comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ENTENTIA EST. oratio generalem ꝓnuntiationem habens hostans adali¬
quam rem ueldeostans uel demonstrans qualesit aliquid De hostans
quidem quomodo in illo homerico Nonopost& ꝑtotam noctem dormire con¬
sultorem uirum. & in illo uirgiliano. hostansuero. ut in illo opost& paupe¬
riem fugientem &iam latissimũ pontum pen&rare. & ad scopulos aꝓplicare
p̃cipites. Demonstrans ueroqualitatẽrei ut ꝓspereenimagentes indignioc¬
casionem accipiunt insipienter male faciendi pracerea sententiarum
liae sunt uerae. aliae ueri similes. aliae simplices. aliae coniunctae.
alide supra relatiuae. Ueraequidem. ut non potest inueniri uita hominis
cares molestia & nihil inuitis fasquemquam fiderediuis. Uerisimi les autẽ.
ut siquis cũmalis conuersatur libent̃ . xũquam de hoc interrogaui uiroscien
quoniam talis est quales illicumquib conuersatur. & una salus uictis nullã

Expanded text:
sententia est oratio generalem pronuntiationem habens, hortans ad alisententia est oratio generalem pronuntiationem habens, hortans ad aliquam rem uel dehortans uel demonstrans quale sit aliquid; dehortans quidem, quomodo in illo Homerico «non oportet per totam noctem dormire consultorem uirum» et in illo Virgiliano ; hortans uero, ut in illo oportet pauperiem fugientem etiam latissimum pontum penetrare et ad scopulos adplicare praecipites; demonstrans uero qualitatem rei, ut prospere enim agentes indigne occasionem accipiunt insipientes male faciendi. praeterea sententiarum aliae sunt uerae, aliae uerisimiles, aliae simplices, aliae coniunctae, aliae superlatiuae. uerae quidem, ut «non potest inueniri uita hominis carens molestia» et «nihil inuitis fas quemquam fidere diuis»; uerisimiles autem, ut «si quis cum malis conuersatur libenter, numquam de hoc interrogaui uiro, sciens quoniam talis est, quales illi, cum quibus conuersatur» et «una salus uictis nullam
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. postea sequatur elocutio ipsus usus. Non opost& tamen ipsum ꝑseponere. sed
latius eum int̾p̃tari. de indecausa. maxima ii factorũ. ꝑ laborẽ ꝑficisolent. ꝑfecta
ro afferunt uicunditatẽ: delnde utendum a contrario
nonegent labore. & finem t&errimum habent. Studio sissimae uerores. ex contra¬
rio. Post hoc a com paratione. quo modo enim agricolas opost& laborantes in
terra accipere fructus. sic&iam eloquentes. Delnde ab exemplo. demostenes
Indusit sese inae diculis adlegendum. & multo labore postaccepit fructus. coranas & prae¬
dicationes
Praeterea abiudicio argumenteris. Vt hesodus quidem dixit. iustutis sudo¬
rem deei longe posuere: alius poetadixit. laboribus uendunt dernobis om̃a
bona: Cost omnia inferex̾ exhostationem. quodo post& parere illi quidixit
aut fecit
DESEN TENTIA

Expanded text:
producis pedetemptim locum. postea sequatur elocutio ipsius usus; non oportet tamen ipsum per se ponere, sed producis pedetemptim locum. postea sequatur elocutio ipsius usus; non oportet tamen ipsum per se ponere, sed latius eum interpretari. deinde causa: maxima enim factorum per laborem perfici solent, perfecta uero afferunt iucunditatem. deinde utendum a contrario: nam uilissimae rerum non egent labore et finem taeterrimum habent, studiosissimae uero res ex contrario. post hoc a comparatione: quomodo enim agricolas oportet laborantes in terra accipere fructus, sic etiam eloquentes. deinde ab exemplo: Demosthenes inclusit sese in aediculis ad legendum et multo labore post accepit fructus, coronas et praedicationes. praeterea ab iudicio argumenteris, ut Hesiodus quidem dixit: «uirtutis sudorem dei longe posuere»; alius poeta dixit: «laboribus uendunt dei nobis omnia bona». post omnia inferes exhortationem, quod oportet parere illi qui dixit aut fecit. de sententia
Abbreviated transcription (Latin):
susest. quemgreci. xeeiAN. uocant. cõme meratio orationis alicuius.
uel facti. uelutriusq simul. celerem habens demonstrationem. qua eutilita
ingeniosorum. Actiuae uero. inquibus actusinest solus : pedissequum uirgaꝑ
tiones uero quas anOMNΗIMΟΝΕΥMATa greciuocant longiora sunt: senten¬
tiauꝰ diffest qđ sententia indicatiue ꝓfestur. usus uero saẽpe &iam ꝑ interro
tia uero inuerbistantũ. & quõ usus hab& omnimodo ꝑsonã quae fecit ueldixit.
sentiauero sine ꝑsona dr̃. Traduntur tamen differentiae usuum plures au&e
Aluifnim sunt indicatiui. alu interrogatiui. sednẽ adin
hocest ad operationem &ordinationem adusus ꝑtinentium capitulorum: Dispo¬
nendumigitursic. primũ laus breuiter dicatur. eiusquidixit uel fecit. de inde
expositio ipsius usus hinc causa. uti socrates dicebat. stirpem quidem doctrinaeesse

Expanded text:
sus est, quem Graeci χρείαν uocant, commemoratio orationis alicuius uel facti uel utriusque simul, celerem habens demonstrationem, quae utilitatis ingeniosorum; actiuae uero, in quibus actus inest solus, ut Diogenes, cum uidtiones uero, quas ἀπομνημονεύματα Graeci uocant, longiora sunt. sententiae uero differt, quod sententia indicatiue profertur, usus uero saepe etiam per interr inueniri, sententia uero in uerbis tantum; et quoniam usus habet omnimodo personam quae fecit uel dixit, sententia uero sine persona dicitur. traduntur tamen differentiae usuum plures a ueteribus. alii enim sunt indicatiui, alii interrogatiui. sed nunc ad instans ueniamus, hoc est ad operationem et ordinationem ad usus pertinentium capitulorum. disponendum igitur sic. primum laus breuiter dicatur eius qui dixit uel fecit; deinde expositio ipsius usus; hinc causa, ut Isocrates dicebat stirpem quidem doctrinae esse
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ tam̃ quod prima concordatio hȩcest. quȩ fit prȩfato
modo. ad moli ductum. Altera ÷ concordatio. paulo minor dum
ł elationis difficultatẽ mitigare uolentes. uel submisfiorem.
grauitatem erigere. aut in sursum aut in iosum quintana
trans potione subiungimus Est et tertia concordatio

Expanded text:
Sciendum tamen, quod prima concordatio haec est, quae fit praefato modo ad meli ductum. Altera est concordatio paulo minor, dum vel elationis difficultatem mitigare volentes, vel submissiorem gravitatem erigere, aut in sursum aut in jusum quintana transpositione subjungimus. Est et tertia concordatio,
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo a sono insonum: hocq spaciũ musicoꝵ sonorum quia in sex¬
ꝗ octaua ꝓpotione ẽ : greco nomine dr̃ opogdous: Nãq ut sescupla siue sex

Expanded text:
nitudo a sono in sonum, hocque spatium musicorum sonorum, quia in sesnitudo a sono in sonum, hocque spatium musicorum sonorum, quia in sesquioctava proportione est, Graeco nomine dicitur epogdous. Namque ut sescupla sive sesq
Abbreviated transcription (Latin):
dhunc modũ consuetis ut unt᷑ modulis. ad inuestigandã tonicuiꝰq: ũ eadẽ
ratione cõpositis : Quoꝵ principales quiq asuis sonis suꝑiorib ordientes.
de sinun infinales. minore s uͦ infinale sus et inchoant et consistuit nor supe¬
rioꝵ artinguit locũ ut pote NΟΛΠNΟ FΑΗΕ NΟΡΑGΙ. et cetera quȩ pu¬
tamus p̃tã significatiua eẽ uerba quã syllabas modulationi attritas :
Tor. Et uopi. Siurtrori.earticulis ẽo Quid diastrma. ⁊ sisteaia.
Sedhis ueluti prȩ exercitaminib quib dã. acuiliorib licet inicis ante
cognitis. dehinc sacilioriuia armonicas ꝓseqͥmꝰ rationes :: Armonia est
diuersarũ uocũ apta coadunatio.: Iñ quib: uocib: quia plerũq sonos et
ptongos indifferent̃ accipimꝰ. Sonos ettonos tonos etepogdoos: quae
singuloꝵ sit ꝓprietas intimandũ Sonꝰ quarũq: uocũ generale est nom̃
seo ptongos dicimus uocis canore sonos: Ton est spacii legitima mag¬

Expanded text:
hunc modum consuetis utuntur modulis ad investigandam toni cujusque vim, eadem ratione compositis: quorum principales quique a suis sonis superioribus ordientes desinunt in finales, minores vero in finalibus et inchoant et consistunt, nec superiorem attingunt locum; utpote Noannoeane et Noeagis et caetera, quae putamus non tam significativa esse verba, quam syllabas modulationi attributas.toni et modi sive tropi, particulae quoque. Quid diastema et systema? Sed his veluti praeexercitaminibus quibusdam ac vilioribus licet initiis ante cognitis, dehinc faciliori via harmonicas prosequimur rationes. Harmonia est diversarum vocum apta coadunatio, in quibus vocibus quia plerumque sonos et phthongos indifferenter accipimus, sonos et phthongos et epogdoos, quae singulorum sit proprietas, intimandum. Sonus quarumcunque vocum generale est nomen: sed phthongos dicimus vocis canorae sonos. Tonus est spatii legitima mag
Abbreviated transcription (Latin):
conspectum. sed illum contem nentem deos. ad euntem fana. euellentẽ fores.¬
auferentem donaria sacrorum. & postomnia. ꝑhores in exhostationem
desinens: Quidmoramini. quid cogitatis deeo. quiiam pridem omnibus¬

Expanded text:
conspectum, sed illum contemnentem deos, adeuntem fana, euellentem fores,conspectum, sed illum contemnentem deos, adeuntem fana, euellentem fores,uferentem donaria sacrorum. et post omnia perores in exhortationem desinens: quid moramini? quid cogitatis de eo, qui iam pridem omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
enim contra homines audent. sacrilegus autem. contraipsos sceleratam exere& audaciã
deos: Tx rannis istesimillimus. Sedtamen illis non omnib sed pessimis omnium.
enim facinus est saeuissimum. quod sacratas deis diuiti
Ama ioreuero adminus cõparationes. ꝑ increpationẽ induces. neminuere crim̃
uidearis. Ut non est iniquissimũ fure quidẽ uel lniuriosum supplicio ad fici.
sacrilegũ uero absolui. Lic& autem &iã p̃teritam eius uitam ap̃senti criminan
qđ a parius coepit. &ad hoc maximũ facinus ꝓgres sus est. Ergo non solum sacrilegũ.
de lubris redditiciues. Vt ereaũt &iã amotionemi seri cordiae. A mou&ur autẽ
misericordia finalibus capitulis. idest. uisto. utili. possibili decenti. & descrip¬
tione ipsius iniuriae. ut non istum mihi attendatis. quinc̃ lacrimat ante uestrꝰ

Expanded text:
umus: homicidae enim contra homines audent, sacrilegus autem in ipsos sceleratam exercet audaciam umus: homicidae enim contra homines audent, sacrilegus autem in ipsos sceleratam exercet audaciam deos. tyrannis iste simillimus, sed tamen et illis non omnibus, sed pessimis omnium; illorum enim facinus est saeuissimum, quod sacratas deis diuitias auferunt. a maiore uero ad minus comparationes per increpationem induces, ne minuere crimen uidearis, ut non est iniquissimum furem quidem uel iniuriosum supplicio adfici, sacrilegum uero absolui? licet autem etiam praeteritam eius uitam a praesenti criminari, quod a paruis coepit et ad hoc pessimum facinus progressus est; ergo non solum sacrilegum delubris redditi ciues. utere autem etiam amotione misericordiae; amouetur autem misericordia finalibus capitulis, id est iusto, utili, possibili, decenti, et descriptione ipsius iniuriae, ut non istum mihi attendatis, qui nunc lacrimat ante uestrum
Abbreviated transcription (Latin):
sin hac minime plac&. supplicus istum ad ficitemeritis. Testium. uid&ur enĩ
reus inpericulum dicisolus. reautem uera uosquoq indiscrimen maximũ ue¬
nitis Contemptionem uirisiurandi & fidei religionisq uiolatio. nescio an
prudentissime deosplace̾rearis. templieis deuouerunt. donariis ornaueruns
hostus honestauerunt. festis diebus reditibus celebrauerunt. & inferes&iã
ationem tractando causam. qđ iustissime haec legi
deorumenim placatorũ ꝓuidentia. custoditur saluares .pͦ uiolatorum
uero ꝓditione corrumpitur. Sic ꝓgredere ad ꝓpositum. quaecum ita sunt.
iste quidest ausus facere. & exponesrem nonquas docens. sed quasi exaggeran
quod uniuersae nocuit ciuitati. & communib & priuatis rebus. et timen¬
dum n&alescelus consequatur sterelitas frugum. nehostium superemur
armis & similia. Posthaec ad comparationes uenies. quod homicidis multo ẽ
oeior Quantae uero sit differentiae. ex laesis cognoscerepi

Expanded text:
sin hoc minime placet, suppliciis istum adficite meritis. tertium: uidetur enim reus in periculum duci solus, re autem uera uos quoque in discrimen maximum uenitis. contemptio enim iuris iurandi et fidei religionisque uiolatio nescio an mprudentissime deos placare aris, templa eis deuouerunt, donariis ornauerunt, hostiis honestauerunt, festis diebus, reditibus celebrauerunt. et infers etiam approbationem tractando causam, quod iustissime haec leges constituerunt: deorum enim placatorum prouidentia custoditur salua res publica, uiolatorum uero proditione corrumpitur. sic progredere ad propositum: quae cum ita sint, iste quid est ausus facere? et exponis rem non quasi docens, sed quasi exaggerans, quod uniuersae nocuit ciuitati et communibus et priuatis rebus, et timendum, ne tale scelus consequatur sterilitas frugum, ne hostium superemur armis, et similia. post haec ad comparationes uenies, quod homicidis multo est iste peior; quanta uero sit differentia, ex laesis conicere poss
Abbreviated transcription (Latin):
corpore conuenire nequeant . quod sub infertur quodq: prȩcinitur. si ue¬
supra uel infra mutuo copulentur quam finem huius. et initium
illius mensura propria metitur. Qua propt̃ ubio portet ut hȩc concordia obseruet
necesse est finientes et incipientes soni. naturali ad inuicem¬
ordine metiantur
lbi ergo id neglegitur uel opus non est
obseruari : in semet ipsis quidem quȩ canuntur sonis concordibus ire posst̃:
Sibimet uͦ subiuncta concordabiliter ad inuicẽ uenire non possunt. sed cantoris.
peritiȩ eẽ debet adsciendũ ubi aliud postaliud c̃cordit᷑ subiungi conueniat
uł ubi netesse non sit. Et de hac quimpbe discrepantia satis dictum

Expanded text:
corpore convenire nequeat, quod subinfertur, quodque praecinitur, si supra vel infra mutuo copulentur, qua finem hujus et initium illius mensura propria metitur. Quapropter ubi oportet, ut haec concordia observetur, necesse est, finientes et incipientes soni naturali ad inordine metiantur, ubi vero id negligitur, vel opus non est observari, in semetipsis quidem, quae canuntur. sonis concordibus ire possunt: sibimet vero subjuncta concordabiliter ad invicem uniri non possunt, sed cantoris peritiae esse debet ad sciendum, ubi aliud post aliud concorditer subjungi conveniat, vel ubi necesse non sit. Et de hac quoque discrepantia satis dictum
Abbreviated transcription (Latin):
cordis et tetra cordis. extrema sibi conueniunt. A Unde dicitur
diapason: RC Dia pa songrete : latine int̾p̃tatur exomnibus eo quod
octosolas coroas antiqua bracii continebat . A Quan diapente ł oiatessaron uocat᷑

Expanded text:
chordis et tetrachordis extrema sibi conveniunt. D. Unde dicitur chordis et tetrachordis extrema sibi conveniunt. D. Unde dicitur Diapason? M. Diapason Graece, Latine interpretatur ex omnibus, eo quod octo solas chordas antiqua cithara continebat. D. Quare Diapente vel Diatessaron vocat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd coherere conueniat qͥd disiungi Uidendũ etiã quȩ mora illi autilli
melo conueniat. Nãq: hoc quidẽ melũ celerius cantari conuenit. illud uero
rosius ꝓnuntiatũ fit suauius Quod moxdinosei ualet. exipsa factura meli :
utrũ sit leuib: grauibuste neumis composita. Ergomorã quȩ cuiq melo conueniat
aptã exhibebis dũ tarat scđm tẽporis aut loci. et causae cuiꝰ libet extrisetus
occurrentis rationẽ : ipsã etiã altitudinẽ ad congruentiã more cũ aꝑtis et suallib neumi
Simphonia quȩ est N Dulcis quarundã uocũ cõmirtio quarũ tres sunt
simplices. diapason. diapente. diatessaron. Tres cõpositȩ. dis diapason
diapason et diapente. diapason acdiatessaron. AQugẽ diapason simpħ.
+C Quȩ ex sonis int̃positis. ꝑ octaua loca canit᷑ : A Quȩ ẽ diapente quȩq: diatessaron
Ne diapente ꝑ quinta loca fit. diatossaron ꝑ quarta. Sicut inpente¬

Expanded text:
quid cohaerere conveniat, quid disjungi. Videndum etiam, quae mora illi aut illi quid cohaerere conveniat, quid disjungi. Videndum etiam, quae mora illi aut illi melo conveniat. Nam hoc quidem melum celerius cantari convenit, illud vero morosius pronuntiatum fit suavius. Quod mox dinosci valet ex ipsa factura meli, utrum sit levibus gravibusve neumis composita. Ergo moram, quae cuique melo conveniat, aptam exhibebis duntaxat secundum temporis ac loci et causae cujuslibet extrinsecus occurrentis rationem: ipsam etiam altitudinem ad congruentiam morae cum apertis et suavibus neuD. Symphonia quid est? M. Dulcis quarumdam vocum commixtio; quarum tres sunt simplices, Diapason, et Diapente, ac Diatessaron. Tres sunt compositae Disdiapason, Diapason et Diapente, Diapason ac Diatessaron. D. Quae est Diapason symphonia? M. Quae sex sonis interpositis per octavo loca canitur. D. Quae est Diapente, quaeque Diatessaron? M. Diapente per quinta loca fit, Diatessaron per quarta, sicut in penta
Abbreviated transcription (Latin):
sua dignitate ornat᷑ siue tractim. siue cursim canatur. siue ab uno seu apluribusi
ł it quoq: ut dũ numerose canendo alius alio nce plus nec minus ꝓtrahit aut c̃trahit :
quasi exuno ore uox multitudinis audiatur. Itẽ in alt̾̃nando seu respondendo
pcreandẽ numerositatẽ. non minus more c̃cordia seruanda est quã sonorum
AQuomꝰ ꝑ moras oportet cantiones c̃cordent  Concirdabilis cantionum
capulatio. qualit̃ ꝑ ꝓpriã quorumq sonorũ sedẽ eueniat. supra monstratũ est
Morarũ uero concordia fit : si id qđ sub iungendũ ẽ. aut equali mora respondeat.
siue ꝓ cõ petenti causa duplo mora longiore. aut duplo breuiore d Constat omniat¬
quȩ predicta sunt peritȩ cantioni accedere : ꝓsequere siqua ad hucbonȩ modulationi
necessaria sint: RC Obseruandã quoq dico distinctionẽ rationẽ id est ut scias

Expanded text:
sui dignitate ornatur, sive tractim sive cursim canatur, sive ab uno seu a pluribus. sui dignitate ornatur, sive tractim sive cursim canatur, sive ab uno seu a pluribus. Fit quoque, ut dum numerose canendo alius alio nec plus nec minus protrahit aut contrahit, quasi ex uno ore vox multitudinis audiatur. Item in alternando seu respondendo per eamdem numerositatem non minus morae concordia servanda est, quam sonorum. D. Quomodo per moras oportet, ut cantiones concordent? M. Concordabilis cantionum copulatio, qualiter per propriam quorumque sonorum sedem eveniat, supra monstratum est; morarum vero concordia fit, si id, quod subjungendum est, aut aequali mora respondeat, seu pro competenti causa duplo longiore mora, aut duplo breviore. D. Constat peritae cantioni accidere omnia, quae praedicta sunt. Prosequere, si qua adhuc bonae modulationi necessaria sunt. M. Observandam quoque dico distinctionum rationem, id est, ut scias,
Abbreviated transcription (Latin):
ł contrahore magis quã oportet : sed infra scandendi legẽ uocẽ continere:
ut possit melũ eafinin mora quacepit . Verũ si aliquotiens causa uaria¬
onis mutare morã uelis id est circa initiũ aut finem potensiorem ł incita¬
tiorẽ cursũ facere : duplo id feccris id est ut ꝓductam moram induplo
correptiore. seu correptã inmutes. duplo longiore. A Puto tẽptare
horũ quȩq expedit ot inusum uertere. N Recte putas
ob hoc sumamꝰ qđ ius melum canere. nucͥ correptius. nunc
ꝓductius ita morulȩquȩ nunc sunt productȩ correpites suis
Nunc item fiant ꝓcorreptis. ad eas quę fuerint productiores se¬
F anamus modo prima sit mora correptior subiungatur producta
Tunc correpta iterum¬
Egoꝰsum uia ueritas et uita al le lu ia: al le lu ia:¬
Igosum uia ueritas etuita al le luia. al le luia
Lacc igitur numerositatis ratio doctã cantionẽ semper docet. et hac maxima

Expanded text:
vel contrahere magis quam oportet, sed infra scandendi legem vocem continere, vel contrahere magis quam oportet, sed infra scandendi legem vocem continere, ut possit melum ea finiri mora, qua cepit. Verum si aliquotiens causa variationis mutare moram velle, id est, circa initium aut finem protensiorem vel incitatiorem cursum facere, duplo id feceris, id est, ut productam moram in duplo correptiore seu correptam immutes, duplo longiore. D. Puto, tentare horum quaeque expedit, et in usum vertere. M. Recte putas: ob hoc sumamus melum quod vis canere, nunc correptius, nunc productius; ita ut morulae, quae nunc sunt productae correptis suis, nunc item fiant pro correptis ad eas, quae fuerint productiores se. Canamus modo: prima fit mora correptior, subjungatur producta, tunc correpta iterumEgo sum via veritas et vita Alleluia AlleluiaEgo sum via veritas et vita Alleluia Alleluia. Haec igitur numerositatis ratio doctam semper cantionem decet, et hac maxima
Abbreviated transcription (Latin):
sonũ a finali sono deponitur. nec nisi innonum usq ascendit. Et hactenus
dediscẽ pantiarũ generib: deuitandis. superius dicta terminata sit :
nunc deinde que ꝓere exornatione melodiȩ. donante dõ dicendast ꝓsequem᷑
aci primis uidendũ utnumerose qđ libet melũ ꝓmatur A Quid estnum erose
canere R Vt attondendat᷑ ubi ꝓductioribus ubi breuiorib: moralis utendũ
sit quatinꝰ utiq sillabȩ breues. quȩq sint longe at tendit᷑ . Ita qui somi ꝓducti
quiq correcti eẽ debeant at tendat᷑ ut eaquȩ diu adea quȩ non diu
legitimo concurrant otueluti metricis pedib: cantilena plaudatur
A ge canamus ex ercii usu plaudã pedes ego in pretinendo tusequendo imitabore¬
alle luia.
Solo intribus monbris ultimȩ longe roeliquȩ breues sunt. Sic itaq: numerosȩ
ẽcanere longis breuibq sonis ratas morulas metiri. nec ꝑloca ꝓtrahere

Expanded text:
sonum a finali suo deponitur, nec nisi in nonum usque ascendit. Et hactenus sonum a finali suo deponitur, nec nisi in nonum usque ascendit. Et hactenus de discrepantiarum generibus devitandis superius dicta terminata sunt: nunc deinde quae pro exornatione melodiae donante Deo dicenda sunt, prosequemur. Ac inprimis videndum, ut numerose quodlibet melum promatur. D. Quid est numerose canere? M. Ut attendatur, ubi productioribus, ubi brevioribus morulis utendum sit. Quatenus uti quae syllabae breves, quae sunt longae, attenditur; ita qui soni producti quique correpti esse debeant, ut ea, quae diu, ad ea, quae non diu, legitime concurrant; et veluti metricis pedibus cantilena plaudatur. Age canamus exercitii usu; plaudam pedes ego in praecinendo, tu sequendo imitabereAlleluia. Solae in tribus membris ultimae longae, reliquae breves sunt. Sic itaque numerose est canere, longis brevibusque sonis ratas morulas metiri, nec per loca protrahere
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq: latere ꝑtingendi usq: ad sonos quintos Non quod sempor ideuoniat
sed quod hȩx spaci ciꝰ sit potestas lam uero si ad suporiorem
partẽ quintũ sonũ sistemate transierit : maioritono deputari solaet
M aiortuut̃ sistematis duplũ habet spaciũ in superiorib: idẽ uł usq in nonum
sonum A Sistema qͥdẽ:  in colis uł cõmatib: di astemata dicimus
Sistemata in particulis ꝑfectionibus seu toto perhido: Nã diastema
t̃ spatiũ qđ sonorũ quo particula complectitur. id est quo acuta
et grauior uox includit᷑. Sistema totius spaciũ meli. Item sistemata sunt
speties tetra cordorum penta cordorum ogdo cordorum
quemodis singulis suas dant species A Quare unum tetra cordum subfinalibus sonis
constituit᷑ supra finales duos R Quia siue altiore siue submissiore uoce
canatur : quod libet simplex ac legitimum melos. non nisad quintum

Expanded text:
in utroque latere pertingendi usque ad sonos quintos. Non quod semper id eveniat, in utroque latere pertingendi usque ad sonos quintos. Non quod semper id eveniat, sed quod haec spatii ejus sit potestas. Jam vero si ad superiorem partem quintum sonum systemate transierit, majori tono deputari solet. Major autem systematis duplum habet spatium in superioribus, id est usque in nonum sonum. D. Systema quid est? M. In colis vel commatibus diastemata dicimus, systemata in particulis perfectioribus, seu tota periodo. Nam diastema est spatium quodlibet sonorum, quo particula complectitur, id est quo acuta et gravior vox includitur: systema totius spatium meli. Item systemata sunt species tetrachordorum, pentachordorum, octochordorum, quae modis singulis suas dant species. D. Quare unum tetrachordum sub finalibus sonis constituitur, super finales duo? M. Quia sive altiore sive submissiore voce canatur quodlibet simplex ac legitimum melos, nonnisi ad quintum
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ergo ad aliquid ꝑ senon intelligit᷑. ita cũ aliquot sono ab solutenum erant᷑
net superiores iure posst̃. nec finales dici seu alius cuiq ordinis. Sed cum
necesse sit ut qͥd quid rite canitꝰ altius grauiusue. in uno ipsoꝵ quatruor
finiat᷑: in quolibet ooꝵ finiendũ ẽ ipse cũ ceteris sui tetra cordi
sonitib: finalis optinet nom̃ et hinc alia tetracorda sumunt ordinem
A beodẽ etiã sono ut sit maior tonꝰ. aut minor mensuram accipit:¬
Cũ enĩ inferiorẽ quẽq tonũ quinto loco ualeamꝰ altiorẽ ponere et suꝑ iorẽ .VIͦ. loco graui¬
orẽ ut suppͣ monstratũ ẽ : ꝓfecto p̃ scđm id superior dr̃ aut infirior quod
altius aut inferius alter canat᷑ ab altero. sed secundũ id quo se se
utriq toni ad sonũ finalem habent. habent aut̃ hoc modo. Afinali
sono equalis potestus ẽ minoritono insuperiora atq inferiora : id est

Expanded text:
Sicut ergo ad aliquid per se non intelligitur, ita cum aliquot soni absolute numerantur, Sicut ergo ad aliquid per se non intelligitur, ita cum aliquot soni absolute numerantur, nec superiores jure possunt, nec finales dici, seu alterius cujusque ordinis. Sed cum necesse sit, ut, quidquid rite canitur, altius graviusque in uno ipsorum quatuor finiatur, in quolibet eorum finiendum est, ipse cum caeteris sui tetrachordi sonitibus finalis obtinet nomen. Et hinc alia tetrachorda sumunt ordinem. Ab eodem etiam sono, ut sit major tonus aut minor, mensuram accipitCum enim inferiorem quemque tonum non quinto loco valeamus altiorem ponere, et superiorem quinto loco graviorem, ut supra monstratum est, profecto non secundum id superior dicitur aut inferior, quod altius aut inferius alter canatur ab altero; sed secundum id, quo sese utrique toni ad sonum finalem habent; habent autem hoc modo. A finali sono aequalis potestas est minori tono in superiora atque inferiora, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ humilius graue tetra cordũ nuncupãtens Secundum finale
Tertiũ suporius Quartũ excellens Sane illas uoculas quas finales uocamus.
ers notulis designamꝰ quas supra descripsimꝰ ita+
Oraues aut̃ eisdẽ fere sedretrospectantib: figuris. ita
Superiores gͥratis inuisum finalibusitay
ita yO7
Excellentes gͥratis inuisum
Excellentes gͥratis inuisum grauib ita 56¬
Tritus sonus excipitur qui in grauib: habet .n. inclinũ. U insuperioribus p
uersũ etinclinũ  In excellentib: iota transfirũ ł Residuas binas
uoces iacentib natis exx primimusqͥ in ordine disponant᷑ ita
AVnde possũ dinoscere qui sint finales. qui superiores. ł illius. aut illius
ordinis * Omne musicũ ad aliquid eẽ constat Nã nec sonus musicus eẽ
potest sine adiunctione alterius soni. ad quẽ naturali spaciomusicũ sonat

Expanded text:
m quidem, quod est humilius, grave tetrachordum nuncupamus, secundum finale, m quidem, quod est humilius, grave tetrachordum nuncupamus, secundum finale, tertium superius, quartum excellens. Sane illas voculas, quas finales vocamus, eis notulis designamus, quas supra descripsimus, ita ; graves autem eisdem fere, sed retro spectantibus figuris, ita ; Superiores gyratis in jusum finalibus, ita ; Excellentes gyratis in jusumExcellentes gyratis in jusum gravibTritus sonus excipitur, qui in gravibus habet N inclinum N; in superioribus N versum et inclinum ; in excellentibus iota transfixum X. Residuas binas voces jacentibus notis exprimimus qui in ordine disponantur ita: D. Unde possum dinoscere, qui sint finales, qui superiores, vel illius aut illius ordinis? M. Omne musicum ad aliquid esse constat: nam nec sonus musicus esse potest sine adjunctione alterius soni, ad quem naturali spatio musicum sonat.
Abbreviated transcription (Latin):
satis legitima mela affertꝰ quȩ ne longius quȩramus : aspice quã inmanib:
tenemꝰ neumã regularẽ ł particulãrem quam duo & commata ꝑfitiunt.¬
Acuide quomodo in quartos sonos utriusq commatis positio uergat.
et particula a quo sono initium leuat. in eundem infine deponatur
Cola aut̃ dicimus maiores particulas. duo seu tria ł plura cõmata c̃tinentes
quȩ etoportunas quasdam sui distinctiones prebent. Porro cõmata
sibi in leuationibus acpositionib coherentia i colonꝑ agunt. Iamen est
interdum. ubi in differenter colon siue comma dicipotest. Aluid
inter semaiores minores ue toni differunt. eodem quidem son o
finiti eodem gubernati: + Quae super his dicenda sunt. cõmodius
conferemꝰ sprius ꝓprias sonoꝵ notulas describamus . Decẽ etocto nãque
sonis notas ponimus id ÷ tetra cordis quatuor et dimidio tetracordo Primũ

Expanded text:
satis legitima mela adferunt, quae ne longius quaeramus, aspice quam in manibus satis legitima mela adferunt, quae ne longius quaeramus, aspice quam in manibus tenemus neumam regularem, vel particulam, quam duo commata perficiunt.vide, quomodo in quartos sonos utriusque commatis positio vergat, et particula a quo sono initium levat, in eumdem in fine deponat. Cola autem dicimus majores particulas, duo seu tria vel plura commata continentes, quae etiam opportunas quasdam sui distinctiones praebent. Porro commata, sibi in levationibus ac positionibus cohaerentia, colon peragunt; tamen est interdum, ubi indifferenter colon sive comma dici potest. D. Quid inter se majores minoresve toni differunt, eodem quidem sono finiti, eodem gubernati? M. Quae super his dicenda sunt, commodius dicemus, si prius proprias sonorum notulas describamus. Decem et octo namque sonis notas ponimus, id est, tetrachordis quatuor, et dimidio tetrachordo. Primu
Abbreviated transcription (Latin):
maior cumminore. a singulis intetra cordo sonitibus moderent᷑ et ab hocuni deputapt᷑
mͦ qͥ eo dẽ sonoregunt᷑ : Scilicet  archoo ł proto Autentꝰ protus et plagis:
deutero deuterus autent etplagis  Trito autem tritus et plagis.  Te trardo
te t̃ autentꝰ et plagis. Sane autentũ. dicimus auctoralem. plagi non subiugalẽ
seulateralem. Sic igitꝰ singuli et suȩ proprietatis qualitate sunt dinoscibiles.
suis quiq tetra cordis etpente cordis prȩsident : et ut dicti
efficit ut obid tropus finiendo constiterit : Iddit᷑ hoctam̃ qđ sonꝰ idẽ finalis et
sociales suis frequentiores in cõmatũ uł colarũ fine ueriintur. Sociales
aut̃ suos quisq: sonus non solum quintis habet regionib: sed et quartis locis
alios sibi quȩrit cõpares qui tertiȩ simphoniȩ locusẽ . Itaq: in particulis
quȩ menbra st̃ cantionis. pene seꝑ cola ł cõmata has in leuando aut inponendo
sonoꝵ socialitates petunt etin eas ł arsis querit at tingere ł thesis Exẽploꝵ

Expanded text:
major cum minore a singulis in tetrachordo sonitibus moderentur, et ob hoc uni deputentur modo, qui eodem reguntur sono, scilicet archoo vel proto, autentus protus et plagis: deutero deuterus autentus et plagis: / trito autentus tritus et plagis: tetrardo tetrardus autentus et plagis. Sane autentum dicimus auctoralem, plagin subjugalem seu lateralem. Sic igitur singuli et suae proprietatis qualitate sunt dinoscibiles, et suis quique tetrachordis et pentachordis praesident, et, ut dictumefficit, ut ob id sociales sui frequentiores in commatum vel colorum fine versantur. Sociales autem suos quisque sonus non solum quintis habet regionibus, sed et quartis locis alios sibi quaerit compares, qui tertiae symphoniae locus est. Itaque in particulis, quae membra sunt cantionis, pene semper cola vel commata has in levando aut in deponendo sonorum socialitates petunt, et in eas vel arsis quaerit attingere, vel thesis. Exemplorum
Abbreviated transcription (Latin):
N Panc̃ tertiũ penta¬
corđ bino altius
spacio qđ scilicet
asono ł trito inci¬
piat. et in ipsũ depo¬
natꝰ AEthoc huius¬
Otrib idẽ asono tetr̃
penta cordũ quartũ:
Didhoc modofit⁊
uide nunc te trardos mo¬
dos aneossentias insono¬

Expanded text:
 nunc tertium penta bino altius spatio, quod scilicet a sono trito / incipiat, et in idipsum deponatur. D. Et hoc hujustribus, id est / a sono tetrardo pentachordum quartum. D. Id hoc modo fit: M. Vide nunc tetrardos modos, an eos sentias / in
Abbreviated transcription (Latin):
tsimensionũ quoq: ꝓbationẽ de sideras facies cordã ad cordã siue fistulã ad fisulã
epitrito maiort̃ quȩ quarto loco ponenda sit : Facies et sesqualtero longiorẽ quȩ loco
quinto locet᷑ : Facies duplo longiorẽ ꝗ octauã ponas : Itẽ primȩ conȩ sou fistulȩ
octauã partẽ sumens adpones scđe : Octauã scđȩ sumens adpot̃tiȩ : Oetouã t̃tiȩ
sumere ñ poteris ademetiendã quartã quȩ iã mensurã accepit a prima contra

Expanded text:
tsi mensionum quoque probationem desideras, facies chordam ad chordam, sive fistulam ad fistulam epitrito majorem, quae quarto loco ponenda sit. Facies et sequialtero longiorem, quae loco quinto locetur. Facies duplo longiorem, quam octavam pones. Item primae chordae seu fistulae octavam partem sumens appones secundae. Octavam secundae sumens appones tertiae; octavam tertiae sumere non poteris ad emetiendam quartam, quae jam mensuram accepit a prima, contra
Abbreviated transcription (Latin):
mutanius Atq: his collationib: cantionũ quȩdã unanimitas seruari potest.
a ut̃ aut̃ p̃ potest : nisi forte ex integro melũ qđ libet in modũ aliũ transponendo
mutetꝰ Simelũ qđ libet in eadẽ sonorũ serie unius aut duoꝵ seu triũ tonoꝵ

Expanded text:
mutamus. Atque his collationibus cantionum quaedam unanimitas servari potest, aliter autem non potest, nisi forte ex integro melum quodlibet in modum alium transponendo mutetur. Si melum quodlibet in eadem sonorum serie unius aut duorum seu trium sono
Abbreviated transcription (Latin):
si casurum sit quasitusurus oratione ex quib: facile erit uidendum quidad ferant adconfir¬
mandam comecturam suspicionis. K. Sunt haec loca accus satori seude fensori communia
ecundum utriusq cause commodũ. N. Quomodo Namaccussato
te actam quemarguit. uel proteruam eius naturam. seustudia malitiosa. uel mores
conuictus sit. & quanturpis aut cupidus &p&ulans dutcruentus ess&. ut mirandum

Expanded text:
 facturus sit; quid ipsi casurum sit; qua oratione usurus sit. Ex quibus facile erit videndum quid afferant ad confir facturus sit; quid ipsi casurum sit; qua oratione usurus sit. Ex quibus facile erit videndum quid afferant ad confirmandam conjecturam suspicionis. CAR. Sunt haec loca accusatori seu defensori communia?--ALB. Fiunt secundum utriusque causae commodum. CAR. Quomodo?--ALB. Nam accusatoteactam, quam arguit, vel protervam ejus naturam; seu studia malitiosa, vel mores convictus sit; et quam turpis, aut cupidus, aut petulans, aut cruentus esset, ut mirandum
Abbreviated transcription (Latin):
anipotestate sita fuerit aut futurus sit consideratur. Aut deniq aliquid eorum quaerit que
fortunae esse ad tributa intelleguntur. habitus autem in aliqua ꝑfecta & constantianimi
aut corporis absolutione consistit quo in genere ẽ uircusscientia & qua contraria sunt
res ipsa & causa posita docebit & quid hic qqͣ locussuspiuonis ostendat . Nam affectionis qui¬
demratio ꝑspicuam sol& ꝑse gerere coniecturam. Vtamoriracundia molestia ꝓpt̃ ea quod
& ipsorumuis intellegitꝰ & quaeres har aliquam rem consequatur faciles cõgnid sunt.
Studiũ aũt quo ẽ adsi dua &uehement̃ aliqua ꝗ rem ad plicata magna cum uoluptate occu¬
& casus &orationes trib: ex temporib: considerabuntur. Quid feceritꝰ aut quidipsi acciderit

Expanded text:
an in potestate sit, aut fuerit, aut futurus sit, consideratur; aut denique aliquid eorum quaeritur, quae an in potestate sit, aut fuerit, aut futurus sit, consideratur; aut denique aliquid eorum quaeritur, quae fortunae esse attributa intelliguntur. Habitus autem in aliqua perfecta et constanti animi aut corporis absolutione consistit. Quo in genere est virtus, scientia, et quae contraria sunt; res ipsa et causa posita docebit, et quid hic quoque locus suspicionis ostendat. Nam affectionis quidem ratio perspicuam solet praeseferre conjecturam; ut amor, iracundia, molestia, propterea quod et ipsorum vis intelligitur, et quae res harum aliquid  Ms., aliquam rem consequantur, faciles cognitu sunt. Studium autem, quod est assidua et vehemens aliqua ad rem applicata magna cum voluptate occuet casus et orationes ex tribus temporibus considerabuntur; quid fecerit, aut quid ipsi acciderit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Vt sacre scripturte qqutamur exemplo. Name sau deiacob fratresuo iacobdicit Recte
uocat᷑ nñ eius iacobidẽ supplantator. en altera uice sup plantauit me. inna tura sexus
natio patria cognatio aas consideratur. In sex uuiran mulier innatione grecus anbar¬
barus in patria atheniensis anromanus. Incognatione quib: maiorib: quib: consangui
neissit maetate puer an ad oliscens natugrandior ansenex. Item sepe ex commodis
ł in commodis nature coniectura sumendaẽ. hoc modo ualens anin becellis longus
nosus ande formis uel oxantardus. acutus anhebes memoranobliui¬
& apud quos & a quib: educatus & eruditussit quaerit & quib: cũ uiuat ⁊ quaratione
uitae & quomore domesticouiuat. & ex fortuna sepe argumentio nascit cumser¬
uus anliber pecuniosus anpauꝑ nobilis anignobilis felixan infelix. priuatus

Expanded text:
ut sacrae Scripturae quoque utamur exemplo: nam Esau de fratre suo Jacob dicit: Recte ut sacrae Scripturae quoque utamur exemplo: nam Esau de fratre suo Jacob dicit: Recte vocatur nomen ejus Jacob id est, supplantator; en altera vice supplantavit me. In natura, sexus, natio, patria, cognatio, aetas considerantur. In sexu, vir an mulier? In natione, Graecus an Barbarus? In patria, Atheniensis an Romanus? In cognatione, quibus majoribus, quibus consanguineis sit editus. In aetate, puer an adolescens; natu grandior, an senex. Item saepe ex commodis vel incommodis naturae conjectura sumenda est, hoc modo: Valens an imbecillis, longus an brevis, formosus an deformis, velox an tardus, acutus an hebes; memor an obliviet apud quos, et a quibus educatus et eruditus sit, quaeritur; et quibus convivat, et qua ratione vitae, et quo more domestico vivat. Ex fortuna saepius  Ms., saepe argumentatio nascitur, cum servus an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus
Abbreviated transcription (Latin):
fecissesatis est. lc ostendere Nunc ad confirmationis pcepta teuertere magister
Quae maximae omnibus reorne cessaria. ut suamquisq: sciat consirmare causas
& lic& hoc uoluntarie faciat. tamen non satis digne nisi p̃ceptis & usuagi potest.¬
A. It a est domine mirex ut dicis namom̃s argumentationes ad confirmationem
tenduntorationis Sediam grandis est argumentorum silua ut uix sub breuitatł
usdialogi nr̃i aliquid aperiri potest .R. limen stringe paucis
ẽ argumentatio quatuae causaefidem & auctoritatem conparis. Quae duobus modis fit¬
id ẽ ex ꝑsonis aut ex negotiis & ꝑsonis quidemhasres ad tributas putamus. Nomen
orationes. Nam ex his singulis argumaenta possunt fieri ꝓutse commodita scius ae affert
Vt sidicamus ideircoaliquem callidum uocari quod sit temerario & repentino silio

Expanded text:
fecisse satis sit ostendere. CAR. Nunc ad confirmationis praecepta te verte, magister, fecisse satis sit ostendere. CAR. Nunc ad confirmationis praecepta te verte, magister, quae maxime omnibus, reor, necessaria, ut suam quisque sciat confirmare causam; et licet voluntarie faciat, tamen non satis digne, nisi praeceptis et usu, agi potest.--ALB. Ita est, Domine mi rex, ut dicis. Nam omnes argumentationes ad confirmationum tendunt rationes. Sed tam grandis est argumentorum sylva, ut vix sub brevitate hujus dialogi nostri aliquid aperiri possit. CAR. Tamen stringe paucis est argumentatio, qua tuae causae fidem et auctoritatem comparas, quae duobus modis fit: aut ex personis, aut ex negotiis. Ex personis quidem has res attributas putamus: Nomen, orationes. Nam ex iis singulis argumenta possunt fieri, prout se commoditas causae affert ut si dicamus idcirco aliquem callidum vocari, quod sit temerario et repentino consilio;
Abbreviated transcription (Latin):
a commodabitũr .Κ. Ordo deposcit ut de partitione dicas A. dicam. partitio est rerum adeau¬
sam ipsam ꝑtinentiusum diuisio. Querecte habita ꝑspicuam & in lustremtotam orationẽ
efficit. Queduas hab& partes. Vna pars est quae quidcum aduersariis conueniat & quid
in contro uersia relinquatur ostendit. ex quacertum quiddam destinatur adiutori
inquo animum debeat habere occupatum. Alteraest inquarerum earum de quibus
erimus dicturi breuiter exposita panitur distributio exqua conficit
nimoresteneat auditor. Nam & haec pars haberedeb&. Breuitateabsolutionem pau¬
citatem. Breuitas est cumnisinecessarium nullum a sumitur uerbum. Absolutio est.
li partitione. Paucitas est quae easres tantum ponit in partitione quae necessariaȩ st̃
diendae iterum & ne plura qũa satis ost de monstraturos nosdicamus. hoc modo

Expanded text:
accommodabitur. CAR. Ordo deposcit, ut de partitione dicas.--ALB. Dicam. Partitio est rerum ad cauaccommodabitur. CAR. Ordo deposcit, ut de partitione dicas.--ALB. Dicam. Partitio est rerum ad causam ipsam pertinentium divisio, quae recte habita perspicuam et illustrem totam orationem efficit, quae duas habet partes. Una pars est, quae quid cum adversariis conveniat, et quid in controversia relinquatur, ostendit: ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. Altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur et distributio, ex qua conficitur, ut certas animo res teneat auditor. Nam et haec pars habere debet brevitatem, absolutionem, paucitatem. Brevitas est, cum, nisi necessarium, nullum assumitur verbum. Absolutio est, t, amplectimur in partitione. Paucitas est, quae eas res tantum ponit in partitione, quae necessariae sunt dicendae iterum; et ne plura quam satis est, demonstraturos nos dicamus. Hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
expositio Quaetria deb& habere. Idẽ ut breuis ut aꝑta ut ꝓbabilis sit. Preuiseritsiunde
ecesse est.Inde initium sumat & non ab ultimo rep&&ur & sicuius reisatis erit sũ m̃a
dixisse eius partes nondicentur. Nam sepe satis est quid factum sit dicere ut nen arres
que madmodum sit factum. & sinon logius quaopus est in narrando ꝓced& ur & sinullã
A ꝑtaautem narratio poterit esse. Siut quidq priñu gestum erit . Ita primũ expon&ur
& rerum actemporum ordoseruabitur. Vtita narrentur res ut gestaeerunt. aut ut po¬
cuisse geriuidebantur. hic erit considerandũ. nequid perturba
eaquaesolent apparere inueritate. si ꝑsonairum dignitates seruabuntur: Si causae
si locus o portimus ad eandẽ rem quadere narrabitur fuis seostend&ur sires & ad

Expanded text:
expositio, quae tria debet habere, id est, ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si unde expositio, quae tria debet habere, id est, ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si unde necesse est, inde initium sumat, et non ab ultimo repetetur; et si, cujus rei satis erit summam dixisse, ejus partes non dicentur. Nam saepe satis est, quid factum sit dicere, ut ne narres quemadmodum sit factum; et si non longius quam opus est in narrando procedetur; et si nullam Aperta autem narratio poterit esse, si ut quidque primum gestum  Ms., erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur res, ut gestae sunt  Ms., erunt, aut ut potuisse geri videbantur. Hic erit considerandum, ne quid perturbatquae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae si locus opportunus ad eamdem rem, qua de re narratur  Ms., narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad
Abbreviated transcription (Latin):
legitur abauditore. & non magnopere attendendum uid&ur anceps in quo aut
iudicatio dubia est. aut causa & honestatis & turpitudinis particeps. Vt bene uolentiã
pariat & offensionem. Obscurum inquo aut tardi auditores sunt. aut difficilioribus
ognoscendum negotiis causa est implicata .R. Ansemꝑ ꝓspicu
animum auditoris. Vt in humili ancipiti ł obscuro cause genere faciendum est sed &
hoc sciendum ẽ qđ ex ordium sententiarum & grauitatis plurimũ deb& habere: &
omnino om̃a quae ad dignitatẽ ꝑtinent. Ostentationis ł & concinnitudinis minimũ
Propterea qd ex his suspicio quaedam artificiosae diligentiae nascitur quae maxime õ¬
causa Nc̃ narrationis textũ expone A. Marratio est rerum gestarum aut ut gestarum

Expanded text:
nt. Humile, quod negligitur ab auditore, et non magnopere attendendum videtur. Anceps, in quo aut nt. Humile, quod negligitur ab auditore, et non magnopere attendendum videtur. Anceps, in quo aut judicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut benevolentiam pariat et offensionem. Obscurum, in quo aut tardi sunt auditores, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata. 321 CAR.--An sempanimum auditoris, ut in humili, ancipiti, vel obscuro causae genere faciendum est. Sed et hoc sciendum est, quod exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere, et omnino omnia, quae ad dignitatem pertinent; ostentationis vero et concinnitatis  Ms., concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime ocausa. Nunc narrationis textum expone.--ALB. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum
Abbreviated transcription (Latin):
titer sapienter mansu&ẽ gestȩ  ꝓferentur. Ut nequaquam assentationimia sig¬
nific&ur. Side his quam honesta existimatio quanta que eorum iudicii & auctorita¬
cis exspectatio sit ostenditur. abrebus sinr̃am causam laudando ex collimus aliorum¬
dusam ꝑ concemptum deprimemus. attento saũt faciemus si de monstrabimus ȩd
u ae dic̃ curi erimus Magna noua incredibilia ẽẽ autadom̃s a ut a deosqui audierit
aut ad aliquos in iustredhomines. aut ad deos immortales. aut ad summam reipubli cae
ꝑtinere & si pollicemur nos breui nram causam demonstraturos. atq: exponemus indi¬
cationem aut iudicationes siplureserant. dociles auditores faciemus. Sia perte ac breuit̃
sum mam cause exponemus. hoc est in quo consistat controuersia. Sed quibene exord
Honestum cause genus est. cuistatim sine oratione nr̃a fau& auditoris animus.

Expanded text:
titer, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia sigtiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, sicausam per contemptum deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea quae dicturi sumus, magna, nova, incredibilia esse; aut ad omnes, aut ad eos qui audient, aut ad aliquos illustres homines, aut ad deos immortales, aut ad summam reipublicae pertinere: et si pollicemur nos brevi causam nostram demonstraturos, atque exponemus judicationem aut judicationes, si plures fuerint. Dociles auditores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus; hoc est, in quo consistat controversia? Sed qui bene exordHonestum causae genus est, cui statim, sine oratione nostra, favet auditoris animus.
Abbreviated transcription (Latin):
Primo ut beniuolum aitentũ docilem efficias duditorem ut mihi uideuir
& sead quonam modo hocidem effcipossit uelim scire A. Quattuor ex locis
beuolentia com̃paratur. ab nostra ab aduerfiriorum. abiudicum ꝑsona a causa. Al nr̃a
sidenr̃is factis & officuis sinei arrogantia dicemus. sicrimina in lata & aliquasminus
honestas suspiciones in iectas diluemus. Siquae incommoda acciderint.
riorum aũt si eos aut inodium aut inuidiam aut incontemptum adducemus. in odium
ducentur siquod eorum spurce suꝑbe crudeliter malitiose fact̃u ꝓfer&ur. In inuidiã
siuis eorum potentia diuitiae. cognatio. pecunie ꝓferentur : At queeorum ususa¬
gins & intollerabilis & ut his rebus magis uideantur qua causae su .e confidere. in contẽp
tũ adducentur. Sieorum inercia neglegentia. ignauia. desidiosum studium & lugxo

Expanded text:
Primo, ut benevolum, attentum, docilem efficias auditorem. CAR. Ut mihi viPrimo, ut benevolum, attentum, docilem efficias auditorem. CAR. Ut mihi viatur auditor. Sed quonam modo hoc idem effici possit, velim scire.--ALB. Quatuor ex locis ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acci- derintriorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxur