comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt Dei deo. Quo fit ut nec tu Cesar tua
relin quere neq ego que cosaris sunt acciꝑe
debeam que uł si millies offeras nunꝙ̃ accipiã.
ad hanc siluestre oracionom appłico uiro dignã
quid eẽt quod amplius constantinus posset
opponere. Quodeum ita sit qui auint domt¬
natiõẽm eẽ factam non ne iniuriosi sunt ĩ
Constantinum quem suos priuare. Imperiuq
Romanum uoliusse conuellere. Iniuriosi in
senatum hopulumq Romanum staliam to¬
tumq occidentem que cane uis fasq muta¬
ri Imperium ꝑ misisse in uiriosi in siluestrũ
quem indignam sancto uiro donationem ac¬
ceptam habuisse. Iniuriosi in summũ ponci¬
ficatum eui licert T̃ errenis potiri Regnis &
Nomanum moderari imꝑiam arbitrantur
ec tam en omnia eo ꝑtinent ut appareat
en statinum inter tot impedimeta nunquã
fiusse facturũ ut rem Romanam sil uestro
ex maxima parte donaret quod isti aũt.
ege porro ut credamus estam donatiõem

Expanded text:
que sunt Dei, Deo, quo fit, ut nec tu, Cesar, tua que sunt Dei, Deo, quo fit, ut nec tu, Cesar, tua relinquere neque ego, que Cesaris sunt, accipere debeam, que, vel si millies offeras, nunquam accipiam." Ad hanc Silvestri orationem apostolico viro dignam, quid esset, quod amplius Constantinus posset opponere? Quod cum ita sit, qui aiunt donationem esse factam, nonne iniuriosi sunt in Constantinum, quem suos privare imperiumque Romanum voluisse convellere? iniuriosi in senatum populumque Romanum, Italiam totumque occidentem, quem contra ius fasque mutari imperium permisisse? iniuriosi in Silvestrum, quem indignam sancto viro donationem acceptam habuisse? iniuriosi in summum pontificatum, cui licere terrenis potiri regnis et Romanum moderari imperium arbitrantur? Hec tamen omnia eo pertinent, ut appareat Constantinum inter tot impedimenta nunquam fuisse facturum, ut rem Romanam Silvestro ex maxima parte donaret, quod isti aiunt. II Age porro, ut credamus istam donationem,
Abbreviated transcription (Latin):
regna mundi a te data accipere iubeas. Ma¬
Lo enim illa spernere quam possidore. et
ut aliquid de infidelibus: sed ue spero futu¬
ris fidelibus loquar. adi me de ang̃lo
Cucis reddere illis Angelum tonebrarum
quorum corda ad pietatem in ducere uolo
non i psorum ceruucci uigum imponero & gla¬
dio quod est uerbum dei non gladio ferro
milii subicere. ne de tonores efficiantur no
ne calcitrent ne corn me foriant ne nom̃
dei mei irritati exerore blasfement filios
mou charissimos uolo reddere nõ seruos a
adoptare nõ e mere generare nõ manu ca¬
pere animas eor offare sacrisicium deo
nõ diabolo coipora di seite a me in quit do¬
minus quia mĩtis sum ⁊ humilis corde ca¬
pite iugum meum & inuonietis requiom
animabus ur̃is Iugum enim meum suaue
& pondus meum leue Cuius ad extromũ
ut iam finem faiciam illam de hacro sente¬
tiam accipe quam quasi inter te & me tu¬
lit. Reodito que sunt esaris Cesari &

Expanded text:
regna mundi a te data accipere iubeas, maregna mundi a te data accipere iubeas, malo enim illa spernere quam possidere; et – ut aliquid de infidelibus, sed ut spero futuris fidelibus loquar – noli me de angelo lucis reddere illis angelum tenebrarum, quorum corda ad pietatem inducere volo, non ipsorum cervici iugum imponere, et gladio, quod est verbum Dei, non gladio ferreo mihi subiicere, ne deteriores efficiantur, ne recalcitrent, ne cornu me feriant, ne nomen Dei meo irritati errore blasphement. Filios mihi carissimos volo reddere, non servos; adoptare, non emere; generare, non manu capere; animas eorum offerre sacrificium Deo, non diabolo corpora. Discite a me, inquit Dominus, qui mitis sum et humili corde. Capite iugum meum et invenietis requiem animabus vestris. Iugum enim meum suave et pondus meum leve. Cuius ad extremum, ut iam finem faciam, illam de hac re sententiam accipe, quam quasi inter me et te tulit: Reddite, que sunt Cesaris, Cesari, et
Abbreviated transcription (Latin):
et ego qui illi successi eaiusa mortis ero: Cui
in ꝑo sona petri dictum est. Conuerte cladiũ
tuum in locum suum. om̃es enm qui cte¬
ceperint gladium gladio pcribunt. ⁊ede
fendere q uidem nob ferro nos licet siquiđd
defendere dom̃i petrus uolebat cum ciuri¬
comꝑ anclar aut tuendaꝵ ausa uti ferro
nos iubes. Nostra potestas ẽ potestas¬
clauium dicente comino. tibi dabo laues
egni celorum. quod qͣuidem ligaueris sa
per cerram ent ligatum & in celis & quod¬
cunq soluens suꝑ terram erit solutum a in
celis. et porte inferi nõ preualebunt ciduor¬
us eas. ⁊iluil adhane potatom: inhil adhãe
dignationem nihil ad hoc regnum adicii põt.
uo qui contontus non est aluid sibi qđda
a diabolo postulabat qui etiam domtino di¬
etre aduersus est tibi dabo omuia regna
mun disi cadens in terram adorauers mo
quasi oscir cum pace tua diltum sit. noli
mihi diabolus effici qui christum idost me

Expanded text:
Et ego, qui illi successi, causa mortium ero? cui Et ego, qui illi successi, causa mortium ero? cui in persona Petri dictum est: Converte gladium tuum in locum suum, omnes enim, qui acceperint gladium, gladio peribunt. Ne defendere quidem nobis ferro nos licet siquidem defendere Dominum Petrus volebat, cum auricomparandarum aut tuendarum causa uti ferro nos iubes? Nostra potestas est potestclavium dicente Domino: “Tibi dabo claves regni celorum, quodcunque liper terram, erit ligatum et in celis, et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in celis, et porte inferi non prevalebunt adversus eas. Nihil ad hanc potestatem, nihil ad hanc dignationem, nihil ad hoc regnum adiici potest. Quo qui contentus non est, aliud sibi quoddam a diabolo postulat, qui etiam Domino dicere ausus est: Tibi dabo omnia regna mundi, si cadens in terram adoraveris me. Quare, Cesar, – cum pace tua dictum sit – noli mihi diabolus effici, qui Christum, idest me
Abbreviated transcription (Latin):
igieur iudicia si habueritis contemptibiles
qui sunt in eccłia constitute eos ad iudicãdũ
Atqui cudices de Robus controuersis om̃i¬
no iudecabant non etiam tributa eigebãt.
Ego exigam qui scio a domino inttrrogatũ.
Detrum a quibus nam Reges terre accipet
tributum censum ue a filiis. an ah alionis
& ciun hae respondis set ab alienis ab eodom
dictum. Ergo laber omnes sunt filii ꝙ si om¬
nes filii mei sunt Cesar ut certo sunt liben
rus sum preter laborem quem ut minime
debeo Ita minime pos sum ferre. quid ꝙ natẽ
habtre potatem ex ercere sangiunis punire sõ¬
ces bella gerere urbes diripere Regiones fer¬
ro igniqiuustare. Alitor non est ꝙy perem pos¬
se me tueri que tradidisses. et si hec fecero.
sacerdos Bontisex christi uicar us sum us il¬
lum mins tonantem audiam atq die entem
Domus meti domus orationis uocabitur oĩ¬
bus gentibus & tu fecisti etm speluncam la¬
tronum. Non ueni in mũda in quit domus
ut iudieem muidum: sed ut liberem eum

Expanded text:
les qui sunt in ecclesia, eos constituite ad iudicandum.” Atqui iudices de rebus controversis tantummodo iudicabant, non etiam tributa exigebant: ego exigam? Qui scio a Domino interrogatum Petrum a quibusnam reges terre acciperent tributum censum ve, a filiis an ab alienis? Et, cum hic respondisset ab alienis, ab eodem dictum: “ergo liberi sunt filii”. Quod si omnes filii mei sunt, Cesar, ut certe sunt rus sum preter laborem, quem ut minime debeo, ita minime possum ferre. Quid, quod necesse haberem potestatem exercere sanguinis, punire sontes, bella gerere, urbes diripere, regiones ferro ignique vastare? Aliter non est, quod sperem posse me tueri que tradidisses. Et si hec fecero, sacerdos, pontifex, Christi vicarius sum? ut illum in me tonantem audiam atque dicentem: Domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus et tu fecisti eam speluncam latronum. Non veni in mundum, inquit Dominus, ut iudicem mundum, sed ut liberem eum.
Abbreviated transcription (Latin):
siluestri acciperent magni hi uiri atq exi¬
mie austoritatis eẽ debuerunt & camen qui
fuerunt ignoramus. et quãtum in his duobus
Uerbis tradere & accipero subest pondus. No¬
stra momoria ut exempla uotusttis eb mictã
nunq aliter fabtitatũ nõminus eum quis aut
urbis aut regionis aut prouincis dominus
factus est. Ita demum traditam existimari
posses si onem si magr̃atus pristimi suẜp̃ moucaĩ¬
tur nouiq sub rogentur: hoc si tune siluestre
fien non postulas set tam̃ magnificontie onstã¬
tini interreat ut declararet non uerbos ed re
posses sionom tradere suos presides a mouere
aliosq ab illo substinui iubere. Non tradicur pos¬
qui possidebant & nouus dominꝰ illos sum̃oue¬

Expanded text:
ri atque eximie auctoritatis esse debuerunt, et tamen qui fuerint ignoramus. Et quantum in his duobus verbis tradere et accipere subest pondus! Nostra memoria, ut exempla vetusta omittam, nunquam aliter factitatum vidimus, cum quis aut urbis aut regionis aut provincie dominus factus est, ita demum traditam existimari possessionem, si magistratus pristini summoveantur novique surrogentur. Hoc si tunc Silvester fieri non postulasset, tamen magnificentie Constantini interferat, ut declararet non verbo se, sed re possessionem tradere, suos presides amovere aliosque ab illo substitui iubere. Non traditur posqui possidebant, et no
Abbreviated transcription (Latin):
& nihilominus putari s ilueste possedissetitq
omnia ptor meram pter naturam tune dedi¬
ca mus administrata. Postq ille abiit. quos
prouinciis urbibusq Reltores siluester pte¬
posuit. S ella que gessit quas nationes ac
arma spectantes oppressit ꝑ quos her admi¬
nistrauit. t ihil horum scimus respondit¬
is: ita puta nosturno tempor hȩc omnia ge¬
sta sunt & ideo nomo uidet. Age fuit in pos¬
seesione siluester quis eum de possessione de¬
iecit. Nam ꝑ petuo in possessione nõ fiut n
successorũ aliguis saltam usq ad greçorium

Expanded text:
disse atque omnia preter morem preterque naturam tunc esse dicamus administrata. Postquam ille abiit, quos provinciis urbibusque rectores Silvester preposuit? Que bella gessit? Quas nationes ad arma spectantes oppressit? Per quos hec administravit? Nihil horum scimus, respondetis. Ita puto nocturno tempore hec omnia gesta sunt et ideo nemo vidit. 30 Age, fuit in possessione Silvester. Quis eum de possessione deiecit? Nam perpetuo in possessione non fuit neque successorum aliquis, saltem usque ad Gregor
Abbreviated transcription (Latin):
titi & cu nos iubes etia frẽm sortiri parciõem
quid in diuitias atq opes qui dom̃i uoce iubear
ner de crastino eẽ sollicitus & cui dictum est ab
illo tolite thesciurizare super terrtm nolito
acus transire. Ideoq pauperes sibi ministros
elegit. et ꝙ omnia reunquerãt ut eum seq̃¬
rentur & pauperes ipse fuit exemplum usq
adeo diuitiarum pet uniaꝵ q tractatio inno¬
centis̨ inimica est: non m̃o possos sio illare
atq domin aeus unus iudas qui loculos ha¬
bebat & porabat que mitebantur preua¬
ricatus est & amore pecunie cui assqueue
prodidit: Itaq uereor. Cesar ne me ex pe¬
tro fricias Iudam Audientiui quid Raulus
dceat: Nihil intulimus in hũc mundũ haud
dubium quod nec cuserre quid possimus
Natheus aũt alimenta & quibus tega murhis
contenti sumus. Nam qui nolunt diuites fie¬
ri incidunt intentationem & in laqueum dia¬
boli & desideria multa & mutilia de nociua q̃

Expanded text:
titi: et tu nos iubes etiam fratrum sortiri portionem? titi: et tu nos iubes etiam fratrum sortiri portionem? Quo mihi divitias atque opes? Qui Domini voce iubeor nec de crastino esse sollicitus, et cui dictum est ab illo: “Nolite thesaurizare super terram”, “no1ielum per foramen acus transire”. Ideoque pauperes sibi ministros elegit et qui omnia reliquerunt, ut eum sequerentur, et paupertatis ipse fuit exemplum. Usque adeo divitiarum pecuniarumque tractatio innocentie inimica est, non modo possessio illarum atque dominatus: unus Iudas, qui “loculos habebat et portabat que mittebantur”, prevaricatus est et amore pecunie, cui assueverprodidit. Itaque vereor, Cesar, ne me ex Petro facias Iudam. Audi etiam, quid Paulus dicat: “Nihil intulimus in hunc mundum, haud dubium quod nec auferre quid possumus. Habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in temptationem et in laqueum diaboli et des
Abbreviated transcription (Latin):
a elius est ut inguit Rculus mͥ mon qp̃ ut gliam
metim quis euacuet. Gloria ña est apud deũ
honorificate mĩstorium nr̃um ut in quit idem
inquit uobis dico gentibus ep̃ diu ego quidem
sum gentium appostolatus glorificebo ministe¬
num meum. ego cesar aliis quoco sim et exẽ¬
plum & aus am de linquendi christianus hõ
scicerdos dei pontifex Nomanus uicarius chri¬
sti. Iam uõ innocentia sacerdotium quõ in¬
columis erit inter opes inter magr̃atos intarr
admĩstratiõem secularium negocionũ. Ideo ne
cerrenis renuntiauimus ut etidem uberiora
assequamur & priuata abietimus ut aliena
possidetimus & publica. postra erunt urbes no¬
stra ut puta nr̃a uectigalia &cur clericos si
hoc fecerimus nos uocari liceoit pars nostra
iue sors que grete dicitur eleros dñus est
Non inttrrena sed cdestis. le uite qui idem
elenci sunt partem non cũ fribus nõ fuere ser¬

Expanded text:
? Melius est, ut inquit Paulus, “mihi mori quam ut gloriam ? Melius est, ut inquit Paulus, “mihi mori quam ut gloriam meam quis evacuet”. Gloria nostra est apud Deum honorificare ministerium nostrum, ut idem inquit: “Vobis dico gentibus, quandiu ego quidem sum gentium apostolus, glorificabo ministerium meum”. Ego, Cesar, aliis quoque sim et exemplum et causa delinquendi? Christianus homo, sacerdos Dei, pontifex Romanus, vicarius Christi. 22 Iam vero innocentia saeerdotum quomodo incolumis erit inter opes, inter magistratus, inter administrationem secularium negotiorum? Ideo ne terrenis renuntiavimus, ut eadem uberiora assequamur? Et privata abiecimus, ut aliena possideamus et publica? Nostre erunt urbes, nostra tributa, nostra vectigalia? Et cur clericos, si hoc fecerimus, nos vocari licebit? Pars nostra sive sors, que grece dicitur Klipog, Dominus est, non terrena, sed celestis. Levite, qui iidem clerici sunt, partem cum fratribus non fuere sor
Abbreviated transcription (Latin):
inttreladerent. an uõ heliseus taam syro
dsepra curato mercedem acciꝑe uduit. Ego
te eurato a ceipiam ille munera respiue. Ego Re¬
ena in daui sinam. Ille ꝑsonam prophete macu¬
Lare noluit.ego ꝑ sonam Gnsti quam ĩ mege¬
re maculare potero. Cur aũt aleş accipiendis mu¬
neribus ꝑ sonam prophete maculari putticut.
Nempe iuderi poterat uendere sacra fenera¬
re donum dei. Indigere presidiis hominx ele¬
uare aeq inimi nuere bñficii dignitatem. Ma¬
luit crgo sibi principes ae reges bnficiaiõs fa¬
cere ꝙ̃ ip̃o biificiatios illorum ẽẽ ño ne mu¬
ta quidem oñficia uti deatius est .n. multo
ut inquit dñus dare q̃ accipere eadem in
atq adeo maiore est causa cui etiam a domi¬
no pitcipitur die ente. Infirmos curate Mor¬
tuos sustitate/ Le prosos mundate Demones
ereite Gratis accrpistis Gratis date. Ego ne
tantum flagitium admittã Cesar ut dei pre¬
cepta nõ exequar ut gloriam meam pollua.¬

Expanded text:
intercluderent. An vero Hintercluderent. An vero Ha lepra curato mercedem accipere noluit: ego te curato accipiam? Ille munera respuit: ego regna mihi dari sinam? Ille personam prophete maculare noluit: ego personam Christi, quam in me gero, maculare potero? Cur autem ille accipiendis muneribus personam prophete maculari putavit? Nempe quod videri poterat vendere sacra, fenerare donum Dei, indigere presidiis hominum, elevare atque imminuere beneficii dignitatem. Maluit ergo sibi principes ac reges beneficiarios facere quam ipse beneficiarius illorum esse, immo ne mutua quidem beneficentia uti. Beatius est enim multo, ut inquit Dominus, dare quam accipere. Eadem mihi atque adeo maior est causa, cui etiam a Domino precipitur dicente: Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, demones eiicte; grattantum flagitium admittam, Cesar, ut Dei precepta non exequar, ut gloriam meam polluam
Abbreviated transcription (Latin):
dum est munus: ego s ecerdos sum ce sonti¬
fra qui respicere debeo quid al aletire patiar
conferri ne forte non dico in munđ animal offe¬
ratur sed iupera aut serpens: itaq sic habetis
si foret cui Iuris ꝑtem imperii eum Regina
orbis Roma alten tradeit q̃ filiis quod mini¬
me sentio se pp̃łus hie si italia si cetere natio
nes ut quos oderũt & quorum religione ad huc
respuunt capti illerebris seculi etrum Imꝑio
ebnexii et̃ uellent quod impos sibile est tam̃
si quidem eredendum putas fili amãtis sime
ut tibi assentirer ulla adduci ratione non pos¬
sim nec uellem mibi ipsi ẽs dissimilis & cõditio¬
nem metim ooliuisti: ae prope modum dñum
Iesum ab negairems ua ri munera siue ut cu us
tue remunerationes & gonam innocentiam
& sancti moniam ineam atq oĩum qui mͥ succes¬
sun sũt polluerent ae prorsus euerterent uiã¬
quelis qui ad cegnitionem ueritatis uentiuri st̾

Expanded text:
dum est munus. Ego sacerdos sum ac pontidum est munus. Ego sacerdos sum ac pontifex, qui dispicere debeo, quid ad altare patiar offerri, ne forte non dico immundum animal offeratur, sed vipera aut serpens. Itaque sic habeas: si foret tui iuris partem imperii cum regina orbis, Roma, alteri tradere quam filiis – quod minime sentio –, si populus hic, si Italia, si cetere nationes sustinerent, ut, quos oderunt et quorum religionem adhuc respuunt, capti illecebris seculi eorum imperio obnoxii esse vellent – quod impossibile est –, tamen, si quid mihi credendum putas, fili amantissime, ut tibi assentirer ulla adduci ratione non possem, nisi vellem mihi ipsi esse dissimilis et condicionem meam oblivisci ac propemodum dominum Iesum abnegare. Tua enim munera sive, ut tu vis, tue remunerationes et gloriam et innocentiam et sanctimoniam meam atque omnium, qui mihi successuri sunt, polluerent ac prorsus everterent viamque iis, qui ad cognitionem veritatis venturi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diis subiiceret ut uix q̃tum sentio unum sel¬
uestor diem in iata futurus fiusset. Nam et
paueisq aliis absumptis udebatur omnes subla¬
tum iri de pectoribus Romanoꝵ tam dire in¬
iurie cõtumelieq suspitio. Age porro si ficripo¬
test concedamus necs preces neq minas neco
ullam rationem aliquid piosecisse. prestareq
adhue onstantinum nee uelle a suscepta se¬
mol ꝓ suasione recedere. gius nõ a siluostri ora¬
tionem si uera res fuisset nunq cõmotur as¬
sentiatur que talis haud dubie fuisset. Prin¬
ceps optime ac fili cesar pietatem quidem tuã
tam pronam tamq efficsam non possum non
amare atq amplestis uerum tamen ꝙ in offerẽ¬
dis deo munerebus immolãdisq uictimis nõ¬
nihil heres mĩme demiror. ꝗ iuppe qui ad huc
& in christiana militia Tiro. Ut nõ decebat
dim as acerdoto anmem pecudes seramc &
auem sacrificari Ita nõ om̃i ab etdem accipien¬

Expanded text:
diis subiiceret, ut vix, quantum sentio, unum Sildiis subiiceret, ut vix, quantum sentio, unum Silvester diem in vita futurus fuisset, nam eo paucisque aliis absumptis videbaturomnissublatum iri de pectoribus Romanorum tam dire iniurie contumelieque suspicio. Age porro, si fieri potest, concedamus neque preces neque minas neque ullam rationem aliquid profecisse perstareque adhuc Constantinum nec velle a suscepta semel persuasione recedere: quis non ad Silvestri orationem, si res vera fuisset, unquam commotum assentiatur? que talis haud dubie fuisset: „Princeps optime ac fili, Cesar, pietatem quidem tuam tam pronam tamque effusam non possum non amare atque amplecti, veruntamen, quod in offerendis Deo muneribus immolandisque victimis nonnihil erres, minime demiror, quippe qui adhuc es in christiana militia tiro. Ut non decebat olim a sacerdote omnem pecudem feramque et avem sacrificari, ita non omne ab eodem accipien
Abbreviated transcription (Latin):
tus eo. sileo quod exonninonio natus non
sis. quaze ut tibi ineam anctam testificemur
Cesar si nõbtet te rome principatra tene¬
re hab es filios quoq aliquem in socũ tuum
nobis quoq permittentibus ae regantibus na¬
turel tor substicuas: sin minus nobis in animo
est puolicam ampletudinem cum pnuata digni¬
tate defondere. Neq enim minorhee iniuria
uiritum q elim gĩ fuit ueolata lueretia.
nobis dee̾rit srueus gui contra ĩ arguinũ
Se ad libertatem rocugandam huic ppło pre¬
beat ducem. et inistos primũ quos nobis pre¬
ponis deinde & in te feres scringemus qđ in
multos imperatoros & quidem Leuiores eb
causas fecimus. Nee profesto onscantiuũ
nisi lapidem eum aut truncum existima¬
mus permonius sent. ⁊ue si pepulds non di¬
Sissit tamen dicere apud se ohis passim
uerbis fremẽ credibile erat. Eamus nime
edicamus onstantimem gratificari uolius¬
se siluestro quem tot hominũ ẽdiis tot gla¬

Expanded text:
tus es, sileo, quod ex matrimonio natus non tus es, sileo, quod ex matrimonio natus non sis. Quare, ut tibi nostram mentem testificemur, Cesar, si non libet te Rome principatum tenere, habes filios, quorum aliquem in locum tuum nobis quoque permittentibus ac rogantibus nature lege substituas, sin minus, nobis in animo est publicam amplitudinem cum privata dignitate defendere. Neque enim minor hec iniuria Quiritum quam olim fuit violata Lucretia, neque nobis deerit Brutus, qui contra Tarquinum se ad libertatem recuperandam huic populo prebeat ducem. Et in istos primum, quos nobis preponis, deinde et in te ferrum stringemus, quod in multos imperatores et quidem leviores ob causas fecimus." Hec profecto Constantinum, nisi lapidem eum aut truncum existimamus, permovissent, que, si populus non dixisset, tamen dicere apud se et his passim verbis fremere credibile erat. Eamus nunc et dicamus Constantinum gratificari voluisse Silvestro, quem tot hominum odiis, tot gla
Abbreviated transcription (Latin):
q Romane. et enim Cescirsi regom te de¬
Legis semus haberes cu quidem magnum de
Imperio Nomano agendi arbitrium: sed nõ
ita ut uelminimum de ipeius imminueres
maiestate. Alroquin qui te secissemus Re¬
gom etidem faicciltate ab ditare Regno iube¬
iomus. Ne dum posses regnum diuidere. Ne¬
dum tot prouincias alienare. Nedum ipsum
regnum caput peregrino ac hu milimo homini
adicere anem ouili preficimus quẽ si lupima¬
uult officio funci aut dicimus aut occidimus¬
⁊ une tu cum dici Canis offitio in oiuli Roma¬
no defendendo sis functus ad ex tremum in lu¬
pum nullo exemplo conuerteris Atq ut intel¬
Cigas qñquidem nos pro uire nr̃o cogis cisperi
Loqui nullum tibi in pepuli Romani Imperio
uis tẽt cesar dominatum occapeuit. Angu-¬
stus ei nintium successit & alutesariarum
partium profligatione se donum fecit. Tibe
uia lebertatem nr̃am predati sunt. Tu quoes
aliis expielsis cuit mnerremptis deminus iffel¬

Expanded text:
quam Romane. Etenim, Cesar, si regem te dequam Romane. Etenim, Cesar, si regem te delegissemus, haberes tu quidem magnum de imperio Romano agendi arbitrium, sed non ita, ut vel minimum de ipsius imminueres maiestate. Alioquin, qui te fecissemus regem, eadem facultate abdicare te regno iuberemus, nedum posses regnum dividere, nedum tot provincias alienare, nedum ipsum regni caput peregrino atque humillimo homini addicere. Canem ovili preficimus, quem, si lupi mavult officio fungi, aut eiicimus aut occidimus: nunc tu, cum diu canis officio in ovili Romano defendendo sis functus, ad extremum in lupum nullo exemplo converteris? Atque ut intelligas – quandoquidem nos pro iure nostro cogis asperius loqui – nullum tibi in populi Romani imperio iusesse: Cesar vi dominatum occupavit, Augustus et in vitium successit et adversariarum partium prof ligatione se dominum fecit, Tibervia libertatem nostram predati sunt, tu quoque aliis expulsis aut interemptis dominus effec
Abbreviated transcription (Latin):
orbis terras hine cotemptis simo homini ser¬
uie. urbe a Gallis capta Romani senes de¬
mulctri sibi barbam a uectoribus passi non
sunt. Nunc sibi tot senatori ordinis tat p̃¬
torii tot tribunii tot consulares trium pha¬
les q uiri tos dominari patientur quos
ipsi tanqs struos malos onini contumeliaꝵ
qñe supplicioresq affererunt. Isti ne nomi¬
nes nagistratus ereabunt proiun cias regẽt
tella gerent de nobis sñtias capitis ferent: sub
his nobilitas Romana stipendia faciet hono¬
res sperabit munera assequetur et quod maiꝰ
quodq altius penetrot uulnus acciꝑe possumꝰ:
non ita putes cesar Romanum degenerasse
sangiunẽ ut iscud passurus sit equo animo:
it non ratione q ius de uitandũ ex istimet
quod medius fidius neq mulieres nr̃e sub¬
stinerent: sed magis se una cũ dulcibus li-¬
beris sacrisq penatibus concremarent ut
nõ carthaginenses femine fortiores fuerũt

Expanded text:
orbis terrarum huic contemptissimo homini serorbis terrarum huic contemptissimo homini serviemus? Urbe a Gallis capta Romani senes demulceri sibi barbam a victoribus passi non sunt: nunc sibi tot senatorii ordinis, tot pretorii, tot tribunicii, tot consulares triumphalesque viri eos dominari patientur, quos ipsi tanquam servos malos omni contumeliarum genere suppliciorumque affecerunt? Isti ne homines magistratus creabunt, provincias regent, bella gerent, de nobis sententias capitis ferent? sub his nobilitas Romana stipendia faciet, honores sperabit, munera assequetur? Et quod maius quodque altius penetret vulnus accipere possumus? Non ita putes, Cesar, Romanum degenerasse sanguinem, ut istud passurus sit equo animo et non quavis ratione devitandum existimet, quod, mediusfidius, neque mulieres nostre sustinerent, sed magis se una cum dulcibus liberis sacrisque penatibus concremarent, ut non Cartaginenses femine fortiores fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
abhorrentes erunt qui preficient᷑ militib
atq urbibus ut ille qui preficit. guid non ne hũe
tam imperitum regnantem & iniune facilõ
aut Romane legiones aut ipse prouincię spo¬
liare temptabunt ut quem sperabunt uel
non repugnaturum uł penas nõ repetituꝵ.
redo me fiercule ne unum quidem mensem
illos in officio mansuros: s ed statim & ad pͥmũ
ꝑ fedtionis tue nũctium rebellaturos. Quid fti¬
cies quid consilii capies cum durp . atqradeo
multiplici bello urgebere. Nationes quas sabegi¬
mus continere uix possumus quo modo illis
accedente e laberis gentibus bello resistrt
Tu cesar quidcid te spestet ipse uideris. No¬
bis aũt her res nonminus q tibi cure esse
debet. Tu mortalis es imperium popili Ro¬
mani decet etse immortale & qtum in nobis
est orit neq imperium modo uerum etiam pu¬
dor scilicet quorum religionem contem pnimꝰ
eorum accipiemus Imptrium & principes

Expanded text:
abhorrentes erunt, qui preficientur militibus abhorrentes erunt, qui preficientur militibus atque urbibus, ut ille, qui preficit. Quid, nonne hunc tam imperitum regnandi et iniurie facilem aut Romane legiones aut ipse provincie spoliare temptabunt ut quem sperabunt vel non repugnaturum vel penas non repetiturum? Credo, mehercule, ne unum quidem mensem illos in officio mansuros, sed statim et ad primum profectionis tue nuntium rebellaturos. Quid facies, quid consilii capies, cum duplici atque adeo multiplici bello urgebere? Nationes, quas subegimus, continere vix possumus: quomodo illis accedente ex liberis gentibus bello resistetur? Tu, Cesar, quid ad te spectet, ipse videris, nobis autem hec res non minus quam tibi cure esse debet. Tu mortalis es, imperium populi Romani decet esse immortale et, quantum in nobis est, erit, neque imperium modo, verum etiam pudor: scilicet, quorum religionem contemnimus, eorum accipiemus imperium? et principes
Abbreviated transcription (Latin):
reģnum profotto & longe agente hie altero
dominante. Non ne omnia noua idest di¬
uersa atq aduersa erunt. Regno fere int᷑
duos fres diuisio protinus & populorum ani¬
mi diuiduntur e prius a se ipsis q ab exe¬
tremis hostibus bellum auspiecitur. I dem euẽ¬
turum in hoc imperio quis non uidee. An igͦ¬
ras: hanc dim iprimis fiusse causcm op̃¬
timatibus cur dicerent acius in cõspectie pssi
Romani ee morituros quam rogatio ẽm
illam farri smeront ut pars senatus ae pars¬
plebis ad inclenđ ueios mitteretur. duasq ur¬
bes Ommunes ppłi Romani eẽ. Si enim in una
urbe tantum dissentionum cẽt quid in dua¬
bus urbebus futurum.Ita hoc tompore si tã¬
tum discordiarum in uno impeno testorcõ¬
scientiam tuam. at laboros quid in duob
imperiis fiet. dice uõ putas ne hine fore qui
tibi bellis occupato eẽ aux ilio aut uelint aut
sciant. Ita ab armis atq ab omni re bellicci

Expanded text:
regnum profecto et longe agente, hic altero regnum profecto et longe agente, hic altero dominante nonne omnia nova, idest diversa atque adversa erunt? Regno fere inter duos fratres diviso protinus et populorum animi dividuntur, et prius a se ipsis quam ab externis hostibus bellum auspicantur: idem eventurum in hoc imperio quis non videt? An ignoras hanc olim imprimis fuisse causam optimatibus, cur dicerent citius se in conspectu populi Romani esse morituros, quam rogationem illam ferri sinerent, ut pars senatus ac parplebis ad incolendum Veios mitteretur duasque urbes communes populi Romani esse? si enim in una urbe tantum dissensionum esset, quid in duabus urbibus futurum? Ita hoc tempore, si tantum discordiarum in uno imperio – testor conscientiam tuam ac labores – quid in duobus imperiis fiet? Age vero, putas ne hinc fore, qui tibi bellis occupato esse auxilio aut velint aut sciant? Ita ab armis atque ab omni re bellica
Abbreviated transcription (Latin):
riges. Nos ciuitatibus que de hac urbe bene
mente sunt iura ĩuicatis domus/ ut qiues
Romani sint. Tua nobis dimidium Imperii q¬
aufors ne hanc urbem parentem suam agno¬
scat. et malucis quidem apud si duo Reges
nati sunt alterum qui detenor est occidemus
Tu in aluoo imperii Romani ubi unus &op¬
timus punceps ost alterum & hune deter¬
mum & non apem sed fucum cellocandi putas
paudentiam tuam uche meter desideramus
Imperator. Nam quid facturum est si uel
ce iiuo uł post tuam mortom aut hiie parti
quam aut alteri quam tibi relinquis bellũ
a barbanis nationibus inferaturꝰ quo robore mili¬
tum ꝗiubues copiis occurremus. Utx quod nũc
totius imperii uiribus possumus tunc potrrimꝰ
An ꝑ petuo membrꝵ hoc cum illo in concordia
erit ut reor nec eẽ poterit cum Nomani do¬
minari uelint nolie pars illa seriure. giun
& te uiuo breue intra bempus ẽ uocatis ue¬
tenbus presidibus suffostis noius te in tuũ

Expanded text:
riges? Nos civitatibus, que de hac urbe bene riges? Nos civitatibus, que de hac urbe bene merite sunt, iura civitatis damus, ut cives Romani sint: tu a nobis dimidium imperii aufers, ne hanc urbem parentem suam agnoscat? Et in alveis quidem apium, si duo reges nati sunt, alterum, qui deterior est, occidimus: tu in alveo imperii Romani, ubi unus et optimus princeps est, alterum et hunc deterrimum et non apem, sed fucum collocandum putas? Prudentiam tuam vehementer desideramus, imperator, nam quid futurum est, si vel te vivo vel post tuam mortem aut huic parti, quam alienas, aut alteri, quam tibi relinquis, bellum a barbaris nationibus inferatur? Quo robore militum, quibus copiis occurremus? vix nunc totius imperii viribus possumus, tunc poterimus? An perpetuo membrum hoc cum illo in concordia erit? Ut reor, nec esse poterit: cum Roma dominari velit, nolit pars illa servire. Quin et te vivo breve intra tempus revocatis veteribus presidibus, suffectis novis, te in tuum
Abbreviated transcription (Latin):
hac orctione cõstantinus nisi ex tirpatam cb
eo uolumus humanitatem si sua sponto non
moiebatur motus fiusset: ꝗuid si hos cuidire
uoluisset. Non ne erat qui huie stisto & ora¬
tione aduerscentur & manu at non senatꝰ
ppłus q Romanus sibi tanta in re nibil agẽ¬
dum puttisset. ton ne oratorem utcut uir¬
gilius grauem pietate ae meritis aduocasset.
Qui apud onstantinem hanc haberet or̃onẽ¬
Cesar si cu tuohe immomor es atq etiam tu
ut nec filiis hereditatem: nec propin quis opes:
nec amicis honores: net tibi imptrium esse
integrum uelis. Non tamen senatus polus q
R om̃anus c memor põt eẽ sui Iuris suęq
dicnittitis et enim quomodo tibi tantum permittis
de imperio Romano quod non tuo sed nr̃o san¬
gune paratum est. Tu ne unum corpus induas
seccibis partes & uno duo efficies regna duoo ix¬
capita duas uoluntates & quasi duobus fribus
gladios giubus dehereditate decernant por¬

Expanded text:
hac oratione Constantinus, nisi «extirpatam» ab hac oratione Constantinus, nisi «extirpatam» ab eo volumus «humanitatem», si sua sponte non movebatur, motus fuisset? Quid, si hos audire noluisset, nonne erant, qui huic facto et oratione adversarentur et manu? An senatus populusque Romanus sibi tanta in re nihil agendum putasset? Nonne oratorem, ut ait Virgilius, «gravem pietate ac meritis» advocasset? Qui apud Constantin„Cesar, si tu tuorum immemor es atque etiam tui, ut nec filiis hereditatem nec propinquis opes nec amicis honores nec tibi imperium esse integrum velis, non tamen senatus populusque Romanus immemor potest esse sui iuris sueque dignitatis. Etenim quomodo tibi tantum permittis de imperio Romano, quod non tuo, sed nostro sanguine partum est? Tu ne unum corpus in duas secabis partes et ex uno duo efficies regna, duo capita, duas voluntates? et quasi duobus fratribus gladios, quibus de hereditate decernant, por
Abbreviated transcription (Latin):
erat centũ ppłis cum tu Cesar uni pitficies.
uomodo tibi istud in mentem uenire potuit
quomodo sub ita tuorum te cepit obliuio: ut
nihil de miscreat anicoꝵ nihil prox imor
nihil filiorum utinam nos cesar salua tua di¬
gnitate atq uiltoria in bello contigisset occũ¬
bere potius ꝙ ista cernamus. et tu quidem de
Imperio tium ad tuum arbatratum agere potes
atq etiam de nobis uno dũtaxat xcepto in
quo ad mortem usq trimus contumaces ne
a cultu deorum imnmortalium desistamus
magno etiam aliis exemplo ut scias tua ista
Laigitas quod merecitur de religione chustia¬
na Nam si non largiris siluestro imperium
tecum chustiani ẽs uolumus multis fastum
urũm imitaturis. sin largitis non mõ duiftiani
fieri non sustinebimus. sed in uisum detestabi¬
Le execrandum hoc non efficies talesq reddes
ut tandem tu & uite & mortis nr̃e miseretiris
nec nos sel te ip̃um duritie accuses. Non no

Expanded text:
erat centum populis, eum tu, Cesar, uni preiicies? erat centum populis, eum tu, Cesar, uni preiicies? Quomodo tibi istud in mentem venire potuit? Quomodo subita tuorum te cepit oblivio, ut nihil te misereat amicorum, nihil proximorum, nihil filiorum? Utinam nos, Cesar, salva tua dignitate atque victoria in bello contigisset occumbere potius quam ista cernamus. Et tu quidem de imperio tuo ad tuum arbitratum agere potes atque etiam de nobis uno duntaxat excepto, in quo ad mortem usque erimus contumaces: ne a cultu deorum immortalium desistamus magno etiam aliis exemplo, ut scias tua ista largitas quid mereatur de religione christiana. Nam si non largiris Silvestro imperium, tecum christiani esse volumus multis factum nostrum imitaturis; sin largiris, non modo christiani fieri non sustinebimus, sed invisum, detestabile, execrandum nobis hoc nomen efficies talesque reddes, ut tandem tu et vite et mortis uostre miserearis nec nos, sed te ipsum duritie accuses». V. 14 Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
qua in patriam qua in nomine Romanum ac ma¬
iestatem Impeni impietate digni iudemur ques
precipua optimaq pnues principatus portiõe
qui a patriis laribus a conspestu natalis soli
ab assueta cura a uetusta cõ suetudine relige¬
mur penates phana sepul dira exules relin¬
quemus: nescio ubi aut qua cerrarum regiõe
⁊ioturi: Quid nos propinqui quid nos amiei
qui tecum totiens inacis stotimus qui fratres
parentes filios hostili mucrone confostos palpi¬
tantesq conspeximus. Ner aliena morte ter¬
niti sumus & ipsi prote parati mortem appe¬
tere nune aibste uniutrsi destrimur. Qii Ao¬
me gtriniꝰ magratus qui urbibus Italie qui
G alliis qui hispaniis qui cetoris prouinciis
pit sumus aut pre fucuri simus om̃es ne re¬
reuocamur omnes priuati iubemur cẽ. ani iadtu¬
ram hanc aliunde pensabis & quomodo pio
merito ac prodignitate poteris tanta orbis ter¬
rarum parte alecri tradita. n um qui pre:¬

Expanded text:
qua in patriam, qua in nomen Romanum ac maqua in patriam, qua in nomen Romanum ac maiestatem imperii impietate digni videmur? Quos precipua optimaque prives principatus portione, qui a patriis laribus, a conspectu natalis soli, ab assueta aura, a vetusta consuetudine relegemur. Penates, fana, sepulcra exules relinquemus, nescio ubi aut qua terrarum regione victuri? Quid, nos propinqui, quid, nos amici, qui tecum totiens in acie stetimus, qui fratres, parentes, filios hostili mucrone confossos palpitantesque conspeximus nec aliena morte territi sumus et ipsi pro te parati mortem oppetere, nunc abs te universi deserimur? Qui Rome gerimus magistratus, qui urbibus Italie, qui Galliis, qui Hispaniis, qui ceteris provinciis presumus aut prefuturi sumus, omnes ne revocamur, omnes privati iubemur esse? An iacturam hanc aliunde pensabis? Et quomodo pro merito ac pro dignitate poteris tanta orbis terrarum parte alteri tradita? Num, qui pre
Abbreviated transcription (Latin):
quod ab illo nõ accepisset: qui presertim id qđ
in Ieroboan nõ cadebat offenderit/ filios depn¬
meret a micos negligeret suos ledot patriams
qui si etiam talis fuies et & quasi in alum hono¬
rem uersus certe non de fiuiss et qui eum ad¬
monerent & imprimis filii propinqui amici
quos ques est qui nõ putet protinus Imperato¬
rem fiuisse adituros: ponice igitur illos añ ocu¬
los mente onstantini audita trepidos festi¬
nantes cum gemitu ladnimis ꝙ ad genua pͥn¬
cipis procumbentes. et hac uoce utentes. Ita ne
pater añ hac filiorum amantis sime filios pu¬
uas ex heredas obditas. Nam quod te opti¬
ma maximaq imperii exuere uis non tam
quen mur q̃ miramur Querimur aũt ꝙ iã
ad alios defers cum nr̃a & iactura & turpitudine¬
quid enuim ause est quod liberos tuos expecta¬
ta successione mperii fraudis qui ipse una
cum pr̃e regnasti.guid in te cõmisimus quante

Expanded text:
quod ab illo non accepisset? Qui presertim id quod quod ab illo non accepisset? Qui presertim id quod in Ieroboam non cadebat offenderet filios, deprimeret amicos, negligeret suos, lederet patriam, etur. V. 13 Qui si etiam talis fuisset et quasi in alium hominem versus, certe non defuissent, qui eum admonerent, et imprimis filii, propinqui, amici. Quos quis est, qui non putet protinus imperatorem fuisse adituros? Ponite igitur illos ante oculos mente Constantini audita trepidos, festinantes, cum gemitu lacrimisque ad genua principis procumbentes et hac voce utentes: «Ita ne, pater antehac filiorum amantissime, filios privas, exheredas, abdicas? Nam, quod te optima maximaque imperii parte exuere vis, non tam querimur quam miramur. Querimur autem, quod eam ad alios defers cum nostra et iactura et turpitudineQuid enim cause est, quod liberos tuos expectata successione imperii fraudas, qui ipse una cum patre regnasti? Quid in te commisimus? Qua in te,
Abbreviated transcription (Latin):
Minime utrum de hoe cõmodius postra leuatꝰ
est alep̃ cepit ob il mentem chustiamam dei timo¬
rs oci amoro imbutus est. Illi honorem habcre
uoluit. non tamen per suaden possum tum tata
doncare uoluisse. quippe cum iudetm neminẽ
aut gentilom in honorem deorum aut fidelem
in honorem dei uiuentis. Imperium deposiusse
Sacerdocibus q donasse. Siquidom ex Regibus
isrł nemo adduci potrut ut puistino inore ad
templum ierusalom ppłos saenficaturos ire per¬
micteret : eo iudelicet timore ne forte ad e egẽ
iude a quo dofenderant redirent sacro illo
cultu Religionis ad moniti ae templi maiesta¬
tt. et ꝗ̃to hoc mauis est quod focisse dicitur
Constantinus at nequid ter ꝑꝑ eurationem le¬
pre blandiaris Ierobocin primus adeo in regem
seł elestus est & quidem ex infima conditiõe
quod mea sñtĩa plus est quã et̃ lepia leuatũ
⁊ tamen non est ausus regnum suum deo erede¬
re & cu ius constantinum regnum deo donasse

Expanded text:
Minime! Verum de hoc commodius postea. Levatus Minime! Verum de hoc commodius postea. Levatus est a lepra, cepit ob id mentem christianam, Dei timore, Dei amore imbutus est, illi honorem habere voluit: non tamen persuaderi possum eum tanta donare voluisse, quippe cum videam neminem aut gentilem in honorem deorum aut fidelem in honorem Dei viventis imperium deposuisse sacerdotibusque donasse. Siquidem ex regibus Israel nemo adduci potuit, ut pristine more ad templum Ierusalem populos sacrificaturos ire permitteret, eo videlicet timore, ne forte ad regem Iude, a quo defecerant, redirent sacro illo cultu religionis admoniti ac templi maiestate. Et quanto hoc maius est, quod fecisse dicitur Constantinus! Ac nequid tibi propter curationem lepre blandiaris: Ieroboam primus a Deo in regem Israel electus est et quidem ex infima condicione quod mea sententia plus est quam esse lepra levatum, et tamen is non est ausus regnum suum Deo credere. Et tu vis Constantinum regnum Deo donasse,
Abbreviated transcription (Latin):
derct ut ꝑtem regni donaret sed tm̃ libereatẽ
hebreis itederot eosq ab infestantibus finitimis
pro tegert. Noc satis fuit iudois: hoc sat erit
& chustianis fadt es constantine christianus. At
indignissima its est. Gristianum tenunc Impera¬
torem minori es̃ principatu quã fueras in fido¬
lis. Est enim principatus precipuum quadlam
Dti mums ad quem gentilos etiam priucipes s
adeo oltgi existimantur. at erat leuatus a lep̃
deo uerisimile est reforre oram uoliusse & ma¬
core monsura reddere quod acceperat. Ita ne
taman ille sirus Neliseo curatus miscricordia¬
tm̃ offorte uoluit non dimidium bonorum onstã¬
tinus dimidium impeni otulisset. Piget mo ĩ¬
pudenti fabelle tanq indubitate histone it¬
spondere. sic enimhe saibula exhiscoria traa¬
man & elisei & altera traconis ex fabulosa
draccone deli ab umbrata est. sed ut ista cõcedã
nunquid in hachistoria de donatione fit mentio

Expanded text:
deret, ut partem regni donaret, sed tantum libertatem deret, ut partem regni donaret, sed tantum libertatem Hebreis redderet eosque ab infestantibus finitimis protegeret. Hoc satis fuit Iudeis, hoc sat erit et christianis. Factus es, Constantine, christianus? At indignissima res est christianum te nunc imperatorem minori esse principatu, quam fueras infidelis. Est enim principatus precipuum quoddam Dei munus, ad quem gentiles etiam principes a Deo eligi existimantur. 12 At erat levatus a lepra, ideo verisimile est referre gratiam voluisse et maiore mensura reddere quam acceperat. Ita ne? Naaman ille Syrus ab Heliseo curatus munera tantum offerre voluit, non dimidium bonorum: Constantinus dimidium imperii optulisset. Piget me impudenti fabelle tanquam indubitate historie respondere, sic enim hec fabula ex historia Naaman et Helisei ut altera draconis ex fabuloso dracone Beli adumbrata est. Sed ut ista concedam, nunquid in hac historia de donatione fit mentio?
Abbreviated transcription (Latin):
qui in adultero sunt qui usuris rem auxerunt ꝗ
a lienco possielent ii põt baptimum alienam uxo¬
rem asienam pecuniam aliena bona reddere
selent. Hano cogitationem si habes. Oonstantine
restituere urbibus libertatem non mutare do¬
minum debes. sed non id in gusa fuit: Tantum
inhonorem Neligionis ut saiceres cidductꝰ es qua¬
si religiosum sit magis regnum deponere quam pro
tutela religionis illud administrare. Nam quod
ad accipientes attinet neq honesta erit illis neq
utilis ista donatio. Tu uo si chiistianum te osteñ¬
dere si pietatom iudicare tuam si consaltum nõ
dico Romanȩ eccl̃ie ius: sed eccłie Dei N unc
principom egiss es/ ut pugnes propuis qui pu¬
gnare non possunt: nec debent ut eos tua aulte
tutos reddas. qui insidiis muiriisq sunt obno¬
xii nabugo donosor ciro assuero multisq cidliis
prncipibus sacramẽtum uentatis deus cĩptr̃im
uoluit a nullo tamon eorum exegit ut imperio ce¬

Expanded text:
Qui in adulterio sunt, qui usuris rem auxerunt, qui Qui in adulterio sunt, qui usuris rem auxerunt, qui aliena possident, ii post baptismum alienam uxorem, alienam pecuniam, aliena bona reddere solent: hanc cogitationem si habes, Constantine, restituere urbibus libertatem, non mutare dominum debes. Sed non id in causa fuit, tantum in honorem religionis ut faceres adductus es: quasi religiosum sit magis regnum deponere quam pro tutela religionis illud administrare. Nam quod ad accipientes attinet, neque honesta erit illis neque utilis ista donatio. Tu vero, si christianum te ostendere, si pietatem indicare tuam, si consultum non dico Romane ecclesie vis, sed ecclesie Dei, nunc, precipue nunc principem agas, ut pugnes pro iis, qui pugnare non possunt nec debent, ut eos tua auctoritate tutos reddas, qui insidiis iniuriisque obnoxii sunt. Nabuchodonosor, Cyro, Assuero multisque aliis principibus sacramentum veritatis Deus aperiri voluit, a nullo tamen eorum exegit, ut imperio ce
Abbreviated transcription (Latin):
affinesq o ello ciuili persequtus. Imperio pͥuas¬
set cui nõdum perdomite ac pro fligate relli¬
quie eẽnt alterius fruitionis qui cum multis rõ¬
nibus bella gerere non modo soleret s pe glorie
imperiiq sed etiam nec esse haberet ut pote quo¬
tidie a barberis lacessitus qui filiis qui coniunctis
sanguine: qui amicitiis abundarit qui senatum
pplum q Romanum huie sticto repugnaturum nos¬
set qui expertus eot instabilieaitem uictarum na¬
tionum &cidenmem fere Romani pricipis muta¬
tionẽ rebellantium qui sememinisset more
aliorum cesarum non el estione patrum consen¬
suq plebis. s ed exorcituarmat bello dominatũ
occupasse. Quȩ tam ueho mons eusa. et urgens
aderat ut ista negligere & tanta liberalitate
uti uollet. Niunt quia effectus erat cristianus.
Ergo ne imperii optima parte se abdicaret. Cre¬
doseelus crat flagitium nephas iam regnare. nec
cum chustiana religione conuingi poterat regnũ

Expanded text:
affinesque bello civili persecutus imperio privasaffinesque bello civili persecutus imperio privasset; cui nondum perdomite ac profligate reliquie essent alterius factionis; qui cum multis nationibus bella gerere non modo soleret spe glorie imperiique, sed etiam necesse haberet utpote quotidie a barbaris lacessitus; qui filiis, qui coniunctis sanguine, qui amicitiis abundaret; qui senatum populumque Romanum huic facto repugnaturum nosset; qui expertus esset instabilitatem victarum nationum et ad omnem fere Romani principis mutationem rebellantium; qui se meminisset more aliorum Cesarum non electione patrum consensuque plebis, sed exercitu, armis, bello dominatum occupasse: que tam vehemens causa et urgens aderat, ut ista negligeret et tanta liberalitate uti vellet? IV. 11 Aiunt: quia effectus erat christianus. Ergo ne imperii optima parte se abdicaret? Credo scelus erat, flagitium, nefas: iam regnare nec cum Christiana religione coniungi poterat regnum?
Abbreviated transcription (Latin):
san solet humana temeritas: et qđ minerari
possis nõ segniores adhue uideas a nimos senu ẽp̃
re neceẽ est conseruetur. Neq enim tanto pere
miscrum est non ampliare imptrium q ĩ minue¬
re neq tam deforme tibi alterius Regnum nõ
accedere tuo q tuũ accedere alieno nam qđ
ab Rege aliquo aut popilo legitimus non nullos p̃¬
positos regno aut urbibus id fastum est: nõ de
prima: net de maxima sed de postrema quo¬
daminõ ac minima impeni parte. Atq ea
ratione ut donantem qui donatus est q do¬
minũ & se ministrum illius semper agnosee¬
ret. Nunc queso non ne ab iecto animo et ge
neroso uidentur ẽe qui opinantur onstanti¬
num meliorẽ a se imperii alienasse partem:
non dico Romam Italiamq & cetera sed
Gallias ubi ipse prelia gesserat. ubi solum Ø
dominatus fuerat. U bi sue gloris suies Im¬
perii rudimeta posuerat hominẽ ꝗ cupiditatõ
dominandi Nationibus bella intulissot socios

Expanded text:
sari solet humana temeritas, et, quod mirari sari solet humana temeritas, et, quod mirari possis, non segniores ad hoc videas animos senum quam re necesse est conservetur? Neque enim tantopere miserum est non ampliare imperium quam imminuere, neque tam deforme tibi alterius regnum non accedere tuo quam tuum accedere alieno. Nam quod ab rege aliquo aut populo legimus nonnullos prepositos regno aut urbibus, id factum est non de prima nec de maxima, sed de postrema quodammodo ac minima imperii parte, atque ea ratione, ut donantem, qui donatus est, quasi dominum et se ministrum illius semper agnosceret. 10 Nunc queso, nonne abiecto animo et minime generoso videntur esse, qui opinantur Constantinum meliorem a se imperii alienasse partem non dico Romam Italiamque et cetera, sed Gallias, ubi ipse prelia gesserat, ubi solum diu dominatus fuerat, ubi sue glorie suique imperii rudimenta posuerat, hominem, qui cupiditate dominandi nationibus bella intulisset, socios