ẽ ex utraq
parte acutus: Niniue alit̾ eu̾tenda fuerat. & e¬
uersa ẽ: alit̾ euertenda fuerat excidio. si ꝑman¬
sisset in sua nequitia. Euersa est iniquitas eius
quia penituit. Sicut distat celum at̾ra dicit
ꝙ hominib: ita distant sensus mei a sensibus
uriͣsꝰ & cogitationes meȩ a cogitationib ur̃is.
Scriptumi ẽ. altiora te nequesieris. & sublimiora
te ne scrutatus fueris. Multos enim supplanta
stu sapientiam consequaris. Agnus enim ꝑfe¬
Eus mascudus inquit anniculus exit uobis. ⁊t
uehil medio crede ꝑfecto sentias. Nichil infir¬
mu de masculo. nichil de anniculo semiplenũ.
fctus c̃: quia in ipso habitat omnis plenitudo
diiuitatis corporalit̾. Masculus eͣhurpe qui¬
uir suerit nasci dignatus ex uirgineꝰ: ut sexui utͥq
consuleret. Anniculus est: quia post illud bap¬
Tinun quod ꝓnob̾ iniordane susceperatꝰ: usq ad

Expanded text:
nae. Sed intellignae. Sed intelligr. IV. Ninive aliter evertenda fuerat, et eversa est aliter. Evertenda fuerat excidio, si permansisset in sua nequitia: eversa est iniquitas 249 ejus, quia poenituit. Sicut distat coelum a terra, dicit Deus hominibus, ita distant sensus mei a sensibus vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris . Scriptum est: Altiora te ne quaesieris, et sublimiora te ne scrutatus fueris; multos enim supplantavctam sapientiam consequaris. Agnus enim perfectus, masculus, inquit, anniculus erit vobis : ut nihil mediocre de perfecto sentias, nihil infirmum de masculo, nihil de anniculo semiplenum. Perfectus est, quia in eo habitavit omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Masculus est, quippe quia vir nasci dignatus est ex Virgine, ut sexui utrique consuleret. Anniculus est, quia post illud Baptismum quod pro nobis in Jordane susceperat, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ dico uob̾: tyro & sydoni remissius erit in
die iudicii quam uobis. & tu capharnaum
usq incelum ex tolleris: usq in infernum di¬
mergeris inquit. Quia si insydonis facte fuis¬
sent uircutes quȩ facte sunt inte: mansissent
utiq usq in hodiermim. S tam̃ dico uobis. qͥa
t̾rȩ sodomorum: remissius erit indie iudicii. qmͣ
uobis. Precientia quidẽ dĩ ñ fallit᷑: s nec honui¬
ni concessa semel uoluntatis libertas aufertur.
ne nichil de eo uidicari possit. qui liber fuerit
magendo. Ptm Atiam mali dampnat ds: con¬
uersionem penitencis amplectitur. S dicis.
Nunquid mentiri poterat d̾s: qui facturos eos
p̃direrat quod fecerunt: Quanta sit uirtus
ominpotentiȩ eiꝰ ñ assequimur: qui uocat ea
quȩ ñ sunt tanqm quȩ sint: mentiri eum pu¬
tamus potiusse. si ea quȩ p̃dixit impleta ñ fuis¬
sent: Ergo & niniuitis mentitus ẽ: Dixit enĩ.
cuersa ñ ẽ quia penitentiã egit iup̃dicatione io¬

Expanded text:
tamen dico vobis: Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii, quam vobis. Et tu, Capharnaum, quae usque in coelum extolleris, usque in infernum demergeris, inquit; quia si in Sodomis factae fuissent virtutes quae factae sunt in te, mansissent utique usque in hodiernum diem; sed tamen dico vobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die judicii, quam vobis . Praescientia quidem Dei non fallitur; sed nec homini concessa semel voluntatis libertas aufertur, ne nihil de eo judicare possit qui liber non fuerit in agendo. Pertinaciam mali damnat Deus conversionem poenitentis amplectitur. Sed dicas: Numquid mentiri potuit Deus, qui facturos cos praedixerit quod fecerunt? Quanta sit virtus omnipotentiae ejus non assequimur, qui vocat ea quae non sunt tamquam quae sunt . Mentiri eum putaremus potuisse, si ea quae praedixit, impleta non fuissent. Ergo et Ninivitis mentitus est? Dixit enim, eversa non est, quia poenitentiam egit in praedicatione Jo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑius imꝑatiuo modo dictum sit. sumant ouem
ꝑ domos: in fra iudicatiuo modo ꝓnuncietur: Oc¬
cident euni omnus multitudo synagoge filiorum
isrł ad uesꝑum. Occident ait: non occidant. Syn¬
goga quippe udeorum quod erat crudelit̾ factura
pͣdictum ẽ: ñ ut fieret. ussu ẽ. Nec ideo factumẽ.
quia p̃dictum erat: s idõ p̃dictum quia erat futu¬
rumi: ut p̃scientiam suã ds in his quȩ ꝑlibertatẽ
arbitrii hominum fuitura erant ostenderet. L¬
bertatem diximus arbitrii: qͣndo uoluer uit
iudei facere quod fecerunt: & utiq si noluissent
ñ facerent. Certe ingens saclegium ẽ uel cogita¬
re quod ds qui ñ solum bonus & iustus ẽ. s ipse
bonitas ẽ. & ipse iusticia: uel uibeat aligniad
uel coga

Expanded text:
superius imperativo modo dictum sit, sumant ovem superius imperativo modo dictum sit, sumant ovem per domos, infra indicativo modo pronuntietur, occident eum omnis multitudo synagogae filiorum Israel ad vesperam. Occident, ait; non, occidant. Synagoga quippe Judaeorum quod erat crudeliter factura, praedictum est; non, ut fieret, jussum est: nec ideo factum est, quia praedictum erat; sed ideo praedictum est, quia erat futurum; ut praescientiam suam Deus in his quae per libertatem arbitrii hominum futura erant, ostenderet. Libertatem diximus arbitrii, quia voluerunt Judaei facere quod fecerunt: et utique si noluissent, non fecissent. Certe ingentis sacrilegii est vel cogitare, quod Deus, qui non solum bonus et justus, sed ipsa bonitas est, et ipsa justitia; vel jubeat 248 aliquid, vel coga
Abbreviated transcription (Latin):
umbra saluati sunt. Ab ipsis enim xp̃s in hunc
mundum ueniens. sicut ouis ad uictiniã ductus
est: cuuis agni nos sanguinem signum indelicet
passionis. urel induob postib seu fide & oꝑe. seu
corde & ore. uel in lui iib habentes nr̃arum
frontium. ab omni incursu seuient splage ꝓte¬
gimur:. Quod aut̃ decima die agnus accipitur. &
quarta decima uminolaturꝰ hoc significari ꝑspi¬
cio. quia iudeoꝵ ppłs filium dĩ indecalogo legis
acceptum: Ꝙ post transinigrationem babylonis
sicut scͥptum ẽ. quarta decuna generatione nas¬
centẽ. crucifixurus ẽẽt ad uesꝑum. Ad uesꝑum
aut̃. siue huius mundi. quia nouissimis tempo¬
rib scl̾ passus ẽ: siue etiam ad istiuus solis occa¬
sum: qm̃ crucifixo dño. occidit sol meridie. Nam
ab hora sexta tenebre facte sunt suꝑ uniu̾sam
t̾ram: usq ad horam nonaui. Quid potuit esse
cam uesꝑum : Nec illud ociosum putes. qͦd eum

Expanded text:
umbra salvati sunt. Ab ipsis enim Christus in hunc umbra salvati sunt. Ab ipsis enim Christus in hunc mundum veniens, sicut ovis ad victimam ductus est ; cujus Agni nos sanguinem signum videlicet Passionis vel in duobus postibus, seu fide, et opere, seu corde, et ore; vel in liminaribus habentes nostrarum frontium ab omni incursu saevientis plagae protegimur. Quod autem decima die agnus accipitur, et quartadecima immolatur, hoc significari perspicio, quia Judaeorum populus Filium Dei in Decalogo Legis acceptum, et post transmigrationem Babylonis, sicut scriptum est , quartadecima generatione nascentem, crucifixurus esset ad vesperum. Ad vesperum autem, sive hujus mundi, quia novissimis temporibus saeculi passus est; sive etiam ad ipsius solis occasum, quoniam crucifixo Domino occidit sol. Meridie namque ab hora sexta tenebrae factae sunt super universam terram usque ad horam nonam . Quid potuit esse tam vesperum? Nec illud otiosum putes, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
Decina mensis huius. sumat unusquisq ouem
ꝑ domos familiarum: ouem ꝑsingulas domos. Qd
si pauci erunt indonio: ita ut ñ sufficiant ad ouem:
assumet secum uicinum ꝓxinium suum: scd̾m nu¬
merum annuarum unusquisq qͦd sufficiat sibi cõ¬
putabit. magno. Agnus aut̃ ꝑfectus masculus ag¬
niculus erit uob̾. ab agnis. & hedis sumetis: & erit
uob̾ seruatus usq inquartam decimã m̃sis huius
Et occident illum omnis multitudo synagogȩ
filiorum isrł aduesꝑum: & sument de sanguine
& imponent suꝑ duos postes. & suꝑ luen in domib.
in quib manducaturi sunt meis. Multiformis
sapientia di: ita ꝑlegem loquitur ut isdem dictis
futura p̾nunciet: quib fieri salubrit̾ ubet in¬
stancia. Indeos tunc in his obseruationib secutu¬
rȩ ueritatis umbra saluauit. Significans parit̃
qͦd eoꝵ posteri beneficioꝵ immemores diuinoꝵ.
ipsum aduenientẽ trucidaturi e̾entꝰ. cuius sub

Expanded text:
decima mensis hujus sumat unusquisque ovem decima mensis hujus sumat unusquisque ovem per domos familiarum, ovem per singulas domos. Quod si pauci erunt in domo, ita ut non sufficiant ad ovem, assumet secum vicinum proximum suum, secundum numerum animarum: unusquisque quod sufficiat sibi computabit in agno. Agnus autem perfectus, masculus, anniculus erit vobis: ab agnis, et haedis sumetis: et erit vobis servatus usque in quartam decimam mensis hujus: et occident illum omnis 247 multitudo synagogae filiorum Israel ad vesperum. Et sument de sanguine, et imponent super duos postes, et super limen in domibus, in quibus manducaturi sunt eum . Multiformis sapientia Dei ita per Legem loquitur, ut iisdem dictis futura praenuntiet, quibus fieri salubriter jubet instantia. Judaeos tunc in his observationibus secuturae veritatis umbra salvavit: significans pariter quod eorum posteri, beneficiorum immemores divinorum, ipsum advenientem trucidaturi essent, cujus sub
Abbreviated transcription (Latin):
se abscondat acalore eius. Ergo qm̃ reꝑatus
ẽ hodie mundus. agamus exultantes natalẽ
reformationis mundi. Hic est dies quẽ fecit do¬
minus: exultemus & letemur in eo. Mundi
uͦ natalem cum dico. nr̃m dico qui renati sumꝰ
nnxp̃o: qui eranius ante uiuentes quidẽ pecca¬
to: morrui aut̃ iusticiȩ. & nunc iniquitatib
criminum mortui pristinoꝵ. uiuere dõ iam
cepimus: conformes effecti primum mortis
deinde resurrectionis xp̃i. Conseputti enĩ sumus
cũ ipso ꝑbaptisimĩ in mortẽ: ut quẽ adinodum
xp̃s resurrexit amortius: ita & nos in nouitate
uitȩ ambuleniꝰ. Diẽ festum celebrantes. & głantes
m̃sis pͥmi. qͣitadecima die aduesꝑũ nũdi abuideis ẽ¬
Simmolatus. Sed quid
significet ille decninis dies: quid quartus decimus:
ut ꝓmissioni hesternȩ satisfaciam. prout dñs lar¬
giri dignabit᷑ explanabo. Ait dñs sc̃o moysi. Lo¬
quere ad oinnem synagogami filioꝵ ifrł dicens.

