comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ossit eẽ totiꝰ diuinȩ cognitionis. ut totiꝰ diui¬
po bonitatis: sic̃ nec omnipotentiȩ. Ducunt
namq ꝑinconuenienti. ereaturã etiam hocmͦ
parisi eati ereatori: ut ab ipso tantã seientiam
habeat. quantã & ipse creator: xiii. Lui. ooi¬

Expanded text:
possit esse totius divinae cognitionis, vel totius divipossit esse totius divinae cognitionis, vel totius divinae bonitatis, sicut nec omnipotentiae. Ducunt namque pro inconvenienti, creaturam etiam hoc modo parificari Creatori, ut ab ipso tantam scientiam habeat quantam et ipse Creator. CAPUT XIII
Abbreviated transcription (Latin):
utͥusq salutẽ. Etate itaq ꝓficiebat: sic̃ carnis
ẽ ȩtatis increm̃ta susciꝑe. Porro iuxta qͦd ȩtati
ꝓficiebat. dona gr̃ȩ quȩ sibi inerant & sapien¬
tiȩ magis ac magis patefaciebat hominib p̃o
erat sapientiȩ & gr̃a ꝓficere ñ in se. s in aliis ap̃
dm̃ ꝙ homines: idest ad honorẽ dĩ ꝙ salutem
hominũ. In se autẽ nequaꝗͣ ꝑ interualla tẽpoꝵ
ꝓficiebat sapientia uł gr̃a: qͥ ab hora concepti¬
onis plenꝰ fuit gr̃ẽ ꝙ ueritatis. ¶ Nota doctore
commnunit᷑ affirmare. animã xp̃i uͥ uerbo dei
untta ẽ. tm̃ sapientiȩ & bonitatis suscepisse:
quantũ possibile fuit creaturã susciꝑe. In ea
iensuã M ulti gͦ asserunt ut aleuiꝰ mnelibro
ore tiilte. ad narolũ amim̃a xp̃i danta scientiã
de omnib habere. quantã diunitas ipsa hau¬
bet tta sealic& qͦd diunitas a se ñ ab alio sapi¬
ons ẽ ꝑ naturã: anima uͦ xp̃i a diuinitate ꝑ
gãsi Aluis uͦ ñ uedet. qͦd aliqua ereatura capar

Expanded text:
salutem. Aetate itaque proficiebat, sicut carnis est, aetatis incrementa suscipere. Porro juxta quod aetate proficiebat, dona gratiae quae sibi inerant, et sapientiae magis ac magis patefaciebat hominibus, quod erat sapientia et gratia proficere, non in se, sed in aliis, apud Deum et homines, id est ad honorem Dei et salutem hominum. In se autem nequaquam per intervalla temporum proficiebat sapientia vel gratia, qui ab hora conceptionis plenus fuit gratiae et veritatis. Nota doctores communiter affirmare animam Christi ubi Verbo Dei unita est, tantum sapientiae et bonitatis suscepisse, quantum possibile fuit creaturam suscipere. In emensuram . Multi ergo asserunt, ut Alcuinus in libro De Trinitate ad Carolum, animam Christi tantam scientiam de omnibus habere, quantam divinitas ipsa habet; ita scilicet, quod divinitas a se, non ab alio sapiens est per naturam, anima vero Christi a divinitate per gratiam. Aliis vero non videtur, quod aliqua creatura capax
Abbreviated transcription (Latin):
dlpsione ad congregationẽ nũqũa uenit᷑ quȩ
a pamnittenda peccata accipit sp̃m scm̃. Qͥeuq¬
aitẽ in seismaticis uł hereticis congregatiõib
ił potiꝰ segregationib baptizant᷑. quãuis non
sitienatꝰ spu tam quã ismaheli similes qͥ
sudm carne natus ẽ abrahȩ ñ scd̃m ysaat qui

Expanded text:
sione ad congregationem, nunquam venitur: quae ad remittenda peccata accipit Spiritum autem in schismaticis vel haereticis congregationibus vel potius segregationibus baptizantur, quamvis non sint renati Spiritu tanquam Ismaeli similes, qui secundum carnem natus est Abrahae , non secundum Isaac, qui
Abbreviated transcription (Latin):
diũe dicente ꝓpha. Tollat᷑ impuis ne uideat
glam dei. Cum uenissent gͦ qͥ circa unde¬
cimã horã uenerant: acceꝑunt singulos¬
om̃s iusti simul accepturi sint: tam̃ qͥa alii
accipient pꝰ uña horam. alii pꝰ multas: illi
dicunt᷑ pͥores acciꝑe: qͥ pꝰ modicũ temporis
accipient. Itaq nouissimi in labore erunt
pͥmi in p̃mio: ꝙ pͥmi in labore. nouissimi
in p̾mio. Et qͥa denariꝰ ille uitta ecerna est:
equales erunt in illa mercede. pͥmi sieut
abel. noe. tamqu̾a pͥma uel tercia hora.
uocati ad regnũ: & nouissuni qͥ ab aduen¬
tu corporeo dñi qͣsi in undecima hora sine
aliqua tarditate ꝑueniunt. Meritoꝵ qͥdẽ
diũsitate ful geunt. aliꝰ magis aliꝰ minuea
oq patsamilias ꝓmisit se daturã singillo
as ued dere cepit: qͥ ad paradisi requiem pleli
tronẽ ꝙͣ. pettũ ꝑduxit. Q latro & si ꝑ et

Expanded text:
dinem, dicente propheta: Tollatur impius ne videat dinem, dicente propheta: Tollatur impius ne videat gloriam Dei . Cum venissent ergo qui circa undecimam horausti simul accepturi sint, tamen quia alii accipient post unam horam, alii post multas; illi dicuntur priores accipere, qui post modicum temporis accipient. Itaque novissimi in labore, erunt primi in praemio; et primi in labore, novissimi in praemio. Et quia denarius ille vita aeterna est, aequales erunt in illa mercede primi, sicut Abel, Noe, tanquam prima vel tertia hora vocati ad regnum, et novissimi, qui ab adventu corporeo Domini quasi in undecima hora sine aliqua tarditate perveniunt. Meritorum quidem sitate fulgebunt, alius magis, alius minus, ideoque paterfamilias promisit se daturum singulis quod as reddere coepit; qui ad paradisi requiem prius latronem quam Petrum perduxit. Qui latro et si per
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ itaq pͥmȩ horȩ ẽẽ oꝑarios. samuelem.
& iheremiã: & ioħem baptistam. Tertiȩ illoᷤ
qͥ a pub̃tate dõ seruire ceꝑint: sextȩ qͥ a ma¬
tura ętate: nonȩ qͥ iam declinante ȩtate ad¬
senium: undecimȩ qͥ ultima senectute Tor-¬
pentes gͦ usq ad ultimã etatẽ recte incre¬
pant᷑ de otio: ut uł in ultimis resipiscant:
Nullus quippe conduxit tales. licet eis ui¬
as uitȩ p̾dicaret: qͥa solius dĩ ẽ intꝰ docere:
cui ñdum obedierunt. Cũ sero autẽ factum
eẽt dicit dñs uineȩ ꝓcuratori suo: hoc ẽ uẽl
pat̾ dicit filio. uel filiꝰ sp̃m scõ. Uoca oꝑari
os ꝙ redde illis merceđe: incipiens a nouis¬
simis usq ad pͥmos. Considera qͥa sero. ñ a¬
lio mane reddit mercedẽ. Ergo adhuc stan¬
te scło isto. iudiciũ erit ꝓpter duas rationes:
pͥmũ qͥa uentura beatitudo ẽ. merces iusti¬
ciȩ: deinde ne peccatores uideant beatitu¬

Expanded text:
Videtur itaque primae horae operarios esse, Samuelem Videtur itaque primae horae operarios esse, Samuelem et Jeremiam et Joannem Baptistam. Tertiae illos,  a pubertate Deo servire coeperunt; sextae, qui a matura aetate; nonae qui jam declinante aetate adsenium; undecimae qui ultima senectute. Torpentes ergo usque ad ultimam aetatem recte increpantur de otio, ut vel in ultimis resipiscant. Nullus quippe conduxit tales, licet eis vias vitae praedicaret, quia solius Dei est intus docere cui nondum obedierunt. « Cum sero autem factum et, dicit Dominus vineae procuratori suo, » hoc est, vel Pater dicit Filio, os, et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Considera quia sero, non alio mane reddit mercedem. Ergo adhuc stante saeculo isto, judicium erit propter duas rationes. Primum, quia ventura beatitudo est merces justitiae; deinde, ne peccatores videant beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Ut qͥd seruus accipiens minã a dño suo
audiit serue nequa÷ & ut qͥd missus ẽ in
tenebras: Qͥa nichil lucratus ẽ de ea. Si gͦ
ille ñ erit impunis in die iudicii. qͥ otiosuᷤ
stetit in foro: qͥd faciet peccator & mña suam
ꝑdens: Iterũ autẽ exiit circa sextã & nonam
⁊ horam: & fecit similit̾. Circa uudecimã il exi
it: et inuenit alios stantes & dicit illis. Qa
hic statis tota die otiosiꝰ Dicunt ei. Qla nemo
nos conduxit. Dicit illis. Ite o uos in uine¬
am P rima hora uolunt ad a misũ in uineam.
Sexta ab abraham usq ad moysen: qnͣdo lex
data ẽ. Nona moysen & ꝓphas: undecima a¬
postolos. ꝙ gentiũ ppłm qͥ pͥus tota die stabat
Hoc fae ꝙ uiues: s gentes nemo conduxit:
Debitũ namq erat ꝑ orbẽ terrars euangłm
p̾dicari: ꝙ gentes fidei iustificatione salua¬
ri. Aliter. O ane ẽ pueritia: tercia ad olescen¬
tia: ꝓficiscens in altum qͣsi sol. Sexta uiuen¬
tus: nona senectus: undecima decrepita ȩta

Expanded text:
Utquid servus, accipiens mnam a domino suo, audivit: « Serve nequam ; » et utquid missus est in carcerem? quia nihil lucratus est de ea. Si ergo ille non erit impunis in die judicii qui otiosus stetit in foro, quid faciet peccator, et mnam suam perdens? « Iterum autem exiit circa sextam horam, et nonam, et fecit similiter. Circa illis: Quid hic statis tota die otiosi? Dicunt ei: Quia nemo nos conduxit. Dicit illis: Ite et vos in vineam. Prima hora volunt Adam missum in vineam, Sexta ab Abraham usque ad Moysen, quando lex data est. Nona, Moysen et prophetas. Undecima, apostolos et gentium populum, qui prius tota die stabat Hoc fac, et vives , sed gentes nemo conduxit. Debitum namque erat per orbem terrarum Evangelium praedicari, et gentes fidei justificatione salvari. Aliter: Mane est pueritia. Tertia, adolescentia proficiscens in altum quasi sol. Sexta juventus. Nona, senectus. Undecima, decrepita aetas.
Abbreviated transcription (Latin):
utero nomio. Aduena qͥ tecũ morat᷑ ascendet
suꝑ te: ille erit in caput. & tu eris in caud̾a
Qđ tam̃ multi tam nouissimi ꝗͣ pͥmi repro¬
bent᷑: terribili sententia subdit᷑ Multi enim
sc̃ uocati ad fidem: pauci uͦ electi ad fidem¬

Expanded text:
uteronomio. Advena qui tecum moratur, ascendet uteronomio. Advena qui tecum moratur, ascendet super te, ille erit in caput, et tu eris in caudam . Quod tamen multi, tam novissimi quam primi, reprobentur, terribili sententia subditur: Multi enim sunt vocati ad fidem, pauci vero electi ad re
Abbreviated transcription (Latin):
scło nemo nouissimꝰ dicit᷑. nemo pͥmus. Mul¬
ti enĩ sunt uocati: panci uͦ electi. Hoc ñ ad
suꝑiores scõs s ad gentes ꝑtinet: qͥa plures
ad fid̾e ueniunt. plures eccł̃iȩ parietes ĩplent:
s ad regnũ pauei ꝑducunt᷑. Aliter. Nonnulli
ꝑ pͥmos intelligunt. ñsolũ bonos: s & qͦsda
qui ceperunt in uinea & ñ ꝑseuerauert. Hi
ex inuidia nouissimors murmurant: ue
lut illi qͥ in initio nascentis eccł̃iȩ uocatis
ex gentib se p̾ferebant. Itaq de communit̃
dictis queda refermit᷑ ad bonos. ut illud.
uolo sicit tͥ: ꝙ huic nouissimo dare. Ad
alios uͦ falso putantes denariũ se acceptu¬
ros queda ꝑtinent: ut illud. Et accipien¬
tes murmurabant. ꝙ deinde. An ocls tu
lnig̃lis neꝗͣ ẽ qͥa ego bonus sũ ᷤ Erunt inquit
nouissimi pͥmi. & pͥmi nouissimm: qͦd iudei
de capite uertant᷑ in cauda. & nos de cau¬
da mutem᷑ in caput. Unde moyses in de¬

Expanded text:
saeculo nemo novissimus dicitur, nemo primus. « Mulsaeculo nemo novissimus dicitur, nemo primus. « Multi enim sunt vocati, pauci vero electi. » Hoc non ad superiores sanctos, sed ad gentes pertinet, quia plures ad fidem veniunt, plures Ecclesiae parietes implent, sed ad regnum pauci perducuntur. Aliter: Nonnulli per primos intelligunt non solum bonos, sed et quosdam qui coeperunt in vinea, et non perseveraverunt. Hi ex inlut illi qui in initio nascentis Ecclesiae vocatis ex gentibus se praeferebant. Itaque de communiter dictis quaedam referuntur ad bonos, ut illud: Volo sicut tibi et huic novissimo dare. Ad alios vero falso putantes denarium se accepturos quaedam pertinent, ut illud: Et accipientes murmurabant REMIG. Et deinde: An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Erunt, inquit, novissimi primi, et primi novissimi, quia Judaei de capite vertantur in caudam, et nos de cauda mutemur in caput. Unde Moyses in De
Abbreviated transcription (Latin):
ruandi occasio. Amicus iste ꝓthoplastus intel¬
ligit᷑ & ulo tp̃r credentes. Cum dicit ex de¬
nario: tale ẽ qͣsi dicat. Merced̾e ꝓmissã rece¬
pist. hoc ẽ imagiñe & similitudiñe meã:
ne alteriꝰ consortio minuit᷑ tͥ premiũ meritiz
Qua queris amplius: Uade .i. ꝑ seuera in
adepta iusticia. Uolo aut̃ẽ & huic no¬
uisimo dare: sic̃ & tͥ. An ñ licet mͥ qͦd uolo
facere: An oculus tuus neqũa ẽ. qͥa ego bonꝰ
sums uolo ut ȩqualis et concorporał tibi
fat ppłs gentilis. Nonne potestas ẽ iudicis
uł iusticiã facere: uel misccłiam cui uult im¬
pender. Caue gͦ ne occasione bonitatis
mes inuido oculo proximũ respicias: mͥ
antẽ soli inuisibili immortali. scłoꝵ regi.
secreta mea. honor &s gła in scła scł̃ors. Sic¬
nuost Sie uudeliece ut ostensũ ẽ: equabunt᷑ nouis¬
simi ꝙ pͥmi. Sicut enĩ in corona nec initiũ
ẽ nec finis: ita int̾ scõs qnͣtũ ad tempꝰ in illo

Expanded text:
randi occasio. Amicus iste protoplastus intelrandi occasio. Amicus iste protoplastus intelligitur, et illo tempore credentes. Cum dicit ex denario; tale est quasi dicat: Mercedem promissam recepisti, hoc est imaginem et similitudinem meam, non alterius consortio minuitur tibi praemium meriti. Quid quaeris amplius? Vade, persevera in adepta justitia. « Volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi. An non licet mihi quod volo facere? An oculussum? Volo ut coaequalis et concorporalis tibi fiat gentilis populus. Nonne potestas est judicis, vel justitiam facere, vel misericordiam cui vult impendere? Cave ergo ne occasione bonitatis meae invido oculo proximum respicias, mihi autem soli invisibili, immortali, saeculorum regi secreta mea, honor et gloria in saecula sa» Sic, videlicet ut ostensum est, aequabuntur novissimi et primi. Sicut enim in corona nec initium est, nec finis; ita inter sanctos, quantum ad tempus, in illo
Abbreviated transcription (Latin):
du distulisti igñe celi in terrã mitt̾e & accen¬
dere ᷤᷤ Aut qͣre ad hoc tempꝰ ñ reseruasti nos:¬
Uel nouissimi cur tẽpora nr̃a nob̃cũ ñ habu¬
erunt: Aut unde fit qͦd nouissimi ñ habueĩ
tẽpora nr̃a: & nos tẽpora nouissima: Quare
etiã dispari uocationi. par dat᷑ premiũ: Et
plurima in hunc modũ conquerunt᷑. Pondus
significat opus iusticiȩ: estus concupiscentiã
scłi. Hoc ideo dr: qͥa olim omnib bonis mur¬
dus ꝓsꝑabat᷑. Et ideo qͥ tunc fuerunt cũ mao¬
ri difficultate iusticiã seruauerunt: qͥa felic¬
tas mundi. impedimentũ ẽ animȩ. Mutũ
⁊ tuinc erat bonus qͥ iustus poterat eẽ: mulcũ
q̃ malus qͥ ñ fugit ad dm̃ eũ plurib ad u̾sita¬
tib dni uideat mundũ. Pondus etiã possũt
atelligi onerosa mandata legis: estus uꝰ urens
ertor temptationũ: qͣs conflabant maligni
sp̃e in antiqͥs ad emulatioñe gentiũ eos irri¬

Expanded text:
diu distulisti ignem coeli in terram mittere et accendiu distulisti ignem coeli in terram mittere et accendere? Aut qVel novissimi cur tempora nostra nobiscum non habuerunt. Aut unde fit quod novissimi non habuerunt tempora nostra, et nos tempora novissima. Quare etiam dispari vocationi par datur praemium. Et plurima in hunc modum conqueruntur. Pondus significat opus justitiae, aestus concupiscentiam saeculi. Hoc ideo dicitur, quia olim omnibus bonis mundus prosperabatur. Et ideo qui tunc fuerunt cum majori difficultate justitiam servaverunt, quia felicitas mundi impedimentum est animae. Multum ergo tunc erat bonus qui justus poterat esse; multum vero malus qui non fugit ad Deum, cum pluribus adversitatibus primi videat mundum. Pondus etiam possunt intelligi onerosa mandata legis, aestus vero urens error tentationum quo conflabant maligni spiritus in antiquos ad aemulationem gentium eos irri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gentib iustificatis accipient ret᷑ uocatie
nirent qͥa ppłs dĩ ab initio extiterant: arbite
fc̃. qͦd gentes pͥus ydolis seriuentes. muinꝰ eeit
accepturȩ. Et accipientes: murmurabant
aduersus patr̃efamilias dicentes. Hii nouils
mi una hora fecerunt: & pares illos nob̃ frci¬
sti. qͥ portaiumꝰ pondus diei et estus: Antiqu
qͥ pꝰ longa inferni tẽpora ad celũ ꝑuenert qli
post murmurationẽ denariũ accipunt. Nlos
autẽ sine murmuratione: qͥa mox ut de an¬
pore eximꝰ sine mora premiũ accipimꝰ. Et notn
dũ qͥa denarius iste ñ totus in simul accipitur
s ueri cultores sp̃ualis uineȩ in hac uita cen¬
tuplũ. deinde celũ: ꝙ pꝰ uidicũ remuneratio¬
nẽ dupplicem stolã habebunt. Denariũ gͥ acu¬
pientes ñ ex inuidia gr̃e murmurant adu̾sus
nouissimos oꝑarios: s ex ignorantia secietos
adu̾sus patr̃e familias. Calis gͦ ẽ. pie suꝑioꝵ in¬
quisitionis murmuratio. Qͥd causȩ ẽ qͦd tam

Expanded text:
cum gentibus justificatis accipient retro vocati, enerunt qui populus Dei ab initio exstiterant, arbitrati sunt quod gentes, prius idolis servientes, minus essent accepturi. « Et accipientes murmurabant adveimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et aestus. » Antiqui qui post longa inferni tempora ad coelum pervenerunt quasi post murmurationem denarium accipiunt. Nos autem sine murmuratione, quia mox ut de corpore eximus, sine mora praemidum quia denarius iste non totus insimul accipitur, sed veri cultores spiritualis vineae in hac vita centuplum, deinde coelum, et post judicii remunerationem duplicem stolam habebunt. Denarium igitur accipientes, non ex invidia gratiae murmurant adversus novissimos operarios, sed ex ignorantia secretorum adversus patremfamilias. Talis ergo est piae superiorum inquisitionis murmuratio. Quid causae est, quod tam
Abbreviated transcription (Latin):
dñe: uiuifica me scdm uerbũ tuũ. Ueniens
dñs ad uidiciũ. uel ad cotidianã uisitati¬
onẽ eccłiȩ: p̾cipit ascendere quẽ magis in¬
uenerit se humiliare. Unde illud. Quicũq
humiliauerit se sicut paruulus: hic ẽ ma¬
ior in regno celors. Pulchre dicit᷑ tunc erit
tͥ gła: ne nunc ad plenũ uelis reciꝑe qͦd tͥ
seruat᷑ in fine. Hine salomon aitz heredi¬
tas ad qũa festinat᷑ in pͥncipio: benedictio¬
ne carebit in nouissimo. In hac etiã uit
humilis sublimat᷑ in eccłia: ad maiorado¬
pia omnis qui se exaltat humiliabs. t
qͥ se humiliat exaltabit᷑. Qͥ se icaute de
meritis alleuat. humiliabit᷑ a dno. & si n
corã hominib: & qͥ ꝓuide se deb enefacho
humiliat: exaltabit᷑ ab eo.Lelxril

Expanded text:
eniens Dominus ad judicium vel ad quotidianam visitationem Ecclesiae, praecipit ascendere quem magis invenerit se humiliare. Unde illud: Quicunque humiliaverit se sicut parvulus, hic est major in regno coelorum . Pulchre dicit, tunc erit tibi gloria, ne nunc ad plenum velis recipere quod tibi serviatur in fine. Hinc Salomon ait: Haereditas ad quam festinatur in principio, benedictione carebit in novissimo . In hac etiam vita humilis sublimatur Ecclesia, ad majora doia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. » Qui se incaute de meritis allevat, humiliabitur a Domino, et si non coram hominibus; et qui provide se de benefactis humiliat, exaltabitur ab eo. De
Abbreviated transcription (Latin):
tister animo. Sciendũ quia poterat. xp̃c nat᷑a
ñ mori sicut adam potuit ñ mori ante per¬
catũ. In eo enĩ nullũ culpȩ debitũ. nullius
peccati uestigium fuit. Uoluntariȩ autẽ
assumpsit infirmitates nr̃as quȩ a deo ñ
separant: uelut ignorantia seu concupiscen¬
tia separat. Sicut uerã humanitatẽ. ita et
humanas infirmitates assũpsit. ut eas
cruci affigeret: & nos fortes efficeret. Icaq
uoluntatẽ nrãm suscepit: & tristiciã Tri¬
sticiam confident̾ dico: qͥ crucẽ predico. S
ẽ qued̃a tristicia & quida timor rationẽ
submergens. et hominẽ contẽpto d̃ĩ p̾cep¬
do ducens in peccatũ: sic̃ petrus timore ne¬
gauit. De huiꝰmodi loquunt᷑ expositores.
qͣndo dicunt xp̃m ñ timuisse. qͥ ad hoc ue¬
nerat ut pateret᷑: &. petrũ timiditatis ar¬
guerat. Est & alius timor moderatꝰ qͥ natu
ralit̾ inẽ omni homini. ꝙ sine peccato ẽ. ut
fames. sitis: et ille fuit in xp̃o: horruit qͥppe

Expanded text:
s animo. Sciendum quia poterat Christus n mori, sicut Adam potuit non mori ante peccatum. In eo enim nullum culpae debitum, nullius peccati vestigium fuit. Voluntarie autem assumpsit infirmitates nostras, quae a Deo non separant, velut ignorantia seu concupiscentia separat. Sicut veram humanitatem, ita et humanas infirmitates assumpsit, ut eas cruci affigeret, et nos fortes efficeret. Itaque voluntatem nostram suscepit et tristitiam. Tristitiam confidenter dico, qui crucem praedico. itia, et quidam timor rationem submergens, et hominem, contempto Dei praecepto, in peccatum ducens, sicut Petrus timore negavit. De hujusmodi loquuntur expositores, quando dicunt Christum non timuisse, qui ad hoc venerat ut pateretur, et Petrum timiditatis arguerat. Est alius raliter inest homini, et sine peccato est, sicut fames et sitis, et ille fuit in Christo; horruit quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ram heretice diuidere ñ potes: qͦm᷑ poteris diui¬
dere creatorem. In psalmo habes. Uerbo dñi
celi firmati sunt: ꝙ spũ oris eiꝰ om̃is uirtꝰ eoꝵs
Item contͣ arriũ. Intelligamꝰ dm̃ quantũ possu¬
mus sine qualitate bonum. sine qntitate ma¬
gnũ: sine indigentia ciratorem. sine situ p̃sen
ternũ ÷ sine cõmutatione sui mutabilia facien¬
tem: nichil patientẽ. Qdͥ siqͥs ita dm̃ cogitat. &

Expanded text:
ram haeretice dividere non potes, quomodo poteris diviram haeretice dividere non potes, quomodo poteris dividere Creatorem? in Psalmo habes: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Idem contra Arium: « Intelligamus Dmus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praeseternum, sine ulla mutatione sui mutabilia facientem nihilque patientem. Quisquis deum ita cogitat, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
significanda: qͥa ipse sic ẽ d̃s. ut dicat᷑ etiã do
accidentia. quib in eis fiat mutatio: ds̃ aut̃.
non. Idem capitulo quinto. Qũ auis diuersũ
sit patre eẽ ꝙ filiũ eẽ non ẽ diuersa substan¬
tia: quia hec ñ scdđ̃m substantiam dicunt᷑:
s scd̃m relatiũ. Qd̃ tam̃ relatuũ non ẽ ac¬
eidens: qͥa non ẽ mutabile. Idem libro nono:
capitulo quarto. Mens ꝙ amor et noticia
eiꝰ: tria sunt. Et hec tria: unũ sunt. Et cũ ꝑfe¬
cta sunt: ȩqualia sunt. Nec amor & cognitio
tanquã in subiecto insunt m̃ti᷑ s substantia¬
lit̾ etiã ista sunt. sicut & mens: qͥa mens cũ se
totã nouit. ꝑfecte nouit: ꝙ cũ se ꝑfecte amat. ꝑ
totũ eiꝰ. est amor eius. Idem in sermone de scri¬
pturis uecerib & nouis: cont᷑ arrianos. In sole
tͥa sunt quȩ separari omnino ñ possunt: sol.
splendor calor Tria etiam habet ignis indiui¬
sibilia: motũ. lucem & feruorem. Si gͦ creatu¬

Expanded text:
significanda, quia ipse sic est Deus, ut dicatur etiam Dei accidentia, quibus in eis fiat mutatio, Deus autem non. » Idem capite quinto: « Quamdis diversum sit Patrem esse et Filium esse, non est diversa substantia, quia haec non secundum substantiam dicuntur, sed secundum relativum. Quod tamen relativum non est accidens, quia non est mutabile. » Idem libro nono, capite quarto: « Mens et amor et notitia ejus tria sunt. Et haec tria unum sunt. Et cum perfecta sunt, aequalia sunt. Nec amor et notitia seu cognitio tanquam in subjecto insunt menti, sed substantialiter etiam ista sunt sicut et mens, quia mens cum se totam novit, perfecte novit; et cum se perfecte amat, per totum ejus est amor ejus. » Idem in sermone de scripturis veteribus et novis contra Arrianos: « In sole tria sunt quae separari omnino non possunt, sol, splendor, calor. Tria etiam habet ignis indivisibilia, motum, lucem et fervorem. Si ergo creatu
Abbreviated transcription (Latin):
nundo de tet Redoe rationẽ ullicationis tue:
su Qũ ñ poteris ullicare. Nocat ds̃. quͣdo
ien et cimote eternȩ dampnationis. Redoit
homo ratioñe: si cogitans ullicationẽ cum
sauita finiendã. magis de aoquirendis
amies. qua de congregandis diuicus tractat.
¶n auite iullieus init᷑ se. Quio faciani qͥa
. oñs nis aufert a me uillicationẽ: fodere ñ
ualeo: mendicare erubesco. Scio qͥd faciam:
ut cũ amotꝰ fuero a iullicatione recipiant
me in domos suas. Ablata ullicatione.
fodere ñ ualemus: qͥa pꝰ hanc uttã ñ licet no¬
bis inquitere fructum bonȩ conu̾satiõis. ligo¬
n deuotȩ compunctionis. Mendicare confusi¬
oiis ẽ: eo m qͦ fatuȩ uirgines mendicabunt.
Domꝰ scõs quib tẽpore huiꝰ uillicationis mi¬
suliam impendimꝰ: celestes mansiones ft̃ in
domo pats. Conuocatis ttaq singulis¬

Expanded text:
icationis tuae. Jam enim non poteris villicare. Vocat Deus, quando incutit timorem aeternae damnationis. Reddit homo rationem, si cogitans villicationem cum ista vita finiendam, magis de acquirendis amicis quam de congregandis divitiis tractat. Ait autem villicus intra se: Quid faciam, quia Dominus meus aufert a me villicationem? Fvaleo, mendicare erubesco. Scio quid faciam, ut, cum amotus fuero a villicatione, recipiant me in domos suas. » Ablata villicatione fodere non valemus, quia post hanc vitam non licet nobis inquirere fructum bonae conversationis ligone devotae compunctionis. Mendicare confusionis est, eo modo quo fatuae virgines mendicabunt. Domus sanctorum, quibus tempore hujus villicationis misericordiam impendimus, coelestes mansiones sunt in domo Pat
Abbreviated transcription (Latin):
cto sebe quinquagita. Deude alio dix̃. Tu
uͥ qntũ debes Qͥ ait. Centũ choros tritiei.
Ait illi. Accipe litteras tuas: & scͥbe octogin¬
ta. Accipe litteras: subaudis in quib debi¬
tum scpseras. Cautio ẽ: unde cũq eauet᷑ contͣ
phora ẽ eontinens urnas tres: chorus uͦ mo
alteri quinta pars dimittit᷑. simplicit̾ accep¬
tũ docet: qͥa om̃is qͥ indigentiã cuiꝰlib& pau¬
releuauerit: certa miscđiȩ suȩ mercede do¬
nandus sit. Hel sic accipiat᷑. ut cũ iu¬
dei decimas dicant debere dari sacerdotib
& leuitis: nos suꝑ iusticiã eor abundan¬
tes iusticia xp̃i. demꝰ medietatẽ bonoꝵ nr̃oꝵ:¬
sic̃ & ⁊acheus fecit ñsolũ de fructib. s de
omnib bonis sius. Aut certe dupplicemus
eorum decimas: eceliȩ dando qͥntas. Et
laudauit dñs uillicũ iniqͥtatis qͥa pruden¬
ter fecisset: qͥa filii huiꝰ scł̃i prudentiores fi¬
liis lucis in generatione sua ft̃. Cuiꝰ qͥsq oꝑa

Expanded text:
lii dixit: Tu vero quantum debes? Centum coros tritici. Ait illi: Accipe litteras tuas, et scribe octoginta. » Accipe litteras, subaudis in quibus debitum scripseras. Cautio est undecunque cavetur contrphora est continens urnas tres; Coros  κόροςalteri quinta pars dimittitur simpliciter acceptum docet, quia omnis qui indigentiam cujuslibet paurelevaverit, certa misericordiae suae mercede donandus sit. Vel sic accipiatur, ut cum Judaei decimas dicant debere dari sacerdotibus et levitis, nos super justitiam eorum abundantes justitia Christi, demus medietatem bonorsicut et Zachaeus fecit , non solum de fructibus sed de omnibus bonis suis. Aut certe duplicemus illorum decimas, Ecclesiae dando quintas. Et laudavit dominus villicum iniquitatis quia prudenter fecisset, quia filii hujus saeculi prudentiores filiis l
Abbreviated transcription (Latin):
largiendo ꝑauꝑib. angłoꝵ nob̃ ceterorũq
scõꝵs grãm comparemꝰ. Hoc quid̾a male intel¬
ligendo rapiunt. ut qͣsi bene dispensent: sed
grauant᷑ potius ꝙͣ aduiuent᷑. Hostiȩ enĩ im¬
piorũ abhominabiles. Hinic ꝑ salomonẽ dr̃.¬

Expanded text:
largiendo pauperibus angelorum nobis caeterorumque largiendo pauperibus angelorum nobis caeterorumque sanctorum gratiam comparemus. Haec quidem male intelligendo rapiunt, ut quasi bene dispensent, sed gravantur potius quam adjuventur. Hostiae enim impiorum abominabiles. Hinc et per Salomonem d
Abbreviated transcription (Latin):
uite et̾nȩ : mali uͦ filii scłi .i. tenebraꝵs: de quib
salomon ait. Ne qͥ sapientes estis in oculis uris.
ꝙ corã uob̃met ipsis prudentes. In hoc dispen
s interdũ similitudines e contrario ducunt᷑
ut hie: et de uidice iniquo unde lucas. in.ecͦ
eũ fraudulent᷑ s ꝓ se prudent᷑ egerit: multo
magis xp̃c qͥ nullũ dampnũ sustinere potest.
ꝙ ꝓnis ẽ ad elementiã. laudabit discipulos.
si ad eiꝰ preceptũ misoses fueruit. Unde sequit᷑:
Et ego uob dico. facite uob amicos de mam¬
mona iniqͥtatis: ut cum defeceritis recipiant
uos in ȩt̾na tab̃nacula. Mammona syrorũ
lingua ddiuitiȩ nuncupant᷑: ꝙ iniqͥtatis adi¬
tũ ẽ. qͦd de iniquitate collecte suit. Unde uul¬
gata sententia dieitͦ: qͥa diues aut ẽ iuiquus
ant heres iniqui: D ocet gͦ de diuiciis iniqͥta¬
tis amicos facere ñ qͦslibet pauꝑes: s eos qui
nos possint reciꝑe in celestes mansiones. Uel
ita. faciamus amicos de iniqͦ mãmona: ut

Expanded text:
tenebrarum, de quibus Salomon ait: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . In hoc dispenssed interdum similitudines econtrario ducuntur, ut hic et de judice iniquo, unde Lucas in duceneum fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, multo magis Christus qui nullum damnum sustinere potest, et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos si ad ejus praeceptum misericordes fuerint. Unde sequitur: Et ego vobis dico: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis recipiant vos in aeterna tabernacula. » Mammona Syrorum lingua divitiae nuncupatur, et iniquitatis additum est, quod de iniquitate collectae sunt. Unde vulgata sententia dicitur: Quia dives aut est iniquus, aut haeres iniqui. Docet ergo de divitiis iniquitatis amicos facere, non quoslibet pauperes, sed eos qui nos possent recipere in coelestes mansiones. Vel ita: Faciamus amicos de iniqua mammona, ut
Abbreviated transcription (Latin):
abierunt. ꝑ forũ mundus accipit᷑: in quo
calumpniȩ inuiriȩ. contentiones. diu̾sorũ
negotioꝵ difficultates semꝑ tumultuosȩ: &
iͥ omia uenalia sc̃. Peccatores dicunt᷑ mor¬
tur ñ ꝯtiosi. Sicnt enĩ siedus apud dm̃ dr̃
qͥ ñ audit quȩ dĩ sunt. s quȩ diaboli: cecus ꝑ
cuiꝰ oculos diabolus uidet ñ ds. sic qͥ diabolo
uiuit. mortuus ẽ deo. Raptor ñ ẽ otiosus: sed¬
mortuus. Ebriosus. fornicariꝰ. non ft̃ otiosi:
s mortui. Iue aũ qͥ nichil tollit ÷ ociosus: nͥ de suis
det impotentib. Uis ñ eẽ otiosus. ᷤ Nichil
tollas: & de tius ddes ꝓ deo: ut non tͥuiuas seo
deo. His ñ eẽ otiosus: Ieuina: & da ꝓ deo qͦd
manducare debes et bibere. Uis ñ esse otiosus:
Si sine uxore es ne quesieris uxorem: s oꝑare
uitẽ castitatis. Si dicis ñ possũ abstinere: o¬
stendo tͥ ut & uxorem habeas: & castitatis
uitẽ colas. Abstine te a menstruata & a pre-¬
gnante: erubesce facere qͦd animalia ñ faci

Expanded text:
er forum mundus accipitur, in quo calumniae, injuriae, contentiones, diversorum negotiorum difficultates semper tumultuosae, et ubi omnia venalia sunt. Peccatores dicuntur mortui, non otiosi. Sicut enim surdus apud n audit quae Dei sunt, sed quae diaboli: caecus, per cujus oculos diabolus videt, non Deus; sic qui diabolo vivit, mortuus est Deo. Raptor non est otiosus, sedmortuus. Ebriosus, fornicarius, non sunt otiosi, sed mortui. Ille autem qui nihil tollit, est otiosus, nisi de suis det impotentibus. Vis non esse otiosus? Nihil tollas, et de tuis des pro Deo, et non tibi vivas, sed Deo. Vis non esse otiosus? Jejuna, et da pro Deo quod manducare debes et bibere. Vis non esse otiosus? Si sine uxore es, ne quaesieris uxorem, sed operare vitem castitatis. Si dicis, non possum abstinere, ostendo tibi ut et uxorem habeas, et castitatis vitem colas. Abstine te a menstruata et a praegnante. Erubesce facere quod animalia non faci
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ualeant homines ut uerb̃ defiuire
ñ possint: excedit tam̃ omne miracłm qͦd
circa lararũ fecit: quẽ ab ipso infern inqͥli¬
no. ab ipsa sede pallente. destructa lege
tartarea: mancipiũ mortis redire ad suꝑos
uissit. Et ut miraculũ diuinȩ uirtittis ac¬
cresceret: dũ discumbit in conuiuo conui¬
uis interrogantib eũ tristia loca penatũ.
sedesq alta nocte obseuras: indicauit lara¬
rus diligenti narratione ꝑ ordĩẽ: & tta¬
inferi longa̾s temporib ignorati: tandẽ in
fit: in fide & deuotione iuistoꝵ. Martha
ministrat: dum quilibet fid elis oꝑa deuo¬
tionis dño impenait. Lazarus .i. suscitati
de grauib peccatis cũ his qͥ manserunt in
iusticia epulant᷑. leti de p̾sentia dñi cxxxuiii.

Expanded text:
tantum valeant homines, ut verbis definire tantum valeant homines, ut verbis definire non possint: excedit tamen omne miraculum quod circa Lazarum fecit, quam ab ipso inferni inquilino, ab ipsa sede pallente, destructa lege tartarea, mancipium mortis redire ad superos jussit. Et ut miraculum divinae virtutis accresceret, dum discumbit in convivio, convivis interrogantibus eum, tristia loca poenarum sedesque alta nocte obscuras indicavit Lazarus diligenti narratione per ordinem, et iinferi longis temporibus ignorati, tandem invfit in fide et devotione justorum. Martha ministrat, dum quilibet fidelis opera devotionis Domino impendit. Lazarus, id est suscitati de gravibus peccatis cum his qui manserunt in justitia, epulantur laeti de praesentia Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
auxit: ñ caritas. Symon quond̾a fuerat le¬
qlus s tunc erat mundus. qͥa a dño sanatꝰ.
manente ad huc pristino nomine: sic̃ ma¬
theus etiã nune appellat᷑ publicanꝰ. licet de¬
sierit ẽe publicanus. Quidã ꝑ symonẽ in¬
telligunt fideles: a dño mundatos a pecca¬
tis. Interp̾tat᷑ enĩ obediens. uel mundus.
P peccatũ aitt̃ẽ pͥmi hominis facta fuit
Iharisei gͣ dixerunt ad semetipios. Uide¬
tis qͥa nichil ꝓficimus: Ecce mundus
totus pꝰ eũ abiit. Prophetant: s nescientes:
Qa mirũ si post eũ uadit mundus. ꝑ qũe
ogitaueriuit autẽ pͥncipes sacerdotũ
ut lararũ interficerent: qͥa multi ꝓpter
illũ abibant ex iudeis. & credebant in iħm.
ecert̃ autẽ ei cenã ibi: & martha mini¬
strabat. Lararuis uͦ unus erat ex discum¬
bentib cũ eo. Larariis int̾fuit cenȩ ne puta¬
let᷑ eẽ phantasma. qͦd mortuus resurrexe
rat. Licet õs uirtutes qͣsͣ in t̾ris dĩ filius
maiestatẽ suã ꝓditurus impleuit. mirari

Expanded text:
duxit, non charitas. Simon quondam fuerat leprosus, sed tunc erat mundus, quia a Domino sanatus, manente adhuc pristino nomine, sicut Matthaeus etiam nunc appellatur publicanus, licet desierit esse publicanus. Quidam per Simonem intelligunt fideles, a Domino mundatos a peccatis. Interpretatur enim obediens vel mundus. Per peccatum autem primi hominis, facta fuit Pharisaei ergo dixerunt ad semetipsos: Videtis quia nihil proficimust. AUGUST. Prophetant, sed nescientes. Quid mirum si post eum vadit mundus, per quem ogitaverunt autem principes sacerdotum, ut Lazarum interficerent, quia multi propter illum abibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. ecerunt autem ei coenam ibi, et Martha ministrabat. Laeo. AUGUST. Lazarus interfuit coenae, ne putaretur esse phantasma, quod resurrexerat mortuus. Licet omnes virtutes quas in terris Dei Filius majestatem suam proditurus implevit, mirari
Abbreviated transcription (Latin):
sexta feria moriturus. sexta hora. antesex
dies paschȩ uenit bethaniã: ut larari re¬
suscitatio artiꝰ memoriȩ commendaret᷑ on¬
nũi de in excusabiles uidei confunderert᷑
tractantes de morte tanti suscitatoris Rett¬
ꝑ etiam a nob obedientiã hỹ mulus. ceruors
scim obediens pat̾ usq ad morte: Aũ sua
psenta sublimat bethaniã. qͣl agnies ad
luctimã uenturus iherosolimã. ut uerum

Expanded text:
sexta hora moriturus, ante sex dies paschae venit Bethaniam, ut Lazari resuscitatio arctius memoriae traderetur omnium, et inexcusabiles Judaei confunderentur, tractantes de morte tanti suscitatorist etiam a nobis obedientiam hinnulus cervorum semper obediens Patri usque ad mortem, dum sua praesentia sublimat Bethaniam, quasi agnus ad victimam venturus Hierosolymam, ut verum
Abbreviated transcription (Latin):
ne deuotionis & fidei ostendit᷑ hec mulier: quȩ
phariseis blasphemantib dñm. tanta sincerita¬
te eiꝰ incarnationẽ confitet᷑: ut ꝙ& presentium et
futurors confundat ꝑfidiam. Si enĩ caro uerbi
qi a carne urginis matris eẽt extranea. ut mutti
heretici dixeruist: sine causa uent̾ qͥ eũ portauit. et
ubera quȩ eũ lactauerunt beatificarent᷑. Unde di-¬
et apłs contͣ hereticos: qͥa misit d̃s̃ filiũ suũ factũ
exmuiliere. factum sub lege. Nec audiendi sũt: qͥ
legenclũ putant natũ ex muliere. ñ factũ. Alio¬
quin uerus filiꝰ hominis ñ eẽt: nͥ ex matre car¬
nem traxisset. Scdm phisicos qͦ ex eodem fonte
ꝙ lac nutriendis ꝙ sem̃ ꝓcreandis pueris emanat:
Ergo de semine uirginis potuit concipi: qͥ eiꝰ lacte
potuit nutriri. Hȩc mulier typum gessit eccliȩ.
ẽ enixa puerꝑa regem qͥ celũ terrãq regit ꝑ secula
Cuiꝰ nom̃ et ȩcerno cõplectens om̃ia giro. imꝑium

Expanded text:
nae devotionis et fidei ostenditur haec mulier, quae, Pharisaeis blasphemantibus Dominum, tanta sinceritate ejus incarnationem confitetur, ut et poenitentium et futurorum confundat perfidiam. Si enim caro Verbi Dei a carne virginis matris esset extranea, ut multi haeretici dixerunt, sine causa venit qui eum portavit, et ubera quae cum lactaverunt beatificarentur. Unde dicit Apostolus contra haereticos, « Quia misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sublegendum putant natum ex muliere, non factum. Alioquin verus Filius hominis non esset nisi ex matre carnem traxisset. Secundum physicos quoque ex eodem fonte et lac nutriendis, et semen procreandis pueris emanat. Ergo de semine Virginis potuit concipi qui ejus lacte potuit nutriri. Haec mulier typum gessit Ecclesiae« Enixa puerpera Regem, qui coelum terramque tenet per saecula. » Cujus nomen et aeterno complectens omnia gyr
Abbreviated transcription (Latin):
Si ds clarificatus ẽ in eo. qͥa ñ uenit facẽ uolin¬
tatẽ suam s patͥs: & d̃s głificabit eũ in sedło
& continuo fiet hȩc glificatio. Statĩ namq
pꝰ mortẽ resurget humana natura immora¬
li ȩc̾nitate: in quo apparebit dm̃ habere in se
qͥa eam resuscitabit. Uel qͥa mox futura qͣsi rs
facta reputant᷑: potest & ita intelligi. E cee
traditor introducit mercatores mortis. fla¬
gella crucẽ. s gła tͥumphalis hȩc ẽ. Nunc
clarificabtt᷑ filiꝰ hominis: qͥa scĩ qͥ in tenebͥs
expectant uidebt̃ dm̃ anima eiꝰ ministĩ¬
te. qͣ cito exspirabit. Et hoc ẽ qͦd dicit dm̃
clarificari in eo. Si d̾s clarificabit᷑ in eo. idr
in menb̾s eiꝰ ut expositum ẽ: constat qͥa et
d̃s głificabit eũ in seipso: & continuo gb¬
rificabit ne differat᷑ eiꝰ immortalis resurre¬
ctio ut alior:¬

Expanded text:
arificatus est in eo, quia non venit facere voluntatem suam, sed Patris; et Deus glorificabit eum in se Deo, et continuo fiet haec glorificatio. Statim namque post mortem resurget humana natura immortali aeternitate, in quo apparebit Deum habere in se, qui eam resuscitabit. Vel quia mox futura quasi jam facta reputantur, potest et ita intelligi: Ecce traditor inducit mercatores mortis, flagella, crucem, sed gloria triumphantis est haec. Nunc clarificabitur Filius hominis, quia sancti qui in tenebris exspectant, videbunt Deum, anima ejus ministrante quam cito exspirabit. Et hoc est, quod dicit Deum clarificari in eo. Si Deus clarificabitur in eo, id est, in membris ejus, ut expositum est, constat quia Deus et glorificabit eum in seipso, et continuo glorificabit, ne differatur ejus immortalis resurrectio ut alior
Abbreviated transcription (Latin):
bbi. iungit affectũ blandientis: & magistrũ
uocat qͣsi excuset ꝓditionẽ. Ait illi. Tu dixi¬
sti. Cogitando aliqͥd dicit᷑ uixta illud. Dixe¬
runt apud semet ipsos. Constat itaq qͥa
uidas corde dixit: ꝙ ratũ habuit se ẽẽ ꝓdi¬
torẽ. Confutat᷑ gͦ cũ audit tu dixisti: nec ta-¬
ñ aliis aꝑte exprimit᷑. Potest enĩ intelligi:
qͣsi dñs diceret. ñ ego dixi.
um gͦ accepisset ille bucellam: exiit con
sus ẽ: hȩc p̾sumptio peccata auxit. ut aꝑte
a dño recederet. Nox aut̾ẽ congruit sacram̃¬
to: erat enĩ qͥ exiit filius tenebraꝵ. faciens
oꝑa tenebraꝵ. Cum gͦ exisset: dicit iħc.
Nunc clarificatus ẽ filiꝰ hominis: & ds cla

Expanded text:
it affectum blandientis, et magistrum vocat, quasi excuset proditionem. Ait illi: Tu dixsti. Cogitando aliquid dicitur, juxta illud: Dixerunt apud semetipsos. Constat itaque, quia Judas corde dixit et ratum habuit se esse proditorem. Confutatur ergo cum audit: Tu dixisti; nec tamen aliis aperte exprimitur. Potest enim intelligi quasi Dominus diceret: non ego dixi. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit contsus est, haec praesumptio peccata auxit, ut aperte a Domino recederet. Nox autem congruit sacramento: erat enim qui exiit, filius tenebrarum, faciens opera tenebrarum. Cum ergo exiisset, dicit Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis et Deus c
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s clarificauit eũ in semet ipso: & continu¬
o clarificauit eũ. Exeunte iuda ꝓ qͦ diceba¬
t᷑ ñ estis mundi om̃s. remansert̃ soli mun¬
di cũ suo mundatore. In hoc significata ẽ
clarificatio xp̃i. in qua separatis malis ma-¬
nebit in ęt̾nitate cũ scĩs. Cũ eñĩ transibit
mundus: nemo in ppło̾ xp̃i remanebit in¬
mundus. Et qͥa res significantes tanqͣ signi¬
ficate appellant᷑. ut petra ñ dicit᷑ significabat

Expanded text:
semetipso, et continuo clarificabit eum. Exeunte Juda pro quo dicebatur, non estis mundi omnes, remanserunt soli mundi cum suo mundatore. In hoc significata est clarificatio Christi, in qua separatis malis, manebit in aeternitate cum sanctis. Cum enim transibit mundus, nemo in populo Christi remanebit immundus. Et quia res significantes tanquam significatae appellantur, ut petra
Abbreviated transcription (Latin):
cinus s p̃dixit. dans in se potestate. ut quia
uoluntatis crim̃ ꝓ facto pensat᷑: inuidia ꝑa¬
geret re. qͦd uoluntate iam fecerat. festinat dñs
in bonũ salitis fideliũ. qͦo uidas oꝑat᷑ s ñ sͥ.
Multi quippe bonũ ut udas faciunt: s nichil
ꝓficit illis. Hoc aut̃e nemo scuut discumben¬
tiũ: ad qͥd dixerit ei. Quid̾a enĩ putabant qͥa
loculos habebat uidas. qͦd dicit ei iħe. eme ea

Expanded text:
cinus, sed praedixit, dans in se potestatem, ut quia voluntatis crimen pro facto pensatur, invidiageret re, quod voluntate jam faceret. Festinat Dominus in bonum salutis fiMulti quippe bonum ut Judas faciunt, sed nihil proficis illis. Hoc autem nemo scivit discumbentium, ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant quia loculos habebat Judas,
Abbreviated transcription (Latin):
q trib tͥa ꝓpulsari necesse ẽ: impocentiã scił.
ignorantiam. negligentiã. Ignorans enĩ igno¬
rabit᷑: negligens uͦ nesciet᷑: neꝙͣ simulator im¬
potentiȩ nichilominꝰ eicietur. Cide gͦ eũ ꝓpħa.
quatuor animalia ꝑ totũ corpus oculata. Qd̃
uni sint quatuor facies: uelut ignis sit hors
speties: hoc explicat hec noua series. arte miura:
Hic iungunt᷑ pennȩ equaliter: rotȩ sese capiunt
parit̾. ꝙ uoluunt᷑ una ñ alit̾ artemira. Qͦ sp̃c dat᷑
directio. illuc ꝑgunt nec fit reuersio. ñc descen¬
us: nunc eleuatio ẽ in eis. Dant scintillȩ mi-¬
cantes radios: ꝙ choruscat fulgur in impios:
terior ad hos. splendor ad filios ẽ in eis᷑. Nt ergo
absq scrupulo studiosi mens secura possit hoc
uti uolumine: sententias. euangłistaꝵ ꝑsonaᷤ
congrua curaui diligent̃ distinguere. Nume
ris siquidẽ luce clarius aperit᷑. qͥd ꝓprie quid

Expanded text:
que tribus tria propulsari necesse est, impotentiam scilicet, que tribus tria propulsari necesse est, impotentiam scilicet, ignorantiam negligentiam Ignorans enim ignorabitur , negligens vero nescietur, nequam simulator impotentiae nihilominus ejicietur. Vide ergo cum propheta quatuor animalia, per totum corpus oculata . Quod uni sint quatuor facies, velut ignis sit horum species, hoc explicat haec nova series arte mira. Hic junguntur pennae aequaliter, rotae sese capiunt pariter, et volvuntur non aliter arte mira. Quo spiritus datur directio, illuc pergunt, nec fit reversio, nunc descensus, nunc elevatio est in eis. Dant scintillcantes radios, et coruscat fulgur in impios, terror ad hos, splendor ad filios, est in eis. » Ut ergo absque scrupulo studiosi mens secura, possit hoc uti volumine, sententias, evangelistarum personas, congrua curavi diligenter distinguere. ris siquidem luce clarius aperitur, quid proprie, quid
Abbreviated transcription (Latin):
Pconcordia ȩuanglistaꝵ: qͦd ei uisũ ẽ ex diu̾¬
soꝵ dictis uña narratioñe faciens inqͥt. Hoc
eremplo. siue ut a me factum ẽ siue alio mͦ cõ¬
modius fieri possit: uideat unusqͥsq. & in ce¬
teris locis fieri posse. Eius gͥ exemplo ac ꝑsua¬
sur ñnulli fortassis unã ex quatuor narratio¬
nẽ ꝑstrinxere. At uͦ huiꝰ oꝑis qͥs auctor immo
ordinator extiterit: nichil interẽ ignorare. Et¬
enim tam uerba qũa sententiȩ: ñ nisi ȩuange¬
listas sunt. Mathei namq dictis. reliquoꝵs
triũ excerpta qͦo cuilibet ꝑquirenti facile ẽ co¬
gnitu: arte mira. magisq breuitate miranda
iungunt᷑. Hoc autẽ prenominatũ ammoni-¬
ũ fecisse: scbit eusebius carpiano. Suscipe gͦ
xp̃icola in hoc manuali oꝑe. tit si cõmoduᷤ
historiam: mandata ꝓmissa. In his itaq ha
nosce. qͥa bene uiuere possis: p̾ceptis ꝙ ꝓmis¬
sis bene uiuere scias. ꝙ uelis: ad signandũ suꝑ
te magis magisq lumen uultus dñi. His ita¬

Expanded text:
ia evangelistarum, quoad ei visum est, ex diversorum dictis unam narrationem faciens, inquit: « hoc exemplo sive ut a me factum est, sive alio modo commodius fieri possit, videat unusquisque et in caeteris locis fieri posse. Ejus igitur exemplo ac persuasu nonnulli fortasse unam ex quatuor narrationem perstrinxere. At vero hujus operis quis auctor, imo ordinator exstiterit, nihil interest ignorare. Etenim tam verba quam sententiae nonnisi evangelistarum sunt. Matthaei namque dictis, reliquorum trium excerpta quod cullibet perquirenti facile est cognitu arte mira magisque brevitate miranda junguntur. Hoc autem praenominatum Ammonium fecisse, scribit Eusebius Carpiano. Suscipe ergo, Christicola, in hoc naturali opere, vel si commodius historiam, mandata, promissa. In his itaque hanosce, qui bene vivere possit praeceptis et promissis; bene vivere scias et velis, ad signandum super te, magis magisque lumen vultus Domini . His uti
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuangłistam: ꝑ .l. uͦ lucam. Precerea nemo cul¬
pet historiȩ naturałe ordinẽ: ñ hic usq quaq
seruatũ ẽẽ. Singuli namq euanglistarũ. ni¬
chilominꝰ iuuencus. sedulius. egregii uersifi-¬
catores. circa eande materiã uersantes: p̃poste¬
ro ordine plurima narrauere. Cautũ sit itaq
p̃occupationis. & recapitulationis regulas: na¬
ñ qua plues alias. de quib doctor augustinꝰ
in concordia ȩuangłistarũ docet: huic oper

Expanded text:
evangelistam, per L vero Lucam. Praeterea nemo culpet, historiae naturalem ordinem non hic usquequaque servatum esse. Singuli namque evangelistarum nihilominus Juvencus, Sedulius, egregii versificatores, circa eamdem materiam versantes, praepostero ordine plurima narravere. Cautum sit itaque praeoccupationis et recapitulationis regulas, necnon quamplures alias, de quibus doctor Augustinus in concordia evangelistarum docet, huic oper
Abbreviated transcription (Latin):
cramenta sine sui corruptione participant᷑ et
a malis: sic ueritatis uerba. siue dicta. siue seri¬
pta. ab hereticis suo ꝓpͥo tenore minime pri¬
uari possunt. Quo fit: qͦo origenis errorum
puerstias. ei studiũ in qua parte clarutt. ne¬
quaqũa decolorauit. Uitȩ qͦ enormitas salo¬

Expanded text:
cramenta sine sui corruptione participantur et cramenta sine sui corruptione participantur et a malis, sic veritatis verba sive dicta, sive scripta, ab haereticis suo proprio tenore minime privari possunt. Quo fit quod Origenis errorum perversitas, ejus studium in qua parte claruit, nequaquam decoloravit. Vitae quoque Salo
Abbreviated transcription (Latin):
num ex quatuor ȩuangłistarũ dictis
ȩuangłm. elaro studio composuit
ammonius alexandrinus: qͥ canonũ qͦ euan¬
gelii fert᷑ inuentor. Hoc eusebius cesariensis
in epła prescͥpta editioni. qua memoratos ȩ¬
uangelii canones edidit: p̾fati uiri imitatꝰ
studiũ. carpiano scripsit.Tacianus etiam
uir eruditissimus & eleganti eloquentia pre¬
ditus. cuiꝰ commendationẽ beatꝰ iheronimꝰ
m libro de illustrib uiris ñ tacuit: & unum
ex quatuor ut ȩxcłiastica narrat historia cõ¬
paginauit ȩuangłm: ꝙ magnificos contra
gentes libros edidit. Hic beati iustini philo¬
sophi & martyris dum aduiueret: discipulus
fuit. Deinde uero doctrinȩ suꝑcilio elatus: ad
hereses conuolauit. Sane huius heresiarchȩ
si suꝑeẽt opus ȩuangłicũ qͦd scĩ iustini lateri
adherens fortassis explicuit: in eo dm̃ iħu uer¬
ba diligent̾ amplecti. secure legere. ouib eius
uocẽ cognoscentib nil ꝓhiberet. Nam sicut sa¬

Expanded text:
num ex quatuor evangelistarum dictis Evangelium, claro studio composuit Ammonius Alexandrinus, qui canonum quoque Evangelii fertur inventor. Hoc Eusebius Caesariensis in epistola praescripta editioni, qua memoratos Evangelii canones edidit, praefati viri imitatus studium, Carpiano scripsit. Tatianus etiam vir eruditissimus et eleganti eloquentia praeditus, cujus commendationem beatus Hieronymus in libro De illustribus viris non tacuit, et unum ex quatuor ut ecclesiastica narrat historia compaginavit Evangelium, et magnificos contra gentes libros edidit. Hic beati Justini philosophi et martyris, dum adhuc viveret, discipulus fuit. Dein vero doctrinae supercilio elatus, ad haereses convolavit. Sane hujus haeresiarchae si superesset opus evangelicum, quod sancti Justini lateri adhaerens fortassis explicuit, in eo Domini Jesu verba diligenter amplecti, secure legere, ovibus ejus vocem cognoscentibus nil prohiberet. Nam sicut sa