comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gis apparuit iudicib falsa de toto t̾rat orbe
ꝑierit ubi fut᷑a ꝓmissa est. atq maffrica do¬
nati parte remanserit in aliis t̾rax partib
quasi c̃tagione c̃munionis extincta. Audet
q̃ rebaptizare catholicos. iͥt se amplius he¬
reticos firmar̾t. cũ ȩccłȩ chatholicȩ uniu̾se
placuerit nec ipsis hereticis baptisma c̃mu¬
ne rescindere. Nuiꝰ heresis principẽ accipi¬
mꝰ fuisse donatũ. qͥ de numidia ueniens::
c̃tra cecilianũ xp̃ianã diuidens pleb̾e. adiu¬
nctis sibi eiꝰdẽ factionis ep̃is. maiorinũ apd̃
cartaginẽ ordinauit ep̃m. Cui maiorino
donatꝰ ep̃c alius in eadẽ diuisione successit.
qui eloquentia sua sic cͣfirmauit hanc he¬
resim. ut multi existiment ꝓpt̃ ipsũ pociꝰ
cos donatistas uocari. Extant scripta eiꝰ ubi
apparet cũ ⁊ nͣcatholicã de tͥntate habuis
tam̃ patre filiũ ⁊ minorẽ filio putasst sp̃m
scm. uerum in hunc quẽ de tͥnitate habuit
eĩ errorẽ domadistar multitudo intenta ñ fut

Expanded text:
s apparuit, falsa, de toto terrarum orbe perierit, ubi futura promissa est, atque in Africana Donati parte remanserit, in aliis terrarum partibus quasi contagione communionis exstincta. Audent etiam rebaptizare Catholicos: ubi se amplius haereticos esse firmarunt, cum Ecclesiae catholicae universae placuerit, nec in ipsis haereticis Baptisma commune rescindere. Hujus haeresis principem accipimus fuisse Donatum, qui de Numidia veniens, et contra Caecilianum christianam dividens plebem, adjunctis sibi ejusdem factionis episcopis, Majorinum apud Carthaginem ordinavit episcopum. Cui Majorino Donatus alius in eadem divisione successit, qui eloquentia sua sic confirmavit hanc haeresim, ut multi existiment propter ipsum potius eos Donatistas vocari. Exstant scripta ejus, ubi apparet eum etiam non catholicam de Trinitate habuisstamen Patre Filium, et minorem Filio putasse Spiritum sanctum. Verum in hunc, quem de Trinitate habuit, ejus errorem Donatistarum multitudo intenta non fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ Manirhei discipulum
luber UNUS
oUE aa tempore uenerunt
in manus mras qued̃a dispu¬
taciones adimanti qui fucrat disci-¬
pulus manichei quas scripsit aduer¬
sus legem ⁊ ꝓpħas uelut ẽtraria ris
euangelica⁊ apostolica scripta demon¬
strart conatus. Nuic gͦ respondi u̾ba
cius ponens eisq reddens responsio¬
nẽ mea. Qđ opꝰ uno uolumine: inclu¬
si.⁊ ieo quib da questionib ñ semel
cum iam iterum respondissem. Ali¬
quas sane earumdem questionum
popularib de ecclesiasticis sermonib
remanserunt quȩ reb aliis magis ur

Expanded text:
tum Manichaei discipulum, tum Manichaei discipulum, liber unus. 1. Eodem tempore venerunt in manus meas quaedam disputationes Adimanti, qui fuerat pulus Manichei, quas conscripsit aduersus legem et prophetas, uelut contraria eis euangelica et apostolica scripta demonstrare conatus. huic ego respondi uerba eius ponens eisque reddens responsionem meam. quod hic uno uolumine inclusi et in eo quibusdam quaestionibus non semel, cum iam iterum respondissem. aliquas sane earundem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus remanserunt, quae rebus aliis magis ur
Abbreviated transcription (Latin):
Itemq dixi donatũ cuiꝰ epłam refa¬
lebam rogasse ut imperator int̃ ipsi
⁊cecilianum transmarinos ep̃os uidi¬
ces daret. ñ ipsum s aliũ donatũ eiꝰ¬
dẽ datũ scismatis hoc fecisse ꝓbabili¬
tatis inuenit᷑. Illt aut̃ non erat car¬
taginensis donatistarũ. s acasis nigriꝰ
qui tam primus apud cartaginr̃ ip¬
sum nefariũ scisma commisit. Nec
sane. donatus cartaginensis ut . xp̃i¬
amrebaptitarent᷑ instituit qđ ego
eum instituisse credideram. quando
eiꝰ epse respondebam. nec libro sapi¬
entiȩ ip̃ abstulit mediã sentencia
u̾ba adrem necessariam. ubi eũsic
seriptũ ess qui baptizat᷑ amortuo
quid ꝓficit lauacio eiꝰ. nos autͣ & an¬
se quam ess pars donati sic habuis¬
se codices plurimos. Uerũtam̃ af¬
fros ita ut ñ ess in medio. ⁊ iterũ
tangit illum postea didicimꝰ. Qdsi
iam scirẽ. ñ in istũ meũ tamquã infa¬
rẽ diun eloquii ⁊ molatorẽ tanta
dixissem. Hic lib̾ sic incipit. Abste ip¬

Expanded text:
Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit. nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani rebaptizarentur, instituit — quod ego eum instituisse credideram, quando eius epistulae respondebam — nec de libro Sapientiae ipse abstulit de media sententia uerba ad rem necessaria, ubi, cum scriptum sit: qui baptizatur a mortuoquid proficit lavatio ejus? Nos autem et antequam esset pars Donati, sic habuisse codices plurimos, verumtamen afros, ut non esset in medio, et iterum tangit illum, postea didicimus. Quod si tunc scissem, non in istum tanquam in furem divini eloquii, vel violatorem tanta dixissem. Hic liber sic incipit: Abs te ip
Abbreviated transcription (Latin):
petra appellatꝰ ꝑsonam ȩccłȩ figuraret
quȩ suꝑ hanc petram edifficat᷑. & accepit
claues regni celox. Non enim dictũ est
illi. tues petra. s tu es petrus. Petra autͣ
erat xp̃c quẽ confessus est symon sicut
eum tota eccła c̃fitrt᷑. dictus est petrus.
łarum enim duarum senteneiarum
quȩ sit ꝓbabilior eligat lector. Aliolo¬
co dixi. nullius mortem querit ds. qđ
sic accipiendum est qđ homo adquisi
uit sibi mortẽ deserrns d̃m. ⁊ adquirit

Expanded text:
petra appellatus personam Ecclesiae figuraret, petra appellatus personam Ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur, et accepit claves regni coelorum. Non enim dictum est illi, Tu es petra; sed, Tu es Petrus. Petra autem erat Christus; quem confessus Simon, sicut eum tota Ecclesia confitetur, dictus est Petrus. Harum autem duarum sententiarum quae sit probabilior, eligat lector. 2. Alio loco dixi, Nullius mortem Deus quaerit; quod sic accipiendum, quia homo sibi acquisivit mortem deserens Deum, et acquirit
Abbreviated transcription (Latin):
incipit post ꝓemium. Ideo aut̃ ñ aliquo
carminis genere id fieri uolui. ne me ne¬
cessi tas metrica ad aliqua u̾ba qͦuul¬
go minus sunt usitata ẽpelleret. Iste psal¬
mus sic incipit. Om̃s qui gaudetis de pa
cem uerum iudicate quia eiꝰ yppo psal
partis donati scđs post maiorinũ epͣm
aput cartaginem fuit eode pb̃rii mei
tempore scripsi. Inqua epła
ille ait
ut ñ nisi in eiꝰ ẽmunione
baptisma
xp̃i esse e̾dat᷑. eui nos
contradicimꝰ
in hoc libro. In quo dix¬
i quoda loco
de apło petro qđ in
illo tamquã
petra fundata est omꝰ¬
sus⁊̃ cantat᷑ orr multix in uersib bea¬
tissimi ambrosũ ubi de gallo gallina
tio ait. hoc ipsa petra eccłȩ canente.cul¬
prm diluit. Sei scio me postra sepissi¬
me sic exposuisst qđ ad̃no dictũ est.
tues petrus & suꝑ hanc petram ediffica¬
bo eccłam meam. ut suꝑ hunc intellign¬
t᷑ quem confessus est petrus dicens. tu
es xp̃c filius dĩ uiui. Ac sic prtrus ab hac

Expanded text:
incipit post prooemium. ideo autem non aliquo carminis genere id fieri uolui, ne me necessitas metrica ad aliqua uerba, quae uulgo minus sunt usitata, conpelleret. 2. Iste psalmus sic incipit: Omnes qui gaudce, modo uerum iudicate, quod eius ypopsalmpartis Donati secundus post Maiorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistula ille agit, ut non nisi in eius communione baptisma Christi esse credatur. cui nos contradicimus in hoc libro. In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tam- quam in petra fundata sit sus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ceo ait: Hoc ipsa petra Ecclesiae canente, culpam diluit. Sed scio me postea saepissime sic exposuisse quod a Domino dictum est, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; ut super hunc intelligeretur quem confessus est Petrus dicens, Tu es Christus filius Dei vivi : ac sic Petrus ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
to alias escas ñdesiderarent si ħ cis saꝑet man¬
na qd̃ uellent. Hoc opꝰ sic incipit. Adea qͣme
illa necessitas cͣpulit. Cũ aput carta¬
ginẽ monasteria crpissent. alii se sui ma¬
nib transigebant obtemperantes apł̃o. alii
ł habrrent łsupplerent. se pocius imple¬
re euangelicũ pͣceptũ existimarent atq¬
dñs ait.
respicite uolatilia celiulia a¬
ulia agri.
unde ⁊ intͣ laicos inferioris ꝓpositi. ẜ tam̃
studiose feruentes cxisterr erꝑant tumul¬
tuosa c̾tamina quib excła tͣbaret᷑  alus
ħ. aliis aliud defendentib. Huc accedebat
qđ cͥniti erant qͥda cix qui oꝑandũ ñ esse
dicebant. unide c̃tenciones hinc repͣhen¬

Expanded text:
to alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quaeilla necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atqinus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
pitudinẽ ꝓdidit. Quȩ du esset annoꝵ. ñdu
duodecim ꝓptͣ hoc scelestũ misteriũ se dice¬
bat esse uiciatã. Tunc eusebiã quand̃a ma¬
nichcã quasi sanctimoniałe. idipsum ꝓpter
hoc ipsum passam uix ẽpulit c̃fiteri. cũ pͥmo
illa se asseruisset integrã atq ab obstetͥce in¬
spicipostulass. Quȩ inspecta & quid esset in.¬
uenta. totũ illud turpissimũ scelus ubi ad
crcipiendu: c̃miscendu c̃cumbentiũ sem̃ fa¬
rina substernit᷑. qđ margarita indicante
absens ñ audierat similiter indicauit. &ie¬
centi tempore ñnulli eoꝵ repꝑti ⁊ ad ȩccł̃am
ducti sunt. sic̃ gesta cpiscopalia quȩ nob̃ in¬
istis ostendunt hoc ñ sacramentũ s execram̃¬
tũ sub diligenti interrogationt ẽfessi sunt.
Quoꝵ unꝰ nomine uiator eos qui ista faciũt
ꝓpͥe catharistas uocat dicens. cũ alias eiꝰdem
manicheȩ seclt partes inmattarios ⁊ spirita¬
lit᷑ manicheos distribui ꝑhibet. om̃s tamen

Expanded text:
pitudinem prodidit, quae cum esset annorum nondum duodecim, propter hoc scelestum mysterium se dicebat esse vitiatam. Tunc Eusebiam quamdam manichaeam quasi sanctimonialem, idipsum propter hoc ipsum passam, vix compulit confiteri, cum primo illa se asseruisset integram, atque ab obstetrice inspici postulasset: quae inspecta, et quid esset inventa, totum illud turpissimum scelus, ubi ad excipiendum et commiscendum concumbentium semen farina substernitur quod Margarita indicante absens non audierat, similiter indicavit. Et recenti tempore nonnulli eorum reperti, et ad ecclesiam ducti, sicut Gesta episcopalia quae nobis misistis ostendunt, hoc non sacramentum, sed exsecramentum, sub diligenti interrogatione confessi sunt: quorum unus nomine Viator, eos qui ista faciunt proprie Catharistas vocari dicens, cum alias ejusdem manichaeae sectae partes in Mattarios, et specialiter Manichaeos, distribui perhiberet, omnes tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ani lI BRITRES.
trrã irruit cͥusa respondendi litteris petlia¬
ni donatisie quas adu̾sus fidẽ catholicam
scripsit.:⁊ qđ differre ñ potui.⁊ scripsi in hane
it̃ ta uolumina. quoꝵ pͥmo primȩ parti eplt
ipsius quã scripsit ad suos. quia ñ tota in nr̃as
manꝰ uenerat. s prior pars parua eiꝰ quanta
potui celeritate: ueritate respondi. Etiãm
sa epsa ẽ ad nrͣos. s ideo int̾ libros habrt᷑. qͥace¬
teri duo in eađe causa libri sunt. Postea qͥpye
muenimꝰ totã. eiq tanta diligentia respondi
gula responsionẽ meã. S pͥus qđ scripserã an¬
te qͣm totã reꝑiremꝰ ꝑuenit ad petiliamũ:
⁊ iratꝰ respond̾e conatꝰ est inme pocius dices
qͥdqͥd ei libuit. in causa uͦ omnino deficiens.
Qd̃ cũ poss collatis utͥusq nr̃m scriptis facilli¬
ine adũti.tam̃ ꝓpt̾ tardiores qͥ aħ ipsũ respon¬
dendo demonstrare curaui. Sic ẽ additꝰ cuse.
b rpłe petiliani. In uͦi aut̃ sic. Liegi petiliant¬

Expanded text:
ANI LIBRI TRES. teram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit, quam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae parti epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, gula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam repperiremuet iratus respondere conatus est in me potius dicens. quidquid eum libuit, in causa uero omnino deficiens. quod cum possit conlatis utriusque nostrum scriptis facillime aduerti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curaui. sic est additus eidebus epistulae Petiliani; in tertio autem sic: L
Abbreviated transcription (Latin):
cationes. s scđm rerũ gestarũ ꝓpͥetatẽ. Inqͦ
oꝑe. plus quesita qͣm inuenta sunt. :⁊ eoꝵ quȩ
inuenta sunt pauciora firmata. scĩautta
nosita uelut ad huc reqͥrenda sint. hos sane
ubros posterius cepi. s pͥus t̃ minaui quã de t̾¬
intate: ldeo eos nͨ ordine qͦ cxpirecolui. Inqͥnto
libro⁊ ubicũq inlibris meis posui de semine.
cui reꝓmissũ ẽ. qđ dispositũ sit ꝑ angelos in
manu mediatoris ñsic hab apłs sic̃ ueriores
codices pꝰ inspexi maxime grõ delege it dictũ
ẽ qđ tãquã de semint dictũ multi latimi co¬
dices habent ꝑ int̾p̃tantis errorẽ. Inaiiͦ libͦ qđ
dixi ada imaginẽ dĩ scdm qͥm factus ẽ ꝑdidisse
peccato. ñsic accipienđu est tãquã in eo nullo
remanserit. s quaͦdtã deformiꝰᷤ ut reformati¬
one opꝰ hab̾et. In .xiiͦ magis de inferis mͥ uide¬

Expanded text:
cationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolusxi, maxime graecos. De Lege enim dictum est, quod tanquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. In sexto libro quod dixi, Adam imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In duodecimo de inferis ,
Abbreviated transcription (Latin):
uti bonis. ita bonũ bene uti mabis. Ne qͣre ali¬
as maxime cͣtͣ nouos hereticos pelagiano di¬
ligentius disputaui. De ab raħa qđd̃ diri ex hac
obelientia pat ille abraħa qͥ sint urore ͥ fuit
esse sine unico filio ⁊ ast occiso
paratꝰ fuit ñ satis apꝓbo. Alagis enĩ filus si
ess occisus resurrectionẽ s̃ mox fuisse red¬
dendii c̃didisse cͥdenđu est. sic̃ in epła legit᷑ qͣt¬
adhebrtos. łtic lib sic incipit. Qũo unꝰquisq
homo humani generis pars est De sca uirgi
ut scriberẽ de. sc̃ã uirginitate᷑. nec distuli at¬
q: uldĩ munꝰ. ⁊ quã magnũ ⁊ quanta humili¬
tatt custodiendu esset. uno sic potui uolumi¬
ne ostendi łł ic lib̃ sic incipit.I. ibrũ de bono

Expanded text:
uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est. CAPVT XLVIIIut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de bono
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. Iptͣ ħ uenerabilis sener aurelius ȩccłt i
do pudicirie c̃uigali. tantũ ualuit murbe
roma. ut ĩmullas ⁊ scĩmoniales dt quax ĩpi¬
dicicia suspicio nulla ꝓcesserat deiecisse in
nuptias diceret᷑. ħ maxime argumento cũ
eas argguerrt dicens. tugͦ melior qͣm sara. me¬
lior quã susanna. siuir anna : Et cct̾a scͣmr¬

Expanded text:
ter haec uenerabilis senex Aurelius, ecclesiae do pudicitiae conjugali tantum valuit in urbe Roma, ut nonnullas etiam sanctimoniales de quarum pudicitia suspicio nulla praecesserat, dejecisse in nuptias diceretur, hoc maxime argumento cum eas urgeret dicens: Tu ergo melior quam Sara, melior quam Susanna, sive Anna? et caeteras comme
Abbreviated transcription (Latin):
ut lunã dicant factã ex bona aqua. sołt uͦ
crigne bono. Esse aut̃ incis nauib sc̃ãs uir¬
tutes quȩ se in masculos transfigurant ut
illecebrã c̃mota eoꝵ c̃cupiscentia. fugiat
de illis lum̃ qđ membris suis ꝑ mixtũ trne¬
bant. ⁊ purgandũ suscipiat᷑ ab angłis lucis.
purgaturũq illis nauib inponat᷑ ad reg¬
na ꝓpria reportandu. Qua occasione. Epo
cuis execrabilis suꝑsticionis quad̃a necessi¬
tate cogunt᷑ clecti eo uelut eucharistiã
c̃sparsam cũ semine humano sumere: ut
ctiã inde sic̃ de aliis cibis quos accipiunt
substancia illa deifica purget᷑. Sed hoc
facere negant ⁊ alios nescio quos subno¬
mine manicheoꝵ facere affirmant. Detec¬
ti sunt tam̃ in eccła sic̃ scis apud cartagi¬
nem iã tr ibi diacono c̃stituto. quando
instante urso tribuno. qui tunc domiu
regiȩ p̃fuit. aliqͥ adducti sunt. ubi pu¬
ella nomine margarita istã nefariã tur

Expanded text:
ut lunam dicant factam ex bona aqua, solem vero ex igne bono. Esse autem in eis navibus sanctas virtutes, quae se in masculos transfigurant, ut illecebram commota eorum concupiscentia fugiat de illis lumen, quod membris suis permixtum tenebant, et purgandum suscipiatur ab angelis lucis, purgatumque illis navibus imponatur ad regna propria reportandum. Qua occasione, vel potius exsecrabilis superstitionis quadam necessitate, coguntur Electi eorum velut eucharistiam conspersam cum semine humano sumere, ut etiam inde, sicut de aliis cibis quos accipiunt, substantia illa divina purgetur. Sed hoc se facere negant, et alios nescio quos sub nomine Manichaeorum facere affirmant. Detecti sunt tamen in ecclesia, sicut scis, apud Carthaginem, jam te ibi diacono constituto, quando instante Urso tribuno, qui tunc domui regiae praefuit, aliqui adducti sunt; ubi puella nomine Margarita istam nefariam tur
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo malus auferat᷑ ex hominib bonis.
qd sit ꝑ exclesiasticã disciplinã satis greca
lingua indicat. ubi sint ambiguitate scrip¬
tũ est ut intelligat᷑ hunc mału non ħ malũ
quãuis ⁊ scdm istũ intellectũ responderi par¬
menio. N oc opꝰ sic incipit. Alultaᷤqͥdẽ alias.
De ẜ apt ismo libri uii.
oNT Ra donatistas auctoritate beatis¬
simi ep̃i ⁊ martyris eypriani se defen¬
dere molientes. uii libros de baptismo scrip¬
si. in quib docui nil sic ualere adrefellendos
donatistas ⁊ adeox ꝓrsus ora claudenda. ne
aduersus catholicã eccłam suũ scisma defen¬
dant quomͦ litteras factũq cypͥani. Ubicũ¬
q: aut̃ in his libris cõmemoraui ȩccłam nͣ
habentẽ macuła neq rugã. ñsic accipien¬
du ẽ quasi iã sit. s qͣ p̃parat᷑ ut sit qñ apra¬
rebit gloriosa. Nunc enĩ ꝓptͣ quasda igno¬
rantias ⁊ infirmitates membroꝵ. suoꝵ ha¬
bet unde cottidit dicat dimitit nobde

Expanded text:
ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intelligatur, Hunc malum, non, Hoc malum, quamvis et secundum istum intellectum responderim ParmenDE BAPTISMO LIBRI SEPTEM. Contra Donatistas auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris commemoraui \'ecclesiam non habentem maculam aut rugam\', non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ñuescunt᷑ carnib easq om̃s ab ominant᷑. Pro¬
laciones quasdã fabulosas scłoꝵ. ⁊̃ isti sapiunt.
saluti pͥmi hominis contradicunt. Epiphanꝰ
tacianos ⁊ encratitas ita discernit: ut encra¬
titas taciani scismaticos dicant. Isatafrigͣ¬
es sunt. quoꝵ ductores fuerunt montanus
tamquã paracletꝰ ⁊ duȩ ꝓphetissȩ ipsuis pͥsca
& maxilla. his nom̃ ꝓuincia frigia dedit.
quia ibi extiterunt. ibiq uirerunt. ut ÷
nunc meisse partib ppłos habeant. Aduen
tũ sp̃c scĩ ad̃no ꝓmissũ inse pociꝰ quã in apłis
fuisse asserunt redditũ. Scdas nuptias ꝓfor¬
nicationib habent. ⁊ideo dicunt eas ꝑmi¬
sisse apłm paułu quia ex parte sciȩbat. ⁊ ex
hibent᷑ habere funesta. nã de infantis anicu¬
li sanguine. quẽ de toto eiꝰ corpore minutiꝰ
punctionũ uulnerib extorquent. quasi

Expanded text:
n vescuntur carnibus, easque omnes abominantur. Prolationes quasdam fabulosas saeculorum etiam isti sapiunt. Saluti primi hominis contradicunt. Epiphanius Tatianos et Encratitas ita discernit, ut Encratitas Tatiani schismaticos dicat. XXVI. CATAPHRYGES sunt, quorum auctores fuerunt Montanus tanquam paraclitus, et duae prophetissae ipsius, Prisca et Maximilla. His nomen provincia Phrygia dedit, quia ibi exstiterunt, ibique vixerunt: et etiam nunc in eisdem partibus populos habent. Adventus sancti a Domino promissum, in se potius quam in Apostolis fuisse asserunt redditum. Secundas nuptias pro fornicationibus habent: et ideo dicunt eas permisisse apostolum Paulum, quia ex parte sciebat, et ex erhibentur habere funesta: nam de infantis anniculi sanguine, quem de toto ejus corpore minutis punctionum vulneribus extorquent, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝓmisse nom̃ accip̃ q̃ heses fuerint. Sint
qͦs erroresintulerint inferant. ꝗ adu̾sus datboli¬
cã eccłiam senserint sentiant. defide. detrinita
oĩa omnino qͥbꝰ au̾itate dissentiunt. q̃ ⁊̃ baptis¬
tñ rebaptiꝰ et eccłia. qͣlit̾ suscipiat uenienteᷤ. ⁊
Q singłis lege auctoritate atq rõe respondeat
dignis expon̾e. Nec me tantȩ beatitudo tua¬
credat ineptiȩ. ut ñ inspitiã qͣntis ⁊ ꝙͥ inungñ¬
tibꝰ uoluminibꝰ opꝰ sit ut possint ista dissolui.
u̾ũ ħego fieri ñ expecto. La .ii. multiplitit᷑ sc̃m̃
esse ñ dubito. s breuit᷑ ꝑ stricte atq sũmatĩ.
⁊ opimione᷑ rogo cꝰlibet ħesis poni. ⁊ ꝗͥ. otͣ te-¬
neat eccł̃ia catholica qntũ instruotioni satiᷤᷤ
ẽ subdiut uelut qͦda erõibꝰ ꝯcepto cõmonito¬
rio siꝗ aliꝗͣ obiectionẽ aut ꝯuinctionẽ ubiꝰ.
pleniꝰ. ac planiꝰ nosse uoluerit ad opulenta ⁊
magnifica uolumina tnsmittat᷑. qͥbꝰ adiu̾sis

Expanded text:
tis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecclesiam senserint, sentiant de fide, de trinitatomnia omnino, quibus a ueritate dissentiunt, quae etiamen rebaptizet ecclesia. qualiter suscipiat uenientes et quid singulis lege, auctoritate atque ratione respondeat, digneris exponere. Nec me tantae tua beatitudo credat ineptiae, ut non insplciam, quantis et quam ingentibus uoluminibus opus sit, ut possint ista dissolui. uerum hoc ego fieri non expeto; id enim multipliciter factum esse non dubito; sed breuiter, perstricte atque summatim et opiniones rogo cuiuslibet haeresis poni et, quid contra teneat ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi, ut uelut quodam ex omnibus concepto commonitorio, si quis aliquam obiectionem aut conuictionem uberius, plenius ac planius nosse uoluerit, ad opulenta et magnifica uolumina transmittatur, quibus a diuersis
Abbreviated transcription (Latin):
De fundo autͣ uiri spectabilis nob̃q carissimi
⁊adipsum scripsi. Quas litteras cũ legerit xp̃i¬
ana benignitas tua : peto ut eas apuã memo¬
ratũ iurũ tua intercessione aduiuare. digne¬
ris. Misi aut̃ cũ illo etiã hominẽ eccłȩ: ne ad
tuã sc̃itatẽ difficilis ei eẽt accessus. Non enim
parũ de illo sollicitꝰ sũ. aqua me sollicitudine
dns ut spero ꝑ tuȩ caritatis instanciã libera¬
bit. Peto etiã mͥ rescribere:. ñ graueris quẽ ad
modu sit infide catholica ille. theodosius. ꝑ que
manichei ñ nulli sunt ꝓditi. ⁊ipsi quos ab eo ꝓ¬
rim. Bõ uiuas.

Expanded text:
de fundo autem uiri spectabilis nobisque carissimde fundo autem uiri spectabilis nobisque carissimptatus est, etiam ad ipsum scripsi. quas litteras cum legerit Christiana benignitas tua. peto, ut eas apud memoratum uirum tua intercessione adiuuare digneris. misi autem cum illo etiam hominem ecclesiae, ne ad tuam sanctitatem difficilis ei esset accessus; non enim parum de illo sollicitus sum, a qua me sollicitudine dominus, ut spero, per tuae caritatis instantiam liberabit. peto etiam mihi rescribere non graueris. quem ad modum sit in fide catholica ille Theodosius. per quem Manichaei nonnulli sunt proditi, et ipsi, quos ab eo prorim. deo uiuas.
Abbreviated transcription (Latin):
bo id uellent faccre. qđ ame petis. quantũ tam̃
inter se differant de numero interim sect&ꝵ
uides qđ utiq ñ euenisset nisi aliud um eoꝵ ui¬
deret᷑ esse hertsis. ⁊ aliud alteri. Neq enĩ putan¬
du est aliquas ignorasse epiphaniũ. eũ eophilas
dicere deb̃cmꝰ latuisse. plurimas. si tã plures eẽt
questione ubi disceptat᷑ ꝗd sit heresis. ñ ide
uidebat᷑ ambob. ⁊ reuera hoc diffinire om̃ino
difficele est. ideo cauendu cũ om̃s in numero
redigere conam᷑. ne. p̃termittamꝰ aliquas quã¬
uis hereses sint. aut annumeremꝰ aliquas eũ
hereses nonsint. Uide gͦ ne. librũ sc̃ĩ epiphamĩ
tͥ mittere debeã. Ipsum enim arbitror philastͥo
doctius hinc locutũ. qui possit apd̃ cartagine
in latinã linguã uerti. facilius atq c̃modus ut
pocius prestes nob̃ qđ qͦris anobis ꝑ latorẽ
multũ c̃mendo. Subdiaconꝰ eniẽ d nrͣa diocesi.

Expanded text:
bo id vellent facere quod a me petis, quantum tamen bo id vellent facere quod a me petis, quantum tamen inter se differant de numero interim sectarum, vides: quod utique non evenisset, nisi aliud uni eorum videretur esse haeresis, et aliud alteri. Neque enim putandum est aliquas ignorasse Epiphanium quas noverat Pdicere deberemus latuisse plurimas, si tamen plures essquaestione, ubi disceptatur quid sit haeresis, non idem uidebatur ambobus. et re uera hoc omnino definire difficile est et ideo cauendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamuis haereses sint, aut adnumeremus aliquas, cum haereses non siut. uide ergo, ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam; ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum. qui possit apud Carthaginem in Latinam linguam uerti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. Perlatorem multum commendo. subdiaconus est de nostra dioecesi,
Abbreviated transcription (Latin):
plice ⁊ multiplice p̃ce ᷤᷤ ⁊ mec̃ inꝑitoꝵ classes as¬
ciscẽ. s malin iã gaudẽ dictantẽ ꝗͣ adhuc occu-¬
pare legentẽ.
ilectissimo filio & ẽdiacono. qđ uuldeo. augusti¬
nꝰ epͣc. Acceptis litteris caritatis tuȩ. ubi ame. ar¬
dentissimo studio postulasti. ut de om̃ib heresi
pullulauerunt. aliquid breuit scriberẽ: quãsit
hoc difficele continuo reꝑta occasione: rescripsi
ꝑfiliũ meũ hypomensiũ primariũ philocału.
alor aut etiã ista oblata est quã nͨ rescribo. &
breuit̃ difficultatẽ oꝑis eiꝰ ostendo. Philastri¬
us quidã brixiensis ep̃c. quẽ cũ sc̃o ambro¬
sio mediolam etiã ipse uidi. scripsit huic
librũ. nec illas hereses pͣtermittens. qͣ in po¬
pulo iudeo fuerant ante dm̃i aduentũ. eas
xxuiii. scripsit hinc et̾iã greciȩ ep̃c ciprꝰ epi
phaniꝰ in doctrina chatholicȩ fidei lauda¬
bilit᷑ diffamatꝰ. Sed ipse utriusq trͣporis
hereses colligens. laxxx complexus ẽ. Cũ gͦ am¬

Expanded text:
plices ac multiplices preces et mecum inperitorum classes adsciscere, sed malui iam gaudere dictantem quam adhuc occupare legentem. CCXXII. DELECTISSIMO FILIO ET CONDIACONO QVODVULTDEO AUGUSTINUS. Acceptis litteris caritatis tuae, ubi a me ardentissimo studio postulasti, ut de omnibus haeresus eius doctrinam pullulauerunt, aliquid breuiter scriberem, quam sit hoc difficile, continuo reperta occasione rescripsi per filium meum Hipponiensium primarium Philocalum. mox autem etiam ista oblata est, qua nunc rescribo et breuiter difficultatem operis eius ostendo. Philastrius quidam, Brixensis episcopus, quem cum sancto Ambrosio Mediolani etiam ipse uidi, scripsit hinc librum nec illas haereses praetermittens, quae in populo Iudaeo fuerunt ante domini aduentum, easque XXphanius in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus; sed ipse utriusque temporis haereses colligens, LXXX. complexus est. Cum ergo am
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ utrũ iã deberẽ opꝰ ipsũ aggredi⁊ inde tͥ
aliquid mittere. ubi eͣsiderares tanto esse
difficilius. quanto uis effici breuius. Sed ne
hoc quia potui talib curis suꝑuenientib
impeditꝰ. aquib om̃ino dissimulare ñ possẽ
Na me & ab eo qđ habebã in manib auer¬
terunt. N oc aut̃ est uͥ respondeo libriiulia¬
ni quos octo edidit pꝰillos quatuor quib an¬
te respondi. Hoc enĩ cũ romȩ accepiss. fra
lyptꝰ ñdu om̃s descripserat. cũ oblata occa¬
sione noluit p̃terire. ꝑquã mͥ quinq tͥns¬
misit. ꝓmittens alias tres cito missurũ:
multũ instans ne respondere differrem.
suiꝰ instancia coactus sum. remissius agert
quã ageb̾a. ut oꝑi utq ñ deessem umi die¬

Expanded text:
rem. utrum iam deberem opus ipsum adgredi et inde tibi rem. utrum iam deberem opus ipsum adgredi et inde tibi aliquid mittere. ubi considerares tanto esse difficilius, quanto uis effici breuius. sed ne hoc quidem potui talibus curis superuenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem; nam me et ab eo, quod habebam in manibus. auerterunt. Hoc autem est, ubi respondeo libris IuJiani. quos octo edidit post illos quattuor, quibus ante respondi. hoc enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit promittens alios tres cito esse missurum et multum instans, ne respondere differrem. cuius instantia coactus sum remissius agere, quod agebam, ut operi utrique non deessem uni die
Abbreviated transcription (Latin):
sołu cunctis uolentib᷑ pandẽ. uerũ ⁊̃ nolentibꝰ
ut int̾ire ñ pigeat ꝑsuade occupationi reue¬
rentie tuȩ multiloqͥo suꝑfluo morã ñ faciã
s desid̾m obsecrationis meȩ b̾uit᷑ indicabo.
Non nullos inclero huict ⁊̃ amplissime cuitta-¬
tis esse ꝑitos exme ipso conitio. ⁊ qͣntũ unu̾so
illi ordim ꝓfut᷑um sit qͦ expecto osid̾ationi
sciͣtatis tuȩ discutiendu offero. Puilegio nãq
cunctoꝵ qͥ ħ de sp̃italibꝰ tuis laboribꝰ ꝓment᷑.

Expanded text:
solum cunctis uolentibus pandere, uerum etiam nolentibus, ut introire non pigeat, persuadere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciam. sed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio et. quantum uniuerso illi ordini profuturum sit. quod expeto. considerationi sanctitatis tuae discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum,
Abbreviated transcription (Latin):
eade breuit̾ recordat᷑. ⁊ õ pendio ignar instruit᷑
ut nou̾it ꝗͥ teneat. ꝗ deuiter. ꝗ ab u̾set᷑ ne faciat.
qͥd ut faciat asseqͣtꝰ. fortassis aũ si tñ qͤ arbitror
uerũ ẽ. ⁊̃ adũs calumantiũ malignas m̃tes ⁊ do¬
losa labia opꝰ ħ paruy int̾ cęt̾a mirifica testimonio
coronȩ tuȩ ñ deerit ut qͥbꝰ patet campꝰ caliman¬
d̾i. ꝓ fusior ualidis ⁊ exoi parte delusis fid̃i limi¬
tiformi iaculo repente ꝓstrati. morticinos sp̃s
ñ audeãt anhelare. Uideo ꝗͣ on̾osus existã meliora
cogitanti ⁊ disponenti maiora sc̃o seni. ĩoq ꝑ il

Expanded text:
eadem breuiter recordatur et compendio ignarus- instruitur, ut nouerit, quid teneat, quid euitet, quid auersetur. ne faciat. quid. ut faciat, adsequatur. fortassis autem, si tamen, quod arbitror. uerum est. etiam aduersus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc paruum inter cetera magnifica testimonio coronae tuae non deerit, ut, quibus patet campus calumniandi profusior, ualidis et ex omni parte conclusis fidei limitiformi iaculo repente prostrati morticinos spiritus non audeant anhelare. Video, quam onerosus existam meliora cogitanti et disponenti maiora sancto seni et querel
Abbreviated transcription (Latin):
cerct᷑. Agebã uero rẽ plurimũ necessariã.
Nã retractabã opuscula mea. & siquid in eiꝰ
me offenderet uel alios posset offendere:
partĩ rep̃hendendo. partĩ defendendo qđ
legi poss & deberet oꝑabar. Et duo tã uolu¬
mina absoluerã retractatis om̃ib libris meiᷤᷤ
cognoui. Restabant epłȩ de inde. tractatꝰ
pꝑlares. quos g̾ci omelias uocant. Tplurimaᷤᷤ
iã epistolar legebã. s: adhuc nichil inde dicta¬
uerã. cũ nec etiã isti iuliani libri occupare
ceperunt. quox ñ iã quarto respondere cepi.

Expanded text:
ceretur. agebam uero rem plurimum necessariam; nam retractabam opuscula mea et. si quid in eis me offenderet uel alios posset offendere, partim reprehendendo partim defendendo, quod legi posset et deberet, operabar. et duo iam uolumina absolueram retractatis omnibus libris meis,duos esse cognoui: restabant epistulae, deinde tractatus populares, quas Graeci homilias uocant. et plurimas iam epistularum legeram, sed adhuc nihil inde dictaueram. cum me etiam isti Iuliani libii occupare coeperunt, quorum nunc quarto respondere i
Abbreviated transcription (Latin):
qũo qui eũ genuit eiꝰ matrẽ fr̃ĩs defuncti
c̃iugẽ durerat. Item ubi dixi lutauꝰ ad ip
ꝓpħam dic̾e debui. nr putaret᷑ iłt fuisse
homo cũ alt fucrit quã uis⁊ ipse ħuorarr¬
t᷑. łł oc opꝰ sic incipit. Intͣ om̃s diuinas auc¬
LIBRITRES.
Ntrib libris contͣ epłam parmeni do¬
natistarũ cartaginensis ep̃i successorisq
donati questio magna u̾sat᷑ ⁊ soluit᷑ utrũ
munitate. ⁊ eoxłe cͣmunione sacramen¬
toꝵ mali cͣtaminent bonos. ⁊ quẽ ad mo¬
du non contaminent disputat᷑. ꝓptͣra
lumpniando scisma fecerunt. Inquoꝵ
sis. illud qd̃ dixi ut ex se ipso qͥsq auferat
malum ñ sic intelligendu esse. ẜ sic pocuis

Expanded text:
 qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsprophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas aucLIBRI TRES. In quibusdam libris contra epistulam Parmeniani, Donatistarum Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua uersatur et soluitur, utrum in unitate eorundem communione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent disputatur propterlumniando scisma fecerunt. In quorum sis ; illud quod dixi, Ut ex seipso quisque auferat malum , non sic esse intelligendum, sed sic poti
Abbreviated transcription (Latin):
Quando gͦ id̃ explicauero. quarto q̃ respon¬
deo. si tres ñ subuerterunt dispono si dñs uo¬
luerit. ⁊ qđ possis incipere simul agens. utrũ
q: scilicet ⁊ hoc ⁊ illud de tractacione scilicet¬
opusculoꝵ me& nocturnis & diurnis tempo¬
rib insingula distributis. Noc ideo insinua¬
ui scitati tue. ut quantũ tibi desideriũ est
sumendi qđ possis. tanto flagrancius ad no
michi poscas adiutoriũ. quo seruiã laudabi¬
li studio tuo. atq utilitati eoꝵ quib id existi¬
mas ꝓfuturũ. Dñe sincerit᷑ dilectissime frͣ
peto ne pigeat aduuare. Non enim possum̃
necessitates hominũ eiꝰmodi descrere: qui

Expanded text:
quando ergo id explicauero quintoque respondero, si tres non superuenerint, dispono, si dominus uoluerit, et, quod poscis, incipere simul agens utrumque et hoc scilicet et illud de retractatione opusculorum meorum nocturnis et diurnis temporibus in singula distributis. vi Sanctitati tuae, ut quantum tibi desiderium est sumendi quod poscis, tanto flagrantius a Domino mihi poscas a adjutorium, quo serviam laudabili studio tuo, atque utilitati eorum quibus id existimas profuturum, domine sinceriter dilectissime frater. peto ne pigeat adjuvare. Non enim possumus necessitates hominum ejusmodi deserere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
benłu putaui. De adulterims c̃iugiis lib̾ uͦ
cripsi duos libros de ad ulterins con¬
iugiis quantũ potui scđm scripturas
cupiens soluere difficillimã questionẽ
Qđ utrũ enodatissime fecerim nescio. imino
uͦñ me ꝑuenisse. ad huiꝰ rri ꝑfectionẽ sentio
quã uis multos sinꝰ eiꝰ aꝑuerim qd iudicare
poterit quisquis intelligrnt᷑ legit. huius
oꝑis pͥmꝰ lib̾sic incipit. ł rima questioẽ fr̃
dilectissime pollenti. Scds aũ sic. Ad ea qͦ
legis & pphetarũ libri duo.
N terea lib̾ qͥd̃a cuiꝰda heretici siue marci¬
onistȩ. siue cuiꝰlib eox quoꝵ error opinat᷑
qd̾ istũ mundu ds ñfecerit. nec ds̾ legiꝰ qͣda

Expanded text:
DE ADVLTERINIS CONIVGIIS LIBRI II. cripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea, quae LEGIS ET PROPHETARVM LIBRI DVO. Interea liber quidam cuiusdam heretici siue Marcionistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
gulis ddent᷑. me nescire ꝓfessus sum uerũtam̃
rta renatꝰ monachus misit. Quib ego lectis res.¬
ponsione mea u᷑u reddidi. unũ adrenatũ mo¬
nachũ. alterũ ad pb̃rm petrũ. duos ad eunde
uictorẽ. S adpetrũ licet babeat libri plixita¬
tẽ: tam̃ epła est. quã nolui atͥb cetrris separari.
Inhis aũ om̃ib in qͥb multa necessaria dissit
runt᷑ defendi de origine animax qͥ singulis
hominib dant᷑. cunctacionẽ meã: multos
errores atq prauitates p̃sumptiones ciꝰ osten¬
di. Quẽ tam̃ uiuenẽ non pͣppert detestanłu.
s adhuc docenłu quanta potui lenitate tͣc¬
taui ⁊ ab eo rescripta correptionis huiꝰ accepi.
huiꝰ oꝑis liber ad renatũ sic incip̃. Sincerita¬
tẽ tuã erganos. Ad petrũ aũsic. d̾no dilectis

Expanded text:
gulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen rea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitatem, tamen epistula est, quam nolui a tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa neceruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam, et multos errores atque pravitates praesumptionis ejus ostendi. Quem tamen juvenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractavi, et ab eo rescripta correctionis ejus accepi. Hujus operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos. Ad Petrum autem sic: Domino dilectis
Abbreviated transcription (Latin):
uod petis sepissime. atq inłuticiam.¬
stantissime scẽ fili qđuulds ut de he¬
resib aliquid scribã dignũ lectione cupienti¬
um dogiata deuitare c̃traria fidei xp̃iane.
xp̃iami nominis obumbracione fallencia. sciã
longeme ołi ante quã peteres facere cogitasse. atq
fuisse facturũ. nisi diligent᷑ cogitans. quale
quantũq idesset ultͣ iures measẽe senti¬
rẽ: S qũo fatror nullũ mͥ ut te institisse pos¬
cendo. in ipsa tã molesta instancia tua etiã tu¬
ũ nom̃ attendi ⁊ dixi aggrediar & faciã quod
uult d̃s. Noc enim dm uelle: ẽfido sime: ad huiꝰ
oꝑis tediũ misericordi fauore ꝑdircit. ut ꝑ
ministeriũ linguȩ meȩ tanta huiꝰ rei difsi¬
cultas aut ostendat᷑ tantũm aut ipso etiam
plenius adiuuante tollat᷑. Quox duoꝵ. qđ pͥ¬
ore loco posui iã dm̃ ẽ. ut aĩa uoluo ac re¬
uoluo. ⁊ quada medita cione c̃tucor. Q d
aut̃ postea dixi nͣme accepisse c̃fiteor. & utrũ

Expanded text:
uod petis saepissime atque instantissime, sancte fili Quodvultdeus, ut de haeresibus aliquid scribam dignum lectione cupientium dogmata devitare contraria fidei christianae, et christiani nominis obumbratione fallentia; scias me olim longe antequam peteres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, nisi diligenter considerans quale quantumque id esset, ultra vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur tantummodo, aut ipso etiam plenius adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore loco posui, jam diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum
Abbreviated transcription (Latin):
du tantũ int̾ hec ⁊ illud quid distet in¬
telligamꝰ. Itẽ qđ dixi nemini dubiũ est
om̃s homines aut stultos esse aut sapien¬
tes potͣ uideri esst ẽtrarium illi qđ legit᷑
in libro tercio de libero arbitrio. quasi
onẽ. Intuebar quippe ⁊ paruulos quos
licet c̃fittam̃ trahere originale peccatũ
tam̃ nec sapientes nec stultos possumꝰ
ꝓpe dicert ñdum utenes libero arbitͥo¬
seu bene seu male. Nunc aut̃. ut sapien

Expanded text:
dum tamen inter haec et illud quid distet indum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi onem. Intuebar quippe etiam parvulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere, nondum utentes libero arbitseu bene seu male. Nunc autem aut sapien
Abbreviated transcription (Latin):
corport: corruptibili quo anima grauat᷑
spe. non dum infutura in corruptione
clarescit. s utrũ ad contemplanda cor¬
dis oculis ueritate. sicut dictũ est facie
ad faciem nichil ex hoc minus habeat
non hic locus est disputando requirer
Item qđ dixi. nam scirt magna. ł alibi.¬
⁊ honesta ł ⁊̃ diuina beatissimum est. ad
cande beatitudinẽ referre debemus. In
hac uita quantũcũq id sciat᷑. ñdu bea¬
tissimum est. quia in corporalit longrẽ
amplius qđ inde naͣscit᷑:⁊ qđ dixi multũ
interesse utrũ aliquid mentis certa ra¬
cione teneat᷑ qđ scirt dicimꝰ anfamał
litteris credendu posteris utilit̾ ẽ m̃det̃
qd c̃dimꝰ auctitati ñ sic accipiendu est ut
in sermone usitato rruertam nos dicerr
scire qđ idoneis testib credimꝰ ꝓpe quip¬
pc cũ loquimͣ id solum scirt dicimꝰ qđ men¬
tis firma racione c̃prehendimꝰ Cũ uerolo¬
quim᷑ uerbis c̃suctudini aptiorib sicut¬
sensib & qđ fide dignis credimꝰ testib

Expanded text:
 corruptibili, quo anima grauatur, spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum etissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, d credimus, auctoritati: non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore vereamur nos dicere scire quod idoneis testibus credimus; proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus quod mentis firma ratione comprehendimus. Cum vero loquimur verbis consuetudini aptioribusensibus et quod fide dignis credimus testibus,
Abbreviated transcription (Latin):
madicat᷑. Octaua utrum ꝑseanina
mourat᷑. Nona utrum corporis sen¬
Ib ꝑcipi ueritas possit. Inqua i llu
qđ alrxi omne: quod corporros sens
attingit. quod & sensibile dicitur
sine ulla intermissione temporis a¬
libi commutat᷑. sint dubio uxrum
quidem non est incorporib resur¬
rectionis incorruptibilib. s nunc
ea nullus nr̃i corporis sensus attin¬
git. nisi forte diuinitus talt aliqͥa
rrurlet᷑. Derima est. utrum corpus
adeo sit. Undecima. quare xp̃c de
femina natus est. Ouoderima loco
ubi titulus est. sentencia ciu̾dam
sapientis non est mea. s quia ꝑ me
in notuit quibusdam fratrib qui
tunc ista ame diligentissimt colli¬
gebant. & placuit eis. inter nr̃am
cam scriberr uoluerunt. Est aut̃
ciuusdam forte cartaginensis qui

Expanded text:
ma dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas poquod dixi, Omne quod corporeus sensus attingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio verum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus; sed nunc ea nullus nostri corporis sensus attingit, nisi forte divinitus tale aliquid reveletur. Decima, utrum corpus a Deo sit. Undecima, quare Christus de femina natus sit. Duodecima, loco ubi titulus est, Sententia cujusdam sapientis; non est mea: sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc a me ista diligentissime colligebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere voluerunt. Est autem cujusdam Fontei Carthaginensis
Abbreviated transcription (Latin):
ppło qđ fuiss oblatũ maledica responsio¬
ne ubicũq poterat lacerabat. asserens fi.¬
eri non oportere: ł uic responli iuben¬
tib frib ⁊ uocat᷑ hic liber cont̾ hylarũ
Nic liber sic incipit. Quid dirunt menti

Expanded text:
populo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensiopopulo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum. Hic liber sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
IIBERANAS
iber de nat᷑a boni adu̾sus mani¬
cheos est. Ubi ostendit᷑ nat᷑am inc̃muta¬
bilem dm ẽẽ ac summũ bonũ. atq ab illo
esse cetrras naturas siue spiritales sue cor¬
porales. atq om̃s in quantũ nat᷑e sunt
bonas esse. Et quid ł unde sit mału:
quanta mala manichei ponant innata
bom. ⁊ quanta bom᷑ innat᷑a mali. quas
nichei electos. s ex eis quos audito¬
res uocant quẽ ñ facie quiđe nourrã
seripsit adint uelut amicꝰ honorifice
obuirgans qđ obpugnarẽ litteriᷤ illa
heresim.⁊ admonens ne facerẽ. atq: ad
eã sectanda pocius crhortans cũ eiꝰ defensio¬
nẽ ⁊ fidei rep̃hensiont̃ catholice hiuc respũ¬
di. S quia ineiusde opꝰculi capite ñ posui
quis cui scriberet ñ in epłis meiss mlibris
laicus catholicus nescio unde adu̾sumdĩ
ministros ut fieri assolet irritatꝰ morem
qui t ẽt aput cartaginẽ ceꝑat. ut ymni
ante altare dicerent᷑ dt psalmox librosi¬
ue ante oblacionẽ. siut cũ distribueret᷑

Expanded text:
IBER VNVS. Liber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas nichei electos, sed ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eius defensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in laicus catbolicus, nescio unde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem, qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribueretur
Abbreviated transcription (Latin):
Questionũ libri uiixxx¬
ode tẽpore scripsi libros qͣstion
de libris cisde diuinis uii. qͦs ideo¬
sic appellari uolui. quia qͥ ibi disputant
magͣ qͣrenda ꝓposui. ꝗͣm qͣsita dissolui. qͣ muis
multa plura ĩ eis mͥindeant᷑ ita ꝑtractata : ex soluta
alia qͥ mag̃ urgebant animũ intendimꝰ. Iniͦ
iacob inaqua ut inconceptu posite oues eaᷤ
uiderent cũ biberent. ⁊ uarios fetꝰ parerẽt
ñ bene a nob exposita est causa. cur iterũ
c̃cipientib ñ poneret. idẽ cũ alios fetꝰ c̃ciꝑ¬
ent. s in pͥore c̃ceptu. Nã questioniᷤ alt̾uiser¬
posicio uͥ qͣrit᷑ cur dixerit socero suoiacob.¬

Expanded text:
LIBRI VII. Eodem tempore scripsi etiam libros quaestionum de libris eisdem diuinis septem, quos ideo appellare sic uolui, quia, quae ibi disputantur, magis quaerenda proposui quam quaesita dissolui, quamuis multo plura in eis mihi uideantur ita pertractata, ut alia quae magis urgebant animum intendimus. In pquas ponebat Jacob in aqua, ut in conceptu positae oves eas viderent cum biberent, et varios fetus parerent ; non bene a nobis exposita est causa cur iterum concipientibus non ponebat, id est, cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaestionis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob