comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult uitã & cupit uidere dies bonos. Coibe linguã
tuã amalo & labia tua ne loquantur dolũ. Diuerte
amalo & facbonũ in quire pacẽ & ꝑsequere eã. Hui¬
modi homines ds̃ honorat & diligit. Qui malum
nesciunt qͥ mentiri ñ norunt. quoꝵ dolũ labia ñ lon¬
quunt᷑ quib ñ nisi bonitas et̃ uidet᷑ & puritas. inꝰ¬
centia ẽ quȩ nos cõmendat dõ. Simplicitas ẽ quȩ fã
regnare cum xp̃o. Quomodo aut dis ñ nisi in nocen¬
tes diligat &. sibi uelit eẽ coniunctos testimonus po¬
rimis declaratur. Sic̃ in psalmis scriptũ ẽ. In noc¬
tes & recti ad hescrt mihi. Et alibi mandat᷑ & dicĩ
Custo di innocentiã & uide aequitatẽ qm̃ st̃ reliquis
homini pacifico. Quantũ in nocentia hominis pa¬
tet & conferat & iã si sero serurtur: ꝓ pħa dđ testimꝰ¬
nio cõꝓbatur qͥ cũ grauit̃ ante peccassit & pͥea
iudicari se ñtimet ex quo in nocentiã nosse cor¬

Expanded text:
vult vitam, et cupit videre dies bonos? Cohibe linguam vult vitam, et cupit videre dies bonos? Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loqa malo, et fac bonum; inquire pacem, et sequere eam . Hujusmodi enim homines Deus honorat et diligit, qui malum nesciunt, qui mentiri non norunt, quorum dolum labia non loquuntur, in quibus non nisi bonitas videtur et puritas. Innocentia est quae nos commendat Deo: simplicitas est quae facit regnare cum Christo. Quomodo Deus nonnisi innocentes diligat, et sibi velit esse conjunctos, testimoniis plurimis declaratur, sicut in Psalmis scriptum est, Innocentes et recti adhaeserunt mihi . Et alibi mandatur et dicitur, Custodi innocentiam, et vide aequitatem, quoniam sunt reliquiae homini pacifico . Quantum innocentia homini praestet et conferat, etiamsi sero servetur, prophetae David testimonio comprobatur, qui cum graviter ante peccasset, postea judicari se non timet, ex quo innocentiam nosse coe
Abbreviated transcription (Latin):
gehenne ñ euadet incendium. Ds̃ malos ñ amat.
ñ diligit peccato res. Quisq mału fecerit. in imies
ẽdĩ. Quisq sine dolo ñ fuerit: partẽ ñ potest habere
cum xp̃o. Nichil ẽ enĩ amplius. xp̃iano quȩrendum
nihil desiderandũ magis nichilq plus totis uiribus
enitendũ. quã ut maliciã suo excludat ecorde. quĩ ut
nequitiã intra pectoris sui conscientiã ñ ammittat
quã ut bonitatẽ teneat. iusticiã seruet. bonitatẽ m̃tis
custodiat. Esto in nocens. siuis cũ dõ uiuere. Esto sim¬
plex siuiis regnare cũ xp̃o. Quid tibi ꝓdest malicia
quȩ in morte trahit. Qiđ nequitia. quȩ ꝓhibet regu¬
re cũ xp̃o quȩ se habentẽ exterminat Sic̃ scriptũe
Animã enĩ nequã disꝑdet. qui se habet. Siuis uiurre: au¬
di ꝓpħam quid loquitur. Si regnũ xpĩ diligis. aiudi
quomꝰ illud merearis adipisci. Quis ẽ inquit homoqͥ

Expanded text:
gehennae non evadet incendium. Deus malos non amat, gehennae non evadet incendium. Deus malos non amat, non diligit peccatores. Quisquis malum fecerit, inimicus est Dei. Quisquis sine dolo non fuerit, partem non potest habere cum Christo. Nihil enim amplius est christiano quaerendum, nihil desiderandum magis, nihilque plus totis viribus enitendum, quam ut malitiam suo excludat ex corde, quam ut nequitiam intra pectoris sui conscientiam non admittat, quam ut bonitatem teneat, justitiam servet, puritatem mentis custodiat. Esto innocens, si vis cum Deo vivere. Esto simplex, si vis regnare cum Christo. Quid tibi prodest malitia, quae in mortem trahit? quid nequitia, quae prohibet regnare cum Christo, quae se habentem exterminat? sicut scriptum est, Anima enim nequam disperdet qui se habet . Si vis vivere, audi prophetam quid loquitur: si regnum Christi diligis, audi quomodo illud merearis adipisci: Quis est, inquit, homo qui
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ quȩrit anob ut mali ñsimus sed ut efficiamꝰ boni
xmalis enĩ operib uocant᷑ mali ita e contrario exbo¬
nis appellant᷑ boni. Et duos quib boni crudiri ui¬
dent᷑ .x. mali. Bonꝰ ds̃ cui om̃s bene conuersintes de¬
seruiunt. oiabolus aut̃ malus cui quisq male operat᷑
ẽ famulus. Non enĩ a nob̃ hoc solũ poscit᷑ ut ñ uiuendo
mali serui et̃ diaboli desinam. sed uiuendo beni dõ
serure uideam̃. Nãquisq nec małii uidet᷑ operari
nec bonũ cui seruus et uideat᷑ ignoro. Vel quomͦ adõ
uita poterit sperare ꝑpetuã . quã bene faciendo non
meruit. Nemo se inquit sensu ꝓpͥo decipiat & inlu¬
dat. nemo uana existimatione seducit. quisq boni
non fuerit: uitã ñ habet. Quis quis ñ iusticiȩ & mi
sedȩ operã fecerit . ñ potest regnare cũ xp̃o. Quisq
ñ fuerit humanus. pius. hospitalis: benignꝰ clemens

Expanded text:
tantum quaerit a nobis, ut mali non simus, sed ut efficiamur boni. tantum quaerit a nobis, ut mali non simus, sed ut efficiamur boni. Ex malis enim operibus vocantur mali: ita e contrario ex bonis appellantur boni. Et duo sunt quibus boni servire videntur et mali: bonus Deus, cui omnes bene conversantes deserviunt; diabolus autem malus, cujus quisquis qui male operatur, est famulus. Non enim a nobis hoc solum poscitur, ut non vivendo male servi esse diaboli desinamus, sed vivendo bene Deo servire videamur. Nam quisquis qui nec malum videtur operari nec bonum, cujus servus videatur esse ignoro: vel quomodo vitam a Deo poterit sperare perpetuam, quam bene faciendo non meruit. Nemo, inquam, sensu proprio se decipiat et illudat, nemo se vana existimatione seducat. Quisquis bonus nae opera non fecerit, non potest regnare cum Christo. Quisquis non fuerit humanus, pius, hospitalis, benignus, clemens,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ diligebat. breuit᷑ ut potuimꝰ diximi Nẽ uero qiđ sa
pximũ tãquã se ipsũ diligere. ut possum explicem:
quãquã ipsius cause expositio. ilio in loco breiit diss¬
mines ita & uosfacite illissimilit. Nemo ẽ enĩ qͥ sibi mi¬
su optet ab aliquo fieri. Illegͦ ꝓximũ suũ tãquã seap¬
sum diligit. qui ei ñ mali aliquid qđ nec sibi uult fuer
sed siquid boni ꝓut ipse ab omĩb ꝑcipere optait & consi
n ad mittimur sed gehenne ignib mancipat᷑. Sic̃ ii
euangło dnm̃ dixisse legini de hisqͥ nichil malifacius
net bonitatẽ aliqiđ operantur. Discedite amt maledieu
in igne act̾ũ quc̃ parauit pat̃ m̃s diabolo & anglise
Csuriui enĩ. & ñ dedistis mihi manducare. Sitiui .&. non¬
uestistis me. Infirm & ñ iusitastisme. Incarcore .&. ñ
piens: tcognoscat. quã spẽ illi habere possint qͥuersan¬
tur in malis. quando & iam illis uita negat᷑ qͥ malinichil
feccrunt. nisi aliquid gesserint boni. Neq enĩdĩ hoc

Expanded text:
s diligi debeat, ut potuimus diximus: nunc vero quid sit proximum tanquam se ipsum diligere, ut possumus explicemus; quanquam ipsius causae expositio alio in loco breviter dissmines, ita et vos facite illis similiter . Nemo est enim qui sibi malum optet ab aliquo fieri. Ille ergo proximum suum tanquam se ipsum diligit, qui ei non mali aliquid, quia nec sibi, vult fieri; sed si quid boni, prout ipse ab omnibus percipere optat et conseqm non admittitur, sed gehennae ignibus mancipatur: sicut in Evangelio Dominum dixisse legimus de iis qui nihil mali faciunt, nec boni tamen aliquid operantur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, quem praeparavit Pater meus diabolo et angelis ejus. Esurivi enim, et non devestistis me; infirmus, et non visitastis me; in carcere, et non piens recognoscat, quam spem illi habere possint qui versantur in malis, quando etiam illis vita negatur qui mali nihil fecerunt, nisi etiam aliquid gesserint boni. Neque enim Deus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tua & ex totis uirib tuis. & diliges ꝓximũ tuu sic̃ te
ipsũ. Legis &. ꝓpharũ principiũ et̃ mandato dñi &
saluatoris nri testimonio cõꝓbat᷑ dicentis. in his duob
legis quã ꝓpħarũ constare p̃ceptũ. &. illũ legẽ imples¬
ueteri queri. quã ut đm̃ & ꝓximũ diligas. Et urre ille
legis consũmator & factor ẽ. qͥ nec in dm̃ nec in ꝓxi
git. qͥ suis in omib mandatis obtemperat. Dm̃ dili¬
git. quilugẽ euis & p̾cepta custodit. Om̃ diligit. qͥ¬

Expanded text:
 sicut te ipsum. Legis et Prophetarum praecipuum esse mandatum, Domini et Salvatoris nostri testimonio comprobatur, dicentis, In his duobusLegis quam Prophetarum constare praeceptum, et illum Legem implesveteri quaeri quam ut Deum et proximum diligas. Et vere ille legis consummator et factor est, qui nec in Deum, nec in proximgit, qui suis in omnibus mandatis obtemperat. Deum diligit, qui leges ejus et praecepta custodit. Deum diligit, q
Abbreviated transcription (Latin):
& pirtatis amator ẽ. Et ille dm̃diligit. qͥ ñ aliud quã
qđ ds amare uidetur operatur. Qid enĩ sit dm̃ diligere
đni & saluatoris doctrina. declarat dicentis. Qui au¬
dit uerba mea & fac̾ ea. hic ẽ qͥ diligitme. Si igit᷑ ille
dm̃ diligit qͥ qđ ds̃ p̃cipit fac̃. qͥ ñ facit. iste ñ diligit
Omis uero qͥ non diligit: odit. Vnde clarũ atq manif¬
stum ẽ ab eis dm̃ odire qui sua mandata ñ seruant. Pi
rã illos & suꝑ inimicos tuos tabesceb̾a Perfecto odio
oderã illos inimici facti sunt mihi. Odit ꝓphauistus
peccatores adulteros& in uistos. & dĩ mandata sperno¬
dis diciunt alio in loco dic̃ Vidi p̃uaricantes pactũ & ta¬
bricebuam Et iterũ. Iniquosodio habu & legẽ tuã dilexi.
ideergo quã iusti quã integri esse debeamꝰ & sc̃i. quibus
p̃terquã malt conuersare ñ licet sed nec male conuer¬
santes agnoscere. Hoc & apłs bratus eiudent᷑ ostendit.
qui net panes cũ peccatorib frangi p̃cepit dicens. Siquis

Expanded text:
iligit, quid non aliud quam quod Deus amare videtur, operatur. Quid sit enim Deum diligere, Domini et Salvatoris doctrina declarat, dicentis, Qui audit verba mea, et facit ea, ille est qui diligit me . Si igitur ille Deum diligit, qui quod Deus praecipit, facit; qui non facit, iste non diligit. Omnis vero qui non diligit, odit. Unde clarum atque manifestum est, ab eis Deum odiri, qui sua mandata non servant: deram, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi . Odit propheta justus peccatores, adulteros, et injustos, et Dei mandata spernentes; sicut alio in loco dicit, Vidi praevaricantes pactum, et tabescebam. Et iterum, Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi . Vide ergo quam justi, quam integri esse debeamus et sancti: quibus praeterquam male conversari non licet, sed nec male conversantes agnoscere. Hoc et beatus Apostolus evidenter ostendit, qui nec panes cum peccatoribus frangi praecepit, dicens: Si
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ oportet iuistos et̃. humanos. quałe popłmi suũ ds̃¬
esse uelit. late ut arbitror patet . &. quib possit operib.
ꝑmereri. plurimis ꝓbat exemplis. Sed ne ad mani¬
festandã eius uoluntatẽ parũ uideat᷑ eẽ qđ diximus
semꝑq placuerit.& qđ crebrius furi & obseruari p̃ce¬
perit tã uxteris quã nouȩ legis testimoniis cõꝓbemus

Expanded text:
quoniam oportet justos esse et humanos . Qualem populum suum quoniam oportet justos esse et humanos . Qualem populum suum esse velit, late, ut arbitror, patet: et quibus possit operibus promereri, plurimis probatur exemplis. Sed ne ad manifestandam ejus voluntatem parum videatur esse quod diximus,semperque placuerit, et quid crebrius fieri et observari praeceperit, tam veteris quam novae Legis testimoniis c
Abbreviated transcription (Latin):
i quã ei salutariũ mandatoꝵ semĩ imꝑtiat. Deniq
ut obhanc causam hȩc eũ ꝑtulisse eiudentius claret.
nec tribulabitis eum. fuistis enĩ & uos aduenȩ interra
egypti. Et iterũ legimus. Ds̃ magnus qͥ ñ accipit ꝑso¬
nã sed nec accipit munera. faciens uidicui ꝓselito &
orphano & uiduȩ. Dare panẽ & uestimentũ dilige.
qr ipse fuisti int̾ra aegypti. Et alibi dic̃. Si aut̃ messis
fueris messem in agrotuo . &. obliuisceris manipula. ñ
reuerteris accipere illũ. Proselito &. orphano & uiduȩ
erit. ut benedicat te dis ds̃ tuus in operib manuum
tuarũ & memoreris qm̃ famulus eras intra egẏpti. ideo
ego p̃cipio tibi uerbũ hoc. Unde facile ꝓuidet᷑ atque
dinoscitur. eũ popłm obhane causam cunctis afflictũ
fuisse miseriis. ut miscreri alteri. suodocent᷑ exemplo.
Sic̃ scriptum ẽ. Docusti enĩ popłm tuũ ꝑ talia opera.

Expanded text:
t, quam ei salutarium mandatorum semen impartiat. Denique t, quam ei salutarium mandatorum semen impartiat. Denique ut ob hanc causam haec eum pertulisse evidentius clareat, nec tribulabitis eum; fuistis etenim et vos advenae in terra Aegypti . Et iterum legimus, Deus magnus, qui non accipit personam, sed nec accipit munera, faciens judicium proselyto, orphano et viduae. Dare panem et vestimentum dilige; quia et ipse fuisti in terra Aegypti . Et alibi dicit, Si autem messus fueris messem in agro tuo, et oblivisceris manuam, non reverteris accipere illam: proselyto et orphano et viduae erit; ut benedicat te Deus in operibus manuum tuarum, et memor eris quia famulus eras in terra Aegypti, ego ideo praecipio tibi verbum hoc . Unde facile pervidetur atque dignoscitur, eum populum ob hanc causam cunctis afflictum fuisse miseriis, ut misereri alteri suo doceretur exemplo: sicut scriptum est, Docuisti enim populum tuum per talia opera,
Abbreviated transcription (Latin):
& sine tecto suo intro duc hospicio. nisi ut qͥ ante in¬
diguit alieno Nemoita esurientẽ cibat. nemosic
sitientẽ potat. nisi ut qͥ sitĩ esurientẽq ꝑ pessus est.
Nemo tã facile nudũ suis operit uestimentis. quã qui
nuditatis & frigoris nouit in uiriã. Nemo sic tribu¬
lanti & misero laboranti succurrit. nisi ut qͥ tribula¬
tionũ & miscriarũ casus exꝑtus ẽ & laborũ. Merito
modũ editurus. ꝑquã popło suo miscde̾ & pietatis
& omiũ bonoꝵ. operũ p̃cepta tradituriis. uoluit eum
pͥus om̃s pressuras & tribulationes &. angustias in t̾ra
ꝑpeti aliena qͦ facilius post mođũ posset. talia patien¬
tiũ miscreri & suis obtẽperare mandatis. ut putes ciꝰ
bonũ fuisse agricołã. qͥ pͥus quã sem̃ mittat. diu tram
aratris rastrisq donat. ne qđ illi crediturꝰ ẽ sem̃ perctt
aIta & ds̃ popłm suũ du ante ante macerat & domr¬

Expanded text:
et sine tecto, suo introducit hospitio, nisi ut qui ante inet sine tecto, suo introducit hospitio, nisi ut qui ante indiguit alieno. Nemo ita esurientem cibat, nemo sic sitientem potat, nisi ut qui sitim esuriemque perpessus est. Nemo tam facile nudum suis operit vestimentis, quam qui nuditatis et frigoris novit injuriam. Nemo sic tribulanti et misero et laboranti succurrit, nisi ut qui tribulationum et miseriarum casus expertus est et laborum. Merito modum erat editurus, per quam populo suo misericordiae et pietatis omniumque bonorum operum praecepta traditurus, voluit eum prius omnes pressuras et tribulationes et angustias in terra perpeti aliena, quo facilius postea posset talia patientium misereri, et suis obtemperare mandatis. Ut putes eum bonum fuisse agricolam, qui priusquam semen mittat, diu terram aratris et rastris domat, ne quod illi crediturus est semen pereat: ita et Deus populum suum diu ante macerat et doma
Abbreviated transcription (Latin):
uita daret᷑. toto mundo dãpͥnato. Abraħa qiđ per
fidei & iusticie merita consecutus sit. scriptura testat᷑.
incendio. quid aliud quã iusticię meritum fuit.
ongũ ẽ ire ꝑ singulos nos & omĩũ merita recensere
psu popłm uidaicũ quẽ ad se ds̃ pͥmũ ex semine ab raħ̃a
pceteris gentib ꝑtinere optauit. quo modo erudierit.
qđ eũ ut sibi placeret faceret. qͥđ obseruare p̾ceperit.
scire nos conuenit. Primo in loco qđ derelicta regione
inqͣ habitare semꝑ optauerat patriaq deserta: in alie¬
nã ꝓuinciã hocẽ in aegyptũ transitũ fec̃. Nonsine &¬
miscdẽ. pietatis. iusticiȩ. cęterisq bonis operib cupiess
erudire. uoluit eũ in extera patria rẽ ꝓtẽpore pere¬
grinũ eẽ captiuũ. ut captiuitatis &. peregrinationis
miscriã disceret & laboris. quo facilius post modum
miserere peregrinantib. &. laborantio nosset. si ipse
ante peregrinationis miscrias didicisset. Nemo eni
peregrinationis exitus nouit. Nemosic hospitem

Expanded text:
um toto mundo damnato . Abraham quid per fidei et justitiae meritum consecutus sit, Scriptura testatur; incendio, quid aliud quam justitiae meritum fuit ? Longum est nos ire per singulos, et omnium merita recenserepulum Judaicum, quem ad se Deus primum ex semine Abraham prae caeteris gentibus pertinere optavit, quomodo erudierit, quid eum, ut sibi placeret, facere, quid observare praeceperit, scire nos convenit. Primo in loco quod derelicta regione in qua habitare semper optaverat, patriaque deserta, in alienam provinciam, hoc est, in Aegyptum migrare fecit, non sine misericordiae, pietatis, justitiae, caeterisque bonis operibus cupiens erudire, voluit eum in extera patria pro tempore esse peregrinum et captivum, ut captivitatis et peregrinationis miseriam disceret et laboris: quo facilius postmodum misereri peregrinantibus et laborantibus nosset, si ipse ante peregrinationis miserias didicisset. Nemo enimui peregrinationis exitus novit. Nemo sic hospitem
Abbreviated transcription (Latin):
conseruet᷑: Sienĩ absq do & nisi ꝑsingula
ille me iuuerit. nihil possũ agere. Neq
bonis me iuste operib coronabit. nec ad fli¬
git ꝓmalis. sed inutroq suũ. ł recipi&. łdam¬

Expanded text:
conservetur. Si enim absque Deo, et nisi per singula conservetur. Si enim absque Deo, et nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere; nec pro bonis me juste operibus coronabit, nec affliget pro malis, sed in utroque suum vel recipiet vel dam
Abbreviated transcription (Latin):
Et c&era istius modi ꝑ uessis int̃pretationib
immo risuidignis : ad aliossensus detor que
dicere: cũ meũ responsũ habeas. A Tuũ
responsũ cuius modiẽ. bene eossentire an
male: E Et quȩ me cogit necessitas. ut
contra alios prima sententiã. A Disputa¬
tionis ordo. & ratio ueritatis: Anignoras
int̃rogo anbenedicendi anmale:: ingratis
tibi fatendũ ẽ. C. Si insingulis rebꝰ quas
gerimꝰ. dĩ utendũ ẽ adiutorio. ergo & calamũ t̾r¬
perare adscribendũ & teperatũ pumice terere.
manũq aptare literis. tacere. loqui. sedere
stare. ambulare. currere. comedere. ieiuna¬
re. flere. ndere. & c& era istius modi. nsids iu¬
uerit ñ poterimꝰ: A luxta meũ sensũ ñ posse
ꝑspicuũ ẽ.E. Et in quo liberũ habemꝰ arbitni
ũ. & dĩ innos gratia custodit᷑. sinec ħ quidẽ
absq dõ possumꝰ facere : A. Nã sic donata ẽ
liberi arbitrii gratia. Ut dĩ ꝑsingula tollat

Expanded text:
; et caetera hujuscemodi, perversis interpretationibus, ; et caetera hujuscemodi, perversis interpretationibus, immo risu dignis, ad alios sensus detorquerdicere, cum meum responsum habeas? A. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputationis ordo et ratio veritatis. An ignorasinterrogo, aut bene dici, aut male, ingratis tibi fatendum est. C. Si in singulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare litteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere, jejunare, flere, ridere, et caetera hujuscemodi, nisi Deus juverit, non poterimus? A. Juxta meum sensum non posse perspicuum um, et Dei in nos gratia custoditur, si ne hoc quidem absque Deo possumus facere. ATT. Numquid sic donata est liberi arbitrii gratia, ut Dei per singula tollatu
Abbreviated transcription (Latin):
illius beneficio deputandũ Sed quero enĩ ipsũ
qd̃ dĩ asseris gratiae. ad condicionis referas be¬
neficiũ : An insingulis reb putas ee quasgen¬
mꝰ. ut scilic& illius in omib utat᷑ auxilio. anse
ab eo liberi arbi tru c̃diti nr̃a uoluntate uel
uirib agamꝰ qđ uolumꝰ. Noui enĩ plerosq urm¬
ad dĩ cuncta referre gratiã. ut ñ in partib
Pingenere. hoc ẽ ne quaquã ĩsingulis rebus
s inconditionis & arbitru intellegant po¬
testatẽ. C. Est ita ut autumas. ẜame utrũqꝙ
Constat ergo int̃nos. in bonis operib: ꝓpriã uo¬
luntatẽ. dĩ nosniti ad iutorio. inmalis diabo¬
li C. Conftat. Supra hoc nulla c̃tentioest.
AMale ergosentiunt. ꝗͥ ꝑ singulas resquas
agimꝰ. dĩ auferant ad iutoriũ. & illud qđ spal¬
mista canit. Nisi dñs edificauerit domũ: inuas¬
nũ laborant qͥ edificant eũ. Nisi dñs custodi¬
erit ciuitatẽ. frustra uigilant qͥ custodiunea

Expanded text:
illius beneficio deputandum. Sed quaero, hoc ipsum illius beneficio deputandum. Sed quaero, hoc ipsum quod Dei asseris gratiae, utrum ad conditionis referas beneficium, an in singulis rebus putes esse quas gerimus, ut scilicet illius in omnibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbitrii conditi, nostra voluntate vel viribus agamus quod volumus? Novi enim, plerosquad Dei cuncta referre gratiam, ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestatem. C. Non est ita ut autumas, sed a me utruConstat ergo inter nos, in bonis operibus post propriam voluntatem, Dei nos niti auxilio, in malis diaboli. C. Constat, et super hoc nulla contentio est. A. Male ergo sentiunt, qui per singulas res quas agimus, Dei auferunt adjutorium, et illud quod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam. 699 Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ ad seras uoluntatis. E. Miror at tice cur
erroris aliene a me causas iationẽq flagites.
& id queras qđ scriptũ nonẽ. cũ ꝑspicuum sit
qͥd ꝑscripserĩ. Dixi homnẽ posse sine peccato
et̃ si uelit. nũqͣd addidi sine dĩ gratia. A
Sed exeo qđ non ad didistruideris negasse. E
Immo exeo qđ ñ negaui dixisse estimandus sũ
sumꝰ. A Consiteris igit᷑ hominẽ posse sine pec¬
cato cͥẽ si uelit. cũ dĩgratia: E. Non solum
fatebor. sed libere ꝓclamabo. A Eirrat ergo
qui dĩ tollit gratiã : C Ertat quinpotius ar¬
bi trandus ẽ impius cũ di nutu om̃a gubnent᷑.
& hoc qđ sumus & babemꝰ app&itũ ꝓprie. uolun¬
tatis. dĩ conditoris sit beneficiũ. Ut enĩ liberũ
possideamꝰ arbitriũ. ut uel ad bonã uel ad malã
partẽ declinemꝰ ꝓpria uoluntate. illius ẽ gratiȩ.
qui nos ad imaginẽ & similitune sui tales condidit.
A Nulli ocretobole dubiũ ẽ. ex eiꝰ cunta pendere
iudicio: ꝗcreator ẽ omi ũ. & quic ꝗd habemus.

Expanded text:
m asseras voluntatis? C. Miror, Attice, cur erroris alieni a me causam rationemque flagites, et id quaeras quod scriptum non est, cum perspicuum sit quod scripserim. Dixi hominem sine peccato esse posse, si velit. Numquid addidi, absque Dei gratia? A. Sed ex eo quod non addidisti, videris negare. C. Immo ex eo quod non negavi, dixisse existimandus sum.sumus. A. Confiteris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum Dei gratia? C. Non solum fateor; sed et libere proclamo. A. Errat ergo qui Dei gratiam tollit? C. Errat. Quin potius arbitrandus est impius, cum Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus et habemus appetitum propriae voluntatis, Dei condipossideamus arbitrium, et vel ad bonam vel ad malam partem declinemus propria voluntate, ejus est gratiae, qui nos ad imaginem et similitudinem sui tales condidit.--Nulli, o Critobule, dubium est, ex ejus cuncta pendere judicio, qui creator est omnium, et quidquid habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
iddico. Arriani obiciunt calunia. ẜrespond&
ccclesia. expsona hominis hoc diciqͥ assuptꝰ ẽ
uecontrario loqueris. possũ sine peccato er̃ siuo¬
luero. Ille nihil exse potest facere ui honinis
indic& ueritatẽ. tupo tes oma tare peccata.

Expanded text:
dico . Ariani objiciunt calumniam, sed respondet Ecclesia, ex persona hominis haec dici qui assumptus est. Tu e contrario loqueris; Possum sine peccato esse, si voluero. Ille nihil potest ex se facere, ut hominis indicet veritatem. Tu potes omnia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
si in uista uob̃ uidrtur alitnorũ remissio peccatorũ.
qua ñ indiga. qui peccare ñ potuit: transite ad ama
dic̃ inbaptismo. ut cuius incęteris auctoritate duci¬
mini &iã in hac parte errorẽ sequamini.

Expanded text:
si injusta vobis videtur alienorum remissio peccatorum, si injusta vobis videtur alienorum remissio peccatorum, qua non indiget qui peccare non potuit, transite ad amasdicit in baptismo, ut cujus in caeteris auctoritate ducimini, etiam in hac parte errorem sequamini.
Abbreviated transcription (Latin):
dis contra heresim uram. ꝑ quã uultis assere bap¬
tiģari infantes. ñ in remissionẽ peccatoꝵ: sed in
regnũ celorum uxta illud qđ scriptũ ẽ in euan¬
gelio Nisiquis renatus fuerit ex aqua & spũ scõ ñ
potest intrare in regnũ cęlorũ. Terciũ quoq ad eo¬
hominẽ sine petcato rẽ si uelit absq di miscda
Et quartũ nupad hilarium cont᷑ docerina tua anis¬
ta ꝑuersa fingentẽ. Alios quoq specialit tuononnĩ
cudere đr qui necdũ in nrais uenere mian Inde
fluo aut si noua uolueris dicere. aclarissimo ing¬
nio occupata sunt meliora. Hoc unũ dicã ut tandẽ
finiatur oratio. aut nouũ nos debere simbolũ tradere
ut post patrẽ & filiũ &. sp̃m scm bapti zantes infantes
in regnũ celoꝵ. Aut siunũ & in paruulis &. in magnis
habetis baptisina & iã infantes in remissionẽ peccato
baptitandos. insimilitudinẽ p̃uari cationis adẽ. Qđ

Expanded text:
dis contra haeresim vestram, per quam vultis asserere, bapdis contra haeresim vestram, per quam vultis asserere, baptizari infantes non in remissionem peccatorum, sed in regnum coelorum, juxta illud quod scriptum est in Evangelio: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum coelorum. Tertium quoque ad euhominem sine peccato esse, si velit, absque Dei gratia. » Et quartum nuper ad Hilarium contra doctrinam tuam multa perversa fingentem. Alios quoque specialiter tuo nomine cudere dicitur, qui nondum in nostras venere manus. Unde fluo: aut si nova voluerimus dicere, a clarissimo ingenio occupata sunt meliora. Hoc unum dicam, ut tamdem finiatur oratio, aut novum vos debere symbolum tradere, 806 ut post Patrem et Filium et Spiritum sanctum baptizetis infantes in regnum coelorum, aut si unum et in parvulis et in magnis habetis baptisma, etiam infantes in remissionem peccatorum baptizandos in similitudinem praevaricationis Adam. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ debet in fans qͥ recens natus nihil peccauit.
nisi ꝗͣ scđm adam carnalit̃ natus. contagiũ mortis
antique. pͥma natiuitate contraxit. Qui ad remis¬
sam peccatoꝵ. accipiendã. hoc ipso facilius accedit.
qđ illi remittuntur ñ ꝓpͥa. sed aliena peccata
Et idcirco fr̃ carissime. hȩc fuit in conlio nra sen¬
tentia. Abaptismoatq agrã di qͥom̃ib miseri¬
cors & benignus & pius ẽ. neminẽ ꝑ nos debere
ꝓhiberi. Qđ cum irca uni uersos obseruandũ su
atq retinendũ. magiscirca infantes ipsos. & receas
natos obseruandũ putat. qui hoc ipso de ope nrã
addiuinã miscłam plus merentur. Qđ in pͥmo
statĩ natiuitatis sue ortii. plorantes ac flentes. nibi
scs & eloquens ep̃s augustinꝰ ad marcellinũ. qͥ posta
sub inuidia tyrannidis hȩracliani. ab hercticis in¬
nocens cesus ẽ duos librosde infantib bapti: an¬

Expanded text:
ri non debet infans, qui recens natus nihil peccavit, ri non debet infans, qui recens natus nihil peccavit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus, contagium mortis antiquae, prima nativitate contraxit? Qui ad remissionem peccatorum accipiendam, hoc ipso facilius accedit, quod illi remittuntur non propria, sed aliena peccata. Et idcirco, frater charissime, haec fuit in concilio nostra sententia, a baptismo atque gratia Dei, qui omnibus misericors et benignus et pius est, neminem per nos debere prohiberi. Quod cum circa universos observandum sit atque retinendum, tum magis circa infantes ipsos et recens natos observandum puta, qui hoc ipso de ope nostra ad divinam misericordiam plus merentur, quod in primo statim nativitatis suae ortu plorantes ac flentes, nihilsanctus et eloquens episcopus Augustinus ad Marcellinum, qui postea sub invidia tyrannidis Heracliani ab haereticis innocens caesus est, duos libros de Infantibus baptizan
Abbreviated transcription (Latin):
dens. Regnauit mors ab adam usq ad moysen. etiã
in eos qui ñ peccauerunt insimilitudine p̃uari¬
cationis ade. qͥ ẽ forma futuri. Qd si obieceris dici.¬
hic ẽẽ aliquos qͥ ñ peccauerint. Intellege illud eos¬
ñ peccasse peccatũ qđ precauit adam p̃uaricando
in paradyso p̾ceptũ di. Ceterũ om̃s homines aut
tenent᷑ obnoxii. Qui paruulus ẽ parentis in bap
tismo uinculo soluit᷑. qͥ eius aetatis ꝗͣ possit sapere
x. alieno & suo peccato. xp̃i sanguine liberatur.
Ae ne me putes heretico sensum hoc intellegere.
Beatus martyrciprianus cuite inscripturirum
testimoniis digerendis aemulu gloriaris. in eplã
quã scribit ad epm fidu de infantib baptizandis.
hoc memorat. Porro hoc si & iã grauissimis delic¬
torib & indm̃ multo ante peccantib cũ post ea
crediderint remissio precatoꝵ. datur .&. ab aptis¬
mo atq grã nemo ꝓhibetur. quanto magis ꝓhibe¬

Expanded text:
dens: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen: etiam dens: Regnavit mors ab Adam usque ad Moysen: etiam in eos, qui non peccaverunt, in similitudinem praevaricationis Adam, qui est forma futuri . Quod si objeceris dici esse aliquos, qui non peccaverunt, intellige eos illud non peccasse peccatum, quod peccavit Adam praevaricando in paradiso praeceptum Dei. Caeterum omnes homines, aut tenentur obnculo solvitur. Qui ejus aetatis est, quae potest sapere, et alieno et suo, Christi sanguine liberatur. 804 Ac ne me putes haeretico sensu hoc intelligere, beatus martyr Cyprianus, cujus te in Scripturarum testimoniis digerendis aemulum gloriaris, in epistola quam scribit ad episcopum Fidum de infantibus baptizandis haec memorat: « Porro autem si etiam gravissimis delictoribus, et in Deum multo ante peccantibus, cum postea crediderint, remissio peccatorum datur, et a baptismo atque gratia nemo prohibetur, quanto magis prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
Qid enĩ site alius catholicum dixerit. statĩne ad sen¬
sũ tribuã quicumq te defenderit .&. ꝑuersa creden¬
tem bene sentire dixerit. ut hoc agit ut te infamua
liberet. sed ut se in famet ꝑfidię multitudo socioꝵ
nequaquã te catholicũ. sedhereticũ de monstrauit
Uerũ eeclesiastico calcentur pede. ne quasi paruulis
flentib: tristior queđa imago monstret᷑. Hoc nob
prestat xpĩtimor. ut om̃s alios contẽpnamꝰ timores.
Proinde aut defende qđ credis. aut relinque qđ de¬
fendere ñ potes. Quẽcũq in defensionẽ tui adduxe¬
ris. ñ patronũ. sed sociũ nominabis. E. Dic queso¬
& me libera questione omĩ. quare infantuli bapti¬
tentꝰ. A. Ut cis peccata in baptismate dimittantur.
C. Qiđ enĩ cõmeruere peccati. quisqͣne soluit ñ ligit᷑
A ME in terrogas. Respondebit tibi euangłii tuba
doctor gentiũ. Uas aureũ in toto orbe resplen¬

Expanded text:
Quid enim si te alius catholicum dixerit, statimne assenQuid enim si te alius catholicum dixerit, statimne assensum tribuam? Quicumque te defenderit, et perversa credentem bene sentire dixerit, non hoc agit, ut te infamia liberet, sed ut se infamet perfidiae. Multitudo sociorum nequaquam te catholicum, sed haereticum esse demonstrabit. Verum haec Ecclesiastico calcentur pede, ne quasi parvulis flentibus tristior quaedam imago monstretur. Hoc nobis praestet Dei timor, ut omnes alios contemnamus timores. Proinde aut defende quod credis, aut relinque quod defendere non potes. Quemcumque in defensionem tui adduxeris, non patronum, sed socium nominabis. 18. Quet me omni libera quaestione, quare infantuli baptizentur? A. Ut eis peccata in baptismate dimittantur. C. Quid enim commeruere peccati? Quisquamne solvitur non ligatus? A. Me interrogas? Respondebit tibi Evangelica tuba, Doctor Gentium, vas aureum in toto orbe resplen
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. qͥ peccare ñ posst̃. A. Conceda si n xp̃o
fuerint baptizati. nec ilico me tenebis in ad sensũ
sententie tue qͣ dixisti posse hominẽ sine peccato
esse si uelit. Isti enĩ nec poss nec uolunt. sed sine ullo
peccato ꝑdĩ gram sunt quã in baptismo susceperunt.
C.Cogisme ut ad inuidiosum illud ueniã & dicã tibi.
quid enĩ prccauerunt ut statim in me poploꝵ. lapides
conitias & quẽ uirib ñ potes. uoluntate interficias.
A. Ille hereticum interficit. qͥ hereticũ patit᷑. exterũ
nrã correptio. uiuificatio r̃. ut heresi moriens. ui¬
uas catholice fideĩ. Si nos scitis hereticos. cur ñ accu¬
satis. A. Quia apłs me docet. hereticũ post unã
& scđam correptionẽ uitare. ñ accusare sciens qd
puersus sit .&. suo uidicio dapnatus. Alio quinstul¬
stissimũ ẽ suꝑ fide mea. ex alterius pendere uidicio

Expanded text:
peccato, qui peccare non possunt. A. Concedam si in Christo peccato, qui peccare non possunt. A. Concedam si in Christo fuerint baptizati, nec illico me tenebis in assensum sententiae tuae, qua dixisti posse hominem sine peccato esse si velit: isti enim nec possunt, nec volunt: sed sine ullo peccato per Dei gratiam sunt, quam in baptismo susceperunt. C. Cogis me, ut ad invidiosum illud veniam, et dicam tibi: Quid enim peccaverunt? ut statim in me populorum lapides conjicias, et quem viribus non potes, voluntate interficias. A. Ille haereticum interficit, qui esse haereticum patitur. Caeterum nostra correptio, vivificatio est: ut haeresi moriens, vivas catholicae fidei. C. Sinos scitis haereticos, cur non accusatis? A. Quia Apostolus me docet 803 haereticum post unam et secundam correptionem vitare, non accusare, sciens quia perversus sit, et suo judicio damnatus. Alioqui stultissimum est, super fide mea, me ex alterius pendere judicio.
Abbreviated transcription (Latin):
Ote felicẽ cuĩ pret̃ discipulos nemo describit libros.
ut quicqid uideris displicert ñ tuũ sed alienũ esse
contendas. Et quis ille tanti erit ingenii. ut leporẽ
ferre. omis uincit᷑ patientia. ur̃oꝵ. iniquitate uer¬
boꝵ Oro te qid inte famuli peccauert᷑. nec conscentia
eis delicti imputari potest. nec ignorantia qͥuixta
ionã ꝓpham. manũ dextera nesciunt .& sinistra pec¬
care non possunt. & possunt perire genua labant.
uagit uerba ñ explicant. balbutiens lingua ridetur.
esse cepisti. ñ dicã eloquens postquã discipuli tui uer¬
si s̃ in magistros. Antonius enĩ orator egregius. in cui
laudib tullius ꝑsonat. disertosseait uidisse multos.
eloquentẽ ad huc neminẽ. Noli igit᷑ mihi oratorum
x. ni tuis florib ludere ꝑ quos solent imperitorum
atq. pueroꝵ. aures decipi. sed simplicit̃ dic qͥđ sen¬
tias . E. Hoc dico concede mihi saltĩ eos eẽ absq

Expanded text:
O te felicem, cujus praeter discipulos nemo conscribit libros, O te felicem, cujus praeter discipulos nemo conscribit libros, ut quidquid videris displicere, non tuum, sed alienum esse contendas. Et quis ille tanti erit ingenii, ut leporem ferre: omnis vincitur patientia vestrorum iniquitate verborum. Oro te, quid infantuli peccavere? nec conscientiat, nec ignorantia, qui juxta Jonam prophetam manum dexteram nesciunt et sinistram . Peccare non possunt, et possunt perire: genua labant, vagitus verba non explicant, balbutiens lingua ridetur, esse coepisti, ut non licam eloquens, postquam discipuli tui versi sunt in magistros. Antonius orator egregius, in cujus laudibus Tullius pertonat, disertos se ait vidisse multos, eloquentem adhuc neminem. Noli ergo mihi oratorum et non tuis floribus ludere, per quos solent imperitorum atque puerorum aures decipi, sed simpliciter dic mihi quid sentias. C. Hoc dico, concedas mihi saltem eos esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
ustificatus indomũ suã plus quã ille. Onis enĩ d
se exaltat humiliabit & qͥ se humiliat exaltabit
Apostoli humiliant᷑ ut ex alterit᷑. discipulitur ebeuan¬
t ut corruant. Cidẽ adulans uidue ñ erubescis
dicere pictatẽ quȩ nusquã repperiat intorri son
ueritatẽ quȩ ubiq. prregrina st trulla podissimis
sup plantant. Laudasq eã di uocibi & dicis otu
felice nimiũ o beatã. Si iusticia que ter iternis
incclo creditur. apud te sola in ueniat᷑ interris.
ñ audeant᷑ usurpare: Sin aut pietas ueritas.
itꝙ usticia ñ inueniunt interris nisi ii una mus¬
liere ubi erunt iustitui quosq peccato int̾ris
esse iactabas. Que duo capitula orationis & laudis.
solescũ tuis iurare discipulis ñ ẽẽ tua. cũ pspicue
stilitui splendor eluceat & tanta sit uenus eloquii
tulliani ut testudineo incedens gradu. quȩ secreto

Expanded text:
justificatus in domum suam plus quam ille. Omnis enim qui justificatus in domum suam plus quam ille. Omnis enim qui se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. Apostoli humiliantur, ut exaltentur. Discipuli tui elevantur, ut corruant. Eidem adulans viduae non erubescis dicere pietatem, quae nusquam reperiatur in terra, et veritatem, quae ubique peregrina sit, in illa potissimum supplantant, laudasque eam vocibus, et dicis, « O te felicem nimium, o beatam, si justitia quae esin coelo creditur, apud te solam inveniatur in terris! non audeant usurpare? Si autem pictas, veritas, atque justitia non inveniuntur in terris, nisi in una muliere, ubi erunt justi tui, quos absque peccato in terris esse jactabas? Quae duo capitula orationis et laudis, soles cum tuis jurare discipulis non esse tua, cum perspicue in eis styli tui splendor eluceat, 802 et tanta sit venustas eloquii Tulliani, ut testudineo incedens gradu, quae secreto
Abbreviated transcription (Latin):
ris Quãuis hominis sincera conuersio & post
uoiaatqr peecata uirtutũ plena possissio. Nũqd
postue ẽẽ sine uitio quo modo illi qui statĩde. x pĩ
fontc ꝓcedunt. Et tam̃ iubentur dicere dimitte
nob debita nrã sic & nos dimittimꝰ debitorib nris
n bri militatis mendacio ut tu int̃pretaris sẽd̃ pa¬
uort fragilititis humanȩ suã conscientiã forii¬
dantes. Iilidictꝰ ne nos inducas intẽptatione :t
cũ iouima no loqueris. eosqͥ plena fide baptisma
consecuti sunt. tep̃tari ultra & prccare ñ posse.¬
& ad exiremũ infert. sed libera nos amalo. Quid
fratrurlẽ suum. & lota quidẽ sit. sed custodire
ñ ualeat puritatẽ: nisi adño suo sustentet᷑. Quomͦ
cupis dĩ miscdã liberari. qͥ paulo ante liberatus es a
peccatis nisi hac ratione q̃ diximꝰ. ut cũ omã fecerim.
stans oculos ad dnm̃ ñ audebat attollere. sed ꝑeuti¬
ebat pectus suũ dicens. Os. ꝓpitius esto m peccatori.
Unde ꝑfert᷑ dñi sententia. Dico uob̃. descendit hic

Expanded text:
cta conversio, et post vitia atque peccata virtutum plena possessio, numquid possunt sic esse sine vitio, quomodo illi, qui statim de Christi fonte procedunt? Et tamen jubentur dicere: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris : non humilitatis mendacio, ut tu interpretaris, sed pavore fragilitatis humanae suam conscientiam formidantis. Illi dicunt: Ne nos indcum Joviniano loqueris, eos qui plena 801 fide baptisma consecuti sunt, tentari ultra, et peccare non posse. Ad extremum inferunt: Sed libera nos a malo. Quidfratruelem suum? ut lota quidem sit, sed custodire non valeat puritatem, nisi a Domino Deo sustentetur. Quomodo cupis Dei misericordia liberari, qui paulo ante liberatus es a peccatis? nisi hac ratione qua diximus, ut cum omnia fecerimus, stans, oculos ad Deum non audebat attollere, sed percutiebat pectus suum, dicens: Deus propitius esto mihi peccatori. Unde profertur Domini sententia: Dico vobis, descendit hic
Abbreviated transcription (Latin):
te nob debita nrã. sicut & nos dimittimꝰ debitorib
nrĩs. De baptismatis fonte surgentes. &. regenerati
indm̃ saluatorẽ. impleto illo qđ dese scriptũ est.
Beati quor. remissȩ st̃ iniquitates & quoꝵ tectas
prccataStat̃ in pͥma cõmonitione corporis ap̃i
dict̃: Di mitte nob̾ debita nrĩ quȩ illis furrant in

Expanded text:
te nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. De baptismatis fonte surgentes, et regenerati in Dominum Salvatorem, impleto illo, quod de se scriptum est: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata , statim in prima communione corporis Christi dicunt: Et dimitte nobis debita nostra, quae illis fuerant in
Abbreviated transcription (Latin):
tua hoc tendit. ut qđ grecidicumt. Ay seo¬
SNCION. & nos libero appellamꝰ arbi¬
triuĩ. uocabulo tribuas. re auferas. tuenĩ aue¬
torẽ peccator facis dm̃. Dũ asseris iihil honne
ꝑse posse facere. s adniiculo di curimputet᷑

Expanded text:
tua huc tendit, ut quod Graeci dicunt αὐτεξούσιον, et nos liberum appellamus arbitrium, vocabulo tribuas, re auferas. Tu enim auctorem peccatorum facis Deum, dum asseris nihil hominem per se posse facere, sed adminiculo Dei, cui impute
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s in ꝓpħis &. sacerdotibus unguunt᷑ & regibus.
Cui unctionis quales eẽ debramꝰ ad monem exẽplo¬
qr ut inqͥb. tã scã ẽ unctio. sit ñ minus conuersa¬
tio. Exsacramento enĩ unctionis huia xp̃i. &¬
xp̃ianoꝵ omiũ. idẽ in xp̃o credentiũ. uocabulu
descendit & nom̃. Qđ nom̃ ille frustra sortitur.
qui xp̃m minime imitat᷑. Qid enĩ tibi ꝓ dest uoca¬
ri qđ ñ es &. nomen usurpare alienũ. Sed si xp̃ia¬
nũ te esse delectat. quȩ xp̃i suntgere &. merito
tibi xp̃iani nom̃ ad sume. Aut forsitan ñ eẽ. sed uo¬
cari desideras. Hoc satis fordũ & miserũ ẽ. te uelle
uocari qđ nonsis. Nemo enĩ ita transit ad xpm . i

Expanded text:
omnes in prophetis et sacerdotibus unguuntur et regibus. omnes in prophetis et sacerdotibus unguuntur et regibus. Cujus unctionis quales esse debeamus admonemur exemplo, ut in quibus tam sancta est unctio, sit non minus sancta conversatio. Ex sacramento enim unctionis hujus, ianorum omnium, id est, in Christo credentium, vocabulum descendit et nomen; quod nomen ille frustra sortitur, qui Christum minime imitatur. Quid enim tibi potest vocari quod non es, et nomen tibi usurpare alienum? Sed si christianum te esse delectat, quae Christi sunt gere, et merito tibi christiani nomen assume. Aut forsitan non esse, sed vocari desideras? Hoc satis foedum et miserum est, te velle vocari quod non sis. Nemo enim ita transit ad Chri
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ displiceat. Rusticus & enĩ panis. incultior uide
esse sed fortior. &. cclerius esurientẽ stomachii satiat.
fessũq corroborat. quã qui siliginrus uidet᷑ &. niti¬
dus. Nunc igitur dicã sermone ꝓut ualeo & quid
xpĩano agere conueniat ut potutro explicabo
Cuiꝰrei & unde pͥus exordium sumã. iustius ñ inue¬
nio quã ut primũ de xpĩano ipso uocabulo disputẽ.
ctum interp̃tari. sapientiũ & fideliũ nullus ignorit.
Inctos uero ñ nisi scõs uiros & satis do dignos semꝑ
fuisse manifestũ ẽ. Nec alios quã ꝓpħas. aut sacerdo¬
tes. aut reges. et tã magnũ fuit ipsius unctionis my¬
steriũ. ut inuidaico popło. ñ om̃s illud. sed satis patici
de plurib mererentur accipere. & hoc usq ad
spiritu p̃cęteris consortib suis unxit. Ex quo
tempore credentes illi & baptismatisipsius sc̃ĩ ficatio¬
ne purgati ñ aliquanti sic̃ sub lege pͥus fuerat. sed

Expanded text:
esse, displiceat. Rusticus enim panis incultior videtur esse, displiceat. Rusticus enim panis incultior videtur esse, sed fortior et celerius esurientem stomachum satiat, fessumque corroborat, quam qui siligineus videtur et nitidus. Nunc ergo dicam sermonem prout valeo, et quid christianum agere conveniat, ut potero, explicabo. Cujus rei, et unde prius exordium sumam, justius non invenio, quam ut primum de christiano ipso vocabulo disputem, ctum interpretari, sapientium et fidelium nullus ignorat. Unctos vero non nisi sanctos viros et satis Deo dignos semper fuisse manifestum est, nec alios quam Prophetas aut sacerdotes aut reges. Et tam magnum fuit ipsius unctionis mysterium, ut in Judaico populo non omnes illud, sed satis pauci de plurimis mererentur accipere; et hoc usque ad prae caeteris consortibus suis unxit . Ex quo tempore credentes illi et baptismatis illius sanctificatione purgati, non aliquanti, sicut sub Lege prius fuerat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
apparere possis& melior. rudib ad monitionibus
nr̃is interim esto contenta. & caritatida ueniã. cuið
ẽ ñ considerare qͥđ offerat. nec qđ ñ habet quęrit. sed
totũ qđ habet libent imꝑtit. Ad cui ñ tã muneris
speciẽ quã animȩ respice uoluntate & diligent᷑ ad¬
uirte qid tibi illa negare potuerit. que totũ dare po¬
potuit qđ habebat. Obtulisset &ciã qđ ñ habehat
si possit quȩ totũ potuit qđ habrbat offerre. Sitit
itaq ille sed parum. qui decurrentis interĩ riui aqua
ñ potest ẽe contentus. donec ad fontẽ uberiorẽ purio¬
rẽq ꝑueniat. Nec ilłu esurire. satis credo. qͥcũ panes
ma soror. quã ego certussum esurire nimiũ & sitire
cclestia cibarios interim manda panes. donec siliginȩ
candentes inuenias. Exigui & turbulenti riuuili aqͥ
pota usquequo affluentioris haurias puriorem
lec tibi interim panis nr̃ quã uis rusticus uideatur

Expanded text:
apparere possit et melior, rudibus admonitionibus apparere possit et melior, rudibus admonitionibus nostris interim esto contenta, et charitati da veniam; cujus est non considerare quid offerat, nec quod non habet, quaerit; sed totum quod habet, libenter impertit: ad cujus non tam muneris speciem, quam animi respice voluntatem, et diligenter adverte quid tibi illa negare poterit, quae totum dare potuit quod habebat. Obtulisset etiam quod non habebat si posset, quae totum potuit quod habebat offerre. Sitit  ille, sed parum, qui decurrentis interim rivi aqua non potest esse contentus, donec ad fontem uberiorem purioremque perveniat. Nec illum satis esurire credo, qui cum panes ma soror, quam ego certus sum esurire nimium et sitire coelestia, cibarios interim mande panes, donec siligine candentes invenias: exigui et turbulenti rivuli aquam pota, usquequo affluentioris haurias puriorem. Nec tibi interim panis noster, quamvis rusticus videatur
Abbreviated transcription (Latin):
insipientior cȩteris. te ut scĩtatis & iusticiȩ uian.
pergis crebriorib audcã litteris ad monere : ñ mȩ ꝓpͥe
iusticie fiducia. ñ sapientie peritia. ñ scientiȩ gła.
sed sola quã scđmn dm̃ animo ac mente concepi cari¬
tatis tuȩ causa cõpellit. Quȩ me peccatorẽ pariter¬
& ignarũ ad dicendũ ita hortatur & ꝓuocat. ut cum
lo qui nesciam. tacere ñ possim. Helle itaq & libentꝰ
optarete corũ habere noticiam. quoꝵ & sapientia
affluentior ẽ & facundia maior. & scientia uberior
& conscientia ab omi peccator. contagione liberios¬
qͥ suis & te uerbis instruerent &. exemplis. Nos enĩ
caligo cecauit. ut diuinũ aliqͥd nequeat sentire uł
dicere. Adhuc insup &. omĩno redarguet conscien
peccatorum. ut etiã siquid lumin̾is habere po¬
sit abscondat. Et ita fit. ut p̾ter quã qđ dicere ñ ha¬
bemus. hoc &iã qđ habemꝰ. ñ fiducialit᷑ ꝑferre con¬
scientia ꝓhibente possimus. Tu tam̃ dũ peritior tͥ

Expanded text:
imperitior universis, te ut sanctitatis et justitiae viam pergas, crebrioribus audeam litteris admonere, non me propriae justitiae fiducia, non sapientiae peritia, non scientiae gloria, sed sola quam secundum Deum animo ac mente concepi, charitatis tuae causa compellit: quae me peccatorem et ignarum, ad dicendum ita hortatur et provocat, ut cum loqui nesciam, tacere non possim. Vellem itaque et libenter optarem, te eorum habere notitiam quorum et sapientia affluentior est, et facundia major, et scientia uberior, et conscientia ab omni peccatorum contagione liberior, qui te verbis juste instruerent et exemplis. Nos enim caligo caecavit, ut divinum aliquid nequeat sentire vel dicere; adhuc insuper et omnium redarguit conscientia peccatorum, ut etiam si quid luminis possit habere, abscondat: et ita fit ut praeterquam quod dicere non habemus, hoc etiam quod habemus, non fiducialiter proferre conscientia prohibente possimus. Tu tamen dum peritior tibi
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis eẽ cõpletũ cõminantisdĩ & dicentis. uidua &
ranterclamauerint ad me: ex audiã uociferationẽ
eorũ & irascaranimo & perimã uos gladio & erun
conuiges urẽ uiduȩ . & filii uri orfani. O indignum
nefis. o scclestũ facinus. o nimia & ñ ferenda crudelitas.
Quo seuissima & atrocissim& uno ꝑpetrant᷑ in tẽpore.
Homicidiũ fit ut rapina succedat. occidunt᷑ mariti. oc¬
cidunt᷑ &. patres. quo facilius uiduȩ spolient᷑ & orfani.
Et ita quisq in alterius morte congaudet. quasi ñ sit &.¬
ipse quandoq. moriturus. Merito gͦ ds̃ hui modi cru¬
delitatib &. impictatib cõmouctur. merito uidicium
suum in quib dã &iã ante tẽp̾ ostendit. Merito uita
talib nec p̃sens nec futura conceditur. quoꝵ nos nec sce¬
leratũ nec impiũ in p̃senti & iã dĩ uidiciũ euadere posse
existimem̃. ammonem exemplo. Sed hoc magis sen

Expanded text:
in ipsis esse completum comminantis Dei et dicentis, Viduam in ipsis esse completum comminantis Dei et dicentis, Viduam rantes clamaverint ad me; exaudiam vociferationem eorum, et irascar animo, et perimam vos gladio, et erunt conjuges vestrae viduae, et filii vestri orphani ? O indignum nefas! o scelestum facinus! o nimia et non ferenda crudelitas! Duo saevissima et atrocissima uno perpetrantur in tempore; homicidium fit, ut rapina succedat: occiduntur mariti, occiduntur et patres, quo facilius viduae spolientur et orphani: et ita quisque in alterius morte congaudet, quasi non sit ipse quandoque moriturus. Merito ergo Deus hujusmodi crudelitatibus et impietatibus commovetur. Merito judicium suum in quibusdam etiam ante tempus ostendit. Merito vita talibus nec praesens nec futura conceditur. Quorum nos, ne sceleratos et impios in praesenti etiam Dei judicium evadere posse existimem