comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re dissensione ctigerit. ad ꝓpria uos remeare quando uolue¬
ritis iuacta ꝓmissionẽ meã sine lesione uel molestia relaxare
curabimus. Seuerum aquileiensem ep̃m caput totius seisma¬
tis ecistentẽ. romam uenire cõpellit dicens. Sicut gradiente
ꝑ auia. carpentẽ denuo rectum tramitẽ tota dñs auiditate. cõplectit᷑.
ita demum deserentẽ cognitã ueritatis uiam. maiori merore quã gau¬
dio qͦ de conuertente lȩtus fuerat contristat᷑. quia minoris excessus
c̃ ueritatẽ non cognoscere. quã in eadem agnita ñ manere. aliudq
ẽ quod ab errante cõmittitur. aliud qͦd ꝑscientiã ꝑpetrat᷑. Et nos
siquidem quanto incorporatũ te iam pridẽ fuisse in unitate ȩccl̃e
gauisi fueramꝰ. habundantius nunc dissociatũ catholica societate
confundimur. Ero qua re imminente. latore p̃sentiũ iuxta xp̃ia¬
nissimi et serenissimi domini rerũ iussionẽ ad beati Petri apł̃i li

Expanded text:
re dissensione contigerit, ad propria vos remeare quando voluere dissensione contigerit, ad propria vos remeare quando volueritis, juxta promissionem meam, sine laesione vel molestia relaxare curabimus. » 38. Severum, Aquileiensem episcopum, caput totius schismatis existentem, Romam venire compellit, dicens: « Sicut gradientem per devia, carpentem denuo rectum tramitem, tota Dominus aviditate complectitur, ita demum de deserente cognitam veritatis viam majori moerore quam gaudio quo de convertente laetatus fuerat contristatur, quia minoris excessus est veritatem non cognoscere quam in eadem agnita non manere, aliudque est quod ab errante committitur, aliud quod per scientiam perpetratur. Et nos siquidem, 150 quantum incorporatum te jam pridem fuisse in unitate Ecclesiae gavisi fueramus, abundantius nunc dissociatum a catholica societate confundimur. Pro qua re imminente latore praesentium, juxta christianissimi et serenissimi rerum domini jussionem, ad beati Petri apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
te. satis facere uobis de quib dubitatis paratus sũ. Et confido
de omp̃is dĩ nr̃i clementia: quia ita uobis satis factio mea inte¬
rius inberebit. ut nihil caritati ur̃ȩ de cetero possit ambiguum¬
remanere. Nam illa quȩ scissime quatuor synodi sapuerunt atq
sequimur ac tenemus. nec ab eoꝵ fide aliquomodo dissentimus.
Sed quia plus ꝑsona p̃sens quã epła satis facit. hortamur dilectissi¬
mi fr̃s ut adme uenire sicut p̃fatus sũ debeatis. dum modo ratio¬
sie ꝑcepta a concordia sc̃ȩ uniuersalis ȩccłȩ dissensio uos nulla dis¬
societ. Noc tamen certa ur̃a sit sc̃itas. quia et uos et cũ affectu
quo decet suscipio et cũ grã relaxabo. nec aliquã uos uel quoscũq
alios ꝗͥ pro hac ad me causa uenire uoluerint. affucꝰtionẽ uel mo¬
lestiã sustinere ꝑmitto. Sed seu ad consentiendũ mͥ cor ur̃um
miscdia diuina compunacerit. siue quod absit in ea uos dura¬

Expanded text:
te, satisfacere vobis de quibus dubitatis paratus sum; et confido te, satisfacere vobis de quibus dubitatis paratus sum; et confido de omnipotentis Dei clementia quod ita vobis satisfactio mea interius inremanere. Nam illa quae sanctissimae quatuor synodi sapuerunt atquesequimur, ac tenemus, nec ab earum fide aliquo modo dissentimus. Sed quia plus persona praesens quam epistola satisfacit, hortor, dilectissimi fratres, ut ad me venire, sicut praefatus sum, debeatis, dummodo, ratione percepta, a concordia sanctae universalis Ecclesiae dissensio vos nulla dissociet. Hoc tamen certa sit vestra charitas quia vos et cum affectu quo decet suscipiam et cum gratia relaxabo, nec aliquam vos vel quoscumque alios qui pro hac ad me causa venire voluerint, afflictionem vel molestiam sustinere permitto, sed seu ad consentiendum mihi cor vestrum misericordia divina compunxerit, sive, quod absit, in ea vos dura
Abbreviated transcription (Latin):
ad tuũ monasteriũ in tuo te. loco uel ordine. nihilominꝰ remeare.
cismaticos ad recipiendã satis factionẽ uenire gregorius inuita¬
bat. quib etiã si numquã adunitatẽ ȩccłȩ redire uoluissent.
nullam se facturũ uiolentiã ꝓmittebat. Unde petro et ꝓuiden¬
tio ep̃is de histria seribens ait. Ds̃ quiletatur in unitate fideliq̃
Ni. et in cius manere unitate. concordes. Quod fore non dubito. si
abiecꝰto contentionis stimulo. satis fieri uobis ueracit̃ de his de-¬
quib ẽ dubictas intendatis. Remeantis autẽ castorii notarii mei
relatione edoctus sum. fr̃nitatẽ uram ad me habere desideriũ
ueniendi. Si ꝓmissum fuerit. quia nullã molestiã sustinebit.
Noc gͦ cognoscens. exopto et succensus amore caritatis inuito ut
adine ueniendi laborẽ debeatis assumere: quatenꝰ parit̃ conferen¬
tes quȩ. uera et redemptori nr̃o sunt placita. et cõmunit̃ loquam᷑

Expanded text:
ad tuum monasterium in tuo te loco vel ordine nihilominus remeare. » ad tuum monasterium in tuo te loco vel ordine nihilominus remeare. » 37. Schismaticos ad recipiendam satisfactionem venire Gregorius invitabat, quibus etiam, si nusquam ad unitatem Ecclesiae redire voluissent, nullam se facturum violentiam promittebat. Unde Petro et Providentio, episcopis de Istria, scribens, ait: « Deus qui laetatur in unitate fidelium neri, et in ejus manere unitate coabjecto contentionis stimulo, satisfieri vobis veraciter de his quibus est dubietas intendatis. Remeantis autem Castorii notarii mei relatione edoctus sum fraternitatem vestram ad me habere desiderium veniendi, si promissum fuerit quia nullam molestiam sustinebit. Hoc ego cognoscens et opto, et succensus ardore charitatis invito, ut ad me veniendi debeatis laborem assumere, quatenus pariter conferentes, quae vera et Redemptori nostro sunt placita, et communiter loquamu
Abbreviated transcription (Latin):
integritatẽ ẽ aꝑtissime condempnasti. et cuncta quȩ scẽ quatuor
uniueysales synodi recipiunt. te semꝑ recepisse ac recipere. et quȩ
condempnauerunt condempnasse condempnare.q ꝓfessus es.
Cam quoq sẏnodum quȩ imꝑatoris iustiniani temporib de trib
capitulis facta ẽ. te et suscipere et custodire ꝓmisisti. et ꝓhibi¬
tus a nobis codicẽ ipsum legere inqͦ pestifere. fraudis uirus innexũ
c̃ libentissime consensisti. reprobans atq condempnans omĩa quȩ¬
serta st̃. nec te. legere denuo promisisti. Hac ratione. ꝑmoti
postquã etiã exꝓbrati ate libelli pagina fides tua nobis catho¬
lica dõ custodiente ꝑclaruit. ab omni te ꝑuersitatis macula
iuxta ꝓfessionẽ tuã liberũ eẽ decernimꝰ. et catholicũ atq sin¬
cere. in omnib fidei ꝓfessorẽ ac sequacẽ. iħũ xp̃i saluatoris
grã claruisse ꝓnuntiamus. Liberam quoq tribuendo licentiã

Expanded text:
integritatem est, apertissime condemnasti, et cuncta quae sanctae quatuor integritatem est, apertissime condemnasti, et cuncta quae sanctae quatuor universales synodi recipiunt te semper recepisse ac recipere, et quae condemnaverunt condemnasse condemnareque professus es; eam quoque synodum quae imperatoris Justiniani temporibus de tribus capitulis facta est te et suscipere et custodire promisisti, et, prohibitus à nobis codicem ipsum legere in quo pestiferae virus fraudis innexum est, libentissime consensisti, reprobans etiam atque condemnans omnia quserta sunt, nec eum te legere denuo promisisti; hac ratione permoti, postquam etiam ex probati a te libelli pagina fides tua nobis catholica Deo custodiente perclaruit, ab omni te haereticatholicum, atque sincerae in omnibus fidei professorem, ac sequacem Jesu Christi Salvatoris gratia claruisse pronuntiamus, liberam quoque tribuendo licentiam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cepta sunt cogitatione retrorsum redire: summo studio diłmi filii
oportet. ut opus bonum qͦd cȩpistis. auxiliant. dño compleatis. Nec la¬
bor uos gͦ itineriꝰ nec maledieoꝵ hominũ linguȩ det̾reant: sed om̃ni in¬
stantia om̃iq feruore. quȩ in choastis dõ auctore ꝑagnt. scientt᷑ qd la¬
borẽ magnum. i aior ẽtne retributionis gła consequetur: Remeanti aut̃
angustiro p̃posito ur̃o quem et abbatẽ uobis constituimus in omnib hu¬
milit̃ obedite. sciente̾ hoc ur̃is animab ꝑ om̃a ꝓfuturũ. qͥcqͥd a uobis
fu erit in eius ammonitione completũ. Om̃ps dõ sua uos gr̃a protegat
et ur̃i laboriꝰ fructũ in ȩterna me uidere. patria concedat: qͣtinus et
si uobiscũ laborare nequeo. simul in gaudio retributionis inueniar:
qͥa laborare scilicet uolo:¬

Expanded text:
quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi Filii, oportet ut opus bonum quod coepistis, auxiliante Domino, compleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant, sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite, scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria consequetur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite, scientes vestris animabus per omnia profuturum quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omnipotens Deus sua vos gratia protegat, et vestri laboris fructum in aeterna me patria videre concedat. Quatenus et si vobiscum laborare nequeo, simul in gaudio retributionis inveniar, quia laborare scilicet volo
Abbreviated transcription (Latin):
gregorio in saconiã missi s̃t̃ sc̃i benedicti regulis fuerint manci¬
pati. int̾ alia etiã illud ostendit. quod ex ipsius discipulis uix po¬
test in illis partib monachus aliquis inueniri. aqͦ non obseruetur
tam in ꝓposito. quam in habitu regula scĩ benedicti. Qua ꝓpter
sicut constat gregorianũ monasteriũ a latinitate. in grecitatem.
necessitate potius quã uoluntate. conuersũ. ita fidelit̾ prestolatus
in latinitatis cultum fauente dño denuo reuersurũ. Incuius

Expanded text:
Gregorio in Saxoniam missi, sancti Benedicti regulae fuerint manciGregorio in Saxoniam missi, sancti Benedicti regulae fuerint mancipati, 176 inter alia etiam illud ostendit, quod ex ipsius discipulis vix potest in illis partibus monachus aliquis inveniri a quo non observetur tam in proposito quam in habitu regula Benedicti. Quapropter sicut constat Gregorianum monasterium a Latinitate in Graecitatem necessitate potius quam voluntate conversum, ita fideliter praestolatur in Latinitatis cultum favente
Abbreviated transcription (Latin):
alia quȩ isdem andyeas pessime. cogitauit et fecit. eam quoque.
quã ad nos misistis dum apud ipsum a p̃fato lectore eẽt deposi¬
ta infalsauit epłam. ut qͥcumq eam legeret. uos
nic catholica. nec recta sapere euidenter argueret. Ex qua re contigit. ut
dum ueritatẽ studiose quereremus. eius quȩ latebat iniquitas uulgaretur.
et tanta in eo reꝑta sunt quanta nec de scelerato quocumq laico redde¬
rentur. Et quia inter diuersa mala aliquos etiam sermones scripsit. atq
cos ex nr̃o nomine. titulauit. et suspecti sumus ne eos alicubi transmi¬
serit. fr̃nitas ur̃a sollicitudinẽ gerat. et siquid tale. reppererit. eos ex¬
cindi et omnino faciat aboleri: ut quod imperitus litterarũ et scrip¬
ture diuine nescius. nr̃o sicut diximus nomine. p̃notauit. quorun¬
dam animos ñ possit inficere. Nlam nos nec grece nouimus. nec
aliquod opus aliquando grece. scyipsimus: Quod uͦ monachi qui a

Expanded text:
alia quae idem Andreas pessime cogitavit et fecit, eam quoque alia quae idem Andreas pessime cogitavit et fecit, eam quoque quam ad nos misistis, dum apud ipsum a praefato lectore esset deposita, infalsavit epistolam, ut quicumque eam legeret, vos nec catholica nec recta sapere evidenter argueret. Ex qua re contigit ut dum veritatem studiose quaereremus, ejus quae latebat iniquitas vulgaretur: et tanta in eo reperta sunt, quanta nec de scelerato quocumque laico crederentur. Et quia inter diversa mala aliquos etiam sermones scripsit, atque eos ex nostro nomine titulavit, et suspecti sumus ne eos alicubi transmiserit, fraternitas vestra sollicitudidem gerat; et si quid tale repererit, eos exscindi et omnimodo faciat aboleri, ut quod imperitus litterarum et Scripturae divinae nescius, nostro, sicut diximus, nomine praenotavit, quorumdam animos non possit inficere. Nam nos nec Graece novimus, nec aliquod opus Graece aliquando conscripsimus. » 82. Quod vero monachi, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
dicto statuti. cuiꝰ ipse uitam describens. in dialogo regulam qͦq
laudauerat. eum seruasse. luce clayius manifestat. p̃sertim cũ idẽ
uenerabilis doctor gregorius grecam linguã nescierit. et sui mo¬
nasterii monachos benedicti utiq regulis mancipatos in sacco¬
niam destinauerit. Siquidem quod grecã linguã nescierit. ip¬
se testatur in epła eusebio thessalonicensi ep̃o scribens: Lator
niens. dum homo quippe nouus haberetur incognitus. andreȩ:
qͥ ad scm̃ paulum inclusus fuerat. res et chartas quas detulit ut
re uera olim noto innocent deposuit. credens qͦd mens sicut et
nos ante putaueramus cũ habitu concordaret. Sed tante ille
prauitatis inuentus ẽ. ut si eiꝰ stultitie sub inclusionis specie. paulo
ad huc amplius licuisset. multoꝵ animas malitiȩ suȩ. falsitate. deci¬
peret. et quocũq potuisset ñ leuia scandala generaret. Nam int̾

Expanded text:
dicto statuti, cujus ipse vitam describens, in dialogo regulam quoque dicto statuti, cujus ipse vitam describens, in dialogo regulam quoque laudaverat, eum servasse luce clarius manifestat, praesertim cum idem venerabilis doctor Gregorius Graecam linguam nescierit, et sui monasterii monachos Benedicti utique regulis mancipatos in Saxoniam destinarit. 81. Siquidem quod Graecam linguam nescierit, ipse testatur in epistola Eusebio, Thessalonicensi episcopo, scribens: Lator niens, dum homo quippe ut novus haberetur incognitus, Andreae monacho, qui ad sanctum Paulum inclusus fuerat, res et chartas quas detulit, ut re vera olim noto, innocenter deposuit, credens quod mens ipsius sicut et nos ante putaveramus cum habitu concordaret. Sed ille tantae pravitatis inventus est, ut si ejus stultitiae sub inclusionis specie paulo adhuc amplius licuisset, multorum animas malitiae suae falsitate deciperet, et quaecumque potuisset non levia scandala generaret. Nam inter
Abbreviated transcription (Latin):
anniuersaria sollempnitas cuncꝰtis certatĩ ꝑnocꝰ tantib ueneratione. gra¬
tissima cȩlebrat᷑. inqua pallium eiꝰ et filacꝰ teria. sed et balteus c̃suetu¬
dinalit̃ osculant᷑. Quȩ singillatĩ considerata. et antiqtatẽ uiri. et
mediocritatẽ habitus. et specit̃ regularis ꝓpositi signis ꝑspicuis rep̃¬
sentant. Nam in eo quod palliũ eiꝰ bẏsso candente contextũ. nulliꝰ
fuisse cernit᷑ acubus ꝑforatum. si ipsum circa scapulas obuolutum
fuisse ñ autẽ confixũ dinoscit᷑. sicuti uetustissimis musiuis. uel picꝰturi
ostenditur. Quod autẽ reliquiarũ filac teria tenu argento fabrica¬
ta. uiliq pallio de collo suspensa fuisse. undentur. habitu eiꝰ mediocri¬
tas demonstratur. Porro in exilitate baltei quȩ unius pollicis men¬
suram numquã excedit. speciẽ ꝓpositi regularis olim a sc̃o bene¬

Expanded text:
anniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione graanniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione gratissima celebratur, in qua pallium ejus, et phylacteria, sed et balteus ejus consuetudinaliter osculantur. Quae sigillatim 175 considerata, et antiquitatem viri, et mediocritatem habitus, et speciem regularis propositi signis perspicuis repraesentant. Nam in eo quod pallium ejus bysso candente contextum nullis fuisse cernitur acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem confixum dignoscitur, sicuti vetustissimis musivis vel picturis ostenditur. Quod autem reliquiarum phylacteria tenui argento fabricata, vilique pallio, de collo suspensa fuisse videntur, habitus ejus mediocritate demonstratur. Porro in exilitate baltei, quae unius pollicis mensuram numquam excedit, speciem propositi regularis olim a sancto Bene
Abbreviated transcription (Latin):
dona. ꝑ confusionẽ detego uulnera. Et quia in hoc tam magno hu¬
mano genere nec parui desunt qui dictis meis debeant instrui.
nec magni desunt qui cognite: meȩ debeant infirmitati misereri.
ꝑ hec utraq aliis fr̃ib quantũ possum curã confero. ab aliis quero.
Iilis dixi exponendo quod faciant. istis aperio confitendo qͦd par¬
cant. Illis uerboꝵ medicam̃tas subtraho. istis lacerationẽ uulnerx
ñ abscondo. Igitur queso ut quisquis legerit. apud districꝰtionẽ.
iudicẽ solatium mͥ suȩ orationis impendat. et omne qͦd sordidũ
dep̾hendit. fletib diluat. Orationis autẽ atque expositionis uis¬
tute collecta. lector meus in yecõpensatione me suꝑat. si cum ꝑ
me uerba accipit. ꝓme lacrimas reddit. A uius beatissimi gre¬
gorii uenerabile corpus. a gregorio quarto sedis apł̃icȩ p̃sulẽ. post
absidibus. sicuti modo cernitur sub altare. sui nominis collocatur. quo rius

Expanded text:
dona, per confessionem detego vulnera. Et quia in hoc tam magno hudona, per confessionem detego vulnera. Et quia in hoc tam magno humano genere, nec parvi desunt qui dictis meis debeant instrui, nec magni desunt qui cognitae meae debeant infirmitati misereri, per haec utraque aliis fratribus quantum possum curam confero, ab aliis spero. Illis dixi exponendo quod faciant, istis aperio confitendo quod parcant. Illis verborum medicamenta non subtraho, istis lacerationem vulnerum non abscondo. Igitur quaeso ut quisquis hoc legerit, apud districtum Judicem solatium mihi suae orationis impendat, omne quod in me sordidum deprehendit fletibus diluat. Orationis autem atque expositionis virtute collata, lector meus in recompensatione me superat, si, cum per me verba accipit, pro me lacrymas reddit. » 80. Hujus beatissimi Gregorii venerabile corpus, a Gregorio quarto sedis apostolicae praesule post absidibus, sicuti modo cernitur, sub altari sui nominis collocatur: quo ejus
Abbreviated transcription (Latin):
recte incipitur. occulte subiuncꝰta et eam uelut in itinere. comp̃hen
sumit᷑. sed in ipso esu dum furtĩ gula surripit. ȩdendi delectatio ꝑ¬
miscetur. Und e plerumq contingit. ut refectionẽ corporis quam
salutis causa cȩpimus. causa uoluptatis expleamus. Fatendum ẽ gͥ qͦd
recꝰtam qͥdem intentionẽ nr̃am quȩ soli dõ placere. appetit. ñ nuquã
intentio animi minus recta quȩ de donis dĩ placere hominib querit.
insidiando comitatur. Si autẽ de his diuinitus districꝰte discutimus.
qͥs int̾ ista remanet salutis locus: quando et mala nr̃a pura mala st̃
et bona quȩ nos habere credimꝰ. pura bona ẽẽ nequaquam possunt:
Sed hoc mͥ opere p̃tiũ credo. quod fr̃nis aurib omne qͦd in me laten¬
ter ipse rep̃hendo. incunctanter aperio. Quia enĩ exponendo ñ cela¬
i quod sensi. confitendo ñ abscondi patior. ꝑ expositionẽ patefeci

Expanded text:
recte incipitur, occulte subjuncta, et eam velut in itinere comprehendrecte incipitur, occulte subjuncta, et eam velut in itinere comprehendibus sumitur, sed in ipso esu, dum furtim gula subripit, edendi delectatio permiscetur; unde plerumque contingit ut refectionem corporis, quam salutis causa coepimus, causa voluptatis expleamus. Fatendum est igitur quod rectam quidem intentionem nostram, quae soli Deo placere appetit, nonnunquam intentio minus recta, quae de donis Dei placere hominibus quaerit, insidiando comitatur. Si autem de his divinitus districte discutimur, quis inter ista remanet salutis locus, quando et mala nostra pura mala sunt, et bona quae nos habere credimus pura bona esse nequaquam possunt? Sed hoc mihi operae pretium credo, quod fraternis auribus omne quod in me latenter ipse reprehendo, incunctanter aperio. Quia enim exponendo non celavi quod sensi, confitendo non abscondo quod patior. Per expositionem patefeci
Abbreviated transcription (Latin):
publico locutionis redeundum ẽ ad curiã coydis. ut quasi in quodam
concilio consultationis admeipsum discernendũ conuocẽ cogitationeꝰ
mentis. quatenꝰ ibi uideã ne. aut incaute. mala. aut bona bene. dixesĩ
Tunc enĩ benẽ dicit᷑ bonum. cũ is qui dicit soli ei aquo accepit ꝑ id
appetit placere. quod dicit. Et qͥdem mala me aliqua et si diacisse
non inuenio.tamen quia omnino ñ dicerim ñ defendo. Bona uͦ
siqua diuinitꝰ accipiens dixci. meo uidelicet uitio minus bene dixis¬
se ꝓfiteor. Nam ad me intrinsecus rediens p̃positis uerboꝵ foliis
post positis sententiarũ ramis. dũ ipsa subtiliter radicẽ meȩ inten¬
furtim se nescio quomodo intentio humanȩ. laudis interferit. Quod cum
iam post modum tarde.q: discerno. inuenio me alit̃ agere. qͦd scio me.
aliter inchoasse. Sic enim sepe intentionẽ nr̃am dum ante dĩ oculos

Expanded text:
publico locutionis redeundum est ad curiam cordis, ut quasi in quodam publico locutionis redeundum est ad curiam cordis, ut quasi in quodam concilio consultationis ad me ipsum discernendum convocem cogitationes mentis, 174 quatenus ibi videam ne aut incaute mala aut bona non bene dixerim. Tunc enim bene dicitur bonum, cum is qui dicit, soli ei a quo accepit, per id appetit placere quod dicit. Et quidem mala me aliqua, etsi dixisse non invenio, tamen quia omnino non dixerim, non defendo. Bona vero si qua divinitus accipiens dixi, meo videlicet vitio minus me bene dixisse profiteor. Nam ad me intrinsecus rediens, postpositis verborum foliis, postpositis sententiarum ramis, dum ipsam subtiliter radicem meae intenfurtim se nescio quomodo intentio humanae laudis interserit. Quod cum jam postmodum tardeque discerno, invenio me aliter agere quod scio me aliter inchoasse. Sic enim saepe intentionem nostram, dum ante Dei oculos
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ post multa. Illud inqͥt qͦd ad me quorundam relatione. ꝑlatum ẽ.
quia reuerentissimus fr̃ et coep̃s meus marianus. legi cõmenta. beati iob¬
publice ad ingilias faciat. ñ grate suscepi. qͥa non ẽ illud opus popu¬
lare. et rudib auditorib impedimentũ magis quam ꝓuec tum ge¬
nerat. Sed dic ei. ut cõmenta psalmoꝵ legi ad uigilias faciat. quȩ
mentes secularium ad bonos mores precipue. informent. Neq enĩ¬
uolo dum in hac carne. sũ si qua dicisse. me contigit. ea facie ho¬
minib innotesci. Quanta sane. consideratione gregorius quis
ad culmen regiminis humilit̾ ꝑuenisse. ad hoc opus ꝑueniens be.¬
ne uixisse. bene uiuendo recte docuisse satis ut opinor monstra¬
tus ẽ infirmitatẽ suam cognouerit. in extremo libro moralium.
Multũ quippe mens nr̃a etiam cũ recꝰte. loqui conatur. extra semet¬
ipsam spargitur. Inte gritatẽ namq animi dũ cogitantur uerba
qualiter ꝓferantur. quia trahunt extrinsecus minuunt. Igitur a

Expanded text:
e, post multa: « Illud, inquit, quod ad me quorumdam relatione perlatum est, quia reverentissimus coepiscopus meus Marinianus legi commenta beati publice ad vigilias faciat, non grate suscepi; quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes svolo, dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotesci. » 79. Quanta sane consideratione Gregorius, qui ad culmen regiminis humiliter pervenisse, ad hoc opus perveniens bene vixisse, bene vivendo recte docuisse, satis, ut opinor, monstratus est infirmitatem suam cognoverit, in extremo libro Moralium se redeundum. Multum quippe mens nostra etiam cum recte loqui conatur, extra semetipsam spargitur. Integritatem namque animi, dum cogitantur verba qualiter proferantur, quia trahunt extrinsecus, minuunt. Igitur a
Abbreviated transcription (Latin):
ma intimi amoris accendat. Quȩ scilicet caritas quia dm̃ si¬
mul ac ꝓacimũ diligit. quasi ex duplici tinctura fulgescit.
Qui igitur sic alctoris speciem anhelat. ut ꝓximorũ curã ne¬
glegat. uel sic ꝓ ximorũ curã exequitur. ut a diuino timo¬
re torpescat. qui unũ horũ quod libet neglegit. in suꝑ hume¬
ralis ornamento habere coccũ bistinctũ nescit. Sed cũ mens
ad prȩcepta caritatis tenditur. restat ꝓculdubio ut ꝑ absti¬
nentia caro maceretur Vnde & bistincto cocco torta byssus¬
byssus ad iuingitur. De terra eni byssus nitenti specie oritur.
Et quid ꝑ byssũ. nisi candens decore munditiȩ corporalis casti¬
tas designatur. Quȩ uidelicet torta. pulchritudini super¬
humeralis in nectitur. quia tunc castimonia ad ꝑfectũ mun¬
ditie candorem ducitur. cũ per abstinentiã caro fatigatur
ũq inter uirtutes ceteras &ĩã afflicte carnis meritũ ꝓficit.

Expanded text:
ma intimi amoris accendat. Quae scilicet charitas, quia Deum sima intimi amoris accendat. Quae scilicet charitas, quia Deum simul ac proximum diligit, quasi ex duplici tinctura fulgescit. Qui igitur sic ad auctoris speciem anhelat, ut proximorum curam negligat, vel sic proximorum curam exsequitur, ut a divino amore torpescat, quia unum horum quodlibet negligit, in superhumeralis ornamento habere coccum his tinctum nescit. Sed cum mens ad praecepta charitatis tenditur, restat procul dubio ut per abstinentiam caro maceretur. Unde et his tincto cocco torta byssus adjungitur. De terra etenim byssus nitenti specie oritur. Et quid per byssum, nisi candens decore munditiae corporalis castitas designatur? Quae videlicet torta, pulchritudini superhumeralis innectitur; quia tunc castimonia ad perfectum munditiae candorem ducitur, cum per abstinentiam caro fatigatur. Cumque inter virtutes caeteras etiam afflictae carnis meritum proficit,
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ex regia potestate contradicat. quatinus nobili¬
tatẽ semꝑ intime regenerationis aspiciat. & cȩlestis
regni sibi habitum moribus defendat:. De hae quippe no¬
bilitate sp̃s ꝑ petrũ dicitur. Uos aut genus electũ. regale
sacerdotium. De hac &iã potestate qua uitia subigimus. io¬
hannis uoce roboramur qui ait. Quot quot aut̃ recepert̃
tũ. dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. Hano dignitatẽ for¬
titudisus psalmista considerat dicens. Mihi aut̃ nimis honorifi
cati sunt amici tui ds̃. nimis confortatus ẽ principatus eorum qi
nimirum sẽorum mens principalit̃ in summis erigitur: & cũ exte¬
rius ꝑpeti abiecta cernuntur. Auro qͦꝗ hiacincto ac purpurs
bistinctus coccus adiungitur. ut ante interni iudicis oculos
oma uirtutũ bona ex caritate decorentur. ut cuncta quȩ co¬
ram hominibus rutilant: harc in conspectu occulti arbitri. flã¬

Expanded text:
velut ex regia potestate contradicat, quatenus nobilivelut ex regia potestate contradicat, quatenus nobilitatem semper intimae regenerationis aspiciat, et coelestis regni sibi habitum moribus defendat. De hac quippe nobilitate spiritus per Petrum dicitur: Vos autem genus electum, regale sacerdotium . De hac etiam potestate, quia vitia subigimus, Joannis voce roboramur, qui ait: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Hanc dignitatem fortitudinis Psalcati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum . Quia nimirum sanctorum mens principaliter in summis erigitur, cum exterius perpeti abjecta cernuntur. Auro autem, hyacintho ac purpurae bis tinctus coccus adjungitur, ut ante interni judicis oculos omnia virtutum bona ex charitate decorentur; et cuncta quae coram hominibus rutilant, haec in conspectu occulti arbitri flam
Abbreviated transcription (Latin):
bent. non blanda usq ad uoluptatẽ demulceant. ñ aspera
ad desperationem p̃mant. ut dũ nullis passionibus inten¬
tionẽ mentis humiliat. quanta inutroq humtro super¬
humeralis pulchritudine tegatur ostendat. Qđ recte oĩa
super humerale eoc auro. hyacinto. purpura. bistincto coc¬
co & torta fieri bysso precipitur. ut quanta sacerdos cła¬
rescere uirtutũ diuersitate debeat demonstraretur
In sacerdotis quippe habitu ante omnia aurũ fulget. ut
in eo intellectus sapientiat principalit tmicet. Cui hia¬
cinctus qui aerio colore resplendet ad uingitur. ut per
om̃e qđ intellegendo penetrat. ñ ad fauores infimos.
sed ad amorem celestium surgat. ne dũ suis in cautus
laudibus capitur.ipso & ĩa utritatis intellectũ uacur¬
tur uduro quoq atq hiacyncto purpura ꝑmiscetur.
in emorlitsit faetr dotale cor eũ sũma que p̃dicat sperat
in semitipso &e iã suggestiones uitiorũ reprimat. eisq

Expanded text:
bent, non blanda usque ad voluptatem demulceant, bent, non blanda usque ad voluptatem demulceant, ad desperationem premant, ut dum nullis passionibus intentionem mentis humiliat, quanta in utroque humero superhumeralis pulchritudine tegatur, ostendat. Quod recte etiam superhumerale ex auro, hyacintho, purpura, bis tincto cocco, et torta fieri bysso praecipitur; ut quanta sacerdos clarescere virtutum diversitate debeat demonstretur. In sacerdotis quippe habitu ante omnia aurum fulget, ut in eo intellectus sapientiae principaliter emicet. Cui hyacinthus, aereo caeruleo colore resplendens, adjungitur, ut per omne quod intelligendo penetrat, non ad favores infimos, sed ad amorem coelestium surgat, ne, dum in suis incautus laudibus capitur, ipso etiam veritatis intellectu vacuetur. Auro quoque et hyacintho purpura permiscetur; ut videlicet sacerdotale cor, cum summa quae praedicat sperat, in semetipso etiam suggestiones vitiorum reprimat, eisque
Abbreviated transcription (Latin):
dinis superat.: ita ce iã morũ uirtute transcendat: Cui in
esu quoq pectusculũ cũ armo tribuitur. ut quod desa¬
crificio precipitur sumert. hoc desemetipso auetori dis¬
rat immolare. & non solũ pectore quȩ recta sunt cogi¬
tet: sed speculatores suos ad sublimia armo operis inuitb̃.
Nulld ꝓspera p̃sentis uitȩ appetat. nulla aduersa ꝑtimes¬
cat. Blandimenta enĩ mundi respecto intimo terrort
despiciat : Terrores aut̃ considerato interne dulcedinis
blandimento: contempnat. Vnde supernȩ quoq: uocis
imperio in utroq humero sacerdos urlamine super hu¬
miralis astringitur. ut contra aduersa. ac ꝓspera uirtu¬
tum semꝑ ornamento muniatur. quatinꝰ iuxta uocẽ
pauli ꝑ arma iustitit a dextris simstrisq gradiens. cũ ad sola
que anteriora sunt nititur. innullo delectationis infime la¬
tert flectatur. Non huno.ꝓspera eleuent. ñ aduersa ꝑtur¬

Expanded text:
dinis superat, ita etiam morum virtute transcendat. Cui in dinis superat, ita etiam morum virtute transcendat. Cui in esu quoque pectusculum cum armo tribuitur, ut quod de sacrificio praecipitur sumere, hoc de semetipso auctori discat immolare. Et non solum pectore quae recta sunt cogitet, sed spectatores suos ad sublimia arma operis invitet: nulla prospera praesentis vitae appetat, nulla adversa pertimescat; blandimenta mundi respecto intimo terrore despiciat, terrores autem considerato internae dulcedinis blandimento contemnat. Unde supernae quoque vocis imperio in utroqmeralis astringitur, ut contra adversa et prospera virtutum semper ornamento muniatur, quatenus juxta Pauli vocem, Per arma justitiae a sextris sinistrisque gradiens, cum ad sola quae anteriora sunt nititur, in nullo delectationis infimae latere flectatur. Non hunc prospera elevent, non adversa pertur
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur: ꝑ excempla melius quã ꝑuerba gradiatur. Qui eñ
loci sui necessitate exigitur summa dicert. haec eadt̃ neces¬
sitate cõpellitur sũma uita monstrare. Illa ñaq uox liben¬
tius auditorum cor penetrat quã dicentis uita cõmendat.
quia quod loquendo imperat. ostendendo adiuuat ut fiat¬
I inc enĩ ꝑ ꝓphetam dicitur Suꝑ monit̃ excelsũ ascende u
qui euangelizas syon. ut uidelicet qui celesti p̃dicationt
utitur. ima iam terrenorum operũ deserens. in rerũ cułmi¬
ne stare uideatur. tantoq facilius subditos ad meliora
pertrahat. quanto ꝑ uite meritũ de suꝑnis clamat:. Hinc
diuina lege armũ sacerdos in sacrificio & dextrũ accipit
& separatum. ut ñ solum sit eius operatio utilis sed &e iã
singularis. nec inter malos tantũ modo que recta sunt fa¬
ciant. sed bene quoq operantes subditos sicut honore or¬

Expanded text:
sequitur, per exempla melius quam per verba gradiatur. Qui enim sequitur, per exempla melius quam per verba gradiatur. Qui enim loci sui necessitate exigitur summa dicere, hac eadem necessitate compellitur summa monstrare. Illa namque vox libentius auditorum cor penetrat, quam dicentis vita commendat, quia quod loquendo imperat, ostendendo adjuvat ut fiat. Hinc enim per prophetam dicitur: Super montem excelsum ascende tu qui evangelizas Sion . Ut videlicet qui coelesti praedicatione utitur, ima jam terrenorum operum deserens, in rerum culmine stare videatur; tantoque facilius subditos ad meliora pertrahat, quanto per vitae meritum de supernis clamat. Hinc divina lege armum sacerdos in sacrificium et dextrum accipit et separatum , ut non solum sit ejus operatio utilis, sed etiam singularis; nec inter malos tantummodo quae recta sunt faciat, sed bene quoque operantes subditos, sicut honore or
Abbreviated transcription (Latin):
ei humanitatis ad misceat. in hoc ꝗđ diuina positus uice
dispensat. ne correptionis studia priuatus dolor ex asperet.
Cũq contra aliena uitia c̾mulator ostenilitur. que sua suns
exequatur. ne tranquillitatẽ iudicii aut latens inuidia ma¬
culet: aut p̃ceps ira ꝑ turbat. Sed dũ cõsideratur terror
tius qui supra omnia p̃sidet uidelicet uidicis intimi. ñ sine
magno reguntur timore subiecti. Qui timor nmirũ dũ
mentẽ rectoris humiliat purgat. ne hanc aut p̾sumpuo
sp̃s leuet. aut carnis delectatio in quinet. aut ꝑ terrena¬
rũ rerũ cupidinẽ inportunitas pollutȩ cogitationis ob¬
scuret. Que tam̃ ñ pulsare rectoris animũ nequeunt. sed
festinare necesse ẽ ut repugnatione uincantur. ne uitiũ
quod ꝑ suggestionẽ tẽptat. mollitia delectationis subi¬
gat. Cũq hec ab animo tarde repellitur. mocrone cõ¬
sensus occidat.
uendo denuntut. ut grex qui pastoris uocẽ moresq

Expanded text:
ei humanitatis admisceat in hoc quod divina positus vice ei humanitatis admisceat in hoc quod divina positus vice dispensat, ne correptionis studia privatus dolor exasperet. Cumque contra aliena vitia aemulator ostenditur, quae sua sunt exsequatur, ne tranquillitatem judicii aut latens invidia maculet, aut praeceps ira perturbet. Sed dum consideratur terror ejus qui super omnia praesidet, videlicet judicis intimi, non sine magno regantur timore subjecti. Qui nimirum timor dum mentem rectoris humiliat, purgat; ne hanc aut praesumptio spiritus levet, aut carnis delectatio inquinet, aut per terrenarum 15 rerum cupidinem importunitas pulvereae cogitationis obscuret: quae tamen non pulsare rectoris animum nequeunt, sed festinare necesse est, ut repugnatione vincantur, ne vitium quod per suggestionem tentat, mollitie delectationis subigat, cumque haec ab animo tarde repellitur, mucrone consensus occidat. vendo denuntiet, et grex qui pastoris vocem moresque
Abbreviated transcription (Latin):
tare. Nã tunc sacerdos in rephensibiliter graditur. cũ ex¬
empla patrũ precedenuũ. indesinent̃ intuetur. cũ scorũi
uestigia sine cessatione considerat. & cogitationes in lici¬
tas deprimit. ne extra ordinis limitẽ operis. pedẽ tendał
Quod bent &iã rauonale iudicii uocat᷑. quia debet rectos
subtili semper examine bona. malaq discernere. & quȩ: uel qui¬
bus. quando. uel qualit̃ congruant studiose cogitare. nilq ꝓ¬
prium querere. sed sua cõmoda. ꝓpinquorũ bona deputare
Vnde illic scriptum ẽ Pones autẽ in rationali uidicu doctri¬
ña & ueritatem quȩ erunt inpectore aaron quando ingredi¬
tur corã dño. & gestabit iudiciũ filiorũ isrł in pectore suo
in conspectu dñi semper. Sacerdoti quippe iudiciũ filiorũ
isrł in pectore suo corã dñi conspectu gestare ẽ. subiectorũ
causas ꝓ sola interni iudicis intentione discutere ut nil se

Expanded text:
tare. Nam tunc sacerdos irreprehensibiliter graditur, cum extare. Nam tunc sacerdos irreprehensibiliter graditur, cum exempla patrum praecedentium indesinenter intuetur, cum Sanctorum vestigia sine cessatione considerat, et cogitationes illicitas deprimit, ne extra ordinis limitem operis pedem tendat. Quod bene etiam rationale judicii vocatur, quia debet rector subtili semper examine bona malaque discernere, et quae vel quibus, quando vel qualiter congruant, studiose cogitare; nihilque proprium quaerere, sed sua commoda propinquorum bona deputare. Unde illic scriptum est: Pones autem in rationali judicii doctrinam et veritatem, quae erunt in pectore Aaron quando ingredietur coram Domino, et gestabit judicium filiorum Israel in pectore suo in conspectu Domini semper . Sacerdoti quippe judicium filiorum Israel in pectore coram Domini conspectu gestare, est subjectorum causas pro sola interni judicis intentione discutere, ut nihil se
Abbreviated transcription (Latin):
net. Hinc nãq ꝑ ꝓphetã dicitur. Mundamini qui fertis
uasa dñi. Ulasa & enĩ dñi ferunt. qui ꝓximorũ animas
ad interna sacraria ꝑ ducendas. in sue conuersationis fide
suscipiunt. Apud semetipsos ergo quantũ debeant mun¬
dari conspiciant. qui ad eternitatis templu uasa uiuentia
in sinu ꝓprie sponsionis portant. Hline diuina uoce p̃ci¬
pitur ut in aaron pectore rationale uidicui uittis liganti¬
bus imprimatur. quatinus sacerdotale cor nequaquã cogi¬
tationes fluxe possideant. sed ratio sola constringat. nec
in discretũ quid. uel in utile cogitet qui ad eocemplũ alus
constitutus. ex grauitate uitȩ semꝑ debet ostendere quã-¬
tam in pectore rationẽ portet. in quo & ia rationabili
ingilanter ad uingitur: ut duodecim patriarcharum
nomina describantur. Scriptos & enĩ patres semper in
pectore ferre ẽ: antiquorũ uitã sint intermissione cogi¬

Expanded text:
net. Hinc namque per prophetam dicitur: Mundamini qui fertis net. Hinc namque per prophetam dicitur: Mundamini qui fertis vasa Domini . Domini etenim vasa ferunt, qui proximorum animas ad aeterna sacraria perducendas in suae conversationis fide suscipiunt. Apud semetipsos ergo quantum debeant mundari conspiciant, qui ad aeternitatis templum vasa viventia in sinu propriae sponsionis portant. Hinc divina voce praecipitur , ut in Aaron pectore rationale judicii vittis ligantibus imprimatur, quatenus sacerdotale cor nequaquam cogitationes fluxae possideant, sed ratio sola constringat; nec indiscretum quid vel inutile cogitet, qui ad exemplum aliis constitutus, ex gravitate vitae semper debet ostendere quantam in pectore rationem portet. In quo etiam rationali vigilanter adjungitur, ut duodecim patriarcharum nomina describantur. Ascriptos etenim patres semper in pectore ferre, est antiquorum vitam sine intermissione cogi
Abbreviated transcription (Latin):
antum debet actionẽ populi actio transcedere presulis.
quantũ distare solit agrege uita pastoris. Oportet naq: ut
metiri sollicite studrat quanta tenende rectitudinis ne¬
cessitate constringitur. sub euius estimatione populus greo
uocatur. Sit ergo necesst ẽ cogitatine mundus. actione
p̃cipuus. discretus insilentio. utilis in uerbo. singulis con¬
passiont. ꝓximus. precunetis contemplatio. suspensus. bene
agentibus ꝑ humilitatẽ socus. contra delinquentiũ uina
ꝑ relũ iustiuȩ erectus: internorũ cur̃a in exteriorũ occupa.¬
tione ñ minuens. exteriorũ ꝓuidentiã in internorũ solli¬
citudine ñ relinquens. Sed hec quȩ breuit enumerando
perstrincoimus. paulo latius replicando disseramus.
in munditia polluat qui hoc suscipit officium ut in alienis
quoq cordibus pollutionis maculas tergat. quia necesse est
ut esse munda studeat manus.que diluere sordes curat. ne
tacta queq deterius inquinet. si sordida insequens luti te¬

Expanded text:
antum debet actionem populi actio transcendere praesulis, quantum distare solet a grege vita pastoris. Oportet namque ut metiri sollicite studeat quanta tenendae rectitudinis necessitate constringitur, sub cujus aestimatione populus grex vocatur. Sit ergo necesse est cogitatione mundus, actione praecipuus, discretus in silentio, utilis in verbo, singulis compassione proximus, prae cunctis contemplatione suspensus, bene agentibus per humilitatem socius, contra delinquentium vitia per zelum justitiae erectus, internorum curam in exteriorum occupatione non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicutidine non relinquens. Sed haec quae breviter enumerando perstrinximus, paulo latius replicando disseramus. immunditia polluat, qui hoc suscepit officii, ut in alienis quoque cordibus pollutionis maculas tergat, quia necesse est ut esse munda studeat manus, quae diluere sordes curat: ne tacta quaeque deterius inquinet, si sordida insequens lutum te
Abbreviated transcription (Latin):
diuersitate custodiat. ut sollicitus congrua singulorũ uul¬
neribus medicamina opponat. Sed cũ magni sit studui ut
ex hortandis singulis seruiatur ad singula. cũ ualde labo¬
riosũ sit unũ quẽq de ꝓprus sub dispensatione debite cõ¬
siderationis instruere. longe tam̃ ẽ laboriosius auditores
innumeros. ac diuersis passionibus laborantes uno eodẽq
tempore uoce unius. & cõmunis exhortationis ad monere.
bi quippe tanta arte uox temperanda ẽ. ut cũ diuersa siñ¬
auditorũ uitia. & singulis inueniatur congrua & tam̃ si

Expanded text:
diversitate custodiat, ut sollicitus congrua singulorum vulneribus medicamina opponat. Sed cum magni sit studii ut exhortandis singulis serriosum sit unumquemque de propriis sub dispensatione debitae considerationis instruere, longe tamen est laboriosius auditores innumeros ac diversis passionibus laborantes, uno eodemque tempore, voce unius et communis exhortationis admonere. Ibi quippe tanta arte auditorum vitia, et singulis inveniatur congrua, et tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
lreterta uolumus ut siquando eos qͥ sunt in obsequio experi¬
entie tue. in aliquib causis quȩ sunt eaetra patrimoniũ trans¬
mittis. parua quidem cõmoda ex eis accipiant. sed tamen ita
in eoꝵ utilitate ꝓficiat. qͥa nos sacculũ ȩccł̃ȩ ex lucrĩ turpib
nolumus inqͥnari. Iubemus etiam ut hoc experientia tua sum mopere.
custodiat. ut ꝑcõmodũ conductores in massis ȩecłȩ numquã fiant.
ne dum cõmodum queritur. conductores frequentes immutentur.
Ex qua mutatione quid aliud agitur. nisi ut ȩcclesiastica p̃dia nũ-¬
quam colantur: sed et ipsa etiam libellatica. ꝓ ut sũma pensionis
fuerit. moderentur. Rescellas. et cellaria. non plus de massis ȩcclȩ te
accipere uolumus. nisi quantũ consuetudo ẽ. Te autẽ quȩ cõpara¬
ri iussimus. ab extraneis cõparent᷑. Peruenit autẽ ad nos tres libras

Expanded text:
Praeterea volumus ut si quando eos qui in obsequio sunt experiPraeterea volumus ut si quando eos qui in obsequio sunt experientiae tuae in aliquibus causis quae fiunt extra patrimonium transmittas, parva quidem commoda ex eis accipiant, sed tamen ita ut in eorum utilitatem proficiant, quia nos sacculum Ecclesiae ex lucris turpibus nolumus inquinari. Jubemus etiam ut hoc experientia tua summopere custodiat, ut per commodum conductores in massis Ecclesiae nunquam fiant; ne dum commodum quaeritur, conductores frequenter mutentur, ex qua mutatione quid aliud agitur, nisi ut ecclesiastica praedia nunquam colantur? Sed et ipsa etiam libellatica, prout summa pensionis fuerit, moderentur. Per cellas et cellaria non plus de massis Ecclesiae te accipere volumus, nisi quantum consuetudo est, tua autem quae comparari jussimus, ab extraneis comparentur. Pervenit autem ad nos tres libras
Abbreviated transcription (Latin):
los aliquis reliquerit: quousq ad ȩtatẽ talem ueniant ut substan¬
tiam suam regere ualeant. ꝑsonȩ. eligant᷑ cautȩ. quib parentum
eoꝵ res tradi debeant ad custodiendum. Cognouimus etiã quod
siquis ex familia culpã fecerit: non in ipso. sed in eiꝰ substantia
uindicatur. De qua re p̃cipimꝰ. ut quisquis culpã fecerit. in ip¬
so qͥlem ut dignũ ẽ uindicetur. a cõmodo autẽ eius omnimodo
abstineatur. nisi forte parum aliquid quod in usu executoris qͥ
ad eum transmissus fuerit. ꝓficere possit. Cognouimꝰ etiã quia
quotiens conductor aliquid colono suo iniuste abstulerit. hoc
quidem a conductore exigitur. sed ei non redditur aqͦ ablatũ
ẽ. De qua re p̃cipimus. ut qͥcquid uiolent̃ cuiuslibet ex fami¬
lia ablatum fuerit. ipsi restituatur cui ablatum ẽ. et utilita¬
ti nr̃e non ꝓficiat : ne nos ipsi auctores uolentiȩ ẽẽ uideam᷑

Expanded text:
los aliquis reliquerit, quousque ad aetatem talem perveniant ut substanlos aliquis reliquerit, quousque ad aetatem talem perveniant ut substantiam suam regere valeant, personae eligantur cautae quibus parentum eorum res tradi debeant ad custodiendum. Cognovimus etiam quod si quis ex familia culpam fecerit, non in ipso, sed in ejus substantia vindicatur; de qua re praecipimus ut quisquis culpam fecerit, in ipso quidem ut dignum est vindicetur. A commodo autem ejus omnino abstineatur, nisi forte parum aliquid quod in usum exsecutoris qui ad eum transmissus fuerit proficere possit. Cognovimus etiam quia quoties conductor 536 aliquid colono suo injuste abstulerit, hoc quidem a conductore exigitur, sed ei non redditur a quo ablatum est: de qua re praecipimus ut quidquid violenter cuilibet ex familia ablatum fuerit, ipsi restituatur cui ablatum est, et utilitati nostrae non proficiat, ne nos ipsi auctores violentiae esse videamur.
Abbreviated transcription (Latin):
re coangustantur. quod eis postmodum sufficere in inferendum
poterat. pͥus cõpulsi uilius uendant. et hoc eis minime sufficiat. ꝑue¬
nit etiam ad nos quod de nuptus rusticoꝵ. immoderata cõmoda ꝑ¬
cipiantur : de quib p̃cipimus ut omne cõmodum nuptiarũ. umus
commodi sũmam nullatenꝰ excedat. Si qui sunt pauperes. etiam
minus dare debent. si qui autẽ diuites. p̃fati solidi summã nulla¬
tenus transgrediantur. Quod nuptiale cõmodum nullatenus uo¬
lumus in nr̃a ratione redigi. sed utilitati conductoꝵ proficere.
Cognouimus etiã quod qͥbusdam conductorib morientib pa¬
rentes sui non ꝑmittuntur succedere. sed res eoꝵ ad usus ȩccłe
ꝑtrahuntur. De qua re definimus ut parentes morientium. qui
in possessione ȩccłȩ degunt. heredes ei succedere. debeant. nec ali¬
quid de substantia morientium subtrahatur. Si uͦ filios paruu¬

Expanded text:
re coangustantur, quod eis postmodum sufficere in inferendum re coangustantur, quod eis postmodum sufficere in inferendum poterat, prius compulsi, vilius vendant, et hoc eis minime sufficiat. Pervenit etiam ad nos quod de nuptiis rusticorum immoderata commoda percipiantur: de quibus praecipimus ut omnia commoda nuptiarum unius solidi summam nullatenus excedant. Si qui sunt pauperes, etiam minus dare debent; si qui autem divites, praefati solidi summam nullatenus transgrediantur; quod nuptiale commodum nullatenus volumus in nostram rationem redigi, sed utilitati conductorum proficere. Cognovimus etiam quod nonnullis conductoribus morientibus parentes sui non permittuntur succedere, sed res eorum ad usus Ecclesiae pertrahuntur; de qua re definimus ut parentes morientium qui in possessione Ecclesiae degunt haeredes eis succedere debeant, nec aliquid eis de substantia morientium subtrahatur. Si vero filios parvu
Abbreviated transcription (Latin):
in exigendis pensionib ponantur. sed siqua talia inueneris frange.
et noua et recta constitue: quia et filius meus seruus dĩ diaconus. iã
talia muenit quȩ ipsi displicerent: sed licentiam hȩc in mutare non
habuit. Suꝑ iusta gͦ pondera p̃ter excepta et uiliͣciba nihil aliud
uolumus a colonis ȩccłe exigi. Preterea cognouimus quod pͥma illa-¬
tio burdationis rusticos uehementer angustet. ita ut prius quam
labores suos uenumdare ualeant. cõpellantur tributa ꝑsoluere: quȩ
dum de suo unde. dare. non habent. ab actionariis publicis mutua
accipiunt: et grauia cõmoda ex eodem beneficio ꝑsoluunt. Ea qua
re fit. ut dispendus grauib coangustent᷑. Unde p̃senti ammonitio¬
ne p̃cipimus. ut omne quod mutuũ ꝓ eadem causa ab exctraneis ac¬
cipere poterant. a tua experientia in publico detur. et a rusticis
ȩccl̃e paulatim ut habuerint. accipiantur uina. ne dũ in tempo¬

Expanded text:
in exigendis pensionibus ponantur. Sed si qua talia inveneris, frange, in exigendis pensionibus ponantur. Sed si qua talia inveneris, frange, et nova et recta constitue; quia et filius meus servus Dei Diaconus jam talia invenit quae ipsi displicerent, sed licentiam haec immutare non habuit. Super justa ergo pondera praeter excepta 535 et vilia cibaria, nihil aliud volumus a colonis Ecclesiae exigi. Praeterea cognovimus quod prima illatio burdationis rusticos nostros vehementer angustat, ita ut priusquam labores suos venundare valeant, compellantur tributa persolvere: qui dum de suo unde dare debeant non habent ab auctionariis publicis mutuo accipiunt, et gravia commoda pro eodem beneficio persolvunt, ex qua re fit ut dispendiis gravibus coangustentur. Unde praesenti admonitione praecipimus ut omne quod mutuum pro eadem causa ab extraneis accipere poterant, a tua experientia publico detur, et a rusticis Ecclesiae paulatim ut habuerint accipiatur; ne dum in tempo