comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ dei scdm quam factꝰ ẽ ꝑdidisse
pec̃co. non sic accipiendũ ẽ. tanqͣm in eo
nulla remanserit: s quod tã deformis:
ut reformatione opus hr̃et. In duodecimo
de inferis magis mͥ uideor docere debuis¬
se quod sub t̾ris sint: qm rationẽ redd̾e
cur sub t̾ris esse credant᷑ siue dicant᷑. qͣsi
non ita sit. Hoc opus sic incipit. Omnis¬

Expanded text:
imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In duodecimo de inferis , magis mihi videor docere debuisse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omni
Abbreviated transcription (Latin):
ligni uitȩ. Cum autẽ ad hoc usq undecim
lidri ꝑacti ȩẽnt: duodecimũ addidi in quo
diligentiꝰ de paradiso disputatũ ẽ. Titulus
horũ librorũ mnscribit᷑ de genesi ad lit̾am.¬
er idem tempus de ge¬
nesi libros duodecĩ scrip
id est non scad̃m allegoricas significationeᷤᷤ
s scđłm rerũ gestarũ ꝓpͥetatẽ. In quo oꝑe
multa quesita quã inuenta sunt: & eoꝵ
que inuenta sunt pauciora firmata. ce¬
ca uo̾ ita posita uelut adhuc reqͥrenda
sint. Hos sane libros posteriꝰ cepi. s pͥus ter¬
minaui quam de trinitate. Ideo eos nũc
ordine quo cepi recolui. In qͥato libro et
ubicũq in eis libris posui. de semine cui
reꝓmissum ẽ quod dispositũ sit ꝑ angłos ĩ
manu mediatoris: ñ sic ht̃ apłs. sic̃ ueri
ores codices post insperi. marime grecos.
De lege enĩ dictũ ẽ: qd̃ tanqͣm de semine
dictũ. multi latini codices hñt. ꝑ int̾pre¬
tantis errorẽ. In .uiͦ. libro quod dixi. adã

Expanded text:
ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteraer idem tempus de Genesi libros duodecim scripstiones, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostoluores codices post inspexi, maxime graecos. De Lege enim dictum est, quod tanquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. In sexto libro quod dixi, Adam
Abbreviated transcription (Latin):
atq intelligentie lum̃. qͦ ⁊ ista inferiora q¬
uidicant᷑ & ea cernunit᷑ q̃ neq st̃ corꝑa neq
ullas gert̃ formas. similes corpoꝵ uelut
ipsa mens:⁊ om̃is aĩe affectio bona. cui con¬
tͣria st̃ eiꝰ uitia q̃ recte culpant᷑ atq dãpnãt᷑
in hom̃ib Qenĩ alio mͦ ipse intellectꝰ nͥ in

Expanded text:
atque intellegentiae lumen, quo et ista inferiora datque intellegentiae lumen, quo et ista inferiora diiudicantur et ea cernuntur, quae neque sunt corpora nec ullas ipsa mens et omnis animae affectio bona, cui contraria sunt ejus vitia, quae recte culpantur atque damnantur in hominibus. Quo enim alio modo ipse intel
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s ueris corꝑib tra miscet. ut int̾nosci uł
uix possint. uł om̃ino ñ possuit. ⁊ aut sig¬
nificẽt aliqͥd. aut sine ulla significatione
oboriant᷑. siue ꝓrsus ingͣuescente aliqͦ morbo
uł dolore corꝑis. ⁊ int̾eludente intꝰ uias qͥbꝰ
aĩe ut ꝑ carnẽ sentiret exerebat᷑ ac nitebat᷑
intentio altiꝰ qͣm sõno absentato sp̃u. cor¬
ꝑaliũ rerũ existunt aut mõstrãt᷑ imagi¬
nes. uł significantes aliqͥd. uł sine ulla sig¬
nificatione apparentes siue nulla ex corꝑe
causa existente. s assum̃te atq rapiente a¬
liqͦ sp̃u tollit᷑ aĩa in hmodi uidendas simili¬
tudines corpoꝵ miscens eis uisa corꝑalia. cũ
simul ⁊̃ corꝑis sensib utit᷑. siue ita sp̃u as¬
sum̃te alienat᷑ ab om̃i corꝑis sensu. ⁊ au̾tit᷑:
ut solis similitudmib corpoꝵ sp̃uali uisiõe
teneat᷑. uͥ nescio utrũ possint aliqͣ nichi

Expanded text:
spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel spiritus ueris corporibus ita miscet, ut internosci uel uix possint uel omnino non possint et aut significent aliquid aut sine ulla significatione oboriantur; siue prorsus ingrauescente aliquo morbo uel dolore corporis et intercludente intus uias, quibus animae, ut per carnem sentiret, exerebatur ac nitebatur intentio, altius quam somno absentato spiritu corporalium rerum existunt aut monstrantur imagines uel significantes aliquid uel sine ulla significatione adparentes; siue nulla ex corpore causa existente, sed adsumente atque rapiente aliquo spiritu tollitur anima in huius modi uidendas similitudines corporum, miscens eis uisa corporalia, cum simul etiam corporis sensibus utitur; siue ita spiritu adsumente alienatur ab omni corporis sensu et auertitur, ut solis similitudinibus corporum spiritali uisione teneatur, ubi nescio utrum possint aliqua nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis formet᷑ qͥdã sp̃ualis aspectꝰ q̃ iã erãt in
sp̃u.:⁊ añꝗͣ ea cogitaremꝰ siue cũ eoꝵ corpoꝵ¬
nes ñ ita ut st̃ illa. ẜ ut occurrit intuemur
uł opinatione cogitamꝰ. siue undeunde ne¬
q id agentibꝰ neq uolentib nob̃ uarie forme
corꝑaliũ similitudinũ u̾sant᷑ in aĩo. siue cũ
aliqͥd corꝑalit̾ acti ea ipsa disponimꝰ q̃ in illa
actione fut᷑a st̃. ⁊ om̃ia cogitatione antece¬
dimꝰ. siue iã in ipso actu uł cũ loqͥm᷑. utł cũ fa¬
cimꝰ om̃s corpales motꝰ ut exeri possint q̃ p̃ue¬
munt᷑ simlitudinibꝰ suis intꝰ in sp̃u. neq
enĩ ulla uł breuissima sillaba ĩ ordine suo
nͥ ꝓspecta sonuisset. siue c̃ a dormientib
sõnia uident᷑. uł nichil uł aliqͥd significã¬
tia. siue cũ ualitudine corꝑali curbatis in¬
trinsecꝰ itineribꝰ sentiendi imagines corpoꝵ

