comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ceñt: dñs contͣ eors arrogantiã ꝓposuit
hanc similitudinẽ. Ostendit itaq quia no
sapientia. nec obseruatio legis. nec bona uiti
quicꝗͣ ualet. nͥ ꝑ eum. Siue enĩ iudeus etiam
phariseus. siue gentilis. etiam philosophus
doceat bene uiuere. uel hereticus sub nomie
xp̃i. nec tam̃ in xp̃o predicans: om̃s sine eo
dũ exaltat᷑ cadat. Aliunde utiq ascendit
tiendo. uel ñ eiꝰ głam. s suam querendo.
fur gͦ ẽ qͥa male intiat: ꝙ qͦd alienũ. suũ
dicit᷑ .i. oues ddĩ suas facit Latro ẽ qͥa qͦl
furatus ẽ. oceidit: dũ malo exemplo.seu
pucese docendo oues corrumpit. Qui aut̃e
puteit ꝑ ostiuim: pastor ẽ ouiũ. Huic ostiariꝰ
Apit: & oues uocem eiꝰ audiunt. In quoẽꝙ
sonet uox uerbi dĩ. p̃destinati ad uitam
duduint obediendo. Et notandũ qͦd ñ
om̃is qͥ intiat ꝑ ostium pastor ẽ: qͥa & oues
intrant. Uerumtam̃ unitas uniu̾sitatis
eccliȩ uerbo & exemplo cotidie pascit. Osti

Expanded text:
minus contra eorum arrogantiam proposuit hanc similitudinem. Ostendit itaque quia nec sapientia, nec observatio legis, nec bona vita quidquam valet, nisi per eum. Sive enim Judaeus etiam Pharisaeus, sive gentilis etiam philosophus, doceat bene vivere, vel haereticus sub nomine Christi, nec tamen in Christo praedicans, omnes sine eo dum exaltatur, cadat. Aliunde utique ascendittiendo, vel non ejus gloriam, sed suam quaerendo. Fur ergo est, quia male intrat, et quod alienum est, suum dicit, id est, oves Dei suas facit. Latro est, quia quod furatus est occidit, dum malo exemplo seu perverse docendo oves corrumpit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius  oves vocem ejus audiunt. In quo cum sonet vox verbi Dei praedestinati ad vitam audiunt obediendo. Et notandum quod non omnis qui intrat per ostium, pastor est, quia et oves intrant. Verumtamen unitas universitatis E
Abbreviated transcription (Latin):
liter precauemꝰ: unũ tam̃ st̃ in radice carita¬
tis: qͥa om̃ia in dilectione d̃ĩ & ꝓximi facere
debemus. Recte itaq dicit legem &e ꝓpħas re¬
ferri ad duo mandata caritatis: qͥa totus
decalogus. & monita ꝓpħarũ ibi habent fi¬
nem. Uideamus gͦ decalogũ. S quia qͦd
capit᷑ metro melius retinet᷑: ecce dec̃e cordis
resonat. eustodia legis. Cunctipotens unus
ñ ẽ alius ds ullus. Ipsius nullã. caueas for¬
mare figurã. Hoc nomen frustra ñ sumas:
sabbata serua. Quatuor hȩc iussa conclu¬
sit pͥma tabella. Cetera sex. tabulȩ sic sũt
inscͥpta scłe. Longuis ut dures: habeas

Expanded text:
liter praecavemus; unum tamen sunt in radice charitaliter praecavemus; unum tamen sunt in radice charitatis, quia omnia in dilectione Dei et proximi facere debemus. Recte itaque dicit, legem et prophetas referri ad duo mandata charitatis, quia totus Decalogus et monita prophetarum ibi habent finem. Videamus ergo Decalogum: Sed quia quod capitur metro melius retinetur, Ecce decem chordis resonat custodia concordia legis. Cunctipotens unus, non est alius Deus ullus. Ipsius nullam caveas formare figuram. Hoc nomen frustra non sumas, Sabbata serva. Quatuor haec jussa conclusit prima tabella. Caetera sex tabulae sic sunt inscripta secundae: Longius ut dures, habeas
Abbreviated transcription (Latin):
Primũ ce maximũ ẽ unũ dm̃ suꝑ om̃ia di¬
ligere: et hoc ante omĩa debemus qͣsi uni¬
cũ pietatis fundamentũ locare. Ideo ñ dix̃
cognosces s diliges: qͥa cognoscere unũ dm̃
pene ꝓpͥum ẽ humane naturȩ: diligere aut̃e
religiosi cordis et recti. Huic simile ẽ de dile¬
q: dilectio in proximũ. cognitio ẽ dilectioĩs
m dm̃. In trib reb dilectio dei exprimit᷑.
nȩ dilectioni subdat᷑. Nam dũ dicit᷑ dilige
omñe rationẽ indicat humanã qua intel¬
ligimus et discernimꝰ in reb diuinis esse
occupandam. Uͥ autẽ dicit ex tota uirtute:
bonũ ꝑseuerantiȩ iniungit. Item duo sũt
enga ꝓximi dilectionẽ seruanda: ut & be¬
neficiĩ impensione foueat᷑. & nulla malitia
ledat᷑ Hoc ẽ qd tͥ ñ uis fieri. alii ne feceris:
& om̃ia quecũq approbatis ut faciant uo¬
bis homines. et uos facite illis. Licet gͥ diu̾¬
sa sint p̾cepta quib aut utiliter quȩ fc̃ ap¬
petenda cupimus. aut quȩ urtanda fc̃ uti¬

Expanded text:
Primum et maximum est, unum Deum super omnia diligere, et hoc ante omnia debemus quasi unicum pietatis fundamentum locare. Ideo non dixit, cognosces, sed diliges, quia cognoscere unum Deum, pene proprium est humanae naturae; diligere autem, religiosi cordis et recti. Huic simile est de dileet dilectio in proximum cognitio est dilectionis in Deum. In tribus rebus Dei exprimitur nae dilectioni subdatur. Nam dum dicitur, dilige omnem rationem indicat humanam, qua intelligimus et discernimus, in rebus divinis esse occupandam. Ubi autem dicit, ex tota virtute, bonum perseverantiae injungit. Item duo sunt erga proximi dilectionem servanda, et ut beneficii impensione foveatur, et nulla malitia laedatur. Hoc est, quod tibi non vis fieri, alii ne feceris , et omnia quaecunque approbatis ut faciant vobis homines, et vos facite illis . Licet igitur diversa sint praecepta, quibus aut utiliter quae sunt appetenda cupimus, aut quae vitanda sunt uti
Abbreviated transcription (Latin):
fieret: nisi d̾s in eis Nesponderunt & di¬
xerunt ei. In peccatis natus ẽ totus: & tu do¬
ces nos: Et eiecerunt eũ foras. Qd̾ clausis
oculis natus ẽ: dicunt eẽ ꝓ peccõ parentũ.
aꝑit. Totiens in terrogando ut diceret. ma¬
gistrũ fecerant quẽ ingrati docentẽ ꝓ iece¬
runt: s qͥa expulsus ẽ. magis factus est
cerunt eũ foras: ꝙ cũ inuenisset eũ dixit ei.
Tu credis in filiũ dĩ Respondit ille:& dixir.
Qͥs ẽ dñe ut credã in eũ: his uerbis osten¬
dit adhuc inunctus se iam dudũ eor ad er¬
dendũ paratũ habuisse. s in qu̾ẽ ereacru
buerat ignorasse. Et dixit ei iħe. Et
disti eũ: et qͥ loquit᷑ tecũ ipse ẽ. At ille art
Credo dñe. Ꝙ ꝓcidens: ad orauit eũ. Ianidĩs

Expanded text:
Responderunt et dixerunt ei: In peccatis natus es totus, et tu doces nos? Et ejecerunt eum foras. Quod clausis oculis natus est, dicunt esse pro peccato parentum. aperit. Toties interrogando ut diceret, magistrum fecerant, quem ingrati docentem projecerunt; sed quia expulsus est, magis factus est cerunt eum foras, et cum invenisset eum dixit ei: Tu credis in Filium Dei? Respondit ille et dixit: Quis est, Domine, ut credam in eum? His verbis ostendit adhuc inunctus, se jam dudum cor ad credendum paratum habuisse, sed in quem credere debeat ignorasse. Et dixit ei Jesus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum, ipse est. At ille ait: Credo, Domine. Et procidens, adoravit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Dieunt gͦ ceco iterũ Tu qͥd dicis de eo qui
aꝑuit oculos tuos: Ille autẽ dixit quia
ꝓpħa ẽ. Querebant qͦmͦ eũ de synagoga pel¬
Terent: s ille constant̾ dixit eũ ꝓpħ̃am eẽ ad¬
huc corde inunctus. Hon crediderunt gͦ
udei de illo qͥa cecus fuisset ꝙ uidisser. do¬
nec uocauerut parentes eiꝰ qͥ uiderat: et

Expanded text:
rum: Tu quid dicis de eo, qui aperuit oculos tuos? Ille autem dixit, quia propheta est. Quaerebant quomodo eum de Synagoga pellerent, sed ille constanter dixit eum prophetam esse, adhuc corde inunctus. Non crediderunt ergo Judaei de illo quia caecus fuisset et vidisset, donec vocaverunt parentes ejus qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hendunt factum abrahȩ. Abrah̃a diẽ
uni uidit:. eũ in figura sũme tͥnitatis
tres angłos hospitio suscepit. Dixert̃
gͣ iudei ad eũ. Quinqͣginta annos ñdũ
habes: ꝙ abrah̃a uioisti. Dix̃ eis iħe.
Añ am̃ dico uob̃: anteꝗͣ abraha fieret
ego sũ. Non ait fui s sum: qͥa diuinitas
tempus ñ habee. Ab intuitu carnis ad
diuinitatẽ trahit: s duri ut lapides pu¬
tant hoc eẽ blasphemiam. Tulerunt
dñs se uindicare noluit qͥ ꝑati uenerat.
Et ideo se abscomdit ut daret nob̃ erm¬
plũ dandi locũ uȩ: uel ioeo ut ostendent
qͥa ipsa ueritas eis abscomdit᷑. qͥ eius uerb
seqͥ contẽpnunt: & fugit mentẽ qua ñ
inuenit humilẽ. Nota qͥa in consicdera¬
ti iudei dixerunt ad dñm:. qͥnquaginta
annos nundũ habes: st̃ qͥ fingunt ab
in carnatione usq ad passionẽ multo
plures annos ꝗͣ ex historiis colligamus:

Expanded text:
prehendunt factum Abrahae GREGOR. Abraham diem prehendunt factum Abrahae GREGOR. Abraham diem Domini vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit. Dixerunt ergo Judaei ad eum: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Dixit eis Jesus: Amen, amen, dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Non ait: fui, sed: sum, quia divinitas tempus non habet, ab intuitu carnis ad divinitatem trahit, sed duri ut lapides, putant hoc esse blasphemiam. Tulerunt Dominus se vindicare noluit, qui pati venerat. Et ideo se abscondit, ut daret nobis exemplum dandi locum irae, vel ideo ut ostenderet quia ipsa Veritas eis absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt, et fugit mentem quam non invenit humilem. Nota quia inconsiderati Judaei dixerunt ad Dominum: quinquaginta annos nondum habes, sunt qui fingunt ab incarnatione usque ad passionem multo plures annos, quam ex historiis colligamus.
Abbreviated transcription (Latin):
seruo. Sermonẽ pat̾s ut filius loqueba¬
tͣ: & ipse uerbũ erat patͥs qͥ hominib lo¬
quebat᷑. Si gͦ cognouissent patrẽ. filiũ eiꝰ
recepissent: quẽ uox patͥs głificat in bap¬
tismate. in monte. in aliis huiꝰmodi.
Ideo contͣ hoc qͦd dicunt quẽ teipsũ facis:
refert głam suã ad patr̃e dicens. Si ego
solus sine patre głifico ineipsũ sic̃ simu¬
latores: gła mea nichil ẽ. Abraham pa¬
ter ũr exultauit ut uideret diem meũ: et¬
uidit. & gauisus ẽ. Credens ex ultauit spe¬
rando: ut uideret intelligendo. Qõ ait di-¬
em meũ incertũ potest eẽ unde dixerit.
utrũ diem dñi temporałe in carne: an
diem qͥ nec ortum scit nec occasũ. S u¬
trũq abraham uidit. Qndo enĩ misit ser¬
uũ suũ petere uxorẽ filio suo ysaae: ait.
Pone manũ tuã sub femore meo. ꝙ iura
ꝑ dm̃ celi. Qͥd hoc sͥ uult. nͥ qͥa significa¬
bat᷑ de genere abrahȩ dm̃ celi uenturũ
in carne Qui rep̾hendunt carnẽ xp̃i. re¬

Expanded text:
uebatur et ipse erat Verbum Patris, qui hominibus loquebatur. Si ergo cognovissent Patrem, Filium ejus recepissent, quem vox Patris glorificat in baptismate, in monte, in aliis hujusmodi. Ideo contra hoc quod dicunt: quem teipsum facis, refert gloriam suam ad Patrem, dicens: Si ego solus sine Patre glorifico meipsum sicut simulatores, gloria mea nihil est. Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum: vidit, et gavisus est. Credens exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Quod ait: diem meum, incertum potest esse unde dixerit, utrum diem Domini temporalem in carne, an diem qui nec ortum scit nec occasum, sed utrumque Abraham vidit. Quando enim misit servum suum petere, uxorem filio suo Isaac, ait: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli . Quid hoc sibi vult, nisi quia significabatur de genere Abrahae Deum coeli venturum in carne. Qui reprehendunt carnem Christi, re
Abbreviated transcription (Latin):
ut cecus nasceret᷑. Magister qͥ querit ere¬
dentẽ ut faciat intelligentẽ: causã dicit
cecitatis. ut manifestent᷑ oꝑa dei in illo. Ui¬
delicet ut eũ illuminando. & ꝑ eum qͥd in
cecitate humani gen̾is facturus sit signi¬
ficando: filiꝰ di manifestet᷑. Me oportet
oꝑari oꝑa eiꝰ qͥ misit me: donec dies est.
Uenit nox: qnͣdo nemo pot̾ oꝑari. Qũadi
N u in mundo sũ: lux sũ mundi. Dies ẽille
qͥ dicit. Ego sũ lux mundi. Si gͦ dies ẽ
qmdiu dñs in mundo ẽ. erit nox qͣndo
in mundo ñ erte᷑ eũ ipse dicat discipuilis.
maiora horum facietis: Numqͥd in nocđe
oꝑabat᷑ petrus in umbra sua sanante
infirmos qͦd dñs ñ fecit: qͥ dixit. sine me
nichil potestis facere: Quid gͦ dicemꝰ de
ista nocte: Nox ista eors erit qͥ audient
ite in ignẽ ȩternũ: qͥ ĩparatus ẽ. diabolo
&e angłis eiꝰ. Unde illud. Ligate illi ma¬
nus et pedes: & ꝓicite eum in tenebius s¬
enotis. Tunc nemo poterit oꝑari. Ergo

Expanded text:
ut caecus nasceretur. Magister qui quaerit credentem, ut faciat intelligentem, causam dicit caecitatis, ut manifestentur opera Dei in illo, videlicet ut eum illuminando, et per eum quid in caecitate humani generis facturus sit significando, Filius Dei manifestetur. Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Venit nox q mundi. Dies est ille qui dicit: Ego sum lux mundi . Si ergo dies est quandiu Dominus in mundo est, erit nox quando in mundo non erit, cum ipse dicat discipulis: Majora horum facietis . Nunquid in nocte operabatur Petrus, in umbra sua sanante infirmos , quod Dominus non fecit, qui dixit: Sine me nihil potestis facere? . Quid ergo dicemus de ista nocte? Nox ista eorum erit qui audient: Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus . Unde illud: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras eores . Tunc nemo poterit operari. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ eathecuminũ fieri: lauari in piscina est
baptizari in xp̃o. Cathecumuiꝰ grece: inter¬
p̃tat᷑ instructus latine. Ad hoc sane paula¬
tim rudes insteuunt᷑ in fide: ut tand̃e ple-¬
ne illuminati sacram̃tis participent cũ
cartate. Unde paulus. fuimꝰ & nos ali
qͣndo natura filii irȩ: nunc autẽ lux in
dño. Abiit gͦ & lauit: et uenit uidens.
Itaq uicini et qui uiderant eũ pͥus quia

Expanded text:
est catechumenum fieri; lavari in piscina, est baptizari in Christo. Catechumenus Graece, interpretatur instructus Latine. Ad hoc sane paulatim rudes instruuntur in fide, ut tandem plene illuminati, sacramentis participent cum charitate. Unde Paulus: Fuimus aliquando et nos natura filii irae, nunc autem lux in Domino . Abiit ergo et lavit, et venit videns. It
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Samaritanꝰ enĩ interp̾tat᷑ custos: et
custodem se eẽ ñ negauit. Non enĩ dormit¬
tat qͥ custodit isrł. Et nͥ dñs custodierit
ciuitatẽ: frustra uigilat qͥ custodit eam.
Non contumeliosa uerba respondit. qͥ
uere respondere posset: uos demonium
habetis. S suꝑbia nr̃a hic confunditur
Nam qͥd nob̃ ex hoc innuit᷑. nͥ ut eo tp̃r
qͦ a ꝓximis falsas contumelias accipimꝰ
cor etiã uera mala taceamꝰ: ne ministe¬
riũ iuste correptionis in arma uertamus
furoris: Ego autẽ głam meã ñ que¬

Expanded text:
vit. Samaritanus enim interpretatur custos: et vit. Samaritanus enim interpretatur custos: et custodem se esse non negavit. Non enim dormitat qui custodit Israel . Et nisi Dominus custodierit civitatem frustra vigNon contumeliosa verba respondit, qui vere respondere posset: vos daemonium habetis. Sed superbia nostra hic confunditur. Nam quid nobis ex hoc innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis falsas contumelias accipimus, eorum etiam vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis, in arma vertamus furoris? Ego autem gloriam meam non quae
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑. St̃ ñuulli qͥ libent̾ auidiendo cõpun¬
gunt᷑: s post lacͥmas ad iniqͥtatẽ redeunt:
ħi ꝓfecto uerba di ñ audiunt: qͥa ea exerce¬
re in oꝑe contempnunt. Licet gͥ om̃s sint
filii di ꝑ naturã qͦd ostendunt parabolȩ
de filio frugi et ꝓdigo: de duob filiis in¬
uitatis ad iuneã: illi tam̃ ft̃ ex diabolo ꝑ
uiciũ. qͥ uerba dĩ ñ diligunt. Qͥ uͦ renas¬
cunt᷑ ex deo generationis ad optione: au¬
diunt uerbũ dĩ ꝙ custodiunt: Nespon¬
derunt gͥ uidei. et dixerunt ei. Nonne be
nedicimus nos qͥa samaritanꝰ es tu ꝙ de¬
moniũ habes⁊ Receꝑant samaritani
dnm̃ qnͣdo loquutus ẽ mulieri ad fontẽ:
& cũ eis conuersatus erat. Uocant gͥ eũ
uidei samaritanũ qͣsi peccatorẽ: qͥa pecca¬
tores illos reputabant. nec eis couteb̾at᷑:
Respondit iħe. Ego demoniũ ñ habeo.
s honorifico patr̃e meũ: et uos in hono¬
rastis me. Alterũ de duob obiectis nega¬

Expanded text:
nter audiendo compunguntur, sed post lacrymas ad iniquitatem redeunt. Hi profecto verba Dei non audiunt, quia ea exercere in opere contemnunt. Licet igitur omnes sint filii Dei per naturam, quod ostendunt parabolae de filio frugi et prodigo, de duobus filiis invitatis ad vineam, illi tamen sunt ex diabolo per vitium, qui verba Dei non diligunt. Qui vero renascuntur ex Deo generationis adoptione, audiunt verbum Dei et custodiunt. Responderunt igitur Judaei et dixerunt ei: Nonnene dicimus nos quia Samaritanus es tu et daemonium habes? » Receperant Samaritani Dominum, quando locutus est mulieri ad fontem, et cum eis conversatus erat. Vocant igitur eum Judaei Samaritanum quasi peccatorem, quia peccatores illos reputabant, nec eis contebantur. « Respondit Jesus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. » Alterum de duobus objectis nega
Abbreviated transcription (Latin):
ex his uerb̃ cõmoti. & qͥ uident ceci fiant
se uidere putant: s exꝑmento pene cecos si
eẽ sentiant. Et hoc ẽ iudiciũ .i. discretio qu
discernit causã credentiũ a suꝑbis. Iudiciũ
enĩ dampnationis ñ mͦ s in fine fiet. uUnde
dñs alibi. Ego ñ iudico queꝗͣ. Et audiert
ex phariseis. qͥ cũ ipso erant: & dixerunt ei
Numqͥd ꝙ nos ceci sumꝰ:  Dix̃ eis iħc. Si ceci ẽẽtis non¬
haberetis peccm̃. Nunc uͦ dicitis qͥa uidemꝰ. percat̃
ur̃m manet. Si ceci eẽtis .i. si uos cecos aduertttts
ꝙ ad medicũ curreretis ñ haberetis pecc̃m: qͥa ego
ueni auferre pecc̃m. S qͥ se putãt uid̾e. & ñ quert̃ melici¬

Expanded text:
ant, se videre putant, sed experimento poenae, caecos se esse sentient. Et hoc est judicium, id est discretio, quae discernit causam credentium a superbis. Judicium enim damnationis non modo, sed in fine fiet. Unde Dominus alibi: Ego non judico quemquam . Et audierunt ex Pharisaeis qui cum ipso erant, et dixerunt ei: Nunquid et nos caeci sum dicitis quia videmus, peccatum vestrum manet. Si caeci essetis, id est si vos caecos adverteretis, et ad medicum curreretis, non haberetis peccatum; quia ego veni auferre peccatum. Sed qui se putant videre, et non quaerunt medic
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscebant eũ. qͥa aꝑti oculi uultum
mutauerant᷑: s ille aꝑte fatet᷑ beneficiũ:
ne incurrat ingratitudinis dampnum
Dicebant gͦ ei. Quomͦ aꝑti st̃ tͥ oculi:
Respondit. Ille homo qui dicit᷑ iħe lutũ¬

Expanded text:
gnoscebant eum, quia aperti oculi vultum mutaverant; sed ille aperte fatetur beneficium, ne incurrat ingratitudinis damnum. Dicebant ergo ei: Quomodo aperti sunt tibi oculi? Respondit: Ille homo qui dicitur Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
dicere dñi dño. ẽ ȩqualẽ sͥ filiũ generare. Du
meo dicit dauid ñ scđm qͦd de eo natus est
s scd̃m qͦd de patre semꝑ fuit. Qd̃ autẽ i
patre subitiunt᷑ inimci siue uolentes siue
nolentes: ñ infirmitat᷑ẽ filii. s unitatẽ na¬

Expanded text:
dicere Domini Domino, est aequalem sibi Filium generare. Domino meo dicit David, non secundum quod de eo natus est, sed secundum quod de Patre semper fuit. Quod autem a Patre subjiciuntur inimici, sive volentes sive nolentes, non infirmitatem Filii
Abbreviated transcription (Latin):
& laui: et uidi. Syloa ẽ fons ad radicem
montis syon: qͥ ñ iuigib aqͥs s incertis
horis ebullit ꝑ concaua terrars. Ibi cecus
lota facie lum̃ recepitꝰ. qͥa cecitas iuideoꝵ
uel quorũlibet infideliũ ñ potest sanari
nͥ doctrina aquarũ xp̃i: quȩ sine strepitu
et clamore uerbors lenit̾ fluit. Unde ysaias.
Aquȩ syloȩ quȩ uadunt cũ silentio. Et di
adhuc inuncto similis erat: nundũ uiden¬
t ad purũ. Nescit enĩ quẽ predicat. S illi
qͥ carnalit̾ sabbatũ obseruabant. nec ui

Expanded text:
 fons ad radicem montis Sion, qui non jugibus aquis, sed incertis horis ebullit per concava terrarum. Ibi caecus, lota facie, lumen recepit, quia caecitas Judaeorum vel quorumlibet infidelium non potest sanari, nisi doctrina aquarum Christi, quae sine strepitu et clamore verborum leniter fluit. Unde Isaias: Aquae Siloae quae vadunt cum silentio . Et diejus adhuc inuncto similis erat, nondum videnti ad purum. Nescit enim quem praedicat. Sed illi qui carnaliter Sabbatum observaba
Abbreviated transcription (Latin):
Est pat̾ qͥ querat głam meã ꝙ iudicet .i.¬
riamini. ego ñ: s ea gła quã habui apud
patrẽ antequã mundus eẽt quȩ ẽ ab huma¬
na infiatione discreta. Scd̾m penale uidi¬
ciũ pat᷑ ñ iudicat quẽꝗͣ. s omne uidicium
dedit filio: scdm uidiciũ discretionis iudi¬
cat ut in psalmo. Iudica me ds̃: huiꝰ udi¬
cĩ expositio sequit᷑. Et discerne inqͥt causã
meã de gente ñ scã. Similit̾ duas tẽptatio¬
nes intelligimꝰ: una decipit. altera probat.
re faciat. Iob latebat se: s dm̃ ñ. Admisit d̾s
tcẽptatorẽ: et fecit eũ sui cognitorẽ. Sic ꝙ duo
timores fc̃. seruilis cũ times ne patiaris pe¬
nã. castus cũ times ne amittas iusticiam.
Nam & mulier adultera timet ne uir
eius ueniat: casta ne uir eiꝰ abscedat. Am̃
am̃ dico uob̃. siqͥs sermonẽ meũ seruaue¬
rit: mortẽ ñ uidebit inȩternũ. Exemplo
suo nos ammonet. ne cũ maloꝵs ꝑu̾sitas
erescit p̾dicare cessemꝰ: qͥa & boni meliores

Expanded text:
Est Pater qui quaerat gloriam meam, et riamini, ego non, sed ea gloria quam habui apud Patrem antequam mundus esset, quae est ab humana inflatione discreta. VERS. 51.-- cium, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, secundum judicium discretionis judicat ut in psalmo: Judica me Deus . Hujus judicii expositio sequitur: Et discerne, inquit, causam meam de gente non sancta . Similiter duas tentationes intelligimus, una decipit, altera probat. re faciat. Job latebat se , sed Deum non. Admisit Deus tentatorem, et fecit eum sui cognitorem. Sic et duo timores sunt: servilis, cum times ne patiaris poenam; castus, cum times ne amittas justitiam. Nam et mulier adultera timet ne vir ejus veniat, casta, ne vir ejus abscedat. « Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit mortem non videbit in aeternum. » Exemplo suo nos admonet ne, cum malorum perversitas crescit, praedicare cessemus, quia et boni meliores
Abbreviated transcription (Latin):
enimirũ. xp̃c docebat in templo: ꝓpriũ
cuiꝰ officiũ ẽ cognitionẽ dĩ afferre: ꝙ in¬
telligentiã nominis eiꝰ potestatisq presta¬
re. Ad hoc enĩmissus uenerat: ex ȩt̾nitate de¬
ductus. Popłs itaq suspensus erat. id est
clongatus a sermone pͥncipũ. doctrinã
ipi confitens ẽẽ potiorẽ: & qͦd ipsi pͥncipes
dampnationis causã in eo ñ inuenirent:

Expanded text:
mplo, proprium cujus officium est cognitionem Dei afferre, et intelligentiam nominis ejus potestatisque praestare. Ad hoc enim missus venerat, ex aeternitate deductus. Populus itaque suspensus erat, id est elongatus a sermone principum, doctrinam Christi confitens esse potiorem, et quod ipsi principes damnationis causas non
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs: uͥ ẽ stabilis ueritas. Exposuit eis leg̃e
si ingrati ñ eeñt. Magna questio ẽ & ualde
mͥ tudet᷑ in mysterio res constituta: uͥ deus
dicit in ore duors uel triuĩ testiũ stat omne
uerbũ. Humani generis consuetudo sic se
habet: s duob falsis testib urgebat᷑ susan¬
na: ce uniuersus ppłs mentitꝰ ẽ cont᷑ͣ xp̃m.
Ergo ꝑ mysteriũ tͥnitas cõmendata ẽ. Uis
habere bonã causam: habeto duos uł tres
testes: patrẽ &e filiũ. et sp̃m scm̃. Quȩ tͥnitas
suffragabat᷑ susannȩ in conscientia. excitans
unũ testẽ danielem: & duos conuincens. Eli¬
gamꝰ et nos nob̃ dm̃ testem. Non enĩ dedig¬
nat᷑ testis ẽẽ: qͥ iud ex ẽ. Testis ẽ: qͥa ñ querit
aliũ unde cognoscat qͥs sis: iudex:
uiuificandi. dampnandi & absoluendi: in
gehennas p̾cipitandi. et in celos leuandi:
diabolo coniungenbi. & cũ angłis coronan¬
di. Qd̃ ait in lege ur̃a. sic dictum ẽ tamqũa

Expanded text:
Patris, ubi est stabilis veritas. Exposuit eis legem, Patris, ubi est stabilis veritas. Exposuit eis legem, si ingrati non essent. Magna quaestio est, et valde mihi videtur in mysterio res constituta, ubi Deus dicit: In ore duorum vel trium testium stat omne verbum . Humani generis consuetudo sic se habet, sed duobus falsis testibus urgebatur Susanna , et universus populus mentitus est contra Christum. Ergo per mysterium Trinitas commendata est. Vis habere bonam causam? Habeto duos vel tres testes: Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Quae Trinitas suffragabatur Susannae in conscientia, excitans unum testem Danielem, et duos convincens. Eligamus et nos nobis Deum testem. Non enim dedignatur testis esse, qui judex est. Testis est, quia non quaerit alium unde cognoscat quis sis; judex, mortificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabolo conjungendi et cum angelis coronandi. Quod ait, in lege vestra, sic dictum est, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
in scillam incurras. Caribdis te uorat si di¬
cis ipsum ẽẽ patr̃e qͥ filius ẽ: in scilleis scopu¬
lis naufragaris. si filiũ minore patre scdm
diuinttatẽ dicis. Noli gͦ dicere pat̾ aurũ ẽ.
filius argentũ: nam una substantia ẽ una
diuinitas: una coȩ̨t̾nitas. ꝑfecta ȩqualitas:
Audi filiũ. ego et pater unũ sumus. Utr̃u¬
q audi. & unũ. et sumus: ce a caribdi. & a
scilla liberaberis. In eo qͦd dixit unũ. lib̾at
te ab arrio: in eo qͦd dixit sumꝰ liberat te a
sabellio. Cum dicis alius ẽ pat̾. alius filius.
recte dicis. si autẽ dicas alud: erras. Et in
lege ur̃a scͥptum ẽ: qͥa duoꝵ homuũ testi¬
moniũ uerũ ẽ. E go sũ qͥ testimoniũ ꝑhi¬
beo de me ipso: & destimoniũ ꝑhibet de me
qͥ misit me pater. Nunc & si differo udici¬
um: ñ differo testimoniũ. Probat ab aucto¬
ritate legis qͦd uerũ sit testimoniũ suũ et

Expanded text:
in Scyllam incurras. Charybdis te vorat, si diin Scyllam incurras. Charybdis te vorat, si dicis ipsum esse Patrem qui est Filius, in Scyllaeis scopulis naufragaris, si Filium minorem Patre secundum divinitatem dicis. Noli ergo dicere, Pater aurum est, Filius argentum: nam una substantia est, una divinitas, una coaeternitas, perfecta aequalitas. Audi Filium: Ego et Pater unum sumus . Utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In eo quod dixit: unum, liberat te ab Ario; in eo quod dixit: sumus, liberat te a Sabellio. Cum dicis, alius est Pater, alius Filius, recte dicis: si autem dicas aliud, erras: Et in lege vestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de meipso, et testimonium perhibet de me qui misit me, Pater. Nunc etsi differo judicium, non differo testimonium. Probat ab auctoritate legis, quod verum sit testimonium suum et
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑. Qd̃ qͥa illi nescuuit scd̾m carñe iudicãt:
ꝙr ideo arrogans eis iuidet᷑. O mĩs homo qͣn¬
do uult de se ꝑhibere testimoniũ laudabi¬
le: arrogans ce suꝑb uidet᷑. Ideo scͥptum ẽ.
Non laudet te os tuũ. s os proxum tui.
S hoc homini dictum ẽ. qͥ mentiri potest:
sur autẽ mentiri ñ potest: Uos scd̃m car¬
nẽ iudicatis: ego ñ uidico quẽquã. Sub audis
scdm carnẽ ut uos. Uel mͦ ñ udico. Unde a¬
libi. Ego ñ ueni ut uidice mundũ: s ut sal¬
uemt ñ uidiciũ denegando: s differendo. Priꝰ
enĩ erat miscłia p̾rogauda: et post exercendũ
uidiciũ. ut ait psalmista. Miscł̃iam &e iudiciũ
cantabo tͥ dñe. Et si udico ego. iudicium
meũ uerũ ẽ. qͥa solus ñ sũ: s ego &e qͥ me misit
uerus filius dĩ sũ. Erubesce sabelliane: au¬
dis filiũ: audis patr̃ẽ. Distinguȩ ꝑsonas in¬
telligentia ñ ꝑfidia: ne qͣsi fugiens caribdim:

Expanded text:
matur. Quod quia illi nesciunt, secundum carnem judicant, matur. Quod quia illi nesciunt, secundum carnem judicant, et ideo arrogans eis videtur. Omnis homo quando vult de se perhibere testimonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo scriptum est: Non laudet te os tuum, sed os proximi tui . Sed hoc homini dictum est, qui mentiri potest. Lux autem mentiri non potest. Vos secundum carnem judicatis, ego non judico quemquam. Subaudis: secundum carnem ut vos. Vel modo non judico. Unde alibi: Ego non veni ut judicem mundum, sed ut salvem , non judicium denegando, sed differendo. Prius enim erat misericordia praeroganda, et post exercendum judicium, ut ait Psalmista: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Et si judico ego, judicium meDei Filius sum. Erubesce, Sabelliane; audis Filium, audis Patrem. Distingue personas intelligentia, non perfidia, ne quasi fugiens Charybdim,
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ. Lux mundi a patre egrediens nube
carnis tegit᷑: & sic contẽperata. toleraida
hominib efficit᷑. ut ꝑ hominẽ ueniat᷑ ad di¬
uunitatẽ. Illa gͦ lucȩ illuminante illumina
Mm̃ collirio fidei qͥ de adam ceci nad sumꝰ:
& sequim᷑ tam uerbis qũa exemplis obedi¬
enbo: lit exclusis ignorantiȩ uel pectators te¬
nebsis in futuro manifesta uisione deuatiᷤ
iluminem. Dixerunt gͦ ei pharisei. Tude
terpso testimoniũ ꝑhibes: testimoniũ tuũ
n ẽuerũ. Iui infirmos oculos habebant. qͥ
hoc dicebant: qͥa lucem ferre ñ poterant.
sutant ñ credendũ ei qͣsi solus de se testetur.
obliti p̃missarũ ꝓphetiȩ lucernaꝵ: & ipsus
ioħis baptistȩ qui eudent̾ de eo ostendit.
Respondit iħc: &e dixit eis. Et si ego testimo¬
nũ ꝑhibeo de me ipso. uerũ ẽ testimonium
meũ: qͥa scio unde ueni. et quo uado. uos
autẽ nescitis unde uenio: aut qͦ uado. Patr̃e
dat intelligi: a quo testimo niũ suũ confir¬

Expanded text:
UST. Lux mundi a Patre progrediens, nube carnis tegitur, et sic contemperata, toleranda hominibus efficitur, ut per hominem veniatur ad divinitatem. Illa ergo luce illuminante, illuminamur modo collyrio fidei, qui de Adam caeci nati sumus; et sequimur tam verbis quam exemplis obediendo, ut exclusis ignorantiae vel peccatorum tenebris, in futurum manifesta visione Deitatis illuminemur. Dixerunt ergo ei Pharisaei: Tu de teipso testimonium perhibes. Testimonium tuum non est verum. Illi infirmos oculos habebant qui hoc dicebant, quia lucem ferre non poterant. Putant non credendum ei, quasi solus de se testetur, obliti praemissarum prophetiae lucernarum, et ipsius Joannis Baptistae, qui evidenter de eo ostendit. Respondit Jesus et dixit eis: Etsi ego testimonium perhibeo de meipso, verum est testimonium meum, quia scio unde veni, et quo vado. Vos autem nescitis unde venio, aut quo vado. Patrem dat intelligi, a quo testimonium suum confir
Abbreviated transcription (Latin):
erit xp̃c solus in ȩccłia ᷤ Cui erit caput.
sine corpore: Terruit gͦ. ne peccatũ ama¬
remꝰ: dicendo. om̃is qͥ facit peccatũ seruus
ẽ peccati. Spem dedit ne diffideremꝰ: dicen¬
do filiꝰ manet inȩternũ. Spes enĩ nr̃a est:
ut a libero liberem᷑. Sciendũ ẽ qͦd mult ui-¬
stulta enĩ querela iusta ẽ: de his in rebus
humanis qͥ ñ habent crimen. Crim̃ autẽ
ẽ peccatũ graue: accusatione & dampnati-¬
tũ consumtt᷑. Minuit᷑ autẽ in uita ꝓficien
tiũ: qͦd in uita consumit᷑ ꝑfectoꝵ. Prima
ẽ gͦ lib̃tas: carere criminib. Ideo apłs de
ordinandis prb̃ris. uł diaconis. ñ ait siqͥs
sine pecc̃õ ẽ: qͥa si hoc dixisset nullus ordi¬
naret: s ait. siqͥs sine cͥmine: ut ẽ homici¬
diũ. adulteriũ. aliqua inmundicia form¬
cationis. furtũ. fraus. sacrilegiũ. & similia:
Quȩ cũ ceꝑit xp̃ianus ñ habere. incipit eri¬
gere caput ad libertatẽ: s ñidum ẽ ꝑfecta

Expanded text:
ristus solus in Ecclesia? Cui erit caput sine corpore? Terruit ergo, ne peccatum amaremus, dicendo: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Spem dedit ne diffideremus, dicendo: Filius manet in aeternum. Spes enim nostra est, ut a libero liberemur. Sciendum est quod multi julla enim querela iusta est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen vero est peccatum grave accusatione et damnatittium, quod in vita consumitur perfectorum. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo Apostolus de ordinandis presbyteris vel diaconis non ait: si quis sine peccato est; quia si hoc dixisset, nullus ordinaretur; sed ait, si quis sine crimine , ut est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium et similia. Quae cum coeperit Christianus non habere, incipit erigere caput ad libertatem, sed nondum est perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
di fac et tu similit̾ t̾ale ẽ. Quicqͥd uales
in ꝑtimi necessitate subleuanda uel corpo¬
rali uel spuali. deuotus oꝑare: ut manife¬
seris ẽẽ ꝓximus. Recte miscdia proximũ
facit: qͥa ẽ scłm naturã. Nichil enĩ tam
sõm naturã: qũa naturȩ iuuare consortẽ

Expanded text:
militer, tale est: Quidquid vales in proximi necessitate sublevanda vel corporali vel spirituali, devotus operare, ut manifesteris esse proximus. Recte misericordia proximum facit, quia est secundum naturam. Nihil enim tam secundum naturam, quam naturae juvare consortem.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ: sic et filiꝰ solus suscepit carnẽ.
nec se diuisit a patre. Et quia celũ & terrã
tis unitate. implent xp̃i carnẽ. maiestate
ñ susceptione. Hȩc illo loquente: multi cre¬
diderunt in eũ. Dicebat gͦ iħc ad eos: qui

Expanded text:
intelligimus, sic et Filius solus suscepit carnem, intelligimus, sic et Filius solus suscepit carnem, nec se divisit a Patre. Et quia coelum et terram divinitatis unitate implent Christi carnem majestate, non susceptione. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Diceb
Abbreviated transcription (Latin):
me solum: qͥa ego quȩ placita sunt ei facio
semꝑ. Predicit qͦsda de eis pꝰ passionẽ suã
cognitaros qͥs eet: &e credituros in illum.
Eaaltationẽ dicit hic passionis ñ głifica¬
tionis: erticis. ñ celi. Ameipso nichil facio:
ue ameipso ñ sum. Hoc dixit contͣpatͥpas¬
sianos: dicentes qͥ ẽ pater. ipse ẽ filius. Duo
Ẽ nomina: s res una. Docuit me pater: hoc
ẽ scientẽ me genuit pat̾. Ante dixerat se
missu: s rem magna sepe cõmemoiat. Cum
ambo simul sint. unꝰ missus ẽ: alt̾ misit:
qm̃ missio incarnatio ẽ: quȩ tantũ ẽ filii.
ñ etiã pat̾s. In nulla em̃ spetie: legit᷑ pater
apparnisse. Patͥs enĩ potentia quȩ ex mũdi
creatione specialit᷑ manifesta ẽ ꝑ nullam
singularẽ ereaturã declarat᷑ expresse: ueluti
eꝰ sapientia in humanitate xp̃i: ueluti mul
& splendor abinuicẽ nequeunt separari.
sed calor siccat. splendor illuminat: & sieut
ratio in anima ẽ. s anima uiuimꝰ. ratione

Expanded text:
quae placita sunt ei, facio semper. Praedicit quosdam de eis post passionem suam cognituros quis esset, et credituros in illum. Exaltationem dicit hic passionis, non glorificationis; crucis, non coeli. A meipso nihil facio, id est a meipso non sum, hoc dixit contra Patripassianos, dicentes: Qui est Pater, ipse est Filius. Duo sunt nomina, sed res una. Docuit me Pater, hoc est scientem me genuit Pater. Ante dixerat se missum, sed rem magnam saepe commemorat, cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit, quoniam missio incarnatio est, quae tantum est Filii, non etiam Patris. In nulla enim specie legitur Pater apparuisse. Patris enim potentia, quae ex mundi creatione specialiter manifesta est, per nullam singularem creaturam declaratur expresse, veluti ejus sapientia in humanitate Christi, veluti multet splendor ab invicem nequeunt separari, sed calor siccat, splendor illuminat; et sicut ratio in anima est, sed anima vivimus, ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ũe sepe ut̾ scͥbas & phariseos fuisse questi¬
oñe qͦd eẽt maximũ mandatũ: quib dã ho¬
stias ce sacrificia laudantib: aliis fidei et
dilectionis oꝑa preferentib eo qͦd plures pa¬
tres ante legem absq omni uictimarũ et
sacrificioꝵ consuetudine: ex fide tantũ quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ placiussent: nemo autẽ
absq fide et dilectione ꝑ sacrificia. Nos aũ¬
magnũ & minunũ mandatũ dicimꝰ. qͣnͣtũ
ad dignitatẽ. Alio quin utilitas omnium¬
mandatoꝵ una ẽ. et sic om̃ia sͥ coherert.
ut alterũ eẽ ñ possit sine altero: ut fundam̃¬
tum dicimus meliꝰ eẽ. cũ tam̃ nec fundam̃¬
tũ sine edificatione: nec ista sine illo ẽẽ possit.
Non gͥ fundamentũ ẽ utilius edificatione.
s dignius: sic̃ caput ẽ dignius menbris. Iħ̾e

Expanded text:
harisaeos fuisse quaestionem, quod esset maximum mandatum, quibusdam hostias et sacrificia laudantibus, aliis fidei et dilectionis opera praeferentibus, eo quod plures patres ante legem absque omni victimarum et sacrificiorum consuetudine, ex fide tantum quae per dilectionem operatur, placuissent; nemo autem absque fide et dilectione per sacrificia. Nos aumagnum et primum mandatum dicimus quantum ad dignitatem. Alioquin utilitas mandatorum Dei una est, et sic omnia sibi cohaerent, ut alterum esse non possit sine altero, ut fundamentum dicimus melius esse, cum tamen nec fundamentum sine aedificatione, nec ista sine illo esse possit. Non igitur fundamentum est utilius aedificatione, sed dignius, sicut caput dignius es
Abbreviated transcription (Latin):
De morte scda. morte gehennȩ morte d̾ap¬
nationis cũ diabolo dicit: qua neo abraha
mortuus ẽ. nec ꝓpħȩ. Illi enĩ mortui sunt
& uuiunt: isti uiuebant ꝙ mortui erãt:
Mortẽ uidere. uel gustare ẽ eam experiri:

Expanded text:
De morte secunda, morte gehennae, morte danationis cum diabolo dicit, qua nec Abraham mortuus est, nec prophetae. Illi enim mortui sunt et vivunt, isti vivebant et mortui erant. Mor
Abbreviated transcription (Latin):
loqͦr. Idem ẽ filiũ audire a patre: qͦd ẽ eẽ ab
eo. Sensus gͦ ẽ. Ideo uerũ iudico: qͥa uerttas
sũ. filiꝰ ueracis. Hȩc ueritas ñ ẽ maior uera¬
ce isto netminor. s ȩqualis: qũauis piꝰ bõ
minꝰ sit ipsa pietate: pulcher minꝰ ipsa pul¬
chritudine: castus castitate. Nam si piecas
quȩ ẽ apud dm̃. cuiꝰ ẽ particeps pia anima.
recedat ab ipsa pia anima. siie pulchritudo
siue castitas: ñ tam̃ crescit in d̾o uel minu¬
ttͣ sic̃ oculus tuus nec clausus minuit lu¬
cem. nec aꝑtus auget. Hac similitudine si
ola particeps. Et si eiꝰ ñ fuerit particeps.

Expanded text:
loquor. Idem est Filium a Patre audire, quod est esse ab loquor. Idem est Filium a Patre audire, quod est esse ab eo. Sensus ergo est: Ideo verum judico, quia veritas sum, Filius Veracis. Haec Veritas non est major Verace isto, nec minor, sed aequalis, quamvis pius homo minus sic ipsa pietate, pulcher minus ipsa pulchritudine, castus castitate. Nam si pietas quae est apud Deum, cujus est particeps pia anima, recedat ab ipsa anima pia, sive pulchritudo, sive castitas; non tamen crescit in Deo vel minuitur, sicut oculus tuus nec clausus minuit lucem, nec apertus auget lucem. Hac similitudine si est particeps; et
Abbreviated transcription (Latin):
credite. Qd̃ in sermone greco euident̾ ap¬
paret: uͥ pͥncipiũ ẽ feminini gen̾i̾s. sic̃ lex
masculini. S consuetudo loquittioniᷤ. sb
ꝑ diu̾sas linguas uariat gen̾a uocabuloꝵ:
dit tanꝗͣ diceret. principiũ me credite. Et
addidit qͥ ec lo quor uob̃ .i. qͥ humilis ꝓpt̾
uos factus ad ista uerba descendi. Principi¬
ũ ẽ pat̾. principiũ ẽ filius: tam̃ ñ st̃ duo pͥn¬
cipia: sic̃ nec duo dii. Nam si accedentes ad
dm̃ multȩ aĩȩ ꝑ caritatẽ una auima ẽ. et
multa corda cor unum: ñ ne magis tͥnitaᷤ
ipse fons caritatis unus d̾s ẽ: Multa habe¬
o de uob̃ loqui & iudicare: s qͥ misit me
uerax ẽ. Et ego quȩ audiui ab eo: hec loqͦr
in mundo. E ñ cognouert̃: qͥa patr̃e eis
dicebat dm̃. habeo mũlta loqui docendo
si credideritis: arguendo si ñ credideritis: &
habeo udicare in futuro uiuos et mortuos
s hoc totũ ẽ ex patre: a qͦ audio ueritatẽ ꝙͣ

Expanded text:
credite. Quod in sermone Graeco evidenter apcredite. Quod in sermone Graeco evidenter apparet, ubi principium est feminini generis, sicut lex masculini. Sed consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, dit, tanquam diceret, principium me credite. Et addidit, qui et loquor vobis, id est qui humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Principium est Pater, principium est Filius, tamen non sunt duo principia, sicut nec duo dii. Nam, si accedentes ad Deum multae animae per charitatem, una anima est, et multa corda, cor unum , nonne magis Trinitas ipse fons charitatis unus Deus est? Multa habeo de vobis loqui et judicare, sed qui misit me, verax est. Et ego quae audivi ab eo, haec loquor in mundo. Et non cognoverunt quia Patrem ejus dicebat Deum. Habeo multa loqui docendo, si credideritis: arguendo, si non credideritis; et habeo judicare in futuro vivos et mortuos, sed hoc totum est a Patre, a quo audio veritatem quam
Abbreviated transcription (Latin):
dũs autẽ ẽ ante mundũ: qͥa in pͥncipio erat
uerbũ. Si enĩ ñ credideritis qͥa ego sũ: mo¬
riemini in peccato ur̃o. E contrario dat sp̃e
credituris: ut de mundo leuent᷑ ad eum qͥ
mundũ fecit. Qͦd nichil addidit dicens.
qͥa ego sũ. multa subintelligi dedit: seł
ego sũ uerbũ pat̾s. conditor mundi: bo¬
minis formator et reformator. Oa qͥ ñ
credit: morit᷑ in peccatis. M oysi etiã dr̃
ego sũ qͥ sũ: hoc ẽ uerũ eẽ habeo: qͥa ñ
sum mutabilis: s semꝑ idem. In omni
motu rerũ. inuenio preceritũ et ficturñ:
in ueritate dĩ solũ p̾sens. Dicebant gͥ e
Tu qͥs es:  Dixit eis iħe. Principiũ qͥ &e loqr¬
⁊ uob̃. Principiũ ẽ: cui dictum ẽ. Tu autem
id̃e ipse es: ꝙ anni tui ñ deficient. Sciebat
ibi eẽ quosdã credituros: &e ideo dixisse tu
qͥs es: ut scirent qͥd illũ ẽẽ crederent. Rec¬
pondit gͦ principiũ: ñ tanquã diceret pͥn¬
cipiũ sum: s tanquã diceret pͥncipiũ me

Expanded text:
quia in principio erat Verbum. Si enim non credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro. Econtrario dat spem credituris, ut de mundo leventur ad eum qui mundum fecit. Quod nihil addidit, dicens: Quia ego sum, multa subintelligi dedit, scilicet ego sum Verbum Patris, Conditor mundi, hominis formator et reformator. Quod qui non credit, moritur in peccatis. Moysi etiam dixi: Ego sum qui sum , hoc est verum esse habeo, quia non sum mutabilis, sed semper idem. In omni motu rerum invenio praeteritum et futurum, in veritate Dei solum praesens. Dicebant ergo ei: Tu quis es? Dixit eis Jesus: Principium, qui et loquor vobis. Principium est, cui dictum est: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Sciebat ibi esse quosdam credituros, et ideo dixisse: Tu quis es? ut scirent quid illum esse crederent. Respondit ergo, principium, non tanquam diceret, principium sum, sed tanquam diceret, principium me
Abbreviated transcription (Latin):
in honore parentes. Ne ferias gladio: ne sis
inechus. neq latro. Non falsus testis: non sus¬
sis inhians alienis. R exxxxii.¬
t ait illi scͥba. Bene magister inueri¬
tate dixisti. quia uinus ẽ d̃s. & ñ ẽ alius
preter eũ: & ut diligat᷑ ex toto corde. oe ex to

Expanded text:
in honore parentes. Ne ferias gladio, nec sis moechus, neque latro, Non falsus testis, non sis inhians alienis. R. 132X Et ait illi Scriba: Bene, Magister, in veritate dixisti, quia unus est Deus, et non est alius p
Abbreviated transcription (Latin):
rentes tui in egipto: lateres faciendo:N lon¬
ne uosipsi soluebatis tributũ. romanis:
Nespondit eis iħc. Am̃ añ dico uob: qͥa
om̃is qͥ facit peccatũ. seruus ẽ peccati. Qui
ex amore peccat. ñ ex languore naturȩ. nec
ex ignorantia leui: seruus ẽ peccati. Alia e¬
nĩ fc̃ peccata infirmitatis: alia imꝑitiȩ:
alia malitiȩ. Infirmitas & imꝑitia. contra¬
ria fc̃ uirtuti ꝙ sapientiȩ: malitia ẽ contra¬
ria bonitati. Quisqͥs gͥ nouit qͥd sit sapien¬
tia dĩ. potest existimare quȩ suit peccata
uenialia: & qͥsqͥs nouit qͥd sit bonitas dĩ:
potest existimare quib peccatis certa pe
periis fatigatus fugiendo requiescit: seriuᷤ
autẽ peccati qͦ fugiet: Seruus autẽ ñ
manet in domo inȩternũ: filiꝰ manet in
eternũ. Si gͦ uos filius liberauerit: uere
liberi eritis. Eccłia ẽ domus: seruus ẽ pec¬
cator: corde inpenitenti ꝑtinax. Non dix̃

Expanded text:
rentes tui in Aegypto, lateres faciendo? . Nonrentes tui in Aegypto, lateres faciendo? . Nonne vosipsi solvebatis tributa Romanis? Respondit eis Jesus: Amen, amen, dico vobis, quia omex amore peccat, non ex languore naturae, nec ex ignorantia levi, servus est peccati. Alia enim sunt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas et imperitia contraria sunt virtuti et sapientiae; malitia est contraria bonitati. Quisquis igitur novit quid sit sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia: et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poeperiis fatigatus, fugiendo requiescit. Servus autem peccati quo fugiet? Servus autem non manet in domo in aeternum, Filius manet in aeternum. Si ergo Filius vos liberavit, vere liberi eritis. Ecclesia est domus, servus est peccator corde impoenitenti pertinax. Non dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
s tandẽ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ: cũ signauerit
nos lumine uultꝰ sui. Moneta dĩ sumus:
nũmus eiꝰ. A thesauro eiꝰ errauimꝰ: errore
detritũ ẽ qͦd in nobis fuerat impressũ. Ue¬
nit qͥ nos formauerat ut reformaret: qͣrit
& ipse numinũ suũ. sic̃ cesar suũ. Uñ ait.
Laberabit: hoc uerbũ retulit dñs ad lib̾ta¬
tẽ. Nam qͦmͦ saluat nichil aliud ẽ ꝙͣ saluũ
facit: sic lib̾at. nichil ẽ aliud ꝓpͥe quã libe¬
rũ facit. Qd̾ in greco planius ẽ. Nam lati¬
ne plerũq liberare dicimus: ñ ad lib̾tatẽ.
ab infirmitate. Nesponderunt ei. Sem̃
abrahȩ sumus: & nemini seruiuimꝰ unꝗͣ.
Quomͦ tu dicis liberi eritis: Eredentes ñ
responderunt: s mereduli iactant se ẽẽ
sem̃ abrabȩ. O pellis inflata. Non intelli¬
gebas nͥ libertatẽ temporałe: scđm quam
mentiris etiã dicens: nemini seruitumus
unqũa. Nonne ioseph ẽ uenundatꝰ. Nonne
sci ꝓpħȩ captiuati: Nonne seruiebant pa¬

Expanded text:
 tandem videbimus eum sicuti est , cum signaverit nos lumine vultus sui. Moneta Dei sumus, nummi ejus. A thesauro ejus erravimus, errore detritum est, quod in nobis fuerat impressum. Venit qui nos formaverat, ut reformaret, quaerit et ipse nummum suum, sicut et Caesar suum. Unde ait: Liberabit, hoc verbum retulit Dominus ad libertatem. Nam quomodo salvat, nihil aliud est quam salvum facit; sic liberat, nihil aliud est proprie, quam liberum facit. Quod in Graeco planius est. Nam Latine plerumque liberare dicimus, non ad libertatemab infirmitate. Responderunt ei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Quomodo tu dicis, liberi eritis? Credentes non responderunt, sed increduli jactant se esse semen Abrahae. O pellis inflata. Non intelligebas nisi libertatem temporalem, secundum quam mentiris etiam, dicens: Nemini servivimus unquam. Nonne Joseph est venundatus? . Nonne sancti prophetae captivati? Nonne serviebant pa
Abbreviated transcription (Latin):
ille qͥ uenit ad eũ nocte: qͥ unꝰ erat ex ipsis.
Nũqͥd lex nr̃a iudicat hominẽ: nͥ audie¬
rit ab ipso pͥus. & cognouerit qͥd faciat:
Credebat nichodemꝰ qͥa si eum uellent pa¬
tienter auoire: similes fierent illis qͥ missi
⁊ st̃ cũ tenere. & credidert̃. Respondert et

Expanded text:
e, qui unus erat ex ipsis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? . Credebat Nicodemus, quia si eum vellent patienter audire, similes fierent illis qui missi  eum tenere et crediderunt. Responderunt et
Abbreviated transcription (Latin):
terficere: qͥa sermo ms̃ ñ capit in uob̃. Idest
ñ capit cor ur̃m: qͥa ñ recipit᷑ a corde ur̃o.
Sermo diuinus ẽ ut hamus: qͥ capit dum
capit᷑. Agnoscit xp̃c in istis carnis origiñe.ͤ
in qua ẽ uana libertas cũ uera seruitute pec¬
cati: s ñ cordis fidem ꝑ imitationẽ abrabȩ
in qua eẽt uera lib̃tas. ꝑ se filiũ. Ego qͦd
uidi apud patr̃e loquor: et uos quȩ udi¬

Expanded text:
capit in vobis. Id est, non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sermo divinus est ut hamus, qui capit, dum capitur. Agnoscit Christus in istis carnis originem, in quibus est vana libertas cum vera servitute peccati, sed non cordis fidem per imitationem Abrahae, in qua esset vera libertas per se filium. Ego quod vidi apud Patrem, loquor, et
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ sc̃m: qͣre ũ loquunt᷑ lingius omniũ
Qͥa iam ȩccłia linguas habet omnium
S antea ȩccłia erat in una gente: quȩ cũ
loqueret᷑ lingius omniũ: significauit hoc
qͦd eccłia crescendo ꝑ om̃s gentes lingus
omniũ loquutura eẽt. Eccłia corpus est
xp̃i. tu menbrũ es. Unitas enĩ menbroꝵ
caritate concordat: et ipsa unitas loquit᷑.
qͦmͦ tunc unꝰ homo loquebat᷑. Ideo dñs pꝰ
resurrectionẽ suam dedit sp̃m: ut in suo cor¬
pore ostenderer uitã qũa mͦ ñ habemus. s
in resurrectione speramus alxxxii. Mexx.
Ix illa gͦ turba cum audissent qͥ¬

Expanded text:
sanctum, quare non loquuntur linguis omnium? quia jam Ecclesia linguas habet omnium, sed antea Ecclesia erat in una gente: quae cum loqueretur linguis omnium, significavit hoc, quod Ecclesia crescendo per omnes gentes, linguis omnium locutura esset. Ecclesia corpus est Christi, tu membrum es. Unitas enim membrorum charitate concordat, et ipsa unitas loquitur, quomodo tunc unus homo loquebatur. Ideo Dominus post resurrectionem suam dedit Spiritum, ut in suo corpore ostenderet vitam, quam modo non habemus, sed in resurrectione speramus. A. 82VII M. 120 Ex illa