comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciliores adcapiẽdũ. pͦ qd̾ fortifi¬
cãt᷑ inuĩtoẽs ⁊ st̃ difficiliores ad
pugnãdũ exnaͣ loci. so exangula¬
ritate muroꝵ. tͦ ex t̾ratis. quãto
ex ꝓpugͣcuł. qnto exfossatis. ¶ Ex
ores existũt si edite st̃ ĩp̃ruptis
rupib. uł ĩ aliis locis eminẽtib
⁊ĩ accessiblib aut si mare sit cͥca¬
eas. uł paludes ł flumina cͥcũdãt
ip̃as. Apͥncipio gͥ ante edificade
st̃ muĩtoẽs defendẽde ab ext̾ĩori¬

Expanded text:
ciliores ad capiendum. Primo quidem fortificantur munitiones, et sunt difficiliores ad bellandum ex natura loci. Secundo ex angularitate murorum. Tertio ex terratis. Quarto ex propugnaculis. Quinto ex fessatis. Ex ores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A principio igitur quando aedificandae sunt munitiones, defende
Abbreviated transcription (Latin):
gͣcula. Nã ĩip̃is muris ꝯstituẽ¬
nitio leuiꝰ defendi possit. Maxͤ
qua timet᷑ ne ad eã accedant
obsidẽtes. fiende st̃ t̾res ⁊ ꝓpugͣ¬
cula ⁊ ante hiꝰ portã pone̾da ẽ
cataracta pẽdẽs anuł ferreis ũ¬
diq ⁊̃ ferrata ꝓhibẽs ĩg̾ssũ ho¬
stiũ ⁊ ĩcendiu igͥs. Nã siobsi¬
dẽtes uellẽt portas miũtoĩs sb̾¬
cẽde̾ catharacta q̃ ẽ añ põta ꝓ¬
hibebit ees. Rursus supͣ catara
pides emitti pot aqͣ ad extin¬
guẽdũ ignẽ. si ꝯtĩget᷑ ip̃ ab ob¬
sidẽtib eẽ appoĩtu. ¶ Quĩtũ

Expanded text:
ula. Nam in ipsis muris construennitio levius defendi possit. Maximqua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae sunt turres, et prupugnacula: et ante huiusmodi portam ponenda est cataracta pendens annulis ferreis undique etiam ferrata, prohibens ingressum hostium, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra catarapides, emitti poterit aqua ad extinguendum ignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum
Abbreviated transcription (Latin):
ea obside̾ ⁊ debellare. In ꝑte ista
det̾minare uolumꝰ debello defẽ¬
suo. Ut pꝰꝙͣ docuimꝰ obsidẽtes
quałr debeat ĩuade̾ obsessos: uo¬
lumꝰ docẽ ipõs obsessos qͦłr sede
cat᷑ ab obsidẽtib. ⁊ ꝙ maxĩe fac.
ut obsessi faciłr possit defẽdẽ mu¬
nitoẽ illã. Est scire qͣłr edificãda

Expanded text:
ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant invadere obsessos,volumus docere ipsos obsessos qualiter sncatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ ponẽda ẽ t̾ra q̃ fodiẽda est
illã. uł ẽ aliũde t̾ra appõtanda
⁊ ponẽda ĩ illo spatio int̾medio.
ita dẽsãda ꝙ ad ĩuicẽ glutinetur
⁊ efficiat᷑ qiͣ murꝰ. Cõtĩgit ⁊̃ t̾res

Expanded text:
dienda est illam, vel est aliunde terra apportanda, et ponenda in illo spatio intermedio.ita densanda, quod ad invicem conglutinetur, et efficiatur quasi murus. Contingit etiam turres
Abbreviated transcription (Latin):
uant ⁊debite se hãnt. Crta
at̃ actioẽs humãs dupͣ cura
ẽẽ põt. una cũ oꝑa iam sũt
futura pͥus ꝙͣ sint effectui
cura ꝯditorib legũ de huãnis
actib. Inde est gͦ ꝙ aliqui ef¬
fectus legum sumũt᷑ respecũ
opeꝵ fiẽdoꝵ aliꝗ nõ respectut
opoꝵ iã fcõꝵ. ¶Respectu fiẽdo¬

Expanded text:
t. Circa actiones autem humanas duplex cura esse potest: una cum opera sunt futura, priusquam sint effectui cura conditionibus legum de humanis actibus. Inde est ergo quod aliqui effectus legum sumuntur respectu operum fiendorum. aliqui vero respectu operum iam factorum. Respectu fiendo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cͥca regim̃ regni ⁊ciuitatiᷤᷤ
cura ꝑuigili insudare quas
leges ⁊ q̃ statuta ĩponãt cimbꝰ.
ut diligent̾ ꝑse ⁊ ꝑ suos ꝯsili¬
arios discutiãt que bona sc̃
p̃cipienda ⁊ p̾miãda. ⁊ q̃ mala
ssimulãda ⁊ ꝑmittẽda.

Expanded text:
e: circa regimen regni, et civitatis cura pervigili insudare quas leges, et quae instituta imponant civibus, et diligenter per se et suos consiliarios discutiant quae bona sunt praecipenda et praemianda, et quae mala ssimulanda, et
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ illas. Dato gͦ in nos delin¬
quẽ a quo tp̃rib retroactis mł¬
ca boã suscepimꝰ debemꝰ ad illũ
miẜicordit᷑ nos hrͣe ⁊ magis
memoraiͣ boni suscepti ꝙͣ u̾u¬
rie illate. Iõ phs pͦ retħ̾ : uoles
iudicantes ad mĩar iͥducẽ gͣ¬

Expanded text:
os delinquere, a quo temporibus retroactis multa bona suscepimus, debemus ad illum misericorditer nos habere, et magis memorari boni suscepti, quam iniuriae ilatae. Ideo Philos. I. Rhet. volens iudicantes ad miseric
Abbreviated transcription (Latin):
.i. si ꝯtĩgat eñ ꝯ penã patitũ.
eã patiẽt̾ suffere. ¶Nonui
ẽ corrigibłitas peccãtis. l
sũt aliꝗ ita corrigibiles ⁊ita
disciplinabłes ꝙ sola inc̾pati¬
one ⁊ solo ẜmone meliorãt᷑
lde ẽ ĩdulgendũ ⁊ tales sunc
ualte benigne tͣctandi. ⁊õ dr̃ pͦ

Expanded text:
tingat eum qui poenam patitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone meliorantur est valde indulgendum, et tales sunt valde benigne tractanti.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Scd̾ ꝙ ĩclinare d iudicem
ad clem̾tiã ẽ ipẽ legis lator.Nã
forte ip̃e rex uł ip̃e pͥnceps cuiꝰ
ẽ leges ferre. si ꝯsideraret cõ¬
dictioẽs pecrãtis indulgeret
ei. Qrͣ si uidex ħ põt oppinai̾
ꝙ legis lator dispẽsaret ĩlegi¬

Expanded text:
Secundum quod inclinare debet iudicem ad clementiam, est ipse legislator. nam forte ipse rex, vel ipse princeps cuius est leges ferre si consideraret conditiones peccantis, indulgeret eis: quare si iudex hoc potest opinari quod legislator dispensaret in legi
Abbreviated transcription (Latin):
młtitudo bonoꝵ opeꝵ. Nã fõte
ille qui nc̃ deliqd młta oꝑa boã
pͥus fecit. Deb gͦ uidex ñ ita re¬
spice̾ ad ꝑtẽ ut ad ħ ꝑticu¬
lare negotiũ ĩ quo deliqd sic̃
ad totur ut sitͭ ad młta boã
oꝑa que priꝰ fecit. Iõ dr᷑ pͦ reth̾

Expanded text:
titudo bonorum operum. nam sorte ille qui nunc deliquit multa bona opera prius fecit: debet ergo iudex non ita respicere ad partem ut ad hoc particulare negocium in quo delinquunt, sicut ad totum ut sicut ad multa bona opera quae
Abbreviated transcription (Latin):
tho. ꝙ iudex epiekes .i supiu¬
stus d ĩdulge̾ huanis si uide
cũ bestie hoc aga̾t. Canes ñ of
fendũt huiliãtes se ⁊ ꝓsternẽ¬
tes se corã eis. Iõ dr᷑ ẜo retħ. ꝙ¬

Expanded text:
quod Iudex epiikis idest supeiustus debet indulgere humanis , si vidercum bestiae hoc agant: canes quidem non offendunt humiliantes se, et prosternentes se coram eis. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ aliqͦs regͣre ĩ ciuitat¬
⁊ castris assimilãt᷑ tͥa regimns
reꝑta in una domo. Namre¬
gim̃ ꝯiugale assimilat᷑ regii
politico. qr uxori ut ĩ p̃habu

Expanded text:
idemus aliquos regnare in civitatibus et castris, assimilantur tria regimina reperta in una domo. Nam regnum coniugale assimilatur regimini politico: quia uxori ut in praehabitis
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis ad tͥa d respice̾ ui
delicet ad ciues. Nã si ciues
essẽt pusillaĩes ⁊ ĩ utiles ad
bellũ ĩdigeret maiori copia
bellatoꝵ sic se hñtiũ. ẜo in¬
spiciẽdũ est ad regioe̾. Nam
ꝙͣto ciuitas illa maiori re¬
gimĩe ⁊ maiori t̾raꝵ spacio
potiret᷑. tãto sb̾stẽtare posser
ciedũ esset ad loca uicina utͦ
nos amicos. uł uicinos pusil¬
lanimes uł uiriles. Nã uari¬
atis ꝯditionib uicinoꝵ or alr

Expanded text:
tis, ad tria deberet respicere. Primo ad cives: nam si cives ipsi essent pusillanimes et inutiles ad bellum, indigeret maiori copia bellatorum sic se habentium. Secundo inspiciendum esset ad regionem: nam quanto civitas illa maiori regione et maiori terrarum spatio potiretur, tanto sustentare posset ciendum esset ad loca vicina, ut nos amicos vel inimicos, pusillanimes vel viriles. nam variatis conditionibus vicinorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ tͥa que de ip̃is bellãtibꝰ sccͣ
statuebat. pꝰ e̾ dicebat eos eẽ
alios ⁊ distĩctos ab aliis ciuib
ẜo statuebat magnã młtitudi¬
nẽ bellatoꝵ. tͦ ponebat eos in
quodã det̾miãto nuͣo ¶ pͣuia

Expanded text:
 tria quae de ipsis bellantibus Socrates statuebat. Primo enim dicebat eos esse alios et distinctos ab aliis civibus. Secundo statuebat magnam multitudinem bellatorum. Tertio ponebat eos in quodam determinato numero. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
sce̾ eas int̾ gt̃s. Qrͣ cũ puelle
escãt uiroꝵ aspectib fuĩt faĩ¬
liares eis ⁊ tollit᷑ ab ip̃is uẽtũ¬
dia ex uiroꝵ ꝯsortio. Tolle̾ at̃
apuelł uerecũdiã est tollere
ab eis frenũ qͦ ret̾hũt᷑ ne ma¬
le agãt. Naz feminis ⁊ maxĩe

Expanded text:
scere eas inter gentes. Quare cum puellae escant virorum aspectibus, fiunt familiares eis, et tollitur ab ipsis verecundia ex virorum consortio. tollere autem a puellis verecundiam, est tollere ab eis fraenum, quo trahuntur, ne male agant. Nam in foemina, et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
Um exusu ꝯiugii non
renda est circa filios restat
est cͥca filias. s hoc breuitra¬
ctatu indiget. qr cum detẽ¬
minauim᷑ de regimĩe ꝯiu¬
gali ⁊ ostendimꝰ qualiter
regende sũt femine. qiͣ suf¬
ficient̾ tradidimꝰ quał cua
circa filias sit ge̾nda. Nam
sicut decet ꝯiuges eẽ absti
hec gͦ ⁊ multa alia que de
ꝯiugib diximꝰ sunt ad fi¬
lias ad aptanda. aliqua tñ

Expanded text:
um ex usu coniugii non renda est circa filios, restat sit circa filias. Sed hoc brevi tractatu indiget: quia cum determinavimus de regime coniugali, et ostendimus qualiter regendae sunt foeminae ; quasi sufficiecirca filias. Nam sicut decet coniuges esse Haec ergo, et multa alia, quae de coniugibus diximus, sunt ad filias adaptanda. Aliqua tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Nã pugnãtes uł solũ uolu̾t se de¬
fẽceͣ ⁊ substinẽ ictꝰ uł uolũt alioᷤᷤ
te potẽtie. ut alios debellare poꝰ¬
sĩt. s sufficit eis ut se defẽdãt.
mag̾ ꝯstrĩgere ⁊ ꝯstipare. Ut
acies ñ possit ab hostib trãscĩ¬
di. ¶Circa aciẽ at̾ ĩsũtate ⁊ ĩ
ext̾ĩori ꝑte ꝯsticuẽdi sc̃ hoĩes gͣ¬
nioris armature ⁊ meliꝰ ãmati
ꝗ absq minoĩ̾ gͣuamĩe possint
ut acies sit apta ad modũ ferri
ĩmedio capiat ⁊ ꝯludat.Si uõ¬
st̾ hostes st̃ multi ꝯstituẽda est

Expanded text:
e defendere et sustinere ictus. vel volunt alios tae potentiae ut alios debellare possint, sed sufficit eis ut se defendant: magis constingere et constipare, ut acies non possit ab hositbus transcindi. Circa aciem autem in summitate, et in exteriori parte constituendi sunt homines gravioris armaturae et melius armati, qui absque minori gravamine possint forficularem, ut acies sit aperta ad modum ferri in medio capiat et concludat. Si vero hostes sunt multi, construenda est
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ se adĩuicẽ distẽt ẜm distãti¬
ã quã requit acies eq̃stris ł pe¬
destͥs. Postea p̾cipe d ut dupli¬
cẽt aciẽ ita ꝙ medietas aciei
statĩ separet se amedietate alia
⁊seriati ordinẽt se añ aliã ł pꝰ
ip̃a. Quo fcõ statĩ d p̃cipe dux
belli ut aciẽ qͣdratã faciãt ⁊ de¬
inde ꝯstituãt trigonũ ꝙ faciłr
fit. Nã atie quadruplata ⁊ seca¬
ta dyãmetͦ ⁊ ꝑtib qͣdratis ꝯiũc
tis faciũt tͥgonũ. uł ut sit ad u
cos capuĩt ductis pugtoribꝰ ad

Expanded text:
m distantiam quam requirit acies equestris vel pedestris. Postea praecipere debet ut duplicent aciem ita quod medietas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secata diamsimul faciunt trigonum. Vel, ut sit ad unicos capiunt, ductis pugnatoribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
dendo passicẽs illas dispot
ut sic uirtuosus. Qrͣ ꝯtinae¬
tia licet possit dici uirtꝰ lag
accepta uirtute mag̾ tñ
det᷑ꝰ ẽẽ dispositio ad uirtur¬

Expanded text:
vincendo passiones illas, disponitur ut sit virtuosus. Quare continentia licet possit dici virtus, large accepta virtute, magis tamen videtur esse dispositio ad virtu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ ꝑtinet pͥo sciẽs. de¬
inde eligẽs. ⁊ tͦ firme ⁊ ĩmo¬
bilit opaĩ. qrͣ cũ eubulia
ꝯsiliet᷑ senesis iudicet pͥdẽ¬
tia p̃cipiat firmit̾ ⁊ ĩ mobi¬

Expanded text:
virtutem pertinet primo scire, deinde eligere, et tertio firme, et immobiliter operari. Quare cum eubilia consilietur, synesis iudicet, prudentia praecipiat firmiter et immobi
Abbreviated transcription (Latin):
notescũt. S uisis p̃hĩtis ostẽ¬
dere quõ ħ sic se hãnt ñ est
difficile. Nam eubulia ⁊
⁊ iu dicatiua. iurtutes st̃ ac¬
cipiendo iu̾tutẽ large. Uñ¬

Expanded text:
notescunt. Sed visis praehabitis, ostedere quomodo haec sic se habent, non est difficile. Nam eubulia, et  iudicativa, virtutes sunt, accipiendo virtutem large. Un
Abbreviated transcription (Latin):
trã ꝙͣ sinistrã possimꝰ ꝗesce̾ ꝯ
mouei. Dext̾a tñ ẽ aptior ad
mouẽdũ ⁊ sinist᷑ ad ꝗescẽdu.
Iõ ꝑcutiẽtes aremotis debemꝰ
quiesce̾ suꝑ sinistrũ pedẽ añt
missũ ⁊ elõgare nos cũ dextro
ut possimꝰ nehem̃tiꝰ ĩpelle̾ ⁊ui¬
brare iaculũ. S qñ manu ad

Expanded text:
nistram possumus quiescere et moveri, dextra tamen est aptior ad movendum, et sinistra ad quiescendum. Ideo percutientes a remotis debemus quiescere super sinistrum pedem ante missum, et elongare nos cum dextro, ut possimus vehementius impellere, et vibrare iaculum. Sed quando manu ad
Abbreviated transcription (Latin):
dare peditibꝰ qͣłr debeãt stae̾ cũ
uolũt hostes ꝑcutẽ. ꝓcussic¬
nis at̾ hostiũ dupͥ ẽ modꝰ. unꝰ
aremotis ut cũ iaciẽdo iacula
uł missilia adu̾sarios feriũt.
nu ad manũ se ꝑcutiẽt. ałrat
stare debr̃ bellatores uiri cuz
aremotis iacula iacuĩt ⁊ ałr
cũ ex ꝓpĩquo se feriũt. Nã iaci¬
pedes sinistros añ ⁊ dextros retͦ.

Expanded text:
are peditibus, qualiter debeant stare cum volunt hostes percutere.Percussionis autem hostium duplex est modus. Unus a remotis, ut cum iaciendo iacula, vel missilia adversarios feriunt. nu ad manum se percutiunt. Alitstare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacabere ipsos pedes sinistros ante, et dextros retro.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣ hostes uelit acriꝰ dimicare
Sed̾a cautela adhibẽda ẽ exꝑte
ex̾citꝰ hostiũ. Nã sic d dedinaẽ
bellũ. ut hoc hostes lateat. Iõmł¬
ti tp̃re noct᷑no potiꝰ ꝙͣ diu̾no ħ
agũt. ⁊ płes hãc br̃e cautelã
ꝙ milites stãtes ĩacie ex oppo¬
sito hostiũ ꝓhibẽt eos ne pediteᷤ
nat᷑ apugͦ nũꝙͣ acies se debẽt

Expanded text:
 hostes velit acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc agunt: et plures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos ne pedites natur pugna, nunquam acies se debent
Abbreviated transcription (Latin):
alii ⁊ alii habitus. ⁊ exaliis
fines. Sicut enĩ diu̾si sũt mo¬
res iuuenũ ⁊ senũ sic alie ⁊a
lie passicẽs sũt inutͥsq ⁊ sic̃
bonoꝵ ⁊ maloꝵ sũt diu̾se af¬
fectioẽs. sic diu̾si sũt habitus
utroꝵq. Rursus ex aliis ⁊ ali¬
is hĩti prestituimꝰ nob̾ alios
⁊ alios fines. Nam ut dr̃ t̃tio¬
tus finis ⁊ magͦ felicitas sit
hĩtus inclinant᷑ ut finẽ sibi
p̾stituãt aut ꝯformẽ suo ha¬
bitui. ¶ In ipͥo igͥ libͦ de õĩbꝰ̾ hiiᷤ
quatuor tͣctabimꝰ. uidel defi¬
ne siue defelicitate pͥncipũ.
de eoꝵ uirtutib siue de eoꝵ
passionib siue morib. pꝰ tñ
dicemꝰ de ip̃o fine siĩ de ipa fe¬
licitate. qr finis respectu agẽ

Expanded text:
alii, et alii habitus: ex aliis, fines. Sicut enim diversi sunt mores iuvenum et senum, sic aliae a passiones sunt in utrisque. Et sicut bonorum, et malorum sunt diversae affectiones, sic diversi sunt habitus utrorumque. Rursus ex aliis, et aliis habitibus, praestituimus nobis alios et alios fines. Nam ut ditus finis, et magna felicitas, sithabitus inclinantur, ut finem sibi praestituant conformem suo habitui. In primo ergo libro de omnibus his quatuor tractabimus, videlicet, de fine, sive de felicitate principum, dpassionibus, et moribus. Primo tamen dicemus de ipso fine sive de ipsa felicitate: quia finis respectu agend
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. ¶In pͥo aũt libro ĩ qͦ age¬
tur de regimĩe sui sũt quatuõ
declaranda. ¶Ram pͥo õndet᷑
inquo regia maiestas debeat
quas passioes debeat seq. Quã¬
to quos mores debeat ĩmitari.
Nam cum bñ uiuẽ ⁊ bñ rege̾
se ip̃m esse nõ possit nͥ ꝗs se det
bonis actib ⁊ bonis opib re¬
gnatis ordinẽ rationis uolẽs
t̾ctare de regimĩe sui. or ip̃m
notitiã t̃dere de oĩb hiis q̃diũ¬

Expanded text:
tatem. In primo autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt quatuor declaranda. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat quas passiones debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. Nam cum bene vivere, et bene regere seipsum, esse non possit nisi quis se det bonis actibus, et bonis operibus regulatis ordine rationis: volens tractare de regimine sui, oportet ipsum notitiam tradere de omnibus his qu
Abbreviated transcription (Latin):
cedit ꝑfca. sic ĩ opabilib ꝑfe¬
ctã ĩdustͥa p̃cedit astutia ĩꝑ¬
fecta. cũ gͦ ñ requirat᷑ tãta in¬
dustria ad regendũ se ip̃m qͣn¬
ta requirit᷑ ingubernatiõe fa¬

Expanded text:
cedit perfectam: sic in operabilibus perfectam industriam praecedit astutia imperfecta. Cum ergo non requiratur tanta industria ad regendum seipsum, quanta requiritur in gubernatione fa
Abbreviated transcription (Latin):
suã familiã gub̾nae̾. Int̾tio ã
declã̾bit᷑ quõ p̃esse debeat ciui¬
tati ⁊ regno. Primo gͦ libͦ deẜ¬
uiet ethica siue monostica.
So yconomica. Ttio politica.

Expanded text:
familiam gubernare. In tertio autem declarabitur, quomodo praeesse debeat civitati, et regno. Primo ergo libro deserviet Ethica sive Monastica. Secundo Oeconomica. Tertio Politica.
Abbreviated transcription (Latin):
sionati. alit̾ ⁊ alit̾ oꝑant. ui¬
nõ sũt eadẽ passio cũ spe. tim̃¬
tes ⁊desperantes de uictoria
turpit̾ agunt: ut dimittũt
acie ⁊ fuguĩt de bello. Sꝑan¬
tes aũt se uince̾ inuadunt
bellantes ⁊ agg̾diũ̾t᷑ hostes.¬
Qd̃ gͦ dictũ ẽ despe. ⁊ detimore.
incesligendũ ẽ de aliis passio¬
nib. singłe enĩ affectiones. ⁊
passioẽs aliquã inclinationẽ
in nob̾ efficiunt ut alia ⁊ alia
oꝑa faciamꝰ. ¶ Quarto ⁊̃ ip̃i
mores oꝑa diu̾sificare uident᷑.
Nam hñtes mores senũ alit̾
Senes enĩ in suo loco ostendet᷑.
sũt naͣlit̾ inc̾duli ⁊ auari. Iu¬
uenes uõsũt nałr lib̾ales ⁊ c̾¬

Expanded text:
antur. Vinon sunt eadem passio cum spe, timentes, et desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes.ergo dictum est de spe, et timore, intelligendum est de aliis passionibus: singulae enim affectiones et passiones aliquam inclinationem in nobis efficiunt, ut alia, et alia opera faciamus. Quarto etiam ipsi mores opera diversificare videntur. Nam habentes mores senum, aliteSenes enim ut suo loco ostendetur sunt naturaliter increduli, et avari: iuvenes vero sunt naturali
Abbreviated transcription (Latin):
tyrãpnꝰ ñ curat custodi᷑ aciui¬
b s ab extͣneis. rex uõ ult̾
custodiri ab ip̃is ciuib. ⁊age¬
nitis ĩ ꝓͥo regͦ. Nã tyrãpnus
eo ꝙ spreto coĩ bono ñ cua̾t
nͥ de dełc̾tactioĩb ꝓis iudes
se eẽ honerosũ ⁊ odiosũ abhs
ꝗ st̃ ĩ regno. Iõ totã suã custo¬
diã corporis ꝯmittit extrane

Expanded text:
tyrannus non curat custodiri a civibus, sed ab extraneis: rex vero vult custodiri ab ipsis civibus, et a genitis in proprio regno. Nam tyrannus eo quod spreto communi bono non curat nisi de delectatiose esse onerosum et tediosum ab iis qui sunt in regno, totam suam custodiam corporis committit extranei
Abbreviated transcription (Latin):
puigili ꝓcuret cce̾ bonũ. tͦ ut
castiget ⁊puniat mouẽtes se¬
ditioes ⁊ turbates ppłm. Qrͣ
expedit regẽ hre p̾̃dcõs tres ex¬
cessus. Nar si habũd⁊ ĩ bñfici¬
is tͥbuendis diliget᷑ appͦ. si ex¬
cellat ĩ actioĩb uirtuosis ꝓcu¬
rabit cce bonũ qr si u̾tutis ẽ
maiꝰ bo. Uͫ gͦ gẽtis ⁊ccẽ ꝙ ẽ

Expanded text:
e bonum. Tertio, ut castiget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo. Si excellat in actionibus virtuosis, procurabit commune bonum: quia si virtutis est, magis
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ ꝑsuadentẽ acceptae̾ ⁊ retho¬
ricu demostratoes expete̾.¶Sa
uia sumit᷑ expte finis qui ĩtẽ¬
dit᷑ in hac artẽ. Nam ut scribit᷑
ẜo etħ. opꝰ morale suscipimꝰ ñ

Expanded text:
uadentem acceptare, et rhetoricum demonstrationes expetere. Secunda via sumitur ex parte finis, qui intenditur in hac arte. Nam ut scribitur 2. Ethic. opus morale suscipimus non
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑte finis qui intẽdit᷑ ĩ hac
arte. ¶Tertia ex ꝑte auditoiꝰ
ꝗ erudiendus ẽ ꝑtalẽ artem.
Prima uia sic pr. Cũ ẽ oĩs
doctͥna de regimĩe pͥncipũ sic
de actib huanis ⁊ ꝯp̾hendat᷑
sb̾ morali negotõ qr mͦ mõał¬

Expanded text:
ex parte finis. qui intenditur in hac arte. Tertia, ex parte auditoris, qui erudiendus est per talem artem. Prima via sic patet. Cum enim doctrina de regimine principum sit de actibus humanis, et comprehendatur sub morali negocio, quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
tem ⁊ notitia trade̾. ut ñ fiãt
ꝙͣ p̃sẽs opꝰ reꝗrat. Primo ui¬
dendũ ẽ ꝗs sit modus proce¬
dendi in hac arte. ¶Sciend̾
est gͥ ꝙ in toto morali negõ

Expanded text:
titiam tradere, ut non fiant praesens opus requirat, primo videndum est, Quis sit modus procedendi in hac arte. Sciendum ergo, quod in toto morali negotio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̾a talia ext̾iora sigͦ ꝑtinẽtia
adreuerẽtiã. gła quidẽ ⁊ fama
q̃dã clara notitia de aliquo. Est
ẽ gła claritas quedã. ħ ⁊̃ ẽ fama
ra cũ fame laude notitia. Si tñ
oritur ex honore ⁊ gła ĩfama hr̃e¬
⁊ p̃tio accipiendo sic gła ⁊ famã
cui uideri felicitatẽ ponẽdã eẽ
ĩ fama ⁊ gła. eo qd̾ ip̃a possit eẽ
magne latitudimis cũ ad diu̾sa
partes diuulgari possit ⁊ mag̾

Expanded text:
iora signa pertinentia ad reverentiam. Gloria quidem et fama quaedam clara notitia de aliquo: est enim gloria claritas quaedam: haec etiam ra cum laude notitia. Si tameoritur ex honore et gloria, t pretio. Accipiendo sic gloriam, et famam cui videri felicitatem ponendam esse in fama et gloria, eo quod ipse possit esse magnae latitudinis, cum ad diversas partes divu
Abbreviated transcription (Latin):
ges ⁊ pͥncipes eẽ magͥficos ⁊
magnanimos. Magnanimi
tio eis ut ibidẽ dr̃᷑. Deb⁊ accep¬
tare gͦ honorẽ tãꝙͣ retͥbutioẽ
ꝯlignã. põt intelligi dupłr.¬

Expanded text:
ges, et principes esse magnificos, et magnanimos. Magnanimi tio eis, ut ibidem dicitur. Acceptare ergo honorem tanquam retributionem condignam, potest intelligi dup
Abbreviated transcription (Latin):
quedã clara cũ laude notitia.d̾i
at notitia ut ad p̾sens spectat
ĩtrib differt anotitia nr̃ã. Nam
notitia dei cãt res. notitia nr̃a
meth . Rursus notitia dei ẽ ĩfa¬
llibił. notitia nrã płies fallitũ.
Ampliꝰ dei notitia ẽ de ip̃is inti
recte solũ extĩora ꝯp̃hendit: bo¬
nitas gͦ nra ꝑse dependet ano¬
titia deĩ. tãꝙͣ effectus asua cã.
Rursus circa bonitatẽ nr̃a no¬
titia dei ñ fallit̾ cũ scĩa sua falli
nõ possit. Ample bonitatẽ ⁊
malitiã nra ĩtimã deus dae̾
sit ap̃ ip̃m ĩ clara notitia cum
lande nͥ sit bonꝰ ⁊ bt̃s ut exigit
statꝰ suus. Licet gͦ sic sit de no¬
titia dei ⁊ de fama.⁊ de gła apd̾
arta. Nam ẜm boetiũ fama ro¬
mani ppłi nũꝙͣ trãsiuit cãcas¬
sũ mõte. quõ gͦ fama uniꝰ hoĩs
ꝑ uniu̾sã t̾ra se extendet. s cũ¬

Expanded text:
quaedam clara cum laude notitia. Dei autem notitia ut ad praesens spectat in tribus differt a notitia nostra: nam notitia Dei causat res, notitia nostra Met. Rursus notitia Dei est infallibilis, notitia nostra pluries fallitur. Amplius notitia Dei est de ipsis intimrecte solum exteriora comprehendit: bonitas ergo nostra per se dependet a notitia Dei, tanquam effectus a sua causa. Rursus circa bonitatem nostram notitia Dei non fallit, cum scientia sua falli non possit. Amplius bonitatem, et malitiam nostram intimam Deus clare sit apud ipsum in clara notitia cum laude, nisi sit bonus, et beatus, ut exigit status suus. Licet ergo sic sit de notita Dei, et de fama, et de gloria apud arta: nam secundum Boetium fama Romani populi nunquam transivit Caucasum montem. quomodo ergo fama unius hominis per universam terram se extenderet?
Abbreviated transcription (Latin):
exhibitũ acceptare. ꝑꝑ qd̾ ut
plane pacet ĩ huiꝰ retributicẽ
acceptat̾ affectio dantiũ. ⁊ n
ꝓp̾e honor datus. Qd̾ si tñ pͥn¬
cipes ñ acceptarẽt hãc affecti¬
oẽ dantiũ s require̾nt agẽtẽ
sibi ꝯmissa alia ext̾iora boã ut
alias cyrãni ee̾t ⁊ ex hoc effice¬
rent᷑ ppli dep̃clatores.
ꝙ nõ detet regiã maiestate sua
felicitatẽ ponere in ciui poten

Expanded text:
exhibitum acceptare. Propter quod ut plane patet in huiusmodi retributione acceptatur affectio dantium, et non proprie honor datus. Quod si tamen principes non acceptarent hanc affectionem dantium, sed requirerent a gente sibi commissa alia exteriora bona, utpalias, Tyranni essent: nam ex hoc efficerentur populi praedatores. d non decet regiam maiestatem suam f
Abbreviated transcription (Latin):
inimicitia fuerit exseq̃ntibꝰ
iudicia tãto mag̾ accipient
finẽ executioẽs iudicioꝵ. qrͣ cꝰ
iudex iudicando reos ẜ leges ñ
tãtã inimicitiã inc̾ret ꝙͣta
si iudicaret eos arbitͥo ꝓͥo. Ne
iudex timore inimicitie in
clinatꝰ debito fini differat iu¬
dicia mãcipare ꝙͣtũ possibłe
ẽ. sũt oĩa legib det̾minãda
⁊ pauca arbitrio iudicũ ꝯmit¬
iudicat qr ñ uidet᷑ ip̾e ẜ se hoc

Expanded text:
inimicitia fuerit exequentibus iudicia, tanto magis accipient finem executione iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinatus differat debito fini iudicia mancipare, quantum possibile est, sunt omnia legibus determinanda, et pauca arbitrio iudicum commitiudicat: quia non videtur ipse sec
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate illa. ꝑleges tñ ia¬
ꝯditas ĩuna cĩ regłai̾ possũt
ciuitates multe. inmo ĩea
dẽ.ci. in qua leges ꝯdunt᷑ cõ¬
ꝯditores. Na leges si iuste
sint. debẽt eẽ qiͣ ĩmorales ⁊
ĩmutabiles. qr cͥca eas iudi

Expanded text:
civitate illa: per leges tamen conditas in una civitate regularis possunt civitates multae. Immo illa eadem civitate in qua leges conduntur conconditores. Nam leges si iustae sint, debent esse quasi immortales et immutabiles: quia circa eas nulla
Abbreviated transcription (Latin):
to mag̾ decet eos ãpliores ro¬
tributioẽs face̾ ⁊ mag̃ dełcta¬
bilif ⁊ prõte exspendere. decet
⁊̃ reges ⁊ pͥncipes mag̃ intẽ¬
dere quo faciant excellẽtia
nũmis ⁊ exspẽsis. O ⁊ eos eẽ¬

Expanded text:
to magis decet eos ampliores retributiones facere, et magis delectabiliter, et prompte expendere. Decet etiam reges, et principes magis intendere, quomodo faciant excellentia nummis et expensis. Oportet e
Abbreviated transcription (Latin):
sũptũ faciat ad opꝰ illud: ut
tue̾ ĩ honore dĩnũ. uł aliqͦ dõã
tendet quõ tẽplũ illud sicad¬
mirabile ⁊ pulcrũ ⁊ quõ doã
⁊quõ dona illa fit mag᷑ ⁊ de¬
centia ꝙͣ quot ⁊ quãta nũ
libãlis. Idẽ ẽ eͥ esse magͥficũ
ꝙ ẽẽ habundãt̾ libãlem. na
ut infra patebit magͥficẽtia

Expanded text:
sumptum faciat ad opus illud. ut truere in honorem divinum, vel aliqua dona tendet quomodo templum illud sit admirabile et pulchrum, et quomodo dona o dona illa sint magna et decentia, quam quot et quanta numiliberalis. Idem est enim esse magnificum, quod esse abundanter liberalem. Nam ut infra patebit magni
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipit ut fiat. Prudẽtia gͥ ĩ¬
mediatius dirigit ĩ oꝑa fiẽda
eo ꝙ p̾cipiat illa fiei̾ quã faci¬
at uirtꝰ ĩuẽtiua ⁊ iudicatiua.
cũ gͦ ĩmoralib actꝰ ⁊ oꝑa dicã¬
t᷑ eẽ potiora pͥdẽtia q̃ ĩmedi¬

Expanded text:
cipit ut fiat. Prudentia ergo immediatus dirigit in opera fienda, eo quod praecipiat illa fieri, quam faciat virtus inventiva et iudicativa. Cum ergo in moralibus actus et opera dicantur esse potiora, P
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ ꝯsequi talẽ finẽ ꝗ fit ꝑ pͥ¬
dẽtiã. ꝑ uirtutes gͦ moralos p̃¬
stituimꝰ nob̾ debitos fines. s ꝑ
pru dentia ut ꝯꝑat᷑ ad m̾tuteᷤᷤ
morales. sic diffiniͣ põt ꝙ ẽ ꝑ¬

Expanded text:
sumus consequi talem finem, quod sit per prudentia. Per virtutes ergo morales praestituimus nobis debitos fines: sed pprudentia, ut comparatur ad virtutes morales, sic diffiniri pote
Abbreviated transcription (Latin):
ñ time̾ hostiuĩ bella. Rursus
uenatores c̾uoꝵ ñ st̃ repudiã¬
di ab actib bellicis eo ꝙ taleᷤᷤ
assueti sũt ad labores nimios
barbitonsores ⁊ sutores si cõ¬
sideret᷑ ars ꝓpͥa adpugnã st̃
inutiles. Na nũꝙͣ bene in¬
brabit dauã aut ensem qui
suetus retine̾ ĩ manibꝰ nͥ raso¬
riũ aut acũ q̃ ẽ ẽ ꝓportio acuᷤ
adlanceã. ⁊ rasorii addana.
sic ⁊̃ apotecharii aucupos ⁊

Expanded text:
stium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimios. Barbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui suetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apothec
Abbreviated transcription (Latin):
soli aoĩo remote ñ sic̃ penitu
utiles actib bellicis. mag̾ tñ
int̾ medias regiones eligen¬
di sũt ad oꝑa bellica remotioreᷤᷤ
asole ꝙͣ ꝓpĩquiores. ut mag̾
aositate ꝑticipẽt ¶uiso exq¬
b ꝑtib meliores sc̃ bellatoeͬs
uidere restat exquib artib
eligendi sr̃ bellatores. Enua̾n

Expanded text:
soli, et omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex quibus partibus meliores sunt bellatores: videre restat, ex quibus partibus elig
Abbreviated transcription (Latin):
latores. Ut tã pͥdentia ꝙͣ aĩo¬
sitate ꝑticipe̾t. ¶ adu̾tendũ tñ
cet̾a̾ talia docum̾ta accipiẽda eẽ
aliqui industres ⁊ aliqui aĩosi
tate deficiũt remoti nõ pͥdẽtia.
¶adu̾tendũ ⁊̃ ꝙ l ĩbellis tam¬

Expanded text:
lantes, ut tam prudentia quam animositate participent. Advertendum tamen circa talia, documenta accipienda esse aliqui industres, et aliqui animosi: tate deficiunt, remoti vero prudentia. Advertendu
Abbreviated transcription (Latin):
Idet᷑ ꝙͣtũ ad p̃sens spectat
ĩ oꝑe bellico duo neccia ee
.s. strennitas bellandi. ⁊ pͣdẽtia
erga bella. Qrͣ si scire uolumꝰ i
quib regioĩb meliores bella¬

Expanded text:
idetur quantum ad prsesens spectat in opere bellico duo necessaria ese, strenuitas bellandi, et prudentia erga bella. Quare si scire volumus in quibus regionibus meliores sunt bella
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ciuitatis. Nã cũ dixit ciui¬
tatẽ debere ẽẽ maxͤ uã forte
ñ ĩtellexit de unitate hĩtatoi
uici. nec de unitate artificu
tes uł diu̾si artifices. nͨ de uni¬
tate eoꝵ q̃ requirũt᷑ ad suffici¬
entiã uite. ut ꝙ nõ essẽt ĩciui¬
tate pła ⁊ diu̾sa ꝓut reqrit
ĩdigẽtia uite. S forte hiꝰum

Expanded text:
tem civitatis. Nam cum dixit civitatem debere esse maxime unam, forte non intellexit de unitate habitatios vel plures vici: nec de unitate artificium, tes, vel diversi artifices: nec de unitate eorum quae requiruntur ad sufficientiam vitae, ut quod non essent in civitate plura et diversa prout requirit indig
Abbreviated transcription (Latin):
potẽtiam obprimat ciuitateᷤᷤ
alias ⁊ faciat se regẽ ꝯsticu¬
i suꝑ illas. uiso diu̾sos esse
modos gnoͣnis ciuitatis ⁊
regͥ restat uide̾ ĩ quot ꝑtes
o hũc t̾tiũ librũ dĩde̾ ĩ quo

Expanded text:
potentiam opprimat civitates alias, et faciat se regem constitui super illas. Viso diversos esse modos generationis civitatis et regni, restat videre in quot partes oportet hunc tertium librum dividere, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
budare ĩuino ⁊defice̾ ĩfru̃¬
to in quo ꝯtĩgit ciuitates ali¬
as habũdaẽ o ciuitatẽ imã
idigẽ auxilio altiꝰ. Qrͣ sic u
ale ẽ uite huãne ĩeadẽ ciui¬
tate ꝯg̾gaiͣ diu̾sos uicos. ut
faciliꝰ bant᷑ q̃ reqrũt᷑ ad uitã.
sic utile ẽ ciuitati płes ꝯgre¬
gaĩ st̾ uno pͥncipatu aũ sp̃
uno rege. Ut faciliꝰ ⁊ meliꝰ sͥ

Expanded text:
bundare in vino, et deficere in frumento, in quo contingit civitates alias abundare, oportet civitatem unam indigere auxilio alterius. Quare sicut utile est vitae humanae in eadem civitate congregari diversos vicos, ut facilius habeantur quae requiruntur ad vitam: sic utile est civitates plures congregari sub uno principatu aut sub uno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtis ꝓsalute boĩ totiꝰ. Ut ꝙ ab¬
scidat᷑ mẽbrũ putͥdũ ne pereat
totũ corpꝰ. sic qr fur ⁊malefio
⁊ quilib malefactor turbat pa
putͥdũ abscidat᷑ ⁊ ext̾minet᷑ ne

Expanded text:
partis pro salute boni totius, ut quod abscindatur membrum putridum, ne pereat totum corpus: sic, quia fur et maleficus, et quilibet malefactor turbat pacputridum abscindatur, et exterminetur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ie dictat fures ⁊ maleficos eẽ
piũendos. hoc p̃supponẽs ius
poĩtiuũ ꝓcedit ulteriꝰ det̾mi¬
nas qua peã talia st̃ piũenda.
hec uiso ꝙͣtũ ad p̃ses spectat
dupplice diffrãm assignare pꝰ

Expanded text:
urale dictat fures et maleficos ese puniendos, hoc praesupponens ius positivum procedit ulterius, determinans qua poena sint talia punienda. Hoc viso quantum ad praesens spectat duplicem differentiam assigna
Abbreviated transcription (Latin):
eãdẽ hñt potẽtiã. s poĩtiuũ ex
pͥncipio añ ꝙͣ sit statutũ nͭ di¬
ffert ẽẽ sic uł ałr. postꝙͣ at̃ est
edictũ ĩcipit hr̃e ligandi effi
tuit suꝑ adde̾ positiuũ ẽ. qr mł¬

Expanded text:
tivum ex principio antequam sic statutum, nihil differt esse sic vel aliter, postquam autem est editum incipit habere ligandi effictuit superaddere positivum, est: quia mu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽt mediũ. ¶Hiis uisis
uidend̾ ẽ quõ reges ⁊ pͥnci¬
pes ad has passiones se hre
taĩ debeãt decet eͥ eos eẽ gͣ¬
tiosos ⁊ misicordes. Ipĩ e ma
xĩe debẽt debiti eẽ distribu¬
cores bonoꝵ ⁊ maloꝵ siue

Expanded text:
nent medium. His visis, videndum est, quomodo reges et principes ad has passiones se habetari debent. Decet enim eos esse gratiosos, et misericordes. ipsi enim maxime esse debent debiti distributor
Abbreviated transcription (Latin):
ħ oĩa se hãnt ut reꝗrit ordo
a regła rõis. Hec gͦ ad p̃sẽs
de passionib sufficiãt. qr si
ꝗd ẽ hic dimissũ. Infra diffu¬
sius tractabit᷑. aget̾ eͥ ĩt̾rio
de aliis ut rei ꝯgruẽtia po¬
stulabit. Ibi e oñdemꝰ quõ¬

Expanded text:
ia se habeant, ut requirit ordo, et regula rationis. Haec ergo ad praesens de passionibus sufficiant: quia si quid est hic dimissum, infra diffusius tractabitur. Agetur enim in tertio de aliis, ut rei cognoscentia postulabit. Ibi enim o
Abbreviated transcription (Latin):
dabił. sic ⁊̃ mĩa media est
int̾ crudelitatẽ ⁊ mollitie.
na qui nlłi ꝯpatit᷑ ẽ crude¬
iuidiã ⁊ placiditatẽ.nã ĩ¬
placidꝰ at̃ ut oppoĩt᷑ ĩ uido de

Expanded text:
a est inter crudelitatem, et molliciem. Nam qui nulli compatitur, est crudeinvidiam, et placiditatem. Nam inplacidus autem ut opponitur invido de
Abbreviated transcription (Latin):
ãt pueiles. ab ipa eͥ ĩfantia¬
qr cõna̾le uidet ẽẽ pueris de¬
lectari iocis. q̃r ludus si ñ sic
moderatꝰ ⁊ honestus aliquã
puerilitatẽ uidet᷑ hr̃e anne¬
xã. Tanto gͥ decet reges ⁊ pͥn¬
cipes moderate uti delectati¬
onib ludoꝵ ꝙͣto detestabiliꝰ
ẽ eos eẽ pueriles. ¶Ampliũ
ut p exhĩtis ex hor iccosa de¬
lectatio nõ ẽ otiosa ⁊ ordina¬
t̾ inbonũ finẽ. qr int̾poĩta
nris curis quãdã recte acti¬
onẽ accipimꝰ. roe̾ cuiꝰ ardẽtiuĩ
inẜgimꝰ ut insistamꝰ boĩs o¬
cũ iocus ĩmoderatꝰ ł ĩ honest
distrahit nos aboĩs oꝑibꝰ qͦꝵ¬
canto detestabłiꝰ ẽ reges ⁊pͥn¬
cipes ĩmoderate uł ĩ honeste
uti delectatioĩb ludoꝵ quã¬
to cua̾ boni coĩs que specrat
ad pͥncipẽ excellẽtior ẽ ꝙͣsit
cura alicuiꝰ ꝑticłaris boni. Nõ
cosa si sit̾ honesta ⁊ moderata
quirit diu̾sitas pͦꝵ¬

Expanded text:
eant pueriles. Ab ipsa enim infantia connaturale videtur esse pueris delectari iocis. Quare ludus si non sit moderatus et honestus, aliquam puerilitatem videtur habere annexam. Tanto igitur decet reges et principes moderate uti delectationibus ludorum, quanto detestabilius est eos espueriles. Amplius  ut patet ex habitis ex hoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, quia interposita nostris curis, quandam recreationem accipimus, ratione cuius ardentius insurgimus, ut insistamus bonis ocum iocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis otanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationibus ludorum, quanto cura boni communis, quae spectat ad principem excellentior est, quam sit cura alicuius particularis boni. Non cosa, si sint honesta et moderata: quirit diversitas p
Abbreviated transcription (Latin):
qrͣ cũ ĩ talibꝰ ꝯtĩgat pectare
dare uirtutẽ aliquã ꝑquã
debite nos habeamꝰ ad ludos.
In ip̃ĩs enĩ iocis quidã suꝑ¬
habundãt desiderãtes oĩo
risũ face̾ ꝙͣ decora dice̾ hꝰ ãt
similat auib rapiẽtib p̃dã
sacͥficatã ĩ tẽplis gẽtiliũ. Sic̃
eͥ aues ille nõ curabãt qͣlit̾¬
cũq possẽt aliquid de illa
p̃da cape. sic uolentes oĩo fa¬
ce̾ risum ⁊ ꝓuocare alios ad

Expanded text:
re cum in talibus contingat peccare,  virtutem aliquam, per quam debite nos habeamus ad ludos. In ipsis enim iocis quidam superabundant desiderantes omnino risum facere. similat avibus rapientibus. praedam sacrificatam in templis Gentilium. Sicur enim aves illae non curabant qualitercunque possent aliquid de illa praeda capere: sic volentes omnino facere risum, et provocare alios ad
Abbreviated transcription (Latin):
tristitia q̃dã suꝑ apparẽti:
malo corruptiuo uł ꝯtrista¬
tiuo eiꝰ qui ĩdignꝰ ẽ sorti̾ ma¬
lũ illd̾. Si uõ sit tristitia ñ
de malo altiꝰ s de bono ħ pͭ¬

Expanded text:
tristitia quaedam super apparenti malo corruptivo, vel contristatio eius, qui indigne patitur malum illud. Si vero sit tristitia non de malo alterius sed de bono,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ głificatoĩs. Uñ ue̾cũdia e¬
rubescẽtia noĩaĩ ꝯsueuit. qr
c̾ timẽtes pallescũt. Nam
sed ex eo ꝙ c̾dit se ãmitteͣ
gus recurrit ad ĩtĩorã ⁊ m̃

Expanded text:
cationis. unde verecundia erubescentia nominari consuevit, quia cut timentes pallescunt. Nam sed ex eo, quod credit se amittere guis recurr
Abbreviated transcription (Latin):
ssequẽs sẽꝑ st̃ ĩ ãxietate cordis
Qrͣ cũ una cura ĩpediat aliam
or sic çelantes retͣhi a debitis
ues ñ eẽ nimis çelotipos de
suis ꝯiugib. ⁊ tãto mag̾ ħ de¬
cet reges ⁊ pͥncipes ꝙ̃to maiuᷤᷤ
p̾iudiciũ põt ĩsurge̾ regno. si
reges sit ĩanxietate cordis ⁊
retrahant᷑ adebita cura regni.
¶Scd̾a uia ad ĩuestigãdũ hoc
idẽ sumit᷑ ex eo ꝙ uxores ĩcitã¬
t̃ ad malũ si ꝯtĩgat suos uiroᷤ

Expanded text:
sequens semper sunt in anxietate cordis: quare cum una cura impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi a debitis ves non esse nimis zelotipos de suis coniugibus: et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto maius praeiudicium potest insurgere regno, si reges sint anxietate cordis, et retrahantur a debita cura regni. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumintur ex eo quod uxores incitantur ad maluum, si contingat suos vir
Abbreviated transcription (Latin):
poł. debe̾ eẽ exsenib electis. ir
si cause male iudicate fuent
ĩp̃torio ordinaio. senex illi ele¬
cti ⁊ boĩ testiõnii rectificarent
ipãs. ¶Quĩto ĩtromisit se dmͦ
iudicãdi. uolebat e̾ ut utrisq
p̾toriis tã ĩpͥncipali ꝙͣ ĩordim¬

Expanded text:
 debere esse ex senibus electis: ut si causae male iudicare fuerunt in praetorio ordinario, senes illi electi et boni testimonii rectificant ipsas. Quinto intromisit se de modo iudicandi. volebat enim in utrisque praetoriis tam in principali
Abbreviated transcription (Latin):
ph̃i narrat. assignat cã qͣ pͥo¬
domꝰ sic statuit. Credebat qdẽ
ꝙ siiudices iuram̃to ee̾nt ab¬
stricti ut dicerẽt ꝙ sentirent
forte degerarẽt tim̾do coram

Expanded text:
phi narrat, assignat, quare Hippodamus sic statuit. Credebat quidem quod si iudices iuramento essent astricti ut dicerent quod sentirent, forte degenerarent timendo coram
Abbreviated transcription (Latin):
ges ⁊ pͥncipes scire lictãle y¬
dioma. Ut possĩt sec̾ta sua a¬
liis scribeͣ ⁊ lege̾ absq alioꝵ
sciãt ydioma lictãle. Debent
fcõ suũ totũ ĩgeniũ debet ex¬
pone̾ ut bñ ĩtelligãt moralia
ut sciãt se ⁊ alios rege̾. Na

Expanded text:
ges, et principes scire idioma literale, ut possint secreta sua alii scribere et leger absque aliorum sciant idioma literale. Debent facto totum suum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant moralia et ut sciant se et alios regere. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
eos scire decet ĩ quãtũ deẜ¬
uit ad bonos mores. Sic gͦ
morale negõ scire expedit
ab hiis qui cupiũt pͥncipaiͣ
stude̾ debẽt. ut eis moralia

Expanded text:
eos scire decet, inquantum deseruit ad bonos mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principaristudere debent, ut eis moralia
Abbreviated transcription (Latin):
sitas ab hoĩe. Sic gͦ sciẽtes gra¬
datĩ st̃ honorãdi. ¶Hiis gͦ sci¬
ẽtiis sic diuisis de leui patẽ
põt cͥca quas scĩas filii nobi¬
liũ ⁊ maxĩe regũ ⁊ pͥncipũ
debeãt in sudare.Na cũ opõ¬
teat eos ẽẽ qiͣ semideos ⁊ de¬
bite ⁊ absq negligẽtia nego¬
gotiis regni intende̾ ñ uacat

Expanded text:
go scientes gradatim sunt honorandi. His ergo scientiis sic divisis, de levi patere potest, circa quas scientias filii nobilium, et maxime regum, et principum debeant insudare. Nam cum oporteat eos esse quasi semideos, et debite et absque negligentia negotium regni intendere,
Abbreviated transcription (Latin):
est dignior ip̃a qd̾ ĩtelligo
ẽ de scĩis huanitꝰ ĩuẽtis inti
quas methaphisica pͥmatu
tenet. Ampliꝰ theologia q̃ es
de deo ⁊ de ãgłis ñ moͦ hũano

Expanded text:
est dignior ipsa quod intelligendum est de scientiis humanitus inventis, inter quas Metaphyfica primatum tenet. Amplia Theologia, quae est de Deo et de Angelis non modo humano
Abbreviated transcription (Latin):
ydiote dyaletici. sic legiste qr
eate quib ẽ politica dicũt nã¬
ratiue ⁊ siñ rõne. applłai̾ posst̃
ydiote politici. Ex hoc ãt patẽ
por ꝙͣto mag̃ honoradi st̃ sci¬
ctes politicã ⁊ morales sçiãs
ꝙͣscietos leges ⁊iura. Nã ꝙͣto

Expanded text:
idiotae dialectici: sic Legistae, quia ea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patere potest quod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura.
Abbreviated transcription (Latin):
du ascẽdẽte ⁊ ĩspecta ꝯditioe
celi. ⁊ qr hoc ꝑ astrologiã cogͦ¬
uolebãt ĩ astronomicis esse
ĩstructi. Sic gͦ antiqui de li¬
beralib sẽserũt ⁊ has septẽ
artes nimiũ extollebãt: ue

Expanded text:
pecta conditione caeli: et quia hoc per astronomiam cognvolebant in astronomicis esse instructi. Sic ergo antiqui de liberalibus senserunt, et has septem artes nimium extollebant. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
pugͣre. posito eͥ ꝙ potẽtiores
ad quos resiste̾ ñ ualemꝰ ĩnos
fore faciãt. pͥdentie ẽ ñ in ẜge̾
ĩ ipõs nͥ cocurat opõtuĩtas tpr̃is.
in quo exeis ꝯgrue possumꝰ ni¬
dictas sumẽ. ¶Quĩto cͥcaꝙ¬

Expanded text:
. Posito enim quod potentiores, ad quos resistere non valemus, in nos forefaciant, prudentiae est, non insurgere in ipsos, nisi occurrat opportunitas temporis, in quo ex eis congrue possimus vindictas assumere. Quintum circa
Abbreviated transcription (Latin):
saluai̾ ⁊ corrũpi. Ut eligẽs op¬
optimꝰ modus pͥncipandi ⁊ qͦ¬
lis debeat ẽẽ regis offitiũ. ⁊ qͦ¬
mõ rex se debeat ĩsuo dnĩo p̃¬
suare fuit insupiorib patefa¬
adiuuãte exꝑiẽtia gestoꝵ pã¬
ticłariũ q̃ ꝯtinue occurrt̾ ĩcu¬
riis regũ ⁊ pͥncipũ ĩstrui poᷤ¬
sit rector ci. aut regͥ. qͣłr cͥca

Expanded text:
salvari et corrumpi: ut eligens opoptimus modus principandi, et quale debeat esse regis officium, et quomodo rex se debeat in suo dominio praeservare, fuit in superioribus patefaadiuvante experientia gestorum particularum quae continue occurrunt in curiis regum, et principum, instrui poterit Rector civitatis aut regni, qua
Abbreviated transcription (Latin):
adhibenda ne ĩẜgãt seditioẽs
⁊maleficia int̾ cines. Iõ attẽtẽ¬
dũ ẽ diligent̾ qui ciuiũ reputã¬
tur boui ⁊ qui infames. Ut cͥca
ĩfames maior custodia adhi¬
beatur. ⁊ si dep̾hendãt᷑ male e¬

Expanded text:
gant seditiones et malitia inter cives. Ideo attendendum est diligenter qui civium reputantur boni, et qui infames, et circa infames maior custodia adhibeatur: et si deprehendantur male e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩiuste. Rursus ẽ actendẽtlũ.
ne ĩsuis ꝓuẽtib defraudetũ.
Expedit eͥ regiũ ꝯsiliũ ꝓuiri¬
b saluare uira regis. eo qd̾
hiꝰ bona ordinãda st̃ ad bor᷑
coẽ. ut ad defensioẽ regͥ. ⁊ ad
bonũ statũ regͥ. Decet gͦ ꝯsi¬
liarios scire introitꝰ ⁊ ꝓuentꝰ
qs uͦ deficit uł ẽ diminutꝰ ap¬
ꝯsiliũ de alim̾to: Ut sciat᷑ utrũ
ciuitas uł regnũ cui pͥncipat᷑
aliꝗs rector. sufficiat sibi in
alim̾to ⁊ indeẜuientib adsuf¬
ficiã uite. Considerandũ est
tate qualib ip̃iꝰ reg̾. ⁊ ꝙͣtũ ẽ

Expanded text:
ursus est attendendum, ne in suis proventibus defraudetur: expedit enim regium consilium pro viribus salvare iura regis, eo quod huiusmodi bona ordinanda sunt ad bonum commune, ut ad defensionem regni, et ad bonum statum eius: decet ergo consiliarios scire introitus et provequis vero deficit vel est diminutus, apsilium de alimento, ut sciatur utrum civitas vel regnum cui principatur aliquis rector sufficiat sibi in alimento et in deservientibus ad sufficientiam vitae: considerandum est t
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ⁊pͥn. si uolu̾t suũ durare do¬
miniũ sũme caue̾ debr̃ ne a
iustitia deuiãtes ĩ tyrãpnidẽ ꝯ
care ꝯtĩgat suã tyrãpnidẽ ꝯue̾¬
rãt᷑ ꝓuirib modeaͬre debr̃. qr
qͣto remissiꝰ tyra̾pnicabt᷑ tãto

Expanded text:
pes si volunt suum durare dominium, summe cavere debent ne a iustitia deviantes in tyrannidem conzare contingat, suam tyrannidem pro viribus moderare debent, quia quanto remis
Abbreviated transcription (Latin):
corruptioĩs tyrãpnidis dices
tyrãpnidẽ corrũpiase atyrãp¬
uide alia aregͦ. ¶Corrũpitũ
e cyrãpnides ase ipã. Nã utdi¬
cebat᷑ supͣ malũ supͣ se ip̃ cõ

Expanded text:
corruptionis tyrannidis, dicens, Tyrannidem corrumpi a se, a tyrannide alia, et a regno. Corrumpitur enim tyrannis a seipsa. nam ut dicebatur supra malum seipsum co
Abbreviated transcription (Latin):
ces. qr ñ adhibebãt curã ⁊ di¬
ligẽtiam quõ eaꝵ femĩe es¬
sent uͥtuose ⁊ bone. Ad hibeda
est gͦ sollicitudo ne femine o¬
diose iuiuãt s ex̃citẽt se cͥca a¬
liͦ oꝑa licita ⁊ hoẽsta/. Ut ex hoc
rsulter fructꝰ ⁊ utilitas ⁊ effi¬
cca qualia oꝑa sollicitaĩ debẽt

Expanded text:
non adhibent curam et diligentiam, quomodo earum foeminae essent virtuosae et bonae. Adhibenda est ergo solicitudo, ne foaeminae ociose vivant, sed exercitent se circa aliqua opera licita, et honesta, ut ex hoc resultet fructus, et utilitas, et efficirca qualia opera solicitari d
Abbreviated transcription (Latin):
minib rei pu si mẽs huana
ut suꝑiꝰ dicebat᷑ nescit otiosa
eẽ statĩ cũ ꝗs nõ dat selicits
ex̾̃citiis uagat᷑ eiꝰ mẽs cͥcall¬
⁊ ꝙͣto cogitãdo illicita facilu
thunt᷑. Ut ea si adsit comos¬

Expanded text:
minibus reipublicae; si mens humana ut superius dicebatur nescit ociosa esse, statim cum quis non dat se licitis exercitiis, vagatur eius mens circa ilet quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit commod
Abbreviated transcription (Latin):
adhibeͣ quõ posst̃ obsessis phi¬
di miu̾ticẽs ẽ ꝑfamẽ. Nã sine
cibo durare n̾ possumꝰ. Iõ obsidẽ¬
tes. ut muĩtioes obtineãt. pas¬
obsessis uictualia deferri dili¬
gẽt̾ custodire debẽt. ne eis ta¬
ꝙͣ gladiꝰ. Inde ẽ ꝙ młtotiẽs ob¬
sidẽtes uolẽtes citiꝰ obtine̾ mu¬
nittes si ꝯtĩgat eos aliqͦs cape¬
de obsessis n occidũt illos s
mutilatioe m̃broꝵ eos reddt̃
ĩutiles ⁊ pea eos remittũt ad
muũtioẽs obsessas ut iͥ una cũ
aliis cõmedẽtes ap̃ ipos obse¬
ssos maiorẽ famẽ ⁊ inopiã ĩ¬
ducãt. ¶ Ttiꝰ modꝰ optinẽdi mu¬
nitoẽs ẽ ꝑpug : ut cũ it᷑ admu¬

Expanded text:
am, quomodo possint obsessis prohidi munitiones, est per famem. Nam sine cibo durare non possumus; ideo obsidentes, ut munitiones obtineant, pasobsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, ne eis taquam gladius. Inde est quod multotiens obsidentes volentes citius opprimere munitiones, si contingat eos bsessis, non occidunt illos. sed per mutilationem membrorum eos reddunt inutiles, et postea illos remittunt ad munitiones obsessas, ut ibi una cum aliis comedentes apud ipsos obsessos maiorem famem et inopiam inducant. Tertius modus obtinendi munitiones est per pugna: ut cum itur ad mu