comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licentia miscere carminibus suis aenigmata fabularũ quibus aliquid significare
intelligantur: non enim aliter essent aenigmata. nisi illic esset tropica locutio:
quadiscussa ꝑueniretur ad intellectũ qui in aenigmate latitar& :
XLUI

Expanded text:
licentia miscere carminibus suis aenigmata fabularum, quibus aliquid significare licentia miscere carminibus suis aenigmata fabularum, quibus aliquid significare intelligantur. Non enim aliter essent aenigmata, nisi illic esset tropica locutio, qua discussa perveniretur ad intellectum qui in aenigmate latitaret. XLVI
Abbreviated transcription (Latin):
gerebantur : Innoxius enim transitus negabatur. quiiure humanae societatis ae¬
quissimo patere debebat : sediam ut ds̃ sua ꝓmissa compler& : adiuuit is rahelitas. quib:
amorrecirũ terrã dario portebat : namedom cusimiliter eis transitum denegar&
non pugnauerunt cum ipsagente is rahelitae id est filii ia cob cũ filiis esau duorũ
germanorũ atq geminorũ : quia terrã illã is rabelitis non ꝓmiserat. sed declinaue¬
runt ab eis XLΥ. Propterea dicent aenigmatisto: uenite insebon: & c& era : qui s int
aenigmatistae. ideo non appar& : quia non sunt in consuetudine litteraturȩ nr̃ae neq
in ipsis diuinis scripturis fere alioloco repperitur hoc nomen: sed quia uidetur quasi
canticũ dicere quocetinerunt bellum inter amorrȩos & moabitas gestũ. in quus eon rex
amorreorũ moabitas superauit : non incredibiliter putantur isti aemgmatistȩ sic
tunc appellati quos poeties nos appellamus. eoquod poetarũ sit consuetudo atq

Expanded text:
gerebantur. innoxius enim transitus negabatur, qui iure humanae societatis aequissimo patere debebat. sed iam ut deus sua promissa compleret, adiuuit hic Israhelitas, quibus Amorrhaeorum terram dari oportebat. nam Edom cum similiter eis transitum denegaret. non pugnauergermanorum atque geminorum, quia terram illam Israelitis non promiserat; sed declinaverunt ab eis. XLV. Ib. XXI, 27. Propterea dicent aenigmatistae, Venite in Esebon, et caetera. Qui sint aenigmatistae ideo non apparet, quia non sunt in consuetudine litteraturae nostrae, neque in ipsis divinis Scripturis fere alio loco reperitur hoc nomen: sed quia videntur quasi canticum dicere, quo cecinerunt bellum inter Amorrhaeos et Moabitas gestum, in quo Seon rex Amorrhaeorum Moabitas superavit, non incredibiliter putantur isti aenigmatistae sic tunc appellati, quos poetas nos appellamus; eo quod poetarum sit consuetudo atque
Abbreviated transcription (Latin):
in carne percati : qđ aut̃ dix̃ ei. eccetumorieris : &ic̃c̃ hoc nottendũ ẽ quo modo dicat ds̃ t̃aquã
prȩdicens si ne dubio futurũ qđ aemonendo dicit. ut a percato abstinendo caueaturl¬

Expanded text:
in carne peccata. quod autem dixit ei: ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat deus, tamquam in carne peccata. quod autem dixit ei: ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat deus, tamquam praedicens sine dubio futurum quod admonendo dicit, ut a peccato abstinendo caueatur
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ scelerũ sodomorũ interquos uiuens aduitã similẽ non potuit inclinari
te ascendit quo amonen tedño ascendere noluit: aut enim nullus ẽ alius. aut ñ appar&¬
xlvi Timuit enĩ hecbitecre insegor : infirmitatieius dñs & timori concesserat ciuitatem
quã loth ipse delegertet : & in ea ꝓmiserat ei securi tatẽ qđ ꝓpt̃ illũ parcer& ciuitecti: ta¬
pp̃t illco : quȩ risolet quomodo adhuc in illa &cctȩ ꝓsarȩ pulchritudine abrahã peridi¬
ttri motuebat : sed magis formg illius uis miran daẽ quȩ adhuc amari poterat. qiã questio
: dfficilis putanda
xlxiii. Quod ait ds̃ ad abi melech. propt̃ sccrc̃ & pepercitabi ut non percares in metquan¬
doeũ ammonuit uxorẽ abraham eẽ quã puitbat sororẽ : ad uertendũ ẽ & noteondum
indm̃ peccari quando ttelia cõmit tuntur quȩ putrent homines leuit̃ habenda tamquã

Expanded text:
rationem scelerum Sodomorum, inter quos vivens ad vitam similem non potuit inclinari.rationem scelerum Sodomorum, inter quos vivens ad vitam similem non potuit inclinari.te ascendit, quo admonente Domino ascendere noluit: aut enim nullus est alius, aut non appar Timuit enim habitare in Segor. Infirmitati ejus Dominus et timori concesserat civitatem quam Loth ipse delegerat, et in ea promiserat ei securitatem, quod propter illum parceret civitati: tapropter illam. Quaeri solet quomodo adhuc in illa aetate pro Sarae pulchritudine Abraham periclitari metuebat. Sed magis formae illius vis miranda est, quae adhuc amari poterat, quam quaestio difficilis putanda. I. Quod ait deus ad Abimelech propter Sarram: et peperci tibi, ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abraham esse quam putabat sororem, aduertendum est et notandum in deum peccari, quando talia committuntur, quae putant homines leuiter habenda tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
us ostiũ non requirerent. hac aor&sia & illi ꝑcussis qui quȩ rebant heliseum : hanc &
non sit ibi hoc uerbum positum. sed res ipsco intelle gratur¬
ixit autem loth adilos: oro dñe quia inuenit puertuus misericordiam antete & magni¬
ficusti iustitiãtucõ quã facis inme. ut uiuat animamea : ego autẽ nom possũ saluus fieri in
monte neforte comphendant memala & moriar: ac ꝑ turbatione timoris ñcredebat ipsi¬
dño quẽ in angelis cognoscebat . qua &ic̃ illud defiliab: suis ꝓstituendis dixerat : ut intelligamꝰ
non ꝓauc̃toritate habendum qđ dix̃ de turpitudine filiarũ : non enĩ & hoc ꝓaustori tate
demodio euersionis : cõmendat scriptura meritis magis a brahae liberatũ eẽ loth: ut intelle¬
gomius iustũ loth dictũ scđm quendã modũ maxime qđ unũ uerũ dm̃ colebat & ꝓp̃t cõpa¬

