comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sox hic iaptribus mnodis. lic&iꝓpriores duo. melio¬
ribus innia prinipus iud tantur ñ numquã tam̃ uuie¬
nimus &iã tertiogradu. quidisimꝰ uidit᷑ ac tepidus.
ꝑsictos uiros ac pũ feruentusimos ertitute. illisq consi¬
iecmiles qui optimo principio aggressi dñi famulatum
reliqua ꝗꝗ uitam laudabili feruore sp̃s exegerunt:
Et iterum deillo superiꝰ gradii. plurimos tepefactos
aduitu perabilẽ finẽ sepiime recidusse: Ac ꝑinde
sic̃ illis nihil offuit qđ ñ suo uidentur arbitrio. sedne¬
cemitatis conpulcione conuersi. quippe. quib: hanc ip¬
sam occasionem qua conpungerentur dm̃ benignitas
ꝓcumuut uti&iã istis omino ni ꝓfuao sub liniora con¬
uersationis habiunse prinipia quia ñstuduer̃ reliquã
uitã sine congruo terminare : Net enim abbatimorsi
quihabitauit inldo istius heremi. quicalamus num¬
cupat᷑ quicquã defuit ad ꝑsectx̃ bintitudinis mertã
qđ metumortis quȩ ci ꝓpt̃ homitidu crim̃ intentabat᷑.

Expanded text:
x his itaque tribus modis licet priores duo melioribus inniti principiis uideantur, nonnumquam tamen inuenimus etiam de tertio gradu, qui infimus uidetur ac tepidus, perfectos uiros ac spiritu feruentissimos extitisse illisque consimiles, qui optimo principio adgressi domini famulatum reliquam quoque uitam laudabili feruore spiritus exegerunt, et iterum de illo superiore gradu plurimos tepeftotos ad uituperabilem fiaem saepissime reccidisse. ae perinde sicut illis nihil obfuit quod non suouiiientor arbitrio, sed necessitatis eonpnlsione conuersi, quippe quibus hanc ipsam occasionem qua conpungerentur domini benignitas procurauit, ita etiam istis omnino nil profuit sublimiora conuersionis habuisse principia, quvitam fine congruo terminare. Nec enim abbati Mosi, qui habitavit in loco istius eremi qui Calamus nuncupatur, quidquam defuit ad perfectae beatitudinis meritum, quod metu mortis, quae ei propter homicidii crimen intentabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
oribus que nob anrã nauitatt̃ coherentia uesut atiuaes¬
ta quadã & concangiunitatt̃ cognatasunt: Iertio de
domo patris tui. id ẽ omni memoria mundihucus quȩ
cculorũ occurrit optutibus: Atduobus enimpatribus.
inclina aurẽ tuã & obliuiscere popłm tium & domũ
patris tui: Aã quidicit. audifilia. pat̃ utiq ẽ: & illũ¬

Expanded text:
oribus, quae nobis a nostra nativitate cohaerentia velut affinitate quadam et consanguinitate cognata sunt; tertio de domo patris tui, id est, omni memoria mundi hujus quae oculorum occurrit obtutibus. De duobus enim patribus, inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Nam qui dicit Audi
Abbreviated transcription (Latin):
ad se directum cum sũma cordis conpuncdont suicept
consestmq renuntiatis cunctis. ipciles esta pmi nulla
ethortatione neque doctruda hominum ꝓuolatus: Se¬
cundus nuocationis modus est: quẽ furi ꝑ hominđ diin
Cumuł exemplis quorũdã stõrũ ł inonitis instigati ad de¬
tati. huic nos studio ꝓstssi oniq tradimus: Q uo ordine
&iã inscripturis st̃ĩs ꝑmorsenfilios irł. deaffliccione:
tgipti ligimus liberatos : Pertius uoationis mnodus est :
qr ex necessitate descendit. cũ diuitus buius mundł:
uoluptatib: obligati. ingruentib: rerente temititienib
quȩł mortis pericula cõminantur ł amisnione honorũ
acꝓscriptione ꝑcutiunt. ł carorũ morte conpungunt
addm̃ quẽ stqui inrerũ ꝓsperuate contẽpsimus. saltĩ
inuiti ꝓperart compellim᷑: Quuis uocationis necessidit̃
inscripturis ꝗꝗ sepissie repperimꝰ cũ filios inł obme¬
ria ꝑeccatorum legimus a d ño traditis hostib siuis. ob

Expanded text:
um summa cordis compunctione suscepit, confestimque renuntians cunctis, secutus est Christum, nulla exhortatione neque doctrina hominum provocatus. Secundus vocationis modus est quem fieri per hominem diximus, cum vel exemplis quorumdam sanctorum, vel monitis instigati, ad detari huic nos studio professionique tradidimus; quo ordine etiam in Scripturis sanctis per Mosen filios Israel de afflictione Aegypti legimus liberatos . Tertius vero vocationis modus est, ui ex necessitate descendit, cum diuitiis mundi huius uel uoluptatibus obligati ingruentibus repente temptationibus, quae uel mortis pericula conminantur uel amissione bonorum ac proscriptione percutiunt uel carorum morte conpungunt, ad deum, quem sequi in rerum prosperitate contempsimus, saltim inniti properare conpellimur. cuius uocationis neceesitatem in scripturis quoque saepissime repperimus, cum filios Israhel ob menta peccatorum legimus a domino traditos hostibus suis, ob
Abbreviated transcription (Latin):
uris : Nanc igit᷑ tripiitã rationẽ oport& nosiugit̃ ob¬
struare. & uniuirsas cogitationts quꝑ emergunt in
corde nro sagati discrecione discutere origines tarũ
& causãs auetor esq primitus indagantes. ut quales nos
p̃bert deb eamus txillorũ merito quieas niggerunte

Expanded text:
ia . Hanc ergo tripertitam rationem oportet nos jugiter observare; et universas cogitationes quae emergunt in corde nostro sagaci discretione discutere, origines earum vel causas auctoresque primitus indagantes, ut quales nos eis praebere debeamus, ex illorum merito qui eas suggerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
U el cũ dĩ filius uenturũ stuna cũ patre. & mansionẽ apud
nos facturum se esse ꝓmittit: Et ñ estis uos quiloqui¬
meni std sp̃s patris uri quiloquitur in uob Etuas elecci¬
onis : Ex pirimentum queritis ticis qui inme loquit᷑ xp̃s.
Exdiabolo uͦ cognationũ nascitur seres. cũ sullatire
nos tantũ ditioꝵ obsittatione. quã &iã ocultis cona¬
tur insidus subtilissima calloditate. mala ꝓbonis
fraudulent᷑ ostirtans. &otrans figorans it noł. inan¬
stlũ lucis. ut lut cuangelista refut: Et qnisas

Expanded text:
uel cum dei filius uenturum se una. cum patre et mansionem apud nos facturum esse promittit. et: non estis uos qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobis. et uas electionis: experimentum quaeritis eius qui in me loquitur Christi. ex diabolo uero cogitationum nascitur series, cum subuertere nos tam uitiorum oblectatione quam etiam occultis conatur insidiis, subtilissima calliditate mala pro bonis fraudulenter ostentans et transfigurans se nobis in angelum lucis. uel cum euangeiista refert: et cena
Abbreviated transcription (Latin):
reneie carnalesq: concrestant: Idit nãq friquens
lacio. & igis adhibit᷑ meditatio scripturarũ. ut
it inde nobis spũalis memoriȩ p̃beat᷑ occano: Id¬
urto detantatio crebra psalmorũ. ut asstdia nob
ec ulde conpunccio munisiret: Id circo uigiliarũ ac
u uniorũ orationũq: sedulitas adhibet᷑. ut extenu¬
atamens ũ terrena sapiat. std cȩlestia contẽpletur.
Quib rursum negligentia irrepente cestantibus
necesse ẽ ut mens uitiorũ squalore contreta. in car¬
nalẽ partẽ mex inclinet᷑ & corruat: E npaiatio
Quod txercitum cordis ñ in congrueaquaris.¬
A molarũ similitudini cõparat᷑. quas mnolȩ. &

Expanded text:
e carnalesque concrescant. ideo namque frequens lectio et iugis adhibetur meditatio scripturarum, ut exinde nobis spiritalis memoriae praebeatur occasio, idcirco decantatio crebra psalmorum, ut adsidua nobis exinde conpunctio ministretur, idcirco uigiliarum ac ieiuniorum orationumque sedulitas adhibetur, ut extenuata mens non terrena sapiat, sed caelestia contempletur. quibus rursum neglegentia inrepente cessantibus necesse est ut mens uitiorum squalore concreta in carnalem partem mox inclinetur et eonruat. Quod exercitium cordis non incongrue molar
Abbreviated transcription (Latin):
inscãs libris striptũ ligini: Siquis inquit ex uoł putat
se et̃ sapuntẽ in hoc mundo : sit stultus ut aapies fiat :
ebantur: Aulla aliquando hanc potuit dequa drin¬
ailias uirginib indere manducantẽ. num quã ꝑomne
uĩsuũ stdit adm̃sa: Anulla ł modioã pirtẽ panis acct¬
epit sedmicas tantũ decergͥens. illapsas m̃sarum  ablu¬
insollas. hissolis alimonus contenta uiuebat Nullirũ¬
quã iiuriã fecit. nulla ipsius murmur audiuit
sustiner&. sc̃o putrio ciu hoc uocabulũ trat ꝓbatissimo.
uiro. sẽꝑq indestrbo utuenti. asEt angelus dñi quãdã
his uerb. Curinquit grande aliquidit tẽ credis utses
& in huius modi degensloco. Uis uidere mulierẽ de sũ¬
ore . Uade ad tabenensi otarũ monasteriũ feminarũ.
& unã eriꝑsis illic inuenies. incapite habentẽ coronã.¬

Expanded text:
sanctis libris scriptum legimus: Si quis, inquit, ex vobis putat se esse sapientem in hoc mundo, sit stultus, ut sapiens fiat . untur. Nulla aliquando potuit hanc de quadringentis virginibus videre manducantem, nunquam per omne aevum suum sedit ad mensam. A nulla vel modicam partem panis accepit, sed micas tantum detergens ipsarum mensarum, et abluens ollas, his solis alimoniis contenta vivebat. Nulli unquam fecit injuriam, nulla ipsius murmur audivit, sustineret, sancto Pyoterio, cui hoc vocabulum erat, probatissimo viro, semperque in diserto viventi astitit angelus Domini quadam his verbis: Cur, inquit, grande aliquid esse te credis, ut s in hujusmodi degens loco? Vis videre mulierem te sanctiorem? Vade ad Tabennensiotarum monasterium feminarum, et unam ex ipsis illic invenies, in capite habentem con
Abbreviated transcription (Latin):
suo aquarũ inpulsib ciriũ actȩ. Intius ũ qui p̃ẽ sitũ
potestate:. utrũ nãtriticũ malit. a nordeũ lolium ue
commuui: Illud quip̃pe ẽ ꝓcul dubi cõmo lendũ qđ
ingestum ab illo fuerit. cuopiris illius cura cõmussa t:
Ita igtoꝰ & iã mens ꝑuite p̃sentis incurdis undiq in¬
gruentib tẽpiationũ tarrentib circũ acta uacua qr¬
dẽ cogitationũ ꝑstib eẽ ñpoterit: Quales utro ł ad
mattere ł parare sibi debuit. studu ac diligentif
suȩ ꝓuidebit industria: Sicnĩ ut dorimꝰ ad icã rum
scciptunarũ meditationẽ iugit̃ recurram ac me¬
moriã nram̃. ad recordationt̃ qũaliũ itrũ &¬

Expanded text:
rum inpulsibus circumactae: in eius uero qui praeest situm est potestate, utrumnam triticum malit an hordeum loliumue comminui. illud quippe est procul dubio conmolendum, quod ingestum ab illo fuerit cui operis illius cura commissa est. ita igitur etiam mens per uitae praesentis incursus undique ingruentibus temptationum torrentibus circumacta uacua quidem cogitationum aestibus esse non poterit: quales uero uel amittere uel parare sibi debeat, studii ae diligentiae suae prouidebit industria. si enim ut diximus ad sanctarum scripturarum meditationem iugiter recurramus ac memoriam nostram ad recordationem spiritalium
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ac ꝑte insinuat: Pior autt̃ eũ de
domo patris ad philossophiam conuersa¬
cionis ex ir&. ꝓmisit denuo nullũ seꝓpin
lib heremi ut piorẽ dirigerent At ille.
quo conte nere nefas : iussionib seniorũ o

Expanded text:
lum aperte insinuat. Pior autem, cum de lum aperte insinuat. Pior autem, cum de domo patris ad philosophiam conversationis exiret, promisit denuo nullum propinqlibus eremi, ut Piorem dirigerent. At ille, quoniam contemnere nefas est, jussionibus seniorum o
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ concupis cestia recolamus conti¬
nedtiam ebtati dehonis sabbatis: Abbas
asbm̃ ambillans taliquando inpa lesinã
cillaborasta itsedit̾ ut matediscaree uaita
cueumera nlũmd. Sda debat aut̃ a anins
suus dicendo. Tolle tibi cucumert̃ linũ
s manduca Iui in crepans cogita cionẽ
suã dacit abi ip̃. Fsurts adtotitta uadut
ꝓba ergo teipsum in hoc. si potes ferre tor¬
menta Et consurgens stecit ad ardorẽ
solis dieb: quinq:. & dicit. Si ardorẽ
ferre potero ignẽ aternum: & docit
ad animũ suũ: Sin on potes portare tor¬
menta non rapias cucumerem ut man¬
duces Uerba igitur tanti uiri conside¬
ra re nos admonent. quantum ab ipsi¬
us conuersacione distemus: Qua ꝓpt̃ nos
ꝑu: endamus. peccatores & infimos esse ui
conparacione sc̃orũ uirorum. ut nos
ipsos. ex illorũ meritis despicientes. ꝓdñ
piã insericordiã eorũ consortium habe¬
re possimus.MEIO QUOs
uod aute nontantũ in cibo seb&
ãd & susit continentia seguens miracu¬

Expanded text:
quidem concupiscenda: recolamus continentiam beati Zenonis abbatis. Abbas Zenon ambulans aliquando in Palaestinam, cum laborasset, resedit, ut manducaret juxta cucumerarium. Suadebat autem ei animus suus dicendo: Tolle tibi unum cucumerem, et manduca. Qui increpans cogitationem suam dixit sibi ipsi: Fures ad tormenta vadunt; proba ergo teipsum in hoc, si potes ferre tormenta. Et consurgens sedit ad ardorem solis diebus quinque et dixit: Si ardorem erre, potero ignem aeternum? Et dixit ad animum suum: Si non potes portare tormenta, non rapias cucumerem, et manduces. Verba igitur tanti viri considerare nos admonent, quantum ab ipsius conversatione longe distamus. Quapropter perpendamus, nos peccatores et infirmos esse in comparatione sanctorum virorum, ut nos ipsos ex illorum meritis despicientes, per Domini piam misericordiam eorum consortium habere possimus. CAP. Quod autem non tantum in cibo, sed etiam in visu sit continentia, sequens miracu
Abbreviated transcription (Latin):
quib dam patrib distemus.A udiuit
enim nunc beatitas tua quod dorotheus
omni anno adificabat cellã & aliis dona¬
bat. audisti &iã qđ inletto non iactbat
& depane & aqua & herbis uuebat. Non
ideo hoc dico uttantum tufacias. sed
ut te humilies. simul quȩscias quã mag¬
nam absinentiã patres nr̃i habuerunt¬

Expanded text:
dam Patribus distemus. Audivit enim nunc beatitudo tua, quod Dorotheus omni anno aedificabat cellam, et aliis donabat; audisti etiam, quod in lecto non jacebat, et de pane et aqua et herbis vivebat; non ideo hoc dico, ut tu tantum facias, sed ut te humilies, simulque scias quam magnam abstinentiam Patres nostri habuer
Abbreviated transcription (Latin):
defeest Humquã uisus: in littulo sopo¬
ronis ued redes ꝓrquit tetendint aut
donur ꝑ uoli intatt. Nisi quantim operan¬
doi aue commendendo naturt conprts¬
sos oculos claudere potuisso&e. ita ior ꝓpt
subalentio dixit: Si angelis dormire suase¬
ris. & mihiulterius suadebis. Quod for¬
te dicebat ad somnum. aut addemonẽ

Expanded text:
defecit. Nunquam visus est in lectulo sopodefecit. Nunquam visus est in lectulo soporatus, vel pedes pro requie tetendisse, aut dormire pro voluntate, nisi quantum operando, aut comedendo natura compressos oculos claudere potuisset; ita ut saepe, sub silentio dixit: Si angelis dormire suaseris, et mihi ulterius suadebis. Quod forte dicebat ad somnum, aut ad daemonem,
Abbreviated transcription (Latin):
ed iã tempus : ut post trium uirtutũ
doctrine uigilanter adtendas
quanta sit continentiȩ uirtus. & quod con¬
tinentie nonsolum incibo & potu. sedd
& iã inlocutione & in somno ac uestitu
& in numerabilib sit causis. Ad monis
igitur dilecionẽ tuã delicatos cibos qui¬
ras. nec ante horã congrua comedere
uelis. nec dicas in cordẽ tuo ecce alui ita
ł ita facuint. Scito ꝓcerto qđ unisrelis¬
q quo in hac uita plus pndĩ seruicio labo¬
rauerit. eo maiorẽ post morte udõ me¬
cedem reciput Heigitur tibi grauis uideat᷑
continentue uirtus. miraculum hic inferã
quod intriꝑtita. historia legi. Norotheus
genere thebeus talem ducere uitã cum¬
uit. ut cotidielapides amari colligera
& annis ungulis hospicium ȩdificar& &
ipsahospicia dabat illis qui non habeba¬
pthospicia. Ioctib aut ꝓpter torũ ci¬
bum faciebat sportellas. Cuius cibũ tat
panis unꝗ sex. & holerum minutorun
ic auiuentute sicuiuens nec insenes lute

Expanded text:
Sed jam tempus est ut post trium virtutum doctrinam vigilanter attendas, quanta sit virtus continentiae, et quod continentia non solum in cibo et potu, sed etiam in locutione et in somno ac vestitu. et innumerabilibus sit causis. Admoneo ergo dilectionem tuam ut non delicatos cibos quaeras, nec ante horam congruam comedere velis, nec dicas in corde tuo: Ecce aliae, ita vel ita faciunt. Scito pro certo quod unusquisque, quo in hac vita plus in Dei servitio laborarcedem recipiet. Ne igitur tam gravis videatur continentiae virtus, miraculum hic inseram, quod in Tripartita historia legi. Dorotheus genere Thebaeus talem vitam ducere curavit, ut quotidie lapides a mari colligeret, et annis singulis hospitium aedificaret, et ipsa hospitia dabat illis qui non habebant hospitia; noctibus autem propter eorum cibum faciebat sportellas. Cui cibus erat panis unciae sex, et olerum minutorum Sic a juventute sua vivens, nec in senectute
Abbreviated transcription (Latin):
bospita litate sectantũr. secundũ ꝓpriãuo¬
luntatẽ id ipsũ faciunt: similiter qui ułere¬
mo se relegant. arbitrio suo. scło recesserunt.
sic aut̃ ordo quise ad obydũ dedit. om̃s
uoluntates suas abiciens pendet addm̃s
ad uisionẽ spiritalis patris. ꝓpea & maio

Expanded text:
hospitalitatem sectantur, secundum propriam voluntatem idipsum faciunt; similiter qui in eremo se hic autem ordo, qui se ad obediendum dedit, omnes voluntates suas abjiciens, pendet ad Deum et ad jussionem spiritualis patris, pro
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus tis ut faciant ortracionem ꝓta: &
credo qđ saluabitur filia tua. Ex euntes
ergo in platea: inuenerunt unum monachũ
sedente. ut uinderet sportellas suas. Ettu
batur: & dedit a lapã mona cho illi: Ille
auti conuertit ei & aliã maxillã.: secundidi¬
uinum preceptũ. Iimon qut̃: dum torqide¬
retur. dama recepit. Siuolentia mandate
dm a deccrunt :  sonuetudo: diabelis re¬

Expanded text:
dicemus eis ut faciant orationem pro ea, et dicemus eis ut faciant orationem pro ea, et credo quod sanabitur filia tua. Exeuntes vero in plateam invenerunt unum monachum sedentem ut venderet sportellas suas, et tubatur, et dedit alapam monacho illi. Ille autem convertit ei aliam maxillam secundum divinum praeceptum. Daemon autem, cum torqueretur, clamare coepit: O violentia mandatorDeum et dixerunt, consuetudo diabolicae supe
Abbreviated transcription (Latin):
laqueos possimus uitare. quisemꝑ hoc inquirit
quomodo nos decipiat: Igitur quã mag
masit humilitatis uirius: marci & iã mo¬
nachi uita insinuat: Quem dicunt &iã in
uiuentute ualde fuisse mansuerũ. humi
dicut dõ fuisse amabilem. ut dũ addo¬
inicĩ corpus acceder&. angelus ti sacra¬
menta prȩbrit: Pensare utro debemus ex
hoc miraculo quã magnum donũ sit humi¬
litas: ꝑ qđ donũ tã amabilis tamq. accep¬
tabilis dõ adhuc homo mortalis efficitur
abbas &iã danied miraculũ narrat: ꝑ qđ
iuitus humilitãtis declaratur. Erat aũt ait
mbabilonia filia cuiusdã illic prioris.: deno¬
ua habens. ater autt̃ cius diligebat quon¬
da mona chum qui docit er: N emopotest
pmart filiã tua nisi quos scio solitarios
btspittens adeos non ad qui escint hoc a¬
ieti eruer humilitatẽSea hoc faci amuis quat¬
lo uenuunnt aeserentes uen alia qui ortras at
ditete uos emere uelle quoduendunt Ecum
uenerint in domum prȩcium accepturi.

Expanded text:
laqueos possimus vitare, qui propter hoc inquirit, quomodo nos decipiat. Igitur quam magna virtus sit humilitas, Marci etiam monachi vita insinuat, quem dicunt etiam in juventute valde fuisse mansuetum, humiltam dicunt Deo fuisse amabilem, ut dum ad Dominicum corpus accederet, angelus ei sacramenta praeberet. Pensare vero debemus ex hoc miraculo quam magnum donum sit humilitas, per quod tam amabilis tamque acceptabilis Deo adhuc homo mortalis efficiatur. Abbas etiam Daniel miraculum narrat per quod virtus humilitatis declaratur. Erat autem, ait, in Babylonia filia cujusdam illic primarii daemonium habens. Pater autem ejus diligebat quemdam monachum qui dixit ei: Nemo potest curare filiam tuam nisi quos scio solitarios. Et si perveneris ad eos, non acquiescent haec facere propter humilitatem. Sed hoc faciemus: quando veniunt afferentes venalia quae operantur, dicite vos emere velle quod vendunt; et cum venerint in domum, pretium accepturi,
Abbreviated transcription (Latin):
sli cissin mona chi: & inquantũ posumus
unceapir c uecnius: Segitur humilctas alte¬
rius ab alio demonium copulit. sine dubio
sirmiter credert debemus qđ nr̃a humilitas
di abalum incordibus nostris regnarẽ nonsi¬
nłt  Tunc uero iam hũmilitatẽ habenus.
s omnibus nos putamus eẽ inferiores: & om¬
nib ueneracionẽ deferimus. & om̃a ques̨
nobis alia faciunt aduersa humiliter tole¬
in euuangelio dicit. Omnis enim quieraltat
humiliabitur: & quise humliat ex altabit᷑.
Ex isto enim uersiculo discere debemus. nđ
alꝑbia contraria sit humilitati: Ergosi
ucre humiles ẽe uolumus. suꝑbiã fugiamus.
quia suꝑbia deicit. humilitas eleuat. Ad
hanc uirtutẽ princeps a postolorũ nos iniu¬
tat dicendo. hł mĩli amini uos subpotenti
ma nu di: ut uos ex altet in tempore tribula¬
cionis. Naec sententia manifestissime nobis
insinuat: qđ si hic diunuiuimus nos humi¬
liare curauerimus. intẽpore tribulacionis
ł retribucidnis id est indie iudicii dnũ

Expanded text:
i monachi, et in quantum possumus, imitari curemus. Si igitur humilitas alterius daemonium expulit, sine dubio firmiter credere debemus quod nostra humilitas diabolum in cordibus nostris regnare non sinet. Tunc vero veram humilitatem habemus si omnibus nos putamus esse inferiores, et omnibus venerationem deferimus, et omnia quae nobis alii faciunt adversa, humiliter tolein Evangelio dicit: Omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur . Ex isto versiculo etiam discere debemus quod superbia contraria sit humilitati. Ergo, si vere humiles esse volumus, superbiam fugiamus, quia superbia dejicitur, humilitas elevatur. Ad hanc virtutem princeps apostolorum nos invitat dicendo: Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore tribulationis . Haec sententia manifestissime nobis insinuat quod si hic dum vivimus nos humiliare curaverimus, in tempore tribulationis vel retributionis, id est, in die judicii Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
enim uerba. om̃is omnino aufert᷑ suꝑbia.¬
quia sapientia & sortitudo & om̃s opes repu¬
tantur inhihilum: Et ista est sola gloriatio
ut sciat & ino tellegat qđ ipst sit dñs qui fatit
misericordĩa & iuditiũ & iustitiã interra
Existo quoq loco sumpsit apłs paulus illid¬
ex emplũ qđ corinthus scripsit:. Pratres.
quigloriatur indño gloriet᷑: Ubi sunt ergo¬
illi quidicunt homint̃ ꝓprio arbitrio regi
simus : nequaquã illis credere debemusquia.
nec cogitare. quantominus ꝑficert ualtmꝰ¬
bonũ nisi ipso dño donanit. Ergo sidñi gr̃a
largunte bonũ opus ꝑ egeris. & ta quȩ beati

Expanded text:
enim verba cum fumo auferetur superbiaquia sapientia et fortitudo et omnes opes reputantur in nihilum, et ista et sola gloriatio, ut sciat et intelligat quod ipse sit Dominus, qui facit misericordiam, judicium et justitiam nostram. Ex isto quoque loco sumpsit apostolus Paulus, quod ad Corinthios scripsit: Fratres, qui gloriatur, in Domino glorietur . Ubi sunt illi, qui dicunt hominem proprio arbitrio regi?simus? Nequaquam illud credere debemus, quia nec cogitare, quanto minus perficere valemus, nisi ipso Domino donante. Ergo, si Domini gratia largiente bonum opu
Abbreviated transcription (Latin):
ingradi nec contingere ꝓmittunt᷑. Eigit¬
gredere igitur & hanc expitlationt̃ cum
citeris habe communt̃: Purpuranãq impe¬
ratores .: non sactrdotes facit Tunc fide
lissimus imperator & iã hanc traditio¬
nẽ animogratanti suscipiens remanda¬
uit. Non audatiat causa intracancellos
mansi: sed inconstantina politana urbe
hanc consuetudinẽ esst cognoui: Inde
gratias ago. ꝓhuius modi meditina: La¬
liergo & tanta uirtute. & p̃sul & impera
tor clarebant Ego nãq: utriusq opus
ad miror Illius fidutiã: huius autt̃ oboe¬

Expanded text:
ingredi, nec contingere permittuntur. Eingredi, nec contingere permittuntur. Egredere igitur, et hanc exspectationem cum caeteris habe communem. Purpura namque imperatores, non sacerdlissimus imperator etiam hanc traditionem animo gratanti suscipiens, remandavit: Non audaciae causa intra cancellos mansi, sed in Constantinopolitana urbe hanc consuetudinem esse cognovi; unde gratias ago pro hujusmodi medicina. Tali ergo tantaque et presul et imperator virtute clarebant. Ego autem utriusque opus ammiror, illius fiduciam, hujus oboe
Abbreviated transcription (Latin):
quosregis ira uidicare scuitius. & torũ sub¬
stantia ess& suspensa. quatenus inipatio tri¬
iudicass& iustũ aniniustũ: Et qđ iustũ ꝓbas¬
se: agtre studiusset Sic itaq sacratissimus
imperator ingredi limina prȩsumens. non
strans dño suppligauit neque genua flecit
sed ꝓnus in pauim̃to iacens. dauitica uoct̾ ꝓ¬
clamauit: Adhesit pauimento animamea.
uiuificame secundũ uerbũ tuũ: Manib
aut̃ capillos euellens frontẽq ꝑcutiens. &
paum̃tũ lacrimarum guitis aspergins.
ueniã impetrare poscebat: Cumq tẽpus ac¬
cetder&. quomunus ad altare solebat offer¬
re. surgens. cũ lacrimis: ingressus: Cũ utro
obtuliss&. sicut solitus erat intra cancel¬
los stecit. Aursus aut̃ ambrosius non qui¬
cuit. sed differentiã locorũ tdocuit Et
primo quȩ siuit. quid ibidẽ expectar& Am¬
peratore dicente sustinere se sacrorũ mrste
sacerdotibus collata sunt: quȩ eteris nit

Expanded text:
quos regis ira judicaret severius, et eorum sequos regis ira judicaret severius, et eorum sententia esset suspensa, quatenus in spatio triobasset justum an injustum, et quod justum probasset, hoc agere studimperator ingredi limina sacra presumens, non stans Domino supplicavit, neque genua flexit, sed pronus in pavimento jacens, Daviticam procem: Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum . Manibus autem capillos evellens, frontemque percutiens, et pavimentum lacrymarum guttis aspergens, veniam impetrare poscebat. Cumque tempus accederet quo munus ad altare solebat offerre, surgens cum lacrymis est ingressus. Cum vero obtulisset, sicuti solitus erat, intra cancellos stetit. Rursus autem Ambrosius non quievit, sed differentiam locorum edocuit. Et primo quidem requisivit quid ibidem exspectaret: imperatore dicente sustinere se sacrorum percepsacerdotibus sunt collata, quae caeteri nec
Abbreviated transcription (Latin):
potius iracundiã: scribe legẽ quȩ decreta
furoris tuacuet. ut triginta diebus senten¬
tiã necis atq ꝓscriptionis inlatris tantũ mo¬
do mancat & iuditiũ fationis expittet:
Quib trans actis ditb: ia iudelic& iamces¬
sante. raciocausã uidicans aput semet ip¬
sũ quȩ cognouerit subueritate disponat.
In his cñĩ ditbus agnoscit᷑. suustasit sententia
quã ꝓtuleris an iniusta Siuista futrit: ꝑ ma¬
neat Siaũt iniusta destruatur. Nume¬
rus uiro triguita ditrũ : ad hec ex aminan¬
da sufficieti. Hanç admonitionẽ impera¬
tor libenti animo suscipiens. & optimẽ. et̃
considens: legt̃ conscribi repenit
precepit: & ꝓprus manib literas con¬
firmauit. Quo facta: iunculũ eius absol¬
uit ambrosius Quat liex hac tenus obser¬
uat᷑. Intali nãq tenore facta fuit illa
dt scriptio: ut si quos imperator morti dãp¬
nassae : usq triginta dies seruarentur̃ in lesi

Expanded text:
potius iracundia: scribe legem quae decreta potius iracundia: scribe legem quae decreta furoris evacuet, ut triginta diebus sententia necis atque proscriptionis in litteris tantummodo maneat, et judicium rationis exspectet; quibus transactis diebsante, ratio causam judicans apud semetipsam, quae cognoverit sub veritate disponat. In his enim diebus cognosces, an justa sit sententia quam protuleris, an injusta. Si justa fuerit, permaneat; sin autem injusta, destruatur. Numerus vero triginta dierum ad haec examinanda sufficiet. Hanc admonitionem imperator libenti animo suscipiens et optimam esse confidens, legem rescribi repente praecepit, et propria manu litteras confirmavit. Quo facto vinculum ejus solvit Ambrosius. Quae lex hactenus observatur. In tali namque tenore facta fuit illa descriptio, ut si quos imperator morti damnasset, usque triginta dies servarentur illaesi,
Abbreviated transcription (Latin):
tio forte ꝓceder&: Aet imperator hit inme¬
dĩa platta cognoscens: ꝑgo inquit. & iustas
infacit suscipio contum elias: Cũq ad sa¬
licã non presumst intrare. seducniens
ad antistitẽ & inueniens tum insalutatorio
residente. supplicabat ut eius uincula sol¬
calcare leges: U trum inquit imperator. ñ
insurgo aduersus ecclesi asticas sanctionis
nequȩ iniquȩ ingredi limina sacra contendo
stdte soluere mea uincula deposco Et dũ
dementiã ꝓme ex orare stude. net mihi ca¬
nuã claudi pricipias. quã dñs nr̃ cunctis a¬
ger tibus penitentiã aperuit. Iunc agian¬
tis tes quã inquit pęnitentiã ostenge¬
listi post tantas iniquitates. Quis mrotien¬
minibus incurabilia uulnera p lagasꝙ cu¬
rasti. At imperator Tuũ inquit opus:
& docere & medicamina tempera rt : in tũ.
utro oblata suscipere: Tunc sc̃s ambrosius
docit. Cmͣ furori inquit tuo iuditiũ com¬
misisti. & ñratio ꝓtulit sententiã sed

Expanded text:
tio forte procederet. At imperator hoc in metio forte procederet. At imperator hoc in media jam platea cognoscens: Pergo, inquit, et justas in facie suscipio contumelias. Cumque ad saiam non praesumpsit intrare; sed veniens ad antistitem et inveniens eum in solario residentem, supplicavit ut ejus vincula solcalcare leges. Verum, inquit, imperator, non insurgo contra ecclesiasticas sanctiones, neque inique ingredi limina sacra contendo; sed te solvere mea vincula deposco, et Domini clementiam pro me exorare stude: nec mihi januam claudi praecipias, quam Dominus noster cunctis agentibus poenitentiam aperuit. Tunc ait antistes: Quam, inquit, poenitentiam ostendisti post tantas iniquitates? Quibus medicamentis incurabilia vulnera plagasque curasti? At imperator: Tuum, inquit, opus est et docere, et medicamina temperare; meum vero oblata suscQuoniam furori, inquit, tuum judicium commisisti, et non ratio protulit sententiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
singultibus irrum pebat: Rufinus uero cur¬
ro inquit sitibi placet. & pontificipritibus
suadeo. ut soluat᷑ uinculum quote ligauit:
A it imperator: Non inquit suadebis am¬
brosio : nouienĩ decritũ illius ẽt̃ iustũ: Heq
enĩ reuerebit᷑ imperialẽ potentiã. ut legẽ
possit preuariaare diuinã: Cũq rufinus
uerbis plurimi siteret᷑. & ꝓmitera ãbrosiũ
r̃e Nittendum : imperator tũ ꝑgere cum fes¬
tinacione prȩcepit: Ipse uero spedata. post
paululũ: secutus. credens rusini ꝓmissionib
Porro uir mirandumbrosius. mox ut uidit
rufinum: ait: Impudentiã canũ imitatꝰ
es orufine. tante uidelic& necis auctor
ex ĩstens. pudorẽ ex fronde ditergens. nec
ñe latrare: Cumq rufinus supplicara&
& imperaterẽ dicer& ẽe uenturũ suꝑ no
x elo accensus ambrosius. ergo inquit rufi
plurima rusinus audiens. nuntiauit imn¬
peratori uotũ antistitis. monens nedertila¬

Expanded text:
singultibus interrumpebat. Rufinus vero: Cursingultibus interrumpebat. Rufinus vero: Curro, inquit, si tibi placet, et pontifici precibus persuadeo, ut solvatur vinculum, quo te ligavit. Ait imperator: Non suadebis Ambrosio; novi enim decretum illius justum esse, neque enim reverebitur ipossit praevaricari divinam. Cumque Rufinus verbis plurimis uteretur, et promitteret Ambrosium esse flectendum, imperator eum pergere cum festinatione praecepit. Ipse vero spe data post paululum est secutus, credens Rufini promissionibus. Porro vir mirandus Ambrosius mox ut vidit Rufinum, ait: Impudentiam canum imitatus es, o Rufine, tantae videlicet necis auctor existens, pudorem ex fronte detergens, nec are divinam. Cumque Rufinus supplicaret, et imperatorem diceret esse venturum, superno zelo accensus Ambrosius ait: Ego vero, inquit, Rufiplurima Rufinus audiens, nuntiavit imperatori votum antistitis, monens ne de
Abbreviated transcription (Latin):
uinculũ quote omnium dñs nunc ligauit.
est eni melicina mari ma sanitatis. Nis
quoq sermonibus imperator obȩdiens. Em̃t
enim diuinis eruditionib enutritus aꝑte
sciens quȩ sunt ꝓpria sacerdotũ. quȩ regũ
gemens & deflens ad regalia remiauit:
Cũqrec tom̃siũ continua tranassent temro¬
ra: adppinquauit natiuitatis saluatoris
nr̃i festiuitas. Imperator autt̃ lamentati¬
onibus asidius inpalatio residens. continuas
lacrimas in cossabilit̃ ex pendebat: Ingres¬
sus aut̃ tunc rufinus magister. & singula¬
printipẽ inlamentatione ꝓstratũ: acces¬
sit ut lacrimarũ causas inquirer&: At al¬
le amarissimȩ ingemescens. & uthementius
lacrimas fundens. Tuinquit rufine. ludis.
& mea mala nonsentis. Ego aut̃ lam̃tor
& gemo calamitatẽ meã: quia seruis quidẽ
& molicantibus aperta sunt templa dĩ:
mihi uero ingressus ad eũ non ÷̃. insuꝑ &iã
celi sunt clausi: Hait singula uerba dicens.

Expanded text:
vinculum, quo te omnium Dominus nunc ligavit; vinculum, quo te omnium Dominus nunc ligavit; est enim medicina maximae sanitatis. His quoque sermonibus imenim divinis eruditionibus enutritus, et aperte sciens quae sunt propria sacerdotum, quae regum, gemens et deflens, ad regalia remeavit. Cumque octo mensium continua transissent tempora, propinquavit Nativitatis Salvatoris nostri. Imperator autem lamentationibus assiduis in palatio residens, continuas lacrymas incessabiliter expendebat. Ingressus autem Rufinus magister, et singulaeum in lamentatione prostratum accessit, ut lacrymarum causas requireret. At ille amarissime ingemiscens et vehementer lacrymas fundens: Tu, inquit, Rufine, ludis, et mea mala non sentis; ego autem lamentor et gemo calamitatem meam; quia servis quidem et mendicantibus aperta sunt templa Dei, et mihi vero ingressus non est ad eum. Insuper etiam coeli sunt mihi clausi. Haec singula verba dicens
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. nẽpost causa tanti furoris nens tua
molẽ prȩsumptionis agnoscit. sed forte
recognitionẽ peccati ꝓhib& potestas impt¬
Scienda quippe natura: & eius mortalitas
atq resolutio. & pulus ꝓgenitorũ ex quo
facti atq inde redigendi sumus. & ñ flore
purpurit confidentẽ. infirmitates oꝑti cor¬
poris ignorart cotqualium hominũ. Nont
confidendũ inpurpura. sed magis conside¬
randa : conditionis ȩqualltas Ptuiceps o im¬
piratores conseruorum unus: etũ dñs omi
oculis inmundis aspicies tẽplũ dñi  quib
palpabis pedibus sanctũ illius pauimentũ
quomodo manus ertendes de quib sanguis
iniustus adhuc diftillat: quomodo hiuius¬
madimanib suscipies scm dñi corpus.
qua prȩsumptione orituo porriges poculs
sanguinis dñi prȩciosi.dum furore sermo¬
nũ tantus sanguissit iniuste effusus Ae¬
cede igit᷑ recede: ne sicundo pitcato prio¬
rt̃ nequitiã augere contendas S uscipe

Expanded text:
tudo, neque post causam tanti furoris mens tua tudo, neque post causam tanti furoris mens tua molem praesumptionis agnoscit? sed si forte recognitionem peccati prohibet potestas impescienda quippe natura est, et ejus mortalitas, atque resolutio, et pulvis progenitorum, ex quo facti, ad quem redigendi sumus. Non in flore purpureo confidens infirmitates operti cordis ignorare coaequalium hominum; non est confidendum in purpura, sed magis consideranda est conditionis aequalitas. Princeps es, o imperator, conservorum; unus est enim rex oculis Domini aspicies templum? Quibus calcabis pedibus sanctum illius pavimentum? Quomodo manus extendes, de quibus sanguis injustus adhuc distillat? Quomodo hujusmodi manibus suscipies sanctum Domini corpus? Qua praesumptione ori tuo porrigis poculum sanguinis Domini pretiosi, dum furore sermonum tantus sanguis sit injuste effusus? Recede ergo, recede, ne secundo peccato priorem nequitiam augere contendas. Suscipe
Abbreviated transcription (Latin):
SA EXEM PRISBI
to dosius nãq imperator habuit pas¬
sionẽ furoris. sed iusto furori in mensã
crudelitatẽ ꝓmiscuit. Quã it̃ ꝓtua
utilitate id̃ ut in supradictis iurtutibus
ee cius letciont ꝓficias. narrare necessariał.
Thessalonica ciuitas grandis & populosa
in qua cum orta fiuss& seditio. quidãdo
exiuditibus eius lapidatisunt atq tracti:
H ino indignatus theodosius. iracundit
nonre frenauit infirmitatẽ. sediussit
iniusto sgladios supom̃s euaginari. & una
cũ nocentib innocentes interimni: Serit&
cnuim milia hominum acut fertur occisis
non prȩcedenti iuditio. sedrãquã innits¬
sibus om̃s simul incinsunt:. Huius modi
cladẽ ualde plena gemitibus audiuit
ambrosius. & cum princeps mediolanũ
ueniss& & solener in sacrũ tẽpliuolius¬
s& intrare. occuriit foris adianutis beatꝰ
ambrosius. & ingredientẽ bis sermonibus
a templi ingressu ꝓhibuit: Nesscis imptra¬
tor ꝑpetrate necis ate quantasit magni:¬

Expanded text:
sa exempli hic eodosus namque imperator habuit passionem furoris; sed justo furori immensam crudelitatem permiscuit, quam rem pro tua humilitate, id est, ut in supradictis virtutibus ex ejus lectione proficias, narrare necessarium est. Thessalonica civitas est grandis et populosa, in qua cum orta fuisset seditio, quidam ex judicibus ejus lapidati sunt, atque tracti. Hinc indignatus Theodosius, iracundiae non refrenavit infirmitatem; sed jussit injustos gladios super omnes evaginari, et una cum nocentibus innocentes interimi. Septem etiam millia hominum, sicut fertur, occisi sunt, non praecedente judicio, sed tanquam in messibus omnes incisi sunt. Hujusmodi cladem plenam valde gemitibus audivit Ambrosius, et cum princeps Mediolanum venisset, et solemniter in sacrum templum voluisset intrare, occurrit foris ad januas beatus Ambrosius, et ingredientem his sermonibus a templi ingressu prohibuit: Nescis, o imperator, perpetratae necis a te quanta magni
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. ut hunc actĩohanc scissimã pęnitentiã
pussimi printipis. & telum sc̃iso simi pontifius
crebro ligas : quia magnus animi ꝓfectus in
in hac admonitione narrant᷑ bona custodit
uoluiris: scito qđ nontius uinbus hoc facias
scd illo inspirante & adiuuanit qui dititin
cuuangelio: Sint me nihil potestis facere:¬
quid boni ualtimus: nisi illo operante. illo
donante. a quo omne bonum ꝓcedit: Au¬
diquoq attende quid dns dehac causa
ꝑhitremia ꝓphetã ditit. Nongloritur sa¬
piens insapientia sua. & nongloriet᷑ for

Expanded text:
ut hunc actum, hanc sanctissimam poenitentiam piissimi principis, et zelum sanctissimi pontificis crebro legas, quia magnus animi profectus iin hac admonitione narrantur bona, custodire volueris, scito, quod tuis viribus hoc non facias, sed inspirante et adjuvante, qungelio: Sine me nihil potestis facerequid boni valemus nisi illo operante, illo donante, a quo omne bonum procedit. Audi quoque attente, quid Dominus de hac causa per Jeremiam prophetam dicat: Non glorietur sapiens in potentia sua, et n
Abbreviated transcription (Latin):
it causã hanc scam contentionĩ tibiseri¬
bere studui Irouocat &iã ad caruatt̃.
humilitatẽ. obȩelientiãq sectandã : quas
uirtutes in printipio huius ad monitionis
tue dilictioni commendare curaui: Dequi¬
bus igtt uirtutib te in printipio huius ethor¬
tationis admonui. deipsis te & infint cõmo¬
neo. quatenus bonũqđ expisti. ꝑ scutranti
fint ꝑfitias.rouocat ⁊ iã dũtũ & lapi¬
deũ cor adlacrimas ꝓfluendas iutata¬

Expanded text:
 tibi scribere studui. Provocat etiam ad charitatem, humilitatem, obedientiamque sectandam, quas virtutes in principio hujus admonitionis tuae dilectioni commendare curavi. De quibus ergo virtutibus te in principio hujus exhortationis admonui, de ipsis te et in fine admoneo, quatenus bonum quod coepisti, perseveranti fine percipias. Provocat etiam durum et lapideum cor ad lacrymas profluendas, i
Abbreviated transcription (Latin):
uero oscissime frat̃ hȩc tibi depiore mo¬
nacho de scripñ. ut ꝑte scires qđ continen¬
tia &iã inuisusit necessaria: Audisti
uero numquã in cautus iste sc̃s monachus
fuit. quia nec in obȩdiens fuit prȩceptis se¬
niorum quilllum adiore suã ire usserunt.
ner ipiã udit uisus ab illa: ner contra suũ
uotũ facere uideritur.Quã ppter ortor
tuã scr̃tatẽ. ut illum studeas imitari:
Nonsit tibi cura uidendi ꝓpinquos tuosł
amicos quos in scło reliquisti: & ꝑ illorũ cu¬
rã tua oracio tueq lacrime non minu¬
ant̃. nȩcũ uxore loth retro respiciendo.
in salis conuertaris statuã Re colt ergo
illũ eungelii uersiculũ: qđ nimomitens
manũ in aratro & aspiciens retro. aptus

Expanded text:
vero, o sanctissima mater, haec tibi de Piore movero, o sanctissima mater, haec tibi de Piore monacho scripsi, ut perfecte scires, quod continentia etiam in visu sit necessaria. Audisti vero nunc, quam cautus iste sanctus monachus fuit, qui nec inobediens fuit praeceptis seniorum, qui illum ad sororem suam ire jusserant, nec vidit ipsam visus ab illa, ne contra votum suum facere videretur. Quapropter hortor sanctitatem tuam, ut illum studeas imitari. Non sit tibi cura videndi tuos propinquos vel amicos, quos in saeculo reliquisti, et per illorum curam tua oratio, tuaeque lacrymae non minuantur, ne cum uxore Loth retro respiciendo in salis convertaris statuam. Recole ergo illum Evangelii versiculum, quod nemo mittens manum ad aratrum et respiciens retro aptus
Abbreviated transcription (Latin):
bȩdiens. & assumens. quendã uenit ad pa¬
triã: Cumq ante domus suȩ ianuas ac¬
cessiss&: & suũ nunciass& aduentũ: ut¬
niente germana clausis oculis dixcit. Eo¬
ce egosũ pior: quantũ uis aspepctu. saa¬
are: Tunc illa grati ficata. laudauit
dm̃: At ille oracione facta: remeauit
ad heremum. Ybifa diens aquã ĩ uenit
aimara eaque usus ÷ usq adultimumui
diem: Post cuius obitũ nullus illio
babitare p̃ualuit. Ego a utt̃ reori quia
per oracionẽ tam ad suos usus fecerit
dudcẽ : dum &iam alibi non exstantẽ ora¬
cione meruerit emanare Nam cum mor¬
ses & eius monachi puteum aliquando fo¬
derent. & nec uenam aliquã repperirent.
neclam plius iam fodere altitudo ꝑ mit¬
ter&. medio die super uenit pior. & ora¬
cia facta descendit infoutam Cumq
tercio percussiss& terram: mox emanar¬
uit aqua. Cumq oracione facta des¬
cender& : illis elim petentib ut uel ex aqua
gustar&. ad hoc inquid directussũ & ꝓp

Expanded text:
bediens et assumens quemdam venit ad patriam. Cumque ante domus suae januas accessisset, et suum nuntiasset adventum, veniente germana clausis oculis dixit: Ecce ego sum Pior, quantumvis aspectu satiare. Tunc illa gratificata laudavit Deum. At ille oratione facta remeavit ad eremum, ubi fodiens aquam invenit amaram, eaque usus est usque ad ultimum vitae diem. Post cujus obitum nullus illic habitare praevaluit. Ego autem reor, quia per orationem ejus ad suos usus fecisset dulcem, dum etiam alibi non exstantem oratione meruerit emanare. Nam cum Moyses et ejus monachi puteum aliquando foderent, nec venam aliquam reperirent, et non amplius jam fodere altitudo permitteret, medio die supervenit Pior, et oratione facta descendit in foveam, cumque tertio percussisset terram, mox emanavit aqua, cumque oratione facta discederet, illis eum petentibus ut vel ex aqua gustaret: Ad quod, inquit, directus sum, et
Abbreviated transcription (Latin):
his .iiiͦiͬ. fig̃is.i. et. e. & .u.et .e. qͣrum si pͥmam tantũ
unum. Item si scd̾am & t̾ciam.e. scił &u. iam ha¬
bebis alterum. Similit̾ si t̃ciam tantum copulaue¬
ris atq quartam .u. scił & e: inuenies & t̾cium.
Rursum si omnes simul in or dinẽ conexeris: non
erit nͥ nomen unum. sicut in ista patet geometͥ¬
ca figura. ꝑpende itaq o

Expanded text:
his quatuor figuris, et et et : quarum si primam tantum his quatuor figuris, et et et : quarum si primam tantum unum. Item si secundam et tertiam, scilicet et , jam habebis alterum. Similiter, si tertiam tantum copulaveris atque quartam, scilicet et , invenies et tertium. Rursus si omnes simul in ordine connexueris, non erit nisi nomen unum, sicut in ista patet geometrali figura. Perpende itaque o
Abbreviated transcription (Latin):
concesseris. dic gͦ quot ꝑsonas numero credere uo¬
lueris: & ego si possim rationes tuas debilitabo.
M. Ego certe neq duas neq tͤs. nec ullũ credo
numerũ ꝑsonarum: hoc uͦ quesiui ut tuis rationi¬
b contͣirem. P. Trinitas quidem subtile quid ÷ & in¬
effabile. & ad explanandum difficile: de qua ꝓpħȩ
ñ nisi occulte loquuti sunt & sub uelamine: quo¬
adusq uenit xp̃c. qui de tͥb una ꝑsonis fidelium
illam mentib. ꝓeorum reuelauit capacitate. Si
tam̃ attendas subtilius. & illud di nomen qͦd in se¬
cretis secretorum explanatum inuenit᷑. inspicias:
nom̃ imqͣm tͥum litterarum. qͣmuis qͣtuor figuris:
una namq de illis geminatabis scͥbit᷑: si unqͣm il¬
lud inspicias. uidebis quia idem nom̃ & unũ sit &
tͥa. S qͦdunum adunitatẽ substantie: qͦd uͦ tͥa. ad
tͥuitatem respicit ꝑsonarũ Constat aũ nom̃ illud¬

Expanded text:
concesseris, dic ergo quot personas numero credere voconcesseris, dic ergo quot personas numero credere volueris, et ego si possum rationes tuas debilitabo. MOYSES. Ego certe neque duas neque tres, nec ullum credo numerum personarum, hoc vero quaesivi, ut tuis rationibus contrairem. PETRUS. Trinitas quidem subtile quid est et ineffabile, et ad explanandum difficile, de qua prophetae non nisi occulte locuti sunt et sub velamine, quoadusque venit Christus, qui de tribus una personis, fidelium illam mentibus pro eorum revelavit capacitate. Si tamen attendas subtilius, et illud Dei nomen, quod in secretis secretorum explanatum invenitur, inspicias, , nomen inquam trium litterarum, quamvis quatuor figuris, una namque de illis geminata bis scribitur, si inquam illud inspicias, videbis quia idem nomen et unum sit et tria. Sed quod unum est, ad unitatem substantiae, quod vero tria, ad Trinitatem respicit personaru
Abbreviated transcription (Latin):
ds & apparuit. in hebraico płarit̾ ꝓfert᷑. habetur
quippe ibi elohym & niglii: quod płarit̾ apparue¬
runt significat. Si enim singłarit̃ apparuit dicere
uellet: nigla posuisset. Item etiam in libro samue¬
eã sibiĩ ppͦłm: hic etiam similit̾ & ds & uiit: in he¬
braico płare ẽ. hic enim similit̾ habet᷑ helohimi &
balchii. qͦd÷ uierunt. cuius singłare ÷ halach: ue¬
dimeret autem & sibi singłare. Item in ieremia
legit᷑. Dominus autẽ ds uerus ÷ ds uiuens. & rex sẽ¬
pit̾nus. Hic iterum & d̾s & uiuens: in hebraico pła
t̃. qͣndoq iͣndoq etiam płalit̃ ꝓferat᷑: utrumq pa¬
tet quia & deus unus ÷ & plures ꝑsonȩ. M. Cum
ex nominib di ostensum sit unum eẽ deum in plu¬
rib ꝑsonis. restat querendum cur tͤs tantum sit
nas. cum de hoc ꝑrationẽ ageremus. Qõsi tu dis¬
sentias. cum iam ex nominib di plures et̃ ꝑsonas

Expanded text:
Deus et apparuit, in Hebraico pluraliter profertur. Habetur Deus et apparuit, in Hebraico pluraliter profertur. Habetur quippe ibi Elohim et Niglu, quod pluraliter apparuerunt significat. Si enim singulariter apparuit dicere vellet, Nigla posuisset. Item etiam in libro Samueeam sibi in populum? Hic etiam similiter et Deus, et ivit, in Hebraico plurale est. Hic enim similiter habetur Elohim, et Halcu, quod est iverunt, cujus singulare est Halac. Redimeret autem, et sibi, singulare. Item in Hieremia legitur: Dominus autem Deus est verus, Deus vivens, et rex sempiternus er, quandoque etiam pluraliter proferatur, utrumque patet, quia et Deus unus est, et plures personae. MOYSES. Cum ex nominibus Dei ostensum sit, unum esse Deum in pluribus personis, restat quaerendum cur tres tantum sint nas, cum de hoc per rationem ageremus, quod si tu dissentias cum jam ex nominibus Dei plures esse personas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑħ̾enim forsitan boni alicuiꝰ memor eris. In libro qͦ
samuelis scͥptum ÷ quia cum phylistum archam
dñi contͣ se uenire uiderent: dixerunt. Plehem.
elohim. id÷ hii sunt dii qui ꝑcusserunt egẏptum
ꝓbasse ñ concedo. Hec enim dicebat gens. ñ unum
s plures deos credens. & opinabat᷑ quia plures es¬
sent dii isrł. qͤm admodũ & suierant. P. Quando¬
quidem ħ ñconcedis. iam tͥ consimilẽ in ꝓpħarũ li¬
bris ostendam sermonẽ. Est enim scͥptum in ge¬
nesi. Loquutus ÷ dñs ad acob. Surge & ascende be¬
thel & habita ibi: facq altare deo qui apparuit tͥ.
quando fugiebas frẽm tuum. Hic quippe & nom̃
dĩ & actus singłarit̃ ꝓfertur. Deinde scͥptum ÷ in
eodem libro. p̃ceptum domini iacob implesse. Se¬
quit᷑ enim. Edificauitq ibi altare: & appella¬
uit nomen loci bethel. id: domus di. Ibi enuim
apparuit ei ds cum fugeret frẽm suum. Hic autẽ &

Expanded text:
hoc enim forsitan boni alicujus memor eris. In lib. itaque hoc enim forsitan boni alicujus memor eris. In lib. itaque Samuelis scriptum est, quia cum Philisthiim arcam Domini contra se venire viderent, dixerunt. Elehem Elohim , id est, hi sunt dii qui percusserunt Aegyptum probasse non concedo. Haec enim dicebat gens non unum, sed plures deos credens, et opinabatur quia plures essent dii Israel, quemadmodum et sui erant. PETRUS. Quandoquidem hoc non concedis, jam tibi consimilem in prophetarum libris ostendam sermonem. Est enim scriptum in Genesi: Locutus est Dominus ad Jacob: Surge, et ascende Bethel, et habita ibi, facque altare Deo, qui apparuit tibi quando fugiebas fratrem tuum . Hic quippe et nomen Dei et actus, singulariter profertur. Deinde scriptum est in eodem libro praeceptum Domini Jacob implesse. Sequitur enim: Aedificavitque ibi altare, et appellavit apparuit ei Dominus, cum fugeret f