comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra uero compassi
pauperes quibus largas
clemosinas faciebataon¬
de factus iam qͣ̃r tholosanꝰ
per rnurmi suum famili¬
arem secretanum man¬
dauit inquiri de suorum
quantitate redditium
quantum q sibi suffi¬
ceret pro moeratis expẽsis
et racionabilibus facien
prelatus tam magnus
esset et filius tanti regis.
repenit multum compa¬
ciens abscondite capam
contulit quam portabat:
sibiqz secrete fecit aliam ap¬
mutatore uero humilitaˢ
uera fulsit. Attendens nãq
ꝙ deus qui merentes sospi¬
tate erigit ponit humiles
insubluni. iỹe enim uigĩ¬
ti quinq pauperibus quoᷤ
tidie. aquami infundebat
manihz manuq sua ip̃i
facula apponebat. et paneᷤ
saindebat eisdem eciam ge¬
nu flexo:in ipsis xp̃oseni¬
re et ipsum recipere se delet¬
tans: hospitalia pauperũ
ciens deniqz ꝙ qui
uestiuntur molli
dantur. post dyaconatus
sumptum ordinem: sẽp
ueste humili fuit usus.
post ingressum uero pre¬
dicti ordinis uili habitu
ac bruno colore: in ta petiis

Expanded text:
ra vero compassiorebatur, quibus largas eleemosynas faciebat. Unde factus iam episcopus Tholosanus per unum suum familiarem secretarium mandavit inquiri de suorum quantitate reddituum, quantumque sibi sufficeret pro moderatis expensis et rationabilibus faciendquam praelatus tam magnus esset ac filius tanti regis. reperit, multum compatiens in abscondito cappam contulit, quam portabat, sibique secreto fecit aliam apimitatore vero humilitas vera fulsit: attendit namque, quod Deus, qui moerentes sospitate erigit, ponit humiles in sublimi. Ipse enim viginti quinque pauperibus, quos tidie aquam infundebat manibus manuque sua ipsis fercula apponebat ac panes scindebat, eisdem etiam genu flexo in ipsis Christo servire ac ipsum recipere se deletans. Hospitalia pauperum ciens denique, quod, qui vestiuntur mollibdantur, post diaconatus susceptum ordinem semper veste humili fuit usus. Post ingressum vero dicti ordinis vili habitu ac bruno colore in tapetiis
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. crecta suisum geni¬
bus uberti fletuum ma
diuertit se in partem aliã
uultum aspicit filii in co
loco ubi cum dormientẽ
reliquerat. in ipso adhuc
sopore detincri. Estimans
cedit cominus quasi cada¬
cum cum dormientem co¬
gnouisset: excicatum ueloci¬
ter expectantibus populis¬

Expanded text:
et, erecta sursum, genis ubertim fletuum imbribus divertit in parte altera vultum, aspicit filium in eodem loco, ubi eum dormientem reliquerat, in ipso adhuc sopore teneri. Aestimans um, accedit cominus, quasi propius dormientem cognouit et excitatum uelociter expectantibus popul
Abbreviated transcription (Latin):
mulier sobolis sue:cepit
uelociter currere cum reliq̃
ripami. igitur in sequentiᷤ
maris accessu. postqmͣ ad
littus uenisset: menuut
se filium reliquisse. Tunc
cum fletu magno deiecta

Expanded text:
mulier sobolis suae, coepit velociter cum reliquo ripam. Igitur insequenti maris accessu postquam ad littus venerat, meminit se filium reliquisse. Tunc cum fletu magno dejecta
Abbreviated transcription (Latin):
iterum mulier ad expectã¬
fortasse de infantulo aliq̃
mare anticipat omnes ad
ingrediendum: et ipsa ꝓ
cedit ad tumulum p̾ma.

Expanded text:
iterum ad expectanfortassis de infantulo aliqua mare, anticipat omnes ad ingrediendum, et ipsa prima praecedit ad tumulum.
Abbreviated transcription (Latin):
t postqmͣ benediccio¬
nem super cos tradi¬
dit et sius interfectoribus
uerbum dei annunciauit:
tunc uir dei incombens in
oracionem ait. Domine de
am noticiam accipimus.
deus uirtutum et omnis
rifico: qui medignatus
es ad hanc certamninis diẽ
perducere. siogo deprecorq
domine ut ip̃se in me iu¬
giri: et meritis sc̃orum tuo¬
rum me dignum facias
et tribue indulgenciã hiis
qui me tribulant: qm̃ ego
per cos in conspectu tuo cr̃e¬
do clementissime pater gli
ficatus fieri. Cum hec dĩcet
percussor extendens gladiũ
ui dicitur.

Expanded text:
benedictionem super eos tradedit et suis interfectoribus verbum Dei adnuntiavit, tunc vir Dei incumbens in oratione ait: 'Domine Deuam notitiam accipimus, Deus virtutum et omnis rifico, qui me dignatus es ad hunc certaminis diem perducere. Eogo deprecorque, Domine, ut ipse in me iulargire et meritis sanctorum tuorum me dignum facias et tribue indulgentiam his, qui me tribulant, quoniam ego per eos in conspectu tuo credo, clementisficatus fieri. Cum haec diceret, percussor extendens manum, eo dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cuacuaret.Ideo enim illi
nulnerabant quos pote¬
rãt: ut uulrerati ipsos ro¬
garent. Qui ideo curare pu¬
tabantur: quando a le¬
sionc cessabant.

Expanded text:
evacuaret. Illi enim ideo vulnerabant quos poterant, ut vulnerati ipsos rogarent; quique ideo curare putabantur, quoniam a laesione cessabant.
Abbreviated transcription (Latin):
bus ipsa cius planicies al¬
ta fortasse uideatur. cã sub
breuitate transcurtimus:
quatinꝰ eiꝰ exposicio ita nesci-¬
entibus fiat cognita: ut ta¬
meu scientibus nõ sitone¬
rosa. Quia uiris luxuria ĩ
lumbis sit feminis ĩ um¬
bilico: testatur dominus
qui de dyabolo ad beatum
cius in lumbis cus: et for¬
titudo illius in umbilico
uentris cius¬
A
principali igitur se¬
xu lumborum noĩc
luxuria designatur: cum
dominus dicit. Sint lũbi¬
Lumbos enim precingimꝰ.
cum carnis luxuriam per
continenciam coartamus.
S quia minus est mala
non agere. nisi eciam quis¬
q studeat bonis operib in¬
su dare. protinus additur.
Et lucerne ardentes in ma¬
nibus ur̃is. lucernas uero
ardentes in manibus tene¬
mus: cum per bona opera
proximis nũs lucis exem¬
pla monstramus. De qͥb
profecto operib: dominꝰ
dicit. luceat lux nr̃a corã
hominibus: ut uideant
opera ur̃a bona. et glorifi¬
cent patrem uestrum qui

Expanded text:
nities alta fortasse videatur, eam sub brevitate transcurrimus, quatenus ejus expositio ita nescientibus fiat cognita, ut tamen scientibus non sit onerosa. Quia viris luxuria in lumbis sit, feminis in umbilico, testatur Dominus, qui de diabolo ad beatum ejus in lumbis ejus, et fortitudo illius in umbilico ventris ejusA principali igitur sexu lumborum nomine luxuria 1481 designatur, cum Dominus dicit: Sint lumbiLumbos enim praecingimus cum carnis luxuriam per continentiam coarctamus. Sed quia minus est mala non agere, nisi etiam quisque studeat et bonis operibus insudare, protinus additur: Et lucernae ardentes in manibus vestris. Lucernas quippe ardentes in manibus tenemus cum per bona opera proximis nostris lucis exempla monstramus. De quibus profecto operibus Dominus dicit: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant 1482 opera vestra bona, et glorificent Patre
Abbreviated transcription (Latin):
cordare paupertatis mes¬
et transgressionis absin-¬
thii et feslis: memoria me¬
mor ero et tabescet in me
anima mea: hec recolens
in corde meo id est menio¬
rialia tuenatiuitatis con

Expanded text:
cordare paupertatis et transgressionis meae absinthii et fellis ZAI memoria memor ero et tabescet in me anima mea ZAI hoc recolens in corde meo ideo spera
Abbreviated transcription (Latin):
lum rediit. Tunc impera¬
tor gaudens in domino
de insitatu angelico: depo¬
sitis imperii insignibus.
discalciatus protinus la¬
nca tamen zona precinctꝰ
crucem domini manibz
suscipiens: ꝑfusus la cri¬
nus faciem: ad celum ocu¬
los crigens. properabat ad
portain usqz progrediens.
axx illohumiliter propĩ¬
quante.: duricia la pidũ
celeste presensit imperium.
Statinq porta se crigens:
liberum intrantibus pa¬
tefecit ingressum. odorq
tate diuina de persarum
prouincia. per longa terra¬
rum spacia iero solimis fue¬
rat illapsus: momento co¬
dem quo de fano chosdrce
sancta crux fuerat cradio
infudit. Uincebat emm
ti naturam: uel balsama
atq mirram. Confestim
igitur popularis gandii
fauor mn altum sublatus:
diuinam laudabat potẽ¬
ciam.
Icq gloriosus au¬
gustus: crumpens
in laudes dei ait. Ocrux ad¬
mirabile signum. in qua
spensus pronr̃orum pon¬
sanguis cius adorandus¬
turbe uirtutunreffusus ẽ
in precium nr̃e salutis. O
crux splendidior cunctis¬

Expanded text:
la reliquit. Tunc imperator gaudens in Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorqueante divinitus aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fuerat Gracchoinfudit. Vincebat enim thi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; cque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile signum, in qua spensus, pro nostrorum ponsanguis ejus adoranduurba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux splendidior
Abbreviated transcription (Latin):
tauerat: gaudentes popu¬
li omnes cum ramis pal¬
marum. cereis et lampa¬
dibus uel diuerso glorie
apparatu. cum hymns
pergunt. atqz alii subsecun¬
tur. Cumq imperator de
monte oliucti descendisset.¬
et per cam portamqua do¬
minus intrauerat. qnͣdo
ad passionci uenerat: ip̃e
imperialibus decoratus
sedens uoluisset intrare: re¬
pente lapides porte descen¬
dentes cl auserunt se mui¬
cem: et factus est paries unꝰ.
Cumq mirarentur atto¬
niti. nmnioq merore con¬
stricti: respicientes in altũ.
uident signum crucis in
celo flaminco fulgore re¬
splendere. Angelus enuim
domini accipiens illud
in manibus: stetie super
portam et ait. Quando rer
celorum dominus tocius
mundi passionis sacra¬
menta per hunc aditum
completurus introuut:
non se purpuratum. nes
dyademate renitentem exi¬
buit. aut equi potentis ue¬
hiculum requisiuit: s hu¬
milis aselli tergo in sidẽs
cultoribus suis humili¬
tatis exempla reliquit. lẽ.¬

Expanded text:
tulit; gaudentes omnes populi cum ramis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quam Dominus intraverat quando ad passionem venerat, ipse imperialibus decoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exempla reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
nissimus princips
cum suo tantum ex¬
ercitu. regna que chosdroe
tenuerat circumquaq ꝑ¬
lustrans: ad sedem ip̃ius
uenit: cum paucis ad eũ
ascendit: sedentemq in
throno aureo repperit. Nul
nunciasset: quia propter
suam crudelitatem cum
in merito. Quippe qui ma¬
modo a creatura dei esse po¬
mnefactus salutacionis ũ¬
ba proferret cradio: ille re¬
spondit. Si ius salutem
habere. pro eo quod lignũ
sancte crucis. qmͣuis ĩdi¬
gnus honorifice iuxta mo¬
dulum tuum tractasti: et¬
si credere domino ihesu xp̃o
uolueris. et seruumte illi
mulus in ueritate confes¬
sus fueris: regnum tibi ꝑ
sarum cum patrimonio
geris: mox meo gladio ĩ¬
teribis. Cumq ille nequa¬
qm acquiesceret: eracliuˢ.
arcepto gladio caput illi
lui cum quia rex fuerat

Expanded text:
nissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullnuntiasset, quia propter suae crudelitatis supeimmerito, quippe qui maquomodo a creatura Dei esse pomefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod lignum sanctae crucis, quamvis indignus, honorifice juxta modulum tuum tractasti, si credere Domino Jesu Christo volueris, et servum te illiumulus, in veritate confessus fueris, regnum tibi Persarum tantum cum patrimonio geris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illiuiri eum jussit, quia rex fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
q pͥncipib placuit: ut ip¬
si singuli in medio põtiᷤ
flumĩne duicaturi con¬
fligerent. et cui sors uicto¬
nam contulisset: ipse si¬
ercitus imperium sibi as¬
cciam cum uiramento
est: ut si aliquis corum¬
ex populo principi suo ue¬
nire in auxilium presũp¬
sisset: cruribus excisis et
brachiis ab co: in flumiẽ
mergeretur. Cumq utri¬
q põpulo hec pactio pla¬
ut dictum est dimicante¬
medio sunt congressi. Tã¬
dem pulsatus dominus
lacrimis xpĩanorum: ꝑ
uirtutem sancte crucis. cu¬
i se codem die memoratus
princeps attencius cõmẽ¬
darat: fideli suo cradio cõ¬

Expanded text:
que principibus placuit ut ipque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse siercitus imperium ustiam cum juramento processit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. Cumque utrique populo haec pactio plaut dictum est dimicantemedio sunt congressi. Tandem pulsatus Dominus lacrymis Christianorum, per virtutem sanctae crucis, cui se die eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho C
Abbreviated transcription (Latin):
ecerat namq tur¬
rim argenteam: ĩ
qua inter lucentib gem¬
mis. thronum extruxat
aureum. Ubi solis qua¬
drigam et lunc ac stellae
ymaginem collocauerat:
atqz pẽr ccultas fistulas a¬
que meatus adouxerat:
ut quasi deus pluuiam
de super uideretur infunde̾.
et dum sub terranco ĩ spe¬
cu equis per circuitum tra¬
hentibus circumacta tur¬
ris fabrica moueri uidere¬
tur: quasi quodammodo
mugitum tonitrui. iui¬
xta possibilitatem artifi¬
cis menciebatur. In hoci¬
taq loco sedem parauerat.
crucem dominicam posu¬
crat: filioq suo regnotra¬
dito ipse in fano huis¬
modi residebat. Illo deniq
tempore eraclius arcem
tenebat imperii: uir ar¬
mis strenuus. lingua
eruditus corpore decõrus.
Et ꝙͣuis scculari accui de¬
ditus. totus erat in fide ca¬
tholicus: et erga dei cultoreᷤ
supplex beniuuolus ac deuo¬
tus.¬
ergens igitur filuiꝰ¬
chosdrce contra cra¬
clium: iuxta damibiũ
sedit exercitu. Tandem ĩspi¬
rãte clemẽcia saluatoris. ut̾s¬

Expanded text:
ecerat namque sibturrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu equis in circuitu trahentibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaque loco sedem sibi paraverat, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus.ergens igitur filiuChosroe contra Gracchum, juxta Danubium sedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utris
Abbreviated transcription (Latin):
ua presentem cateruam.
in tius hodie laudibus ꝯ¬
gregatam: tuoq uexillo
signatam. Hec cum dixis¬
set: preciosissimam partẽ
ligni quam secum detu¬
lerat: loco suo restituit. T̃nc̃
miracula. die eodem mor
tuus recepit propriam
uitam: paralitici quatu¬
or. adepti sunt sanitatem
amissain teprosi decem:
cutem receperunt mundã.
Quindecim quoq ccci: lu¬
ci sunt restituti. Plurimi
uero a demonibz erepti sũt:
multiq ab aliis infirmi¬
tatibus liberati

Expanded text:
va praesentem catervam, in tuis hodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque a daemonibus erepti, multique a variis sunt infirmitatibus liberati
Abbreviated transcription (Latin):
te curranuiꝰ: et qui scculo
et mundo maiores esse iã¬
cepimus: cursum nostrũ
nulla scculi mundi cupi¬
ditate tardemus: si expedi¬
tos si celeres in hoc operis
agone dies nos ultimus
inuenerit: nusquam dñs
meritis nr̃is ad premiũ
deerit remunerator: qui
coronam in persecucione
purpurcam pro passione
donauit: ipse in pace uin¬
centibus pro iustitie me¬
ntis. dabit et candidam.

Expanded text:
te curramus: et qui saeculo te curramus: et qui saeculo et mundo majores esse coepimus, cursum nostrum nulla saeculi et mundi cupiditate tardemus. Si expeditos, si celeres, si in hoc operis agone currentes dies ultimus invenerit, nusquam Dominus meritis nostris ad praemium deerit remunerator. Qui coronam in persecutione purpuream pro passione donavit, ipse in pace viventibus pro justitiae meritis dabit et candidam.
Abbreviated transcription (Latin):
magna prestare. Adducere
sanctos in usionem pr̃ne
glorie. et facere in celestib
consedere: ut sit deus omi
quam cos sanguinis sui
niuificacione reparauit:
denuo ad paradisum re-¬
ducere: et regna celorum
fide et ucritãte sue pollici¬
tacionis aperire: Hec hercãt
firmiter sensibus nris: hec
intelligantur plena fide.
hec totõ corde diligantur:
hec indesinentium operũ
magnanimitate adqui¬
rantur. Reposita est in po¬
testate facientis: quia re-¬
gnum celorum nim pati¬
tur. Res ista o homo id est
regnum celeste: aliud nõ
querit nisi te ipsum. Tã¬
tũ ualet: quantum es tu.
Teda:. et habebis ill uu. &̾
turbaris de precio: xp̃e se¬
met ipsum tradidit ut
adquireret te regnum deo
patri: ita et tu teipsum da.
ut sis regnum cius: ac nõ
regnet peccatum in mor¬
tali tuo corpore: sed spirit
in adquisicionem uite.
Ad hanc igitur operum sa
mam libenter ac promp
te certemus omnes in ago¬
ne iusticie: deo et xp̃o spectã¬

Expanded text:
magna praestare; adducere magna praestare; adducere sanctos in visionem paternae gloriae, et facere in coelestibus consedere, ut sit Deus omniquam eos sanguinis sui vivificatione reparavit; denuo ad paradisum reducere, regnum coelorum fide et veritate suae pollicitationis aperire. Haec haereant firmiter sensibus nostris, haec intelligantur plena fide, haec corde toto diligantur, haec indesinentium operum magnanimitate acquirantur. Res posita est in potestate facientis, quia regnum coelorum vim patitur. Res ista, o homo, id est, regnum coeleste, aliud non quaerit pretium nisi te ipsum; tantum valet, quantum es tu; te da, et habebis illam. Quid turbaris de pretio? Christus semetipsum tradidit, ut acquireret te regnum Deo Patri, ita et tu teipsum da, ut sis regnum ejus, ac non regnet peccatum in mortali tuo corpore, sed spiritus in acquisitionem vitae. Ad hanc igitur operum salmam. Libenter te certemus, omnes in agone justitiae Deo et Christo spectan
Abbreviated transcription (Latin):
de hoste prostratotrophea
ferentes occurrit. de rege au
tem qui horum medius
residet: dicere uox nulla
sufficiet. Effugit enim ser¬
monem. atq omnei
sensum humane mẽtis
excedit decus illud: illa
pulchritudo. illa uiitus.
illa gloria. illa magnifi¬
cencia: illa maiestas. Ul¬
tra enim omnem scõrũ
est gloriam ipsius inesti¬
mabilem ad ipisci cõspec¬
tum: et splendore maiesta¬
tis cius uradiar. Si enĩ
cotidie o porteret nos torm̃e¬
ta perferre: si ipsain gehen¬
nam paruo tempore tole¬
rare: ut xp̃m uidere posse¬
mus in gloria uenien¬
tem: et sanctorum cius
numero sociari:nonne
crat dignum pati omne
quod triste. ut tanti boni
tante glorie participes ha
grãdis scõrum leticia: cũ
una queq facies fulge¬
bit ut sol cum ordinib
distinctis populum suũ
dominus in regno patris
sui ceperit recensere: et me¬
ritis atq operibus singu¬
lorum premia promissa
restituere. pro terrenis ce
lestia. protemporalibus
sempiterna: pro modicis

Expanded text:
de hoste prostrato tropaea de hoste prostrato tropaea ferentibus occurrit! tem qui horum medius residet, dicere vox nulla sufficit. Effugit enim omnem sermonem, atque omnem sensum humanae mentis excedit decus illud, illa pulchritudo, illa virtus, illa gloria, illa magnificentia, illa majestas. Ultra enim omnem sanctorum est gloriam, ipsius inaestimabilem aspicere conspectum, et splendore majestatis ejus irradiari. Si enim quotidie oporteret nos tormenta perferre, si ipsam gehennam parvo tempore tolerare, ut Christum videre possemus in gloria venientem, et sanctorum ejus numero sociari; nonne erat dignum pati omne quod triste est, ut tanti boni tantaeque gloriae participes habgrandis sanctorum laetitia, cum unaquaeque facies fulgebit ut sol , cum ordinibus distinctis populum suum Dominus in regno Patris sui coeperit recensere, et meritis atque operibus singulorum praemia promissa restlestia, pro temporalibus sempiterna, pro modicis
Abbreviated transcription (Latin):
guis cxornat: quã inuio-¬
late confessionis candida
induit uirginitas. Flori¬
bus cius: nec rose nec lilia
desunt. Certent munc kñt
dignitatum coronas: uel
de nirginitate candidas:
uel de passionc purpureas.
In celestibus castris: pax et
acies habent flores suos: qͥ
mensa bonitas cciam hoc
preuidit: ut laborum qͥ dẽ
tempus et agonis nõ ex¬
tenderet: nec longum fa¬
ceret aut eternum. sed bre¬
ue: et ut ita dicam momẽ¬
taneum: ut in hac breui
et ocigua uita. agones es¬
sent et labores: in illa uero
que ctrna est corona et
premia meritorum: ut la¬
bores quidem cito furẽt:
incritorum uero premia
sine fine durarent. Ut post
mundi huius tenebras
uisuri essent candidissi¬
mam lucem: et acceptu¬
ri maiorem passionum
cunctarum acerbitatib
bratitudinem: testante hoc
sunt condigne passiones
huius temporis: ad suꝑ¬
uenturam gloriam q̃ re¬
nclabitur in nobis. Quos
leto sini de prelio reuertẽ¬
tes: ciuitas celestis excepit

Expanded text:
guis exornat, quam invioguis exornat, quam inviolatae confessionis candida induit virginitas! Floribus ejus nec rosae, nec lilia desunt. Certent nunc, chardignitatum coronas, vel de virginitate candidas, vel de passione purpureas. In coelestibus castris pax et acies habent flores suos, quimensa bonitas etiam hoc providit, ut laborum quidem tempus et agonis non extenderet, nec longum faceret aut aeternum; sed breve et, ut ita dicam, momentaneum: ut in hac brevi et exigua vita agones essent et labores; in illa vero quae aeterna est, corona et praemia meritorum: ut labores quidem cito finirentur, meritorum vero praemia sine fine durarent: ut post hujus mundi tenebras visuri essent candidissimam lucem, et accepturi majorem passionum cunctarum acerbitatibus beatitudinem, testante hoc sunt condignae passiones hujus temporis ad superventuram gloriam quae revelabitur in nobis . Quam laeto sinu de praelio revertentes civitas coelestis excipit,
Abbreviated transcription (Latin):
odie dilectissimi õt¬
nui scõrum sub
iia sollennitatis lcticia
celebremus festiuitatem:
quorum societate celum
crultat. quorum patreoci-¬
niis terra letatur: quoꝵ
triumphis ecclesia sãcta
coronatur. quorum con-¬
fessio quanto in passione¬
est forcior. tanto est clari-¬
or in honore. quia dum
creuit pugna: creuit et ꝑ¬
pugnantium gloria. et
martirii trium phus mł¬
tiplici passionui genere
adornatur. et per gr̃auiora
tormenta: grandiora fue-¬
re et premiã. dum catholi¬
ca mater ecclesia per totũ
orbem longe lateq diffu¬
sa in ipso capite suo xp̃o
ibesu edocta est: non contu¬
melias crucis et mortem
ron timere. magis ma¬
gisq roborata: non resi¬
stendo sed perferendo. Uni¬
uersos autem quos agmi¬
ne melito carcer penalis
inclusit: pari et simili ca¬
iore iurtutis ad gerendũ
certamen: gloria triũphal
icitauit. Ouere beata m̃r
ecclesia. quam sic honordi¬
uinc dignacionis illu¬
minat: quan uincenciũ
gloriosus martirum sã-¬

Expanded text:
odie, dilectissimi, omnium Sanctorum sub una solemnitatis laetitia celebramus festivitatem, quorum societate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, quorum triumphis Ecclesia sancta coronatur: quorum confessio quanto in passione fortior, tanto est clarior in honore; quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta, gratiora fuere et praemia. Dum catholica mater Ecclesia per totum orbem longe lateque diffusa, in ipso capite suo Christo Jesu edocta est contumelias crucis et mortem non timere, magis magisque roborata est non in resistendo, sed in perferendo. Universos autem quos agmine inclyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis ad gerendum certamen gloria triumphalis inspiravit. O vere beata mater Ecclesia, quam sic honor divinae dignationis illuminat, quam vincentium gloriosus martyrum san
Abbreviated transcription (Latin):
ed uir sanctus ma¬
gis clegit deo celesti
seriure. qmͣ sub imperato¬
re militare terreno: quia
specialiter clectus est. Ut
uoxillum sancte qucis oc¬
ciduas orbis portaret in
partes: et milicic sa craiẽ¬
ta cuuangelicis mutarit
edictis. non pro regno ar¬
mis sccularibus certarit
romano: sed specialibus
doctrinis xpĩanum dilata¬
ret imperiuma: nec dure ro¬
manorum legi populos
subiceret feroces: sed leui xͥ
iugo plurimarum colla
iniccret gentium. Qui pꝰ
sacri baptismatis ablu¬
cionem magnis ĩ mun¬
do claruit miraculis: et
lateq resplenduit ĩ orbe.
huius hec pͥma: legunt
insignia.

Expanded text:
ed vir sanctus magis elegit Deo coelesti servire, quam sub imperatore militare terreno; qui specialiter electus est, ut vexillum sanctae crucis occiduas orbis portaret in partes, et militiae sacramenta evangelicis mutaret edictis: non pro regno armis saecularibus certare Romano, sed specialibus doctrinis Christianum dilatare imperium; nec dura Romanorum lege populos subjicere feroces, sed leve Christi jugum plurimarum collo injicere gentium. Qui post sacri baptismatis mysterium magnis in mundo claruit miraculis, et lateque resplenduit in orbe; cujus haec prima leguntur insignia.
Abbreviated transcription (Latin):
stibus induatur caro. ꝙͣ
aliud qmͣ caro. Nolite ergo
attendere quid habetis: sed
cat dicens. Uere fenum est¬
omnis populus. Si enim
fenum. populus non est.
Ubi sunt illi qui ca que ho¬
die colunus. nobiscum
transacto anno brati felicis
natalicia celebrauerunt.
quanta et qͣlia le Xi¬
de presentis uite ꝓ¬
uisionc cogitabant: sed sub¬
ripiente articulo repente ĩ
hiis que preuidere nolebãt
muenti sunt; Et cuncta si¬
mul temporalia transac¬
ta: que quasi stabiliter te¬
nere udebantur amiscrũt.
Si enimn transacta multi¬
tudo generis humani per
natinitatem uiruit in car¬
nem carne: per mortem
aruit in puluerem uideli¬
cet fenum fuit. Quia ⁊git
momentis suis hore fugi¬
unt: agite fratres kiñi ut
in boni operis mercede tene¬
antur. Audite quid sapi¬
cus salmon dicat. Quod¬
facere instanter operare: qr
encia. nec sapiencia crunt
apud inferos quo tu prope¬
ras. Quia ergo a uenture
mortis tempus ignoraniꝰ.
et post mortem operari nõ

Expanded text:
stibus induatur caro, quid est stibus induatur caro, quid est aliud quam caro? Nolite ergo attendere quid habetis, sed cat, dicens: Vere fenum est populus . Si enim fenum populus non est, ubi sunt illi qui ea quae hodie colimus nobiscum transacto anno beati Felicis natalitia celebraverunt? O quanta et qualide praesentis vitae provisione 1485 cogitabant, sed, subripiente mortis articulo, repente in his quae praevidere nolebant inventi sunt, et cuncta simul temporalia quae congregata quasi stabiliter tenere videbantur amiserunt. Si ergo transacta multitudo generis humani per nativitatem viruit in carne, per mortem aruit in pulvere, videlicet fenum fuit. Quia igitur momentis suis horae fugiunt, agite, fratres charissimi, ut in boni operis mercede teneantur. Audite quid sapiens Salomon dicat: Quodfacere, instanter operare, quia entia, nec ratiapud inferos, quo tu properas . Quia ergo et venturae mortis tempus ignoramus, et post mortem operari non
Abbreviated transcription (Latin):
esciente enim patre¬
familias fur domũ
perfooit. dum a sui custo¬
dia spiritus dormit: ĩ pro¬
uisa mors ueniens car¬
nis nr̃e habitaculum ir¬
rumpit: et cum quem do¬
minũ domus muenerit
dormientem necat. qr cũ
uentura dampna spiritꝰ
minime preuidet: hunc
mors ad supplicium ne-¬
scientem rapit. Furi autẽ
resisteret. si uigilaret: qui¬
a aduentuni iudicis qui
cculte anumam rapit: p̾¬
cauens ei penitendo occurret :
ne inpenitens periret. Ho
ram uero ultimam dñs
esse incognitam: ut sc̃per
possit esse suspecta: ut dũ
ip̃am preuidere non pos¬
sumus ad illam sine int̾¬
missione nep̾paremur.
roinde fratres lc .uͬ.¬
ma in condicione
mortalitatis nr̃e mentis
oculos figite. uenienti nos
iudici: per fletus cotidie
et lamenta preparate. Cũ
certa mors maneat om̃i¬
bus nolite de temporalis
uite prouidencia incerta
cogitare: terrenarum rerũ
uos cura non adgrauet.
Qnͣtislibet enĩ aun et argẽ¬
ti monilibus circumdet
quibustibet preciosis ue¬

Expanded text:
esciente enim patrefamilias fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors veniens carnis nostrae habitaculum irrumpit, et eum quem dominum domus invenerit dormientem necat, quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret, si vigilaret, quia adventum judicis, qui occulte animam rapit, praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. 1484 6. Horam vero ultimam Dominus esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissione praeparemur. Proinde, fratres mei, in conditione mortalitatis vestrae mentis oculos figite, venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate. Et cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare. Terrenarum rerum vos cura non aggravet. Quantislibet enim auri et argenti molibus circumdetur, quibuslibet pretiosis ve
Abbreviated transcription (Latin):
Acob qui interpreta¬
tur supplantator uel
supplantans: signi¬
ficat cum de quo dicit psal¬
mista. Supplantasti insur¬
gentes in me subtus me.
Hic quidem in ereccione. ⁊
unccione lapidis. et in sõp¬
no suo significat passionẽ
xp̃i et resũrreccionem eius:
quem unxit deus oleo leti¬
cie pre participibus suis.
Bethel quippe ubi iacob ui¬
sionera uidie. significat ec¬
clesiam que uere est donuiᷤ
dei: quia domus est panis
qui de celo descendit: et porta
celi. quia ibi filius dei int̾¬
ram descendit. et homines
sancti ad celum ascendũt.
Iudas confitens uel glori¬
ficans interpretatur: et si¬
gnificat illum qui in cu¬
uangelio dixit. Confitebor
tibi pater domine deus ce¬
li et terre. et psalmmista ait.
Gloriosus deus in sanctis
suis: hoc est xp̃c in iembriᷤ¬

Expanded text:
acob, qui interpretatur superplantator, vel supplantans, significat eum de quo dicit Psalmista: Supplantasti omnes insurgentes in me, subtus me . Hic quidem in erectione et unctione lapidis, et in somnio suo significat passionem Christi et resurrectionem ejus, quem unxit Deus oleo laetitiae prae participibus suis. Bethel quippe, ubi Jacob visionem vidit, significat Ecclesiam, quae vere est domus Dei, quia domus est panis, qui de coelo descendit , et porta coeli, quia ibi Filius Dei in terram descendit, et homines sancti ad coelum ascendunt. Judas confitens, vel glorificans, interpretatur, et significat illum qui in Evangelio dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae . Et Psalmista ait: Gloriosus Deus in sanctis suis , hoc est, Christus in membri
Abbreviated transcription (Latin):
dexteram alcius extulisset
resupinus ruit. Consterna¬
tusq diuino metu ueniã
ee dissimile illud fu-
destruentem. cultro quidã
ferire uoliisset: in ipõ ictu
ferrum et de manibus ex¬
cussum. non comparuit.
Plerumq autem contra
dicentibus sibi rusticis.
ne eorum fana destrueret:
ita predicacione sc̃a genti¬
lium animos mitigabat:
ut luce cis ueritatis osten¬
sa ipsi sua templa subu̾¬
tuit. Curacionum uerotã
potens m eo gracia erateut
nullus fire ad eum egrotꝰ
accesserit: qui non conti¬
nuo receperit sanitatẽ. Qd
uel consequinti liquehit
cxemplo.

Expanded text:
dexteram altius extulisset, dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam  dissimile huic fuit destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo.
Abbreviated transcription (Latin):
to ei duo angeli hastati at¬
qz scutati. instar milicie
celestis se obtulerunt dicẽ¬
tes. missos se a domino ut
rusticam młtitudinem
fugarent. presidiumq n
martino ferrent: nequis
dum templum dirueret
obsisteret. rediret ergo: et
opus ceptum deuotus im¬
pleret.¬
ta regressus ad iicũ
inspectantibus gen¬
tilium turbis. et quie¬
scentibus: dum profanã
edem usq ad fundamẽta
dirueret: aras ommes atq
simulachra redegit in p¬
puluerem. Quo usoni¬
stici cum se intelligerent
diuino nutu obstupefac¬
tos atqz perterritos ne epõ
repugnarent:omnes fere¬
in ihesum dominũ credi¬
derunt: clamantes palamn
et confitentes deum mar¬
tini colendum: ydola ne
eduorum gestum sit: refe¬
ran Ubi dum templũ
itidem euerterit. furens gẽ¬
tilium rusticorum in cũ
urruit multitudo. Cumq
unus au dacior crteris stuc¬
to eum gladio prteret: reies¬
to pallio nudam ceruicem
percusso prebuit. Net cunc¬
tatus feric geritilis: sed cũ

Expanded text:
to ei duo angeli hastati adto ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret.ta regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola autAeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
subidem fere tem¬
pus: cedem in opere uirtu¬
tem edidit. Nam cum mi¬
ĩuico quodam fano anti¬
quissimo inceleberrimo i¬
gnem munisissct: in pro¬
ximam inmo adherentẽ
domum agente uento flã¬
marum globi ferebantur.
Quod ubĩ martinus adu̾¬
tit rapido cursu tectum do¬
mus scandit: obunu se
aduenientibus flaminis
inferens. Tũcuo mirum ĩ
modum cerneres contra nĩ
uenti ignera retorqueri:
ut compugnancium int̾
se clementorum quidam
conflictus uiderctur. Ita
uirtute martini ibi tan¬
tum ignis operatus est:
ubi uissus est¬
Q uico autem cui le¬
brosum nomen est.
cum idem templum
opulentissimum supersti¬
cione religionis uoliusset
cuertere: restitit ei multitu¬
do gentilium adeo ut non
absq iniuria sit repulsus.
itaq secessit ad proxima
loca. ibiqz per triduum ci¬
licio tectus et cinere. ieni¬
nans semper atqz orans.¬
p precabatur ad dominũ.
ut quia templum illud
euertere humana manu
non potuisset:uirtus illoͤ
diuina erueret. Tunc subi¬

Expanded text:
sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus esn uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtandum qd̃
in gencalogia
saluatoris nullam sance¬
tarum assumit muliciũ.
sed cas quas scriptura re¬
prehendit: ut qui propter
peccatores uenerat de pessa¬
tricibus nascens: omniũ
peccata deleret. unde et in se¬
quentibus rab incretrx.
et nich moabitis pomtͤ
et bersabec uxor urie: lc. ii¬
bus istis quatuor: nc̃tu¬
ra ad dominum cedesia
de gentilitatis errore figu¬
ratur. Que prius aliena
ignominiis plena et ste¬
nlis habebatur: sed ad xpi¬
stum ut legitima cõninc¬
ta est matrõna. Et plures
adoptiuos parit deo filios
quam synagoga:que pͥ¬
us ut proprĩum iudebatͤ¬
haniar ergo inter¬
pretatur amaritu¬
do: uel commutans siue
palma. Et merito hec om¬
nia conueniunt sancte
ecclesie. que amara prius
fuit in ydolatria et turpi
conuersacione: sed modo
dulcis per fletum cõpunc¬
cionis et studium primi
laboris. hec commutans
recte dicitur. quia ex pecca¬
trice commutata est in iu¬
stani: et exodiosa in ama¬
tam: que recte assimilat
propter certamen laborũ:

Expanded text:
tandum quod in genealogia Salvatoris nullam sanctarum assumit mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatoribus nascens, omnium peccata deleret. Unde et in sequentibus Raab meretrix, et Ruth Moabitis ponitur, et Bethsabee uxor Uriae. Abus istis quatuor, ventura ad Dominum Ecclesia de gentilitatis errore figuratur, quae prius aliena, ignominiis plena et sterilis habebatur, sed ad Christum ut legitima conjuncta est matrona, et plures adoptivos parit filios Deo quam synagoga, quae prius ut proprium videbatThamar ergo interpretatur amaritudo, vel commutans, sive palma. Et merito haec omnia conveniunt sanctae Ecclesiae, quae amara prius fuit in idololatria et turbida conversatione, sed modo dulcis est per fletum compunctionis et studium pii laboris. Haec commutans recte dicitur, quia ex peccatrice commutata est in justam, et ex odiosa in amatam. Quae palmae rite assimilatur, propter certamen laborum,
Abbreviated transcription (Latin):
congrua habitacula sibi
et seris dei secum moran¬
tibus. sed in reliquume
euum succe ssu generacio¬
num prosalute anmar
suarum deo militatuns
edificauit atq matri eccle¬
sie ciusdem ciuitatis uide¬
licet sancte marie perpetuo
habendum testamento de¬
na gracia p̾ditus ex reue¬
lacione diuina: scire me¬
ruit uite sue transitum.
Cuius ultimam horam
letus prestolabatur: cupi¬
ens dissolui et esse cum xpõ.
Migrauit a corpore. septĩo
idus septembris recipiẽs
coronam meritorum suo¬
rum. quam et reddidit il¬
li dominus prolaboribuᷤ¬
suis: iustus index. Cuius
corpus: in cadem cella sũ¬
mo honore humatumẽ.
Ubi suffragantib cius or¬
meritis completur notũ
ex fi de petentis: prestante
domino nr̃o ihesu xp̃õ ciui po¬
testas honor manet et gloria:
in secula seculorum amen.

Expanded text:
congrua habitacula sibi congrua habitacula sibi et servis Dei secum morantibus, sed in reliquum aevum successu generationum pro salute animarum suarum Deo militaturis aedificavit atque matri ęcclesiae eiusdem civitatis, videlicet sanctae Mariae, perpetuo habendum testamento dena gratia praeditus, ex revelatione divina scire meruit vitae suae transitum, cuius ultimam horam laetus praestolabatur, cupiens dissolvi et esse cum Christo. Migravit ergo a corpore 7. Id. Sept., recipiens coronam meritorum suorum, quam reddidit illi Dominus pro laboribus iustus iudex. Cuius corpus in eadem cella summo honore humatum est, ubi, suffragantibus eius meritis, completur votum ex fide petentis, praestante domino nostro Iesu Christo, cui potestas, honor et gloria in secula seculorum
Abbreviated transcription (Latin):
alibus karismatũ¬
donis a sancto spi¬
ritu: honoratus reuertitur
parisins. Cui urbi iam
continuo gaudium sit¬
deo gracias agentium ꝓ
cius reditu: quorum olĩ
corda numnium fuerãt de
cius abscessu mesta. Exci¬
pitur itaq mira exultaci¬
onc populorum: et dignꝰ
sacerdocio acclamatur uoce
cunctorum. Quem eusebi-¬
us ciusdem urbis cpiscopꝰ.
ordinauit presbiterum ã¬
nuens uoci clericorum et
precibus parisius moran¬
cium: dignum iudicans:
ut qui iam semctipsum ex¬
hibucrat hostiam uiuam
placentem deo. per contrici¬
onem et deuocionem mẽtis
constitueretur minister sa¬
lutans et uuifici sa cram̃¬
ti. Dit quos uerbo et operib
abstrabere con abatur a sa¬
thanc faucibus: ab codem
truculento hoste creptos: re¬
ficeret diuinis dapibus.le.¬
ondidit preterea ix.¬
monasterium in
fuit nomgentum: nunc
obinsignẽ cius meritum¬
aus sanctitatis nocatur
monasterium sci clodoal¬
di. cuius et nomme pollet.
et merito. qd̃ et sufficientib
ditauit terrens opibus et

Expanded text:
alibus carismatudonis a sancto Spiritu honoratus, revertitur Parisius. Cui urbi iam continuo gaudium Deo gratias agentium pro eius reditu, quorum olim corda nimium fuerant de eius abscessu mesta. Excipitur itaque mira exultacione populorum et dignus sacerdotio adclamatur voce cunctorum. Quem Eusebius eiusdem urbis episcopus ordinavit pręsbyterum, annuens voci clericorum et precibus Parisius morantium, dignum iudicans, ut qui iam semet ipsum exibuerat hostiam vivam, placentem Deo per contricionem et devotionem mentis, constitueretur minister salutaris et vivifici sacramenti, ut quos verbo et operibus abstrahere conabatur a Sathanae faucibus, ab eodem truculento hoste ereptos reficeret divinis dapibus. Condidit preterea monasterium in um Novigentum, nunc ob insigne eius meritum sanctitatis vocatur monasterium sancti Chlodoaldi, cuius et nomine pollet et merito, quod et sufficientibus ditavit terrenis opibus; et
Abbreviated transcription (Latin):
Catus leodegar le .ĩ.¬
us ex progenie celsa
francorum ac nobilissima
exortus: a prime etatis in¬
fancia. a parentibus in
palacio clotario francorũ
regi traditus. Ab eodem ue-¬
ro rege non post multum
dum litterarun stu diis
datus est.

Expanded text:
atus Leodegarius ex progenie celsa Francorum ac nobilissima exortus, a primaevae aetatis infantia a parentibus in palatio Lothario Francorum regi traditus, ab eodem vero rege non post multum dum litterarum studiis datus est.
Abbreviated transcription (Latin):
cculorum: et nemini iam
intendens. ad critum festi¬
nabat. Interim uisitat cũ
pater sanctus et uelut ab
alto sompno reuocat: et
quasi retrahit comnican¬
tem. nec insalutatum a¬
birc ꝑmittit. Ad cuius no¬
ccm ãperiens oculos: ⁊ mi¬
cum in modum facie sere¬
nata. aliquandiu ĩtende¬
bat in cum.¬
irabamuromnes
mortalem hominẽ.
unmo iam morientem
triumphare de morte: ut¬
ut in ip̃so mortis articu¬
lo cxultaret in gaudio pul¬
cherrime nobis cribens il¬
lud pecte. incipe parne pui¬
cr. nsu cognoscere matrem.
Tunc ncro consolans cum
pater sanctus nichil tune¬
re iubet. sed recto protinus
cursu pertingere ad dñm
ihesum xp̃m: et offerre ci
humilem pauperis suc fa¬
milie salutacionem. Ad
hanc nocem qua potuit ca¬
pitis inclinacione et mo¬
tu anmens labiorum
iterum cl ausit oculos: et
cadem bora in pace requi¬

Expanded text:
oculorum, et nemini jam oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum.irabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto protinus cursu pertingere ad Dominum Jesum Christum, et offerre ei humilem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace qui
Abbreviated transcription (Latin):
asportauerit. quasi pro
miraculo omnibz osten¬
dendum: quod inde uiue¬
rent homines et tales hoĩc.¬
tissimum fuit. quod
adhuc in carne degẽ
apparens: autem in spũ
fratri cuidam: obitus sui
prenunciauit diem. In¬
firmabatur nouicius qͥ¬
dainfrater in clareualle
bone conuersacionis: et
bone indolis adolescens.
Quinto igitur die ante
ultimum diem suiu:
tus plurium interali¬
a spiritalis gracie uerba:
ccce inquit q̃uinta die¬
moriar. Hodie crum mi¬
chi pater incus dominus
abbas apparint. cum mł¬
titudinc monachorum.
ct blanda con solacione re¬
refouens: quinto die mo¬
riturum me esse dicebat.
fratres: et anteqmͣ
implerctur diuulgatum
est ucrbum. Expectabatur
Sab omnibus dies illa: sz
pre omnibus ille beatus
in expectacione sua fuit.Iã
dies quinta inclinabatur
ad uesperami: illius autẽ
spiritus magis ac magis
leuabatur ãd dominum.
Demde circa undecimam
boram. in ipso mortis a¬
gone positus. obducto p¬
prorsus ut assolet lumine

Expanded text:
asportaverit, quasi pro asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales hotissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens autem in spiritu, fratri cuidam obitus sui praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescenQuinto igitur die ante ultimum diem suum, tus plurimum, inter alia spiritualis gratiae verba: « Ecce, inquit, quinta moriar die. Hodie enim mihi pater noster dominus Abbas apparuit cum mutitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. fratres, et antequam 1133 impleretur divulgatum est verbum. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinabatur ad vesperam, illius autem spiritus magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine
Abbreviated transcription (Latin):
llis abeuntibus ip¬
sumeciam dominũ
bernardum prefecit
albatem: mirãtibz sanc
illis tanqmͣ maturis et
stremus tam in religione
qmͣ in scculo uiris et tinẽ¬
tibus a. cum pro tencrioriᷤ
ctate uiuentutis. tum pro
corporis infurmitate et mi¬
nori usu exterioris occupa¬
cionis. Erat autem clareual¬
lis locus interritorio lingo¬
nensi. non longe a fluino
alba a atiqua spclunca la¬
tronum et antiquitus di¬
cebatur uallis abscinti al̾:
scu propter habundantis
ibi absintii copiam. scu
propter amaritudinem
doloris incidencium ibi
in manus latronum .lc.¬
bi ergo in loco horro .iii.¬
ns et uaste solitudinis.
consederunt uiri illi uur¬
tutis: facturi de spelunca
latronum. templum dei:
et donum oracions. Ubi
in paupeitate spiritus: in
fame et siti. in frigore ⁊ mi¬
ditate: in igiliis multiᷤ.
Pulmentana sepius ex
foliis fagi conficiebant.
Panis instar prophetici il¬
lius ex ordeo. et milio. et
uicia crat: ita ut aliqnͣdo
appositum sibi in hospi¬
cio uberti plorans clã

Expanded text:
s abeuntibus ipsum etiam domnum Bernardum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saeculo viris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibi absinthii copiam, seu propter amaritudinem doloris incidentium ibi in manus latronum. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum templum Dei, et domum orationis. Ubi in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebant. Panis, instar prophetici illius, ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando appositum sibi in hospitio, ubertim plorans, clam
Abbreviated transcription (Latin):
mobilem stare qmͣ diu ip¬
uisus hominum et audi¬
tus. a suo officio refrene¬
ut percuterent. quod et ma¬
tando curabant. Et ut di

Expanded text:
mobiles stare, quandiu ipVisus quoque et auditus hominum a suo officio refrenaut percuterent imperatando cu