comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non carnali seruitute. sed spĩtali potiꝰ
libertate ueneret᷑ berengar  Audis quia ñ
carnali seruitute sed spitali potius liber¬
tate ueneranda esse ista dicit: Et quasi
quereres. quid ẽ carnali seruitute signa
uenerari: litterã inquit sequi. & signa ꝑ
reb quȩ his significant᷑ acciꝑe. seruilis in¬
firmitatis ẽ. Itẽ insequentib augusti Siau

Expanded text:
potius libertate veneretur. » Audisti quia non carnali servitute, sed spirituali libertate veneranda esse ista dicit? Et quasi quaereres quid est carnali servitute signa venerari. « Litteram, inquit, sequi, et signa pro rebus quae his significantur accipere, servilis infirmitatis est. » Item in se
Abbreviated transcription (Latin):
dit. qr sequi literã ꝯ signa ꝓ reb quȩ
his significant᷑ acciꝑe. seruilis infirmita¬
tis ẽ: de signis ueteris testamenti. deqͥ¬
bus tunc loquebat᷑. Hoc dicit. Re enim
uera seruile erat & iufirmum sod̾m licteram
tantũ circumcidi. pecudes ĩmolare. neome¬
nias & sabbata celebrare: agnũ. petram et
cetã huiꝰcemodi quȩ ap̃m significabant. ꝑ
xp̃o acciꝑe. Quod si eciam de celebratione
dnĩci corꝑis quã signũ uocauit. hoc augus
terã debet acciꝑe. Ap̃c enĩ semel mor¬
tuus iam ñ morit᷑: mors illi ultra non
dñabit᷑. S dũ passionẽ eius missas cele¬
brando memoramꝰ : ꝓ nobis olĩ mortuus
designat᷑. Deniq si quis dicat. celebra¬
tio dnĩci corꝑis ẽ dñca passio: tanquã car¬
nalit̾ sentiens a nob̾ repellit᷑. Non ẽ cele¬
bratio ipsa. dnĩca passio: s dnĩcȩ passio¬
nis iam ꝑacte significatiua cõmemoratio.

Expanded text:
teram, et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est; de signis Veteris Testamenti, de quibus tunc loquebatur, hoc dicit. Revera enim servile erat et infirmum secundum litteram tantum circumcidi, pecudes immolare, neomenias et Sabbata celebrare, agnum, petram et caetera hujusmodi quae Christum significabant, pro Christo accipere. Quod si etiam de celebratione Dominici corporis, quam signum vocavit, hoc Augustteram debet accipere. Christus enim semel mortuus, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Sed dum passionem ejus missas celebrando memoramus, pro nobis olim mortuus designatur. Denique si quis dicat: Celebratio Dominici corporis est Dominica passio, tanquam carnaliter sentiens a nobis repellitur. Non est enim celebratio ipsa Dominica passio, sed Dominicae passionis jam peractae significativa
Abbreviated transcription (Latin):
tiens celebratio corꝑis & sanguinis dñi a
git᷑: non equidẽ. ip̃m iterũ occidimꝰ: s mor¬
tem eiꝰ in ipsa oꝑ ipsam celebrationẽ me¬
moramus: Est q ipsa ce lebratio: passionis
apĩ queda cõmemoratio. Commemoratio
autẽ passionis: ipsã passionẽ significat.
Celebratio gͥ corꝑis & sanguinis diii: pas¬
sionis api ẽ signũ. Et hoc ẽ quod ait be¬
atus augustinꝰ. Hoc uero tẽꝑe posteaꝙͣ
ꝑ resurreccionẽ dni nr̃i manifestissimũ in¬
ditiũ nr̃e libercatis illurit. nec eoꝵ qͥdẽ
signoꝵ. quȩ iam intelligimꝰ oꝑatione gͣui
onerati sumꝰ. s queda pauca ꝓ multis
eadẽq factu facillima. & intellectu an¬
gustissima. ꝙ obseruatione castissima.

Expanded text:
bratio corporis et sanguinis Domini agitur, non equidem Christum iterum occidimus, sed mortem ejus in ipsa, et per ipsam celebrationem memoramus; estque ipsa celebratio, passionis Christi quaedam commemoratio. Commemoratio autem passionis Christi ipsam passionem significat. Celebratio igitur corporis et sanguinis Domini passionis Christi est signum. Et hoc est quod ait beatus Augustinus: « Hoc vero tempore, posteaquam per resurrectionem Domini nostri manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima
Abbreviated transcription (Latin):
ricios panes & aquã de manu angłi. seo
ipsius uerbi dĩ ꝓpͥam carnẽ & sanguinẽ
de manu eiusde sumimꝰ xp̃i:ͥ pot̾ qͥspiã
nullo alio cibo utens. si quando ita uo¬
luntas dei ẽ optime sustentari : Demꝙ
& hoc de quib dã pacrib scĩs legimꝰ. qui
nullũ aliud sum̃tes edulium. ꝑrsus¬
sola cõmumione diũca. dieb cantum

Expanded text:
anu angeli, sed ipsius Verbi Dei propriam carnem et sanguinem de manu ejusdem sumimus Christi, potest quispiam nullo alio cibo utens, si quando ita voluntas Dei est, optime sustentari! Denique et hoc de quibusdam sanctis Patribus legimus, qui, nullum aliud sumentes prorsus edulium, sola co
Abbreviated transcription (Latin):
erengarius dicit. Caro ap̃i incorrup¬
cibilis ẽ: sacram̃ta uero al taris sidi¬
ũtiꝰ seruent᷑ posst̃ corrũpi. Uident̃ enim
putrefieri. Guic̃. Ocaliniosa lingua.
slingua blaphemiis assueta: ꝑnitior ad
ertorquendã suꝑbe de scͥpt̾is di suã ꝑdi

Expanded text:
erengarius dicit: Caro Christi incorruptibilis est, sacramenta vero altaris, si diutius serventur, possunt corrumpi, videntur enim putrefieri. GUITMUNDUS. O calumniosa lingua! o lingua blasphemis assueta! promptior ad extorquendam superbe de Scripturis Dei su
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ itaq malesanis corruptisq homini¬
b: iuita infidelitatẽ suã. corruptibilis
ꝯ putͥbilis panis diuinꝰ: & sic̃ scͥptum ẽ.
collat̃ impiꝰ ne uiquã uideat głamdĩ.
s semꝑ ignominiosa de do somniet. sẽꝑ
scanoala medicet᷑. sitq ei ap̃e semꝑ lapis
offensionis. & petra scandali. Nobis eni panis
ille dei celestis. illa eucharistia. diuinũ illud
manna. qͥd ĩmacłati agni carnẽ impassibilẽ
factũ. de sacͥs altarib sumimꝰ. ꝑ qͦd s ui¬
uimꝰ. & acorruptione sanam̃. nũqua corrũ¬
pit̾: nuĩquã putrescit: qr cũ de die indiem
nos renouet. ipsũ ueterascẽ ñ quã nouit.
Qui sententie beatꝰ ambrostus astipulat
in libro de sacram̃tis: his uerbis. Considera
nc̃ utrũ p̾stantior sit panis angłoꝵ ancaro
ap̃i: quȩ utiq corpus e uitȩ. Manna illud
e celo: hoc supra cȩlu. lilud celi: hoc dni
cȩloꝵ. Iilud corruptioni obnorũ. si indiẽ
alterui seruaret᷑: hoc alienũ ab om̃i corrup¬

Expanded text:
atur itaque malesanis corruptisque hominibus, juxta infidelitatem suam, corruptibilis et putribilis panis divinus, et sicut scriptum est, tollatur impius ne unquam videat gloriam Dei ; sed semper ignominiosa de Deo somniet, semper scandala meditetur, sitque ei Christus semper lapis offensionis, et petra scandali . Nobis enim panis ille Dei coelestis, illa eucharistia, divinum illud manna; quod immaculati Agni carnem impassibilem factam, de sacris altaribus sumimus, per quod et vivimus, et a corruptione sanamur, nunquam corrumpitur, nunquam putrescit; quia cum de die in diem nos renovet, ipsum veterascere nunquam novit. Cui sententiae beatus Ambrosius astipulatur in libro De sacramentinunc utrum prestantior sit panis angelorum an caro Christi que utique corpus est uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab omni 431 corrup
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ñerant. id ẽ ut eẽnt res ex eoqͦs
non erant. id ẽ ex nichilo. quantoma¬
gis oꝑatoriꝰ est. ut sint que erant. id
est ut sint ista. id ẽ corpus & sangui.
ex his que erant ñ ex nichilo: Alit̾ enĩ
cõꝑatio uta recte intelligi ñ pot̃. Que

Expanded text:
quae non erant, id est, ut essent res ex eo quod quae non erant, id est, ut essent res ex eo quod non erant, id est, ex nihilo, quanto magis operatorius est ut sint quae erant, id est, ut sint ista, id est, corpus et sanguis ex eis quae erant non ex nihilo? Aliter enim comparatio ista recte intelligi non po
Abbreviated transcription (Latin):
unus est xp̃c. Nemo dicere audet: ita
re uł apłs non terruit eos dicens. siqͥs
annuntiauerit pret̃ quã qͦd annuntia¬
uimꝰ uob̾. anathema sit: Ap̃m enĩ isti
impanatũ & inuinatũ annuntiant. S
currunt.
eatus sane ambrosius in libro de
saeram̃tis de bis copiose disserens.
non inpane ꝯ uino corpus  sanguinem dĩu
latere: s panẽ ꝙ uinum in corpus ꝙ sangͥnẽ
dnĩ cõmutari docuit ita dicens. Si gͥ tan¬
ta uis e in sermone dĩ nr̃i iħu xp̃i. ut
inciꝑent ẽẽ quod ñerant. quantoma¬
gis oꝑatorius ẽ. ut sit que erant. & ui
aliud cõmutentur: Audis gͥ qr in ali¬
ud cõmuntent᷑ : & hoc diligent̃ nota.
qr non dixit. ut sint quod erant: s ut
ea quȩ erant inquit sit. s aliud sint¬
qua erant. Quod udet̾ sentire cũ sub¬
iungit: & in aliuo cõmutent᷑. tanquã
suam cõꝑationem explicaret sie. Siser¬
mo dnui iħu oꝑatus ẽ ut incipent ẽẽ

Expanded text:
unus est Christus. Nemo dicere audet, ita unus est Christus. Nemo dicere audet, ita re vel Apostolus non terruit eos, dicens: Si quis annuntiaverit praeter quam quod annuntiavimus vobis, anathema sit! Christum enim isti impanatum et invinatum annuntiant, sedcurrunt. eatus sane Ambrosius, in libro De sacramentis de his copiose disserens, non in pane et vino corpus et sanguinem Domini latere, sed panem et vinum in corpus et sanguinem Domini commutari docuit, ita dicens: Si igitur tanta vis est in sermone Domini Jesu ut inciperent esse quae non erant, quanto magis operatorius est, ut sint quae erant et in aliud commutentur? Audis igitur quia « in aliud commutantur. » Et hoc diligenter nota, quia non dixit, ut sint quod erant, sed ut ea quae erant inquit sint, sed aliud quam erant. Quod videtur sentire, cum subjungit, « et in aliud commutentur, tanquam suam comparationem explicaret, sic: Si sermo Domini Jesu operatus est, ut inciperent esse
Abbreviated transcription (Latin):
Uanissime ergo nefas istud attrectandi silies
dentib uel minuendi corpus diũ metuunt:
cum & ipsũ corpꝰ sit attrec tabile. & si iam
sine sui incõmodo diuidi ñ pot̃. uderi qͦͣ¬
si diminutũ in isto sacram̃to possit. cũ
maneat indiuisibile. Quappt̃ eũ ꝙ iste
cause uichil ualeant nec alias ipsi affe¬
rant. que insania ẽ ut xp̃m ut ita dixe¬
rim sua auctoritate impanent & inui¬
t quidem xp̃m incarnari huma¬
ne redemptionis ratio exposcebat:
quod futurũ ꝓpħȩ p̃dixerunt. factũ xͦ
ostendit: apłi p̃dicauerunt: mundus
credidit. At impanari uel inuinari x̃m
nulla sic̃ ostendimꝰ expecit ratio: nec
ꝓpħe p̃dixerunt. nec ꝓp̃e ostendit. nec
apłi p̃dicauerunt: nec mundꝰ exceptis
his paucissimis hereticis credidit. Unde
igitur eos malus error iste ꝑuasit: Lo¬
tus mundꝰ concunt: sicut anima ratio¬
nalis & caro. unus ẽ homo: ita ds ꝙ ho

Expanded text:
anissime ergo nefas istud, attrectandi scilicet anissime ergo nefas istud, attrectandi scilicet dentibus, vel minuendi corpus Domini metuunt, cum et ipsum corpus sit attrectabile; et si jam sine sui incommodo dividi non potest, videri quasi diminutum in isto sacramento possit, cum maneat indivisibile. Quapropter cum et istae causae nihil valeant, nec alias ipsi afferant, quae insania est ut Christum, ut ita dixerim, sua auctoritate impanent et invit quidem Christum incarnari humanae redemptionis ratio exposcebat quod futurum prophetae praedixerunt, factum Christus ostendit, apostoli praedicaverunt, mundus credidit. At impanari vel invinari Christum nulla sicut ostendimus expetit ratio, nec prophetae praedixerunt, nec Christus ostendit, nec apostoli praedicaverunt, nec mundus, exceptis his paucissimis haereticis, credidit. Unde igitur eos malus error ista persuasit? Totus mundus concinit, sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo
Abbreviated transcription (Latin):
causas refugiunt.
nefas sit xp̃m dentib atteri. nefas sit il¬
lum dentib minui. has ut puco inpͥnci¬
pio huiꝰ oꝑis sufficient᷑ euacuauimus.
Nam qui post resurrectionẽ manibus &
labiis ut dictum est potuit attrectari:
sdeutib etiam pot̃. Euc haristiam uero
isi xp̃o ñ placet ut corpus sine aliqͦ ipsuiᷤᷤ
in cõmodo diuidat᷑. exemplo uocis & ani¬
mȩ que tote in diuersis locis eẽ possunt
in comedendo negauimꝰ minui: licet al¬
tissimi causa misterii. quo & infidelib
tanta res clauderet᷑. & fidelib utile exer¬
citium prebet. id uideat fieri. sicut
sti negare nequeunt cum in uno temꝑe
mille misse locis diuersissimis celebren¬
tur. ꝓpt̃ diuersos locos corpus dnĩcum
uideri quasi diuisum: s tam̃ nullatenꝰ
ẽẽ diuisũ. Pam cũ insingulis missis totũ
sit: iam ntm eẽt unũ. Quare similiter
conconcede non possunt illud in uno ore
ppt̾ exercitium fidei. & quasi diuisum
sentiri:  nullã tam̃ diuisionem pati:

Expanded text:
causas refugiunt qnefas sit Christum dentibus atteri, nefas sit illum dentibus minui, has ut puto in principio hujus operis sufficienter evacuavimus. Nam qui post resurrectionem manibus et labiis, ut dictum est potuit attrectari, et dentibus etiam potest. Eucharistiam vero sine aliquo ipsius incommodo dividatur, exemplo vocis et animae, quae totae in diversis locis esse possunt, in comedendo negavimus minui, licet altissimi causa mysterii, quo et infidelibus tanta res clauderetur et fidelibus utile exercitium praebeatur, id videatur fieri. Et sicut isti negare nequeunt, cum uno tempore mille missae locis diversissimis celebrentur, et propter diversos locos corpus Dominicum videri quasi divisum, et tamen nullatenus esse divisum, nam cum in singulis missis totum sit, jam non esse unum; quare similiter concedere non possunt, illud in uno ore propter exercitium fidei, et quasi divisum sentiri, nullam tamen divisionem pati?
Abbreviated transcription (Latin):
ano enĩ exꝑim̃to cognoscimꝰ: qi incellectus
nr̃ id ÷ uerbũ cordis nr̃i. cũ illũ qͦd amͦ uo
ce uestimꝰ ut qͥ incorde nr̃o latens. nobis
solis cognitis erat. ꝑ uocẽ aliis eciã mani¬
festari possit: eode cẽꝑe & cotꝰ in corde uio
remanet. s cotꝰ eque mille hominib eũ
assupta uoce sua quantũ insee ita appa¬
rere pot̃: ut ñ solũ ipse simul omĩum cor¬
da conlustret. s aures etiã cunctoꝵ. ip¬
sa qua uestitꝰ ÷ uox eodẽ tẽꝑe tota &s indi

Expanded text:
noscimus quia intellectus noster, id est verbum cordis nostri, cum illum quodammodo voce vestimus, ut qui in corde nostro latens nobis solus cognitus erat, per vocem aliis etiam manifestari possit eodem tempore et totus in corde nostro remanet, et totus aeque mille hominibus cum assumpta voce sua quantum in se est, ita apparere potest, ut non solum ipse simul omnium corda collustret, sed aures etiam cunctorum ipsa qua vestitus est voce, eodem tempore tota et indi
Abbreviated transcription (Latin):
parcicłȩ seꝑate. st̃ tͥa corpora. s unum
corpꝰ. Nec ipse etͥam particłe a se tanquã
plures differt̃: qr qͦd corꝑis totiꝰ una ẽ. hoc
& cetẽ st̃. Itaq iã nec plures particule
& indiuisa: licet officio sac̾dotis uideat᷑
quasi diuidi. ꝓpt̾ magnũ ut dixi mistiũ:
qͦs ita oportuit celebrari. Si milit̾ ysi
aliud in coto quã in quantalibet ue¬
lut parcicula seꝑata credimꝰ contine¬
ri. lle aut̃ me quis estimet hanc

Expanded text:
particulae separatae, sunt tria corpora, sed unum corpus. Nec ipsae etiam particulae a se tanquam plures differunt, quia quod corporis totius una est, hoc et caeterae sunt. Itaque jam nec plures particulae et indivisa, licet officio sacerdotis videatur quasi dividi, propter magnum, ut dixi, mysterium, quod ita oportuit celebrari. Similiter et saliud in toto, quam in qualibet velut particula separata credimus contineri. Ne autem me qu
Abbreviated transcription (Latin):
in eas quȩ similit̾ existunt. transmutan¬
t̃ Age enĩ uerbi causa actͣmento niger¬
rimo m̃brana albissima inficiat᷑. Albe¬
do. in nigredinẽ continuo cedit. Si igit᷑
albedo in nigredinẽ uersa ẽ. in id utiq
uersa e quod iã erat. Neq enĩ dici pot̾
cunc ibi augeri nigredinẽ. inquã tͣns¬
fert albedo: quandoqͥde nec ac̾mentu
nigͥus ẽ quã priꝰ erat: neq aliqͥa m̃braue
p̃cer accram̃tũ occupauit iugredo.
ldem ꝙͦ in aliis sepe numo inueniri pot̃.
Unde fit ut accidentia recedentia sic̃
diximꝰ. aut penitꝰ nichil fiant: aut
si ꝑmutant᷑ in aduenientia. qͦd nr̃e cau¬
se ñ parũ accedet. in ea utiq multo¬
tiens ꝑmutent᷑. quȩ iã erant. Lerciã
aut̃ mutationẽ sollẽpnit̾ cernimus:
qua uidelicet substantie ieas que ñ
subsistunt. uł nat᷑ali usu uł ꝑ miracła
tͣnseunt. sic̃ nucleus in arborẽ. sem̃
in herbã. esca & potus in carnẽ ꝙ sangͥ¬

Expanded text:
in ea, quae similiter existunt, transmutanin ea, quae similiter existunt, transmutantur. Age enim, verbi causa, atramento nigerrimo membrana albissima inficiatur: albedo nigredini continuo cedit. Si igitur albedo in nigredinem versa est, in id utique versa est quod jam erat. Neque enim dici potest tunc ibi augeri nigredinem in quam transferatur albedo, quandoquidem nec atramentum nigrius est quam prius erat, neque aliquid membranae praeter atramentum occupavit nigredo. Idem quoque in aliis saepenumero inveniri potest. Unde fit ut accidentia recedentia, sicut diximus, aut penitus nihil fiant, aut, si permutantur, in advenientia, quod nostrae causae non parum accederet, in ea utique multoties permutentur, quae jam erant. Tertiam autem mutationem solemniter cernimus, qua videlisubstantias vel naturali usu, vel per miracula transeunt; sicut nucleus in arborem, semen in herbam, esca et potus in carnem et sangu
Abbreviated transcription (Latin):
Quãtã  si exꝑim̃to ñ ita scimꝰ. ratione
cũ colligimꝰ: qr uidelics de eo qͦd st̃.
quantĩ in ipsis: redire in nichilũ posst̃.
Nã si hoc solo qr uult ds omiã st̃: si uo¬
luntatẽ suã. qua p̾stat ut sint uel
modice subtrahat. ilico innichilii suui
omiã remeabt. lta deniq beatꝰ augus¬
tinus contra felicianũ: ereatã inquit
ex nichilo ꝑlata ẽ: ꝯ ꝑpcẽa quantũ ad
se ꝑtinet: ex eo qͦd ÷. in id qͦd ñ ẽ. id est
in nichilũ. ñ ꝑpecua grã fecerit. natẽ
suȩ qualitate uertenda ẽ: quãuis de
accidentib singłis quȩ suꝑuenientib
aliis cecł̾t. ñ appareat uere aliud posse
diei: quã qͥd omĩno nichil fiunt. Na
trariis suꝑuenientib. nec in suo possunt
remanere subiecto: nec ad alia cransmea¬
re. Omĩno gͥ nichil fiunt: nͥ quis forte
illa dicat in ea quȩ suꝑueniunt crans¬
inutari. Qed si ita ẽ: innumã nob̾ erem¬
pla occ̾rent earũ rerũ. quȩ essentialit

Expanded text:
tametsi experimento non ita scimus, ratione tamen colligimus, qua videlicet de eo quod sunt, quantum in ipsis est, redire in nihilum possunt. Nam si hoc solo quia vult Deus, omnia sunt; si voluntatem suam qua praestat ut sint, vel modice substrahat, illico in nihilum suum omnia remeabunt. Ita denique B. Augustinus contra Felicianum: « Creatura, inquit, ex nihilo prolata est: et propterea quantum ad se pertinet, ex eo quod est in id quod non est, id est in nihilum, nisi perpetua gratia fecerit, naturae suae qualitate vertenda est . » Quamvis de accidentibus singulis, quae supervenientibus aliis cedunt non appareat vere posse aliud dici quam quod omnino nihil fiunt. Nam trariis supervenientibus, nec in suo possunt remanere subjecto, nec ad alia transmeare. Omnino igitur nihil fiunt, nisi quis forte illa dicat in ea quae superveniunt transmutari. Quod si ita est, innumera nobis exempla occurrent earum rerum quae essentialiter
Abbreviated transcription (Latin):
partit᷑. iaut ei non placet ut siue su¬
aliqͦ in cõmodo caro eiꝰ possit ꝑ partes diui¬
sa distͥbui: cunc nos usta neq dentib mi¬
nui. ueq ꝑ partes aliqͥ mͦ credimꝰ dissipa¬
dere uideat᷑: nos tam̃ dñm & saluatorẽ
nr̃m. quando corpꝰ eiꝰ uena̾bile fidelib
distͥbuit᷑. ñ se ꝑ singłos diuidentẽ. sed
parcicipatione sui diu̾sos credẽ debemꝰ
uniente. Possumꝰ ꝙͦ dicẽ tantũdẽ ẽẽ inu¬
na quasi portiuncła. quancũ erat in
hostia tota: sic̃ de mauna legit᷑. qr nec
qui plꝰ collegãt habuit ampliꝰ. nec qͥ mi¬
nꝰ collegãt liabuit minꝰ. Ita gͦ tota bosta¬

Expanded text:
partitur. Si autem ei non placet, ut sine partitur. Si autem ei non placet, ut sine aliquo sui incommodo, caro ejus possit per partes divisa distribui; tunc nos ista neque dentibus minui, neque per partes aliquo modo credimus dissipaidere videatur, nos tamen Dominum et Salvatorem nostrum, quando corpus ejus venerabile fidelibus distribuitur, non se per singulos dividentem, sed participatione sui in diversos credere debemus venientem. Possumus quoque dicere tantumdem esse in una quasi portiuncula, quantum erat in hostia tota. Sicut de manna legitur, quia nec qui plus collegerat, habuit amplius, nec qui minus collegerat habuit minus
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ iuolentia. siue dentib siue alio m
ꝑ partes dissipari. Siuero illi cui omĩa
possibilia st̃. altissima & inscrutabili con¬
silii sui ratione placet. ut corpꝰ suũ ꝑpar¬
tes ipse diuide possit. ita dũ taxat ut iã
ultra ñ moriat᷑. neq ledat̃. neq ullam
corruptionẽ patiat᷑. nullã enĩ miseriam
ampliꝰ sustinebit: qͥs impossibile hoc au¬
deat estimare: Qd gͥ infer̾t qr ista sacra¬
m̃ta dentib atterunt᷑. & in partes dissi¬
pant᷑: si atterunt᷑. ponant quidẽ quasi
diminuunt: respondemꝰ. qm si ei cui ni¬
chil impossibile ẽ. & qͥ de omĩb reb qͥeqͥd
uult facẽ potest. sic̃ dictũ ÷ placet. ut ñ¬
nisterio uoluntatẽ. corpꝰ suũ sine morte
uł lesione. uł aliqͦ sui incõmodo. in istis
sacram̃tis. diuidat᷑ & ꝑ parces distͥbuat᷑:
si & nos ita credimꝰ. nemo suꝑ hoc incon¬
ueniens aliqͦd ualeat anuocare. Eiꝰ qͥppe
luc ut sc̃s gregoriꝰᷤ ait: caro in ppłi salucẽ

Expanded text:
quidem violentia, sive dentibus, sive alio modo per partes dissipari. Si vero illi cui omnia possibilia sunt , altissima et inscrutabili consilii sui ratione placet, ut corpus suum per partes ipse dividere possit, ita duntaxat, ut jam ultra non moriatur, neque laedatur, neque ullam corruptionem patiatur nullam enim miseriam amplius sustinebit quis impossibile hoc audeat aestimare? Quod igitur inferunt quia ista sacramenta dentibus atteruntur, et in partes dissipantur; si atteruntur, ponant quidem quasi diminuuntur; respondemus: Quoniam si ei, cui nihil impossibile est , et qui de omnibus rebus quidquid vult facere potest, sicut dictum est, placet ut nnisterio voluntatem, corpus suum sine morte vel laesione, vel aliquo sui incommodo in istis sacramentis dividatur, et per partes distribuatur: si et nos ita credimus, nemo super hoc inconveniens aliquod valeat adnotare. Ejus quippe hic ut sanctus Gregorius ait caro in populi salutem
Abbreviated transcription (Latin):
it tñ. Ed enĩ ñc̃arat iitio. nullateu̾er̃t.
nisi fieret. Ipse qͥppe dixit & facta st̃. Das¬
mirabile fieri: qͦs necessario eredit᷑. ꝓ nul¬
lo cogitatu cõp̃hendit᷑. At si quis hȩc abfir¬
de ratiocinari estimat. eiq omnia displi¬
cent: dicat uł ipse qͦd placet: & inuenis
se certe in om̃ib u̾bis. in cunctis etiam cr¬
gitationibus suis. si tam̃ subtiliter adũ¬
terit. de rerum pͥmis initiis deficientẽ.
Hȩc itaq cum sidem necessario exigant.
discutionẽ omnino non admittant: ad ip¬
sius auctoris corpus nonne rationabilit̃
hic sane disputationis qͦ huius recolere
decet initium. Proposueramus nempe
ita. ut cum dicunt naturam non posse
muitationẽ hanc pati: uł addi paterẽt᷑ꝰ
nͥ d̾s uelit. ł non. Si non patiuntur hoc
addi. s p̃ter exceptionem asserunt id
naturam non posse pati. etiam si dĩ ue¬
lit: non gͦ credunt qr om̃ia quecumq

Expanded text:
it tamen. Quod enim non caret initio nullatenus esset, it tamen. Quod enim non caret initio nullatenus esset, nisi fieret. Ipse quippe dixit et facta sunt . O admirabile fieri quod necessario creditur, et nullo cogitatu comprehenditur! At si quis haec absurde ratiocinari me aestimat, eique haec omnia displicent, dicat vel ipse quod placet, et inveniet se certe in omnibus verbis, in cunctis etiam cogitationibus suis, si tamen subtiliter adverterit, de rerum primis initiis, deficientem. Haec itaque cum fidem necessario exigant, discussionem omnimodo non admittant, ad ipsius auctoris corpus, nonne rationabiliterHinc sane disputationis quoque hujus recolere decet initium. Proposueramus nempe ita, ut cum dicunt naturam non posse mutationem hanc pati, vel addi paterentur, nisi Deus velit, vel non. Si non patiuntur hoc addi, sed praeter exceptionem asserunt id naturam non posse pati, etiam si Deus velit, non ergo credunt quia omnia quaecunque
Abbreviated transcription (Latin):
fiat caꝑe ñ ualemꝰ: cũ necessario multa fi¬
de teneamꝰ. qͥbꝰ nra cecitas aut multoma¬
gis. aut certe ñminꝰ repugnare uideat̃.
De impuidentia nãq & lib̾o arbit̾o cum
utrũq fidelit̾ teneamꝰ & utrũq teneri
oporteat: ita sibi rationes humane ui
dant. Nulla mens hominis pot̾ capere
qͦm id qͦd in uno loco totũ ÷. eodẽ tẽꝑe to¬
tũ eẽ possit in alto: cũ de uoce tñ hominiᷤ
bris simul totã beatꝰ augustinꝰ inexpugna¬
bili ratione confirmet. Ecce omĩum reru
creatio credit᷑: cũ tũ ab hoi̾e ñ capiat᷑. Es
enĩ ut de cõpendio loquar ualet capere
illuo quod primo factum ẽ quando habuit fieti
Eedenĩ adbuc omĩno ñ ẽ: ñ fit. Fieri enĩ. iam
fuit: pot᷑ eẽ aliqͥd. Nã illud aliqͥd qͥd intcat
pͥmũ factũ eẽt: illud uͦ alterũ postiꝰ. Quando
gͦ id qͦs pͥmo factũ ÷. habuit fieri: Habu¬

Expanded text:
fiat, capere non valemus, cum necessario multa fifiat, capere non valemus, cum necessario multa fide teneamus, quibus nostra caecitas, aut multo magis, aut certe non minus repugnare videtur? De providentia namque et libero arbitrio, cum utrumque fideliter teneamus, et utrumque teneri oporteat, ita sibi rationes humanae vidant. Nulla mens hominis potest capere quomodo id quod in uno loco totum est eodem tempore totum esse possit in altero, cum de voce tamen hominis, bris simul totam, beatus Augustinus inexpugnabili ratione confirmet. Et ecce omnium rerum creatio creditur, cum tamen ab homine non capiatur. Quis enim, ut de compendio loquar, valeat capere illud quod primo factum est, quando habuit fieri? Quod enim adhuc omnino non est, non fit; fieri enim jam fuit, potest esse aliquid. Nam illud aliquid quod interesset, primo factum esset; illud vero alterum posterius. Quando ergo id quod primo factum est, habuit fieri? habu
Abbreviated transcription (Latin):
bilia copbari. Ros ere. lta fateor: eunc¬
cisq̃ opposui cua cõpetent̾ occurrit ora¬
cio. ut ꝑ omiã gaudeã. & uichil er his
reliquũ uideam. quin iniustũ putẽ te debere
ame amplius fatigari. Gyim̃.L.
llud sane scrupulum mouet ampliꝰ. q̃ minꝰ
hanc mutationẽ posse fieri credant: quoᷤ ex
solito nate cursu. nulla fere ex toto simillima
occ̃rit inutatio. Nã cũ aliqͥd substantialit̃
transmutat᷑ in aliud. in id utiq transibe.
solet qͥd ñ enstebat pͥꝰ. uerbi grã. uirga
moysi mutata ÷ in serpentẽ. qͥ ance ñerat¬
serpens: s cunc ẽẽ cepit serpstis. Quando
dũ fuerat caro. s in eã quȩ iã xͥ erat caro:
sine ullo carnis ipsiꝰ dnĩcȩ crem̃to mutauri
confitem̃. Et nos equidẽ ad intelligendum
nob̾ in hoc scło difficilẽ mutationẽ hane
ñ negamꝰ: ñ tũ ad credendũ. S quorsũ id:
Non enĩ ideireo magnũ hoc atq saluberri
mũ credere ñ debemꝰ. si in hac uita qͦmͦ

Expanded text:
R. Ita fateor; cunctis quae opposui tua competenter occurrit ratio, ut per omnia gaudeam, et nihil ex his reliquum videam in quo justum putem te debere a me amplius fatigari. GUITMUNDUS. Illud sane scrupulum movet aliquibus, quominus hanc mutationem posse fieri credant, quod ex solido naturae cursu nulla fere ex toto simillima occurrit mutatio. Nam cum aliquid substantialiter transmutatur in aliud, in id utique transire solet, quod non existebat prius, verbi gratia, Virga Moysi mutata est in serpentem , quae ante nserpens, sed tunc coepit esse serpens; quando ndum fuerat caro, sed in eam quae jam erat Christi caro, sine ullo carnis ipsius Dominicae cremento mutari confitemur. Et nos equidem ad intelligendum nobis in hoc saeculo difficilem mutationem hanc non negamus, non tamen ad credendum. Sed quorsum id? Non enim idmum credere non debemus, si in hac vita, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortẽ: s reuelata facie quȩ st̃ spĩta¬
lia cõtẽplem̃ ad uitã ȩt̾nã. Acq ita qua¬
ȩxerceri: quatinꝰ exercendo erudiat᷑.
erudiendo pascat̃. pascendo augeat᷑.
augendo ꝑficiat᷑. ꝑfecta coronet᷑.
perercitio suo meritũ tanti saeram̃ti fidẽ
sube̾t si sacrã hostiã ñ posse nͥ ꝑ sac dotẽ
s in missa solũmͦ diuidi: manifeste quoꝵ¬
ibs eciã oculis pacẽt: Quisñ uel infi¬
deluĩ ꝓ cã euidenti miracło magisquã¬

Expanded text:
ad mortem, sed, revelata facie, quae sunt spirituaad mortem, sed, revelata facie, quae sunt spiritualia contemplemur ad vitam aeternam. Atque ita quaexerceri, quatenus exercendo erudiatur, erudiendo pascatur, pascendo augeatur, augendo perficiatur, perfecta coronetur. pro exercitio suo meritum tanti sacramenti fideles haberent, si sacram hostiam non posse, nisi per sacerdotem et in missa solummodo dividi, manifeste et quorumlibet oculis pateret. Quis non vel infidelium pro tam evidenti mirac
Abbreviated transcription (Latin):
illa talis forma ocłis eiꝰ sũme gratissima
ẽ. cum omĩum pene incuentiũ quoꝵ menꝰ
offendat: Remũ inaqua si int̾rogas ocso
fractũ assert̃: quẽ mox extractũ mausisse
incegrũ testantib oculis ratio ꝓbat.
Qid de iudicio auriũ quando qͥdem illa
que in aurib sobrii absurdissima reso¬
nat Lascuiũ quẽ libet nimiũ cancile¬
na mollis oblectat: S quid in his diutiꝰ
ĩmorer: Qis enĩ mirari debeat si senss
extior frequent̃ fallit᷑. cũ inti̾or acq
omĩum iudex sensuũ animꝰ nͥ huncdi
grã regat. totiens s tantũ ꝑiclitet᷑:
Ex qͦ fit: ut contra rationabilẽ scẽ eccłe
dere putat. nullatenꝰ debeat impediri
quando qͥde eos qͦs in obedientie cib ocło
aꝑuerat. ꝑ hunc obedientiȩ cibũ opor¬
cere claudi. credo iã retines. ut uideli¬
spĩcalibꝰ. quos carnalis ille ac morcifer
clauserat ocłis. iã ñ scđm carnẽ sapiamꝰ

Expanded text:
illa talis forma oculis ejus summe gratissima illa talis forma oculis ejus summe gratissima est, cum omnium pene intuentium, quorum mens offendat? Remum in aqua, si interrogas oculos, fractum asserunt, quem mox extractum mansisse integrum testantibus oculis ratio probat. Quid de judicio aurium? quandoquidem illa quae in auribus sobrii absurdissima resonat, lascivum quemlibet mimum cantilena mollis oblectat. Sed quid in his diutius immoror? Quis enim mirari debeat si sensus exterior frequenter fallitur, cum interior atque omnium judex sensuum animus, nisi hunc Dei gratia regat, toties et tantum periclitetur? Ex quo fit ut, contra rationabilem sanctae Eccoculus se videre putat, nullatenus debeas impediri; quandoquidem eos, quos inobedientiae cibus oculos aperuerat , per hunc obedientiae cibum oportere claudi credo jam retines, ut videlispiritualibus, quos carnalis ille ac mortifer clauserat oculus, jam non secundum carnem sapiamus
Abbreviated transcription (Latin):
concussa ueritate ratã ẽẽ confiterer. S
qm̃ qͥlib& nulliꝰ consid̾atioe misterii ꝓut
uult eã sibi diuidẽ posse uidet᷑: adhuc
nescio quas hinc cogitatio mea tenebras
sustinet: quas & expellere gestit. & cam̃
supradicta reuoluas: nichil hinc tene¬
brarũ ut estimo tͥ residẽ cognosces.
Nam sepe ꝑsepe falli: cũ ueterũ philoso¬
phoꝵ multa argumta tũ cocidiana ex¬
ꝑim̃ta plenissime docent. Eque enĩ
ut ait boetiꝰ : sensꝰ & in maximis & in
minimis confundunt᷑. Unde fit. ut
de his in qͥbꝰ confundunt᷑: merũ sincerũ¬
q iudiciũ hab̾e ñ posst̃. de mediocribꝰ
qͦ reb. ũ iuxta rerũ ueritatẽ: s ꝑ affec¬
tu iudicant sentientis. Sano nãq cuiuiᷤᷤ
comedenti. si multũ esuriat: etiã amara
dulcia uident᷑. Egroto aucaut multum
saturo: etiã dulcia st̃ amara. ltem siquis
deformis alicuiꝰ scorti amore deꝑeat. ñne

Expanded text:
concussa veritate ratam esse confiterer. Sed concussa veritate ratam esse confiterer. Sed quoniam quilibet nullius consideratione mysterii prout vult, sibi eam dividere posse videtur: adhuc nescio quas hinc cogitatio mea tenebras sustinet, quas et expellere gestit, et tamesupra dicta revolvas, nihil hinc tenebrarum, ut aestimo, tibi residere cognosces. Nam sensus persaepe falli, cum veterum philosophorum multa argumenta tum quotidiana experimenta plenissime docent. Aeque enim, ut ait Boetius, sensus et in maximis et minimis confunduntur. Unde fit ut, de his in quibus confunduntur, merum sincerumque judicium habere non possint. De mediocribus quoque rebus non juxta rerum veritatem, sed pro affectu judicant sentientis. Sano namque cuivis comedoni, si multum esuriat, etiam amara dulcia videntur; aegroto autem, aut multum saturo, etiam dulcia sunt amara. Item si quis deformis alicujus scorti amore depereat, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ nr̃am ita uciliꝰ ÷ intim exerceri. ut ꝑ
hoo uidelicet qͦd contra uisũ carnis in hoc
tã necessario sacram̃to agit. discamꝰ uisi¬
bilia cranscendẽ. ad inuisibilia festiunare:
ꝙ tenere certiꝰ occulta quȩ ñ quã m̃tiens
ueritas docuit: quãqũa nob̾ corã falax
in plurib missis. quȩ simul celebrant. de
qͥb satis declaratũ eẽ dixisti. nec scđm ui
sionẽ oculoꝵ carnaliuĩ debere te iudicare
eugłicis exemplis. &ratione monstratũ ẽ:
mͥ fateor sincerȩ fidei ueritatẽ congrui
a ꝓsequi ratione. Uerũtam̃ illud qͦd me
aliqͦmͦ adhuc rodit: ñ tacebo. Suꝑiꝰ qͥppe
diristi: qr sacerdos uidet᷑ quasi diuidere
hostiã ꝓpt̾ inisti̾um qͦd ita celebrari opor¬
tet. Si gͦ uiderẽ qͦd hostia pꝰ quã ÷ consec̃¬
ta. ia ñ possit ampliꝰ diuidi. nͥ ob mist̾ii
grãm. qͦd sic̃ dixisti ita oportet celebrari:
omẽm ꝓrsus dispucationis tuȩ seriem in¬

Expanded text:
fidem nostram ita utilius est interim exerceri; ut per fidem nostram ita utilius est interim exerceri; ut per hoc videlicet quod contra visum carnis in hoc tam necessario sacramento agitur, discamus visibilia transcendere, ad invisibilia festinare, et tenere certius occulta, quae nunquam mentiens veritas docuit, quam quae coram nobis fallax in pluribus missis quae simul celebrantur, de quibus satis declaratum esse dixisti, nec secundum visionem oculorum carnalium debere te judicare evangelicis exemplis et ratione monstratum est. mihi, fateor, sincerae fidei veritatem congrua prosequi ratione: veruntamen, illud, quod me aliquo modo adhuc rodit, non tacebo. Superius quippe dixisti quia sacerdos videtur quasi dividere hostiam propter mysterium, quod ita celebrari oportet. Si ergo viderem quod hostia postquam est consecrata, jam non posset amplius dividi, nisi ob mysterii gratiam, quod sicut dixisti, ita oportet celebrari: omnem prorsus disputationis tuae seriem in
Abbreviated transcription (Latin):
mur adño. quãdiu in mari huiꝰ scłi labo¬
ramꝰ. ꝯuentꝰ nob̾ tẽptationũ concrarius ẽ.
exponat. quanuis tͣbatos in mari tranqͥllas.
quanuis p̾sens nobc̃ sit semꝑ in nauisc̃ȩ ecdẽ¬
nisi in ꝑegͥna spe̾. maxime ocłis carius. lic&
ñ aliud quã ipsũ habeamꝰ in his sacram̃tis.
Et mito. Na qr fructꝰ mortifere abboris an¬
tiqͥs hominib spĩtales ueracesꝙ ocłos clau¬
serat. carnales fallacesq aꝑuerat: iustũ ẽ.
ut fructꝰ uiuificȩ crucis nouis hominib
ipsos carnis ocłos claudat: & ueraces m̃tis
ocłos qͥb ueritas uidet᷑ aꝑiat. Quẽ admo¬
dũgͥ eg̾tanti palato. amara sentienti. q̃
sano dulcia st̃. nemo sanꝰ credit: ita infirmĩ
carnalib ocłis contra sanatos m̃tis ocłos. de
ipsa medicina intioris luminis iudicantib
nemo nͥ insanꝰconsentit. Nã ꝙ res hec tanta
ẽ. ut infirmo uisu ñ ualeat cõp̃hendi: &

Expanded text:
mur a Domino , quandiu in mari hujus saeculi labomur a Domino , quandiu in mari hujus saeculi laboramus, et ventus nobis tentationum contrarius est, exponat, quamvis turbatos in mari tranquillet, quamvis praesens nobiscum sit semper in navi sanctae Enisi in peregrina specie, maxime oculis carnis; licet non aliud quam ipsum habeamus in his sacramentis. Et merito. Nam quia fructus mortiferae arboris antiquis hominibus spirituales veracesque oculos clauserat, carnales fallacesque aperuerat; justum est ut fructus vivificae crucis novis hominibus ipsos carnis oculos claudat, et veraces mentis oculos, quibus veritas videtur, aperiat. Quemadmodum igitur aegrotanti palato, amara censenti quae sano dulcia sunt, nemo sanus credit; ita infirmis carnalibus oculis contra sanatos mentis oculos, de ipsa medicina interioris luminis judicantibus, nemo nisi insanus consentit. Nam et res haec tanta est, ut infirmo visu non valeat comprehendi, et
Abbreviated transcription (Latin):
eiponẽt: ñqͥd aliud quã ipse erat. qr sic
scͥptũ ÷ ocłi eoꝵ tenebant̃ ne eũ agnosce̾nt:
dut cũ discipłi in mari laborantes eum
suꝑ undas cernent ambulantẽ: qͥs au¬
deat dicẽ ñ ipsũ uere fuisse. qr illi decep¬
tis ocłis fancasma ẽẽ putauert̃: S ꝓ se¬
cũ in naui iã positũ uidentes & miracłm
eiꝰ insedato mari admirantes sic̃ ex eugłio
pot̾ conici. ñ cognouert̃ eũ : donec ad t̾ras
uenirent. Sic enĩ scͥptũ ÷. Cũq egressi ẽent
de naui: continuo cognouert̃ eũ. Qib ex
uerbis pot̾ ut diximꝰ conici: qͦd in naui
fortassis obstupefacti ad huc recenti mira¬
putandꝰ ÷ eos iocularit̃ delusisse: Absit.
lpse euĩ ubiq idem erat: ipse ubiq ueritas
eratꝰ: ipse ubiq sapientia erat. S nob̾ ꝑ hec
oportebat ostendi. qm̃ quãdui cũ maria flen¬
ce uelud ad monum̃tũ dnĩ stamꝰ. uosmecip¬
sos mortificamdas mortẽ dñi donec ueniat
adnuntiando. quãdiu in uia positi ꝑegͥna¬

Expanded text:
nquid aliud quam ipse erat; quia scriptum est: Oculi eorum tenebantur, ne eum agnoscerent? Aut cum discipuli in mari laborantes, eum super undas cernerent ambulantem; quis audeat dicere non ipsum vere fuisse, quia ipsi deceptis oculis phantasma esse putaverunt? Sed et secum in navi jam positum videntes, et miraculum ejus in sedato mari admirantes, sicut ex Evangelio potest conjici, non cognoverunt eum donec ad terram venirent. Sic enim scriptum est: Cumque egressi essent de navi, continuo cognoverunt eum . Quibus ex verbis potest ut diximus conjici quod in navi, fortassis obstupefacti adhuc recenti miraputandus est eos joculariter delusisse? Absit! Ipse enim ubique idem erat; ipse ubique veritas erat; ipse ubique sapientia erat. Sed nobis per haec oportebat ostendi quoniam, quandiu cum Maria flente, velut ad monumentum Domini stamus , nosmetipsos mortificando et mortem Domini donec veniat annuntiando , quandiu in via positi peregrina
Abbreviated transcription (Latin):
similiorẽ. quã illam quȩ de nichilo fit
in aliqͥd: aut illã quȩ de aliqͥ fit in nichil:
llȩ enĩ duo aliqua habent: iste. uniĩ
tantũ. Adeoq a capacitate intelligentie
trẽ remote st̃: ut neq mutationes eas
quis fortasse uocauit: difficillimeq uer¬
biĩ reꝑiat: si tñ uł difficillime eas ali¬
quatinꝰ ppͥe expͥmere possit. Et ceterȩ
quidẽ mutationes rerũ subiectarum
st̃: hec dñi. Illȩ creata̾rum ceterarũ:
hanc suo ppͥo corꝑi auctor ipse retinuit.
Et cetas quidẽ semel inpͥncipio iussit
esse ds ꝙ factȩ st̃: hanc aut̃ o ꝓpħicis
oracłis. ꝙ reb gestis. marimeq sacͥficiis.
s miracłoꝵ nouitate ꝓmittẽ ꝙ p̃figãre

Expanded text:
similiorem esse: quam illam, quae de nihilo fit similiorem esse: quam illam, quae de nihilo fit in aliquid, aut illa quae de aliquo fit in nihil? Illae enim duo aliqua habent; istae unum tantum: adeoque a capacitate intelligentiae nostrae remotae sunt, ut neque mutationes eas quis fortasse vocaverit: difficillimeque verbum reperiat, si tamen vel difficillime, quo eas aliquatenus proprie exprimere quidem mutationes rerum subjectarum sunt, haec Domini; illae creaturarum caeterarum, hanc suo proprio corpori auctor ipse retinuit. Et caeteras quidem semel in principio jussit esse Deus, et factae sunt; hanc autem et propheticis oraculis, et rebus gestis, maximeque sacrificiis et miraculorum novita
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝓpͥe singłari quada potentia cre¬
dimꝰ cõmutari. Et hec qͥdẽ tͥb aliis
longe melior longeq utilior: acteden¬
tib
facile uidicat᷑. Melior quidem: qm̃ indiuinã
carnẽ quȩ rerũ ẽ omium optima. id quod
mutat᷑ transit. Ucilior aut̃: qm hanc ꝓpt¬
allas factã. singłarem nob̃ medicinã ꝓp̃e
instituit. De nichilo qͥppe pͥmo facta st̃
elem̃ta: eqͥb nos felices facti sumꝰ. Sed
ille due mutationes nichil nob ꝑfuerant.
qͥn ad sũmas traducẽm̃ miserias.: nͥ quar¬
ta medicinalit̾ subueniens. subueniret.
Cũ itaq cetis omib hȩc honorabilio sit
atq utilior: etiã illi quȩ usitatissima ẽ
multo uicinior. atq similior. idoq mul¬
to credibilior quã duȩ reliquȩ reꝑit̾.
Cui enĩ ñ luce clariꝰ pateat. ei mutatioi
quȩ usitatissime de aliqͦ in aliqͥs fit. eã
quȩ etiã ipsa de aliqͦ fit in aliqͥd licet ali¬
quanto mirabiliꝰ ꝓpinqͥorẽ admodũ atq

Expanded text:
prium singulari quadam potentia credimus commutari. Et haec quidem tribus aliis longe melior, longeque utilior a credentibus facile judicatur. Melior quidem, quoniam in divinam carnem, quae rerum est omnium optima, id quod mutatur, transit. Utilior autem, quoniam hanc pactam, singularem nobis medicinam Christus constituit. De nihilo quippe primo facta sunt elementa, e quibus non felices facti sumus. Sed et aliae duae mutationes nihil nobis profuerant, quin ad summas traduceremur miserias, nisi quarta medicinaliter superveniens, subveniret. Cui itaque caeteris omnibus haec honorabilior sit atque utilior, tum etiam illi quae usitatissima est, multo vicinior atque similior; ideo multo credibilior, quam duae reliquae, reperitur. Cum enim non luce clarius pateat, ei mutationi, quae usitatissime de aliquo in aliquid fit, eam quae etiam ipsa de aliquo fit in aliquid, licet aliquanto mirabilius, propinquiorem admodum ac
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarioꝵ calũniis discussis. hic̃ placs si
aliquantuliĩ quiescamꝰ: ut .s. quȩ dicta
st̃ diligentiꝰ recolas. & dũ nouo initio
in ea quȩ sequunt᷑ assurgimꝰ: animus
tuus noua intentione reparetur.
prudent̃ aduertat si quis¬
he legerit. non me laborare nune ad expug¬
nandũ nr̃is argum̃tis penitꝰ hostem: ẜ ad
muniendã intĩm contra hostilia argum̃ta
eatholicã fidem. Et illud dõ aunliante
mocdũ fiet: nunc ũ ita rẽ distinguere uo¬
uiꝰ ut pͥmo hostilẽ disputationẽ debilẽ
&ẽ. s nichil contra fidem nr̃am conficere
posse monstremꝰ: ut cũ in suis inimieus
ubiq defecit: nr̃is ad ultimũ d̃o fauente
plenꝰ subruat᷑. Ex qua re puto fierii ut
s heretica fallacia citiꝰ sileat: & catholica
ueritas clarius elucescat. S hec ꝓpter
eos dicta st̃: qͥ festinantiꝰ quã res postulat
satis fieri omĩno sibi uolentes. qr nom̃ia
nra hic expendimꝰ: apud se nos forsitan

Expanded text:
adversariorum calumniis discussis, hic, si placet, adversariorum calumniis discussis, hic, si placet, aliquantulum quiescamus: ut et quae dicta sunt diligentius recolas, et, dum novo initio in ea quae sequuntur assurgimus, animus tuus nova intentione reparetur. prudenter advertat si quis legerit, non me laborare nunc ad expugnandum nostris argumentis penitus hostem; sed ad muniendam interim contra hostilia argumenta catholicam fidem. Et illud quidemodam fiet. Nunc vero rem ita distinguere volumus, ut primo hostilem disputationem debilem esse, et nihil contra fidem nostram conficere posse monstremus: ut cum in suis inimicus ubique defecerit, nostris ad ultimum Deo favente plenius subruatur. Ex qua re puto fieri ut haeretica fallacia citius sileat, et catholica veritas clarius elucescat. Sed haec propter eos dicta sint, qui festinantius quam res postulat satisfieri sibi omnino volentes, quia non omnia nostra hic expendimus, apud se nos forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
ihe xp̃e diccauit cotidie repecita: prebet
esfectimi. Quib omib aliisq ꝑmultis dit¬
ne ꝑspectis. ualde credibilior hec. cariora¬
qui difficilius illuo dm̃ fecisse. nemo dubi¬
tat. lstud gͥ faciliꝰ dm̃ facere si uult: ne¬
mo dubitare debet. Aut quare hancqͥr¬
cã mutationẽ ũ deb̾et addere ds ob medi¬
lã hominũ: qui quartã genãtionẽ ut
ostendimꝰ addidit ob reꝑationẽ salutis
ipsoꝵ. ut sic̃ ille sũm bonus euncta bo¬
na in creaturis que fore in eis decebat.
sine inuidia ẽẽ uoluit: ita ꝙͦ mira uarie¬
tatis pulcͥtudine. nullus genãtionis mo¬
diis decens deeẽt hominib. nullꝰ mutan¬
di modꝰ cõpetens deeẽt reb: Qinigit̃
satis de ꝓpositione ut arbit᷑r constitit.
scilicet qͣm mutationẽ hanc ds si uoluit
fecit: ꝓbanda cantũ restat assũptio:
scilicet qr uoluit. S qm̃ multa adhuc
ex haurienda uenena suꝑst̃: oportunꝰ
io suo loco reseruamꝰ. Nunc gͥ pͥorib

Expanded text:
istus dictavit quotidie repetita praebet effectum. Quibus omnibus, aliisque permultis digne perspectis, valde credibilior haec, chariorqui difficilius illud Deum fecisse nemo dubitat. Istud igitur facilius Deum facere, si vult, nemo dubitare debet. Aut quare hanc quartam mutationem non deberet addere Deus ob medelam hominum, qui quartam generationem ut ostendimus addidit ob reparationem salutis ipsorum: ut sicut ille summe bonus cuncta bona in creaturis, quae fore in eis decebat, sine invidia esse voluit; ita quoque mira varietatis pulchritudine nullus generationis modus decens deesset hominibus, nullus mutandi modus competens deesset rebus. Quoniam igitur satis de propositione, ut arbitror, constitit scilicet quoniam mutationem hanc Deus, si voluit, fecit probanda, tantum restat assumptio, scilicet quia voluit. Sed quoniam multa adhuc exhaurienda venena supersunt, opportunius id suo loco servamus. Nunc igitur, prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
anima nr̃a uita ÷ corꝑis: ita sit eccłe immo
multo meliꝰ ꝑ di grãm uita caro saluato¬
ris: ꝑ animã qͥppe fit. ut corpꝰ utc̃q tẽꝑalit̃
uiuat: ꝑ carnẽ uͦ saluatoris agit᷑. ut eccła
non qͦmc̃q. s beatȩ in et̾num uiuat. Cum.
uero sapientissimꝰ salomon cunctas res ẽẽ dif¬
ficiles direrit. ita ut erplicare eas homo ñ
possit: ñ ne insanienti quã simillimꝰ est. qui
hec diuina archana discutere ad ocłm uio¬

Expanded text:
anima nostra vita est corporis, ita sit Ecclesiae imo anima nostra vita est corporis, ita sit Ecclesiae imo multo melius per Dei gratiam vita caro Salvatoris. Per animam quippe fit ut corpus utcunque temporaliter vivat: per carnem vero Salvatoris agitur ut Ecclesia non quomodocunque, sed beate in aeternum vivat. Cum vero sapientissimus Salomon cunctas res esse difficiles dixerit , ita ut explicare eas homo non possit, nonne insanienti quam simillimus est qui haec divina arcana discutere ad oculum vio
Abbreviated transcription (Latin):
damͦ uestit admille homines eadẽ simul
totaq ꝑtingẽ ualeat: nemo hoc ipsum de
omĩpotentis dei uiueo. & eoomĩ potente
& coeterno uerbo. & de carne eius. quã similitet.
ut nob̾ ipsũ uerbũ appereret uestiuit. & si caꝑe
non possit. hab̾ere incredibile debet: qͦd & de
fragilissimo & transitorio uerbo hominis ꝯ mo¬
mentaneis uocib uixq eristentib & nũquã
Ipsã certe animã nrãm corꝑe quod corrũpit᷑
ad grauatã ñ particłatim ꝑ singła corporis
menbra diuidi. s insingłis portiuncłis totã
atq integrã contineri: beatꝰ augustinus ua¬
lentissime ꝓbat. Qͥ gͥ hanc nr̃e animȩ po¬
tentiã tͥbuit. ut una eadeq & indiuisa in
singłis qͥb ꝙ particłis sui corꝑis eodẽ tẽpore
tota consistat: qͥuare suȩ ꝓpͥe carni id digni¬
tatis si uult dare ñ ualeat. ut ipsa indi¬
uersis sui cuiꝰdã corꝑis qͦd ÷ eccła partib. to¬
ta simul & indiuisa possit haberi: cũ sicut

Expanded text:
do vestitur, ad mille homines eadem simul totaque pertingere valeat: nemo hoc ipsum de omnipotentis Dei unico et omnipotente et coaeterno Verbo, et de carne ejus, quam similiter ut nobis ipsum Verbum appareret, vestivit, et si capere non possit, habere incredibile debet, quod de fragilissimo et transitorio verbo hominis et momentaneis vocibus vixque existentibus et nunquam ram corpore quod corrumpitur aggravatam, non particulatim per singula corporis membra dividi, sed in singulis portiunculis totam atque integram contineri beatus Augustinus validissime probat. Qui ergo hanc nostrae animae potentiam praebuit, ut una eademque et indivisa in singulis quibusque particulis sui corporis, eodem tempore tota consistat: quare suae propriae carni id dignitatis si vult dare, non valeat, et ipsa in diversis sui cujusdam corporis, quod est Ecclesia, partibus, tota simul et indivisa possit haberi: cum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
duimꝰ. ut una queq seꝑata particła sit co¬
corꝑa s unũ corpꝰ. quẽ adinodũ uox mille
hominũ ꝑcutit aures. & apud unũqũeq to¬
ta ÷. nec tũ plures dieunt s una sola. y quẽ¬
admodum anima mille corporis humani reple
parcicłas. & cũ se cotã p̃beat singłis. ni plures
tñ s una ÷ anima: iã nulla ẽ ratio ꝓpt̾ huuilse

Expanded text:
particula sit tocorpora, sed unum corpus: quemadmodum vox mille hominum percutit aures, et apud unumquemque tota est, nec tamen plures dicuntur, sed una sola: et quemadmodum tota anima mille corporis humani replet particulas, et cum se totam praebeat singulis, non plures tamen, sed una est anima; ita jam nulla ratio propter hu