comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nullus enim est quicoscendit incaelum xp̃m indedeiuceres Nuncergo,
dnẽ quis credit tuditui nostro: quod dicit esccis rarꝰ quemq: significat :¬
cin co mennos conuenit quod dnẽ quis credit ccudituinostro: in hebseis
exem plar ib: dnẽ non ha b& sed interprectione septua genta senio
sit & cpostulus hoc probaens quod apudillos ẽposuit dnseiid& tamen

Expanded text:
Nullus est enim qui ascendit in coelum Christum inde deducere. Nunc ergo, Domine, quis credidit auditui nostro? quod dicit Isaias, rarum quis significat. Scire tamen nos convenit quod, Domine, quis credidit auditui nostro? in Hebraeis exemplaribus Domine non habeat, sed in interpretatione LXX seniorum sit; et Apostolus hoc probans, quod apud illos est, posuit, Domin
Abbreviated transcription (Latin):
nefoste ista diuersitas talealquid ostendat Quacle & presens uid&
habere capitulũ in quodoc& non posseinuocare nomendñi insiprius
credect᷑ in xpm̃rx ũ ccutem crediderit quis xp̃o &i comsi non dum scĩ ficatus
sit & exlesicce corporiscĩficatus tamenne esse est uti cminuoc& ẽum
cui credidit: xp̃s enimuenit mundus concilicredo : & c̃sedeptes sibi offer¬
repaetri quos ccutem offr& pcctrĩ sceĩ spr̃ suscipit : & sc̃i ficiteos &ta
tectem totius corporis ꝑfetionem qu& erestituat᷑: & it ade uinac ecde¬
sicc dĩ non habens maculam autrugam appellaremereant᷑: Priuser¬
edoca inuoccre : Ide oergo quomodo in quit inuocabunt in quem noncr¬
diderunt: & in hoc astissima eos conclusione constringit: scc lus inquit
non est nisi inuocarłi: Ne mouero inuocat qui non credit ergo quĩ non cre
ditis non inuocatis & qui añ in uocatis: ñscclucomini: si quomodo inquit
credent ei quem non audierunt : Possumꝰ sic intellegere & qͥa ł ipsũ in

Expanded text:
ne forte ista adversitas tale aliquid ostendat, quale et praesens videtur habere capitulum, in quo docet non posse invocari nomen Domini, nisi prius credatur in Christum. Cum autem crediderit quis Christo, etiamsi nondum sanctificatus sit, et Ecclesiae corpori sociatus, tamen necesse est ut jam invocet eum cui credidit. Christus enim venit mundum reconciliare Deo, et credentes sibi offerre Patri. Quos autem offert Patri, Spiritus sanctus suscipit, ut sanctificet eos, tem totius corporis perfectionemque restituat, et ita demum Ecclesia Dei non habens maculam neque rugam appellari mereatur . Prius eredocet invocare. Ideo ergo, quomodo, inquit, invocabunt, in quem non crediderunt? et in hoc arctissima eos conclusione constringit. Salus, inquit, non est nisi invocanti. Nemo vero invocat qui non credit. Ergo quia non crditis, non invocatis; et quia non invocatis, non salvamini. Sed quomodo, inquit, credent ei quem non audierunt? Possumus sic intelligere, ipsum in carne p
Abbreviated transcription (Latin):
adest ubique & medius est & iac meorum qui ignoranteun & nonconfiten¬
t̃ : Audi quomodo iohannis baoptista de eoh& ipsoctestectur: medius
inquituestrũstat quem uos nescitis: qui post meuienit: estergo medius &
inter eos qui eum nesciunt sed possibilitate eis medius est NOΝEfficctico
pos suntenim eum capere sed nondum caepiunt: efficatia uerd uel efs¬
cclio quinuid& cobsordumsi & intereos qui in nomine eiꝰ congregarł medius
essedicit᷑ & intereos: qui eumnes ciunt: Nisi huiusmodido ferertia deneat᷑:
quodint̃ ignorcerłes & nondũ crederses posibilitco & medius dicitur:
nc̃ne deftes uero efficatiaid estreiipius & operis effestĩ uerũdoillo dhobsertore

Expanded text:
cire, quia adest ubique, et medius est etiam eorum, qui ignorant eum, et non confitentur? audi quomodo Joannes Baptista de eo haec ipsa testatur: Medius, inquit, vestrum stat, quem vos nescitis, qui post me venit . Est ergo medius etiam inter eos qui eum nesciunt, sed possibilitate eis medius est, non efficacia: possunt enim eum capere, sed nondum capiunt. Efficacia vero vel eff videtur, si et inter eos, qui in nomine ejus congregantur, medius esse dicitur, et inter eos qui eum nesciunt, nisi hujusmodi differentia teneatur, quod inter ignorantes, et nondum credentes possibilitate medius dicitur, inter credentes vero efficacia, id est, rei ipsius et operis effectu. Hoc est ve
Abbreviated transcription (Latin):
sonꝰ & infine sorbis terrae uerba eorꝰ: in quo ꝓ lingtorꝰ & sermonum ua¬
ri &ccte gens sine dubio inellegunt & dicit᷑ quic apostolonꝰ xpĩ in
omonem quidem terrã sonꝰ exierit: infines uerd orbisterrae Nonson
seduerba ꝑuenerint quodita intellegi potest quico terrã imperitos
quosq: & in docibilis hom̃sdicat aco quos non uerba in qͥb ractiofidei con¬
tenet᷑ & explanatio sacpi ettiae sed sonꝰ fidei eõ monir& semplici praedi¬
cactione ꝑuenere: finẽ uerd orbisterreorꝰ eruditiores quosq: & pruden¬
tiores ceppellacuerit finis enim ꝑ fatonem indicat Nerũ cedhos
ergo tales non sonũ uocis seduerba & rationem peruenisse pronuntiat
quiuti que ccudienses sermonem fidei & icmꝓserut aripos sunt : & perqrerg
scripturas liuinees ut cognsa nt eorꝰ uerborꝰ quȩ eis papõs adnunticetcsurt

Expanded text:
o linguarum et sermonum varietate Gentes sine dubio intelliguntur, et dicitur quia apostolorum Christi in omnem quidem terram sonus exierit, in fines vero orbis terrae, non sonus, sed verba pervenerint: quod ita intelligi potest, quia terram imperitos quosque et indocibiles omnes dicat, ad quos non verba, in quibus ratio fidei commonetur et explanatio sapiecatione pervenerit: finem vero orbis terrarum eruditiores quosque, et prudentiores appellaverit. Finis enim perfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales non sonum vocis, sed verba et rationem pervenisse pronuntiat, qui utique audientes sermonem fidei, etiam perscrutari possunt et perquirere Scripturas divinas, ut cognoscant eorum verborum, quae eis per Apos
Abbreviated transcription (Latin):
decorem Qreliquas sed& nac dꝑ sonc̃ ipsorꝰ prophe&ccerꝰ reffereent᷑ h&c uerba
uasi quiopud dnm ꝯquqͥrant᷑ quod his quȩd exp̃opropheat uerint: Nemo
aut commo dũ pecuci expopulo illo crediderint NONuI debit᷑ colienum a ut
non est puta Tum quic moy sesdicat ad dnm: Onẽne mocredidit audi¬
tui meoi sienĩ crededis ser̃ lit teris meis. credidissent utiq: xpodeioso enĩ¬

Expanded text:
 haec verba, quasi qui apud Dominum conquerantur quod his quae de Christo prophetaverint, nemo aut admodum pauci ex populo illo crediderint, non videbitur alienum. Aut non est putandum, quia Moyses dicat ad Dominum: Domine, nemo credidit auditui meo? Si enim credidissent litteris meis, credidissent utique e
Abbreviated transcription (Latin):
At ergo itcꝯpp̃t̃ quod memores estis: uos quialiquando gen¬
tes in carnediceb comini praeputium ab eaquae dicit᷑ cicũ¬
cisio in carne manu fecstae. Qnm er cotis illo tempore sin exp̃o
Alie natia conuersione israchel & peregrini promissionis¬
testamenNT orumei sp̃emnon liabentes & sinedõ in hoc mundo
Nunc autem in xp̃o ihũ. uos quicliquando erctis longe fac¬
tiestis prope insanguinexp̃i Ipse estenim pax nostre qui
f&cit ut raqiunum & me dium pari&em maceriae soluens
inimicitia in carnesua legẽ maendatorũ ind&r&is euacu¬
ans¬
ut duo conder& in sem& ipsoanuno nauo homine faciens pace

Expanded text:
 Propter quod memores estis, quod vos aliquando gentes in carne. qui dicimini praeputium ab ea, quae dicitur circumcisio in carne manufacta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a sociendo, nunc autem in Christo Iesu qui aliquando eratis longe facti estis prope in sanguine Christi. ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum et medium parietem maceriae soluens, inimicitias, in carne sua legem mandatorum decretis euacuansut duos conderet in se in unum nouum h
Abbreviated transcription (Latin):
to ergo in quit magis iustisicatinunc in sanguine eiꝰ saluierim:
aobircoꝑ ipsum In superiorib: quidem dixerat iustificatiigit᷑
eoside pacem habe comi addmꝰ: & nunc dicit: multo magis
nunc iustificati insconguine ipsius escluierim: abircoꝑ ipsumo
* quo ostendit. Quodneq fides nr̃a sin exp̃i saonguine neq
sconguis xp̃i nos sine fide nostra iustificat: Exutroq tocmen
multomcegis scenguis xp̃inos quam fides nrã iustificat: &ideo
milnuid&ur cum in superiorib simplicit̃ dixerit Iustisicate
exfide hic addidisse multo mcegis. Er gonuno iustificata
insconguine eĩ ut docer& quia ab irauentura: &i cem si
fides nr̃a nos sclu& &icm siopera iustitiae suꝑ ha&

Expanded text:
to ergo, inquit, magis justificati nunc in sanguine ejus, salvi erimus ab ira per ipsum. In superioribus quidem dixerat: Justificati igitur ex fide, pacem habeamus ad Deum, et nunc dicit, Multo magis nunc justificati in sanguine ipsius salvi erimus ab ira per ipsum. Ex quo ostendit quod neque fides nostra sine Christi sanguine; neque sanguis Christi nos sine fide nostra justificat, ex utroque tamen multo magis sanguis Christi nos, quam fides nostra justificat. Et ideo mihi videtur, cum in superioribus simpliciter dixerit, Justificati ex fide, hic addidisse, Multo magis ergo nunc justificati in sanguine ejus, ut doceret, quia ab ira ventura etiamsi fides nostra no
Abbreviated transcription (Latin):
illos qui sem ꝑuident faciem di uel eos qui semꝑaedstcent incons¬
p&ctualtis simi : Vt sicut supra dixim: essequendam nouis si¬
mum inimicum Ita & ibi prouirtutũ meritis habeant᷑ aliqui
summi amici Cumergoha& ita sint: nescio si his qui adhuc
ꝑman& in his operib: quae odit dr̃ &pro quib: inimicitiae sunc

Expanded text:
illos qui semper vident faciem Dei, vel eos qui semper adstant in consillos qui semper vident faciem Dei, vel eos qui semper adstant in conspectu Altissimi: ut sicut supra diximus esse quemdam novissimum inimicum, ita et ibi pro virtutum meritis habeantur summi aliqui amici. Cum ergo ita sint, nescio si is qui adhuc permanet in his operibus, quae odit Deus, et pro quibus inimicitiae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
&ẽ coli qua in substantia quae s&cundum definitionẽ mar¬
tionis ueluco lentim nacturalit̃ inimica sit dõ: Aho quin
si quod inimicum est naturae ess& & nonuoluntatis re
conciliationem utiq non haber&: Vbi autem & inimicos
quis aniicus efficit᷑ Certum est quod dumea opera &e quu
quae non amaet ds̃ : inimicus est dĩ : &umquisq tecꝰ grauis
& tacm odibilis efficit᷑ inimicus quã multiplicauerit opera¬
in inimicitics Digna sunt ergo mensurae & ircedus quida
in hispe catorum qucolitacte uel quantitate distincti qui inini¬
cisunt do. Vnde & ille qui supraomnes p&ccauit. A paculo ultim
inimicus destruendus esse memorat᷑. Versa aute muice &or¬
dine & icomeos quir & onciliecti sunt ꝑ mortem silueiꝰ inincis
hcbere certum est & esse aliquem ita amicunt sicut morses
amicus dĩ appellatest: esse quoq alios quib dicit saduator
Iamnonuos dicoseruos sed amicos: Credo autem es se ad huc
icegis facmiliecres aliquos in caelestib amicos apud dm̃ uel

Expanded text:
esse aliquam substantiam quae, secundum definitionem Marcionis et Valentini, naturaliter sit inimica Deo. Alioquin si quod inimicum est, naturae esset et non voluconciliationem utique non haberet. Ubi autem ex inimico quis amicus efficitur, certum est quod dum ea opera agit quae non amat Deus, inimicus est Dei, et unusquisque tam gravis et tam odibilis efficitur inimicus, quam multiplicaverit opera inimicitiis digna. Sunt ergo mensurae et gradus quidam in his peccatorum qualitate vel quantitate distincti, qui inimici sunt Deo. Unde et ille qui supra omnes peccavit a Paulo ultimus inimicus destruendus esse memoratur: versa autem vice et ordine etiam eos qui reconciliati sunt per mortem filii ejus, in amicis haberi certum est; et esse aliquem ita amicum sicut Moyses amicus Dei appellatus est, esse quoque alios, quibus dicit Salvator. Jam non dicam vos servos, sed amicos , credo autem esse adhuc magis familiares aliquos in coelestibus amicos apud Deum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
cduirtutem aniniiꝑtinent culpabilit̃ gloriat᷑: Paculus uero q̃
in his ercet peritissim : Cum dixiss&: quia gloriamur in tribula¬
tionibi nostris : Ne fore putar&ur in reb: in disferencib: &me¬
dus gloricri Med dit continuorationem & ostendit quod glo¬
ritio suco quam incribulationib hab& adurtutes animi
ꝑtinecot. Dicit enim quia tribulatio proqua glorior pacieslia
operat᷑ pacienia uero probationẽ probatio uero spem
sposuero non confundit quia carqcsdi diffus ac est incordib¬

Expanded text:
rtutem animi pertinent, culpabiliter gloriatur. Paulus vero qui rtutem animi pertinent, culpabiliter gloriatur. Paulus vero qui in his erat peritissimus, cum dixisset quia gloriamur in tribulationibus nostris, ne forte putaretur in rebus indifferentibus et mediis gloriari, reddit continuo rationem, et ostendit quod gloriatio sua, quam in tribulationibus habet, ad virtutes animi pertineat. Dicit enim, quia tribulatio, pro qua glorior, patientiam operatur, patientia vero probationem, probatio vero spem, spes vero non confundit, quia chari
Abbreviated transcription (Latin):
& iustitiae accudabilit̃ gloriat᷑ Cumergo sermoiste adutrũq
respiciat Ne quirendum nobis est inquib r&tagloriatio & in
quibmini r&tagloriatio : Quodita demum poterim: agnꝰcere
sinaturcsrerum comp&enti distinstione teneam :: Quodau¬
tem dicim : tale estoͥmnia quae sunt. uel agunt᷑ aut bona sur
ccut malco aut in differentiao  De quib quamuis lactior habe¬
re debeat disputatio Tomen quantum adpraesentẽ locum
sufsicie profercm: : Bona illa certumest propriediciquae ad
uirtutes cenimiꝑtinent: & imala eccsola desiniri quae codmnali¬
ticom sp&tant & contralegemdi agunt᷑: Ceerauero indisfe¬
reilia &ẽ, Idest neq bona neq mala nominanda. Vt sunt diuiti¬
ae sp&ies corporis & forticudo uel proceritas atq: eaqua e
corporis usib: seruiunt: si quugit᷑ distinstionem diuersitatis.
huius ignorat & gloriatur in his quae non sunt uercbona n&¬

Expanded text:
et justitiae, laudabiliter gloriatur. Cum ergo iste sermo ad utrumque et justitiae, laudabiliter gloriatur. Cum ergo iste sermo ad utrumque respicit, requirendum nobis est in quibus recta gloriatio sit, et in quibus minus recta gloriatio. Quod ita demum poterimus agnoscere, si naturas rerum competenti distinctione teneamus. Quod autem dicimus, tale est. Omnia quae sunt vel aguntur, aut bona sunt, aut mala, aut indifferentia. De quibus quamvis latior haberi debeat disputatio, tamen quantum ad praesentem locum sufficit proferemus. Bona illa certum est proprie dici, quae ad virtutes animi pertinent; et mala ea sola definiri, quae ad malitiam spectant, et contra legem Dei aguntur: caetera vero indifferentia esse, id est, neque bona, neque mala nominanda, ut sunt divitiae, species corporis, et fortitudo, vel proceritas, atque ea quae corporis usibus serviunt. Si quis igitur distinctionem diversitatis hujus ignorat, et gloriatur in his quae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sequit a critaes diquae oiniu maior est: & non solũ repl&
menem nrãm sed & cobundat ac diffundit᷑ in cordibi nostris c̃
consequenia pro adaꝑtionẽ a postolicieloquii ex planata sit
Nuncia quid interior sensus contneat requir cmi : & pri¬
mode gloriatione uide com: quod dixic Gloricomur intri¬
bulationibi nr̃is: sermoenim glorictionis int̃du lacuda¬
in lit̃ inscripturis int̃dumculpabilit̃ponit᷑ : & enim cũdicit
incremias ha& dicit dñs nonglori&ur sccpiens in sacpientia
quia egosum dñs qui faciomiscri cordicm & iudicium & iustiticẽ
suꝑ t̃rac̃. Inuno eodemq capitulo gloriationẽ & laudabilit̃& c̃ul¬
pecbilit̃ posuit : Naisiqui inquid gloriat᷑ uel in scopientic suec uel
infortitudine uel in diuiciis cul pabilit̃ gloriat᷑ si quiuero in agnos¬
cendo dño gloriat᷑ & in intollatu iudiciorumeiꝰ & misericordiae

Expanded text:
sequitur charitas Dei, quae omnium major est, et non solum replet sequitur charitas Dei, quae omnium major est, et non solum replet mentem nostram, sed et abundat ac diffunditur in cordibus nostris, consequentiam pro adapertione apostolici eloquii explanata sint. Nunc jam quid interior sensus contineat requiramus. Et primo de gloriatione videamus, quod dixit, Gloriamur in tribulationibus nostris. Sermo enim gloriationis interdum laudailiter in Scripturis, interdum culpabiliter ponitur. Etenim cum dicit Jeremias: Haec dicit Dominus: Non glorietur sapiens in sapientia quia ego sum Dominus qui statuo misericordiam et judicium et justitiam super terram , in uno eodemque capitulo gloriationem et laudabiliter et culpabiliter posuit. Nam si quis, inquit, gloriatur vel in sapientia sua, vel in fortitudine, vel in divitiis, culpabiliter gloriatur; si quis vero in agnoscendo Dominum gloriatur, et intellectu judiciorum ejus, et misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
Primi stactim sermo capituli liuius cembiguitatis aliquid con¬
tin&: Nononimhaob& in consequentib: ad quidreferridebea
quo ddixit. Non solum autem : uinde uide sipossumus hoc modo
combiguita temelocutionis cobsoluere nm in superioribi mul¬
cessum habere ingraticista ꝑ ipsum &ia gloricori inspe
gloriae di Adha& omnia quae idicta sunt referriputo de¬
bere : Non solum autem hocese non solum ha& quae supradixi
sed & hoc quod gloricomur in cribulationib nr̃is perdum nrm
ilim̃xp̃in: habem c&eris & enim incribulacione tristantib:
nos gratiae. ipsius uirtute roborao i intribulatioib glori¬
amur: Di diciminamq nouam exeruditione ipsius discipli¬
nam ut perimbulationes bonum pacieitiae capicom: : ha¬
bences uero pacient iae bonum probabiles iudicemur: & per
pacienicmmultarum tribulationũ probati spemfutu¬
rae ado remunerationis habeam: : Quae spes quia corta
& uero est mon confundit spercentes. fi demnat̃qr & spemcon¬

Expanded text:
Primus statim sermo capituli hujus ambiguitatis aliquid continet: non enim habet in consequentibus ad quid referri debeat quod dixit, Non solum autem. Unde vide si possimus hoc modo ambiguitatem elocutionis absolvere. Quoniam in superioribus mulcessum habere in gratiam istam, per ipsum etiam gloriari in spe gloriae Dei; ad haec omnia quae dicta sunt, referri puto debere: Non solum autem, hoc est, Non solum hoc, quod supra dixi; sed et hoc quod gloriamur in tribulationibus nostris, per Dominummus. Caeteris etenim in tribulatione tristantibus, nos gloriae ipsius virtute roborati, in tribulationibus gloriamur. Didicimus namque novam ex eruditione ipsius disciplinam, ut per tribulationes bonum patientiae capiamus; habentes vero patientiae bonum, probabiles judicemur: et per patientiam multarum tribulationum probati, spem futurae a Deo remunerationis habeamus: quae spes, ia certa et vera est, non confundit sperantes. Fidem namque et spem con
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus ergomerito dese & si bi similib dicit quia cum inin¬
cies sem: r&conciliatisum: dõ ꝑsaenguine mei filui ⁊ Crandis
pudor est ubitalis r&oncilictio fasta est ubi inimicitias
int̃dm̃ & homines nani sermone p&catorqs sed stenguis in¬
t̃ cessoris ab soluit : Iterum nos conuerti adinimicitics a
gere eco quae oditille quemnobis nis effusio scenguinis sacris

Expanded text:
 de se et sibi similibus dicit, quia cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per sanguinem Filii ejus. Grandis pudor est, ubi talis reconciliatio facta est, ubi inimicitias inter Deum et homines non sermo peccatoris, sed sanguis intercessoris absolvit, iterum nos converti ad inimicitias, et agere ea quae odit ille quem nobis non nisi effusio sanguinis sacri
Abbreviated transcription (Latin):
gella p&ccatorł: & fortasse p̃p̃t̃ ea tribulatio & cengus¬
tia adscõs pertin& : quia ipsi sunt quiartanr& cengustam
uicm incedunt: E p̃p̃t̃ ea tribulari dicuntir quod &ia in ipso¬

Expanded text:
gella peccatoris . Et fortassis propterea tribulatio et angusgella peccatoris . Et fortassis propterea tribulatio et angustia ad sanctos pertinet, quia ipsi sunt qui arctam et angustam viam incedunt, et propterea tribulari dicuntur. Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
ticapitulo a postolus dicite qui cotribulatio pacientiã operat᷑
si paccientiã una &̃ & cnimiuirtutib: constat: tribulaotio
sine dubio quae uirtutes animiparit : neq: malconeq: in diffe¬
rens sedbona appollanda est: Inccentum auce sicut supra
diximi: pacientiã uirtꝰ animiducendac est ut ꝓpacien icẽdicat
probationẽ nostrifieri & ꝑprobationem spemdcri quacutiq
qñm indõ sita est quiuirtutum ominum pacerest: non confun¬
dit sperantẽ: simul enim cumspẽ. & caritatis haobunda no
& in differens tribulationum: Qnm̃ quidem inuenim: &icem
malos & impiostribulari & non continuo quia tribulant
promcolis actib suis: uirtꝰ animis tribulatio eorum reputan¬
dac est. Vide si pos sum hoc modorespondere. quod tribulatio
quidem proprie scõrumest: Impiorũ autem & iniustorũ tribu¬
latioflagella coppellent᷑. Deniq: in pscolmosic dicit. Mul¬
tae cribulationes iustorum: De istis autem ait multa fla¬

Expanded text:
ti capitulo Apostolus dicit, quia tribulatio patientiam operatur, si patientiam unam esse ex animi virtutibus constat, tribulatio sine dubio quae virtutes animi parit, neque mala, neque indifferens, sed bona appellanda est. In tantum autem, sicut supra diximus, patientia virtus animi dicenda est, ut per patientiam dicat probationem nostri fieri, et per probationem spem dari: quae utique quoniam in Deo sita est, qui virtutum omnium pater est, non confundit sperantem. Simul enim cum spe et charitatis abundantiam et indifferens tribulationem, quoniam quidem invenimus etiam malos et impios tribulari, et non continuo, quia tribulantur pro malis actibus suis, virtus animi tribulatio eorum reputanda est: vide si possimus hoc modo respondere, quod tribulatio quidem proprie sanctorum est, impiorum autem et injustorum tribulatio flagella appellentur. Denique in psalmo sic dicit, Multae tribulationes justorum ; de istis autem ait, Multa fla
Abbreviated transcription (Latin):
sencias : &ha& assertionib humana arce que sicis ma¬
gis quam spiritali gractia & intellatu subtilior defendas p
sccpieniã carnis inimicus efficeris dõ. N& solus ha& paculus
in suis litteris scribis: Audi&ia cobumfra trẽ dm̃i similicpro¬
tes tantẽ cum dicit: Qui uoluerit amicus &ẽ seculihuius Inim

Expanded text:
sentias, et haec assertionibus humana arte quaesitis magis quam spiritali gratia et intellectu subtiliore defendas, per sapientiam carnis inimicus efficeris Deo. Nec solus hoc Paulus in suis litteris scribit: audi et Jacobum fratrem Domini similia protestantem, cum dicit: Qui voluerit amicus e
Abbreviated transcription (Latin):
sũ habere ingratia. Bene autema postolus paculus in gra¬
tice steore sedicit qui& celibi dixit. Abundantius autem
quo omnes illi laboraui: Non autẽ ego sed gratadim&ũ
Vnde siquis est colius quilaebor& cobundantius Equiglo¬
m&ur in infirmitatib: suis qui in periculis sepe uers&u
comur in spe gloriae dĩ Quacle situideam: Mou&nie cur̃ non di¬
xerit gloricrisȩ inglori dĩ sed inspe gloria edĩ Edoc& autẽ¬

Expanded text:
sibi. Bene autem Apostolus Paulus in gratia stare se dicit, qui et alibi dixit: Abundantius autem quam omnes illi laboravi, non autem ego sed gratia Dei mecum . Unde si quis est alius qui laboraret abundantius, et qui glorietur in infirmitatibus suis, qui in periculis saepe versetur, amur in spe gloriae Dei, quale sit videamus. Movet me cur non dixerit gloriari se in gloria Dei, sed in spe gloriae De
Abbreviated transcription (Latin):
sccluator in euangelio. Cumuenerit filius hominis ingloria
pactris & scõrum angelorum : Quod ccutẽ dixit poctris & sco¬
rum angelorum Non quo dĩ patris & congeloru̾unam &
gloriaindicat sed hoc mihi uid&ur ostendero quodistae
gloriae quae uel ꝑmorsenpriorib: uel nobis ꝑceduentũ cariis
xp̃i delatae sunt Non fuerunt angelorum sed hominũ: Homi¬
nib enimminis tratȩ sunt & fuerunteiꝰ mensurae quacs cape¬
re homines possent : Illa uero in qua filius hominis cediudiciu
mundiuenturus est gloriapa tristantaerit quae csolis aen¬
golis cãpipossit: si uero &iamscõrum cliquica paces illius glo¬
riae extiterint: Illinimirum erunt de quib dicit᷑ quia eruit
sicut cengelidi & hoc modoraste de futuraglorico qua espe¬
rconda est dictum uid&ur quod filius hominis uemat inglo¬
riãcpatris & stõrum angelorum : Idest quam noniam homi¬
nes t̃reni sed sci angeli capere mere cntur : proca pacitr te

Expanded text:
enerit filius hominis in gloria enerit filius hominis in gloria Patris et sanctorum angelorum . Quod autem dixit patris et sanctorum angelorum, non quod Dei Patris et angelorum unam esse gloriam dicat, sed hoc mihi videtur ostendere, quod istae gloriae, quae vel per Moysen prioribus, vel nobis per adventum carnis Christi delatae sunt, non fuerunt angelorum, sed hominum: hominibus enim ministratae sunt et fuerunt ejus mensurae quas capere homines possint; illa vero in qua filius hominis ad judicium mundi venturus est gloria patris tanta erit, quae a solis angelis capi possit; si vero etiam sanctorum aliqui capaces illius gloriae exstiterint, illi nimirum erunt, de quibus dicitur, quia erunt sicut angeli Dei , et hoc modo recte de futura gloria quae speranda est, dictum videtur, quod filius hominis veniat in gloria patris et sanctorum angelorum, id est, quia non eam homines terreni, sed sancti angeli capere mereantur: pro capacitate
Abbreviated transcription (Latin):
faciae gloriam dñisp&culantes eãdemi magine reforme
cdhuo spem gloriae gerit: qui re uelata icomfaciae sp&cu¬
lacie se dicit gloricmdñi &agloriao inglori cõreformari
Vide si põssum: hoc modo soluere quod obiatum est Diffe¬
renticos mihicopostolus uid&ur ostendere gloricrum : &
clicm fuisse gloriã quae morsiministerio reuelata est de
quaicm in superiorib dixim: Alicm fuisse quae in aduenu
carnalisceluatoris ministrata est De quadicit & io hanies
in eucongelidi : auidim: gloria mei gloriã tec̃qua unigerti
cpatre plendom gratiae &ueritatis. De qua gloria non
possinnus dicere quod ipsa sit quae speranda est Ii ancenim
uidis sesȩdicunt a postoli: & uera est illa sent enia quae dicit
Quodenim uid& quis quid sperat: Illa uero gloria quae
speranda est de que &icm in praesenti locudicita postolus
gloriarise in spe gloriaedi Poc est ipsa intellegi dequa dicit

Expanded text:
facie Dei gloriam Domini speculantes eadem imagine reformemfacie Dei gloriam Domini speculantes eadem imagine reformem, quomodo adhuc spem gloriae gerit qui revelata jam facie speculari se dicit gloriam Domini, et gloria in gloriam reformari. Vide si possumus hoc modo solvere, quod objectum est, differentias mihi Apostolus videtur ostendere gloriarum, et aliam fuisse gloriam, quae Moysi ministerio revelata est, de qua jam in superioribus diximus, aliam fuisse quae in adventu carnali Salvatoris ministrata est, de qua dicit et Joannes in Evangelio: Et vidimus gloriam ejus, gloriam tanquam unigeniti a Patre plenum gratiae et veritatis , de qua gloria non possumus dicere quod ipsa sit, quae speranda est, hanc enim vidisse se dicunt apostoli, et vera est illa sententia, quae dicit: Quod enim videt quis, quid sperat . Illa vera gloria, quae speranda est, de qua etiam in praesenti loco dicit Apostolus glorificari se in spe gloriae Dei, potest ipsa intelligi, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
quae autemuident᷑ temporcelic. Namuidis se dicit᷑ & mor¬
ses gloriã dĩ uidisse dicit᷑ & populus in consacratione domus
dñi gloriam dĩ israchel. sed dehuius modigloria qua e uideri
potuit ausus est paulus quierat mĩsteriorũ dĩ gnarpro¬
nunciare quod illagloria destru&ur quae &icom inuultu
morsiuide bat᷑: ha& autem gloria quae sperat᷑ de qua dicit
inspegloriae dĩ numquã distruet᷑ est enimtalis dequaidem
a postolus dicit loquens dexp̃o quiest in quic splendor gloriae
& sigura & pressa substantia ei: Huius ergo gloria e uiden¬
daeꝰ spemgerunt hi de quib: dictũ est. Beatimundo corde qm̃
ipsi dm̃uidebunt. Tunc cũiam ausugerit dolor & tristitia.
& gemit̾ & cumea quae insp&culo nunc uident᷑ & inenigmate
distruent᷑ & ianent illa quae sunt facie cedfaciem: Quod
si cinforte uidebit᷑ huic &xpositioninrãe illud &contrario
obiciposse quodipse apostolus dicit: Nos autemre uelata

Expanded text:
quae autem videntur temporalia. Nam vidisse dicitur et Moyses gloriam Dei; vidisse dicitur et populus in consecratione domus Domini gloriam Dei Israel. Sed et de hujusmodi gloria quae videri potuit, ausus est Paulus, qui erat mysteriorum Dei gnarus, pronuntiare quod illa gloria destruetur, quae etiam in vultu Moysi videbatur. Haec autem gloria quae speratur, de qua dicit in spe gloriae Dei, nunquam destruetur. Est enim talis, de qua idem Apostolus dicit loquens de Christo: Qui est, inquit, splendor gloriae et figura expressa substantiae ejus . Hujus gloriae ergo videndae spem gerunt hi, de quibus dictum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tunc cum jam aufugerit dolor et tristitia et gemitus, et cum ea quae in speculo nunc videntur et in aenigmate, destruentur, et manebunt illa quae sunt facie ad faciem . Quod si cui forte videbitur huic expositioni nostrae illud e contrario objici posse, quod ipse Apostolus dicit: Nos autem revelata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑf&tcanqcas fores mittit timore  & quib sps̃ ad optiom e dac
quiclam& in cordib: eonum cebbepat̃, Non estergo cuius cumio
hominis nisi ꝑf&cti: & toȩlis quaclis ercet peculus ancuius corde
dismui d&ur utrum nebuo carita temillcm dicat quua nosi
incordib nostris : si quidemilla caritas quec dm̃ dilqͥgim
incelle geetꝰsermoiste assertione non indiget: siuero quia di¬
xit effusam &̃ dicaritatem in cordib: nr̃is. ⁊stccpotius intel¬
legenda sit qua dił ggimur ado: Certum est quoduo luc sumũ
& maximũ donum sc̃ĩ spr̃ carita tẽponat Qquoduoliuomunero

Expanded text:
tas foras mittit timorem , et quibus spiritus adoptionis datur, qui clamet in cordibus eorum, Abba Pater. Non est ergo cujuscunque hominis nisi perfecti, et talis qualis erat Paulus, in cujus corde dum videtur, utrumne hic charitatem illam dicat, qua nos in cordibus nostris; et si quidem illa charitas qua Deum diligimus, intelligatur, sermo iste assertione indiget: si vero, quia dixit effusam esse Dei charitatem in cordibus nostris, ista potius intelligenda sit, qua diligimur a Deo, certum est enim quod velut summum et maximum donum sancti Spiritus charitatem ponat, quod velit m
Abbreviated transcription (Latin):
dicit nos natura iudȩi & non & gentili: p&catores humilita¬
tis ei est uirtꝰ : Imitat᷑ enimillum quicum p& catũ non f&issa
p&ccatum pronols factus est & cumdĩ ess& int̃ homine s
conuersto t est. Commendat ergo suam caritatẽ ds̃ in nobis:
hic cominendaot uel consirmat . Intellegit᷑ uel amabilem fa¬
cit probenesicuis praestitis: Quod enimxp̃s cum adhuo p&¬
catores essem : pronobis mortuus est : spemnobis dat quod
multo magis nos iamap& catopurgetos & iustisicatoseal
iraquae immin& p&catorib scl ucobit peripsum: E qui ali
enos & inimicos iteo dilexit. ut pronobis admore unicũsuis
decr&. Mulco magis suos effactos &ta concilictos sibra &¬

Expanded text:
dicit: Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores , humilitadicit: Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores , humilitatis ejus est virtus: imitatur enim illum, qui cum peccatum non fecisset, peccatum pro nobis factus est, et cum Deus esset, inter homines conversatus est. Commendat ergo suam charitatem Deus in nobis. Hic commendat, vel confirmat intelligitur, vel amabilem facit pro beneficiis praestitis. Quod enim Christus, cum adhuc peccatores essemus, pro nobis mortuus est, spem nobis dat quod multo magis nos a peccato purgatos et justificatos, ab ira quae imminet peccatoribus salvabit per ipsum: et qui alienos et inimicos ita dilexit, ut pro nobis ad mortem unicum suum daret, multo magis suos effectos, et reconciliatos sibi aet
Abbreviated transcription (Latin):
quodotiosa sit copud paculum uari&tes istcouerborum
Quod celi quamdo infirmos Aliquando impios aliquaendo p&¬
catores nomin& proquibix p̃m mortuu dicit᷑ & quc omuis im¬
pericumsȩ factecot᷑ insermone non tamen anbicror quod in
his ille ꝑ imperitia sed potius profunda scienicm uaricẽuerit
ꝑha&nãq treccomne p& caticolligit᷑ geni: Aut enim ignõ¬
rans dm̃ quis & uolens seruare manda tum siuncit᷑fragi¬
lit ate carnis & in l&ebris praesentis uitae d&cipitur &
infirmi coppellat᷑ : Aut sciens uolensq: contemnit manda¬
tum &odit disciplinamdi A proicit sermones qi postsȩ¬
ximi insermone profic&ur intrib: his diuersitatib uniuer¬
sco proquib: xp̃s praedicat᷑ mortuus eẽ complexus est
Quodsi interdum &i cmhiqui subloge sunt & dm̃colere uiden¬
tur impii inscripturis diuinis nominant᷑ : Id circo quod re¬
linquentes dm̃patrum suorum deos genłi lum colant
Quoduero peculus sesecum p&catorib: numerat: qui inaliis

Expanded text:
quod otiosa sit apud Paulum varietas ista verborum, quod aliquando infirmos, aliquando impios, aliquando peccatores nominat, pro quibus Christum mortuum dicit: et quamvis imperitum se fateatur in sermone, non tamen arbitror quod in his ille imperitia, sed potius profundam scientiam variaverit. Per haec namque tria omne peccati colligitur genus: aut enim ignorans Deum quis et nolens servare mandatum, vincitur fragilitate carnis, et illecebris praesentis vitae decipitur, et infirmus appellatur; aut sciens volensque contemnit mandatum et odit disciplinam Dei, ac projicit sermones ejus post se,ximus, in sermone profitetur, in tribus his diversitatibus universa, pro quibus Christus praedicatur mortuus esse, complexus est. Quod si interdum etiam hi, qui sub lege sunt, et Deum colere videntur impii in Scripturis divinis nominantur, idcirco quod relinquentes Deum patrum suorum, deos gentium colunt. Quod vero Paulus se cum peccatoribus numerat, qui in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
pus mortuus est: Vix enim proiusta quis morit᷑ : Nc̃c probono
for sitcenquis audect mori plenus uolens untutes carita¬
quod xp̃s non propus sed proimpiis morcuus est : Impunamq
ercmi ante quaꝰ conuerteremur addm̃ & xp̃ts utiq morte
pronobis ante qua᷑ crederemus & cepit. Quod proculdulno
pus uel ds̃ pact̃ unigenitum suũ proimpiorum redempcione

Expanded text:
pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori. Plenius volens virtutes charitaquod Christus non pro piis sed pro impiis mortuus est. Impii namque eramus antequam converteremur ad Deum; et Christus utique mortem pro nobis antequam crederemus excepit: quod procul dubio piis, vel Deus Pater unigenitum suum pro impiorum redemptione
Abbreviated transcription (Latin):
ostium & nemouenitad patrẽ nisi ꝑme. per ipsumergo qia
le est ostium ut sciam : qualss &ẽ debecnt qui intraent ꝑ ipsũ
& accessum habecent ad gratiã. Istud ostium uerita sest
& ꝑ ostium ueritatis nom pos sunt introire mendaces. Q
rur sumi studostium iustitia est: &ꝑ ostium iustitiae non in¬
grediunt᷑ iniusti: Istud ostium dicit. Discite ame quia mitis su
& humilis corde perostium ergo humilitatis. & maensu& udi¬
bere in gractiam dñi Inqua paculus & siqui sunt similes eista¬
re sȩdicit Opor cet eum ablis omnib: quae supra memoraui¬
mi &ẽ purgatum: Aio quin non pati&ur hoc ostium introne
ꝑsȩ eos quiea quae cosealiena suntgerunt: sed continuo clau¬
dit᷑ & trcensire ꝑsȩ non sinit dis similes sibi hoc nimirũ est

Expanded text:
m ostium, nemo venit ad Patrem, nisi per me . le est ostium, ut sciamus quales esse debeant qui intrant per ipsum, et accessum habent ad gratiam. Istud ostium veritas est: et si ostium veritas, non possunt introire mendaces. Et rursum: istud ostium justitia est, et per ostium justitiae non ingrediuntur injusti. Istud ostium dicit: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde . Per ostium ergo humilitatis et mansuetudibere in gratiam Domini, in qua Paulus, et si qui sunt similes ejus, stare se dicit, oportet eum ab his omnibus quae supra memoravimus esse purgatum. Alioquin, non patietur hoc ostium introire per se eos qui ea quae a se aliena sunt gerunt, sed continuo clauditur et transire per se non sinit dissimiles sibi. Bene aut
Abbreviated transcription (Latin):
Alros &icm t̃nis usos esse nominib: ut salomonẽ eundẽ¬
quieceto⁊ coricm Aliosq plurimos in regnorũ udł iniu¬
dicumnilibris binis nominib: inuenies uoe iactos: sed ne e¬
ucengelie quidem hunꝰc eundemrennuunt morem

Expanded text:
alios etiam ternis usos esse nominibus, ut Salomonem eumdemalios etiam ternis usos esse nominibus, ut Salomonem eumdemque Zachariam, aliosque plurimos in regnorum vel in Judicum libris, binis nominibus invenies vocitatos. Sed ne Evangelia quidem hunc eumdem renuunt morem.
Abbreviated transcription (Latin):
de nomine ipsius pccul uid& exurgeie curnis qusaculus
diedest in ccstib & postolorum nunc paculus dicatur
Inuenimꝰ inscripturis diuinis quib: dcc u&erũ cõmuata
uocabula Vt& abram uocite u̾sitꝰ cebraha && sccr
roi sarra. & exiacob israhel. In euangeliis quoque
&x simone p&rus & filii ⁊ebedei sibi tonitrui nuncupati
sint sed hac& ex praceceptodi leginius faccta: Nus quo c̃uers
ergac poculum inũenimꝰ tale clquid gestum: De quacrẽ qui¬
bi dacmuisum est quod paculi proconidłe quemapudcrpras
xp̃isidei ĩ ibi& erat uocabulum sibi cepostolus sum serit
ut sicut reges solent deuictis uerbi grauco. parthis pocr¬
tici & gothis gohicinomincre. Itac &apostolus subiu¬
gacto paculo pcculus fuerit appellatꝰ: Quod nenos qͥdem
uspe quacq: euaccuandum put com:: Tamen quico nolla
isdis inscribturis diuinis conso&udo de pracehendicur
agis ex his quace in exemplonostris sunt cebsolutionem
queram: Inuenimus igrt inscribturis cliquai sor binis

Expanded text:
de nomine ipsius Pauli videtur exsurgere, cur is qui Saulus dictus est in Actibus apostolorum, nunc Paulus dicatur; invenimus in Scripturis divinis quibusdam veterum commutata vocabula, ut ex Abram vocitatus sit Abraham, et ex Sara Sarai, et ex Jacob Israel; in Evangeliis quoque ex Simone Petrus, et filii Zebedaei Filii tonitrui nuncupati sunt. Sed haec ex praecepto Dei legimus facta; nusquam vero erga Paulum invenimus tale aliquid gestum. De qua re quibusdam visum est quod Pauli proconsulis, quem apud Cyprum Christi fidei subjecerat, vocabulum sibi Apostolus sumpserit, ut sicut reges solent devictis, verbi gratia, Parthis Parthici, et Gothis Gothici nominari, ita et Apostolus, subjugato Paulo, Paulus fuerit appellatus. Quod ne nos quidem usquequaque evacuandum putamus; tamen quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur, magis ex his quae in exemplo nostri sunt absolutionem quaeramus. Invenimus igitur in Scripturis aliquantos binis,
Abbreviated transcription (Latin):
Addiditidicens ÷ Nogcomi proxp̃o re concili cominido: si quis
ergo hab& pacem co idõ & re conciliatꝰ est ꝑ scenguine m xp̃i
doc& quiait: scopientia carnis inimica e stdõ: Legienidis
non est subi&too siergo carncolit̃ sccpis uel ui tam tua
cupidita tib carnis exponas & cffluentia ddiciarum ne¬
soluas Aut si dilegis intell&tu carnalit̃ & non spiritalt̃¬

Expanded text:
addidit his, dicens: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo . Si quis ergo habet pacem ad Deum, et reconciliatus est per sanguinem Christi, docet, qui ait, Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta . Si ergo carnaliter sapias, vel vitam tuam cupiditatibus carnis exponas, et affluentia deliciarum resolvaris, aut si de legis intellectu carnaliter et non spirital
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit quod praeuaricatio quidem &ẽ omnino¬
nom possit nisil& fuerit Nonta men sil&x sit omnigonere&ia
praeucricatioerit: Pot est enimfieri ut sied& : & pracuco
ricatio non sit. Non potest tamenfierrut praeucricatiosit
ubil& non est. Nam & si morsilegem poncm: Non continuo
omnis. qui sub legemor siuixerunt in prae uaricatione
facti sunt: Alio quinsimul & proph& cos & omnis iustos ui¬
demur in uoluere. Nisi si forte dicat coliquis iustos omner &
proph&cs nontamsublege quam subfide uixisse. p&ca¬
tores uero & iniustos legis uincolis fuisse constrictos: sicut
& cpostolus dicit quia iustol& non est posita sed iniustis
& non subditis  impiis & p&ccatorib: scelestis & profanis

Expanded text:
Ostendit quod praevaricatio esse non possit nisi lex fuerit; non tamen si lex sit, omni genere praevaricatio erit: potest enricatio non sit: non potest tamen fieri, ut praevaricatio sit ubi lex non est. Nam et si Moysi legem ponamus, non continuo omnes qui sub lege Moysi vixerunt, in praevaricatione facti sunt: alioquin simul et prophetas et omnes justos videmur involvere, nisi forte dicat aliquis justos omnes et prophetas non tam sub lege quam sub fide vixisse, peccatores vero et injustos legis vinculis fuisse constrictos: sicut et Apostolus dicit, quia justo lex non est positia , sed injustis et non subditis, impiis et peccatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
amortuis : Vellimergo consideracre quidui sumsic paula
promitten inobis: Quiacsicut abrahae reput ccta est cre¬
dentifides adiustitia. Ita & nobis reputabit᷑ credentib:
in eum qui sus citauit iħm̃ dnm̃ nostrum amortuis. In quo
ego proparuitate sensus mei illud aduerto quod multo sit
magnificentius in lacudib diresuscitasseibm̃ dnm̃ nostrum
comortuis qua m f&cis se caelum & t̃ram. Crecosse ange¬
los & caelestes condidisse uirtutes: Illud enim fuit facere
quae non erant hoc autẽ reparccre quae perierant: Illud
fuit nondum delecta instituere hocicmddestaresticue¬
re. Illuddeniq: iussione hoc passione ꝑf&tum s sedliuius
unicum iube r&ur quia & amortuis eum sus citare potes¬
est ds̃ Crediderat &icm quod non illitantum isaac res
quia in eo non interitum posteritatis sedreparationem
mundi & innouationem totius creaturae quae ꝑresurr&¬
tionem dñ iestituca est cogitaebat᷑ & ideo dicit dñs deeo¬
&uidit & gacuisus est. Hoc ergo modo comp&ent̃ uidebit᷑

Expanded text:
ant. Velim ergo considerare, quid visum sit Paulo promittenti nobis, quia sicut Abrahae reputatum est, credenti fides ad justitiam, ita et nobis reputabitur credentibus in eum qui suscitavit Jesum Dominum nostrum a mortuis. In quo ego pro parvitate sensus mei illud adverto, quod multo sit magnificentius in laudibus Dei resuscitare Jesum Dominum nostrum a mortuis, quam fecisse coelum et terram, creasse angelos et coelestes condidisse virtutes. Aliud enim fuit facere quae non erant, hoc autem reparare, quae perierant; illud fuit nondum dilecta instituere, hoc jam dilecta restituere; illud denique jussione, hoc passione perfectum est. Sed hujus unicum juberetur, quia et a mortuis eum suscitare potest Deus. Crediderat etiam quod non illi tantum Isaac, res quod in eo non interitum posteritatis, sed reparationem mundi et innovationem totius creaturae quae per resurrectionem Domini restituta est cogitabat. LIBER TERTIUS. SEini futura erat. Hoc ergo modo competenter videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
modil&tionem caperem: intellegentes : Quic & sinos ita
credam: dõ ut ille credidit: &icm nobis reput cebit᷑ sides. ad
iustiticm: Credentib: in eum qui suscitauit ilm dñm nostrũ
a postolus dm̃ nominans. Cuicredimi & cui abraha credidit
Non dixitcrederłib: in dm̃ excelsum uel credentib: in eõ
quif&it caelum& t̃ram uel in eum qui f&cit aengelos c&e¬

Expanded text:
Scriptura caperemus, intelligentes quia si ita credamus Deo, ut ille credidit, etiam nobis reputabitur fides ad justitiam credentibus in eum, qui suscitavit Jesum a m nominans cui credimus et cui Abraham credidit, non dixit, credentibus in Deum excelsum, vel in Deum qui fecit coelum et terram; sed tantum, qui suscita
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicit : Insir mantemautem infide as sumite Non in dis¬
ceptationib: cogitationũ : Naemalius credit manducare
omnia. Quiccutẽ in firmiest holer comanduc& : per quod
utiq designat uerbi holera praebendoo &̃ ei qui infirma¬
tur infide : Neplena sidei doctrina cunstantib: ineco
quod commodo egrotanib: Ingerat᷑: sccna acutem fides di¬
cit᷑ꝰ quae ꝑf&cta est & cuinibl de est : &ipsa est qua&cre¬
dit maenducare omnie : Idest qua & perepocestomnie:¬

Expanded text:
cum dicit: Infirmantem autem in fide assumite non in discum dicit: Infirmantem autem in fide assumite non in disceptationibus cogitationum. Nam alius credit manducare omnia: qui autem infirmus est, olera manducet . Per quod utique designat verbi olera praebenda esse ei qui infirmatur in fide, ne plena fidei doctrina cunctantibus in ea et quodam modo aegrotantibus ingeratur. Sana autem fides dicitur quae perfecta est, et cui nihil deest: et ipsa est quae credit manducare omnia, id est, quae capere
Abbreviated transcription (Latin):
credunt᷑ &xemplo abraham credentib Quiec qua&cumq
promisitds̃ potens est & facere sitamenhis quicredunt
maneat fides spes car&ats & puco quod prima scclutis in¬
itia &ipsee funda men afides est: Perf&ctus autem & cug¬
meñ c aedificii spes est: perf&tio uero & culmentotius
operis car&cs &ideo maior omnium dic&ur caroas
Igit᷑ abra haom contraspem in spemcredidro ut pac t̃fierit
multecrum gentium : quae futurae essent sicut stellae cacl:
non solum multitudine sed & clarita te quique promit teN
fidelit̃ credens : Non inquidinsirm cot̾es tfide: Quod dicit
non infirmatꝰ est side: ostendere mihiuid&ur & quandam
infirmitatem in fide quodsi est infirmitas est sine dubio
& sconitas: sicut incliis ostendit cumdicit. Increpccillos
acrit̃ut sconi sint inside. Bec tꝰ ergo est qui non infirma¬
t᷑ infide : siuero quis insirm&ur cura ei dis cribitrepostolus

Expanded text:
creduntur; exemplo Abraham credentis, quia quaecunque creduntur; exemplo Abraham credentis, quia quaecunque promisit Deus, potens est et facere, si tamen his qui credunt maneat fides, spes, charitas. Et puto quod prima salutis initia et ipsa fundamenta fides est: profectus vero et augmenta aedificii spes est: profectio autem et culmen totius operis charitas: et ideo major omnium dicitur charitas. Igitur Abraham contra spem in spem credidit, ut pater fieret multarum gentium, quae futuri essent sicut stellae coeli, non solum multitudine, sed et charitate claritate: quique promittenti fideliter credens, non, inquit, infirmatus est fide. Quod dicit non infirmatus est fide, ostendere mihi videtur esse quamdam infirmitatem in fide. Quod si est infirmitas, est sine dubio et sanitas, sicut et alias ostendit cum dicit: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide . Beatus ergo est qui non infirmatur in fide. Si vero quis infirmatur, curam ejus describit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
& more sibi solito ubi defide trastat a postolus coniungit¬
& spem sciens fidei speminse parabilicer coherere: sicut
& inepistola adhebixos idem doc& dicens: Estccutem
si des spercndacrum rerum substantia indicium nona pa¬
rencium: &iterum in hac ecdem adromanos epistola.
inposteriorib: dicit: sp̃eautẽ sclui fastisum : sp̃es autem
quae uid&ur non est spes : Quod enimuid& quis quid & spe¬
mi. Quodsi spe sclu factisum: hocide mest quod& colibi
dicitur: quicpersidem scclui fastisum: & fidestua tȩ sccluu
fixit & secundum fidem tuam contingat tibi : quaeutiq
illis dicunt᷑ quicredentes inihũ spemgesserutt cebeosepos¬
se curcere. sicit acutem abraham contra spem inspem
credidit Itcomnes qui persidem filii sunt abroham conra
spemins pemcredunt : De singulis quib:q quae credunt si ue
dere surratione mortuorum siue dehereditate regnicae¬
lorum. Ha& enim quaencum cednaturt̃humana sp&tit
conere spemuident᷑ quaentum autem ad potenticm di inspo

Expanded text:
et more sibi solito ubi de fide tractat, Apostolus conjungit et spem, sciens fidei spem inseparabiliter cohaerere, sicut et in Epistola ad Hebraeos idem docet dicens: Est autem fides sperandarum rerum substantia indicium non apparentium . Et iterum in hac eadem ad Romanos Epistola in posterioribus dicit: Spe autem salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid spehoc idem quod alibi dicit, quia per fidem salvati sumus; et, Fides tua te salvum fecit; et, Secundum fidem tuam contingat tibi. Quae utique illis dicuntur qui credentes in Jesum spem gesserunt ab eo se posse curari. Sicut autem Abraham contra spem in spem credidit, ita omnes qui per fidem filii sunt Abrahae contra spem in spem credunt de singulis quibusque quae credunt, sive de resurrectione mortuorum, sive de haereditate regni coelorum. Haec enim, quantum ad naturam humanam spectat, contra spem videntur: quantum autem ad potentiam Dei, in spe
Abbreviated transcription (Latin):
ergo stulta mundelegis se dicitdm̃ hoc est gentes ut con¬
funder & sccpientes sine dubio iudeos & infirma mundi
ut confundatfortico: Eodem ordine in hoclo co dicit &
de lis quae non sunt ut eaquae sunt destrucot & non esse
gentes esseccutem iuda eos ostendit: Idest qui inlegeerant
sedlegem nonimplebant : ut destruerent᷑ & inducerent᷑
illi qui nonercnt inlege & cobrahae side credulitaccis
entes Non quouere sapientes essent Alio quin nũqua

Expanded text:
ergo stulta mundi elegisse dicit Deum, hoc est, Gentes, ut conergo stulta mundi elegisse dicit Deum, hoc est, Gentes, ut confunderet sapientiam, sine dubio Judaeos, et infirma mundi, ut confunderet fortia. Eodem ordine in hoc loco dicit et de his quae non sunt, ut ea quae sunt destruat, et non esse Gentes, esse autem Judaeos ostendit, id est, qui in lege erant, sed legem non implebant ut destruerentur et induerentur illi qui non erant in lege, et Abrahae fidei credulitatis e