comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eis. Qͥd queritis: Desiderantib ꝑcipere
uerbũ gr̃ȩ potiꝰ ab ipso qũa a ioħe: dat froti¬
am quecũq uellent interrogandi. Conueisis
cendit. ut posset urderi: dum ꝓ umbra legis.
euangelii lucẽ exibuit. Qui dixerunt ei. Bab¬
bi: qͦo dicit᷑ interp̾tatũ magister. Ubi habi¬
tas: Dicit eis. Henite & uibete. Nolebãt tran¬
sitoriȩ magisterio ueritatis ꝑfrui: s mansiontꝰ
querebant. ut pleniꝰ ab eo possent instrui. ad¬
monent gͦ nos: ut qͦtiens incarnationis dñ
transitũ ad mentẽ reducimꝰ. sollicito corde eum
rogemus. ut habitationẽ eternȩ mansionis nob̃
dignet᷑ ostendere. Uenite. testimonio ioħis ale¬
ge recedentes ÷ uenite credendo. bonis oꝑib insi¬
stendo: ꝙ intelligetis. Ueneruit: ꝙ uderunt
uͥ maneret. & apito eũ manseruit die illo hi¬

Expanded text:
 BEDA. Desiderantibus percipere verbum gratiae potius ab ipso quam a Joanne, dat fiduciam quaecunque vellent interrogandi. ALBINUS.cendit, ut posset videri, dum pro umbra legis Evangelii lucem exhibuit. Qui dixerunt ei: Rabbi, quod dicitur interpretatum, magister. Ubi habitas? Dicit eis: Venite et videte. Nolebant transitorie magistro veritatis perfrui, sed mansionem quaerebant, ut plenius ab eo possent instrui. Admonent ergo nos, ut quoties incarnationis Domini transitum ad mentem reducimus, sollicito corde eum rogemus, ut habitationem aeternae mansionis nobis dignetur ostendere. Venite testimonio Joannis a lege recedentes: venite credendo, bonis operibus insistendo, et intelligetis. Venerunt et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo
Abbreviated transcription (Latin):
electi pꝰ oꝑum bonoꝵ ꝑfectionẽ.cũ ilo st̃ actiui
diem illũ. de quo ꝓpħa dicit. Melior ẽ dies u¬
na in atris tius suꝑ milia. Merito sequuti st̃
eũ hora decima: qͥa uenerat tempꝰ ut imple¬
ret᷑ ꝑ dilectionẽ lex habens decem p̾cepta: quȩ
a uroeis ñ implebat᷑ ꝑ timorẽ. Unde dñs Non
ueni legẽ soluere: s implere. Erat autẽ andiraᷤᷤ
frat᷑ symonis pecri. unꝰ ex duob qͥ audierant
a iohe: & sequitti fuerant iħm. In fide ñ querit᷑

Expanded text:
electi post operum bonorum perfectionem, cum illo sunt acturi diem illum, de quo propheta dicit: Melior est dies una in atriis tuis super millia . Merito secuti sunt eum hora decima, quia venerat tempus ut impleretur per dilectionem lex habens decem praecepta, quae a Judaeis non implebatur per timorem. Unde Dominus: Non veni solvere legem, sed implere . Erat autem Andreas frater Simonis Petri, unus ex duobus qui audierant ab Joanne, et secuti fuerant eum. ALBI
Abbreviated transcription (Latin):
locus ẽ: uͥ aquȩ abundant. Salin uͦ oppi¬
dum ẽ ultra iordanẽ situm: uͥ olim melchise¬
dech regnauit. Si iohs nullũ baptirasset pit̾
dñm: diceret᷑ qͦd melior fuisset eiꝰbaptismꝰ bap¬
tismo dñi qui multos baptiranit. A xxxuui
acta ẽ gͦ questio ex discipulis ioħis cũ uide
de purificatione. Mittebat ioh̃es ad ip̃m ba¬
p̃tirari qͥ ueniebant ad eũ÷ ñ mittebant᷑ ad il¬

Expanded text:
locus est ubi aquae abundant. Salim vero oppidum est juxta Jordanem situm, ubi olim Melchisedech regnavit . Si Joannes nullum baptizasset praeter Dominum, diceretur quod melior fuisset ejus baptismus baptismo Domini, qui multos baptizavit. A. 27X Facta est ergo quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de purificatione. Mittebat Joannes ad Christum baptizari qui veniebant ad eum; non mittebantur ad Jo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd lucas cõmemorat in mom̃to tẽporis tẽporalia
monstrant᷑: qͥa cito cadunt humanȩ potestates:
Dicens hec om̃ia tͥ dabo suꝑbe loquit᷑: ñ qͦd oĩa
regna dare posset. Pcidens adoraueris dictũ ẽ:
qͥa adoraturus cdiabolũ arte corruit. Nõta qͥa
om̃is potestas. & ordinatio potestatũ ado ẽ: sed
a malo potestatis ambitio. Potestas itaq diabo¬
lo adtempꝰ ꝑmissa ñ mala ẽ: s is qͥ ambiendo
male utit᷑ potestate. malus ẽ. Tunc dicit ei ih̃c
Uade sathana. Scriptũ ẽ. Dñm dm̃ tuũ ad ora¬

Expanded text:
quod Lucas commemorat, in momento temporis temporalia quod Lucas commemorat, in momento temporis temporalia monstrantur, quia cito cadunt humanae potestates: dicens, « Haec omnia tibi dabo, » superbe loquitur, non quod omnia regna dare posset. Procidens adoraveris dictum est, quia adoraturus diabolum, ante corruit. Nota quia omnis potestas et ordinatio potestatum a Domino est, sed a malo potestatis ambitio. Potestas itaque diabolo ad tempus promissa non mala est, sed is qui ambiendo male utitur potestate malus est. « Tunc dicit ei Jesus: Vade, Satanas. Scriptum est enim: Dominum D
Abbreviated transcription (Latin):
uł ueris falsa ꝑsuadere conat᷑. Testimonia ueute¬
ronomii ꝓtulit dñs: ut scd̃ȩ legis sacram̃ta mon¬
straret. Suggerebat᷑ ei qͣsi homini: ut signo aliqͦ
exploraret quantũ apito dm̃ ualeret. S scͥptũ ẽ
qͥd faciat: ut qͦd cauere oportet euadat. Inde ẽ illud
Si uos ꝑsequuti fuerint in una euutate: fugite
in aliã. Postquã uͦ deficit humana ꝓudentia.¬
si homo se totũ diuinȩ cõmittit potentiȩ: ñ est
dicenda tẽptatio. Nunc autẽ poterat xp̃e aliter
de tẽplo descendere: qũa ꝑ iactanciam se p̾cipitare:
Iterũ assumpsit eũ diabolus in montẽ excelsũ
ualde. & ostendit ei om̃ia regna mundi ꝙ glam
eorũ: et dixit illi. Hec omĩa tͥ dabo: si cadens ad¬
oraueris me. In montẽ .i. supͣ montẽ ostendit
regna : ñ qͦd uisũ eiꝰ qͥ om̃ia uidet amplificauerit.
s quantũ in se fuit. uerbo & ꝓmissione ostendit
uanitatẽ humanȩ pompȩ ꝗͣ amabat qͣsi spetio¬

Expanded text:
 veris falsa persuadere conatur. Testimonia de Deuteronomio protulit Dominus, ut sedem legis sacramenta monstraret. Suggerebatur ei quasi homini ut signo aliquo exploraret quantum apud Deum valeret. Sed, sicut scrdo habet quid faciat, ut quod cavere oporteat evadat. Inde est illud: « Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliasi homo se totum divinae committit potentiae, non est dicenda tentatio. Nunc autem Christus poterat aliter de templo descendere, quam per jactantiam se praecipitare. Iterum assumpsit eum diabolus in montem excelsum valde, et ostendit ei omnia regna mundi et gloriam eorum, et dixit ei: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. » In montem, id est supra montem, ostendit regna, non quod visum ejus, qui omnia videt, amplificaverit, sed quantum in se fuit, verbo et promissione ostendit vanitatem humanae pompae quam amabat, specio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ multũ refert ignorare. Reliquit dñm diabolꝰ
usq ad tempus: pꝰea ꝑ iudeos aꝑte eũ impugna¬
turus. Sic etiã quando ñ p̃ualet in tẽptatione:
a nob̃ recedit. usq ad aliud tempꝰ. Inter bestias
dñs commorat᷑ ut homo: ministerio utit᷑ an¬
głico ut ds. Et nos cũ in heremo sc̃ȩ conu̾sati¬
onis bestiales hominũ mores toleramꝰ. mini¬
steriũ angłoꝵ merem᷑: a quib corpore soluti.
ad ȩterna gaudia transferam᷑ͦ A xxi. xui¬

Expanded text:
non multum refert ignorare. Reliquit Dominum diabolus non multum refert ignorare. Reliquit Dominum diabolus usque ad tempus postea per Judaeos aperte eum impugnaturus. Sic etiam quando non praevalet in tentatione a nobis recedit usque ad aliud tempus. Inter bestias Dominus commoratur, ut homo, ministerio utitur angelico, ut Deus. Et nos cum in eremo sanctae conversationis bestiales hominum mores toleramus, ministerium angelorum meremur; a quibus corpore soluti ad aeterna gaudia transferamur.
Abbreviated transcription (Latin):
repbi negotiis ab et̾nȩ uitȩ dapib excludunt᷑:
Primꝰ dixit. Uillam emi: & cetera. Alter dixit:
Iuga boum emi quinq. Alius dixit. Uxorem
duxi. Uxoris appecitus ad concupiscentiã ꝑti¬
net: sic̃gula. Uillȩ emptio: ad auariciam et
suꝑbiam. ꝓbatio quinq ugors refert᷑ ad concu¬
piscentiam oculoꝵ: uͥ curiositas ẽ ꝙ uana gła.
Triplici telo hostis totide arma defensionis oppo¬
ne: ut concupiscentia carnis pellat᷑ ieuinio: aua¬
ritia elemosinis: iactantia precib. Antiquum
hominẽ suꝑauit diabolus gula: in uetito po¬
mo. Uana gła suꝑauit eũ: dicens. Eritis sic̃ dii.
ambitionis. Sic etiã tẽptauit dñm: s uictꝰ re¬
cessit. Dauid goliad tͥb lapidib de torrente
ꝓstrauit: xp̃c diabolũ tͥb testimoniis delege:
Quȩ aittẽ temptationũ pͥma fuerit. qͭ media.
quȩ ue uituna: & in qua forma tẽptator accesse¬
rit: an in sua ꝓp̾a. an in spetiȩ hominis assũpta:

Expanded text:
ibus excluduntur. « Primus dixit: Villam emi, etc. Alter dixit: Juga boum emi, etc. Alius dixit: Uxorem duxi . » Uxoris appetitus ad concupiscentiam pertinet, sicut gulam. Villae emptio, ad avaritiam et superbiam. Probatio quinque jugum refertur ad concupiscentiam oculorum ubi curiositas est et vana gloria. Triplici telo hostis quotidie arma defensionis oppone, ut concupiscentia carnis pellatur jejunio, avaritia eleemosynis, jactantia precibus. Antiquum hominem superavit diabolus gula, invento pomo. Vana gloria superavit eum, dicens: « Eritis sicut dii . ambitionis. Sic etiam tentavit Dominum, sed victus recessit. David Goliath tribus lapidibus de torrente postravit; Christus diabolum tribus testimoniis de lege. Quae autem tentationum prima fuerit, quae media, quae ultima, et in qua forma tentator accesserit, an in sua propria, an specie hominis assumpta,
Abbreviated transcription (Latin):
OłTunc reliquit eũ diabolus. usq ad tempus:
angłi accesserunt: & mirustrab̾ant ei. Con¬
summatã omnẽ temptationẽ dicit: qͥa his tͥb
temptationib continent᷑ origines omniũ ui¬
cioꝵ. io he attestante qͥ ait. Omne qͦd in mũdo
ẽ: concupiscentia carnis ẽ. ꝙ concupiscentia ocłoꝵ

Expanded text:
 diabolus usque ad tempus. angeli accesserunt et ministrabant ei. Consummatam omnem tentationem dicit, quia his tribus tentationibus continentur origines omnium vitiorum, Joanne attestante, qui ait: Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
nas & petrus ead̃e sententia dampnant᷑. Petͦ eñĩ
dicit᷑ uade retro sathana .i. sequere me: qͥ contrariꝰ¬
es meȩ uoluntati. Hic ñ dicit᷑ retro: ut subaudi
dm̃ adorare: ꝙ illi soli seruire. Grece latria dicit᷑
seruitꝰ illa: quȩ soli deo conuenit. ñ creaturȩ. Uñ
ioolatie nũcupant᷑ hi: qͥ sacrificia quȩ uni deo
debent ydolis immolant. Dulia autẽ ẽ seruitꝰ
cõmunis: siue deo. siue homini. Unde etiã seruus
dicit᷑ latine: qͦd dulos dicit᷑ grece. Iubem᷑ gͦ ꝑ cari¬
tatẽ seruire inuic̃ẽ qͦo grece ẽ duliũ: & do soli qͦd

Expanded text:
Petro enim dicitur: Vade retro, Satanas, id est, sequere me, qui contrarius es voluntati meae. Hic non dicitur retro, ut subaudiaDeum adorare eique soli servire. Graece latria dicitur servitus illa, quae soli Deo convenit, non creaturae. Inde idololatrae nuncupantur hi, qui sacrificia quae uni Deo debent, idolis impendunt. Dulia autem est servitus communis sive Deo sive homini. Unde etiam servus dicitur Latine, quod dulos dicitur Graece. Jubemur ergo per charitatem servire invicem, quod Graece
Abbreviated transcription (Latin):
iustificauit: quã qͦd nos uidit iacentes sub um¬
bra mortis. Qndo iacob uidit scalam. & ange¬
los ascendentes & descendentes÷ ꝙ lapid̃e subpo¬
sitũ capiti suo unxit: significatio totum erat:
Lapis gͦ: xp̃c intelligitur. Angłi boni p̾dica¬
tores ft̃ in ȩccłia: qͥ p̾dicando filiũ hominis.
ascendunt ꝙ descerrount eũ sublimitatẽ di-¬
uinttatis eiꝰ. & humanitatis infirma nunti¬

Expanded text:
justificavit, quam quod nos vidit jacentes sub umbra mortis. Quando Jacob vidit scalam et angelos ascendentes et descendentes, et lapidem suppositum capiti suo unxit, significatio totum erat . Lapis ergo Christus intelligitur. Angeli boni praedicatores sunt in Ecclesia, qui praedicando Filium hominis, ascendunt et descendunt, cum sublimitatem divinitatis ejus et humanitatis infirma nunti
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicare annũ dñi acceptũ. & diem retribittioĩs:
Librũ ꝓpħȩ clausũ accepit. s reuolutũ legit. qͥa
mysteriũ incarnationis suȩ in ꝓphetiis obscurũ.
ꝙ p̾us suscepit implendũ: & post mortalib
aperuit intelligendũ. Unctus fuit in utero ma
Pauꝑib coest gentilib euangłirauit resurre¬
ctionẽ ꝑ p̾cones suos : captiuis. toẽ ppło ude¬
orũ captiuato in peccatis. p̾dicauit remissio¬
nẽ peccatoꝵs: cecis .i. phariseis ñ intelligenti¬
b legem p̾dicauit uisũ. hoc ẽ. intellectũ scͥptu¬
rarũ. Confractos dicit. uł corde contritos. uel
legis onere pressos: annũ dñi. tẽpus p̃dicatioĩs
esꝰ diem retͥbutionis. ultimũ iudiciũ. Hinc
scͥptum ẽ. Si uos filius liberauent: uere liberi
eritis. Et de confractis. Saerificiũ d̃o sp̃c cont̾bulqs.
cor contritũ & humiliatũ ds ñ despities. Et illis.
Qͥ sanat contritos corde: ꝙ alligat contritione

Expanded text:
ributionis. Librum prophetae clausum accepit, sed revolutum legit; quia mysterium Incarnationis suae in prophetiis obscurum, et prius suscepit implendum, et post mortalibus aperuit intelligendum. Unctus fuit in utero matPauperibus, id est gentilibus, evangelizavit resurrectionem per praecones suos; captivis, id est populo Judaeorum captivato in peccatiss, id est Pharisaeis non intelligentibus legem, praedicavit visum, hoc est intellectum Scripturarum. Confractos, dicit vel corde contritos, vel legis onere pressos; annum Domini, tempus praedicationis ejus; diem retributionis, ultimum judicium. Hinc scriptum est: Si vos Filius liberaverit, vere liberi ritis . Et de confractis: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despiciet . Et illud: Qui san
Abbreviated transcription (Latin):
bat eũ subaudis tam alte tam subtilit̃: qu̾a sp̃u
in eũ descendente cognouit. Tunc enĩ didicit.
qͦd dñs retenturus sͥ eẽt sic̃ ꝙ alioꝵ sacram̃toꝵ.
baptismi sui potestatẽ. siue p̾sens in terra. siue
absens corpore in celo: & nulli eam seruo datu¬
rus eẽt. Non inuenies ali quẽ apłoꝵ dixisse me

Expanded text:
bat eum, subaudis tam alte, tam subtiliter, quam Spiritu in eum descendente cognovit. Tunc enim didicit quod Dominus retenturus sibi esset sicut et aliorum sacramentorum, baptismi sui potestatem, sive praesens in terra, sive absens corpore in coelo, et nulli eam servo daturus esset. Non invenies aliquem apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quartã partẽ plurimi principabant᷑. Apte
qͦ sacerdotes memorant᷑: qͥa iohes illũ p̃dica¬
bat qͥ rex ꝙ sacerdos erat. factum ẽ uerbũ dm̃
suꝑ iohem. Raptus fuit paulus supͣ se usq¬
ad tercuĩ celũ: audiens archana uerba. Ioh̃es
qͦ m̃te ascendit ad contempland̃a suꝑ se grãm:
qũa p̾dicabat. Audiuit ioħ̃s auditu mentis

Expanded text:
partem plurimi principabantur. Apte quoque sacerdotes memorantur, quia Joannes illum praedicabat qui rex et sacerdos erat. Factum est verbum Domini super Joannem. Raptus fuit Paulus supra se, usque tertium coelum, audiens arcana verba . Joannes quoque mente ascendit ad contemplandam super se gratiam quam praedicabat. Audivit Joannes auditu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝓficiebat sapientia. ꝙ sicut ꝑ passiones in¬
trauit in głam: sic ꝙ imitatores sui. Bethsay¬
da interp̃tat᷑ domꝰ uenatoꝵ: in qͦ notat᷑ animꝰ
& officiũ istors Uenatores enĩ di erant: in capi¬
endis anuab Unde philippus anteꝙͣ fiat apłs.
uocat nathanaelem. Inuenit philippꝰ nathana¬
el: ꝙ dicit ei. Qũe scͥpsit moyses in lege & ꝓpħȩ:
inuenimꝰ ihm filiũ ioseph a narareth. ꝙ dixit
ꝑitus erat in scͥpturis: qnͣdo audiuit a narareth.
tum ex illiꝰ nominis interp̃tatione. tũ qͥa scͥpturȩ
iħm narareũ uocant: statim erectus in sp̃e dix̃:
A nararech potest aliqͥd boni eẽ. Hoc bene potest
ꝓnuntiari. siue sub interrogatione: siue ñ. Na¬
⁊ arech int̾pretat᷑ munditiȩ siue flos eiꝰ: siue sepa-¬
cun. qͥa ꝑitus erat in lege: ꝙ dñs idiotas elegit
unde confunderet mundũ. Uel fortassis miratꝰ
nathanael. qͦd degalilea ñ de iudea surgeret

Expanded text:
ipse proficiebat sapientia, et sicut per passiones inipse proficiebat sapientia, et sicut per passiones intravit in gloriam, sic etiam imitatores sui. Bethsaida interpretatur domus venatorum, in quo notatur animus et officium istorum. Venatores enim Dei erant in capiendis animabus. Unde Philippus antequam fiat apostolus vocat Nathanaelem. Invenit Philippus Nathanael, et dicit ei: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus Jesum fiperitus erat in Scripturis, quando audivit a Nazareth: tum ex illius nominis interpretatione, tum quia Scripturae Jesum Nazaraeum vocant, statim erectus in spem, dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse? Hoc bene potest pronuntiari sive sub interrogatione, sive non. Nazareth interpretatur munditiae, sive flos ejus, sive sepacim, quia peritus erat in lege: et Dominus idiotas elegit, unde confunderet mundum. Vel fortassis miratus Nathanael quod de Galilaea, non a Judaea surgeret
Abbreviated transcription (Latin):
cephas. qͦo int̾pretat᷑ pettus. Cepbas hebreũ ẽ
ꝙ syrũ: petrus grecũ ꝙ latinũ: & in itt̃q lingna
nom̃ a pet᷑ deuuatũ ẽ. Uocat᷑ autẽ petrus ob ro¬
bur ñitis: qͥa solidissimȩ petrȩ xp̃o adhesit. Et
notandũ qͦd hic petrus nom̃ acceꝑit: ñ uͥ ait illi
iħe tu es petrus. & suꝑ hanc petrã edificabo ȩgle¬
siã meã: nec uͥ mareus duodecĩ discipulos singil¬
latĩ cõmemorans dixit. qͦd imposuerit ei no¬
men ut uocaret᷑ petrus: hoc enĩ recolendo ait:¬
galileam: ꝙ inuenit philippũ. & dicit ei. Seque¬
re me. Erat autẽ philippus a bechsaida ciuitare
anoree & petri. Galilea interp̾tat᷑ transmigͣtio
facta: uł reuelatio. Transinigrat homo de ui¬
cus ad uirtittes ͤ & post de uirtitte in uirtutẽ:
ꝙ sic fit ei reuelatio. ut uideat᷑ ds deoꝵ in syon.
Uocaturus gͦ dñs discipulos ad sequendũ. ioest
imitandũ se. exiit a iudea uͥ erat ioħs bapti¬
rans in galileam: loci nomine innuens. ut sic̃

Expanded text:
eum est et Syrum, Petrus Graecum et Latinum, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est. Vocatur autem Petrus ob robur mentis, qui solidissimae petrae Christo adhaesit. Et notandum quod hic Petrus nomen acceperit, non ubi ait illi Jesus: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Nec ubi Marcus duodecim discipulos sigillatim commemorans, dixit quod imposuerit ei nomen, ut vocaretur Petrus. Hoc nomen recolendo, aitm: et invenit Philippum, et dicit ei: Sequere me. Erat autem Philippus a Bethsaida civitate Andreae et Petri. Galilaea interpretatur transmigratio facta, vel revelatio. Transmigrat homo de vitiis ad virtutes, et post de virtute in virtutem; et sic fit ei revelatio, ut videatur Deus deorum in Sion . Vocaturus ergo Dominus discipulos ad sequendum, id est, imitandum se, exiit a Judaea ubi erat Joannes baptizans, in Galilaeam, loci nomine innuens, ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes uideor: qͥ se diuidebant a ppło ꝑy.
poerisim. Saouoei sunt iustificati: uł uistifican¬
tes se. Hiĩ qͥnq libros moysi recipiunt: ꝓpħas
ꝙ ita uenenati filii. de uenenatis parentib na¬
ti sc̃. Cũ gͥ penitentia & correptione maxime
indigerent. increpant᷑: qͥa ñ pͥus deponunt ue¬
nena. ut sic ad baptismũ ueniant. Uentura
ira ẽ. extrema dĩ uindicta: quã tunc fugere pec¬
eator ñ ualet qͥ nẽ ad lamenta penitentiȩ ñ re¬
currit. facite gͦ fructũ dignũ penitentiȩ: ut̃
uelitis dicere intͣ uos. patr̃e habemꝰ abraham.
Dico enĩ uob: qm̃ potens ẽ ds de lapidib istis sus¬

Expanded text:
sacerdotes Judaeorum, qui se dividebant a populo per hypocrisin. Sadducaei, sunt justificati vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi recipiunt, prophetas et ita venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Cum igitur poenitentia et correctione maxime indigerent, increpantur, quia non prius deponunt venena, ut sic ad baptismum veniant. Ventura ira est extrema Dei vindicta, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim vob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ consensit. Qͥa uera humilitas ẽ. quã obedi¬
entia comes ñ deserit: officiũ qͦd pͥus expauit.
actum ẽ autẽ cũ baptuaret᷑ om̃is ppłs. et
iħu baptirato & orante: M confestim ascen

Expanded text:
et consensit. Quia vera humilitas est quam obediet consensit. Quia vera humilitas est quam obedientia comes non deserit, officium quod prius expavit, Factum est autem, cum baptizaretur omnis populus, et Jesu baptizato et orante, co
Abbreviated transcription (Latin):
dñs baptiari. ut nob̃ insinuaret mysterum
baptismi: & scĩficaret aquas. Seriuis autẽ ex¬
pauit illũ ad se uenisse. ut baptraret᷑: cũ nul¬
la in eo culpa ec̃t. Unde intelligit᷑ qd̾ hic dicit ioħs
ego debeo ate baptizari: hoc esse qͦd ipse ali¬
bi ait. E cce agnus cdi: ecce qͥ tollit peccã mun¬
di. Ab illo gͦ debuit ipse ioħs baptirari: tor a
peccato originali muntari. Sine mͦ inqt dñs
me a te baptrrari inaqua: ut tu postmodũ a¬
me baptiaeris in spũ. Sie decet nos implere om¬
nẽ iusticiam: idest docere & exemplũ dare om̃is
itisticiȩ. Qͥ xp̃i baptisiũ suscipit. miseret᷑ aĩȩ
suȩ placens deo salitis medelã suseipiens: & hu¬
milit᷑ subdit᷑ ereatori suo. eiꝰ institutioni obedi¬
ens: ꝓximũq exemplo edificat. Sic gͦ omnẽ iu¬
sticiam implet: qͥa deo ꝙ sͥ. et ꝓximo facte qd̾
debet. Cum gͥ ioħs cognouisset iusticiam sic
debere cõpleri: tunc dimisit eũ baptrari a se.

Expanded text:
nus baptizari, ut nobis insinuaret mysterium baptismi, et sanctificaret aquas. Servus autem expavit illum ad se venisse ut baptizaretur, cum nulla in eo culpa esset. Unde intelligitur quod hic dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari, hoc esse quod ipse alibi ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ab illo ergo debuit ipse Joannes baptizari, id est a peccato originali mundari. Sine modo, inquit Dominus, me a te baptizari in aqua, ut tu postmodum baptizeris a me in spiritu. Sic decet nos implere omnem justitiam, id est docere et exemplum dare omnis justitiae. Qui Christi baptismum suscipit, miseretur animae suae placens Deo , salutis medelam suscipiens; et humiliter subditur Creatori suo, ejus institutioni obediens: proximumque exemplo aedificat. Sic ergo omnem justitiam implet, quia Deo et sibi et proximo facit quod debet. Cum igitur Joannes cognovisset justitiam sic debere impleri, tunc dimisit eum baptizari a se,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ qui cũ eo erant sp̃m d̃i. id est iem significantẽ
sp̃m sc̃m descendentẽ ut columbã. hoc ẽ siẽ rem
que uere colũba erat. ad hoc significandũ assũpta
Utrũ columba nouit̾ ereata fuerit. & pꝰ ꝑactum
officiũ soluta in elementa necne: nchil nr̃a int̾¬

Expanded text:
m Dei, id est, rem significantem Spiritum sanctum descendentem ut columbam, hoc est, sicut rem quae vere columba erat, ad hoc significandum assumpta. Utrum columba noviter creata fuerit, et post peractum officium soluta in elementa necne, nihil nostra int
Abbreviated transcription (Latin):
cennalis baptrati saluatoris ȩtas nob̃ conuenit:
ꝓpt̾ mysteriũ tͥnitatis. & oꝑationẽ decalogi:
Qͥ gͦ baptiat᷑ uł gaudet se ẽẽ baptratũ. tricen¬
nalis sit in hunc modũ: ut in fide sc̃ȩ tͥnitatiᷤ
intelligat & compleat decalogum: M xui
oħes autẽ ꝓhibebat eũ dicens. Ego a te debeo
baptitari: & tu uenis ad mes Respondens aũ

Expanded text:
enit propter mysterium trinitatis et operationem Decalogi. Qui ergo baptizatur vel gaudet se esse baptizatum, tricennalis sit in hunc modum, ut in fide sanctae Trinitatis intelligat et compleat Decalogum. M. 13X Joannes autem prohibebat eum, dicens: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? resp
Abbreviated transcription (Latin):
positũ & humanatũ: Ioħs itaq ñ deluce tantũ.
uerũetiã de lumine testimoniũ dedit: qͥa qũe
dm̃ p̃dicauit. humanatũ iusibilit̾ demonstͣuit.
dicens. Eece agnus dĩ: uñ & plusqͣ ꝓpħa dictus
ẽ. Non erat ille lux: s ut testimoniũ ꝑhiberet
de lumine. Non erat ioħs lux. ioest ex se illumi¬
nabilis. & ad illuminandos alios ꝑ se sufficiens.
sic̃ illa lux uera quã diximus: s ad hoc uenit ut
testimoniũ ꝑhiberet de illa luce. iam ut diximuᷤ
facta lumine. Quȩ quidẽ lux anteꝗͣ fieret lum̃
nr̃m. erat ab ȩt̾no lux uera: cuiꝰ ẽ illuminare quẽ¬

Expanded text:
positum et humanatum. Johannes itaque non de luce tantum, positum et humanatum. Johannes itaque non de luce tantum, verum etiam de lumine testimonium dedit; quia quem Deum praedicavit, humanatum visibiliter demonstravit, dicens: Ecce Agnus Dei. Unde et plusquam propheta dictus est. Non erat ille lux, sed ut testimonium perbiberet de lumine. Non erat Joannes lux, id est ex se illuminabilis, et ad illuminandos alios per se sufficiens, sicut illa lux vera quam diximus; sed ad hoc venit, ut testimonium perhiberet de illa luce, jam, ut diximus, facta lumine. Quae quidem lux, antequam fieret lumen nostrum, erat ab aeterno lux vera
Abbreviated transcription (Latin):
eloquio saci̧ initatis doctrinȩ. & gr̃a uirtu-¬
tum replebun tur: iuxta illito.E
emittit fontes in conuallib. Et rursũ. Et
conualles abundabunt frum̃to. Amontib
namq aqua dilabit᷑: qͥa suꝑbas m̃tes ueritas
doctrinȩ deserit. Praua directa fiunt: cũ corda
ꝑ iniusticiam distorta. ad iusticiã dirigunt᷑:
Et asꝑa in uias planas inmutant᷑: cũ inmites
ꝙ iracundȩ m̃tes. ꝑ infusionẽ gr̃ȩ ad mansu¬
etudinẽ redeunt: ut ibi p̾dicator plaña uiam
mueniat. uͥ pͥus ꝑ asꝑitatem gressũ ponere
ñ poterat. Om̃is earo. to est omĩs homo salũ¬
tare dĩ uidebit in uodicio. toẽ. xp̃m in sede
maiestatis: ut iusti remunerent᷑. & mali in ȩ¬
ternum gemant:
sinPte uenit in testimoniũ. ut testimonium
ꝑhiberet de lumine: ut om̃s crederent ꝑ
illũ. Nux in se dicit᷑ uerbũ cłi: scił qͦo illuminabi¬
le ẽ. Lumen uͦ: qͣsi iam in testa nĩȩ mortalitatis

Expanded text:
eloquio sacrae doctrinae et gratia virtueloquio sacrae doctrinae et gratia virtutum replebuntur, juxta illud: Qui emittit fontes in convallibus ; et rursum, et valles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritas doctrinae deserit. Prava directa fiunt, cum corda per injustitiam distorta, ad justitiam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites et iracundae mentes, per infusionem gratiae ad mansuetudinem redeunt, ut ibi praedicator planam viam inveniat, ubi prius per asperitatem gressum ponere non poterat. Omnis caro, id est, omnis homo salutare Dei videbit in judicio, id est Christum in sede majestatis, ut justi remunerentur, et mali in aeternum gemant. 6 Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Lux in se dicitur Verbum Dei, scilicet quod illuminabile est. Lumen vero, quasi jam in testa nostrae mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. Uox clamantis in deserto: parate uiã
dñi÷ rectas facite semitas eiꝰ. Sic nimirũ ioħes pre¬
cetera. Sic̃ pͥus sonat uox. ꝙ pꝰea intellectus conci¬
pit᷑: sic ioħis p̃dicatio anteibat aduentũ xp̃i nun¬
tiando. Ideoq ioħs uocat᷑ uox xp̃i: do est uerbi qͦo
erat in principio apico dm: qͦd in ioħe clamat ad¬
uideos surdos ꝑ peccata longe positos: indignã¬
tionis elamore dignos. ao iudeos obtiuantes au¬
ꝙ nos ad illum ascendimus: ẽ fides. penitentia di-¬
lectio. Semite .i. intentioẽs recte fc̃: si pure leuant᷑ ad
um̃. Curuant᷑ aute. si ꝑ t̾renis facimꝰ. q̃ ꝓpt̾ dm̃ facienda fc̃:
Eniriꝰ g̃ce: latined̾r uisio. Inrde ꝓpħa: io est ꝓeul ucoens:
nĩs uallis implebit᷑: & om̃is mons et
collis humiliabit᷑: & erunt pͣua in directa et
asꝑa in uias planas. Et uidebitomĩs ca¬
ro salutare di. Uallis humiles desig nat:
mons ꝙ collis suꝑbos. Corda humiliũ.

Expanded text:
icentem: vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. » Sic nimirum Joannes praeetc. Sicut prius sonat vox, et postea intellectus concipitur, sic Joannis praedicatio anteibat, adventum Christi nuntiando. Ideoque Joannes vocatur vox Christi, id est « Verbi quod erat in principio apud Deum , » quod in Joanne Judaeos surdos, per peccata longe positos, indignationis clamore dignos. Ad Judaeos obturantes auad nos descendit, et nos ad illum ascendimus, est fides, poenitentia, dilectio. Semitae, id est, intentiones rectae sunt, si pure levantur ad Deum. Curvantur autem, si pro terrenis facimus quae propter Deum facienda sunt. Phiris Graece, Latine dicitur visio. Inde propheta, id est procul videns: Omnis vals humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. Et videbit omnis caro salutare Dei. GREG. Vallis humiles designat; mons et collis, superbos. Corda humilium
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ pꝰ me uenturus ẽ fortior me ẽ: cuiꝰ ñ sum di¬
gnus calciam̃ta portare. A. Medius autẽ urm̃
stetit: qũe uos nescitis. m .xii lxi. Ipse uos ba¬
ptirabit in sp̃u sco: ꝙ igniꝰ. Ac si dicat. Non im¬
putet᷑ audatiȩ qͦd ago. Baptiro in aqua in peni¬
tentiam. ioest in signũ penitentiȩ purgantis a-¬
nimas: lauo corpora. & usũ baptitandi institu¬
meã paruitatẽ. Inter uos autẽ mediꝰ ẽ quẽ p̾dico.
s nescitis eũ: qͥa eiꝰ humilitate abutimini. Ipse
incendit ꝑ amorẽ. ꝙ illuminat ꝑ sapientiã. Sũt
qͥ ta exponunt. In spu scõ in p̾sent: in igni in
futuro. Sieut enĩ nẽ renascim᷑ ex aqua & sp̃u sc̃õ.
in remissionẽ peccatoꝵ: ita tunc de leuib peccatiᷤ
cũ qͥb morim᷑. ꝑ ignẽ purgatoriũ qͣsi ꝑ baptisma
mundabim᷑. Uirde apłs Uniuscuiꝰq opus quale
sit: ignis ꝓbabit. E uangłista ioħes scͥpsit. euius
ñ sũ lignus ut soluã eiꝰ corrigiã calciam̃ti: qͦo ad

Expanded text:
turus est fortior me est: cujus non sum dignus calceamenta portare. Medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis. M. 12V L. 11 Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. Ac si dicat: Non imputetur audaciae quod ago. Baptizo in aqua in poenitentiam: id est in signum poenitentiae purgantis animas, lavo corpora, et usum baptizandi institumeam parvitatem. Inter vos autem medius est quem praedico, sed nescitis eum, quia ejus humilitate abutimini. Ipse incendit per amorem, et illuminat per sapientiam. Sunt qui ita exponunt: In Spiritu sancto in praesenti, in igni in futuro. Sicut enim nunc renascimur ex aqua et Spiritu sancto in remissionem peccatorum, ita tunc de levibus peccatis cum quibus morimur, per ignem purgatorium quasi per baptisma mundabimur. Unde Apostolus: Uniuscujusque opus quale sit ignis probabit . Evangelista Joannes scripsit: Cujus non sum dign
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiȩ ꝑtinet. ut ñ solũ exteriora & muiꝰ ne¬
cessaria. s ipsa ualde nob̃ necessaria diuidamꝰ cũ
ꝓximis: escam scilicoꝵ tunicam. Lex enĩ dicit: dilt¬
ges proximũ tuũ sic̃ teipsum. De una tunica ñ di¬
ci potuit ut diuderet᷑: quia tunc inde nemo uesi¬
ret᷑. De esca ueritas dicit. Date elemosinã: ꝙ ecce õa
munda fc̃ uobͣ Uenerunt autẽ ꝙ publicani ut
baptizarent᷑: & dixerunt ad illũ. Magister: qͥd fi¬
ciemus: At ile dixit ad illos. Nichil ampltus qua¬
qͦd constitutũ ẽ uob̃ faciatis. Magna uis in sermo¬
ne ioh̃is: qͥ etiam publicanos ꝙ milites cogit ion¬
siliũ suȩ salutis in quirere. Precepit gͦ ne ułtra p̾sen¬
ptum eis quicqũa exigant. Rublicani sunt: qͥ uel
uectigalia publica exigunt. uł conductores ft̃ ue¬
ctigaliũ fisci. seu rerũ publicarũ. Hii etiã qͥ scł̃i huiꝰ
lucra ꝑ negotia sectant᷑: eodem uocabulo censent᷑
Interiogabant eũ & milites dicentes. Qͥd facienꝰ

Expanded text:
ntiae pertinet ut non solum exteriora et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividamus cum proximis, escam scilicet et tunicam. Lex enim dicit: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . De una tunica non dici potuit ut divideretur, quia tunc inde nemo vestiretur. De esca Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Venerunt autem et publicani ut baptizarentur, et dixerunt ad illum: Magister, quid faciemus? At ille dixit ad illos: Nihil amplius quam constitutum est vobis faciatis. Magna vis in sermone Joannis, qui etiam publicanos et milites cogit consilium suae salutis inquirere. Praecepit ergo ne ultra praescriptum eis quidquam exigant. Publicani sunt, qui vel vectigalia publica exigunt, vel conductores sunt vectigalium fisci, seu rerum publicarum. Hi etiam qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Interroga
Abbreviated transcription (Latin):
Nonnulli cũ grauit̾ peccant. hac uoce se excusant
qͥa militant : ꝙ malis actib sunt occupati: ꝓm-¬
de qͣsi militia. ñ uoluntas in culpa sit. S milita¬
re ñ ẽ delictum. nͥ cũ ꝓpter preda militant: nec
gerere rem publicã ẽ criminosũ. nͥ cũ roeo gerunt
ut rem familiar̃e augeant. Qlibet qͦ rectores.
qͥlibet elerici. si amplius qũã decretũ ẽ eis quãt:
tanqũa calumpniatores & concussores. ioħ̃is sen¬
tentia condempnãt᷑. Milites enĩ xp̃i sumꝰ. IInde
apłs. Nemo militans dõ: implicat se negociis

Expanded text:
Nonnulli cum graviter peccant, hac voce se excusant, quia militant, et malis actibus sunt occupati: perinde quasi militia, non voluntas, in culpa sit. Sed militare non est delictum, nisi cum propter quaedam militant; nec gerere rempublicam est criminosum, nisi eam ideo gerunt, ut rem familiarem augeant. Quilibet quoque rectores, quilibet clerici, si amplius quam decretum est eis quaerunt, tanquam calumniatores et concussores, Joannis sententia condemnantur. Milites enim Christi sumus. Unde Apostolus: Nemo militans Deo implicat se
Abbreviated transcription (Latin):
scientes etiã iodañẽ figuiã baptisini gessisse. eũ q
helyam & helyseũ in figuiã baptismi siccis pedi-¬
b transisse: putabant nunc eos surrexisse ad bap.¬
trandũ. Qa gͦ ioh̃es nullũ de his dicit se ẽẽ: in¬
terrogant qua audatia baptiret. A xxii. Mxi. Riiii.

Expanded text:
scientes etiam Jordanem figuram baptismi gessisse, eumque Eliam et Elisaeum in figura baptismi siccis pedibus transiisse, putabant nunc eos surrexisse ad baptizandum. Quia ergo Joannes nullum de his dicit se esse, interrogant qua audacia baptizet. A. 12I M. 40 R.
Abbreviated transcription (Latin):
stiȩ. Ioħi solitudolocus ẽ: & meditari oꝑatio.
Penitentiã ꝓnuntiat: ꝑ qũa reditus ẽ ab erro¬
re. recursus a crimine: & pꝰ uicior pudorem.
ꝓfessio desinendi. Pilis ñ lana erat uestitus:
qͦd est indiciũ austeritatis ñ luxuriȩ. Tona aũ
pellicia qua accinctus elat etiã helyas. cin¬
gulũ ẽ de pellib siccis animaliũ: unde ioħes
cingebat᷑. circa lumbos ad luxuriã mortificã¬
dam. Locustas & mel siluestre edebat: qͥa so¬
litudinis habitatori congruũ ẽ ñ seqͥ diuicias
s necessitatẽ. Uilis & asꝑa uestis de pilis cameloꝵ̃
uł de quibꝰlibet exuuiis animaliũ: cor contritũ ꝙ.
humiliatũ penitentis designat. Tonȩ autẽ p̾em
ctio: monet ut ad omne ministeriũ uoluntatis
gurant nos. qͥ pͥus qͣsi quibꝰdã corpoꝵs saltib effe¬
rebam᷑: uoluntate uagi: oꝑib mutiles: uerbis
queruli: sede ꝑegrini. Nunc autẽ sumꝰ scõrum
alimonia & satietas ꝓpħarum. electi simul cũ

Expanded text:
R. Joanni solitudo locus est, et meditari operatio. oenitentiam pronuntiat, per quam reditus est ab errore, recessus a crimine, et post vitiorum pudorem professio desinendi. Pilis, non lana erat vestitus: quod est indicium austeritatis, non luxuriae. Zona autem pellicea, qua accinctus fuit etiam Elias, cingulum est de pellibus siccis animalium . Unde Joannes cingebatur circa lumbos, ad luxuriam mortificandam. Locustas et mel silvestre edebat, quia solitudinis habitatori congruum est non sequi divitias sed necessitatem. Vilis et aspera vestis de pilis camelorum, vel de quibuslibet exuviis animalium, cor contritum et humiliatum poenitentis designat. HILAR. Zonae autem praecinctio monet ut ad omne ministerium voluntatis gurant nos, qui prius quasi quibusdam corporum saltibus efferebamur voluntate vagi, operibus inutiles, verbis queruli, sede peregrini. Nunc autem sumus sanctorum alimonia, et satietas prophetarum, electi simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
dici solet qͥa ꝓmiseram dedi: ita intelligimꝰ hoc:
Qa ꝑ moysen famulũ fidelẽ data ẽ adeo lex.
in qua cognitio bom ꝙ malił in qua ꝓmissio
ce umbra fituroꝵ bonoꝵ: ꝓculdubio ꝑ iħm¬
qui uñs et filius dĩ ẽ. facta ẽ gr̃a qua declinaui
mꝰa malo. & facimꝰ bonũ. fãcta ẽ rerũ ueritas:
in lege ꝓmissa & figurata. Uel intellige ueri-¬
tatẽ suꝑnȩ beatitudinis incõmutabilitatẽ: in
qua deo similes erimus: A uiii. M exu. Lexuni
eũ nemo uidit umqũa. Umgenttꝰ filiꝰ qui
ẽ in sinu patͥs: ipse narrauit. Supͣ homi¬
nẽ ẽ: uidere d̃m. Ideo paulus supͣ hominem.
raptus ẽ. ut uideret archana: quȩ ñ licet hõi
ꝙ narrauit qͦd ibi uidit. soest reuelauit suis.
qͦd inp̾senti oculata fide uident de tͥnitate de¬
itatis: ꝙ qͥa introducet eos ao manifestã usi-¬
onem. quȩ beatos faciet. Dicit enĩ alibi. Nemo
uenit ad patr̃e: nisi ꝑ me. Item. nemo nouit
patr̃e nisi filius: & cui uoluerit filiꝰ reuela-

Expanded text:
dici solet, quia promiseram dedi; ita intelligimus hoc, quia per Moysen famulum fidelem data est a Deo lex, in qua cognitio boni et mali, in qua promissio et umbra futurorum bonorum, procul dubio inus et Filius Dei est, facta est gratia, qua declinamus a malo et facimus bonum, facta est rerum veritas, in lege promissa et figurata. Vel intellige veritatem supernae beatitudinis incommutabilitatem, in qua Deo similes erimus. A. 3III M. 112 L. 119 Deum nemo vidit unquam. Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Supra hominem est videre Deum. Ideo Paulus supra hominem raptus est, ut videret arcana quae non licet homini et narravit quod ibi vidit, id est revelavit suis quod in praesenti oculata fide vident de Trinitate Deitatis, et quia introducet eos ad manifestam visionem, quae beatos faciet. Dicit enim alibi: Nemo venit ad Patrem nisi per me . Item: Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsaias ꝓpͥħa. Ioħes ẽ uox in qua uerbũ sonat .i.
cui ioħes testimoniũ ꝑhibet. iuxta illud. Paraui
lucerña xp̃o meo. Uiam dñi dirigit: qͥ ad p̾cepta
eiꝰ uitã p̾parat. Niroe illud. Siqͥs cdiligit me: sermo¬
nem meum seruabit.

Expanded text:
ox, in qua Verbum sonat; id cui Joannes testimonium perhibet, juxta illud: Paravi lucernam Christo meo . Viam Domini dirigit, qui ad praecepta ejus vitam praeparat. Unde illud: Si quis diligit me, sermonem meum servabit
Abbreviated transcription (Latin):
ita uerbũ carnis se uelamine obumbraret. qͣsi
collirio nob̃ oculos tergens: nos humiles inip¬
so sic humanato głam eiꝰ. id est excellentiã diu¬
nitatis intelleximus: qũã ꝓ infirmitate uisibi¬
lis carnis suꝑbi credere nolebant. Euis dico qͣs
unigentti. idest reuera unigeniti ꝑ naturã. ñ ꝑ
adoptione a deo patre. Est gͦ dĩ filius iuxta di¬
unitatis excellentiã unigenitus a patre: iuxta
fraternã uͦ societatẽ pͥmogenitꝰ om̃is creaturȩ:
Unigenitꝰ in substantia deitatis: pͥmogenitus
in susceptione humanitatis. Unigenitꝰ in nau¬
ra: pͥmogenitꝰ in gr̃a. Inde ẽ: qͦd frat̾ nuncupa¬
tͣ & dñs. frat̾ quia pͥmogenitꝰ: dñs qͥa unigen¬

Expanded text:
ita Verbum carnis se velamine obumbraret, quasi collyrio nobis oculos tergens, nos humiles in ipso sic humanato, gloriam ejus, id est excellentiam divinitatis intelleximus, quoniam pro infirmitate carnis superbi credere nolebant. Ejus dico quasi Unigeniti, id est revera Unigeniti per naturam, non per adoptionem a Deo Patre. Est ergo Dei Filius juxta divinitatis excellentiam, Unigenitus a Patre, juxta fraternam vero societatem primogenitus omnis creaturae. Unigenitus in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis. Unigenitus in natura, primogenitus in gratia. Inde est quod frater nuncupatur et Dominus. Frater, quia primogenitus; D
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ ꝑ ipsũ factus ẽ: & mundꝰ eũ ñ cognouit
Lux ipsa. id ẽ sapientia dĩ ꝑ qũa factus ẽ mundus.
in mundo erat ab ipso scilicoe mnundi exoidio ÷
hoc ẽ in unuersis creaturis lucebat ratione cre-¬
andi ꝙ gub̃nandi eas: ꝙ mundus. to: homo
mundũ inhabitans eam ñ cognouit: Ut autẽ
cognosceret᷑: humiliauit se formã serui accipiens:
Unde sequitur : Aiui. In ꝓpria uenit:

Expanded text:
mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Lux illa, id est sapientia Dei, per quam factus est mundus, in mundo erat, ab ipso scilicet mundi exordio, hoc est, in universis creaturis lucebat ratione creandi et gubernandi eas; et mundus, id est homo mundum inhabitans, eam non cognovit. Ut autem cognosceretur, humiliavit se, formam servi accipiens. Unde sequitur: A.
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ scilico in hoc qͦo facti sunt filii dĩ. ñ sũt ex
sangiuinib. id⁊ ex mat̾i̾a sangunis patͥs es
mat᷑s: qͦd exposuit dicens. Neq ex concupisten¬
tia carnis: idest feminȩ neq uri. Qͥa caro abos¬
sib sustentat᷑. & minus fortitudinis habet:
ideo ꝑ eam sexus infirmior designat᷑: A pdi la¬

Expanded text:
in hoc quod facti sunt filii Dei, non sunt ex sanguinibus, id est ex materia sanguinis patris et matris, quod exposuit dicens: Neque ex concupiscentia carnis, id est feminae neque viri. Quia caro ab ossibus sustentatur, et minus fortitudinis habet, ideo per eam sexus infirmior designatur. A 5I
Abbreviated transcription (Latin):
punt. Q fictȩ: sacramentũ tantũ. Uñ si pꝰ mo-¬
oicũ resipuerint: ñ rebaptirabunt᷑. forma aitr̃e
baptismi: st̃ ista uerba. In nomine patͥs & filiĩ
instituens baptismũ: p̃cepit dicens. Ite docete¬
om̃s gentes: baptirantes eos in nomine patͥs

Expanded text:
piunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmpiunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmodum resipuerint, non rebaptizabuntur. Forma autem baptismi sunt ista verba: In nomine Patris et Filiineraliter instituens baptismum praecepit, dicens: Ite, docete gentes, baptizantes eos in nomine Patris
Abbreviated transcription (Latin):
festata ẽ: inuisibiliter oꝑatur in baptismatis
uisibili saeram̃to. Sacramentũ uͦ ẽ uisibile si¬
gnũ: inuisibił gr̃ę. Ueluti cũ qͥs baptiat᷑: ipsa
exterior corporis ablutio ꝙͣ uioemꝰ. signũ ẽ inte¬
rioris ablutionis animȩ quȩ consistit in pecca¬
tor remissione. Aqua ettã purgans exterius a
sordib corporalib: signũ ẽ ficdĩ mundantis inte¬
rius a peccatis. Sacerdos qͦ lauans in aqua: de-¬
signat sp̃m in fioe remittentẽ peccata. Uidendũ
tam̃ ẽ de hoc sacram̃to sic̃ de aliis: qͥa nichil re¬
fert a quocũq det᷑ ministro. Minister enĩmi¬
nistrat: xp̃e baptitat. Unde illud. Hic ẽ qͥ ba¬
ptrat. Quaꝑpt̾ siue a clericis siue a laicis. seu¬
etiam a mulierib necessitate imminente det᷑: ñ
tam̃ reiterat᷑. Hoc sacramentũ sic̃ & sacramentũ
altaris: alii ad uitã. alii ad mortẽ accipiunt:
Qͥ enĩ uere accedunt: & rem et sacramentũ acci¬

Expanded text:
festata est, invisibiliter operatur in bapfestata est, invisibiliter operatur in bapvisibili sacramento. Sacramentum vero est visibile signum invisibilis gratiae, veluti cum quis baptizatur, ipsa exterior corporis ablutio quam videmus; signum est interioris ablutionis animae, quae consistit in remissione peccatorum. Aqua etiam purgans exterius a sordibus corporalibus signum est fidei mundantis interius a peccatis. Sacerdos quoque lavans in aqua designat Spiritum in fide remittentem peccata. Videndum tamen est de hoc sacramento, sicut de aliis, quia nifert a quocunque detur ministro. Minister enim ministrat, Christus baptizat. Unde illud: Hic est qui baptizat. Quapropter sive a clericis, sive a laicis, seuetiam a mulieribus necessitate imminente detur; non tamen reiteratur. Hoc sacramentum sicut sacramentum altaris, alii ad vitam, alii ad mortem accipiunt. Qui enim vere accedunt, et rem et sacramentum acci
Abbreviated transcription (Latin):
menta quȩ utrisq cõmunia forent substitu¬
ere. Ppter hoc qͦ baptismꝰ circũcisionis loco
subut: qͥa circumcisio imꝑfectum erat sacram̃
tũ. ut pote marib solis attinens. Baptismꝰ
uͦ ꝑfectum ẽ sacramentũ: qͥa utriq sexiu siue
dolore commodat᷑. In aqua uͦ ideo uniformiter
consecrat᷑ baptisma: qͥa de xp̃i latere manauit
aqua: ꝙ qͥa nullus liquor adeo ualet ad ab¬
luendũ sic̃ aqua: ꝙ apud om̃s facile acquirit᷑.
ne se aliqͥs ꝓpter inopiam excusaret. Nota quia
multiplicit᷑ accipit᷑ baptisma. Baptismoꝵ nãq
apłi in die pentecostes. Uñ illuo. Uos autem
baptirabimim spũ scõ. Tertium in aqͣ. & spũ:
qͦ baptirauerunt apłi. Quartũ in sanguinis
effusione. Tria uisibilia .i. sacerdos. baptrandꝰ.
aqua ft̃ in baptismate: & tͥa inuisibilia. id est
in pͥmo libro de sacramentis. ideo pͥor descendit
& p̾sentia tͥnitatis quȩ in baptismate xp̃i mani¬

Expanded text:
menta quae utrisque communia forent substitumenta quae utrisque communia forent substituere. Propter hoc quoque baptismus circumcisionis loco subiit, quia cirntum, utpote maribus solis attinens. Baptismus vero perfectum est sacramentum, quia utrique sexui sine dolore commodatur. In aqua vero ideo uniformiter consecratur baptisma, quia de Christi latere manavit aqua, et quia nullus liquor adeo valet ad abluendum sicut aqua, et apud omnes facile acquiritur, ne se aliquis propter inopiam excusaret. Nota quia multipliciter accipitur baptisma. Baptismorum namqapostoli in die Pentecostes. Unde illud: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto . Tertium in aqua et Spiritu quo baptizaverunt apostoli. Quartum in sanguinis effusione. Tria visibilia, id est, sacerdos, baptizandus, aqua, sunt in baptismate; et tria invisibilia, id est in primo libro De sacramentis, ideo prior descendit et praesentia Trinitatis, quae in baptismate Christi mani
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ in eruce clauis manꝰ. latus ẽ lancea ꝑforatũ.
Maceria eius: ẽ uirtus scõꝵ coadunata. Cau̾na
in ea. sinus fraternȩ dilectionis: in qͦ dum teneros
in fioe nutriunt. qͣsi indificantib columbis
in se locũ pandunt. Hinc illud. Surge amica
mea. spetiosa mea ꝙ ueni: columbamea in
foraminib petrȩ in cau̾na maceriȩ̃. Hȩc
septẽ urtutis exempla recte cominemoraui
ẽ gr̃a.s Querit᷑ quare baptismꝰ successi̾t circũ¬
cũcilioni. Ut enĩ beatus gregoriꝰ ait quarto
libro in iob: qd apuo nos ualet aqua baptismi:
hoc egit apito ueteres uel ꝓ pariuilis sola fides.
uel ꝓ maiorib uirtus sacrificiorũ: uel ꝓ his qͥ
ex abrahȩ stirpe descenderant. mysteriũ cucũ¬
cisionis. Solutio. Decebat nouũ regem nouã le¬
gem instituere÷ inimicicias int̾ iudeos ꝙ gen¬
tiles soluere: ut duo popłi in unũ iungerentur.
ꝙ fierẽt unus ppłs. Quare fuit necesse inmmi¬
gentiles abhorrebant euacuare: & alia sacra¬

Expanded text:
us in cruce clavis manus, latus est lancea perforatum . Maceria ejus est virtus sanctorum coadunata. Caverna in ea, sinus fraternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidificantibus columbis in se locum pandunt. Hinc illud: Surge, amica mea, speciosa mea et veni: columba mea, in foraminibus petrae, in caverna maceriae . Haec septem virtutis exempla recte commemoravimuest gratia. Quaeritur quare baptismus successerit circumcisioni. Ut enim beatus Gregorius ait quarto Libro in Job: « Quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud uel pro maioribus uirtus sacrificii, uel pro his qui ex Abrahae stirpe descenderant mysterium circumcisionis. Solutio. Decebat novum regem novam legem instituere, inimicitias inter Judaeos et gentiles solvere, ut duo populi in unum jungerentur, et fieret unus populus. Quare necesse fuit inimigentiles abhorrebant evacuare, et alia sacra
Abbreviated transcription (Latin):
tuatoꝵ alii deserunt ȩccłiam÷ alii pacifice rema
rere qͦd mͥ placet. Qd̃ uͦ matħs dicit in qͦ mͥ cõpli¬
cui: ita exponit᷑. Qͥ penitendo corrigit qͦd male
fecit: in qͦ penitet sͥ. displicet qͦo fecit. Et qͥa pat
om̃ipotens humano mͦ loquutꝰ ait penitet me
fecisse hominẽ: uidet᷑ sibi displicuisse in peceato¬
rib. In solo autẽ xp̃o sͥ cõplacuit: qͥa ñ se eũ ere¬
asse hominẽ penituit. qnͣdo quidẽ nullũ in eo
peccatũ fuit. Unde dauto. Iutrauit dñs & ñ pe¬
nitebit eũ: tu es sacerdos in eternũ. Intelligas
ȩũgłistas cũ ñ eanõe loquutionẽ retuletipat ł¬

Expanded text:
tizatorum alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice remantizatorum alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice remanrere quod mihi placet. Quod vero Matthaeus dicit: In quo mihi complacui, ita exponitur: Qui poenitendo corrigit quae male fecit, in quo poenitet sibi displicet quod fecit. Et quia Pater omnipotens humano modo locutus ait: Poenitet me fecisse hominem , videtur sibi displicuisse in peccatoribus. In solo autem Christo sibi complacuit, quia non se eum creasse hominem poenituit, quandoquidem nullum in eo peccatum fuit. Unde David: Juravit Dominus et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum . Intelligas evangelistas, cum n