comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consument᷑. Quia sicut scriptũ est. Om̃is detractor eradicabit᷑¬
Multi nempe inpopulox pi anodum hocuitio laborantiquan¬
tũ a propria salute deficiantꝰ ignorant : Sȩpe enĩ de traccores
pia acta proximorũ ꝑuersauo luntatemala eẽ protestant᷑ :
Saepe &iam eorũ errata non studio corrigendiautamore conpa¬
tiendi sed solacuriosi tate nos sede siderant . ut scilic& eorũ detras¬
tionib: pascant᷑ : Eli proculdubio aliena peccata ꝑdetractionẽ sua faci¬
unt : Qm̃ qui hoc faciunt caritatis iuscera sẽnon habere demonstrat : Con¬
gratulandũ quippe ẽ ꝓximis recteuiuentib: & recte agentib: ñdetra¬
hendũ condolendũ ẽ &iã his & conpatiendũ qui a semitis reccitudi¬
nis exorbitant non in sultandum: DECONVITUIS ET

Expanded text:
consumentur, quia sicut scriptum est: Omnis detractor eradicabitconsumentur, quia sicut scriptum est: Omnis detractor eradicabitMulti nempe in populo Christiano dum hoc vitio laborant, quantum a propria salute deficiant, ignorant. Saepe enim detractores pia acta proximorum perversa voluntate mala esse protestantur: saepe etiam eorum errata non studio corrigendi, aut amore compatiendi, sed sola curiositate nosse desiderant, ut scilicet eorum detrationibus pascantur. Hi procul dubio aliena peccata per detractionem sua faciunt, quoniam qui hoc faciunt charitatis viscera se non habere demonstrant. Et congratulandum quippe est proximis recte viventibus, et recte agentibus non detrahendum. Condolendum est etiam his et compatiendum qui a semitis rectitudis exorbitant, non insultandum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ter audire : non facile detrahere : Cumde tractoribus ait salomon
ne commiscearis. qm̃ repente ueni& perditio eorum & ruinam
utriusq quis nouit : tam uidelic& eius qui detrahit. quã illius qui
aurem ac commodat detrahenti. Gregorius in moralibus : Qui
alie ne uitȩ de tractione pascunt᷑. alienis ꝓculdubio carnibus satiant᷑:
Siqͥut scriptũ ẽ : Non comed as cum eis quicarnes aduescendum confe¬
runt: carnes quippe aduescendum conferre est̃ : In locutione dero
gationis uicissim proximorũ uitia dicere : De obtrectatoribus
rectepersalomonem dicitur. Quia uacantes potib: &dante sim¬
bola consum̃tur & uestietur pannis dormitatio: Potib: uacant᷑ qui
de opprobrio alienȩ uitȩ sẽdebriant : Simbola uero dareest sicut
unus quis que sol& departe suacibos aduescendũ. lta in confabulatione
de tractiones conferre: Vacantes in quit potibus & dantes srmbo la

Expanded text:
ter audire, non facile detrahere: cum detractoribus, ait Salomon, ter audire, non facile detrahere: cum detractoribus, ait Salomon, ne miscearis, quoniam repente ueniet perditio eorum, etruinam utriusque quis nouit? tam uidelicet eius, qui detrahit, quam ilaurem accommodat detrahenti. » Gregorius in Moralibus: Qui aliena vita detractione pascuntur, alienis procul dubio carnibus satiantur, sicut scriptum est: Ne comedas cum eis qui carnes ad vescendum conferunt . Carnes quippe ad vescendum conferre est in logationis vicissim proximorum vitia derogare. De obtrectatoribus recte per Salomonem dicitur: Quia vacantes potibus, et dantes symbolum, consumentur, et vestietur pannis dormitio . Potibus vacant, qui de opprobrio alienae vitae se debriant. Symbolum vero dare est sicut unusquisque solet de parte sua cibos ad vescendum, ita in confabulatione detractionis verba conferre. Vacantes, inquit, potibus, et dantes symbolum
Abbreviated transcription (Latin):
ltẽ Nolite detrahere in alterutrũ fr̃smei : quide trahit fratri
aut quiiudicat fratrẽsuũ detrahit legi. &iudicat legẽ : Hieronimꝰ
adnepotianũ : Cauene aut linguã autaures habeas prurientes
Idest ne aut ipsẽ aliis detrahas. aut alios audias detrahentes : Sedens
inquit aduersus fratrẽtuum loquebaris & aduersũs filiũ matris tue
ponebas scandalũ haec fecisti & tacui:. existima st̃i in iq qđ e rotui si
milis arguamte & statuã contra faciem tuã: sub auditur. ser¬
mones cuos & cuncta quae de aliis es locutus ut tua sententia ii.¬
diceris in his ipso deprehensus quȩ in aliis arguelus : Neque uero
illauista est excusatio : Referentibus alis inuriã facere nĩpossũ
Nemoinuito auditori libenter refert : Sagitta in lapidem nũ quã figitur
interdũ resiliens ꝑcutit dirigentẽ : Discat de tractor dumte uid& non liben¬

Expanded text:
Item: Nolite detrahere in alterutrum, fratres mei. Qui detrahit fratri, Item: Nolite detrahere in alterutrum, fratres mei. Qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem . Hieronymus ad Nepotianum : « Cave ne aut linguam, aut aures habeas prurientes, id est, ne aut ipse aliis detrahas, aut alios detrahentes audias. Sedens, inquit, adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum. Haec fecistimilis; arguam te et statuam contra faciem tuam. subauditur: \'sermones tuos et cuncta, quae de aliis es locutus, ut tua sententia iudiceris in his ipse deprehensus, quae in aliis arguebus. neque uero illa iusta est excusatio: \'referentibus aliis iniuriam facere non possum\'. nemo inuito auditori libenter refert. sagitta in lapide numquam figitur, interdum resiliens percutit dirigentem. discat detractor, dum te uiderit non liben
Abbreviated transcription (Latin):
Ietractionibus inseruire nondebere patenter indicat scriptura
legitur ltaq in psalmo : detrahentẽ secr&o ꝓximosuo hunc per¬
sequebar : Et salomon : Remoue inquit atepsprauum & detrahentia
labia sint proculate : Quidetra hit alicui rei. ipsese infuturum obligat:
qui autẽ tim & prȩceptũ in pace uersatur : Cũde tractoribus ne com¬
miscearis qm̃ repente consurg& ꝑditio eorũ : Itruinã utriusq quis
nouit : lacobus apłs : Siquis putat sere ligiosũ eẽ nonre frenans linguã
suã sed seducens corsuũ huiuanae st religio: Hunc locũbeda uenera¬
bilis prbt ita exponit : Monuerat inquit su pra uerbum dĩ non
solũ audire : sed & facere : Nunc addit : Quia & simandata quis dñi
quae didicit factis exercere uidetur : si non &iã linguã adetractionib:
mendacus blasphemiis stulti loquiis ab ipso &iã multilo quio c&erisq
quib: peccare sol& refrenauerit : frustra sede operũ iustitia iactat :

Expanded text:
detractione. detractione. es et in psalmo: Detrahentem secreto proximo suo, persequebar . Et Salomon: Remove ab iniquitate os pravum: et detrahentia labia sint procul a te. Qui detrahit alicui rei, ipse se in futurum obligat: qui autem timet praeceptum, in pace versatur. Cum detractoribus ne commiscearis, quoniam repente consurget perditio eorum, et ruinam utriusque quis novit ? Jacobus apostolus: Si quis putat se religiosum esse non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . Hunc locum Beda Venerabilis presbyter ita exponit: « Monuerat, inquit, supra verbum Dei non solum audire, sed et facere. Nunc addit, quia et si mandata quis Domini, quae didicit, factis exercere videtur, si non etiam linguam a detractionibus, mendaciis, blasphemiis, stultiloquiis, ab ipso etiam multiloquio, caeterisque quibus peccari solet, refrenaverit, frustra se de operum justitia jactat: »
Abbreviated transcription (Latin):
simi contra humanum genus diabolicȩ fraudis bellato Qui dõ
auxiliante facilli menuncuntur abellatoribus xp̃ĩperuirtu¬
tes sc̃as. prima scilic& sũperbia perhumilitatem gula ꝑ abstinentiã.
fornicatio percustitatem. a uaritia ꝑ largitatẽ ilra perpatientiã
iccidia per insantiã boni operis : tristitia mala ꝑla&itiã spirita¬
lem illa nagloria ꝑ carita tẽ dĩ : his planeo ctouitus principalib
multi intellegendo. multi non intellegendo substernuntur.
Quaeadeo inusum deuenerunt uta quibusclã aut nulla autp ȩ¬
nenulla peccata esse arbitrent᷑ : De quib: multa hic scorũ patrum
dicta ad gregari poterant : quȩ obpro lixitatẽ uitandã prȩter¬
mis sasunt : c&erũ oport& unũ quemq: ut hȩc cliuina ope suffragante
caueat & si forte his tandem mancipatus fuit dõ & sacerdotilnde
purã humilẽq confessionẽ facere ñ neglegat : DEDETRACTIONE

Expanded text:
simi contra humanum genus diabolicae fraudis bellatores, qui, Deo simi contra humanum genus diabolicae fraudis bellatores, qui, Deo auxiliante, facillime vincuntur a bellatoribus Christi per virtutes sanctas. Prima, scilicet superbia, per humilitatem; gula per abstinentiam; fornicatio per castitatem; avaritia per largitatem; ira per patientiam; acedia per instantiam boni operis; tristitia mala per laetitiam spiritalem; vana gloria per charitatem Dei. » His plane octo vitus principalibus multi intelligendo multi non intelligendo substernuntur. Quae adeo in usum devenerunt, ut a quibusdam aut nulla, aut pene nulla peccata esse arbitrentur. De quibus multa hic sanctorum Patrum dicta aggregari poterant, quae ob prolixitatem vitandam praetermissa sunt. Caeterum oportet unumquemque, ut haec, divina ope suffragante, caveat: et si forte his tandem mancipatus fuit, Deo et sacerdoti inde puram humilemque confessionem facere non negligat. CAPUT VII. De
Abbreviated transcription (Latin):
lite : Dctauũ est cenodoxia id est̃ uanagloria. qđ propriȩ arrogan¬
tiũ & uanȩ laudis amatorũ est : De hac enĩ ait dñs in euangelio :
Omĩa opera sua faciunt : ut uide antur ab hominibus Item
A mendico uobis receperunt mercedem suã : Arro gantiũ quippe
quattuor sunt species : Cũ bonũ auqͥa sem& ipsis habere aestimaN
autsi sibidatũ de suꝑ credunt: Prosuisse hocaccepis sẽ meritis pu¬
tant. autcertecum iactant se habere quod non habent. aut
despectis c&eris singulariter uideri appetunt: habere qđha¬
bent: Doc& namq apłsi utqui gloriat᷑ indñogloriet᷑ : Et dñs in euan¬
gelio discipulis suis ait : Sine menihil potestis facere : Cuigit᷑ bona quis
agit : nequaquã laudem ab hominib: captare sẽdre tributionem
a & nam adõ deb& expectare : Hi sunt utuenerabilis magister albin
scribit : octo totius impietatis duces cum exercitibus suis & fortis¬

Expanded text:
lite. » Octavum est cenodoxia, id est vana gloria, quod proprie arroganlite. » Octavum est cenodoxia, id est vana gloria, quod proprie arrogantium et vanae laudis amatorum est. De hac enim ait Dominus in Evangelio: Omnia opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus . Item: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam. Arrogantium quippe quatuor sunt species, cum bonum aut a semetipsis habere aestimanaut si sibi datum desuper credunt, pro suis se hoc accepisse meritis putant, aut certe cum jactant se habere, quod non habent, aut, despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere qbent. Docet namque Apostolus, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Et Dominus in Evangelio discipulis suis ait: Sine me nihil potestis facere . Cum igitur bona quis agit, nequaquam laudem ab hominibus captare, sed retributionem aeternam a Deo de bet exspectare. « Hi sunt, ut venerabilis magister Alcuinus scribit, octo totius impietatis duces cum exercitibus suis, et fortis
Abbreviated transcription (Latin):
quod infundamento mentis suae amoremn terrenum amori
praeposuerit xp̃i: Quod autem tristantes non ad murmura¬
tionem sed potius ad orationem & addĩ laudationem se conuer¬
tere debeant: iacobus a postolus doc& dicens: Tristatur aliquis
urm̃ or& aequo animo & psallat : Quae uerbalta beda
uenerabilis presbiter exponit : Siquis inquit urm aliqua
tristitia de primitur. uel ab aliis hominibus inlata forte In¬
iuria in gruerit: uelculpa accidente ueldo mesti codam no
praeoccupante uelalia qualib& uos ratione contris tari conti¬
gerit : Ne quaquã illa hora ad in uicẽmurmuraturi & dedĩ iu¬
diciis quere latu : conueniatis sed potius ad eccłam concurrentes
flexis genibus dñm orate ut consolationis suȩ gratiã mictat : Ne
uos tristitia sȩculiquȩ mortẽ operat᷑ ab sorbeat: Ipsi quoq crebra
psalmodiȩ dulcedine nociuam mȩstitiȩ pestẽ ur̃o de corde repel¬

Expanded text:
quod in fundamento mentis suae amorem terrenum amori quod in fundamento mentis suae amorem terrenum amori praeposuit Christi. Quod autem tristantes non ad murmurationem, sed potius ad orationem, et ad Dei laudationem se convertere debeant, Jacobus apostolus docet, dicens: Tristatur aliquis vestrum, oret aequo animo et psallat . Quae verba ita venerabilis Beda presbyter exponit: « Si quis, inquit, vestrum aliqua tristitia deprimitur, vel ab aliis hominibus illata forte injuria ingruerit, vel culpa accedente, vel domestico damno praeoccupante, vel alia qualibet vos ratione contristari contigerit, nequaquam illa hora ad invicem murmuraturi, et de Dei judiciis querelaturi conveniatis, sed potius ad Ecclesiam concurrentes flexis genibus Dominum orate, ut consolationis suae gratiam mittat, ne vos tristitia saeculi, quae mortem operatur, absorbeat. Ipsi quoque crebra psalmodiae dulcedine nocivam moestitiae pestem vestro de corde pel
Abbreviated transcription (Latin):
boni bnstabilitas loci ꝑuagatio de l oco inlocũ tepĩditas : laborandiitȩ diũ
cordis murmuratio in aniloquia: Septimũ uitium est̃ tristi¬
tia: Tristitia itaq duobus modisfit. id est aliquando salu¬
briter. aliquando lueta liter: Quando sa lubritersit non ẽ
uitium computanda seduirtus: Sa lubriter quippefit quan¬
doquis longainedia & alia quã lib& castigatione corporalide¬
coctus multis sc̃ãrum uirtutũ certaminibus exercitatus . a. dul¬
cedine a &nȩ patriȩ sediu exulare tristatur:: De talibus dicit¬
taliter autem fitquando quis de amissione terrenarũ rerũ
in latisque sibi aliis inuiruis itatristatur ut nilboni operis
eum agere delect&: Qm̃dum haecei accidunt : Ita animũ eiꝰ
percurbare solent ut non solum abonis operibus eum retra¬
hant : Verum &iam in prȩcipitium desperationis i re con¬
pellant : Quisquis igiturtali ab sorbetur tristitia : pat&

Expanded text:
boni, instabilitas loci, pervagatio de loco in locum, tepiditas laborandi, taedium boni, instabilitas loci, pervagatio de loco in locum, tepiditas laborandi, taedium cordis, murmuratio et inaniloquia. Septimum vitium est tristitia. Tristitia itaque cum duobus modis fiat, id est aliquando salubriter, aliquando lethaliter: quando salubriter fit, non est vitium computanda, sed virtus: salubriter quippe fit, quando quis longa inedia et alia qualibet castigatione corporali decoctus, multis sanctarum virtutum certaminibus exercitatus, a dulcedine aeternae patriae se diu exsulari tristatur. De talibus dicittitia fit, quando quis de amissione terrenarum rerum, illatisque sibi ab aliis injuriis ita tristatur, ut nihil boni operis eum agere delectet; quoniam dum haec ei accidunt, ita animum ejus perturbare solent, ut non solum a bonis eum retrahant, verum etiam in praecipitium desperationis ire compellant. Quisquis igitur tali absorbetur tristitia, patet
Abbreviated transcription (Latin):
lacobus : Ira enĩ uiri iustitiã dĩ non operatur : Quisquisnãq mo¬
tũ animi sui ratione non regit. facile infurorem incidit . &cuncta
captus & maturitatẽ consilii & modum rectȩ discretionis
& honestatem piȩ actionis facile amittit : Nam & de ira
pullulat tumormentis . rixȩ contumeliȩ clamor
indignatio. praesumptio. blasphemiȩ sanguinis effu¬
sio. homicidia ulciscendi cupiditas: Iniuriarum me¬
moria & alia quã plurima : Sextum uitium ẽ accidia id ẽ
otiositas: Dequa ait salomon: Otiositas in imicaẽ animȩ:ltẽ:
propter friguspiger ararenoluit mendicabit aestate & nondabi t᷑
ei : Otio sofhñs arguit in euangło dicens : Quid hicstatis totadie otiosi :
lte iniuneam meã : Qua pestemulti clericorũ & laicorũ laborant:
& sede linquere minime intellegunt : Sicut eni exercitiũ bonioperis
a dnihil boniagendũ frigescit : Dequa na scit᷑ somnolentia : pigritia õperis

Expanded text:
Jacobus: Ira enim viri justitiam non operatur . Quisquis namque moJacobus: Ira enim viri justitiam non operatur . Quisquis namque motum animi sui ratione non regit, facile in furorem incidit, et cunctacaptus, et maturitatem consilii, et modum rectae discretionis, et honestatem piae actionis facile amittit. Nam et de ira pullulat tumor mentis, rixae, contumeliae, clamor, indignatio, praesumptio, blasphemiae, sanguinis effusio, homicidia, ulciscendi cupiditas, injuriarum memoria, et alia quamplurima. Sextum vitium acedia, id est otiositas, de qua ait Salomon: Otiositas inimica est animae . Item: Propter frigus piger arare noluit: mendicabit aestate, et non dabitur ei. Otiosos vero Dominus arguit in Evangelio dicens: Quid hic statis tota die otiosi? ite in vineam meam . Qua peste multi clericorum et laicorum laborant, et se delinquere minime intelligunt. Sicut enim exercitium boni operisa docent mala. De qua nascitur somnolentia, pigritia operis
Abbreviated transcription (Latin):
in quietudo inusta uidicia. contẽptus ueritatis futurȩ beatite¬
dinis obliuio obduratio cordis : quae contraria e st̃ operib: misericor¬
diȩ : quintũ uitiũ ẽ ira: Dequa ait salomon. Uirira cundus ꝓuocat
rixas. quiautẽ patiens est mitigat suscitatas : Item : nequel oxsis ad
irascendũ quia ira insinu stulti requiescit : Semꝑ uirgia quȩrit
malus: Angelus aut̃ crudelis mittetur contraeũ : Sp̃m uero adiras¬
cendũ facilem quis poterit sustinere . Itẽ : lra non hab& misericor¬
diam necerum pens furor : Et imp&ũ conciati ferrequis pote¬
rit : Hie sus filius sirach: cũ iracundo non facias rixas : Itẽ : Homo
iracundus incendit ignẽ. Telus &ira minuentdies & ante tẽpus
ad senec tutẽ ꝑducent : Et in euangelio : Om̃is quuirascitur frtri
suoreuserit iudicio : Paulus : Solnon occidat suꝑ iracundiã uram:

Expanded text:
inquietudo, injusta judicia, contemptus veritatis, futurae beatituinquietudo, injusta judicia, contemptus veritatis, futurae beatitudinis oblivio, obduratio cordis, quae contraria est operibus misericordiae. Quintum vitium est ira: de qua ait Salomon: Vir iracundus provocat rixas: qui patiens est, mitigat suscitatas . Item: Ne velox sis ad irascendum, quia ira in sinu stulti requiescit . Semper jurgia quaerit malus: angelus autem credulis mittetur contra eum. Spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere? Item: Ira non habet misericordiam, nec erumpens furor: et impetum concitati ferre quis poterit? Jesus filius Sirach: Cum iracundo non facias rixas . Item: Homo iracundus incendit ignem. Zelus et ira minuent dies, et ante tempus ad seneclutem perducent . Et in Evangelio: Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio . Paulus: Sol non occidat super iracundiam vestram .
Abbreviated transcription (Latin):
catione caecitasmentis in constantia oculorũ uł totĩus corporis amor
immoderatus : Sȩpe periculum uitae lasciuia. ioca petulantiã
& om̃is incontinentia odiũ mandatorum dĩ mentis eneruatio &
inuis tocupiditates neglegentia uite futurȩ & prȩ sentis delectatio
Quartum uitium est̃ a uaritia describit salomon : Auarus non implẽ¬
bit᷑ pecunia quae a dño ineuangelio hrdrõ picimorbo conparat᷑
qui quanto plusbibit tanto amplius sitit : sic & auarus quanto
plus hab& tanto amplius habere desiderat Etdũ modũ discretionis
in habendo nonten& eũ b nimium concupiscendo amitat : De
auaris autẽ tremenda sententia a dñõ in euangelio & ab apło
de prompta ẽ qđ a uari regnũ dĩ non possidebunt: De arbore autẽ
auaritiȩ prodeunt pestiferira musculi . Inuidiȩ scilic& furta
latrociniai homicidia mendacia. ꝑiuria rapinȩ uiolentiȩ

Expanded text:
catione caecitas mentis, inconstantia oculorum, vel totius corporis, amor catione caecitas mentis, inconstantia oculorum, vel totius corporis, amor immoderatus, saepe periculum vitae, lascivia, joca, petulantia, et omnis incontinentia; odium mandatorum Dei, mentis enervatio, et injustae cupiditates, negligentia vitae futurae, et praesentis delectatio. Quartum vitium est avaritia, de qua scribit Salomon: Avarus non impletur pecunia . Quae a Deo in Evangelio hydropici morbo comparatur, qui quanto plus bibit, tanto amplius sitit; sic et avarus quanto plus habet, tanto amplius habere desiderat, et dum modum discretionis in habendo non tenet, eum in nimium concupiscendo amittit. De avaris autem tremenda sententia a Domino in Evangelio, et ab Apostolo deprompta est, quod avari regnum Dei non possidebunt. De arbore autem avaritiae prodeunt pestiferi ramusculi, invidiae scilicet, furta, latrocinia, homicidia, mendacia, perjuria, rapinae, violentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Operarius ebriosus non locuplebitur. uinũ & mulieres a postata¬
refacint sapientes & arguunt sensatos: uinũ multoꝰ potatũ
irritatione &irã & ruinas multas facit: Exgula qui ppe nas¬
citur in epta la&ĩtia. Scurrilitasi leuitasi uaniloquiũ. inmundi¬
tia corporis. instabilitasmentis ebrietas libidos lltenĩ beatus
hieronimus ait Ventrem cibo distentũ & diuersis potionib: ir¬
rigatũstati uoluptas genitalis sequit: Tertiũ uitiũ fornicatio
dicitur quȩ non solu ꝑcorpus sed eiã ꝑmentẽ ficrisol& uercorpus
quidem fit. ꝑ cõmixtionẽ carnis cum femina quã lib& uel&iam ala
quacumq: in munditia . ad explendum libidinis ardorem: Permentẽ
uero cumanima relicto conubio legitimi uiri suiidestxpi aut per
idolatriam autperquolib& aliud peccatũ conubio adulteri no immo
exitiabili hostis antiqui secopulat: De hacquippe fornicatione dicit
psalmista: Perde som̃s qui fornicantur absce : Nascitur uero e x forni¬

Expanded text:
apostatare faciunt sapientes, et arguunt sensatos. Vinum potatum multum irritationem, et iram, et ruinas multas facit . Ex gula quippe nascitur inepta laetitia, scurrilitas, levitas, vaniloquium, immunditia corporis, instabilitas mentis, ebrietas, libido; ut enim beatus Hieronymus ait, ventrem cibo distentum et diversis potionibus irrigatum statim voluptas genitalis sequitur. Tertium vitium fornicatio dicitur; quae non solum per corpus, sed etiam per mentem fieri solet. Per corpus quidem fit, per commixtionem carnis cum femina qualibet, vel etiam alia quacunque immunditia ad explendum, libidinis ardorem. Per mentem vero, cum anima relicto connubio legitimi viri sui, id est Christi, aut per idololatriam, aut per quodlibet aliud peccatum connubio adulterino, imo exitiabili, antiqui hostis se copulat. De hac quippe fornicatione dicit Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te . Nascitur vero ex forni
Abbreviated transcription (Latin):
dñs si remitt&ur uobis iniquitas haec : donec moriamini : Et
salomon : luxdribresunum. & tumultuosa ebrietas:
Quicumq enim his delectatur. nonerit sapiens : Item : Ne in¬
tuearis uinum quando flauescit cumsplenduerit inuitro color
eius : Ingreditur blande sed in nouissi momordebit ut coluber. &si¬
cut regulus uenena diffund& : nullũ sẽcretũ est̃ ubi regnat ebrie¬
tas : Itẽ : Potentes i racundisi sunt uinũ nonbibant necũbiberint
obliuis cantur sapientiã: lo el proph&a : Ex ꝑgisciminiebrii &
flete & ululate om̃s quibibitis uinũ indulcedine: lobcũ saturatꝰ¬

Expanded text:
Dominus, si remittetur vobis iniquitas haec, donec moriamini . Et Dominus, si remittetur vobis iniquitas haec, donec moriamini . Et Salomon: Luxuriosa res vinum, et tumultuosa ebrietas: quicunque enim his delectatur, non erit sapiens . Item: Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus: ingreditur blande, sed in novissimo mordebit ut coluber; et sicut regulus venena diffundet. Nullum secretum est ubi regnat ebrietas . Item: Potentes iracundi si sunt, vinum non bibant, ne cum biberint obliviscantur sapientiam . Joel propheta: Expergiscimini, ebrii, et flete, ululate, omnes qui bibitis vinum in dulcedine
Abbreviated transcription (Latin):
& inuidiam rubigine sua inuidorũ mentes consũmit uitandam:
cuius lib& enĩmens hismalis infecta : fuerit tẽplũ scĩ sp̃s eẽ non me¬
rebitur nisihis caruerit. DEOCTOUITIIS PRINCIPALIB
uia longumest̃ octouitia principalia capitulatim enumerari.
utile iudicã xũ est̃ ea: subunius capituli annotatione c̃gerere:
Florum primũ est̃ superbia dequa sũperius dictũ est : Secundũ gu¬
la inquod utium cũ nulti labant᷑. inpunitatẽ sib ꝓmittunt dicen¬
tes : Quid delinquimus sicibũ & potũ quȩ ds̃ adutendũ hominib:
tribuit̃ ad libitum nostrũ percipimus : quaedũ aut ante tempus
aut intempore ultra mensurȩ modũ in discrete ꝑcipiunt. proculdu¬
uit : ta postolus Esca & potus nos non commendant dõ : Etisaias:
Vae qui potentes estis adbibendũ uinũ & uiri fortes ad miscendam
ebrietatem : ltem : Eccegaudiũ & la&itia occidere uitulos iugu¬
lare arietes comedere carnes & bibere unum: Uliuo egodicit

Expanded text:
 quae rubigine sua invidorum mentes consumit, vitandam. Cujuslibet enim mens his malis infecta fuerit, templum sancti Spiritus esse non merebitur, nisi his caruerit. CAPUT VI. De octo vitiis principalibus. Quia longum est octo vitia principalia capitulatim enumerare, utile judicatum est ea sub unius capituli adnotationem congerere. Horum primum est superbia, de qua superius dictum est. Secundum gula, in quod vitium cum multi labuntur, impunitatem sibi promittunt dicentes: Quid delinquimus si potum et cibum, quae Deus ad utendum hominibus tribuit, ad libitum nostrum percipimus? Quae dum aut ante tempus, aut in tempore ultra mensurae modum indiscrete percipiunt, procul duis hujus vitae . Et Apostolus: Esca et potus nos non commendant Deo . Et Isaias: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendum ebrietatem . Item: Ecce gaudium et laetitia occidere vitulos, jugulare arietes, comedere carnes, et bibere vinum. Vivo ego, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
potest̃ conuenire : Sed quicũq sic dm̃ bene dicere orando uł uerbũ eiꝰ
prȩdicando consueuit. Vt &iã male dicere homines non omiserit :
Constatqr dulcedinẽ bene dictionis eiꝰ a maritudo maledictionis consumit
peccatoris laudatio: DETURPILOQVIO ET SCURILITATE
onsolum qui turpi loquio et scurilitate : uerũ &iã qui multi loquio¬
in his quae necessaria eẽuident᷑ suꝑ flueuacat delinquere com¬
probatur: turpilo quium quippe & sculrilitas ab a posto lo in hi¬
bent᷑ : De multiloquionamq salomonait : Inmultiloquio non
deerit peccatũ : Porro ia cobus a postolus ait : Siquis in uerbo nonof

Expanded text:
possunt convenire; sed quicunque sic Deum benedicere orando, vel verbum ejus possunt convenire; sed quicunque sic Deum benedicere orando, vel verbum ejus praedicando consuevit, ut etiam maledicere homines non omiserit, constat quia dulcedinem benedictionis ejus amaritudo maledictionis consumit,peccatoris laudatio. » CAPUT IX. De turpiloquio, et scurrilitate. Non solum qui turpiloquio et scurrilitati, verum etiam in his quae necessaria esse videmus, superflue vacat, delinquere comprobatur. Turpiloquium quippe et scurrilitas ab Apostolo inhibentur. De multiloquio namque Salomon ait: In multiloquio non deerit peccatum . Porro Jacobus ait: Si quis in verbo non of
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit : Namdum totis mnembrorũ compagib: quaterent᷑ illa
ꝑeis decruciatib: dolore cõmota laqueo sẽ sũspendit : Qui uero id
plenius nosse desiderat : legat sermonẽ beati augustinide hacre :
cant. Ntendentes beatũ paulũ apłm dicentẽ: Neq malediciregnũ
test: in quietũ malum plena ueneno mortifero : In ipsabenedici¬
mus dñm & patrem : & in ipsi maledicimꝰ homines quiadima¬
ginem & similitudinẽ dĩ facti sunt: Exipso or ȩꝓcedit benedictio
& maledictio : Nono porte fr̃smei haecita fieri : Numquid fonsdeeo¬
dẽ foramine emanat dulcẽ & amarã aquã : qđ ita beda exponit : Sicut
dulcis & amara aquanon possunt si muluna deuena fontis ebullire
sed ei simisceantur inuase uł cisterna dulcis quidẽ mox amare scit
ab amara : amara aut̃ ex admixtione dulcedinis indulcedinem
nescit inmutari : Ita benedictio et maledictio inuno ore nullaten

Expanded text:
fuerit. Nam dum et illi totis membrorum compagibus quaterentur, illa fuerit. Nam dum et illi totis membrorum compagibus quaterentur, illa pro eisdem cruciatibus dolore commota laqueo se suspendit. Qui vero id plenius nosse desiderat, legat sermonem beati Augustini de hac re cant, attendentes beatum Paulum apostolum dicentem: Neque maledici regnum benedicimus Dominum et patrem, et in ipsa maledicimus homines qui ad imaginem et similitudinem Dei facti sunt. Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri. Nunquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam? Quod ita Beda exponit: « Sicut dulcis et amara aqua non possunt simul de una vena fontis ebullire, sed et si misceantur in vase vel cisterna, dulcis quidem mox amarescit ab amara, amara autem et admistione dulcedinis in dulcedinem nescit immutari; ita benedictio et maledictio in uno ore nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa certa uituperationis expressio : Videnunc &iam tres
Mecumuos ad moneo ab ocioso sermone partamus inutilit̃¬
loqui declinemus : Inquantum refrenare linguam prȩualemus :
inuentum uerba non defluant. Cumiud exdicat : Omne uerbũ
otiosum quod locuti fuerint homines. reddent rationem deeo
indie iudicii : Otiosum quippe uerbum est̃ quod aututilitate
rectitudinis autratione iustȩnecessitatis car& : De male dicti¬
oe autem cauenda ait dñs inlege : Non maledices surdo nec
coram cae coponas offendiculum : Etsalomon. Benedictio patris
firmatdomos filiorũ : maledietiomatris eradicat fundam̃ta: uterq
lgitur sexus quimaledictionibus in serui resol& adtendat quid
beatꝰ augustinꝰ in libro deciuitate dĩ dequadã feminadicat. Quae
instintu hostis antiqui liberissuis maledixit Quã poenã eadem
maledictione sũbierunt : uł quid poenȩ postremo illa ꝑpessa

Expanded text:
ipsa certa vituperationis expressio. Unde nunc etiam tres ipsa certa vituperationis expressio. Unde nunc etiam tres is Evangelii: « Mecum vos admoneo. Ab otioso sermone parcamus, inutilitloqui declinemus. Inquantum reniti linguae praevalemus, in ventum verba non defluant, cum judex dicat: Omne 1457 verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii . Otiosum quippe verbum erectitudinis, aut ratione justae necessitatis caret. » De maledictione autem vitanda ait Dominus in lege: Non maledices surdo, nec coram caeco pones offendiculum . Et Salomon: Benedictio patris firmat domos filiorum, maledictio matris eradicat fundamenta . Uterque igitur sexus, qui maledictionibus inservire solet, attendat quid beatus Augustinus, in libro de Civitate Dei, de quadam femina dicat, quae instinctu hostis antiqui liberis suis maledixit, quam poenam eadem maledictione subierint, vel quid postremo illa perpessa
Abbreviated transcription (Latin):
uacuus : quempos possumus uulgata iniuria absque crebronuncupa¬
re : Sideotioso sermone reddituri sumus rationẽ : quanto magis
de contumelia : sed & signant̃ additur : Quidixerit fratrisuo
sermone dñĩ inmonte: Gradus itaq sunt inistis peccatis ut
primoquisq irascat᷑ : & eũ motũ retineat cordeconcep¬
tum: lam siextorserit uocem in dignantis ips a cõmotio nonsig¬
nificantem aliquid sẽdillum animimotũ ipsa erup tione
testantẽ quaferiatur illeciu ira scit᷑ . plus est utiq: quã si surgens
ira silentio premer& : Siuero non solũ uox indignantis audi¬
atur. sed &ĩam uerbum qđ iam certã eiꝰ uituperationẽ inquẽ
profertur de sign& & not&. quis dubit& amplius hoceẽ quã si
solus indignationis sonus eder&ur . Itaq in primo unũ eft
id est lrasola in secundo dua tra&uox qua eiram significat:
intertio tria idest lra & uox quaeiram significat : & In uoce

Expanded text:
vacuus, quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupavacuus, quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur: Qui dixerit fratri suo, Sermone Domini in monte : « Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde, mente conceptum. Jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille, cui irascitur, plus est utique, quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem, in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est ira sola: in secundo duo, et ira et vox quae iram significat: in tertio tria, et ira et vox quae iram significat, et in voce
Abbreviated transcription (Latin):
rint autnulla aut leuia eẽputant᷑ . Equibus sunt conuitia
& ociosi sermonis & maledictiones : Conuitia enim aliis ingerere
&otiosos sermones proferre : Nec non maledictionib: execrabilibus
aliorũ uitã insectarin nolitus ususiam peneculpacarere fal sõꝓmit¬
tit : Hlaec enĩ uitia ꝑfectiuiri sũmopere student cauere : Porro alii¬
non nulli in pecilles & in firmi sensu & actupericulo sissime his insis¬
tunt & sequod peusẽ st̃ in his peccare ñ recognoscunt : Aitenĩ salomon
Propt̃ peccata labiorũ ruina proximat malorũ : Et dñs in euan¬
gelio: Dico autem uobis quia de omni uerbo otioso quod locuti
fuerit homines rationem reddent deeo indie iudicii: Vnus¬
quisque enĩ autex uerbis suis iustificabitur . aut ex uerbis suis
condem mabit᷑: Paulus a postolus : Ineptas & aniles fabulas
deuita : ltem in euangelio : Quiautẽ dexerit fratrisuoracha
Hieronimus in commentarus mathei : Rachadicitur in anis &

Expanded text:
e putantur: e quibus sunt convicia, et otiosi sermones, et maledictiones. Convicia enim in aliis gerere, et otiosos sermones proferre, necnon maledictionibus exsecrabilibus aliorum vitam insectari, inolitus usus jam pene culpa carere falso promittit. Haec enim vitia perfecti viri summopere student cavere. Porro nonnulli imbecilles et infirmi sensu et actu periculosissime his insistunt, et se, quod pejus est, in his peccare non recognoscunt. Ait enim Salomon: Propter peccata labiorum ruina proximat malo . Et Dominus in Evangelio: Dico autem vobis, quia de omni verbo otioso quod locuti fuerint homines, rationem reddent de eo in die judicii . Unusquisque enim aut ex verbis suis justificabitur, aut ex verbis suis condemnabitur. Paulus apostolus: Ineptas et inanes fabulas devita . Item in Evangelio: Qui autem dixerit fratri suo, . Hieronymus in Commentariis Matthaei : « Racha enim dicitur inanis et
Abbreviated transcription (Latin):
ignis : ibieritfl&us & stridor dentium : Coregorius. omni¬
potentis dĩ iustitia futurorum prȩscia ab ipsã mundi
originegehennȩ ignẽ creauit quimn poenare proborũ
esse semel inciperet sedardor ẽ suũ &iã sinelignis numquã
finir& : Sciendũ ẽ quod om̃s reprobi qui ex anima simul& car¬
ne peccauerunt in a&erno supplicio in anima pariter & car¬
ne cruciabunt᷑ : Vnde ꝑdauid proph&ã rectedicitur:

Expanded text:
ignis: ibi erit fletus et stridor dentium. Gregorius: « Omnipotentis Dei justitia, futurorum praescia, ab ipsa mundi origine gehennae ignem creavit, qui in poena reproborum esse semel inciperet, sed ardorem suum etiam sine lignis nunquam finiret. Sciendum est quod omnes reprobi, quia ex anima simul et carne peccaverunt, in aeterno supplicio in anima pariter et carne cruciabuntur. Unde per Danielem prophetam recte dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
Quodin aliis comp&entib locis si locusbasilicae proculfuerit oratio addm̃ & con¬
fessio peccatorum fieri possit & debeat
Quod confessio peccatorum excepta ea quae sacerdotib ad consiliũ accipiendum
dm̃q placandumfit . dõ frequenter in oratione facienda
Deeo quod maiora peccata sacerdoti: cotidi a nauero & leuia alterutrũ
sint manifestanda¬
Quod quorundam peccatorum alien orum conscii nisie a emendationis & sa¬
lutis causa proderint : de linquant
Quod grauius puniantur qui fidem xp̃i perceperunt & inmalis uitam finert
quam illi quisi ne fide mortui sunt. & tamen bona opera egerunt
Quod multi pro fessionem xp̃i anam uerbis tantum teneant. sed operib:
neglegant

Expanded text:
in aliis competentibus locis, si locus basilicae procul fuerit, oratio ad Deum, et confessio peccatorum fieri possit et debeatQuod confessio peccatorum, excepta ea quae sacerdotibus ad consilium accipiendum Deumque placandum fit, Deo in oratione sit faciendaDe eo quod majora peccata sacerdoti, quotidiana vero et levia alterutrum sint manifestandaquod quorundam peccatorum alienorum conscit, nisi ea emendationis et salutis causa prodiderint, delinquantQuod gravius puniantur qui fidem Christi perceperunt, et in malis vitam finierunt, quam illi qui sine fide mortui sunt, et tamen bona opera egeruntQuod multi professionem Christianam verbis tantum teneant, sed operibus negligant
Abbreviated transcription (Latin):
conuersus facere erga alios. atqueita non adbonos sed malos mo¬
resconuert&ur cũ hoc ei prȩbetur imitandum conuerso. quod
ei praestitutum est conuertendo: neque septimogenere menti¬
endumest: Non enimcuius quam commoditas aut salus tem¬
poralis perficiendȩ fidei praeferenda est: Necsiquisquam
inrecte factis nr̃is tãmale mouetur ut fiat&iã animo deteri¬
or. longeque apiotate  motior. ꝓpterea recta facta deseren

Expanded text:
conuersus facere erga alios atque ita non ad bonos, sed ad malos mores conuertitur, cum hoc ei praebetur imitandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deseren
Abbreviated transcription (Latin):
tinonuis. Non estergo quo euadatur. Ten & urille quise teneriñ
putabat : ł lis igitur quȩ p̃libata sunt diligenter ꝑspectis. sumope¬
restudendũ est conlugu copulã ad euntibus ut nec clanculo cũ me¬
r&ricibus necpalam cũ ancillulis ante quãuxorio uinculo se in¬
nectant corrũpant Vt sulic& qui acentesimũ uirginitatis ne¬
queunt. Saltẽ caste copulatitrice simũ fructũ adño ꝑcipere ua

Expanded text:
ti non vis. Non est ergo quo evadatur. Tenetur ille qui se teneri non ti non vis. Non est ergo quo evadatur. Tenetur ille qui se teneri non putabat. » His igitur quae praelibata sunt diligenter perspectis, summopere studendum est conjugii copulam adeuntibus, ut nec clanculo cum meretricibus, nec palam cum ancillulis, antequam uxorio vinculo se innectant, corrumpantur: ut scilicet quia centesimum virginitatis nequeunt, saltim caste copulati tricesimum fructum a Domino perciper
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictũ est non mechaberis qui a uxorem nondũ habeo nec post
illã aliquid facio pecillud prȩceptũ uiolo quod dictũ est. Non con¬
cupisces uxorẽ proximitui. quia ad publicumuado : In quod prȩ¬
uumistum: Non fugi& hab& unde lig&ur : Decemenim prȩ¬
cepta ad duo illa referuntur. sicut audiuimus ut diligamus dm̃
& ꝓximũ Et duo illa adunum ut illud. Vnũestautẽ. Quod tibi
fieri onuis aluine feceris : Intellegat scĩta sura & enim quod nieri
tibi nonuis alionefeceris ad duo prȩcepta ꝑtin&. Si homini non
fecenis quod patinonus ab homiue ad ꝓximi prȩcepta ꝑtin& : Siaut
quod nonuis patiab homine ipsi dõ uis facere nonne facis alteriqđ pa¬
tinonuis: cariortibi factus est homo quãds̃: Ergoquomodo facio¬
inquid ipsidõ : corrumpis toipsum Etun de in iuri am dõ facio quia
rũ pidomũ tuã quare corrũ pisdomũdĩ Certe ponfacis alicui qđ pa¬

Expanded text:
quo dictum est, Non moechaberis, quia uxorem nondum quo dictum est, Non moechaberis, quia uxorem nondum illam aliquid facio; nec illud praeceptum violo, ubi dictum est: Non concupisces uxorem proximi tui , quia ad publicum vado; in quod prae ligemus fugitivum istum? Non fugiat, habet unde ligetur. Decem enim praecepta ad duo illa referuntur, sicut audivimus, ut diligamus Deum et proximum. Et duo illa, ad unum illud. Unum est autem: Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris . Intelligat sanctitas vestra. Etenim quod fieri tibi non vis, alii ne feceris, ad duo praecepta pertinet. Si homini non feceris quod pati non vis ab homine, ad proximi praeceptum pertinet. Si autem quod non vis pati ab homine, ipsi Deo vis facere, nonne facis alteri quod pati non vis? Charior tibi factus est homo quam Deus. Ergo quomodo ipinquis, Deo? Corrumpis teipsum. Et unde injuriam Deo facio, quia rumpi domum tuam, quare corrumpis domum Dei? Certe facis alicui quod pa
Abbreviated transcription (Latin):
eris ĩi feceris. Quaregloriosior : illã premit parentũ cus todia
refrenat infirmioris sexus ipsa uerecundia. Postremo legestimet
quastunontimes Ideoergo gloriosior erissi feceris quiatusi feceris
dĩntimes : Hab& illa multa quȩtimeat p̃ter dm̃ Tusolũ dĩntimes
sed tuquẽtimes malor est omnibus. Ipsetimendus est inpublico
ipse insecreto : Procedis. uideris. intras. uideris. Iucernanon
iucerna ex tincta est:
uid&te. incubiculum intras. uid&te incorde uersaris iud&te
ipsumtime. Illum cuicura est ut uideatte. Et ueltimendo cas¬
Noli inquit dicere tibi quando forte luxurianteraliquid uis
agere adhucuxorẽ non habeo facio quoduolo Non erum post
uxorem meam pecco lamnosti pretiumtuum lã nosti quo acce¬
dis quid manduces quidbibas. immoquẽ manduces quẽ bibas abs¬
tineteuos a fornicationibus nefortedica smihi ad fornicem uado
admere tricempergo ad prostitutã eo Nec illud p̃ceptum uiolo

Expanded text:
eris, si feceris. Quare gloriosior? Illam premit parentum custodia, eris, si feceris. Quare gloriosior? Illam premit parentum custodia, refrenat infirmioris sexus ipsa verecundia. Postremo leges timet, quas tu non times. Ideo gloriosior eris si feceris; quia tu si feceris, Deum times. Habet illa multa quae timet praeter Deum, tu solum Deum times. Sed tu quem times, major est omnibus . Ipse timendus est in publico, ipse in secreto. Procedis, videris; intras, videris; lucerna lucerna exstincta est, videt te; in cubiculum intras, videt te; in corde versaris, videt te. Ipsum time, illum cui cura est ut videat te, et vel timendo cas: « Noli, inquit, dagere: Adhuc uxorem non habeo, facio quod volo, non enim post uxorem meam pecco. Jam nosti pretium tuum, jam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, imo quem manduces, quem bibas. Abstine te a fornicationibus, ne rorte dicas mihi, ad fornicem vado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo, nec illud praeceptum violo
Abbreviated transcription (Latin):
rũ magis quã libidinis diictus ut insemine abra hȩbenedictio¬
nẽ insilus consequaris diqui forte sunt qui inaccipiendis caste
uxoribus sacerdotalem pariu pendere uoluerint ad monitionem
prorsus nec esse est ut angelicã magnipendant instructionẽ : Quidu¬
tẽimpuro⁊ & non casti castas & puras uolunt ducere uxores au¬
diant quidbeatus augustinius in libro sermonũdicat : llos quiducturi
estis uxores seruate quod abuxorib: ur̃is saluariuultis quales eas
uultis inuenire tales uos debent &ipsȩ inuenire : Quis iuue nis est
qui non & castã uelit ducere uxorem: & si accepturus est uirgi¬
nem quisnon intactã desider& : Intactã queris. intactuses¬
to Puramquȩris nolies seinpurus. Non enĩ illa potest: & tu
non potes Si fieri non posses nec illa poss& Quia uero illa potest
doceatte quia sieri potes. & utilla possit dĩregit. Sedtugloriosior

Expanded text:
rum magis quam libidinis ductus, ut in semine Abrahae benedictiorum magis quam libidinis ductus, ut in semine Abrahae benedictionem in filiis consequaris . Si qui forte sunt qui in accipiendis caste uxoribus sacerdotalem parvipendere voluerint admonitionem, prorsus necesse est ut angelicam magnipendant instructionem. Qui autem impuri et non casti, castas et puras volunt ducere uxores, audiant quid beatus Augustinus in libro Sermonumdicat: « Vos qui ducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales eas vultis invenire, tales vos debent et ipsae invenire. Quis juvenis est qui non castam velit ducere uxorem? Et si accepturus est virginem, quis non intactam desiderat? Intactam quaeris, intactus esto. Puram quaeris, noli esse impurus. Non enim illa potest, et tu non potes. Si fieri non possit, nec illa posset. Quia vero illa potest, doceat te quia fieri potest. Et ut illa possit, Deus regit. Sed tu gloriosior
Abbreviated transcription (Latin):
liberos quos heredes haber e non possint ut ueltrans fundende
hereditatis contemplatione sinullo contuitupudoris mo¬
uentur dignostudeant matrimonio : Audiant igitur quiuxo¬
res ducerecupiunt qualiter angelus raphahel tobiam deuxo¬
re sibi conlungenda instruxerit : Flinamq: inquit qui conlugi¬
umita suscipiunt ut dm̃ asuamente excludant & suȩ libidini
itauacent sicutequus & mulus in quibus non est intellectus : ha¬
b& potestatem supereos dȩmon : : Tuautem cũ acceperis eam
ingressus cubiculũ ꝑtresdies continen sesto abea nihilaliud
nisi orationiua cabis cumea : Ipsa dutẽ nocte incenso lecorepis¬
cis fugabitur dȩmon : Secund a uero nocte incopulatione sc̃orum
patri arcarũ admitteris. Terti a dutẽ noe te benedictionem
consequeris ut filu ex uobis incolumes ꝓcreentur : Transacta
aute tortia nocte accipies uir ginẽ cũtimore dñi. Amore filio¬

Expanded text:
liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu ventur, digno studeant matrimonio. » Audiant igitur qui uxores ducere cupiunt, qualiter angelus Raphael Tobiam de uxore sibi conjungenda instruxerit: Hi namque, inquit, qui conjugium ita suscipiunt, ut Deum a sua mente excludant, et suae libidini icut equus et mulus, quibus non est intellectus, habet potestatem daemon super eos. Tu autem cum acceperis eam, ingressus cubiculum, per tres dies continens esto ab ea: nihil aliud nisi orationi vacabis cum ea. Ipsa autem nocte, incenso jecore piscis, fugabitur daemon. Secunda vero nocte in copulatione sanctorum patriarcharum admitteris. Tertia autem nocte benedictionem consequeris, ut filii ex vobis incolumes procreentur. Transacta autem tertia nocte, accipies virginem cum timore Domini, amore filio
Abbreviated transcription (Latin):
Quid amlaicorum amore libi dinis superati. quidã uero am¬
biendi honoristerrenicupiditateducti immo prȩstolandi
tempus quo honores mundinancisciualeant. interim in
ceno luxdriae seuolu tates antequã ad copulã conubii acce¬
dant Diuersissimis modis secorrumpunt Etuirginalede¬
cus qđusq ad tempus legitimȩ uxoris accipiendȩ conseruare
debuerunt amittunt. Mec non & benedictione quads̃ copu¬
lȩ primorũ hominũ benedixit & eaquȩ niunc in ecła ꝑsacer
dotũ minis teria secundũ canonicã ductoritatẽ. Et scãe roma¬
nȩ eccłaemorẽ nuptiris exhib& sepriuant : Vnde & emendan¬
da consu&udo ioleuit: Vt ꝑraro sponsus & s ponsa inmis sarũ
cȩlebratione scđm prȩmissumordinem benedicantur. Nam
& siluqui extali concubitu generatisunt . lic& uterque parens
liberȩ sit condicionis inhereditate tamencum fratribus exle¬
ius estde abraham : ita scribit. Discant ergo homines conlugi¬
a non spernere . nec sibi sociare impares nehuius modi suscipiant

Expanded text:
Quidam laicorum amore libidinis superati, quidam vero ambiendi honoris terreni cupiditate ducti, imo praestolandi tempus, quo honores mundi nancisci valeant, interim in coeno luxuriae se volutantes, antequam ad copulam connubii accedant, diversissimis modis se corrumpunt, et virginale decus, quod usque ad tempus legitimae uxoris accipiendae conservare debuerant, amittunt, nec non et benedictione, qua Deus copulae primorum hominum benedet sanctae Romanae Ecclesiae morem nupturis exhibetur, se privant. Unde etenim damnanda consuetudo inolevit, ut perraro sponsus et sponsa in missarum celebratione, secundum praemissum ordinem, benedicantur. Nam et filii, qui ex tali concubitu generati sunt, licet uterque parens liberae sit conditionis, in haereditate tamen cum fratribus ex lelus est De Abraham, ita scribit: « Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares, ne hujusmodi suscipiant