comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e pane & pisce & ouo. qͥb contͣria posuit. lapi¬
dem serpentẽ scorpionẽ: intellig̾r panis cari¬
tas. ꝓpt̾ maiorẽ appetitũ. ꝙ tã necessariũ. ut sine
illo ceta nichil sint. siẽ sine pane mensa iops: ẽui
contͣria ẽ cordis duritia. quã lapiqi coͣꝑ auit. Pis¬
cis aut̃ intelligit᷑ fides ininsibiliũ. uel ꝓpt̃ aquã
baptismi: uel quia de inuisibilib locis capit᷑. Qd̃
etiam fides huiꝰmundi fluctib cͥcũ latrata ñ fran¬
git᷑. recte pisci cõꝑat᷑. cui contͣriũ posuit serpen¬
te ꝓpt̃ uenena fallaciȩ. quȩ etiam pͥmo homini ma¬
le suadendo p̾seminarit. Inouo intelligitur spes.
Quum enĩ ñdũ ẽ fetꝰ ꝑfectus. s finiendo sꝑat᷑: cui con¬
trariũ posuit scorpionẽ. cuiꝰ aculeus uenenatꝰ retro
timendꝰ ẽ. sic̃ spei contrariũ ẽ retro respicẽ. euiꝰ
spes futuroꝵ. in ea que ante sunt extendat.

Expanded text:
e pane et pisce et ouo, quibus contraria posuit lapidem, serpentem, scorpionem. intellegitur panis caritas propter maiorem appetitum et tam necessarium, ut sine illo cetera nihil sint, sicut sine pane mensa inops. cui contraria est cordis duritia, quam lapidi coaequauit. piscis autem intellegitur fides inuisibilium uel propter aquam baptismi uel quia de inuisibilibus locis capitur. quod etiam fides huius mundi fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur. cui contrarium posuit serpentem propter uenena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminauit. in ouo intellegitur spes; ouum enim nondum est fetus perfectus, sed fouendo speratur. cui contrarium posuit scorpionem, cuius aculeus uenenatus retro timendus est, sicut spei contrarium est retro respicere, cum spes futurorum in ea quae ante sunt extendat.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb casta ꝯiugia p̃dicant᷑: uͥginitatẽ iuptiis eqͣuer᷑.
bib̾e uinũ. ⁊ ñ nulla similia: creat᷑am dĩ. ꝙ. qͣs uolue¬
runt escas in mundas e̾eᷤᷤ senser̃t. Qͥdã uͦ legentes
oĩs creat᷑a dĩ bona ẽ.⁊ nicħ abitiendũ qd̾ cͣ gr̃arũ
actione accipit᷑: in uoracitatẽ uinolentiãq conlap̃ cciii.
si sunt. ñ sibi ualentes auferre uitia: nͥ eis e ꝯtͣrio
ueltata uel maiora suecedent. Sic ꝙͣ in hae causa
q̃ habet᷑ in manib qͥdã intuentes p̾̃cepta seu̾itatis.
qͥb aͣmonem᷑ corriꝑe inqͥetos. ñ dare scm̃ eanib.

Expanded text:
quibus casta coniugia praedicantur, uirginitatem nuptiis aequauerunt. quibus casta coniugia praedicantur, uirginitatem nuptiis aequauerunt. bibere uinum et nonnulla similia, creaturam dei et quas uoluerunt escas inmundas esse senserunt; quidam uero legentes: omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actionsi sunt, non sibi ualentes auferre uitia, nisi eis e contrario uel tanta uel maiora succederent. sic etiam in hac causa, quae habetur in manibus, quidam intuentes praecepta seueritatis, quibus admonem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ scandalixat euelłe: ita ꝑtͣbant eccłe pacẽ. ut cõ¬
uent᷑ ante tẽpꝰ seꝑare xirania. atq hoc errore ce¬
cati ipsi pociꝰ axͥ unitate separent᷑. qͦs nob̾ causa ẽ
ad u̾sus scisma donati. Et hoc nͣ c̃ illis qͥnou̾ant ceci¬
lianũ. ñ ueris s calũpniosis cͥminib appetitẽ. & ꝑni¬
tosã sententiã suã mortifero pudore nͣ deser̃. s c̃
estis. uos tam̃ dfferendo qͦs em̃dare aut segregare
minime pot̾atis. in eccła ꝑman̾e debuistis. Qͥdã uͦ¬
econt᷑rio ꝑiclitantes. ẽ bonors malors̃q cõmixtio¬
nẽ ineccła demonstͣtã uel p̃dictã ẽẽ ꝑspexerint.
ꝙ patientiȩ p̃cepta didicerint. qͣ nos firmissimos red¬
dunt ut &̃ siuident᷑ in eccła e̾eᷤᷤ ⁊irania. ñ tam̃ ĩpediat᷑

Expanded text:
d scandalizat evellere, ita perturbant aecclesiae pacem, ut conentur ante tempus separare zizania, atque hoc errore cecati, ipsi potius a Christi unitate separentur. Qualis nobis causa est adversus scismata Donati, et non cum illis, qui noverunt Cecilianum non veris, sed calumniosis criminibus appetitum, et perniciosam sententiam suam mortifero pudore non deserunt, sed cum estis, vos tamen eos ferendo, quos emendare aut segregare minime poteratis, in aecclesia permanere debuistis. Et  bonorum malorumque commixtionem in Ecclesia demonstratam vel praedictam esse perspexerint, et patientiae praecepta didicerint quae ita nos firmissimos reddunt, ut etiam si videntur in Ecclesia esse zizania, non tamen impediatur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ diem pꝰ nonũ m̃sem ꝑueniunt. s qͥa ipsa ꝑfectio cor¬
ꝑis dm̃ tot dieb ad partũ ꝑducta cõꝑit᷑. sic̾ a maiorib
traditũ suscipiens eccłe custodit quctoritas. Octauo enĩ
uo qͦ sepultꝰ ẽ. uͥnullꝰ erat positꝰ mortuoꝵ nec ante nec
pꝰ ea congruit uterus uͥginis qͦ conceptꝰ ẽ uͥ nullus semi-
logͦ die usq ad istũ cõputati: cclxxuii repꝑiunt᷑ dies.
Qͥ senariũ numerũ qͣdragies septies habet. qͦ numero
annoꝵ t̾eplũ edificatũ ẽ: qͥa eo nunero senarioꝵ corpꝰ
dñi ꝑfectũ ẽ. qd mortis passione destructũ tͥduo susci¬
tauit. Dicebat enĩ hoc det̾eplo corꝑis sui: si cut euaen¬
tissimo ꝙ robustissimo eũngłii testimonio declarat᷑.¬

Expanded text:
unt, sed quia ipsa perfectio corporis Domini, tot diebus ad partum perducta comperitur: sicut a majoribus traditum suscipiens Ecclesiae custodit auctoritas. Octavo enim vo quo sepultus est, ubi nullus erat positus mortuorum, nec antea nec postea, congruit uterus virginis quo conceptus est, ubi nullus seminaergo die usque ad istum computati, CC LXX et VI reperiuntur dies, qui senarium numerum quadragies sexies habet. quo numero annorum templum aedificatum est, quia eo numero senariorum corpus domini perfectum est, quod mortis passione destructum triduo resuscitauit. dicebat enim hoc de templo corporis sui, sicut euidentissime et robustissime euangelii testimonio declarat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦm dixerit ȩt̾nã cũ israhelitis tẽꝑalit̾ data sit: utrũ
posset seculare. an ex hoc aliqͥd scd̾m spitalẽ ꝓmissio¬
ut et̾nũ appellent. cuiꝰ rei finis ñ constituit᷑. aut ñ ita
fit ut deinceps ñ sit faciendũ. qͣntũ ꝑtinet ad cur̃a
ł potestatẽ facientis: sic̃ ait oratiꝰ. Seruiet ȩt̾nũ qͥ par¬

Expanded text:
 dixerit aeternam, cum Israelitis temporaliter data sit: utrum posset saeculare: an ex hoc aliquid secundum spiritualem promissiout aeternum appellent, cujus rei finis non constituitur; aut non ita fit ut deinceps non sit faciendum, quantum pertinet ad curam vel potestatem facientis; sicut ait Horatius, Serviet aet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulla simiłi. sic̃ fec̃ moyses. Ñ gͦ hec oportet mirari: qͥa oĩa
q̃ uisibilr fiunt. et iã ꝑ inferiores potestates haeris huiꝰ. ñ ab¬
surde fieri posse credunt᷑. S hoc int̾ ẽ qd̾ c̃ scĩ talia faciunt
in noĩne dĩ dni om̃iũ rerũ de subliniorib apparatib
iubet᷑ infer̾ĩori creatẽ. Cũ aut̃ mali hoĩnes malis artib
oꝑant᷑. si milia in manꝰ suas dant᷑. c̃ exaudiunt᷑ a demonib.
Digͥnis̃ enĩ qͥtali exauditione decipiant᷑: ut pena illis fiat
hoc qd̾ uident᷑ ĩ petͣre beneficiũ. Cũ eis exibent qͣsi pͥuat̃i in
feriores potestates q̃qa mira cła. ut eos habeant subiugatos:¬

Expanded text:
nonnulla similiter sicut fecit Moyses . Non ergo haec oportet mirari: quia omnia quae visibiliter fiunt, etiam per inferiores potestates aeris hujus non absurde fieri posse creduntur. Sed hoc interest, quod cum sancti talia faciant, in nomine Dei Domini omnium rerum de sublimioribus apparatibus jubetur inferiori creaturae; cum autem mali homines magicis artibus operantur similia, in manus suas dantur, cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi privatim aeriae potestates quaedam mirac
Abbreviated transcription (Latin):
narius ꝓpt̾ eudentissimã nat᷑am erꝰ. ĩd ẽ calidam.
ꝙ frigidã humidam. ꝙ sicc̃a. Hniu̾se gͦ create᷑ seꝑ¬
tenarius. & ꝓpt̾ onũs disciplina di noscens & discer¬
nens creatorẽ atq ereaturã : denario numero insinu¬
at᷑. qe disciplina quã aiu corporeis motib t̾eꝑalit̾
significat᷑. credendo constat: ꝓrerũ gestar̃ uenien¬
tiũ atq tͣnse untiũ auctoritate. qͣsi lacte paruulos
nutrit. ut idoneos faciat c̾otẽplationi: qͣ ñ uenit &
tͣnsit. s sẽꝑ manet. Inqͣ qͥsq narratis sibi reb diui¬
nitꝰ tẽꝑalit̾ ꝓsalute hominũ gestissiue gerendis qͦ
ad huc fut᷑a p̃dicant᷑. si ꝑmanserit infide. q ꝓmissa
sꝑauerit. & qͦ diuina auctoritas p̾cip̃ infatigabili
caritate ĩplere durauerit. recte agit uitã huiꝰ neces¬
sitatis ꝙ t̾eꝑis. qͦ numero quadragesimo cõm̃dat᷑. qm̃
aenariꝰ numerꝰ qͥtotã insinuat disciplin̾a qͣt̾ auctꝰ.

Expanded text:
 id est calidam et frigidam, humidam et siccam; uniuersae ergo creaturae septenarius. quapropter omnis disciplina dinoscens et discernens creatorem atque creaturam denario numero insinuatur. quae disciplina quamdiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat et rerum gestarum uenientium atque transeuntium auctoritate quasi lacte paruulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis sibi rebus diuinitus temporaliter pro salute hominum gestis siue gerendis quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit uitam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus,
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalib ad ium̃tis & manina continebit᷑ fides atq
sapientia. qͥa aĩmo t̃nariũ numer̃ tͥbutũ diximꝰ. Q uin¬
qͣginta ducimꝰ t̃: ꝙfiunt .c.l. Cui numero tͥnitas ad ast᷑.
qͥa om̃is ista ꝑfectio in noĩne patris ꝙ filii ꝙ sp̃s scĩ con-¬
secta ẽ. Ita fiunt .cl.iii. qͥ numerꝰ pisciũ ad dextr̃a par

Expanded text:
umentis et animo continebitur fides atque sapientia — quia animo ternarium numerum tributum diximus — quinquaginta ducimus ter: fiunt CL. cui numero trinitas additur, quia omnis ista perfectio in nomine patris et filii et spiritus sancti consecrata est; ita fiunt CLIII, qui numerus piscium ad dextram par
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ aut̃ rupta sunt retia caritate uiolata multas hereses
exisse significat. Presur rectionẽ uͦ ẽ uellet eccłam fut᷑s
mitti retia indext̾am partẽ: & capti sunt in gentespis
sunt disrupta. hoꝵ magnitudo. magnitudin̾e sapientiȩ
iustitieq significat. Numerꝰ uͦ ipsã aisciplinã. ꝙtẽꝑali

Expanded text:
quod autem rupta sunt retia, caritate uiolata multas haereses exisse significat. post resurrectionem uero, cum uellet ecclesiam futuri mitti retia in dexteram partem; et capti sunt ingentes pisnt, retia non sunt disrupta . Horum magnitudo magnitudinem sapientiae justitiaeque significat; numerus vero, ipsam disciplinam et
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ne impedimento aliqͦ detineamini. quia & liy¬
eme imbͥb uelfrigore. & sabb̾o in quo ꝓficisei ñlice¬
bat impediebat᷑ qͥs abitinere: uel aliud. ne intͥsti¬
tia aut letitia rerũ tẽꝑaliũ qͥs inueniat᷑. adie il¬

Expanded text:
ne impedimento aliquo detineamini" quia et hieme imbribus uel frigore, et sabbato, in quo proficisci non licebat, impediebatur quis ab itinere; uel aliud, ne in tristitia aut laetitia rerum temporalium quis inueniatur a die il
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iam ꝓximis nr̃e oblatũ remediuiꝰ sꝑneremꝰ. Cũ uͦ
ex ore añi tã minacit̾ sonet. serue neꝗͣ & piger dares
pecuniã meã nũ mulariis. qͦ tandem dem̃tia ẽ qm̃ pec¬
catũ nr̃m nos angit. id̾o rursus uelle peccar e. nͣdan¬
do pecuniã añicã uolenti ⁊ petenti c. Quẽ ad modu¬

Expanded text:
non iam proximi, sed nostrae oblatum remedium sperneremus. cum uero non iam proximi, sed nostrae oblatum remedium sperneremus. cum uero ex ore domini tam minaciter sonet: serue nequam et piger, dares pecuniam meam nummolariis, quae tandem dementia est, quoniam peccatum nostrum nos angit, ideo rursus uelle peccare non dando pecuniam dominicam uolenti et petenti? CXC. EX EOD
Abbreviated transcription (Latin):
dinati e̾eᷤ cupi amꝰ c. Nemo eni in eliꝰ ordinat qͥd agat.
nͥ qͥ paratior ẽ ñ agere qd̾ diuina potestate ꝓhibet᷑.
ꝗͣcupidior agere qd humane cogit̾one meditat᷑: qͥa
multe cogit᷑ones ĩin corde uiri. consiliũ aut̃ dñi man&
inec̃num. Si aut̃ dealiqͦ erratu nr̃o uel pecc̃o nos mes¬
titudo ꝯp̃henait. ñ tantũ memin̾imꝰ sacͥficiũ do spm̃
ẽẽ ꝯtͥbulatũ. s ꝙ̃ illud. qr sic̾ aqͣ ignẽ. sic elemosina ex¬
qͦ poss extingui ⁊ gͣtulareni si qͥs eã de ꝑximo offer¬
cont᷑bam᷑. data occasione miscdissimi oꝑis tãꝗͣ de oblato
fonte gaudeamꝰ. ut uide illud qd̾ ex arserat oppͥmat᷑. nisi
forte tã stulti sumꝰ ut alacͥus arbitrem᷑. c̾pane curren¬
dũ qͦuentr̃e esurientis ĩpleamꝰ. ꝗͣ c̃ u̾bo dĩ qͦmentẽ stu¬
dentis instruamꝰ. huc accedit qr si tantũ mͦ ꝓã esset hoc
fac̾ẽ. ñ fac̾e aut̃ nieħ obẽẽt. infelicit᷑ in ꝑieso. salucis

Expanded text:
 ? nemo enim melius ordinat quid agat, nisi qui paratior est non agere quod diuina potestate prohibetur, quam cupidior agere quod humana cogitatione meditatur, quia multae cogitationes sunt in corde uiri, consilium autemis domini manet in aeternum. Si autem de aliquo errato nostro uel peccato nos maestitudo comprehendit, e contribulatum, sed etiam illud, quia sicut aqua ignem, sic elemosyna exquo posset extingui, gratularemur, si quis eam de proximo offerconturbamur, data occasione misericordissimi operis, tanquam de oblato fonte gaudeamus, ut inde illud quod exarserat, opprimatur: nisi forte tam stulti sumus, ut alacrius arbitremur cum pane currendum, quo ventrem esurientis impleamus, quam cum verbo Dei, quo mentem studentis instruamus. Huc accedit, quia si tantummodo prodesset hoc facere, non facere autem nihil obesset; infeliciter in periculo salutis,
Abbreviated transcription (Latin):
i confregit aninũ tuũ alt̾iꝰ actonis. cui c̃ãqua
magis necessariȩ iam suspensus eras omissio.
&. ꝓpt̾ea tͥstis insuauit᷑ cateciras: cogitare debes ex¬
agimꝰ. h ex offitio sincerissime caritatis. hoc gͦ excep
to incertũ ẽet᷑qͣo utiliꝰ agamꝰ: ⁊ qͥd oportuniꝰ aut int̾mit¬
tamꝰ aut omino omittamꝰ. Qͥa enĩ m̾ita hoĩnũ ꝓqͥb¬

Expanded text:
 confregit animum tuum alterius actionis, cui tamquam magis necessariae iam suspensus eras, omissio et proplsterea tristis insuauiter catecizas, cogitare debes, exagimus et ex officio sincerissimae caritato, incertum esse quid utilius agamus, et quid opportunius aut intermittamus, aut omnino omittamus; quia enim merita hominum
Abbreviated transcription (Latin):
captii ordinare debemꝰ: qͣs eo mͦ qͦstatuimꝰ si per agere
potuerimꝰ. ñ id̾o gaudeamꝰ. qͥ nob̾ s qri do sic agi placuit.
Si aut̃ aliqͣ incia̾i̾t necessitas. qͣnr̃ ille ordo t᷑bet᷑. Aec¬
seilicet ordo sit ñr. ẜquiꝰ ẽ enĩ. ut nos eiꝰ ꝗͦut ille
nr̃am uoluntatẽ seqͥt᷑: qi ⁊ ordo agendarũ rerũ qũe
nr̃o arbit̾o ten̾e uolumꝰ. ille utiq approbandꝰ ẽ. uͥ po¬
tiora p̾cedunt. Cur gͦ nos dolemꝰ hoĩes. adño do tan

Expanded text:
captu ordinare debemus. quas eo modo, quo statuimus, si peragere potuerimus, non ideo gaudeamus, quia nobis, sed quia deo sic eas agi placuit; si autem aliqua inciderit necessitas, qua noster ille ordo turbetur, flecsit noster. aequius est enim, ut nos eius quam ut ille nostram uoluntatem sequatur, quia et ordo agendarum rerum, quem nos pro arbitrio tenere uolumus, ille utique approbandus est, ubi potiora procedunt. cur ergo nos
Abbreviated transcription (Latin):
tis scur gͦ ista ꝯcupiscentia. ñ mutata ẽ ea uoluntate. Qũa uolũ¬
tat̾e satis euident̾ exp̃ssit apłs dicens ut ñ ea qͣ uultis faciatis:
si facile potest uoluntas uoluntate mutari. Nec sane istã mͦ
nat᷑am siue anime siue corꝑis ꝗͣ s creauit. ꝙ qͤtota bona ẽ
accusamꝰ s eã di cimꝰ ꝓpͥa uoluntate uitiatã. sine di grã ñ
posse sanari. Iterũ ait querendũ ẽ. si ñ potest hõ sine pecc̾o
ẽᷤ cuiꝰ culpe ẽ ipsiꝰ ne hoĩs. an cuiꝰ libet alt̾iꝰ : Si ipsiꝰ hoĩs. qͦ

Expanded text:
 cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet a
Abbreviated transcription (Latin):
intelliguntur. nec studiosissime quereretur. nec
suauiter inueniretur ueritas. Neq si essent in
satis cũ cognitione actio conueniret. Nunc uero
qm̃ pietas timore inchoatur. caritate ꝑficit᷑:
populus timore constrictus tẽpore seruitutis.
in uetere lege multis sacram̃tis onerabatur.
hoc enim utile talibus erat ad desiderandam
grãm dĩ. quȩ ꝑprophas uentura canebat᷑. Quȩ
ubi uenit. ab ipsa di sapientia. homine assũpto
& in lib̾tate uocati sumus: pauca sacram̃ta sa¬
lub̾rima constituta sunt. Quȩ societat̾ẽ xp̃ian
popłi. hoc ẽ sub uno d̾o libere multitudinis con
tinerent. Multa uͦ quȩ popło hebreo. hoc ẽ sub
eod̾e uno do cõpedite multitudini imposita
erant. ab actione remota sunt:. In fide atq int̾¬
pretatione manserunt: ita nec seruiliter alli¬
gant. s exercent liberaliter animum.
uoluptuosos. curiosos. superbos. ex eode libro de

Expanded text:
intelleguntur, nec studiose quaereretur nec intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter inueniretur ueritas. neque si essent in satis cum cognitione actio conueniret. nunc uero quoniam pietas timore inchoatur, caritate perficitur, populus timore constrictus tempore seruitutis in uetere lege multis sacramentis onerabatur. hoc enim utile talibus erat ad desiderandam gratiam dei, quae per prophetas uentura canebatur. quae ubi uenit ab ipsa dei sapientia homine assumto et in libertatem uocati sumus, pauca sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno deo liberae multituditinerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est, sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. XI. Arguit voluptuosos, curiosos, superbos, ex eodem libro de
Abbreviated transcription (Latin):
minis perire naturȩ. cũ om̃ia salua sunt deo. sa¬
tis indicauit. & quẽ admodũ cuncta seruiant
creatori suo. siue ad uindictã peccatoꝵ. siue ad ho¬
minis lib̾ation̾e. quã facile corpꝰ anime seruiat.
cum ipsa subicitur dõ. quibus ꝑfectis non solũ
nulla substantia malũ est. quod fieri nũquã po¬
test: s etiam nullo malo afficitur. quod fieri ꝑ
peccatũ & iundictã potuit. Ehȩc ẽ disciplina
naturalis. xp̃ianis minus intelligentib plena fi¬
de digna intelligentib aut̾e omni errore pur¬
gata Iam uͦ ipse totius doctrine modus partim
aꝑtissimꝰ. partim similitudinib indictis. in factis.
in sacramentis. ad omẽm anime instructionem.
exercitationẽq accõmodatus: quid aliud qͣm
rationalis discipline regłam impleuitꝰ. Nã et
mysterioꝵ expositio. ad ea dirigitur quȩ aꝑtissi¬
me dicta sunt: & si ea tantũ essent quȩ facillime

Expanded text:
minis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, saminis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum essent quae facillime
Abbreviated transcription (Latin):
hora mea. Cũ aut̾e uenisset hora qua ut ho¬
mo moreretur: de cruce cognitã matrem
commendauit discipło. quẽ p̃ceteris diligebat
Satellites uoluptatũ diuitias ꝑnitiose appe
tebãt: pauꝑ esse uoluit. Honorib & imꝑiis in¬
hiabant: rex fieri uoluit. Carnales filios mag¬
num bonũ putabant. tale conuigiũ. pro¬
lemq contempsit. Cotumelias suꝑbissime
horrebant: om̃e genus contumeliarũ sustimi¬
it. Inuirias intolerabiles esse arbitrabantur:
quȩ maior inuiria. quam uistũ innocent᷑eq
dampnari: dolores corꝑis execrabant᷑. flagella-
genus crucẽ putabant. crucifixus est. Om̃ia
quȩ habere cupientes. non recte uiuebamus.
ullũ peccatũ cõmitti potest. nisi dũ appetun¬
tur ea quȩ ille contẽpsit: aut sugiuntur. quȩ il¬
le sustinuit. Tota ttaq uita eius interris. per
hominem qu̾e susciꝑe dignatus ẽ: disciplina
hoꝵ fuit. Resurrectio uͦ eus a mortuis: nichil ho¬

Expanded text:
hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut hohora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae major injuria quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis exsecrabantur: flagellatugenus crucem putabant: crucifixus est. Omnia quae habere cupientes non recte vivebamus, ullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille sushominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil ho
Abbreviated transcription (Latin):
non ͦ insibiliter. aͥnͣ iad poterat & in aliquo ethe
enĩ natura suscipienda erat quȩ liberanda: & ne
quis forte sexus asuo creatore se contẽptũ puta¬
ret uirũ suscipit. natus ex femina est. nichil
egit .ui. s om̃ia suadendo. & monendo. licet em̃¬
tes & uendentes flagellando eiecerit de tẽplo.
S hoc quid. aut quantũ est: quãuis & demoneᷤᷤ
nolentes. ab hominibꝰ non sermone suasionis. s ui
potestate eiecerit. Uetere quippe seruitute tranꝰ¬
acta. tempus libertatis illuxerat: & oportune
iam homini suadebatur. atq salubriter. quã
libero esset creatus arbitrio. Miraculis concilia¬
uit fidem dõ qui erat. passione homini quẽ
gerebat. Itaq loquens ad turbas. ut ds nuntia
tam sibi matrẽ negauit: Etam̃ ut euuãgłm
loquitur. puer parentibꝰ subditus erat. Doctri¬
na enim ds apparebat: etatib homo. Itẽ aqͣm
mumũ conuersurus ut d̾s. dicit recede a me
mulier: michi & tibi quid ẽ. nondũ uenit

Expanded text:
 visibiliter — nam id poterat et in aliquo etherenim natura suscipienda erat, quae liberanda; et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina est, nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo, licet ementes et vendentes flagellando ejecit de templo. Sed quid hoc, aut quantum est? quamvis et daemones nolentes ab hominibus, non sermone suasionis, sed vi potestatis ejecerit. Veteri quippe servitute transacta tempus libertatis illuxerat, et oiam homini suadebatur atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio. miraculis conciliauit fidem deo, qui erat, passione homini, quem gerebat. itaque loquens ad turbas ut dtam sibi matrem negavit : et tamen, ut Evangelium loquitur, puer parentibus subditus erat . Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in vinum conversurus ut Deus, dicit, Recede a me, mulier: mihi et tibi quid est? Nondum venit
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qͦd scͥptũ ẽ. a uolatilibus
mundis ⁊ ĩmundis intrasse in archam: ex libro
qͣstionũ de genesi. int̾ cetera ⁊ ad locum.

Expanded text:
De eo quod scriptum est a volatilibus mundis et immundis intrasse in arcam; ex libro Quaestionum de Genesi, inter caetera ad locum.
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r qͦ illi duo parietes unꝰ ex circũcisione. alt̾ ex p̃¬
putio uenientes. qͥmuis in angulari lapide concor¬
darent: tam̃ suis qͥbꝰdã ꝓpͥetatib distinctiꝰ emine¬
bant: at ubi eccłia gentiũ talis effecta ẽ. ut in ea
nullus israhelita carnalis appareat. qͥs iã hoc xp̃ia¬
nꝰ obseruat. ut turdos ł minutiores auiculas ñ at
tingat. nͥ qͦrũ sanguis effussus ẽ: aut leporẽ ñ edat.
sim anu aceruice ꝑcussus. nullo eruento uulnere &¬
cisus est᷑. & qͥ forte pauci adhuc tangere ista formi¬
dant. acȩtis irrident᷑. Ita omĩũ animos in hac reti¬
nuit illa sententia ueritatis: N qđ intrat in os ur̃m
uos coiqͥnat. s qͦd exit:. nullã cibi nat᷑am qͣm socie¬
tas aminittit humana. s quȩ iniqͥtas cõmitrit pec¬

Expanded text:
tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praetempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant. at ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis adpareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas tingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris irridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniq
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine autiqͥs in figura p̾ceptũ ẽ. idẽ ipsi noe pꝰ
diluuiũ. qͦd ia qͥd significetret ostendimꝰ. Pleriq in
ut abstinerent gentes tantũ a fornicatione. & ab
immolatis & a sanguine: idẽ ne qͥcqͣm ederent car¬
nis cuiꝰ sanguis ñ eẽt effusus. Quoo alii ñ sic intelli¬
gunt. s a sanguine p̃ceptũ ẽẽ abstinendũ. ne qͥs homi¬
cidio se contaminet. hoc ñc discutere longũ ẽ & ñ ne¬
gume abstinerent xp̃iani ne p̾focatis carnib uesce¬
rent᷑ elegisse mͥ uident᷑ ꝓ tp̾r r̃e faciłe. & neqͣqͣ. obser¬
uantib onerosã. In qͣ cũ urahelitis etiã gentes ꝓpt̾¬
illũ angularẽ lapidẽ. duoᷤ in se condentẽ aliquid
cõmunit̾ obseruarent. simul etiã monerent in ip¬
sa archa noe qͣndo ds hoc iussit. eccłiã om̃iũ genti¬
ũ fuisse figuratã: cuiꝰ facti ꝓpħia iã gentib ad fide̾
accedentib incipiebat impleri. Transacto uͦ illo

Expanded text:
sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est, ipsi Noe post sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est, ipsi Noe post diluvium , quod jam quid significaret osteut abstinerent gentes tantum a fornicatione et ab inmolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non esset effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non neibus uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe. quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat inpleri. transacto uero illo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾saria sollẽpnitate ñ uent᷑am p̾signemꝰ: s factã cõ¬
memoremꝰ. Ido sane dies paschȩ sollẽpnitatis nr̃e
addiem celebrationis umbraticȩ uideoꝵ ñ occurrit.
ut & dm̃cũ diẽ qͦ xp̃c resurrex̃ ẽplectere mur.
hoc ẽ malitie s in ipsiꝰ fidĩ ueritate & sinceritate cu

Expanded text:
versaria solemnitate non venturam praesignemus, sed factam comversaria solemnitate non venturam praesignemus, sed factam commemoremus. Ideo sane dies Paschae solemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Judaeorum non occurrit, ut et dominicum diem quo Christus resurrexit complecteremur. hoc est malitiae, sed in ipsius fidei veri
Abbreviated transcription (Latin):
ministeriũ eũgłirandi renuerit: ab ipsa ȩccłia merito
digneq contẽpnit᷑. Hoc ẽ enĩ qđ in eius faciẽ iubet᷑
expuere.Non sane signo huiꝰ obꝓbrii ut caltiam̃to
pedis uniꝰ exuat᷑. ne sit in eoꝵ sorte qͥb ipse apłs ait.
Et calciati pedes in p̃ꝑatione euuãgłii pacis. & de
de qͥb cõmemorat ꝓpha qͣm speciosi pedes eoꝵ qui
annuntiant bona. Qui enĩ sic euuãgłicã fidẽ ten&.
ut &. sibipsit & eccł̃iȩ prodesse ñ renuat. bene intelli¬
git᷑ utra pede caltiatꝰ. Qui autẽ sibi putat qͥa cre¬
de caltiati illiꝰ ñ figuratũ significabit. s inse imple¬
tũ portabit obꝓbriũ. Quid qđ & pascha nob̾ obiecit
celebrari: nec qͦd ita ut uidi celebramꝰ insultat: cũ
autẽ magis habeamꝰ inre p̾sentis euuãgłii ñ in um¬
bra futuri. eiꝰq occisionẽ cũ cotidie t̾c maxime anni¬

Expanded text:
ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito digneque contemnitur? hoc est enim quod in eius faciem iubetur expuere, non sane sine signo huius opprobrii, ut calciamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte quibus ipse apostolus ait: et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: quam speciosi pedes eorum qui annut et sibi prosit, et Ecclesiae prodesse non renuat, bene intelligitur utroque pede calciatus. Qui autem sibi putat quia crediscalciati illius non figuratum significabit, sed in se impletum portabit opprobrium. Quid, quod, et pascha nobis objecit celebrari, nec quia ita ut Judaei celebramus insultat. Cum autem magis nos habeamus in re praesentis Evangelii non in umbra futuri, ejusque occisionem cum quotidie tum maxime anni
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ. Quia eo ipso qͦ iã ñ obseruat᷑: ñ dãpnatũ s
impletũ ꝓbat᷑. Unde & multa sepe ĩa diximꝰ uelut
hoc ipsũ qͦm ñ intelligens faustꝰ mandatis uetĩs
testam̃ti ꝓ cͥmine obiecit. qđ uxorẽ fr̃is adhoc fr̃
uissus ẽ ducere. ut ñ sibi s illi sobolẽ suscitaret. eiꝰq
uocaret nomins qđ indidẽ nasceret᷑. Quid aliud
infigura p̾monstrat. nͥ qͥa unꝰ qͥsq euuãgłii p̃dica¬
toi ita debet in ęccłia laborare: ut defuncto fr̃i hoc
ẽ xp̃o suscitet sem̃ qͥ ꝓnob̾ mortuus est. . qͦd susci¬
tatũ fuerit. eius nom̃ accipiat:. Nemiq hoc̃ implens
apłs. ñ iã carnalit̾ in p̾missa signifidatione. s spĩ¬
głiũ se cõmemorat genuisse succensst eis. & eos in¬
crepans corrigit. uolentes ẽẽ pauli. Nuqͥd paulus
inquit ꝓ uob̾ crucifixus ẽ. aut in nomine pauli bap¬
trrati estis: Tanqͣm diceret. defuncto fr̃i uos genui:
xp̃iam uocamim. ñ pauliani. At uͦ qͥ electꝰ ab eccłia

Expanded text:
um, quia eo ipso quo iam non obseruatur, non damnatum, sed impletum probatur. unde multa iam et saepe diximus. Velut hoc ipsum, quod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod uxorem fratris ad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi subolem suscitaret eiusque uocaret nomine quod indidem nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitetum fuerit eius nomen accipiat? denique hoc implens apostolus non iam carnaliter in praemissa significatione, sed spirr euangelium se commemorat genuisse, suscenset eis et eos increpans corrigit uolentes esse Pauli : numquid Paulus, inquit, pro uobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani. an uero qui electus ab ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Nemo gͦ uos udicet in ꝙbo & potu. aut in par¬
te diei festi: aut neomenie. aut sabbatoꝵ qͦdẽ um¬
bra fut᷑orũ. Ita qͥppe & cur ea legi atq accipi oporte¬
at ostendit: Idẽ nẽ ꝓpħiã extinguamꝰ. qͥa in ũbra
facta st̃ futuri ͥ & curare nos ñ deb̾e eos qͥ nos hinc
uidicare uoluerint. qđ corꝑalit̾ iã ñ obseruemꝰ: sic̃
alibi tale qͥddã dix hȩc infigura contingebant illis:
scͥpta st̃ autẽ ꝓpt̾ correctione nr̃am. in qͦs finis scłoꝵ

Expanded text:
bo et potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat, ostendit, id est ne prophetiam extinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum, et curare nos non debere eos, qui nos hinc iudicare uoluerint. quod corporaliter iam non obseruemus, sicut alibi tale quiddam dixit: haec in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis
Abbreviated transcription (Latin):
ciente ꝙ tanqũa agglutinente nos spu̾ sẽo.ͥ qͦ in sũmo
atq in cõmutabili bono ꝑman̾e possimꝰ. Ex qͦ intelli¬
git᷑ quã nulla res inuia teñe nos debeat: quando nec
ipse dñs inquantũ uia nr̃a e̾e̾ᷤ dignatꝰ e. ten̾e nos uolue.¬
rit. s transire. ne reb t̾eꝑalib qu̾auis ab illo psalute
nr̃a susceptis ꝙ gestis hereamꝰ infirmit̾. s. ꝑ eas potiꝰ
curramꝰ alacͥt̾. ut adeu̾ ipsũ qͥ nrãm nat̾am atẽꝑib¬

Expanded text:
lutinante nos sancto spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. ex quo intellegitur, quia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uia nostra esse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed transire, ne rebus temporalibus, quamuis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
d̃̾o potꝰ qu̾a homine frueris. Illo enĩ frueris qͦ effi-¬
ceris beatꝰ. ꝙ adeũ te ꝑuenisse letaberis. in qͦspem ponis
spem beatitudinis sue: qu̾a qu̾a etiam uicinissime
delectati onẽ sec̃ necesse ẽ gerat. E qu̾a si transieris
eãq ad illud uͥꝑmanendũ ẽ retuleris uteris ea: & ab¬
usiue ñ ꝓpͥe diceris frui. Siuͦ in heseris atq ꝑ manse¬
risfiñe in ea ponens letitiȩ tuȩ: t̾c uere ꝙ ꝓpͥȩ frui ai¬
cendus es: qd̾ ñ faciendũ ẽ. nͥ inilla tͥnitate. idẽ sũ mo

Expanded text:
Deo potius quam homine frueris; illo enim frueris quo efficeris beatus, et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis spem beatitudinis suae, quanquam etiam vicinissime delectationem secum necesse est gerat: per quam si transieris, eamque ad illud, ubi permanendum est, retuleris, uteris ea, et abusive, non proprie diceris frui; si vero inhaeseris, atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vere, et proprie frui dicendus es: quod non faciendum est, nisi in illa Trinitate, id est, summo
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã suã seript᷑e incipiat offensior ẽeᷤ quãsibi. ꝗd̾
malũ siserꝑe siuerit. eu̾tet᷑ ab eo. ꝑfidem enĩ ambu¬
lamꝰ nͥ ꝑspeciem. Titubauit enĩ fidessi diumnar̃ scrip¬
t᷑arũ uacillat auctoritas. Porro fide titubante: cari¬
tas et iã ipsa languescit. Nam si afide qͥsq cecidit. a
caritate etiam necesse ẽ cadat. N enĩ potest qͥilige¬
re. qd̾ e̾eᷤ ñ credit. Porro si ꝙ credit & diligit. bene a¬
gendo ꝙ p̃ceptis moꝵ bonoꝵ opt̾e ꝑando: efficit ut

Expanded text:
tentiam suam scripturae incipiat offensior esse quam sibi. quod tentiam suam scripturae incipiat offensior esse quam sibi. quod malum si serpere siuerit, euertetur ex eo. per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si diuinarum scripturarum uaccillat auctoritas. porro fide titubante caritas etiam ipsa languescit. nam si a fide quisque ceciderit, a caritate etiam necesse est cadat. non enim potest diligere quod esse non credit. porro si credit et diligit, as bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Oñis aut̃ fid̾i uiolator iniquus ẽ. Aut gͥ miqͥtas aliquan¬
do ẽ utilis qd̾ fieri ñ potest. aut m̃datiũ semꝑ inutile :
S qͥsqͥs inscriptis aliud sentit qu̾a ille quiscripsit: illis
ñ m̃tientib fallit᷑. s tam̃ ut dic̾e̾ ceꝑani. si ea senten¬
ta fallit᷑ qua edificet caritat̾e qͤfinis p̃cepti ẽ : ita fal¬
lit᷑. ac si qͥsqu̾a errore deserens mã. eo cam̃ ꝑ agrũ ꝑ¬
gat. qͦ etiã uia illa ꝑduc̃. Corrigendus ẽ tam̃ ꝙ qu̾a sit
utiliꝰ uiã ñ deserere. demonstrandũ ẽ. ne consuetudi¬
nr deuiandi. etiam intͣnsu̾simi aut ꝑu̾sũ ire cogat᷑.
Asserendo enĩ temere qd̾ ille ñ sensit qu̾e legit. Plerũ¬
q incurrit in alia.que illi sententie contexere neq̃¬
at. Que si uera ꝙ certa e̾eᷤᷤ consentit: illud ñ possit ue¬
rũ e̾eᷤᷤ qd̾ senserat. fitq in eo nescio qͦmͦ. ut amando sen¬

Expanded text:
Omnis autem fidei violator iniquus est. Aut igitur iniquitas aliquanOmnis autem fidei violator iniquus est. Aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sed quisquis in scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur, sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet caritatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens uiam eo tamen per agrum pergat, quo etiam uia illa perducit. corrigendus est tamen et quam sit utilius uiam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deuiandi etiam in transuersum aut peruersum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. quae si uera et certa esse contendit, illud non possit . uerum esse quod senserat fitque in eo nescio quomodo, ut amando sen
Abbreviated transcription (Latin):
t̾e intellexisse sibi uidet᷑. ita ut eo intellectu ñ edifi¬
cet ist̾a geminã caritat̾e dĩ & ꝓximi. ñdũ intellexit.
Qͥsqͥs uͦ talem inde sententiã aux̃it. ut huic edifican¬
de caritatisit utilis: nec tam̃ hoc dix̾it qd̾ ille qu̾e le¬
git eo loco sensisse ꝓbabit᷑. nec ꝑnitiose fallit᷑ nec
omĩno m̃tit᷑. In est qͥppe inmentiente uoluntas fal¬
sa dicendi: ꝙ id̾o multos inuenimꝰ qͥm̃tiri uelint:
qͥ aut̃ falli neminẽ. Cũ gͥ hoc sciens hõ faciat. illud
nesciens patiat᷑. satis appar& in una eadẽq re illũ qͥfal¬
lit᷑ eo qͥm̃tit᷑ ẽeᷤ melior̃ẽ. qͥuando qͥdem pati meliꝰ ẽ inn¬
qͥtat̾e. qu̾a fac̾e. Im̃is aut̃ qͥm̃tit᷑ ĩniq fac̃. O si cuiꝗͣ
iudet᷑ utile aliquando ẽe mendaciũ: potest uideri
utilem aliquando eeᷤᷤ iniqͥtat̾e. Nemo enĩ m̃tiens. in
eo qd̾ m̃tit᷑ seruat fidem. Nam hoc utiq uult. ut cui
m̃tit᷑ fidem sibi habeat. q̃u̾atam̃ ei m̃tiendo ñseruat.

Expanded text:
llexisse sibi videtur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam charitatem Dei et proximi, nondum intellexit: quisquis vero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae charitati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non pernicioso fallitur, nec omnino mentitur. Inest quippe in mentiente voluntas falsa dicendi, et ideo multos invenimus qui mentiri velint, qui autem falli neminem. Cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re, illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem; quandoquidem pati melius est iniquitatem quam facere. Omnis autem qui mentitur, inique facit, et si cuiquam videtur utile aliquando esse mendacium, potest videri utilem aliquando esse iniquitatem. Nemo enim mentiens, in eo quod mentitur servat fidem: nam hoc utique vult ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non servat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓipsis reb obseruarent. nescientes qͦreferent᷑: id ta¬
m̃ insitũ habebant. qd̾ tali seruitute uni oniu̾ qu̾e
ñ uidebant placerent ao. qu̾a aistodiã taniqu̾a sub
pedagogo paruulor fuisse sebit apłs. & id̾o qͥ ta¬
lib signis ꝑtinacit̾ in heser᷑: continent̾e ista dnm̃
cũ iam t̾epꝰ reuelationis coꝵ ueniss. ferre ñ pota¬
erunt: atq inde calũpnias qd̾ sabbo curaret mo¬
liti sunt pͥncipes eoꝵ. spłsq signis illis tamqu̾a
reb astrictꝰ. ñ credebat dm̃ e̾eᷤuel ad̾o uenisse:
qͥea sicut aiudeis obseruabant᷑ nollet attendere. d
qͥ crediderunt ex qͥb facta eꝰ pͥma eccła iherosolimi¬
tana: satis ostender᷑. quanta utilitas fuerit eo mͦ sub
pedagogo custodiri: ut signa que t̃ꝑalit̾ imposita erant
seruientib ad uniꝰ di cultũ qͥ fecit celũ ꝙt̾ram. opi¬
nionẽ obseruantiũ religarent.

Expanded text:
pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tapro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista deum, cum iam tempus reuelationis eorum uenisset, ferre non potuerunt atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum, populusque signis illis tamquam rebus astrictus non credebat deum esse uel a deo uenisse, quia ea sicut Iudaeis obseruabantur nollet attendere. sed qui crediderant, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub pservientibus ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent.
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit. carnalit̾ sapit᷑. neq mors anime congru¬
entiꝰ appellat᷑. ꝗͣ cũ id etiã qđ in ea bestiis ante cellit.
hoc ẽ intelligentia carni subicit᷑. sequendo litt̾am.
Qͥ eñi seqͥr litt᷑am. tͣnslata u̾ba sicut ꝓpͥatenet. Neq
illud qd̾ ppͥo u̾bo significat᷑. refert ad aliã significa¬
tionẽ. S si sabb̃m audierit u̾bi gr̃a. ñ intellig̃ nͥ
unũ diem deseptẽ: qͥ continuo uolumine repetunt᷑.
ꝙ cũ audierit sacͥficiũ. ñ excedet cogitatione illud
qd̃ fieri de uictimis pecoꝵ.t̾renisq fructib solet. Ea
demũ ẽ miserabilis anime seruitꝰ. signa ꝓreb acci¬
ꝑe. & suꝑ creat᷑am corꝑeã ocłm m̃tis ad hauriendũ
et̾tũ lum̃ leuare ñ posse. Qͤtam̃ seruitꝰ in uideo po¬
pło longe acet̾ar ũ gentiũ more distabat. ꝗͣdoqͥ dem
reb t̾eꝑalib ita sub uigati erant. ut unus in eis om¬
nib cõm̃daret᷑ as ꝙ quãquã signa rerũ sp̃italiũ

Expanded text:
dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audierit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pecorum terrenisque fructibus solet. ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium
Abbreviated transcription (Latin):
S qͣnto ãpliꝰ tẽ om̃s mun̾e isto habundabt̾. c̃ d̾s erit omĩa
ĩ om̃ibꝰ. habebt̃ tam̃ etiã illi ocłi eorporei officiũ suũ. ꝙ in

Expanded text:
o amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus! Habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine ostend̾et. qͣntũ ab illa qͦ fut᷑a ẽ distet hec uita:
ñ qͣliu̾̃c̾q hominũ. uerũ etiã qͥ p̾cipua hic sci̾tate st̃ p̾diti. Cũ
ẽẽm inqͥt pariulus. quasi paruulus sapieba. qͣsi paruulꝰ lo¬
qͥbar. qͣsi paruulꝰ eogitabã. Cũ aut̃ factꝰ sũ uir: euacuaui ea
qͣ paruuli erant. Uidemꝰ nc̃ ꝑspecłm ĩ enigiate. tẽ aut̃ facie
ad faciẽ. Nc̃ scio ex parte: tẽ aut̃ cognoscã sic̾ & cognitꝰ sũ
Sigͦ in hacuta uͥhomini mirabiliũ ꝓphetia ita c̾paranda eꝰ illi
uitȩ. qͣsi paruuli ad uiuenẽ. Nidit tam̃ heliseus accipientẽ
muña serũu sui̾i. uͥipse ñ erat. Ita ne c̃uen̾it qͦd ꝑfectũ ẽ.
nec iã ccepꝰ corruptibile aggͣuabit animã. s ĩ corruptibile
nichil ĩpedi&. illi scĩ ad ea quȩ uidenda st̃ ocłis corporeis qͥb
heliseus absens ad serũ suũ uidendũ ñ indiguit indigebt
pisti pecuniã & cet̾a. Sic̃ aut̃ ex hebreo int̾ptatꝰ ẽ p̾sbit᷑

Expanded text:
c uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebupisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter
Abbreviated transcription (Latin):
Durius autẽ qͦd ibi dđ̾m qͥsqͥs odłos clauserit. ñ uidebit. Si em̃
ꝓpħa heliseus puer̾ũ suu̾ gieri absens corpore. uidgͣ accipientẽ
munã qͦ dedit cinaaman syrꝰ. qu̾e ꝓpħa memoratꝰ a lepre
deformitate mundauerat. qͦd seruus neꝗͣ. dño suo ñ uiden¬
te latent̾ se fecisse putauerat. qͣntomagis in illo corpore spĩ¬
tali uidebt̾ scĩ om̃ia. ñ solu̾ si ocłos claudant. uerũ etiã uñ st̃
corpore absentes. Toͦ enĩ erit ꝑfectũ illud de qͦloquens apłs:
ex parte inqͥt scimꝰ. & ex parte ꝓpħamꝰ. Cũ autẽ uenerit qͦd ꝑ

Expanded text:
durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera, quae dedit ei Naeman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes! Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens apostolus: Ex parte, inquit, sc
Abbreviated transcription (Latin):
qr angł̃i eoꝵ sẽꝑuident in celis faciẽ pat̾s mei qͥ in celis ẽ. Sic̃
gͦ illi iudent: ita ꝙ nos uisuri sumꝰ. d ñ dũ ita uidemꝰ. ꝓpt̾ qͦd
ait apłs. qͦd paulo ante dixi. uidemꝰ nc̃ ꝑspecłm ĩ enigmate :
t̾̃c autẽ facie ad faciẽ. Premũi itaq nob̾ fidi uisio ista seruat᷑.
qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. fa̾cies aut̃ di. manifestatio eiꝰ in¬
telligenda ẽ. ¶on aliqͦd tale m̃broꝵ qͣle nos habemꝰiꝰ coepo¬
re. atq isto nomine ñcupamꝰ. Qͣ ꝓpt̾ c̃ ex me querit᷑ qͥd
acturi st̃ scĩ. in illo corpore spiritali. ñ dico qͦd rãudeo. s
dico qͦd credo: scd̾m illud qͦd ĩ psalmo lego. credidi ꝓpt̾ qͦd¬
& locutꝰ sũ. dico itaq uisuri st̃ dđm in ipso corpore: s utr̃uꝑ
ipsũ sic̃ ꝑ corpꝰ nẽ uidemꝰ solẽ. lunã. stellas. mare ac t̾rã. &. qͤ
pora t̾chabeb̾t᷑: ut ñ possint ocłos olaud̾e. atq aꝑire c̃ uolert.

Expanded text:
r in caelis uident faciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. propter quod ait apostolus quod paulo ante dixi: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur,quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore adque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico quod credo, secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod locutus sum. Dico itaque: Visuri sunt Deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus npora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum velint;
Abbreviated transcription (Latin):
Istimͦ ꝓsuomͦ sciunt eã scĩ angłi. Homines aut̃ nc̃ longe infra :
qͣntũlibis ꝓuectu m̃tis excellant. Consid̾andũ ẽ enĩ qͣntꝰ uirdi¬
cebat. ex parte enĩ seimꝰ. & ex parte ppħamꝰ. donec ueniat qͦd ꝑ-¬
Sic iã uident sc̃i angli qͥ etiã nr̃i angłi dicti st̃: qr eruti de
potestate tenebrarũ & accepto sp̃s pignore tͣnslati ad reg¬
nũ xͥ. ad eos angłos iã cepimꝰ ꝑtin̾e: ẽ qͥb nob̾ erit sc̃ã atq dul¬
cissima. de qͣ ia tot libros scͥpsimꝰ di ciuitas ipsa c̾munis. Sic

Expanded text:
suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. Considerandum est enim quantus uir dicebat: Ex parte scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod pecti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eniti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta adque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, Dei ciuitas ipsa communis. Sic