comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatur. ⁊ in nocens luit ꝓiẽto scełe c̾tissima penaᷤᷤ.
ñ quia illd̃ cõmisisse detegitur. s quia ñ cõmisisse
noscit᷑. Ac ꝑħ ignorantia iudicis pleꝵq ẽ calamitas
innocentis.⁊ q̃ ẽ in tołabiliꝰ mag̃q plangendũ rigandũq
si fieri possit fontibꝰ lacͥmaꝵ. cum ꝓpt̾ea iudex tor¬
queat accusatum. ne occidat nesciens innocentẽ.
fit ꝑignorantiȩ miseriam ut tortum ⁊ innocentẽ oc¬
cidat. quẽ ne innocentẽ occid̾et torserat. Si enĩ scđm
istoꝵ sapĩam diligẽt eoc hac uita fuge̾. qͣm diutiꝰ
illa sustiñe torm̃ta. q̃ ñ cõmisit cõmisisse se dic̃. quo
daminato occiso. utrum nocentẽ an innocentẽ uidea
occid̾it adhuc nescit. quẽ ne innocentẽ nesciens oc¬
cid̾et torsit. Acꝑhoc innocentẽ. ⁊ ut sciret torsit ⁊i dũ
nesciret occid̾. In bis tenebris uite sociał sedebit

Expanded text:
cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit ex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit
Abbreviated transcription (Latin):
osilio caueat quȩ adu̾sꝰ eum molit᷑ amicitia simulata.
eoꝵ tam̃ hominum ꝑfidoꝵ malo quo eos ẽẽ pessimos
exꝑit᷑. si ipse bonus ẽ. gͣuit̾ exccruciet᷑ necesse ẽ. siue
semꝑ mali fu̾int ⁊⁊ sẽbonos fin̾int. sine in istã mali¬
ciam ex bonitate mutati sunt. Si gͦ domꝰ cõmune ꝑfu¬
giũ. in his mał humani geñis tuta ñ ẽ. quid ciuitas
quȩ qͣnto maior ẽ. tanto foꝵ eiꝰ litibꝰ ⁊ ciuilibꝰ ⁊ cͥmi¬
nalibꝰ pleniꝰ.:⁊̃ si quiescant ñ solũ t᷑bulente ueꝵ sepiꝰ
et cruentȩ seditiones ac bella ciuuilia a quoꝵ euen¬
tu sunt aliqnõ lib̾e ciuitates. a ꝑicuł nũqͣm. Quid¬
entias eoꝵ de quibꝰ iudicant cern̾e neg̃unt: Uñ
sepe cogunt᷑ torm̃tis innocentiũ testiũ. ad alienam
causam ꝑtinentẽ querere u̾itatẽ. Quid cum in sua
causa quisq torquet᷑ ⁊i cum querit᷑ utrũ sit nocenᷤ

Expanded text:
consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et criminalibus plenius, etiamsi quiescant non. solum turbulentae, uerum saepius et cruentae seditiones ac bella ciuilia, a quorum euentis sunt aliquando liberae ciuitates, a periculis numquamentias eorum, de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tormentis innocentium testium ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ se amitiores solent ẽẽ uł debent. qͣm qui una ⁊̃
continent᷑ domo: ⁊ tñ quis m̃ securꝰ ẽ. cum tanta sepe
mala ex eoꝵ occultis insidiis exctiter̃. tanto amariora
qͣnto pax dulcior fuit. quȩ uera putata ẽ. cũ astutiᷤᷤ¬
sime fingẽt᷑ : ꝓpt̾ quod omĩũ pectora sic attingit.
ut cogat ingemitum q̃ ait tulliꝰ. Nullȩ sunt oceultio¬
res insidiȩ qͣm hȩ quȩ latent insimulatione officii aut
in aliquo necessitudinis nomine. Nam eũ qͥ palã ẽ ad¬
u̾sarius. facile cauendo uitare possis. ħ uͦ occultũ in¬
testinum ac domesticum malũ ñ solũ existit. uerũ ⁊̃
oppͥmit. añ qͣm ꝓspice atq explorare potueris. Apt̾
qͥ ⁊̃ diuina uox illa .⁊ inunici hominis domestici eiꝰ.
cum magno dolore cordis audit᷑. qr et si quisq tam
fortis sit ut ȩquo am̃o ꝑferat. uł tã ugilanas ut ꝓuido

Expanded text:
inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in gemitum, quod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insidiae quam hae, quae latent in simulatione officii aut in aliquo necessitudinis nomine. Nam eum, qui palam est aduersarius, facile cauendo uitare possis; hoc uero occultum intestinum ac domesticum malum non solum exsistit, uerum etiam obprimit, antequam prospicere adque explorare potueris.\' Propter quod etiam diuina uox illa: Et inimici hominis domestici eius cum magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam uigilans, ut prouido
Abbreviated transcription (Latin):
manibꝰ. uł inchoaret᷑ ex ortu. uł ꝓ gred̾et᷑ excursu
uł ap̃phendet debitos fines. si non ẽẽt sociał uita
scõꝵ: S in hꝰ mortalitatis erumna. quot ⁊ qͣntis
habundet mał humana societas. quis enum̾are
ualet: quis estimare sufficiat: Audiant ap̃ amios
suos hominem. cum sensu atq consensu omĩũ hoĩũ
dice. Duxi uxorem. qͣm ibi miseriã uidi: Nati filii
alia cura. Quid itidẽ illa quȩ in amore uitia cõme¬
morat idẽ terentius. iniurie. suspitiones. inimicitiȩ.
bellũ. pax. rursũ. nonne res humanas uͥq impleuer̃:
Nonne ħ in amicoꝵ honestis amoribꝰ pler̃q contin¬
gunt : Nonne his usq qͣ plenȩ sunt res humanȩ.
ubi inuirias suspitiones inmicitias. bellũ. mala
c̾ta sentimꝰ. pacẽ u̾o inc̃tum bonum. qm̃ corda eoꝵ eum
quibꝰ eã ten̾e uolumus. ignoramꝰ : ⁊ si hodie nosse poᷤ¬
semus. qͣlia cras futura eẽnt utiq nesciremꝰ. Qͥ porro

Expanded text:
manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore uitia commemorat idem Terentius, <iniuriae suspiciones, inimicitiae bellum, pax rursum\': nonne res humanas ubique inpleuerunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi iniurias suspiciones, inimicitias bellum mala certa sentimus; pacem uero incertum bonum, quoniam corda eomm, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro
Abbreviated transcription (Latin):
do queramꝰ. neq ipsum rectȩ uiuere nob̾ ex nob̃ ẽ.
nisi c̾dentes aduuet ⁊ orantes. qui ⁊ ipsam fidem
dedit. qua nos ab illo adiuuandos ẽẽ credamꝰ.: Illiat
qui in ista uita fines bonoꝵ ⁊ maloꝵ eẽ putauer̃ sue
in corꝑe. siue in am̃o. siue in utͦq ponentes sũmũ
bonum. atq ut id explicatiꝰ eloqͣr. siue in uolupta¬
te siue in uirtute. siue in utͣq. siue in quiete. siue
in uͥtute. siue in utrisq. siue in pͥmis nat᷑e. siue in

Expanded text:
do quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, do quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue
Abbreviated transcription (Latin):
se et nouos academicos affirmant eẽ distantiã. Nec
eoꝵ int̾ ẽ quicꝗͣ. siue cyncoꝵ siue aliqͦlib habitu ⁊
uictu in his finibꝰ quos u̾os putant quisq philoso¬
phetur. Ex tͥbus porro illis uitȩ gen̾ibꝰ ocioso. actuoso
et quod ex utroq compositũ ẽ. ħ t̾cium sͥ plac̾e asseu̾at᷑
hȩc sensisse atq docuisse academicss uet̾es uano asse¬
rit. auctore anthioco magistro eyceronis ⁊ suo. Quȩ̃
sane cicõ in pluribꝰ fuisse stoicum qͣm uet̾em acha¬
demicum uult nidi. S quid ad nos qui potiꝰ de rebꝰ
ipsis udicare debemꝰ. qͣm ꝓ magno de hominibꝰ qͥd
dĩ de his singłis int̾rogata resp̃ndeat. ac pͥmũ defi¬
nibꝰ bonoꝵ maloꝵq quid sentiat. respondebit ȩtnã
& pter illam ꝓm̃ adipiscendã istãq uitandã. rectȩ nob̾
ẽẽ uuendum. Propt̾ q̃ scͥptum ẽ. Iustꝰ ex fide uuit.
qm̃ neq bonum nr̃m iam uidemꝰ. uñ oportet ut c̃den¬

Expanded text:
se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid Dei de his singulis interrogata respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit aeternam propter illam proinde adipiscendam iptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportet ut creden
Abbreviated transcription (Latin):
ciurere. pulerum ẽẽ corꝑe. uiribꝰ ingentibꝰ p̾uałe.⁊
cȩt̾a hꝰmodi talia sunt. ut et uirtꝰ sine his ẽẽ possit.¬
⁊ ipsa sine uirtute. bona sunt tam̃. ⁊ scd̃m istos õe
ipsa ꝓpt̃ se ipsa dilig̃ uirtus. utiturq illis et frit᷑
sic̃ uͥtutẽ decet. Hanc uitam bãm ⁊̃ socialẽ ꝑhibent
ẽẽ quȩ amicoꝵ bona ꝓpt̾ se ipsa diligat sic̃ sua eisq
ꝓpt̾ ipsum ħ uelit q̃ sͥ siue in domo sint. sic̃ coniua ⁊
lib̃i. ⁊ quicumq domestici. siue in loco uͥ domus ẽ eitus.
sic̃ ẽ urbs. ut s̃ hi qui ciues uocant᷑. siue in orbe toto
ut sunt gentes quas eis societas humana ꝯiung̾. siue
in ipso mundo qui censet᷑ noĩe cęli ⁊ trȩ. Sic̃ eẽ dic̃t
dõs quos uolunt amicos eẽ hoĩ sapienti. quos nos
familiariꝰ angłos dicimꝰ. De bonoꝵ aut̃ ⁊ ȩcontͣrio
maloꝵ finibꝰ. negat ullomͦ eẽ dubitandũ. ⁊ hanc int̾

Expanded text:
currere, pulchrum esse cocurrere, pulchrum esse co modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. tam̃ om̃ibꝰ gaudens.⁊ quedam minora si necessi¬
tas postulat ꝓpt̾ maiora uł adipiscenda uł tenenda
contemnens. Omniũ aut̃ bonoꝵ uł ami uł corꝑis. nicħ
sͥ uͥtꝰ ommnno p̃ponat. Hȩc enĩ bñ utit᷑ ⁊ seipsa. ⁊cet̾is
quȩ hominem faciunt bm̃ bonis. uͥ uͦ ipsa non ẽ qͣm¬
ẽẽ ñ possunt. Hȩc gͦ uita hominis quȩ uirtutȩ ⁊ aliis
et amĩ ⁊ corꝑis bomis. sine quibꝰ uirtꝰ eẽ ñ pot̾ fruit᷑.
bã ẽẽ dr̃. Si u̾o ⁊ aliis sine quibꝰ eẽ uirtus pot̾. uł ulł
uł płibus beatior. Si aut̃ ꝓrsus om̃ibꝰ ut nullum
omnino bonũ desit. uł amĩ uł corꝑis bĩssima. Non
eẽ. uͭtꝰ u̾o sine ulla uita ñ pot̾ eẽ. Hoc ⁊ de memoria
dix̃im. atq rõne.⁊ siquid tale aliud ẽ in homine.
Sunt enĩ hȩc ⁊ añ doctͥnam. sine his aut̃ ñ pot̾ eẽ illa
doctͥna. ac ꝑ ħ nec uirtꝰ quȩ utiq discit᷑. Bñ aut̃

Expanded text:
sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessisunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi vero ipsa non est, quamesse non possunt. Haec ergo vita hominis, quae virtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus virt dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem
Abbreviated transcription (Latin):
iunctos bigas uocamus. quoꝵ siue decet̾ siuie sinist̃
pars bigarum. unum u̾o eoꝵ quo qͦmͦ se hãt ad alt̾eꝵ
bigas non dicimus. s ambos simul hoꝵ aut̃ tͥum.
ħ eleg̃ t̃cium. hominemq nec animã solã nec solũ corpꝰ.
s am̃am simul ⁊ corpꝰ eẽ arbitrat᷑. Em̃ sũmũ bonum
hominis quo sit bs̃. ex ut᷑q rei bonis constare dic̃ ⁊
excistimat ex appetenda ipsamq uirtutẽ quã doctͥna
inserit ułut artem uiuendi. quȩ in am̃ȩ bonis ẽ. ex¬
cellentissimũ bonum. Q ꝓpt̾ eadẽ uirtꝰ idest ars agen¬
dȩ uitȩ. cum acceꝑit pͥma naturȩ quȩ sine illa erant.
s tam̃ erant ⁊̃ qñ eis doctͥna adhuc deerat. omĩa
ꝓpt̾ se. ipsa appetit simulq ⁊̃ se ipsã. omnibꝰq simul
⁊ se ipsa utitur eo fine ut omibꝰ delectet᷑ atq ꝑfruat᷑
mag̃ minusq ut queq int̾ se maiora. atq minora

Expanded text:
junctos bigas vocamus, quorum sive dexter, sive sinister, junctos bigas vocamus, quorum sive dexter, sive sinister, pars est bigarum, unum vero eorum quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambos simul. Horum autem trium hoc eligit tertium, hominemque nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora
Abbreviated transcription (Latin):
secte ita fiunt cum uł pͥma nature. ꝓpt̾ uirtutẽ. uł
atq sectandum isto mͦ ꝑsuad̾e conatur. Primum et
summũ bonũ in philosophia. non arboris. ñ peccoris.
ñ dĩ s hominis. Queritur quid sit ipse homo. q q̃ren¬
dum putat. Sensit quippe in eiꝰ natura duo eẽ quedã.
corpꝰ et am̃ã. & hoꝵ quid ẽ duoꝵ meliꝰ eẽ am̃ã. longeq
p̃stabilius oĩo ñ dubitat. S utrũ am̃ã sola sit homo.
ut ita sit ei corpꝰ tamqͣm ęquus ȩquiti. eques enĩ ñ
mͦ ht̃ se ad equũ. an corpꝰ solum sit homo. aliquomͦ se
hñs ad am̃am. sicut poculum ad potionẽ. Non enĩ
caliae ⁊ potio qͣm continet caliae simul dr̃ poculum s
calia solꝰ. Io tam̃ qd̾ potioni continende sit accomodatꝰ.
An u̾o nec am̃a sola nec solum corpꝰ. s simul utr̃q sit
homo. cuiꝰ sit pars una suie am̃a. siuȩ corpꝰ. ille aut̃
totus ex utroq constet ut homo sit. sic̃ duos ęquos

Expanded text:
sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non  habeat ad equum. An corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem: non enim calix et potio, quam continet calix, simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit accommodatus. An vero nec anima sola, nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cujus pars sit una sive anima sive corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit: sicut duos equos
Abbreviated transcription (Latin):
singillatim uͥtuti aliqñ subdunt᷑. ut ñ ꝓpt̾ se ipsa
uanda necessaria uirtꝰ putet᷑. aliqñ uingunt᷑ ut ꝓpt̾
se ipsa ⁊ uirtꝰ ⁊ ista appetenda c̃dant᷑. qͣt̾nariũ numerũ
t̾plum reddunt. ⁊ ad xxii. sectas ꝑueniunt. E x illis aut̃
.iiiͦiͬ. rebꝰ uaio tres tollit. uoluptatẽ scił ⁊ quietẽ. et
utr̃q non q̃ eas imꝓbet. s q̃ pͥmogenia illa naturȩ
⁊ uoluptatẽ in se hañt ⁊ quietẽ. Quid gͦ opꝰ ẽ ex his
duobꝰ tͥa quedã facẽ. dno scił cum singillatĩ appetunt᷑
uoluptas. aut quies.⁊ t̾eium cum ambȩ simul q̃nqͥdẽ
pͥma nat᷑e et ipsas ⁊ p̃t̾ ipsas alia multa contineant :
De tͥbus gͦ sectis ei placet diligent̃ ẽẽ tractandũ. quȩ nã
sit potius eligenda. Non enim u̾am plusqͣm u̾a rõ
ẽẽ ꝑmittit. siue inhis tͥbus sit. sine alicubi alibi. quod
pꝰ uidebimus. Int̾im de his t̾bꝰ quomͦ unã uanro eligat.
qͣntum breuit̾ aꝑteq possumꝰ desid̾amꝰ. Istȩ nẽpe treᷤ

Expanded text:
singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, uanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus triplum reddunt, et ad duodecim sectas perveniunt. Ex illis autem quatuor rebus Varro tres tollit, voluptatem scilicet, et quietem, et utrumque: non quod eas improbet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres
Abbreviated transcription (Latin):
ria .s̃. sic̃ ea quȩ apte ⁊ conuenient̾ ad iac̾et sensibꝰ.
lux. uoxx. aura ⁊ sp̃ales atq potabiles.⁊ quicqͥd ad
alendũ. tegendum. circumornandũ corpꝰ congruit. eo
pacto ȩquissimo ut qͥ mortał talibꝰ bonis paci mor-¬
talium accomodatis rectȩ usꝰ fu̾it. accipiat ampliora
⁊ ꝓacimo in dõ. Qͥ aut̃ ꝑperam. nec illa accipiat et

Expanded text:
ria sunt sicut ea, quae apte et conueria sunt sicut ea, quae apte et conuelux, nox, aurae spirabiles, aquae potabiles, et quidquid ad alendum, tegendum, curandum ornandumque corpus congruit: eo pacto aequissimo, ut qui mortalis talibus bonis paci mortalium accommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora et proximo in Deo: qui autem perperam, nec illa accipiat, et
Abbreviated transcription (Latin):
supplitio qͣm letatꝰ ẽ in delicto. Sic̃ gͦ leticia desertiboni
in pec̾co testis ẽ uoluntatis male. ita dolor amissi bo¬
ni in supplitio testis ẽ nat᷑e bonȩ. Qui enĩ dolet amissã
nat᷑e suȩ pacẽ. exc aliquibꝰ reliquiis pacis id dol. quibꝰ
fit ut sͥ amica nat᷑a sit. Hoc aut̃ in extremo supplitio
recte fit. ut inqui ⁊ impii nat᷑alium bonoꝵ damna
incruciatibꝰ defleant. sentientes eoꝵ ablatorẽ iustiᷤ
simum dñi. quẽ contempser̃ benignissimũ largitorẽ.
Ds̃ gͦ naturaꝵ om̃ium sapientissimꝰ conditor ⁊ iustissimꝰ
ordinator. qui t̾renoꝵ ornam̃toꝵ maxximũ instituit
mortale humanũ genus. dedit omibꝰ quedã bona huic
uitȩ congrua. idẽ pacẽ temporalẽ ꝓ modulo mortał
uitȩ in ipsa salute ⁊ incolumitate ac societate geñis¬
sui.⁊ queq huic paci uł tuende uł recuꝑande necessa¬

Expanded text:
supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ab contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessa
Abbreviated transcription (Latin):
stetit. s u̾itatis iudicium ñ euasit. In ordinis tͣnqͥlita¬
te ñ mansit. nec iõ tam̃ a potestate ordinatoris effugit.
Bonum dĩ qͦd illi ẽ in natura. ñ eum subthit iusticiȩ dĩ
qua ordinatur in pęna. Nec ibi ds̃ bonum insequit᷑ qͣ
c̾auit. s malũ q̃ ille cõmisit. Neq enim totum aufert
q̃ nat᷑e dedit. s aliquid adimit aliquid relinquit. ut fit
qui doleat q̃ amisit.⁊ ipse dolor testimoniũ ẽ boni ad¬
empti.: ⁊ boni relicti. Nisi enim bonũ relictum eẽt bonũ
amissum dolore ñ poss. Nam qui peceat peior ẽ siletat᷑
in damno ȩqͥtatis. qui uͦ cruciat᷑ si nicħ iñ acqͥrat boni.
dolet dampnũ salutis. & qm̃ ęquitas ac salus utrũq
bonũ ẽ. boniq amissione dolendũ ẽ potiꝰ qͣm letandũ.
si tam̃ sit cõpensatio melioris melior ẽ aut̃ amĩ equitas
qͣm corꝑis sanitas ꝓfecto conuenientiꝰ inustꝰ dol in

Expanded text:
stetit , sed veritatis judicium non evasit: in ordinis tranquillitastetit , sed veritatis judicium non evasit: in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate Ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit justitiae Dei, qua ordinatur in poena: nec ibi Deus bonum insequitur quod creavit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit; sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod adimit. Et ipse dolor testimonium est boni adempti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, pejor est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ꝑturbatio nulla ẽ. Uerumptam̃ quia m̃ito iusteq
sunt miseri. ea quoq ipsa miseria sua p̾t̾ ordinẽ ẽẽ
ñ possunt. ñ quidẽ ꝯiuncti bĩs. s ab eis tam̃ ordinis
lege se iuincti. qui cum sine ꝑturbatione s̃. rebꝰ in qͥbꝰ
sunt qͣntacumq ꝯgruentia coaptant᷑. Ac ꝑħ in est. eis
ordinis ñ nulla tnquillitas. mnẽ gͦ ñ nulla pare. Ueꝵ
si pax eis cum ipsa lege ñẽ. qua nat᷑ał ordo administra¬
tur. Cum aut̃ dolent ex qua parte dolent. pacis ꝑ¬
turbatio facta ẽ. In illa u̾o adhuc pax ẽ in qͣ nec dolor
urit. nec compago dissoluit᷑. Sic̃ gͦ ẽ q̃dã uita sine
dolore. dolor aut̃ sine aliqͣ uita ẽẽ ñ pot̾. sic ẽ quedã
pax sine ullo bello. bellum u̾o sine aliqͣ pace ẽẽ ñ pot̾.
ñ scd̃m id qd bellum ẽ. s scd̃m id q̃ ab eis uł in eis gerit᷑.¬
quȩ aliq̃ nat᷑e s̃. quȩ nullomͦ eẽnt. si ñ qualic̃q pace sub¬

Expanded text:
ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uquae aliquae naturae sunt: quod nullo modo essent, si non qualicumque pace sub
Abbreviated transcription (Latin):
pacificantes. quaqua u̾sum trahant᷑. ⁊ rebꝰ quibꝰcumq
uingant᷑. ⁊ in res quaslib conu̾tant᷑ ⁊ omutent᷑ inue¬
tium pax am̃ȩ rationał ordinata requies appeticionũ.
parx am̃ȩ rõnał ordinata cognitionis actionisq osen-¬
sio. Paxx corꝑis ⁊ am̾̃ȩ. ordinata uita ⁊ salus am̾antis.
P ax hominis mortał ⁊ dĩ. ordinata in fide sub ȩt̾na lege
obedientia. Pax hominũ ordinata concordia. Paxx
domus. ordinata imꝑandi obediendiq ꝯcordia coha-¬
bitantium. Pax ciuitatis. ordinata imꝑandi atq
obediendi concordia ciurum. Pax cęlestis eiuitatis
ordinatissima ⁊ concordissima societas fruendi dõ et
inuicẽ in dõ. Pax om̃iũ reꝵ. tͣnquillitas ordinis. Ordo
ẽ. parium dispariumq reꝵ sua cuiq loca tͥbuens diˢ¬
positio. Aiñ miseri quia in qͣntũ miseri sunt. utiq
in pace ñ sunt. Tranquillitate quidẽ ordinis carent.

Expanded text:
pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inuetium. Pax animae irrationalis, ordinata requies appetitionum. Pax animae rationalis, cogitationis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent,
Abbreviated transcription (Latin):
hibeant᷑ medicam̃ta atq curatio quȩ formã cadau̾iᷤᷤ
dissolui dilabiq ñ sinat. adhuc pax quedã partes
partibꝰ uing̾ totãq molẽ applicat t̾reno ⁊ conueniẽti.
ac ꝑ ħ pacato loco. Si aut̃ nulla adhibeat᷑ cura ẽden¬
di. s nat᷑ali cursui relinquat᷑. tamdui quasi tumul¬
tuat᷑ dissidentibꝰ excalationibꝰ ⁊ nr̃o inconuenientibꝰ
sensui. id enĩ ẽẽ in putore sentit᷑. donec mundi conue¬
niat elem̃tis. ⁊ in eoꝵ pacẽ paulatim particulatimꝙ
dicedat. Nullomꝰ tm̃ inde aliqͥd de legibꝰ sũmi illius
c̃atoris ordinatorisq subtͣhit᷑. a quo pax uniu̾sitatis
administrat᷑. quia ⁊ si de cadau̾e maioris am̃antis aĩa¬
ha minuta nascant᷑ eadem lege c̾atoris. queq corpus¬
cła in salutis pace sui aĩał seruiunt: isi mortuoꝵ car
fusas ad salutem gen̾is cuiꝰq mortalium congrua ogruiᷤᷤ

Expanded text:
hibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris hibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partes partibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibeatur cura condendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur, eadem lege creatoris quaeque corpuscula in salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnfusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis
Abbreviated transcription (Latin):
ectrema uestigia. Itaq pacẽ iniquoꝵ in pacis com¬
ꝑatione iustoꝵ ille uidet nec pacẽ eẽ dic̃dã. qͥ nouit
p̾pon̾e recta pͣuis ⁊ ordinata ꝑu̾sis. Qd̃ aut̃ ꝑu̾sum ẽ.¬
⁊̃ ħ necẽẽ ẽ. ut in aliqua ⁊ ex aliqͣ ⁊ cum aliqͣ reꝵ par¬
ẽ. Conturbauit carnis pacẽ ista ꝑu̾sitas.⁊ iõ molesta
ẽ. Uerũptũ aĩa corꝑi suo pacata ẽ et ꝓ eiꝰ salute sa¬
tagit. u õ ẽ qui doleat. quȩ si molestiis eiꝰ exclusa dis¬
cesserit. qͣmdui compago m̃broꝵ manet. ñ ẽ sine qͣdã
parcium pace qd remanet. ⁊ ĩo ẽ adhuc qui pendeat.
& q̃ t̾renum corpꝰ in t̾ram intit᷑. ⁊ uincło quo suspensũ ẽ
renitit᷑. in suȩ pacis ordinem tendit. ⁊ locũ quo reqͥes¬
cat quodãmꝰ uoce pondis poscit. Iamq ex am̃ȩ atq
sine ullo sensu. a pace tam̃ nat᷑ał sui ordinis ñ reced̾.
uł cum tenet eam uł cum fertur ad eam. Si enĩ ad¬

Expanded text:
extrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis conextrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis conparatione iustorum ille uidet nec pacem esse dicendam, qui nouit praeponere recta prauis et ordinata peruersis. Quod autem peruersum e necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parest; conturbauit carnis pacem ista peruersitas et ideo molesta est: uerum tamen anima corpori suo pacata est et pro eius salute satagit, et ideo est qui doleat: quae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago membrorum manet, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo est adhuc qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur et uinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis ordinem tendit et locum quo requiescat quodam modo uoce ponderis poscit, iamque exanime ac sine ullo sensu a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, uel cum tenet eam, uel cum fertur ad eam. Si enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quis miluꝰ qͣntumlib solitariꝰ rapinis circũmuolet nos¬
ñ cõuigium copulat. nidũ ꝯgerit. oua ofouet. pulloᷤᷤ
alit. ⁊ quasi cum sua matre familias societatẽ domesticã
qͣnta pot̾ pace conseruat: Quanto mag̾ homo fert᷑
quodãm᷑ naturȩ suȩ legibꝰ ad ineundã societatẽ pacãq
cum hominibꝰ qͣnto impso ẽ omĩbꝰ obtinendã cum etiã
mali ꝓsuoꝵ pace bellig̾e̾nt. om̃sq si possint suos fac̾e
uelint. ut uni cuncti ⁊ cuncta uni deseruiant. quo
pacto. nisi in eiꝰ pacem uł amando. uł tim̃do osentiant:
sic enĩ suꝑbia ꝑu̾sȩ imitat᷑ dm̃. Odit namq cũ sociis
equalitatẽ sub illo. s impon̾e uult sociis dominatiõe
suam ꝓillo. Gdit gͦ iustam pacẽ dĩ.⁊ amat iniqͣm pacĩ
suã. Non amare tam̃ qualẽcq pacẽ nullomͦ pot̾. Nili
quippe uitium ita contͣ nat᷑ã ẽ. ne nat᷑ȩ redoleat etiã

Expanded text:
Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, noQuis miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nec malus. nec monstrũ. nec semihomo nocaretur.
Aut si enis corꝑis forma et atroꝵ ignium uomitꝰ ab eo
de t̾rebat hominum societatẽ. Forte ñ nocendi cupidi¬
tate sed uiuendi necessitate seiiebat. Uerum istȩ ñ
fu̾it uł quod mag̃ edendum ẽ talis non fu̾it. quał¬
poetica uanitate descͥbitur. Nisi enĩ nimis accusaret᷑
cacꝰ. paꝵ hercules laudaret᷑. T̃ ał gͥ homo siue semi¬
homo meliꝰ c̃ditur ut dioxi ñ fuisse. sic̃ multa figm̃ta
poetaꝵ. Ipse enĩ senissimȩ ferre uñ ille partẽ hũit
feritatis. namꝰ semiferꝰ dictꝰ ẽ. genus ꝓprium qͣdam
pace custodiunt. coeundo. gignendo. pariendo. fetꝰ
fouendo. atq nutriendo. cum sint plereq in sociabileᷤᷤ
⁊ soliuage ñ scił. ut oues. cerui. columbȩ. sturni. apeᷤ.
sed ut leones. uulpes. aquilȩ. noctuȩ. Quȩ enĩ tigris
ñ filiis suis mitis ĩmͣm᷑at. ⁊ pacata feritate blanditurs

Expanded text:
nec malus nec monstrum nec semihomo uocaretur. nec malus nec monstrum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum evanitate poetica describitur: nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo, sive semihomo, melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur?
Abbreviated transcription (Latin):
collo quio frueretur. nec uulcani patris. quo uł hinc
tantum ñ par̃ felitior fuit. quia tale monstrũ ipse ñ
genuit. nicħ cuiqͣm daret. s a quo poss qͥeqͥd uellet. ⁊ qñ
poss q̃ uellet auferret. tñ ĩip̃a sua spelunca solitaria eꝰ ut
pacẽ uolebat. in qua illi nemo molestꝰ eẽt. nec illius
quietẽ uis ulliꝰ t̾roruȩ turbaret. Cum corꝑe deniq
suo pacẽ hr̃e cupiebat.⁊ qͣntum habebat tantum illie
bñ erat. qño quidẽ m̃bris obtemꝑantibꝰ imꝑabat. ⁊¬
ut suam mortalitatẽ adu̾sum se ex indigentia rebel¬
lantẽ ac seditionẽ famis ad dissociandã atq exxcluden¬
dam de corꝑe am̃ã concitantẽ. qͣnta posset festinatiõe
placaret. rapiebat. necabat. uorabat.⁊ qͣmuis ĩmanis
ac ferꝰ. paci tamen suȩ uitȩ ac salutis ĩmanit̾ ac fero¬
citer consulebat. Ac ꝑhoc si pacẽ qͣm insua spelunca
atq in seipso hr̃e satagebat:⁊̃ cum aliis hr̃e uellet.

Expanded text:
conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel hinc conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cuiquam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuiuspacem uolebat, in qua nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bene illi erat. Quando quidem membris obtemperantibus imperabat, et ut suam mortalitatem aduersum se ex indigentia rebellantem ac seditionem famis ad dissofciandam adque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis habere uellet,
Abbreviated transcription (Latin):
dicat.⁊ domus suȩ pacẽ si ita necesse sit ⁊̃ seuiendo
componit. qͣm sentit eẽ ñ posse nisi ciudã pͥncipio q̃
ipsȩ suis ẽ. cet̾a in eadẽ domestica societate subiecta
sernire uolebat. ñ se iam latronẽ latebris c̃det. s regẽ
conspicuum sublimaret. cum eadẽ in eo cupiditas et
malitia ꝑman̾et. Pacem itaq cum suis omnes hr̃e en
piunt. quos arbitͥum suum uolunt uiu̾e. Nam ⁊ cũ
quibꝰ bellum ger̃. suos fac̾e̾ si possunt uolunt. eisq
subiectis leges suȩ pacis impoñe. s faciamꝰ aliquẽ qͣlẽ
canit poetica ⁊ fabulosa nairatio. quẽ fortasse ꝓpt̾ ipsã
insociabilẽ feritatẽ semihominẽ qͣm hominẽ dic̾e ma¬
luer̃. Quamuis gͦ hꝰ regnũ dire speluncȩ fu̾it solitudo
tãqͣm malitia singłaris. ut exe hac ei nom̃ inuentum
ei blandum feiret. refeiretq sermonẽ nullis filiis uł
allud̾e̾t paruuł uł gͣnduscuł imꝑaret. nullo amici

Expanded text:
dicat; et domus sue pacem, si ita necesse sit, seviendo dicat; et domus sue pacem, si ita necesse sit, seviendo componit; quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse est in domo, cetera in eadem domestica societate subiecta seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici
Abbreviated transcription (Latin):
nemo aut̃ bellũ pacificando. Nã ⁊ illi qui pacẽ in qua
unt cõmutari. Non gͦ ut sit paxe nolunt. s ut ea sit
qͣm uolunt. Deniq ⁊ si ꝑditionẽ se ab aliis seꝑau̾int.
cum eis ipsis ospiratis uł ꝯuiratis suis. nͥ qͣmcũq spetiẽ
pacis teneant. ñ efficiunt q̃ intendunt.  m̃ latͦnes ipsi
ut uehem̃tiꝰ ⁊ tuciꝰ infesti sint paci cet̾oꝵ. pacẽ uolut̃
hr̃e socioꝵ. S ⁊ si unꝰ sit tam p̾pollens uiribꝰ. ⁊ ꝯsocios
ita cauens. ut nulli socio se cõmittat. sol̃q insidians
⁊ p̃ualens qͥbꝰ ualuerit opp̾ssis ⁊ exctinctis p̾das agat.
cum eis c̾tȩ quos occid̾e ñ pot̾.⁊ quos uult lat̾ȩ quod
facit qualecq umbrã pacis tenet. In domo ant̃ sua
cum uxore ⁊ cum filiis ⁊ si quos alios illic ht̃. studet
ꝓfecto ẽẽ placatꝰ. Eis quippe ad nutũ obtemꝑantibꝰ. sine
dubio delectat᷑. Nam si ñ fiat indignat᷑. corrip̃. uin

Expanded text:
nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua unt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
bebit bonum. uł pax in uita et̾na. uł uita ȩ̨t̾na ĩ pace
dicda ẽ. ut faciliꝰ ab om̃ibꝰ possit intelligi. Tantũ ẽ enĩ
pacis bonũ. ut ⁊̃ in rebꝰ t̾renis atq mortalibꝰ ncħ gͣciꝰ
soleat audiri. nicħ desid̾abiliꝰ concupisci. nicħ postre¬
mo possit meliꝰ inueniri. Dequo si aliqño diutiꝰ loqui
uolu̾imꝰ. ñ erimus qͣntũ arbitior hon̾osi legentibꝰ. et
nas nat᷑amq omunẽ utcũq intuet᷑ agnoscit. sic̃ nemo
ẽ qui gaud̾e nolit. ita nemo ẽ qui pacẽ hr̃ȩ nolit. qũ
quidẽ ⁊ ipsi qui bella uolunt nicħ aliud qͣm uincere
uolunt. Ad głosã gͦ pacẽ bellando cupiunt ꝑuenire.
Nam quid ẽ aliud uictoria nisi subiectio repugnantiũ :
q̃ cum factum fu̾it. par erit. Pacis gͥ intentione ge¬
runt᷑ ⁊ bella abhis ⁊̃ qui uirtutẽ bellicã student ex̾c̾e
imꝑando atq pugnando. uñ pacẽ ostat belli eẽ obta¬
bilẽ finẽ. Gm̃is enĩ homo ⁊̃ bellegerando pacẽ reqͥrit.

Expanded text:
ebit bonum, vel pax in vita aeterna, vel vita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intelligi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis atque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inveniri. De quo si aliquanto diutius loqui voluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, etnas naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit;
Abbreviated transcription (Latin):
S respondi pot̾. Quis iste ds̃ ẽ. aut uñ dignus ꝓbat᷑.
cui deb̾ent obtemꝑare romani. ut nullum doꝵ p̾t̾ ipsũ
cołent sacͥficiis : magnȩ cecitatis ẽ. adhuc q̃rere quis
ista quȩ c̾nimꝰ. Qd̾ in xcͦ fieri qui scđm carnẽ de illo

Expanded text:
Sed responderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, Sed responderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis i
Abbreviated transcription (Latin):
uitq demonibꝰ. tantomag̾̃ impiis. qͣntomag̾ sͥ eum
sint inmundissimi sp̃s. tamqͣm diis sacͥficari uolũt.
Tam̃ q̃ de uiris consensu dixximus. satis ẽẽ arbitror.
uñ appareat ꝑ hanc diffinitionẽ ñ eẽ ppłm euiꝰ res
publica eẽ dicat᷑. in quo iusticia ñ ẽ. Si enĩ dicunt
non insp̃ibꝰ ĩmundis. sed diis bonis atq seĩs. in sua re
publica seruisse romanos. numqͥd eadẽ tociens repe¬
tenda sunt q̃ iam satis immo ultra qͣm satis ẽ diximꝰ. s
Quis enĩ ad hunc locum ꝑsuꝑiores huiꝰ oꝑis libros ꝑue¬
nit. qui dubitare ad huc possit mał ⁊ ĩpuris demonibꝰ
seruisse romanos. nͥ uł nuium stolidꝰ. uł ĩpudentiᷤᷤ¬
sime contentiosꝰ. S ut taceã quales sint quos sacͥ¬
ficiis colebant. inlege ũi dĩ scͥptum ẽ. Sacͥficans diis
eradicabit᷑. nisi dõ tantum. Nec bonis gͥ nec mał diis
sacͥficari uoluit. qui ħ cum tanta ominatione p̾cep̾.¬

Expanded text:
uitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum uitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione prae
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is uiciosis partibꝰ amĩ : Plane ħ exemplo satis edoc¬
tum ẽ quibꝰdam ẽẽ utilẽ seruitutem.⁊ dõ quidẽ ut ser¬
uiatur utile eẽ om̃ĩbꝰ subditus aut̃ dõ amĩs recte ĩꝑat
corꝑi. in quo ipso amõ rõ dño dõ subdita. recte imꝑat
libidim uiciisq cęt̾is. Quappt̾ uͥ homo dõ ñ seruit qͥd
in eo putandũ ẽ ẽẽ iusticiȩ. qñquidẽ dõ ñ seruiens nul
lomͦ pot̾ ustȩ amĩs corꝑi. aut humana rõ uiciis in¬
ꝑare : &̾ si in homine tali ñ ẽ ulla iusticia. ꝓculdubio
nec in hominum cȩtui qui ex hominibꝰ talibꝰ constat.
Non ẽ hic iuris gͦ ille consensus qui hominum multitu¬
dinẽ ppłm fac̃. cuiꝰ res dr̃ eẽ res publica. Nam de
utilitate quid dicam. cꝰ ̃ cõmunione sociatꝰ cetꝰ hoiũ
sic sese ht̃ ista diffinitio ppłs nuncupat᷑: Quãuis enĩ
si diligent̾ attendas. nec utilitas sit ulla uiuentiũ
qui uuunt impie sic̃ iuuit omĩs qui ñ seruit dõ ser¬

Expanded text:
is animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatusi diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt impie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, ser
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatam imꝑandi obediendiq ꝯcordiã ciuiũ. Ita fit
ut ex lege ciuitatis p̾cepta sum̃e patrẽ familias oporteat.
quibꝰ suam domũ sic regat. ut sit paci a cõmoda ciuita

Expanded text:
ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci adcommoda ciuita
Abbreviated transcription (Latin):
qͦlib alio geñe pęne iusto atq licito. qͣntum societas
humana c̃cedat. ꝓ eiꝰ qͥ corripit᷑ utilitate. ut paci uñ
dissiluerat coaptet᷑. Sic̃ enĩ ẽ beñficientiȩ adiuuando
efficẽ. ut bonum q̃ maiꝰ ẽ admittat᷑. ita ñ ẽ. innocentiȩ
parcendo. siñe. ut in malũ gͣuiꝰ incidat᷑. ꝑtinet gͦ ad
innocentis officium ñ solum nemini malũ infene. ueꝵ
⁊ cohib̾e a pecc̃o. uł punire pecc̃m. ut aut ipse qͥ plectit᷑
corrigat᷑ exꝑim̃to. aut alii t̾reant᷑ exxemplo. Quia gͥ hõĩᷤ
domꝰ initium siue particula deb eẽ ciuitatis. om̃e aut
initiũ ad aliquẽ sui gen̾is finẽ.⁊ oĩs pars ad uniu̾si emiꝰ
pars ẽ integritatẽ refert᷑. satis apparet eẽ oseq̃ns. ut ad
pacẽ ciuicã pax domestica referat᷑. idẽ ut ordinata im¬
ꝑandi obediendiq concordia cohabitantiũ referat᷑ ad

Expanded text:
quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad