comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
supta & caritate quȩ credendo & sperando nutritur uidendo & obtinendo ꝑfecta de inceps¬
instituit diuinis testimonis agere qđ intendit qđ qualesit dil igentius aduestam. ut ne f
CCLAXIII VBIpOSSINT PRAECEPTA DECARITATIS PERFEC TIONECOMΡLERI S ouio
Sit Liberari decorpore mortis uel quodnomine ieiuni Elemosipas &

Expanded text:
sumta et caritate, quae credendo et sperando nutritur, uidendo et obtinendo sumta et caritate, quae credendo et sperando nutritur, uidendo et obtinendo instituit divinis testimoniis agere quod intendit, quod quale sit diligentius advertamus. CAPUT CCCI. Ubi possint praecepta perfectione compleri, et quid sit liberare de corpore mortis, vel quod nomine jejun
Abbreviated transcription (Latin):
sidixerit mea dicendũ ẽ & quomodo tua ẽ siẽe non potes : It erum facit se interrogari
& dicit sibi tiupse sine peccato es quidicis hominem sine peccato ẽẽ posse & respondit qdđ
non sum sine peccato cui culpa ẽ Quod sidixerit inquittua ẽ. respondendũ ẽ: quomodome
siẽe non possum: nosrer pondemus nullũ cũeis debis uerlis eẽ. debere conflictũq
nonẽ ausus dicert ẽe hominẽ sinepeccato ł alique ls eipsum sed tantũ hoc querñ¬
si emĩ modo ẽ ñ omnianimȩ Fadeliposine incorpore mortis huius. Oranduẽ
& dicendũ dimitte nobis debita nr̃a. Cũ iam in scõbaptismo uniuerso fuerint di¬
missa p̃terita quis quis a ut membris fidelib: xp̃i hoc ñ et orandu ꝑsuadereconat᷑
Qd ut perficiat᷑ & nunc. inꝓficientib agit & omnimodo implebitur contentione mostis ad¬

Expanded text:
si dixeris, Mea: dicendum est, Et quomodo tua est, si esse non potes? Iterum facit se interrogari si dixeris, Mea: dicendum est, Et quomodo tua est, si esse non potes? Iterum facit se interrogari et dici sibi: Tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse? Et respondet: Quod non sum sine peccato, cujus culpa est? Quod si dixerit, inquit, Tua est: respondendum est, Quomodo mea, si esse non possum? Nos respondemus, nullum cum eis de his verbis esse debere conflictum: quia non est ausus dicere hominem esse sine peccato, vel aliquem, vel se ipsum, sed tantummodo esi enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, ominum nostrum. quod ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur et omni modo implebitur cum contentione mortis ab
Abbreviated transcription (Latin):
atus cui nonimputabit dñs peccatum. Non enimimputat hisqui fideliter eidicunt:
Dimitte nobis debita nr̃a ricut & nos dimutimꝰ debitorib: nr̃is. & iuste nonmputat quia iustũ
ẽ quod ait. Inqua mensura mensifueritis in eadem remoi&᷑ uobis Peccatũ ẽ autem
cumł ñ est caritas quȩ eẽ deb& ł minorestq deb& siue hoc uitari uol untatẽ possit
siue ñ possit. quia si potest prȩsens uoluntas hoc facit. Si autem non potest p̃terita
uoluntas hoc secit & tam̃ uitari potest. non quando uoluntas suꝑba laudatꝰ sed quando
humilis adiuuat᷑ : Poge hȩc Illequiista conseripsit introducit psonã suã quasicũ
altero disputantẽ& facit se in t̃rogari & quasi ab int̃rogante sibi dic̃ dasm hominem¬
sine peccato &tesordit dotibi qui ee porr & rur sus ab int̃ rogante dicit᷑. Et quis e
responde ipsatu qđ sidixeris inquit ego ese nom possum respondendũ ẽ cuius culpaẽ qusd

Expanded text:
atus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: atus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam siue non. possit, quia, si potest, praesens uoluntas hoc facit; si autem non potest, praeterita uoluntas haec fecit. et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab intsine peccato. Et respondet: Do tibi qui esse possit. Et rursus ab interrogante dicitur ei: Quis est? Et respondet: Ipse tu, Quod si dixeris, inquit, Ego esse non possum: respondendum est, Cujus culpa est? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
aut manicheus audebit quomodo igit᷑ bonaẽ simalo ei ñ ẽ carere possibile omne
enimpeccatũ malũ ẽẽ quis dubit& : Res pondemus: Et naturã hominis bonũ eẽ
ibi ẽ morscontentiotua : Ubiẽ mors aculeustuus: aculeus autẽ mortis peccatũ
Virtus uero peccatilex qm̃ lex ꝓhibendo augit peccati cupiditatẽ nisi diffundat sp̃s
iritatẽ q̃ plena & ꝑfecta tuncerit cũ uidebimꝰ facie ad faciem. Et hoc in&uit .XU.¬
Dicendũ ẽ certe iustus ds̃ negari enĩ ñ potest: Imputat aut̃ dr̃ homini omne peccatũ.
& hoc quoq: confitendumputo qrneq peccatũ ẽ. qui quid nonimputabitur in peccatũ.
&siẽ. aliqđ peccatum qđuitari non possit quomodo iustus dr̃ dicit᷑ simputa recui qđ
creditur qđ uitar i nom possit : res pondem. Iamolim contra suꝑbos eẽ clamatum. be¬

