comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitate mortales: ut tutius atq capacius. Ifittr
serationalis uoluntatis exꝑtes bestia esice.
generis uiuerent. quarũ exaquis et terris
plurimũ pullulauit exordiu quã hominei
quorũ genus exunoe ad comendandam
concordiã ꝓpagatũ. Neq enĩ umquã inter
seleones. aut interse dracones qualia ho¬
minesbella gesser: sed praeuidebat etiã
angelis i naet̃na pace sociandũ nouissima
imica morte destruta Cui populoeet
quã ei grata sit. etia in plurib unitasgenꝰ institu¬
Tale quippe illi animã reauit: qua ꝑrationeatq.
intellegentiã omnib esset praestanti oranima lib̃ ter¬
enꝰ ab uno estrib: et natatilib: et uolatilibus. quȩ m̃tẽ hiuus modi
nbaberent: Etcũ uirũ terreno formasset expuluere
eiq animã qualẽ dixisiue quaiã fecerat sufflando
qndidisset siue potius sufflando fecissit eũq flatũ
sese sueflando fecit: Nam quidẽ. aluad suelare quã

Expanded text:
nitate mortales, ut tutius adque pacatius inter nitate mortales, ut tutius adque pacatius inter se rationalis uoluntatis expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullulauit exordium, quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leones aut inter se dracones, qualia homines, bella gesserunt. Sed praeuidebat etiam cto sanctis angelis in aeterna pace sociandum, nouissima inimica morte destructa; cui populo esset m hominibus. quam ei grata sit etiam in pluribus unitas, genus instituTalem quippe illi animam creauit, qua per rationem adque intellegentiam omnibus esset praestantior animalibus terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud sufflare quam
Abbreviated transcription (Latin):
creatorisuo tã qua uero dño subditus. prae¬
ceptũ eĩpia obedientia custodiret : In consortiũ
transiret angelicũ sine morte mediab eatam
immortalitatẽ absq ullo termino consecuturũ.
Si aut̃ dñm dm̃ suũ libera uoluntate. suꝑbe
atq in oboedient̃ usus offenderet: mortiaddic¬
tus bestialit̃ uiueret. libinlis seruus aet̾ noq post
mortẽ supplicio destinatus unũ ac singulũ
creauit nutiq solũ sine humana societate
deserendũ sed uteo modo uehem̃tius ei cõmenda¬
ret̃ ipsius societatis unitas uinculũ que concor¬
diae sin tantũ ant̃ senaturae similitudine
uerũ etiã cognationis affectu homines necte¬
rent̃. quandoncipsã ꝗdẽ feminã copulanda
uiro sicut ipsũ creare illi placuit sed exipsos
ut omnino exhomine uno diffuderet̃ genu
humanũ nec ignorabat đs hominẽ pecca¬
turũ et morila obnoei am morituros prođs¬
pagaturũ eoq progressuros peccandimmat¬

Expanded text:
Creatori suo tamquam uero domino subditus praeCreatori suo tamquam uero domino subditus praeceptum eius pia oboedientia custodiret, in consortium transiret angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo termino consecutus; si autem Dominum Deum suum libera uoluntate superbe adque inoboedienter usus offenderet, morti addictus bestialiter uiueret, libidinis seruus aeternoque post mortem supplicio destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum sine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehementius ei commendaretur ipsius societatis unitas uinculumque concordiae, si non tantum inter se naturae similitudine, uerum etiam cognationis affectu homines necterentur; quando ne ipsam quidem feminam copulandam uiro sicut ipsum creare illi placuit, sed ex ipso, ut omnino ex homine uno diffunderetur genus humanuturum et morti iam obnoxium morituros propagaturum eoque progressuros peccandi inma
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: Quiꝓfecto crescere et ad suae quantitatis
terminũ ꝑuenire sine aliquo ñ possetinitio:
quodinitiũ eo modo antea nũquã fuit: Hoc
ergo utesset creatus ẽ. homo ante quẽ nullus
aet̃nitatẽ đi noua creantis sine nouita te ali¬
qua uoluntatis quantũ potuimꝰ explicatane
arduũ uidere: multo fuisse melius qđ factũe
utex uno homine quẽ primũ condidit multi¬
plicareigemis humanũ quã siid inchoa set
apluribus: namcuanimantes alias solitarias.
et quoda modo soli uagas. Idẽ quae solitudinẽ
magis appetant sicutis. aquilȩ miliu. leones lupi.
et quaecũq ta s̃ alias congreges instituerit:
quȩ congregatȩ atq in gregib malint uiuere.
e sunt columbis turni cerui dammulae. etce¬
tera huiũmodi. Utrũq tam̃genus none s
singulis ꝓpagauit sed plura simulussiteȩis¬
tere Hominẽ uero cuius naturã quodã moo
media interangelosbestiasq condebat utsi

Expanded text:
fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creatus est homo, ante quem nullus aeternitatem Dei noua creantis sine nouitate aliqua uoluntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est, quae solitudinem magis adpetant, sicuti sunt aquilae milui, leones lupi et quaecumque ita sunt, alias congreges instituerit, quae congregatae adque in gregibus malint uiuere, ut sunt columbi sturni, cerui damulae et cetera huius modi: utrumque tamen genus non ex singulis propagauit, sed plura simul iussit existere. Hominem uero, cuius naturam quodam modo mediam inter angelos bestiasque condebat, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ circuitus illi iã explosisunt. quib: ad easdẽ
miserias necessario putabat᷑ animareditura:
Qui drestat conuenientius pietati: quã credore
nẽe in possibiledo et ea quaenũ quã fecerit noua
facere et ineffabili praescientia uoluntatẽ
mutabilẽ ñ habere : Porro aũt utrũ animarũ
lib eratarum : nec ulterius ad miserias rediturarũ
numerus possit semꝑ ageri: ipsi uiderint quide
rerũ infinitate cohibenda tã subtiliter disputant
Nos uero ratiocinationẽ nrã mexutroq latere
terminamus. Sienĩ potẽ quid causa eẽ ut neget᷑
creari potuisse quodnum quã antea creatum
ẽẽt: siliberatarũ animar ũ numerus ꝗ nũ quã
ante a fuit : ñ solũ factus ẽ semel sed fierinũ quã
desine Siaut̃ oportet ut certussit liberatarũ
aliquis numerus amarũ: qua ea dmiseriã nũquã
redeant: neq istenumeus ulterius augeat᷑ etiã
ipse sine dubio ꝗcũq erit ante : utiquenũ quã

Expanded text:
quoniam circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem quoniam circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae numquam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est, ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam redeant, neque iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit: necumquã habuerit in ꝓuisas : Si autẽ
dicunt liberatas ꝗđẽ animas. ad miseriã non
reuersuras: sed cum hocsit in reb: nihil nom
fieri: qm̃ semꝑ aliae atq aliae liberatae sunt
ediberant᷑ & liberabunt̃ Hoc certe concedant
sutae nouas aninias fueriꝗb sitetnoua mise¬
ria et noua liberatiõ: Nam siantiquas eas
ec̃ dicunt et retrorso sempiternases quib
cottidiae noui fiant homines. sed qus. ũ cor¬
porib si sapient̃ uixerint ltaliberent̃ ui nũ¬
quã ad miserias reuoluant᷑ : consequent er
dicturis. insinitas: Quantus libet nãq finitus
numerus fuisset animara: Infinitis retro sac¬
culis sufficere ñ ualeret utes illo sẽꝑ homines
fierent: quorũ esserit animae ab ista semꝑ mor¬
talitate liberandao : Numqua adeã de incips
rediture: Nec ullo modo esplicabunt quo modo
i reb quas ut dõ note ẽẽpossint sinitas uolunt.
Infinitus sit numerus animarum. Quaꝓpt̃

Expanded text:
fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non reuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus sit et noua miseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter uixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, quo modo in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, infinitus sit numerus animarum. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
nouitate : qm̃ ad eã reũtit̃ in qua sem ꝑ fuit. Ipsa
certe liberatio noua sit. cũ demiseria liberatur
Inqua nũ quã fuit. et ipsa miseria enouitas
in ea facta ẽ quaenũ quã fuit. Haec aut̃ noui¬
tas: siñ in rerũ quaediuina ꝓuidentia gubernant̃:
ordine ueni. sed casupotius euenits ubi sunt illi
de t̃minati dimensiq circuitus. in quib: nulla noua
siunt : sed repetunt̃ eadem quae fuer: Siaũt̃
ethaec nouitas abordinatione ꝓuidennae ñ exdu¬
dit̃ siuedata sit anima. siue lapsasit possunt
fierinoua: quaeneq antea facta sint: nec tam̃
arerũ ordine aliena sint: &si potuit anim a ꝑim
prudentiã facere sibi nouã miseriã : quaeñ
esset in ꝓuisa diuinae ꝓuidentiae: ut hanc quoq
inrerũ ordine induderet. et abhac eã ñ in ꝓui¬
deliberaret : quatandẽ temeritate humanae
uanitatis audemus negare : diuinitatẽ facere
posse resñsibi sedmundo nouas : quas neq: antea

Expanded text:
nouitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa nouitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensique circuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuerunt? Si autem et haec nouitas ab ordinatione prouidentiae non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, quae non esset inprouisa diuinae prouidentiae, ut hanc quoque in rerum ordine includeret et ab hac eam non inprouide liberaret: qua tandem temeritate humanae uanitatis audemus negare diuinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea
Abbreviated transcription (Latin):
anima ꝓpt cognoscenda mala traditã mundo
ut ab eis liberata atq purgata :c uad patreredierit
nihil ulterius tale patiat̃ : quantomagis nos istã
inimicã xp̃ianae fidei falsitate detestari acde¬
uitare debemus: his aũt circuitib: euacuatis
atq frustratis. nulla necessitas nos cõpellit:
ideo putare ñ habere initiũ tẽporis ex quͦeẽ
ceperit genus humanũ: ꝗa ꝑ nescio quos circuitus ni¬
lul sit inreb noui qđ ũ etantea certis interuallis tẽ¬
porũ fuerint et postea sit futurũ. Sienĩ libera t᷑
anima ñ reditura ad iuserias. sic̃ nũquã ante a libe¬
rata ẽ fit in illa aliquid qđ antea nũquã factũ est:
edioc ꝗđẽ ualde magnũ id quaen ũquã desinat
aet̃na felicitas. Si aut̃ innatura immorralifit
tanta nouitas: nullo repetita. nullo repetenda
circuitu: cur in reb: mortalib fieriñ posse con¬
tenditur : sidicunt ñ fieri in animabeatitudinis

Expanded text:
animam propter cognoscenda mala traditam mundo, animam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam Christianae fidei falsitatem detestari ac deuitare debemus! His autem circuitibus euacuatis __ adque frustratis nulla necessitas nos conpellit ideo putare non habere initium temporis ex quo esse coeperit genus humanum, quia per nescio quos circuitus nihil sit in rebus noui, quod non et antea certis interuallis temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura ad miserias, sicut numquam antea liberata est, fit in illa aliquid, quod antea numquam factum est, et hoc quidem ualde magnum, id est quae numquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura inmortali fit tanta nouitas nullo repetita, nullo repetenda circuitu, quur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
imininens n latebit. beatius tẽpora transigit anima
misera quib: transactis ad beatitudine sublȩ uetur
quãbeata quib: trans actis immiseriare uoluatur.
atq ita spes nrae infelicitatis ẽ felix et felicitatis
infelix. Unde fit utquia hic mala psentia patimur.
Ibi metuimus lmminentia. Uerius semꝑ miseri
quãbeati aliquando eẽ possimꝰ. Sed qmhaee falsa
sunt damante pietate conuincente ueritate.
llla nob̵ enĩ uaeracit ꝓmittit̃ uera felicitas cuius
erit semꝑretinenda et nulla infelicitate rupenda
Eoduce acsaluatore auano etinepto impioru
circuitu iter sidei menteq aũtamꝰ Si enĩ denstis
circuitib etsine cessatione alter nantib itionib
etreditionib: animaruporphyrius platonicus
suorũ opinione sequi noluit. Siueipsius reiuani¬
tate ꝑmotus siue ia tẽporaxp̃iana reueritus.
et qđ in libro decimo comemora uidicere m aluit :¬

Expanded text:
inminens non latebit. beatius tempora transigit anima inminens non latebit. beatius tempora transigit anima misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuoluatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praesentia patimur, ibi metuimus inminentia, uerius semper miseri quam beati aliquando esse possimus. Sed quoniam haec falsa sunt clamante pietate, conuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda eo duce ac saluatore a uano et inepto inpiorum circuitu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana reueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit
Abbreviated transcription (Latin):
fatent̃ quanto plus quisq: amaueritdm̃ tanto eũ faci¬
lius adbeatitudinẽ ꝑuenturũ ꝗ eadocent quibus
amor ipse torpescat. Nam quis non remissiusettepi¬
dius amet eũ quẽ secogitat nec essario deserturũ et conira
eĩ ueritatẽ sapientiãq sensurum: & hoc cũ adeĩ plena
ꝓsua capacitate notitiã beatitudinis ꝑfectione ꝑue¬
nerit quando nec hominẽ amicũ possit quisq: amare
sidelit̃ : cui sefuturũ nouit in imicũ. Sed absitut uera
sint qua e n ob̵minant̃ uerã miseria nũqua sinienda:
Sed interpositionib: falsa ebeatitudinis saepe acsme
finerumpenła: Quideni illabeatitudine falsius
atq: fallacius ubinos futuros miseros aut intanta
ueritatis luce nesciamus aut in summa arcefeli¬
citatis timeamus: Sienĩ uentura calamitatem
ignoratunsumus petior ẽ. hic nr̃a miseria ubi uen¬
turã beatitudine nouimꝰ. Si aut nos illic clades

Expanded text:
fatentur, quanto plus quisque amauerit Deum, tanto eum facifatentur, quanto plus quisque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudine falsius adque fallacius, ubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi uenturam beatitudinem nouimus; si autem nos illic clades
Abbreviated transcription (Latin):
et ueras miserias alternatim quidẽ sedre uolutione
in cessabili sempiternas nota eẽ opera sua: Em̃
neq a faciendo qui escere neq: sciendo pote ea
qua emsinita s̃ indagare. Quis tiaec audiat quis
credat quisferat: Quaesi uera essent non solũ
tacerent̃ prudentius. ueruetiã ut quomodo
ualeo dicã qđ uolo doctius nescirent᷑ Nam
sihaec illic in memori anhabem. eti deob eati
erimꝰ curhicꝑ eorũ scientiã grauat̃ amplius
nr̃a miseria: Si aut ibi ea necessario scituri
sumus hic saltẽ nesciam̃ uthicfeliciorsitex¬
pectatio quã illic ad qtiosummibon. quado¬
hic aet̃ nauita consequenda expectat᷑: ⁊bi aũt beata sed
non aet̃na quandoq amittenda cognoscit̃: Siaut̃ dicunt
neminẽ posse adillã beatitudinẽ ꝑuenire nisi hos cir¬
cuitus ubibeatitudo et miseria uicissim al ternant
in huius uitȩ erudititione cognouerit: quo inodo ergo

Expanded text:
et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quandohic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognouerit: quo modo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
postemensam tor tantisq calamitatib uitã. sitam̃ uita
ista dicenda ẽ qua e potius mors ẽ. ita grauis utmors
quac abhacliberat mortis huius amorẽ timeatur: non¬
ꝑosttam magna maba tãq multa ethorrenda tan¬
dẽ aliquando ꝑ uerã religione atq sapientia expiata
atq finitalta ꝑuenire ad conspectũ đi atq ita fieri
beatũ contemplatione in corporeae lucis ꝑ parti¬
cipatione immutabilis immortalitatis eĩ: cuius
adipiscendae flagramꝰ. uteam quandoq necesse
sit deseri et eosqui deserunt ab illa ac ternitate
ueritatae felicitatae deiectos. tartareae mor¬
talitati turpistultitiae miseriis exse crabilibus
implicari: ubi ds̃ amittat̃. ubi odio ueritas
habeat̃ ubi ꝑ immundas nequitias beatitudo
qua erat̃ ethocitidem atq itdem sine ullo fine
priorũ etposterio rũ certis interuallis & di¬
mensionib saeculorũ. factũ futurũ et hocꝓp. est¬

Expanded text:
post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timeatur, poost tam magna mala tamque multa et horrenda, tandem aliquando per veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem immutabilis immortalitatis ejus, cujus adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri, et eos qui deserunt, ab illa aeternitate, veritate, felicitate dejectos, tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus implicari, ubi Deus amittatur, ubi odio veritas habeatur, ubi per immundas nequitias beatitudo quaeratur; et hoc itidem atque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis intervallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum; et hoc prop
Abbreviated transcription (Latin):
haec duo aliquid aliud dȩsaeculis saeculorũ
possit intellegi ꝓfundissima quȩstioe. neq hoc
quod nunc agim̃ impedit sun discussa interim
differat᷑ si ue aliquid in ea defirure ualeamus
siue nos faciat cautiores diligentior ipsa trac¬
tatio nemtanta obscuritate rerũ affirmare te¬
mere aliquid audeanus. Nuncenĩ contra
opianone disputamus quailli circuitus asserunti qbus
sepeade ꝑ intualla tẽporũ necesse ẽẽ repetiexistimant᷑
Quaelibetaũt illarũ sententiarũ desaeculis saeculoꝵ
uerasit ad hos circuitus nihilꝑtinet: qm̃siue saecula
saeculorũ sunt ñ eadẽ repetita sed alterũ egaltero
conexione ordinatissima ꝓcurrentia liberatorũbea¬
titudine sine ullo recursumiseriarũ certissima
ꝑmanente siue sđa scłorũ aeterna sint tẽpora¬
liũ. Tam quã dominantia subditorũ circuitus
illi eadẽ reuoluentes locũ n habent. quos max imerefellit

Expanded text:
haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ad hos circuitus nihil pertinet; quoniam siue saecula saeculorum sint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente, siue saecula saeculorum aeterna sint temporalium tamquam dominantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit
Abbreviated transcription (Latin):
đs cuncta quae facit uel p̾scire ut faciat ł scirecũ
fecerit cinus sapientia simplicit᷑ multiplex et tini¬
formit᷑ multi forims łã in conp̃hensibili conp̃¬
hensione: om̃a in conp̃hensibilia conphendit. utquȩ¬
cũq noua et dissintilia consequentia p̃cedentibus
sisemꝑ facere uellet in ordinata etin ꝓuis a habere
ñ posset : nec ea ꝓuideret ex ꝓeimo tẽpore sed aet̾na
tia eis dũ taxat ꝗ exmiserialiberant̃ . in suabeata
immortalitate sine finemanentib: anita dicantur
saccula saeculoru: ut intellegant saecula in sapi¬
entia dĩ in concussa stabilitatemanentia lstorumq
quaecũ tẽpore transeunt. tãquã efficientia saecu¬
lorũ definire ñ audeo: fortassis enipossit dici
caelũ caeli quã caeli cablorũ nãcęlũ dĩuocanit
firmamentũ quosuꝑsunt aquae : et tamenpsal¬
mus et aquae inquit quaes suꝑ cȩlosludent
nom̃ dñiꝰ. Quidergo istorũ duorũ sit an praet̃

Expanded text:
Deus cuncta quae facit uel praescire ut faciat, uel scire cum Deus cuncta quae facit uel praescire ut faciat, uel scire cum fecerit? cuius sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis tam inconprehensibili conprehensione omnia inconprehensibilia conprehendit, ut, quaecumque noua et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec ea prouideret ex proximo tempore, sed aeterntia, eis dumtaxat, qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an ita dicantur saecula saeculorum, ut intellegantur saecula in sapientia Dei inconcussa stabilitate manentia istorum, quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici caelum caeli quam caeli caelorum. Nam caelum Deus uocauit firmamentum super quod sunt aquae; et tamen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter
Abbreviated transcription (Latin):
in menstira et numero et pondere disposuistiꝰ
Dequo et ꝓpheta dicit qui ꝓfert numero saeculũ
et saluator in euangelio: Capilli inquit ur̃i om̃s
numeratis. Absit itaquit dubitemus quodeino igurd¬
tus sit omnis numerus cuius intellegentiae sicut
inpsalmo canit̃ nonẽ numerus. Infinita sitaq numȩri
quãuis insinitorũ numerorũ nallus sit numerus
nonẽ tam in conp̃hensibilis ei cuius intellegentiae
none numerus Quaꝓpt̃ siquic quid scientia conp̃¬
hendit̃ scientis comphensionefinitur. Profecto etom¬
nis infinitas quodam in effabilimodo do finitaẽ: quia
scientiae ipirus in comphensibilis ne: quare si infinitas
numerorũ seientia edĩ quaephendit̃ ẽe ñ porẽ infi¬
prinita ꝗ tandẽ nos̃ sumus homunculi qui ei scientiae
limites figere p̃sumamus: Dicentes qđ nisi eisdẽ
circ uitib tẽporũ eadẽ tẽporalia repetant᷑ non potẽ.

Expanded text:
in mensura et numero et pondere disposuisti; in mensura et numero et pondere disposuisti; de quo et propheta dicit: Qui profert numerose saeculum, et Saluator in euangelio: Capilli, inquit, uestri omnes numerati sunt. Absit itaque ut dubitemus, quod ei notus sit omnis numerus, cuius intellegentiae, sicut in psalmo canitur, non est numerus. Infinitas itaque numeri, quamuis infinitorum numerorum nullus sit numerus, non est tamen inconprehensibilis ei, cuius intellegentiae non est numerus. Quapropter si, quidquid scientia conprehenditur, scientis conprehensione finitur: profecto et omnis infinitas quodam ineffabili modo Deo finita est, quia scientiae ipsius inconprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua conprehenditur, esse non potest infinita: qui tandem nos sumus homunculi, qui eius scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
audeant: atq huic se uoragini ꝓfundȩ impietatis
immergant. Quod non om̃snumeros đsnouerit: eos
quippe infinitos eẽ. certissimũẽ. Cm̃ in quocũq nu¬
mero finẽ faciendũ putaueris . i dẽ ipse ñdico uno ad¬
dito augeri sed qualibet sit magnus. et quãlibet rra
etiã multiplicari potẽ : Ita uero siuisquisq numerus
ꝓprietatib terminat̃ : ut nullus eorũ paree cuicũq
al teripossit: Ergo et dispares interse atq diuersi sunt.
et singuli quiq finitis. et omnes infiniti sunt: Ita¬
nenumeros ꝓpt̃ infinitatẽ nescat omnes đsetusq
ad quandã summã numerorũ scientia di ꝑuenit
ceteros ignorat : Quis hoc etiã dementissimus dixerit:
Nec audebunt isti contem pnere numerost teosdi¬
cere ad đi scientia ñ ꝑtinere apud quos plato dm̃
magna auctor itate cõmendat mundũ numeris
fabri cantẽ et apud nos dño dictu legitur: Omnia

Expanded text:
audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingenetiam multiplicari potest. Ita uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt. Itane numeros propter infinitatem nescit omnes Deus, et usque ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit, ceteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, aput quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem. Et aput nos Deo dictum legitur: Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quod ante nonfuerit: Patit̃ quippeꝗafficit tmuta¬
bile ẽ. omne qđ aliquid patit̃ : ñutiq in ẽĩ uacatione:
cogitet᷑ ignauia desidia inertia. sic̃ nec in ei opere labor
conatus industria: Nouit qui escensagere: eragens
quiescere potẽ ad opus nouu non nouũ sed sempi¬
ternũ adhibere consiliũ nec poenitendo ꝗa prius
cessa uerat coepit facere qđ nfecerat. Sed ecsiprius
cessauit & posterius operatusõ. qđ nescio que ad modũ
ñ alterã p̃cedentẽ altera subsequens mutabit aut absꝰ¬
stulit uoluntatẽ. sed una eademq sempit̃ na &in¬
mutabili uoluntate res quas condidit. et ut prius
non eent egit quam diunfuer. et ut posteruas essent
quando eẽ coeper̃. Hinc eis ꝗt alia uidere possunt
nurabilit̃ fortassis ostendens quanon eis indiguerit.
sed eas gra uita bonitate condiderit. Cum sine illas
ex aeternitate initio carente in non minore beatadini
tia qua einsinitas. posse c̃p̃hendi. Restat eis utdicere. faciat¬

Expanded text:
Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenitendo, quia prius cessauerat, coepit facere quod non fecerat. Sed et si prius cessauit et posterius operatus est quod nescio quem ad modum non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate tia quae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere
Abbreviated transcription (Latin):
erat tempus quis uel insipientissimus dixerit:
Sicut ergo dicimus creatũ tempus cũ ideo semꝑ
fuisse dicat᷑: qui a omni tepore tẽ pꝰfuit. lta n est
consequens ut sisemꝑ fuet᷑ angeli. lđo non sint
creati. ut ꝓpterea semꝑ fuisse dicant̃. quia omni
tẽpore fuer̃. It ꝓpterea omni tempore fuer̃.
qui a nullo modo sinelus ipsa tẽpora eẽ potuer
libi enĩ nulla creaturae cuius mutabilib motib

Expanded text:
erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut ergo dicimus creatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur, quia omni tempore tempus fuit: ita non est consequens, ut, si semper fuerunt angeli, ideo non sint creati, ut propterea semper fuisse dicantur, quia omni tempore fuerunt, et propterea omni tempore fuerunt, quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi enim nulla creatura est, cuius mutab
Abbreviated transcription (Latin):
etiã creati dicendi s̃: si semꝑ fuisse intelleguntur:
Ad hoc quidrespondebit̃ : Andicendũ ẽ et semꝑ
eos fuisse . qm̃ omni tẽpore fuer̃ ꝗcũ tẽpore facti
s̃ aut cũ quib: facta sunt tẽpora: et tam̃ creatos:
neq enĩ et ipsa tẽpora ereata c̃ẽ negabimꝰ quã¬
uis omni tẽpore tẽpꝰ fuisse nemo ambigat: nam
sino n omni tẽpore fuit tempus. erat ergo tẽpus
quando nullũ erat tempus. Quis hoc stultissimus
abraham erat tempus quandonerat homo et si
quid huius modi: Postremos iñ cũmitio tẽpo¬
ris sed post aliquod tẽpus factus ẽ mundus possumꝰ
nomo quando rullus erat homo. aut erat istemun¬
dus quando iste non erat mundus: Si enĩ dealio
atq alio intellegat̃ potẽ dici aliquomodo. hocẽ erat
alius homo quando nerat iste homoꝰ Siergo erat
aliud tempus quando ñerat hoctẽpus. recte pos¬
sumus dicere: At uero erat tẽpus quandon ullũ

Expanded text:
etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad hoc quid respondebitur? An dicendum est et semper eos fuisse, quoniam omni tempore fuerunt, qui cum tempore facti sunt, aut cum quibus facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus. Quis hoc stultissimus Abraham; erat tempus, quando non erat homo, et si quid huius modi; postremo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus, possumuhomo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum
Abbreviated transcription (Latin):
s tepora et illi iã erant antae caelũ. Atsitẽpͥña caelo
uerũ etante calũ fuit: Non quidẽ in horis et dieb
et inensib: etannis. namiste dimensiones tẽpora¬
liũ spatiorũ quaeusitate acꝓpriae dicuntur
tẽpora manifestũ ẽ qd amotu siderũ coeperint.
unde et dscũ haec institueret dix̃ & sint in signa
et intẽpora & in dies etannos. Sed in aliquomuta¬
bili motucuius aliud prius. aliud posterius p̃te¬
rit eo quod simul ẽẽ ñ possunt. Siergo antecęlũ
in angelicis motib talealiquid fuit. et ideo tẽpus
iam fuitatq angeli ex quo facti sunt tẽporaliter
mouebant̃ : etiã sic omni tẽpore fuerunt quando
quidẽ cũ illis facta sunt tẽpora: quis aut̃ dicat non
semꝑ fuit quod omni tempore fuit: Sed si hoc
respondero dicetur mihi: Quomodo ergo ñ coae terno
creatori si semꝑ ille semꝑ illi fuer: Quomodo

Expanded text:
sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit: Et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, sed in aliquo mutabili motu, cuius aliud prius, aliud posterius praeterit, eo quod simul esse non possunt; — si ergo ante caelum in angelicis motibus tale aliquid fuit et ideo tempus iam fuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebantur: etiam sic omni tempore fuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc respondero, dicetur mihi: Quo modo ergo non coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? Quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
iuce ueritatis alienũ mortalẽ quidẽ ꝑuices
tẽporõ sẽꝑ fuisse creaturã decedentemialiã suc¬
cedentem: Im mortalẽ uero nẽe coepisse: nifi
cũ a d nr̃m saeculũ uentũ ẽ quando etangeli
creatis sieos recte lix illa primũ facta significata
autillud potius caelũ de quo dictũẽ. in princi¬
pio fecit đs caelũ et terram: Cũ tam̃ non fue¬
rint ante quã fierent nein mortales si semꝑ
fuisse dicunt̃ dõ coaeterni ẽẽ credantur¬
si aut̃ dixero ñ inte pore eẽ creato fangel ossed
ante omnia tẽpora et ipsos fuissequorũ ds̃ dñsesset:
quinũ quã nisi dñs fuit: quaerit̃ ame etiã. siante
om̃a tẽpora factis: utrũ semꝑ potuerint ẽẽ qui
facti sunt : hic respondendũ forte udeat̃ quomodo
nsẽꝑ cũid qd ẽ. omni tẽpore. ñ in c̃uenient̃ sẽꝑ eẽ
dicat̃ Vsq adeo aut̃ isti omni tẽpore fuer̃: utetiã
sante om̃a tẽpora sactisunt: Sitam̃ acaelo coepta

Expanded text:
luce veritatis alienum, mortalem quidem per vices luce veritatis alienum, mortalem quidem per vices temporum semper fuisse creaturam decedentem aliam, aliam succedentem; immortalem vero non esse coepisse, nisi cum ad nostrum saeculum ventum est, quando et Angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat, aut illud potius coelum de quo dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram : cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne, immortales si semper fuisse dicantur, Deo coaeterni esse credantuSi autem dixero, non in tempore creatos Angelos, sed ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui nunquam nisi dominus fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum semper potuerint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte videatur, Quomodoer, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper esse dicatur? Usque adeo autem isti omni tempore fuerunt. ut etiam ante omnia tempora facti sint; si tamen a caelo coepta
Abbreviated transcription (Latin):
dñm non fuisse dicere ñ audeo : Ita hominẽnũ¬
quã ante a fuisse : et ex quodã tẽpore primũ homine
creatũ ẽẽ dubitare ñ debeo: sed cũ cogito: cuius
rei dñs semꝑ fuerit si semꝑ creatura ñfuitãffir.¬
mare aliquid ꝑtimesco : quia etme ipsũ intueor
et scriptũ ẽẽrecolo: Quis hominũ potẽscire con¬
siliũ di : aut quis poterit cogitare quid uelitdñs
Cogitationes enĩ mortaliu. timidae : et incertae
ad inuentiones nr̃ae : Corruptibile enĩ corpus
ad grauat animã et deprimit terrena in habi¬
tatio sensũ multa cogitantẽ: Ex his igit᷑ quae in
hac terrena in habitatione multa cogitto.
ldeo utiq multagaunũ quodex illis. uel p̃t̃ illa
iłla quod forte ñ cogito uerũ ẽ. inuenire ñ possũ:
nunc aliã ꝑalia atq alia tẽporũ spatia neali¬
quã creatori coetnã eẽdicam̃ ꝗđ fides ratioque
sana condemnat : Cauendũ nesit absurdũeta

Expanded text:
dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem numdominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem numquam antea fuisse et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito cuius rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare aliquid pertimesco, quia et me ipsum intueor et scriptum esse recolo: Quis hominum potest scire consilium Dei, aut quis poterit cogitare quid uelit Dominus? Cogitationes enim mortaliuadinventiones nostrae. Corruptibile enim corpus aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Ex his igitur quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum quod ex illis vel praeter illa, quod forte non cogito, verum est, invenire non possum, nunc aliam, per alia atque alia temporum spatia, ne aliquam Creatori coaeternam esse dicamus, quod fides ratioque sana condemnat: cavendum est, ne sit absurdum et a
Abbreviated transcription (Latin):
hac et inaeternũ: acdeinde reꝑcusisset eos
inqur ũ stulta impiaq doctrina nulla libe¬
rationis etbeatitudinis anima e seruat̃ at̃nitas
continuo subiciens incircuitu impiiambu¬
labunt: Iaquã ei diceret᷑. Quidergo tueredis
sentis intellegis: Numquid names istiman Q¬
dum ẽ. subito dõ placuisse hominẽ facere. quẽ nũ¬
quã antea insinita retro ae ternitate fecisset: cuinahil
noui accidere potẽ : In quomut abile aliquid nonẽ:
continuo respondit ad ipsũ dm̃ loquens: Secundũ
altitudinẽ tuã multipli casti filios hominum:
gentiant inquit homines quod putant: et quodeis
placet opinent̃ et disputent: secundũ altitudinẽ
tuã : quã nullus potẽ nosse hominũ multiplicasti
silios hominũ: ualde quippe altũ ẽ: et semꝑfuisse.
et hominẽ quemnũ quã fecerat ex aliquo tẽpore
primũ facere uoluisse : nec consiliũ uoluntatẽq
mutasse: Ego quidẽ sicut dñm dm̃ aliquando

Expanded text:
hac et in aeternum, ac deinde percussisset eos, hac et in aeternum, ac deinde percussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: in circuitu impii ambulabunt-tamquamei diceretur: quid ergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existimandum est subito placuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? — continuo respondit ad ipsum deum loquens: secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. sentiant, inquit, homines quod putant et quod eis placet opinentur et disputent: secundum altitudinem tuam, quam nullus hominum potest nosse, multiplicasti filios hominum. ualde quippe altum est et semper fuisse et hominem, quem numquam fecerat, ex aliquo tempore primum facere uoluisse nec consilium uoluntatemque m. Ego quidem sicut Dominum Deum aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sequitur: Incircuitu impii ambulabunt.
Non quia ꝑcirculos quos opinant̃ eorũ uitaẽ
recursura sed ꝗa modo talis ẽ erroris eorũ
uia. ldẽ falsa doctrina Quid aut̃ mirũ est
si inlis circuitibus errantes nec aditũ nec exi¬
tum inueniunt: quia genꝰ humanũatq ista
nr̃a mortalitas: nec quo initio coepta sit scuint:
nec quo fine claudatur: quando quidẽ altitu¬
dinẽ dĩ penetrare ñ possunt. Quia cũ ipse sit
aeternus et sine initio : ab aliquo tam̃ initio
exorsusẽ tẽpora ed iominẽ quẽnũ quã ante a
fecerat fecit intempore : Nontam̃ nouo
etrepentino sed inmutabili ȩt̃ moq: consilio:
quis hanc uoleat altitudinẽ inuestigabilẽ uest
ant equãnemo um quã hominũ fuit . ñ muta¬
bili uoluntate in tẽpore condidit: et genꝰhu¬
manũ ex uno multiplicauit: Quando quide
psalmus ipse cum praemisisset atq dixisset : tu
dñe seruabis nos et custo dies nos a generatione

Expanded text:
quod sequitur: in circuitu impii ambulant, quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuesante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit? quando quidem psalmus ipse cum praemisisset atque dixisset tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione
Abbreviated transcription (Latin):
saprens ilso noluisset intellegi eti deolil
uthis salomonis uerbisillos cireuitus signi¬
ficatos ee credamus. quib: illiputant. sic ea dem
tẽporũ tẽporaliumq rerũ uolumina repeti: ut
uerbi gr̃asicut istosacculo platophilosophais
inurbe athemensi : et in easchola quae a cademia
dicta ẽ discipulos docuit. ita ꝑinnumerabilia
retro saecula. multũ quidẽ ꝓlixis interuallis
sed tam̃ certis etidem plato eteadẽ ciuitas. ete¬
adẽ schola Idemq discipuli repetiti: eꝙꝑ in nume¬
rabilia deindẽ saeculare petendi sint: Absan
quã ut nos ista credamus Semel enĩ xp̃smor¬
tuus ẽ ꝓpeccatis nr̃is: resurgens aut̃ a mortuis
iã ñ morit̃ : & morsei ultra ñ dominabit᷑. et nos
post resurrectionẽ semꝑ cũ dõ erimus. cui modo
dicim̃ quod sacer ad monet psalmus. Tudnẽ ser¬
uabis nos et custo dies nos a generatione hac et inae¬
ternumꝰ Satis aut̃ istis existimo conuenire

Expanded text:
sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nisapiens ille uoluisset intellegi, et ideo niut his Salomonis uerbis illos cirficatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato, et eadem civitas, et eadem schola, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ipsũ quod siet et nonẽ omne recenssubsoleꝗlo
quitur et dicit: Ecce hoc nouũ ẽ iã fuit saeculis
quae fuer̃ ante nos. ꝓpt̃ hos circuitus etineadẽ
redeuntes : et ineadẽ cuncta reuocantes dictõ
intellegi uolunt : Quo dille aut de hisreb dixit
deꝗb superius loquebatur : hocẽ de generato¬
nib aliis euntib: aliis uenientib: desolis a frac¬
tib: detoreentiũ lapsibus. aut certe deomnũ
rerũ generib: quae oriunt̾atq occidunt fuer
enĩ hom ines antenos sunt et nobiscũ erunt et pot
nos: Itaquȩ que animantia suel arbusta monsta
quoq ipsa qua e in usitata nascunt᷑̃ quã uis inter
se diuersa sint : et quaedã eorũ semel facanor¬
rettur : tamen secundũ id quodgeneralit̃ misaa
et monstra sunt: utiq et fuereter. nec recens
et nouumẽ : ut monstrũ subsole nascat᷑ Quũ¬
ets haeomerba quida sic intellexerint taguꝰ
inpraedestinatione dnã fucta fruass eom

Expanded text:
est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui loquetur et dicet: Ecce hoc nouum est: iam fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id, quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia
Abbreviated transcription (Latin):
trans acta etuentura sunt ex hiberetꝰ a quoludi¬
brio ꝓrsus in mortalẽ animã etiã cũsapientia ꝑcepe¬
rit liberare ñ possunt: euntẽ sine cessatione ad falsa
beatitudinẽ ẽ taduerã miseriã sine cessationerede¬
untem. Quomodo enĩ uera beatitudo ẽ : decuius
nũ quã aeternitate confidit̃ dũ animã uenturã
miseriam: aut imperitissime in ueritatenes cit aut
infelicissime inbeatitudine ꝑtimescit : Ait si admi¬
serias nũquã ulterius reditura: ex hus adbeatitudinẽ
ꝑgit. fit ergo aliquid noui intẽpore. qđ finẽ ñha¬
bet tẽporis : Cur nergo et mundus: Cur nonedio¬
mofactus inmundo itilli nescio quifalsi circuitus
a falsis sapientib fallacibq cõꝑti indoctrina sana
tramite rectiitineris euitentur : Nam quidã et
illud qđ legit̃ in libro salomonis qui nocat̃ edesuastes:
ꝗdẽ quod fuit ipsũ quoderit. et quidẽ quod factũ

Expanded text:
transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo luditransacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut impeinfelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: Quid est quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid est quod factum