comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intuenda quae incorpore ipsius mundi superna suntꝰ
Sicut anima rationalis in eadeb& erigi : quae inspiritalibur
natura maxime excellum. utquȩ sursum sunt sapiat.
non quae sunt suꝑterram: Sed quomodo eum fecit dr̃ deli¬
moterrae: utrum repente in a&ate ꝑfecta. hoc est uirili
atque iuuenali : ansicut nunc usque formatinuteris ma¬
trums Nequeenim aliur haec facit quamille quidixit.
priusquam teformarem in utero nouite : ut illud tantum
proprium habuerit adam: quod non ex parentibus
natus est sed factus exterra eotamen modo ut in hoc
perficiendo. & ꝑro a&ates augendo hitemporum nu¬
meri conplerenturQuos naturae humani generis attri¬
butos uidemus: anponus hoc non est requirendums utrũ¬
lib& enim fecerit. hoc fecit quoddm & omni potentem &
sapientem posse ac facere congruebat: ita enim cestas
temporum leges generib qualitatib quaexerum in ma¬
nifestum ex abdito producendis ad tribuit. ut eius uolunt as

Expanded text:
intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; intuenda, quae in corpore ipsius mundi superna sunt; sicut anima rationalis in ea debet eregi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae sunt super terram. Sed quomodo eum fecit deus de limo terrae? utrum repente in aetate perfecta, hoc est uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum? neque enim alius haec fecit quam ille, qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te, ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut in hoc perficiendo et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis adtributos uidemus. an potius hoc non est requirendum ? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit, quod deum et omnipotentem et sapientem posse ac facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis adtribuit, ut eius uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
manus eius nonuisibilem membrum sedefficiendi potentia
Nam haec e adem scribtura quaedicit quodds̃ hominem
delimo terrae finxerit : dicit &iam quod bestiar agri de
terra finxerit quando eas cumuolatilibur caeli acdiduxit
adadam utuider& quid ea uocar&: sicenim scribtumest : &
fuxitds̃ adhucde terra omnesbestias Siergo & hominem
de terra &bestias d&erraipre formauit : Quidhaba homo ex¬
cellentius in hacre nisi quodipse adimaginemdĩ creaturest:
nectamen hoc secundum corpus sed secundum intellectum
mentr. dequo postloquemur quamquam & inipro corpo¬
rebabeat quandam proprietatem quaehocindic& quod
peisastatura statura factus est : ut hoc ipiso animonerecun
orsibi terraenaesse sectanda uelut pecora. quorumuolup¬
darominis exterra est: unde in aluum cuncta prona atque
prostrata sunt: congruit ergo & corpuseus animae
rationali. non setundum linamenta figurasque membri¬
rum sed potius secundum id quod incaelum erectum est iꝗ

Expanded text:
manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. manus eius non uisibile membrum, sed efficiendi potentia. nam eadem scriptura, quae dicit quod deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et bestias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de terra ipse formauit, quid habet homo excelnec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et corpus eius animae rationali non secundum liniamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id, quod in caelum erectum est ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius est mare & ipsefecit illud & aridam manus eus
fixerunt: Nonigitur hoc in honorem hominis deputs
tur uelut c&era ds̃ dixerit & facta sintu hunc autem ipse
secerit autuerbo c&era. hunc autem manibus fecerit. sed
hoc excellit in homine quiads̃ hominem adimaginem suã
fecit. propter hoc quod eidedit mentem intellectualem
qua prestat pecoribus : Vindeiam superioreloco disserui¬
mus inquo honore positus. finon intellexerit utbene agat:
eisdem ipsis pecoribus quibur praelatus est comparabitur
Sicenim &scribtumest: Homo in honore positur non intello
conparatus est pecoribur in sensatir. & similir factureir : niam
a pecora dr̃ fecit. sed non adimaginem suam: Nec dicendũ est
hominem ipse fecit. pecorauero iussit & facta sunt : Ehunc
enim &illa per uerbum suum fecit : ꝑ quod facta sunt om̃nia :
sedquia idem uerbum & sapientia &uirtureius est dicitur &

Expanded text:
ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus ejus ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus ejus finxerunt . Non igitur hoc in honorem htur, uelut cetera deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut uerbo cetera, hunc autem manibus fecerit; sed hoc excellit in homine, quia deus hominem ad imaginem suam fecit propter hoc quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde iam superiore loco disseruimus. in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis pecoribus, quibus praelatus est, comparabitur. sic enim et scriptum est: homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis. nam et pecora deus fecit, sed non ad imaginem suam. nec dicendum est: "hominem ipse fecit, pecora uero iussit et facta sunt"; et hunc enim et illa per uerbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. sed quia idem uerbum et sapientia et uirtus eius est, dicitur et
Abbreviated transcription (Latin):
brinomen. quisusque adeo desipit ut non intellegat:
nec illud audiendum est quod nonnulli putant. ideo
praecipuum dei opus esse hominem quia c&lera dixit
& facta sunt hunc autem ipse fecit Sed ideo potius qua
hunc adimaginem suam fecit: Namilla quae dixit
& facta sunt Ideo sic scribtum est quia per uerbum
eius facta sunt : sicut perhominem hominibus dicipotuit
uerbis quae temporaliter cogitantur . & uoce proferun¬
tur : Non sic autem loquitur dr̃ nisicum per creaturam
corporalem loquitur. sicut abrahae. sicut morsi sicut p
nubem defilio suo: ante uero omnem creaturam utess&
ipse creatura eo uerbo dictum est. quod in principio erat
ds̃ apud dm̃ & quia omnia peripsum facta sunt & sine
ipso factum est nihil: utiq & homo peripsum factus esi
Ceste enimcaclum uerbo fecit quiadixit & factumest. serb¬
tum est tamen & opera manuumtuarum sunt caeli
& de hoc imo quasi fundo mundi scribtumest. Quonun

Expanded text:
bri nomen quis usque adeo desipit, ut non intellegat? bri nomen quis usque adeo desipit, ut non intellegat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum dei opus esse hominem, quia cetera dixit, et facta sunt. hunc. autem ipse fecit, sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. nam illa, quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per uerbum eius facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit uerbis, quae temporaliter cogitantur et uoce proferuntur. non sic autem loquitur deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitnubem de filio suo. ante omnem uero creaturam ut esset ipsa creatura, eo uerbo dictum est, quod in principio erat deus apud deum; et quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, utique Certe enim coelum verbo fecit, quia dixit et factum est: scriptum est tamen, Et opera manuum tuarum sunt coeli . Et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
tunc praedistinatus. hoc enim ante saeculum in praes¬
enta creatoris. neque tunc cauraliter uel connim matae
inchoatus uel inchoatae consummatus. hocenim asae cu¬
io inrationibus primor dialib: cumsimulomnia crea¬
rintur : sed creatur intempore suo uisibiliter incorpore.
nbiliter in anima constans ex anima &corporae
onergo uideamus quomodo eum feceritds̃ primum de
una corpuseius: post&iam deanima uidebimus si quid
lllebimur: quodenim manibur corporalibur dẽ delimo
finxerit hominem. nimium puerilis cogitatio est : naut si
hoc scribtura dixiss& magiseum qui scribsit trans lato
uerbo usum credere deberemus quam dm̃ talibus membro¬
rum liniamentis de terminatum. qualia uidemus incorpo¬
ribus nostris : dictumest enimmanustua gentes disperdi¬
dit: & eduxisti populumtuum inmanu fosti & brachio ex¬
celso: Sed propotestate & uistute dĩ positum huius mem¬

Expanded text:
tunc praedestinatus — hoc enim ante saeculum in praestunc praedestinatus — hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris — neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus — hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur — sed creatus in tempore suo uisibiliter in corpore, inuisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Iam ergo uideamus, quomodo eum fecerit deus, primum de terra corpus eius, post etiam de anima uidebimus, si quid ualebimus. quod enim manibus corporalibus deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut, si hoc scriptura dixisset, magis eum, qui scripsit, translato uerbo usum credere deberemus, quam deum talibus membrorum liniamentis determinatum. qualia uidemus in corporibus nostris. dictum est enim: manus tua gentes disperdidit, et: eduxisti populum tuum in manu forti et brachio excelso. sed pro potestate et uirtute dei positum huius mem
Abbreviated transcription (Latin):
opera sua quae fecit. & benedixit dr̃ diem septimum & sancti
sic auit eum: Rursusq nisi inchoataessent : nonita sequere¬
tur quia illa die requieuit ab omnibus operibus suis quae in¬
choauit dr̃ facere: hic igitur siquis inquirat quomodo consum¬
mauit & quo modo inchoauit: Neque enim alia consumina¬
uit alia inchoauit sed eadem ipsa utiq quibus indie septi¬
mo requieuit: ex hir quae su pra diximus darumest: con¬
summasse quippe ista intellegimus dm̃ cumcreauit omnia
simulta perfectae ut nihilei adhucinor dine temporum
creandum ess&. quod non hic abeo iam inor dine caurarũ
ereatum ess&: inchoasse autem ut quodhic prae fixerat
causis. post impler& effectis: Proinde formauit dr̃ he¬
minem puluerem terrae uellimum terrae. hoc est depui¬
uere uellimo terrae. & inspirauit siue sufflauit ineiur sa¬
uem sp̃muitae. & factus est homo inanimamuiuam non

Expanded text:
opera sua, quae fecit; et benedixit deus diem septimum et sanctiopera sua, quae fecit; et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum; rursusque, nisi inchoata essent. non ita sequeretur, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. Hic igitur si quis inquirat, quomodo consummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra diximus, clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum. cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam in ordine causarum creatum esset, inchoasse autem, ut, quod hic praefixerat causis, post inpleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae — et inspirauit sine sufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam, non
Abbreviated transcription (Latin):
poribus in manifestas formas actusq creantur: profecto
autnihilexeis postea per tempora fier&: authoc fiero
quodexistis quae suo quaeq iamtempore oriuntur ds̃ non
cesstoperari : Nunc autem qui a & consummata quodam
& quodammodo inchoata sunt ea ipra quae consequentb
euoluenda temporibur primitur dĩ omnia simulcreaus̃
cum facer& mundum : Consummata quidem quia nini
habent illa inaturis propriis quibus suorum tempono
cursur agunt quod nonin istis causaliter factum sit: inchos¬
tauero quoniam quaedamerant quasi semina futurorum
persaeculitractum ex occulto inmanifestum locircongr¬
is exerenda : ipsiur &iam scribturae uerba satir ad hoc am¬
momendum in signiter iugent si quis ineis euigilos: pam
& consummataȩ adicit &inchoata nisienim consummata
essent : non scribtum ess& & consummata sunt cadum & terra
& omnis compositio illorum. & consum mauit dr̃ indie sexto

Expanded text:
poribus in manifestas formas actusque procreantur, profecto poribus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari. nunc autem, quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in istis causaliter factum sit, inchoata uero, quoniam per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi enim consummata essent, non scriptum esset: et consummata sunt caelum et terra et omnis consummatio illorum; et consummauit deus in die sexto
Abbreviated transcription (Latin):
fausaliter latent in manifestas formas naturasq
prodierunt sicut erba ex osta superterram & homo
factus in animam uiuam. &ce tera huiusmodi. siue frutecta
siue animantia adillam operationemdĩ per tinentia quae
usq nunc operatur. sed &iamista secum gerunt. tam qũ
iterum se ipsa inuisibiliter in occultaquadam uigeneran di
quam ex traxerunt deillis primordus causarum suarum. in
quibus creatomundo cum factur est dies antequam inmani¬
festam speciem suigeneris exorirentur inserta sunt. sienim
prima illa operadĩ cumsimul omniacreauit. in suo modo
perfecta non essent. ea proculdubio post adderentur
quae illir perficiendis de fuissent. ut quaedam uniuersita¬
tir perfectio exutrisq constar& singulis. quasi semis uel
alicuius totiur partesessent. quarum coniunctione ipsum
totum cuius partes fuerant conpleretur: Rursus suta
ess& illa perfecta sicut perficiuntur cum suis quaeq tem¬

Expanded text:
causaliter latent, in manifescausaliter latent, in manifesprodierunt, sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi, siue frutecta siue animantia ad illam operationem dei pertinentia, qua usque nunc operatur. sed etiam ista secum gerunt tamquam iterum se ipsa inuisibiliter in occulta quadam ui generandi, quam extraxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque tem
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum eius seu recte factum requiritur: cum ad huc
in reb simul creatis causaliter conditus nec uita pro¬
pria iam uiuebat nec in parentib sic uiuentib erat:¬
nilla enim prima conditionemundi cum dr creauit
omnia simulhomo factus est : quiess& futurus ratio
creandi hominis: non actio creati: Sed haec aliter
in uerbodĩ ubi ista non facta: sed a&erna sunt:
aliter in elȩmentis mundi ubi omnia simul facta fu
ura sunt: aliter in reb quae secundum causassimul
creataf noniam simul sed suo quoque tempore cre¬
antur. in quibus adamiam formatus exlimo & dĩ
flatuanimatus sicut fenum exortumi aliter in se¬
mnibus in quibur rursur quasi primordiales causat
rep&untur derebus ductae quaesecundum causar quar
primum condidit ex titerant uelut herba ex terra
semen exherba inquib: omnibus eaiam facta mo
s& actus sui temporis acceperunt quae ex occul¬
us adque in uisibilib rationib: quae increatura

Expanded text:
peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, aliter in elementura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus sicut faenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur de rebus ductae, quae secundum causae, quas primum condidit, extiterunt, uelut herba ex terra, semen ex herba: in quibus omnibus ea iam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque inuisibilibus rationibus, quae in creatura
Abbreviated transcription (Latin):
tiam qui a nonnulli putant alibi peccasse magirminus ꝗ
animar & prodiuersorum meritis peccatorum in diuersa
corporaesse de trusas a postolicae nonuenire senten¬
tentiae. cum aper tissime dictum sit nihilegisse nal
natosscuboni seumali : Ac per hoc alia quaestio est suo
loco raractanda quid de peccato primorum paren¬
tum quiduoxoli fuerunt generis humani contraxerit
uniuersa consparsio: nihiltamen talium meritorũ
habere potuisse hominem antequam d&errae pulues
factus ess&. ante quam suo tempore uiuer&. mnulla qude¬
noest : Sicutenim esau &ia cob quos nondum natos dix̃
apostolus. nihil egis seboni aut mali nonporsimus dice¬
re traxisse aliquid meriti deparentibus sinec ipsi pa
rentes egissent aliquid boni aut maliꝰ nec genur hu¬
manum pectasse in adam siipse non peccass& adam.
uon autem peccass& adam nisi iam suo tempore uiue¬
r& quo poss& uiuere: si uebene siue male: ita frustra

Expanded text:
tiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque tiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas, et pro diversorum meritis peccatorum in diversa corpora esse detrusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu mali. 16. Ac per hoc aliqua quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit universa consparsio: nihil tamen talium meritorum habere potuisse hominem antequam de terrae pulvere finctus esset, antequam suo tempore viveret, nulla quaestio est. Sicut enim Esau et Jacob, quos nondum natos dixit Apostolus nihil egisse boni aut mali , non possemus dicere traxisse aliqrentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra
Abbreviated transcription (Latin):
const& ex quo est in hac luce aparentib editur ex illo egis¬
se uitam propriam qua grandescens adatis accessupos¬
s& uiuere scumale scubene. antea uero nullo modo: ñ
solum prius quam in utero formar&ur. sed nec ian
ibi formatus antequam natus: neque enim hab& ulla
cunctationem a portolica illa sententia degeminis in
rebeccae utero . nondum agentibus aliquid boni aut mali:
nec tamen frustra scribtum est: nec infantem mundum ene
apeccato cuius est unius diei uita superterram. &illud in
pialmo: Ego miniquitatibus conceptussum. & in pecca¬
tismatermea me inutero aluit. & quod inadam omnes¬
moriuntur in quo omnes pec cauerunt: Nunc autem
liquido teneamus : quae lib& parentum merita traician¬
tur in prolem. quaecumq gratiadĩ antequam nascatur
quemq sanctific& : nec iniquitatemesse apud dm̃ nec
bonimaliue agere quemquam quod ad pro priam per¬
sonam pestin& antequamnaturestIllamq senten¬

Expanded text:
constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisconstet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in utero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatismoriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere quemquam quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est: illamque senten
Abbreviated transcription (Latin):
turae sensumagis praestemus diligentiam requiren di
quam affirmandi temeritatem: quiaenim nouerat
hieremiam dr̃ priusquam eum formar& inutero dubi¬
tare fas non est: apestissime quippe dicit: priusquam te
formarem in utero nouite: ubi autem illum nossal ante¬
quamita formasr& : & sinostrae infirmitati esse quiuel
afficile uel in porsibile est utrum in aliquib: propinqui¬
oribus causis. sicut leui in lumbis abra hae decimatur ert.
aninipso adam in quogenus humanum tamquam radica¬
liter institutum est. & in eo ipso utrum iamcum delimo
formatus ess&. ancausaliter in hisoperib factur quae
creaun omnia simuli anuero ante omnem potius crea¬
diram sicut elegit & praedistinauit scõssuos ante mundi
onstitutionem : an potius in omnibur praecedentibur
ausis. siuȩ quas commemoraui siue quas non comme¬
poraui: priusquam inutero formar&ur non arbitror
seripulosius quaeri oposterȩ : Dum modo hieremiam

Expanded text:
turae sensu magis praestemus diligentiam requirendi turae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est; apertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis, siue quas commemoraui siue quas non commemoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam
Abbreviated transcription (Latin):
nans semen quod est suꝑomnem terram & omne li¬
num fructiferum quod hab & insȩ fructum seminis se¬
minalis quoderit uobis adescamupse sermo eius ante
omnem aeris sonum ante omnem carnis & nubis uocem
in illa summa eius sapientia perquam facta sunt omnia
non quasi humanis auribus in strepebat. sed rebus fac¬
tis rerum faciendarum causas in serebat. & omnipo¬
tenti potentia futura faciebat. hominem que suotem pose
formandum temporum tam quam semine uel tam quã
radice condebat. unde condebat. unde inciperent sae¬
cula ab illo condita qui est ante saecula: creaturae quip¬
pe aliae creaturas. aliasquaedam tempore. quaetã
causis praecedunt: Ille autem omnia quae fecit non
solum excellentia qua &iam causarum effector est
uerum &iam &ernitate praecedi: sed de hoc oportuni¬
oribus deinde scribturarum locis fostassis plenius dis¬
serendum est: nunc de homine quod coeptum est ter¬
min&ur: eamoderatione seruata ut in profundo scrib¬

Expanded text:
terram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit, uobis ad escam, ipse sermo eius ante omnem aeris sonum, ante omnem carnis et nubis uocem in illa eius summa sapientia, per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice condebat. quando condebat, unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ut sapienter uiuant cum sit in eislux quae primo facta ẽ
silucem spiritalem  illodie factam intellegamus quẽ¬
ammodum ergoratio qua creatura conditurꝰ prior esu
inuerbo di quamipsa creatura quae conditur iccieiuedẽ
rationis cognitio prius fit increatura intellectu iliquae
peccato nonte nebrataest. acdeinde ipsa conduio creature
cque enim sicut nos adpercipiendam sapientim proficit¬
bans aoigeli ut inuisbiliadi perea quae factanot intellece
ponspicerent : Quiex quo creatisunt ipra uerbis astrnate
cũet pia contemplatione perfruuntur : atq inde ista
lupiciente. Secundum id quod intur uident uel rerte
fuoa a pyrobant uel peccata in probant : Mec mirum est
uod sĩs angelir suis in prima lucis conditione forrum ei
oniui ar ostendebat quoderat deincepr ereaturur. N seque
nun oncellestum di nonent nin quantum ipre monstrar¬
o. Neueriim cognouit intellectum di autquos uli contia

Expanded text:
ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura conditur, prior est in uerbo dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipsa conditio creaturae. neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo creati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit int
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo dĩ secundum rationem qua condita est. hoc est incoas¬
terna patrisapientia: acdein de iipsa lucis conditione secun¬
dumnaturam qua cognita est: illic non facta sed genitahic
uero quia ex informitate formata : & ideo dixit ds̃ fiatlux & fa¬
ta est lux ut quodibierat in uerbo hicess& in opere: con¬
ditio uero caeli priuserat in uerbodĩ secundum genitam sapien¬
tiam Dem de facta est increatura spiritali hocest in cognition
angelorum secundum creatam in illis sapientiam: Deinde qd
caclum factum ẽ ut ess& &iam ipsa caelicreatura ingenere pr¬
priosic& discr&io uelspecies aquarũ atq terrarũsicnaturae lis¬
norũ & herbarũ sicluminaria cacli sic animantia osta ex aquis
ac terra : Neq enimsicut pecora solo sensu corporis uident ange
haec sensibilia : sedsi quo sensu taliutuntur agnoscuntea potius
Q uaemelius nouer̃ interius in ipsodi uerbo a quo in luminantis

Expanded text:
in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaein uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, quae condita est: illic non facta, sed genita, hic uero facta, quia ex informitate formata. et ideo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, ut, quod ibi erat in uerbo, hic esset in opere. conditio uero caeli prius erat in uerbo dei secundum genitam sapientiam, deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapientiam; deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura in genere proprio, sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur,
Abbreviated transcription (Latin):
dixitds̃ fiat lux & sic est factum & facta estlux &uidit
es lucem qui abona est sednullomodo rep&enr. postea¬
quam proposuit & dixit dr̃fiadux. nihil aliud intulit nisi
& facta est lux acdeinceps deplacitaluce & diuisa atenebris
&utroq: appellato nominib: suis sineulla rep&itione nar¬
rauit: Quid sibi ergo uult inc&erisilla rep&itios an comodo
de monstratur primodie quo lux facta est conditionem
spiritalis & intellectu alis creaturae lucis appellatione in¬
timare : inqua natura intelleguntur. Omnes angeli scĩ atq
uirtutes & propterea non rep &iuit factum postea quam
dixit fiatlux : quia non primo cognouitrationalis creatura
conformationem suam acde inde formata est: sedinipsa sua
conffrmatione cognouit hoc est in lustratione ueritatis
adquam conuersa conformata est : C&era uero quae in fra sin
ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creatun
ac deinde ingeneresuo : Qua propter lucis conditio prius ĩ

Expanded text:
dixit deus: fiat lux. et sic est factum . et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nullo modo repetens, posteaquam proposuit: et dixit deus: fiat lux, nihil aliud intulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac deinde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius est
Abbreviated transcription (Latin):
quod dixi adimaginem dĩ: secundum quam faotus
est perdidit peccando nonsic accipiendum est
tamquam ineo nulla remanserit: sed quod tam
deformis ut reformatione opus haber & sinduo¬
decimo dein feris magis mihi uideor docere debuis se
quod sub terrisunt. quam rationem redderecur
subterra cum essecredantur siuedicantur quasi
nonita sit: hoc opus sic incipit. omnis diuina
scribtura bi per tita est

Expanded text:
quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere, cur sub terra, terra cum esse credantur siue dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis diuina scriptura bipcrtita est
Abbreviated transcription (Latin):
GUST INI DEGENESI AD
LIT TERAMUBRI XII
eridem tempus degenesi libros duo decimscribsi
ab exordio donecdeparadiso dimirsus est adam &
flammea romphea posita est custodireuiam ligni
uitae :Cum autem ad hocusque unde cimim librĩ
per actiessent : duo decimum ad didisinquo diligentiur
depara diso disput atum est ::titulus horum librorum
inscribitur : degenes adlitteram idest non secundũ
allegoricas significationes sed secundum rerum gestarum
propri&atesin quo opere multa quaesita quam inuenta sum
huc requirenda sint :hossane libros posterius cocpi: &
prius terminaui : quam d&rinitatendeo cornuncordine que
coepirecolui sin quinto libro & ubicumq in cir librir posui dese¬
mine cuirepromissum est quod dis positum sit perangelor
inmanu mediatorir nonsic hab& a postolur sicutucriores
codices post in speximaxime grecor delege enim dictum
est. quod tamquam desemine dictum multi latini codicer
habent perinter prae tantis erroremsinsexto libro

Expanded text:
T L. DE GENESI AD LITTERAM LIBRI XII. Per idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunthuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto libro
Abbreviated transcription (Latin):
circumteundo explicat atque replicat. Secundum
quandamumbram significationis ammonent nosquȩ¬
rere illos dies inquibus lux creata spiritalis omnibur
operibus dĩ persenariam numeri perfectionem prae¬
sentari potuerit. atque inde inseptimam requiemdi
mane habere uesperam non habere. ut non sit hoc dõ
requi e uisse indie septimoi tamquam ipsodie septimo
eguerit adrequiem suam: sed quod in conspectuan¬
gelorum suorum requieuerit ab omnibus operibus
suis quaefecit: Non utique nisi inse ipso qui factus
nonest: id est ut creatura eius angelica quae cognos¬
cendi somnib operib eius in ipso & in illis tam quam
dies cum uespera praesentata est. nihil postomnia
ualdebona operaeius melius cognoscer& quam illun
ab omnib: in seipso requiescere: nullo eorum egenten
quod sit beatior. Explicit lis̃ quartus

Expanded text:
circumeundo explicat atque replicat, secundum circumeundo explicat atque replicat, secundum quandam umbram significationis admonent nos quaerere illos dies, in quibus lux creata spiritalis omnibus operibus dei per senariam numeri perfectionem praesentari potuerit, atque inde in septimam requiem dei mane habere, uesperam nrequievisse in die septimo, tanquam ipso die septimo eguerit ad requiem suam; sed quod in conspectu Angelorum suorum requieverit ab omnibus operibus suis quae fecit, non utique nisi in seipso, qui factus non est; id est, ut creatura ejus angelica, quae cognoscendis omnibus operibus ejus in ipso et in illis, tanquam dies cum vespera praesentata est, nihil post omnia valde bona opera ejus melius cognosceret, quam illum ab omnibus in seipso requiescere, nullo eorum egentem quo sit beatior. LIBER QUINTUS
Abbreviated transcription (Latin):
quidiam deipsius sum maedi sapientiae celeritate dicatur. quae
udungit ubique propter suam munditiam. & nihil inquinatũ
incam inc̃urtet s an his ergo quaesimul facta sunt nemo uid&
quid prius posterius uefieri debuerit.: nisi in illa sapientia ꝑquem
facta sunt omnia peror dinem simul: Diesergo ille quem ds̃
primitus fecit sispiritalis rationalis que creatura est id est ang¬
orum supercaelestium atq uirtutum: praesentatus est omnib
operib di hocordine praesentiae quo ordine scientiae: qua & in
rbodi facienda praenoscer& & mereatura facta cognoscer&.
ionpinteruallorum temporalium moras sed prius & posterius
habens inconexione creaturarum. in efficacia uero creatoris
omnia simul: Sic enim fecit quae futura essent ut nontem¬
poraliter facer& temporalia sed ab eo facta currerent tempo¬
a: hacperhoc istidies septem quos lux corporis caelestis

Expanded text:
quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae quid iam de ipsius summae dei sapientiae celeritate dicatur, quae adtingit ubique propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit? in his ergo, quae simul facta sunt, nemo uidet, quid prius posteriusue fieri debuerit, nisi in illa sapientia, per quam facta sunt omnia per ordinem simul. Dies ergo ille, quem deus primitus fecit. si spiritalis rationalisque creatura est, id est angelorum supercaelestium atque uirtutum, praesentatus est omnibus operibus dei hoc ordine praesentiae. quo ordine scientiae, qua et in uerbo dei facienda praenosceret et in creatura facta cognosceret non per interuallorum temporalium moras, sed prius et posterius habens in conexione creaturarum, in efficacia uero creatoris omnia simul. sic enim fecit, quae futura essent, ut non temporaliter faceret temporalia, sed ab eo facta currerent tempora. ac per hoc isti dies septem, quos lux corporis caelestis
Abbreviated transcription (Latin):
non simul omnia uno ictutransit noster optutus. si
enim clauns oculis faciem contraumiri solem poraml
uomemox ut eos aperuerimus ibi potius aciem nram̃ nos inue¬
sse quam inluçeam perduxisse putabimusitautnec ips
sculi prius aperti fuis se uideantur quam illaͦ quo intenderat
quemsse : &certe iste corporeae lucis est radius emicans exocu¬
us nostris. & tam longe posita tanta celeritate constringens
ut existimari comparari que non possit : Nempehic & illa om¬
nia tam ampla inmensaq spatia simul unoictu transiri ma¬
nifestum est : & quidprius posteriusq transeatur nihi lominus
certum est: merito resurrectionis nostrae celeritatem quum
exprimere uell& apostolus. inictuoculi dixit fieri Neque enim
aliquid inrerum corporearum motibus uelictibus potest celeri¬
us inueniri : quodsi oculorum carnalium acies celeritate tantũ
potest: quid mentis acies uel humanae. quantomagis angelicae :

Expanded text:
tea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si tea-, ideo non simul omnia uno ictu transit noster obtutus? si enim clausis oculis faciem contra uisuri solem ponamus, nonne mox, ut eos aperuerimus, ibi potius aciem nostram nos inuenisse, quam illuc eam perduxisse putabimus, ita ut nec ipsi oculi prius aperti fuisse uideantur quam illa quo intenderat peruenisse? et certe iste corporeae lucis est radius, emicans ex oculis nostris et tam longe posita tanta celeritate contingens, ut aestimari conpararique non possit. nempe hic et illa omnia tam ampla inmensaque spatia simul uno ictu transiri manifestum est et. quid prius posteriusque transeatur, nihilo minus certum est. Merito resurrectionis nostrae celeritatem cum exprimere uellet apostolus, in ictu oculi dixit fieri. neque enim aliquid in rerum corporearum motibus uel ictibus potest celerius inueniri. quodsi oculorum carnalium acies celeritate potest tantum, quid mentis acies uel humanae? quanto magis angelicae?
Abbreviated transcription (Latin):
acies uel radius oculorum nostrorum ad transeundum aen
quiest supermare : nisiprius transiss& eum quiest super
terram in qualib& mediterranea regionessimus ab eoloco
ubi sumus usq adlitur maris: Deinde siadeandem lineam
contuitus nostriadhuc postinare terraȩ adiacent: eum
quoq aerem qui super illas transmarinas terrasest tra¬
sire acies nostra non potest : nis prius per acto spatio aens
illius qui supermare quod prius occurrit extenditur
aciamusiam postillas transmarinas terras non nisi oceanũ
remanere: num quid &aerem qui super oceanum df¬
funditur potest transire acies nostra : nisi prius transien
quid quid aeris citraoceanum supraterra est: Oceani
autem magnitudo in conparabilis perhib&ur: sed quan¬
tacumq: sit : priur oport& aerem qui supra est transean
radiinostrorum oculorum. & posteaquid quidultra est
tum demum ad solem perueniant que muidemus :
Vumigitur quia totienr hic diximur prius & postea

Expanded text:
acies vel radius oculorum noacies vel radius oculorum noqui est super mare, nisi prius transisset eum, qui est super terram, in qualibet mediterranea regione simus, ab eo loco, ubi sumus, usque ad litus maris. deinde, si ad eandem lineam contuitus nostri adhuc post mare terrae adiacent, eum quoque aerem, qui super illas transmarinas terras est, transire acies nostra non potest, nisi prius peracto spatio aeris illius, qui super mare, quod primum occurrit, extenditur. faciamus iam post illas transmarinas terras nonnisi oceanum remanere. numquid et aerem, qui super oceanum diffunditur, potest transire acies nostra, nisi prius transierit quidquid aeris citra oceanum supra terram est? oceani autem magnitudo inconparabilis perhibetur; sed quantacumque sit, prius oportet aerem, qui supra est, transeant radii nostrorum oculorum et postea quidquid ultra est tum demum ad solem perueniant, quem uidemus. num igitur quia totiens hic diximus „prius" et "pos
Abbreviated transcription (Latin):
&iam consequenteruespere cognitura: si priust. &&
postertus nihil factum est. quia omnia simub facia
sunt : Immouero & prius atque posterius per qsex
dies quae comiemorata sunt facta sunt: & simub
omnia facta sunt quia & haec sombtura quae ꝑ
memoratos dies narrat operađĩ. & illa quaestmud
eumdicit fecis seomnia uerax est: & utraquerna est
quia unospũ ueritatis inspirante consoribta est :
Sedinhas rebus in quib: quid priue sit ud posteriur
inter ualla temporum non demonstrant. quamuis
utrumq dici possit id est & simul & prius atq posterius :
facilius tamen intellegitur quod dicitur simul quam qđ
priur atq posterius: uelut cum solem intuemur. orientem
ceste manifestumest quod ad eum a ciesnostra peruenire
non poss&. Nisitransir& totum aeris caeliq: spatium qđ
internos & ipsumest hoc autem cuius longinquitatis sit
quis existimare sufficiat : necutiq peruenir& eadem

Expanded text:
etiam consequenter uespere cognitura, si prius et etiam consequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? immo uero et prius atque posterius per sex dies quae commemorata sunt facta sunt, et simul omnia facta sunt, quia et haec scriptura, quae per memoratos dies narrat opera dei, et illa, quae simul eum dicit fecisse omnia, uerax est; et utraque una est, quia uno spiritu ueritatis inspirante conscripta est. Sed in his rebus, in quibus quid prius sit uel posterius, interualla temporum non demonstrant, quamuis utrumque dici possit, id est et simul et prius atque posterius, facilius tamen intellegitur quod dicitur simul quam quod prius atque posterius: uelut cum solem intuemur orientem, certe manifestum est, quod ad eum acies nostra peruenire non posset, nisi transiret totum aeris caelique spatium, quod inter nos et ipsum est. hoc autem cuius longinquitaquis aestimare sufficiat? Nec utique perveniret eadem
Abbreviated transcription (Latin):
&istosdies sex uel septem uel potius unum sexies septi¬
esuere p&itum simul fecit qui fecit omnia simul: quic
ergo opus erat sex dies tam distinctae dispositeque nar¬
raris quia scilic& hiqui non possunt uidere quod dic¬
tm est creauitomnia simul: nisi cumeis sermotar¬
qduis incedat. ad id quo eosducit peruenire ñ possunt:
Quomodo ergo dicimus sexies rep& Nam lucis illius prae¬
sentiam perangelicam cognitionem auespere ad ma¬
necum ipsatria simul id est &diem & uesperam & ma¬
ne semel ei habere suffecerit. cumsimuluniuersam
creaturam sicut simul facta est & inprimis atque in¬
commutabilibus rationib: perquas condita est cono¬
templar&ur propterdiem & in eius ipsius natura
cognoscer& propter uesperam. & creatorem E
ipsa &iam inferiore cognitione propter manelau¬
dar& : aut quomodo praecedebat mane: ut in uerbo
cognoscer& quides s&dõ postea faciendum idipsum

Expanded text:
et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiet istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam distincte dispositeque narrari? quia scilicet hi, qui non possunt uidere, quod dictum est: creauit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat, ad id, quo eos ducit, peruenire non possunt. Quomodo ergo dicimus septies repetitam lucis illius praesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum simul uniuersam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus rationibus, per quas condita est, contemplaretur propter diem et in eius ipsius natura cognosceret propter uesperam et creatorem ex ipsa etiam inferiore cognitione propter mane laudaret? aut quomodo praecedebat mane, ut in uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
creata natura eorum die uno idest testio fac tum scribu¬
ra narrauit : deinde quotdieb opus erat ut auesuola ps¬
si aues uolarent si a sius primordus existentes ad plumas
& pennas pernaturae suae numeros ꝑueneruntꝰ anfosti
ouatantum creataerant. cum quintodie dictumest. quod
ciererint aquae omne uolatile pennatum secundum suũ
genus : aut si propterea recte hoc dicipotuit. quia in ilo
umore ouorum iamerant omnia quae pernumero see¬
tosdierum coalescunt & explicantur quodam modocu
inerant iamipsa enumero sae rationes incorporalos
corporeis rebus intextae : quurnon & ante oua idipiu
fectedicipotuerit. cumiamseasdem rationes in elemen
umido fierent quibus alites per temporales sui cuius qus
generis mora soriri & ꝑfici possent s de quoenim cies¬
tore scribitura ista narrauit quod sex diebus coniu¬
mauerit opera sua : deillo alibi nonutique disponis
scribtum est quod creauerit omnia simul : ac perhoc

Expanded text:
creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptucreata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant omnia, quae per numeros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter corporeis rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consummauerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
notus est : tam facile dr̃ condidit omnia quoniam perillã
suit condita: ut hoc quod nunc uidemur temporalibur inter¬
uallis eamoueri ad peragenda quae suo cuique generi con¬
ꝑcunt exillir insitis rationibus ueniat : quas tam quam
semin aliter sparsit dr inictu condendicum dixit & facta
sunt mandauit & creata sunt: Nonitaq tarde institu¬
tumest ut essent tarda quae tarda sunt: nec ea mori
sunt condita saecula qua trans currunt: hosenim
nũmeros tempora peragunt quoscum crearentur non
temporaliter acceperum: alioquin sirerum naturales
motiones dierum que istorum quos nouimus usitata spa¬
tia cum haec primitus uerbodĩ facta sunt cogitemus. ñ
unodie opus erat sed pluribus. ut ea quaera dicibus pul¬
lulant terramque uestiunt subter primitus germina¬
rent : dein de cesto numero dierum prosuo quoque ge¬
nere in aures erum perent. &iam si hõc usque fier& qđde

Expanded text:
motus est, tam facile deus condidit omnia, quoniam per illam motus est, tam facile deus condidit omnia, quoniam per illam sunt condita, ut hoc, quod nunc uidemus temporalibus interuallis ea moueri ad peragenda, quae suo cuique generi conpetunt, ex illis rationibus insitis ueniat, quas tamquam seminaliter sparsit deus in ictu condendi. cum dixit, et facta sunt; mandauit, et creata sunt. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda, quae tarda sunt, nec ea mora sunt condita saecula, qua transcurrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de