comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uindicatꝰ in sult& : Impius optime ualeat. pius lango¬
re tabescat  Latrocinentur sanissimi iuuenes. etꝗ
na uerbo quẽ quã lȩdere potuer̃ : diũsa morborũ
a trocitate a ffligantur infantes: Vtili sreb: huma¬
nis inmatura morte rapiat᷑. et qui uid&ur noc nasci
debuisse. ductissime insuꝑ uiuat. plenꝰ criminib: subli¬
met̃ honorib e hiominẽ sine querela tenebrae igno¬
bilitatis abscondant : & cetera huius modi que quis
colligit ꝗsenumerat: quȩ sihaberent in ipsa uelut
ab surditate constantiã ut in hacuita in quaho¬
mosic̃ sacerpsalmꝰ eloꝗt᷑ uanitati similis factuse dies
eĩ uelut umbra praetereunt ñ nisimali a dipisce¬
renit᷑ transitoriabona istaatq: t̃rena nec nisiboni
talia paterent̃ mala. posset hocreferri a diudicium
iustũ đi siue enã benignũ : ut ꝗnerant ad secun ri
bona aet̃naquaefaciunt beatos tẽporalib uel
gerent̃: uel ꝓpt̃ implendas uirtutes exercerent̃

Expanded text:
uindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languouindicatus insultet; inpius optime ualeat, pius languore tabescat; latrocinentur sanissimi iuuenes, et qui nec uerbo quemquam laedere potuerunt, diuersa morborum atrocitate adfligantur infantes; utilis rebus humanis inmatura morte rapiatur, et qui uidetur nec nasci debuisse, diutissime insuper uiuat; plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querella tenebrae ignobilitatis abscondant, et cetera huius modi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa uelut absurditate constantiam, ut in hac uita, in qua homo, sicut sacer psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel gerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ eñ ait apłiis ñ ẽ iniꝗtas apud dm̃. enã sic̃ ipse alibi
dic̃ Inscrutabilia s̃ iudicia eĩ. et inuestigabiles uae eius
onigitur in hoc libro deillis primis n& deifus mediisdĩ
iudiciis sed de ipso nouissimo quantũ ipse tribuerit
disputabo : Quando xp̃s dȩcaelo uenturus ẽ uiuos uidi¬
catur us & mortuos: Iste quippe diesiudicii ꝓpriae
iã uocatur : eo quod nullus ibierit imperitȩ quarellas
locus cur iniustus ille sit felix : et cur ille nstus insehx
Omniũ nãq: tunc ñ nisibonor ũ uera etplena felio¬
si pertas et omniũ ñ nosi malorũ digna & sũma infelicitas¬
doctrona: Nescimus enĩ quo udicio dĩ bonus ille sit
pauꝑ: malus ille sit diues: Ise gaudeat: quẽ ꝓsuis ꝑ¬
ditis moribus crutiari debiusse merorib arbitra¬
mur: Contristetur ille quẽ uita laudabilis gaudere
scelestus ad ũ sarius eĩ ñ solũ impunitus. uerũ & iã

Expanded text:
Sicut enim ait apostolus, non estiniquitas aput Deum; etiam sicut ipse alibi Sicut enim ait apostolus, non estiniquitas aput Deum; etiam sicut ipse alibi dicit, inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius. Non igitur in hoc libro de illis primis nec de istis mediis Dei iudiciis, sed de ipso nouissimo, quantum ipsi tribuerit, disputabo, quando Christus de caelo uenturus est uiuos iudicaturus et mortuos. Iste quippe dies iudicii proprie iam uocatur, eo quod nullus ibi erit inperitae querellae locus, quur iniustus ille sit felix et quur ille iustus infelix. Omnium namque tunc nonnisi bonorum uera et plena felicitas et omnium nonnisi malorum digna et summa infelicitasdoctrina. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dives: iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse moeroribus arbitramur; contristetur ille, quem vita laudabilis gaudere scelestus aduersarius eius non solum inpunitus. uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Necsine illius alto iustoq uidicio et in hocacrio caelo etnt̃ris
eidemonũ ex hominũ miserrima ẽ uita errorib: ȩrunis¬
q: plenissima: Verue tsinemopercasset ñ si nebonorectoq
iudicio uniũsã rationalẽ creaturã ꝑ seuerantissime
sibi suodño cobȩrentẽ in aet̃nabeatitudineretieret
iudicatetiã ñ solũ uniũ silit̃ degenere dȩmonũ atq
hominũ ut mi seri sint ꝓpt̃ primorũ meritũ pecca¬
torũ sed etiã desingulorũ operib ꝓpriis. quae gerunt
arbitrio uoluntatis Nametdaemones netorqueantur
pcant̃ mnec utiq iniuste ł parcit᷑ eis ł ꝓsua quiq imꝓ¬
bitatẽ torquent̃ : & homines plerũq aꝑte sẽꝑocculte
inuntꝓsuis facus diuinit᷑ poenas siue in hacuita si ne p̾
mortẽ : Quã uis nullus hominũ agatrecte nisiduimo
adiuuet᷑ auxilio nullus daemonũ aut hominũ agat
iniq: insidiuino eodẽq: iustissimo iudicio ꝑmuta t̃

Expanded text:
nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aerumnisque plenissima. Verum etsi nemo peccasset, non sine bono rectoque iudicio uniuersam rationalem creaturam perseuerantissime sibi suo Domino cohaerentem in aeterna beatitudine retineret. Iudicat etiam non solum uniuersaliter de genere daemonum hominum, ut miseri sint propter primorum meritum peccatorum; sed etiam de singulorum operibus propriis, quae gerunt arbitrio voluntatis. Nam et daemones ne torqueantur, precantur : nec utique injuste vel parcitur eis, vel pro sua quique improbitate torquentur. Et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis diuinitus poenas sine in hac uita siue post mortem: quamuis nullus hominum agat recte, nisi diuino adiuuetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi diuino eodemque iustissimo iudicio permittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ieultm o uidicii dĩqđ ipse donauerit locutur÷
eũq adserturi adũsus impios & incredulos
tã quã in aedificii fundam̃to : prias ponere testi¬
monia diuina debemꝰ. Quib: ꝗ nolunt crederehu¬
manis ratiunculas falsis atq fallacib c̃tra uenire
conantur. anthoc aut aliud signifccare c̃tendant.
qđ ad hib&ur testimoniũ delitter is sacr is. autom¬
nino diuinitus eẽ dictũ negent: Nã nullũ existimo
ẽẽ mortadiũ ꝗcũ ea sic̃ dicta s̃ intellexer it. eta sum¬
mo ac uero do ꝑ animas scas dicta ẽẽ crediderit ñ
eis credat atq consentiat siue &iã idore fateatur
ł &iã ꝑuicacia simillima in saniae id quod falsũ
nouissimũ ꝗaetnunc iudicat et ab humani generis initio
iudicauit dimitens deparady so. etaligno uitȩ separuis
primos homines pacatimagni ꝑpetratores : Immo&ã
qno angelis paccantib: ñ pepercit : Quor ũ princeps ho¬
mines aseipso subuerss Inuidendo subutit ꝓculdubio uidiciuit

Expanded text:
ie ultimi iudicii Dei quod ipse donauerit locuturi eumque adserturi aduersus inpios et incredulos tamquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id vel etiam pervicacia simillima insaniae, id quod falsum quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam quando angelis peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauit;
Abbreviated transcription (Latin):
ista : et tondempnabunt eam : quia poenitentiam
eger̃ in p̃dicatione ionae : et ecce plus quã ionahicꝰ
Reginã ustri surget inudicio cũ generatione ista.
et condempnauit eã quia uenit afinib terrae au¬
dire sapientiã salomonis ecceplus quã salo monhio
Huasres hoc loco discimus. & uenturum eẽ iudiciũ
& cũ mortuoꝵ resurr&ctione uenturũ  Denini¬
unis enĩ et deregina austri quando ista dicebat : de
mortius sine dubio loquebantur. quos tam̃ in
die iudicii surraturos eẽ p̃dix̃. N& ideo dix̃ con¬
dempnabunt: quia ipsi iudicabunt Sedꝗa &ipeꝵ
cõparatione istimerito dampnabuntur. Rursus
alio loco cũ de hominũ bonorũ etmalorũ nunc ꝑ¬
rene᷑ mixtione. postea separatione. q  utiq: die uidi¬
cii futurẽ loqueretur ad hibuit similitudinẽ
detritico seminato et suꝑ seminastis Zy4a¬
nus. Camq: siuis exponens discipulis ꝗ seminat
in quit bonũ sem̃ ẽ filius hominis: Ageraũtẽ

Expanded text:
ista et condemnabunt eam; quia paenitentiam ista et condemnabunt eam; quia paenitentiam egerunt in praedicatione Ionae, et ecce plus quam Iona hic. Regina Austri surget in iudicio cum generatione ista et condemnabit eam; quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. Duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mortuorum resurrectione uenturum. De Nineuitis enim et regina Austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. Nec ideo dixit: \'Condemnabunt1, quia ipsi iudicabunt; sed quia ex ipsorum conparatione isti merito damnabuntur. Rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione, quae utique die iudicii futura est, loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est
Abbreviated transcription (Latin):
aũt dĩꝑfidẽ ihũ xp̃i inonis quicredunt ta
iustitia dĩ ad nouum ꝑtin& testͣim̃tũ : &
testimoniũ hab&. aueterib: libris. hoc ẽ alege
acꝓph&is. priusigit᷑ ipsa causa ponenda ẽ
et postea testes introducendi: Hunc etipse
xp̃s iłius hominẽ seruandũ eẽ demonstrans:
Scriba in quit eruditus in regnodi : similis ẽ uiro
ptrifamilias ꝓferenti detethauro suo noua
et uetera Nondix̃ uetera et noua: quod
utiq: dixiss&&. nisi maluiss& meritorũ ordinẽ
seruare quã tẽporũ Esgo ipse saluator¬
cũ obiurgar& ciuitates. In quib: uirtutes
magnas fecerat. neq crediderant: eteis alie
nigenas ante poner et : uerũ tam̃ inquit dico
uob̵ tyroetsydoni remissiuserit indie uidi¬
cuquã uob̵: et paulo postalteri ciuitati. Am̃
inquit dico uob: ꝗa t̃rae sodo morũ remissus
erit indie udicii quã tibi: Hic euidentissi¬
me
p̃dicat diẽ iudici cẽ uenturũ. et alio loco : Autri
nineuite inquit surgent in iudicio cũgeneratione

Expanded text:
i in omnes qui credunt. Haec iustitia Dei ad nouum pertinet testamentum et testimonium habet a ueteribus libris, hoc est lege ac prophetis. Prius igitur ipsa causa ponenda est, et postea testes introducendi. Hunc et ipse Christus Iesus ordinem seruandum esse demonstrans: Scriba, inquit, eruditus in regno Dei similis est uiro patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera. Non dixit: \'Vetera et noua\', quod utique dixisset, nisi maluisset meritorum ordinem seruare quam temporucum obiurgaret ciuitates, in quibus uirtutes magnas fecerat neque credinigenas anteponeret: Verumtamen, inquit, dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis. Et paulo post alteri civitati: Amen, inquit, dico vobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum ; et alio loco: Viri Nineuitae, inquit, surgent in iudicio cum generatione
Abbreviated transcription (Latin):
ultimi udiciidĩ testimonia descriptur isscĩs
quae ponere institui prius eligendas delibris
instrum̃ti nouĩ postea de ueteris. Quã uis enĩs
uetera priora sint tẽpore : nouatam̃ ante ponen¬
da s dignitate.: Qm̃ illa uetera p̃conia s̃ nou&
Noua igit᷑ ponent᷑ prius quae ut firmiuisꝓbemꝰ :
ad sũm̃t & ueteru Inueterib: habenturl&¬

Expanded text:
ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ p̃ceptũ ꝗa & ipsi inscripturisscĩs dicti sunt du
nebreorũ sed gentiũ: qđ euident̃ in psalmo septu
monia Nequis ergo putaret istis ꝗdẽ daemonus
ꝓ hubitũ. cael estib aũt uelomnib uelaliꝗb saqi¬
ficari ee ꝑmissũ mex a ddidit Nisi dño soli lde

Expanded text:
esse praeceptum quia et ipsi in scripturis sanctis dicti sunt di, esse praeceptum quia et ipsi in scripturis sanctis dicti sunt di, non Hebraeorum, sed gentium; quod euidenter in psalmo septuamonia, — ne quis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, caelestibus autem uel omnibus uel aliquibus sacrificari esse permissum, mox addidit: N
Abbreviated transcription (Latin):
qui opinatur deos quasi cuiquã difficile sit reco¬
lore : quaȩ turpia quae dedecura erga de&
obseꝗũ inthextris agebantur & tẽplis. et adten¬
dere quaelegantur: dicantur audiantur in
acłiis uł deo uero quid offeratur: Et hinc in¬
tellegere ubi adificiũ. et ubiruina sit morum.
Quis aũt huic dix̃ ł inspirauit nisi diabolicus sp̃s.
tã uanũ a ꝑtũq m̃datiũ qđ demones ab hebrȩs
coli prohibitos reuereant᷑ potius quã o de¬
rint xp̃iani : sed ds̃ ille quẽ coluersapien¬
tes hebreorũ : etiã caelestib sc̃is angelis
& uirtutib: dĩ quosbeatissim ostã quã ciues
in hac nr̃a peregrinatione mortali ueneram᷑
et amam̃ sacrisicariuetat intonans inlege
sua quã dedit hȩbreo populosuo etualdemina¬
cit̃ dicens: Sacrificanis dus era dicabit̃ & neꝗsquã
putaret daemonib pessimis terrenisq: spiritib:
quosiste dic̃minimos uel minores nesa crificet᷑

Expanded text:
quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recoquos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos reuereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille. quem coluertes Hebraeorum, et jam coelestibus sanctis angelis et virtutibus Dei, quos beatissimos tanquam cives in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos uel minores, ne sacrificetur
Abbreviated transcription (Latin):
& dii p̃cipuunt : & insuperiorib ostendimus
quẽ ad modũ animad uerte  ad dm̃ monent
etillũ collere ubiq imperant: uerũ in doc¬
ti &impiae maturae ꝗb uerȩ factũ nc̃cessit
ab diis dona opunerȩ neq abere iouis im¬
mortalis notionẽ. non audientes et deos
et diuinos uiros. deos quidẽ omnes recusauer̃
adorat᷑ ñ agunt: nam dr̃ quidẽ ut pote
omniũ pat nullius indiget. sed nob̃ est
bene cũ eũ ꝑ iustinã et castitatẽ aliasq
uirtutes ad ordoñ. Ipsã uitã p̃cem adipiũ
facientes ꝑ imitationẽ et inquisitionem
deipso: Inꝗsitio enĩ purgat inꝗt. imitatio dei¬
sicat affectionẽ adipsũ oporando. Bene quidẽ
p̃dicauit dm̃ patrẽ etquib sit colendus morib
dix̃ Quibus p̃ ceptis ꝓphetici libri plenis liae¬
breorum quando scorũ uita sue uituperatur
siue laudatur: Sed inxp̃ianis tantũ errat. aut
tantũ calum niatur quantũ uolunt daemones

Expanded text:
et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad modum animum aduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos quidem omnes recusauerunt, adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est bene, cum eum per iustitiam et castitatem aliasque uirtutes adoramus, ipsam uitam precem ad ipsum facientes per\'imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit; imitatio deificat adfectionem ad ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeorum, quando sanctorum uita siue imperatur siue laudatur. Sed in Christianis tantum errat aut tantum calumniatur, quantum uolunt daemones,
Abbreviated transcription (Latin):
conlaudent quod si facere potiussent nihi lomi¬
nus nos etuitu peratores. etlaudatores xpi fallaces
dae mones uitaremus: Cum uero eorũ dĩeidea
dissentiant ꝓf& to cisblasphemantib xp̃ianos ñ
credunt homines sirecte ipsisentiant Sanexpͥm
laudans uł porphyrius uł hecate : cũdicateum
ipsũ fatalit̃ de disse xp̃ianis ut implicarenturer¬
rore: causas tam̃ ciusdẽ sic̃putat pandit erroris
Quas ante quã & ũbis ẽĩ &ponã prius quȩ rosifa
utrũ uolens : annolens dederit: Si uolens qm̃o
iustus. Sinolens qͦ modobeatꝰ: sed eũ causam
miloco quođa malorũ dȩ monũ potestate subiecti
ab his siapientes ȩbreorũ quorũ unꝰ iste etiã iħs
fuit sic̃ audist diuina apollonis que superͥ us
dictas. ab hisergo hebrȩi de monib pessimis etmi¬
norib sp̃itib uetabant religiosos: etipsis
amplius aũt uenerari đm̃ patrẽ : Hoc aut̃ inꝗt

Expanded text:
conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo miconlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et ddissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius exponam, prius quaero, si utrum nolens an nolens dederit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas mi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Inqua sit quisq xp̃ianus: Suae quippeno¬
cendi astunae mille formi sentiunt nẽẽ
contrariũ sicredat᷑ eis laudantib xpmꝰ bũ
uteũ quiutrũq crediderte talẽ xp̃ifacant
laudatorẽ neuelit ẽẽ xp̃i nds. Ac sic quauis
ab illo laudatus ab istorũ tam̃ dac monum
dominatu eũ ñ liberet xp̃s: p̃sertim ꝗaita
necistorũ mendaciloquorũ daemonum
la que os uitareł soluere : Nos aut̃ neq:
apollinẽ uituperantẽ xpm neq: hȩcate
possum approbare laudantẽ ille quippe tã qua
iniquũ ap̃m uult credi: quẽ iudicibus recta senti¬
entib dic̃ occisum Pta hominẽ piissimũ. sed ho¬
minẽ tantũ Vna ẽ tam̃ et illius et huius inten¬
xp̃iani erunt ab eorũ erui potestare ñ poterunt
Iste uero phlosoplius ł potius ꝗtalib adũ susxp̃ia¬
nos quasi oraculis credunt.: prius faciant si poss̃
utint̃ se de ipso xp̃o hax ate atq apollo concor¬
dent : eũq aut ambo condemnent aut ambo

Expanded text:
in qua fit quisque Christianus? Suae quippe noin qua fit quisque Christianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christumut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus; praesertim quia itanec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius in nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo
Abbreviated transcription (Latin):
anosignorantes: Int̃rogantib: aũt inquit
Curergo damnatus c̃ oraculo ÷ Respondit
dea Corpus quidẽ debilitantib: torm̃tis semꝑ
oppositũ ẽ. Anima aũt piorũ caelesti sedi
insida Illa uero anima aliis animalibus
fatbilit̃ dedit: quib: fata ñ ad nuer̃ deorum
dona optinere: Neque habere iouis immorta¬
lis agnitionẽ errore implicari : ꝓ p̃a ergodiis
xosi ꝗa quib: fato ñ fuit nos seđm n& dona ab
diis accipere his fatalit̃ dedit: Iste errore
implicari: ipse uero pius et incelũ sic̃piiconcessit
itaq: hunc quidẽ ñblasphemabis : miseraberis
aũt hominũ dem̃tiã ex eo ineis facile p̃cepsq
periculũ. Quisita stultus ẽ. ut̾intellegat : aut
ab homine callido eoq xp̃ianis inimicissimo
haec oracula fuisse conficta aut consiliosimili
ab impuris daemonib: ista fuisse responia:
dant̃ ueracit̃ uituperare xp̃ianos atq: ita
si possint int̃cludant uiã salutis a eternae:

Expanded text:
anos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: anos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile praecepsque periculum.\' \' Qui ita stultus est, ut non intellegat aut ab homine callido eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta aut consilio simili ab inpuris daemonibus ista fuisse responsa, dantur ueraciter uituperare Christianos adque ita, si possint, intercludant uiam salutis aeternae,
Abbreviated transcription (Latin):
et eugilantescũ bonũ eẽ cognouerint digneq
laudauerint Deniq tã quã mirabile aliqđ atq
incredibile ꝓlaturus. p̃ter opinionẽ inꝗt pro¬
fecto ꝗbidã uideat᷑ eẽ qđ dic  sumꝰ xp̃menĩ
du pussimũ ꝓnuntiauer̃ et in mortalẽ
factũ et cũbona p̃dicatione et meminer̃ :
xp̃ianos uero pollutos inquid etcontami¬
natos eterrore implicatos ẽe dicunt et iul¬
tis talib ad ũsus eosblasphemus utuntur:
Deinde subicit uelut oracula de orũblas¬
phemuntiũ xp̃ianos et post haec Dexp̃o
qm̃ quidẽ immortalis anima postcorp̃
utincedit nosti: Asapientia aut̃ abscisa
semꝑerrat.
uiri pi&ate prestantissi¬
miẽ illa anima hac colunt aliena a seueri¬
taate. Deinde pꝰ ũba huius quasi oraculi sua
ipse c̃tegens : pissimũ igitur uirũ inꝗt eum
dix̃ et eĩ animã sic̃ et aliorũ piorũ postobitũ
immortalitate dignatã et hanc colere xp̃i¬

Expanded text:
et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit, profecto quibusdam uideatdi piissimum pronuntiauerunt et inmortalem factum et cum bona praedicatione eius meminerunt; Christianos uero pollutos, inquit, et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christianos et post haec: \'De CQuoniam quidem inmortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est illa anima; hanc colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba huius quasi oraculi sua ipse contexens: Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christi
Abbreviated transcription (Latin):
mus quã magnũ dm̃ dicat eẽ iudȩoꝵ. Item
ad eaque int̃rogauit apollinẽ : quid melius
Verbũ siueratio  Anlex  Respondit in¬
quit ũsib: hiax dicens: Acdeinde subiȩcit a pol¬
linis uersus: Inquib: etisti sunt ut quantũ sat
ẽ inde decerpam. Indm̃ uero inquit genera¬
torẽ : et in regẽ ante omia quẽ tremit ettȩlũ
et t̃ra atq mare et infernorũ abdita. et ipsa
numina ꝑ horrescunt . quor ũl&x ẽ pat̃ quẽ ual¬
de sc̃i honorant hebrȩi. Tali oraculo di su ap¬
pollinis porphrrius tã magnũ dm̃ dix̃ hebre& :
ut eũ etipsa numina ꝑ horrescant: Cũ ergo
ds̃ istedixerit sacrificans diis eradicabit᷑ miro
qđ ipse porphrrius ñ ꝑhorruertet sacrificans
diis eradicari ñ formida uerit: Dic̃ enĩ bona
philo soplaus iste dexp̃o : quasi oblitus illius de
qua paulo ante locuti sumus c̃tumeliae suae
Aaut quasi in somnis dii eĩ maledixerint xp̃o.:

Expanded text:
mus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item mus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo
Abbreviated transcription (Latin):
linis ꝗ ñ stant metro latine int̃p̃tatis subiunx̃
atq ait.: In his quidẽ in remediabile sententiae
eo& manifestauit dicens: Qm̃ iudei suscipiunt
dm̃ magis quã isti: Ecce ubi decoloransx pͥm
iudeos p̃posuit xp̃i anis. consitens qđ iudei susci¬
piunt dm̃ Sicenĩ & posuit uersus appollinis
tã quã illis iuste uidicantib merito sit ille puntus
Auder̃ quid d expͥo uates mendax a pollinis dixeri.
atquiste credidere.
aut sortasse uatem qđ ñ dix̃ dixisse iste ipse con¬
fixerit quã sibi constet. utuł ipsa oracula
int̃se faciat conuenir e postea uidebimꝰ
Ninc tam̃ iuid ȩos tã quã dĩ susceptores recte
dic uidicasse dexp̃o qđ eum morte pessima
xcruciandũ eẽ censuer̃ Ds̃ itaq: iuderũ
ciui ꝑ hib& testimoniũ audiendus fuit dicens.
saor ificans diis eradicabitur. nisi dño tan¬
tũ sed admanifestiora ueniamus : et audia¬

Expanded text:
linis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit linis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Apollinis, occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audia
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ istũ dm̃ potuit estimare : n& uilem: hunc
enĩ eẽ credidit quẽ summũ putauit dm̃: Post¬
tremo ipse ẽ ds̃ : quẽ doctissimꝓ philo sophorũ
quã uis xp̃i anorũ acerrimusinimicus& iã ꝑe&&
s̃ oracula quos deos putat dm̃ magnũ porphlruis
appellat in quib & sequitur atq: conscribit rerũ
adphilosophiã ꝑtinentiũ uelut diuina responsa:
ut ipsa ũba eĩ quẽ ad modum & grȩca lingua in la¬
tinã int̃ p̃tatas ponã: Int̃roganti inquit quẽ dm̃
apollinis istas: Forte magis poteris in aqua
in pressis lateris scribere. aut ad in flans leues
pinnas ꝑaera. autauis uolare quã pollutare¬
uoce simpiae uxorissensum ⁊ Pagat quo modo
uult in anib: fallaciis ꝑseuerans et lam̃ tari
fallaciis mortuũ dm̃ cantans quẽ aiudicib:
recta sentientibus ꝑditũ pessima speciosis ferro
uinctamors int̃fecit.: Deinde posthos ũ susappol¬

Expanded text:
nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamuis Christianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum oracula, quos deos putat, deum magnum Porphyrius appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apol
Abbreviated transcription (Latin):
bitare adsuc possit malis et impuris dȩ monib: ser¬
uesse romanos nisi uł nimiũ sto lidus. ł impuden¬
tissime contentiosus: Sedut taceã quales s̃ quos
sacrificiis colebant in legeueri dĩ scriptũ ẽ: Sa¬
crificansdiis eradicabitur nisidño tantũ N&
bonisigit᷑ n& malis diis sacrificari uoluit. ꝗ hoc
rẽ potest: Quis iste dst̃ Autunde dignus ꝓba¬
tur cuideberent obtẽperare romani utnullũ
deoꝵ p̃ter ipsũ colerent sacrificiis  Adagnȩ
d̃ aquores ponsũ accepit abraham. in semine
tuo benedicent̃ omnes gentes: Quod inxp̃o
fieri qui secundũ carnẽ deillo semine exor¬
tus est. Idemipsi ꝗremanserant huius
nom inisimmici. uelint nolinti uecognos¬
cunt Ipse ẽ d̃ cuius diuinus sp̃sꝑeoslo
superiorib: posui Ipse ẽds̃quẽ uarro doc¬
tissima s romanorum iouẽ putat : quã uisetiã
nesciens quid loquatur. Quod tam̃ ideo cõme¬
morandũ putaui : qm̃ uirtantao scientiaȩ n&c

Expanded text:
bitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus serbitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrifiri potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus Spiritus pesuperioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Iouem putat, quamuis nesciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec
Abbreviated transcription (Latin):
stat Nonẽ hic ergo iuris ille c̃sensus ꝗ hominũ. gisti¬
multitudinẽ populũ fac̃ cuius res dr̃ eẽ respublica:
Nã deutilitate quid dicã : cuius &iã cõmunione
sotiatus coetus hominũ sic̃ sese hab& ista definitiopo oreha¬
pulus nuncupatur. Quã uis enĩ sidiligenter adter¬
das n& utilitas sit ulla uiuentiũ qui uiuunt impie
sic̃ uiuit om̃is quiñ seruit dõ : seruitq: daemonib
tanto magis impiis quanto magis sibi cũ sint
in mundissimi sp̃s tãquã diissacrificari uolunt:
Tam̃ qđ de iuris consensu diximus satis eẽ arbitror.
Vnde appareat ꝑ hanc difinitionẽ ñ eẽ populũ
cuius res publica ẽe dicatur : In quo iustitia ñ
est Sienĩ dicunt ñ spiritib inmundis sed diis
bonis atq: sc̃is in suare publica seruisse romanos
nũ quid eadẽ totiens repetenda sunt : quae iam
satis immo ultra quã satis ẽ diximꝰ: Quis enĩ ad hunc
locũ ꝑsuperiores huus operis libros ꝑuenit : quidu¬

Expanded text:
 Non est hic ergo juris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cujus res dicitur esse respublica. Nam de utilitate quid dicam, cujus etiam communione sociatus coetus hominum, sicut se habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamvis enim, si diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt impie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, servitque daemonibus, tanto magis impiis, quanto inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui du
Abbreviated transcription (Latin):
sidelib notaer̃ sic̃ in libris pcedentib disputauimꝰ
cessaturas enĩ uictimas quas inumbra futuri
offerebant iuda ei : & unũ sa crisiciũ gentes
a solis ortuusq: ad occasũ sic̃ iã fieri cernim obla¬
turas: ꝑ prophetas hebreosoracula in crepuere
diuina Exquib quantũ uisũ esatis nnulla ꝓtu¬
limꝰ et huiciã operi as ꝑsimus: Qu a ꝓpt̃ ub in ẽ
ista iustitia ut secundũ suã grãm ciunatiobe¬
dientidr̃ imperet unꝰ & sumꝰ nec cuiquã sacrifi¬
cet nisi tantũ sibi et ꝑ hoc in omnib: hominibus
adeandẽ ciuitatẽ ꝑtinentib: atq: oboedientib:
dõ animus &iã corpori atq ratiouitis ordino

Expanded text:
fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animu
Abbreviated transcription (Latin):
facilime repperit̃ Dr̃igit̃ ȩbreorũ cui tãmagu
tantusetiã istephis losoplius ꝑhibet testumnonũ
legẽ dedit ebreopopulosuo hebreo sermor
c̃criptã : n obscurã & in cognitã sed i nomnib: iã
gentibus diffamatã inqualege scriptũ ẽ sacrificans
dus era dicabitur nisidño tantũ. Quid opus ẽ in
haceĩ lego eĩq ꝓph&is dehacre multa qui rere
immo ñ ꝑquirere. Non enĩ abstrusa ł raras
ne meaponere ꝗbusluce clarius ꝓppar& nulli
omnino nisitantũ sibi dm̃ uerũ et summũ uolu¬
isse sesacrificari Ecce hoc unũ breuit̃ immo
grandit̃ minacit̃ sedueracit̃ dictũ ab illo deo
quẽ tam &cellent᷑ eorum doctissimi p̃dicant Au¬
diatur timetur. impleatur. ne in oboedien¬
tes eradicatio c̃sequat᷑. Sacrisicans inquit diiseradi¬
cabit̃ nisi dñ o tantũ: Nonquõ rei egeat alicuius sed
atq: optimũ sacr isiciũ nos ipsisumꝰ: Hocẽ ciuita sẽt
cuiũ reimiste Rũ celebramꝰ oblationib nr̃is quȩ

Expanded text:
igitur Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, Hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus iam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rarane mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed adque optimum sacrificium nos ipsi sumus, hoc est ciuitas eius, cuius rei mysterium celebramus oblationibus nostris, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ iram ad aliũ concupiscentiã Inque ipsis
tionẽ: ad aliũbella atq: uictorias : ad aliũ con¬
iugia: ad aliũ partũ. a fecunditatẽ  et ad
alios alia cetera Cȩlestis aũt ciuitas. unũ dm̃
solũ colendũ noss& : eiq: tantũ modo deseruien¬
dũ seruitute illa. quae grȩce latria dr̃. et ñ nisi
dõ debetur fideli pi&ate conferet : Factũ ẽ ut
religionis legescũ terrena ciuitate ñ possor habe¬
re cõmunes ꝓq his ab ea dissentire habere necesse
atq: oneri eẽ diũsa sentientib: corũq: ira sodia e ꝑ¬
secutionũ imp&us sustinere. nisicũ animos aduer¬
santiũ aliquando terrore suae multitudinis. et
semꝑ diuino ad iutor io ꝓpulsaret. Hax erga
caelestis ciuitas dũ peregrinatur interra xomnib:
gentibus ciues etuocat . atq in omnib linguis
peregrinã colligit soti& atẽ Noncuras quicꝗd
inmorib: legibus institutisq: diuersũ ẽ quib:

Expanded text:
alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis tionem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
necesseẽ utatur : don& ipsa cuita lispax necessaria
ẽ mortalitas transeat: Ac ꝑ hoc dũ apud t̃re¬
nã ciuitatẽ: uelut captiua uitã suae peregri¬
nationi s agutia promissione redemptionis et
dono spãli tãquã pignore accepto legib: trenae
ciuitatis quib: hax administrantur quae susten¬
tandȩ mortali uitȩ ad cõmodata s̃ obtẽperare
ñ dubitat Utqm̃ cõmunis ẽ ipsa mortalitas:
seru&ur in reb: ad cã ꝑtinentib: int̃ciuitatẽ utraq
c̃cordia: Uerũ qua t̃ rena ciuitas habuit quos¬
dam suos sapientes quos diuina imꝓbat disciplina:
ꝗ uel suspicati ł decepti ad aemonibus crederent
multos deos conciliandos eẽ rebushumanis. ad
quorũ diũsa quodã modo offitia diũsa subdita
ꝑtinerent: ad aliũ corpus. ad aliũ animũ. inq
ipso corpore : adaliũ caput adalu ad aliũ
ceruicẽ : et tetera singula adsingulos Similit̃
in animo ad aliũ ingeniũ: ad aliũ doctr inã ad

Expanded text:
necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ terrenã x huius tẽporalis uitae rebus cõ¬
modisq sectatur: Domꝰ aũt hominũ & fido
iuuentiũ &ep&ctat edq: infuturũ aet̾na ꝓmissa s̃:
t̃renisq rebus ac tẽporalib: tã quã peregrina
utitur ñ quib: capiatur etaũtatur : q̃uatendit
indm̃ : sed quib: sustentetur ad facilius toleran¬
daminimeq: augenda onera corporis cor¬
ruptibilis quo ad grauat animã  Id circo rerũ
uitae huic mortali necessariarumutrisquae
hominib: & utriq: domui cõmunis ẽ usus
sed finis utendi cuiq: suus ꝓprius multũquediũ¬
sus: Ita ctiã terrena ciuitas quae ñ uiuit
& fidei trenã pacẽ app&it. Ideoq defigit impe¬
randi oboediendiq: concordiã ciuiũ: at sit
eisderebus ad mortalẽ uitã ꝑtinentib huma¬
narũ
quaedã compositio uoluntatũ Ciuit aes autẽ
caedestis uł potius pars eĩ quae in hac mortali¬
tate peregrinaturetuiuiit &xfide & iã ist a pace

Expanded text:
pacem terrenam ex huius temporalis vite rebus compacem terrenam ex huius temporalis vite rebus commodisque sectatur. Domus autem hominum ex fide uiuentium exspectat ea, quae in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace
Abbreviated transcription (Latin):
efficere utbonũ qđ maus ẽ amittatur: ita ñ ẽ
in nocentia e. parcendo. sinere ut inmalũ gra¬
uius incidatur. Pertinet ergo ad in nocentis
officiũ : ñ solũ nemini malũ infere : uerũ &iã
cohibentꝰ a p&cato. uel punire p&catũ: Vt
aut ipse qui plectitur corrigatur &perim̃to
aut alii terreantur &emplo: Quia igitur ho¬
minis domus initiũ siue particula deb& eẽciuĩ¬
tatis. Omne aut̃ initiũ ad aliquẽ suigeneris
finẽ : et omis pars ad uniũsi cius pars ẽ in te¬
gritate refertur: satis apparet eẽ conseq: ns
ut adpaaem ciuicã : pax domestica referatur
Idẽ ut ordinata imperandi oboendiq: concorda
cohabitantiũ referatur ad ordinatã imperandi
oboediendiq: concordiã ciuiũ: Ita fit ut & lege
ciuitatis p̃cepta sumere pat̃ familias oporteat
ꝗb: domũ sua sic regat. ut sit paci ad comodata
ciuitatis. Sed domus hominũ ꝗ ñ uiuunt & fide.

Expanded text:
efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci adcommoda ciuitat
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: domussuȩ membris paridilectione consule¬
rent. Quod naturalis ordo ita p̃scribit: ut nomen
patrum familias hinc ex ortũ sit ei tam late uulgatũ
ut etiã iniq dominantes hocse gaudeant appellari:
Qui aut̃ ueri patres familias sunt omnib: infamilia
sua tãquã filuis ad coledum et promerendũdm̃ consu¬
lunt desiderantes atq: optantes uenire ad celestem
domũ ubine cessariũ non sito fsiciũ imperandimorta
lib: quia necessariũ nerit officiũ consulendi: laminilla
in mortalitate felicibus quo donec ueniatur:
magis debent patres quod dominantur : quã
serui tolerare quod seruiunt Siquis aute
in domo ꝑ inboedientia domesticae paciadũ¬
sat᷑ : corripitur sea ũbo seu ũbere. seu quoli¬
bet aliogenere poenȩ iusto atq: licito quantu
soti& cas humana concedit : ꝓ eius qui corripit᷑
utilitate. ut paciunde undȩ dissoluerat coap¬
tetur: Sic̃ enĩ nonẽ beneficientiae adiuuando

Expanded text:
omnibus domus suae membris pari dilectione consuleomnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrumfamilias hinc exortum sit, et tam late vulgatum, ut inique etiam dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem veri patresfamilias sunt, omnibus in familia sua tanquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt; desiderantes atque optantes venire ad coelestem domum, ubi necessarium non sit officium libus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando
Abbreviated transcription (Latin):
nib: aũt illo pacis ordine. quo aliis alii subi&ti sunt.
sic ꝓdest humilitas seruientib ita noc& suꝑbia
dominantib: Nullus aũt natura inqua priusds̃¬
ẽ homine condidit. seruus ẽ hominis auttp&cati
ierum & poenalis seruitus ea lege ordinatur
quae naturalẽ ordinẽ conseruari iub&. ꝑtur¬
baru&at. Quia si contra eã legẽ non eẽt factũ
ñon ẽẽt poenali seruitute coercendũ Ideoq: apł̃as.
&iam seruos monet subditos eẽ dominis ss̃: Et&ani¬
mo eis cũbona uoluntate seruire. Vtscilic&.
siñ pos s̃ a dominis liberi fieri suã seruitutẽ ipsi
qđ am modo liberã faciant: nontimore subdolo
sed sideli dilectione seruiendo: donec transeat iniqui¬
tas et euacuetur omnis principatus et potestas humana
pacẽ ut secundũ haec temporalia bona filiorum
sortẽ a seruorũ condicione distinguerent: ad
dm̃ aut̃ colendum in quo aeterna bona sperandas̃.

Expanded text:
nibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subjecti sunt, nibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subjecti sunt, sicut prodest humilitas servientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, servus est hominis, aut peccati. Verum et poenalis servitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conservari jubet, perturbari vetat: quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali servitute coercendum. Ideoque Apostolus etiam servos monet subditos esse dominis suis, et ex animo eis cum bona voluntate servire : ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam servitutem ipsi quodammodo liberam faciant; non timore subdolo, sed fideli dilectione serviendo, donec transeat iniquitas, et evacuetur omnis principatus, et potestas humana,pacem, ut secundum haec temporalia bona, filiorum sortem a servorum conditione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt,