comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
runt secundum propbetuam ipsius isaac : quandominorem ꝓmaiore. benedixit : hoc enim
dixit ei demaiori. cum & ipsum postea benedicer&
interp̃tacti sunz: ꝓ prie autẽ a plestos non fictus : unde aliqui latini int̃p̃tes sinedolo int̃¬
p̃tactis̃ dicentes. Ercit iacob sinedolo habitans indomo: ut magnacsit quȩstio. quomodo ꝑ
dolum acceperit benedictionẽ quierat sinedolo: sed ad signi ficandũ magnũ aliquid quod
scripturtc prȩmisit: hinc enĩ maxime cogimur adintellegenda illo loco spiritrelia quia¬
sinedolo erat quidolũ fecit : undequid sentiremus. in sermone quodã in populo habito satis
diximus Lxxiiii. In eo qđ scriptũ ẽ fastic ẽ autẽ fames suꝑ terrã prȩter famem quae
ante facta ẽ intẽpore abraham. abiit autẽ isaac ad abimelech regem philistinorũ ingertra :
quȩritur hoc quandosit factũ utrũ postea quam esau uendidit primo genita sua cibo

Expanded text:
runt secundum prophetiam ipsius Isaac. quando minorem pro maiore benedixit. hoc erunt secundum prophetiam ipsius Isaac. quando minorem pro maiore benedixit. hoc edixit eidem majori, cum et ipsum postea benediceretinterpretati sunt. Proprie autem ἄπλαστος non fictus; unde aliqui latini intrpretati sunt, dicentes: Erat Jacob sine dolo, habitans in domo, ut magna sit quaestio, quomodo per dolum acceperit benedictionem, qui erat sine dolo. Sed ad significandum magnum aliquid, quod Scriptura praemisit. Hinc enim maxime cogimur ad intelligenda illo loco spiritsine dolo erat qui dolum fecit. unde quid sentiremus, in sermone quodam in populo habito satis diximus. In eo quod scriptum est: facta est autem fames super terram praeter famem quae ante facta est in tempore Abraham; abiit autem Isaac ad Abimelech regem Phylistinorum in Gerara, quaeritur hoc quando sit factum: utrum posteaquam Esau uendidit primogenita sua cibo
Abbreviated transcription (Latin):
tero tuo sunt & duo populi deuentretuo seperabuntur. & populus populum superabit. & ma¬
ior serui& minori : spiritdi intellegentia carnales in populodi significantur ꝑmalorẽ
filiũ & spiritales ꝑminorem quia sicut dicit apłs non prius quod spiritede sed quod
animale posteđ spiritale Sol& & sic intellegi hoc quod dictum est : ut mes au siguratus sit
maior populus dĩ hoc est israheliticus secundum carnem ꝑia cobautẽ figuratussit ipseiatob
secundum spiritalem progeniem : sed &im historica proprietate hocres ponsum in¬
uenitur eẽ conpletum ubi populus i srahel hocest ia cobminor filius superauit idumeos
hocest gentem quãc propagauit esau: eos que fecerunt tributacrios ꝑdauid: qđ diufuerunt usq
adregem subquo idumei rebellacuerunt & iugum israchelitarũ idumȩ i aceruicesua deposue¬

Expanded text:
tero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur; et populus populum superabit et matero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur; et populus populum superabit et maior seruiet minori, spiritali intellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei rebellauerunt et iugum Israhelitarum Idumaei a ceruice sua deposue
Abbreviated transcription (Latin):
Quod de rebecca scriptũ est quiauenit interrogaredñm cum gestirent puerperia in utero
eius quȩ ritur quoieri : Non enĩ erant tunc ꝓph&ȩ aut sacerdotes. scđm ordinẽ taberna¬
culi uel templi dñi : quo ergo ierit. merito mouet : nisi forte adlocũ ubiarã constituerat
qđ incredibileest sierat non fusse nominatũ & nulla mibi omnino sacerdotũ aliquorũ
factã eẽ mentionẽ : anforte ibi cumorando allegassent desideria sua dormiebarł in loco-
utp sominiũ monerentur. anadhuc uiuebat melchi sedechi cuius tanta fuit excellentia ut a non¬
nullis dubitetur utrũ homo an angelus suerit. anerant aliquitides &ic̃ illo tẽpore homines đi in
quib poss& ds̃ interrogiri : quic quid horum est & siquid aliud quod mefoste ne commemorarem¬
prȩterierit : mentiritamen scriptura nom potest quȩ dixit rebeccam isse ad interrogundum
dñm ei que dn inres pondisse Lxx.ni. In eo quod dñs respondit rebeccȩ duegentes i ui¬

Expanded text:
Quod de Rebecca scriptum est, quia uenit interrogare dominum, cum gestirent puerperia in utero eius, quaeritur quo ierit. non enim erant tunc prophetae aut sacerdotes secundum ordinem tabernaculi uel templi domini. quo ergo ierit, merito mouet, nisi forte ad locum, ubi aram constituerat quod incredibile est, si erat non fuisse nominatum, et nullam ibi omnino sacerdotum aliquorum factam esse mentionem. An forte ibi cum orando alligassent desideria sua, dormiebant in loco, ut per somnium monerentur? an adhuc vivebat Melchisedech? cujus tanta fuit excellentia, ut a nonnullis dubitetur utrum homo an angelus fuerit. An erant aliqui tales etiam illo in tempore homines Dei, in quibus posset Deus interrogari? Quidquid horum est, et si quid aliud quod me fopraeterierit, mentiri tamen scriptura non potest, quae dixit Rebeccam isse ad interrogandum dominum eique dominum respondisse. In eo quod dominus respondit Rebeccae: duae gentes in u
Abbreviated transcription (Latin):
dñi eẽ dixerunt ut scriberetur in aliquo eorũ libro bello dñi Eoab inflamma¬
uit qđ uel arserit eodembello istic ciuitas. aut adpugnandũ in flammatasit
hocest excitata. uel si quid aliud in obscuritate locihuius lat&.

