comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moenibus continuarentur. quae nune uulgo etiam coniungunt &
extrinsecus pueri aliquid ab humano cultu pateret soli. hoc spatiũ
quod neq habitari neq arari fas erat non magis quod post murũ
esset ꝗͣ quod murus post id pomerium romani appellarunt. & in
urbis incremento semper quantum moenia processura erant tantũ
termini hi conseerati proferebantur. Aucta ciuitate magnitudi¬
ne urbis formatis omnibus domi & ad belli & ad pacis usus ne sẽ¬
per armis opes acquirerentur consilio augere imperium conatus
est. simul & aliquod addere urbi decus. lam tum erat inclitum
dianae ephesie fanum. Id communiter a ciuitatibus asie factum
fama ferebat. cum consensum deosq consotiatos laudaret mire ser¬
uius inter proceres latinorum cum quibus publice priuatunq ami¬
citias hospitiaq de industria unxerat saepe iterando eadem perpu¬
lit tandem ut romae fanum diane populi latini cum populo roma¬

Expanded text:
moenibus continuarentur, quae nunc uolgo etiam coniungunt, et moenibus continuarentur, quae nunc uolgo etiam coniungunt, et extrinsecus puri aliquid ab humano cultu pateret soli. hoc spatium quod neque habitari neque arari fas erat, non magis quod post murum esset quam quod murus post id, pomerium Romani appellarunt; et in urbis incremento semper quantum moenia processura erant tantum termini hi consecrati proferebantur. aucta ciuitate magnitudine urbis, formatis omnibus domi et ad belli et ad pacis usus, ne semper armis opes adquirerentur, consilio augere imperium conatus est, simul et aliquod addere urbi decus. iam tum erat inclitum Dianae Ephesiae fanum; id communiter a ciuitatibus Asiae factum fama ferebat. eum consensum deosque consociatos laudare mire Seruius inter proceres Latinorum, cum quibus publice priuatimque hospitia amicitiasque de industria iunxerat. saepe iterando eadem perpulit tandem, ut Romae fanum Dianae populi Latini cum populo Roma
Abbreviated transcription (Latin):
mani equites peditesq in suis quiq centuriis in campo martio pri¬
ma luce adessent. Ibi instructum exercitum omnem suae oue tau¬
ris tribus lustrauit. Idq conditum lustrum appellatum. quia in cẽ¬
sendo finis factus est milia lxxx. eo lustro ciuium censa dicuntur.
adicit scriptorum antiquissimus fabius pictor eorum qui arma fer¬
re possent eum numerum fuisse. Ad eam multitudinem urbs quo¬
q amplificanda uisa est. Addit duos colles. quirinalem uiminalẽ
q. idem deinceps auget esquilias. Ibiq ipse ut loco dignitas fie¬
ret habitat aggere & fossis & muro circumdat urbem. Pomeriũ
profert. pomerium ium solam intuentes post merium interpretan¬
tur esse. Est autem magis circa murum locus. quem in condendis
urbibus quondam etrusci qua murum ducturi erant certis circa ter¬
minis mnaugurato consecrabant. ut neq interiore parte aedificia

Expanded text:
mani, equites peditesque, in suis quisque centuriis, in campo Martio primani, equites peditesque, in suis quisque centuriis, in campo Martio prima luce adessent. ibi instructum exercitum omnem suouetaurilibus lustrauit, idque conditum lustrum appellatum, quia is censendo finis factus est. milia octoginta eo lustro ciuium censa dicuntur; adicit scriptorum antiquissimus Fabius Pictor, eorum qui arma ferre possent eum numerum fuisse. ad eam multitudinem urbs quoque amplificanda uisa est. addit duos colles, Quirinalem Uiminalemque; Uiminalem inde deinceps auget Esquiliis; ibique ipse, ut loco dignitas fieret, habitat; aggere et fossis et muro circumdat urbem; ita pomerium profert. pomerium uerbi uim solam intuentes postmoerium interpretantur esse; est autem magis circamoerium, locus quem in condendis urbibus quondam Etrusci qua murum ducturi erant certis circa terminis inaugurato consecrabant, ut neque interiore parte aedificia
Abbreviated transcription (Latin):
fragium eadem in codemq iure promiscue omnibus datum est. sed
gradus facti. ut neq exclusus quisquam suffragio iuideretur. & uis
omnis penes primores ciuitatis esset. Equites enim uocabantur pri¬
Ibi si uariaret quod raro incidebat ut secundae classes uocarentur
nec fere unquam ita descenderent ut ad infimos peruenirent. Nec
mirari oportet hunc ordinem qui nunc est post expletas quinq &
trigintatribus duplicato eorum numero centuriis uiniorum senio¬
rumq ad institutam a seruio tullio summam non conuenire. Qua¬
drifariam enim urbe diunisa regionibus collibusq qui habitabant᷑
partes eas tribus appellauit ut ego arbitror a tributo. Nam eius
quoq equaliter ex censu conferendi ab eodem inita ratio est. Neq
eae tribus ad centuriarum distributionem numerumq quicquam
pertinuere. Censu perfecto quem maturauerat metu legis deince¬
ps late cum uinculorum minis mortisq edixit ut omnes ciues ro¬

Expanded text:
fragium eadem vi eodemque iure promiscepromise omnibus datum est, sed fragium eadem vi eodemque iure promiscepromise omnibus datum est, sed gradus facti, ut neque exclusus quisquam suffragio videretur et vis omnis penes primores civitatis esset. equites enim vocabantur pribi si variaret, quod raro incidebat, institutum ut secundae classis vocarentur, nec fere unquam infra ita descenderunt, ut ad infimos pervenirent. nec mirari oportet hunc ordinem, qui nunc est post expletas quinque et triginta tribus duplicato earum numero centuriis iuniorum seniorumque, ad institutam ab Ser. Tullio summam non convenire. quadrifariam enim urbe divisa regionibupartes eas tribus appellauit, ut ego arbitror, ab tributo; nam eius quoque aequaliter ex censu conferendi ab eodem inita ratio est; neque eae tribus ad centuriarum distributionem numerumque quicquam pertinuere. censu perfecto quem maturauerat metu legis de incensis latae cum uinculorum minis mortisque, edixit ut omnes ciues Ro
Abbreviated transcription (Latin):
totidem centuriae facte. arma mutata nihil praeter hastam & ueru¬
tum datum. Quinta classis aucta centuriae triginta factae fundas
lapidesq missiles hi secum gerebant. In his accensi tibicines corni¬
cinesq in tres centurias distributi. undecim milibus hac classis cẽ¬
sebatur. hic minor census reliquam multitudinem habuit. Inde u¬
na centuria facta est ĩmunis militia. Ita pedestri exercitu ornato
distributoq equitum ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit cẽ¬
turias. Sex item alias centurias tribus a romulo institutis sub usdẽ¬
quibus in augurate erant nominibus fecit. Ad equos emendos dena
milia eris ex publico data & quibus equos alerent iuidue attribut.e
qua bina milia aeris in annos singulos penderent. haec omnia in
dites a pauperibus inclinata onera. Deinde est honos additus. Nõ
enim ut a romulo traditum coeteri seruauerunt reges uiritim suf¬

Expanded text:
totidem centuriae factae, arma mutata: nihil praeter hastam et uerutotidem centuriae factae, arma mutata: nihil praeter hastam et uerutum datum. quinta classis aucta; centuriae triginta factae; fundas lapidesque missiles hi secum gerebant; in his accensi cornicines tubicinesque in duas centurias distributi; undecim milibus haec classis censebatur. hoc minor census reliquam multitudinem habuit; inde una centuria facta est, immunis militia. ita pedestri exercitu ornato distributoque, equitum ex primoribus ciuitatis duodecim scripsit centurias; sex item alias centurias, tribus ab Romulo institutis, sub iisdequibus inauguratae erant nominibus fecit. ad equos emendos dena milia aeris ex publico data, et, quibus equos alerent, uiduae attributae quae bina milia aeris in annos sdites a pauperibus inclinata onera. deinde est honos additus; non enim, ut ab Romulo traditum ceteri servaverant reges, viritim suf
Abbreviated transcription (Latin):
decorum uel bello. Ex his qui centum milium eris aut maiorem cẽ¬
sum haberent.lxxx. confecit centurias quadragenas seniorum ac
uiniorum prima classis omnes appellati. Seniores ad urbis custo¬
diam ut presto essent. iuuenes ut foris bella gererent. arma his im¬
perata. galea. clipeus. ocree. lorica. omnia ex ere. hec ut tegumen¬
ta corporis essent. telaq in hostem hasta & gladus. Addite huic
classi duae fabrum centuriae quae sine armis stipendia facerent. da¬
tum munus ut machinas in bello ferrent. Secunda classis intra cen
ribus uinioribusq uiginti conscripte centuriae. Arma imperata scu¬
tum pro clipeo & preter loricam omnia eadem. Tertiae classis in .L.
milium censum esse uoluit. Totidem centurie & hae eodem quoq
discrimine aetatum factae nec de armis quicquam mutatum. ocree
tantum adempte. Quarte classis census quinq & uiginti milium.

Expanded text:
decorum uel bello. ex iis qui centum milium aeris aut maiorem cendecorum uel bello. ex iis qui centum milium aeris aut maiorem censum haberent octoginta confecit centurias, quadragenas seniorum ac iuniorum; prima classis omnes appellati; seniores ad urbis custodiam ut praesto essent, iuuenes ut foris bella gererent; arma his imperata galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere; haec ut tegumenta corporis essent: tela in hostem hastaque et gladius. additae huic classi duae fabrum centuriae quae sine armis stipendia facerent; datum munus ut machinas in bello ferrent. secunda classis intra centribus iunioribusque, uiginti conscriptae centuriae; arma imperata scutum pro clipeo et praeter loricam omnia eadem. tertiae classis in quinquaginta milium censum esse uoluit; totidem centuriae et hae eodemque discrimine aetatium factae; nec de armis quicquam mutatum, ocreae tantum ademptae. in quarta classe census quinque et uiginti milium,
Abbreviated transcription (Latin):
quinus uingit. nec rupit tamen fati necessitatem humanis consiliis.
quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atq infesta
faceret. Peropportune ad presentis quietem status bellum cum uehiẽ¬
tibus iam enim indutie exierant aliisq etruscis sumptum. In eo bello
& uirtus & fortuna enituit tullii fusoq ingenti hostium exercitu ha¬
ud dubius rex seu patrum seu plebis animus periclitaretur romam re¬
diit. Aggrediturq inde pacis longe maximum opus ut quemadmo¬
dum numa duuni auctor iuris fuisset. ita seruium conditorem omnis
in ciuitate discriminis ordinumq quibus inter gradus dignitatis for¬
tunaeq aliquid interlucet posteri fama ferrent. Censum enim insti¬
tuit rem saluberrimam tanto futuro imperio. Ex quo belli pacisq
munia non uiritim ut ante sed pro habitu pecuniarum fierent.
Tum classes centuriasq & hunc ordinem ex censu descripsit uel paci

Expanded text:
quiniis iungit; nec rupit tamen fati necessitatem humanis consiliis quiniis iungit; nec rupit tamen fati necessitatem humanis consiliis quin inuidia regni etiam inter domesticos infida omnia atque infesta faceret. peropportune ad praesentis quietem status bellum cum Ueientibus—iam enim indutiae exierant—aliisque Etruscis sumptum. in eo bello et uirtus et fortuna enituit Tulli; fusoque ingenti hostium exercitu haud dubius rex, seu patrum seu plebis animos periclitaretur, Romam rediit. adgrediturque inde ad pacis longe maximum opus, ut quemadmodum Numa diuini auctor iuris fuisset, ita Seruium conditorem omnis in ciuitate discriminis ordinumque quibus inter gradus dignitatis fortunaeque aliquid interlucet posteri fama ferrent. censum enim instituit, rem saluberrimam tanto futuro imperio, ex quo belli pacisque munia non uiritim, ut ante, sed pro habitu pecuniarum fierent; tum classes centuriasque et hunc ordinem ex censu discripsit, uel paci
Abbreviated transcription (Latin):
dere prope diem ipsum eos uisuros. Interim seruio tullio iubere po¬
pulum dicto audientem esse. eum uira redditurum obiturumq alia
regis munia esse. Seruius cum trabea & lictoribus prodit ac sede re¬
gia sedens alia decernit. de alus consulturum se esse simulat. Itaq
per aliquot dies cum iam expirasset tarquinius celata morte per spe¬
ciem aliene fungendae uicis suas opes firmauit. Tum demum palam
facto & comploratione in regia orta seruius presidio firmo munitus
primus in uissu populi uoluntate patrum regnauit. Anci liberi iam
tum cum comprehensis sceleris ministris uiuere regem & tantas esse
opes seruii nuntiatum est sessam pomeriam exulatum ierant nec iã
publicis magis consilus seruius ꝗͣ priuatis munire opes & ne qualis
anci liberum animus aduersus tarquinium fuerat talis aduersus se
tarquinii liberum esset duas filias uiuenib reguis lucio atq arrunti tar¬

Expanded text:
dere propediem ipsum eos uisuros; interim Ser. Tullio iubere podere propediem ipsum eos uisuros; interim Ser. Tullio iubere populum dicto audientem esse; eum iura redditurum obiturumque alia regis munia esse. Seruius cum trabea et lictoribus prodit ac sede regia sedens alia decernit, de aliis consulturum se regem esse simulat. itaque per aliquot dies cum iam exspirasset Tarquinius celata morte per speciem alienae fungendae uicis suas opes firmauit; tum demum palam factum est comploratione in regia orta. Seruius praesidio firmo munitus, primus iniussu populi, uoluntate patrum regnauit. Anci liberi iam tum comprensis sceleris ministris ut uiuere regem et tantas esse opes Serui nuntiatum est, Suessam Pometiam exsulatum ierant. nec iam publicis magis consiliis Seruius quam priuatis munire opes, et ne, qualis Anci liberum animus aduersus Tarquinium fuerat, talis aduersus se Tarquini liberum esset, duas filias iuuenibus regiis, Lucio atque Arrunti Tar
Abbreviated transcription (Latin):
pene exanguem uirum ostendisset dexteram tenens orat ne inultã
mortem soceri ne socrum inimicis ludibrio esse sinat. Tuum est in¬
quit serui siuir es regnum non corum qui alienis manibus pessimum¬
facinus fecere. Frige te deosq duces sequere qui clarum hoc fore caput
diuino quondam circunfuso igni portenderunt. Nunc te illa celes¬
tis excitet flamma. nunc expergiscere uere & nos peregrim regna¬
uimus. qui sis non unde natus sis reputa. Si tua re subita consilia tor¬
pent at tu mea consilia sequere. Cum clamor impetusq multitudi¬
nis uix sustineri posset ex superiore parte edium per fenestras in no¬
uam uiam uersus habitabat enim rex ad iouis statoris edem popu¬
lum tanaquil alloquitur. Iubet bono animo esse. sopitum fuisse re¬
gem subito ictu. ferrum haud alte in corpus descendisse iam ad se
redisse inspectum uulnus absterso cruore omnia salubria esse confi¬

Expanded text:
paene exsanguem uirum ostendisset, dextram tenens orat ne inultam paene exsanguem uirum ostendisset, dextram tenens orat ne inultam mortem soceri, ne socrum inimicis ludibrio esse sinat. 'tuum est' inquit, 'Serui, si uir es, regnum, non eorum qui alienis manibus pessimumfacinus fecere. erige te deosque duces sequere qui clarum hoc fore caput diuino quondam circumfuso igni portenderunt. nunc te illa caelestis excitet flamma; nunc expergiscere uere. et nos peregrini regnauimus; qui sis, non unde natus sis reputa. si tua re subita consilia torpent, at tu mea consilia sequere.' cum clamor impetusque multitudinis uix sustineri posset, ex superiore parte aedium per fenestras in Nouam uiam uersas—habitabat enim rex ad Iouis Statoris—populum Tanaquil adloquitur. iubet bono animo esse; sopitum fuisse regem subito ictu; ferrum haud alte in corpus descendisse; iam ad se redisse; inspectum uolnus absterso cruore; omnia salubria esse; confi
Abbreviated transcription (Latin):
ramentis in uestibulo regiae q̃ potuerunt tumultuosissime specie rixe
in se omnes apparitores regios conuertunt. Inde cum ambo regem ap¬
pellarent clamorq eorum poenitus in regiam peruenisset uocati ad
regem pergunt. primo uterq uociferari & certatun alter alteri ob¬
strepere. coherciti alittore & uissi inuicem dicere tandem obloqui
desistunt. unus rem ex composito orditur dum intentus in eum se
rex totus aduerteret alter elatam securim in caput deiecit relictoq
in uulnere telo ambo se foras ciciunt. Tarquinium moribundum cũ
qui cirea erant excepissent illos fugientes lictores comprehendunt.
Clamor inde concursusq populi mirantium quid rei esset. Tanaquil
inter tumultum claudi regiam iubet. Arbitros ciecit simul quae cu¬
rando uulneri opus sunt tamquam spes subesset sedulo comparat.
Simulsi destituat spes alia presidia molitur. Seruio propere accito cũ

Expanded text:
ramentis, in uestibulo regiae quam potuere tumultuosissime specie rixae ramentis, in uestibulo regiae quam potuere tumultuosissime specie rixae in se omnes apparitores regios conuertunt; inde, cum ambo regem appellarent clamorque eorum penitus in regiam peruenisset, uocati ad regem pergunt. primo uterque uociferari et certatim alter alteri obstrepere; coerciti ab lictore et iussi in uicem dicere tandem obloqui desistunt; unus rem ex composito orditur. cum intentus in eum se rex totus auerteret, alter elatam securim in caput deiecit, relictoque in uolnere telo ambo se foras eiciunt. Tarquinium moribundum cum qui circa erant excepissent, illos fugientes lictores comprehendunt. clamor inde concursusque populi, mirantium quid rei esset. Tanaquil inter tumultum claudi regiam iubet, arbitros eiecit. simul quae curando uolneri opus sunt, tamquam spes subesset, sedulo comparat, simul si destituat spes, alia praesidia molitur. Seruio propere accito cum
Abbreviated transcription (Latin):
italice quidem stirpis tum impensius his in dignitas crescere sine atar¬
quinio quidem ad se rediret regnum. sed preceps iñ porro ad seruitia
caderet ut in eadem ciuitate post centesimum fere annum ꝗ̃ romu¬
ius deo prognatus deus ipse tenuerit regnum donec in terris fuerit
id seruius serua natus possiderat cum comune romani nominis tũ
precipue id domus suae dedecus fore si anci regis uirili stirpe salua
non modo aduenis sed seruis etiam regnum romae pateret. ferro igi¬
tur eam arcere contumeliam statuunt sed & iniurae dolor in tarqui¬
nium ipsum magis q̃ in seruium cosstimulabat. & quia grauior ul¬
tor cedis si super esset rex futurus erat qͣ priuatus tum seruio occiso
quencumq alium generum delegisset cundem regni heredem factu¬
rus uidebatur. ob hoc ipsi regi insidiae parantur. Ex pastoribus duo
ferocissimi delecti ad facinus qui consueti erant uterq agrestibus fer¬

Expanded text:
Italicae quidem stirpis, tum impensius iis indignitas crescere si ne ab TarItalicae quidem stirpis, tum impensius iis indignitas crescere si ne ab Tarquinio quidem ad se rediret regnum, sed praeceps inde porro ad seruitia caderet, ut in eadem ciuitate post centesimum fere annum quam Romulus deo prognatus deus ipse tenuerit regnum donec in terris fuerit, id seruus serua natus possideat. cum commune Romani nominis tum praecipue id domus suae dedecus fore, si Anci regis uirili stirpe salua non modo aduenis sed seruis etiam regnum Romae pateret. ferro igitur eam arcere contumeliam statuunt; sed et iniuriae dolor in Tarquinium ipsum magis quam in Seruium eos stimulabat, et quia grauior ultor caedis, si superesset, rex futurus erat quam priuatus; tum Seruio occiso, quemcumque alium generum delegisset, eundem regni heredem facturus uidebatur; ob haec ipsi regi insidiae parantur. ex pastoribus duo ferocissimi delecti ad facinus, quibus consueti erant uterque agrestibus fer
Abbreviated transcription (Latin):
hibet serua eum natum. paruumq ipsum seruisse. eorum magis sen¬
tentiae sum qui corneulo capto serui tulli qui princeps in illa urbe
fuerat grauidam uiro occiso uxorem cum inter reliquas captiuas cog¬
nita esset ob unicam nobilitatem a regina romana prohibitam ferũt
seruitio. partum romae edidisse prisci tarquinii domo. Inde tanto be¬
neficio & inter mulieres familiaritate auctam & puerum in domo
a paruo educatum in caritate atq honore fuisse. fortunam matris
quod capta patria in hostium manus uenerit ut serua natus crede¬
retur fecisse. Duo de quadragesimo ferme anno ex quo regnare coe¬
perat tarquinius non apud regem modo sed apud patres plebemq
longe maximo honore seruius tulliuis erat. Tum anci filii duo & si
antea semper pro indignissimo habuerant se patrio regno tutoris
fraude pulsos regnare rome aduenam non modo uicine sed ne¬

Expanded text:
hibet serua natum eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis senhibet serua natum eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis sententiae sum qui Corniculo capto Ser. Tulli , qui princeps in illa urbe fuerat, grauidam uiro occiso uxorem, cum inter reliquas captiuas cognita esset, ob unicam nobilitatem ab regina Romana prohibitam ferunt seruitio partum Romae edidisse Prisci Tarquini <in> domo; inde tanto beneficio et inter mulieres familiaritatem auctam et puerum, ut in domo a paruo eductum, in caritate atque honore fuisse; fortunam matris, quod capta patria in hostium manus uenerit, ut serua natus crederetur fecisse. duodequadragesimo ferme anno ex quo regnare coeperat Tarquinius, non apud regem modo sed apud patres plebemque longe maximo honore Ser. Tullius erat. tum Anci filii duo etsi antea semper pro indignissimo habuerant se patrio regno tutoris fraude pulsos, regnare Romae aduenam non modo uicinae sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitum regem. & cum
quidam familiarium aquam ad restinguendum ferret a regina re¬
tentum. Sedatoq iam tumultu moueri netuisse puerum donec
sua sponte expergefactus esset. Mox cum somno & flammnã abis¬
se. sum abdducto in secretum uiro tanaquil uides ne tu puerum
hunc inquit quem tam humili cultu educamus scire licet hunc lu¬
men quondam rebus nostris dubus futurum presidiumq regie af¬
flicte. Proinde materiam ingentis publice priuatiq decoris om¬
n indulgentia nostra nutriamus. inde puerum liberum loco cep¬
tum haberi. erudiriq artibus quibus ingenia ad magne fortune
cultum excitantur. Euenit facile quod dus cordi esset. luuenis euasit
uere indolis regiae. Nec cum quereretur gener tarquinio quisquam
romanae uiuentutis ulla arte conferri potuit. filiamq ei suam rex de¬
spondit. hic quacunque de causa tantus illi honos habitus credere pro¬

Expanded text:
clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitos reges, et cum clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitos reges, et cum quidam familiarium aquam ad restinguendum ferret, ab regina retentum, sedatoque eam tumultu moueri uetuisse puerum donec sua sponte experrectus esset; mox cum somno et flammam abisse. tum abducto in secretum uiro Tanaquil 'uiden tu puerum hunc' inquit, 'quem tam humili cultu educamus? scire licet hunc lumen quondam rebus nostris dubiis futurum praesidiumque regiae adflictae; proinde materiam ingentis publice priuatimque decoris omni indulgentia nostra nutriamus.' inde puerum liberum loco coeptum haberi erudirique artibus quibus ingenia ad magnae fortunae cultum excitantur. euenit facile quod dis cordi esset: iuuenis euasit uere indolis regiae nec, cum quaereretur gener Tarquinio, quisquam Romanae iuuentutis ulla arte conferri potuit, filiamque ei suam rex despondit. hic quacumque de causa tantus illi honos habitus credere pro
Abbreviated transcription (Latin):
it. Corniculum. ficulnea uetus cameria. crustumerium. ameriola. me¬
dullia. nomentum. haec de priscis latinis aut qui ad latinos defecerãt
capta oppida. pax deinde est facta. Maiore inde animo pacis ope¬
ra inchoata quam quanta mole gesserat bella. ut non quietior po¬
pulus domi esset ꝗͣ militi e fuisset. Nam & muro lapideo cuius exor¬
dium operis sabino bello turbatum erat urbem quam nondũ muni¬
erat cingere parat. & infima urbis loca circa forum aliasq interiec¬
tas collibus ualles quia ex planis locis haud facile euehebant aquas
cloacis e fastigio in tiberim ductis siccat. Et aream ad edem in capito¬
lio iouis quam uouerat bello sabino iam presagiente animo futurã
olim amplitudinẽ loci occupat fundamentis. Eo tempore in regia ꝓ¬
digium uisu euentuq mirabile fuit. Puero dormienti cui seruio tullio
nomen fuit caput arsisse ferunt multoꝵ in conspectu. Plurimo igitur

Expanded text:
it. Corniculum, Ficulea uetus, Cameria, Crustumerium, Ameriola, Meit. Corniculum, Ficulea uetus, Cameria, Crustumerium, Ameriola, Medullia, Nomentum, haec de Priscis Latinis aut qui ad Latinos defecerant, capta oppida. pax deinde est facta. maiore inde animo pacis opera incohata quam quanta mole gesserat bella, ut non quietior populus domi esset quam militiae fuisset. nam et muro lapideo, cuius exordium operis Sabino bello turbatum erat, urbem qua nondum munierat cingere parat, et infima urbis loca circa forum aliasque interiectas collibus conualles, quia ex planis locis haud facile euehebant aquas, cloacis fastigio in Tiberim ductis siccat, et aream ad aedem in Capitolio Iouis quam uouerat bello Sabino, iam praesagiente animo futuram olim amplitudinem loci, occupat fundamentis. eo tempore in regia prodigium uisu euentuque mirabile fuit. puero dormienti, cui Seruio Tullio fuit nomen, caput arsisse ferunt multorum in conspectu; plurimo igitur
Abbreviated transcription (Latin):
pergit porro in agrum sabinum exercitum ducere. Et quamquam
male gesta res erat nec gesturos melius sperare poterant tamen
quia consulendi res non dabat spatium iere obuiam sabini tum¬
ultuario milite. Iterumq ibi fusi perditis iam prope rebus pacem
petiere. Collatia & quicquid citra collatiam agri erat sabinis adẽp¬
tum. Egerius fratris hic filius erat regis Collatie in presidio relic¬
tus. Deditosq collatinos ita accipio eamq deditionis formulam esse
Rex interrogauit estis ne uos legati oratoresq missi a populo collati¬
no ut uos populumq collatinum : urbem : agros: aquam: termi
nos: delubra : utensilia: diuina humanaq omnia in meam popu¬
liq romani ditionem: dedimus. & ego recipio. Bello sabino per¬
fecto tarquinius triumphans romam redit. Inde priscis latinis bellũ
fecit. ubi nusquam ad uniuerse rei dimicationem uentum est. Ad
singula oppida circumferendo arma omne nomen latinum domu¬

Expanded text:
pergit porro in agrum Sabinum exercitum inducere; et quamquam pergit porro in agrum Sabinum exercitum inducere; et quamquam male gesta res erat nec gesturos melius sperare poterant, tamen, quia consulendi res non dabat spatium, ire obuiam Sabini tumultuario milite; iterumque ibi fusi, perditis iam prope rebus pacem petiere. Collatia et quidquid citra Collatiam agri erat Sabinis ademptum; Egerius—fratris hic filius erat regis—Collatiae in praesidio relictus. deditosque Collatinos ita accipio eamque deditionis formulam esse: rex interrogauit: 'estisne uos legati oratoresque missi a populo Collatino ut uos populumque Cnos, delubra, utensilia, diuina humanaque omnia, in meam populique Romani dicionem?'—'dedimus.'—'at ego recipio.' bello Sabino perfecto Tarquinius triumphans Romam redit. inde Priscis Latinis bellum fecit; ubi nusquam ad uniuersae rei dimicationem uentum est, ad singula oppida circumferendo arma omne nomen Latinum domu
Abbreviated transcription (Latin):
Uentoq uiuante accensa ligna & pleraq in ratibus impacta sublici¬
is cum hererent pontem incendunt. Ea quoq res in pugna terrorẽ
attulit sabinis. effusis cadem fugam impedit. multiq mortales cum
hostem effugissent in flumine ipso periere. quorum fluitantia ar¬
ma ad urbem cognita in tiberi prius pene ꝗͣ nuntiari posset insig¬
nem uictoriam fecere. Eo proelio precipua equitum gloria fuit.
Utriq a cornibus positos cũ iã pelleretur media peditum suorum
acies ita incurrisse a lateribus ferunt ut non sisterent modo sabi¬
nas legiones ferociter instantes cedentibus sed subito in fugam auer¬
terent. Montes effuso cursu sabini petebant & pauci tenuere. maxi¬
ma pars ut antedictum est ab equitibus in flumen acti sunt. Tar¬
quinius instandum perterritis ratus preda captiuisq romam mis¬
sis spolus hostium id uotum uulcano erat ingenti cumulo accensis

Expanded text:
uentoque iuuante accensa ligna et pleraque in ratibus impacta subliciuentoque iuuante accensa ligna et pleraque in ratibus impacta sublicis<que> cum haererent, pontem incendunt. ea quoque res in pugna terrorem attulit Sabinis, et fusis eadem fugam impedit; multique mortales cum hostem effugissent in flumine ipso periere, quorum fluitantia arma ad urbem cognita in Tiberi prius paene quam nuntiari posset insignem uictoriam fecere. eo proelio praecipua equitum gloria fuit; utrimque ab cornibus positos, cum iam pelleretur media peditum suorum acies, ita incurrisse ab lateribus ferunt, ut non sisterent modo Sabinas legiones ferociter instantes cedentibus, sed subito in fugam auerterent. montes effuso cursu Sabini petebant, et pauci tenuere: maxima pars, ut ante dictum est, ab equitibus in flumen acti sunt. Tarquinius, instandum perterritis ratus, praeda captiuisque Romam missis, spoliis hostium—id uotum Uolcano erat—ingenti cumulo accensis,
Abbreviated transcription (Latin):
in loco res acta est in comitio in gradibus ipsis ad leuam curia fuit
Cotem quoq eodem loco sitam fuisse memorant. ut esset ad posteros
miraculi eius monumentum. Augurus certe sacerdotioq augurũ
tantus honor accessit ut nihil belli domiq postea nisi auspicato ge¬
reretur. Concilia populi exercitus uocati summa rerum ubi aues
non admisissẽt dirimerentur. Neq tum tarquinius de equitum cẽ¬
turus quicquam mutauit. numero tantum adiecit ut mille &. dccc
equites in tribus centuris essent. Posteriores modo sub usdem no¬
minibus qui additi erant appellati sunt. quas nunc quia geminate
sunt sex uocant centurias. Hac parte copiarum aucta iterum cũ sa¬
binis confligitur. Sed preterꝗͣ quod uiribus creuerat romanus exer¬
citus ex occulto etiam additur dolus. Missis qui magnam uim lig¬
norum in anienis ripa iacentem ardentem in flumen conicerent.

Expanded text:
in loco res acta est in comitio in gradibus ipsis ad laeuam curiae fuit; in loco res acta est in comitio in gradibus ipsis ad laeuam curiae fuit; cotem quoque eodem loco sitam fuisse memorant ut esset ad posteros miraculi eius monumentum. auguriis certe sacerdotioque augurum tantus honos accessit ut nihil belli domique postea nisi auspicato gereretur, concilia populi, exercitus uocati, summa rerum, ubi aues non admisissent, dirimerentur. neque tum Tarquinius de equitum centuriis quicquam mutauit; numero alterum tantum adiecit, ut mille et octingenti equites in tribus centuriis essent. posteriores modo sub iisdem nominibus qui additi erant appellati sunt; quas nunc quia geminatae sunt sex uocant centurias. hac parte copiarum aucta iterum cum Sabinis confligitur. sed praeterquam quod uiribus creuerat Romanus exercitus, ex occulto etiam additur dolus, missis qui magnam uim lignorum, in Anienis ripa iacentem, ardentem in flumen conicerent;
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria magna utrinq cede pugnatum est.Reductis deinde in
castra hostium copus datoq spatio romanis ad comparandum de
integro bellum. Tarquinius equitem maxime suis deesse uiribus ra¬
tus ad ramnenses ticienses luceres quas centurias romulus scripse¬
rat addere alias constituit. suoq insignes relinquere nomine. Idꝗ
inaugurato romulus fecerat negare accius nauius inclitus ea tempes¬
tate augur neq mutari neq nouum constitui nisi aues ad dixissent
posse. Ex eo ira regi mota. cludensq artem ut ferunt agedum inꝗt
diuina tu augur ficrine possit quod nunc mente concipio. Cum il¬
le in augurio rem expertus profecto futuram dixisset. Atqui hoc
animo agitaui inquit te nouacula cotem discissurum. Cape hoc
& perage quod aues tuae fieri posse portendunt. Tum illum haud
cunctanter discidisse cotem ferunt. Statua accii capite uelato quo

Expanded text:
uictoria, magna utrimque caede pugnatum est. reductis deinde in uictoria, magna utrimque caede pugnatum est. reductis deinde in castra hostium copiis datoque spatio Romanis ad comparandum de integro bellum, Tarquinius equitem maxime suis deesse uiribus ratus ad Ramnes, Titienses, Luceres, quas centurias Romulus scripserat, addere alias constituit suoque insignes relinquere nomine. id quia inaugurato Romulus fecerat, negare Attus Nauius , inclitus ea tempestate augur, neque mutari neque nouum constitui nisi aues addixissent posse. ex eo ira regi mota; eludensque artem ut ferunt, 'age dum' inquit, 'diuine tu, inaugura fierine possit quod nunc ego mente concipio.' cum ille augurio rem expertus profecto futuram dixisset, 'atqui hoc animo agitaui' inquit, 'te nouacula cotem discissurum. cape haec et perage quod aues tuae fieri posse portendunt.' tum illum haud cunctanter discidisse cotem ferunt. statua Atti capite uelato, quo
Abbreviated transcription (Latin):
in curiam uenerant. Bellum primũ cum latinis gessit. & oppidum
ibi appiolas ui coepit. praędaq inde maiore ꝗͣ quanta belli fama fue¬
rat reuecta. ludos opulentius instructiusq ꝗͣ priores reges fecit. Tuc
primum circo qui maximus dicitur designatus est locus. loca diui¬
sa patribus equitibusq ubi spectacula sibi quiq facerent fori appel¬
lati. Spectauere furcis duodenos a terra spectacula alta sustinentibus
pedes. Ludicrum fuit equi pugilesq ex etruria maxime acciti. Solem¬
nes deinde annui mansere ludi. romani magniq uarie appellati.
Ab eodem rege & circa forum priuatis edificanda diuisa sunt loca.
Porticus taberneq factae. muro quoq lapideo circumdare urbem pa¬
rabat cum sabinum bellum coeptis interuenit. Adeoq ea subita res
fuit ut prius auienem transirent hostes ꝗͣ obiuam ire ac prohibere ex¬
ercitus romanus posset. Itaq trepidatum romae est. & primo dubia

Expanded text:
in curiam uenerant. bellum primum cum Latinis gessit et oppidum in curiam uenerant. bellum primum cum Latinis gessit et oppidum ibi Apiolas ui cepit; praedaque inde maiore quam quanta belli fama fuerat reuecta ludos opulentius instructiusque quam priores reges fecit. tum primum circo qui nunc maximus dicitur designatus locus est. loca diuisa patribus equitibusque ubi spectacula sibi quisque facerent; fori appellati; spectauere furcis duodenos ab terra spectacula alta sustinentibus pedes. ludicrum fuit equi pugilesque ex Etruria maxime acciti. sollemnes deinde annui mansere ludi, Romani magnique uarie appellati. ab eodem rege et circa forum priuatis aedificanda diuisa sunt loca; porticus tabernaeque factae. muro quoque lapideo circumdare urbem parabat cum Sabinum bellum coeptis interuenit. adeoque ea subita res fuit ut prius Anienem transirent hostes quam obuiam ire ac prohibere exercitus Romanus posset. itaque trepidatum Romae est; et primo dubia
Abbreviated transcription (Latin):
ri mirariue posset sed tertius romae peregrinus regnum affecter
Et tacium non experegrino solum sed etiam ex hoste regem fac¬
tum. & numam ignarum urbis non petentem in regnum ultro
accitum. Se exquo sui potens fuerit romam cum conuige ae for¬
tunis omnibus cõmigrasse. Maiorem partem aetatis eius qua ciuilib¬
us officus fungantur homines romae se ꝗͣ in uetere patria uixisse. Do¬
mi militieq sub haud penitendo magistro ipso anco rege romana
se uira romanos ritus didicisse obsequio & obseruantia in regem cũ
omnibus benignitate erga alios cum rege ipso certasse. haec eum ha¬
ud falsa memorantem ingenti consensu populus romanus regnare
uissit. Ergo uirum coetera egregium secuta quam in petendo habu¬
erat etiam regnantem ambitio est. nec minus regni sui firmandi ꝗͣ
augendae rei publice memor centum patres legit. qui deinde mino
rum gentium sunt appellati. factio hauddubia regis cuius beneficio

Expanded text:
ri mirariue posset, sed tertius Romae peregrinus regnum adfectet; ri mirariue posset, sed tertius Romae peregrinus regnum adfectet; et Tatium non ex peregrino solum sed etiam ex hoste regem factum, et Numam ignarum urbis, non petentem, in regnum ultro accitum: se ex quo sui potens fuerit Romam cum coniuge ac fortunis omnibus commigrasse; maiorem partem aetatis eius qua ciuilibus officiis fungantur homines, Romae se quam in uetere patria uixisse; domi militiaeque sub haud paenitendo magistro, ipso Anco rege, Romana se iura, Romanos ritus didicisse; obsequio et obseruantia in regem cum omnibus, benignitate erga alios cum rege ipso certasse. haec eum haud falsa memorantem ingenti consensu populus Romanus regnare iussit. ergo uirum cetera egregium secuta, quam in petendo habuerat, etiam regnantem ambitio est; nec minus regni sui firmandi quam augendae rei publicae memor centum rum gentium sunt appellati, factio haud dubia regis cuius beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
nigno alloquio comitate imutando beneficus quos poteãt sibi con¬
ciliando adiuuabat. donec in regiam quoq de eo fama perlata est
notitiaq eum breui apud regem liberaliter dextereq obeundo offi¬
cia in familiaris amicitiae adduxerat uira. ut publicis pariter ac pri¬
uatis consilus bello domiq interesset. Et per omnia expertus pos¬
tremo tutor etiam liberis regis testamento institueretur. Regna¬
uit ancus annos nouem & iuginti cuilibet superioꝵ regum belli
pacisq & artibus & gloria par. lam filii prope puberem etatẽ erãt.
eo magis tarquinius instare ut quamprimum comitia regi crean¬
do fierent quibus indictis sub tempus pueros uenatum ablegauit
Isq primus & petisse ambitiose regnum & orationem dicitur ha¬
buisse ad conciliandos plebis animos compositam cum se non rẽ
nouam petere. quippe qui non primus quod quisquam indigna¬

Expanded text:
nigno adloquio, comitate inuitandi beneficiisque quos poterat sibi connigno adloquio, comitate inuitandi beneficiisque quos poterat sibi conciliando adiuuabat, donec in regiam quoque de eo fama perlata est. notitiamque eam breui apud regem liberaliter dextereque obeundo officia in familiaris amicitiae adduxerat iura, ut publicis pariter ac priuatis consiliis bello domique interesset et per omnia expertus postremo tutor etiam liberis regis testamento institueretur. regnauit Ancus annos quattuor et uiginti, cuilibet superiorum regum belli pacisque et artibus et gloria par. iam filii prope puberem aetatem erant. eo magis Tarquinius instare ut quam primum comitia regi creando fierent. quibus indictis sub tempus pueros uenatum ablegauit. isque primus et petisse ambitiose regnum et orationem dicitur habuisse ad conciliandos plebis animos compositam: cum se non rem nouam petere, quippe qui non primus, quod quisquam indigna
Abbreviated transcription (Latin):
materna tantum patria esset. Sublatis itaq rebus amigrant romã¬
ad ianculum forte uentum erat. ibi ei carpento sedenti cum uxore
aquila suspensis demissa leniter alis pilleum aufert. supraq carpen¬
tum cum magno clangore uolitans rursus uelut ministerio diuini¬
tus missa capiti apte reponit. inde sublimis abit. Accoepisse id
augurium leta dicitur tanaquil. perita ut uulgo etrusci celestium
prodigiorum mulier. excelsa & alta sperare complexa uirum iu¬
bet. eam alitem ca regione celi & cius dei d nuntiam uenisse. cir¬
ca summum culmen hominis auspicium fecisse. leuasse humano
superpositum capiti decus ut diuinitus cidem redderet. has spes co¬
gitationesq secum portantes urbem ingressi sunt. domicilioq ibi
comparato lucumonem tarquinium priscum edidere. lam roman¬
is conspicuum eum nouitas diuitieq faciebant. & ipse fortunã be¬

Expanded text:
materna tantum patria esset. sublatis itaque rebus amigrant Romamaterna tantum patria esset. sublatis itaque rebus amigrant Romaad Ianiculum forte uentum erat; ibi ei carpento sedenti cum uxore aquila suspensis demissa leuiter alis pilleum aufert, superque carpentum cum magno clangore uolitans rursus uelut ministerio diuinitus missa capiti apte reponit; inde sublimis abiit. accepisse id augurium laeta dicitur Tanaquil, perita ut uolgo Etrusci caelestium prodigiorum mulier. excelsa et alta sperare complexa uirum iubet: eam alitem ea regione caeli et eius dei nuntiam uenisse; circa summum culmen hominis auspicium fecisse; leuasse humano superpositum capiti decus ut diuinitus eidem redderet. has spes cogitationesque secum portantes urbem ingressi sunt, domicilioque ibi comparato L. Tarquinium Priscum edidere nomen. Romanis conspicuum eum nouitas diuitiaeque faciebant; et ipse fortunam be
Abbreviated transcription (Latin):
ignorans nurum uentrem ferre unmemor in testando nepotis de¬
cessisset puero post aui mortem in nullam sortem bonorum nato
ab inopia egerio inditum nomen. lucumoni contra omnium he¬
redi bonorum cum diuitie animos facerent auxit ducta in ma¬
trimonium tanaquil summo loco nata & quae haud facile his in
quibus nata erat humiliora sineret. haec cum illi nupsisset spernẽ¬
tibus etruscis lucumonem exulem aduena ortum ferre indignitatẽ
non potuit. oblitaq ingenite erga patriam caritatis dum modo
uirum honoratum uideret consilium migrandi a tarquinus coepit
oma est ad id potissimum uisa in nouo populo ubi omnis repen¬
tina atq ex uirtute nobilitas sit futurum locum forti ac strẽnuo
uiro. regnasse tacium sabinum. Accersitum in regnum numam a
curibus. & ancum sabina matre ortum nobilemq una imagine
numae esse. facile persuadet & cupido honorum & cui tarquiniũ

Expanded text:
ignorans nurum uentrem ferre, immemor in testando nepotis deignorans nurum uentrem ferre, immemor in testando nepotis decessisset, puero post aui mortem in nullam sortem bonorum nato ab inopia Egerio inditum nomen. Lucumoni contra, omnium heredi bonorum, cum diuitiae iam animos facerent, auxit ducta in matrimonium Tanaquil, summo loco nata et quae haud facile iis in quibus nata erat humiliora sineret ea quo innupsisset. spernentibus Etruscis Lucumonem exsule aduena ortum, ferre indignitatem non potuit, oblitaque ingenitae erga patriam caritatis dummodo uirum honoratum uideret, consilium migrandi ab Tarquiniis cepit. Roma est ad id potissima uisa: in nouo populo, ubi omnis repentina atque ex uirtute nobilitas sit, futurum locum forti ac strenuo uiro; regnasse Tatium Sabinum, arcessitum in regnum Numam a Curibus, et Ancum Sabina matre ortum nobilemque una imagine Numae esse. facile persuadet ut cupido honorum et cui Tarquinii
Abbreviated transcription (Latin):
ra clamdestina fierent carcer ad terrorem increscentis audacie me¬
dia urbe imminens foro edificatur. Nec urbs tantum hoc rege cre¬
uit sed etiam ager finesq silua mesia uehientibus adempta usq ad
mare imperium prolatum & in ore tiberis ostia urbs condita. Sali¬
nae circa facte egregieq rebus bello gestis edes iouis feretri amplifi¬
cata. Anco regnante lucumo uir impiger ac diuitus potens romã
cõmigrauit cupidine ac spe magni honoris. cuius adipiscendi tar¬
quinus nam ibi quoq peregrina stirpe oruindus erat facultas nõ
fuerat. Demarathi corinthii filius erat. qui obseditiones domo pro¬
fugus cum tarquiniis forte consedisset uxore ibi ducta duos filios
genuit. Nomina his lucumo atq arruns fuerunt. lucumo super¬
fuit patri bonorum omnium heres. arruns prior ꝗͣ pater moritur
uxore grauida relicta. nec dui manet superstes filio pater qui cũ

Expanded text:
ra clandestina fierent, carcer ad terrorem increscentis audaciae mera clandestina fierent, carcer ad terrorem increscentis audaciae media urbe imminens foro aedificatur. nec urbs tantum hoc rege creuit sed etiam ager finesque. Silua Maesia Ueientibus adempta usque ad mare imperium prolatum et in ore Tiberis Ostia urbs condita, salinae circa factae, egregieque rebus bello gestis aedis Iouis Feretri amplificata. Anco regnante Lucumo, uir impiger ac diuitiis potens, Romam commigrauit cupidine maxime ac spe magni honoris, cuius adipiscendi Tarquiniis—nam ibi quoque peregrina stirpe oriundus erat—facultas non fuerat. Demarati Corinthii filius erat, qui ob seditiones domo profugus cum Tarquiniis forte consedisset, uxore ibi ducta duos filios genuit. nomina his Lucumo atque Arruns fuerunt. Lucumo superfuit patri bonorum omnium heres: Arruns prior quam pater moritur uxore grauida relicta. nec diu manet superstes filio pater; qui cum,
Abbreviated transcription (Latin):
dulliam compulso aliquamdiu ibi marte incerto uaria uictoria pug¬
natum est. Nam & urbs tuta munitionibus presidioq firmata ualido
erat & castris in aperto positis aliquotiens latinus exercitus cominus
cum romanis signa contulerat. Ad ultimum omnibus copus conni¬
sus ancus acie primum uincit inde ingenti preda potitus romam re¬
dit. Tum quoq multis milibus latinorum in cuntatem acceptis. qui¬
bus ut iungeretur palatio auentinum ad murcie date sedes ianiculũ
quoq adiectum non inopia loci sed nequando ea arx hostium esset.
Id non muro solum: sed etiam ob comoditatem itineris ponte sublicio
tum primum in tiberim facto conuingi urbis placuit quiritium quo¬
q fossa haud paruum munimentum a planioribus aditu locis anci
regis opus est. Ingenti incremento rebus auctis cum in tanta multitu¬
dine hominum discrimine recte an perperam facti confuso facino¬

Expanded text:
dulliam compulso, aliquamdiu ibi Marte incerto, uaria uictoria pugdulliam compulso, aliquamdiu ibi Marte incerto, uaria uictoria pugnatum est; nam et urbs tuta munitionibus praesidioque firmata ualido erat, et castris in aperto positis aliquotiens exercitus Latinus comminus cum Romanis signa contulerat. ad ultimum omnibus copiis conisus Ancus acie primum uincit; inde ingenti praeda potens Romam redit, tum quoque multis milibus Latinorum in ciuitatem acceptis, quibus, ut iungeretur Palatio Auentinum, ad Murciae datae sedes. Ianiculum quoque adiectum, non inopia loci sed ne quando ea arx hostium esset. id non muro solum sed etiam ob commoditatem itineris ponte sublicio, tum primum in Tiberi facto, coniungi urbi placuit. Quiritium quoque fossa, haud paruum munimentum a planioribus aditu locis, Anci regis opus est. ingenti incremento rebus auctis, cum in tanta multitudine hominum, discrimine recte an perperam facti confuso, facino
Abbreviated transcription (Latin):
norum hominibusq priscis latinis bellum indico facioq. Id ubi dix¬
isset hastam in fines eorum emittebat. Hoc tum modo a latinis repe¬
tite res ac bellum indictum moremq eum posteri acceperunt. An¬
cus demandata cura sacrorum flaminibus sacerdotibusq aliis exer¬
citu nouo conscripto profectus politorium urbem latinoꝵ u coepit.
Secutusq morem priorum qui rem romanam auxerant hostibus in
ciuitatem accipiendis multitudinem omnem romam traduxit. Et
cum circa palatium sedem ueterem sabini capitolium atq arcem ce¬
lium montem albani implessent auentinum nou e multitudini da¬
tum. additi eodem haud ita multo post tellenis ficanaq captis noui
ciues. folitorium inde rursus bello repetitum. quod uacuum occupa¬
uerant prisci latin. eaq causa diruendae urbis eius fuit romanis ne
hostium semper receptaculum esset. Postremo omni bello latino me¬

Expanded text:
norum hominibusque Priscis Latinis bellum indico facioque.' id ubi dixnorum hominibusque Priscis Latinis bellum indico facioque.' id ubi dixisset, hastam in fines eorum emittebat. hoc tum modo ab Latinis repetitae res ac bellum indictum, moremque eum posteri acceperunt. Ancus demandata cura sacrorum flaminibus sacerdotibusque aliis, exercitu nouo conscripto profectus, Politorium, urbem Latinorum, ui cepit; secutusque morem regum priorum, qui rem Romanam auxerant hostibus in ciuitatem accipiendis, multitudinem omnem Romam traduxit. et cum circa Palatium, sedem ueterum Romanorum, Sabini Capitolium atque arcem, Caelium montem Albani implessent, Auentinum nouae multitudini datum. additi eodem haud ita multo post, Tellenis Ficanaque captis, noui ciues. Politorium inde rursus bello repetitum quod uacuum occupauerant Prisci Latini, eaque causa diruendae urbis eius fuit Romanis ne hostium semper receptaculum esset. postremo omni bello Latino Me
Abbreviated transcription (Latin):
ter patratus populi romani quiritium patri patrato priscorum lati¬
norum homimbusq priscis uel latinis quas res nec dederunt nec
fecerunt: quas res dari fieri solui oportuit: Dic inquit ei quem pri¬
mum sententiam rogabat. quid censes: Tum ille puro pioq duello
quaerendas censeo. Itaq consentio consciscoq. Inde ordine alu ro¬
gabantur. Quandoq pars maior eorum qui aderant in eandem sẽ¬
tentiam ibat bellum erat consensu fieri solitum. ut fecialis hastam
ferratam aut sanguineam preustam ad fines corum ferret & non
minus tribus puberibus presentibus diceret quod populus priscoꝵ
latinorum hominesue prisci latini aduersus populum romanum
quiritium fecerunt deliquerunt. ob quod populus romanus quiriti¬
um bellum cum priscis latinis uissit esse. senatusue populi romani
quiritium censuit consensit conscunt ut bellum cum priscis latinis
fieret ob eam rem ego populusq romanus populis priscorum lati¬

Expanded text:
ter patratus populi Romani Quiritium patri patrato Priscorum Latiter patratus populi Romani Quiritium patri patrato Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis, quas res nec dederunt nec soluerunt nec fecerunt, quas res dari fieri solui oportuit, dic' inquit ei quem primum sententiam rogabat, 'quid censes?' tum ille: 'puro pioque duello quaerendas censeo, itaque consentio consciscoque.' inde ordine alii rogabantur; quandoque pars maior eorum qui aderant in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum. fieri solitum ut fetialis hastam ferratam aut praeustam sanguineam ad fines eorum ferret et non minus tribus puberibus praesentibus diceret: 'quod populi Priscorum Latinorum hominesque Prisci Latini aduersus populum Romanum Quiritium fecerunt deliquerunt, quod populus Romanus Quiritium bellum cum Priscis Latinis iussit esse senatusque populi Romani Quiritium censuit consensit consciuit ut bellum cum Priscis Latinis fieret, ob eam rem ego populusque Romanus populis Priscorum Lati