comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oculi seruorum in manus dominorum
suorum : & sicut oculi ancillae in ma¬
nus dominaesuae : Ergo & illi & illae.
quousq misereatur uel dñs: uel domi¬
na: Facergo aliquem dominum ius¬
sisse seruum caedi: Vapulat seruus.
sentit plagarum dolores: ad tendit
ad manus domini sui: quo usq dicat
parce: Manum enim ipsam: potesta¬
tem dicit: Ergo quid dicimus frsius
sit nos caedi dñs nr̃ & domina nr̃a : Sa¬
pientia dĩ iussit nos caedi: & in hac uita
uapulamus : & tota ista uita mostalis.
plaga nr̃a ẽ : Audiuocem psalmi :
Pro iniquitate erudisti hominem: &
tabescere fecisti sicut a faneam ani¬
mammeam : Adtendite fr̃s : quamta.¬
bida est aranea: ut leui tactu conquas¬
setur & moriatur: &ne quasi carnẽ
solam infirmitate mostalitatis puta¬
remus nos habere tabidam:. Non
dixit tabescere fecistime. Ne secundũ
carnem intellegeremus. sed ait .: Ta¬
bescere fecisti sicut araneã animamme¬
am: Nihil enim infirmius anima nyrc.

Expanded text:
oculi servorum in manus dominorum oculi servorum in manus dominorum suorum, et sicut oculi ancillae in manus dominae suae.» Ergo et illi et illae, quoadusque misereatur vel dominus vel domina. Fac ergo aliquem dominum jussisse servum caedi: vapulat servus, sentit plagarum dolores; attendit ad manus domini sui, quoadusque dicat, Parce. Manum enim, ipsam potestatem dicit. Ergo quid dicimus, fratres? Jussit nos caedi Dominus noster, et domina nostra sapientia Dei jussit nos caedi; et in hac vita vapulamus, et tota ista vita mortalis plaga nostra est. Audi vocem psalmi: «Pro iniquitate erudisti hominem; et tabescere fecisti sicut araneam animam meam» . Attendite, fratres, quam tabida est aranea, ut levi tactu conquassetur et moriatur. Et ne quasi carnem solam infirmitate mortalitatis putaremus nos habere tabidam, non dixit, Tabescere me fecisti; ne secundum carneam intelligeremus: sed ait, «Tabescere fecisti sicut araneam animam meam.» Nihil enim infirmius anima nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis nos debemus agnoscere
conditionem niiem : ut maior sit
in nobis gratia ipsius : primo enim
seruos fecit. quos redemit: sanguis
enim ille proseruis pretium est:
prosponsa pignus. ẽ: Agnoscentes
itaq conditionem nram: &siiam
filii pergratiam. seruitamen propter
creaturam. quia uniuersa creatura
dõ seruit: Dicamus sicut oculi ser¬
uorum inmanus dominorum suo¬
rum. & sicut oculi ancillae in manus
dominaesuae. Sic oculi nr̃i ad dnm¬
dm̃ nr̃m : quo ad usq: misereatur nri:
Dixit & quare sicut serui oculos habentes
in manus domini sui : & sicut ancillae
oculos habent in manus dominaesuae:
usq: in quit misereatur nri : quales
ergo uoluit seruos intellegi fr̃s: qui ocu¬
los habent in manus dominorum suo¬
rum: & quales ancillas : quae oculos
habent in manus dominae suae: quo¬
adusq: misereatur domina eorum:
Qui sunt isti serui & ancillae qui sic
habent oculos in manus dominorum
suorum: Nisi qui iubentur caedi
misereatur nr̃i: Quomodo c sicut

Expanded text:
to magis nos debemus agnoscere to magis nos debemus agnoscere conditionem nostram, ut major sit in nobis gratia ipsius? Primo enim servos fecit, quos redemit. Sanguis enim ille pro servis pretium est, pro sponsa pignus est. Agnoscentes itaque conditionem nostram, etsi jam filii per gratiam, servi tamen propter creaturam, quia universa creatura Deo servit, dicamus: «Sicut oculi servorum in manus dominorum suorum, et sicut oculi ancillae in manus dominae suae: sic oculi n quoadusque misereatur nostri.» 6. Dixit et quare, sicut servi oculos habent in manus domini sui, et sicut ancillae oculos habent in manus dominae suae; usque,» inquit, «misereatur nostri.» Quales ergo voluit servos intelligi, fratres, qui oculos habent in manus dominorum suorum; et quales ancillas, quae oculos habent in manus dominae suae, quoadusque misereatur domina earum? Qui sunt isti servi et ancillae, qui sic habent oculos in manus dominorum suorum, nisi qui jubentur caedi? ri.» Quomodo? «Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tur proea quam uult ducere : si enim
mori pro ea uoluerit. Non erit quiducat
Securus autem ille prosponsa mostuus
est : quam resurgens erat ducturus:
Verum tamen fr̃s : in terimsimus quo¬
modo serui& ancilla: Dictum est quid ĩ.¬
non uos dicam seruos. sed amicos:
Sed forte solis discipulis dixit dñs Au¬
dite a postolum paulum dicentem:
Itaq: iam inquit non est seruus. sed
filius: Si autem filius. & haeres per
dm̃: Populo dicebat. fidelibus dicebat
Iamergo in nomined nĩ redempti
sanguine ipsius. loti lauacro ipsius:
filii sumus. filius sumus : Quia sic mul¬
tisumus. utin illo unussimus: quid
sibi ergo uult : quod adhuc tamquã
serui loquimur: Num quid tantum
meritum habere possumus in ecclesia:
quamuis iam filii facti ex seruis. qͥuan¬
tum habuit ipse apostolus paulus:
& tamen quid dicit in epistola :¬
Paulus seruus xp̃iihũ: siille se ad¬
huc dicit seruum perquem nobis
euangelium prcedicatum est: quan¬

Expanded text:
tur pro ea quam vult ducere? Si enim tur pro ea quam vult ducere? Si enim mori pro ea voluerit, non erit qui ducat. Securus autem ille pro sponsa mortuus est, quam resurgens erat ducturus. Verumtamen, fratres, interim simus quomodo servi et ancilla. Dictum est quidem «Non vos dicam servos, sed amicos,» : sed forte solis discipulis dixit Dominus? Audite apostolum Paulum dicentem: «Itaque jam,» inquit, «non est servus, sed filius; si autem filius, et haeres per Deum» . Populo dicebat, fidelibus dicebat. Jam ergo in nomine Domini redempti sanguine ipsius, loti lavacro ipsius, filii sumus, filius sumus; quia sic multi sumus, ut in illo unus simus. Quid ergo sibi vult, quod adhuc tanquam servi loquimur? Numquid tantum meritum habere possumus in Ecclesia, quamvis jam filii facti ex servis, quantum habuit ipse apostolus Paulus? Et tamen quid dicit in Epistola? «Paulus servus Christi Jesu» . Si ille se adhuc dicit servum, per quem nobis Evangelium praedicatum est; quan
Abbreviated transcription (Latin):
& ancilla es: Seruus: quia populus es.
Ancilla : qui a ecclesia es Ipsa autem
ancilla: magnam dignitatem inuenit
apud dm̃ : Vxor facta ẽ sed donec ueni¬
at ad amplexus illos spiritales. ubi secu¬
re perfruatur eum quem dilexit : & cui
suspirauit. inista diuturna peregrinati¬
one sponsa ẽ & accepit a nirmmagnam.
sanguinem sponsi cui secura suspirat.
nec illi dicitur. noliamare : quomodo
dicitur aliquando uirgini. iam dispon¬
satae. & non dum nuptae: &iustedici¬
tur: noli amare : Cum facta fueris¬
uxor: tuncama : Rectedicitur. quia
prceproperum. & prceposterum desi¬
derium . ẽ.: Et non castum amare eũ.
cui nescit annubat Potest enim fieri.
ut alius spons&: & alius ducat uxorem
qui a uero nullus ẽ alius. qui xp̃o proce¬
ponatur. Secura amat ista. & antequã
illuugatur am&. & delonginquo suspi¬
r& & de longinqua peregrinatione so¬
lus ducet : quia solus talem arocm dedit
Quis enim potest sic ducere: ut moria¬

Expanded text:
et ancilla es; servus, quia populus es; et ancilla es; servus, quia populus es; ancilla, quia Ecclesia es. Ipsa autem ancilla magnam dignitatem invenit apud Deum: uxor facta est. Sed donec veniat ad amplexus illos spirituales, ubi secure perfruatur eo quem dilexit, et cui suspiravit in ista diuturna peregrinatione, sponsa est: et accepit arrham magnam, sanguinem sponsi, cui secura suspirat. Nec illi dicitur, Noli amare; quomodo dicitur aliquando virgini jam desponsatae, et nondum nuptae: et juste dicitur, Noli amare; cum facta fuerisuxor, tunc ama: recte dicitur, quia praeproperum et praeposterum desiderium est, et non castum, amare eum cui nescit an nubat. Potest enim fieri ut alius sponset, et alius ducat uxorem. Quia vero nullus alius est qui Christo praeponatur, secura amet ista: et antequam illi jungatur, amet, et de longinquo suspiret et de longinqua peregrinatione. Solus ducet, quia solus talem arrham dedit. Quis enim potest sic ducere, ut moria
Abbreviated transcription (Latin):
tio dĩ. quia caelum & terix transient
Deinde antequam facerȩt ds̃ caelum &
terram ubi habitabat : sed dicit aliquis
& antequam faceret ds̃ scõs. ubi habita¬
bat in se habitabat ds̃. apud se habitabat.
SICOCULINR̃I ADONM DM NM
QUO ADUSQ MISEREATURNR:
It serui sumus. & ancillasumus
Ille & dñs ẽ. & d omina est: Autquid
sibi uolunt ista uerba: & quid sibi uo¬
lunt iftae similitudines rerum: Ad ten¬
dat aliquantum caritas ura: Non mirũ
si seruisumus: & ille dominus. ẽ. Sed mi¬
rumsi ancilla sumus. & ille domina. est :
Sed neq: hoc mirum : quia ancilla sumus:¬
Ecclesia enimsumus : Nec illud mirum
di: Audiergo apostolum dicentem : Nos
autem procedicamus xp̃m crucifixum.
iudaeis quidem scandalum: gentibus
autem stultitiam: Ipsis uero uocatis
pulus. & sit ancilla ecclesia : xpm̃ dĩuir¬
tem &dĩ sapientiam: leua oculo stuos
in manus dominae tuae: quia & seruus

Expanded text:
tio Dei, quia coelum et terra transient tio Dei, quia coelum et terra transient . Deinde antequam faceret Deus coelum et terram, ubi habitabat? Sed dicit aliquis: Et antequam faceret Deus sanctos, ubi habitabat? In se habitabat Deus, apud se habitabat apud se est Deus. Et quando dignatur quoadusque misereatur nostri.» Et servi sumus, et ancilla sumus: ille et dominus est, et domina est. Aut quid sibi volunt ista verba? et quid sibi volunt istae similitudines rerum? Attendat aliquantum Charitas vestra. Non mirum si servi sumus, et ille dominus est; sed mirum si ancilla sumus, et ille domina est. Sed neque hoc mirum quia ancilla sumusEcclesia enim sumus: nec illud mirum, apientia Dei. Audi ergo Apostolum dicentem: «Nos t, praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis uero uocatis pulus, et sit ancilla Ecclesia; «Christum Dei virtem et Dei sapientiam, leva oculos tuos in manus dominae tuae: quia et servus
Abbreviated transcription (Latin):
suo: Templum enim dĩ scm̃ est: quod
estis uos: Sed omnes adhuc infirmi: &
secundum fidem ambulantes: secundũ
fidem. sunt templum dĩ Erunt ali¬
quando. & secundum speciem templũ
dĩ quam diusunt templum secundum
fidem: quam diu in ipsis xp̃s perfidem
habitat. sicut dicit apostolus. habita
rexpm̃ perfidem in cordibus uris:
Sunt autem iam caeli. inquibus iam¬
per spẽciem habitat ds̃. Uidentes eũ
facie ad faciem omnes sc̃ĩ angeli: omnes
scãe uistutes. potestates. sedes. domi¬
nationes. hierusalem illa caelestis.
unde peregrinando ingemescimus.
& quam desiderando oracmus: Ibi¬
habitat ds̃. illuc leuabit istefidem. illuc
ascendit affectu desiderando : & ipsum
de siderium facit animam desud are
sordes peccatorum & mundari ab omni
labe: ut fiat & ipsa caelum.: quia leua¬
uit oculos ad eum qui habitat in caelo
Nam sicaelum istum corporeum quod
oculis uidemus intellexerimus esse
habitationem dĩ . transitura . ẽ. habita¬

Expanded text:
suo? «Templum enim Dei sanctum est, quod suo? «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» . Sed omnes adhuc infirmi et secundum fidem ambulantes , secundum fidem sunt templum Dei, erunt aliquando et secundum speciem templum Dei. Quamdiu sunt templum secundum fidem? Quamdiu in ipsis Christus per fidem habitat; sicut dicit Apostolus: «Habitare Christum per fidem in cordibus vestris» . Sunt autem jam coeli in quibus per speciem jam habitat Deus, videntes eum facie ad faciem; omnes sancti Angeli, omnes sanctae Virtutes, Potestates, Sedes, Dominationes, Jerusalem illa coelestis unde peregrinando ingemiscimus, et quam desiderando oramus: ibihabitat Deus. Illuc levavit iste fidem, illuc ascendit affectu, desiderando: et ipsum desiderium facit animam desudare sordes peccatorum, et mundari ab omni labe, ut fiat et ipsa coelum; quia levavit oculos ad eum qui habitat in coelo. Nam si coelum istud corporeum quod oculis videmus, intellexerimus esse habitationem Dei; transitura est habita
Abbreviated transcription (Latin):
apeccatis tuis. Noli auestere: Si enim
non ab eis auesteris faciem tuam: tu ip¬
se irasceris peccatis tuis: Si autem tu
non auestis faciem tuam a peccatistuis.
tuagnoscis. & ille dgnoscit: At uero
acͥ teleua oculos adillum &dic. ad te
leuaui oculos meos. qui habitas incaelo
Caelum fr̃s mei sicorporaliter intel¬
lexerimus. hoc quoduidemus oculis
corporeis. uere sic ersocbimus. ut non
putemus nos illuc ascendere. Nisi scalis
positis. Aut aliquibus machinamentis
Si autem spiritaliter ascendimus. spiri¬
taliter caelum intellegere debemus:
STascensus in affectu: cadum iniustitia:
quid est ergo caelum di: õmnes scae ani¬
mae. omnes iustae animae: Nam & a¬
postoli quam uis interra essent carne.
caelum erant: quia in illis sedens. per
totum mundum ambulabat: Ergo
habitat in caelo: quomodo : quomodo
dicit in alio psalmo: Tu autem in scõ
habitas laus israhel: qui habitat in cae¬
lo habitat in scõ: scõ quid: Nisi templo

Expanded text:
peccatis tuis noli avertere. Si enim non ab eis averteris faciem tuam, tu ipse irasceris peccatis tuis: si autem tu non avertis faciem tuam a peccatis tuis, tu agnoscis, et ille ignoscit. 4. At vero a te leva oculos ad illum, et dic, «Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo.» Coelum, fratres mei, si corporaliter intellexerimus hoc quod videmus oculis corporeis, vere sic errabimus, ut non putemus nos illuc ascendere, nisi scalis positis, aut aliquibus machinamentis: si autem spiritualiter ascendimus, spiritualiter coelum intelligere debemus; si ascensus in affectu, coelum in justitia. Quod est ergo coelum Dei? Omnes sanctae animae, omnes justae animae. Nam et Apostoli quamvis in terra essent carne, coelum erant; quia in illis Dominus sedens, per totum mundum ambulabat. Ergo habitat in coelo. Quomodo? Quomodo dicit in alio psalmo, «Tu autem in sancto habitas, laus Israel» . Qui habitat in coelo. habitat in sancto: «sancto» quid, nisi templo
Abbreviated transcription (Latin):
ne iam glorieris de promissis & di¬
mit tas te non custodire Iunc eris
filius dauid si custodieris. si autem non.
Noneris filius dauid. Filiũs dauid
promisit ds̃. Noli dicere filius sum
si degeneres : Si udaei illud nondi¬
cunt quide ipsa stirpe natisunt. immo
dicunt illud. sed deliient: Apeste
gauit filios. quia facta non faciebant:
de stirpe nonsumus secundum car¬
nem : restat ut filii nonsimus. Nisi
imitando fidem. Nisi colendo dm̃
sicut ille coluit: Si ergo tibi perstir¬
pem non spertes perfacta nonuis ad¬
sequi : quomodo inte complebitur
quia sedebis suꝑ sedem dauid. & sinon
inte complebitur putas quia non com¬
plebitur : Et quomodo inuenit eã
incampis saltuum. Et quomodoste¬
terunt pedes eius. qualis cumq ergo
fueris. illa domus stabit. QNM E
Sion ipsa .ẽ. ecclesia: ipsa est &illa hie¬
rusalem ad cuius pacem currimus. quȩ
non inangelis sed in nobis peregrinat᷑
Quae expaste meliore. expectat par¬

Expanded text:
Ne jam glorieris de promissis, et diNe jam glorieris de promissis, et dimittas te non custodire. Tunc eris filius David, si custodieris; si autem non, non eris filius David. Filiis David promisit Deus. Noli dicere, Filius sum David, si degeneras. Si Judaei illud non dicunt, qui de ipsa stirpe nati sunt imo dicunt illud, sed delirant. Aperte gavit filios, quia facta non faciebant; d, qui de ejus stirpe non sumus secundum carnem? Restat ut filii non simus, nisi imitando fidem, nisi colendo Deum, sicut ille coluit. Si ergo quod tibi per stirpem non speras, per facta non vis assequi; quomodo in te complebitur quia sedebis super sedem David? et si non in te complebitur, putas quia non complebitur? Et quomodo invenit eam in campis saltuum? et quomodo steterunt pedes ejus? Qualiscumque ergo fueris, illa domus stabit. 21. «Sion ipsa est Ecclesia, ipsa est et illa Jerusalem ad cujus pacem currimus, quae non in Angelis, sed in nobis peregrinatur, quae ex parte meliore exspectat par
Abbreviated transcription (Latin):
rtent. filii sunt: quia illud quoda di¬
piscuntur pepererunt. & generrue¬
runt in operibus bonis. Et hoc illis
seruatur in posterum. quia &ipsa
posteritas infilus appellari sol&:
Aut si filios ipsos homines accipis: iN¬
tellige & deipsis dictum: Si cus todie
te sit sensus. Si custodierint filiitiu
testamentum meum & testimoniamea
haec quaedocebo illos. & filu eorum
id .ẽ. sicustodierint. ut hic sub distin¬
guas. & deinde inferas. sedebunt in ae¬
ternum super sedemtuam Id .ẽ. & fi¬
lutui & filii eorum. sed omnes sicus¬
todierint: Quid ergo si noncustodie¬
rint perut perut promissio dĩ : Non:
Sedideo dictũ. ẽ. &ideo p̃missum est.
quia precedicauit ds̃ Quid : Nusi credi¬
turos: Sed ne aliquis quasiminan&
promissis dĩ &inpotes tate sua uell&.
ponere quod promisit ds̃ utimpler&cur.
ł deo & iunruit dixit. in quo ostendit
quia sine dubio uenturum est. Quo¬
modo ergo posuit ibi sicustodierint.

Expanded text:
rant, filii sunt; quia illud quod adirant, filii sunt; quia illud quod adipiscuntur, pepererunt et generaverunt in operibus suis. Et hoc illis servatur in posterum, quia et ipsa posteritas in filiis appellari solet. 20. Aut si filios ipsos homines accipis, intellige et de ipsis dictum. «Si custodierte sit sensus: «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos, et filii eorum,» id est, si custodierint; ut hic subdistinguas, et deinde inferas, «sedebunt in aeternum super sedem tuam,» id est, et filii tui et filii eorum, sed omnes si custodierint. Quid ergo si non custodierint? periit promissio Dei? Non: sed ideo dictum est, et ideo promissum est, quia praevidit Deus; quid, nisi credituros? Sed ne aliquis quasi minaretur promissis Dei, et in postestate sua vellet ponere quod promisit Deus ut impleretur; ideo et «juravit» dixit: in quo ostendit quia sine dubio venturum est. Quomodo ergo posuit ibi, «Si custodierint?»
Abbreviated transcription (Latin):
quo impleamus quod iub& Nũquid
iam sedemus in illis sedibus beatitudi¬
nis quae nobis promittuntur : Nonĩ:
Sed mandata tenentes spertemus hoc
futurum: Ipsa spes tamquam infiliis
dicta est : quia homines inhacuita ui¬
uentes spes filii sunt: fructus filu sunt
Propterea & homines excusantes aua¬
ritim suam : dicunt filus suis seruare
quod seruant : & nolentes dare in opi
.Pietatis nomine se excusent. quia
filii eorum spes eorum sunt Omnes
homines enim qui secundum saeculũ hoc¬
hoc uiuunt: spemsuam dicunt filios ge¬
nenere &relinquere : Ideo nomine
filiorum: spem ipsam posuit. & ait: Si
custodierint filiitui testamentũ me¬
eum & testimonia mea. haec quae
docebo illos : Et filii eorum sedebt̃
inaeternũ suꝑ sedemtuam: id .ẽ. ta¬
les fructus habebunt. ut spes eos non
fallat: Ut illuc ueniant quosperant
seuenturos: Modo ergo tamquam
patres sunt. homines spei futurce:
Cum autem ad epti fuerint quodspe¬

Expanded text:
quo impleamus quod jubet; numquid quo impleamus quod jubet; numquid jam sedemus in illis sedibus beatitudinis, quae nobis promittuntur? Non: sed mandata tenentes speramus hoc futurum. Ipsa spes tanquam in filiis dicta est; quia hominis in hac vita viventis spes filii sunt, fructus filii sunt. Propterea et homines excusantes avaritiam suam, dicunt se filiis suis servare quod servant; et nolentes dare inopi, pietatis nomine se excusant, quia filii eorum spes eorum sunt. Omnes homines enim qui secundum hoc saeculum vivunt, spem suam dicunt, filios generare et relinquere. Ideo nomine filiorum spem ipsam posuit, et ait, «Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo illos; et filii eorum sedebunt in aeternum super sedem tuam:» id est, tales fructus habebunt, ut spes eos non fallat, ut illuc veniant quo sperant se venturos. Modo ergo tanquam patres sunt, homines spei futurae: cum autem adepti fuerint quod spe
Abbreviated transcription (Latin):
BO EOS ET FILII EORU
SEDEBT UQ: INAET̃ NŨ
SUPER SEDEM TUAM .
Sifilii tui custodierint & filii eorũ
sedebunt in aeternum: merito. filus
parentes faciunt: Quid si filii ipsius
custodierint. & filii eorum non custo¬
dirent: quare ad meritum patrum
promittitur beatitudo filiorũ: Quid
enĩ ait : Sicustodierint filitui &fi¬
lu eorũ sedebt̃ in aeẽnum. Nonait.
sicustodierint filiitui sedebunt super
sedemtuã. & si custodierint filueorũ
& ipsĩ sedebunt super sedemtuam: Sed
ait: si filiitui custodierint & filu eorũ
sedebunt suꝑsedem tuam: Nisi quia
filios hic uoluit intelligi fructus ipso¬
rum Si filii tui inquit castodierint
legemmeam & mandatamea haecquȩ
docebo eos seruauerint filiitui. & filu
eorũ sedebt̃ super sedemtuam: Mo
do enim fioetres omnes quil abonem:
in xp̃o: omnes qui contremescimus uer¬
ba ipsius. Qui quomodo quamque co¬
namur facere uoluntatem ipsius. &
ingemescimus petentes ut adiuuetnos

Expanded text:
bo illos; et filii eorum sedebunt usque in aeternum super sedem tuam.» Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt in aeternum. Meritum filiis parentes faciunt. Quid si filii ipsius custodirent, et filii eorum non custodirent? Quare ad meritum patrum promittitur beatitudo filiorum? Quid enim ait, «Si custodierint filii tui, et filii eorum sedebunt in aeternum» non ait, Si custodierint filii tui, sedebunt super sedem tuam; et si custodierint filii eorum, et ipsi sedebunt super sedem tuam: sed ait, «Si filii tui custodierint, et filii eorum sedebunt super sedem tuam», nisi quia filios hic voluit intelligi fructus ipsorum? «Si filii tui,» inquit, «custodierint legem meam, et mandata mea haec quae docebo eos» servaverint filii tui; «et filii eorum sedebunt super do enim, fratres, omnes qui laboramus in Christo, omnes qui contremiscimus verba ipsius, qui quomodocumque conamur facere voluntatem ipsius, et ingemiscimus petentes ut adjuvet nos,
Abbreviated transcription (Latin):
ait illi. Absit ate dñe: propitius esto
tibi. Non fiet istud: Ante lucem uole¬
bat surgere : & luci consilium dare :
Sed quid fecit dñs: fecit illum ut post
lucem surgat:. Redi post mesatanas:
Ideo enimsatanas : quia ante lucem uis
surgere: Redi postme ut ego prae¬
cedam.: tu sequaris: Quo ego eo illuc
eas : Non quo tu uis ire. illuc me ue lis
ducere: Ergo illis qui uolebant ante.
lucem surgere. dicit psalmus: Inua¬
num .ẽ. uobis ante lucem surgere : Et
quando surgimus: Cum fuerimus hu¬
miliati
SURGITE POST EA¬
QUAM SEDISTIS

Expanded text:
ait illi, «Absit a te, Domine; propitius esto ait illi, «Absit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ante lucem volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret: «Redi post me, satanas» . Ideo enim satanas, quia ante lucem vis surgere. «Redi post me,» ut ego praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis
Abbreviated transcription (Latin):
ibant: Illis ergo dicit iste psalmus:
inuanum .ẽ. uobis ante lucem surgere
Tales erant filii rebedaei: qui ante quã
humiliarentur secundum passionem
dñi. lam sibi loca eligebant ubi sedereN
unus addexteram alter ad sinis tram:
Ante lucem uolebant surgere. Ideo in
uanum ibant: Reuocat illos dñs ad
humilitatem cum hoc audiret: & ait
illis: Potestis bibere calicem quẽ ego
bibiturus sum: Ego uenihumilis esse
& uos anteme uultis. eẽ. excelsi : Quoego
eo. illuc sequimini ait: Nam si huc uul¬
tis ire quo ego noneo: Inuanum .ẽ. uobis
ante lucem surgere: Et petrus ante
lucem surrexerat : quando consiliũ dño
dare uolebat. ut non pateretur prono¬
bis : Dixerat enim ille depassione sua.
inqua salui futuri eramuseipsa hu¬
militate. humilis enim passus est : Cũ
ergo de passione sua futura diceret . ex¬
pauit petrus qui illum paulo ante dixe¬
ratfilium dĩ. timuit nemoreretur. &

Expanded text:
ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant. Revocavit illos Dominus ad humilitatem, cum hoc audiret, et ait illis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» . Ego veni humilis esse, et vos ante me vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium Domino dare volebat, ut non pateretur pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est: cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit ne moreretur, et
Abbreviated transcription (Latin):
Quidest inuanum. ẽ. uobis ante
lucem̃ surgere : Si surgatis antequã
surgat lux: necesse .ẽ. ut inuanitate
remaneatis. quia in tenebris eritis:
Surrexit lux nostra xp̃s : Bonum
.ẽ. tibi ut surgas postxp̃m: Nonsur¬
gas antexp̃m : Qui surgunt antexp̃m:
qui se uolunt praeponerexpo : Et qui
sunt qui se uolunt praeponere xp̃o:
Quiuolunt hic excelsi esse : ubi humi¬
lis ille fuit: Sint ergo hic humiles:
si uolunt. eẽ ibi excelsi. ubi xp̃s excel¬
sus est: Ait enim dehis qui illi adhae¬
serant fide. in quibus & nos sumus: si
Pater inquit quos mihi dedisti. uolo
ut ubi ego sum: & ipsi sint mecum
Magnumdonum. magnagratia.
sus : Esto humilis: ubi & ille humilis
fuit: Propterea illis dicit ipsa lux:
Non est discipulus supermagis trum.
Nec seruus super dominum suum: Qui
uolebant discipuli eẽ super magistrũ.
& serui uolebant. eẽ. super dominum
suum. ante lucem uolebant surgere.
Inuanum ibant. quia non post lucem

Expanded text:
Quid est, «In vanum est vobis ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit lux nostra Christus; bonum est tibi ut surgas post Christum, non surgas ante Christum. Qui surgunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Christo. Et qui sunt qui se volunt praeponere Christo? Qui volunt hic excelsi esse, ubi humilis ille fuit. Sint ergo hic humiles, si volunt ibi esse excelsi, ubi Christus excelsus est. Ait enim de iis qui illi adhaeserant fide, in quibus et nos sumus, si «Pater,» inquit, «quos mihi dedisti, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum» . Magnum donum, magna gratia, sus? Esto humilis, ubi et ille humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux: «Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum» . Qui volebant discipuli esse super magistrum; et servi volebant esse super dominum suum, ante lucem volebant surgere; in vanum ibant, quia non post lucem
Abbreviated transcription (Latin):
quia prodidit nobis scriptura
quaedicturi sunt illi ipsi: qui nos
modo inrident : & qui nos despiciuNt.
& aquibus impl&isumus obprobrio
& dispectione : quae uerba habebunt
tunc quando aueritate despiciuntur:
I R uident enim addexteram fulgere. quos
secum commixtos contempserant: Cum
factum fuerit in illis quod dixit apostolis
cumillo apparebitis ingloriam : & dicuũ :

Expanded text:
quia prodidit nobis Scriptura quae dicturi sunt illi ipsi qui nos modo irrident, et qui nos despiciunt, et a quibus impleti sumus opprobrio et despectione: quae verba habebunt tunc, quando a veritate despicientur. Videbunt enim ad dexteram fulgere quos secum commixtos contempserant, cum factum fuerit in illis quod dixit Apostolus, cum illo apparebitis
Abbreviated transcription (Latin):
ponuntur : Pr̃s siuultis uidere qua. Il¬
lis morbus nos habeat: qui ieiunat sep¬
tem diebus. fame consumitur: Ergo
illa fames ibi est: sed illam nonsentis:
quia cotidie illam curas : Ergo nec ipsa
sanitas nobis . ẽ. perfecta Inpendat ca¬
ritas ura quomodo nos intellegamus
inopes: ut gaudeamus ad eum & leuem :
oculos ad eum qui habitat incaelo: Non
sunt illae ueyxe diuitiae. plus augent

Expanded text:
ponuntur. Fratres, si vultis videre quaponuntur. Fratres, si vultis videre qualis morbus nos habeat; qui jejunat septem diebus, fame consumitur. Ergo illa fames ibi est; sed ideo illam non sentis, quia quotidie illam curas: ergo nec ipsa sanitas nobis est perfecta. 12. Intendat Charitas vestra quomodo nos intelligamus inopes, ut gaudeamus ad eum, et levemus oculos ad eum qui habitat in coelo. Non sunt illae verae divitiae; plus augent
Abbreviated transcription (Latin):
desideremꝰ: ubestate illa satiari dequi
dicitur in psalmo: In ebriabuntur ab
ubestate domus tuae : & torrente uo¬
luntatis tuae potabis eos Hic autem
cum sumus: in opes nos esse intellegamus:
& egentes : Non solum harum diuitia¬
rum quia non sunt uerire diuitiae: sed
& ipsius salutis: Et quando sani sumꝰi
intellegamus quia infirmamur:
Quam diu enim corpus haec esurit &
sitit : quam diu corpus hocuigilando
fatigatur. stando fatigatur. ambulan¬
do fatigatur. sedendo fatigatur. man¬
ducando fatigatur. quocumq seuer¬
terit ad subsidium fatigationis: ibi
inuenit aliam fatigationem: Non .ẽ.
ergo perfecta sanitas. nec in ipso corpo¬
re Non sunt illae diuitiae. sed men¬
dicitas: quia quanto magis abundant.
tanto crescit in opia & auaritia: Non
est ista salus corporis : sed infirmitas:
Parego rideamur cotidie medi camen¬
tisdi : quia manducamus &bibimus:
medicamenta ipsa sunt quae nobis op¬

Expanded text:
desideremus ubertate illa satiari, de qua desideremus ubertate illa satiari, de qua dicitur in psalmo: «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos» . Hic autem cum sumus, inopes nos esse intelligamus et egentes, non solum harum divitiarum quae non sunt verae divitiae, sed et ipsius salutis. Et quando sani sumus, intelligamus quia infirmamur. Quamdiu enim corpus hoc esurit et sitit, quamdiu hoc corpus vigilando fatigatur, stando fatigatur, ambulando fatigatur, sedendo fatigatur, manducando fatigatur; quocumque se verterit ad subsidium fatigationis, ibi invenit aliam fatigationem: non est ergo perfecta sanitas, nec in ipso corpore. Non sunt ergo illae divitiae, sed mendicitas; quia quanto magis abundant, tanto crescit inopia et avaritia. Non est ista salus corporis, sed infirmitas. Paregorizamur quotidie medicamentis Dei, quia manducamus et bibimus: medicamenta ipsa sunt, quae nobis ap
Abbreviated transcription (Latin):
& puremia: infelix anima : Quid
mirirmini abundat. sed abundat
nequitia. abundat malitia. & eo
plus abundat nequitia: quosibi ui¬
detur abundare iustitia: At uero
xp̃ianus homo non debet abundare .
sed pauperem debet se cognoscere:
Et sibabet diuitias: scire debet quia
non sunt illae uenxe diuitiae : ut alias
desideret: Qui enim diuitias falsas
desiderat: ueras non quaerit: Qui
autem ueras quaerit. ad huc pauper
est: & recte dicit pauper & dolens
ego sum: Rursus ille qui pauper ẽ:
& nequitia plenus ẽ. unde dicitur
abundare : quia displicet illi qua
pauper . ẽ: & iustitia ipsa uidetur
abundare incorde suo aduersus ius¬
titiamdi Et quae abundantia iusti¬
tiae mire s quantacumq iustitia in
nobis fuerit : ros est: Nescioquis
ad illum fontem. ad saginam illam
tantam. stillicidia quaedam sunt quae
uitam mir̃m molliant: & duram ini¬
quitatem soluant: Modo desidere¬
mus depleno fonte iustitae saginari.

Expanded text:
et praemia. Infelix anima! et quid et praemia. Infelix anima! et quid miramini? abundat, sed abundat nequitia, abundat malitia; et eo plus abundat nequitia, quo sibi videtur abundare justitia. 11. At vero christianus homo non debet abundare, sed pauperem se debet cognoscere; et si habet divitias, scire debet quia non sunt illae verae divitiae, ut alias desideret. Qui enim divitias falsas desiderat, veras non quaerit: qui autem veras quaerit, adhuc pauper est; et recte dicit, «Pauper et dolens ego sum» . Rursus ille qui et pauper est, et nequitia plenus est, unde dicitur abundare? Quia displicet illi quia pauper est, et justitia ipsa videtur abundare in corde suo adversum justitiam Dei. Et quae abundantia justitiae nostrae? Quantacumque justitia in nobis fuerit, ros est nescio quis ad illum fontem; ad saginam illam tantam stillicidia quaedam sunt, quae vitam nostram molliant, et duram iniquitatem solvant. Modo desideremus de pleno fonte justitiae saginari,
Abbreviated transcription (Latin):
bus: & inde superbus est: Alius abun¬
dare se iustitiam putat: & inde super¬
bit quod peius est: Qui uidentur
non abundare pecuniam. iustitiam
sibi uidentur abundare aduersus dm̃:
& positi in calamitatibus se iustificañ.
dm̃ accusant & dicunt: Quid amisi.
aut quid feci o & tu dicis respice. re¬
cordare peccata tua. sinihil fecisti:
Titillatur aliquantum conscientia &
redit adse. & cogitat facta sua ma¬
la: Et cum cogitauerit facta sua
mala. nec sic uult confiteri quia
digna patitur. sed dicit: ecce mani¬
feste feci multa: sed multos uideo
peiora fecisse & nihil mali pati.
iustus est contra dñ. Abundat
ergo & ipse . plenum habet pectus
iustitia: Quando quidem illi ds̃
uidetur male facere. & ipse sibi ui¬
detur iniuste pati : & sidares illi
nauem gubernandam. in naufra¬
gium iret cumilla. Vult autem
dmñ excutere degubernatione hu¬
ius mundi : &ipse tenere guberna¬
cula creatunre. & destribuere om¬
nibus dolores & laetitias. poenas

Expanded text:
bus, et inde superbus est; alius abunbus, et inde superbus est; alius abundare se justitia putat, et inde superbit, quod pejus est. Qui videntur non abundare pecunia, justitia sibi videntur abundare adversus Deum; et positi in calamitatibus se justificant, Deum accusant, et dicunt: Quid admisi, aut quid feci? Et tu dicis: Respice, recordare peccata tua, si nihil fecisti. Titillatur aliquantum conscientia, et redit ad se, et cogitat facta sua mala; et cum cogitaverit facta sua mala, nec sic vult confiteri quia digna patitur: sed dicit, Ecce manifeste feci multa; sed multos video pejora fecisse, et nihil mali pati. Justus est contra Deum. Abundat ergo et ipse, plenum habet pectus justitia; quandoquidem illi Deus videtur malefacere, et ipse sibi videtur injuste pati. Et si dares illi navim gubernandam, in naufragium iret cum illa: vult autem Deum excutere de gubernatione hujus mundi, et ipse tenere gubernacula creaturae, et distribuere omnibus dolores et laetitias, poenas
Abbreviated transcription (Latin):
eum: quo modo debemus nos flagella¬
ri qui fecimus quare flagellemur o
Cum ista dixerimus illis. & de infelicita
dum humiliati. respondent & dieunt:
Ista sunt uerba xp̃ianorum uanorum.
qui credunt quod nonuident: Si & ipsi
insultant᷑ quid putamus fr̃s quasi non
eos comiemoratos in hoc psalmo cum
diceret: ob probrium eis quiabundant
& dispectio superbis. quando quidem
in sultatur christianis. & ab eis qui non
abundant sed cum sint in egestate &
erumnis: nec ipsi cessant insultare
Certe ergo obprobrium eis qui abundant:
An foste nullus inuenitur qui&iam po¬
situs in calamitate in sultet : si non in.¬
sultatur latro quicum crucifixo dño
crucifixus erat: Ergo si insultant.
& illi qui non abundant: quare psabmn:
ait obprobrium eis qui abundant ÷
Sidiligenter discutiamus: & ipsiabun¬
dant: Vnde abundant &s Nam nisi
abundarent. superbi non essent:
Alius enim abundat pecunia: &inde
superbus est: Alius abundat honori¬

Expanded text:
eum , quomodo debemus nos flagellaeum , quomodo debemus nos flagellari, qui fecimus quare flagellamur? Cum ista dixerimus, illi et de infelicitatdum humiliati, respondent, et dicunt: Ista sunt verba Christianorum vanorum, qui credunt quod non vident. Si et ipsi insultant, quid putamus, fratres, quasi non eos commemoratos in hoc psalmo, cum diceret, «Opprobrium eis qui abundant, et despectio superbis:» quandoquidem insultatur Christianis et ab eis qui non abundant; sed cum sint in egestate et aerumnis, nec ipsi cessant insultare? Certe ergo, «Opprobrium eis qui abundant:» an forte nullus invenitur qui etiam positus in calamitate insultet? Si non insultavit latro, qui cum crucifixo Domino crucifixus erat ? Ergo si insultant et illi qui non abundant, quare psalmus ait, «Opprobrium eis qui abundant?» Si diligenter discutiamus, et ipsi abundant. Unde abundant? Nam nisi abundarent, superbi non essent. Alius enim abundat pecunia, et inde superbus est; alius abundat honori
Abbreviated transcription (Latin):
non luxit nobis: & sol non ortus est no¬
bis: quid nobis profuit superbia: &
diuitiarum iactatio quid contulit nobis
ibitu non eis insultas : quia ipsi ibi iam in¬
sultant : Quod donec fiat fr̃s: leuemus
oculos ad eum qui babitat in caelo:
Et non abillo tollamus oculos quo ad¬
usq: misereatur nr̃i : & liber& ab om¬
ni temptatione : & obprobrio & de¬
spectu: Huc accedit quod aliquando
& ipsi qui sunt in flagello infelicitates
tem porales in sultant nobis : Inuenis ali¬
quem promerito iniquitatum suarum
siue occulto iudiciodĩ: siue manifesta
damnatione mita in carcerem: porta¬
re catenam : & ipse in sultat : Etelimei
dictum fuerit quare nonbene uixisti.
ecce quo uenisti male uiuendo. Illes re¬
spondet: Quare illi quibene uiuunt:
ista utm patiuntur & sed illi propterea
patiuntur. ut probentur: Temptationi¬
bus exerceantur ut flagellis proficiant.
quia flagellat omnem filium quem
recipit: Et si unicum sine peccato
flagellauit. & pro omnibus tradidit

Expanded text:
xit nobis, et sol non ortus est nobis. Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactatio quid contulit nobis» ? Ibi tu non eis insultas, quia jam ipsi sibi insultant. Quod donec fiat, fratres, levemus oculos ad eum qui habitat in coelo; et non ab illo tollamus oculos, quoadusque misereatur nostri, et liberet ab omni tentatione et opprobrio et despectu. 10. Huc accedit quod aliquando et ipsi qui sunt in flagello infelicitatis temporalis, insultant nobis. Invenis aliquem pro merito iniquitatum suarum, sive occulto judicio Dei, sive manifesta damnatione, mitti in carcerem, portare catenam: et ipse insultat. Et cum ei dictum fuerit, Quare non bene vixisti? ecce quo venisti male vivendo: ille respondet, Quare illi qui bene vivunt, ista patiuntur? Sed illi propterea patiuntur, ut probentur, ut tentationibus exerceantur, ut flagellis proficiant; quia flagellat Deus omnem filium quem recipit . Et si Unicum sine peccato flagellavit, et pro omnibus tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo sequitur : BENE FAC DÑE
BONIS ETRECTIS CORDE
icut autem declinat amalo & facitbo¬
num rectis corde. quia nontelat IN
peccatorib pacem peccatorum intuens:
sic praui cordes qui scandalitantur in
uus dñi declinat ado & facit malum: &
inescatur dulcedine saeculi: & ea inla¬
queatus & captus. Amaras poenas luit:
Declinanti enim ado cuius disciplina
ferre noluit. fit illiper iudicium ds̃
uerus laqueus. falsa malorum felicitas.
Vnde continuo subiungit: De. Cli¬
NANTES AUTEM INTRAN¬

Expanded text:
Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in stran
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus. & semper seruus ero: faciam
ergo & ego iniquitatem. quia nihil
prodest tenere iustitiam: Neautem
hoc dicat. insinuatur illi fides. quia
ad tempus potest esse uirga peccatorũ
super sostem iustorum: Noneam re¬
linquet dñs suꝑ sostem iustorum. ut
non extendant iusti in iniquitatem ma¬
nus suas. & ferant iniquitatem non fa
ciant: Melius est enim iniustitiam
ferre : quam facere: Vnde non semꝑ
erit: quia non derelinquet uirgam
peccatorum super sostem iustorum:¬
Hoc cogitant qui recti sunt corde. dequi¬
bus paulo ante dixi : qui uoluntatem di
secuntur non uoluptatem suam: Sed
qui dm̃ uolunt. faciunt illum prirece¬
dentem. & se sequentes. Non autem se
prcecedentes & illum sequentem. &
in omnib eumbonum inueniunt. siue
emendantem. siue consolantem. siue
exercentem: siue coronantem. siue pur¬
gantem . siue inluminantem: sicut a¬
postolus ait : Scimus quia diligentib
dm̃ omnia cooperantur inbonum.

Expanded text:
iniquus, et semper servus ero? Faciam iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest esse virga peccatorum super sortem justorum: «non» eam «relinquet Dominus super sortem justorum, ut non extendant justi in iniquitatem manus suas;» ciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorumHoc cogitant qui recti sunt corde, de quibus paulo ante dixi, qui voluntatem Dei sequuntur, non voluntatem suam. Sed qui sequi Deum volunt, faciunt illum praecedentem, et se sequentes; non autem se praecedentes, et illum sequentem: et in omnibus eum bonum inveniunt, sive emendantem, sive consolantem, sive exercentem, sive coronantem, sive purgantem, sive illuminantem, sicut Apostolus ait, «Scimus quoniam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum» .
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim quia sic consolati sumus ser¬
uos. omnes serui boni sunt: aut quia
sic repressimus superbiam domino¬
rum. omnes domini mali sunt: Sunt
boni fideles domini: & sunt mali: Sunt
boni fideles serui : & sunt mali: Sed
quam diu seruiboni seruiunt malis
dominis. ferant ad tempus. quia non
derelinquet uirgam peccatorum su¬
per sostem iustorum. Quare hoc. e¬
ut non extendant iusti in INiquitatẽ
manus suas. Vt ad tempus ferant
iustiiniquos dominantes: & intelle¬
gant non esse hoc sempiternum. sed
preceparent se ad possidendam haere:¬
ditatem: ubi destruetur omnis prin¬
cipatus & omnis potestas. ut sit ds̃
omnia in omnibus: Ad hoc seseruan¬
tes. & hoc corde contemplantes. & ad¬
huc in fideretinentes. & ut uideant
perduroentes : Non extendunt manus
suas in iniquitatem: Nam si uideant
quia semper est uirga peccatorum su¬
per sostem iustorum. cogitant apud
se & dicunt: Quid mihi prodest quia
iustus sum: semper mihi dominabitur

Expanded text:
Non enim quia sic consolati sumus serNon enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbiam dominorum, omnes domini mali sunt. Sunt boni fideles domini, et sunt mali: sunt boni fideles servi, et sunt mali. Sed quamdiu servi boni serviunt malis dominis, ferant ad tempus: «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Quare hoc? «Ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam semditatem? Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant perdurantes, «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt: Quid mihi prodest quia justus sum? Semper mihi dominabitur
Abbreviated transcription (Latin):
extitit infidelis imperator. extitit
a postata. iniquus. idolatra: Milites
xp̃iani. seruierunt imperatori infi¬
deli Ubi ueniebatur ad causam xp̃i.
Non agnoscebant nisi illum qui incae¬
lo erat: Si quando uolebat ut idola
colerent. ut turificarent. prxepone¬
bant illidm̃: Quando autem dicebat.
producite aciem. ite contra illam gen¬
tem. statim obtemperabant. distin¬
guebant dñm aeternum ado tem¬
porali . & tamen subditierant proptꝰ
dnm aeternum etiam dño temporali:
Sed num quid sic erit semper: ut iniqui
imperent iustis : n on sic erit : Videte
enim quiddicat iste psalmus: Qnm̃
non derelinquet dñs uirgam peccato¬
rum super sostem iustorum: Sed non
omnes gentes. & diuidat eas sicut di¬
uidit pastor haedos ab ouibus: Ques
ponet addexteram. haedos ad sinis¬
tram : Et uidetis ibi multos seruos in¬
ter oues. multos dominos inter hae¬
dos: Et rursus multos dominos in¬
ter oues. multos seruos inter haedos:

Expanded text:
exstitit infidelis imperator, exstitit exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, iniquus, idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tamen subditi erant propter dominum aeternum, etiam domino temporali. 8. Sed numquid sic erit semper, ut iniqui imperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem juomnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinistram . Et videbis ibi multos servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus multos dominos inter oves, multos servos inter haedos.
Abbreviated transcription (Latin):
Non hoc ei dixit sed magis seruiet. ut
conroboraret seruum. hoc dixit ex¬
emplomeo serui: prior seruiui ini¬
quis: Dñs enim tanta in passione sus¬
hononrrent dñm Sed quia mali ser¬
ui erant. In iuriauerunt: Ille quid
contra. reddidit dilectionem pro
odio: ait enim. Pater. ignosce illis.
quiꝰ nesciunt quid faciunt: Si dñs cae¬
li & terrae perquem facta sunt omnia
seruiuit indignis. rogauit prosaeui¬
entibus & furentib & tamquam me¬
dicus se exhibuit adueniens: Nam &
medici & aste & sanitate meliores. ser¬
uiunt egrotis: Quanto magis non de¬
bet dedignarihomo exanimo. & ex
totabona uoluntate. cum tota dilecti¬
one seruire domino etiam malo. e¬
Ecce seruit melior deteriori. sed ad
tempus: Quod autem dixi dedño &
seruo. hoc intellegite depotestatibus
& regibus. de omnibus culminibus
huius saeculi Aliquando enĩ
potestates bonae sunt &timent dm̃.
aliquando non timent dm̃: Iulianus

Expanded text:
Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sushonorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegrotis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus
Abbreviated transcription (Latin):
cundum tempus: Tu cum ambulas
inuia. cum uiuis in hac uita. Non uult¬
tefacere superbum xp̃s: Contigit.
tibi ut xp̃ianus efficerereris: & habe¬
res dominum hominem. Non ideo
xp̃ĩanus effectus es. ut dedigneris
seruire: Cum enim xp̃o iubente
seruis homini. Non illi seruis sed illi
qui iussit . & hoc ait : Obaudite domi¬
nis uestris secundum carnem. Cum
timore & tremore insimplicitate cor¬
dis. Non adoculum seruientes quasi
hominib placentes. sed quasi serui
xp̃i facientes bonam uoluntatem di ex
animo cumbona uoluntate : Eccenon
fecit deseruis liberos. sed malis seruis
bonos seruos Quantum debent diuites
xp̃o qui illis componit domum. ut si
fuit ibi seruus in fidelis conuestatillũ
xp̃s. & non eidicat dimitte dnintuũ Iam
cognouisti eum quiuerus est dñs: ille
foste impius . ẽ. & iniquus : tu iam fide¬
lis &iustus Indignum est ut iustus
& fidelis . seruiat iniquo & infideli:

Expanded text:
cundum tempus. Tu cum ambulas cundum tempus. Tu cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vultte facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: «Obaudite dominis vestris secundum carnem, cum timore et tremore, in simplicitate cordis; non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Christus, et non ei dicat, Dimitte dominum tuum; jam cognovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli.