comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que inuenitur qui frequentet cotidiana ieiuna maxime qui aibii ciunandum
quinta sabbati non uidetur: De indequęro. siunius cuiusquedici uelleuis
error ipsius dicuenumosluitur uel abluitur. Sic enim dicit ut sexdierũ
uelleuis error. ieiunii quoq fontibus abluutur: quid faciemus de illoer¬
tore qui subrepserit dominicodie in quo scandalu est ieiunare: autridie
ipso nullus xp̃ianus error obrepit: uidehomoistequiueptricolas tãquã magnus
iciunator accusat: quantũ honoris &utilitatis uentrib tribuat situnc nonerratur
quando prandetur: Anforte ieiunio sabbati. tantumbonũ conftituit. ut aliorum sex
dicrum hocest&iam ipsius dominici uelleuem sicut diciterrorẽ solũ iciuniũ sabbatipos¬
sit abolere: & solo ipsodienonerr&ur quototo utiq iciunatur: Quid estergo quod

Expanded text:
que inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum que inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum quinta sabbati non uidetur? 1Deinde quaero: si uniuscuiusque diei uel leuis error ipsius diei ieiunio soluitur uel abluitur — sic enim dicit: ut sex dierum uel leuis error ieiunii quoque fontibus abluatur\' —, quid faciemus de illo errore, qui subrepserit dominico die, in\' quo scandalum est ieiunare? aut si die ipso nullus Christianis error obrepit, uide, homo iste, qui uentricolas tamquam magnus ieiunator accusat, quantum honoris et utilitatis uentribus tribuat, si tunc non erratur, quando prandetur. an forte in ieiunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex dierum, hoc est etiam ipsius dominici uel leuem, sicut dicit, errorem solum ieiunium sabbati possit abolere et solo ipso die non erretur, quo toto utique ieiunatur? quid est ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
tis populos xp̃ianos. in quibus sabbatonemoieiunat: uerũ & ipsã romanã ȩccle¬
siã in prouidus & in cautus accusat. Cũ enĩ dicit subdisciplina xp̃imanentes Ñ
deberecũ filiis sinelegecũ principib. sodomȩcũ plebe gomorrae uoluptari a sabba¬
torum excere conuiuia. sed cũscimonir in colis ac dõ deuotis. sollemni a ec desiustico
iure magis ac magis legitim eieiumare : Acdende definiens quid sit legitim eiciuna
resubiungit &dicit. Vt sexdierum uelleuis error ieiunii orationis & dimonae
fontibus abluaturs ꝓfecto eosquiminus quã sex diebus in ebdoma deieninant non
put at legitimũ exercereiciunium: nec dõ essed euotos nec maculas errorisquȩ
deista mortalitate contrahuntur abluere. Videant ergoromani quidagant:
quia &iam ipsinimiũ contumdio sehuius disputa tione tractant: apud quos
omnibus istissex diebus praeter paucissimos dericos aut monachos. quotus quis¬

Expanded text:
tis populos Christianos, in quibus sabbato nemo ieiunat, uerum et ipsam Romanam eccletis populos Christianos, in quibus sabbato nemo ieiunat, uerum et ipsam Romanam ecclesiam inprouidus et incautus accusat. cum enim dicit sub disciplina Christi manentes non debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe Gomorrhae uoluptaria sabbatorum exercere conuiuia. sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunarere. subiungit et dicit ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur\', profecto eos, qui minus quam sex diebus in hebdomade ieiunant, non putat legitime exercere ieiunium nec deo esse deuotos nec maculas erroris, quae de ista mortali tate contrahuntur, abluere. uideant ergo Romani, quid agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose huius disputatione tractantur, apud quos omnibus istis sex diebus praeter paucissimos clericos aut monachos quotusquis
Abbreviated transcription (Latin):
dicis urbicus disputator : &iamsi quis que continuis quinque practer sibba
solius sabbatipr andium descendat inuentre: huicsane non sufficit qđ ad uinaendu
phariscum iamsufficit ut ter insabbato ieiunetur. Sed excepto dominico sex
ceteris diebus itaiciunare compellit : ut dicat: antiquare motalabe. duo in car¬
neuna. xp̃i iam subdisciplinamanentes. nondebentcũ filiis sinelege & cũ prin¬
cipib sod omorũ &cũ plebegomarrae. sabbatorũ uoluptaria conuiuia exercere. sed
cũ scĩmoniae in colis acdõ deuotis sollem niecdes iastico iure magis acmagis le¬
gitimeieiunare: Vt sex dierum uelleui serror. iciuniiorationis. & dimosinȩ fon¬
tibus abluatur quopossimus dominica alogia refecti. omnes acqualicordedigne
cantare saturas tidñe animã in anẽ: & potastianimã sitientem Istadicens &
a frequentia ieiunandi solũ diẽ dominicũ excipiens: Nontantũ orientis & occidep¬

Expanded text:
dicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis quinque praeter sabbatdicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis quinque praeter sabbatsolius sabbati prandium descendat in uentrem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum Pharisaeum iam sufficit, ut ter in sabbato ieiunetur, sed excepto dominico sex ceteris diebus ita ieiunare compellit, ut dicat: \'Antiqua remota labe duo in carne una Christi iam sub disciplina manentes non debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum et cum plebe Gomorrhae sabbatorum uoluptaria conuiuia exercere, sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare, ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitientem\'. ista dicens et a frequentia ieiunandi solum diem dominicum excipiens non tantum orientis et occiden
Abbreviated transcription (Latin):
rum &phariscorum. nonintrabitis in regnũ clorũ. &nisi amplius quambis insl¬
bato iciunemus hoc prȩceptii nonpossimus implere benequod septediessunt quia
luminetemporum ꝑsuauestigiar uocantur. Cum ergo ex hisbiduũ quisqued etragxnt
nes abbato domini q ueiciun & : itmanent diesquinque in quibus fari seum superare
possit bismsabbato iciunantẽ. puco enim quod siter insabbato quisqueiciunat.
iã superat phariscũ. quibis in sabbato ieninabat : Quod si aut quater ueletiam
ut nullus dierũ excepto sabbato & dominica pra&ermittatur inebdo made
quinqui ensie iunet quod multito tauita sua faciunt. maxime in monasteriis
constituti : non solũ phariscus quibis insabbato ieiun abat. uerum etiam xp̃i¬
anus qui quarta & sexta & ipso sabbato ieiuna reconsueuit. quod frequenter
roma naples facit ilabore ieiunii superabitur. & tamen nes qo quis iste ut

Expanded text:
rum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum, ut, nisi amplius quam bis in sarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum, ut, nisi amplius quam bis in sabbato ieiunemus, hoc praeceptum non possimus implere. bene quod septem dies sunt, qui uolumine temporum per sua uestigia reuocantur. cum ergo ex his biduum quisque detraxerit, ne sabbato dominicoque ieiunet, remanent dies quinque, de quibus Pharisaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. puto enim, quod, si ter in sabbato quisque ieiunat, iam superat Pharisaeum, qui bis in sabbato ieiunabat. quod si et quater uel etiam, ut nullus dierum excepto sabbato et dominico praetermittatur, in hebdomade quinquies ieiunatur, quod multi tota uita sua faciunt maxime in monasterio constituti, non solum Pharisaeus, qui bis in sabbato ieiunabat, uerum etiam Christianus, qui quarta et sexta et ipso sabbato ieiunare consueuit, quod frequenter Romana plebs facit, in labore ieiunii superabitur. et tamen nescio quis iste, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dint pauperibus cũ pharisco damnari: quia haquoque illeint̃ sua opera p̃dicalut:
Quod cupimus amultis fierixp̃ianis. &uix pacissimos inuenimꝰ: Aut uero quip̃
fuerit in iustus adulter & raptor cũphariseodam nabit᷑ quia ille secalẽñ eẽiactabat
quod aestequis quissentit insanit: Porrosi haec si nedubiobona quae sibi phariscus
incẽ comiemoribat. non habendas̃ cũ suꝑbiente iactantia quaein illo apparebut. sed
tamq habenda s cũ pi&atehumili quae in illononerat. Sic&bis insabbato ieiunare
ip hominequalis fucrat illephariseus infructuosũ est: in homine autẽ humiliterfi¬
deli uel fideliter humili religiosũ est: Quãuis euangelica scriptura nondixerit dam¬
natu phariscũ. sed magis iustificatum dixerit publicanum. Vcrusi hoc modo pu¬
tat istrintellegendũ quod ait dns. pisi habundauerit iusticiaurã plusquamscriba¬

Expanded text:
dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat, dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat, quod cupimus a multis fieri Christianis et uix paucissimos inuenimus, aut uero, qui non fuerit iniustus, adulter et raptor, cum Pharisaeo damnabitur, quia ille se talem non esse iactabat; quod certe quisquis sentit, insanit. porro si haec sine dubio bona, quae sibi Pharisaeus inesse commemorabat, non habenda sunt cum superbiente iactantia, quae in illo apparebat, sed tamen habenda sunt cum pietate humili, quae in illo non aderat, sic et bis in sabbato ieiunare in homine, qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est, in homine autem humiliter fideli uel fideliter humili religiosum est. quamuis euangelica scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis iustificatum dixerit publicanum. Verum si hoc modo putauit iste intellegendum, quod ait dominus: Nisiabundaueritiustitiauestraplusquam scriba
Abbreviated transcription (Latin):
cutit : pormne ehoc ueerũ traditio phibebut &ui cantogebat: & tam̃ coipso sabluti
die quoxp̃ilegimus manducas sediscipulos uuilser̃utq spicis. quod sbbato pon
utuit quia uecerũtraditio phibebut. Videitigitur nefort congruentius ci tsponde¬
atir idednm̃ dicillo a discipulis hce duo fieri u oliisse unũ despicisuellendis al¬
ten : deulim̃tis sumendis. Vtilludeẽt aduersiuscos qui sabbatouolunt uacare hac
arte iuliet suseos qui cogunt sibbato ieiunare: Cũillud mut atotẽport im supet¬
firmando dixerim. sedqusd eimulto aptius qua sunt ea quȩloquit᷑ responderi possit os¬
tenderim: Quomodo inquit p̃cũ pharis eo dã pnabimurbis insabbato ieiunantes.
tã quã phariscus id eodimn&ur. quiabis insibbuto ieiunabat: & ñquia suꝑpublicanũ
secumidus extolledut: Potestautẽ i stedicere &iã illos quiomniũ frucd̃ suorũ decimas

Expanded text:
carent? nonne et hoc ueterum traditio prohibebat et uacare cogebat? et tamen eo ipso sabbati die, quo Christi legimus manducasse discipulos, uulserunt utique spicas. quod sabbato non licebat, quia ueterum traditio prohibebat. uideat igitur, ne forte congruentius ei respondeatur ideo dominum die illo a discipulis haec duo fieri uoluisse unum de spicis uellendis alterum de alimentis sumendis, ut illud esset aduersus eos, qui uolunt sabbato uacare, hoc autem aduersus eos, qui cogunt sabbato ieiunare, cum illud mutato tempore iam superonfirmando dixerim. sed, quid ei multo aptius, quam sunt ea, quae loquitur, responderi possit, ostenderim. \'Quo modo\', inquit. lnon cum Pharisaeo damnabimur bis in sabbato ieiunantes?\' tamquam Pharisaeus ideo damnetur, quia bis in sabbato ieiunabat, et non, quia super publicanum se tumidus extollebat. potest autem iste dicere etiam illos, qui omnium fructuum suorum decimas
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ uero laudis. ab edesia toto orbe diffusa diebus omnibus immolatur: alioquin
quod nullus nondicoxp̃ianus sed nec insanus dicere auder&: diesilli quinquagina
postpaschaus que adpente costen quibus nomieiunatur: erunt secundumistum
a sicrificiolaudis alieni: Quib. tantũ mododibus. inmultis edesiis: Ipomnib. autem

Expanded text:
cium vero laudis ab Ecclesia toto orbe diffusa diebus omnibus immolatur. Alioquin cium vero laudis ab Ecclesia toto orbe diffusa diebus omnibus immolatur. Alioquin quod nullus, non dico christianus, sed nec insanus dicere auderet, dies illi quinquaginta post Pascha usque ad Pentecosten quibus non jejunatur, erunt secundum istum a sacrificio laudis alieni, quibus tantummodo diebus in multis ecclesiis, in omnibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
niũ uult intellegi: Qua si deiciunio uers& haecquestio. & pondeiciunio sabbati.
Nequeenim dominicusdies sinesacrificio quod dõ carũ est per agit᷑. quia nonieiunat᷑
Sequit᷑ad huc & ingerit testimonia. a causa quadefendendã suscepit penitus aliena
Immolainquit dõ sacrificiũ laudis. & istã uocẽ dium ipsalmi uolens ad quod agitur
nescio quomodo conectere: utique inquit non sanguinis autebrictatis conuitium: quom
laudes debitȩdo sedblas phemiȩ diabulo suffragantesiluescunt: Ompuidam prȩsip¬
tionem: nonergo immolatur sacrificiũ laudis dominicodie qui a non ieiunatursd
agitur ebrietatis conuitium. &blas phemiȩ diabulo suffrag ante siluescunt: quod
sine fasest dicere: intellegat noniciunium significari in eo quod scriptũ est inmli
dõ sacrifitiũ laudis: iciunũ quippecertis diebus &maxime festis nonagitur: sacrisi¬

Expanded text:
nium uult intellegi, quasi de ieiunio uersetur haec quaestio et non de ieiunio sabbati. nium uult intellegi, quasi de ieiunio uersetur haec quaestio et non de ieiunio sabbati. neque enim dominicus dies sine sacriSequitur adhuc et ingerit testimonia a causa, quam defendendam suscepit, penitus aliena. Immola, inquit, Deo sacrificium laudis ; et istam vocem divini psalmi volens ad quod agitur nescio quomodo connectere: Utique, inquit, non sanguinis aut ebrietatis convivium, quo non laudes debitae Deo, sed blasphemiae diabolo suffragante silvescunt. O improvidam praesumptionem! Non ergo immolatur sacrificium laudis dominico die, quia non jejunatur; sed agitur ebrietatis convivium, et blasphemiae diabolo suffragante silvescunt. Quod si nefas est dicere; intelligat non jejunium significari in eo quod scriptum est: Immola Deo sacrificium laudis. Jejunium quippe certis diebus, et maxime festis non agitur. Sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ fratrũ amimonitionẽ ꝑ quorũ ȩscam & potum indifferent acceptũ scandali c̃ abunt᷑ infirm.
uerba haec a postoli intellegit. ut regnũ dĩ quod est aecdesia Nonsit in esca & potu. sedinie¬
iunio: nondico sabbatis ieiunare. sed nũ quã omnino crbũ & potũ sumere debere. Nedeis¬
todi regnoumquã recederemus: Puto autẽ qui aisto confitente aliquanto religiosius die
dominico adecdesiam ꝑtinemus: quando tamen &ipsȩconcedente prandemus: Curip
quit sacrificiũ potioridño carum murmuramus offerre. quod sp̃s desiderat & ange¬
lus laudat. deindeadiungit angelitestimonã dicentis. Bonaestoratiocumieiun
& climosina. Quid dixerit potioridñõ pescio: Nisi fortescriptor errauit. & te fu¬
git. ut quod mihilegendũ misi stiñem indares: Sacrificiũ erg. od ño carum ieiu¬

Expanded text:
rum fratrum admonitionem, per quorum escam et potum indifferenter acceptum scandalizabantur infirmi. rum fratrum admonitionem, per quorum escam et potum indifferenter acceptum scandalizabantur infirmi. uerba haec apostoli intellegit, ut regnum dei, quod est ecclesia, non sit in esca et potu sed in ieiunio, non dico sabbatis ieiunare, sed numquam omnino cibum ac potum sumere deberemus, ne de isto dei regno umquam recederemus. puto autem, quia isto confitente aliquanto religiosius die dominico ad ecclesiam pertinemus, quando tamen et ipso concedente prandemus. \'Cur\', inquit, \'sacrificium potiori domino carum murmuremus offerre, quod spiritus desiderat et angelus laudat?\' deinde adiungit angeli testimonium dicentis: Bona est oratio cum ieiunio et elemosyna. quid dixerit \'potiori domino\\ nescimus, nisi forte scriptor errauit et te fugit, ut, quod mihi legendum misisti, non emendares. sacrificium ergo domino. carum ieiu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ipins comb sabbutosuent ubitam̃ legimus quod & prandent : Iciuno inquit
tun fidigetmaenitas. Ignib coruiscunti carteri dom̃in ata. rogi hospitio susae ptũchm̃
adoruit: Haccexemploc scoũ necad psuadendũ cuiuscũq dienquim ũ ulaltn
quureominus sabbati: Quand o quid ẽnaonsolũ non legit᷑ tresuiros sabbuto fuuis
usos incuminũ ignis andentẽ sed ncillud quidelegit᷑ tũ diuilliceos fuisse. utpos
stquis qũ dicere ieiunasse . Immouero uixunius hotacspatiũ est. quonũ amfesno
urmnusq cantitur. Necim plius int̃illas flammas ip moxusdecimbulauer̃ quã
antcũi llud termin auerunt: Nisforet abisto &uam unius hore spatiuiciuniodepu¬
atur. Quodiutaest non hab& quo dsuscense at pransoribus sabbati: Viqura dro¬
cum quediciiciunio loquebatur cum hac dicer&, Dictũ esteñ ad uersus cos quimore iudeoꝵ
sccundũ u& erelegem in obseruationequorundam ciborũ putabant ẽẽ munditiam: &adeo¬

Expanded text:
m ipsis leonibus sabbato fuerit, ubi tamen legimus, quod et prandent. ieiunio\', inquit, \'trium fida germanitas ignibus coruscanti carceri dominata rogi hospitio susceptum dominum adorauit\\ haec exempla sanctorum nec ad persuadendum cuiuscumque diei ieiunium ualent, quanto minus sabbati, quando quidem non solum non legitur tres uiros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem, sed ne illud quidem legitur tam diu illic eos fuisse, ut posset eos quisquam dicere ieiunasse; immo uero uix unius horae spatium est, quo eorum confessio hymnusque cantatur, nec amplius inter illas flammas innoxias deambulauerunt, quam canticum illud terminauerunt, nisi forte ab isto etiam unius horae spatium ieiunio deputatur. quod si ita est, non habet, quod suscenseat pransoribus sabbati; usque ad horacumque diei ieiunio loquebatur, cum haec diceret. dictum est enim aduersus eos, qui more Iudaeorum secundum ueterem legem in obseruatione quorundam ciborum putabant esse munditiam, et ad eo
Abbreviated transcription (Latin):
ie intellegimus qũ ppherie: qui taom̃ cote pore quonta ficrioportuit seran erbianc
sablut iuacutionẽ quãiud iputant adhuccẽ seruandũ: Vndeillud est quedla pida
redꝰ hominẽiussit quis ablutoligna collegerat. Nusquã aute legimus lapiditium
uel liquo dignũ supplicio iudictũ siuciciunantẽs abluto siue prandent̃. Quia
tinborũ duorũ qui&iconuenut quid labori: istcipse uiderit quigaudiũmanducan¬
abus luctũ eumantib deputauit. ud intelle x̃ adñadepuitari: ubi dcieumio respon¬
densit. Nonpossuntlugerefilis ponsi. quã diucũes est sponsis: Quad utẽpptera

Expanded text:
haec intellegimus quam prophetae, qui tamen eo. tempore, quo ita fieri oportuit, seruauerunt hanc haec intellegimus quam prophetae, qui tamen eo. tempore, quo ita fieri oportuit, seruauerunt hanc sabbati uacationem, quam Iudaei putant adhuc esse seruandam. unde illud est, quod lapidari deus hominem iussit, qui sabbato ligna collegerat; nusquam autem legimus lapidatum uel aliquo dignum supplicio iudicatum siue ieiunantem sabbato siue prandentem. quid tamen horum duorum quieti conueniat, quid labori, iste ipse uiderit, qui gaudium manducantibus, luctum ieiunantibus deputauit uel intellexit a domino deputari, ubi de ieiunio respondens
Abbreviated transcription (Latin):
adan deredebuit qđdillie dns deicumionon desibbati icunio loquebatur
Demde cũ uiult intellegiluctũ iciunio cibogiudium depitandum: cur non cogitat
quic quid est illud quod significareds̃ uoluit inecquod scriptũ est cũ dieseptimort¬
quieiusse a bomnib: operibussuis. ponibiluctũ significitũ fuisse sed gaudium.
punfortedicturus est inillar quiedĩ & scificationesabbuti gaudiũ iudeis. luctum
nopuicunt abomnib operibus sinis aliquid dciciunio ued prandio sabbiti ex pressit:
Ueces postrapor ulo hebreo depsiu sdiet obseriationem andauit aliquid deilim¬
tis ud iumendis uel ponsumendis loquutus est: Vacatiotantũ homini suis
ued seruilibus operib imperat᷑: Qũ prior populur inumbr a accipiens futuro risni
sie uaeuit aboperibi qũ cad medũ pumciudeos uacure conspicimꝰ. Nonitputit iudeis
curnualite sorerarinteligentb. quochetemtellogunt xpĩani Nequetni mlius

Expanded text:
adtendere debuit, quod illic dominus de ieiunio, non de sabbati ieiunio loquebatur. adtendere debuit, quod illic dominus de ieiunio, non de sabbati ieiunio loquebatur. deinde cum uult intellegi luctum ieiunio, cibo gaudium deputandum, cur non cogitat, quicquid est illud, quod significare deus uoluit in eo. quod scriptum est eum die septimo requieuisse ab omnibus operibus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaudium? nisi forte dicturus est in illa requie dei et sanctificatione sabbati gaudium Iudaeis, luctum requieuit ab omnibus operibus suis, aliquid de ieiunio uel prandio sabbati expressit nec, cum postea populo Hebraeo de ipsius diei obseruatione mandauit, aliquid de alimentis uel sumendis uel non sumendis locutus est. uacatio tantum homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in umbra accipiens futurorum sic uacauit ab operibus, quem ad modum nunc Iudaeos uacare conspicimus non, ut putatur, Iudaeis carnal
Abbreviated transcription (Latin):
& sintuentri colȩ. iudeam eodesia ep̃ponentes. & ancillȩ filids. & legenoniusta
sed uoluptaria. consulentes uentri non disciplinae suc cũbentes. & quod carosit¬
& mortem sapiant. & c& era huius modi: quae sid euno qͦ piamdi famulo dicer&
quiscũ audire. quis nondeuit are deber&: cũuerohisop probriis atq male¬
quis est ut sesecohibeat. Nam cuius menomen ignorareuoluisti ꝓfecto deillo
meiudicarenoliusti filius hominis inquid sabbatidñs est: in quomaxime bene
quã male facerelic&. Siergomalefacimus quando prandemus pullti diedomin¬
cobencuiuimus. Quod autem fatet᷑ apostolossabbato manducasse & dicituttune
ieiunaret temporis ponfinsseꝓpter qđ ait dñs. uenient dies ut auferat ab eis
sponsus & tuncieiun abunt filnsponsi quiatẽ piis gaudn & cẽpus estluctus prinũ

Expanded text:
et quod sint uentricolae Iudaeam ecclesiae praeponentes et ancillae filios et lege non iusta et quod sint uentricolae Iudaeam ecclesiae praeponentes et ancillae filios et lege non iusta sed uoluptaria consulentes uentri, non disciplinae succumbentes, et quod caro sint et mortem sapiant et cetera huius modi, quae si de uno quopiam dei famulo diceret, quis eum audire, quis non deuitare deberet? cuquis est, ut sese cohibeat. nam cuius me nomen ignorare uoluisti, profecto de illo me iudicare noluisti. \'Filius hominis\', inquit, \'sabbati dominus est, in quo maxime bene quam male facere licet\'. si ergo male facimus, quando prandemus, nullo die dominico bene uiuimus. quod autem fatetur apostolos sabbato manducasse et dicit, ut tunc ieiunaretur, temporis non fuisse, propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sponsi, quia tempus gaudii et tempus est luctus, primum
Abbreviated transcription (Latin):
per estmalũ. aliud estautẽ modestia & tẽperantia custodita. relax areiciunium.
quod cestecũ fit diedominico reprehensore nonhab& xp̃ianum. Prandia pri¬
ussc̃orũ auoracitate& ebriositate uentri colarũ istediscernat: Neromanos ipses
quando ponieiunant uentricolas faciat: & tunc inquirat ponutrum liceat ine¬
briari sabbato quod nec dominicolic&: sedutrum nec sabbat o ieiunandum sit sicut
dominicop̃sol&: Quodutinã sicquȩrer& aut sic affirmar&. ut toto terrarũ orbe¬
diffusam exceptis romanis & adhuc paucis occidentalib aꝑtissime nonblas¬
phemar& aecclesiam: Nuncueroquis ferat perom̃s orientales. & multos &iam
occidentales populos xp̃ianos. decottantisq famulis famulabusque xp̃i. sabbati
sobrie modesteque prandentibus. abistodici quod in carnesint & dõplacere p̃
possint : & quod deillissit scriptũ. Recedant iniquiame uiã eorũ nossenolo.

Expanded text:
per est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, per est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit die dominico, reprehensorem non habet Christianum, prandia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Quod utinam sic quaererdiffusam, exceptis Romanis et adhuc paucis Occidentalibus, apertissime non blasphemaret Ecclesiam. Nunc vero quis ferat per omnes orientales, et multos etiam occidentales populos christianos de tot tantisque famulis famulabusque Christi, sabbato sobrie modesteque prandentibus, ab isto dici quod in carne sint, et Deo placere non possint et quod de illis sit scriptum: Recedant iniqui a me, uiam eorum nosse nolo,
Abbreviated transcription (Latin):
dem sermonẽ cuiusdam ut scribis urbici. paulo diligentius ipse considera: &ui¬
debiscum poeneunuer sam xp̃i ecdesiam ab ortusolis usque ad occasum uer¬
bis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuis se: Nec dixerimpeneuniuer¬
sam Namꝰ qͣue ipsis quorum consuctudinẽ sibiuidecur defendere inueme
peper cisseromanis: Sed quomodo in eos quoque redund& conuitioru cius im¬
petus nescit: quõ non a uertit: Nam cum ei argumenta deficiunt quibus ꝓ
b& sibbato iciunandum. inluxurias epularũ & temulenta conuiuia & nequis¬
sima ebri&atis ipsultandus inuehitur: quasi nonieuinarehocsit in ebriari
Quodsi hoc est. quidergo prodest romanis sabbuto ieiun arequando quidẽ aluis die
bus quibus p̃ieiunant necesseesteos secundũ disputationẽ huius driosos & uentr¬
colasiudicari. porrosi aliud est grauare corda inerapula &ebneate quod sẽ¬

Expanded text:
dem sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uidem sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uidebis eum paene uniuersam Christi ecclesiam ab ortu solis usque ad occasum uerbis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuisse. nec dixerim paene uniuersam sed plane uniuersam. nam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidetur defendere, inuenitur pepercisse Romanis, sed, quo modo in eos quoque redundet conuiciorum eius impetus, nescit, quoniam non adurobet sabbato jejunandum, in luxurias epularum et temulenta convivia et nequissimas ebrietates insultabundus invehitur, quasi non jejunare, hoc sit inebriari. Quod si hoc est, quid erbus, quibus non ieiunant, necesse est eos secundum disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grauare corda in crapula et ebrietate, quod sem
Abbreviated transcription (Latin):
cernenduputauerit. sicut quidam ieiunantes sabbatũ obseruant. nonparuo
scandalo erit aet cdesiae: Necin merito: in his enimrebus de quibus nihil cer¬
tistacuit scriptura diuna. mospopulidĩ uel insttuta maiorum. proleg&enendis:
Dequibus si disputa reuolucrimus. & ex aliorum consuetudine alio simꝓbare.
orietur interminata luctatio : quaclabore sermocinationis cũ certa documen¬
ta nulla ueritatis insinu&: utique cauendũ est Netempestate contentionis
serenitatem caritatis obnubil&: Quod periculum uitare neglexit cuius
mihi prolixam disputationem ut eirespondere . cũtuis prioribus litteris ex¬
estimasti essemittendam. Non autemusque ad comihi spatia temporum
larga sunt ut carefellendis singulis setentiis cius inpendam. quȩ aliis ope¬
ribus magisur guentibus explicandis habeo necessaria: Sedẽo quote
mihi intuis epistolis ostendis ingenio. quod intedonũdi ammodudiligo. cun¬

Expanded text:
cernendum putauerit, sicut quidam ieiunantes sabbatum obseruant, non paruo cernendum putauerit, sicut quidam ieiunantes sabbatum obseruant, non paruo scandalo erit ecclesiae nec inmerito. in his enim rebus, de quibus nihil certi statuit scriptura diuina, mos populi dei uel instituta maiorum pro lege tenenda sunt. de quibus si disputare uoluerimus et ex aliorum consuetudine alios inprobare. orietur interminata luctatio. quae labore sermocinationis cum certa documenta nulla ueritatis insinuet, utique cauendum est, ne tempestate contentionis serenitatem caritatis obnubilet. quod periculum uitare neglexit, cuius mihi prolixam disputationem, ut ei responderem. cum tuis prioribus litteris existimasti esse mittendam. Non autem usque adeo mihi spatia temporum larga sunt, ut ea refellendis singulis sententiis eius inpendam, quae aliis operibus magis urguentibus explicandis habeo necessaria. sed eo quo te mihi in tuis epistulis ostendis ingenio, quod in te donum dei admodum diligo, eun
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissi mo & desiderantissimofratri & compresbitero casula no
augustinus indño salutẽ. Nescioundesit factũ ut primistuis
litteris ancas p̃redderem. Nontam̃tui contẽptuid fecisse me
scio: Pam&estudustuis &ipso sermonedelector. tequemisti
actateiuuenali ꝓficertin uerbodi & habundare adedificationẽ a cedesi ae &opto&ex¬
hortor: Nuncuero scriptistuis alteris sumptis quib. tandẽ aliquando responderi. iu¬
re caritatis. In quaunũ sumus fraterno & equissimoflagitas. differendũ tuaedilec¬
tionis ulterius desideriũ nomputiui: &inter astissimas occupatione smcas. suscepi
istomea pudte debito ex soluere: Quodergome consulis utrum liceat sabbato ie¬
iunart respondeo: Sinullomodolicer& ꝓfecto quadraginta continuosdies pec
morses necedias necipsedñs iciunass& : Verumista ratione conduditur. &iam do¬
minicodie ponin licitũ esscieiunium, & tamenquisquis hunc diem ieiunio de¬

Expanded text:
ILECTISSIMO ET DESIDERANTISSIMO FRATRI ET CONPRESBVTERO CASULANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nescio, unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non redderem; non tamen tui contemptu id fecisse me scio; nam et studiis tuis et ipso sermone delector teque in ista aetate iuuenali proficere in uerbo dei et abundare ad aedificationem ecclesiae et opto et exhortor. nunc uero scriptis tuis alteris sumptis, quibus tibi tandem aliquando responderi iure caritatis, in qua unum sumus, fraterno et aequissimo flagitas, differendum tuae dilectionis ulterius desiderium non putaui et inter artissimas occupationes meas suscepi isto me apud te debito absoluere. Qnod ergo me consulis, utrum liceat sabbato leiunare. respondeo: si nullo modo liceret, profecto quadraginta continuos dies nec Moyses nec Helias nec ipse dominus ieiunasset. uerum ista ratione concluditur etiam dominico die non inlicitum esse ieiunium. et tamen quisquis hunc diem ieiunio de
Abbreviated transcription (Latin):
omadicis ut possumus dicimus qui quo quomodo a sediscedentib ud propter adulte¬
rium dimissis coniugibussuis alias uolunt ducere &cũ prohibent᷑ in firmitatẽ obis
carnis ꝓ ponunt: Sedĩã liber &iãisteelaudendusest & rogandus dr̃ ut aut cos t̃pta
riñsinat seprationib coniugũ : Autita san& ut timor periditantis salutis fut
illi s amplioris siue probatioris occasio castitatis. EX PLICIVNT LIBRI DUO¬

Expanded text:
modi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adultemodi eis, ut possumus, dicimus, qui quoquo modo a se discedentibus uel propter adulterium dimissis coniugibus suis alias uolunt ducere et. cum prohibentur, infirmitatem nobis carnis obponunt. sed iam liber etiam iste claudendus est et rogandus deus, ut aut eos temptari non sinat separationibus coniugum aut ita sinat, ut timor periclitantis salutis fiat illis amplioris siue probatioris occasio castitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
infirmior feminirum. Vndeistos quiuirilem p̃putant excellentiã pisi peccandi
licentum : quando terremus peadulterinis coniugis hȩrendo pereant ipaeternũ.
solemus cis pponere&iã continentiã dericorũ. Quiplerũq ad eandẽ sarcinã subcum¬
dim capiunt᷑ inuiti: eam que susceptam usquead debitũ finẽd ño adiuu anteꝑducmn
dicimus ergoxis. quids̃ &uos ad hoc subcundũ populorum uiolentia caperemini
Non nesusceptũ castecustodir&is officium repente conuersi adimp&randas uires
ad ño dequibus nũ quã antea cogitastis : Sedillos inquiunt honor plurimũ conso¬
latur: Respondemus & uobis timor multoamplius moder&e᷑: Sienĩ hoc multi
dĩministri repente atque i nopinate impositũ susceper̃ sperantes seinlustrius inxi
hereditate fulgere: quantomagis uos adulteria cauqudo ui uere contmentes deb&s

Expanded text:
infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi infirmior feminarum. Ynde istos, qui uirilem non putant excellentiam nisi peccandi licentiam, quando terremus, ne adulterinis coniugiis haerendo pereant in aeternum, solemus eis proponere etiam continentiam clericorum, qui plerumque ad eandem sarcinam subeundam capiuntur inuiti eamque susceptam usque ad debitum finem domino adiuuante perducunt. dicimus ergo eis: quid? si et uos ad hoc subeundum populorum uiolentia caperemini, nonne susceptum caste custodiretis officium, repente conuersi ad impetrandas uires a domino, de quibus numquam antea cogitastis? sed illos, inquiunt, honor plurimum consolatur. respondemus: et uos timor multo amplius moderetur. si enim hoc multi dei ministri repente atque inopinate inpositum susceperunt, sperantes se inlustrius in Christi hereditate fulgere, quanto magis uos adulteria cauendo uiuere continenter debeti
Abbreviated transcription (Latin):
temlex prohib& ad ulteria. si obtenti in continentiae carnalis infirmitatis amit¬
tatur excusatio. multis sub nomine fal saein punitatis percundi aperit᷑ occasio
Xequeenim carnẽ onhabent feminȩ quibus uiri aliquid talenolunt licere. quasicis
quia uiri suntdiceat: Sed ab sit ut mdioris sexus tĩquã honori debeatur quod pudori
d&riitur: cũ honor iustus uistuti nonuitio debeatur: Quinimmocũ a feminis utq
hubentibus carm̃ẽtantã flagitant castitatẽ. ut quando abuxorib diutisi me pere¬
gtinantur ud inteas ab adulterino concubituintaminatas feruortem trinsr̃e
iuuentutis. & plurimȩpudi cissimȩ transiunt maxime serȩ. quarum mariti pego¬
tundi questib. octupiti iuuenes adulescentulasdeserunt. &uix aliquando senes ad
aniculas reuestuntur. eo ipsocuidentius conuincuntur ponc̃e in possibile quadsep̃
possecausantur. Si eni ho non poss& infirmitas hominũ multominus id poss& sexis

Expanded text:
ibet adulteria, si obtentu incontinentiae carnalis infirmitatis admittatur excusatio, multis sub nomine falsae inpunitatis pereundi aperitur occasio. neque enim carnem non habent feminae, quibus uiri aliquid tale nolunt licere, quasi eis, quia uiri sunt, liceat. sed absit, ut melioris sexus tamquam honori debeatur, quod pudori detrahitur, cum honor iustus uirtuti, non uitio debeatur. quin immo cum a feminis utique habentibus carnem tantam flagitant castitatem, ut, quando ab uxoribus diutissime peregrinantur, uelint eas ab adulterino concubitu incontaminatas feruorem transigere iuuentutis — et plurimae pudicissime transigunt, maxime Syrae, quarum mariti negotiandi quaestibus occupati iuuenes adulescentulas deserunt et uix aliquando senes ad aniculas reuertuntur — eo ipso euidentius conuincuntur non esse inpossibile, quod se non posse causantur. si enim hoc non posset infirmitas hominum, multo minus id posset sexus
Abbreviated transcription (Latin):
decor poreabscedant peis imputatur nisi ad pudicitiã coniugalem. propt̃ qua non fa¬
cunt quod facerent silicer&: Hac qui ppeintentione continenter uiuere. parum est
a dacopienda illius quȩliberius eligit comntinentiae praemia: sed sufficit ad caiuenda
adulteria. Hacc autẽ med eutroq sexu memineris dicere. sedmaxime propt᷑ uiros. Ro¬
qui propterea sefeminis superiores cẽ arbitrant᷑. nepudicitia pare sessedignentur.

Expanded text:
oniugalem, propter quam non faciunt. quod facerent, si liceret. hac quippe intentione continenter uiuere parum est ad accipienda illius quae liberius eligitur continentiae praemia, sed sufficit ad cauenda adulteria. Haec autem me de utroque sexu memineris dicere. sed maxime propter uiros, qui propterea se feminis sup
Abbreviated transcription (Latin):
muliere: & sienim grauius qui praeter causam fornicationis : omnis tamenqs
dimiserituxorem sua & aliam dixent moechatur: Non costerreat sarcina
quodiusserit: Non eos frangat quoduidetur eorum continentia necessitatis
esse non uoluntatis. Quia & illi qui uoluntate eam delegerunt. fecerunt
eam essenecessitatis. quõ iamsinedam natione ab illa deui are non possunt¬
& quiin eam necessitate contrusisunt. faciunt cam esseuoluntatis si nonde
scipsis seddeillo a quaest bonũ omne confidunt : Illiadeam consaenderunt cau

Expanded text:
aeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. non eos terreat sarcina quod iusserit. non eos frangat, quod uidetur eorum continentia necessitatis esse, non uoluntatis, quia et illi, qui eam uoluntate delegerunt, fecerunt eam esse necessitatis, quoniam iam sine damnatione ab illa deuiare non possunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, conf
Abbreviated transcription (Latin):
eam essenet essitatis quõ iam sinedamnatione ab illa deuiare non possunt
& quiin cam necessitate contrusi sunt. faciunt cam esseuoluntatis si nonde
scipsis. seddeillo a quoest bonũ omne confidunt : Illiadeam conscenderunt cau¬
samaioris gloriacut aliquid amplius inuenirent. isti adcam confugerunt cur
salutis porussimeeperirent : Utriq permaneant utriq in quod puenerunt
ambulentusquem finem: E. crucant studiis supplicentuotis. quia & illis salus
cogitunda est ut abeoquad uoluntas arripuit caderetimeant: & istisgloria despe¬

Expanded text:
non possunt, et qui in eam necessitate contrusi sunt, faciunt eam esse uoluntatis, si non de se ipsis, sed de illo, a quo est bonum omne, confidunt. illi ad eam conscenderunt causa maioris gloriae, ut amplius aliquid inuenirent; isti ad eam confugerunt cura salutis nouissimae, ne perirent; utrique permaneant, utrique in quod peruenerunt ambulent usque in finem, ferueant studiis, supplicent uotis, quia et illis salus cogitanda est, ut ab eo quod uoluntas arripuit cadere timeant, et istis
Abbreviated transcription (Latin):
rum: alii sunt quimutroq sexu concubitũ nesciunt. aliiqui inexꝑti& a uersi st̃:
pastim quidẽ inlicite. pastimuerolicite e xpesti: porrohi quilicite expestisunt
giasuatantũ sciunt. Sunt autẽ qui & alias feminas acstu prae quelibet Sed qui post
concubitũ coniugũ seipsos castrant pp̃t regnũ calorũ : autmorteamittunt conu¬
ges autex consensucũ eis continentiã profitenter. Aut necessitatediuortiorum
Neuiuis coniugibus sealiis copulando adulteria ꝑpetrent. castrant scipsos prop̃t

Expanded text:
rum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, partim uero licite experti. porro in his, qui licite experti sunt, gia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis continentiam profitentur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugibus se aliis co
Abbreviated transcription (Latin):
homines uouerint. nulla conditione rumpenda sunt. quȩ sineulla conditione
uouerunt. quia & hacdnm̃ prȩcepisse intellegendum est ubi legitur: Uouete
Nubereuolunt. quod eis antequam uouissent utiq licebat: habentes inquit
damnationem. quõ primã fidem ifritam feccrunt: Nihilergo expedit quod in¬
licitũ est. & nihil quod prohib& d̃s licitũ est: quȩ autẽ nullomĩ constringente
lens: ut ul mdiora capiantur. ueleaquȩ non ex pediunt caueantur: ibi audiat᷑
dicens: pracceptũ dnĩ non habeo consiliũ autẽdo : & egodiconondñs: Ibi sime¬
liorac elegerit. quiaudit solutus ab uxore. Nonquęratux orem: Quia & sia çoe¬
peritux orem nonpeccat: Ibi uirgononnubat: quienimnondat nuptũ melius

Expanded text:
homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: uouete t et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente lens, ut uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsolum autem moechandũ non est quod facit non quidam sed omnis quidimittit
uxorem suam &ducit alteram. & propterta duxerit ut faciat xp̃ianam. sed etiã quisquis
non alligatus uxori continentiam dõ uouerit: nullo modo deb&ista compensatione
peccare. utideocredat uxorẽ sibic̃ẽ ducendam. quia promisit q̃ nuptiascrus appetit
futuram se cẽ. xp̃ianam: quod enim cuique ante quã uouiss& licebat: cumid senum¬
quam facturũ uouerit. non licebit: Sitamen id uouerit quod uouendum fuit:
sicuti est ꝑp&ua uirginitas. uel continentia postex ꝑtaconubia solutis auinculo
coniugali. uel ex consensu uouentibus & carnalia debita sibi inuicem relax anti¬
bus. fidelibus castisq coniugibus: Quod alterum sinealtera uel alteram sincalte¬
rououere fas nonest: Haecergo & siqua alia sunt quȩ rectissi meuouentur. cum

Expanded text:
Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
apud marcũ : quicum que dimiserit uxorem suam & aliam duxerit adulteriam cor¬
mittit: &apudlucam. Omnis qui dimittit uxorem suam &ducit alteram moces
Non enimalios dixerunt moechari. alios non moechari: qui dimissis uxoribust
duxerunt alteras: Sed quicum quedimiserit: omnẽ prorsus qui dimiscritixr¬
23 suã & alium duxerit. moecharieum sineullac exceptionedixerunt: Sedsi haccille
xp̃ianus responderit temptatori. Intellegens licuis sequidem sib dimittere adulte¬
ram sed aliã ducerenonlicere: Quidsidicat ille tẽptator & committere omne
percatum ut ad quiras animã xp̃o: in morte in fidelitatis positae feminae quȩpi¬
ait & scut dicunt nosquidã dcert faciamus malautuemantbona quorum iudiciũ iustũ est:
Qquomodo autem poteritẽt̃ salubniter xp̃iana quaccumillo a quoducitur erit adultera:

Expanded text:
apud Marcum, Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium comapud Marcum, Quicumque dimiserit uxorem suam, et aliam duxerit, adulterium committit, et apud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae palus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est? quomodo autem poterit esse salubriter christiana, quae cum illo a quo ducitur erit adultera?
Abbreviated transcription (Latin):
omnino facturã: Huic itaq iam conubium recusanti poterit suggerere illetẽpit
Dp̃sdixit. quicũ qued imiserit ux orem suam praeter causam fornicationis & alũ
duxerit maethatur. Tuautẽ quidimisisti propter causam fornicationis uxorem
si aliam duxeris non moechaberis:¬
Huictalia suggerenti erudi¬
tocorde respondeat. Moechariquidem illũ grauius qui praeter causi fornicato¬
nis uxore dimissa alteram duxerit: sed &iã illũ qui uxore fornicante din¬
sasibi aliam copulauit: non ideo non moechari quia maechantẽ relinquit. sicut
moechatur quicam qui propter causã fornicationis dimittatur duxerit. Ne
ideo non moechatur qui eam ducit quã dimissã praeter causam fornicationis inu¬
nerit. & propter quod subobscure apud matheum positũ est: quõ totũ a pastes¬
nificatũ est. expositũ cẽ apud ilios quit otũ generaliter expresserunt: sicut legitur

Expanded text:
omnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptomnino factura. huic itaque iam conubium recusanti poterit suggerere ille temptdixit, Quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, et aliam duxerit, moechatur; tu autem qui dimisisti propter causam fornicationis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberisalia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum grauius, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum, qui uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et proptergnificatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur
Abbreviated transcription (Latin):
causã fornicationis faciteã mocchari: si prop̃thanccausã dimiserit &iã ipse sic ma¬
ncat: Omnisenim quidimitat ux oremsuam. &ducit alteram moechatur::¬
RHaec constituta dũ sineullac retractatione seruanda sunt: hab&enim hacciustita
quaccoram illo est. siucapprobent homines . in probent homines. Et id eodici pon
oport& propt̃ offensiones hominũ. aut neimpediantur homines abea salutequę
in xp̃oest: non eẽ seruanda: Quisenim xp̃ianus audeat dicere. Nehomines offo¬
dam. autut homines xp̃õ adquiram. faciam moechari ux orem meam aut ego ipse
mocchus fiam: Potest enim fieri ut cũ adulteram ux orem quisquedimiserit xp̃i¬
nus. ita tempt&ur. ut aliqua femina quȩ nundũ credidit. cupiens incius nuptus
conuenire promittat sefuturam cẽ xpĩanã: Non fallaciter. sed sici nupserit hoc

Expanded text:
causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic macausam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla retractatione seruanda sunt. habet enim haec iustitia, quae coram illo est, siue probent siue inprobent homines. et ideo dici non oportet propter offensiones hominum, aut ne inpediantur homines ab ea salute, quae in Christo est, non esse seruanda. quis enim christianus audeat dicere: ne homines offendam aut ut homines Christo adquiram, faciam moechari uxorem meam, ut ego ipse moechus fiam? Potest enim fieri, ut, cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita temptetur, ut aliqua femina, quae nondum credidit, cupiens in eius nuptias conuenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uolentis potestati ita permittit. ut neccogatur Nec ꝑmittatur in licite. ibi seruo¬
rum suorum consiliolocũ dare: ut id potius suadeant quod uiderint expedire.
Teneatur hicergo primitus acmaxime necõ mittantur iplicita Vbi autẽ
aliquid italicitũ est. ut aliud facere non sit inlicitum. Fiat quod expedit uel quod
minantis imperio. Nonfacere non lic& : & ideo nece xpedit Dp̃s itaq praccipit
mulicrem auiro pondiscedere: quod si discesserit. eautiq causa quadiscederelicitũ
est manere in nuptam aut uirosuo reconciliari: Mulierenim subui fomarito uinc¬
taestlegi. &uiuente uiro uocabitur adultera si fuerit cumaliouiro. quõ mulier alli¬
gataest: quã diuuircius uiuit: Vndesi ux or dimiserit uirum suũ & aliipup¬
serit moechatur. Et quidimissã a uiro duxerit mocchatur: Ideoq ex codem
paeptodĩ. &uit uxorem nondimittat: quõ quidimiserit ux orẽsuam practer

Expanded text:
uolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruouolentis potestati ita permittit, ut nec agatur nec praetermittatur inlicite, ipsi seruorum suorum consilio locum dare, ut id potius suadeant quod uiderint expedire. Teneatur hic ergo primitus ac maxime, ne committantur inlicita. ubi autem aliquid ita licitum est, ut aliud facere non sit inlicitum, fiat quod expedit uel quod minantis imperio, non facere non licet et ideo nec expedit. dominus itaque praecepit mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quogata est, quamdiu vir ejus vivit . Unde, Si uxor dimiserit virum suum et alii nupserit, moechatur ; et, Qui dimissam a viro duxerit, moechatur . Ideoque ex eodemerit uxorem suam praeter