comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in dño .ꝙ̃. ix. Tir itaq scĩssimus dm̃ allonuinus in hac re¬
trusione positus. austeram in ediam libenter sustinuit. nec in hac
afflictione obedientie normam reliquit. sed abbatem sibi p̾latum
magnoꝑe poposcit. ut ita eum retruderet suꝑ pauimentũ. ut
si qnͣdo ad om̃ipotentis dei laudes dicendas assisteret dextra leua¬
q pauimento ita circumseptus foret ne declinandi facultatem ĩ
ullam ꝑtem haberet sed dieb. ac noctib quasi in agone suspen¬
sus ad d̾m oraret. ad echera tendens et alta suspiria trahens.
qd̃ et fc̃m est. Cum uir dñi magis ac magis ingemiscens. iam ꝙ
celestem patriam anhelans ministro sibi ꝑenti p̾cepit. ut lapidẽ
sibi afferret. At ille iussionem implens deculit latere in grandem.
Cui uir dei. Adhuc inquit maiorem ꝑquire. Tandemq lapidem
inuentũ. qui uix duoꝵ manib uehi non poterat. deculit uiro dei.

Expanded text:
in Domino. 10. Vir itaque sanctissimus Domini Allowinus in hac rein Domino. 10. Vir itaque sanctissimus Domini Allowinus in hac retrusione positus austeritatem atque inediam libenter sustinuit. Nec in hac afflictione obedientiae normam reliquit, sed abbatem sibi praelatum magnopere poposcit, ut ita eum retruderet super pavimentum, ut si quando ad omnipotentis Dei laudes dicendas assisteret, dextra levaque pavimento ita circumseptus foret, ne declinandi facultatem in nullam partem haberet, sed diebus ac noctibus quasi in agone suspensus ad Deum oraret, ad ethera tendens et alta suspiria trahens. Quod et factum est. Tum vir Domini magis ac magis ingemiscens iamque caelestem patriam anhelans, ministro sibi parenti praecepit, ut lapidem sibi afferret. At ille iussionem implens, detulit laterem grandem. Cui vir Dei: 'Adhuc', inquit, 'maiorem perquire'. Tandemque lapidem inventum, qui vix duorum manibus vehi poterat, detulit viro Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
tutib plenus. non semetip̃m exalcabat intumescens. sed magis
ac magis humiliabatur. hordeiceo tantum pane cinere. mixto
contemptus atq potu aque qmͣ ad mensuram bibebat. Ita uero
quatuor fere mensib in hac austeritate deo militans siceram nul¬
lo modo gustauit. Ibidem cilitio tectus et cinere. iuxta morem ꝓ¬
phete. in neruo pedem suum posuerat. Stratum quoq eius mida
erat humus. in quo parum ꝑ diem reqͥescere solebat. Dilissimũ
autem cilitium suꝑ stratum ip̃ius expansum erat. cinis desuꝑ as¬
ꝑsus et capiti illius lapis subpositus cum dormiret. Sic ergo
sua membra dampnau̾at que olim scl̃i delectatio inquinauit.
Magis autem odoramenta uͥtutũ deo laudabiliter offerre studu¬
it post conu̾sionem qmͣ in suis tabescere iniquitatib memorãs
p̾ceptum apłi qui dixit. Ubi habundauit delictum suꝑ habunda¬
uit et gr̃a. Et iterum. Enuistis aliqnͣdo tenebre. nunc autẽ lux

Expanded text:
tutibus plenus non semet ipsum exaltabat intumescens; sed magis tutibus plenus non semet ipsum exaltabat intumescens; sed magis ac magis humiliabatur, hordeacio tantum, cinere mixto, contentus pane atque potu aquae, quam ad mensuram bibebat. Ita vero quattuor fere mensibus in hac austeritate Deo militans, siceram et vinum nullo modo gustavit; ibidem cilicio tectus et cinere, iuxta morem prophetae in nervo pedem suum posuerat; stratum quoque eius erat nuda humus, in quo parumper diem requiescere solebat. Vilissimum autem cilicium super stratum ipsius expansum erat, cinis desuper aspersus et capiti illius lapis subpositus, cum dormiret. Sic ergo sua membra dampnaverat, quae olim saeculi delectatio inquinavit. Magis autem odoramenta virtutum Deo laudabiliter offerre studuit post conversionem, quam in suis tabescere iniquitatibus, memorans praeceptum apostoli, qui dixit: Ubi habundavit delictum, superhabundet et gratia; et iterum: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux
Abbreviated transcription (Latin):
ne digneris abnuere. Nogo ut ꝓpter scelus m te cõmissũ. toxpꝰ
meũ flagellis cedas. caput ꝙ meum mox latronũ deccalues ex
me inctimi pedib ac man̾ib et ut dignus sum in custodiam
tradas. Forsitan enuim diuma pietas si hoc feceris. uemiam r̃ ꝑͥ¬
stabit.: ũ iuit memoratus uir pedib sci bauonis ꝓuolitus dicit.
hoc se nulło modo andere in dñm suũ. Sed mr dñi ut erat aot¬
q̃ntissimꝰ quͣdo ꝙ illium ꝑ suasit facere que poposcerat: Diu ergi
coactus ac renitens. tandem eius deuictus pͥcib quod sibi uisse¬
rat impleuit. Uinxit scilicet manus uiri dei. et caput totundit. lig¬
noꝙ pedes striuxit ac custodie publice mancipauit. Ibi usq in ꝓ¬
ximum exitus diem uir dñi recrusus iuncdis pedib ꝑstitit diebus
ac noctib flere non desistens actus scłi quos quasi molem sarcine
aute oculos mentis ponere consueu̾at. Qui dñi famulus tot uir¬

Expanded text:
ne digneris abnuere. Rogo, ut propter scelus in te commissum corpus ne digneris abnuere. Rogo, ut propter scelus in te commissum corpus meum flagellis cedas caputque meum more latronum decalves et me vinctum pedibus ac manibus, ut dignus sum, in custodiam trudas. Forsitan enim divina pietas, si hoc feceris, veniam mihi praestabit'. Tunc memoratus vir pedibus sancti Bavonis provolutus, dicit se hoc nullo modo audere in dominum suum. Sed vir Domini, ut erat eloquentissimus, quandoque illum persuasit facere quae poposcerat. Diu ergo coactus ac renitens, tandem eius precibus devictus, quod sibi iusserat implevit. Vinxit scilicet manus viri Dei et caput totondit lignoque pedes strinxit ac custodiae illum publicae mancipavit; ibi usque in proximum exitus diem vir Domini retrusus, vinctis pedibus, perstitit, diebus ac noctibus flere non desinens actus saeculi, quos quasi molem sarcinae ante oculos mentis ponere consueverat. Qui Domini famulus tot vir
Abbreviated transcription (Latin):
licatis gr̃a. femorem om̃ib inflãmabat caritatis. iltr olesm lum
habundare facit. Oũis ergo suas ꝓ xp̃o erogauit possesliones ñ
dampiii. gratia sed lucti adiuentione. quia ille nuiqui deficies. q̃
aflatũso. magis ac magis cocidie in dei crescebat famulatu. Et
us ita dictam. nou panio in edia satis uidebatur ei affugił. sed qu¬
comagis ꝓficiebat in bonitate. tanto eciam amplius łe sũui
lamentis. ieuuis. iugilũs. et or̃onib affligebat. Iugi quoqꝙ la¬
minarum in urdatione faciem rigabat. ut uerbum uitatis consũ¬
naret dicentis. Peati qui lugent: qm̃ ip̃i consola bunti. consi¬
uadam namq die ꝓsperit quenidam uirum. ad se uenienten
regressum de erilio quem olim sub seculari habitii ce eio
nentindauerat. Eeuio uiło ninum̾is se lamentis tradidit. eo qd m e
tant imi sceluis ppecrau̾at. Tunc demũ ad eum comuisus etusis ire¬
so ue memineris iiurie qmͣ tͥ irrogaui. atꝙ p̾cem qmi postuloꝰ

Expanded text:
ilitatis fervorem in omnibus inflammat karitatis, ut oleum lumen habundare facit. Omnes ergo suas pro Christo erogavit possessiones non damni gratia, sed etiam lucri adinventione: quia ille numquam deficit, qui afflatus. magis ac magis cotidie in Dei famulatu crescebat, et, ut ita dicam, non panis inedia satis videbatur ei affligi, sed quanto magis proficiebat in bonitate, tanto etiam amplius se simul lamentis, ieiuniis, vigiliis et orationibus affligebat. Iugi quoque lacrimarum inundatione faciem rigabat, ut verbum veritatis consummaret dicentis: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. 9. Quadam namque die prospexit quendam virum ad se venientem regressum de exilio, quem olim sub saeculari habitu degens venumdaverat. Quo viso, innumeris se lamentis tradidit, eo quod in eo tantum scelus perpetraverit. Tunc demum ad eum conversus eiusque geeso, ne memineris iniuriae quam tibi inrogavi atque precem quam postulo
Abbreviated transcription (Latin):
us tradidit. eger uulnus in se mori ꝑsensit. Et absq aliqua obser¬
uantia medicine. recepit pͥstinam sanitatem. Nec dissimile fuit il¬
lud. cum eo sequanam transeunte naues p̾ nimia tempestate ꝑiclita¬
ri cepissent. Sed ip̃o or̃onem fundente. nauis sola in qua ip̃e stabat
remanentib aliis ad oram transuecta est litoris. Erat consuetudo
sci ꝓ exortandis animis fr̃es de monasterio circunquaq tnͣsmittere.
Et confluebant ad eum uiri nobiles et potentes. ꝓprias uolunta
pauliacum decem milib a gẽmetico sequestratũ ubi scãrum congre¬
gauit multitudinem feminarũ. Quas sub religionis norma pro
uiri dei obedientia gubernabat mater ꝓuidentissima. orta nobili
parentela. uocabulo austreberta. Sed et multa monasteria. ꝑ eiꝰ
exemplum sunt constructa inneustria. Sed longum est en arrare
abbates sua ꝓpͥa monasteria relinq̃rent. uł monachos suos ꝓba¬

Expanded text:
us tradidit, aeger vulnus in se morire persensit et absque aliqua obserus tradidit, aeger vulnus in se morire persensit et absque aliqua observantia medicinae recepit pristinam sanitatem. 21. Nec dissimile fuit illud, cum, eum Sigona transeunte, naves prae nimiam tempestate pereclitare coepissent, ipso oratione fundente, navis sola, in qua ipse stabat, remanentibus aliis, ad oram repente transvecta est littoris. 22. Erat consuetudo sancti ad exortandas animas fratres de monasterio circumquaque transmittere, et confluebant ad eum viri nobiles et potentes, propriis voluntPauliaco, decem milibus a Gemedico sequestratum, ubi sanctarum congregavit multitudine feminarum, quas sub relegionis norma pro viri Dei oboedientiam gubernabat mater prudentissima, orta nobile parentela, vocabulo Austroberta. Sed et multa monasteria per eius exempla sunt constructa in Neustria -. Confluebant ad eabbates sua propria monasteria relinquerent, vel monachos proba
Abbreviated transcription (Latin):
cursum suꝑ fluuium ysaram romanoꝵ deuenisset ad portum. non
inuento nauigio oronis expetiuit p̾sidium. Quo surgente de tellu¬
re. repente inuen̾unt a dño missam nauem. Qmͣ cum dei laudib
ascendentes. alueum trausgressi sunt fluminis. ꝙ̃.
uedam religiosa femina pinuerno in uilla. uirum dei in ꝓpͥam
recepit ediculam. rogans eum cellarium ingredi. et uas ui¬
narium quod tona dicitur benedicere. atq in eadem domo refectione
ꝑacta dignaretur nocte eadem cõmanere. Quo obtento cum in ho¬
nore sc̃i cuncti habitatores uel hospites. domus illius fuissent lar¬
gius ꝓpinati. illo maturius decedente. p̾dicta femina ingressa cella¬
rium. ita uas ip̃m repperit plenũ. ac si nichil ex eo fuisset expensũ.
Quadam uice dum ip̃ius pincerna ꝑcussus grauiter apustula. iam
morte depasceretur a cerba. mox ut ip̃e bñdictionem suꝑ caput ip̃i¬

Expanded text:
cursum, super fluvium Hysara Romanorum devenisset ad portum, non cursum, super fluvium Hysara Romanorum devenisset ad portum, non invento navigio, orationis expetivit praesidium. Quo surgente de tello, repente invenerunt a Domino missam navem; quam cum Dei laudibus ascendentes, alveum tratisgressi sunt fluminis. 19. Quaedam relegiosa femina Pinverno in villa virum Dei in propria recepit aedicola, rogans eum cellarium ingredi et vas vinarium quod tunna dicitur benedici, atque in eadem domo, refectione peracta, dignaretur nocte eadem commanere. Quod obtentu, cum in honore sancti cuncti habitatores vel hospites domus illius fuissent largiter propinati, illo maturius decedente, praedicta femina ingressa cellarium, ita vas ipsud repperit plenum, hacsi nihil ex eo fuisset expensum. 20. Quadam vice dum ipsius pincerna, percussus graviter a pustella, iam morte depasceretur acerva, mox ut ipse benedictionem super caput ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Dies erat dominica. et uir dei ꝑacto itinere festinabat ad cenobiũ
missarum celebrare sollempnia. Pueniens q ad sequanam. ip̃e cum
fratrib ascendit nauiculam. Caballos quos habuerat reliquit ad
pascua. Quidam regius forestarius dum aspecit equũ quem iur dei
sederat. abstulit duxit. Sed cum se ad dormiẽndum locasset repente
surrexit. et totam domũ suam flãmis exitialib ardere conspecit.
Sed̾ cum hoc uxor ip̃ius non uideret. et eius auxietatem conspic̾et.
subito et ip̃a hoc quod uir dei uidebat conspiciens ꝑcunctari cepit.
ambo ꝑiter nullam moram fecerunt. donec et direpta redderent. et
penitentiam cum indulgentia recepissent.
ie quadam monachus qui languentib seruiebat ex more. et
ip̃e in cõmodũ uisus est incurtisse. Sed hoc uir dei cognito
dixit ei. Fidem habe. et egrotantib seruens. tu noli ampłius egro¬
tare: Mox monachus ut audiuit iussionem patris adimplens. et e

Expanded text:
16. Dies erat dominica, et vir Dei, peracta itinera, festinabat ad caenubium 16. Dies erat dominica, et vir Dei, peracta itinera, festinabat ad caenubium missarum celebrare sollemnia. Perveniens ad Sigonam, ipse cum fratribus adscendit naviculam; caballus quos habuerat reliquid in pascua. Quod regius forestarius dum aspexit, equum quem vir Dei sederat furto abduxit. Sed cum se ad dormiendum locasset, repente surrexit et totam domum suam flammis exitialibus ardere conspexit. Sed cum hoc uxor ipsius non videret et eius ancxietatem conpesceret, subito et ipsa hoc quod vir suus videbat conspiciens, percunctare coepit, ambo pariter nullam moram fecerunt, donec et direpta reddiderunt et paenitentiam cum indulgentiam recepissent. 17. Die quadam monachus, qui languentibus serviebat ex more, et ipse incommodum visus est incurrisse. Sed hoc vir Dei cognito dixit ei: 'Fidem habe, et aegrotantibus seniens, tu noli amplius aegrotare'. Mox monachus ut audivit, iussionem patris adimplens, et aeg
Abbreviated transcription (Latin):
occultum facinus unde penitentiam non egisset. manũ eius string̾et
Cunq ille ita fecisset ingressus uir dei eccłiam scẽ marie. cepit dm̃mn
exorare. ut egro linguam dignaretur reddere: ne adu̾sarius animam
sc̃s de or̃one consurgeret ei frater alius nuntiauit quod eger loqui
ualeret. et confessionem dare satageret. Quod ita fr̃m est. Nam cõ¬
fessione data recepta penitentia reddidit deo animam. ut nec sc̃s de
dño diffideret. nec eger in desꝑatione transiret. capłm. ix.¬
uadam die dum fr̃es messem succiderent. et manipuli sꝑsim ꝑ
agrum iacerent tempestas frendens intonuit. et uentus cum
turbine ualido se ostendit. Tunc sc̃s ne fratres laborem ꝑderent. ex¬
tensis brachiis dñm ihm inclamauit. Illo ab orone surgente diuina
uirtus tempestatem abstulit et in duab diuisam ꝑtib effugauit.
Mox serenitate reddita reddiderunt monachi deo laudum p̾conia.

Expanded text:
occultum facinus, unde paenitentiam non egisset, manum eius stringeret. occultum facinus, unde paenitentiam non egisset, manum eius stringeret. Cumque ille ita fecisset, ingressus vir Dei ad ecclesiam sanctae Mariae, coepit Dominum exorare, ut aegro linguam dignaretur reddere, ne adversarius animam ctus de oratione consurgeret, ei frater alius nuntiavit, quod aeger loqui valeret et confessionem dare satageret. Quod ita factum est. Nam, confessione data, recepta paenitentia, reddidit animam, ut nec sanctus de Domino diffideret nec aeger in disperatione transiret. 15. Quadam die cum fratres messem succiderent et manipuli sparsim per agrum iacerent, tempestas frendens intonuit, et ventus cum turbine valido se ostendit. Tunc sanctus, ne fratres laborem perderent, extensis brachiis, dominum Iesum inclamavit. Illo ab oratione surgente, divina virtus tempestatem abstulit et in duabus divisam partibus effugavit. Mox, serenitate reddita, reddiderunt monachi Deo laudis praeconia.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius beati uiri furaretur. Ipse dum in crastino eos non inueniret.
more solito patientiam tenuit. Sed infelix ille ꝑcussus a dño. ce¬
nichil aliud loqui poterat. nisi extensis brachiis. manib signum
cum furto abscondito demonstrabat. Illo morte multato ciues loci
illius ad scĩ dei cenobium ꝓperantes p̾dictos uuantos eius rep̾sen¬
tau̾unt obtutib. ꝙ̃ .uiii. Quadam nocte dum in basilica scĩ petͥ
uigilans psalleret. quidam monachus qui int̾ius uigilabat repen¬
te conspexit. et tanqmͣ fulgentes duas lampades oculos illius in
sp̃u scõ micare p̾uidit. Eĩat enim ei gr̃a lacrimaruĩ concessa. ut
mox se adorandum conferret subito lacrimarum flumina sc̃i illius oculi
emanarent. Sed et maximũ studium erat illi ut ante cibum non
sumeret qmͣ eum dñs ꝑ compunctionis gr̃am uisitaret. Cum uero¬
inus e monachis uenisset ad extremũ mortis. mutus effectus est la¬
biis. Ingressus dei sacer ad illum blandiens suadere cepit. ut si hab̾et

Expanded text:
praesumptione furavit. Ipse dum in crastino eos non inveniret, more solito patientiam tenuit. Sed infelix ille, percussus a Domi aliud loqui non poterat, nisi extensis brachiis sinum cum furto abscondito demonstrabat. Illo morte multato, cives loci illius ad sancti Dei cenubium praedictos wantos eius repraesentaverunt obtutum. 13. Quadam nocte dum in basilica sancti Petri vigilans psalleret, quidam monachus, qui interius vigilabat, repente conspexit et, tamquam duas fulgentes lampadas, oculos illius in Spiritu sancto micare praevidit. Erat enim ei gratia lacrimarum concessa, ut, mox se ad orandum conferret, subito lacrimarum flumina sancti illius oculi emanarent. Sed et maximum studium erat illi, ut antea cibum non sumeret, quam eum Dominus per conpunctionis gratiam visitaret. 14. Cumunus e monachis verrisset ad extremum mortis, mutus effectus est labiis. Ingressus Dei sacer ad illum, blandiens suadere coepit, ut, si haberet
Abbreviated transcription (Latin):
italiam ingrediens ad bobiense cenobium ueluti reuelatione didice¬
rat accedit. Quod beatus columbanus scottici gen̾s laudabilibus
gilulfo langobardoꝵ rege italia magnifice susceptus eius ꝑmissu
ob ruum in eo loco hoc nomine fluentem. annem ꝙ alium ꝓfluentẽ
nomine triueam. Suꝑ quẽ olim hannibal hienans hominũ equo

Expanded text:
ad Bobiense coenobium, sicuti revelatione didicerat, accedit. Quod beatus pater Columbanus Scottici generis, olim gilulfo Langobardorum rege Italia honorifice susceptus, eius permissu ob rivum in eo loco hoc nomine fluentem amnemque alium profluentem nomine Triveam; super quem olim Hannibal hiemans, hominum, aequorum,
Abbreviated transcription (Latin):
antiquũ. Uere dignissimum in quo dñs habitaret templum ieiunus
inuidum. orationib comptum. puritate refectum uigiliis exornatum.¬
Cuius quidem in mente uirtutum om̃ium decorem collocauit. et ualde
sobrium sapientia domicilium.. Quadam nocde uxta morem ci¬
licio obuolutus in cella sua. dum ad refocilandum quieti membra de¬
disset in excessum mentis subito rapitur. ductuꝙ angelico in monaste

Expanded text:
ium. Vere dignissimum in quo Dominus habitaret templum, jejuniis mundum, orationibus ornatum, puritate refertum, vigiliis exercitatumCujus quidem in mente virtutum omnium decorem collocavit valde sobrium sapientia domicilium, vere licio obvolutus in cella sua dum ad refocillandum quieti membra dedisset, in excessum mentis subito raptus » legitur. De
Abbreviated transcription (Latin):
Hant locim uir dm̃i niandregisilus ac p̾fatus ip̃ius nepos uen̾abilis¬
godo a p̾dicto patacio sibi indultum studuerunt. cum non nullis sibi
fauentib mutilia queꝙ euellendo ꝓncere. demum ꝙ fimdar uenta seno¬
Ui iacere ut iuxta ꝓpħetiam ysaie. in cubilib in quib pͥus habitano¬
bantꝰ dracones. oriretur uitor calami et iunci. Uidelicet frnctus bono¬

Expanded text:
Hunc locum sanctus Wandregisilus ac antefatus ipsius nepos Godo a praedicto patritio sibi indultum studuerunt cum aliis nonnullis miliac inutilia quaeque evellendo proicere, demumque fundamenta coenobii iacere, ut iuxta prophetiam Isaiae: In cubilibus, in quibus prius habitabant dracones, oriretur viror calami ac iunci, id est fructus bono
Abbreviated transcription (Latin):
tulerat isdem uir dñi uenerabiliter suscepit. Actersito etiam scẽ re
impetrau̾at xp̃i imponeret aris. supplex exorat. Quod ita a p̾dc̃o
tam fertilis tamq iocundus existit. ut cum quis illuc aduenerat.
inter pomoꝵ nemora et hortoꝵ amenitates uirentium. in hec ꝓtinꝰ
libeat ei ꝓrumꝑe u̾ba. Quam pulchra tab̾nacula tua iacob: et tẽ¬
toria tua israel: ut ualles nemorose. ut ꝑadysi iuxta fluuos irri¬
giii. ut tab̾nacula que fyait dñs quasi cedri ꝓpter aquas. q̃ xui.

Expanded text:
e petierat Christi imponeret aris, supplex exorat. Quod ita a praefato tam fertilis tamque iocundus existit, ut, cum quis illuc advenerit, inter pomorum nemora et amoena virentia in haec protinus libeat ei prorumpere verba: Quam pulchra tabernacula tua, Iacob, et tentoria tua, Israhel! Ut valles nemorosae, ut horti iuxta fluvios irrigui, ut tabernacula quae fi
Abbreviated transcription (Latin):
optima pͥncipum iussa magnifice adimplebat. reddens ꝙ sunt cełaris
ad obediendum. Regi apostolico iussu subiectus. xp̃ro deuotus. Etat
enim in fide firmus. in bonis oꝑib ꝓmptus. in sermone uerissimus.
In iudicio iustus. in consilio ꝓuidus. in bonitate conspicuus. in carita¬
rat ꝙ in eo mira in cunctis oꝑib discretio. et imitabilis erga om̃s di

Expanded text:
optima principum jussa magnifice adimplebat, contraria vero magnificad obediendum, regi pariter subjectus, et Christo devotus; rut in operibus bonis promptus, in sermone verissimus, in judicio justus, in consilio providus, in bonitate conspicuus, in charitaratque in eo mira in cunctis operibus discretio, et imitabilis erga omnes di
Abbreviated transcription (Latin):
leonardus ꝑuigil meditaretur in lege dñi die ac nocte diuulgaba¬
tur opinio eius apud uniu̾sos mułtiplici laude. Quappt̾ rex franco¬
rum ip̃m ad se accersiri ꝑ honoratos legatos iussit. cui et dixit.
Leonarde homo dei. dep̾cor te ut deinceps nusqmͣ discedens in pala¬
tio meo maneas. quousq infulam pontificalem sicut dignus es
a me suscipias. Erat enim iam dericus humilis et mansuetus.
Cui sc̃s leonardus respondit. Si scd̾m iura ꝑentũ meoꝵ regno
mortali militare uoluissem optime scio dñe mi rex quod in tua¬

Expanded text:
Leonardus pervigil meditaretur in lege Domini die ac nocte, divulgabatur opinio eius apud universos multiplici sermone. Quapropter rex Franciae ipsum ad se accersiri per honorabiles legatos iussit, cui et dixit: 'Leonarde, homo Dei, deprecor te, ut nusquam discedens in palatio meo mecum maneas, quousque infulam pontificalem, sicut dignus es, a me suscipias'. Erat enim iam clericus humilis et mansuetus. Cui sanctus Leonardus respondit: 'Si secundum iura parentum meorum regibus Franciae militare voluissem, obtime scio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittentis. Qui credid̾it in me. oꝑa que ego facio et ip̃e faciet. Om¬
nes igitur letis animis. magnis q uocib bñdicebant dñm. quique si¬
om̃i ancipiti sententia que suꝑ corporibi discernendis diu animos eoꝵ
occupau̾at. plebes cinomannice ad corpus scẽ scolastice se salubͥter uer¬
terunt. Quod sũma celeritate leuatum imponentes scapulis cum gau¬
dio ad ꝓpͥum locum deportarunt. Ibiq magnis sumptib edificata ba
silica. et ordinatis queq erant necessaria feminis deo seruientib. infra
breue spatium temꝑis plurime nobilium feminarum in eodem mona¬
et ip̃m monasteriũ usq nunc magnis miraculoꝵ illustrationib a dño

Expanded text:
promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Ompromittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae siomni ancipiti sententia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis quaeque erant necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monaet ipsum monasterium usque nunc magnis miraculorum illustrationibus a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cum fc̃m esset. masculi corpus ꝓpe ossa poni fecerunt. que ma¬
gnitudine p̾stare iudebantur. Miroq modo mox ut mortui mortua
tetigere ossa iacentis. ꝑ mortuũ mortuo uita reddita est. Similiter au¬
tem eis placuit. ut penes minora. mortue puelle corpus poni deberet.
Deus autem ut demonstraret germanos qui ferebantur m̾ito quemad¬
modũ cariis una ꝓcreatione imo eodemq temꝑe ꝑes m̾ito. ꝑes esse uo¬
luit in miraculo. ita ut eadem hora puella ab officio fun̾is surgeret. et
que a flentib amicis portabatur ad cumulum hisdem gaudib rediret
domũ. Antiquũ namq musitatumq post helisei actum renouatum
hic constat miraculum. quia om̃ipotentis dei manus ut demonstraret
beatum bũdictum nec nouis nec antiquis patrib in parem m̾ito. pa¬
rem illum extulit ꝓphetarũ oꝑib. Completur q ueridica uox u̾itatis

Expanded text:
Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae maQuod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
aigulfus consiliis uen̾andoꝵ uiroꝵ assensum dedit. decreuit ꝙ ut ip̃e cũ
suns recento corpore sc̃i benedicti. socios suos cum corꝑe uenerande soro¬
nis eũis dimittere. Sed quia certum non erat. qualiter ossa disferni po
tuissent. que confuse unĩis sportesle sinus retinebat. difficultate discer¬
nendi ad hoc consilium uentum est. ut que minora uiderentur ossa seꝑatim
pon̾entur. maiora uero altrinsecus congregarentur. Cum igitur diu de hiis
hesitaretur. et certum quid iudicari non posset diuinitati adhuc ancipiti
sententie taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis diumita¬
tem p̾cib ꝑ totum nocdis spatium utriq ppłi ꝓ tanto sibi manifestan¬
Do negotio pulsauissent. fcõ mane conspiciuntur eminus duoꝵ ꝑuulo
nei. Igitur accepto salubri consilio ad se examinata corꝑa deferri iubẽt.

Expanded text:
Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore venerandae sororis ejus dimitteret. potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspiciuntur eminus duorum parvnei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent.
Abbreviated transcription (Latin):
deportando celesti thesauro se misisse gaudebant. Sed cum ad p̾dictum lo¬
cum uenisset et cognouisset rei u̾itatem. et actus om̃s uen̾abilis aigulfi:
postulabat eum ut sibi munus ꝓmissum. atq a deo demonstratũ conced̾e̾
deb̾et. S̾ ed istem uenerabilis uir respondit se nequaqmͣ uelle scõꝵ g̾ma¬
noꝵ corꝑa abinuicem separare: sed sicut eos in pͥori monumento simul
fuisse conditos: ita in scdõ indiuisibiliter compon̾e se uelle testabatur. Tunc
uero nobiles quiq ac sapientes hiis contradixere u̾bis: iustũ non esse di¬
centes. ut quos diuina uoluntas ꝑticipes fecerat oraculi celestis. et qui
non etiam frctus laboris eque ꝑtirentur. Maxime u̾o non esse dignum
dicebant ut duo magna luminaria loci unius angustia coartaret. cum
sufficerent singulis locis siñgula. Tandem igitur sepe dc̃s uen̾abilis uir

Expanded text:
, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum lo, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora ab invicem separare, sed sicut eos in priori monumento  supple constat simul fuisse conditos, ita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, et qui non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius coarctaret angustia, cum sufficerent singulis locis singula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir
Abbreviated transcription (Latin):
isset. aliud p̾diolum adeunt mille qͥngentis fermne passib a monasterio ad quẽ
eis requiescere placuisset. obuiam eis quidam cetus fcũs est. Qui magno
impetu ferociter fcõ sportam qua beati uiri cinis portabatur app̾hendit.
Quem uir dñi aigulfus moderata studuit correptione castigare. atq ab illi¬
cita p̾sumptione reuocare. Sed ilłe quen lumen amissum contristabat.
fieret. agniina monachoꝵ cum plebe t̾ritorii aureliauensis obuiam ꝓces¬
serunt miliario a monasterio in uico qui dicitur uetus floriacus. ibiq cũ
gaudio atq leticia et honore magno exceꝑunt corꝑa sc̃õꝵ supͣdictoꝵ:
sub die qͥnto iduũ iuliarum. In eodem loco die illo eamdem sollempnitatẽ
cũ ingenti leticia in dei laudib ꝑeg̾unt. Cum igitar ibi moram fac̾ent
plebs cinomannice urbis cuius supradiximꝰ fuisse ciues. qui ꝓ afferendo

Expanded text:
isset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo isset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, fieret, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et laetitia atque honore magno exceperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo
Abbreviated transcription (Latin):
confecto itinere. in p̾diolum quoddam bonodium nomine. sitũ in pago
aurelianensi diu̾terunt lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper
indulg̾ent quiẽti. ecte quidam sine oculis materno fusus utero aduenit.
magnis q nocib oris ac fidei scm interpelłabat ut quenatura negau̾at.
caligine cecitatis. luien sibi diu negatum cepit aspicere. et datorem illiꝰ
tis esset ciuꝰ cinis portabatur ostenderet. Namꝙ debilis quidam. qui e¬
rectus ir̃e nequibat ꝑ t̾ram rependose trahens. ut pote qui om̃iũ mem¬
broꝵ officio destitutus erat. aduenit implorans auxiliũ ab om̃ipotente
deo ꝑ famulũ illius bñdictum. Itaq miro modo ceꝑunt se uetui diu con¬
tracti ertendere: et aridi diu meatus uenarũ sanguinis mundatione
humectari. atq ita deo uolente accepto robore letus suꝑ pedes constitit.
et curatori suo magnis uocib benedixit. Qui locus hactenus basilicã

Expanded text:
confecto itinere in praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago confecto itinere in praediolum quoddam diverterunt Bonodium nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius tis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
tib relictis custodiam tue habere ꝓnintie: Et quare dimissis publicis
utilitatib ꝓpͥis implicaris: Namq ut quod dico palam sit. nou̾is te ma¬
gnoꝵ mroꝵ patrociniis carere benedicti scilicet atq sororis eius scolasti
ce. quoꝵ corꝑa quidam a gallie oris huc aduentantes illuc ferunt hu¬
formidantes alicinꝰ incõmoditatis tristem accessum. respiciunt retro. ii¬
dent q se subsequi ab hostib. Tunc q timoris magnitudine terre conster¬
nati. rogabant eum qui suoꝵ famuloꝵ corꝑa eis reuelare dignatus est.
ti annuere libuit. Nam om̃ipotentis potentia. tenebrarum densitate ita
eos occuluit. ut sibi nil quidem obesset. ꝑsecutorib uero eoꝵ omnem fa¬
cultatem se inueniendi auferret. sic ꝙ famuli dei maloꝵ timore sublato
ocius redirent: Tandem igitur qmͣuis laboriose. salubriter tamen tanto

Expanded text:
tibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis tibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atque Scholasticae sororis ejus, quorum corpora quidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt huformidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ti annuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum timore sublato ocius redirent. Bonodii coecus illuminatur. 9. Tandem igitur quanquam laboriose, salubriter tamen tanto
Abbreviated transcription (Latin):
rum inuentũ unius sportelle condusit sini. Que sporta hactenus penes
nos quasi noua habetur. Quib patratis om̃ib improuisi assunt so¬
cii quos supra retulit sermo a cinomannica urbe ꝓfetos. querentes
et ip̃i non aquesita diu bñdictione frustrari. Tunc pͥmũ sibimet mu¬
tuo ꝑatefacere sui itin̾is causam. quia scilicet et ip̃i reuelatione diui¬
ua cõmoniti ad corpus beate scolastice ierant deferendum. Mox q cũ
festinatione retrogradũ iter arripientes festinato simł regredi cura¬
bant. portantes quas inucn̾ant dono diuino p̾ciosissimas margari
as. Interea illis celiter repedantib iamq oras finũ suoꝵ atingẽ¬
tib. uor allata diuinitus ꝑ alta silentia noctis. ꝓhibint eos moras in¬
nectere in eundo. Eadem ꝙ hora papam romanum᷑ quidam assistens talia
compellare uisus est. Cur te piger sompnus timporib p̾ssis negat stra¬

Expanded text:
rum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes rum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margariae sororis ejus celeriter repedantibus, jamque oras finium suarum attingetibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras innectere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stra
Abbreviated transcription (Latin):
Namq p̾dicte solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lu¬
mine cdaro micantem. ceu cum luminarib facibq densis locus aliqͥs
ꝑfusus illustraretur. Quib uisis reu̾endus heros. gaudio amplissimo re¬
pletus. mundi gub̾uatori et seculoꝵ rectori bñdicens. in hiisdem laudib
noctis terminum expectabat. Qui cum diu p̾scolatus affuisset. solis q
glob nec dum iubare suo mundi spacia ampla compleret. ad locũ in¬
trepidus ꝓperat. cuius notator extiterat. Ibiq sicut longe optau̾at.
cuncta inueniens ꝓsꝑatori itiu̾is sui grates mnnum̾as rependit. Namꝙ
locum adiens loculum ibidem inuenit ext̾ius quidem uilem. int̾ius au¬
tem retiuentem magni p̾cii margaritas. ꝓ forib autem petre scili¬
cet suꝑposite p̾fixa erant notamina. quoꝵ int̾ius busta iacebant. Hiis
sicut diu optau̾at inuentis patestõ a latere euacuatoq locello. thesau¬

Expanded text:
Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum luNamque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesau
Abbreviated transcription (Latin):
rent sibi fuerit demonstrata. Ad hec senet paululũ terre defidens aspe¬
ctum. uoces ꝙ intra fauces compͥmens. sic demũ ora resoluit. Si mͥ
que ꝓ tali munere pͥmia debentur digna rependis. deo fauente puto
tanti itin̾is assumpsisti ꝑactis. ouans ad ꝓpria repedare queas. Cuius
u̾ba cum uir dñi ꝑ orantis audisset. nulla inquit erit in munere daudo dif¬
ficultas. qͥn om̃ia que a me poscis dem. Tantum est ut ꝓmissionis tue
cinii ꝙ metas ꝓpinquare perspe exeris tunc ad modicum indulge qͥeti.
Sed tecti aditum linquens. nud o sub acris axe. indefessus speculator ad¬
esto. Cumq solitudinis huiꝰ locum aliquem lumine cdarissimo radiare cũ¬
spex̾is nuei montis instar: notato certissime locum. Namq ibi inueni¬
eudum est. unde tue cure finis imponatur. Igitur p̾dictus uenerabilis
ꝑcepto. stratu sese excutiens. p̾ceptoꝵ senis haud segnis executor extitit.

Expanded text:
rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens asperem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto tanti itineris assumpsisti peractis, ovans ad propria repedare queas. Hujus ergo verba cum vir Dei perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuciniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis imponatur. Reliquias sacras in Galliam percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit.
Abbreviated transcription (Latin):
signi causa capiendi loca ꝑagraret. et huc illuc ꝙ cirtumspiciens ocu¬
orid nr̃as ad isti sedes. cuius ue negotii gratia: Ad hec ille non inda¬
giũ illius ausus est ꝓpalare sibi cõmissum secretũ. Sed cum iterato
suꝑ ip̃a re int̾rogaretur. ip̃e tamen negotiũ diuulgare metueret. hect ab
ente sone audiuit. Cur inqͥt secreti tui me ñ efficis cõsciũ: Nã si de lado¬
ris scancalũ caues secur᷑ esto. ĩ me tutã reppies fidẽ. Et si dc̃is meis a ꝯm̃ dau̾is
tidm. fortasis etiam negotio tuo ꝓfiturũ ent. Ista u̾o cum p̾ditͥus
dei famulus aurib hausis set. cogitans quia m antiquis est sapientia
et rerum p̾ceritarum cognitio. reputans etiam sicut postea rei ꝓba¬
uit euentus. ꝓpt̾ hoc ip̃m eum dñm p̾misisse. compellenti ex ordine
rei geste retexit hystoriam. qua causa uenisset que uisio ꝓpter hãc

Expanded text:
signi causa capiendi loca peragraret, et huc illucque circumspiciens ocusigni causa capiendi loca peragraret, et huc illucque circumspiciens ocuoris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sui albatis obseqntem. idem uelle iter arpere. Igitur cõmuni decceto eep¬
cũ opus simł statiunt ꝑagere. Iunctiꝙ simł tam diu indiuisibiliter sibi
adhesere. quousq romam uenientes. beati petri apłi basilicam oraturi
intrarent. Et cum in eadem urbe sub optentu usendoꝵ scõꝵ locoꝵ a se
iuicem diniderentur. ut rei autem habet et negotii u̾itas quod cepat
ꝑfectiri. memoratus aigulfus int̾missis int̾m hiis que palam ostenta¬
uerat uelle. locoꝵ scilicet scõꝵ circuitionib. expeditioni oꝑam dedit.
certans otiũs ꝑficere. quod sibi iniuictum fuerat scm̃ mandatũ. Tau¬
dem itaq puenit ad locum castri quod uocatur casfiũ. ibidemꝙ pau¬
lisꝑ itineri finem imponens. expͥtabat euentum rei. oraus illum qui in¬
lionem suꝑius ꝓlatam reuelare dignatus fuerat. qui que se ad hos
ꝯpus destinau̾at. ut non in uacuũ tantũ iter consumi uellet. sed sicut

Expanded text:
5. Igitur communi decreto coep5. Igitur communi decreto coeptum opus simul statuunt peragere, junctique simul tandiu indivisibiliter sibi adhaesere, quousque Romam venientes B. Petri basilicam oraturi intrarent. At cum in eadem urbe sub obtentu visendorum sanctorum locorum a se invicem dividerentur, ut rei autem habet veritas, negotium quod coeperant perfecturi; memoratus Aigulfus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionibus, expeditioni operam dedit, certans ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti. Fuit namq idem aigulfus uen̾abilis uir. et deo om̃imodo pla¬
cere gestiens. Qui qnͣte scitatis fuerit cuiusq uͥtutis finis ꝓbauit. i
quo om̃is laus secure canitur. Naiq cum bonis polleret morib. et in
monasterio lirinensi ob bonoꝵ studium oꝑum peteretur aliqnͣtisper exẽ¬
pli gr̃a remorari. a contrariis religionis diuine insidias ꝑpessus ad
gentes. et ip̃i in eamdem ꝓuintiam corpus transfercent sororis sc̃i bene¬
dicti scolastice nomine. ut quos uiuiꝰ urne habebat spatiũ. simł transfe¬
rendi ostenderentur: Cumi igitur laboraretur iunriniq quatinꝰ uisionis
bus transactis a sirpr adicta cmnomannica urbe egressi oraculi diuini audi¬
tores carpebant iter italiam ducens. Pcu̾tentes ꝙ in monastͥum slorraa¬
cum hospitandi gr̃a comꝑeũt p̾fatũ uen̾abilem iurũ aigulfum p̾ceptis¬

Expanded text:
Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo plaBenedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis laus secure canitur. Namque cum bonis polleret operibus, et in monasterio Lirinensi ob bonorum studium operum peteretur aliquantisper exempli gratia remorari, a contrariis religioni divinae insidias perpessus, adergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferendi ostenderentur. Cum igitur utrinque laboraretur, quatenus visionis bus transactis a supradicta Cenomanica urbe egressi, oraculi divini auditores carpebant iter Italiam ducens: divertentesque in monasterium Floriacum hospitandi gratia, compererunt praefatum
Abbreviated transcription (Latin):
tos. patrem q et abbatem hiis p̾fecit nomine mũmolũ. Qui qmͣdiu reb
humanis interfuit. ut ydoneus pastor gregis sibi cõmissi sollicite curam ex¬
bodus corꝑe exemptus. sicut credimus celicas recessisset ad sedes. iam dc̃s
mũmolus gregis sibi cõmissi custodias optime seruans et lectioni assidue
studiũ dans int̾ cetera repperit in libro beati ac p̾cellentissimi uiri grego¬
rii romani autistitis. quomodo sc̃s ac deo dilectus bñdictus agonis sui cur¬
sum in bene uentana ꝓuincia consũmau̾at. Necordansꝙ quia idem uen̾a¬
bilis pater oraculo diuino cõmonitus. p̾uidens q futuros casus p̾dix̾it
illud monasteriũ funditus euertẽdũ et quod ille sp̃ualib oculis. iste patra¬
tum carneis conspiciebat optutib. misit ad p̾dictam ꝓuintiam unũ ex
cõmilitonib suis nomine aigulfum monachũ. Sic namq fuisse reue

Expanded text:
tos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus tos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam exbodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et quod ille spiritualibus oculis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus nomine Aigulfum monachum. Sic namque sibi fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
one creuat. compleri iudicauit. Igitur ab utrisq ꝑtib mutue cõmu¬
erat p̾dium. et rege supradicto reciproca uicissitudine ꝓ eo agellum quem¬
dam floriacũ cognominatũ. cum appendentiis suis aut longe a litore lege¬
ris. Qd̃ testamentum mutue uĩcissitudinis. usq hodie marchiuis publi¬
cis. nr̃i reseruatur monasterii. Pdictus autem dñi uir leodebodus hoc ne¬
gotio ꝑacto. nequaqmͣ oblitus sui destinatõnem desiderii. in supͣdicto agel¬
lo cepit edificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci in¬
sistens industria. mirifico consumauit effectu. Edificans q basilicam
in honore scĩ petri. itemq aliam in honore scẽ marie dño dedicari uoluit.
Mox etiam ut p̾parata habitatio non manis esset atq sine habitatorib
cossegit ibidem qmͣ plures ad dño seruiendũ sub norma regule uiuere ꝑa¬

Expanded text:
one creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commuone creverat compleri judicavit. Igitur ab utrisque partibus mutuae commust praedium  Attimacum ad Axonam , et rege supradicto reciproca vicissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere para