comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emm ñ potest existimari. nec credi. n¬
tur maiestatem. Que gͦ bona satur¬
nus falcifer habuit. qͥ ꝓprios filios
quotienscumq nascebant᷑ occidit:
Ut ñ dicam cõmedit. sicut eius culto
res scribunt. Que bona in ioue fuisse
existimas. qui qͦt dies uixit. tot in au¬

Expanded text:
enim non potest estimari nec credi, ntur maiestatem. Quot ergo bona Saturnus falcifer habuit, qui proprios filios quoties nascebantur occidit; ut non dicam comedit, sicut cultores eius scribunt? Quot bona in Iove fuisse existimas, qui quot dies vixit, tot inau
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Quid nob et uob̃ apłi duĩ uiui:
In ingressu ur̃o exurimur flammis.
oriente solis quadriga equorum fusi¬
lis ex auro. in qua radiatus sol eque¬
auro fusilis consistebat. In alia autẽ
ede stabat luna fusilis exargento. ha¬

Expanded text:
nos: « Quid nobis et vobis, apostoli Dei vivi? in ingressu vestro flammis oriente quadriga equorum fusilis ex auro stabat, in qua radietas solis aeque fusilis consistebat. In alia vero aede luna stabat fusilis ex argento, ha
Abbreviated transcription (Latin):
Puellas aut̃ uirgines quasi iuꝑas ꝑ¬
orrebat. Iacebat autẽ in oratione im¬
mobilis. ⁊ amplexus earũ ⁊ oscula qͣsi
sagitarũ ictus seuto fiãei sue excipiẽs.
clamabat ad dñm dicens. Exurge
dñe in adiutoriũ m dic anime mee
salus tua ego sum. Quis enim istam
pugnã a diabolo excitatã iuincere p̃¬
ualet. nisi tua ꝓeo fuerit dext̃a dimi¬
cata: Errat qͥ se putat castitatẽ ꝑfec¬
tam suis nisibꝰ obtinere. Nisi enim
tuo ymbre flamme fuerint corpo¬
rales extincte. ñ potest animꝰ ꝑueni¬
re qͦ ꝑgit. Libido enim ẽ bestia malig¬
na. que in silua huiꝰ scl̃i ad deuoran-¬
das animas ꝑcarnẽ.⁊ diabolũ incita¬
tur. Qui eiꝰ morsus euaserit: t dõ gr̃aᷤ
referat. quia tuũ ẽ quod euaserit. si¬

Expanded text:
Puellas autem virgines quasi viperas perorrebat. Iacebat autem in oratione immobilis et, amplexus earum et oscula quasi sagitarum ictus scuto sue fidei excipiens, clamabat ad Dominum dicens: «ExurgeDomine, in adiutorium michi, dic anime mee: Salus tua ego sum. Quis enim istam pugnam a diabolo excitatam vincere prevalet, nisi tua pro eo fuerit dextera dimicata? Errat qui se putat castitatem perfectam suis nisibus otuo, Domine, inbre flammae fuerint corporales extinctae, non potest animus pervenire quo pergit. Libido est bestia maligna, quae in sylva huius saeculi ad devorandas animas per carnem et diabolum incitatur. Qui eius mortem evaserit, tibi Deo gratias refert, quia tuum est quod evasit.
Abbreviated transcription (Latin):
cipiet finem. Int̾rogans paulus ait.
Quid uob̃ uidetur. homo erit. aut sp̃s
dõꝵ: Respondentes dixerunt. Quia
et uerus ds̃ et uerus homo. et ipse reno¬
uaturus ẽ mundũ. S adhuc ignotus
ẽ hominib. quia apud deos in cęlo con¬
uersatio eiꝰ est. Paulꝰ dix̃. Illum dm̃ p̃¬
dico uob̃. quem incognitũ usq nẽ ha-¬
biustis. Natus ẽ de uirgine. sȩdet ad
dexterã patris uerus ds̃ et uerus homo.
ꝑ quẽ omnia facta sunt. Notus ẽ in ui¬
dea ds̃. et in ifrł̃ scm̃ nom̃ eiꝰ. quẽ incog¬
nitũ usq nũc habuistis. Modo cognos¬
cite. quia ipse ẽ solus ds̃. et p̃ter illum
ñ est allꝰ ds̃. Qͥ uos de morte reduxit
ad uitã. qui cęlũ et tr̃am. homines et

Expanded text:
cipiet finem. Interrogans iterum Paulus: cipiet finem. Interrogans iterum Paulus: Quid vobis videtur? homo erit aut spiritus deorum? Respondentes dixerunt: Quia et verus Deus et verus homo, et ipse renovaturus est mundum; sed adhuc ignotus est hominibus, quia apud deos in coelo conversatio est ejus. Paulus dixit: Illum Deum praedico vobis quem ignotum usque nunc habuistis. Natus enim de virgine sedet ad dexteram Patris verus Deus et verus homo, per quem omnia facta sunt. Notus est in Judaea Deus, et in Israel sanctum nomen ejus . Quem incognitum usque nunc habuistis modo cognoscite, quia ipse est solus Deus, et praeter illum non est alius Deus, qui vos de morte reduxit ad vitam, qui coelum et t
Abbreviated transcription (Latin):
re non ualebat. inuenit ueram ẽẽ doctri-¬
nam quam Paulus apud athenas edocu-¬
it. Relinquens uanas suꝑstitiones genti-¬
um. ꝓuolutus pedib apł̃i. dep̃catus ẽ ut
ei ueram doctrinã. ⁊ uiam salutis osten-
discipłm. His ita gestis. dum quadam
die paulus apud ariopagũ uidisset bea¬
tum dionisiũ. int̾rogare cepit qͥd coleret.
aut quib numinib in tam spatioso et
uenerabili loco inseruiebat. Cui ait dio¬
nisiꝰ. Deos quos coluerunt patres nr̃i. qͦ¬
rum uirtute et sollertia mat̾ t̾ra conti-¬
net᷑. hos colimꝰ. et adoramꝰ aras. quȩ mar¬
tis et herculis. mercurii et priapi hono
altaria et simulachra falsoꝵ dõꝵ ꝑlus¬
traret. int̾ alteras aras repperit altare
pondit int̾ ceteros dionisiꝰ. Quia ad¬
huc non est ipse d̾s demonstratꝰ inter
deos. s est incognitus nob̃. et futuro
scło futurus. Et ipse ẽ ds qͥ regnaturuᷤᷤ
est in celo et in tr̃a. et regnũ ipsiꝰ ñ ac¬

Expanded text:
re non valeret, invenit veram esse doctrire non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas edocuit. Relinquens ergo vanas superstitiones gentium, provolutus pedibus Apostoli, deprecatus est ut ei veram doctrinam et viam salutis ostendediscipulum. VII. His ita gestis, cum quadam die Paulus Ariopagum vidisset, beatum Dionysium interrogare coepit quid coleret aut quibus numinibus in tam spatioso et venerabili loco inserviret. Cui ait Dionysius: Deos, quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus, et adoramus aras, quae Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nominaltaria et simulacra falsorum deorum perlustraret, inter alias aras reperit altare pondit inter caeteros Dionysius dicens: Adhuc non est ipse deus demonstratus inter deos: sed est incognitus nobis, et venturo saeculo futurus; et ipse est Deus qui regnaturus est in coelo et in terra, et regnum ipsius non ac
Abbreviated transcription (Latin):
latine dicit᷑. Quinta regio urbis athe¬
niensis ẽ. que respicit ad portã scheam.
ubi ydolum et simulachrũ mercurii
positũ est. Qui locus ermipagus no¬
minat᷑. Ermis enĩ grece. mercuriꝰ dici¬
tur. Hec urbs maris t̾req siluarum:
montium. fluminũ et uirectoꝵ opu¬
lenta. p̃ceteris urbib greciȩ nobilissi¬
ma floruit. Et quȩ tuc apud urbes cete¬
ras p̃ferebat. modo gentiũ impetu op¬
pressa et int̾capta deprimit᷑. Apollo
dictus ẽ apollinis cuiusdã nobilissimi
atheniensium pͥncipis ꝓsapia diruiatꝰ.
suiꝰ pat̾ nicbolaus uir magni ingenii.
literarũ studio pollens. ciuis et incli¬
tus argolice artis magister. Cuiꝰ filius
apollo dum int̾ philosophoꝵ. scolas cla¬
rus habebat᷑. et autenticas bibliothecas
reuolueret. dum inditus erat phyloso¬
phie et uanis suꝑstitionib. audiuit
paulum apłm noua et inaudita antea
doginata p̃dicantem. Qͥ dum ei resiste¬

Expanded text:
Latine dicitur. Quinta regio urbis AtheLatine dicitur. Quinta regio urbis Atheniensis est quae respicit ad portam Sichaeam, ubi idolum et simulacrum Mercurii positum est, qui locus Ermipagos nominatur; Ermis enim Graece Mercurius dicitur. Haec urbs maris terraeque, silvarum et montium, fluminum et virctorum opulentia prae caeteris urbibus Graecis nobilissima floruit; et quae tunc caput urbibus caeteris praeferebatur modo gentium impetu oppressa et intercepta deprimitur. VI. Apollo dictus est ab Apollinis cujusdam nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus, cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et inclytus Argolicae artis magister. Cujus filius Apollo dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, dumque deditus esset philosophiae et vanis superstitionibus, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem. Qui dum ei resiste
Abbreviated transcription (Latin):
magnoꝑe tp̃re cecrops et menander
it. Quinq et enim regionib disꝑtita
describit᷑. Prima regio ẽ que egeũ mare
respicit. mons suꝑeminens urbi. ubi sa¬
riis celant᷑ illusionib. Quam regionẽ
cronopagũ greci nuncuparunt. Chro¬
nos et enĩ greci. saturnũ uocant. Scda
regio athenȩ ẽ. quȩ respicit contͣ chium.
ubi terebintus mirȩ magnitudinis in-¬
erat. et ubi phauni agrestis hominis¬
simulacrũ a pastorib dieb constitutis
colebat᷑. Tercia regio urbis ẽ athene.
quȩ respicit portũ neptuni. ubi simu¬
lachrũ dianȩ et neptum egei colebant.
Quem locũ possidon pagani appellant.
Greci enim neptunũ possidon dicunt.
Quarta regio urbis athemensis ẽ. ubi
ydolum martis et herculis simulachrũ
ponebant᷑. quȩ ẽ in colle tritonie. Mors
in medio urbis positus. ubi concursus
dum scilicet martẽ et herculem. qͦs deoᷤ
fortissimos adorabant. Quem locũ ario¬
pagũ uocant. Aris enim grece: mars

Expanded text:
mpore Cecrops et Minander it. Quinque etenim regionibus dispertita describitur. Prima regio est quae Aegaeum mare respicit, mons supereminens urbi, ubi Sariis celantur illusionibus, quam regionem Chronopagium Graeci nuncupant; Chronon etenim Graeci Saturnum vocant. Secunda regio Athenarum est quae respicit contra Chium, ubi terebintus mirae magnitudinis inerat, et ubi fauni agrestes homines a pastoribus, diebus constitutis, colebantur. Tertia regio urbis est Athenarum, quae respicit portum Neptuni, ubi simulacrum Dianae et Neptuni Aegaei colebant. Quem locum Popedon pagani appellant; Graeci enim Neptunum Popedon dicunt. Quarta regio Atheniensis urbis est, ubi idolum Martis et Herculis simulacrum ponebantur, quae est in colle Tritoniae: mons in medio urbis positus, ubi concursus dum scilicet Martem et Herculem, quos deos fortissimos adorabant; quem locum Graeci Ariopagium vocant: Aris enim Graece, Mars
Abbreviated transcription (Latin):
nisiũ ꝓperans. pauli ei uerba ꝑ ordinẽ
nunciauit. S electus iam dñi dionisiꝰ.
ut cecũ respexit infirmis luminib pal¬
pitantẽ: his eũ uerbis allocutꝰ ẽ dicens.
Tune es ille quẽ cecũ natũ cũcti cogno¬
uerunt affines: Cui ille respondit. Ego
Paulus qͥ tibi ad se uenire mandauit. in¬
uocata iħu xp̃i et magistri sui uirtute.
sanitatis mͥ lum̃ indulsit. Qͥ ꝓtinus sur¬
gens ad beati ꝓperat mandantis moni-¬
ta Pauli. Quid diutiꝰ morer : Confestim
credidit. ⁊ sacri baptismatis unda resꝑ¬
sus. ab negans errorib paganoꝵ eiꝰ se
tradidit magisteriis imbuendũ. Ac dem

Expanded text:
nysium properans, Pauli ei verba per ordinem nysium properans, Pauli ei verba per ordinem nuntiavit. Sed electus jam Domini Dionysius ut caecum respexit firmis luminibus incedentem, his eum verbis allocutus est dicens: Tune es ille quem caecum natum cuncti cognoverunt affines? Cui ille respondit: Ego Paulus qui tibi ad se venire mandavit, invocata Jesu Christi magistri sui virtute, sanitatis mihi lumen indulsit. Tunc protinus surgens ad beati properat mandati monita Pauli. Quid diutius moror? Confestim credidit, et sacri baptismatis unda respersus, abnegatis erroribus paganorum, ejus se tradidit magisteriis imbuendum; ac de
Abbreviated transcription (Latin):
lutis. et nichil ẽẽ ydola quib seruie¬
bat. demonia magis quã d̃os ẽẽ recog
li doctrina euident̾ sentiens. diuina
gr̃a instigatꝰ ad Paulũ conũtens. expe¬
tiuit ab eo. ut ꝓ illo diuinã medam
dep̃caret᷑. ut eiꝰ discipulꝰ ẽẽ mereretur.
Cumq die altero iter ageret paulꝰ. cecꝰ
quidã ocłoꝵ luce pͥuatus. pauli se poᷤ¬
tulat uirtute sanari. Mox gͦ sc̃s apłs
fectus. crucẽ eiꝰ diu clausis ocłis impo¬
suit dicens. Xp̃s uidelicet dñs et ma¬
gister nr̃ qui oculis lutũ imposuit ce¬
ci nati.⁊ lum̃ ilico acciꝑe meruit. ipse
tius oculis potentiȩ suȩ lum̃ restituat.
tim adorsus ẽ dicens. Uade ad dionisiũ
et dic ei. quia Paulus seruus iħu xp̃i
ad te me misit. ut memor sponsionis
tue ad eũ uenire ñ pigriteris. ut bap¬
tismũ salutis accipiens. ab omnib ab¬
omnib absolui possis nexib delictoꝵ.
Mox is qui lum̃ receꝑat obedientie pe¬
de uerba ubentis impleuit. et ad dio¬

Expanded text:
s, et nihil esse idola quibus serviebat ac daemonia magis quam deos esse recognli doctrina evidenter sentiens, divina gratia instigatus, ad Paulum conversus, expetivit ab eo, ut pro illo dideprecaretur, ut ejus discipulus esse mereretur. Cumque die altero iter ageret Paulus, caecus quidam oculorum luce privatus, Pauli se postulat virtute sanari. Mox ergo sanctus fectus, crucem ejus diu clausis oculis imposuit dicens: Christus videlicet Dominus et magister noster, qui oculis lutum imposuit caeci nati, et lumen illico accipere meruit, ipse tuis oculis potentia sua lumen restituat. tim adorsus est dicens Paulus: Vade ad Dionysium, et dic ei, quia Paulus servus Christi Jesu ad te me misit, ut memor sponsionis tuae ad eum venire non pigriteris, quatenus baptismum salutis accipiens, ab omnibus absolvi possis nexibus delictorum. Mox is qui lumen receperat obedientiae pede verba jubentis implevit, et ad Dio
Abbreviated transcription (Latin):
ebant᷑ ydola. quoꝵ sũptu fuerant et
studio fabricata. Et portu salutis inuẽ¬
to. ydoloꝵ gaudebant pire naufragiũ.
Lugebat tunc portio uicta dib̃li. cum

Expanded text:
ebantur idola quorum sumptu fuerant et studio fabricata et invento salutis portu idolorum gaudebant perire naufragia. Lugebat portio victa di
Abbreviated transcription (Latin):
it simmetriũ prb̃rm. cum aliis u¬
gladio puniri p̃cepit in eodẽ tyło.
Quorum corpora noctu beata pra¬
xedis collegit. ⁊ sepeliuit in cymite¬
rio priscillȩ. sub die septimo kl̃daᷤᷤ
iunias. Tunc afflictione constric¬
ta beata praxedis. ingemuit et
orauit ad dñm ut transiret exhoc
mundo. Cuius orationes ⁊ lacri¬

Expanded text:
it Symmetrium presbyterum, cum aliis vgladio puniri praecepit in eodem titulo, quorum corpora beata Praxedis collegit et sepelivit in coemeterio Priscillae sub die VII Kal. Julii. Tunc afflictione constricta beata Praxedis ingemuit, et oravit ad Dominum ut transiret ex hoc mundo, cujus orationes et lacry
Abbreviated transcription (Latin):
modũ non referire. ñ reꝑcutere uerbe¬
rantem. Quẽ admodũ benefacere. mul¬
merces enini faciliꝰ sequit᷑ ñ expectantẽ.
docuit etiim ⁊ rationabilia cum lego.
q̃m qui fiadclis c̃ in minimo. ⁊ in maio¬
re fidelis ẽ. Quidadhuc de naturali¬
bus dicam. quod docuit uirtutes ce¬
lorum moueri. dñm solũ cẽ unigeni¬
tum filiũ di. in cuius passione tenebre
ꝑdiem facce lunt: Terra tremuit sol¬
refugiens radios. suc cdlaritatis abstra¬
xit. Ergo om̃em mundanã sibi prudẽ¬
tiam uendicati. ⁊ principatũ sapientiȩ
uere possidet sp̃alis. p̃sertim eum auda¬
cius ut aliquid usurpemꝰ. ipsa fides
nr̃a ipsumq ministĩum trinitatis sine
hac triplici sapientia cẽ ñ possit: hoc¬

Expanded text:
modum non referire et repercutere uerbemodum non referire et repercutere uerberantem, quemadmodum benefacere, mutmerces enim facilius sequitur non exspectantem. docuit etiam rationabilia, cum lego quoniam qui fidelis est in minimo et in maius fidelis est. quid adhuc de naturalibus dicam, quod docuit uirtutes caelorum moueri, dominum solis esse unigenitum dei filium, in cuius passione tenebrae per diem factae refugiens radios suae claritatis abstraxit? Ergo omtia falso vindicat principatum, sapientia vere possidet spiritalis: praesertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium Trinitatis sine hac triplici sapientia esse non possit;
Abbreviated transcription (Latin):
uangłista. qui meruit a tantis ac tali¬
bus laudari doctoribꝰ. hoc ẽ iheronimo.
ambrosio. aliisq pluribꝰ qui muri sũt
eccłarum.⁊ eloquentiȩ fontes. qͥd ue
digne resonem ignoro. Cum mͥ si fer¬
rea ẽet uox. ⁊ õĩum m̃brors meors
artus uert̾entur in linguas. pleniter
in cius laude minime explere uale¬
rem que meretur. S amore tanti
uiri ductus ñ p̃sumptionis temerita¬
tem gerens homo imꝑitus: ⁊ quorundã
dilectioni compulsus sum exarare. Nũc
autẽ ea q̃ admisimꝰ ꝓscquamur. Ecce
enim ut nr̃i oris ratio roborciur eiꝰdc̃
luculenti doctoris ambrosii. exempla
nr̃o huic conpedioso opusculo ad nectẽ¬
lucas uclut quendã hystoricum tenẽs
ordinẽ. plura nob̃ gestors ordinẽ mira¬
cula reuclauit: ita tam̃ ut om̃s sapien¬
tiȩ uirtutes cuuangłii sui complectet᷑
hẏstoria. Qdenm p̃cellentius ad sa
bcatitudinibꝰ. Docet mores quẽadmo¬
dum amare inimicũ debcamꝰ. quc̃ ad¬

Expanded text:
evangelista, qui meruit a tantis ac talievangelista, qui meruit a tantis ac talibus laudari doctoribus, hoc est, Hieronymo, Ambrosio, aliisque plurimis qui muri sunt ecclesiarum et eloquentiae fontes? Quidve digne resonem ignoro, cum mihi si ferrea esset vox, et omnium membrorum meorum artus verterentur in linguas, pleniter in ejus laude minime explere valerem quae meretur. Sed amore tanti viri ductus, et non praesumptionis temeritatem gerens homo imperitus, sed quorumdam dilectioni compulsus sum exarare. Nunc autem quae omisimus prosequamur. Ecce enim ut nostri oris ratio roboretur, ejusdem luculenti doctoris Ambrosii exempla nostro huic compendioso opusculo adnecteLucas velut quemdam historicum tenens et plura nobis gestorum domini miracula reuelauit, ita tamen ut omnis sapientiae uirtutes euangelii istius conplecteretur historia. quid enim praecellentius ad sapbeatitudinibus docet mores, quemadmodum amare inimicum debeam, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
tico sermone. sic̃ abhis traditũ habuit
qͥ ab initio uid̾unt. eiq magistri fu
rias. eam hystoriam plena diggesti¬
one ꝓsequitur. huius quoq strenuis¬
simi euangłiste luce librũ cum qͣtuor
euuangłiorum libris intelligendo ar¬
bitrati sunt doctores eum ꝑuituli spe¬
ciem figurari. Uitulus deniq sacer¬
dotalis ẽ uictima. que in redemptoris
nr̃i immolatione completa ẽ. qͥ ꝓsa-
lute totiꝰ mundi in patibulo crucis
suspensus semetipsũ patri hostiam
uiuã exhibuit. De quo cuuangłista
pulchre seduliꝰ prb̃r in paschali des¬
criptione carminis sui eroico ꝑcurrẽs
carmine ait. Iura sacerdoti lucas
tenet ore iuuenci. Et paulinꝰ nola¬
ne sedis p̾sul. de isto dñi uenerabili
iuiro bene ludens in uersibꝰ canit. hic
medicus lucas priꝰ arte. deinde loque¬
m̃tibꝰ egris. composuit geminos ui¬
te medicamine libros. Ham quid plu¬
ra referam de tã ueridico eximio eu

Expanded text:
tico sermone, sicut ab iis traditum habuit, tico sermone, sicut ab iis traditum habuit, qui ab initio viderunt, eique magistri fuerias , eam historiam plena digestione prosequitur. Hujus quoque strenuissimi evangelistae Lucae librum, cum quatuor Evangeliorum libris intelligendum, arbitrati sunt doctores per vituli speciem figurari. Vitulus denique sacerdotalis est victima, quae in Redemptoris nostri immolatione completa est, qui pro salute totius mundi in patibulo crucis suspensus, semetipsum Patri hostiam vivam exhibuit. De quo evangelista pulchre Sedulius presbyter in paschalis descriptione carminis, heroico percurrens carmine ait: Jura sacerdotis Lucas tenet ore virenti. Et Paulinus Nolanae sedis praesul de isto Domini venerabili viro, bene ludens versibus canit: Bis medicus Lucas, prius arte, deinde loquenc in mentibus aegris, Composuit geminos vitae medicamina libros. Nam quid plura referam de tam veridico eximioque
Abbreviated transcription (Latin):
ueridica ꝑsonans longe lateq euũglica¬
qͥdem pͥmum intonans aurib rigans
oemũ ut psalmographuᷤᷤ ait uates. ñ
solum in occiduas usq ꝓtenditur parteᷤᷤ¬
cius uox om̃i suauitate melliflua: sedet
in omnibꝰ uidelicet t̾re finibꝰ ꝑsonuit.
Dinsignis p̃coniis almitatis euuangłi¬
ce lucifer aborientalibꝰ partibꝰ emitens
nob̾ lum̃ fidei. ⁊ celestis itineris patent̃
me salubre medicam̃tum beatissime
luca. qͥ uelut nardi pistici p̃ciossunguentũ
redolens. intiora pectoris nr̃i archana ꝑ¬
mulcens. ad semꝑ mansura gaudia
ubi nullus langor. nullus dolor. nul¬
lusq gemitꝰ inuenitur. uoce incessabi
li inuitare om̃im non desistis. Recte
enim huic uersicłs poete cuidam epi¬
grammatis potest aptari. Uiuere pꝰ
obitũ uatem uis nosse uiator: Quod
legis ecce loquor: uox tua nempe ma
ẽ. hic ꝓrsus cum descripta c̃ent euuan
ditu qͣm uisu in achaye boetieq partibꝰ
hystorice suũ composuit euangłm at¬

Expanded text:
veridica personans longe lateque vquidem primum intonans auribus, gyrat demum ut psalmographus ait vales, non solum occiduas usque protenditur partes, vox omni suavitate melliflua, sed et in omnibus terrae finibus personuit. O insignis praeconii et almitatis evangelicae lucifer, ab orientalibus partibus emittens nobis lumen fidei, et coelestis itineris patentermae salubre medicamentum, beatissime Luca, qui velut nardi pisticae pretiosum unguentum redolens, et interiora pectoris nostri arcana permulcens, ad semper mansura gaudia, ubi nullus languor, nullus dolor, nullusque gemitus invenitur, voce incessabili nos invitare omnimodo non desistis. Recte enim hic versiculus poetae cujusdam epigrammatis potest aptari: Vivere post obitum vatem vis nosse viator? Quod legis, ecce loquor, vox tua nempe mea est. Hic prorsus cum descripta essent evangditu quam jussu, in Achaiae Bithyniaeque partibus historice suum composuit Evangelium At
Abbreviated transcription (Latin):
me compellit.
qui uob̃ dudũ
tractatibꝰ loqui
consueueram. ut nouo loquendi ge¬
nere. scĩs qͤ uob̃cum degunt uirgini¬
bus. latino utens ȩloquio. exortationiᷤᷤ
siis solent loqui ad ppłm. Quoduti¬
q genus docendi : necdum attigerã.
S quia negare nequeo. quicquid in¬
iungitis. nimia ur̃a deuictus dileo¬
tione: exꝑiar que hortamini affec¬
tu. infantium more balbutientiũ.
qͥ quecũq audierint fari gestiunt.
cum necdum possint ad plenũ uer-¬
ba formare. Maxime quia ꝓpter sim¬
pliciores quosq id me de ꝓmere cõ¬
pellitis. ut habeant sermone latino¬
quibus se occupent laudibꝰ ex eadẽ
die. quibꝰue diuinis uacent lectiõibꝰ:
p̃sertim cum eadẽ in multis festuu¬
tatibus multoꝵs sc̃oꝵ patrum studi¬
a miro cuderint ȩloquio. que de
hac quidẽ ub̃ius ubiq in scriptis
diuinis p̃dicata legunt᷑. Quid enim
aliud sonant ȩuuangłia. nisi nas
iurgine:⁊ oĩa eius increm̃ta qͦusq¬
fuit in mundo dum taxat. diuiniᷤ

Expanded text:
t, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis siis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, ut habeat sanquibus se occupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur. Quid enim aliud sonant Evangelia, nisi Dominum irgine? et omnia ejus incrementa, quousqfuit in mundo dumtaxat, divinis
Abbreviated transcription (Latin):
hominis dei. Codem temp̃r audi¬
tum ẽ a constantio imꝑatore. qͦd
gregorius ⁊ orosius pb̃ri sepelissent
corpus beati eusebii pb̃ri. Et in ea¬
dem cripta uiuum includi p̃cepit
gregorium. Tunc orosius pb̃r col¬
legit semiuuiũ beatũ gregorium
nocte occulte ꝓpter constantium
augustũ. ⁊ emisso sp̃u sepeliuit eũ
uxta corpꝰ scĩ eusebii pb̃ri. Qͥ ȩtiã¬

Expanded text:
uditum est a Constantio imperatore eo quod Gregorius et Orosius presbyteri colligerent corpus Eusebii presbyteri, et in eadem crypta vivum includi praecepit Gregorium. Tunc Orosius presbyter collegit semivivum beatum Gregorium noctu occulte propter Constantium Augustum, et emisso spiritu sepelivit eum juxta corpus sancti Eusebii presbyteri
Abbreviated transcription (Latin):
consulentib afferrent responsum. aut
irata aut absentia denegarent. Audi¬
unt a quodã nr̃e religionis inimico
nouã nescio quã insurrexisse sectam.
suꝑstitionis gentilitatis inimicam.
cidio niteret᷑. Huiꝰ etiã fidei eẽ ep̃m
saturninũ. cuiꝰ crebro uixta capitoli¬
um transitu. a conspectu uiri huiꝰ ex¬
territa. deoꝵ suoꝵ ora mutuissẽt. nec

Expanded text:
consulentibus adfer| re responsum. Aut consulentibus adfer| re responsum. Aut irata. Aut absentia denegarent| Audiunt a quodam nostrae relegionis inimico. Nouam nescio| quam surrexisse sectam supersticioni gentilitatis inimicam| cidium nite| retur. Huius etiam fidei esse episcopum saturninum cuius crebro| iuxta capitolium transitu . ad conspectu uiri eius et exterri| ta deorum suorum ora siluisse nec
Abbreviated transcription (Latin):
corporeũ saluatoris aduentũ exortus
in tenebris sol ipse iusticiȩ splendore
fidei illuminare occidentalẽ plagam
ceꝑat. qr sensim et gradatim in omnẽ
coruscauit. cũ raro in aliquib ciuitati¬
surgeret.⁊ crebra miserabili errore gẽ¬
tiliũ ntorib fetidis in omnib locis
templa famarẽt. Ante annos quam
sulib sic̃ fideli recordatione retinetur.
pͥmũ xp̃i tholosana ciuitas sc̃m Satur¬
ninũ habere ceꝑat sacerdotẽ. Cuiꝰ fide
atq uirtute eoꝵ qͥ in urbe eadẽ colebã¬
tur cepat demonũ uaticinatio cessare.
com̃ta nudari. artes detegi. omnisq
illoꝵ apud gentiles potentia. omnisq
ut erant muta simulachra. nullis ad¬
umbrata fantasiis. ac sacrilega obseqͥa.
nis antistites. tantȩ rei nouitate ꝑmo
ti int̾ se inuicẽ querere. unde in nu-¬
minib sius repente uenisset tanti tẽ¬
poris inusitata taciturnitas. qͥsnam
semꝑ ita garrula ora clausisset. ut nec
tauroꝵ. ⁊ tantis hostiis delinita aliqͦd

Expanded text:
corporeum saluatoris aduen| tum . exortus in tenebris sol ipse iusticiae . splendore fi| dei inluminare occidentalem plagam coeperat . quia| sensim et gradatim in omnem coruscauit . cum rare in aliquibus ciui| tatisurge| ret . et crebra miserabili errore gentilium nidoribus foetidis .| in omnibus locis templa fumarent. Ante annos quam solibus, sicut fideli recordationem retenitur, primum ac summum Tholosana civitas sanctum Saturninum habere coeperat sacerdotem. Hic eatque uirtute eorum qui in urbe eadem colebantur coeperant| demonum uaticinia cessare . commenta nundare . artes| deieci. Omnes illorum apud gentiles potentia . omnesque| ut erant muta simulacra . nullis adumbrata fan| tasiis ad sacrilega obsequia nis antestites tantae rei nouitate per| moti Inter se inuicem querere. Vnde in numina sua re| pente uenisset tanti temporis inusitata taciturnitas . | quisnam ita semper garrula ora clausisset ut nec|taurorum| et tantis hostiis delinita . aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
magnanimitate respondit. Oua
ni ⁊ miseri qui credere recusatis.
que ocłis uidetis ⁊ manib attrae.¬
tatis. Uere habeo eundem quent¬
illi porrexeram pannum de infusi¬

Expanded text:
magnanimitate respondit: « O vani et miseri, qui credere nescitis quae oculis videtis et manibus attrectatis! Vere habeo eumdem quem porrexeram pannum, de infusi
Abbreviated transcription (Latin):
torib cruci adiudicatur. Poposcit
ut. inuersis uestigiis cruci affige¬
retur. qͦd indignus ẽẽt qui simili
mͦ crucifigeretur ut passus ẽ dei
filius. Quo impecͣto: uł quia ita
lus alter cruce. alter gladio. neca¬
ex urbe cum quatuor lib̾is suis.
Et cum se urgeri imminentibus
coniurati s atq agmine adu̾so
uideret. in sub urbanum rus clan¬
culo concessit. Discissus ⁊ dilacera¬
tus sentibꝰ dum formidatꝰ quoquã
uideri ne ꝓderet᷑. Deinde cum se
circum septum intelligeret. ne gra¬
ues penȩ exigerentur manganũ
quoddam sibi de ligno parauit.
⁊ manibꝰ composuit suis quose ne¬
caret. Et ad liberos conuersus
qualis inquit artifex moritur. Ita
aceruissimus parricida dignum
meritis suis uite exitum tulit. Pe¬

Expanded text:
toribus, cruci adjudicatus, poposcit toribus, cruci adjudicatus, poposcit ut inversis vestigiis cruci affigeretur, quod indignus esset, qui simili modo crucifigeretur, ut passus est Dei Filius. Quo impetrato, vel quia ita lus, alter cruce, alter gladio necaex urbe cum quatuor libertis suis. Et cum se urgeri imminentconiuratis atque agmine aduerso uideret, in suburbanum rus clanculo concessit discissus et dilaceratus sentibus, dum formidat a quoquam uideri ne proderetur. Deinde cum se circumsaeptum intellegeret, ne graues poenae exigerentur, manganum quoddam sibi de ligno parauit et manibus conposuit suis quo se necaret. Et ad libertos conuersus, ‘Qualis’ inquit ‘artifex moritur.’ Ita acerbissimus parricida dignum meritis suis uitae exitum tulit,
Abbreviated transcription (Latin):
quo scĩ uocarẽtur apłi petrus et
paulus. Deniq dato ut comp̃hen¬
derentur p̃cepto. rogabatur petrꝰ
ut sese alio conferret loco. Resiste¬
bat ille dicens. Nequaqͣm facturũ
ut tantum metu mortis territus
Non mortem illã s immortalitatẽ
futuram. Quam indignũ ut ipse
fugeret passionem sui corporis qͥ
multos doctrina sua copulerit:
⁊ alia petrus obtexerat. s plebs
lacrimis queri quͦdͥ se relinqueret.
⁊ fluctuantem int̾ ꝓcellas genti¬
lium destitueret: Uictus fletibꝰ
petrus cessit ꝓmisit se urbem e¬
gressurum. ꝓxima nocte salutatiᷤᷤ
fr̃ibus.:⁊ celebrata oratione ꝓficis¬
ci solus cepit. Ubi uentum ad por¬
Et orans eum dixit. Dñe qͦuadis:
dicit ei xp̃s. Iterum uenio romã¬
crucifigi. Incellexit petrus de sua
deretur qui patitur in singulis.
Non utiq corporis dolore. s quasi
miscđie compassione. aut głe ce¬
lebritate. Et conuersus inurbẽ¬
romam rediit. Captusq a ꝑsecu¬

Expanded text:
quo sancti uocarentur apostoli Petrus et quo sancti uocarentur apostoli Petrus et Paulus. Denique dato ut conprehenderentur praecepto rogabatur Petrus ut sese alio conferret. Resistebat ille dicens nequaquam se facturum, ut tamquam metu mortis territus non mortem illam sed inmortalitem futuram. Quam indignum ut ipse fugeret passionem sui corporis! Qui multos doctrina sua conpulerit het alia Petrus obtexere, sed plebs lacrimis quaerere, ne se relinqueret et fluctuantem intlium destitueret: victus fletibus Petrus, cessit: promisit se urbem egressurum. Proxima nocte salutatis fratribus, et celebrata oratione proficisci solus coepit. Ubi ventum est ad poret adorans eum, dixit: Domine, quo vadis? Dicit ei Christus: Iterum venio crucifigi. Intellexit Petrus de sua s passurus videretur, qui patitur in singulis: non utique corporis dolore, sed quadam misericordiae compassione, aut gloriae celebritate. Et conversus, in urbem redit; captusque a persecu
Abbreviated transcription (Latin):
minum suoꝵ potentiam. Congre¬
gat ppłm. offensum se dicit a gali¬
leis relicturum urbeni qͣm solet. Di¬
em statuit pollicetur uolatum q̃
suꝑpas sedibꝰ inueheretur. cui qͣn¬
douellet. cȩlum patẽt. Conscen dit
statuto die capitolium. Ac se ele ri¬
ꝑe eiciens uolare cepit. Mirari ppłs
⁊ uenerari pleriq dicentes. dĩ eẽ
potentiam non hominum. Quȩ
cum corpore uolitaret. nichtale se¬
xp̃m fecisse. Tunc petrus stans in
uanas artes suas ẽẽ. Ne ac specie
ppłs iste qui crediturus ẽ decipiat᷑.
Decidat dñe sic tamen ut se potuise.
uiuens recognoscat. & statim in
uoce petri implicatis remigiis a
larum qͣs. sumpserat corruit.
Nec exanimatꝰ ẽ. s fracto debilita¬
toq cru re. aritiam conquassans
atq ibidem mortuus ẽ. Quod cõ¬
ꝑtum. deceptum senero.⁊ destitu¬
tum dolens: tanti casu amici. sub¬
latumq sibi uirum utilem:⁊ ne¬
cessarium rei publice indignatus.
occideret᷑. Etiam tempꝰ ad erat:

Expanded text:
minum suorum potentiam, congreminum suorum potentiam, congregat populum, offensum se dicit a Galilaeis relicturum urbem quam tueri soleret. Diem statuit, pollicetur uolatum, quo supernis sedibus inueheretur, cui quando uellet caelum pateret. Conscendit statuto die montem Capitolinum ac se de rupe deiciens uolare coepit. Mirari populus et uenerari plerique dicentes dei esse potentiam, non hominem, qui cum corpore uolitaret, nihil tale Christum fecisse. Tunc Petrus in medio uanas artes suas esse, ne hac specie populus iste qui crediturus est decipiatur. Decidat, domine, sic tamen, ut nihil se potuisse uiuens regnoscat’. Et statim in ularum quas sumpserat, corruit, nec exanimatus est; sed fracto debilitatoque crure, Aritiam concessit, atque ibi mortuus est. Quo comperto: deceptum se Nero et destitutum: dolens tanti casum amici, sublatumque sibi virum utilem et necessarium reipublicae indignatus, occideret. Et iam tempus aderat,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Clamor ingens gentilium.
iam uiueret. quod iam loqueretur
cum symone. Ira ⁊ indignatio in
petrum qd̾ ausus ẽẽt conferre se tan¬
ti potesti. Tunc sc̃s apłs poposcit si¬
lentium ⁊ ait. Siuuit defunctus
loquatur. Si resuicitatus ẽ. surgat.
ambulet: fabuletur. Fantasma il¬
lud c̃ẽ non ueritatẽ qd̃ uideatur ca¬
put mouisse. Deniq separctur in¬
quit a lectulo symon. manet sine spe¬
cie motus alicuius qͥ mortuus fuerat.
Astitit petrus longius ⁊ infra se ora¬
na uoce ait. Adolescens surge: sa¬
net te dñs ih̾s. Et statim surrexit
adolescens.⁊ sequutus ẽ ⁊ ambula¬
uit. ⁊ cibum sumpsit.⁊ dedit cum¬
petrus matri suȩ. Qui cum ut ab
scriumus: Secura esto mater de fili¬
o. non uerearis. habet custodẽ suum.
Et cum ppłs insymone insurgeret.
ut lapidaretur. ait petrus. Satis ẽ
ad penam cuis. quod cognoscit sua ᷤᷤ
artes nichil ualere. Uiuat ⁊ xp̃i reg¬
ligit se se atq omnem excitat car¬

Expanded text:
erat. Clamor ingens gentilium quod erat. Clamor ingens gentilium quod iam uiueret, quod loqueretur cum Simone. Ira et indignatio in Petrum quod ausus esset conferre sese tantae potestati. Tunc sanctus apostolus poposcit silentium et ait: ‘Si uiuit defunctus, loquatur; si resuscitatus est, surgat, ambulet, fabuletur’. Phantasma illud esse, non ueritatem quod uideatur caput mouisse. Denique ‘separetur’, inquit, ‘a lectulo Simoncie motus alicujus, qui mortuus erat. Astitit Petrus longius, et intra se pauna voce ait: Adolescens, surge: sanet te Dominus Jesus. Et statim surrexit adolescens, et locutus est, et ambulavit, et cibum sumpsit, et dedit Petrus matri suae. Qui cum rogareserui sumus. Secura esto, mater, de filio, non uerearis, habet custodem suum’. Et cum populus in Simonem insurgeret ut lapidaretur, ait Petrus: ‘Satis est ad poenam eius quod cognoscit suas artes nihil ualere. Viuat et Christi reg Collegit sese atque omnem excitat car
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq cxꝑiendum. utrum possit
resuscitari. Celeberrimꝰ in his oꝑi¬
bus petrus habebatur. S apud
gentiles nulla facti huiꝰmodi defe¬
rebatur fides. Dolor exegit reme¬
dium: ꝑrectum ẽ ad petrum. Fue¬
re etiam qui symonẽ accersiendũ
putarent. Utriq affuerunt. Fit
petrus symoni qui de sua i actaret
potentia. priores partes daret: ut
si posset mortuum suscitaret. Si il¬
le non suscitaret. se non de futurũ
ut xp̃s opem ferret defuncto: quo
posset resuscitare. Symon qͥ puta
ret apͥurbem gentilium plurimũ
suas ualere artes. conditionem ꝓ¬
posuit. ut si ipse resuscicaret. mor¬
tuum. petrus occidctur. qui mag¬
nam potentiã sicͤ aͣpellabatur. la¬
cescendo iniurias irrogasset. Sin uͦ
p̃ualuisset petrus in symone pari
genere uindicaretur. Acquieuit pe¬
trus. Adorsus ẽ symon. accessit ad
lectum defuncti. incantare atq
murmurare dira carmina cepit. Ui¬
sus ẽ agitare caput qui mortiuasa

Expanded text:
plerique experiendum, utrum posset plerique experiendum, utrum posset resuscitari. Celeberrimus in his operibus habebatur Petrus: sed apud gentiles nulla facti hujusmodi deferebatur fides. Dolor exegit remedium: perrectum est ad Petrum. Fuere, qui etiam Simonem accersendum putarent: uterque adfuerunt. Ait Petrus: Simoni qui se de sua jactaret potentia, priores sese partes dare: ut si posset, mortuum resuscitaret. Si ille non resuscitaret, se non defuturum ut Chriptus opem ferret defuncto, quo posset resurgere. Simon, ret apud urbem gentilium plurimum suas ualituras artes, condicionem proposuit ut si ipse resuscitasset mortuum, Petrus occideretur, qui magnam potentiam, sic enim appellabatur, lacessendo iniurias inrogauisset, sin uero praeualuisset Petrus, in Simonem pari genere uindicaretur. Adquieuit Petrus, adorsus est Simon. Accessit ad lectum defuncti, incantare atque immurmurare dira carmina coepit. Visus est agitare caput qui mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
rant tunc temporis ro-¬
me petrus ⁊ paulus doc¬
tores xp̃ianorum. subli¬
mes oꝑibus clari magis¬
terio. Qui uirtute suorum oꝑũ
neronem sibi aduersum fecerant.
captum magi symonis deliram̃tis.
qui sibi animum eus conciliau̾at.
cui adium̃tum uictoriȩ. subiectio¬
nes gentium. uitȩ longeuitatem.
salutis custodiam. feralib artib
pollicebatur. Atq illi credebat
qͥ uim rerum nesciret examinare.
Deniq summũ apud eum tene¬
bat amicitiȩ locum. quandoqͥdẽ
ȩtiam cũ p̃sulem sue salutis uiteq
custodem arbitrabatur. S ut pe¬
trus eius uanitates ⁊ flagicia de¬
texit: ⁊ species illũ rerum m̃tiri.
Non solum aliquid aut uerum ef¬
ficere demonstrauit. ludibrio ha
x qͣmuis in aliis t̾rarum partib
petri cẽt exꝑtus potentiam: tam̃
ꝑueniens romam ausus ẽ iactare
quod mortuos suscitaret. Defunc¬
tus ẽ eo tempore rome adolescens
nobilis. ꝓpinquuᷤ cȩsaris. cum u¬
niuersoꝵ dolore. Ammonuiere

Expanded text:
rant tunc temporis Romae Petrus et Paulus, doctores Christianorum, sublimes operibus, clari magisterio, qui virtute suorum operum Neronem adversum fecerant, captum Magi Simonis delinimentis, qui sibi animum ejus conciliaverat. Cui adjumentum victoriae, subjectiones gentium, vitae longaevitatem, salutis custodiam feralibus artibus pollicebatur, atque ille credebat, qui vim rerum nesciret examinare. Denique summum apud eum tenebat amicitiae locum: quandoquidem etiam praesulem suae salutis vitaeque custodem arbitrabatur. Sed ubi Petrus ejus vanitates et flagitia detexit, et species illum rerum mentiri, non solidum aliquid aut verum efficere demonstravit; ludibrio habe. Et quamvis in aliis terrarum partibus Petri esset expertus potentiam: tamen praeveniens Romam, ausus est jactare, quod mortuos resuscitaret. Defunctus erat id temporis Romae adolescens nobilis, propinquus Caesaris, cum universorum dolore. Admonuere
Abbreviated transcription (Latin):
sibi de plautille manphora ocłos
interra utrumq genu flexit. et
collum tetendit. Spiculator uero
uirtute ꝑcussit. ⁊ caput eius abs¬
cidit. Quod postquam a corpore
xp̃i. hebraice clara uoce ꝑsonuit.
Statimq de corpore eius unda lac¬
tis in uestimenta militis exiliuit.
⁊ postea sangius effluxit. Stola uͦ
qua sibi ligauerat oculos. cum eam¬
paruit. Tanta ȩtiam lucis imm̃¬
sitas.⁊ odoris suauitas immom̃¬
to illius decollationis cęlitus ibi¬
emicuit. ut mortalium oculi splẽ¬
dorem illum sufferre. ⁊ humana
lingua odorem narrare nequiue¬

Expanded text:
s de Plautillae mafora ligavit, in terram utrumque genu flexit et collum tetendit. Spiculator vero percussit et caput ejus abscidit; quod postquam a corpore sti Hebraice clara voce personuit. Statim de corpore ejus unda lactis in vestimento militis exivit et postea sanguis effluxit. Stola vero, qua sibi ligaverat oculos, paruit. Tanta etiam lucis immensitas et odoris suavitas in momento illius decollationis coelitus emicuit ut mortalium oculi splendorem illius sufferre et humana lingua odorem narrare nequive
Abbreviated transcription (Latin):
cum audisset uno sermone. eodẽq
nimium illos torqueret. quos ni¬
mis ante amauerat. & uissit in
Posuitq edictum ut sicubi inuen¬
ti fuissent: sine interrogatione¬
ria punirentur. Unde multa scru¬
tatione a ministris rei publice
etudinarias ꝓxp̃i nomine gestans

Expanded text:
cum audisset uno sensu et sermone nimis illos torqueret quos nimis ante amaverat. Praedicatores posuit ut, sicubi invenirentur, sine interrogationeria punirentur. Fideles ergo multa scrutatione a ministris reipublicae etudinarias sibi pro nomine Christi
Abbreviated transcription (Latin):
paulus regis ȩt̃ni inuicti miles.
uł nunc crede quia non sũ mortuᷤ
iuiuo deo meo. Tibi autem mi¬
pente disparuit. Nero siquidem
his auditis. ultra quam dici possit
timore ꝑciussus. ⁊ uelut amens effec¬
tus: ignorabat quid agere posset.

Expanded text:
Paulus Regis aeterni et invicti miles; vel nunc crede quia non sum mortuus, sed vivo Deo meo. Tibi autem,pente disparuit. Nero siquidem, his auditis, ultra quam dici possit timore percussus est, et velut amens effectus, ignorabat quid agore potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
situr beatus marcialis cum dis¬
cipulis suis ꝑmenso tam magno
t̾rarum spacio. erat p̃dicans ubi¬
q seminarium uerbi dei. Ingres¬
sus itaq lemouicũ. uenit ad tullũ

Expanded text:
itur Martialis cum discipulis suis permenso tam magno terrarum spatio, praedicans ubique seminarium verbi Dei, ingressus Lemovicinum venit ad Tullum
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc palmatiꝰ p̃sente uxore simplicii
in tr̃am. ⁊ cũ lacͥmis orare cepit cũ fe¬
lice dicens. Dne ds qui illuminasti ser¬
uum tuũ.⁊ donasti mͥ lum̃ et̾̃num do¬
minũ iħm xp̃m. salua ancillã tuam
blandã.⁊ alleua eam de lecto doloris.
ut cognoscant omnes quia tu es crea¬
mum simplicii senatoris: clamans et¬
dicens. Baptiza me in nomine dñi nr̃i¬
iħu xͥ qui tenuit manũ meã. ⁊ leuauit

Expanded text:
tus Palmatius, praesente uxore Simplicii in terram, et cum lacrymis orare coepit: Domine Deus, qui illuminasti servum tuum, et donasti mihi lumen aeternum Dominum Jesum Christum, salva ancillam tuam Blandam, et alleva eam de lecto doloris, ut cognoscant omnes quia tu es Creamum Simplicii senatoris dicens: «Baptiza me in nomine Christi qui tenuit manum meam et alleuauit
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰeł qr iderant uł q  absentes illa q̃
e sunt cognouedł error ille ablatꝰ¬
i catoliea ẽ intimata. ac comꝑta since¬
itus ang astinꝰ priuatim ac publice in
natistas. manichcos.⁊ ꝓaganos libͥs
confectis et reppetitis sermonibꝰ. inef-¬
fabilit ammirantibꝰ. xỹians. ⁊ collau-¬
dantibꝰ: et hoc ipsum ubi pot̾ant ñ tacẽ¬
tilꝰ ⁊ diffamantibꝰ. Sic adiuuante dño
leuare in affrica eccła catholica exorta
ẽ c. put que multo tp̃r illis conuais¬

Expanded text:
vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sinceicabat ille privatim et publice, in natistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffamantibus. Sicque, adjuvante Domino, levare in Africa Ecclesia catholica exorsa est caput, quae multo tempore illic conva
Abbreviated transcription (Latin):
modi fama bono p̃cedente exemplo ac¬
illa tunc iponiensi urbe manicheoꝵs
pestilentia qͣm phiirimos uł ciues uł
ꝑegrinos: iinfecciat ⁊ penctraueii se¬
ducente et aecipiente eiꝰdem neresis qͥ¬
ddã pb̃ro nomine fortunaro ibidẽ cor¬
uersante atq maneni: Intia ipponien:¬
ses ciues uł ꝑegrini xp̃iani.tam catho
minime rennuit. s utrũ hoc etiam for¬
tunatꝰ fieri uellet sciscitatus ẽ. At illi
confestim ad ipsũ fortunatũ id .letuler̃
petentes. exortantes fiagitantes. quo
id minime recusaret. Sane q̃m idemfor-¬
tunatꝰ iam apud carthaginẽ sc̃m noue¬
rat augustinũ. adhuc in eodẽ secum er¬
rore constitutũ. cũ eodem congredi pa-
se ẽẽ uenturũ certam̃q disputandi su-¬
hiturũ. Unde condicso die et loco con¬
uenerunt ĩ uniũ centur.en ubꝰ qͣm nli¬
rimis studiosis. dispuratione fa.¬
ma et scd̃a dies ẽ. in qua ille manicheu
p̃ceptor. ut se gestorum e ntinet fides

Expanded text:
modi fama, bono praecedente exemplo, acmodi fama, bono praecedente exemplo, acilla Hipponensi urbe, Manichaeorum pestilentia quamplurimos cives et peregrinos infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam Catholminime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavise esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque a est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides,
Abbreviated transcription (Latin):
nastĩum intra eccl̃am mox instituit. et
me ut nemo qͥcquam ꝓprium in illa
societate hab̾et. s eis ẽẽnt om̃ia cõmu:¬
nia. ⁊ distribueret᷑ unicuiq ꝓut opꝰ
erat. Quod iam ipse fecerat. dũ a trans¬
marinis ad sua remeasset. Sc̃s uͦ ualeriꝰ
ordinator eius ut erat uir pius ⁊ dm̃
timens: exultabat ⁊ dõ gr̃as agebat.
suas exauditas a dño fuisse p̃ces. quas
se frequentissime fudisse narrabat. ut
sibi diuinitꝰ homo concedetur talis: qͥ
possit uerbo dei ⁊ doctrina salubri ec:¬
clesiam edificare. Cuirei se homo na-¬
contra usũ qͥdem ⁊ consuetudinẽ affri¬
canarũ eccłarum. unde etiã non nulli
ep̃i detrahebant. S ille uenerabił uir ac
ꝓuidus in orientalibꝰ eccłiis id exiore
trectantiũ ñ curabat linguas: dum mͦ
factitaret᷑ a pbro. quod ase ep̃o implere
minime posse cernebat. Unde ⁊ accen¬
sa et ardens leuata suꝑ candelabrum
lucerna. omnibꝰ qͥ in domo erant luce¬
bat. ⁊ postea currente ⁊ uolente huiꝰ¬

Expanded text:
nasterium intra ecclesiam mox instituit; et me ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo nacontra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more trectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujus
Abbreviated transcription (Latin):
in sepulchro inqͦ iacebat corpus sci¬
mrĩs nazarii qui qͣndo sit passus
usq in hodiernum scire non pos¬
sumus. sanguinẽ martyris itare

Expanded text:
in sepulcro, quo jacebat corpus martyris qui quando sit passus, usque in hodiernum scire non possumus sanguinem martyris ita re
Abbreviated transcription (Latin):
cepimꝰ quod uirgo peꝑit: ita helisa¬
beth miramur qd̾ anicula concepit.
Qd̃ quidẽ factum mistĩum aliquid
arbitror continere. ut ioħs qͥ uet̾is
testam̃ti figuram gerebat. senis mu¬
lierculȩ frigido iam sanguine nas¬
ceretur. Dñs autem qͥ regni celestis
euangłium p̃dicaret. feruentis iu¬
uencule flore ꝓgredetur. Maria au
conscia uirginitatis mirat᷑ secum
uisceribꝰ inuolutum. Helisabeth
aut̃ conscia senectutis. erubescit
partu uterum p̃grauatũ. Dicit enĩ
euuangłista. Occultabat se m̃sib
quinq. Illud autẽ mirandum. qd̃
idem gabriel archangłs utriꝰq nati¬
uitatis officium rep̃sentat. zachariã
consolatur incredulum. confidentẽ
mariã cohortat᷑. Ille quia dubita¬
uerit uocem ꝑdidit. Hec quia statĩ
credidit: uerbum salutare concep̃.
Hoc etiam in laudibꝰ ioħis minime
constitutꝰ. aduentũ xp̃i quia uoce
non potãt. gaudiis confitetur. Dic̃
enim helisabeth ad scãm mariam.
Simul ut facta ẽ uox salutationis

Expanded text:
cimus, quod virgo pepererit, ita Elisabeth miramur, quod anicula procreavit. Quod quidem factum mysterium aliquando arbitror continere, ut Joannes, qui Veteris Testamenti figuram gerebat, senis mulierculae frigido jam sanguine nasceretur; Dominus autem, qui regni coelestis Evangelium praedicaret, ferventis juvenculae flore nasceretur. Maria enim conscia virginitatis miratur fetum visceribus involutum; Elisabeth autem conscia senectutis erubescit partu uterum praegravaturum; dicit enim Evangelista: occultabat se mensibus quinque . Illud autem quam mirandum, quod idem Gabriel archangelus utriusque nativitatis officium repraesentat? Zachariam solatur incredulum, confidentem Mariam cohortatur. Ille quia dubitavit, vocem perdidit; haec quia statim credidit, Verbum salutare concepit. Hoc autem in laudibus Joannis minime constitutus adventum Christi, quia voce non poterat, gaudiis confitetur. Dicit enim Elisabeth ad sanctam Mariam: Simul ut facta est vox salutationis
Abbreviated transcription (Latin):
In quo arbitror ꝓpħicam comeni¬
re sententiam quȩ dicit. Priꝰqͣm te
formarem inut̃o noui te: ⁊ priꝰqͣm
exires de uulua sc̃ificauite. Unde
mirari ñ debemꝰ qd̃ abherode missꝰ¬
in carcerem. clausus xp̃m semper
sius discipłis intimaret: cũ etiam
clausus inut̾o cundẽ dñm gentib̾

Expanded text:
nire sententiam, quae dicit: Priusquam te formarem in utero, novi te; et priusquam exires de vulva, sanctificavi te . Unde mirari non debemus quod ab Herode in carcere clausus, Christum semper suis discipulis intimavit; cum etiam clausus in utero eumdem Dominum gestibus