comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
michol adsaul: Quia ipse
uatus est. et uenit ad samu¬
el in ramatha: et nuncia¬
uit ei omnia quȩ fecerat si¬
bi saul Et abierunt ipse et
samu el: et morati sunt in
tum est autem sauli a dicen¬
tibus: Ecce dauid in naioth:
tores: ut raperent dauid:
Qui cum uidissent cuneum
prophetarũ uaticinantiũ.
et samu el stantem super
eos: factus est ettam in illis
cum nunciatum esset sauli:
misit alios nuntios: Pro¬
phetauerunt autem et illi:
os nuncios: Qui et ipsi pro¬
phetauerunt: Et iratus
iracundia saul: abiit etiam
ipse in ramatha. et uenit
usq ad ci sternam magnam
quȩ est in soco: et interro¬
gauit et dixit: In quo loco
sunt samu el et dauid: Dic¬
tumq est ei: Ecce in naioth
sunt in rama . Et abiit in na¬
ioth in rama Et factus est
etiam super eum sp̃s dñi: et
ambulabat ingrediens et
prophetabat: usq dum ue¬
niret in naioth in rama: Et
expoliauit se etiam ipse uesti¬
mentis suis: et prophetauit
et cecinit nudus tota die illa

Expanded text:
Michol ad Saul: Quia ipse Michol ad Saul: Quia ipse vatus est, et venit ad Samuel in Ramatha, et nuntiavit ei omnia quae fecerat sibi Saul: et abierunt ipse et Samuel, et morati sunt in tum est autem Sauli a dicentibus: Ecce David in Najoth itores, ut raperent David: qui cum vidissent cuneum prophetarum vaticinantium, et Samuel stantem super eos, factus est etiam Spiritus cum nuntiatum esset Sauli, misit et alios nuntios: prophetaverunt autem et illi. os nuntios: qui et ipsi prophetaverunt. Et iratus iracundia Saul, abiit etiam ipse in Ramatha, et venit usque ad cisternam magnam, quae est in Socho, et interrogavit, et dixit: In quo loco sunt Samuel et David? Dictumque est ei: Ecce in Naioth sunt in Ramatha. Et abiit in Naioth in Ramatha, et factus est etiam super eum Spiritus Domini, et ambulabat ingrediens, et prophetabat usque dum veniret in Naiotexspoliavit se etiam ipse vestimentis suis, et prophetavit et cecidit nudus tota die illa
Abbreviated transcription (Latin):
re dauid lancea in pariete:
Et declinauit dauio a facie
saul: l.ancea autem: casso
uulnere perlata est in pari¬
etem: Et dauid fugit: et
saluatus est nocte illa: Mi
sit ergo saul satellites suos
indomum dauid nocte. ut
custodirent eum: et inter¬
ficeretur mane: Quod cũ
denunciasset dauid michol
uxor sua dicens: nisi salua¬
ueris te nocte hac. cras mo¬
rieris: deposuit eum per fe¬
nestram: Porro ille abiit. et
ausugit: atq saluatus est:
Tulit autem michol statuã.
et posuit eam super lectum:
posuit ad caput eius: et ope¬
ruit eam uestimentis: Misit
autem saul apparitores: qui
raperent dauid Et respon¬
sum est quod egrotaret: Rur¬
sumq misit saul nuntios.
ut uiderent dauid: dicens:
Afferte eum ad me in lecto:
ut occidatur: Cumq uenissẽt
nuncii inuentum est simũ¬
lachrum super lectum: et
pellis caprarum ad caput
eius: Oixitq saul ad michol
Quare sic illusisti mi hr:et
dimisisti inimicum meum
ut fugeret: Et respondit

Expanded text:
re lancea David in pariete, re lancea David in pariete, et declinavit David a facie Saul: lancea autem casso vulnere perlata est in parietem, et David fugit, et salvatus est nocte illa. T. LVI. Misit ergo Saul satellites suos in domum David, ut custodirent eum, et interficeretur mane. Quod cum annuntiasset David Michol uxor sua, dicens: Nisi salvaveris te nocte hac, eras morieris: deposuit eum per fenestram. Porro ille abiit et aufugit, atque salvatus est. Tulit autem Michol statuam, et posuit eam super lectum, posuit ad caput ejus, et operuit eam vestimentis. Misit autem Saul apparitores, qui raperent David, et responsum est quod aegrotaret. Rursumque misit Saul nuntios, ut videret David, dicens: Afferte eum ad me in lecto, ut occidatur. Cumque venissent nuntii, inventum est simulacrum super lectum, et pellis caprarum ad caput ejus. Dixitque Saul ad Michol: Quare sic illusisti mihi, et dimisisti inimicum meum, ut fugeret? Et respondit
Abbreviated transcription (Latin):
ego loquar de te ad patrem
meum: et quodcumq ui¬
dero nunciabo tibi Locutuᷤ
est ergo ionathas de dauid
bona ad saul patrem suum:
Oixitq ab eum: Ne pecces rex
in seruum tuum dauid. qͥa
non peccauit tibi: et opera
eius bona sunt tibi ualde:
Et posuit animam suam
in manu sua: et percussit
phylisteum: et fecit dñs sa¬
lutem magnam uniuerso
ifra el: Uidisti: et letatus es:
Quare ergo peccas in sangui¬
ne innoxio: interficiens da¬
uoce ionathe iurauit: Tiuit
dñs: quia non occidetur:
Uocauit itaq ionathas da¬
uid: et indicauit ei omnia
uerba hȩc: Et introduxit
iõnathas dauid ad saul: et
fuit ante eum sicut fuerat.
heri et nudius tertius:t
otum est autem rursũ
bellum: Et egressus da¬
lud: pugnauit aduersus
phylisthm: Percussitq eos
plaga magna: et fugerunt
a facie eius: Et factus est
spiritus dñi malus in saul:
Sedebat autem indomo sua:
et tenebat lanceam: Porro
dauid psallebat en manu
sua: Nisusq est saul confige¬

Expanded text:
ego loquar de te ad patrem ego loquar de te ad patrem meum, et quodcumque videro, nuntiabo tibi. Locutus est ergo Jonathan de David bona ad Saul patrem suum: dixitque ad eum: Ne peccet rex in servum suum David, quia non peccavit tibi, et opera ejus bona sunt tibi valde. Et posuit animam suam in manu sua, et percussit Philisthaeum, et fecit Dominus salutem magnam universo Israeli: vidisti, et laetatus es. Quare ergo peccas in sanguine innoxio, interficiens Davoce Jonathae, juravit: Vivit Dominus, quia non occidetur. Vocavit itaque Jonathan David, et indicavit ei omnia verba haec, et introduxit Jonathan David ad Saul, et fuit ante eum, sicut fuerat heri et nudiustertius. T. LV. Motum est autem rursus bellum, et egressus David, pugnavit adversus Philisthim; percussitque eos plaga magna, et fugerunt a facie ejus. Et factus est Spiritus Domini malus in Saul. Sedebat autem in domo sua, et tenebat lanceam: porro David psallebat in manu sua. Nisusque est Saul confige
Abbreviated transcription (Latin):
nunciassent serui eius daud
uerba quȩ dixerat saul: plo.¬
cuit sermo in oculis dauidut
fieret gener regis: Et post
dies paucos surgens dausd a¬
biit inaccaren cum uiris qu
sub eo erant: et percussit de¬
phylisthm ducentos iuros. et
attulit prȩpiicia eorum. et
annumerauit ea regi: ut
esset gener regis: Dedit itas
ei saul michol filiam suam
uxorem: Et uidit saul et in¬
tellexit: quia dñs esset cum
dauid: Michol autem filia
saul diligebat eum: et saul
Factusq est saul inimicus
dauid: cunctis diebus: Et e¬
gressi sunt principes phyli¬
st̾inorum: Aprincipio autẽ
egressionis eorum. prudentiuᷤ
se gerebat dauid quã omnes
serui saul: et celebre factũm
nes seruos suos: ut occiderent
dauid: Porro ionathas filius
saul: diligebat dauid ualde
Et indicauit ionathas dauid:
dicens: Querit saul pater me¬
us occidere te: Quapropter
obserua te quȩso mane. et
manebis clam: et absconde¬
ris: Sgo autem ẽgrediens
stabo iuxta patrem meum

Expanded text:
nuntiassent servi ejus David, nuntiassent servi ejus David, verba quae dixerat Saul, placuit sermo in oculis David, ut fieret gener regis. Et post dies paucos surgens David, abiit cum viris, qui sub eo erant. Et percussit Philisthiim ducentis viris, et attulit praeputia eorum, et annumeravit ea regi, ut esset gener regis. Dedit itaque ei Saul Michol filiam suam uxorem. Et vidit Saul, et intellexit quod Dominus esset cum David. Michol autem filia Saul diligebat eum. Et Saul factusque est Saul inimicus Dagressi sunt principes Philisthinorum: a principio autem egressionis eorum, prudentius se gerebat David, quam omnes servi Saul, et celebre factum enes servos suos, ut occiderent David. Porro Jonathan filius Saul diligebat David valde. Et indicavit Jonathan David, dicens: Quaerit Saul pater meus occidere te: quapropter observa te, quaeso, mane, et manebis clam, et absconderis. Ego autem egrediens stabo juxta patrem meum,
Abbreviated transcription (Latin):
deberet dari merob filia saul
dauid: data estꝰ adri eł mola¬
tite uxor: Oilexit aũt micol
filia saul altera dauid: Et nun¬
ciatum est saul: et placuit ei:
Dixitq saul: Dabo eam illi
ut fiat ei in scandalũ: et sit
super eum manus phylistino¬
rum: Dixitꝰ ergo saul ad da¬
iud In duabus rebus gener
meus eris hodie: Et manda¬
uit saul seruis suis: Loqui¬
mini ad dauid: clam me di-¬
centes: Scce places regi: et
omnes serui euis diligunt te:
Nunc ergo esto gener regis:
Et locuti sunt serui saul in
auribus dauid omnia uerba
hec: Et ait dauio: Num parũ
uobis uidetur generum esse
regis: Ego autem sum uir pai¬
per et tenuis: Et renuncia¬
uerunt serui saul: dicentes:
huiuscemodi uerba locutus est
dauid: Oixit autem saul. Sic
loquimini ad dauio: Non ha¬
bet necesse rex sponsalia: nli
tantum centum prepucia phy¬
liffinorum: ut fiat ultio de
inimicis regis: Porro saul co¬
gitabat tradere dauid in ma¬
nus phylistinorũ: Cumq n.¬

Expanded text:
deberet dari Merob filia Saul deberet dari Merob filia Saul David, data est Hadrieli Molathitae uxor. Dilexit autem Michol filiam Saul alteram David, et nuntiatum est Saul, et placuit ei. Dixitque Saul: Dabo eam illi, ut fiat ei in scandalum, et sit super eum manus Philisthinorum. 284 Dixit ergo Saul ad David: In duabus rebus gener meus eris hodie. Et mandavit Saul servis suis: Loquimini ad David clam me, dicentes: Ecce places regi, et omnes servi ejus diligunt te. Nunc ergo esto gener regis. Et locuti sunt servi Saul in auribus David omnia verba haec. Et ait David: Num parum vobis videtur, generum esse regis? Ego autem sum vir pauper et tenuis. Et renuntiaverunt servi Saul, dicentes: Hujuscemodi verba locutus est David. Dixit autem Saul: Sic loquimini ad David: Non habet necesse rex sponsalia, nisi tantum centum praeputia Philisthinorum, ut fiat ultio de inimicis regis. Porro Saul cogitabat tradere David in manibus Philisthinorum. Cumque re
Abbreviated transcription (Latin):
inuasit sp̃s dei malus sa-¬
ul: et prophetabat in medio
saul lanceam. et misit eam:
putans quod configere pos¬
set dauid cum pariete : Et de¬
clinauit dauida facie euis
secundo: Et timuit saul da¬
uid: eo quod esset dñs cum eo.
et a se recessisset: Amouit er¬
go eum saul a se: et fecit eũ
tribunum super mille uiros:
Et egrediebatur: et intrabat
in conspectu populi: In om¬
nibus quoq uiis siuis dauid
prudenter fe agebat: et dñs
erat cum eo: Uidit itaq saul
quod prudens esset nimis:
et cȩꝑit cauere eum: Omnis
autem isra el et iuida. dili¬
gebat dauid Ipse enim egre¬
diebatur et ingrediebatur
ante eos: Dixit etatrera saul
ad dauid Ecce filia mea
maior merob. ipsam dabo tibi
uxorem: tantum modo esto
domini: Saul autem repu¬
tabat dicens: Non sit manus
mea in eo: sed sit super eum
manus phylisfinorũ: Ait
autem dauid ad saul:. Quis
ego sum. aut quȩ est uita mea:
aut cognatio patris mei in is¬
ra el. ut fiamgener regis: Fa¬
ctum est autem tempus cum

Expanded text:
invasit spiritus Dei malus Saul, et prophetabat in medio Saul lanceam, et misit eam, putans quod configere posset David cum pariete, et declinavit David a facie ejus secundo. Et timuit Saul David, eo quod esset Dominus cum eo, et a se recessisset. Amovit ergo eum Saul a se, et fecit eum tribunum super mille viet egrediebatur, et intrabat in conspectu populi. In omnibus quoque viis suis David prudenter se agebat, et Dominus erat cum eo. Vidit itaque Saul David quod prudens esset nimis, et coepit cavere eum. Omnis autem Israel, et Juda diligebat David: ipse enim egrediebatur, et ingrediebatur ante eos. Dixit autem Saul ad David: Ecce filia mea major Merob, ipsam dabo tibi uxorem: tantDomini. Saul autem reputabat, dicens: Non sit manus mea in eum, sed sit super illum manus Philisthinorum. Ait autem David ad Saul: Quis eaut cognatio patris mei in Israel, ut fiam gener regis? Factum est autem tempus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cordibus et auribus: uos sem
qui patres uestri: Et occide¬
runt eos qui prenunciabant
de aduentu iusti: cuius uos
nunc proditores et homicidȩ
fiustis: qui accepistis legem
in dispositione angelorum.
et non custodistis
udientes autem hec. dis¬
secabantur cordibꝰ suis:
et stridebant dentibꝰ in eũ :
Cum autem esset ipse plenꝰ

Expanded text:
cordibus et auribus, vos sempcordibus et auribus, vos sempcuti patres vestri? Et occiderunt eos, qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus vos nunc proditores et homicidae fuistis: qui accepistis legem in dispositione Angelorum, et non custodistis. Audientes autem haec, dissecabantur cordibus suis, et stridebant dentibus in eum. Cum aute
Abbreviated transcription (Latin):
stias obtulistis mi hi annis
quadraginta in deserto. do¬
mus isra el: Et suscepistis
tabernaculum moloch. et sy¬
dus dei uestri rempham. fi¬
guras quas fecistis ad orare
eas: et transferam uos trans¬
H. babylonem: Tabernaculum
testimonii fuit ereta patribus
nostris in deserto: sicut dispo¬
suit deus loquens ad moysen:
ut faceret illud secundũ for¬
mam quam uiderat: Q uod
et induxerunt suscipientes
patres nostri cum ihu in pos¬
sessionem gentium. quas ex¬
pulit deus a facie patrum no¬
strorum: usq in diebꝰ dauid.
qui inuenit gratiam ante
deum: et petiit ut inueni¬
ret tabernaculum deo iacob
Salomon autem ȩdificauit
illi domum: sed non excelsuᷤ
in manufactis habitat: sicut
propħa dicit: Celum mi chi
sedes est: terra autẽ scabellũ
pedum meorum: Quam do-¬
mum ȩdificabitis mi .bi. di¬
cit dñs: Aut quis locus requi¬
etionis meȩ est:Nonne ma¬
nus mea fecit hȩc omnia:
Pura ceruice et incircumcisi A.

Expanded text:
stias obtulistis mihi annis stias obtulistis mihi annis quadraginta in deserto, domus Israel? Et suscepistis tabernaculum Moloch, et sidus Dei vestri Rempham, figuras, quas fecistis, adorare eas. Et transferam vos trans Babylonem. Tabernaculum testimonii fuit cum patribus nostris in deserto, sicut disposuit illis Deus, loquens ad Moysen, ut faceret illud secundum formam quam viderat. Quod et induxerunt, suscipientes patres nostri cum Jesu in possessionem gentium, quas expulit Deus a facie patrum nostrorum, usque in diebus David, qui invenit gratiam ante Deum, et petiit, ut inveniret tabernaculum Deo Jacob. Salomon autem aedificavit illi domum. Sed non excelsus in manufactis habitat, sicut Propheta dicit: Coelum mihi sedes est: terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum aedificabitis mihi, dicit Dominus, aut quis locus requietionis meae est? Nonne manus mea fecit haec omnia? Dura cervice, et incircumcisis
Abbreviated transcription (Latin):
deus principem et redẽptorẽ
misit cum manu angeli. qͥ
apparuit illi in rubo: Hic e¬
duxit illos. faciens prodigia
et signa in terra egypti. et in
rubro mari. et in deserto:
annis quadraginta: Kic est
moyses: qui dixit filuᷤ srł: ꝑ
phetam uobis suscitabit deus
de fratribus uestris tanquã
me: ipsum audietis: Hic est
qui fuit in ȩcclesia in solitisdi¬
ne. cum angelo qui loquebat᷑
ei in monte si na. et cum pa¬
tribus nostris: qui accepit
uerba uitȩ dare nobis: Cui g¬
noluerunt obebire patres no-¬
stri: seb rep ulerunt. et auer¬
si sunt cordibus suis in egyp
tum: dicentes ad aaron: Fac
nobis deos. qui precedãt nos:
Moysĩ enun hic qui ediyxtt
nos de terra egypti: nescimꝰ
quid factum sit ei: Et uitulũ
fecerunt in illis diebus: et ob¬
tulerunt hostiam simulachro:
et lȩtabantur in operibꝰ ma¬
nuum suarum: Conuertit
autem deus: et trabidit eos
seruire militiȩ cȩli: sicut scri¬
ptum est in libro propħarũ:
Nunquid uictimas aut ho¬

Expanded text:
Deus principem et redemptorem misit, cum manu angeli, qui apparuit illi in rubo. Hic eduxit illos, faciens prodigia et signa in terra Aegypti, et in Rubro mari, et in deserto annis quadraginta. Hic est Moyses, qui dixit filiis Israel: Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris: tamquam me, ipsum audietis. Hic est, qui fuit in Ecclesia in solitudine cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sina, et cum patribus nostris: qui accepit verba vitae dare nobis. Cui noluerunt obedire patres nostri: sed repulerunt, et aversi stum, dicentes ad Aaron : Fac nobis deos, qui praecedant nos. Moysi enim huic, qui eduxit nos de terra Aegypti, nescimus quid factum sit ei. Et vitulum fecerunt in diebus illis, et obtulerunt hostiam simulacro, et laetabantur in operibus manuum suarum. Convertit autem Deus, et tradidit eos servire militiae coeli, sicut scriptum est in libro prophetarum: Numquid victimas et ho
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uidisset autem sy mon.
quia per impositionẽ manꝰ
apostolorum daretur sp̃s sc̃s:
obtulit eis pecuniã dicens:
Date et mi hi hanc potestatẽ:
ut cuicumq imposuero ma¬
nus. accipiat sp̃m sc̃m: Petrus
autem dixit ad eum: Pecunia
tua tecum sit in perditionem:
qm̃ donum dei existimasti pe¬
cunia possideri: Non est tibi
pars neq sors in sermone isto:
Cor enim tuum non est rectũ
coram deo: Penitentiam itaq
age ab hac nequicia tua: et
roga dm̃. si forte remittatur
tibi hec cogitatio cordis tui: In
felle enim amaritudinis et
obligatione iniquitatis. uideo

Expanded text:
Cum vidisset autem Simon, quia per impositionem manus apostolorum daretur Spiritus sanctus, obtulit eis pecuniam, dicens: Date et mihi hanc potestatem, ut cuicunque imposuero manus, accipiat Spiritum sanctum. Petrus autem dixit ad eum: Pecunia tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei existimasti pecunia possidere. Non est tibi pars, neque sors in sermone isto: cor enim tuum non est rectum coram Deo. Poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua, et roga Deum, si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui. In felle enim amaritudinis et obligatione
Abbreviated transcription (Latin):
autem genibus: clamauit
uoce magna dicens: Oñe:
ne statuas illis hoc peccatũ:
Et cum hoc dixisset: obdor¬
secutio magna in ecclesia quȩ
erat iero solimis: et omnes
dispersi sunt per regiones
iudex et samariȩ: preter apo¬
stolos: Curauerunt autẽ ste¬
phanum uri timorati: et fe¬
cerunt planctum magnum
super illum: Saulus uero de¬
uastabat ȩcclesiam. per domo
intͣns: et trahens uiros ac
mulieres. tradebat in custobi¬
am: Igitur qui dispersi erãt
pertransibant: euangeliran¬
tes uerbum:
hilippus aũt descendeis
in ciuitatem samariȩ: predi

Expanded text:
amavit voce magna, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum. Et cum hoc dixisset, obdorsecutio magna in Ecclesia, quae erat Jerosolymis, et omnes disperIudaeae et Samariae praeter apostolos curaverunt autem Stephanum viri timorati et fecerunt planctum magnum super illum Saulus vero devastabat ecclesiam per domos intrans et trahens viros ac mulieres tradebat in custodiam igitur qui dispersi erant pertransiebant evangelizantes verbum Philippus autem descendens in civitatem Samariae pr
Abbreviated transcription (Latin):
audientes. et uidentes signa
quȩ faciebat: Multi enim eoꝵ
qui habebant sp̃s immiidoᷤ.
clamantes uoce magna exibãt:
Multi autem paralitici et clau¬
di curati sunt: Factum est er¬
go magnum gaudium. in illa
ciuitate: Tir autem quidam
nomine symon. ante fuerat
in ciuitate magus: seducens gen¬
tem samariȩ: dicens se esse ali¬
quem magnum: cui ausculta
bant omnes a minimo usq
ad maximum: dicentes: Hic
est uirtus dei: quȩ uocatur mag¬
na: Aitendebant autem eum:
propter quod multo tempore
magicis suis dementasset eos:
Cum uero credidissent. philippo
euangelizanti de regno dei:¬
et in nomine iħu xp̃i baptiza¬
rentur uiri ac mulieres: tunc
symon et ipse credidit: St cũ
baptizatus esset: adherebat
philippo: Uioens etiam signa
et uirtutes maximas fieri:
stupens admirabatur
um autem audissent a¬
postoli qui erant iero soly¬
nis. quia recepisset samaria
uerbum dei: miserunt ad

Expanded text:
tes signa quae faciebat multi enim eorum qui habebant spiritus inmundos clamantes voce magna exiebant multi autem paralytici et claudi curati sunt factum est ergo magnum gaudium in illa civitate vir autem quidam nomine Simon qui ante fuerat in civitate magus seducens gentem Samariae dicens esse se aliquem magnum cui auscubant omnes a minimo usque ad maximum, dicentes: Hic est virtus Dei, quae vocatur magna. Attendebant autem eum, propter quod multo tempore magiis suis dementasset eos. Cum vero credidissent Philippo evangelizanti de regno Dei, in nomine Jesu Christi baptizabantur viri ac mulieres. Tunc Simon et ipse credidit: et cum baptizatus esset, adhaerebat Philippo. Videns etiam signa et virtutes maximas fieri, stupens admirabatur. Cum autem audissent Apostoli, qui erant Jerosolymis, quod recepisset Samaria verbum De
Abbreviated transcription (Latin):
rint te in locoisto. et confessi
nomini tuo. et conuersi a
peccatis suis cũ eos afflixeris:
exaudi de cȩlo dñe. et dimitte
peccata seruis tuis et popłi

Expanded text:
rint in loco isto, et confessi nomini tuo, et conversi a peccatis suis, cum eos afflixeris, exaudi de coelo, Domine, et dimitte peccata servis tuis et pop
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ mox postꝙͣ afflatꝰ c̃ ab aĩante u̾itute ĩ cũct᷑at᷑
fuisse locutu. nã ĩ hoĩe sentiri humanius credimus
ꝙͣ sentire. dũ mo sentiat᷑ et sentiat tãꝙͣ hõ.si gͦ faber
ille atq ꝑfectionis pͥnciꝰ. et amator afflando primũ
nr̃m oĩ ꝑfectione cõpleuit ronabille nob̾ apparet
nobilissimũ aĩal nõ an̾ sentire ꝙͣ sentiri cepisse si-
quis uõ fatet᷑ ꝯt obitiens ꝙ nõ oportebat illum
loqui cũ solus ad huc hõ existe̾t et deus oĩa sine
u̾bis archana nrͣa disc̾nãt etiã añ ꝙͣ nos cũ illa
reu̾encia dicimus qͣ uti o cũ et̾na uolũtate aliꝗd
ad deu absq locutione cõceptũ pͥmi loꝙ̃tis uo¬
luit m̃ et ip̃ loqui ut ĩ explicatione tante dotis
głaret᷑ ip̃e. qui gratis dotauat. ⁊ ĩo diuinitꝰ in
ordinato letamur. et hĩc penitꝰ elige̾ possumus
lotũ illu ubi effutita ẽ pͥma locutio qͣm si ex̃ para

Expanded text:
primum, mox postquam afflatus est ab Animante Virtute, incunctanter fuisse locutum. Nam in homine sentiri humanius credimus quam sentire, dummodo sentiatur et sentiat tanquam homo. Si ergo Faber ille atque Perfectionis Principium et Amator afflando primum nostrum omni perfectione complevit, rationabile nobis apparet nobilissimum animal non ante sentire quam sentiri cepisse. Si quis vero fatetur contra obiciens quod non oportebat illum loqui, cum solus adhuc homo existeret, et Deus omnia sine verbis archana nostra discernat etiam ante quam nos, cum illa reverentia dicad Deum absque locutione conceptum primi loquentis, voluit tamen et ipsum loqui, ut in explicatione tante dotis gloriaretur ipse qui gratis dotaverat. Et ideo divinitus in  effectuum ordinato letamur. 3. Et hinc penitus elicere possumus locum illum ubi effutita est prima locutio: quoniam, si ext
Abbreviated transcription (Latin):
Uia ut dcm̃ ẽ cantio ẽ cõingatio stantiaꝵ
ignorato ꝗd sit stantia nec̾de ẽ cantõe igno¬
rare na ex diffinientiu cognitione diffiniti re¬
ꝑsolius artis ⁊espectũ inuentũ est uid ut in quo
tota cantioĩs ars esset ꝯtenta illud dic̾e̾t᷑ꝰ stantia
ħ̾ ẽ mansio capax suie receptaculũ totius artis nã
ꝙ̃ad̾m cantio ẽ gienũ totiꝰ sm̾e sic stantia tota
artem ingremiat nec licet aliꝗd artis seꝙ̃tibus ar¬
rogare s solã artem an̾ced̾ntis ĩduere ꝑ ꝙ p ꝙ ip̃a¬
de qua loquinur erit cõte̾minatio siue ꝯpages
oĩi eoꝵ que cantio sumit ab arte quibus diuari¬
catis ꝙ̃ querimꝰ descͥptio innotescet tota gͥ ars cã¬

Expanded text:
uia, ut dictum est, cantio est coniugatio stantiarum, ignorato quid sit stantia necesse est cantionem ignorare: nam ex diffinientium cognitione diffiniti reper solius artis respectum inventum est, videlicet ut in quo tota cantionis ars esset contenta, illud diceretur stantia, hoc est mansio capax sive receptaculum totius artis. Nam quemadmodum cantio est gremium totius sententie, sic stantia totam artem ingremiat; nec licet aliquid artis sequentibus arrogare, sed solam artem antecedentis induere. 3. Pde qua loquimur erit congremiatio sive compages omnium eorum que cantio sumit ab arte: quibus divaricatis, quam querimus descriptio innotescet. Tota igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtiu habitudinẽ ttio cͣc nu̾m carminũ et sillabaꝵ
de zithimo uõ mentionẽ nõ facimꝰ quia de ꝓpria
cantionis arte non est l eĩz ĩ qual stantia. ⁊ ithimos
mnouare et eosdẽ reit̾are ad libitũ ꝙ si de ꝓpͥa cantio¬
nis arte rithimus esset minime liceret ꝙ dictũ ẽ
siquid autẽ rithimi ẜuare int̾ est huiꝰ ꝙ ẽ ars illud
sb̾certo cantu et hĩtudinẽ limitata carminũ et sil¬
labaꝵ ꝯpage.

Expanded text:
bitudinem, tertio circa numerum carminum et sillabarum. 5. De rithimo vero mentionem non facimus, quia de propria cantionis arte non est. Licet enim in qualibet stantia rithimos innovare et eosdem reiterare ad libitum: quod, si de propria cantionis arte rithimus esset, minime liceret: quod dictum est. Si quid autem rithimi servare interest huius quod est ars, illudsub certo cantu et habitudine limitatam carminum et sillabarum compagem.
Abbreviated transcription (Latin):
te udel affinibus ungaroꝵ u̾sus oriẽte aluid oc¬
cupauit totũ ꝙ ab inde uocat᷑ europa nͨ nõ ult̾iꝰ
e̾ ꝓtractũ.totũ aũt ꝙ ĩ europa restat ab istis t̾¬
tiu tenuit ydyoma l nc̃ triphariũ uideat᷑ na
alii oc. alii gil. alii si affirmãdo locũt᷑ ut puta ys¬
panii franci et latini signũ aũt ꝙ ab uno eodẽq
ydiomate istoͦꝵ triu gentiu ꝓgrediant᷑ uulga¬
ria. ĩ ꝓmptu est qr mlta ꝑ cade uocabula noĩa¬
re udent᷑ ut d̾m celũ amorẽ mare t̾ra c̃ niuit¬
meridionalis europe tenẽt ꝑte occidẽtale̾ a ia¬
nuensiu finib ĩcipiẽtes. Qui aũt si d̾nt. apd̾¬
detis finibus orientalẽ tenẽt. uid usq ad ꝓmũ¬
toriu illud ytalie qua sinus adriatiti maris in¬
cipit et siciliam. s loꝙͣtes oil. quodam modo
septẽtrionałs sunt respectu istoꝵ nã ab oriente a
q ꝓuĩcialibus ⁊ apenini deuexione daudinitur.

Expanded text:
s orientem, aliud occupavit totum quod ab inde vocatur Europa, nec non ulterius est protractum. Totum vero quod in Europa restat ab istis, tertium tenuit ydioma, licet nunc tripharium videatur: nam alii oc, alii oïl, alii sì affirmando locuntur, ut puta Yspani, Franci et Latini. Signum autem quod ab uno eodemque ydiomate istarum trium gentium progrediantur vulgaria, in promptu est, quia multa per eadem vocabula nominare videntur, ut meridionalis Europe tenent partem occidentalem, a Ianuensium finibus incipientes. Qui autem sì dicunt a predictis finibus orientalem tenent, videlicet usque ad promuntorium illud Ytalie qua sinus Adriatici maris incipit, et Siciliam. Sed loquentes oil quodam modo septentrionales sunt respectu istorum: nam ab oriente Alquoque Provincialibus et Apenini devexione clauduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
sblimet ĩ ꝓmptu ẽ nõ ne domestici sui ⁊ egts Mar¬
chiones et comites et magnates quosl fama
uincũt. minime ħ ꝓbatiõe in diget ꝙͣtũ uõ suos
familiares gloriosos efficiat nos ip̃i nouimus
qui huiꝰ dulcedine głie nr̃ exiliũ postergamus qrͣ
ipm̃i illustre mei̾to ꝑficieri debemus.

Expanded text:
sublimet, in promptu est. Nonne domestici sui reges, marsublimet, in promptu est. Nonne domestici sui reges, marchiones, comites et magnates quoslibet fama vincunt? Minime hoc probatione indiget. Quantum vero suos familiares gloriosos efficiat, nos ipsi novimus, qui huius dulcedine glorie nostrum exilium postergamus. Quare ipsum illustre merito profiteri debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Uare aũt hoc ꝙ reꝑtuz est illusire co com a¬
le aulicum et curiale adiite tesus
patere. Pͥ mũ gͥ quid ĩ tendimꝰ cũ ill aistre¬
ꝙ illustre dicimꝰ intelligimꝰ ꝗd illuminãs et illumi¬
natũ ꝑ fulgens et hoc mõ uiros appellamꝰ illustres
uł qr potestate illu̾̃ati alios et iustitia et caritate
illuminat ł qr excellent̾ magistrati excellent̾ magi¬
strẽt ut Seneca et mima põpiliꝰ et uulgare d̾ quo
loquimur et sblĩatũ ẽ magistratu et potestate et
suos honore sẜlĩat et głia magistratu qd̾ subli¬
matu ur cũ de tot rudib̾ latinoꝵ uocabuł de tot
ꝑ plexis ꝯst̾tionibus de tot defectiuis ꝓlationibꝰ
de tot ⁊usticanis accẽtibus tã egregiũ tam estrica¬
tum tam ꝑfectũ et tam urbanu uideamꝰ cłctu
maioris potestatis sit ẽ ꝙ̃ꝙ humana corda u̾sãe
põt ita ut nolẽte uolẽte et uolente̾ nolentem
faciat uelut ip̃m et fec̾ et facit ꝙ aũt honore¬

Expanded text:
uare autem hoc quod repertum est, illustre, cardinale, aulicum et curiale adicientes vopatere. Primum igitur quid intendimus cum illustr illustre dicimus, intelligimus quid illuminans et illuminatum prefulgens: et hoc modo viros appellamus illustres, vel quia potestate illuminati alios et iustitia et karitate illuminant, vel quia excellenter magistrati excellenter magistrent, ut Seneca et Numa Pompilius. Et vulgare de quo loquimur et sublimatum est magistratu et potestate, et suos honore sublimat et gloria. 3. Magistratu quidem sublimatum videtur, cum de tot rudibus Latinorum vocabulis, de tot perplexis constructionibus, de tot defectivis prolationibus, de tot rusticanis accentibus, tam egregium, tam extricatum, tam perfectum et tam urbanum videamus electumaioris potestatis est quam quod humana corda versare potest, ita ut nolentem volentem et volentem nolentem faciat, velut ipsum et fecit et facit ? 5. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
incipiebat et eni. una fermaua scopai da cascoli
çita çita sengia grande ama. Post quos medio¬
del uesꝑ çio fu del mes dochiouer. post hos aqui¬
legienses. et ystrianos c̾beremꝰ. ꝗ cesfastu. cru¬
delit̾ accentuando eructuat cũq hiis montani¬
nas oẽs et rusticanas loquelas eintimꝰ que
sẽꝑ mediastinis ciuibus attẽtus enõmitatẽ dis¬
sonare uident᷑ ut cassentinẽsses et fratensses
sardos ⁊ qui nõ latii sũt. s latiis ad sociandi

Expanded text:
incipiebat etenim Una fermana scopai da Cascioli, incipiebat etenim Una fermana scopai da Cascioli, cita cita se 'n gìa 'n grande aina. 5. Post quos Mediodel vesper, ciò fu del mes d'ochiover. 6. Post hos Aquilegienses et Ystrianos cribremus, qui Ces fas- tu? crudeliter accentuando eructuant. Cumque hiis montaninas omnes et rusticanas loquelas eicimus, que semper mediastinis civibus accentus enormitate dissonare videntur, ut Casentinenses et Fractenses. 7. Sardos etiam, qui non Latii sunt sed Latiis associandi
Abbreviated transcription (Latin):
uulga̾i decẽtiorẽ atq illustre ytalie uene¬
rem̃ loquela et ut nr̃e uenationi puũ calłẽ. hr̾e
possimꝰ ꝑ plexos frutices ⁊ atq sentes pͥus eicii-¬
amus de silua sic̃ gͦ Romani se cuc̾tis p̃ponẽdos
extizãt in hac eradicatione siue discerptione
nõ ĩ mei̾to eos aliis p̾ponamus protestantes
eosde in nulla uulgai̾s elloquẽtie ratione fo̾e
tangẽdos dicimus g romanoꝵ nõ uulgãe sed
pociꝰ tristiloqu ytaloꝵ uulgai̾u oũi esse turpissi¬
mu nͨ miꝵ cũ etiã moꝵ habituũ q de formitate
p̾cũctis uideant᷑ fetere dñt eĩ. Mezzure quinto¬
dici. post hos ĩcolas anconitane marchie d̾cer¬
pamus. ꝗ chignamẽte scate siate locũtꝰ cũ quibꝰ
et spoletanos abicimus nec p̾t̾eundu ẽ ꝙ ĩ inꝓ-¬
peru istaꝵ triu gentiũ. cãtioẽs ꝙͣ płes in uẽ̾te
sũt int̾ quas una uidimꝰ recte atq ꝑfecte li¬
gatã quã quida florẽtinus noĩe cãst posue̾at

Expanded text:
centiorem atque illustrem Ytalie venemur loquelam; et ut nostre venationi pervium callem habere possimus, perplexos frutices atque sentes prius eiciamus de silva. 2. Sicut ergo Romani se cunctis preponendos existimant, in hac eradicatione sive discerptione non inmerito eos aliis preponamus, protestantes eosdem in nulla vulgaris eloquentie ratione fore tangendos. Dicimus igitur Romanorum non vulgare, sed potius tristiloquium, ytalorum vulgarium omnium esse turpissimum; nec mirum, cum etiam morum habituumque deformitate pre cunctis videantur fetere. Dicunt enim: Medici? Post hos incolas Anconitane Marchie decerpamus, qui Chignamente state siate locuntur: cum quibus et Spoletanos abicimus. Nec pretereundum est quod in imprperium istarum trium gentium cantiones quamplures invente sunt: inter quas unam vidimus recte atque perfecte ligatam, quam quidam Florentinus nomine Castra posuerat;
Abbreviated transcription (Latin):
et Cinũ pistoriẽsez. quẽ ñc indigne postponimus
nõ indigne coacti itaq si tuscanas examinemꝰ loq̃las
ꝯpensemus qualit̾ uiri p̾honorati aꝓpͥa diu̾terunt
non zestat ĩ dubio qui a sit uulgare ꝙ querimus
asserimus de ianuensibus asserend̾ nõ putet hoc so¬
lum ĩ mẽte p̾mat ꝙ si ꝑ obliuionẽ ianuenses am¬
mitte̾nt .ç. littẽa ł mittẽ totalit̾ eos uł nouã parae̾
oportet loquelã ẽ eni .c. maxima ꝑseoꝵ locutioĩs¬

Expanded text:
et Cynum Pistoriensem, quem nune indigne postponimus, et Cynum Pistoriensem, quem nune indigne postponimus, non indigne coacti. 5. Itaque si tuscanas examinemus loquelas, et pensemus qualiter viri prehonorati a propria diverterunt, non restat in dubio quin aliud sit vulgare asserimus, de Ianuensibus asserendum non putet, hoc solum in mente premat, quod si per oblivionem Ianuenses ammicterent z licteram, vel mutire totaliter eos vel novam reparare oporteret loquelam. Est enim z maxima
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ froniti titulu sͥ nulgai̾s illustris arogare
uident᷑ et ĩ hoc nõ solũ plebeat demẽtat ĩtentio
s famosos ꝙͣ plue̾s uiros hoc tenuisse compimus
puta. Guittone aretinũ ꝗ nũꝙͣ se ad curiale uul¬
gare durexit Bonagiũtã lucensem Gallũ pisa¬
nũ. Minũ mocatũ senẽssem. Brunetũ florenti¬
nu quoꝵ dicta sirimai̾ uacauĩt nõ curialia sed
hac ebrietate bactant᷑ dignũ utile q uidet᷑ mu¬
nncipalia uulgaria tustanoꝵ singulatim ĩ aliqͦ
depompare locũt᷑ florẽtini et dñt. manichia¬
mo ĩ troque noi nõ faciamo altro. Pisani. bñ
andonno li fanti de fiorença ꝑ pisa. Lucenses. Fo uo¬
to adio che ĩgassara eie locomimõ de lucca. Se¬
nenses onche renegata auesse io siena. chec ch̾sto
Aretini uotu uenire ouelle. deperusio urbe uet̾i
sint obtusci nõ nullos uulgai̾s excelentiã cognouis¬
se sentimꝰ .s. Guidonẽ lupu. et unũ aliũ florentinos

Expanded text:
tiam suam infroniti titulum sibi vulgaris illustris arrogare videntur. Et in hoc non solum plebeia dementat intentio, sed famosos quamplures viros hoc tenuisse comperimus: puta Guittonem Aretinum, qui nunquam se ad curiale vulgare direxit, Bonagiuntam Lucensem, Gallum Pisanum, Minum Mocatum Senensem, Brunectum Florentinum, quorum dicta, si rimari vacaverit, non curialia sed hac ebrietate baccantur, dignum utileque videtur municipalia vulgaria Tuscanorum sigillatim in aliquo depompare. Locuntur Florentini et dicunt Manichiamo, introcque che noi non facciamo altro. Pisani: Bene andonno li fatti de Fiorensa per Pisa. Lucenses: Fo voto a Dio ke in grassarra eie lo comuno de Lucca. Senenses: Onche renegata avess'io Siena. Ch'ee chesto? Aretini: Vuo' tu venire ovelle? De Perusio, Urbe Veteri, sint obtusi, nonnullos vulgaris excellentiam cognovisse sentimus, scilicet Guidonem, Lapum et unum alium, Florentinos,
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑. hãc for̾ locutionis hereditati st filii heber ꝙ
abeo dc̃ st hebrei hiis solis post ꝯfusionẽ remã¬
sit ut redẽptor noster qui ex illis oriturꝰ erat ẜm
humanitate ñ lingua ꝯfusiois s grͣe frueret᷑. fuit

Expanded text:
tatur; hanc formam locutionis hereditati sunt filii Heber, qui tatur; hanc formam locutionis hereditati sunt filii Heber, qui ab eo dicti sunt Hebrei. Hiis solis post confusionem remansit, ut Redemptor noster, qui ex illis oriturus erat secundum humanitatem, non lingua confusionis, sed gratie frueretur. Fuit
Abbreviated transcription (Latin):
uas mũdi locoꝵ et coꝵ habitudine ad utrũq po¬
lum et arculũ eqͣtore multas ẽẽ ꝑpendimus
firmit̾q censemus. et magis nobiłs et magis de¬
litiosas et regioẽs et urbes ꝙͣ tusia et flor. und̾
sumꝰ oriundꝰ. et ciuis et plerasq nationes et gen¬
tes delectabiliori atq utiliori ẜmone uti ꝙͣ latĩos.
redeuntes gͥ ad ꝓpoĩtu dicimus terta forma locu¬
tionis adeo cu aĩa pͥa cũ creata fuisse dico aute
forma et ꝙͣtu adreꝵ uocabula. et ꝙͣtu aduoca¬
buloꝵ ꝯstructõe et ꝙͣtu ad cõstructionis ꝓlatione
qua quide forma. oĩs lingua loque̾tiu uteret᷑ in
culpa p̾sũptionis humane dissipata fuisset ut ĩfe¬
rius oñdet᷑. hac forͣ locutioĩs locutus ẽ Ada hac
for̾ locutionis locuti s̃ oẽs posti̾ eius usq ad hedi-¬
ficatione tuͣris habel que turis cõfusionis ĩt̾pre¬

Expanded text:
rias mundi locorum et eorum habitudinem ad utrunque porias mundi locorum et eorum habitudinem ad utrunque polum et circulum equatorem, multas esse perpendimus firmiterque censemus et magis nobiles et magis delitiosas et regiones et urbes quam Tusciam et Florentiam, unde sumus oriundus et civis, et plerasque nationes et gentes delectabiliori atque utiliori sermone uti quam Latinos. Redeuntes igitur ad propositum, dicimus certam formam locutionis a Deo cum anima prima concreatam fuisse. Dico autem “formam” et quantum ad rerum vocabula et quantum ad vocabulorum constructionem et quantum ad constructionis prolationem: qua quidem forma omnis lingua loquentium uteretur, nisi culpa presumptionis humane dissipata fuisset, ut inferius ostendetur. Hac forma locutionis locutus est Adam; hac forma locutionis locuti sunt omnes posteri eius usque ad edificationem turris Babel, que “turris confusionis” interpre
Abbreviated transcription (Latin):
Uonia ꝑ mltis ac diu̾sis ydiomatibus ne¬
gociu excitat᷑ humanũ ita ꝙ multi młtis
non alit̾ intelligãt᷑ ꝑ uerba ꝙͣ sinc u̾bis de ydio¬
mate illo uenari nos decet quo iur sinc matre
uir sine lacte qui neq pupilare etatẽ nec ui¬
dit adulta credit᷑ usus ĩ hoc sĩc etia ĩ multis aliis
petramala cuuitas amplissima est et patria ma¬
iori ꝑti filioꝵ. Adam nam quicũq tam obscene
rois ẽ ut locu sue nat̾ois delitiosissimũ credat
esse sub sole. hic etia p̾cũctis ꝓpͥu uulgare licetur
idez mat̾ua locutione et ꝑ ꝯsequẽs credit ip̃m
fiuisse illud ꝙ fuit ade. uos aut cui mũdus ẽ patẽ¬
uelut piscibus equor q̃q̃ sarmĩ biberimꝰ ante d̾n¬
tes et florentia adeo diligamus ut qr dileximus
exiliũ patianur iniuste rõne magis ꝙͣ sensui spa¬
scͥptoꝵ uolumina quibus mũdus uniu̾s ałr et mẽ¬
bratĩ desc̾bit᷑ rocinãtes q ĩ nobis situatioẽs ua¬

Expanded text:
uoniam permultis ac diversis ydiomatibus negotium exercitatur humanum, ita quod multi multis non aliter intelligantur verbis quam sine verbis, de ydiomate illo venari nos decet quo vir sine matre, vir sine lacte, qui nec pupillarem etatem nec vidit adultam, creditur usus. In hoc, sicut etiam in multis aliis, Petramala civitas amplissima est, et patria maiori parti filiorum Adam. Nam quicunque tam obscene rationis est ut locum sue nationis delitiosissimum credat esse sub sole, hic etiam pre cunctis proprium vulgare licetur, idest maternam locutionem, et per consequens credit ipsum fuisse illud quod fuit Ade. Nos autem, cui mundus est patrvelut piscibus equor, quanquam Sarnum biberimus ante dentes et Florentiam adeo diligamus ut, quia dileximus, exilium patiamur iniuste, rationi magis quam sensui spascriptorum volumina quibus mundus universaliter et membratim describitur, ratiocinantesque in nobis situationes va
Abbreviated transcription (Latin):
thimos eoꝵ q post dieresim carmina sũt qrithi¬
mis eoꝵ que sũt ante. quidã uo̾ nõ sitͤ. s desitien¬
tias anterioris stantie iterpostera tarmina referen¬
tes ĩ texũt sepissume tñ ħ fit ĩ desinẽtia pͥmi poste¬
rioꝵ ꝙͣ pleriq uthimãt᷑ ei que ẽ pͥoꝵ posterioris
ꝙ nõ aliud esse ur᷑ ꝙͣ quedã ipĩus stantie cõcate¬
natio pulc̾. de ⁊ithimoꝵ quo hĩtudine. ꝓut sunt
ĩ frõte uł ĩ cauda uidet᷑ oĩs optata licentia cõce¬
denda pulcerime tñ se hñt ultimoꝵ carminũ de¬
sinẽtie. si cũ rithimo ĩ silentiu cadant ĩ pedibus
et discietione facientes dicimus ꝙ pes uel pari-
uł impari metio cõplet᷑ et utrobiq comitata et ĩco¬
mutata desinẽtia esse põt nã ĩpari metro nemo
dubitat in alio uoͣ siꝗs dubius est recordet᷑ ca
que diximus ĩp̃mmediato capło detͥssilabo qn¬

Expanded text:
thimos eorum que post diesim carmina sunt a rithithimos eorum que post diesim carmina sunt a rithimis eorum que sunt ante; quidam vero non sic, sed desinentias anterioris stantie inter postera carmina referentes intexunt. Sepissime tamen hoc fit in desinentia primi posteriorum, quam plerique rithimantur ei que est priorum posterioris: quod non aliud esse videtur quam quedam ipsius stantie concatenatio pulcra. De rithimorum quoque habitudine, prout sunt in fronte vel in cauda videtur omnis optata licentia concedenda; pulcerrime tamen se habent ultimorum carminum desinentie si cum rithimo in silentium cadant. In pedibus Et, discretionem facientes, dicimus quod pes vel pari vel impari metro completur, et utrobique comitata et incomitata desinentia esse potest: nam in pari metro nemo dubitat; in alio vero, si quis dubius est, recordetur ea que diximus in preinmediato capitulo de trisillabo, q
Abbreviated transcription (Latin):
Ithimoꝵ quo relatioĩ uacemus nicħ de
rithimo ẜm se modũ tractantes ꝓpriu
ei eoꝵ tractatũ ĩposteꝵ pro xogamꝰ cũ de me¬
mos ĩ qua nlła ⁊ichimoꝵ hĩtudo attendit᷑ et hiꝰ¬
moĩ stãtũs usus est Arnald̾ daneł frequẽtissime
uelut iͥ. senfes amor. de ioi donar. et nos dicimus
lpoco iorno. aliud est stantia cuiꝰ oĩa carmina eũ¬
dem rithimͣ ⁊eddũt in qua suꝑfluũ esse constat
hĩtudine quere̾ sic ꝓiñ restat ctͣ ⁊ ithimos mixtoᷤ¬
tm̃ debere insisti et pͥmo sciendu. est ꝙ ĩ hoc am¬
plissimã sibi licentiã fere omẽs assumũt et ex hoc
maxime totius armonie dulcedo intendit᷑ sũt et
thimant᷑ in eadem stantia s easdẽ ⁊epetũt siue
rithimãt᷑ ĩ aliis sicut fuit Gottus mantuanus
qui suas młtas et bonas cantiones nob̾ oretecius
intimauit ħ semꝑ ĩ stantia. unũ carmẽ ĩ comu̾ta¬
de duobus et forte de płibus. quida alii sũt et fere

Expanded text:
i vacemus, nichil de rithimo secundum se modo tractantes: proprium enim eorum tractatum in posterum prorogamus, cum de memo, in qua nulla rithimorum habitudo actenditur: et huiusmodi stantiis usus est Arnaldus Danielis frequentissime, velut ibi: Se?m fos Amor de ioi donar; et nos dicimus Al poco giorno. Aliud est stantia cuius omnia carmina eundem rithimum reddunt, in qua superfluum esse constat habitudinem querere. Sic proinde restat circa rithimos mixtos debere insisti. Et primo sciendum est quod in hoc amplissimam sibi licentiam fere omnes assumunt, et ex hoc maxime totius armonie dulcedo intenditur. Sunt eithimantur in eadem stantia, sed easdem repetunt sive rithimantur in aliis, sicut fuit Gottus Mantuanus, qui suas multas et bonas cantiones nobis oretenus intimavit: hic semper in stantia unum carmen incomita, licet etiam de duobus, et forte de pluribus. Quidam alii sunt, et fere
Abbreviated transcription (Latin):
uenire u̾r que cauenda sũt ctͣ ⁊ithima̾s huic
appendamiꝰ capło cũ ĩ isto libro nil ult̾ius de rithĩoꝵ
doctͥna tangere intendamꝰ. Tria gͦ siit que contra
rithimoꝵ poĩtõe potiri dedecet aulice poetantem
nimia .s. eiusdem rithimi reꝑcussio nisi forte nouũ
ad atq ĩtentatu artis hoc sibi p̾roget ut nascẽtis
milicie dies quicu nulla p̾rogatiua suã indignat᷑
p̃terire dictam. hoc et eĩ nos face̾ uisi sumꝰ iͥ amor
tu uede bene cħ questa conna. Scd̾m uo̾ ẽ ip̃a ibt¬
ꝑmixta nã lemũ asꝑoꝵ q rithimoꝵ mixtura. ip̃a
tragedia ĩtescit et hoͣc dearte ꝓut hitudinẽ respie¬
tanta sufficiant.
Q̾ quo que sũt artis incantione satis susfi¬
cient̾ tractauimꝰ nc̃ de t̾tio ur̃ esse tractan¬
du. tudel de nu̾o carminu et silłaꝵ et pͥo ẜm totã

Expanded text:
ur ut que cavenda sunt circa rithimos huic appendamus capitulo, cum in isto libro nichil ulterius de rithimorum doctrina tangere intendamus. Tria ergo sunt que circa rithimorum positionem potiri dedecet aulice poetantem: nimia scilicet eiusdem rithimi repercussio, nisi forte novum aliquid atque intentatum artis hoc sibi preroget ? ut nascentis militie dies, qui cum nulla prerogativa suam indignatur preterire dietam: hoc etenim nos facere nisi sumus ibi: Amor, tu vedi ben che questa donna; secundum vero est ipsa permixta: nam lenium asperorumque rithimorum mixtura ipsa tragedia nitescit. Et hec de arte, prout habitudinem respitanta sufficiant. 14 Ex quo duo que sunt artis in cantione satis sufficienter tractavimus, nunc de tertio videtur esse tractandum, videlicet de numero carminum et sillabarum.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ taxat p̃ced̾ntiu ordo ẜuet᷑ ĩ totũ puta si cxtre¬
me desmẽtie trimet̾ ħ ẽ pͥa et ultima cõcrepa¬
bũt ĩpͥo pede sic ẜi extremas desinentias ꝯuenit
pedibus est ẜuandu.ĩ uersibus quoq fere semꝑ
nem p̾notatã et cõbinatione desinẽtiu ultimaꝵ¬

Expanded text:
dumtaxat precedentium ordo servetur in totum: puta, si extreme desinentie trimetri, hoc est prima et ultima, concrepabunt in primo pede, sic secundi extremas desinentias convenit pedibus est servandum. In versibus quoque fere semper nem prenotatam et combinationem desinentiarum ultima
Abbreviated transcription (Latin):
uoces incipiũt. uel ꝙ breuiꝰ dici po̾t uulgarẽ locutõẽ
asserimꝰ quã sine oĩ regła nut̾tẽ imitantes accipimꝰ
est et iude alia locutio saria nobis ꝙͣ romani grã¬
matica uocauerũt. hinc ꝗde ẜaria Greci habent
et alii s non oẽs ad habitũ uo̾ hiuiꝰ pauci ꝓueniit.
qr nõ nisi ꝑ spaciu tpris et studii assiduitate regła¬
mur et doctetinur in illa haꝵ qͦ  duaꝵ nobilio̾
ẽ uulgaris ta quia pͥma fuit humano gn̾i usitata

Expanded text:
voces incipiunt; vel, quod brevius dici potest, vulgarem locutionem voces incipiunt; vel, quod brevius dici potest, vulgarem locutionem asserimus quam sine omni regula nutricem imitantes accipimus. Est et inde alia locutio secundaria nobis, quam Romani gramaticam vocaverunt. Hanc quidem secundariam Greci habent et alii, sed non omnes: ad habitum vero huius pauci perveniunt, quia non nisi per spatium temporis et studii assiduitatem regulamur et doctrinamur in illa. Harum quoque duarum nobilior est vulgaris: tum quia prima fuit humano generi usitata;
Abbreviated transcription (Latin):
Om neminẽ ante nos deuulgaris elo¬
quentie doct̾na ꝗcꝙͣ inueniamus tractas¬
se atq tale .s. eloquẽtia penitus omnibꝰ
necessaria uideamꝰ Cum ad ea nõ tantũ
uraa s etia mulie̾s et ꝑuuli nitant᷑ ĩ ꝙͣtu natura
ꝑmictit uolẽtes discretione aliqualit̾ lucidare illoꝵ
qui tamꝙͣ ceci ambulant ꝑ plateas plerũq anteri¬
ora posteriora putantes u̾bo aspirante decelis locu¬
tioni uulgariu gentiu ꝓdesse tentabimus. nõ solu
aqua nr̃i ingenii ad tm̃ poculu auriẽtes s accipiẽdo
uł cõpilando ab aliis potiora miscẽtes ut exinde potio¬
nare possimus dulcissimũ ydromellu. s qr unãꝗͣq¬
doctna o nõ ꝓbare s suũ apire sbiectu ut sciatur
quid sit suꝑ suꝑ ꝙ illa u̾sat᷑ dicimus celei̾t attẽd̾n¬
tes ꝙ uulgare locutione appelamꝰ ea qua ĩfantes
ad suefiunt ab adsistentibus. Cu pͥmitus distingũc

Expanded text:
m neminem ante nos de vulgaris eloquentie doctrina quicquam inveniamus tractasse, atque talem scilicet eloquentiam penitus omnibus necessariam videamus, cum ad eam non tantum viri sed etiam mulieres et parvuli nitantur, in quantum natura permictit, volentes discretionem aliqualiter lucidare illorum qui tanquam ceci ambulant per plateas, plerunque anteriora posteriora putantes, Verbo aspirante de celis locutioni vulgarium gentium prodesse temptabimus, non solum aquam nostri ingenii ad tantum poculum aurientes, sed, accipiendo vel compilando ab aliis, potiora miscentes, ut exinde potionare possimus dulcissimum ydromellum. 2. Sed qortet non probare, sed suum aperire subiectum, ut sciatur quid sit super quod illa versatur, dicimus, celeriter actendentes, quod vulgarem locutionem appellamus eam qua infantes assuefiunt ab assistentibus cum primitus distinguere
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicimꝰ suꝑiꝰ ꝑ uia Rensionis hoĩe pͥmu fuisse
locutu si ⁊ esponsio fuit addeu. na si ad deu̾ fuit
ia uide̾t᷑ ꝙ deus locutus extitiss ꝙ ꝯͣ suꝑiꝰ p̾libata¬
ur ĩ surgere. ad ꝙ quidẽ dicimus ꝙ bñ potuit res¬
ip̃a ꝙͣ dicimꝰ locutõe quis eĩ dubitat ꝗcꝗd ẽ ad d̾i
nutũ. ẽe flexibile quoquidẽ stã quo conseruato
quo etiã gub̾nata st̃ oĩa gͥ cũ ad tantas altatoẽs
moueat᷑ aer. imꝑio nẽ ĩferioris que ministra et fac¬
tura dei est. ut tonitrua ꝑsoneat ignẽ fulgoreat
aqua gemat spgat niuẽ grandines lancinet non¬
nc iꝑio dei mouebit᷑ ad queda sonare u̾ba ip̃o dis¬
tinguẽte qui maiora distinexit ꝗdni. qr ad hoc et ad
queda alia hec suffice credimus.

Expanded text:
uperius per viam responsionis hominem primum fuisse locutum, si responsio fuit ad Deum: nam, si ad Deum fuit, iam videretur quod Deus locutus extitisset, quod contur insurgere. Ad quod quidem dicimus quod bene potuit resipsa quam dicimus locutionem. Quis enim dubitat quicquid est ad Dei nutum esse flexibile, quo quidem facta, quo conservata, quo etiam gubernata sunt omnia? Igitur cum ad tantas alterationes moveatur aer imperio nature inferioris, que ministra et factura Dei est, ut tonitrua personet, ignem fulgoret, aquam gemat, spargat nivem, grandines lancinet, nonne imperio Dei movebitur ad quedam sonare verba, Ipso distinguente qui maiora distinxit? Quid ni? Quare ad hoc et ad quedam alia hec sufficere credimus.