Expanded text:
se abscondat a calore ejus . Ergo, quoniam reparatus se abscondat a calore ejus . Ergo, quoniam reparatus est hodie mundus, agamus exsultantes natalem reformationis mundi. Hic est dies quem fecit Dominus; exsultemus, et laetemur in eo . Mundi vero natalem cum dico, nostrum dico, qui renati sumus in Christo, qui eramus ante viventes quidem peccato, mortui autem justitiae, et nunc iniquitatibus criminum mortui pristinorum, vivere Deo jam coepimus, conformes effecti primum mortis, deinde resurrectionis Christi. Consepulti enim sumus cum ipso per Baptismum in mortem; ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus diem festum celebrantes, et gloriantes mensis primi, quartadecima die ad vesperum mundi a Judaeis immolatus est. Sed quid significet ille decimus dies, quid quartus decimus, ut promissioni hesternae satisfaciam, prout Dominus largiri dignabitur, explanabo. Ait Deus sancto Moysi: Loquere ad omnem synagogam filiorum Israel, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ego facio celum no¬
uum. & t̾ram nouam:
et luna lucebit sicut
sol. & sol septiestantum.
Quamuis elementoꝵ
futuram renouationẽ
p̃dicet. pt huius scł fi¬
nem: ipsa utiq creatu
orati resurgamus: tam̃ & hoc die ꝓmissionem
dñi cernimus ẽẽ completam: renoiatas ad
instar celi ac t̾re neophitorum animas intuen¬
tes & corpora. Lunam quoq idẽ eccłiam: quȩ
inpace crescit. nꝑsecutione minuitur: minuit᷑
aut̃ globo plenitudinis. ñ lumine claritatis: nẽ
eam sicut solem cernimus ꝑ totum splendere
tum t̾ris hodie luceat quani lucebat: radii eiꝰ
testes sunt. qui illuminant omnẽ homiuem
ueniente̾ in hunc mundum. Nunc eium chorꝰ¬
cat ex ipso igneus ille sp̃s septiformis: qui uelut
credentinm. Nam prius qm pateretur ac resur¬
geret xp̃s: notus erat tantum iniudea deus
nunc in om̃s gentes fulgor claritatis dominicȩ
ꝑtransiit. A summo enim celi egressio eius: &
occursus eius usq ad summum eiꝰ nec est qui

Expanded text:
Ecce ego facio coelum novum, et terram novam: et luna lucebit sicut sol, et sol septies tantum . Quamvis elementorum futuram renovationem praedicet post hujus saeculi finem, ipsa utique creaturorati surgamus: tamen et hoc die promissionem Domini cernimus esse completam; renovatas ad instar coeli et terrae neophytorum animas intuentes, et corpora. Lunam quoque, id est Ecclesiam, quae in pace crescit, in persecutione minuitur minuitur autem globo plenitudinis, non lumine claritatis, nunc eam sicut solem cernimus per totum splendere tum terris hodie luceat, quam lucebat, radii ejus testes sunt, qui illuminant omnem hominem venientem in hunc mundum . Nunc enim coruscat ex ipso igneus ille Spiritus septiformis, qui velut credentium. Nam priusquam pateretur ac resurgeret Christus, notus erat tantum in Judaea Deus , nunc in omnes gentes fulgor claritatis Dominicae pertransit. A summo enim coeli egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus, nec est qui
Abbreviated transcription (Latin):
uquia
uel cogat fieri quod factum dampnet. Anfortas¬
se putannus. quia sipenituissent israhelite:
alit̃ ommipotens filius di saluare ñ potuerit
mundum: Quis enim cognouit sensum dñiꝰ
aut quis consiliarius enis fuit: Considera iN
euuangłio quomͦ expectauerit xp̃s penitentiã
uideoꝵ: ubi exꝓbrat ciuitatib in quib facte
siuit pluriine uirtutes eius: qͦd ñ egerint pe

Expanded text:
quid, vel cogat fieri, quod factum damnet. An fortasse putamus, quia si poenituissent Israelitae, aliter omnipotens Filius Dei salvare non potuerit mundum? Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit ? Considera in Evangelio, quomodo exspectaverit Christus poenitentiam Judaeorum; ubi exprobrat civitatibus in quibus factae sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
quit corone anm benignitatis tuȩ: & campi trui
replebuntur ub̾tate. Corda nempe credentiũ
populoꝵ. ꝑcepto semine u̾bi uitȩ: fructu etiã
centesimo redundabunt. Quod si incruce simul
cum xp̃o pendentium latronum fractis crurib
ideo saluatoris crura ñ fracta sunt. sicuti sc̃s euã¬
gelista testatur. ut scͥptura impleretur quȩ ait.
s ñ confringetur ex eo: debuit uixta predictã
rationem agnus iste di anniculus immnolariꝰ ut
omnia quȩ de illo scͥpta sunt complerentur

Expanded text:
quit, coronam anni benignitatis tuae, et campi tui quit, coronam anni benignitatis tuae, et campi tui replebuntur ubertate : corda nempe credentium populorum, percepto semine verbi vitae, fructu etiam centesimo redundabunt. Quod si in cruce simul cum Christo pendentium latronum fractis cruribus, ideo Salvatoris crura fracta non sunt, sicuti sanctus evangelista testatur; ut Scriptura impleretur, quae ait: Os non confringetur ex eo : debuit juxta praedictam rationem Agnus iste Dei anniculus immolari, ut omnia quae de illo scripta sunt, complerentur
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quia ui̾s ẽ xp̃s filius di: & ut credentes uit:
ȩtuam habeatis in nomine eius. Dehis aure
quȩ ante illum gessit annum: sic ic̾em ioħes
in postremis sermonib libri testatur. Sunt
aut̃ & alia multa quȩ fecit iris: quȩ si scribant᷑
ꝑ singula. nec ipsum arbitror mundum caꝑe
eos libros qui scriberentur. Solus plane lucas
euuangłista memoraiit preteriens quod duo¬
decim annorum p̃dictus dñs iũs intemplo re¬
ꝑtus sit aparentib: sedens in medio ddoctoꝵ:
audiens eos & int̾rogans: Ex quod qͥirerit paren¬
tib quid querebatis me: nesciebatis quia uhis
quȩ patͥs mei sunt oportet ne esse: Hic ẽ amiꝰ
dñi acceptus. quẽ de ysaie libro exꝑsona sua
scͥptum insynagoga legens tlñs ĩs att. Hodie
impleta est hȩc scͥptura maurib ur̃is. Hic est
annus cuuis coronam uictorialem quippe cir¬
culam oꝑib bonitatis xp̃i benedicendum: pro¬
pheta letus nunciauit inpsalmo. Benedices in¬

Expanded text:
s, quia Jesus est Christus Filius Dei, et ut credentes, vitam aeternam habeatis in nomine ejus . De his autem quae ante illum gessit annum, sic idem Joannes in postremis sermonibus libri testatur: Sunt autem et multa alia quae fecit Jesus; quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere eos libros qui scriberentur . Solus plane Lucas evangelista memoravit praeteriens, quod duodecim annorum praedictus Dominus Jesus in templo repertus sit a parentibus, sedens in medio doctorum, audiens eos, et interrogans, et quod dixerit parentibus: Quid quaerebatis me? nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse ? Hic est annus Domini acceptus, quem ex Isaiae libro de persona sua scriptum in synagoga legens Dominus Jesus ait: Hodie impleta est haec Scriptura in auribus vestris . Hic est annus, cujus coronam victorialem quippe circulum operibus bonitatis Christi benedicendum Propheta laetus nuntiavit in psalmo: Benedices, in
Abbreviated transcription (Latin):
e pre¬
dictum quod homines eẽt capturus insuuat:
quod non ita dictum ẽ. quasi iaui pisces iunꝗͣ.
esset capturus. Nam & post refurrectionem
dñi: leginus eos esse piscatos Unde datur in¬
telligi. eos ad capturam piscium ex more reme¬
asse: ut postea fieret quod matħ̾s & marcus nare¬
rant: quando eos binos uocauit. Tunc enun
non subductis ad t̾ram nauib tanquã cura
redeundi: s ita eum secuti sunt. tanquam uo¬
cantem ac iubentem ut sequeretur:

Expanded text:
e praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
inea qua passus ẽ carue stabilitatẽ ꝓpetue quietis
adiit. Turbaruin conuentus ad eum gentilium
infide concurrentium typisẽ: dequib ysaias.
& fluent inquit ad eum om̃s gentes: & ibunt
ppłi multi. & dicent. Uenite ascendamus ad
montem dñi. Et uidit duas naues stantes
secus stagnum. Due naues secus stagnum posi¬
te: circuicisionem & p̃pucium sigurant. Quas
bene rũs uidisse ꝑhibetur: quia mutroq ppło
nouit dñs qui sunt eiusꝰ eorum quoq cor a flu¬
ctib huius scłi ad future uite tranquillitatẽ.
quasi adsiliditatẽ littoris uidendo. hoc ẽ miseri
cordit̾ uisitando ꝓuehit. Piscatores aut̾ descen¬
derant: & lauabant retia. Piscatores sunt eccłie
doctores: qui nos rete fidei comp̃hensos. & dex
fundo ad lumen elatos: quasi pisces lictori sic t̾re
uiuentium ad uehiit. Quasi enim quedam
retia piscantium sunt complexe p̃dicantium

Expanded text:
in ea qua passus est carne, stabilitatem perpetuae quietis in ea qua passus est carne, stabilitatem perpetuae quietis adiit, turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, exibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae, circumcisionem et praeputium figurant. Quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus. Eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris vivendo, hoc est misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium
Abbreviated transcription (Latin):
irruerent ad iñm ut au¬
tlirent u̾bum dĩ: & ipse sta¬
bat secus stagnum gene sa¬
reth. Stagnum genesareth
idem dicunt eẽ quod mare
galileȩ. uel mare tyberiadis:
sed mare galileȩ ab ad iacen¬
te proiuncia dictumꝰ mare
tyberiadis aꝓxima cuutate quȩ olim ceneredhi
uocata. s ab herode tetrarcha instaurata. in ho¬
norem tyberii cesaris tyberias ẽ appellata. Por¬
ro genesar. a laci ipsuis natura. qua crispantib
aquis deseipso sibi excitare auram ꝑhibetur.: g̾co
uocabulo. quasi generans sibi auram dicitur:.
Neq enim instagni morem sterint᷑ aqua: s fre¬
quentib auris spirantib agitatur⁊ haustu dul¬
cis. & adpotanduni habilis. S hebraice linguȩ
consuetudiune: omnis aquarum congregatio
siue dulcis siuie salsa mare nuncupatur. Qui
lacus int̾fluente sordane centum quadragnita
stadiis in longitudinem: & quadragnita ex¬
tenditur in latitudinem. Quia gͦ stagnum siue
postquam uitȩ labentis mortalitatẽ deuincens.

Expanded text:
irruerent ad Jesum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth . » Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive Postquam vitae labentis mortalitatem devincens,
Abbreviated transcription (Latin):
omiipotenti. Si aut̃ credis illum ommipotentẽ
uem resurrecturã ut esuriat: ut siciat ut labo¬
ret. ut corruptionib subiciatur: merito credere
nondeberes. Habet enu mͦ caro ista: has uel ne¬
ressitates. uel calamitates. & hoc unde: Causa
peccatum ẽ. In uno peccauinius: & om̃s ad corrup¬
tionẽ nati sumus. Malorum omniũ nr̃m causa
peccatum ẽ. Non sine causa homines. mala ista pati
muiꝰ. si ñ mererenur. S cum essemus inpenis.
soluit peccata donando: penam soluit a mortuis
incorruptibilis: caro resurget sine uicio. sine de¬
formitate. sine mortalitate: siue onere ac prin¬
dere. Quȩ nunc tͥ facit tormentum: postea ubi
erit ornamentum Ergo si bonum ẽ habere corpꝰ.
corruptibileꝰ: quare hoc facturũ dm̃ uolumus des
perare: Philosop h scłi huius. qͥ magin fuert & dͥo¬
cti. & ceteris meliorss: anuã huinanã immortalẽ
c̾ẽ senserunt. Nec solum senserunt: s quantis po¬

Expanded text:
Omnipotenti. Si autem credis illum omnipotentem, Omnipotenti. Si autem credis illum omnipotentem, nem resurrecturam, ut esuriat, ut sitiat, ut aegrotet, ut laboret; ut corruptionibus subjiciatur; merito credere non deberes. Habet enim modo caro ista has vel necessitates vel calamitates. Et hoc unde? Causa peccatum est. In uno peccavimus, et omnes ad corruptionem nati sumus. Malorum omnium nostrorum causa peccatum est. Non enim sine causa homines mala ista patiumur, si non mereremur. Sed cum essemus in poenis, cata donando: poenam solvit, a mortuis incorruptibilis, caro resurget sine vitio, sine deformitate, sine mortalitate, sine onere, sine pondere. Quae nunc tibi facit tormentum, postea tibi erit ornamentum. Ergo si bonum est habere corpus incorruptibile, quare hoc facturum Deum volumus deshilosophi saeculi hujus, qui magni fuerunt et docti, et caeteris meliores, animam humanam immortalem esse senserunt: nec solum senserunt, sed quantis po
Abbreviated transcription (Latin):
ponere medicamentũ. s inte ñ ẽ uicium. Non est
opissanis medicus. s male habentib. Tanienquȩ¬
possunt expeditius dici protempore & comino¬
dius audiri. subtrahere uobis none̾ consilii. De
ipsa resurrectione. cuiꝰ inse ipso dñs p̃misit exem¬
plum. ut sciremus quid etiam in corporib nris in
fine scł sꝑare debeͬmius: multi multa disputant.
Aliqui fidelit̾: aliqui infidelit̾. Qui fidelit̾ dispu¬
tant: scire uolunt diligentius. quid respondeaut
infidelib. Qui aut̃ infidelit̾ disputant: arguinͣ¬
tant᷑ contra animas suas: disputando contra ꝑo¬
tentiã omnipotentis dicentes. Unde fieri potest
ut mortui resurgat: Dico ego. D̾s ẽ qui facit. & tu
Negare xp̃m potest: negare oimpotentẽ dm̃ non
potest. Quem tu gͦ credis. quasi paganoloquor. quẽ
tu credis dm̃ ommipotentẽ: ipsum ego dico mortu¬
orum suscitatorem. Si dixis ñ potest fieri: derogas

Expanded text:
ponere medicamentum, sed in te non est vitium. Non est ponere medicamentum, sed in te non est vitium. Non est opus sanis medicus, sed male habentibus . CAPUpossunt expeditius dici pro tempore, et commodius audiri, subticere vobis non est consilii. De ipsa resurrectione, cujus in se ipso Dominus praemisit exemplum, ut sciremus quid etiam in corporibus nostris in fine saeculi sperare debeamus, multi multa disputant; aliqui fideliter, aliqui infideliter. Qui fideliter disputant, scire volunt diligentius quid respondeant infidelibus: qui autem infideliter disputant, argumentantur contra animas suas, disputando contra potentiam Omnipotentis, dicentes, Unde fieri potest ut mortuus resurgat? Dico ego, Deus est qui facit, et tu Negare Christum potest, negare omnipotentem Deum non potest. Quem tu ergo credis; quasi Pagano loquor; quem tu credis Deum omnipotentem, ipsum ego dico mortuorum suscitatorem. Si dixeris, Non potest fieri, derogas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ contrarii. S sicut dixi ut hoc uob̾ ostendam.
& inppło uelim ista tractare: multitudo audien¬
tium pͥus obruit᷑ tedioꝰ quam releuat᷑ scientia ue¬
ritatis. S scio fidem ur̃am. id ẽ fidem huius to¬
tius multitudinis: & eoꝵ qui hodie hic ñ sunt
& tamen fideles sunt: noui fidem eoꝵ sic ẽẽ cer¬
tam. de ueritate euuangłistarum÷ ut expositio¬
ne mea ñ indigeant. Qui nouit quo mͦ ista defen¬
dat: doctior ẽ ñ fidelior. Habet fidẽ: habet fa¬
cultatẽ defendendi fidem. Alius ñ habet fa¬
cultatẽ & copiam. & doctrinã defendendi fide̾:
s habet ipsam fidem. Ille ant̾ qui nouit defen¬
dere fidem titubantib ẽ necessarius. ñ credentib.
Indefensione enim fidei curant᷑ uulna dubitat¬
onis. uel infi delitatis. Qui gͦ defendit fidẽ: bonꝰ:
medicꝰ. S in ce ñ ẽ infidelitatis morb: quando
ille nouit curare quod tuñ habes. Houit ille

Expanded text:
esse contrarii. Sed, sicut dixi, si hoc vobis ostendesse contrarii. Sed, sicut dixi, si hoc vobis ostendentium prius obruitur taedio, quam reveletur scientia veritatis Sed scio fidem vestram, id est, fidem hujus totius multitudinis, et eorum qui hodie hic non sunt, et tamen fideles sunt; novi fidem eorum sic esse certam de veritate Evangelistarum, ut expositione mea non indigeant. Qui novit quomodo ista defendat, doctior est, non fidelior. Habet fidem, habet facultatem defendendi fidem. Alius non habet facultatem et copiam et doctrinam defendendi fidem, sed habet ipsam fidem. Ille autem qui novit defendere fidem, titubantibus est necessarius, non credentibus. In defensione enim fidei, curantur vulnera dubitationis vel infidelitatis. Qui ergo defendit fidem, bonus est medicus: sed in te non est infidelitatis morbus. Quando ille novit curare quod tu non habes? Novit ille