Expanded text:
us ostium non requirerent. hac aopadq. et illi percussi sunt, qui quaerebant Helisaeum. hanc etus ostium non requirerent. hac aopadq. et illi percussi sunt, qui quaerebant Helisaeum. hanc etnon sit hoc uerbum positum, sed res ipsa intellegaturDixit autem Lot ad illos: oro, domine, quia inuenit puer tuus misericordiam ante te et magnificasti iustitiam tuam, quam facis in me, ut uiuat anima mea; ego autem non possum saluus  fieri in monte, ne forte conprehendant me mala et moriar. haec perturbatione timoris nDomino, quem in angelis cognoscebat, qua etiam illud de filiabus suis prostituendis dixerat: ut intelligamus non pro auctoritate habendum quod dixit de turpitudine filiarum: non enim et hoc pro auctoritate de medio eversionis. Commendat Scriptura meritis magis Abrahae liberatum esse Loth, ut intelligamus justum Loth dictum secundum quemdam modum, maxime quod unum verum Deum colebat, et propter compa
Abbreviated transcription (Latin):
tuere uolebet filicos suas hac conpensatione ut uiri hospites eius nihil asodomitis talepate¬
rent᷑ utrũ ad mittendaosit compensatio flagitiorũ uel quorũq: peccatinũ ut nos faciamus
mcli aliquid ne alius grauius malũ faciat an potius ꝑ turbationis loth ñ consiliũ tribu¬
endũ sit quia hoc dixerit. merito quȩritur : et nimirũ pericule sissime ad mittit᷑ haec con¬
pensatio: siaut̃ ꝑturbationi humanȩ tribuitur & menti t antomẽdo ꝑmat nullo modo
imittndec est XLII. Uiros uero quieranł adhostium domus ꝑcusser̃ cȩcitacte : greci hebent
ao r&dia quod magis significat sidiciposs& auidentico quae facict non uidert non om̃a
sed qđ non opus est : nã merito mou& quomodo potuer̃ deficere quȩ rendo hostiũ. sitcelieran
cȩtitate ꝑcussi ut omnino nihil uiderent: hoc enĩ modo suacalamitate turbati ulteri¬

Expanded text:
tuere uolebat filias suas hac conpensatione, ut uiri hospites eius nihil a Sodomitis tale patetuere uolebat filias suas hac conpensatione, ut uiri hospites eius nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit conpensatio flagitiorum uel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius grauius malum faciat, an potius perturbationi Lot, non consilio tribuendum sit quia hoc dixerit, merito quaeritur. et nimirum periculosissime admittitur haec conpensatio. si autem perturbationi humanae tribuitur et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda est. Viros uero qui erant ad ostium domus percusserunt caecitate. graeci habent aopao-q, quod magis significat, si dici posset, "auidentia", quae faciat non uideri non omnia, sed quod non opus est. nam merito mouet quomodo potuerunt deficere quaerendo ostium, si tali erant caecitate percussi, ut omnino nihil uiderent; hoc enim modo sua calamitate turbati ulteri
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ : idẽ inuenite uelunũ & parco c&eris ad ex aggerundũ & demons trindũ qđ nec unus
ibi posset inueniri XL. Quod occurrit loth angelis & adoreuit infaciem uide tur
intellexisse qđ angela essent : sed rursus cũ eos ad refectionem corporis in uittce: quae mosta¬
lib: necessacric ẽ uidetur putresse qd homines essent : ergo questio similiter soluitur ut solu¬
tecest intrib: qui uenerunt ad abriham : ut cliquibus signis appcereret eos diuinitus
missos quitam̃ hominos crederentur : nã hoc & in epistola quȩ ẽ ad ebreos cũ dehospitalita¬
tis bono scriptura loquere tur ait: ꝑhanc enĩ quida nescientes hospitio receper̃ angelos.¬
XLI Quodait sodomitis loth. sunt mihi duȩ filiae que nondũ nouerunt uiros. ꝑducã illas
aduos utimini illos quomodo placuerit uob̵. tantũ in uiros istos nefaciatis in iquum : qm̃ prosti¬

Expanded text:
eorum, id est: inuenite uel unum, et parco ceteris, ad exaggerandum et demonstrandum, quod nec unus eorum, id est: inuenite uel unum, et parco ceteris, ad exaggerandum et demonstrandum, quod nec unus ibi posset inueniri. Quod occurrit Lot angelis et adorauit in faciem, uidetur intellexisse quod angeli essent; sed rursus cum eos ad refectionem corporis inuitat, quae mortalibus necessaria est, uidetur putasse quod homines essent . ergo quaestio similiter soluitur, ut soluta est in tribus qui uenerunt ad Abraham, ut aliquibus signis adpareret eos diuinitus missos, qui tamen homines crederentur. nam hoc et in epistula quae est ad Hebraeos, cum de hospitalitatis bono scriptura loqueretur, ait: per hanc enim quidam nescientes hospitio receperunt angelos. Quod ait Sodomitis Lot: sunt mihi duae filiae quae nondum nouerunt uiros; producam illas ad uos, utimini illis quomodo placuerit uobis; tantum in uiros istos ne faciatis iniquum. quoniam prosti
Abbreviated transcription (Latin):
tut ibi posse inueniri ad ex aggerationẽ iniquitatis illorũ : non enĩ necesseerat dõ tã scelera¬
tis hominib: pccrcere necũ illis ꝑderet iustos Cũ posset iustis in deliberctis reddere impiis
digne supplicia sed ut dixi ad ostendendã meclignitatẽ multitudinis illius dixit: sidecem ibi
in uenero parcã uniuersi ciuitati : tã quã sidiceret : ceste possũ necpios cum impiis ꝑdere. nec
tcm̃ propterea impiis parcere : quia liberatis & sepacratis indepiis possum impiis digna
rependere : & itm̃ si ibi inuenitntur parco hoc est quia nec tot ibi possent inueniri : taleali
quid est apud ieremiã ubi ait : circuite uicos hierus elẽ & iudete & quaerite in plateis eius
& cognoscite si inuenietis hominẽ facientẽ iustitiã & quȩ rentẽ fidem & ꝓpitius ero peccatis

Expanded text:
tot ibi posse inueniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse erat deo tam sceleratot ibi posse inueniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse erat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis perderet iustos, cum posset iustis inde liberatis reddere impiis digna supplicia. sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illius dixit: si decem ibi inuenero, parcam uniuersae ciuitati, tamquam diceret: "certe possum nec pios cum impiis perdere, nec tamen propterea impiis parcere, quia liberatis et separatis inde piis possum impiis digna rependere; et tamen, si ibi inueniantur, parco", hoc est, quia nec tot ibi possent iquid est apud Hieremiam, ubi ait: circuite uias Hierusalem et uidete et quaerite in plateis eius et cognoscite: si inuenietis hominem facientem iustitiam et quaerentem fidem, et propitius ero peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
sinon tibi facio. aut uideamus sinon illi facio : etsinon potuero tibi facere: uel sciam. id est hoc
ipsum experibor utrũ non possim : quod cũ minando non ignorando dicitur : irteti appa¬
ret affectus sed ꝑ turbatio non cadit indm̃ : mos aut̃ humanȩ locutionis & usitatus est :
ut humanȩ infirmitati congruat. cuids̃ coaptat locutionẽ suc̃c̃ : XXXUIIII. Quaeriso l&
Quaeri sol&
utrũ qđ desodomis dixit dẽ on seꝑ derelocum si inuenirentur illic ueldecem iusti spe¬
cili quadã sententia deilla ciuitate an de omnib: intellegendũ sit generalit̃. par¬
cere dm̃ loco in quocumq uel decem iusti fuerint : In qua quȩstione non est quidem
netesse ut hoc deomni loco accipere compellcomur : uerũ tam̃ desodomis potuit & sudici
qua sciebat ds̃ ibi non eẽ uel x: & ideo sic res pondebatur abrithae : ut significaretur nec

Expanded text:
si non tibi facio, aut, Videamus si non illi fecero, et, si non potuero tibi facere; vel, Sciam, id est, hoc si non tibi facio, aut, Videamus si non illi fecero, et, si non potuero tibi facere; vel, Sciam, id est, hoc ipsum experibor, utrum non possim: quod cum minando non ignorando dicitur, irati apparet affectus; sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis et usitatus est, ut humanae infirmitati congruat, cui Deus coaptat locutionem suam. XL. Ib. XVIII, 32. Quaeri solet utrum quod de Sodomis dixit Deus, non se perdere locum, si invenirentur illic vel decem justi, speciali quadam sententia, de illa civitate, an de omnibus intelligendum sit generaliter, parcere Deum loco, in quocumque vel decem justi fuerint. In qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere compellamur: verumtamen de Sodomis potuit et sic dici, quia sciebat Deus ibi non esse vel decem; et ideo sic respon
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura testatur : sed rursus quȩ ritur siitt ẽ unde angelos fuisse postea cognouerint.
nisi forte cũ eis uidentib: incaelũ issent XXXUII. Scio enim quia constitu& filiissus & domui
suȩ post se &custodideit uices dñi facere iustitic̃ & iudiciũ ut aedducat dñs in abrahã om̃aquȩ
locutus ẽ. ad illũ : ecce ubi ꝓmittit dñs a brabȩ ñ solũ prȩmia sed & icc̃ obedientiã iustitiae filio¬
escendens ergo ui debosiscđm
clamorẽ ipsorũ uenientem adme consummuntur . siccutẽ non ut sciam: uerba haec sinon dubi-¬
tuntis quid duorũ potius euenturũ sit. sed irasuentis &minantis accipiamus nullaques¬
tio est: more quippe humano ds̃ inscripturis ad homines loquit᷑. & eius ir t̃ nouerunt sine
ꝑturbactione eius intellegere quinouer̃ : solemus aut̃ &ict̃ sic mina citer loqui : uideamus

Expanded text:
scriptura testatur. sed rursus quaeritur, si ita est, unde angelos postea fuisse cognouerint, scriptura testatur. sed rursus quaeritur, si ita est, unde angelos postea fuisse cognouerint, nisi forte cum eis uidentibus in caelum issent. Sciebam enim quia constituet filiis suis et domui suae post se, et custodient uias domini facere iustitiam et iudicium, ut adducat dominus in Abraham omnia quae locutus est ad illum. ecce ubi promittit dscendens ergo videbo si secundum clamorem ipsorum venientem ad me consummantur, si autem non, ut sciam. Verba haec si non dubitantis quid duorum potius eventurum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. More quippe humano Deus in Scripturis ad homines loquitur, et ejus iram noverunt sine perturbatione ejus intelligere, qui noverunt. Solemus autem etiam sic minaciter loqui, Videamus
Abbreviated transcription (Latin):
ego uere pariã : eigo autẽ sonui : quȩ ritur qua reisitͦo red cerguat dñs cũ & abrabã riserit nisi
quia illius risus admirationis & lȩtitiae fuit sarȩ aut̃ dubittctionis & cbillo diiudicari po¬
tuit. quicorda hominũ nouit
Negicuit sccra dicens : non risi : timui emim : quo modo intel¬
legebanł dm̃ ẽẽ quilo queb at᷑. cũ &ic̃ negitre ausa sit sara qđd riserit tãquã ille hoc posset ig¬
norarenisi foste sccra homines eos puitobat. abrabam uero dm̃ intellegebat sed & icmipse illa
humani tatis officia p̃bendo dequibus suprtt dixi. quaenetessaria nis iinfirmȩ carniee non¬
possent mirũ nisi hominos prius ẽẽ arbi tratus ẽ : sed forttessis inquib: dm̃ loqui intellex̃ quib:¬
dñ dumȩ maiestictis ex istentib: & apparentib: signis. sicut in hominib: dm̃sȩpe apparuis se

Expanded text:
ergo uere pariam? ego autem senui. quaeritur quare istam redarguat dominus, cum et Abraham riserit. nisi ergo uere pariam? ego autem senui. quaeritur quare istam redarguat dominus, cum et Abraham riserit. nisi quia illius risus admirationis et laetitiae fuit, Sarrae autem dubitationis, et ab illo hoc diiudicari potuit,. qui corda hominum nouit. Negauit Sarra dicens: non risi; timuit enim. quomodo intellegebant deum esse qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sarra quod riserit, tamquam ille hoc posset ignorare? nisi forte Sarra homines eos putabat, Abraham uero deum intellegebat. sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, de quibus supra dixi, quae nepossent, mirum nisi homines prius esse arbitratus est, sed fortassis, in quibus Deum loqui intellexit, quibusdam divinae majestatis existentibus et apparentibus signis sicut in hominibus Dei saepe apparuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ne muliebria ueniant : scđm hoc ad miritũ abrichã deꝓmissione silii et miraculũ potuisse
uim generandi hecbere pusset : Sim liẽ siuuenalis a &cctis eẽt : sed secundũ hoc emostuũ. ut & iã
huc paticctur genercore nom possit. deiuuencula pobest᷑ & rursus mulior quaeiam pro¬
uestȩ aetatis est quãuis adhuc menstrua fluant ut deseniore parere non pos sit deiuuene¬
potestꝰ illud ittcq ideo mira culũ fuit qui a scđm id qđ diximus emostuo corpore uri femi
tuũ uerbo quis promat quia dixit emortuũ : ĩã ergonet animã habuisse sed cadauerfuis se
intellegi debet: qđ cibsur dissime fal sitictis ẽ. Sic iteq: soluitur ista questio: alioquin.
merito mouet quomodo cũ eẽt abrahaõ ꝓpemediȩ ȩtictis scđm quac homines tunc uiuebant
& postecofilios decethura fecerit. dicat᷑ ab apło corpore emostuo : & ꝓmiraculo quia genuit
prȩdicetur .VXV. Et dix̃ dñs ad cebrechã : quecrerisit sara insem& ipsa diuens

Expanded text:
e muliebria ueniant, secundum hoc admiratum Abraham de promissione filii et miraculum posuisse uim generandi habere posset, si mulier iuuenalis aetatis esset, sed secundum hoc emortuum, ut iam  patiatur, generare non possit, de juvencula potest. Et rursus mulier quae tam provectae aetatis est, quapotest. illud itaque ideo miraculum fuit, quia secundum id quod diximus emortuo corpore uiri femintuum" uerbo quis premat, quia dixit emortuum, iam ergo nec animam habuisse, sed cadauer fuisse intellegi debet: quod absurdissimae falsitatis est. sic itaque soluitur ista quaestio. alioquin merito mouet quomodo, cum esset Abraham prope mediae aetatis, secundum quam homines tunc uiuebant, et postea filios de Cettura fecerit, dicatur ab apostolo corpore emortuo et pro miraculo, quia genuit, praedicetur. Et dixit dominus ad Abraham: quare risit Sarra in semet ipsa dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Et protulerunt pauorem terrae quam explorauerunt: pauorem terrae
dixit. non quo paueat eadem terra. sed quem exea terra conceperant :
XXIII.

Expanded text:
Et protulerunt pavorem terrae quam exploraverunt. Pavorem terrae dixit, non quo pavebat eadem terra, sed quem ex ea terra conceperant. XXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Multa in narratione iudae aliterdicta sunt quam cum illis egerat iosephquã uis
apud eum loqueretur. ut omnino deilla insimulatione quod ex ploratures essent
nihil diceretur : quodutrũ consulto tacitũ sit anid feterit ꝑ turbationis abli¬
uionon appar& : nam & illud quod dixerunt se ab ipso ioseph interrogatus depa¬
tre & fratresuo seautẽ illa interroganti indicasse. mirũ siuel adfententiã potest
isttꝓuenire narratio titeam const& eẽ ueracem quanquã & siteliqua fulsa
in ea sunt ftelli potius ꝑ obliuionẽ potuit quã auderet mentiri apud eum

Expanded text:
Multa in narratione Iudae aliter dicta sunt quam cum illis egerat Ioseph, quamuis apud eum loqueretur, ut omnino de illa insimulatione, quod exploratores essent, nihil diceretur. quod utrum consulto tacitum sit an et id fecerit perturbationis obliuio non adparet. nam et illud quod dixerunt se ab ipso Ioseph interrogatos de patre et fratre suo, se autem illa interroganti indicasse, mirum si uel ad sententiam potest ista peruenire narratio, ut eam constet esse ueracem. quamquam etsi aliqua falsa in ea sunt, falli potius per obliuionem potuit quam audere mentiri apud eum
Abbreviated transcription (Latin):
piendum ad celebrandum pascha & hoc eẽ dictum putant abagnis & haedis acciptr&s
tam quatindicer & uel ab agnis agnum uel ab haedis haedum siuillud desit sumioportere:
appar& tamen in xp̃orebus impletis. quid illo p̃cepto fuerit figuratum:
XLIII

Expanded text:
piendum ad celebrandum Pascha, et hoc esse dictum putant, ab agnis et haedis accipere, piendum ad celebrandum Pascha, et hoc esse dictum putant, ab agnis et haedis accipere, tanquam diceret, vel ab agnis agnum, vel ab haedis haedum, si illud desit, sumi oportere: apparet tamen in Christo rebus impletis quid illo praecepto fuerit figuratum. XLIII
Abbreviated transcription (Latin):
possit eẽ non masculus. nes cientem quanexessitate itasit trans latum: ouisenim trans¬
ferri debiuit quia grecus probaton hab&. sed probaton ingrecalingua generis neutriẽ :
& potuerunt quae sequntur omnia conuenir& tam quamsi dicer& petus perfectũ
masculum anniculumerit uobis: potuit enim latine dicimasculum pecus. quomodo
dicitur masculatura genere neutro: õuis autem masculus dicinon poss&. quia femi¬
nini generis est ouis. Item ouis mascula sidiceretur. ess& absurdius : pecus uero sipone¬
retur. &i am aliud intellegeretur. nec seruaretur sacramentum. quodcũ scriptura de
ouelo quatur post dicit. ab agnis & haedis accipietis illudi qua in re xp̃s significari
merito accipitur: quid enim opus erett ouemuel agnum ab agnis & haedis accipien¬
dum moneri. nisiille figuraretur cuiustaro non solum exiustis uerum &iam ex
percatoribus propagicta est : quanquam conentur iudaei &iam hedum intellegere acci¬

Expanded text:
possit esse non masculus, nescientem qua necessitate ita sit translatum. Ovis enim transferri debuit, quia graecus πρόβατον habet; sed πρόβατον in graeca lingua generis neutri est, et potuerunt quae sequuntur omnia convenire, tanquam si diceret, Pecus perfectum, masculum, anniculum erit vobis. Potuit enim latine dici, masculum pecus, quomodo dicuntur mascula thura, genere neutro: ovis autem masculus dici non posset, quia feminini generis est ovis. Item ovis mascula si diceretur, esset absurdius. Pecus vero si poneretur, etiam aliud intelligeretur; nec servaretur sacramentum, quod cum Scriptura de ove loquatur, post dicit, ab agnis et haedis accipietis illud. Qua in re Christus significari merito accipitur. Quid enim opus erat ovem vel agnum ab agnis et haedis accipiendum moneri, nisi ille figuraretur, cujus caro non solum ex justis, verum etiam ex peccatoribus propagata est? Quanquam conentur Judaei etiam haedum intelligere acci
Abbreviated transcription (Latin):
&iec infeminam hebream legem datam intelligi. quae seruatur in maribus : curergo
istac ita recȩd&. nisi quia in illo famulatu intelligitur humiliata quod ei sed ñs
miscuerit: hoc quippe in consequentibus ut cumque clarescit: sequitur enim &
dicit: quod sinon placuerit dominosuo quia non an nomin auit eam id est non
cam fecituxorem remunerabit eam: hoc est quod supra dixit. non habibitta ut
recedunt añcillae : iussa est quippe aliquid accipere proeo quod humilia ta
est : quia non ei se itte miscuit ut facer& uxoremidest ut an nominar& eamsibi:
hoc autem quod diximus remuner abiteari quidam in p̃tes dixerunt redim&¬
eam: quod si in greto dic tum esset AΓΙΟΑΥΙΡΩCΕTAΙ siriptum esset : sicut

Expanded text:
etiam in femina hebraea legem datam intellegi, quae seruatur in maribus. cur ergo etiam in femina hebraea legem datam intellegi, quae seruatur in maribus. cur ergo ista non ita recedet, nisi quia in illo famulatu intellegitur humiliata, quod ei se dominus miscuerit? hoc qudicit: Quod si non placuerit domino suo, quia non annominabit eam, id est, non eam fecit uxorem, remunerabit eam, hoc est quod supra dixit, non abibit ita ut recedunt ancillae. Jussa est quippe aliquid accipere pro eo quod humiliata est: qHoc autem quod diximus, remunerabit eam, quidam interpretes dixerunt,eam. Quod si in graeco dictum esset ἀπολυτρώσεται, scriptum esset sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cillȩ : qđ si non placuerit dominosuo : quanquã ad nominauit eã non annomina uit
eam rem uner abit eam: genti autẽ exterae non est dominus uendere illã : q̃m sprȩ¬
uit in ea : quod sifilio ad nominauerit eã. secundum iustificationẽ filiarũ faci& ei:
quod si aliam accipi& ei qua eopussunt & uestem & conuersationem eius non frau¬
dabiiꝯsi autẽ triahaer non fecrit ei exibit gratis. sine practio: obscuris simum
lucum inusitatȩ locutiones feccrunt. Itaut inter praetes nr̃i quẽ ad modum
eum explicarent paene non inuenirent : in ip̃so quoq:grȩco eloquio multum
obscurum est quod hic dicitur : tamen quiduideatur : ut potero aperiam : si
quis autem in quit uendiderit filiam famulam id est ut sit famula quam osfee¬
TeN graeri uocant non abibit itac ut recedunt ancillȩ: intelli gendum est nonsic re¬
ceil& quomodo recedunt ancillȩ hebraee postsex annos: eam quippe oport&

Expanded text:
cillae. quodsi non placuerit domino suo quam non adnominauit cillae. quodsi non placuerit domino suo quam non adnominauit eam, remunerabit eam. genti autem exterae non est dominus uendere illam, quoniam spreuit in ea. quodsi filio adnominauerit eam. secundum iustificationem filiarum facietei. quodsi aliam accipiet ei, quae opus sunt et uestem et conuersationem eius non fraudabit. si autem tria haec non fecerit ei, exibit gratis sine pretio. obscurissimum istum locum inusitata uerba locutionesque fecerunt, ita ut interpretes nostri quemadmodum eum explicarent paene non inuenirent. in ipso quoque graeco eloquio multum obscurum est quod hic dicitur. tamen quid uideatur, ut potero, aperiam. Si quis autem, inquit, uendiderit filiam suam famulam — id est, ut sit famula, quam otyinjv Graeci uocant — non abibit ita ut recedunt ancillae, intellegendum est: "non sic recedet quomodo recedunt ancillae hebraeae post sex annos". eam quippe oportet
Abbreviated transcription (Latin):
nebulaerat. cuitaeli caelorum non sufficiunt nisi quem ad modum nus quam non est qui
in loco nullo est : LXXXI. Non facietis uobis deos argenteos & deos aureos non facietis
uobis ipsis: repetitur quod in primo praecepto inculcatum est : & ex diis argenteis & aure¬
is utique omnia simulacra intelleguntur sicut in illo &iã pscclmo idola gentium argen¬
tum & aurum LXxXUII. Quae deseruo haebrȩo p̃cipiuntur ut sex annos ser uiat
& dimittatur libergratis : neserui xp̃iani hoc flagitarent adominis iuo suis¬
a postolica austoritas iub& seruos dominis suis eẽ subditos. nen omendĩ & doctrina
blas phemetur: illudenim ex hocsatis constat mynisterio praereptũ quia & per¬
tundi subula eius aurem adpostem praecepit ds̃. qui libertatẽ illã recusar& Lxxviii
Si quis autem uendiderit filiam suam in famulam non abibit ittc ut recedunt an¬

Expanded text:
nebula erat, cui coeli coelorum non sufficiunt; nisi quemadmodum nusquam non est, qui nebula erat, cui coeli coelorum non sufficiunt; nisi quemadmodum nusquam non est, qui in loco nullo est? LXXVI. Iuobis ipsis. repetitur quod in primo praecepto inculcatum est; et ex diis argenteis et aureis utique omnia simulacra intelleguntur, sicut in illo etiam psalmo: idola gentium argentum et aurum. Quae de seruo hebraeo praecipiuntur, ut sex annos seruiat et dimittatur liber gratis, ne serui christiani hoc flagitarent a dominis suisapostolica auctoritas iubet seruos dominis suis esse subditos, ne nomen dei et doctrina blasphemetur. illud enim ex hoc satis constat in mysterio praeceptum, quia et pertundi subula eius aurem ad postem praecepit deus, qui libertatem illam recusasset. Si quis autem uendiderit filiam suam famulam, non abibit ita ut recedunt an
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur aduetus testitmentũ timorem potius ꝑtinere sicut ad nouũ dilectionem q̃uan¬
quã & in uetere nouum lateat. & in nouo uetus pateat: quomodo autẽ talipopulo tri¬
buatur uidereuocem di si hoc accipiendũ est intelligere. cumsibi loqui dm̃timeant neno
enimuenit ds̃ aduos temptareuos : ut sittimor eius in uobis. nepeccetis: sic illi cohi¬
bendi fuerant apetcatis. utique timendo nepoenas sensibiles paterentur : quia nondũ pote¬
rant amare iustitiã & in hoc erat illis temptatio adño qua probantur ut apparer& cuius¬
modiessent. non ut dõ notifierent quem non latebat quales cumq: essent. sed ut interse acsibim&:
multum tamen istis terroribus testamenti ueteris differentia commendatur: quod &iã
in epistola adhebreos apertissime dictum est. LxxU. Moses autem intrauit in nebula
ubierat ds̃ id est ubi ex pressiora fiebant signa quibus cognoscereturds̃ : nam quomodo in

Expanded text:
ficatur ad uetus testamentum timorem potius pertinere sicut ad nouum dilectionem, quamficatur ad uetus testamentum timorem potius pertinere sicut ad nouum dilectionem, quamquam et in uetere nouum lateat et in nouo uetus pateat. quomodo autem tali populo tribuatur uidere uocem denim venit Deus ad vos, tentare vos ut sit timor ejus in vobis, ne peccetis. Sic illi cohibendi fuerant a peccatis, utique timendo ne poenas sensibiles paterentur; quia nondum poterant amare justitiam: et in hoc erat illis tentatio a Domino, qua probabantur, ut appareret cujusmodi essent; non ut Deo noti fierent, quem non latebant qualescumque essent, sed ut inter se ac sibimet. Multum tamen istis terroribus Testamenti Veteris differentia commendatur, quod etiam in Epistola ad Hebraeos apertissime dictum est . LXXV. Ib. XX, 21. Moyses autem intravit in nebulam, ubi erat Deus: id est, ubi expressiora fiebant signa, quibus cognosceretur Deus. Nam quomodo in
Abbreviated transcription (Latin):
aliud eẽ arbi tracti sunt quã intellege qui uisus mentis est : cũ uero hicbreuiter dicendũ ẽ&̃
qđ populus uidebat uocẽ & lam padas & uocẽ tubȩ & montẽ fumantẽ : quaestio maior ort¬
retur quo modo audiebat lampadas & montẽ fumantẽ . qđ ꝑtin& ad sensũ uidendi
nisi quisdicat nec tambreuiter dicendũ fuisse utͣ totũ diceretur. audiebat uocem
& uidebat lampadas & audiebat uocem tubae & uidebat montẽ fumantẽ : duo quippe
genera uocis erant & denubib: sicut tonitrua. & tuba : si t amen ipsam dixit uocẽ quaed enu¬
bibus edebatur: ac ꝑhoc melius in his quae ad sensum audiendi ꝑtinebant generalis sen¬
sus est positus hocẽ uidendi cũ breuiter totũ uell& scriptura complesti : quã ut in his
quaeꝑtineał aduidendi sensum sub intellegeretur auditus: quomoreloqui non sole¬
mus: namuide quid son& solemus dicere. audi quidluceat non solemus. Lxxiii¬
Lo quere tu nobis & nonloquatur adnos ds̃ nequando moriamur : multum & solide signi¬

Expanded text:
aliud esse arbitrati sunt quam intellegere, qui uisus mentis est. cum uero hic breuiter dicendum esset, quod p-opulus uidebat uocem et lampadas et uocem tubae et montem fumantem, quaestio maior oreretur, quomodo audiebat lampadas et montem fumantem, quod pertinet ad sensum uidendi. nisi quis dicat nec tam breuiter dicendum fuisse, ut totum diceretur: audiebat uocem et uidebat lampadas et audiebat uocem tubae et uidebat montem fumantem. duo quippe genera uocis erant: de nubibus, sicut tonitrua, et de tuba, si tamen ipsam dixit uocem, quae de nubibus edebatur. ac per hoc melius in his, quae ad sensum audiendi pertinebant, generalis sensus est positus, hoc est uidendi, cum breuiter totum uellet scriptura complecti, quam ut in his, quae pertinent ad uidendi sensum, subintellegeretur auditus: quo more loqui non solemus. nam "uide quid sonet" solemus dicere, "audi quid luceat" non solemus. Loquere tu nobis, et non loquatur ad nos deus, ne quando moriamur. multum et solide signi
Abbreviated transcription (Latin):
parceretur. nec ab eis ipsis is rahelitae neglecto dĩ mandato. miseri cordiã flecterentur
qđ quidemn duce ihũ qui ⁊ om̃a diligenter diuina praecepta seruabat non est credendũ
si eri potuisse: uerun tamen nec ipseistos tamcito deleuissec : nisi conspira tirsime
contrairent : atque ita fieri posset ut eis ab illo minime debellatis quidĩ praecepta
implere curabat. reman sissent ad illud tempus quando eis possent parcere post
mortem ihũ qui nontanta curadĩ mandata faciebant ⁊ nam & cdhuc eodem uiuen¬
te quibus dam illi pepercerunt tantum modo eos dicioni suae sub iugantes. quodam
uero potuerunt : uerum haee non illo dute facta sunt : sedcum iam senex uacaret abello
tantum modo eisterras diuidens ut ipsniam illo non bellante diuisccs sibiterras par¬
timiam hoste uacuas tenerent᷑. partimpugnando caperent :& quod uincere ali quos mni¬

Expanded text:
parceretur nec ab eis ipsis Israhelitae neglecto dei mandato ad misericordiam flecterentur. parceretur nec ab eis ipsis Israhelitae neglecto dei mandato ad misericordiam flecterentur. quod quidem duce Iesu, qui omnia diligenter diuina praecepta seruabat, non est credendum fieri potuisse. uerum tamen nec ipse istos tam cito deleuisset, nisi conspirantissime contrairent atque ita fieri posset ut eis ab illo minime debellatis, qui dei praecepta inplere curabat, remansissent ad illud tempus, quando eis possent parcere post mortem Iesu, qui non tanta cura dei mandata faciebant. nam et adhuc eodem uiuente quibusdam illi pepercerunt tantummodo eos ditioni suae subiugantes; quosdam uero nec uincere potuerunt. uerum haec non illo duce facta sunt, sed cum iam senex utantummodo eis terras dividens; ut ipsi jam illo non bellante, divisas sibi terras partim jam hoste vacuas tenerent, partim pugnando caperent. Et quod vincere aliquos mi
Abbreviated transcription (Latin):
tur sicut dixit dñs ad mossen : Itaedistum est hoc perdñm factum confortaricor hoc et
obdurcri coreorum sicut depharaone : quod diuino alto que iudicio iuste fieri mini¬
me dubitandum est : cum deserit ds̃ & possid& in imicos: quod sic accipiendum est :
que ad modum &ibi : sed hinc aliud mou& quomodo dictum sit adhoc eis confor
ticricor ut ex surgerent in bellũ aduersus isrł : & ob hoceis non praeberent miscricor¬
diam quasi praebenda e& si nonbellarent . cumds̃ praeceperit nulli eorũ eẽ parcendũ¬
diam. quasi prae benda eo sinonbellarent. cumds praereperit nulli eorũ eẽ partendũ.
& obhoc gabaonitis pepercerint. quia sedelonginqua terra uenisse fingentes eorũ iura¬
tionem tenuerant: sedqm̃ quibus dam ultro praebuerunt israhelitȩ mi seri cordiã quã¬
uis contradĩ mandatum : ad hoc distum eẽ intelligendum est istos itabellasse. ut non eis

Expanded text:
tur, sicut dixit dominus ad Moysen. ita dictum est hoc "per dominum factum confortari cor eorum"tur, sicut dixit dominus ad Moysen. ita dictum est hoc "per dominum factum confortari cor eorum", hoc est obdurari cor eorum, sicut de Pharaone. quod diuino altoque iudicio iuste fieri minime dubitanduquemadmodum et ibi. Sed hic aliud movet, quomodo dictum sit, ad hoc eis confortatum esse cor, ut exsurgerent in bellum adversus Israel, et ob hoc eis non praeberent misericordiam, quasi praebenda esset si non bellarent; cum Deus praeceperit nulli eorum esse parcendudiam, quasi praebenda esset si non bellarent; cum Deus praeceperit nulli eorum esse parcendum: et ob hoc Gabaonitis pepercerint, quia se de longinqua terra venisse fingentes, eorum jurationem tenuerant. Sed quoniam quibusdam ultro praebuerunt Israelitae misericordiam, quamvis contra Dei mandatum, ad hoc dictum esse intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
da est ista crudelitas. quanullum uiuum insiuitatibus sibitraditis dimittebat
ter hoc ueteris testac menti uerum dm̃ fuisse auctorem nolunt credere. tam
peruersa deo peribus dĩ quã depeccatis hominum iudicant. nescientes quid
quis que dignus sit & magnum putantes malum cum casura deiciuntur. mor
Et non erat ciuitas quaenonerat tradita
silus isrł : quaeritur quo modo huc uerum sit : cum nec temporibus postea iudicũ
ner temporibus regum omnes omnino illccrum septem gentium ciuitates capere potuerint
hebreiꝰ sed aut sic intalligendũ est quolidullim cidtito bastaue taper poluo in¬
quam non ceperit. aut certe nulla non captit est : sed earum quae in regionibus suprec
comme moritis fuerunt: enumera tae sunt enim regiones in quibus fuerunt ciuitates.
dequibus facta est ista condusio: &omnes caepit inbello
Qui a perdñm factum est confortari coreorum ut obuiam irent adbellumisrł:
ut ex terminarentur ita ut non dominrentur eis misericordia sed ut ex terminaren¬

Expanded text:
da est ista crudelitas, quod nullum uiuum in ciuitatibus sibi traditis dimittebat ter hoc ueteris testamenti uerum deum fuisse auctorem nolunt credere, tam peruerse de operibus dei quam de peccatis hominum iudicant nescientes quid quisque pati dignus sit et magnum putantes malum, cum casura deiciuntur mortalesque moriuntur. Et non erat ciuitas quae non erat tradita filiis Israhel. quaeritur quomodo hoc uerum sit, cum nec temporibus postea iudicum nec temporibus regum omnes omnino illarum septem gentium ciuitates capere potuerint Hebraei. sed aut sic intellegendum est, quod ad nullam ciuitatem quam non ceperit; aut certe nulla non capta est, sed earum quae in regionibus supra commemoratis fuerunt. enumeratae sunt enim regiones, in quibus fuerunt ciuitates de quibus facta est ista conclusio: et omnes cepit in bello. Quia per dominum factum est confortari cor eorum, ut obuiam irent ad bellum ad Israhel, ut exterminarentur, ita ut non daretur eis misericordia, sed ut exterminaren
Abbreviated transcription (Latin):
dem pacifica responderint tibi & apperuerint tibi . omnis populus qui inuenti fu¬
erint inciuitate erunt tibi tributarii & obedientes : si autem tonoboedierint tibi & fe¬
cerint a diebellũ: circum sedebis eam & tradet eam dñsituius in manustuas &inter¬
fici us omne masculinũ eius in nece gladi practer mulieres & supellettilem & ominia petora
& omnia que fuerint inciuitate & omnia utensilia praed aberistibi & edes omnem praedationẽ
inimicorũ tuorũ quã dñs dr̃tuus dabit tibi: sic facies omnibus ciuitatibus quaelonge sunt
ateualde quaenon sunt ciuitatibus gentium isturum : ece autẽ exciuitatib: istis quas dñs dr̃
tuus dattibi hereditare terram eorum non uiuificabis omnem uiuum sed anathe matizabis eos
c& theum & amorreum & cananeum & ferezeum & eurum & iebu seum & gergeseum. quẽ ad¬

Expanded text:
dem pacifica responderint tibi et aperuerint tibi, omnis populus qui inuenti fudem pacifica responderint tibi et aperuerint tibi, omnis populus qui inuenti fuerint in ciuitate erunt tibi tributarii et oboedientes; si autem non oboedierint tibi et fecerint ad te bellum, et circumsedebis eam et tradet eam dominus deus tuus in manus tuas et interficies omne masculinum eius in nece gladii praeter mulieres et supellectilem; et omnia pecora et omnia quaecumque fuerint in ciuitate et omnia uinimicorum tuorum, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Sic facies omnibus civitatibus quae longe sunt a te valde, quae non sunt a civitatibus gentium istarum. Ecce autem ex civitatibus istis, quas Dominus Deus tuus dat tibi haereditare terram eorum, non vivificabis omnem vivum, sed anathematizabis eos, Cethaeum, Amorrhaeum, et Chananaeum, et Pherezaeum, et Jebusaeum, et Hevaeum, et
Abbreviated transcription (Latin):
iurauerat patribus eorum. non restitit quis quam ante faciem illorum ab omnibus
in imicis eorum ⁊omnes in imicos eorum tradidit dñs eis & manus eorum: non decidit
exomnibus uerbis bonis quaelocutus est dñs filiis isrł ⁊ omnia aduenerunt: diligen
ter ergo uniuersa consideran da sunt & primum uidendum quot gentium terra
ꝓmissa sit israbelitis: septem quidem gentes assiduae uidentur cõmemorari. sicut
in ex odo legitur: & dixit dñs ad mossen : uade ascendehinc tu& populus tuus quo sedu¬
xisti deterra a egypti in terrã quã iuraui abraham & isa ac & ia cobdicens. semini ur̃o
dabo eam & simulmittã ante faciemtuam angelũ meũ & eici & amorreum & ch&¬
theum & ferezeum. & gerges seum & eueum & iebiuseum & cana neum : harsd ergo septẽ
gentium terram uidetur ds̃ patribus ꝓmi sisse: scriptũ est &iã in deutero nomio multo
ex pressius : si autẽ accesseris ad ciuitatem expugnitre eam . & euocaueris cum pace. siqui¬

Expanded text:
juraverat patribus eorum; non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum: omnes inimicos eorum tradidit Dominus in manus eorum; non decidit ex omnibus verbis bonis quae locutus est Dominus filiis Israel, omnia advenerunt. Dilter ergo uniuersa consideranda sunt. et primum uidendum quot gentium terra promissa sit Israhelitis. septem quidem gentes assidue uidentur commemorari, sicut in Exodo legitur: et dixit dominus ad Moysen: uade, ascende hinc tu et populus tuus, quos eduxisti de terra Aegypti, in terram quam iuraui Abraham et Isaac et Iacob dicens: semini uestro dabo eamtaeum et Pherezaeum et Gergesaeum et Euaeum et Iebusaeum et Chananaeum. harum ergo septem gentium terram uidetur deus patribus promisisse. scriptum est etiam in Deuteronomio multo expressius: si autem accesseris ad ciuitatem expugnare eam et euocaueris eos cum pace, si qui
Abbreviated transcription (Latin):
anquia isti quitunc uidebant non eos ulterius uiderunt. quia & illi sunt mor tui
qui consequebantur. & istiomnes quisque diemortis suae : namposteri eorum uideruñt
posteros illorum: annon eos uidebitis sicut hodie intellegendum est non sicut hodie
pes sequentes & in imicos. & tanto postuos agmine uenientes. ut omnino nulla
sit quaestio nec de a&erno tempore quodbicposuit : quia & siuidebunt se utrique
tempore resurrectionis non sic utique uidebunt ut hodie.
uidest quod dixit dñs ad mosen. quid tuclamas adme cumscriptura non dixe¬
rit aliquid demssi uocibus nec eum orantem commemorauerit. nisi quia intel¬
legi uoluit hoc eum egisse uocissilentio ut corde clamar&:lu
Et tuleua uir gamtuam. & extende manum tuam supermare: haec est illa uir¬
gic in quafiebant mirabilia. quae mododicitur essemossi : tunc autem fratris eius
suisse dicebatur. quandoper illam ipseo perabatur¬
xtendisti manum tuam trans uorauit eos terra: pro aqua non mirum est posi

Expanded text:
an quia isti qui tunc uidebant non eos ulterius uiderunt, quia et illi sunt mortui qui consequebantur et isti omnes quisquis die mortis suae? nam posteri eorum uiderunt posteros illorum, an "non eos uidebitis sicut hodie" intellegendum est non sicut hodie persequentes et inimicos et tanto post uos agmine uenientes, ut omnino nulla sit quaestio nec de aeterno tempore quod hic posuit, quia etsi uidebunt se utrique tempore resurrectionis, non sic utique uidebunt ut hodie? uid est quod dixit dominus ad Moysen: quid tu clamas ad me? cum scriptura non dixerit aliquid de Moysei uocibus nec eum orantem commemorauerit? nisi quia intellegi uoluit hoc eum egisse uocis silentio, ut corde clamaret. Et tu leua uirgam tuam et extende manum tuam super mare. haec est illa uirga, in qua fiebant mirabilia, quae modo dicitur esse Moysi; tunc autem fratris eius fuisse dicebatur, quando per illam ipse operabaturxtendisti dexteram tuam, transuorauit eos terra. terram pro aqua non mirum est posi
Abbreviated transcription (Latin):
tribilibus & ecĩdiduas itebulcs lapidets sicut priores & ascende in montẽ & dugtabulȩ
induabus manibus meis & scripsit in itebulis secundum scripturã priorem detem uerba quȩ
locutus est dñs aduos in montem emedio ignis. & dedit eas dñs mibi. Non in merito quaeri¬
tur quomo dobaec indeutero nomio dicantur mosse recolente acrepetente quaegestas unt :
ID

Expanded text:
tribilibus et excidi duas tabulas lapideas sicut priores et ascendi in montem et duae tabulae tribilibus et excidi duas tabulas lapideas sicut priores et ascendi in montem et duae tabulae ilocutus est dominus ad uos in monte e medio ignis; et dedit eas dominus mihi. non inmerito quaeritur quomodo haec in Deuteronomio dicantur Moyse recolente ac repetente quae gesta sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
quinesciunt dextrã aut sinistra. ut hoc sic intellegamus quacsi non offenderint deum.
Nam & patres eorum qui mortui sunt nec in eandem terrã intrare ꝑ missisunt : Tales in¬
ueniuntur fuisse ut in eis essent quidam & iam boni: propter quod a postolus non omnes
sed quosdam eorum dicit offendisse. in quibus eorum peccata commemorat: similes
quippeistos parentibus suisNItaceuidentius doc& & ista scriptura deutero nomii. quod
consequenter adiungit & dicit : & inchoreb ex a cerbastis dñm: ubiceste illi ex a cerbauer̃.
qui propter eadem mala merita sua non sunt Interrã ꝓmissionis inducti
In illo tempore dixit dñs adme: excidetibi duas tabulas lapideas quem ad modum priores.
& ascende adme in monte & facies tibi artam ligneam . & scribam intabulis uerba quaeerapł
in ttbulis prioribus quas contriuisti & in mittes eas in arcam: & feciarcam exlignisinpu¬

Expanded text:
qui nesciunt dextra aut sinistra, ut hoc sic intellegamus quasi non offenderint deum. qui nesciunt dextra aut sinistra, ut hoc sic intellegamus quasi non offenderint deum. nam et patres eorum, qui mortui sunt nec in eandem terram intrare permissi sunt, tales inueniuntur fuisse, ut in eis essent quidam etiam boni. propter quod apostolus non omnes, sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus eorum peccata commemorat. similes quippe istos parentibus suis ita euidentius docet et ista scriptura Deuteronomii, quod consequenter adiungit et dicit: et in Coreb exacerbastis dominum. ubi certe illi exacerbauerunt, qui propter eadem mala merita sua non sunt in terram promissionis inducti. In illo tempore dixit dominus ad me: excide tibi duas tabulas lapideas quemadmodum priores et ascende ad me in montem; et facies tibi arcam ligneam. et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, quas contriuisti; et inmittes eas in arcam. et feci arcam ex lignis inpu
Abbreviated transcription (Latin):
quae in corde tuo sunt : non enim ait & cognoscer& : quod quidem sidixisso intellt gen¬
dũ erat. cognita facer& . xiiii¬
III Et scies hodie quia non ꝓpt̃ iustitiastuas dñs ds̃ tuus
dattibi terram bonã istam hereditare. qm̃ populus dura ceruice es : ceste isti sunt qui
propterea non meruerunt perire in deserto quianes cierunt dextrã aut sinistrã : ecceiam
dura ceruice appellantur : unde uidendũ est illud in sacramento eẽ dictũ non quo disto¬
rum merita commendata sint : namnequis existim& & subito istos uituperabiles factos
quimerito fuissent antelaudati. paulo post eis dicitur: memoresto neobliuis caris
quanta ex acerbasti dñm dm̃ tuum indeserto: ex quadie existis deterra aegypti dõ nec
uenistis in locum hunc: increduli perseue abstis. quae ad dñm: quod siquidam eorũ tales
erant quidam uero fideles &boni: &iam sic non utique illis datur terra ꝓmissi anis

Expanded text:
quae in corde tuo sunt; non enim ait: "et cognosceret"; quod quidem si dixisset, intellegenquae in corde tuo sunt; non enim ait: "et cognosceret"; quod quidem si dixisset, intellegendum erat "cognita faceret". Et scies hodie quia non propter iustitias tuas dominus deus tuus dat tibi terram bonam istam hereditare, quoniam populus dura ceruice es. certe isti sunt, qui propterea non meruerunt perire in deserto, quia nescierunt dextera aut sinistra. ecce iam dura ceruice appellantur. unde uidendum est illud in sacramento esse dictum, non quod istorum merita commendata sint. nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor esto, ne obliuiscaris quanta exacerbasti dominum deum tuum in deserto: ex qua die existis de terra Aegypti, donec uenistis in locum hunc, increduli perseuerabatis quae ad dominum. quodsi quidam eorum tales erant, quidam uero fideles et boni, etiam sic non utique illis datur terra promissionis,