comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut duos. &s tamen tres dicunt᷑. ⁊ tres hñt᷑. tres
coluntur aris suis. delubris suis. sacris simulacͥs.
sac̃dotibꝰ suis.⁊ hȩc ętiam fallacibꝰ ꝓstitutã animã
constupͣntibus demonibꝰ sins. adhuc respondeat᷑
qͣm partem t̾rȩ ꝑmeet pars mundani animi. ut
dm̃ faciat tellumonẽ. Non inquit. s una eademq
t̾ra ht̃ geminam ium.⁊ masculinã quod semina ꝓ¬
ducat. ⁊ femininam qd̃ recipiat atq nutriat. Inde
a ui feminȩ dictam ẽẽ tellurem. a mascłi tellumonẽ
Cur pontifices ut ipse indicat additis quoq aliis
duobꝰ .iiiͦiͬ. diis faciunt rem diuinam. telluri. tel¬
lumoni. altori. rusoni. De tellure ⁊ tellumone.
iam dictum ẽ. Altori quare: Qd̃ exx t̾ra inquit
aluntur omnia quȩ nata sunt. Rusoni quare :
Quod rursus inquit cuncta eodem reuoluunt᷑. De¬

Expanded text:
aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuoluuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
giȩ. ułuti lib̾tatem caput erigẽ paululũ uoluisse
uideatur. adhuc tam̃ hc̃ librum uersans ⁊ se in
illo u̾sari cogitans eum etiam inde respex̾it: ⁊ ħ
ꝓpte̾a ne maiores eius siuȩ aliȩ ciuitates tellurẽ
atq neptunum in anit̾ coluisse credant᷑. S ħ dico
pars am̃i mundani quȩ ꝑ t̾ram ꝑmeat sic̃ una
ẽ t̾ra. cur non unam fecit deam qͣm dic̃ eẽ tellu¬
rem: Qd̾ suita fecit. ubi erit orcus fr̃ iouis atq
neptum. quem ditẽpatrẽ uocant. U̾bi eiꝰ conurxe
ꝓserpura. quȩ scđ̃m aliam in eisdem libris posi¬
ttan opinionem. non t̾re fecunditas. s pars in¬
serie pbibetur: Qd̾ si dicunt animni mindant
parte cum ꝑmeat t̾r̃ȩ partem suꝑiorem ditem pa¬
trem Facere d̃m cũ uo inferiorem ꝓserpinã deã.
mallus ala qͥd erit: Ita enim totum qd ipsa erat
ui anas ista partes dosq duisumm ẽ. uit isa teta
que sit aut u̾ sitc iueniri ñ possit ñ quis dicat

Expanded text:
giae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse giae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non poss
Abbreviated transcription (Latin):
dm. in nob̾ aut̃ genium uocari. Esse aut̃ in mũ¬
do lapides ac t̾ram quam uidemus. quo non
ꝓmanat sensus. ut ossa. ut ungues dĩ. solem u̾o
lunam. stellasq sentimus qͥbꝰ quȩ ipsȩ sentit sensꝰ ẽ
lurem. quod aut̃ iñ ꝑmanat in mare atq oceanũ
dm̃ eẽ neptunum. Redeat ergo ab hac quã theo¬
logiam naturalem putant. quid ẽ ułut requiescen¬
di causa ab his ambagibꝰ atq anfractibꝰ fatigat᷑:¬
Post quȩ egressus ẽ : redeat inqͣm redeat ad ciuilẽ ħͥ
enim adhuc teneo tantisꝑ de hac ego nondũ dico.
Si t̾ra ⁊ lapides nr̃is sunt ossibꝰ ⁊ unguibꝰ similes.
similit̾ eos intelligentiam non hr̃e. sic̃ sensu carent.
dic̃. quam stultus:̃ qui in nob̾ ossa ⁊ ungues hoĩes
dicit. Sed hȩc cum philosophis fortassis agenda
sunt. Nunc aut̃ istum adhuc politicum uolo.
ieri enim potest. ut licet in illa naturalis theolo¬

Expanded text:
Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in munDeum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse lurem; quod autem inde permanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intellegentiam non habere, sicut sensu carent; dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theolo
Abbreviated transcription (Latin):
quiunt. quȩ ꝑ illam ꝑmeat. fecit deam. quasi no
euidentior sit in hominibꝰ am̃a quȩ utrũ sit mil
fit questio ⁊ tam̾ homines dii ñ hntur. ⁊ quod ẽ
uiter dolendum. his qui dii non sunt ⁊ quibꝰ ipsi¬
meliores sunt colendis ⁊ ad orandis mirabili ⁊ sił¬
serabili enore subdunt᷑. Et c̾te idem uatro in q
de diis selectis libro. tres eẽ affirmat am̃ȩ gradis
in omni uniu̾saq natura. unum quod om̃s partꝰ
corporis quȩ uiuunt transit ⁊ ñ ht̃ sensum. s talil
ad iuuendum ualitudinẽ. Hanc iim in nr̃o &r¬
pore ꝑmanare dicit in ossa ungues. capillos. sicus
in mundo arbores sine sensu alunt᷑ ⁊ crescunt:
mͦ quodã suo iuuunt. Scd̃m gradũ am̃ȩ. in qll̃
sensus ẽ. hanc iñ ꝑuenire in ocłos. aures. nares
os. tactum. Tercium gradum am̃ȩ eẽ sũmũ q̃ uo¬
cat᷑ animus. in quo intelligentia p̃minet. ħ p̾t̾ hoĩe
om̃s carere mortales. Hanc partem am̃ȩ mundi dic̃

Expanded text:
quiunt, quae per illam permeat. deam facit. Quasi non quiunt, quae per illam permeat. deam facit. Quasi non eufit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est graviter dolendum, his, qui dii non sunt, et quibmeliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed tantum ad uiuendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt et modo quodam suo uiuunt: secundum gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit
Abbreviated transcription (Latin):
roris ẽ. Ita neunda ad litus ueniens.⁊ in salũ rediens.
due sunt partes mundi. aut duȩ partes am̃ȩ mũ¬
di: Quis ur̃m tta desipiat. ut ħ sapiat: Cur gͦ
uob̾ duas deas fecerunt. nisi qr ꝓuisum ẽ asapiẽ¬
tibꝰ maioribꝰ ur̃is. ñ ut dii plures uos regerent.
s ut ea quȩ istis uanitatibꝰ ⁊ falsitatibꝰ gaudent.
plura uos demonia possid̾ent: Cur aut̃ illa sala¬
cia ꝑ hanc int̾p̃tationẽ. inferiorem maris partẽ
qͣm uiro erat subdita ꝑdidit: Lamq illam mͦ cu
refluentem fluctum eẽ ꝑhibetis. insuꝑficiȩ posi¬
stis. An quia ueniliã pelicem accepit. irata siui
maritũ. de suꝑnis maris exclusit: Nempe unai¬
Uerumptam̃ ipsam magnum corpꝰ in elem̃tis mundi¬
mundiq infimã partẽ. cur eam uolunt deam:
An quia fecunda ẽ: Curgͦ ñ magis homines dii sint
qui eam fecundiorem faciunt excolendo. s cum
arant̾. ñ cum ad orant: S pars am̃ȩ mundi in¬

Expanded text:
roris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens roris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusit? CAPUT XXIuerum tamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, quur eam uolunt deam? An quia fecunda est? Quur ergo non magis homines di sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, in
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicaret᷑ inuitatio demonioꝵ: S ꝓferat᷑ int̾p̾tacio
pblare theologiȩ. quȩ nos ab ista rephensione reddita
ratione compescat. Uenilia inquit unda ẽ quȩ ad
litus uenit. salatia quȩ in salũ redit. Cur gͦ deȩ
fiunt duȩ. cum sit una unda quȩ uenit ⁊ redit:
Nempe ipsa ẽ exestuans in multa numina libido ue¬
sana. Quamuis eni aqua ñ geminet᷑ quȩ it ⁊ redit
huiꝰ tam̃ occasione uanitatis duobꝰ demonibꝰ inui¬
tatis. amplius cõmacłatur am̃a quȩ it ⁊ nõ redit.
Q ueso te uano uł uos qui tam doctorum hominũ
talia scͥpta legistis. ⁊ aliquid magnum uos didicis
iactatis. int̾p̃tamini ħ nolo dic̾e scđ̾m illam ęt̾nã
incõmutabilẽq naturam qui solus ẽ ds̃. s saltem
scd̾m amãm mundi ⁊ partes eus quos dos eẽ ueni
existimatis. Partem am̃ȩ mundi qua mare ꝑmeat
dm̃ uob̾ fecisse neptunũ ut cumq tolerabilioris er¬

Expanded text:
ltiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio ltiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris er
Abbreviated transcription (Latin):
atq in loco suo quiesc̾e̾t. cui m̃bro in honesto matrẽ
familias honestissimã palã coronam necesse erat
impon̾e. Sic uidelicet lib̾ ds̃ placandus fuerat ꝓ
uentibꝰ seminum sic ab agͥs fascinatio repellenda.
ut matrona fac̾e̾ cog̾etur in publico. quod nec me¬
retrici m̾etͥa si matronȩ spectarent ꝑmitti debuit
in theatro. ꝓpt̾ ħ saturnꝰ solus creditus ñ ẽ suffic̾e̾
posse seminibꝰ. ut occasiones multiplicandoꝵ dõꝵ
inmunda anima reꝑiret. ⁊ ab uno dõ uero merito
inmundicia destituta. ac ꝑmultas falsas auidita¬
te maioris inmunditię ꝓstituta. ista sacͥlegia sac̃
nominaret. seseq spurcoꝵ demonũ t᷑bis ꝯuiolandã
neptimꝰ uaxcorẽ. qͣm inferiorem aqͣm maris ẽȩ dixer̃
Ut quid illi adiuncta ẽ ⁊ uenilia. nͥ ut sine ulla cau¬
sa necessarioꝵ sacroꝵ sola libidine am̃e ꝓstitutȩ mł¬

Expanded text:
adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam Neptunus uxorem, quam inferiorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae mu
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾i sacra quẽ liquidis seminibꝰ ac ꝑħ nõ solum liqͦribꝰ
fructuũ quorum qͦdãmͦ pͥmatum uinum tenet ueꝵ
ȩtiam seminibꝰ animaluĩ pfecerunt. ad qͣntam turpi¬
tudinem ꝑuen̾int. piget quidẽ dicẽ ꝓpt̾ sermonis
longitudinẽ. s ꝓpt̾ istorum suꝑbã hebitudinẽ non
piget. Int̾ cet̾a quȩ p̃t̾mittere qm̃ multa sunt cogor.
initaliȩ comiciis quedã dicit sacra lib̃i cęlebrata. cũ
tanta licentia turpitudinis. ut in euis honorẽ pudẽ¬
da uirilia cołentur. nõ saltem aliqͣntum uerecũdiore
secreto. s in ꝓpatulo excultante nequitia. Nã ħ tͣpe
m̃brum ꝑ lib̾i dies festos cum honore magno postel¬
lis impositum. pͥus rure incõpetis. ⁊ usq in urbẽ p̾ea
uectabat᷑. In oppido aut̃ lamuno unꝰ lib̾o totus m̃sis
tͥbuebatur. cuiꝰ diebꝰ om̃s uerb̃ flagitiosissimis u¬
terent᷑ donec illud membrũ ꝑfoꝵ transuectum ẽẽt.

Expanded text:
Liberi sacra, quem liquidis seminibus ac per hoc non solum liquoribus Liberi sacra, quem liquidis seminibus ac per hoc non solum liquoribus fructuum, quorum quodam modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem; sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset
Abbreviated transcription (Latin):
ficeret. quid ad ħ dii alii requirunt᷑. maxxime lib̾. i lib̾a
id est ceres: De quibꝰ rursus qd̾ ad senĩ attinet tanta dic̃.
cantur illa eleusina. quȩ apud athenienses nobilissi¬
ma fuer̃. De quibꝰ iste nicħ int̾ptatur. nisi qd̾ attinet
ad frum̃tum qd̾ ceres inuenit:⁊ ad ꝓserpinam qͣm ra¬
piente oreo ꝑdidit: ⁊ hanc ipsam dicit significare fe¬
cunditatẽ seminũ. Quȩ cum de fuisset quodã tp̃re.
eademq sterelitate t̾ra areret exortam ȩẽ opinionem
quod filiam cereris idẽ ipsam fecunditatem quȩ a
ꝓserpendo ꝓserpina dicta ẽ ⁊ orcus abstułat. ⁊ apud
inferos detinuerat. Quȩ res cum fuisset luctu publico
celebrata. quia rursus eadem fecunditas redit. ꝓser¬
pina reddita excortam eẽ leticiam. ⁊ ex ħ sollempnia
constituta. Dicit deiñ multa in misteriis eius tradi.
quȩ nisi ad frugum inuentionẽ ñ ꝑtineant. Iam u̾o¬

Expanded text:
ficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, ficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, cantur illa Eleusinia, quae aput Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod adtinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae cum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae nisi ad frugum inuentionem non pertineant. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ. De hac credelissima uanitate. quid opꝰ est
plura dic̾e: hoc pociꝰ adu̾tamꝰ atq teneamꝰ. has int̾¬
p̾tationes ñ referri add̾m ueꝵ uiuã incorporeã in cõ¬
mutabilẽq nat᷑ã. a quo uita in et̾num ba poscenda ẽ.
s carum eẽ fines in rebꝰ corp̃ralibꝰ. tp̃ralibꝰ. mutabilibꝰ.
atq mortalibꝰ. Qd̃ cȩlum inquit patrẽ saturnꝰ castrasse
in fabulis dr̃. ħ si significat penes saturnũ ñ penes
ẽ filius. iouis ẽ filius. cęlum enĩ eẽ iouẽ innumerabilit̾
⁊ diligent̾ affirmant. Ita ista quȩ a u̾itate ñ ueniunt.
pler̃q̃ ⁊ nullo impellente se ipsa subu̾tunt. Chronon
appellatũ dic̃. quod greco uocabulo significat tp̃ris
spatium. sine quo sem̃ inquit ñ pot̾ ẽẽ fecundũ. hec
⁊ alia de saturno multa dicunt᷑. ⁊ ad sem̃ omĩa referũt᷑.
S saltem saturnus seminibꝰ cũ tanta ista potestate suf¬

Expanded text:
humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. \'Quod Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non peneest filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate suf
Abbreviated transcription (Latin):
cooꝑtũ ẽ : Ita enim ħ dictum ẽ. quasi qui glebam
opposuit sem̃ abstułit. sic̃ saturno ꝑhibent obła gleba
ablatum iouẽ. ac nõ potius gleba sem̃ oꝑiendo fecerit
illud diligentius deuorari. deiñ isto mͦ sem̃ ẽ iuppit̾.
nõ seminis causa. quod paulo ante dicebat᷑. S quid
faciant homines. qui cum res stultas int̾ptant᷑. non
inueniunt quid sapient̾ dicat᷑ : Falcẽ ht̃ inquit. ꝓpt̾
agri culturam. Certe illo regnante nõdũ erat agricul¬
tura : ⁊ idõ pͥora eiꝰ tp̃ra ꝑhibent᷑ sic̃ idẽ ipse fabellas
int̾p̾tatur. quia pͥmi homines ex his inuebant semi¬
nbꝰ quȩ t̾ra sponte gignebat. An falces sceptro ꝑdito
accepit. ut qui pͥmis tpribꝰ rex fuerat ociosus. regnãte
filio fieret oꝑarius laboriosus: Dem̃ iõ dic̃ aquibꝰdã
pueros ei solutos immolari sic̃ a penis. ⁊ aquibda exiã
maiores sic̃ agallis. quia om̃iũ seminũ optimũ ẽ genꝰ

Expanded text:
coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua
Abbreviated transcription (Latin):
patiẽ a ioue filio suꝑatum. qd̾ ante ẽ causa quȩ ꝑtinet
ad iouem. qͣm sem̃ qd̾ ꝑtinet ad saturnũ. Si enĩ ħ ita
conant᷑ uanissimas fabulas siue hominĩ res gestas
ułut naturalibꝰ int̾p̃tacionibꝰ honorare ȩtiam homineᷤ
acutissimi tantas paciunt᷑ angustias. ut eoꝵ qͦ uani¬
tatem dolere cogam᷑. Saturnĩ inquit dixer quȩ nata¬
ex eo ȩẽnt solitum deuorare. qd̾ eo semina uñ nasc̾ent᷑
sredurent. E quod illi ꝓioue gleba obiecta ẽ deuoranda.
siguificat inquit manibꝰ humanis obrii ceptas seren¬
do fruges. añ qͣm utilitas arandi eẽt inuenta. Sat̾nꝰ
g̃ dici debut ipsa t̾r̃a. ñ semina. Ipsa eni quodãmꝰ
deuorat que genuerit. cum ex ea nata semina in eã rur¬
sus recipienda redierint. & qd̾ ꝓ ione accepisse dr̃ glebã.
quid ħ ad id ualet qd̾ manibꝰ hominum sem̃ gleba co¬
oꝑtum ẽ: Nũqͥd in eo ñ ẽ ut cetã deuoratũ. q gleba

Expanded text:
patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere cogamur. CAPUT XVIIII. De ex eo essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba
Abbreviated transcription (Latin):
N eq enĩ sic̃ sciebat mundum ẽȩ̃ celũ ⁊ t̾rã. cȩlum
sidibꝰ fulgidum. t̾ra seminibꝰ fertilẽ. atq huimodi
cȩtã sic hanc totam molẽ atq natura in quada inuisi¬
bili. ac pp̾otenti regi atq administrari certa animi
stabilitate credebat. ita poterat affirmare de iano q̃
mundꝰ ipse eẽt. aut de saturno inuenire quomͦ ⁊ iouiᷤ
pat̾ eẽt.⁊ ioui regnanti subditus factus eȩt. ⁊ cet̾a
homines fuisse. ⁊ unicuiq eoꝵ ab his qui eos adu¬
lando dõs eẽ uoluerunt. ex eius ingenio moribꝰ.
actibus casibꝰ. sacra et sollempnia constituta. atq ħ
paulatim ꝑ am̃as hominum demonibꝰ similes. ⁊
ludicraꝵ rerum aiuidas. urependo longe lateq uul¬
gata. ornantibꝰ ea m̃daciis poetarum. ⁊ ad ea fallacibꝰ
sp̃ibꝰ seducentibꝰ. Facilius enim fieri potuit. ut iuueniᷤ
impuis uł impio patre int̾fici metuens: i aiuidꝰ regni.
patrẽ pelleret regno. qͣm id qd̾ iste int̾p̾tat᷑ idõ sat̾nũ

Expanded text:
mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera homines fuisse et unicuique eorum ab his, qui eos adulando deos esse uoluerunt, ex eius ingenio moribus, actibus casibus sacra et sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum
Abbreviated transcription (Latin):
undi partes h int̾p̃tantur quasi aliquid spec¬
tet mundꝰ foras sic̃ ꝑ om̃s facies ianꝰ deiñ si ianꝰ
ẽ mundus: imundꝰ qͣtuor partibꝰ constat. falsũ ẽ
simulacrum iani bifrontis. aut si ꝓpt̾ea uoꝵ ẽ qr
intelligi. nuĩquid eũ duas partes alias nomina¬
mus. septenitrionis ⁊ austri. sic̃ illum qͣd rifro¬
teit dict̃ geminum unũ. ita quisqͣm geminu

Expanded text:
mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid specmundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum eintellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminu
Abbreviated transcription (Latin):
Duas eum facies ante ⁊ retro hr̃e dicunt. qͣ hiatꝰ
nr̃ cum hos aꝑimus mundo simił uideat᷑. uñ ⁊
palatũ greci aramon appellant. ⁊ nulli non inqͥt
poete latini cȩlum uocauer̃ palatũ. a quo hiatu
oris ⁊ foras eẽ aditum ad dentes uerrꝰ. ⁊ introrsus
ad fauces. Ecce quo ꝑductꝰ ẽ mundꝰ ꝓpt̾ palati nr̃i
uocabulum uł grecum uł poeticum. Quid aut̃
ħad am̃ã. quid ad uitam ęt̾nam : ꝓpt̾ solas sa¬
liuas colatur hic ds̃. quibꝰ partim gluciendis
partim expuendis. sub cęlo palati utͣq pandit᷑
i. nua. Quid ẽ porro absurdiꝰ qͣm in ipso mũdo
ni inuenire duas ianuas ex aduerso sitas. ꝑ
quas uł admitat ad se aliquid intro uł emittat
a se foras. ⁊ de nr̃õ ore ⁊ guthure quoꝵ similitudi¬
ponere in iano ꝓpt̾ solum palatũ cuiꝰ similitudi¬
nẽ ianus ñ ht̃: Cum uero eum faciunt quadri¬
siontem.⁊ ianũ geminũ appellant. a quatuor

Expanded text:
Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudiponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
altam darent: Qm̃ qui oꝑatur. utrumq deols
intend̾e̾. In omni enim motu accionis suȩ quisꝰ
respicit initium. ñ ꝓspicit finẽ. Uñ neceisse ᷤ
a memoria respiciente. ꝓspiciens c̃nectat᷑ is¬
tio. llam cui excid̾it qd̾ ceꝑit. quomͦ finiet nol
inueniet. Qd si uitam bãm inħ mundo inchaar
ntarent. extra mundum ꝑfici. ⁊ ĩs tano id ẽ mũ
Qs solam inttiorum tͥbuerent ꝑotestatẽ. ꝓfecto ei
aponieant tͥmninum. eumꝙ ab dups selectis nõ alie¬
parerit: qͣ mqͣm ȩciam nẽ eum inistis duobꝰ dus mi¬
na rerum tpralium finesq tractant᷑. t̾mino dari
debuit plus honoris. Maior enim letieia e. cum
res ques ꝓficitur. Sollicitudinis aut̃ plena sut
cepta: donec ꝑducatur ad finẽ. qm̃ qui aliquid
incipit finem maxime appetit. intendit. expec¬
tat. exoptat. nec de re inchoata nͥ t̾minet᷑ exul¬
tat. S iam bifrontis simulacͥ int̾p̃tacio ꝓferatur

Expanded text:
alteram darent? quoniam qui operatur, utrumque debet alteram darent? quoniam qui operatur, utrumque debet intendere. In omni enim motu actionis suae qui non respicit initium, non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens connectatur intentio. Nam cui exciderit quod coeperit, quomodo finiat non inveniet. Quod si vitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundumdo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exultat.
Abbreviated transcription (Latin):
attinet opitulante dõ uero q̃ restat impleuero.
Nespondet᷑. Mundus ẽ. Breuis hec plane ẽ. atq aꝑta
responsio. Cur gͦ ad eum dicuntur rerum initia
ꝑtin̾e. finis uero ad alt̾m quem t̾minum uocant:
Nam ꝓpt̾ initia ⁊ fines duobꝰ istis diis duos m̃ss
ꝑhib̾ent dedicatos. p̾t̾ illos decem quibꝰ usq a
decẽbrem caput ẽ marcuis. ianuarium iano. fe¬
bruariũ t̾mino. Idõ t̾minalia eodem m̃sȩ februa¬
rio cęlebrari dicunt. cum fit sacrum pͣgatoriũ
qd̃ uocant februm. Uñ m̃sis nomen accepit.
Num quid gͦ ad mundũ qui ianꝰ ẽ initia rerũ ꝑti¬
Nonne omnia quȩ in ħ mundo fieri dicunt. in
ȩtiam mundo t̾minari fatentur: Que ẽ ista
uanitas in oꝑe illi dare potestatẽ dimidiã. inl
mulacro faciẽ duplã: Nonne istum bifrontem
multo elegantiꝰ int̾pretarent᷑. si eundẽ ⁊ ianu
⁊ t̾minũ dic̾ent. atq initiis unam faciẽ u b

Expanded text:
attinet, opitulante Deo vero, quod restat implevero. attinet, opitulante Deo vero, quod restat implevero. Respondetur, Mundus est. Brevis haec plane est atque aperta responsio. Cur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines vero ad alterum, quem Terminum vocant? Nam propter initia et fines duobus istis diis duos menses perhibent dedicatos, praeter illos decem quibus usque ad Decembrem caput est Martius; Januarium Jano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod vocant Februum; unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui Janus est, initia rerum pertiiceretur? Nonne omnia quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista vanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eumdem et Janum et Terminum dicerent; atque initiis unam faciem, finibus
Abbreviated transcription (Latin):
cosmon ⁊ hunc ipsum mundum ẽẽ dm. s sic̃ homi¬
nem sapientem cum sit ex corpore ⁊ am̾a. tam̃ ab
amõ dici sapientem. ita mundũ dm̃ dici ab amõ
dum diuidi induas partes cęlum ⁊ t̾ram. ⁊ cęlũ
bifariam ũethera. & aera. tram uero in aqͣm ⁊ huns
equibꝰ sũmũ eẽ ethera scđm aera. t̾riam aqͣm in¬
fimam t̾ram. quas omnes partes.uiii. am̃aꝵ q̃
mortalium. ab sũmo aut̃ cireuitu cęli usq ad cir¬
culum lunȩ ethereas amãs ẽẽ astra ac stellas. eos
cȩlestes dõs ñ mͦ intelligi ẽẽ s etiam uidĩ. int̾ lun
uͦ girum ⁊ nimboꝵ ac uentoꝵ cacumina aerias¬
ȩẽ am̃as. s eas am̃o ñ ocłis uideri ⁊ uocari heroas
⁊ lareᷤᷤ. ⁊ genios. heiudelicet breuit̾ in ista p̾locu¬
cione p̃posita theologia naturał. quȩ ñ huic tani
s multis philosophis placint. De qua tẽ diligeri
disserendum ẽ. cum de ciuili qͣntum ad dõs selecti

Expanded text:
xoi.ov, et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut homixoi.ov, et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, dum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarmortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum lunae aetherias animas esse astra ac stellas; eos caelestes deos non modo intellegi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentoesse animas, sed eas animo, non oculis videri; et vocari heroas, et lares, et genios. Haec est videlicet breviter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit: de qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbuit. usq ad am̃ę rationał naturã se eactende po¬
tuisse. De naturali enim paucissima p̾loquitur
u ħ libro. in quo uidebimꝰ utrũ ꝑ interp̃tationes
phisiologicas ad hanc naturalẽ possit referre cuulẽ
qͣm de diis selectis ultimam scͥpsit. Quod si potue
rit. tota naturał erit. & quid opus erat ab ea cuuilẽ
tanta cura distincionis abiunge̾: Si aut̃ recto di ᷤ¬
crimine separata ẽ. qño nec ista uera ẽ quȩ illis na¬
turał placet. ꝑuenit enĩ usq ad am̃am. ñ usq ad
uerum dm̃ qui fecit ⁊ am̃ã. quanto ẽ abiectior ⁊
falsior ista cuuł. quȩ maximę circa corpoꝵ ẽ occu¬
pata nat᷑a : Sic̃ ⁊ ipse int̾p̾taciones eiꝰ ex quibꝰ q̃dã
necessaria cõmemorare me oportet. tanta ab ipsiᷤᷤ
gͦ idẽ uaio. adhuc de naturali theologia p̃loq̃ns.
dm̃ se arbitrari ȩȩ̃ amã mundi. quem greci uocãt

Expanded text:
tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. rit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea ciuilem tanta cura distinctionis abiungere? Si autem recto discrimine separata est: quando nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad uerum Deum qui fecit et falsior ista civilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam; sicut ipsae interpretationes ejus, ex quibus quaedam necessario commemorare me oportet, tanta ab ipsis ergo idem Varro adhuc de naturali theologia praeloquens deum se arbitrari esse animam mundi, quem Graeci uocant
Abbreviated transcription (Latin):
manos : hi enim tͥ fuerunt auctores. ut hȩc cõtͣ
posteriores romanos dicẽ auderes. Nam si illi ⁊ an¬
tiquissimi simulacra coluissent. fortassis totum istũ
sensum de simulaeͥs ñ constituendis interim ueꝵ
timoris silentio p̾meres.⁊ in huicemodi ꝑnitiosiᷤᷤ
uanisq figm̃tis.
docta ⁊ ingenio¬
sa. uͥ te multum dolemus.
ꝑ ħ mist̾ia doctrine
ad dm̃ suum id ẽ a quo facta eͭ. ñ cum quo facta
ẽ nec cuiꝰ portio s cuiꝰ conditio ẽ. nec qui ẽ omĩum
am̃a. s qui fec̃ omnẽ am̃ã. quo solo illustrante am̃a¬
fit bã. si eius grẽ nõ sit ingrata. nullomͦ potuit ꝑ¬
uenire. Uerum ista misteria doctrinȩ qualia sint
quantiq pẽdenda. quȩ secuntur ostendunt. Fa¬
tetur enim uir iste doctissimus. am̃ã mundi ac par¬
tes eiꝰ eẽ ueros dõs. uñ intelligit᷑ totam eiꝰ theolo¬
giam eam ipsam scilicet naturalẽ cui plurimum

Expanded text:
manos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra manos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cujus portio, sed cujus conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo illustrante fit anima beata, si ejus gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint, quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim vir iste doctissimus, animam mundi ac partes ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theologiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
dõs ueros am̃o uid̾e̾. quoꝵ qui simulacͣ specie hõi
fecerunt. ħ uideri secutos quod mortalium am̃s
qui ẽ in corpore humano simillimus ẽ imortał
animi. tanqͣm si uasa pon̾entur causa notandoꝵ
dõꝵ ⁊ in libi ede oeneforum sisteretur quod signi¬
ficaret uinum. ꝑ id qd continet id qd̾ continetur.
ita ꝑ simulacrum quod formã hr̃et humanam
significari animã rationalẽ. quod eo ułut uasȩ
natura ista soleat contineri. cuius naturȩ dm̃ uo¬
lunt eẽ uł dõs. Hȩc sunt misteria doctrine. quę
iste uir doctissimꝰ penetrauerat. uñ in lucẽ istã ꝓfer¬
ret. S o homo acutissimȩ. nũin istis doctrine mi¬
steriis aliã prudentiam ꝑdidisti qua tͥ sobriȩ uisũ
ẽ quod hi qui pͥmum ppłis simulaera constituer̃.
⁊ metũ dempser̃ ciuibus suis. ⁊ enorem addider̃.
castiusq dos sine simulacͥs uet̾es obseruasse ro¬

Expanded text:
deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Ro
Abbreviated transcription (Latin):
neat. ⁊ fortasse tał fuerit ut innocentius uix̾it. ⁊¬
a facinoribꝰ flagiciisq remotius. saturnũ fugientẽ
benignus excep̃. cum hospite partitus ẽ regnum.
ut etiã ciuitates singłas cond̾ent. iste ianicłm.
ille saturnia. S isti incultu dõꝵ om̃is dedecoris
appetitores. cuius uitam minꝰ turpẽ inuener̾.
eum simulacͥ monstruosa deformitate turpar̾. nẽ
eum bifrontẽ nc̃ etiam qͣdrifrontẽ tanqͣm gemuinũ
facientes. An foete uoluerunt ut qm̃ plurimui dii
selecti erubesceda ꝑpetrando a miserant frontẽ.
qͣnto iste innocentior ȩẽt. tanto frontosior appare
diamus. quibꝰ turpitudinẽ miseirimi enoris ułut
altioris doctrinȩ speciem colorare conant᷑. Prunũ
eas int̾p̃tationes sic uairo com̃dat. ut dicat ãtiquos
simulaera dõꝵ ⁊ insignia ornatusq finxisse. quę
cum ocłis am̃aduertissent hi qui adissent doctrine
misteria. possent amã mundi ac partes eius idẽ

Expanded text:
neat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et neat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior apparerdiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ignobilitas tex̃. ne obrueret᷑ obꝓbriis. Ridemꝰ
quidẽ cum eos uidemus figm̃tis humanaꝵ opi¬
nionum partitis int̾ se oꝑibꝰ distributos. tanqͣm
munuscłarios uectigalũ conductores. uł tãqͣm
opifices in uico argentario uͥ unũ uasculũ ut ꝑ¬
fectum exeat ꝑ multos artifices tͣnsit. cum ab uno
ꝑfecto ꝑfici possit. S alit̾ ñ putatum ẽ oꝑantiũ
multitudini consulendũ. nisi ut singłas artis par¬
tes cito ac facile discerent singłi. ne om̃s in arte
una tarde ac difficile cogerentur ẽȩ ꝑfecti. Uerũp
tamen uixe quisqͣm repꝑitur dõꝵ ñ selectoꝵ. qͥ
aliquo crimine fama trax̃ infamẽ uixe selectoꝵ
quispiã. qui nõ in se notã contumeliȩ insigniᷤ
acceꝑit. Illi
ad istoꝵz humilia oꝑa
descendunt.
isti in illorũ sublimia
cͥmina nõ uene¬
runt. De iano quidẽ ñ
mͥ facile quiqͣm
occuirit qd ad ꝓbrum ꝑti¬

Expanded text:
ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum perti
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓpt̾ peccuniã sint artifices multi : Si aut
paucoꝵ sapientium ẽ ista distinctio. cͣ ñ p̃lata ẽ
uen̾i uirtus. cum eam longe p̾ferat ratio: Saltẽ
certȩ ut dioei ipsa fortuna quȩ sic̃ putant qui ei
plurimum tͥbuunt in omi re dñat᷑. ⁊ res cũctaᷤ
ex libidine magis qͣm ex u̾o cȩlebͣt obseuratq.
si tantũ ⁊ indo̾s ualuit. ut temerario iudicio
suo qͦs uellet cęlebraret. obscuraretq qs uellet.
ꝑ̃cipiiũ locum hr̃et in selectis. quȩ in ipsas quoq
dõs tam p̃cipuȩ ẽ potestatis. an ut illic ex̃ ñ po¬
sit nichil alud etiam ipsa fortuna. msi adusã
putanda ẽ habuisse fortunã: Si g̃ aduersata
E. que alios nobiles faciens nobilitata ñ ẽ. Gra
tularetur aut̃ dis istis selectis quisqͣm nobili¬
tatis ⁊ claritudinis appetitor ⁊ eos dicet fortu¬
natos. siñ eos magis adinurias qͣm ad honore
selectos uideret. Nam illam infimã turbam ipsa

Expanded text:
cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe praeferat ratio? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAtularetur autem dis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
nabili felicitate. s temeraria sicut eoꝵ cultores
de illa sentiunt fortune potestate selectos. Nã ⁊
uir disertissimꝰ salustiꝰ etiã ipsos dõs fortassis at¬
tendit cum diceret. s ꝓfecto fortuna in omĩ re
dominat᷑. ea res cuncta ex libidine magis qͣm eax
uero cęlebrat obscuratq. Nõ enim possunt in¬
uenire causã c̃ celebtata sit uenꝰ ⁊ obscurata sit
uirtꝰ. cum ambaꝵ ab istis consecrata sint numi¬
na. nec comparanda sint merita. Aut si ħ nobili¬
tari meruit qd̾ plures appetunt. plures enĩ ue¬
nerẽ qͣm uirtutẽ. cͣ cęlebrata ẽ dea minerua. ⁊ ob¬
scurata ẽ dea peccuna cũ in gen̾e humano plu¬
res alliciat auaricia qͣm ꝑitia.⁊ in eis ipsis qͥs̃
artificiosi raro inuenias hominẽ qui hat̾ artẽ
suã peccunaria mercede uenalẽ. plurisq pendat᷑
gͦ insipientis iudicio multitudinis facta ẽ dõꝵ ista
selectio. cur dea peccunia mineruę p̾lata ñ est.

Expanded text:
nabili felicitate, sed temeraria, sicut eorunabili felicitate, sed temeraria, sicut eorude illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem quam Virtutem: quur celebrata est dea Minerua et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem, plurisque pendatur ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos selectos uideamus tanqͣm tanqͣm sentis
cum plebe parit̾ oꝑari ⁊ inueniamꝰ a qubꝰda cl
qui neqͣqͣm seligendi putati sunt. multa maiel
atq meliora administrari qͣm ab illis qͥ selecti
uocantur. restat arbitͣri ñ ꝓpt̾ p̾stantiores in mł¬
do administraciones. s quia ꝓuenit eis ut mas
ppłis innotescerent selestos eus ⁊ p̃cipuos ñcusͤ
U q̃ dies etiam ipse uano quod aus qubdam ꝑadbꝰ¬
⁊ dab matͥbꝰ. sic hominibꝰ ignobilitas accidisset.
S i g felicitis idõ fortasse int selectos dos ee nĩ debuuer.
quoꝰ ad istam nobilitatẽ ñ merito s fortuito ꝑuener̃.
saltem int̾ illos uł potus p̃ illis fortuna pon̾et᷑.
qͣ dicunt deã ñ rationabili dispositioni s ut tem̾e
accidit sua cuiq cͥona conffene. hȩc indiis selesti
teñe apicẽ debuit. in quibꝰ maxime qͥd possit ostũ¬
dit. qnõ eos uidemus ñ p̃cipua uirtute ñ ratio¬

Expanded text:
ipsos selectos uideamus tamquam senatum ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam paus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuitu pervenerunt; saltem inter illos, vel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed, ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in diis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit: quando eos videmus non praecipua virtute, non ratio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ domiduca. quasi quicqͣm ꝓsit it̾ carꝑe i domũ
duci. si mens ñ bona ẽ cuiꝰ mun̾is deam selectores
isti int̾ selecta numina minime posuerunt. quȩ
ꝓfecto ⁊ mineruȩ fuerat p̾ferenda. cui ꝑista minita
oꝑa pueroꝵ memoriã tͥbuerunt. Quis enĩ dubitet
młto eẽ meliꝰ hr̃e bonam m̃tem. qͣm memoria qͥrtiũ¬
libet ingentẽ. Nemo enĩ malꝰ ẽ. qui bonã habet m̃tẽ
Quidã enim pessimi. memoria sunt mirabili. tanto
peiores. qͣntominus possint qd̾ male cogitant ob¬
liuisci. & tam̃ minerua ẽ int̾ selectos do̾s. m̃tẽ at̾
dea turba ulis oꝑuit. Ed de uirtute dicã qͥd de fli¬
eitate de quibꝰ in qͣrto libro plura iam dixinꝰ: Qus
cum deas hab̃̾ent. nullũ eis locum int̾ se lectos da
dare uoluer̃. uͥ deder̾ marti ⁊ orco uni effectori
mortuoꝵ alt̾i receptori. sum gͥ inhis minutis q
quȩ minutatĩ diis pluribꝰ distributa sunt. e&

Expanded text:
et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona: cujus muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Minervae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam