comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hocest ꝑ totũ mundum frum̃ta ꝑtotũ Zizania quiad eutroq dixit qui falli ñ
potest. sinite utrõq crescere usq: ad messemꝰ cohibeant itaq se frumentorũ
ꝑtotũmundum tantaubestate crescentium impii desestores. et non audeant
dequorundam Zitaniorum separatorum paucita tegloriari quod sigloriantur
etiã in hoc ipso procedunt aduersus eos idem illimaximianenses iniuditio
diuino adeos inomnib confundendos. et si sapiant corrigendos appositi:
quõ multos pauciores. praesidentia multitud inissuȩ ꝑsequuti sunt et ꝑsequendo
ad suã communionem aliquos eorum denuo conuesterunt acsicceteros iustissimos
quo paucissimos reliquerunt noninquis cõmunicat oriens a fricȩ nec africa orienti
non sane sed in paleis hȩreticis abarea dominica separatis. infrumentis autem
catholicis et interioribus paleis paleis omnino communicat oriens a fricȩ eta¬

Expanded text:
hoc est per totum mundum frumenta, per totum zizania, quia de utroque dixit qui falli non hoc est per totum mundum frumenta, per totum zizania, quia de utroque dixit qui falli non potest: sinite utraque crescere usque ad messem. Cohibeant itaque se frumentorum per totum mundum tanta ubertate crescentium impii desertores et non audeant de quorundam zizaniorum separatorum paucitate gloriari. quodsi gloriantur, etiam in hoc ipso procedunt aduersus eos idem illi Maximianenses in iudicio diuino ad eos in omnibus confundendos et si sapiant corrigendos appositi, quos multo pauciores praefidentia multitudinis suae persecuti sunt et persequendo ad suam communionem aliquos eorum denuo conuerterunt ac sic ceteros iustissimos quo paucissimos reliquerunt. Non, inquis, communicat oriens Africae nec Africa orienti. non sane, sed in paleis haereticis ab area dominica separatis; in frumentis autem catholicis et interioribus paleis omnino communicat oriens Africae et A
Abbreviated transcription (Latin):
falsumcum sit utrũq diuina ueritate prolatum nisi quia idem ipsiboni ueriq xp̃i¬
ani qui ꝑseipsos multisunt in conparationemalorũ falsorum que pͥtidem paucisuNT:
Sic multa granae quibus horrea magna conplentur. pauca dicimus in comparatio¬
ne palearum ⁊ Sicetiã ut deipso dĩ testamentodicam quod factum est adabrahã
deseminecius quod est xp̃sꝰ multa esfelle quas numerare non possumus equibus
tã grandecelum undiquecircum fulget paucasdicimus in comparatione arenȩ
maris: foste stellȩ significauerint sp̃itales xp̃ianos maris autẽ arena carnales
ꝑquos etex quib etiam hȩreses et schismata fiunt̾utroq tam̃ genereplenus est
mundus. quia idem dñ sdicit ager est hicmundus: Et tuipse tibi ueritate extor¬
quente dixisti innomen xp̃i totus cotidie uestitur mundus: ꝑ totũ igitur agrũ

Expanded text:
falsum, cum sit utrumque diuina ueritate prolatum, nisi quia idem ipsi boni uerique chrifalsum, cum sit utrumque diuina ueritate prolatum, nisi quia idem ipsi boni uerique christiani, qui per se ipsos multi sunt, in conparatione malorum falsorumque itidem pauci sunt. sic multa grana, quibus horrea magna conplentur, pauca dicimus in comparatione palearum, sic etiam — ut de ipso dei testamento dicam, quod factum est ad Abraham de semine eius, quod est Christus — multas stellas, quas numerare non possumus, e quibus tam grande caelum undique circumfulget, paucas dicimus in comparatione harenae maris. forte stellae significauerint spiritales christianos, maris autem harena carnales, per quos et ex quibus etiam haereses et schismata fiunt, utroque tamen genere plenus est mundus, quia idem dominus dicit: ager est hic mundus et tu ipse tibi ueritate extorquente dixisti: in nomen Christi totus cotidie uertitur mundus. per totum igitur agrum,
Abbreviated transcription (Latin):
num est amaris fluctib: plenũ est etdulcib: piscibus: inpaucis inquis frequen¬
ter est ueritas. erraremultorum est: et ne uerbistuis tantȩ illius sterelis fecun¬
ditati contradicere uidereris cuidictũẽ multifilii desestȩ magisquam eius
quȩhabetuirum : adhibuisti exeuangelio testimonium. qñm paucisunt
qui saluantur: Solucergoquestionem quomodo ipsedñs dicat. quã asta et angus¬
taest uia quȩducitaduitam. et pauci sunt qui inueniunteam : Et idemipse alibi
dicat: Multiahoriente etoccidente uenient et recumbent cũ abraham etisa ac
et ia cob in regnocelorum: quomodo etiam in a pocalipsi demonstratur eorũ mul¬
titudo quãnumerare nemo potest. ex omnigente et tribu edinguahabentiũ
stolas albas palmasqueferentium. qui pressuras propt̃ fidem xp̃i sustinuerant:
quomodo idem sint pauei qui multineq enum alterum horũ est uerum alterũ

Expanded text:
num est amaris fluctibus, plenum est et dulcibus piscibus. In paucis, inquis, frequennum est amaris fluctibus, plenum est et dulcibus piscibus. In paucis, inquis, frequenter est ueritas, errare multorum est, et ne uerbis tuis tantae illius sterilis fecunditati. contradicere uidereris, cui dictum est: multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum, adhibuisti ex euangelio testimonium: quoniam pauci sunt qui saluantur. solue ergo quaestionem, quomodo ipse dominus dicat: quam arta et angusta est uia quae ducit ad uitam, et pauci sunt qui inueniunt eam, et idem ipse alibi dicat: multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et lacob in regno caelorum, quomodo etiam in Apocalypsi demonstratur eorum multitudo, quam numerare nemo potest, ex omni gente et tribu et lingua. habentium stolas albas palmasque ferentium, qui pressuras propter fidem Christi sustinuerant, quomodo idem sint pauci qui multi. neque enim alterum horum est uerum, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
crprianus etiam sineius cõmunionem non tantum sint uerum appccreant
peccatores. dicens. Nam etsiuidentur in ecclesia eẽ TNania nontameni inpedi¬
ridebet uel fides. uel caritas nr̃a ut quõ zizaniam eẽ in ecclesia cernimus ipsi
deecclesia recedamus: hicettu responde sitibi placet ueri aliquid respondere
et quomodo implebitur quod scriptum est filius malus ipseiustum dicit
ex itum autem suum non abluit: daergo ad filiũ malũmaximianenses.
damnet et ꝑ sequatur. damnatis et ꝑsecutis reconcilia retur uelsiconu in¬
catur uelsi confundatur uelsi corrigatur quomodo inquis totus orbis
communioneũra plenus est. ubitãmultȩsunt hereses quarum uobis nulla
cõmunicat: immo non tantum hȩreticis uerũ etiam ceteris hominib: malis
plenus est orbis. et scis acfidelibus dĩ seruis plenus est orbis. quiaet mare ple¬

Expanded text:
Cyprianus, etiamsi in eius communione non tantum sint uerum appareant Cyprianus, etiamsi in eius communione non tantum sint uerum appareant peccatores, dicens: nam etsi uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet uel fides uel caritas nostra, ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus ipsi de ecclesia recedamus? Hic et tu responde, si tibi placet ueri aliquid respondere. et quomodo implebitur quod scriptum est: filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit? coarguat filium malum, Maximianenses damnet et persequatur, damnatis et persecutis reconcilietur: uel sic conuincatur, uel sic confundatur, uel sic corrigatur. quomodo, inquis, totus orbis communione uestra plenus est, ubi tam multae sunt haereses, quarum uobis nulla communicat? immo non tantum haereticis, uerum etiam ceteris hominibus malis plenus est orbis et sanctis ac fidelibus dei seruis plenus est orbis, quia et mare ple
Abbreviated transcription (Latin):
diuinorum eloquiorum calumniaris intuendo residua gentium quae noncłs
occupauit ecclesiãetquanta occupauerit unde adesidua tenenda cotidie diffun¬
ditur non attendis: quomodoerum prophetiarum istarum futurã ꝑfectionẽ
non negas. quitantum ꝓuectum cui debetur ipsa ꝑfectionegare non dubitas non di¬
coaduersus uoces diuinas. sediam et aduersus tuas. nam et deteuimagna ipsius ueri¬
tatis ex pressum est utdiceres nesciens uel non attendens quid dixeris. quod inxp̃i¬
anum nomen totus cotidieuestitur mundus: Curergo huicecclesiȩ quaetoto
mundo crescendo dilatatur non cõmunicat parsdonati uidelicet neapeccatori¬
bus polluatur ⁊e tubiest quod non istam ur̃am quȩ in africaremanen s orbit̃ra¬
rum calumniatur. aut ex africa in paucis latentibus peregrinatur. sed illã
quȩramos suos puniuersam terrã copiam ubestatis extendit. noluit deseri

Expanded text:
divinorum eloquiorum calumniaris, intuendo residua gentium, quae nondum divinorum eloquiorum calumniaris, intuendo residua gentium, quae nondum occupavit Ecclesia; et quanta occupaverit, unde ad residua tenenda quotidie diffunditur, non attendis. Quomodo enim prophetiarum istarum futuram perfectionem non negas, qui tantum provectum, cui debetur ipsa co aduersus uoces diuinas, sed iam et aduersus tuas? nam et de te ui magna ipsius ueritatis expressum est, ut diceres nesciens uel non attendens quid dixeris, quod in christianum nomen totus cotidie uertitur mundus. cur ergo huic ecclesiae, quae toto mundo crescendo dilatatur, non communicat pars Donati? uidelicet ne a peccatoribus polluatur. et ubi est, quod non istam uestram, quae in Africa remanens orbi terrarum calumniatur aut ex Africa in paucis latentibus peregrinatur, sed illam. quae ramos suos per uniuersam terram copia ubertatis extendit. noluit deseri
Abbreviated transcription (Latin):
non pasturis. quõ multi filidesestȩ magisquã cius quȩ habet uirum : Dixttep̃i
ui dñ sdilata locum taber naculi . et aulastuas confige non est quod parcas. porrige
longius funiculos. palos ualidos confirmaetiam atq etiam indextrã atq: sinis¬
tram extendens: semenimtuum hereditabitgentes et ciuitates quȩdes estȩ
erant in habitabis. ñ est quod metuas. prȩualebis enims necerubescas qđ detestabi¬
lis fueris confusionẽenim in ꝑpetuum obliuisceris ignominiȩ iuiduntatis tuae
p̃eris memor quo egosũd ñs quifatio te dñs nom̃ei et quieruitte ipseds irł uniuer¬
sȩ terrȩ uocabitur. in hiscestelitteris scĩ peclesiam didicit cyprianus utdiceret
sic eclesiad ñ i luce ꝑfusa ꝑorbem totum radiossuos porrexit ramos suos. ꝓuni¬
uersam terram̃ copiam ubestatis extendit: huiceresconi tantȩ mani festationi

Expanded text:
non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam eius quae habet uirum. dixit enim dominus: dilata locum tabernaculi tui et aulas tuas confige — non est quod parcas —, porrige longius funiculos, palos ualidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae non eris memor. quoniam ego sum dominus qui facio te, dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. In his certe litteris Sanctis ecclesiam diSic Ecclesia Domini luce perfusa, per orbem totum radios suos porrexit, ramos suos per universam terram copia ubertatis extendit . Huic, Cresconi, tantae manifestationi
Abbreviated transcription (Latin):
buntur et conuestentur ad dñm uniuersi finesterrȩ : Etadorabunt in conspec¬
ipsetestatur dominabitur amariusq ad marecta flumine usq adderminos
orbis terre Coram illo decident aechiopes et inimicieius terram lingent Reges
tharsis et insule munera offerent reges a rabum et sabadona adducent. Etadora¬
bunt eum omnes regesterrȩ omnes gentes seruient illi ⁊Agnoscis xp̃m ubidicit᷑
adiudeos non est mihi uolunta s in uobis dicit dñsomnipotens necaccipiam sacri¬
ficia demanibus uris qui a utique xp̃iaduentus abstulit illa omnia sacrificia
iudeorum : et non agnoscis ecclesiam ineo quod sequitur. quõ abostusolis usq ad
occasum glorificatum est nomen meũ ingentib. dicitdñs omnipotensg¬
noscis xp̃m in eo quoddicit propheta. sicut ouis adimmolandum ductus est.
etcetera quȩibi deillo tãquã ineuangelio leguntur : et non agnoscis ecclesiam
ineo quod paulo postdicit Lȩtare sterilis que nom paris erum peetlamaque

Expanded text:
buntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspecipse testatur, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: coram illo decident Aethiopes, et inimici ejus terram lingent. Reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent; et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi. agnoscis Christum ubi dicitur ad Iudaeos: non est mihi uoluntas in uobis, dicit dominus omnipotens, nec accipiam sacrificia de manibus uestris — quia utique Christi aduentus abstulit illa omnia sacrificia Iudaeorum —, et non agnoscis ecclesiam in eo quod sequitur: quoniam ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omniagnoscis Christum in eo quod dicit propheta: sicut ouis ad immolandum ductus est et cetera quae ibi de illo tamquam in euangelio leguntur, et non agnoscis ecclesiam in eo quod paulo post dicit: laetare, sterilis, quae non paris, erumpe et clama quae
Abbreviated transcription (Latin):
meas et pedes dinumerauerunt omnia ossamea. Ipsi uero considera uerunt
et conspexerunt mediuiserunt sibi uestimenta mea. et suꝑuestem meã miserunt

Expanded text:
meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea. ipsi uero considerauerunt meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea. ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me, diuiserunt sibi uestimenta
Abbreviated transcription (Latin):
patasint. et quem ad modum inceteras euangelium crescendo fructificare non ces¬
set donec in omnibus cum fuerit prȩdicatum ueniat finis: Sicenim dñs ait:
et p̃dicabitur hoceuangelium in uniuerso orbem intestimoniũ omnib gentibus.
quod prȩdictum est. depastedonati putetis incipiendum non ex illis eclesiis quas
apostoli plantauerunt. quib non cõmunicat parsdonati a netipsas ut mundũ
impleat rebaptizare conabitur cum catholica ꝑcuncta crescente illa et in ipsa
a frica cotidie minuat: õ uesana ꝑuersitas hominum laud aritecredis. de xp̃o
credendo quod non uides: etdãnarite non credis deecclesia negando quoduides
cum illud caput incȩlosit hoccorpus in terra: agnoscis xp̃m ineo quod scriptũ ẽ
Exaltaresuꝑ cȩlosds̃ et nonagnoscis ecclesiam in eo quod sequitur. Et super
omnem terrã gloriatua. Agnoscis xp̃m in eo quod scriptũ est Foderunt manis

Expanded text:
pata sint et quemadmodum in ceteras euangelium crescendo fructificare non cespata sint et quemadmodum in ceteras euangelium crescendo fructificare non cesset, donec in omnibus cum fuerit praedicatum ueniat finis. sic enim ipse dominus ait: et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus, quod praedictum est de parte Donati putetis incipiendum. non ex illis ecclesiis quas apostoli plantauerunt, quibus non communicat pars Donati. an et ipsas, ut mundum impleat, rebaptizare conabitur, cum catholica per cuncta crescente illa et in ipsa Africa cotidie minuatur? o uesana peruersitas hominum! laudari te credis de Christo credendo quod non uides, et damnari te non credis de ecclesia negando quod uides, cum illud caput in caelo sit, hoc corpus in terra. Agnoscis Christum in eo quod scriptum est: exaltare super caelos, deus, et non agnoscis ecclesiam in eo quod sequitur: et super omnem terram gloria tua. agnoscis Christum in eo quod scriptum est: foderunt manus
Abbreviated transcription (Latin):
copiosa pro¬
missa est ut dicer etur ei sic erit sementuũ sicut stellȩ cȩli. et sicut arena ma¬
ris quȩ non potest dinumerarii huictu multi plicationi atq libestatieccle¬
siȩ quȩ toto or bedilatatur. quȩ prophetã siccreditur. si comnium etiam
in fidelium oculis ex hibetur. utclaudat etiamora paganorum qui aduer¬
suseam paucissimi remanserunt: pastemdonati audes p̃ponere dicens.
quod et prȩter africam nescio quos habeatis. quib tamen non apparentib
ex africauos soli remittere episcopos non negatis. unum aut duosaut ut
multum tres: et ar gumentares in aniter contraeuidentissimã ueritatẽ
quod ideo nobis non totus orbis communicet. quia uel adhuc multa sunt gentium
barbarum que in xp̃m nondum crediderunt uel sub nomine xp̃i haereses multae
a cõmunione nirȩ soci&atis aliene. pecattendis nec saltem abscientibus quęris qua
multam ipsarum barbarum gentium quas com memorastixp̃i iam nominimanci¬

Expanded text:
opiosa proopiosa promissa est, ut diceretur ei: sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut arena maris quae non potest dinumerari. huic tu multiplicationi atque ubertati ecclesiae, quae toto orbe dilatatur, quae prophetata sic creditur, sic omnium etiam infidelium oculis exhibetur, ut claudat etiam ora paganorum, qui aduersus eam paucissimi remanserunt, partem Donati audes praeponere, dicens quod et praeter Africam nescio quos habeatis, quibus tamen non apparentibus ex Africa uos solere mittere episcopos non negatis unum aut duos aut ut multum tres, et argumentaris inaniter contra euidentissimam ueritatem, quod ideo nobis non totus orbis communicet, quia uel adhuc multa sunt gentium barbararum, quae in Christum nondum crediderunt, uel sub nomine Christi haereses multae a communione nostrae societatis alienae. Nec attendis nec saltem ab scientibus quaeris, quam multa ipsarum barbararum gentium quas commemorasti Christi iam nomini manci
Abbreviated transcription (Latin):
adericis et circum cellionibus tamquam dentibus ec calcibus uris grauiterdũ
uoscuramus ad fligimur: Nolite eẽ in grati talimedicinȩ. quamestis imita¬
tietuos: felicianum et prȩtex tatum ꝑsequutionib correx istis atq utinã
totũ corrigeretis. et sicut illi aduos: ita illietuos ad matrem catholicam re¬
diretis: contra quam frater cresconi tantaes elatus audacia. ut a mecõme¬
morata etiam illa diuina testimonia refellere conareris. et obstrepere dĩ
uocibus: hocenim posui in illa epistola contraquam loqueris. quod in scõ libro
est desemine abrahȩ ad illum patremnrm dõdicente inseminetuo bene¬
dicentur omnes gentes. quod testamentum appellat apostolus dicens.
fratres secundum hominẽdico. tam̃ hominis confirmatum testamentũ
nemo irritum facit aut suꝑ ordinat abra hȩ dictȩ sunt promissiones
et seminieius. nondicit et seminibus tam quã in multis sed taquã in uno.
et seminituo quod est xp̃s: huiusseminis fecunditas tã copiosa pro¬

Expanded text:
ericis et circumcellionibus tamquam dentibus et calcibus uestris grauiter, dum uos curamus, adfligimur. nolite esse ingrati tali medicinae quam estis imitati; et uos Felicianum et Praetextatum persecutionibus correxistis. atque utinam totum corrigeretis et sicut illi ad uos, ita illi et uos ad matrem catholicam rediretis! Contra quam. frater Cresconi, tanta es elatus audacia, ut a me commemorata etiam illa diuina testimonia refellere conareris et obstrepere dei uocibus. hoc enim posui in illa epistula contra quam loqueris, quod in sancto libro est de semine Abrahae, ad illum patrem nostrum deo dicente: in semine tuo benedicentur omnes gentes. quod testamentum appellat apostolus dicens: fratres, secundum hominem dico. tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit aut superordinat. Abret semini eius. non dicit et seminibus\' tamquam in multis, sed tamquam in uno et semini tuo\\ quod est Christus. huius seminis fecunditas tam c
Abbreviated transcription (Latin):
dum adulteras qui a bominaris idola sacrilegium facis: et illud precipue in quo
enim alterũ iudicas teipsũ condempnas : cademenim agis quiiudicas: hosergo
traditores quibus confessis territus est secundus ignouit secum habuit in car¬
thaginiensi concilio et in absentes non confessos dixerunt sententias qui pre¬
sentes desua non sunt confessionedamnati. hoc concilium non maneret nec in
posteritatis memoriã ꝑduraret. ni sidescriberetur aliis cum seruaretur ab eis

Expanded text:
dum adulteras, qui abominaris idola sacrilegium facis, et illud praecipue: in quo dum adulteras, qui abominaris idola sacrilegium facis, et illud praecipue: in quo enim alterum iudicas, te ipsum condemnas; eadem enim agis qui iudicas. hos ergo traditores, quibus confessis territus Secundus ignouit, secum habuit in Carthaginiensi concilio, et in absentes non confessos dixerunt sententias, qui praesentes de sua non sunt confessione damnati. hoc concilium non maneret nec in posteritatis memoriam perduraret, nisi describeretur ab aliis, cum seruaretur ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
ria centurionis uictoria garbedixit: qui uobis uidetur: responderunt: habeNt
dm̃cui reddant rationem: secundus dixit: uosscitis etds sed eteȩtomnes res¬
ponderunt dõ gratias: hostutraditores quicũ aliis apud casthaginem incȩ¬
cilianum et sotioseius dixerunt sententias. interquos et siluanus cistensis
fuit decuius traditionegesta mox inseram. predara uidelicet ratione
defendis: hocenim dehis iampluribus utiq dicturu ses quod deuno silua¬
no tãquã magnum aliquid dictandum putasti hincte arbitratus mani¬
feste falsũcrimen quodei traditionis obicitur demonstrare. quia interposu¬
isti sententiam eius qua in concilo int̃ceteros episcopos contracecilianum
etalios communionis eius pasticipes dixit tamquam fieri non posset ut tra¬
ditores traditor condemnarei: prudentius enim tuuides istaquã paulus a pos¬
tolus : Namille quibusdam resobicebat absurdas nec considerabat non posse
fiers quod dicebat: qui praedicas non furandum furaris. quidicis non adulteran¬

Expanded text:
ria centurioni et Victori a Garbe dixit: Quid vobis videtur? Responderunt: Habent Deum, cui reddant rationem. Secundus dixit: Vos scitis etponderunt: deo gratias. Hos tu traditores, qui cum aliis apud Carthaginem in Caecilianum et socios eius dixerunt sententias, inter quos et Siluanus Cirtensis fuit, de cuius traditione gesta mox inseram, praeclara uidelicet ratione defendes. hoc enim de his tam pluribus utique dicturus es, quod de uno Siluano tamquam magnum aliquid dictandum putasti, hinc te arbitratus manifeste falsum crimen quod ei traditionis obicitur demonstrare, quia interposuisti sententiam eius, quam in concilio inter ceteros episcopos contra Caecilianum et alios communionis eius participes dixit, tamquam fieri non posset, ut traditores traditor condemnaret. prudentius enim tu uides ista quam Paulus apostolus. nam ille quibusdam res obiciebat absurdas nec considerabat non posse fieri quod dicebat: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulteran
Abbreviated transcription (Latin):
atq prȩdonum: Namquehorrendis armaticuiusq generis telis. terribiliter uagan¬
do nondico ecclesiasticam. sedipsam humanam quietem pacemq ꝑturbant noctur¬
nis agressionib: clericorum catholicorum inuasas domos nudas atq in anes relinquunt
ipsosetiam raptos etfustib tunsos. ferroq concisos. semiuiuos abiciunt insuꝑ nouo
etante hac inaudito sceleris genere oculis eorum calcem aceto ꝑmixto infundentes
etinfercientes quo seuellere conpendio poterant. ex crutiare amplius eligunt quã
citius excę̧care : Nam primotantum calce adhoc facinus utebantur. sed postea¬
quam illos quib hoc fecerant cito salutem reparas sedidicerunt. acetũ addiderunt:
omitto ante quanta cõmiserunt: quib. easdem leges aduersus errore murm constitui
coegerunt magis xp̃iana mansuetudine temperatas quã in tã magna sclera ui
congrui uigoris exertas ep̃is catholicus athubursicͣubuere seruus nomine cum

Expanded text:
atque praedonum. namque horrendis armati cuiusque generis telis terribiliter uagando non dico ecclesiasticam, sed ipsam humanam quietem pacemque perturbant, nocturnis adgressionibus clericorum catholicorum inuasas domos nudas atque inanes relinquunt, ipsos etiam raptos et fustibus tunsos ferroque concisos semiuiuos abiciunt. insuper nouo et antehac inaudito sceleris genere oculis eorum calcem aceto permixto infundentes et infercientes, quos euellere conpendio poterant, excruciare amplius eligunt quam citius excaecare. nam primo tantum calce ad hoc facinus utebantur, sed posteaquam illos, quibus hoc fecerant, cito salutem reparasse didicerunt, acetum addiderunt. Omitto ante quanta commiserint, quibus easdem leges. aduersus errorem uestrum constitui coegerunt, magis christiana mansuetudine temperatas quam in tam magna scelera ui congrui uigoris exertas. episcopus catholicus a Thubursicubure Seruus nomine cum
Abbreviated transcription (Latin):
ruit neces seest fatetur. dequib diciturꝰ seecclesiȩ reddidissent et antediem prestitu¬
tum restituties sent quȩ uerba ipseposuisti eos deniq dequib. dicitur ad matrem
ecclesiam redire ꝑ misimus de in nocentium reditugratulamur.: acneangustum¬
redeuntib tempus spem salutis astatȩdiei pressura subducatusq in illumdiem:
agnitionis pandimus ianuam ut in tegrihonoris hacfidei regressi habeant fun¬
damenta quaquisquã siingredinequi uerit pigra segnitia sciat sibi ad omnes
ueniales aditus uiam eẽ subductam. et post prȩstitutũ diem redeuntib fix a
pęnitentiã quȩ uerba trecentietdecem insententia sua totiens inculcarunt:

Expanded text:
ruit, necesse est fateatur de quibus dicitur: se ecclesiae reddidissent et ante diem praestituruit, necesse est fateatur de quibus dicitur: se ecclesiae reddidissent et ante diem praestitutum restituti essent — quae uerba ipse posuisti —, eos denique de quibus dicitur: ad matrem ecclesiam redire permisimus\': redeuntibus tempus, spem salutis arctatae diei pressuragnitionispandimus ianuam, utintegri honoris ac fidei regressi habeant fundamenta. quam quisquam si ingredi nequiuerit pigra segnitia, sciat sibi ad omnes ueniales aditus uiam esse subductam\': et post praestitutum diem redeuntibus fixa paenitentia\' — quae uerba trecenti et decem in sententia sua totiens inculcarunt
Abbreviated transcription (Latin):
siquis ex hisnon vkiani seu urȩ cõmunioni reddiderunt deinnocentium
estis reditu gratulati eorum scilic& quos sacrilegi surculi non polluere planta¬
riã quiduos promeruerunt totdies UIII mensum adie viii ł maiarũ usq ad
diem viii Kiafi. quosita scĩficastis. ut ꝑeosquicũq cõmunionis sacrilegratq
dãnati maximiani cohȩrerent ñ polluerent᷑. Necefficerentur nocentes : et
quiduos offendit tam sc̃s dies natalis ipsius dñi nr̃i ut solus aduentu et transitu
suo pollueret in nocentes. atq in eis quiinilloschis mate baptizarunt ꝑ illosom¬
nes dies sc̃s maneret baptismus xp̃i et inmundus fieret ꝑ natalem xp̃iquid
non audeat humana temeritas cũ insententiam nefandi prȩcipitatur erro¬
ris quãrelinquere ꝓpt̃ uanitatem pud& et defendere contra ueritatem ñpud&,
sed quidhinc plura ubi quilibet obstinatissimus qui contraomnes uoces rationis obdu¬

Expanded text:
si qui ex his nonum Kl Ian se uestrae communioni reddiderunt, de innocentium si qui ex his nonum Kl Ian se uestrae communioni reddiderunt, de innocentium estis reditu gratulati. eorum scilicet quos sacrilegi surculi non polluere plantaria. quid uos promeruerunt tot dies VIII mensum a die VIII Kl Maiarum usque ad diem VIII Kl Ian, quos ita sanctificastis, ut per eos quicumque communioni sacrilegi atque damnati Maximiani cohaererent, non polluerentur nec efficerentur nocentes: et quid uos offendit tam sanctus dies natalis ipsius domini nostri, ut solus aduentu et transitu suo pollueret innocentes, atque in eis qui in illo schismate baptizarunt per illos omnes dies sanctus maneret baptismus Christi et inmundus fieret per natalem Christi? Quid non audeat humana temeritas, cum in sententiam nefandi praecipitatur erroris, quam relinquere propter uanitatem pudet et defendere contra ueritatem non pudet? sed quid hinc plura, ubi quilibet obstinatissimus, qui contra omnes uoces rationis obdu
Abbreviated transcription (Latin):
tis alienis cui nullũ dilationis constituistiscũ tantasit ur̃a potentia ut homines quap¬
douolust᷑ peccatorib socientur. et quando uolueritis inquinentur. innocentes
etiã polluti erant quib: in pastemaximianidabatur dilatio intracuiusdiem sire¬
mearent aduosihaberent integrihonoris acfidei fundamentas sia utẽ illedies eis
non redeuntibus prȩterirent tuncpolluti. tuncscelerati. tunc ꝑ ditisuppliciũ
dãnationis incurrerent. tunchumiliaretur ꝑpenitentiam degradatiom ira prȩ¬
dicentiũ hominum noniam ut ueus pro uerbium festur quod uolumus scmest sed
etiam quando uolumus et quã diuuolumus contingat alicuiurm innaueorare
nobiscũ iam pollutus iã traditor appellatur. cõmunicant altariadãnatorespri¬
miani cũmaximianoueritatis adultero ecdesiȩ matris in imicodathȩ core etha¬
biron ministro et ꝑ uUIII menses in nocentes inpollutique ꝑsistunt: proinde

Expanded text:
tis alienis, cui nullum diem dilationis constituistis. cum tanta sit uestra potentia, ut homines quando uolunt peccatoribus socientur et quando uolueritis inquinentur? innocentes et impolluti erant, quibus in parte Maximiani dabatur dilatio, intra cuius diem si remearent ad uos, haberent integri honoris ac fidei fundamenta; si autem ille dies eis non redeuntibus praeteriret, tunc polluti, tunc scelerati, tunc perditi supplicium damnationis incurrerent, tunc humiliarentur per paenitentiam degradati. o ratio mira praedicentium hominum non iam, ut uetus prouerbium fertur, quod uolumus sanctum est, sed etiam \'quando uolumus et quamdiu uolumus\'! contingat alicui uestrum in naue orare nobiscum. iam pollutus, iam traditor appellatur: communicant altaria damnatores Primiani cum Maximiano ueritatis adultero, ecclesiae matris inimico, Dathae, Corae et Abiron ministro et per VIII menses innocentes inpollutique persistunt. proinde
Abbreviated transcription (Latin):
tud ineplenumest̃ et tam̃ quando cũ illo uri concordauerunt baptismum quem
talis dederant non ipsius eẽ sed xp̃i aliquando ui ueritatis territicognouerunt .
ageiam uideamus suo loco inepistolatu demaximianensium causa quomodo
teexuas: omnesenim qui has litteras legunt expectant proculdubio uelquid
hincediccum sit. ubidictum sit estuelame quid res ponst itaq deoptatogildoniano
quod obiectis meis respondisti nolo discutere nolo inhominis causa decuius auris dam¬
natione nihilegodiutius immorari fatio: cesteiacturãhuius obiectiethoc fostasse apud
posteros cumillius fuerit oblitterata memorioc : Nuncuero quam diu sunt homines
quiuitam illius mores quenouerunt parũ medeillo dix isse quam falsum potius
conquerentur: Neq enimsiclegunt litteras nr̃as uttuqui ex me quȩris. illequem

Expanded text:
tudine plenum est. et tamen, quando cum illo uestri concordauerunt, baptismum quem tudine plenum est. et tamen, quando cum illo uestri concordauerunt, baptismum quem talis dederat non ipsius esse, sed Christi aliquando ui ueritatis territi cognouerunt. Age iam uideamus suo loco, in epistula tua de Maximianensium causa quomodo te exuas. omnes enim, qui has litteras legunt, expectant procul dubio uel quid hinc a te dictum sit ubi dictum est uel a me quid responsum sit. itaque de Optato Gildoniano quod obiectis meis respondisti, nolo discutere, nolo in hominis causa, de cuius a uestris damnatione nihil ago, diutius immorari. facio certe iacturam huius obiecti, et hoc fortasse apud posteros, cum illius fuerit oblitterata memoria. nunc uero, quamdiu sunt homines, qui uitam illius moresque nouerunt, parum me de illo dixisse quam falsum potius conquerentur. neque enim sic legunt litteras nostras ut tu, qui ex me quaeris, ille quem
Abbreviated transcription (Latin):
priorib pastibus epistolȩcuac non tẽdefendisse puto quod etiam ipseconsideras
in his que superius satis diximus. nonergo sicut tibiuideris et quasi certus exultas
illa omnia quça petiliano uel quolibet aliodita sunt rectedicta concludis ĩ psoquip¬
peordine quo atebreuit uelutrecolendo. reminiscendo decursa sunt ego potius inhac
causa maximia nensium non carectedicta concludo. quia necconscientia scẽdantis
erat in felitiano quando maximiano cõheres catena sacrilegii trahebatur eta fa¬
mosi criminis reo acꝑhoc amanifesto ꝑfidobaptizabantur quia ab illobapti¬
⁊abantur. Nec origo etradix eccaput ad salutem illiserat homo sacrilegus. Nec
arborbona erat in sacrilegi schis maticis societatedamnatus. et adhuc in eodem
sacrilegio consticutus necbonuserat quidebonothes auro cordis sui prõferret bona
quando deillo etdealiis ciussociis dicebatur. Quorũ õsmaledictione etamari¬

Expanded text:
prioribus partibus epistolae tuae non te refellisse, puto quod etiam ipse consideras prioribus partibus epistolae tuae non te refellisse, puto quod etiam ipse consideras in his quae superius satis diilla omnia, quae a Petiliano uel quolibet alio dicta sunt, recte dicta concludis. ipso quippe ordine, quo a te breuiter uelut recolendo reminiscendo decursa sunt, ego potius in hac causa Maximianensium non ea recte dicta concludo. quia nec conscientia sancte dantis erat in Feliciano, quando Maximiano cohaerens catena sacrilegii trahebatur, et a famosi criminis reo ac per hoc a manifesto perfido baptizabantur qui ab illo baptizabantur, nec origo et radix et caput ad salutem illis erat homo sacrilegus nec arbor bona erat in sacrilegi schismatis societate damnatus et adhuc in eodem sacrilegio constitutus, nec bonus erat qui de bono thesauro cordis sui proferret bona, quando de illo et de aliis eius sociis dicebatur: quorum 08 maledictione et amari
Abbreviated transcription (Latin):
crilego schis matȩ baptizauerat ur̃i non bapti zauerint ethincsaltem disce quic¬
quid illudest quod deio hannis baptismo uellegitur uel disseritur adhaccausa
cẽpenitus alienum: quid autem tibi uisum sit nescio utiudȩos quib: ait petrus
baptizatos. qui post tot generationes natifuerunt quã illed ĩ famulus maiores¬
corum prubrũmare transiecit autsi propterca mor sebaptismum habebant quia ex
illis propagatisunt quos inmoise baptizatos dicita postolus audedicereomnes
quinascuntur exfidelibus xp̃ianis. xp̃ianum habere iam baptismum quoduides
ut arbitror quanta uanitatedicatur sed quo modo sehabeat illudetiam si post mo¬
rsendi famulum a postolibaptizassent. teurguerem reddere rationem. Cur past
felitianum maximianensem sacrilegumuri non baptizas sentꝰ iamillud quod posui
sierrabant illi qui uolebantẽẽ pauli quetandem spescorum est quiuolunt eedonati:

Expanded text:
crilego schismate baptizauerat uestri non baptizauerint, et hinc saltem disce, quidcrilego schismate baptizauerat uestri non baptizauerint, et hinc saltem disce, quidquid illud est quod de Iohannis baptismo uel legitur uel disseritur, ab hac causa esse penitus alienum. quid autem tibi uisum sit nescio, ut Iudaeos, quibus ait Petrus:baptizatos, qui post tot generationes nati fuerunt quam ille dei famulus maioreseorum per Rubram Mare transiecit. aut si propterea a Moyse baptismum habebant, quia ex illis propagati sunt quos in Moyse baptizatos dicit apostolus, aude dicere omnes, qui nascuntur ex fidelibus christianis, christianum habere iam baptismum. quod uides, ut arbitror, quanta uanitate dicatur. sed quomodo se habeat illud, etiamsi post Moysen dei famulum apostoli baptizassent, te urgerem reddere raFelicianum Maximianensem sacrilegum vestri non baptizassent. 30. Jam illud quod posui, Si errabant illi qui volebant esse Pauli , quae tandem spes eorum est qui volunt esse Donati ?
Abbreviated transcription (Latin):
cognouistis non ipsius seddĩ fuisse quod dabat: ceste ꝑspicisquomodo a me descrip
tura scã cõmemoratum est. bonũ ẽẽ confidere indño quam confidere in hominem
tequemnaniter quantum adhanccausam ꝑtinet respondisse. quod ineo magis
ut iustus et fidelissit ꝑquem hoc sacramentum celebratur inquiras. quia spem
et fidutiam dĩ non hominis habesdĩ cẽ autem fidem atq iustitiam quã semper
in eiusministris attendis eccemfeliciano quando fuit famosicriminis reus. nec ius
titia nec fides erat. et tam̃ baptis muserat: et quib: ab eodatus est. cũ a uobis collectiseis
accessisse iustitiam dicitis baptismum defuisse non dicis. proindequod dein¬
ceps a mequȩris sia quocũq et quomodocumq datum baptis ma rescindi nonde¬
bet. Cur post iohannẽ a postolibapti zauerint :cur postfelicianum quos insa¬

Expanded text:
cognoucognoutura sancta commemoratum est, Bonum esse confidere in Domino, quam confidere in homine : teque inaniter, quantum ad hanc causam pertinet, respondisse, quod ideo magis ut justus et fidelis sit per quem hoc sacramentum celebretur inquiras, quia spem et fiduciam Dei, non hominis habes; Dei esse autem fidem atque justitiam, quam semper in ejus ministris attendis. Ecce in Felicititia nec fides erat, et tamen baptismus erat et quibus ab eo datus est, cum a uobis collecti sunt, eis accessisse iustitiam dicitis, baptismum defuisse non dicitis. Proinde quod deinceps a me quaeris: si a quo, cumque et quomodocumque datum baptisma rescindi non debet, cur post Iohannem apostoli baptizauerint
Abbreviated transcription (Latin):
gat sed qui incrementum datds̃. tequae frustra dixisse recolis. sicut qui plantat
etrigat non nisi colonus diligens et fidelis inquiritur. sicetiã insacramento
baptismatis non nisi iustissimus operarius ad probatur Teccenecdiligens nec fidelis¬
neciustissimus. sed potius salutissuȩ nec legens etͦ fidelis etͥiustissimus felicianus fuit.
quando max imiano sociatus. et sicut trecenti et decemuri uniusore disestissimo
ꝑsonant in catena sacrilegii constitutus baptismũs quẽ non ausi estis rescindere
ministrauit: ceste adhanc causam cernis non ꝑtinere testimonium quod ex prophe¬
ta posuisti. dabo uobis pastores secundum cormeum. et pascent uos pascentescum
disciplinaꝰ felicianusenim nec secundum cordĩ sacrilegus erat. necoueseius in sacri¬
lego schis matepascebat cumdisciplina. et tamen baptizabat eos. inquib receptis

Expanded text:
gat, sed qui incrementum dat deus, teque frustra dixisse recolis: sicut qui plantat gat, sed qui incrementum dat deus, teque frustra dixisse recolis: sicut qui plantat et rigat non nisi colonus diligens et fidelis inquiritur, sic etiam in sacramento baptismatis non nisi iustissimus operarius adprobaturnec justissimus, sed potius salutis suae negligens, et infidelis, et injustissimus Felicianus fuit, quando Maximiano sociatus, et sicut trecenti et decem vestri unius ore disertissimo personant, in catena sacrilegii constitutus, Baptismum quem non ausi estis reministrauit. Certe ad hanc causam cernis non pertinere testimonium, quod ex propheta posuisti: dabo uobis pastores secundum cor meum, et pascent uos pascentes cum disciplina. Felicianus enim nec secundum cor dei sacrilegus erat nec oues eius in sacrilego schismate pascebat cum disciplina, et tamen baptizabat eos, in quibus receptis
Abbreviated transcription (Latin):
tico xp̃s sit origo. uel caput et tamen baptismum xp̃i sidederit datũ erit si acce¬
perit acceptũ erit non aduitã ȩternam. sed ad poenã ȩternam.siin cosacrilegio
ꝑ seuerauerit. non inmalum conuestendobonum quod habet. sed malosuo bonũ
habendo quamdiumalus habet quȩris fosteuthoc probemꝰ quid aliud tibidicã-
nisi quod hocopere institui bagaiense decretũ legefelicianum et prȩtex tatum
intuere. schismaticidederunt. utriq a uobis recepti et collecti sunt. Necillidegra¬
dati nec illi rebaptizatiꝰ iam ceste nonqueris utrũ fiat melius ꝑ iustũ minis¬
trũ anper in iustum. quõ non ideo est baptismus melior quem dedit primianus
secundũ uos iustusquãillequẽ dedit felitianus in iustus cesteiam intellegere
cogerit quomodo a postolus dixerit. neq qui plantat estaliquid neq qui ri¬

Expanded text:
tus sit origo uel caput, et tamen baptismum Christi si dederit datum erit, si accetus sit origo uel caput, et tamen baptismum Christi si dederit datum erit, si acceperit acceptum erit, non ad uitam aeternam, sed ad poenam aeternam, si in eo sacrilegio perseuerauerit non in malum conuertendo bonum quod habet, sed malo suo bonum habendo quamdiu malus habet. Quaeris forte ut hoc probem. quid aliud tibi dicam nisi quod hoc opere institui? Bagaiense decretum intuere: schismatici dederunt, utrique a vobis recepti et collecti sunt; nec illi degradati, nec illi rebaptizati. Jam certe non quaeris utrum fiat melius per justum ministrum, an per injustum: quoniam non ideo est Baptismus melior quem dedit Primianus secundum cogeris, quomodo apostolus dixerit: neque qui plantat est aliquid neque qui ri
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝑquẽbenefiat. uolens in tellegi ꝑmalũ ministrũmalefieri non te uerbo urgeo.
sed am̃moneo potius tedicere debuissequęrimus ꝑquem fiat quamquȩrimus ꝑquẽ
benefiat quasi posset fieriut nonbene xp̃s detfidem non benesit xp̃sorigo caputq
xp̃iani non beneradix figatur inxp̃o autenim non fit autsifit proculdubio
benefit : Uerum tamen ista tractamus nepropt̃ malos dispensatores. ñ tamen
suorum sed dominicorũ sacram̃torum quosneces seest usq ad tempus uentilatio¬
nis areaedominicȩ cõmisceri deseratur ipsaunitas frumentorum. schisma autẽ
facere ab unitate xp̃i. aut eẽ inschismate profecto malũ est et magnũ malum:
Ne comnino fieri potest ut xp̃sdet schismatico non fidem sed sacrilegũ errorem:
autinxp̃o radicem schis maticus fixerit. autschismaticus fixerit a utschis ma¬

Expanded text:
mus per quem bene fiat\', uolens intellegi per malum ministrum male fieri, non te uerbo urgeo, mus per quem bene fiat\', uolens intellegi per malum ministrum male fieri, non te uerbo urgeo, sed admoneo potius te dicere debuisse: \'quaerimus per quem fiat\' quam: \'quaerimus per quem bene fiat\', quasi posset fieri, ut non bene Christus det fidem, non bene sit Christus origo caputque christiani, non bene radix figatur in Christo. aut enim non fit aut, si fit, procul dubio bene fit. Uerumtamen ista tractamus, ne propter malos dispensatores non tamen suorum, sed dominicorum sacramentorum, quos necesse est usque ad tempus uentilationis areae dominicae commisceri, deseratur ipsa unitas frumentorum. schisma autem facere ab unitate Christi aut esse in schismate profecto malum est et magnum malum, nec omnino fieri potest, ut Christus det schismatico non fidem, sed sacrilegum errorem. aut in Christo radicem schismaticus fixerit aut schismatico Chris
Abbreviated transcription (Latin):
giosus inschismatȩ constitutus assentio uerũ tam̃. potest eẽ in uram cõmunionẽ
sacrilegus uel occultus a primiano quem religiosum creditis baptizatus porro
sullequem felitianus in catena sacrilegii baptizauit relicto schismatis sacrile¬
gio et lesiastica cõmunione corrigeretur. numquid audesdicere quod melior
in illobaptismus fieret quamuis negarenon audeas ipsũ hominem fieri potu¬
isse meliorem hocenim et ipso facto iudicastis quando quidem illos om̃s quos feli¬
tianus et p̃textatus indãnato etdetestato a uobis sacrilegio schismatis baptiza¬
runt cũ illis aduos redeuntib sineulla distructione uel repetitionebaptismi
suscepistis. si autẽ quod dixisti. sed quȩrimus ꝑquẽmelius fiat conparatiuum
gradum propositiuo posuisti sicdicens quȩrimus ꝑquẽ melius fiat acsidiceres quȩri¬

Expanded text:
giosus in schismate constitutus. assentio. uerumtamen potest esse in uestra communione giosus in schismate constitutus. assentio. uerumtamen potest esse in uestra communione sacrilegus uel occultus a Primiano, quem religiosum creditis, baptizatus. porro si ille, quem Felicianus in catena sacrilegii baptizauit, relicto schismatis sacrilegio ecclesiastica communione corrigeretur, numquid audes dicere, quod melior in illo baptismus fieret, quamuis negare non audeas ipsum hominem fieri potuisse meliorem? hoc enim et ipso facto iudicastis, quandoquidem illos omnes, quos Felicianus et Praetextatus in damnato et detestato a uobis sacrilegio schismatis baptizarunt, cum illis ad uos redeuntibus sine ulla destructione uel repetitione baptismi suscepistis. si autem, quod dixisti: sed quaerimus per quem melius fiat fiat, conparatiuum gradum pro positiuo posuisti, sic dicens: quaerimus per quem melius fiat, ac si diceres: \'quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt: addo etiã ad hoc eẽmelius. utillecuim inistratur: min istriboni probitatẽ
acscitatem diligendo facilius imitetur. sed non ideo ueriora et sc̃ĩtiora sunt quȩ mi¬
nistrantur quia ꝑ meliorẽministrantur: illanamq ꝑseipsauera etscã sunt propt̃
dm̃uerum et sc̃incuius sunt : etideofieri potest ut accedens ad soci& a tẽpopulidĩ
aliũ inueniat a quo facilebaptizaetur aliũ eligat quãsalubrit̃ imitetur cestus:
rit si nonei conuenienter et congruaeuixerit : Nãquȩro abstesi fostequẽprimia¬
nus in ur̃a cõmunionebaptizauit pessimeuiuat quẽ uero felitianus inmaximi¬
ani schis mate baptitauit optimeuiuat cuinameorum patere existimas regnudĩ.
utrũ eiquem baptizauit secundũ tebonus malũ. anei quibaptizauit secundũ baga¬
ienseconclium sacrilegus religiosumssed fostedicis. etuerumdicis non potest eẽ reli¬

Expanded text:
faciunt. addo etiam ad hoc esse melius, ut ille cui ministratur ministri boni probitatem faciunt. addo etiam ad hoc esse melius, ut ille cui ministratur ministri boni probitatem ac sanctitatem diligendo facilius imitetur, sed non ideo ueriora et sanctiora sunt quae ministrantur, quia per meliorem ministrantur. illa namque per se ipsa uera et sancta sunt propter deum uerum et sanctum cuius sunt, et ideo fieri potest, ut accedens ad societatem populi dei alium inueniat a quo facile baptizetur, alium eligat quem salubriter imitetur. certus rit, si non ei conuenienter et congrue uixerit. Nam quaero abs te: si forte, quem Primianus in uestra communione baptizauit, pessime uiuat, quem uero Felicianus in Maximiani schismate baptizauit, optime uiuat, cuinam eorum patere existimas regnum dei, utrum ei, quem baptizauit secundum te bonus malum, an ei, quem baptizauit secundum Bagaiense concilium sacrilegus religiosum? sed forte dicis et uerum dicis: \'non potest esse reli
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝑquẽmelius fiat quod axp̃o fieri concedis ubiettu quantũ uideo non negas
hoc fieri posse etiã ꝑministrũ malum sed dicis melius posseꝑhonum. quid est
enim aliud quod dicifhocetnos suades hocuolumus. sedquȩrimus ꝑquẽmelius
fiat acꝑhoc abluit xp̃s et ꝑmaculosam nonscẽdantis. sed melius ꝑmundam scẽ
dantis conscientiãdat fidem xp̃s et ꝑministrũmalum: sed melius ꝑbonum fit xp̃s
origo xp̃iani et ꝑdispensatorem in fidelem. sed melius ꝑfidelem xpĩanus radicem
in hacre autfostasse nulla dissensio est: Nametegodico melius ꝑbonuministrum quã
ꝑmalum dispensari sacramenta diuina uerũ hoc propt̃ ipsũ ministrũ melius est ut
cis reb: quasministrat uita etmorib congruat non propt̃illum quietiã incur¬
rerit inministrũmalum dispensantem ueritatem. securitatem accipit ad ño suo monen¬
te acdicente quȩ dicunt facite quȩ autẽ faciunt facerenolite: dicunt enim etnon

Expanded text:
ris, per quem melius fiat quod a Christo fieri concedis, ubi et tu, quantum uideo, non negas hoc fieri posse etiam per ministrum malum, sed dicis melius posse per bonum. quid est enim aliud quod dicis: hoc et nos suademus, hoc uolumus, sed quaerimus per quem ?melius fiatdantis conscientiam, dat fidem Christus et per ministrum malum, sed melius per bonum, fit Christus origo christiani et per dispensatorem infidelem, sed melius per fidelem, christianus radicem in hac re aut fortasse nulla dissensio est. nam et ego dico melius per bonum ministrum quam per malum dispensari sacramenta diuina, uerum hoc propter ipsum ministrum melius est, ut eis rebus, quas ministrat, uita et moribus congruat, non propter illum, qui, etiamsi incurrerit in ministrum malum dispensantem ueritatem, securitatem accipit a domino suo monente ac dicente: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non
Abbreviated transcription (Latin):
opostet: petilianus tam̃ nondixit conscientia ministrantis attenditur ꝑquam
uosuit accipientis abluit conscientiam necdixit quis quis fidem ꝑfidam sum pserit
non fidem ꝓcipit sed reatum. ut axp̃oquamuis ꝑalium sumereuideretur. sedom¬
ninodixit a ꝑfido sumpserit̾ atq ad hocquasi probaret adiuncxit omnisenum
res origine etradicetonsistit̃ etsicaput non habeat aliquid nihilestipsum scilicet
ministrum cuius conscientiam dixit attendis non ꝑquam xp̃sabluat sedquȩ¬
abluat accipientis. ipsum prorsus ministrum originem radicem caput que faci¬
ens baptizatis. pro indehoclo co non petilia nocuius uerba non defendisti sed tibi
respondeo qui protua sententia nescio quid aliud non quodille dixisti. tuenim sic̃
scribis. hocuis. hoc suades ut non sicut dixit conscientia scẽdantis abluat accipien¬
tem uelaccipientidi fidem neq utipsasit origo etradix caputquecredentis. sedpĩp

Expanded text:
oportet. Petilianus tamen non dixit: conscientia ministrantis adtenditur, per qoportet. Petilianus tamen non dixit: conscientia ministrantis adtenditur, per quoluit accipientis ablui conscientiam, nec dixit: quisquis fidem per perfidum sumpserit non fidem percipit sed reatum\', ut a Christo quamuis per alium sumere uideretur, sed omnino dixit: a perfido sumpserit atque ad hoc, quasi probaret, adiunxit: omnis enim res origine et radice consistit et, si caput non habeat aliquid, nihil est, ipsum scilicet ministrum, cuius conscientiam dixit attendi non per quam abluat accipientis, ipsum prorsus ministrum originem, radicem caputque faciens baptizati. Proinde hoc loco non Petiliano, cuius uerba non defendisti, sed tibi respondeo, qui pro tua sententia nescio quid aliud, non quod ille, dixisti. tu enim, sicut scribis, hoc uis, hoc suades, ut non, sicut ille dixit, conscientia sancte dantis abluat accipientem uel accipienti det fidem neque ut ipsa sit origo et radix caputque credentis, sed p