Expanded text:
ni" esse dixerunt, ut scriberetur in aliquo eorum libro: bellum domini Zoob inflammani" esse dixerunt, ut scriberetur in aliquo eorum libro: bellum domini Zoob inflammauit, quod uel arserit eodem bello ista ciuitas aut ad pugnandum inflammata sit, hoc est excitata, uel si quid aliud in obscuritate loci huius latet.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ in libro nondictũ est incuius ꝓph&ȩ uel patri archae scõ libro: neq negan¬
dumest fuisseiam libros siue caldeorũ unde egressus est abraham siue a egyptiorũ
ubi didicerat mosses omnem illorũ sapientiam. siue cuiusq gentis alterius. in quo¬
ru librorũ aliquo potuit hoc eẽ scriptũ. quitam̃ nonideo sit assumendus in eas serip¬
turas quibus diuina cõmendatur austoritas. siut nec ꝓpbeta ille cretensis cuius men¬
tionem facit apostolus nec grȩcorũ scriptores uel philo sopħ uel poetȩ quos idem
ipse apłs magnu sane aliquid & ueraciter promptũ aput athenienses loquens di¬
xisse confirmat : in illo enim uiuimus & mouemur & sumus: lic& enĩ diuinae aue¬
toritati unde uoluerit qd uerũ inuenerit testimoniũ sumere : sed non ideo omnia
qua eibi scripta suntaccipienda confirmat : Curautẽ hoc isto cõmemoratũ sit locor
nom uidenter appar& nisi forte ut fines illic interduas gentes constituerentur:¬

Expanded text:
scriptum in libro, non dictum est in cuius prophetae uel patriarchae sancto libro. neque negandum est fuisse iam libros siue Chaldaeorum, unde egressus est Abraham. siue Aegyptiorum, ubi didicerat Moyses omnem illorum sapientiam, siue cuiusque gentis alterius, in quorum librorum aliquo potuit hoc esse scriptum: qui tamen non ideo sit adsumendus in eas scripturas quibus diuina commendatur auctoritas. sicut nec propheta ille Cretensis, cuius mentionem facit apostolus, nec Graecorum scriptores uel philosophi uel poetae, quos idem ipse apostolus magnum sane aliquid et ueraciter promtum ad Athenienses loquens dixisse confirmat: in illo enim uiuimus et mouemur et sumus. licet enim diuinae auctoritati unde uoluerit quod uerum inuenerit testimonium sumere; sed non ideo omnia quae ibi scripta sunt accipienda confirmat. cur autem hoc isto commemoratum sit loco, non euidenter adparet; nisi forte, ut fines illic inter duas gentes constituerentur
Abbreviated transcription (Latin):
Hic est putbeus quẽ dixit dñs ad morsen: congrega populũ. & dabo eis a quã bibere: ita
hoc commemoratũ est. quccsi alicubi superius hoc ad moỹsen dixis sed ñs legatur: sed
quia nusquã repperitur. hic intelle gendũest & illic bibisse populũ quidesiccita te
eius ab arnonusque obhocus que ad filios ammon: qm̃ iatertermini filiorũ amman
sunt : & accepit isrł omnesciuitates istas. & habitauit isrł in omnibus ciuitatibus
amorreorũ in essebon: hic certe isrł possedit ciuitates amorreorũ quas bello supera¬
uit quia non eas anatbemauit : namsianathemasset possidere illi non licer& nec inde
adusus suos aliquid praedȩ usurpar&: notandũ est sane . quẽ ad modũ iustabella

Expanded text:
Hic est puteus quem dixit Dominus ad Moysen, Congrega populum, et dabo eis aquam libere. Ita hoc commemoratum est, quasi alicubi superius hoc ad Moysen dixisse Dominus legatur: sed quia nusquam reperitur, hic intelligendum est et illic bibisse populum, qui de siccitate cejus ab Arnon usque Jaboc, et usque ad filios Ammon: quoniam Jazer termini filiorum Ammon sunt. Et accepit Israel omnes civitates istas. Et habitavit Israel in omnibus civitatibus Amorrhaeorum in Esebon. Hic certe Israel possedit civitates Amorrhaeorum, quas bello superavit; quia non eas anathemavit: nam si eas anathemasset, possidere illi non liceret, nec inde ad usus suos aliquid praedae usurparet. Notandum est sane quemadmodum justa bella
Abbreviated transcription (Latin):
um ab latec esset locusta dic tum est depharaone : ingrauauit pharao cor suũ & iã
in hoc tempore & noluit dimittere populum: cestenunc non dictum est in grauatum est
corpharaonis sed in grauauit pharao corsuum : sicutique in omnib: plagis: a uoluntate
quippe hominis est origo uitiorũ : mouentur aut̃ causis corda hominũ. aliasic alia
uero sic : &iã non diuersis causis saepe diuerso modo secundũ ꝓprias qualitates quaȩ
ex uoluntatibus ueniunt XXX. Uidens autem pharao quia non est mostuũ depe¬
coribus filiorum isrł ullũ. ingrauatũ est corpharaonis: quomodo econtrariis cau

Expanded text:
um ablata esset locusta, dictum est de Pharaone: et ingrauauit Pharao cor suum etiam in hoc tempore et noluit dimittere populum. certe nunc non dictum est: ingrauatum est cor Pharaonis, sed: ingrauauit Pharao cor suum. sic utique in omnibus plagis. a uoluntate quippe hominis est origo uitiorum; mouentur autem causis corda hominum talia sic, talia uero sic etiam non diuersis causis saepe diuerso modo secundum proprias qualiex voluntatibus veniunt. XXX. Ib. IX, 7. Videns autem Pharao quia non est mortuum de pecoribus filiorum Israel ullum, ingravatum est cor Pharaonis. Quomodo ex contrariis cau
Abbreviated transcription (Latin):
anima illa peccatum eius in illac: quae sint peccata quae fiunt in manu suꝑbiae. id est suꝑ
bia committuntur. scriptura ipsa in consequentib: satis exposuit ubi ait qm̃ uerbum dñi¬
contempsit : aliud est ergo praetepta contempnere aliud magni quidem pendere. sed
aut ignacrum contra facere aut iuibtum: quaeduo fortaesse ꝑtineant ad illa peccata
quae anolentibus fiunt : de quibus superius quem ad modũ dõ ꝓpitiato expiarentur ad¬
monuit : ac deinde subiecit percata suꝑbiae . cum quisq suꝑbiendo idet praeceptũ con¬
tempnendo ꝑperam facit: quod genus percati nondixit ullo genere sacrificii purgare
opostere tamquam in sanabile iudicans illadum taxat curai lone quae
ꝑ sacrificia gerebantur. qualia facienda in hac scriptura praecipiuntur. quaesi ꝑ ipsa
attendantur nullꝰ ptrtato possunt mederi : si autẽ res ipsȩ quarũ haec sacramenta sunt in

Expanded text:
anima illa, peccatum suum in ea», anima illa, peccatum suum in ea», bia committuntur, Scriptura ipsa in consequentibus satis exposuit ubi ait: Quoniam verbum contempsit. Aliud est ergo praecepta contemnere, aliud quidem magni pendere, sed aut ignarum contra facere, aut victum vel invitum. Quae duo fortasse pertineant ad illa peccata, quae a nolentibus fiunt: de quibus superius quemadmodum Deo propitiato expiarentur admonuit, ac deinde subjecit peccata superbiae, cum quisque superbiendo, id est, praeceptum contemnendo perperam facit: quod genus peccati non dixit ullo genere sacrificii purgare oportere tanquam insanabile judicans; illa duntaxat curatione, quae per sacrificia gerebantur, qualia facienda in hac Scriptura praecipiuntur. Quae si per ipsa attendantur, nulli peccato possunt mederi; si autem res ipsae quorum sacramenta sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
merito quaeritur quae sint ipsa percata nolentium utrum quae anescientibus cõmit¬
tuntur an&icm possit restedici peccatũ esse nolentis. quod fatere compellitur :
uiuere siquis quã nisi fecerit mortem minecur : uult ergufacere. quia uult uiuere :¬
& ideo non ꝑseipsum appetendo ut falsum iur&. sedut falsum iurando uiuat: quod suita
e. nescio utrum possin diciistt peccata nolentiũ qualia hicdicuntur expianda : namsi
diligenter consideretur : forte ipsum peccare nemo uelit. sed propt̃ aliud fit quod uult
qui peccat : omnes quippe homines quiscientes faciunt quod non licet uellent licre :
usq adeo ipsum peccare nemo appetit propter hoc ipsum. sed propter illud quod ixeo con
sequitur : haec suita sebabent : non sunt peccata nolentium nisi nescientiũ quaedis cer¬
biae ex indigenis aut ex praselitis. dmhic exacerbat : & ex terminabitur anima illa
depopulo suo qm uerbum dñi contempsit & mandata eius disꝑdit : contritione conteret᷑

Expanded text:
merito quaeritur quae sint ipsa peccata nolentium: utrum quae a nescientibus committuntur, an etiam possit recte dici peccatum esse nolentis, quod facere conpellitur; uiuere, si quisquam, nisi fecerit, mortem minetur. uult ergo facere, quia uult uiuere, et ideo non per se ipsum adpetendo, ut falsum iuret, sed ut falsum iurando uiuat. quod si ita est, nescio utrum possint dici ista peccata nolentium, qualia hic dicuntur expianda. nam si diligenter consideretur, forte ipsum peccare nemo uelit, sed propter aliud fit, quod uult qui peccat. omnes quippe homines, qui scientes faciunt quod non licet, uellent licere: usque adeo ipsum peccare nemo adpetit proptesequitur. Haec si ita se habent, non sunt peccata nolentium, nisi nescentium; quae discerbiae ex indigenis, aut ex proselytis, Deum hic exacerbat, et exterminabitur anima illa de populo suo, quia verbum Domini depravavit et mandata eius dissipavit. Contritione conteretur
Abbreviated transcription (Latin):
is quioccidit quo adusq st& in conspectu sina gogae in iudicium nisi quia ideo iudicat᷑
in tunc ei liceat eẽ inciuitate refugii. si manifestum fuerit iniudicio quod nolens occi¬
derit : IXU Quid est quod ait qui uindicat sangunẽ ipse in terficiat homicidam
cũ occurrerit ei iste interfici& eum: sicenim sonat male intellegentibus. quasi pas¬
sim & sine iudicio date᷑ fuerit ultori mortis ꝓpinquis ui occidendi eius interfec¬
torem: sed hoc intellegiuoluit : quia secundũ quod supra dictũ est quiocciderit confu¬
giat ad unã deciuitatibus refugiorũ quousq: st& in iudicium: ne ante inuentus appin¬
quo occidatur quia & sinolens occidit p̃ter illas ciuitates inuentus occiditur: cũ
nitur : tum demum lam iudicatũ ubicũq: corioptũ ꝓpinquo lic& occidere: nequeenim
opus est eum adiudicium deduci cũ iam fuerit iudicatus homicida : & propterea deillis

Expanded text:
is qui occidit. quoadusque stet in conspectu synagogae in iudicium, nisi quia ideo iudicatur, is qui occidit. quoadusque stet in conspectu synagogae in iudicium, nisi quia ideo iudicatur, ut tunc ei liceat esse in ciuitate refugii, si manifestum factum fuerit in iudicio quod nolens occiderit? Quid est quod ait: qui uindicat sanguinem, ipse interficiet homicidam; cum occurrerit ei iste, interficiet eum? sic enim sonat male intellegentibus, quasi passim et sine iudicio data fuerit ultori mortis propinqui sui licentia occidendi eius interfectorem. sed hoc intellegi uoluit, quia secundum id quod supra dictum est qui occiderit confugiat ad unam de ciuitatibus refugiorum, quoadusque stet in iudicium, ne ante inuentus a propinquo occidatur; quia, etsi nolens occidit, praeter illas ciuitates inuentus occiditur. cum nitur; tum demum iam iudicatum ubicumque compertum propinquo licet occidere. neque enim opus est eum ad iudicium deduci, cum iam fuerit iudicatus homicida et propterea de illis
Abbreviated transcription (Latin):
enim fuerunt filu isrł secundum uerbum balaam ũt recedere facerent & despice¬
re uerbum dñ ꝓpter fogor: hoo consiliũ malignũ ut eis ad in lecebram feminȩ
sup ponerentur ꝑ quas non solum corporaliter sed & iam spirit᷑aliter in adoran¬
do idolo fornicarentur quando dederit balaam scriptura nondixit : & tamen ap¬
par& factũ ẽe cuhic comiemo ratur: sicergopotuit & redire ipse balaam quiiã
ierat in locum suũ ut non locumeius intellegamus peregrinationis hospitiũ
quamuis hoc scriptura tacueritlxiiii. Quid est quod ait & erunt ciuitates uob¬
refugia auindicante sanguinẽ & non morietur is quioccidit quo adusq st& in
conspectu sinagogae iniudicium cumdebis loquatur qui nolentes occiderunt & a¬
libi dicit tunc unum quẽq intalicausa confugientium exire liberum deciuitate quiꝰ con¬
fugerat. cum sacerdos maximus fuerit defunctus: quomodo ergo hic dicit & non morietur

Expanded text:
enim fuerunt filiis Israel, secundum verbum Balaam, ut recedere facerent et despiceenim fuerunt filiis Israel, secundum verbum Balaam, ut recedere facerent et despicere verbum Domini propter Phogor. Hoc consilium malignum, ut eis ad illecebram feminae supponerentur, per quas non solum corporaliter, sed etiam spiritualiter in adorando idolo fornicarentur, quando dederit Balaam Scriptura non dixit; et tamen apparet factum esse, cum hic commemoratur. Sic ergo potuit et redire ipse Balaam, qui jam ierat in locum suum, ut non locum ejus intelligamus peregrinationis hospitium; quamvis hoc Scriptura tacuerit. LXIV. Ib. refugia a uindicante sanguinem et non morietur is qui occidit, quoadusque stet in conspectu synagogae in iudicium? cum de his loquatur, qui nolentes occiderint, et alibi dicat tunc unumquemque in tali causa confugientium exire liberum de ciuitate quo confugerat. cum sacerdos maximus fuerit defunctus. quomodo ergo hic dicit: et non morietur
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dominans habittbat : poss & ergodici ad locũ suũ & dominans & peregri¬
nus ad seipsum autem noui deo quomodo poss& dici peregrinus cũ ad hospitium
& pecora eorũ & omnia quae possederant & uirtutẽ eorũ depraedati sunt : cũ iam dixis¬
segt mulieres suppellectilem & pecora & om̃a quae passidebant. quid deinde ad dit
& uirtutẽ eorũ depraedati sunt: Nimirũ enĩ haec intellegenda est uirtus dequa
& supradictũ est mississe millenos desingulis tribus cumurtute eorũ anfurte
cibus quosus tentebantur uirtus eorũ appellata est. quo sub ministrecto uires suppe¬
tunt & quo sub tracto uires deficiunt: undep ꝓph&ã dñs cũminaretur aitiause¬
rã uirtutẽ eorã panis & uirtutẽ aquȩ : & mases ergo cum an nona miserat illos
millenos quod distum est cum uirtute eorum & isti madianitis uiltis &iã hoc & eorum

