comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit ibi cap̃ atq arcem huius belli esst
qiuppe qui p̃ te feras eam tibi causaꝵ
traiciendum in africam ẽẽ ut abil
eo trahas. Siue igitur hic siue illice
Anibale est tibi futuras res utiũg
tandem firimior eris in Africa solus a¬
istie tuo ⁊ college tuĩ exercitu comũt
ne claudius quidem ⁊ liuiniꝰ cone t
recenti exemplo ꝙͣ ad Int̾sint docuro
sunt. quid dnibalem utruz tanderca¬
mus angulus brutii frustra lmi dii
scentem ab domo auxilia an propis
Cartago ⁊ socia tota africa potentiorer
uirisqs faciet qd istud osiliu est ibie
decernere ubi tue duindio minores al
sint hostium młto maiores ꝙͣ uͥ dis
exercitib aduersus unu tot̃ preii
ccam ciuiturna ⁊ graui mi

Expanded text:
sit, ibi caput atque arcem huius belli esse, sit, ibi caput atque arcem huius belli esse, quippe qui prae te feras eam tibi causam traiciendi in Africam esse ut Hannibalem eo trahas. siue igitur hic siue illic, cum Hannibale est tibi futura res. 'utrum tandem ergo firmior eris in Africa solus an hic tuo collegaeque exercitu coniuncto? ne Claudius quidem et Liuius consules tam recenti exemplo quantum id intersit documento sunt? quid? Hannibalem utrum tandem extremus angulus agri Bruttii, frustra iam diu poscentem ab domo auxilia, an propinqua Carthago et tota socia Africa potentiorem armis uirisque faciet? quod istud consilium est, ibi malle decernere ubi tuae dimidio minores copiae sint, hostium multo maiores, quam ubi duobus exercitibus aduersus unum tot proeliis et tam diuturna ac graui mi
Abbreviated transcription (Latin):
tagmenses yspaniam defenderunt diliter
menia patrie templa deu aras et focos
defendent Cum euntes ĩ preliu paiuida
prosequetur ꝯiux ⁊ parui liberi occũsabũt
quid porro si satis confisi Catagienses
consensu distice fide socior̃ Eeguz meib
suis. cum tuo exercitusq tui presil
nudatam ytaliam iuderint ultro ip̃ia
uum exercitum in ytalia aut ex as
miẜunt aut magonem / ꝙͣ a ballardb
classe transmissa Iam pret oram lig
alpinoꝵ uectari constat Anibalises
iungere iusẜint. Nempe in eodez trg
erimus In quo nuꝑ fuimus Cuh
drubal in ytalia transcendit ꝙͣ tu q
non solum Cartaginem s onez ãstra
exercitu tuo ter es thausurus e marile
tuis in ytaliam emisisti. Uictũ a tede
Eo quidem minus uellem ⁊ id tua no
rei.p̃. solum causa iter datu uigra
assignare aduersa casib moertis be
et fortune legib quo melior focl

Expanded text:
thaginienses Hispaniam defenderunt, aliter thaginienses Hispaniam defenderunt, aliter moenia patriae, templa deum, aras et focos defendent cum euntes in proelium pauida prosequetur coniunx et parui liberi occursabunt. 'quid porro, si satis confisi Carthaginienses consensu Africae, fide sociorum regum, moenibus suis, cum tuo exercitusque tui praesidio nudatam Italiam uiderint, ultro ipsi nouum exercitum in Italiam aut ex Africa miserint, aut Magonem, quem a Baliaribus classe transmissa iam praeter oram Ligurum Alpinorum uectari constat, Hannibali se coniungere iusserint? nempe in eodem terrore erimus in quo nuper fuimus cum Hasdrubal in Italiam transcendit, quem tu, qui non solum Carthaginem sed omnem Africam exercitu tuo es clausurus, e manibus tuis in Italiam emisisti. uictum a te dices; eo quidem minus uellem—et id tua non rei publicae solum causa—iter datum uicto adsignare, aduersa casibus incertis belli et fortunae relegare: quo melior fortiorque
Abbreviated transcription (Latin):
portus ullus classi ur̃e aꝑtus nõ ager
pacatus/ nõ Ciuitas sotia/ nõ Rex aĩcus
non consistendi usq locus nõ ꝓcedendi¬
copia q̃cunq circumspexeris hostilia oĩa
atq infesta. An Siphaci Numidisq
credis/. Satis sit semel creditu. nͥ semꝑ
tem̃tas est felix ⁊ fraus fidem in pauis
sibi prestruit ut cum opere p̾ciuz sit cuz
mercede magis fallat. Non hostes prem
patruumq tuu armis. pͥus ꝙͣ celtiberi
socii fraude circumuenerũt nͨ tibi ip̃i a
Magone ⁊ hasdrubale hostu ducibus
ꝙ̃ ab indibile ⁊ mandonio ĩ fide acceptis
periculi fuit. Nummidis tu credere potes
defectionem Militum tuoꝵ exꝑtus. Et
Siphas ⁊ Massimissa se ꝙ̃ cãtagmeses
illos emulatio inter se se/ ⁊ onmes cause
certaminu acuunt qͥa ꝓcul ext̾nus metꝰ
est hostium ad te .xͨ. arma exercitũ alie¬
ngenaꝵ iam uelut ad comune r̃stͥngedu
incendium concurrent/. Alĩt idez Illi car¬

Expanded text:
portus ullus classi nostrae apertus, non ager portus ullus classi nostrae apertus, non ager pacatus, non ciuitas socia, non rex amicus, non consistendi usquam locus, non procedendi; quacumque circumspexeris hostilia omnia atque infesta. 'an Syphaci Numidisque credis? satis sit semel creditum; non semper temeritas est felix, et fraus fidem in paruis sibi praestruit ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat. non hostis patrem patruumque tuum armis prius quam Celtiberi socii fraude circumuenerunt; nec tibi ipsi a Magone et Hasdrubale hostium ducibus quantum ab Indibili et Mandonio in fidem acceptis periculi fuit. Numidis tu credere potes, defectionem militum tuorum expertus? et Syphax et Masinissa se quam Carthaginienses causae certaminum acuunt quia procul externus metus est: ostende Romana arma et exercitum alienigenam; iam uelut ad commune restinguendum incendium concurrent. aliter iidem illi Car
Abbreviated transcription (Latin):
pugna florente rẽ.pͥ. sua imperpetuũ
afflixerunt. Externa ⁊ nimis ãtiqua
repeto ⁊frica eadem ⁊ ista ⁊m. actilius
Insigne utriusq fortune exempłu nobis
documͣ sint Nec tibi. p̃. Corneli cu ex
alto difricam conspexeris ludus ⁊ Iocus
fuisse yspanie tuc uidebunt᷑. quid eim̃
simile pacato mari ꝑ orã ytalie gallieq
uectus Emporiis in urbes socioꝵ classez
appulisti. Expositos milites ꝑ tutissima
sti. Ab tarracone deinde iter per presidia
Romana cirra yberu exercitũ pr̃is pa¬
⁊ruiq tui post admisses imꝑator̃s fero¬
ciores calanitate ip̃a fcti ⁊ dux tumul¬
tuarius quidem ille .s. Marcus ⁊ nulitai
suffragio ad tempus lectas. Ceteꝵ
si nobilitas ac iusti honores adornarẽt
claris Imꝑatorib qualibet arte belli par
oppugnata ꝑ sũmu odium Cartago nlło
triuz punicoꝵ exercituuz socios defendẽte
modo aftico bello comperanda ubi non

Expanded text:
nauali florentem rem publicam suam in perpetuum nauali florentem rem publicam suam in perpetuum adflixerunt. 'externa et nimis antiqua repeto. Africa eadem ista et M. Atilius , insigne utriusque fortunae exemplum, nobis documento sint. ne tibi, P. Corneli , cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae tuae uidebuntur. quid enim simile? pacato mari praeter oram Italiae Galliaeque uectus Emporias in urbem sociorum classem adpulisti; expositos milites per tutissimsti; ab Tarracone deinde iter per praesidia Romana; circa Hiberum exercitus patris patruique tui post amissos imperatores ferociores calamitate ipsa facti, et dux tumultuarius quidem ille L. Marcius et militari suffragio ad tempus lectus, ceterum si nobilitas ac iusti honores adornarent, claris imperatoribus qualibet arte belli par; oppugnata per summum otium Carthago nullo trium Punicorum exercituum socios defendente; modo Africo bello comparanda, ubi non
Abbreviated transcription (Latin):
enmĩ unde cõmeatib sufficia p̃bedis
nichil reliqui est quid periculi tandez qͣn¬
tumue audeatur q̃ que fallit p̃. li¬
cinius in ytalia p̃ scipio bellu ĩ afaca
geret/ quid si ommes dei oĩa uertãt. Et
dicere eciam reformidat animꝰ S que
acciderunt accidere possunt et uictor
Anibal ire ad urbem ꝑget tum demu
te consulez ex africa sicut .q. fuluium
a/Capua arcessemus. quid ꝙ ĩ africa
quoq mars comunis belli erit domus
eciam tua pater patruusq intra xxx.
dies cum exercitib cesi documẽto sint
ubi ꝑ aliquot annos maximis rebus
terra mariq gerendis amplissimum
nomen apud exteras gentes p̾p Roãni
nr̃eq familie fecerint dies me deficiet
Si Reges imꝑatoresq temere in hostuiz
terra transgresses cum maximis cladib
suis exercituuq suoꝵ enumerar ueli
Athemensis prudentissima cCiuitas bello
domi relicto auctore sicut es tu eque
impigro/ ac nobili iuuene magna classe
in sicilia transinissa una Nauali

Expanded text:
eamur unde commeatibus sufficiamus praebendis nihil reliqui est, quid? periculi tandem quantum adeatur quem fallit? P. Licinius in Italia, P. Scipio bellum in Africa geret. quid? si—quod omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, sed quae acciderunt accidere possunt—uictor Hannibal ire ad urbem perget, tum demum te consulem ex Africa, sicut Q. Fuluium a Capua, arcessemus? quid? quod in Africa quoque Mars communis belli erit? domus tibi tua, pater patruusque intra triginta dies cum exercitibus caesi documento sint, ubi per aliquot annos maximis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi Romani uestraeque familiae fecerant. dies me deficiat si reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare uelim. Athenienses, prudentissima ciuitas, bello domi relicto, auctore aeque impigro ac nobili iuuene, magna classe in Siciliam tramissa, una pugna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecti ⁊ quia pecuma ad bellu deene
agri campani regionez fossa grecal
mare uersam uendere questores iusi
Iudicõ quoq ꝑmisso qui ager cuus
esset indici p̾miu ꝯstitutu qͣnte pcr̃
ager uenditus esset pars deama ⁊ci
in eos qui alibi habitarent. E aden
Estate Mago hanulcaris filius es
minore balliaꝵ insula. uͥ ybẽnane
quuientute lecta in classen¬

Expanded text:
fecti. et quia pecunia ad bellum deerat, agri Campani regionem a fossa Graeca ad mare uersam uendere quaestores iussi, indicio quoque permisso qui ager ciuis esset; indici praemium constitutum, quantae pecuniae ager indicatus esset pars decima. etin eos qui alibi habitarent. eadem aestate Mago Hamilcaris filius ex minore Baliarium insula, ubi hibernarat, iuuentute lecta in classe
Abbreviated transcription (Latin):
poctus in yspaniam ut Anibli ab Alpib
sendenti occurreret ĩ ytalia ex ꝓiũcia
adiit tucum Anibal in ytalia sit reli¬
uiere ytaliam paras Non quia rei.p. id
inle si quia tibi amplum et gloriosu
enses esse sicut cum ꝓuincia ⁊ excitu

Expanded text:
us in Hispaniam, ut Hannibali ab Alpibus descendenti occurreret in Italiam ex prouincia rediit: tu cum Hannibal in Italia sit relinquere Italiam paras, non quia rei publicae utile sed quia tibi id amplum et gloriosum censes esse—sicut cum prouincia et exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
ide et si magis ꝑ artam qͣ speratam
am amplecteris yspania pocuis ꝙͣ yta¬
abello liberata gloriatus fueris Non¬
tun is est anibal ꝙͣ nõ mag tanuisse
ideatur ꝙͣ contempsisse qͥ aliud bellu
naluerit: quin ymo igitur ad ħ actin¬
tas nec ꝑ istos circuitus ut cũ difrica
nieceris secuturum te illus anibalez
aris potius qͣ recto hinc itinere ubi
nibal est eo bellum intendis egregia
stam pasmam belli punici parari petis
uena ire oppugnatum. Pux ante in
riaia qͣ bellum in africa sit ⁊ nob̾ pͥus
ardat timor q̃ ultro aliis inferatur
intrunq tuo ductu auspicioq fieri
ptest Ambale hic uicto Illic Cartaginẽ
pugna ñ alterutru uictoria nouis
isulib relinquenda est/. pͥor tũ maio
ariorq cũ cã ecia insequẽtis fu̾it
lam nunc quidem prẽt q̃ ꝙ ⁊ ĩ ytalia

Expanded text:
quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus fueris. 'nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse uideatur quam contempsisse qui aliud bellum maluerit. quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circuitus, ut cum in Africam traieceris secuturum te illuc Hannibalem speres, potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis? egregiam istam palmam belli Punici patrati petisaliena ire oppugnatum. pax ante in Italia quam bellum in Africa sit, et nobis prius decedat timor quam ultro aliis inferatur. si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic uicto, illic Carthaginem expugna: si alterautra uictoria nouis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque tum causa etiam insequentis fuerit. nam nunc quidem, pr
Abbreviated transcription (Latin):
publico preponam/. quanꝙͣ si aut de
nullum in ytalia aut hostis esset ti
quo iicto nichil glorie quererctur
te i ytalia retineret Et si id bono pr
Faceres simul cum bello materiaz gl
tue isse erectum uideri poss. Cumi
Anibal hestis Inalumi exxrcitu qͣrt
geamum annum ytaliam

Expanded text:
quam si aut bellum nullum in Italia aut is hostis esset ex quo uicto nihil gloriae quaereretur, qui te in Italia retineret, etsi id bono publico faceret, simul cum bello materiam gloriae tuae isse ereptum uideri posset. cum uero Hannibal hostis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
moratur dies cũ miꝑat᷑a pecuma
pergetes ꝑnumerarent cu expeditis
prcium ia appropinquarem oceano
squitur iam ncohata res anͥ de Massi¬
i aliis atq aliis de causis dil ata
ꝙ Rumida cum ip̃o utiq cogredi
anone ulebat atq eiusde dextͣ fide
are ea tum itineris tam lõgi ac tm̃
li causa fuit Sipioni ¶Massimissa
i gadib ess certior aduentare eum
marcio factus causando corrũpi eqͦs
farri ⁊ Eris ⁊ ip̃os sentir̾ ad ħ eqͥte
rrescere desidia. perpulit ut se traicẽ
contientem ad depopulandos pͥmos
pane agͦs pateretur trãsgͤssus p̾toris¬
⁊ principes tiumidaꝵ p̾mictit ad tepus
meri a. Sipione iubet ⁊ remisso tercio
n paucis in colloqͥum uenerũt ceperat
ante numndam ex fama reꝵ gestaꝵ
uor presentis ueneratio cepit ⁊ p̾ter qͣ
unabat premissa cesaries. habitusq
taris nõ cultus mundiciis ẜ uirilis ac
imuilitaris rei etas in medio uiriũ robor̾
& plenuis intidiusq ex morbo uelut

Expanded text:
moratus dies, dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat,  Numida cum ipso utique congredi Scipione uolebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum itineris tam longi ac tam deuii causa Scipioni fuit. Masinissa cum Gadibus esset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos facere ceteris et ipsos sentire, ad hoc equitem marcescere desidia, Magonem perpulit ut se traicere in continentem ad depopulandos proximos Hispaniae agros pateretur. transgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus misso tertio cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numidam ex fama rerum gestamaior praesentis ueneratio cepit, et praeterqadornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut
Abbreviated transcription (Latin):
bis multitudimis concursu fet infeste¬
et ob diruta quedam a̧ib ascendentibus
naues militib ad colloqͥum suꝑstes eoꝵ
qui sumus penis est magistratꝰ cuz q̃store
elicuit laceratosq uerberib cruci affigi
iussit. Inde nauib ad pitissa insulam
centum milia ferme a cõtinẽti peni tum
eam incolebant p̾cipitate classi bona cum
pace accepta est nͨ cõmeatus mõ bñigne
pͥbiti s in supplementu classis iuuentus
armata data. quoꝵ fiducia pen ĩ balearis
insulas qͥnquaginta inde milia ahse

Expanded text:
iis multitudinis concursu factum infestaiis multitudinis concursu factum infestae ob direpta quaedam ab conscendentibus naues militibus, ad conloquium sufetes eorum, qui summus Poenis est magistratus, cum quaestore elicuit, laceratosque uerberibus cruci adfigi iussit. inde nauibus ad Pityusam insulam centum milia ferme a continenti—Poeni tum eam incolebant—traiecit. itaque classis bona cum pace accepta est, nec commeatus modo benigne praebiti sed in supplementum classis iuuentus armaque data; quorum fiducia Poenus in Baliares insulas—quinquaginta inde milia absun
Abbreviated transcription (Latin):
turba ad muros tumultu maiore q̃ ui sub¬
ierunt patefacta repente porta .xͥ. cũ claore
erumpunt tiubatosq hostes ad primum
incursum coniectuq teloꝵ adu̾sꝰ usq
ad litus cu młta cede ꝑsecuntur. Nec nͥ
naues litori appulse trepidos accepissent
suꝑfuiss fuge aut pugne quisꝙ In ip̃is
quoq trepidatum nauib est dũ ne hostes
cum suis simul irrũperent trahũt scalas
horasq ⁊ anchoras deinde mncliendo Ne¬
mora ess precidunt młtiq adnactates
nauib incerti p̾tenebris quid aut peterẽt
aut inuitarent fede int̾ierũt posteo die
cum classis inde retro ad occanũ unde
uenerat fugiss ad octingenti hoĩes cesi
inter murum litusq ⁊ ad duo milia ar¬
matoꝵ inuenta. ¶Mago cũ gadis seroe¬
pisset exclusus inde classe ad cibs haud
ꝓcul a gadib is Locus abest apprilsai
mictendis legatis querendoq ꝙ põte s
socio atq amico elause forent pug̾ãtib

Expanded text:
turba, ad muros tumultu maiore quam ui subturba, ad muros tumultu maiore quam ui subierunt, patefacta repente porta Romani cum clamore erumpunt, turbatosque hostes et ad primum incursum coniectumque telorum auersos usque ad litus cum multa caede persequuntur; nec nisi naues litori adpulsae trepidos accepissent superfuisset fugae aut pugnae quisquam. in ipsis quoque trepidatum nauibus est dum ne hostes cum suis simul inrumperent trahunt scalas, orasque et ancoras ne in moliendo mora esset praecidunt; multique adnantes nauibus, incerto prae tenebris quid aut peterent aut uitarent, foede interierunt. postero die cum classis inde retro ad Oceanum unde uenerat fugisset, ad octingenti homines caesi inter murum litusque et ad duo milia armorum inuenta. Mago cum Gades repetisset, exclusus inde ad Cimbios —haud procul a Gadibus is locus abest—classe adpulsa, mittendis legatis querendoque quod portae sibi socio atque amico clausae forent, purgantibus
Abbreviated transcription (Latin):
rem ⁊ a Cartagine pecunia Magoni ad¬
uecta est. et ip̾e qͣtam potuit a gaditanis
exegit / non Erario mõ eoꝵ s ecĩa te̾plis
spoliatis ⁊ pͥuati oib coactis. Aurũ agr̾tũq
in publicum conferre cũ p̾tuchert᷑ yspaĩe
oram. Haud ꝓcul Cartagine noua expo¬
sitis in terra militib ꝓximos depopłat᷑
agros Inde ad urbez classez appulit. Ibi
cum Diu milites ĩ nauib tenuisse nocte
in Litus expositos ad parte ea miuri. qua
capta cartago a Romanis fuãt duc̾/ nec
presidio satis ualido urbe teneĩ ratꝰ ⁊ aliqͦs
oppidanoꝵ ad spem nouandi res aliquid
moturos. Ceteꝵ nuncii ex agris trepidi
sumul populationes a gstuiq fuga chstũ
aduentu acculerant ⁊ uisa int̃ dui classis
erat nec sine causa electa anͥ u̾be statoẽ
apparebat. Itaq instructi armatiq intra
portam ad stagnu ac mare u̾sa ꝯtm̃bant
ubi effusi hostes mixta int̾ milites naualis

Expanded text:
rem et a Carthagine pecunia Magoni adrem et a Carthagine pecunia Magoni aduecta est, et ipse quantam potuit a Gaditanis exegit, non aerario modo eorum sed etiam templis spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumque in publicum conferre. cum praeterueheretur Hispaniae oram, haud procul Carthagine Noua expositis in terram militibus proximos depopulatur agros; inde ad urbem classem adpulit. ibi cum interdiu milites in nauibus tenuisset, nocte in litus expositos ad partem eam muri qua capta Carthago ab Romanis fuerat ducit, nec praesidio satis ualido urbem teneri ratus et aliquos oppidanorum ad spem nouandi res aliquid moturos. ceterum nuntii ex agris trepidi simul populationem agrestiumque fugam et hostium aduentum attulerant, et uisa interdiu classis erat, nec sine causa electam ante urbem stationem apparebat; itaque instructi armatique intra portam ad stagnum ac mare uersam continebantur. ubi effusi hostes, mixta inter milites naualis
Abbreviated transcription (Latin):
aliena atq ignota terra potuisse s in qua
ante genitus educatusq in spẽ pat̾ni Regͥ
esses facile patraturu.Siqͥde cũdẽ sipioñ
ducem in Africam mictant Rami satis
sperare ꝑbreuius eui q̃ Cartaginez esse.
Letus eum Scipio uidit audiuitq cum
caput reꝵ in oĩ hostiu eqͥtatu Maximissã
fuisse saret ⁊ ip̃e Iu̾enis specim̃ cũ añi
pre se ferret fide data acceptaq ꝓfectus
retro Garraconez est Massimissa ꝑmissu
Romauoꝵ ne sine causa traiecisse ĩ conti¬
nentem uideretur popłatus ꝓximos agros
gadis rediit. ¶Magoni desperatis yspaĩa
rebus in quaꝵ spẽ seditio pͥmũ militaĩs
deinde defectio indibilis anmos eius sub¬
stulerat paranti traicere in africa nun¬
ciatum a Cartagine est iuber̃ senatu
ut elassem qua gadib he̾ret ĩ ytaliam
traiceret/. conducta ibi galloꝵ ac liguiu
quanta maxima possent iuuẽtute ꝯiuget
se Anibali nec senescere belluz maximo
impetu maiore fortuna ceptũ smẽt ad ea

Expanded text:
aliena atque ignota potuisse; in qua autem genitus educatusque in spem paterni regni esset, facile praestaturum. si quidem eundem Scipionem ducem in Africam Romani mittant, satis sperare perbreuis aeui Carthaginem esse. laetus eum Scipio uidit audiuitque cum caput rerum in omni hostium equitatu Masinissam fuisse sciret, et ipse iuuenis specimen animi prae se ferret. fide data acceptaque profectus retro Tarraconem est. Masinissa permissu Romanorum ne sine causa traiecisse in continentem uideretur populatus proximos agros, Gades rediit. Magoni desperatis in Hispania rebus, in quarum spem seditio primum militaris, deinde defectio Indibilis animos eius sustulerant, paranti traicere in Africam nuntiatum ab Carthagine est iubere senatum ut classem quam Gadibus haberet in Italiam traiceret; conducta ibi Gallorum ac Ligurum quanta maxima posset iuuentute coniungeret se Hannibali neu senescere bellum maximo impetu maiore fortuna coeptum sineret. ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
consulib habuit P. ueturius philo e¬
consulem dixerunt. Collga additis
p̃. Licinius Crassus pontifex maximꝰ
brata frequentia ptoditu memorie
Conuenerant undiq nõ suffragadi
ẜ eciam expectandi causa. p̃. Scipion
Concurrebantq domo frequent̃ ⁊ ĩe
bellum prinicum finiss. Ita id qͦd ĩst
p̾ Cornelium finituru atq ut yspd
onmi penos expuliss sic ytalia pulsut
esse. Africamq ei perinde postq̃ debela
m italia foret ꝓrunciam destinabunt
ria Iude Comitia habita creati duoq
anno punici belli. p̃. Cornelius scp
et .l. licinius crassus ut osulatũ mq
quia sacroꝵ cura pontificem maxin
galli appellalunt. sp̃. Lucrecio sicu
Emilio. gri octauio Sardimam. u
⁊ Capitolio habitus. Ibi referenti

Expanded text:
consulibus habuit L. Veturius Philo, ceconsulibus habuit L. Veturius Philo, ce Scipionem consulem dixerunt; collega additur ei P. Licinius Crassus pontifex maximusbrata frequentia proditum memoriae est. convenerant undique non suffragandi modo, sed etiam spectandi causa P. Scipionis, concurrebantque et domum frequentes et in bellum Punicum finisset, ita id quod instaret P. Cornelium finiturum, atque uti Hispania omni Poenos expulisset, sic Italia pulsurum esse; Africamque ei, perinde ac debellatum in Italia foret, provinciam destinabant. praetoria inde comitia habita. creati duo qui anno Punici belli P. Cornelius Scipio et P. Licinius Crassus ut consulatum iquia sacrorum cura pontificem maximum Galliam appellabant—Sp. Lucretio, Sicilia L. Aemilio, Cn. Octavio Sardinia. senatus in Capitolio habitus. Ibi referente P.
Abbreviated transcription (Latin):
Ceteꝵ haud secus ꝙͣ si Romani eã Iale
incolerent hostiliter classi occursum
Fundis ut nũc plurimu Ita tum p
eo telo utebantur ut quicꝙ alter
Uis Lapidum crebrerrime grandis
modo in propinquantez iaz classia
effusa est ut intrare portuz non e
auerterent in altuz naues. In uni
Inde baleariuz insulam traiecerut¬

Expanded text:
ceterum haud secus quam si Romani eam earn insulam incolerent hostiliter classi occursum est. fundis ut nunc plurimum, ita tum solo eo telo utebantur, nec quisquam alterius vis lapidum creberrimae grandinis modo in propinquantem iam terrae classem effusa est ut intrare portum non ausi averterent in altum naves. In minorem inde Baliarium insulam traieceru
Abbreviated transcription (Latin):
Imuncto castra ac sme certaie u̾bea
potiti duob militib auxiliau̾i.
conscriptis imissisq Cartaginez adh¬
nandum naues subduxerunt post ap¬
nis ad oceani ora discessum gadia
rͥs. decutuntur. ħ in yspania .p̃. Sipi
ductu auspicioq gesta. Eadem est

Expanded text:
ocant; ac sine certamine urbe agroque potiti, duobus milibus auxiliarium inde conscriptis missisque Carthaginem, ad hibernandum naues subduxerunt. post Magonis ab Oceani ora discessum Gaditani Romanis deduntur. haec in Hispania P. Scipionis ductu au
Abbreviated transcription (Latin):
amiungere se se anibali ⁊ anbalẽ
an iam ⁊ fama senescere ⁊ uirib. In
flenda prelapsos ab recẽti nuncio
pnmnos rursus terror instans reuocauit
ute agrisq hr̃i placet mictere ad
eiducenda affroꝵ auxilia munir ubez
aimentuz conuehere tela aͬma parare
struere naues ⁊ mictere ad hypponez
uersꝰ Romanam classem. Iam ħ agẽ¬
hus nuncius tandem uenit Lelium
Sapionem copiasq quante ad ĩcur¬
ies agroꝵ satis sint trãsuectas sũma
li molem adhue in Sicilia esse. It a
sigationes aliosq Regulos firmãde so¬
patntis causa cepta ad philippu qͦ missi
ui ducenta Argenti tasenta poslicent᷑
tin Siciliam aut in ytalia traicerent.

Expanded text:
iungere sese Hannibali, et Hannibalem ipsum iam et fama senescere et uiribus. in haec deflenda prolapsos ab recenti nuntio animos rursus terror instans reuocauit urbe agrisque haberi placet; mittere ad conducenda Afrorum auxilia; munire urbem, frumentum conuehere, tela arma parare; instruere naues ac mittere ad Hipponem aduersus Romanam classem. iam haec agentibus nuntius tandem uenit Laelium non Scipionem, copiasque quantae ad incursiones agrorum satis sint transuectas; summae belli molem adhuc in Sicilia esse. ita legationes aliosque regulos firmandae societatis causa coeptae. ad Philippum quoque missi qui ducenta argenti talenta pollicerentur ut in Sicilia
Abbreviated transcription (Latin):
cumuemretur acies inter tumultũ clapsi¬
Castra codem die yspanoꝵ prẽt reliquam
post pugna Indibilis abiectis belli qe
nichil tucius in afflictis reb expas
et clementia Scipionis ratus mmdi
fratrem ad eum mictit qui adudui
genib fatalem rabiem tẽporis ei u
Cum uelut contagione quadam peste
non ylergetes modo ⁊ lacetani s casi
p̃. Scipioni ab eodem illo acceptu e
sibi fuisse non dum exꝑta cleme
eius nunc ꝯͣ nulla in causa omn
in miẜicordia uictoris spem poitaz h
Mos uetustus erat. Romanis cume
iecto federe/ nec equis legibus uigent
amicicia. nec pͥus imperio in eu tan
pacatum iret. q̃ omnia diuma huan
dediss. obsides accepti arma ademo
presidia urbib imposita forent. Sar¬
multis muectus in pñte Mandomur
absentemq indibilem urb̃ Illos qͥde m̃
relinquere solutos enim ommes no
in obsides obnoxios s in ipsos si deft
penias expeti ꝑmictere se se utruz ꝓpa

Expanded text:
cumuecumueCastra eodem die Hispanorum, praeter ceteram foret pugnatum. Indibilis abiectis belli consiliis nihil tutius in adflictis rebus experta fide et clementia Scipionis ratus, Mandonium fratrem ad eum mittit; qui advolutus genibus fatalem rabiem temporis eius accusat, cum velut contagione quadam pestifera non Ilergetes modo et Lacetani, sed castra P. Scipioni ab eodem illo acceptum, asibi fuisse nondum experta clementia eius; nunc contra nullam in causa, omnem in misericordia victoris spem positam habere. mos vetustus erat Romanis, cum quo nec foedere nec aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia divina humanaque dedidisset, obsides accepti, arma adempta, praesidia urbibmultis inuectus in praesentem Mandonium absentemque Indibilem uerbis, illos quidem merito relinquere, solutos animos—neque se in obsides innoxios sed in ipsos, si defecerint, pertis permittere sese utrum propitios
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. qͣtuor ochortes in fronte statuit
quia latius pandere aciez nõ potat morã
pugnandi nllam fecit ut ip̃o cẽtamine
aduerteret ad conspectum transeũtium
ꝑ colles eqͥtu neq ante circumductos cer¬
acies duo eqͥtatus ꝑ lõgitudinem campi
quia misderi ex genere utͦq p̾lui agustic
non paciebantur pugnabant yspanor
cum neq pedites equiti neq acies pediti
auxilio ess. pedes fiducia equitis teniere
cõmissus campo cederetur eques cĩcũuetꝰ
nec peditem a fronte iam enim strate pe¬
destres copie erant nͨ a/ tergo Equitem
substineret/. et ip̃i cum diui orbem sese
stantib equis defendissent ad unũ õnes
ces⁊ sunt. nec quisq̃ peditu eqͥtuzue su¬
ꝑfuit qui in ualle pugnauerunt. Tercia
pars que in colle ad spectaculũ mag tutu
qͣ ad partem prgne capescendam steterat
et locum ⁊ tp̃us ad fugiendu huit inter
eos ⁊ Reguli ip̃i fugerunt pͥus q̃ tota cir¬

Expanded text:
uertit; quattuor cohortes in fronte statuit uertit; quattuor cohortes in fronte statuit quia latius pandere aciem non poterat. moram pugnandi nullam fecit ut ipso certamine auerteret ab conspectu transeuntium per colles equitum; neque ante circumductos senacies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant. Hispanorum cum neque pedes equiti neque eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumuentus nec peditem a fronte—iam enim stratae pedestres copiae erant—nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumue superfuit qui in ualle pugnauerunt. tertia pars, quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit. inter eos et reguli ipsi fugerunt priusquam tota cir
Abbreviated transcription (Latin):
obstruere s circumuecti ecia qͥda ꝑ ĩfima
et leuia ab tergo se ut plerosq ĩtercluderẽt
obiecerunt. maiorq Cedes fuit qͣ quanta
edere leuia ꝑ excursiones plia sdlent. Ira
magis accensa aduerso p̾sio barbaris ẽ ꝙͣ
iuminuti animi. Itaq ne pulsi uiderentur
prima luce postero die in aciez ꝓcessere. nõ
capiebat õnes copias angusta sicut ante
detm̃̃ est uallis. due ferme peditu partes
oĩs equitatus in aciem descendit/. qd rliqͣm
peditu erat. cliqͦ ꝯstituerũt colle. Scipio¬
pro se esse loci angustias ratus ⁊ ꝙ in arco
pugnare Romano aptior q̃ yspano militi
futura uidebatur ⁊ ꝙ ĩ cum Cocũ detracta¬
in tam angusto spacio. ⁊ hosti ꝙͣ pedite
eduxisse mutilem fore. Itaq ĩꝑat lelio
ut ꝑ colł ꝙͣ occultissimo itiner cĩcuducat
equites/ segregetq ꝙͣ possit equestrem a
pedestri pugna/ ip̃e oĩa signa peditũ ĩ hostes

Expanded text:
obtriuere, sed circumuecti etiam quidam per infima obtriuere, sed circumuecti etiam quidam per infima cliui ab tergo se ut plerosque intercluderent obiecerunt, maiorque caedes fuit quam quantam edere leuia per excursiones proelia solent. ira magis accensa aduerso proelio barbaris est quam imminuti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in aciem processere. non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, ualles; duae ferme peditum partes omnis equitatus in aciem descendit: quod reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipiopro se esse loci angustias ratus et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura uidebatur et quod in eum locum detracin tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset inutilem fore. itaque imperat Laelio ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque quantum possit equestrem a pedestri pugnam: ipse omnia signa peditum in hostes
Abbreviated transcription (Latin):
net Iiam ad bellum gerendum / neq enim
cum pari hoste certam̃ esse ꝙͣ ad epet̾edas
ab hostib scelestib penas ab hac oracione
dimissi ad iter se comparar ĩ die̾ posteru̾
uibet. profectusq de cumis cast̾s ꝑuenit
adyberum flumen. Inde superato anme
die qͣr̃to in conspectu hostiu posuit castra.
Campus añt montib cura septus erat ĩ ea
uallem Scipio cum pecora rapta pleraq ex
hostium agris propelli ad iritadũ ferocitatẽ
Barbaroꝵ iussiss uelites subsidio misit. a
quib uͥ ꝑ procursatores comissa pugna
esset Lelium cum equitatu ĩpetũ ex occulto
facere iubet. Mons opotune ꝓmine̾s eqͥtu
insidias texit nec ulla mora pugne facta
est. yspani in conspecta ꝓcul pecora uelites
in yspanos preda occupatos incurrere pͥmo
Missibilibus territauere. deinde emissis
pugna poterant gladios nudant ⁊ collato
nissent neq ex aduerso tatũ illati obiuo

Expanded text:
non tam ad bellum gerendum—neque enim non tam ad bellum gerendum—neque enim cum pari hoste certamen esse—quam ad expetendas ab hominibus scelestis poenas. ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet profectusque decimis castris peruenit ad Hiberum flumen. inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra. campus ante montibus circa saeptus erat. in eam uallem Scipio cum pecora rapta pleraque ex ipsorum hostium agris propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, uelites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem commissa pugna esset Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet. mons opportune prominens equitum insidias texit nec ulla mora pugnae facta est. Hispani in conspecta procul pecora, uelites in Hispanos praeda occupatos incurrere. primo missilibus territauere; deinde missis pugnam poterant, gladios nudant et conlatonissent. neque ex aduerso tantum inlati obuios
Abbreviated transcription (Latin):
Italia aduectus. Scipionu nomini
nspiciisq õnes assuetos quos secũin
uttiam ad meritum triũphũ deduoer̾
udit quos Consulatu petenti. uelut
sommu coĩs agatur honos ad futuõs
deret. ꝙ ad expeditionem actinet atq
extra orbem terraꝵ incircam fusam
lano insulam cum paucis ꝑfugerit
uuib maiorem curam ẽẽ ꝙͣ flegetu
cupe illic ⁊ ducez Cartaginensez et
antu̾cũq piu̾ tũ p̾sidiu esse hͥ latrone̾
conuzq duces ẽẽ quib ad populandos
timoꝵ agros tectaq urenda ⁊ capieda
ena aliqua uis sit. Ita in acie ac signis
letis nllam esse magis uelocitate ad fu
qͣ aĩs fretos pugnaturos esse. Itaq nõ
ulum inde periculu aut sem̃ maiõis
di uideat. Ideo se pruis qͣ ꝓnuncia dece¬
dat oppͥmendos ylergetes duxisse. ẜ pͥmu
ne impunita causa scelerata defectio eẽt
deinde ne quis in ꝓuincia simil uirtute
tanta ⁊ felicitate ꝑdomita relictus hostis
dici poss. xinde deis bñ iuuantib seq̃rent

Expanded text:
Italia aduectus. Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si omnium communis agatur honos adfuturos speret. quod ad expeditionem attineat quae qui extra orbem terrarum in circumfusam Oceano insulam cum paucis perfugerit nauibus maiorem curam esse quam Ilergetum; quippe illic et ducem Carthaginiensem et quantumcumque Punicum praesidium esse, hic latrones latronumque duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque urenda et rapienda pecora aliqua uis sit, ita in acie ac signis conlatis nullam esse; magis uelocitate ad fugam quam armis fretos pugnaturos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut semen maioris belli uideat, ideo se priusquam prouincia decedat opprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impunita tam scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate perdomita relictus hostis dici posset. proinde dis bene iuuantibus sequerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dditum. Postero die one exercitũ cũm.
lano in lacetanos ꝓficisci nõ metu oĩ
fui tacitus insidebat aĩs liberauit eos s
enciam ingentem fecit ꝙ mag̾hĩturi
lum imꝑatorem qͣ ip̃i futuri ĩ pot̾ate
us essent Sub ocrasum solis urbem
ingressi sunt exercitumq alterũ paratẽ
mina ad iter uiderant Except̾i ẜmoĩb
se industria compositis le tũ opõtunũq

Expanded text:
tero die omnem exercitum cum M. Silano in Lacetanos proficisci non metu modo omni qui tacitus insidebat animis liberauit eos, sed laetitiam ingentem fecit quod magis habituri solum imperatorem quam ipsi futuri in potestate eius essent. sub occasum solis urbem ingressi sunt exercitumque alterum parantem omnia ad iter uiderunt. excepti sermonibus de industria compos
Abbreviated transcription (Latin):
miliu quinquaginta sũma pũ cuius¬
cunq gñis numero expleturos secures
rubra falces Aluedos molas quãtuz
ĩ quatragnita naues opus ess. tritici
centum ⁊ xx milia modiu ⁊ ĩ uiaticu
de cũrionib Remigibq collatures
rusmi clusmi Eusellani abietes n
pͥp. ⁊ preter hos inmisim ⁊ Reati
et amiteruini sabinusq ager om̃s
milites polliciti marsi. peͣlĩgni man¬
niq multi uoluntaria nomina ĩ claste
dederunt. Camerates cu eqͦ aĩo ul fi¬
dere cum ro essent ochortez armat
sexcentoꝵ hominu miẜu̾t .xxx. nau
cum essent posite ip̃e ita institit opes
ut die quadragesimoqͥnto cu exse
detracta materia erat Naues instrua
armateq in aqua deducte sint ꝓst
in Siciliam est.xxx. nauib longu
uoluntarioꝵ septez ferme milib in
naues impositis ⁊ p̃. licinius ĩ brutus
ad duos exercitus consulares uenitos
eis eu sibi sũpsit ꝙͣ.l. ueturmꝰ consil

Expanded text:
milium quinquaginta summam pari cuiusmilium quinquaginta summam pari cuiusque generis numero expleturos, secures rutra falces alueolos molas quantum in quadraginta longas naues opus esset, tritici centum uiginti milia modium et in uiaticum decurionibus remigibusque conlaturos; Perusini Clusini Rusellani abietem inpopuli et praeter hos Nursini et Reatini et Amiternini Sabinusque omnis ager milites polliciti. Marsi Paeligni Marrucinique multi uoluntarii nomina in classem dederunt. Camertes cum aequo foedere cum Romanis essent cohortem armatam sescecum essent positae ipse ita institit operi ut die quadragensimo quinto quam ex siluis detracta materia erat naues instructae armataeque in aquam deductae sint. profectus in Siciliam est triginta nauibus longis, uoluntariorum septem ferme milibus in naues impositis. et P. Licinius in Bruttios ad duos exercitus consulares uenit. ex iis eum sibi sumpsit quem L. Ueturius consul
Abbreviated transcription (Latin):
eueniss ⁊ ceteris prẽt coñs p̾toresq qui
exercitib. ꝓuinciisq p̾futuri erãt ꝓrogata¬
imperia. q̃. Cecilio sorte euenit ut cum
consule in brutiis aduersus Amnibalem
bellu gereret Ludi deinde Sipionis mag̃
freqͥntia ⁊ fauore expectantiu celebrati
Legati delphos ad donun ex pͬda has¬
drubalis portanda missi.m. põponius
Matho atq cautiꝰ tulerũt coronã aur̃a
cc. pondo ⁊ simulacra sposioꝵ ⁊ x. pondo
argenti facti. Scipio cum delectu heret
neq impetrass. neq magnoper tetẽdiss
ut uoluntarios ducere sibi milit̾e̾ lioert
classem ut que a sociis darentur ad no¬
uas fabricandas naues accipert. Etriuie
pͥmum pͥo ꝓ suis quisq faculctatib con¬
sulem adituros polliciti ceĩtes frumetũ
sociis naualib cõmeatumq omnis gm̃s
populanenses feriu. traquimeses litea
in uela. uolat̾ani interamẽta nauium
leas totidem pilagessa astas longas

Expanded text:
euenisset. et ceteris †praeter consules praetoresque qui euenisset. et ceteris †praeter consules praetoresque qui exercitibus prouinciisque praefuturi† erant imperia. Q. Caecilio sorti evenit ut cum consule in Bruttiis adversus Hannibalem bellum gereret. ludi deinde Scipionis magna frequentia et favore spectantium celebrati. legati Delphos ad donum ex praeda Hasdrubalis portandum missi M. Pomponius Matho et Q. Catius. tulerunt coronam auream ducentum pondo et simulacra spoliorum ex mille pondo argenti facta. Scipio cum ut dilectum haberet neque impetrasset neque magnopere tetendisset, ut uoluntarios ducere sibi milites liceret cae futuram classem, ut quae ab sociis darentur ad nouas fabricandas naues acciperet. Etruriae primum populi pro suis quisque facultatibus consulem adiuturos polliciti: Caerites frumentum sociis naualibus commeatumque omnis generis, Populonenses ferrum, Tarquinienses lintea in uela, Uolaterrani interamenta nauium leas totidem, pila gaesa hastas longas,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se Languescentem repentina qͥes rebe¬
tium yspanoꝵ fecit redierant enim if
aut cimis aut extͥnꝰ cu quo furores
consociarent oĩa circum spectantes qul
nichil reliqui habebant/ prẽt unumn
tutissimum a malis consiliis recepte
ut imꝑatoris uel iuste ire ul nõ despã
clementie se se comicterent eciaz lis
eos ignouisse. cum quib dimissent fa
suam seditionem sine uulner̃ siñ sage
Fuisse/ nec ipãm atrocem atroci pei
dignam ut Ingenia humana sut ads
cuĩq Leuandam culpam nimio plus
cienda illa dubitacio erat singłenco
an uniuersi ad stipendiu petendurit
consilium de hiis Cartagini erat at¬
baturq sñiis utru ĩ actores tin sediti

Expanded text:
itionem iam per se languescentem repentina quies rebeitionem iam per se languescentem repentina quies rebellantium Hispanorum fecit; redierant enim in fines aut ciuis aut externus cum quo furorem suum consociarent. omnia circumspectantes consilia nihil reliqui habebant praeter unum tutissimum a malis consiliis receptum, ut imperatoris uel iustae irae uel non desperandae clementiae sese committerent: etiam hostibus eum ignouisse cum quibus ferro dimicasset: suam seditionem sine uolnere, sine sanguine fuisse nec ipsam atrocem nec atroci poena dignam—ut ingenia humana sunt ad suam cuique leuandam culpam nimio plus facunda. illa dubitatio erat singulaene cohortes an uniuersi ad stipendium petendum irconsilium de iis Carthagini erat, certabaturque sententiis utrum in auctores tantum sediti
Abbreviated transcription (Latin):
alloquebatur ꝑcũctantes mag̾ que cã ire
consternatoriisq subite foret ꝙͣ factum
accusantes. Uulgo stipendium nõ datum
ad diem iactabatur et cu eode tp̃e qͦscelus
yliturginatoꝵ tm̃ extitiss. post duoꝵ impe¬
uatoꝵ duoꝵq exercituum strage̾sua u̾tute
defensum nomen Romanum ac retẽpta
ꝓuincia ess in liturgitanos penam
meritam hr̃e suis recte factis gratã
absoluat non esse talia querenti se qͥ m¬
res eque ea resaturos ad imꝑatore na¬
debant letari ꝙ nichil tristius nͨ inso¬
bilius esset ⁊ p̃. Scipione. deũ bemgna
et rei publioe esse gratie referende sipie
bellis assuetum ad seditõe ꝓtellas ud
scdicitum habet res ne aut excitꝰ petis
circa scipendiarias cuutates Exactorib
scipendii spem propinqua fecer. Editi
subinde positum ut ad stipendiu pera
conuenirent Cartaginez seu captim pe

Expanded text:
adloquebantur, percontantes magis quae causa irae adloquebantur, percontantes magis quae causa irae consternationisque subitae foret quam factum accusantes. uolgo stipendium non datum ad diem iactabatur, et cum eodem tempore quo scelus Iliturgitanum exstitisset post duorum imperatorum duorumque exercituum stragem sua uirtute defensum nomen Romanum ac retenta prouincia esset, Iliturgitanos poenam noxae meritam habere, suis recte factis gratiam qui exsoluat non esse. talia querentes aequa orare seque ea relaturos ad imperatorem respondebant; laetari quod nihil tristius nec insanabilius esset; et P. Scipionem deum benignitate et rem publicam esse gratiae referendae. Scipionem, bellis adsuetum, ad seditionum procellas rudem, sollicitum habebat res ne aut exercitus peccirca stipendiarias ciuitates exactoribus stipendii spem propinquam facere; et edictum subinde propositum ut ad stipendium petendum conuenirent Carthaginem, seu carptim partes
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ p̾ferrent. Mors dipionis falso t̃dita
occecabat aĩos sub cuius uulgata iaz fama
nõ dubitabant totam yspamia arsuram
bello. In eo tumultu ⁊ sociis pecumas ĩ perai
et additari proprnquas urbes posse ⁊ tũbatis
rebus cum oĩa oes auderẽt minus insignia
fore que ip̃i fecissent. Cuz alios subm r̾cetes
nuncios. nõ mortis mõ s ecia funeĩs expec¬
tarent neq suꝑueniret quisq euanesce¬
retq ternere ortus rumor. Tum pͥĩ auctor̃s
poss destitut duces iaz sua ip̃i insignia ⁊ ꝓ
uana ymagine imperii ueram Iustamq
mox in se uersuram potestatez horrebant.
Stupente ita sedicione cum uiuere pͥmo
mox eciaz ualere sipionez certi auctores
afferrent tribum militum septe qui ab¬
ẜmone ꝑmulgentib notos cũ qͥb ꝯgͤssi
erant Leniti sunt Circueuntes eu teptoia
primum deinde in pͥncipiis p̃torio ubi
ẜmones inter se serentiu cicłos uidissent

Expanded text:
aliorum praeferrent. mors Scipionis falso credita aliorum praeferrent. mors Scipionis falso credita occaecabat animos, sub cuius uolgatam iam famam non dubitabant totam Hispaniam arsuram bello: in eo tumultu et sociis pecunias imperari et diripi propinquas urbes posse; et turbatis rebus cum omnia omnes auderent minus insignia fore quae ipsi fecissent. cum alios subinde recentes nuntios non mortis modo sed etiam funeris exspectarent, neque superueniret quisquam euanesceretque temere ortus rumor, tum primi auctoresposset, destituti duces iam sua ipsi insignia et pro uana imagine imperii quod gererent ueram iustamque mox in se uersuram potestatem horrebant. stupente ita seditione cum uiuere primo, mox etiam ualere Scipionem certi auctores adferrent, tribusermone permulcentibus notos cum quibus congressi erant, leniti sunt. circumeuntes enim tentoria primo, deinde in principiis praetorioque ubi sermones inter se serentium circulos uidissent
Abbreviated transcription (Latin):
tuto aut discrimine militie aut imꝑio eoꝵ
qui preerant gerebatur. foͬtuna tñ Roanoꝵ
castroꝵ constabat una ea spe ꝙ tribunos
ex contagione furoris aut ex pãte seditoĩs
defectionisq rati fore ut uia redder̾ ĩ prin¬
cipiis sinebant et signu ab eis petebant ⁊ in
stationem ac uigiliis in ordinem ibat et ut
uimi imperii abstulerant Ita spẽm dct̃o parẽ¬
seditio postꝙ̃ reprehendere atq imꝓbare tri¬
bunos ea que fierent ⁊ conari obuiaz ire.
et propalam ab nuere furorisq eoꝵ non
ac post paulo e castris tribunis ad pͥncipes
seditionis gregarios milites albiũ Calenũ
et c. atrium u̾brum delatu oĩu ꝯse̾su
Imꝑium est. qui nequaꝙ̃ tribunitii  ꝯtẽti
ornamentis in signa etia sũmi imperii.
fasces securesq actractare ausi. n uenit
in mente sius tergis suisq ceruicib uĩgas
illas. securesq inminuere quas ad metum

Expanded text:
tuto aut disciplina militiae aut imperio eorum tuto aut disciplina militiae aut imperio eorum qui praeerant gerebatur. forma tamen Romanorum castrorum constabat una ea spe quod tribunos ex contagione furoris haud expertes seditionis defectionisque rati fore, et iura reddere in principiis sinebant et signum ab eis petebant et in stationes ac uigilias ordine ibant; et ut uim imperii abstulerant, ita speciem dicto parenseditio, postquam reprehendere atque improbare tribunos ea quae fierent et conari obuiam ire et propalam abnuere furoris eorum se rincipiis ac post paulo e castris tribunis ad principes seditionis gregarios milites C. Albium Calenum et C. Atrium Umbrum delatum omnium consensu imperium est; qui nequaquam tribuniciis contenti ornamentis, insignia etiam summi imperii, fasces securesque, attractare ausi; neque eis uenit in mentem suis tergis suis ceruicibus uirgas illas securesque imminere quas ad metum
Abbreviated transcription (Latin):
yspanie/ expulsis inde cartaginensib desti¬
narent aĩs nichil ꝓspere contigerat ꝯcitati
popularib Laceni aut erant ⁊ Iuuẽtute
sunt. Ciuilis alius furor ĩ Castris ad su¬
cõnez ortus. Octo ibi misia militu erant
presidium gentib que cis yberu incolũt
impositu. mote eoꝵ autez mẽtes sunt
non tum pͥmu. cum de uita imꝑatoris
ex diutmo ut fit ocio collcta ⁊ ñ nichil
ꝙ in hostico laxius rapto suetis uiuer̃ ar¬
tiores in pace res erant ac pͥmo res tm
se inter pacatos facere si debellatuz iaz et
confecta prouincia esset/ Cum non ytaliam
reuchit flagitatu quoq stipendiũ ꝓcatuis
q̃ ex more ⁊ modestia militari erat et ab
custodib probra incircueuntes uigilias tri¬
bunos iacta. ⁊ noctu quidem p̾datu ĩ agru
circa pacatum ierant. Postremo inter diu
ac ꝓ pala sine cõmeatu ab signis abibant
oĩa libidine ac licentia militu nichil insti¬

Expanded text:
Hispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destiHispaniae pulsis inde Carthaginiensibus destinarant animis nihil pro spe contigerat, concitatis popularibus—Lacetani autem erant—et iuuentute sunt. ciuilis alius furor in castris ad Sucronem ortus; octo ibi milia militum erant, praesidium gentibus quae cis Hiberum incolunt impositum. motae autem eorum mentes sunt non tum primum cum de uita imperatoriex diutino, ut fit, otio conlecta, et nonnihil quod in hostico laxius rapto suetis uiuere artiores in pace res erant. ac primo sermoincia esset, quid sese inter pacatos facere? si debellatum iam et confecta prouincia esset, cur in Italiam non reuehi? flagitatum quoque stipendium procacius quam ex more et modestia militari erat, et ab custodibus probra in circumeuntes uigilias tribunos iacta, et noctu quidam praedatum in agrum circa pacatum ierant; postremo interdiu ac propalam sine commeatu ab signis abibant. omnia libidine ac licentia militum, nihil insti