comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Deuera ñ habebat iuirũ: s nescio qͦ ñ legitti¬
Umo uiro adulcero utebat᷑. Quinq uiri
scdm quosdã quinq libri sunt moysi: qͥb
etiam samaritani utebant᷑: nam inde illis
circumcisio inerat. S qm̃ angustat nos qͦd
sequit᷑. & nunc quẽ habes ñ ẽ tuus uir: ude¬
t᷑ mͥ quinq uiros animȩ. quinq sensus cor¬
poris ẽẽ. Quando enim qͥs nascit᷑ ñ potest
uti ratione. s carnis tantũ sensib regit᷑: qͥa
puer quȩ mulcent appetit. quȩ offendunt
fugit. Ideo sensus st̃ uiri legittuni: qͥa a dõ st̃
animȩ dati. At ubi uenerit ad annos exercen-¬
dȩ rationis si optime ẽ disciplinata. succedit
uerus uir: qͥ ad ȩcernitatẽ regit. & qͥ ñ tantũ
docet fugere offendentia: s bona discernere.
ꝙ mala. ut caritatẽ & odiũ. Si uͦ hic uir ñ
succedat tunc dominat᷑ error. qͥ hanc mulie¬
rem uentilabat: ñ ut uir. s ut adulter. Nam
cũ dñs de spũ scõ loqueret᷑: ipsa de aqua cogi¬

Expanded text:
habebat virum, sed nescio quo non legitimo viro, sed adultero utebatur. Quinque viri secundum quosdam, quinque libri sunt Moysi, quibus etiam Samaritani utebantur: nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, et nunc quem habes, non est vir tuus: videtur mihi quinque viros animae quinque sensus corporis esse. Quando enim quis nascitur, non potest uti ratione, sed carnis tantum sensibus regitur; quia puer quae mulcent appetit, quae offendunt fugit. Ideo sensus sunt viri legitimi; quia a Deo sunt animae dati. At ubi venerit ad annos exercendae rationis, si optime est disciplinata, succedit verus vir, qui ad aeternitatem regit, et qui non tam docet fugere offendicula, sed bona discernere et mala, ut charitatem et odium. Si vero hic vir non succedat, tunc dominatur error, qui hanc mulierem ventilabat, non ut vir, sed ut adulter. Nam cum Dominus de Spiritu sancto loqueretur, ipsa de aqua cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam credi iam ñ potest: qͦd uideri potest. At̾¬
tam̃ ex reb qͣs uidemꝰ: agit᷑ in nob. ut ea cre¬
dant᷑ quȩ ñ uidemus. Hȩc ita ẽ affirmãt
augustinꝰ sepissime suꝑ ioħem: gregoriꝰ in

Expanded text:
Nam credi jam non potest, quod videri potest. AtNam credi jam non potest, quod videri potest. Attamen ex rebus quas videmus agitur in nobis ut ea credantur quae non videmus. Haec ita esse affirmant August
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ñ dixerit cauendũ a fermento panum:
s a doctrua phariseoꝵ & saduceorũ: Utiq¬
eauendũ erat: ne doctrina phariseoꝵs xp̃m nes¬
ciens. effectus ueritatis euanglicȩ corrumꝑet:
Si autẽ fermentũ phariseoꝵ & herodis tradi¬
tiones ꝑuersas. & heretica significat dogmata:
constat quia cybi quib pastus ẽ ppłs dĩ. uerã
doetrinam integramq signifieant: Qm̃ cre¬
bro de fide in ȩugłio legitur. ne nusqũa dictũ
sit hreuit̾ aꝑiamus qͥo sit fides: de quib habe¬
atͦ scãm qͥd magna uel modica dicat᷑. fides ẽ
existimatio rerũ ñ apparentiũ. hoc ẽ sensib cor¬
poreis ñ subiacentium: supͣ opinionẽ. & infra
agnitionẽ constituta. Supͣ opinionẽ: qͥa plus
ẽ eredere quã opinari. Infra agnitionẽ: quia
nuiꝰ ẽ eredere qua cognoscere. Ideo enĩ eredimꝰ.
ut aliquando cognoscamus. Quȩ autẽ st̃ ap¬
parentia: fidem ñ habent. s agnitionem.
Hoc enĩ ueracit᷑ dicit᷑ credi: qͦd ñ ualet uideri

Expanded text:
n dixerit cavendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. Utiqcavendum erat ne doctrina Pharisaeorum Christum nesciens effectus veritatis evangelicae corrumperet. Si autem fermentum Pharisaeorum et Herodis tradtiones perversas et haeretica significat, dogmata constat quia cibi quibus pastus est populus Dei veram doctrinam integramque significant. Quoniam crebro de fide in Evangelio legitur, ne nusquam dictum sit, breviter aperiamus quid sit fides, de quibus habeatur, secundum quid modica vel magna dicatur. Fides est existimatio rerum non apparentium, hoc est, sensibus corporeis non subjacentium, supra opinionem, et infra agnitionem constituta. Supra opinionem, quia plus est credere quam opinari. Infra agnitionem, quia minus est credere quam agnoscere. Ideo enim credimus, et aliquando cognoscimus. Quae autem sunt apparentia, fidem non habent, sed agnitionem. Hoc enim veraciter dicitur credi, quod non valet videri.
Abbreviated transcription (Latin):
tores adorabunt patr̃e in sp̃u & ueritate.
Nam q pater tales querit: qͥ adorent eum:
dunt: loquit᷑. Unde ait. Uos adoratis patĩe
qũe nescitis: qͥa nullus adorat patrẽ nͥ filiũ
adoret. ꝑ qũe ad patris noticiam uentt᷑: s
nos scimus filiũ. & ꝑ filiũ patr̃ẽ. Unde Equs
qͥa salus ex iudeis ẽ: quoꝵ cognitio d̃i dea¬
mentũ. ꝓphetia. ꝓmissa. ex quib acp̃e se¬

Expanded text:
 in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit qui adorent eum. dunt, loquitur. Unde ait: Vos adoratis Patrem quem nescitis, quia nullus adorat Patrem, nisi Filium adoret; per quem ad Patris notitiam venitur; sed nos scimus Filium, et per Filium Patrem. Unde sequitur: Quia salus ex Judaeis est, quorum cognitio Dei, testamentum, prophetia,
Abbreviated transcription (Latin):
datis legis: iam ñ ad litterã conseruandis. Im¬
ponunt qui solam serui formã attendunt.
qͦd ꝑ rapinã faciat se ȩquałẽ dõ: s ipse ꝑ na¬
tuiãm natus ẽ ȩqualis. Respondit itaq
iħe: ꝙ dixit eis. Amen am̃ dico uob̾: ñ potest
filius a se facere quicquã. nͥ qͦd uiderit patr̃e
facientẽ. Quecumq enĩ ille fecerit: hȩc ꝙ filiꝰ
similiter factet. Sicut ostendit patrem ni¬
chil agere sine se: sic econu̾so dieit se nichil
agere sine patre: ut eadem prorsus oꝑatio in¬
teligat᷑ patris & filui: soest tam diuinȩ poten¬
tiȩ qũa sapientiȩ. Et hoc ẽ. Non potest filius

Expanded text:
datis legis, jam non ad litteram conservandis. Imponunt qui solam servi formam attendunt, quod per rapinam faciat se aequalem Deo, sed ipse per naturam natus est aequalis. Respondit itaque Jesus et dixit eis: Amen amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quaecunque enim ille fecerit, haec et Filius similiter faciet. Sicut ostendit Patrem nil agere sine se, sic e converso dicit se nihil agere sine Patre, ut eadem prorsus operatio intelligatur Patris et Filii, id est, tam divinae potentiae quam sapientiae. Et hoc est: Non pot
Abbreviated transcription (Latin):
& cantica. et psalmos. Solutt᷑ lingua u
eructet uerbũ bonũ: qͦd ñ possunt minȩ ne
uerbera cohibere. Unde paulus. Ego uinci
sum: s uerbũ dĩ non ẽ alligatũ: Rbex
t p̾cepit illis. ne eui dicerent. Quarto ail
eis precipiebat. tantomagis plus p̃dicabit.
& eo ampliꝰ ammirabant᷑ dicentes. Rlxto¬
Dene om̃ia fecit: ꝙ surdos fecit audire & m¬
Ptos loqui. Non in uirtittib glandumsa
docuit: s in cruce & humiliatione: humili¬

Expanded text:
et cantica, et psalmos. Solvitur lingua, ut et cantica, et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt minae nec verba cohibere. Unde Paulus: « Ego vinctus sum; sed verbum Dei non est alligatum . » « Et praecepit eis ne cui dicerent. Quantolus praedicabant, et eo amplius admirabantur, dicentes: Bene omnia fecit; et surdos fecit audire et mutos loqui. » Non in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et humiliatione. Humili
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ tam quã unus homo uaria peste
assumptus. in ꝓthoplasto cecat᷑ dũ uidet:
surdus fit dum audit: dũ odorat emungit᷑:
obmutescit dum loquit: mancus fit dũ mã¬
nũ erigit: incuruat᷑ dum erigit᷑. Ydropicus
fit dum concupiscit: claudus dum ꝓgredit᷑:
lepra suffundit᷑ dum nudat᷑: demone imple¬
t᷑. dum diuinitat̾ẽ appecit: mortt᷑ morte.
dũ audacter excusat. Patriarchȩ autẽ & ꝓpħe
incarnationẽ desiderantes: miscdiȩ manũ pre¬
cant᷑ imponi. Semꝑ a turbulentis cogitati¬
onib. & actis mnordinatis. sermonib q incõ¬
positis qͣsi de turba eductt᷑: qͥ sanari meret᷑:
Digiti qͥ in aures mittunt᷑. st̃ uerba sp̃c scĩ
humani genĩs ut dicat. Credo in dm̃ pade
& cetera. Suspiciens in celũ ingemutt: Dest
gemere nos docuit. & in celũ thesaurũ eros
nr̃i erigere: qͦd pꝰ compunctionẽ a fmuola se¬
ticia carnis purgat᷑ ut dicit᷑. Rugiebam a
initu cordis mei. Aperiuuit᷑ aures ad ymos

Expanded text:
humanum tanquam unus homo variat peste assumptus in protoplasto, caecatur dum videt, surdus fit dum audit, dum odorat emungitur, obmutescit dum loquitur, mancus fit dum manum erigit, incurvatur dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter excusat. Patriarchae autem et prophetae incarnationem desiderantes, misericordiae manum precantur imponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inordinatis, sermonibusque incompositis, quasi de turba educitur, qui sanari meretur. Digiti qui in aures mittuntur, sunt verba Spiritus humani generis, ut dicat: « Credo in Deum Patrem, » etc. « Suspiciens in coelum ingemuit » , id est gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere, quod post compunctionem a frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: « Rugiebam a gemitu cordis mei . » Aperiuntur aures ad hymnos
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt discipuli eiꝰ: & mirabant᷑ qͥa eun
muliere loquebat᷑ Nemo tam̃ dixit qͥd qul¬
ris: aut qͥd loqueris cum ea. Bonũ muraba¬
t᷑. ñ malũ suspicabant᷑: uenerat enĩ quera
qͦd ꝑierat. qͥ gentilem erroneam docet. Ei
hoc mirabant᷑ ignorantes mysteriũ eclehs
leciogauerint incaute. Reliquit gͦ ydri¬
am sua mulier. & abiit in cuittatẽ: & dicit
alis hominib Uenite & udete hominẽ.: qͥ¬

Expanded text:
venerunt discipuli ejus, et mirabantur quia cum venerunt discipuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris? aut quid loqueris cum ea? Bonum mirabantur, non malum suspicabantur: venerat enim quaerere quod perierat, qui gentilem erroneam docet. Et hoc mirabantur, ignorantes mysterium Ecclesiterrogaverint incaute. Reliquit ergo hydriam suam mulier, et abiit in civitatem, et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem q
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo neq in monte neq in iherosolimis .i¬
liqͥs orandi eligat locũ: s in sp̃u & ueritiae
tione ueritatis. rerũ figura & umbra quari¬
ablata ẽ. Qd̃ enĩ ppłs in lege asꝑsioue so¬
catis nris in sanguine suo. Sic & ceteris abie¬
ctis figuris: ueritate rerũ figuratatũ illusti¬
mͦ Dicit ei mulier. Scio qͥa messias uent
tiabit omĩa. Sciebat qͥs eam posset docu:
s docentẽ nondũ agnoscebat. Digna gͦ erat eu
manifestaret᷑. Messias uenit: quasi dicat uni¬
et. Messyas hebraice. xp̃c ẽ grece: unctus lat¬
ne. Unde & punice messe. dicit᷑ ungue. Nicus
enĩ linguȩ sunt: hebraica. punica. & sẏra
Messyas annuntiabit om̃ia ad cultũ siuun
& patris ꝑtinentia: qualiter uidelicos spretosi¬
Ego sum qͥ loquor tecũ. Ego sum mesyi
que uenturũ expectas. Qua manifestations
accepta mox factus ẽ uir caput mulieris:
xp̃c caput uiri. Reliquit gͦ ydriam cupant¬
tis: & cucuerit predicare: Et continio

Expanded text:
 neque in monte, neque in Jerosolymis aliquis orandi eligat locum, sed in spiritu: tione veritatis rerum, quarum figura et umbra ablata est. Quod enim populus in lege aspersione sanguiccatis nostris in sanguine suo; sic et caeteris abjectis figuris, veritate rerum figuratarum illustremur. Dicit ei mulier: Scio quia Messias venit, BINUS. Sciebat quis eam posset docere, sed docentem nondum agnoscebat. Digna ergo erat cui manifestaretur. Messias venit, quasi dicat: Veniet. Messias Hebraice, Christus est Graece, unctus Latine. Unde et Punice messe dicitur unge. Vicinae enim linguae sunt, Hebraica, Punica et Syra. Messias annuntiabit omnia, ad cultum suum et Patris pertinentia; qualiter videlicet spreto tEgo sum qui loquor tecum. Ego sum Messias, quem venturum exspectas. Qua manifestatione accepta, mox factus est vir caput mulieris, et Christus caput viri. Reliquit ergo hydriam cupiditatis, et cucurrit praedicare. Et continuo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ uttellectus. Bestialis uita ẽ sine intellectu:
Uir ẽ qui regit animã: in tellectus scilico. Non
tam̃ aliud ẽ intellectus animȩ ab anima. s est
aliqͥd animȩ: qm̾ oculus ñ aliud ẽ a carne. sed
altquid ẽ carnis. ꝑfundens lucem ceteris m̃bris
Etgo intellectus qͥ animã illuminat: a deo il¬
luminat᷑. Respondit mulier: ꝙ dixit. Non¬
: habeo uirũ. Dicit ei iħc. Benedixisti: qͥa non
habeo uirũ. Quinq uiros habusti: & nũc¬

Expanded text:
non est intellectus . Bestialis vita est sine intellectu. non est intellectus . Bestialis vita est sine intellectu. Vir est qui regit animam, intellectus scilicet. Non tamen aliud est intellectus animae ab anima, sed est aliquid animae: quomodo oculus non aliud est a carne, sed aliquid est carnis, perfundens lucem caeteris membris. Ergo intellectus qui animam illuminat, a Deo illuminatur. Respondit mulier et dixit: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti, quia non habeo
Abbreviated transcription (Latin):
q mulier adhuc carnẽ sapit. Suspirat tam̃
habere de illo fonte: de quo postquã biberit
ñ indigeat aqua. ꝓmittit iħc satietatem sp̃c:
quȩ fiet in resurrectione. Unde illud. Satiabi¬
mͣ in bonis domꝰ tuȩ. Et alibi. Inebriabunt᷑
ab ubertate domus tuȩ. Aqua corporalis deor¬
sum fluuit: aqua uͦ sp̃ualis sursũ salit. roẽ. sali¬
re facit: cũ illos qui eam bibunt in ecernã glo¬
riam subuehit. Hanc quippe aquã bibere ẽ.
in fide & aliis donis grẽ sũmoꝑe delectari: &
sic in plenitudiñe głȩ tiansire: Dicit ei
iħe. Uade uoca uirũ tuum: ꝙ ueni huic. Ui¬
ro scilico duce ad contemplationẽ sp̃ualis intel¬
ligentiȩ ascendas. Uir carnalis ñ accipit᷑ hic.
s iuir animȩ: toẽ intellectus animȩ. Quasi
dieat dñs. Solo intellectu capiunt᷑ quȩ dico:
uoca uirũ. idest p̾senta intellectum tuũ. Non
eni ẽ magnũ aninã habere sine intellectu. Uñ
dauid. Nolite fieri sicut equus & mulus: qͥbꝰ

Expanded text:
 mulier adhuc carnem sapit. Suspirat tamen habere de illo fonte, de quo postquam biberit, non indigeat aqua. Promittit Jesus satietatem spiritus quae fiet in resurrectione. Unde illud: Satiabimur in bonis domus tuae . Et alibi: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae . Aqua corporalis deorsum fluit, aqua vero spiritualis sursum salit, id est salire facit, cum illos qui eam bibunt, in aeternam gloriam subvehit. Hanc quippe aquam bibere, est in fide et aliis donis gratiae summopere delectari, et sic in plenitudinem gloriae transire. Dicit et Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Viro scilicet duce, ad contemplationem spiritualis intelligentiae ascendas. Vir carnalis non accipitur hic, sed vir animae, id est, intellectus animae. Quasi dicat Dominus: Solo intellectu capiuntur quae dico; voca virum, id est, praesenta intellectum tuum. Non enim est magnum habere animam sine intellectu. Unde David: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Et statim aꝑtȩ sunt aures eiꝰ: ꝙ solutũ ẽ uin¬
culũ lingue eiꝰ: & loquebat᷑ recte: Surdus
& mutus ẽ: qͥ nec aures nec os aꝑit ad audien.¬
da uerba dĩ et ꝓnuntianda. Prima salutis ia¬
nua ẽ: infirmũ de turba educi. Qd̃ fit. cũ ap¬
p̾henden dñs m̃tẽ peccatis languida. euocat
eam a consuetis morib: & ꝓuocat ad sua p̾¬
cepta. Mittit digitos in auriculas: cũ ꝑ dona
scĩ sp̃c aures cordis aꝑit ad intelligentiam. Ex¬
puens dñs lingũa tangit egroti: cũ ad con¬
fessionẽ fidei ora catherirators instruit. Spu¬
tũ namq: sapor ẽ sapientiȩ. Unde illud. Ego
ex ore altissimi ꝓdiui. Suspexit dñs in celũ:
ut inde mutis loquelam. surdis auditũ. cun¬
ctis infirmis medelã doceret ẽẽ querendam:
& subdit᷑. Et statim aꝑte sunt aures eiꝰ. Hic no¬
tat᷑ utraq redemptoris natura. Celũ suspicit.¬

Expanded text:
Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis aperit ad intelligentiam. Exspuens Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: « Ego ex ore Altissimi prodivi . » Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quaerendam. et subditur: « Et statim apertae sunt aures ejus. » Hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum susc
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendet᷑: qͥa nemo pret̾ unitatẽ sanari potest
Alioquin parũ fuit in benignitate. nec ualde
magnũ in potestate unũ de tot sanari ab eo qͥ
om̃s uno poterat erigere uerbo: s in his corpo¬
ralib plus intendit ȩternã salutẽ animarũ
Erat autẽ quidã homo ibi: t̾ginta & octo an¬
nos habens in infirmitate sua. In quadra¬
genario numero qͥ constat ex quat̾ decem. signi-¬
ficat᷑ ꝑfectio oꝑum: qͥa lex in decem p̾ceptis data
duo minus de quadraginta habet. qͥ carita¬
te di ꝙ ꝓximi caret: & toeo merito languet:
Hunc cũ uidisset iħc iacentẽ & cognouisset
quia multũ iam tempus haberet: dicit ei.
Uis sanus fieri  Respondit ei languidus. Dñe

Expanded text:
commendetur; quia nemo praeter unitatem fidei sanari potest. commendetur; quia nemo praeter unitatem fidei sanari potest. Alioquin parum fuit in benignitate, nec valde magnum in potestate, unum de tot sanari ab eo qui omnes uno poterat erigere verbo; sed in his corporalibus plus intendit aeternam salutem animarum. Erat autem quidam homo ibi triginta octo annos habens in infirmitate sua. In quadragenario numero, qui constat ex quater decem, significatur perfectio operum; quia lex in decem praeceptis data duo minus de quadraginta habet, quia charitate Dei et proximi caret, et ideo merito languet. Hunc cum vidisset Jesus jacentem, et cognovisset quia multum jam tempus haberet, dicit ei: Vis sanus fieri?
Abbreviated transcription (Latin):
bata grece oues dicunt᷑ latine: inde ꝓbatica.
ioẽ pecualis piscina fert᷑ appellata: qͥa in ea
sacerdotes hostias lauabant. Pisema autẽ
dicit᷑ a qua carens piseib: collecta in aliqua
concauitate. A qua autẽ quȩ quinq porticib ai¬
cingebat᷑: significat ppłm illũ qͥ qͥnq libris mo¬
ysi quasi claudebat᷑. Ibi multi infirmi iacent.
quia lex ñ sanat. s prodit infirmos: ut aliqͣn¬
do medicũ querant. Ceci ibi sunt qͥ ñ habent
lumen fides: claudi qͥ quȩ iudent ñ possunt o¬
ꝑari: aridi uͦ. qͥ quicqͥd agant sine pinguedi¬
ne caritatis sunt. Expectabant aquȩ motũ
in qͦ sanitas fiebat ꝑ angłm: qͥa lege conuicti
grãm redemptionis desiderabant. Angls in-¬
uisibilis turbabat a qũa: qͥa filiꝰ dĩ multa mi¬
racula faciendo int̾ iudeos latens in carne.
turbauit eos intantũ ut eũ crucifigerent. Des-¬
cendere gͦ in aqũa turbatam ẽ: humilit̾ cre¬
dere in dñi passionẽ. Unus sanat᷑ ut unitas

Expanded text:
bata Graece, oves dicuntur Latine Inde probatica, id est, pecualis piscina fertur appellata, quia in ea sacerdotes hostias lavabant. AUGUST. Piscina autem dicitur aqua carens piscibus, collecta in aliqua concavitate. Aqua autem quae quinque porticibcingebatur, significat populum illum, qui quinque libris Moysi quasi claudebatur. Ibi multi infirmi jacent; quia lex non sanat, sed prodit infirmos, ut aliquando medicum quaerant. Caeci ibi sunt, qui non habent lumen fidei; claudi, qui quae vident non possunt operari; aridi vero, qui quidquid agant, sine pinguedine charitatis sunt. Exspectabant aquae motum, in quo sanitas fiebat per angelum; quia lege convicti, gratiam redemptionis desiderabant. Angelus invisibilis turbabat aquam; quia Filius Dei multa miracula faciendo inter Judaeos, latens in carne, turbavit eos in tantum, ut eum crucifigerent. Descendere ergo in aquam turbatam, est humiliter credere in Domini passionem. Unus sanatur, ut unitas
Abbreviated transcription (Latin):
bes aqu̾a uiuam: Numqͥd tu maior es patre
nr̃o iacob. qͥ dedit nob̃ puteũ ÷ & ipse ex eo
bibit ꝙ filii eiꝰ. & pecora eius: Quasi di¬
cat. De hac aqua dare mͥ non potes. quam
ꝓmittis. cũ hauritoriũ ñ habeas: ꝙ puteus ꝓ¬
fundus sit. Intelligit quippe aqũa uiuã: quȩ
uͥ orit᷑ exciptt᷑. S ne forte aliũ fontẽ ꝓmittẽ
uideret᷑: subdit. Numqͥd tu maior es patre nr̃o
iacob. Nocans eũ patr̃e suũ: tum qͥa heredita¬
tem eiꝰ possidebat. tum qͥa sub lege moysi ui¬
uebat. De puteo bibunt homines & pecora. M¬
Similit̾ de ratione quȩ qͣsi deprauata et obscu-¬
rata magno labore fodit᷑ et exercet᷑ bibunt ut
homines qͥ ea ad bonũ utunt᷑: bibunt ut peco¬
ra qͥ ad malũ. R espondit iħe: ꝙ dixit ei. Oĩs
qͥbibet ex aqua hac: sitiet iterũ. Qui autẽ bibe¬
rit ex aqua qũa ego dabo ei. ñ sitiet ineernũ:
s aqua qua ego dabo ei fiet in eo fons aquȩ

Expanded text:
major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus? Quasi dicat: De hac aqua mihi dare non potes quam omittis, cum hauritorium non habeas, et puteus profundus sit. Intelligit quippe aquam vivam, quae ubi oritur, excipitur. Sed ne forte alium fontem promittere videretur, subdit: Nunquid tu major es patre nostro Jacob? Vocans eum patrem suum, tum quia haereditatem ejus possidebat, tum quia sub lege Moysi vivebat. De puteo bibunt homines et pecora. Similiter de ratione quae quasi depravata et obscurata magno labore foditur et exercetur, bibunt ut homines, qui ea ad bonum utuntur; bibunt ut pecora, qui ad malum. Respondit Jesus et dixit ei: Omnis qui bibet ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum: sed aqua quam eg
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ bona fecerunt. in resurrectionẽ uite: qͥ uͦ
mala egerunt in resurrectionẽ uidicii. Eui¬
dent̾ hic agit de resurrectione carnis: ut supͣ
de resurrectione mentis. Ne miremini hoc
qͦd ita libere loquor de iudicio faciendo ꝑ fili¬
um: qͥa ueniet hora in fine scl̃i in qua om̃s
corpora liter resurgent. alii in uit̃a. ut udes
dm̃ sicut ẽ: alii in damꝑnatione: ꝙ T
discretio uidicii apparebit. Audient uol
eiꝰ hoc ẽ sentient manifestationẽ etꝰ. U
ipse uidex uocẽ emitret humanã: uel pan
głos formabit᷑ iuxta illud psalmi. ascpar¬

Expanded text:
qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae; qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. Evidenter hic agit de resurrectione carnis, ut supra de resurrectione mentis. Ne miremini hoc quod ita libere loquor de judicio faciendo per Filium, quia venit hora in fine saeculi, in qua omnes corporaliter resurgent, alii in vitam, ut videant Deum sicut est, alii in damnationem, et tunc discretio judicii apparebit. Audient vocem ejus, hoc est, sentient manifestatione ejus. Vel ipse judex vocem emittet humanam, vel per angelos formabitur, juxta illud Psalmis
Abbreviated transcription (Latin):
subice nom̃i tantũ sine patua sede curcũteet:
sib alã ꝙͣ disꝑsione int̾ etera contigit qͦo hee
cananea ẽ fyrophenissa genere: hoc est ex
sas et phenicib orta. Sentilis itaq ẽ: et si
ntoeis ammixta ꝓselitorũ formã preferat:
Mectto namq existimat᷑ ex lege cognouise:
qͦt xpm cs dñm et dauid filiũ confitetur: Sĩ dͥ.

Expanded text:
subjecti, nomen tantum sine patria sede circumferunt. Ex illa ergo dispersione inter caetera contigit, quod haec Chananaea est Syrophoenissa genere, hoc est, ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, etsi Judaeis admista, proselytorum formam praeferat. Merito namque existimatur ex lege cognovisse, q
Abbreviated transcription (Latin):
& uenas et medullas neruosq fundantur.
Unde & dicunt multos qͥ uitio stomachi ꝑ¬
petem sustinent uomitũ. pꝰ cenas & pndia
statim uomere quȩ ingesseruit. & tam̃ ẽẽ
corpulentos: qͥa ad pͥmũ tactum liquidior
cyb ꝙ potus ꝑ menbra fundat᷑. S qmͣiuis
sit tenuissimꝰ humor. & liquens esca: tam̃
cũ in uenis &e artub concocta fuerit esca.
& digesta cũ humore ꝑ occultos meatus.
corporis. qͦs greci poros uocant ad inferio¬
ra delabit᷑. & in secessum uadit. Quelibet
etiam humors purgatio ueliti ꝑ sudorem
seu ꝑ quelibet alia: ñ incongrue secessus
intelligit᷑. Elementa si quid̾e esstutint ꝙ m
fluunt. Altt̃. Emittitur.
impsonale uerbũ accipiamꝰ: ut sit sensus:
Totũ quidẽ uadit in uent̃e qͦd ꝑ os intrat᷑:¬
& postea in secessũ emittit᷑. doẽ. emissio fit:
uȩ autẽ ꝓcedunt de ore de corde exeunt:
y ea comquinant hominẽ. De corde e-

Expanded text:
et venas et medullas, nervosque fundantur. et venas et medullas, nervosque fundantur. Unde et dicunt multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia statim evomere quae ingesserint, et tamen esse corpulentos, quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundatur. Sed quamvis sit tenuissimus humor et liquens esca, tamen cum in venis et artubus concocta fuerit esca et digesta cum humore, per occultos meatus corporis quos Graeci poros vocant ad inferiora dilabitur et in secessum vadit. Quaelibet etiam humorum purgatio, veluti per sudorem, seu per quaelibet alia, non incongrue secessus intelligitur. Effluunt siquidem elementa quae influunt. Aliter: Emittitur impersonale verbum accipiamus, ut si sensus: Totum quidem vadit in ventrem, quod per os intrat; postea in secessum emittitur, id est, emissio fit. Quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem.
Abbreviated transcription (Latin):
unite illos: ceci sunt duces cecoꝵ. Cecus autẽ
Isi ceco ducatũ ducatum p̾stet: ambo in fo¬
ueam cadunt. Hoc ẽ si insipiens insipientẽ
doceat: anibo mergunt᷑ in peccoꝵ ꝓfundita¬
tem. Sinite illos subaudis arbitio suo: qͥa
irreuocabiles sunt. Unde paulus. Hereticũ
hominẽ: post pͥmã & scd̃am correptionẽ
t cũ introisset in domũ a turba. inter¬
rogauit eũ petrus. Edissere nob̃ parabo-¬
lam istam. At ille dixit. Adhuc & uos sine in¬
tellectu estis: Qyod apertũ erat: putabant
apłi parabolice dictum. Corripiunt᷑ gͦ a dño:
Ex quo animaduertimꝰ uitiosũ eẽ auditorẽ:
qͥ obscure manifesta. aut manifeste obscura
uelit intelligere. Non intelligitis quia
omne qͦd in os intrat in uentr̃e uadit: ꝙ in
secessum emitcit᷑. Hinc calumpniant᷑ he¬
retici quida: qͦd dñs phisicȩ disputationis ig¬
narus. putet om̃s cybos in uentr̃e ire. ꝙ in
secessũ digeri: cũ statun infusȩ escȩ ꝑ arcus

Expanded text:
nite illos; caeci sunt, et duces caecorum. Caecus autem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Hoc est, si insipiens insipientem doceat, ambo merguntur in peccatorum profunditatem. Sinite illos, subaudis arbitrio suo, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: Haereticum hominem post primam et secundam correctionem t cum introisset in domum a turba interrogabat eum Petrus: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod apertum erat, putabant apostoli parabolice dictum. Corripiuntur ergo a Domino. Ex quo intelligimus vitiosum esse auditorem qui obscure manifesta, aut manifeste obscura velit intelligere. Non intelligitis quia omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Hinc calumniantur haeretici quidam, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire et in secessum digeri, cum statim infusae escae, per artus
Abbreviated transcription (Latin):
I ec sententia si tota de ore corporis accipiat᷑:
obsurda ẽ. Neq enĩ qũe ñ coiquinat cy¬
b: coinquinat uomitus. Cybus quippe mos
intrat. uomitus ex ore ꝓcedit: s ꝓculdubio pͥ
coinquinat. Si hoc uerũ ẽ: quare ydolotitiᷤ
ñ uescimur Ait apłs. Non potestis calicem
dñi bibere: et calicẽ demoniors. Sciendũ gͥ

Expanded text:
e sententia si tota de ore corporis accipiatur, absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat uomitus. cibus quippe in os intrat, ucoinquinat. Sic hoc verum est, quare idolothytis non vescimur? Apostolus ait: Non potestis calicem Domini bibere et ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ amat dm̃. siue a do desiderat amari: obedi¬
at euangłio. tanqũa sͥ scͥpto. Heretici noua pro¬
mittunt: s theophilo uerboꝵ de quib erudi¬
tus ẽ ueritas expͥmenda ꝓmittitur: Ii¬

Expanded text:
ergo amat Deum, sive à Deo se desiderat amari, obediergo amat Deum, sive à Deo se desiderat amari, obediat Evangelio tanquam sibi scripto. Haeretici nova promittunt, sed Theophilo verborum, de quibus eruditus e
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscas eorũ de quib eruditus es uerita¬
tem. Multi ñ tam numerositate qũa heresũ li¬
diuersitate ut basilides ꝙ apelles. temeiaria
p̃sumptione conati sunt sebere de reb nr̃ȩ
salutis: quȩ in nob̃ a deo completȩ st̃ ꝙ re¬
dundant. Qd̃ redundat. nulli deficit: ꝙ de
com pleto nemo dubitat: cũ fidem effectus asru¬
no sp̃u rs et dicta ministrante cepta complet
ASurabinttis tam corporeo ꝗͣ m̃tis intuitu uide¬
runt us factas a dño. & ininistri fuer̃t sermo¬
no: uerbo a exemplo docendo. tradioerũt nob̃
Nonsolũ marcus & lucas auditu didiceit̃ quȩ
scribetent: s etiã ioħes & matħs. multa de in¬
fantia puericia. genealogia saluatoris. aliis nar¬
gerit᷑ ut so qͦd bonũ est. nob̃ etiam bonũ uide¬
ae: Assequittũ quide se ñ pauca dicit s om̃ia.
coc̃ multa: de quib quȩ ad fidem legentium
confirmanda crederet. idonea scͥpsit. Cneophilꝰ
iterp̾tat᷑ amans dm̃: uł amatus a deo. Qsqͥs

Expanded text:
um verborum, de quibus eruditus es, veritatem. Multi non tam numerositate quam haeresum diversitate, ut Basilides et Apelles, temeraria praesumptione conati sunt scribere de rebus nostrae salutis, quae in nobis a Deo completae sunt et redundant. Quod redundat, nulli deficit; et de completo nemo dubitat, cum fidem effectus astruno Spiritu res et dicta ministrante coepta complet. Qui ab initio tam corporeo quam mentis intuitu viderunt res factas à Domino, et ministri fuerunt sermonis verbo et exemplo, docendo tradiderunt nobis. Non solum Marcus et Lucas auditu didicerunt quae scriberent, sed etiam Joannes et Matthaeus multa de infantia, pueritia, genealogia Salvatoris aliis nargeritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia, id est multa, de quibus, quae ad fidem legentium confirmandam crederet, idonea scripsit. Theophilus interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
deniq sternunt uestim̃ta qͥ corpora sua ꝑ
abstinentiã edomant. ut dño iter ad men
tẽ parent: uel exempla bona sequentib
p̾beant. frondes uͦ uel ramos de arborib
cedunt. qͥ patrũ sententias uel exempla
carpunt: & in uia di ad auditoris animũ
uenientis humili p̾dicatione summittunt:
Iusti nãq ut palma florebunt angusti in
radicib lati in florib et fructib. qmͣ bonuᷤ
odor xp̃i sunt: & sterũt uiã mandatoꝵ d̃i bo¬
t cũ appropinqͣret iam ad descensũ mon¬
tis oluieti: ceperiuit om̃s turbȩ descen¬
dentiũ gaudentes laudare dm̃ uoce magna.
Descendente dño de monte oluieti .i. humi¬
liante se ad infirmitatẽ nr̃ȩ carnis. cum sit
in forma dĩ cũ illo descendunt turbe: idest
humiliant᷑ sub manii eiꝰ qͥ miscdia indigent.¬

Expanded text:
denique sternunt vestimenta, qui corpora sua per denique sternunt vestimenta, qui corpora sua per abstinentiam edomant, ut Dtem parent, vel exempla bona sequentibus praebeant. Frondes vero vel ramos de arboribus caedunt, qui Patrum sententias vel exempla carpunt, et in via Dei ad auditoris animum venientis humili praedicatione submittunt. Justi namque ut palma florebunt, angusti in radicibus, lati in floribus et fructibus, quoniam bonus odor Christi sunt, et sternunt viam mandatorum Dei boret jam ad descensum montis Oliveti, coeperunt omnes turbae descendentium gaudentes laudare Deum voce magna. Descendente Domino de monte Oliveti, id est, humiliante se ad infirmitatem nostrae carnis, cum sit in forma Dei, cum illo descendunt turbae, id est, humiliantur sub manu ejus, qui misericordia indigent
Abbreviated transcription (Latin):
suert uestim̃ta sua: sub pedib ium̃ti ceteri.
circũcisio ꝙ ceterȩ consuetudines iudaicȩ. Ue¬
stim̃tananq turbȩ st̃ legis mandata in uia:i.
in xp̃o a xp̃ianis conculcata. Turba enĩ quȩ
in terrã: seipsos humiliantes. ꝙ cũ apło di¬
centes. Quȩ mͥ fuerunt luera hȩc existimaui
ꝓpt̾ dm decrim̃ta: & arbitror stercora ẽe ut
xp̃m lucrifaciam. Qͥ autẽ ramos de arbori¬
b cedebant st̃ credentes & eruditi doctores:
q̃ ex ꝓpħis accipientes exempla qͣsi de arbo¬
sidens ierłm tendit. ñsolũ qnͣdo euiꝰq fidelis
anima regens ad pacem intimȩ uisionis ducit:
s etiã cũ scẽ eccłiȩ uniuersaliter p̾sidet: ꝙ eã
in suꝑnȩ pacis desideriũ accendit. Pedes ium̃
iustriuntur cũ militib a ioħe. Multi quipe
uestim̃ta sternunt in uia: qͥa exerti¬
tus martyrũ corpora sua animarũ ui¬
delico tegum̃ta ꝓ dño dant: qͦ sequentib
electis callem faciant recte uiuendi. In uia

Expanded text:
suerunt vestimenta sua, sub pedibus vero caeteri jcircumcisionem et caeteras consuetudines Judaicas. Vestimenta namque turbae sunt legis mandata, in via, id in terram, seipsos humiliantes, et cum Apostolo dicentes: Quae mihi fuerunt lucra, haec existimavitum detrimenta et arbitror stercora esse, ut Christum lucrifaciam . Qui autem ramos de arboribus caedebant, sunt credentes et eruditi doctores qui ex prophetis accipientes exempla, quasi de arbosidens, Jerusalem tendit, non solum quando cujusque fidelis animam regens, ad pacem intimae visionis ducit; sed etiam cum sanctae Ecclesiae universaliter praesidet, et eam in supernae pacis desiderium accendit. Pedes jumeninstruuntur cum militibus a Joanne. Multi quippe vestimenta sternunt in via, quia exercitus martyrum corpora sua, animarum videlicet tegumenta, pro Domino dant, quo sequentibus electis callem faciant recte vivendi. In via
Abbreviated transcription (Latin):
uis gͦ caute salubrit̾q ꝓuisũ sit. ut locus huiꝰ
humillimȩ penitentiȩ semel in eccl̃ia concedat᷑.
ne medicina uilis miniisue utilis eẽt egrotis.
quȩ tantomagis salubris ẽ. qnͣtominꝰ contẽp¬
tibilis fuerit: qͥs tam̃ audeat deo dicere. quare
huic homini qͥ p̾t pͥmã penitentiã rursus se
laqueis iniqͥtatis obstringit ad huc iterũ par¬
cis Quis audeat dicere erga istos ñ agi quod
apłs ait. ignoras qͥa patientia di ad peniten¬
tiam te adducit : aut ad istos ñ ꝑtinere qͦd
scͥptũ ẽ. beati õs qͥ confiduuit in eo: ꝙ qͦd dr̃¬
uirilit̾ agite & confortet᷑ cor urm̃ om̃s qui
sꝑatis in dño. Cuiꝰ autẽ peccata occutia sigt
& spontanea confessione soli prbro uel ep̃o
reuelata. occulta debet eẽ penitentia: ne i¬
firmi in ȩccłia scandalirent᷑: uidentes pera
eors quors penttus iguorant causas. Et ses¬
dũ qͥa similit̾ circũuenit sathanas ꝑ nimian

Expanded text:
vis ergo caute salubriterque provisum sit, ut locus hujus vis ergo caute salubriterque provisum sit, ut locus hujus humillimae poenitentiae semel in Ecclesia concedatur, ne medicina vilis minus utilis esset egrotis, quae tanto magis salubris est, quanto minus contemptibilis fuerit; quis tamen audeat dicere Deo: Quare huic homini, qui post primam penitentiam rursum se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis? Quis audeat dicere erga istos Apostolus ait: « Ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? » Aut ad istos non pertinere quod scriptum est: « Beati omnes qui confidunt in eo , » iriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino . » Cujus autem peccata occulta sunt, et spontanea confessione soli presbytero vel episcopo revelata, occulta debet esse poenitentia, ne infirmi in Ecclesia scandalizentur, videntes poenas eorum quorum poenitus ignorant causas. Et sciendum quia similiter circumvenit Satanas per nimiam
Abbreviated transcription (Latin):
oculos sordidas etiã ipsas lacͥmas facit. Qui
uͦ a desiderio m̃tis quedã uicia resecant dum
in aliis grauit̾ ꝑdurant : pautiora quidẽ ma-¬
la diligunt quã pͥus: s nͥ minꝰ malũ diligãt.
ñ funt minus mali. Tantus enĩ nonñqũã
affectus mali ẽ in uno cͥmine: ut magis alie¬
net a deo. quã etiã multa. Illurd autẽ certũ est.
qͦd dũ qͥs in morte uniꝰcͥminis iacet. in alio ir¬
rigari q iuiuficari ñ potest ut prorsus deleat᷑:
s uterdũ ad duminutionẽ penȩ compluitur.
iuxta illud ꝓph̃ȩ. Pluit dñs suꝑ unã ciuitatẽ:
q ñ pluit suꝑ aliam. Quors autẽ peccata in
publico sunt. in publico debet ẽẽ penttentia:
ꝑ tempora quȩ ep̃c discernit. Eors etiã reconcili¬
cilii testant᷑. De hac quide sollempni peniten¬
tia. ut ait augustinꝰ ad macedoniũ intelligi
oportet qͦd dicit᷑: ñ ẽ locus scdȩ penitentiȩ. Qũa¬

Expanded text:
oculos sordidas etiam ipsas lacrymas facit. Qui oculos sordidas etiam ipsas lacrymas facit. Qui vero a desiderio mentis quaedam vitia resecant, dum in aliis graviter perdurant, pauciora quidem mala diligunt quam prius: sed nisi minus malum diligant, non fiunt minus mali. Tantus enim nonnunquam affectus mali est in uno crimine, ut magis alienet a Deo, quam etiam multa. Illuc autem certum est quod dum quis in morte unius criminis jacet, in alio irrigari et vivificari non potest, ut prorsus deleatur, sed interdum ad minutionem poenae compluitur, juxta illud prophetae: « Pluit Dominus super unam civitatem, et non pluit super aliam . » Quorum autem peccata in publico sunt, in publico debet esse poenitentia pro tempora quae episcopus discernit. Eorum etiam reconcilicilii testantur. De hac quippe solemni poenitentia, ut ait Augustinus ad Macedonium, intelligi oportet quod dicit: « Non est locus secundae poenitentiae. » Quam
Abbreviated transcription (Latin):
Patet ex ante dictis. qͥa penttentia ẽ medieam̃¬
tũ uulneris: spes salutis: & nom̃ ipsũ sũptũ
ẽa pena. qua anima cruciat᷑. & caro mortifica¬
pͫ: ꝙ. dicta ẽ penitentia qͣsi punientia. Q pe¬
nitentiã agunt. ideo capillos ⁊ barbã nittͥuit
ut monstrent habundantiam criminũ: quib
peccatoꝵ: ꝓpt̾ hedos ad sinistiã futuros. Qd̃
autẽ cinere asꝑgunt᷑ peccatores: ostendit qͥa
cinis st̃ q in puluerem reuertent᷑. Lacͥmȩ pe¬
nitentiũ: apud dm̃ ꝓ baptismate reputant᷑:
Dupplex ẽ penitentiȩ gemitus: uł dũ plan¬
gimus qd̾ male gessimus: uel dũ plangimꝰ
qͦuia ñ egimnꝰ qͦt agere debiumꝰ. Ille uere peniten¬
tiam agit: qͥ nec penitere p̾terita negligit. nec¬
penitenda cõmittit. Qͥ uͦ lacͥmas indesinent̾
fundit. & tam̃ peccare ñ desinit: hic lamentũ
quã flendo impetrare potuit ueniã. contẽpnit.
fletib suis mundiciã subtiahit:÷ & ante dei

Expanded text:
Patet ergo ex antedictis, quia poenitentia est medicamePatet ergo ex antedictis, quia poenitentia est medicamentum vulneris, spes salutis, et nomen ipsum sumptum est a poena qua anima cruciatur, et caro mortificatur, et dicta est poenitentia quasi punientia. Qui poenitentiam agunt, ideo capillos et barbam nutriunt, ut monstrent abundantiam criminum, quibus peccatorum propter haedos ad sinistram futuros. Quod autem cinere asperguntur peccatores, ostendit quia cinis sunt, et in pulverem revertentur. Lacrymae poenitentium apud Deum pro baptismate reputantur. Duplex est poenitentiae gemitus. Vel dum plangimus quod male gessimus, vel plangimus quod non egimus quod agere debuimus. Ille vere poenitentiam agit qui nec poenitere piterum poenitenda committit. Qui vero lacrymas indesinenter fundit, et tamen peccare non desinit; hic lamentum quam flendo impetrare potuit, veniam contemnit, fletibus suis munditiam subtrahit, et ante Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pet̾ lego: confessionẽ ñ inuenio. Delent gͦ la¬
cͥmȩ petͥ pecc̃a: quȩ pudor ẽ confiteri. S sci¬
endũ qͥa confessionis institutio. nundũ ꝓmul¬
gata fuerat in pͥmitiua ȩccłia: uel qͥa petrus
confessus fuerit. licet scͥptura ñ referat÷ sic̃ eredẽ
cogim᷑ apłos baptiratos fuisse: qͦo qndo uel
qͣmͦ factũ sit ñ legimus. Quibꝰdã tam̃ uidet᷑
ex dispensatione petrũ reticuisse confessionẽ
de negatione: qͥa si hunc tantũ eccliȩ ar¬
chitectũ tam grauit̾ alii adhuc infirmi cor¬
ruisse nonissent: multũ aduersus eũ scanda¬
lirati fuissent. Quo fit. ut salubri dispensati¬
one ita qͦd ñ ꝓpt̾ea ecernalit̾ puniret᷑. reticeret
aliqͥs io unde testaret᷑ ei conscientia. qͦd si a¬
licui diceret celari ñ posset: & si sciret᷑. eccł̃ia
inde scandaliraret᷑. Si uͦ ꝓpt̾ suã ꝑsonã hoc fa¬
ceret. ne scilics infamis ꝙ contẽptibilis apud
alios fi eret: suꝑbia ualde dampnabił eẽt.

Expanded text:
go lacrymae Petri peccata, quae pudor est confiteri. Sed sciendum quia confessionis institutio nondum promulgata fuerat in primitiva Ecclesia, vel quia Petrus confessus fuerit, licet Scriptura non referat, sicut credere cogimur apostolos baptizatos fuisse: quod quando vel quomodo factum sit non legimus. Quibusdam tamen videtur ex dispensatione Petrum reticuisse confessionem de negatione, quia si hunc tantum Ecclesiae architectum tam graviter alii adhuc infirmi corruisse novissent, multum adversus eum scandalizati fuissent. Quo fit ut salubri dispensatione, ita quod non propterea aeternaliter puniretur, reticeret aliquis id unde ei testaretur conscientia: quod si alicui diceret, celari non posset; et si sciretur Ecclesia inde scandalizaretur. Si vero propter suam personam hoc faceret, ne scilicet infamis et contemptibilis apud alios fieret, superbia damnabilis esset.
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ eiꝰ stabiliter custodiunt. Idem st̃ uicini:
qͥa claritate uisionis illiꝰ fruunt᷑. Notandũ
qͦd ñ dicit congratulamini oui. s mͥ: quia
uita nr̃a gaudiũ ẽ eus. Am̃ dico uob̃: quia
gaudebit suꝑ eam magis quã suꝑ nonagn
ta nouẽ quȩ n errauerunt: ꝙ ñ indigent pem¬
tentia. Licet pastor multo plus nimirũ dili¬
gat oues nonaginta. qũa solam centesimã:
tacitis tam̃ aliis. de restaurata multis modis
se gaudere ostendit. Sic qͦ saluator. dẽ repara¬
tione genĩs humani magis gaudet. Hoc est
gaudet: idest magis gaudere nos inde facit:
Sic non ẽ uoluntas ante patr̃e urm qui in
celis ẽ: ut ꝑeat unus de pusillis istis. Sicut ñ
ẽ uoluntas pastoris unã ouem ꝑire÷ sic ñ est
uoluntas ante patr̃e: hoc ẽ sic non uult pater.
ut unus pusillus ꝑeat:l clxxxuiii.
Iut quȩ mulier habens dragͥmas decem: si
ꝑdiderit dragmã uña. nonne accendit lucer

Expanded text:
tatem ejus stabiliter custodiunt. Idem sunt vicini, tatem ejus stabiliter custodiunt. Idem sunt vicini, quia claritate visionis illius fruuntur. Notandum quod non dicit: Congratulamini ovi, sed mihi, quia vita nostra gaudium ejus est. Amen dico vobis, quia gaudebit super eam magis quam super nonagta novem quae non erraverunt, et non indigent poenitentia. Licet pastor multo plus nimirum dilgat oves nonaginta quam solam centesimam, tacitis tamen aliis, de restaurata multis modis se gaudere ostendit. Sic quoque Salvator de reparatione generis humani magis gaudet, hoc est,gaudet, id est, magis gaudere nos inde facit. Sic non est voluntas ante Patrem vestrum qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis. Sicut non est voluntas pastoris unam ovem perire, sic non est voluntas ante patrem, hoc est, sic non vult Pater ut unus pusillus pereat. L. 189X Aut quae mulier habens drachmas decem, si perdiderit drachmam unam, nonne accendit
Abbreviated transcription (Latin):
dit querere eam quȩ errauit: Et si contige¬
rit ut inueniat eam. imponit in humeros
suos gaudens: & ueniens domũ. conuocat
amicos & uicinos dicens illis. Congratula¬
mini mͥ: qͥa inueni ouem meã quȩ
pierat. Quia centenariꝰ
numerus ẽ ꝑfectus: dñs centũ oues habu
misit autẽ. dum se ipsũ exinaniuit diues pa¬
stor: cuiꝰ nos om̃s centesima portio sumus.
nonaginta nouẽ in montib hoc ẽ in cele¬
sib uel in deserto: qͥa choros angłorum
reliquit in celo. Cur autẽ celũ desertũ uocat᷑ ⁊
nͥ qͦd desertum dicit᷑ decelictum: Tunc enim
celum homo deseruit: cũ peccauit. Ouẽ dñs
humeris imposuit: quia humanã naturã
suscipiens. peccata nr̃a portauit. Humeri xp̃i
crucis brachia sunt: illic peccata mea deposui:
in illa nobiliᷤ patibuli ceruice requieu. Que
inuenta domũ rediit: qͥa reparato homine
celũ intrauit. Angli sunt eiꝰ amici: qͥa uolun¬

Expanded text:
dit quaerere eam quae erravit? Et si contigedit quaerere eam quae erravit? Et si contigerit ut inveniat eam, imponit in humeros suos gaudens, et veniens domum, convocat amicos et vicinos, dicens illis: Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam quae perierat. Quia centenarius numerus est perfectus, Dominus centum oves habuimisit autem, dum seipsum exinanivit dives pastor, cujus nos omnes centesima portio sumus nonaginta novem in montibus, hoc est, in coelestibus, vel in deserto, quia choros angelorum reliquit in coelo. Cur autem coelum desertum vocatur, nisi quod desertum dicitur derelictum? Tunc autem coelum homo deseruit, cum peccavit. In deshumeris imposuit, quia humanam naturam suscipiens, peccata nostra portavit. Humeri Christi crucis brachia sunt. Illic peccata mea deposui; in illa nobilis patibuli cervice requievi. Qua inventa domum rediit, quia reparato homine coelum intravit. Angeli sunt ejus amici, quia volun
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑuram salitẽ etiã illoꝵs quertte sanitatẽ.
Si ñ potestis: melius ẽ uos saluari. quã cũ
illis ꝑire. Dico enĩ uob̾: quia angl̃i eoꝵs in
selis semꝑ iudent faciem pat̾s mei qui in celeᷤ
ẽ. Uenit eñĩ filiꝰ hominis saluare qͦd ꝑierat.¬
Quasi dicat. S i contẽpnatis unũ ex pusilł
angłi ucoebunt: ꝙ pater m̃s ulciscet᷑. Qͦa
teo dico uob̃: qͥa qͦd ego ueni saluare. uos ñ
debetis contempnere. Magna dignitas aĩaꝵ
ut unaqueq habeat ab ortu natiuitatis in
cuistodiam sui angłm delegatũ. Singulȩ qͦ¬
rites siue eccl̃iȩ. p̾positos angłos habere
inlunt᷑: qͦd ostendit᷑ testimonio angłi da¬
meli loquentis. Ego inqͥt ueni ut nuntia
michael pͥnceps u̾r. Et in apocalipsi. Anglõ
ephesi & thyatux. ꝙ angl̃o philadelphiȩ. et
Et ait ad illos parabolã istam dicens. Qi d
uob uidet᷑. si fuerunt alicui centũ oues.
& errauerit una ex eis: ñne relinquit nona¬
ginta nouẽ in montib uel in deserto. ꝙ ua¬

Expanded text:
stram salutem etiam illorum quaerite sanitatem. Si non potestis, melius est vos salvari, quam cum illis perire. Dico enim vobis, quia angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei qui in coelis est. Venit enim Fili ex pusillis, angeli videbunt, et Pater meus ulciscetur. Quod ideo dico vobis, quia quod ego veni salvare, vos non debetis contemnere. Magna dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum delegatum. Ites vel Ecclesiae praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarMichael princeps vester Et in Apocalypsi: Angelo Ephesi et Thyatirae, et angelo Philadelphiae, et Et ait ad illos parabolam istam, dicens: Quid vobis videtur? si fuerint alicui centum oves, et erraverit una ex eis, nonne relinquit nonaginta novem in montibus vel in deserto, et va
Abbreviated transcription (Latin):
mitate tua. Et imposurt illi manꝰ: & confestĩ
erecta ẽ: & glorificabat đm. Uidit p̾destinan¬
do ꝑ grãm: uocauit illustrando ꝑ doctrinam:
imposuit manꝰ donis sp̃ualib aduiuando
illam: erexit in oꝑib bonis ad dĩ głificationẽ.
iustificauit. illos et magnificauit. Hȩc mu¬
lier ñ nisi pꝰ decem & octo annos erigi potuit:
qͥa humana natura hanc corruptionẽ depo¬
nere. & ad incorruptelã et̾̃nȩ beatitudims¬
engi ũ potuit. nͥ pͥus impleuerit legẽ que

Expanded text:
manus et confestim erecta est, et glorificabat Deum. Vidit praedestinando per gratiam, vocavit illustrando per doctrinam, imposuit manus, donis spiritualibus adjuvando illam, erexit in operibus bonis ad Dei glorificationem. justificavit, illos et magnificavit . Haec mulier non nisi post decem et octo annos erigi potuit, quia humana natura hanc corruptionem deponere, et ad incorruptelam aeternae beatitudinon potuit, nisi prius i
Abbreviated transcription (Latin):
euidire. Io est ei obedur: Mouent᷑ adiscipulis̃
ao  nimici E cce uentilat᷑ titicũ: s seccetũ
q intentos debet faccre ñ aduersos. Uerba
quroe dñ ita sunt ꝓfunda: ut om̃s ꝑuersos
dirbent: om̃s rectos auditores exerceant. Sic
Apud se discipuli dixerunt de duricia sermo
ap dũ: ut ab es ñ auduent᷑. Unde sequit᷑. Sei¬
ens autẽ ihe apud semec ipsum qͥa murmtira

Expanded text:
UST. Id est, ei obedire? Moventur discipuli; quid ergo inimici? Ecce ventilatur triticum, sed secretum Dei intentos debet facere, non aversos. Verba quidem Domini ita sunt profunda, ut omnes perversos perturbent, omnes rectos auditores exerceant. Sic apud se discipuli dixerunt de duritia sermonis Domini, ut ab eo non audirentur. Unde sequitur: Sciens autem Jesus apud se
Abbreviated transcription (Latin):
ueracter ñ prestant ñ iste cỹb & potus. qui
eos a quib sumit᷑ immortales & incorrtipti¬
biles facit. idẽ societas ipsa scõrum uͥ pax
erit et unitas ꝑfecta. Proppt̾ea quippe sieut
etiam aute nos intellexert homines dĩ. xp̃c
corpꝰ & sanguinẽ suũ in eis reb cõmenda¬
uit: quȩ ad unum aliquid redigunt᷑ ex mul¬
tis. Aluro namq in unũ ex multis granis
conficit᷑: aliud in unum ex multis acinis
confluit. A lxuui. Qui mandueat
meã carnẽ et bibit meũ sanguinẽ: in me

Expanded text:
praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos intellexerunt homines Dei, Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Aliud namque in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. A. 68X Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me