comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pientes in melioiem statũ ĩmutari. tẽ¬
fira stabiłr manebt̃ & qͥeta. ⁊ mirabili. ql¬
ficatione ĩ mutata. Nam celii głam lucis
induicet. sol septẽplicit̾ plu̾qͣm n̾c lucebit
ur dlr. Sol habebit lumen septẽ dierũl. ꝓsaias.¬
luma & stelle induent᷑ mesfadili splendo¬
re. aqua que xͥ corpꝰ tinguere meruit
ꝯ scõs in baptis mate lauit. omẽm deco¬
re cstalli tͥnscendet. Terra q̃ in g̾mio
⁊ qͥa scoꝵ sangͥne ẽ irrigata: odoriferis
fiorib. liliis. rosis. uiolis in marcessibilr
ent ꝑperuo decorata. Et hec ẽ ĩnuita¬
tio dext̾e excelsi: quia t̾ra q̃ erat male¬
dicta. & spinis addicta. tunc in ꝑpetuũ¬

Expanded text:
es in meliorem statum immutari, tfixa stabiliter manebunt, et quieta, et mirabili glorificatione immutata. Nam coelum gloriam solis induet: sol septempliciter plus quam nunc lucebit, ut dicitur: Sol habebit lumen septem dierum. Luna et stellae vestientur ineffabili splendore. Aqua, quae Christi corpus tingere meruit, et sanctos in baptismate lavit, omnem decorem crystalli transcendet. Terra, quae in greEt quia Sanctorum sanguine est irrigata, odoriferis floribus, liliis, rosis, violis immarcessibiliter erit perpetuo decorata. Et haec est mutatio dexterae excelsi, quia terra, quae erat maledicta, et spinis addicta, tunc in perpetuu
Abbreviated transcription (Latin):
sigꝰ grandines. tbmes. fulg̾a tonitru
i. ⁊alie in cõmoditates penitꝰ int̾ibt.
cibis eos ⁊ mutabunt᷑. Sic̃ enũ p̾sens fi
e corpoꝵ nr̃oꝵ tnsibit ⁊ longe alia
huc in cõparabilẽ habebit: ita p̾sens
mundi fig̾a penitꝰ p̃teribit.⁊ longea¬
na ĩcõparabilis głe forma erit. ut dĩ.
facet dñs celũ nouũ & t̾ram nouãꝰ
sol luna. stelle aque que nẽ fe

Expanded text:
s, grandines, turbines, fulgura, tonitrua et aliae incommoditates penitus interibunt: tabis ea, et mutabuntur . Sicut enim praesens fi corporum transibit, et longe aliam huic incomparabilem habebit, ita praesens mundi figura penitus praeteribit, et longe alia incomparabilis gloriae forma erit, ut dicitur: Faciet Dominus coelum novum et terram novam . sol, luna, stellae, aqu
Abbreviated transcription (Latin):
bt̃ in qͣm tͣnsfixer̾t. Om̃s naq impii ĩ
ñ resurgt̃ ĩpii in uidicio: Mon ꝯtin¬
get illis ut illic uidicent. sic hi fece¬
runt. De his d̾r. Pones eos ut clybañ
ui st̃ qui iudicant᷑ ⁊ ꝑeunt: M¬

Expanded text:
 omnes namque impii in Non resurgent impii in judicio? --M. Non continget illis, ut ibi judicent; sicut hic fecerunt. De his dicitur: Pones eos ut clibanum ui sunt qui judicabuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
innuit᷑. qd̾ ideo dãpnent᷑. qͥa cinĩa
sua elemosinis redim̾e ꝯtẽpsert̃.
Et debes notare qd̾ ñ dicit. S enite¬
bñdicti bñdico uos. nec dicit. Dis¬
cedite maledicti maledico uos: s qͥ
estis dicti uenite. ⁊ qͥ estis male¬
dicti discedite.d Qͥs bñdix istos uł

Expanded text:
innuitur quod ideo damnentur, quia crimina sua eleemosynis redimere contempserunt. Et debes notare quod non dicit: Venite, benedico vos, nec dicit: Discedite, maledico vos; sed, quia estis benedicti, venite; et, quia estis maledicti, discedite. D. Quis benedixit istos? vel
Abbreviated transcription (Latin):
latã xp̃i tunicã quã in baptismo accep̃
pecc̃i macula polluisse. ad ꝓpͥum sacer
tis om̃s transgressiones. omĩa pecc̃a qͥb
di offensã se incurrisse memunit humi¬
lit̾ confiteat᷑. & qͥcqͥd ei a sacerdote fu¬
erit iniunctũ. ac si ab ipso omĩpotentis
cłi ore esset ꝓlatũ. ita diligent᷑ inten¬
quando fideliũ recipiunt confessiones
humiliare se debeant. & eũ tristicie ge¬
mitu lacrimis ꝙ orare. Non solũ ꝓ suis
delictis. sed etiã ꝓ fris casu. Ait enĩ
aꝑłs. Quis infirmat᷑ & ego non infir¬
mor: Cũ gͦ uenerit aliqͥs ad sacerdo¬
tem conficeri pecc̃a sua. mandet ei sa¬
cerdos ut expectet mocdicũ. donec in¬
tret eccłam aut in cubiculũ suũ ad o¬
rationẽ. Si aut̃ locus non est aptꝰ ad
hoc: in corele suo dicat hanc orationẽ.
uenientibus.
ri. ut condigne tibi possim grãs
agere. qͥ me indignũ ꝓpt̾ tuã miscdĩã
ministrũ fecisti officii sacerdotalis. &

Expanded text:
latam Christi tunicam, quam in baptismo accepit, latam Christi tunicam, quam in baptismo accepit, peccati macula polluisse, ad proprium sactis omnes transgressiones omniaque peccata, quibus Dei offensam se incurrisse meminit, humiliter confiteatur, erit injunctum, ac si ab ipso omnipotentis Dei ore esset prolatum, ita diligenter intenquando fidelium recipiunt confessiones, humiliare se debent, et cum tristitiae gemitu lacrymisque orare, non solum pro suis delictis, sed etiam pro fratris casu. Ait enim Apostolus: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? » Cum ergo venerit aliquis ad sacerdotem confiteri peccata sua, mandet ei sacerdos ut exspectet modicum donec intret Ecclesiam, aut in cubiculum suum ad orationem. Si autem locus non est aptus ad hoc, in corde suo dicat hanc orationem. poenitentiam ri, ut condigne tibi possim gratias agere, qui me indignum propter tuam misericordiam ministrum fecisti officii 139 sacerdotalis, et
Abbreviated transcription (Latin):
pͥori ante mitiũ quadra¬
gesime. pb̃ri plebiũ con¬
uocent ad se popłm. & dis¬
cordantes canonica aucto¬
ritate reconcilient. & omĩa iurgia sedẽt.
& tunc primũ confitentib penitentiam
dent. ita ut ante quã caput ieiuius ue¬
niat. om̃s confessi penitentiã acceptam
habeant. ut liberiꝰ dicere possint. dimit¬
te nobis debita ur̃a. sicut & nos dimit¬
plebem sibi cõmissã temꝑe penitudins
auimonere & instruere debeat.
resbit̾i ammonere debent plebẽ
sibi subiectã: ut omĩs qͥ se sentit
mortifero peccati uuln̾e sauciatũ. feria
quarta ante quadragesimã cũ om̃i fes¬
tinatione recurtat ad uiuificatricem
matrem eccłam: ubi quod male cõmi¬
sit. cũ om̃i humilitate & contricione
cordis simplieit̃ confessum: suscipiat
remedia penitentie sed̃m modũ canoni¬
cis auctoritatib p̃fixũ. Non solũ aut̃
ille qui mortale aliqͥd cõmisit. sed etiã
om̃is homo qͥcũq se recognoseit ĩmacu¬

Expanded text:
ori ante initium Quadragesimae, presbyteri plebium convocent ad se populum, et discordantes canonica auctoritate reconcilient, et omnia jurgia sedent, et tunc primum confitentibus poenitentiam dent; ita ut, antequam caput jejunii veniat, omnes confessi poenitentiam acceptam habeant, ut liberius dicere possint: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimitplebem sibi commissam tempore poenitudinis admonere et instruere debeant. Presbyteri admonere debent plebem sibi subjectam, ut omnis qui se sentit mortifero peccati vulnere sauciatum, feria quarta ante Quadragesimam cum omni festinatione recurrat ad vivificatricem matrem Ecclesiam, ubi, quod male commisit, cum omni humilitate et contritione cordis simpliciter confessus, suscipiat remedia poenitentiae secundum modum canonicis auctoritatibus praefixum. Non solum autem ille qui mortale aliquid commisit, sed etiam omnis homo quicunque se recognoscit immacu
Abbreviated transcription (Latin):
mortis exposcunt: aut si despe
ratus & consecutus conmunio
nẽ iterum conualuerit:
e penitentib ut a presbiteris non¬
reconcilient᷑ nisi p̾cipiente ep̃o.¬
e eadem re:¬

Expanded text:
cumvenire aliquos possunt, nec prudentes se circumveniri permittunt. Quandoquidem haec virtus multum a vitio saecularis ac mundialis prudentiae distat, quod illud corrumpit sana, haec vero sanat vitia, accessi
Abbreviated transcription (Latin):
biteris dictum est: quia episcopi oc¬
cupationibus aliis inpediti ad om̃s
languidos ire non possunt. Seterũ
ii epis copus potest aut dignum ducit
tangere crismate sine cunctatione
possunt: ẜuius ẽ ipsum crisma
conficere Nam penitentib istud.
fundi non potest: quia genus est
sacramenti: Nam quib reli qua sa¬
cramenta negantur. quo modo unũ
genus putatur esse concedendum:¬

Expanded text:
byteris concessum est, quia episcopi ocbyteris concessum est, quia episcopi occupationibus aliis impediti, ad omnes languidos ire non possunt. Caeterum si episcopus potest, aut dignum ducit tangendum chrismate, sine cunctatione potest, cujus est ipsum chrisma conficere. Nam poenitentibus istud fundi non potest, quia genus est sacramenti: quibus autem reliqua sacramenta negantur, quomodo unum genus putatur esse concedendum
Abbreviated transcription (Latin):
orum causa d̾i uidicio reser¬
uanda ẽ: in cuius manu fuit
lit talium obitus usq ad communi¬
Nonis remedium disferat᷑. Nos aute
quib uiuentib ñ communicauimus¬
mortuis communicare non possumꝰ
e his qui diu̾sis facinorib
peccauerunt. & per seueran¬
tes in oratione confessionis & penuẽ¬
tie confessionem a malis omnib ha¬
buere ꝑfectam ꝓ qualitate delicti
talib ante peni̾tentie tempus inpen¬
sum ꝓpt̾ clementiam & bonitatem
cdi communio concedatur:
acobus apostolus scripsit Infirmat᷑
qui in uobis inducat presbiteros eccłie¬
& orent super eum ungentes eum
oleo in nomine dñi. & oratio fid ei
saluabit infirmum. & suscitabit
remitcetur ei Quod non ẽ dubiũ
de fidelibus egrotantib accipi uel
intelligi debere qui sc̃o oleo ꝑungi
possunt: quod ab episcopo confectũ
non solum sacerdotib. sed omnib
uti xp̃ianis in sua aut suorum neces¬
sitate ungendum Nam ideirco pres¬

Expanded text:
Horum causa Dei judicio reserHorum causa Dei judicio reservanda est, in cujus manu fuitut talium obitus usque ad communionis remedium differatur. Nos autem, quibus viventibus non communicavimusmortuis communicare non possumuse his qui diversis facinoribus peccaverunt, et perseverantes in oratione, confessionis et poenitentiae, conversionem a malis omnibus habuere perfectam pro qualitate delicti, talibus poenitentiae tempus impensum propter clementiam, et bonitatem Dei communio concedatur. acobus apostolus scripsit: Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini. Et oratio fidei salvabit infirmum: et si remittentur ei . Quod non est dubium de fidelibus aegrotantibus accipi vel intelligi debere, qui sancto oleo perungi possunt, quod ab episcopo confectum est, non solum sacerdotibus, sed omnibus uti Christianis in sua aut suorum necessitate ad ungendum. Nam idcirco pres
Abbreviated transcription (Latin):
conss¬
non reconciliet penitentem. nisi absen¬
ca episcopi necessitate cogente. Euius¬
cumq autem penitentis publicum &
uulgatissimum crimen est quoduni¬
u̾sam eccłiam conmouerit: ante abside
Si quis quam in periculo fuit
constutus. & se reconciliari diunis alta¬
rib petierit: si episcopus absens fuerit:
debet utiq p̾sbiter consulers ep̃m.
& sic periclitantem eius p̾cepto reconcili¬
are quam rem debemus salubri consi
nulla interueniat egritudo quinta fe¬
na ante pascha eis remittendum xoma¬
ne eccłie consuetudo demonstrat. be¬
terum de pondere estimando delictoꝵ
sacerdotis est uidicare ut adtendat
ad confessionem penitentis. & ad fletus
atq lacrimas corrigentis auctũ iubere
dimitti. cũ uiderit congruam satisfa¬
tionem. Sane si quis egritudinem in¬
ciderit. atq usq ad desperationem de¬
uenerit: ei ẽ ante tempus pasche re¬
laxandum. ne de seculo absq cominu¬
nione discedat De communione pri¬
uatis. & ita defunctis . xiiii.

Expanded text:
consnon reconciliet poenitentem, nisi absentia episcopi necessitate cogente. Cujuscunque autem poenitentis publicum et vulgatissimum crimen est, quod universam Ecclesiam commoverit, ante absidam Si quisquam in periculo fuerit constitutus, et se reconciliari divinis altaribus petierit: si episcopus absens fuerit, debet utique presbyter consulere episcopum, et sic periclitantem ejus praecepto reconciliare: quam rem debemus salubri concilnulla interveniat aegritudo, quinta feria ante Pascha eis remittendum, Romanae ecclesiae consuetudo demonstrat. § 1. Ceterum de pondere aestimando delictorum sacerdotis est judicare, ut attendat ad confessionem poenitentis, et ad fletus atque lacrimas corrigentis, ac dimitti, cum viderit congruam satisfactionem. Sane si quis aegritudinem inciderit atque usque desperationem devenerit, ei est ante tempus paschae relaxandum, ne de seculo absque commuerficitur. De communione privatis, et ita defunctis. XX.
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit liber quartus de udicio
penitentium laicorum.
ane quia de liuore inuidie
homicidia: recte ut arbitror censui¬
mus de ipso uitio primũ. qualiter
sacerdota li udicio canonice penitꝰ
sit corrigendum ostendere ac deinde
secundum ordinem uitiorum.
ita remedium subsequatur quo
faciluis undecimq penitens pur¬
gari uoluerit sine dilatione sin
De homicidiis spõte cõmissis¬

Expanded text:
ncedi? LIBER QUARTUS. De judicio poenitentium laicorum. Sane quia de livore invidiaehomicidia: recte, ut arbitror, censuimus, de ipso vitio primum qualiter sacerdotali judicio canonice penitus sit corrigendum, ostendere. Ac deinde secundum ordinem vitiorum ita remedium subsequatur, quo facilius undecunque poenitens purgari voluerit, sine dilatione in De homicidiis sponte commissis
Abbreviated transcription (Latin):
Item. Quia apud dñm misericordia ẽ:
& copiosa apud eum redemptio. In dis¬
pensandis itaq dĩ donis. non debemus
esse difficiles: nec se accusantium gemi¬
tus lacrimas q negligere. cũ ipsam
penitendi asfectionem ex d̃i credamus
in spiratione conceptam: dicente apło.
Ne forte det illis d̾s penitentiam ut resi
piscant a diaboli laqueis. a quo capti
mortis exposcunt: aut si desperatus
& consequutus communionem iterũ
e his qui adexitum ueniunt.
etiam nunc lex antiqua regula¬
ris que seruabitur: ita ut si quis in¬
egreditur e corpore. ultimo & necessario
uiatico minime priuetur: Quod si des¬
peratus & consequutus communionẽ
oblationisq particeps factus iterum
conualuerit. sit inter eos qui commu¬
nionem orationis tantum modo conse¬
quuntur. generaliter autem omni cuu¬
libet in exitu posito. & poscentis sibi
cominunionis gratiam tribui: episco¬
pus ꝓbabiliter ex oblatione dare debe
epis copo¬

Expanded text:
Item, quia apud Dominum misericordia est, Item, quia apud Dominum misericordia est, et copiosa apud Deum redemptio. In dispensandis itaque Dei donis non debemus esse difficiles, nec se accusantium gemitus lacrymasque negligere, cum ipsam poenitendi affectionem ex Dei credamus inspiratione contentam, dicente Apostolo: Ne forte det illis Deus poenitentiam, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivmortis exposcunt: aut, si desperatus et consecutus, communionem iterum e his qui ad exitum veniunt, etiam nunc lex antiqua regularisque servabitur: ita ut si quis egreditur corpore, ultimo et necessario viatico minime privetur. Quod si desperatus et consecutus communionem, oblationisque particeps factus, iterum convaluerit, fit inter eos qui communionem orationis tantummodo consequuntur. Generaliter autem omni cuilibet in exitu posito, et poscenti sibi communionis gratiam tribui, episcopus probabiliter ex oblatione dare debebepiscopo
Abbreviated transcription (Latin):
coniugio segregentur: ut saltem dis¬
tricꝰtione correpti & ipsi in se sua er¬
rata castigent. & aliis exemplum
tribuant quatinus adholescens cupi¬
ditatib retrahant᷑. Quibus tamen
qm̃ carnali fragilitate ceciderunt.
uiatico munere cum ad dñm cepe¬
runt ꝓficisci: ꝑ communionis gra¬
tiam uolumus subueniri. Quam
formam & cirta mulieres que se
post penitentiam talib pollutionib
de iunxerunt. seruandam ẽẽ censemꝰ.
inpositionem episcoporum suppli¬
cationibus fiat. uiiii.¬
is autem qui in tempore
neces sitatis. & in periculis
urgentis in stantie. p̾sidium penitẽ¬
tie. & mox reconcilationis inplorant.
nec satisfatio interdicenda ẽ nec recon¬
ciliatio deneganda. quia misericordie
đi nec mensuras possumus ponere
nei temporẽ definire. Apud quem
nullas patitur uenire moras cõu̾ sio:
dicente dĩ spũ per ꝓpħam. Eũ conu̾sus
ingemueris: saliuis eris & alibi. Bic
iniquitates tuas: prior ut iustificeriz.

Expanded text:
convivio segregentur: ut hac saltem disconvivio segregentur: ut hac saltem districtione correpti, et ipsi in se sua errata castigent: et aliis exemplum tribuant: quatenus ab obscenis cupiditatibus retrahantur. Quibus tamen quoniam carnali fragilitate ceciderunt, viatico munere, cum ad Dominum coeperint proficisci, per communionis gratiam volumus subveniri. Quam formam, et circa mulieres, quae se post poenitentiam talibus pollutionibus devinxerunt, servandam esse censemus.impositionem episcoporum supplicationibus fiat. His autnecessitatis et in periculi urgentis instantia praesidium poenitentiae, mox reconciliationis implorant, nec satisfactio interdicenda est, nec reconciliatio deneDomini nec mensuras possumus ponere, nec tempora definire: apud quem nullas patitur venire moras conversio, dicente Dei Spiritu per Prophetam: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris. Et alibi: Dic iniquitates tuas prior, ut justificeris.
Abbreviated transcription (Latin):
honestus. questus. & turpis. herũ¬
tamen penitenti utilius ẽ dispen¬
dia pati quam periculis negotiati¬
onis adstringi: quia difficile est
inter ementis uendentis q comier
Quod ad militiam secularem post
penitentiam redire ñ debeant n.
ontrarium ẽ omnino eccłiasti¬
ce regulis post penitentie ac¬
tionem redire ad militiam secularẽ:
cum apostolus dicat. Nemo mili¬
tans d̾o: inplicat se negotiis secu¬
larib. Unde non ẽ liber a laqueis
is uͦ qui acta penitentia
tanquam canes aesues ad
uomitus pristinos & uolupta redeun¬
tes. miliue ungulum & lubricas uo¬
luptates. & noua coniuigia & inhibitos
denuo appeti uere concubitus: quoꝵ
ꝓfossam incontinentiam generati
post absolutionem filii ꝓdiderunt
de quib quia iam suffugium non ha¬
bent penitendi. induximus decernẽ¬
dum ut sola intra eccłiam fidelib
oratione uingantur: sacre misterioꝵ
celebritati quamus non mereant᷑
int̾ sint. A dominice autem mense

Expanded text:
honestus quaestus, et turpis. Verumhonestus quaestus, et turpis. Verumtamen poenitenti utilius est dispendia pati, quam periculis negotiationis astringi.Quia difficile est inter ementis vendentisque commercCAPUT VII. Quod ad militiam saecularem post poenitentiam redire non debeant. Contrarium est omnino ecclesiasticis regulis, post poenitentiae actionem redire ad militiam saecularem, cum Apostolus dicat: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus. Unde non est liber a laqueis Hi vero qui, acta poenitentia, tanquam canes ac sues ad vomitus pristinos et volutabra redeuntes, et militiae cingulum, et ludicras voluptates, et nova conjugia, et inhibitos denuo appetivere concubitus: quorum professam incontinentiam generati post absolutionem filii prodiderunt. De quibus, quia jam suffugium non habent poenitendi, id duximus decernendum, ut sola intra ecclesiam fidelibus oratione jungantur; sacrae mysteriorum celebritati, quamvis non mereantur, intersint. A Dominicae autem mensae
Abbreviated transcription (Latin):
si ita aliqua egritudine fuerint ad¬
grauati: ut quod paulo ante poscebant
sub p̾sentia significare non ualeant.
testimonia eis fidelium circũstanti¬
um ꝓdesse debebunt: Simul tam̃
issimulatio hec¬
potest non contẽptu esse re¬
medii: sed de metu grauius delin¬
quendi. Unde penitentia que dila¬
ta est cum studiosus petita fuerit
non negetur. ut qͦ quo modo ad in¬
dulgentie medicinam anuna uulue¬
rata ꝑueniat: Quod oporteat eum
qui ab inlicitis ueniam poscit: etiã
a multis licitis abstinere
liud quidem ẽ debita iusta
reposcere: aliud ꝓpria ꝑfecti¬
onis amore contẽpnere. sed inlicitoꝵ
ueniam postulantem: oportet etiã
a luitis abstiuere: dicente apostolo.
Omnia licent. s non omnia expedi¬
unt lnde si penitentes habent cau¬
sam. quam negligere forte non de¬
beant: meliuis expetit quis eclesia¬
sticum quam forense iudicium.
balitas negotiantem. aut ex¬
cusat. aut arguit: quia est

Expanded text:
si ita aliqua aegritudine fuerint agsi ita aliqua aegritudine fuerint aggravati, ut quod paulo ante poscebant, sub praesentia significare non valeant, testimonia eis fidelium circumstantium prodesse debebunt. Simul tamenDissimulatio potest non contemptu esse remedii, sed de metu gravius delinquendi. Unde poenitentia quae dilata est, cum studiosius petita fuenon negetur, ut quoquo modo ad indulgentiae medicinam anima vulnerata perveniat. Quod oporteat eum qui ab illicitis veniam poscet, etiam a multis licitis abstinere. Aliud quidem est debita justa reposcere, aliud propria perfectionis amore contemnere. Sed illicitorum veniam postulantem oportet etiam a licitis abstinere, dicente Apostolo: Omnia licent, sed non omnia expediunt. Unde, si poenitentes habent causam, quam negligere forte non debeant, melius expetit quis ecclesiasticum quam forense judicium. veniat. Qualitas negotiantem aut excusat, aut arguit, quia est
Abbreviated transcription (Latin):
Ut penitentie tempora iuxta quali
tatem peccati decernantur
enitentib secundum disfe¬
rentiam peccatorum episcopi
arbitrio penitentie tempora decer¬
nantur Item in eodem. Sacerdos
eum
penitentiam inploranti absque per¬
sone acceptio non penitentie legis
era ergo ad dñm conu̾sio
in ultimis positorum mente
potius ẽ estimanda quam temꝑe.
ꝓpħa hoc taliter asserentie cũ conuer¬
sus ingemueris: tunc salius eris.
cum gͦ dñs sit cordis in spector. quo¬
uis tempore non ẽ deneganda penitẽ¬
tia postulanti. cũ illĩ se obliget uidicii
cui occulta omnia nouerit reuelari.
De his qui necessitate morcis urgente
penitentiam simul & uaticũ penitet
De his qui obmutescunt ancequam
ad eos sacerdos daturus penitentiã
accedat.
ta gͦ talium necessitati auxiliandũ
est. ut nec actio illis penitentie non
communionis gratia deneget᷑: si eam
etiã amisso uocis offitio ꝓ indicia io¬
tegri sensus querere conꝓbent᷑. Qͦs

Expanded text:
tia, quae principalis est virtus, primo poneretur in loco, restat quoque quidit, secundum differentiam peccatorum, episcopi arbitrio poenitentiae tempora decernantur. » Item in eodem concilio ens dignitatem. In hac, Divinitatis enitentiam imploranti, absque personae acceptione, poenitentiae leges era ergo ad Deum conversio in ultimis positorum, mente potius est aestimanda quam tempore, propheta hoc taliter asserente: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris. Cum ergo Dominus sit cordis inspector, quovis tempore non est deneganda poenitentia postulanti, cum illi se obliget judici, cui occulta omnia noverit revelari. CAPUT III. De his qui necessitate mortis urgente poenitentiam simul et viaticum petunt; et de his qui obmutescunt, antequam ad eos sacerdos daturus poenitentiam accedat. Ita ergo talium necessitati auxiliandum est, ut nec actio illis poenitentiae, nec communionis gratia denegetur: sic eam etiam amisso vocis officio, per indicia integri sensus quaerere comprobentur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
liantur aduersa: hanc non habet
licite considerare debemus. quatã
scĩtatem conferant animo xp̃iano
& quam nichil ꝑfectionis uinquã
sit quod in istis uirtutib non sit
eo quod prudenter & uiste & for¬
titer ac temperanter agit: nichil
est quod possit esse perfectius.
Qua ꝑpter sicut ex elementorum
numero quaternarii compago
uirtutum omnia quecũq recte
uiuendi sunt instituta. nemo
qui dubitet esse connexa. he st̃
enim a sacratissimis uiris uirtu¬
tes exposite quas sacerdotes dñi
qui iura teuent eccłie. nec non
ligandi atq soluendi. habentes
po testatem intente debent intel¬
ligere. ac frequentius p̾dicare ut
ppłs careat uitiis & opitulante
suꝑno aduitorio conetur ꝓ iurib
quisq in herere uirtutib: Satis
ut opinor ex gradib tͥb celestiũ
scilicet. fide. spe. & caritate. nec ñ
& uirtutib quatuor quib ad cul¬
mina uirtutum ascenditur est
disputatum: nunc iam qualiter
unum quod q udicio sacerdotali

Expanded text:
liantur adversa. Hanc non habet,licite considerare debemus, quantam sanctitatem conferant animo Christiano, et quam nihil perfectionis usquam sit, quod in istis virtutibus non sit. eo quod prudenter, et juste, et fortiter, ac temperanter agit, nihil est quod possit esse perfectius. Quapropter sicut ex elementorum numero quaternarii compago virtutum omnia quaecunque recte vivendi sunt instituta, nemo quis dubitet esse connexa. Hae sunt enim a sacratissimis viris virtutes expositae, quas sacerdotes Domini, qui jura tenent Ecclesiae, nec non ligandi atque solvendi habentes potestatem, intente debent intelligere ac frequentius praedicare, ut populus careat vitiis, et opitulante superno adjutorio conetur pro viribus quisque inhaerere virtutibus. Satis, ut opinor, ex tribus gradibus, coelestium scilicet, fide, spe et charitate, nec non et virtutibus quatuor, quibus ad culmina virtutum ascenditur, est disputatum. Nunc jam qualiter unumquodque judicio sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
uod oporteat eum qui ab inli¬
citis ueniam poscit: etiam a
multis licitis.
tiationis exercere conueniat.
e his qui penitentiã minime ser

Expanded text:
Quod oporteat eum, qui pro illicitis veniam poscit, etiam a multis licitis atiationis exercere non conveniat. nec ignorare aliquid, nec peccare
Abbreviated transcription (Latin):
e cõmunione pͥuatis. & ita defũcꝰtis
e his qui ꝓ diuersis erratis pleni
tudinem feruẽtiꝰ exegerunt:
e epistola scĩ iacobi apostoli in¬
qua ꝓ infirmis orare p̾cipitur.¬

Expanded text:
one corrupta: ac sic omnibus, quibus prudens: ut ejus meritis omnium qui per eum Domino acquiruntur, fructus accrescat: sed quoniam ordo disputationis deposcit ut etiam de pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ehis qui fornicant᷑ in ratio¬
nabiliter. id ẽ miscent᷑ pecorib
aut cũ masculis polluuntur
e his qui in pecudes uel in mas¬
culos aut olim polluti sunt
aut hacꝰtenus hoc uitio tabes¬
cunt.¬
.uiIIi. De his qui adulteras habent uxos
uel ip̃i adulteri conpbant᷑:.
uod hi qui intercedente repudio
deuortium pertulerunt aliisq
se iunxerunt nuptiis adulteri eẽ
monstrentur.

Expanded text:
his qui fornicantur irrationabiliter, id est, qui miscentur pecoribus, aut cum masculis polluunture his qui in pecudes vel in masculos aut olim polluti sunt, aut hactenus hoc vitio tabescuntum de his, qui adulteras habent uxores, vel si ipsi adulteri conprobantur.Quod hi qui intercedente repudio divortium pertulerunt, aliisque se vinxerunt nuptiis, adulteri esse monstrentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ec sumatĩ de tanti uiri famili¬
arus monitis huc usq nar¬
rasse sufficiat. que ille ⁊ si non sub
uniꝰ diei articulo ex ordine ut dige
cens. Hec fr̃s si custoditis habebi¬
tis p̾miũ. ⁊ si negligitis incurretis
supplitium. Nam ego qͣntũ ad me
addrmnet absoluo corã deo. conscien¬
tiã meam. testes q suꝑ hoc inuoco
celũ & t̾ram. qd̾ p̃buerim uobis. op¬
portuũ ministeriũ & ad nunti auerĩ
uitã & mortẽ. Cecerũ in p̾senti uob̾
in notesco. quod si spreueritis tiba me¬
a.meq contẽpnentes audire uolue¬
ritis. & qͥdem auliens coiã redemp

Expanded text:
ec summatim de tanti viri familiaribus monitis hucusque narrasse sufficiat: quae ille etsi non sub unius diei articulo ex ordine ut digescens: Haec, fratres, si custoditis, habebitis praemium, et si negligitis incurretis supplicium; nam ego quantum ad me attinet absolvo coram Deo conscientiam meam, testesque super hoc invoco coelum et terram, quod praebuerim vobis opportunum ministerium, atque annuntiaverim vitam et mortem. Caeterum in praesenti vobis innotesco, quod si spreveritis verba mea, meque contemnentes audire nolueritis, equidem veniens coram Redemp
Abbreviated transcription (Latin):
cis agiunib consortes ẽẽ possimus. Ita
postremo in exilio mundi istius agamꝰ.
ut ad futurũ iudicium cũ secura ꝯ¬
scientia bonis oꝑib ornati ueniamꝰ.
niq gratissimii deo munꝰ nr̃as ani¬

Expanded text:
cis agminibus consortes esse possimus. Ita cis agminibus consortes esse possimus. Ita postremo in exsilio mundi istius agamus, ut ad futurum judicium cum secura conscientia bonis operibus ornati veniamus, ibique gratissimum Deo munus nostras ani
Abbreviated transcription (Latin):
deliquimꝰ. ne cunc penitẽ incipimꝰ.
q̃ndo iã non ualebimꝰ. Erit qͥdem &
in inferno penitentia. s omĩno infru¬
ctuosa. Erit ibi penitentia dolorẽ ha¬
bens. s iã medicinam non habens.
biq nullatenꝰ poterit a deo ꝓmere¬
N. qd̾ petit. qͥ hic noluerit audire
deoq knũ qnͣtũ possumꝰ p̃ceptis di
in omĩb obtemꝑemꝰ. ut ibi p̾miuĩ
muneris capiamꝰ. Ipsi dũ licet hic
nos castigemꝰ. ipsi nob̾cum de actib
nr̃is rationẽ faciamꝰ: ipsi nos uidici
nr̃o accusemꝰ. atq em̃dationẽ ur̃am
non ad extremũ uite disteramꝰ. s qͦ¬
tiens in peccatis labim᷑. ꝑ penitenti¬
am resurgamꝰ. dc totis uirib uo¬
luntates pessimas. carnisq illecebs
dũ nescimꝰ securis conlistimꝰ. repen¬
te mors ueniat. Ibi gͦ festinemus
ubi mors iam non timet᷑. & ubi
nos scĩ om̃s susciꝑe uł uidere de¬
catis brachiis expectant. Ibi inqͣm festine¬
mus. ubi sñ fine uiuamus: & ubi angłi¬

Expanded text:
linquimus, ne tunc poenitere incipiamus quando jam non valebimus: erit quidem et in inferno poenitentia, sed omnino infructuosa; erit ibi poenitentia dolorem habens, sed jam medicinam non habens; ibique nullatenus poterit a Deo promereri quod petit, qui hic noluerit audire mi, quantum possumus praeceptis Dei in omnibus obtemperemus, ut ibi praemium muneris capiamus; ipsi dum licet hic nos castigemus, ipsi nobiscum de actibus nostris rationem faciamus, ipsi nos Judici nostro accusemus, atque emendationem nostram non ad extremum vitae differamus, sed quoties in peccatis labimur, per poenitentiam resurgamus, ac totis viribus voluntates pessimas carnisque illecebras dum nescimus securique consistimus repente mors veniet. Ibi ergo festinemus, ubi mors jam non timebitur, et ubi nos sancti omnes suscipere vel videre detatis brachiis, exspectant; ibi, inquam, festinemus, ubi sine fine vivamus, et ubi angeli
Abbreviated transcription (Latin):
lis miscđia eiꝰ. Cotidie contempnit᷑. s
cotidie nos ad penitentiã benignissim
pietate inuitat. Fidutiã nobis pia el
largitio p̃stat. ut nec desꝑemꝰ de xͥ¬
miscdĩa. nec tam̃ nob̾ absq fructu
penitentie ueniã ꝯcessam p̾sumamꝰ.
Dñs enĩ qͣntũ patris pietate indul¬
gens semꝑ ⁊ misericors est: tanto u¬
dicis maiestate seuerꝰ & metuendus
Potest qͥdem indulgentiã reis dare.
potest ipse sententiam suã reflecte.¬
re. pocest penitendi grãs indulge
non pocest tam̃ nͥ iustissime udica¬
re. Qm̃ non ẽ apud eum cõmutatio¬
nec uicissicudinis ob umbratio. Eqͥ¬
sime enĩ uidicat atq equalit̾ scd̾m
uniꝰcuiꝰq facta repensat. Bona scił
& siuos deliqͥsse cognoscitis sñ aliqͥ
dilatione ad penitentie medicam̃¬
ta confugite. Audite ꝓpħam admo¬
nentẽ. Nolite inqͥt tardare conũti
ad dñm. ne differatis de die indiȩ.
qͥa nescitis qͥd crastino fut᷑m sit. De¬
mentote semꝑ qd̾ ante ꝯspectũ omĩ¬

Expanded text:
ilis misericordia ejus. Quotidie contemnitur; et quotidie nos ad poenitentiam benignissima pietate invitat. Fiduciam nobis pia ejus largitio praestat: ut nec desperemus de dia nec tamen nobis absque fructu paenitentiae veniam concessam praesumamus. Dominus enim quantum patris pietate indulgens semper et misericors est, tanto iudicis magestate severus et metuendus. Potest quidem indulgentiam regis dare, potest ipse sententiam suam reflectere, potest paenitenti gratis indulgere; non potest tamen nisi iustissime iudicare, qnec vicissitudinis obumbratio . Aequissime enim judicat, atque aequaliter secundum uniuscujusque facta repensat; bona sciliet si vos deliquisse cognoscitis, sine aliqua dilatione ad poenitentiae medicamenta confugite. Audite prophetam admonentem: Nolite, inquit, tardare converti ad Dominum, nec differatis de die in diem , quia nescitis quid crastino futurum sit. Mementote semper quod ante conspectum omni
Abbreviated transcription (Latin):
ligatis inuicẽ. Nam & alibi dr̃. Ha¬
bete caritatẽ: qd̾ ẽ uincłm unitatis.
Omis amaritudo. ⁊ ira.⁊ indignatio
tollat᷑ a uobis. cũ omĩ malitia. & sol
non occidat. suꝑ iracundiam ur̃am.¬
Nempe sicut nullũ ꝓficit inuulnere
medicamentũ sisit interiꝰ ferrũ. ita
nichil ꝓficit oratio illiꝰ in cuiꝰ pectore
morciferũ u̾sat᷑ odiũ. Habeamꝰ gͦ fr̃s¬

Expanded text:
ligatis. Nam et alibi dicitur: Habete caritatem, quod est vinculum unitatis; Omnis amaritudo et ira et indignatio tollatur a vobis cum omni malicia; et: Sol non occidat super iracundiam Nempe sicut nullum proficit in vulnere medicamentum, si sit interius ferrum, ita nihil proficit oratio illius, in cujus pectore mortiferum versatur odium. Habeamus er
Abbreviated transcription (Latin):
redimeret: De sede paterne maie¬
statis ad nos descendit. iniurias in
tris ꝑtulit. ꝓbra sustinuit. mortẽ
indebite subiit. & hec qͥdẽ omĩa
patient̃ sustulit. ut nobis humili¬
tatis ⁊ patientie exempla monstrare.
Unde & sequentib se discipulis dicit.
Discite a me qͥa mitis sũ ⁊ humił
corde & inuenietis reqͥem animab¬

Expanded text:
redimeret? De sede paternae majeredimeret? De sede paternae majestatis ad nos descterris pertulit, probra sustinuit, mortem indebitae subiit; et haec quidem omnia patienter tulit, ut nobis humilitatis et patientiae exempla monstraret, unde et sequentibus se discipulis dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animab
Abbreviated transcription (Latin):
nib di in plorat᷑ auxilium. supt
dilectissimi moneo. ut ubiã mun
dofiniente humana finiat᷑ mali¬
dia: solus q dĩ toto nisu quera fͦ
mised̃ia. Non nos ia diuitiarto ¬
nera ad tram yͥmant. quia cito ħ
beri festinemꝰ ad celum.
eminis cam᷑ qͣm gͣuia sunt
scelera que cõmisimꝰ. qͥma
dira inferni supplitia qus time¬
amꝰ. & iuxta qualitatẽ culpe medi¬
camentum adhibeamꝰ penitentie. Co¬
Qcquid aut̃ inuentũ ẽ: hic ꝓculdu¬
bio relinquet᷑. Oꝑa cantũ mͦ bona
sihic egerimꝰ. ipsa nobiscũ ad celu
tias hic adqͥramꝰ. qͦs nobiscũ adpa¬
radisi patriam feramus. Dm̃ supͣ oĩa
diligamꝰ. quia reuera impiũ ẽ hẽ
non diligi. cui uicẽ repensare non
pollumiis. etiã ⁊ cũ diligimꝰ. Qdenĩ
nos impũ pio dño retͥbuere pote¬
rimꝰ. pro omĩb que retribuit nob̾:
E nullis nr̃is p̃cedentib meritis.
tanta nobis p̾stitit indignis. ut
nos a ugo dire dominationis

Expanded text:
nibus Dei inploratur auxilium. Quapropter, nibus Dei inploratur auxilium. Quapropter, dilectissimi, moneo, ut vel mundo iam finiente humana finiatur malitia soliusque Dei toto nisu quaeratur misericordia: non nos iam divitiarum onera ad terram premant, quia cito omberi festinemus ad caelum. 16. Reminiscamur, quam gravia sunt scelera quae commisimus, quamque dira inferni supplicia quae timemus, et iuxta qualitatem culpae medicamentum adhibeamus paenitentiae. Codquid autem hic inventum est, hic procul dubio relinquetur. Opera tantummodo bona si hic egerimus, ipsa nobiscum ad coelonobis hic acquiramus, quas nobiscum ad paradisi patriam feramus. Deum super omnia diligamus; quia revera impium est eum non diligi, cui vicem rependere non possumus, etiam et cum diligimus. Quid enim nos impii pio Domino retribuere poterimus pro omnibus quae retribuit nobis ; quia nullis nostris praecedentibus meritis tanta nobis praestitit indignis, ut nos a jugo dirae dominationis
Abbreviated transcription (Latin):
ec iugit̾ cogitantes intentissi
tenemus. finis mundi in promptũ ẽ. iã
sinis scłi instat. Et̃ qd̾ lugendũ ẽ tan¬
ta mala cotidie fiunt. tante tbulati¬
oes crebrescunt. ut ꝑ hec etiã nun¬
dus finẽ suũ qͦdãmͦ ꝑclamare uidea¬
que q apłi p̃dixerunt: pene iã cõ¬
pleta sunt. Solusq dies iudicu ⁊ hor¬
uibilis antix̃. aduentus adhuc restat.
Ecce bellum suꝑ bellũ. tͥbulacio suꝑ tͥ¬
bulationẽ. famis suꝑ famem. pestilen¬
tie suꝑ pestilentiam. & gens suꝑ gen¬
tem consurgit. Omĩa queq dudũ s
p̃dicta. nos iam uidemꝰ impleta. Q¬
re gͦ sumꝰ lapidei. & ferruĩ posside¬
miꝰ pectus. ut pro remedio anime
ur̃e int̾ tot malis minime cogite¬
mꝰ: Diu enĩ ẽ qd̾ uox diuina mina¬
t̾. s nullatenꝰ homiñ ꝑtinatia mu¬
catur. Celestis olim intentat᷑ ulis¬
o. &e nulla homiñ adhibetur satis¬
factio. Dei ꝓrimat ira. & tepide de¬
git᷑ penitentia. Uent᷑um ꝓphene
stantur supplitiũ. ⁊ raro ab homii¬

Expanded text:
ec jugiter cogitantes, intentissimtenemus, finis mundi in promptu est, jam finis saeculi instat: et, quod lugendum est, tanta mala quotidie fiunt, tantae tribulationes crebrescunt, ut per haec etiam mundus finem suum quodam modo proclamare vidiaque apostuli predixerunt, pene iam conpleta sunt, solusque dies iudicii et orrebiles Antechristi adventus adhuc restat! Ecce bellum super bellum, tribulatio super tribulationem, famis super famem, pestilentiae super pestilentiam et gens super gentem consurgit! Omnia quaeque dudum sunt praedicta, nos iam videmus impleta: quare ergo sumus lapidei et ferreum possidemus pectus, ut pro remedio animae nostrae inter tot malis minime cogitemus? Diu enim est, quod vox divina minatur, sed nullatenus hominum pertinatia mutatur. Caelestis olim intentatur ultio, et nulla hominum adhibetur satisfactio; Dei proximat ira, et tepide agitur paenitentia; venturum prophetae testantur supplicium, et raro ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m dũ tempꝰ habemꝰ. odiamꝰ hc
mundũ quẽ diu possidere ñ pos¬
sumꝰ. Nulla nos iã maloꝵ opũ
contagia polluant. s diuinũs
respectus nos semꝑ a peccatis aceat. Sie¬
nũ homines nr̃i similes peccatores ex eo
dẽ luto formatos ne nos peccantes ins¬
pitiant erubescimꝰ. qͦnto magis et̾nun
& solũ sñ peccato omĩpotentẽ d̾m reue¬
rare ac timere debemꝰ. qͥ non solũ fac¬
ta. s etiã secreta cordis consid̾at & ui¬
det. hun gͦ cotidie timeamꝰ. huiꝰ reue¬
rentiã nobiscũ semꝑ feramꝰ. Sicq noᷤᷤ
spes indulgentie erigat. ut metus ge¬
henne semꝑ affligat. Ante omĩa & su¬
ꝑ omĩa caritatẽ habeamꝰ. remiiscen

Expanded text:
nostrum, dum tempus habemus; odiamus hunc mundum, quem diu possidere non possumus; nulla nos iam malorum operum contagia polluant, sed divinus nos respectus semper a peccatis arceat. Si enim homines nostri similes peccatores et ex eodem luto formatos, ne nos peccantes inspiciant, erubescimus, quanto magis aeternum et solum sine peccato omnipotentem Dominum reverere ac timere debemus, qui non solum facta, sed etiam secreta cordis considerat et videt? Hunc ergo cotidie timeamus, huius reverentiam nobiscum semper feramus; sicque nos spes indulgentiae erigat, ut metus gehennae semper affligat. 18. Ante omnia et super omnia caritatem habeamus, reminiscen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eiꝰ terrore uł fallacia lapsi st̃ ut pe¬
nit̾ẽ possint. Post hec qͣ die iudiciũ
fiat omĩs homo ignorat. De nouissi
te audita ẽ uox tube. Ita angłi ad
hoc constituti corporib ⁊ tubis de aere as
sumptis. t̾ribile iudiciũ dĩ sonitu mũ

Expanded text:
qui ejus errore vel fallacia lapsi sunt, ut poenitere possint; post haec qua die judicium fiet, omnis homo ignorat. 11. De novite, audita est vox tubae: ita angeli ad hoc constituti, corporibus sumptis, terribile judicium Dei, sonitu tubae
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑib largit᷑. s tam̃ anine ued
rorporis iniquitate pollurtͦ. quod
eioiiors ÷̃ uisticie obtulit .& quod maiꝰ
diabolo. Iterũ ãmonendi sunt. qui
aliona rapere intendunt. Audians
quods criptũ e ye ei qui multiple¬
cat non sua ꝓfecto enuim qui ane¬
re opes ambit: uitare periculum
negligit quo niam radpo omniũ
malorum ẽ cupiditas¬
Nde querendũ ẽ: ꝓspeu

Expanded text:
pauperibus largitur, sed tamen animae vel pauperibus largitur, sed tamen animae vel corporis iniquitate polluitur, quod minus est justitiae obtulit, et quod majus diabolo. Iterum admonendi sunt qui aliena rapere intendunt. Audiant quod scriptum est: Vae ei qui multiplicat non sua. Profecto enim qui augere opes ambit, vitare periculum negligit: Quoniam radix omnium malorum est cupiditasnde quaerendum es
Abbreviated transcription (Latin):
desiderando. Ex qua oriunt᷑. inuidie
furta latrocinia. homicidium & re¬
liqua xiii. De remidio auaritie.
ñs enun cuidam querenti
quid faceret ut uitam pos¬
sideret et̃nam: respondit. Si uis
ꝑfectus ẽẽ: uade & uende omnia q̃
Sabes &. da pauperib & habebis thes¬
aurũ in celo & alibi Si uere diuices
esse cupitis: ueras diuitias amate
Discant gͥ diuites: quia diuitias
quas conspiciunt tenere nequaꝗͣ
possunt & ideo misericordit᷑ tribu¬
ant: unde sibi suꝑflue habundare
conspiciunt. quia hylarẽ datorem
diligit łs ammonendi sunt etiã
qui sua misericordit᷑ tͥbuunt: ut
sollicite iustodire studeant. ne cũ
conmissa peccata elymosinis redi¬
munt adhuc redimenda conmutał:
ne uenalem dĩ iusticiã estiment:
si uuĩ currant ꝓ peccatis nunmos
tͥbuere. arbitrent᷑ se posse mulde
peccare Plus nãq ẽ anima quaneo
esca: & corpus plus quam uestimen¬
tũ. Qui g escam atq uestimẽtum

Expanded text:
desiderando. Ex qua oriuntur invidia, desiderando. Ex qua oriuntur invidia, furta, latrocinia, homicidium et reliqua. CAPUT XIII. De remedio avaritiae. Dominus enim cuidam quaerenti, quid faceret ut vitam possideret aeternam, respondit: Si vis perfectus esse, vade, et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo. Et alibi: Si vere divites esse cupitis, veras divitias amate. Discant igitur divites quia divitias quas conspiciunt, tenere nequaquam possunt. Et ideo misericorditer tribuant, unde sibi superflue habere conspiciunt: quia hilarem datorem diligit Deus. Admonendi sunt etiam, qui jam sua misericorditer tribuunt, ut sollicite custodire studeant, ne cum commissa peccata eleemosmunt, adhuc redimenda committant; ne venalem Dei justitiam aestiment, si cum curant pro peccatis nummos tribuere, arbitrentur se posse inulte peccare. Plus est anima quam esca, et corpus, scilicet, quam vestimentum . Qui ergo escam atque vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
Iiuucie conseruate in malũ dñi sus.
pereunt enim in afflictione pessi¬
ma: Et paulo post dicis auaro aut̃
nchil ẽ scelestis nichilq iniquiꝰ
quam amare pecuniam Et itexũ
lũ enim morietur homo: heredita¬
bit serpentes. & bestias. & uermes
Inde & dñs ait. facilius ẽ enim camie¬
lum ꝑ foramen atus transire: quã
diuitem intrare in regnũ celorum.
Siterum. ue uobis diuitib qui ha¬
betis consolationem urãm & alibi
Non potestis do seruire & mãmone
Ynde apł discipulo de diuitib dupo
be sapere neq sperare inincertu di¬
nitiarun Est namq auaritia numiia
diuatirum ad quirends habendiuil
tenendi cupiditas Unde gregoriꝰ dicas
Quaritia enuim non solum pecunie
e sed etiam altitudims. Que pestis
in saturabilis ẽ sicuit moib hydrput
quia in bibendo non sitim extingutt
s potando succreseit. Sic auaritia
quarito magis habet: tanto plest er¬
suderat: et dum modus nom est in
uabendo. modus illi non erit in

Expanded text:
iae conservatae in malum domini sui; pereunt enim in afflictione pessima. Et paulo post dicit: Avaro autem nihil est scelestius, nihilque iniquius quam amare pecuniam. Et iterum: Cum enim moritur homo, haereditabit serpentes, et bestias, et vermes. Unde et Dominus ait: Facilius est enim camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum coelorum. Et iterum: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram. Et alibi: Non potestis Deo servire et mammonae. Unde Apostolus discipulo de divitibus dicibe sapere: neque sperare in incerto divitiarum. Est namque avaritia, nimia divitiarum acquirendi, habendi, vel tenendi cupiditas. Unde Gregorius dicit: Avaritia enim non solum pecuniae est, sed etiam altitudinis. Quae pestis insaturabilis est, sicut morbus hydropici: quia in bibendo non sitim exstinguit, sed potando succrescit: sic avaritia, quanto magis habet, tanto plus desiderat. Et dum modus non est in habendo, modus illi non erit in
Abbreviated transcription (Latin):
lum
ee ratione solet exhortari: cum dicu:
ulde sine culpa ẽ quod quedam ha¬
benla concupicis: quia non multi¬
plicari appetis s egere ꝑtimesus:
s quod male alius retinet: ipse meliꝰ

Expanded text:
um ex ratione exhortari cum dicit: valde sine culpa est, quod quaedam habenda concupiscis, quia non multiplicari appetis, sed egere pertimescis, et quod male alius retinet ipse melius
Abbreviated transcription (Latin):
demergunt᷑. Id̾o sũmopere est iugi¬
landum: ut hoc uitium radicitus a
cordib citiꝰ euellatur. ac bonis oꝑib
ut p̾scͥptũ ẽ cum consilio tamen sa¬
cerdotis emundet᷑: & cotidie ꝓ illo
exoret quem oderat. ei qͦ officia cari¬
carere desiderat orationib frequent᷑
in sistat: mortem anime cotidie ance
oculos ponat. & quia om̃is caro fenũ
ẽ recognos cat: nuscdiam & bonitatẽ
łi erga om̃s sꝑantes in se cũ magna
consideratione. aut ꝑ se meditando
aut ab aliis audiendo. ex toto animo
considerare non negligat: Pauperib
& peregͥnis. iuiduis. ac pupillis. nec ñ
in firmis & hospitib si quid ualet
mi sericorditer tribuat: & in ceteroꝵ
bonorũ operib non deficiat.

Expanded text:
demerguntur. Igitur summopere est vigidemerguntur. Igitur summopere est vigilandum ut hoc vitium radicitus a cordibus citius evallatur, ac bonis operibus, ut praescriptum est, cum consilio tamen sacerdotis emundetur, et quotidie pro illo exoret quem oderat, eique officia charicarere desiderat, orationibus frequenter insistat: mortem animae quotidie ante oculos ponat. Et quia omnis caro fenum est, recognoscat misericordiam et bonitatem Dei erga omnes sperantes in se, cum magna consideratione, aut per se meditando aut ab aliis audiendo, ex toto animo considerare non negligat. Pauperibus et peregrinis, viduis ac pupillis, nec non infirmis et hospitibus, si quid valet, misericorditer tribuat, et in caeterorum bonorum operibus non deficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximo. de corde puro. & conscien¬
tia bona & fide non ficta & facile
peccato resistimus. si bonis om̃ib
habundamus. si seuili blandimenta
contempnimꝰ : & omĩa que disficilia
sunt humane felicitati uel asꝑa
ta men ordinẽ dilectionis illi ꝑuer¬
tunt: nec modum diligendi custo¬
diunt: qui aut mundum qui cõ
non sicut se ipsos. aut d̾m plusꝗͣ
se ip̃os forte non diligunt Pximos¬
autom tunc diligimꝰ sicut nosi suĩ
rata beneficia uł accepta. s ꝓpter hoc
tantũ quod sunt nature nr̃e participe
diligamus: Qua ꝓpt̾ hec ẽ ꝓximi tota
dilectio: ut bonum quod tibi confern
us uelis & ꝓximo Potest itaq homo
alterius bonũ suũ facere: dũ amat
in alio quod ipse non facit.
inc gͦ pensent inuidi caritas
quante uirtutis ẽ: que alieni
laboris opera nr̃a sine labore facit
Dicendum itaq ẽ inudis: quia dun
se a liuore minime custodiunt. in
antiquam uersuti hostis nequitiam

Expanded text:
proximo, de corde puro, et conscienproximo, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta; et facile peccato resistimus, si bonis omnibus abundamus; saeculi blandimenta contemnimus, et omnia quae difficilia sunt humanae fragilitati vel aspera, tamen ordinem dilectionis illi pervertunt, nec modum diligendi custodiunt: qui aut mundum, qui connon sicut se ipsos, aut Deum plus quam se ipsos forte non diligunt. Proximosautem tunc diligimus sicut nos, si non rata beneficia vel praecepta, sed propter hoc tantum quod sunt naturae nostrae participes, diligamus. Quapropter haec est proximi tota dilectio, ut bonum quod tibi conferri vis, velis et proximo. Potest itaque homo alterius bonum suum facere, dum amat in alio quod ipse non facit. pensent invidi, charitas quantae virtutis est, quae alieni laboris opera, nostra sine labore facit. Dicendum itaque est invidis quia, dum se a livore minime custodiunt, in antiquam versuti hostis nequitiam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ inuidet diabolo similis ẽ:
qui per inuidiam hominem de
paradisi felicite deiecit:
bonũ corrũpat iniudia mi¬
serabilit̾ ẽ intuendum: cũ quicquid
boni fieri uł diu a suĩs audierint
uł omĩno non creduntz aut res bene
gestas in malum male int̾ptando
conu̾tunt Omẽ malũ quod de illis
mendax fama iactauerit. statĩ tãꝗͣ
si ip̃i uiderint credunt: & dũ liuorẽ
a corde non ꝓiciunt ad opertas oꝑũ
nequitias deuoluunt᷑. quia a se incip̾
omnis tractatus malus: & prius quã
noceat alteri ip̃i sibi parat exitum:
Nam que ex hoc uitio oriunt᷑ homici¬
dia. nisi enim cham inuidisset ac¬
ceptam fratris hostiam: minime
peruenisset ad extinguẽdam uitam:
.UI. De remedio inuidie
postolus terribilit̾ conmina¬
tur dicens Qui odit frẽm
suum homicida ẽ & qui
inuidet fratri suo: in tenebris ẽ
&̾ in tenebris ambulat. Inde si
huic uitio ualenter resistere cupi¬
mus: caritatem do exibeamus &

Expanded text:
Qui autem invidet, diabolo similis est, Qui autem invidet, diabolo similis est, qui per invidiam hominem de paradisi felicitate dejecit. bonum corrumpat invidia miserabiliter est intuendum: cum quidquid boni fieri vel dici a sanctis audierint, vel omnino non credunt, aut res bene gestas in malum male interpretando convertunt. Omne malum quod de illis mendax fama jactaverit, statim tanquam si ipsi viderint, credunt. Et dum livorem a corde non projiciunt, ad apertas operum nequitias devolvuntur: quia a se incipit omnis tractatus malus, et priusquam noceat alteri, ipse sibi parat exitium. Namque ex hoc vitio oriuntur homicidia. Nisi enim Cain invidisset acceptam fratris hostiam, minime pervenisset ad exstinguendam vitam. CAPUT VII. De remedio invidiae. Apostolus terribiliter comminatur, dicens: Qui odit fratrem suum, homicida est; et, qui invidet fratri suo, in tenebris est, et in tenebris ambulat. Unde si huic vitio valenter resistere cupimus, charitatem Deo exhibeamus et