comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
undeerge bene primum intropositus audiuit : sed quie gredietur deutero tuo
ipsum habebis heredem: Propt̃ eos uidelic& quiex eius semine prodeuntes
&iam promissȩ hereditatis acbenedictionis erant coheredes futuri : Postmodũ
uero educens eum foras :numerare stellas si possit imperat : sicerit inquiens
sementuum: Propter eos nimirum quinon ex eius utero procreandi . sed ad eiustam̃
erant semen ex toto orbe colligendi : luxta quod in euangelio credentecenturione
qui non carnaliter sed spiritaliter adsemen abra hȩ pertinebat aitipsedñs. Dico aũt
uobis quod multi aboriente & occidente uenient & recum bent cũ abraham & is aac
& iacob in regno caelorum Eduxit enim eum foras : ut in latitudine orbis totius sem̃
sebenedictionis accepturũ esse discer&. Suspicere caelum iub& ut numerar& stellas
ut i caelesti patria sehachereditate locuple tandũ esse cognoscer&

Expanded text:
Unde bene primum intro positus audivit: Sed qui egredietur de utero tuo ipsum habebis haeredem. Propter eos videlicet qui ex ejus semine prodeuntes, etiam promissae benedictionis ac haereditatis erant cohaeredes futuri. Postmodum vero educens foras eum, numerare stellas, si possit, imperat; Sic erit, inquiens, semen tuum propter eos nimirum qui non ex ejus utero procreandi, sed ad ejus tamen erant semen ex toto orbe colligendi; juxta quod in Evangelio credenti centurioni, qui non carnaliter, sed spiritaliter ad semen Abrahae pertinebat, ait ipse Dominus: Dico autem vobis quod multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob, in regno coelorum . Eduxit enim eum foras ut in latitudine totius orbis semen se benedictionis accepturum esse disceret. Suspicere coelum jubet, et numerare stellas, ut in coelesti patria se hac haereditate locupletandum esse cognoscer
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquam inquit itafi&. sed omnis quiocciderit septuplum punietur. Non ut
aestim as morieris & mortem proremedio accipies. sed uiues plurimo tempore adex¬
emplum caeterorum. ne sic peccare audeant. Tantum que ab est utte absquo lib&
interficiuelim ut si quiste interfecerit septuplum id est grauissima ultione puni¬
atur quinec tuae damnationis a ceruitate ammonitus. a sanguine effundendo
uoluit manus cohibere. Non enimillum debuit homo occidere hominem. cui
ds̃ uitam peccanti donauerat. uel adcumulum poenȩ ipsius uel ad exemplum
cautelae & aliorum correctionis: Sol&nam que nonnum quam scriptura septenario
numero plenitudinem eius dequa loquitur reisignificare. sicut in leuito siambu

Expanded text:
Nequaquam, inquit, ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain septuplum punietur. Non ut Nequaquam, inquit, ita fiet, sed omnis qui occiderit Cain septuplum punietur. Non ut aestimas morieris, et mortem pro remedio accipies, sed vives plurimo tempore ad exemplum caeterorum, ne sic peccare audeant; tantumque abest ut te abs quolibet interfici velim, ut si quis te interfecerit, septuplum, id est, gravissima ultione puniatur, qui nec tuae damnationis acerbitate admonitus, a sanguine effundendo voluit manus cohibere. Non enim illum debuit homo occidere hominem cui Deus vitam peccanti donaverat, vel ad cumulum poenae ipsius, vel ad exemplum cautelae et aliorum correctionis. Solet namque nonnunquam Scriptura septenario numero plenitudinem ejus de qua loquitur rei significare, sicut in Levitico: Si ambu
Abbreviated transcription (Latin):
audita poena tantae suae maledictionis. noluit ueniam de precari. sed peccatis
peccata congeminans tantum putauit nefas cuia dõ non poss& ignosci. Denique res¬
hodie a facietua & a facie terrae abscondar &ero uagus & profugus in terra.
Eicior inquit a conspectutuo & conscientia sceleris lucemipsam ferre non sustinens.
abscondar & latitem. Velcerte eicisme a facie terrae. neuidelic& inulla terrarũ
regione interullos habitatores eius orbissecurus liberque manere permittat: a facie
quoque tua abscondar. nehancultra uidere merear. quamusque hodie saepius
intuendo ac tuam uocem audiendo felicior uiuebam. Omnisigitur qui inuene¬
ritme occid& me. Dum extremore corporis & furia trementis siue ex instabili¬
tate uagi acprofugi eum esse intellegit quimere atur interfici. Uerum ds̃ nolens
eum conpendio mortis finire cruciatus nec tradens poenae qua se ipso damnauerat.

Expanded text:
audita poena tantae suae maledictionis, naudita poena tantae suae maledictionis, npeccata congeminans tantum putauit nefas, cui a domino non posset ignosci. denique reshodie a facie tua, et a facie terrae abscondar, et ero vagus et profugus in terra. Ejicior, inquit, a conspectu tuo, et conscientia sceleris lucem ipsam ferre non sustinens, abscondar ut latitem. Vel certe ejicis me a facie terrae, ne videlicet in ulla terrarum regione, ne inter ullos habitatores ejus orbis securus liberque manere permittar, a facie quoque tua abscondar, ne hanc ultra videre merear, quam usque hodie saepius intuendo, ac tuam vocem audiendo, felicior vivebam. Omnis igitur qui invenerit me, occidet me. Dum ex tremore corporis et furia trementis, sive ex instabilitate vagi ac profugi, eum esse intelligit qui mereatur interfici. Verum Deus nolens eum compendio mortis finire cruciatus, nec tradens poenae qua seipsum damnaverat:
Abbreviated transcription (Latin):
operanti deneg& sed ut laboranti ac desudantis uoscultori proferat fructus. & ut
labor idem aliquando poss& finiri. acrequies aeterna ingredi. carnis &iam
morte addicitur : quod beneficii gratia factum nesem perlta laborar& acdo¬
leros : soli qui praesentis saeculi quam sit erum nosa uita perpendere nesciunt
dubitant
Porro caincum scir& praeuaricationem suorum damnationem que
parentum. addidit eiusdem noxȩ preuaricationis quam detraduce traxerat
grauiorem perfidiae liuoris homicidii & mendacu reatum. Vn de merito &
poena plectitur acriore. Primo. ut ipse maledictussit superterram. quam cru¬
ore fratris eatenus mundum polluerat. De inde ut interra exercenda superuacue¬
desud ar&. nulla suis laboribus frugum copia respondente: Tertio ut in eadem
terra uagus semper ess& & profugus: neque ausus uspiam sedes habere quietas.
Siue ut alia trans latio hab& tremens gemensque uiuer& superterram. A tille

Expanded text:
operanti deneget, sed ut laboranti ac desudanti suos cultori proferat fructus; et ut operanti deneget, sed ut laboranti ac desudanti suos cultori proferat fructus; et ut labor idem aliquando posset finiri, ac requies aeterna ingredi. Carnis etiam morte addicitur: quod beneficii gratia factum, ne semper ita laboraret ac doleret, soli qui praesentis saeculi quam sit aerumnosa vita perpendere nesciunt, dubitant. Porro Cain cum sciret praevaricationem suorum damnationemque parentum, addidit ejusdem noxae praevaricationis, quam de traduce traxerat, graviorem perfidiae, livoris, homicidii et mendacii reatum; unde merito et poena plectitur acriore: primo ut ipse maledictus sit super terram, quam cruore fratris, catenus mundam, polluerat; deinde ut in terdesudaret, nulla suis laboribus frugum copia respondente: tertio ut in eadem terra vagus semper esset et profugus, neque ausus uspiam sedes habere quietas, sive, ut alia translatio habet, tremens gemensque viveret super terram. At ille,
Abbreviated transcription (Latin):
quam semper esurire acsitire didicerant. simul & desiderio recipiendae suae¬
simul & desiderio recipiendae suae
carnis ut quam prodño inmortem dederant. in hac mortali atque incorruptibili
dño adstare reme antur. Magna autem est uoxclamoris eorum. magnu mest
desiderium iustitiae. Clam ante uero ad dñm sanguine scõrum id est iustam ultio¬
nem suae iniustae necis expectante. quid depersecutoribus eorum agatur subse¬
quenter ostenditur dicente dño ad cain. Nuncigitur maledictus eris super
terram quae aperuit ossuum & suscepit sanguinem fratristui demanu tua
cum operatus fueris eam. non dabit tibi fructus suos uagus & profugus eris
superterram lux tamensuram peccantium iustus uudex & mensuram ponit
uindictae. Ad amnam que uetitum comedens. nequa quam ipse male dicitur
sed terra potius in eius opere maledictioni subigitur. non quidem adeo ut fructus

Expanded text:
quam semper esurire ac sitire didicerunt, simul equam semper esurire ac sitire didicerunt, simul et desiderio recipiendae suae carnis, ut quam pro Domino in mortem dederant, in hac immortali atque incorruptibili Domino astare mereantur. Magna autem est vox clamoris eorum, magnum est desiderium justitiae. Clamante vero ad Dominum sanguine sanctorum, id est justam ultionem suae, injustae necis expetente, quid de persecutoribus eorum agatur, subsequenter ostenditur, dicente Domino ad Cain: Nunc igitur maledictus eris super terram quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua: cum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos: vagus et profugus eris super terram. Juxta mensuram peccantium justus judex et mensuram ponit vindictae: Adam namque vetitum comedens nequaquam ipse maledicitur, sed terra potius in ejus opere maledictioni subjicitur; non quidem adeo ut fructus
Abbreviated transcription (Latin):
& illiquieos in iuste persequendo trucidauere damnentur. Eorumergo sanguis
occisorum clamat addñm . quorum & uita ante mortem clamasse probatur adillũ
qui dicere solent. clamaui in toto corde meo ex audime dñe iustificationes tu as
requiram. Ille enim ad dñm cordeclamat. qui magna postulat qui caeles¬
tia precatur qui a&erna sperat qui nongloriam huiussaeculi ab illo sediustificatio¬
num eius custodiam requirit. Quiuidelic& clamor unde incordibus iustorum
nascatur. doc& apostolus dicens. misit ds̃ spm filui sui incorda nostra clamantem¬
nimirum ipse haeccum impleuerit ad clamandum accendit. Hunc clamorem
piȩ deuotionis: & animas martrrum postmortem habere. manifestat iohanñs
cum ait. Vi di sub altare animas interfectorum propter uerbum dĩ & propt̃
Clamant enim haec animȩ scõrum non odio inimicorum sed amore iustitiae

Expanded text:
et illi qui eos injuste persequendo trucidavere, damnentur. Eorum ergo sanguis et illi qui eos injuste persequendo trucidavere, damnentur. Eorum ergo sanguis occisorum clamat ad Dominum, quorum et vita ante mortem clamasse probatur ad illum, qui dicere solent: Clamavi in toto corde meo, exaudi me, Domine, justificationes tuas requiram . Ille enim ad Dominum corde clamat, qui magna postulat, qui coelestia precatur, qui aeterna sperat, qui non gloriam hujus saeculi ab illo, sed justificationum ejus custodiam requirit. Qui videlicet clamor unde in cordibus justorum nascatur docet Apostolus dicens: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantemuia nimirum ipse haec ad clamandum cum impleverit accendit. Hunc clamorem piae devotionis et animas martyrum post mortem habere manifestat Joannes cum ait: Vidi sub altare animas interfectorum propter verbum Dei et propter Clamant enim haec animae sanctorum non odio inimicorum, sed amore justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
entiam suam peccantis & ante patratum scelus fratricidi uelut occultorum cog¬
nitor arguebat. Superba . cum in modum serui peruicaces custodem fratris
seesse negabat. Quimanifesta ratione siquid periculi imminer& minoris fratris
curam habere. & eum ab in gruentibus aduersis tutari quasimaior debuerat.
Dixitque ad eum. quid fecisti: ecceuox sanguinis fratristui clamat admedeten¬
ra. Magnam uocem hab& sanguis non solum abel sed & omnium interfectorũ
prodño. Vox est enim sanguinis eorum ipsa fidei constantia ipseferuor carita¬
tis perquem pati prodño meruere. Ipseclamat ad dnm de terra. quia
&iam in abditis terrae finibus sicut abel fuerint ab impus interempti causa
ta menipsa mortiseorum inconspectu interni arbitris praetiosa existit &clara.
iuste postulans ut & hiqui in sua simplicitate sunt iniuste perempti coronentur.

Expanded text:
entiam suam peccantis et ante patratum scelus fratricidii velut occultorum cogentiam suam peccantis et ante patratum scelus fratricidii velut occultorum cognitor arguebat; superba, cum in modum servi pervicacis custodem fratris se esse negabat, qui manifestatione, si quid periculi immineret, minoris fratris curam habere, et eum ab ingruentibus adversis tutari quasi major debuerat. Dixitque ad eum: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Magnam vocem habet sanguis, non solum Abel, sed et omnium interfectorum pro Domino: vox est enim sanguinis eorum ipsa fidei constantia, ipse fervor charitatis, per quem pati pro Domino meruere. Ipse clamat ad Dominum de terra: quia etiamsi in abditis terrae sinibus sicut Abel fuerint ab impiis interempti, causa tamen ipsa mortis eorum in conspectu interni arbitri pretiosa existit et clara, juste postulans ut et hi qui in sua simplicitate sunt injuste perempti, coronentur;
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur Dixitquecain ad abel fratrem suum. Egrediamur in agrum.
Cũq essent inagro consurrex̃ cam aduersus abel fratrẽsuũ & interfeciteũ. Et hic ꝑfidia cains¬
mul & in nocentia de monstrat᷑ abel. In nocentia quidem abel. in eo quod maiorem
fratrem sed erga se hostili odio accensum simpliciter quo iubebatur ut fratrem
frater secutus est.¬
frater secutus est. Perfidia uero cain. in eo quod occisurus fratrem foras ducit
quasi in loco secretiore diuinam possit declinare presenti am. non recogitans
neque intellegens quia quiocculta cordissui quaeredarguit nouerat. &iam quo ipsẽ
seceder& quidue inabdito gerer& poss& intueri. Etait dñs ad cain. V biestabel
Et ait dñs ad cain. U biestabel
fratertuus Nontam quam ignarus eum a quo discat interrogat. sed tam quã
Stulta pariter & superba responsio stulta cum illum falliposse putabat qui consci¬

Expanded text:
sequitur enim. Dixitque Cain ad Abel fratrem suum: Egrediamur in agrum: sequitur enim. Dixitque Cain ad Abel fratrem suum: Egrediamur in agrum: cumque essent in agro, consurrexit Cain adversus Abel fratrem suum, et interfecit eum. Et hic perfidia Cain simul et innocentia demonstratur Abel: innocentia quidem Abel, in eo quod majorem fratrem, sed erga se hostili odio accensum simpliciter quo jubebatur ut fratrem frater secutus estfrater secutus est; perfidia vero Cain, in eo quod occisurus fratrem foras ducit, quasi in loco secretiori divinam possit declinare praesentiam: non recogitans, neque intelligens quia qui occulta cordis sui quae redarguit noverat, etiam quo ipse secederet quidve in abdito gereret posset intueri. Et ait Dominus ad Cain: Ubi est AbelEt ait Dominus ad Cain: Ubi est Abel frater tuus? Non tanquam ignarus eum à quo discat interrogat, sed tanquam jStulta pariter et superba responsio; stulta, cum illum falli posse putabat, qui consci
Abbreviated transcription (Latin):
autem seipsum quod omnes faciunt qui non dĩ sed suam sec tantes uoluntatem
id est non recto sed peruerso corde uiuentes offerunt tamen dõ munus quoputan
eum redimi ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus sedex plen¬
dis Quie sce inquit: Ad teenim erit conuersio eius &tudominaberis illapen
Desine peccato inuidie in fratrem contabescere . quia ad teerit conuersio eiusdem
tiupeccati & intuum caput iniquitas tua redundabunt. Ettudominaberis illius
habens in potestate pergratiam diuini ad iutorii conceptam detuo corde repel¬
lere nequitiam : Haec ds̃ locutus est ad cain eomore quocum primis hominibus pen
creaturam subiectam uelut eorum sotius forma congrua loquebatur. Verum
quia ille non intus sed foris est ammonitus : Nihi lominus deliberatum scelus in ne¬
cando fratre &iam post uerbum diuine ammonicionis uel correptionis impleuit

Expanded text:
autem seipsum, quod omnes faciunt qui non Dei, sed suam sectantes voluntatem, autem seipsum, quod omnes faciunt qui non Dei, sed suam sectantes voluntatem, id est, non recto, sed perverso corde viventes; offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis pravis cupiditatibus, sed explendis. Quiesce, inquit, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Desine peccato invidiae in fratrem contabescere, quia ad te erit conversio ejusdem tui peccati, et in tuum caput iniquitas tua redundabit, et tu dominaberis illius, habens in potestate per gratiam divini adjutorii conceptam de tuo corde repellere nequitiam. Haec Deus locutus est ad Cain, eo more quo cum primis hominibus per creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur. Verum quia ille non intus, sed foris est admonitus, nihilominus deliberatum scelus in necando fratre etiam post verbum divinae admonitionis vel correptionis implevit;
Abbreviated transcription (Latin):
Pluis correutiu puiuendo domineris  Hundocum antiqua transiattio sic hab&
Nonne sirecte offeras recte nondiuidas peccasti: Quiesce. Ad te enim conuersio
eius &tudominaberis illius. Recte autem offerturdõ. cui uni tantum modo sacri¬
ficandum est : non autem recte diuiditur cum non discernuntur recte uello ca
uel tempora oblationum uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert. uel hi quib:
aduescendum distribuitur quod oblatum est. ut diuisionem hic discretionem
intellegas. In quo autem horum dño displicuerit cain. facile non potest inueniri
Sed qm io hannes apostolus cum de his fratribus loqueretur non sicut cain inquit qui
ex malignoerat & occidit fratrem suum. Et cuius reigratia occidit : quia opera illius¬
maligna fuerunt. fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea dm̃ non res¬
pexisse inmunus eius. quia hoc ipsemale diuidebat dansdõ aliquid suum. sibi

Expanded text:
illius correctius vivendo domineris. Hunc locum antiqua translatio sic habet: illius correctius vivendo domineris. Hunc locum antiqua translatio sic habet: Nonne sic recte offeras, recte autem non dividas peccasti? quiesce, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Recte autem offertur Deo, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte dividitur, cum non discernuntur recte vel loca, vel tempora oblationum, vel res ipsae quae offeruntur, vel qui offert, vel hi quibus ad vescendum distribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus. In quo autem horum Domino displicuerit Cain, facile non potest inveniri. Sed quoniam Joannes apostolus, cum de his fratribus loqueretur, Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et cujus rei gratimaligna fuerunt, fratris autem ejus justa ; datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipse male dividebat, dans Deo aliquid suum, sibi
Abbreviated transcription (Latin):
taberis pro eo uit dñscusto dir& introitum tuum & exitumtuum. Et sicut de sapi¬
entia dicitur qui deluce uigilauerit ad illam non laborabit. assidentem erũ
illam in foribussius inueni&. Etiterum. qm̃ dignosse ipsa circuit quaerens
& inuiissuis ostendit se illis hilariter & in omni prouidentia occurrit illis.
Sed subteerit appetitus eius & cudominaberis illius. luxta idioma linguae
hebreae. indicatiuum modum proimperatiuo posuit qualia habes innume
raͦ diliges dñm dm̃ tuum diliges proximum tuum. non forni caberis non furtũ
facies non falsum testimonium dices pro eo ut dicer&ur dilige & neoccidas nefor¬
niceris ne furtum facies nefalsum testimonium dicas. Subteergo inquit erit app¬
titus eius & tudominaberis illius tuquia liberies arbitrii. moneo ut appetitum
peccati quo in pugnaris conpescas . & non illud tui amplius crescendo. sed tumagis

Expanded text:
taberis, pro eo ut Dominus custodiret introitum tuum et exitum tuum, et sicut de sapitaberis, pro eo ut Dominus custodiret introitum tuum et exitum tuum, et sicut de sapientia dicitur: Qui de luce vigilaverit ad illam non laborabit. Assidentem enim illam in foribus suis inveniet . Et iterum: Quoniam dignos se ipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis habitator, et in omni providentia occurrit illis . Sed sub te erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius. Juxta idioma linguae Hebraicae indicativum modum pro imperativo posuit, qualia habes innume a: Diliges Dominum Deum tuum, diliges proximum tuum, non fornicaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices , pro eo ut diceretur: Dilige, et ne occidas, ne forniceris, ne furtum facias, ne falsum testimonium dicas. Sub te ergo, inquit, erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius; tu quia liberi es arbitrii, moneo ut appetitum peccati impugnari compescas, et non illud tui amplius crescendo, sed tu magis
Abbreviated transcription (Latin):
dõ perquam testimonium consecutus est esseiustus. testi monium per hibente
muneribus eiusdõ Testi moniu mergo per hibuit muneribus abel ds̃ perignẽ
haec suscipienda decaelis. quo &iam a postoli testimonio docemur quod hostia
abel perfidei illius deuocionem acceptabilis dõ facta est. &e contrario sub intel¬
legere debemus cain propterea reprobatum quod non integra fide conditorisuo
Non ne sibene egeris recipies. sin autem male statim inforibus peccatum tuum ad¬
erit  Quare inquit irasceris & inuidiȩ infratrem liuore cruciatus uultum di¬
mitis interram : Non ne sibene egeris sipuramente sacrificium obtuleris reci¬
pies respiciente diño adte & ad sacrificiumtuum : Sinautem male egeris. statĩ
inforibus peccatum tuum ad erit : & tali ianitore intrans semper exiensque com
t & tali ianitore in trans semper exiensque comi¬

Expanded text:
Deo, per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium perhibente Deo, per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium perhibente muneribus ejus Deo . Testimonium ergo perhibuit muneribus Abel Deus per ignem, haec suscipiendo de coelis, quo etiam Apostoli testimonio docemur, quod hostia Abel per fidei illius devotionem acceptabilis Deo facta est, et e contrario subintelligere debemus Cain propterea reprobatum, quod non integra suo Conditori fideNonne si bene egeris, recipies; sin autem male, statim in foribus peccatum tuum aderit? Quare, inquit, irasceris, et invidiae in fratrem livore cruciaris, vultum dimittis in terram? Nonne si bene egeris, si pura mente sacrificium obtuleris, recipies, respiciente Domino ad te et ad sacrificium tuum: sin autem male egeris, statim in foribus peccatum tuum aderit, et tali janitore intrans semper exiensque comt tali janitore intrans semper exiensque comi
Abbreviated transcription (Latin):
offerentis acceptam dõ uel non acceptam . de indemunera respecta uel non res¬
pecta essetestatur. Homines & enim sȩpemuneribus eorum a quibus fuerant
offensi placantur. ds̃ autem qui est discretor cogitationum & intentionum
cordis nullo magis munere quampia offerentis deuotione placatur. Quicumpu¬
ritatem nostrae mentis probauerit consequenter &iam uota orationum uel ope¬
rum nostrorum suscipi&. Iratusq: ẽ. cain uehementer & concidit uultus eiꝰ.
Vnde nouerat cain respexisse dñm ad abeb & admunera eius a se autem acsuis
muneribus uultum auertisse nisi quia sicut quidam interpretati sunt in flam¬
hostiam abel suscepit: quod sae pissimȩ factum offerentibus uirisscĩs legimus.
Cain uero ipse sacrificium suum consumere igne debebat. Nam & hoc signifi¬
care uidetur apostolus cumait fide plurimam hostiam abel quam ca in obtulit

Expanded text:
offerentis acceptam Deo vel non acceptam, deinde munera respecta, vel non resofferentis acceptam Deo vel non acceptam, deinde munera respecta, vel non respecta esse testatur. Homines etenim saepe muneribus eorum a quibus fuerant offensi placantur; Deus autem, qui est discretor cogitationum et intentionum cordis, nullo magis munere quam pia offerentis devotione placatur: Qui cum puritatem nostrae mentis probaverit, consequenter etiam vota orationum vel operum nostrorum suscipiet Iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus ejus. Unde noverat Cain respexisse Dominum ad Abel et ad munera ejus; a se autem ac suis muneribus vultum avertisse, nisi quia, sicut quidam interpretati sunt, inflamhostiam Abel suscepit, quod saepissime factum offerentibus sanctis viris legimus. Cain vero ipse sacrificium suum consumere igne debebat. Nam et hoc significare videtur Apostolus, cum ait: Fide plurimam hostiam Abel quam Cain obtulit
Abbreviated transcription (Latin):
se cain arbitror quod uelopus exercuit agricolae uel munera dño defructihus
terrae obtulit. sed quod minus perfecta pietate in agenda carniscura labora¬
uerit minus perfecta deuotione & offerenda dõmunera accesserit . Deniq
& noe uir agricola exercebat terram planta uitque uineam  & mel chisedechi
sacerdos dĩ altissimi. offerebat defructibus terrae panem & uinum. Non ergo
camn. obgenus oblationis uilere probatus est In de &enim offerebatdõ unde
&ipse uiuere consueuerat. sed obmentem impiam offerentis ipseuna cum mu¬
neribus ab eo qui corda inspicit abiectus est. iuxta quod sequentia uerba ma¬
nifestant cum dicitur. Etrespexit dñs ad abel & admunera eius: ad cain uero
& admunera illius non respexit Non enim ait & respexit dñs ad munera abel
& ad ipsum. admunera uero cain & adipsum non respexit. sed primo personam

Expanded text:
se Cain arbitror, quod vel opus exercuit agricolae, vel munera Deo de fructibus se Cain arbitror, quod vel opus exercuit agricolae, vel munera Deo de fructibus terrae obtulit, sed quod minus perfecta pietate in agenda carnis cura laboraverit, minus perfecta devotione ad offerenda Deo munera accesserit. Denique et Noe vir agricola exercebat terram, plantavitque vineam: et Melchisedech sacerdos Dei altissimi offerebat de fructibus terrae panem et vinum. Non ergo Cain ob genus oblationis vile reprobatus est. Inde etenim offerebat Deo, unde et ipse vivere consueverat; sed ob mentem impiam offerentis, ipse una cum muneribus ab eo qui corda inspicit abjectus est, juxta quod sequentia verba manifestant cum dicitur: Et respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus, ad Cain vero et ad munera illius non respexit. Non enim ait: Et respexit Dominus ad munera Abel et ad ipsum; ad munera vero Cain et ad ipsum non respexit: sed primo personam
Abbreviated transcription (Latin):
bis mortesque passuri : in quibus & hoc notandum quod ca in in hacuita
priornatus. sed abel dehacuita priorest sublatus. Quia nimirum haec uita
proprie malorum est uita. dequa in mortem praecipitanturi a &ernam
Atuero electorum uita proprie futura est uita ad quam ut selicius perueniant
mortificantur inhacuita. cotidie aestimantur ut oues occisionis. factuma
est autem post multos dies ut offer& cain defructibus terrae munera dño. ab el
quoque obtu lit deprimogenitis gregissui & deadipibus eorum Manifeste
ostenditur quod ambo fratresfidem Indm̃ habuerint. ambo uelnatura liter
ammoniti uel a parentibus edoctinouerint offerenda dõ plona. & reatum
paternȩ transgressi oblatisei sacrificuis essediluendum sed quia non aequalimente
obtulerunt non aequaliter sunt utrius que uota accepta: Nonenim in hoc peccas¬

Expanded text:
bis mortesque passuri: in quibus et hoc notandum quod Cain in hac vita bis mortesque passuri: in quibus et hoc notandum quod Cain in hac vita prior natus, sed Abel de hac vita prior est sublatus, quia nimirum haec vita proprie malorum est vita, de qua in mortem praecipitantur aeternam; at vero electorum vita proprie futura est vita, ad quam ut felicius perveniant, mortificantur in hac vita quotidie, et aestimantur ut oves occisionis. Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino: Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui et de adipibus eorum. Manifeste ostenditur quod ambo fratres fidem in Deum habuerint, ambo vel naturaliter admoniti, vel a parentibus edocti, noverint offerenda Deo dona, et reatum paternae transgressionis oblatis ei sacrificiis esse diluendum: sed quia non aequali mente obtulerunt, non aequaliter sunt utriusque vota accepta. Non enim in hoc peccas
Abbreviated transcription (Latin):
campossessio. Cuius causa uocabuli exposuit gene trix ipsacum ait possedi hominem
perdñm Et hoc dicto maternostra iam catholica discretione nos doc& quod ita filiũ
peccato sulae preuaricationis obnoxium genuit: ut tamen quod homonatus est
idest quod ex anima constans & corpore effectu diuinae creationis ac primȩ bene¬
dictionis munere possederit: Rursumque peperit fratrem eius abel.
Abel interpretatur luctus siue mi serabilis quo nomine prȩsagabatur a prima
aetate dolenda in maturae mortiseius conditio.Nam &si pretiosaest in cons¬
pectu dñi mors scõrum eius gustato calice salutiferȩ passionis. quantum tamen
adhumanum pertin& intutum lugubre est satis. In tantum nos ab innocen¬
tia primȩ conditionis recessisse. ut nec illiqui primi Interra editi sunt ger
manifesteiam tum presagantes quod scĩ in hacuita praessuras essent areproci¬

Expanded text:
Caïn possessio, cujus causam vocabuli exposuit genitrix ipsa cum ait: Possedi hominem Caïn possessio, cujus causam vocabuli exposuit genitrix ipsa cum ait: Possedi hominem per Deum. Et hoc dicto, mater nostra jam catholica discretione nos docet, quod ita filium peccato suae praevaricationis obnoxium genuit, ut tamen hoc quod homo natus est, id est, quod anima constans et corpore, effectu divinae creationis ac primae benedictionis munere possideret. Rursumque peperit fratrem ejus Abel. Abel interpretatur luctus sive miserabilis: quo nomine praesagabatur a prima aetate dolenda immaturae mortis ejus conditio. Nam etsi pretiosa est in conspectu Domini mors sanctorum ejus, gustato calice salutiferae passionis, quantum tamen ad humanum pertinet intuitum, lugubre est satis, in tantum nos ab innocentia primae conditionis recessisse, ut nec illi qui primi in terra editi sunt germmanifeste jam tum praesagantes quod sancti in hac vita pressuras essent a repro
Abbreviated transcription (Latin):
tamen illo uitae quod est inspiritali para drsonisi alerentur animae beatorũ
non promunere pietatis & fide lissimȩ confessionis latronis animȩ credentis in xp̃m. lege¬
remus paradr̃ sũ eodẽ die fuis se concessũ. Am̃ inquit dicotibi hodie mecumeris in paradyso.¬
aẽ ibitũõ : Esse autem ibi cum xp̃o. hoc estesse cum uitae ligno. Ipse est quip¬
pesapientia. dequa scriptum est lignum uitae est omnibus amplectanti¬
bus eum ameni :t¬
dam uero cognouit euam uxorem suam. quae concepit & peperit cain
dicens possedi hominem per dñm. Hinciam post delicias para dysi &
praeuaricationis primȩ reatum huius saeculi acuitae mortalis gesta
narrantur cum proto plasti quiꝰ mortales fuerant conditi post acceptam mori¬
endi conditionem mortalium exse sobolem gignere incipiunt: omnibus in iniqui¬
tate conceptis & in delictis materno exutero prodeuntibus. Interpretatur autem

Expanded text:
tamen illo vitae, quod est in spiritali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, tamen illo vitae, quod est in spiritali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non pro munere pietatis et fidelissimae confessionis latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem die fuisse concessum. Amen, inquit, dico tibi hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno, ipse est quippe Sapientia, de qua scriptum est: Lignum vitae est omnibus amplectentibus eam Amen o cognovit Evam uxorem suam, quae concepit et peperit Cain dicens: Possedi hominem per Deum. Hinc jam post delicias paradisi et praevaricationis primae reatum, hujus saeculi ac vitae mortalis gesta narrantur, cum protoplasti, qui immortales fuerant conditi, post acceptam moriendi conditionem mortalium ex se sobolem gignere incipiunt, omnibus in iniquitate conceptis, et in delictis materno ex utero prodeuntibus. Interpretatur autem
Abbreviated transcription (Latin):
dic& mistice non nobis semperhunc necessarium essegladium. sed ut scriptum
est tempus esse belli tempus pacis. Belliui delic& cum in huius uitae stadio
aduersum aerias potestates: uel &iam nos traementis aut corporis uitia certa¬
mus Pacis autem. cum perfecta uictoria coronamur ac fructu ligniuitae per¬
petuo sine fastidio satiamur. Quaerte autem aduersarius legis & prophetarum
sed ista inquiens arbos quae in paradrso uitae fructus ferebat cui proderat. Cui
respondeis sc̃saug̃tinꝰ. Cui inquit nisi prius illis primis hominibus qui in para dr̃so fue¬
rant constituti: De inde istis depara drso promerito suae iniquitatis eiectis
mansit ad memoriam significandȩ spiritalis arboris uitae quod est sapientia
beatorum. cibus in mortalis animarum. Iltrum autem illo cibo nuncuesca¬
tur aliquis nisi forte e noch & helias: non temere asseuerandum puto. Ligno

Expanded text:
dicet mystice non nobis semper hunc necessarium esse gladium, sed, ut scriptum dicet mystice non nobis semper hunc necessarium esse gladium, sed, ut scriptum est, tempus esse belli, tempus pacis: belli, videlicet cum in hujus vitae stadio adversum aereas potestates, vel etiam nostrae mentis aut corporis vitia certamus; pacis autem, cum perfecta victoria coronamur, ac fructu ligni vitae perpetuo sine fastidio satiamur. Quaerit autem adversarius legis et prophetarum, sed ista inquiens, arbor quae in paradiso vitae fructus ferebat cui proderat? Cui respondens S. Augustinus: Cui, inquit, nisi prius illis primis hominibus qui in paradiso fuerant constituti? Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis, mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quae est sapientia beatorum, cibus immortalis animarum. Utrum autem illo cibo nunc vescatur aliquis, nisi forte Enoch et Elias, non temere asseverandum puto. Ligno
Abbreviated transcription (Latin):
baptismi fonte lauantur. remotaisdem perfectius cum soluti auinculis adcas¬
lestis para dysigloriam suoquique tempore conscendunt. Item quia cherubim
scientiae multitudo siue scientia multiplicata interpretatur: benecherubim
& flammeus gladius adcusto diendam uiam ligni uitae collocatus esse per hi¬
betur . qui animirum perdisciplinȩ nobis scientiam caelestis &per laborem
afflictionum temporalium. reditus ad supernam patriam pat& exqua perstul¬
titiam preuaricationis perquae appecitum carnalium uoluptatum disces¬
simus. Et bene non simpliciter flammam. sed dicit gladium flam meum
ante para dysum esse collo catum. ut feriendas in nobis in lecebras concupiscen¬
tiae temporalis insinu& gladio sp̃s quod est uerbum dĩ si ad lignum uitae quiest
xp̃s dñs penetrare concupiscimus. Bene cundẽ gladiũ uersatilem esserefert. ut in¬

Expanded text:
baptismi fonte lavantur; remota iisdem perfectius, cum soluti a vinculis ad coebaptismi fonte lavantur; remota iisdem perfectius, cum soluti a vinculis ad coelestis paradisi gloriam suo quique tempore conscendunt. Item quia cherubim scientiae multitudo, sive scientia multiplicata interpretatur, bene cherubim et flammeus gladius ad custodiendam viam ligni vitae collocatus esse perhibetur: quia nimirum per disciplinam nobis scientiae coelestis, et per laborem afflictionum temporalium reditus ad supernam patriam patet, ex qua per stultitiam praevaricationis, perque appetitum carnalium voluptatum discessimus. Et bene non simpliciter flammam, sed dicit gladium flammeum ante paradisum esse collocatum, ut feriendas in nobis illecebras concupiscentiae temporalis insinuet gladio spiritus, quod est verbum Dei, si ad lignum vitae, qui est Christus Dominus, penetrare concupiscimus. Et bene eumdem gladium versatilem esse refert, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
sequimur: & hoc significandi gratia factum credere debemus. sed tamen factũ
ut contra paradysum quobeata uita &iam spiritaliter significabatur habitare
que miseria: Quod autem dicitur collocas seds̃ ante parady sũ
uo luptatis cherubim & flam meum gladium hoc perca e lestes utique potestates
inpara drso ui sibili factum esse credendum est. ut perange licum minis teriũ
ess& illic ignea quaedam custodia: non tantum frustra factum esse nisi quia
significat aliquid &iam despiritali para drso non est utique dubitandum
Quae &iam custodia beneuersatilis esse asseueratur proeo quod quandoque
uenir& tempus ut &iam remoueri potuiss&  Remota est nam que e noc h¬
a peccatoribus translato remota heliae in curruigneo rapto. remota omnib:¬
electiscum dño baptitato a perti sunt ei caeli : remotaltem singulis electiscũ

Expanded text:
sequimur, et hoc significandi gratia factum credere debemus, sed tamen factum, sequimur, et hoc significandi gratia factum credere debemus, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata vita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. Quod autem dicitur collocasse Deus ante paradisum voluptatis cherubim et flammeum gladium, hoc per coelestes utique potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia, non tantum frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso, non est utique dubitandum: » quae etiam custodia bene versatilis esse asseveratur pro eo quod quandoque veniret tempus, ut etiam removeri potuisset. Remota est namque, Enoch: peccatoribus translato; remota, Elia in curru igneo rapto; remota omnibelectis, cum, Domino baptizato, aperti sunt ei coeli; remota item singulis electis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut operaretur terram dequa sumptus est: I. Superiora uerbadĩ sunt. hocautẽ
factum propter ipsa uerba secutum est :  Alienatus enim auita non solum quam
fuerat si prȩceptum seruass& cum angelis accepturus sed ab illa &iam quamdu¬
cebat in para dyso felici quodam corporis statu. separari utique debuit aligno
uitae siue quod ex ipso illi subsister& felix ille ipsẽ status corporis exreuisibili uirtu¬
te in uisi bili siue quod in eo ess& & sacramentum uisibile In uisibilis sapientia
Alienandus inde utique fuerat ueliam moriturus uel &iam tam quam ex com¬
municatus sicut &iam in hoc paradyso idest in ecclesia solent asa cramentis¬
s altaris uisibilibus. homines disciplina ecclesi astica. remoueri. Eiecitque
antiqua translatio sic hab&. & eiecitadam &collocauit eum contrapara dysũ uolup¬
tatis & ordinauit cherubim & flammeamrumpheam & c&era. Quam si

Expanded text:
 operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem  operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit t collocavit eum contra paradisum voluptatis, et ordinavit cherubim et flammeam rompheam, etc. « Quam si
Abbreviated transcription (Latin):
erat faciamus hominem. sicut &iam dñs dese & patre. ueniemus ad eum &
mansionem apud eum faciemus: Replicatum est igitur incaput superbi.
quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est eritis sicut dii. Ecce
inquit adam factus est sicutunus ex nobis. Verba enim sunt haecdĩ non tã
huic in sultantis. quam cȩteros ltanesu perbiant de terrentis propcerquos¬
ista descripta sunt factus est inquit tam quam unus ex nobis sciens bonum & malum:
Quid aliud intellegendum nusi exemplum timoris incutiendi esse propositum quia
non solum fuerit factus qualis fieri uoluerit sed nec illud quod factus fuerat conserua¬
uerit : De hoc alio loco necdĩ confitentis inquit uerba sunt sed potius exprobrantis
tellegi. Nuncergo ne forte mittat manum suam &sumat &iam de ligno uitȩ
& comedat &uiuat in a&ernum. Emisit eum dñs depara dyso uo luptatis¬
Emisit eum dñs depara drso uoluptatis¬

Expanded text:
erat Faciamus hominem, sicut etiam Dominus de se et Patre: Veniemus ad eum, et erat Faciamus hominem, sicut etiam Dominus de se et Patre: Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus . Replicatum est igitur in caput superbi quo exitu concupiverit quod a serpente suggestum est Eritis sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam ei insultantis, quam caeteros ita ne superbiant deterrentis; propter quosista descripta sunt: Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis, sciens bonum et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum? quia non solum non fuerit factus qualis fieri voluerit, sed nec illud quod factus fuerat conservaverit. De hoc alio loco: Nec Dei confitentis, inquit, verba sunt, sed potius exprobrantis.telligi. « Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et comedat et vivat in aeternum, emisit eum Dominus de paradiso voluptatminus deus de paradiso uoluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
paenitentiam interalia munera &iam stolam primam proferri & eum in¬
dui precepit. mistice insinuans quod electi habitum in mortalitatis quem in
adam in ex ordio saeculi perdiderunt. Infine sacculi sintrecepturi in xp̃o: Et
quidem ampliorigratia. Nam adamlta in mortalis factus est: ut poss& non mo
um quam nec metu mortis possint affici. Decuius receptione stolae. dicit apłs
oport& enim corruptibile hoc induere incorruptionem & mortale hoc indue¬
re inmortalitatem. Ubi induere sonat ab latam utique significat nudita¬
tem quam adam inse & eua post peccatum agnitam erubescebant
Etait. Ecce adam factus est quasiunus exnobis sciens bonum & malum
De hoc sc̃s augustinus : qm̃ inquit autem perquod lib& & quomodo lib&
dictum sit. ds̃ camendixit: Non aliter intellegendum est quod ait unus
ex nobis nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur. sicut dictum

Expanded text:
inter alia munera etiam stolam primam proferri, et eum ininter alia munera etiam stolam primam proferri, et eum indui praecepit, mystice insinuans quod electi habitum immortalitatis, quem in Adam in exordio saeculi perdiderunt, in fine saeculi sint recepturi in Christo, et quidem ampliori gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mounquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem : ubi induere sonat, ablatam utique significat nuditatem, quam Adam in se et Eva post peccatum agnitam erubescebant. Et ait: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, sciens bonum et malum. De hoc S. Augustinus: « Quoniam, inquit, per quodlibet et quomodolibet dictum sit, Deus tamen dixit, non aliter intelligendum est, quod ait unus ex nobis, nisi propter Trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃ adae &uxorieius tonicas pellicias & induiteos. Et hoc significationis
gratia factumest. sed tamen factum. Nam huius modi indumenta. dñseos
mortales iam factos fuisse insinuat. Pelles quippe quae non nisi mortuis pecudib:
subtrahuntur. mortisfiguram continent: Ita cum contra praeceptum Non
imitatione legitima sed in licita superbia ds̃esse appetit homo usque ad beluarum
quibus pudenda tegerent: sed ds̃ facitillis tonicas pellicias quibus omne corpus
illorum induat. quia ipsi perdita perprae uaricationem gloria In nocentiae.
pretenderunt sibiue lamen excusationis qua suam culpam. in conditorem
trans funderent . & ipse conditor illos persententiam iusti iudicii ab lato statu
uitae inmutabilis. in animasimul & carne multauit poena mortalitatis. Narrat
autem euangelica parabola quiapius paterre uertenti adse filio luxurioso per¬

Expanded text:
Dominus Deus Adae, et uxori ejus tunicas pelliceas, et induit eos. Et hoc significationis Dominus Deus Adae, et uxori ejus tunicas pelliceas, et induit eos. Et hoc significationis gratia factum est. Nam hujusmodi indumento Dominus eos mortales jam factos fuisssubtrahuntur, mortis figuram continent. Ita cum contra praeceptum non imitatione legitima, sed illicita superbia Deus esse appetit homo, usque ad belluarumquibus pudenda tegerent: sed Deus facit illis tunicas pellicias, quibus omne corpus illorum induat: quia ipsi, perdita per praevaricationem gloria innocentiae, praetenderunt sibi velamen excusationis, quo suam culpam in Conditorem transfunderent: et ipse Conditor illos per sententiam justi judicii, ablato statu vitae immutabilis, in anima simul et carne mulctavit poena mortalitatis. Narrat autem Evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso
Abbreviated transcription (Latin):
eam uidelic& quam diximus causam. Misticeuero terraquae inopere praeua¬
ricationis adae maledicta esse perhibetur: Non alia melius quam caro ac ci¬
pitur: Nam quae spinas iam & tribulos germinatnobis. quia percarnis concu¬
piscentiam propagati punctiones & incentiua uitiorum deipsa carne patimur
In sudore uultus tui uesceris pane tuo donec reuertaris interram dequa sumptus es
quia puluises & inpuluerem reuerteris. Illum hic panem intellege. quiait
egosum panis uitae quidecaelo descendi: Quo insudore uultus nostri uescimur.
quia ad conspectum diui nae celsitudinis nonnisi perlaborem necessariae
afflictionis ascendimus. Etuocauit adam nomen uxoris suae eua eo quod
mater ess& cunctorum uiuentium. Et hoc nomen adam diuino instinctu¬
constat uxorisuȩ posuisse. quod aptissime congruit ecclesiae scaẽ incuiusso¬
lum unitate quae catholica uocatur uitae cunctis ianua pat&: Fecit quoq

Expanded text:
eam videlicet quam diximus causam. Mystice vero terra quae in opere praevaeam videlicet quam diximus causam. Mystice vero terra quae in opere praevaricationis Adae maledicta esse perhibetur, non alia melius quam caro accipitur. Namque spinas jam et tribulos germinat nobis, quia per carnis concupiscentiam propagati, punctiones et incentiva vitiorum de ipsa carne patimur. In sudore vultus tui vesceris pane donec revertaris in terram de qua sumptus es, quia pulvis es et in pulverem reverteris. Illum hic panem intellige qui ait: Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi ; quo in sudore vultus nostri vescimur, quia ad conspectum divinae celsitudinis, non nisi per laborem necessariae afflictionis ascendimus. Et vocavit Adam nomen uxoris suae Eva, eo quod mater esset cunctorum viventium. Et hoc nomen Adam divino instinctuconstat uxori suae posuisse, quod aptissime congruit Ecclesiae sanctae suae in cujus solum unitate, quae catholica vocatur, vitae cunctis janua patet. Fecit quoque
Abbreviated transcription (Latin):
inpara dyso fuerat teneretur: perpeccatum enim hominis terramaledicta e st
ut spinas parer& non ut ipsa poenassentir& quae sine sensuest. sed ut peccati
humanicrimen semper hominibus ante oculos poner& quo admonerentur
aliquando auerti a peccatis & addĩ praecepta conuerti. Nam & herbae¬
uenenosȩ : ad poenam uel ad exercitationem mortalium creatȩsunt & hoc
notandum propter peccatum quia mortales post̃ peccatum factisumus. Per
infructuosas quoque arbores insultatur hominibus. ut intellegant quam sit
erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agrodĩ hocest in ecclesi a
& ut time ant nedeserat illos ds̃ quia & ipsi inagrissuis infructuosas arbores
deserunt nec aliquam culturam eis adhibent: Ante peccatum ergo hominis
non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli & ligna fructuosa.
postpeccatum autem: ui demus multa horrida & infructuosa nasci propter

Expanded text:
in paradiso fuerat teneretur? Per peccatum enim hominis terra maledicta est, in paradiso fuerat teneretur? Per peccatum enim hominis terra maledicta est, ut spinas pareret, non ut ipsa poenas sentiret quae sine sensu est, sed ut peccati humani crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converti. Nam et herbaevenenosae ad poenam vel ad exercitationem mortalium creatae sunt. Et hoc notandum propter peccatum, quia mortales post peccatum facti sumus. Per infructuosas quoque arbores insultatur hominibus, ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia, et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Ante peccatum ergo hominis non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa; post peccatum autem videmus multa horrida et infructuosa nasci, propter