comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inima deserit᷑ sua uita. qđ illi ds̃ ẽ. ñ enĩ
diserta ẽ ut desereret.s: ut descreretur
deseruit. Ad mału ꝗppe eiꝰ. pͥor ẽ uoluntas
eiꝰ. adbonũ uͦ eiꝰ pͥor ẽ uoluntas ereatoris eiꝰ.
siue ut eã fae̾et que nulla erat. siue ut refi
dm denuntiasse mortẽ in eo qđait Qua die
ederinis exillo. morte moriemini. Tamquã
dieet. qͣ die me deserueritis ꝑ in obedientiã.
deserã uos ꝑiustieiã. ꝓfecto mea morte. qua¬
etiã ect̾e denuntiatȩ .s̃. que ꝓculdubio fuerãt¬
secuture. Nã in eo qđ in obediens motꝰ incarne
aĩȩ in obediensis exortꝰ ẽ. ꝓpt̾ quẽ pudenda
terert᷑. sensa ẽ mors una inqua deseruit aiãm
đs. Ca significata ẽ u̾bis eiꝰ. qnͣdo timore de¬
menti sese abseondenti ħor dix̃. Ada uͥ es:
Ñutiq ignorando qͤrens .s. in erepando ad mo
seneetute ẽfectũ. ueñ in exꝑm̃tũ morsalt̾a.
de q̃d̾s peccatũ ad hue puniens ħoi dixerat

Expanded text:
anima deseritur sua uita, quod illi Deus est non enim deserta est ut desereret, sed ut desereretur deseruit; ad malum quippe eius prior est uoluntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat, siue ut reficntellegamus Deum denuntiasse mortem in eo quod ait: Qua die ederitis ex illo, morte moriemini, tamquam diceret: Qua die me deserueritis per inoboedientiam, deseram uos per iustitiam: profecto in ea morte etiam ceterae denuntiatae sunt, quae secuturae. Nam in eo quod inobediens motus in carne animae inobedientis exortus est, propter quem pudenda texerunt, sensa est mors una in qua deseruit animam Deus. Ea significata est verbis ejus, quando timore dementi sese abscondenti homini dixit, Adam, ubi es ? non utique ignorando quaerens, sed increpando admonesenectute confectum, venit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat,
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. difficillime diffinit᷑. Quandi qͥppe ẽ
anima in corꝑe.maxime etiã si sensoassit. ꝓeul
dubio uiuit ħo. qͥ ẽstat ex aĩa ⁊ corꝑe. Ac ꝑhoc
ad huc ante mortẽ in morte dicendꝰ ẽ. Cũ uͦ aĩa¬

Expanded text:
morte, difficillime definitur. Quamdiu quippe est morte, difficillime definitur. Quamdiu quippe est anima in corpore, maxime si etiam sensus adsit, procul dubio uiuit homo, qui constat ex anima et corpore, ac per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus
Abbreviated transcription (Latin):
inmorte.s post mortẽ. qnͣdo nisi eũ detͣhit᷑
erit inmorte ᷑. Si aut̃ absurdu ẽ. ut ħoiem
ante quã ad mortẽ ꝑueniat. iã ẽẽ dicamꝰ in
morte. cui enĩ ꝓpinquat ꝑagendo uite sue
tẽpora siiã inilla ẽ. maxime qr nimis est
in solens. ut simul & iuuens eẽ dicat᷑ ⁊ moriens.
cũ uigilans ⁊ dormiens simua eẽ ñ possit. que¬
rendu ẽ qnͣdo ẽ moriens. Et enĩ ante qm̃ mors
ueniat. ñ ẽ moriens. s uiuens. Cũ uͦ mors uene¬
rit. mortuus erit ñ moriens. Illud gͦ ad huc¬
ẽ ante mortẽ. hociã pꝰ mortẽ. Quando gͦ in
morte. Tunc enĩ ẽ moriens ut quẽ ad modu
tria s̃. eũ dicamꝰ. ante mortẽ. in mortẽ. pͥost
mortẽ. ita tria singłis singła. uiuens. moriens.
mortuusq reddant᷑. Quando itaq: sit moriens.
iđ inmorte.ubi neq sit uiuens. qđ ẽ ante mor¬
tẽ. neq mortuus qđ ẽ pꝰ mortẽ. s moriens iđ in

Expanded text:
in morte, sed post mortem; in morte, sed post mortem; et mortuus. Si autem absurdum est, ut hominem, antequam ad mortem perueniat, iam esse dicamus in morte cui enim propinquat peragendo uitae suae tempora, si iam in illa est?, maxime quia nimis est insolens, ut simul et uiuens esse dicatur et moriens, cum uigilans et dormiens simul esse non possit: quaerendum est quando erit moriens. Etenim antequam mors ueniat, non est moriens, sed uiuens; cum uero mors uenerit, mortuus erit, non moriens. Illud ergo est adhuc ante mortem, hoc iam post mortem. Quando ergo in morte? Tunc enim est moriens, ut, quem ad modum tria sunt cum dicimus ante mortem, in morte, post mortem\', ita tria singulis singula \'uiuens, moriens mortuusque reddantur. Quando itaque sit moriens, id est in morte, ubi neque sit uiuens, quod est ante mortem, neque mortuus, quod est post mortem, sed moriens, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgit.s plꝰ tin̾is c̃ficit. Porro si exillo ꝗͥsq in¬
cipit mori. hoc ẽ eẽ in morte. ex qͦ in illo agi
ceꝑit ipsa mors. idẽ uite detractio. ꝙ eũ de¬
trahendo finita fuerit. post mortẽ iã erit ñ
inmorte: ꝓfecto ex qͦ eẽ merpit in hoc eorpore
inmorte ẽ. Quid enĩ aliud diebꝰ. horis. momen¬
tisq singłis agit᷑. donee ea ẽsũmata morsquȩ
agebat᷑ impleat᷑.: ⁊ incipiat iã tẽpꝰ eẽ pꝰmortẽ.
qđ eũ uita detraheret᷑ erat in morte. Nũ quã
Inuita scilie inꝗͣuiuit. donee tota detrahat᷑.
in morte aut̃. qr iã morit᷑. cũ uita detrahit᷑.
Si enĩ ñ ẽ inuita. qͥd ẽ qdđ det̾hit᷑. doneç eiꝰ fiat
ꝑfecta ẽ sũmatio. Si aut̃ ñ ẽ inmorte. qͥd uite
ipsa detractio: Ñ enĩ frustra eũ uita fuęrit
corꝑi tota detracta. post mortẽ iã đr: nisi qr
mors erat eũ detheret᷑. Nã si ea detͣeta ñ ẽ ho

Expanded text:
pergit, sed plus itineris conficit. Porro si ex illo quisque inpergit, sed plus itineris conficit. Porro si ex illo quisque incipit mori, hoc est esse in morte, ex quo in illo agi coeperit ipsa mors, id est uitae detractio quia, cum detrahendo finita fuerit, post mortem iam erit, non in morte: profecto, ex quo esse incipit in hoc corpore, in morte est. Quid enisumta mors, quae agebatur, inpleatur, et incipiat iam tempus esse post mortem, quod, cum uita detraheretur, erat in morte? Numquam iin uita scilicet, in qua uiuit, donec tota detrahatur; in morte autem, quia iam moritur, cum uita detrahitur? Si enim non est in uita, quid est quod detrahitur, donperfecta consumptio? Si autem non est in morte, quid est vitae ipsa detractio? Non enim frustra, cum vita fuerit corpori tota detracta, post mortem jam dicitur, nisi quia mors erat, cum detraheretur. Nam si ea detracta non est homo
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ.sitam̃ uita dicenda ẽ. ut ueniat᷑ inmor¬
tẽ. Nemo qͥppe̾ ẽ qͥ ñ ei post annũ sit qͣmante an¬
nũ fuit.⁊ crasgͣm hodie. ⁊ hodie ꝗͣmhera. ⁊ paulo
post qͣm nunc. ⁊ nunc qmͣ paulo ante ꝓpinqͥor.
quõ quicqͥd tẽporis uiuit᷑. despatio uiuendi de¬
mit᷑. & cottidie fit minꝰ minꝰq qđ restat. ut om¬
nino nihil aliud sit tc̃pꝰ uite huiꝰ qmͣeursꝯ ad
mortẽ. In qͦnemoł paululũ stare. ł aliqͣnto tar¬
diꝰ ire ꝑmittit᷑. s urguent᷑ om̃s pari motu. nec
diu̾so ipellunt᷑ accessu. Neq enĩ eui uita bre¬
uior fuit. celeriꝰ diẽ durit. quã ille eui longior.
s eũ eꝗͣlit̾ ⁊ eqͣlia mom̃ta raperent᷑ ambob alt̾
habuit ꝓpius. alt̾ remotiꝰ. qm̃ ñ in pari ueloei¬
tate ambo eurrebant. Aliud ẽ aut̃ ampliꝰ uiȩ
ꝑ egisse. aliud tardiꝰ ambulasse. Quigͦ usq ad
mortẽ ꝓduetiora spatia tẽporisagit. ñ lentiꝰ

Expanded text:
hujus si tamen vita dicenda est, ut veniatur in morhujus si tamen vita dicenda est, ut veniatur in mortem. Nemo quippe est qui non ei post annum sit, quam ante annum fuit, et cras quam hodie, et hodie quam heri, et paulo post quam nunc, et nunc quam paulo ante propinquior; quoniam, quidquid temporis uiuitur, de spatio uiuendi demitur, et cottidie fit minus minusque quod restat, ut omnino nihil sit aliud tempus uitae huius, quam cursus ad mortem, in quo nemo uel paululum stare uel aliquanto tardius ire permittitur; sed urgentur omnes pari motu nec diuerso inpelluntur accessu. Neque enim, cui uita breuior fuit, celerius diem duxit quam ille, cui longior; sed cum aequaliter et aequalia momenta raperentur ambobus, alter habuit propius, alter remotius, quo non inpari uelocitate ambo currebant. Aliud est autem amplius uiae peregisse, aliud tardius ambulasse. Qui ergo usque ad mortem productiora spatia temporis agit, non lentius
Abbreviated transcription (Latin):
mortu nũ eupant᷑. Nullꝰ c̃ gͦ moriens. nisi
iuuens. qm̃ eũ intanta ẽ extremitate uitȩ:
in qnͣta s̃ ꝗs ag̾e animã dicimꝰ. ꝓfecto qͥ ñ đu
anima caruit. adhue uiuit. Iđe ipse igit᷑
simul⁊ moriens ẽ ⁊ uiuens .s morti acerđns.
uita cedens. Ad hue tam̃ inuita. qr in ẽ ani¬
ma corꝑori. ñ đu aut̃ in morte ꝙr ñ đu
ibscessit a corpore.S. si cũ ab scrssetit. nec
tunc in morte s post mortẽ potiꝰerit. qͣndo ẽ in
morte. qͥs dixerit. Nã neq ullꝰ morienserit :
si moriens ⁊ uiuenssimul eẽ nullꝰ potͣ. Quã diu
qͥppe anima in corpore ẽ. ñ possumꝰ negare ui¬
uentẽ. Aut si moriens potiꝰ dieendꝰ ẽ. in cuiꝰ
iã corpore agit᷑ ut moriat᷑: nec simul ꝗͥs quã
pot̃ eẽ uiuens.⁊ moriens. nescio qnͣdo sit iu¬
eẽ eeꝑit. nũqm ineo ñ agit᷑. ut mors ñueniat.
Noc enĩ agit eiꝰ mutabilitas toto tẽpore uite

Expanded text:
mortui nuncupantur. Nullus est ergo moriens nisi mortui nuncupantur. Nullus est ergo moriens nisi uiuens, quoniam, cum in tanta est extremitate uitae, in quanta sunt quos agere animam dicimus, profecto qui nondum anima caruit adhuc uiuit. Idem ipse igitur simul et moriens est et uiuens, sed morti accedens, uita cedens; adhuc tamen in uita, quia inest anima corpori; nondum autem in morte, quia nondum abscessit a corpore. Sed si, cum abscesserit, nec tunc in morte, sed post mortem potius erit: quando sit in morte quis dixerit? Nam neque ullus moriens erit, si moriens et uiuens simul esse nullus potest. Quamdiu quippe anima in corpore est, non possumus negare uiuentem. Aut si moriens potius dicendus est, in cuius iam corpore agitur ut moriatur, nec simul quisquam potest esse uiuens et moriens: nescio quando sit uiesse coeperit, nunquam in eo non agitur ut mors veniat. Hoc enim agit ejus mutabilitas toto tempore vitae
Abbreviated transcription (Latin):
ucta atꝙ p̃terita ẽ. s post eã uita p̃sens. aĩe
bona seu mala ẽ. Morsaut̃ tunc eis mala
e̾rat. qnͣdo erat. hoc ẽ qnͣdo eã patiebant᷑.
cũ morerent᷑: quõ guis & molestꝰ eiꝰ merat
senso. qͦ malo bene utunt᷑ boni. ꝑacta aut̃
mots. quonã modo ł bona ł mala ẽ. qͦ iã ñ ẽ
Porrosi ad hue diligentiꝰ attendamꝰ. nec il¬
la mors ẽẽ apparebit. euiꝰ grauẽ ae molestẽ
inmorientib diximꝰ sensũ. Quã diu enĩ sen¬
tiunt. ad hue utiq: uiuunt. Et si adhuc iu¬
uunt. ante mortẽ q̃m in morte potiꝰ eẽ di¬
cendi s̃. qi illa cũ uen̾it. aufert omnẽ corpo¬
ris sensũ. qͥ ea ꝓpinꝗnte molestꝰ ẽ. ac ꝑhoc
qmͦ morientes dicamꝰ eos. qͥ ñ du mortui s̃.
s imminente morte iã extrema ⁊ mortife¬
ra afflctione iaetant᷑. explicare difficile
mors ꝗͣ iã inpendẽt aduen̾i̾t. ñ morientess

Expanded text:
acta atque praeterita est, sed post eam vita praesens animae, acta atque praeterita est, sed post eam vita praesens animae, bona seu mala est. Mors autem tunc eis mala erat, quando erat, hoc est, quando eam patiebantur, cum morerentur: quoniam gravis et molestus eis inerat sensus; quo malo bene utuntur boni. Peracta autem mors quonam modo uel bona uel mala est, quae iam non est? Porro si adhuc diligentius adtendamus, nec illa mors esse apparebit, cuius grauem ac molestum in morientibus diximus sensum. Quamdiu enim sentiunt, adhuc utique uiuunt, et si adhuc uiuunt, ante mortem quam in morte potius esse dicendi sunt; quia illa, cum uenerit, aufert omnem corporis sensum, qui ea propinquante molestus est. Ac per hoc quo modo morientes dicamus eos, qui nondum mortui sunt, sed inminente morte iam extrema et mortifera adflictione iactantur, explicare difficile mors quae iam inpendet aduenerit, non morientes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: Si cnĩ diligentiꝰ ẽsidemꝰ etiã cũ qͥsq
ꝓueritate fideliter ⁊ laudabilit̾ morit᷑. mors
cuct᷑. lđo qͥppe aliqͥd ei suscipiͤ. ne tota con¬
tingat. ⁊ scđ̾a insuꝑ qͥ nũ qm̃ finiat᷑ accedat.
Suscipit᷑ enĩ animȩ a corpore syparatio. ne
dđo ab animo separato. etiã ipsa separet᷑ aeor¬
pore. ac sie totiꝰ hois pͥma morre cõpleta. se¬
cunda excipiat sempit̾nã. Quqeirea mors
qͥđe ut dixi eũ eam morientes patiunt᷑. eũq
ineis ut moriant᷑ facit. nemini bona ẽ. s
laudabilit̃ tolerat᷑ ꝓtenende ł adipiseen¬
do bono. Cũ uͦ inea s̾unt. qͥiã mortui nuneu¬
punt᷑. ñ absurde dr̃: ⁊ malis mala.⁊ boni bona.
impioy penas autͣ luunt. donec istarũ ad et̃¬
nã uitã aillarũ uͦ ad et̾nã mortẽ. qͦ seđa mors
uorpore separate. aut inbonis s̃. aut inmaliꝰ.
uitũ post mortẽ potiꝰ. an in morte dicendu
c̃. Sienũ post mortẽ ẽ. iã ñ ipsa mors gͣ trans¬

Expanded text:
etiam cum quisque pro veritate fideliter et laudabiliter moritur, mors cavetur. Ideo quippe aliquid ejus suscipitur, ne tota contingat, et secunda insuper, quae nunquam finiatur, accedat. Suscipitur enim animae a corpore separatio, ne Deo ab anima separato etiam ipsa separetur a corpore, ac sic totius hominis prima morte completa, secunda excipiat sempiterna. Quocirca mors quidem, ut dixi, cum eam morientes patiuntur, cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona est, sed laudabiliter toleratur pro tenendo vel adipiscendo bono. Cum vero in ea sunt, qui jam mortui nuncupantur, non absurde dicitur et malis mala, et bonis bona. poenas luunt, donec istarum ad aeternam uitam, illarum uero ad aeternam mortem, quae secunda a corpore separatae aut in bonis sunt, aut in malis, utrum post mortem potius, an in morte dicendum est? Si enim post mortem est, jam non ipsa mors, quae trans
Abbreviated transcription (Latin):
añ mortẽ siue pꝰmortẽ. Nã ⁊ hoc inanit̃ đr si
mors nulla ẽ.atq: utinã inparadẏ sobene ui¬
uendo egissemꝰ. ut reuera nulla mors eẽt. Nune
aut̃ ñ sołu ẽ. uerũ etiã tã molesta ẽ. ut nec ulla
explicari locutione possit: nec ulla ratione

Expanded text:
ante mortem siue post mortem? Nam et hoc inaniter dicitur, si mors nulla est. Adque utinam in paradiso bene uiuendo egissemus, ut re uera nulla mors esset. Nunc autem non solum est, uerum etiam tam molesta est, ut nec ulla explicari locutione possit nec ulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ utriꝰ q: ẽplexu. Ibi cont̾rio ñ etunt horꝗ
añ mortẽ.atq: post mortẽ.s semꝑ inmorit.
Ae ꝑ hoc. nũqm̃ uiuentes. nũqm mortu. s
sine fine morientes. Nũꝗmͣ erũ erit ħoi pei
inmorte. qm̃ ubrerit morsipsa sine morii.

Expanded text:
 conplexu. Ibi e contrario non erunt homines ante mortem adque post mortem, sed semper in morte; ac per hoc numquam uiuentes, numquam mortui, sed sine fine morientes. Numquam enim erit homini peius in morte, quam ubi erit mors ipsa sine morte.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ p̃ciosiꝰ qm̃ mors. ꝑ qmͣ fit ut & delicta
omã dimitant᷑. ⁊ menita cumulatiꝰ augeant᷑:
Neq enĩ tanti s̃ meriti. qͥcũ mortẽ difftrit ñ
possent baptilati s̃. desetisq om̃ibꝰ peccatꝰ
ex hac uita enigrauert᷑. quanti s̃ hi qͥ mertt̃
c̃fitendo finire uitã. ꝗmͣ eũ negando ad eius
baptismũ ꝑuenire. Qđ utiq sifteissent. caĩ
hoc eis in illo lauaero dimnteret᷑. qđ tmore nt¬
tis negau̾ant xp̃m. In qͦ lauaero.⁊ illisfacies
rat. tantũ xpmͣ amare possent. ut cũ intanto
uite diserimine. subtanta spe ueniȩ negire

Expanded text:
Quid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia dimittantur, et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui, cum mortem differre non possent, baptizati sunt, deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, istum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum peruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus rat, tantum Christum amare possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝗͣm unꝰ ietus corporis. ł aĩe raptꝰ int̾eipit
nec eã sentiri p̃uemi ente celeritate ꝑmittit.
Quieqͥd tam̃ illud ẽ inmorientibꝰ. qd eũ gui
sensu adimit sensũ. piȩ fidelit̾ꝙ toleand.
auget meritũ pauentiȩ. ñ aufert uocabułi
pene. Ita cũ exħois pͥmi ꝑpetuata ꝓpagine.
ꝓcul dubio sit mors penã nascentis. tam̃si
ꝓpietate iusticiaq pendat᷑. sit gła renasceniꝰ.
Et cũ sit mors peccati retͣbutio. aliqnͣdo impt¬
trat. ut nihil retribuat᷑ peecato. Nã qͥcũq euã¬
ne moriunt᷑. tantũ eis ualet ad dimitenda
peccato. qnͣtũ si abluerent᷑ sacro fontebap¬
tismatis. Qui enĩ dix̃. siꝗͥs ñ renatꝰ fuerit ex
sententia istos fecit exceptos. ubi ñ minꝰ gene

Expanded text:
numquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit numquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati retributio, aliquando inpetrat, ut nihil retribuatur peccato. CAPUT ne moriuntur, tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex sententia ist
Abbreviated transcription (Latin):
di aueta libidine. enã lex ipsa ẽ tẽpnit᷑. Cur
hoc cõmemoranđu putauimꝰ. Quia scilicet siẽ
lex ñ ẽ mału. qnͣdo auget peccantiũ ẽ cupis¬
centiã: ita nec morsbonũ ẽ qnͣdo auget paci¬
enti ĩ głam: cũ ł illa ꝓiniqͥtate deserit᷑ & effi¬
cit p̃uarieatores. ł ista ꝓueritate suscipit᷑. ⁊ ef¬
ficit martẏres. Ac ꝑ hoc lex qͥđe bona ẽ ꝙr ꝓ
hibitio ẽ peccati. mors aut̃ mala. qr stipendr¬
ũ ẽ peccati. S quẽ admođu in iusticia male
utit ñ tantũ maliᷤᷤ. uerũ cciã bonis. ita iusticia
bene.ñ tantũ bonis. s etiã malis. Hinofit ut¬
& mali male lege utant᷑. qͣmuis lex sit bonũ.:
⁊ boni bene moriant᷑ qmius morssit mału.
tes appellant᷑. nullibona ẽ Alabet enĩ isꝑut
fuerat iniuuente ẽ iunctũ atq ẽ sertũ q̃mdiu
morat᷑ doncc om̃is adimat᷑ senso. qͥ exipsoinat
animȩ carnisq: ẽplexu. Quã totã molestiã ner¬

Expanded text:
dine etiam lex ipsa contemnitur. Cur hoc commemorandum putavimus? Quia scilicet sicut lex non est malum, quando auget peccantium concupiscentiam; ita nec mors bonum est, quando auget patientium gloriam: cum vel illa pro iniquitate deseritur, et efficit praeuaricatores, uel ista pro ueritate suscipitur et efficit martyres. Ac per hoc lex quidem bona est, quia prohibitio est peccati; mors autem mala, quia stipendium est peccati; sed quem ad modum iniustitia male utitur non tantum malis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fit, ut et mali male lege utantur, quamuis sit lex bonum, et boni bene moriantur, quamuis sit mors malum. tes appellantur, nulli bona est. Habet enim asperum fuerat in uiuente coniunctum adque consertum, quamdiu moratur, donec omnis adimatu. Quam totam molestiam non
Abbreviated transcription (Latin):
toilla cõplexa ẽ. Nã postea quã p̃cepti facta
insgressio ẽ. ẽfestim grã deserente diuina.
decorpũ suoꝵ nuditate ẽfusi s̃. Uñ etã foluᷤᷤ
ficulneis. qͥa forte aꝑt̾batis pͥma ẽꝑta s̃. pu¬
denda texert̃. que priᷤꝰ eadẽ menbra erant.
s. pudenda ñ erant. Senserunt gͦ nonũ mo¬
iũ inobedientis carnis suȩ. tamꝰquã reciꝓcã
penã in obȩdientie suę. Iã ꝗͥppe anima liber
scruire. pristino eorꝑis officio destituebatur.
nort̃ famułu ad suũ arbitriũ ñ tenebat. nec
omimodo habebat subditã earnẽ sic̃ semꝑ ha¬
bore potuisset. si d̾o subdita ipsa mansisset. Tunec
m̃bris nñs uiciataq nat᷑a. ẽtentionẽ ciꝰ sine
iuetoria. de pͥma p̃uaricatione gestantes.

Expanded text:
t poenam. Nam postea quam praecepti facta transgressio est, confestim gratia deserente diuina de corporum suorum nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt, pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboedientis carnis suae, tamquam reciprocam poenam inboedientiae suae. Iam quippe anima libertseruire pristino corporis seruitio destituebatur, riorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo membris nostris uitiataque natura contentionem eius siue uictoriam de prima praeuaricatio
Abbreviated transcription (Latin):
uuerem.s. iã erat nat᷑a seminaliꝰ. ex qua ꝓ¬
pagarem᷑: ꝙ scilieet ꝓpt̾ peccatũ uiciata.
⁊ uineło mortis obstricta. iusteq dapnata.
ñ alteriꝰ ẽditionis ħo exħore nasceret᷑. Acꝑ
hoc alibi arbitrii malo usu series calami¬
tans huiꝰ exorta ẽ. qͣ humanũ genꝰ origine
dipͣuata. uelut radiee eorrupta.usq ad
sedẽ mortis exitũꝗͥ ñ habet finẽ. solis eis
eccepiis. qͥ ꝑdi gr̃am lib̾ant᷑. nuseriarũ
conexione ꝑdueit. Quã obrẽ. ctiã si in eo qđ

Expanded text:
uiueremus; sed iam erat natura seminalis, ex qua propagaremur; qua scilicet propter peccatum uitiata et uinculo mortis obstricta iusteque damnata non alterius condicionis homo ex homine nasceretur. Ac per hoc a liberi arbitrii malo usu series calamitatis huius exorta est, quae humanum genus origine deprauata, uelut radice corrupta, usque ad secundae mortis exitium, quae non habet finem, solis eis exceptis qui per Dei gratiam liberantur, miseriarum co
Abbreviated transcription (Latin):
se. ꝗͦnã mͦł morientes dicant᷑ uiu̾e. ł r̃mor¬
tii. etiã pꝰmortẽ ad hue eẽ dicant᷑ in morte.
qͥmͦ enĩ post mortẽ si ad huc in morte. p̃sgrt̃
eũ eos nec morientes dicamꝰ. sic̃ eos qͥ in somino
s̃ dicimꝰ dormientes. ⁊ qͥ in languore langu¬
entes.⁊ qͥ indolore uniq dolentes. ⁊ qͥ inuita
uiuentes. At uͦ mortui priquã resurgant
eẽ dñr in morte. nec tam̃ possunt appellan
morientes. Uñ ñ inportune neq inẽgruear¬
bitror accidisse. ⁊ si ñ humana indusfria. au¬
dicio fortasse diuino. ut hoc ubu qđ c̃ matt̃
tuerint ea regła ꝗqͣ ect̾a talia deelinant᷑. sĩ
lit̾a geminata. Sic enĩ đr. mortuus. qͦmͥ

Expanded text:
entes dicantur uiuere uel iam mortui etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quo modo enim post mortem, si adhuc in morte? praesertim cum eos nec morientes dicamus, sicuti eos, qui in somno sunt, dicimus dormientes, et qui in languore, languentes, et qui in dolore, utique dolentes, et qui in uita, uiuentes; at uero mortui, priusquam resurgantesse dicuntur in morte, nec tamen possunt appellari morientes. Unde non importune neque incongrue arbitror accidisse, etsi non humana industria, judicio fortasse divino, ut hoc verbum quod est,tuerint, ea regula qua caetera talia declinantur. Namque littera geminata. Sic enim dicitur mortuus, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ seͥptũ ẽ. Añ mortẽ nelaudes hoiem quẽqmͣ.
dicamꝰ etiã eũ acciđit. post mortẽ illiꝰ ł illiꝰ.
factũ ẽ illud aut illud.Dicamꝰ ⁊ de p̃senti tẽꝑe
moriens dereliꝗͥt. quã us hoc nisi uiuens. om̃i¬
no ñ facere posset:⁊ potiꝰ hoc añ mortẽ fee̾i̾t
ñ in morte. Loqͣmͣ etiã siẽ loqͥt᷑ scripta diuina.
qͥ mortuos qͦq ñ post mortẽ. s in morte eẽ
ñ dubitauit dieẽ. Hine enĩ ẽ illud. quõ ñ ẽ
in morte. qͥ memor sit tui. Donec enĩ reui¬
iuscant. recte eẽ dicũnt᷑ in morte.siẽ insõno
qͥs ꝙ eẽ donec euigilet dr. quãuis in sõno
positos. dicamꝰ dormientes. nee tam̃ eo nͦ possumꝰ

Expanded text:
 mortem ne laudes hominem quemquam. Dicamus etiam cum acciderit: Post mortem illius uel illius factum est illud aut illud. Dicamus et de praesenti tempore moriens dereliquit; quamuis hoc nisi uiuens omnino facere non posset et potius hoc ante mortem fecerit, non in morte. Loquamur etiam sicut loquitur scriptura diuina, quae mortuos quoque non post mortem, sed in morte esse non dubitat dicere. Hinc enim est illud: Quoniam non est in morte, qui memor sit tui. Donec enim reuiuescant, recte esse dicuntur in morte, sicut in somno esse quisque, donec euigilet, dicitur; quamuis in somno positos dicamus dormientes, nec tamen eo modo possumus
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ moriens .i. inmorte ẽt cõphendit᷑. Ita etiã
intͣnscursu tẽpoꝵ qͣrit᷑ p̃sens. nec inuenit᷑. qr
sine ullo spatio ẽ. ꝑ qđ transit᷑ exfut᷑o ĩ p̃t̾itũ.
Nonne gͦ udnđu ẽ. ne ista ratione mors corꝑis
nulla eẽ dicat᷑. Si enĩ ẽ. qͣndo ẽ. qͦ mullo.⁊ in qͣ¬

Expanded text:
moriens, id est in morte, esse conprehenditur. Ita etiam in transcursu temporum quaeritur praesens, nec inuenitur, quia sine ullo spatio est, per quod transitur ex futuro in praeteritum. Nonne ergo uidendum est, ne ista ratione mors corporis nulla esse dicatur? Si enim est, quando est, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
& inflagellis peceata corũ. miscđam aut̃
ista diuina mĩa etiã adimpios ingratosq
ꝑuenitꝰ. Cur putamus. nisi quia eam ille p̃¬
buit. qui eotrdie faeit oriri sołesuũ suꝑ
bonos& malos. & pluit suꝑiustos & iniusto.
Quãuis enĩ quida corũ ista eogitantes. peni

Expanded text:
et in flagellis peccata eorum; misericordiam autem et in flagellis peccata eorum; misericordiam autem ista diuina misericordia etiam ad inpios ingratosque peruenit?\' Quur putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui cottidie facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis e
Abbreviated transcription (Latin):
ationis. trucidationis. dep̃dationis. c̃erema¬
tionis. afflctionis. in ista recentissima roma¬
na clade cõmissũ est. fecit hoe ẽsuetudo belloꝵ.
Quod aut̃ nouo more factũ c̃. quod inusitata
itrũ facie immantras barbara tã mitis appa¬
ruit. ut amplissime basilice implende ppło
eui pareeret᷑ cligerent. & decernerent᷑ ubi ne¬
moferiret᷑. unde nemo raperet᷑. quo liberan¬
di multi amiserantib hostib ducerent᷑. unde
captiuandi ullinee aerudelib hostib ab du¬
eerent᷑. hoc xp̃i nomini. hoc xp̃iano tem¬
pori tribuendu. quisquis non uider eȩeus
quisquis udet nec laudat ingratus. qͥuis¬
quis landanti reluetat᷑ insanus ẽ. Absit
ut prudens quisquã hoe feritati imputet
barbaroꝵ. Truculentissimas & seuissimas
mentes ille t̾ruit. ille frenauit ille mira¬
bilit̃ tẽꝑauit: qui ꝑ ꝓpħam tantõ ante
dixit. Hisitabo inuirga iniquitates corũ.

Expanded text:
ationis, trucidationis, depraedationis, concremaationis, trucidationis, depraedationis, concremationis, afflictionis, in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum. Quod autem more novo factum est, quod inusitata rerum facie immanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae implendae populo cui parceretur, eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captivandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur; hoc Christi nomini, hoc christiano tempori tribuendum quisquis non videt, caecus; quisquis videt, nec laudat, ingratus; quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit ut prudens quisquam hoc feritati imputet Barbarorum. Truculentissimas et smentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nec uspiã legit᷑ ab imperatore tã casto atq¬
clementi fuisse p̃ceptũ: ut quisquis ad illud
ł illud templũ fugisset haberetur in lesus.
quod utiq: nullomodo pteriret᷑: quando
nec eius fictus. nec quod edixerat ꝓpudicitia
minime uiolanda potuit reticeri. F abius
tarentine urbis euersor. asimulaeroꝵ euersi¬
one se abstinuisse laudat᷑. Nam cũ ei seriba
suggessisset. quid designis deorũ que multa
capta fuerant ficri iuberet: ẽtinentiã suam
etiã iocando ẽdiuit. Quesut enĩ euiꝰmodi
essent. Et cũ ei ñ sołu multa grandia. uerũ etiã
renuntiarent᷑ armata: relinquamꝰ inquit
tarentinis deos iratos. Cũ gͥnee illiꝰ fletũ. nec
c̃tinentiã. romanarũ rerũ gistarũ seriptores
tacert potuerint: quando p̃termateretur:
si aliquib. hominibi. in honorẽ euiꝰ quã deorũ
suor sie peꝑeissẽt: ut in quoquã templo eedẽ
ł captiuitatẽ fieri ꝓhiberent. Quieqͥd gͦ uast

Expanded text:
nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adqnec uspiam legitur ab imperatore tam casto adqclementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud vel illud templum fugisset, abiret illaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec ejus fletus, nec quod edixerat pro pudicitia minime violanda, potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis eversor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri juberet, continentiam suam etiam jocando condivit. Quaesivit enim, cujusmodi essent: et cum ei non solum multa grandia, verum etiam renuntiarentur armata, Relinquamus, inquit, Tarentinis deos iratos. Cum igitur nec illius fletum, nec continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiui
Abbreviated transcription (Latin):
inquã recolamꝰ. respiciamꝰq: romanos. dequor
p̃cipua laude dietũ ẽ. parcere subieetis. & de¬
bellare suꝑbos. & quod accepta iniuria ign¬
oscere.quã psequi malebant. Quando tot tan¬
tasq urbes ut late dominarent᷑ expugnata.
captasq euerterunt. legatur nobis que tem¬
pla excipere solebant. ut adea quisquis con¬
fugisset liberaret᷑. Anilli faciebant. &. scripto¬
res carumdẽ rerũ gestarũ ista reticebant. Isti uͦ
qui ea que laudarent maxime requirebant.
ista p̃clarissima sedm ipsos pietatis indicia
p̃terirent: ł gregius romani nominis marcꝰ
mareellis. qui syraeusa urbe ornatissimam
cepit. refertur eam prius fleuisse ructuram.
& cius sanguinẽ suas illi lacrimas effudisse.
Giessit & curam pudiereie etiã in hoste seruan¬
de. Nã priquã oppiđu uictor iussisset inua¬
di: constituit edicto. ne quis corpusliberũ
uiolaret. Fuersa ẽ tam̃ ciuitas bellorũ more.

Expanded text:
inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ferire ł captiuare non ausi s̃ s uirgilius po¬
etarũ more illa mentitus ẽ. Immo uͦ morẽ
hostium eiuitates euertentiũ ille deserip
asit. Quẽ morẽ etiã catosicut seribit salusti.
nebilitate ueritatis historic sententia sua
quã deconiuratis insenatu habuit. cõme¬
morare non p̃ter mittit. rapi uirgines. pue¬
Tros. diuelli liberos aparentũ cõplexui. ma¬
tres familiarũ patiquę uictorib conlibuis¬
set.fana.atꝙ domusspoliari. ceđe ac incendia
ficri. postremo armis. cadauerib cruoreatq
luetu om̃a repleri. Hic sifana tacusset: deoꝵ
sedib solere hostes parcere putarem. Et hȩc
non abalienigenis hostib s acatilina & so¬
eus eius nobilissimis senatoribꝰ. & romanis
ciuibꝰ romana templa metuebant. s: hi uide¬
tas gentes que int̃ se bella gesserunt: & nusquã
uietis indeorũ suoꝵ sedib peꝑcerunt. ñr ser¬
mo discurrat: Romanos ipsos uideamꝰ. ipsos

Expanded text:
ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille descript. Quem morem etiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidemultas gentes, quae inter se bella gesserunt et nusquam uictis in deorum suorum sedibus pepercerunt, noster sermo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos,
Abbreviated transcription (Latin):
matresstant cireũ: electus ẽ uidel ieet locus
tante deȩ c̃seeratus. non unde captiuos non
liceret ducere: s ubi captiuos libe̾ret inelu¬
dere. Conpara nune asylũ illud. non eui¬
libet dĩ grecalis. uel de turba plebis. s iouis
plis & dus. crepta spolia portabantur. non
donanda uictis. s diuidenda uictorib
Hue aut̃ & quod alibi adea loca ꝑtinere eõ¬
ꝑtũ ẽ cũ honore &. obsequio religiosissimo
reportatũ ẽ. Ibi amissa. hic seruata libertas.
lbi clausa. hic int̃dicta captiuitas. lbi possidn¬
di adominantib hostib p̃mebant᷑. hue li¬
berandi amiserantib ducebant᷑. Postremo
illud iunonis tempłu sibi elegerat a uarrtia
& suꝑbia leuiũ grecorũ. istas xp̃i basilicas.
mi seđa & humilitas etiã inmaniũ barbaroꝵ
nisi forte greci quidem in illa sua uictoria.
templis deorũ cõmuniũ peꝑcerunt. atꝙ
illo ẽfugientes. miseros. uictosꝙ troianos.

Expanded text:
matres Stant circum. Electus est uidelicet locus matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouisplis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri. Nerũ ista oportum loeo alio dili¬
genter copioseq tractanda s̃. Nunc qđ in¬
stitueram de ingratis hominibꝰ dicere. parũ ꝑ
explicem ut possum: qui ea mala quę ꝓsuoꝵ
morũ ꝑuersitate merito patiuntur: blasphe¬
mantes xp̃o imputant: quod autem illis etiã
re. & cas linguas aduersiis eius nom̃. dementia
saerilege ꝓteruitatis exereent. quibꝰ linguis
usurpauerunt mendaert̃ ipsum nomen ut
uiuerent: uel quas linguas in locis cisaeratis
metuendo presserunt. ut illic tuti atiꝑmu¬
Ipsa ut dixi troia mater ppłi romani. saeratis
loeis deorum suoꝵ munire non potuit eiues
suos ab ignibstiroꝙ giteorũ. eosdẽ ipsos deos
colentium: quin etiã iunonis asylo eustodes
lecti etnix.& dirus ulixes. p̃dam asseruabant.
Hue undiq troia gala incensis erepta aditis.
menseq deorũ. cratheresꝙ auro solidi. captiuaq:
uestis congerit᷑. Pueri & pauide longo ordine

Expanded text:
confiteri. Verum ista opportunius alio loco diliconfiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate merito patiuntur, blasphemantes Christo inputant; quod autre, et eas linguas adversus ejus nomen dementia sacrilegae protervitatis exercent, quibus linguis usurpaverunt mendaciter ipsum nomen, ut viverent; vel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti atque muIpsa, ut dixi, Troia, mater populi Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine
Abbreviated transcription (Latin):
penates. Si gͥ uirgilius tales deos. & uictos diẽ.
& ut ł uieti quoquomodo euaderent. homi¬
ni cõmendatos. que dementia ẽ. existimare
his tutoribꝰ tomã sapient̃ fuisse cõmissam. &
nisi eos amisie non potuisse uastari. Immo
ũ uictos deos tanquã p̃sides ac defensores eolo¬
re: quid ẽ aliud quã tenere non numina bo¬
na.s demonia mala. Quantõ enĩ sapientius
credit᷑. romã adistã elade non fuisse uenturã.
nisi prius illi perissent. s illos potius olim
fuisse ꝑ tturos. nisi cos quantum poiuisset
roma seruasset. Nam quis non eũ aduerterit
uideat. quanta sit uanirate p̃sũptũ. non
posse uinci. sub defensoribꝰ uictis: & idco ꝑ¬
isse quia eustodes ꝑdidit deos. eũ ł sola esse
potuerit causa ꝑcundi. custodes habere uo¬
luisse ꝑituros: ħon itaq cũ dedus uictis illa
conscriberentur.itq canerent᷑. poetas libebat
mentiri.s: cordatos homines cogebat ueritas

Expanded text:
penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas
Abbreviated transcription (Latin):
niumq p̃clarissimusatq optimus. teneriͦ
ebibitus animis. non facile obliuione pos¬
sit aboleri. secundũ illud oratui: quosemel
c̃ imbuta recens seruabit odorẽ testa diu.
Apud hunc ergo uirgilium. nempeiuno
inducrtur infestatroianis. eolouentorũ
regi aduersus cos irritando dicere. gens inimi¬
camihi tẏrrenũ nauigat equor: ilium ini¬
taliam portans. uietosq. penates. Itanc istis pe¬
natibꝰ uietis. romã ne uinceret᷑. prudentes cõ¬
mendare debuerunt᷑. S. hec iuno dieeba uelut
irata mulier: quid loqueret᷑ ignorans. Quid
eneas ipse. pius totiens appellatus. Nonne ita
narrat. panthuis otriades areis phoebiq sacer¬
dos. saera manu uictosq deos paruũ q: nepo¬
tẽ ipse trahit. cursũq: amens ad liminaten¬
dit. Nonne deos ipsos quos uictos non dubi¬
tat diecre. sibi potius quãse illis ꝓhibet cõmͣ¬
datos. cũ eiđi: sacra suosq: tibi cõm̃dat troia

Expanded text:
niumque praeclarissimus adque optimus teneris niumque praeclarissimus adque optimus teneris ebibitus animis non facile obliuione possit aboleri, secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia
Abbreviated transcription (Latin):
re uittas. Nee tamen qđ sequitur uerum est.
ex illo fluere. ae retro sublapsa referrispes da¬
naum. Postea quippe uiecrunt. postea troiam
ferro ignib ꝙ: delerunt: postea confugentem
adatã. eriamũ obiruneauert̃. Nec ideo troia
perut: quia mineruã ꝑdidit. Quid enĩ pri
ipsa minerua ꝑdiderat. ut ꝑiret. Anforte
custodes suos. Soc sane uerũ ẽ. Illis quippe
intemptis. ꝓdunit. auferri. Neq enĩ homines
asimulaero. sisimulaerũ ab hominibꝰ seruaba¬
tur: Quomͦ gͦ colebat᷑ ut patriam eustodui
& eiues: que suos non ualuit custo dire cust¬
dam se eõmendasse gaudebant. Onimium
miscrabilẽ errorẽ. Et nob̾sueeensent eũ de
dus eorũ talia dicimus. cũ nec suceensent
auctorili suis. quos ut ediscerent mercedẽ
dederunt: doctoresq ipsos insuꝑ & salario
publico. & honorib dignissimos habuer̃.
Nempe apud uirgiliũ. quẽ ꝓpt̾ea paruuli
legunt. ut uidelicet poeta magnus. om¬

Expanded text:
re uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: re uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro sublabsa referri Spes Danaum. Postea quippe uicerunt, postea Troiam ferro ignibusque dele. uerunt, postea confugientem ad aram Priamum obtruncauerunt. Nec ideo Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerua perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane uerum est; illis quippe interemtis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus seruabatur. Quo modo ergo colebatur, ut patriam custodiret et ciues, quae suos non ualuit custodire custdam se commisisse gaudebant!s o nimium miserabilem errorem! Et nobis suscensent, cum de dis eorum talia dicimus; nec suscensent auctoribus suis, quos ut ediscerent mercedem dederunt doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe aput Vergilium, quem propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta magnus om
Abbreviated transcription (Latin):
rimi. qui illũ interitũ clademq non euasis¬
sent. nisi se scruos xp̃i eẽ finxissent. Et nune
ingrata suꝑbia.atq impiissima insania. eiꝰ
nomini resistunt corde ꝑuerso. ut semptt̾nis
tenebris puniant᷑: ad qđd nom̃ ore uel sub dolo
confugerunt. ut tẽporali fruerent᷑ luec. Tot
bella gesta conseripta s̃. ł ante conditam ro¬
mã.ł ab eius exortu & imperio. legant &: ꝓfe¬
rant. sie ab alienigenis aliquã captã ẽẽ eiuita¬
tem. ut hostes qui eeperant pareerent eis. quoᷤ
ad deorũ suoꝵ templa confugisse cõpererant:
aut aliquẽ duec̃ barbarũ p̃cepisse. ut inrupto
opido nullus feriretur: qui in illo ł illo intẽ¬
plo fuisset inuentus. Nonne uidit Eneas. pri¬
amũ ꝑaras sanguine fedantẽ quos ipse saeraue¬
rat ignes . Nonne diomedes & ulixes. cęsis sum¬
me custodibꝰ areis. corripuere saeram effigiem.
manib eruentis uirgineas ausi diuȩ continge¬

Expanded text:
rimi, qui illum interitum clademque non euasisrimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata superbia adque inpiissima insania eius nomini resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerentur. bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romam uel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecepisse, ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas ausi diuae continge
Abbreviated transcription (Latin):
euascrunt mutti.quinunee p̃ianistem¬
porib detrahunt: & ala que illa eiũ¬
tas ꝑtulit. xp̃o inputant.bona uero que
in eos ut uiuerent. ꝓpt̃ xp̃t honorẽ facta
s̃. non imputant xp̃o nr̃o .s. fatosuo. eum
potiꝰ deberent si quid reete saperent. illa
minum mores. bellis emendare atq contẽ¬
rere: itẽq uitã mortalium iustã atꝙ lauda¬
bilem talib afflietionibꝰ exereere. ꝓbatãꝙ
uel in meliora tranfferre. uel inhis adhue
terris ꝓpt̃ usus alios detinere. illud uero
xp̃i nomini dicatissimis & amplissimis. ae
electis. p̃ t̾ bellorũ morẽ tͣrueulenti barba
ripeꝑcerunt. hoe tribuere tẽporib xp̃ianiᷤᷤ.
hie dõ agere grãs. hinc adeiꝰ nom̃ uerieit̃ eur¬
rere ut effugint penã ignis et̃ni: qđ nom̃
multi eoꝵ m̃daeit̃ usurpart̃. ut effugerent
penas p̃sentis exitii.Nã quosui despetulant᷑
& ꝓcaert̃ insultate seruis xp̃i. sunt in eis plu¬

Expanded text:
euaserunt multi, qui nunc Christianis temeuaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent propter Christi honorem facta sunt. non inputant Christo nostro sed fato suo, cum potius deberent, si quid recti saperent, illa,minum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam mortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero,el in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plu
Abbreviated transcription (Latin):
do dominatur. Non est p̃tereunđu sile¬
ntio. quieꝗd dictre suseepti huiꝰ operis
ratio postulat. et facultas datur: Ex hac¬
incafiunt satis idonei. mułti uͦ in eam
tantis ex ardescunt ignib odiorũ. tãq
mianifestis beneficus redẽptoris eiꝰ ingra¬
tisunt: ut hodie contra eam linguas ñ
mouerent. nisi ferrũ hostilẽ fugientes.
insacratis cius locis. uitã dequa suꝑbi¬
unt inuenirent. Annon etiã illi roma¬
uastatione urbis. ad se confugientes suos
alienosq receperunt. Hue usq seuiebiat
eruentus inimicus: ibi accipiebat limitẽ
trucidatoris furor illo ducebantur ami¬
serantib hostib quib etiam extra ipsa
loca pepercerãt. ne in cos incurrerent. qui
etiã ipsi alibi truees. atq hostili more scui¬
entes. postea quã ad loca illa ueniebant ubi
fuerat int̃dietũ: quod alibi belli iure licu¬
isset. tota feriendi refrenabat᷑ immanitas
& captiuandi cupiditas frangebat᷑. Sic

Expanded text:
do dominatur, non est praetereundum siledo dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti huius operis ratio postulat et facultas datur. Cin ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Roman illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
LO¬
RIO¬
SIS¬
SIMLA
CIUITA¬
TEM.PEESIUE.
IN HOCTEMPORUMCUASUEŨINTER
IMEIOS PIGRINAT NAEXPIOE UIUEn
siue in illa stabilitate sedis eterne. quã
nune expeetat ꝑpatientiam. quo adusq
iusticia conuertatur iniudicium: dem¬
cepsadeptura ꝑ exeellentiam uictoriam
ultimam & pacẽ ꝑfectam. hoc opere ad te
instituto. & mea ꝓmissione debito. defen¬
dere aduersus cos. qui conditori eius deoᷤ
suos p̃ferunt. fili carissime mareelline.
sit. ut ꝑsua deatur suꝑbis quanta sit uͥ¬
tus humilitatis: quafit ut omnia t̾rena
cacumina temporali mobilitate nutan¬
tia. non humano usurpata fastu.s diui¬
na gr̃a donata celsitudo transeendat.
Rex enĩ & conditor ciuitatis huiꝰ. dequa
loqui instituimus. inscriptura populi
sui. sententiam diuine legis aperuit.
qua dietum est: ds suꝑbis resistit. humi¬
sibi in laudib diei. parcere subiectis. &
debellare suꝑbos. Inde etiã det̾rena eiui¬
tate. que cum dominari appetit. & si po¬
puli seruiant: ipsa ei dominandi libi¬

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad te instituto et mea ad te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humisibi in laudibus dici: Parcere subiectis et debellare superbos. Unde etiam de terrena ciuitate, quae cum dominari adpetit, etsi populi seruiant, ipsa ei dominandi libi