comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scm̃ ꝓpositum tuum & munsceratus
cordi tuo timor dm̃ castus ꝑmanens in scłm
scłi. curam ꝓte nr̃am ñ solum inp̃cibus apud
dm̃. uerum etiam in admonitionbus adte
ipsam. ñ mediocrĩt suscitat. Qđ quidem in
epłis meis quas ad matrem reuerentiȩ tuȩ
debito mͥeum honore nominandam dedi.
ñ semel feci. Sed quia hoc m rescribere di¬
gnata ẽ prius te uelle accipert literas me¬
as tunc demum siquid forte tͥ opus c̃ẽt ex
ministeriomeo ꝗd uenerando studio tuo
omniumq talium quantum possum libe¬
ra seruitute debere me noui. ñte c̃ẽ tacitu¬
ram & rescribendo insinuaturam. ecce fe¬
ci qđ te uoluisse quamius ñ ꝑte comperi.
ne uiderer tͥ ostium fidei tut inhumantt
claudere. Suꝑẽ ut ꝓmas ipsa siquid exme
querendum putas. Aut enim scio qđ inqui¬
sieris nec negabo. aut ita nescio ut nullo
fidei salutisq detrim̃to nesciam. & de te¬
hoc etiã teipsam sipotuero faciã reddita
ratione securam. Aut certe si anescio &

Expanded text:
Sanctum propositum tuum et inuisceratus cordi tuo timor domini castus permanens in saeculum saeculi curam pro te nostram non solum in precibus apud deum uerum etiam in admonitionibus ad te ipsam non mediocriter suscitat. quod quidem in epistulis meis, quas ad matrem reuerentiae tuae debito mihi cum honore nominandam dedi, non semel feci. sed quia hoc mihi rescribere dignata est. prius te uelle accipere litteras meas, tum demum, si quid forte tibi opus esset ex ministerio meo, quod uenerando studio tuo omniumque talium, quantum possum, libera seruitute debere me noui, non te esse tacituram et rescribendo insinuaturam, ecce feci, quod te uoluisse quamuis non per te comperi, ne uiderer tibi ostium fiduciae inhumaniter claudere. superest, ut promas ipsa. si quid ex me quaerendum putas: aut enim scio, quod inquisieris. nec negabo aut ita nescio, ut nullo fidei salutisque detrimento nesciam et de hoc etiam te ipsam, si potuero. faciam reddita ratione securam. aut certe, si et nescio et
Abbreviated transcription (Latin):
letitiã sinerit. Ac ꝑhoc ab eis qui diligunt
manifestationem dñi ille auditur suauis.
iste creditur tutus. Qui autẽ quid hori sit
uerum ignorare se confitetur. illud optat.
hoc tolerat. innullo eoꝵ errat. quia nichil
coꝵ aut affirmat aut negat. Obsecro teut
me talem ñ spernas. quia & ego te diligo ia
affirmantẽ qđ uerum eẽ desidero. Et tanto
magis nolo fallaris. quantomagis amo quod
polliceris. & quantomagis uideo periculo
sum si falleris. Daueniam si onerosus fui scis
sensibus tuis. Quanto enim rarus ꝓuenit.
tanto metecum saltẽ ꝑluteras loqui diutius

Expanded text:
laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt manifestationem domini. ille auditur suauius, iste creditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. quia nihil eorum aut adfirmat aut negat. obsecro te, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id adfirmantem, quod uerum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quanto magis amo, quod polliceris. et quanto magis uideo periculosum esse, si falleris. da ueniam, si onerosus fui sanctis sensibus tuis: quanto enim rarius prouenit. tanto me tecum saltem per litteras loqui diutius
Abbreviated transcription (Latin):
furrint ut se ad scdi p̃dicta conuertant. & do¬
minum etiã tardantẽ fidelit̾ & patient᷑ exspe¬
ctent abundabunt tam̃ ob ꝓbria & insultati¬
ones atꝙ irrisiones inunicoꝵ. multos infirmos
acep̃iana fide auertentium. dicendo tam fal¬
lacit̾ eis regnum eẽ ꝓmissum. quã fallacit
dicebatur eito ẽẽ uenturum. Qui autem cre¬
dunt qđ dicit scds tarduis dñm t̾e uenturũ.
si falsum fuerit inuentum cituis dño utnien¬
te nullomͦ qui ei crediderant turbabuntur
infide. sedinopinato gaudio ꝑfruent᷑. Qua¬
ꝓpt̃ qui dicit dominum citus eẽ uenturum
obtabilus loquitar. sed periculose fallitur.
lltinam gͦ sit uerum. quia erit molestum si
nerit uerum. Qui autẽ dicit dñm tarduis
eẽ uenturum & tam̃ credit. sperat. amat
eius aduentum. ꝓfecto de celeritate eius
etiã si fallitur. felicit᷑ fallitur. Ttabebit enim
maiorẽ patientiam si hoc ita erit. maiorem

Expanded text:
fuerint. ut se ad secundi praedicta conuertant et dofuerint. ut se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam tardantem fideliter et patienter expectent, abundabunt tamen opprobria et insultationes atque inrisiones inimicorum multos infirmos a Christiana fide auertentium dicendo tam fallaciter eis regnum esse promissum, quam fallaciter dicebatur cito esse uenturum. qui autem credunt, quod dicit secundus, tardius dominum esse uenturum, si falsum fuerit inuentum citius domino ueniente, nullo modo, qui ei crediderant, turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. Quapropter qui dicit dominum citius esse uenturum, optabilius loquitur, sed periculose fallitur. utinam ergo sit uerum, quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, profecto de tarditate eius etiam si fallitur. feliciter fallitur; habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
&e nescimus tempus quando uenturus ẽ dñs.
Euangłium dicit. Uidete. uigilate & orate.
nescitis enim quando tempussit. Obsecro te
quia aliua dicere audimus hunc t̾cium. quã
qa dicere audimus euangłium: Om̃s quidẽ
pre desiderio regni dĩ hoc uolunt ẽẽ uerum
qđ putat primus. sed hoc scds negat. Tercuis
uͦ ñnegat aliquidhorum. sedignorare se fa¬
tetur quis uerum dicat illoꝵ. Pinde si hoc
factum fuerit qd p̃dixerat primus. gaude¬
bunt cumillo scd̾s & t̾cius. Om̃s enim mani¬
festationẽ dñi diligunt. Exultabunt itaꝙ
citiusuenisse qđ diligunt. Si autẽ factum ñ
fuerit & apparere ceperit hoc potius ẽẽ ue¬
rum qđ dicebat scds. metuendum ẽ neĩt
ipsas moras ꝑturbentur qui crediderant qd̃
diaerat pͥmus. & incipiant dñi aduentum
ñ tardum putare scdnullum. Qui uides quañ¬
tussit interitus animarum. Q&đ si tantę fidei

Expanded text:
et nescimus tempus. quando uenturus est dominus\'; et nescimus tempus. quando uenturus est dominus\'; euangelium dicit: Videte. uigilate et orate; nescitis enim. quando tempus sit. obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus euangelium? omnes quidem prae desiderio regni dei hoc nolunt esse uerum. quod putat primus; sed hoc secundus negat; tertius uero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur, quis uerum dicat illorum. proinde si hoc factum fuerit, quod praedixerat primus, gaudebunt cum illo secundus et tertius; omnes enim manifestationem domini diligunt; exultabunt itaque citius uenisse, quod diligunt. si autem factum non fuerit et apparere coeperit hoc potius esse uerum, quod dicebat secundus, metuendum est, ne inter ipsas moras perturbentur. qui crediderant. quod dixerat primus, et incipiant domini aduentum non tardum putare sed nullum. qui uides quantus sit interitus animarum. quod si tantae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
lum qui dicens in corde suo moram facit dñs
m̃s urnire. dominatur conscrus suis. & ebrio¬
sis conuiuando miscetur. Iste quippe ꝓculdu¬
bio dñi sui odit aduentum. Quo seruo malo
remoto. constituamus ante oculos tres seruos
bonos: familiam dominicam diligent̾ sobrieq
tractantes. aduentum domini sui sitient̃ desi¬
derantes. ugilant̃ expectantes. sidelĩt aman¬
tes. Sumus eoꝵ cituis alt̃ tardus dñm putat
eẽ uenturum. t̃ciusuͦ suam de hac re ignoran¬
tiam confitetur. quamꝗ om̃s consonent euan¬
gelio quia om̃s diligunt manifestationem dñi.
ce eam desiderant᷑ & uigilant᷑ eoxpectant. ui¬
deamus tam̃ quis amplius consonet. Ilnusdi¬
cit. Uigilemus & oremus. quia citius uentu¬
rus ẽ dñs. Alt̃ dicit. uuigilemus & oremus.
quia breuis & incerta ẽ ista uita. quamuis tar¬
dius uenturiis sit dñs. Tercus dicit. lligilemꝰ
& oremus. quia breuis atꝙincerta ẽ istauita.

Expanded text:
lum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus lum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes. aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter expectantes, fideliter amantes. si unus eorum citius, alter tardius dominum putat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantiam confitetur. quamquam omnes consonent euangelio, quia omnes diligunt manifestationem domini et eam desideranter et uigilanter expectant, uideamus tamen. quis amplius consonet. Unus dicit: \'Vigilemus et oremus, quia citius uenturus est dominus\'; alter dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius uenturus sit dominus\': tertius dicit: Vigilemus et oremus, quia et breuis atque incerta est ista uita
Abbreviated transcription (Latin):
morasti. pt̾ spem quȩ reposita ẽ nobis quã
antea audistis in uerbo ueritatis euangłu qđ
aduenit inuos. sicut & inomni mundo est.
fructificans & crescens quamuis euangłium
ñdum mundum tenebat uniuersum. sed fru¬
otificare illua inuniuerso mundo diccit &
crescere ut ita significaret quousq fuisset
fruetificando & crescendo uenturum. Si gͦ
latet quando ȩccłĩa fructisicante atꝙ crescen¬
te uniuiersus omnino amari usq ad mare
orbis implebitur. ꝓculdubio latet quando
sinis erit. Ante quippe ñerit. Ut autẽ tͥ
tamꝗ scõ homini dĩ & sincerissimo fr̃i appe¬
riam de bac questione quiad sentiam. error
quidem inutroꝙ uitandusc̃. quantum ab ho¬
mine uitari potest. siue citius siue tardius
quã futurumẽ dñs uenturus ẽẽ credat᷑. Sed
mͥ quisquam ñuidetur errare cum aliquid̃
nescire se scit. sea cum seputat scire qd̾ nescit.
Remoueamus itaq de medio seruum illum ma¬

Expanded text:
mo rasti: Propter spem, quae reposita est uobis, quam mo rasti: Propter spem, quae reposita est uobis, quam ante audistis in uerbo ueritatis euangelii, quod aduenit in uos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo latet. quando ecclesia fructificante atque crescente uniuersus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet. quando finis. erit; ante quippe non erit. Ut autem tibi tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam, error quidem in utroque uitandus est. quantum ab homine uitari potest. siue citius siue tardius, quam futurum est, dominus uenturus esse credatur; sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire. quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum illum ma
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ completum. sicut ipse ꝓpb̃a qua usus esł
teste ñait inom̃em t̾ram eaxtturus. sed exut in¬
Quale ẽ etiam illud. foderunt manus meas & pe¬
des. qđ tam longe postea factum nouistius. Sed
ne istas ꝓpheticas tantum locutiones nͥae apłicas
fuisse eredamus. ñne idem ipse apłs ait: quȩ ẽ
eccłia dĩuiui columna & firmam̃tum uerita¬
tis: Et sine dubio magnumẽ pietatis sacra¬
m̃tum. qđ manifestumẽ in carne. iustifica¬
tumẽ inspũ. apparuit angłis. p̃dicatum ẽ
ingentibus. creditum ẽ in mundo. assumptũ
ẽ in gła. Nempe manifestum ẽ hoc qdđ in ea¬
tremo posuit ctiam nunc ñdum eẽ completũ
quantomagis tunc quando ista dicebat: Ec¬
desia quippe tunc assumetur ingła. quan¬
do dicetur. llenite benedieti patrismei. ꝑcipi¬
ꝗd certo sciebatur futurum. Multo minus
mirandumẽ qđ etiam uerbis p̃sentis tẽpo¬
risususẽ in eo qđ illum identidẽ dixisse me¬

Expanded text:
atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatuin gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria ? Nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit, etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc quando ista dicebat? Ecclesia quippe tunc assumetur in gloria, quando dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipiquod certo sciebatur futurum. Multo minus mirandum est, quod etiam uerbis praesentis: temporis usus est in eo, quod illum identidem dixisse me
Abbreviated transcription (Latin):
mum t̾rȩ. tamquam ipsi soli quibus t̾e loque¬
batur tantum munus fucrint impleturi. s
sicut eissolis uidetur dixisse qđ dicrit. eccc ego
uobiscum sum usq in consumationem scłi qd
tam̃ eum uniuersȩ excłiȩ ꝓmisisse quȩ alus
morientibus aliis nascentibꝰ hic usq in scłicon¬
sumationem futura ẽ quis ñ intellegat: Sic̃
eis & illud ait qđ adeos omnino ñ ꝑtinet. & ta¬
men sic dictumẽ tamquã ad solos etiã ꝑtine¬
ret. cumuideritis hȩc om̃a. scitote quia ꝓpe
ẽ imanius. Ad quos enim hoc ꝑtinet nadeos
quuncarne tunc erunt cum om̃a complebun¬
tur: Quantomagis illud qđ ex magna parte
ꝑ eos agendum fuit. quamuis & posteris eorum
eadem actio seruaretur: Qđ autẽ diã. apło
numquid ñ audierunt. in omnẽ t̾ram exit
sonus eoꝵ. & infines orbis t̃re uerba coꝵ. quã¬
uis locutus sit preteriti tẽporis uerbis. tamen
qđ futurum fuerat dixit. ñ qđ iam factum

Expanded text:
mum terrae , tanquam ipsi soli, quibus tunc loquemum terrae , tanquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi: sed sicut eis solis videtur dixisse quod dixit, Ecce vobiscum sum usque in consumtamen eum uniuersae ecclesiae promisisse, quae aliis morientibu:aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intellegat? sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod autem dixit apoNumquid non audierunt? \'in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum
Abbreviated transcription (Latin):
inquem ñ crediderunt: Aut qͦm eredent quẽ
ñ audierunt : Quomͦ autt audient sint pre¬
dicante : Aut quomͦ p̃dicabunt nͥmittantur:
Autit enim angłos suos. & congregat electossu¬
os aquatuor uentis. idẽ ab uniuerso orbe ter¬
rarum. In quibꝰ gͦ gentibus ñ dumẽ eccłia opor¬
tet ut sit. n̾ut om̃s qui ibi fuerint credant:
Om̃s enim gentes ꝓmisse sunt. ñ om̃s homines
omnium gentium. Nonenim omnium ẽfides.
Credit itaꝙ om̃is gens in om̃ibus qui electi sunt
ante constiturionem mundi. in cęteris ñeredit
& credentes odit. Quomͦ enim & illud imple¬
bitur eritis odio ommibus gentibus ꝓpt̃ nom̃
meum. nͥ in omnibus gentibus sint & qui ode¬
rint & quos oderint: Quo pacto gͥ ab apłis
ẽ predicatio ista completa. quando ad huc
usq sunt gentes qđ certissimum ẽ nobis in
quibus mͦcepit. & in quibus ñdum cepit imn¬
pleri : Nonitaq sic dictumẽ apłis. ertus mͥ

Expanded text:
in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo autem audient sine praedicante? aut quo modo praedicabunt, nisi mittantur? mittit enim angelos suos et congregat electos suos a quattuor uentis, id est ab uniuerso orbe terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est ecclesia, oportet ut sit, non ut omnes, qui ibi fuerint, credant; omnes enim gentes promissae sunt, non omnes homines omnium gentium; non enim omnium est fides. credit itaque omnis gens in omnibus, qui electi sunt ante constitutionem mundi, in ceteris non credit et credentes odit. quo modo enim et illud implebitur: Eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum, nisi in omnibus gentibus sint, et qui oderint et quos oderint? Quo pacto igitur ab apostolis est praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa aut̃e dicit. Et adorabunt eumunusqͥs ꝙ
de loco suo. om̃s insulȩ gentium. Om̃s insulȩ
dicrit. tamquã diceret. etiam õms insule. hinc
ostendens quam nulla relinquatur terrarũ
ubiñsit ȩccłia quando nulla relinquitur in¬
sularum. quarum ñnullȩ etiam inocceano st̃
constitutȩ. & quasdam earum euangłium ia
suscepisse didicimus. Atq ita & in insulis sin¬
gulis quibusq impletur ꝗđ dictum ẽ. domi¬
nabitur amari usq ad mare. quo unaquȩq
insula cingitur. sicut in uniuerso orbe terra¬
rum qui tamquã omnium quodammꝰ insula
ad cuius litora inoccidentalibus partibꝰ eccłiam
ꝑuenisse iamnoiumus. & quocumꝙ litorum
euisndum ꝑuenit. ꝑuentura ẽ utꝙ fructis¬
cando atꝙ crescendo. Si gͦ quia ꝓphetia utri¬
tatis m̃tiri ñ potest. necesse ẽ om̃s gentes quot¬
quot fecit ds̃ adorent eum. quom adorabuit
cum. nͥinuocent eum: Quomͦ autẽ inuocabr̃

Expanded text:
propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. \'omnes insulae\' dixit, tamquam diceret \'etiam omnes insulae\' hinc ostendens, quam nulla relinquatur terrarum, ubi non sit ecclesia, quando nulla relinquitur insularum, quarum nonnullae etiam in Oceano sunt constitutae et quasdam earum euangelium iam suscepisse didicimus. atque ita et in insulis singulis quibusque impletur, quod dictum est: Dominabitur a mari usque ad mare, quo unaquaeque insula cingitur, sicut in uniuerso orbe terrarum, quae tamquam omnium quodam modo maxiad cuius littora in occidentalibus partibus ecclesiam peruenisse iam nouimus et, quocumque litorum eius nondum peruenit, peruentura est utique fructificando atque crescendo. Si ergo, quia prophetia ueritatis mentiri non potest, necesse est, ut omnes gentes, quotquot fecit deus, adorent eum, quo modo adorabunt eum, nisi inuocent eum? quo modo autem inuocabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ali quibis ditinentur. neꝙ ullomͦ rede dici
potest istos ad ꝓmissionẽ dĩ ñ ꝑtinere. Non
enim romanos sed om̃s gentes dñs semini
abrahȩ media quoq uiratione ꝓmisit. Fa
qua ꝓintissime iam factum ẽ. ut non nullȩ
gentes quȩ ñtenentur ditione romana reci
perent euangłium & adiungerentur eccłĩȩ.
quȩ fructificat & erescit inuniuersonun¬
do. Adhuc enim habet quo crescat. donec
Dominabitur amari usꝙ admare. & a flumine
usq ad t̾minos orbis t̾rę.aflumine scilicet ubi
baptizatis ẽ. quia inde cȩpit euangłium predi¬
care. Amari autẽ usꝙ ad mare totus est orbis
cum omnibus. qm̃mari occeano eingitur uni¬
uersus. Quomͦ autem implebitur alit illa pro¬
phetia. om̃s gentes quotqͦt fecisti uenient & ad¬
orabunt coramte dñe : Nonenim de locis su¬
ismigrando uenient. sed in locissius credendo.
Decredentibus quippe dñs dixit. Nemo potest
uenire adme. nͥ datum fuerit ei apatremeo.

Expanded text:
aliquibus detinentur neque ullo modo recte dici aliquibus detinentur neque ullo modo recte dici potest istos ad promissionem dei non pertinere. Non enim Romanos sed omnes gentes dominus semini Abrmundus uniuersus impleatur. quod qua promissione jam factum est ut nonnullae gentes quae non tenentur ditiperent euangelium et adiungerentur ecclesiae, quae fructificat et crescit in uniuerso mundo. adhuc enim habet, quo crescat. donec Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, \'a flumine\' scilicet, ubi baptizatus est, quia inde coepit euangelium praedicare, \'a mari\' autem \'usque ad mare\' totus est orbis cum omnibus, quoniam mari Oceano cingitur uniuersus. quo modo autem implebitur aliter illa prophetia: Omnes gentes, quotquot fecisti, uenient et adorabunt coram te, domine? non enim de locis suis migrando uenient sed in locis suis credendo. de credentibus quippe dominus dixit: Nemo potest uenire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo;
Abbreviated transcription (Latin):
lum alius alio mourtur acutius eoꝵ quiscri¬
pturas scãs ñ imꝓbabilit̾ tranctant. sed etiam
quilibet unus illoꝵ aliquando minus. aliquan¬
do melius intellegit. Nescio tam̃ utrum intu¬
eri aliquid certius in hac questione possemus.
mundus uniuersus cu angelio impleatur. Qđ
enim putat uentrabilitas tua iam hoc ꝑ ipsos
apłos factum. ñita ẽẽ certis docum̃tis ꝓbaui.
Sunt enim apua nos hoc ẽ in affrica barbarae
innumerabiles gentes. in quibus ñdum ẽẽ pre¬
dicatum criangłim e& his qui dłcuntur inde
captimi & romanoꝵ scruitus iam miscentur
condir nobis ad discere in ꝓmptu est. Pauci
tam̃ anni sunt eaͦquid ameoꝵ rarissimi att
paucissimi qui pacati romanis finibus adhe¬
rent itaut ñhabeant regessuos. sed suꝑ eos
prefecti a romano constituantur imperio.
&e illi ipsi corum prefeati xp̃iam ẽẽ ceperunt.
Interiores autẽ qui subnulla sunt potestate
romana. ꝓrsus nec religione xp̃iana in suoꝵ

Expanded text:
lum alius alio mouetur acutius eorum, qui scrilum alius alio mouetur acutius eorum, qui scripturas sanctas non inprobabiliter tractant, sed etiam quilibet unus illorum aliquando minus aliquando melius intellegit. Nescio tamen, utrum intueri aliquid certius in hac quaestione possemus, mundus uniuersus impleatur. quod enim putat uenerabilitas tua iam hoc per ipsos apostolos factum, non ita esse certis documentis probaui. sunt enim apud nos, hoc est in Africa barbarae innumerabiles gentes, in quibus nondum esse praedicatum euangelium ex his, qui ducuntur inde captiui et Romanorum seruitiis iam miscentur, cotidie nobis addiscere in promptu est. pauci tamen anni sunt, ex quo quidam eorum rarissimi atque paucissimi, qui pacati Romanis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges suos, sed super eos praefecti a Romano constituantur imperio, et illi ipsi eorum praefecti Christiani esse coeperunt. interiores autem, qui sub nulla sunt potestate Romana, prorsus nec religione Christiana in suorum
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ inultimo sermonis scđ̃m mathrum ipse
omnino aduentus euaent᷑ ex primit᷑. cuiꝰ
superius quibusdam signis ꝓpinquitas intel¬
ligenda monstratur. Adhoc quippe apud
matheum sermo ipse concluditur. Cum aut̃
uenerit filius hominis inquit in maiestate
sua &e om̃s angeli cum eo. tunc sedebit super
sedem mairstatis sue. tunc congregabuntur
adeum om̃s gentes. & cȩtera. usꝙ ad illud
ubi ait. Et ibunt hi insupplicium et̃num.
uisti autem inuitam et̃nam. stoc enimnul¬
lus ambigit. de xp̃i aduentu nouissimo &
de fint scli fuisse p̃dictum. Nam & illasqͥnꝙ
& quinꝙ uirgines ñ defutrunt qui ñ contempti¬
bili adisputatione uoluerunt adhinc eius ad¬
uentum quinune fit ꝑeccłiam ꝑtinere. Sed
hec ñsunt temere pollicenda. nt aliquid occur¬
rat qt ualide contradicat. presertim quia in
talibus diuimnoꝵ eloquioꝵ obscuritatibus quibꝰ
nr̃as intelligentias dõ placun exercere. non so¬

Expanded text:
et quod in ultimo sermonis secundum Matthaeum ipse et quod in ultimo sermonis secundum Matthaeum ipse omnino aduentus euidenter exprimitur, cuius superius quibusdam signis propinquitas intellegenda monstratur. ad hoc quippe apud Matthaeum sermo ipse concluditur: Cum autem uenerit filius hominis, inquit, in maiestate sua et omnes angeli cum eo, tunc sedebit super sedem maiestatis suae, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes et cetera usque ad illud, ubi ait: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. hoc enim nullus ambigit de Christi aduentu nouissimo et de fine saeculi fuisse praedictum. nam et illas quinque et quinque uirgines non defuerunt qui non contemptibili disputatione docere uoluerint ad hunc eius aduentum, qui nunc fit per ecclesiam, pertinere. sed haec non sunt temere pollicenda, ne aliquid occurrat, quod ualide contradicat, praesertim quia in talibus diuinorum eloquiorum obscuritatibus. quibus nostras intellegentias deo placuit exercere, non so
Abbreviated transcription (Latin):
uiderimus non aliqua eorum sed hec om̃a.
in quibus & hocẽ qđ uidebitur filius homi¬
nis ueniens & mittet angelos suos &. de qua¬
tuor mundi partibus & ar toto orbe terra¬
rum congregat electossuos. Qd tota hora
nouissua facit. ueniens ui suis membris tã¬
quam innubibus. uł in tota ipsa ȩccłia qđ ẽ
corpus eius tamquam innube magna fructi¬
ficante atq crescente in uniuerso mundo. tx
quo cȩpit p̃dicare ac dicere. agite pęnitentiã
appropin quauit eium regnum celoꝵ. itaut
fortasse om̃a quȩ abhis tribus euangelistis
dicta sunt de cius adurntu. ailigentius int
secollata atꝙ discussa. inueniantur ad hoc
ꝑtinere qđ cotidie urnit incorpore suo qđ
ẽ eccłia De quo aduentu suo di xit. Amodo
indebitis filium hominis sedentem adextris
iurtutis. & uenientem innubibus cęli. Exee¬
ptis his locis ubi abeo ille aduentus ultimus
inseipso quando ẽ uiuos uidicaturus & mor¬
tuos ita ꝓmitittur ut ꝓpinquare dicatur.

Expanded text:
viderimus non aliqua eorum, sed haec omnia, in quibus et hoc est, quod videbitur Filius hominis veniens, et mittet Angelos suos, et de quatuor mundi partibus, id est, de toto orbe terrarum congregabit electos suos; quod tota hora novissima facit, veniens in suis membris tanquam in nubibus vel in tota ipsa Ecclesia quod est corpus ejus, tanquam in nube magna fructificante atque crescente in universo mundo, ex quo coepit praedicare et dicere, Agite poenitentiam, appropinquavit enim regnum coelorum: ita ut fortasse omnia quae ab his tribus evangelistis dicta sunt de ejus adventu, diligentius inter se collata atque dpertinere, quod cotidie uenit in corpore suo. quod est ecclesia, de quo aduentu suo dixit: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, exceptis his locis, ubi ab eo ille aduentus ultimus in se ipso, quando est uiuos indicatoras et mortuos, ita promittitur, ut propinquare dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nec carum suꝑficie debeius cẽ contenti. que
ad ecxercitationem nrãm ita modificate sunt.
ut altius se penetrari uelint. diligent᷑ sunt
inspicienda sequentia. Cum enim diccisset
& tunc uidebunt filium hominis uenientẽ
in nube cum potestate magna & maiestate.
adumxit atꝙait. ltis autẽ fieri incipientibꝰ

Expanded text:
nec earum superficie debemus esse contenti, quae nec earum superficie debemus esse contenti, quae ad exercitationem nostram ita modificatae sunt, ut altius se penetrari uelint, diligenter sunt inspicienda sequentia. cum enim dixisset: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate, adiunx
Abbreviated transcription (Latin):
uenientem innubibus cęli. Sed ideo tunc cum
potestate magna & maiestate. quia maior po¬
testas & maiestas illius apparebit scĩs. quibus
magnam uirtutẽ dabit. ne tanta ꝑsecutione
uincantur. siue incorpore suo in quo sedet ad
dexteram patris. in quo etiam mortiuis ẽ & re
& sublatus t̾ ab eis. Et quia illie etiã dictum
ẽ ab angelis sic ueniet quomͦ cum uidistiseun¬
tem incȩlum. merito credendus ẽ ñ solum in
eodem corpore uerum etiam in nube uentu¬
rus. qm̃ sic uenirt sicut abut. & nubes cum
suscepit abeuntẽ. Sed horum duoꝵ quid hie
potius eligendum sit. udicare difficile ẽ. Pro¬
mptior quidem sensus ẽ. ut quisq eum au¬
dierit uł legerit tunc uidebunt filium ho¬
minis uenientem in nube eum potestate
magna & maiestate. ipsum ꝓrsus accipiat
eius aduentum ñ ꝑ eccliam sed ꝑscipsum.
quando uenturus ẽ adiuuos & mortuos ui¬
dicandos. Sed qm̃ scripturȩ scrutandȩ st̃

Expanded text:
uenientem in nubibus caeli. sed ideo tunc cum uenientem in nubibus caeli. sed ideo tunc cum potestate magna et maiestate, quia maior potestas et maiestas illius apparebit sanctis, quibus magnam uirtutem dabit, ne tanta persecutione uincantur, siue in corpore suo, in quo sedet ad dexteram patris, in quo etiam mortuus est et reet sublatus est ab eis. et quia illic etiam dictum est ab angelis: Sic ueniet, quo modo eum uidistis euntem in caelum, merito credendus est non solum in eodem corpore uerum etiam in nube uenturus. quoniam sic ueniet, sicut abiit et nubes eum suscepit abeuntem. Sed horum duorum quid hic potius eligendum sit, iudicare difficile est. promptior quidem sensus est, ut-quisque. cum audierit uel legerit: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate, ipsum prorsus accipiat eius aduentum non per ecclesiam sed per se ipsum, quando uenturus est ad uiuos et mortuos iudicandos. sed quoniam scripturae scrutandae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ om̃s dies illos ita fiet. ꝓpterea post
tribulationẽ dierum illoꝵ sed tam̃ in eisdem
diebus fiet. Qđ gͦ dictumẽ scđm lucam &mn
t̃ris pressurȩ gentium. gentes uoluit intelle¬
gi ñꝑtinentes ad scm̃ abrahȩ. in quo benedi¬
centur om̃s gentes. sed gentes quȩ ad sinistrã
stabunt. quando congregabuntur ante ui¬
dicem uiuoꝵ & mortuoꝵ om̃s gentes. Utraq
enim pars crit in om̃ibus gentibus. una quȩ
p̃mat. altera quȩ pmatur. una quȩ dicat
paa & securitas. altera in qua sol obsceuretur.
& ñdet luna lum̃ suum. & de qua cadant
stellȩ. & in qua uirtutes celoꝵ moueantur.
Et tunc uidebunt filium hominis uenientemin
nube cum potestate magna & maiestate. Qđ
uideo duobus modis accipiposse. Siur ingecłia
tãquam innube uenirntẽ. sicut etiam nuncue¬
nireñcessat. scdm ia ꝗd ait. amodo uidebitissi¬
lium hominis sedentem adextris uirtutis. &

Expanded text:
quia per omnes dies illos ita fiet, propterea post quia per omnes dies illos ita fiet, propterea post tribulationem dierum illorum sed tamen in eisdem diebus fiet. Quod ergo dictum est secundum Lucam: Et in terris pressura gentium, gentes uoluit intellegi non pertinentes ad semen Abrahae, in quo benedicentur omnes gentes, sed gentes, quae ad sinistram stabunt, quando congregabuntur ante iudicem uiuorum et mortuorum omnes gentes. utraque pars enim erit in omnibus gentibus, una, quae premat. altera, quae prematur, una, quae dicat: Pax et securitas, altera, in qua sol obscuretur et non det luna lumen suum et de qua cadant stellae et in qua uirtutes caelorum moueantur. Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiestate. quod uideo duobus modis accipi posse sine in ecclesia tamquam in nube uenientem, sicut etiam nunc uenire non cessat secundum id. quod ait: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et
Abbreviated transcription (Latin):
egypto ex humillimo sublimatus. Namil¬
lum ioseph mat̾ cerit ad orare ñ potuit. quȩ
ante defuncta ẽ quam iacobuenisset ad fili¬
um. ut illius somni ꝓphetici ueritas adim¬
plenda xp̃o dño seruaretur. Quando cium
sol obscurabitur & luna ñdabit lum̃ suum.
& stellȩ cadent decȩlo & uirtutes cęloꝵ mo¬
uebuntur. sicut ab alus duobus euangłistis
hic locus cominemoratus ẽ. ȩccłia ñ appare¬
bit. impus tunc ꝑsecutoribus ultra modum
seuientibus. & remoto timore tamquam ar¬
ridente mundi frlicitate dicentibus pax&
securitas. Tunc stellę cadent de cęlo & uir¬
tutes cȩlorum commouebuntur.qm̃ multi
qui gr̃a fulgere uidebantur. ꝑ sequentibusce¬
dent & cadent. & quidam fideles fortissim
turbabuntur. Idem autẽ scđ̾m mathrum &
marcum post tribulationẽ dierum illoꝵ dr̃
hoc futurum. ñ quia transacta tota illa pse¬
cutione accident. sed quia p̃cedet tribula¬
tio. ut sequatur quorumdam defectio. Et

Expanded text:
Aegypto ex humillimo sublimatus: nam ilAegypto ex humillimo sublimatus: nam illum Ioseph mater certe adorare non potuit, quae ante defuncta est, quam Iacob uenisset ad filium, ut illius somnii prophetici ueritas adimplenda Christo domino seruaretur. quando enim sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de caelo et uirtutes caelorum commouebuntur, sicut ab aliis duobus euangelistis hic locus commemoratus est, ecclesia non apparebit; impiis tunc persecutoribus ultra modum saeuientibus et remoto timore tamquam adridente mundi felicitate dicentibus: Pax et securitas tunc stellae cadent de caelo et uirtutes caelorum commouebuntur, quoniam multi, qui gratia fulgere uidebantur, persequentibus cedent et cadent et quidem fideles fortissimi turbabuntur. ideo autem secundum Matthaeum et Marcum post tribulationem dierum illorum dicitur hoc futurum, non quia transacta tota illa persecutione accident ista, sed quia praecedet tribulatio, ut sequatur quorundam defectio, et,
Abbreviated transcription (Latin):
dominis. domini cum serus. Nonne hiom̃s
inhis om̃ibus utuntur hoc mundo. arant.
nauigant. comparant. generant. militant.
administrant. Puto ꝗđ nerunt sic quan¬
doerunt quȩ ineuangelio p̃dicta sunt signa
insole & luna & stellis. & in tͣris pressurȩ
gentium pre confusione sonitus maris &
fluctuum. arescentibus hominibus preti¬
more & expectatione quȩ suꝑueniunt uni¬
uerso orbi. Nam uirtutes celorum mouebuts¬
tur. Ntȩc quippe in eccł̃ia melius existimoin¬
tellegi. ne dñs iħe ꝓpinquante sedõ aduen¬
tu suo ea ꝓmagno prediaisse uideatur. quȩ
huic miuido & ante primum euis aduen¬
tum euenire consuruerant. & irrideamur
abeis quihȩc quȩ uelut nouissima & omni¬
um maxima horrescimus. plura in historia
gentium & multo maiora legerunt. Eccłia
ẽ enim sol & luna & stellȩ. cui dictum est.
speciosa sicut luna. electa sicut sol. Ab hac
adoratur ioseph nr̃ in hoc mundo. uelut in

Expanded text:
dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes in his omnibus utuntur hoc mundo? arant, nauigant, comparant, generant, militant, administrant. puto, quod non erunt sic, quando erunt, quae in euangelio praedicta sunt, signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium prae cibus prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi; nam uirtutes caelorum mouebuntur. Haec quippe in ecclesia melius existimo intellegi, ne dominus Iesus propinquante secundo aduentu suo ea pro magno praedixisse uideatur, quae huic mundo et ante primum eius aduentum euenire consueuerant, et inrideamur ab eis, qui haec, quae uelut nouissima et omnium maxima horrescimus, plura in historia gentium et multo maiora legerunt. ecclesia est enim sol et luna et stellae, cui dictum est: Speciosa sicut luna, electa sicut sol. ab hac adoratur Ioseph noster in hoc mundo uelut in
Abbreviated transcription (Latin):
gana. tybiȩ . lyrȩ. cytharȩ tesserȩ. mul¬
ta &e uariaᷤ sonorum atꝙludoꝵ. hoccine
ẽ arescere pre timore. anpotius madesce¬
re pre libidine: Sedhȩc filui tenebrarum
abundantius habebunt & exercebunt.
cum dixerint paxc & securitas. Quid ipsi fi¬
lu lucis & filu diei. quiñsunt uttenebris
ut eos tamquã fur dies ille comp̃hendat :
Nonne adhue utuntur hoc mundo. tamquã
ñutentes: Quia & fiante multos annos
apłoꝵ temporibus dictum ẽ.pia tam̃ sollici¬
tudine cogitant qđ dictum ẽ. tempus bre¬
urẽ. Nonne a maxima parte eoꝵ nouellat᷑.
edificatur. emitur. possidetur : Geruntur
adhuc honores. ducuntur uxores. De hislo¬
quor qui expcetantes dñm suum quando
ueniat anuptus ñ se tam abstinent a carna¬
libus nuptus. sed obedientissima caritate au¬
diunt apłm p̃cipientẽ quẽadmodum uiuere
debeant᷑ cumiuris. uri cum uxoribus. filu
cum parentibus parentes cum filus. serui cũ

Expanded text:
gana, tibiae, lyrae, citharae, tesserae, mulgana, tibiae, lyrae, citharae, tesserae, multa et uaria genera sonorum atque ludorum. hocine est arescere prae timore an potius madescere prae libidine? sed haec filii tenebrarum abundantius habebunt et exercebunt, cum dixerint: Pax et securitas. Quid ipsi filii lucis et filii diei, qui non sunt in. tenebris, ut eos tamquam fur dies ille comprehendat? nonne adhuc utuntur hoc mundo tamquam non utentes, quia, etsi ante multos annos apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine cogitant, quod dictum est: Tempus breue est? nonne a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad modum uiuere debeant uxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum
Abbreviated transcription (Latin):
cum potestate magna & maiestate. Uideamus
itaq neforte melius intellegatur. non to
modo implrri quę predicta sunt illisuer¬
bis. sed tunc potuis eẽ uentura. quandofic
erit tribulatio uniuefso orbi ut adeccłiam
ꝑtineat quȩ unuuerso orbe tribulabitur.
ñ adeos quitribulabunt cã. Ipsi enim di¬
cturi sunt pax & securitaf ut repentinis
illis suꝑueniat interitus. & cos aduentus
dñi sicut fur in nocte comp̃hendat. qͣndo
econtrario gaudebunt & caultabunt
qui diligunt manifestationem dñi. Nunc
autemista mala quȩ tamquam fumma &
extrema creduntur utriꝙ genti & utriq
regno & xp̃i scilicet & di aboli uidemus
ctͣ cominunia. Parit᷑ quippe his & boni af¬
fliguntur & mali. Nec ẽ qui dicat pax &
securitas. ubicumꝙ contingunt. uł metu¬
itur ne contingant. Int̾ quȩ tam̃ mala.
adhuc usquequaq frequentantur luxcuri¬
osa conuiua. febrit ebriositas. auaritia
grassatur . ꝑstrepunt lasciui cantus. or¬

Expanded text:
cum potestate magna et maiestate. Videamus cum potestate magna et maiestate. Videamus itaque, ne forte melius intellegatur non ea modo impleri, quae praedicta sunt illis uerbis, sed tunc potius esse uentura, quando sic erit tribulatio uniuerso orbi. ut ad ecclesiam pertineat, quae uniuerso orbe tribulabitur. non ad eos, qui tribulabunt eam. ipsi enim dicturi sunt: Pax et securitas, ut repentinus illis superueniat interitus et eos aduentus domini sicut fur in nocte comprehendat, quando e contrario gaudebunt et exultabunt, qui diligunt manifestationem domini. nunc autem ista mala, quae tamquam summa et extrema creduntur, utrique genti et utrique regno et Christi scilicet et diaboli uidemus esse communia; pariter quippe his et boni affliguntur et mali nec est, qui dicat: Pax et securitas. ubicumque contingunt uel metuitur, ne contingant. inter quae tamen mala adhuc usque quaque frequentantur luxuriosa conuiuia, feruet ebriositas, auaritia grassatur, perstrepunt lasciui cantus, or
Abbreviated transcription (Latin):
quando dictumt̃. & ex illo quot anni tran¬
sierunt. & tam̃ uerissime dictum ẽ. Nouissi¬
mes enim diebus dñs ꝑuirginem uenit. Nec
diceretur ista hora nouissima. nͥ regno ꝓpin¬
quante cęloꝵ. ꝑ quam totam horam fuint
quȩ dñs ꝓpinquante suo regno futura predi¬
xit. Sedhȩc hora quanto spatio ꝓtendatur.
quilibet homo qualis ego sum modum suum
debet agnoscere. ne plus sapiat quã oportet
sapert : Sed confiteri nos inquis pena nr̃a cõ¬
pellit adẽs iam finem. dum impletur qđ pre¬
nuntiatum ẽ. arescentibus hominibus pre ti¬
more & eapectatione quȩ suꝑueniunt uni¬
uerso orbi. Nullam inquis patriam. nullum
locum nr̃is temporibus ñ affligi aut tribula¬
ri certumẽ. sicut dictumẽ. pretimore & ex¬
pectatione quȩ suꝑueniunt unierso orbi.
Si gͦ ista mala quȩ nunc patitur genus huma¬
Namuirtutes cȩlorum mouebuntur. & tunc
uidebunt filium hominis uenientem innube

Expanded text:
quando dictum est et ex illo quot anni tranquando dictum est et ex illo quot anni transierunt et tamen uerissime dictum est. nouissimis enim diebus dominus per uirginem uenit nec diceretur ista hora nouissima nisi regno propinquante caelorum, per quam totam horam fiunt, quae dominus propinquante suo regno futura praedixit; sed haec hora quanto spatio protendatur, quilibet homo, qualis ego sum, modum suum debet agnoscere, ne plus sapiat, quam oportet sapere! Sed confiteri nos, inquis, poena nostra compellit adesse iam finem, dum impletur, quod praenuntiatum est: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi. \'nullam\', inquis, \'patriam, nullum locum nostris temporibus non affligi aut tribulari certum est, sicut dictum est: Prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi>. si ergo ista mala. quae nunc patitur genus humaNam uirtutes caelorum mouebuntur. et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube
Abbreviated transcription (Latin):
Quare si apparebunt etiam talia. siñ sp̃ualiter
potus intelli genda sunt. time apparebunt
quando fims sic appropinquabit. ut debeant
apparere. Bellis autẽ duiersa int̾ualla tẽ poꝵ
& locoꝵ. quandoñ t̾ra contrita ẽ: Namut n¬
mis antiqua p̃teream. sub imperatore gallie¬
no cum romanas ꝓuincias barbaries usqueqͣꝙ
ꝑuaderet. quam multos fr̃o nr̃os qui tẽ erant
in carne putamus ꝓpinquum sinem credere po¬
tuisse. qm̃ longe post ascensionem dñi factum
est: Ac ꝑhoc etiam ista qualia futura sunt cũ
fuerit omnino finis ꝓximus ignoramus. si ta¬
men hȩc ñita p̾dicta sunt. ut in ꝑcdia potus
intellegi debeat. Duȩ quippe gentes sunt. &¬
duo regna. unum scilicet xp̃i. alterum diabo¬
li. de quibus dicitpotuit. exurget gens super
gentem & regnum suꝑ reglim. Qd ñ desinit
fitri ex quo dictum t̃. agite penitentiam. ap¬
ꝓpinquauit enim regnum celoꝵ. Qđ uide

Expanded text:
quare si apparebunt etiam talia, si non spiritaliter quare si apparebunt etiam talia, si non spiritaliter potius intellegenda sunt, tunc apparebunt, quando finis sic adpropinquabit, ut debeant apparere. -Bellis autem per diuersa interualla temporum et locorum quando non terra contrita est? nam, ut nimis antiqua praeteream, sub imperatore Gallieno, cum Romanas prouincias barbaries usque quaque peruaderet, quam multos fratres nostros. qui tunc erant in carne, putamus propinquum finem credere potuisse, quoniam longe post ascensionem domini factum est! ac per hoc etiam ista qualia futura sint, cum fuerit omnino finis proximus, ignoramus, si tamen haec non ita praedicta sunt, ut in ecclesia potius intellegi debeant. duae quippe gentes sunt et duo regna, unum scilicet Christi alterum diaboli, de quibus dici potuit: Exsurget gens super gentem et regnum super regnum, quod non desinit fieri, ex quo dictum est: Agite paenitentiam: adpropinquauit enim regnum caelorum. quod uide
Abbreviated transcription (Latin):
ossoles quando nos uidimus:: Quos uisos lit¬
teris mandauerunt qui tunc fuerunt. ante¬
quam dñs uenisset in carne. Quando nosuidi¬
mussolem sic obscuratum. quẽ a dmodum ob¬
scuratus ẽ cum mundi lumen penderet in li¬
gno : Nisi forte defectus solis & lunȩ quos ẽ¬
suerunt computatores siderum ad notare.
atꝙ p̾dicere int̃ cęlestia ꝓdigia numerabimꝰ.
quia lunam sepus in sua plenitudine. solẽ
uͦ rarius sed tam̃ uidunus infine lane scđm
eoꝵ compotum defecisse. Non erat talis solis
uere mirabilis erat & ꝓdigiosus. Pasca quippe
fuerat uideoꝵ. qđ ñnisi inluȩ pleni̾tudi¬
ne celebratur. Scd̃m astroligoꝵ autem nume¬
ros certum ẽ solem quando luna plena ẽ non
posse deficere. sea quando finis ẽ lune. ñ qui¬
dem semꝑ sed alit̾ numquã. cum scđm illos
numeros deficit. Quia ꝙͦ tale umquã quis¬
quam meminit apparuisse de cȩlo ex qͦ añs
illa p̃dixit. quale apparuit quando passus ẽ.

Expanded text:
os soles quando nos uidimus, quos uisos litos soles quando nos uidimus, quos uisos litteris mandauerunt, qui tunc fuerunt, antequam dominus uenisset in carne? quando nos uidimus solem sic obscuratum, quem ad modum obscuratus est, cum mundi lumen penderet in ligno? nisi forte defectus solis et lunae, quos consuerunt computatores siderum adnotare atque praedicere, inter caelestia prodigia numerabimus, quia lunam saepius in sua plenitudine, solem uero rarius sed tamen uidimus in fine lunae secundum eorum computum defecisse. non erat talis solis uere mirabilis erat et prodigiosus. pascha quippe fuerat Iudaeorum, quod nonnisi in lunae plenitudine celebratur; secundum astrologorum autem numeros certum est solem, quando luna plena est, non posse deficere, sed quando finis est lunae non quidem semper sed aliter numquam, cum secundum illos numeros deficit. quid ergo tale umquam quisquam meminit apparuisse de caelo, ex quo dominus illa praedixit, quale apparuit, quando passus est
Abbreviated transcription (Latin):
sierunt abillo quando ueniet regnum dĩ.
tale aliquid eum dixisse narrauit. In illa
inquit hora qui fuerit intecto & uasa euis
in domo. ñ descendat tollere ea. & qui in
agro. similit᷑ ñredeat retro. Sednime ꝓpt̃
computationt̃ tempoꝵ. de danihelis ebdo¬
madibus agitur. Quȩ si eirca tempora pͥmi
aducutus dm̃ completȩ ñ sunt. atꝙ infine
complendȩ sunt. hoc apostolos ignorasse. ut
scisse quidẽ sed docere ꝓhibitos fuisse qͥs cre¬
dat Quamquã sihoc itaẽ utilit̃ nesciunt
gentes qd dñs docere ꝓhibuit eos quos gen¬
tium uoluit eẽ doctores. Si autẽ iam com¬
templo illo sublatum ẽ sacrificium. sublata
de quoquesierant ꝑtinebant. Signau de cȩlo
& t̾ra numquid maiora nosuidimus quã qui
fuerunt ante nos : Nonne si gentium legat᷑
historia. tantamira reperiuntur extitisse de
cȩlo traq. ut aliqua etiam ñeredantur: Sed
ut multa omittam quȩ ꝑsequi longum ẽ. du¬

Expanded text:
sierunt ab illo, quando ueniet regnum dei, sierunt ab illo, quando ueniet regnum dei, tale aliquid eum dixisse narrauit: In illa, inquit, hora, qui fuerit in tecto et uasa eius in domo, ne descendat tollere illa et. qui in agro, similiter non redeat retro. Sed nunc propter computationem temporum de Danihelis hebdomadibus agitur, quae si circa tempora primi aduentus domini completae non sunt atque in fine complendae sunt, hoc apostolos ignorasse uel scisse quidem sed docere prohibitos fuisse quis credat? quamquam si hoc ita est, utiliter nesciunt gentes, quod dominus docere prohibuit eos, quos gentium uoluit esse doctores. si autem iam comtemplo illo sublatum est sacrificium, sublata de quo quaesierant, pertinebant. Signa uero de caelo et terra numquid maiora nos uidimus. quam qui fuerunt ante nos? nonne, si gentium legatur historia, tanta mira reperiuntur extitisse de caelo terraque, ut aliqua etiam non credantur? sed, ut multa omittam, quae persequi longum est, du
Abbreviated transcription (Latin):
mant hȩc futura. quanquã ipsa desolatioms
abbominatio ꝓpt obscuritatẽ dicti ñ uno
mͦ ab hominibus potuerit intellegi. Et qđ
dictum ẽ qui ẽ in tecto ñ descendat tollere
aliquid de domosua. & qui magro ñ reuer¬
tatur tollere tunicam suam. potest congru¬
entius intellegi spialit̾. ꝗđ intribulationi¬
bus om̃ibus ẽ cauendum. ne quisq deuictus
ad carnalem uitam de spũiali sublimitate de¬
scendat. aut qui ꝓfecerat in anteriora se ex¬
tendens. deficiendo inposteriora respiciat.
Qđ sunom̃i tribulatione. quantomagis in il¬
la cauendum p̾cipi debuit. que talis futura
p̃dicta ẽ illi ciuitati. qualis ñfuit ab mitio
neꝙ firt Et sunista. quantomagis in illa
quȩ nouissima futura ẽ. orbi t̃re. idẽ eccłie
toto orbe diffusȩ Nam &ipse lucas ñ quidẽ
quando a discipulis suis de aduentu suo dñs
int̾rogatus ẽ. ubi hoc matheus cominemora¬
ut &e marcus. sed alio loco ubi pharisei que¬

Expanded text:
mant haec futura; quamquam ipsa desolationis mant haec futura; quamquam ipsa desolationis abominatio propter obscuritatem dicti non uno modo ab hominibus potuerit intellegi. Et quod dictum est: Qui est in tecto, non descendat tollere aliquid de domo sua et, qui in agro, non reuertatur tollere tunicam suam, potest congruentius intellegi spiritaliter, quod in tribulationibus omnibus est canendum, ne quisque deuictus ad carnalem uitam de spiritali sublimitate descendat ant, qui profecerat in anteriora se extendens. deficiendo in posteriora respiciat. quod si in omni tribulatione. quanto magis in illa cauendum praecipi debuit. quae talis futura praedicta est illi ciuitati, qualis non fuit ab initio neque fiet, et si in ista, quanto magis in illa, quae nouissima futura est orbi terrae, id est ecclesiae toto orbe diffusae! nam et ipse Lucas non quidem, quando a discipulis suis de aduentu suo dominus interrogatus est, ubi hoc Matthaeus commemorauit et Marcus, sed alio loco, ubi Pharisaei quae