comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pugnuerint ciuitt tȩ in quibus sim̃eon & leui qui primigladiis accinet intrauert̃
ad illos homines eosq peremerant undecim . Vnus autẽ decemannorũ fuisse reperiat᷑
& iamsi ꝑ singulos annos sineinter missione illc pepererat : quod utiq: in credibile est
ab illius a &atis pueris illa omnia fieri potuisse. quando & ipsccdina uix adhuc sex annorũ
fuit: proinde aliter soluenda quaestio est : ut ideo intellegatur dictũ cõmemora¬
tis duo decim filus hisunt filu iacob qui facti sunt ei inmeso poticmia syriae. quia
interomnes quitã multierant unus tantũ erat non ibinatus qui tamen inde habuit nascen¬
dicau sam quo dibimater eius patrico pula ta est: sed solutio istic quaestionis aliquo ex io¬
emplo similis locutionis firmanda est: nullectamenest facilior solutio quaestionis hu¬
ius quã ut ꝑ sy nec dochen accipiatur: ubienĩ pars maior est aut potior. sol&eius nomino

Expanded text:
pugnauerint ciuitatem: in quibus Symeon et Leui, qui primi gladiis accincti intrauerunt pugnauerint ciuitatem: in quibus Symeon et Leui, qui primi gladiis accincti intrauerunt ad illos homines eosque peremerunt, undecim unus, alius autem decem annorum fuisse reperiatur, etiamsi per singulos annos sine intermissione illa pepererat. quod utique incredibile est ab illius aetatis pueris illa omnia fieri potuisse, quando et ipsa Dina uix adhuc sex annorum fuit. Proinde aliter soluenda quaestio est, ut ideo intellegatur dictum commemoratis duodecim filiis: hi sunt filii Iacob, qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae. quia inter omnes, qui tam multi erant, unus tantum erat non ibi natus, qui tamen inde habuit nascendi causam, quod ibi mater eius patri copulata est. sed solutio ista quaestionis aliquo exemplo similis locutionis firmanda est. Nulla tamen est facilior solutio quaestionis huius, quam ut per synecdochen accipiatur. ubi enim pars maior est aut potior, solet eius nomin
Abbreviated transcription (Latin):
rit ibi factũ tecmen quia iam fuerat in utero seminatus ut pregnans in derathel
exis se credatur : hoc autẽ modo &iã sinati sunt legeretur possent dicer&Iam in
utero natus erat : quia conceptus erat. sicut descã maria dictum est ad ioseph: quod
nis huius quia suam ibi benamin conceptus erat. qui filiua cob grandes inde exierun
uix annorum xii eẽ potuerunt : uigintinamq: annos illic expleuit quorũ primis
septem si ne con iugio fiut : donec seruiendo adipis ceretur : ut ergo primo anno
quo dix̃ uxorẽ ei filius nasceretur: duodeci annorũ eẽ potuit primitiuus cum inde¬
prosit cus est: pro inde siã concepit suerat beniamin : in iree decemmensẽs illa omnis
uia ꝑ aft est & quic quid initinere scriptũ est diiacob: unde sequitur. ut filiieius tapar¬
uuli pro sorore sua dina tantã stcegem fecerint. tot homines trucidauerint ita ex¬

Expanded text:
rit, ibi factum tamen; quia jam fuerat in utero seminatus, ut praegnans inde Rachel rit, ibi factum tamen; quia jam fuerat in utero seminatus, ut praegnans inde Rachel exiisse credatur. Hoc autem modo etiamsi, nati sunt, legeretur, possent dicere, jam in utero natus erat, quia conceptus erat; sicut de sancta Maria dictum est ad Joseph, Quod nis hujus; quia si jam ibi Benjamin conceptus erat, qui filii Jacob grandes inde exierunuix annorum duodecim esse potuerunt. uiginti namque annos illic expleuit, quorum primis septem sine coniugio fuit, donec seruiendo id adipisceretur. ut ergo primo anno, quo duxit uxorem, ei filius nasceretur, duodecim annorum esse potuit primitiuus, cum indeprofectus est. proinde si iam conceptus fuerat Beniamin, intra decem menses illa omnis uia peracta est et quidquid in itinere scriptum est de Iacob. unde sequitur, ut filii eius tam paruuli pro sorore sua Dina tantam stragem fecerint, tot homines trucidauerint. ita ex
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est sigentes appellari non possunt un agens israhel scđm carneme
locutus est cum eo titulum lapideum & libauit suꝑ eũ libamen & infudit suꝑ eũ
oleum &uocauit ia cob nomen loci inquolocutus est cumeo illicds̃ bethel: lterũ f&tuẽ
hoc loco quod factũ fuerat. aniterũ cõmemoratũ est : sed qđ libet horũ sit sup lapi¬
dem libauit ia cob non lapidi libauit: nonergo sicut idolatrae solent arces ante la¬
putantur israhel quinati sunt & dicitur hisunt filii israhel quinati sunt ei in mȩ¬
sopotamiã cumbeni amin longe postea natus est cũ iam transis sent bethel & appripm¬
quarent b& lehem : frustra quidam conantes istam soluere questionẽ dixer̃ non le¬
gendũ natisunt sicut latini pleriq: codices habent sed facti sunt grece enĩ scrip¬
tum est egenonto ita uolentes intellegi &iã beniamin quamuis ib inatus nosue¬

Expanded text:
dictum est, si gentes appellari non pdictum est, si gentes appellari non plocutus est cum eo, titulum lapideum; et libavit super eum libamen, et infudit super eum oleum; et vocavit Jacob nomen loci, in quo locutus est cum eo illic Deus, Bethel. Iterum factum est hoc loco, quod factum fuerat? an iterum commemoratum est? Sed quodlibet horum sit, super lapidem libavit Jacob, non lapidi libavit. Non ergo sicut idololatrae solent aras ante la Quod duodecim filii computantur Israel, qui nati sunt ei, et dicitur, Hi sunt filii Israel, qui nati sunt ei in Mesopotamia, cum Benjamin longe postea natus sit, cum jam transiisset Bethel, et appropinquaret Bethlehem: frustra quidam conantes istam solvere quaestionem, dixerunt non legendum, nati sunt, sicut latini plerique codices habent; sed, facti sunt; graece enim scriptum est ἐγένοντο: ita volentes intelligi etiam Benjamin, quamvis ibi natus non fue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissũ hoc nomine : nã hoc mirũ est quib enĩ semel dictũ est amplius eos non uocarĩ qđ
uocabantur sed qđ eis nouũ nom̃ inponebatur. omnino amplius aliquid non uocatos
nisi qđ eis impositum sit: istũ autem ꝑ totã uitã suã & deinceps postuitã suã appel¬
latũ eẽ ia cob cui semel ds̃ dixerat. noniam uocaberis iacob sed is rechel erii nom̃ tuum:
nimirũ ergo nomen hoc adillac̃ reste intelleqitur pertinere promissionẽ. ubi sic
ui debitur ds̃ quo modo non est ante a patribus uisus ub i nonerit nomenuetus quia nichil
remanebit uel in ipso corpore uetusgactis . & dĩ uisio summumerit praemium .cxinii.
In promissis ia cobdicitur gentes & congregationes gentiũ erunt exte : utrũ gentes
scđm carnẽ congregationes autẽ gentiũ scđm fidem. an utrũq ꝓpt̃ fidemgentiũ

Expanded text:
promissum in hoc nomine. nam hoc mirum est, quibus nomen semel dictum est. amplius eos non uocari quod promissum in hoc nomine. nam hoc mirum est, quibus nomen semel dictum est. amplius eos non uocari quod uocabantur, sed quod eis nouum nomen inponebatur, omnino amplius aliquid non uocatos nisi quod eis inpositum sit, istum autem per totam uitam suam et deinceps post uitam suam appellatum esse Iacob, cui semel deus dixerat: non iam uocaberis Iacob, sed Israhel erit nomen tuum. nimirum ergo nomen hoc ad illam recte intellegitur pertinere promissionem, ubi sic uidebitur deus quomodo non est antea patribus uisus. ibi enim non erit nomen uetus. quia nihil remanebit uel in ipso corpore uetustatis et dei uisio summum erit praemium. In promissis Iacob dicitur: gentes et congregationes gentium erunt ex te. utrum gentes secundum carnem, congregationes autem gentium secundum fidem an utrumque propter fidem gentium
Abbreviated transcription (Latin):
tus est in illis ciuitatibus nisi abillo qui suac ꝓmissa in iacob filuisq tuebatur: Cxii.¬
Venit aut̃ ia cob inluza quȩ est interra chanaan quae est inbetdel:anim aduertendũ est
tria iam nomina huius ciuitatis cõmemorata ulla maus qđ dictũ est eamprius uocatã
cũ illuc prius ꝑgens in mesopotamiã ueniss& iacob & bethel qđ nom̃ ipseinposuit
& int̃ p̃tatur domusdĩ & luta qđ modo cõmemoratũ est : nec mirũ deb& uideri:
multis enĩ locis hocaccidit inciuitatib: & in fluminib: & in quibusq terrarũ ut ex aliis
atque aliis causis uel adderentur uelmuttrentur uocabula sicut &iã ipsis hominibus.¬
cxiii. Iterũ in luta apparuit ds̃ ia cob: & dixit ei : nom̃tuũ iã nonuocabitur iacob: sed isrł
erit nom̃tuũ : hoc ei dicit ecce iterũ ds̃ in benedistione : quae rep&itio confirmat magnũ

Expanded text:
tus est in illis ciuitatibus nisi ab illo, qui sua promissa in Iacob filiisque tuebatur? tus est in illis ciuitatibus nisi ab illo, qui sua promissa in Iacob filiisque tuebatur? Venit autem Iacob in Luza, quae est in terra Chanaan, quae est Bethel. animaduertendum est tria iam nomina huius ciuitatis commemorata: Vlammaus, quod dictum est eam prius uocatam, cum illuc prius pergens in Mesopotamiam uenisset Iacob. et Bethel, quod nomen ipse inposuit et interpretatur domus dei, et Luza, quod modo commemoratum est. nec mirum debet uideri; multis enim locis hoc accidit et in ciuitatibus et in fluminibus et in quibusque terrarum, ut ex aliis atque aliis causis uel adderentur uel mutarentur uocabula sicut etiam ipsis hominibus. Iterum in Luza adparuit deus Iacob et dixit ei: nomen tuum iam non uocabitur Iacob, sed Israhel erit nomen tuum. hoc ei dicit ecce iterum deus in benedictione, quae repetitio confirmat magnum
Abbreviated transcription (Latin):
dicit facibi artmdeo qui apparuit tibi. utrum filius apparuit & ds̃ pater hoc dicit
an in aliquo genere locutionis annu mertendum :
quiuobiscum sunt demediour̃m & c&era: deindedicitur & deder̃ ia cob deos alienos quieranł
inmanib: eorũ & in aures quȩ erant in auribus eorũ : queritur quare & in aures quȩ si
ornacmenta erant adido latriã non ꝑtinebant: nisi quia intellegendũ est filacteria
fuis sedeorũ alienorũ : nam rebeccam a seruo abrabȩ in aures accepisse scriptura testa¬
tur quod non fier& si eius in aures habere ornamenti gratia non licer& : ergo ille in au¬
res quȩ cum idolis datȩ s̃ ut dictũ est idolorũ filacteria fuerunt .Cxi. Et factus ẽ
timordi inciuitatib: quȩ circa illos erant & non s̃ secuti postfilios israhel : incipiamus
enĩ aduertere quem cdmodũ ds̃ operetur in hominũ mentibus : a quo enim timordĩ fac¬

Expanded text:
dicit, Fac ibi aram Deo qui apparuit tibi? utrum Filius ibi apparuit, et Deus Pater hoc dicit? dicit, Fac ibi aram Deo qui apparuit tibi? utrum Filius ibi apparuit, et Deus Pater hoc dicit? an in aliquo genere locutionis annumerandum? CXIqui vobiscum sunt, de medio vestrum, etc.; deinde dicitur, Et dederunt Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorum, et inaures quae erant in auribus eorum: quaeritur quare et inaures, quae si ornamenta erant, ad idololatriam non pertinebant, nisi quia intelligendum est phylacteria fuisse deorum alienorum. Nam Rebeccam a servo Abrahae inaures accepisse Scriptura testatur; quod non fieret, si eis inaures habere ornamenti gratia non liceret. ergo illae inaures quae cum idolis datae sunt. ut dictum est, idolorum phylacteria fuerUł:t. Et factus est timor dei in ciuitatibus quae circa illos erant et non sunt consecuti post filios Israhel. incipiamus animaduertere quemadmodum deus operetur in hominum mentibus. a quo enim timor dei fac
Abbreviated transcription (Latin):
emisse & trbernaculũ constituisse aram instruxisse : ac ꝑ hoc diutius habitasse filiã
uero eius cũ adeã uenisset a&atẽ ut amicas iam habere posset condiscedere uoluis se
filicsciuiũ loci. atq ita factũ eẽ pro illa cruentissimã cȩdem & dep̃dationẽ : quȩ
iam ut puto quaestionẽ non habet : multitudo enĩ non parua erat cumiacob: quĩ plu
rimum ditatus fuit: sed filueius in hoc facto nominantur quia eiusdem facti princi
ite tẽ salem quã expugna uer̃ filu eius. ego autẽ exiguussũ numero & conuenientes suꝑ me
occident mȩ p̃pt̃ bella plurium quae consurgere poterant sedixit numero exiguũ
non quod minus multos haber& quam possent sufficere expugnationi illius ciuitatis
ascende in locum bethel & haebita ibi & facibi arcmdõ qui a pparuit tibi cũ fugeres
a facie esau srĩs tui: quid est quod non dixit & fac ibi aram mihi qui apparui tibi. sed dĩ

Expanded text:
emisse. tabernaculum constituisse, aram instruxisse ac per hoc diutius habitasse; filiam emisse. tabernaculum constituisse, aram instruxisse ac per hoc diutius habitasse; filiam uero eius cum ad eam uenisset aetatem, ut amicas habere iam posset, condiscere uoluisse filias ciuium loci; atque ita factam esse pro illa cruentissimam caedem et depraedationem, quae iam, ut puto. quaestionem nrimum ditatus fuit; sed filii ejus in hoc facto nominantur, quia ejusdem facti principitatem Salem, quam expugnaverunt filii ejus, Ego autem exiguus sum numero, et convenientes super me occident me; propter bella plurium, quae consurgere poterant, se dixit numero exiguum, non quod minus multos haberet, quam possent sufficere expugnationi illius civitatis, Jacob, Surge, et ascende in locum Bethel, et habita ibi; et fac ibi aram Deo, qui apparuit tibi, cum fugeres a facie Esau fratris tui. Quid est quod non dixit, Et fac ibi aram mihi, qui apparui tibi; sed Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Cum paulo anteloquens ia cobcum fratresuo infantes filios suos eẽ signific& quȩ gree
dicuntur pediã quȩripotest quomodo potuer̃ facere tantam stragem direptionẽq
ciuitatis. Inter fectis quã uis in dolore circum cisionis constitutis ꝓsorore sua
dina : sed intellegendũ ẽdiu illic haebitasse ia cob: doner & filic eius uir gofieret.
& silu iuuenes: nam itit scriptum est : & uenit ia cob inselem in ciui tatẽ sicimorũ
quae est in terra chanaan cũ aduenit in mesopotamiã syriae & applicuit ad faci¬
emciuitatis &emit partem agri in quosta tuit illic tabernaculum suũ abemmor
patre sichem centũ agnis. & stactuit ibirã & in uocauit dm̃ israchel: exiit autem
dina filialiȩ quã peperit ipsiiacob ut tondisceder& filicis regionis eius: & cetera :
apparet ergo his uerbis non transeunter sicut uiator sol& illic mansisse iacob: sed agrũ

Expanded text:
Cum paulo ante loquens Iacob cum fratre suo Esau infantes filios suos esse significet, quae graece Cum paulo ante loquens Iacob cum fratre suo Esau infantes filios suos esse significet, quae graece dicuntur rcatSta, quaeri potest quomodo potuerunt facere tantam stragem direptionemque ciuitatis interfectis quamuis in dolore circumcisionis constitutis pro sorore sua Dina. sed intellegendum est diu illic habitasse Iacob, donec et filia eius uirgo fieret et filii iuuenes. nam ita scriptum est: et uenit Iacob in Salem in ciuitatem Sicimorum, quae est in terra Chanaan, cura aduenit de Mesopotamia Syriae; et applicuit ad faciem ciuitatis. et emit partem agri, in quo statuit illic tabernaculum suum, ab Emmor patre Sychem centum agnis; et statuit ibi aram, et inuocauit deum Israhel. exiit autem Dina filia Liae. quam peperitipsi Iacob, ut condisceret filias regionis eius cetera. adparet ergo his uerbis non transeunter, sicut uiator solet, illic mansisse Iacob, sed agrum
Abbreviated transcription (Latin):
quaeritur uttũ menda citer ꝓmiserit ia cob fratrisuo quod sequens pedessuorũ
initinere propterquos mortretur uenturus esset ad eum inseir: hoc enĩ sicut scrip¬
tura di deindenarrat non fecit. sed eo ꝑrexit itinere quo dirigebat ad suos : anforte
ueraci animo promiserat. sed cliud postea cogitando elegit : Quomodo scriptura dicit¬
quoduidit sychem filius emmor coreius princeps terrae dincẽ filiã ia cob & arcepiteã
& dormiuit cũ ea & humiliauit eã & intendit animo dinae filiaeiacob & amauit
uirginem & locutus est secundũ sensum uirginis ipsi : quomodo uirgo appellatur
sii amcum illec dormierat eam quo humiliauerat nisi forte uirgo nomen a& atis est scđri
hebrcum eloquiũ an potius perre capitulationem postea commemoratur quod
primo factum est ÷ prius enim potuit in tendere animȩ ipsius &it mare uirginẽ¬
& loqui serundum sensũ uirginis. deinde cumillador mire. eamque humiliare CUII

Expanded text:
Quaeritur, utrum mendaciter promiserit Iacob fratri suo, quod sequens pedes suorum in itinere propter quos si inmoraretur uenturus esset ad eum in Seir; hoc enim, sicut scriptura deinde narrat, non fecit, sed eo perrexit itinere quod dirigebat ad suos. an forte ueraci animo promiserat, sed aliud postea cogitando delegit? Quomodo scriptura dicitquod uidit Sychem filius Emmor Chorraeus, princeps terrae, Dinam filiam Iacob, et accepit eam et dormiuit cum ea et humiliauit eam. et intendit animo Dinae filiae Iacob et adamauit uirginem et locutus est secundum sensum uirginis ipsi? quomodo uirgo appellatur, si iam cum illa hebraeum eloquium: an potius per recapitulationem postea commemoratur quod primo factum est? Prius enim potuit intendere animae ipsius et amare virginet loqui secundum sensum virginis, et deinde cum illa dormire, eamque humiliare. CVII
Abbreviated transcription (Latin):
onis habitationom: sed credoscĩs hoc conuenire quib: aliã patriã a&ernã dñs pollice¬
tur unde uidendũ est quẽ ad madũ dictũ est deimpiis: incolent & ad sumndent ipsi cal¬
cantum ricum obser uabunt: dehis enim conuenientius accipitur. quiut abscondant
incolunt idest ut in sidientur filuis. non manent in domo in aeternum
CLUII

Expanded text:
onis habitationem. Sed credo sanctis hoc convenire, quibus aliam patriam aeternam Dominus polliceonis habitationem. Sed credo sanctis hoc convenire, quibus aliam patriam aeternam Dominus pollicetur. Unde videndum est quemadmodum dictum est de impiis: Incolent et abscondent; ipsi calcaneum meum observabunt . De his enim convenientius accincolunt; id est, ut insidientur filiis, non manent in domo in aeternum. CLVII
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est quod dixit iacob pharaoni dies annorũ uitaemeae quos in colo sicenim habint gre¬
ci quod latinihabent ago uel habeo. uel siquid aliud: utrũ ergo ideo dixit quos in colo. quia
interranatus est quam nondũ populus diuina promissione hereditatis acceperat. & ibi
uitã ducens utique in aliena terra erat non solum quando peregrinabatur sicut in meso¬
potamia ueruim &ia quando ibierat ubinatus est. anpotius secundũ id accipi endum ẽ
quod ait apłs quam diusumus in corpore peregrinamur adnõ : secundum hoc & illud
in psed modictum intellegitur : Inquilinus egosum interra & peregrinus sicut om̃s patres
mei
piamnitrundicit deipsis debus uitae suue: nomꝑuenerunt indies annorũ uit ae patũ meora
quoscies in coluerunt: ponenim hnt aliud uoluit intelleg. quã id quodlatini codics ha¬
bent uixerunt ac ꝑboc signi ficauit hanc uitã in colatus eẽ suꝑterrã idest peregrinati¬

Expanded text:
Quid est quod dixit Jacob Pharaoni, Dies annorum vitae meae quos incolo sic enim habent Graeci quod Latini habent, ago vel habeo, vel si quid aliud. Utrum ergo ideo dixit quos incolo, quod in terra natus est quam nondum populus divina promissione haereditatis acceperat; et ibi vitam ducens, utique in aliena terra erat, non solum quando peregrinabatur sicut in Mesopotamia, verum etiam quando ibi erat ubi natus est. An potius secundum id accipiendum est, quod ait Apostolus: Quandiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino? Secundum hoc et illud in psalmo dictum intelligitur: Inquilinus ego sum in terra, et peregrinus sicut omnes patres mei Nam iterum dicit de ipsis diebus vitae suae: Non pervenerunt in dies annorum vitae patrum meorum quos dies incoluerunt. Non enim hic aliud voluit intelligi, quam id quod Latini codices habent, vixerunt; ac per hoc significavit hanc vitam incolatus esse super terram, id est, peregrinati
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc credendum est semel factũ mox ut constitutum est taberna culũ significatio¬
nis huius causa uel alicuius alterius: neque enim semꝑ sic erat nubes suꝑ taberna cu¬
lũ ut illuc mosses intrcere non posset : quando quidem non remouebatur nisicũ
eis hoc signũ dibatur disiungendi hocest castramouendi ex eoloco ubierant. &
accedendi quo nubes ducebat ꝑdiem. flamma ꝑnoctẽ: quaeduo uicissim &i am
suꝑtaebernaculum manebant ubi castra posuissent : nubes ꝑdiem. flãma ꝑ noltem

Expanded text:
t hoc credendum est semel factum, mox ut constitutum est tabernaculum, significatiot hoc credendum est semel factum, mox ut constitutum est tabernaculum, significationis huius causa uel alicuius alterius. neque enim semper sic erat nubes super tabernaculum, ut illuc Moyses intrare non posset, quandoquidem non remouebatur nubes, nisi cum eis hoc signum dabatur disiungendi, hoc est castra mouendi ex eo loco ubi erant, et accedendi quo nubes ducebat per diem, flamma per noctem. quae duo uicissim etiam super tabernaculum manebant, ubi castra posuissent, nubes per diem, flamma per noctem
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. c&erauera uero unctione scĩ ficata sunt ut hoc nomen acciperent :
qđ otio discutiendumest: quid istr significent .Clxx iii. Cum scripturanar
suꝑ tetbernacculum non utiqi desuꝑ testͣ. sed cingens colum necs. quia decolumnis dixerat
rinsecus fuisse. ut atrio tutum ambiretur & essec altecre in fra atrium interporttm
atrii & hostium itebernaculi. CLXXV. Notanda est res multũ mircebilis quod
nube descendente & in plente tabernaculum quae tame gloricdñi dicitur. non
poterat moses intrare tabernaculum qui in montesina quando legem primitus
accepit in trauit innube ubier at ds̃: proculdubio ergo aliam ꝑsonã tunc figura¬
bat aliamnunc: & tunc eorũ qui participes fiunt intimȩ ueritati s đi nunc autẽ
iudacorũ quibus gloriadm̃ quae intabernaculo est quod est gatia xp̃i tamquã nubes
opponitur non eam intellegentibus. et ideo non intrant in tabernaculũ testimonii :¬

Expanded text:
rentur; caetera vero unctione sanctificata sunt, ut hoc nomen acciperent. rentur; caetera vero unctione sanctificata sunt, ut hoc nomen acciperent. Quod otio discutiendum est quid ista significent. CLXXIV. Ib. XL, 19. Cum Ssuper tabernaculum: non utique desuper tectum, sed cingens columnas; quia de columnis dixerat, rinsecus fuisse, ut atrio totum ambiretur, et altare esset infra atrium inter portam atrii et ostium tabernaculi. CLXXVI. Ib. XL, 34, 35. Notanda est res multum mirabilis, quod nube descendente et implente tabernpoterat Moyses intrare tabernaculum, qui in monte Sina, quando legem primitus accepit, intrauit in nubem, ubi erat deus. procul dubio ergo aliam personam tunc figurabat, aliam nunc: et tunc eorum qui participes fiunt intimae ueritatis dei, nunc autem Iudaeorum, quibus gloria domini, quae in tabernaculo est — quod est gratia Christi - tamquam nubes opponitur non eam intellegentibus. et ideo non intrat in tabernaculum testimonii. e
Abbreviated transcription (Latin):
a scõ id est ubierat arca testamenti & cdicre incensi nunc autẽ cũ eadem repeter&
dixit detebernaculo uncto & his quae in illo essent. quod eaunctione scĩ ficare tur
& ficr& scã illud autẽ altare holo caustomatum dequo prius dixerat qđ fier& scm
scĩeadem unctione nunc dixit fieri scm scõrũ: undedatur intellegi tantundem
uclere qđ dictum fuerat scm sc̃i quantũ ualet qđ dictũ est scm̃scõrũ: ac ꝑhoc & illa
scã sc̃orũ tantundum ualere. qđ nunc ait scã. nec unum quidque eorũ dicitatum modo
post istam unctionem sc̃m sc̃i uerũ &iec sc̃m scõrũ sicut cltecre holocaustomatũ.
ut iam nihil intersit quantũ adhanc appellationem attin& inter illa quae interi¬
us in trauelũ fuerant id est ubierat arcatestimonii & cetera foris. nisi qđ illa in¬

Expanded text:
a sancto, id est ubi erat arca testamenti et altare incensi. nunc autem cum eadem repeteret, a sancto, id est ubi erat arca testamenti et altare incensi. nunc autem cum eadem repeteret, dixit de tabernaculo uncto et his quae in illo essent, quod eadem unctione sanctificarentur et fierent sancta: illud autem altare holocaustomatum, de quo prius dixerat quod fieret sanctum sancti, eadem unctione nunc dixit fieri sanctum sanctorum. unde datur intellegi tantundem ualere quod dictum fuerat sanctum sancti, quantum ualet quod dictum est sanctum sanctorum, ac per hoc et sancta sanctorum, tantumdem valere quod nunc ait sancta: nec unumquodque eorum dici tantummodo post istam unctionem sanctum sancti, verum etiam sanctum sanctorum; sicut altare holocaustomatum; ut jam nihil intersit, quantum ad hanc appellationem attinet, inter illa quae interius intra velum fuerant, id est ubi erat arca testimonii, et caetera foris, nisi quod illa in
Abbreviated transcription (Latin):
altitudo gratiaedi : Tunc enim fiunt cum requie operebona. cũfides ꝑdilectionẽ ope¬
ratur . timor aute tormentũ had & : et in tormento quaerequies : undetimor non est in
sebbatũ requies scã dño: discilic& gatiaȩ tribuenda nob̵ uelut ex nobis : alio quin:
nr̃a opera sic eruNT ut sint humana aut peccata aut cum timore noncũ dilectione &
ideo seruilia sinerequie : plenitudo autẽ sebbacti erit in requie sempiterna ñ enĩ
frustra institutũ est & scebbatũ saebbectorũ superius quando prius locutus est dĩ de
ttbernaculo unguendo. dixit eadem unctione scificari illa omnia & fieri scã scõrũ.
alitcre autẽ holo causto matũ eadem unctione sc̃ĩ ficatum dixerat fieri sc̃m scĩ & hoc inter¬
ẽẽ uidebectur qđ nihil eorũ dixisset scm scõrũ nisiquod tantũ uelo separabatur¬

Expanded text:
altitudo gratiae Dei. Tunc enim fiunt cum requie opera bona, cum fides per dilectionem opealtitudo gratiae Dei. Tunc enim fiunt cum requie opera bona, cum fides per dilectionem operatur. Timor autem tormentum habet, et in tormento quae requies? Unde timor non est insabbatum requies sancta Domini, Dei scilicet gratiae tribuenda non nobis velut ex nobis. Alioquin nostra opera sic erunt, ut sint humana, aut peccata: aut cum timore, non cum dilectione. Et ideo servilia sine requie. Plenitudo autem sabbati erit in requie sempiterna. Non enim frustra institutum est et sabbatum sabbatorum superius. Quando prius locutus est Deus de tabernaculo ungendo, dixit eadem unctione sanctificari illa omnia, et fieri Sancta sanctorum. Altare autem holocaustomatum, eadem unctione sanctificatum, dixerat fieri Sanctum sancti. Et hoc interesse videbatur, qui nihil eorum dixisset Sanctum sanctorum, nisi quod tantum
Abbreviated transcription (Latin):
lccpideis iterũ quees ipse excidit. ipse conscripsit quare desolo sabbato pos¬
tea quã descendit populũ asmonuit: sienim propterea derem praecepta legis suꝑ¬
fluum fuit ut populus iterum audir&: cur& hoc non fuit suꝑfluum ut desabbato
audir& cur & hoc in eisdem praeceptis decem legiͥatur : an& hoc simileest uel cmen¬
to quo faciem obtexit. quia splendorem uultus eius filii isrł non poterant intueri
nam exdecem praeceptis hoc solum populo praecepit. quod figuraete ibi dictũ
est: alic quippe nouem sicut praeceptasunt &icom in nouo testacmento obiseruan¬
da minime dubitamus: illud autẽ unũ descbbecto usq ad eo figurccta diei sep
timi obseruatione apud isrechelitas uelatũ fuit & mysterio praeceptũ fuit & quodã
sacrameto si gurabactur : ut hodie a nob non obseruetur. sed solũ qđ significabat in¬
tue amur : in illa autẽ requie ubi opera seruilia iubentur cessccre magne est¬

Expanded text:
lapideis iterum, quas ipse excidit, ipse conscripsit, quare de solo sabbato poslapideis iterum, quas ipse excidit, ipse conscripsit, quare de solo sabbato posteaquam descendit, populum admonuit? Si enim propterea decem praecepta legis, superfluum fuit ut populus iterum audiret, cur non fuit superfluum, ut de sabbato denuo audiret? Cur et hoc in eisdem praeceptis X legatur? An et hoc simile est velamento, quo faciem obtexit, quia spnam ex decem prae. ceptis hoc solum populo praecepit, quod figurate ibi dictum est; alia quippe ibi nouem sicut praecepta sunt etiam in nouo testamento obseruanda minime dtimi observatione apud Israelitas velatum fuit, et in mysterio praeceptum, et quodam sacramento figurabatur, ut hodie a nobis non observetur. Sed solum quae significabat intueamur. In illa autem requie ubi opera servilia jubentur cessare, magna est
Abbreviated transcription (Latin):
tell eguntur sponte adeadem opera uenis se quib neq imperatũ est nec eorum no¬
mina cõmemorat sunt ad ñõ distt mndsi : nonergo illi soli hocmunus diuinitus habuer
qui nominatim cõmemorantur. sed fortisse praecipue atq: excellentius : laudandus
est autem in his omnibus non at trastus adopus seruiliter animus. sedliberaliter spon
rum sci &it̃ moribus tecleserant. uitum ipsi susciperent omnia quae populus
offerebat existimans necessicria ex quibus illa omnia complerentur uiderunt
plus offerri quã erat necesse . & dixerunt mosi atq: ille ꝑ praeconẽ ultra populũ
offerre prohibuit: poterant autem siuellent multa c offerre : sed modestia ꝓhibuit.
cõmendantur tecbernaculi construendis & uestis seccerdo trelis dequibus facien¬
dis antequam aliquid praeciper& locutus est adpopulũ descbbati obser¬
uatione : ubi non in merito mou& cũdecem uerbalegis acceperit intebulis

Expanded text:
telliguntur sponte ad eadem opera venisse quibus neque imperatum est, nec eorum notelliguntur sponte ad eadem opera venisse quibus neque imperatum est, nec eorum nomina commemorata sunt a Domino dicta Moysi. Non ergo illi soli hoc munus divinitus habuerunt, qui nominatim commemorantur, sed fortasse praecipue atque excellentius. Laudandus est autem in his omnibus non attractus ad opus serviliter animus, sed liberaliter et srum sancti, etiam moribus tales erant, ut cum ipsi susciperent omnia quae populus offerebat, existimans necessaria ex quibus illa omnia complerentur, viderunt plus offerri quam erat necesse, et dixerunt Moysi; atque ille per praeconem ultra populum offerre prohibuit. Poterant autem, si vellent, multa auferre, sed modestia prohibuit, codis antequam aliquid praeciperet, locutus est ad populum de sabbati observatione. Ubi non immerito movet, cum decem verba legis acceperit in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
hel eisdem uerbis ac totielen. quo deum impleuerit spu diuino sapientiae & intel¬
lestus & scientiae ad trebernaculi opera facienda quae ꝑtinent ad artes opifi¬
cũ unde quid nobis uideretur iam diximus : sed ideo nunc hocidem cõmemoran¬
dũ puitcui qui a non frustra eisdem omnino uerbis repetitũ est quibus antea
mssi a dño fuerat intimatum : sanenouo more hic ars archi tectonica ꝑhibet᷑
opificũ ex auro & cergento & quocumq: m& cello cũ ille dicisol& architer¬
tnica quae ꝑtinent ad fabricas aedificiorum .Clxx Et omnes qui sponte
uellent ire ad opera ut consũ marent ea & acceper̃ amosse omnes demptũ aes: in no¬
titicom tantum moses ꝑtulit quae d ñs opera fieri praecepit. ttebernaculum
scilic& cũ omnib: quae ineo essent & uestes sacerdotales: cõmemorauit autẽ quos¬
dc̃ quib dix̃ sp̃m diuinitus dactũ quod ille efficere possent : & trcmon multi in¬

Expanded text:
el eisdem verbis ac totidem, quod eum impleverit Spiritu divino sapientiae, et intellectus, et scientiae ad tabernaculi opera facienda, quae pertinent ad artes opificum: unde quid nobis videretur jam diximus . Sed ideo nunc hoc idem commemorandum putavi, quia non frustra eisdem omnino verbis repetitum est, quibus antea Moysi a Domino fuerat intimatum. Sane novo more hic ars architectonica perhibetur, opificum ex auro et argento et quocumque metallo, cum illa dici soleat architectonica, quae pertinet ad fabricas aedificiorum. CLXX. Ib. XXXVI, 2 et 3. Et omnes qui sponte vellent ire ad opera, ut consummarent ea, et acceperunt a Moyse omnes demptiones. In notitiam tantum Moyses pertulit quae Dominus opera fieri praeceperit, tabernaculum scilicet cum omnibus quae in eo essent, et vestes sacerdotales. Commemoravit autem quosdam, quibus dixit Spiritum divinitus datum, quo illa efficere possent: et tamen multi in
Abbreviated transcription (Latin):
anrotundum nondum appar& sed apparebit cum detolumnis coeperit dicere.
quibus protenduntur aulea inon ergo amplius quam detrium conexione dicere
uoluit. quaefit induccbus commissuris. secundi ad primum tertii ad secundum: ut
ex hac ueluti regula c&era iungerentur: anscsergo praecepit fieri primo auleo quin¬
qua ginte ex una petste quec illi fuerat committendum secundum. & cnsccs quin¬
quaginta tertio auleo exuna parte quac secundo coniungebetur: ipsum autẽ
secundum idest inter utrasq anscs quinqua genas mediũ circulos habere uo¬
luit quinquac gintec aureo sutique ex unccparte perquos coniungeretur quin

Expanded text:
an rotundum, nondum adparet: sed adparebit cum de columnis coeperit dicere, an rotundum, nondum adparet: sed adparebit cum de columnis coeperit dicere, quibus protenduntur aulaea. non ergo amplius quam de trium conexione dicere uoluit, quae fit in duabus commissuris, secundi ad primum et tertii ad secundum, ut ex hac ueluti regula cetera iungerentur. ansas ergo praecepit fieri primo aulaeo quinquaginta. ex una parte, qua illi fuerat committendum secundum, et ansas quinquaginta tertio aulaeo ex ea parte, qua secundo coniungebatur ; ipsum autem secundum, id est inter utrasque ansas quinquagenas medium, circulos habere uoluit quinquaginta aureos utique ex una parte, per quos coniungeretur quin
Abbreviated transcription (Latin):
sicut quidam negligentes interp̃tati sunt: nonenim aulus sed auleces dixit: opere
ergo textili cherubinius sit in auleis fieri : quorum auleorum longitudinẽ esse
praecepit cubitorum uiginti octo & lactitudinem cubitorum quattuor : cohe¬
rere autẽ inuicem aulea & coniungi interse quinque h inc & quinque inde ut spa
tium quod eis cingeretur hocesset tabernaculi spatium : quo modo autẽ interse
connec terentur ẽadem quina aulea itt praecepit : facies illius inquit anscs iacin¬
tͥincs. ora summa auleae unius exuna parte in cõmissurũ. & sic facies suꝑsumma ad¬
cõmissurã secundãc idest ubi cõmictitur auleum auleo tertium scilit& secundo:
qđ secundum iam cum primo commissum est id est coniunctum atq: conexum. fatiem
contri faciem consistentia excduerso singula : qm̃ in terse iussit quia coniungi
ut ex aduerso constituerentur: utrũ autẽ quacdrum spactium his conduderetur

Expanded text:
sicut quidam neglegenter interpretati sunt; non enim αὐλάς, sed αὐλαίας dixit. opere sicut quidam neglegenter interpretati sunt; non enim αὐλάς, sed αὐλαίας dixit. opere ergo textili Cherubin iussit in aulaeis fieri, quorum aulaeorum longitudinem esse praecepit cubitorum uiginti octo et latitudinem cubitorum quattuor; cohaerere autem inuicem aulaea et coniungi iuter se quinque hinc et qutium quod eis cingeretur, hoc esset tabernaculi spatium. Quomodo autem inter se connecterentur eadem quina aulaea, ita praecepit, Facies illis, inquit, ansas hyacinthinas in ora summa aulaei unius ex una parte in commissuram; et sic facies sucommissuram secundam: id est, ubi committitur aulaeum aulaeo, tertium scilicet secundo, quod secundum iam cum primo commissum est, id est coniunctum atque conexum, faciem contra faciem consistentia ex aduerso singula, quoniam inter se iussit quina coniungi, ut ex aduerso constituerentur. utrum autem quadrum spatium his concluderetur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃liber qui ex odus dicitur in constitutione tabernaculi sumit terminũ de quo
titbernaculo &icem ꝑsuperiora eiusdem libri multadicuntur: fiant quaefa¬
ciebant difficultictẽ intellegendi sicut sol& omnis topografia id est loci alicuius
descripitio inomnistoria facere uisum est mihi detoto tabernaculo sȩparatim dicere
quo intellegatur sifieri potest quale illud & quid fuerit : interim ad proprieta tẽ
narratiunis expectata & in aliud tempus dilecta figurata significatione:¬
neque enim aliquid ibi fuisse puttendum est quod iubentedeo constitueretur si ne
alicuius magnaerei sacramento cuius cognitio fidem formamq piecctis aedific&:
iub & ergo ds̃ msi facere tabernaculũ decem auleorum debissotorta & iacyntho
& purpura & cocoo torto cherubin opere textoris : auleas quas grȩci appellant:
latini aulea perhibent : quas costinces uulgo uocant : nonergodetem atria fieri iussit

Expanded text:
m liber qui Exodus dicitur in constitutione tabernaculi terminum sumit, de quo tabernaculo etiam per superiora eiusdem libri multa dicuntur, quae faciant difficultatem intellegendi, sicut solet omnis toTCofpacpia, id est loci alicuius descriptio in omni historia facere, uisum est mihi de toto ipso tabernaculo separatim dicere, quo intellegatur, si fieri potest, quale illud et quid fuerit interim ad proprietatem narrationis excepta et in aliud tempus dilata figurata significationeneque enim aliquid ibi fuisse putandum est, quod iubente deo constitueretur sine alicuius magnae rei sacramento, cuius cognitio fidem formamque pietatis aedificet. Iubet ergo deus Moysi facere tabernaculum decem aulaeorum de bysso torta et hyacintho et purpura et cocco torto Cherubin opere textoris. aαὐλαίας quas Graeci appellant, Latini aulaea perhibent, quas cortinas uulgo uocant. non ergo decem atria fieri iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
CLXU. Quod ia cob filiosuo iosepl tam quamnes cienti uoluit inditare ubi
& quando sepellierit matrem eius cum &ipse simul fuerit cum fratrib suis.
sed &sierat tam paruus aetate ut illud uelcurare uel animoretinere non
posset quaeres compulit modo dici nisi forte ad remꝑtinuit commemora¬
re ibi sepultã matrem ioseph ubixp̃s fuerat nasciturus . &¬

Expanded text:
it. Quod Iacob filio suo Ioseph tamquam nescienti uoluit indicare, ubi it. Quod Iacob filio suo Ioseph tamquam nescienti uoluit indicare, ubi et quando sepelierit matrem eius, cum et ipse simul fuerit cum fratribus suis. sed etsi erat tam paruus aetate, ut illud uel curare uel animo retinere non posset, quae res conpulit modo dici ? nisi forte ad rem pertinuit commemorare ibi sepultam matrem Ioseph, ubi Christus fuerat nasciturus.
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt tibi interra aegypti prius quã ad teuenirem in aegyptũ mei sunt effrom
& manasse. tam quã ruben & symeon erunt mihi. natos autẽ si genueris postea
tibi crunt in nomine fratrum suorũ appellabuntur in sortibus eorũ. fallit le¬
gentes aliquando ut existiment lia dictũ tamquam sidios genuiss& ioseph
istorum nominibus eos iacob appellari praeciper& : quod non ita est : uerborum
quippe ordo contexitur : nuncergofiliitui duo qui facti sunt tibi interra ȩgyp¬
ti prius quã ad te uenirem In aegyptum mei sunt effrem & mancesse. tã quam
ruben & simeon erunt mihi. In nomine fratrũ suorũ appellabuntur in sarti¬
bus eorũ hoc est simul hereditatẽ capient cum fratribus suis. ut simul uocen¬
tur filiu srł: duae quippe ipsetribus adiunctae sunt : ut excepta tribuleui
quae sacer doitelis fuit duoderim essent quae terram diuiderentã & decimas
praeberent: illud autẽ interpositũ est qđ de aliis filus iosephsinas ceroiturdix̃¬

Expanded text:
facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem t i hie run t - in nomine fratrum suorum appellabuntur in sortibus eorum, fallit legentes aliquando, ut existiment ita dictum, tamquam si alios genuisset Ioseph. istorum nominibus eos Iacob appellari praeciperet: quod non ita est. uerborum quippe ordo contexitur: nunc ergo filii tui duo qui facti sunt tibi in terra Aegypti, priusquam ad te uenirem in Aegyptum, mei sunt, Ephraem et Manasse; tamquam Ruben et Symeon erunt mihi, in nomine fratrum suorum appellabuntur in sortibus eorum, hoc est: simul hereditatem capient cum fratribus suis, ut simul uocentur filii Israhel. duae quippe ipsae tribus adiunctae sunt. ut excepta tribu Leui, quae sacerdotalis fuit, duodecim essent quae terram diuiderent et decimas praeberent. illud autem interpositum est. quod de aliis filiis Ioseph si nascerentur dix
Abbreviated transcription (Latin):
uerba & detulerit ei nomen mlignũ. &dixerit. mulierem hanc accepi & accedeis ad eã
senioribus. filiam meã hancdedi homini huic uxorẽ. & bodio habens eã ipsenunc inponit
ei occasionis uerba dicens non in uenisiliae tuae uirginalia. & ecceuirginclia filiae meae

Expanded text:
uerba et detulerit ei nomen malignum et dixerit: mulierem hanc accepi et accedens ad eam uerba et detulerit ei nomen malignum et dixerit: mulierem hanc accepi et accedens ad eam senioribus: filiam meam hanc dedi homini huic uxorem et odio habens eam ipse nunc inponit ei occasionis uerba dicens: non inueni filiae tuae uirginalia, et haece uirginalia filiae meae
Abbreviated transcription (Latin):
piat eam : possunt mouere istc quasi meliore condicione moriantur in bello quiiam dedica¬
uerunt aedificia sua. lamque epulati sunt denouellis. lam quȩ duxerunt sponsces sucos
quambi qui nondum sed qm̃ his rebus tenetur humanus affectus & magni aestimantur
haec ab hominibus : intellegendũ est adhocifttedici inbellum ꝓcedentibus ut quis quis animo
histenetur appareat cum reuertitur neꝓpterhoc minus firtiter agat dumtim& neante
moriatur quam domum dedicauerit. aut denouellasua biberit. aut sponscem suemduxerit :
namutiq quantũ adfonina ꝑtin& melius alteri nubit intaett quanuidua: sedhaec udi¬
xi infatuta sunt ꝓpt uirorũ animos explorandos .xxxii. Nonerunt iuisauiri suꝑmu¬
lierem : uas abellica uult intellegi id est arma : nccm quidam &icm hoc interp̃tatisuñ .XXXIII.
Siautẽ quis acceperit uxorẽ & habitit uerit cumea & oderit eã & imponat ei occasionis

Expanded text:
piat eam. possunt mouere ista, quasi meliore condicione moriantur in bello qui iam dedicapiat eam. possunt mouere ista, quasi meliore condicione moriantur in bello qui iam dedicauerunt aedificia sua iamque epulati sunt de nouellis iamque duxerunt sponsas suas quam hi qui nondum. sed quoniam his rebus tenetur humanus adfectus et magni extimantur haec ab hominibus, intellegendum est ab hoc ista dici in bellum procedentibus, ut quisquis animo his tenetur adpareat cum reuertitur, ne propter hoc minus fortiter agat, dum timet, ne ante moriatur quam domum dedicauerit aut de nouella sua biberit aut sponsam suam duxerit. nam utique quantum ad feminam pertinet, melius alteri nubit intacta quam uidua; sed haec, ut dixi, instituta sunt propter uirorum animos explorandos. Non erunt uasa uiri super mulierem: uasa bellica uult intellegi, id est arma. nam quidam etiam hoc interpretati sunt. Si autem quis acceperit uxorem et habitauerit cum ea et oderit eam et inponat ei occasionis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph&cerũ sicille inspectiones prodigiorum a significationibus diuinorũ miraculorũ discer
in imicos ur̃os & saluos faci& uos : eccequem ad modum & inspiritclibus conflictibus sperandũ
& petendũ est adiutorium dĩ. non ut nos nihil faciamus . sedut cdiuti cooperemur: sic enim ait
debellabit uobiscum ut &icm ipsos acturos quod agendũ e& ostender& .XXI. Et loquentur
scribe ad populum dicentes: quis est homo quiaedificauit domum nouam & nondedicauit eam :
uahit & reuestactur indomumsuam nemoriatur inbello & homo alius dedic& eam: & quis est ho¬
mo qui paestincuit uineam & non est epulcctus exea᷑ uadat & reuestectur indomum succm. ne
moriatur in bello & homoalius epuletur exea : & quis est homo quisponsecuit uxorẽ & non
accspit eam uadat & redeat indomum succm nemoriatur in bello. & homo alius acci¬

Expanded text:
prophetarum, sic illae inspectiones prodigiorum a significationibus diuinorum miraculorum discernprophetarum, sic illae inspectiones prodigiorum a significationibus diuinorum miraculorum discerninimicos uestros et saluos faciet uos. ecce quemadmodum et in spiritalibus conflictibus sperandum et petendum est adiutorium dei, non ut nos nihil faciamus, sed ut adiuti cooperemur. sic enim ait: debellabit uobiscum, ut etiam ipsos acturos quod agendum esset ostenderet. Etloquentur scribae ad populum dicentes: quis est homo qui aedificauit domum nouam et non dedicauit eam? uadat et reuertatur in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius dedicet eam. et quis est homo qui pastinauit uineam et non est epulatus ex ea? uadat et reuertatur in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius epuletur ex ea. et quis est homo qui sponsauit uxorem et non accepit eam? uadat et redeat in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius acci
Abbreviated transcription (Latin):
rentur ex eodem praetio & iusserat habere ibi partẽ leuitã qui maneret in ea
ciuiticte unde ili decimationes & primo genita debebantur : & ideo dixit sccđm¬
F amiliam hoc debere leuitae : qm ex suc cessione qua succedit parentibus suis hoc circaeum
seruari oport& quod parentibus exhibitum est .XUIII. Um̃ postenirum inspectores
phib& ẽẽ inpopulodi : quaerendum est quo modo iftrc posterta quae inspici ꝓhibentur dis¬
cenantur ab eis quae diuinitus tacdantur. ut quid significent dicidebeant. sicut omnia
miracula quae in scripturis reperiuntur significantia quod ꝑtineat ad regulcm fidei. sicut
dicimus quid significauerit uellus in area compluta sic cum. uel insicta area conplutum
aut uirga aa ron quaefloruit & nuces attulit. & c&era huius modi: sicut autẽ discer¬
nuntur diuinationes quas consequentes ꝓhib& a praedicationibus uel annuntiationib:

Expanded text:
rentur ex eodem pretio, et iusserat habere ibi partem Leuitam, qui maneret in ea rentur ex eodem pretio, et iusserat habere ibi partem Leuitam, qui maneret in ea ciuitate, unde illi decimationes et primogenita debebantur. et ideo dixit secunfamiliam hoc deberi Leuitae, quoniam ex successione, qua succedit parentibus suis, hoc circa eum seruari oportet, quod parentibus exhibitum est. Quoniam portentorum inspectores prohibet esse in populo dei, quaerendum est quomodo ista portenta, quae inspici prohibentur, discernantur ab eis, quae diuinitus ita dantur, ut quid significent dici debeant. sicut omnia miracula, quae in scripturis reperiuntur, significantia quod pertineat ad regulam fidei; sicut dicimus quid significauerit uellus in area conpluta siccum uel in sicca area conplutum aut uirga Aaron quae floruit et nuces adtulit et cetera huius modi. sicut autem discnuntur diuinationes quas consequenter prohibet a praedictionibus uel adnuntiationibus
Abbreviated transcription (Latin):
genas feminas ꝑquas factũ est in salomone ut disceder& coreius adõ multiplicatio tam̃
generaliter ita prohibita est ut &iã siex hebreis solis eas multiplicass& contra hoc
praec eptũ fecisse merito argui poss&. XXUIII. Si autẽ suꝑ uenerit leuites exuna
ciuitatumtuarum ex omnibus filiis isrł ubi ipse in colit secundum quod cupit anima
eius in locũ quẽ elegit dñs id est si desiderauerit ire ad locum ubi dñs inuocatur. & mi¬
nistrabit nominiđi sui sicut omnes frutres eius leuitae qui adstant ibicoram dño:
partem pcertitam edet praeter uendentionem quae est secundum familiam:
quamdicat uendentionem obscurum est : nisi foste quia decimationes & primoge¬
nita praecepit uendi ab eis qui in longinquo habittrent. nemulta cogerentur
poracreced locum inuocationis dñi uel perora ducere ut illic ab eis denuo eme¬

Expanded text:
genas feminas, per quas factum est in Salomone, ut discederet cor eius a deo. multiplicatio tamen genas feminas, per quas factum est in Salomone, ut discederet cor eius a deo. multiplicatio tamen generaliter ita prohibita est, ut, etiamsi ex Hebraeis solis eas multiplicasset, contra hoc praeceptum fecisse merito argui posset. Si autem superuenerit Leuites ex una ciuitatum tuarum ex omnibus filiis Israhel, ubi ipse incolit, secundum quod cupit anima eius, in locum quem elegerit dominus — id est si desiderauit ire ad locum ubi dominus inuocatur — et ministrabit nomini domini dei sui sicut omnes fratres eius Leuitae qui adstant ibi coram domino; partem partitam edet praeter uenditionem, quae est secundum familiam. quam dicat uenditionem obscurum est; nisi forte quia decimationes et primogenita praecepit uendi ab eis qui in longinquo habitarent, ne multa cogerentur portare ad locum inuocationis domini uel pecora ducere, ut illic ab eis denuo eme
Abbreviated transcription (Latin):
sed desiderantibus permisit: uerum tam̃ precepit nefier& alienus sed frater id est exeo¬
don populo indigena non alieni gena: quod autẽ ait non poteris intellegendum est non
debebis xxvii. Derege cumloqueretur aiti non multiplicabit sibi uxores ut nondis ce¬
dat coreius : & argentum & aurũ non multiplicabit sibi ualde : undequeritur utrum
dauid contrahoc praeteptũ non fiterit: non enim unam habuit uxorem: nami desalo¬
mone manifestumest quodtrans geessus fuerit hoc praeceptũ & infeminis & in auro &
in argento: sedhini potius intelligitur ꝑ missum fuisse regibus. ut plures haberent quã
unam : multiplicare enim ꝓhibitisunt : quae ꝓhibitio non hab& trans gressionem si pau¬
cȩ fuerint sicut dauid fuerunt : non autem multae sicut salomoni : quamuis cũ ad didit
ut non discedat coreius hoc magis uidetur praecepisse nemulti plicando ꝑueniat ad alienis¬

Expanded text:
sed desiderantibus permisit. uerum tamen praecepit, ne fieret alienus, sed frater, id est ex eosed desiderantibus permisit. uerum tamen praecepit, ne fieret alienus, sed frater, id est ex eodem populo indigena, non alienigena. quod autem ait: non poteris, intellegendum est "non debebis". De rege cum loqueretur ait: <et> non multiplicabit sibi uxores, ut non discedat cor eius; et argentum et aurum non multiplicabit sibi ualde. unde quaeritur utrum Dauid contra hoc praeceptum non fecerit; non enim unam habuit uxorem. nam de Salomone manifestum est quod transgressus fuerit hoc praeceptum et in feminis et - in auro et in argento. sed hinc potius intellegitur permissum fuisse regibus, ut plures haberent quam unam; multiplicare enim prohibiti sunt. quae prohibitio non habet transgressionem, si paucae fuerint, sicut Dauid fuerunt; non autem multae, sicut Salomoni. quamuis cum addidit: ut non discedat cor eius, hoc magis uidetur praecepisse, ne multiplicando perueniat ad alieni