Expanded text:
ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in ex eis formetur quidam spiritalis aspectus, quae iam erant in spiritu et antequam ea cogitaremus; sine cum eones non ita ut sunt illa, sed ut occurrit, intuemur; pro arbitrio uel opinatione cogitamus; siue unde unde neque id agentibus neque uolentibus nobis uariae formae corporalium similitudinum uersantur in animo; siue cum aliquid corporaliter acturi ea ipsa disponimus, quae in illa actione futura sunt, et omnia cogitatione antecedimus; siue iam in ipso actu, uel cum loquimur uel cum facimus, omnes corporales motus, ut exeri possint, praeueniuntur similitudinibus suis intus in spiritu: neque enim ulla uel breuissima syllaba in ordine suo nisi prospecta sonuisset; sine cum a dormientibus somnia uidentur uel nihil uel aliquid significantia; siue cum ualetudine corporali turbatis intrinsecus itineribus sentiendi imagines corporum
Abbreviated transcription (Latin):
nos aũ ipsoꝵ nͥ ostendant᷑ nosse ñ possumꝰ.
qr sic eas ut opinor hñt in potestate occul¬
tare spualibꝰ modis. quẽadmodũ nos qͥbus¬
dã int̾iectis obstacłis nr̃a corꝑa. ne alioꝵ ocłis
uideant᷑ absodimꝰ. ⁊ qͥd fiat in spũ nr̃o. ut
aliq̃n cernant᷑ tãtũmͦ significantes imagi¬
nes: ⁊ utrũ aliqͥd significẽt ignoret᷑. aliqͣn
aũ aliqͥd significare sentiant᷑: s qͥd signi fi¬
cent nesciat᷑. aliqñ uͦ tãꝙͣ pleniore demõstra¬
tione aĩa humana. ⁊ sp̃u ipsas ⁊ nĩte qͥd
significẽt uideat: ⁊ scire difficillimũ est.
⁊ si iã sciamꝰ disserere atq explicare oꝑosiᷤᷤ¬
simũ. Qd̾ aũ nc̃ insinuare satis arbitror
certũ ẽ esse sp̃ualẽ qͣndã nat᷑am in nob ubi
corꝑaliũ rerũ formãt᷑ similitudines. siue cũ
aliqd̃ corpꝰ sensu corꝑis tangimꝰ. ⁊ ꝯtinuo for¬
mat᷑ eiꝰ similitudo in sp̃u memoriaq reꝯdit᷑
siue cũ absentia corꝑa iã nota cogitamꝰ ut

Expanded text:
nos autem ipsorum, nisi ostendantur, nosse non possumus; quia sic eas, ut opinor, habent in potestate occultare spiritualibus modis, quemadmodum nos quibusdam interjectis obstaculis, nostra corpora ne aliorum oculis uideantur, abscondimus — et quid fiat in spiritu nostro, ut aliquando cernantur tantummodo significantes imagines sed, utrum aliquid significent, ignoretur, aliquando autem aliquid significare sentiantur, sed quid significent nesciatur, aliquando uero tamquam pleniore demonstratione anima humana et spiritu ipsas et mente quid significent uideat: et scire difficillimum est et, si iam sciamus, disserere atque explicare operosissimum. Quod autem nunc insinuare satis arbitror, certum est esse spiritalem quandam naturam in nobis, ubi corporalium rerum formantur similitudines, siue cum aliquod corpus sensu corporis tangimus, et continuo formatur eius similitudo in spiritu memoriaque reconditur; siue cum absentia corpora iam nota cogitamus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
na in sp̃u ꝑ rerũ corꝑaliũ imagines
uidet. ⁊ magis ꝓpħa qui solo earũ intel¬
lectu p̃ditus ẽ.S ⁊ maxime ꝓpħa qui
itt᷑q p̃cellit. ut ⁊ uideat in sp̃u corꝑali¬
um rerũ significatiuas similitudineᷤᷤ.
et eas uiuacitate m̃tis intelligat: sicut
a anielis excellentia tẽptata ẽ & ꝓbata.
qui regi & sompniũ qd̃ uiderat dixit.
& quid significaret aꝑuit. Et ipse qͥppe
imagines corꝑales in sp̃u eiꝰ xxp̃sse ft̃:
et earũ intellectꝰ reuelatꝰ inm̃te. Ex hoc

Expanded text:
na in spiritu per rerum corporalium imagines na in spiritu per rerum corporalium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellegat, sicut Danihelis excellentia temtata est et probata qui regi et somnium, quod uiderat, dixit et, quid significaret, aperuit. et ipsae quippe imagines corporales in spiritu eius expressae sunt et earum in
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis ꝓpͥus fit reuelatio uł agnitio. uł ꝓpħia
uł doc tͥna. Proinde ait. Si uenero ad uos
linguis loquens qͥd uob̃ ꝓdexo. nͥ loquar
uob̾ in reuelatione. aut in agnitione. aut
in ꝓpħia. aut in doctna: Id est cũ signis.
hoc ẽ lingue accesserit intellectꝰ. ut non
sp̃u tantũ. s ȩtiã m̃te agat᷑ qd̾ agit᷑. ł inde
quibus signa ꝑ aliqͣs rerũ corꝑaliũ si
militudines demonstrabant᷑ in sp̃u. nͥ
accessisiet m̃tis officiũ ut etiã intellige¬
rentur: ñdũ erat ꝓpħia. Magisq ꝓpħa
erat qui utt̾p̃tabat᷑ qd̾ alius uidisset. qͣm
ipse qui uidisset. Unde apparet magis ad
inferior ubi corꝑaliũ rerũ similitudineᷤᷤ
expͥmunt᷑. Itaq magis ioseph ꝓpħa qͥ in
Illius enim sp̃s informatꝰ ẽ ut uideret:
huius mens illuminata ut intellig̾et.
Ac ꝑ hoc in illo erat lingua. in isto ꝓphe¬
tia. qͥa in illo rerũ imaginatio: in isto
imaginationũ int̾p̃tatio. Minus gͦ

Expanded text:
oprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut in prophetia aut in doctrina? id est: cum signis, hoc est linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur quod agitur. Proinde, qmilitudines demonstrabantur in spiritu, nisi accessisset mentis officium, ut etiam intelligerentur, nondum erat prophetia; magisque propheta erat, qui interpretabatur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qillius enim spiritus informatus est, ut uideret, huius mens inluminata, ut intellegeret. ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interpretatio. minus erg
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Si gͦ q̃rit᷑ cur ds tẽptari ꝑmiserit hoĩẽ.
quẽ tẽptatori ꝯsensurũ eẽ p̃sciebat: altitudi¬
nẽ qͥdẽ consilii eiꝰ penetͣre ñ possũ. ⁊ longe
supͣ iures meas hoc eẽ confiteor. Est gͦ aliqͣ
causa fortassis occultior q̃ meliorib sanctio¬
ribꝰq reseruat᷑. illiꝰ gr̃a potiꝰ ꝙͣ meritis eoꝵ.¬
s tñ uł donat saꝑe. uł sinit dic̾. ñ mͥ uidet᷑
magne laudis futurũ fuisse hõiẽ. si ꝓpt̾ea poᷤ¬
set bñ uiuere. qr nemo male uiuere suade¬
ret. cũ ⁊n nat̾a posse. ⁊ in potestate habeat
uelle ñ ꝯsentire suadenti. Adiuuante cñ
illo qͥ suꝑb̃ resistit. humilib aũ dat grãm.
Cur itaq tẽptari ñ sineret. quẽ ꝯsensurũ
eẽ ipse p̃sciebat. cũ id facturꝰ cẽt ꝓpͥa uolunta¬
te ꝑ culpã & ordinandꝰ eẽt illiꝰ eqͥtate ꝑ penã

Expanded text:
. Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, . Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat; altitudinem quidem consilii ejus penetrare non possum, et longe supra vires meas hoc esse confiteor. Est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanctioribusque reservatur, illius gratia potius quam meritis eotum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adiuuante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illi
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. astuti aũ mali cordati intelligant᷑. Und̾
ñnulli sic̃ in plerisq codicib inuenimꝰ ad
usũ latine locutionis non u̾bũ s potiꝰ sen
tentiã tͣnsferentes: astutiorẽ oĩb bestiis istũ
qͥ eã ꝓpe nouert̃. Nos tñ aꝑte legimꝰ alio scͥ¬
turarũ scãrũ loco. sapientes ad malũ ñ ad
bonũ. Et dñs dic̃ sapientiores eẽ filios scłi
filiis lucis. ad consulendũ sibimet in poste¬
rũ. ꝗͣuis fraude ñ iure. Nec sane debemꝰ opi¬
nari qd̾ serpentẽ sibi ꝑ quẽ tẽptaret ꝑsua¬
deretq peccatũ diabołꝰ elig̾et. s cũ eẽt in illo
ꝓpt̾ ꝑu̾sam ⁊ inuidã uoluntatẽ decipiendi
cupiditas. ñ nisi ꝑ illud animal potuit. ꝑ qd̃
posse ꝑmissꝰ ẽ. Nocendi enĩ uoluntas pot̾ eẽ
a suo qͦ aĩo pͣua. ñ ẽ aũ potestas nͥ a dõ:i hoc
abdita altaq iusticia: qm̃ ñ ẽ iniqͥtas apud

Expanded text:
tur, astuti autem male cordati intellegantur. unde tur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potitentiam transferentes, astutiorem omnibus bestiis istum qui eam probe noverunt. Nos tamen aperte legimus alio Scripturarum loco sanctarum sapientes ad malum, non ad bonum; et dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis ad consulendum sibimet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset perversam et invidam voluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. Nocendi enim voluntas potest esse a suo quoque animo prava; non est autem potestas nisi a Deo, et hoc abdita altaque justitia, quoniam non est iniquitas apud
Abbreviated transcription (Latin):
pͥo qͦ in bonũ accipi sap̾ia solet. uł dei. uł
angłoꝵ. uł aĩe rõnalis. tanꝗͣ si sapientes
apes etiã formicasq dicamꝰ. ꝓpt̾ oꝑa ue¬
litt imitantia sapientiã. Quãꝙͣ iste ser¬
pens ñ irrationali aĩa sua. s alieno iam
spũ. id ẽ diabolico posset sapientissimꝰ dici
om̃iũ bestiarũ. Quantũlibet enĩ p̃uari¬
catores angłi de suꝑnis sedib sue ꝑu̾sita¬
tis ⁊ suꝑbie merito deiecti sint: nat᷑a tñ
excellentiores st̃ om̃ib bestiis ꝓpt̾ rationiᷤᷤ
eminentiã. Q gͦ mirũ si suo instinetu
diabolꝰ iã implens serpentẽ. eiq suũ sp̃m
miscens eo more q̃ uates demonioꝵ implẽ
solet. sapientissimũ eũ readiderat omni¬
um bestiar̾. scd̃ aĩam uiuã irrationalẽq
uiuentiũ. Ab usione qͥppe nominis ira sa¬
pientia dr in malo. quẽadmodũ in bono a¬
stucia.cũ ꝓpͥe magisq usitate in latina dũ¬
taxat lingua sapientes laudabilit̾ appellẽ¬

Expanded text:
o in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam formicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ temere affirmamꝰ utrũ in tertio cȩlo
sit ꝑadisꝰ. an ⁊ in t̾ciũ celũ ⁊ inde rurẜ
in ꝑadisũ raptꝰ sit. Si enĩ ꝓpͥe qͥdẽ nemo¬
rosus locus tͣnslato aũ u̾bo om̃is etian
sp̃uał̃ qͣsi regio ubi aĩe bñ ÷ m̾ito pa¬
radis dici pot̾. ñ solũ t̾ciũ cęlũ qͥcqͥd at¬

Expanded text:
tertio coelo sit paradisus, an etiam in tertium coelum, et inde rursus in paradisum raptus sit. Si enim proprie quidem nemorosus locus, translato autem verbo, omnis etiam spiritualis quasi regio, ubi animae bene est, merito paradisus dici potest; non solum tertium coelum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
esurientes sicientesq dormiunt. Que
omnia puto ꝯꝑata illis angłicis demon¬
strationib sic habenda: ac si in ista nata
corpoꝵ t̾rena celestibꝰ cõparent᷑. Sic ⁊i il
ilo gen̾e intellectualiũ uisoꝵ. alia st̃
que in ipsa anima uident᷑. uelut uir¬
tutes qͥb uitia st̃ ꝯtͣria. siue ꝑmansure
ut pietas. siue utiles huic uite. ⁊ postea
non fut̾e. sic̃ fides qua credimꝰ ea q̃ ñdũ
iudemꝰ: ⁊ spes qͣ fut᷑a cũ patientia expecta¬

Expanded text:
esurientes sitientesque dormierunt. quae esurientes sitientesque dormierunt. quae omnia puto conparata illis angelicis demonstrationibus sic habenda, ac si in ista natura corporum terrena caelestibus conparentur. Sic etiam in illo genere intellectualium uisorum alia sunt, quae in ipsa anima uidentur, uelut uirtutes, quibus uitia sunt contraria, siue permansurae, ut pietas, siue utiles . huic uitae et postea non futurae, sicut fides, qua credimus ea, quae nondum uidemus, et spes, qua futura cum patientia expecta
Abbreviated transcription (Latin):
se doluert̃. ⁊rursus gͣuibꝰ t̾roribꝰ atq cru¬
qatibꝰ exagitati atq uerati: cũ exꝑgefacti
ȩẽnt dormire tuuert̃. ne in eadẽ mala
reuocarẽtur. Et utiq dubitandũ ñ ẽ qd
exp̃ssiora sint illa q̃ inferna dñr: atq ob
hoc uehem̃tiꝰ sentiant᷑. Nam ⁊ qͥ subtrac¬
ti st̃ sensib corꝑis minꝰ quidẽ ꝙͣ si om̃imo¬
do morerent᷑. s tñ ampliꝰ qͣm si dormuẽt
exp̃ssiora se uidisse narrart̃ ꝗͣ si somma
narrauissent. Est gͦ ꝓrsus inferoꝵ sub¬
stantia. s ea ex ipso sp̃u nr̃o multipli¬
cit̾ existunt siue ex corꝑe sp̃ui qͦdã mͦ sug¬
gerunt᷑ sic̃ fuerimꝰ affecti uł carne uł
animo. Nonsolũ enĩ uigilantes homĩs
curas suas cogitando u̾sant in similitu¬
dinib corpoꝵ uerũȩtiã dormientes hee
sepe sõmiant qͦ indigẽt. Nam ⁊ negotia
sua gert̃ ex animi cupiditate ⁊ epulis.
poculisq inhiantes insistunt. si forte

