comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cdimicte eis: non enim sciunt quid faciunt. ꝑ quod osten¬
ditur ip̃e cos ad modum dilexisse licet contra eum oꝑa¬
rentur iniquȩ: ut ꝓpħa testatur zacharias. Et dicitur
in quit ei. Quid sunt plage istȩ in medio manuum
tuarum: Et dicet. his plagatus sum indomo eorum
quos diligebam.S o moyses. sidõ placet ad huc tẽ¬
pus ueniet. quo et nepotes patrum suorum nequiciã
recognoscent. et eorum peccata comdolendo plangent
et cdolebunt: et ad dñm conuertent᷑ et redibunt: sic̃
dic̃ tacharias propła. Et effundam suꝑ domũ cdauid.
et suꝑ habitatores ierłm sp̃m gr̃ȩ et precum : et aspici
ent ad me quẽ confirerunt. et plangent eum planctu
quasi unigenitum. et dolebunt suꝑ eum ut doleri so¬
let in morte primogeniti: et det tibi queso omp̃c d̃s
ut tu de illis ͥconu̾tentur sis unus. am̃. M.
uc usq satis ostensumẽ. de homine illo:
quod uoluntate spontanca pro genere humano

Expanded text:
dimitte eis, non enim sciunt quid faciunt . Per quod ostendimitte eis, non enim sciunt quid faciunt . Per quod ostenditur ipse eos admodum dilexisse, licet contra eum operarentur inique, ut propheta testatur Zacharias: Et dicetur, inquit, ei: Quid sunt plagae istae, in medio manuum tuarum? Et dicet: His plagatus sum in domo eorum quos diligebam . Sed, o Moyses, si Deo placet, adhuc tempus veniet quo et nepotes patrum suorum nequitiam recognoscent, et eorum peccata condolendo plangent et dolebunt, et ad Dominum convertentur et redibunt, sicut dicit Zacharias propheta: Et effundam super domum David, et super haent ad me quem confixerunt, et plangent eum planctu quasi unigenitum, et dolebunt super eum, ut doleri solet in morte primogeniti . Et det tibi, quaeso, omnipotens Deus, ut tu de illis qui convertentur, sis unus. Amen.ucusque satis ostensum est de homine illo quod voluntate spontanea pro genere humano
Abbreviated transcription (Latin):
qui eduxer̃ te detrã egẏpti. Cum autem et ipse ihero¬
boam et proceres sui sapiencia multa eeñt prediti. tum
ꝑ salomonẽ qui precesserat. qui omnium et precedentiũ¬
se et sequenciũ teste scͥptura sapientissimus fuerat: tum
qͥad ad discendam sapienciam oportunitatẽ magnam pre¬
stat: patet profecto quia sicut diximus ꝑ inuidiam et tis¬
morẽ regni sui amittendi hoc fecerint. Mirari igitur ñ
debes. silegis doctores et scͥbe. in uidiȩ ueneno x pm̃ occid̾int:
cum ꝑ eum głam ac dignitatẽ suam amissuros se ẽẽ timu¬
erint. M. Ueri simile ẽ. quod dicis. Uerumtam̃ ad huc
etiam miror uehem̃ter. licet de eodem alibi quesierm:
miror in quam cum ad eo scd̃m qd credis potens extiterit.
cur se statim non uindicauerit. P. Hoc nemꝑe sua mag¬
na bonitate secit et miscłia: et hoc pcipimus nos ex
eius uerbis dum in cruet penderet dicentis. Pater

Expanded text:
qui eduxerunt te de terra Aegypti . Cum autem et ipse Jeroqui eduxerunt te de terra Aegypti . Cum autem et ipse Jeroboam, et proceres sui, sapientia multa essent praediti, tum per Salomonem qui praecesserat, qui omnium et praecedentium et sequentium se, teste Scriptura, sapientissimus fuerat III quae ad discendum sapientiam, opportunitatem magna praestat, patet profecto, quia, sicut diximus, per invidiam et timorem regni sui admittendi hoc fecerint. Mirari igitur non debes, si legis doctores et Scribae invidiae veneno Christum occiderint, cum per eum gloriam et dignitatem suam amissuros se esse timuerunt. MOYSES. Verisimile est quod dicis. Verumtamen adhuc etiam miror vehementer, licet de eodem alibi quaesierim, miror, inquam, cum a Deo secundum quod dicis potens exstiterit, cur se statim non vindicaverit. PETRUS. Hoc nempe sua magna bonitate fecit et misericordia. Et hoc percepimus nos ex verbis ejus, dum in cruce penderet, dicentis: Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
uenimus simile temꝑe ieroboam regis isrł factum eẽ.
Mortuo quiꝑꝑt salomone in duo diuisum ẽ regnum eiꝰ
scͥptura actestante: obtinuitq patrẽ unam filius cuis
roboam: partẽ uero alteram seruus eiusdc̃ iheroboã.
Accepto autẽ ieroboam cum obtimatib sins cansilio. du¬
osaureos uitulos fecit. quod populus suus adoraret ne
si ierłm ad orandum et sacͥficandum ut mos erat sepiꝰ
ascendet. forsan a liquando ibidem remaneret. partiq
roboam ad hereret. et ita dignitatẽ suam ieroboam amit¬
teret: sicut eadem scͥptura docet dicens. Dixitq ieroboã
incorde suo. Nunc reuercetur regnum ad domimu da¬
uid. si ascendit populus iste ut faciat sacͥficia in domo dñ
in ierłm. et conuertetur cor popłi huius ad dnñ suum
roboam regem uida. interficient q m&e: et reuertetur ad
cum. Et ex cogitato consilio: fecit duos uitulos aureos. et
dirit eis. Nolite ultra ascendere ierłm. Ecce dii tui isrł.

Expanded text:
ile invenimus tempore Jeroboam regis Israel factum esse. ile invenimus tempore Jeroboam regis Israel factum esse. Mortuo quippe Salomone, in duo divisum est regnum ejus, Scriptura attestante, obtinuitque partem unam filius ejus Roboam, partem vero alteram servus ejus Jeroboam. Accepto autem Jeroboam cum optimatibus suis consilio, duos aureos fecit vitulos quos populus adoraret, ne, si Hierusalem ad orandum et sacrificandum, ut mos erat, saepius ascenderet, forsan aliquando ibidem remaneret, partique Boboam adhaereret, et ita dignitatem suam Jeroboam amitteret, sicut eadem Scriptura docet, dicens: Dixitque Jeroboam in corde suo: Nunc revertetur regnum ad domum David, si ascenderit populus iste ut faciat sacrificia in domo Domini in Hierusalem, et convertetur cor populi hujus ad Dominum suum Roboam regem Juda, interficientque me et revertentur ad eum. Et cogitato consilio, fecit duos vitulos aureos, et dixit eis: Nolite ultra ascendere Hierusalem. Ecce dii tui, Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ: ñ quid ñ seqͥuitur quod ĩ amicꝰ et fideł eiꝰ
sit sermis: M. Utiq sequitur. Nam hoc legendo in¬
uenimus quod sc̃ĩ propħȩ qui miracła quondam fecert̃
ado dilecti. eiusq fideles fuerint: sicut moyses et helias.
et heliseus. multiq alii. qui inuita sua miracła multa
patrarunt. P. Et qui amicus di et fidelis eius ẽ: dedõ
hoc sequitur quo amicus eiꝰ seruusq fidelis exciterit:
procul dubio conluditur. qd̾ dedo uel ex parte eiꝰ falso
nichil unquam locutus sit. Quod cum ita sit: ueraciter
hoc cum stupore admiror ego uehem̃ti: qd cũ temꝑe illo
complures fuerint uiri in tellectu magno ac sapiencia
pre diti. ne quaquam eum talem fuisse ꝑceꝑint. Quod
si agnouerunt: quare fidem ens doctͥnamq respuert̃.
et eum crucifigendo suarum clamꝑnationẽ anunarũ
scient̃ incurrerunt. P. Sane sicut prediximus ex
in uidia hoc fecerunt: quia uidelicet ꝑeum dignitti¬
tam suam ac famã amitere timuerunt: et huic in¬

Expanded text:
voluntatem, nunquid non sequitur, quod Dei amicus, et fidelis ejus sit servus? MOYSES. Utique sequitur. Nam hoc legendo invenimus, quod sancti prophetae, qui miracula quondam fecerunt, Deo dilecti eique fideles fuerunt, sicut Moyses, Elias, et Eliseus, multique alii, qui in vita sua miracula plura patrarunt . PETRUS. Et qui amicus Dei et fidelis ejus est, de Deo hoc sequatur quod amicus ejus servusque fidelis exstiterit, procul dubio concluditur quod de Deo vel ex parte ejus falso nihil unquam locutus sit. Quod cum ita sit, veraciter sti. Sed hoc cum stupore admiror ego vehementi quod cum tempore illo complures fuerint viri, intellectu magno ac sapientia praediti, nequaquam eum talem fuisse perceperint. Quod si agnoverunt, quare fidem ejus doctrinamque respuerunt, et eum crucifigendo, suarum damnationem animarum scienter incurrerunt? PETRUS. Sane, sicut praediximus, ex invidia hoc fecerunt, quia videlicet per eum dignitatem suam ac famam amittere timuerunt . Et huic sim
Abbreviated transcription (Latin):
quando eos qui ipsum uenturum esse crediderant in¬
de eripuit. Sequitur. Peo quod tradidit in mortem
animam suam. Causam sane repetit. quare in pluri¬
mis participauit: uidelicet quia exnimia pietate sua
ꝓmũdi redemptione mori sustinuit. Item sequitur. Et
cum sceleratis reputatus est. Ꝙ xp̃c sicut prediximus
cum sccleratis computatus est. quia cum latronibus sus¬
pensus est. Et ipse peccatum non omnium tulit: quia
non omnes s multos saluificauit. Item sequitur. q
ꝓ transgressoribus rogauit. Xp̃c autem ꝓ transgres¬
soribus rogauit: quando ꝓ crucifigentibus se orauit

Expanded text:
quando eos qui ipsum venturum esse crediderant, inquando eos qui ipsum venturum esse crediderant, inde eripuit. Sequitur: Pro eo quod tradidit in mortem animam suam. Causam sane repetit, quare in plurimis participavit, videlicet quia ex nimia pietate sua pro mundi redemptione mori sustinuit. Item sequitur. Et cum sceleratis computatus est. Et Christus, sicut praediximus, cum sceleratis est computatus, quia cum latronibus est suspensus. Et ipse peccatum multorum, non omnium tulit, quia non omnes, sed multos salvificavit. Item sequitur: Et pro transgressoribus rogabit. Christus autem pro transgressoribu
Abbreviated transcription (Latin):
me sue uidebit ꝙ saturabitur. Ac si diceret. A deo la¬
borabit anima sua. quod cum uidebit laborem illum
quia tantus sit saturabitur. id est nimius sibi uidebit᷑.
sicut hodie etiam dicitur. Tantum ꝑtuli mali ꝙ angus¬
tie: quod satur effectus suminde. Ꝙ. xp̃c angustias ꝙ
labores nimios sustinuit. In scientia sua iustificabit ius¬
tum multis: boc est ꝑ scientiam suam. qui est iustus
fuit: & eum iustum esse dominus multis ostendit. S & qd
sequitur. ꝙ iniquitates eorum ipse portauit. idem est qd̃
suꝑius dixit. uere languores nr̃os ipse tulit. ꝙ dolores nr̃os
ipse portauit. Ideo inquit dominus participare eum faci¬
am in plurimis. & cum fortibus diuidet spolia. & xp̃c
in plurimis participauit. quia de plurimis gentibus cre¬
diderunt in eum multi. Et cum fortibus spolia diuisit:
quia cum principibus inferni qui mundũistum spolia¬
uerant quasi predam partitus. partem suam asportauit:

Expanded text:
mae suae videbit, et saturabitur. Ac si diceret: Adeo lamae suae videbit, et saturabitur. Ac si diceret: Adeo laborabit anima sua, quod cum videbit laborem illum quia tantus fuit, saturabitur, id est, nimius sibi videbitur, sicut hodie etiam dicitur, tantum pertuli mali et angustiae, quod satus effectus sum inde. Et Christus angustias et labores nimios sustinuit. In scientia sua justificabit justum multis, hoc est per scientiam suam eum qui est justus fuit, et eum justum esse Dominus multis ostendit. Sed et quod sequitur, et iniquitates eorum ipse portabit, idem est quod superius dixit, vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Ideo, inquit Dominus, participare eum faciam in plurimis, et cum fortibus dividet spolia. Et Christus in plurimis participavit, quia de plurimis gentibus crediderunt in eum multi. Et cum fortibus spolia divisit, quia cum principibus inferni qui mundum istum spoliaverant, quasi praedam partitus, partem suam asportavit,
Abbreviated transcription (Latin):
suam. ce cum diuitibus mortem suam. Cum impiis
q diuitibus idem est. Diuites quippe huius mundi:
pene omnes impii sunt. Apud uideos autemerat consuetudo
impios & ꝓ aliquo scelere suo interfectos. extra communio¬
nem hominum sepeliri ceterorum. Et xp̃c & cum impiis
id est cum latronibus est crucifixus & mortuus. & extra
cominunem sepulturam sepultus. Licet iniquitatem non
fecerit. nec dolus fuerit in ore eius. s ita uoluit dominus
sicut scriptum est in sequentibus. & dominus uoluit
eum contere ꝙ infirmari. id est pati. Si posuerit pro
peccato animam suam. uidebit semen & cetera. Scimꝰ
ꝓfecto quod antiquitus scriptura sacrificium quod ꝓ
peccato fiebat. pecratinomine appellabat. Unde &r hic
ꝓpħadicit. Si posueris ꝓ peccato domine animam suam.
peccato nr̃o sacrificabitur semen uidebit. id est semen
dit. & heredes multos habuit: & elongatum est tempꝰ
q uoluntas domini in eo completa fuit. Ex labore ani¬

Expanded text:
suam, et cum divitibus mortem suam. Cum impiis suam, et cum divitibus mortem suam. Cum impiis et divitibus idem est. Divites quippe hujus mundi, pene omnes impii sunt . Apud Judaeos autem erat consuetudo, impios et pro aliquo scelere suo interfectos, extra communionem hominum sepeliri caeterorum. Et Christus cum impiis, id est cum latronibus est crucifixus, et mortuus, et extra communem sepulturam sepultus, licet iniquitatem non fecerit, nec dolus fuerit in ore ejus, sed ita voluit Dominus, sicut scriptum est in sequentibus: Et Dominus voluit eum conterere et infirmari, id est pati. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen, etc. Scimus profecto quod antiquitus Scriptura sacrificium quod pro peccato fiebat, peccati nomine appellabat. Unde et hic propheta dicit: Si posueris, Domine, animam tuam, peccato nostro sacrificabitur, semen videbit, id est, semen dit, et haeredes permultos, et elongatum est tempus, et voluntas Domini in eo completa fuit: Ex labore ani
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃c namq ante pilatum ad ductus. falsoq accusatus.
uerberatus etiam. & colaphis cesus conticuit. & ipsi pi¬
lato pluribus eum interroganti. uerbum uix aliquot
respondit. S quod sequitur de angustia & uidicio
sublatus est. ꝑ endiadun dicitur. Ne angustia enim in¬
quit ꝙr iudicio: ꝓ de angusto iudicio. Et nos quidem
angustum iudicium. iudicium uocamus inuistum. Xp̃c
uero de angusto iudicio sublatus est. idest ꝑ angustum.
q iniustum iudicium cum nichil deliquisset captus est.
Generationem eius quis enarrabit: Hoc utiq de diui¬
na eius generatione que in enarrabilis est & inef¬
fabilis ꝓtulit: & ꝑ hoc eum futurum fore deum ostẽ¬
dit: unde q sequitur. diuisus est de t̾ra uiuentium.
ꝓpt̃ scelus ppłi mei plagatus fuit: idem est quod suꝑiꝰ
dixit. ipse uulueratus est ꝓpt̃ iniquitates nr̃as. astric¬
tus est ꝓpt̃ scelera nr̃a. &. dedit cum impiis sepulturã

Expanded text:
Christus namque ante Pilatum adductus, falsoque accusatus, Christus namque ante Pilatum adductus, falsoque accusatus, verberatus, etiam et colaphis caesus, conticuit, et ipsi Pilato pluribus eum interroganti, verbum vix aliquod respondit. Sed quod sequitur: De angustia et judicio sublatus est, per endiadim dicitur. De angustia enim inquit et judicio, pro de angusto judicio. Et nos quidem angustum judicium, judicium vocamus injustum. Christus vero de angusto judicio sublatus est, id est per angustum et injustum judicium, cum nihil deliquisset captus est. Generationem ejus quis enarrabit? Hoc utique de divina generatione quae inenarrabilis est et ineffabilis, protulit, et per hoc eum futurum fore Deum ostendit. Unde et sequitur: Divisus est de terra viventium. Propter scelus populi mei plagatus fuit, idem est quod superius dixit, ipse vulneratus est propter iniquitates nostras, attritus est propter scelera nostra. Et dedit cum impiis sepulturam
Abbreviated transcription (Latin):
suri eramus ꝓ nobis ipse sustinuit ut misericors & benig¬
nus. Unde sequitur. & liuore eius sanati sumus. liuore sci¬
licet flagellorum & uulnerum que ꝓ nobis est ⁊ꝓpes¬
sus. Item sequitur. Omnes nos quasi oues errauimus
&r unusquisꝙ in uiam suam declinauit. Oues quippe
simplicia & stolidissima sunt animalia ꝙ uaga: & nos
stulti quasi oues erraiumus. quia ipsum qualis uł quis
esset non nouimus. Unusquisq autem in uiam suam
declinauit. hoc est doctrine illius iuix ullus craddit.
s suam quisꝙ ueterem retinuit. & dominus posuit
in eo iniquitatem omnium nostrum. id est originale pec¬
catum quo irretimur omnes. ꝑ eum id est ꝑ baptismum
quem ipse dedit dominus condonat & abluit. Coactus
est & afflictus & non aperuit ossuum. ꝙ sicut agnus
ad occisionem ducetur. & quasi ouis coram tondente
obmutescet. & non aꝑiet ossuum. Hoc totum expla¬
natione non indiget. immo omnibus est manifestum.

Expanded text:
suri eramus, pro nobis ipse sustinuit, ut misericors et benigsuri eramus, pro nobis ipse sustinuit, ut misericors et benignus. Unde sequitur, quia livore ejus sanati sumus, livore scilicet flagellorum et vulnerum, quae pro nobis est perpessus. Item sequitur: Omnes nos quasi oves erravimus, et unusquisque in viam suam declinavit. Oves quippe simplicia et stolidissima sunt animalia et vaga. Et nos stulti quasi oves erravimus, quia ipsum quis vel qualis esset non novimus, unusquisque autem in viam suam declinavit, hoc est, doctrinae illius vix ullus credidit, sed suam veterem quisque retinuit. Et Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum, id est, originale peccatum, quo irretimur omnes, per eum, id est per baptismum quem ipse dedit Dominus, condonat et abluit. Coactus est et afflictus, et non aperuit os suum, et sicut agnus ad occisionobmutescet, & non anatione non indiget, imo omnibus est manifestum.
Abbreviated transcription (Latin):
me fuit . & maioris noticie: quod est cognitum infir¬
mitate. hic namq ꝑ infirmitatem istam nilaliud ꝓpħa
intelligi uoluit. quam miserias oe labores quos scdm
carnem in mundo xp̃c sustinuit. Sequitur. Quasi
absconditus uultus eius & despectus. unde nec reputa¬
uimus eum. Quasi autem absconditus xp̃i uultus
fuit. quia & sub eius carne deitatis splendor delituit.
ꝙ impetentibus se resistere cum posset noluit. qua¬
re & despectus &r non reputatus. id est non apprecia¬
tus fuit. Et uere languores nr̃os ipse tulit. & dolores
nr̃os ipse portauit. cum dolores atq supplicia que nr̃is
debebantur sceleribus ipse sustinuit. & nos putaui¬
nus eum quasi plagatum. & ꝑcussum ad eo & humi¬
liatum: quod est putauimus quod plaga idest fla¬
gellum illud & ꝑcussio & depressio illa sibi contin¬
geret obse ipsum. s nequaquam.&. hoc est quod
plinam &r correctionem quam ut pacem haberemus pas¬

Expanded text:
mae fuit, et majoris notitiae, quod est cognitum infirmae fuit, et majoris notitiae, quod est cognitum infirmitate. Hic namque per infirmitatem istam nil aliud propheta intelligi voluit, quam miserias et labores, quos secundum carnem in mundo Christus sustinuit. Sequitur: Quasi absconditus vultus ejus et despectus, unde nec reputavimus eum. Quasi absconditus Christi vultus fuit, quia, et sub ejus carne deitatis splendor delituit, et impetentibus se resistere cum posset noluit, quare despectus, et non reputatus, id est non appreciatus fuit. Et vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit, cum dolores atque supplicia quae nostris debebantur sceleribus, ipse sustinuit. Et nos putavimus eum quasi plagatum et percussum a Deo et humiliatum, quod est, putavimus quod plaga, id est flagellum illud et percussio, et depressio illa sibi contingeret ob seipsum, sed nequaquam. Et hoc est quod plinam et correctionem quam ut pacem haberemus pas
Abbreviated transcription (Latin):
da: scilicet quod brachium domini debeat reuelari.
id est filius eius debeat in carnari. & sic ꝑ assumptam
carnem mundo uisibilit᷑ ostendi. Q ascendet inquit
sicut uirgultum coram eo. ꝙ sicut radix de t̾ra sicien¬
ti. Uidemus quiden quod de terra sicienti. idest de terra
arida neq uirga neq radix sine humore possit ꝓcreari.
humor enim quasi mas est ipsius soli Xp̃c autem qua¬
si radix aut uirgultum de sicca terra coram domino
ascendit. cum de carne uirginis sine maris copula. ds
pat eum ꝓgenuit. Quod autem addidit. non est spe¬
ties ei neq decor. & uidimus eum & non erat aspec¬
tus. & desiderauimus eum despectum & nouissi-¬
mum iurorum: ad ostendendam humilitatem suam
addidit. q pompe mundane contemptum. Eum in¬
quid uirum dolorum. Uir sane dolorum fuit ipse:
quia nec in infantia uel pueritia. nec iniuuentute ma¬
liuolorum insidiis caruit ac labore. unde ꝙ maioris fa¬

Expanded text:
da, scilicet quod brachium Domini debeat revelari, da, scilicet quod brachium Domini debeat revelari, id est Filius ejus debeat incarnari, et sic per assumptam carnem mundo visibiliter ostendi. Et ascendet, inquit, sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti. Videmus quidem quod de terra sitienti, id est de iterra arida, neque virga, neque radix sine humore possit procreari. Humor enim quasi mas est ipsius soli. Christus autem quasi radix aut virgultum de sicca terra coram Domino ascendit, cum de carne Virginis sine maris copula Deus Pater eum progenuit. Quod autem addidit, non est species ei neque decor, et vidimus eum et non erat aspectus, et desideravimus eum despectum, et novissimum virorum, ad ostendendam humilitatem suam addidit, et pompae mundanae contemptum. Eum, inquit, virum dolorum. Vir sane dolorum fuit ipse, quia nec in infantia, vel pueritia, nec in juventute, malevolorum insidiis caruit, ac labore, unde et majoris fa
Abbreviated transcription (Latin):
runt aostupenda : & nunqͣm głȩ fuit sibi cura: &
ħ ⁊ sicut obstupuerunt suꝑte multi. sic inglorius
crit int̾ uiros aspectus eius. & forma cius inter filios
hominũ. Iste asperget gentes multas. Et dñs quidem
xp̃c isrłitice genti quasi pluuiã magnam pluit: cum
int̾ eos tanqm in ꝓpͥauenit. et eisoꝑa ac magnalia sua osten¬
dit. Alias autem gentes multas aspersit. quando¬
as eas non signorum p̾sentia. s eorum audituce fama qͣsi
rore quodam delonge rigauit: & om̃s stupidos ac p̃ammi¬
ratione taciturnos reddidit. Unde dictum ẽ. Suꝑ ipsũ
continebunt reges ossuum. quia quod non ẽ uarratum eis
uiderunt. et quod non audierunt contemplati sunt. sic̃¬
udeis narratum fuit de eo & audierunt. Quod ꝙ ipse ꝓph̃a ad¬
mirans ait. Quis credidit auditui nr̃o: ꝙ brachium domini
cui reuelatum est: Ac si diceret. Adeo sunt miranda que
predico esse uentura. quod iuxerit qui iudicet esse creden¬

Expanded text:
runt ac stupenda, et nunquam gloriae fuit sibi cura. Et runt ac stupenda, et nunquam gloriae fuit sibi cura. Et  Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum. Iste asperget genteChristus Israeliticae genti quasi pluviam magnam pluit, cum inter eos tanquam in propria venit , et eis opera et magnalia sua ostendit. Alias autem gentes multas aspersit, quia eas non signorum praesentia, sed eorum auditu et fama quasi rore quodam de longe irrigavit, et omnes stupidos ac prae admiratione taciturnos reddidit. Unde est: Super ipsum continebunt reges os suum, quia quod non est narratum eis viderunt, et quod non audierunt contemplati sunt, sicJudaeis narratum fuit de eo, et audierunt. Quod et ipse propheta admirans, ait: Quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est? Ac si diceret: Adeo sunt miranda quae praedico esse ventura, quod vix erit qui judicet esse creden
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵ peccatum tulit: & ꝓtͣnsgressorib rogabit.
sam deserui tͣnsiationẽ. Hoc autem feci: ut occasio¬
nes tuas omnes auferrẽ. Quam quia xp̃o applica¬
mus. & ti forsitan ñ concedis: uelim dicas de quo il¬
lam dictam ẽẽ intelligis. .M.doctorum ꝓfectoqͥ¬
flagellatus. uerb̾atus. & incarceratus fuit. & mul¬
ta alia quȩ enumerare longum ÷ mala ꝑtulit. Sc¬
dm alios uͦ de iosia rege intelligimus. qui cum uir
ꝓpħiam totam poteris applicare. Nam si de i̾cremia
intelligis: iheremias quidem flagella. carcerem &
multam afflictionẽ sustinuit: sed neo occisus fuit.
nec flagellatus conticuit. nec peccata nrã tulit: nec
in ꝓpħia habeatur potuisse dici inuenies: p̃ter id qͦd
ꝓpħiam dictam intelligis: cui partes eius omnes ap
celliget seruus meus. exaltabit᷑ & eleuabit᷑ & subl¬
nus erit ualde: nos quidem nouimus quia xp̃c &
dĩ seruus. & magni fuit intellectus: & suꝑ omnes
seruos di sublimis & exaltatꝰ. Cuius & oꝑa mira fue¬

Expanded text:
multorum tulit, et pro transgressoribus rogabit . deserui translationem. Hoc autem feci, ut occasiones tuas omnes auferrem. Quam quia Christo applicamus, et tu forsitan non concedis, velim dicas de quo illam dictam esse intelligis. MOYSES. Doctorum profecto quflagellatus, verberatus, et incarceratus fuit , et multa alia quae enumerare longum est mala pertulit. Secundum alios vero de Josia rege intelligimus, qui, cum virprophetiam totam poteris applicare. Nam si de Jeremia intelligis, Jeremias quidem flagella, carcerem, et multam afflictionem sustinuit, sed nec occisus fuit, nec flagellatus conticuit, nec peccata nostra tulit, nec in prophetia habeatur potuisse dici invenies praeter id quo ergo prophetiam dictam intelligis, cui partes ejus omnes apptelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde, nos quidem novimus quia Christus et Dei servus et magni fuit intellectus, et super omnes servos Dei sublimis et exaltatus. Cujus et opera mira fue
Abbreviated transcription (Latin):
bes conficit: & huius ascensus uł descensus finis nec
÷ nec uinquam fuit. ex quo mundũ ds composuit:
s nec erit qͣmdui rerum cͤatori placuerit. teste salo¬
mone qui dicit. in eccłiaste. Omĩa flumina intrãt¬
in mare: & mare ñ redundat. Ad locum unde exe¬
unt flumina reũtunt᷑: ut iterum fluant. M. Auc¬
toritates quidem ex libris ꝓpħarum multas adduxi¬
sti: & eas scd̾m uoluntatẽ tuam explanasti: suellẽ
unam saltem mͥpatent̃ ostendi. ꝑquam qͦd intendis.
dis tui & tui similium duritia. Neq etiam credeba¬
tis cum manifeste & sine allegoria ꝓpħȩ loquebant᷑
uob̃: quare nurum n ⁊ si tͥ absurda uident᷑ mee ũ¬
ba explanationis. Ueruntam̃ ut omnes occasiones
& obiectiones tuas p̾cidam: iam de ipso ysaia auc¬
toritatẽ unam patissimam tibi dicam. dicit enĩ tͥ¬
ipse ysaias. Ecce intelliget seruus meus: exalta¬
bitur. & eleuabit᷑. & sublimis erit ualde. Sicut

Expanded text:
bes conficit, et hujus ascensus vel descensus finis non bes conficit, et hujus ascensus vel descensus finis non est nec unquam fuit, ex quo mundum Deus composuit, sed nec erit, quandiu rerum Creatori placuerit, teste Salomone, qui dicit in Ecclesiaste: Omnia flumina intrant mare, et mare non redundat. Ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant . MOYSES. Auctoritates quidem ex libris prophetarum multas adduxisti, et eas secundum voluntatem tuam explanasti, sed vellem unam saltem mihi patentem ostendi, per quam quod intendis mova cordis tui et tui similium duritia. Neque enim etiam credebatis, cum manifeste et sine allegoria prophetae loquebantur vobis, quare mirum non est, si tibi surda videntur meae verba explanationis. Verumtamen ut omnes occasiones et objectiones tuas praecidam, jam de ipso Isaia auctoritatem unam patentissimam tibi dicam. Dicit enim ipse Isaias: Ecce intelliget servus meus, exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
transire nequeunt: & sic rursus in t̾ram decidũt.
& ex illis ymbres ꝓueniunt. Fecit aũ d̾s montiũ
concauitates: ut ibi quasi thesaurus quidam recep¬
tarent᷑ ymbres. Fecit & inipsis montium extͤm¬
tatib imis. for amina quedam parua. ꝑquȩ pau¬
latim dłriiet᷑ aqua. quȩ sicut in thesauro tene¬
bat᷑ abscondita: & hi sunt fontes ex quib uniũ¬
sa ꝓueniunt flumina. Quib fluminib uniu̾s
nuͣtͥunt᷑ pisces. prata & uineẽ irrigant᷑ & segetes:
homunũ animalia ad aquant᷑ & greges: ullulȩ
p̃ter fluunt᷑ & magnȩ urbes. Huius autẽ rei est
argumentũ quod deficiente pluuia. fontes siccant᷑ &
flumina: sicut in libro regum t̾cio inuenimus. dicen¬
erat suꝑ terram. Nlumina autẽ postqͣm suꝑ terrã
diutius concurrerint. ad pelagus tandem deuenu̾it.
ac marinis fluctib se componunt: & sic uapor mariꝰ
sursum ut supͣ diximus reascendit. & ex se iterum nu¬

Expanded text:
transire nequeunt, et sic rursus in terram decidunt, transire nequeunt, et sic rursus in terram decidunt, et ex illis imbres proveniunt. Fecit autem Deus montium concavitates, ut ibi quasi thesaurus quidam receptarentur imbres. Fecit et in ipsis montium extremitatibus imis foramina quaedam parva, per quae paulatim derivatur aqua, quae sicut in thesauro tenebatur abscondita, et hi sunt fontes, ex quibus universa proveniunt flumina. Quibus fluminibus universi nutriuntur pisces, prata et vineae irrigantur, et segetes hominum et animalium adaquantur greges, villulae praeterfluuntur et magnae urbes. Hujus autem argumentum rei est, quod deficiente pluvia, fontes siccantur et flumina, sicut in libro Regum tertio invenimus, dicenerat super terram . Flumina vero postquam super terram diutius cucurrerint, ad pelagus tandem deveniunt ac marinis fluctibus se componunt, et sic vapor maris sursum ut supra diximus reascendit, et ex se iterum nu
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis subtilitate tam plane uideri ñ posset: & dix̃.
Sicut pluia cum de celo descendit. ñ reũtit᷑ rursꝰ
in celum. pͥusqͣm terram molliat. & fecundare & ger¬
minare eam faciat. sic & ũbum meum qͦd egrediet᷑
de ore meo. id ⁊ filius meus. quẽ inmundũ ut carne
sui carnẽ assumat. flagellet᷑. moriat᷑. de inferno
suos eripiat. ac resurgat: & legem quȩ clausa est.
addidisset. ñ reũtetur adme & cct̾a. Neq enim uer¬
tendi qua idpossit ratione cõprobar . P. Scru¬
tari sane pͥus debes unde nubes ꝓueniant. atq ym¬
quia sole suꝑmare & suꝑ terram rectalinea existen¬
te. de mari quidem uapor humidus. de terra uero
consurgit siccus. & sursum conscendunt ꝑcalore
solis: sicut & fumus aquȩ ꝑferuorẽ ignis. Qui
uapores duocum sursum ueniunt: alt̾o alt̃ com
mixto. ex se nubes densas confitiunt. Nubes autẽ
cum circit̃ miliaria sedecim in altum se crexerĩt.
aerem frigidum ibi reppiunt: unde iam ulteruis

Expanded text:
lane videri non posset, et dixit: Sicut pluvia cum de coelo descendit non revertitur rursus in coelum, priusquam terram molliat, fecundare et germinare faciat, sic et verbum meum quod egredietur de ore meo, id est Filius meus, quem in mundum ut carnem sui, carnem assumat, flagelletur, moriatur, de inferno suos eripiat. ac resurgat, et legem quae clausa est maddidisset, non revertetur ad me, etc. Neque enim ver Vellem modo mihi ostendi, qua id possit ratione comprobari. PETRUS. Scrutari sane prius debes unde nubes proveniant atque imquia sole super mare et super terram recta linea existente, de mari quidem vapor humidus, de terra vero consurgit siccus, sed et sursum conscendit per calorem solis, sicut et fumus aquae per fervorem ignis, qui vapores duo cum sursum veniunt, altero alteri misto, ex se nubes densas conficiunt. Nubes autem cum circiter milliaria sexdecim in altum crepserint, aerem ibi frigidum reperiunt, unde jam altius
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ ñ inuenĩt: iam dei & ñ peccatoris culpa erit.
qͦo conuerti ad eum ñ pot̾it. Al. Dicunt etiam ali¬
ud doctores nr̃ĩ: deum scił ꝓpe fuisse. & potuisse in¬
ueniri qͣmdiu stetit templum dm̃. Destructo autẽ
templose elongauit: & iam ult᷑ se inueniri ñ u io¬
luit .P. Et ĩ ħ quoq stulti fuerunt ipsi. Nam & contͣ
ħdicit moyses adfilios i̾rł. quod si quando deum
ad iracundiam ꝓuocarent. & eos int̾ gentes capti¬
uos disꝑgẽt. si tamen etiam in nouissimo reũten.

Expanded text:
tentem non invenerit, jam Dei et non peccatoris culpa erit, tentem non invenerit, jam Dei et non peccatoris culpa erit, quod converti ad Deum non poterit. MOYSES. Dicunt etiam aliud doctores nostri, Deum scilicet prope fuisse et potuisse inveniri, quandiu stetit templum Domini, destructo autem templo se elongavit, et jam ultra se inveniri non voluit. PETRUS. Et in hoc quoque stulti fuerunt ipsi. Nam et contra hoc dicit Moyses ad filios Israel, quod si quando Deum ad iracundiam provocarent, ut eos inter gentes captivos dispergeret, si tamen novissimo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
serenti & panem comeilenti: sic erit u̾bum meũ
qͦd egrediet᷑ de ore meo. Non reu̾̃tet᷑ ad me uacuũ:
s faciet quecumq uolus. Et dic omoyses ũbum
istud totum qualit̾ exponis: Quando inuenitur
dominus : & quando ñ unienitur: Quando ⁊ ꝓpe:
& quandolonge: M. Deum quidem inueniri. &̾ ꝓ¬
pe ẽe idem ẽ. Prope autem ÷ & uiuenit᷑ ab illis qui
fidelit̾ ei famulant᷑. P. Eropius sane uult ẽe dñs.
& magis offert se peccatoribz. et eis qui longe esse
iudentur. quam iustis & fidelib. ac ꝓpe ut dicis
& quid ꝑeum qui ꝓpe ÷ nisi iustum intelligimus:
ꝓpe ÷ dixit: & sic peccatori quam iusto deum ꝓpuis
ẽc monstrauit. M. Possumus etiam dicere deum
ꝓpe ẽc̃ decem dieb illis qui sunt apͥma die mensis
septimi. usq ad diem expiationis: sic namq dic
Si enim decem illis tantũm dieb ꝓpe ÷ dñs & inue¬
nitur : tunc si aliquo alio tempore peccator conuer¬
ti uolens deum quesierit. & eum quasi longe exis¬

Expanded text:
sic erit verbum meum quod egredietur de ore meo. Non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecunque volui . Et dic, o Moyses, verbum istud totum qualiter exponis? Quando invenitur Dominus, et quando non invenitur? quando est prope, et quando longe? MOYSES. Deum quidem inveniri et prope esse, idem est. Prope autem est et invenitur ab illis qui ei fideliter famulantur. PETRUS. Propius sane vult esse Dominus, et magis offert se peccatoribus et eis qui longe esse videntur, quam justis et fidelibus ac prope, ut dicis,et per eum qui prope est, nisi justum intelligimus? ope est dixit, et sic peccatori quam justo Dee, monstravit. MOYSES. Possumus etiam dicere prope Deum esse decem diebus illis, qui sunt a prima die mensis septimi usque ad diem expiationis, sic namque dicSi enim decem illis tantummodo diebus prope est Deus et invenitur, tunc, si alio tempore peccator converti volens Deum quaesierit, et eum quia longe exis
Abbreviated transcription (Latin):
ponat interra iudicium. Mortem sane. xp̃i uoluit
ꝓpħa notari ꝑdefectum: ꝑessugium uͦ ascensum
cius incelum. Nc si dicẽt. Non morietur. aut de
terra recedet. id t in celum ascendet: donec mutat
legem interra. Et xp̃c quidem anteqͣm scd̾m car¬
nem obiret. aut ad patrem in celum ascenderet. ui¬
dicium in terra posuit: qͣndolegem. id ⁊ euũgłm
nob̃ dedit. Ideo autem nequaqͣm ñ morietur. s ñ
deficiet dixit: quia mors xp̃i ñ reuera mors. sed
quasi transitus quidam & defectus fuit. Qui e
legem eius insulȩ expectabunt. Pinsulas: gentes acci¬
pius. Legem autẽ xp̃i gentes expectarunt: qͥa
ñ ab ipso s adiscipulis eius. id ÷ ab apłis eam accepe¬
runt. Neq enim ipse immo apłi gentib p̾dicar̃t.
Item in ysaia. Ego dominus uocaui te in iusticia.
& app̾hendi manum tuam. & seruaui te. & dedi de
in fedus pp᷑s inlucẽ gentium: ut aꝑires ocłos cecoꝵ.¬

Expanded text:
Mortem sane Christi voluit propheta notari per defectum, per effugium vero ascensum ejus in coelum. Ac si diceret: Non morietur aut de terra recedet, id est in coelum ascendet, donec mittat legem in terra. Et Christus quidem antequam secundum carnem obiret, aut ad Patrem in coelum ascenderet, judicium in terra posuit, quando legem, id est Evangelium, nobis dedit. Ideo autem nequaquam non morietur, sed non deficiet dixit, quia mors Christi non revera mors, sed quasi transitus quidam et defectus fuit. Qui enlegem ejus insulae exspectabunt. Per insulas gentes accipimus. Legem autem Christi gentes exspectarunt, quia non ab ipso, sed a discipulis ejus, id est ab apostolis eam acceperunt. Neque enim ipse, imo apostoli, gentibus praedicarunt. Item in Isaia: Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam, et servavi te, et dedi te in foedus populi, in luce
Abbreviated transcription (Latin):
rit. neq dolus fuerit in ore eius: & dominꝰ uoluit con¬
tere eum. & infirmari ininfirmitate. Si posuerit ꝓ
peccato animam suam. uidebit sem̃ & elongabitur
tempus: & uoluntas dñi inmanu eius dirigetur. Ex
labdre anime suȩ uidebit & sat᷑abit᷑. In scientia sua
iustificalut iustũ multis: & iniquitates corum ipse

Expanded text:
oluit conterere eum, et infirmari. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen, et elongabitur tempus, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur. Ex labore animae suae videbit et saturabitur. In scientia sua justificabit justum multis, et iniquitates eor
Abbreviated transcription (Latin):
sit. & int̾ nos p̃sentialit᷑ habitauit: & tuno quidem
ꝓpħa queri eum & inuocari p̃cepit cum dixit. Que¬
rite dominũ: & cet̾a. Nam & ħ spĩi scõ reuelante futu¬
rum ẽẽ p̃uidit: unde & in sequentib addidit. Dere¬
linquat impius uiam suam. & uir iniquus cogitatio¬
nes suas. & reu̾tat᷑ ad dñm: uidelicet ne de eo inique
cogitarent. aut deum eẽ ꝓpt̾ assumptam carnem¬
ñ dubitarent: immo fidelit̾ crederent. Nam& fides
in sola cogitatione ⁊ & cogitatio hominis. diũsa qui¬
dem ÷ acogitatione dĩ. Unde & sequit᷑. Non enim
cogitationes meẽ cogitationes urẽ. neq uiȩ meẽ ui
eurẽ dicit dominus. Acsi dicẽt. Ne cogitetis. quia
quod iudetis & auditis. filium scił sine patre car¬
nali. contͣ usum ẽẽ sciatis. Alit̾ namq ego: & uos
alit̾ cogitatis. Nos enim non nisi corꝑalit̾: egouͦ
sp̃ualiter. Aliter etiam incedo ego: &uosaliter m¬
ceditis. Uos namq uam nisi quȩ inusu ⁊ ñ nouistis:

Expanded text:
uidem propheta quaeri eum et invocari praecepit, cum dixit, quaerite Dominum, etc. Nam et hoc Spiritu sancto revelante futurum esse praevidit, unde et in sequentibus addidit: Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et revertatur ad Dominum, videlicet ne de eo inique cogitarent, aut Deum esse eum propter assumptam carnem dubitarent, imo fideliter crederent, nam et fides in sola cogitatione est . Et cogitatio hominis diversa quidem est a cogitatione Dei. Unde et sequitur: Non enim cogitvestrae, dicit Dominus, ac si diceret: Ne cogitetis quia quod videtis et auditis, Filium scilicet sine Patre carnali, contra usum esse sciatis, aliter namque ego, et vos aliter cogitatis. Vos enim non nisi corporaliter, ego vero spiritualiter. Aliter etiam incedo ego, et vos aliter inceditis. Vos namque viam nisi quae in usu est non novistis,
Abbreviated transcription (Latin):
linum pene extinctum. melius quam peccato¬
ris fragilitas. qui conquassatus. & pene in pecca
to÷ extinctus potest intelligi: Calamum autem
qͣssatum xp̃o ñ contͥuit. & linum fumigans ñ extin¬
xit : & quia peccatores pene mortuos inpeocatis.
occidi ñ pͣcepit. s miscdit̃ tolerauit. & ad peniten¬
tiam reuocauit: quod & ex consequentib designa¬

Expanded text:
lichnum pene exstinctum, melius quam peccatolichnum pene exstinctum, melius quam peccatoris fragilitas, qui conquassatus et pene in peccato est exstinctus, potest intelligi? Calamum autem quassatum Christus non contrivit, et lichnum fumigans non exstinxit, quia peccatores pene mortuos in peccatis, occidi non praecepit, sed misericorditer toleravit , et ad poenitentiam revocavit , quod et in consequentibus designa
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate educet iuditium. Non deficiet aut effu¬
giet. donec ponat in terra iudicium: & legem eiꝰ
insulȩ expectabunt. S & hanc omoyses ꝓpħiam.
ad quem melius quam ad xp̃m applicare possumꝰ:
Ipse namq & dĩ seruus & electus eius fuit. in quo
complacuit sibi deus: & ħ quidem de eodictum ÷
scđm corpus. Qͦo autẽ sequit᷑ ded sp̃m meum su¬
peum: scd̃m animam ⁊ ꝓlatum. Iudicium idẽ
legem gentib ꝓferet. Aep̾c quippẽ legem quȩ cla
gentes illam possent acciꝑe. Sequit᷑. Non clamabit.
nec exaltabit᷑ nec audiet᷑ foris uox eiue. Et nos sci¬
mus quia xp̃c ñ clamosus. non arrogans. ñ ina¬
nis głȩ appetitor fuit. immo suꝑ omnia humilita¬
tem dilexit. Calamum quassatum ñ conteret:
& lignum fumigans ñ extinguet. Uidemus sane
qͦo calamus quassatus leuit᷑ pocest ꝑfringi: linũ
autem fumigans. id t̾ linum combustum. s tam̃
aliquid retinens fumi. id: ignis: ꝑfacillune po¬
test extingui. S quid ꝑcalamum qͣssatum. uel

Expanded text:
 non deficiet aut effugiet, donec ponat in terra judicium, et legem ejus insulae exspectabunt . Sed et hanc, o Moyses, prophetiam ad quem melius quam ad Christum applicare possumus? Ipse namque et Dei servus, et electus fuit ejus, in quo complacuit sibi Deus. Et hoc quidem de eo dictum est secundum corpus. Quod autem sequitur, dedi spiritum meum super eum, secundum animam est prolatum. Judicium, id est legem, gentibus proferet. Christus quippe legem quae clausgentes illam possent accipere. Sequitur, non clamabit, nec exaltabitur, aut audietur foris vox ejus. Et nos scimus quia Christus non clamosus, non arrogans, non inanis gloriae appetitor fuit , imo super omnia humilitatem dilexit. Calamum quassatum non conteret, et lichnum fumigans non exstinguet. Videmus sane quod calamus quassatus leviter potest perfringi: lichnum autem fumigans, id est linum combustum, sed tamen adhuc retinens fumi, id est ignis, perfacillime potest exstingui. Sed quid per calamum quassatum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ritate. in omini corde suo & in omni anima sua: non
lam qͣm supra diximus ꝓpħiam ÷ scił cum comple¬
iĩs diestuos & cet̾a: testatur dico illam ꝓpt̾ xp̃m fu¬
isse ꝓlatam. Audiens namq illam. & sicut expla
ego sum domine ds : & quȩ ÷ domus mea. quia ad¬
duxisti me huc usq: S ħ parum uisum ⁊ in cons¬
pectu tuo dñe d̾s: nisi loquereris de domo seruz
tui etiam in longinquum: & uidisti me in lege
hominis exaltati dominidi. Hoc quippe qͦd ait.
quis ego sum domine d̾s. & quȩ ÷ domus mea. qͥa
adduxisti me huc usq: de se dixit. & filio suo salo¬
mone. Quod autem deinde intulit. s & hoo parũ
uisum ÷ in conspectu tuo. nisi loquereris de domo
serui tui etiam in longinquum ÷ hoo reuera dix̃
ꝓpt᷑ xp̃m. quem de domo sua uidebat ẽẽ uentu¬

Expanded text:
ritate, in omni corde suo, et in omni anima sua, non ritate, in omni corde suo, et in omni anima sua, non am praediximus prophetiam, scilicet cum compleveris dies tuos, etc.; testatur dico illam propter Christum fuisse prolatam. Audiens namque illam, et sicut explanego sum, Domine Deus, et quae est domus mea, quia adduxisti me hucusque? Sed et hoc parum visum est in conspectu tuo, Deus, nisi loquereris de domo servi tui etiam in longinquum, et vidisti me in lege hominis exaltati Domini Dei . Hoc quippe quod ait, quis ego sum, Domine Deus, et quae est domus mea, quia adduxisti me hucusque, de se dixit et filio suo Salomone; quod autem deinde intulit, sed et hoc parum visum est in conspectu tuo, nisi loquereris de domo servi tui etiam in longinquum, hoc revera dixit propter Christum, quem de domo sua videbat esse ventu
Abbreviated transcription (Latin):
multos dedit mͥ dominus: elegit salomonẽ filiũ
meum . P. Et hic quidem sermo dauid ad salomo¬
nẽ: omnino diũsus : ab illo quẽ dixit nathan ad
dauid dexp̃o. hic ñ amq legit᷑. natus ⁊ tͥ filius. & sa¬
lomon uocabit᷑: ibi autem. quia suscitabo semen
tuum post te quod erit de filiis tuis: & nullum or
nom̃ attͥbuit. Iietiam ait. Et statuam eum in do¬
mo mea. & in regno meousq in sempit̾num: & thro¬
nuis eius firmissimus in ꝑpetuum. Hic uͦ solũmꝰ fir¬
mabo solium eius suꝑ isrł in ȩt̾num: ꝑ quod ostendi¬
tur. quia qmdiu regnũisrł ꝑmaneret. de salomonis ꝓ
S & xp̃i regnum sine conditione: salomonis autẽ
ꝓmissum ÷̃ sub conditione. De eo quippe in libris re¬
gum legit᷑: ubi dauidad filium suum salomonem
sic loquit᷑. Confirmet inquit dominꝰ sermones su¬
os quos loquutus ÷ de me dicens. Si custodierint f¬
lii tui legem meam. & ambulauĩnt coram me inue¬

Expanded text:
multos dedit mihi Dominus, elegit Salomonem filium multos dedit mihi Dominus, elegit Salomonem filium meum . Et hic quidem sermo David ad Salomonem omnino diversus est ab illo, quem dixit Nathan ad David de Christo. Hic namque legitur, natus est tibi filius, et Salomon vocabitur: ibi autem, quia suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis; et nullum ei nomen attribuit. Ibi etiam ait, et statuam eum in domo mea, et regno meo usque in sempiternum, et thronus ejus firmissimus in perpetuum. Hic vero solummodo, firmabo solium ejus super Israel in aeternum. Per quod ostenditur, quia, quandiu regnum Israel permaneret, de Salomonis prSed et Christi regnum sine conditione, Salomonis autem promissum est sub conditione. De eo quippe in libro Regum legitur, ubi David ad filium suum Salomonem sic loquitur: Confirmet, inquit, Dominus sermones suos, quos locutus est ad me dicens: Si custodierint filii tui legem meam, et ambulaverint coram me in ve
Abbreviated transcription (Latin):
niat deo soli: tunc ille de quo hic agitur homo
supͣ firmam petram. M. Quid gͥ respondit nathan
ad dauid dẽ domo qͣm ȩdificare se domino uelle
dixit: P. Sane ħ qͦd ad salomonem filium suumlo¬
quens. refert ipse dauid. Factus ÷ sermo dñi inqͥt
rima bella bellasti: non poteris edificare domum
nomini meo. tanto esfuso sanguine coram me. Exce
natus ⁊ tͥ filius uir quietissimus: faciam enĩ eum
requiescere ab omnib inimicis suis ꝑcͥcuitum. quia
salomon uocabit᷑ : & pacem & ocium dabo in isrł.
cunctis dieb cius. Ipse edificabit domum nomini
meo: & ipse erit mͥ in filium. & ego ero illi inpatr̃t:
firmaboq solium regni eius suꝑ isrł in ȩt̾̃num . m.
Et ħ quidem de salomone concedo ego dictum ẽẽ.¬
ꝓpt̾ illud. Ecce natus ⁊ tͥ filius: & postea. Salomon
uocabit᷑. Quod etiam testat᷑ dauidloquens ad filios
isrł de codem: in ħ uerba. De filiis meis. Filios enĩ

Expanded text:
niat Deo soli, tunc ille de quo hic agitur, homoniat Deo soli, tunc ille de quo hic agitur, homosupra firmam petram. MOYSES. Quid igitur respondit Nathan ad David, de domo quam aedificare se Domino velle dixit? PETRUS. Sane hoc quod Salomonem filium suum loquens refert ipse David: Factus est, inquit, sermo et plurima bella bellasti; non poteris aedificare domum nomini meo, tanto effuso sanguine coram me. Ecce natus est tibi filius, vir quietissimus, faciam enim eum requiscere ab omnibus inimicis suis per circuitum, quia Salomon vocabitur, et pacem et otium dabo in Israel cunctis diebus ejus. Ipse aedificabit domum nomini meo, et ipse erit mihi in filium, et ego ero illi in patrem, firmaboque solium regni ejus super Israel in aeternum . Et hoc quidem de Salomone concedo ego dictum esse propter illud: Ecce natus est tibi filius, et postea, Salomon vocabitur. Quod etiam testatur David loquens ad filios Israel de eodem in haec verba. De filiis meis, filius enim
Abbreviated transcription (Latin):
& statuam regnum eius. Ipse edificabit mͥ domũ:
& firmabo solium eius in ȩt̾̃num. Ego ero ill in
patrem: & ipse erit mͥinfilium. Et miscłiam
meam ñ auferam ab eo: sicut abstul ab coqui ante
te fuit. Et statuam eum indomo mea & in regno
meousq in sempit̾num: & thronus eius firmissim
in ꝑpetuum. Dic inquam omoyses. ista de quo dic
uadas ad patres tuos. qͦd ÷ cum mortuus fueris sus¬
citabo semen tiuuim post te: patet qͦd dictum ñ ẽ
de salomone. R ex namq iamerat salomon: liz¬
uente adhuc patre suo. Qd si de salomone uellet
dicere: utiq ñ cdixisset qͦd erit de filiis tius. s quod
erit de te. Quod etiam sequit᷑ & statuam eum in
domo mea & in regno meo usq in ȩt̾num. & thronꝰ
eius firmissimus in ꝑpetuum: patent̾ agnoscit᷑.
ñde salomone ẽẽ dictum. Salomon namq nec in
domo ddi. siue in regno ⁊̃ statutus: nec fuit in ꝓpe¬
tuum firmissimus thronus eius. Et cumħ conue¬

Expanded text:
et statuam regnum ejus. Ipse aedificabit mihi domum, et statuam regnum ejus. Ipse aedificabit mihi domum, et firmabo solium ejus in aeternum. Ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium, et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut abstuli ab eo qui ante te fuit, et statuam eum in domo mea, et regno meo usque in sempiternum, et thronus ejus firmissimus in perpetuum . Dic, inquam, o Moyses, ista de quo dictvadas ad patres tuos, quod est, cum mortuus fueris, suscitabo semen tuum post te, patet quod dictum non est de Salomone: rex namque jam erat Salomon vivente adhuc patre suo. Quod si de Salomone vellet dicere, utique non dixisset, quod erit de filiis tuis, sed, quod erit de te. Quod etiam sequitur, et statuam eum in domo mea, et in regno meo usque in aeternum, et thronus ejus firmissimus in perpetuum, patenter agnoscitur non de Salomone esse dictum. Salomon namque nec in domo Dei sive regno est statutus, nec fuit in perpetuum firmissimus thronus ejus. Et cum hoc conve
Abbreviated transcription (Latin):
neq enim uł deum uł consortes ht̃ ds̃. Item dauid a¬
libi in psalmo. Ds̃ iuiditium tum regĩ da: & iusticiã
.t. f. regis: & quecuniq alia sunt in psalmo. Dic nunc
quis ⁊ hic regis filius: Salomon. an xp̃c qui de ipso
dauid erat uenturus. & filius eius nuncupandus:
.Ml. Nolo sane te suꝑħ fatigare: de xp̃o cium dictum
gunt᷑. & ꝑmanebit cum sole & ante .l. ing. &g. et sit¬
& illud & adorabunt eum omnes reges. omnes gen¬
tes seruient ei : udeamus inquam si de puro homi
Quod etiam quia dauid sp̃u scõ reuelante cogno¬
uit. & miracła quȩ facturus erat p̾uidit: ideohu¬
uismodi finem psalmo fecit. Bñdictus dñs d̾s isrł
qui facit mirabilia solus : & bñdictum nomen ma¬
iestatis eius in et̃num: & replebit᷑.m. eiꝰ.o. terra.
Item in libro dabreiamui. id t ũba dierum legit᷑.
ad eum nathan ꝓpħa: subꝑsona domini inħ uerba.
Cum compleueris diestuos ut uadas ad patres tuos.
suscitabo sementuum post te qͦderit de filiis tuis:

Expanded text:
s. Item David alibi in Psalmo: Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis , et quaecunque alia sunt in psalmo, dic nunc quis est iste regis filius? Salomon an Christus, qui de ipso David erat venturus, et filius ejus nuncupandus? MOYSES. Nolo sane te super hoc fatigare. De Christo enim dictum guntur: Et permanebit cum sole et ante lunam in generatet illud: Et adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei ; videamus, inquam, si de puro hominQuod etiam, quia David Spiritu sancto revelante cognovit, et miracula quae facturus erat praevidit, ideo hujusmodi finem psalmo fecit: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus, et benedictum nomen majestatis ejus in aeternum Item in libro Dabrejamin, id est Verba dierum, legiturad eum Nathan propheta sub persona Domini in haec verba: Cum compleveris dies tuos ut vadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis,