comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat docendo ac̃ dictando galliarũ
ep̾s artuulfus. qui locorum gr̃a sõoꝵ
uenerat ierosolimã: ⁊ lustrata oĩ
terra repmissionis damascum q̃q̃
nauigio reuertens ui tempestatis
in occidentalia brutannie litora
dilatatus ẽ. ac post multa ad memo¬
ratum xp̃i famulum adamnãnũ
ꝑueniens. ubi doctus in scͥpturis
scõrumq locorum gnarus eẽ cõꝑtꝰ
se in locis scĩs memoratu digna
uidisse testabatur. cuncta mox iste
me illis qui longius ab eis locis in
quib patriarche uł apłi erant se¬
creti. ea tantum de his que lectione
ac ꝑ eius largitionem etiam mino¬
rib ad legendum contraditus. Scrip
huic hystorie inserere. cõmodum
fore legentib reor.
tiuitatis in hunc modum. Beth¬
leem ciuitas dauid indorsonta est
angusto ex om̃i parte uallib circũ
data: ab occidente in orientem mil¬
le passib longa: humili sine turrib
muro ꝑ extrema plani uerticis in¬

Expanded text:
erat docendo ac dictando Galliarum erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum gratia sanctorum venerat Hierosolymam, et lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, navigio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum gnarus esse compertus se in Locis sanctis memoratu digna vidisse testabatur, cuncta mox iste me illis qui longius ab eis locis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scripthuic Historiae inserere commodum fore legentibus reor. tivitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omni parte vallibus circumdato  Al., circumdata, ab occidente in orientem mille passibus longa, humili  Al., humilis, sine turribus muro per extrema plani verticis in
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturarum nobilissime instructus.
Qui cum domũ redisset. curauit suoᷤᷤ
qui erant in hii quiue eidem erãt
subditi monaft̾io. ad eum quem cog¬
nouerat. q̃mq ipse toto ex corde susce¬
eis ac modesta exhortatione decla¬
rans legitimũ pasche tempꝰ: plu¬
rimos eorum ⁊ pene om̃s qui abhien¬
sium dominio erant liberi aberrore
auitio correctos: ad unitatem redux̃
catholicam. ac legitimũ pasche tempꝰ
obseruare ꝑdocuit. Quicum celebra¬
to in hyb̃nia canonico pascha ad suã
catholicam paschalis temporis obser¬
uantiam instantissime p̃dicaret. nͦ
tamen ꝑsicere quod conabat᷑ posset:
contigit eum ante expletum anni
circulum migrasse de scło. Diuina
tis ac pacis studiosissimꝰ ante ad ui¬
tam raꝑetur etnam: ꝙ̃ redeunte tẽ¬
pore paschali grauiorem cum eis qui
eum ad ueritatem sequi nolebant.
cog̾etur hab̾e discordiam. Scripsit
idem uir de locis scĩs librum legen¬
tib multis utillimũ: cuiꝰ auctor

Expanded text:
Scripturarum nobilissime instructus. Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex corde susceeis, ac modesta exhortatione declarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad suam catholicam temporis Paschalis observantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante expletum anni circulum migrasse de saeculo DCCItis ac pacis studiosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor
Abbreviated transcription (Latin):
scelerum suoꝵ penitudinem ꝓuocauit.
quod utinam ex hinc etiam nrãrum lec¬
tione litt̾arum fiat. Quo tempore
plurima pars scottorum in hybernia
⁊ ñ nulla etiam de brutonib in brit¬
tannia rationabile ⁊ eccłiasticum
paschalis obseruantie tempus dño
donante suscepit. Siquidem ad amnaᷤ
prb̃r & abbas monachoꝵ qui erant in
insula hii. cum legationis gr̃a missꝰ
a sua gente ueniss ad alfridum re-¬
gem anglorum: ⁊ aliquandui in ea
ꝓuintia moratus uideret ritꝰ eccłie
canonicos: sed ⁊ a plurib qui erant
eruditiores eẽt sollert̃ ammonitus
nec contra untũsalem eccłie morem
uł in obseruantia paschal uł in aliis
quibq decretis. cum suis paucissi¬
mis ⁊ in extremo mundi angulo po¬
situs uiuere p̾sumet mutatus m̃te ẽ
ita ut ea que uiderat ⁊ audierat in
eccłiis anglorum sue suoꝵq consue¬
tudini libentissime p̾ferret. erat
enim uir bonus ⁊sapiens.⁊scientia

Expanded text:
scelerum suorum poenitudinem provocavit. scelerum suorum poenitudinem provocavit. Quod utinam exhinc etiam nostrarum lectione litterarum fiat! CAPUT XV. Ut plet nonnulla etiam de Brittonibus in Brittania, rationabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praeferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia
Abbreviated transcription (Latin):
tempus uitam mutandi. cum ipse ui¬
derim iudicium meũ iam ẽẽ cõple¬
tum. alia dicens. sine uiatico salutiᷤ
obiit. ⁊ corpus eius in ultimis ẽ monaᷤᷤ¬
terii locis humatum neq aliquis ꝓ eo
uł missas facere. uł psalmos cantare.
uł saltim orare presumebat. O quam
grandi distantia diuisit ds̃ inter lu
stephanus passurus mortẽ ꝓ ueritate
uidit celos aꝑtos. uidit głam dei. et
iħm stantem a dextris dei ⁊ ubi erat
futurus ipse post mortẽ ibi ocłos m̃tis
ante mortem quo letior occumb̾et mi¬
sit. At contra faber iste tenebrose m̃tr
⁊ actionis imminente morte uidit
aꝑta tartara. uidit dampnationẽ
diaboli ⁊ sequacium eius: uidit etiã
suum infelix inter tales carcerẽ quo
miserabilib ipse desꝑata salute ꝑiret.
sed uiuentib qui hec cognouissent.
causam salutis sua ꝑditione relinque¬
ret. factum ẽ hec nuꝑ in ꝓuintia ber¬
niciorum ac longe lateq diffamatũ

Expanded text:
tempus vitam mutandi, cum ipse vitempus vitam mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi distantia divisit Deus inter  Stephanus passurus mortem pro veritate, vidit caelos apertos, vidit gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnationem diaboli et sequacium ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac longe lateque diffamatum
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ abeis longanimit̾ obnecessitatẽ
oꝑm ipsius ext̾iorum erat enun fa¬
brili arte singularis.Seruiebat aut̃
multum eb̾etati ⁊ ceteris uite remissio¬
ris ullecebris. magisq in officina sua
die noctuq residere. quam ad psal¬
lendum atq orandum in eccłia au¬
duiendumq cum fr̃ib uerbum uite
concurrere consueuerat. Unde acci¬
dit illi quod solent dicere quidam. qr
qui ñ uult eccłie ianuam sponte hu¬
miliatus ingredi. necesse habet in ia-¬
nuam interni ñ sponte dampnatus
introduci. ꝑcussus enim languore
atq ad extrema ꝑductus uocauit
fr̃s. ⁊ multum merens ac dampnato
similis cepit narrare qui uideret
inferos aꝑtos ⁊ sathanan demersum
in ꝓfundis tartari. cayphan qq̃ cũ
ceteris qui occidunt dñm iuxta eũ
flammnis ultricib contraditũ. in qͦꝵ
uicinia inquit heri misero mͥ locum
Ludientes autem ħ fr̃s ceꝑunt dili¬
genter exhortari. ut uł tunc positus

Expanded text:
tamen ab eis longanimiter ob necessitatem tamen ab eis longanimiter ob necessitatem operum ipsius exteriorum. Erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem / multum ebrietati et ceteris vitę remissioris inlecebris, magisque in officina sua die noctuque residere quam ad psallendum atque orandum in ecclesia, audiendumque cum fratribus verbum vite concurrere consueverat. Unde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesie ianuam sponte humiliatus ingredi, necesse habet ianuam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus, vocavit fratres et multum tristis ac damnato similis cepit narrare, quia videret inferos apertos et Satanan demersum in profundis Tartari, Caiphanque cum ceteris, qui occiderunt Christum, iuxta eum flammis ultricibus contraditum: 'In quorum vicinia' inquit 'heu misero mihi locum Audientes hęc fratres ceperunt diligenter exhortari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
candidum codicem ꝓtuler t̃ angłi.¬
deinde atrum demones illi ꝑpar¬
uum. isti enormẽ. animadũtendũ
ẽ. quod in pͥma etate bona aliqua
fecit. que tam̃ uniuersa praue agẽ¬
do iuuenis obnubilauit. Qui si ẽcon¬
trario errores pueritie corrig̾e in ad¬
olescentia ac benefaciendo adei
oculis absconde curasset. posset eoꝵ
numero sociari de quib ait psalmꝰ.
beati quorum remisse sunt iniquita¬
tes: ⁊ quorum tecta sunt pecd̾a. Hanc
historiam sicut auenerabili antisti¬
te pecthelmo didici. simplicit̃ obsalu¬
tem legentium siue audientium nar¬
randam ẽẽ putaui ¶om autem
ipse frẽm quem utinam ñ nossem.
cuiꝰ etiam nom̃ si ħ aliquid ꝓdesset di¬
cere possem. positum in monasterio
nobili. sed ip̃m ignobiliter uiuentẽ
Corripiebatur autem sedulo a frĩb
ac maiorib loci atq ad castigatiorẽ
uitam conũti ammonebat᷑. ⁊ quan¬
uis eos audire noluisset tolerabat᷑.

Expanded text:
candidum codicem protulerunt angecandidum codicem protulerunt angedeinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandam esse putavi. ipse fratrem, quem utinam non nossem, cujus etiam nomen, si hoc aliquid prodesset, dicere possem, positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac maioribus loci atque ad castigatiorem vitam converti ammonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ducite quo dicto statim disparue¬
runt. Surgentesq duo nequissimi
in pede. qui uidelicet mͦ cũ magno
tis ad rapiendum me demonib in
inferni claustra ꝑtrahar. Sic loq̃¬
batur miser desꝑans:⁊ ñ mulco
post defunctus penitentiam quã
ad breue tempꝰ cum fructu uenie
facere suꝑsedit. ineternum sine fruc¬
tu penis subditus facit. De quo con¬
stat quia sicut beatus gregorius de
quibdam scribit ñ ꝓ se ista cui ñ pro¬
fuere. s ꝓaliis uiderit. qui eius in¬
teritum cognoscentes differre tẽpꝰ
penitentie dum uacat. tim̾ent ne in¬
prouiso mortis articulo p̃uenti im¬
penitentes ꝑirent. Quod autem oo
dices diuersos ꝑ bonos siue inaloᷤ
sp̃s sibi uidit efferri. obid suꝑna dis¬
pensatione factum ẽ. ut memine¬
rimus facta ⁊ cogitationes nr̃as ñ
inuentum diffluere. sed ad exam̃
sũmi iudicis cuncta seruari. ⁊ siue
ꝑ amicos angłos in fine nobis ostẽ¬
denda siue ꝑ hostes. Quoduero priꝰ

Expanded text:
ducite. Quo dicto, statim disparueducite. Quo dicto, statim disparuerunt: surgentesque duo nequissimi in pede: qui videlicet modo cum magno tis ad rapiendum me daemonibus, in inferni claustra pertrahar. » Sic loqebatur miser desperans, et non multo post defunctus penitentiam, quam ad breve tempus cum fructu venie facere supersedit, in eternum sine fructu penis subditus facit. De quo constat, quia sicut sanctus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista, cui non profuere, sed pro aliis viderit, qui eius interitum cognoscentes differre tempus penitentie, dum vacat, timerent, ne inproviso mortis articulo preventi inpenitentes perirent. 22. 22. Podices diversos per bonos sive malos spiritus sibi vidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius
Abbreviated transcription (Latin):
rimi uiuenes ⁊ residunt circa me unꝰ
ad caput ⁊ unus ad pedes. ꝓtulitq unꝰ
libellum ꝑpulchrum sed uehement̃
modicum ac mn ad legendum dedit.
in quo omĩa que nũquam bona fece¬
ram intuens scripta repꝑi ⁊ hec erant
nuium pauea et modica. receꝑunt co¬
codicem neq aliquid mͥ dicebant. Tũ
suꝑuenit subito exercitus malignoꝵ
ex parte residens impleuit. Tum ille
qui ⁊ obscuritate tenebrose faciei ⁊pri¬
matu sedis maior eẽ uidebatur eoꝵ.
ꝓferens codicem horride uisionis et
magnitudinis enormis.⁊ponderis
pene importabilis uissit uni ex satel¬
litib suis mn ad legendum deferre.
Quem cum legissem inuenio om̃ia
scelera ũ solum que oꝑe uł uerbo s
etiam que tenuissima cogitatione
peccaui. manifestissime in eo tetricis
esse descripta litteris. Dicebatq ad
illos qui mͥ assed̾ant uiros albatos
⁊ p̃claros. quid hic sedetis scien
tes certissime quia nr ẽ iste. Res

Expanded text:
rimi juvenes, et resederunt circa me, unus rimi juvenes, et resederunt circa me, unus ad caput, et unus ad pedes; protulitque unus libellum perpulchrum, sed vehementer modicum, ac mihi ad legendum dedit, in quo omnia quae unquam bona feceram, intuens scripta reperi, et haec erant nimium pauca et modica. Receperunt codicem, neque aliquid mihi dicebant. Tum subito supervenit exercitus malignorum ex parte residens implevit. Tunc ille qui et obscuritate tenebrosae faciei et primatu sedis major esse videbatur eorum, proferens codicem horrendae visionis, et magnitudinis enormis, et ponderis pene importabilis, jussit uni ex satellitibus suis mihi ad legendum deferre  Al., deferri. Quem cum legissem, inveni omnia scelera, non solum quae opere vel verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, manifestissime in eo tetricis  Al., tetris esse descripta litteris. Dicebatque ad illos qui mihi adsederant viros albatos et praeclaros: Quid hic sedetis, scientes certissime quia noster est iste
Abbreviated transcription (Latin):
turum ẽẽ ꝓmittebat. Hec intertac¬
tus infirmitate decidit in lectum.
atq acri cepit dolore torqueri.
Ad quem ingressus rex diligebat
enim eum multũ hortabatur ut uł
tunc anteqͣm moreretur penitentiã
ag̾et commissoꝵ. At ille respondit.
ñ se tunc uelle confiteri peccata.
sed cum ab infirmitate sua resur¬
geret. ne exprobrarent sibi soda¬
les quod timore mortis faceret ea q̃
sospes facere nolebat. fortiter qͥdem
ut sibi uidebatur locutꝰ. sed mise¬
rabiliter ut post patuit demoniaca
fraude seductus. Cumq morbo ingͣ¬
uescente denuo ut ad eum uisitandum
ac docendum rex intraret. clamabat
statim miserabili uoce quid uis mͦ quid
huc uenisti ñ enim aliquid utilitatis
aut salutis potes ultra conferre. At ille
noli inquit ita loqui inde ut sanum sa¬
pias ñ inquit insanio sed pessimã mͥ
conscientiam certus p̃oculis habeo.
Et quid inquit hoc ẽ : Pauloañ inquit
intrauerunt domũ hanc duo pulcher¬

Expanded text:
turum esse promittebat. Hic interim tacturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in lectum atque acri cepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex – diligebat enim eum multum – hortabatur, ut vel tunc, antequam moreretur, penitentiam ageret commissorum. At ille respondit, non se tunc velle confiteri peccata sua, sed cum ab infirmitate resurgeret, ne exprobrarent sibi sodales, quod timore mortis faceret ea, quę sospes facere noluerat; fortiter quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut post patuit, demonica fraude seductus. Cumque morbo ingravescente denuo ad eum visitandum ac docendum rex intraret, clamabat statim miserabili / voce: 'Quid vis modo? Quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre.' At ille: 'Noli' inquit 'ita loqui; vide, ut sanum sapias.' 'Non' inquit 'insanio, sed pessimam mihi conscEt quid, inquit, hoc est? Paulo ante, inquit, intraverunt domum hanc duo pulcher
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum dic̾ent mirũ quod tam aus¬
teram denere continentiam uelis
respondebat austeriora ego uidi.
Sicq usq addiem uocationis in ⁊¬
fatigabili celestium bonorum desidio
corpus senile inter cotidiana ieuinia
domabat multisq ⁊ uerbo ⁊ conũsa¬
tione saluti fuit. E contra fuit¬
quidam in ꝓuincia mercioꝵ cius
uisiones ac uerba: ñ autem ⁊con¬
uersatio plurimis sed non sibimet¬
ipsi profuit. fuit autem temporib
cenredi qui post edelredum regna¬
uit. uir in laico habitu atq officio
militari positus. sed quantum pro
industria exteriori regi placens.
tantum ꝓ inȩterna suimet negli¬
gentia displicens. Ammonebat gͦ
illum sedulo ut confit̾etur. ⁊ emen¬
daret aẽ relinqueret scelera. pruis¬
quam subito mortis suꝑuentu tẽpꝰ
om̃e penitendi ⁊ emendandi ꝑd̾et.
uerum ille frequenter licet ammo¬
nitus spernebat uerba salutis. seseq
tempore sequente penitentiam ac¬

Expanded text:
» Et cum dicerent: « Mirum quod tam aus» Et cum dicerent: « Mirum quod tam austeram tenere continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora ego vidi. » Sicque usque ad diem suae vocationis infacorpus senile inter cotidiana ieiunia domabat, multisque et verbo et conversatione / saluti fuit. Cuiquidam in provincia Merciorum, cuius visiones ac verba, non autem conversatio, plurimis, sed nec sibimetipsi profuit. Fuit autem temporibus Coenredi, qui post Edilredum regnavit, vir in laico habitu atque officio militari positus, sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet neglegentia displicens. Ammonebat ergo illum sedulo, ut confiteretur et emendaret ac relinqueret scelera sua, priusquam subito mortis adventu tempus omne penitendi et emendandi perderet. Verum ille frequenter licet ammonitus spernebat verba salutis, seque tempore sequente penitentiam ac
Abbreviated transcription (Latin):
modeste uite abbas ⁊ prb̃r ecdel sald
preerat. qui nunc ep̃alem lindisfarnẽ
sis cathedram condignis gradu actib
nasterio locum mansionis secretiorẽ
ubi lib̾ius continuis in orationib
famulatui sui conditoris uacaret.
Et quia locus ip̃e suꝑ ripam flumi.¬
num castigandi corporis affectum
ingredi. ac sepius ineo suꝑ meantibꝰ
undis immergi. sicq ibidem quan¬
diu sustin̾e posse uidebatur psalmt̾
uł p̃cib insistere fixusq manere.
da depon̾e curabat. donec exsuo
corpore calefierent ⁊siccarentur.
Cumq tempore hẏemali defluen¬
tib circa eum semifractarum cru¬
stis glacierum quas ⁊ ipse aliqͣndo
contriuerat quo haberet locum
standi siue immergendi in fluuio
dryctelme. ħ enim erat uiro nom̃
quod tantam frigoris asꝑitatem
ulla ratione tolerare p̾uales. res¬
pondit᷑ ille simpliciter erat nãq
homo simplicis ingenii ac mode¬
rate nature. frigidiora ego uidi.

Expanded text:
modestae vitae abbas et presbyter Aediluald modestae vitae abbas et presbyter Aediluald praeerat, qui nunc episcopalem Lindisfarnensis Ecclesiae cathedram condignis gradu actibusnasterio locum mansionis secretiorem, ubi liberius continuis in orationibus famulatui sui Conditoris vacaret. Et quia locus ipse super ripam fluminum castigandi corporis affectum ingredi, ac saepius in eo supermeantibus undis immergi; sicque ibidem quamdiu sustinere posse videbatur, psalmis vel precibus insistere, fixusque manere da deponere curabat, donec ex suo corpore calefierent et siccarentur. Cumque tempore hiemali defluentibus circa eum semifractarum crustis glacierum, quas et ipse aliquando contriverat quo haberet locum standi sive immergendi  Al. add.Drycthelme hoc enim erat viro nomen, quod tantam frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praevales! » Respondebat ille simpliciter, erat namque homo simplicis ingenii ac moderatae naturae: « Frigidiora ego vidi.
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aliquid ductorem meũ roga¬
re audebam. sed inter hec nescio qͦ
ordine repente me inter homines
uiuere cerno. Hec ⁊alia queq ui¬
derat idem uir dñi ñ om̃ib passim
desidiosis ac uite sue incuriosis re¬
ferre uolebat. sed illis solumm qui
uł tormentoꝵ metu ꝑterriti. uł spe
gaudioꝵ ꝑhennium delectati. pro¬
fectum pietatis haurire ex eius uer¬
bis illius uolebant. Deniq in uici
celle eius habitabat quidam mona-¬
qui adhuc suꝑẽ ⁊ in hib̾nia insula
solitarius ultimã uite ȩtatem pa-¬
ne cybario ⁊ frigida aqua sustentar.
Hic sepius ad eundem uirum ingre¬
diens audiuit abeo repetita inter¬
rogatione. que ⁊ qualia eẽnt que exu
rabat autem uisiones suas regi al¬
frid uiro undecũq doctissimo. ⁊ tam
libenter tamq studiose ab ulo audi-
tonsura coronatus. atq ad eum au¬
diendum sepissime cum ilłas in par¬
tes deuenisset accedet. Eui uidelicet
monastio tempore illo religiose ac

Expanded text:
tamen aliquid ductorem meum rogatamen aliquid ductorem meum rogare audebam. Sed inter hęc, nescio quo ordine, repente me inter homines vivere cerno.' Hęc et alia, quę viderat, idem vir Domini non omnibus passim desidiosis ac vitę suę incuriosis referre vovel tormentorum metu perterriti, vel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex ejus verbis haurire volebant. Denique in vicinia cellae illius habitabat quidam monaqui adhuc superest, et in Hibernia insula solitarius ultimam vitae aetatem pane cibario et frigida aqua sustentat. Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, audivit ab eo repetita interrogatione, quae et qualia essent quae exutrabat autem visiones suas etiam regi Aldfrido viro undecumque doctissimo; et tam libenter, tamque studiose ab illo auditutonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime cum illas in partes devenisset accederet. Cui videlicet monasterio tempore illo religiosae ac
Abbreviated transcription (Latin):
num celoꝵ statim mereantur intro¬
duci. qui tam̃ om̃s in die iudicii ad
uisionem xp̃i. ⁊ gaudia regni celestiˢ
intrabunt. Nam quicunq in om̃i
uerbo ⁊ opere.⁊ cogitatione ꝑfecti
sunt. mox de corpore egressi ad reg.¬
num celeste ꝑueniunt. ad cuiusui-¬
cima ꝑtinet locus ille ubi sonum
cantilene dulcis cum odore suauita.¬
tis ac̃ splendore lucis audisti. Iu au
tem quia nunc ad corpus reũti ⁊ inter
curiosius discutere ⁊mores sermo¬
nesq tuos in rectitudine ac simpli-¬
citate seruare studueris. accipies ⁊
ipse post mortem locum mansionis
inter hec que cernis agmina leta¬
bunda sp̃uum beatoꝵ. Namq ego
cum ad tempꝰ abscessissem ate. ad ħ
feci ut qui de te fieri deb̾et. agnos:¬
cerem. Hec mͥ cum dixisset multũ
decestatus sum reũti ad corpꝰ: delec̃¬
tatus mimrũ suauitate ac̃ decore
loci illius quem intuebar. simul⁊ con¬
sortio eorum quos in illo uidebã. nec

Expanded text:
num caelorum statim mereantur intronum caelorum statim mereantur introduci qui tamen omnes in die judicii ad visionem Christi et gaudia regni caelestis intrabunt. Nam quicumque in omni verbo et opere et cogitatione perfecti sunt, mox de corpore egressi ad regnum caeleste perveniunt: ad cujus vicina pertinet locus ille, ubi sonum cantilenae dulcis cum odore suavitatis ac splendtem, quia nunc ad corpus reverti et rurscuriosius discutere et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter hęc, que cernis, agmina letabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut, quid de te fieri deberet, agnoscerem.' Hęc cum mihi dixisset, multum detestatus sum reverti ad corpus, delectatus nimirum suavitate ac decore loci illius, quem intuebar, simul et consortio eorum, quos in illo videbam, nec
Abbreviated transcription (Latin):
datorum dixit mͥ. Scis que sint ista
omĩa que uidisti: Respondi ego. Non.
Et ait. uallis illa quam aspexisti flã¬
mis feruentib ⁊ frigorib horrenda
rigidis. ipse ẽ locus in quo examinan¬
de ⁊ castigande sunt anime illorum
qui differentes confiteri ⁊ emendare
sceleraꝙ̃ fecerunt in ipso mortis ar¬
ticulo ad penitentiam confugiunt
⁊sic decorpore exeunt. qui tamen
quia confessionem ⁊ penitentiam
uel in morte habuerunt om̃s in die
xime celebratio missarũ. ut etiã
ante diem iudicii libentur adiuuãt.
Porro puteus ille flammiuomꝰ ac pu-¬
tidus quam uidisti. ipsum est os ge-¬
henne. in quo quicunq semelinci¬
derit nunquam inde lib̾abitur in euũ.
locus uero iste florifer in quo pulcher¬
rimam hanc iuuentutem iocundari
ac fulgere conspicis. ipse ẽ in quo re¬
cipuntur anime eoꝵ qui in bonis
quidem oꝑib de corpore exeunt. ñ
tam̃ sunt tante ꝑfectionis ut in reg¬

Expanded text:
datorum, dicit mihi: 'Scis, quę sint ista datorum, dicit mihi: 'Scis, quę sint ista omnia, quę vidisti?' Respondi ego: 'Non.' Et ait: 'Vallis ista, quam aspexisti, flammis ferventibus et frigoribus horrenda rigidis, ipse est locus, in quo examinandę et castigande sunt anime illorum, qui differentes confiteri et emendare scelera, quę fecerunt, in ipso tandem mortis articulo ad penitentiam confugiunt et sic de corpquia confessionem et poenitentiam vel in morte habuerunt, omnes in die xime celebratio missarum, ut etiam ante diem judicii liberentur, adjuvant. Porro puteus ille flammivomus ac putidus quem vidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit nunquam inde liberabitur in aevum. Locus vero iste florifer, in quo pulcherrimam hanc juventutem jocundari ac fulgere conspicis, ipse est in quo recipiuntur animae eorum qui in bonis quidem operibus de corpore exeunt, non tamen sunt tantae perfectionis, ut in reg
Abbreviated transcription (Latin):
po innumera hominũ albatorum con¬
uenticula. sedesq plurime agminũ
letantium. Cumq inter choros feli¬
cium incolarum medios me duce̾t
cogitare cepi quod fortasse ħ esset reg¬
num cȩlorum de quo p̃dicari seprꝰ
audiui. Respondit ille cogitatu
meo. inquiens non ẽ hoc regnum celoꝵ
quod autumas. Cumq procedentes
sp̃uum. aspicio ante nos multo maio¬
rem luminis gr̃am quam prius in qua
etiam uocem cantantium dulcissimã
audiui. sed ⁊ odoris fraglantia miri
tanta de loco effundebatur. ut hisqͣm
antea degustans quasi maximum rebar.
iam ꝑmodicus mͥ odor uid̾etur. sicut
etiam lux illa campi florentis eximia
incomꝑatione eius que nunc apparure
lucis tenuissima prorsus uidebatur.
⁊ parua. Incuiꝰ amenitatem loci: cũ
nos intraturos sꝑarem. repende duc̃¬
tor substitit. nec mora gressum retor¬
quens. ipsa me qua uenimus uia re¬
duxit. Cumq reuersi ꝑueniremꝰ ad
mansiones illas letas sp̃uum candi¬

Expanded text:
po innumera hominum albatorum conpo innumera hominum albatorum conventicula sedesque plurimę agminum lętantium. Cumque inter choros felicium incolarum medios me duceret, cogitare cepi, quod hoc fortasse esset regnum celorum, de quo predicari sepius audivi. Respondit ille cogitatui meo: 'Non' inquiens 'hoc est regnum celorum, quod autumas.' Cumque procedentes um mansiones, aspicio ante nos multo maiorem luminis gratiam quam prius. In qua etiam vocem cantantium dulcissimam audivi. Sed et odoris fraglantia miri tanta de loco effundebatur, ut is, quem ante degustans quasi maximum rebar, iam permodicus mihi odor videretur, sicut etiam lux illa campi florentis eximia in compa/ratione eius, quę nunc apparuit, lucis tenuissima prorsus videbatur et parva; in cuius amenitatem loci cum nos intraturos sperarem, repente ductor subsistit. Nec mora, gressum retorquens, ipsa me, qua venimus, via reduxit. Cumque reversi pervenissemus ad mansiones illas lętas spirituum candi
Abbreviated transcription (Latin):
Ille autem qui adueniens eos fuga¬
uit erat ipse qui ante me ducebat. qui
mox conuersus ad dextrum iter qua¬
si contra ortum solis brumalem me¬
ducere cepit. nec mora exemptum
tenebris in auras serene lucis edu¬
xit. cumq me in luce aꝑta duc̾et
uidi ante nos murũ ꝑmaximũ.
cuiꝰ neq longitudini hinc uł inde.
neq altitudim ullus eẽ terminus
uicdetur. Cepi autem mirari qua¬
re ad murum accedemus. cum in
eo nullam ianuam uł fenestram
uł ascensum alicubi conspicerem.
Cum ergo ꝑuenissemus ad murũ.
statim nescio quo ordine fui mus
insũmitate eius. ⁊ ecce ibi campus
erat latissimus ac letissimus. tanta¬
q flagrantia uernantium floscu¬
lorum plenus. ut omnẽ mox fecorẽ
tenebrosi fornacis qui me ꝑuaserat.
effugaret admirandi huiꝰ suauitas
odoris. Tanta autem lux cuncta ea
loca ꝑfuderat. ut splendore diei si¬
ue solis meridiam radiis uidẽtur
esse p̾olarior. Erant namq in ħ cam-¬

Expanded text:
Ille autem, qui adveniens eos fugaIlle autem, qui adveniens eos fugavit, erat ipse, qui me ante ducebat. Qui mox conversus ad dextrum iter quasi contra ortum solis brumalem ducere cepit. Nec mora, exemptum tenebris in auras me serene lucis eduxit. Cumque me in luce aperta / duceret, vidi ante nos murum permaximum, cuius neque longitudini hinc vel inde, neque altitudini ullus esse terminus videretur. Cępi autem mirari, quomodo ad murum accederemus, cum in eo nullam ianuam vel fenestram vel ascensum alicubi conspicerem. Cum ergo pervenissemus ad murum, statim – nescio quo ordine – fuimus in summitate eius. Et ecce ibi campus erat latissimus ac lętissimus, tantaque fraglantia vernantium flosculorum plenus, ut omnem mox fetorem tenebrosi fornacis, qui me pervaserat, effugaret ammirandi huius suavitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut omni splendore diei sive solis meridiani radiis videretur esse preclarior. Erantque in hoc cam
Abbreviated transcription (Latin):
autem eos maligni sp̃s. descend̾ũt
in medium baratͥ illius ardentis.
factumq ẽ ut cum longius subeun¬
tib eis fletum hominũ ⁊ risum de¬
monioꝵ dare discernere nequirẽ
sonum tam̃ adhuc ꝓmiscuiũ in au¬
rib haberem. intere̾a ascend̾unt qͥ¬
dam sp̃uum obscuroꝵ de abysso illa
flammuioma. ⁊ accurrentes circũ¬
dełunt me atq oculis flaminan¬
tib. ⁊ de ore ac̃ narib ignem pudi¬
tum effiantes angebant. Forcipib q̃ꝙ
igneis quos tenebant in manib. mi¬
nitabantur me comp̃hendere: nec
tam̃ me ullatenus conting̾e tam ⁊ si
terrere p̾sumebant. Qui cum undiq
ferrem. si forte alunde quid auxili¬
um quo saluarer adueniret. appa¬
ruit retro uia qua uenerã quasi
fulgor stelle micantisinter tene bras.
qui paulatim crescens ⁊ ad me otius
festinans. ubi appropinquauit disꝑ¬
si sunt. ⁊aufugerunt om̃s qui me for¬
cipibus rapere querebant sp̃e infesti.

Expanded text:
autem eos maligni spiritus descenderunt autem eos maligni spiritus descenderunt in medium barathri illius ardentis. Factumque est ut, cum, longius subeuntibus eis, fletum hominum et risum daemoniorum clare discernere nequirem, sonum tamen adhuc permistum in auribus haberem. Interea ascenderunt quidam spirituum obscurorum de abysso illa flammivoma, et accurrentes circumdederunt me atque, oculis flammantibus, et de ore ac naribus ignem putidum efflantes angebant. Forcipibus quoque igneis, quos tenebant in manibus, minitabantur me comprehendere, nec tamen me ullatenus contingere, tametsi terrere, praesumebant. Qui cum undiqueferrem, si forte alicunde quid auxilli, quo salvarer, adveniret, apparuit retro via, qua veneram, quasi fulgor stellae micantis inter tenebras, quae paulatim crescens et ad me ocius festinans ubi appropinquavit, dispersi sunt et aufugerunt omcipibus rapere querebant spiritus infesti.
Abbreviated transcription (Latin):
repet̾ent cerno omĩa que ascendebãt
fastigia flammarũ. plena esse spiriti¬
bus hominũ. qui instar fauillarum
cum fumto ascendentium nunc ad
sublimiora ꝓicerentur. nunc rete¬
tis ignium uaporib relab̾entur in
ꝓfundum: sed ⁊ fecor incomꝑabilis cũ
eisdem uaporib ebulliens om̃ia illa lo¬
ca tenebrarum replebat. Et cum diu¬
tiuis ibi pauidus consist̾em. ut pote
incertus quid ag̾etur. quo uerterem
gressum. qui me finis man̾et. audio
subito post terga sonitum immanissi¬
mi flecus ac miserrimi. simul ⁊ cha¬
chinnum crepitantem quasi uulgi
indocti capitis hostib insultantis.
Ut autem sonitus idẽ clarior reddi¬
tus ad me usq ꝑuenit. considero
animas hominum merentes he¬
iulantisq ipsa multum exultãs.
⁊ chachinnans medias illas tͣhebat
intenebras. Equib uidelicet ho¬
minib ut dinoscere potui. qui¬
dam erat attonsus ut clericus. qui¬
dam laicꝰ q̃dam femina. Trahentes

Expanded text:
repeterent, cerno omnia quae ascendebant repeterent, cerno omnia quae ascendebant fastigia flammarum plena esse spiritibus hominum, qui instar favillarum cum fumo ascendentium nunc ad sublimiora projicerentur, nunc retractis ignium vaporibus relaberentur inprofunda; sed et fetor incomparabilis cum eisdem vaporibus ebulliens omnia illa tenebrarum loca replebat. Et cum diutius ibi pavidus consisterem, utpote incertus quid agerem, quo verterem gressum, qui finis me maneret, audio subitum post terga sonitum immanissimi fletus ac miserrimi, simul et cachinnum crepitantem quasi vulgi indocti captis hostibus insultantis. Ut autem sonitus idem clarior redditus ad me usque pervenit, considero animas hominum merentes ejulantesque ipsa multum exsultans et cachinnans medias illas trahebat in tenebras. E quibus videlicet hominibus, ut dignoscere potui, quidam erat attonsus ut clericus, quidam laicus, quaedam femina. Trahentes
Abbreviated transcription (Latin):
merabilis sp̃uum deformiũ multi¬
tudo torqueretur. cogitare cepi qd̃
hic fortasse eẽt infernus. de ciuiꝰ tor¬
mentis ineearrabilib narrare se¬
pus audiui. Respondit cogitatio¬
nis mee ductor qui me p̃cedebat. nĩ
ħ inquiens suspiceris. ñ enim hic in¬
fernus ẽ ille quem putas. Et cum me
hoc spectaculo tam horrendo ꝑterri¬
tum. paulatim in ulteriora ꝓcederet.
uidi subito ante nos obscurari inciꝑe
loca ⁊ tenebris omĩa repleri. Quascũ
intraremus intantum paulisꝑ con¬
densate sunt ut nichil preter ipsas
aspicerem. excepta dumtaxat specie
ut ueste euis qui me ducebat. Et cũ
ꝓgredemus sola sub nocte ꝑumbras.
ecce subito apparuit ante nos crebri
flammarũ tetrarũ globi. ascenden¬
tes quasi de puteo magno rursũq
decidentes in eundem. Quo cum ꝑ¬
ductus eẽm. repente ductor meus
disparuit. ac me solum in medio te
Et cum idem globi ignium sine inter¬
missione mͦ alta pet̾ent. mͦ ima baratͥ

Expanded text:
merabilis spirituum deformium multimerabilis spirituum deformium multitudo torqueretur, cogitare coepi quod hic fortasse esset infernus, de cujus tormentis intolerabilibus narrare saepius audivi. Respondit cogitationi meae ductor qui me praecedebat: Non hoc, inquiens, suspiceris; non enim hic infernus est ille quem putas. « At cum me hoc spectaculo tam horrendo perterritum paulatim in ulteriora produceret, vidi subito ante nos obscurari incipere loca, et tenebris omnia repleri. Quas cum intraremus, in tantum paulisper condensatae sunt, ut nihil praeter ipsas aspicerem, excepta dumtaxat specie et veste ejus qui me ducebat. Et cum progrederemur sola sub nocte per umbras, ecce subito apparent ante nos crebri flammarum tetrarum globi, ascendentes quasi de puteo magno, rursumque decidentes in eumdem. Quo cum perductus essem, repente ductor meus disparuit, ac me solum in medio tenAt cum iidem globi ignium sine intermissione modo alta peterent, modo ima baratri
Abbreviated transcription (Latin):
ta illum que alios laterent uł hor¬
renda uł desideranda uidisse. etiã¬
inquiens aspectu ⁊ clarus erat indu¬
mento qui me ducebat. incedebamus
autem tacentes ut uidebatur mͥ con¬
tra ortum solis. solsticialem. Cumq
ambularemꝰ deuenimus ad uallem
multe latitudinis ac ꝓfunditatis
infinite autem longitudinis. que
ad leuam nob̃ sita. unum latus flã¬
mis feruentib nimiũ terribile al¬
terum furenti grandine ac frigore
te ñ minus intolerabile ꝑferebat.
Utrũq erat animab hominũ plenũ.
que uicissim hinc inde uidebantur
quasi tempestatis impetu iactari.
cum enim uim feruoris tolerare ñ
possent ꝓsiliebant inisere in mediũ
frigoris infesti. ⁊ cum neq ibi quip¬
piam requiei inuenire ualerent.
resiliebant rursus urende in medi¬
um flaminarũ in extinguibiliũ.
Cũq hac infelici uicissitudine lon¬
ge lateq prout aspic̾e poteram sine
ulla quietis inter capedine innu¬

Expanded text:
ta illum, quae alios laterent, vel horta illum, quae alios laterent, vel horrenda, vel desideranda vidisse, etiaminquiens, aspectu, et clarus erat indumento qui me ducebat. Incedebamus autem tacentes, ut videbatur mihi, contra ortum solis solstitialem; cumque ambularemus, devenimus ad vallem multae latitudinis ac profunditatis, infinitae autem longitudinis; quae ad laevam nobis sita, unum latus flammis ferventibus nimium terribile, alterum furenti grandine ac frigore te non minus intolerabile praeferebat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum, quae vicissim hinc inde videbantur quasi tempestatis impetu jactari. Cum enim vim fervoris immensi tolerare non possent, prosiliebant miserae in medium frigoris infesti: et cum neque ibi quippiam requiei invenire valerent, resiliebant rursus urendae in medium flammarum inextinguibilium. Cumque hac infelici vicissitudine longe lateque, prout aspicere poteram, sine ulla quietis intercapedine innu
Abbreviated transcription (Latin):
primo tempore noctis defunctus
est. sed diluculo reuiuiscens ac re¬
pente residens. om̃s qui corpori flẽ¬
tes assecdant timore immenso ꝑeul¬
sos in fugam conuertit. uxor tantũ
q amplius amabat quanuis multũ
tremens ⁊ pauida remansit. Quam
ille consolatus noli inquit timere.
quia iam uere resurrexi a morte
qua tenebar. ⁊apud homines sum
uiuere iterum ꝑmissus. ñ tam̃ ea
mͥ qua ante consueuerã conũsatio¬
ne. sed multum dissimili ex hoc
tempore uiuendum ẽ. Statimq
surgens abiit ad uillule oratori¬
um ⁊ usq ad diem in oratione ꝑ¬
sistens. mox omnem quam possede¬
rat substantiam in tres diuisit
iugi. alteram filiis tradidit. t̃ciam
distribuit. Nec multopost scłi curis
absolutus. ad monast̾ium mailros
quod tƿidi fluminis circũ plexuma
tonsura locum secrete mansionis
quam p̃uiderat abbas intrauit. ⁊
ibi usq ad diem mortis in tanta m̃tiᷤ
⁊ corporis contricione durauit. uͭ mul¬

Expanded text:
Primo tempore noctis defunctus Primo tempore noctis defunctus est, sed diluculo reviviscens ac repente residens omnes, qui corpori flentes assederant, timore inmenso perculsos in fugam convertit. Uxor tantum, quę amplius amabat, quamvis multum tremens et pavida remansit. Quam ille consolatus: 'Noli' inquit 'timere, quia iam vere surrexi a morte, qua tenebar, et apud homines sum iterum vivere permissus. Non tamen ea mihi, qua ante consueveram, conversatione, sed multum dissimili ex hoc tempore vivendum est:' Statimque surgens abiit ad villulę oratorium, et usque ad diem in oratione persistens, mox omnem, quam possederat, substantiam in tres divisit jugi, alteram filiis tradidit, tertiamdistribuit. Nec multo post saeculi curis absolutus ad monasterium Mailros, quod Tuidi fluminis circumflexu mait; acceptaque tonsura, locum secretae mansionis quam praeviderat abbas, intravit: et ibi usque ad diem mortis in tanta mentis et corporis contritione duravit, ut mul
Abbreviated transcription (Latin):
ab errore reuocans. plures ꝑ illas
regiones eccłias scit ⁊ monasteria nõ-¬
nulla construxit. Nam inulto post a¬
lios quoq illis in regionib ipse con¬
stituit antistites ex eorum numero
fr̃m. qui uel secum uel post se illo
ad predicandum uenerant ex quib
aliquanti iam dormierunt indño.
Ipse autem uilbrord cognomento
sextum in ep̃atu habens annum. &
nes ad premia remunerationis su¬
perne tota mente suspirans.
is temporib miracłm memo¬
rabile ⁊ antiquorum simile
in britannia factum ẽ. Namq ad
excitationem uiuentium de morte
anime quidam aliquandiu mortu¬
us ad uitam resurrexit corporis. ⁊
multa memoratu digna que uide¬
rat narrauit. e quib hec aliqua
breuiter ꝑstringenda ẽẽ putaui.
Prat enim paterfamilias in regio¬
ne norderanhumbroꝵ que uocatur
in cimeningum. religiosam oũ
domo sua gerens uitam. qui in¬
firmitate corporis tactus. ⁊ hac ereᷤ¬
cente ꝑ dies ad extrema ꝑductus.

Expanded text:
ab errore revocans, plures per illas ab errore revocans, plures per illas regiones ecclesias, sed et monasteria nonnulla construxit. Nam non multo post alios quoque illis in regionibus ipse constituit antistites ex eorum numero fratrum qui vel secum, vel post se illo ad praedicandum venerant; ex quibus aliquanti jam dormierunt in Domino. Ipse autem Uilbrord, cognomento sextum in episcopatu habens annum, etnes ad praemia remunerationis supernae tota mente suspirans.is temporibus miraculum memorabile et antiquorum simile in Brittania factum est. Namque ad excitationem viventium de morte animę quidam aliquandiu mortuus ad vitam resurrexit corporis et / multa memoratu digna, quę viderat, narravit. E quibus hic aliqua breviter perstringenda esse putavi. Erat ergo pater familias in regione Nordanymbrorum, quę vocatur Incuneningum, religiosam cum domo sua gerens vitam, qui infirmitate corporis tactus et hac crescente per dies ad extrema perductus.
Abbreviated transcription (Latin):
pippinum petiit. qui interpellan.¬
te blichthryłe coniuge sua dedit
ei locum mansionis in insula qua¬
dam rheni. que lingua eorum uoca¬
tur in littore inqua ipse constructo
monasterio quod bactenus heredes
possident eius. aliquandui conti.¬
nentissimã gessit uitam. ibiq diẽ
clausit usttimum. Postquam uero
ꝑ annos aliquot in fresia qui adue
nerint docuerunt misit pippin fa¬
uente om̃ium consensu. uirum ue¬
nerabilem wibrordum romã. cuiꝰ
adhuc pontificatum serguis ha¬
bebat. postulans ut eidem fresonũ
genti archiep̃c ordinaretur qd̾
ita ut petierat impletum est.
imposito sibi a papa memorato no¬
mine clementis. ac mox reũsus
Donauit autem ei pippin locum
cathedre ep̾alis in castello suo illus¬
tri. quod antiquo gentium illarũ
uerbo piltaburg. idẽ oppidum siltoꝵ
lingua autem gallica traiectum
uocatur. In quo edificata eccłia re-¬
uerentissimus pontifex longe la¬
teq ũbum fidei p̃dicans. multosq

Expanded text:
Pippinum petiit qui, interpellanPippinum petiit qui, interpellante Blithrude conjuge sua, dedit ei locum mansionis in insula Rheni, quae lingua illorum vocatur in littore. In qua ipse constructo monasterio, quod hactenus haeredes possident ejus, aliquandiu continentissimam gessit vitam, ibique diem clausit ultimum. Postquam vero per annos aliquot in Fresia, qui advenerant docuerunt DCXCVI, misit Pippinus, favente omnium consensu, virum venerabilem Uilbrordum Romam, cujus adhuc pontificatum Sergius habebat, postulans ut eidem Fresonum genti archiepiscopus ordinaretur. Quod ita ut petierat impletum est aimposito sibi a papa memorato nomine Clementis: ac mox remissus Donavit autem ei Pippin locum cathedrae episcopalis in castello suo inlustri, quod antiquo gentium illarum verbo Uiltaburg, id est, Oppidum Uiltorum, lingua autem Gallica Trajectum vocatur; in quo aedificata ecclesia, reverentissimus pontifex longe lateque verbum fidei praedicans, multosque
Abbreviated transcription (Latin):
pere cupiebat. in quib om̃ib cũ
sui uoti compos esset effectus ad p̃¬
dicandum rediit. Quo tempore
fr̃s qui erant in fresia uerbi minis¬
terio mancipati. elegunt ex suo
numero uirum modestum mori.¬
bus. ⁊ mansuetum corde sƿidb̃ccũ
quieis ordinatur antistes. Quem
brittanniam destinatum ad peti¬
cionem eorum ordinaure reueren¬
tissimus siłfridꝰ ep̃s. qui cũ fonte
patria pulsus merciorum regionib
exulabat. Non enum eo tempore ha¬
bebat ep̃m cantia. defuncto quidẽ
theodoro sed necdum betwyaldo suc¬
cessore eius qui tͣnsmare ordinan-¬
dus ierat ad sedem ep̾atus sui reuer¬
so. Qui uidelicet spidb̃et accepto ep̃a¬
tu de brittannia reũsus. ñ multo pꝰ
ad gentem boructuarorum secessit. ac̃
multos eorum predicando ad uiam
ueritatis ꝑduxit. Sed expugnatis
non longo post tempore boruetuariꝰ
agente antiquorum saxonum disꝑ-¬
si sunt quolibet hi qui u̾bum recepe¬
rant. Ipse antistes cum quibdam

Expanded text:
pere cupiebat. In quibus omnibus cum pere cupiebat. In quibus omnibus cum sui voti compos esset effectus, ad praedicandum rediit. Quo tempore fratres qui erant in Fresia verbi ministerio mancipati, elegnumero virum modestum moribus et mansuetum corde, Switbertum, qui eis ordinaretur antistes. Quem ad Britanniam destinatum, ad petitionem eorum ordinavit reverendissimus Wilfrid episcopus qui, tum forte patria pulsus, in Merciorum regionibus exsulabat. Non enim eo tempore habebat episcopum Cantia, defuncto quidem Theodoro, sed necdum Berthwaldo successore ejus, qui trans mare ordinandus ierat, ad sedem episcopatus sui reverso. Qui videlicet Switbrecht, accepto episcopatu, de Britannia regressus, non multo post ad gentem Boructuariorum secessit, ac multos eorum praedicando ad viam veritatis perduxit. Sed expugnatis non longo post tempore Boructuariis, a gente antiquorum Saxonum dispersi sunt quolibet hi qui verbum receperant. Ipse antistes cum quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
passionis uł inuentionis congrua
illis in locis ueneratione celebrat᷑.
deniq głosissimus rex francorũ
ducta ad se corpora eorum condidit
cum multa gła in eccl̃ia coloniȩ ci-¬
uitatis uixta rhenum. fertur aũ
ebullierit. qui in eodem loco usq ho¬
die copiosa fluenti sui dona ꝑfun
Rimis sane tem dit.¬
porib aduentus eorum infre
sibi ã principe licentiam ibidem
predicandi. accelerauit uemre ro-¬
niã. cuius sedi apłice tunc sergius
papa p̾erat. ut cum eius licentia
⁊ benedictione desidesatum euan¬
głirandi gentib oꝑus in tret. simul
⁊ reliquias beatoꝵ apłorum ac mar¬
tyrum xp̃i ab eo se sꝑans accipere.
ut dum ingente ciri p̾dicaret des¬
tructis idolis eccłias institueret hã¬
beret in promptu reliquias sc̃orum
quas ibi introduc̃et. quibq ibidem
depositis consequenter in eorum ho¬
norem quorum essent ille singula
plura q̃ tanti oꝑis negotium que¬
rebat uł ibi discere uł inde acci-¬

Expanded text:
passionis vel inventionis eorum congrua passionis vel inventionis eorum congrua illis in locis veneratione celebratur. Denique gloriosissimus dux Francorum ducta ad se eorum corpora condidit cum multa gloria in ecclesia Coloniae civitatis, juxta Rhenum. Fertur auteebullierit, qui in eodem loco usque hodie copiosa fluenti sui dona profunrimis sane temporibus adventus eorum in Frebrord datam sibi a principe licentiam ibidem praedicandi, acceleravit venire Romam, cujus sedi apostolicae tunc Sergius papa praeerat, ut cum ejus licentia et benedictione, desideratum evangelizandi gentibus opus iniret, simul et reliquias beatorum apostolorum ac martyrum Christi ab eo se sperans accipere, ut dum in gente cui praedicaret destructis idolis ecclesias institueret, haberet in promptu reliquias sanctorum quas ibi introduceret; quibusque ibidem depositis, consequenter in eorum honorem quorum essent illae  Al., plura quae tanti operis negotium quaerebat, vel ibi discere, vel inde acci