comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
celũ sunt. non dint scuptura qđ c̃gregate sunc
in loc̃ unũ: quẽ ad modũ de illis que erant sub oelo.
Magna sunt in his om̃ib sacͣmenta. nec explicabilia. p̃-¬
senti aabreuiacioni qđ aque que subcelosunt c̃gre¬
gane̾ inuñ loc̃. qđ apparet arida. ⁊ germina ꝓducit.
simulq ipsa aeris spacia. ẽtracta candẽ caligine se¬
renãtur. naquar̾ tractꝰ ad irrigandã acq infandeadã
cerrã ꝑcorpꝰ illiꝰ quac̾q spargunt᷑: ⁊ nichil sine causa

Expanded text:
coelum sunt non dixit Scriptura quod congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius quacunque sparguntur; et nihi
Abbreviated transcription (Latin):
contineat. qr e quitor intuetur. non ÷ satis ad
ꝓbationẽ si i nocens suerit. actio. nisietiã ipsi
cordis cogitacio ante eiꝰ occulos sinccra ato
inpolluta appareat. Quia gͦ illi displig̾e metuit
qui uidet cotũ. ad ꝑfectã innocentiã corã coneces¬
se cẽ consideret. ut mundet dotũ ⁊ ido iste tunor
initialis dicit᷑. qr sub hoc ꝑbonã uoluntat̃ i uir.¬
tus iniciũ capit uuciũ finẽ. Nondũ tam̃ ꝑfec¬

Expanded text:
contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad probationem, si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera, atque impolluta appareat. Quia ergo illi displicere metuit, qui videt totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse consideret, ut mundet totum; et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub hoc per bonam voluntatem et virtus initium capit, et vitium finem, necdum tamen perfec
Abbreviated transcription (Latin):
timores saera scriptura discernit. ser¬
uile. mundanũ. initialẽ. filialẽ. Seruilis ti¬
mor ÷ ꝓcuitanda pena abstinere amalo retenta.
uoluntate mala. Mundanꝰ timor ÷ ꝓeuitanda
pena abstinere amalo uł bono retenteꝰ uolun¬
Filialis timor ÷ bono firmit̾ adherere. quia illud
amittere nolis. E x his quatuor timoribus duo
malisunt. id÷ seruilis ⁊ mundanꝰ. auo uero
boni. id÷ initialis ⁊ filialis. Seruilis tuor pe¬
nam que ab ħominibus ufertur metuit. Et
iccirto ei sufficit cessare amalo oꝑe. quia ad
occulũ famulat᷑. ⁊ reatũ conscicatie non me¬
tuit. hominibus placere uolens. Mundanus
uerotimor hominibus placre nonquerens.
tã metlax uane ganda ueritati. ꝗ̃ fallax alt̾ in
falsitate tegenda. ⁊ ut̾q inueritate offendit.
lat qđ non÷. Initialis uero timor. qr cã ꝗͣ dẽ
conimipat᷑ penã declinare satagit. nequaquã
sibi sufficere uidet. ut ab inlicita sc oꝑatione

Expanded text:
res sacra Scriptura discernit, serres sacra Scriptura discernit, servilem, mundanum, initialem, filialem. Servilis timor est pro evitanda poena abstinere a malo, retenta voluntate mala. Mundanus timor est pro evitanda poena abstinere a bono, retenta volunFilialis timor est bono firmiter adhaerere, quia illud amittere nolis. Ex himali sunt, id est servilis et mundanus; duo vero boni, id est initialis et filialis. Servilis timor poenam quae ab hominibus infertur metuit; et idcirco et sufficit cessare a malo opere, quia ad oculum famulatur et reatum conscientiae non metuit, hominibus placere volens. Mundanus vero timor hominibus placere non quaerens tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda. Et uterque in veritate offendit; lat quod non est. Initialis vero timor, quia eam, quam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione
Abbreviated transcription (Latin):
cimore recedit. Simiusticia ꝑtitisset. homo
deualuntate subicet it᷑ imnelicu nuncaũt exne¬
cesitite subicit᷑ fortiori. hec est penailla timo¬
ris erqua seriił nominat᷑. quando qui uolun¬
tate priꝰ meliori noluit. nunc necessitate for¬
ciori sub̾icit᷑. Quĩ ꝓficto penã tanc caritas
foras mittid: qñ subiectioniẽ uoluntariã facit.
Quanto magis cresut caritas: tanto mags cres¬
cit uoluntis. quanto magis crescit uolunis
tantomagis decrescit necessitas. Etiã ꝑfecta
caritate amat. adreuerentiã meliorẽ uoluntariꝰ.
non timet adꝑenã fortiorẽ inuitus. Querunt
fciles̃ demonstiare quom̃ uoluntarie pacri in
quantũ ipse homo erat. sibi superiori subicie¬
batur. ⁊ sponiinca reuerentia cedebat illi quẽ
superiorẽ cognoscebat dicens. Pater maior
meest. Sieut gͥ amor cũsit motus mentis na¬
cutalit unus scđm diuersas qualitates. diu̾sa
nomina sooitur. ⁊ dicit᷑ aliquando cupiditas.
quando scilicet ad mundũ: quando uero ad

Expanded text:
titisset homo, ex voluntate subjiceretur meliori. Nunc autem ex necessitate fortiori subjicitur. Haec est poena illa timoris ex qua servilis nominatur. Quando qui voluntate prius meliori subjici noluit, nunc necessitate fortiori subjicitur. Quam profecto poenam tunc charitas foras mittit, quando subjectionem voluntQuanto magis crescit charitas, tanto magis crescit voluntas; quanto magis crescit voluntas, tanto magis decrescit necessitas. Et jam perfecta charitate amat ad reverentiam meliorem voluntarius; non timet ad poenam fortiorem invitus. Quaerunt facile est demonstrare quomodo voluntarie Patri, in quantum ipse homo erat, sibi superiori, subjiciebat, et spontanea reverentia cedebat illi quem superiorem cognoscebat, dicens: « Pater major me est . » Sicut igitur amor cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversas qualitates diversa nomina sortitur, et dicitur aliquando cupiditas, quando scilicet ad mundum est, quando vero ad
Abbreviated transcription (Latin):
debeamꝰ periłm. quodamͦ appetere ⁊ desidare
facit p̃sidiũ. Conu̾tit gͦ cor addm̃. ut quodã mͦ
de ipso fugiat ad ipsũ. hoc: dũ cauet iratũ hab̾e.
studeat habere ꝓpiciũ. Nunc sequit᷑ timor filiał.
qui exsuccedente caritate nascit᷑. ut ipsũ tim̃e
nicħ aliuosit. quã degustatũ incaritate bonũ
iã nolle amittere. Et hic quidẽ timor aliquid
pene adiunctũ habet dũ uiincerto ambulamus.
⁊ potest inutranq partẽ adhuc declinare. statꝰ
uite mutabilis. S cũmutabilitas nulla erit.
tunc nulla exincerto suspitionis pena merit.¬
⁊ tunc timor quodã mͦ sine cimore erit. ubi ⁊
destabilitate certi erunꝰ. ⁊ tam̃ reuerentiã ere

Expanded text:
debeamus, periculum quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit igitur cor ad Deum, ut quodammodo de ipso fugiat ad ipsum; hoc est, dum cavet habere iratum, studeat habere propitium. Hunc sequitur timor filialis qui ex succedente charitate nascitur, ut ipsum timere nihil aliud sit quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet dum in incerto ambulamus; et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed cum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit. Et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus; et tamen reverentiam Cre
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥrit᷑. Idõ reqͥrit᷑. qr si satisfacio ĩa non÷ aliqͥ.
q̃ ad excusationẽ illiꝰ opponat᷑. Quãdui satisfacio
ꝑ mansit. ꝑ mansit remissio. ⁊ non puniebat᷑.
postꝗͣ semel dimissũ fuerat. Cessa uit au̾t satis¬
facio qñ it̾ata÷ malicia. qr ⁊ hoc ad satisfacionẽ
ꝑtinebat. ut facta corrigerit᷑. ⁊ correpta non
it̃aret᷑. Post ꝗͣ gͦ culpa rediit. iã quodã mͦ
na. Que ꝓfecto repetita non fuisset: si culpa
reu̾sa nonfuisset. Quando uenit culpa: secu¬
tar ⁊ pena. Quando correpta: culpa: subtra
na. Unũ contͣ unũ. ⁊ iͦ. contͣ ii. ñ unu̾ contra

Expanded text:
quia satisfactio jam non est aliqua, quae ad excusationem illius opponatur. Quandiu satisfactio permansit, permansit remissio et non puniebatur, postquam semel dimissum fuerat. Cessavit autem satisfactio, quando iterata est malitia quia et hoc ad satisfactionem pertinebat, ut facta corrigerentur, et correcta non iterarentur. Postquam ergo culpa rediit, jam quodammodo a est et poena; quae profecto repetita non fuisset, si culpa reversa non fuisset. Quando venit culpa, secuta est poena. Quando correcta est culpa, subtracta na. Unum contra unum, et duo contra duo non unum contra
Abbreviated transcription (Latin):
datis uite ampulauerit. nec fecerit quic quã
iniustũ uita iuuet ⁊ non morietur. Omĩa pec¬
cata que peccauit. non inputabuntur ei. Iudiciũ
n iusticiã fecit. uita uiuet ⁊ nonmoriet᷑. Et dixei̾t
filii popłitu. Non÷ equi ponderis uia dm̃. Et
enreo tibi non÷ sipeccaueris. qđ priꝰ uenia peni
tenti ꝓmittebatur. neq idõ desꝑandũ. sibene
egeris. quia peccanti mors ⁊ dampnatio intẽp¬
tabatur. deus tibi den̾uo respondet nonde suo.
Meritũ tuũ tibi indicat consiliũsuũ non reue¬
lat. Male agenti dicit morieris. bene agenti
dicit uiues. Quid: dic̾e morieris. nisi dãpnabe¬
ris Et quid÷ dic̃e uiues. nisi saluaberis.: Quid÷
autt dic̃e dampnaberis. nisi dignũ dampnatiõe
iudicare. ⁊ quido÷ dice saluaberis. nisi saluati¬
one dignũ discerñe.: Dicit gͦ tibi qđ tuũ est
quod tibi debetur qđ futurũ÷ quantũ ad me¬
ritũ tuũ non quantũ ad consiliũ suũ. Hoc eñ
iustũ÷ ut detuo tibi respondeat. ⁊ hoc tibippo¬

Expanded text:
is uitae ambulauerit nec fecerit quicquam iniustum: uita uiuet, non morietur. omnia peccata eius, quae peccauit, non inputabuntur ei. iudicium et iustitiam fecit, uita uiuet. et dixerunt filii populi tui: non est aequi ponderis uia domini. et endum tibi non est si peccaveris, quod prius poenitenti venia promittebatur; neque ideo desperandum si bene egeris, quia peccanti mors et damnatio intentabatur. Deus tibi de tuo respondet, non de suo. Meritum tuum tibi indicat, consilium suum non revelat. Male agenti dicit, morieris. Bene agenti dicit, vives. Quid est dicere morieris, nisi damnaberis? Et quid est dicere vives, nisi salvaberis? Quid est autem dicere damnaberis nisi dignum damnatione judicare? Et quid est dicere salvaberis, nisi salvatione dignum decernere. Dicit ergo tibi quod tuum est quod tibi debetur, quod futurum est quantum ad meritum tuum, non quantum ad consilium suum. Hoc est enim justum ut de tuo tibi respondeat et hoc tibi propo
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩs huiꝰ q̃ bona fuit: q̃ dui uera suit. ⁊ ñ habet boñ
istud remun̾atioit. aliꝗͣ. qr inputant᷑ hom̃i huic
peccã sua. q̃si nũꝗͣ penitenciã egisset. aut pcni¬
tencia illa bona non futt. aut sibona fuit ostende
remun̾ationẽ eiꝰ. Quid gͥͦ.: Nonne t̾ magna
remunãtio ẽẽ uidet᷑. peccati remissio: Iste q̃n
penitenciã egit. dimissũ÷ ei peccatũ suũ. Quã¬
.di penituit. peccatũ suũ ñ inputabat᷑ ei. Quãdin
mericũ fuit. p̾miũ ꝑmius.t ualdas tuhane li¬
bertate dari hominibꝰ ut cũ m̾itũ dedissent ⁊ p̃¬
miũ accepissent. rursũ qñ ipsis placeret m̃itũ
tollerent. ⁊ p̃miũ retinerent. Noneẽt equa con¬
mutacio ista. Iniq ag̾es adu̾sus dm̃. si sie tuũ da¬
res. ⁊ suũ acciꝑes. ut iterũ tuũ tolleres ⁊ suũ reti¬
neres. Si tuũ dedisti. suũ accepisti. Si tuũ reci¬
pis. ipse qđ suũ ÷ hab̾e uult. Nũqͥd tibi ñ ita ui¬

Expanded text:
s quae bona fuit, quandiu vera fuit; et non habet bonum illud remunerationem aliquam, quia imputantur homini huic peccata sua, quasi nunquam poenitentiam egisset. Aut poenitentia illa bona non fuit; aut si bona fuit, ostende remunerationem ejus. Quid ergo? Nonne tibi magna remuneratio esse videtur peccati remissio; iste quando poenitentiam egit, dimissum est ei peccatum suum. Quandiu poenituit, peccatum suum non imputabatur illi. Quandiu meritum fuit praemium permansit. Volebas tu hanc libertatem dare hominibus ut cum meritum dedissent et praemium accepissent, rursum quando placeret eis meritum tollerent, et praemium retinerent? Non esset aequa commutatio ista. Inique ageres adversus Deum si sic tuum dares et suum acciperes, ut iterum tolleres tuum et suum retineres. Si tuum dedisti et suum accepisti, si tuum recipis, ipse quod suum est habere vult. Nunquid tibi non ita vi
Abbreviated transcription (Latin):
inputari nondebet. Si penitencia quia placẽt fac̃
ut inputata condonent᷑. malicia ⁊ contẽpt quia dis¬
plicet non similit̾ facit ut condonata inputent᷑:
Sihumilitas penitencie dignũte facit. ut ꝑhis etiã
que inputantur non puniaris. contemptꝰ ⁊ trans¬
gressio culpe dignũ nonfacit. ut phis que etiam
condonabant᷑ penã engaris : Nonnc attendis
quia quanto sepius gr̃a dat᷑. tanto nequior ingra¬
titudo iudicat᷑ Ecce duosunt. Unꝰ sepuas offen¬
dit. ⁊ sepius or anti ⁊ cdep̾canti ueniã indulget᷑. alt̃
in nocent᷑ uiuens. ⁊ semꝑ uoluntati ⁊ inperio p̃siden

Expanded text:
imputari non debet. Si poenitentia quia placet, facit imputari non debet. Si poenitentia quia placet, facit ut imputata condonetur malitia, et contemptus quia displicet non similiter facit ut condonata imputantur? Si humilitas poenitentiae dignum te facit, ut pro iis etiam quae imputabantur non puniaris, contemptus et transgressio culpae te dignum non facit ut pro iis etiam quae condonabantur culpandus exigaris? Nonne attendis quod quando saepius gratia datur, tanto nequior ingratitudo judicatur? Ecce duo sunt, unus saepius offendit, et saepius oranti et deprecanti, venia indulgetur; alter innocenter vivens et semper voluntati et imperio praesiden
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ oꝑa mala que ꝑ uirtutẽ excusantur. ꝑ culpã
iterũ noninputant᷑: Uis ut penitencia tantũ ualeat.
ut que inputabant᷑ condonent᷑. ⁊ nonuis ut culpa
tantũ ualeat ut que condonabant᷑ inputent᷑.: Peni¬
tencia sequens potuit p̾cedente culpã excusare. ut
non noccat aliq̃n inputatã. ⁊ sequens culpa ñ potest
pecedentẽ penitenciã euacuare. ut non ꝑsit aliqn
fuisse laudatã: Si sentencia tuo iudicio constare
poterit. magis conmodũ queres ꝙ̃ iustũ. Maledietꝰ
homo qui parte suã det̾iorẽ facit. Idõ partẽ tuã
bonã facis. ⁊ iudicas bene pparte tua. fortassis bene
tibi eẽt. si sentencia ueritatis tuũ iudiciũ sequeret᷑.
nũꝗ̃ te iudice dãpnareris. S timeo ne forte dũ tu
aliudius ꝗ ueritas. aliud ueritas faciat quãtu uelis.
Magis eñi ueritatẽ inpleri oportet. q̃ tuã uoluntatẽ.
Tudicis quia qđ condonatũ ÷ iterũ inputari nonde¬
tũ : condonari nondebet. si quod condonatũ: iter̃

Expanded text:
 culpam iterum non imputantur? Vis ut poenitentia tantum valeat ut quae imputabantur condonentur; et non vis ut culpa tantum valeat ut quae condonabantur imputentur? Poenitentia sequens potuit praecedentem culpam excusare, ut non noceat aliquando imputatam, et sequens culpa non potest praecedentem poenitentiam evacuare ut non prosit aliquando fuisse laudatam? Si sententia judicio tuo constare poterit, magis commodum quaeres quam justum. Maledictus homo qui partem suam deteriorem facit. Ideo partem tuam bonam facis. Et judicas bene pro parte tua. Fortassis bene tibi esset si sententia veritatis tuum judicium sequeretur. Nunquam te judice damnareris. Sed timeo ne forte dum tu aliud vis quam veritas, aliud veritas faciat quam velis. Magis enim veritatem impleri oportet quam tuam voluntatem. Tu dicis quia quod condonatum est iterum imputari non detum est condonari non debet si quod condonatum est iterum
Abbreviated transcription (Latin):
hoe nolunt. Quare hoc sent uolunt. qđ cauere
muotene tusi quia ent̾iositas costrahit. cũbonitas
nbnalares Querilit᷑ hõc si forte eis dicatut.
etita nonirie. Petiaent̃ ad nutieũt torpori sul.
stota quis ueniar qli dicat eis. Qd audire no¬
is ipsã ueritatẽ quia nondiligunt bontuet si¬
non audierunt qd̾ audire uoluerunt. Iecireo
siara maltiã illoꝵ ueritas illis responet. uł
sicut uolunt ut ampliꝰ errent. uł sicut nolunt
rart. ampliꝰ impudent᷑. fortassis qͥ dixerit asseten¬
au nonee hoc si timdũ securiꝰ uidicabt. Meli÷

Expanded text:
hoc nolunt. Quare ergo hoc scire volunt quod cavere hoc nolunt. Quare ergo hoc scire volunt quod cavere nolunt, nisi quia curiositas eos trahit cum bonitas non delectet? Quaerunt hoc si forte eis dicatur quia non est ita; pendent ad nuntium torporis sui; si forte quis veniat qui dicat eis quod audire vovel ipsam veritatem quia non diligunt bonitanon audierunt quod audire voluerunt. Idcirco secundum malitiam illorum veritas illis respondet; vel sicut volunt ut amplius errent, vel sicut nolunt runt amplius imputentur; fortassis qui dixerit afferendum non esse hoc sed timendum, securius judicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dĩ ueritas ẽ: iusticia et bonitas. hec duo si
efu̾esieris sic̃ debes. cẽt̾a om̃ia gratis appontur.
Quategͦ querere labores illa. que gratis habere
potes : Susta queris. sine illis aut nonhabes.
aut si habes utilit̃ non habes. S ulla queris sine
istis. ⁊ illa habes ad salutẽ. ⁊ ista adutilitatẽ. Om̃ia
imquid hec adicient᷑ uobis. Multasunt hec
illa paucasunt. dubeñsunt ibi. hic plurima
inueniuntur. ⁊ tm̃ plus ualent duo ulla ꝗͣ oĩa
hec. Noli respicert admas: s admeliꝰ Noliatten¬
dere ad aceruũ. s prectũ pensa. Pauca quiere.
diosi eeñt ad querendã bonitatẽ. quantũ adiu̾ta¬
familiare om̃ibꝰ ⁊ ueritatẽ querere. etiã hiis qͥ
bonitatẽ non amant. Intantũ eñ om̃s ueritatẽ
scire uolunt. ut nemo inueniatur qui falli ue¬
⁊de regione illa u̾bi salusẽ. Querunt homines
utrũ peceata ipsoꝵ ad eos reuertantur postqͣ se¬
mel autalla fuerint e cire hoc uolunt. ⁊ cau̾e

Expanded text:
num Dei veritas est, justitia ejus bonitas: haec duo si quaesieris sicut debes, caetera omnia gratis apponuntur. Quare ergo quaerere labores illa quae gratis habere potes? Si ista quaeris sine illis, aut non habes, aut si habes, utiliter non habes. Si illa quaeris sine istis, et illa habes ad salutem, et ista ad utilitatem. Omnia, inquit, haec adjicientur vobis. Multa sunt haec; illa pauca sunt. Duo enim sunt ibi; hic plurima invenientur, et tamen plus valent duo illa, quam omnia haec. Noli respicere ad majus, sed ad melius. Noli attendere ad acervum, sed pensa pretium. Pauca quaere udiosi essent ad quaerendam bonitatem, quantum adfamiliare hominibus est veritatem quaerere etiam his qui bonitatem non amant. In tantum enim omnes veritatem scire volunt, ut nemo sit qui falli vede regione illa ubi salus est. Quaerunt homines utrum peccata ipsorum ad eos revertantur postquam semel dimissa fuerint. Scire hoc volunt, et cavere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lluo ctã qdđ dictũt trechie: disponc dominitue
quia morieristu ⁊ nonunies. Iea cñ qđ tũ adip¬
sũ futur fuit. ⁊utita futur eẽt engebat quod
imipso fuit. Talis eñ erat infirmitas illiꝰ ut ã¬
pliꝰ uiu̾e nomposset. nisi aliunde uiuarit᷑. ⁊ ali¬
unde acciꝑet ut posset. Ergo quantũ ad illos
ꝑtinebat futur̃ fuit qđ dicebat᷑. quanius dila¬
tũsit. atq alit̾ dispensatũ. abillo aquo dicebat᷑.
Sic gͦ cũtibi peccanti dt̃ moriers. merttũ tuũ
expͥmit᷑. sicut cũtibi bene agenti dr̃ uiues. de
mutaris. ⁊ idẽ non ꝑmanes. neq mereris ut idẽ
semꝑ tͥ dicat᷑. Nloli gͦ ꝓpt̃ dictũ dĩ confidere si
male egeris. quia cũ tumutaris ad illũ mutatur
ate dictũ illiꝰ. Etiã imqͥd si dixero usto qđ uita

Expanded text:
d dictum est Ezechiae: Dispone domui tuae quia morieris tu, et non vives . Ita enim quantum ad ipsum futurum fuit, et ut ita futurum esset exigebat quod in ipso fuit. Talis enim erat infirmitas illius, ut amplius vivere non posset, nisi aliunde juvaretur, et aliunde acciperet ut posset. Ergo quantum ad illos pertinebat futurum fuit quod dicebatur, quamvis dilatum sit, atque aliter dispensatum ab illo a quo dicebatur. Sic ergo cum tibi peccanti dicitur morieris; meritum tuum exprimitur, sicut cum tibi bene agenti dicitur, vivesmutaris et non idem permanes, neque mereris ut idem tibi semper dicatur. Noli ergo propter dictum Dei confideri si male egeris, quia cum tu mutaris ad illum, mutatur ad te dictum illius. Etiam, inquit, si dixero justo quod vita
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipsec̃ in muutabilit̾ uidet ⁊ discernit. qđ
tunariabilit̃ factus es. siue debono malus. siue
de malo bonꝰ ⁊ quanddo te peccatorẽ uidet inpu¬
n tat tibi peccata tua. quia talẽ te disc̾nit.
que digne puniat. Quando aut penitentẽ te
uidet. percata tua condonat. quia te discernit
cui iuste parcat. Hec aut̃ omĩa ipse inmutabili¬
t oꝑat᷑. quia cũtu ⁊ ꝑpenitenciã pectator ẽe
desinis nontam̃ ipse desinit scire qualis fuisti.
⁊ cũ iustꝰ ce incipis. non tam̃ ipse incipit scire
quodtuẽẽ incipis. qu̾ia ⁊ anteqͣ inciꝑes scuit.
qualis tu futurꝰ fusti. ⁊ cũ desieris eẽ qđ eras.
non tam̃ ignorat ipse qualis fuisti. Nongͦ sic
intelligas quasi muter᷑ dħ̾ cũtu mutaris. S
quia ppterea peccata tibi inprtare dicitur.
quia ira sua uindignatione dignũ discernit.

Expanded text:
quod ipse est immutabiliter videt et discernit quod quod ipse est immutabiliter videt et discernit quod tu variabiliter factus es, sive de bono malus, sive de malo bonus. Et quando te peccatorem videt, imputat tibi peccata tua, quia talem te discernit quem digne puniat; quando autem poenitentem te videt, peccata tua tibi condonat, quia talem te discernit, cui juste parcat. Haec autem omnia ipse immutabiliter operatur, quia et cum tu per poenitentiam peccator esse desinis, non tamen ipse desinit scire qualis fuisti, et cum justus esse incipis, non tamen ipse incipit scire quod tu esse incipis; quia et antequam inciperes scivit qualis tu futurus fuisti et cum desieris esse quod eras non tamen ignorat ipse qualis fuisti. Non ergo sic intelligas quasi mutetur Deus cum tu mutaris, sed quia propterea peccata tibi imputare dicitur, quia ira sua et indignatione dignum te discernit;
Abbreviated transcription (Latin):
si adt̃ ds peccata que semel dimittit iter᷑ ĩpitare
mutabił p̃dicat᷑. ⁊ uarians uerbu̾suũ qđ semꝑ
constare debet. Propterea gͥ q hoc et nonpenes
uuses᷑ m̃ qdͣ peccata que semel ado dimissa sunt
mulla ratiorie debeant ampliꝰ inputary SSis
forassis tibi uiddebit᷑. ⁊ hac ratione confirmabis
eni non intelligis quom̃ reccdunt. non intel¬
ligis quom᷑ redeunt. Immo si non intelligis
putat peccanti irascit᷑. ꝙͦ quando penitentiem
conat peccata placat᷑. Sigͦ dicimꝰ quiadais aliqm̃n
iratꝰ postea placet᷑ quomͦ negare poter s. quin
rnhoc iplo mutetirr: Quando gͦ conc̾onat iq̃n¬
inputat non conmutacione sui s mutacione
tui inputat ⁊ condonat. Peccata in putat. quan¬
do peceatorẽ dignũ pena iudieat. Peccata con¬
donat qnͣ penttentẽ dignũ uenia iudicat. Et
utrobiq idẽ ipseĩ. Tu mutaris dealio maliud
non mutatur s idẽ ꝑ manet semꝑ. ⁊stans in illo

Expanded text:
si dicitur Deus peccata quae semel dimisit iterum imputare, si dicitur Deus peccata quae semel dimisit iterum imputare, mutabilis praedicatur, et varians verbum suum quod semper constare debet. Propterea igitur quia hoc es quod peccata quae semel a Deo dimissa sunt, nulla ratione debeant amplius imputari. Si fortassis tibi videbitur et hac ratione confirmabis enim non intelligis quomodo recedunt, non intelligis quomodo redeunt, imo si non intelligis a quando imputat peccanti irascitur, ergo quando poenitenti condonat peccata placatur. Si ergo dicimus quod Deus aliquando iratus postea placetur, quomodo negare poteris quin in hoc ipso muteturnat non mutatione sui, sed mutatione tui, imputat et condonat. Peccata imputat quando peccatorem dignum poena judicat. Peccata condonat quando poenitentem dignum venia judicat. Et utrobique idem ipse est. Tu mutaris de alio in alinon mutatur, sed idem permanet semper; et stans in illo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cogitacionẽ suã castigare potest ut hoc cisuf¬
ficiat. hoc satis ẽẽ puto ⁊ magis fortassis expedire
tatur. neq hie stare potest ut ultͣ ñ ꝑgat ad in¬
quisitionẽ illi satisfaciendũ eẽ qͣntũ fieri potest
salua reuerentia secretoꝵ. E cce gͦ tu qͥcũq eertꝰ
eẽ iuis. utrũ peccata tua ampliꝰ redeant qͥ semel
dimissa fuerunt. uideamꝰ gͦ ⁊ dicutiamꝰ qͥdte
sollicitet. Peecata inqͥs nea dimissa fuerunt.
uoloserre si ampliꝰ debeant imputari. Quiogͦ
tibi uidet᷑: Michi unqͥs nonuidet᷑ qđ debeant
denuo inputari peccata. que semel dimissa st̃.
Alioquin mutabilis uideat᷑ ds̃. qui nontencat
sentenciã suã. ⁊tã facile mutet uidiciũ suũ.
Quomͦ mutet:: In hoc inqͥs mutat. qi cũ mͥpriꝰ
peccata m̃a condonauit. dixit quia ampliꝰ ea
ame non requireret. Noneñ condonasset nisi
hoc drnsset. Nunc aũt iter̃ requirit ea. ⁊ eugit
ad penã ame que priꝰ dimisserat. Idõ dico quia

Expanded text:
qui cogitationem suam castigare potest, ut hoc ei sufficiat, hoc satis esse puto, et magis fortassis expedire tatur neque hic stare potest ut ultra non pergat ad inquisitionem, illi satisfaciendum esse puto quantum fieri potest salva reverentia secretorum. Ecce ergo tu quicunqesse vis utrum peccata illa amplius redeant, quae semel dimissa fuerint; videamus ergo et discutiamus quod te sollicitet. Peccata, inquis, mea dimissa fuerunt; volo scire si amplius debeant imputari. Quid ergo tibi videtur? Mihi, inquis, non videtur quod debeant denuo imputari peccata quae dimissa sunt. Alioquin mutabilis videtur Deus qui non teneat sententiam suam, et tam facile mutet judicium suum. Quomodo mutet? In hoc, inquis, mutet, quia cum prius mihi peccata mea condonavit, dixit quod amplius ea a me non requireret. Non enim condonasset nisi hoc dixisset. Nunc autem iterum ea requirit, et exigit ad poenam a me quae prius dimiserat; ideo dico quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut homicidiũ. ꝑpetraret. Ecce homo iste duoho¬
micidia fecit. uł potiꝰ homicidiũ bis. Sic eñi con¬
uenientiꝰ ⁊ ex p̃ssuis scđm pprietatẽ locutionis dr̃
Unũ eñi qd dã malũ homicidiũ÷ sicut ad ult̾iũ
⁊ furtũ ⁊ fornicatio singła mala sunt. qũe add¬
modũ caritas ⁊ patiencia. ⁊ humilitas. ⁊ castitas:
singłe uitutes sunt. ⁊ qui duos homines dilig̾.
non duabꝰ q̃ilectionibꝰ diligit. s una caritate ⁊u
na dilectione. Siegͦ homo iste bis homicidiũ
fecit. primo quando penitendo indulgentiã ob¬
tinuit. sco quando post indulgengeiã acceptã.
iterũ homicidiũ ꝑpetrauit. Mortuus : aũt hõ
ciã accetdi accepit. Et si hoc dicit᷑. qua iusticia
hoc fiat noniudet᷑. Si punit᷑ ꝑ eo qd peccauit.
i nonem̃dauit. iusticia÷ manifesta. siaũt iterũ
requirit᷑ qd fuerat condonatũ. aut in iusticia uera aut
iusticia occulta. In hoc gͦ demonstrari oportet. q̃

Expanded text:
ut homicidium perpetraret. Ecce iste homo duo hout homicidium perpetraret. Ecce iste homo duo homicidia fecit; vel potius homicidium bis. Sic enim convenientUnum enim quoddam malum homicidium est, sicut adulterium et furtum et fornicatio singula mala sunt, quemadmodum charitas et patientia et castita singulae virtutes sunt. Et qui duos homines diligit, non duabus dilectionibus diligit, sed una charitate et una dilectione. Sic ergo homo iste his homicidium fecit; primo poenitendo indulgentiam obtinuit; secundo quando post indulgentiam acceptam iterum homicidium perpetravit. Mortuus est autem homo itiam accepit. Et si hoc dicitur, qua justitia hoc fiat non videtur. Nam si punitur pro eo quod peccavit et non emendavit, justitia est manifesta. Si autem iterum requiritur quod fuerat condonatum, aut injustitia vera est, aut justitia occulta. In hoc ergo demonstrari oportet qua
Abbreviated transcription (Latin):
tenciã. quare peccata ad hominẽ reueti ñdicant᷑.
cũ ipse hõ adpeccata reu̾tit᷑  S dicis m. Ego qͣn
ad peccata reuertor ita reuertor ut simile aliquio
agã illi. qdͣ priꝰ egi: non tam̃ hoc ipsũ qđ priꝰ egi
⁊ sudẽ ago. idem similitudine ñ dẽ ueritate. Idem
quia simile illi. non idẽ qr illud. Una similitudo
agendi. non tam̃ actio una: sigͦ dicor ꝓp̃teritis
delictis iccirco puniri. debere. quia post illa dimis¬
sa ad similia ppetranda redeo. ego sie iustũ eõ su¬
dicor. Si aut ꝓpt̾ hoc solũ prima mala qͥenuoag̾e
dicor. quia talia quedã ago similia ilł. pari mͦ c̃
prioribꝰ ꝑpetraui. Non aut̃ hoc inquestione erat.
s utrãĩ uidelicet post prioris delicti indulgentiã.
si ipsũ delictũ repetit᷑. illa que dimissa fuerat culpa
ad subsequentẽ reuertente. reatꝰ dupplicet᷑. Uerbigra.
Quidã ꝑhomicidio ꝑpetrato ex toto corde penitenciã
egit. ⁊ indulgentiã consecutus ẽ. Contigit postea

Expanded text:
ata ad hominem reverti non dicantur, cum ipse homo ad peccata revertitur? Sed dicis mihi: Ego quando ad peccata revertor, ita revertor, ut simile aliquid agam illi quod prius egi, non tamen hoc ipsum quod prius egi. Et si idem ago, idem similitudine, non idem veritate. Idem quia simile illi, non idem quia illud. Una similitudo agendi, non tamen actio una. Si ergo dicor pro praeteritis delictis idcirco puniri debere, quia post illa dimissa ad similia perpetranda redeo; ego sic justum esse fadicor. Si autem propter hoc solum prima mala agere denuo dicor, quia alia quaedam ago similia illis, pari modopostea perpetravi. Non autem hoc in quaestione erat, sed utrum videlicet post prioris delicti indulgentiam si ipsum delictum repetitur; illa quae dimissa fuerat culpa ad subsequentem revertente reatus duplicetur. Verbi gratia: Quidam pro homicidio perpetrato ex toto corde poenitentiam egit, et indulgentiam consecutus est. Contigit postea,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ noluit. Uide qͥdtibi euangłiũ dicit de ser¬
uo neꝗͣ ⁊ingrato. cui roganti adño suo om̃e
debitũ dimissũ fuerat. s q ille erga conseruũ
erigit̾ idetiã qđ nobis dimissũ ẽẽ gaudebamꝰ.
Et m̾ito. Quod eñ culpa peccatori dimittebat᷑.
gr̃a fuit nondebitũ. Quisi sponte gr̃am col¬
latã abicit. iustũ ꝓfecto÷ ut illi grãm acce

Expanded text:
esse noluit. Vide quid tibi Evangelium dicat de servo nequam et ingrato, cui roganti a Domino suo debitum omne dimissum fuerat; sed quia ille erga conservum exigitur id etiam quod nobis dimissum esse gaudebamus. Et merito. Quod etiam culpa peccatori dimittebatur, gratia fuit non debitum. Qui si sponte gratiam collatam abjicit justum profecto est ut illi gr
Abbreviated transcription (Latin):
malis meis quando pentenciã egi. qđ ea michi
ampliꝰ non inputaret. Similit̾ ⁊ ds dyat de
bonis tuis. quando peccasti. qđ non ampliꝰ ea
remuneraret. Sigͦ ꝓpt̾ dictũ dĩ stare debet.
ut illa amplt᷑ noninputentur. quare simiłr
uerbũ dĩ stare nondebet. ut ista ampliꝰ non
remunerent᷑ : Pro conmodo tuouis ut ds m̃tiat᷑.
Ubi aũt teledi sentis. ꝓueritate ipsiꝰ conseruanda
laboras. Quare hoc gͦ facis. nisi quia ꝑuerse te
diligis. ⁊ dm nondiligis Ipse aũt recte dilig̃
ueritatẽ suã. ⁊ iuste condenpnat prauitatẽ tũã.
sponsionẽ p̃tendis ad defendendã iniquitatẽ
tuã ipsetibi respondeat. quantũ confid̃e debe
cũ male agis. ineo qđ prius penitenti ueniã ꝓmisit.
isimilit̃ sibene agis utrũ ido desꝑare dibeas ꝓ co
popłi tui. Iusticia iusti nonliberabit cũ inqua¬
cũq die peccauerit. impietas inpii non nocebit
ei inquacũq die conu̾sus fucri ab inpietate sua.

Expanded text:
malis meis quando poenitentiam egi, quod ea mihi malis meis quando poenitentiam egi, quod ea mihi amplius non imputaret. Similiter et Deus dixit de bonis tuis quando peccati quod amplius ea non remuneraret. Si ergo propter dictum Dei stare debet ut illa amplius non imputentur, quare similiter verbum Dei stare non debet ut ista amplius non remunerentur? Pro commodo tuo vis ut Deus mentiatur. Ubi autem laedi te sentis, pro veritate ipsius conservanda laboras. Quare ergo hoc facis, nisi quia perverse te diligis, et Deum non diligis? ipse autem recte diligit veritatem suam; et juste condemnat pravitatem tuam. sponsionem praetendis ad defendendam iniquitatem tuam; ipse tibi respondeat quantum confidere debeas, cum male agis in eo quod prius poenitenti veniam promisit: et similiter si bene agis utrum ideo desperare debeas, pro eo iel: Iustitia iusti non liberabit eum, in quacumque die peccaverit, et inpietas inpii non nocebit ei, in quacumque die conversus fuerit ab inpietate sua.
Abbreviated transcription (Latin):
aut p̾cedentia fucrunt: Simala prima que
ꝓposteri&r a bona excusata fuerant ꝑ subsequentia
tterũ mala noniuinficant᷑. adreatũ. gͦ primabo¬
na q̃ ꝑpostĩora mala mortificata fuerant. ꝑsubse¬
quentia itterũ bona non uiuificantur ad mertt᷑u:
Recte iudicate fili hominũ. Sialtt iudicas ꝓte.
ã dilig̾e debes ut nec te ipsũ diligas contra il¬
sa. Litcerator es sunt quicausas transformant.
imutant ueritatẽ ꝓpt̃ conmoditatẽ. Tales uis¬
ticia non pbat. Dñe inqͥo non cognoui litt̾atu
rã. tuã. introibo inpotencias dñ. dñe memora¬
bor iusticie tue soli. Hoc ÷ udiciũ i ustũ. in quo
sola iusticia ita attendit᷑. ut nicħ iusticie p̃po¬
nat᷑. Iustũ gͦ iudiciũ iudica. Siuis ut bona
tua iã pridẽ ꝑculpã mortua. iterũ ꝑiusticiã ui¬
uificent᷑. noli irasci. neq iniuriã tibi fieriputeᷤᷤ.
simala tua iã pridẽ ꝑpenitenciã ex cusata. iter̃
ipt̃ malitiã tuã inputent᷑. S ds inqͥs dint de

Expanded text:
aecedentia fuerunt? Si mala prima quae per posteriora bona excusata fuerant, per subsequentia iterum mala non vivificantur ad reatum; ergo prima bona quae per posteriora mala mortificata fuerant per subsequentia iterum bona non vivificantur ad meritum? Recte judicate filii hominum . Si aliter judicas pro te justitiam debes, ut nec te ipsum diligas contra illa. Litteratores sunt qui causas transformant et mutant veritatem propter commoditatem. Tales justitia non probat: Domine, inquit, non cognovi littroibo in potentias Domini; Domine, memorabor justitiae tuae solius . Hoc est judicium justum in quo sola justitia ita attenditur ut nihil justitiae praeponatur. Justum ergo judicium judicia; si vis ut bona tua jam pridem per culpam mortua iterum per justitiam vivificentur. Noli irasci, neque injuriam tibi fieri putes, si mala tua jam pridem per poenitentiam excusata, iterum propter malitiam tuam tibi imputentur. Sed Deus, inquis, dixit de
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a sequentibꝰ postse ordinibꝰ ad denominati.¬
onẽ reliquit. Prerinꝰ posthunc ordo a pimo
dono io: cognitione ueritatis chertibĩ applel¬
latus: qđ plenitudo scientie̾ int̾pretatur. sic̃¬

Expanded text:
caetera sequentibus post se ordinibus ad denominaticaetera sequentibus post se ordinibus ad denominationem reliquit. Proximus post hunc ordo a proximo dono, id est cognitione veritatis cherubim appellatus est, quod plenitudo scientiae similiter i
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃uũ hoc bic precipue cõmemorandũ
datasunt. Qui enĩ sibi nodisunt contẽpla¬
cione: nobis innotescunt cognominatilud.
Illa gͦ dona gr̃arũ insingłis denotant᷑. ex no¬
mine: ñq singłarit̾ s que excellent̃ dũta.
sunt in participacione Inilla enĩ cclesti patͥa
ubi plenicudo bom licet quidã datasint exeel¬
lens: nichil possidet᷑ singsaris. Omĩa anũ in
om̃ibꝰ sunt nonquidẽ equalit̾. qr alii aliis
quedã sublimiꝰ possident. s cõmunit᷑ qr om̃s
omĩa habent. Itẽ sciendũ. qr om̃a donagr̃ar᷑
supiores ordines sublimiꝰ ⁊ ꝑfectius ꝑcepinit:
⁊tam̃ ex p̃cipius cantũ mͦ nomina sortiendo
cct᷑a sequentibꝰ post se or dinubꝰ ad cognonunati¬
onẽ relinquunt: ut uerbi grã serapbim qui
ordo exelellentissimꝰ om̃iũ estimatur. tã dilec¬
tionẽ ꝗͣ cognitionẽ diuinitatis ⁊ ceta uirtutũ
dona cetis om̃ibꝰ sublumiꝰ ꝑcipit. ⁊ tam̃ ab ex
cellentiori dono id÷ caritate uocabulũ traens.

Expanded text:
tuum hoc hic praecipue commemorandum pter nos data sunt. Qui enim sibi noti sunt contemplatione, nobis innotescunt cognominatione. Illa ergo dona gratiarum in singulis denotantur ex nomine; non quae singulariter sed quae excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti patria ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequaliter quia alii aliis quaedam sublimius possident, sed communiter, quia omnes omnia habent. Item sciendum quod omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfectius perceperunt, et tamen ex praecipuis tantummodo nomina sortiendo caetera sequentibus post se ordinibus ad cognominationem relinquunt. Ut verbi gratia Seraphim qui ordo excellentissimus omnium existimatur tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona caeteris omnibus sublimius percipit, tam charitate vocabulum trahens,
Abbreviated transcription (Latin):
iait fĩat firmam̃tũ: inmedio aquarũ. Nlo
litit gͥ as̃ ad sequens opus transire. donec diuidicas¬
set primũ. Cũgͦ uidisset de luce qđ eẽt bonũ: tunc
ait fiat firmam̃tũ. Quantũ ad litterã ꝑtinere
uidetur. factũ est. firmamencũ die scda priusqͥdẽ
milla uniu̾sicacis materia. de nichilo ereatũ. nũc
erilla ipsa adtalẽ formã crutũ. ⁊ factũ firmam̃tũ.
ut ambitu suo mediũ quodã mͦ interueniens magnã
illã a quarũ inm̾samq c̃geriẽ. ab inuicẽ seꝑaret. atq
diuideret. ⁊ deaquis faceret aquas ⁊ aquas. hoc. ẽ.
aquas quas ambitu suo intrinsccus cõplecterentur.
i subtusse contineret. ⁊ aquas quas extruisecus. ⁊ supͣ
girũ limitis sui relinqueret. Deeͣ materia fac tũsit¬

Expanded text:
ait: Fiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur, factum est firmamentum die secunda; prius quidem in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui relinqueret. CAP. XVIII. De qu
Abbreviated transcription (Latin):
que defirmam̃ti natura animũ questione Iacuiuii¬
pulsare possent: siħ humana inuestigatio relinquen¬
da potiꝰ quã discucienda. ñ uideret. Nã utrũ expuro
igne factũsit. siue eraere. aut eciã exaqua. ł postremo
ex duobus. aut cribus. hoꝵ cõmitis. ⁊ si substantiã
solidã naturãq palpabilẽ habeat. quantaue creden¬
dasit. spusicudo eus. ⁊ utrũ ipsũ calidũ ł frigidum.
aut cuiꝰ alterius. qualitatis exstat merito quereret᷑:
sunde aliquid certũ sciri potuisset. Nũc aũt inques¬
quas nec ratio ulla conp̃hendit. nec auctoritas ciu
fides adhibenda: sit probat Solũ hoc quos legimus
credere sine dubitacione debemus: quia factũ:
firmamentã. ut diuideret aquas ab aquis. hoc. est
ut partẽ aquarũ int̾ ambitũ suũ concluderet. partẽ¬
uero extrinsecus segregaret. daeracõtõ Suena die

Expanded text:
quae de firmamenti natura animum quaestione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an substantiam solidam naturaque palpabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaesquas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinsecus segregaret. CAP. XIX. Sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
quia in ipso inuisibilia sunt qđ rationabilia sunt.
Ponuntur gͦ primoloco cause pͥmordiales. ⁊ inui¬
sibiles. ⁊ increate. ereandoꝵ om̃iũ in m̃te diuina.
Sedo loco angłica natura. inuisibilis quidẽ s ere¬
ata. Tercio loco humana uisibilis ⁊ creata: scđm
aliquio uisibilis. ⁊ scđm aliquid in uisibilis. Quar¬
to loco creatura corporea. in coto uisibilis. ⁊ incoto
tempał. Post primas gͥ causas. in ercatas ĩnuisi¬
biles: exibit consideratio. ⁊ ꝓcedet ad angłicam
naturã rationalẽ ⁊ inusibilẽ. de inde adhuma¬
nã uisibilẽ ⁊ racionalẽ. dequa ppositũ primum
fuit ut cũsũmetur. Nã de usibilibꝰ quidẽ que
postrema sunt. idcirco primã ꝓpositionẽ fecimꝰ:
ut dehis que parent. adlatentiũ cognitionẽ hu¬
manã mentẽ conmodiꝰ a uceremus. Incipiont¬

Expanded text:
quia in ipso invisibilia sunt quae rationalia sunt. quia in ipso invisibilia sunt quae rationalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana visibilis et creata, secundum aliquid invisibilis et secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius duceremus. P
Abbreviated transcription (Latin):
Ic gͥ constat ordorerũ: ut post prima
sequnt᷑ que sunt cripsa. Prima sunt: que inea
eterna sũtp: nec gͣdũ habent nec successionẽ.
qm̃ itiũtitãte cousistunt. ⁊ inecernitate ñ cran¬
ĩil seunt. Q uegrea funt ereata sunt ꝑ eã. que causã
sũpserunt ex ipsa ñ substanciã in ipsa: qm̃ diui¬
na natura substantialit̃ exse non genuit q̃ cau¬
salit̾ creauit. quia non potest naturalit̃ idẽ esse.
qui fecit. ⁊ quod factũ ÷ Que gͥ factasunt unũ
non sunt ⁊ inhis quedã pͥma sunt. quedã seda.
non prima ad prima. s ad seda prima. Que enĩ
ad prima ante se seda suut. adscd̾a ase sunt pͥm
⁊ sccda ab ipsis. tercia sunt ad prima. Que inuolui¬
tate dĩ eterna ⁊ inuisibilia sunt prima om̃iũ
sunt: que ex uoluntate dei temporalia ⁊ inuisi¬
bilia sunt. scd̾a sunt post prima. Que temꝑalia
uusibilia. tercia post sed̾a. Et in ipsis uisibilibꝰ
que rationalia sunt ꝓpinquiora sunt inuisibili:

Expanded text:
itur constat rerum ordo, ut post prima sequuntur quae sunt ex ipsa. Prima sunt quae sunt aeterna sunt, nec gradum habent nec successionem, quoniam in unitate consistunt et in aeternitate non transeunt. Quae ex ea sunt creata sunt per eam, quae causam sumpserunt ex ipsa non substantiam in ipsa; quia divina natura substantialiter ex se non genuit quae causaliter creavit; quia non potest naturaliter idem esse qui fecit et quod factum est. Quae igitur facta sunt unum non sunt, et in his quaedam prima sunt, quaedam secunda; non prima ad prima sed ad secunda prima. Quae enim ad prima ante se secunda sunt ad secunda, a se sunt prima; et secunda ab ipsis; tertia sunt ad prima. Quae in voluntate Dei aeterna et invisibilia sunt, prima omnium sunt. Quae ex voluntate Dei temporalia et invisibilia sunt secunda sunt post prima, quae temporalia et visibilia tertia post secunda. Et in ipsis visibilibus quae rationalia sunt propinquiora sunt invisibilibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ibonũ ÷ quod uult: ⁊ semꝑ inpͥetur uolun¬
tas eiꝰ ⁊ nũquã cassũ÷ beneplacitũ illiꝰ. quia
bonũ÷ semꝑ quoduult ⁊ est semꝑut uult.
q hec sunt quinq ꝓposita. beneplacitũ. ⁊ per
missio. oꝑatio. ⁊ p̃ceptio ⁊ ꝓbibitio. Ec distinguit᷑ be¬
neplacitũ in eo quores approbat᷑. ⁊ ineo qͦ approbat᷑
actus rei. Et distinguit᷑ oꝑatio in eo qd oꝑat᷑ ⁊ ineo
quod cooꝑatur: quia alia facit ds̃ oꝑando. que
solus facit. alia cooꝑando. que solus ñ facit. Et
distinguit᷑ p̃ceptio in eã que fit extrinsecus ꝑser.¬
monẽ. ⁊ in cã quesit intrisecus ꝑ aspirationem.
Et constat inhis om̃ibꝰ quod de uoluntate dĩ di¬
cendũ fuerat. quod ÷ beneplacitũ eiꝰ ⁊ sigã bñ¬
placiti ipsiꝰ. Propt̃ quod ⁊ multe dicuntur

Expanded text:
oluntas ejus; et nunquam cassum est beneplacitum illius, quia bonum est semper quod vult et est semper ut vult. Et haec sunt quinque proposita, beneplacitum, et missio, operatio, et praeceptio et prohibitio. Et distinguitur beneplacitum in eo quo res approbatur, et in eo quo approbatur actus rei. Et distinguitur operatio in eo quod operatur, et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. Et constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
uicũq gͦ distinctionẽ fac̾e̾ ueluarit.xxiii
loquens de uoluntate dĩ: hoc dicę
potest. diligent considerandũ cẽ quomͦ qͥdẽ
as̃ inalio hoc uułt quod ipsũ÷ : inalio aut̃ solũ
hoc qir ipsũ: et incoquidẽ quouult ipsũ qđ ÷
rem approbat: in eo uͦ quom uult ipsũ quiaẽ

Expanded text:
uicunque ergo distinctionem facere voluerit, loquens de voluntate Dei, hoc dicere potest. Diligenter considerandum est quomodo quidem Deus in alio hoc vult quod ipsum est; in alio autem solum hoc, quia ipsum est. Et in eo quidem quod vult ipsum quod est rem approba
Abbreviated transcription (Latin):
qui ⁊ uitã habebit inse. ⁊ corpori dabit perse. Destudio.
homo non peccass colenda ⁊ exercenda fuiss:
ñ inconuenient̃ dr̃ pret̾ interna ⁊ spĩtalia studia
sapientie ⁊ diuine contemplationis. foris etiã uit̾re
culturas siue in arando. siue inseminando. siue inplan¬
tando. ⁊ cetĩs eiꝰ modi oꝑibꝰ quib nat᷑a bona exculta.
ꝓfectũ capit inmeliꝰ. primũ hominẽ non adlaborẽ
s ad delectacionẽ ȩxercendũ: ut iopus eẽt ad delecta¬
cionẽ. ⁊ exemplũ aderudicionẽ. Sic nãq ext̾ior homo
exercendꝰ erat. ut abipso studio ext̾ioris oꝑis forma
sumeretur. studii interioris: ⁊ in eo qđ foris faceret.
agnosceret quid sibi int̾ faciendũ eẽt. Nã untꝰ simuilit̾
quedã terraerat. que bona quidẽ creata erat. ⁊ tam̃
sibene excoleretur adhuc melior esse poterat: que culta
fruetos bonos daret. neglecta uero: mala ⁊ nana ger¬

Expanded text:
qui et vitam habebit in se, et corpori dabit per se. CAP. XXI.homo non peccasset colenda et exercenda fuisset; non inconvenienter dicitur praeter interna et spiritualia studia sapientiae et divinae contemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et tamen si bene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia ger
Abbreviated transcription (Latin):
ad inuicẽ non scinderentur. etiã siopus carnal
conmercĩ contradiccret᷑. Si quis aũt dicat ã¬
quomͦ mulier q̃ non peccanit cogi pessit as pe¬
nitenciã inuita uideat ⁊ hoc ẽc̃ demiseria car¬
nis acuiꝰ uoluptate quise in ꝑsperitate non coi¬
bet. dignũ ut in aduersitate dolores quoq
illiꝰ portet. Ista mulier que mͦ dicit se contine
non posse: quio faceret si maritus eiꝰ longa ⁊
continua ł eciã ꝑ petua egriaudine p̃meretur:
Quẽ gͦ ñ dcscreret un langore corporis iacentẽ.
non deserat mͦ de iniquitate ꝑenitentẽ. Uel
si forte conditionẽ carnis sustiniere nonuult.
legi carnis se non subitiat: neq suscipiat ad
delectacionẽ. queo paci nonuult as afflicionẽ.
Et hec quidẽ de occulco consensu coniugĩ. suit
deectens que meo occultasunt. uł occul tanda
iuerenda eẽ possunt. nob dicenda fuerunt.
facemͣ gͦ sic̃ dictũ ÷ in consensu maritali coniu¬

Expanded text:
adinvicem non scinderetur, etiam si opus carnalis adinvicem non scinderetur, etiam si opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modo dicit se continere non posse, quid faceret si maritus ejus longa et continua, vel etiam perpetua aegritudine premeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritali conju