comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
kini quia de accep
ta pecunia usuram solue¬
tis. et curate ut ex co qued
audistis eciam alia studea¬
tis intelligere que non au¬
distis: quatinus alia ex a¬
aliis colligentes. cciam il¬
la discatis ex nobis met ip¬
sis: que nec dum ex predi¬
catoris ore didiscistis. lc .ii.¬
ignu uero seruũ
qua sentencia feriat
audiamus. Tollite ab co
talentum et date ei qui h̃t
decem talenta. Oportunũ
ualde uidebatur ut cum
malo seruo ii unum ta¬
lentum tollitur: ei pocius
qui duo qmͣ qui quinq
talenta acceperat daretur.
debuit: qui minus
quam qui plus habuit.
S sicut superius diximꝰ
per quinqz talenta quinq
uidelicet sensus id est ertcri¬
orum sciencia designatur.
per duo auteu: intellectꝰ et
lus ergo habuit qͥ
duo qͣm quinq ta¬
ꝯlenta acceperat:qr qͥ perta¬
lenta quinqz exteriorum
ad ministracionem meru¬
it: et intellectu internorũ
adhuc uacuus fuit. Unũ
ergo talentum quod intel¬
lectum significari diximꝰ
illi dari debuit: qui bene ex¬

Expanded text:
simi, quia de accepta hac verbi pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. igrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat daretur. debuit qui minquam qui plus habuit. Sed sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est, exteriorum scientia designatur; per duo autem talenta intellectus et lus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta percepit: quia qui per talenta quinqueadministrationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene ex
Abbreviated transcription (Latin):
remunitus siquidẽ
a multis. sciebat ꝙ
breuis forct aus uita: et
mors in ianuis. Ibi quasi
tunc uiuere cepisset: exac¬
tum uite tempus spiritu¬
alibus ocercitii redimere
satagebat. Sciensq quod
uita presens uia est et mi¬
re et spiritu: uiciis expeditꝰ.
succinxit se ad cursum uir¬
tutibus armatus: accin¬
rit se ad pugne conflictũ.
Cursum ergo consummã¬
do cucurrit. non quasi in
incertum: bene certando¬
rem uerberans. Predibat
tunc fere omnis cogitacõ¬
aꝰ et sermo: de fine huius
uie et uite miseria.

Expanded text:
emunitus siquidem a multis sciebat quod brevis foret ejus vita et mors in januis. Ibi quasi tunc vivere coepisset, exactum vitae tempus spiritualibus exercitiis redimere satagebat. Sciensque quod vita praesens via est et mire et spiritu, vitiis expeditus, succinxit se ad cursum virtutibus armatus, accinxit ad pugnae conflictum. Cursum ergo consummando cucurrit non quasi in incertum bene certandorem verberans. Prodibat tunc fere ejus cogitatio et sermo de fine hujus viae et vitae miseria.
Abbreviated transcription (Latin):
iuc ergo respondeo:
quia non solum
tar. Audi non me sz ipm
dñm generi humano cla
de. Audi et beatum petrum
tus petrus dicit. Uit sequa¬
mini uestigia euiꝰ. Simu¬
liter paulus apłs clamat.
Imitatores dei estote: sicut
filii lmi. Quid ad hec re¬
spondebimus fratres: Uel
quam excusacionem habe
poteumus:¬
I tibi aliquis dicat
eut u̾tutes qͣs fecit
dñs debeas uutari: insta
potest esse excusacio tua:
quia uirtutes et mirabi¬
lia facere non omnibus
datum est. iuste et caste ni
uere. et caste uiuere. et cari¬
tatem cum oĩbus custodi¬
re: cum dei aduitorio om¬
nibus preceptum est. Nã
et ipẽ dominus non dixit :
Discite te a me mortuos su
scitare. super aquas siccis pe¬
dibus ambulare. Non hoc
dreit. S quid ait: Quia
mitis sum: et humilis cor
sicut et pater ur celestis per¬
fectus est.¬

Expanded text:
ic ego respondeo: Quia non solum tari. Audi non me, sed ipsum Dominum generi humano clamde . Audi et beatum Petrum tus Petrus dicit: Ut sequamini vestigia ejus. Similiter apostolus Paulus clamat: Imitatores Dei estote, sicut filii charissimi . Quid ad haec respondebimus, fratres, vel quam excusationem habere poterimus tibi aliquis dicat ut virtutes quas fecit Dominus debeas imitari, justa potest esse excusatio tua, quia virtutes et mirabilia facere non omnibus datum est; juste autem et caste vivere, et charitatem cum omnibus custodire cum Dei adjutorio, omnibus praeceptum est. Nam et ipse Dominus non dixit: Discite a me mortuos suscitare, super aquas siccis pedibus ambulare; non hoc dicit: sed quid ait? Quia mitis sum et humilis cordsicut et Pater vester coelestis perfectus est
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum fundatur. debco
illum semper accipere. ut sẽ¬
per michi peccata dimittã¬
tur. Sz quia semper pecco.
debeo semper habere medici¬
in ccclesia. et communicare
non desinunt: putantes se¬
de tali commumone mũ¬
dari discant nichil ad cinẽ¬
dacionem proficere sibi. di¬
cente propheta. Quid est qd̾
dilectus meus fecit ĩ domo
mea scclera multa: Nunꝙͥ
sames sancte. auferunt a te
malicias tuas. Et apostolꝰ.¬
Probet inquit se homo . ⁊ sic
de panc illo edat: et de calice

Expanded text:
peccatorum funditur; debeo peccatorum funditur; debeo illum semper accipere, ut semper mihi peccata dimittantur. Qui semper pecco, semper debeo habere mediciin Ecclesia, et communicare non desinunt, putantes se tali communione mundari, discant nihil ad emundationem proficere sibi, dicente propheta: Quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas ? Et Apostolprobet, inquit, se homo et sic de pane illo edat et de calice
Abbreviated transcription (Latin):
neat timere. Sicut iudas
cum bucellam tradidit
xp̃s. non malum accipiẽ¬
do: sed bonum male aca¬
malum sit: aut quia nõ
ad salutem accipit nichil
accipit. Corpus cnm et sã¬
guis domini nichilomiñ
erat in illis: quibus dice¬

Expanded text:
aptismo : « Sicut Judas, cui buccellam tradidit Dominus, non malum accipiendo, sed bonum male accmalum sit, aut quia non ad salutem accipit, nihil acceperit. Corpus enim Domini et sanguis Domini nihilominus erat etiam illis, de quibus dice
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m manducare: non est
hoc solum in aius sacramẽ¬
to corpus accipere: Multi ĩ
de quibus ait apłs. Qui
manducat et bibit calicẽ
domini indigne: iudiciũ
sibi manducat et bibit. S
quomodo manducandꝰ
est xp̃us: Quomodo ip̃e
dixit. Qui enim mandu¬
cat carnem meam et bib
sanguiem neumdigne: ĩ
memanet et egom co. Et si

Expanded text:
Christum manducare? Non est hoc solum in sacramento corpus ejus accipere. Multi enim de quibus ait Apostolus: Qui manducat et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit. Sed quomodo manducandus est Christus? Quomodo ipse dicit: Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in m
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut crgo sinc corporali
sensu ulitate preterita de¬
posita. subito nouam in¬
dutꝰ es dignitatem. et sic
infecta diluit maculata
detersit. non oculis sed sen¬
sibus tuis sunt credita. et
cum reuerendum ad alta¬
recibis spiritualibus sa¬
ciandus ascendis: sacrũ
dei tui corpus et sanguinẽ
fide respice. honora et mira¬
re. mente continge. cordi ᷤ
manu suscipe et maxime¬
mente totum: haustu inte¬
rions hominis assume.¬

Expanded text:
Sicut ergo sine corporali Sicut ergo sine corporali sensu, praeterita posita, subito novam indutus es dignitatem: et sicut infecta diluit, maculata detersit; non oculis tuis, sed sensibus tuis sunt credita: ita et cum reverendum altare cibis spiritualibus satiandus ascendis, sacrum Dei tui corpus, et sanguinem fide respice, honora, mirare, mente continge, cordis manu suscipe, et maxime totum haustu interioris hominis assume
Abbreviated transcription (Latin):
nutum precipientis dñi
repente cr nichilosubstiter̃t
excelsa clorum. profunda
fluctuum. uasta terrarũ.
ita pari potestate in spiritu¬
alibus sacramentis ubi
precipit uirtus: seruit af¬
uanta itaq et qmͣ
celebranda benefici-
le esse non debrat. qd̃ in xp̃i
substanciã terrena et mor¬
talia conucrtuntur: teipĩn¬
interroga. Oudum alienꝰ
a uita. peregrinus a mĩa.¬
et a salutis uia. extrinsccuˢ
mortuus exulabas: subi¬
to iniciatus xp̃i legibus.
et salutaribus ministans
innouatus. in corpus et¬
desie non uidendo. sed cre¬
dendo transilisti: et de filio
perdicionis. adoptus
dei fieri occulta puritate
meriuisti. inmensura ui¬
sibili ꝑmanens maior
factus es te ipso inuisibi¬
liter. sinc quantitatis ai¬
augniento. Cum idem at¬
qz ipse esses: multo alter
fidci processibus extitisti.
in oxteriori nichil additũ ẽ.
et totum in interiori mu¬
tatum est: ac sic homo xp̃i
filius effectus. et xp̃c homi¬
nis in mente formatus s̃.

Expanded text:
nutum praecipientis Domini nutum praecipientis Domini repente ex nihilo substiterunt excelsa coelorum, profunda fluctuum, vasta terrarum: ita pari potestate in spiritualibus sacramentis, ubi praecipit virtus, servit efuanta itaque et quam celebranda beneficia le esse non debeat, quod in Christi substantiam terrena et mortalia coninterroga. Dudum alienus a vita, peregrinus a misericordia, a salutis via intrinsecus mortuus exsulabas; subito initiatus Christi legibus, et salutaribus mysteriis innovatus, in corpus ecclesiae non videndo, sed credendo transsiluisti, et de filio perditionis adoptivus Dei filius fieri occulta puritate meruisti; in mensura visibili permanens major factus es te ipso invisibiliter sine quantitatis augmento; quum ipse atque idem esses, multo alter fidei processibus exstitisti; in exteriori nihil additum est, et totum in interiori mutatum est, ac sic homo Christi filius effectus, et Christus in hominis mente formatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
iua corpus assũp¬
tum ablaturus erat¬
dominus ab oculis nrĩs.
cessarium erat. ut in die ce
corporis et sanguinis cõ
socraret. Ut coleretur iugi
giter per misterium: quod
semnel offerebatur in preci¬
um. Ut quia cotidiana
et indeffessa currebat pro
hominũ salute redemptio:
perpetua esset redempciomiᷤ
oblacio et perhempnis uic
esset in gracia. Uere uni¬
ca et perfecta hostia. fide exi¬
stimanda nonspecie: neqz
exteriori censeda uisu. sed
interiori affectu .N. Unde
merito celestis confirmat
auctoritas. quia caro inca
uere est cibus: et sanguis
meus uere est potus. Rece¬
dat ergo omne infidelita¬
tis ambiguum. quoniã¬
quidem qui auctor mune¬
ris: ipse est et testis uerita¬
tis. Nam et inuisibilis sa¬
cerdos usibiles crraturas
in substanciam corporis¬
sui et sanguinis uerbosuo
sccreta potestate conuertit.
ita dicens. Accipite et come¬
dite. hoc est corpus meum.
et sanctificacione repetita:
accipite et bibite. hic est sã¬
guis meus. Ergo sicut ad

Expanded text:
ia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis nostris, cessarium erat, ut nobis in hac corporis et sanguinis sui consecraret, ut coleretur vel jugiter, jure per mysterium quod semel offerebatur in pretium; ut quia quotidiana et indefessa currebat pro hominum salute redemptio, perpetua esset etiam redemptionis oblatio, et perennis illa esset in gratia. Vera unica et perfecta hostia, fide existimanda, non specie: nec einteriori affectu. Unde merito coelestis confirmat auctoritas, quia caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. § 1. Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum, quandoquidem qui auctor est muneris ipse etiam testis est veritatis. Nam invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbo suo secreta potestate convertit, ita dicens: Accipite et comedite, hoc est enim corpus meum; et sanctificatione repetita: Accipite, et bibite, hic est sanguis meus. Ergo sicut ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ancta malis posiii.¬
sunt obesse. Boms ft̾
ad salutem: malis ad iu¬
dicium. Unde apostolus.
Qui manducat et bibit in¬
digne: iudicium sibi mã¬
ducat et bibit. Non quia
illa res mala est: sed quia
malus male accipit. qͦd
bonum est. Non enim ma¬
la crasbuccella que ude¬
data est a domino. Salu¬
tem medicus dedit. Sed
quia ille qui indignus
crat accepit: ad periciem

Expanded text:
sancta malis possunt obesse; bonis sunt ad salutem, malis ad judicium. Unde Apostolus: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non quia res illa mala est, sed quia malus male accipit quod bonum est. Non enim mala erat buccella, quae tradita est Judae a Domino. Salutem medicus dedit; sed quia ille, qui indignus erat, accepit, ad perniciem
Abbreviated transcription (Latin):
sc ꝑtinere uoluit: misteriũ
pacis et unitatis nr̃e in mẽ
sa consecrauit. Qui accipit
misterium unntatis. et nõ
tenet uinculum pacis: nõ
misterium accipit prose.
sed testimonium contra se.
quemiq fidelium corporiᷤ¬
et sanguus dominici
tunc esse participeni. qnͣdo
ri ab illius panis calicis¬
qz consorcio. eciam si ante¬
qmͣ pancn illum come¬
dat calicemqz bibat de boc
scculo migrauerit in uni¬
tate corporis xp̃i constitu¬
tus. Sacrament qui ppe
illius participacione ac be¬
neficio non priuatur qñ
in se hoc quod illud sacra¬
mentum significat muc¬

Expanded text:
ium pacis et unitatis nostrae in mensa sua consecravit. Qui accipit mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. quemque fidelium corporis sanguinisque Dominici tunc esse participem, quando ri ab illius panis, calicisque consortio, etiamsi antequam panem illum comedat calicemque bibat, de hoc saeculo migraverit, in unitate corporis Christi constitutus. Sacramenti quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando in se hoc quod illud sacramentum significat, inv
Abbreviated transcription (Latin):
anducatur xp̃us.
nuit manducatus quia
suricrit occisus. Nec quando
manducamus. partes de
illofacunus. Et quidem in
sacramento sic fit. Et norũt
fideles qm mãducẽt carnẽ
xp̃i. unusqͥsq accipit partẽ
sacramẽto: ⁊ manet ĩteg̾ totꝰ¬

Expanded text:
Manducatur Christus; vivit manducatus, quia resurrexit occisus; nec quando manducamus, partes de illo facimus. Et quidem in sacramento sic fit, et norunt fideles quemadmodum manducent carnem Christi. Unusquisque accipit partem sa gra
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat dominus seruos.
it preparabat cis cibum se
ipsum. Quis audeat dũm
catur: nec occiditur ut mã¬
ducctur. sed mortuos uiui¬
ficat. Quando manducat
reficit: sed non deficit. Non
ergotimcamus fratres
mãducare istũ parẽ. ne forte
ducemus: non mnucniamꝰ¬
quod iuudetur panis est et
calir quod et oculi renunci¬
ant. Quod autem fides po
ud iudetur et aliud intelli¬
gitur. Quod indetur speciẽ
habet corporalem: quod in¬
telligitur fructum habet spi¬
ritualem.

Expanded text:
Invitavit dominus servos et praeparavit eis cibum se ipsum. Quis audeat manducatur, nec occiditur, ut manducetur, sed mortuos vivificat. Quando manducatur, reficit, / sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare istum panem, ne forte ducemus, non inveniamQuod videtur panis est et calix, quod etiam oculi renuntiant. Quod autem fides posud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur speciem habet corporalem; quod intelligitur fructum habet spiritalem.
Abbreviated transcription (Latin):
ccclesiam in musteri¬
a bono mains: nichil a ma¬
lo munus perficitur sacer¬
dote: qui a non in incrito
consetrantis. sed in uerbo
efficitur creatoris: et in uir¬
tute spiitus sancti. Si e¬
nun in mento esset sa cer¬
dotis. nequaqmͣ ad xp̃m
pertineret. Nunc autem sic̾
ipse.  est qui baptizat:i¬
ta ipse est qui per sp̃m̃ scm̃.
hanc su am efficit carnem:
et trãsit uinum in sangui
nem. Unde et sacerdos. Iube
altare tuum: in conspectu
diuinc maiestatis tue. Ut
quid deferenda illuc ca in lu¬
cem deposcit: nisi ut intelli¬
gitur. ꝙ ista fiant in cosac̃¬
docio: Hanc ergo oblacionẽ
bencdictam perquam bene¬
dicimur. ascriptam per
quam homines in celo a¬
scribuntur. ratam ꝑ quã
in usceribus xp̃i esse cense¬
amur. Racionabilem. ꝑ
quam a bestiali sensu exua¬
mur: acceptabilem. ut qͥ
nobis ipsis displicemus.
phanc acceptabiles cuis
unico filio simus. Nichil
racionabilius. ut quia nos
iam similitudinẽ mortiᷤ
cuis in baptismo accipinuᷤ.

Expanded text:
cclesiam in mysteria bono majus, nihil a malo minus percipitur sacerdote, quia non in merito consecrantis, sed in verbo efficitur Creatoris et in virtute Spiritus sancti. Si enim in merito esset sacerdotis, nequaquam ad Christum pertineret. Nunc autem sicut ipse est, qui baptizat, ita ipse est, qui Spiritum sanctum hanc suam efficit carnem et transfundit sannem. Unde et sacerdos: Jube,altare tuum in conspectu divinae majestatis tuae. Ut quid perferenda in lucem deposcit, nisi ut intelligatur, quod ista fiant in ejus sacerdotio? Hanc igitur oblationem benedictam, per quam nos benedicamur; adscriptam, per quam omnes in coelo adscribamur ; ratam, per quam in visceribus Christi esse censeamur; rationabilem, per quam a bestiali sensu exuamur; acceptabilem, ut qui nobis ipsis displicuimus per hanc acceptabiles ejus unico filio simus. Nihil rationabilius, ut, quia nos jam similitudinem mortis jus in baptismo accepimus,
Abbreviated transcription (Latin):
trum subfigura.
nusticum calicis sacram̃¬
tum fiat: ueritas ait. Ca¬
ro mea uere est cibus. et sã¬
gus meus uere est potuͤ
Alioquin quomodo ucrũ
crit. panis quem ego da¬
bo caro mca est pro mun¬
di uita. nisi uera sit caro:
ri dentibus non est no¬
luit dominus hunc panc̃
et uinum in misterio u̾e¬
carius carnem suain et sã¬
guiem suum consecracõe
spiritus sancti potencialit̾
creari. et cotidic pro mundi
uita mistice iimolari. Ut
sicut de uirgine per spuitũ¬
sanctum uera caro sine co¬
itu creatur. ita per cundem
ex substancia panis ⁊ uini
misticc idem corpus xp̃i
consecretur. Corpus xpisti.
et ueritas et figura est. De¬
ritas. dum corpus xp̃i et
sangus in uirtute sp̃c̃¬
ex panis uiniq substan¬
cia efficitur. Figura uero
est: id quod exterius sentit᷑ͤ.

Expanded text:
trum sub figura, mysticum calicis sacramentum fiat. Veritas ait: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus est vere potus. Alioqui quomodo magnum erit: Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita, nisi vera sit caro? ri dentibus fas non est, voluit Dominus hunc panem et vinum in mysterio vere carnem suam et sanguinem suum consecratione Spiritus sancti potentialiter creari, et quotidie pro mundi vita mystice immolari, ut, sicut de ritum vera caro sine coitu creatur, ita per eumdem ex substantia panis et vini mystice idem corpus Christi consecretur. Corpus Christi et veritas et figura est: ritas, dum corpus Christi et sanguis, virtute Spex panis vinique substantia efficitur. Figura vero est, id quod exterius sentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
usq in hodicmum diem
ꝑmanz ibidem. iuxta q¬
quem et tunc pipinus
singularem ferum fuit
consecutus. auus assa¬
turam precopit ille ficri tã¬
qmͣ reucra in ibi pransurꝰ
interea idem pipinus istic¬
cp̃i benediccionem gratis¬
sime suscipiens: dixit diẽ¬
tibus qui sibi assistebant.
Quid faciemus huic cp̃o.
qui nobis seruire non ces-¬
sat: illis autem silentib:
pipinus ad sanctum cõ¬
uersus rigob̾tum. gratu¬
labundus adiccit. Damꝰ
inquiens tibi optionei
petendi quod uoluens: et
non negabimus tibi. ad
quod uir domini. Date ait
michi hunc modicum
mansionilem. et sufficit
michi. ẽunc ille. Et hunc
tibi do. et quantum uo¬
lueris accipere in giro. Cõ¬
cessitqz ei sicut et quondã
rex chlodoueus sancto le-¬
gitur concessisse remigio:
ut quantum circuiret dũ
ipse meridie quiesceret: to¬
tum illi donaret. Tu au¬

Expanded text:
usque in hodiernum diem usque in hodiernum diem permanet ibidem. Iuxta quem et tunc Pipinus singularem ferum fuit consequutus, cuius assaturam precepit illic fieri, tanquam re vera inibi pransurus. Interea idem, istic episcopi benedictionem gratissime suscipiens, dixit clientibus, qui sibi adsistebant: 'Quid faciemus huic episcopo, qui nobis servire non cessat?' Illis autem silentibus, Pipinus, ad sanctum conversus Rigobertum, gratulabundus adiecit: 'Damus', inquiens, 'tibi optionem petendi quod volueris et non negabimus tibi'. Ad quod vir Domini: 'Date', ait, 'michi hunc modicum mansionilem, et sufficit michi'. Tunc ille: 'Et hunc tibi do et quantum volueris accipere in giro', concessit que ei, sicut et quondam rex Chlodoveus sancto legitur concessisse Remigio, ut, quantum circuiret, dum ipse meridie quiesceret, totum illi donaret. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
suerit inter cetera que pos¬
sedit: et qualiter pauꝑes
xp̃i suorum heredes fore
delegerit. Qui sccundum
illud cuuangelii. beatus
est: quia hi non habent
retribuere ci. Retribuetur
cnm illi in resurreccione
iustorum. Berumptamẽ
aius beatitudinis seduli
intercessores cristunt pro¬
ut queunt: et si aliqnͣdo
semper clamabit. queãd¬
modum scriptura dicit.
Conlude clemosinam in
sinu pauperis et ipsa prote
ic quodam tempors
de culnussiaco ep̃ni
sui uilla ueniens: adiit
pipinum maiorem domͦ
patrem ueli arli cognomẽ¬
to marcelli: premisitq su¬
as c culogias. a uenacio¬
ne quam paulo ante crer¬
cucrat redeunti. Has quip¬
pe solebat illi crebrius mit¬
tere. Morabatur quoqz ip̃e
pipinus in pago laudu¬
nensi in loco qui dicitur
geriacacortis: et non illic
ut hodie uilla sed eriguus
mansionilis fuerat. Ue¬
rum et in dicbus illis
bi erat ingens silua. ⁊ fõs
in codem loco. quem apri
tanqm ad sua frequẽta¬
bant uoluptabra: qui et

Expanded text:
suerit inter cetera quae possuerit inter cetera quae possedit, et qualiter pauperes Christi suorum heredes fore delegerit, qui secundum illud euangelii beatus est, quia hi non habent retribuere ei: retribuetur enim illi in resurrectione iustorum; verumtamen eius beatitudinis seduli intercessores existunt, prout queunt, et si aliquando semper clamabit, quemadmodum Scriptura dicit: Conclude elemosinam in sinu pauperis, et ipsa pro te ic quodam tempore, de Culmisiaco episcopii sui villa veniens, adiit Pipinum maiorem domus patremve Karli cognomento Martelli premisitque suas ei eulogias a venatione, quam paulo ante exercuerat, redeunti. Has quippe solebat illi crebrius mittere. Morabatur quoque ipse Pipinus in pago Laudunensi et loco qui dicitur Gerniaca cortis, et non illic ut hodie villa, sed exiguus mansionilis fuerat; verum et in diebus illis ibi erat ingens silva et fons in eodem loco, quem apri tanquam ad sua frequentabant volutabra, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
marum. effuire ĩ locum hu¬
iusmodi colluuionibus
aptum. Porro sicut et polĩc¬
tores effodiende corum sepl̾¬
ture adesse. cum cueniret il¬
lorum quempiam defũ¬
gi. et ab ipsis tainqm a
iuspillionibus ad sepcliẽ¬
dum cos deftrri. Et ut tã¬
dem collectiuo quodam
sermunculo quid infera¬
tur de corum multimo¬
da seruitute. ad omne o¬
pus cis impendendum
seruile: ut presentissimos
ita iussit ꝑatissimos eẽ.
Quorum huiusmodi ⁊¬
suetudo prolege habetur:
ut si omnis familia ser¬
uorum qui hec habuere
obierit sicut sepe accidit.
eciam ingenus quisqz
par cis obsequium exerce¬
at seruile. si continguat
ca habere. Corum uero sũ¬
ma in .xli. mansos colli¬
gitur utrobiqz coaduna¬
ta. Inter hec prudentem
paucis moncius lectorẽ
ne abhoreat ista legendo
qi suꝑflua. asserens in car¬
tis cõrum donacionis et
polipticis de eisdem editis
satis superqz inuenienda:
sed admiretur hunc uir
dei quomodo hec pruden¬
tissime et piissime dispo¬

Expanded text:
narum efferre in locum hunarum efferre in locum huiusmodi colluvionibus aptum; porro sicut et pollinctores effodiendae eorum sepulturae adesse, cum eveniret illorum quempiam defungi, et ab ipsis tamquam a vispillionibus ad sepeliendum eos deferri. Et ut tandem collectivo quodam sermunculo quid inferatur de eorum multimoda servitute, ad omne opus eis inpendendum servile ut presentissimos, ita iussit paratissimos esse; quorum huiusmodi consuetudo pro lege habetur, ut, si omnis familia servorum, qui haec habuere, obierit, sicut sepe accidit, etiam ingenuus quisque par eis obsequium exerceat servile, si contingat ea habere. Eorum vero summa in XLI mansis colligitur utrobique coadunata. Inter haec prudentem paucis monemus lectorem, ne abhorreat ista legendo quasi superflua, asserens in cartis eorum donationis et polipticis de eisdem editis satis superque invenienda; sed admiretur hunc virum Dei, quomodo haec prudentissime et piissime dispo
Abbreviated transcription (Latin):
fimacum nuulum. cur¬
cella ad nouam uullam.
ecclesia sancti hylani in
suburbio ad portam que
uocatur martis. Hanc basi¬
licam decreit ꝑstare in
sepulturam corum. Ac g̾¬
macam cortem et tria eue¬
stigio consequencia san¬
xit ad anniuersariam sui¬
perseucrare transitus diẽ
commemorandam: ut
hinc scilicet eis in illa suf¬
ficiens refeccio ab acrari
clauigero quot amis pa¬
retur. Et si quid de annuo
suꝑfucrit rerum reditu. ꝙ
ad presens cependi non
necesse sit. omnibus cẽsu¬
it diuidendum: prout
opus fucrit unicuiqz coꝵ.
item curcellai et nouam
uillam. et nouem mansa
ecclesie sancti hy larii adiac¬
cencia. statuit ligna cedere.
aquasqz comportare. ad
faciendum eis balneum:
insuper et ad succidium oc¬
currere. et si quid huiusmo¬
di necesse sit in corum cul¬
ma quod facto opus sil.
Puteis quoqz intra mo¬
nasterii septa non deesse q̃¬
libit aborta occõne exaclau¬
dis. Demqz ipsa si quando
cruberauerint rudera la cri¬

Expanded text:
finiacum rivulum, Curfiniacum rivulum, Curcella, ad Novam villam, ecclesia sancti Hilarii in suburbio ad portam quae vocatur Martis. Hanc basilicam decrevit perstare in sepulturam eorum. At Gerniaca cortis et tria e vestigio consequentia sancxit ad anniversariam perseverare sui transitus diem commemorandam, ut hinc scilicet eis in illa sufficiens refectio ab aerarii clavigero quotannis paretur. Et si quid de annuo superfuerit rerum reditu, quod ad presens expendi non necesse sit, omnibus censuit dividendum, prout opus fuerit unicuique eorum. Item Curcellam et Novara villam et novem mansa ecclesiae sancti Hilarii adiacentia statuit ligna cedere aquasque conportare ad faciendum eis balneum, insuper et ad suicidium occurrere, et si quid huiusmodi necesse sit in eorum culina, quod facto opus sit; puteis quoque intra monasterii septa non deesse, qualibet oborta occasione, exanclandis; denique ipsa, si quando exuberaverint, rudera latri
Abbreviated transcription (Latin):
des remensis: pleraq in
loco erant collapsa que fu¬
erant precedencium patrũ
studio et uigore fundata.
Que cuncta uir iste glori¬
osus et industrius in pri¬
stinum celerius reparauit
statum. Nam canonicã
clericis religionem instuit:
iuxta numerum quoqz eo¬
rum quotꝰ illo in tempo¬
re crat. sufficiencia et con¬
tinua eis uictualia con¬
stituit: quatinus diuino
cultui liberius atqz in¬
stancius insistere quiuis¬
sent. Prius quippe qmͣ ex¬
optabilis hic alitor. ac pr̃
corum adueniret. Non ci ͤ
dabatur canonicus paniͤ.
quia non erant ut sunt
bodie canonici. sed sicut
matricularii. Et ad hec res
proprias cum habitato¬
ribus carum. illis contu¬
lit: qui singulis corum
necessitatibus perpetuo de¬
seruirent. Primus remen¬
sium hic epõrum fertur
comune eis instituisse cra¬
rium: gencraliter illorum
usibus in secula profutu¬
rum. Predictarum autem
rerum loca hiis uocabule
censentur. Gerntaca cortis.
musceum. roscium adiil¬

Expanded text:
des Remensis, pleraque in des Remensis, pleraque in loco erant collapsa, quae fuerant precedentium patrum studio et vigore fundata; quae cuncta vir iste gloriosus et industrius in pristinum celerius reparavit statum. Nam canonicam clericis religionem restituit, iuxta numerum quoque eorum, quotus illo in tempore erat, sufficientia et continua eis victualia constituit, quatinus divino cultui liberius atque instantius insistere quivissent. Prius quippe quam exoptabilis hic altor ac pater eorum adveniret, non eis dabatur canonicus panis, et non erant, ut sunt hodie, canonici, sed sicut matricularii: et ad haec res proprias cum habitatoribus earum illis contulit, qui singulis eorum necessitatibus perpetuo deservirent. 3. Primus Remensium hic episcoporum fertur commune eis instituisse aerarium, generaliter illorum usibus in saecula profuturum. Predictarum autem rerum loca his vocabulis censentur: Gerniaca cortis, Musceium, Roceium, ad Vul
Abbreviated transcription (Latin):
humiliter obsequi. Mal̾
quoqz nchilominus e¬
rat tumori: qui ab co me¬
tuebant tain deprehendi
quam reprchendi. Ac peri
hoc sicut de beato scriptum
inuenitur remigio: erga
bene agentes: pet̾ius appa¬
rebat in uultu: erga delin¬
quentes paulus in spũ.¬
Stantibus equidem si ca¬
derent minabatur penam.
Lapsis uero ut surgere ap¬
peterent: promittebat mi-¬
sericordiam. Illos terrebat.
ne presumerent in bonis:
istos refouebat. ne despera¬
rent in malis. Proinde
quosdam piis sermoni¬
bus assidue predicacio¬
nis ad meliora euexit. qͦs
maturitate et sinceritate
multiplicis doctrine. desi-¬
dero sancte conuaisacio¬
nis accendit. Quibusdã
exemplum factus est ad
salutem: alios intra sep¬
ta sui gregis oues fecit.
alios educauit. Omnib
omnia factus est: ut om¬
nes saluos efficeret. Suc¬
cessit autem in remensi põ¬
tificatu reolo magnarũ
uirtutum uiro: huiusq
ut quidam perhibent. pro¬
xiniori cognato. Et qm̃
annis pastore uacauit se¬

Expanded text:
humiliter obsequi; malis humiliter obsequi; malis quoque nichilominus erat timori, qui ab eo metuebant tam deprehendi quam reprehendi, ac per hoc, sicut ad locum de beato scriptum invenitur Remigio, erga bene agentes Petrus apparebat in vultu, erga delinquentes Paulus in spStantibus equidem, si caderent, minabatur poenam, lapsis vero, ut surgere appeterent, promittebat misericordiam: illos terrebat, ne presumerent in bonis; istos refovebat, ne desperarent in malis. Proinde quosdam piis sermonibus assiduae predicationis ad meliora evexit, quosdam maturitate et sinceritate multiplicis doctrinae desiderio sanctae conversationis accendit, quibusdam exemplum factus est ad salutem; alios intra septa sui gregis oves fecit, alios educavit: Omnia omnibus factus est, ut omnes salvos efficeret. 2. Successit autem in Remensi pontificato Reolo magnarum virtutum viro huiusque, ut quidam perhibent, proximiori cognato. Et quontur, quot annis pastore vacaverit se
Abbreviated transcription (Latin):
bus childeberti da¬
goberti. chilperici regum
francie. iur dei rigobertus
urbis remensium minfi¬
ce sanctitatis archiep̃e. qͥ
in regione ribuariorum
despectabili prosapia ex¬
ortus. patre siquidem ex
codem pago nomine cõ¬
stantino. matre autem
francigena ex porciensi t̾¬
ritorio. ab etatis primeue
tyrocinio: totum se celesti¬
bus mancipauit discipli¬
nis. Castitate preditus. ĩ
uigiliis sedulus. oracio¬
ne peruigil. sermone ue¬
rax refertus caritate deditꝰ
abstinencie. dapsilis hu-¬
manitate sapiencia redi¬
mitus. iusticia insignitꝰ
in consilio prudens õmĩ¬
qz morum honestate pol¬
lebat. Per hec uirtutum ĩ¬
signia: ocius occurrens ĩ
uirum perfectum: quem¬
oenda admodum celitus ciectus.
ad pontificalis apicem bo¬
noris: est sublimatus. In
quo suꝑna ad miniculã¬
te sibi gracia: talis tantꝰ¬
q ilicõ apparuit: ut om¬
mum oculis et amori es¬
set et timori. Numirum bo¬
nis amori. qui desiderabãt
cius monitis salutaribz

Expanded text:
bus Childeberti, Dagoberti, Chilperici regum Frantiae vir Dei Rigobertus urbis Remensium mirificae sanctitatis archiepiscopus. Qui in regione Ribuariorum spectabili de prosapia exortus, patre siquidem ex eodem pago nomine Constantino, matre autem Francigena ex Portensi territorio. Ab aetatis primaevae tyrocinio totum se caelestibus mancipavit disciplinis; castitatem praeditus, in vigiliis sedulus, oratione pervigil, sermone verax, refertus caritate, deditus abstinentiae, dapsilis humanitate, sapientia redimitus, iustitia insignitus, in consilio prudens omnique morum honestate pollebat. Per haec virtutum insignia ocius occurrens in virum perfectum, quemadmodum caelitus electus, ad pontificalis apicem honoris est sublimatus, in quo, superna adminiculante sibi gratia, talis tantusque ilico apparuit, ut omium oculis et amori esset et timori: nimirum bonis amori, qui desiderabant eius monitis salutaribus
Abbreviated transcription (Latin):
medio frigore infidelitatis
exortos uelut primas crum¬
pentes ecclesie gemmas: que¬
dam persecuciõnis priuna
decoxit. Et ideo dignum est.
interfectis pro xp̃o infanti¬
bus honores impendere ceri
monias non dolons: sacra¬
mentis dare uota non la cu¬
mis. Quia ipse illis fuit
causa pene: qui extitit et co¬
rone. Ip̃e odii causa: qͥ ⁊ p̾mii.

Expanded text:
medio frigore infidelitatis medio frigore infidelitatis exortos primas erumpentes ecclesiae gemmas quaedam persecutionis pruina decoxit. et ideo dignum est interfectis pro Christo infantibus homonias, non dolores, sacramentis dare vota, non lacrymas: quia ipse illis fuit causa poenae, qui exstitit et coronae; ipse odii causa, qui praemii.
Abbreviated transcription (Latin):
ece profanus hostis
nũquam beatis par¬
iuilis tantum ꝓdesse po¬
tuisset obsequio: qnͣtum
profuit odio. Nam sicut sa¬
cratissima presentis dici fe¬
sta manifestant: quantũ
contra beatos paruulos in¬
iquicas habundauit. tan¬
tum in cis gracia benedic¬
cionis effulsit.
Cata es o bethleem
terra uda que hero¬
dis regis immanitatem
in pucrorum extinccione
perpessa es: que sub uno
temporc candidam plebẽ
in bellis infancie deo offer¬
re meriusti. Digne tamen
natalem illorum columi
quos beatius eterne uite ni
mundus edidit: quam
quos mater norum uisce¬
rum partus effudit. lc .iiii.¬
ĩ quidem ante uite
perpetuc adepti sunt
dignitatem: quam usu¬
ram presentis acciperent.
Aliorum quidem preciosa
mors martirum laudem
in confessione promeiuit:
borum in consummacio¬
ne complacuit. Quia in¬
apientis uite primordiis.
ipse cis occasus micium
glorie dedit: qui presentis
terminum imposuit. quo
herodis impictas lactentes
Pi uire dicuntun
martuum flores. quos ĩ

Expanded text:
ce profanus hostis nunquam beatis parvulis tantum prodesse potuisset obsequio, quantum profuit odio. Nam sicut sacratissimum praesentis diei festum manifestat, quantum contra beatos parvulos iniquitas abundavit, tantum in eis gratia benedictionis effulsit. ata es, o Bethlehem terra Juda, quae Herodis regis immanitatem in puerorum exstinctione perpessa es, quae sub uno tempore candidatam plebem imbellis infantiae Deo offerre meruisti. Digne tamen Natalem illorum colimus, quos beatius aeternae vitae mundus edidit, quam quos maternorum viscerum partus effudit: siquii quidem ante uitae perpetuae adepti sunt dignitatem, quam usuram praesentis acciperent. aliorum quidem pretiosa . mors martyrum laudem in confessione promeruit, horum in consummatione conplacuit, quia incipientis uitae primordiis ipse eis occasus initium gloriae dedit, qui praesentis terminum posuit, quos Herodis impietas lactantes iure dicuntur martyrum flores, quos in
Abbreviated transcription (Latin):
muerecunda dextera persecu¬
toris. non habens que feri¬
et extendit brachia ferientiᷤ.
Gladius locum non habe¬
bat: et carnificem nõ pude¬
debat. Latior erat machera
qmͣ iuscera. ut gladiator
haberet crumen: et non ĩo¬
cenciam.

Expanded text:
verecunda dextera percussoris! Non habet quod feriet extendit brachia feritatis. Gladius locum non habebat, et carnificem non pudebat: latior erat machaera quam viscera, ut gladius haberet crimen, et non innocentia.
Abbreviated transcription (Latin):
una est substanca: pater
et filius isprrue sanctus
Hec uemo sancta trmnttas. an¬
sois simul nommatis:
qmͣ in una qualibet perso¬
na semel iam dicta. quia
una queq persona plena
est substancia in se. Iecc̃o. uͣ¬
on tamen tres sub¬
stancie. sid unus ẽ¬
deus una substancia. una
potencia. una cternitas: u¬
na magnitudo. una boni¬
tas: pater et filius et spũs
sanctus. Nec aliud est pat̾
sanctus: nec aliud filius uł
spuitus sanctus qmͣ pat
in natura. quibz ẽ una nata
scd aluis est pater in ꝑsona.
alius filius in ꝑsona: aluiᷤ
spiritus sancuus in ysona.
In patre manct eternitas. ĩ
filio cqualitas: in spũ scõ
ncxio. Unum omnes ĩ sub¬
stancia. et essencia: onmpo¬
tencia et deitate.

Expanded text:
tantia Pater et Filius et Spiritus sanctus. Haec vero sancta Trinitas nersonis simul nominatis quam in una qualibet persona semel dicta, quoniam unaquaeque persona plena est substantia in se, on tamen tres substantiae, sed unus Deus, una substantia, una essentia, una aeternitas, una magnitudo, una bonitas, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Nec aliud est Pater sanctus, nec aliud Filius et Spiritus sanctus quam Pater in natura, quibus est una natura. Sed alius est Pater in persona, alius Filius in persona, alius Spiritus sanctus in persona. In Patre aeternitas, in Filio aequalitas, in Spiritu onnexio. Unum omnes in substantia, et essentia, omnipotentia, et deitate.
Abbreviated transcription (Latin):
uos querebat. Quid est par-¬
uos querebat: Non suꝑbos:
prescpio dignatus ẽponi:
ut esset piorum cibus in-
⁊ mentorum¬
ccepit ergo eum sy¬
incõm brachia su-¬
a: et dixit. Nunc dimittis
pace: Quoniam uiderũt
oculi mei: salutare tuum.
Salutare dei: dominus ihe
xp̃s. Annunciate diem ex
ergo pueri puerum xp̃m:
sancti senes senem symco¬
nem. Si autem queritis
tus testimonium domĩo
perhibebat: zachariam cõ¬
syncon infirmitatam ac-¬
cepit: sed maiestatem in
esse renatus. Ad illum per¬
tinuit propter nos nasci:
ad nos pertincat in illo re-¬
nasci: qui uenit in hunc
mundum peccatores sal¬

Expanded text:
vos quaerebat. Quid est, parvos quaerebat. Quid est, parvos quaerebat? Non superbospraesepi dignatus est poni, ut esset piorum cibaria jumentorumccepit ergo eum Simeon in brachia sua, et dixit: Nunc dimittis,pace? Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Salutare Dei, Dominus Jesus Christus. Annuntiate diem ex ergo, pueri, puerum Jesum; sancti senes, senem Simeonem. Si autem quaeritis, vir testimonium Domino perhibeat, Zachariam cons infirmitatem accepit, sed majestatem intesse renatus. Ad illum pertinuit propter nos nasci, ad nos pertineat in illo renasci, qui venit in hunc mundum peccatores sal
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illi concessum erat iã
decrepito: quasi desiderãti.
et suspiranti et dicenti co-¬
tidie in oracionibus suis.
Quando uenict: Quãdo
nascctur: Quando uide¬
bo: Putas durabo: Putas
hic me inueniet: Putas
isti oculi uidebunt. ꝑ quẽ
cordis oculi reuelabuntur:
Dicebat ista in oracionib
suis: et pro desiderio suo ac¬¬
cepit responsum: ꝙ non
gustaret mortem. nisi ui.
Estabat cum ma-¬
ria mater eius in-¬
fantem: uidit ille et agno-¬
uit. Ubi nouerat quod a¬
gnouit: Intus est reuelatꝰ
qui foris est natus.Uidͤ
et agnouit. Agnouit sy-¬
incon infantem tacentẽ:
et occiderunt ludei inuenẽ
miracula facientem. Cũ
ergo cognouisset accepit e¬
ui in ulnas suas: hoc est
in brachia sua. Amplexa¬¬
tus est cum: portabat a qͥ
portabatur. Ipse est enim
xpistus sapiencia dei: at-¬
tingens a fine usq ad fi¬¬
nem fortiter: et disponens
omnia suauiter. Quantꝰ
ibi crat et qmͣ magnus:
Quam panius factus e¬
rat: Parus factus: par¬¬

Expanded text:
hoc illi concessum erat jam hoc illi concessum erat jam decrepito, quasi desideranti et suspiranti et dicenti quotidie in orationibus suis: Quando veniet? quando nascetur? quando videbo? Putas durabo? putas hic me inveniet? putas isti oculi mei videbunt, per quem cordis oculi revelabuntur? Dicebat ista in orationibus suis, et pro desiderio suo accepit responsum, quod non gustaret mortem, nisi prius Gestabat eum Maria mater ejus infantem: vidit ille, et agnovit. Ubi noverat quem agnovit? An intus est revelatus, qui foris est natus? Vidit, et agnovit. Agnovit Simeon infantem tacentem; et occiderunt Judaei juvenem mirabilia facientem. Cum ergo cognovisset, accepit in ulnas suas, hoc est, in brachia sua, amplexatus est eum. Portabat a quo portabatur. Ipse enim est Christus sapientia Dei, attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Quantus ibi erat, et quam magnus, quam parvus factus erat? Parvus factus, par
Abbreviated transcription (Latin):
ymcon ille sencx
diuuixcrat. uius
ctas comparaturanne: et
audierat responsum: ꝙ ñ
esset uisurus mortem. ni
ommnes qui cupiebant di¬
cebant. O si hic me inue¬
niat illa natiuitas:Osi
quod credo scripturis dei
uideam oculis meis: Et
ut noueritis quantum
desiderium habebant sanc
legeretur. Ecce uirgo in u¬
tero concipiet et pariet fili¬
nm et uocabitur nomen
eius emmanuel. Emma¬
nuel quid sit: euuange¬
lium nobis aperuit diceᷤ.
quod interpretatur nob̾¬
cum deus. Non tibi ergo
infidelis anima: non ti¬
bi uideatur impossibile
ut uirgo pareret: uirgo pa¬
riens permaneret . intelli¬
gite natum deum: et nõ
mireris uirginis partum.
noueritis antiqͣs
sanctos et iustos optasse
uidere. quod concessum e
los loquens ait. Multi n-¬
sti et prophete uoluerunt
uidere quȩ uos uidetis.
et non uiderunt: et audi.¬
re que uos auditis et non
audicrunt. Multum se-¬
nex iste fuit ad audiendũ
serus: sed ad uidendum
maturus. Non cxpectainit
quem uidit infantem. Et

Expanded text:
meon ille senex diu vixerat, cujus etas comparata est Annae, et audierat responsum quod non esset visurus mortem, nisomnes qui pie vivebant, dicebant: O si hic me inniat illa nativitas! o si quod credo in Scripturis Dei, videam oculis meis! Et ut noveritis quantum desiderium habebant sanctsaias legeretur, Ecce virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Emmanuel quid sit, Evangelium nobis aperuit dicens, quod interpretatur, Nobiscum Deus . Non tibi ergo infidelis anima, non tibi videatur impossibile ut virgo pareret, virgo pariens permaneret. Intellige natum Deum, et non miraberis virginis partum. noveritis antiquos sanctos et justos optasse videre, quod concessum esad discipulos loquens ait: Multi justi et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Multum senex iste fuit ad audiendum serus, sed ad videndum maturus. Non exspectavit quoniam agnovit infantem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
nitus gladio spiritus scĩ
accinctus: ad destruendos
arores ad conculcandas
demonum uanitat.z. ad
cuñt innepidus. S dum
no ntes sancte predicacio¬
nis quibiisdam incredu¬
lis in scandalum. nõmil¬
lis uerterctur in derisum:
tonitos:quos ad audien¬
dam ucritatis miamr: uct̃¬
nus inhumatus crror ef¬
fecerat fastidiosos. Per ma¬
nus cnim reuerendi pon¬
tificis tantas xp̃c operabat᷑
uirtutes: ut ucibo demoncᷤ
fugaret: leprosos munda¬
ret: cunctisq languentib
opein arucis medicamnime
largiretur. Deniqz cum ad
cum pliruni concurrerẽt:
pro adipiscenda salute cor¬
porum: illuminati uerbo
fidei cum salute redibant

Expanded text:
nitus, gladio Spiritus sancti accinctus, ad destruendos errores, ad conculcandas daemonum vanitates, ad cessit intrepidus. Sed dum novitas sanctae praedicationis quibusdam incredulis in scandalum, nonnullis verteretur in derisum, tonitos, quos ad audiendam veritatis viam veternus et innatus error effecerat fastidiosos. Per manus enim reverendi pontificis tantas Christus operabatur virtutes, ut verbo daemones fugaret, leprosos mundaret, cunctisque languentibus opem crucis medicamine largiretur. Denique cum ad eum plurimi concurrerent pro adipiscenda salute corporum, illuminati verbo fidei, cum salute redibant
Abbreviated transcription (Latin):
ritum sanctum: unum
dcum omnipotentem. uiui¬
us substancie unius essẽ¬
cie: unius potistatis. cca¬
torem ominum citatura¬
rum: a quo omnia. ꝑquẽ
omnia: in quo omnia.
Crtomius patrem a semnet¬
ipso non ab alio filium a
patre ginitum. Icum uerũ
de deo uero: lumen uerum
de lumine uero. non tamẽ
duo lummaria: scd unum
hamen.

Expanded text:
 unum Deum omnipotentem, unius substantiae, unius essentiae, unius potestatis, creatorem omnium creaturarum; a quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. Credimus Patrem a seipso, non ab alio; Filium a Patre genitum, Deum verum de Deo vero, lumen verum de lumine vero: non tamen duo lumina, sed unum lumen.
Abbreviated transcription (Latin):
cesc̾e: ⁊ egͦtacoĩs sẽtire mole¬
stiã. Uerũ sanitas q̃ dñi cõ¬
fert᷑ imꝑio: simł tota redit
nec solũmodo ip̃a redit. sz et
tãto robore comitãte: ut eis
ꝯtinuo qͥ se adiunerãt nini¬
stͣre sufficiat. Et iuxͣ tͦpologiã¬

Expanded text:
sescere, et aegrotationis sentire molestiam. Verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Nec solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant ministrare sufficiat, et, juxta leg
Abbreviated transcription (Latin):
ad hauricndam de lacu aꝙͣ
quam misisset: cadendo se¬
cutus est. Quem continuo
unda rapit: et pene in u¬
nius sagitte cuisu intror
dicens. Frater maure curre:
quia puer qui adhaurien¬
dam aquam perrexerat.in
lacum cecidit: cumq lon
post petrum aplin
diccione etenim postulata
atq percepta: ad patris sui¬
et imperium concitus per¬
rexit manrus. atq usꝙ
ad cundem locum quo ab
mrida ducebatur puer: per
ttrram seire estimans. su¬
per aquam cucurrit: eum¬
qz per capillos tenens. rapi
ut terrain tetigit. ad se reu̾¬
sus post terga respexit. Et
quia superaquas cucurris¬
set agnouit: et quod presu¬
niere non potiisset ut fieret.
miratus extremuit factũ.
lo cius imperio factum
dicebat. seqz conscium in
illa uirtute non fuisse: ꝙ
nesciens frcisset. Leccio. ix¬
N hac itaq mutue
humanitatis ami¬
ca contencione. accoꝰ¬
sit arbiter puerqui crectuᷤ
fucrat. Namn dicebat. Ego
cum ex aqua traherer. su¬
percaput nncum albatis
ipsum me ex aqua reduce

Expanded text:
ad hauriendam de lacu aquaquam misisset, ipse quoque cadendo secutus est: quem continuo unda rapuit, et pene in unius sagittae cursu a tens: Frater Maure, curre, quia puer ille qui ad hauriendum aquam perrexerat, in lacum cecidit, jamque eum post Petrum apostolum dictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, rapidut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset agnovit, et quod praesumere non potuisset ut fieret, miratus extremuit factum. lo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sen hac mutuae humilitatis amica contentione accessit arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: Ego cum ex aqua traherer, super caput meum melotem ipsum me ex aquis educere
Abbreviated transcription (Latin):
publicanus quasi fruc¬
tum uite legerat: rapta
uidelicet reddere propria re¬
linquere. uisibilia con¬
tempnere: pro inuisibili¬
bus eciam mori desidera¬
re: seipsum abnegare: et
cius qui nec dum̃ uideba¬
tur domini uestigia seqͥ
concupiscere. Ait ihesus
ad eum. Quia hodie salꝰ
domini huic facta est: eo
quod ipẽ filius sit abralx.
filius abrahx nominat
zacheus: non quia de ciꝰ¬
stupe generatus. s quia
eius est fidem imitatus:
ut sicut abraham terrã
cognacionem domum¬
q paternam obspem fu¬
ture hereditatis domino
iubente deseruit: ita et ille
qui thesaurum in celis
adquireret: bona sua pau¬
peribus parcienda relin¬
queret. Et pulchre dicit:
et ip̃e non solum cos qͥ
iusti perseuerant: sed cos
qui ab iniusticia rescipis¬
cunt: ad filios promissio¬
nis pertinere declaret. Alit̾
salus queolim iudeorũ
domum implebat. hodie
ppło nacionum illuxit:
co quod et ipse populus fi¬
lius sit abrale credendo in
cum. de quo dicit apostolꝰ

Expanded text:
publicanus, quasi frucpublicanus, quasi fructum vitae legerat, rapta videlicet reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus qui necdum videatur Domini vestigia sequi concupiscere. Ait Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahae. Filius Abrahae dicitur Zacstirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus, ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, ob spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit , ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibus partienda relinqueret. Et pulchre dicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae credendo in eum. De quo dicit Apostolus: