comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
daeis conferamus pedem. & ne qua¬
quã contentioso fune praebeamus
eis risum nr̃ae imperitiae. Virgo
hebrȩice dethula appellatur quȩ¬
inp̃sentiloco non scribitur. sed ꝓhoc
uerbo positumẽ alna quod p̃ter
lxx omnes adulescentulamtrans¬
tuler porroalma. apud ef uerbũ
ambigiumẽ. dicitur enim& ada¬
lescentula & abscondita idẽ¬

Expanded text:
daeis conferamus pedem, et nequadaeis conferamus pedem, et nequaquam contentioso fune praebeamus eis risum nostrae imperitiae, virgo Hebraice BETHULA   appellatur, qupraesenti loco non scribitur: sed pro hoc verbo positum est ALMA  , quod praeter LXX omnes adolescentulam transtulerunt. Porro ALMA apud eos verbum ambiguum est: dicitur enim et adolescentula; et abscondita, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph&icus ad domum dauid hocẽ ad
tribũ regiam conuertatur. de qua
supralegimus & nuntiauer̃ haec
domui dauid dicentes consenserunt
sp̃riae & efraim. ꝓpterea dabit dñs
ipse uobsigiũ. Ecceuirgo concipi&¬
s & pari& & uocabis nomeneius emma¬
nuhel. Nequa quã multifariae iuxta
a postolum paulum. & multis modis
loquitur dr̃: Neciuxta aliam ꝓph&ã
in manibus ꝓph&arum ad similabitur
sed qui antelo quebatur ꝑ alios dic&
ipse adsum. de quo & sponsa rogabat
uirginalem & ingredr &egedi&ur
orientalem portam. quae semꝑclau
saẽ de qua gabrihel dicit aduirginẽ.
quod nas c&ur inte scm̃uocabitur fi¬
liur dĩ. Et in ꝓuerbiis: sapientia ae¬
dificabit sibi domum. Quando aũt
dicitur dabit dñs ipse uobis signum
nouũ deb&eẽ atq mirabile:. sinaũt
iuuencula uel puella ut iuda eiuolunt
& non uirgo pariat quale signum po¬
terit appellari cum hoc nom̃ a & atis sit
non integritatis: & reuera ut cumiu¬

Expanded text:
propheticus ad domum David, hoc est, ad propheticus ad domum David, hoc est, ad tribum regiam convertatur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec domui David, dicentes: Consenserunt Syria et Ephraim. Propterea dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce Virgo concipiet et pariet, et vocabis nomen ejus Emmanuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulum, et multis modis loquetur Deus ; nec juxta alium prophetam , in manibus prophetarum assimilabitur; sed qui ante loquebatur per alios, dicet ipse, adsum . De quo et Sponsa rogabat virginalem, et ingredietur et egredietur Orisa est, de qua Gabrihel dicit ad uirginem:quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei, et in Prouerbiis: sapientia aedificauit dicitur: Dabit Dominus ipse vobis signum, novum debet esse atque mirabile. Sin autem juvencula vel puella, ut Judaei volunt, et non virgo pariat, quale signum poterit appellari, cum hoc nomen aetatis sit, non integritatis? Et revera, ut cum Ju
Abbreviated transcription (Latin):
signũ p&ere quod p̃ceptũ ẽ. & dix̃
audiergo dom̃ dauid num quidpa¬
rum uobis ẽ molestos eẽ hominib quia
molestiestis & dõmeo. Quis ẽ istequi
dixit audteergo domus dauid ne¬
quaquam dr̃ qui su praachar dixerit
p&etibisignum adño dõtuo sed pphe¬
ta ut ex consequentib: ad ꝓpbatur
quia molestiestis & dõmeo & ẽsen¬
sus quia non solum ꝓph&as ꝑsequi¬
mini. & eorum dicta contemnitis.
sed p̃sentis & iubentis dĩ sententiae
contraitis. it aut ei exhibeatis labo¬
rem. quiin alio loco ait. laborauisus¬
tinens idurco dñs faci& quae sequun¬
tur. ꝓlabore & molestia quod a qui¬
la & srmmachus transtulerunt . lxx
et theodotio.: agonem. int̃ p̃tati sunt
id est luctam atq certamen. quia con¬
tentiose non subiciant collum dñiser¬
uituti. sed illo uulnera eorum uolen¬
te curare respuant sanitatem. &
hoc notandum quod ahar regeimpi¬
issimo nolente signum p&ere sermo

Expanded text:
signum petere quod praeceptum est. Et dixit, signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait: Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila et Symmachus transtulerunt, LXX et Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, sermo
Abbreviated transcription (Latin):
nicarnes non comedimus uerum
assas & quae in nob possint om̃s uo¬
luptatum siccarepituitas. Ne sacra¬
mentum fideinostrae. dumplussa¬
pimus quamo port& sapere negle¬
gamus. & dix̃ achar. Non p&am&
non temptabo dñm. Non humilita¬
tis ẽ sed suꝑbiae. quod nonuult sig¬
num adñõ postulare. quam quã
enim scriptum sit in deuteronomio.
non temptabis dñm dm̃tuum. &
hoc contra diabolum saluatorusus
sit testimonio tam̃ iussus ut p&e
r&. oboedientia debuit explere
p̃ceptum. praesertim cum& ge¬
deon & manue si gnum p&ierint
& acceperint. Quã quam iuxta he¬
brȩi sermonis ambiguita temin
quoscriptumẽ ulo enasse adonai
& om̃s similit̃ transtulerunt. Ñ
temptabo dñm possit legi Non
ex altabo dñm. sciebat enimrexim¬
pius quo sisignum p&er& acceptir¬
rus eẽt & glorificar&ur dñ er¬
go qua siidolorum cultor qui momnib
angulis platearũ & inmontib lucisq:
ne morosis arasconstituerat. & pro
leuitis habebat fanaticos non uult

Expanded text:
ni carnes non comedimus verum ni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis est, sed superbiae, quod non vult signum a Domino postulare. Quamquam enim scriptum sit in DeutNon tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit tesret, obedientia debuit explere praeceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum est ULO ENASSE ADONAI , et omnes similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult
Abbreviated transcription (Latin):
locustas. scinisas & snomiam
Decaelo autem grandinem & ignem
& trium dierum tenebras.
Egoreor & etechiam quando solx
regressus ẽ lineis signum accepis¬
se decaelo. & hie sum filium naue.
ingabaon. & haialon stantibus
sole & luna. pleriq putant saulem
signum accepissed& ra. & depfun¬
do inferni. quando samuhelem ꝑ in¬
cantationes & artes magicas uisus
ẽ suscitasse. Sed &ionas ꝓph&a
de abrsso & de ꝓfundo acmortis fau¬
cibus liberatus signum & dedit & ac¬
cepit inferni: leg in cuius dam con¬
m̃tariis hunclo cum ꝑ allegoriam
extenuatum ut ꝓfundum & excel¬
sum MΕΗΤΑ ΕT NΟΗΤΑ intel¬
leger&. quae nos possumus sensibilia
dicere & intellegibia. quorumal¬
terum refertur adsensus. alte¬
rum a dm̃tem & rationem. uir¬
ginem quoq: int̃p̃tatur animam
quae nulla peccati corrupta ẽ consci¬
entia & potest deseemia nuhel
nobiscumdm̃ idẽ p̃sentem dĩ gene¬
rare sermonem. sednos elixas ag¬

Expanded text:
locustas, ciniphes, et coenomyiam; locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visus est suscitasse . Sed et Jonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit inferni . Legi in cujusdam Commentariis hunc locum per allegoriam extenuatum, ut profundum et excelsum αἰσθητὰ et νοητὰ intelligeret, quae nos possumus sensibilia dicere, et intelligibilia, quorum alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, et potest de se Emmanuel, nobiscum Deum, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas ag
Abbreviated transcription (Latin):
adño dõtuo quitibi auxilium polli¬
c&ur. Et ipsum signum optionis
tuae ẽ unde postules de ꝓfundo
siue de excelso. Quod cum soli Lex
do inferni. Ergo sicut ꝓfundum
infernum significatita excelsum
sũ pracaelos intellegere debemus
Vt cum de inferno siue de excelsosig¬
num acceperis. credas futura quȩ
dixi. uis inquidut scidatur t̃ra.
& grandihiatu inferipateant. qui
in cor de t̃rae eẽ dicuntur. An.
ut aperiantur caeli : quodutrumq
adtypumꝑtin& mortis dñi & as¬
censionis. quienim descendt ipseẽ
qui & ascendit. & in a posto lo legimꝰ
nedixeris in cord&uo. quis ascendit
de xp̃o disputans ait. quaesit latitu¬
do & longitudo. & excelsum& ꝓfun¬
dum suꝑ eminentis scientiae & dilec¬
tionis xp̃i: hoc quantum admisticos
ꝑtin& intellectus: c&erum ut mor¬
ses accepit signade t̃ra. de quibim
psalmis legimus. misit signa & ꝑdi¬
gia in mediotui a egrptae ranas.

Expanded text:
a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollia Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, sive de profundo, sive de excelso. Quod cum soli Septdo inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit de Christo disputans, ait: Quae sit latitudo, et longitudo, et excelsum, et profundum supereminentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte , ranas,
Abbreviated transcription (Latin):
Haec illi s dicentib: dñs cõminat᷑ qđ ñ
st & c̃siliũ ipsoꝵ sed int̃imnunc
quã diumundus istestat:
& eaquae mundis insuis finibus & in
suis urbib dominentur. Cumaũt
quae invi annis factaesunt: quam
omnia quae adquinq: sensus ꝑti¬
nent. finem acciperint : tuncuniuer
ra non credunt . & ꝓpt̃ infidelitatẽ
non intellegunt quaedicuntur: &
adiecit dñs loqui ad achaz dicens.
P&etibi signum ad nõ dõtuo inꝓfun¬
dumin ferni siue in excelsum supra:
Quiprius ꝑ ꝓph&am locutus fuerat
ad achar. uideut sileas nolitimere
& c&̃. illo non credente & ideonon
intellegente. ipseloquitur ad achar.
ut saltim auctoritate dñ it̃ritus
suscipiat quaedicuntur: quiatibim
quid̃ uid &ur eẽ difficile quod reg¬
na potentissima breui tempore fini¬
endasint. & tucumpopulo tuode
magno periculo libereris: p&e
tibi signum. Nequa quam abido¬
lis quorumerrore r&ineris. sed

Expanded text:
Haec illis dicentibus, Dominus comminatur, quod non Haec illis dicentibus, Dominus comminatur, quod non stet consilium ipsorum, sed interim nunc quamdiu mundus iste stat, t ea quae mundi sunt in suis finibus, et in suis urbibus dominentur. Cum autequae in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent, finem acceperint, tunc universra non credunt, et propter infidelitatem non intelligunt quae dicuntur. Et adjecit Dominus loqui ad Achaz dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Qui prius per prophetam locutus 106 fuerat ad Achaz: Vide ut sileas, noli timere, et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur. Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore retineris, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quae d ñs dicit. futura non credi¬
tir intellegentiã non habebitis
haeciuxta historiam dixerimis
c&erũ iuxta coeptã tropologiẽ
considerandum est quo dimpio
regiis aias. iubeat᷑o ccurrere :
exiens de locosuo non in principio
aquaeductur sed in extremisfinib:
piscinae superioris quȩ erat in a¬
grofullonis ubis ordes & ma¬
culae purgabant᷑ : quanuis enim
a hat regnar & suꝑ iudã tamen quia
impiuserat in superiorispiscinȩ
extremis finibus morabatur.
Ergo ds̃ nontamregis miser & ur
quem indignum a estimab atꝰ
salute quã populi sui: duas
aũt caudas turriũ fumigantiũ
ut prius diximus uocat sapien¬
tiã saecularem her &icũq:
sermonẽ quorũ finis exustioẽ
qui frustra inierunt consiliũ
ut ascenderint contra iudã &
quasi neglegentẽ &dormien¬
tem caperent & sui serrorib:
seaestimat optimã ẽẽ doctrinẽ de¬
niq: marcionher &icus boni dĩfi¬
lium hoc ẽ alteriusputat eẽ

Expanded text:
quae Dominus dicit futura, non crediquae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta coeptam tropologiam considerandum est, quod impio regi Isaias jubeatur occurrere, exiens de loco suo, non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus, boni Dei filium, hoc est, alterius, putat es
Abbreviated transcription (Latin):
imperii sui captus est regnauit
cuius mortem septimo anno impe¬
rii sui. captus ẽ osee. & destructa sa¬
maria omnis populus trans duc
efficiantur annixxiii aut ut mul¬
hebraci hunc locum ita edisserunt
ut amor. qui suboria coepitpro¬
ph&are quando &isaias prophe¬
tiae suae habuitexordiũ primus
prophetauit contra isrł dicens
israclaut̃ captiuus duceturde t̃ra
sua. Titulus quoque propheti¬
a eeius contrasa mariam sit &
prophetareco epet itm diebus o¬
tiȩ regis iuda. ante duos annos ter¬
remotus quemuo lunt eo tẽpore
accidisse quo ingressus orias tem¬
plumdĩ sibis acerdocium uindi¬
cabat & terra percus sa ẽ &cine¬
samaria ẽ atq: ita effeci si mul
futura non credidit unde sub¬
iungitur. si non credideritis non
ꝑmanebitis: ut symmachus trans
inregno ur̃o sed in captiuitatem
ducemini. sustinentes eorum poe¬
nas quorum imitatiestis infide¬
litatem uelcrte iuxta lxx
non intellegitis. et ẽ sensus quia

Expanded text:
imperii sui captus est . Regnavit imperii sui captus est . Regnavit cujus mortem septimo anno imperii sui captus est Osee, et destructa Samaria, omnisque populus est transductefficiantur anni viginti tres, aut ut mulHebraei hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia coepit prophetare, quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primus prophetaverit contra Israel, dicens: « Israel autem captivus ducetur de terra sua ; » titulus quoque prophetiae ejus contra Samariam sit, et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Juda ante duos annos terrae motus, quem volunt eo tempore accidisse, quo ingressus Ozias in Templum Dei, sibi sacerdotium vendicabat, et terra percussa est, et cineSamaria est, atque ita effici simul afutura non credidit. Unde subjungitur: Si non credideritis, non permanebitis, ut Symmachus transtin regno vestro, sed in captivitatem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
n sausitenuocatur tribus annis & .uiiͦii.
anuo regni osee ceperit eam.
uinctũq: osee incarceremmiserit.
et transtulerit isrhł in assyrios.
posueritq: eos in ale & in abor
iuxta fluuium gozam in ciui
uis enim inierint consilium duo
reges pessimi ut ascenderint
adiudam. cuius regio inmontib:
sita ẽ & suscitarent eum quier¬
centem et quodã modo dormi¬
entẽ suoq: imperio subiugarent.
ꝓ& suꝑ ponerent ei regẽ filiũ tabehel
qui int̃ p̃ta turbonus ds̃ ut uel
hominẽ hoc nomine uelidolum
de monstrarent Tamen haec dic̃
interim modo caput syriae ur¬
biũ eritda mascus & in ipsa m&ro¬
poli damasco imperabit rasin:
Porro in effraim propterhie¬
roboam filium nabat qui pri¬
mus regnauit deephra imerit
caput samaria. hocẽ regiado¬
mus in urbes amaria. & samari¬
ae caputerit filiusromeliae. idẽ
ad tendamus stare non poterit:
quarto decimo enĩ annoah az filio¬
io atham in tribuiuda regnauit
osee suꝑsamariam etiiͦi anno

Expanded text:
asten vocatur tribus annis, et nono asten vocatur tribus annis, et nono anno regni Osee ceperit eam, vinctumque Osee in carcerem miserit, et transposueritque eos in Halla, et in Habor juxta fluvium Gozam in civitvis enim inierint consilium hiduo reges pessimi, ut ascenderent ad Judam, cujus regio in montibus sita est, et suscitarent eum quiescentem, et quodammodo dormientem, suoque imperio subjugarent: et superponerent ei regem filium Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel hominem hoc nomine, vel idolum demonstrarent. Tamen haec dicitinterim modo caput Syriae urbium erit Damascus, et in ipsa metropoli Damasco imperabit Rasin. Porro in Ephraim propter Jeroboam filium Nabath, qui primus regnavit de Ephraim, erit caput Samaria, hoc est, regia domus in urbe Samaria, et Samariae attendamus, stare non poterit. Quarto decimo anno Achaz filiJoatham in tribu Juda, regnavit Osee super Samariam, et nono anno
Abbreviated transcription (Latin):
Inquem locum egressi sunt missi
ab erechia principes ciuitatis quos
in regram uolumine legimus. prae¬
cipiturq: ahat quamuis impio regi
ꝓpt̃ dĩ misericordiã ut agat silentiũ
& ñ terreatur neq: formid& cor
eus. putans sepassurum similia
quae prius sustinuerat. duas aũt
caudas titionum idẽ tarrium fu¬
migantium uocat. rasin regemsy¬
riae & facee filium romeliae regẽ
samariae eo quod in illis finitum
sit regnum srriae idẽ das masci.
& regnum samariae id ẽ .x. tribuũ
quae alio nomine appellabantur
effraim. scriptum ẽ enim quod¬
theglat falasarrex asspriorum
subrege ahar ascender& inda¬
mascum & uastauerit eam.
et transtulerit habitatorer
eius crrenen etrasin inter¬
fecerit. et quod tetenderit
insidias facee filio romeliae
oseefilius bela & percus serit eũ
& interfecerit & regnauerit ꝓillo
in isrhł annis .viii. et quod uenerit
salmanassarrex assur & obsede¬
qđ samaritsamariam. quaenunc sabas¬

Expanded text:
In quem locum egressi sunt, missi In quem locum egressi sunt, missi ab Ezechia principes civitatis, quos in Regum volumine legimus. Praecipiturque Achaz , quamvis impio regi, propter Domini misericordiam, ut agat silentium, et non terreatur, neque formidet cor ejus, putans se passurum similia quae prius sustinuerat. Duas autem caudas titionum, id est, torrium fumigantium, vocat Rasin regem Syriae, et Phacee filium Romeliae regem Samariae, eo quod in illis finitum sit regnum Syriae, id est, Damasci, et regnum Samariae, id est, decem tribuum, quae alio nomine appellabantur Ephraim. Scriptum eTheglathphalasar rex Assyriorum sub rege Achaz ascenderit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenen, et Rasin interfecerit. Et quod tetenderit insidias Phacee filio Romeliae Osee filius Ela, et percusserit eum et interfecerit, et regnaverit pro illo in Israel annis novem, et quod venerit Salmanasar rex Assur et obsederit Samariam, quae nunc Seb
Abbreviated transcription (Latin):
ahar tu & quider elictus ẽ ia sub
filius tuus ad extremum a quae duc¬
tus piscinae superioris inuia agri
fullonis & dices adeũ uideut silear
nolitimere. & cortuum nefor¬
mid& aduabcaudis titionum fu¬
migantium istoruminira furoris
rasin. & srriae & filii romeliae :¬
eo quod consilium inierit contra
te srria pessim& effraim &
filius romeliae dicenter. ascen¬
damus adiudam & suscitemus
eum & auellamus cum adnor&
ponamus regem in medio eiusfiliũ
tabehel: haec dicit dñs ds̃ non sta¬
bit & non erit istud sed caput
sin oncredideritis non ꝑmanebitis
Ia subfilius isaiae quunterp̃tat᷑
reliquus ađq: conuertens intrpo
populiiuda quierat deduorũ regũ
manibus liberandus iubecuregre¬
dicũ parente & occurrere ahar
regiudae. in loco aquae ductuspis¬
cinae superioris inuia agrifullo¬
nis: Vbi postea lecturi sumus sub
etechia regeiuda stare rapsacen
& ex p̃cepto sennacherib regis assi¬
riorum dĩpopulumblas phemare :

Expanded text:
Achaz, tu et qui derelictus est Jasub Achaz, tu et qui derelictus est Jasub filius tuus, ad extremum aquae ductus piscinae superioris, in via agri fullonis. Et dices ad eum: Vide ut sileas, noli timere, et cor tuum nemidet a duobus caudis titionum fumigantium istorum in ira furoris Rasin et Syriae et filii Romeliae eo quod consilium inierit contra te Syria malum Ephraim et filius Romeliae dicentes ascendamus ad Iudam et suscitemus eum et avellamus eum ad nos et ponamus regem in medio eius filium Tabeel haec dicit Dominus Deus non stabit et non erit istud sed caput Si non credideritis, non permanebitis. » Jasub, filius Isaiae, qui interpretatur relictus atque convertens in typo populi Juda, qui erat de duorum regum manibus liberandus: jubetur egredi cum parente, et occurrere Achaz regi Judae in loco aquaeductus piscinae superioris, in via agri fullonis, ubi postea lecturi sumus sub Ezechia rege Juda stare Rabsacenet ex praecepto Sennacherib regis Assyriorum Dei populum blasphemare.
Abbreviated transcription (Latin):
nante ahaz regeimpio rexaram
qui interp̃tatur excelsus atq
sublimis ut indic& adrogantiã
sapientiae saeculi et facee filius
romeliae qui & ipseiuxta osee.
ꝓphetam & tribum ephraim de
quahieroboam filius nabathui¬
tulos aureos in bethel & danconsti¬
tuerat. & ad omo dauid dĩ popu¬
lum separarat refertur adhe¬
r&icos. consentiant sibi ut expug¬
nent ecdesiam: quod cum audi¬
erit domus dauid quemine rechi¬
hel pastorem bonum legimis sus¬
citatum et populos eiꝰ simplicit̃
credens in dnm pertremescit:
Et ideo pertremescit: quia non ar¬
boribus frugiferis. sed infructuo¬
so: saltui conparat᷑: iͦdem aũt
her&icos atq gentiles contra
domum dauid argumentorũ
& dialecticae artis gladur
demicare nulli dubium est ut
qui interse discrepant: in eccle¬
siae obpugnatione consentiant.
Iuxta illud quodheroder& pilatꝰ
int̃sedis cordantes in dñi passion e
amicitia foederantur: et dixit dñs
adisaiam. egredere in occursum

Expanded text:
nante Achaz rege impio, rex Aram nante Achaz rege impio, rex Aram qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantiam sapientiae saeculi; et Phacee filius Romeliae qui et ipse juxta Osee prophetam et tribum Ephraim, de qua Jeroboam filius Nabath vitulos aureos in Bethel et Dan constituerat, et a domo David Dei populum separarat, refertur ad haereticos, qui consentiant sibi, ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus David, cui in Ezechiele pastorem bonum legimus suscitatum , et populus ejus simpliciter credens in Dominum, pertremiscit. Et ideo pertremiscit, quia non arboribus frugiferis, sed infructuoso saltui comparatur. Eosdem autem haereticos atque gentiles contra domum David argumentorum et dialecticae artis gladiis dimicare nulli duqui inter se discrepant, in Ecclesiae oppugnatione consentiant: juxta illud quod Herodes, et Pilatus inter se discordantes, in Domini passione amicitia foederantur. Et dixit Dominus ad Isaiam: egredere in occursum
Abbreviated transcription (Latin):
ralipome nom librora sin regenida¬
masci uicto ahaz multos deiudȩa
das mascum transtulisse:. et facee
filius romeliae regem x tribuũ
quae appellabantur isrhł. & reg
bellatorum. et ccmilia mulierum
puerorumq: & puellarum cũ infi¬
nicap̃da in samariam duxisse
captiua: De quo certamine ꝓ¬
ph& a nunc tacuit: sed secundum
refert proelium quando expͣri¬
mentum habentes fortitudinis
suae atq uitoriae & inuitati prȩ¬
de in agnitudine : rursum ueniunt
adiudȩam & hierusalem cupiunt
debellare & non potuerunt quia
auxiliatus est ei dñs ut sub occasio¬
ne misericordiae quapopulũ libe¬
rabat obsessũ filium suum nuntia¬
r& deuirgine nasciturũ. quod
cum audiss& domus dauidhoc
ẽ domus regia. syriam scili¬
c& & ephraim. rasin & fa¬
cee. iuncto uenire exerci¬
tu exterrita est atq: pertimu
it & tam rex quampopulur
it a contrem uerunt. ut putar&
arborum folia uentorum flati¬
bus uentilari : Iuxta a nagogen
facilis int̃pretatio est. quod reg

Expanded text:
ralipomenorum libro , Rasin regem Damasci, victo Achaz, multos de Judaea Damascum transtulisse, et Phacee filium Romeliae regem decem tribuum, quae appellabantur Israel et regbellatorum, et ducenta millia mulierum, puerorumque et puellarum cum infinita praeda, in Samariam duxisse captiva. De quo certamine propheta nunc tacuit, sed secundum refert praelium: quando experimentum hasuae atque victoriae, et invitati praedae magnitudine rursum veniunt ad Judaeam, et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus ei est Dominus, ut sub occasione misericordiae, qua populum liberabat obsessum, filium suum nuntiaret de Virgine nasciturum. Quod eum audisset domus David, hoc est, domus regia, Syriam scilicet et Ephraim, Rasin, et Phacee juncto venire exercitu, exterrita est atque pertimuit, et tam rex quam populus ita contremuerunt, ut putares arborum folia ventorum flatibus ventilari. Juxta anagogen facilis inter
Abbreviated transcription (Latin):
azarias rexiuda regnauit in hie¬
rusalem annis quinquaginta
duobus. Cuius extremo iamtẽ¬
pore uidit isaias quae praete¬
ritus sermo disseruit. quomor¬
tuo & regnante proeo io athã
filio eius regeiustissimo uidit
statim proph&a dñm saluato¬
rem in sua maiestate regnantem
sub ues pasiano & hadriano &
quomodo in a postolis reliquiae
sint saluandȩ : Tertius rex fi¬
lius ioatham succedit. ahar
impiis simus quiclausit ianuas
tẽpli et in ualle. GeheN Nõm.
adorauit bahalim & filios suos
idolir consecrauit. ita ut auserret
altare a eneum quod salo monfece¬
rat : & poner& intẽplodĩ altare
idolorũ cuius exemplar deda¬
masco acciperat : Iuste igitur
dñi auxilio derelictus est &
consurrexerunt aduersum eũ
rasinrex seriae id est aram
&cee filius romeliae rex inł¬

Expanded text:
Azarias, rex Juda, regnavit in JeAzarias, rex Juda, regnavit in Jerusalem annis quinquaginta duobus . Cujus extremo jam tempore vidit Isaias quae praeteritus sermo disseruit. Quo mortuo, et regnante pro eo Joatham filio ejus, rege justissimo, vidit statim propheta Dominum Salvatorem in sua majestate regnantem,sub Vespasiano, et Adriano: et quomodo in Apostolis reliquiae sint salvandae. Tertius rex filius Joatham succedit Achaz impiissimus , qui clausit januas templi, et in valle Benbannom adoravit Baalim, et filium suum idolis consecravit. Ita ut auferret altare aeneum, quod Salomon fecerat, et poneret in Templo Dei altare idolorum, cujus exemplar de Damasco acceperat. Juste igitur a Domini auxilio derelictus est, et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram, et Phacee filius Romeliae, rex I
Abbreviated transcription (Latin):
.ma essemus & similes gomorrae
fuissemus quando iuxta a posto
lum reliquiae saluabuntur. hoc
semen sc̃merit. &deapostolorũ
germine cunetae ecclesiae pullu¬
labunt: quod diximus semen scm̃
erit quod stecerit ueliuxta a qui¬
lam semen scmerit germeneius
in lxx int̃p̃tibus non habetur sedhe
braeico. et de theodotionis editione
aborigene additum in ecclesi a efer¬
tus &emplaribus. ut postquã intra¬
uerit plenitudo gentium : tunc
omnisisrhł saluusfiat eimpleat᷑
&iam in hoc sermone dñi dicentis
Ego occidã. et ego uiuificabo ꝑcutiã
et egosanabo : Et factumest indi
ebus ahar filii loathã filuioriae
regis iuda ascendit rasin rexsr¬
riae et facee filius romeliae rex
isrhł inhierus alem ad proelian¬
dum contra eam & non potuer̃
debellare eam : & nuntiauer̃
domuidauid dicentes: Consen¬
sit srriacum epraim. et com¬
motum est coreius & corpopululli¬
us sic̃ mouentur ligna siluarũ
a facieuente: Otias qui &

Expanded text:
ma fuissemus et similes Gomorrhae ma fuissemus et similes Gomorrhae essemus: quando juxta Aplum , reliquiae salvabuntur; hoc semen sanctum erit, et de Apostolorum germine cunctae Ecclesiae pullulabunt. Quod diximus, semen sanctum erit quod steterit in ea, vel juxta Aquilam, semen sanctum erit germen ejus, in LXX Interpretibus non habetur, sed de Hebraico et Theodotionis editione ab Origene additum; in Ecclesiae fertur exemplaribus, ut postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat; et impleatur etiam in hoc sermo Domini, dicentis: Ego occidam, et ego vivificabo, et percutiam, et ego sanabo . Cap. VII Et ebus Ahaz filii Ioatham filii Oziae regis Iuda ascendit Rasin rex Syriae et Phacee filius Romeliae rex Israhel in Hierusalem ad proeliandum contra eam et non potuerunt debellare eam. Et nuntiaverunt domui David dicentes: consensit Syria cum Ephraim, et commotum est cor ejus, et cor populi illius, sicut moventur ligna silvarum a facie venti. Ozias qui et
Abbreviated transcription (Latin):
et cerra redigatur insolitudi¬
nem. et uel fuga uel captiuita¬
te intotb̃ orbem iuda eicus populus
dispergatus: et nequaquã in iu¬
dea ut prius sed incunctis gentibus
iuda eorum populus multiplicet᷑
quod autem dicomulti plicetus Tan¬
taerit infelicitas residui populi
ut ad conparationem prioris mul¬
titudinis uix decima parsremane¬
at cũq et in ipsa terra fuerit solitu¬
do duplicit̃enim locusiste intellegi
potest̃ quod decima pars et in toto
orbe uixremaneat et in ipsã iuda ea
uix parua parspopuli reseruetur
Rursumipsȩ reliquiae erunt in dep̃¬
tationem quandopannosferme
quinquaginta hadria nus uenerit.
et t̃rã iudȩã paenitus fuerit dep̃da¬
tus intantum ut terebintho et
quaercui quaeglandes a miserit
comparetur. Deniq: post̃ extre¬
mam uastitatem : etiam leges
publicae pependerunt eꝓꝓhibitis
iuda ei
terram dequa eiecti fuerant ingre¬
di: Si quis autem crediderit in
liquiss& nobis semen. quasi sodo¬

Expanded text:
et terra redigatur in solitudiet terra redigatur in solitudinem, et vel fuga vel captivitate in totum orbem Judaicus populus dispergatur, et nequaquam in Judaea ut prius, sed in cunctis gentibus Judaeorum populus multiplicetur. Quod autem dicit, multiplicetur, tanta erit infelicitas residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis vix decima pars remaneat, cum et in ipsa terra fuerit solitudo. Dupliciter enim locus iste intelligi potest: quia decima pars in toto orbe remaneat, et in ipsa Judaea vix parva pars populi reservetur. Rursum ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quando post annos ferme quinquaginta Adrianus venerit, et terram Judaeam penitus fuerit depraedatus: in tantum ut terebintho et quercui quae glandes amiserint, comparetur. Denique post extremam vastitatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei terram, de qua ejecti fuerant, ingredi. Si quis autem crediderit in liquisset nobis semen, quasi Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
as & noluisti: Et dixi usque quo
dñe÷ & dixit: donec desolentur
cuitates absq: habitatore. et do¬
mus sine hominibus. et terra
relinquatur deserta & longe
faci& dñs homines. et multipli¬
cabitur quae deserta fuerat
in medio terrae. & adhuc in ea¬
inde praedationem sicut terebin
thus et sicut quaercus quae pro¬
de et dicpopulo huic quod au¬
diat. et non audiat uideat
et nonuideat. Idcirco autem
nec audiat necuideat. quia non
sit intellecturus uerba dñi
nec eius opera cogniturus: et
qm̃ incrassatus est et dilata¬
tus et oblituscreatoris sui : Pro¬
phetares pondit. et quaerit
sollicitus de populosuo: usque quo
dñe haecsententia ꝑmanebit.
ut audiens non audiat. uidensq
non uideant cui res pondit
dñs : tã diu non audiet et ñ uide¬
bit et excaecatũ habebit cor
donecciuitates iud eae uespasi¬
a notitoq pugnantibus paenitis
subuertantur: Intantum ut ne
nomenquidem pristi num per¬
maneat. et domus siquaere¬
manserint sineh ab itatoresint.

Expanded text:
et noluisti . » « Et dixi: Usquequo, Domine? Et dixit: Donec desolentur civitates absque habitatore, et domus sine hominibus, et terra relifaciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae. Et adhuc in eain depraedationem thus, et sicut quercus quae prode, et dic populo huic, quod audiat et non audiat, videat et 100 non videat. Idcirco autem nec audiat, nec videat: quia non sit intellecturus verba Domini, nec ejus opera cogniturus, et quoniam incrassatus est, et dilatatus, et oblitus Creatoris sui . Propheta respondet, et quaerit sollicitus de populo suo: Usquequo, Domine, haec sententia permanebit, ut audiens non audiat; vidensque non videat? Cui respondit Dominus, tamdiu non audiet, et non videbit, et excaecatum hdonec civitates Judaeorum Vespasiano Titoque pugnantibus penitus subvertantur: in tantum ut nec nomen quidem pristinum permaneat, et domus, si quae remanserint, sine habitatore sint,
Abbreviated transcription (Latin):
runt in uestram misericor diã
ut᷑ipsi misericordiam conse¬
quantur. Conclusit enim ds̃
omnia sub peccato ut omni¬
bus misereat᷑. ergo non ẽ cru
delitas dĩ sed misericordia
unam perire gentem ut om¬
nessaluaefiant : Iudȩorum
partem non uidere ut omnis
mundus aspiciat. unde & ipse
dñs in eu angelio sacramen¬
tum caeci. anatiuitate qui
reciperat oculos uertit adtro
ant: Et in alio loco simeon lo¬
quit᷑ , eccehic positus est in ruinã¬
& in resurrectionẽ multoꝵ Illis
illis cadentib: nosresurgemꝰ qđ
intellegens proph&a quodã¬
modo aliis uerbis dicit. o dñe
p̃cipismihi loquipopulo iu¬
daeorum ut audiant & intelle¬
gant saluatorem et uideant
eũ & non cognoscat: Siuis im¬
plereiussi onem tuam & totũ
saluarimundũ quod & ego
fieri desidero: tuex caecacor
populi huius & aures ad graua
& oculos claude ne intellegant
tem: ex quo anim aduertimꝰ
quã uis grauesit peccatum siquis
simulq: hoc intellegendũ quod ꝓ¬

Expanded text:
runt in vestram misericordiam, runt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnibus midelitas Dei, sed misericordia, unam perire gentem, ut omnes salvae fiant: Judaeorum partem non videre, ut omnis mundus aspiciat. Unde et ipse Dominus in Evangelio, sacramentum caeci a nativitate, qui receperat oculos, vertit ad troant . » Et in alio loco Simeon loquitur: « Ecce positus est hic in ruinam et resurrectionem multorum . » illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens Propheta quodammodo aliis verbis dicit: O Domine, praecipis mihi loqui populo Judaeorum, ut audiant, et non intelligant Salvatorem, et videant eum, et non cognoscant. Si vis impleri jussionem tuam, et totum salvari mundum, quod et ego fieri desidero, tu excaeca cor populi hujus et aures aggrava, et oculos claude, ne intelligant, tem. Ex quo animadvertimus, quamvis grave sit peccatum, si quis Simulque et hoc intell
Abbreviated transcription (Latin):
mus breue sermone conprae¬
hendere. Dicit enim post
multa: condusit ds̃ omni ai
incredulitate ut omnibus
misereatur: Admiransq: dñi
sacramenta intulit. Opro
fundum diuitiarum & sa
quid sic peccauerunt ut cade¬
rent: absit sed illorum delic¬
tum salus gentium adaem u¬
landum eos. et post mo¬
dicum: sienim abiectio
eorum re conciliatio mun¬
di. quae ad sumptio eo¬
rum non ne uita ex mor¬
tuis et rursum nolo enim uos
ignora refratres misterium hoc.
ut nonsitis uobis m& ipsis pru¬
dentes quia cȩcitas ex parte fac¬
ta est isrhł donec plenitudogen¬
tium introeat. & tunc omnis isrłħ
saluus fi&. Et post paulum :
iuxta euangelium qui dem ini¬
mici propteruos. iuxta electio¬
nem autem dilecti. propter
patres : absq: paenitentia enĩ
sunt donationes & uocatiodĩ : si¬
cut enim inquid uos aliquando
non credidistisdõ. nunc autem
estis misericordiam consecuti.
propter horum incredulita¬
tem sic & istinunc non credide¬

Expanded text:
mus brevi sermone compremus brevi sermone comprehendere. Dicit enim post multa: Conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnibus misereatur . Admiransque Domini sacramenta intulit: O profundum divitiarum sapiequid sic peccaverunt, ut caderent? absit; sed illorum delicto salus gentium fieret ad aemulandum eos . Et post modicum: Si enim abjectio eorum reconciliatio mundi, quae assumptio eorum? nonne vita ex mortuis? Et iterum: Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobismetipsis prudentes, quia caecitas ex parte facta est in Israel, donec plenitudo gentium introeat, et tunc omnis Israel salvus fiat. Et post paululum : Juxta Evangelium quidem inimici propter vos, juxta electionem autem dilecti propter patres: absque poenitentia enim sunt donationes, et vocatio Dei. Sicut enim vos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem estis misericordiam consecuti, propter eorum incredulitatem: sic et isti nunc non credide
Abbreviated transcription (Latin):
sionem & nolite cognoscere : cum
huiuscemodi testimonia. & iam
inlxx inter pretibus repperia mis
utẽ illud in exhodo quod ad phara¬
onemdicitur. Propterea suscita¬
uite ut ostendaminte uirtitem
meam. si autemipse suscitauit
& indurauit corpharaonis ne
creder&. et dealiis dicitur :
ded it illis ds̃ sp̃m conpunctionis
oculos ut non uideant & aurer
ut non audiant: Et in psalmis
fiat mensa eoꝵ in laqueum &
captionem & inscandalũ & in re¬
tributionem. Obscurenturo¬
culieorum neuideane. &
dorsa eorum semper incurua
Non sunt illi inculpa qui non
uident sed ille quidedit ocu¬
los ad nonuidendum. Ergo
& absq: hoc testimonio quod nunc
conamur exponere man& ea¬
dem quȩstio in ecclesiis & aut ista
soluentur & ceterae aut cum ce¬
teris & haec indissolubilis erit:
Locum istum beatus a postolus
paulus plenius explicat ad ro¬
manos. et quodille paene tota
epistola prosecutus est. nos
superfluũ facimus si uolueri¬

Expanded text:
sionem, et nolite cognoscere, cum sionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in Exodo quod ad Pharaonem dicitur: Propterea suscitavi te, ut ostendam in te virtutem meam . Si autem ipse suscitavit, et induravit cor Pharaonis ne crederet: et de aliis dicitur: Dedit eis Deus spiritum compunctionis, oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant ; et in Psalmis: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsa eorum semper incurva : non sunt illi in culpa qui non vident; sed ille qui dedit oculos ad non videndum. Ergo et absque hoc testimonio, quod nunc conamur exponere, manet eadem quaestio in Ecclesiis, et aut cum ista solventur et caeterae, aut cum caeteris et haec indissolubilis erit. Locum istum beatus apostolus Paulus plenius explicat ad Romanos, et quod ille pene tota epistola prosecutus est, nos superfluum facimus, si volueri
Abbreviated transcription (Latin):
conpunxerunt & ceterahis similia :
pauli quo quae id circo adhebraeos
epistolae contra dicitur quod ad
hebraeos scribitur quia utatur
testimonus quae inhebraeis
uoluminibus non habentur
quod sialiquis dixerit hebraeos
libros postea aiudaeis es se
falsatos audiat origenemquid
intauo uolumine explanati¬
onum isaiae huic respon de¬
at quaes tiunculae. quodnũ¬
quam dñs & apostoli qui
cetera crimena arguunt
inscribis & pharis aeis de hoc
crimine quod erat maximũ
reticuis sent. sin autem
dixerint post aduentum
saluatoris & praedicationẽ
a portolorum libros hebrae¬
or fuisse falsatos cachinnum
tenere non potero ut saluator
euangelistae & a postoli ita testi¬
monia protulerint ut iuda ei
postea falsaturi erant. De prae¬
senti autem loco hocdicendur
est frustranos adlxxtransla¬
ti onem confugere: neblasphe¬
mum uideatur eẽ quod iuxta he¬
braicumdicitur. audite audite
& nolite intellegere. &uid&eui¬

Expanded text:
compunxerunt , et caetera his similia. compunxerunt , et caetera his similia. Pauli quoque idcirco ad Hebraeos Epistolae contradicitur, quod ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic respoudeat quaestiunculae, quod numquam Dominus, et Apostoli, qui caetera crimina arguunt in Scribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem dixerint post adventum Domini Salvatoris, et praedicationem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cachinnum tenere non potero, ut Salvator, et Evangelistae, et Apostoli ita testimonia protulerint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte vi
Abbreviated transcription (Latin):
Excaecacorpopuli hiis & aures eiꝰ
ad graua & oculos eiꝰ claude nefor¬
te uideat oculissuis & aurib: au¬
diat &corde intellegat & con¬
uertatur acsanetur : Ac primũ¬
illa soluenda est quaestio quae nob
obici potest quare a postolus pau¬
lus cum hebreis disputans non iux¬
ta hebracicum quod rectum essecog¬
nouerat sed secundũ Ixx sitloquu¬
pͣ tis euangelistam lucã tradunt
u&eres ecclesiae tractator es
medicinae artis fuisse scientis¬
simum & magis grecas litte¬
ras scisse quamhebrȩas : un¬
de & sermo eis tam in euange¬
lio quam in actibus a postoloꝵ
idest in utroq uolumine
compor est & secularem re¬
dol& eloquentiam magisq
testimoniis grecis utitur
quamhebrȩis : Mat theus autem
& iohannes quarũ alter hebraco.
alter greco sermone euangelia.
toxuerunt testimonia de he¬
braeo proferunt : Vtẽ illud
ex aegrpto uocaui filium meum
& qm̃nazareus uocabitur &
flumina deuentreeius fluent
aquae uiuae & uidebunt inquem

Expanded text:
Excaeca cor populi hujus, et aures ejus Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude, ne forte videat oculis suis, et auribus audiat, et corde intelligat, et convertatur, et sanetur . Ac primum solvenda est illa quaestio, quae nobis objici potest: quare apostolus Paulus cum Hebraeis disputans, non juxta Hebraicum, quod rectum esse cognoverat; sed juxta LXX sit locutus? Evangelistam Lucam tradunt veteres Ecclesiae tractatores medicinae artis fuisse scientissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde et sermo ejus tam in Evangelio, quam in Actibus Apostolorum, id est, in utroque volumine comptior est, et saecularem redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Matthaeus autem et Joannes, quorum alter Hebraeo, alter Graeco sermone Evangelia texuerunt, testimonia de Hebraico proferunt, ut est illud: Ex Egypto vocavi filium meumreus vocabitur . Et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Et: Videbunt in quem
Abbreviated transcription (Latin):
grauit̃ audierunt & oculossuor
conpresser̃ neforte uideant ocu¬
lis & aurib: audiant & corde intel¬
legant & conuertant se & sanem
illos÷ quo autem haec prophe¬
tia impl&a sit tempore ipse
a postolis paulus in consequentib:
loquitur : notũ ergo sit uobis qm̃
gentib: missum est hocsaluta redĩ
ipsi & audient unde &isdẽ in apostolaꝵ
actib: legimꝰ qđ paulus & barnabas
iudȩ is nolentib: credere dexer̃ uob
oportebat pͥmũ. loqui uerbũ dĩ s
qm̃ repellais illud & indignosuos
iudicastis a & nȩ uitae : ec cẽc̃uertim᷑
ad gentes sicenĩ prȩcipit nob̵ dñ s posui
te in lumengentib: ut sisinsalutẽ us¬
q: ad extremum terrae
ergo secundũ Ixx facilis iñ praetatio
ẽ quodisaias proph&a dño imperan¬
te praedicat quid populis sit factu¬
rus. In hebraico difficulta sest quo¬
modo ipsed s̃ praecipiat populo ut
auditu audiat & non intellegat
& uidens uideat & non agnoscat:
& postea proph&a inducatur
loquens & dñm de praec&ur acdicat

Expanded text:
os suos compresserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanem illos . Quo autem haec prophetia impleta sit tempore, ipse Apostolus Paulus in consequentibus loquitur: Notum ergo sit vobis, quoniam gentibus missum est hoc salutare Dei, et ipsi audient . Unde et in eisdem Apostolorum Actis legimus, quod Paulus, et Barnabas Judaeis nolentibus credere, dixerint: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judicpit nobis Dominus: Posui te in lucem gentibus, ut sis in salutem usque ad extremum terrae Ergo secundum LXX facilis interpretatio est, quod Isaias propheta Domino imperante praedicat, quid populus sit facturus. In Hebraico difficultas est, quomodo ipse Deus praecipiat populo, ut auditu audiat, et non intelligat, et videns videat, et non agnoscat, et postea propheta inducatur loquens, et Dominum precetur et dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
audi&is & non intellegetis. & uiden¬
tes uidebitis & non cognosc&is ꝓpte¬
rea in consequentib: dicente adeũ
uocẽ dñi clama non statimclamat
sed in t̃rogat quid clamabo et hie¬
remias cuidictũ fuerat accipecali¬
cẽ & potionabis omnes gentes ad
quas ego mit tamte . libent̃ acci¬
piens supplicioꝵ calicem ut aduer¬
sariis gentib: propinar& biberin¬
q: & uomerent & caderent. post¬
quã audiuit uade & primũ ꝓpina¬
bis hierusalem : respondit dece¬
pistime dñe & deceptus sũ haec
hebra eoꝵ obseruatio est. c&erũ nos
dicimis non temeritatis essesedo
boedientiae dño seobtulis semit¬
Stendũ. Et dixit: uade & dicer
populo huic: audite auditu&
nolite intellegere & uid&e uisu
& nolite cognoscere: excaecacor
populihui &aures eiꝰ ad graua & ocu¬
los ei daude neforteuideat oculis
suis & aurib: audiat & cordeintellegat

Expanded text:
audietis, et non intelligetis, et videnaudietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non cognoscetis , propterea in consequentibus, dicente ad eum voce Domini: Clama, non statim clamat, sed interrogat, quid clamabo? Et Jeremias, cui dictum fuerat: Accipe calicem, et potionabis omnes gentes, ad quas ego mittam te , libenter accipiens suppliciorum calicem, ut adversariis gentibus propinaret, biberentque, et vomerent, et caderent, postquam audivit, vade, et primum propinabis Jerusalem, respondit: Decepisti me, Domine, et deceptus sum . Haec Hebraeorum observatio est. Caeterum nos dicimus non temeritatis esse, sed obedientiae, Domino se obtulisse mittendum. Et dixit: Vade, et dices populo huic: Auditu audite, et nolite intelligere, et videte visu, et nolite cognoscere. Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude, ne forte videat oculis suis, et auribus audiat, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
legimis dic entem dnm ego& pat̾
unum sumꝰ ut unũ ad naturã referimꝰ
Sumus: ad ꝑsonarũ diuersitatem sic
dñ oiubente trinitas imperat: ꝓpte¬
rea autem non dicit dñs quẽ ireprae¬
cipiat se ꝓponit audientib: optio¬
nem ut uoluntas praemiũ conse¬
quatur & proph&a non temerita¬
te & ad rogantia proprie conscientiae
seirȩ ꝓmittit sed fiducia qñmpur¬
gata s̃ labia eiis & ablata iniquitar
mundatũq: peccatũ: Orgo & mor¬
sercuidixerat dñs uenimittãte ad
pharaor egẽ a egrpti. & illeait obse¬
cro dñe ñ sũ dignus & ꝓuide aliũ quẽ
mittas. siue utin hebreo legit᷑ mitte
quẽ missurus es : ñ de contẽptũ sed
dehumilitate respondit qr nihilde
purgatis labursuis audierat qui om̃i
sapientia aegrptioꝵ̃ fuerat eruditꝰ
qua purgatus est offert seadminis¬
terium: alii autem putant idcirco
seobtulisse isaiam quia aestim abat
populo prospera nuncienda sed qr
audiuit uadedic populo huicaurib

Expanded text:
ente Domino: Ego et Pater unum sumus ; et unum ad naturam referimus, sumus, ad personarum diversitatem: sic, Domino jubente, Trinitas imperat. Propterea autem non dicit Dominus quem ire praecipiat, sed proponit audientibus optionem, ut voluntas praemium consequatur. Et Propheta non temeritate et arrogantia propriae conscientiae se ire promittit; sed fiducia: quoniam purgata sunt labia ejus, et ablata iniquitas, mundatumque peccatum. Ergo et Moses, cui dixerat Dominus: Veni, mittam te ad Pharaonem regem Aegypti , et ille ait: Obsecro, Domine, non sum dignus, provide alium quem mittas, sive ut in Hebraeo legitur, Mitte quem missurus es , non de contemptu, sed de humilitate respondit, quia nihil de purgatis labiis suis audierat, qui omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus. qua purgatus est, offert se ad ministerium. Alii autem putant, idcirco se obtulisse Isaiam, quia aestimabat populo prospera nuntianda: sed quia audivit: Vade, dic populo huic: Auribus