comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tii tui. manducare panẽ.Iste ẽ obolus argenti. qͥa ⁊ bre¬
enĩ dix̾at supiꝰ dedisse se eibos domui a aron. de me¬
timis uet̾is testam̃ti nͥ ait. dedi domui patͥs tui oĩa
que s̃ ignis filiorum isrł inescham. Hȩe quippe fu̾ãt
titudine p̾nuntiata sint qͣnta nc̃ manifestatione cla¬
rescant. ñ frustͣ tam̃ mou̾i quispiã pot̾ ac dic̾e. Q mͦ
ofidimus uenire omĩa quȩ inlibris illis p̾dicta sunt. si¬
ħ ipsũ q̃ ibi diuinitꝰ dictum ẽ domꝰ tua ⁊ domꝰ patͥs tui
tͣnsibunt corã me in ȩt̾nũ. effectũ hab̾e ñ potuit. qm̃
uidemꝰ illd̃ sac̾dotium fuisse mutatũ. ⁊ q̃ illi domui
ꝓmissum ẽ nec sꝑari aliqño complendũ. qr illd qd ei
reꝓbato mutatoq succed̾. ħ potius p̾dicat᷑ et̾num: ħ
qͥ dic̃ nondum intellig̾̃ aut ñ recolit ⁊̃ĩ ipsũ scđm ordi

Expanded text:
ti, quia et breenim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron de uictimis ueteris testamenti, ubi ait: Dedi domui patris tui omnia, quae sunt ignis filiorum Israel, in escam haec quippe fuerant titudine praenuntiata sint, tanta nunc manifestatione clarescant, non frustra tamen moueri quispiam potest ac dicere: Quo modo confidimus uenire omnia, quae in libris illis uentura tua et domus patris tui transibunt coram me in aeternum, effectum habere non potuit? Quoniam videmus illud sacerdotium fuisse mutatum; et quod illi domui promissum est, nec sperari aliquando complendum: quia illud quod ei reprobato mutatoque succedit, hoc potius praedicatur aeternum. Hoc qui dicit, nondum intelligit, aut non recolit, etiam ipsum secund
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑem. de nullo meliꝰ qͣm illo intelligo. qui ꝑꝑ nos
pauꝑ factꝰ ẽ. cum diues eẽt. ut eiꝰ pauꝑtate sic̃ paula
añ dictum ẽ. ditaremur. Ipsum enĩ de t̾ra suscitat
tam cito. ut caro eiꝰ ñ ide̾t corruptionẽ. Nec illd̾ ab
illo alienabo q̃ ad ditum ẽ.⁊ de stcore erigit in opẽ
In opss quippe. idẽ ẽ qui pauꝑ. Stercꝰ uͦ uñ erectꝰ ẽ reti¬
sime intelligunt᷑ ꝑsecutores iudei. Inquoꝵ num̾o¬

Expanded text:
illo intelligo, qui propter nos pauper factus est, cum dives esset: ut ejus paupertate, sicut paulo ante dictum est, ditaremur : ipsum enim de terra suscitavit, tam cito ut caro ejus non videret corruptionem. Nec illud ab illo alienabo quod additum est, Et de stercore erigit inopem. Inops quippe, idem qui pauper, stercus vero, unde erectus est, rectissime intelliguntur Jud
Abbreviated transcription (Latin):
medio t̾re. ut dñs iħs accipiat᷑ ds nr̃ qui ẽ añ scła
qr ꝑ ipsum facta sunt scła. Oꝑatꝰ ẽ salutẽ nr̃a in me¬
dio t̾rȩ. cum u̾bũ caro factũ ẽ. ⁊ t̾reno habitaũ in
butionem quȩ in die iuiditii fut᷑a ẽ dñs ascendit ĩ qͥt¬
incelos ⁊ tonuit. ipse uidicabit extrema t̾rȩ. quia
sustꝰ e. Arsus ordinem tenuit confessionis fidelium.
nͥ qui ⁊ descendit in inferiores partes trȩ : qͥ descend̾.
ipse ẽ ⁊ qui ascend̾ suꝑ om̃s cęlos. ut impleret omia.
ꝑ nubes gͦ suas tonuit. quas scõ sp̃i cũ ascendiss imn¬
Sic aut̃ dictum ẽ. ipse uidicabit extrema t̾re. ac si
dic̃ẽtur ⁊̃ exctrema t̾rȩ. Non aut̃ alias partes
ñ udicabit. qr om̃s homines ꝓculdubio iudicabit.
S meliꝰ intelligunt᷑ eactrema t̾rȩ. extrema hoĩs qm̃¬

Expanded text:
a per ipsum facta sunt saecula, operatus salutem nostram in medio terrae, cum Verbum caro factum est, et terreno habitavit inibutionem quae in die judicii futura est, Dominus, icoelos, et tonuit: ipse judicabit extrema terrae, quia justus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis fidelium. nisi qui et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas tonuit, quas sancto Spiritu cum ascendisset inSic autem dictum est: Ipse iudicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema terrae extrema hom
Abbreviated transcription (Latin):
S q̃m ds̃ nou̾at ħ eã ñ eẽ facturã. usꝰ ẽ eiꝰ etiam tp̃a¬
lib penis. ad ex̃cendos in ea paucos fideles suos:⁊
admonendos qui pꝰ ea futi erant in omĩbꝰ gentibꝰ
q̃ eos admoneri oportebat. in quibꝰ alt̾am ꝓmissio¬
nem reuelato nouo testam̃to ꝑ in carnationẽ xxp̃i
abraham ysaae ⁊ iacob.⁊ quecumq alia signa ł
dicta ꝓpħica in sacͥs litt̾is p̾cedentibꝰ facta s̃. ita ĩ
carnis abrahȩ. partĩ uͦ ad illud sem̃ eiꝰ in qͦbñdi¬
mines scd̾m dm̃ uiuentẽ ꝑ eg̾nant᷑ in t̾ris. s s̃ ĩ eis
q̃dam quȩ ad utrũq ꝑtin̾e intelligunt᷑ ad ancillã
excpectantia. aliqͣ ad cęlestẽ. ñ nulla ad utͣmq.
E xemplis uideo ꝓbandũ eẽ qͥ dico. Missꝰ ẽ nathan
ꝓpħa qui regem dd argu̾et ꝙ pec̃o gͣui. ⁊ ei quȩ
consecuta sunt mala futa p̾dic̾et. Hec atq hꝰ mo¬
di siue publicȩ idẽ ꝓsalute uł utilitate ppłi. siue
quibꝰ ꝓusu tp̃ał uite futuri aliquid nosc̾e̾tur

Expanded text:
 Deus nouerat hoc eam non esse facturam, usus est eius etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos et admonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem reuelato nouo testamento per incarnationem Christi  Jacob, et quaecumque alia signa, vel dicta prophetica, in sacris Litteris praecedentibus facta sunt: ita etiam carnis Abrahae, partim vero ad illud semen ejus, in quo benedimines secundum Deum uiuentes peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, quae ad utramque pertinere intelleguntur, ad ancillam alem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue quibus
Abbreviated transcription (Latin):
pareat q̃ in illo figa quałcq ad umbͣta sit. in isto aut̃
ipsa u̾itas p̃sentata. Notũ ẽ enĩ quibꝰ t̾minis regnũ
elusum fuerat salomonis. ⁊ tñ in eo psalmo legit᷑. ut
alia taceam. dñabit᷑ amari usq ad mare.⁊ a flumi¬
a flumine quippe dñ andi sumpsit ex ordium. uͥ bapti¬
zatus a ioħȩ eo demonstnte cepit agnosci a discipłis.
qui eum ñ solum magistrũ ueꝵ etiã dnm̃ appellauer̃.
Nec ob alud uiuente adhuc patre suo dđ̃ regnare sa¬
lomon cep̃. q̃ nulli regũ illoꝵ otig̾. nisi ut huic quoq
satis eluceat non eẽ ipsum quẽ ꝓpħia ista p̾signat.
quȩ ad eiꝰ patrẽ loqͥt᷑ dicens. ẜ erit cum repleti fiunt
dies tui. ⁊ dormies cum pat̾bꝰ tuis. ⁊ suscitabo semĩ

Expanded text:
pareat quod in illo qualiscunque adumbrata sit: in isto autem pareat quod in illo qualiscunque adumbrata sit: in isto autem ipsa veritas praesentata. Notum est enim quibus terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur ut alia taceam: « Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumiA flumine quippe dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus a Joanne, eodem monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt. 3. Nec ob aliud, vivente adhuc patre suo David, regnare Salomon coepit, quod nulli illorum regum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat non esse ipsum, quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit, cum repleti fuerint dies
Abbreviated transcription (Latin):
iam uid̾emꝰ ista compleri. nec uane atq in anit̾ hͥ aliũ
aliquem reqͥramꝰ. sic̃ carnales iudei. Nam et ipsi usq
adeo filium quẽ loco isto regi đd ꝓmissum legunt. in¬
telligunt non fuisse salomonẽ. ut eo qui ꝓmissꝰ ẽ tanta
iam manifestatione declarato adhuc mirabili cecitate
aliũ sꝑare se dicant. Facta ẽ quidẽ ñ nulla imago rei
future ⁊̃ in salomone. in eo q̃ templum edificauit. ⁊ pa¬
cem huĩt scđm nñ suum. Salomon quippe pacificꝰ ẽ la¬
tine.⁊ in exordio regni sin mirabilit̾ laudabił fuit. s
ead̾sua ꝑsona. ꝑ umbrã fut᷑i p̾nuntiabat etiã ipsȩ xp̃m
d̾nm nr̃m ñ exhibebat. Uñ quedam de illo ita scͥpta
Nam p̃t̃ libros diuine historie uͥ regnasse nairat᷑ psalmꝰ &ẽ
septuagesimus pͥmis titulo nõis eiꝰ inscͥptꝰ ẽ. in quo tam
multa dicunt᷑ quȩ omnino ei conuenire ñ poss dño aũ
xxp̃o aptissima ꝑspicuitate oueniunt. ut euident̾ ap¬

Expanded text:
am viderimus ista compleri, ne vane atque inaniter hic alium aliquem requiramus sicut inanes Judaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi David promissum legant, intelligunt non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est tanta jam manifestatione declarato, adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templum aedificavit et pacem habuit secundum nomen suum. Salomon quippe pacificus est Latine. Et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit. Sed eadem sua persona per umbram futura praenuntiabat, etiam ipse Christum Dominum non exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta Nam praeter libros divinae historiae, ubi regnasse narratur, psalmus etiam septuagesimus, primus titulo nominis ejus inscriptus est, in quo tam multa dicuntur quae omnino ei convenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conveniunt: ut evidenter ap
Abbreviated transcription (Latin):
ciendi qͣm dum eẽt in carne nõ fec̃.⁊ sic diuinum
euadi posse uidiciũ. in medio t̾rȩ mͥ uidet᷑ dictum.
cũ quisq uiuit in corꝑe. In hac quippe uita. suã
t̾ram quisq cͥcumfert. qua moriente homine re¬
cipit t̾ra cõmunis. resurgenti utiq redditura. Pro
corꝑe faciendum ẽ iuditium atq iusticia. q̃ nob̾ ꝓsit
in posterum qnõ recipiet quisq scđ̾m ea quȩ ꝑ corpꝰ
gessit. siue bonũ suiemalũ. ꝑcorpꝰ quippe ibi dicẽ
gna m̃te atq impia cogitatione blasphemet. neq
motu corpis gessit. cum ħ ꝑ illd̾ tp̃s gesserit qͦ gessit
i corpꝰ. Isto mͦ ꝯgruent̾ intelligi pot̾ ⁊̃ illd̾. qͣ in psal

Expanded text:
 et sic divinum evadi posse judicium; in medio terrae, mihi videtur dictum, cum quisque vivit in corpore. In hac quippe vita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proicorpore, faciendum est judicium et justitia, quod nobis prosit in posterum, quando recipiet quisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Per corpus quippe ibi dixit gna mente atque impia cogitatione blasphemet, nequemotu corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus. Isto modo congruenter intelligi potest etiam il
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ aut̃ sic̃ multum uident᷑ errare qui nullas res gelti
in eo gen̾e litt̃aꝵ aliqͥd aliud p̃t̾ id q̃ eo mͦ geste siu
eos qui potuer̃ illic de qͣcq re gesta sensum intel
gentiȩ sp̃ał exculꝑe seruata dũ taxat pͥmitꝰ histous
u̾itate. Cet̾umq ita dicunt᷑ ut rebꝰ humanitꝰ sa
sp̃alẽ ieuoe si possit. aut abeo qͥ pͥ reuo eanda ẽe Rdes¬
cł cursꝰ gͥ eiuitatis di uͥ ꝑueñ ad regũ tp̃ra. qñ dd̾ saule
de mitatione fut᷑aꝵ ꝗd atinet ad duo testam̃ta ue¬
is : i nonum. uͥ sac̾dotiũ regnumq mutatũ ẽ ꝑ sa¬
instium samuel simul officio functꝰ sac̾dotis ⁊ uidi¬
eis. ⁊ saule reꝓbato rex dd̾ fundatꝰ in regno. ħ quod

Expanded text:
 nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo gestae sunt, o, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intelexsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esseur civitatis Dei, ubi pervenit ad Regum tempora, quando David Saüle  mutatione futurarum, quod adtinet ad duo testamenta. uetus et nouum, ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sanisterium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ qͣ ⁊ ioħs apłs ad septẽ seͥbit eccłias eo mͦ se osten¬
dens ad uniꝰ plenitudinẽ scͥb̾e. S in ꝓu̾biis salo¬
monis ħ antea p̾figurans sapĩa edificaũ sͥ domũ.
⁊ sufulsit colũnas septẽ. Sterił enĩ erat in om̃ibꝰ g̾ĩbꝰ
dĩ ciuitas. ante qͣm iste fetꝰ quẽ c̾minus oriretur.
Cernimꝰ ⁊̃ quę multa in filiis erat nẽ infirmatã¬

Expanded text:
postolus ad septem scribit Ecclesias , eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere: et in Proverbiis Salomonis hoc antea praefigurans Sapientia, aedificavit sibi domum, et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis erat, nunc infirmata
Abbreviated transcription (Latin):
pet dñs regnũ ab isrł de manu tua. ut ħ intelligat᷑
de manu tua. q̃ ẽ ab isrl. Popłi gͦ isrł ꝑsonam figate
gerebat homo iste. qui ppłs regnũ fuerat amissurꝰ
tuo. ad carnis cognationẽ id refert᷑. Eac isrł̃ enĩ xp̃s¬
scđ̾m carnẽ uñ ⁊ saul. Qd̃ u̾o ad ditũ ẽ bono suꝑ te
pot̾ quidẽ intelligi meliori te.⁊ quidã sic sunt int̾¬
p̃tati. S melius sic accipit᷑ bono suꝑ te. ut qr illebo¬
nus ẽ ĩo sit suꝑ te iuxta illd̾ aliud ꝓpħicum. Donee
ponam iniicos tuos om̃s sub pedibꝰ tius. Inquibꝰ¬
ẽ usrł̃ cui suo ꝑsecutori regnum abstulit xp̃s. qͣmui
fu̾it illie ⁊ ifrł in quo dolꝰ ñ erat q̃dam qͣsi frum̃tũ
illaꝵ palearum. Nam utiq inde erant apłi. inde

Expanded text:
 regnum ab Israel de manu tua: ut hoc intelligatur, de manu tua; quod est, ab Israel. Populi ergo Israel personam figurate gerebat homo iste, qui populus regnum fuerat amissurustuo, ad carnis cognationem id refertur: ex Israel enim m carnem, unde et Saül. Quod vero additum est, bono super te, potest quidem intelligi, meliori te; nam et quidam sic sunt interpretati: sed melius sic accipitur, bono super te, ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum, Donec ponam est Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus, quamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum. Na
Abbreviated transcription (Latin):
infirmata ẽ. Dñs mortificat ⁊ uuificat. Mortifi¬
cauit illam quȩ multa erat inf̾iliis. ⁊ uiuificauit
hanc stilẽ quȩ peꝑit septẽ qͣmuis ꝯmodiꝰ possit
intelligi eosdẽ inuificare quos mortificau̾it. Id enĩ
ułut repetiuit addendo. deduc̃ ad inferos ⁊ reduc̃.
utiq mortificant᷑ a dño. Quibꝰ adiung̾ quȩ sursũ
s̃ sapite ñ quȩ suꝑtram. ut ipsi sint illi. qui esuri¬
entes tͣnsier̃ t̾ram. Mortui enĩ estis inqͥt. Ẽcce qͦmͦ
salubrit̾ mortificat ds̃. Dem̃ sequit᷑. ⁊ uita ur̃a ab¬
scondita ẽ cum xͦ in dõ. ẽcce qͦmͦ eosdẽ ipsos uiuifi¬
cat ds̃. S numqͥd eosdẽ deduc̃ ad inferos ⁊ reduãꝰ
Hutrũq sine ꝯtrou̾sia fideliũ in illo potiꝰ uidemꝰ im¬
pletum capite scł nr̃o.cum quo uitam nr̃am in dõ
apłs dix̃ absconditã. Nam qui ꝓpͥo filio ñ peꝑcit.
s ꝓ nob̾ omibꝰ tradidit eum. isto mͦ utiq mortifica

Expanded text:
infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit utique mortificantur a Domino: quibus adiungit: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sint illi, qui esurientes transierunt terram. Mortui enim estis, inquit; ecce quo modo salubriter mortificat Deus; deinde sequitur: Et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo; ecce quo modo eosdem ipsos uiuificat Deus. Sed numquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controuersia fidelium in illo potius uidemus inpletum, capite scilicet nostro, cum quo uitam nostram in Deo apostolus dixit absconditam. Nam cum proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, is
Abbreviated transcription (Latin):
accepisti: Si aut̃ ⁊ accepisti qͥd głiaris qͣsi ñ accepis.
i. qͣsi ate ipso tͥ sit uñ głaris. ẜ ac̃ aut̃ ⁊ iudicium
⁊ insticiam qui recte uiuit. Recte aut̃ uiuit qui ob¬
temꝑat p̃cipienti dõ. ⁊ finis p̃cepti .i. ad q̃ refert᷑ p̾ce¬
ptum. Caritas enĩ ẽ de puro corde .⁊⁊ conscientia bona¬

Expanded text:
accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est, quasi a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipienti Deo; et finis praecepti, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas est de corde
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. q̃ ex maioribꝰ minores facti s̃. qr in ipsis panibꝰ .i.
diuinis eloquiis quȩ isrłite soli tẽ ex omibꝰ gĩbꝰ acce¬
ꝑunt t̾rena sapiunt. Gentes aut̃ qͥbꝰ lex illa ñ fu̾at
data pꝰea qͣm ꝑ nouum testam̃tũ ad eloq illa uener̃.
multum esuriendo tram tͣnsier̃ qr in eis ñ t̾rena s cȩ¬

Expanded text:
est, quod ex majoribus minores facti sunt: quia et in ipsis panibus, id est est, quod ex majoribus minores facti sunt: quia et in ipsis panibus, id est divinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem quibus lex illa non erat data, posteaquam per novum Testamentum ad eloquia illa venerunt, multum esuriendo terram transierunt; quia in eis non terrena, sed coe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ iustꝰ atq iustificans. ⁊ suã uolentes ostituere .i.
ułut a se sͥ paratã ñ ab illo imꝑtitam insticiȩ dĩ
ñ sͥ subiecti. utiq quia suꝑbi. & suo putantes
ñ de dĩ posse place se dõ. qui ẽ ds̃ scientiaꝵ. atq
iõ ⁊ arbit̾ ꝯscientiaꝵ. ibi uidens cogitationes hõĩuĩ
adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamꝰ
nͥ ut suꝑbi cadant: ⁊humiles surgant: Has qͥppe
adinuentiones exeqͥt᷑ dic̃s. Aicꝰ potentiũ in firmatꝰ
ẽ.⁊ infirmi p̾cincti s̃ uͥtute. Infirmatꝰ ẽ arcꝰ .i. inten¬
tio eorũ qui tam potentes sͥ uident᷑. ut sine dĩ dono
atq adiutorio humana sufficientia diuina possint
implere mandata ⁊ p̾cingunt᷑ uͥtute quoꝵ int̾na
inqͥt minorati s̃.⁊ esurientes tͣnsier̃ t̾ram. Qͥ s̾ intel¬
ligendi plem panibꝰ. nͥ idẽ ipsi qͣsi potentes .i. ifrłite
qͥbꝰ c̾dita s̃ eloqr dĩ: S ineo ppło ancille filii mino¬
rati sunt. quo u̾bo minꝰ qͥdẽ latino. bñ tñ excp̾ssum

Expanded text:
ficans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitationes hominum, adinuentiones nisi ut superbi cadant, et humiles surgant? Has quippe adinventiones exequitur, dicens. Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt virtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi videntur, ut sine Dei dono, atque adjutorio, humana sufficientia, divina possint implere mandata. Et praecinguntur virtute, quorum interna inquit, minorati sunt, et esurientes transierunt terram. Qui sunt intelligendi pleni panibus, nisi iidem ipsi quasi potentes, id e credita sunt eloquia Dei ? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt: quo verbo minus quidem latino, bene tamen expressum
Abbreviated transcription (Latin):
ignis filioꝵ isrł in eschã. ⁊ ut qͥd respexisti in incensũ
mm̃ ⁊ in sacͥfitiũ mm ĩpudenti ocło.⁊ głificasti filias
tuos sr̃ me bñdic̾e pͥmitias nominis sacͥficii in isrł

Expanded text:
ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel
Abbreviated transcription (Latin):
bit uiꝰ cuiꝰq fideł sui. sic̃ ista ipsa
pͥncipio hꝰ hẏmni ait. excaltatum ẽ
cornu m̃m̃ in dõ mõ:. Oñs quippe unctos eiꝰ cͥsmate
recte xp̃os possumꝰ dic̾e. q̃ tam̃ totũ cum suo capite
uiri multumq laudati. in qͦ qͥdẽ tẽ fig᷑ata ẽ mutatio
uet̾is sac̾dotii ⁊ nc̃ impleta qñ infirmata ẽ q̃ multa
erant infiliis. ut nouũ hr̃et in xp̃o sac̾dotium stił¬
q̃ peꝑit septem. S ħ euidentiꝰ ad ipsum heli sac̾do¬
tem missus loqͥt᷑ homo dĩ. cꝰ qͥdẽ nm̃ tacet᷑. s intelli¬
giair offitio mist̾oq suo sine dubitatione ꝓpħa. sic
enĩ scͥptum ẽ. ꝙ uenit homo dĩ ad heli. ⁊ dixẽ. ħ dic̃¬
dñs. Reuelatꝰ sum ad domũ patͥs tii. cum eẽnt
in t̾ra egipti serui indomo pharaonis. ⁊ elegi domũ
patͥs tui ex oĩbꝰ sceptris isrł mͥ sac̾dotio fungi. ut
ascendent ad altare mm̃. ⁊ incendent incensũ ⁊ por¬
tarent ephot. ⁊ dedi domui patͥs tui omĩa quȩ sũt

Expanded text:
bit uniuscuiusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite uiri multumque laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium st 1. Sed hoc evidentius ad ipsum Heli sacerdotem missus loquitur homo Dei, cujus quidem nomen tacetur, sed intelligitur officio ministerioque suo sine dubitatione propheta. Sic enim scriptum est: Et venit homo Dei ad Heli, et dixit: Haecent in terra Aegypti servi in domo Pharaonis; et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ ex ipsa gente plurimi c̾dider̃. Neq nc̃ desunt.
qui lie rarissime tñ c̾dant.⁊ implet᷑ in eo qͣ hic iste
homo dĩ continuo secutꝰ ad uinx̃. Ueniet ad orare ei
obolo argenti. Cui ad orare nͥ sũmo illi sac̾doti qͥ ⁊ ds̃
ẽ. Neq enĩ in illo sac̾dotio scd̾m ordinẽ airon. ad
ħ ueniebant hoĩes ad tpłm uł altare dĩ ut sac̾dotẽ
adorarent. Quid ẽ aut̃ q̃ ait obolo argenti. nͥ bre¬
uitate ũbi fidei de quo ꝯmemorat apłs dictũ. u̾bũ
osũmans ⁊ b̃uians faciet dñs suꝑ t̾ram: Argentũ
aut ꝓ eloquio poni psalmus testis ẽ. uͥ canit᷑. Elo¬
quia dñi eloq casta. argentum igne examinatũ.
Quid gͦ dic̃ istȩ qui uenit adorare sac̾doti dĩ.⁊ sac̾do¬
ti dõ: Iacta me in partẽ sac̾dotii tui. manducare
panẽ. Nolo in patrum meoꝵ collocari honore quia
nullꝰ ẽ. Iacta me in partẽ sac̾dotii tui. E legi enĩ ab¬
iectꝰ cẽ in domo dñi. qualec̃q ⁊ qͣntulũ cũq membrũ

Expanded text:
 ex ipsa gente plurimi crediderunt, neque nunc desunt, qui, licet rarissime, tamen credant; et inpletur in eo quod hic iste homo Dei continuo secutus adiunxit: Veniet adorare ei obolo argenti. Cui adorare, nisi summo illi sacerdoti, qui et Deus est? Neque enim in illo sacerdotio secundum ordinem Aaron ad hoc ueniebant homines ad templum uel altare Dei, ut sacerdotem adorarent. Quid est autem quod ait: Obolo argenti, nisi breuitate uerbi fidei, de quo commemorat apostolus dictum: Verbum consummans et breuians faciet Dominus super terram? Argentum autem pro eloquio poni psalmus testis est, ubi canitur: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum. Quid ergo dicit iste, qui uenit adorare sacerdoti Dei et sacerdoti Deo? Iacta me in partem sacerdotii tui, manducare panem. Nolo in patrum meorum conlocari honore, qui nullus est; iacta me in partem sacerdotii tui. Elegi enim abiectus esse in domo Dei; qualecumque et quantulumcumque membrum
Abbreviated transcription (Latin):
te egiptia lib̾at᷑. ⁊ ꝑ quem cuncta p̾t̾ita reuelata s̃
t̃p̃tibꝰ eiꝰ cum ppłm ꝑ heremum duc̾et facte fu̾ant
Noq aut̃ ꝑ insignem ducẽ iħu naue ꝑ quẽ ppłs ille
in ꝓmissionis inductꝰ ẽ in t̾ram excpugnatisq gentib¬
pꝰ illũ toto tp̃r uidicũ impleta fũat ꝓmissio dĩ de
t̾ra chanaan a qͦdã flumine egipti. usq ad flum̃
magnũ euphraten. nec tñ adhuc ꝓpħabat᷑ fut᷑um.
s expectabat᷑ implendum. Impletũ ẽ aut̃ ꝑ dd i eiꝰ
tio dilatatum ẽ. U niui̾sos quippe illos subdider̃.
tbutariosq fecer̃. Sic gͥ in t̾ra ꝓmissionis scdm
carnem ħ ẽ in t̾ra chanaan sub his regibꝰ sem̃ abra¬
he fu̾at constitutũ. ut nicħ dem̃ suꝑ eẽt quo t̾rena
illa dĩ ꝓmissio opleret᷑. nͥ ut in eadẽ t̾ra qͣntum ad

Expanded text:
 est, et per quem cuncta praeterita revelata sunt temporibus ejus, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Jesum Nave, per quem populus ille in promissionis inductus est terram, expugnatisque gentibpost illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de erra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur itio dilatatum est: universos quippe illos subdiderunt, tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio compleretu
Abbreviated transcription (Latin):
dos remansit uideis. quibꝰ ut de semine aaron ordi¬
naret᷑ in dĩ fu̾at lege mandatum: qͣ ⁊ hic omemo¬
eiꝰ. ñ eũ de ꝓxrimo patre dicẽ. s de illo aaron qͥ pͥmꝰ

Expanded text:
dos remansit Judaeis, quibus, ut de semine Aaron ordidos remansit Judaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoejus, non eum de proximo patre dicere, sed de illo Aaron, qui primus
Abbreviated transcription (Latin):
hos. ofi ⁊ finees. una die morientur ambo. Et susci¬
in am̃a mea faciat.⁊ edificabo ei domum fidelem: ⁊¬
u̾̃it indomo tua ueniet ad orare ibi obolo argenti
dic̃s. Iacta me in uirã partẽ sac̾dotii tui mandu¬
care panẽ. Nõ ẽ ut dicat᷑ ista ꝓpħia. uͥ sac̾dotii uet̾i
tanta manifestatione p̾mntiata mutatio ẽ. in sa¬
muhele fuisse cõpleta. Quamqͣm enĩ ñ eẽt de alia
tͥbu samuhel. quã quȩ cõstituta fuerat ad nõ ut ser¬
uiret altari. tam̃ ñ erat de filiis aaron. cꝰ ꝓgenies
fuerat adumbrata ẽ.⁊ ad uetꝰ testam̃tum ꝓpͥe. fig᷑a¬
ipsa non u̾bi. id scł facto sig̾eans. qd u̾bo
ad heli sacdotem dictum ẽ ꝑ ꝓpħam. Nam fuer̃ pꝰea
sac̾dotes ex gen̾e aaron sic̃ sadoch ⁊ abiathar reg¬
nante dđ̃.⁊ alii deinceps añ qͣm tempꝰ ueniret qͦ ista
quȩ de sac̾dotio mutando tanto añ p̾dicta s̃ effici
templũ. nullũ altare. nullũ sacͥficiũ ⁊ iõ nec ullꝰ sac̃¬

Expanded text:
Ophni et Phinees: in die una morientur ambo. Et suscianimam meam faciat, et aedificabo ei domum fidelem, everit in domo tua, veniet adorare ei obolo argenti, dicens: Jacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de fifuerat, adumbrata est: et ad vetus testamentum proprie, figuraipsa, non verbi; id scilicet facto significans, quod verbo ad Heli sacerdotem dictum est per prophetam. Nam fuerunt postea sacerdotes ex genere Aaron: sicut Sadoch , et Abiathar regnante David, et alii deinceps antequam tempus veniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, effici templum, nullum altare, nullum sacrificium, et ideo nec ullus sacer
Abbreviated transcription (Latin):
samuhel qui ⁊ saulẽ pͥꝰ. ⁊ eo ꝓbato ipsum dđ̃ dõ p̃ci¬
piente unaẽ in regẽ. de cꝰ ceti stirpe succed̾ẽt qͦ usq
ss̃ m̃bris. ciuitas dĩ ꝑista cureret tpra. si omĩa ue¬
lim cõmemorare ĩ inm̃sũ ꝑgit᷑. Primũ qr ip̃a scͥpt᷑a
quȩ ꝑ ordinem reges eoꝵq facta ⁊ euenta digerens
eẽ nairandis. si aduiuante dĩ sp̃u ꝯsid̾ata tractet᷑.
uł mag̾ ł certe ñ minor p̾mntiandis futis qͣm p̾¬
t̾itis enuntiandis inueniet᷑ intenta. ⁊ ħ ꝑ scrutando
indagare ac disserendo monstrare quã sit oꝑosum
atq ꝓlixum ⁊ qͣm multis indignũ uoluminibꝰ qͥs
ignorat. quiħ uł mediocͥt̾ cogitat: Dem̃ qr ea ipsa
Aꝰ iñ ita si potuero stilo mod̾abor in eo. ut huic oꝑi in
dĩ uoluntate ꝑagendo nec ea quȩ suꝑ sunt dicã. nec
ea quȩ satis sunt p̃t̾mittã. In p̾cedente libro diximꝰ
ab initio ad abrahã ꝓpnissionis dĩ duas res fuisse

Expanded text:
Samuel, qui et Saulem prius et eo reprobato ipsum Dauid Deo praecipiente unxit in regem, de cuius ceteri stirpe succederent, quousque suis membris ciuitas Dei per ista curreret tempora, si omnia uelim commemorare, in inmensum pergitur, primum quia ipsa scriptura, quae per ordinem reges eorumque facta et euenta digerens esse narrandis, si adjuvante Dei Spiritu considerata tractetur, vel magis, vel certe non minus praenuntiandis futuris, quam praeteritis enuntiandis invenietur intenta: et hoc perscrutando indagare, ac differendo monstrare, quam sit operosum, atque prolixum, et quam multis indignum voluminibus quis ignorat, qui haec vel mediocriter cogitat? Deinde quia ea ipsa, Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei uoluntate peragendo nec ea quae supersunt dicam nec ea quae satis sunt praetermittam. Cab initio ad Abraham promissionum Dei duas res fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. illt̾ scł qui homini uouenti inuidet. ⁊ resistit
ualeat implere q̃ nouit. Potest ex ambiguo ꝙ̃d l
telligi ⁊ adu̾sariũ suum. Cũ enĩ dñs posside ues cepst¬

Expanded text:
eius; illum scilicet, qui homini uouenti inuidet et resistit, eius; illum scilicet, qui homini uouenti inuidet et resistit, ne ualeat inplere quod uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ om̃s opulentos ille inops. ut sedeat cũ potentibꝰ
ppłi quibꝰ ait sedebitis suꝑ duodecĩ sedes.⁊ sedẽ głiȩ.
ħeditatẽ dans ei. Dixẽant enĩ potentes illi. Ecce nos
dimisimꝰ omĩa ⁊ secuti sumꝰ te. ħ uotũ potentissi¬
me uou̾ant. S uñ ħ eis. nisi ab illo de qͦ ħ contuno
dictum ẽ dans uotũ uouenti :  Alioqͥn ex illis eẽnt
potentibꝰ. quoꝵ infirmatꝰ ẽ arcꝰ. Dans inqͥt uotum
uouenti. Non enĩ dño quisq quic̃q rectũ uou̾et
nͥ qui ab illo acciꝑet qd uou̾et. Sequit᷑. S bñdiã amnoꝰ
iusti. ut cum illo scł sine f̾ie uiuat. cui dictũ ẽ. et
anni tui ñ deficient. Ibi enĩ stant anni. ħ aut̃ tͣnsecit
uotum uouenti.⁊ bñdiccit annos iusti. unũ ẽ qͥ fa¬
cimus alt̾ũ qd sumimꝰ. S ħ alt̾ũ dõ largitore ñ simi
nͥ cum ipso adutore pͥmum illd̾ efficitur. qr ñ in ial
te sua potens ẽ uir. Dñs infirmum faciet adu̾sarũ

Expanded text:
entibus populi, quibus ait: Sedebitis super duodecim sedes, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dixerant enim potentes illi: Ecce nos dimisimus omnia et secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uouerant. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est: Dans uotum uouenti? Alioquin ex illis essent potentibus, quorum infirmatus est arcus. Dans, inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusti, ut cum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, uotum uouenti, et benedixit annos iusti, unum est quod facimus, alterum quod sumimus. Sed hoc alterum Deo largitore non sumitur. nisi cum ipso adiutore primum illud efficitur: Quia non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiȩ ex utͦq ułuti ꝯpactum atq cõmicetũ in libs
uet̾ibꝰ canonicis quibꝰ reꝵ gestaꝵ nairationes conti¬
nentur ualet płimũ. multumq ex̾euit ⁊ exẽcet in¬
genia serutantiũ litt̾as sae̾s. ut qd historicȩ p̾dictui
cõpletumq legit᷑ in semine abrahȩ scd̾m fidẽ qͥd ĩpl¬
dum allegoricȩ significet inquirat᷑. in tantũ ut
hac uita ꝑegͥnos figurata significatione referen¬
diĩ. Si si h ita ẽ. iam biꝑtita ñ tͥꝑtita er̃ eloq ꝓpłi
rum uł potius illaꝵ scͥpturaꝵ om̃iũ quȩ uet̾is ustu¬
m̃ti appellatione censent᷑ : Nicħ enĩ erit illic qd ad
iħrłm t̾renã tantũ ꝑtineat. si qͥcqͥd ibi de illa ułpt¬

Expanded text:
e ex utroque ueluti conpactum adque commixtum in libris ueteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, ualet plurimum multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium litteras sacras, ut, quod historice praedictum conpletumque legitur in semine Abrahae secundendum allegorice significet inquiratur; in tantum ut hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquirum, uel potius illarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa u
Abbreviated transcription (Latin):
ROMSSIONES DeI
Queẜacte suntad
abraham cꝰ semini ⁊ ge̾m
isrłiticã sca̾m carnẽ ⁊ om̃s
gentes deb̾i scãm fidem
dõ pollicente didicimus.
quẽadmodũ compleant᷑.
ꝑ ordinẽ tempoꝵ ꝓcurrẽs

Expanded text:
romissiones Dei, quae factae sunt ad Abraham, cujus semini et gentem Israeliticam secundum carnem et omnes gentes deberi secundum fidem, Deo pollicente, didicimus, quemadmodum compleantur, per ordinem temporum procurrens
Abbreviated transcription (Latin):
De quarum exortu ⁊ ꝑcursu. ⁊ debitis finibꝰ. quod di¬
cendum arbitror qu̾antum diuinitꝰ ad iuuabor ex pe¬
diam ꝓpt̾ głiam ciuitatis dĩ. quȩ alienis econtͣrio
dam dicenda sunt adu̾sus eos qui romanȩ rei pub¬
licȩ clades in religionem nr̃am referunt. qua diis
sius sacͥficare ꝓhibentur. Cõmemoranda sunt enim
quȩ qͣnta &e occurrere potuerint uł satis eẽ uidebt᷑
mala quȩ illa ciuitas ꝑtulit. uł ad eius imꝑium ꝓ

Expanded text:
de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dide quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adiuuabor, expediam propter gloriam ciuitatis Dei, quae alienis a contrario dam dicenda sunt aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, qua dis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda sunt enim quae et quanta occurrere potuerint uel satis esse uidebuntur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit respondeat inimicis suis redempta familia
dnĩ nr̃i ap̃i ⁊ ꝑegͥna ciuitas regis xp̃i. Meminerit sa¬
ne in ipsis inunicis lat̾ę eiues futuros. ne infructuo¬
sum uł apud ipsos putet. quod donec ꝑueniat ad
confessos. portat infensos. sicut ex illorum numero
ȩtiam dĩ eiuitas ht̃ secum qͣmdui ꝑegͥnatur inmũ¬
do conexos cõmunione sacram̃toꝵ nec secum futuroᷤ
in ȩt̾na sorte scõrum. Qui partim in occulto partim
in aꝑto sunt. Qui cẽ cum ipsis inimicis adu̾sus dm
cuiis saeram̃tum gerunt murmurare ñ dubitãt.
mͦ cum illis theat᷑. mͦ ęccłias nob̾eum replentes.
De correptione aut̃ quorũdam ȩtiam talium multo
minus ẽ desꝑandum. si apud aꝑtissimos adu̾sarios
p̃destinati amici latitant. adhuc ignoti ꝯ̃e sibi. ꝑ¬
plexe quippe sunt duȩ istȩ eiuuitates in hoc scło inin¬
cemq ꝑmixte. donec ultimo iudicio dirimantur.

Expanded text:
potuerit, respondeat inimicis suis redemta familia potuerit, respondeat inimicis suis redemta familia domini Christi et peregrina ciuitas regis Christi. Meminerit sane in ipsis inimicis latere ciues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑis. nec corrigi potiustis adu̾sis. Uolebat uos ille
scipio t̾reri ab hoste. ne in luxcuriam flueretis: nec cõ¬
triti ab hoste luxcuriam rep̾ssistis. E didistis utilitatẽ
calamitatis. ⁊ miserrimi facti estis ⁊ pessimi ꝑmansisti.¬
⁊ tamen quod inuitis dĩ ẽ. qͥ uob̾ parcendo ãmonet
ut corrigamini penitendo: qui uob̃ etiam ingratis
p̾stitit. ut uł sub nomine seruorum eius uł inlocis mar¬
tiruĩ eius. hostiles manus euaderetis. Romulus et
remus asilum cõistituisse ꝑhibent᷑ quo quisqͥs confu¬
geret. ab omni noxia liber ẽȩt. augere querentes gͣn¬
dem multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorẽ
xpisti ꝓcessit exemplum. Hoc constituer̃ eu̾sores ur¬
bis. quod constituerant antea conditores. Quid aut̃
magnum si ħ fecerunt illi. ut ciuium suorum numerꝰ
suppleret᷑. quod fecerunt isti ut suorum hostium
num̾ositas seruaret᷑ : hec ⁊ alia si qua ub̾iꝰ ⁊ cõmodiꝰ

Expanded text:
prosperis, nec corrigi potuistis adversis. Volebat vos ille prosperis, nec corrigi potuistis adversis. Volebat vos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis; vos nec contriti ab hoste luxuriam repressistis: perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti e s, et pessimi permansisti tamen quod uiuitis Dei est, qui uobis parcendo admonet, ut corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum hostium numerositas seruaretur? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimus plangentibꝰ orientalibꝰ ppłis. ⁊ maximis eiui¬
tatibus inremotissimis t̾ris publicum luctum merorẽq
ducentibꝰ uos theat᷑ quer̾etis. intraretis. impleretis ⁊ et
multo insaniora qͣn fuerant añ fac̾etis. hanc am̃oꝵ la¬
bem ac pestem. hanc ꝓbitatis ⁊ honestatis euersionem.
uob̾ scipio ille metuebat: qnõ construi theat᷑ ꝓhibebat.
quõ rebus ꝓsꝑis uos facile corrumpi atq euerti posse
cernebat: quando uos ab hostili terrore securos eẽ nole¬
bat. Eleq enum fensebat ille felicẽ oẽ rem publicam stan¬
tibus menibꝰ ruentibꝰ morib̾ s in uob̾ plus ualuit quod
demones impii sedux̾unt: qͣm qd̾ homimnes ꝓuidi p̾cauer̃.
Hine ẽ quod mala quȩ facitis uob̾ imputari non uultis:
mala uero que patimini. xp̃ianis temporibꝰ imputatis.
Neq eium inur̃a securitate pacatam rem publicam.
s luxuriam queritis impunitam: qui deprauati rebꝰ

Expanded text:
audivimus plangentibus orientalibus populis, et maximis civiaudivimus plangentibus orientalibus populis, et maximis civitatibus in remotissimis terris publicum luctum moeroremque ducentibus, vos theatra quaereretis, intraretis, impleretis, et multo insaniora, quam fuerant antea, faceretis? Hanc animorum labem ac pestem hanc probitatis et honestatis eversionem vobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis vos facile corrumpi atque everti posse cernebat, quando vos ab hostili terrore securos esse nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rempublicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in vobis plus valuit quod daemones impii seduxerunt, quam quod homines providi praecaverunt. Hinc est quod mala quae facitis, vobis imputari non vultis; mala vero quae patimini, christianis temporibus imputatis. Neque enim in vestra securitate pacatam rempublicam, sed luxuriam quaeritis impunitam, qui depravati rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit. Dii ꝓpt̾ sed andã corpoꝵ pestilentiam ludos
sibi scenicos exib̾i ubebant. pontifex aut̃ ꝓpt̾ anĩoꝵ
cauendam pestilentiã. ipsam scenam construi ꝓhibe¬
bat. Si aliqua luce mentis amũ corpri p̃ponitis: eligi¬
te quem colatis. Neq enim ⁊ illa corpõꝵ pestilentia idõ
conquieuit. qr ppło bellicoso.⁊ soł antea ludis circensibꝰ
assueto ludoꝵ scenicoꝵ delicata sub intrauit insania:
s astucia spiuĩ nefandoꝵ p̾uidens illam pestilentiam
iam fine debito cessaturã. aliam longe grauiorem qͣ
plurimum gaudet ex hac occasione ñ corp̾ribꝰ s. moribꝰ
curauit immitt̾e: quȩ amõs miseroꝵ tantis obcecauit
ineredibile forsitan erit si a nr̃is ptis audiet᷑ romana
urbe uastata. quos pestilentia ista possedit. atq inde
fugientes cartaginem ꝑuenire potuerunt: in theatris
cotidie certatim ꝓ istrionibꝰ insanirent. Omentes amĩtes¬

Expanded text:
permittit! Di propter sedandam corporum pestilentiam ludos permittit! Di propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos miserorum tantis obcaecauit incredibile forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana urbe uastata, quos pestilentia ista possedit adque inde fugientes Carthaginem peruenire potuerunt, in theatris cottidie certatim pro histrionibus insanirent. CAPUT XXX
Abbreviated transcription (Latin):
ad oram congestis in ludoꝵ spectaculo iam uticiuitas
cepat deuiceps ꝓhibet apponi. Quanto studio iste
ab urbe roma ludos ipsos scenicos abstuliss si aueto¬
re iti corumi quas dos putabant resistẽ auderet. qͥs
q̃ narios demones ton untelligbat. auit si intelligebit
placandos ętiam ipse potius qͣm contempnendos existi¬
matͣ: Nondum enim fucrat declarata gentibꝰ suꝑna
doctrina quȩ fide cor mundans ad celestia uł suꝑ celestia
capescenda humili pietate humanii mutaret affectũ.
scitote qui ista nescitis. ⁊ qui uos scire dissmulatis adu̾¬
tate.: qui adu̾sus lib̾atorem a talibꝰ dñis murmurati.
ludi scenici ⁊ spectacła turpitudini ⁊ licentia uanita¬
tuti sunt. Tolerabiliꝰ diuinos honores deferretis illi
scipioni: qͣm dos euismodi coleretis. Neq enĩ erant illi
dii. suo pontificę meliores. Ecce attendite si mens tam
dui potatis erroribꝰ ebria: uos aliquid sanũ considare

Expanded text:
ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxios daemones non intellegebaplacandos etiam ipse potius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata Gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans, ad coelestia vel supercoelestia capessenda, humili pietate humanum mutaret affectum, scitote, qui ista nescitis et qui uos scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatuti sunt. Tolerabilius diuinos honores deferretis illi Scipioni quam deos huius modi coleretis. Neque enim erant illi di suo pontifice meliores. Ecce adtendite, si mens tam diu potatis erroribus ebria uos aliquid sanum cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
maximã fortissimam. opulentissimã nolebat auferri.
ut timore libido p̃meret᷑: libido p̃ssa non luxuriart᷑.
luxuriaq cohibita. nec auaricia grassaretur.: qͥbꝰ uicuis
obseratis ciuitati utił uirtus floreret. ⁊cresc̾e̾t. eiqi uir¬
tuti lib̾tãs congrua remaneret. Hinc ȩtiam erat ⁊ ex
hac ꝓuidentissima patrię caritate ueniebat. qd̾ idem
ipse ur̃ pontifex maxximiis. a senatu illi tp̃ris qd̾ sepe
dicendum est electus. sine ulla sententiarum discrepã¬
tia uir oꝑtimus. caueã theatri senatũ construere moli¬
entem. ab hac dispositione ⁊ cupiditate compeseuit:
ꝑsuasitq oratione grauissima. ne grecam luxuriam
urilibꝰ patriȩ moribꝰ pat̾entur obreꝑe: & adurtutẽ
labefactandam eneruandamq romanã. ꝑegͥne ensen¬
tue nequitiȩ. ĩantumq auctoritate ualuit⁊ ut uerb̾
eius comata senatoria ꝓuidentia: & subsellia quiꝰ

Expanded text:
maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cunlib tantȩ sfrages ederent. tantus sangius esfunde¬
retur. tanta cupiditate ꝓscͥptionum ac rapinarũ fer¬
ueret inmanitas ⁊ ut romani illi qui uita integriore
mala metuebant ab hostibꝰ ꝑdita. integritate uitȩ cru¬
deliora pat̾entur a ciubꝰ. eaq ipsa libido dominandi
quȩ int̾ alia uicia gen̾is humani meracior inerat
uniuerso ppło romano. postea qͣm in paucis potentio¬
ribꝰ uicit. ob tritos fatigatosq cęt̾os ętiam uigo seruitu¬
tis opp̃sit. Nam quõ illa quiesce̾t insuꝑbissimis mentibꝰ:
donee continuatis honoribꝰ ad potestatẽ regiam ꝑue¬
niret: Honoꝵ porro continuandoꝵ facultas nõ ex̃t:
nisi ambitio p̾ualeret. Minime aut̃ p̃ualeret ambitio:
nͥ in ppło auaritia. luxuriaq corrupto. Auarus uͦ lu¬
xuriosusq ppłs scdis irbꝰ effectus ẽ. quas nasica ille ꝓui¬
dentissime cauendas ẽe censebat. qnõ eiuitatẽ hostium

Expanded text:
ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effundeciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. CAPUdonec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uos ab hac impudentia enb̾et. Cur eni aflicti rebꝰ
dare. ut lus bonis h neste ntamini. ħ ẽ modeste. so¬
brie. tempant᷑. pie sed ut infinita uarietas uolupta¬
tium insanuis efisionibꝰ exquirat᷑: scdisq rebꝰ ea mala
oriantur in morsbꝰ quȩ seiuentibꝰ peiora sint hostbi.
Ad ille seip it pontifee maximus ur. ille iudicio tocius
sinatus uir eẜ tinũs istam uod maetuens calam aitu
⁊ decernenti ut dirueretur cont̃dice buat catoni. t ins
nnfirmis aminis hostem securitatem: et tãqͣm pupillis
eunbꝰ idoneum tutorem necessarium iudens ex̃ t̾rore.
I ẽe eum sententia fefellit: it ipsa ꝓbatum ẽ. qͣm ueru
dicet. Deleta quippe cartagine. magno scilicet trore io¬
quane rei puiblice depulso ⁊ extincto. tanta de rebus
ꝓspis oeca mala contiuio sub secuta sunt. ut corrupta
diruptaq concordia. pͥ seuis eruentisq seditionib:. de¬
inde mox malarum conexione causarũ bellis etiam

Expanded text:
ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus dare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem\'ui et decernenti ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam