comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ab illo in ȩternũ dampnarent᷑.
cũ quo uel simul absolui si post
uictoriam respiraret lib̃tas. uel
simul dampnari debuerunt. si
⁊ post uictoriam tantũ saltẽ uale¬
ret necessitas ut aliquid ualeret ⁊ eqͥ¬
tas. Sicut aũt dm̃ non illũ uerũ ⁊ sũ¬
mũ quẽ colimꝰ s alium nescio quem
falsũ confingitis. quẽ nos colere uel
arbitramini uł calumpniamini. qͥ
tam̃ etiã ipse multo ẽ melior dõ ur̃o.
ambo enĩ non ft̃. ⁊ a uob̃ ambo fingun¬
tur. s meliorẽ fingitis eũ quẽ tanꝙͣ
nr̃m accusatis. qͣm eũ quẽ ur̃m adora¬
tis: sic ⁊ patͥarchas ⁊ ꝓpħas non tales
uituperatis quales honorant᷑ a nob̃.
s quales libris nr̃is non intellectis ma¬
liuola uanitate finxistis. Quos tam̃
etiam ipsos quales fuisse suspicamini.
parũ ẽ. sidicam ur̃is electis omĩa ma¬
nichei mandata seruantib: nͥ etiam
ostendã ipso d̾o ur̃o ẽẽ. meliores. Qd

Expanded text:
ut ab illo in aeternum damnarentur, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod
Abbreviated transcription (Latin):
s necessitate extitisse ꝑibetis. nec¬
indulgentiã impetrare ualeatis.
Oimmanissimã crudelitatẽ : nͥ¬
quod conuertitis uos ad ipsius
defensionẽ. ut eũ quoq ista quod
necessitate faciat excusetis. Si gͦ
possetis mnuenire alterũ udicem.
qui liber uincło necessitatis. mo¬
derator existeret equitatis: istũ
certe in illo globo non forinsecus
figeret. s cum ipso t̾ribili hoste
intꝰ includeret. Cur enĩ ñ iuste
pͥorsit ad penã dampnationis: qͥ
prior ẽ. ad eximen necessitatis:
Quanto gͦ meliꝰ eligeretis dm in
comꝑatione peioris. non qualẽ co¬
limꝰ s qualẽ nos colere fingitisuł
putatis. qui sine ullo eqͥtatis exa-¬
mine. sine ulla distinctione dãp¬
nationis ⁊ disciplinȩ. ñ parceret
seruis suis. nec iusto nec peccatori.
potiꝰquã ñ parceret membris suis
uł innocentib si necessitas crim̃
non ẽ. uel illi obtemperando factis
nocentib si ⁊ necessitas crimen ẽ:

Expanded text:
sed necessitate extitisse sed necessitate extitisse indulgentiam impetrare valeatis. O immanissimam crudelitatem! nquod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae non parceret in seruis suis nec iusto nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est,
Abbreviated transcription (Latin):
nullacausa ẽ. cur querentes unde
sit malũ. irrueretis in huiꝰ erroris tã
magnũ malũ. ut naturam tot bonis
habundantẽ natam mali diceretis : et
in natura sũmi boni. ande cõmirtion̾e
naturȩ mali. horrendũ necessitatis
malũ poneretis. Et huiꝰ em̃ erroris
uri causa suꝑbia ẽ: quã non habebi¬
tis sinolitis. S uos dum uultis illud
quo irriustis quo qͦmͦ defendere. au¬
fertis originẽ peccati a uoluntatis ar¬
bitrio: ⁊ ponitis in uana ⁊ falsa fabula
natam mali. Ac ꝑ hoc restat. ut dica¬
tis etiã illas animas in horribili glo¬
bo ȩterna colligatione dampnandas.
non uoluntate s necessitate inimi¬
cas lumini sco extitisse: talemq dm̃
urm uidic̃e constituatis. apud quẽ
nich̃ ꝓdesse possitis eis quarũ causã
de monstrata necessitate defenditis :¬
& talem regem a quo fr̃ib ur̃is filiis
⁊ membris illius. quoꝵ inimicitias
aduersus uosz ipsũ ñ uoluntate

Expanded text:
nulla causa est, cur quaerentes, unde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inrueritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias aduersus uos et ipsum non uoluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
sis inclusũ. Salt̾e gͦ non accuset eas
quarũ obedientia tutꝰ ẽ: quarũ morte
scurꝰ ẽ. Si eñi coactꝰ ẽ p̃liari: nunqͥd
calumpniari: Nam quando se erra¬
re apͥore se lucida natura passe ft̃.
mimicȩ lumini scõ extiterunt:
adhoc itiq ab hoste coacte sunt.
Cuisi resistere ñ ualuert̃: innocentes
dampnaut᷑. Si aũt ÷ iiuerunt nec
uoluerunt: qͥuid adhuc tam fabulo¬
se inducitis naturã mali. cũ appͥa uo¬
luntate sit origo peccati: hoc enim
certe sua culpa. non ui aliena fecert̾:
quod cũ possent malo resistere. nolue¬
runt. Quod si facerent bene facerent.
si aut̃ non facerent grauit̾ immanit̾q
peccarent: si potuert̾ ⁊ non fecerunt.
utiq noluerunt. Sigͦ noluert̾: uo-¬
luntatis crimen ẽ. non necessitatis.
Auoluntate gͥ. mitiũ peccati. Unde
aũt mitiũ peccati inde initiũ mali.
uł faciendi contra iustũ preceptum.
uł paciendi scdm iustũ iudiciũ. ꝓmde

Expanded text:
rsus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, rsus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena fecerunt, quod, cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent, bene facerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde
Abbreviated transcription (Latin):
ultimũ posuit: quã in membra sua sic
seuiret. ut parũ sit quod ea mexpiabi¬
lit̾ uenenanda hostib obtulit. nͥ etiam
falso crimine iniqͥtas accuset. Quȩ idd̃o
merito dicit pendere tam ĩmane ac
sine fine suppliciũ. quod errare se apͥ¬
ore sua lucida natura passa sunt: et
ut ipse dicit ita erant inuiscerata pri¬
mȩ auiditati pͥncipũ tenebrarũ: uͥt
originẽ suam recolere seq ab hostilina¬
cura discernere non ualerent: Ergo
amimȩ huiꝰmodi nichil mali ipse fecert:
s innocentes tantũ malũ ꝑpessȩ sunt.
Quo faciente nͥ illo pͥmitꝰ. qͥui ut a se m
tantũ malũ ꝓcederent imꝑauit: Pe¬
urẽ gͦ exꝑte sunt patrẽ: quã hostẽ. Pat
enĩ eas ad tantũ malũ misit: hostis
aũt tanquã bonũ appetiuit cupiens
gfrui non nocere. Ille sciens nocuit:
ile nesciens. S ds infirmꝰ atq mops.
alit̾ sibi consulere non ualebat. pͥus
aduersus hostem imꝓbũ: ⁊ post adu̾¬

Expanded text:
ultimum posuit — quam in membra sua sic ultimum posuit — quam in membra sua sic saeuiret, ut parum sit, quod ea inexpiabiliter uenenanda hostibus obtulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum perpessae sunt. quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post adue
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit cũ eas eo misit ubi cogi pos¬
sent. Et idõ magis ipse illo uelut par¬
ricidali culleo dignus. qui hoc fecit
libero imꝑio: quã ille qui obtempe¬
rando illuc ierunt ubi recte uiuen¬
di arbitriũ liberũ ꝑdidert̃. Si aut̾e
ad peccandũ ⁊ ipse inuasus atq pos¬
sessus cogi posset. nisi ꝑsuȩ partis pͥ¬
mo flagitiũ deinde suppliciũ sibi pro¬
uidisset: nulla fuit indo ur̃o nec in
eius partib libera uoluntas. Nonse
fingat iudicem: s agnoscat reum.
Non qͥa passus ẽ. quod nolebat: s qͥd
se simulat iusta retribuere. damp¬
nando eos quos nouit malũ passos
ẽẽ. potiꝰquã fecisse. Quod ad hoc
tantũ simulat ne uictꝰ iueniatur.
quasi aliquid ꝓsit alicui misero. si fe¬
lix aut fortunatꝰ uocet᷑. Nempe iã
⁊ hoc melius erat. ut d̃s ur sine ullo
quitatis examine. hominibꝰ nec iustis
nec peccatorib parceret. quod in rep̃-¬
hensione dĩ nr̃i faustꝰ nichil intelligeis

Expanded text:
peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi pospeccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficere: quã membra sua idẽ m̃¬
bra dĩ. substantiã dĩ⁊ plane dm. et
in peccati uoraginẽ tradere ⁊ pene
sempit̾na colligatione dampnare.
Si em̃ eẽt illis membris peccandi uł
non peccandi liberũ arbitriũ: ꝙͣ.¬
quã de substantia di quȩ uere sub¬
stantia dĩ ẽ. ac ꝑ hoc omnino in¬
cominutabilis. quẽ admodũ hoc di¬
catur ñ inuenitur. Ds̃ enĩ omni-¬
no peccare non potest: sicut negare
seiplũ non potest. homo aũt potest
peccare. dm negare: s si nolit non fa¬
cit. Si gͦ istis membris dĩ ur̃i uelut ani¬
mȩ humanȩ ac rationalrẽẽt. ut dixi
peccandi uł non peccandi liberũ uolun¬
tatis arbitriũ: recte fortasse ꝓ grauib
criminib illo globi supplicio plectere¬
illas particulas habuisse dicere ñ po¬
testis: quã totꝰ ds ipse non habuit.
Quia sieas non mitteret in peccatum :
totꝰ a tenebrarũ gente ꝑsuasus pecca¬
re cogeret᷑. Quod si cogi non posset:

Expanded text:
interficere quam membra sua, id est meinterficere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoraginem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non.peccandi liberum arbitrium - quamquam de substantia dei, quae uere substantia dei est ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenitur; deus enim omnino peccare non potese ipsum non potest : homo autem potest peccare, et Deum negare; sed si nolit, non facit: si ergo istis membris dei vestri, velut animae humanae ac rationali, esset, ut dixi, peccandi vel non peccandi liberum voluntatis arbitrium, recte fortasse pro gravibus criminibus illo globi supplicio plectereillas particulas habuisse, dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuquia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib puniret᷑: ubiq ligatꝰ ex illa
parte quam ud tal: dedecus minocentẽ
ipse dampnauit. ut ꝑ illã uinceret qͦd
timebat. etiã ipse sub tam exitiosa ne¬
cessitate dampnatꝰ. ut ei dampnata
pars eiꝰ posset ignoscere. sicũiam mi-¬
ser sit. uł humilis ẽẽt: Nunc autẽ
quis ferat rep̃hendi a uob̃ dm iras¬
centẽ suis alienisq peccantib: cũ
ds quẽ fingitis m̃bra sua quȩ coactꝰ
coegit. ire in fauces peccati. postea
dampnet in globo: Quod quidẽ cũ
faciet: ut dicitis iram ñ habebit.S
miror si frontẽ habebit: inferendo
in eos uindictã a quib petere debe¬
ret ueniam ⁊ dicere. Obsecro ignos¬
cite: membra mea estis. Qñ ego in
uos istud. nͥ uictꝰ necessitate facere
possẽ. Scitis ⁊ uos quod tunc qͣndo¬
uos huc misi: horrendus hostiseru¬
perat. Quod aũt nunc uos hic illi¬
go: timeo ne rursus erũpat. Iam
certe illud etiã fateamin. multome¬
lius ẽẽ hominũ milia ob nullam
uel leuem culpã temporali morte

Expanded text:
 ubique ligatus ex illa sua parte, quam ad tale dedecus innocentem ipse damnavit, ut per illam vinceret quod timebat; etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars ejus posset ignoscere, si cum jam miser sit, vel humilis esset? Nunc autem quis ferat reprehendi a vobis Deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? Quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. Sed miror si frontem habebit inferendo in eos quasi vindictam, a quibus petere deberet veniam, et dicere: Obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in vos istud, nisi victus necessitate, facere possem? Scitis et vos, quod tunc quos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ mortes utilitat̾ẽ timoris
sui popłis imponentẽ. nec sine ullo
delicto ceca confusione iustos pecca¬
toresq punientẽ. s iustis salubrem
correctionem ꝓpt̾ ꝑfectionẽ. peccan¬
tib aũt debitam seueritatẽ. ꝓpt̃ eqͥta¬
tem distribuentẽ. Unde uos apparet
manichei suspitionib ur̃is ẽẽ decep¬
tos. cũ male intelligendo script᷑as
nr̃as. uel malos intellectores exꝑien¬
do. falsa de catholicis creditis: ac sic
relicta sana doctrina conuersi ad
sacrilegas fabulas. nimiũq ꝑu̾si
& alienati a societate scorũ. nec ex nono
testamento corrigi uultis. unde talia
ꝓferimꝰ qualia in uetere arguitis. Uñ
fit ut aduersus uos sicut aduersus
paganos: utrũq testamentũ defen-¬
dere cõpellam᷑. S aliquẽ facite ꝓr¬
sus carnalit̾ ita desipientẽ: ut dͣm¬

Expanded text:
mortalium mortes utilitatem timoris mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut d
Abbreviated transcription (Latin):
precepti.⁊ dampnatorẽ delicti.
ut aduersus in obȩdientiã iuste
prolata uindicta presentes cohercer&.
futurosq t̾reret: nec imꝑuidũ nesci¬
endo querentẽ. s int̾rogando uidi-¬
cantẽ. nec inuidũ ac timentẽ. s ab
ȩterna uita quȩ iuste obedienti da¬
tur p̃uaricatorẽ iuste ꝓhibentem.
nec sanguinẽ ⁊ adipem appetentẽ.
s carnali popło congriuis sacrificiis
impositis. ꝑ quasdã figuras uerum
sacrificiũ ꝓmittentẽ. nec luuda ꝑ-¬
turbatione s tranquilla bonitate
zelantẽ. ne uni dõ debens annna
castitatẽ. ꝑ multos falsos corrupta.
⁊ ꝓstituta turpet᷑. hec ira uelut hu¬
mana turbide seuientẽ. sed alia di¬
uina seuere iusta retribuent̾ẽ. quȩ
non ꝓpt̾ ulciscendi libidinẽ. s ꝓpt̃
uidicantẽ uigorẽ certo usu locutio¬
nis ira nominat᷑. nec ob leuia uł nul¬
la cõmissa hominũ milia ꝑimentẽ.
s equissimo examine ꝑ temporales

Expanded text:
praecepti et damnatorem delicti. praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales
Abbreviated transcription (Latin):
dam purgationẽ. Nã ⁊ ipse petrus
testatur hȩc illiꝰ uoluntate fieri: qͥ
in libris ueterib ait. Non parcã: nec
iusto nec peccatori. Dicit enĩ ⁊ ipse.
Melius ẽ bene facientes si uelit sp̃s
dĩ patrquã male facientes. Cum gͦ
ex uoluntate sp̃s dĩ patiunt᷑ bene
facientes: non parcit᷑ iustis. Cũ aũt¬
malefacientes: non parcit᷑ peccato¬
rib. Sodm illiꝰ tam̃ uoluntatẽ fit
utrũq qui ait. Non parcã nec iusto
nec peccatori. Illũ flagellando ut
filium: illũ puniendo ut impiũ.
Ecce ostendi quantũ potui. nos ñ
colere deuersatũ ex ȩterno intene¬
bis dm̃. s eũ qui lux ẽ. ⁊ tenebre
in eo non sunt ullȩ. atq inseipso
habitat lucẽ maccessibilẽ.: cuiꝰ lu¬
cis ȩternȩ candor ẽ. coet̾na sapien¬
tia. Nec lucis mopinate admirato¬
rem. s lucis facte creatorẽ. ut sub¬
sisteret. ⁊ ad ꝓbatorẽ ut maneret:
nec ignarũ futuri. s manciatorẽ

Expanded text:
dam purgationem. nam et ipse Petrus dam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitmale facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem
Abbreviated transcription (Latin):
idem dicit. Quos tradidi sathane: ut
dscant non blasphemare. Iam ne intel¬
ligitis: qͥuomͦ ille desuꝑ non parcat.
nec iusto nec peccatori: An quia illic
gladius nominatꝰ ẽ: ampliꝰ exborres¬
ctis: Aliud ẽ enĩ colaphizari: aliud oc-¬
cidi. Quasi uͦ ñ diu̾sis mortiũ generibꝰ
ꝓsftrata sint martyrũ milia. aut hoc
reuera ꝑsecutores in potestate habe¬
rent. nͥ desuꝑ data ẽẽt. ab illo qͥ dixit
non parcam nec iusto nec peccatori:
sutionesq iustoꝵ: dicit idem paulus
eemplũ ẽẽ iusti iudicii di. Quȩ sen¬
entia latius ab apło petro manife¬
stitur: sicut supra cõmemora iii.
ubi ait tempꝰ ẽẽ. ut iudiciũ mnc piat.
adomo dñi. Et si initũ inqͥt a nob̃:
qualis finis erit eis qui ñ credunt dĩ¬
pius ⁊ peccator ubi parebunt: hinc
em̃ intelligit᷑ quomͦ non parcat᷑ impiis.
tanꝙͣ sarmentis precisis ad cõbustionẽ:
quando iustis non parcit᷑ ꝓpt̃ ꝑficien¬

Expanded text:
idem dicit: quos tradidi satanae, ut idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui npius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficien
Abbreviated transcription (Latin):
nec paulũ isti apłm int̾ iustos nume¬
rant: qui quanius humilit̾ ⁊ uera¬
oiter sua p̃terita peccata fateat᷑. tam̃
se ex fide iħu. rp̃i iustificatũ grasagit.
An uero illi parcebat ille que uanusti
non intelligunt dicentẽ: non parcã
nec iusto nec peccatori: Audiant gͦ
ipsum. Et ne magnitudine inquit re¬
uelationũ extollar: datꝰ ẽ mͥ stimulus
carnis. angls sathanȩ qͥ me colafiret.
ꝓpt̾quod ter dñm rogaur ut auferra
eum a me: ⁊ dixit mͥ. Sufficit tͥ gr̃a
mea: nam uirtꝰ in infirmitate ꝑficit᷑.
Ecce ne iusto parcebat. ut eiꝰ uirtutẽ
minfirmitate ꝑficeret: qui ei dede¬
rat colaphirantẽ angłm sathane. Ni¬
sidicitis quod eũ diabolus dederit.
Diabolus gͦ agebat. ne magnitudine
reuelationũ paulus extolleret᷑: et
ut uirtꝰ eiꝰ ꝑficeret᷑: Quis hoc dixe¬
rit:  Ab illo gͥ traditꝰ erat iustꝰ cola¬
phirandus angło sathane: qui eum
tradebat iniustos. ipsi sathane. De qͥbꝰ

Expanded text:
nec Paulum isti apostolum inter iustos numenec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizet ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
eum sibi regnare noluert̃. non longe for¬
te sermone ur̃o appareret. ñ quẽ admo.¬
dum nulla culpa ẽ. hominis. si nollet
sibi regnare quẽquã hominẽ. ita nullã
uel paruã ẽẽ culpã. eum sibi nolle re¬
posuit insidians ueteribꝰ libris. tanꝙͣ
uituperantibꝰ dm. qͦd minet᷑ gladium.
quo nemini parcat nec iusto nec pecca¬
tori. cum pagano exponeret᷑. quomͦ
accipiendũ sit fortassis nec nouo testa
ceret similitudo eũglica quȩ istis qui
se xp̃ianos haberi uolunt. aut non
apparet ut cecis aut displicet ut ꝑi̾¬
sis. Sũmꝰ quippe ille uitis agricola. ali¬
ter parat falcem sarmentis fructuosis:
alit̾ infructuosis. Tam̃ ñ parcit nec
ꝓbis nec repbis: illis purgandis illis
amputandis. Nullus enĩ hominum
tanta iusticia est p̃ditꝰ: cui non sit ne¬
cessaria temptatio tribulationis. uel
ad ꝑficiendã. uł ad confirmandam.
uł ad ꝓbandã uirtutẽ. Nisi forte

Expanded text:
eum sibi regnare noluerunt , non longo foreum sibi regnare noluerunt , non longo forte sermone nostro appareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam vel parvam esse culpam eum sibi nolle reposuit, insidians veteribus Libris tanquam vituperantibus Deum, quod minetur gladium, quo nemini parcat, nec justo, nec peccatori, cum pagano exponeretur quomodo accipiendum sit, fortassis nec Novo nec ceret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
ira ꝓuindicta ponit᷑: siue ab usio¬
ne siue aliqua p̃cedentis lingue ꝓ¬
pͥetate. De int̾fectis aũt hominum
nlib ñ miraret᷑. si diiuidiciũ non ne¬
garet: quod nec pagani negant. qͥ
regi ⁊ amministrari. a sũmis usq ad
ima concedunt. Quod ⁊ si hoc nega¬
ret. uł suoꝵ auctoritate faciliꝰ. uel
aliquanto diutiꝰ ceterarũ rationũ
disputatione conuinceret᷑: uł tanꝙͣ
nimiũ durꝰ ⁊ stolidꝰ ipsi quod ẽẽ. ñ
crederet diuino iudicio relinque¬
retur. Leuia porro uł nulla cõmissa.
ꝓpt̾ quȩ ds interfecerit homines si
se expresse cõmemoraret. ostende¬
remus nec nulla ẽe. nec leuia. ue¬
lut quod exempli gr̃a posuimꝰ de
ueste nuptiali: demonstraremꝰ qͣn¬
tũ ẽẽt nephas. sacras nuptias adire.
querentẽ ibi głam non sponsi s suã.
uł si quid forte aliud illa uostis me¬
liore intellectu sigi ificare mueniretur.
ut quod ante ocłos regis int̾ficiunt᷑ qui

Expanded text:
ira pro uindicta ponitur siue abusioira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. Quod si et hoc negaret, vel suorum auctoritate facilius, vel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse coremus nec nulla esse, nec levia: velut quod exempli gratia posuimus de veste nuptiali , demonstraremus quantum esset nefas, sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam, non sponsi, sed suam; vel si quid forte aliud illa vestis meliore intellectu significare inveniretur: aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quiẽq in lege peccauert̃ ꝑ legem
uidicabuntur. Diceret ⁊ trucidantẽ
et effundent̾e multoꝵ sanguinẽ. ob le¬
uia quidẽ uł nulla cõmissa: leue qͥrpe
aut nullũ cõmissũ pagano uideretur.
uel ñ babere in conuiuio nuptiarum
uestẽ nuptialẽ ꝓpt̾ quod rex nr̃ in
eũgłio iussit hominẽ ligatis manib
⁊pedib ꝓici in tenebras exteriores.
uel nolle suꝑ se xp̃m regnare. ꝓpt̃ qͦd
peccatũ ait. illos aut̃ qui noluerunt
me regnare sibi. adducite ⁊ interfi¬
cite ante me: sicut iste accusauit
dm̃ in ueteri testam̃to. quia ei uisus
est ꝓpt̾ea leuia uł nulla cõmissa ho¬
minũ milia trucidare. Iam uͦ illud
qͦd reprehendit faustꝰ. minantẽ dm
uenturũ se ẽẽ cũ gladio. qͦ non par¬
ceret nec iusto nec peccatori: quom
paulũ dicere de dõ nr̃o. qͥa filio ꝓprio
non peꝑcit. s ꝓ nob̃ om̃ib tradidit
eum: audiens ⁊ petrũ cũ de magnis
tribulationib scõrũ ⁊ int̾fectionib

Expanded text:
umque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptialem, propter quod rex noster in euangelio iussit hominem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle super se Christum regnare. propter quod peccatum ait: illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomoPaulum dicere de deo nostro: quia filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, audiens et Petrum, cum de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus
Abbreviated transcription (Latin):
non haberet: Quanto meliꝰ huma-
nȩ nature inuderet uitã beatã.
qua naturã diuinã daret in mise¬
riam. desideraret sanguinẽ ⁊ ad¬
ipem sacrificioꝵ. potiꝰquã ipse toci¬
ens etiam ydolis mactaret᷑. mirtꝰ
adipi ⁊ sanguini om̃iũ uictimarũ:
ꝑturbaret᷑ ⁊ elo si illa sacrificia ⁊
diis aliis offerrent᷑ potiꝰquã ipse liga¬
tus non solũ in om̃ib frugib uerũ
etiam in om̃ĩb carnib ꝑ om̃s aras
om̃ib demonib offerret᷑: Quanto
melius uł humana indignatione
cõmotꝰ ac turbidus. peccantib ⁊ suss
⁊ alienis irasceret᷑. quã ipse ñ solum
in om̃ib irascentib s etiã in om̃ib
timentib turbaret᷑. in peccantibꝰ¬

Expanded text:
non haberet! quanto melius naturae non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omnibus daemonibus offerretur! quanto melius uel humana indignatione conmotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irasceretur, quam ipse non solum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus turbaretur, in peccantib
Abbreviated transcription (Latin):
tenebras fugaret miratus ẽ: s alias
tenebras quas semꝑ timuit. magno
malo lucis suȩ exꝑtꝰ ẽ. Quanto meliꝰ
non dicã preceptũ daret sicut ds.
s preceptũ acciꝑet sicut homo: qͦd
bono suo custodiret malo suo contẽp¬
neret᷑. In utroq tam̃ motu animi
lbera uoluntate uerteret᷑: potiꝰꝙͣ
contra uoluntatẽ. ad contenebrandã
lucem suã ineuitabili necessitate p̾¬
meret᷑. Nam illud multo meliꝰ utiq
ẽẽt. ut preceptũ daret humanȩ na¬
turȩ. quã peccat᷑am ẽẽ. nesciret. qm
naturam suã diuina necessitate p̃s¬
sus peccare cõpelleret. Euigilate
⁊ dicite nob̃: quomͦ uicit tenebras.
quẽ uicit necessitas: hȩc iam erat
apud illũ hostis maior: aqua uictꝰ
⁊ uissus cũ minore pugnauit. Quan¬
to meliꝰ nesciret quo ab eiꝰ facie fugis¬
set: qͥuã ipse pͥmo a facie dure. acdi¬
rȩ necessitatis. ⁊ postea a facie diuer¬
se atq aduersȩ gentis. quo fuge̾t

Expanded text:
tenebras, fugaret, miratus est; sed alias tenebras, fugaret, miratus est; sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. Quanto melius, non dicam praeceptum daret sicut Deus, sed praeceptum acciperet sicut homo; quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera voluntate uteretur, potius quam contra voluntatem ad contenebrandam lucem suam inevitabili necessitate premeretur? Nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam divinam necessitate pressus peccare compelleret. Evigilate, et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret
Abbreviated transcription (Latin):
sciebant ȩternas timoris patiebantur¬
tenebras. Ecce uere pars ⁊ substantia
di ur̃i. in suis tenebris ex ȩternitate
uersata ẽ. nec postea lucẽ nouã mira¬
ta ẽ: s alias tenebras alienas quas sẽꝑ
tunebat incurrit. Porro ipse ds cuiꝰ
illa pars erat. si eidem parti suȩ fu¬
turũ tantũ malũ timebat: etiã ipsũ
occupauerant timoris tenebrȩ. Si
aũt hoc futurũ nesciebat: ignorantiȩ
tenebris cecabat᷑. Si aũt hoc partisue
futurũ sciebat ⁊ non timebat: peiores
sunt tenebrȩ tante crudelitatis quã
uel ignorantiȩ uł timoris. Neq enĩ
habebat ds ur̃. quod in ipsa carne.
quã non acdo s ab hyle factã clemen¬
tsime creditis. sic laudat apłs: si
patitur unũ membrũ cõpatiunt᷑
omĩa membra. S non aͤcusemꝰ. Pre¬
siebat. timebat. dolebat: s quid fa¬
ceret non habebat. In his gͦ suȩ mise¬
ne tenebris: ex ȩt̾nitate uersatꝰ est.
Sec postea nouam lucẽ quȩ ab illo

Expanded text:
sciebant, aeternas timoris tenebras pasciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. Ecce vere pars et substantia dei vestri in suis tenebris ex aeternitate versata est: nec postea lucem novam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. Porro ipse Deus, cujus illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupaverant timoris tenebrae: si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris caecabatur: si autem hoc parti suae futurum sciebat, et non timebat, pejores sunt tenebrae tantae crudelitatis, quam vel ignorantiae vel timoris: neque enim habebat deus vester quod in ipsa carne, quam non a Deo, sed ab Hyle factam dementissime creditis, sic laudat Apostolus, Si patitur unium membrum, compatiuntur omnia membra . Sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. In his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate versatus est: nec postea novam lucem, quae ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Nonne etiã iste meliorẽ colit ꝙͣ
uos: Queso enĩ aduertite: ⁊ quales.¬
cunq ocłos aꝑite. Neq enĩ opus ẽ.
magno acumine ingenii: ut hoc
quod dicã ꝑspici possit. Om̃s pru-¬
dentes imprudentesq appello: au¬
dite aduertite iudicate. Quanto
eñ melus d̾s u̾r ex et̾nitate uersat᷑
ẽet intenebris: quã coȩternã sibi
⁊ cognatam lucẽ mersisset intene¬
bras: Quanto melius sibi exortam
lucẽ ad fugandas tenebras miratꝰ
laudaret: quã irruentes sibi uete¬
res tenebras nͥ sua luce contenebra.¬
ta euitare non posset. Infelix si ꝑtͣ¬
batꝰ: crudelis si securꝰ hoc fecit. oqe¬
lius eñi cexte a se scañ lucẽ iude ret
bonam ꝙͣ a se genitam face̾t malã
quȩ sic ab eo reppulit tenebras ini¬
micas. ut ei fieret inimica. hoc eñt
culpe imputabit᷑ dampnandis in
globo illis reliquiis. quod errare
se apriore se lucida sua nature
passȩ sunt. ⁊ inimice lumini sc̃õ
ebant. ȩt̾nas ignorantiȩ tenebras. si aũt

Expanded text:
 iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod ese a priore lucida sua natura passae sunt, atque inimicae lumini sancto aeternas ignorantiae tenebras; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uenisset in manꝰ nrãs lectunq
caritatis ꝑ quã eis seruimꝰ flagita¬
uert̃. ut ei responderemꝰ. Hoc agͣ¬
nichil sit acutum ingeniũ et lin¬
gua expolita. nͥ adño gressus ho¬
minis dirigant᷑. Quod multis
etiam tardiorib et inualidiori¬
b occulta equitate diuinȩ mise¬
ricordiȩ p̃stitũẽ: cũ multi acerit¬
mi et facundissum. deserti ab ad.¬
uitorio di. ad hoc uelocit̃ & ꝑti¬
nacit᷑ currerent. ut aueritatis
uia longuis aberrarent. Cõmo¬
dũ aut̃ arbitror sub eiꝰ nomine
uerba eiꝰponere: & submeo. res¬
ponsionem meam.

Expanded text:
t in manus nostras lectumque caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrnihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam.
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. S non poterat
mori: nisi natus ẽẽt iħc. Et
ego respondeo: nec nasci poterat.
nisi d̾s non ẽet. Aut si potuit & d̾s
ẽẽ & nasci: quare non & ñ nascipo¬
tuerit & mori. Uides gͦ utile satis
non eẽ. in his consequentiã quere
re. aut argumentis anniti cũ de
reb agitur quȩ ꝑtineant ad iħm:
s querendũ potius ẽ. quid ipse de
se quid ue apłi sui de eodẽ predi¬
carint. ipsaq ado ꝑtractanda ge¬
nealogia ẽ. & uidendũ si sibi con¬
ueniat non ex coniectura passionis
natiuitatis eius exquirere uerita¬
tem: quia & pati non natꝰ potuit.¬
& natus minime pati: presertim
ipsis uob̃ fatentib dõ ẽẽ impossibi¬
le nichil. quod erit & ipsũ falsũ.
si hoc constiterit non potuisse mori
non natum.
ugustinus respondit. Iterum
ac sepe tibi ꝓponis: quod non
audis ab eis a quib confutaris. Ne¬
mo tibi dicit. non poterat mori nͥ
natꝰ ẽẽt: quia mortuus est adam.
quanuis natꝰ non fuisset. S dicit᷑

Expanded text:
AUSTUS dixit: Sed non poterat mori, nisi natus esset. et ego respondeo: nec nasci poterat, nisi deus non esset; aut si potuit et deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori ? uides ergo utile satis non ere, aut argumentis anniti, cum de rebus agitur quae pertineant ad Jesum. sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuit et natus minime pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse mori non natum. AUGUSTINUS respondit: Iterum ac saepe tibi proponis, quod non audis ab eis, a quibus confutaris. nemo tibi dicit: non poterat mori, nisi natus esset, quia mortuus est Adam, quamuis natus non fuisset; sed dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ incidert̃. Hic gͦ iste gentilis
si turbaret᷑ ⁊ diceret contra fidẽ
nr̃ãm istũ ꝓpħam locutũ fuisse. qͥa
nos scd̾m apłicam doctrinã ñ tan¬
spes securissime ponat᷑. s etiã me
uͦ humana nullã fecisse mentionẽ:
ibidẽ eiusdẽ ꝓpħȩ uocẽ audiret se
ammonentis ⁊ corrigentis. Graue
cor ꝑ om̃ia: ⁊ homo ẽ. ⁊ qͥs agnoscet
eum: Ido quippe homo ut gra¬
ues corde ꝑformã serui exfide sana¬
rentur. ⁊ eũ agnoscerent dm qui ꝓpt̃
eos factꝰ ẽ homo: ne in homine spes
eoꝵ ẽẽt. s in homine do. Et tamen
graue cor ꝑ omĩa. Et homo ẽ. for¬
mam serui accipiens: ⁊ quis agnos¬
cet eũ: Quia cũ informa dĩ ẽẽt: ñ
rapinã arbitratꝰ ẽ. ẽẽ. equalis đo.¬

Expanded text:
dictum inciderunt. hic ergo iste gentilis dictum inciderunt. hic ergo iste gentilis si turbaretur. et diceret contra fidem nostram istum prophetam locutum fuisse, quia nem, quam ueritatem? fabula illa est lonspes securissime ponatur, sed etiam muero humana nullam fecisse mentionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo, ut graues corde per formam serui ex fide sanarentur et eum agnoscerent deum, qui propter eos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine deo. et tamen, graue cor per omnia, et homo est formam serui accipiens. et quis agnoscit eum? qui cum in forma dei esset, ndari non potuit, quo mittente pol
Abbreviated transcription (Latin):
ledictꝰ homo qui sp̃e habet inhi¬
mine: ⁊ firmat carnẽ brachii sui
⁊ a dño discedit cor eius. Et erit
sicut tamarix quȩ indeserto est¬
⁊ non uidebit cũ uenient bona:
habitabit int̾ miquos. int̾ra dess¬
ta. in terra falsa. quȩ ñmhabitat᷑
Et bñdictꝰ homo qui confidit in
tanquam lignum fructiferũ secus a¬
quã. ⁊ in humorȩ inittet radices suas.
Nontimebit cũ uenerit estꝰ:⁊ ert̃
in eo ꝓpagines nemorose. In annosie¬
citatis non timebit: ⁊ non deficiet
faciendo fructũ. Hic certe cũ male¬
dictũ diceret eũ qui spẽ ponit in
hoĩe. eãq maledictionẽ ꝓpħicis similitudi¬
confideret. eãq bñdictionẽ congru¬
is itidẽ similitudinib texeret: tur
ta hominẽ diceremꝰ. Sic enĩ quidã
ãm credendo xp̃m ⁊ hominẽ ne¬
gando errauert̃: ⁊ rursus quidã
hominẽ putando ⁊ dm negando.
aut contempsert̃ aut in homine
sp̃e suam ponentes. in illud male¬

Expanded text:
aledictus homo, qui spem habet in hoaledictus homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit sicut tamarix, quae in deserto est; non uidebit, cum uenient bona, et habitabit inter iniquos in terra deserta, in terra salsa, quae non inhabitabitur et: benedictus homo, qui confidit in tamquam lignum fructiferum secus aquam, et in humore mittet radices suas; non timebit cum uenerit aestus. et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit et non deficiet faciendo fructum. hic certe cum maledictum diceret eum, qui spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis similitudiconfideret eamque benedictionem congruis itidem similitudinibus texeret: turbta hominem diceremus. sic enim quidam deum credendo Christum et hominem negando errauerunt; et rursus quidam hominem putando et deum negando aut contempserunt aut in homine spem suam ponentes in illud male
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ imperante ⁊ adiuuante do
magauert̃. atq rexerunt: ubi sa¬
crilegiũ ẽet quod istis religio fuit.
Itaq siqui illic incultũ simulachroꝵ
demonũ laberent᷑: aut plecteban¬
tur pena ipsis suȩ rei publicȩ legibꝰ.
aut lib̃rime coercebant᷑ ꝓpħicis uo
cib. Unꝰ eñi ab eis colebatur ds̃ qui
fecit cęlũ ⁊ terrã ꝓpħico sane ritu.
hoc ẽ. significatiuo futuroꝵ. qui
ritus aboleret᷑ cum illa uenissent
quȩ ꝑ eũ significabant᷑ ẽẽ uenta:
quando quidẽ ipsũ regnũ magnꝰ
quidã ꝓpħa fuit. ubi rex ⁊ sacerdos
mistica significatione ungebant᷑.
Quod non ante ipsis quoq uidis
ignorantib ac ꝑ hoc inuitis abla¬
tumẽ: nͥ cũ uenissent ille grãspi¬
ritali unctꝰ d̾s pre participibus
suis. ille sc̃s scõꝵ idem uerus rex
consulendo nob̃. ⁊ ide uerus sacer¬
dos seipsum offerendo ꝓnob̃. Quã¬
obrem quantũ distat de. xp̃i aduen¬

Expanded text:
regnum imperante et adiuuante deo regnum imperante et adiuuante deo propagauerunt atque rexerunt. ubi sacrilegium esset, quod istis religio fuit. itaque si qui illic in . cultum simulacrorum et daemonum laberentur, aut poena plectebantur ipsis suae reipublicae legibus aut libcibus. unus enim ab eis colebatur deus, qui fecit caelum et terram, prophetico sane ritu, hoc est significatiuo futurorum, qui ritus aboleretur. cum illa uenissent, quae per eum significabantur esse uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus quidam propheta fuit, ubi rex et sacerdos mystica significatione ungebantur: quod non ante ipsis quoque Iudaeis ignorantibus ac per hoc inuitis ablatum est, nisi cum uenisset ille gratia spiritali unctus deus prae participibus suis, ille sanctus sanctorum, idem uerus rex consulendo nobis et idem uerus sacerdos se ipsum offerendo pro nobis. quamobrem quantum distat de Christi aduen
Abbreviated transcription (Latin):
elixatos comedere: quantũ m̃bris ãi
ur̃i beneficiũ prestaretis: An ⁊ si fe¬
ri posset: carnis immunditia phi¬
beret pagmas uel ab epłis ur̃is: In¬
putet gͦ uł ħ̃ sͥ encausti immunditua
quȩ corio inhesit agni no. S ⁊ hoc
uos fecistis qui tanquã pͥmo bello
ur̃o. id quod mundũ erat. in calami¬
iminunditie membranarũ scriben¬
do affixistis: nͥ quod colores conta¬
rio testimonio uos arguunt. uos
eñĩ potius ad lucẽ candidarũ pag¬
narũ cũ tenebris atramenti uem¬
stis. Nob̃ debetis irasci. talla dicen¬
tib. an uob̃ talia credentib: ut ue¬
sibimet concinentes. ⁊ ea concinen¬
tia tanquã celesti tuba ⁊ adorpor
mortalis uitȩ nos excitantes. ⁊ ad
palmam suꝑnȩ uocationis exten¬
dentes. Delibris enim ꝓpheticis
quiddã cũ cõmemorasset apłs sĩ
iungit utilitatẽ diuinȩ lectionis
Quȩcũq enĩ ante scripta sunt il¬
quit ut nos docerem᷑ scͥpta sunt:

Expanded text:
elixatos comedere, quantum membris dei elixatos comedere, quantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mundum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, ut, uesibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolusiungit utilitatem diuinae lectionis: quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quod credidit. Aut ꝓicite iam li¬
bros manichei.qͥb testib credidi¬
stis lucẽ pugnasse cũ tenebris. q̃
lux ipse d̾s erat. ⁊ ut posset liga¬
re lux tenebras. pͥus eẽ lucẽ a te¬
nebris deuoratam ⁊ ligatam ⁊
inquinatã ⁊ dilaniat᷑a. quã uos
manducando recreatis⁊ soluitis.
⁊ purgatis ⁊ sanatis. ut uob̃ mer¬
ces retribuat᷑: ne cũ illa que lib̾a¬
ri non potuerit in globo ȩterno
dampnemini. Hanc fabellã coti¬
die ⁊ morib ⁊ uocib cantatis. Cur
adhuc in eã queritis destimonia
libroꝵ: ut in reb suꝑfluis ⁊ confi¬
ciendis codicib ur̃is aliena substan¬
tia consumat᷑. ⁊ dĩ ur̃i m̃bra liga¬
ta teneant᷑ . Incendite om̃s illas
membranas elegantesq tecturas
decoris pellib exquisitas. ut nec
res suꝑflua uos oneret. ⁊ qd̾s ur̃
inde soluat᷑: qui tanquã pena
seriuilretiã in codice ligatus te¬
netur. Nam si possetis libros ur̃os ie

Expanded text:
quod credidit. aut proicite iam liquod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel