comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentibus & de sollertia diuinȩ prouidentiae pertotum hocopus quod susce¬
pimus sparsimdicerenos necesseẽ. Omit tamus in praesenti hancquȩstionẽ
quaecum c&eris sic cohaer& ut nihil a nobis id eatur disseri posse . ut non simul
depro uidentia disseratur :Si tergo nr̃i operis exordium quaestio illa consequens
acsecundautrum potestate uniusdi mundus regat᷑ anne multorũ. nemoquidẽ sapiat
rationẽq secum put& non unũ eẽ intellegat qui& condideritomnia & eadẽ qua
condidit uirtute moderatur quiden ĩmultis opusẽ ad mundiregimen sustinen¬
dum nisi forte arbitrabimur si plures sint minus habere singulos neruorũ atque
uiriums. Quod quidem faciunthi quieẽ multos uolunt: quia necesseẽ in becillos esse
Si quidem singuli sine auxilio reliquorum tantaemolis gubernaculũ sustinere ñ possunt

Expanded text:
eloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod susceeloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod suscepimus sparsim dicere nos necesse est, omittamus in praesenti hanc quaestionem, quae cum ceteris sic cohaeret, ut nihil a nobis uideatur disseri posse, ut non simul de prouidentia disseratur. Sit ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda, utrum potestate unius dei mundus regatur anne multorum. nemo, qui quidem sapiat rationemque secum putet, non unum esse intellegat, qui et condiderit omnia et eadem qua condidit uirtute moderetur. quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrabimur, si plures sint, minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rerum & multa & sȩpedisseruit stoicorum argumenta confirmans & noua
ipse ad ferens plurima quod facitcũ i n omnibus filosophiae suae libris. Tũ maxi¬
me in his qui sunt denatura deorum nec difficile sane fuit paucorũ hominũ praua
sententiũre darguere m̃datiatestimonio populorũ ꝗtq: gentiũ in hac unare
non dissidentiũ : Nemo ẽ enim tamrudis tã feris moribus. qui a oculos suos in
caelum tollens tã & sinesciat cuius dĩ prouidentia regatur Ho comne quod cerni¬
tur : aliquã ta meneẽ intellegat. Ex ipsarerũ magnitudine motus dispositione
constantia stilitate pulchritudine cẽperatione nec possefieri id quod mirabilira¬
tione constat Consiliã malore aliquosit instructũ & nobis utiq facillimumsẽ
exse qui hanc partẽ quã lic& copiosae. Sed qui a multũ int̃philosophos agita᷑res
est. Et prouidentiã tollentibus satis res ponsũ uid&urab hominib: argutis. &

Expanded text:
rerum et multa et saepe disseruit, Stoicorum argumenta confirmans, et nova rerum et multa et saepe disseruit, Stoicorum argumenta confirmans, et nova ipse afferens plurima: quod facit tum in omnibus philosophiae suae libris, tum maxime in iis qui sunt de Natura deorum. Nec difficile sane fuit paucorum hominum prave sentientium redarguere mendacia testimonio populorum atque gentium in hac una re non dissidentium. Nemo est enim tam rudis, tam feris moribus, qui oculos suos in coelum tollens, tametsi nesciat cujus Dei providentia regatur hoc omne quod cernitur, non aliquam tamen esse intelligat ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione, constantia, utilitate, pulchritudine, temperatione: nec posse fieri quin id, quod mirabili ratione constat consilio maiore aliquo sit instructum. et nobis utique facillimum est exsequi hanc partem quamlibet copiose: sed quia multum inter philosophos agitata res est et prouidentiam tollentibus satis responsum uidetur ab hominibus argutis et
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusscientiae sũ mam breuiter circum scribo ut neq religio ulla sine sapientia susci¬
pienda sit nec ulla sinereligione probandas apientia: Sũscepto igitur in lustrandae
ueritatis officio non putaui ademecessarium ab illa qua estione principium sumere
quae uid&ur prima es senatura. si ne prouidentia quae rebusomnibuss consulat:
anfortuitu uel facta sint omniauel gerantur cui sententiae auctor est democri¬
tus. confirmatorepicurus: sed & antea priptagoras quid eos indubium uoca uit¬
& post eadiagoras qui exclusit : & alii non nulli qui non putarunt deos esse. quid
aliudeffecerunt nisiut nullaesse prouidentia put ar&ur. quo s tam̃ c&erifiloso¬
phi ec maxime stoici. acerrimereddi derunt docentes. nec fieri mundum sine
diuinaratione potuisse nec constarenisisũ maratione reger&ur. Sed & m̃
Tullius quãius acade micȩ disciplinȩ defensor ess&. depro uidentia gubernatrice

Expanded text:
cuius scientiae summam breuiter circumscribo, ut neque religio ulla sine sapientia suscicuius scientiae summam breuiter circumscribo, ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit nec ulla sine religione probanda sapientia. Suscepto igitur inlustrandae ueritatis officio non putaui adeo necessarium ab illa quaestione principium sumere, quae uidetur prima esse natura, sitne prouidentia quae rebus omnibus consulat an fortuito vel facta sint omnia uel gerantur. cuius sententiae auctor est Democritus, confirmator Epicurus. sed et antea Protagoras qui deos in dubium uocauit et postea Diagoras qui exclusit et alii nonnaliud effecerunt, nisi ut nulla esse providentia putaretur? quos tamen et caeteri philosophi, ac maxime Stoici acerrime retuderunt, docentes, nec fieri mundum sine divina ratione potuisse, nec constare, nisi summa ratione regeretur. Sed et M. Tullius, quamvis Academicae disciplinae defensor esset, de providentia gubernatrice
Abbreviated transcription (Latin):
cuius haustu atq potu conceptã uisceribus sitim sedent ardorẽq restinguant
eruntq: omnia facilia prona manifesta : modonepigeat ad percipiendã
sapientiae disciplinam legendi uel audiendi patientiã cõmendare. Multi
enim super stitionibus uanis ꝑtinacit̃ in hȩrentes obdurant contramanifes¬
tam ueritatẽ non tamdesuis religionibus quas praeferunt bene meriti.
quã desemale : quicũ habeant iterrectum deiios sequuntur anfractus
Planum deserunt ut ꝑ praecipitium labant᷑ : lucẽ relinquunt ut intene¬
bris caeciac debiles iaceant hisconsulendũ ẽ ne contrasepugnent ueliñq:
setandem ab inueteratis erroribus liberari. quod utiq facient siquare sint natiali¬
quando peruiderint. haecenĩ prauitatis est causa ignoratio sui quã siquis cognita
ueritate discusserit. sci& quo referenda &quẽ ad modum sibi uita degenda sit.

Expanded text:
cuius haustu atque potu conceptam uisceribus sitim sedent ardoremque restinguant, cuius haustu atque potu conceptam uisceribus sitim sedent ardoremque restinguant, eruntque illis omnia facilia prona manifesta, modo ne pigeat ad percipiendam sapientiae disciplinam legendi uel audiendi patientiam commodare. multi enim superstitionibus uanis pertinaciter inhaerentes obdurant contra manifestam ueritatem, non tam de suis religionibus quas praue adserunt bene meriti quam de se male. qui cum habeant iter rectum, deuios secuntur anfractus, planum deserunt, ut per praecipitium labantur, lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles iaceant. his consulendum est, ne contra se pugnent uelintque se tandem ab inueteratis erroribus liberari: quod utique facient, si quare sint nati aliquando peruiderint. haec enim prauitatis est causa, ignoratio sui: quam si quis cognita ueritate discusserit, sciet quo referenda et quemadmodum sibi uita degenda sit.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis dm̃ sequamur. uniuersos sineullo discrimine uel sexus. uela &atis
adcȩleste pabulũ conuocamus : Nullusenĩ suauior animocibusẽ . quã cogni¬
tio ueritatis . Cuiad serendae atq in lustrandae septẽ uolumina destin aiu¬
mus quamuis eares infiniti sit paeneo peris & inmensi ut siquis haec dilatare
atq ex sequi plenissime uelit. tanta illirerũ copia ex uber& ut nec librimodũ
nec finẽ repperiatoratio. Sed nos id crco breuiteromnia collegemus. quod
ea quaead laturisumus tãclara sunt& lucida ut magis mirũ eẽ uideatur tã
obscurã uideri hominib: ueritatẽ & his prȩcipu e qui sapientes uulgoputan¬
tur. uel quod tantũ modo instituendi nobis homine serunt. Hocẽ aberrore
quo sunt inplicati ad rectionẽ ut amreuocandi. Quod sifuerimus ut spe¬
ro ad secuti. mitte mus eos ad ipsum doctrinȩ uberrimũ acplenissimũ fontẽ

Expanded text:
uirtutis deum sequamur, uniuersos sine ullo discrimine uel sexus uel aetatis uirtutis deum sequamur, uniuersos sine ullo discrimine uel sexus uel aetatis ad caeleste pabulum conuocamus: nullus enim suauior animo cibus est quam cognitio ueritatis. cui adsereudae atque inlustrandae septem uolumina destinavimus, quamuis ea res infiniti sit paene operis et inmensi, ut si quis haec dilatare atque exsequi plenissime uelit, tanta illi rerum nec finem reperiat oratio. Sed nos idcirco breviter omnia colligemus; quod ea quae allaturi sumus, tam clara sunt et lucida, ut magis mirum esse videatur tam obscuram videri hominibus veritatem, et iis praecipue, qui sapientes vulgo putantur, vel quod tantummodo instquo sunt implicati ad rectiorem uiam reuocandi. quod si fuerimus ut spero adsecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae uberrimum ac plenissimum fontem,
Abbreviated transcription (Latin):
sitas ediderunt quibus ciuiũ dissidentium. lites contentionesq. sopirent.
quantomelius nos & rectius diuinas institutiones lit teris ꝑseque mur
in quibus ñ dest illicidiis aut aquis arcendis aut demanuc̃ seruanda sed de
uita desalute de in morta litate : de deo loquemur ut superstitiones mortiferas .er¬
roresq turpissimos sopiamus: Omissi sergo terrenȩ huiuscephi loso phiae auc¬
toribus nihilcerti ad ferentibus ad grediamur uiam rectam quo se quidem sipu¬
tarem satis idoneos ad beneuiuendum duce seẽ & ipse sequerer. & alios ut seque¬
rentur hortarer: sed cum int̃ semagna concertatione disside ant secũq ipsiple¬
rumq discordent : Appar& eorumiter nequaquã eẽ decr&um. Si quidem
sibi quisq utest libitum proprias uias in presserunt. Confusionẽq magnã quȩ¬
rentibus ueritatẽ reliquerunt. Nobis aut̃ qui sacramentum religionis ac¬
cepimus cum sit ueritas reuelata diuinitus. cum doctorẽ sapientiae ducem q:

Expanded text:
sitas ediderunt, quibus ciuium dissidentium lites contentionesque sopirent, quanto melius nos et rectius diuinas institutiones litteris persequemur, in quibus non de stillicidiis aut aquis arcendis aut de manu conserenda, sed de spe, de uita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superstitiones mortiferas erroresque turpissimos sopiamus? Omissis ergo terrenae huiusce philosophiae auctoribus nihil certi adferentibus adgrediamur uiam rectam. quos equidem si putarem satis idoneos ad bene uiuendum duces esse, et ipse sequerer et alios ut sequerentur hortarer: sed cum inter se magna concertatione dissideant secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter nequaquam esse directum, siquidem sibi quisque ut est libitum proprias uias inpresserunt confusionemque magnam quaerentibus ueritatem reliquerunt. nobis antem qui sacramentum uerae religionis accepimus cum sit ueritas reuelata diuinitus, cum doctorem sapientiae ducemque
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit ancyrae. Decimantibur tem nomine albun eam. quae tiburicolatur ut dea.
luxtaripas amnis anienis cuius ingurgite simulacrum eius inuentum eẽ dicitur. te¬
nens inmanulibrum. Harum omnium sibyllarum carmina & feruntur & haben¬
tur pra&erquam crmeaecuius libri aromanisocculuntur nec eosabullonȩ si a
quindetim uiris inspicifas habent & sunt singularum singulilibri quos qui a sibil¬
laenomine inscribuntur . unius eẽ creduntur suntq confusi. nec discerni ac suum
cuique ad signari potest . nisi erithreãe quȩ & nomen suum uerum carmini in se¬
ruit & erithre amse nominat uiri prae locutaẽ cumess& ortababylone sed & nos
confuse sibyllam dicemus sicubi testimonis earum fuerit ab utendum. Omnes
igitur hae sibillae unum dm̃ praedicant maxime tamen erythrea quaecele¬
brior interc&eras ac nobilior hab&ur. Si quidem fenestella diligent issimus

Expanded text:
ta sit Ancyrae; decimam Tiburtem nomine Albuneam, quae Tiburi colatur ut dea ta sit Ancyrae; decimam Tiburtem nomine Albuneam, quae Tiburi colatur ut dea iuxta ripas amnis Anienis, cuius in gurgite simulacrum eius inuentum esse dicitur tenens in manu librum. arum onmium Sibyllarum carmina et teruntur et habentur, praeterquam Cymaeae, cuius libri a Romanis occultantur nec eos ab ullo nisi a quindecimuiris inspici fas habent. et sunt singularum singuli libri: quos, quia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse credunt, suntque confusi nec discerni ac suum cuique adsignari potest nisi Erythraeae, quae et nomen suum uerum carmini inseruit et Erythraeam se nominatuiri praelocuta est, cum esset orta Babylone. sed et IlOS confuse Sibyllam dicemus, sicubi testimoniis earum ruent abutendum. omnes igitur hae Sibyllae unum deum praedicant, maxime tamen Erythraea, quae celebrior inter ceteras ac nobilior habetur, siquidem Fenestella diligentissimus
Abbreviated transcription (Latin):
Septimam cumanã nomine amalthaeam. quae ab alus hero fileuel demofile non tai¬
n&ur eamq nouem libros. attulis se ad regem tar quinium priscum. ac prohis
trecentos philippeos postulasseregẽq as pernatum praecii magnitudinis. derisis se
mulieris in saniam . illam in conspecturegis trescombusisse. Acproreliquis idẽ prae¬
cium poposcisse. Tarquiniũ multom agis insaniremulierem putauisse quaede¬
nuotribus alus exustis cum in eodem praetio porseuerar&. motumeẽ regem
acresiduos trecentis aureis emisse quorũ postea numerus sit auctus capitolio refecto
quodexomnibus ciuitatibus & italicis. & graecis. prȩcipueq errdriis. coacti ad¬
latiq sunt romã cuiuscumq. sybillae nomine fuerunt : Octauã helles pontiam in
agrotroi anonatam: uico marmesso circaoppidum gergithium quam scribat hera¬
chides ponticus solonis &crrii fuisse temporis. Nonamfrigiam quaeuaticina¬

Expanded text:
septimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Herophile uel Demophile nomiseptimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Herophile uel Demophile nominetur, eamque nouem libros attulisse ad regem Tarquinium Priscum ac pro iis trecentos philippeos postulasse regemque aspernatum pretii magnitudinem derisisse mulieris insaniam; illam in conspectu regis tris combussisse ac pro reliquis idem pretium poposcisse; Tarquinium multo magis insanire mulierem putauisse; quae denuo tribus aliis exustis cum in eodem pretio perseueraret, motum esse regem ac residuos trecentis aureis emisse; quorum postea numerus sit auctus, Capitolio refecto, quod ex omnibus ciuitatibus et Italicis et Graecis praecipueque Erythraeis coacti adlatique sunt Romam cuiuscumque Sibyllae nomine fuerunt; octauam Hellespontiam in agro Troiano natam, uico Marmesso circa oppidum Gergithium, quam scribat Heraclides Ponticus Solonis et Cyri fuisse temporibus; nonam Phrygiam, quae uaticina
Abbreviated transcription (Latin):
ΛΗΝ. Sed ΒΟΥΛΙΑΝ. appellabant a eo lico genere sermonis : itaq: sybillam dic¬
tam eẽ quasitheobulen: c&erum sybillas decemnumero fuissereasq: omne senu me¬
rauit. sub auetoribus qui de singulis scribtitauerint. primã fuisse deꝑsis. cuius mentio¬
nem fecerit nichanor. quires gestas alexan dri machedonis scribsit. Secundam irbis¬
sam cuius meminerit eruripi des in lamiae prologo Tertiam delphidam dequachrr¬
sippus loquatur in eo libro quẽ dediuinatione conposuit. quartam cimmeriam in italia
quã neuius in libris bellipunici piso in annalibus nomin&: Quintam errthreã quam
apollodorus errthreus adfirm& sum fuis seciuẽ eamq graisilium petentibus ua¬
ticinatam & perituram ẽẽ troiam & homerũ mendaciascribturũ . Sextã samiam
de quascribat era tosthenes inantiquis annalibus sõmiorum repperisse sescriptũ:

Expanded text:
λήν, sed βούλλαν appellabant Aeolico genere sermonis. itaque Sibyllam dicλήν, sed βούλλαν appellabant Aeolico genere sermonis. itaque Sibyllam dictam esse quasi θεοβούλην. ceterum Sibyllas decem numero fuisse, easque omnes enumerauit sub auctoribus qui de singulis scriptitauerint. primam fuisse de Persis, cuius mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Macedonis scripsit; secundam Libyssam, cuius meminerit Euripides in Lamiae prologo; tertiam Delphida, de qua Chrysippus loquatur in eo libro quem de diuinatione conposuit; quartam Cimmeriam in Italia, quam Naeuius in libris belli Punici, Piso in annalibus nominet; quintam Erythraeam, quam Apollodorus Erythraeus adfirmet suam fuisse ciuem eamque Grais Ilium petentibus uaticinatam et perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; sextam Samiam, de qua scribat Eratosthenes in antiquis annalibus Samiorum repperisse so scriptum;
Abbreviated transcription (Latin):
TIN TΑΡΟCΟΝΑΝCΝΥMΟG: Deoigitur nomenest quia solus est necopus est pro¬
prio uocabulo nisicum dis crimen exigit multitudo : ut unãquamq: ꝑ sonã sua
nota & appellatione designes: Dõ autem quia semꝑ unus est. propriũ nomen est.
diSuper est ut deresponsis sacrisq carminibus testimonia quae sunt multitudo
certiora proferre : Namfortasse hicontraquos agimus. nec poetis putent eẽ cre¬
dendum tã quã uana fingentibus. nec filosophis quoderrare potuerint . quia
& ipsi homines fuerint : M. uarro quo nemoumquam doctior neapudgre¬
cos quidẽ uixit in libris rerũ diuinarũ quos ad .ꝙ. caesarem pontificem maxi¬
mũ scripsit cũ de quindecimuiris loquer& sybillinos libros ait non fusse unius
sybillae sed appellariuno nomine ssbillinos. quod omnes feminae uatessr¬
billae sint a ueteribus nuncupatae uel abunius del phidis nomine. ues a consiliis
deorum enuntiandis : CΥΟΥC enimdeos, ΝΟΝ ΟΕΟΥC & consilium, NΟΝΒΟΥ¬

Expanded text:
 ὰνώνυμος. deo igitur nomen non est, quia solus est, nec opus est proprio uocabulo, nisi cum discrimen exigit multitudo, ut unam quamque personam sua nota et appellatione designes. deo autem, quia semper unus est, proprium nomen est deus. Superest de responsis sacrisque carminibus testimonia quae sunt multo certiora proferre. nam fortasse ii contra quos agimus nec poetis putent esse credendum tamquam uana fingentibus nec philosophis, quod errare potuerint, quia et ipsi homines fuerint. M. Varro, quo nemo umquam doctior ne apud Graecos quidem uixit, in libris rerum diuinarum quos ad C. Caesarem pontificem maximum scripsit, cum de quindecimuiris loqueretur, Sibyllinos libros ait non fuisse unius Sibyllae, sed appellari uno nomine Sibyllinos, quod omnes feminae uates Sibyllae sint a ueteribus nuncupatae uel ab unius Delphidis nomine uel a consiliis deorum enuntiandis. atouq enim deos, non Osouc, et consilium non βου
Abbreviated transcription (Latin):
lesti sicut uatum praedictapiorum. terribili monitu horrificant Nunc
autem patitur homines errare & aduersum sequoq impioseẽ ipsenistus &
mitis & patiens: necenim fiori potest . ut non is in quoꝑfecta sit uirtus. sit &iã
perfecta patientia. Vn dequidam putant neirasci quidem dm̃ omni no
quod ad fectibus qui sunt perturbationes . animi subiectus nonsit : quia fra¬
gile estomneanimal quod adficitur & cõ mou& quaeper suasio ueritatem
acreligionem funditus tollit : sed seponatur inter imnobis hic locus de ira
disserendi quod & uberior est materia & opere proprio latius exsequenda
Iuo sergo ne quissimos spiritus quisq: ueneratus fuerit ac secutus neq: caelo

Expanded text:
lesti, sicut uatum praedicta piorum terribili monitu horrificant. nunc autem patitur homines errare et aduersum se quoque inpios esse, ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut non is in quo perfecta. sit uirtus, sit etiam perfecta. patientia. unde quidam putant ne irasci quidem deum omnino, quod adfectibus, qui sunt perturba-tiones animi, subiectus non sit, quia fragile est omne animal quod adficitur et commouetur. quae persuasio ueritatem ac religionem funditus tollit. sed seponatur interim nobis hic locus de ira dei disserendi, quod et uberior est materia et opere proprio latius exequenda.. illos ergo nequissimos spiritus quisquis ueneratus fuerit ac secutus, neque caelo
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur obstare homines quibonorum ignorancia uagantur incertia dre¬
ligionem ueram possimus ibuere : Primus autem sapientiae gradus est
falsabntellegore scđs̃ uera cognoscer eergo apud quem primabaec instititio¬
nra profecerit quafalsa deteximus excitabitur adueri cognitionem qua n ulla est
hominicocundior uoluntas. &eritiam caelestisdisciplinȩ sapientia dignusqu
ad cognoscendaceteralibens ac paratus accesserit.
uam quã primo libro religionss deorum falsa seẽ monstrauerim. quod hi
quorum uarios dissimilesq cultus per uni uersã terrã consensus hominum
stulta psuasione suscepit mortales fuerint. functiq uita diuinae necessita

Expanded text:
uidentur obstare homines qui bonorum ignorantia uagantur incerti ad reuidentur obstare homines qui bonorum ignorantia uagantur incerti ad religionem ueram possimus inbuere. primus autem sapientiae gradus est falsa intellegere, secundus uera cognoscere. ergo aput quem prima haec institutiora profecerit, qua falsa deteximus, excitabitur ad ueri cognitionem, qua nulla est homini iucundior uoluptas, et erit iam caelestis disciplinae sapientia dignus, qui ad cognoscenda cetera libens ac paratus accesserit. Quamquam priquorum varios dissimilesque cultus per universam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint, functique vita, divinae necessitat
Abbreviated transcription (Latin):
uis ab nepos fuit & achille sauxq prone potes & ulixes eodem gradu proximus
Priamus quidem longa sarie sed auctores quidam tradunt dardanum & iasium co¬
risthr filios fuisse noniouis : Necenim suta fuis set adusus inpudicos ganime¬
den pronepotem suum habere potuis ses : Itaq parentibus illorum quo ssu¬
pranominauisi congruentes annos diuidas numerus consenc& : Ab excidio
autem troianae urbi scolliguntur annimille qua dringenti septuaginta : ex hac
temporum rationem anifestum est ante annos nom tomplius quammille oc¬
tingentos natum esse saturnum qui sator omnium deorum fuit: Non
ergo istiglorientur sacrorum uetustate quorum &origo & racio & tempora
de prȩhensa sunt : Restant ad hucaliqua quae ad arguenda sreligiones
falsas plurimum ualeant sediam finem libro facere decreine modum
excedat eaenim plenius sunt ex sequendau tomnibus refutatis quae ueritat

Expanded text:
uis abnepos fuit et Achilles Aiaxque pronepotes, et Ulixes eodem gradu proximus, uis abnepos fuit et Achilles Aiaxque pronepotes, et Ulixes eodem gradu proximus, Priamus quidem longa serie.... sed auctores quidam tradunt Dardanum et Iasium Corythi filios fuisse, non Ionis: nec enim si ita fuisset, ad usus inpudicos Ganymeden pronepotem suum habere potuisset. itaque parentibus illorum quos supra nominaui si congruentes annos diuidas, numerus consentiet. ab excidio autem Troianae urbis colliguntur anni mille quadringenti septuaginta. ex hac temporum ratione manifestum est ante annos non amplius quam mille octingentos natum esse Saturnum, qui sator omnium deorum fuit. non ergo isti glorientur sacrorum uetustate, quorum et origo et ratio et tempora deprehensa sunt. Restant adhuc aliqua quae ad coarguendas religiones falsas plurimum ualeant, sed iam finem libro facere decreui, ne modum excedat. ea enim plenius sunt exequenda, ut ommbus refutatis quae ueritati
Abbreviated transcription (Latin):
aetate quippe qui ȩducauerit iouẽ prone pote & id circofieri potest ut uel ante uel
ad huc puero ioue deos colere instituerit. idest alum nisui matrẽ & auiam tellure
quae fuit uraniconux patrẽq saturnũ & ipse hocexẽplo atq instituto iouẽ adtan¬
tam su perbiam prouexerit : ut poste a sibi diuinos honores auder& ad sumere
Nunc uanarum superstitionũ originẽ adp̃hendimus suꝑ est ut &iã tempora colli¬
gamus perquae fuerintilli quorũ me moria coliti theophilus in libro detẽporib
ad aut o lrcum scribto aut᷑ instoria sua thallu dicere. quđ belus quem babrlonu
& assrri colunt antiquior traiano bello fusse inueniatur annis. ccc .xxii. Belum
autem saturni aequalem fuisse & utrumq unotempore adoleuis se quod ad eo uerũ
est : ut rationeipsa colligipossit. Nam & agamem non quigessit troicum bellum io¬

Expanded text:
aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere instituerit id est alumni sui matrem Opem et auiam Tellurem, quae fuit Urani coniunx, patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instituto Iouem ad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere. Nunc, quoniam uanarum superstitionum originem deprehendimus, superest ut etiam tempora colligamus, per quae fuerint illi quorum memoria colitur. Theophilus in libro de temporibus ad Autolycum scripto ait in historia sua Thallum dicere quod Belus, quem Babylonii et Assyrii colunt, antiquior Troiano bello fuisse inueniatur annis trecentis uiginti duobus, Belum autem Saturni aequalem fuisse et utrumque uno tempore adoleuisse. quod adeo uerum est, ut ratione ipsa colligi possit. nam pt Agamemnon, qui gessit Troicum bellum, Io
Abbreviated transcription (Latin):
ando at abrrus enĩ & labriandus hospite seius atq ad uitores in bello fuerunt:
Itẽ ioui laprio ioui molioni iouicasio & quae sunt in eundẽ modũ qđ ille astutissi me
excogitauit . & ut sibihonorẽ diuinũ & hos pitib: suis ꝑp&uũ nom̃ ad quirer& cũ
religione conuinctũ : s audebantergo illi& huic imperio eĩ libent̃ obsequebantur :¬
& nominissui gratiaritus annuos & festacae lebrabant: Simile ꝗiddã insicilia fec̃
aeneas cũ conditȩ urbeaceste hospitis nom̃ in po suit. ut eã postmodũ la&us aclibens
acestes diliger& auger&ornar&. hoc modo religionẽ cultus sui perorbem t̃rae iuppit̃¬
RELIGIO NE
se minauit : & exemplum c&eris adimitandũ dedit : siueigitur a melisseo siaidi¬
drmus tradidit colendorũ deorum ritus efflux̃ siue ab ipso qq̃ ioueut heu hemeris:¬
De tẽpore tamen constat quando dii. colico eperint melisseus quidẽ multũ antecessit

Expanded text:
andio: Ataburus enim et Labryandus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; andio: Ataburus enim et Labryandus hospites eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religione coniunctut nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. Simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas , cum conditae urbi Acestae hospitis nomen imposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret, augeret, ornaret. Hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Jupitereligionem seminavit, et exemplum caeteris ad imitandum dedit. Sive igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxde tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit
Abbreviated transcription (Latin):
melis sea cretensium regẽ primũdiis sacrificasse acritus nouos sacrorũq põpas
introduxisse huiusduas fuisse filiasam althecam & melissã quȩ iouẽ puerũ caprino
lacte ac melle nutrietur t̃. Vnde poetica illa fabula originẽ sup̃sit apes ad uolasse
atq os pueri melle cõplesse. Melis sã uero a patre primã sacerdotẽ matrimagnae
constitutã. Vnde adhuc eius dẽ matris antistitae melisse nuncupent᷑. Histori a uꝰ
sacratestatur ipsum iouẽ postquã rerũ potitus sit hitantũ uenis se in solentiã . ut ip¬
sesibi fana in multis locis constituerit . nãcumt̃ ras circũ ir& ut i quãq regionem
uenerat. regẽ Principes ue populorũ hospitio sibi & amicitia copulabat. & cũ a quo¬
q. digrederetur iubebat sibi fanũ crearihos pitis sui nomine : q̃si ut poss& amicitia e
ac foederis memoria conseruari. si constituta sunt tẽpla ioui ataburio iouilabri¬

Expanded text:
Melissea Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas Melissea Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouem postquam rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in multis locis constituerit. nam cum terras circumiret, ut in quamque regionem uenerat, reges principesue populorum hospitio sibi et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labry
Abbreviated transcription (Latin):
in fantibus conparauit. At ego multo in prudentiores eẽ dico. illienĩ simulacra
hemines putantee hideo sillos a&as facit putare quo d nonest hosstultitia illi utiq
breuide simuit fallihorum uanitas &durat sẽper & crescit. Sacra liberi patrispri¬
muso feus induxit in graecia. primusq aue lebrauit in monte boe otiae thebis
ubilibernatus est proximo quicum frequent̃ ertharȩ cantu per sonar& crtheron
appellatusest ea sacra &iam nuncor fica nominantur in quibus ipse postea dilace¬
ratus & crpitus ẽ & fuit ꝑ eadem fere tẽpora quib. faunus sed quis ae tate praeces¬
seritdubitari potest siquidẽ ꝑeosdẽ annos latinus. priamusq. regnarunt. Itẽ pa¬
treseorum faunus & lao medon quo regnante orfeuscũ argonautis adiliensiũ litus
accessit. Procedamus igitur ulterius & quaeramus quis omnino colendorum deorũ
primus auctor extiterit di drmus in libris Ε ΗΓΗCΕΩCΠΙΝΑ ΑΡΙΚΗC at

Expanded text:
infantibus conparauit, at ego multo inprudentiores esse dico. illi enim simulacra homines putant esse, hi deos; illos aetas facit putare quod non est, hos stultitia; illi utique breui desinent falli, horum uanitas et durat. semper et crescit. sacra Liberi patris primus Orpheus induxit in Graecia primusque celebrauit in monte Boeotiae Thebis ubi Liber natus est proximo; qui cum frequenter citharae cantu personaret, Cithaeron appellatus est. ea sacra etiamnunc Orphica nominantur, in quibus ipse postea dilaceratus et carptas est; et fuit per eadem fere tempora quibus Faunus. sed quis aetate praecesserit dubitari potest, siquidem per eosdem annos Latinus Priamusque regnarunt, item patres eorum Faunus et Laomedon, quo regnante Orpheus cum Argonautis ad Iliensium litus accessit. procedamus igitur ulterius et quaeramus, quis omnino colendorum deorum primus auctor extiterit. Didymus m libris ἐξηγήσεως Πινδαρικη̆ς ait
Abbreviated transcription (Latin):
gendae gratia ficta sint quaesi tergo quae ramus atea profecto manifes ta est
Nam sicut lunae taurus mactatur quia similia hab& cornua & placata equo ꝑsis
radus byperion accintum ned & urceleri uictima tardadeo. itah hoc qui mag¬
nitudo membri uirilise normisest Ñ potuitei monstro aptior uictim arep¬
periri quã ÷ poss& ipsũ cui mactat᷑ imitari. apud lindum qđ estoppidũ rhodi
uerculis sacra sunt quorum ac&eris longe diuersus est ritus siquide non eufe¬
mia aut graeci appellant sed maledictis & execratione celebrantur eaq pro
uiolatis habent siquando int̃sollẽ nesritus . Vel in prudenti aliciu exciderit
bonũ uerbũ auus reihaec ratiored ditur nisi tamennulla eẽ i rebus uanissims
potest hercules eocum de latusess& famemq pater&ur aratorequendam
ss pex operantem ab eoq p&ere coepit ut sibiunũ bouẽ uender& enĩ uercille

Expanded text:
gendae gratia ficta sint. quae sit ergo quaeramus. at ea profecto manifesta est. gendae gratia ficta sint. quae sit ergo quaeramus. at ea profecto manifesta est. nam sicut Lunae taurus mactatur, quia similia habet cornua, et placat equo Persis radiis Hyperiona cinctum, ne detur celeri uictima tarda deo, ita in hoc quia magnitudo membri uirilis enormis est, non potuit ei monstro aptior uictima reperiri quam quae posset ipsum cui mactatur imitari. aput Lindum, quod est oppidum Rhodi, Herculis sacra sunt, quorum a ceteris longe diuersus est ritus, siquidem non εὺφημία̣ ut Graeci appellant, sed maledictis et execratione celebrantur, eaque pro uiolatis habent, si quando inter sollemnes ritus uel inprudenti alicui exciderit bonum uerbum. cuius rei haec ratio redditur, si famen ulla esse ratio in rebus uanissimis potest. Hercules eo cum delatus esset famemque pateretur, aratorem quendam conspexit operantem ab eoque petere coepit, ut sibi unum bouem ueuderet. enimuero ille
Abbreviated transcription (Latin):
hac decausala sace nos. a sellum priapo q̃si inultionẽ mactareconsueit apud romanos
uero eundem uestalibus sacris in honorẽ pudicitiae conseruatae panibus coronari.
Quid turpius quid flagitiosius quam siuesta beneficio asiniuirgo est. at poeta fabulam
finxit Num ergo illud estuerius quod refert̃ hi qui faenomena conscribserunt . cũ
deduabus cancristellis locuntur quas graeci ΟΝorc Vocant a sellos fuis se quilibe¬
rum patrem trans uexerint cum amnem transire non poss& quorum alteri hoc p̃¬
mium dederit. ut humana uoceloquer&ur . Itaq intereum priapumq ortũ eẽ
certamen deo psceni magnitudine priapum uictũ & iratum interemisse uict& ẽ:
hocueromulto magis in eptum est. sed poetis lic& quicquid uelint. non excutio
tamde formemysterium nec priapum denudo nequid appareat risudig¬
num finxerinthaec sane poetae sed necesseẽ maioris alicuius turpitudin is te¬

Expanded text:
; hac de causa Lampsacenos asellum Priapo quasi in ultionem mactare consuesse, aput Romanos ; hac de causa Lampsacenos asellum Priapo quasi in ultionem mactare consuesse, aput Romanos uero eundem Vestalibus sacris in honorem pudicitiae conseruatae panibus coronari. quid turpius, quid flagitiosius, quam si Vesta beneficio asini uirgo est? at poeta fabulam finxit. num ergo illut est uerius quod referunt ii qui Phaenomena conscripserunt, cum de duabus Cancri stellis locuntur quas Graeci ο̌νους uocant, asellos fuisse qui Liberum patrem transuexerint, cum amnem transire non posset, quorum alteri hoc praemium dederit, ut humana uoce loqueretur? itaque inter eum Priapumque ortum esse certamen de obsceni magnitudine: Priapum uictum et iratum interemisse uictorem. hoe uero multo magis ineptum est, sed poetis licet quidquid uelint. non excutio tam deforme mysterium nec Priapum denudo, ne quid appareat risu dignum. finxerint haec sane poetae, sed necesse est maioris alicuius turpitudinis te
Abbreviated transcription (Latin):
Et ledamesis & circe marica & in opostquã sepra ecipitauit. leucothea materq
matuta & melicertes filiuseius palemon atq portunus. sacra uero cereris ele¬
usinã. Ñsunt his dissimilia. Nã sicut ibi osirispuer planctumatris in quiri¬
tur ltahic ad incestum patrui matrimonium rapta proserpina quã quia fa¬
cibus ex aetnȩ uertice accensis quaesisse insicilia ceres dr̃ id circo sacrae : arden¬
tium taedarum iaetatione celebrantur. Apud lapsa cum priapolitabilis uictima est
a sellus cuius sacrificii ratiohi fastis haec reddit᷑. cũ du om̃s ad festũ matris magnae
conuenissent epulisq satiati. noctem lusibus ducerent quie uis se humiues tã sõnũq
coepisse ibi priapũ sõno eius acpudicitiae insidiatũ. Sed illã in tẽpestiuo clamore
a sellõ quosi lenus uehebatur excitatam. Libidinẽ uero insidiatoris eẽ decoeptam

Expanded text:
et Leda Nemesis et Circe Marica. et Ino postquam se praecipitauit, Leucothea materque et Leda Nemesis et Circe Marica. et Ino postquam se praecipitauit, Leucothea materque Matuta et Melicertes filius eius Palaemon atque Portunus. sacra uero Cereris Eleusinae non sunt his dissimilia. nam sicut ibi Osiris puer planctu matris inquiritur, ita hic ad incestum patrui matrimonium rapta Proserpina: quam quia facibus ex Aetnae uertice accensis quaesisse in Sicilia Ceres dicitur, idcirco sacra eius ardentium taedarum iactatione celebrantur. aput Lampsacum Priapo litabilis uictima est asellus, cuius sacrificii ratio in Fastis haec redditur. cum dii omnes ad festum Matris Magnae conuenissent epulisque satiati noctem lusibus ducerent, quieuisse humi Vestam somnumque cepisse; ibi Priapum somno eius ac pudicitiae insidiatum, sed illam intempestiuo clamore aselli quo Silenus uehebatur excitatam, libidinem uero insidiatoris esse deceptam
Abbreviated transcription (Latin):
ra quaecarent scelere nestudio insectandi uideamur eligerepeiora Isidis ae gro¬
tiae sacra sunt quatenus filiũ paruulũ uł ꝑdiderit uel in uenerit. Nã primo
sacerdoteseius degla brato corpore pectora suatundunt. lam̃tantur sicutipsa
cum ꝑdidit fecerat . De in depuer producitur q̃ sunuentus & in la&itiã luctus
ꝑ inueniunt referturergo insacris imagorei quae uere gesta est. quaȩ ꝓfecto siqiđ̃
sapimus declarat mortalẽ mulierem fuisse. acpȩnȩ orbam nisiunicam rep¬
periss& quod illũ ipsum poa&ã minimefugit . Apud quẽ pompeius adulescens
morte patris audita. haecloquitur Euoluã busto iamnumen gentibus issim. &
tectum lignospargam peruulgus osirim. Hic est osiris quẽ serapem uel serapidem
uulgus appellat: Solente nĩ mortuis consecratis nomina in mutari. credone
quis eos put& hom in es fuisse . Nã & romulus postmortẽ quirinus factus est

Expanded text:
ra, quae carent scelere, ne studio insectandi uideamur eligere peiora. Isidis Aegypra, quae carent scelere, ne studio insectandi uideamur eligere peiora. Isidis Aegyptiae sacra sunt, quatenus filium paruulum uel perdiderit uel inuenerit. nam primo sacerdotes eius deglabrato corpore pectora sua tundunt lamentantur, sicut ipsa cum perdidit fecerat; deinde puer producitur quasi inuentus et in laetitiam luctus nt, semper inueniunt. refertur ergo in sacris imago rei quae uere gesta est, quae profecto si quid sapimus declarat mortalem mulierem fuisse ac paene orbam, nisi unicum repperisset. quod illum ipsum poetam minime fugit, apud quem Pompeius adulescens morte patris audita haec loquitur: euoluam busto iam numen gentibus Isim et tectum lino spargam per uulgus Osirim. hic est Osiris, quem Serapim uel Serapidem uulgus appellat. solent enim mortuis consecratis nomina immutari, credo ne quis eos putet homines fuisse. nam et Romulus post mortem Quirinus factus est
Abbreviated transcription (Latin):
tantum religio potuit suadere malorum quae peperit saepescelerosa atq impia
facta cuiergo dementis simi homines illo sacrificio consulebant cũtantã partẽ
ciuitati socciderent quantã fortasse neagathocles quid ẽiuictor occiderat. ab istoge¬
nere s acrorum nonminoris insaniae iudicanda sunt. publica illa sacra quorũ alia
s̃ matris inquib: homines suis ipsi uirilib: litant. amputato enĩ sexu neo uirosse nec fe¬
minas faciunt. alia uirtutis quam eandẽ bellonã uocant. In quib: ipsi sacerdotes
N alieno sed suo cruore sacrificant sectis nãq humeris & utraq manu destrictos gla¬
dios exerentes curruntefferunt᷑ in saniunt. Opti meigitur quintilianus infana¬
tico istud in quit sideus cogit iratus est. &iã ne haec sacras. nesatiusẽ pecudũ mo¬
do uiuere quã deos tã impios tã ꝓfanos tã sanguinarios colere. Sedunde istier¬
rores & haectanta flagitia manuerint suoloco disseremus. Int̃ imiudeamus & ce&e¬

Expanded text:
tantum religio potuit suadere malorum. quae peperit saepe scelerosa atque inpia facta. cui ergo dementissimi homines illo sacrificio consulebant, cum tantam partem ciuitatis occiderent, quantam fortasse ne Agathocles quidem uictor occiderat? ab isto genere sacrorum non minoris insaniae iudicanda sunt publica illa sacra, quorum alia sunt Matris, in quibus homines suis ipsi uirilibus litant — amputato enim sexu nec uiros se nec feminas faciunt — alia Virtutis, quam eandem Bellonam uocant, in quibus ipsi sacerdotes non alieno, sed suo cruore sacrificant. sectis namque umeris et utraque manu destrictos gladios exerentes currunt ecferuntur insaniunt. optime igitur Quintilianus in Fanatico istud inquit si deus cogit, iratus est. etiamne haec sacra sunt? non satius est pecudum modo uiuere quam deos tam inpios, tam profanos, tam sanguinarios colere? sed unde isti errores et haec tanta flagitia manauerint, suo loco disseremus. interim uideamus et cete
Abbreviated transcription (Latin):
bit tantae pudicitiae fuisse : ut nemo illã quod ad iuxerit praet̃ suũ uirũ mas
uiderit . nec nom̃ eius audierit. Id circo illim ulieres in opertosacrificant. & bo¬
nãde ã nominant & .c. clodius in eo libro quã graece scribsit. refert fauni hanc
uxo rẽ fuisse quȩ quia contramorẽ decusq regium . clã uiniollã ebiberat. Et ebn¬
a factaerat uirgis murteis auiro ad mortẽ usq caesã. Postea uero cũ eum facti
sui paeniter& ac desideriũ eius ferreñ poss& diuinum illi honorẽ d& ulisse. Idcir

Expanded text:
bit tantae pudicitiae fuisse, ut nemo illam quoad uixerit praeter suum uirum mas bit tantae pudicitiae fuisse, ut nemo illam quoad uixerit praeter suum uirum mas uiderit nec nomen eius audierit. idcirco illi mulieres in operto sacrificant et Bonam Deam nominant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert Fauni hanc uxorem fuisse; quae quia contra morem decusque regium clam uini ollam ebiberat et ebria facta erat, uirgis myrteis a uiro ad mortem usque caesam; postea uero cum eum facti sui paeniteret ac desiderium eius ferre non posset, diuinum illi honorem detulisse; idcir
Abbreviated transcription (Latin):
abolerentur. Ita eos quintus p&ilius pra&or urbanus incontione populi concrem auit
insipient̃ id quidẽ Quidenĩ ꝑfuit libros eẽ conbustos. cũ hoc ipsũ quod sunt. ideo con¬
busti quiareligionib: derogabant me moriae sit traditũ Ne moergotunc insenã¬
tu non stultissimus. Potuerunt enĩ & libri aboleri & tamenres in memoriam ñ
exire. it adũ uolunt &iã posteris ad probare . quanta pietate defenderint religiones
auctor itatem religionum ipsarum testandom inuerunt. Sed ut pompilius
apud romanos institutor ineptarum religionũ fuit sic ante pompilium faunus inlatio
qui& saturno auonefaria sacra constituit & picum patrẽ int̃ deos honorauit. Et soro¬
rẽ suã sentã faunã eandẽq coniugẽ consecrauit . quã gabius bassus tradit fatuã
nominatã quod mulierib: fata canere consue& ut saunus uiris eandẽ uarrosori¬

Expanded text:
abolerentur. ita eos Quintus Petilius praetor urbanus in contione populi concremauit. abolerentur. ita eos Quintus Petilius praetor urbanus in contione populi concremauit. insipienter id quidem: quid enim profuit libros esse combustos, cum hoc ipsum, quod sunt ideo combusti, quia religionibus derogabant, memoriae sit traditum? nemo ergo tunc in senatu non stultissimus: potuerunt enim et libri aboleri et tamen res in memoriam non exire. ita dum uolunt etiam posteris adprobare quanta pietate defenderint religiones, auctoritatem religionum ipsarum testando minuerunt. sed ut Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum fuit, sic ante Pompilium Faunus in Latio, qui et Saturno auo nefaria sacra constituit et Picum patrem inter deos honorauit et sororem suam Fentam Faunam eandemque coniugem consecrauit; quam Gauius Bassus tradit Fatuam nominatam, quod mulieribus fata canere consuesset ut Faunus uiris. eandem Varro scri
Abbreviated transcription (Latin):
essent. Videlic& astutiam mino his uoluit imitari. qui se in antrũ iouis re¬
condebat . & ibi diumoratus legestam quam sibi .a. iouetraditas ad ferebat
Vt homines apparendum non modo imperio sed & iamreligione constringe¬
r& nec dificiles ane fuit per suadere pastorib: itaq pontifices flaminessalios
augures creaũ deos ꝑ familias describsit. Sic noui populi fero ces animosmiti¬
gauit & ad studia pacis. arebus bellicis auocauit. Sed cum alios faller& seipsũ tam̃
nonfefellit. Nam post annos plurimoscornelio & baebio consulib: in agroscri¬
bae p&i li subianiculo artȩ duae lapide aesunt reperte a fosoribus quarũ in alte¬
racorpus numae fuit. in altera septẽ latini libri dei uere pontificio ltẽ graecito¬
tidẽ de disciplina sapientiae scripti. quib religiones non eas modo quasu ipse institu¬
erat . sed omnis prae terea dissoluit quare ad senatum delata. decr&umest ut hui libri

Expanded text:
essent. uidelicet astutiam Minois uoluit imitari, qui se in antrum Iouis reessent. uidelicet astutiam Minois uoluit imitari, qui se in antrum Iouis recondebat et ibi diu moratus leges tamquam sibi a Ioue traditas adferebat, ut homines ad parendum non modo imperio, sed etiam religione constringeret. nec difficile sane fuit persuadere pastoribus. itaque pontifices flamines Salios augures creauit, deos per familias discripsit: sic noui populi feroces animos mitiet ad studia pacis a rebus bellicis auocauit. sed cum alios falleret, se ipsum tamen non fefellit. nam post annos plurimos Cornelio et Baebio consulibus in agro scribae Petili sub Ianiculo arcae duae lapideae sunt repertae a fossoribus, quarum in altera corpus Numae fuit, in altera septem Latini libri de iure pontificio, item Graeci totidem de disciplina sapientiae scripti, quibus religiones non eas modo quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissoluit. qua re ad senatum delata decretum est, ut hi libri
Abbreviated transcription (Latin):
ornare. Merito igitur cumhaec auiris non imperitis ac rudibus fiant lucr&ius ex¬
clamat. Ostultas hominũmentes. o pectoracaeca qualibus intenebris uitȩ quantisq.
periclis. Degitur hoc a eui quod cumqueest quis haec ludibria non rideat qui habe¬
at aliquid sanitatis cum uideat homines uelutmente captose aserio facere. quaȩ
siquis faciat in lusunimis lasciu ius & ineptus eẽ uideatur Harum uanitatum
apud romanos auetor & constitutor. sab inus iller ex fuit quimaxime anim os ho¬
minumrudes at que in peritos nouis superstitionibus implicauit. quodut face¬
r& aliqua cum auctoritate simulauit cum dea. geria nocturnos seh abere
congressus eratspelunca quaedam pero paca innemore. ericino underiuus
perenni fonte manabat huc sere motis arbitris inferre consueuerat : ut m̃ti¬
riposs& monitudeae . coniugis eas acra populo setradere quȩ acceptissimadiis

Expanded text:
ornare. Merito igitur, cum haec a viris non imperitis ac rudibus fiant, Lucretius exornare. Merito igitur, cum haec a viris non imperitis ac rudibus fiant, Lucretius exclamat: O stultas hominum mentes, o pectora caeca! Qualibus in tenebris vitae, quantisque periclis Degitur hoc aevi, quodcumque est! Quis haec ludibria non rideat, qui habeat asi quis faciat in lusum nimis lasciuus et ineptus esse uideatur? Harum uanitatum aput Romanos auctor et constitutor Sabinus ille rex fuit, qui maxime animos hominum rudes atque inperitos nouis superstitionibus implicauit: quod ut faceret aliqua cum auctoritate, simulauit cum dea Egeria nocturnos se habere congressus. erat spelunca quaedam peropaca in nemore Aricino, unde riuus perenni fonte manabat. huc se remotis arbitris inferre consueuerat, ut mentiri posset monitu deae coniugis ea sacra populo se tradere, quae acceptissima diis
Abbreviated transcription (Latin):
pontificũ ipsorum scripta᷑ consider& & quic quidest litterarum ad sacra pentinentium
reuoluat plura fortasse quamnos ad ferimus inueni& ex quibus intellegat in ania.
inepta cõmenticia eẽ omnia quȩ prosc̃is habentur. Siquis aut̃ percepta sapientia depo¬
suerit errorem pro fectoridebit ineptias hominum paene dementium illos dico
quiuel inhonestos alta tutripudiant. uel quinudi. tuncti. coronati. aut personati
autluto obliticurrunt. Quid descutis u&us tate . lam putribus dicam quaecum
portant deos ipsos segesta reum aris arbitrantur Nam furius bibaculus inter p̃ci¬
puapi&atis exemplanu meratur quicum praetor esset tamen lictoribus praeeunti¬
bus ancile portauit. Cum haber& magistratus beneficio muneris eius uacationem
lanergoille furius. sednliefurio sus fut quipraeturam hoc ministerio senutauit

Expanded text:
pontificum ipsorum scripta consideret et quidquid est litterarum ad sacra pertinentium pontificum ipsorum scripta consideret et quidquid est litterarum ad sacra pertinentium reuoluat: plura fortasse quam nos adferimus inueniet, ex quibus intellegat inania inepta commenticia esse omnia quae pro sanctis habentur. si quis autem percepta sapientia deposuerit errorem, profecto ridebit ineptias hominum paene dementium, illos dico qui uel inhonesto saltatu tripudiant uel qui nudi uncti coronati aut personati aut luto obliti currunt. quid de scutis uetustate iam putribus dicam? quae cum portant, deos ipsos se gestare umeris arbitrantur. nam Furius Bibaculus inter praecipua pietatis exempla numeratur: qui cum praetor esset, tamen lictoribus praeeuntibus ancile portauit, cum haberet magistratus beneficio muneris eius uacationem. non ergo ille Funus, sed plane furiosus fuit, qui praeturam hoc ministerio se putauit