Expanded text:
se doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruse doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruciatibus exagitati atque uexati, cum expergefacti essent, dormire timuerunt, ne in eadem mala reuocarentur. et utique dubitandum non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omni modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent. est ergo prorsus inferorum subae siue ex ipso spiritu nostro multipliciter existunt siue ex corpore spiritui quodammodo suggeruntur, sicut fuerimus adfecti uel carne uel animo. non solum enim uigilantes homines curas suas cogitando uersant in similitudinibus corporum, uerum etiam dormientes hoc saepe somniant, quo indigent; nam et negotia sua gerunt ex animi cupiditate et epulis poculisque inhianter instant, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ꝑ opinatiois errorẽ. alia ꝓ aliis putat᷑.
Nam petrꝰ ñ solũ cũ discũ illũ uidebat:⁊ in
eo ñ similitudines corpoꝵ s corꝑa pistabat
in hoc utiq fallebat᷑: uerũȩtiã cũ alio tꝑ̃r
ab angło solutꝰ auincłis ibat in corꝑe
ambulans ⁊ p̃sentat᷑ corꝑalibꝰ formis: ⁊
pitabat se usũ uidere nichilomiꝰ falle¬
¶uaturz
Nam ⁊ ille in disco erãt sp̃uales forme cor¬
ꝑalib similes. ⁊ ista corꝑał exp̃ssio so¬
luta de uincłis ꝓpt̾ miracłm sp̃uali simꝰ
erat. fallebat᷑ aũ aĩa in utrisq ñ nͥ cũ abi
ꝓ aliis approbaret. Qmuis gͦ ñ sint corꝑa¬
lia s similia corꝑalibꝰ qͥbꝰ aĩe corꝑibꝰ exute
afficiunt᷑ seu bene seu male. cũ ip̃se corpio
leticia ⁊ uera molestia facta de substãtiua
spũali. Nam & in somnis magni unt̾est.¬
ut utrũ in letis an in tͥstibꝰ simꝰ. Unde qͥdi
in rebꝰ qͣs concupiuerãt ꝯstituti: se euigilas¬

Expanded text:
iis putantur. Nam Petrus non solum cum discum illum videbat, et in eo non similitudines corporum, sed corpora putabat , in hoc utique fallebatur; verum etiam cum alio tempore ab angelo solutus e vinculis ibat in corpore ambulans, et praesentatus corporalibus formis, et putabat se visum videre , nihilominus fallebatur. Nam poralibus similes; et ista corporalis expressio soluti de vinculis, propter miraculum spirituali similis erat. Fallebatur autem anima in utrisque, nonnisi cum alia pro aliis approbaret. Quamvis ergo non sint corporalia, sed similia corporalibus, quibus animae corporibus exutae adficiuntur seu bene seu male, cum et ipsae corporibus era laetitia est et uera molestia facta de substantia spiritali. nam et in somnis magni interest, utrum in laetis an in tristibus simus. unde quidam in rebus, quas concupiuerant, constituti se euigilas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ aderãt in om̃ib eiꝰ motib claruisset: ħ
eũ ludendo ⁊ iocando nusꝗͣ ꝑtͣbata uł alie¬
nata m̃te dixisse. ipso ⁊̃ canto ampliꝰ mirã¬
te qd̃ accidit: qͣntomagis nosset qͦ id animo
atq ore ꝓtulerit. Quonã mͦ ħ uisa in sp̃m ho¬
minis ueniãt. utrũ ibi pͥmitꝰ form̃t᷑. an
formata ingerant᷑. ⁊ qͣdã ꝯiunctione cer¬
nant᷑. ut sic hominibꝰ angłi ostendant
cogitationes suas. ⁊ corꝑaliũ rerũ similitu¬
dinesqͣs in suo sp̃u futoꝵ cognitione p̃for¬
mãt. quẽadmodũ ⁊ ipsi nras cogitationes

Expanded text:
qui aderant, in omnibus eius motibus claruisset hoc qui aderant, in omnibus eius motibus claruisset hoc eum ludendo et iocando nusquam perturbata uel alienata mente dixisse ipso etiam tanto amplius mirante, quod accidit, quanto magis nosset, quo id animo atque ore protulerit. Quonam modo haec uisa in spiritum hominis ueniant, utrum ibi primitus formentur an formata ingerantur et quadam coniunctione cernantur, ut sic hominibus angeli ostendant cogitationes suas et corporalium rerum similitudines, quas in suo spiritu futurorum cognitione praeformant, quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ueri cognosceret᷑ dũ tñ in p̃sentia letũ
hominẽ redderẽt: mox ꝓfecturi responde¬
postridie seq̃ret᷑. Qd multa: Dũ iam abire
disponerẽt: ecce subito adhuc eis illic positiᷤᷤ
uenit. Itẽ aliꝰ ante simphomacũ saltabat ubi
erant multa ydola ꝑ qͣndã paganoꝵ sollẽ¬
nitatẽ ñ aliqͦ sp̃u arreptꝰ. s imitatione ludi¬
cra arrepticios emulatꝰ scientibꝰ cucũstãtib
et spectantibꝰ moris enĩ erat ut ante prandiũ
ꝑactis sacͥficiis agitatisq phanaticis si qͥ ado¬
lescentes pꝰ prandiũ uellent eo more ludere
nullus ꝓhib̾et᷑. Ille gͦ int̾ saltandũ facto sͥ
sllentio iocabundꝰ ⁊ ridente multitudine
ccũseptꝰ ea nocte q̃ inpendebat in ea silua
q̃ iuxta erat hominẽ a leone int̾emptũ iri.
ad cuiꝰ cadauer spectandũ illucente cie con¬
fluxurã turbã. ⁊ illiꝰ sollepnitatis locũ de¬
serturã p̃dix̃ Et factũ ẽ. Cũ satis cunctis

Expanded text:
sum ueri cognosceretur, dum tamen in praesentia laetum sum ueri cognosceretur, dum tamen in praesentia laetum hominem redderent, mox profecturi respondepostera die sequeretur. quid multa? dum iam abire disponerent, ecce, subito adhuc eis illic positis uenit. Item alius ante symphoniacum saltabat, ubi erant multa idola per quandam paganorum sollemnitatem, non aliquo . spiritu adreptus, sed imitatione ludicra adrepticios aemulatus scientibus circumstantibus et spectantibus. moris enim erat, ut ante prandium peractis sacrificiis agitatisque fanaticis, si qui adulescentes post prandium uellent eo more ludere, nullus prohiberetur. ille ergo inter saltandum facto sibi silentio iocabundus et ridente multitudine circumseptus ea nocte, quae inpendebat, in ea silua, quae iuxta erat, hominem a leone interemtum iri, ad cuius cadauer spectandum inlucescente die confluxuram turbam et illius sollemnitatis locum deserturam praedixit. et factum est, cum satis cunctis,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd aliud ex corꝑe. ut a carnis sensib
alienaret᷑ patienti. Higilantibꝰ ⁊̃ neq ullo
morbo afflictis. nec furore exagitatis occul¬
to qͦdã instinctu ingestas eẽ cogitationes.
q̃sꝓm̃do diuinarẽt. ñ solũ aliud agentes
sic̃ chay phas pontifex ꝓpħauit. cũ eiꝰ inten¬
tio ñ habẽt uoluntatẽ ꝓpħandi: uerũ etiã
id suscipientes ut diuinãdi mͦ aliqͥd dicerẽt
noumꝰ. Nam quidã iuuenes iocando ut fal¬
lerẽt. ubi ꝑegͥni it̾ agebãt. mathematicos se
cẽ finxert̃. ignorantes om̃ino utrũ duodecĩ
signa dicerent᷑. Qcũ hospitẽ suũ mirari cer¬
nerent.i. q̃ dicebãt. ⁊ attestari eẽ uerissima:
audatiꝰ in plura ꝓgressi st̃. At ille attestãs
ad om̃ia mirabat᷑. Postremo ab eis de filii
salute q̃ siuit. quẽ dui absentẽ desidãbat: ⁊
qd̃ inopinate tardaret ne qͥd ei accidisset sol¬
licitꝰ erat. At illi ñ curantes qͥd pꝰ eoꝵ absces¬

Expanded text:
aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus aliquid aliud ex corpore, ut a carnis sensibus alienaretur, patienti. uigilantibus etiam neque ullo morbo adflictis nec furore exagitatis occulto quodam instinctu ingestas esse cogitationes, quas promendo diuinarent, non solum aliud agentes, sicut Caiphas pontifex prophetauit, cum eius intentio non haberet uoluntatem prophetandi, uerum etiam id suscipientes, ut diuinandi modo aliquid dicerent, nouimus. Nam quidam iuuenes iocando, ut fallerent, ubi peregrini iter agebant, mathematicos se esse finxerunt, ignorantes omnino, utrum duodecim signa dicerentur. qui cum hospitem suum mirari cernerent, quae dicebant, et adtestari esse uerissima, audacius in plura progressi sunt. at ille adtestans ad omnia mirabatur. postremo ab eis de filii salute quaesiuit, quem diu absentem desiderabat et, quod inopinate tardaret, ne quid ei accidisset, sollicitus erat. at illi non curantes, quid post eorum absces
Abbreviated transcription (Latin):
tis occulta qͣdã ui sp̃uali. aĩa rapit᷑ ut i¬
ce corpoꝵ exp̃ssas corꝑaliũ rerũ similitu¬
dines in sp̃u uideat. eadẽ tñ ẽ nat᷑a uisoꝵ.
Neq enĩ dicipot̾ cũ causa in corꝑe ÷ tc̃ aĩam
sine ulla p̃sensione futõꝵ ex se ipsa u̾sa¬
re imagines corpoꝵ sic̃ ⁊̃ cogitando eas¬
solet. cũ uͦ mea uidenda sp̃i assumit᷑ aͥi¬
uinitꝰ ħ demonstͣri: qͣndoqͥdẽ aꝑte scͥptã
dic̃ effundã de sp̃u mõ suꝑ omnẽ carnĩ
et iuuenes uisa uidebt̃. ⁊ senes sõmia sõm¬
abt̃. diuine oꝑationi utrũq tͥbuens. Et
angłs dñi apparuit hom̃i in somnis di¬
cens. noli timere acciꝑe mariã conugẽ
tuã. Et iterũ. Tolle puerũ:⁊ uade inegn¬
tũ. Itaq bono qͥdẽ spũ assumi sp̃m hois
ad has uidendas imagines nͥ aliqͥd sign¬
ficent ñ puto. Cũ uͦ in corꝑe causa ẽ itt
in eas exp̃ssiꝰ intuendas humanꝰ inter

Expanded text:
tis occulta quadam vi spirituali anima rapitur, ut vitis occulta quadam vi spirituali anima rapitur, ut vice corporum expressas corporalium rerum similitudines in spiritu uideat, eadem tamen est natura uisorum. neque enim dici potest, cum causa in corpore est, tunc animam sine ulla praesensione futurorum ex se ipsa uersare imagines corporum, sicut etiam cogitando adsolet, cum uero in ea uidenda spiritu adsumitur, diuinitus haec demonstrari, quandoquidem aperte scriptura dicit: effundam de spiritu meo super omnem carnem, et iuuenes uisa uidebunt, et senes somnia somniabunt, diuinae operationi utrumque tribuens, et: angelus domini adparuit homini in somnis dicens: noli timere accipere Mariam coniugem tuam, et iterum: tolle puerum et uade in Aegyptum. Itaque bono quidem spiritu adsumi spiritum hominis ad has uidendas imagines, nisi aliqua significent, non puto; cum uero in corpore causa est, ut in eas expressius intuendas humanus inten
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa existimans. sentiat se ñ ea corꝑe s sp̃u
uidere: longe sit tñ ab affectione qͣ suo
corpori p̃sentat᷑. Unde se norunt ⁊ ceci ui¬
gilare cũ similitudines corpoꝵ cogitatas
a corꝑibꝰ q̃ uidẽ ñ posst̃ cͥta notione
discernuss.
Cũ aũ sano corꝑe nec sõno sensibꝰ ꝯsopiti
aliqͦ occulto oꝑe sp̃uali in ea uisa q̃ simi¬
lia st̃ corꝑalib aĩa rapit᷑. ñ qi modꝰ diu̾sus
sis q̃ de corꝑe existunt sit utiq differen¬
tia: ⁊ aliq̃n a ꝯtͣrio. Nam frenetici ñ dor¬
miendo potiꝰ ꝑturbatas hnͣt sentiendi ui¬
as in capite. ut talia uideãt qͣlia sõmãtes
uidẽt qͦrũ dormiendo au̾tit᷑ intentio a
sensu uigilandi. ⁊ in ea uidenda ꝯu̾tit᷑
Cũ gͦ illud fiat ñ dormiendo. hoc aũ dormi¬
ex nat᷑a sp̃s de qͦ uł in qͦ fiunt similitudi
nes corpoꝵ: Ita qͣmuis diu̾sa sit causa in¬
tentionis alienate. qñ sano corꝑe uigilan¬

Expanded text:
corpora existimans sentiat se non ea corpore, sed spiritu corpora existimans sentiat se non ea corpore, sed spiritu uidere, longe sit tamen ab effectione, qua suo corpori praesentatur: unde se norunt et caeci. uigilare, cum similitudines corporum cogitatas a corporibus, quae uidere non possunt, certa notione discernunt. Cum autem sano corpore nec somno sensibus consopitis aliquo occulto opere spiritali in ea uisa, quae similia sunt corporalibus, anima rapitur, non, quia modus diuersus sis, quae de corpore existunt, sit utique differentia et aliquando a contrario. nam phrenetici non dormiendo potius perturbatas habent sentiendi uias in capite, ut talia uideant, qualia somniantes uident, quorum dormiendo auertitur intentio a sensu uigilandi et in ea uidenda conuertitur. cum ergo illud fiat non dormiendo, hoc autem dormiex natura spiritus, de quo nes corporum. Ita quamvis diversa sit causa intentionis alienatae, quando sano corpore vigilan
Abbreviated transcription (Latin):
sopiunt᷑. uł turbant᷑. uł int̾cludunt᷑ qͥb
uitit᷑ anima inea q̃ foris ft̃ intuenda uel
sentienda. Quẽ nisũ qm ñ amittit tanta
exp̃ssione format similia ut imagines
corꝑaliũ a corꝑalibꝰ discern̾e ñ ualens utrũ
in illis anin istis sit nesciat. ⁊cũ scit lon¬
ge alio mͦ sciat ꝙͣ dũ in cogitando u̾sant᷑.
siue occurrt᷑ similitudines corꝑum. Qui
modꝰ nͥ ab exꝑtis capi utcũq ñ pot̾: hunic
enĩ erat qd̃ me dormiens in sõnis uidere
sciebã. nec tñ illas corꝑaliũ rerũ similitu¬
dines qͣs uidebã sic ab ipsis corꝑalib discer¬
nebã. quẽadmodũ eas cogitantes ⁊̃ clau¬
sis ocłis uł in tenebris constituti discern̾e
solemꝰ. Tantũ ualet ipsa aĩe intentio u¬
trũ ꝑducat᷑ usq ad sensus licet clausos.
an in ipso cerebro unde in hȩc nitit᷑ aliq̃
causa existente in aliud au̾tat᷑ ut ꝗͣuis ali¬

Expanded text:
sopiuntur uel turbantur uel intercluduntur, quibus sopiuntur uel turbantur uel intercluduntur, quibus nititur anima in ea, quae foris sunt, intuenda uel sentienda. quem nisum quoniam non amittit, tanta expressione format similia, ut imagines corporalium a corporalibus discernere non ualens, utrum in illis an in istis sit, nesciat et cum scit longe alio modo sciat, quam dum in cogitando uersantur siue occurrunt similitudines corporum: qui modus nisi ab expertis capi utcumque non potest. hinc enim erat, quod me dormiens in somnis uidere sciebam nec tamen illas corporalium rerum similitudines, quas uidebam, sic ab ipsis corporalibus discernebam, quemadmodum eas cogitantes etiam clausis oculis uel in tenebris constituti discernere solemus. tantum ualet ipsa animi intentio utrum perducatur usque ad sensus licet clausos an in ipso cerebro, unde in haec nititur, aliqua causa existente in aliud auertatur, ut, quamuis ali
Abbreviated transcription (Latin):
eos uidentes. s ñ idõ nicħ uidentes cũ sp̃u
cernãt uisa sõmoꝵ. Si aũ clausiꝰ ocłiꝰ uigilẽt
neq dormientiũ sint uisionib p̃sto. neq
uigilantiũ. T̾antũ tñ ualet qd̃ usq ad ocu¬
los eoꝵ nec sopita nec ꝑturbata. nec inter¬
clusa ꝑuenit a cerebro uia sentiendi. ⁊ aĩe
intentionẽ usq ad ipsas qͣmiuis clausas
fores corꝑis duc̃ ut cogitent᷑ qͥdẽ imagines
ocłos sentiunt᷑. Tantũ int̾est ubi fiat in¬
pedim̃tũ sentiendi corꝑalia cũ fit in corꝑe.
Si enĩ ñ fit nͥ in ipsis aditib ⁊ qͣsi ianius sen¬
suũ uelut in ocłis. in auribꝰ. cet̾isq sensib
corꝑalib sola inpedit᷑ ꝑceptͥo corpaliũ. ñ
aũ aĩe intentio in aluto sic au̾tit᷑ ut ꝑ cor¬
ꝑalib hãt imagines corpoꝵ. Si aũ causa ẽ
intꝰ in cerebro unde dirigunt᷑ uie ad ea q̃
foris st̃ sentienda. ipsiꝰ intentionis uasa

Expanded text:
eos uidentes, sed non ideo nihil uidentes. cum spiritu eos uidentes, sed non ideo nihil uidentes. cum spiritu cernant uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto sunt uisionibus neque uigilantium. tantum tamen ualet, quod usque ad oculos eorum nec sopita nec perturbata nec interclusa peruenit a cerebro uia sentiendi et animae intentionem usque ad ipsas quamuis clausas fores corporis ducit, ut cogitentur quidem imagines oculos sentiuntur. Tantum interest, ubi fiat inpedimentum sentiendi corporalia, cum fit in corpore. si enim non fit nisi in ipsis aditibus et quasi ianuis sensuum, uelut in oculis, in auribus ceterisque sensibus corporis, sola inpeditur perceptio corporalium, non autem animae intentio in aliud sic auertitur, ut pro corporibus habeat imagines corporum; si autem causa est intus in cerebro, unde dirigantur uiae ad ea, quae foris sunt, sentienda, ipsius intentionis uasa
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ eas ipsa agit. phantasie cantũ st̃. si aũt
ipsa dirigit᷑ intentio sentiendi: tñ fiunt
hꝰmodi uisiones ꝗͣuis cernendis corꝑalibꝰ ob¬
stacłm existat a corꝑe. Magis enĩ ceci aliqͥd
dormentes ꝙ̃ uigilantes uident. Dormien¬
tibꝰ qͥppe in cerebro ꝯsopit᷑ ua sentiendi q̃ in¬
teritionẽ ad ocłos duc̃. Idõq ipsa intentio
in aliud au̾sa cernit uisa somnioꝵ tanqͣm
spẽs corꝑales assint. ut sibi dormiens uigila¬
re uideat᷑. ⁊ ñ similia corꝑibꝰ s ipsa corpora
intueri se putet. Cũ aũ uigilant ceci du¬
cit᷑ ꝑ illa itinera intentio cernendi. q̃ cũ ad
loca uen̾it ocłoꝵ ñ exerit᷑ foras s ibi rema¬
net ut uigilare se sentiãt potiꝰq eẽ in tene¬
bris uigilando ⁊̃ ꝑ diẽ qͣm dormiendo si
ue ꝑdiẽ siue ꝑnoctẽ. Nã ⁊qͥ ceci ñ sunt:
pleriq patentibꝰ ocłis dormiunt nichil ꝑ

Expanded text:
quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt huius modi uisiones, quamuis cernendis corporalibus obstaculum existat a corpore. magis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident; dormientibus quippe in cerebro consopitur uia sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit, ideoque ipsa intentio in aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam species corporales adsint, ut sibi dormiens uigilare uideatur et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putet: cum autem uigilant caeci, ducitur per illa itinera intentio cernendi, quae cum ad loca uenerit oculorum non exeritur foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑsensꝰ corꝑis corꝑa uideãt. ⁊ in spu q̃dã si¬
milia q̃ a corꝑibꝰ ñ discernant. siue penitꝰ
adutant᷑ a sensib carnis. ⁊ nichil ꝑ eos oĩo
sentientes illa sꝑuali uisione habitent in
similitudinbꝰ corpoꝵ. S cũ malꝰ in hec ar¬
ripit sp̃s. att demoniacos fac̃. aut arreptici¬
osaut falsos ꝓpħas. Cũ aũ bonꝰ: fideles miste¬
ria loq̃ntes. aut accedente ⁊̃ intelligentia
ueros ꝓpħas. aut ad tẽpꝰ qd̾ ꝑ eos oportet
ostendi uidentes atq narrantes. S cum
l orꝑe causa ẽ ut calia iuisa cernantur:
ñ ea corpꝰ exibet. neq enĩ ht̃ eã uĩ ut formet
aliqͥd sp̃uale. s sopito aut ꝑturbato aut ꝙ̃
int̾cluso itin̾e intentionis a cerebro qͣ diri¬
git᷑ sentiendi modꝰ. aĩa ipsa q̃ motu ꝓpͥo ces¬
ñ plene sinit᷑ corꝑalia sentire. uł ad corꝑalia
iũ sue intentionis dirigere. spũ corꝑali ũ si¬
militudines agit. qut intuet᷑ obiectas. Et si

Expanded text:
 sensus corporis corpora uideant et in spiritu quaedam similia, quae a corporibus non discernant, siue penitus auertantur a sensibus carnis et nihil per eos omnino sentientes illa spiritali uisione habitent in similitudinibus corporum. sed cum malus in haec arripit spiritus, aut daemoniacos facit aut arrepticios aut falsos prophetas; cum autem bonus, fideles mysteria loquentes aut accedente etiam intellegentia ueros prophetas aut ad tempus, quod per eos oportet ostendi, uidentes atque narrantes. Sed cum a corpore causa est, ut talia uisa cernantur, non ea corpus exhibet; neque enim habet eam uim, ut formet aliquid spiritale, sed sopito aut perturbato aut etiam intercluso itinere intentionis a cerebro, qua dirigitur sentiendi modus, anima ipsa, quae motu proprio cessinitur uel non plene sinitur corporalia sentire uel ad corporalia uim suae intentionis dirigere, spiritu corporalium similitudines agit aut intuetur obiectas. et si
Abbreviated transcription (Latin):
uidere meruisset ñ in libro numeroꝵ di
ba mea. Si fuerit ꝓpha int̾ uos. inusiõe
illi dñs cognoscar ⁊ in sõno loqͣr illi nõ
ita qͦmͦ famulus m̃s moy ses in tota do¬
mo mea fideł ẽ. Os ad os loqͣr ad illũ in

Expanded text:
De Moyse enim in libro Numerorum dixit ba mea: Si fuerit Propheta inter vos, in visione illi Dominus cognoscar, in somnio loquar ad illum: at non ita famulus meus Moyses, qui in tota domo mea fidelissimus est: os ad os loquar ad illum: in
Abbreviated transcription (Latin):
& aũ a nemine diuidicat᷑. ñ scd̾ sp̃m a qͦ¬
mens discernit᷑. sic̃ illd̃ qd̾ dictũ ẽ. orabo
sp̃u. orabo ⁊ m̃te. s ex illa notione debemꝰ
accrꝑe q̃ dictũ ẽ. renouamini aũ sp̃u m̃tis

Expanded text:
se autem a nemine dijudicatur ; non sse autem a nemine dijudicatur ; non smens discernitur, sicut illud quod dictum est, Orabo spiritu, orabo et mente , sed ex illa notione debemus accipere qua dictum est, Renovamini autem spiritu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ de qͥb multa iã diximꝰ. siue cũ m̃te ĩ¬
telligunt᷑ q̃ nec corpa st̃ nec similitudines ar¬
poꝵ hñt utiq ordinẽ suũ. ⁊ ẽ aliud alio p̃
mom̃ito eodẽ qͦ corpꝰ sensu corꝑis tangitur
fit ⁊̃ in aĩo tale aliqͥd. ñ qd̾ hoc sit: s qd̾ simi¬
le sit. Qd̾ si ñ fie̾t: nec senẜ ille eẽt qͦ ea que
extͥnsecꝰ adiacent sentiunt᷑. Neq enĩ coꝵpꝰ
sentit. s aĩa ꝑ corpꝰ qͦ uelut nuntio utti
ad formandũ in se ipsa qd̃ extͥnsecꝰ muti¬
at᷑. Non pot̾ itaq fieri uisio corꝑał: nͥ ꝙ̃
rit sens ablatus a corꝑe. ut id qd̃ ꝑ corpi
iudebat᷑ inueniat᷑ in spũ. At u̾o sp̃ualis
uisio ꝙ̃ sine corꝑali fieri pot̾. eũ absend̃¬
corpoꝵ similitudmes in sp̃u apparẽt &
fingunt᷑ multe ꝓ arbitrio. uł p̾t̾ arbitriũ
demonstrant᷑. Itẽ sp̃uał uisio indiget in¬
cellectuali ut diuidicet᷑. intellectuał autẽ
ti ẽ.Cũ gͦ legimꝰ sp̃uał om̃ia iudicat. ip¬

Expanded text:
sive cum mente intelliguntur, quae nec corpora sunt, nec similitudines corporum; habent utique ordinem suum, et est aliud alio pramomento eodem, quo corpus sensu corporis tangitur, fit etiam in animo tale aliquid, non quod hoc sit, sed quod simile sit: quod si non fieret, nec sensus ille esset, quo ea, quae extrinsecus adiacent, sentiuntur. neque enim corpus sentit, sed anima per corpus, quo uelut nuntio utitur ad formandum in se ipsa, quod extrinsecus nuntiatur. non potest itaque fieri uisio corporalis, nierit sensus ablatus a corpore, ut id, quod per corpus uidebatur, inueniatur in spiritu. at uero spiritalis uisio etiam sine corporali fieri potlitudines in spiritu apparent, et finguntur multae pro arbitrio, vel praeter arbitrium demonstrantur. Item spiritualis visio indiget intellectuali ut dijudicetur, intellectualis autem ta est. Cum ergo legimus, Spiritualis omnia judicat, ip
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uͦ sp̃s om̃is om̃i ẽ corꝑe sine dubitati¬
one p̃stantior seq̃r ut ñ loci positione. s
t᷑e dignitate p̃stantior sit nat᷑a sp̃ual̃ isto
corꝑeo cȩlo ⁊̃ illa uͥ rerũ corꝑaliũ expͥmĩt
imagines. Hic existit qͥddã mirabile ut cũ
pͥor sit corꝑe sp̃s. ⁊ post̾ior corꝑis imago q̃¬

Expanded text:
quia uero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatiquia uero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatione praestantior, sequitur, ut non loci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritalis isto corporeo caelo etiam illa, ubi rerum corporalium exprimuntur imagines. Hic existit quiddam mirabile, ut, cum prior sit corpore spiritus et posterior corporis imago q
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalis imaginis. q̃ discerni ñ possit a corꝑe.
ꝓpt̾ illã gͦ affectionẽ aĩe bonã &̃ in somnis
q̃dã eiꝰ merttaclarẽt. Nã ⁊ dormiens salo¬
mon sapi̾am p̃posuit om̃ib reb eãq necg¬
lectis cȩt̾is ẽ p̃catꝰ a dño. ⁊ sic̃ scͥpt̾a testatur
placuit hoc corã dño. nec distulit retͥbutio
qͣsi riuulos distant̾ ualentes distribuit᷑
c̃ iłło qd̃ ẽ subtilissimũ in corꝑe. ⁊ ob hoc aĩe
fundit᷑. emicatq in radiis ocłoꝵ ad uisibilia
ꝯtuenda. deinde mixtͣa qͣdã pͥmo cũ aere
puro. scd̾o c̃ aere caliginoso atq nebuloso.
t̾cio c̃ corpulentiore humore. iiii. cũ t̾rena
crassitudine. qͥnq sens cũ ipso uͥ sola excel¬
lit ocłoꝵ sensu effic̃. sic̃ in libro .iiiͦi. itẽq
in .uiͦiͦ. disserusse me recolo. Est aũ hoc ce¬
lũ ocłis ꝯcispiscuũ. unde luminaria &
sidera esfulget excellentiꝰ utq om̃ibꝰ corpo¬
reis elem̃tis sic̃ ocłoꝵ sensꝰ excellit in corpe

Expanded text:
n possit a corpore: propter illam ergo adfectionem animae bonam etiam in somnis quaedam eius merita clarent. nam etiam dormiens Salomon sapientiam praeposuit omnibus rebus eamque neglectis ceteris est precatus a domino; et, sicut scriptura testatur, placuit hoc coram domino nec distulit retributioquasi riuulos distanter ualentes distribuitur, cum illud, quod est subtilissimum in corpore et ob hoc animae funditur, emicatque in radiis oculorum ad visibilia contuenda; deinde mixtura quadam, primum cum aere puro, secundo cum aere caliginoso atque nebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine, quinque sensus cum ipso, ubi sola excellit, oculorum sensu efficit: sicut in libro quarto, itemque in septimo disseruisse me recolo. Est autem hoc coelum oculis conspicuum, unde luminaria et sidera effulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oculorum sensus excellit in corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
uerit sp̃s. omniũq uisibiliũ oꝑ̃m summilitu¬
dines. in se ipso pͥmitꝰ uiderit. & qͦdã mͦ dis¬
posuerit: Que sp̃uales corꝑaliũ similitu¬
dines in aĩo nr̃o quẽ ad modũ innotescant¬

Expanded text:
uerit spiritus omniumque uisibilium operum similituuerit spiritus omniumque uisibilium operum similitudines in se ipso primitus uiderit et quodammodo disposuerit? Quae spiritales corporalium similitudines in animo nostro que
Abbreviated transcription (Latin):
To eẽ eiꝰ. in spu nr̃o qͦ illd̾ cũ absens fuert
recordem᷑: tñ eandẽ eiꝰ imaginẽ ñ corpꝰ in
spũ. s ipse spĩ in se ipso fac̃ celeritate miri¬
bili q̃ ineffabilit̾ longe ẽ a corꝑis tarditat
cuiꝰ imago mox ut ocłis uisũ fuerit. insã
uidentis nulliꝰ puncti cẽꝑał int̾positione
format᷑. Itẽq in auditu nͥ aurib ꝑcepte
uocis imaginẽ ꝯtinuo sp̃s in seipso fom¬
ret. ac memoria retine̾t. ignoraret᷑ scd̃a sil¬
laba. utrũ scd̾a eẽt. cũ iã pͥma utiq nulla
ȩẽt. q̃ ꝑcussa aure tͣnseat. Acsic om̃is locis¬
onis usꝰ. om̃is cantandi suauitas. om̃is po¬
mo in actib nr̃is corꝑał motus dilapsus
occid̾et. neq ullũ ꝓgressũ nancisceret᷑. ĩ
actos corꝑis motꝰ memorit̾ sp̃s ñ terieret.
qͥb conseq̃nt̾ inagendo ꝯnecteret. Qus
utiq ñ tenet nͥ imaginalit̾ a se factos
in se. Ipsarũ etiã fut᷑arũ motionũ mo¬
gines ꝑͥueniunt fines actuũ nr̃oꝵ S

Expanded text:
uo illud cum absens fuerit recordemur: tamen eamdem ejus imaginem non corpus in spiritu, sed ipse spiritus in seipso facit celeritate mirabili, quae ineffabiliter longe est a corporis tarditate; cujus imago mox ut oculis visum fuerit, in spiritu videntis nullius puncti temporalis interpositione formatur. Itemque in auditu, nisi auribus perceptae vocis imaginem continuo spiritus in seipso formaret, ac memoria retineret, ignoraretur secunda syllaba utram secunda esset, cum iam prima utique nulla esset, quae percussa aure transierat . ac sic omnis locutionis usus, omnis cantandi suauitas, omnis postremo in actibus nostris corporalis motus dilapsus occideret neque ullum progressum nancisceretur, si transactos corporis motus memoriter spiritus non teneret, quibus consequentes in agendo conecteret: quos utique non tenet nisi imaginaliter a se factos in se. ipsarum etiam futurarum motionum imagines praeueniunt fines actuum nostroru
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe affectionẽ bonã q̃ desid̾io meliore mun¬
data multas int̾ficit cupiditates q̃ ad nat᷑alẽ
carnis motũ ñ ꝑtinẽt. quẽ casti uigilantes
cohibẽt & refrenãt. dormientes aũ idõ ñ pos

Expanded text:
animae adfectionem bonam, quae desiderio meliore munanimae adfectionem bonam, quae desiderio meliore mundata multas interficit cupiditates, quae ad naturalem carnis motum non pertinent, quem casti uigilantes cohibent et refrenant, dormientes autem ideo non pos
Abbreviated transcription (Latin):
sic admouent᷑ in somnis. ⁊ expͥmunt᷑. ut
eis nat᷑alit̾ qͥs moueat᷑. ⁊ qd̾ natalit̾ colligit
ꝑ genitales uias emittat. Sic̃ hoc ipsũ dicere
utiq ñ possẽ. nͥ ꝙ̃ cogitarẽ. Porro imagines
rerũ corꝑaliũ qͣs necessario cogitaul. ut hȩc
dicerẽ. si tanta exp̃ssione p̃stent᷑ in somnis.
qͣnta p̾stant᷑ corꝑa uigilantibꝰ: fiet illud
qs̃ sine pecẽo fieri a iuigilante ñ posfet. Qs .N.¬
uł cũ loqͥt᷑ ⁊ postulante necessitate sermoniᷤ
de suo ꝯcubitu aliqͥd dic̃. possit ñ cogitare qd̃
dic̃: Porro ipsa phantasia q̃ fit in cogitatio¬
ne sermocinãtis cũ ita ȩxp̃ssa fuerit ĩ uisione
sõmantis ut int̾ illã ⁊ uerã ꝯmixtionẽ cor¬
poꝵ ñ discernat᷑: ꝯtinuo mouet᷑ caro. ⁊ seqͥt᷑
qd̾ eũ motũ seqͥ solet. cũ hoc tã sine peccato
fiat. qͣm sine pecc̃o a iuigilante đr. qd̾ ut di¬
ceret᷑ sine dubio cogitatũ ẽ. Herũptam̃ ꝓpt̾

Expanded text:
sic admonentur in somnis et exprimuntur, ut eis caro naturaliter moueatur et, quod naturaliter conligit, per genitales uias emittat, sicut hoc ipsum dicere utique non possem, nisi etiam cogitarem. porro imagines rerum corporalium, quas necessario cogitaui, ut haec dicerem, si tanta expressione praesentarentur in somnis, quanta praesentantur corpora uigilantibus, fieret illud, quod sine peccato fieri avel cum loquitur, et postulante necessitate sermonis de suo concubitu aliquid dicit, possit non cogitare quod dicit? Porro ipsa phantasia, quae fit in cogitatione sermocinantis, cum ita expressa fuerit in visione somniantis, ut inter illam et ueram conmixtionem corporum non discernatur, continuo mouetur caro et sequitur, quod eum motum sequi solet, cum hoc tam sine peccato fiat, quam sine peccato a uigilante dicitur, quod ut diceretur sine dubio cogitatum est. uerum tamen propter
Abbreviated transcription (Latin):
spicit᷑. In his tͥbus gen̾ibꝰ illud pͥmũ mani¬
festũ ẽ om̃ib In hoc enĩ uidet᷑ celũ & t̾ra.
et om̃ia q̃ in eis ꝯspicua ft̃ ocłis nr̃is. Nec
illud alterũ qͦ absentia corꝑalia cogitant᷑
insinuare difficile ẽ. Ipsũ qͥppe celũ ⁊ t̾ra
ꝙ ea q̃ in eis ft̃ uidere possumꝰ ⁊̃ in tenebriᷤᷤ
ꝯstituti cogitamꝰ. uͥ nichil uiderites ocłis cor¬
poris. aĩo trĩ corꝑales imagines intuem᷑. seiz
ueras sic̃ ipsa corꝑa uidimꝰ ⁊ memoria reti¬
nemꝰ. seufictas sic̃ cogitatio imaginare
potuerit. Alit̾ enĩ cogitamꝰ cartaginẽ qͣm
noiuimꝰ: alit̾ alexandriã qͣm ñ noiumus.
U̾ertiũ uͦ illud qͦ dilectio intellecta ꝯspicit᷑.

Expanded text:
primum manifestum est omnibus: in hoc enim videtur coelum et terra, et omnia quae in eis conspicua sunt oculis nostris. Nec illud alterum, quo absentia corporalia cogitantur, insinuare difficile est: ipsum quippe coelum et terram, et ea quae in eis videre possumus, etiam in tenebris constituti cogitamus; ubi nihil videntes oculis corporis, animo tamen corporales imagines intuemur, seu veras, sicut ipsa corpora videmus, et memoria retinemus; seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. Aliter enim cogitamus Carthaginem quam novimus, aliter Alexandriam quam non novimus. Tertium vero illud quo dil