comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a dño xp̃o nobis defensis occidi. Qͦd
uͦ in arena obruit interemptũ: ma¬
nifestũ ẽ. eius iam morticinã p̃sen-¬
tiam in eis latere. qui ñ habent sta¬
bile fundamentũ. Uñ eccl̃iam dñs
suꝑ petram ȩdificat. & eos qui audi¬
unt uerbũ eiꝰ ⁊ faciunt cõparat pru¬
denti uiro. qui ȩdificat domũ suã
suꝑ petram. ne temptationib ce¬
dat ⁊ corruat: illos aũt qui audiunt
⁊ non faciunt comꝑat stulto ȩdifi¬
canti suꝑ arenam cuiꝰ temptata
domꝰ. ruina fit magna. Quod uͦ ex¬
figurauerit. iam in quibdã libͥs
quos de doctrina xp̃iana p̃notaui.
quantũ mͥ tunc occurrit me recolo
consuetudine gentium non inutili
studio discantur. S siue hoc signifi¬
cet. siue illud. quod exgentib ipsis
animȩ pretiose tanquã uasa aurea
& argentea cũ suis utiq corporib
quod uestes significant. adiungt̃
se popło di. ut simul de hoc scło
tanquã de egypto liberent᷑. siue hoc

Expanded text:
a Domino Christo nobis defensis occidi. Quod a Domino Christo nobis defensis occidi. Quod vero in arena obruit interemptum , manifestum est ejus jam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. Unde Ecclesiam Dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero exfigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iste ꝓpħa filios uida ponens ꝓuidȩis.
ifilios isrł. ꝓ gentib. & congrega¬
buntur inquit filii iudȩ ⁊ filii isrł
parit̾. et ponent sibi caput unum
zascendent de terra. huic itaq ꝓpħiȩ
tam manifeste ipso rerũ effectu decla¬
rate. quisquis contradicit: non solu̾
ꝓpħicis. uerũetiam apłicis litteris.
nec solum quiblibet litteris uerum
etiam reb impletis.⁊ ela rissima luce
ꝑfusis impudentissime concradicit.
Aliquid gͦ fortassis requirebai dili
gentioris intentionis uide factũ: ut
hec fornicaria quȩ significat ȩccłam
de gentiliũ suꝑstitionũ ꝓstitutione
collectam. in habitu mulieris illius
que thamar appellata ẽ. posset agnos¬
ci. hic aũt cũ ipsa scriptura se aꝑiat.
cumq apłoꝵ consonantib litteris illu¬
stretur: qͥuid hic ulteriꝰ immoram᷑.
ac non iam uidemꝰ quod restat de
famulo dĩ moyse. quid etiã ipsa signi
ius facillime occurrit inuiriosum
nob̃ in hac peregrinatione diabolũ.

Expanded text:
iste propheta, filios Juda ponens pro Judaeis, et filios Israel pro Gentibus, Et congregabuntur, inquit, filii Juda et filii Israel pariter, et ponent sibimet caput unum, et ascendent de terra. Huic itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum effectu declaratae, quisquis contradicit, non solum propheticis, verum etiam apostolicis Litteris; nec solum quibuslibet litteris, verum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis, impudentissime contradicit. Aliquid ergo fortassis diligentioris requirebat intentionis Judae factum, ut haec fornicaria, quae significat Ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam, in habitu mulieris illius quae Thamar appellata est, posset agnosci: hic autem cum ipsa Scriptura se aperiat, cumque Apostolorum consonantibus Litteris illustretur, quid hic ulterius immoramur, ac non jam videmus quod restat de famulo Dei Moyse, quid etiam ipsa signifvis facillime occurrit, injuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
scdm ꝓmissionẽ heredes. S qm̃ ⁊ de
illa tribu uidȩ multi crediderunt
ecredituri sunt. nan inde erant
apłi inde tot milia quȩ in ierłm apo¬
stolis sociata sunt. inde eccłiȩ de qͥb
agalathas dicit. eram aut ignotus
de & lapidẽ angularem in psalmis ap¬
pellatũ dñm. sic interp̃tatur quod
duos parietes in seipso comunxerit.
circuncisionis uidelicet et preputii:
ut duos conderet inse. iunum no¬
uum hominẽ faciens pacem. & cõ-¬
mutaret utrosq in uno corpore dõ.
ꝑcrucem int̾ficiens mimicitias in
semet ipso. & ueniens euangłizare
pacẽ his qui longe ⁊ his qui ꝓpe. id:

Expanded text:
issionem heredes. sed quoniam et de illa Iudaea multi crediderunt et credituri sunt — nam inde erant et apostoli, inde tot milia, quae in Hierusalem apostolis sociata sunt, inde ecclesiae, de quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus de et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos conderet in se unum nouum hominem, faciens pacem, et conmutaret utrosque in uno corpore deo, per crucem interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem his
Abbreviated transcription (Latin):
tissimũ ẽ. Et quia de hac iusta pena
non liberat nisi misericors gr̃a: certũ ẽ.
& hinc apłs gemebundus exclamat.
Infelix ego: quis me liberabit de cor-¬
pore mortis huiꝰ  Grã dĩ ꝑ iħm xp̃m¬
dnm nr̃m. S quȩ sit distributio u¬
dicantis ⁊ miserantis di: cur aliꝰ sit
alius aũt sic: occultis causis fit ius¬
tis tam̃. Non tam̃ ido nescimꝰ om¬
nia ista iudicio di aut miscđia fieri.
licet in abdito positꝰ mensuris et
numeris ⁊ ponderib quib omĩa
disponunt᷑ a do creatore om̃iũ quȩ
naturalit̾ sunt: nec auctore sed
tamen ordinatore etiam peccatoꝵ.
ut ea quȩ peccata non ẽẽnt. nͥ con-¬
tra naturam eẽnt. sic uidicent᷑. et
ordinent᷑: ne umuersitatis natu

Expanded text:
tissimum est, et quia de hac iusta poena tissimum est, et quia de hac iusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. et hinc apostolus gemebundus exclamat: infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei pnostrum. sed quae sit distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium, quae naturaliter sunt, nec auctore, sed tamen ordinatore etiam peccatorum, ut ea, quae peccata non essent, nisi contra naturam essent, sic iudicentur et ordinentur, ne u
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dõ frui ꝓpt̾ ipsum. seq ⁊ amico
in ipso do ꝓpter eundẽ ipsum deum.
ꝓpt̾ dm̃ enim amat amicũ: qui dĩ
amorẽ amat in amico. Siue
aut̃ miquitas siue iusticia at
nisi eẽt in uoluntate : non ẽẽt in po¬
testate. Porro sun potestate ñ eẽt.
nullũ p̃miũ nulla pęna iusta ẽẽt:
quod nemo sapit nͥ qui de sipit. Ig¬
norantia uͦ ⁊ infirmitas ut uel nesci¬
at homo quid uelle debeat. uel ñ
om̃e quod uoluerit possit. ex occul¬
to pęnarũ ordine uenit: ⁊ illis in¬
scrutabilib iudiciis di apud quẽ
non ẽ iniqͥtas. ꝑditũ ẽ enĩ nob̃ pec¬
catũ adam. fideli eloquio d̃i. Et
quia in illo om̃s moriunt᷑. ⁊ quia
ꝑ illũ peccatũ intrauit in hunc
nundũ & peccatum mors: ueraciter
scriptũ ẽ. Et quia ex hac pena corpꝰ
corrumpit᷑ ⁊ aggrauat animã.⁊ de¬
primit t̾rena habitatio sensu̾ mul¬
ta cogitantẽ: uerissimũ nob̃q no¬

Expanded text:
autem deo frui propter ipsum seque et amico autem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uoluerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex hac poena corpus corrumpitur et adgrauat animam et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem, uerissimum nobisque no
Abbreviated transcription (Latin):
morit᷑. s in suo singula quȩq or¬
dine siue naturarũ siue meritoꝵ
uł cedere uł succedere. uł mane¬
re : hominũ dũt rectam uolun-¬
tatẽ diuine legi conuingi. mordi¬
natã uͦ cupiditatẽ diuinȩ legis
ordine coherceri. ut nec bonus
aliud quam precipitur uelit. nec
malus ampliꝰ quã ꝑmittit᷑ possit.
Ita sane ut non impune possit: qͦd
iniuste uoluerit. Ac ꝑ hoc in om̃ib
quȩ humana infirmitas horret
aut timet. sola iniquitas iuire dãp¬
nat᷑: cetera sunt. uł tributa natu¬
rarũ uł merita culparũ. fit autẽ
iniquus homo. cũ ꝓpt̾ se ipsas diligit
res ꝓpt̾ aliud assumendas: ⁊ ꝓpt̃ ali¬
ud appetit res ꝓpt̾ seipsas diligendas.
Sic enĩ quantũ in ipso ẽ. ꝑturbat in
seipso ordinẽ naturalẽ: quẽ lex et̾na
conseruari iubet. Fit aũt homo iustꝰ.
cũ ob aliud non appetit reb uti. nisi
ꝓpt̾ quod diuinitꝰ institute sunt: ipso

Expanded text:
moritur, sed in suo singula quaeque ormoritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatam uero cupiditatem diuinae legis ordine coherceri, ut nec bonus aliud quam praecipitur uelit, nec malus amplius quam permittitur possit, ita sane, ut non inpune possit, quod iniuste uoluerit. ac per hoc in omnibus, quae humana infirmitas horret aut timet, sola iniquitas iure damnatur; cetera sunt uel tributa naturarum uel merita culparum. fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud adsumendas et propter aliud adpetit res propter se ipsas diligendas. sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem naturalem, quem lex aeterna conseruari iubet. fit autem homo iustus, cum ob aliud non adpetit rebus uti, nisi propter quod diuinitus institutae sunt, ipso
Abbreviated transcription (Latin):
do iussisset. ecce sunt hic duo gla¬
dii: ⁊ ille respondit. sufficit. Hinc
⁊ petrus arinatꝰ inuentꝰ ẽ : cũ aur̃e
ꝑsecutoris abscidit. Ubi spontanea
eiꝰ cohercet᷑ audatia : quia non ut
iussus fuerat ferrũ tollere. ita iꝰ¬
sus fuerat ⁊ ferire. Latebat certe
dñi uoluntas cur arma portari
precepisset: qͥuib eos uti uoluis¬
set : Uerũptamen ad illũ cum
ratione p̃ciꝑe: ad istos aut̃ sine re¬
tractatione p̾cepta facere ꝑtine¬
bat. Calumpniosa gͦ imꝑitia moy¬
ses reprehendit᷑. quod bella gesse¬
rit: qui minꝰ reprehendi debuit
si sua sponte gereret. quã sidõ iu-¬
bente non gereret. Ipsum uͦ dm̃
quod talia iusserat audere repre-¬
hendere. uł dm iustũ ⁊ bonũ talia
iubere potiusse ñ credere. homi¬
nis ẽ ut mitiꝰ loquar cogitare ñ
ualentis. diuinȩ ꝓuidentie ꝑcun-¬
cta sũma atq ima tendetiti nec
nouũ eẽ. quod orit᷑. nec ꝑire quod

Expanded text:
do iussisset: ecce sunt hic duo glado iussisset: ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita iussus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uetere ⁊ nouo: etiã hoc clamarent
duo sibi testamenta ẽẽ contraria.
Quid gͦ nunc respondebunt. cum
idem ipse dicit. antea misi uos sine
sacculo ⁊ pera ⁊ calciamentis. ⁊ nichil
uob̃ defuit: nͥunc aũt qui habet
sacculũ tollat similit̾ ⁊ perã ⁊ qͥñ ht̃
tunicã uendat. & emat gladium:
Iam ne intelligunt quẽ admodum
nulla inconstantia precipientis. s
ratione dispensantis: ꝓͥ tempoꝵ diu̾¬
sitate. precepta uł consilia uł ꝑmis¬
sa mutentur: Nam si dicunt certi
misterii gr̃a hoc de tollendo saccu¬
lo ⁊ pera & emendo gladio locutum
fuisse: cur non admittunt certi
ꝓhibuisse. Neq eni in eo quod ex
eũgłio cõmemorauimꝰ. uerba tan¬
tũ dñi fuerunt: s & obtemꝑantiũ
quoq discipłoꝵ facta secuta sunt.
Nam ⁊ tunc sine sacculo ⁊ pera iert̃.
& niclil eis defuit sicut eius in t̾ro¬
gatio⁊ eiꝵ responsio declarauit. &¬
nunc dixerunt ei cũ de gladio em̃¬

Expanded text:
uetere et nouo, etiam hoc clamarent uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculum, tollat similiter et peram, et qui habet tunicam, uendat et emat gladium? iamne intellegunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi postolos prohibuisse? neque enim in eo, quod ex euangelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emen
Abbreviated transcription (Latin):
TI gentes seruient ei . ⁊ xp̃iani
quoq imꝑatores plenam gerentes
fidutiam pietatis in xp̃o. de inimicis
sacrilegis qui sp̃e suam in sacram̃tis
ydoloꝵ demonũ q posuerant. glosis¬
sim̃a uictoriam ꝑceꝑunt. cũ aꝑtissi¬
mis notissimisq documentis. de qͥb
non nulli iã scriptũ memoriȩ cõmen¬
darunt: illos fallerent uaticima de¬
monioꝵ: hos firmarent p̃dicta sc̃oꝵ.
Si aut̃ hoc mirũ istis uanis uidetur.
quod aliud tunc ds̃ precepit dispen¬
satorib ueteris testamenti. ubi noui
gr̃a uelabat᷑ aliud predicatorib no¬
ui testamenti. ubi ueteris obscuritas
reuelat᷑: attendant ipsũ dnm xp̃m
tem. Quando misi uos inqͥt sine sac¬
culo ⁊ pera ⁊ calciamentis: nunqͥd
aliquid defuit uob̃. At illi dixert̃.
Nichil. Dixit gͦ eis. S nunc qui
habet sacculũ. tollat similit̾ ⁊ perã:
⁊ qui non habet. uendat tunicã suã
⁊emat gladiũ. Isti certe si ista diu̾¬
sa in testamentis singłis inuenirent.

Expanded text:
 gentes seruient illi, christiani quoque imperatores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uictoriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabatur, adtendant ipsum dominum Ctem: quando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixit ergo eis: sed nhabet sacculum, tollat similiter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent,
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas eidem dño contradicere. cũ
desiderio noxio demonũ in porcos
ire uolenti petentiq ꝑmisit: p̃sertĩ
quia manichei ñ solũ porcos. uerum
etiã minuta ⁊ abiecta animalia ho¬
minũ animas habere crediderunt.
Qua uanitate imꝓbata ⁊ abiecta:
illud tamen constat dñm nrm iħm¬

Expanded text:
uanitas eidem domino contradicere, cum uanitas eidem domino contradicere, cum desiderio noxio daemonum in porcos ire uolentium petentiumque permisit, praesertim quia Manichaei non solum porcos, uerum etiam minuta et abiecta animalia hominum animas habere crediderunt. qua uanitate inprobata et abiecta illud tamen constat dominum
Abbreviated transcription (Latin):
mo. nec frustra nec miq dictũ ẽẽ.
nec licuisse moysen alit̃ quam ds
dixerat facere. ut penes dm̃ ẽẽt con¬
silium iubendi: penes famulũ aũt
obsequiũ ꝑagendi. S ds̃ in qͥt uerꝰ
⁊ bonus : nullo mͦ talia iussisse cre¬
dendus ẽ. Immo uͦ talia recte ñ ui¬
bet. nͥ d̾s uerꝰ ⁊ bonus: qui ⁊ solus
nouit. quid euiq iubendũ sit. ⁊ solꝰ
neminẽ quicquã in congruũ ꝑpeti
sinit. Ceterũ ista imꝑita ⁊ falsabo¬
nitas cordis humani contradicat
⁊ xp̃o. ne dõ bono iubente. impii¬
mali. aliquid patiantur:
curus ẽ angłis colligite pͥmũ ⁊iania.
zalligate fasciculos ad cõburendum.
Qui tamen hoc ipsum inoportunẽ
facere uolentes seruos ꝓhibuit: di¬
cens. ne forte cũ uultis colligere zi¬
rania. eradicetis simul ⁊ triticũ. Ita
solus uerus ds ⁊ bonus nouit: quid.
quando. quib ꝑ quos fieri aliqͥd uel
iubeat uel ꝑmittat. Poterat etiam
sta humana non bonitas s plane

Expanded text:
mo nec frustra nec inique dictum esse mo nec frustra nec inique dictum esse nec licuisse Moysen aliter quam deus dixerat facere, ut penes dominum esset consilium iubendi, penes famulum autem obsequium peragendi. Sed deus, inquit, uerus et bonus nullo modo talia iussisse credendus est. immo uero talia recte non iubet. nisi deus uerus et bonus, qui et solus nouit, quid cuique iubendum sit, et solus neminem quicquam incongruum perpeti sinit. ceterum ista inperita et falsa bonitas cordis humani contradicat et Christo, ne deo bono iubente inpiimali aliquid patiantur, cum dicturus est angelis: colligite primum zizania et alligate fasciculos ad conburendum. qui tamen hoc ipsum inoportune facere uolentes seruos prohibuit dicens: ne forte cum uultis colligere zizania. eradicetis simul et triticum. ita solus deus uerus et bonus nouit, quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid uel iubeat uel permittat. poterat etiam ista humana non bonitas, sed plane
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ d̃i creatura male utentes.
ad ereatoris in iuriã suis ydolis
seruiebant: ⁊ homines peregrinos la¬
bore gratuito. iniuste ac uehement᷑
afflixerant. Dignigͦ erant ⁊ isti quib
talia iuberent᷑: ⁊ illi qui talia pate¬
rent᷑. Et forte scdm suas uoluntates
⁊ cogitationes: hebrei magis ꝑmissi ft̃
facere ista. quã iussi. S eis ds ꝑmissio¬
nẽ suam ꝑfamulũ suũ moysen in no¬
tescere uoluit: quando mandauit ut
diceret. fieri aũt potest: ut sint aliȩ
causȩ occultissimȩ. cur hoc illi popło
duiinitꝰ dictũ sit. S diuinis imꝑiis
cedendũ obtemperando: non resisten¬
dum ẽ disputando. Apłs dixit. Quis
enĩ cognouit sensũ dñi: aut quis eiꝰ¬
consiliariꝰ fuit : Siue gͦ ista sit causa
quã dixi. siue aliqua quelibet inse¬
creta ⁊ abdita dispositione di lateat.
cur hoc ꝑ moysen illi popło dixerit.
ut ab egyptiis sibi cõmodanda pete¬
rent quȩ auferrent. hoc tam̃ confir¬

Expanded text:
hoc est dei creatura male utentes hoc est dei creatura male utentes ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus talia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri autem potest, ut sint aliae causae occultissimae, cur hoc illi populo diuinitus dictum sit: sed diuinis imperiis cedendum obtemperando. non resistendum est disputando. apostolus dixit: quis enim cognouit sensum domini? aut quis consiliarius eius fuit? siue ergo ista sit causa, quam dixi, siue alia quaelibet in secreta et abdita dispositione dei lateat. cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent, quae auferrent, hoc tamen confir
Abbreviated transcription (Latin):
post hoc peccatũ factꝰ ẽ pastor ȩccłȩ:
sicut moyses post ꝑcussũ egyptiũ
factꝰ ẽ rector illiꝰ synagoge : Ut̃q
enĩ non detestabili immanitate. s
emendabili animositate iusticiȩ
regulam ercessit: ut̃q odio imꝓbi¬
tatis alienȩ. S ille frat̾no. iste do¬
minico: licet adhuc carnali tam̃
amore peccauit. Resecandũ hoc
uitiũ: uel eradicandũ. S tamen
tã magnũ cor tanquã terra frugi¬
b: ita ferendis uirtutib excolen¬
dũ. A Quid gͦ iam despoliatis
egyptiis faustꝰ obicit: nesci¬
ens quid loquatur: Quod facien¬
⁊do moyses usq ad eo ñ peccauit:
ut non faciendo peccaret. D̃s̃ eñi
iusserat: qui utiq nouit ñ solum
scdm facta. uerũ etiam scđm cor
homiis. quid imꝰ quisq uel ꝑquẽ
ꝑpeti debeat. Carnał itaq adhuc
ille popłs erat: ⁊ rerũ terrenarũ
cupiditate occupatꝰ. Egyptii uͦsa
crilegi ⁊ iniqui. Nam ⁊ auro illo

Expanded text:
post hoc peccatum factus est pastor ecclesiae, post hoc peccatum factus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inprobitatis alienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra frugibus. ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat, qui utique nouit non solum secundum facta, uerum etiam secundum cor hominis, quid unusquisque uel per quem perpeti debeat. carnalis itaque adhuc ille populus erat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii uero sacrilegi et iniqui; nam et auro illo,
Abbreviated transcription (Latin):
liberaret᷑ ex egypto popłs isrł. ẽũq
miracło uisionis in rubo flãmante.
⁊ non ardente. uerbisq dñicis ad
frugẽ obedientiȩ preparauit: qͥ
etiam saulũ ȩccłiam ꝑsequegtem
de celo uocauit. ꝓstrauit.ererit.
impleuit. tanquã ꝑcussit ampu¬
tauit. inseruit. fecundauit. Illa
namq pauli seuitia. cum scdm
emulationẽ pat̾narũ traditionũ
ꝑsequebat᷑ eccłam. putans officiũ
dõ se facere. tanqͣ siluestre erat
uitiũ: s magnȩ feracitatis indici
um. hinc erat etiam illud petri.
cũ euaginato gladio uolens defen¬
dere dñm: aurẽ ꝑsecutoris absci
qui em̃ gladio usus fuerit gladio ca-¬
det. Ille aut utit᷑ gladio: quinulla
suꝑiore ac legitima usus potestate.
uel iubente. uł concedente. in san¬
guinẽ alicuiꝰ armat᷑. Nam utiq do-¬
minus usserat ut ferrũ discipłi
eius ferrent: s ñ iusserat ut feri¬
rent. Quid gͦ incongruũ. si petrus

Expanded text:
liberaretur ex Aegypto populus Israhel, eumque liberaretur ex Aegypto populus Israhel, eumque miraculo uisionis in rubo flammante et non ardente uerbisque dominicis ad frugem oboedientiae praeparauit: qui etiam Saulum ecclesiam persequentem de caelo uocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur ecclesiam, putans officium deo se facere, tamquam siluestre erat uitium, sed magnae feracitatis um. Hinc erat etiam illud Petri, cum evaginato gladio volens defendere Dominum, aurem persecutoris abscidqui enim gladio usus fuerit, gladio cadet . Ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima poteuel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
quanius iniuriosum ⁊ imꝓbũ occi¬
di. Uerũtamen animȩ uirtutis
capaces ac fertiles p̃mitrunt sepe
uitia. quib hoc ipsũ indicent: eui
uirtuti sint potissimũ accõmodate.
si fuerint p̃ceptis exculte. Sic enim
agricolȩ cũ terrã uiderint quanuis
inutiles tam̃ ingentes herbas ꝓgig¬
uere frumentis aptã ẽẽ. ꝓnuncieit:
⁊ ubi felicẽ aspexerint licet erc di¬
candã sciant. ualidͥis uitibꝰ habilẽ
intelligunt. ⁊ quẽ montẽ oleastris
siluescere aspererint. oleis ẽẽ uc.lẽ
culta accedente ñ dubitant: sic ille
animi motꝰ quo moyses ꝑegrinum
frẽm a ciui imꝓbo iniuriã ꝑpetien¬
tẽ. non obseruato ordine potestatis
multũ ẽẽ ñ ꝑtulit. non uirtutum
fructib mutilis erat s ad huc incul¬
tus. uitiosam quidẽ sed magnȩ fer¬
tilitatis signa fundebat. Ipse deniq
ꝑangłm suũ diuinis moysen uoci¬
b euocauit in monte syna. ꝑquẽ

Expanded text:
quamuis iniuriosum et inprobum occiquamuis iniuriosum et inprobum occidi. uerumtamen animae uirtutis capaces ac fertiles praemittunt saepe uitia, quibus hoc ipsum indicent, cui uirtuti sint potissimum adcommodatae, si fuerint praeceptis excultae. sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fructibus inutilis erat, sed adhuc incultus uitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. ipse denique per angelum suum diuinis Moysen uocibus euocauit in monte Sina, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
ex ore plene ueredici diqͥ ueracit᷑ ho-¬
minẽ quẽ fecerat nouerat. quandoqͥ¬
dem etiam peccata hominũ quȩ ipse
nonfecit. ⁊ indiffidentib ut iudex ag¬
noscit. ⁊ in confidentib ut pat̾ ignos¬
cit. ex ore om̃ino eiꝰ moysen seruum
eius ⁊ amamꝰ ⁊ ammiram᷑. ⁊ quantum
possumꝰ imittam᷑. cũ simꝰ longe illius
meritis inferiores. etiam nullo egyp¬
tio uel occiso uel exspoliato. nullo bel¬
lo gesto. Quorũ ille aliud futuri indo-¬
le defensoris : alia imposito imꝑio dĩ
fecit. Ut interim. omittam quod cũ
ꝑcussisset egyptiũ. quanquã ille d̾s
non peꝑcerit: in ꝑsona tamen ꝓpħi¬
ca ad hoc diuinitꝰ fieri ꝑmissum est.
ut futurũ aliquid p̃signaret. Unde
nẽ non ago s omnino tanꝙͣ nichil
significauerint facta illa discutio:
consultaq illa lege ȩt̾na. repperio
non debuisse hominẽ ab illo qͥnul¬
lam ordinatã potestatẽ gerebat.

Expanded text:
ex ore plane ueredici dei, qui ueraciter hoex ore plane ueredici dei, qui ueraciter hominem, quem fecerat, nouerat, quandoquidem etiam peccata hominum. quae ipse non facit, et in diffitentibus ut iudex agnoscit et in confitentibus ut pater ignoscit. ex ore omnino eius Moysen seruum eius et amamus et admiramur et quantum possumus imitamur, cum simus longe illius meritis inferiores, etiam nullo Aegyptio uel occiso uel expoliato, nullo bello gesto, quorum ille aliud futuri indole defensoris, alia inposito imperio dei fecit. Ut interim omittam, quod cum percussisset Aegyptium, quamquam illi deus non praeceperit, in persona tamen prophetica ad hoc diuinitus fieri permissum est, ut futurum aliquid praesignaret, unde nunc non ago, sed omnino tamquam nihil significauerint facta illa discutio consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoraui. ministrũ etiã sacram̃¬
torũ non iã prestantiũ salutẽ. s ad¬
huc ꝓmittentiũ saluatorẽ: quod
⁊ saluator ipse confirmat dicens. si
crederetis moysi crederetis ⁊ mͥ. de
me enĩ ille scripsit. unde suo loco
quantũ satis uisũ ẽ. contra impu¬
dentes manicheoꝵ calũpnias disse¬
riumꝰ. Hunc gͦ moysen famulũ dĩ
uiui. diueri. di sũmi fabricatoris
cȩli ⁊ terrȩ ñ de alieno s de nichilo.
non prem̃te necessitate s affluen¬
te bonitate. non ꝑsui membri pe-¬
nã s ꝑ sui uerbi potentiã. hunc inꝙͦ
moysen humilẽ in recusando tam
magnũ ministeriũ. subditũ in
suscipiendo. fidelem inseruando.
strenuum in exequendo. in regen¬
do popło uigilantẽ. incorrigen¬
do uehementẽ. in amando arden¬
tem. in sustinendo patientẽ. qua ꝓeis
quib prefuit dõ se int̾posuit consu-¬
ienti. opposuit irascenti: hunc itaq
tantũ ac talem uirũ absit ã nobis
ut ex maledico fausti ore pensemꝰ. s

Expanded text:
istrum etiam sacramentorum, non iam praestantium salutem, sed adhuc promittentium saluatorem, quod et saluator ipse confirmat dicens: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit — unde suo loco, quantum satis uisum est, contra inpudentes Manichaeorum calumnias disseruimus — hunc ergo Moysen famulum dei uiui, dei ueri, dei summi, fabricatoris caeli et terrae, non de alieno, sed de nihilo, non premente necessitate, sed adfluente bonitate, non per sui membri poenam, sed per sui uerbi potentiam, hunc, inquam, Moysen, humilem in recusando tam magnum ministerium, subditum in suscipiendo, fidelem in seruando. strenuum in exequendo, in regendo populo uigilantem, in corrigendo uehementem, in amando ardentem. in sustinendo patientem, qui pro eis, quibus praefuit, deo se interposuit consulenti, obposuit irascenti: hunc itaque talem ac tantum uirum, absit a nobis, ut ex maledico Fausti ore pensemus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint duo in carne una. Quod mag¬
nũ coniugii sacram̃tũ: in xp̃o⁊ mȩde
sia cõmendat apłs. Finde regnũ t̾re¬
ntim scłi huiꝰ euiꝰ figurã gerebant re¬
ges. qui sarrã polluere ꝑmissi ñ sunt.
non exꝑtũ ẽ. nec inuenit ȩccłiam con¬
iugẽ xp̃i. idr̃. quã fidelit̾ illi tanquã
pͥncipi ac uiro suo subdita cohereret:
nisi cũ uiolare temptauit. ⁊ diumo
testimonio ꝑ fidem martyrũ cessit.
correptũq in posteriorib regib ho¬
norauit munere. quã corruptioni
suȩ subdere in pͥorib uoluit et ñ
ualuit. Nam quod tc̃ m eodẽ re¬
ge pͥus ⁊ posterius figuratũ ẽ: hoc
in isto regno pͥorib ⁊ posterioribus
regib adimplet᷑. Cũ aut̃ dr̃ de pa-¬

Expanded text:
ut sint duo in carne una: quod magut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo esia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum ccorreptamque etiam in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. 5. Nam quod tunc in eodem rege prius ac posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimpletur. Cum autem dicitur de pa
Abbreviated transcription (Latin):
indm cui pudicitiã coniugis cõm̾¬
dauit. lam uͦ in hac re gesta. atq
in diuinis libris posita fideliterq
narrata. quẽ non delectet etiam
factũ ꝓpħicũ ꝑscrutari. ⁊ sacram̃ti
ostuũi pia fide studioq pulsare: ut
aꝑiat dñs ⁊ ostendat quis tunc in
illo figurabat᷑ uiro. ⁊ cuiꝰ sit uxor
quȩ in hac peregrinatione atq
int̾ alienigenas pollui maculariq
non sinitur. ut sit uiro suo sine
macula ⁊ ruga: In gła quippe xp̃i
recte uiuit eccłia: ut pulchritu¬
do eiꝰ honor sit uiro eiꝰ. sicut abra¬
ham ꝓpt̾ sarȩ pulchritudinẽ int̾
alienigenas honorabit᷑. Eiq ipsi
cui dicit᷑ in cantieis canticoꝵ õ pul¬
chra int̾ mulieres. ipsius pulchri¬
tudinis merito reges offerunt
munera: sicut sare obtulit rex
abimelech. plus in ea mirans for¬
mȩ decus. qͦd amare potuit ⁊ uio¬
quippe atq intꝰ. in abscondito secreto sp̃a¬
li anima humana inheret uerbo dĩ:

Expanded text:
in deum, cui pudicitiam coniugis commein deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uioquippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei,
Abbreviated transcription (Latin):
posset id ÷ uitam: ne dm suũ tẽpta¬
ret fec̃ qd̾ potuit. qd̾ aut̃ ñ potuit: illi cõmi¬
sit. Qui gͦ se hominẽ occultare ñ
ualuit. maritũ se occultauit ne
occideret᷑: uxorẽ dõ credidit ne
pollueretur. Quamꝙͣ scrupulosiꝰ
disputari possit. utrũ illius muli¬
eris pudicitia uiolaret᷑. etiã siqͥs¬
quã carni eiꝰ cõmixtꝰ foret: cum
id inse fieri ꝓ mariti uita. neo il¬
lo nesciente᷑ s iubente ꝑmitte¬
ret. nequaqͣ fidẽ deserens coniu-¬
galem ⁊ potestatẽ non abniiens ma¬
ritatẽ: sicut adulter non fuit qͦn¬
do uxoris obtemꝑans potestati. de
ancilla ꝓlem generare consensit.
s ꝓpt̾ uim pͥncipũ. quia ñ ita duob
uiris uiuis ad cõcumbendũ femina
subdit᷑. sicut duȩ feminȩ uni uiro.
Multo ueriꝰ ⁊ honestius illud accipi¬
mus. quod pat̾ abraham nec temp¬
tauit dm̃. quando uitȩ suȩ quantũ
potuit homo consuluit: ⁊ sꝑauit

Expanded text:
posset. id est uitam, ne deum suum temptaposset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit
Abbreviated transcription (Latin):
lam loqueret᷑ iudȩis irascentibꝰ. et
inimicissimo animo au dientib.
nec tamen ualentib in eũ mitte¬
re manꝰ. quia nondũ uenerat ho¬
ra eius. ũ euiꝰ hore necessitate co¬
geretur mori. s cuiꝰ hore oportunita¬
te dignaretur occidi. Qui gͦ palam
docendo ⁊ arguendo ⁊ tam inuicoꝵ
rabiem. ualere inse aliqͥd ñ sinen¬
do. dei de monstrabat potestatẽ:
idem tamen fugiendo ⁊ latendo
hominis instruebat infirmitatẽ:
ne dm temptare audeat quando
habet quod faciat ut quod caue¬
re opor.tet euadat. Neq enĩ
⁊ apłs paulus desꝑauerat adiuto¬
rium ꝓtectionẽq diuinã fidẽq
ꝑdiderat: quando ꝑ murũ in spor¬
ta su̾missus ẽ. ut inimicoꝵ manus
effugeret. Non gͦ in dm̃ ñ creden¬
isset. Pinde cũ int̾ ignotos ꝓpt̃ ex¬
cellentissimã pulchritudinẽ sarȩ.¬
⁊ eiꝰ pudicitia ⁊ mariti uita ẽẽt in
dubio. nec utrũq tueri posset a-¬
braham. uerunitamen unũ hoꝵ

Expanded text:
lam loqueretur Iudaeis irascentibus et de lam loqueretur Iudaeis irascentibus et de inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae opportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo, et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temtare audeat, quando habet quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorumeffugeret. Non ergo in Deum non credenisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum
Abbreviated transcription (Latin):
pellere quam tuebat. eũq cũ comu¬
ge sua ab om̃i ꝑnitie in illa ꝑegrina-¬
tione tutari: ut nec uxor eiꝰ quanuis
ẽẽt pulcherrima. appete retur ab¬
ꝙ aliquo. nec ꝓpt illam ipse necaret᷑.
Poterat sane hoc efficereds̃. Quis¬
ita sit demens: uͥt hoc neget:S si
int̾rogatꝰ abraham illã feminã suã¬
indicasset ẽẽ uxorem: duas restu¬
endas cõmitteret do.⁊ suã uitam
It coniugis pudicitiã. ꝑtinet aũt ad
sanã doctrinam. quando habet qͦd
faciat homo: non tẽptare dñm d̃m
suũ. Neq enĩ ⁊ ipse saluator ñ pote¬
rat tueri discipłos suos. quib tamen
ait. si uos ꝑsecuti fuerint in una eiui¬
tate fugite in aliam: cuiꝰ rei prior
exemplũ prebuit. Nam cũ haberet¬
potestatẽ ponendi animã suã. nec
eam poneret nisi cũ uellet. megyp¬
tum tamen infans portantib paren¬
tib fugit. & ad diẽ festũ non euiden¬
ter s latent̾ ascendit: cum alias pa¬

Expanded text:
pellere. quam timebat, eumque cum coniupellere. quam timebat, eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficereita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicaret uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet quod faciat homo, non temtare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos; quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in unam ciuitatem, fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias pa
Abbreviated transcription (Latin):
si sororẽ suam id ẽ. ex patris sui sangui¬
ne ꝓcreatam. habebat uxorẽ: Nlam
hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit:
de patre ẽẽ. sororẽ non de matre. Ubi
certe ut sororem mentiret᷑ nullo iam
timore cogebat᷑: quando ille uxorẽ eiꝰ
ẽẽ didicerat. ⁊ eam diuinitꝰ territꝰ cum
honore reddebat. fr̃s aũt siue sorores
generali nomine consanguineos uł con¬
singumeas. solere ueteres appellari:
scriptura testat᷑. Nam ⁊ tobias dicit
d̃o cum oraret antequã misceretur
uxori. ⁊ nunc dnẽ tu scis qm̃ ñ luxu¬
nȩ causa accipio sororem meam. cũ
ẽẽt illa non ex concubitu eiꝰde patris.
ta: ⁊ loth fr̃ abrahȩ dicit᷑ cum patriuiᷤᷤ
eius ẽẽt abraham. Ex qua uocabuli
uirgo pepererat: s eius consanguini¬
tate om̃s ꝓpinqui. Dicet aliquis cur
non potius ita de dõ suo p̃sũpsit abra¬
ham. ut fateri ñ timeret uxorẽ. neq
eĩ ds ab illo mortẽ non poterat re¬

Expanded text:
si sororem suam, id est ex patris sui sanguisi sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem non poterat re
Abbreviated transcription (Latin):
reprehendendum: quẽ nemo conuin¬
cit timore lapsum fuisse ad mencien¬
dum. Neq eñ utrũ euis uxor ẽẽt int̾¬
rogatꝰ non ẽẽ respondit: s cũ ab eo
queret᷑ quid ei ẽẽt illa mulier. indica¬
uit sororẽ non negauit uporẽ. Tacuit
aliquio ueri: non dixit aliquid falsi.
lnusq adeo desipimꝰ ut hic faustũ sequa¬
nͣ. qui ait sororem mentitũ: quasi genꝰ
sarrȩ aliunde didicerit. cũ id sc̃a script᷑a
non aꝑuerit : Puto iustũ ẽẽ. ut in ea
re quam nouerat abraham nos aũt ñ
nouimꝰ: patriarchȩ potius credamꝰ lo¬
quenti quod scit. quã manicheo crimi-¬
nanti quod nescit. Cum gͥ abraham
eotempore uiueret in reb humanis.
quo quidẽ iã fr̃s ex utroq aut ex altero
uł altera parente natos necti coniugio
non licebat. filios aut̃ frm̃ aliosq lon¬
ginquiore gradu generis consangui-¬
neos. nulla lege. nulla potestate ꝓhi¬
bita consuetudo iungebat: quid mirũ

Expanded text:
reprehendendum , quem nemo conuinreprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum,
Abbreviated transcription (Latin):
eum fides ac spes fefellit. Namq pha¬
rao territ᷑ monstris multisq ꝓpt̃ eam
afflictꝰ malis: ubi eiꝰ eẽ uxorem diuinit̾
didicit. illesam cũ honore restituit. A¬
bimelech aut̃ sonno cõmonitꝰ ⁊ edoctꝰ:
similit̾ fecit. Nonnulli quidẽ non ca¬
lumpniosi. ⁊ maledici sicut faustꝰ sed
eisdem libris honorẽ debitũ deferentes.
quos iste uel non intelligendo rep̃hen¬
dit. uel rep̃hendendo non intelligit.
oum hoc abrahȩ factum considerarent.
uisũ ẽ eis quod a firmitate fidei subde¬
fecerit atq titubauerit: ⁊ timore mor¬
tis sicut dñm petrus ita iste negarit
uxorẽ. Quod si ita necesse ẽet intelligi.
peccatũ hominis ignoscerẽ. nec ido cun¬
cta eiꝰ merita deleta atq oblitterata
censerem. sicut nec illius apłi: qmꝙͣ
culpa non sit equalis negare uxorem.
⁊ negare saluatorẽ. Nunc uͦ cũ habeã
quod intelligam ne hoc intelligam.
nulla causa cogor temeritate labi ad

Expanded text:
eum fides ac spes fefellit; namque Phaeum fides ac spes fefellit; namque Pharao territus monstris multisque propter eam malis adflictus, ubi eius uxorem diuinitus didicit, inlaesam cura honore restituit; Abimelech autem somno commonitus et edoctus similiter fecit. Nonnulli quidem non calumniosi et maledici sicut Faustus, sed eisdem libris honorem debitum deferentes, quos iste uel non intellegendo reprehendit uel reprehendendo non intellegit, cum hoc Abrahae factum considerarent, uisum est eis, quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubauerit et timore mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor temeritate labi ad
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ factũ lenociniosimile uide¬
tur: s non ualentib ex illiꝰ eternȩ
legis lumme a peccatis recte facta
discernere. Quib ⁊ constantia ꝑti¬
natia uideri potest. ⁊ uirtus fidutiȩ.
uitiũ putat᷑ audatie : ⁊ quȩcunq si¬
milit obiciuntur. quasi nec recte
agentib a non recte cernentibꝰ. Ne¬
q enĩ abraham flagitio consensit
uxoris. eiusq uendidit adulteriũ:
s sicut illa famulã suã ñ libidini
mariti ꝑmisit. s officio generandi
ultro intulit. nequaꝗͣ turbato or¬
dine naturali ubi eiꝰ potestas erat
uibens potiꝰ obedienti quã cedens
concupiscenti: sic ⁊ ipse comugem
castam ⁊ casto corde sibi coherentẽ.
de rusꝰ animo ubi pudicitiȩ uirtus
habitabat nullomodo dubitabat. taeur
urorem dixit sororẽ. ne se occiso abalie¬
nigenisatq impiis. captiua possidere¬
tur. certus de dõ suo quod nichil eam
turpe ac flagitiosũ ꝑpeti sineret. Nec

Expanded text:
Abrahae factum lenocinio simile uideAbrahae factum lenocinio simile uidetur, sed non ualentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia uideri potest et uirtus fiduciae uitium putatur audaciae et quaecumque similiter obiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. neque enim Abraham fiagitio consensit uxoris eiusque uendidit adulterium, sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit nequaquam turbato ordine naturali, ubi eius potestas erat, iubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possideretur, certus de deo suo, quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. nec
Abbreviated transcription (Latin):
rilem uxorem cupientẽ sibi ꝓlem
quã parere ipsa non potuit. ex fa-¬
mula sua ⁊ ex marito ꝓuenire. non
suȩ carnali cupiditati cessit: s con¬
iugali potestati obtemperauit.
credens hoc sarram ex dłi nutu
uoluisse. qui iã ex seipso illi here¬
dem ꝓmiserat. s exqua femina
non predixerat: frustragͥ faustus ad
obiciendum hoc crimen insanꝰ insilu¬
it: tanquã infidelem abrahã infide¬
liter arguens. Cetera enĩ cecitate ñ c̃¬
de nec ualuit intelligere hoc aut̃ libi dine
calumpniandi neglexit. & legere.
Quod aũt iustũ ⁊ fidelem uirum.
matrimonii sui infamissimũ nundi¬
natorẽ appellans auaritiȩ. ac uentͥs
causa duob regib abimelech⁊ pha¬
raoni diuersis temporib sarrã conui¬
gem suã sororẽ mentitũ. qͥa pulcher¬
rima erat in concubitũ asserit uen¬
ditasse: non ore ueridico a turpitu¬
dine separat honestatẽ. s ore male¬
dico totũ uertit incrimen. hoc enĩ

Expanded text:
rilem uxorem cupientem sibi prolem, rilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uentris causa duobus regibus Abimelech et Pharaoni diuersis temporibus Saram coniugem suam sororem mentitum. quia erat pulcherrima, in concubitum adserit uenditasse, non ore ueredico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum uertit in crimen. hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tam̃ semini suo factã ꝓmissionẽ te¬
neret: pͥmo de adoptione cogitabat.
hoc indicat quod cũ dõ loquens ait
de uernaculo suo: hic erit heres
meus. Tanquã diceret. Quia de me
ipso mͥ semen ñ dedisti: in isto cõple.
quod meo semini ꝓmisisti. Si em̃ĩ sem̃
cuiꝰq non appelle̾ret᷑. nisi quod eius
carne nasceret᷑. nec nos appellaret
apłs semen abrahȩ. qui certe origi¬
nem carnis ab illo non ducimꝰ: sed
imitatione fidei semen eiꝰ facti sumꝰ
credentes in xp̃o. cuiꝰ caro ex illiꝰ car¬
ne ꝓpagata ẽ. Tunc gͦ abraham au¬
duiit a dño: non hic erit herestuus.
s qui exiet de utero tuo ipse erit he¬
res tuus. Iam tunc adoptionis cogi¬
tatione sublata. cũ de se ipso semen
speraret abraham. restabat incertũ.
utrum ex sarra an ex alia: quod illi
ds occultare uoluit. donec prius ex
ancilla uetꝰ testamentũ figuraret᷑.
Quid gͦ mirũ. si uidens abrahã ste¬

Expanded text:
et tamen semini suo factam promissionem teet tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. Hoc indicat, quod cum Deo loquens, ait de vernaculo suo, Hic haeres meus erit: tanquam diceret, Quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto comple quod meo semini promisisti. Si enim semen cujusque non appellaretur, nisi quod de ejus carne nasceretur, nec nos appellaret Apostolus semen Abrahae , qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham ste