comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citũ coniugu ñ grauat. nequaqu̾a pondus inlicitũ terrene
sollicitudinis p̃mat. sed tanto eos paratiores dies ultimus
quanto & expeditiores inueniat. Ne quo meliora agere ua¬
cantes possunt sed tam̃ neglegunt eo supplicia deteriora
mereantur. audiant quod paulus cũ quos dã ad celibatus
gram̃ instrueret. ñ coniugiũ spreuit. sed curas mundi nascen¬
tes ex coniugio reppulit dicens. Hoc ad utilitatẽ uram dico
Nurit lagueũ uobis initiam. sed adid qđ honestũ t̃ ꝓuoco & qd
saeultarum pbeat sine impidimento dm̃ obseerandu. Exeon¬
uigus quippe terrenȩ sollicitudines ꝓdeunt. & ulciroo ma¬
gisfter gentiũ auditores suos ad meliora ꝑsuasitne solicito¬
dine. terrena ligarentur. Quem igitur celibem curarũ secu¬
lariũ impedimentũ p̃ƿedit & coniugio se nequaquã subdi¬
ait ee tamen coniugu onera ñ euasit. Admonendi sunt
celibes ne sine damnationis uidicio. misceri se feminis uacan¬

Expanded text:
citum conjugii non gravat, nequaquam pondus illicitum terrenae citum conjugii non gravat, nequaquam pondus illicitum terrenae sollicitudinis premat; sed tanto eos paratiores dies ultimus, quanto et expeditiores inveniat; ne quo meliora agere vacantes possunt, sed tamen negligunt, eo supplicia deteriora mereantur. Audiant quod Apostolus cum quosdam ad caelibatus gratiam instrueret, non conjugium sprevit, sed curas mundi nascentes ex conjugio repulit, dicens: Hoc ad utilitatem vestram dico, non ut laqueum vobis injiciam; sed ad id quod honestum est, et quod facultatem praebeat sine impedimento Domino observiendi . Ex conjugiis quippe terrenae sollicitudines prodeunt; et idcirco magister gentium auditores suos ad meliora persuasit, ne sollicitudine terrena ligarentur. Quem igitur caelibem curarum saecularium impedimentum praepedit, et conjugio se nequaquam subdidit, et tamen conjugii onera non evasit. Admonendi sunt caelibes, ne sine damnationis judicio misceri se feminis vacan
Abbreviated transcription (Latin):
men a supplicus secura. Unde idem ͥ ad angłm dicit. Est
cuitas hec iusta ad quã possũ fugere parua & saluabor in
ea. Nũquid ñ modica ẽ. & uiuet in ea anima mea.
Luxta igitur dicitur. & tam̃ ad salutẽ tuta perhibetur. qi
coniugalis uita nec a mundo longe diuuisa ẽ. nec tam̃ a
gaudio salutis aliena. Sed tunc in actione hac uitã suã
coniuges quasi in parua cuitate custodiunt. quando ꝓse
assiduis dep̃cationibus int̾cedunt. Ulnde & recte per an¬
głm adeundem loth dicitur. Ecce &e iam in hoc susccpi p̃ees tuas.
ut ñ subuertam urbem ꝓ qua locutus es. Quia uidelicit cũ do
dep̾catio funditur. naquaquã talis coniugũ uita dãpnatur.
Dequa beprecationt paulus quoq ad monet dicens. Nolite frau
dare inuicẽ. nisi forit ex consensu ad tempus ut uacets orati¬
um  edi tontra ad monendi sunt qui ligati coniugus ñ sunt.
uł pceptis celestibus eorectius scruiant quo eos ad curas mũ¬
di nrquaqua ugũ copule carnalis inclinat. ut quo onus li¬

Expanded text:
icit: Est civitas hic juxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivet in ea anima mea Ibidem. Juxta igitur dicitur, et tamen ad salutem tuta perhibetur, quia conjugalis vita nec a mundo longe divisa est, nec tamen a gaudio salutis aliena. Sed tunc in actione hac vitam suam conjuges, quasi in parva civitate custodiunt: quando pro se assiduis deprecationibus intercedunt. Unde recte per angelum ad eumdem Loth dicitur: Ecce etiam in hoc suscepi preces tuas, ut non subvertam urbem pro qua locutus es ; quia videlicet cum Deo deprecatio funditur, nequaquam talis conjugum vita damnatur. De qua deprecatione Paulus quoque admonet, dicens: Nolite fdare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi . At contra admonendi sunt qui ligati conjugiis non sunt, ut praeceptis coelestibus eo rectius serviant, quo eos ad curas mundi nequaquam jugum copulae carnalis inclinat; ut quos onus li
Abbreviated transcription (Latin):
coꝑali disceptatione ꝑquiri. Et si in his in quib accusatus ẽ ca¬
nonica fuerit ꝓbatione. conuictus. canonica ẽ ꝓculdubio ulti¬
one plec tendus. Quod si alias quã de eo ȩstimatũ ẽ sẏnodali
fuerit inqͥsitione. cõꝑtum. necesse ẽ ut et criminatores iusti
districꝰtionẽ iuris exhorreant. et in criminatis innocentiȩ
suȩ seruent᷑ illibata suffragia. Eocecutionẽ uͦ antefati ne¬
gotu antonino subdiacono nr̃o ex nr̃a p̃ceptione mandauimꝰ.
quatens eiꝰ instantia. et quȩ sunt legibus canonicis placita
decernantur. et decreta iuuante dño mancipentur effecꝰtui.
tẽ constantino ep̃o mediolanensi. Relectis epł̃is quas ad nos
ꝑ marinum latorem p̃sentiũ transmisistis. gratã nobis fuisse

Expanded text:
copali disceptatione perquiri. Et si in his in quibus accusatus est cacopali disceptatione perquiri. Et si in his in quibus accusatus est canonica fuerit probatione convictus, canonica procul dubio est ultione plectendus. Quod si alias quam de eo aestimatum est synodali fuerit inquisitione compertum, necesse est ut et criminatores justi districtionem juris exhorreant, et incriminato innocentiae suae serventur illibata suffragia. Exsecutionem vero ante fati negotii Antonino subdiacono nostro ex nostra praeceptione mandavimus, quatenus ejus instantia et quae sunt legibus 632 canonibusque placita decernantur, et decreta, juvante DItem Constantio, episcopo Mediolanensi: « Relectis epistolis quas ad nos per Marinianum latorem praesentium transmisistis, gratam nobis sollici
Abbreviated transcription (Latin):
summa districtione grandiq cautela gregorius uniuscunisq¬
capituli modulos querens. sententiã suã magis difficult ꝓmulga
indagandȩ sollicitudine ueritatis indigeant. tum q ad deiectio¬
nẽ sacerdotaliũ graduũ sunt districtius trutinanda. in qͥbus non
tam de humilib institutis quã de diuinȩ quodam mͦ benedicꝰtio¬
nis refragatione temptatur. Nuntiatum siquidẽ nobis ẽ. floren¬
tium epytauranȩ ciuitatis ep̃m. aquibusdã fuisse in causis cximi¬
nalibus accusatum et nullis canonicis ꝓbationib exquisitis. nec
sacerdotalis concilii ꝓueniente iuditio. eũ honoris officio non
aucꝰtoritate. sed iure depositũ. Quia gͦ non potest quemquam
episcopatus gradu nisi iustis ex causis consors sacerdotũ suli. mo¬
uere sententia. hortamur frat̾nitatẽ ur̃am ut p̃fatũ uirum
ex eodem in qͦ detrusus ẽ eici faciatis exilio. causamq eiꝰ in epis¬

Expanded text:
summa districtione, grandiqsumma districtione, grandiqcapituli modulos quaerens, sententiam suam magis difficulter quam indagandae sollicitudine veritatis indigeant, tum quae ad dejectionem sacerdotalium graduum sunt districtius trutinanda, in quibus non tam de humilibus constitutis quam de divinae quodammodo benedictionis refragatione tetium, Epidauritanae civitatis episcopum, a quibusdam fuisse in causis criminalibus acsacerdotalis concilii proveniente judicio, a sui eum honoris officio, non jure, sed auctoritate depositum. Quia ergo non potest quemquam episcopatus gradu, nisi justis ex causis, concors sacerdotum summovere sententia, hortamur fraternitatem vestram ut praefatum virum ex eodem in quo detrusus est ejici faciatis exsilio, causamque ejus epis
Abbreviated transcription (Latin):
implesse remissius. non iam tantum iniusticiã. sed et contuma¬
ut cdiximꝰ. nequaquã canonibus atque legibus subsistente damp¬
natũ. in suo loco atque ordine reuerti xp̃o comitante disponi¬
mus. ut nec illi fraternitatis tuȩ noceat contra iustitie. trami¬
tem ꝓlata sententia. nec caritas tua ꝓplacanda futuri indigna¬
tione iudicis in correcta remaneat: Finc ẽ quod exceptis crimi¬
nibus neminẽ sacerdotũ gregorius deponebat. immo ꝓquali¬
tatibus delictoꝵ uenialiter cõmunione puabat. Inde iohi
ep̃o calliopolinato post aliqua scribens. ait. Matriculã qͣm
frater et coep̃s nr̃ andreas tarentinus ep̃s fecit fustibus casti¬
gari. quam uis exinde. post ocꝰto menses hanc obisse credam̃.
tamen quia eam contra propositi sui oydinẽ huiusmodi fecit affligi
duobus hunc mensib a missarũ sollempnitate suspende. ut uel
cum hac uerecundia qualẽ se de cętero exhibere possit instituat.

Expanded text:
implevisse remissius, non jam tantum injustitiam sed et contumaimplevisse remissius, non jam tantum injustitiam sed et contumaut diximus, nequaquam canonibus neque legibus subsistente damnatum, in suum locum atque ordinem reverti, Christo comitante, disponimus: ut nec illi fraternitatis tuae noceat contra justitiae tramitem prolata sententia, nec charitas tua pro placanda futuri indignatione judicis incorrecta remaneat. » 27. Hinc est quod, exceptis criminibus, neminem sacerdotum Gregorius deponebat, imo pro qualitatibus delictorum venialiter communione privabat. Unde Joanni, episcopo Callipolitano, post aliqua scribens, ait: « Matriculam quam frater et coepiscopus noster Andreas, Tarentinus episcopus, fecit fustibus castigari, quamvis exinde post octo menses hanc obiisse non credamus, tamen, quia eam contra propositi sui ordinem hujusmodi fecit affligi, duobus hunc mensibus a missarum solemnitate suspende, ut vel haec cum verecundia, qualem se de caetero exhibere possit, instituat.
Abbreviated transcription (Latin):
temptaueris. sacra te cõmunione pͥuatum. nec eam te excepto ulti¬
mo uitȩ tuȩ tempore. Nec enĩ scĩs consona patrib definitione san¬
cimus. ut qui sacris nescit obȩdire canonibꝰ. nec sacris amministra¬
re uel cõmunionẽ capere sit dignus altaribus: Item ioħ ep̃o
ne ciuitatis ep̃s a consacerdotib suis uelut ab hostib ꝑtulit. in
romanã ciuitatẽ confugit. Et licet aduersus iohannem larisseũ
uatis legibus iudicatũ. tamen post hȩc magis contra ꝑsonã frat¬
nitatis tuȩ a qua non iuste se sacerdotii gradu flagitabat ẽẽ de¬
iec tum. grauissime querebatur. Et infra qͦd uero inquid ad p̃señ
attinet. cassatis pͥus  atque ad nihilũ redacꝰtis p̃dictȩ sententie
tuȩ decretis. ex beati petri apłorum pͥncipis auc toritate decer¬
nimus. triginta dierum spacio. sacra te communione pͥuatum.
ab om̃ipotente dõ nr̃o tanti excessus ueniã cum sũma pęnitentia
lacrimis exorare. Quod si hanc sententiã nr̃am te cognouerimũ

Expanded text:
tentaveris, sacra te communione privatum, nec eam te, excepto ultione recipere. Haec enim consona sanctis Patribus definitione sancivimus, ut qui sacris nescit obedire canonibus, nec sacris administrare vel communionem capere sit dignus altaribus. » Item Joanni,nae civitatis episcopus, a consacerdotibus suis velut ab hostibus pertulit, in Romanam civitatem confugit. Et licet adversus Joannem, Larissaeuvatis legibus est judicatum: tamen post haec magis contra personam fraternitatis tuae, a qua non juste se a sacerdotii gradu flagitabat esse dejectum, gravissime querebatur. » Et infra: « Quod vero, inquit, ad praesens attinet, cassatis prius atque ad nihilum redactis praedictae sententiae tuae decretis, ex beati Petri apostolorum principis auctoritate decernimus triginta dierum spatio sacra te communione privatum, ab omnipotente Deo nostro tanti excessus veniam cum summa poenitentia ac lacrymis exorare. Quod si hanc sententiam nostram te cognoveris
Abbreviated transcription (Latin):
angeli: et qͥa angelicos uultus habent. tales in cęlis angelorũ decet ẽẽ con¬
ciues. Iterũ gͦ interrogat. quod nomen haberet ipsa ꝓuincia. Mercator
respondit. Puinciales illi. deiri uocantur. Et Gregorius. Bene inquit
deiri : quia de ira sunt eruendi. et ad gr̃am xp̃i conuocandi. Rex ait illius
ꝓuintiȩ quomodo nuncupat᷑ : Mercator respondit. Aelle uocatur. Et
Gregornis alludens ad nomen dixit: Bene quia elle rex uocatur: alleluia
et eñ in laude creatoriꝰ. oportet illis in partibus decantaai: x .x: i¬
ox itaq accedens ad Benedictum apł̃icȩ sedis pontificẽ. cȩpit uehement᷑ ex¬
petere ut in brittanniã aliquos uerbi ministros emitteret. Quo cum neminem
ire uelle cognosceret. semet ipsum non dubitauit ingerere : dum modo sib
pontifex licentiã commodaret. Qui licet cum magna cunc tatione totius

Expanded text:
angeli, quia et angelicos vultus habent, et tales in coelis angelorum decet esse conangeli, quia et angelicos vultus habent, et tales in coelis angelorum decet esse concives. Iterum ergo interrogavit quod nomen haberet ipsa provincia. Mercator respondit: Provinciales illi Deiri vocantur. Et Gregorius: Bene, inquit, Deiri, quia de ira sunt eruendi, et ad Christi gratiam convocandi. Rex, ait, illius provinciae quomodo nuncupatur? Mercator respondit: Aelle vocatur. Et Gregorius alludens ad nomen, dixit: Bene, quia rex dicitur Aelle. Alleluia etenim in laude Creatoris in partibus illis oportet decantari . 22. Mox itaque accedens ad Benedictum, apostolicae sedis pontificem, coepit vehementer expetere ut in Britanniam aliquos verbi ministros mitteret. Quo cum neminem ire velle cognosceret, semetipsum quoque non dubitavit ingerere, dummodo sibi pontifex licentiam commodaret. Qui licet cum magna cunctatione totius
Abbreviated transcription (Latin):
XAOAM die cum aduenientibus nuꝑ negotiatoribus multa uenalia
inorum Romanȩ urbis fuissent ꝓposita. multiq ad emendum undiq con¬
fluxcissent: contigit et Gregorium uirum dõ dignissimum p̃terire. Qui cer¬
nens int̾ alia pueros corpore candidos. Forma pulcherrimos: uultu uenustoᷤ.
capillorum quoque nitore ꝑspicuos e̾ẽ uenales: int̃rogauit mercatorem
de qͣ patria illos adtulisset. Ille respondit. De brittannia insula: cuius in¬
colarum omnium facies simili candore fulgeret. GREGORIUS diaeit. Xp̃ia¬
n sunt idem insulani: an ad hue paganis tenentur erroribus implicati.
Mercator respondit. Non sunt axp̃iani. sed paganis tenentur laqueiꝰ inretiti
Tunc Gregoriũ acriter ingemiscens. heu ꝓhdolor inqͥt. quã splendidas fa
cies tenebrarum pͥnceps nunc possidet. tantaq frontispicii gra ab interna
dĩ gr̃a mentem uaeuam gestat. Rursum int̾rogat. qͦd e̾et uocabulũ gentis
illius. Mercator respondit. Angli uocantur. At ille. Bene inqͥt angli qͣsi

Expanded text:
adam die, cum advenientibus nuper negotiatoribus, multa venalia in foro Romanae urbis fuissent proposita, multique ad emendum undique confluxissent, contigit et Gregorium virum Deo dignissimum praeterire: qui cernens inter alia pueros corpore candidos, forma pulcherrimos, vultu 30 venustos, capillorum quoque nitore perspicuos esse venales, interrogavit mercatorem de qua patria illos attulisset. Ille respondit: De Britanniae insula, cujus incolarum omnium facies simili candore fulgescit. Gregorius dixit: Christiani sunt iidem insulani, an adhuc paganis tenentur erroribus implicati? Mercator respondit: Non sunt Christiani, sed paganis tenentur laqueis irretiti. Tunc Gregorius acriter ingemiscens: Heu! proh dolor! inquit, quam splendidas facies princeps tenebrarum nunc possidet, tantaque frontis species vacuam ab interna Dei gratia mentem gestat. Rursum interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Mercator respondit: Angli vocantur. At ille: Bene, inquit, Angli, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Ueniente autẽ uiro magnifico domno mauricio cartulario. ei queso in ro¬
manȩ urbis necessitate concurrite: qͥa hostilib gladiissine cessatione fo¬
ris confodimur: sed seditione militũ interno pȩriculo grauius urgem.

Expanded text:
Veniente autem viro magnifico domno Maurentio Chartulario, ei, quaeso, in RoVeniente autem viro magnifico domno Maurentio Chartulario, ei, quaeso, in Romanae urbis necessitate concurrite, quia hostilibus gladiis foris sine cessatione confodimur, sed seditione militum interno periculo gravius urgemur.
Abbreviated transcription (Latin):
tabile penitus cauere uoluisse. luce clarius manifestem. Ait enim pene in
ipso consecrationis suȩ pͥncipio in epła Paulo scolastico. Quicqͥd mͥ ex ho¬
nore sacerdotalis officii extranei arrident ñ ualde penso. de uobis autẽ mn hac
ea re arridentib ñ minime doleo qͥ desiderium meum plenissime scitis: et
tamen ꝓfecisse me creditiᷤ. Summus enim mͥ ꝓfectus fuerat si potuissem im¬
plere quod uolui: si uoluntatẽ meam quam dudum cognitã habetis. ꝑci¬
pere optatȩ qͥetis ꝑceptione potuissem: At nunc qͥa honoris huius uincu¬
lis in ciuitate teneor Romana religatus. habeo aliquid qͦd etiam gloriȩ
ur̃ȩ exultem : qͥa uiro ȩminentissimo domno leone ex consule ueniente
uos in sicilia remanere ñ suspicor.: Et cum ipse. quoque. tuo honore religatꝰ
Nomȩ retineri cȩperis : qͥd meroriᷤ. quid amaritudinis ego patiar agnosces.

Expanded text:
tabile penitus cavere voluisse, luce clarius manifestem. Ait enim pene in tabile penitus cavere voluisse, luce clarius manifestem. Ait enim pene in ipso consecrationis suae principio, in epistola Paulo scholastico: « Quidquid mihi ex honore sacerdotalis officii extranei arrident, non valde penso: de vobis autem mihi hac in re arridentibus, non minimum doleo, qui desiderium meum plenissime scitis, et tamen profecisse me creditis. Summus enim mihi profectus fuerat, si potuissem implere quod volui, si voluntatem meam, quam dudum cognitam habetis, perficere optatae quietis perceptione valuissem. At quia honoris nunc hujus vinculis in civitate teneor Romana religatus, habeo aliquid quod etiam vestrae gloriae exsultem, quia viro excellentissimo domno Leone exconsule veniente, vos in Sicilia remanere non suspicor; et cum ipse quoque tuo honore religatus Romae retineri coeperis, quid moeroris, quid amaritudinis ego patiar, agnosces.
Abbreviated transcription (Latin):
putaret se pͥncipem a consensu consecrationis suȩ penitus auertisse: cogno¬
uit tandem suas litteras a Germano p̃fecto urbis intcȩptas fuisse. Cinus
rei gr̃a imperiale responsum quod uidelicet uoluntati suȩ contrarium fere¬
batur p̃ueniens. quia palam ȩgredi portas ciuitatis ñ poterat: a negotia¬
toribus exponendum se ut fertur dissimulato habitu callidus impetrauit.¬
siluarum saltus expetiit: cauernarũ latibula reqͥsiuit In quibus dum ab
omnib summa sollicitudine qͥreret᷑: indicio columnȩ fulgidȩ suꝑ se a cȩlo
iugit̃ dependentis agnoscitur: capitur: trahitur: et apud beati PET RI
apostolorum pͥncipiꝰ templũ SUMMUS PONTIFEX CONSECRATUR:
ERUM quia sunt non¬
nulli langobardorũ ꝑfidi. dicenteꝰ oregorirm optasse magis pontificium
quam fugisse: opere p̃tium reor pauca de multis inserere: quibu̾ eum in qͣn¬
tum sinȩ ꝑtinatiȩ xicio potuit noluisse pontificiũ. immo qͣsi pondũ impor¬

Expanded text:
putaret se principem a consensu consecrationis suae penitus avertisse, cognovit tandem suas litteras a Germano praefecto urbis interceptas fuisse. Cujus rei gratia imperiale responsum, quod videlicet voluntati suae contrarium rebatur, praeveniens, quia palam egredi portas civitatis non poterat, a negotiatoribus exponendum se, dissimulatosilvarum saltus expetiit, cavernarum latibula requisivit. In quibus dum ab omnibus summa sollicitudine quaereretur, indicio columnae fulgidae, super se jugiter a coelo dependentis, agnoscitur, capitur, trahitur, et apud beati Petri apostolorum principis templum summus pontifex consecratur. 45. Verum, quia sunt nonnulli Langobardorum perfidi, qui Gregorium appetisse magis pontificium autument quam fugisse, operae pretium reor pauca de multis inserere, quibus eum, in quantum sine pertinaciae vitio potuit, noluisse pontificium, imo quasi pondus impor
Abbreviated transcription (Latin):
lauare. appetit. hoc fieri nec reliquo quolibet die concedimus. Si aut̃
ꝓ necessitate. corporis. hoc nec dñico die. ꝓhibemus. Scriptũ quippe ẽ
Nemo carnẽ suã odio habet. sed nutrit et fouet eam. Et rursum

Expanded text:
lavari appetit, hoc fieri nec reliquo quolibet die concedimus. Si autem lavari appetit, hoc fieri nec reliquo quolibet die concedimus. Si autem pro necessitate corporis, hoc nec Dominico die prohibemus. Scriptum quippe est: Nemo umquam carnem suam odio habet, sed nutrit, et fovet eam . Et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
uobis nihil ꝓdest. Nos itaque hoc quod de sabbato scriptũ ẽ. spiri¬
talit᷑ accipimus. spiritalit̃ tenemus. Sabbatũ autẽ. requies dicitur.
ꝑ oculos trahit. in die. sabbati onera ꝑ portas introducit. Non gͦ in
die sabbati onera ꝑ pertas introducimus. si in redemptoris nr̃i gr̃a
cõstituti. pondera peccati ad animã ꝑ sensus corporeos ñ trahamũ:
riam isdem ddñs ac redemptor nr̃. multa in die. sabbati legit᷑ operatus. ita
ut uideos rephenderet dicens. Quis ur̃m houem aut asinum suum ñ
soluit indie. sabbati. et ducit adaquare: Si gͦ ipsa ꝑ se ueritas ñ custo¬
dixi iuxta litteram sabbatum p̃cipit. qͥsqͥs ociosus sabbatũ sedm legis
litterã custodit. cui alteri nisi ipsi ueritati contradicit. Aliud qͦq
ad me ꝑlatum ẽ uobis aꝑuersis hominib e̾e p̃dictum. ut dñicoꝵ
die. nullus debeat lauare.. Et qͥdem si ꝓluxu animi atq uoluptate. qͥs

Expanded text:
vobis nihil prodest . Nos itaque hoc quod de Sabbato scriptum est spirivobis nihil prodest . Nos itaque hoc quod de Sabbato scriptum est spiritaliter accipimus, spiritaliter retinemus. Sabbatum autem requies dicitur. per oculos trahit, in die Sabbati onera per portas introducit. Non ergo in die Sabbati onera per portas introducimus, si in Redemptoris nostri gratia constituti, pondera peccati ad animam per sensus corporeos non trahamus. Nam idem Dominus ac Redemptor noster multa in die Sabbati legitur operatus, ita ut Judaeos reprehenderet, dicens: Quis vestrum bovem, aut asinum suum non solvit in die Sabbati, et ducit adaquare ? Si ergo ipsa per se Veritas non custodiri juxta litteram Sabbatum praecepit, quisquis otium Sabbati secundum Legis litteram custodit, cui alteri nisi ipsi Veritati contradicit? Aliud quoque ad me perlatum est, vobis a perversis hominibus esse praedicatum, ut Dominico die nullus debeat lavari. Et quidem si pro luxu animi atque voluptate quis
Abbreviated transcription (Latin):
Euenit adme quoslam ꝑuersi sp̃s homines. praua inter uos aliqua et
scẽ fidei aduersa seminasse. ita ut die sabbati. aliqͥd oꝑari ꝓhibereñ.
Quos quid aliud. nisi antiocp̃i p̃dicatores dixerĩ: Qui ueniens. diem
sabbatum atq dnĩcum ab omni faciet opere custodiri. Quia enim
mori se simul et resurgere. p̃dicabit. haberi inueneratione. uult diẽ
dominicũ. Et quia iudail.are populum compellit. ut exteriorem
ritũ legis reuocet. et sibi iudeoꝵ ꝑfidiam subdat. coli uult sabbatũ
Hoc enĩ quod ꝑ prophetam dicitur. ne. inferatis onera ꝑ portas ur̃as
die. sabbati. tam diu teneri potuit. quã dulegẽ licuit iuxta lit¬
seruari non possurt. Nam siquis dicit hoc de. sabbato ẽe seruan¬
dũ. dicat necesse ẽ etiã carnalia sacrificia ꝑsoluenda. dicat p̃cep¬
tum quoque. de cireumcisione. corporis adhucusq retinendum. sed
contra se paulum apłm audiat dicentẽ. Si circumcidamini. xp̃e

Expanded text:
enit ad me quosdam perversi spiritus homines, prava inter vos aliqua, et sanctae fidei adversa seminasse, ita ut die sabbati aliquid operari prohiberent. Quos quid aliud nisi Antichristi praedicatores dixerim? Qui veniens, diem sabbatum atque Dominicum, ab omni faciet opere custodiri. Quia enim mori se simul et resurgere simulat, haberi in veneratione vult diem Dominicum. Et quia Judaizare populum compellit, ut exteriorem ritum Legis revocet, et sibi Judaeorum perfidiam subdat, coli vult Sabbatum. Hoc enim quod per prophetam dicitur: Ne inferatis onera per portas vestras die Sabbati : tandiu teneri potuit, quamdiu Legem licuit juxta litservari non possunt, Nam si quis dicit hoc de Sabbato esse servandum, dicat necesse est etiam carnalia sacrificia persolvenda; dicat praeceptum quoque de circumcisione corporis adhuc usque retinendum. Sed contra se Paulum apostolum audiat dicentem: Si circumcidamini, Christus
Abbreviated transcription (Latin):
pilli uero incapite. exteriores sunt inmente. Qui dũ sup
cerebrũ insensibilit̾ oruntur curas uite p̾sentis designant.
que ex sensu neglegenti quia inportune aliquando ꝓde¬
unt. quasi nobis ñ sentientib ꝓcedunt. Quia igitur cunc¬
ti qui p̃sunt habere quidẽ sollicitudines exteriores debent. nec
tam̃ eis uehement̾ in cũbere. sacerdotes recte & caput ꝓhibent᷑
radere & coma nutrire. ut cogitationes carnis deuita subdi¬
torum nec a se funditus amputent. nec rursus ad crescendũ
nimis relaxent. Vbi & bene dicitur. Tondentes tondant capi¬
ta sua. ut uidelicet cure temporalis sollicitudinis & quantũ
necesse ẽ ꝓdeant. & tam̃ resecentur citius. ne in moderatius
eoccrescant. Dũ igitur & ꝑ amministratam exteriorũ ꝓui¬
dentiam corporũ uita ꝓtegitur. & rursus ꝑ moderatã
cordis intentio ñ impeditur. capilli in capite sacerdotis
& seruantur ut cutẽ cooperiant & resecantur ne oculos
claudant

Expanded text:
pilli vero in capite, exteriores sunt cogitationes in mente: qui dum super cerebrum insensibiliter oriuntur, curas vitae praesentis designant; quae ex sensu negligenti, quia importune aliquando prodeunt, quasi nobis non sentientibus procedunt. Quia igitur cuncti qui praesunt, habere quidem sollicitudines exteriores debent, nec tamen eis vehementer incumbere, sacerdotes recte et caput prohibentur radere, et comam nutrire; ut cogitationes carnis de vita subditorum nec a se funditus amputent, nec rursum ad crescendum nimis relaxent. Ubi et bene dicitur: Tondentes tondeant capita sua ; ut videlicet curae temporalis sollicitudinis et quantum necesse est prodeant, et tamen recidantur citius, ne immoderatius excrescant. Dum igitur et per administratam exteriorem providentiam corporum vita protegitur, et rursus per moderatam cordis intentionem non impeditur, capilli in capite sacerdotis et servantur ut cutem cooperiant, et resecantur ne oculos claudant
Abbreviated transcription (Latin):
De causa salpingi iudei. epł̃a aliqua ẽ inuenta. quam tibi fecimus
retransmitti. ut eam relegens. et subtiliter causam eiꝰ. uel uiduȩ cuidã
quȩ in eodẽ negotio dicitur implicata cognoscens. de quinquagin¬
ta uno solidis quȩ rediberi noscunt᷑ sicut iustũ tibi uisum fuerit re.¬
sponsio fiat. ita ut res alienȩ iniuste nullomodo a creditariis defrau¬
dentur. Antonini medietas. legato suo data ẽ. medietas redimetur.
quam medietatẽ ex cõmum substantia eiꝰ uolumus adimpleri. Et ñ
solum eis. sed etiam defensorib et peregrinis quib legati titulo aliqͥd
dereliquit. et familiȩ. legatum ꝑsoluimus. quod tamen ad nos ꝑtinet.

Expanded text:
De causa Salpingi Judaei, epistola aliqua est inventa quam tibi fecimus De causa Salpingi Judaei, epistola aliqua est inventa quam tibi fecimus transmitti, ut eam relegens, et subtiliter causam ejus, vel viduae cujusdam quae in eodem negotio dicitur implicata, cognoscens, de quinquaginta uno solidis qui reddi debere noscuntur, sicut justum tibi fuerit visum, responsum facias, ita ut res alienae injuste nullo modo a creditoriis defraudentur. Antonino medietas legati sui data est, medietas redimetur: quam medietatem ex communi substantia ei volumus adimpleri, et non solum ei, sed etiam defensoribus et peregrinis, quibus legati titulo aliquid dereliquit; et familiae legatum persolvi volumus, quod tamen ad nos pertinet.
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerat. ex massa uarronana. quod dare te annis singulis sine aliqͦ
dubitatione p̃cipimus. Nepti eupli conductoris quam uis omne. mo¬
bile riusdem eupli ꝑcepit. exceptis dum taocat solidis. dare. etiam de
solidis illius te uolumus solidos unginti quinq. Suppostoriũ aliquod
argenteum ꝓ uno solido dicitur ẽẽ appositũ. et calio ꝓ sex solidis
dicitur ẽẽ appositus. interrogato dominico secretario uel aliis qui
scire possunt. debitum recipe. et uascula p̃fata restitue. Agimus
autẽ gr̃as sollicitudini tuȩ. quia de causa fr̃is mei p̃cepi tͥ. ut argentũ
illius retransmittere. debuisses. et sic obliuioni mandasti. ac si tibi
aliquid ȩab exetremo mancipio tuo diceret᷑. Quod iam uel modo ñ
experientia. sed neglegentia tua studeat implere. uel. quicqͥd eius
apud antonium fuisse cognoueris. sub omni uelocitate retransmitte:

Expanded text:
reliquerat ex massa Varroniana: quos dare te annis singulis sine aliqua reliquerat ex massa Varroniana: quos dare te annis singulis sine aliqua dubitatione praecipimus nepti Eupli conductoris, quamvis omne mobile ejusdem Eupli perceperit, exceptis duntaxat solidis; dare etiam de solidis illius te volumus solidos viginti quinque. Suppostorium aliquod argenteum, pro uno solido dicitur esse appositum, et calix pro sex solidis dicitur esse appositus. Interrogato Dominico secretario, vel aliis qui scire possunt, debitum recipe, et vascula praefata restitue. Agimus autem gratias sollicitudini tuae, quia de causa fratris mei praecepi tibi ut argentum illius retransmittere debuisses, et sic oblivioni mandasti ac si tibi aliquid ab extremo mancipio tuo diceretur; quod jam vel modo non experientia, sed negligentia tua studeat implere, vel quidquid ejus apud Antoninum fuisse cognoveris, sub omni velocitate retransmitte.
Abbreviated transcription (Latin):
auri petro conductori de sub patriana iuste. ablatas. de qua causa
fantinum defensorẽ subtiliter require. et si iniuste. et in cõpetent
ablatȩ sunt. sine aliqua tarditate. restitue. Cognouimꝰ etiã rusti¬
cos burdanationẽ quã iam ab eis exacꝰtam theodosius minime per¬
soluerat iterũ dedisse. ita ut in duplo exacti sint. Quod ideo factũ
ẽ. quia eiꝰ substantia ad debitũ ȩccłȩ non sufficiebat. Sed qm̃ a filio
nr̃o seruo dĩ diacono edocti sumꝰ. quod ex reb substantię eiꝰ possit
hoc ipsum dampnũ sufficient̃ resarciri. uolumus quingentos septẽ
solidos eisdem rusticis sine aliqua imminutione restitui. ne in duplo
uideantur exact. Si autẽ supra damnum rusticoꝵ etiã quadraginta
solidi de rebus theodosii remanent. quos et apud te diceris habere.
uolumus ut filiȩ eiꝰ reddantur. ut ressuas quas in pignore de derat
recipere. debeat. cui etiã baciola patris sui restitui uolumus. Campania¬

Expanded text:
auri Petro conductori de Subpatriana injuste ablatas: de qua causa Fantinum defensorem subtiliter require, et si manifeste, injuste et incompetenter ablatae sunt, sine aliqua tarditate restitue. « Cognovimus etiam rusticos burdationem quam jam ab eis exactam Theodosius minime persolverat, iterum dedisse, ita ut in duplo exacti sint. Quod ideo factum est, quia ejus substantia ad debitum Ecclesiae non sufficiebat. Sed quorum servum Dei Diaconum edocti sumus quod ex rebus substantiae ejus possit hoc ipsum damnum sufficienter resarciri, volumus quingentos septem solidos eisdem rusticis sine aliqua imminutione restitui, ne in duplo videantur exacti. Si autem supra damnum rusticorum etiam quadraginta solidi de rebus Theodosii remanent, quos et apud te diceris habere, volumus ut filiae ejus reddantur, ut res suas, quas in pignore dederat, recipere debeat. Cui etiam batiolam patris sui restitui volumus. Campania
Abbreviated transcription (Latin):
Pudica uidelicet quia caste intellegit. pacifica quia ꝑ elatio¬
nem se minime a ꝓ ximorum societate disiungit. Ad mo¬
nendi sunt dissidentes ut nouerint qđ tãdui nullũ boni
operis dõ sacrificium immolant. quadu a ꝓoximorũ cari¬
tate discordant. Scriptũ ñaq ẽ. Si offers munus tuũ ad al¬
tare & ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid

Expanded text:
Pudica videlicet, quia caste intelligit; pacifica autem, quia per elatioPudica videlicet, quia caste intelligit; pacifica autem, quia per elationem se minime a proximorum societate disjungit. Admonendi sunt dissidentes, ut noverint quod tandiu nullum boni operis Deo sacrificium immolant, quandiu a proximorum charitate discordant. Scriptum namque est: Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
git. sed concordiam deserit. dm̃ quidẽ laudat intympano.
sed non laudat in choro. Sept autẽ dũ quos dã maior scientia
erigit. a ccterorum societate disungit. & quasi quo plus sapi¬
unt. eo a concordiȩ uirtute desipiscunt. Hli itaq audiant qđ
ꝑsemetipsam utritas dicit. H abete sal in uobis. & pacem ha¬
bete inter uos. Sal quippe sine pace ñ uirtutis ẽ donũ. sed dãp¬
nationis argumentũ. Quo enĩ quisq melius sapit eo deterius
delinquit. & ideirco in excusabiliter merebitur suppliciũ. qr
prudenter si uoluisset. potuit uitare peccatum. Quibus recte
quoq ꝑ iacobum dicitur. Quod si zelum amarũ habetis & cõ
tentiones sunt in cordibus ur̃is. nolite gloriari. & menda¬
ces esse ad uersum ueritatem. Non ẽ ista sapientia de sursũ
des cendens. sed terrena. animalis. diabolica. Quae aut̃ de
sursum t̃ sapientia primum quidẽ pudica ẽ. deinde pacifica.

Expanded text:
git, sed concordiam deserit, Deum quidem laudat in tympano, git, sed concordiam deserit, Deum quidem laudat in tympano, sed non laudat in choro. Saepe vero dum quosdam major scientia erigit, a caeterorum societate disjungit, et quasi quo plus sapiunt, eo a concordiae virtute desipiscunt. Hi itaque audiant quid per semetipsam Veritas dicat: Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos . Sal quippe sine pace non virtutis est donum, sed damnationis argumentum. Quo enim quisque melius sapit, eo deterius delinquit; et idcirco inexcusabiliter merebitur supplicium, quia prudenter 69 si voluisset, potuit vitare peccatum. Quibus recte quoque per Jacobum dicitur: Qtentiones in cordibus uestris, nolite gloriari et mendaces esse aduersum ueritatem. non est ista sapientia de sursum descendens, sed terrena animalis diasursum est sapientia primum quidem pudica est, deinde pacifica .
Abbreviated transcription (Latin):
tis sibet uirtutibus polltant. spiritales fieri nullate nus
possunt si uniri ꝑconcordiam ꝓximis neglegunt. Semp¬
seruare pacẽ ñ curat. ferre fructum sp̃s recusat. Hincꝰ
paulus ait. Cũ sit inter uos zelus & contentio. nonne car¬
nales estis.  Hinc iterũ dicit. Pacem sequimini cũ om̃ib
&e saneumoniã sine qua nemo uidebit dm̃. Hine rursus
nequa qua ꝑtingitur.si ñ ad eam unita cum pximis meni¬
te eurratur. At sepe ñ nulli qui quȩdam quasi specialittr
dona ꝑcipiunt. superbiendo donũ concordiȩ quos mauis
Ga mittunt. ut si fortasse carnt̃ p̃ceteris gule refrenatione
qiuis tdomat. concordare tis quos superat abstinendo contt̃p¬
nat. Sed qui abstinentiã a concordia separat. quis admone¬
at psalmista ppendat. Ait eñi. Laudate tũ intympano a&
choro. In tympano namq sicea & ꝑcussa pellis resonat. in choro
autem uoces societate concoridant. Quis quis itaq corpus affli¬

Expanded text:
tislibet virtutibus polleant, spiritales fieri nullatenus tislibet virtutibus polleant, spiritales fieri nullatenus possunt, si uniri per concordiam proximis negligunt. Scripservare pacem non curat, ferre fructum spiritus recusat. Unde idem Paulus ait: Cum sit inter vos zelus, et contentio, nonne carnales estis ? Hinc iterum dicit: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum . CAP. LII. tingitur, si non ad eam unita cum proximis mente curratur. At saepe nonnulli quo quaedam specialiter dona percipiunt, eo superbiendo donum concordiae quod majus est, amittunt; ut si fortasse carnem prae caeteris gulae refrenatione quis edomat, concordare eis quos superat abstinendo contemnat. Sed qui abstinentiam a concordia separat, quid admoneat Psalmista perpendat; ait enim: Laudate eum in tympano et choro . In tympano namque sicca et percussa pellis resonat, in choro autem voces societate concordant. Quisquis itaque corpus affli
Abbreviated transcription (Latin):
bilia fiant quȩ uocant. & quo delectant p̾sentia eo ñ inqui¬
rantur atterna. Vnde ꝑsemitipsã ueritas loquens cũ terre¬
na pacem a superna distingueret atq aduentura discipulos
ex p̃senti. ꝓuocaret ait. Pacc̃ meã relinquo uobis. pacẽ meã
do uobis. Relinquo scilicet transitoriam: do mansuram.
Si ergo in eam cor que relicta est sigitur. nũquã ad iliã que
danda ẽ ꝑ uenitur. Pax igitur presens ita tenenda ẽ ut & di¬
ligi debeat & contemni. ne si in moderate diligitur. diligen¬
tis animus in culpa capiatur. Unde & admonendi sunt
pacati ne dũ nimis humanã pacem desiderant. prauos ho¬
nnũ mores nequaquã redarguant. & consentiendo peruer¬
sis ab auctoris siu se pace disiungant. ne dũ bumana foris

Expanded text:
bilia fiant quae vocant: et quo delectant praesentia, eo non inquibilia fiant quae vocant: et quo delectant praesentia, eo non inquirantur aeterna. Unde et per semetipsam Veritas loquens, cum terrenam pacem a superna distingueret, atque ad venturam discipulos ex praesenti provocaret, ait: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Relinquo scilicet transitoriam, do mansuram. Si ergo in ea cor, quae relicta est, figitur, nunquam ad illam quae danda est pervenitur. Pax igitur praesens ita tenenda est, ut et diligi debeat et contemni; ne si immoderate diligitur, diligentis animus in culppacati, ne, dum nimis humanam pacem desiderant, pravos hominum mores nequaquam redarguant, et consentiendo perversis ab auctoris sui pace disjungant, ne, dum humana foris
Abbreviated transcription (Latin):
Exx qua scilicet preceptione pensandũ ẽ. quorũ hostia repelli¬
tur qũa intolerabilis culpa monstratur Nã cũ mala cuneta¬
bonis sequentib deludntur. pensemus quanta sint mala dis¬
cordie que nisi extincta funditus bonum subsequi ñ ꝑmit¬
tunt. Ad monendi sunt discordes ut si aures amandatis
celestibus declinant. mentis oculos ad consideranda ea que
in infimis uersantur aperiant. quod sepe aues unius ciusdẽq
gentris sese socialiter uolando ñ destrunt. quod gregatim
animalia bruta pascuntur. quia si sollerter aspicimus con¬
cordando sibi in rationalis natura indicat. quantũ malum
ꝑiliscordiam rationalis natura cõmitat. quando hec arati¬
one intentionis ꝑ didit qđ illa motu naturali custodit
At contra ad monendi sunt pacati. nedũ plusquã necesse est
pacem qũa possident amant. ad ꝑpetua ꝑuenure ñ appetans.
Plerumq enĩ grauius intentioñt mentium rerũ tranquillitas
temptat. ut quo ñ sunt molesta quȩ tenent. eo minus ama¬

Expanded text:
Ex qua scilicet praeceptione pensandum est quorum hostia repellitur, quam intolerabilis culpa monstratur. Nam cum mala cunctabonis sequentibus diluantur, pensemus quanta sint mala discordiae, quae nisi exstincta funditus fuerint, bonum subsequi non permittunt. Admonendi sunt discordes, ut si aures a mandatis coelestibus declinant, mentis oculos ad consideranda ea quae in infimis versantur aperiant; quod saepe aves unius ejusdemque generis sese socialiter volando non deserunt, et quod gregatim animalia bruta pascuntur. Quia si solerter aspicimus, concordando sibi irrationalis natura indicat, quantum malum per discordiam rationalis natura committat, quando haec a rationis intentione perdidit, quod illa motu naturali custodit. At contra admonendi sunt pacati, ne dum plus quam necesse est, pacem quam possident amant, ad perpetuam pervenire non appetant. Plerumque enim gravius intentionem mentium rerum tranqtentat; ut quo non sunt molesta quae tenent, eo minus ama
Abbreviated transcription (Latin):
minus quã se ꝓocimos diligant. & cũ ipsi salubre potũ
uini sorbeant. intentis insui consideratione mentibus
pestiferũ ueneni poculũ fundant. Hinimirũ inucto ꝓꝯi

Expanded text:
minus quam se proximos diligant, et cum ipsi salubrem potum minus quam se proximos diligant, et cum ipsi salubrem potum vini sorbeant, intentis in sui consideratione mentibus pestiferum veneni poculum fundant. Hi nimirum in uno
Abbreviated transcription (Latin):
tie colore blandiuntur. Ad monendi itaq sunt ne quȩ
agunt recta despicudit. sed ea meriti melioris credads.
U alde nãq bona sua duuidicant qui ad eoꝵ mercedẽ suf¬
ficere fauores humanos putant. Cũ enĩ ꝓ recto ope-¬
re laus transitoria queritur. arterna retributione res
digna uili p̃tio uenundatur. De quo uidelicet ꝑcepto p̃tio ue¬
ritas dicit: Amindico uobis. receperunt mercedẽ suã. Ad mo¬
nendi sunt ut considerent quia dũ prauos se in occultis ex hi¬
bent. sed tamen exempla de se publice in bonis operibus prȩ¬
bent. Ostendunt sequenda que fuguint. clamant amanda
quȩ oderunt. lliuunt postremo aluis. & sibi moriuntur:
At contra admonendi sunt qui bona occulte faciunt &
tam̃ quibusdã factis publice de se mala opinari ꝑmit¬
tunt. ne cũ semetipsos actionis recte uirtute uiificanđ.
inse alios ꝑ eacemplũ praue estimationis occidant. ne

Expanded text:
tiae colore blandiuntur. Admonendi itaque sunt, ne quae tiae colore blandiuntur. Admonendi itaque sunt, ne quae agunt recta despiciant, sed ea meriti melioris credant. Valde namque bona sua dijudicant, qui ad eorum mercedem sufficere humanos favores putant. Cum enim pro recto opere laus transitoria quaeritur, aeterna retributione res digna vili pretio venundatur. De quo videlicet pretio percepto Veritas dicit: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . Admonendi sunt ut considerent quia dum pravos se in occultis exhibent, sed tamen exempla de se publice in bonis operibus praebent, ostendunt sequenda quae fugiunt, clamant amanda quae oderunt, vivunt postremo aliis, et sibi moriuntur. At contra admonendi sunt qui bona occulte faciunt, et tamen quibusdam factis publice de se mala opinari permittunt, ne cum bona semetipsos actionis rectae virtute vivificant, in se alios per exemplum pravae aestimationis occidant; ne
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdã factis publice mala dt se opinari ꝑmittunt.
Ad monendi enĩ sunt qui mala occulte agunt & bona publi¬
ce. ut pensent humana uidicia quanta uelocitate euo¬
lant. diuina aut̃ quanta in mobilitate ꝑdurant. Admo¬
nendi sunt ut infine rerũ mentis oculos figant. quia &
humane laudis aitestatio p̃terit. & suꝑna sententia que
& abscondita penetrat. ad retributionẽ ꝑpetuã conuales¬
cit. Dũ igitur occulta mala sua diuinis iudicus. recta
aut̃ sua humanis oculis ante ponunt. & sine teste est bo¬
num qđ publice faciunt. & ñ sine aeterno teste ẽ quod
latent̃ delinquunt. Culpas itaq suas occultando ho¬
minibus. uirtutesq pandendo.& unde puniri debeats̃
abscondentes detegunt. & unde remunerari poterans.
detegentes abscondunt. Quos recte sepulchra de alba¬
ta speciosa exterius sed mortuorũ ossibus plena ueritas
uocat. quia uitiorũ mala intus contegunt. humanis uͦ
oculis quorũdã demonstratione operũ. de solo foris iusti¬

Expanded text:
ibusdam factis publice mala de se opinari permittunt. Admonendi enim sunt qui mala occulte agunt, et bona publice, ut pensent humana judicia quanta velocitate evolant, divina autem quanta immobilitate perdurant. Admonendi sunt ut in fine rerum mentis oculos figant, quia et humanae laudis attestatio praeterit, et superna sententia, quae et abscondita penetrat, ad retributionem perpetuam convalescit. Dum igitur occulta mala sua divinis judiciis, recta autem sua humanis oculis anteponunt, et sine teste est bonum quod publice faciunt, et non sine aeterno teste est quod latenter delinquunt. Culpas itaque suas occultando hominibus, virtutesque pandendo, et unde puniri debeant abscondentes detegundetegentes abscondunt. Quos recte sepulcra dealbata speciosa exterius, sed mortuorum ossibus plena Veritas vocat , quia vitiorum mala intus contegunt, humanis vero oculis quorumdam demonstratione operum, de solo foris justi
Abbreviated transcription (Latin):
Qua exustione ab ore petulantis paruissima scintilla descen¬
dens. candentem tunicam dicto cicius conflagrauit. sicq niges¬
rimus totus apparuit. Cumq diaconus diceret satis aduersariũ
denigratũ.: beatus gregorius nos ait illum ñ denigrauimus. sẽd
nigrum illũ fuisse monstrauimus. Deinde infortuniũ meũ di¬
uessis consolationib exhortatus. abscessit. Et facẽ qͥdem secum
detulit. sed tanto lumine locũ in qͦ dormiebam re uera fulgen¬
tem dimisit. ut ex ꝑgesacꝰ tos pueros ante me dermientes crebr¬
us inclamarẽ: nec ante qͣm sub graui soyore qͦ quomͦ respondẽ¬
rent surgere potuissent. quã relictȩ lucis copia paulatum se hub¬
trabens penitus effiuxisset. At de his õs uiderit. Ego autẽ cduui¬
ne spei fidutia roboratus quia gaudericus ep̃s ueliterruis ex postu¬
lat. ad clementem apłice sedis antistitem suffragante. dño stilum

Expanded text:
Qua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descenQua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descendens, candentem tunicam dicto citius conflagravit; sicque nigerrimus totus apparuit. Cumque diaconus diceret satis adversarium denigratum, beatus Gregorius: Nos, ait, illum non denigravimus, sed nigrum fuisse monstravimus. 188 Deinde infortunium meum diversis consolationibus exhortatus, abcessit. Et facem quidem secum detulit, sed tanto lumine locum in quo dormiebam revera fulgentem dimisit, ut expergefactus, pueros ante me dormientes crebrius inclamarem; nec ante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responderent, aut surgere potuissent, quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus effluxisset. At de his Deus viderit: ego tamen divinae spei fiducia roboratus, quia Gaudericus, episcopus Veliternus, expostulat, ad clementem Romanae sedis antistitem, suffragante Domino, stilum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisti fecisti. at ego quȩ facere potuero ñ cessabo. Nec dicens.
lucernȩ flammas cuius lumine. forte. fruebar ꝓrsus extinxit. et lichnũ
quidem extinguere totum non potuit. me tamen in tenebris consti¬
tutũ ita ꝑterruit. ut putarem me gladiis ab eo ꝓtinus iugulari. Cũ
post paululum desperanti mͥ beatus gregorius. comitante. secũ dex¬
trorsum reuerendȩ memoriȩ paꝑa gicholao. sinis trorsum uͦ sicut
mͥ indebatur petro suo diacono. multo luminȩ clarificatus apparu¬
it. dicens. Modice. fidei. quare dubitasti: cui dum ego pauore. ꝑ
uersarium post cortinã quȩ tunc meũ lec tulum circumdabat
digito manifestans. qͥa inquit hic inuidus lucernȩ ipsius flammã
quantũ in se fuit extinã. Mox gregorius sc̃s manum diaconi
qua magnã facem tenere uidebatus arripiens. eiusq flammis
os. faciemq petulantis exurens. ad instar ethiopis denigrauit.

Expanded text:
voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, lucernae flammas cujus lumine forte fruebar prorsus exstinxit; et lychnum totum quidem exstinguere non potuit; me tamen in tenebris constitutum ita perterruit, ut putarem me gladiis ab eo protinus jugulari. Cum post paululum desperanti mihi beatus Gregorius, comitante secum dextrorsum reverendae memoriae papa 187 Nicolao, sinistrorsum vero, sicut mihi videbatur, Petro suo diacono, multo lumine clarificatus apparuit, dicens: Modicae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori pavadversarium post cortinam, quae tunc meum lectulum circumdabat, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quantum in se fuit exstinxit. Mox Gregorius manum diaconi, qua magnam facem tenere videbatur, arripiens, ejusque flammis os faciemque petulantis exurens, ad instar Aethiopis denigravit.
Abbreviated transcription (Latin):
cuusse me gaudeo. nulli pęnitus diuidicandus addicar. qui potiu
iudicaturus inuenias. Siqͥdem nuꝑrime. quando hunc quartum
uibrũ dño cooperante. claudere. gestiebam. nocꝰte. qua dñice resurrec¬
tiores uus uenerabilis lucescebat: in somnis describens qͥdam sub estr¬
gid sumsdlam uetexis insidiatoris palam indendum se p̃binit. Et can¬
ũdissuma tumiea simulq tenunssima cuiꝰ nimirũ claritatẽ nigredo
subitrioris tunice transiucebat sacerdotalit̾ insignitus max ꝓpus
aurtuit. inflatis buccis risum continere non potuit. Cui dum
curuili p̃parape cogitarẽ: hunc supra modum cachinnantem
conspiciens. cõpellare uidebar quam ob rem noc turno suentio
tam petulanter uir officii grauioris ꝑstrẽperet. At ille. Num
cognitũ facie non autẽ incognitũ lectione sine ullo liuoris. uel
adulationis uitio retulissem. respondit. Tu sicut uideo quod

Expanded text:
cuisse me gaudeo, nulli penitus dijudicandus addicar, quin potius cuisse me gaudeo, nulli penitus dijudicandus addicar, quin potius judicaturus inveniar. Siquidem nuperrime quando hunc quartum librum, cooperante Domino, claudere gestiebam, nocte qua Dominicae Resurrectionis dies venerabilis illucescebat, in somnis describens, quidam sub effigie cujusdam veteris insidiatoris palam videndum se praebuit, et candidissima tunica simulque tenuissima, cujus nimirum raritate nigredo subterioris tunicae translucebat, sacerdotaliter insignitus mox propius adstitit, et inflatis buccis risum continere non potuit. Cui dum curulem praeparare cogitarem, hunc supra modum cachinnantem conspiciens, compellare videbar quamobrem nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris perstreperet. At ille, quiacognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo livoris vel adulationis vitio retulissem, respondit: Tu, sicut video, quod