Expanded text:
aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex, quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus caritatem quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — imputat autem deus homini omne peccatum. et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quicquid non imputabitur in peccatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non possit?\' respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: be
Abbreviated transcription (Latin):
eaquae uultis faciatis. nonenim ait. haec inuicem aduersantur ut quae.
potestis facere noltis: sed ut nonea quae uultis faciatis: Curergo concu¬
satis ostendit eẽ tameninrõ mostali corpore quod permittendum nonsit
ut regnet. Cum ergo ista concupiscentia non mutata ẽuea uoluntate qua
uoluntatem satis cuidenter expressit apłs dicens. ut non ea quȩ uultis faci¬
atis si facile potest uoluntas uoluntate mutari: Nec sane isto modo natura
siue animȩ siue corporis ꝗ ds̃ creauit & quȩ tota bona ẽ accusaemus sed &iam
dicimus ꝓpria uoluntate uitiatamessine dĩ gratia non posse sanari Freiait
Ab & alterius ipsius hominis quomodo culpahominis ẽ. si hoc ñ ẽ. quodee non postest
ESΡΟΝDTMVS. Ideo eo hominis culpã qđ nonẽ. sine peccato quia sola hominis uolumat
factũ ẽ ut adistã necessit atẽ uenir& quã sola hominis uoluntas superare ñ possit

Expanded text:
ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concusatis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterulibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?\' respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ bonũ non concupiscendo enĩ u& ustate expoliam & nouitate induimꝰ dilige¬
do sed nec quis ꝙ potest ẽẽ continens nisids d& &caritas dĩ diffundit̃ incordib: nr̃is
non ꝑnos ipsos sed ꝑsp̃msc mquidatus est nobis. Hoc aũt fit dedie in diẽ in his qui uolen¬
do & credendo & in uocando ꝓficiunt & p̃terita obliuiscentes in eaquae ante sunt
extendunt᷑ ad hoc enĩ lex ista p̃cipit ut cũ his implendis bomo defecerit ñ se ex¬
tollat suꝑinatumidus sed ad gratiã confugiat fatigatꝰ ac sic eũ lext̃rendo ad
XII. xp̃m diligendũ pedagogi ꝑducat officio. Iterum. Quȩrendũ ẽ inquit quo¬
modo non potest homo ẽẽ sine peccato uoluntatẽ annatura sinatura pecca¬
posse quod quidem adiuuante dĩ gratia negandum ẽ sed&tem perfacile¬
uersus sp̃m sp̃s aduersus carnem: Haecenim. inuicem aduersantur. ut ñ.

Expanded text:
ciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligenciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos, sed pdo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. XII. "Iterum quaerendum est" inquit: "quomodo non potest homo esse sine peccato, uoluntate an natura? si natura, peccaposse, quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est, sed etiam perfacilet spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
fecit suꝑ t̃nem in duoh: p̃ceptis dixit legẽ ꝓph& asq: pendere ut intellegerenquicqu
aliud diuinitꝰ p̃ceptũ ẽ : In his duobns habere fine & ad hȩc duo eẽ referendũ dilige
dñm dm̃tuũ extuno cordetuo & extora animatua & dilige ꝓximũtuũ tamꝗ teip̃sũ¬
Inhis inqua duob: p̃ceptis totalexpend& & ꝓph&e, Quic quider godĩ lage ꝓhibem
& quicquid iubem᷑ facere ad hac ꝓhibemꝰ & iubemur ut ducista compleanus: & focte ge¬
melis ꝓhibitio ẽ Non concupisce: & genenlis ius siaẽ diliges : unde brount & apls
paulus quodã loco ut rũq: complexus phibitioẽ enĩ nolite confrmari huic scło uis¬
sio aũt sed refor mamini innouitatementis urae: illud ꝑtin& ad non concupiscere. h oc
addiligere: illud ad continentiã : hoc adiustitã : illud ad declinandũ amalohoc ad fa¬

Expanded text:
fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et exin his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad fa
Abbreviated transcription (Latin):
penitũ ẽ, ReSpONDemꝰ : Qua ergo non scipsebomos ed dr̃ bonũ hominẽ fecit ds̃ eũ non
re ipre ut sitlonur reficit dũ uolentem credente in uocantem liberatumalo qđ sibuipse fecit
hoc autẽ fit dum gratia dĩ perillm̃ dñm nr̃m renouatur homo interior dedie
indiem ut ad sempiternm non poenam sed uitam resurgat homo exterior no¬
uissimodie FteRumait. Quȩrendum ẽ. quod modis const& ornepeccatũ
duobus nisi fallor: siat illafiant quȩ prohibentir uut illa non fint que iuiben
tã certe onm̃a illa que ꝓhibita sunt uitaripossunt quãꝙ̃ p̃cepta sunt ꝑfici: Nã frustra au
ꝓbber & aut iuber & qđ uel caueri uel impleri nom possit & quomodonegabimposse ee
haminẽ sine peccatocũ consiteri necessesic eũ tã om̃a illaquaeuitantur possecauere
quae om̃a commemorarenimis operosumẽ sed dñs qui uerbũ consumans & breuians

Expanded text:
: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. hoc autem fit, dum gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum renouatur homo interior de die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur posse cauerequae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsectione iustitiae ubinullumerit omnino peccatum & sepe inusu rerũ &iam concessarum
i que licitarum excerit inmoderationẽ suam in ipsa uero beneficentia qua iustus consulpt
pximo quaedam fiunt q̃ obsint cumꝓdesse putatas int & aliquando ꝑ infirmitatem uel cũ
minus sufficitur necessitatilus alioꝵ uel paruam in eis ꝓficit qđ benignitatis aclaboris
inpenditur subripi ĩ tediũ quo fusc&ur hilaritas inquadatorẽ diligia ds subripit
aũt tanto magis quantominus quisque &t antominus tantomagis quisq: ꝓ fecerit.

Expanded text:
perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum perfectione iustitiae, ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exserit immoderationem, suam in ipsa uero beneficientia, qua iustus consulit proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint, et aliquando per infirmitatem, uel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum uel parum in eis proficit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit deus, subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecer
Abbreviated transcription (Latin):
subiciendo & elemosinas indandis beneficus & dimittendis qua einnos st cammissa pec¬
sua qua ȩdificatur fides recti spes firma caritas pura haecẽ nunc nr̃a iustitia qua curri¬
mus esurientes & sitientes ad ꝑfectionem plenitudinemq iustitiae ut ea postea satu¬
remꝰs Vnde dñs in euangelio cum dixisset nolite facere iustitiam ur̃am coram
hominib ut uidea miniabcis neis tum nr̃mm cursum fine huma ne gloriae m&irtm Nonẽ inex¬
postione iustitiae ipsius ex secutus nisitria ista Ieiunum elemorinã orationes Ie iunium sca¬
&d siuer i tencor poriscastigationẽ significans. Elemosins omnẽ beniuolentiã & beneficentiã
uel dandi uelignoscendi: & oratione in sinuans omnes regulas scĩdenderu ut qm̃ in castigatione
cenparis frenatur comcupiscentia quae non frenari sed omnino ẽẽ non deb& necerte inilla

Expanded text:
subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa pecsubiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa pecsana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas pura. haec est nunc nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit in illa
Abbreviated transcription (Latin):
ut non ea que uolumꝰ fauamꝰ dequo cor pore mostis huius ñ omnis liberat᷑ quifinit hancuitam
sed qui in hac uita susceperit gratiam. & ne inuanũ. suscipia t̃ bonis operibus egerit: Alud
enĩ ẽ exire dehoc corpore quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit. aiud ẽ autem
eiusdem meraedis meritum cõnparat̾: nonenim ad saturitatem iustitie cumhinc exier
quisq: ꝑ ueni & nisi ad eã cum hic ẽ esuriendo & sitiendo cucurrerit: Beati quippe quiesuriunt
& sitiunt iustitiã qm̃ ipsi saturibuntur: Quam diuergo peregri nante ad ño ꝑfidẽ ambula m
non ꝑspeciem Vndedictũ ẽ iustus ex fideuiuit. Haccẽ nr̃a inista peregrinatione ius titia ut
ad illã ꝑsectionẽ plenitudinẽ que iustitiae ubi inspecie decoris eius iã plena & ꝑfecta caritas
erit nr a ipsius cursus rectitudine & ꝑstetia necendam castigando corpus iirm̃ & seruituti

Expanded text:
ut non ea quae uolumus faciamus. de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est auteeiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quamdiu ergo peregrinantes a domino per fidem ambulamus, non per speciem — unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus castigando corpus nostrum et seruituti
Abbreviated transcription (Latin):
tũ habendidura necessitas donectota san& infirmitas & accipiat᷑ tanta lilitas inqua sic ut
necesse ẽ ꝑmaneat ib eate uiuendi uoluntas it aut sit & iãbeneui uendi& nũꝙ: peec andiuo¬

Expanded text:
tum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut tum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uo
Abbreviated transcription (Latin):
Per arbi truilibertatem factũ ut e&̃ homo cumpeccato sediam poenalis utiostas
subsecuta ex libertate fecit nec essitatem Vnde addm̃ fides clamat denessitatib
meis educme : sub quibus positi uel nom possumus quo uolumus intellege
reudg iduelltxerimꝰ uolum nec ualeamlo plere Nã & ipsa libestas creden
aliberatore promittitur siuos inquit filios liberauerit. Tunc uere liberi eritis uita
enim uitio in quod ceridit uoluntate caruit libertate natura : hinc alia seripturadi
aquo e nĩquis deuictus ẽ. huic & seruus ẽ additus. Sic ut ergo nonẽ opꝰsanis medicus sed
malehabentib:: It a nonẽ opus liberis lilentior sed seruis. ut ei dicat gratulatio libr¬
tis : saluã fecisti denecessitatib: animã meã ipsa enĩ santas ẽ. uera liđnasque ñ peris¬
s & sibona ꝑ mansiss & uoluntas. Quia uero pec cauit uolunt as secuta ẽ. peccantẽ prcca¬

Expanded text:
per arbitrii libertatem factum, at, esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas per arbitrii libertatem factum, at, esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus implere. nam et ipsa libertas iberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
responsum ẽ sed addendam indeo quod spe salui factisumus Spesaut que uidet̃non .e. spes:
uod enim uidetquis quid spera : Siaut̃ quod nonuidemus speramus ꝑpatientiã expecr
Tunc ergo plena iustitia quando plena sanitas tunc plena sanitas. quando plena
caritas: plenitudo enĩ legis caritas. Tunc autem plena caritas quando uidebimu
cum sicutiest. Neq enim nonerit quod addatur ad dilectione cũ fides ꝑ uenerit
aduisionem. Uiiii. It erum queRendum eso Inquit perquio efficitur hom
cum peccato pernature necessitatem anper arbitrii libos tatem sipernature
ado. Ds autem quod dedit ceste bonum e: Negarienim nom potest: quaigitur
ratione bonum ꝓbatur simagis ab malum quam adbonam pronum est a
Magis enim admalum quam adbonum pronumẽ sihontꝰ ꝑ illuo potest en¬
Nenuli licum percato & non potest eẽ sine prceat. pespond&.

Expanded text:
responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas, tunc plena sanitas, quando plena caritas — p len i t udo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus I eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem.I VIIII. "Iterum quaerendum est" inquit: "per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii : libertatem? si per naturae a deo. deus autem quod dedit, I certe bonum est. negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine peccato." Respondetur
Abbreviated transcription (Latin):
medicinam requirat quae interioris hominis ad sanandum peccati claudicatione
minem sine peccato eẽ proculdubio uult. & procul dubio potest: quis enim tan
de mens ẽ ut uel dubit& fieri posse quod dm̃ uelle non dulit& : ReSPONDEN
Sinoll& dĩ hominẽ sine peccato ẽẽ non muter& filiunisuum qui sanar& homin
a peccatis hoc fit incredentib: & ꝓsiciertil renouatione interioris hominis dedie
indiedonec fiat ꝑfecta iustitia taꝙ sanitas plena: Iteait Quȩrendun
quomodo uult ds̃ hominem eẽ : cum peccato: ansi nepeccato. ꝓculdubio non uult ẽe cu
peccato: quanta haec impi&atisblaspmia is it cogitanduest. ut dicat hominẽ:
posse ee cum peccato quod ds̃ non uult & neg&ur posse &uiams inepeccato qđ
dis uult quasiquẽ ad hocds creauerit ut possit eẽ qđ nolit & non possitee qđ
ie lit & ut contrasua magis quam ut scđm suã existeret uoluntatẽ. Iam superius

Expanded text:
medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationemmedicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationemminem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. VIII. "Iterum" ait "quaerendum est: quomodo uult deus esse hominem, cum peccato an sine peccato? procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec impietatis blasphemia sit cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius
Abbreviated transcription (Latin):
hom enicto deba ÷ oocot &iam peccatum nonerit sullud haberi constterit. autrhoc
&um dici absurdũ est. Confiteri enim necessee debere hominẽ sin peccato ẽe. & consta
cum non aliud debere quã potest RΕSΡΟNDΕTVR: Eadems imilitudine quasuperius ĩt respon¬
mus cũ enim uidemus claudumqui sanari potest. Fecte utiq: dicimus deb& et homoiste sine
claudicatione & si deb& potest nec tamen cum uult continuo pot est sed cum fuerit adibita
curatione sanatus & medicina adiuuerit uoluntatem hocsti interiore homine qđ ad peccatum
at an & tã quam eꝰ claudicationem ꝑ eiꝰ gratiam quiuenit non uocareiustos sed peccato res.¬
quia non ẽ opus sanus medicus sed malehabentibus .vi. It epuco ait Quȩ rendũ ẽ utrũ ne
ceptũ sit homini si ne peccato ẽe. Aut etũ nonutesta &e praceptũ non ẽ aut quia preceptũ. e
potest. Namcur preciper&ur qđ fieri orinino non poss& Respondetur Consultis¬
sime homini precipi rectis. passibus ambulare ut cum se non posse perspexeri

Expanded text:
 cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. VI. "Iterum" ait "quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit
Abbreviated transcription (Latin):
minicacenã manducare: hanc ipsc̃ acceptionẽ eucaristiae dominica cena uocanqillie
magis mouere potuithominfs ut ia refecti dieillo uel offerrentuelsumerent euiba¬
ristias quodineuuangeliodict Cũ aũt illimanducarent accepitihs panẽ &be uadoe i
suorbẽmos istes eruat᷑ : Nequeenĩ qacibos postdedit dñsppterea pran sraeitcena¬
tifratres ad illud sacram̃tum accipiendũ conuenire debeant: Aut sic̃ faciebant
quos a płsarguit &emondat isissius istamiscerenãq saluator quoue hem̃ tus cõ¬
indar& mrsteriillius altitudinẽ ultimũ hocuoluit in figerecordib & memor¬
e discipulorũ aquib: adpassionẽ degressurus erat : Et ide oñ prȩcepit qͦđ dem¬
ceprordino sumer &ur ut a postolis ꝑ quos ec clesias dis posituraseratsacrar&
hunclo cũnẽ si hocille monuis seuut p̃cibosalios sẽꝑ acciper&iur credo qđ eũ morẽ

Expanded text:
in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: Cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedisum orbem mos iste servatur, neque enim quia postti fratres ad illud sacramentum accipiendum convenire debent, aut, sicut faciebant quos Apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. Namque Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat, et ideo non praecepit, quo denceps ordine sumeretur, ut apostolis, per quos ecclesias dispositurus erat, sacraret hunc locum. nam si hoc ille monuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo, quod eum morem
Abbreviated transcription (Latin):
orest populus diuidit uerbs. biI. offerriquintas abbat ultimȩ qua drages¬
mȩ & mane & ad uesperagienihq: in patria sua ubi infine dieimos est offerri:
male atq. inlicite fierictendit: Qm̃ alĩ ipse uideritꝰ ꝓuerilis ẽ. iste sens us c̃aue¬
dus in nob̵ tolerandus & cortigendus in nr̃is: Irem exeo deco libro ꝑpioo
ginnad inquisionẽ ianuarighis enĩ causis. idẽ aut ꝓpt̃ fidẽ aut ꝓpt̃ mores. uel
emendari oport& qđ ꝑperã fiebat: uel institui qđ non fiebat: Ipsa quippe
mutitio consu&udinis : &iam quȩ utilitate ad iuuat. nouitate ꝑ turbat÷qua¬
ꝓpt̃ que ut ilis ñ est : ꝑtͥbatione infructuo sa. & c̃sequent̃ noxia ẽ i nec ideo pacride¬
b& institũ eẽ multis locis ut illa die postrefectionẽ offerat : quia scriptũ ẽ identede
& calicem postcenã dicensy ipsãenĩ potui t̃ appellarecena qđ iã corpꝰ acceperaN

Expanded text:
or est populus dei, uidit uerbi gratia bis offerri quinta sabbati ultimae quadragesor est populus dei, uidit uerbi gratia bis offerri quinta sabbati ultimae quadragesimae, et mane et ad uesperam, ■ ueniensque in patria sua, ubi in fine diei mos est offerri, male atque inlicite fieri contendat, quoniam aliter ipse uiderit, puerilis est iste sensus, canendus in nobis, tolerandus et corrigendus in nostris. ITEM EX EODEM EIBBO PRIMO inde meliores. his enim causis, id est aut propter fidem aut propter mores uel emendari oportet, quod perperam fiebat, uel institui, quod non fiebat. ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae utilitate adiuuat, nouitate perturbat. quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter no- : xia est. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illa die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post cenam dicens; ipsam enim potuit appellare cenam, quod iam. corpus acceperant,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus qđ satis coto ipso loco inȩpł a uendcorinthȩos prima sidiligent̃ at tendac
appar&i aliquis peregrinꝰ ineoforieieo ubi ꝑ seuerantur in obseruatione qua¬
dragesimȩ nec quinta s albati lauint᷑ laxant uł leiuniũ ñ inquit hodie ieiunabo:
quȩrit caus yquia ñ fit inquit in patria mea: quid aliu distenisi c̃suetudinẽ sua
consu&udini alterius p̃ponere conat᷑ : Honenim mͥde libro dĩ hocrecitaturꝰ :¬
autuniuersȩ quadilatat᷑ ecłȩ plena uoce certabit aut ostendet illũ c̃trafidẽ facere
Se aũt secundũ fidẽ moresq hincoptinssaut illũ uiolare.aut secusto dire ẽuinc&:
uiolantsane qui& & pacẽ suã de suꝑflua questioner exandomillẽ tam̃ reb huiꝰ
modi ut & ille in huiꝰ & hic in illis patria ab eo qđ c&erifaciunt ñ abhorrereysiue
&iã in aliena putri a cũ peregrinar&ur. ubi maior & frequentior & feruenti¬

Expanded text:
corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter adtendatur. corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter adtendatur. apparet. Sic aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesimae nec quinta sabbati lauant relaxantue ieiunium: "Non" inquit, \'hodie ieiunabo.\' quaeritur causa, quia non fit\', inquit, \'in patria mea.\' quid aliud iste nisi consuetudinem suam consuaut uniuersae qua dilatatur ecclesiae plena uoce certabit aut ostendet illum contra fidem facere, se autem secundum fidem, moresque hinc optimos aut illum uiolare aut se custodire conuincet. uiolant sane quietem et pacem suam de superflua quaestione rixando. mallem tamen in rebus huius modi, ut et ille in huius et hic in illius patria ab eo quod ceteri faciunt non abhorreret. sine etiam, in aliena patria cum peregrinaretur, ubi maior et frequentior et feruenti
Abbreviated transcription (Latin):
quisq: homo iudic&ur ñ se debere cotidiana medicin adñicicorporis separerectius in¬
aut̃ unus quisq: quod secundũ fidẽ suã piecreditesse faciedume uter enimeoꝵ e hor¬
reat corpus & sanguinẽ dñc sed saluberrimũ sacram̃ tũ certatim honor are conten¬
dantineq enĩ liđ auer int̃se aut quis quũ eoꝵ sealteripposuit. accheus & illecen¬
turiocũ alt̃ eoꝵ gͦ audens indomũ sua susceperit dnm̃ alt̃ dexerit ñ sũ dignus ut sub
peccatis miseri abo misericordiã consequutyual& &iã adhanc similitudinẽ qđ
inprimo populo unicuique fideliũ manma secundũ ppriã uolunt atẽ inoresapiebat :
norando ñ aud& cotidi esumere & ille honorandoñ aud& ullodie prȩt̃ matere :¬
tũ abeis qui hoc ñ discernebant a c&eriscibis ueneratione singulriter debitꝙͥ ẽ tinuo
quppecũ dixis s& iudiciũ sibimanducat &bibit ad didit ut dicer& ñ diudicans

Expanded text:
quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare". rectius inquisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare". rectius inautem unusquisque quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter autem eorum exhorreat corpus et sanguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendant. neque enim litigaueruntturio; quum alter eorum gaudens in domo sua susceperit Dominum, alter dixerit: Domine, non sum peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet enim ad hanc similitudinem quod in primo populo unicuique fidelium manna secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat:norando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermtum ab eis, qui hoc non discernebant a caeteris cibis veneratione singulariter debita: continuo quippe cum dixisset, Judicium sibi manducat et bibit, addidit ut diceret, non dijudicans
Abbreviated transcription (Latin):
&as sp̃s inpacisunculo custoditur. CxxxIIIde his quico ridiȩ en
his qui par RARO COMMUNICANT UeLEmaMDOLS¬
QUIINCENADN POSTCOVMONEMEUBŨEUCHARISTA
SUMUN EX LIBRO PRIMOAD INQUISI TĨ IANUARUI
ixt ͣ aliquis non cotidie accipiendã eucharistiã quȩsieris quaren qm̃ in¬
quit elfgendi sunt diesquib purius homo continentius q uiut
quo÷ ad tantum sacra mcñtum dignus accedat: Quienini manducauerit
indigne iudiciũ sibim anducat & bibit: Alius contra immo inquitt anta ẽ plaga
peccati atq imp&us morbi ut medicam̃ta differenda sint a utoritate andͥstitis deb&
quisq: ab altare remoueri ad agendã penitentiã. &eadẽ austoritate recciliarf: hoc
ẽ enim indigne accipere si eo tẽpore accipiat quod eb& agere paenitentiã ñ ut arbitrio
suocũ lib& uel auferat se cõmunions uel reddat c &erumsitanta ñs ut ex cõmunicandus

Expanded text:
etas spiritus in pacis uinculo custoditur. CXVII. DB HIS QVI COTIDIE ET etas spiritus in pacis uinculo custoditur. CXVII. DB HIS QVI COTIDIE ET HIS QVI Pqui in coena Domini post communem cibum Eucharistiam sumunt; ex libro primo ad Inquisitiones Januarii. Dixerit aliquis, non quotidie accipiendam Eucharistiam. Quaesieris quare? Quoniam, inquit, eligendi sunt dies quibus purius homo continentiusque vivit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat. Qui enim manducaverit indigne, iudicium sibi manducat et bibit". alius contra: ,,immo" inquit "si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari. hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommunicandus
Abbreviated transcription (Latin):
Factamentione sp̃s inmundiquẽ aduersus seipsũ dñs diuisum ostendit ꝓptem¬
uisos peccata q aduersusse diuisas̃ dimittendo eos quemundato sinhabitando
tem int̃c&eranã & siquis quã ita sit contrarius ueritati: utdo loquentiñ in ꝓph&is
sedimunicofiliocũ ꝓpt̃ nos eũ ut nob̵ in eoloq̃r&ur filiũ hominis es seuoluit Relle¬
cata dimitter & dimitterent ei quiuero huic dono exaterit inimicus ut ñ illud
tenta uel &iã oppugnata ipsa remissio peccatorat ꝗ ita dic&ur Uerbumẽ¬
Sicoperat ut nullius uerã cfessio nemas ꝑn& ur nullus simulatione fal¬
lat᷑ atꝗita reꝓbꝰ fugiat ut & iã ꝑ eoꝵ ministeriũ ꝓbͦ colligat. Vnũ ergo suffu¬
gũ est nesit in remis sibilis blas phemia :cor inpenitenscaueatͥ neca lit̃ penien¬
tia ꝓdes secredatur : Nisiut teneat᷑ eccła ubire missio peccatorũdat᷑ & soci¬

Expanded text:
facta mentione spiritus immundi, quem adversus seipsum Dfacta mentione spiritus immundi, quem adversus seipsum Duisos, peccata, quae aduersum se diuisa sunt, dimittendo eosque mundatos inhabitando. ITEM INTER CETERA. Nam etsi quisquam ita sit contrarius ueritati, ut deo loquenti non in prophetis, sed in unico filio, cum propter nos eum, ut nobis in eo loqueretur, filium hominis esse uoluit, reluccata dimitteret, dimitterentur ei. qui uero huic dono extiterit inimicus, ut non illutemta uel etiam oppugnata ipsa remissio peccatorum. atque ita dicitur uerbumsic operatur, ut nullius ueram confessionem \'aspernetur, nullius simulatione fallatur atque ita reprobos fugiat, ut etiam per eorum ministerium probos colligat. unum ergo suffugium est, ne sit inremissibilis blasphemia: cor impaenitens caueatur nec aliter paenitentia prodesse credatur, nisi ut teneatur ecclesia, ubi remissio peccatorum datur et soci
Abbreviated transcription (Latin):
in paenitentie ẽtra spm̃ in quountas & soci&as comimomonis congregatur eccbs uenũ qũ
illfremitt&ur qui a hoc sibidansit ubiremittitur : & meritodin abitur eũspũ quil nseipsõ
et ciat ille aut homo in ei ꝑditioneremaneat quinhuius qui in sediuisus ñ ÷ ꝓacemꝑ in pae¬
nitentiã transire detrectat hoc enim marcus ita narrat: A moidico uob qͥm̃
om̃a demittent᷑ fili is hominũ peccata dblas phemiae quib: blas phemauerin
emt aernidelicti Haecuerba dñicũ dixiss& suade in coniungit dicens: Qm̃ di¬
cebant spm̃ inmundũ hab& ut ostende r& hinc fuisse ex ostãcaus ã ut hoc dicer& qđ di¬
xer̃ eũ inbel zebub principede moniorũ dȩ mones pellerqͥ ñ qr ipsa ess& blas phe¬
mia q̃ ñ remitt&ur cũ & haec remittat᷑ si rectapȩnitentia consequitur :¬
ni umcarso qua sed qđ hinc ut dixicausa extitit ut ad nõilla sentia ꝓferr&ur

Expanded text:
impaenitentiae contra spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur ecclesiae, numquam impaenitentiae contra spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur ecclesiae, numquam illi remittetur, quia hoc sibi clausit ubi remittitur; et merito damnabitur cum spiritu, qui in se ipso eiciat, ille autem homo in eius perditione remaneat, qui in huius qui in se diuisus non est pacem per impaenitentiam tomnia dimittentur filiis hominum peccata et blasphemiae quibus blasphemaverinterit aeterni delicti . » Haec verba Domini cum dixisset, sua deinde conjungit, dicens: cebant: Spiritum immundum habet: » ut ostenderet hinc fuisse exortam causam, ut hoc diceret, quod dixerunt eum in Beelzebub principe daemoniorum daemones pellere. Non quia ipsa esset blasphemia, quae non remittetur, cum et haec remittatur, si recta poenitentia consequatur: sed quod hinc, ut dixi, causa exstitit, ut a Domino illa sententia proferretur,
Abbreviated transcription (Latin):
eclamare facientem : Nosenim clamamus sedinillo idẽ ipso diffundente caritatẽ in cord¬
ẽpatrifilio que communis. Neque enim habitat in quoquam sp̃s scs̃ sinepatre& fi
lio sic nec filius sine patre & spũ sco nec sine illis patꝰ inseparabilis ẽ Quippe habitatio:
Quorũ: inseparabilis operatio: sed singilatim plerũq ꝑcreaturȩ significationss ñ
psuã substantiã de monstrant᷑ : Sicut sua tẽporũ spatia sillabas occupantib se¬
paratim uoce ꝓnuntiantur. nectam̃ ascipsis ullis int̃uallis mom̃tis qͥ tẽporũ sepa¬
ranturꝰ non enimũ quã dicipos sunt simulcũ esse ñ possint nisi semꝑsimubseduc
im semel diximus ideoremissio peccatorũ qua in sediuisi sp̃s euertitur & & pel¬
litur regnũ ideo soci&as unitatis ecclesiȩ xtraquã non fit ipsa remis sio pecca¬
torũ tã quã ꝓpriũ opus ẽ sp̃s sc̃ pacresanc & filio cooperantib: quia soci&as :
tur apatre & a filio quia sp̃s ẽ Vnus amborũs quis quis igitur reus fuerit

Expanded text:
est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordest patri filioque communis? neqlio: sicut nec Filius sine Patre et Spiritu sancto, nec sine illis Pater. Inseparabilis quippe est habitatio, quorum est inseparabilis operper suam substantiam demonstrantur, sicut sua temporum spatia syllabis occupantibus separatim uoce pronuntiantur, nec tamen a se ipsis ullis interuallis momentisque temporum separantur: non enim umquam dici possunt simul, cum esse non possint nisi semper simul. sed, ut iam non semel diximus, ideo remissio peccatorum, qua in se diuisi spiritus euertitur et expellitur regnum, ideo societas unitatis ecclesiae, extra quam non fit ipsa remissio peccatorum, tamquam proprium opus est spiritus sancti patre sane et filio cooperantibus, quia societas est tur a patre et filio, quia spiritus est unus amborum. Quisquis igitur reus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
stabuũ &cũ ceteris audien : Venite benedicti patris mei possideteparatũ uob reg
nũ non adsinis traubi illier̃ quisalu i ñ erunt : & ideo audiea  discedite ame
maledicti inignẽ et̃nũ n emoquippeabillo ignes aluabitur: Quia in suppliciũ
ȩternũibunT illi om nesubi uermis eorũ ñ morit &ignis ee tingult᷑ qr cruciabun¬

Expanded text:
stabunt et cum ceteris audient: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis reg stabunt et cum ceteris audient: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis reg num, non ad sinistram, ubi illi erunt, qui salui non erunt et ideo audient: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur, quo cru
Abbreviated transcription (Latin):
inigner euel abit : & uniuscuiusq: opus qualesitignis ꝓbabit : Siergo utrũ¬
que ꝓbabit ignis utsicu iusopus ꝑmanserit . Idẽ ñ fueritigne consũptũ:
quod suꝑ edificauit mercedẽ accipi& : Sicuius opus aut̃ arserit dãnũ pa¬
tietur: ꝓfecto ñ ẽ ipse ȩt̃nus illeignis: in illũ enĩ s olis inistriinno uissima
& ꝑ petua dã natione mittent᷑: Ssteaũt dextros ꝓbat sed alios eorũ sic
ꝓbat utȩdificiũ quod suꝑ xp̃m fundam̃tũ ab eis inuensrit eẽ construc¬
tũ n exurat atq consumat: Alios aut̃ alit̃ idẽ ut quod suꝑ edificauer̃
ardeatdã nũq: indepatiantur:. saluifiant aut̃ : qm̃ xp̃minfunda
Uerit aedificatio ista dam nose: quia non habebit quod suꝑ aedificauit: Et eorũ¬
mto stabilit̃ positũ p̃cellenti caritate tenuer siaũt saliufiañ ꝓfecto & ad dexterã

Expanded text:
in igne reuelabitur, et uniuscuiusque opus quale sit, ignis probabit. Si ergo utrumin igne reuelabitur, et uniuscuiusque opus quale sit, ignis probabit. Si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit mercedem accipiat; si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto net perpetua damnatione mittentur, iste autem dextros probat. sed alios eorum sic probat, ut aedificium, quod super Christum fundamentum ab eis inuenerit esse constructum, non exurat atque consumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damnumque inde patiantur, salui fiant autem, quoniaerit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eoruad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
amoreñ habuit sineurente doloren ĩ ꝑdit : Eccequantũ mihi uidet᷑ inuen¬
tus ẽ ignis quinull ũeorũ dãne&s sed unũ dit& alterũ dãnific& ambos ꝓbasi
aut ignẽ illũ loco isto uoluerimus accipere dequo dñs dicͤsinistris. Discedite
amema ledicti inignẽ eternũutineis etia istieẽ eredant᷑ quiedifican suꝑ fun¬
dam̃tũ ligna foenũ stipula : eosq: ex illo igne pꝰtẽpꝰ ꝓmalis ineritis inꝑtitũ liber&
bonimeritũ fundam̃tiquid arbitrabnmndextros quib: dicetur: Uenitebenedicti
patres mei pos sidete paratũ uobis regnũ : Nisieos quie dificauer̃ suꝑ funda¬
m̃tũ : aurũ argentũ lapides p̃tiosos ssedin illũ ignẽ dequo dictũ ẽ sic tam̃
quasi ꝑignẽ : si hoc modo ẽ intellegindus utriq mittendis: &d extri scilic&
& sinistriillo quippeignfutriq: ꝓbandis dequodictũ c̃. Dies enideclarabit qr

Expanded text:
amore non habuit, sine urente dolore non perdit. ecce, quantum mihi uidetur, inuenamore non habuit, sine urente dolore non perdit. ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo dominus dicit sinistris: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, ut in eis etiam isti esse credantur qui aedificant super fundamentum ligna, faenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis impertitum liberet boni meriti fundamentum: quid arbtramur dextros, quibus dicetur: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi eos qui aedificauerumentum aurum, argentum, lapides pretiosos? sed in illum ignem, de quo dictum est, Sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intelligendus, utrique mittendi sunt, et dextri scilicet et sinistri: illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: Dies enim declarabit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
hinus modia moresque t̃renas propt̃ coniugalẽ quidẽ copulã ñdã nabiles
tribulationis ignis exuretadquẽ ꝑtinentigne& orbitates & quȩcũq calamita¬
endouti quelȩ tabat sed ꝑhuncignẽs aluuserit Merito fundam̃tiqui& siutrũ
ligna foenustipulã : Quiaut̃ matrimoniolunctus ẽ inquit cogitat ea q̃s mundi
Quomodo placeatuxoriimuscuusq: opꝰmanifestabit᷑ dies enĩ declarabit: diesutiq
tribulationis qm̃ inignein quic reuelabit᷑ : Candẽ tribulationem ignem uo¬
cat sicut alibilegitur : uasa figuliꝓbat fornax & homines iustos tẽptatio
tribulationiss &umus cuius queopus qualesit ignis ꝓbabit sicuius opus
quod superedificauit mercedem accipi& Id est unde cogitauit hoc su¬
met : Sicuius autem opus arserit damnum patietur: qm̃ quod dilexe¬
rat non habebit ipse autem saluus erit : Quia nulla eum tribulatio

Expanded text:
huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitaendo utique laetabatur. Sed per hunc ignem salvus erit merito fundamenti, quia etsi unctus est, inquit, cogitat quae sunt mundi, quo modo placeat uxori. Uniuscuiusque opus manifestabitur; dies enim declarabit dies utique tribulationis, quoniam in igne, inquit, reuelabitur. Eandem tribulationem ignem uocat. sicut alibi legitur: Vasa figuli probat fornax et homines iustos tentatio tribulationis. Et uniuscuiusque opus quod superaedificauit, mercedem accipiet — id est unde cogitauit, hoc sumet; — si cuius autem opus arserit, damnum patietur — quoniam quod dilexerat non habebit - ipse e autem saluus erit — quia nulla eum tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
remus quid sit habere infundam̃to xp̃m: quod ut deipsa similitudine¬
uantotius auertamus nihilͫ ȩdificio p̃ponit᷑ fundam̃to: Quis quis
xp̃s cuitalia p̃ponunt᷑ Quanto magissis alutaria p̃cepta c̃tẽpnens
cõmittat inlicita ñ p̃posuis se xp̃m sed post posuis sec̃uincit᷑ quẽ post¬
habuit imperantẽ si uec̃cedentẽ dũ contra eꝰ imperata siue concessa
suã ꝑflagitia diligit explere libidinẽ : siquis ita quexp̃ianus diligit
meretricẽ ei que adherens unũ corpus efficitur ĩam infundam̃¬
to ñ habet xpm: Siquis aut̃ diligituxorẽ suã si secundũ xp̃m quis
nalit̃ siin inorbo c̃cupiscentiarũ sicut & gentes quȩ ignorant
Dm̃ etiã hoc secundũ ueniã concid& apłs immoꝑ a postolũ xp̃r
fectionis uoluptates p̃ponat : quã uis suꝑ ȩdific& ligna
foenũstipula xp̃s ẽfundam̃tũ propt̃ hocsaluus erit ꝑignẽ : dlitias quippe

Expanded text:
rimus quid sit habere in fundamento rimus quid sit habere in fundamento quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem suam, si secundum Christum, quis naliter, si in morbo concupiscentiarum, sicut et gentes quae ignorant Deum, etfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna, stus est fundamentum, propter hoc saluus erit per ignem. Delicias quippe