comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui coram ꝑsecutorib xp̃m negauerunt.
quod de illo credebant corde tenuerunt.
et cam̃ ore adsalutẽ non confitendo peri¬
erunt. nͥ qͥpenic̾ntia reuixer̃ ⁊ Cum¬
constet de ustieia fidi qua corde eredit᷑ ad
usticiam. ñ in cassum ad dicum ẽ ore aut̃
confessio fit ad salutẽ. Qs ita euanescat.¬
ut existimet apsm petrũ sic habuisse in corde.
eũ cdñm negauit ore :: Cur loquens in corde
suo ueritarẽ. tam amaro fletu puniuit men¬
dacium qͦd ore depinisit. nͥ quia magnam
indit eẽ ꝑnitiem. quod corde qͥdem credidit
ad iusticiã. ore aut̃ ñ ẽ confessus ad salutẽ.
Sic̃ enĩ ñ ꝓfieit uericas inore. si ñ sit etiam in
corde. sie nee incoide ꝑficit. si cẽꝑe necessaru
confessionis in ore deficit. Dicit enim sc̾ pt᷑a.
beseunt confiteri. natum nͦ mortiũq et se¬
pultum confiteri erubeserint. & qͦmͦ eurabi¬
t᷑ egrotꝰ. qui de medicam̃to erubeseit. : Sed
eligat cẽpꝰ. quia nunc ẽ eligendi tẽpus. Cũ

Expanded text:
um coram persecutoribus negauerunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui paenitentia reuixerconstet de justitia fidei, qua corde creditur ad justitiam, non incassum additum est, « ore autem confessio fit in salutem. » Nonneut existimet apostolum Petrum sic habuisse in corde, cum Dominum negavit ore? Cur loquens in corde suo veritatem, tam amaro fletu punivit mendacium, quod ore deprompsit, nisi quia magnam vidit esse perniciem, quod corde quidem credidit ad justiam, ore autem non est confessus ad salutem? Sicut enim non proficit veritas in ore, si non sit etiam in corde, sic nec in corde proficit, si tempore necessariae confessionis in ore deficit. VERS. 11.bescunt confiteri; natum vero, mortuumque et sepultum confiteri erubescunt. Et quomodo curabitur aegrotus qui de medicamento erubescit? Sed eligat tempus, quia nunc est eligendi tempus. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
credẽ in eum. qui ustificat impiũ. cre¬
dere inmediatorem. sine qͦnullꝰ reconei¬
liat᷑ dõ. credere ineũ qͥ diẽ. sine me nichil
pocestis fac̾e̾. S hanc fidem ñ app̾hendit
qͥ ignorans dĩ iusticiam. idẽ qũã dat d̾s
qui iustificat impiũ et suã uolens statuere.
tanquã sue uoluntatis uirib factã. euid̃s
scd̾m m̾ita retͥbuat gr̃am. ñ uult ut gr̃a
di p̃cedat. que eũ faciat hab̾e. qũase ipse

Expanded text:
credere in eum qui justificat impium, credere in Mediatorem, sine quo nullus reconciliatur Deo, credere in eum qui dicit: « Sine me nihil potestis facere . » Sed hanc fidem non apprehendit qui, ignorans Dei justitiam, id est quam dat Deus, qui justificat impium et suam volens statuere, tanquam suae voluntatis viribus factam, cui Deus secundum merita retribuat gratiam, non vult ut gratia Dei praecedat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m inẽgłio sic̃ uidemꝰ ꝓfeẽ: Et hoc osten¬
dit ex dĩ dispositiõe uenire. qͥbene nouit
uti etiam malis ñ qͦo illi ꝓsint uasaire. s ip¬
so eis bene utente ꝑsint uasis miscd̾iȩ.
Est enĩ in maloꝵ potestate peceare. ut autẽ
peccando hoc uł hoc illa malitia faciant.
ñ ẽ ineoꝵ pocestate s dĩ. diuidentis cenebraᷤᷤ
n oroinantis eas. ut hinc etiã qͦd faciunt con¬
tra uoluntatẽ di. ñ ĩpleat᷑ nͥ uoluntas dĩ. Le¬

Expanded text:
elio, sicut videmus, profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venire, qui bene novit uti etiam malis, non quod illi prosint vasa irae, sed ipso eis bene utente prosint vasis misericordiae. Est enim in malorum potestate peccare, ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas, ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei non impleatur nisi voluntas Dei. Le
Abbreviated transcription (Latin):
Dico eñi ꝑ grãm que data ẽ mͥ. Qͦo in quid
uob̾ dico. ñ ꝑhumanã dico sapientiã. s ꝑ
gr̃am que data ẽ mͥ. Alii enim dat᷑ sermo
sapientie. alii sermoscientie. Sermo
scientie ut quod dr̃ pateat ut placeat.
sermo sapientie. ut sapiat ut moueat.
Ꝙ̾ si inqͥt ĩꝑitꝰ sermone. s ñ scientia. Cons¬
inueritate & gr̃a agit᷑. habicũ omnẽ
loq̃ncis uulcũ. uoc̃ẽ. ũba in ꝓpͥa et mani

Expanded text:
am quae data est mihi. » Quod, inquit, vobis dico, non per humanam dico sapientiam, sed per gratiam quae data est mihi. Alii enim datur sermo sapientiae; alii sermo scientiae . Sermo scientiae, ut quod dicitur pateat, ut placeat; sermo sapientiae, ut sapiat, ut moveat; etsi, inquit, imperitus sermone, sed non scientia. Consin veritate et gratia agit, habitum omnem loquentis, vultum, vocem, verba, in propria et mani
Abbreviated transcription (Latin):
dona ⁊ uocatio d̾i. idẽ sine mutatione
stabilit fixa sunt. Q cũq ad hane uocati¬
onẽ ꝑtinent. om̃s sunt docibiles dĩ. nec
pocest quisquam eoꝵ dic̃e credidi ut sie
cati ut crederent. Oñis enĩ docibiles d̾i
ueniunt ad filiũ. qm̃ audierunt & didi¬
cerunt a patre ꝑfilium qͥ eiuoentissime
dicit. Om̃is qͥ audiuit apatre et didicit.
ueñ adme. Istor nemo perit. qͥ a omne qͦd

Expanded text:
dona et vocatio Dei, » id est sine mutatione stabiliter fixa sunt. Quicunque ad hanc vocationem pertinent omnes sunt docibiles Dei; nec potest quisquam eorum dicere: Credidi, ut sic cati, ut crederent. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium, quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit: « Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . » Istorum nemo perit, quia omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ ab iacob. Et hoc illis a me testam̃tũ c̃abstulit
peccã eoꝵlleniet ex syon de quoscͥptũ ẽ. ex
syonspecies decoris eiꝰ qui eripiat apossessi¬
one inimici plenicudinẽ gentiũ et abuer¬
cat impiecatẽ abiaeob. ut iam ñ uiuide¬
ant gentib. s emulent᷑ eas in bonũ. Et hoc¬

Expanded text:
me testamentum, cum abstulero peccata eorum. » Veniet ex Sion de quo scriptum est: « Ex Sion species decoris ejus ; » qui eripiat a possessione inimici plenitudinem gentium, et avertat impietatem ab Jacob; ut jam non invideant gentibus, sed aemulentur eas in bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
tis uob̃ ipsis sapientes. quia cecitas ex par¬
te contigit in isrł.donec plenicudo gen¬
tium intͣret. et sic om̃is isrł saluus fieret.
deruina alt̾us gaudere ꝑiclosum est.
insultare uͦ ĩminentis rume sue inditi¬
um ẽ. Propt̃ quod cimens apłs in firmi¬
orib discipłis ex gentib occultũ hoc
inist̾ium desalute iudeoꝵ eis reuelat.
ne scilicet omĩno eos alienatos ẽẽ ad̾o
arbit᷑rent᷑. cum qͥm eis ñ nͥ ex parte ce¬
citas contigerat. cum quia ipsa genti¬
um plenicudo sine gen̾ali eoꝵ conũsi¬
one cõpleri ñ pot̾at. Porro uisemet¬
in semet ipsis sapientes sunt. qb cum
ahiosiudicant occultoꝵ iudicioꝵ dĩ neglec̾ta formidine.
suoꝵ. Cecitas eiĩ facta ẽ. inisrł. facientib peccatis eoꝵ
ur plenitudo gentuim intraret qͥ ingressa. ceci¬
tatẽ ineis cessare necesse ẽ. Quod qͦmͦ fiat dicens sub

Expanded text:
s. Quia caecitas ex parte contigit in Israel donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. » De ruina alterius gaudere periculosum est; insultare vero, imminentis ruinae suae indicium est. Propter quod timens Apostolus infirmioribus discipulis ex gentibus, occultum hoc mysterium de salute Judaeorum eis revelat, ne scilicet omnino eos alienatos esse a Deo arbitrarentur, tum quia in eis non nisi ex parte caecitas contigerat, tum quia ipsa gentium plenitudo sine generali eorum conversione compleri non poterat. Porro in semetipsis sapientes sunt: quibus, cum alios judicant, occultorum judiciorum Dei neglecta formidine, suorum. Caecitas enim facta est in Israel, facientibus peccatis eorum, ut plenitudo gentium intraret; qua ingressa caecitatem in eis cessare necesse est. Quod quomodo fiat, sub
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ ꝓpt̾ hoc ipsum amat. ñ cimere :
P otest eñi hoc ꝑsuadere sibi aliqͥs. ñ sani¬
tate s ĩ manitate. Non ꝓpt̃ hoc ipsum
qr amat ñtimere. ut quod amat exerce¬
at ingentia facinora molit᷑. Non gͦ hoc
ꝓ magno bono habendum ẽ. qͦd inho¬
mine pessimo inueniri possibile est.
Qua ꝓpt̾ cimeat xp̃ianus antequ̾a ꝑfec¬
ta caritas foras mittat cimorem. dem̃
ꝓficiendo. tanco minor efficiat᷑ cior.
quanto patrie quo cendit᷑ ꝓpinquior
Maior eñ timor debet ẽẽ. ꝑegͥnantium. minor
ꝓpinquantiũ. nullus ꝑuenientium.
S et timor ꝑducit adcaritatẽ. ꝑfecta
uͦ caritas foras mittit cimor̾e. Noligͥ

Expanded text:
ipsum propter hoc ipsum amat non timere? ipsum propter hoc ipsum amat non timere? Potest enim hoc persuadere sibi aliquis non sanitate, sed immanitate. Nam propter hoc ipsum quia amat non timere, ut quod amat exerceat, ingentia facinora molitur. Non ergo hoc pro magno bono habendum est quod in homine pessimo inveniri possibile est. Quapropter timeat Christianus, antequam perfecta charitas foras mittat timorem . Deinde proficiendo tanto minor efficiatur timor, quanto patriae quo tenditur, propinquior. Major enim timor debet esse peregrinantium, minor propinquantium, nullus pervenientium. Sed et timor perducit ad charitatem; perfecta vero charitas foras mittit
Abbreviated transcription (Latin):
uersus fractos ramos. s pocius cogitemꝰ
ciiꝰ gr̃a. et quanta miscd̾ia. et in qua ra-¬
dice inserti sumꝰ. ut ñ alta sapiamꝰ. s. hu
tas fractioni ramoꝵ. ñ cu radicem por¬
tas. s. radixte. cuiisultas. Talib enim
rami ut ego inserar. Bene. Propt̃ inere¬
dulitatẽ fracti st̃. cu aut̃ fide sta. Ampu¬
tatis ꝓpt̾ infidelitatis suꝑbiam nat᷑alib
ramis. cu fide sta. ut deputet᷑ tͥ fides ad
usticiam. et impleat᷑ inte. qͦd ñ postu¬
beneficium. Noli altum saꝑe s cime.
In ẽ enĩ gr̃e cimor suus. Timor iste p̃cipi
tur eti am his qui ex fide iuiuentes. here¬
des sunt noui testam̃ti. atq in lib̾tar̃ẽ
uocati. Alcum enĩ saꝑe. suꝑbire ẽ. Timo¬
ren huncͣ delectat iniꝗtas. etiam si ꝓpo¬
nat᷑ impunitas. hoc enĩ cancum timet ne
amictat ipsam gr̃am ꝑ quem in ea factũ
ẽ. ut eam ñ delectet pecccare. Qͥ eñi al¬
tum sapit et id̾o ñcimet. utiq ꝑniqose
ñ cimet. Ed enĩ boni amat. qui forte hoc

Expanded text:
versus fractos ramos; sed potius cogitemus, cujus gratia et quanta misericordia, et in qua radice inserti sumus, ut non alta sapiamus, sed hutas fractioni ramorum, non tu radicem portas, sed radix te, cui insultas. Talibus enim rami, ut ego inserar. Bene, propter incredulitatem fracti sunt, tu autem fide sta. » Amputatis propter infidelitatis superbiam naturalibus ramis, tu fide sta, ut deputetur tibi fides ad justitiam, et impleatur in te, non quod postubeneficium. « Noli altum sapere, sed time. » Inest enim gratiae timor suus. tur etiam his, qui ex fide uiuentes heredes sunt noui testamenti atque in libertatem uocati. altum enim sapere dictumrem hunc non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas. Hoc enim tantum timet, ne amittat ipsam gratiam, per quam in ea factum est, ut eam non delectet peccare. Qui enim altum sapit, et ideo non timet: utique perniciose non timet. Quid enim boni amat, qui forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
deris. S et illi si ñ ꝑmanserint in incre¬
dulicate inserent᷑. P ocens ẽ enĩ d̾s in se
re̾ illos. Nam si cuexnat᷑ali excisus es o¬
leastro et contͣ nat᷑am uisertꝰ es inbonã
oluiam. quancomagis hi seo̾m natãm
indiũsas formant effigies. sic racionalẽ
animã uł gr̃a di. quasi originalit̃ format
in oluiam. uł oleastrũ fac̃ in eã transire.
uel econtͣrio agit libi arbitͥi abusio.
Oͦ que enĩ pocens ẽ ds̃ oꝑari. et inuioeoꝵ
oluia. et ingentium oleastro. Nolo enĩ¬

Expanded text:
deris, sed et illi si non permanserint in increderis, sed et illi si non permanserint in incredulitate inserentur. Potens est enim Dre. Nam, si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam, quanto magis hi secundum naturam in diversas formant effigies, sic rationalem animam vel gratia Dei quasi originaliter format in olivam, vel oleastrum facit in eam transire, vel econtrario agit liberi arbitrii abusio. Aeque enim potens est Deus operari et in Judaeorum oliva, et in gentium oleastro. VE
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq seĩs pac̾arehis. inradice sua u̾iuenti¬
b infidelis suꝑbia nat᷑alium ramoꝵ. uis¬
ta cdĩ seueritate confringit᷑. et fideli hu¬
nulitas ol eastri gr̃a diuine bonitatis
inseritur. Q ẽꝙ gͦ insereris: uide ut
dictumẽ bonicatem et seueritatẽ di.
Sic eiũ om̃is mat̾ia corꝑał. cũ sine dubio
unius nate sit ꝑ aceidentes sibi qualita¬
tes. dũisas species ꝓfert corpoꝵ. siue in
hominib. siue in animalib. sue ini ar¬
dorib. siue inherbis. ita ut cũ omĩũ ra¬
te equalit̾ donaca. unius cuiꝰq motꝰ ppͥi
ex arbitrĩ lib̾tate ꝓlati. uel ad uir cui
uel adlibidinẽ subiectam sibi animã ꝑducen¬
tes. uł p̃eunte gr̃a dĩ. inbone eam arboris
speciem formant. uł ꝓpͥo uitio in malã arbo¬
rem deformant. Unde & dñs ut osten¬
d̾et arborem bonam fieri ñ nasci. aut fa¬
cite inquit arborem bonam et fructus
eius bonos. aut facite arbarem malã ꝙͫ
fructꝰ eius malos. Alioquin et cu exei¬

Expanded text:
Itaque sanctis patriarchis in radice sua viventibus, infidelis superbia naturalium ramorum justa Dei severitate confringitur, et fidelis humilitas oleastri gratia divinae bonitatis inseritur. Quicunque ergo insereris vide, ut dictum est, bonitatem et severitatem Dei. Sicut enim omnis materia corporalis, cum sine dubio unius naturae sit, per accidentes sibi qualitates diversas species profert corporum, sive in hominibus, sive in animalibus, sive in arboribus, site aequaliter donata, uniuscujusque motus proprii ex arbitrii libertate probati, vel ad virtutem, vel ad libidinem subjectam sibi animam perducentes, vel praeeunte gratia Dei in bonae eam arboris speciem formant, vel proprio vitio in malam arborem deformant. Unde et Dominus, ut ostenderet arborem bonam fieri, non nasci: « Aut facite, » inquit, « arborem bonam, et fructus ejus bonos; aut facite arborem malam, et fructus ejus malos . Alioquin et tu exci
Abbreviated transcription (Latin):
Et erit in loco ubi dictũ ẽ eis ñ plebs meauos.
q ppłs gencium spũalit̃ ẽ infiliis abrahe
ac ꝑ hoc recte dr̃ et isrł. recolentes etiam¬
lapidem angularem et duos parietes. alte¬
ris sui solatium. qr sicut tam in uideis qũa
ingentib una ẽ massa ꝑditoꝵ̃. sic exutroq
ppło una fiat eccła elector. Unde ad gen¬
tes ꝑtinet exẽplũ quod p̃misit de osee. ad
iudeos uͦ quod de isaia subnectit. Gentes
enĩ fuerunt plebs ñ cłi. et plebs q̃ĩ fac te
sunt. mised̾iã ñ consecute. et nuscõiã con¬
bsit. Indea dignior roma. sublimor locꝰ
ẽ ubi adm̃ loqui decet. uelpossibile ẽ. Locꝰ
eiũ hic mens hominis ẽ. sensus rationis. pͥn¬
cipale cordis. Ibi agente d̾o peecatori ppło
dampnabił diẽ conscientia. ñ plebs in ea

Expanded text:
it, in loco quo dictum est eis: Non populus meus uos, que populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israellapidem angularem, et duos parietes, alteris sui solatium, quia sicut tam in Judaeis quam in gentibus una est massa perditorum, sic ex utroque populo una fiat Ecclesia electorum. Unde ad gentes pertinet exemplum quod praemisit de Osee; ad Judaeos vero, quod de Isaia subnectit. Gentes enim fuerunt plebs non Dei, et plebs Dei factae sunt: misericordiam non consecutae et misericordiam conAbsit! Judaea dignior, Roma sublimior locus est, ubi Deum loqui decet, vel possibile est. Locus enim hic mens hominis est, sensus rationis; principale cordis. Ibi agente Deo peccatori populo damnabilis dicit conscientia: « Non plebs mea
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ t̾renus ẽes. et abiectꝰ. ñ głorificareris.
Qogͦ reddimus : Ipsi gła quia ñ eramus. qñ
sumꝰ p̃destinati. quia aũsi eramꝰ qñ sumus
uocati. qͥa peccatores eramꝰ qñ sumꝰ uistifi¬
cati. Prohis om̃ib agamꝰ do gr̃as. ne simꝰ
ingrati. qm̃i ex ipso et ꝑ ipsũ ⁊ in ipso sunt
om̃ia. ipsi gła inscła scłoꝵ am̃. Religet¬

Expanded text:
nisi terrenus esses et abjectus, non glorificareris. nisi terrenus esses et abjectus, non glorificareris. Quid ergo reddimus? « Ipsi gloria, » quia non eramus, quando sumus praedestinati; quia aversi eramus, quando sumus vocati; quia peccatores eramus, quando sumus justificati. Pro iis omnibus agamus Deo gratias, ne simus ingrati. « Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi g
Abbreviated transcription (Latin):
cure uł tenent uel ñ effuigiunt. si locis ad̾o
positis ñ ad qͥescunt. Seqͥt᷑. Aut quis pͥor de¬
dit illi et retͥbuet᷑ ei c. Alit̃ dr̃ homini. de¬
bes mͥ qͥa ꝓmisisti mͥ. alit̃ debes mͥ quia de
ditͥ. Quando dicis debes mͥ qͥa deditͥ. ate
ꝓcessit beneficiũ. si mutuatũ ñ donatum.
quando aut̃ dieis debes mͥ qͥ⁊ ꝓmisisti mͥ.
tu nichil dedisti. ⁊ tam̃ exigis. Bonitas
enĩ eiꝰ qͥ promisit oabit. ne in malitiam
fides conũtat᷑. Qͥ aut̃ fallit malus ẽ. Dõ aut̃
numqͥo dicimꝰ redde mͥ. qr deoi cͥ:. Qui dedi¬
inus dõ. quando totũ quod sumꝰ. et quod habe¬
mꝰ boni. ab ipsohabemus:: Nichil gͦ ei dedi¬
mus. hoc gͦ mͦ possumus exig̾e dñm dm̃
fecimus quod cu iussisti. et hoc cu fecisti.
qui laborantes iuuisti. Uide enĩ que tibi
pͥor ded̾it d̾s. quio tͥ fecit ꝙͥ p̃destinauit
te qͥ nondum eras : Nempe quod dicit
ñ uocareris. nisi impiꝰ esses ñ iustificareris.

Expanded text:
 si locis a Deo positis non acquiescunt. Sequitur: « Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? » Aliter dicitur homini, debes mihi quia promisisti mihi: aliter debes mihi, quia dedi tibi. Quando dicis, debes mihi quia dedi tibi, a te processit beneficium, sed mutuatum, non donatum; quando autem dicis, debes mihi, quia promisisti mihi, tu nihil dedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui autem fallit, malus est. Deo autem nunquid dicimus, redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab ipso habemus? nihil ergo ei dedimus. Hoc ergo modo possumus exigere Dominum fecimus quod jussisti, et hoc tu fecisti, qui laborantes juvisti. Vide enim quae tibi prior dederit Deus, quid tibi fecit, cum praedestinavit te, qui nondum eras. Nempe quod dicit non vocareris; nisi impius esses, non justificareris;
Abbreviated transcription (Latin):
gligentiam. ut dicat ut quid conamͣ be¬
ne uiuere. quod ind̾i posicum ẽ potestate.
s subditꝰ fiat omĩs munidꝰ dõ. Qͥ trahit᷑ se¬
quat᷑. qui ñ crahit᷑ oret ut trabat᷑. Sequit᷑
isrł. Illud quidem ad assumptionẽ genti¬
um. hoc aut̃ ad repbationẽ iudoꝵ. Tota
die expandi manus meas adppłm ñcre¬
dentem. s contra dicentẽ mͥ. Sine in qͥt
oues quȩ pierunt domus isrb. Toca gͦ
die. Id ẽ toto cũ hominib conũsationis suȩ rẽ¬
pore. expandit dñs manis suas quasi ad ami¬
plectendũ ppłm uideoꝵ illis p̃cipue deputans et
dicentes. qͣsi utraq sibi manu adtrahere co¬
gͦ. Numquit reppulit d̾s ppłm suũ :. Absit.
Nam et ego isrłica sum ex semine abraham.
de tͥbu beniamin. Nreppulit d̾s plebem suã
quam p̾sciuit. Atq ut ostend̾et gr̃a d̃i relie¬
tas ẽẽ reliquias non m̃itis oꝑum eoꝵ secu¬
tus ad iunxit. An nescitis in elia. nii quio

Expanded text:
gligentiam, ut dicat: Ut quid conamur begligentiam, ut dicat: Ut quid conamur bene vivere, quod in Dei positum est potestate; sed subditus fiat omnis mundus Deo. Qui trahitur, seqIsrael. Illud quidem ad assumptionem gentium; hoc autem ad reprobationem Judaeorum: « Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, sed contradicentem oves quae perierunt domus Israel . » Tota ergo die, id est toto cum hominibus conversationis suae tempore expandit Dominus manus suas, quasi ad amplectendum populum Judaeorum; illis praecipue deputans et dicentes quasi utraque sibi manu attrahere coergo: Numquid reppulit deus plebem suam? absit. nam et ego I srahelita sum ex semine Abraham, tribu Beniamin. non reppulit deus plebem suam, quam praesciuit. qliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ acculisti. et ex cuo aliquo bono pͥmo
miscoĩam di ꝓmerusti. ñ ce p̃uenit. S
ut esses. quio fecisti:. Ut esses qͥ dm̃ inuoca¬
res. qͥd egisti: Si enĩ egisti aliquid ut es¬
ses. eras gͦ pͥusquam esses. Porro si nichil
om̃ino eras pͥusquã esses. ñ ꝓmeriusti
ut eẽs. fecit aut̃ d̾s ut esses. et cufecisti
ut bonus esses : Si d̾s dedit ut esses. et
alius dedit ut bonꝰ esses. melioi utiq qui
dedit ut bonus e̾e̾s. quã qui dedit urtan¬
cũ esses. S ipse a non querentib ẽ inuen¬
cus. quia gr̃a eiꝰ p̃ueniens sensum aꝑuit.
et ñ querentib palam apparuit. Qͥo gͦ ;
D atur hominib potestas filios d̾i fieri gr̃as
agant. quia cdata ẽ pocestas. orent ne sue¬
cũbat infirmicas. Nullum excollat nimia
sue uoluntatis fioutia insuꝑbiam. ut dicat.
ut quio rogabo dm̃ ne iuincar a cemptati¬
one. cum hoc in mea posicum sit pocestate.
nullũ nimia sui diffidentia deitiat in ne¬

Expanded text:
primum attulisti, et ex tuo aliquo bono primo primum attulisti, et ex tuo aliquo bono primo misericordiam Dei promeruisti; non te praevenit. Sed ut esses, quid fecisti? Ut esses qui Deum invocares, quid egisti? Si enim egisti aliquid ut esses, eras ergo priusquam esses. Porro si nihil omnino eras, priusquam esses, non promeruisti ut esses. Fecit autem Deus ut esses; et tu fecisti ut bonus esses? Si Deus dedit ut esses, et alius dedit ut bonus esses, melior utique qui dedit ut bonus esses quam qui dedit ut tantum esses. Sed ipse a non quaerentibus est inventus, quia gratia ejus praeveniens sensum aperuit, et non quaerentibus palam apparuit. Quid ergo? Datur hominibus potestas filios Dei fieri: gratias agant, quia data est potestas; orent, ne succumbat infirmitas. Nullum extollat nimia suae voluntatis fiducia in superbiam, ut dicat: Ut quid rogabo Deum, ne vincar a tentatione, cum hoc in mea positum sit potestate: Nullum nimia sui diffidentia dejiciat in ne
Abbreviated transcription (Latin):
curoꝵs fuisse et p̃ dixisse credinius infi¬
delitafe uideoꝵ ñfecisse. quod sonare
uidetur uerbum ad ductionis in emulati¬
onem. S non d̾s ꝓpt̾ea ad peccandum
cogit. qr fut᷑a hominũ peccata iam nouit.
Ipsoꝵ enĩ p̃seuit peccata ñ sua. ñ cuiꝰquã
alt̾ius s ipsoꝵ. Qua ꝓpt̃ si ea que ille p̾sei¬
S quia falli eius p̾scientia ñ pocest. si ne
dubio ñ aliuss ipsi peccant. quos ds̃ pecca¬
curos ẽẽ p̃sciuit. fecer̃ gͦ peccatũ uidei.
quos eos facere ñ conpulit. ciu pecc atui ñ pla
cet. s facturos ẽẽ p̃dixit quẽ nichillatet.
& id̾o sñmale s bonũ fac̾e uoluissent ñ pro¬
hib̾ent᷑. et hoc factur i p̃uiderent᷑ ab eo qͥ
nouit qͥo qͥsq sit fac turus. et quid ei sit
ꝓeiuis oꝑe redditurꝰ. hoc interim de rex¬
batione uioeoꝵ. Porro de eis qͥb inuentꝰ ẽ
ñ quesitꝰ quid dicemꝰ : Qͥ d nͥ quod dicit. qͥ
Si cu oqͥsqͥs ille es. qͥde illis es. aliquio cuũ

Expanded text:
turorum; et praedixisse credimus infidelitatem Judaeorum non fecisse; quod sonare videtur verbum adductionis in aemulationem. Sed non Deus propterea ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter, si ea quae ille praesciSed quia falli ejus praescientia non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatu facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur: et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid quisque sit facturus, et quid ei sit pro ejus opere redditurus. Hoc interim de reprobatione Judaeorum. Porro de eis a quibus inventus est non quaesitus, quid dicemus? Quid, nisi quod dicit qui Si tu o quisquis ille es, qui de illis es, aliquid tuum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse resistere ñ potest. resistente sibi ob¬
duratione ꝑtinacis maliciȩ. Unde et
dõ conunetꝰ. condempnat quidem cete¬
ram in illis multitudinẽ obuirgatoꝵ. s
ꝓfecisse stuoiũ p̃dicatoꝵ. Deuide cet̾is
omnẽ tollens exeusationẽ. nunqͥd inqͥt ñ¬

Expanded text:
ipse resistere non potest, resistente sibi obipse resistere non potest, resistente sibi obduratione pertinacis malitiae. Unde et Deo conjunctus condemnat quidem caecam in illis multitudinem obduratorum, sed profecisse studium praedicatorum. Deinde caeteris omnem tollens excusationem: VERS. 18. « N
Abbreviated transcription (Latin):
sunt et p̃dicauerunt. sicut scͥptũ ẽ. Quam
speciosi pedes euangłirantiũ pacẽ. euange¬
Id̾o ñ est plantandũ atq rigandũ. hoc autẽ
tramite redit᷑ ad gr̃am. Nisi enĩ grã ꝓuide¬
at p̃dicatores. p̃dicatores uꝰ faciant credentes.
serunt qͥsalui fiant inuocantes. Id̾o specio¬
si pedes euangłizantiũ pacem. euangłiz an¬
tum bona. pacem. qua ꝑcepta remissione
peccator do reconciliam᷑. bona que filis gr̃e
ꝓmictunt᷑. Nel speciosi pedes. speciosa nob̾
uestigia relinquentes. decultu animi. de
amore cdĩ. de concempcii scłi. S. nussi sunt
euangłizantes. pauci uͦ inuenti sunt obe
annuntiauimus eis s pauei st̃ qͥ obediant
nob. In hoc ꝓcedit om̃is ũboꝵ hoꝵ ꝓlixitas.¬
qͥa ꝓseqͥt᷑ apłs tristiciam suã magnã. et
dolorẽ continuũ cordis sui. de gentis sue
obcecatione qũã dissimulare ñ potest.
agens ꝓ illis inquantũ uĩtas et iusticia
dĩ conatib eius inuenit᷑ ñ obsistere. eui et

Expanded text:
Quam speciosi pedes evangelizantium bona! » Neideo non est plantandum atque rigandum; hoc autem tramite reditur ad gratiam. Nisi enim gratia provideat, praedicatores vero faciant credentes, non erunt qui salvi fiant invocantes. Ideo speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona; pacem qua percepta remissione peccatorum Deo reconciliamur; bona, quae filiis gratiae promittuntur vel speciosi pedes, speciosa nobis vestigia relinquentes, de cultu animi, de amore Dei, de contemptu saeculi. Sed missi sunt evangelizantes, pauci vero inventi sunt obedannuntiavimus eis; sed pauci sunt qui obediant nobis. In hoc procedit omnis verborum horum prolixitasApostolus tristitiam suam magnam et dolorem continuum cordis sui de gentis suae obcaecatione, quam dissimulare non potest, agens pro illis, in quantum veritas et justitia Dei conatibus ejus invenitur non obsistere; cui et
Abbreviated transcription (Latin):
ut sient nune gences apud iudeos inue¬
nerunt inquo saluentur. sie et moei ali¬
cium. quantomagiᷤ plenitudo eoꝵ :.
D elictũ iudeoꝵ diuitie mundi sunt. quia
ineor delicto pars am̃ factꝰ ẽ cotꝰ munous.
cũ pͥmũ inconsticutione t̃minoꝵ mundi.
solꝰ iacob constitutꝰ fuerit funiełs heredi¬
tatis eiꝰ. Q o si diminutio eoꝵ diuitie st̃ gen¬
ciũ. qnͣtomagis plenicudo eoꝵ : Qͦ o enĩ
uideis diminucũ ẽ et ablatũ. hoc gentib
addicum ẽ et collatum. Q bene ad dimi¬
nutionẽ plenicudo reodica ẽ. qr quam¬
diu isrł in ineredulitate ꝑmanet ñ dũ
plenicudo portionis dĩ potest diei comple¬
ta. ꝗͣ conũsione sua ipse complebit. Nbs
gentiũ apłs. minstĩum meum honorifi¬
cabo. si quomͦ ad emulandũ. ꝓuocem earnẽ
meã. ⁊ saluos faciam aliquos ex illis. Cum

Expanded text:
ut sicut nunc gentes apud Judaeos inveut sicut nunc gentes apud Judaeos invenerunt, in quo salventur, sic et Judaei alitium, quanto magis plenitudo eorum? » Delictum Judaeorum divitiae mundi sunt, quia in eorum delicto pars Domini factus totus mundus, cum primum in constitutione terminorum mundi solus Jacob constitutus fuerit funiculus haereditatis ejus . « Quod si diminutio eorum divitiae sunt gentium, quanto magis plenitudo eorum? » Quod enim Judaeis diminutum est et ablatum, hoc gentibus additum est et collatum. Et bene ad diminutionem plenitudo reddita est, quia quandiu Israel in incredulitate permanet, nondum plenitudo portionis Dei potest dici completa; quam conversione sua ipse complebit. VERSgentium Apostolus, ministerium meum honorificabo, si quomodo ad aemulandum provocem carnem meam, et salvos faci
Abbreviated transcription (Latin):
dilatata ẽ. ñ desunt. et descriptis suis ces¬
timonio nob̃ sunt. quia que de xp̃o p̃dican¬
t᷑ nos ñ confuiximus. s in eoꝵ libris inue
Numquid sic offenderunt ut caderent :: Absit.
Est casus quo ustꝰ sepcies cadit et resurgit.
et ẽ casiis dequo qͥcadit ñ addicit ut resur¬
gat. sicut cecidit lucifer decelo easu etne
desꝑationis. hoc casu absit inqͥt ut cecid̾it
isrł. cũ ad huc apud eos medicatio legis ꝑ¬
maneat. et zelus aĩ licet ñ sco̾m seientiã.
Casus em̃ uideoꝵ habet resurrectionẽ. et
aũsio conĩisionẽ. Qomͦ: Seqͥt᷑ et dicit. S il¬
loꝵ delicto. salus gentib facta ẽ. ut illos
emulent᷑. Non enĩ casus eoꝵ usq qͣq inu¬
tilis inuentꝰ est. qͥa unde ipsicecider. in de
alii surrexerunt. Unde et casum eoꝵ de
S licti nomine qͣsi elemĩcius uoluit¬
ledit li appellare. delictum gͦ eoꝵ salꝰ¬
ĩ esses ẽ gencib ut illos emulent᷑. id est

Expanded text:
dilatata est, non desunt, et de Scripturis suis tesdilatata est, non desunt, et de Scripturis suis testimonio nobis sunt, quia quae de Christo praedicantur, nos non confinximus, sed in eorum librisNunquid sic offenderunt, ut caderent? Absit. » Est casus, quo justus septies cadit, et resurgit , et est casus, de quo qui cadit, non adjicit ut resurgat , sicut cecidit Lucifer de coelo casu aeternae desperationis. Hoc casu absit, inquit, ut ceciderit Israel, cum adhuc apud eos meditatio legis permaneat, et zelus Dei, licet non secundum scientiam. Casus enim Judaeorum habet resurrectionem, et aversio conversionem. Quomodo? Sequitur et dicit: « Sed illorum delicto salus gentibus facta est, ut illos aemulentur. » Non enim casus eorum usquequaque inutilis inventus est, quia unde ipsi ceciderunt, inde alii surrexerunt. Unde et casum eorum delicti nomine quasi clementius voluit appellare. Delictum ergo eorum salus est gentibus, ut illos aemulentur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
audire. qr cũpotuer̃ noluer̃. & oauid dieit.
Fiat m̃sa eoꝵ coram ipsis inscandalũ. et in cap¬
ipsis. Mensa uideoꝵ scͥpta ẽ uet̾is cestam̃¬
ti in qͥ demoyse et ꝓpłs diu̾sa fercula apponũ¬
t᷑. Quȩ illis fit inlaqueum. cũ spũalia nulla
curantes. carnalia sibi cantũ inseͥpt᷑is reꝑ¬
micti arbicrant᷑. Quare uͦ coram ipsis:
Iniqͥtatẽ enĩ suã nouer̃. Et tam̃ in eã ꝑtina¬
cissime ꝑseuerant. Tantũq ualet animi
p̃sumptio. ut coram ipsis sit laqueus. n cam̃
incidant ineum. Uñ ⁊ seqͥt᷑. Obscurentur
oculi eoꝵ ne uioeant. ut qm̃ sine causa
uider̃. fiat eis ut nec uideant. Quod aut̃e
fiet. fiat eis inscandalũ. qr uidentes dñm
passibilem. seandalizati sunt. & dor sũ eoꝵ
incurua. ut qͥ noluer̃ celestia eognoscere.
iam ñ nͥ t̾rena sciant cogitare. Unde et aloco
quẽ ne ꝑderent xp̃m̃ occiderunt. infelici¬
ter excurbati et disꝑsi ꝑt̾ras. ubiq qͣqͣ eccłã

Expanded text:
dicit : Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in capipsis. » Mensa Judaeorum scriptura est Veteris Testamenti, in qua de Moyse et prophetis diversa fercula apponuntur. Quae illis fit in laqueum, cum spiritualia nulla curantes, carnalia sibi tantum in Scripturis repromitti arbitrantur. Quare vero coram ipsis? Iniquitatem enim suam noverunt; et tamen in ea pertinacissime perseverant, tantumque valet animi praesumptio, ut coram ipsis sit laqueus, et tamen incidant in eum. Unde et sequituroculi eorum ne videant; » ut quoniam sine causa viderunt, fiat in eis, ut nec videant. Quod autem fiet. « Fiat eis in scandalum, » quia videntes Dominum passibilem, scandalizati sunt. « Et dorsum eorum incurva, » ut qui noluerunt coelestia cognoscere, jam non nisi terrena sciant cogitare. Unde et a loco, quem ne perderent, Christum occiderunt, infeliciter exturbati et dispersi per terras, ubique quaqua Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inueniet bachas oliue. s oleastri. Qͦd
enĩ inseris. hoc creseit. et eius fructus :.
Non enĩ ereseit radicis fruetꝰ. si surculi.
Hoc ostendens apłz omĩpocenti a sua d̃m
fecisse. ut oleaster in radiee oliue inse¬
reret᷑ et ñ bachas siluestres si oliuam
reddet ad om̃ipotentiam dĩ reuocans
ait. Qdsi aliqui ex ramis fracti sunt.¬

Expanded text:
non inveniet baccas olivae, sed oleastri. Quod non inveniet baccas olivae, sed oleastri. Quod enim inseris, hoc crescit, et ejus fructus est. Non enim crescit radicis fructus, sed surculi. Hoc ostendens Apostolus, omnipotentia sua Deum fecisse, ut oleaster in radice olivae insereretur, ut non baccas silvestres, sed olivam redderet, ad omnipotentiam Dei revocans ait:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cotius masse. Ind e ẽ qͦd dicit. Si deli¬
batio scã inuenta ẽ. et massa pocest scĩfi¬
cari. Sic̃ rami. sic et radix. Ramoꝵ enĩ
nat᷑a. sicut solet. in om̃i arbore. radicis
respondet scĩtatẽ. et fruetuũ aliqua de¬
libatio. totius masse qualitatẽ. Inde libatio¬
ne gͦ ex ramis. nat᷑alis scĩtas radicis. Tu aut̃
contra natam alumoe insertꝰ. quic quid
habesscĩtatis. de beneficio habes inseren¬
tis et pinguedine radicis. Unde et seqͥtur.
ses oleaster. insertus es millis. & soc ius
radicis & pinguedinis oliue factus es. noli
głari adũsus ramos. de radice patͥarcha¬
rum dicit fractos quosdam ramos ꝓpt̾
incredulicate et insertum oleastrum
ut eẽt particeps pingue dinis oliue. id ẽ
eccłam exgentib uenientẽ. Q quis inse¬
rit in oluiam oleastrum :. Oliua pocius
inserisolet in oleastro. oleastrum in oli¬
ua nunꝗͣ uidimus. Nam qͥsquis fecerit

Expanded text:
ntum totius massae. Inde est quod dicit: Si delintum totius massae. Inde est quod dicit: Si delibatio sancta inventa est, et massa potest sanctificari. Sicut radix; sic et rami. Ramorum enim natura, sicut solet in omni arbore, radicis respondet sanctitatem, et fructuum aliqua delibatio totius massae qualitatem. In delibatione ergo et ramis, naturalis est sanctitas radicis. Tu autem contra naturam aliunde insertus, quidquid habes sanctitatis, ex beneficio habes inserentis, et pinguedine radicis. Unde et sequitur:ses oleaster insertus es in illis, et socius radicis et pinguedinis olivae factus es, noli gloriari adversus ramos. » De radice patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter incredulitatem, et insertum oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est Ecclesiam ex gentibus venientem. Et quis inserit in olivam oleastrum? Oliva potius inseri solet in oleastro, oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliatio ẽ mundi. que assũptio nͥ uita
exmortuis &: Si abiectio gentis illius recon¬
ciliacionẽ mundo p̃sticit. si tanta meis
fuit gr̃a. que ablata abeis et data gentib
cotũ mundum impleuit. estimari ñ pot̾.
qͥd sit illud qͦd ex reconciliatione eiꝰ mundꝰ
accepturꝰ sit. Qe erit assũptio eoꝵ. nͥ uita
exmortius:. Nune enim int̾im aduitam
ex mortuis ꝓficientib uarii anñtiantur
ꝓfectus. cunc aut̃ ipsa ꝑfectio. Tunc enĩ
infine scilicet mundi gen̾alis ẽ eoꝵ fu¬
cura assũptio. ẽ in om̃ib fidelib celebris
illa resurrectio fiet. qͣ martale induet
inmorcalitat̾ẽ. et corruptio incorrupti
onem. Qod si delibatio sc̃a et massa. & si
radix sc̃a et rami. Oluiam creauit d̾s pa¬
tͥarchas scõs. imoe esfloruit ppłs dĩ. hec
arbor putata ẽ. ñ ãputata. Nam inde suꝑbi
rami fracti sunt. blasphemus populus iu¬
d̾oꝵ. Manser̃ cam̃ ibi rami boni et utiles
parua oequauis re assumptio. ad exꝑim̃¬

Expanded text:
reconciliatio est mundi; quae assumptio, nisi vita ex mortuis? » Si abjectio gentis illius reconciliationem mundo praestitit, si tanta in eis fuit gratia, quae ablata ab eis, et data gentibus, totum mundum implevit, aestimari non potest quid sit illud quod ex reconciliatione ejus mundus accepturus sit. « Quae erit assumptio eorum, nisi vita ex mortuis? » Nunc enim interim ad vitam ex mortuis proficientibus, varii annuntiantur profectus; tunc autem ipsa perfectio. Tunc enim, in fine scilicet mundi, generalis eorum futura est assumptio, cum in omnibus fidelibus celebris illa resurrectio fiet, qua mortale induet immortalitatem, et corruptio incorruptiet massa. Et si radix sancta, et rami. » Olivam creavit Deus patriarchas sanctos, unde et floruit populus Dei; haec arbor putata est. Nam inde superbi rami fracti sunt, blasphemus populus Judaeorum. Manserunt tamen ibi rami boni et utiles, parva de quavis re assumptio ad experime
Abbreviated transcription (Latin):
hec ñ est quancũ distat celũ at̾ra. quia et
celũ ⁊ t̾ra temꝑalia et localia sunt .s. quan¬
cum distat d̾s ab om̃i ceꝑali et locali creat᷑a
te dĩ inqua facta sunt om̃ia. inqua ẽ om̃ia
fiant. ñ cam̃ eam inqͥnant peccantia. in
quam nichil incurrit inqͥnatũ. ẽ ipsa at¬
tingat om̃ia ppt̾ suam niunditiã. Cum aut̃
sit ipse sapiens et gen̾ans de se sapientiã q̃ri¬
tur utrum ꝑse ipsesibisit sapiens. anꝑeam qͣ
desegignit sapientiã. anita sit sapiens que¬
admodũ dicens. Uerbo enĩ qͦd genuit dicenᷤ
ẽ. S si pat̾ qͥ genuit sapientiã exea ẽ sapi¬
ens. neq hoc illi ẽ eẽ. qͦd saꝑe. qͣlitas eiꝰ ẽ ñ¬

Expanded text:
haec non est quantum distat coelum a terra; quia et coelum et terra temporalia et localia sunt, sed quantum distat Deus ab omni temporali et locali creaturatiae Dei, in qua facta sunt omnia, in qua cum omnia fiant, non tamen eam inquinant peccantia; in quam nihil incurrit inquinatum, cum ipsa attingat omnia propter suam munditiam, cum autem ipse sit sapiens, et generans de se sapientiam; quaeritur utrum per se ipse sibi sit sapiens, an per eam quam de se gignit sapientiam: an ita sit sapiens, quemadmodum dicens: Verbo enim quod genuit dicens est. Sed si Pater qui genuit sapientiam, ex ea est sapiens, neque hoc illi est esse, quod sapere, qualitas e
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ. Si gͦ om̃set ipsi. Si gentes fines c̾re in¬
habicantes audierunt. Iudei habitantes
ñ cognouit. Non aut̃ ego si pͥmus ance
me moyses. et imipso d̾s dicit. Ego ad
emulationẽ uos adducam in non gentẽ
ingentẽ insipientẽ. in iram uos mittam.
A esidicat. Subtrahendo uob̾ quã et uos
abicitis grãm meã abduci uos ꝑmittam
in emulationẽ. et inuidiam. qũa habi¬
turi estis ingent̾ẽ. qu̾ãnec gentis nomi¬
ne hactenus dignabamini. iam aut̃ uere
non gentent̃ idẽ gentem eẽ. desistentem.
et quasi naturalem genitura erroris sui.
innouam fid̾i genicuram transmutantẽ.
Mitt̃aq nosiniram. qua nunqu̾a caret
inuidia. ingent̾e hactenus insipientẽ.
nilq de do sapientẽ. nune aut̃ in cogni¬
tione di uosp̃cedentẽ. Inuidia gͦ causa
ẽ maxima. cur isrł ñ cognouit. Epulante
enĩ et gaudente cumpatre iuniore filio.
senior intrare noluit. Isaias etiam licet
ꝓronfessione dĩ. et ũbi cĩ ueritate mori¬

Expanded text:
ergo omnes, et ipsi. Si gentes fines terrae inhabitantes audierunt, Judaei habitantes non cognovit? Non autem ego, sed « primus » ante me « Moyses, » et in ipso Deus, « dicit : Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem: in gentem insipientem in iram vos mittam. » Ac si dicat: Subtrahendo vobis, quam et vos abjicitis, gratiam meam, adduci vos permittam in aemulationem et invidiam, quam habituri estis in gentem, quam nec gentis nomine hactenus dignabamini; jam autem vere non gentem, id est gentem esse desistentem, et quasi naturalem genituram erroris sui in novam fidei genituram transmutantem. Mittamque vos in iram, qua nunquam caret invidia, in gentem hactenus insipientem, nilque de Deo sapientem, nunc autem in cognitione Dei vos praecedentem. Invidia ergo causa est maxima cur Israel non cognovit. Epulante enim et gaudente cum patre juniore filio, senior intrare noluit . Isaias, etiam licet pro confessione Dei et verbi Dei veritate mori
Abbreviated transcription (Latin):
sedĩę gr̃a. et quẽ uult indurat. ñ in iniqͥta¬
te s inueritate uindiete. q̃ tam̃ miscd̾ĩa
et ueritas sic sibi oceurrunt. ut nec mi¬
Nulla gͦ sunt m̾ica uistoꝵ : Sunt plane. qr
iusti sunt. S ut iusti fierent. m̾ita ñ fue¬
runt. Iusti enĩ factist̃. ẽ iustificati sunt.

Expanded text:
diae gratia: et quem vult indurat, non in iniquitate, sed in veritate vindictae. Quae tamen misericordia et veritas sic sibi occurrunt, ut nec miNulla ergo sunt merita justorum? Sunt plane, quia justi sunt, sed ut justi fierent, merita non fuerunt. Justi enim facti sunt, cum justificati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quod ego tͥ p̃cipio hodie ñ est suꝑ exalcatum
adte. neq longe ate. Non ẽ in celo ut dieas
quis ascendet nob̾ in celũ. et accipiet illuo
nob̃. ut audientes faciamus illud. neq tͣns
mare ut dicas quis cransibit et accipiet
qr si confitearis inore cuo qͥnm̃ iħm. et in
corde cuo eredid̾is qͦd d̃s illum suscitauit
amorcuis. saliuis eris. Licet enĩ iure in¬
usicata. et miracłi insoliti quedam appare¬
re uideat᷑ difficultas credendi. fidelit̾ cam̃
tellectum. ut & dulce efficiat᷑ ei in corde qͦd
credit. et głosum confiteri quod salubrime
credere se intelligit. ẽ redendo aut̃ saluus
efficitur. ñ ut uiuat interum sieut uiuit
iniusticia sua uł oꝑum suoꝵ. oꝑarius ille

Expanded text:
quod ego tibi praecipio hodie, non est superexaltatum quod ego tibi praecipio hodie, non est superexaltatum a te, neque longe a te. Non est in coelo, ut dicas: Quis ascendet nobis in coelum, et accipiet illud nobis, ut audientes faciamus illud; neque trans mare, ut dicas: Quis transibit, et accipietquia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quod Deus suscitavit illum a mortuis, salvus eris. » Licet enim in re inusitata, et miraculi insoliti, quaedam apparere videatur difficultas credendi, fideliter tametellectum, ut et dulce ei efficiatur in corde quod credit et gloriosum confiteri quod saluberrime credere se intelligit. Credendo autem salvus efficitur, non ut vivat interim, sicut vivit in justitia sua vel operum su
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mori ñ pimiri. De iusticia uͦ que ex fide
ẽ. longe alit̾ est. Ipsa enĩ tantũ ueram
cordis exigit fideni. et lib̾am oris confes¬
sionẽ non ratione humana exquisitam
s simplici et uoluntario mentis assensu
susceptã. fides enĩ ẽ inhis que inreligione
credenda sunt. uoluntarius mentis assen¬
sus. In qua qͥfidelem et sobriũ habet sen¬
sũ. nulliꝰ sapientie sensib diuina. nullis
humane scientie rationib que iuxp̃o
humana sunt serutat᷑. ut quasi de celo il¬
lo iłlo. que diuinitatis sunt xp̃i sibi expos¬
culet de duei ad intelligendũ nel de abys¬
so illa xp̃m sibi reuocari de cõmuni sorte mo¬
rientiũ. s simplicit̃ credens quod ereden¬
dum indicit diuina auctoritas et lib̾e con¬
ficens quod confitendũ suggerit ueritas.
credendi humilitate ꝓficit ad intellectum
suscepte fid̾i. et ad oꝑa que ꝑdilechonẽ fiunt.
Sic enim in deutero nomio scͥptum ẽ. unde
exemplũ hoc assumptũ est. Mandatũ hoc

Expanded text:
non mori, non puniri. De justitia vero quae ex fide est, longe aliter est. Ipsa enim tantum veram cordis exigit fidem et liberam oris confessionem, non ratione humana exquisitam, sed simplici et voluntario mentis assensu susceptam. Fides enim est in his quae in religione credenda sunt, voluntarius mentis assensus, in qua qui fidelem et sobrium habet sensum, nullius sapientiae sensibus divinae, nullis humanae scientiae rationibus, quae in Christo humana sunt, scrutatur, utique de coelo illo, quae divinitatis sunt Christi, sibi expostulet deduci ad intelligendum; vel de abysso illa, Christum sibi revocari de communi sorte morientium, sed simpliciter credens quod credendum indicit divina auctoritas, et libere confitens quod confitendum suggerit veritas; credendi humilitate proficit ad intellectum susceptae fidei et ad opera quae per dilectionem fiunt. Sic enim in Deuteronomio scriptum est, unde exemplum hoc assumptum est: « Mandatum hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
impedis te. tolle iusticiã tuã. app̃hende eam.
que exdo est. Quãus xp̃ianus uocaris. si
gr̃am eiꝰ denegas in eum offendis. Minus
est aut̃ offendere inxp̃m pendentẽ. qũa
in eum in celo sedentẽ. Iusticia sit. s exgr̃a
sit. Ad̾o tͥ sit. tua ñsit. Sacerdotes tui in¬
qͥt induant᷑ iusticiã. Uestis accipit᷑. ñ cũ
adam̃. fit ꝓ illis insalutem. Uoluntas
ut aduera eredenda moueatur. ñ sibi suf¬
licet instant᷑ eis eungłm p̃dicar et. ñ eis

Expanded text:
impedis te, tolle justitiam tuam, apprehende eam impedis te, tolle justitiam tuam, apprehende eam quae ex Deo est. Quamvis Christianus vocaris, si gratiam ejus denegas, in eum offendis. Minus autem est offendere in Christum pendentem quam in eum in coelo sedentem. Justitia sit; sed ex gratia sit. A Deo tibi sit; tua non sit. « Sacerdotes tui, » inquit, « induantur justitiam . » Vestis accipitur, non cum ad Deum fit pro illis in salutem. » Voluntas ut ad vera credenda moveatur, non sibi suflicet instanter eis Evangelium praedicaret, non ei
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ lapidem offensionis & petram scandali
delio loco ipsiꝰ ꝓpħe. huie testimonio iise¬
ruit. in qͦ ita seͥptum ẽ. Q ñ camqũã lapi¬
di offensionis occurretis ei. Neq ut lapidi
ruine. Ex utroq gͦ loco excerpens quod
xp̃e dñs. lapis hic offensionis et petͣ scanda¬
li nomunet᷑. nulli debet ẽẽ offensio uel sean¬
dalum. Q a enĩ hi quierant in syon uias
ñ bonas incedentes iter ꝑditionis concito
pede currebant malis suis inuicem fauen¬
tes. qͥa sic dicit ꝓpłia laudat᷑ peccator in de¬
sideriis anune suę. et iniquus benedicit᷑.
ueniens dñs arguere cepit uias eoꝵ pra¬
uas dicens. ue uobis pharisei et his similia
et factus ẽ eis lapis offensionis et petra scan¬
dali. dum sua eis mala ñ cacens. uias ꝑditio¬
nis eoꝵ. redarguendo cepit ĩpedire. Non so¬
lũ aut̃ s et om̃ib mals. lapis offensionis ẽ¬
credid̾it inillũ. ñ confundet᷑. Confundetur
confunoet᷑. Q c̃q gͦ ñ uis offendere tolle te.

Expanded text:
autem lapidem offensionis et petram scandali, de alio loco ipsius prophetae huic testimonio inseruit, in quo ita scriptum est: « Et non tanquam lapidi offensionis occurretis ei; neque ut lapidi ruinae . » Ex utroque ergo loco excerpens quod Christus Dominus lapis hic offensionis, et petra scandali nominetur, nulli debet esse offensio vel scandalum. Quia enim hi qui erant in Sion vias non bonas incedentes iter perditionis concito pede currebant, malis suis invicem faventes, quia, sicut dicit propheta, « laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquinus arguere coepit vias eorum pravas dicens: « Vae vobis Pharisaei , » et his similia, et factus est eis lapis offensionis et petra scandali, dum sua eis mala non tacens, vias perditionis eorum redarguendo coepit impedire. Non solum autem, sed et omnibus malis lapis offensionis ecrediderit in illum, non confundetur; confundetur confundetur. Quicunque ergo non vis offendere, tolle te,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ fides que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Nec dixit
xͥest. quia abipso ẽ. et opꝰ om̃e fid̾i ad ip¬
sum referendum ẽ. qr ab ipso ẽ. quia
finis legis. & om̃is iusticiȩ ipse ẽ. Om̃is
enĩꝑfectio in ipso ẽ. ultra que ñ ẽ qͦ se
spes caritatis et fid̾i extendat. Moyses¬
enĩ dicit. qm̃ iusticiam que ex lege ẽ qui
fecerit homo uuet in ea. Non ait qui
fecerit eam uiuet in illa. ut intelligas
legem hoc loco ꝓ ipsis oꝑib positam.
que oꝑantes uiuebant in illis. alioqͥn
pasc̾ent incruce coruos. Qͥ gͦ in qͥt fece¬
raͥt ea. ñ lapidabit᷑. ñ occidet᷑. p̃mium

Expanded text:
enim fides quae per dilectionem operatur. Nec dixit,enim fides quae per dilectionem operatur. Nec dixit,Christi est, quia ab ipso est; et opus omne fidei ad ipsum referendum est, quia ab ipso est, quia finis legis et omnis justitiae ipse est. Omnis enim perfectio in ipso est, ultra quem non est quo se spes charitatis et fidei extendat. VEniam justitiam quae ex lege est qui fecerit homo vivet in ea. » Non ait, qui fecerit eam, vivet in illa, ut intelligas legem hoc loco pro ipsis operibus positam, quae operantes vivebant in illis, alioquin pascerent in cruce corvos. Qui ergo, inquit, fecerit eam, non lapidabitur, non occidetur; praemium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ estimoniũ enĩ ꝑhibeo illis quia emulati¬
onem dĩ habent. s ñ sed̾m scientiam.
Noui inquit. scio. apuo illos fui. talis et ip¬
se fui. Qͥd aut̃ sit zelus siue emulatio ñ
scd̃m scientiã. exponens subdit. Igno¬
rantes eiũ dĩ iusticiã et suam querentes
statuere. iusticie dĩ ñ st̃ subiect. De ui¬
deis enĩ hec dieit. qui dese p̾sum̃tes grãm
Suam uͦ iusticiam dicit eos uelle constitue¬
re. que iusticia ẽ exlege. ñ quia lex ẽ ab
ipsis constituta.s inlege que ex dõ est suã
iusticiam consticuerant. qñ eandẽ legẽ
suis se uirib ĩplere posse credebant. ig¬
norantes dĩ iusticiam. ñ qua d̾s iustꝰ est.
s que hõi ẽ exdo̾. hec aut̃ ẽ cota scientia
Discernit᷑ quidem ab oꝑib fides siẽ alibi d̾r
iustificari posse hominẽ ꝑfidem sine oꝑib
legis. & sunt oꝑa que uident᷑ bona sine fi¬
de xͥ et ñ sunt bona. qr ñ referunt᷑ ad eum
fidem. s ipsam fidem dpx̃ ẽẽ opus. Ipsa ẽ

Expanded text:
estimonium enim perhibeo illis, quoniam aemulationem Dei habent, sed non secundum scientiam. » Novi, inquit, scio, apud illos fui, talis et ipse fui. Quid autem sit zelus, sive aemulatio, non secundum scientiam, exponens subdit: es Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam rSuam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Djustitiam constituerant, quando eamdem legem suis se viribus implere posse credebant, ignorantes Dei justitiam, non qua Deus justus est, sed quae homini est ex Deo. Haec autem est tota scientia » Discernitur quippe ab operibus fides, sicut alibi dicitur , justificari posse hominem per fidem sine operibus legis. Et sunt opera quae videntur bona sine fide Christi, et non sunt bona, quia non referuntur ad eum fidem; sed ipsam fidem dixit esse opus; ipsa est