comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmere ñ possũ. Laamena eñi ꝓpͥe dr̃:
extremꝰ in eoitu calor. quo corpꝰ om̃e cõcu
tit᷑. ⁊impetranti uoluptati uicinꝰ ẽ finis.
otest aut ⁊ scd̾m mysticũ sensũ hoc
factũ: ⁊ aliomͦ intelligi. Intellectus sa¬
crieloquii int̾ textũ. mysteriũ. tãta
ẽ libratione pensand̾.: ut utriusq. par¬
tis lance moderata. hunc neq nimiȩ
discussionis pondus depͥmat. neq
rursũ torpor incuriȩ uacuũ relinquat.
Nultȩ qͥppe eiꝰ sententiȩ. t̾ata allegoria¬
rũ cõceptione st̃ grauidȩ: ⁊quisquis
noticia ꝑ suã incuriã pͥuet᷑. Nonnul¬
la uͦ ita exteriorib p̾ceptis inserui¬
unt. ut siquis ea subtilius penetra¬
re desideret: intꝰ quidẽ nichil iue¬
iuat. s hoc sibi etiã qd̃ foras locunt᷑
abscondat. Unde bene quoq uarra¬
tione historica. ꝑ significationẽ dr̃.
Lollens ia cob uirgas populeas uirides.
⁊ amigdalinas. ⁊ ex platanis: ex parte

Expanded text:
exprimere non possum. JEAMENA enim proprie dicitur exprimere non possum. JEAMENA enim proprie dicitur extre patranti voluptati vicinus est finis. Potest autem et secundum mysticum sensum, hoc factum et alio modo intelligi. Intellectus sacri eloquii inter textum et mysterium tanta est libratione pensandus, ut utriusque partis lance moderata, hunc neque nimiae discussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae vacuum relinquat. Multae quippe ejus sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt gravidae, unotitia per suam incuriam privetur. Nonnulli vero ita exterioribus praeceptis inserviunt, ut, si qui ea subtilius penetrare voluerint, intus quidem nihil inveniant, sed hoc sibi etiam quod foris loquuntur abscondant. Unde bene quoque narratione historica per significationem dicitur, Tollens Jacob virgas populeas virides et amygdalin
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tẽporaneis. aliud neseio quid. qd ad sen¬
sũ ñ ꝑtinet. transtuler̃t. Qd̃ aut̃ dieit
scriptura. hoc ẽ iacob prudens ⁊ callidꝰ.
iusticiã ⁊ equalitatẽ. etiã in noua arte ser¬
uabat. Si em̃ om̃s agnos ⁊ hedos uarios
pecora ꝓcreassent. erat aliqua suspicio¬
doli. ⁊ aꝑte huic rei laban muidus c̃otͣ¬
isset. Ergo ita om̃ia tẽꝑauit. ut ⁊ ipse
fructũ sui laboris acciꝑet. ⁊ laban ñ
penitꝰ spoliaret᷑. Si quãdo oues ⁊ caprȩ
pͥmo tẽpore ascendebant᷑. qr melior u̾nꝰ
ẽ fȩtꝰ: ante ipsas ponebat uirgas. ut
uaria soboles nasceret᷑. Quȩcũq aut̃
oues ⁊ caprȩ. sero querebant mar̾e: an̾
harũ oculos ñ ponebat. ut uniꝰ coloris
pecora nascerent᷑. Et quicquid pͥmũ
nascebat᷑. suu̾ erat. qr discolor quariũ
erat: qͥcquid postea. laban. Uniꝰ eñĩ
ta in nigro quã in albo coloris pecus
oriebat᷑. In eo aut̃ loco ubi scriptũ ẽ.
ut cõciꝑent in uirgis: in hebreo habet

Expanded text:
et temporaneis, aliud nescio quid, quod a sensum non pertinet, transtulerunt. Quod autem dicit Scriptura, hoc est: Jacob prudens et callidus justitiam et aequitatem etiam in nova arte servabat. Si enim omnes agnos et haedos varios pecora doli, et aperte huic rei Laban invidus contraisset. Ergo ita omnia temperavit, ut ipse fructum sui laboris acciperet et Laban et penitus spoliaretur. Si quando oves et caprae primo tempore ascendebantur, quia melior vernus est fetus, ante ipsas ponebat virgas, ut varia soboles nasceretur. Quaecumque autem oves et caprae sero quaerebant marem, ante earum oculos non ponebat, ut unius coloris pecora nascerentur. Et quidquid primum nascebatur, suum erat, quia discolor et varium erat: quidquid postea, Laban: unius enim tam in nigro, quam in albo, coloris pecus oriebatur. In eo autem loco ubi scriptum est, ut conciperent in virgis: in Hebraeo habet
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ꝑ u̾bũ. mͦ ꝑ exemplũ. ad mitationẽ
suã ꝓximos accendit. multos inbono
oꝑe filios generat. Et si in cõtẽplatione
m̃t̾e tenere ñ ualet: ex eo tam̃ qd̾ agit
exteriꝰ. gignere sequaces ualet. Post liȩ
gͦ cõplexus. ad rachełe iacob ꝑuenit.
qd̵ ꝓfecto quisq añ actiuȩ uitȩ ad fe¬
cũditat̾e iungit᷑. ⁊ post cõteplatiuȩ¬

Expanded text:
m, modo per exemplum, ad imitationem suam proximos accendit, multos in bono opere filios generat; et si in contemplatione mentem tenere non valet, ex eo tamen quod agit exterius gignere sequaces valet. Post Liae ergo complexus ad Rachelem Jacob pervenit, quod profecto quisque ante activae vitae ad fecunditatem jungitur, et post contemplati
Abbreviated transcription (Latin):
mei abrahã. ⁊ ds patris meuisaac. dñe
qͥ dixisti mͥ. reu̾tere in t̾ram generati¬
onis tuȩ. ⁊ bene faciã tͥ: idoneus es mͥ
ab om̃i iusticia . ab om̃i ueritate. quȩ
fecisti puero tuo: in uirga eni mea ista
transii iordanen hunc. nc̃ aut̃ factꝰ
sũ in duo castra. erue me demanu
fris mei. de manu esau. qr ego timeo

Expanded text:
 deus patris mei Isaac, domine, qui dixisti mihi: recurre in terram generationis tuae, et bene tibi faciam; idoneus es mihi ab omni iustitia et ab omni ueritate quae fecisti puero tuo. in uirga enim mea ista transii Iordanen hunc, nunc autem factus sum in duo castra. erue me de manu fratris mei, de manu Esau, quia ego timeo
Abbreviated transcription (Latin):
fã com̃tatus ẽ : ⁊ co̾tra natura albi ⁊
nigri pecoris naturali arte pugnaũ.
Tres eñi uirgas populeas ⁊ amigdalinaᷤᷤ.
parte decorticans. uariũ uirgarũ fe¬
cit color̾e. ⁊ ubicũq in uirga corticẽ
reliquisset. antiquus ꝑmaneret color:
ubi uͦ tulisset cortic̾e. color candidus
panderet᷑. Obseruabat gͦ iacob ⁊ tẽpꝰ
quo ascendebant pecora. ⁊ post caloie
diei ad potandũ auida ꝑgebant: dis¬
colores uirgas ponebat in canalib.
admissis ariecib ⁊ hircis. in ipsa potan¬
di auiditate oues ⁊ capras faciebat as¬
cendi: ut ex dupplici desiderio. dũ ⁊ aui¬
de bibunt. ⁊ ascendunt᷑ a marib. tales
fȩtus cõciꝑent: quales umbras arietũ.
hẏrcoꝵ desuꝑ ascendentiũ in aquarũ
speculo cõtẽplabant᷑. Ex uirgis eñi in ca¬
nalib positis. uariꝰ erat etiã imaginu̾̃

Expanded text:
pham commentus est, et contra naturam albi et pham commentus est, et contra naturam albi et nigri pecoris naturali arte pugnavit. Tres enim virgas populeas, et amygdalinas, parte decorticans, varium virgarum fecit colorem, ut ubicunque in virga corticem reliquisset antiquus permaneret color; ubi vero tulisset corticem, color candidus panderetur. Observabat ergo Jacob, et tempore quo ascendebantur pecora et post calorem diei ad potandum avide pergebant, discolores virgas ponebat in canalibus, et admissis arietibus et hircis, in ipsa potandi aviditate oves et capras faciebat ascendi, ut ex duplici desiderio, dum et avide bibunt et ascenduntur a maribus, tales fetus conciperent, quales umbras arietum et hircorum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Ex virgis enim in canalibus posit
Abbreviated transcription (Latin):
mea: ⁊ cȩt̾a. Multũ apuad lxx int̾p̃tes
cõfusus ẽ sensus. ⁊ usq inp̾sent̾e diem
nullũ potui inuenire nr̃oꝵ. qͥ ad liqͥdũ
quid in hoc loco diceret᷑. exponeret.
Uis inquit ia cob me seruiretͥ. etiã sep¬
tẽ annos: Fac qd̾ postulo. Separa om̃s
discolores ⁊ uarias oues. ⁊ capras. ⁊tra¬
de in manꝰ filioꝵ tuoꝵ. rursũ ex utroq
grege alba ⁊ nigra pecora .i. uniꝰ colo¬
ris. damͥ. Siquid gͥ ex albis⁊ nigris
quȩ uniꝰ coloris st̃. uariũ natũ fuerit.
meũ erit. Siqͥd uͦ uniꝰ coloris: tuũ. Rẽ
ñ difficilẽ postulo tecũ. Facit natura
pecoꝵ. ut alba ex albis. ⁊ nigranascan¬
t᷑ ex nigris: mecũ ẽ iusticia mea. dũ
ds humilitat̾e meã respicit:⁊ laborem.
Option̾ẽ laban dat̾a libent̾ arripuit. ⁊
ita ut iacob postulabat faciens. trium
dierũ iter int̾ iacob ⁊ filios suos sepa¬
rauit: nequis ex uicinitate pecoris
nasceret᷑ dolus. Itaq iacob nouã stro¬

Expanded text:
 interpretes confusus est sensus, et usque in praesentem diem nullum potui invenire nostrorum qui ad liquidum quid in hoc loco diceretur exponeret. Vis, inquit, Jacob me servire tibi etiam alios septem annos? fac, quod postulo. Separa omnes discolores et varias tam oves, quam capras, et trade in manus filiorum tuorum. Rursumque ex utroque grege alba . Si quid igitur ex albis et nigris, quae unius coloris, sunt, varium natum fuerit, meum erit. Si quid vero unius coloris, tuum. Rem non difficilem postulo. Tecum facit natura pecorum, ut alba ex albis, et nigra nascantur ex nigris, mecum erit justitia mea, dum Deus humilitatem meam respicit et laborem. Optionem Laban datam libenter arripuit, et ita ut Jacob postulabat faciens, trium dierum iter inter Jacob et suos filios separavit, ne quis ex vicinitate pecoris nasceretur dolus. Itaque Jacob novam stro
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ sequim᷑. quasi cortice reseruamus.
Dũq. ab ipsis cortex lutterȩ subtrahit᷑.
allegoriȩ candor interior demonstra¬
sacrȩ scientiȩ quib nos intrinsecus
infundimͣ. fixit. Has aspicientes ari¬
etes. cũ ouib coeunt. qr rationales
nri sp̃s intellectus. dũ in earũ inten¬
tione defixi st̃: singulis quibq ac¬
tionib ꝑmiscent᷑. uitales fȩcus oꝑũ
ꝓcreant. qualia exempla p̾cedentiũ
in uocib p̾ceptoꝵ uident. Et diu̾sũ
color̾e ꝓlis boni oꝑis habeat. Quia
ñnũqu̾a subtracta literȩ cortice.
acutiꝰ int̾na cõsiderant: ⁊ reseruato
nnũqu̾a historiȩ tegmine. bene se
in exteriorib format. Pitatusq
ẽ homo ultra modũ. ⁊ habuit greges
multos. ⁊ ancillas ⁊ seruos: usq misit¬

Expanded text:
e sequimur, quasi corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstrasacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus intellectus, dum earum intentione defixi sunt, singulis quibus actionibus permiscentur tales fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium in vocibus praeceptorum vident; et diversum colorem prolis boni operis habent quia nonnunquam subtracta litterae cortice, acutius interna considerant, et reservato nonnunquam historiae tegmine, bene se in exterioribus formant. Ditatusque est homo ultra modum; et habuit greges multos, et ancillas, et servos, cam
Abbreviated transcription (Latin):
astra dĩ quȩ uidit iacob initniere.
nulla dubitatio ẽ. qd̃ angłoꝵ fuerit
multicudo. ea quippe in scripturis
militia cȩli nominat᷑. Ubi hio castra
posita sunt. in hebreo habet ma¬
naim̃: ut sciamꝰ siqua do int̾p¬
tatũ in alio loco ponit᷑: qũẽ lo¬
cũ significet. Et pulchre ad frem
iturus inimicũ. angłoꝵ se comitã¬
tiũ excipit᷑ choris. Disit aut̃ ⁊ nu

Expanded text:
astra Dei quae vidit Jacob in itinere, nulla dubitatio est quod angelorum fuerat multitudo. Ea quippe in Scripturis militia coeli nuncupantur. Ubi castra hic posita sunt, in Hebraeo habet mahanaim, ut sciamus, si quando interpretatum in alio loco ponitur, quem locum significet; et pulchre ad fratrem iturus inimicum, angelorum se comitantium excipitur choris. CAPUT XX. De eo
Abbreviated transcription (Latin):
Non uenit filius bominis minustrari.
s ministrare. Iule oues pauit. ⁊ dñs
in ȩuangłio dicit. Ego sũ pastor
bonꝰ. Iule mercedis lucro uariũ sibi
pecꝰ abstulit. xp̃c diu̾sarũ gentiũ
uariecatẽ sibimet cõgregauit. Ille
tres uirgas ãputatis corticib. in
alueis a quarũ opposuit. ut earũ
cõtẽplatione multiplicarent᷑ eiꝰ oues.
ꝑsonarũ nomina. patris. ⁊ filii. ⁊
sp̃s scĩ. popło fideli ꝓposuit. ut quis¬
quis hoc plenocorde ꝑspexerit. effi¬

Expanded text:
minis ministrari, sed ministrare . Ille oves pavit, et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit: Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus, in alveis aquarum apposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus ovespersonarum nomina, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, populo fideli proposuit, ut quisquis hoc pleno corde perspexerit, effi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃te cõceꝑint. in extremo uoluptatis ȩstuq
cõcipiunt. tałe sobolẽ ꝓereent: cũ hoc
ipsũ etiã inequarũ gregib apud hispa¬
nos dicat᷑ fieri. Et quintilianꝰ in ea cõ¬
trou̾sia. qua accusat᷑ matrona qd̵ ethi¬
op̾e peꝑit. ꝓ defensione illiꝰ argum̃tẽt᷑:
hanc cõceptuũ ẽẽ naturã. qu̾ã supͣdiximꝰ.¬
o scriptũ repperit᷑ in libris antiqͥs¬
simi ⁊ peritissimi medici ipocratis:
qd̾ suspitione adulterii fuerat ꝑum
talis pictura eẽt in cubiculo. qua in¬
uenta: mulier a suspicione liberata ẽ.
S hanerẽ qu̾a fecit iacob uirgarũ ex
aiũsis arborib triũ copulatio quid
c̃otulerit utilitatis. qd attinet ad ua¬
rias pecudes multiplicandas: ñ appa¬
ret om̃ino. Necaliquid ad hoc cõmo¬
dũ int̾ẽ. utrũ ex uniꝰ generis ligno uari¬
ent᷑ uirge. anplura suit lignoꝵ geuera. cũ
sola querat᷑ lignoꝵ uarietas. Ac ꝑ hoc co¬
git inquiri ꝓpłnã ⁊ aliquã figuratã sig¬

Expanded text:
extremo voluptatis aestu, quo concipiunt, talem sobolem procreent, cum hoc ipsum etiam in equarum gregibus apud Hispanos dicatur fieri, et Quintilianus in ea controversia qua accusatur matrona quod Aethiopem peperit, pro defensione illius argumentetur hanc conceptuum esse naturam qu scriptum reperitur in libris antiquissimi et peritissimi medici Hippocratis, quod suspicione adulterii fuerat punitalis pictura esset in cubiculo: qua inuenta mulier a suspicione liberata est. sed ad hanc rem quam fecit lacob uirgarum ex diuersis arboribus trium copulatio quid contulerit utilitatis, quod adtinet ad uarias pecudes multiplicandas, non adparet omnino. nec aliquid ad hoc commodum interest, utrum ex unius generis ligno uarientur uirgae an plura sint lignorum genera, cum sola quaeratur lignorum uarietas. ac per hoc cogit inquiri prophetiam et aliquam figuratam sig
Abbreviated transcription (Latin):
pepit filiã. ⁊ uocaũ nom̃ eiꝰ diña. Hec
tranffert᷑ in causã. qu̾a signific̃atius
grece diktIN uocant. Iurgii eñi in si¬
chimis causa extitit. Post filios. ⁊ pa¬
rentũ ponenda st̃ nomina. Lia. int̾¬
p̃tat᷑ laboriosa. Rachel. ouis. cuiꝰ filiꝰ
ioseph. ab eo qd̾ sibi aliũ addi mat̾ op¬
qͥd rerũ significauerint quatuor uro¬
res iacob: quarũ duȩ liberȩ. duȩ aneil¬
lȩ fuert̃. Uidimꝰ eñi apłm in libera ⁊ in
ancilla quas habebat habrahã. duo te¬
Deinde ibi ancillȩ filiꝰ exhereditat᷑. hic
uͦ ancillarũ filu simul cũ filiis lib̾arũ
t̾rã ꝓmissĩnis accipiunt. u̾n hic ꝓculdu

Expanded text:
 nomen ejus Dina. Haec transfertur in causam, quam significantius Graece δίκην vocant. Jurgii namque in Sichimis causa exstitit. Post filios et parentum ponenda sunt nomina. Lia interpretatur laborans. Rachel ovis: cujus filius Joseph, ab eo quod sibi alium addi mater opid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo tedeinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũtam̾ ut etiã ꝑ hanc c̃oditionalem
libera illa uxor iacob loborans filios
heredes regni suscipiat. idõ dñs dicit.
Quȩ diẽt facite. quȩ aut̃ faciunt. facere
deo. s ⁊ gaudebo: tãqu̾a ⁊ ancillã pa
parient̾e. de ꝓle numerosiore lȩtat᷑.
Est uͦ quidẽ liȩ fetus ex beneficio rachel
editꝰ. cũ uirũ suũ secũ dedita nocte
cubiturũ. acceptis a filio liȩ m̾adra¬
goricis malis. cũ sorore cubari ꝑmittit.
Qa eñi de mandragora dicendũ ẽ ꝓinde
rẽ cõꝑi. Puler̃a. ⁊ suaue olente. sapore
aut insipido: ⁊ idõ in illo mandrago¬
rico pomo. figurari intelligã fam̾a bo¬
na popularẽ. Uñ dicit apłs. Oportet
etiã testimoniũ habere bonũ ab eis
qͥ foris st̃. Qͥ licet parũ sapiunt. red

Expanded text:
Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere deo, sed et gaudebo ; tanquam et ancilla pariente, de prote numerosiore laetatur. 19. Est vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permisit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram, et suave olentem, sapore autem insipido. Et ideo in illo mandragorico pomo figurari intelligam famam bonam popularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere bonum ab eis qui foris
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̃tes edidert̃: ẽmerces. Non gͥ ut ple¬
riq addito ꝓnomine male legt̾. estiman¬
dũ ẽ ita scriptũ eẽ. qd̾ ẽ merces: s totũ
goris filii ruben introitũ. qui racheli
debebat᷑ ad se uiri emerat. Sequit᷑. Et
iacob: ꝯdixit lia. Dotauit me ds dote
bona. tẽpore en hoc habitabit mecũ
uir m̃s. qr peꝑi ei sex filios. ⁊ uoc auit
nom̃ eiꝰ ⁊ abulon. Ubi nos posuimꝰ ha
me. in hebreo liabet ie ⁊ billeni. Et ẽ
sensus. Quia sex filio genui iacob ꝓp¬
t̾ea secura sũ. habitabit eñi mecũ uir
m̃s. uñ ⁊ filius m̃s uocẽt᷑ habitaculũ.

Expanded text:
Interpretes ediderunt, est merces. Non utique, ut plerique addito pronomine male legunt, aestimandum est ita scriptum esse, quod est merces, sed totum goris filii Ruben introitum, qui Racheli debebatur, ad se viri emerat. Sequitur: Et tum Jacob, et dixit Lia, Dotavit me Deus dote bona: In hoc tempore habitabit mecum vir meus, quia peperi ei sex filios: et vocavit nomen ejus Zabulon. Ubi nos posuimus, hme: in Hebraeo habet JEZBULENI  . Et est sensus, quia sex filios genui Jacob, propterea jam secura sum: habitabit enim mecum vir meus. Unde et filius meus vocatur habi
Abbreviated transcription (Latin):
Et peꝑit ⁊elfa ancilla liȩ filiũ scd̃m
ia cob: idixit lia. Deata ego. qr beati¬
ficant me mulieres:⁊ uocauit nom̃ eiꝰ
ser: scripturȩ auctoritatȩ pandat᷑ di¬
centis. ⁊ab eo qr beatificant me mulie¬
res. ⁊ab eo qd̵ beata dicat᷑ ab om̃ib. fi
liũ suũ beatũ uocauerit. Aser gͦ ñ diui
tiȩ. s beatꝰ dr̃. dũtaxat in p̾senti loco.Nã
in aliis scđ̾m ambiguitat̾e ũbi posst̃ ⁊ di¬

Expanded text:
ium secundum Jacob, et dixit Lia: Beata ego, quia beatificant me mulieres; et vocavit nomen ejus ser Scripturae auctoritate pandatur dicentis: Et ab eo quod beatificant me mulieres, et ab eo qlium suum beatum vocavit. Aser enim beatus dicitur, duntaxat in praesenti loco. Nam in aliis, secundum ambiguitatem verbi, possunt et di
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: ꝯdixit lia in fortuna. ⁊ uoca¬
uit nom̃ eiꝰ gad. Ubi nos posuimꝰ in
bagad. qd̾ aquila int̾p̃tat᷑ uenit ac¬
cinctio. Nos aut̃ dicere possumꝰ in ꝓ¬
cinctu. Da enĩ potest ⁊ p̃position̾e

Expanded text:
 dixit Lia: In fortuna; et vocavit nomen ejus Gad. Ubi nos posuimus inbagad, , quod Aquila interpretatur venit accinctio, nos autem dicere possumus in procinctu. Ba. enim potest et praepositione
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ filiũ. ꝓpt̾ea uocauit nom̃ eiꝰ dan.
Causã nominis exp̃ssit. ut ab eo qd̾ iu¬
di casset se dñs. filio ancillȩ iudicii no¬
m̃ ĩponeret. Dan quippe. int̾p̾tat᷑ iu¬
diciũ. Et cocepit adhuc ⁊ peꝑit bala
ancilla rachel filiũ secundũ iacob:
⁊dixit rachel. Habitare me fecit d̃s
habitatione cũ sorore mea. ⁊ inua¬
lui. Et uocauit nom̃ eiꝰ neptalĩ. Cau¬
sa nominis neptali alia hic multo

Expanded text:
 Dan. Causam nominis expressit, ut ab eo quod judicasset se Dominus, filio ancillae judicii nomen imponeret. Dan quippe interpretatur judicium. Et concepit adhuc, et peperit Bala ancilla Rachel filium secundum Jacob, et dixit Rachel: Habitare me fecit Deus habitatione cum sorore mea, et invalui; et vocavit nomen ejus Nephtali. Causam nominis Nephtal
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯrł. Om̃iu̾ patriareharũ ꝓpt̾ cõpen¬
diũ lectionis. ethimogias nominũ uo¬
lo parit᷑ dicere. Et uocaũ inquit nom̃
eiꝰ ruben dicens. qi uidit dñs humilita¬
t̾e meã. Ruben int̾ptat᷑ uisionis filiꝰ.
Et cõcepit inquit alterũ filiũ. ⁊ dixit.
qm̃ ex audiũ me dñs. eo qd̃ odio me
haberet uirm̃s. ⁊ dedit mͥ etiã hunc.
Et uocauit nom̃ eiꝰ simeon. Ab eo qd̵ sit
ex audita. simeon nom̃ ĩposuit. Si¬
meon quippe. int̾p̃tat᷑ ex auditio.
De t̾cio uͦ sequit᷑. ⁊ cõcepit adhuc ipe¬
ꝑit filiũ. ⁊ dixit. Nẽ erit mecu uir
m̃s. qr peꝑi ei tres filios. Idõ uocaũ no¬
m̃ eiꝰ leui. Ubi nos legimꝰ. aputl me e¬
bigo de amore in me uiri mei. erit
mͥ in hac uita comes. ⁊ eiꝰ dilectio me
ad mort̾e usq deducet ⁊ ꝓsequet᷑.
Tres eñi ei filios genui. Et c̃ocepit :
peꝑit. ⁊ genuit filiũ: ⁊ dixit. Nc̃ suꝑ
hoc cõfitebor dño. ⁊ ob id uocaũ nom̃¬

Expanded text:
etc. Omnium patriarcharum, propter compendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Dominus in humilitate mea. Ruben interpretatur visionis filius Et concepit, inquit, alterum filium, et dixit: Quoniam exaudivit me Dominus, eo quod odio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc; et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeoni nomen imposuit. Simeon quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: Et concepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc erit mecum vir meus, quia peperi ei tres filios; ideo vocavit nomen ejus Levi. Ubi nos legimus, apud me e id est: Non ambigo de amore in me viri mei; erit mihi hac in vita comes, et ejus dilectio me ad mortem usque deducet et prosequetur; tres enim ei filios genui. Et concepit et peperit, et genuit filium et dixit: Nunc super hoc confitebor Domino; et ob id vocavit nom
Abbreviated transcription (Latin):
i qr filiꝰ rebeccȩ. Consuetudinis qͥdẽ
fuit maxime in illa sĩplicitate anti¬
quoꝵ. ut ꝓpinqui ꝓpinquas oscu¬
larent᷑: ⁊ hoc hodie fit in multis locis.
S quęri potest quomͦ ab in coguito il¬
la osculũ acceꝑit. si postea indicauit
iacob ꝓpinquitatẽ suã. Ergo intelli¬
gendũ. aut illũ qͥ iã audierat que illa
ẽẽt. fident̾ in eiꝰ osculũ ruisse: aut post¬
ea scripturã narrasse ꝑ recapitulati¬
one qd̃ pͥmo factũ erat .i. ⁊ indicau̾at
ia cob quis eẽt. Sic̾ de para dyso postea

Expanded text:
quia filius Rebeccae est, consuetudinis quidem fuit maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postea scripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob quis esset. sicut de paradiso postea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrachel annis sept̾e. ⁊ erant in cõspectu
eiꝰ. uelut pauci dies. eo qd̃ diligebat illã.
Querendũ quomͦ dictũ sit: cũ magis etiã
breue tẽpus longũ ẽẽ soleat amantib.
Dictũ ẽ gͦ ꝓpt̾ laborẽ seruitutis. qu̾e faci¬
le ⁊ leue amor faciebat. Qͥd in his du¬
nͥ actiua ⁊ cõtẽplatiua uita signat᷑. Lia
qͥppe int̾p̃tat᷑ laboriosa. rachel uͦ ouis.¬

Expanded text:
pro Rachel annis septem, et erant in conspectu ejus velut pauci dies, eo quod diligebat eam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amantibus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem amor faciebat. Quid in his dunisi activa et contemplativa vita signatur? Lia quippe int
Abbreviated transcription (Latin):
rachel ueniebat cũ ouib patris sui.¬
nrł. Qd̃ uenit rachel cũ ouib patris
sui. ⁊ dicit scriptura. qd uidisset ia¬
cob rachel filiã laban fr̃is matris suȩ.
accessit ⁊ reuoluit lapidẽ ab ore pu¬
tei. magis notandũ ẽ aliquid seriptu¬
r̾a p̃t̾mittere. qd̵ incelligere debemꝰ.
qu̾a ulla questio cõmouenda. Intellit᷑
eñi qd̾ illi cũ quib pͥmo loquebat᷑ ia cob
int̾rogati. quȩ ẽẽt ueniebat cũ ouib
ipsi dixert̃ filiã ẽẽ laban: qu̾a utiq ia

Expanded text:
Rachel veniebat cum ovibus patris suiRachel veniebat cum ovibus patris suiQuod uenit Rachel cum ouibus patris sui et dicit scriptura quod, cum uidisset Iacob Rachel filiam Laban fratris matris suae, accessit et reuoluit lapidem ab ore putei, magis notandum est aliquid scripturam praetermittere quod intellegere debemus quam ulla quaestio commouenda. intellegitur enim quod illi, cum quibus primo loquebatur Iacob. interrogati, quae esset quae ueniebat cum ouibus, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
isrł popłm gubnabant. Lapis puteo
suppositꝰ. figurã dñi p̾ferebat. puteus.
erant ñdũ adueniente ⁊ homine facto
xp̃o. Alit̾. Eputeũ baptismꝰ. ꝑ agrũ hic
mundꝰ expͥmit᷑. Qd̃ aut̃ tres greges oui¬
ũ accubare dicunt᷑ iuxta puteũ. signi¬
ficat eos qͥ ad sc̃ȩ trinitatis fidẽ capien¬
dã ꝑtinent. in humilitate expetere bap¬
tismi grãm. Lapis qui claudebat ospu¬
tei. duritiã infidelitatis insinuat. qͣ
abiecta homines posst̃ rite baptismũ
ꝑciꝑe. Pastores aut̃. doctores st̃ ȩccłiȩ.
qͥ amoto lapide ꝑ iacob adaquabant
greges. qr xp̃o auferente omn̾e infi
dentes. abluunt unda purificatiõis.
It̾e aqua putei. significat scientiã ue¬
teris testam̃ti. qu̾a lapis claudebat.
qr littera legis sensũ sp̃itale̾ in eo cȩla¬
bat: s ueniente xp̃o lapis remotꝰ ẽ.
cũ ꝑ p̾dicationẽ noui testam̃ti u̾ba
legis exclusa. ⁊ ueritas ȩuangłii pa¬
tefacta ẽ. Adhuc lo quebat᷑. ⁊ ecce

Expanded text:
 populum gubernabant. Lapis puteo superpositus figuram Domini praeferebat. Puteus gerant, nondum adveniente et homine factoChristo. Aliter, per puteum baptismus, per agrum hic mundus exprimitur. Quod autem tres greges ovium accubare dicuntur juxta puteum, significat eos, qui ad sanctae Trinitatis fidem capiendam pertinent, in humilitate expetere baptismi gratiam. Lapis, quia claudebat os putei, duritiam infidelitatis insinuat, qua abjecta, homines possunt rite baptismum percipere. Pastores autem doctores sunt Ecclesiae, quia, amoto lapide per Jacob, adaquabant greges; quia, Christo auferente omnem infiddentes abluuntur unda purificationis. Item aqua putei significat scientiam Veteris Testamenti, quam lapis claudebat, quia littera legis sensum spiritualem in eo celabat; sed veniente Christo lapis remotus est, cum per praedicationem Novi Testamenti umbra legis exclusa, et veritas Evangelii patefacta est. Adhuc loquebantur, et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
rat. quiet̾e ȩt̾nȩ patriȩ appetit: s pͥus
necesse ẽ. ut in nocte uitȩ p̾sentis oꝑet᷑
bona quȩ pocest. Desudet ui labore .i.
liã accipiat. ut post ad uidendũ pͥnci¬
piũ. in rachel amplexib requiescat.
Erat aut̃ rachel uidens ⁊ sterilis. lia au¬
t̃ lippa. s fecũda. Rachel pulchra ⁊ in¬
fecu̾̃da. qr nmirũ mens cõcẽplando
otia appetit. plus uidet. s minꝰ dõ filios
generat. Cũ uͦ ad laborẽ se p̾dicationis
dirigit. muiꝰ uidet. s ãplius parit. Con¬
teplatiua gͦ uita. speciosa ẽ in animo.
s dũ quiescere in silentio appetit. filios
ñ generat ex p̾dicatione. Unde iñ parit.
qr quietis suȩ studio. minꝰ se in alioꝵ col¬
iectione succendit: ⁊ qu̾atũ introrsũ
cõspicit. aꝑire aliis p̾dicando ñ sufficit.

Expanded text:
quietem aeternae patriae appetit, sed prius necesse est ut in nocte vitae praesentis operetur bona quae potest, desudet in labore, id est, Liam accipiat, ut post, ad videndum principium, in Rachel amplexibus requiescat. Erat autem Rachel videns et sterilis; Lia autem lippa, sed fecunda. Rachel pulchra et infecunda, quia nimirum mens quae contemplando otia appetit, plus videt, sed minus Deo filios generat. Cum vero ad laborem se praedicationis dirigit, minus videt, sed amplius parit. Contemplativa ergo vita speciosa est in animo; ed dum quiescere in silentio appetit, filios non generat ex praedicatione. Videt et non parit, quia quietis suae studio minus se in aliorum collectionem succendit, et quantum introrsum conspicit, aperire aliis praedicando non su
Abbreviated transcription (Latin):
rorẽ suã. From̃ qr purus intellectus
sp̃italis substantiȩ u̾bis carne ȩditus
expͥmi ñ potest: eligit doctruiã sapi¬
entiȩ ꝑ quaslibet corporeas simili
git rachel ex uiro suo ⁊ ancilla suseoꝑe
filios. qu̾a sine filiis om̃ino remane
re. Dala quippe ancilla rachel: int̾p̃
tat᷑ inueterata. De ueteri qͥppe uita
carnalib sensib dedita. corporee
cogitant᷑ imagines: etiã cũ aliquid
de sp̃itali ⁊ in c̾omutabili substantia
diuinitatis audit᷑. Suscepit ⁊ lia de
ancilla sua filios amore habendi.
nunerosioris ꝓlis accensa. Inueni¬
dicens. Quaꝓpt̾ hȩc ancilla illo sfi¬
gurat. quoꝵ in p̾dicatione fidĩ ȩuan¬
głicȩ os erat. ⁊cor ñ erat. De qͥb serip¬
tũ ẽ. Popłs hic labiis me honorat. cor

Expanded text:
rorem suam. Proinde quia purus intellectus rorem suam. Proinde quia purus intellectus spiritualis substantiae verbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas similitgit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino manere. 327 16. Bala quippe, ancietatur inveterata. De veteri quippe vita, carnalibus sensibus dedita, corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendi numerosioris prolis accensa. Invenidicens. Quapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Populus hic lab
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑. ipsa pͥus : uberiꝰ fȩcundat᷑: ut si ñ
ꝓpt̾ seipsã. certe ꝓpt̾ filios diligatur.
Labor eñi iustoꝵ. maximũ fructũ ha¬
bet in eis quos regno dĩ generant. int̾
multas tẽptationes ⁊ tribulationes. p̃¬
modũ. in mortib sepius: ꝓpt̾ quos
habent foris puguas. int̾ timores. gau¬
diũ ⁊ corona suã uocant. Plaseunt᷑ aut̃
eis faciliꝰ atq copiosiꝰ ex illo sermone
⁊ uidit in pͥncipio u̾bũ. dm̃ apud dm̃.
⁊ nult parere. ⁊ ñ potest. qi generationẽ
eiꝰ quis enarrabit: Idõq cõtẽplandio¬
tia appetit. ut diuinitat̾ẽ in effabilẽ cer¬
nat: uacare uult ab om̃i negocio. ⁊ido
sterilis. qr in uariis p̾ssuris ñ subuenit.
S qr ⁊ ipsa int̾dũ ꝓcreandi caritate in¬
ardescit. uult enĩ docere qd nouit.
Uidet soror̾ẽ labore agendi filiis ha¬
bundantẽ. ⁊ dolet potiꝰ currere homi
eo qd̾ scriptũ ẽ. Et zelauit rachel so¬

Expanded text:
ratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non ratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praemodum, in mortibus saepius . Et eo quod habent foris pugnas, luctus, timores , gaudium et coronam suam vocant. Nascuntur autem eis facilius atque copiosius ex illo sermone  videt in principio Verbum Deum apud Deum, et vult parere, et non potest, quia generationem ejus quis enarrabit? Ideoque contemplandi otia appetit, ut divinitatem ineffabilem cernat. 14. Vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis, quia in variis pressuris non subvenit. Sed quia et ipsa interdum procreandi charitate inardescit, vult enim docere quod novit, videt sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem, et dolet potius currere homineo quod scriptum est: Et zelavit Rachel so
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis aliis sept̾e p̾ceptis. Ac si ei dicat᷑.
Serui alios sept̾e annos ꝓpt̾ rachel. ut sit
pauꝑ sp̃u. mitis. lugens. esuriens.si¬
tiens iusticiã. misericors. mundicordis.
pacificus. Uellet eñi homo si fieri posset.
sine ulla tolerantia laboris. quȩ in agen¬
do patiendoq amplentenda ẽ: statĩ ad
s hoc ñ potest in t̾ra morientiũ. Hoc eñi
uidet᷑ significare. qd̾ dictũ ẽ ad iacob. Non
ẽ moris in loco hoc. ut minor habeat᷑ pͥ¬
usqu̾a maior:: qr ñ absurde maior ap¬
pellat᷑. quȩ tẽpore pͥor ẽ. Prior ẽ aut̃ in
hominis eruditione labor boni oꝑis.
qũa requies cõtẽplationis. Ad unũ gͦ
cõtendendũ. s ꝓpt̾ hoc multa referen¬
da st̃. Itaq duȩ st̃ uxores iacob liberȩ.
ambȩ quippe st̃ filiȩ remissionis peccatoꝵ.
hoc ẽ dealbationis. qd ẽ laban. Ueru̾ta¬
m̃ una amat᷑. alia tolerat᷑. S quȩ tole¬

Expanded text:
ceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: ceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad sed hoc non potest in terra morientium. Hoc namque videtur significare, quod dictum est ad Jacob: Non est moris in loco hoc ut minor habeatur priusquam major. Quia non absurde major appellatur, qui tempore prior est. Prior est autem in hominis eruditione labor boni operis, quam requies contemplationis. Ad unum ergo contendendum, sed propter hoc multa referenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae tole
Abbreviated transcription (Latin):
uat. in u̾bo ex quo uidet᷑ pͥncipiũ qd ẽ
Nã quis tatũ amauerit in oꝑib iusticiȩ
labor̾e actionũ. atq passionũ: Quis
eã uita ꝓpt̾ seipsã petierit. sic̃ nec ia¬
cobliã. s tam̃ sibi nocte supposit̾a in
rari fecit: demñ ꝓpt̾ filios cõm̃ dauit. Ita
tionis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a costitutꝰ. quid
aliud amans.⁊ in sua cõu̾satione medi¬
tat᷑. nͥ doctrin̾a sapientiȩ: Qua pleriq
se ꝑcepturos putant. stati ut se in septe¬
ỹceptis legis exercuerint. quȩ de dile¬
stione ꝑximi. ne cuiqu̾ã noceat᷑. Ia ẽ
honora patr̃e tuũ ⁊ matrẽ. ñ mechabis.
ñ occides. ñ furaberis. ñ falsũ testimoni
ũ dices. ñ cõcupisces uxorẽ ꝓximi tui.¬
uarias quasi ꝑ huiꝰ scłi noctẽ. tolerantia
laboris adheserit: uelut ꝓ rachel. lia in¬
opinata cõiungit᷑. Et hanc sustinet. ut
ad illã ꝑueniat. si ꝑseuerant᷑ amat: ac¬

Expanded text:
uat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est uat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam cob Liam, sed tantum sibi in nocte suppositam in rari fecit, deinde propter filios commendavit. Ita tionis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud amans, et in sua conversatione meditatur, nisi doctrinam sapientiae? Quam plerique suscepturos putant statipraeceptis legis exercuerint, quaerunt dilectionem proximi, ne cuiquam noceatur, id est: Honora patrem tuum et matrem; non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum tum dices, non concupisces uxorem uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, ac
Abbreviated transcription (Latin):
in lib̾tate uocati sumꝰ existim̃t᷑ ꝑtinere:
in xp̃i corpore p̾dicant᷑. Una aut̃ tẽpo¬
ralis in qua laboramꝰ. alia et̾na in qua di¬
lectionẽ dĩ cõtẽplabim̃. Lia nãq int̾p̃tat᷑
laborans. Rachel aut̃. u̾sũ pͥncipiũ. si¬
mꝰ ex fide. loboriosa ẽ in oꝑib. ⁊ incerta
quo exitu ꝑueniat ad utilitatẽ eoꝵ qͥ¬
b cõsulere uolum. Ipsa ẽ lia pͥor uxor
ia cob ac ꝑ hoc ⁊ infirmis oculis fuisse
cõmemorat᷑. Cogitationes eni mor ta¬
liũ timidȩ nincertȩ ꝓuidentiȩ nr̃e spes
uͦ et̾nȩ c̾oteplationis dĩ. habens certã
Unde etiã dr̃. bona facie. ⁊ pulchra.
specie. Hanc eñi amat om̃is pie studiosus.
i ꝓpt̾ hanc seruit gr̃ȩ dĩ. qua peccata nr̃a
si fuerint sic̃ feniciũ. tã qu̾a nix dealba¬
bunt᷑. Laban quippe int̾p̃tat᷑ dealbatio.
cui seruiuit iacob ꝓpt̾ rachel. Neq eñi
se quisq cou̾tit sub gr̃a remissionis pec¬
catoꝵ seruire iusticiȩ. nͥ ut quiete ui¬

Expanded text:
tinere, in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpretatur laborans. Rachel autem visus principium, simus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur. Cogitationes namque mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes aeternae contemplationis dei habens certam unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete ui
Abbreviated transcription (Latin):
nis actionib dõ seruire credit᷑. eoma.¬
gis eoꝵ tyrannidi. illicita cogitãdo
famulat᷑. Sc̃i aut̃ uiri. qr mundi oꝑi¬
b ñ torpore. s uirtute sopiunt᷑: labo¬
riosius dormiunt. qu̾a uigilare potue¬
rt̃: qr in eo qd̾ actiones huiꝰ scłi deseren¬
tes suꝑant. robusto coflictu cotidie
cõtͣ semet ipsos pugnant: ne meus ꝑ
negligentiã torpeat. ne subacta otio a bo¬
no desidio ĩmunda frigescat. ne ipsis
bonis desideriis plus iusto inferueant.
ne sub discretionis specie. parcendo a
ꝑfectione languescant. Agit hȩc. ut ab
huiꝰ mundi inquieta cõcupiscentia se
penitꝰ subtrahit. ac t̾renarũ cogitatio¬
nũ strepitũ deserit. ⁊ ꝑ quietis studiũ
uirtutib intenta. uigilans dormit. Neq em̃
qͥ exteriꝰ implicant. studiose subtrahat᷑.
Hinc ẽ eñĩ qd̃ ꝑ semet ipsã ueritas dicit.
Nemo potest duob dñis serure. Hine pau¬
ius ait. Nemo militans dõ. implicat se ne¬

Expanded text:
rnis actionibus Deo servire creditur, eo marnis actionibus Deo servire creditur, eo magis eorum tyrannidi illicita cogitando famuletur. Sancti autem viri quia mundi operibus non torpore, sed virtute sopiuntur, laboriosius dormiunt, quam vigilare potuerunt. Quia in eo, quod actiones hujus saeculi deserentes superant, robusto conflictu quotidie contra semetipsos pugnant, ne mens per negligentiam torpeat, ne subacta otio, ac desiderio immunda, frigescat, ne ipsius bonis desideriis plus justo inserviant, ne sub discretionis specie et parcendo a perfectione languescant. Agit haec, et ab hujus mundi inquieta concupiscentia se penitus subtrahit, ac terrenarum actionum strepitum deserit, et per quietis studium virtutibus intenta, vigilans dormit. Neque enim quae exterius implicant, studiose subtrahatur. Hinc enim per semetipsam Veritas dicit: Nemo potest duobus dominis servire . Hinc Paulus ait: Nemo militans Deo implicat se ne
Abbreviated transcription (Latin):
ne sui redeptoris obseruant. Caput
qͥppe in lapide ponere ẽ: m̃te xp̃o inhe¬
rere. Qͥ eñi ap̾sentis uitȩ actione remo¬
ti st̃. si ad suꝑna nullo amore rapiunt᷑:
dormire posst̃. s uidere angłos neque¬
unt: qi caput in lapide tenere cõtẽpñt.
St naq ũnulli. qui mundi quide acti¬
ones fugiunt. s nullis untutib exer¬
cent᷑. Hi nimirũ torpore ñ studio dor¬
miunt. ⁊ iccirco int̾na cospiciunt: qr
caput ñ in lapide s in t̾ra posuert̃. Qͥ¬
b plerũq cõtingit. ut qu̾ato secu¬
riꝰ ab ext̾nis actionib cessant. tanto
latiꝰ ĩmundȩ in se cogitationes. strepi¬
tũ popłoꝵ cõgregant. Unde sub iudeȩ
specie ꝑ ꝓpħam. torpente otio anim&
teriori oꝑe in sabbato cessat᷑. Hostes
gͦ sabbata uidentes irrident. cũ ma¬
ligni sp̃s ipsa uacationis otia ad co¬
gitatrones illicitas ꝑtrahunt. ut u¬
na queq anima quȩ remota ab ext̃¬

Expanded text:
nem sui Redemptoris observat. Caput nem sui Redemptoris observat. Caput quippe in lapide ponere, est mente Christo inhaerere. Qui enim a praesentis vitae actione remoti sunt, sed ad superna nullo amore rapiuntur, dormire possunt, sed videre angelos nequeunt, quia caput in lapide tenere contemnunt. Sunt namque nonnulli, qui mundi quidem actiones fugiunt, sed nullis virtutibus exercentur. Hi nimirum torpore non studio dormiunt, et idcirco interna non conspiciuntcaput non in lapide, sed in terra posuerunt. Quibus plerumque contingit, ut quanto securius ab externis actionibus cessant, tanto latius immundae in se cogitationis strepitum populorum congregant. Unde sub Judaeae specie per prophetam torpente otio anima teriore opere in Sabbato cessatur. Hostes ergo sabbata videntes irrident, cum maligni spiritus ipsa vocationis otia ad cogitationes illicitas pertrahunt, ut unaquaeque anima quo remota ab exte
Abbreviated transcription (Latin):
raliũ amore quiescere. In itinere dor¬
mire ẽ: in dierũ labentiũ cursu. ab
appetitu uisibiliũ. m̃tis oculos clau¬
dere. quos pͥmis hominib seductor
aꝑuit: quiait. Scit eñĩ ds̃. qd in quo¬
cũq die comederitis ex eo: aꝑient᷑ o¬
culi ur̃i. Unde ⁊ paulopost subditur.
Tulit de fructu illiꝰ ⁊ comedit. deditq
uiro suo. Qͥ comedit. ⁊ aꝑti st̃ oculi
ãboꝵ. Culpa qͥppe. oculos cõcupiscen¬
tiȩ aꝑuit. quos innocentia clausos
tenebat. Angłos uͦ ascendentes. des¬
cendentes cernere ẽ: ciues suꝑne pa¬
triȩ cõt̾e̾plari: uł quãto amore aucto¬
ri suo suꝑ semet ipsos inhereant. uł
quata cõpassione caritatis nr̃is infir¬
mitatib cõdescendant. Et notandũ
ualde ẽ. qd̾ ille dormiens angłos ẽo¬
spicit. qͥ in lapide caput ponit: qr ni¬
mirũ ipsi qͥ ab exteriorib oꝑib ces¬
sant: int̾na penetrant. qͥ intenta m̃¬
te quȩ pͥncipale ẽ hominis. imitatio¬

Expanded text:
ralium amore quiescere. In itinere dorralium amore quiescere. In itinere dormire, est in dierum labentium cursu ab appetitu visibilium mentis oculos claudere, quos primis hominibus seductor aperuit, qui ait: Scit enim Deus quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri. Unde et paulo post subditur: Tulit de fructu illius, et comedit, deditque viro suo, qui comedit; et aperti sunt oculi amborum. Culpa quippe oculos concupiscentiae aperuit, quos innocentia clausos tenebat. Angelos vero ascendentes et descendentes cernere, est cives supernae patriae contemplari; vel quanto amore suo auctori super semetipsos inhaereant, vel quanta compassione charitatis nostris infirmitatibus condescendant. Et notandum valde est quod ille dormiens angelos conspicit, qui in lapidem caput ponit, quia nimirum ipsi, qui ab exterioribus operibus cessant, interna penetrant, qui intenta mente, quae principale est hominis, imitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ant: in pͥncipio u̾bũ dm̃. apud dm̃. ꝑ
que facta st̃ om̃ia. Descendentes aut̃. ut
eũ inueniant. factũ ex muliere. factũ
sub lege: ut eos qͥ sub lege erant redue¬
ret. In illa eñi scala at̾ra usq in cęlũ.
a carne usq ad sp̃m: qr in illo carna¬
les ꝓficiendo. uelut ascendendo sp̃i¬
tales fiunt: ad quos lacte nutriendoᷤ.
etiã ipsi sp̃itales descendt̃ quodãmͦ.
cũ eis ñ posst̃ loqui qͣsi sp̃italib. s qͣsi
carnalib Ipse ẽ sursũ in capite suo.
ipse deorsũ in corpore suo: qd̾ ẽ ȩccłia
Ipsũ gͦ. scalã intelligimꝰ. qr ipse dixit.
Ego sũ uia. Aa ipsũ gͦ ascendit᷑. ut in¬
excelsis intelligat᷑: ⁊ ad ipsũ descendit᷑.
ut imbrib suis paruulus nutriat᷑.
Et ꝑ illũ solũ se erigt. ut eũ sublimit̾ ex¬
pectent: ꝑ ipsũ se etiã humiliant. ut
eũ sublimit᷑ ac tẽꝑant̾ adnutriant.
ropologice uͦ. initinere dormire ẽ. in
hoc p̾sentis uitȩ transitorie rerũ tẽpo¬

Expanded text:
ant in principio Verbum Deum apud Deum, per quem facta sunt omnia ; descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, a carne usque ad spiritum, carnales proficiendo, velut ascendendo, spiritales fiunt: ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite ia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur, ut inexcelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur ut imbribus suis parvulus nutriatur. Et per illum solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent. Per ipsum se etiam humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Tropologice vero in itinere dormire, est in hoc praesentis vitae transitoriae rerum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ert̾ dec̾e agnis. nescio qua opinione
ducti. cũ u̾bũ hebraicũ m̃onĩ. nume¬
rũ magis qu̾a agnos sonet. Deniq
ex cõsequentib hic magis sensus ꝓbat᷑.
qd̃ ꝑ singulos fetus semꝑ laban cõ di¬
tion̾ẽ mutauerit. Si uidebat uariũ
nasci pecus. post fȩtũ dicebat. Uolo
ut in futuro mͥ uaria nascant᷑. Iacob
quippe hoc audito uirgas in canalib
ñ ponebat. ut infuturo fȩtus. siue
pecora uniꝰ coloris ꝓcrearent. Rur¬
sũ cũ uidisset uniꝰ coloris nasei peco¬
ra laban: sue partis ea fieri debere
dicebat. Et qͥd plura. usq ad uices de¬
c̾e. semꝑ a laban pecoris sui iacob mu¬
tata cõditio ẽ. Et qd̾cũq sibi ꝓposue¬
rat ut nasceret᷑. in colorẽ cõtrariũ u̾¬
tebat᷑. Necui aut̃ in sex annis decem
pariendi uices incredibiles uideant᷑.
lege uirgiliũ. in quo dr̃ bis grauidȩ
pecudes. Natura aut̃ italicarũ ouiũ.
mesopotamiȩ. una ẽẽ tradit᷑.¬

Expanded text:
erunt, decem agnis, nescio qua opinione ducti, cum verbum Hebraicum monim , numerum magis quam agnos sonet. Denique et ex consequentibus hic magis sensus probatur, quod per singulos fetus semper Laban conditionem mutaverit. Si videbat varium nasci pecus, post fetum dicebat: Volo ut in futuro mihi varia nascantur. Jacob quippe hoc audito, virgas in canalibus non ponebat, ut futuros fetus sibi pecora unius coloris procrearent. Rursum cum vidisset unius coloris nasci pecora Laban, suae partis ea fieri debere dicebat. Et quid plura? usque ad vices decem semper a Laban pecoris sui Jacob mutata conditio est; et quodcunque sibi proposuerat ut nasceretur, in colorem contrarium vertebatur. Ne cui autem in sex annis decem pariendi vices incredibiles videantur, lege Virgilium, in quo dicitur: Bis gravidae pecudes. Natura autem Italicarum ovium et Mesopotamiae una esse tradit
Abbreviated transcription (Latin):
rũ erat tab̾naculũ. qd cõstituit ds̃ in ho¬
minib. in pͥmo popło suo. Port̾a aut̃ cȩli
sic telligere debemꝰ. tanqu̾ã inde fiat
aditus credentib. ad capescendũ regnũ
cȩloꝵ. Sp̾italit̾ aut̃ quisquis post torpo¬
r̾e mertiȩ. rite euigilauerit. ⁊ ꝑ exerci¬
tiũ boni oꝑis uere resurrexerit: sine
dubio in eccłia suꝑeminent̾e grãm dĩ.¬
⁊ introitũ regni cȩlestis esse intelligit.
Qd statuit lapidẽ iacob qu̾e sibi ad capite
posuerat. ⁊ cõstituit eu̾titulũ. ⁊ ꝑfudit
in illo loco: ñ aliquid idolatriȩ simile
fecit. ñ uł t̾e uł postea frequentaũ la¬
pidẽ adorando. aut ei sacrificando.
S signũ fuit. ⁊ ꝓphetia euidentissime
cõstitutũ. que ꝑtinet ad unctione. uñ
xp̃i nom̃ a crismate ẽ appellatũ. AAppella¬
uitq nom urb bethel. quȩ pͥus lura uo¬
cabat᷑. Nc loco nom̃ imposuit. ⁊ uocat¬
illũ bethel .i. domũ dĩ: qui locꝰ uocaba¬
ion. Uñ ridicule qui u̾bũ hebraicũ

Expanded text:
d constituit Deus in hominibus in primo populo suo. Portam coeli autem sic intelligere debemus, tanquam inde fiat aditus credentibus ad capescendum regnum coelorum. Spiritualiter autem, quisquis post torporem inertiae rite evigilaverit, et per exercitium boni operis vere resurrexerit, sine dubio in Ecclesia supereminentem gratiam Dei et introitum regni coelestis esse intelligit. Quod statuit lapidem Jacob, quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum in titulum, et perfudit eum oleo, non aliquid idololatriae simile fecit, non vel tunc vel postea frequentavit lapidem adorando aut ei sacrificando, sed signum fuit in prophetia evidentissime constitutum, quae pertinet ad unctionem. Unde Christi nomen a chrismate est appellatum. Appellavitque nomen urbis Bethel, quae prius Luza vocabateum Bethel, domum Dei: qui locus vocabalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum
Abbreviated transcription (Latin):
añtiata uł ren̾tiata st̃ u̾ba esau re¬
beccȩ. quib cõminatꝰ ẽ occidẽ frẽm
suũ. cũ scriptura dicat. hoc eũ in sua
cogitatione dixisse. nͥ qr hine nob̾
dat᷑ intelligi. qd̃ diuinitꝰ ei reuela¬
bant᷑ om̃ia : Unde ad magnũ my¬
steriũ ꝑtinet. qd̵ filiũ suũ minorẽ
ꝓ maiore uoluit benedici. git᷑
esau post benedictionẽ patris. ĩui¬
diȩ stimulis cõcitatꝰ. nec̾e fr̾i suo ia¬
cob fraudulent̾ ex cogitat. Hoc ni¬
mirũ : iudaicꝰ popłs in xp̃o p̾meditatus.
ñ solũ dñm patibulo crucis tradidit.
ueru̾̃etiã credentes in illo usq ad effu¬
sionẽ sanguinis ꝑsecutꝰ ẽ. Uocau̾ itaq¬
bent latini codices isaac dicente filio
suo. uade in mesopotamiã in domũ
bathuel patris matris tuȩ. ⁊ sume m̃
tibi uxor̾e: greci codices ñ habent ua¬
de. s fuge. hoc ẽ apodamet. Unde in¬
telligit᷑. etiã isaac cognouisse. qd̃ filiꝰ
eiꝰ esau de fr̃e suo in cogitatione sua

Expanded text:
ntiata vel renuntiata sunt verba Esau Rebeccae, quibus comminatus est occidere fratrem suum, cum Scriptura dicat hoc eum in sua cogitatione dixisse? nisi quia hinc nobis datur intellegere, quod diuinitus eis reuelabantur omnia. unde ad magnum mysterium pertinet, quod filium suum minorem pro maiore uoluit benedici. Quod Esau, post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob abent latini codices Isaac dicente filio suo: uade in Mesopotamiam in domum Bathuel patris matris tuae et sume tibi inde uxorem, graeci codices non habent "uade" sed "fuge", hoc est airoBpaO\'.. unde intellegitur etiam Isaac cognouisse quid filius eius Esau de fratre suo in cogitatione sua