Expanded text:
ubi dominans habitabat. Posset ergo dici ad locum suum, et dominans, et peregriubi dominans habitabat. Posset ergo dici ad locum suum, et dominans, et peregrinus: ad semetipsum autem, non video quomodo posset dici peregrinus, cum ad hospitium et pecora eorum, et omnia quae possederant, et virtutem eorum depraedati sunt. Cum jam dixisset mulieres, supellectilem, et pecora, et omnia quae possidebant; quid deinde addit, et virtutem eorum depraedati sunt? Nimirum enim haec intelligenda est virtus, de qua et supra dictum est, misisse millenos de singulis tribubus cum virtute eorum. An forte cibus quo sustentabantur, virtus eorum appellata est, quo subministrato vires suppetunt, et quo subtracto vires deficiunt? Unde per prophetam Deus cum minaretur, ait: Auferam virtutem panis, et virtutem aquae . Et Moyses ergo cum annona miserat illos millenos, quod dictum est, cum virtute eorum; et isti Madianitis victis etiam hoc eorum
Abbreviated transcription (Latin):
P otest uideri quaestio quomodo quando israbelitae madianitas debellauerut inter¬
fectũ dicat scriptura balaam qui fuerat conductus ad maledicendũ populũ isrł: cũ su¬
perius quandobenedicere coactus est ita eandem actionẽ scriptura conluserit cũait :
& surges balaam ab iit reuertens in lo cũ suũ: balaac ab iit ad sem& ipsum: siergo
redierat adlocũ suũ balaam. quomodohic interfectus est cum detam longinquo
idest deme sopotamia uenerit: anforte reuersus est adbalaac & hoc scriptura
non dixit: quanquã &iã possit in locũ suũ redisse intelligi quod ab ipso loco
ubi sacrificia faciebat in eum locũ reuersus est unde illũc exierat id est ubitã¬
quã pereginus habebat hospitium: non enim distũ est indomũ suã aut in patriam
balgac qui eum conduxerat. non dictũ est adlocũ suũ sed ad sem& ipsum id est

Expanded text:
Potest uideri quaestio, quomodo quando Israhelitae Madianitas debellauerunt interPotest uideri quaestio, quomodo quando Israhelitae Madianitas debellauerunt interfectum dicat scriptura Balaam, qui fuerat conductus ad maledicendum populum Israhel. cum superius quando benedicere coactus est ita eandem actionem scriptura concluserat, cum ait: et surgens Balaam abiit reuersus in locum suum; et Balac abiit ad semet ipsum. si ergo redierat ad locum suum Balaam, quomodo hic interfectus est, cum de tam longinquo, id est de Mesopotamia uenerit? an forte reuersus est ad Balac et hoc scriptura non dixit? quamquam etiam possit in locum suum redisse intelubi sacrificia faciebat, in eum locum reversus est unde illuc exierat, id est, ubi tanquam peregrinus habebat hospitium. Non enim dictum est in domum suam, aut, in patriamBalac qui eum conduxerat, non dictum est, ad locum suum, sed, ad semetipsum; id est,
Abbreviated transcription (Latin):
rate dictũ intelligitur. ut qm̃ sunt multae abstinentiae ceremoniarũ in rationabi¬
les & aliquando &iã inimicae ueritati. hoc fortasse hic intellegi uoluit: tunc
ratã ẽẽ cum ratianabiles fuerint. hoc est cum eas apꝓbauerit ratio quae aduicẽ uiri
debet regere omnem ani malẽ motionẽ quaefit nontaantum in appetendo uerum
&iam in abstinendo ut simente & ratione derernitur. tuncsiat. si autẽ imꝓbatur
consilio rationis non fiat : quod siratio qđ prius recte faciendũ eẽ decreuitꝰ. post
imꝓba. sic peccatũ consili sictamen non nisi rationi motio illa consentiat. Lx
Qude &mstitos mneses mlle exirbu & mlle eetibu cũ usticte corum: utruci uistitenco¬
rũ uilt intellegi principes eorũ. aniustutẽ ad ño eis datã uel ꝑ ipsum moser in petratam:
anpotius uirtutẽ eorũ dicit eaquibus uistus eorũ sustentare tur TXI

Expanded text:
rate dictum intellegitur, ut, quoniam sunt multae abstinentiae cerimoniarum inrationabirate dictum intellegitur, ut, quoniam sunt multae abstinentiae cerimoniarum inrationabiles et aliquando etiam inimicae ueritati, hoc fortasse hic intellegi uoluerit tunc ratas esse, cum rationabiles fuerint, hoc est cum eas adprobauerit ratio, quae ad uicem uiri debet regere omnem animalemmotionem, quae fit non taetiam in abstinendo: ut si mente/ et ratione decernitur, tunc fiat; si autem improbatur consilio rationis, non fiat. Quod si ratio quod prius recte faciendum esse decreverit, post improbet, sit peccatum consilii: etiam sic tamen nonnisi rationi motio illa consentiat. LXet misit eos Moyses mille ex tribu et mille ex tribu cum uirtute eorum? utrum "uirtutem eorum" uult intellegi "principes eorum"? an uirtutem a domino eis datam uel per ipsum Moysen impetratam? an potius uirtutem eorum dicit ea quibus uirtus eorum sustentaretur?
Abbreviated transcription (Latin):
sui sed mulier: quando ergo in hacre paren utriusq: esseuoluit potestatẽ. puto
qđ nobis intellegendum insinu& istã deconcũbendo uel non concũbendo regulã
non ꝑtinere ad eauota ub i non habent parẽ uir & mulier potestatẽ seduir maior ẽ.
acꝓpe eius solius est: non enimait lex uirũ non debere reddere uota sua siuxor
ꝓhibuerit. sed uxorem siuir ꝓhibuerit: unde non mibi uidetur in huius modi uotis
& definitionibus atq obligationibus quae aduersus animã fiunt &iã ista debere
accipi. quae interse uir & uxor deconcũbendo uel de ubstinentia concũbendi pla¬
cita habuerint : deinde quia & istȩ iustificationes dicuntur. & meminimus in illis
iustificationib: quae in ex odo subhoc nomine aliae cõmemorantur multa praecipi
quae accipi ad ꝓprietatẽ non possint pec in nouo testamento obseruentur. si cut
deaure serui ꝑtundenda & siquid eius modi est. non absurde &ic̃ hic aliquid figu¬

Expanded text:
 potestatem, sed mulier. quando ergo in hac re parem utriusque esse uoluit potestatem, puto quod nobis intellegendum insinuet istam de concumbendo uel non concumbendo regulam non pertinere ad ea uota, ubi non habent parem uir et mulier potestatem, sed uiri maior est ac prope eius solius est. non enim ait lex uirum non debere reddere uota sua, si uxor prohibuerit, sed uxorem, si uir prohibuerit. unde non mihi uidetur in huius modi uotis et definitionibus atque obligationibus, quae aduersus animam fiunt, etiam ista debere accipi, quae inter se uir et uxor de concumbendo uel de abstinentia concumbendi placita habuerint. Deinde quia et istae iustificationes dicuntur et meminimus in illis iustificationibus, quae in Exodo sub hoc nomine aliae commemorantur, multa praecipi, quae accipi ad proprietatem non possint nec in nouo testamento obseruentur — sicut de aure serui pertundenda et si quid eius modi est — non absurde etiam hic aliquid figu
Abbreviated transcription (Latin):
ante testimonium ad seruandũ priorem magis sensum asserit: hoc enim modo scrip¬
tura dixit ꝑprolempsin quod postea factum est. cũ essecoepit tabernaculũ testi¬
monii LxII. Filii autem isrł ederunt manna annis quad raginta: quo adusq
uenirent in terram quaeb abitatur manna ederunt quo adusque uenirent in
partem phoenices : significauit scriptura ꝑ prolem psinid est hocloco memorando
quod &iã postea factum est non edisse filiosisrł in heremo nisi manna: hoc est enĩ
quodait usque ad terram quae in habitatur. idest qua eiam non est heremus non
quia continuo ut uenerunt ad terram habitabilem desti terunt uescimanna sed¬
quia non ante : traiesto enim iordane significatur manna cessasse ubi panes terrae

Expanded text:
ante testimonium ad reseruandum, priorem magis sensum adserit. hoc enim modo scripante testimonium ad reseruandum, priorem magis sensum adserit. hoc enim modo scriptura dixit per prolepsin quod postea factum est, cum esse coepit tabernaculum testimonii. Filii autem Israhel ederunt manna annis quadraginta, quoadusque uenirent in terram quae inhabitatur; manna ederunt, quoadusque uenirent in partem Phoenices. significauit scriptura per prolepsin, id est hoc loco commemorando quod etiam postea factum est, non edisse filios Israhel in heremo nisi manna. hoc est enim quod ait: usque ad terram quae inhabitatur, id est quae iam non est heremus, non quia continuo ut uenerunt ad terram habitabilem destiterunt uesci manna, sedquia non ante. traiecto enim Iordane significatur manna cessasse, ubi panes terrae
Abbreviated transcription (Latin):
daturum : Talequippe aliquid &iam inelia significatum est : cumeialimenta coruis
afferr&: anforte carnibus adues peram & mane panibus illes ignificatur quitradi¬
tus est ꝓpterdelictanr̃a & resurrexit ꝓpter iustificationem nostram : aduesperã
quippemortuus ex infirmitate sepultus est : mane autẽ a peruit discipulis. quia
resurrexerat in uirtute. Lxi. Dixit mos ada aron: accipexias aureum unum &
mitte illud plenum gomor mannae & repones illud antedm ut seruetur in ꝓgeni
donec ullũ si mulacrũ fuit. nec arcatestamenti iamfuerat institutaian foste idep¬
ideo defuturo dix̃ repones ut intellegere tur tunc antedm̃ possereponi quando
futuraerat arta : an potius antedm̃ dictum est quod sit ipsad euutione offerendi
in quocũq loco poneretur : ubi enim noñ dĩ : sed illud quod adiungre & reposuit aarop

Expanded text:
daturum. tale quippe aliquid etiam in Helia significatum est, cum ei alimenta coruus daturum. tale quippe aliquid etiam in Helia significatum est, cum ei alimenta coruus adferret. an forte carnibus ad uesperam et mane panibus ille significatur, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram? ad uesperam quippe mortuus ex infirmitate sepultus est, mane autem adparuit discipulis, qui resurrexerat in uirtute. Et dixit Moyses ad Aaron: accipe uas aureum unum et mitte in illud plenum gomor manna et repones illud ante deum, ut seruetur in progedo nec ullum simulacrum fuit nec arca testamenti iam fuerat instituta. an forte ideo de futuro dixit., repones", ut intellegeretur tunc ante deum posse reponi, quando futura erat arca? an potius "ante deum- dictum est quod fit ipsa deuotione offerendi. in quocumque loco poneretur? ubi enim non deus? sed illud quod adiungit: et reposuit Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
serat. & quiꝑ istos operabatur: nec tielis est illa sententia ubi p&rus dicit annansa:
ausus es mentiri spui scõ : non hominibus mentitus essed dõ: Nonenim ait ausus es
mentirimihi non mihimentitus es sed dõ: quod sidixiss& : simile fuis s& neque
Itet dixit aususes mentiri spũi scõ. non spui scõ mentitus es sed dõ: ita enim loquens
subiungens. non hominibus mentitus es sed dõ. Ix¬
Ds mandat permossenpopulo: aduesperam edetis carnes & mane replebimio i
panibus : eccenu pro omni alimento panes nominantur : namisto nomine & carnes
complerentur quia & ipsa alimenta sunt: nec tam panes eos modo dicit quifiunt ex
frumentis ipsos enim proprie panes appellare consueuimus: manna autem panum
nomine appellat: non autemuacat quod elicit aduesperam carnes & manepanes se

Expanded text:
serat et qui per istos operabatur. nec talis est illa sententia, ubi Petrus dicit Ananiae: serat et qui per istos operabatur. nec talis est illa sententia, ubi Petrus dicit Ananiae: ausus es mentiri spiritui sancto? non hominibus mentitus es, sed deo. non enim ait: ,.ausus es mentiri mihi? non mihi mentitus es, sed deo": quod si dixisset, simile fuisset. neque ita dixit: ausus es mentiri spiritui sancto? non spiritui sancto mentitus es, sed deo"; ita enim loquens subiungens: non hominibus mentitus es, sed deo. Deus mandat per Moysen populo: ad uesperam edetis carnes et mane replebimini panibus. ecce non pro omni alimento panes nominantur. nam isto nomine et carnes complecterentur, quia et ipsa alimenta sunt; nec tamen panes eos modo dicit, qui fiunt ex frumentis — ipsos enim proprie panes appellare consueuimus — manna autem panum nomine appellat. non autem uacat quod dicit ad uesperam carnes et mane panes se
Abbreviated transcription (Latin):
& gratiam crucis: sed inticli &iã ligno quis nisi creator & demonstrator laudandus est e¬
LVIII. Dixit autem dñs ad mqsen: ecceego pluam uobis panes decaelo & exi& populus
& collig& unius diei indiem : ut temptem illos si ambulabant in lege mea annon : tenp¬
tatio ista probatio est. non ad peccatum seductio nec ideo probatio utds̃ nouerit:
sed ut ipso ipsis hominibus ostendat. quo humiliores fiant ad petendum ad iutoriũ
& agnoscendam dei gratiam. LUIIII Moses & a arondicunt ad populum in ter
cȩtera: propter quod exaudiuit dñs murmurationẽ uram quamuos murmuratis
aduersumnos: nos autẽ quid sumus: non enim aduersum nos murmur uestrum est:
sed ad uersumdm̃: non ex hoc tantum seualere uoluerunt quantum ds̃: dixerunt
enim quid sumus nos : ut illi aduersus illum sescirent murmurasse qui istos mi¬

Expanded text:
et gratiam crucis. sed in tali etiam natura ligni quis nisi creator et demonstrator laudandus estet gratiam crucis. sed in tali etiam natura ligni quis nisi creator et demonstrator laudandus est? Dixit autem dominus ad Moysen: ecce ego pluam uobis panes de caelo; et exiet populus et colliget unius diei in diem, ut temtem illos s ambulabunt in lege mea an non. temtatio ista probatio est, non ad peccatum seductio; nec ideo probatio, ut deus nouerit, sed ut ipsos ipsis hominibus ostendat, quo humiliores fiant ad petendum adiutorium et agnoscendam dei gratiam. Moyses et Aaron dicunt ad populum inter cetera: propter quod exaudiuit dominus murmurationem uestram quam uos murmuratis aduersum nos. nos autem quid sumus? non enim aduersum nos murmur uestrum est sed aduersum deum. non ex hoc tantum se ualere uoluerunt quantum deus — dixerunt enim: quid sumus nos? — ut illi aduersum illum se scirent murmurasse, qui istos mi
Abbreviated transcription (Latin):
amara enimerat : si propterhoc appellatum est nomenlo cieius amaritudo quia non
potuerant ibi aquam bibere quad amara ess& mes raenim interp̃tatur a maritudo.
quo modo uenerunt in mesramtnisi quĩã eo nomine locum scriptura appellauit¬
in quem uenerunt quo iam appellabatur cũbaec scribebantur : posterius enimutiq scrip¬
ite sunł qua illa contigerunt. Iu.ii. Et ostendit eidñs lignum & misit illum in aquam : &
fasta est aqua dulcis: genus lignierat istcõ habens ui anquo lib& ligna id facere potu¬
erat ds̃. qui tanta mirabilia faciebat: hoc tamen uidetur significare qđ dictũ est
ostenditei. tamquam tiele iam lignum ess& quo posset hoc fieri nisi forte locus erat
ubligna omnino non inueniebantur. ut hoc ipsum ess& diuini ad iutorii quod ei
dns lignum ostendit ubi nullũ erat & ꝑ lignum aquas dultes fecit. praefigurans gloriã

Expanded text:
amara enim erat. si propter hoc appellatum est nomen loci eius amaritudo, quia non amara enim erat. si propter hoc appellatum est nomen loci eius amaritudo, quia non potuerunt ibi aquam bibere, quod amara esset — Merra enim interpretatur "amaritudo" — quomodo uenerunt in Merra, nisi quia eo nomine locum scriptura appellauitin quem uenerunt. quo iam appellabatur cum haec scribebantur ? posterius enim utique scripta sunt quam illa contigerunt. Et ostendit ei dominus lignum et misit illud in aquam, et facta est aqua dulcis. genus ligni erat istam habens uim an quolibet ligno id poterat facere deus, qui tanta mirabilia faciebat? hoc tamen uidetur significare, quod dictum est "ostendit ei." tam quam tale iam lignum esset. quo posset hoc fieri; nisi forte locus erat, ubi ligna omnino non inueniebantur, ut hoc ipsum esset diuini adiutorii, quod ei lignum dominus ostendit. ubi nullum erat, et per lignum aquas dulces fecit, praefigurans gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ dissimiliter appellari. cum sit unus atque idem illedum taxaet qui&iam sp̃s
significari ubi dicit apłs non enĩ accepistis sp̃m seruitutis iterum intimore. serd
accepistis sp̃m ad optionis in quoclamamus abbapater: quia eodem spudĩ id est
digitodi quo lex in tabulis lapideis conscriptre est .timor inenͣiusecis quigra¬
ticem non dum intellegebant. ut desua infirmi tacte atq peccatis ꝑlegem conuince¬
rentur. & lxx illis fier& pedagogus quo ꝑ ducerentur ad gratiã quae est infide ihu
xp̃i: dehoc autem sp̃u adoptionis & gratiae id est dehoc opere sp̃s dĩ quo imꝑti¬
tur gratia & regeneratio inuitẽ a& namdicitur. sp̃s autẽ uiuificat : Cum supra
diceretur littera occidit id est conscripte tantum modo iubens sine adiutorio
gratiae. LUI Venerunt autẽ in mesra : & non poterant bibere aquam de mesra

Expanded text:
dei dissimiliter appellari, cum sit unus atque idem ille dumtaxat, qui etiam spidei dissimiliter appellari, cum sit unus atque idem ille dumtaxat, qui etiam spisignificari, ubi dicit apostolus: non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis in quo clamamus: abba, pater, quia eodem spiritu dei, id est digito dei, quo lex in tabulis lapideis conscripta est, timor incussus est eis, qui gratiam nondum intellegebant, ut de sua infirmitate atque peccatis per legem conuincerentur et lex illis fieret paedagogus, quo perducerentur ad gratiam quae est in fide Iesu Christi. de hoc autem spiritu adoptionis et gratiae, id est de hoc opere spiritus dei, quo inpertitur gratia et regeneratio in uitam aeternam, dicitur: spiritus autem uiuificat, cum supra diceretur: littera occidit, id est lex conscripta tantummodo iubens sine adiutorio gratiae. Venerunt autem in Merra et non poterant bibere de Merra;
Abbreviated transcription (Latin):
ut idem agnus iuxtaustium occidatur. anquod est credibilius id eo dixit ex san¬
guine qui est iux ta ustium. quia utique ille quiliniturus est superlimen . ꝓsis¬
tes uas ipsum in quo sanguinem excepit iux taostium positurus estut adma¬
ecceiam qainto cominemoratur sp̃s di. ut in hoc numero accipiamus & quod dictũ e¬
dicitur non ꝑ manebit in istis hominibus sp̃s meus qm̃ carnes sunt. Tertio ubi pharao
dicit ad ioseph qm̃ sp̃s di est inte. quarto ubi incantatores aegyptiorum dicunt digi¬
tus di est hoc quinto in hoccantico misisti sp̃mtuum & cooperuit eosmare memi¬
nerimus autem sp̃mdĩ non solum adbeneficia uerum &iã aduindictã cõmemara¬
grptios nom sp̃s irae ehus quibus nocuit aquarum diuisiauit in trantes possent
aquis redeun tibus obrui . filios uero isrł quibus profuit qđ aqua diuisa est non fu¬
it ille sp̃s iraedĩ : unde significatur propterdiuersas operationes & effectus sp̃s

Expanded text:
ut idem agnus iuxta ostium occidatur? an, quod est credibilius, ideo dixit: ex sanguine qui est iuxta ostium, quia utique ille qui liniturus est super limen et postes uas ipsum, in quo sanguinem excepit, iuxta ostium positurus est, ut ad maEcce jam quinto commemoratur Spdicitur: non permanebit in istis hominibus spiritus meus, quoniam carnes sunt; tertio, ubi Pharao dicit ad Ioseph: quoniam spiritus dei est in te; quarto, ubi incantatores Aegyptiorum dicunt: digitus dei est hoc; quinto in hoc cantico: misisti spiritum tuum et cooperuit eos mare. meminerimus autem spiritum dei non solum ad beneficia uerum etiam ad uindictam commemoragyptios spiritus irae eius, quibus nocuit aquarum diuisio, ut intrantes possent aquis redeuntibus obrui, filiis uero Israhel, quibus profuit quod aqua diuisa est, non fuit ille spiritus irae dei. unde significatur propter diuersas operationes et effectus spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
illimente qui fuerant ⁊ sciebantenim sedebellandos. si cognitum ess& haebre
is in eaterra eos habitare : quam ꝓ missam fuerant habitantibus receptur:¬
mentientibus ergo quod delonga terra ad eos uenissent iu rauerunt eis is ra¬
helitȩ: postea uero quam cognouerunt ibi eos habitare ubi om̃s quos inuene¬
rant secundum đĩ preceptum debella reo portebat : noluerunt tamen frange¬
re iuraetionem : & lic& eos mentitos esse didicissent. parcere maluerunt cau¬
saiurationis: cum possent utiq dicere se tam quam illis iu rasse quos eos esse
crediderant id est delongin quouenientes cum uero aliud cogno uerunt prȩ¬
ceptum cir caeos dñi implen dumerat. ut sicuti cȩteri expugnȩrentur : ds̃ autem
hoc ap probauit nec parcentibus suscensuit : quamuis cum non inter rogassent
qui namilli es sent. & ideo eos illi fallere ualuis sent: unde noninoor tune utio

Expanded text:
illi mentiti fuerant. Sciebilli mentiti fuerant. Sciebis in ea terra eos habitare, quam promissam fuerant, interfectmentientibus ergo quod de longinqua terra ad eos uenissent, iurauerunt eis Israhelitae. posteaquam uero cognouerunt ibi eos habitare, ubi omnes quos inuenerant secundum dei praeceptum debellare oportebat. noluerunt tamen frangere iurationem et, licet eos mentitos esse didicissent, parcere maluerunt causa iurationis, cum possent utique dicere se tamquam illis iurasse, quos eos esse crediderant, id est de longinquo uenientes; cum uero aliud cognouerunt, praeceptum circa eos domini inplendum erat, ut sicuti ceteri expugnarentur. deus autem hoc adprobauit nec parcentibus suscensuit, quamuis eum non interrogassent quinam illi essent et ideo eos illi fallere ualuissent. unde non inportune utique
Abbreviated transcription (Latin):
isti a facie nostra sicut antea :uos autem ex surgeos ex insidiis & ibitis inciuita tẽ :
secundum uerbum istum facietis etceprecipio uobis : quaerendum utrum omnis uo¬
luntts fallendi promendacio deputandasit : & sinasit utrum possit iustum ẽẽ mendaci¬
um quo ille fallitur quidignius est falli : et sinehoc quidem mendacium iustum reperi¬
tur. restict ut secundũ alicuam sianificationem hoc quod de in sidus factum est
Quod gabaonitae uenerunt ad ibm cum uetustis panibus

Expanded text:
isti a facie nostra sicut <et> antea. uos autem exsurgetis ex insidiis et ibitis in ciuitatem. isti a facie nostra sicut <et> antea. uos autem exsurgetis ex insidiis et ibitis in ciuitatem. secundum uerbum istud facietis. ecce praecipio uobis. quaerendum est utrum omnis uoluntas fallendi pro mendacio deputanda sit et, si ita est, utrum possit iustum esse mendacium, quo ille fallitur, qui dignus est falli; et si ne hoc quidem mendacium iustum reperitur, restat, ut secundum aliquam significationem hoc, quod de insidiis factum est, ad ueritatem referatur. Quod Gabaonitae uenerunt ad esum cum uetustis panibus
Abbreviated transcription (Latin):
adiustitiam inter est: iusta autem bella definiri solent quae ulcis cuntur in iurias. si
qua gens uel ciuitas quae bello petenda est uel uindicare neglexerit quod asuis in ꝓ¬
be factum est uel reddere quod ꝑ in iurias ablatumest: sed &iam hoc genus belli sinedu¬
bitatione iustum est quod ds imperat apud quem non est ini quittes: & nouit quid cui¬
q fieri debeat: in quobello exercitus uel ipse populus non tam auctor belli quã
minister iudicandunest .XI. Ihs mitens adgai debellandum trigintamilia bella¬
torum ait illis : uos insidiabimini post ciuitaten & non longe eritis aciuitate : &eritis
omnes parati. & ego & omnis populus quimetumest accedemus ad ciuitatem: &erit.
cum exierint qui commorantur ingai in obuiam nobis sicut antea. & fugiemus
a facie illorum : & cum exierint postnos : adducemus illos deciuitate & dicent: fugiunt

Expanded text:
ad iustitiam interest. iusta autem bella ea definiri solent quae ulciscuntur iniurias, si ad iustitiam interest. iusta autem bella ea definiri solent quae ulciscuntur iniurias, si qua gens uel ciuitas, quae bello petenda est, uel uindicare neglexerit quod a suis inprobe factum est uel reddere quod per iniurias ablatum est. sed etiam hoc genus belli sine dubitatione iustum est, quod deus imperat, apud quem non est iniquitas et nouit quid cuique fieri debeat. in quo bello ductor exercitus uel ipse populus non tam auctor belli quam minister iudicandus est. Iesus mittens ad Gai debellandum triginta milia bellatorum ait illis: uos insidiabimini post ciuitatem et non longe eritis a ciuitate et eritis omnes parati. et ego et omnis populus qui mecum est accedemus ad ciuitatem. et erit cum exierint qui commorantur in Gai in obuiam nobis sicut <et> antea, et fugiemus a facie illorum. et cum exierint post nos, abducemus illos de ciuitate, et dicent: fugiunt
Abbreviated transcription (Latin):
illud in promptuest. quod & populum terribiliter oportebat quaerere quod ad missũ
p & tanto uebementius timuerunt ceeri fastum eius imitari quantoma eisbum c¬
est : & tanto uebementius timuerunt ceeri factum eius imitari. quanto magis huma¬
na exhorr& infirmitirs & in tam magnum tamque iustum populi odiumdari & eisquos
adspem propagandi generis serelicturum puitebat. peccatosuo secum consumptissuis
posteris emori X. Quod ds̃ iubet loquens ad ihm ut constituat sibi recorsus insi¬
dicos id est insidi antes bellatores adinsidiandũ hostibus. hinc a smonemur non in iuste
fieri abhis quiiustum bellum gerunt. ut nihil homo iustus praecipue cognare debeat
in his rebus nisi ut iustum bellum suscipiat. cuibellare fas est : nonenim omnibus fas est ÷
cum autem iustumbellum susceperit : utrum aꝑtapugna utrum in sidiis uincat nihil

Expanded text:
illud in promptu est quod et populum terribiliter oportebat quaerere quod admissum illud in promptu est quod et populum terribiliter oportebat quaerere quod admissum est, et tanto vehementius timuerunt caeteri factum ejus imitari, quanto magis est et tanto uehementius timuerunt ceteri factum eius imitari, quanto magis humana exhorret infirmitas, et in tam magnum tamque iustum populi odium dari et eis quos ad spem propagandi generis se relicturum putabat peccato suo secum consumtis suis posteris emori. Quod deus iubet loquens ad Iesum, ut constituat sibi retrorsus insidias, id est insidiantes bellatores ad insidiandum hostibus, hinc admonemur non iniuste fieri ab his qui iustum. bellum gerunt, ut nihil homo iustus praecipue cogitare debeat in his rebus, nisi ut iustum bellum suscipiat, cui bellare fas est; non enim omnibus fas est. cum autem iustum bellum susceperit, utrum aperta pugna, utrum insidiis uincat, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio humano sed ꝓphetico sp̃u fecit ibs siue ita in tellegens omnia quae sunt ei ut
nec filios censer& exceptos lapidationis &ic̃̃ poenam ꝓigne in gerens si ue opera eius
quae post mortem ds̃ in illo fuerat crematurus non solum ꝑc&era quae illi erant
uerum & icm ꝑ filios eius significans: nec ideo sane credendum est eos ꝓpeccato
patris a quo in nocetes erant &iam post mortem supplicio inferni ignis incensos ⁊
mors quippeista quae om̃s man& quamuis deprimo petcato ueniat. tamen quiaita
natisumus ut necessario moriendum sit: acelerata quibus dam est ut illis undelegi¬
tur dequodam raptiis est nemalitia mutar& intellectumeius: quo ergo iudiciodĩ
uel miseri cordia fuerit i nrogata siuefilus huius siue illis triginta sex uiris cumom¬
nes ab eius petcato alieni fuerint. Lat& apudeum apud auam namast initiuitas: uerũ

Expanded text:
iudicio humano, sed prophetico spiritu fecit Iesus siue ita intellegens "omnia quae sunt ei", ut iudicio humano, sed prophetico spiritu fecit Iesus siue ita intellegens "omnia quae sunt ei", ut nec filios censeret exceptos lapidationis etiam poenam pro igne ingerens, siue opera eius quae post mortem deus in illo fuerat crematurus non solum per cetera quae illi erant uerum etiam per filios eius signpatris, a quo innocentes erant, etiam post mortem supplicio inferni ignis incensos. Mors quippe ista, quae omnes manet, quamvis de primo peccato veniat; tamen quia ita nati sumus ut necessario moriendum sit, accelerata quibusdam est utilis. Unde legitur de quodam: « Raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus . » Quo ergo judicio Dei vel misericordia fuerit irrogata, sive filiis ejus, sive illis triginta sex viris, cum omnes ab ejus peccato alieni fuerint, latet apud eum apud quem non est iniquitas. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
ei futurũ ẽ& praedixisse quam qđ ei ab hominibus deber& fieri praecepisse : melius non
potuit facere ih̃s quidiuin a uerba sicut tantus propheta intellexit qui&it̃ hoc ipsum
ꝓphetice fecit quam ut illum lapidibus potius quam flammis inter imer&. nem illis igni¬
bus uerba dñĩ uiderentur impleta qua e ob aliud dicta uolebat inellegi: nec mouere de¬
b& quod non ipsum tantum sed & iam omina quae sunt eius ds̃ cremenda lgni praedixerit:
sic enimait : Ignecremabitur. & omnia quaecumque sunt ei : omnia enim quaecũ que sunt
ei opera eius possunt intellegi: quaetũ illo dixit eẽ comcremanda non sicut dicit apłs
de quibus dam operibus igne consumptis : Ipse autem saluus erit:si huius peccatũ lta intel¬
legendum est ut &ia axerno ignepuniatur filios eius & filias cumpecoribus & omnib:
quae habebat populus quidem cum eum punir& simullapidibus obruit: non tamen hoc

Expanded text:
ei futurum esset praedixisse, quam quod ei ab hominibus deberet fieri prei futurum esset praedixisse, quam quod ei ab hominibus deberet fieri prpotuit facere Iesus, qui diuina uerba sicut tantus propheta intellexit, qui etiam hoc ipsum prophetice fecit, quam ut illum lapidibus potius quam flammis interimeret, ne in illis ignibus uerba domini uiderentur inpleta, quae ob aliud dicta uolebat intellegi. Nec mouere debet, quod non ipsum tantum sed etiam omnia quae sunt eius deus cremanda igni praedixerit. sic enim ait: igni cremabitur et omnia quaecumque sunt ei. omnia enim quaecumque sunt ei, opera eius possunt intellegi, quae cum illo dixit esse concremanda, non sicut dicit apostolus de quibusdam operibus igne consumptis "ipse autem saluus erit", si huius peccatum ita intellegendum est, ut etiam aeterno igne puniatur. filios ergo eius et filias cum pecoribus et omnibus quae habebat populus quidem cum eum puniret, simul lapidibus obruit; non tamen hoc