comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res haud magnopere obeuntem bella excitabant. Quatuor legio¬
nibus quaternum milium scriptis exercitu indicto ad portam ex¬
quilinam imposterum diem ad satricum profectus. Ibi eum ex¬
pugnatores coloniae haud quaquam perpulsi fidentes militum
numero quo aliquantum prestabant operiebantur. Postquam ap¬
propinquare romanos senserunt extemplo in aciem procedunt.
nihil dilaturi quin periculum summe rerum facerent. Ita pauci¬
tati hostium nihil artes imperatoris unici quibus solis confiderẽt
profuturas esse. Idem ardor & in romano exercitu erat & in alte¬
ro duce. nec presentis dimicationis fortunam ulla res preterquã
unius uiri consilium atq imperium morabatur qui occasionem iu¬
uandarum ratione uirium trahendo bello querebat. Eo magis
hostis instare. nec iam pro castris tantum suis explicare aciem sed
procedere in medium campi & uallo prope hostium signa inferẽ¬

Expanded text:
res haud magnopere obeuntem bella excitabant. quattuor legiores haud magnopere obeuntem bella excitabant. quattuor legionibus quaternum milium scriptis, exercitu indicto ad portam Esquilinam in posteram diem ad Satricum profectus. ibi eum expugnatores coloniae haudquaquam perculsi, fidentes militum numero quo aliquantum praestabant, opperiebantur. postquam appropinquare Romanos senserunt, extemplo in aciem procedunt nihil dilaturi quin periculum summae rerum facerent: ita paucitati hostium nihil artes imperatoris unici, quibus solis confiderent, profuturas esse. idem ardor et in Romano exercitu erat et in altero duce, nec praesentis dimicationis fortunam ulla res praeterquam unius uiri consilium atque imperium morabatur, qui occasionem iuuandarum ratione uirium trahendo bello quaerebat. eo magis hostis instare nec iam pro castris tantum suis explicare aciem sed procedere in medium campi et uallo prope hostium signa inferen
Abbreviated transcription (Latin):
sae. Itaq ex senatus consulto populi ussu bellum prenestinis indic¬
tum. qui coniuncti uolscis anno insequente satricum coloniam po¬
puli .r. pertinaciter a colonis defensam ui expugnarunt. fedeq in
captis exereuere uictoriam. Fam rem egre passi romani.M. furũ
camillum sextum tribunum mil. ereauere. Additi college.A. &
.L. postumii regilienses ac.L. furius cum.L. lucretio & .m. fabio am¬
busto. Uulscum bellum. M. furio extra ordinem decretum. Adui¬
tor ex tribunis sorte. L. furius datur non tam e re p. ꝗͣ ut college
materia ad omnem laudem esset & publice quod rem temeritate
eius prolapsam restituit & priuatim quod ex errore gratiam po¬
tius eius sibi ꝗͣ suam gloriam petit. Exacte iam aetatis camillus
erat. comitusq uirare parato in uerba excusandae ualitudinis soli¬
tae consensus populi restiterat. Sed uegetum ingenium in uiuido
pectore uigebat. Uirebat quoq integris sensibus & cuules iam

Expanded text:
sae. itaque ex senatus consulto populique iussu bellum Praenestinis indicsae. itaque ex senatus consulto populique iussu bellum Praenestinis indictum; qui coniuncti Uolscis anno insequente Satricum, coloniam poRomani, pertinaciter a colonis defensam, ui expugnarunt foedeque in captis exercuere uictoriam. eam rem aegre passi Romani M. Furium Camillum sextum tribunum militum creauere. additi collegae A. et L. Postumii Regillenses ac L. Furius cum L. Lucretio et M. Fabio Ambusto . Uolscum bellum M. Furio extra ordinem decretum; adiutor ex tribunis sorte L. Furius datur, non tam e re publica quam ut collegae materia ad omnem laudem esset et publice, quod rem temeritate eius prolapsam restituit et priuatim, quod ex errore gratiam potius eius sibi quam suam gloriam petiit. exactae iam aetatis Camillus erat, comitiisque iurare parato in uerba excusandae ualetudini solita consensus populi restiterat; sed uegetum ingenium in uiuido pectore uigebat uirebatque integris sensibus, et ciuiles iam
Abbreviated transcription (Latin):
incursatum erat ita placide ab senatu responsum est ut minus credi
de criminibus quia nollent ea uera esse appareret. In sequenti anno
spurius &.L. papirius noui tribuni mil. consulari potestate uelitr¬
as legiones duxere. Quatuor collegis scruio cornelio maluginensi
tertio. Q seruio. C. sulpitio. L. emilio quarto tribunis ad presidiũ
urbis & si qui ex etruria noui motus nuntiarentur omnia enim in¬
de suspecta erant relictis. Ad uelitras aduersus maiora poene auxi¬
lia prenestinorum ꝗͣ ipsam colonorum multitudinem secundo pre¬
lio pugnatum est. Ita ut propinquitas urbis hosti & causa maturi¬
oris fugae & unum ex fuga receptaculum esset. oppidi oppugna¬
tione tribuni abstinuere. quia & anceps erat nec in pernitiem colo¬
niae pugnandum censebant. Litterae romam ad senatum cum uic¬
toriae nuntus acriores in prenestinum hostem ꝗͣ in ueliternum mis¬

Expanded text:
incursatum erat, ita placide ab senatu responsum est ut minus credi incursatum erat, ita placide ab senatu responsum est ut minus credi de criminibus, quia nollent ea uera esse, appareret. insequenti anno Sp. et L. Papirii noui tribuni militum consulari potestate Uelitras legiones duxere, quattuor collegis Ser. Cornelio Maluginensi tertium Q. Seruilio C. Sulpicio L. Aemilio quartum tribunis ad praesidium urbis et si qui ex Etruria noui motus nuntiarentur—omnia enim inde suspecta erant—relictis. ad Uelitras aduersus maiora paene auxilia Praenestinorum quam ipsam colonorum multitudinem secundo proelio pugnatum est ita ut propinquitas urbis hosti et causa maturioris fugae et unum ex fuga receptaculum esset. oppidi oppugnatione tribuni abstinuere, quia et anceps erat nec in perniciem coloniae pugnandum censebant. litterae Romam ad senatum cum uictoriae nuntiis acriores in Praenestinum quam in Ueliternum hostem mis
Abbreviated transcription (Latin):
set quinqueuiros pomptino agro diuidendo & truimuiros nepete
coloniae deducende creauerunt. Tum ut bellum iuberent latum ad
populum est. Et nequicꝗͣ dissuadentibus tribunis pl. omnes tribus
bellum uisserunt. Apparatum eo anno bellum est exercitus prop¬
ter pestilentiam non eductus. Eaq cunctatio colonis spatium de¬
derat deprecandi senatum & magna pars hominum eo ut legatio
supplex romam mitteretur inclinabat i priuato ut fit periculo pub¬
licum implicatum esset auctoresq defectionis a romanis metu ne
soli crimini subiecti piacula ire romanorum dederentur auertissent
colonias a consilus pacis. Neq in senatum solum per eos legatio im¬
pedita est. Sed magna pars plebis incitata ut predatum in agrum ro¬
manum exirent. haec noua iniuria exturbauit omnem spem pacis.
De prenestinorum quoq defectione eo anno primum fama exorta.
Arguentibusq eos tusculanis & gabinis & lauicanis quorum in fines

Expanded text:
set, quinqueuiros Pomptino agro diuidendo et triumuiros Nepete set, quinqueuiros Pomptino agro diuidendo et triumuiros Nepete coloniae deducendae creauerunt. tum, ut bellum iuberent, latum ad populum est et nequiquam dissuadentibus tribunis plebis omnes tribus bellum iusserunt. apparatum eo anno bellum est, exercitus propter pestilentiam non eductus, eaque cunctatio colonis spatium dederat deprecandi senatum; et magna hominum pars eo ut legatio supplex Romam mitteretur inclinabat, ni priuato, ut fit, periculo publicum implicitum esset auctoresque defectionis ab Romanis metu, ne soli crimini subiecti piacula irae Romanorum dederentur, auertissent colonias a consiliis pacis. neque in senatu solum per eos legatio impedita est sed magna pars plebis incitata ut praedatum in agrum Romanum exirent. haec noua iniuria exturbauit omnem spem pacis. de Praenestinorum quoque defectione eo anno primum fama exorta; arguentibusque eos Tusculanis et Gabinis et Labicanis, quorum in fines
Abbreviated transcription (Latin):
tae cladis causis ex manlio supplicio magnae parti uideri orta.
Uiolatum capitolium esse sanguine seruatoris nec dus cordi fuisse
poenam eius oblatam prope oculis suis a quo sua templa erepta ma¬
nibus hostium essent. Pestilentiam in opia frugum & uulgatam
utriusq mali famam. Anno insequente multiplex bellum exce¬
pit.L. ualerio quarto .A. manlio tertio ser. sulpitio tertio. L. lu¬
cretio. L. emilio tertio. M. trebonio tribunis mil. consulari potes¬
tate hostes noui preter uolscos uelut sorte quadam prope in eter¬
num exercendo romano militi datos circeiosq & uelitras coloni¬
as iam diu molientes defectionem & suspectum latium lanuuini
etiam qua fidelissima urbs fuerat subito exorti. Id patres rati cõ¬
temptu accidere quod ueliternis ciuibus suis tam dui impunita de¬
fectio esset decreuerunt ut primo quoq tempore ad populum fer¬
retur de bello indicendo. Ad quam militiam quo paratior plebs es

Expanded text:
tae cladis causis ex Manliano supplicio magnae parti uideri orta: tae cladis causis ex Manliano supplicio magnae parti uideri orta: uiolatum Capitolium esse sanguine seruatoris nec dis cordi fuisse poenam eius oblatam prope oculis suis, a quo sua templa erepta e manibus hostium essent. pestilentiam inopia frugum et uolgatam utriusque mali famam anno insequente multiplex bellum excepit, L. Ualerio quartum A. Manlio tertium Ser. Sulpicio tertium L. Lucretio L. Aemilio tertium M. Trebonio tribunis militum consulari potestate. hostes noui praeter Uolscos, uelut sorte quadam prope in aeternum exercendo Romano militi datos, Circeiosque et Uelitras colonias, iam diu molientes defectionem, et suspectum Latium Lanuuini etiam, quae fidelissima urbs fuerat, subito exorti. id patres rati contemptu accidere, quod Ueliternis ciuibus suis tam diu impunita defectio esset, decreuerunt ut primo quoque tempore ad populum ferretur de bello eis indicendo. ad quam militiam quo paratior plebes
Abbreviated transcription (Latin):
flumentanam unde conspectus in capitolium non esset concilium
populi indictum est. Ubi crimen ualuit & obstinatis animis triste
iudicium inuisumq etiam iudicibus factum. Sunt qui perduum¬
uiros qui de perduellione anquirerent ereatos auctores sint. Sam¬
natum tribuni de saxo tarpeio deiecerunt. Locusq idem in uno
homine & eximia gloriae monumentum & poene ultime fuit
A dicctae mortuo note sunt publica una. quod cum domus eius fu¬
isset ubi nunc aedes atq officina monet.e est latum ad populum
est nequis patricius in arce aut capitolio habitaret. Gentilitia al¬
tera. quod gentis manliae decreto cautum est. nequis deinde. M.
manlius uocaretur. Hunc exitum habuit uir nisi in libera cuita¬
te natus memorabilis. Eopulum breui postquam periculum ab eo
nullum erat perse ipsas recordantem uirtutes desiderium eius
tenuit. Pestilentia etiam breui consccuta nullis occurrentibus tã¬

Expanded text:
Flumentanam, unde conspectus in Capitolium non esset, concilium Flumentanam, unde conspectus in Capitolium non esset, concilium populi indictum est. ibi crimen ualuit et obstinatis animis triste iudicium inuisumque etiam iudicibus factum. sunt qui per duumuiros, qui de perduellione anquirerent creatos, auctores sint damnatum. tribuni de saxo Tarpeio deiecerunt locusque idem in uno nomine et eximiae gloriae monumentum et poenae ultimae fuit. adiectae mortuo notae sunt: publica una, quod, cum domus eius fuisset ubi nunc aedes atque officina Monetae est, latum ad populum est ne quis patricius in arce aut Capitolio habitaret; gentilicia altera, quod gentis Manliae decreto cautum est ne quis deinde M. Manlius uocaretur. hunc exitum habuit uir, nisi in libera ciuitate natus esset, memorabilis. populum breui, postquam periculum ab eo nullum erat, per se ipsas recordantem uirtutes desiderium eius tenuit. pestilentia etiam breui consecuta nullis occurrentibus tan
Abbreviated transcription (Latin):
ter quos.c. seruilium magistrum equitum absentem nominatũ.
Et cum ea quoq quae bello gesta essent pro fastigio rerum oratione
etiam magnifica facta dictis equando memorasset nudasse pectus
cicatricibus bello acceptis insigne & identidem capitolium spectãs
iouem deosq alios deuocasse ad auxilium fortunarum suarum pre¬
catumq esse ut quam mentem sibi capitolinam arcem protegenti
ad salutem populi.r. dedissent eam populo.r. in presenti suo dis¬
crimine darent. Et orasse singulos uniuersosq ut capitolium atq
arcem intuentes ut ad deos immortales uersi de se uidicarent. In
campo martio cum centuriatim populus citaretur reus ad capito¬
lium manus tendens ab hominibus ad deos preces auerteret appa¬
ruit tribunis nisi oculos quoq hominum liberassent tanti memo¬
ria decoris nunꝗͣ fore in preoccupatis beneficio animis uero eri¬
mini locum. Ita predicto die in petilinum lucum extra portam

Expanded text:
ter quos C. Seruilium magistrum equitum absentem nominatum; ter quos C. Seruilium magistrum equitum absentem nominatum; et cum ea quoque quae bello gesta essent pro fastigio rerum oratione etiam magnifica, facta dictis aequando, memorasset, nudasse pectus insigne cicatricibus bello acceptis et identidem Capitolium spectans Iouem deosque alios deuocasse ad auxilium fortunarum suarum precatusque esse ut, quam mentem sibi Capitolinam arcem protegenti ad salutem populi Romani dedissent, eam populo Romano in suo discrimine darent, et orasse singulos uniuersosque ut Capitolium atque arcem intuentes, ut ad deos immortales uersi de se iudicarent. in campo Martio cum centuriatim populus citaretur et reus ad Capitolium manus tendens ab hominibus ad deos preces auertisset, apparuit tribunis, nisi oculos quoque hominum liberassent tanti memoria decoris, nunquam fore in praeoccupatis beneficio animis uero crmini locum. ita prodicta die in Petelinum lucum extra portam
Abbreviated transcription (Latin):
claudio in uincula ducto.C. claudium inimicum claudiamq om¬
nem gentem sordidatam fuisse. Consensu opprimi popularem ui¬
rum quod primus a patribus ad plebem defecisset. Cum dies uenit
quae preter cetus multitudinis seditiosasq uoces & largitiones & fal¬
lax indicium pertinentia proprie ad regni crimen obiecta sint reo
ipud neminem auctorem inuenio. nec dubito haud parua fuisse.
Cum damnandi mora plebi non in causa sed in loco fuerit. Illud no¬
tandum uidetur ut sciant homines quae & quanta decora feda cu¬
piditas regni non ingrata solum sed inuisa etiam reddiderit. ho¬
mines prope.cece. produxisse dicitur. quibus sine fenore expen¬
as pecunias tulisset quorum bona uenire quos duci addictos pro¬
hibuisset. Ad haec decora quoq belli non commemorasse tantum
dona imperatorum ad.xl. In quibus insignes duas murales coro¬
nas. cuuicas octo. Ad hoc seruatos ex hostibus ciues produxit. In¬

Expanded text:
Claudio in uincula ducto C. Claudium inimicum Claudiamque omClaudio in uincula ducto C. Claudium inimicum Claudiamque omnem gentem sordidatam fuisse; consensu opprimi popularem uirum, quod primus a patribus ad plebem defecisset. cum dies uenit, quae praeter coetus multitudinis seditiosasque uoces et largitionem et fallax indicium pertinentia proprie ad regni crimen ab accusatoribus obiecta sint reo, apud neminem auctorem inuenio; nec dubito haud parua fuisse, cum damnandi mora plebi non in causa sed in loco fuerit. illud notandum uidetur, ut sciant homines quae et quanta decora foeda cupiditas regni non ingrata solum sed inuisa etiam reddiderit: homines prope quadringentos produxisse dicitur, quibus sine fenore expensas pecunias tulisset, quorum bona uenire, quos duci addictos prohibuisset; ad haec decora quoque belli non commemorasse tantum ginta, dona imperatorum ad quadraginta, in quibus insignes duas murales coronas, ciuicas octo; ad hoc seruatos ex hostibus ciues produxit, in
Abbreviated transcription (Latin):
menenius &. Q. publius tribuni pl. Quid patrum & plebis certa¬
men facimus quod ciuitatis esse aduersus unum pestiferum ciuem
debet: Quid cum plebe aggredimur eum quem peripsam plebẽ
tutius aggredi est : ut suis ipse oneratus uiribus ruat. Diem dice¬
re ei nobis in animo est. Nihil minus populare quam regnum
est. Simul multitudo illa non secum certari uiderint & ex aduo¬
catis uidices facti erunt & accusatores de plebe patritium reum ĩ¬
tuebuntur & regni crimen in medio nulli magis ꝗͣ libertati faue¬
bunt suae. Approbantibus cunctis diem manlio dicunt. Quod
ubi est factum primo commota plebs est. Utique postquam sor¬
didatum reum uiderunt nec cum eo non modo patrum quenꝗͣ
sed nec cognatos quidem aut affines. Postremo ne fratres quidẽ
aulium & titum manlios. quod ad eum diem nunquã usu uenis¬
sent ut in tanto discrimine non & proximi uestem mutarent ap.

Expanded text:
Menenius et Q. Publilius tribuni plebis: 'quid patrum et plebis certaMenenius et Q. Publilius tribuni plebis: 'quid patrum et plebis certamen facimus, quod ciuitatis esse aduersus unum pestiferum ciuem debet? quid cum plebe adgredimur eum quem per ipsam plebem tutius adgredi est ut suis ipse oneratus uiribus ruat? diem dicere ei nobis in animo est. nihil minus populare quam regnum est. simul multitudo illa non secum certari uiderint et ex aduocatis iudices facti erunt et accusatores de plebe patricium reum intuebuntur et regni crimen in medio, nulli magis quam libertati fauebunt suae.' adprobantibus cunctis diem Manlio dicunt. quod ubi est factum, primo commota plebs est, utique postquam sordidatum reum uiderunt nec cum eo non modo patrum quemquam sed ne cognatos quidem aut adfines, postremo ne fratres quidem A. et T. Manlios , quod ad eum diem nunquam usu uenisset, ut in tanto discrimine non et proximi uestem mutarent: Ap.
Abbreviated transcription (Latin):
induit. Uos si quo insignis magis imperu honorisue nomine ues¬
truni appellabitis ducem eo utemini potentiore ad obtinenda ea
quae uultis:. Inde de regno agendi ortum initium dicitur. Sed nec
tum quibus nec quen ad finem consilia peruenerint satis planũ
traditur. At in parte altera senatus de secessione in domum priua¬
tam plebis forte etiam in arce positam & inminenti mole liberta¬
tis agitat. Magna pars uociferantur seruilio ahala opus esse. qui
non in uincla duci iubendo irritet publicum hostem sed unius
uactura ciuis finiat intestinum bellum. Decurritur ad leniorem
uerbis sententiam uim tamen eandem habentem. ut uideant ma¬
gistratus nequid ex pernitiosis consilus. M. manlii resp. detrimẽ¬
bant patrum auctoritati se dederant. hi tum omnes quid opus
facto sit consultant. Cum preter ium & cedem nihil cinquam oc¬
curreret eam autem ingentis dimicationis fore appareret tum. M

Expanded text:
induit: uos si quo insigni magis imperii honorisue nomine uesinduit: uos si quo insigni magis imperii honorisue nomine uestrum appellabitis ducem, eo utemini potentiore ad obtinenda ea quae uoltis.' inde de regno agendi ortum initium dicitur; sed nec cum quibus nec quem ad finem consilia peruenerint, satis planum traditur. at in parte altera senatus de secessione in domum priuatam plebis, forte etiam in arce positam, et imminenti mole libertate agitat. magna pars uociferantur Seruilio Ahala opus esse, qui non in uincla duci iubendo inritet publicum hostem sed unius iactura ciuis finiat intestinum bellum. decurritur ad leniorem uerbis sententiam, uim tamen eandem habentem, ut uideant magistratus ne quid ex perniciosis consiliis M. Manli res publica detrimenbant, patrum auctoritati se dediderant—hi tum omnes quid opus facto sit consultant. cum praeter uim et caedem nihil cuiquam occurreret, eam autem ingentis dimicationis fore appareret, tum M.
Abbreviated transcription (Latin):
nimus tanti populi est ut semper uobis auxilium aduersus inimic¬
os satis sit nec ullum nisi quatenus imperari uobis sinatis certamẽ
aduersus patres noritis. Nec hoc natura insitum uobis est sed usu
possidemini. Cur eium aduersus externos tantum animorum ge¬
ritis ut imperare illis equum censeatis: quia consuestis cum eis pro
imperio certare. Aduersus hos temptare magis ꝗͣ tueri libertatẽ
qualescumq duces habuistis qualescumq ipsi finstis omnia ad huc
quantacumq petistis obtinuistis seu ui seu fortuna uestra. Tempus
est etiam maiora conari. Experimini modo & uestram felicitatem
& me ut spero feliciter expertum minore negotio qui imperet pa¬
tribus imponetis ꝗͣ qui resisterent imperantibus imposuistis. Solo
equandae sunt dictature consulatusq ut caput attollere romana
plebs possit. Froinde adeste. prohibite ius de pecuniis dici. Ego
me patronum profiteor plebis. quod mihi cura mea & fides nomẽ¬

Expanded text:
nimus tanti populi est ut semper uobis auxilium aduersus inimicnimus tanti populi est ut semper uobis auxilium aduersus inimicos satis sit nec ullum, nisi quatenus imperari uobis sinatis, certamen aduersus patres noritis? nec hoc natura insitum uobis est, sed usu possidemini. cur enim aduersus externos tantum animorum geritis ut imperare illis aequum censeatis? quia consuestis cum eis pro imperio certare, aduersus hos temptare magis quam tueri libertatem. tamen, qualescumque duces habuistis, qualescumque ipsi fuistis, omnia adhuc quantacumque petistis obtinuistis, seu ui seu fortuna uestra. tempus est etiam maiora conari. experimini modo et uestram felicitatem et me, ut spero, feliciter expertum; minore negotio qui imperet patribus imponetis quam qui resisterent imperantibus imposuistis. solo aequandae sunt dictaturae consulatusque, ut caput attollere Romana plebes possit. proinde adeste; prohibete ius de pecuniis dici. ego me patronum profiteor plebis, quod mihi cura mea et fides nome
Abbreviated transcription (Latin):
singulos aggressuri essetis tamen acrius crederem uos prolibertate
ꝗͣ illos pro dominatione certaturos. Quot enu clientes circa singu¬
los fuistis patronos tot nunc aduersus unum hostem critis. Osten¬
dite modo bellum pacem habebitis. Uideant uos paratos ad uim us
ipsi remittent. Audendum est aliquid uniuersis aut ominia singi¬
lis patienda. Quousque me circumspectabitis : Ego quidem nulli
uestrum deero ne fortuna mea desit uidete. Ipse uindex uester
ubi uisum inimicis est nullus repente fui. & uidistis in uincula du¬
ei uniuersi eum qui a singulis uobis uincula depuleram. Quid spe¬
rem si plus in me audeant inimici: An exitum cassu meluq expec¬
tem: Benefacitis quod abominamini. Du prohibebunt haec. sed
nunquam propter me de celo descendent. Uobis dent mentem o¬
portet ut prohibeatis. sicut mihi dederunt armato togatoq ut uos
a barbaris hostibus ac superbis defenderem ciuibus. Tam paruus a¬

Expanded text:
singulos adgressuri essetis, tamen acrius crederem uos pro libertate singulos adgressuri essetis, tamen acrius crederem uos pro libertate quam illos pro dominatione certaturos. ostenlos fuistis patronos, tot nunc aduersus unum hostem eritis. dite modo bellum; pacem habebitis. uideant uos paratos ad uim; ius ipsi remittent. audendum est aliquid uniuersis aut omnia singulis patienda. quousque me circumspectabitis? ego quidem nulli uestrum deero; ne fortuna mea desit uidete. ipse uindex uester, ubi uisum inimicis est, nullus repente fui, et uidistis in uincula duci uniuersi eum qui a singulis uobis uincula depuleram. quid sperem, si plus in me audeant inimici? an exitum Cassi Maelique exspectem? bene facitis quod abominamini. di prohibebunt haec; sed nunquam propter me de caelo descendent; uobis dent mentem oportet ut prohibeatis, sicut mihi dederunt armato togatoque ut uos a barbaris hostibus, a superbis defenderem ciuibus. tam paruus a
Abbreviated transcription (Latin):
terna pax data. plebi quod non auocata delectu spem cepit dum
tam potentem haberet ducem fenoris expugnandi. Patribus. nequo
externo terrore auocarentur animi absanandis domesticis malis.
Igitur cum pars utraq acrior aliquanto coorta esset iam in propin¬
quo certamen aderat. Et manlius aduocata domum plebe cum
principibus nouandarum rerum interdiu noctuq consilia agitat
Plemor aliquanto animorum irarumq ꝗͣ antea fuerat. Iram accẽ¬
derat ignominia recens in animo ac contumeliarum in experto
spiritus dabat quod nec ausus esset idem in se dictator quod in .sp.
melio cincinnatus quintius fecisset & uinculorum suorum inuidiã
non dictator modo abdicando dictaturam fugisset sed ne senat¬
us quidem sustinere potuisset. His simul inflatus exacerbatusq iã
perse accensos incitabat plebis animos. Quousq tandem ignora¬
bitis uires uestras: quas natura nec belluas quidem ignorare uoluit¬

Expanded text:
terna pax data: plebi, quod non auocata dilectu spem cepit, dum terna pax data: plebi, quod non auocata dilectu spem cepit, dum tam potentem haberet ducem, fenoris expugnandi: patribus, ne quo externo terrore auocarentur animi ab sanandis domesticis malis. igitur cum pars utraque acrior aliquanto coorta esset, iam propinquum certamen aderat. et Manlius aduocata domum plebe cum principibus nouandarum rerum interdiu noctuque consilia agitat, plenior aliquanto animorum irarumque quam antea fuerat. iram accenderat ignominia recens in animo ad contumeliam inexperto: spiritus dabat, quod nec ausus esset idem in se dictator quod in Sp. Maelio Cincinnatus Quinctius fecisset, et uinculorum suorum inuidiam non dictator modo abdicando dictaturam fugisset sed ne senatus quidem sustinere potuisset. his simul inflatus exacerbatusque iam per se accensos incitabat plebis animos. 'quousque tandem ignorabitis uires uestras, quas natura ne beluas quidem ignorare uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
sed dux seditioni datus est. Per cosdem dies latinis & hernicis simul
colonis circiensibus & a uelitris purgantibus se uulsci crimine belli ca¬
otiuosq repetentibus ut suis legibus in cos animaduerterent tristia
responsa reddita tristiora colonis. quod ciues romani patrie oppug¬
nandae nefanda consilia inissent. Non negatum itaq tantum de
captiuis sed in quo absociis tamen temperauerant denuntiatum se¬
natus uerbis facesserent propere ex urbe ab ore atq oculis populi..
ne nihil eos legationis uis externo non cun comꝑatum tegeret. Re¬
crudescente manliana seditione sub exitu ann comitia habita. Cre¬
atiq tribuni mil. consulari potestate. Sergius cornelius maluginẽ¬
sis iterum.p. ualerius potitus iterum .M. furius camillus.q. seruius
sulpitius rufus iterum . C. papirius crassus.T. quintius cincinnatus
iterum. Cuius anni principio & patribus & plebi peropportune ex¬

Expanded text:
sed dux seditioni datus est. per eosdem dies Latinis et Hernicis, simul sed dux seditioni datus est. per eosdem dies Latinis et Hernicis, simul colonis Circeiensibus et a Uelitris, purgantibus se Uolsci crimine belli captiuosque repetentibus ut suis legibus in eos animaduerterent, tristia responsa reddita, tristiora colonis quod ciues Romani patriae oppugnandae nefanda consilia inissent. non negatum itaque tantum de captiuis sed, in quo ab sociis tamen temperauerant, denuntiatum senatus uerbis facesserent propere ex urbe ab ore atque oculis populi Romani, ne nihil eos legationis ius externo, non ciui comparatum tegeret. recrudescente Manliana seditione sub exitum anni comitia habita creatique tribuni militum consulari potestate Ser. Cornelius Maluginensis iterum P. Ualerius Potitus iterum M. Furius Camillus quintum Ser. Sulpicius Rufus iterum C. Papirius Crassus T. Quinctius Cincinnatus iterum. cuius principio anni et patribus et plebi peropportune ex
Abbreviated transcription (Latin):
sularis. fingerent mentitum ante atq ideo non habuisse quod tũ
responderet. Cui seruo unquam mendacii penam uinela fuisse
Non obuersatam esse memoriam noctis illius quae poene ultima atq
aeterna nomini romano fuerit. Non speciem agminis gallorum:
per tarpeiam rupem scandentis. non ipsius.M. manlii qualem
tum armatum plenum sudoris ac sanguinis ipso poene ioue erep¬
to ex hostium manibus uidissent. Selibris ne farris gratiam sen¬
uatori patriae relatam: Et quem prope celestem cognomine certe
capitolino ioui parem fecerint eum pati uinctum in carcere in te¬
nebris obnoxiam carnificis arbitrio ducere animam: Adeo in uno¬
homine omnibus satis auxilii fuisse nullam opem in tam multis
uni esse. lam ne nocte quidem turba ex eo loco dilabebatur. refrac¬
turosq carcerem minabantur cum remisso id quod erepturi erant ex
senatus con. manlius uinculis liberatur. Quo facto non seditio finita

Expanded text:
sularis? fingerent mentitum ante atque ideo non habuisse quod tum sularis? fingerent mentitum ante atque ideo non habuisse quod tum responderet; cui seruo unquam mendacii poenam uincula fuisse? non obuersatam esse memoriam noctis illius quae paene ultima atque aeterna nomini Romano fuerit? non speciem agminis Gallorum per Tarpeiam rupem scandentis? non ipsius M. Manli , qualem eum armatum, plenum sudoris ac sanguinis ipso paene Ioue erepto ex hostium manibus uidissent? selibrisne farris gratiam seruatori patriae relatam? et quem prope caelestem, cognomine certe Capitolino Ioui parem fecerint eum pati uinctum in carcere, in tenebris obnoxiam carnificis arbitrio ducere animam? adeo in uno omnibus satis auxilii fuisse, nullam opem in tam multis uni esse? iam ne nocte quidem turba ex eo loco dilabebatur refracturosque carcerem minabantur, cum remisso quod erepturi erant ex senatus consulto Manlius uinculis liberatur; quo facto non seditio finita
Abbreviated transcription (Latin):
uium romanorum deduci iussit. Bina iugera & semisses agri assig¬
nati. Quod cum & paruum & paucis assignatum & mercedem es¬
se prodendi.M.manlii interpretarentur remedio irritatur sedi¬
io. Et iam magis insignis sordibus & facie reorum turba manliana
erat. Amotusq post triumphum abdicatione dictature terror &
linguam & animos liberauerat hominum. Audiebantur itaq pro¬
palam uoces exprobrantiun multitudini quod defensores suos su¬
os semper in precipitem locum fauore tollat. Deinde in ipso discri¬
mine periculi destituat. Sic spurium cassium in agros plebem uo¬
cantem. Sic sp. melium ab ore ciuium famem suis impensis pro¬
pulsantem oppressos.Sic. M. manlium mersam & obrutam feno¬
re partem ciuitatis in libertatem ac lucem trahentem proditum
inimicis. Saginare plebem populares suos ut iugulentur. hoccine
patiendum fuisse: si ad nutum dictatoris non responderit uircõ¬

Expanded text:
uium Romanorum deduci iussit. bina iugera et semisses agri adsiguium Romanorum deduci iussit. bina iugera et semisses agri adsignati; quod cum et paruum et paucis datum et mercedem esse prodendi M. Manli interpretarentur, remedio inritatur seditio. et iam magis insignis et sordibus et facie reorum turba Manliana erat, amotusque post triumphum abdicatione dictaturae terror et linguam et animos liberauerat hominum. audiebantur itaque propalam uoces exprobrantium multitudini, quod defensores suos semper in praecipitem locum fauore tollat, deinde in ipso discrimine periculi destituat: sic Sp. Cassium in agros plebem uocantem, sic Sp. Maelium ab ore ciuium famem suis impensis propulsantem oppressos, sic M. Manlium mersam et obrutam fenore partem ciuitatis in libertatem ac lucem extrahentem proditum inimicis; saginare plebem populares suos ut iugulentur. hocine patiendum fuisse, si ad nutum dictatoris non responderit uir con
Abbreviated transcription (Latin):
trum militem ac presidem sinitis uexari ab inimicis: Haec dextra
qua gallos fudi a delubris uestris iam in uinculis & cathenis erit.
Nullius nec oculi nec aures indignitatem ferebant. Sed inuicta si¬
bi quedam patientissima iusti imperii ciuitas fecerat nec aduersus
dictatoriam iuim aut tribuni pl. aut ipsa plebs attollere oculos aut
hiscere audebant. Coniecto in carcerem manlio satis constat mag¬
nam partem plebis uestem mutasse. Multos mortales capillos ac
arbam promisisse. obuersatamq uestibulo carceris mestam turbã.
Dictator de uolscis triumphauit. Inuidieq magis triumphus ꝗͣ glo¬
riae fuit. Quippe domi non militie partum eum actumq de ciue
non de hoste fremebant. Unum defuisse tantum superbie quod¬
nion.M. manlius ante currum sit ductus. lamq haud procul a sedi¬
tione res erat. Cinus leniende causa postulante nullo largitor uo¬
luntarius repente senatus factus satricum coloniam duo milia ci¬

Expanded text:
trum militem ac praesidem sinitis uexari ab inimicis? haec dextra, trum militem ac praesidem sinitis uexari ab inimicis? haec dextra, qua Gallos fudi a delubris uestris, iam in uinclis et catenis erit?' nullius nec oculi nec aures indignitatem ferebant; sed inuicta sibi quaedam patientissima iusti imperii ciuitas fecerat, nec aduersus dictatoriam uim aut tribuni plebis aut ipsa plebs attollere oculos aut hiscere audebant. coniecto in carcerem Manlio satis constat magnam partem plebis uestem mutasse, multos mortales capillum ac barbam promisisse, obuersatamque uestibulo carceris maestam turbam. dictator de Uolscis triumphauit, inuidiaeque magis triumphus quam gloriae fuit; quippe domi non militiae partum eum actumque de ciue non de hoste fremebant: unum defuisse tantum superbiae, quodnon M. Manlius ante currum sit ductus. iamque haud procul seditione res erat; cuius leniendae causa postulante nullo largitor uoluntarius repente senatus factus Satricum coloniam duo milia ci
Abbreviated transcription (Latin):
lus capitolium arcemq seruauerim. Et tum uniuersis quam potui
opem tuli & nunc singulis feram. Nam quod ad thesauros gallic¬
os attinet rem suapte natura facilem difficilem interrogatio facit.
Cur enim queritis quod scitis: cur quod in sinu uestro est excuti iu¬
betis potius ꝗͣ ponatis : nisi aliqua fraus est. Quo magis argui pre¬
stigias iubetis uestras eo plus uereor ne abstuleritis obseruantibus e¬
tiam oculos. Itaq non ego uobis ut indicem predas uestras sed uos
id cogendi estis ut in medium proferatis. Cum mittere ambages dic¬
tator iuberet & aut peragere uerum inditium cogeret aut fateri
acinus insimulati falso crimine senatus oblateq uani furti inuidie
negantem arbitrio inimicorum se locuturum in uincla duci iussit
Abreptus a uiatore iuppiter inquit optime maxime. lunoq regina
ac minerua coeteriq dii deeq qui capitolium incolitis. siccine ues¬

Expanded text:
lus Capitolium arcemque seruauerim. et tum uniuersis quam potui lus Capitolium arcemque seruauerim. et tum uniuersis quam potui opem tuli et nunc singulis feram. nam quod ad thesauros Gallicos attinet, rem suapte natura facilem difficilem interrogatio facit. cur enim quaeritis quod scitis? cur quod in sinu uestro est excuti iubetis potius quam ponatis, nisi aliqua fraus subest? quo magis argui praestigias iubetis uestras, eo plus uereor ne abstuleritis obseruantibus etiam oculos. itaque non ego uobis ut indicem praedas uestras, sed uos id cogendi estis ut in medium proferatis.' cum mittere ambages dictator iuberet et aut peragere uerum indicium cogeret aut fateri facinus insimulati falso crimine senatus oblataeque uani furti inuidiae, negantem arbitrio inimicorum se locuturum in uincla duci iussit. arreptus a uiatore 'Iuppiter' inquit, 'optime maxime Iunoque regina ac Minerua ceterique di deaeque, qui Capitolium arcemque incolitis, sicine ues
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens patribus expediat nec aduersus latinos hernicosq quos
falsis criminibus in arma agant sed aduersus se ac plebem roma¬
nam dictatorem creatum esse. lam omisso bello quod simulatũ
sit in se impetum fieri. lam dictatorem profiteri patrocinium fe¬
neratorum aduersus plebem iam sibi ex fauore multitudinis cri¬
men & pernitiem quaeri. Offendit te inquit. A. corneli uosq pa¬
tres conscripti circumfusa turba lateri meo. quin eam deducitis a
me singuli uestris beneficiis intercedendo. eximendo de neruo ci¬
ues uestros. prohibendo iudicatos addictosq duci ex eo quod afflu¬
it opibus uestris sustinendo necessitates aliorum. Sed quid ego uos
de uestro impendatis hortor: Sortem aliquam ferte de capite de¬
ducite quod usuris pernumeratum est. lam nihilo mea turba qͣ
ullius conspectior erit. At enim quid ita solus ego ciuium curam
ago: nihilo magis quod respondeam habeo ꝗͣ si queras quid ita so¬

Expanded text:
quotiens patribus expediat, nec aduersus Latinos Hernicosque, quos quotiens patribus expediat, nec aduersus Latinos Hernicosque, quos falsis criminibus in arma agant, sed aduersus se ac plebem Romanam dictatorem creatum esse; iam omisso bello quod simulatum sit, in se impetum fieri; iam dictatorem profiteri patrocinium feneratorum aduersus plebem; iam sibi ex fauore multitudinis crimen et perniciem quaeri. 'offendit' inquit, 'te, A. Corneli , uosque, patres conscripti, circumfusa turba lateri meo? quin eam diducitis a me singuli uestris beneficiis, intercedendo, eximendo de neruo ciues uestros, prohibendo iudicatos addictosque duci, ex eo quod afluit opibus uestris sustinendo necessitates aliorum? sed quid ego uos de uestro impendatis hortor? sortem reliquam ferte: de capite deducite quod usuris pernumeratum est; iam nihilo mea turba quam ullius conspectior erit. at enim quid ita solus ego ciuium curam ago? nihilo magis quod respondeam habeo quam si quaeras quid ita so
Abbreviated transcription (Latin):
agmine ingenti ad tribunal uenit. Hinc senatus hinc plebs suum
quisq intuentes ducem uelut in acie constiterant. Tum dictator si¬
lentio facto utinam inquit mihi patribusq romanis ita de cocteris
rebus cum plebe conueniat quemadmodum quod ad te attinet cã¬
que rem quam de te sum quaesiturus conuenturum satis confido.
Spem factam a te ciuitati uideo fide incolumi ex thesauris gallicis
quos primo res patrum occultent creditum solui posse. Cui ego rei
tantum abest ut impedimento sim ut contra te malli adhorter li¬
beres fenore plebem romanam. & istos incubantes publicis thesau¬
ris ex preda clamdestina euoluas quod nisi facis siue ut & ipse in
parte praede sis siue quia uanum indicium est in uincla te duci ui¬
bebo. nec dutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari.Ad
ea manlius nec se fefellisse ait non aduersus uolscos totiens hostes

Expanded text:
agmine ingenti ad tribunal uenit. hinc senatus, hinc plebs, suum agmine ingenti ad tribunal uenit. hinc senatus, hinc plebs, suum quisque intuentes ducem, uelut in acie constiterant. tum dictator silentio facto, 'utinam' inquit, 'mihi patribusque Romanis ita de ceteris rebus cum plebe conueniat, quemadmodum, quod ad te attinet eamque rem quam de te sum quaesiturus conuenturum satis confido. spem factam a te ciuitati uideo fide incolumi ex thesauris Gallicis, quos primores patrum occultent, creditum solui posse. cui ego rei tantum abest ut impedimento sim ut contra te, M. Manli , adhorter, liberes fenore plebem Romanam et istos incubantes publicis thesauris ex praeda clandestina euoluas. quod nisi facis, siue ut et ipse in parte praedae sis siue quia uanum indicium est, in uincla te duci iubebo nec diutius patiar a te multitudinem fallaci spe concitari.' ad ea Manlius nec se fefellisse ait non aduersus Uolscos, totiens hostes
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam quoq publicam auertant. Ea ressi palam fiat exolui ple¬
bem aere alieno posse. Quae ubi obiecta spes est enimuero indignũ
facinus uideri cum conferendum ad redimendam ciuitatem a gal¬
lis aurum fuerit tributo collationem factam inde aurum ex hosti¬
bus captum in paucorum predam cessisse. Itaq exequebantur que¬
rendo ubi tante rei furtum occultaretur. Differenti itaq & tem¬
pore suo indicaturũ se dicenti coeteris omissis eo uerse erant omni¬
um curae. Apparebatq nec ueri inditii gratiam mediam nec falsi
offensionem fore. Ita suspensis rebus dictator accitus ab exercitu
in urbem uenit. Fostero die senatu habito cum satis periclitatus uo¬
luntates hominum discedere senatum abse uetuisset stipatus ea mn¬
ultitudine sella in comitio posita uiatorem ad. M. manlium misit.
Qui dictatoris iussu uocatus cum signum suis dedisset adesse certamẽ

Expanded text:
cuniam quoque publicam auertant; ea res si palam fiat, exsolui plecuniam quoque publicam auertant; ea res si palam fiat, exsolui plebem aere alieno posse. quae ubi obiecta spes est, enimuero indignum facinus uideri, cum conferendum ad redimendam ciuitatem a Gallis aurum fuerit, tributo conlationem factam, idem aurum ex hostibus captum in paucorum praedam cessisse. itaque exsequebantur quaerendo ubi tantae rei furtum occultaretur; differentique et tempore suo se indicaturum dicenti ceteris omissis eo uersae erant omnium curae apparebatque nec ueri indicii gratiam mediam nec falsi offensionem fore. ita suspensis rebus dictator accitus ab exercitu in urbem uenit. postero die senatu habito, cum satis periclitatus uoluntates hominum discedere senatum ab se uetuisset, stipatus ea multitudine sella in comitio posita uiatorem ad M. Manlium misit; qui dictatoris iussu uocatus, cum signum suis dedisset adesse certamen,
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus semper sortem usuris obrutum fenore esse uidere lucem
forum ciuium ora. M. manlii opera. omnia parentum beneficia
ab illo se habere. Illi deuouere corporis uiteq ac sanguinis quod
supersit. Quod cumq sibi cum patria poenatibus publicis ac priua¬
tis uiris fuerit id cum homine uno esse. His uocibus instincta pl¬
ebs cum iam unius hominis esset addita alia commotionis adom¬
nia turbanda consilii res. fundum in uehienti caput patrimonu
subiecit preconi. Nequem uestrum inquit quirites donec quic¬
quam in re mea supererit uidicatum addictum ue duci patiar.
Id uero ita accendit animos ut per omne fas ac nefas secuturi uin¬
dicem libertatis uiderentur. Ad hoc domi concionantis in modũ
sermones pleni criminum in patre. Inter quos cum omisso discri¬
mine uera an uana iaceret thesauros gallici auri occultari a patri¬
bus iecit. nec iam possidendis publicis agris contentos esse. qui pe¬

Expanded text:
gentibus semper sortem usuris, obrutum fenore esse; uidere lucem, gentibus semper sortem usuris, obrutum fenore esse; uidere lucem, forum, ciuium ora M. Manli opera; omnia parentum beneficia ab illo se habere; illi deuouere corporis uitaeque ac sanguinis quod supersit; quodcumque sibi cum patria penatibus publicis ac priuatis iuris fuerit, id cum uno homine esse. his uocibus instincta plebes cum iam unius hominis esset, addita alia commodioris ad omnia turbanda consilii res. fundum in Ueienti, caput patrimonii, subiecit praeconi, 'ne quem uestrum' inquit, 'Quirites, donec quicquam in re mea supererit, iudicatum addictumue duci patiar.' id uero ita accendit animos, ut per omne fas ac nefas secuturi uindicem libertatis uiderentur. ad hoc domi contionantis in modum sermones pleni criminum in patres; inter quos cum omisso discrimine uera an uana iaceret, thesauros Gallici auri occultari a patribus iecit nec iam possidendis publicis agris contentos esse nisi pe
Abbreviated transcription (Latin):
magis metuendam auctor faciebat. Non enim iam orationes mo¬
do.M. manlii sed facta popularia in speciem tumultuosa eadem
qua mente fierent intuenda erant. Centurionem nobilem mili¬
taribus factis iudicatum pecuniae cum duci uidisset medio foro
cum caterua sua accurrit. & manum iniecit uociferatusq de suꝑ¬
fortunaq tum uero ego inquit nequicquam hac dextra capitolum
arcemq seruauerim. Si ciuem commilitonemq ineum tamquam
gallis uictoribus captum in seruitutem ac uincula duci uideam. in¬
de rem creditori palam populo soluit. libraq & ere liberatum emi¬
tit deos atq homines obtestantem ut .M. manlio liberator suo pa¬
renti plebis romana gratiam referant. Acceptus extemplo intu¬
multuosam turbam & ipse tumultum augebat. Cicatrices acceptas
uehienti gallicoq alusq deinceps bellis ostentans. Se militantem
se restituentem cuersos pocnates multiplici iam sorte exoluta mer¬

Expanded text:
magis metuendam auctor faciebat. non enim iam orationes momagis metuendam auctor faciebat. non enim iam orationes modo M. Manli sed facta, popularia in speciem, tumultuosa eadem, qua mente fierent intuenda erant. centurionem, nobilem militaribus factis, iudicatum pecuniae cum duci uidisset, medio foro cum caterua sua accurrit et manum iniecit; uociferatusque de superfortunaque, 'tum uero ego' inquit 'nequiquam hac dextra Capitolium arcemque seruauerim, si ciuem commilitonemque meum tamquam Gallis uictoribus captum in seruitutem ac uincula duci uideam.' inde rem creditori palam populo soluit libraque et aere liberatum emittit, deos atque homines obtestantem ut M. Manlio , liberatori suo, parenti plebis Romanae, gratiam referant. acceptus extemplo in tumultuosam turbam et ipse tumultum augebat, cicatrices acceptas Ueienti Gallico aliisque deinceps bellis ostentans: se militantem, se restituentem euersos penates, multiplici iam sorte exsoluta, mer
Abbreviated transcription (Latin):
terim multitudini darent. Satis esse missilibus ac terrore impedi¬
ri cursum obequitandoq agmen teneri dum assequi pedes & ius¬
ta cede conficere hostem posset. fugae sequendiq non ante noctẽ
finis fuit. Capta quoq ac direpta eodem die castra uolscorum pr¬
edaq omnis preter libera corpora militi concessa est. Pars maxi¬
ma captiuorum ex latinis atq hernicis fuit nec hominum de ple¬
be ut credi posset mercede militasse sed principes quidam uiuen¬
tutis inuenti manifesta fides publica ope uolscos hostes adiutos.
Cerciensium quoq quidam cogniti & coloni a uelitris. Romamq
omnes missi. Percontantibus primoribus patrum cadem quae
dictatori defectionem sui quisq populi haud perplexe indicaue¬
re. Dictator exercitum in statiuis tenebat. minime dubius bellũ
cum his populis patres ussuros cum maior domi exorta moles co¬
egit acciri eum romam. gliscente in dies seditione. Quam solito

Expanded text:
terim multitudini darent: satis esse missilibus ac terrore impediterim multitudini darent: satis esse missilibus ac terrore impediri cursum obequitandoque agmen teneri dum adsequi pedes et iusta caede conficere hostem posset. fugae sequendique non ante noctem finis fuit. capta quoque ac direpta eodem die castra Uolscorum praedaque omnis praeter libera corpora militi concessa est. pars maxima captiuorum ex Latinis atque Hernicis fuit, nec hominum de plebe, ut credi posset mercede militasse, sed principes quidam iuuentutis inuenti, manifesta fides publica ope Uolscos hostes adiutos. Circeiensium quoque quidam cogniti et coloni a Uelitris; Romamque omnes missi percontantibus primoribus patrum eadem quae dictatori defectionem sui quisque populi haud perplexe indicauere. dictator exercitum in statiuis tenebat, minime dubius bellum cum iis populis patres iussuros, cum maior domi exorta moles coegit acciri Romam eum gliscente in dies seditione, quam solito
Abbreviated transcription (Latin):
sic pedes ut preceperat pugnant nec dux legiones nec fortuna
fefellit ducem. Multitudo hostium nulli rei preterquam nu¬
mero freta & oculis utraq metiens aciem temere proelium inut.
temere omisit. clamore tantum missilibusq telis & primo pug¬
ne impetu ferox gladios & collatum pedem & uultum hostis &e¬
ardorem animi micantem ferre non potuit. Impulsa frons prima
& trepidatio subsidiis illata. Et suum terrorem intulit eques. Ru¬
pti inde ordines multis locis motaq omnia & fluctuanti similis
acies erat. Deinde postquam cadentibus primis iam ad se quisque
peruenturam cedem cernebat terga uertunt. Instare romanus &
donec armati confertiq abibant peditum labor in persequendo
fuit. Postquam iactari arma passim fugaq per agros spargi aciẽ¬
hostium animaduersum est tum equitum turmae emisse. dato sig¬
no ne in singulorum morando cede spatium ad euadendum in¬

Expanded text:
sic pedes, ut praeceperat, pugnant; nec dux legiones nec fortuna sic pedes, ut praeceperat, pugnant; nec dux legiones nec fortuna fefellit ducem. multitudo hostium nulli rei praeterquam numero freta et oculis utramque metiens aciem temere proelium iniit, temere omisit; clamore tantum missilibusque telis et primo pugnae impetu ferox gladios et conlatum pedem et uoltum hostis ardore animi micantem ferre non potuit. impulsa frons prima et trepidatio subsidiis inlata; et suum terrorem intulit eques; rupti inde multis locis ordines motaque omnia et fluctuanti similis acies erat. dein postquam cadentibus primis iam ad se quisque peruenturam caedem cernebat, terga uertunt. instare Romanus; et donec armati confertique abibant, peditum labor in persequendo fuit: postquam iactari arma passim fugaque per agros spargi aciehostium animaduersum est, tum equitum turmae emissae, dato signo ne in singulorum morando caede spatium ad euadendum in