comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad internȩ̨ dulcedinis satietatẽ ꝑueni¬
re meream. Nãq hoc numero castigatia¬
nẽ uitȩ p̃sentis significari intelligit omĩs
qui quadragenariũ moysi uł heliȩ uel ip¬
sius dñi ieiuniũ recte intelligere nouit.
głȩ tegebat᷑ uiginti cubitis longitudinis.
latitudinis & altitudinis habebat qui nu¬
merus ꝑfectionẽ ut diximus geminȩ dilec¬
tionis insinuat: quia quic quid in hac pe¬
regrinatione ꝓdõ geritur. totũ hoc in illa
mansione patriȩ ꝑennis ubi magnificentia
eius continua beatoꝵ spirituũ laudatione
sustollit᷑ insola dilectionis amplitudine

Expanded text:
ut ad internae dulcedinis satietatem perveniut ad internae dulcedinis satietatem pervenire mereamur. Namque hoc numero castigationem vitae praesentis significare intelligit omnis qui quadragenarium Moysi, vel Eliae, vel ipsiusgloriae tegebatur, XX cubitos longitudinis, latitudinis, altitudinis habebat, qui numerus perfectionem, ut diximus, geminae dilectionis insinuat, quia quidquid in hac peregrinatione pro Deo geritur, totum hoc in illa mansione patriae perennis, ubi magnificentia ejus continua bonorum spirituum laudatione sustollitur, in sola dilectionis amplitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ubi iuxta psalmistȩ uocẽ quicũq appa¬
ruerint cũ iustitia satiabunt᷑ manifestata
gła xp̃i. In hac quoq uita corda iustoꝵ
quasi altare incensi aureũ splendida ful¬
gent ꝑ munditiã scĩtatis. a romatib sunt
referta desiderioꝵ spiritualiũ incendio fla¬
grant amoris continui: & quasi in ꝓximo
ubi xp̃c est in dextera di sedens. Quẽ aptis¬
si me archa testam̃ti quȩ erat intra uelum
designat: in qua urna erat aurea habens
manna. & uirga a aron quȩ fronduerat.
& tabule testam̃ti. Ipsa nãq arca naturã
humanitatis eiꝰ. urna mannȩ plenitudinẽ
diuinitatis. uirga aaron potentiã sacer¬
dotii eius inuiolabi lem: tabulȩ testa¬
dedit. quiq S& iã benedictionẽ his
qui legẽ faciunt dabit. Bene autẽ tẽplũ¬
ꝓforib oraculi quadraginta cubitoꝵ erat
longitudinis: qm̃ in hac adhuc uita ieiu¬
niis & continentia nos castigari oportet.

Expanded text:
ubi juxta Psalmistae vocem quaecunque appaubi juxta Psalmistae vocem quaecunque apparuerint cum justitia, satiabuntur manifestata gloria Christi. In hac quoque vita corda justorum, quasi altare incensi aureum, splendida fulgent per munditiam sanctitatis, aromatibus referta desideriorum spiritualium incendio flagrant amoris continui, et quasi in proximo ubi Christus est in dextra Dei sedens. Quem aptissime arca testamenti, quae erat intra velum, designat, in qua urna erat aurea habens manna, et virga Aaron quae fronduerat, et tabulae testamenti. Ipsa namque arca naturam humanitatis ejus, urna mannae plenitudinem divinitatis, virga Aaron potentiam sacerdotii ejus inviolabilem, tabulae testadedit, quique etiam benedictionem his qui legem faciunt, dabit. Bene  Alforibus oraculi quadraginta cubitorum erat longitudinis, quando in hac adhuc vita jejuniis et continentia nos castigari oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
toris qui in tribus ꝑsonis unus est ds̃ ȩt̾na
sp̃s simul & carnis immortalitate gaude¬
bunt. Factus ẽ autẽ medius paries intẽ¬
plo detabulatis cȩdrinis uiginti cubitoꝵ
oraculũ uiginti cubitos longitudinis.
& uginti cubitos altitudinis. Porro ipsũ
tempłu ꝓforib oraculi quadraginta
cubitoꝵ erat. in quo erant mensȩ & can¬
delabra de auro: sed et altare aureũ ꝓpe
ostiũ oraculi. quatinus incenso in eo thi¬
miamate uaporfumi ascendens operi¬
ret oraculũ ubi erat archa testamenti.¬
suꝑq eã chȩrubin głȩ obumbrantia ꝓpi¬
Etiatoriũ aprior gͦ domus p̃sentiᷤ eccłȩ
statũ. interior uitȩ cȩlestis in gressũ de¬
signat. Unde recte inpriori m̃sa & can¬
delabra sunt facta. quia nimirũ in hac
uita lumine scãrũ scripturarũ & sacrar¬
mentoꝵ cȩlestiũ refectione opꝰ habemus:
infuturo autẽ talib non egemus subsidiiᷤ.

Expanded text:
toris, qui in tribus personis unus est Deus, aeterna toris, qui in tribus personis unus est Deus, aeterna spiritus simul et carnis immortalitate gaudebunt. Factus est autem medius paries in templo de tabulatis cedrinis viginti cubitoruoraculum viginti cubitos longitudinis, et viginti cubitos altitudinis. Porro ipsum templum pro foribus oraculi quadraginta cubitorum erat, in quo erant mensae et candelabra de auro: sed et altare aureum prope ostium tabernaculi, quatenus incenso in eo thymiamate, vapor fumi ascendens aperiret  Al., operiret oraculum ubi erat arca testamentintia propitiatorium. Prior ergo domus praesentis Ecclesiae statum, interior vitae coelestis ingressum designat. Unde recte in priori mensa et candelabra sunt facta, quia nimirum in hac vita, lumine sanctarum Scripturarum et sacramentorum coelestium refectione opus habemus; in futuro autem talibus non egemus subsidiis,
Abbreviated transcription (Latin):
e numerus singula hȩc multiplicant᷑.
multiplex eiusde ꝑfectionis augm̃tum
figurate denuntiat. Notandu sane q̃d
triginta cubiti altitudinis non usq ad
supremũ tẽpli fastigiũ sed usq ad laque¬
aria ꝑtingebant. deinde adlaquearia
medii cęnaculi alii triginta eubiti al¬
titudinis assurgebant : porro tertiũ cȩ¬
naculũ qđ suꝑerat sexaginta habebat
cubitos in altitudine. acsic omĩs altitu¬
do domus incentũ uiginti erat cubitos
extenta. Prima igit᷑ domus triginta cu¬
bitis in altitudine surgit: quia pręsens
ȩccła aduidendã speciẽ sc̃ę trinitatis tota
intentione suspendit᷑. Superior domus
triginta aeque cubitis se in altũ attollit.
quia solute corporib animȩ ꝑfectorũ usq
addiẽ uniuersalis iudicii eiusdẽ beate
& indiuiduŗ trinitatis prȩsenti uisione
.fruunt᷑. Suprema domus bis trigenis alta
est cubitis: quia resuscitati a mortuis om̃s
electi in contẽplatione eiusde sui condi¬

Expanded text:
singula haec multiplicantur, multiplex ejusdem perfectionis augmentum figurate denuntiatur. Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis non usque ad supremum templi fastigium, sed usque ad laquearia pertingebant; deinde ad laquearia medii coenaculi alii triginta cubiti altitudinis assurgebant. Porro tertium coenaculum quod supererat sexaginta habebat cubitos in altitudine, ac sic omnis altitudo domus in centum viginti erat cubitos extenta. Prima igitur domus triginta cubitis in altitudinem surgit, quia praesens Ecclesia ad videndam speciem sanctae Trinitatis tota intentione suspenditur: superior domus triginta aeque cubitis se in altum attollit, quia solutae corporibus animae perfectorum, usque ad diem universalis judicii, ejusdem beatae et individuae trinitatis praesenti visione fruuntur. Suprema domus bis tricenis alta est cubitis, quia resuscitati a mortuis omnes electi, in contemplatione ejusdem sui Condi
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestis nunc desidem in opere sui templi
conspexerit. hunc in tẽpore futurȩ dedi¬
cationis magnȩ suȩ sollempnitatis reddat
ex sortem. Satagamus mutuo caritatis au¬
xilio: ut om̃s nos a lacri corde & indefessos
in operibus quȩ ipse prȩcepit inueniens¬
sionis in troducat iħe xp̃c dñs nr̃. qui¬

Expanded text:
coelestis nunc desidem in opere sui templi coelestis nunc desidem in opere sui templi conspexerit, hunc in tempore futurae dedicationis magnae suae solemnitatis reddat exsortem. Satagamus mutuo caritatis auxilio, unde omnes nos alacri corde et indefessos in operibus quae ipse praecepit, perpeionis introducat Je
Abbreviated transcription (Latin):
ma ciuiũ suꝑnoꝵ ẏmnos gratiarũ suo
dicere conditori. Hinc̃ & enim scriptum
est. Beati qui habitant in domo tua. in
scłm scłi laudabunt te. Hinc idem pro¬
pheta ultimos septem psalmos in laudis
diuinȩ suauitate compleuit: porro octa¬
uum ante finem psalterii de uictoria pug¬
nȩ qua gigantẽ strauerat dñm benedicen¬
do confẽcit. Ubi aꝑte indicat. quia oms
qui hic maligni hostis certamina superant.
illic in requie uera laudem sui redẽptoris
& adiutoris de cantant. Benedicentes in¬
quit regi ꝓfecti sunt in tabernacula sua:
lȩtantes & alacri corde suꝑ om̃ib: boniꝰ quȩ
fecerat dñs dauid seruo suo. & isrł popło
suo. Laetantes quippe iusti suꝑ bonis quȩ
adño accipiunt tabernacula in trocunt
breue nimirũ uidetur & leur totũ quicquid
ȩterna bratitudine finitur. Unde oport&
hem̃i ut in ȩdificatione domus di unus qͥsq
nr̃m ex ortando. obsecrando. increpando

Expanded text:
ma civium supernorum hymnos gratiarum suo ma civium supernorum hymnos gratiarum suo dicere Conditori. Hinc etenim scriptum est: Beati qui habitant in domo tua; in saeculum saeculi laudabunt te . Hinc idem propheta ultimos septem psalmos in laudes divinae suavitatis complevit. Porro octavum ante finem Psalterii de victoria pugnae qua gigantem straverat, Deum benedicendo complevit. Ubi aperte indicat quia omnes qui hic maligni hostis certamina superant, illic in requie vera laudem sui Redemptoris et adjutoris decantant. Benedicentes, inquit, regi profecti sunt in tabernacula sua laetantes et alacri corde, super omnibus bonis quae fecerat Dominus David servo suo et Israel populo suo. Laetantes quippe 100 justi super bonis quae a Domino accipiunt, tabernacula introeunt cbreve nimirum videtur et leve totum quidquid aeterna beatitudine finitur. Unde oportet, carissimi, ut in aedificatione domus Dei unusquisque nostrum exhortando, obsecrando, increpando,
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. quo corda illoꝵ non minus quam
sua sincero amore referta ꝑspiciunt. eo
illos ipsi non minus quã seipsos amare
delectantur. Sed & hoc notandum. quia
exposita dedicatione ac festiuitate sub¬
secuta. it a scriptura conclusit. E dimi¬
sit salomon populos. Qui benedicentes
regi ꝓfecti sunt in tabernacula sua: lȩ¬
tantes & alacri corde suꝑ om̃ibus bonis
quae fecerat dñs dauid seruo suo & isrł
populo suo. Dimittet enĩ ꝑ acto resur¬
rectionis munere dñs electos suos in aet̾na
tabernacula lȩtantes: non eosutiq ulterius
a sua pręsentia remouens. sed adiscrimine
iudicii quod in aere futurũ apło docente
÷motimnusinabitationẽ patriȩ cęlestis im¬
mittens. ut prosuis quisq meritis ꝓmissã
regni sedem ꝑcipiat. Qđ enim hic popłi
Bene autẽ dicitur. qui a benedicentes regi
ꝓfecti sunt in tab̾nacula sua: quia hȩc ẽ
nimirũ sola actio quictissima ac felicissi¬

Expanded text:
cunt, quo corda illorum non minus quam cunt, quo corda illorum non minus quam sua sincero amore referta perspiciunt, eo illos ipsi non minus quam seipsos amare delectantur. Sed et hoc notandum, qui exposita dedicatione ac festivitate subsecuta, ita Scriptura conclusit: Et dimisit populos qui benedicentes regi profecti sunt in tabernacula sua laetantes et alacri corde super omnibus bonis quae fecerat Dominus David servo suo et Israhel populo suo rectionis munere Dominus electos suos in aeterna tabernacula laetantes; non eos utique ulterius a sua praesentia removens, sed a discrimine judicii, quod in aere futurum Apostolo docente novimus, ad inhabitationem patriae coelestis immittens, unde pro suis quisque meritis promissam regni sedem percipiat. Quod enim hic populiBene autem dicitur, qui benedicentes regi profecti sunt in tabernacula; quia haec est nimirum sola actio quietissima ac felicissi
Abbreviated transcription (Latin):
rimos electoꝵ insuperna illa eiuitate plene
absortos eẽ non dubium est. Sed tunc ni¬
mirũ hoc multo ꝑfectius adimplebitur.
cum recepta sua carne immortali receptis
in eandem beatitudinẽ conseruis suis et
fr̃ibus cunctis quos adhue in terris certa¬
re conspiciunt non habebunt ultra quo in¬
tuitum cogitationis suȩ foras uel ad modicõ
mittant. habentes secum intus dm̃ de cuiꝰ
uisione sempiterna gaudeant. habentes &
prox imos quors felicitati sempiternȩ con¬
gaudeant. Ubi illud primum & maximũ
ani mandatũ ad integrũ ꝑficietur. ad cuiꝰ
ꝑfectionẽ in hac uita iusti ꝓsuis quiq uiri¬
bus accinguntur. diliges dñm dm̃ tuum
ex toto corde tuo & extota anima tua &
in tota mente tua. & diliges ꝓximũ tuũ
sicut te ipsum: quia quo uicinius pręsentẽ
di uultum cernunt eose ardentius eius
dilectioni totos impendunt. quo ꝓximos
suos om̃s e̾e electos ac đo dilectos agnos¬

Expanded text:
rimos electorum in superna civitate plene rimos electorum in superna civitate plene absorptos esse non dubium est. Sed tunc nimirum hoc multo perfectius adimplebitur, cum recepta sua carne immortali, receptis in eadem beatitudine servis suis et fratribus cunctis quos adhuc in terris certare conspicimus, non habebunt ultra, quo intuitum cogitationis suae foras vel ad modicum mittant, habentes secum intus Deum, de cujus visione sempiterna gaudeant; habentes et proximos, quorum felicitate sempiterne congaudeant, ubi illud primum et maximum mandatum Domini ad integrum perficietur. Ad cujus perfectionem in hac vita justi pro suis quique viribus accinguntur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et in tota mente tua; et diliges proximum tuum, sicut te ipsum: quia quo vicinius presentem Domini vultum cernunt, eo se ardentius eius dilectioni totos inpendunt; quo proximos suos omnes esse electos ac
Abbreviated transcription (Latin):
nis nos sumus. holoc austa & uictimę̧ sũ¬
mi regis omnes electi eius sunt: de quib
ait apłs petrus. quia & xp̃c semel pro
peccatis nr̃is mortuus est iustus ꝓiniustiᷤ.
ut nos offerret dõ mortificatos carne. ui¬
uificatos autẽ spũ. Ignis autẽ cęlestis fer¬
ciues patrię & in sua alterutrũ beatitudi¬
ne & in sui conditoris conspecta clarita¬
te semꝑ ardere lȩtantur. Hinc est enĩ
quod quȩdam clestium uirtutũ agmina
que exsingulari ꝓpinquitate conditoris
sui in comparabili ardent amore: specia¬
li nomine seraphin idest ardentes ul in¬
cendentes uocantur. Completa ergo dedi¬
catione templiignis ecclo descendens ob¬
latas dño hostias deuorat: quia expleto
tempore nrãe resurrectionis cũ in troieriñ
in gaudium dnĩ sui fideles serui. fla gran
tes inflammantur eoꝵ quoq mentes uisa
specie sui redemptoris absorbebit. Qua
quidem face dilectionis & iam nunc plu¬

Expanded text:
nis nos sumus; holocausta et victimae sumnis nos sumus; holocausta et victimae summi Regis omnes electi ejus sunt; de quibus ait apostolus Petrus: Quia et Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo; mortificatus autem carne, vivificatus quidem spiritu . Ignis autem coelestis fercives patriae, et in sua alterutrum beatitudine, et in sui Conditoris conspecta claritate semper ardere laetantur. Hinc est enim quod quaedam coelestium virtutum agmina, quae ex singulari propinquitate Conditoris sui incomparabili ardent amore speciali nomine Seraphim, id est ardentes vel incendentes vocantur. Completa ergo dedicatione templi ignis e coelo descendens oblatas Domino hostias devorat, quia expleto tempore nostrae resurrectionis, cum introierint in gaudium Domini sui servi fideles vero amore tes inflammantur, eorum quoque mentes visa specie sui Redemptoris absorbentur. Qua quidem facie dilectionis etiam nunc plu
Abbreviated transcription (Latin):
lutum passione corpussuũ ipse die tertia
resuscitauit aduitã Ferunt siquidem
quia corpus hominis quadragesimo sexto
die post conceptionis initium in mẽbroꝵs
distinctione formetur atq ideo non casu
gestum sed diuinitus ꝓcuratum est. ut
eo annoꝵs numero tempłu ȩdificaretur.
quo dierum numero corpus dominicũ
quod ꝑ templũ figurabatur in utero uir¬
ginali ꝑfici oportebat. Qđ autẽ encenia
ꝑ oms annos celebrari sancitũ est: hoc ꝓ¬
fecto nos admonet ut memoriã & domi¬
nicae resurrectionis quã iam factã credi¬
mus & nr̃ae quã futurã speramꝰ semꝑ ani¬
mo retineamus. taliterq nos. agamus ut
non adiudiciũ sed sicut dñs his quibona
egerint ꝓmisit resurgere mereamur ad
uitam. Nec sine discussione prętereun¬
dum: quod dedicans templũ salomon
ubi compleuit p̃ces. descendit ignis de celo
& deuorauit holocausta & uictimas.
Holo causta namq & uictimȩ uerisalo mo¬

Expanded text:
lutum passione corpus suum ipse die tertia lutum passione corpus suum ipse die tertia resuscitavit ad vitam. Ferunt siquidem qui corpus hominis quadragesimo sexto die post conceptionis initium in membrorum distinctione formetur; atque ideo non casu gestum, sed divinitus procuratum est, ut in eo annorum numero templum aedificaretur, 98 quo dierum numero corpus Dominicum, quod per templum figurabatur, in utero virginali perfici oportebat. Quod autem Encaenia per omnes annos celebrari statutum est, hoc profecto nos admonet ut memoriam dominicae Resurrectionis, quam jam factam credimus, et nostrae, quam futuram speramus, semper in animo retineamus; taliterque nos agamus, ut non ad judicium, sed, sicut Dominus his qui bona egerunt promisit, resurgere mereamur ad vitam. Nec sine discussione praetereundum quod dedicans templum Salomon, ubi complevit preces, descendit ignis de coelo, et devoravit holocausta et victimas. Holocausta namque et victimae veri Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾na cum eo gaudia patriȩ cęlestis intra¬
bunt. Nam quia dns nr̃ octaua die idẽ
post septimã sabbati resuscitari amorte
uoluit: recte numerus octonarius nr̃ae
quoq resurrectionis festa uentura desig¬
nat. Qđ tempłu ab hostibus incensum
rursũ dnõ miserante construitur. quod
ab idolatris coinquinatũ denuo suꝑnę
pietatis auxilio mundatur. uarios scãe
eccłȩ insinuat euentus que nunc infide¬
lium ꝑsecutione premitur. nunc aꝑsecu
seruitute famulatur. nunc in quibusda
suis membris hostis antiqui periclitatur
insiduis. nunc instante sollertia doctoꝵ
sideliũ quos adhoram ꝑdere uidebatur ꝑ
penitentiam iam castigatos recipit. Q¬
uero templum secundo quadraginta &
sex annis ędificatũ est: ad significationẽ
dominici corporis qđ de uirgine assũ psit
specialiter respicit. De quo ipse udeis.
soluite in quit templũ hoc. & in tribus
diebus excitabo illud: quia uidelicet so¬

Expanded text:
aeterna cum eo gaudia patriae coelestis intraaeterna cum eo gaudia patriae coelestis intrabunt. Nam quia Dominus noster octava die, id est, post septimam sabbati, resuscitari a morte voluit, recte numerus octonarius nostrae quoque resurrectionis festa ventura designat. Quod templum ab hostibus incensum rursum Domino miserante construitur; quod ab idololatris coinquinatum denuo, supernae pietatis auxilio, mundatur; varios sanctae Ecclesiae insinuat eventus, quae nunc infidelium persecutione premitur, nunc autem, e Domino, servitute famulatur: nunc in quibusdam suis membris hostis antiqui periclitatur insidiis, nunc instante solertia doctorum fidelium, quos ad horam perdere videbatur, per poenitentiam jam castigatos recipit. Qvero templum secundo quadraginta et sex annis aedificatum est, ad significationem Dominici corporis, quod de Virgine assumpsit, specialiter respicit. De quo ipse Judaeis: Solvite, inquit, templum hoc, in tribus diebus excitabo illud . Quia videlicet so
Abbreviated transcription (Latin):
qui in terp̃tatur pacificus ipsum redẽp¬
torem nr̃m typice designat. de quo isa¬
ias ait. Multiplicabitur eiusimperiũ.
& pacis non erit finis. Templũ qđ ȩdifi¬
cauit catholica eiꝰ ȩccła est: qũã deuni¬
uersis per orbem credentib quasi de uiuis
lapidib in unam suȩ fidei & caritatis
compagẽ aggregat. Qđ autẽ septem
annis ȩdificatum est templũ: significat
quia ꝑ totũ huius scłi tempus quod septẽ
diebus euoluitur scę̃ structura ęccłȩ
crescere num quã desinit. Qđ octauo
anno dedicatũ est. & celeberrima illa ac
maxima sollẽpnitas asalomone rege cun¬
ctis fili is isrł tempore completę dedicati¬
onis exhibita: insinuat mẏstice quia per¬
fecto infine mundi numero electoꝵ diu
desideratȩ immortalitatis est secutura
festiuitas. et ꝑ acto uniuersalis resurrecti¬
onis miraculo mox om̃s qui ad pacifici re¬
gis ueri scilicet salomonis regnũ ꝑtinent

Expanded text:
qui interpretatur pacificus, ipsum Redempqui interpretatur pacificus, ipsum Redemptorem nostrum typice designat; de quo Isaias ait: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis ejus non erit finis. Templum quod aedificavit catholica ejus Ecclesia est, quam de universis per orbem credentibus, quasi de vivis lapidibus in unam suae fidei et caritatis compagem aggregat. Quod autem septem annisquia per totum hujus saeculi tempus, quod septem diebus evolvitur, sanctae structura Ecclesiae crescere desinit. Quod octavo anno dedicatum est, et celeberrima illa ac maxima solemnitas a Salomone rege cunctis filiis Israel tempore completae dedicationis exhibita, insinuat mystice quia, perfecto in fine mundi numero electorum, diu desideratae immortalitatis secura festivitas erit, et peracto universalis resurrectionis miraculo, mox omnes qui ad pacifici regis veri, scilicet Salomonis, regnum pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ filiors merito famosa nobilissimam
ꝓ dño cũ sobole martẏrii coronã meruit
Sed iudas machabeus cũ eet de genere sa¬
cerdotali collecto exercitu iustoꝵ aduersuꝰ
antiochi duces arma corripiens eosq de
iudea expellens. ꝑsecutioni seuissimȩ finẽ
imposuit: ac tempłu ab idoloꝵ imagini¬
bus emundans. noua rursuᷤ altaria et
cȩtera uasa uel ornam̃ta faciens atq in
templo reponens dedicauit ea simul cũ
templo. Qđ purificauit & renouauit
uigesima quinta die mensis noni. qui
apud nos appellat᷑ december: & ad hie¬
mẽ ꝑtinere nulli dubiũ constat. Statu¬
itq decretũ ut prȩdiximꝰ annis om̃ibus
diem encenioꝵ id est innouationis ac de¬
dicationis templi festa deuotione celebra¬
ri. Quȩ ꝓfecto oma sicut apłs docet in
figura facta sunt nr̃i. & ꝓpter nos utiq
scripta: ideoq nob̾ sollertius spuali rati¬
one discutienda. Salomon quippt rex

Expanded text:
septem filiorum merito famosa, nobilissima septem filiorum merito famosa, nobilissima pro Domino cum sobole martyrii coronam meruit. Sed Judas Machabaeus, cum esset de genere sacerdotali, collecto exercitu justorum, adversus Antiochi duces arma arripiens, eosque de Judaea expellens, persecutioni saevissimae finem imposuit; ac templum ab idolorum imaginibus emundans, nova rursus altaria et caetera vasa vel ornamenta faciens atque in templo reponens, dedicavit ea, simul cum templo, quod purificavit et renovavit vigesima quinta die mensis noni, qui apud nos vocatur December, et ad hiemem pertinere nulli dubium constat. Statuit decretum, ut praediximus, annis omnibus diem Encaeniorum idem innovationis ac dedicationis templi festa devotione celebrari. Quae profecto omnia, sicut Apostolus docet , in figura facta sunt nostri et propter nos utique scripta, ideoque nobis solertius spirituali ratione discutienda. Salomon quippe rex,
Abbreviated transcription (Latin):
persis patriã remissis. rursus ȩdificatum
est templũ ꝑ annos quadraginta sex: &
tertia die mensis duodecimi quẽ nos uo¬
camus martiũ opus ad finem usq ꝑductũ.
Cui uidelicet tunc operi p̃fuerunt duces
plebis strenuissimi ut diximus zorobabel
de regio genere. & hiesus sacerdos magnꝰ.
sed & ꝓphetȩ aggeus & racharias adiu¬
uantes eos. atq aduersus insidias. impedi¬
sentium opus hostiũ cor populi corrobo¬
rantes. In de post annos ferme trecentos
& quin quaginta sex rex nefandissimus
grecoꝵ antiochus fraude capta hierłm
templũ iđe fordib idoloꝵ ꝓfanauit.
auferens inde & confringens altare dñĩ
aureum. mensã ꝓpositionis. candelabrũ
luminis & cętera uasa templi aurea quę
inuenire potuit: sed et intẽplo iouis simu¬
lachrũ statuens. popłmq torm̃tis ad sacri¬
ficandu idolis cogens. Qua ꝑsecutione
multi de popło ꝓ diuinȩ legis custodia
trucidati sunt: inter quos & mater illa

Expanded text:
Persis in patriam remissus, rursusque aedificatum Persis in patriam remissus, rursusque aedificatum est templum per annos quadraginta sex; et tertia die mensis duodecimi, quem nos vocamus Martium, opus ad finem usque perductum: cui videlicet tunc operi praefuerunt duces plebis strenuissimi, ut diximus, Zorobabel de regio sanguine, Jesus sacerdos magnus; sed et propheta Aggaeus, et Zacharias, adjuvantes eos, atque adversus insidias impedientium opus hostium cor populi corroborantes. Inde post annos ferme trecentos et quinquaginta sex nefandissimus Graecorum Antiochus, fraude capta Jerusalem, templum idem sordibus 97 idolorum profanavit, auferens inde et confringens altare Domini aureum, mensam propositionis, candelabrum luminis, et caetera vasa templi aurea, quae invenire potuit; sed et in templo Jovis simulacrum statuens, populumque tormentis ad sacrificandum idolis cogens. Qua persecutione multi de populo pro divinae legis custodia trucidati sunt; inter quos et mater illa
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ legitur ut ẽadem dedicatio ꝑ om̃s annoᷤᷤ
in memoriã sollempnib reuocaret᷑ officiis.
Qđ ad tempus usq dominicȩ in carnatio¬
nis obseruatũ fuisse modo cum euangłm
legeret᷑ audiuimus. Hȩc autẽ fuit causa
secundȩ et tertiȩ dedicationis. qui a salo¬
mon quidem tẽpli opus qđ dño condidit
septẽ annis ꝑfecit. octauo autẽ hoc anno
decima die mensis septimi qui a nobis oc¬
tober appellatur in magna gła dedica¬
uit. quȩ uidelicet dies & antea ꝑlegem
erat statuta sollempnis ita ut in ea taber¬
hostiis expiari deberet. deniq racharia
pater beati baptistę iohannis eisdem ex¬
piationib ad altare deseruiens adueni¬
uitatis gaudioq humanȩ saluationis in-¬
struitur. sed hoc tempłu post annos qua¬
dringentos triginta incenderunt chaldri
& hicrusolẏmoꝵ urbe destructa popłm
isrł inbabyloniã adduxere captiuum
Quib post annos septuaginta regnantib

Expanded text:
esse legitur, ut eadem dedicatio per omnes annos esse legitur, ut eadem dedicatio per omnes annos in memoriam solemnibus revocaretur officiis, juxta quod ad tempus usque dominicae incarnationis observatum fuisse, modo, cum Evangelium legeretur, audivimus. Haec autem fuit causa secundae et tertiae dedicationis; qui Salomon quidem templi opus, quod Domino condidit, septem annis perfecit. Octavo autem anno decima die mensis septimi, qui a nobis October appellatur, in magna gloria dedicavit; quae videlicet dies et antea per legem erat statuta solemnis; ita ut in ea taberhostiis expiari deberet. Denique Zacharias pater beati Baptistae Joannis, eisdem expiationibus ad altare deserviens, advenivitatis gaudioque humanae salvationis instruitur. Sed templum hoc post annos quadringentos triginta incenderunt Chaldaei, et, Hierosolymorum urbe destructa, populum Israel in Babyloniam adduxere captivum: qui post annos septuaginta, regnantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quem memorata sententia filius ipse
condẽpnat. Constat namq quia ego &
pater de una ꝑsona dici non potuit: sumꝰ
de uno dici non congruit. Qua ꝓpter
&iam sabellii errore cũ cȩteris abiecto:
sequenda est nob̾ apostolica bȩati petri
fides. qua dnm̃ confessuꝰ ait. Tu es xp̃s filisᷤ
dĩ uiui. Hec delectione euangłica pro¬
ut dns donauit explanando transcurri¬
mus: sed libet adhuc de encenioꝵ sollẽp¬
nitate quã & tunc hierusolẏmitȩ & nos
hodie celebramus fraternitati ur̃ȩ latius
disserere. Hoc autt̃ in primis notandũ ẽ
quod encenia quȩ in lectione euanglica
facta cognouimus non adprimã templi
dedicationẽ sed adultimã ꝑtinent. Qđ
ex eo facile colligitur. quia hieme facta
referuntur. Prima si quidẽ eius dedicatio
asalomone tempore autumni. media a zo¬
robabel & hiesu sacerdote tempore ueris.
ultima aiuda machabeo tempore hiemis
est facta: quando specialiter constitutũ

Expanded text:
est; quae memorata Filius ipse est; quae memorata Filius ipse condemnat. Constat namque: Ego et Pater, de una persona dici non potuit; sumus, de uno dici non congruit. Quapropter etiam Sabellii errore cum caeteris abjecto, sequenda est nobis apostolica beati Petri fides, qua Dominum confessus, ait: Tu es Christus Filius Dei viri . Haec de lectione evangelica prout Dominus donavit explanando transcurrimus Sed libet adhuc de Encaeniorum solemnitate, quam et tunc Hierosolymitae, et hodie celebramus, fraternitati vestrae latius disserere. Hoc autem imprimis notandum est, quod Encaenia, quae in lectione evangelica facta cognovimus, non ad primam templi dedicationem, sed ad ultimam pertinent; quod ex eo facile colligitur, quia hieme facta referuntur. Prima quidem ejus dedicatio templi a Salomone autumni, media a Zorobabel et Jesu sacerdote tempore veris, ultima a Juda Machabaeo tempore hiemis, est facta, quando specialiter constitutum
Abbreviated transcription (Latin):
explicauit: sed & iã hereticoꝵ ꝑfidiam
qua futurã pręuidit quantũ sit execran¬
da monstrauit. Fotinus enim dicit: Xp̃c
homo est tantũ. ds̃ non est. At cum ipse
dicat ego & pater unum sumꝰ: manifeste
patet quia unũ cũ dõ patre substantia
liter homo purus esse non potest. Et quia
xp̃c idem qđ pater est: cauenda ẽ heresis
fotini. quȩ hunc credi dm̃ ꝓhibet. Arri-¬
us autẽ xp̃s inquit factus a dõ non ex
dõ natus est: & ideo minor patre creden¬
dus. Cui contra dicens. ego inquit & pat̃
unũ sumus. Quis enim non facile uiderit
quia nulla creatura unũ cũ illo qui om̃a
ereauit naturaliter ex istere possit: Et
quia xp̃c naturaliter unũ cũ patre est:
damnanda ẽ arrii ꝑuicacia.quȩ illũ ẽẽ¬
ereaturã affirmat. Porro sabellius non
sunt inquit duȩ ꝑsonȩ patris & filii con¬
fitendȩ. sed ipse pater quando uult pater
est. quando uult filius ẽ: idem tamen unꝰ

Expanded text:
explicavit; sed etiam haereticorum perfidia, explicavit; sed etiam haereticorum perfidia, quam futuram praevidit, quantum sit exsecranda, monstravit. Solus Arius enim dicit: Christus homo est tantum, Deus non est; at cum ipse dicat: Ego et Pater unum sumus, manifeste patet quia unum cum Deo Patre substanliter homo purus esse non potest. Et quia Christus idem quod Pater est, cavenda haeresis Fotini, qui hunc credi Deum prohibet. Arius autem: Christus, inquit, factus a Deo, non ex Deo natus est; et ideo minor Patre credendus est. Cui contradicens ipse: Ego, inquit, et Pater unum sumus. Quis enim non facile viderit quia nulla ccreavit, naturaliter existere possit? Et quia Christus naturaliter unum cum Patre est, damnanda est Arii perfidia, quae illum creaturam esse affirmat. Porro Sabellius: Non sunt, inquit, duae personae Pater et Filius confitendae; sed ipse Pater, quando vult, Pater est, quando vult Filius est; idem tamen unum
Abbreviated transcription (Latin):
num homini xp̃o iħu pater dedit. hoc
est ut sit unigenitus eius filius in nullo
gignenti uel natura dissimilis uel uirtute
inferior uel tempore posterior Quam
uidelicet ȩqualitatẽ ipse dñs indiuinita¬
te habuit priusquã mundus eẽt apud
patrẽ. ipse in humanitate extempore in¬
carnationis accȩpit. Et nemo inquit¬
potest rapere de manu patris mei. aꝑte¬
dans in telligi unã atq indissimilem ẽe
manũ hoc est uirtutẽ suã & patriᷤ. atq
ideo xpm̃ se ee̾ credendũ: qui non sicut
cȩteri scĩ factus ꝑ grãm extempore. sed
uerus semꝑ extiterit filius dĩ. Qđ & iã
sequente sententia luce clarius aperit
dicens. Ego & pater unũ sumis. Unum
inquit sumus. Una nob substantia. una
est diuinitaᷤᷤ. una ȩternitas. ꝑfecta acqͣli¬
tas. dissimilitudo nulla. Quib ꝓfecto uer¬
bis non prȩsentẽ solũ modo iudeoꝵ questi¬
onẽ qua an ipse eet xp̃c̃ in terrogabant

Expanded text:
num homini Jesu Christo Pater dedit; hoc num homini Jesu Christo Pater dedit; hoc est, ut sit unigenitus ejus Filius in nullo gignenti vel natura dissimilis, vel virtute inferior, vel tempore posterior. Quam videlicet aequalitatem ipse Dominus in divinitate habuit priusquam mundus esset apud Patrem, ipse in humanitate ex tempore incarnationis accepit. Et nemo potest rapere de manu Patris mei. unam atque indissimilem esse manum, hoc est virtutem suam et Patris; atque ideo Christum se esse credendum, qui non sicut caeteri sanctificatus per gratiam ex tempore, sed verus semper exstiterit Filius Dei. Quod etiam sequenti sententia luce clarius aperit, dicens: Ego et Pater unum sumus . Unus, inquit, sumus. Una nobis substantia, una est divinitas, una est aeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. Quibus profecto verbis non praesentem solummodo 96 Judaeorum quaestionem quam an ipse esset Christus interrogabant,
Abbreviated transcription (Latin):
rent axp̃o: uel amorientib uictinihil¬
ominus ex anima eoꝵ corpora aut in
aquas dissoluenda aut in ignẽ cõburen¬
da iactabant. ut quasi xpo resuscitan¬
di ea facultatẽ tollerent. Sed nemo rapit
eos de manu eiꝰ. cui sicut ipse alibi ait
oma tradita sunt apatre: quia & certan¬
tes ut uincant adiuuat & uictores ut
ꝑpetuo regnent coronat. & eisđde &iam
carnẽ in qua certauert᷑ immortalem
suo tempore reddet. Quib uerbiᷤ cors
quoq temeritatẽ qui sibi laqueos mor¬
tis parabant redarguit: manifeste in¬
sinuans quia stultissime de cius ꝑditione
dolos agerent qui uitã dare posset im¬
mortalt̃. cui nemo raperet alique de his
quos suos esse ante scła prȩnosceret. Ses
ne hȩe loquendo suã uideret᷑ głam quȩ¬
rere: totam suã potentiã ad patris głam
refert cum subiungit: Pater meus quos
dedit michi maius omib est. Maius
autẽ om̃ib est qđ mediatori dĩ & homi¬

Expanded text:
rent Christo, vel morientibus victi, nihilrent Christo, vel morientibus victi, nihilominus exanimata eorum corpora, aut in aquas dissolvenda, aut in ignem comburenda jactabant; ut quasi Christo resuscitandi eam facultatem tollerent. Sed nemo rapit eos de manu ejus, cui, sicut ipse alibi ait: Omnia tradita sunt a Patre meo , quia et certantes ut vincant adjuvat, et victores ut perpetuo regnent coronat; et eisdem etiam carnem in qua certaverunt immortalem suo tempore reddet. Quibus verbis eorum quoque temeritatem qui sibi laqueos mortis parabant redarguit, manifeste insinuans, qui stultissime de ejus perditione dolis agerent, qui vitam dare posset immortalem; cui nemo raperet aliquid de his quos suos esse ante saecula praenoscet. Sed ne haec loquendo suam videretur gloriam quaerere, totam suam potentiam ad Patris gloriam refert, cum subjungit: Pater meus quod dedit mihi majus omnibus est . Majus autem omnibus, quod mediatori Dei et homi
Abbreviated transcription (Latin):
tuã: uocẽ xp̃i necesse ẽ non solũ audien¬
do & credendo sed & bene uiuendo seqͣtur.
Qđ autẽ se ouessuas cognoscere dicit.
eligere utiq & ad regnũ cęleste prȩdesti¬
nare significat. Unde salomon ait.
Uias enĩ quȩ ad extris sunt nouit dñs.
Secontrario de reꝓbis apłs. qui autẽ
ignorat in quit: ignorabit᷑. Pulchre autẽ
de his qui audirent uocẽ suãseq sequerent᷑
ait. Et ego uitã ȩternã do eis. & non pe¬
ribunt in ȩternũ. Uisi sunt nãq mart̃¬
res oculis insipientiũ mori. uisi sunt pe¬
rire cũ uitã mortalẽ diuersis pęnarum
generib subacti amit terent : sed non
aeternũ. qui mox soluti carcere car¬
nis debita suo certamini pręmia sorti¬
unt᷑. De quib adhuc apte subditur.
Non rapiet eos quisquã demanu mea
Nitebantur quippe ꝑsecutores impii
rapere pios xp̃i confessores de manu eiꝰ.
quando uel eos ad negandã fidẽ torm̃tis
cogebant ut animas eoꝵ alien as redde¬

Expanded text:
i necesse est non solum audiendo et credendo, sed et bene vivendo sequatur. Quod autem se oves suas cognoscere dicit, eligere utique, ad regnum coeleste praedestinare significat. Unde Salomon ait: Vias enim quae a dextris sunt novit Dominus ; econtrario de reprobis Apostolus: Qui autem ignorat, inquit, ignorabitur . Pulchre autem de his qui audirent vocem suam et sequerentur, ait: Et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum . Visi sunt namque martyres oculis insipientium mori. Visi sunt perire cum mortalem vitam diversis poenarum generibus subacti dimitterent. Sed non aeternum, qui mox soluti carcere carnis debita suo certamini praemia sortiuntur. De quibus adhuc aperte subditur: Non rapiet eas quisquam de manu mea . Mittebant quippe persecutores impii rapere pios Christi confessores de manu ejus, quando vel eos ad negandum fidem tormentis cogebant, ut animas eorum alienas redde
Abbreviated transcription (Latin):
fumo ꝓpriȩ cupiditatis. quia feruet in te¬
rius solo ardore dñicȩ caritatis. Huic aũt
homini idest redẽptori nr̃o qui ȩccłam
sibi uniuersałe inuincibili m̃tis fortitu¬
dine copulauit ꝓ modo suo quiq similant᷑
electi: quando qđ ipse in tota ȩccła gene¬
raliter facit. hoc illi in suis singuli cordib
agere specialiter curant. Na quasi in altõ
fodiendo suã uigilanter conscientiã discu¬
tiunt. ne quid in ea sordidũ lateat soller¬
ter inquirunt. Cunctas afundo cordis
suꝑ uacuoꝵs cogitatu ũ latebras manu sedu¬
lȩ discretionis exhauriunt: quatinus
firmã inse quietãq sedẽ petrȩ illi fortissi¬
tiam insuꝑabiles inter scłi terrentis ad¬
uersa simul & ꝓspera blandientis ꝑduren

Expanded text:
fumo propriae cupiditatis, quia fervet intefumo propriae cupiditatis, quia fervet interius solo ardore Dominicae charitatis. Huic autem homini, id est, Redemptori nostro, qui Ecclesiam sibi universalem invincibili mentis fortitudine copulavit, pro modulo suo quique similantur electi, quando quod ipse in tota Ecclesia generaliter facit, hoc illi in suis singuli cordibus agere specialiter curant. Nam quasi in altum fodiendo, suam vigilanter conscientiam discutiunt, ne quid in ea sordidum lateat, solerter inquirunt, cunctas a fundo cordis supervacuorum cogitatuum latebras manu sedulae discretionis exhauriunt, quatenus firmam quietamque fidem petrae illi fortissitiam insuperabiles inter saeculi torrentis adversa simul et prospera blandientis perduren
Abbreviated transcription (Latin):
a sua concupiscentia temptat᷑ quisq ab¬
stractus & inlectus: uł falsoꝵ fratrũ im¬
ꝓbitate fatigatur. uel aꝑtiorib externoꝵs
appetitur insidiis. Quȩ uidelicet temp¬
tamenta dñs alibi portas inferi nuncu¬
pat. E merito. quia nimirũ si uicerint:
in acternũ trahunt interitũ. Ꝙ super
hanc petrã in quit edificabo ȩccłam meã.
& portȩ inferi non p̃ualebunt aduersũ
eã. & si ergo pulsant. non tam̃ driciunt
eccłam xp̃i portę diaboli. Et si uiruit
inundatio ꝑfidię: non subruit domũ fidei
Que enĩ adiutori suo ueraciter dicere po¬
test dũ anxiaret᷑ cor meũ in petra exal¬
tasti me: non debellatur ab extrancis.
quia rabiem ꝑsequentiũ infideliũ cũ co¬
rona martyrii patiendo superat. Non
corrũpit᷑ a falsis fr̃ibus: quia & hereticoꝵ
dogmata recte credendo refutat. & uitiosa
quoruda catholicoꝵ exempla sobrie et
iuste & pie uiuendo deuitat. Non obeȩcat᷑

Expanded text:
a sua concupiscentia tentatur quisque aba sua concupiscentia tentatur quisque abstractus et illectus, vel falsorum fratrum improbitate fatigatur, vel aptioribus externorum appetitur insidiis. Quae videlicet tentamenta Dominus alibi portas inferi nuncupat, et merito, quia nimirum si vicerint, in aeternum trahunt interitum. Et super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Etsi ergo pulsant, non tamen dejiciunt Ecclesiam Christi portae diaboli; etsi irruit inundatio perfidiae, non subruit domum fidei. Quae enim adjutori suo veraciter dicere potest: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me, non debellatur ab extraneis, quia rabiem persequentium infidelium cum corona martyrii patiendo superat; non corrumpitur a falsis fratribus, quia et haereticorum dogmata recte credendo refutat, et vitiosa quorumdam catholicorum exempla sobrie et juste, et pie vivendo devitat; non obcaecatur
Abbreviated transcription (Latin):
nil petrę cui fundam̃tũ imponat᷑ ante¬
fertur. ita scã ȩccła petrã suã uidelicet
xp̃m imo habet in corde reconditã. neq
aliquid fide illius ac dilectioni p̃ponit.
ad eo ut ꝓhac &iã mortẽ pati non dubi¬
tet. Cui nimirũ petrę princep̾ ȩccł ae
quia firmissime adhesit: ab ea nomen
accepit quando audiuit quia tuespe¬
trus. et suꝑ hanc petrã ȩdificabo ȩccłam
meã. In undatione autẽ facta inlisũ est
flumen domui illi. & non potuit eam
mouere. Fundata enĩ erat supra petrã.
Patet expositio. quia pulsata ẽ sȩpe pres¬
suris eccła nec deiecta. Qđ si qui creden¬
tium malis uicti cesserunt: adhanc utiq
domũ non ꝑtinebant. quia si suꝑ petram
fidei & non potius suꝑ harenã ꝑfidię uel
leuitatis fundati consisterent. labefacta¬¬
ri num quã prorsus ualerent. Notandu
autẽ quod hȩc in undatio tẽptationum
trib modis ȩccłam impugnat. Nam uł

Expanded text:
nil petrae, cui fundamentum imponatur, antenil petrae, cui fundamentum imponatur, antefertur, ita sancta Ecclesia petram suam, videlicet Christum, imo habet in corde reconditam; neque aliquid fidei illius ac dilectioni praeponit, adeo ut pro hac etiam mortem pati non dubitet; cui nimirum petrae princeps Ecclesiae, quia firmissime inhaesit  Al., adhaesit, ab ea nomen accepit, quando audivit, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere; fundata enim erat supra petram. Patet expositio, quia pulsata est saepe pressuris Ecclesia, nec dejecta. Quod si qui credentium male victi cesserunt, ad hanc utique domum non pertinebant, quia si supra petram fidei, et non potius super arenam perfidiae vel levitatis fundati consisterent, labefactari prorsus nunquam valerent. Notandum autem quod haec inundatio tentationum tribus modis Ecclesiam impugnat. Nam vel
Abbreviated transcription (Latin):
quicũq inuocauerit nom̃ dnĩ. saluus
patet quia de bono cordis thesauro ꝓla¬
tum non fuit bonũ qđ lingua sonuit.
Nec talis fructũ confessionis fici radix
sed spinę hoc est horrida uitiis & non
multitudine dominicȩ dulcedinis onu¬
sta conscientia ꝓcreauit. Quȩ autem
sit uera fructuũ bonoꝵ maloꝵq discre¬
tio: dns sub alia figura subdendo desig¬
nat. Om̃is qui uenit adme & audit ser¬
mones meos. & facit cos: ostendã uobis
cui similis est.: Similis est homini ȩdifi¬
canti domũ. Homo autẽ hic domum
uidelicet ȩccłam in qua ꝑpetuo manera
edificare & consccrare dignatꝰ ẽ. Qui
fodit in altũ. & posuit fundam̃ta supra
petrã: quia in corde suoꝵ fideliũ quic qid
terrenȩ intentionis inuenit funditꝰ ex¬
tirpare studuit. quatinus ciectis priscȩ
consuetudinis ruderib & cogitationibus
supra quã huiuscẽmodi domꝰ fundam̃ta
locauit. Nã sicut in domo ȩdificanda

Expanded text:
quicunque invocaverit nomen Domini, salvus quicunque invocaverit nomen Domini, salvus patet quia de bono cordis thesauro prolatum non fuit bonum quod lingua sonuit, nec talem fructum confessionis fici radix, sed spinae, hoc est, horrida vitiis, et non multitudine dominicae dilectionis, onusta conscientia procreavit. Quae autem sit vera fructuum bonorum malorumque discretio, Dominus sub alia figura subdendo designat: Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Homo autem hic domum videlicet, Ecclesiam, in qua perpetuo maneret, aedificare et consecrare dignatus est. Qui fopetram. Quia in corde suorum fidelium quidquid terrenae intentionis invenit, funditus exstirpare studuit, quatenus ejectis priscae consuetudinis ruderibus, ac cogitationibus supra quam hujusmodi domus fundamenta collocavit. Nam sicut in domo aedificanda
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ operis internus arbiter iudicat
nde fit plerũq ut minora bona non¬
nulli maiori celestis gr̃ẽ mercede operent᷑.
uidelicet ꝓpter intentionẽ cordis qua
maiora uoluerant patrart bona si possen:
& alii maiora uirtutũ opera ostentantes
ob incuriã cordis tepidi minora a dño
p̃mia sortiant᷑. Deniq opusuidur quȩ
duos nummos detulit ad tempłu: in nu¬
meris diuitũ donariis ab interno cordis
scrutatore p̃fert᷑. Ex abundantia enĩ
cordis os loquit᷑. Num anũ quide iudi¬
cium sȩpe fallit. quia cor ꝓximi nescit
pendit. Illi ergo ex abundantia cordis
os loquit᷑. qui ex qua intentione ꝓmant᷑
uerba non ignorat. Qđ &iã subsequent᷑
astruit. manifeste ostendens quia locu¬
tio bona absq operũ ad testatione nil
om̃ino ꝓsit. Quid autẽ uocatis me in¬
quit dñe dñe. & non facitis quȩ dico:
Dñm namq uocare boni donũ thesauri.
bonȩ uidet᷑ c̾ẽ fructꝰ arboris. Om̃iꝰ enĩ

Expanded text:
ventum operis internus arbiter judicat. ventum operis internus arbiter judicat. Unde fit plerumque ut minora bona nonnulli majori coelestis gratiae mercede operentur, videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent, et alii majora virtutum opera ostentantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Denique opus viduae, quae duos nummos detulit ad templum, innumeris divitum donariis ab interno cordium scrutatore praefertur. Ex abundantia enim cordis os loquitur. Humanum quippe judicium saepe fallit, quia cor proximi nescit pendit. Illius ergo ex abundantia cordis os loquitur, qui ex qua intentione promantur verba, non ignorat. Quod etiam subsequenter astruit, manifeste ostendens quia locutio bona absque operum attestatione nihil omnino prosit. Quid autem vocatis me Domine, Domine, et non facitis quae dico? Dominum namque vocare boni donum thesauri, bonae videtur esse fructus arboris. Omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc cognitio de aꝑtis solũ modo uitũs
suit uirtutib accipienda ẽ: qualia
suꝑius ex apłi sententia commemorauimꝰ:
Namq sunt non nulla quȩ quo animo
gerunt᷑ ignorat᷑ a ꝓximis. unde aint
tramq partẽ possunt interpretari. Sed
ambigua quȩq iustius ab his qui bona
diligunt interp̃tant᷑ inbonũ. ut imple¬
atur illud apłi. Nolite ante tẽpꝰiudica¬
re.Heq enĩ despinis colligunt ficus.
neq de rubo uindemiant uũa. Spinȩ
et rubus plenȩ aculeis arbores illorũ
corda designant qui uel luxuriȩ. in¬
uidie. concupiscentiȩ stimulis ipsi fedant᷑.
uel certe iracundie. detracꝰtionis. odii.
suꝑbiȩ & amaritudinis asperitatibus
ex istunt. Ficus autẽ dulcẽ regni cęlestiꝰ
memoriã. uua flagrantiã dominicac
dilectionis significat. Non ergo despiniꝰ
colligunt ficus. neq dtrubo undemianł
uuam. quia qui cũq adhuc uitioꝵ acu¬
preualent. Bonus homo de bono thes

Expanded text:
Haec cognitio de apertis solummodo vitiis Haec cognitio de apertis solummodo vitiis sive virtutibus accipienda est, qualia superius ex Apostoli sententia commemoravimus. Namque sunt nonnulla quae quo animo gerantur, ignoratur a proximis, unde et in utramque partem possunt interpretari. Sed ambigua quaeque justius ab his qui bona diligunt interpretantur in bonum, ut impleatur illud Apostoli: Nolite ante tempus judicare . Neque enim de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam. Spinae et rubus, plenae aculeis arbores, illorum corda designant qui vel luxuriae, invidiae, concupiscentiae, stimulis ipsi foedantur, vel certe iracundiae, detractionis, odii, superbiae, et amaritudinis asperitatibus existunt. Ficus autem dulcem regni coelestis memoriam, uva fragrantiam dominicae dilectionis significat. Non ergo de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam, quia quicunque adhuc vitiorum acupraevalent. Bonus homo de bono thesa
Abbreviated transcription (Latin):
dierũ: At contra mala arbor uide amus
quales fructus ferat. & tales ipsi ferre ui¬
temus: Dicit ꝓpheta hieremias. Male¬
dictus homo qui confidit in homine. &
ponit carnẽ brachium suũ: & ad nõ rece¬
dit cor eius: Erit enim quasi myricȩ in
deserto. Myrieg namq est in fructuosa
arbor & humilis. gustunimis amara. F.¬
om̃iq humana cultura ꝓrsus indigna.
uel diuitias sperat. Qui quantũ a deco¬
re domus di sit extorris iudicandiꝰ. pro¬
pheta subdendo manifestat. O non ui¬
idebit cũ uenerit bonũ. sed habitabit in
Nemo gͦ sibi fr̃s mei male in occulto ui
uens de fauore uulgi quast bonus sit
blandiat᷑: quia & si folia uerboꝵs ꝑpul¬
chra. si florẽ famȩ gignit odoriferũ. non
ẽ bona quȩ facit fructus malos. Nemo
cũ recto corde bona quȩ ualer operat᷑
de sua salute desper&: quia non ẽ arbor
mala quȩ facit fructũ bonũ. Unaquęq
enĩ arbor defructu suo cognoscitur.

Expanded text:
dierum . At contra mala arbor videamus dierum . At contra mala arbor videamus quales fructus ferat, et tales ferre ipsi vitemus. Dicit propheta Jeremias: Maledictus homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor ejus. Erit enim quasi myrica in deserto . Myrica namque est infructuosa arbor et humilis, gustu nimis amara, omnique humana cultura prorsus indigna, vel divitias sperat. Qui quantum a decore domus Dei sit extorris judicandus, propheta subdendo manifestat: Et non videbit cum venerit bonum, sed habitabit in Nemo ergo sibi, fratres mei, in occulto male vivens, de favore vulgi quasi bonus sit, blandiatur, quia etsi folia verborum perpulchra, si florem fame gignit odoriferum, non est arbor bona, quae facit fructus malos. Nemo, cum recto corde bona quae valet operatur, de sua salute desperet, quia non est arbor mala, quae facit fructum bonum. Unaquaeque enim arbor de fructu suo cognoscitur.