comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit enĩ inimicitias. contentiones. emulatio¬
nes. animositates. inuidias: oꝑa esse carnis.
Quoꝵ om̃iũ maloꝵ caput atq origo suꝑbia ẽ:
que sine carne regnat in diabolo. Quis autem
illo est inimicitioi scĩs: Quis autẽ adu̾sus eos
uenitur : At hec om̃ia cũhabeat sine carne. qͦm
sunt ista oꝑa carnis. nisi qͥa sunt oꝑa hominis.
quẽ sicut dixi nomine carnis appellat. Non enĩ
habendo carnẽ qͣm ñ habet diabolus. s uiuen¬
do scdm se ipsum hoc ẽ scđ̾m hominẽ factus est
homo similis diabolo: quia & ille scd̾m se ipsũ
uiuere uoluit qͦndo in ueritate ñ stetit. ut non
de cdi s de suo mendatiũ loqueret᷑. qui ñ solum
mendax. uerũ etiã mendatii pater est. Primꝰ ẽ
quippe mentitus: & a quo peccatũ. ab illo cepit
esse mendatiũ. Cũ gͦ uiuit homo scđ̾m homine
ñ scd̾m dm̃: similis est diabolo. Non ex carne tan¬
tum afficitur anima ut cupiat. metuat. lede¬

Expanded text:
Dicit enim inimicitias, contentiones, aemulatioDicit enim inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, inuidias opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos uenitur? At haec omnia cum habeat sine carne, quo modo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo; quia et ille secundum se ipsum uiuere uoluit, quando in ueritate de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, verum etiam mendacii pater est: primus est quippe mentitus, et a quo peccatum, ab illo coepit esse mendacium. Cum ergo vivit homo secundum hominem, non secundum Deum, similis est diabolo. Non ex carne tantum afficitur anima, ut cupiat, metuat, laete
Abbreviated transcription (Latin):
tio corꝑis quȩ aggrauat animã ñ peccati pͥmi
est causa. s pena : nec caro corruptibilis animã
peccatͥcem. sed anima peccatrix fecit esse cor¬
ruptibilem carnẽ. Ex qua corruptione carniᷤᷤ
licet existant quedam incitam̃ta uitioꝵ. &. ip¬
sa desideria uitiosa : non tam̃ om̃ia inique ui¬
te uitia tribuenda sunt carni. ne abhis om̃ibꝰ
purgemꝰ diabolum qui ñ habet carnẽ. Et si enĩ
diabolus fornicator uł ebriosus. uł siquid hu-¬
uismodi mali ẽ. quod ad carnis ꝑtinet uolup¬
tates. non potest dicere. cũ sit etiã taliũ peccatoꝵ¬
persuasor & instigator occultus. est tam̃ maxime
superbꝰ atq inuidus. Quȩ illũ uitiositas sic optinu¬
it: ut propt̾ hanc esset in carcerib caliginosis.
huiꝰ aeris. eterno supplicio destinatus. Hee aut̾e
uitia que tenent in diabolo pͥncipatũ carni tͥ¬
buit apłs. quam certũ ẽ diabolũ non habere.

Expanded text:
tio corporis, quae adgrauat animam, non peccati primi tio corporis, quae adgrauat animam, non peccati primi est causa, sed poena; nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. Ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non tamen omnia uitae iniquae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est, quod ad carnis pertinet uoluptates, non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus: est tamen maxime superbus adque inuidus. Quae illum uitiositas sic obtinuit, ut propter hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem uitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habere.
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. & ipsius aggrauationis causam
ñ naturã substantiãq corꝑis. s eius cor¬
ruptionẽ scientes nolumꝰ corꝑe expoliari: sed
eius immortalitate uestiri. Et tunc enĩ erit.
s quia corruptibile ñ erit. non grauabit. Aggͣ¬
uat gͦ ñc̃ animã corpꝰ corruptibile. & depͥmit
t̾rena in habitatio sensũ multa cogitantem
Uerũtam̃ qͥ om̃ia mala animȩ ex corꝑe pu¬
tant accidisse. in errore sunt. Quãuis enĩ uir¬
gilius platonic̃a uideat᷑ luculentis uersibꝰ ex¬
plicare sententiã dicens. Igneus est illis uigor.
& cȩlestis origo seminis: quantũ ñ noxia corꝑa
tardant. Terreniq hebetant artus. moribundaq
menbra: om̃sq illas notissimas quatuor ꝑturba¬
tiones. cupiditatẽ. timore. letitiã. tͥstitiam. qͦsi
originis om̃iũ peccatorũ atq uitioꝵ. uolens
intelligi ex corꝑe accedere. subiungat atq dicat.
hinc metuunt. cupiuntq dolent. gaudentq.
re ceco: tam̃ aliter se hab& fides nr̃a. Nã corrup¬

Expanded text:
corpore et ipsius aggrauationis causam, non naturam substantiamque corporis, sed eius corruptionem scientes nolumus corpore expoliari, sed eius immortalitate uestiri. et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit non grauabit. aggrauat ergo nunc animam corpus corruptibile et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. uerum tamen qui omnia mala animae ex corpore putant accidisse in errore sunt. quamuis enim Vergilius Platonicam uideatur luculentis uersibus explicare sententiam dicens: igneus est illis uigor et caelestis origo seminibus, quantum non noxia corpora tardant terrenique hebetant artus moribundaque membra, omnesque illas notissimas quattuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, quasi origines omnium peccatorum atque uitiorum uolens intHinc metuunt, cupiuntque, dolent gaudentque, re caeco: tamen aliter se habet fides nostra. Nam corrup
Abbreviated transcription (Latin):
sanc̃tiore: Si aut̾e de cotidianis consensibꝰ loqͥt᷑
quis non hic peccat si tamen peccat. nisi cũ ap̃t
seipsum intus ita iudicat. ut ertanto melior
quanto ditior ille uideatur: Hoc enĩ uidetur
significasse dicendo. Nonne uidicastis apuduos¬
met ipsos. & fac̃ti estis uidices cogitationũ iniqͣ¬
rum: Lex itaq libertatis: lex caritatis est de qua
dicit. Sitam̃ legem ꝑficitis regalem scd̾m script᷑as:
diliges proximum tuũ sicut te ipsum. bene faci¬
tis. Si autem personas accimtis peccatũ oꝑamu¬
ni. redarguti alege quasi isgressores. Et post
illam sententiã ad intelligendũ difficillimam
de qua satis dixi quod dicendũ putaui: eadẽ legẽ
te: sicut per lege̾ lib̾tatis incipientes uidicari. Et
qm̃ qui paulo ante dixerit nouit: qm̃ in multiᷤ
offendimꝰ om̃s: suggerit dñica tanquã cotidia¬
nam cotidianis. & si leuioribꝰ tam̃ uulneribꝰ me¬

Expanded text:
sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum apud se ipsum intus ita iudicat, ut ei tanto melior, quanto ditior illo uideatur ? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et facti estis iudices cogitationum iniquarum? Lex itaque libertatis lex caritatis est, de qua dicit: si tamen legem perficitis regalem secundum scripturas: diliges proximum tuum sicut te ipsum, bene facitis. si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Et postillam sententiam ad intellegendum difficillimam, de qua satis dixi, quod dicendum putaui, eandem legem te sicut per legem libertatis incipientes iudicari. et quoniam, quid paulo ante dixerit, nouit, quoniam i n multis offendimus omnes, suggerit dominicam tamquam cotidianam cotidianis etsi leuioribus tamen uulneribus me
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendũ attinet. uirtus est. Caritas qͦ id qͦd di¬
ligitur dũ ẽ diligit᷑. hec in aliis maior. in aliis
minor. in aliis nulla est. Plenissima uͦ quȩ iam
ñ possit augeri: quã diu uiuit homo. modo ui¬
uit in nemine. Quam dui aut̃e augeri potest.
profecto illud quod minus est quam debet ex
uitio est. Ex quo uitio ñ ẽ iustus in terra qui fa¬
cit bonũ & non peccet: ex quo uitio ñ iustificabit᷑
in conspectu dei om̃is uiuens. Propt̾ qͦd uitiũ
si dixerimus quia peccatũ non habemꝰ. nos ipsos

Expanded text:
uiuendum adtinet, uirtus est caritas, qua id, quod diuiuendum adtinet, uirtus est caritas, qua id, quod diligendum est, diligitur. haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est, plenissima uero, quae iam non possit augeri, quam diu hic homo uiuit, in nemine; quam diu autem augeri potest, profecto illud, quod minus vitio est. Ex quo vitio non est justus in terra, qui faciat bonum, et non peccet. Ex quo vitio non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens. Propter quod vitium, si dixerimus, quia peccat
Abbreviated transcription (Latin):
litteris congruentiꝰ. ita sunt animȩ intentio¬
nes. ut corꝑis menbra. non quod uideantur
locis. s quod sentiant᷑ affectib: & aliud illumi¬
natur amplius. alud minꝰ aliud omĩno caret
lumine. & tenebroso mnumbratur obstaculo.
Profecto ita ut quisq illustratione piȩ caritatis
affectꝰ est in alio actu magis. in alio minus. in
alio nichil. sic incipit & habere aliã. aliã ñ habe¬
re: aliam magis. minꝰue habere uirtutẽ. Nã &
maior ẽ in isto caritas quã in illo recte possu¬
mus dicere. & aliqua in isto. &. nulla in illaᷤ qͣn¬
tũ ꝑtinet ad caritat᷑e. Que pietas ẽ & in ipso uno
homine. ut maiorẽ habeat pudiciã quã patien¬
tiam. & maiorem hodie quã heri si ꝓficit. & ad¬
huc ñ habeat contirientiã & habeat ñ paruam
miscđiam:ᷤ Et ut generalit̾ breuit̾q cõplectar
quã de uirtute habeo notitionẽ. qͦd ad recte

Expanded text:
litteris congruentius — ita sunt animae intentiolitteris congruentius — ita sunt animae intentiones ut corporis membra, non quod uideantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud inluminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo, profecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in isto, nulla in illo\', quantum pertinet ad caritatem, quae pietas est, et in ipso uno homine, quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam et maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam. Et ut generaliter breuiterque conplectar, quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte
Abbreviated transcription (Latin):
ex lumine quo progredit᷑. illud autẽ quod ob
scurũ est. sit ex tenebris unde egreditur. Itaq
& non uistificabit᷑ in conspectu di om̃is uiueis
& tam̃ iustus ex fide uiuit. & induti sunt sci
iustitia. alius maiuis. alius minꝰ. & nemo hic
uiuit sine peccato. & hoc alius maiis. alius
minus. optimꝰ aut̾e est qͥ minimus. S qͥd ago
tanquã oblitus cui loquar: Doctori similis
factus sũ: cũ ꝓposuerĩ quid abste discere uelim
S qͥa de peccatoꝵ parilitate. unde in id quod
agebã incidit questio. examinandã tibi senten¬
tiam meam ꝓmere statueram. Iam eam tand̾e
aliquando concludã qr & si uerum est. qͥ hab&
unã. om̃s habere uirtutes. eũ qui unã ñ hab&
nulłã habere. Nec sic peccata sunt paria. qͥa
ubi uirtꝰ nulla est. nichil quidẽ rectum est.
nec tam̃ idõ non est pͣuo pͣuius. distortoq di¬
stortius. Si aut̾e quod puto esse uerius. sacrisq

Expanded text:
ex lumine quo progreditur, illud autem quod adhuc ex lumine quo progreditur, illud autem quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris unde egreditur: itaque et non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens, et tamen justus ex fide vivit: et induti sunt sancti justitia, alius magis, alius minus, et nemo hic vivit sine peccato, et hoc alius magis, alius minus: optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago, tanquam oblitus cui loquor, doctori similis factus sum, cum proposuerim quid a te discere velim? Sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, jam eam tandem aliquando concludam: quia etsi verum est, eum qui habet unam, omnes habere virtutes, eum qui unam non habet, nullam habere; nec sic peccata sunt paria: quia ubi virtus nulla est, nihil quidem rectum est; nec tamen ideo non est pravo pravius, distortoqstortius. si autem — quod puto esse uerius sacrisque
Abbreviated transcription (Latin):
nec esse sapientes. Ubi autem euaserint mox
habere dotã. nec quicqͣm stultitie remanere:
unde omĩno nullum peccatũ possit existere.
hec similitudo ubi stultitia uelut aqua. & sa¬
pientia uelut aer ponitur. ut animꝰ a p̃focati¬
one stultitiȩ tanquã emergens in sapientiam
repente respiret: non mͥ uidetur satis adc̃o¬
moda nr̃arum scripturarũ auctoritati. sed
illa potius uitiũ uel stultitia tenebris. luci
aut̾ẽ uirtus uel sapientia cõparetur. quantũ
ista similia de corporalibꝰ. ad intelligibilia dici
possunt. Non itaq sicut de aquis in aerem sur¬
gens ubi earũ sũmũ transierit: repente qͣntũ
sufficit inspiratur: s: sĩc̃ de tenebris in luc̃e ꝓ¬
cedens paulatĩ progrediendo luminat᷑. Quod
donec plenissime fiat. iam eũ tam̃ dicimus.
tanqͣm de abditissima spelunca egredientem
uicina lucis afflatũ. tantomagis quantoma¬
gis propinquat egressui ut in eo lucet sit utiq

Expanded text:
nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in homine: tanto magis est uirtute p̃ditus: qͣn
Toͣ minus. tanto minus inest uirtus: quia ipsa ẽ
uirtus. & quanto minꝰ in est uirtus: tantomagiꝰ
est uitium. Ubi gͦ illa plena & ꝑfecta fuerit: ni¬
chil ex uitio remanebit. Proinde mͥ uidentur sto¬
ici idõ falli. quia proficiente hominẽ in sapientia
nolunt omnino habere sapientiam. sed tunc ha¬
bere cũ in ea fuerit omnino ꝑfectus. non quia il¬
lum prouectũ negant. s nisi ex profundo quodã
emergendo repente emicet in auras sapientiȩ li¬
beras: nulla ex parte esse sapientem. Sicut enĩ
nichil inter est ad hominem p̃focandũ utrum
a quam stadiis multis super se habeat altã. ueł
palmo uł digito: sic illos qui tendunt ad sapien¬
tiam proficere quidem dicunt tanquã abimo
gurgitis surgentes in aerem. sed nisi totã stulti¬
tiam uelut oppͥmentem aquã ꝓficiendo ue¬
lut emergendo euaserint. non habere uirtute.

Expanded text:
in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus, tanto minus inest uirtus, quia ipsa est uirtus, et quanto minus inest uirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere, cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
di cultus: Et unde ille colitur. nisi caritate: Ca¬
ritas gͥ de corde puro. & conscientia bona. & fide¬
non ÷ de non ficta magna & uera uirtus ẽ: qͥa ip¬
sa est ei finis precepti. Merito dicta ẽ fortis sic̃
mors: siue quia nemo eam uincit sicut mortem.
siuesm hac uita usq ad mortẽ est mansura cari¬
tas. sicut dñs ait. maiorem hac caritatẽ nemo
habet. quam ut animã suã ponat quis ꝓ amicis
suis siue potius quia sicut mors animã uellit a sen¬
sibus carnis. sic caritas a concupiscentiis carnali¬
bus. huic subseruit scientia cũ ẽ utilis: nã sine
illa inflat. Quod uͦ illa edificando impleuerit. ni¬
chil ibi ista inane quod inflet inueniet. Utilem
porro scientiam definiendo monstrauit. ubi cũ
dixisset ecce pietas ẽ sapientia: continuo subiun¬
xit. Abstinere uero a malis scientia ẽ. Cii gͦ non
dicimꝰ qui hanc uirtut̾ẽ habet habere om̃s. cum
plenitudo legis sit caritas: An quanto magis ẽ

Expanded text:
dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? cadei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius, quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat. quod uero illa aedificando inpleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi, cum dixisset: ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: a b stinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum plenitudo legis sit caritas ? an quanto magis est
Abbreviated transcription (Latin):
sine aliqͦ uitio idẽ fomite quodam uel quasi ra¬
dice peccati. cũ clamet qui supra pec̾tus dñi re¬
legerint dico. Nam tu quid̾e in eod̾e ipso oꝑe
splendido contra iouinianũ etiam hoc de scrip¬
turis sc̃is diligent̾ ꝓbasti: ubi etiam ex hac ipsa
epła cuius uerba sunt quoꝵ ne intellectũ reqͥri¬
mus. posiusti quod scriptũ est. inmultis enĩ offen¬
quicũq autẽ totã legẽ seruauerit. offendat au¬
tẽ in uno factus est om̃iũ reus. ibi ñ in uno s
in multis. nec quosdam. sed om̃s dixit offen¬
dere. Absit autẽ ut quisquã fidelis existimet
tot milia seruoꝵ xp̃i qui ueraciter dicunt se
habere peccatũ ne se ipsos decipiant. &ueritas
m eis non sit: nullã habere uirtitẽ. cũ uirtus
magna sit sapientia. Dixit autẽ homini. Eoce
pietas est sapientia. Absit gͦ. ut dicamꝰ tot ac
tantos fideles & pios homines di ñ habere pieta¬
t̃e. quam greci uel eusebian uł expressius & ple¬
nius theosebian uocant. Quid autẽ est pietas nͥ

Expanded text:
sine aliquo uitio, id est fomite quodam uel quasi radice peccati, cum clamet, qui super pectus domini dilegerint, dico. nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Iouinianum etiam hoc de scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa epistula, cuius uerba sunt, quorum nunc intellectum requirimus, posuisti, quod scriptum est: in multis enim offenq u icumque autem totam legem seruauerit, offen-. dat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno sed in multis nec quosdam sed omnes dixit offendere. Absit autem, ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia. dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit autem, ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel evoRteiav uel expressius et plenius fteooefieiav uocant. quid autem est pietas nisi
Abbreviated transcription (Latin):
si facto ñ in notescat hominib. Ita gͦ sunt isti gradus qͣsi aser¬
pente suggestio fiat: id ẽ lubrieo ꝙ uolubili. hoc ẽ tẽꝑali corpoꝵ
motiuꝰ Qa ꝙ si qͣtalia phantasmata intꝰ uersant᷑ anͣima. qͥe
corꝑe forinsecꝰ tͣcta sunt. q. si qͥs occultꝰ p̃ter istas qͥnq sensꝰ
motꝰ corꝑis aniniq̃ tangit. ẽ etiam ipsetẽꝑalis ꝙ lubricꝰ. ẜt

Expanded text:
si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a sersi facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiunctione. Iustitiauͦ maior regni dĩ. ñ mechari in corde.
Qͥ sqs aut̃ ũ mechat᷑ uicorde: multo faciliꝰ custodit ne mechet᷑
in corꝑe. Illud gͦ ꝯfirmaũ: ꝗͥ hoc p̃cep̃. Nenĩ ueñ legẽ solu̾e: s ĩpłe.
Sane consid̾andũ ẽ. qd̾ ñ dix̃ om̃is qͥ c̃cupierit mulierẽ. s qͥ uid̾it
mulierẽ ad concupiscenau. idẽ hoc fine &ꝙ hoc animo atten¬
derit ut eam ꝯcupiscat. qd̾ iã ñ ẽ titillari delectatione car¬
nis s plane consentire libiami: ita ut ñ refrenet᷑ inlicitus
ꝑmemoriã fit. siue ꝑ corꝑis sensus c̃ aliqͥd uidemꝰ uel audi mꝰ uel
ol facimꝰ uelgustamꝰ. ueltangimꝰ. Qd̾ si frui delectauerit de¬
lectatio inlicita refrenanda ẽ uelut c̃ ieiunamꝰ ꝙ uisicibis
palati appetitꝰ ad surgitꝰ. ñ fit nͥ delectatione.s. hucͥ tanĩ ñ
ꝯsentimꝰ:⁊ eã dñantis rationis uire cohibemꝰ.Si aut̃ ꝯsensio fac̃¬
ta fuerit. plenũ peccatũ erit notũ dõ in corde suo nr̃o: et iã

Expanded text:
coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
anm resuscitasse. qͥsqͥs eungłm legit agnoseit. ꝙ fortasse
considat qͣs diffe̾nti as habeat et rã ipsa uax resuscitantis: cũ
alibidic̃. puella surge. ꝙalibi. Iuuenis t̾ dico surge. alibi.
infremuit spũ ꝙ fleuit. ꝙrursꝰ fremuit. & pꝰ de indeuo¬
ce magna damaũ. larare ueni foras. & ꝓpt̃ nomine me¬
chantiũ qͥhoc capło cõmemorat᷑. õminẽ carnałe ꝙ libidino
sã ꝯcupiscentiã ꝯportet intelligi. Cũ enĩ tam assidue idola¬
tria scpt̾a fornicationẽ dicat. paulꝰ aut̃ apłs auaritiã ydo¬
latrie nomine appellet. qͥs aubitet omnẽ malã ꝯcupiscentiã¬
recte fornicationẽ uocari. quando anima neglec̾ta suꝑiore
lege qͣregit᷑ n ferioꝵ nat᷑arũ turpi uoluptate qͣsi m̃cede
ꝓstͥcuta corrũpit᷑ : ꝙ id̾̃o qͥsqͥs carnalẽ delectati onẽ ad ũsus

Expanded text:
dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem sam concupiscentiam oportet intelligi. Cum enim tam assidue idololatriam Scriptura fornicationem dicat, Paulus autem apostolus avaritiam idololatriae nomine appellet, quis recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Ita enĩ c̃ se infelicẽ exclamat. lugendo ĩplorat ꝯsolators
auxiliũ. nec paruus ẽ adbeatituãmẽ accessus. cognitio infelici¬

Expanded text:
m. ita enim, cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelici
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis dñi resistamꝰ. qui eũ qui dixit dñe ꝓpit̾ius
esto mͥ peccatori magis iustificatũ descendisse de tẽplo
quã phariseũ uistitias suas cõmemorantẽ atq iactan-¬
tem. duuna uoce firmauit. Nec succenseat iste recen᷑
illuminatꝰ in carne quod eũ diximꝰ in sue fidĩ tiroci¬
nio quando adhuc quis esset qui eũ sanauerat nes¬
ciebat. minus circũspectã protulisse sententiã: qͥa pec¬
catores ds ñ exaudit. Cũ ipsi apłi p̾ceteris electi. &
dñi laterib coherentes. eiusq ore pendentes. multa
repperiant᷑ improbanda dixisse quȩ cõmemorare
prolixũ est. ita ut beatꝰ petrus de quib dam u̾bis

Expanded text:
uerbis domini resistamus, qui eum qui dixit: domine propitius uerbis domini resistamus, qui eum qui dixit: domine propitius esto mihi peccatori, magis iustificatum descendisse de templo quam pharisaeum iustitias suas commemorantem atque iactantem diuina uoce firmauit. nec suscenseat iste recens illuminatus in carne, quod eum diximus in suae fidei tirocinio, quando adhuc quis esset qui eum sanauerat nesciebat, minus circuminspectam protulisse sententiam, quia peccatores deus non exaudit, cum ipsi apostoli prae ceteris electi et domini lateribus cohaerentes eiusque ore pendentes multa reperiantur improbanda dixisse quae commemorare prolixum est, ita ut beatus Petrus de quibusdam uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbari nobis aliquid uolumus testimonio sc̃oꝵ eloqͥ¬
orũ: ñ nob̾ dicatur credendũ esse. Etiã quod in euuã¬
głio scriptũ est: si forte euuangłista eũ hoc dixisse
nus es & demoniũ habes:. Quam uoc̃e tanto ampliꝰ
detestamur. quanto nob̾ xp̃e est carior. Emissam
tam̃ esse a uideis dubitare non possumus qui euuã¬
glicã narrationẽ uerissimã credimꝰ. Ita nec euuan¬
głiste derogamꝰ fidem scribentis: & udei uoc̾ẽ blas¬
phemantis horremus. Nec solum impiis & nefan¬
dis hominibꝰ s nec ipsis in fide paruulis atq adhuc
rudibus & indoctis qui forte ibi loquentes cõme¬
morantur tanquã canonice auctoritati accomo¬
damꝰ fidem. Neque enim quia ille cuius ceci nati
oculos dñs aperuerat ait. scimꝰ quia peccatores
d̾s non exaudit. ido istam sententiã ꝓ euãgłica
auctoritate sic debemꝰ acciꝑe ut ipsis in euãgłio

Expanded text:
probari nobis aliquid uolumus testimonio sanctorum eloquprobari nobis aliquid uolumus testimonio sanctorum eloquiorum, non nobis dicatur credendum esse etiam quod in euangelio scriptum est, si forte euangelista eum hoc dixisse nus es et daemonium habes? quam uocem tanto amplius detestamur, quanto nobis Christus est carior; emissam tamen esse a Iudaeis dubitare non possumus qui euangelicam narrationem uerissimam credimus: ita nec euangelistae derogamus fidem scribentis et Iudaei uocem blasphemantis horremus. nec solum impiis et nefandis hominibus, sed nec ipsis in fide paruulis atque adhuc rudibus et indoctis, qui forte ibi loquentes commemorantur, tamquam canonicae auctoritati accommodamus fidem. neque enim quia ille cuius caeci nati oculos dominus aperuerat ait: scimus quia peccatores deus non exaudit, ideo istam sententiam pro euangelica auctoritate sic debemus accipere, ut ipsis in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uera esse credunt᷑. Qm̃ multa a uideis falsa &
impia dicta esse uerax euuãgłii scriptura testatur.
sic in hoc libro ubi multe ꝑsonȩ locutȩ esse narrant᷑.
non solũ quid dicat᷑. s a quo etiã dicatur consideran¬
dum est. ne passim quȩ in sco libro quolibet scripta
sint recipientes. cogam᷑ fateri. Quod absit. uera &
iusta fuisse quȩ marito suoͦ mulier insipiens sug¬
gerebat: ut aduersus dm̃ aliquid loquens. ab illa
intolerabili pena moriendo liberaretur. Quod ido
ñ dixerĩ qͥa illi amici adño reprobati & ab ipso sc̃o
di seruo merito culpati. nichil loqui ueri potue¬
runt: s quia ñ om̃ia quȩ locuti si nt. uera putan¬
da sunt. Quãuis gͦ adu̾sum iob nichil uerũ dixe¬
rint: potest tam̃ etiã ex eoꝵ u̾bis aliquã sana̾ sen¬
tentiã intestimoniũ ueritatis assumere:. qui nouit
sapienter dicta discernere. S quando inquirentes

Expanded text:
sunt uera esse creduntur, quoniam multa a Iudaeis falsa et sunt uera esse creduntur, quoniam multa a Iudaeis falsa et impia dicta esse uerax euangelii scriptura testatur: sic in hoc libro, ubi multae personae locutae esse narrantur, non solum quid dicatur, sed a quo etiam dicatur considerandum est, ne passim quae in sancto libro quolibet scripta sunt recipientes cogamur fateri, quod absit, uera et iusta fuisse quae marito sancto mulier insipiens suggerebat, ut aliquid aduersum deum loquens ab illa intolerabili poena moriendo liberaretur. quod non ideo dixerim, quia illi amici a domino reprobati et ab ipso sancto dei seruo merito culpati nihil ueri loqui potuerunt, sed quia non omnia quae locuti sunt uera putanda sunt. quamuis ergo aduersum Iob nihil uerum dixerint, potest tamen etiam ex eorum uerbis aliquam sanam sententiam in testimonium ueritatis assumere qui nouit sapienter dicta discernere. sed quando inquirentes
Abbreviated transcription (Latin):
legatur & credimꝰ. ne te forsitan fallat quod de
libro sc̃i iob ꝓferre assolent qui hȩc asserunt. ubi
scriptũ ẽ. Quomͦ erit homo iustus corã dño. uel
quomͦ se mundabit natus de muliere. Silune
p̃cipit & ñ lucet. nec stelle sunt munde ante eũ. qͣnto
magis putredo homo & filuis hominis uermis. Hinc
enĩ uolunt intelligi & rationale̾ spm habere stellas.
& mundas ñ esse apeccato. Sed id̾o in celis ẽẽ quia
maiorẽ uł meliorẽ locũ minor culpa ꝓmeruit. Non
ꝓ auctoriate diuina istã sententiã recipiendã esse ex¬
istimo. Non enĩ eã ipse iob nuntiauit cui singulare
quodãmͦ testimoniũ diuinitus ꝑhibetur. quod ñ pec¬
cauerit labiis suis ante dñm. S unus ex eis amicꝰ
qui consolatores maloꝵ dicti sunt om̃s. & diuina
sententia repbati. Sicutͣ in euuangłio quãuis uerũ
sit omĩno quod dicta sint. non tam̃ omĩa que dicta

Expanded text:
legatur, et credimus", ne te forsitan fallat quod de legatur, et credimus", ne te forsitan fallat quod de libro sancti Iob proferre assolent qui haec asserunt; ubi scriptum est: quomodo erit homo iustus coram domino? uel quomodo se mundabit natus ex muliere? si lunae praecepit, et non lucet, nec stellae sunt mundae ante eum: quanto magis homo putredo et filius hominis uermis. hinc enim uolunt intellegi et rationalem spiritum habere stellas et mundas non esse a peccato, sed ideo in caelis esse, quia maiorem uel meliorem locum minor culpa promeruerit. non pro auctoritate diuina istam sententiam recipiendam esse existimo; non enim ea ipse Iob enuntiauit, cui singulare quodam modo testimonium diuinitus perhibetur, quod non peccauerit labiis suis ante dominum, sed unus ex eis amicis, qui consolatores malorum dicti sunt omnes et diuina sententia reprobati. sicut autem in euangelio quamuis uerum sit omnino quod dicta sint, non tamen omnia quae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
etiam lux ꝑoculos emicat. & aere uenarũ discurs¬
quas arterias uocant. atq spiram̃ta pulmonis im¬
plentur. & umor nisi esset. nulla sputam̃ta conflu¬
erent. uirãq absumeret siccitas. Nam & ipse san¬
guis uinido lapsu alias uenas replens. quasi riuiꝰ
& fluminibꝰ ꝑ cuncta diffunditur. Ita nullũ ẽ crea¬
turȩ genꝰ. quod ñ in homine possit agnosci: acsic om¬
nis creatura meo congemiscit &. dolet. reuelatio¬
nem filioꝵ dĩ expectans. quȩ ꝑ corporis etiã resur¬
rectionẽ. &. si non in om̃ib hominib. om̃is tam̃ a
corruptionis seruitute liberabitur: quia & singu¬
lis om̃is ẽ & si qͦ alio mͦ melius potest idẽ locus
apłicarũ scripturarũ intelligi. ñ tam̃ ex hisdem
u̾bis consequens est ut solem & lunã & sidera con¬
gemiscere credamꝰ. donec in scłi fine acorruptionis
seruitute liberentur. S̾ane qm̃ de diuinis libris

Expanded text:
etiam lux etiam lux quas arterias uocant, atque spiramenta pulmonis implentur, et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent uitamque absumeret siccitas. nam et ipse sanguis humido lapsu alias uenas replens quasi riuis et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci. ac sic omnis creatura in eo congemescit et dolet, reuelationem filiorum dei exspectans; quae per corporis etiam resurrectionem etsi non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis seruitute liberabitur, quia et singulis omnis est; et si quo alio modo melius potest idem locus apostolicarum litterarum intellegi: non tamen ex isdem uerbis consequens est ut solem et lunam et sidera congemescere credamus, donec in saeculi fine a corruptionis seruitute liberentur. sane quoniam dixi: "de diuinis
Abbreviated transcription (Latin):
orro de sole & luna ceterisq sẏdĩb prb̃m
quod cȩlestia cor pora uidemꝰ: quod anima¬
ta sint non uidemꝰ. De diuinis hoc libris le
abeis dici solere posuisti. de solis etiam hominibus
intelligi potest: qm̃ in uno quoq homine omĩs
creatura ñ uniu̾saliter sicut ẽ celũ & terra & om̃ia
quȩ in eis sunt. s generatim quodã mͦ quia ratio¬
nalis in illo est quã uł ꝓbantur habere angłi uł
credunt᷑. Et ut ita dicam sensualis qua bestiȩ ñ
carent. utunt᷑ enĩ sensibꝰ & sensualib motibus. ad
appetenda utilia. & uitanda contraria. & uitalis
pͥuata sensu qualis adũti in arboribꝰ potest᷑. Nã
capilli: nec cũ p̃cidunt᷑ sentiunt & tam̃ crescunt.
Iam uͦ ipsa corporalis creatura euidentius apparoe
in nobis: quȩ licet ex t̾ra facta atq formata sit.
tamen illic ex om̃ib corporei mundi elem̃tis. que¬
dam particulȩ ad temperiem ualitudinis. Nam
& calore menbra uegetantur. qͥ ẽ ab igne. cuius

Expanded text:
orro de sole et luna ceterisque sideribus quod caelestia sint corpora uidemus, quod animata sint non uidemus. de diuinis hoc libris legab eis dici solere posuisti, etiam de solis hominibus dici potest, quoniam in unoquoque homine omnis creatura non uniuersaliter, sicut est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed generatim quodam modo: quia rationalis in illo est, quam uel probantur habere angeli uel creduntur, et ut ita dicam sensualis, qua et bestiae non carent; utuntur enim sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et uitanda contraria; et uitalis priuata sensu, qualis aduerti in arboribus potest. nam nta et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. iam uero ipsa corporalis creatura euidentius apparet in nobis; quae licet ex terra facta atque formata sit, tamen illic ex omnibdam particulae ad temperiem valetudinis nam et calore membra vegetantur qui est ab igne, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis eluceant idoneis dinosc̾e̾. ⁊ qͥa ñ ꝑfecte s ex
parte sit. id̾o sic manebit donec ueniat. ex libro

Expanded text:
irtutis eluceant idoneis dignosceret, quia non perfecte, sed ex parte sit, ideo sic manebit donec veniat, ex libro
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ibi scͥptũ ẽ. etiã si lateat: qu̾a id qd̾ nos ꝑ nos ipsos
saꝑe possumꝰ. Post istos auos gradꝰ timoris atq pietatis.
ad t̾tiũ uenit᷑ scientie gͣdũ: de qͦ nc̃ agere institui.
Nã in eo se exercet om̃is diuinar̾ serit᷑arũ studiosus:

Expanded text:
quod ibi scriptum est, etiamsi lateat, quam id quod nos per nosipsos quod ibi scriptum est, etiamsi lateat, quam id quod nos per nosipsos sapere possumus. Post istos duos gradus timoris atque pietatis, ad tertium venitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui: nam in eo se exercet omnis divinarum Scripturarum studiosus,
Abbreviated transcription (Latin):
q aut̾ languor cauendꝰ ẽ. Magnifice gͥ ꝙ salubrit̾ sp̃s
sc̃s ita script᷑as scãs modificauit. ut locis aꝑtorib fa
mi occurrer& obscur iorib aut̾ fastidia det̾ger&.
Nich enĩ fere deillis obscuritatib eruet᷑. qd̾ ñ planissi¬
me dictũ alibi repꝑiat᷑. Ante om̃ia gͥ opꝰ ẽ di timore
ꝯu̾ti ad cognoscendã eiꝰ uoluntat̾ẽ: qͥd nob̾ appetendũ
fugiendũq p̾cipiat. Timor aut̃ iste cogitationẽ de
nr̃a mortalitate. & de fut᷑a morte necesse ẽ incutiat.
ꝙ quasic lauatis carnib õs suꝑbie motꝰ ligno crueis
affigat. Deinde mitescere opꝰ ẽ pietate. neq contͣdic̾ẽ¬
diuine seript᷑e. siue intellecte si aliqͦ uitia nr̃a ꝑcu¬
tit. siue ñ intellecte qͣsi nos meliꝰ saꝑe meliꝰq p̾ciꝑe
possemꝰ. s cogitare potiꝰ ꝙ credere id e̾e̾ meliꝰ ꝙ uerius

Expanded text:
que autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus que autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificaumi occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret: nihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiatur. Ante omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus, omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate, neque contradicere Scripturae, sive intellectae, si aliqua vitia nostra percutit, sive npossimus: sed cogitare potius et credere id esse melius et verius,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑsttionib p̾ce̾dit eos qͥ ad se ueniunt: ꝙ imitatio
ꝙ ueri dĩ serui deponentes onera scłi ad sc̃m bap¬
tismi lauaerũ uener̃ãtq inde ascendentes concep
audient̾ẽ. qu̾a si ad eũdem sensũ loc̾ illtĩ exponat de
canticis canticoꝵ̃ uͥ dictũ ẽ eccłe. ẽtanqũã pulera
quedã femina laudaret᷑. Dentestuisi c̾ gres deton¬
mis u̾b̾ sine similitu dinis huiꝰ amminicło audirꝙ:
ꝙ tam̃ nescio qͦmͦ suauiꝰ in tueor scõsẽ eos quasi den
corpꝰ emollita duritia quasi demorsos mansosq tͣns¬
ferre. Ques etiã iocũ dissime agnosco de tonsas one¬
rib scłarib tãquã uellerib positis. ꝙ ascendentes
S qͣre suauius uideã. qu̾a si nulla dediuinis libͥs talis
similitudo ꝓmeret᷑. cũ res eadem sit. ead̾eq cog
nitio difficile ẽ dicẽ & alia q̃stio ẽ. Nc̃ tam̃ nemo ã-¬
bigit ꝙ ꝑ similitudines libentꝰ qͦq cognosei: ẜ cũ
aliqͣ difficultate quesita multqͦ gratius inueniri. Qͥ enĩ

Expanded text:
superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitationfideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptaudientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonmis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauijus corpus corpore emollita duritia, quasi demorsos mansosque transferre. Oves etiam jocundissime agnosco detonsas oneribus saecularibus, tanquam velleribus positis, et ascendentes Sed quare suavius videam, quam si nulla de divinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cnitio, difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ gͦ ut pͥmo seqͥsq inscͥpt᷑rinueniat amore huius
scłi. hoc ẽ t̾eꝑaliũ rerũ implicatũ. longe se uinctũ eeᷤᷤ
a t̾ato amore aĩ. ꝙ tanto amore ꝓximi. quantũ scͥpt᷑a
ipsa p̾scͥbit. Tũ uͦ ille timor qͦ cogitat qͥe iudicio ai. &
illa pietas qͦñ potest nͥcredere ꝙ cedẽ auctoritati scõꝵ
libroꝵ. cogit eu̾ se ipsũ lugere. Nã ista scientia bone

Expanded text:
us saeculi, hoc est temporalium rerum implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei, et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit: tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum librorum, cogit eum seipsum lugere: nam ista scienti
Abbreviated transcription (Latin):
los mores conũtet᷑ eu hoc ei p̃bet᷑ imitandũ conũso:
qd̾ ci p̃stitũ ẽ conũtendo. Neq septrino gen̾e m̃tiendũ ẽ:
ñ enĩ cuiꝰꝗͣ cõmoditas aut salus tẽꝑał. ꝑfrtiende fid̾i
p̾fe̾nda ẽ. Nec si qͥsꝗͣ in recte factis nris tã male mouet᷑
ut fiat ꝙͣ. aĩmo aet̾ior. longeq pietate remotior. ꝓpt̾ea
recte facta deserenda s̃: ẽid nob̃ p̾cipue tenendũ sit.
qͦuocare atq in uitare debenius. qͦs siẽ nos met ipsos
diligimꝰ. fortissimoq animo bibenda ẽ aplĩca illa sen¬
tentia. aliis qͥdem sumꝰ odor uitȩ inuit᷑a: aliis odor
mortis in mortẽ. Et ad hec qͥs idoneꝰ. Nec octauo
gen̾e m̃tiendũ ẽ: qͥa ꝙ inbonis castitas animi puditia
corꝑis. ꝙ in mał id qd̾ ipsi facimꝰ. eo qd̾ fieri simmus
matꝰ ẽ. Inhis auit̾ octo gen̾ib tãto qͥsq minꝰ peceat ẽ
ꝗͣto iñg̃ ad pͥmũ. Qͥsqͥs aut̃ e̾eᷤᷤ aliqd̾ genꝰ m̃dacii qd̾

Expanded text:
itandum conuerso, quod ei praestitum est conuertendo. neque septimo genere mentiendum est; non enim cuiusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est. nec si quisquam in recte factis nostris tam male mouetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo uocare atque inuitare debemus, quos sicut nosmet ipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem. et ad haec quis idoneus? nec octauo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis et in malis id, quod ipsi facimus, eo quod fieri sinimus maius est. in his autem octo generibus tanto quisque minus peccat, cum t ad primum. quisquis autem esse aliquod genus mendacii, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus. ut ꝓsuscipiendis in cõmoditatib q̃ ho¬
neste aefortit᷑ tolerant᷑. hec qͦ gen̾a deuitent᷑ a forti¬
b ꝙ fidelib ꝙ ueracib uiris. acfeminis. Nongͦ m̃ti¬
endũ qͣrenti. uͥ sit qͥse fid̾ emꝰpiã cõmiserit: s fortius
respondendũ nec ꝓdam nec m̃tiar. fecit hoc ep̃c
quondã tagacensis ȩccłȩ. firmꝰ nomine. firmior uolũ¬
tat̾e. ħã cͣabeo qͣreret᷑ ho iussu inꝑatoris ꝑ apparito¬
res abeo missos. quẽ ad se cõfugientẽ diligentia ꝗͣta po¬
t̾at occultabat. resp̃ait qͣrentib. nec mtiri seposse
nec hoĩnẽ ꝓdẽ : passusq t̾a multa torm̃ta corꝑis ñdũ
inꝑatorẽ auctꝰ usq ad eo mirabił apparuit: ut ipse ho¬
mini que seruabat indulgenti ã sine uilla aifficultate
ĩpetͣr&. Qͥd hoc fieri pot t eitiꝰ atq constatꝰ. Octauũ¬

Expanded text:
oditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti, ubi sit qui se fidei cuiuspiam commiserit, sed fortius respondendum: "nec prodam nec mentiar". fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere, passusque tam multa tormenta corporis — nondum imperatorem ductus usque adeo mirabilis adparuit. ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate inpetraret. quid hoc fieri potest fortius adque constantiu
Abbreviated transcription (Latin):
eo titulũ lapideũ: & libauit suꝑ eũ libam̃ ꝙ
infudit suꝑ eũ oleũ. & uocauit iacob nom̃ loci illiꝰ
in qͦ loquutꝰ ẽ cũ eo illic ds hethel. Itum factũ est hoc
loco qd̾ factũ fuerat. an it̾um comemoratũ ẽ . S qđ¬
libet hoꝵ sit. suꝑ lapid̾ẽ libauit iacob: ñ lapidi liba¬
uit iacob. Non gͦ sic̃ idolat̾ȩ solent aras ante lapides
constiruere: & tanqͥm diis libare lapidibus. Q

Expanded text:
eo, titulum lapideum. et libauit super eum libamen et infudit super illum oleum et uocauit Iacob nomen loci, in quo locutus est cum eo illic deus, Bethel. iterum factum est hoc loco quod factum fuerat, an iterum commemoratum est P sed quodlibet horum sit, super lapidem libauit Iacob, non lapidi libauconstituere et tamquam diis libare lapidibus. Q
Abbreviated transcription (Latin):
illa integra tͣ hant᷑ ad mort̾ẽ: Qd̾ nefiat. ñ cessat
pacis. Nec id̾o se putent sanos ẽeᷤᷤ qͥa dicimꝰ eos ha¬
bere aliqͥd sanũ: nec rursus id̾o putent eurandũ
ẽẽ qd̾ sanũ ẽ. qr ostendimꝰ aliqͥd uulu̾atũ. Itaq sac̃¬

Expanded text:
illa integra trahuntur ad mortem? quod ne fiat, non cessat illa integra trahuntur ad mortem? quod ne fiat, non cessat pacis. nec ideo se putent sanos esse, quia dicimus eos habere aliquid sanum, nec rursus ideo putent curandum esse quod sanum est, quia ostendimus aliquid uulneratum. itaque in sacr
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ inppło di gladiꝰ int̾emit: seismaticos aut̃ t̾rȩ hi¬
atꝰ ab sorbuit. Et apłus. Si habeam in qͥt omnẽ fid̾e
ita ut montes tͣnsferam caritatẽ aut̃ n̾ habeã: nicħ
sũ. Siqͥs ad ducat᷑ ad medie̾ inaliqͣ necessaria parte
corꝑis gͣui uuln̾e saueiatꝰ. si aycit medicꝰ morit᷑ in¬
de nͥ curet᷑. ñ opinor ut illi qͥ eũ ad auxer̃ ita desipi¬
ant. ut considãtis atq nimiatis cet̾is m̃bris eiꝰ sanis.
respondeant medieo & dicant. Oͦ neista sana tot m̃¬
bra ñ ualent ad eiꝰ uitã. ꝙ uniũ illud uuln̾atũ ualet
ad mortẽ c. Non utiq hoc dicunt: s curandũ offer̃.
adhibeat. uñ mors ꝙ̃ saluis cet̃is in minet. nͥ sane¬
t᷑ adueniet. Qͥd gͦ ꝓdest hoĩ uelsana fides. uelsanũ
fortasse solũ fid̾i saem̃tũ: uͥletali uuln̾e scismatis
ꝑempta ẽ sanitas caritatis. ꝑ cuiꝰ soliꝰ ꝑemptionẽ. &̃

Expanded text:
enim in populo dei gladius interemit, schismaticos autem terrae hienim in populo dei gladius interemit, schismaticos autem terrae hiatus absorbuit; et apostolus: si habeam, inquit, omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. Si quis adducatur ad medicum in aliqua necessaria parte corporis graui uulnere sauciatus, si dixerit medicus: "moritur inde, nisi curetur", non opinor, ut illi qui eum adduxerunt ita desipiant, ut consideratis atque numeratis ceteris membris eius sanis respondeant medico et dicant: "ergone ista sana tot membra non ualent ad eius uitam, et unum illud uulneratum ualet ad mortem?" non utique hoc dicunt, sed curandum offerunt. adhibeat, unde mors etiam saluis ceteris inminet et nisi sanetur adueniet. quid ergo prodest homini uel sana fides uel sanum fortasse solum fidei sacramentum, ubi letali uulnere schismatis perempta est sanitas caritatis, per cuius solius peremptionem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
licudine iungebat᷑. Pͥnitiose qͥppe contẽpũet bo¬
nũ qd̾ ñdũ habebat: suꝑbiens ex illo qd̾ habebat.
Sic ꝙ̃ qͥse ipsos asocietate cet̾ox seꝑantes. caritate
uiolata unitatis uincłm rũpunt: si nicħ faciunt
eoꝵ qͣ nulla sotretate acceꝑunt. in om̃ib seꝑati sunt:
& id̾o quẽ sibi sotiau̾nt. si uenire ad eccłam uolu
erit. debet om̃ia q̃ ñ accep̃ acciꝑe. si uͦ ñ nulla ead̾ ẽ
faciiit. ñ se in eis seꝑauerunt: ꝙ ex ea parte intex¬
t᷑e conpage detinent᷑: incet̾a scissi s̃. ẜinde si quẽ si¬
bi sotiauerint. ex ea parte nectit᷑ eccłȩ. inqͣ nec
illi seꝑati sunt: ⁊ idõ si uenire ad eccłam uołuit. in
eo sanat᷑ uͥ laniatꝰ errabat: uͭ uͦ sanꝰ conectebat᷑. ñ eura¬
t᷑. si agnoscit᷑: ne cũ sana curare uolumꝰ. potiꝰ uuln̾emꝰ.
Itaq illi qͦs baptitant sanant auuln̾e idolatrie uel infi¬
delitatis .s. gͣuius feriunt uum̾e scismatis. Idolatraᷤᷤ

Expanded text:
litudine iungebatur. perniciose quippe contemneret bonum quod nondum habebat, superbiens ex illo quod habebat. sic etiam qui se ipsos a societate ceterorum separantes caritate uiolata unitatis uinculum rumpunt, si nihil faciunt eorum quae in illa societate acceperunt, in omnibus separati sunt, et ideo querit, debet omnia, quae non accepit, accipere. si uero nonnulla eadem faciunt, non se in eis separauerunt et ex ea parte in texturae compage detinentur, in cetera scissi sunt. proinde si quem sibi sociauerint, ex ea parte nectetur ecclesiae, in qua nec illi separati sunt; et ideo, si uenire ad ecclesiam uoluerit, in eo sanatur ubi laniatus errabat, ubi uero sanus conectebatur, non curatur, sed agnoscitur, ne, cum sana curare uolumus, potius uulneremus. itaque illos quos baptizant sanant a uulnere idolatriae uel infidelitatis, sed grauius feriunt uulnere schismatis. idolatras