comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alii in utroq: alii intrinsecus posita & ambona adaniiũ
&corpus atdentes: alii sensibus corporis semꝑ alu non
semꝑ alii numquac̃. potanter esse credendum, has &aliar
paene in numeralules dissensiones phi losopborum:
quis umquam populus quis senatus. que potestces uel
dignitas publica: impiae ciuitatis di ipdican dai
& aliar probandeas acrecipiendas. Alias im proban¬
das repudianda quȩ curacuit ac non parsim fine ullo
iudicio confuse que habuit ingremio suo tot contconi¬
uersiar hominũ dirsidentium Nondeagris & domib:
uel quacumq: pecum aria ratione: sed delur aeb quib
aut misere uiu&ur aut beate: Ubi & sialiqua uera¬
dicebantur. eadem licentia dicebantur & fali pror¬
sus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocaliuluro
liabyllonis acciperis babyllon interpretatur quippe
Raxentur erroribur quos merito multe uariae quae im¬
pi&actes pariter porsident At uerogens illa ille

Expanded text:
alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias probandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi adicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatur quippe rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille
Abbreviated transcription (Latin):
as seuerans: tuo philo sophi nobiler &ambo socratia.
intam diuersis atq: interse conirarus finib: uitae sũmã
locantes: quorum &iam ille funendam iste aoministun¬
dam sapienti. dicebatesse sempublicam: ad suã quisꝙ
sec tam sestandam discipulor congrgeebat riempes
palam in conspicua & notissima porticu in gymna
inhortulis In locis publicis acpriuatis.
impro sua . quisq: opinione certabant: alii asserentes.
unum alii in numerabiler mundos: ipsum autẽ
unum. alii ortumerse: Anuero initiũ non babere
alii interiturum. alii semꝑ futurum: alii meate diuina
aliifortuito. et casibus agi, alii immoriae lerent̃ani¬
mas alii mortales: & qui immortales aliis euoluti
in bestias. alii nequaquam, Qui uero mortales
Alii mox interire post corpus alii uiuere &icc̃ postea
uel paululum. ueldiutius: non tamen semper
ali incor pore constituentes sinẽ bani. alii inanimo

Expanded text:
adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; i in corpore constituentes finem boni, alii in animo,
Abbreviated transcription (Latin):
inter quos cone uaque sensere conueniant : quor ostendenr
hõc opere longumest Quis autem sec tat cuuntr uibx
auero imorob inhae demonicola ciuitate approbaturi
oneri improbarentur qui diuerro & aluerrssenlatur
Nonne aput athenas &epicura ei darebant asssenter
ses donma nar eto deotum curam non ꝑtinere & stoici
qui contraria senuentereas rgi atq muniri ditꝰ ad iuto¬
ribur et tutoribur disputtebant: unde misor cur ana¬
xagoras. reur factur nt : quia solem erse dixit lapidem
ardentem ngans utiq dm̃ Cumineadem ciuitate
glaria floruerit epycurur uixeritq securur: cur¬
N on solum. solem uel ullum siderum dm̃erse non credens
Sed nec iouem. nec ullum deorum omnino inmundo
habitare contendens adquem precer hominũ suppli¬
cationesq ꝑueniant: Aon ne ibi arestippus in
uoluptate corporis sũ mũ bonum ponenr ibi antis¬
thener uirtute animi potiur hominem fieribeatum

Expanded text:
inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia solem dixit esse lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicurus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum
Abbreviated transcription (Latin):
doctorib: uel discendisociis amor ueritatis abruperit
ut proea certacsent quam ueritatem putarent siue illa essa
siue noness&: quid agit aut quo uelqua ut ad beati¬
tudinem perueniatur. humana seporrigit infelicitas.
sidiuinec non ducit auc toritas Deniq auitores
nr̃i: in quib: non frustra sacrarum litterarum figitus.
t terminatur canonabsit ut interse aliqua
dissentiant unde non im merito cumilla scribe¬
rent eis dm̃ uel per eos loquutum. non pauci in seho¬
lis. atq: remnasiis. litigiosis dispotationib: garruli
Sed in agris atq urbib cum doctis atq in doctis:
tottantiq populi crediderunt: ipsi sane pauci erse .¬
debuerunt: nemulti tudine uilercer& quod religione
carumesse oporter&. ⁊ Nec tamen ita panci utꝰ eoꝵ
Nonsit miranda consensio: neq enim inmultitudine phi¬
losophorum: qui labore &iam lit terario monumenta
suorium dguetã reliquerunt facilȩ quis in uenerit:

Expanded text:
doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Non inueniunt: nos uero in niȩ religionis bistorla fulti
auc toritate diuina quic quid ei renͦstit non dubitamus
esse falsis simum quo modo lib& sese habeant eaera
insecularib lit teris quae seu uera : seufaliec sint nihil mo¬
menrti afferunt quo sec te beate que uiuamus e ln¬
Tmautem iam cognitio nemomittamus historaton psphn¬
losophi aquibus a d irta progrersi sumus qui non uiden¬
tur laboras se instudiis suir nisi ut inuenireor Napmoeno
ui uendumess& ac commotate at beatitudinem capis sen¬
ocm : curdis senserunt & amagistris discipulinu ri se
condiscipulie Nin quia ut homines humanis sensib
& bumanis ratiocinationibus ista quesierunt i
Vbi quamius erse potuerit & studiumglorianoiquo
quisq alio scepientior & acutior uideri cupit
Nec sententie quodam modo addictus alienȩ sed suido¬
matis. &opinionir inuentor tamen ut non nullos.
uel &iam plurimos eorum fuisse concedam : quos a suis

Expanded text:
non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamus. t autem iam cognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis
Abbreviated transcription (Latin):
collegerunt. qui non multum ante annorum duo
milia litteras. magistra isider didicerunt: nonem̃
paruus auctor est in historia uarro qui hoc pro¬
didit quod alit terarum. &icm diuincerum uerita¬
te non dissonat:¬
te nondissonat: Eumenim ab ipso primo
homine qui est appellatus. adam. Von dũ sec anno¬
rum milia conpleantur: quomodo non istiriden¬
di potius quamre fellendi sunt. quid es patio tem¬
porum tamdiuerre. & huic eplorate ueritati
tam contraria per suadere conantur
i enim melius narranti preteritao cret
iam uidemus: Nam & ipsa historicorum inter
sedissonantia: copiã nobis preb& ut ei potius
credere debecmus.  qui diuine quaẽ teanus.
non sepugnat historiae i Porro autem ciues
impiae ciuitatis diffusi usq quaque ꝑ terras
cumleunt doctissimos homines quõrum
uulliur contemnen dauideatur auctoritoesin¬
ter se derebus gestis ab &atis nr̃ȩ memoriee
semotissimis discrepanter: Cui potiur credere debeant

Expanded text:
collegerunt, qui non multum ante annorum duo collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex annorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita crediiam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant,
Abbreviated transcription (Latin):
tempore preuenisse sapientiam Neq enim quis quã
dicore audebit mirabilium disciplinarum eos peritis¬
simos fuisse: antequa lit Oteras nossent. io est
anteque isis eo ueniss& eces que. ibi docuiss& ipsa :
er cenda ingenia quam ad in luminandas uera sapi¬
mentersol& ualere, Nam queo attn& eed philoso¬
phiam quae sedocere profit&ur aliquid uno efiant ho¬
mines beati circatempora mercurii quen tris meg islũ
uocauerunt. in illis terris eius modi studia clarugiu
honge quidem ante scepienter uel philosophos greciati
Sedtamen port abracham et isaac & ia cob &ioseph ni¬
mirum &am ƿost ipsum moysen: eo quippe tempore
quo mox ses natus eit fuisse repperitur a tlansille ma¬
nur astrologur prom& bei fratermaternus auus ma¬
curii maioris cuius nepus fuit trisme istur iste mercuna¬
quidã dicentes. & quo gyptus ratione siderũ con¬
prehendit amplius quam centum annorum milia
numerari: Inquib enimlibris istum numerum

Expanded text:
tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset. Ipsa exercenda ingenia quam ad inluminandas uera sapmentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste Mercuquidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum
Abbreviated transcription (Latin):
tantum linguã perillum qui uocabetur eber: unde hebie¬
orum uocabulum et fuisse seruatam atq inde ꝑuenisne
ad abraham  Hebreces autem lit teras nonalge coepisse
quaedaticest pe mousen: sed potius perillam successionẽ
patrũ memoratem linguam cum suis litteris qusdoditã
Deniq moyser inpopulo constituit qui docendis lit teris
pre essent prius quã diuine lgis ullaes lit teraes nos sem
hos appellat scriptura: Grammato ISagoquo
quilatine dicipossunt lit terarum inductorer uel intro¬
ductores : Eõquod eas inducant Idest introducant.
quod am modo incorda discentium uel in eas ꝑotius.
ipsor quos docent: Nulla igiturges deanquitate
suae sapientiae suꝑ patri archas. & proph&as nostiõs.
quib diuina. inerãt sapientia ulla seuanitate iac tausrit.
quantio nec agyptus inuenitur: quae sol& falso et in ani
desucrum doc trincerum antiquitate glor
ualicumq: sapientiasua patri archarum nostrorum

Expanded text:
tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraetantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, Hebraeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat scriptura 7pai{iatostoqui Latine dici possunt litterarum inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
tacentur : Nec tamen inueniuntur in canone quẽ ređ¬
pit populurdĩ: Cuius rei fateor causa melat& nin qđ
existimo&icom ipsos quib: ea. quae in auctoritaoto ngio¬
nis erse deberent sc̃rs utiq sp̃s reuelcebat : alia sicut
homines historica diligentia alia sicut proph&es
inspiratione diuina scribere potuire at q baeo
itec fuis se distintte : ut illa tam quaẽ ꝓpir iste neto
tarsquamdo peripros loquenti. iudicaren tur esse¬
tribuende : ac sic illa pertinerent ad uber tatem cognitionis:
Hec ed religionis auctoritatem:Irqua auctoritate custo¬
ditur canon preter quem iam si qua &ium sub nomine uero¬
rum proph&ccrum scribta proferuntur. Nec edipscom
copiam scientiae ualent: qm̃ utrum eorum sint quorũ esse
oicuntur incertumest: et obhoc eis non hab&ur fides:
oxime hir inquibur &icem contrafidem librorũ canonicoꝵ
quedã iguntur : Propter quod ea pror surnones seappar& illo¬

Expanded text:
tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem rectacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus ea, quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esstribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet illo
Abbreviated transcription (Latin):
iquidẽ ipsa archa quaifecit & inqua cum suis eucsit:
proph&ia nostrorũ temporũ fuit: quid enoc septimus
ab adcm nonne aiam in canonica epistala apostoli
iudae proph&aesse predicatur ÷ Quorum scribta
ut apiro iud eos: Et apud nos in auctoritate nonessent
uimia fecit antiquitas: propter quã uidebantur habinda
esse suspecta: Nepro ferentur falsa proueris: Nam
& proferuntur quaedcm qugipsorum erse dicantur ab eis
qui prosuo sensu parsim : quod uolunt credunt Sed ea
erse non credantur ipsorum: nec mirum debet uideri
Quoa sus pecta habentur quae substantie antiquitatis
nomine proferuntur: Quando quide in ipsee histo¬
ria segum iuda. & rgum is rachel: quae pesgestas conin&
Dequib eidem scripture canonicae credimus: comme¬
morantur plurima que ibi non &plicantur: & in libris
dicuntur aliis inueniri. quos proph&e scripserunt.¬
& alicubi eorum . quoq: proph&corum nominea non

Expanded text:
si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch septimus ab Adam, nonne etiam in canonica epistula apostoli Iudae prophetasse praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea ed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi eorum quoque prophetarum nomina non
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur antiquior: uerum quod fatendum est
Nonquidem ingrecia : sed in barbaris gentibus sicut
in aeypto iamfuerat ante moysen non nulla doc¬
trina quȩ illorum sapientia dicer&ur: alioquin
non scribtumers& in libris sc̃is: Moẏsen esuditũ
fuis se omni sapientia agyptiosĩs tunc utiq quando
ibi natus et afilia pharaonis. adoptatus atq: nutri¬
tur: &iamlibera hter edocatus est Sed nec sapi¬
entia aegoptiorum: sapienti am proph&ccsum.
nostrorum tempore ante cedere potuit : quando
quidem et absa ham proph&e fuit: Quit auten:
sapientiae potuit esse inagypto antequam eis. nis
Quam mortuam tamquã magnã deam colendaem
putarunt lit teras tradera isis: porro in achifilia.
fiusse proditur qui primus rgnare coepit argiuis
quando abrahe iamne potes repperiuntur gortii¬
gaiuilam uero s̃ longe antiquiora rep&am Et ante illuo
grande diluuium nostererat utiq noe patriarcha
quem proph&cm quoq: non immerito dixerim:

Expanded text:
uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum esset in libris sanctis, Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum, tunc utique, quando ibi natus et a filia Pharaonis adoptatus adque nutritus etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. Quid autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis, quando Abrahae iam nepotes reperiuntur exortiIam uero si longe antiquiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe patriarcha, quem prophetam quoque non inmerito dixerim;
Abbreviated transcription (Latin):
eius imitati anceximantrum scilic&. et anceximenẽ
& anccxagosam aliorq: non nullos antequam pythagoras.
philo sophum primus prositer&ur : Nec illi proph&ai
nr̃os: uniuersos temporis antiquitate psecedunt:
quaondoquidem thecles postquem c&eri suerunt:
ꝗnante romolo eminuisse fertur: quanto defontibus
is rahel ineis lit teris quae toto orbe manarent prophe¬
tia. et flumen erupit: Soli igitus illitheologi podȩ
orpheur. linus. musaeus: &si quis alius aput grecos fuit:
his proph&is hebreis quorum scribta. in auctoritate
habemus s annis repperiuntur priores: sed nec ipsi
uerum theologum. nostrum moysen: qui unum uerum.
dm̃ ueraciter psedicauit: cu ius nunc scripta in aucto¬
i tactis canone prima sunt tempore pseuenerunt :¬
cper hoc quantum adgrecos attin&.: inqualingua.
litterȩ huius sȩculi. Maxime ferluerunt nihil
habent. unde sapienticc̃ suam iactent. quo religione
nr̃a ubi uera sapientia est : si non superiar. saltim

Expanded text:
ejus imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem ejus imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram, aliosque nonnullos, antequam Pythagoras phnostros uniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt, regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi uerum theologum nostrum Moysen, qui unum uerum Deum ueraciter praedicauit, cuius nunc scripta in auctoritatis canone prima sunt, tempore praeuenerunt; ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil bent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem
Abbreviated transcription (Latin):
tarunt : et mala grauis sima atq: horribiba ꝑtuleruN
xxvũ Tempore igitur proph&arum. nostrorum quorum
iamscribta ad notitiam fere omnium gentium.
per uenerunt: & multomagis posteos fuerunt philoso¬
phigentium: Qui hoc &iam nomine uocasentur quoo
cepit asam ophothagora qui eo tempore quo iuoeo¬
rum est soluta captiuitas coepit &cellere atqcg¬
nosciꝰ multo magis. ergo c&eri philo sophi post
propheas. repperiuntur fuisse : Nam ipre socra¬
tes atheniensis. magister omnium: qui tunc maxi¬
me claruerunt: tenenr in ea parte que moralis.
uel ac tiua tieitr. principatum post ezorami
inchronicis inuenitur: Non multo post &iam pla¬
to natus est.: qui longe c&eros. socratis discipu¬
las. ante ir&: quibus siad damus. &iam superi¬
ores. qui non dum philosophi uo cabantur :
Septen scilic& eopienter: andeinde physicos qui tal&i.
succerserunt. inperscrutanda nactura. serum studiũ

Expanded text:
tarunt et mala grauissima adque horribilia pertuleruntarunt et mala grauissima adque horribilia pertulerun Tempore igitur prophetarum nostrorum, quorum iam scripta ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythagora, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe clos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi vocabantur, septem scilicet Sapientes, ac deinde physicos qui Thaleti successerunt, in perscrutanda natura rerum studium
Abbreviated transcription (Latin):
rune seriptor est habitus quam proph&ce scut est
et liberq u appellatur hesder Cuits resgesta inlaude di
Non longe abbis temporibus inuenitur: nisiforte et dras
meo xemi proph&cei se intellgendus est quo inter quossa
ni uener uirdaquestione quid amplius ualer& in rebus ÷¬
umrges uinũs dixis&  alter uinum ter uer mulrebus
quȩ plerumq igibus imperarent: Ioemitamen tertiu
ueritatem
suꝑ omnia demonserauit. esse uic triceru
consul to autem. euangelio xp̃messe eognoscimus ueritatẽ
Ab hoc tempore apud iuda eor restituto templo s ories :
sed principes suerunt usq ad aris tobolum : quorum
subꝰ potitio temposum: uon in scripturis sanctis. quae
appellantur camonicac Sedin aliis inuenitur in quib
sumta ne machabeorum libri : quor non iugei sedeoquiba
procanonicir hab& propter quorundam mar ge runti
pas siones uehementes atq mirabiler qui ante qtam
xp̃s uenis s& in carne usq: ad morte prodiige cer¬

Expanded text:
rum scriptor est habitus quam propheta sicuti est rum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his in eo Christum prophe tasse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem euangelio Christum esse cognoscimus ueritatem. Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non Iudaei, sed ecclesia pro canonicis habet propter quorundam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui, antequam Christus uenisset in carne, usque ad mortem pro Dei lege cer
Abbreviated transcription (Latin):
est testamentum nouum : deniq quod sequitur audiamus:
&erunt mibi dicit dñr omniƿotens: in die quago facio.¬
inad quisitionem: & eligameos sicut elgit homofilu¬
suum. ser uientem sibiꝰ: & conuertimini &uidebitis
inter iustum & in iustum: et inter seruientem dõ: et
non ser uientem: qm̃ eccedieruenit ardenr sicut
clibanus : & concremauit eos: Et eruntonines.
alieniging. et omnes facientes iniquitatem stipula
Et icenꝰ d& illos dies qui adueni& dicitdñs omnipotens
& nondere linqu&ur eorum radix neq sarmentũ:
et ori &ur uobis timentib nomen meum. sol iustitiȩ.
& sanitas inpennis eius: et &ibitis & gultabitis:
sicut uituli. &uinculis reuolati & concul cabitis.
iniquos: &erunt cinis subpedib ur̃ir indie in quo
Hic est qui dicitur¬
dies iudicii dequo suo loco. si dr̃ uoluerit. Ioq muruberius.
per idem tempus liberationis populi. & babyllonica
scruitute breripsteeiau enoras quimanis rerumgesla¬

Expanded text:
est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiamus: est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiamus: Et erunt mihi, dicit Domiin acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filsuum seruientem sibi; et conuertimini, et uidebitis inter iustum et in ius t u ro, et inter seruientem Deo et non seruientem. Quoniam ecce dies uenit ardens sicut clibanus et concremabit eos, et erunt omnes alienigenae et omnes facientes iniquitatem stipula, et incendet illos dies, qui adueniet, dicitDominusomnipotens; et non derelinquetur eorum radix neque sarmentum. Et orietur uobis timentibus nomen meum sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius; et exibsicut vituli ex vinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus vestris in die, in quo Hic est qui dicitures judicii: de quo suo loco, si Deus voluerit, loquemur uberius.per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
eo uel hic ubieum dixit angelum. testamentinouũ
procul dubio testamentum : debemus accipere
ubi sempitr na non u&us ÷ubitemporabiasunt pro¬
mis sa quae promagno habentes plurimi infir¬
mi & tõueso talum perum mercede ser uienten quando
uident uir impios abuntare turbantur:. Propainł
pem prophi&r ut noui testamenti &er nam beatitudine
quas nontabitur mubonir distinguer&. aue teris tenena
feliciaate. quȩplerumque datur &mabi qieit dũs¬
sg auastii inquit suꝑme uerba uesere. heitedinr.
& dixistis in quot&aximus dae dixistis uanur eit
omnis qui serutido: et quidplus quia custodiuumiur¬
ante faciem dm̃ omnipotentis &nunc nor beatificamus
alienos÷ & re ȩdifican tur omnes qui faciunt ini qua
aouer sati suntdo: et saclui facti sunt haec obloquuti
sunt quitimebant dñms unus quisq ad preximuron
libram memoriae in conipectu suo eis qui timent dnm̃
e sruerentur nomen eius. Iuisto libro significatũ

Expanded text:
eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infir uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruiante faciem domini omnipotentis. et nunc nos beatos dicimus alienos. reaedificantur omnes, qui facaduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum psit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum
Abbreviated transcription (Latin):
greei ista nomina. interpsetemur : et euangelium
bona ad nuntiacio est. & angelus nuntius deipsoquip¬
pe iterum dicit: Eccemit tam angelũ ieum & pror¬
pici& uiam. ante faciem meam: & subito ueni & intem¬
plum suum: dñs quem uosqueritis: &angelus testamenti
quem uos uultir: Ecceuenit dicit dñs omñp̃s: & quis
surtinebit diem inuoitur eius aut quis resist& in as¬
dequadixit in euangelio soluite templum hoc: et in tri¬
duo. sesus citabo illud: secundum uero ubi aite
Ecce uenit dicit dñs omnipotens: et quis sustinebit
diem introitureius. autquis resist& in aspectu eius.
Quod autem dixitꝰ dñs quem uos
queritis: & angelus testamenti
quemuos. uultiiꝰ significauit utiq
Sed multieorum quem quesiesunt et uoluesunt : ue¬
nisse non agnouerunt : &cecati in cordib suis. prece¬
dentibus meritis suis : quod sane hic nominat testam̃¬
tum uel supra ubiait testamentum meum eãt cũ

Expanded text:
Graeca ista interpretemur, et euangelium Graeca ista interpretemur, et euangelium bona nuntiatio est et angelus nuntius. De ipso quippe iterum dicit: Ecce mittam angelum meum, et prospiciet uiam ante faciem meam; et subito ueniet in templum suum Dominus, quem uos quaeri Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens; et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adsde qua dixit in euangelio: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud; secundum uero, ubi ait: Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utiqueSed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc sacrificium persacer dotium xp̃i secđmordinẽ
melchi sedech.
Cum in omni lo¬
CO
a solisortuusq: ad occasum
iam uideamus. offerrissacrifici¬
autem iudeorum quib dictũ.
est. Non ese mihi uoluntcor
inuobis. aec accipiam munus denanib uestris:
Cessas se ngare non possunt : quid cedhuc & pectant
alium xp̃m cum hoc quod proph&ectum leunt
impl&um uident impleri: non potuerit
uis̃ꝑ ipsum: dicit enimpaulo. post deipso & ꝑsonadĩ
testamentũ ineũ. erat cumeouite & pacis et dedi ei.
ut timose timer&me. &a facie nominis mei. reue¬
rer&ur l&ueritatiserat in ore ipsius in pace dirigens.
ambulabit in ecum : e multor conuertit ab iniquitate
Qñ labia sacer dotis custodient scientiam & lgimn inqui¬
rent. gore eslir : qm̃ angelus dñi ommipotentis eđ
lec misandumest quiatm̃ omni potentis: angelirdicꝰ
ui inqua uenit ad hominer.: Sic & angelus propur
euangelium. quod nuntiauit hominibus: &amsi

Expanded text:
Hoc sacrificium per sacerdotium Christi Hoc sacrificium per sacerdotium Christi Melchisedech cum in omni loco a solis ortu usque ad occasum Deo iam uideamus offerri, sacrificiautem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc, quod prophetatum legunt et inpletum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inquirent ex ore eius; quoniam angelus Domini omnipotentis est. Nec mirandum est, quia Domini omnipotentis angelus dictuui, in qua uenit ad homines, sic angelus propter euangelium, quod nuntiauit hominibus. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
proph&ia commemoratur &x parte quantum illi loco
loquens deremissione peccatorum ꝑ eius sanguinem
Cu quoq inquit in sanguine testamentitui emiope nnc¬
inraio delacu in qͦuo non est aqua. Quid perhunc
lacum uelit intellgipos sunt diuersa sentiri &uiamo
secłm sec tam fidem ⁊ Mihitamen uid&ur non eo sg¬
nificari. melius nisi humane miseriae pio sunditatẽ :¬
sictam quos ammodo et sterilem ubi non sunt fluenta
iustitiae . Sed iniquitatis lutũ. dehoc quippe
&iam in ꝓseclmodicitur: &eduxitmȩ delacumiserie
et deluto limi:  Malachias proph&ans ecdesiam quã
per xp̃o cernimur propagrctam iudeis aꝑtis sime
dicit & ꝑ ionadĩ suscipiam: Non est miħi uoluntas
inuobir & munus non suscipiam demanu ur̃a abostu
enim solis usq ad occasum magnum nomen meum.
ingentib: & in omnilo co sacrisicabitur: et offer&ur
uoꝰmini meo. oblatio munda quia magnũ nomen.
meum ingentibus dicit dñr

Expanded text:
prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco prophetiae loquens de remissione peccatorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de luto limi. Malachias prophetans ecclesiam, quam per Christum cernimus propagatam, Iudaeis apertissime dicit ex persona Dei: Non est mihi uoluntas in uobis, et munus non suscipiam de manu uestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificabitur et offeretur nomini meo oblatio munda; quia magnum nomen meum in gentibus, dicit Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
et ego commouebo cȩlum & terram et mare &arido
& mouebo omnes gentes & ueni& desideratus cunctis
gentib: Haec proph&ia partem compl&co iam.
cernitur : partem speratur infine complenda n
Mo uit enim caclum. angelorum: & siderum testimo¬
nio. quando in carnatus est xp̃s mouit terram.
ingentimiraculo deipso uirginis partum o uit mas
& aridam : cum &in in sulis et inorbe totoxp̃s ad nun¬
tiatur ita moueri omnesgentes uidemus. ad fidem:
iamuero quod sequitur et ueni& desideratus cuncts
gentibur Senouis simo eius &pectatur aduentu:
ut enim ers& desideratus & pec tantib prius opor¬
tuit eum : dilectum esse credentib: ⁊ ac chariar de
xp̃o et ecclesia
E ulta inquit ualde fliasion
iu bila filia hieru sclem : eccesx tuus uenit tibi iustꝰ
et saluator ipse pauꝑ etascendens. supera sinum .¬
& suꝑ pullum filium asinȩ et potestas eius amari.
usq: ad mare: et a flumine usq ad finer terrac:
hũius generis uter&ur in euangelio lgitur ubicehec

Expanded text:
mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de Christo et ecclesia: Exuit, inquit, ualde, filia Sion, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a fluminibus usque ad fines terrae. huius generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec
Abbreviated transcription (Latin):
tib respondit atq ait. Non est uestrum scire tem
pora quepater posuit insua potestate. Sed accipi &is
uirtutẽ sp̃s scĩ super uenientem in uos: &eritis mihi
tester inhierusclen et in totã iudeam et samariame
Primum se ab hieruscelem diffu¬
dit eclesia: & cuminiudaea atq samaria plurimi
credidissent et in alias gentes. Itum esteis adnunti
antibus euangelium quos ipse sicut luminaria. & ap¬
tauerat uerbo & accendebat spũ scõ. dixerat enĩ eis
Nolite timere eos qui corpus occidunt : animã autem.¬

Expanded text:
tibus respondit adque ait: Non estibus respondit adque ait: Non espora quae pater posuit in sua potestate, sed accipietis uirtutem spiritus sancti superuenientem in uos, et eritis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et primum se ab Jerusalem diffudit Ecclesia, et cum in Judaea atque Samaria plurimi credidiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenti. qua scenguis eius in remis sionem fusus est pec¬
catorum: Conuersatus est interra quad raginta dier
cum discipulis suis atq ipsis uidentibur ascendit in celũ.
&post dies decim misit promis sum spm̃ scm̃ Cuius ueni
Tunc signumerat maxi¬
mum & maxime necessarium  ut unus quisq: eorun
linguis omniũ gentium. loquer&ur: Ita significans
uni tatem catholicae ecdesiae per omnesgentes faturam
ac sic linguis omnibus loquuturam:¬
Deinde secundum illam proph&iam: & sionl& prodi& et
uerbum tñi & hierusalem : Et secđm ipsius dñi xp̃i.
predicta ubi post resuirectionen stupentibus eum disci¬
pulis suis aperuit sensum. ut intellgesent scripturas
Qm̃sic scriptum est: & sic opor tebat xpro
pati & resurgere amortuis tertiodie: & predicari in no¬
mine eius paenitentiam et remissionẽ peccatorum.
peromnesgentes: Incipientibus ab hierus alem :
Et ubi rursus eis deaduentu. eius nouis simo sequisen¬

Expanded text:
sacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est pecsacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est peccatorum. Conuersatus est in teiTa quadraginta dies cum discipulis suis adque ipsis uidentibus adscendit in caelum et post dies decem misit promissum Spiritum sanctum; cuius ueni. unc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentium loqueretur; ita significans unitatem catholicae ecclesiae per omnes gentes futuram ac sic linguis omnibus locuturamDeinde secundum illam prophetiam: Ex Sion lex prodiet et uerbum Domini ex Hierusalem, et secundum ipsius Domini Christi praedicta, ubi post resurrectionem stupentibus eum discipulis suis aperuit sensum, ut intellegerent scripturasm sic scriptum est, et sic oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertio die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem, et ubi rursus eis de aduentu eius nouissimo requiren
Abbreviated transcription (Latin):
et in bonis tam quam intemplosuo sit dr̃ omnix
in omnibus: Proinde uocem nunc agnoscimus
eius impleri qui loquebatur in psalmo atq: dice¬
bat: adnuntiaui &loquutus sum multiplica¬
tisunt super numerum, Hoc sit nunc & quo
primum peros precur soris sui iohannis dein¬
Be per os proprium adnuntiauit &loquutus
est dicens: agite paenitentiam appropinqua¬
uit enim rgnumꝰ caelorum Elgit discipulos
quos & a postolos nominauit: humiliter natos
Inhonorator in lit teratos: ut quic quid magũ
ersent & facerent ipse in eis ess& & facerea
habuit inter eos unum quomeelo utens bene
& iuae passionis impler& dis positum: &ecclesie suae
tolerandorum malorũ preber& &emplum seminato
quantum pereius oportebat presentiam corporalen scõ.
cu angelio pas sus est mortuur est resunxit. Passione
ostendens quid sustinere proueritate : Resunrec tione
quid sperare in&ermtate. debeamus xcepta altitudine.

Expanded text:
et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Si cut elgit nos in ipso ante mundi constitutionem:
Ipse quippe architectus quidixit multi uocati pauci
autem electi: Nontehis qui uocati sic uenerunt
ut de conuiuio pidicerentur. sed de electis de¬
monstraturus est aedificatam domum quae
nullam ruinam deinceps formidabit:
Nunc autem quando &hii seplent ecclesias quos
tam quaem in harea uentilatio sepasabit: xion
appar& tanta gloria domus huius quanta tunc
appacrebit quando quis quis ibierit sempererit:¬
In hoc ergo seculo maligno in his diebus malis. ubi ꝑ
humili tactan prȩsentem futuram comparate ec¬
clesia celsitudinem. & timorum stimulis dolo¬
rum tormentis labosum. molestiis temptatio¬
num periculis eruditur. sola spe gaudens quando
sanum gaud& multi reprobi miscentur bonis:
Etutriq tamquam in saginam euangeli cam col¬
leguntur: & in hoc mundo tamquam in mariuin¬
q: inclusir&ibus in discr&e natant donec peru¬
niatur adlitus ubi mali segregentur. abonis:

Expanded text:
Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi erit, semper eritIn hoc ergo saeculo maligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
Der signifi canten locumille qui eo significatur in¬
tellegendus est: ut quia illo loc in staurato
significata est eadesia quae fuerat aedificanta per
pacem in locco isto Nisi dabo pacem in loco¬
pacem in loco isto
quem signifcat locus iste qm̃omnia. significa¬
tia uidentur quod ammodo earum serum quas
significant sustinere ꝑ sonas: sicut dictum est ab a
dictum est significabat utiq xꝑ̃m. maior est itcoq
gloria domus huius noui testamenti quamdomus
prioris u&eris testamenti: & tunc apparebit ma¬
ior cum dedicabitur Tunc enimueni& deside¬
ratus cunctis gentibus sicut lgitur inhebseoanã
primus eius aduentus non dumerat desideratus.
omnibus gentibus: uon enim quem deberent.
desiderasesciebant. Inquem non credidesant.
tunc &iam secundum septuaginta. Interpretes quia
& ipse proph&icus senius estꝰ uenient quȩ electt
sunt dñi decunctis gentibus
Tunc enim uere. non
uenient nisi electa dequibus dicit apostolus.

Expanded text:
per significantem locum ille, qui eo significatur, inper significantem locum ille, qui eo significatur, intellegendus est; ut, quia illo loco instaurato significata est ecclesia, quae fuerat aedificanda per pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ab apdictum est, significabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desidcunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta interpretes quia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec domus dĩ maioris est glorĩae quam fuerat illa
prima lignis et lapidibus: c&erisq pretiosis rebus
m& allis que constructa : Nonitaq aggei proph&ia
in templi illius instauratione compl&a qt :  & quo
enim est instauratum Numquam ostenditur habuisse
tantamgloriam quantam habuit tempore salomonis
immo potius ostenditur primũ cessatione proph&iae
suis se domus illius gloriam deminutã De indeip¬
sius gentis cladibus tantis usq: adultimũ ecidium
quos factum est aromanis. sicut eaque supra sunt
commemorata testantur: haec autem domus adno¬
uum pertinens testamentũ tanto utiq maiorisẽ.
goriae quanto meliores sunt lapides uiui.
quibus credentibus renouatis iue conseruitur sed
is eo per ins taurationẽ templi illius significata est
quia ipsa senouatio illius aedi ficii signisicat eloquio
proph&ico alterum testa mentum quod appellatur
uouum Quodergo dr̃ dixit per memoratum pro¬
ph&am & da bopacem in loco isto:

Expanded text:
ec domus Dei maioris est gloriae, quam fuerat illa ec domus Dei maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto,