comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
os nos in quit fecit ministros noui testamenti non littera sed sp̃u. XII¬
Quod ait dedño & in nomine eius iurabis non ita praeceptum accipiendum est quasi
iurari iusserit sed in alterius alicuius dei nomine iurari ꝓhibuit. Melius autem
fit :si secundũ euangeliũ nec iuraueris non quia mala est uera iuratio. sed ne in ꝑ¬
iurium incidatur facilitate iurandi : qui enim iurat non solũ uerũ sed &iã falsũ
potest iurcre : qui autẽ omnino non iurat. a ꝑ iurio longe ambulat XIII .tanii
Et recordaberis omnem ui am quamduxitte dñs dstuus indeserto ut ad fliger &
te & teptar&te & cognita facer& quae in cordetuo sunt : si obseruabis mandata cius annon:
hic aꝑtius dictum est. quod alibi genere locutionis obscurum est : ubi legitur tẽptat
us cirt faciat. quomodo dilucide dictum est ut teptar& te & coanita facer&i

Expanded text:
os nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritos nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritQuod ait de domino: et in nomine eius iurabis, non ita praeceptum accipiendum est, quasi iurari iusserit, sed in alterius alicuius dei nomine iurari prohibuit. melius autem fit, si secundum euangelium nec iuraueris; non quia mala est uera iuratio, sed ne in periurium incidatur facilitate iurandi. qui enim iurat, non solum uerum, sed etiam falsum potest iurare; qui autem omnino non iurat, a periurio longe ambulat. Et recordaberis omnem uiam quam duxit te dominus deus tuus in deserto, ut adfligeret te et tentaret te et cognita faceret quae in corde tuo sunt, si obseruabis mandata eius, an non. hic apertius dictum est, quod alibi genere locutionis obscurum est, ubi legitur: tentat ut sciri faciat". quod modo dilucide dictum est: ut tentaret te et cognita faceret
Abbreviated transcription (Latin):
cedi hocbeneficium ut sit in hominibus iustiti adĩ exfide non quasi ꝓpria uelutꝰ exle¬
ge: hocenim & ꝑ ꝓph&tem significat dicens: auferameis corlapid eum & daboeis
cor carneũ : qđ ꝓpter sensum distum est quem caro hab& & lapis non hab& uerbo utique
trans lato: hoc ipsũ & alibidicit : Eccedies ueniunt dicit dñs & consum mabo suꝑdomũ
ad patres eorũ indie qua ad prehendi manum eorũ uteducerem eos deterra degrpti
qm̃ hoc testa mentum quod dis posui ad eos post dies illos. dans leges meas in cor
eorũ & inmente eorũ suꝑ scribam eas. & in iquitatũ eorum & peccatorum eorum
non memorero amplius : hic enim dis creuit nouum testtmentum aueteri. qđ ueteri
data est lex in tabulis lapideis: in nouo autem incordibus. quod sit ꝑgratiã iunde & aposto¬
lus dicit : Non intabulis lapideis. sed intabulis cordis carnaclibus : & alio loca Idone¬

Expanded text:
cedi hoc beneficium, ut sit in hominibus iustitia dei ex fide non quasi propria uelut ex lecedi hoc beneficium, ut sit in hominibus iustitia dei ex fide non quasi propria uelut ex lege? hoc enim et per prophetam significat dicens: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum: quod propter sensum dictum est, quem caro habet et lapis non habet, uerbo utique translato. hoc ipsum et alibi dicit: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domuad patres eorum in die qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. quoniam hoc testamentum quod disposui ad eos: post dies illos dans leges meas in cor eorum et in mente eorum superscribam eas et iniquitatum eorum et peccatorum eorum non memor ero amplius. hic enim discreuit nouum testamentum a uetere, quod in uetere data est lex in tabulis lapideis, in nouo autem in cordibus, quod fit per gratiam. unde et apostolus dicit: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et alio loco: idone
Abbreviated transcription (Latin):
uimus enedio ignis & cecera : non eadem prorsus leiguntur in exado ubi primumnar¬
rata sunt : quaemodo repecuntur : Vndeintellegamus quod ali quotiens iam cõmemo¬
raui. non eẽ inmendacio deputandũ si aliis quibus lib& uerbis eadem uoluntas mani¬
festectur: ꝓpter euangelisticrũ &iam uerba quae ab inperitis & calum niosis tam quam
repugnantia reprȩ henduntur : neque enim magnũ erat mosi atterdere quae in exo do
scripserat. & eisdem omnino uerbis illa repetere : nisi ꝑtiner& ad scõs dostores nostros
hoc ipsum in sinuare difcentibus. ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uo¬
luntatem. prupterquam enuntiandam uerba instituta sunt¬
Quidest quod ait moses dictum sibiesse ad nõ depopulo hebreo quis dabis ẽẽ sic coreorũ
in eis ut time ant me & custodiant mandatamea : anbic iam uult intelleigi gratia sua con¬

Expanded text:
uimus e medio ignis et cetera, non eadem prorsus leguntur in Exodo, ubi primum naruimus e medio ignis et cetera, non eadem prorsus leguntur in Exodo, ubi primum narrata sunt, quae modo repetuntur. unde intellegamus, quod aliquotiens iam commemoraui, non esse in mendacio deputandum, si aliis quibuslibet uerbis eadem uoluntas manifestatur, propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis et calumniosis tamquam repugnantia reprehenduntur. neque enim magnum erat Moysi adtendere quae in Exodo scripserat et eisdem omnino uerbis illa repetere, nisi pertineret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uoluntatem propter quam enuntiandam uerba instituta suntQuid est quod ait Moyses dictum sibi esse a domino de populo hebraeo: quis dabit esse sic cor eorum in eis, ut timeant me et custodiant mandata mea? an hic iam uult intellegi gratia sua con
Abbreviated transcription (Latin):
dicens : sienimputauerimus vperbaton utordo uerborũ sit & ego stebam interdñm
&uos intemporeillo ad nuntiare uobis uerba dnĩ dicens. ego sum dñs ds̃ tuus non erit ue¬
rum: non enim haec uerba ꝑ mossen populus sed demedio ignis audiuit: quod cũ sustinere
non poss& audito deralogo postulauit ut ꝑmossen c&era audiret: restat ergo ut quod
cumdicer& uti quedñs: cum enim haec uerba diceret dñs quae consequenter exdecalogo
cunsta commemorat : Tunc timuit populus a facieignis & non aescendit inmontẽ &
ro gecuit ut ꝑmossen potius uerba dñi audiret: quae uerba mosses commemarat in deutero¬
nomio dictasibi apopulo cum audire iam nollent uocemdi. sed ꝑeum peterent sibidici
quaed icebatds idest. ecce ostendit dñs ds̃ noster nobis gloriã suam & uocem eius audi¬

Expanded text:
dicens? si enim putauerimus hyperbaton, ut ordo uerborum sit: et ego stabam inter dominum dicens? si enim putauerimus hyperbaton, ut ordo uerborum sit: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini dicens: ego sum dominus deus tuus, non erit uei-um. non enim haec uerba per Moysen populus, sed de medio ignis audiuit: quod cum sustinere non posset audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. restat ergo, ut quod "cum diceret utique dominus". cum enim haec uerba diceret dominus, quae consequenter ex decalogo cuncta commemorat, tunc timuit populus a facie ignis et non ascendit in montem et rogauit, ut per Moysen potius uerba domini audiret. Quae uerba Moyses commemorat in Deuteronomio dicta sibi a populo, cum audire iam nollent uocem dei, sed per eum peterent sibi dici quae dicebat deus, id est: ecce ostendit dominus deus noster nobis gloriam suam et uocem eius audi
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm quibus putatur ds̃ loco aliquo contineri : ueni& inquit hora quando. in montehoc
neque in hie rosolimis ad orabitis patrem : uos ad aratis quod nescitis. nos ad oramus quod
scimus : qui falus exiudaeis est : Seduenithora & nuncest : quando ueri ad oratores ad orabunt
patrẽ in spũ & ueritate : nam & pater tales quaerit . qui adurent eum: sp̃s est ds̃. & eos qui
adorant eum in spũ &ueritate oport& adorare : medium ergo dixit mosses non interdĩ
substtentiã & populũ interuallo aliquo loci. sed quia ꝑ eum placuit populo audire cetera
di uerba postea quam uehementer est territus audita demedio ignis uocedĩ dicentis
decalogum legis : sed merito quaeritur quaeritur quomodo accipiantur haec uerba deute¬
ronomii dicente mose & egostediam interdm̃ &uos intẽporeillo ad nuntiare uobis uer¬
ba dñi qm̃ timuistis a facieignis & non ascendistis in monten dicens egosum dñs ds̃ tuus
& c&era que iam uerba di sunt quaedecalogus contin& : quid ergo uult quod ad didit

Expanded text:
ram, quibus putatur deus loco aliquo contineri, ueniet, inquit, hora, quando neque in monte hoc neque in Hierosolymis adorabitis patrem. uos adoratis quod nescitis; nos adoramus quod scimus, quia salus ex Iudaeis est. sed uenit hora et nunc est, quando ueri adoratores adorabunt patrem in spiritu et ueritate. nam et patadorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare . Medium ergo se dixit Moysesubstantiam et populum interuallo aliquo loci, sed quia per eum placuit populo audire cetera dei uerba, posteaquam uehementer est territus audita de medio ignis uoce domini dicentis decalogum legis. Sed merito quaeritur quomodo accipiantur haec uerba Deuteronomii dicente Moyse: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini, quoniam timuistis a facie ignis et non ascendistis in montem, dicens: ego sum dominus deus tuus et cetera: quae iam uerba dei sunt. quae decalogus continet. quid ergo uult quod addidit:
Abbreviated transcription (Latin):
untatibus tus & ueni& leuita qui nonestei pars nequesors tecum & aduena & pu¬
pillus & uidua quae inciuitatibustuis & mandu cabunt & saturabuntur ut be¬
ne dicatte dñs ds tuus in omnib: operibus tuis quaecũq seceris existadecima
non dixit ut ipseman duc& cumsuis ac ꝑ hoc leuitis & aduenis & pupillis & ui¬
duis camius sit impendi: sed obscure positum est : quianon est distincta istc decima ab illa quã
uoluit cum leuitis in eoloco mandutari quem dñs elegis sec tempore suo: sed inea interpreta¬
tione quae est exhebrȩo. aꝑtius hoc distinctum repperimus: Ait enim: An notertio sepẽra¬
bis a liccm detimam exomnibus quaen cscentur tibi eotempore . & repone intraianuastuas.
ueni& quȩ leuites quialiam non hab& paftem net possessionẽ tecum & peregrinus & pupil¬
lus &uidua qui intraporites tuessunt : & comedent & saturabuntur. ut benedicat tibi

Expanded text:
uitatibus tuis, et ueniet Leuita, quia non est ei pars neque sors tecum, et aduena et puuitatibus tuis, et ueniet Leuita, quia non est ei pars neque sors tecum, et aduena et pupillus et uidua quae in ciuitatibus tuis et manducabunt et saturabuntur, ut benedicat te dominus deus tuus in omnibus operibus tuis quaecumque feceris. ex ista decima non dixit ut ipse manducet cum suis; ac per hoc Leuitis et aduenis et pupillis et uiduis eam iussit inpendi. sed obscure positum est, quia non est distincta ista voluit cum Levitis in eo loco manducari, quem Dominus elegisset templo suo. Sed in ea interpretatione, quae est ex hebraeo, apertius hoc distinctum reperimus. Ait enim: Anno tertio separabis aliam decimam ex omnibus quae nascuntur tibi eo tempore, et repones intra januas tuas; venietque Levites, qui aliam non habet partem nec possessionem tecum, et peregrinus et pupillus et vidua, qui intra portas tuas sunt, et co
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ꝓph&ȩ illius uel som niantis somniũ illud qm̃ tẽptat dñs ds̃ ur uosi scire an¬
diligatis dñm dm̃ ur̃m extoto cordeur̃o & ex tota anima ur̃a: hoc quidẽm int̃p̃tes
latini non itc posuerunt scire andiligatis sed ut sciat andiligatis . quãuis ẽa¬
dem sententia uideat᷑ : uerũ tam̃ illud qđ dictũ est scire facilius adillos refertur ut
sic accipiamus teptat uosscire ac sidiceretur teptandouos facit scire : ubi sane in¬
tellegi uoluit &iã illa quae adiuinantib: non secundũ dm̃ dicuntur siaccider int
qua edicuntur non accipienda sic : ut fiant quȩõ cipiuntur abeis aut colantur quae
culuntur ab eis : nec praeter suã potestatem ds̃ ostendit eẽ qđ ista contingunt
sed quasi quereret᷑ eur ea ꝑmittat. causam tẽptationis exposuit ad cognos cenrdã
Nofi tres annos ꝓduces omnẽ decimã frustuũ tuorũ : in illo anno pones illud in ci¬

Expanded text:
verba prophetae illius, vel somniantis somnium illud; quoniam tentat Dominus Deus veverba prophetae illius, vel somniantis somnium illud; quoniam tentat Dominus Deus veDominum Deum vestrum, ex toto corde vestro, et « ex tota anima vestra. » Hoc quidem interpretes Latini non ita posuerunt, scire andem sententia videatur: verumtamen illud quod dictum est, scire, facilius ad illos refertur; ut sic accipiamus, tentat vos scire, ac si diceretur, tentando vos facit scire. Ubi sane intelligi voluit, etiam illa quae a divinantibus non secundum Deum dicuntur, si acciderint quae diccoluntur ab eis. nec praeter suam potestatem deus ostendit esse quod ista contingunt, sed, quasi quaereretur cur ea permittat, causam tentationis exposuit ad cognoscendam eo tres annos produces omnem decimam fructuum tuorum; in illo anno pones illud in ci
Abbreviated transcription (Latin):
leuitis pars & sors cum fratribussuis. dñs ipse pars eius est : sicut dixit ei: nisi ꝑhanctri¬
bum significaretur uniuersum regrele sacerdotium quod ad nouum ꝑtin& testa
mentum ñullo modo ausus ess& dicerebomo quiex eadem tribu nonerat pars
mea dñs & in alio psalmo dñs pars hereditatis meae .XXII. .IO. Quidest qđ praccepit moy¬
Quid est qđ praecepit moy¬
ses conmendans uerba dñi & ati scribetis ea suꝑ limina domorum urãrũ cũ hoc secundũ  &ianu arũ¬
nisi foste diuidat ea ꝑmulits pastes domus suȩ : an yperbolica commendatio est sicut
tuum ex primitiua petorum non manducari nisi inciuitate ubi tẽplũ erat cueas
somnians & dederit sibi signum uel ꝓdigium & uenerit signũ siue ꝓdigium quod
locutus est ad tedicens. eamus & seruia mus diis alienis quomnescitis : non audicrits

Expanded text:
Leuitis pars et sors cum fratribus suis; dominus ipse pars eius est, sicut dixit ei. nisi per hanc triLeuitis pars et sors cum fratribus suis; dominus ipse pars eius est, sicut dixit ei. nisi per hanc tribum signifmentum, nullo modo ausus esset dicere homo, qui ex eadem tribu non erat, Pars mea Dominus ; et in alio psalmo, Dominus pars haereditatis meae . XVII. Ib. XI, 20. Quid est quod praecepit Moyses commendans verba Domini, et ait, Scribetis ea sunisi forte dividat ea per multas partes domus suae? An hyperbolica commendatio est, sicut tuum et primitiva pecorum non manducari, nisi in civitate ubi templum erit, cum eas somnians, et dederit tibi signum vel prodigium, et venerit signum sive prodigium quod locutus est ad te, dicens, Eamus, et serviamus diis aliis, quos nescitis: non audietis
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti: ubi ualde sonat scripsisse mosse: sedideo superius ds̃ sepromisit scripturum
& in deutero nomio non solũ ita ꝓmisse uerũ &iã ipsescripsisse enarratur. ut significet᷑
qđ ait apłs ds̃ est enim qui o peratur in uobis & uelle &operari ꝓbona uoluntate
hocest meis qui ex fide gratiam suscipiunt . & non suam iustitiam uolunt statuere
sed iustitiaedĩ subiesti sunt . ut ipsi sint in xp̃o iustitiadĩ: nam & illic apłs utrumq dicit
& dm̃ operari & ipsos. Nam supsi non operabantur. quo modo eis dicebat . cumtimore
& tremore urãm ipsorũ salutẽ operamini operat ergo ille. cooperamurnos : non.
enim aufert. sed adiuuat bonae uoluntatis arbitrium
In illo tepore distinxit dñs tribũum leui portare arcam testamenti dñĩ ad sis¬
tere corã dño ministrare &orare in nomineeius us que in buncdim: ꝓpt̃ hoc non est

Expanded text:
testamenti, ubi ualde sonat scripsisse Moysen. sed ideo superius deus se promisit scripturum testamenti, ubi ualde sonat scripsisse Moysen. sed ideo superius deus se promisit scripturum et in Deuteronomio non solum ita promisisse uerum etiam ipse scripsisse narratur, ut significetur quod ait apostolus; deus enim est qui operatur in uobis et uelle et operari . pro bona uoluntate, hoc est in eis qui ex fide gratiam suscipiunt et non suam iustitiam uolunt statuere, sed iustitiae dei subiecti sunt, ut ipsi sint in Christo iustitia dei. nam et illic apostolus utrumque dicit et deum operari et ipsos. nam si ipsi non operabantur, quomodo eis dicebat: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini? operatur ergo ille, cooperamur nos; non enim aufert, sed adiuuat bonae uoluntatis arbitrium. In illo tempore distinxit dominus tribum Leui portare arcam testamenti domini, adsistere coram domino, ministrare et orare in nomine eius usque in hunc diem. propter hoc non est
Abbreviated transcription (Latin):
ideo utrumq dictum cẽ in secundis taebulis quia & ds̃ facit ꝑ gratiã suã opus legis in homine &
homo ꝑfidem suscipiens gaticmndi ꝑtinens ad testo mentum nouum cooperator est ad iuuantis
di ideo autẽ in primis solum opus dĩ commemoratur. quia lex spiritalis est & lex scã & manda¬
tũ sc̃m & iustum &bonum id eouero nullum opus hominis ibi commemoratur quia inside¬
les non contem perantur adiutorio gratiae. sed ignor antes di iustitiã & suã uolentes cons¬
tituere iustitiaedi non sunt subiecti unde illis lex ad condem nationẽ ual& quod signifi¬
cał contritio itebulccrum : ꝓfecto non cogimur̃ uiolento intellectu sub audire quod ds̃
scripserit ubi scriptura dixit : eterat ibi moses in conspectud ñi quad raginta dieb: & qua¬
draginta noctib: panẽ nonmanducauit & aquã nonbibit & scripsit intabulis uerba

Expanded text:
ideo utrumque dictum esse in secundis tabulis, quia et deus facit per gratiam suam opus legis in homine et ideo utrumque dictum esse in secundis tabulis, quia et deus facit per gratiam suam opus legis in homine et homo per fidem suam suscipiens gratiam dei pertinens ad testamentum nouum cooperator est adiuuantis dei — ideo autem in primis solum opus dei commemoratur, quia lex spiritalis est et lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum: ideo uero nullum opus hominis ibi commemoratur, quia infideles non contemperantur adiutorio gratiae, sed ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti: unde illis lex ad condemnationem ualet, quod significat contritio tabularum — profecto non cogimur uiolento intellectu subaudire, quod deus scripserit, ubi scriptura dixit: et erat ibi Moyses in conspectu domini quadraginta diebus et quadraginta noctibus; panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba
Abbreviated transcription (Latin):
sa est in his uerbis commendari potest quando & priores & secundas tabulas scripsit:
& dĩ fecit & ds̃ scripsit: non enim tunc dictumest ad mossen excidetibi duas tabulas sed¬
ita potius legitur : & conuersus mosses descendit demunte & duae tabulae testimonii
& tecbulȩ opusdĩ erant. &scriptura scripturadĩ est sculpta intabulis: lam enim supe¬
rius dixerat easdem tabulces scriptas digitodĩ. sic loquens : & dedit mosi statim ut ces¬
sauit loqui ad eum in montesina duas tabulas testimonii tabulas lapideas scriptas¬
digito di: ibi ergo & tabulae opusdi erant & scriptura earum digito dĩ facta:
secundũs autem ttbulas ipsemoses iubetur excidere u ipsecerte opere humano intellegantur exci¬
satiquauis eas dđ ipse scripserit sicut ꝓmisit cumuber& excidi: porro autẽ sidiligentius attondanus

Expanded text:
sa est, in his uerbis commendari potest, quando et priores et secundas tabulas scripsit nsa est, in his uerbis commendari potest, quando et priores et secundas tabulas scripsit net deus fecit et deus scripsit. non enim tunc dictum est ad Moita potius dicitur: « Et conversus Moyses, descendit de monte, et duae tabulae testimonii et tabulae opus Dei erant, et scriptura scriptura Dei est sculpta in tabulis . Jam enim superius dixerat easdem tabulas scriptas digito Dei, sic loquens: Et dedit Moysi, statim ut cessadigito Dei. » Ubi ergo et tabulae opus Dei erant, et scriptura earum digito Dsecundas autem tabulas ipse Moyses iubetur excidere, ut ipsae certe opere humano intellegantur excisae, quamuis eas deus ipse scripserit, sicut promisit cum iuberet excidi. porro autem si diligentius adtendamus
Abbreviated transcription (Latin):
bulis scriberentur sed in illo libro legis ubi multa conscripta sunt : ceste illud quod sequitur
& erat ibi mdses in conspectudnĩ qua draginta diebus & quad raginta noctibus panẽ non man
ducauit & aquã nonbibit & scripsit intacbulis uerbatestamenti decem uerba: satis manifestat
eundom moser intabulis haec decem uerba scripsisse nondm nisi forte uiolenter quidem sed
cesta necessitate compellimus tubi dictũ ẽ & scripsit in tabulis uerba testamente decem
uerba non mqsse subaudire sed dñm i supraenim positum est. & erat ibi mosses inconspectudñi
ut ad ño incuius conspectuerat mosses quad raginta diebus & quad raginta nuctibus panẽ non
manducans & a quam nonbibens scripta intelligantur hec decem uerba intabulis sicut
ante ꝓmiserat : quod si i taest : non quidem illa differentia ducrum testa mentorũ quaen obis ui¬

Expanded text:
bulis scriberentur, sed in illo libro Legis, ubi multa conscripta sunt; certe illud quod sequitur, bulis scriberentur, sed in illo libro Legis, ubi multa conscripta sunt; certe illud quod sequitur, Et erat ibi Moyses in conspectu Domini quadraginta diebus et quadraginta nocducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba, satis manifestat eundem Moysen in tabulis haec decem uerba scripsisse, non deum. nisi forte uiolenter quidem sed certa necessitate conpellimur, ubi dictum est: et scripsit in tabulis\' uerba testamenti, decem uerba, non Moysen subaudire, sed dominum — supra enim positum est: et erat ibi Moyses in conspectu domini — ut a domino, in cuius conspectu erat Moyses quadraginta diebus et quadraginta noctibus panem non manducans et aquam non bibens, scripta intellegantur haec decem uerba in tabulis, sicut ante promiserat. Quod si ita est, non quidem illa differentia duorum testamentorum, quae nobis ui
Abbreviated transcription (Latin):
priores & setundas dĩ hic legitur scripsisse non homo : sed siinipso quoque ex odo uerbadi legan¬
tur ubi ub& easdem teebulces secundccs excĩdi amosemhil aliud inuenitur quã ipsum dm̃ se
easdem pinississe scripturum : nam ita scriptum est : et dixit dñs ad mosen : Extide tibi duas
tabulas lccpideus sicut & priores. & as conde adme in monten & scribam in tabulis uerba quae
erant intebulis priorilus quastu contriuisti: excepto itt que libro deutero nomu ques¬
tionem isttm &iam solus liber exodi contin& quo modo dixeritds̃ & scribam intibulis uerba quae
erant in tabulis prioribus : cum paulo past legitur : scribetibi uerba haec : & enĩ in uerbis his posui
testacmentum tibi & isrł : & erat ibi mosses in conspectudñi qua draginta diebus & quadraginta
noctibus : panem non manducauit & a quam nonbibit & scripsit intaebulis uerba testa menti

Expanded text:
priores et secundas, deus hic legitur scripsisse, non homo. sed si in ipso quoque Exodo uerba dei leganpriores et secundas, deus hic legitur scripsisse, non homo. sed si in ipso quoque Exodo uerba dei legantur, ubi iubet easdem tabulas secundas excidi a Moyse, nihil aliud inuenitur quam ipsum deum se easdem promisisse scripturum; nam ita scriptum est: et dixit dominus ad Moysen: excide tibi duas tabulas lapideas sicut et priores et ascende ad me in montem. et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, quas tu contriuisti. excepto itaque libro Deuteronomii quaestionem istam etiam solus liber Exodi continet, quomodo dixerit deus: et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, cum paulo post legatur: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testamentum et Israhel. et erat ibi Moyses in conspecnoctibus; panem non manducavit, et aquam non bibit, et scripsit in tabulis verba Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
eo quodlextimore non poss& impleri qm̃cumuerefit opus legis caritate fit nontimore :
quae carits. gratia est testamenti noui: ideo in secundis tabulis homolegitur scripsisse uer¬
badĩ quia homo potest facere opus legis ꝑ carittem iustitiae : quad non potest ꝑtimorẽ poenȩ y¬
nuncergo cũ legitur in deutero nomio desecundis trebulis itadictũ & excididuas tabulcs lapi¬
deus sicut priores & ascendi in montẽ. & duae tabulȩ induabus manibus meis & scripsit inta¬
bulis secundum scripturam prioren decem uerba nonenimait & scripsi sed scripsit hoc est ds̃
sicut paulo antedixerat uerbadi sibidicta excĩde tibi duas tabulas lapideas quonad modũ
priores & ascende adme inmontẽ & facies tibi artam ligneã & scribam intibulis uerba quae¬
erant intibulis prioribus discutienda nascitur quaestio quoduiras que tabulcos id est &

Expanded text:
eo quod lex timore non posset inpleri, quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non timore: eo quod lex timore non posset inpleri, quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non timore: quae caritas gratia est testamenti noui. ideo in secundis tabulis homo legitur scripsisse uerbaNunc ergo cum legitur in Deuteronomio de secundis tabulis, ita dictum est: « Et excidi duas tabulas lapideas sicut priores, et ascendi in montem, et duae tabulae in manibus meis, et scripsit in tabulis secundum priorem scripturam, decem verba. » Non enim ait, et scripsi, sed scripsit: hoc est, Deus, sicut paulo ante dixerat, verba Dei sibi dicta: Excide tibi duas tabulas quemadmodum priores, et ascende ad me in montem, et facies tibi arcam ligneaerant in tabulis prioribus — discutienda nascitur quaestio, quod utrasque tabulas, id est et
Abbreviated transcription (Latin):
cum in exodo ubi primum haecdista & facta narrantur ita sit scriptum : & dixitdñs ad mossen
Scribetibi uerba baec : & enim in uerbis hiss posuitibi testaementum & israhe :& erat ibi mqsses
inconspectudñi quadr aginta diebus & nostibus : panem non manducauit: & aquam nombibit : &
scripsit inttebulis uerba testamenti decem uerba : Ccumergo in exodo ipsemeses intabulis decem
legis uerba scripsis se narretur. quomodo hic indeutero nomio ds initbulis eadem uerba sicrp¬
sisse recolitur: Denique illud quod est in exodo cum transeunter trastecremus & quid no¬
bis in ea differaentia uisum fuerit litteris mandaremus : Curpriores tabulae quae contritȩ sunt
digitodi scriptae referantur. secundas autem tam diu in arca ttbernaculoq: mansuras
ipsemosses scripsissedicatur .: Ita perbanc differentiam duotestamenta significata cẽ dixi¬
mus ut inueteri testamento lex commenda retur tam quamopus dĩ ubi homo nihil fecerit

Expanded text:
cum in Exodo, ubi primum haec dicta et facta narrantur, ita sit scriptum, Et dixit Dominus ad Moysen, Scribe tibi verba haec; etenim in verbis his posui Testamentum tibi et Israel. Et erat ibi Moyses in conspectuscripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. cum ergo in Exodo ipse Moyses in tabulis decem legis uerba scripsisse narretur, quomodo hic in Deuteronomio deus in tabulis eadem uerba scripsisse recolitur? Denique illud quod est in Exodo cum transeunter tractaremus et quid nobis in ea differentia uisum fuerit litteris mandaremus, cur priores tabulae, quae contritae sunt, digito dei scriptae referantur, secundas autem tamdiu in arca tabernaculoque mansuras ipse Moyses scripsisse dicatur, ita per hanc differentiam duo testamenta significata esse diximus, ut in uetere testamento lex commendaretur tamquam opus dei, ubi homo nihil fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uelut reuiuis centis corporis ad filios ꝓcreandos diuꝑ mcensisse asseraNT . Ita ut posset & alios ꝓ¬
creare : sed multo ẽ cebsolutius deccd ules tentula potuisse seniorẽ qđ senior deseniore ñ posset
nisi ds̃ illimiraculũ prȩstitis sec maximȩ ꝓpt̃ sarȩ ñ solũ xatẽ uerũ &icc̃ sterelitatẽ : sane
xic̃ grandioris eactis & sicut scriptura loquitur plenũ dierũ possedici seniorẽ hoc ẽ p̃sbi¬
terũ hinc intelligi potest : quia hoc abrahã appellactiis ẽ. quando mortuus ẽ : ꝓinde omnis se¬
nex &icm presbiter non om̃is prbt & ic̃ senex quic plerũq: ẽ hoc nomen &cctis quȩ intrasenec¬
tutẽ senec tuti uicinaẽ : & ex hoc &iã ipsa a senec tute nom̃ accepit inlatina lingua: Aut prb̵t¬
semor appellatur apud gretos aut maxime sicut scriptura loquit᷑ prbtoꝵ & neõ tero ꝵ di

Expanded text:
velut reviviscentis corporis ad filios procreandos, diu permansisse asserant, ita ut posset et alios provelut reviviscentis corporis ad filios procreandos, diu permansisse asserant, ita ut posset et alios procreare. Sed multo est absolutius de adolescentula potuisse seniorem, quod senior de seniore non posset, nisi Deus illic miraculum praestitisset, maxime propter Sarae non solum aetatem, verum etiam sterilitatem. Sane etiam grandioris aetatis, et sicut Scriptura loquitur, plenum dierum posse dici seniorem, hoc est presbyterum, hinc intelligi potest, quia hoc Abraham appellatus est quando mortuus est. Proinde omnis senex etiam presbyter, non omnis presbyter etiam senex; quia plerumque est hoc nomen aetatis quae infra senectutem senectuti uicina est et ex hoc etiam ipsa a senectute nomen accepit in latina lingua, ut rcpsapursenior appelletur. apud Graecos autem, maxime sicut scriptura loquitur, TCpsaptkepoi
Abbreviated transcription (Latin):
mi execitationem ꝑtinet . & sȩpeuitio deputatur more tam̃ seripturarũ plerũq:
in bono ponitur: ꝓisto uerbo quidã int̃ p̃tes nr̃i exercitationẽ quidẽ grcrrulitatẽ qua si
uerbosi tictẽ quȩ in bono quantũ adlatinũ eloquiũ ꝑtin& uix aut nũ quã inuenit᷑. sed
ut dixi inscripturis plerũq: inbono dicit᷑ & uidet̃mibi significare animi affectũ stu¬
diosissime aliquid cogitantis cũ dilectatione cogitationis nisi aliud sentiuNt qui haec
uerba greca melius intellegunT Ixxiiii. Adiciens autẽ abrahã sũpsit uxorẽ nomine cethu
rã : questio hȩc eã sipeccatũ ẽ&. maxime in antiquis dantibi operã ꝓ pagaendȩ ꝓli : qͣđ lib&
enĩ hic quã in continentia suspicanda ẽ tantiuiri in illa p̃ sertim iã &ate : curautẽ in hac filios
fecerit quicũ miraculo desara fecerat supradictũ ẽ : quanquã ñ nulli donũ qđ accepit abrahã

Expanded text:
mi exercitationem pertinet et saepe uitio deputatur, more tamen scripturarum plerumque in bono ponitur. pro isto uerbo quidam interpretes nostri exercitationem, quidam garrulitatem quasi uerbositatem, quae in bono, quantum ad latinum eloquium pertinet, uix aut numquam inuenitur. sed, ut dixi, in scripturis plerumque in bono dicitur et uidetur mihi significare animi adfectum studiosissime aliquid cogitantis cum delectatione cogitationis; nisi aliud sentiunt qui haec uerba grram. Quaestio haec esset, si peccatum esset, maxime in antiquis dantibus operam propagandae proli. Quodlibet enim hic quam incontinentia suspicanda est tanti viri, in illa praesertim jam aetate. Cur autem de hac filios fecerit, qui cum miraculo de Sara fecerat, supra dictum est : quanquam nonnulli donum quod accepit Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
narũ : cũ hereditatis munus qđ est caritis & ui tac ȩterna non nisi cedisa ac ꝑtineat. hocẽ ad fi¬
lios ꝓmisionis Lxx. Quid sibi uult qđ scriptũ est hȩc sunt nomina filiorũ ismahel secundũ
nomina generationũ eorũ  non enĩ scctis eluc& cũ additũ sit secundũ nomina generationum
eorũ cũhi soli nominentur quos ille genuit non &icdab ipsis genitis. nisi forte quia nationes

Expanded text:
narum, cum hereditatis munus, quod est caritas et uita aeterna. nonnisi ad Isaac pertineat, hoc est ad finarum, cum hereditatis munus, quod est caritas et uita aeterna. nonnisi ad Isaac pertineat, hoc est ad filios promissionis. Quid sibi uult quod scriptum est: haec sunt nomina filiorum Ismahel secundum nominagenerationum eorum? non enim satis elucet, cur additum sit: secundum nomina generationum eorum, cum hi soli nominentur quos ille genuit. non etiam qui ab ipsis geniti sunt. nisi forte quia nationes
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur &iam siȩ tates iuuenum comparentur: quod dicimus nos maiorẽ atq iuni orẽ : uerũ ta¬
men hoc factum abrebȩ quod post mostẽ sarȩ decethurte filios ꝓcreauit. non sic accipiendũ
est qua sihumana consuetudine & cogitatione tantũ modo substituendȩ numerosioris ꝓ¬
lis hoc factũ sit : sicenĩ possent accipere homines &i c̃ quod deagar factũ est : nisi apłs ad¬
moneret illa fuis se factic ꝓphecice ut in utriusq ꝑ sonis mulierũ earũq filiorũ duotes tec¬
menta ad futu rorũ prȩnuntiationẽ allegorica sigificatio figurar&: Vnde misto quoq
abi tehȩ fccsto aliquid tale quaerendũ ẽ : si non facile occurrat : ego interim qđ occurrit
munera quȩ acceperuNT sili concubinarũ uidentur mihi significare quȩda dĩdona uel in sacra¬
mentis uel inquib:q: signis &iã carneli populo iudeorũ & hereticis data uelut siliis concubi¬

Expanded text:
cuntur, etiam si aetates iuuenum comparentur, quod dicimus nos maiorem atque iuniorem. uerum tamen hoc factum Abrahae, quod post mortem Sarrae de Cettura filios procreauit, non sic accipiendum est, quasi humana consuetudine et cogitatione tantummodo substituendae numerosioris prolis hoc factum sit. sic enim possent accipere homines etiam quod de Agar factum est, nisi apostolus admoneret illa fuisse facta prophetice, ut in utrisque personis mulierum earumque filiorum duo testamenta ad futurorum praenuntiationem allegorica significatio figuraret. unde in isto quoque Abrahae facto aliquid tale quaerendum est. etsi non facile occurrat, ego interim quod occurrit. munera quae acceperunt filii concubinarum uidentur mihi significare quaedam dei dona uel in sacramentis uel in quibusque signis etiam carnali populo Iudaeorum et haereticis data uelut filiis concubi
Abbreviated transcription (Latin):
gesẽ fuiss& aliena proculdubio ꝑueniebat beneficium ad eos aegyptios quiieadem t̃¬
ra cum hebrȩis morabantur hacuero primogenitorum om̃s ꝑcussisunt. XLU.

Expanded text:
Gessem fuisset aliena, procul dubio perueniebat beneficium ad eos Aegyptios, qui in eadem teGessem fuisset aliena, procul dubio perueniebat beneficium ad eos Aegyptios, qui in eadem terra cum Hebraeis morabantur; hac uero primogemti eorum omnes percussi sunt. Filii
Abbreviated transcription (Latin):
sponte audeant desinere celebrare. aut sicut dixi ut non ipsa signacrerum sed res
quȩhis significantur a&ernȩ intellegantur. XLIIII Factus est clamor mag
nus interra aegyptii non enim erat domus in quanon erat in ea mortuus: non ne potu
it eẽ aliquadomus quae primo genitum non baber& e cumergo primogeniti tantũ¬
modo morerentur. quomodo nulla erat quae non haber& mortuume an & hoc di¬
uinitus praescientia dĩ fuerat procuratum ut in omnibus omnino essent domib:
primogeniti in quibus percuterentur aegyptii : ab hac sane plaga non putandi sunt
in munes fuis se aegrptii qui babi tabant interra gessem: hominum quippe erant
ul anima lium nonterrae id est homines & animalia primo genita moriebantur
occulto & angelico percussu non aliquid interra uel in caelo factumerat sicutrana uella¬
custa uel teneirae unde quibabitabant asfligerentur : a talibus enimplagis cũ terra

Expanded text:
sponte audeant desinere celebrare, aut, sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res, sponte audeant desinere celebrare, aut, sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res, quae his signinus in terra Aegypti. Noit esse aliqua domus, quae primogenitum non haberet? cum ergo primogeniti tantummodo morerentur, quomodo nulla erat, quae non haberet mortuum? an et hoc diuinitus praescientia dei fuerat procuratum, ut in omnibus omnino essent domibus primogeniti, in quibus percuterentur Aegyptii? ab hac sane plaga non putandi sunt inmunes fuisse Aegyptii qui habitabant in terra Gessem; hominum quippe erat uel animalium, non terrae; id est: homines et animalia primogenita moriebantur occulto et angelico percussu, non aliquid in terra uel in caelo factum erat, sicut rana uel locusta uel tenebrae. unde qui habitabant adfligerentur. a talibus enim plagis cum terra
Abbreviated transcription (Latin):
Cuod scriptum est & facietis diem hunc in progenies uestras legitimum a&ernum¬
uel a &ernalem quod gretedicitur aeo NIoΝ non sic accipiendum est tamquam pos¬
sit istorum praetereuntium dies esse ullus a&ernus. sed illud a&ernum est quod
iste significat dies : uel cum dicimus ipsum dm̃ a &ernum non utiq: istas duas syl¬
labas ae ternas dicimus : sed quod signi ficant. quanquam diligenter scrutandum sit
quomodo appellare scriptura soleat acernum. nefurte itto dixerit sollemniter ae¬
ternum quem nefas habeat praetermittere. aut sua sponte mutare: aliud est enĩ
quod praecipitur quo usque ficet sicut praeceptum est ut septies murus hieri co
circuir& arta : aliud cum praecipitur sic obseruari aliquid ut nullus terminus prae¬
finiatur obseruationis. siue cotidie siue ꝑ menses siue ꝑ annos sollemniter. siue ꝑ multoꝵ
uelaliquorũ annorũ certa inter ualla : autergusio appellauit a cernũ quod non sua

Expanded text:
c diem, etc. Et facietis diem hunc in progenies vestras legitimum, auel aeternalem - quod graece dicitur αἰὠνιον — non sic accipiendum. est, tamquam possit istorum praetereuntium dies esse ullus aeternus; sed illud aeternum est quod iste significat dies: uelut cum dicimus ipsum deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod significant. quamquam diligenter scrutandum sit quomodo appellare scriptura soleat aeternum; ne forte ita dixerit sollemniter aeternum, quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. aliud est enim quod praecipitur, quousque fiat — sicut praeceptum est, ut septies muros Hiericho circuiret arca — aliud cum praecipitur sic obseruari aliquid, ut nullus terminus praefiniatur obseruationis, siue cotidie siue per menses siue per annos sollemniter siue per multorum uel aliquorum annorum certa interualla. aut ergo sic appellauit aeternum, quod non sua
Abbreviated transcription (Latin):
tami tota quippe pars ista extrema uel infima mundi. terrae nomine censetur. se¬
cundum id quod sepedicitur ds quifecit caelum & terram: & in illius psalmi dis¬
tributione commemoratis caelestibus. lauda te inquit dñm deterra : & ea exẽquit᷑
in laude quđ&iã adaquas pertineant. Liiii Quid est quod ait accipietis au
tem fasciculum xsopi & tinguentes ex sanguine qui est iuxta ostium linetis
superlimen & super ambos postes : quaeritur enim quem sanguinem dicat
iuxta ostium cum illius agni utique uelit intellegi sanguinem cuius immo¬
latione sit pas chautrũ eodo consequenter praecepit quamuis hoc tacuerit

Expanded text:
tam. tota quippe pars ista extrema uel infima mundi terrae nomine censetur secundum id quod saepe dicitur: deus qui fecit caelum et terram, et in illius psalmi distributione commemoratis caelestibus, laudate, inquit, dominum de terra, et ea exsequitur in laude, quae etiam ad aquas pertineant. Misisti stem fasciculum hyssopi et tinguentes ex sanguine qui est iuxta ostium linietis super limen et super ambos postes? quaeritur enim quem sanguinem dicat iuxta ostium, cum illius agni utique uelit intellegi sanguinem, cuius immolatione fit pascha. an eo modo consequenter praecipit, quamuis hoc tacuerit
Abbreviated transcription (Latin):
res alter alteri successerunt. Sic &iã contigit ut & alium ordinem sequens mattheus ab
abrabam usque ad ioseph quad raginta duccs generationes numer& . Lucas autẽ inordine alio
numerans generationes non ꝑsalomonẽ sicut illẽ ꝑnatham ab abric ham usq: ad ioseph quin¬
quaginta quinque commemor&. In illo quippe ordine ubi plures nominantur citius mor¬
tui sunt : q̃uam hic ubi pauciores : neforte autẽ moueat aliquem quod inter gentes edom
commemoratur balac filius beor & desimili tudine rominis ex istim& illũ eẽbalac qui

Expanded text:
res alter alteri successerunt. sic etiam contigit, ut alium ordinem sequens Matthaeus ab res alter alteri successerunt. sic etiam contigit, ut alium ordinem sequens Matthaeus ab Abraham usque ad Ioseph quadraginta duas generationes numeraret, Lucas autem in ordine alio numerans generationes non per Salomonem sicut ille, sed per Natham ab Abraham usque ad Ioseph quinquaginta quinque commemoret. in illo quippe ordine, ubi plures numerantur, citius mortui sunt quam hic ubi pauciores. ne forte autem moueat aliquem, quod inter reges Edom commemoratur Balac filius Beor et de similitudine nominis existimet illum esse Balac. qui
Abbreviated transcription (Latin):
israhel non sic accipiendũ est : Tamquã om̃s reges nominati sintusque ad ea tempora qui¬
bus coeperunt reges inisrcchel quorũ primus fuit saul: multienim fuerunt in edom usque
adtempora sccul Eumtem poribus &iam iudicum quorũ tempora fuerunt antereges:
sed ex his multis eossolos potuit cãmemorare mosses qui suerunt antequã ipsemoreretur
net mirũ est quod numerantib: ab abrabam ꝑ esau patrẽ gentis edom atq praguhel
silium esau & zara filium raguhel & iobab filium zara cui iobab successit in regnobalac
qui primus interra edom rex fuisse cummemoratur. Vsque adultimũ regem quempo¬
tuit nomincere moses plures generationes inueniuntur : quamnumerantur ab abraham
ꝑ iacobusq: ad mosen : namillic inueniuntur fere duodecim. hic autẽ us que ad mosen fer¬
me septem: fierienim patuit. ut id eo ibi plures nomincrentur : quiacitius moriendo plu¬

Expanded text:
Israhel, non sic accipiendum est, tamquam omnes reges nominati sint usque ad ea tempora, quiIsrahel, non sic accipiendum est, tamquam omnes reges nominati sint usque ad ea tempora, quibus coeperunt reges Israhel, quorum primus fuit Saul. multi enim fuerunt in Edom usque ad tempora Saul cum temporibus etiam iudicum, quorum tempora fuerunt ante reges; sed ex his multis eos solos potuit commemorare Moyses, qui fuerunt antequam ipse moreretur. nec mirum est quod numerantibus ab Abraham per Esau patrem gentis Edom atque per Raguel filium Esau et Zara filium Raguel et Iobab filium Zara, cui Iobab successit in regno Balac, qui primus in terra Edom rex fuisse commemoratur, usque ad ultimum regem, quem potuit nominare Moyses, plures generationes inueniuntur quam numerantur ab Abraham per Iacob usque ad Moysen. nam illic inueniuntur fere duodecim, hic autem usque ad Moysen ferme septem. fieri enim potuit, ut ideo ibi plures nominarentur, quia citius moriendo plu
Abbreviated transcription (Latin):
benedistione fraudatum. siue aliqua causa uel uxorũ sucrũ quas odiosas uidebat eẽ paren¬
tibus uel quclibet alia &ceperat hebittre in monteseir: deinde post reditũ ia cobfratrisar
fastic inter eos concordia reuersus est & ipse ad parentes : & cũ mortuũ patrẽ simul sepelis¬
sent. quia eus plurimum ditatos terra illa si cut scriptũ. minime capiebat. abscessit
rursus inseyr. & ibi propagauit gentem idumaeorum. CXUIIII. Quodscriptũ
est hi principes chorroi filuserr interra edom : secundũ tempus quouiuebat scrptor
commemorat : Cum autẽ seyr habitar& quustos genuit nondũ ueniente in illam terrãesau
Nondumutiq appellabatur tera edom : non enim nomen nisi ab ipso esau inditum est
terrae qm̃ ilem ipsees au & edom uocabatur. de quo ꝓ pagatisunt idumaerhoc est gens edom¬
CXX. Quod scriptumest & hireges qui regnauerunt in edom ante quam regnar& rox in

Expanded text:
benedictione fraudatum, siue aliqua causa uel uxorum suarum, quas odiosas uidebat esse parenbenedictione fraudatum, siue aliqua causa uel uxorum suarum, quas odiosas uidebat esse parentibus, uel qualibet alia. et coepit habitare in monte Seir. deinde post reditum Iacob fratris sui facta inter eos concordia reuersus est et ipse ad parentes et, cum mortuum patrem simul sepelissent, quia eos in plurrursus in Seir, et ibi propagavit gentem Idumaeorum. CXX. Ib. XXXVI, 21. Quod scriptum est, Hi principes Chorraei filii Seir in terra Edom; secundum tcommemorat. cum autem Seir habitaret qui istos genuit nondum ueniente in illam terram Esau, nondum utique appellabatur terra Edom. non enim nomen nisi ab ipso Esau inditum est terrae, quoniam idem ipse et Esau et Edom uocabatur, de quo propagati sunt Idumaei, hoc est gens Edom. Quod scriptum est: et hi reges qui regnauerunt in Edom, antequam regnaret rex in
Abbreviated transcription (Latin):
filiorũ iacob quinati fuerant imme sopotania ipsorum commemoratione scriptura com¬
plexciest & ic̃ beniamin quinonerat ibinatus & dictumest hisunt filiui ia cob quifactis ei
in me sopotamiam syriae .CxvII. Quod post narrationẽ mostis is aac necrratur quas
inxores esau acceperit. & quos creauerit : recapitulatio intellegenda est : neq:eñ post
mostẽ isaac fieri coepit. cũ iam essent esau& ia cobcentumuiginti annorũ : nãeos sixa¬
gencrius suscepit & uixit om̃s annos uitaesuȩ centum octoginta .Cxuiii. Quastio
naan & habita sse in monteseir : cumueniente demesopo titmia. iacob fratreeius legat᷑
quod icm illichabittebat: proinde quid sieri potuerie. ut scriptura felli uel fallge
non credatur. in promtu est cogittre : quod scilic& esau postea quã in mesopotamiã frater
eius ab scessit noluit habittcre cumparentibus suis. siue eilla cõmotione qua dolebatise

Expanded text:
filiorum Jacob, qui nati fuerant in Mesopotamia, ipsorum commemoratione Scriptura comfiliorum Jacob, qui nati fuerant in Mesopotamia, ipsorum commemoratione Scriptura complexa est etiam Benjamin, qui non erat ibi natus, et dictum est, Hi sunt filii Jacob, qui facti sunt et in Mesopotamia Syriae. CXVIII. Ib. XXXVI, 1. Quod post narrationem mortis Isaac narratur quas uxores Esau acceperit et quos creauerit, recapitulatio intellegenda est: neque enim post mortem Isaac fieri coepit, cum iam essent Esau et Iacob centum uiginti annorum. nam eos sexagenarius suscepit et uixit omnes annos uitae suae centum onaan et habitasse in monte Seir, cum ueniente de Mesopotamia Iacob fratre eius legatur, quod iam illic habitabat. proinde quid fieri potuerit, ut scriptura falli uel fallere non credatur, in promtu est cogitare. quod scilicet Esau, posteaquam in Mesopotamiam frater eius abscessit, noluit habitare cum parentibus suis siue ex illa commotione, qua dolebat se
Abbreviated transcription (Latin):
nomꝑtinere nisibonos acꝑhoc illud quod dic tũ estł̃ gouos duodecim elegi ꝑ sy nec¬
dochendictum est : ut nomine mecioris meriorisq partis & itm illud complettere tur
quodadipsum nomen non ꝑtin& : hic modus est in hoc eodem loco ubienor ꝓfilios uo
sichem ut cecciper& cdinam filit̃ iacob exiit loqui cum eodemiacob & uenerunt &iã fili
eus qui absentes erant. & etdom̃s dicit emmor: sychem filius meris elegit aoimo filiam
uram dateergo illietm uxorem: qua enim potior erat patris ꝑsona ꝑsinet dochen pliũ
uram dicens &icem̃ frtetres tenuit hoc nomine: quorũ nonerat filia ihinc est & illu& cut¬
re adoues. & accipe inde duos edos : simulenim pascebantur oues & hedi: & quia potiores̃
ouos eterũ nomine&iũ capr in  pecus complexus est : sic quia potior erat numerus undec̃

Expanded text:
non pertinere nisi bonos. Ac per hoc illud quod dictum est, Ego vos duodecim elegi, per synecnon pertinere nisi bonos. Ac per hoc illud quod dictum est, Ego vos duodecim elegi, per synecdochen dictum est, ut nomine majoris meliorisque partis, etiam illud complecteretur, quod ad ipsum nomen non pertinet. 5. Hic modus est in hoc eodem libro, ubi Emmor pro filio suo Sichem, ut acciperet Dinam filiam Jacob, exiit loqui cum eodem Jacob, et venerunt etiam filii ejus qui absentes erant, et ad omnes dicit Emmor: Sichem filius meus elegit animo filiam vestram; date ergo illi eam uxorem . Quia enim potior erat patris persona, per synecdochen filiam vestram dicens, etiam fratres tenuit hoc nomine, quorum non erat filia. Hinc est et illud, Curre ad oves, et accipe inde mihi duos haedos : simul enim pascebantur oves et haedi; et quia potiores sunt oves, earum nomine etiam caprimum pecus complexus est. Sic quia potior erat numerus undecim
Abbreviated transcription (Latin):
&iã llud conprȩbendi quod ad ipsum nomen ptinet : sicut ad duo decim apłos iã non per¬
tinebat iudas qui&iã mortuus suit cũ dñs resurrexit amostuis. & ttomen ipsiur
duo denarii numeri nom̃ apłs inepistola sua tenuit. ubi ait eum apparuis se illis duo¬
decim : cum articulo enĩ hoc grȩci codites habent ut niom possint intellegi quicũ que
duo detim sed illi in eo numero in signes : Comodo locutionis puto & illud ad ño dictum
non ne egouos duo derimelegi & unus ex uobis dicbolus est : utnon adelectionẽ &iã
ipse ꝑtinere uideatur: non enĩ fatile inuenitur elestorũ nomen in malo nisi quando
meelieliguntur amidis : qđ sipuie uerimus & illũ electũ ut peuis traditionẽ qhñi pissio
complerẽtur. id est malitiã eius ad cliquid electã bene utentedo &iã malis illud attenda¬
mus ubiait: Non deo mnib: uobis dico egoscio quos elegi : ubideclar at adelectionen

Expanded text:
iam illud conprehendi quod ad ipsum nomen non pertinet. sicut ad duodecim apostolos iam non pertinebat ludas, qui etiam mortuus fuit cum dominus resurrexit a mortuis, et tamen ipduodenarii numeri nomen Apostolus in Epistola sua tenuit, ubi ait, eum apparuisse illis duodecim . Cum articulo enim hoc graeci codices habent, ut non possint intelligi quicumque duodecim; sed illi in eo numero insignes. Eo modo locutionis puto et illud a Domino dictum, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? ut non ad electionem etiam ipse pertinere videatur. Non enim facile invenitur electorum nomen in malo, nisi quando mali eliguntur a malis. Quod si putaverimus et illum electum, ut per ejus traditionem Domini passio compleretur, id est malitiam ejus ad aliquid electam, bene utente Deo etiam malis; aliud attendamus ubi ait, Non de omnibus vobis dico; ego scio quos elegi : ubi declarat ad electionem