comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deseruiant: quo pacto nisim cius
pacem uel amando. uel timendo.
consentiantꝰ Sicenim suꝑbia per¬
uers e imitatur dm̃. Oditnamq
cum sociis ęqualitatẽ subillo: sed
in ponere uult sociis dominationẽ
suam proillo. Odit ergo iustam
pacem dĩ & amat iniquam pacẽsuã
Tonamare tam̃ qualem cumque pa¬
cem Nullo modo potest Nullius
quippe uitium. ita contri naturaẽ :
utnaturae delcat &iam ex tremo¬
Snt pe uestigia. Itaq pacẽ iniquorum in
opacis comparationeiustorum. ille
uid& nec pacem ẽẽ dicendã: quino¬
uit praeponere recta prauis &or
edinata ꝑuersis. Qđ autẽ ꝑuersũ
t̾est: &iam hoc necesseẽ. ut maliqs
& ex aliqua. & cum aliquarerũ pas¬
tepacatum sit in quibus est uelex
quibus constat. Alioquin nihil
e&. omnino uelut siquis quãca¬
pite deorsumpendeat. Peruer¬
susest utiq situs corporis &ordo
membrorum: quia id quod de supe
essenatura postulat subterest. Et
quod illa subter uilt eẽ de suꝑ fac¬

Expanded text:
deseruiant; quo pacto, nisi in eius deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam extrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis conparatione iustorum ille uidet nec pacem esse dicendam, qui nouit praeponere recta prauis et ordinata peruersis. Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus est uel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si quisquam capite deorsum pendeat, peruersus est utique situs corporis et ordo membrorum, quia id, quod desuper esse natura postulat, subter est. et quod illa subter uult esse, desuper fac
Abbreviated transcription (Latin):
lis ergo homo siue semi homo. ine¬
lius ut dixi creditur nonfuisse: sicut
multa figmenta po&arum. ipse
cium seuissime ferae. unde ille par¬
tẽ habuit feritatis. Nam & semife¬
rus dictus est. genus proprium.
quadampace custodiunt. cocundo
gignendo. pariendo. fo&us fouen¬
dõ atq nutriendo Cum sint ple¬
riq in sociabiles & soliuagae: Non
scilic& ut oues cerui. columbae.
sturniapes: sed ut leones. uulpes
aquilae noctuae: Quacenim ti¬
gris. nonfiliis suis mitis in murmu¬
rat. & pacata feritate blanditur
Quis miliis quantum lib& solt¬
tarius rapinis circum uol&. non
coniugium copulat. Nidum con¬
gerit ouaconfou& pullos alit.
& quasicum sua matre familiasso¬
ci&atẽ domesticã. quanta potest
pace conseru at: Quanto magis
homo fertur quodammodonatu¬
raesuae legibus adi undã soci¬
&atem pacẽq cum hominib: quan¬
tum inipso ẽ. omnib optinendam
ccũ &iã malipsuorum pacebelli¬
gerent omnesq sipossint suos face¬
re uelint. ut unicuncti. & cuncta

Expanded text:
lis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
laudent. Quod si facere potuis¬
sent nihil ominus nos & uitupera¬
tores & laudatores xp̃i fallaces de¬
mones uitaremus: cumuero corũ
rando. ista laudando dissentiant.
Profecto eis blasphemantibus xp̃i¬
anos noncredunt homines si recte
ipsisentiant Sanexp̃m laudans
uel porphrrius. uelhecate cum di¬
cat eum ipsum fatalit̃ dedissexp̃i¬
anis ut implicarentur errore¬
Causas camen ciusdem sicut pu¬
tat. pandic erroris quas anteqi
ex uerbis cius exponam priusq¬
annolens dederit Siuolens quo

Expanded text:
laudent. Quod si facere potuislaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorumrando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errorecausas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius exponam, prius quae nolens an nolens dederit. Si uolens, quo
Abbreviated transcription (Latin):
datur: abistorum tamen daemo¬
num dominatu cũ non liber& xp̃s
Presertim quia ita laudant xp̃m.
ut quisquis incũ talẽ crediderit
qualis abeis praedicatur. xp̃ian
uerus nonsit. sed fotinus her&cicus.
quitantũ modo hominẽ non&iã
dm̃ nouerit Xp̃m: Etideo peum
saluus eẽ non possit. Nec istorũmen na¬
dacilo quorum daemonum laque¬
os uitare uelsoluere: Nos autem
ineq apollinẽ uituperantẽ xp̃m.
Neq hec atẽ possumus approbare.
laudantẽ ille quippe tamquam
iiquum Xp̃m uult credi quẽ iu¬
dicib recta sentientib dicit occi¬
sum ista hominem piissimũ. sed
hominem tantũ. Unaẽ tam̃ & illi¬
us & huius intentio ut nolint ho¬
mines eẽ Xp̃ianos: quia qui
nisi xp̃i ani erunt ab eorum erui
potestate non poterunt: Iste uero
phuilosophus. uel potius quitalib
aduersus Xp̃ianos quasi oraculis
credunt. prius faciant sipossunt
ut int̃se deipsoxp̃o hecate atq
apollo concordent: cumq autam¬
bocondemnent. autam bocon¬

Expanded text:
datus ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus; praesertim quia ita laudant Christum, ut, quisquis in eum talem crediderit, qualis ab eis praedicatur, Christianus nerus non sit, sed Photimanus haereticus, qui tantummodo hominem, non etiam Deum nouerit Christum, et ideo per eum saluus esse non possit nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iuicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quia, nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo con
Abbreviated transcription (Latin):
q tãquam mirabile aliquid. atq
ncredibile prolaturus. pree opi¬
nonẽ inquic ꝓfecto quibus dam
udeatureẽ quod dicturisumus
er. & immortalẽ factũ. & cũbo¬
iapraedicatioñ eius meminer̃. Xp̃ia¬
ios uero pollutos in qui an& conta¬
ninatos. xerrore implicatos esse
dicunt. & multis talib aduersus
tos blasphemiis utuntur. Dem¬
de subicit uelut oracula deorum
las phemantium xp̃ianos & post
uec Dexp̃o autem inquit inter¬
ogantib. siest dĩ. ait Haec ate:
Quo quidẽ immortalis anima
post corpus ut incedit nosti asa¬
dientia autẽ abscisa semꝑ errat
iripi&ate praestantissimiest
lla anima. hanccolunt. aliena
se ueritate: Demde posc uerl
uius quasi oraculi. sua ipse con¬
exens:. Pus simum igitur uirum
siquit cumdixit & cius amiima

Expanded text:
que tamquam mirabile aliquid adque que tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit, profecto quibusdam uideatur esse quod dicturi sumus. uerunt et inmortalem factum et cum bona praedicatione eius meminerunt; Christianos uero pollutos, inquit, et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christianos et poste Christo autem, inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem inmortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est illa anima; hanc colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba huius quasi oraculi sua ipse contexens: Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius anima
Abbreviated transcription (Latin):
cat eẽ iudȩorum. Itẽ ad ea quae
interro gauit appollinem. quid
melius uerbum siue ratio. aplex
respondit inquit uersib: hec dicens
acdeinde subicit appollinis uer¬
sus in quib &istisunt: ut quantũ
satisẽ. inde decerpã. Indiñ ueso
inquit generatorẽ & in regemante
omnia : quem treinic caelũ & terri
atq mare & infernorũ abdita.
ipsa nomina ꝑ horrescunti: quor
exest pat̾: que mualde sc̃ĩ hono¬
rant hebraei. Talioraculo dĩsui
upollinis. porphrrius tã magnũ
hndixit hebreorum. uteumꝰ &
psanumina ꝑhorrescant Cũer¬
eo ds̃ iste dixerit. sacrificans diis
eradicabitur. miror quod ipse por¬
hrrius nonper horruerit. & sacri¬
ncans diis. eradicari non formida¬
ieric Dicit &iam bona philoso¬
phus iste dexp̃o. quasi oblitus illi¬
is dequa paulo ante locuri sum
oncumeliae suae: aut quasi in sõ¬
iss ducius maledixerint xp̃o. &e
ugilantes eum bõnum cẽ cognoue¬
nnt. digneq laudauerint Deni¬

Expanded text:
cat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae cat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Deni
Abbreviated transcription (Latin):
nis. qui non stante m&ro latine
inter pr&atisunt: subiun x̃ atq
ait In hisquidem in remediabili
sententiae eorum manifescauit d¬
cens. Quo iudei suscipiunt dm̃.
magis quamisti. Ecce ubi deco¬
loran xp̃m. iudeos preposuit
Xp̃i añis: confitens quod iudei su¬
cipiant dm̃ Sicenim exposuit
uersus a pollinis ubi audicib¬
recta sentientib Xpm̃ dicit occisi
tamquam illis iuste iudicantibus
meritosit ille punitus. Uiderim
quid de xp̃o uates mendax a¬
pollinis dixerit. atq iste credi¬
derit. Aut fortasse uatẽ quod nos
dixit. dixisse iste ipse confinxe¬
rit: quaisibi const& uelipsa on¬
cula int̃se faciat conuenire. posi¬
ca uidebimus Hic camen iudeos
tamquam dĩ susceptores. recte di¬
cit iudicasse de xp̃o: quod eũ mo¬
te pessima excruciandum esse
censuerint Ds itaq iudeorum
cuiꝑ hib& testimonium: audieii¬
dus fuit dicens Sacrificans diis
eradicabitur. Nisi dño tantum
sed ad manifestiora ueniamus.
& audiamus quam magnũ dm̃di¬

Expanded text:
nis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Arecta sentientibus Christum dicit occisum, tanquam illis juste judicantibus, merito sit ille punitus. Viderit quid de Christo vates mendax Apollinis dixerit, atque iste crediderit, aut fortasse vatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit: quam vero sibi constet, vel ipsa oracula inter se faciat convenire, postea videbimus. Hic tamen Judaeos, tanquam Dei susceptores, recte dicit judicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Judaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit, dicens: Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino tantum . Sed ad manet audiamus quam magnum Deum di
Abbreviated transcription (Latin):
potest iuste animus corpori. aut hu¬
manaratio uitiis c&eris imperare:
isim hommitali ponẽ ullaiustitia.¬
culdubio. nec in hominum co&ii. qui
exhominib talib constat:. Nonest
hic ergo iuris ille consensus: qui homi¬
num multitudine populum facit. cui
esdicitur eẽ respublica. Namdeuti
luate quid dicã. cuius &iã communio¬
ne sociatus co&us hominum sicut sese
hab& ista definitio. populus ndncupat
Quamuis enim sidiligent̃ attendas.
paccucilitas sit ulla uiuentium quiuiuunt

Expanded text:
potest iuste animus corpori aut hupotest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia.cul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de itate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt
Abbreviated transcription (Latin):
imum posicum erat. iniuscumesse
ut homines hommibus dominantib
eruiant. Quamcamen iniustitiã.
nisisequatur imperiosa ciuita s. cu¬
usest magna res publica. non cam
posse ꝓumtus imperare : responsũo
apareiustitiae Id eo iuscum eẽ. quod
calib hominib sic utilis seruitus. &
pucilicate eorum fieri cumreet efit:
lest cumimꝓbis aufertur iniuriarũ
icentia. &domitimelius se habebuN.
quiaindomiti d&erius habuer̃. Sub rõꝑse¬
ditumqẽ ut iscaratio firmar&ur.
ueluti anatura sumptum nobilee¬
emplum: atq dictumẽ. Curigitur
s homini. animus imperat corpori.
acio libidini. e&erisq uitiosis ani¬
inpartib: planehoc exemplo satis
edoccumẽ quibusdã eẽ utilẽ seruitu¬
tem: & dõ quidẽ ut seruiatur utile
esse hominib Seriuens autẽ dõ
animus recte imperat corpori. inque
ipso animo ratio dõ dño subdita. rec¬
ec mperat libidin uitusq e&eris
Quappt̃ ubi homo dõ non seruit. qͥd
quidemdo nonseruiens. Nullo modo

Expanded text:
imum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictum est: \'Quur igitur Deus homini, animus imperat corpori, ratio libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid quidem Deo non seruiens nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
literis scribere. aut ad inflans le¬
ues pennas peraerdauis uolare.
quam pollutȩ reuoces impiaeuxo¬
ris sensum. Pergat quomodo ũult
manib fallaciis ꝑseuerans. & la¬
mentari fallaciis mortuum dñ du
cantans: quemui dicibus recta sen¬
tientb ꝑditum. pessima in spe¬
ciosis ferro uineta mors int̃ fecit
Deinde post hos uersus a polli¬

Expanded text:
litteris scribere aut adinflans lelitteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apolli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeos locutus ẽ. quorum praedic¬
uidemus toto orbẽ diffusam. in
ubris superioribus posui Ipscese
ds quemuarro diccissimus roma¬
norum iouem putat. quamuis
nesciens quidlo quatur. Quod
tamen ideo comimemorandum pu¬
taui: quõ uirtantae scientiae. nec
nullum istum dm̃ potuit existima¬
re necuilem: hunc enim eumẽe cre¬
didit: quem summum putauit dm̃
Poscremo ipseẽ ds̃ quem doctissi inus
philosophorum quamuis xp̃ia no¬
rũ acerrimus inimicus. &ia ꝑeorũ
oracula quos deos putat. dm̃mag¬
num porphirius confic&ur
amin libris quos eglogion
philosophias appellat. in
quib ex sequitur atq conscribit re¬
rum ad philosophiam ꝑtinentium
ueluc diuma responsa: uit ipsa uer¬
bacius quemad modum ex greca
lingua in latinã int̾p̃rata sunt po¬
nam: Interio ganti inquit quem
dm̃ placando reuocare possit uxo¬
semsuam axpianismo. hacc̾
ait uersib apollo Dein deuer¬
la uelut apollinis. iscasunt Porte¬
magis poreris ina quam pressis

Expanded text:
eos locutus est, quorum praedicuidemus toto orbe diffusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Iouem putat, quamuis nesciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamuis Christianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum oracula, quos deos putat, deum magnum Porphyrius confiteturam in libris. quos ex XoTfwv <ptXooo<ptac appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Tortegis poteris in aqua inpressis
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ est. autundedignus ꝓbat̾
cuideberent opremperare ro¬
mani. utnullum deorum pt̃ ipsum
colerent sacrificiis: Magnececita¬
tis ẽ. ad huc quaerere quis istesit
runt istaquaternimus: ipseẽ ds̃.¬
eaquores ponsũ accepit abraham
insemin&uo benedicent᷑ om̃s gentes
s.
Qđ inxp̃o fieri qui secundum car¬
nem dcillo semine exortus ẽ: idem¬
ipsi qui remanserunt huius nomi¬
nis inimici. uelint. Nolint uecog¬

Expanded text:
us est aut unde dignus probatur, us est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis iste sit runt ista quae cernimus. Ipse est Deusa quo responsum accepit Abraham, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, iipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cog
Abbreviated transcription (Latin):
impie: sicut uiuic omnis qui non seruit
dõ. seruitq demonibTantomagis
impiis. quanto magissibi cum sint im¬
mundis simisp̃s. tamquam diis sacri¬
ficari uolunt: Tamen quod deiuris
consensu diximus. satiseẽ arbitror
Undeappareat ꝑhanc definitionẽ.
Nonesse populum: cuiusres publica
eẽ dicatur. in quoiustitia nonest. Sie¬
nim dicunt nonspiritib immundis.
sed diis bonis atq scĩs. insua republi¬
ca seruisse romanos: numquideadẽ
totiens rep&enda sunt. qualam satis
mmo ultra quam satisest diximus.
Quis eium adhunc locum ꝑsuperio¬
rẽs huuis operis libros ꝑuenit. qui
dubitare adhuc possit malis &im¬
puris demonib seruis seromanos.
nisi uelnimium stolidis. uęlimpu¬
dentissime contentiosus: Sedut
caccam quales sint quos sacrificiis
colebant in lege ueridĩ scriptũ est
Sacrificans dus. eradicabitur. pisi
dño tantum. Nec bonis igitur nec
malis diissacrificariuoluit: qui hoc
cumtanta comminatioñ precepit.
edres ponderi potest: quisiste

Expanded text:
inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praecepit.ed responderi potest: \'Quis iste
Abbreviated transcription (Latin):
b: subdit. hoc ine ẽs uacuiq discri¬
buere : Anqui fundum auferceius
aquo emptusẽ. & craditer quinihil
hab&. meo uiris iniuscusest. Et
quise ipsum aufere dominantidõ
aquofactus ẽ: & malignis seruit
spiritib iustus ẽ Disputaturees¬
te. accrrime atq fortissime. incis¬
dẽ ipsis derepublica libris. aduer¬
sus iniuscitiam proiustitia:. Et qu
cumprius ager&ur promiusutiae
partib contra iustitiã. & dicer&ui
pisi piuscitiã rempublicam scareat¬
geriq non posse: hocueluti ualidis

Expanded text:
bus subdit? Hocine est sua cuique distribus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique non posse, hoc ueluti ualidis
Abbreviated transcription (Latin):
pocest eẽ: quod enim iurefit. proses¬
touiscefit. Quod autẽ fit iniuscep
iure fieri potese Nonenimiura dia¬
dasunt uelputanda. miqua homi¬
num constituta . Cumillud &iã ips
ius cẽ dicant quoddciustitiae fone
manauerit : falsumq: eẽ quod aqu¬
busdã non reet e sentientibus dici
sol&. ideẽius quodei quiplus po¬
test. ualoẽ Quocirea ubi nonest
ueraustitia iuris consensu sociatu
co&us hominum non potest c̃ẽ. Et
ideonec populus. iux ca illã scipion
ul ciceronis definicionẽ. Et sinor
populus. necres populi. sed qualis¬
cumque multitudinis quȩ populino¬
mine digna nonẽ. Ac perhoc sires
publica res est populi & populus ñq
qui consensu non sotiatus usest iu¬
ris. Nonest autemius. ubi nullauis¬
titia ẽ: Proculdubio colligitur ubi
iustitianionẽ. Noneẽ rem publicams
Iustitia porro eauirtus est: quę sua
cuiq discribuit. Quacigitur iusti¬
tiaest hominis. qua eipsum hominẽ
dõ uero tollit & ismundis demoni¬

Expanded text:
potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinis: iuris consensu. & utili¬
tatis commumone sotiatũ. Quid
autẽ dicat iuris consensũ. disputan¬
do explicat: Perhoc ostendens. geri
sine iuscitia non posse rẽpublicam
Ubiergo iustitia uera Nionest. Necius

Expanded text:
multitudinis iuris consensu et utilimultitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius
Abbreviated transcription (Latin):
us finẽ quã diligit ardentis sime ac
fidelissime sperat: Non absurde dici
&iam nunc beatus potest. speilla po¬
tius quam reista. Res iscauero sine
spe illa. beatitudo falsa & magnami¬
seriaẽ. Non enim ueris animi bonis
utitur : quõ nonẽ uera sapientia. quȩ
discernit. gerit fortiter. cohib& tẽ¬
perant̃. iusteq distribuit : Non ad
illum dirigit finẽ. ubierit ds̃ om̃a
mominibus. acernitate certa. &
pace ꝑfecta. Qua propt̃ nuncẽ lo¬
cus. ut quam potero breuiẽ acdiluci¬
de expediam quod in secundo hu¬
ius operis libro mede monstraturũ
cẽ promisi: secundum definitiones
quibus apudiceronem utitus scipio¬
in libris dere publica. Numquam
rempublicam fuisse romanã Bre¬
uit enĩ. rẽ publicam definiteẽ rem
populi: quae definitio siueraẽ: nũ¬
quam fuit romana respublica. quia
numquam fuit respopuli. Quam
definitionem uoluit eẽ reipublicę.
populum enimeẽ definiuit co&um

Expanded text:
us finem, quam diligit ardentus finem, quam diligit ardentfidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter, justeque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus , aeternitate certa et publica. Quapropter nunc est locus, ut quam potero breuiter ac dilucde expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipioin libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq abstudio cognoscendeueritatis
nemo prohib&ur.: quod ad laudabile
ꝑtin& otium. Locus uero superior
sinequoregi populus nonpotest. &¬
ut dec& : tamen indecenter app&cit᷑¬
Quamobrem otium scm querit cari¬
t as ueritatis. negotium iustum sus¬
cepit necessitas caritatis. Quam sar¬
cinam sinullus imponit ꝑcipiendae
atq intuendae uacandumese uerita¬
ti. Siautem imponitur. suscipiendaẽ
ꝓpt̃caritatis pecessitatẽ Sed nec sic
omnimodo ueritatis delactatio de se¬
renda est: nesubtrahatur illa suaui¬
tas. & opprimat ista necessitas. Qua
quammoreales transeant nascendo
atq moriendo. sod inqua m̃mor
tales maneant. nihil aduersi omini¬
nopatiendo: Quisest quuillam uitã
uelbeatissimam̃ negent. uel incius cõ¬
paratioñ istã quaehc agitur. quantis¬
lib& animi &corporis externarunq
rerum bonis plenasit: Nonmiserri¬
mã iudic&: Quamtam̃ quicumq
sichab&. utcius usum referat ad illi¬

Expanded text:
Itaque ab studio cognoscendae ueritatis Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero ssine quo regi populus non potest, eut decet; tamen indecenter appetitQuam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas et obprimat ista necessitas. CAPUquam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmtales maneant nihil adversi omnino patiendo; quis est qui illam vitam vel beatissimam neget, vel in ejus comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam judicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut ejus usum referat ad illi
Abbreviated transcription (Latin):
oriosus. ut in eodem otio utilitatẽ non
cogit& ꝓximi. Nec sic accuosus utc̃¬
templationẽ non requiratdĩ. Inotio
non iners uacatio delectaredeb&: sed
ut inquisitio autmuentio ueritatis¬
ut ineaquisq ꝓficiat: & quod inue¬
nerit. nealteri inuideat. In actio qͣle at̃¬
ne uero nonamandusest honor in
hacuita siue porentia. quõ omna
uasa subđole. sed opus ipsum qđ per
cundẽ honorem uelpotentiã fit sirec¬
tae. atq utilit̃ fic: id÷ ut ualeat ad eã
salutẽ subditorumq secundũ diñest
Undeiam superius disputauimus
Propt̃ qđ aic apłs. Quiepiscopatũ
desiderat: bonum opus desiderat
Ex ponere uoluit quid sic episcopa¬
tus. quia nomenest operis. non ho¬
noris. Crecumẽ enim: atq inde
ductum uocabulum. Quod illequi
p̃ficit᷑. eis quib p̃ficit᷑ suꝑ intendit:
curã scilic& corum gerens: Ep̃s
quippe: intentio ẽ. Ergo episcopin.
si uelimus. latine suꝑ intendere

Expanded text:
otiosus, ut in eodem otio utilitatem non otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatisut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum, quae secundum Deum est; unde iam superius disputauimus. Propter quod ait apostolus: Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Exponere uoluit quid sit episcopatus, quia nomen est operis, non honoris. Graecum est enim adque inde ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, curam scilicet eorum gerens; oxoso? quippe intentio est; ergo 67cioxojrslv, si uelimus, Latine superintendere
Abbreviated transcription (Latin):
certa: dequibusdã reb quas neq sen¬
su. neq ratioñ ꝑcepimus. neq nobis
ꝑscripturã can̾onicã claruerunt. nec
ptestes quib n on credere absurdũ ẽ
iinaimnotitiã ꝑuenerunt. sinciusta re¬
prehensioñ dubitamus. Nihil sane¬
id istam ꝑtin& ciuitatẽ. quod habitu
uelmore uiuendi sinonẽ contra diui¬
na p̃cepta. istã fidẽ quaꝑuenitur ad
dm̃ quisq secc&ur: Unde ipsos quoq signũ
philosophos quando xp̃ianifiunt
non habitũ uel consu&ud inem uictꝰ
quenihil impedit religionem: sed fal¬
sa dogmata mutare compellit. Unde
illam quamuarro adhibuit excrnicis
differentiã: sinihil turpiter̾ atq intẽ¬
perant̃ agat. omnino noncurat. Ex
tribus uero illis uitae generib otioso
aguoso. & exutroq: composito. quam¬
uissalua fide quisq possit in quolib&
corũuitã ducere. & ad sempiterna prę¬
mia ꝑuenire: int̃ẽ tamen quida drc
tencat ueritatis. quidofficio carita¬

Expanded text:
certa de quibusdam rebus, quas neque sencerta de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reprehensione dubitamus. CAPUT ad istam pertinet ciuitatem quo habitu uel more uiuendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio carita
Abbreviated transcription (Latin):
de hab&. atq ex ac fide iuste uiuit cu
ad illam pacẽ ad ipiscendam refert. qu¬
quid bonarum accionũ gerit ergadm̃
& pximũ: quo uita ciuitatis. utiq so¬
cialisest  xuiii¬
uod autem attin& ad illamdi¬
ferentiã quã deacademicisno¬
uis uarro adhibuit. quibus
incertã sunt omnia: omnino ciuitas
dĩ talem dubitationẽ tãquã dem̃tiã
d&estatur. Habens derebus quas
mente atq rtioñ comprehendit¬
&iam siparuã ꝓpt̃ corpus corrupti¬
bile quod aggrauat animam. Quõ¬
sicut dicit apłs exparte scimus Tam̃
ertissimã scientiã credit qu esensi¬
bus mrei cuiusq euidentia quib ꝑcor¬
pis animus utitur Quõ mirabilius
fallitur. quinumquã purat eis eẽ cre¬
dendum: credit &iã scripturis scĩs
&u& cribis & nouis quascanonicas
ppellamus. Ande fides ipsa concep¬
raest ex qua iustus uiuit. ꝑ quã sine
lubitatioñ ambulamus quam diu pe¬
regrinamur adño. Quasalua atq

Expanded text:
de, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum de, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga Deum et proximum, quoniam uita ciuitatis utique socialis est. uod autem adtinet ad illam differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptbile, quod adgrauat animam qusicut dicit apostolus, ex parte scimus, tamen certissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque
Abbreviated transcription (Latin):
quinitur uel cen&ur. Nihil corumr¬
scindens uel descruens. immo & iam
seruans ac sequens. Quodlic& diuer
diuersum indiuersis nationib. ad
umumtamen cundemq finem terre¬
nȩ pacis intenditur. si religionẽ qua
unus summus &uerus ds̃ cõlendus do¬
c&ur non impedit. Atitur ergo &iã
caclestis ciuitas. in hac sua peregrina¬
tione pace terrena: & dereb ad mor¬
calem hominum naturã ꝑtinentib.
hum anarum uoluntatũ conpositionẽ
quantum salua pi&ate ac religioñcon¬
ceditur. tu&ur atq app&it. camq
terrenam pacẽ refert ad caclestem pa¬
cem. quaeuere ita paxest. utrationa¬
lis dumtaxat̃ crcaturae. sola pax habo¬
da atq dicendasit:. Ordinatis simasci¬
lic&. & concordissima soci&as fruen¬
didõ: & inuicem indo: Quocumuen¬
cum fucrit: nonerit uita mortalis. sa
planae certeq uitalis: Nec corpus in¬
malequod dum corripitur aggrauat
animam: sed spitale sineulla in digen¬
tia. eomniparte subditum uolunta¬
ti H anc pacẽ dum peregrinatur infi¬

Expanded text:
quiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem, qua unus summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. Utitur ergo etiam caelestis ciuitas in hac sua peregrinatione pace terrena et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum salua pietate ac religione conceditur, tuetur adque adpetit eamque terrenam pacem refert ad caelestem pacem,: quae uere ita pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fi
Abbreviated transcription (Latin):
tas seruientib ita noc& suꝑbia domi¬
nantib. Nullus autẽ nattira inqua
prius ds̃ hominem condidit: seruus
est hominis aut peccati. Uerum& pđ̾¬
ualis seruitus ealege ordinatur:
quȩ naturalẽ ordinẽ conseruar uub&
ꝑcurbariu&at. Qulisicontraeã lexẽ
pone& factum. Nihile& poenaliser
uiture cohercendũ. Id eoq apłs&iã
uire. Ue scilic& si non poss ad omiri
liberi fieri. sualũ cutẽ ipsi quodar
modoliberã faciant. Nontimore sub¬
dolo sed fideli dilactione seruiendo
donecgranseat miquitas. & cuacuxus
omnis principatus. & potestas huma¬

Expanded text:
tas seruientibus, ita nocet superbia domitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolusrio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis principatus et potestas huma
Abbreviated transcription (Latin):
Etomnis uiccoria cum&iã malis pro¬
uenit. diuino iudicio uictos humi¬
liat. uelemendans peccata uel pu¬
niens. Testisẽ homodĩ dam hel. cũ
incaptiuitate positus peccata sua
& peccata populisui confit&urdõ
& hanc eẽ causamillius captiuitatis
pio dolo etestatur. Prima ergoser¬
uitutis causa peccatumẽ: ut homo
homini conditionis uinculo sub de¬
r&us: Quod non fit nisi dõ uidicante.
apud quem nonẽ iniquitas: & nouit
diuersas poenas. meritis disti ibuere
de linquentium. Sicautẽ supnus
d̃s dicit: Omnis qui facit peccatum
seruus est peccati Acꝑ hoc multiqui¬
dem religiosi dominis iniquis non
tamen liberis seruiunt. Aquoenim
quis deuictusest: huic & seruus addic¬
tusest. Et utiq felicius seruitur hor¬
ni quam libidini: cum sȩuissimo domi¬
natuuast& corda mortaliũ Ntalias
omittã. libido ipsad ominandi homi¬
nibus autẽ illo pacis ordm̃ quoaliis
alii subiectis . sicut prodest humili¬

Expanded text:
et omnis uictoria, cum etiam malis proet omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humili
Abbreviated transcription (Latin):
ocnaturalis ordo praescribic.
itads̃ hominem condidit
Namd omin&ur inquic pisciũmaris.
& uolatilium caeli : & omnium repen¬
cũ quaerepunt suꝑterrã. Rationa¬
lẽ ficcum ad imaginẽsuã. Noluit ni¬
sinirationabilib dominari Non
hominẽ homini: sed hominẽ pecori
Inde primi iusti. pastores pecorum
magis quam reges hominum consti¬
tuti sunt Ut &iã sic insinuar& ds
quid postul& ordo creaturarũ : quid
exigat meritum peccatorum. Con¬
diuio quippe seruitutis: iure intelle¬
gitur inposita peccatori. Proinde
Nusquã scripturarũ legimus seruũ.
antequã hoc uocabulo noe iustus.
peccatũ filii uindicar&. Nomen
itaq: istud culpa meruit: nonna¬
tura Origo autẽ uocabuli seruo¬
rũ in latinã lingua indecreditur
lucta. quod hĩ quiiurebelli possent
occidi. auictoribus conseruabantur
serui ficbant aseruando appellati.
Quodeciã ipsumsine peccati merito
nonẽ. Nã & cumiuscũ geriturbellũ
ꝓpeccato. e contrario dĩ micatur

Expanded text:
oc naturalis ordo praescribit, ita Deus hominem condidit. Nam: Dominetur, inquit, piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ceruicẽ. & ceera singula ad singulos. s¬
milit̃ in animo. Ad aliumingenium. ad
alium doctrinã. ad alium iram. ad aliũ
concupiscentiã: in que: ipsis reb uitae
adiacentib ad alium pecus. ad alium
tricicum. ad aliumuinum. ad aliumole¬
um. ad alium siluas. ad alium ninmos.
ad alium nauigationes. ad alium bell&
atq uictorias: ad alium coniugia. ad
alium partur acfecunditatẽ. & ad alios¬
e aliac&era: Caelestis autẽ ciuitas unum
dm̃solum colendum noss&. eiq: tantum
modo seruiendum seruitine illaquae
grecae latria dicitur: & nenisi dõ de¬
b&un fideli pi&acecesr& faccumest
utreligionis leges. umcerrina ciuitati
non possei habere contines: Proque¬
his abea dissentire haleres necesseatq
oncriẽe diuersa sint entib eorumq
iris &odia. & ꝑsecutio ium imp&us
sustinee : pisi cumam mos aduersan¬
tium aliquando terrore suȩ multi¬
tudinis & sc̃ꝑ diuino adiutoriospul¬
sar& Haecergo caclestis ciuitas dũ

Expanded text:
ceruicem et cetera singula ad singulos; siceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere cohis ab ea dissentire haberet necesse, atque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum
Abbreviated transcription (Latin):
caclestis uel potius parscius. quae i
hac mortalitate peregrinatur & ui¬
uit ex fide xiamistã pacene esscest
utatur: donec ipsa cuitalis paxne¬
cessariae mortalitas transeat̾: ac
ꝑ hoc dumapud terrena ciuitatem
uelut captiua uitã suae peregrina¬
tionis agitiam promissionẽ redẽp¬
tionis & dono spiritali tãquã pigno¬
re accepro legib terrene ciuitatis
quibus haec ad ministrantur quae
sustentandę mortaliuitae acc̃õmo¬
datas optemperare pondubitat
Ut̃ quõ communisest ipsamorealitas
seru&ur in reb ad eam ꝑtinentibus in¬
terciuitatẽ utramq concordia Ue¬
rum quia terrena ciuitas habuit quos¬
dam suos sapientes. quod diuina impꝰ¬
bat disciplina. Qui uel suspicati. u̾el
decepti ademonib crederent multos
deos conciliandos eẽ reb humanis ad
quorum diuersa quodammodo offi¬
cia di uersa subdita ꝑtinerent ad ali¬
umcorpus. ad alium ammum inqu e
ipso corpore. ad alium caput. ad aliũ

Expanded text:
coelestis, vel potius pars ejus, quae in coelestis, vel potius pars ejus, quae in hac mortalitate peregrinatur, et vivit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat. Ac per hoc dum apud terrenam civituelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium
Abbreviated transcription (Latin):
tatis praecepta sumere patrẽ fami¬
lias oporteat: quibus domumsuam
sicregat. utsit paci accõmodataciuita
Eeddomus hominum quinonui ltis¬
Duunt ex fide pacẽ terrenam ex hi¬
iis temporalis uitae reb commodisq
sectatur: Domus autem hominum
ex fide uiuentium. exspectat eaque
infuturum a&na promissa sunt terꝰ¬
renisq reb actẽporalibus. tãquã pe¬
regrina utitur. Nonquibus capiatus.
& auertatur quotendit indm Sed
quibus sustent&ur ad facilius toleran¬
da minimeq augenda oneracor¬
poris corruptibilis. quod a grauat
animam Idcirco rerum uitae huic¬
mortali necessariarum. utrisq homi¬
nib &utriq domui cõmunis ẽ usus
sed finis utendi. cuiq suus ꝓprius mul¬
tumq diuersus. Itaiam terrenaci¬
uitas quaenonuiuit exfide. terrenã
pacẽ app&it: in coq defigit imperin¬
di oboediendiq concordi ã ciuium.
ut sic eis dereb ad morcalẽ uitã ꝑti¬
uencibus. humanarum quaedã com¬
posicio uoluntatum. Ciuitas ante

Expanded text:
tatis praecepta sumere patremfamilias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci accommodata civitaed domus hominum, qui uunt ex fide, pacem terrenam ex huius temporalis uitae rebus commodisque sectatur: domus autem hominum ex fide uiuentium exspectat ea, quae in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huicmortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uo
Abbreviated transcription (Latin):
tenere pene iusto atq licito quan¬
msoci&as humana concedit pro
iuis quicorripitur utilitate ut paci
unde dissiluerat eo apt&ur. Sicutenĩ
horese beneficientiae adiuuando effi¬
ure uebonum quod maiusẽ amittatur
uinonẽ innocentiae. parcendo sinere
ummalum grauius incidatur. Perti¬
& ergo ađinnocentis officium. non¬
solũ nemini malum in ferre. uerũ &iã
cohibere a peccato uel punire peccatũ.
ut aut ipse qui plectitur corrigatur ex¬
perimento. autalii terreantꝰur exẽ¬
plo Quiaigitur hominis domus. ĩni¬
cum siuc parcicula deb & eẽ ciuitatis.¬
omneautem initium ad aliquẽ suige¬
neris finem. & omnis pars aduniuersi
iuius parsest integritatẽ refertur
atis appar& cẽ consequens. ut ad pacẽ s¬
icã paxdomestica referatur Id est.
ut ordinata imperandi oboediendiq
concordia  habit antium ⁊ eferatus ad
ordinatã imperandi oboediendiq

Expanded text:
genere poenae iusto adque licito, quangenere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, nonolum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus iium siue particula debet esse ciuitatiomne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendi