comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥđa scientie similitudo. Cet̾a aũ rerũ cor¬
poraliũ i ñ qr sentiunt. s qr sentiunt᷑. sen¬
sibilia s̃ nũcupata. Quoꝵ in arbustiꝰ hoc
simile ẽ sensib qđ alunt᷑. ⁊ gignunt. Ierũ
tam̃ ⁊ hȩc. ⁊ om̃a corporalia. latentes inna¬
t᷑a causas habent . S. formas suas. qͥbꝰ mun¬
di huiꝰ uisibili ᷤᷤ struct᷑a formosa ẽ. sentienda
sensibꝰ p̃bent. ut ꝓeo qđ nosse ñ possunt.
qͣsi innotesc̾e uelle uideant᷑. S. noscasensu
corꝑis ita capimꝰ. ut de hi ᷤᷤ ñ sensu corꝑis¬
udicemꝰ. Nabemꝰ enĩ aliũ int̾ioris hoissen¬
sũ. isto longe p̾stantiorẽ. qͦiusta. ⁊ ĩ iusta
sentimꝰ. iusta ꝑ intelligibiłe speciẽ ĩ iusta
ꝑ eiꝰ pͥuationẽ. Ad huiꝰ sensꝰ officiũ. ñ acies
pupillȩ. ñ foram̃ auricule. ñ spiram̃ta na¬
riũ.ñ gustꝰ fauciũ. ñ ullꝰ corporeus tactus
acciđ̾. Ibi me ⁊ eẽ.⁊ hoc nosse certꝰ sũ. ⁊ hec
amo. atq: amare me similit̾ certꝰ sũ.S. de¬

Expanded text:
 rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corjudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo justa et injusta sentimus: justa, per intelligibilem speciem; injusta, per ejus privationem. Ad hujus sensus officium non acies pupillae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo atque amare me similiter certus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
ita uͦ ui qͣđa nat᷑ali ipsũ cẽ iocunđũ ẽ ut ñ
obaliud ⁊ hi qͥmiseri suꝗ̃ nolint int̾ire. Et cũ
semiseros eẽ sentiant. ñ scipsos dereh s misca
suã potiꝰ auferri uoluñ. Illis etiã ꝗͥ ⁊ sibi ma¬
seri iudicant᷑. ꝙ pauꝑes atq: m̃dici s̃ siꝙͥ in
mortalitatẽ daret: q̃ nec ipsa miseria mort.¬

Expanded text:
ta uero ui quadam naturali ipsum esse iucundum est, ut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria more
Abbreviated transcription (Latin):
amo. eunde qͦq amorẽ qͥdda t̃ciũ. nec in panꝰ
estimationis. eis ꝗs nouĩ rebꝰ adiungo. Neꝗ
enĩ fallor amare me. cũ inhiᷤᷤ ꝗͤamo ñ fallar.
quã ꝗͣ ⁊ su lla falsa ceñt. falsa m̃e amare uĩ
ec̃t. Nã ꝗͦ pacto recte rep̃hender: ⁊ rectr ꝓhibe
abamort falsoꝵ. sime illa amare falsũ eĩt.

Expanded text:
amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset?
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ heateq inspirator: S certe cũ ⁊ denat᷑a rerũ
⁊de ratione inueniende ueritatiᷤ. ⁊ deboni
fine ad ꝗͣ cuncta qͦ agimꝰ referre debemꝰ. diu̾si
diu̾sa sentiunt. in hiᷤᷤ tam̃ tͥbꝰ magniᷤ: gen̾a¬
libꝰ q̃stionibꝰ. oĩs eoꝵ u̾sat᷑ intentio. itacũ in
una qͣq carũ ꝗd qͥsq: scctet᷑. multiplex disere¬
runtia sit opinionũ. eẽ tam̃ aliqͣm nat᷑e cau¬
sã scientic formã. uitẽ sũmã. nemo cunctat᷑.
ł a etiã s̃. qͥ in uno qͦq ħoie artifice spectant᷑. ut
aliꝗͥd efficiat: natura. doeiͥna. uso Nat᷑a inge¬
nio. doctͥna scientia. usus fructu diuidicandꝰ ẽ.
Nec ignoro qđ ꝓpͥe fructꝰ fruentiᷤᷤ usꝰ utentis
sit: atq hoc int̾ ẽẽ uideat᷑. ꝗ ea re frui dicim᷑.
q̃ nos ñ ad aliud referenda nisi ꝑseipsã delectat.
uti uͦ ea re.q̃m ꝓpt̾ aliud qͥrimꝰ. Uñ tẽporalibꝰ
magis utenđũ ẽ qͣm fruenđu. ut frui meream᷑

Expanded text:
tur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum, et de ratione indagandae veritatis, et de boni fine ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diversi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur, ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; uti uero ea re, quam propter aliud quaerimus unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
displinã tꝑtitã eẽ uoluer immo tͥꝑtitã eẽ anĩ¬
adutere patuer̃: Neq enĩ ipsi instituer̃ ut ita
eẽt.s ita cẽ potiꝰ inuener̃: euiꝰ una parsappellat᷑
phisica. alta logica. t̃cia ethica. Grũ noĩa lati¬
na. iã multoꝵ litt̾is freqñtata s̃. ut nat᷑aliᷤᷤ rati¬
onali ᷤᷤ. moraliq uocarent᷑. Qsͣ etiã in octauo libꝰ
breuit̃ strinximꝰ. ñ qͦsit ꝯsequẽs ut isti ĩ hiᷤ tͥbꝰ
aliqͥd scđm đm detͥnitate cogitau̾int. q̃muis¬

Expanded text:
tam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uos filii lucis estiᷤᷤ: filii diei ñ sumꝰ noctiᷤꝰᷤ neq
tenebrarũ. Si aut̃ hoc sensit etiã ille qͥ scͥpsit ad
ꝑfectiorẽ disputationi finẽ nr̃a ꝑuenit inten.¬
tio. ut ħo ditã eximie diuineq sapientie im
sexto die dic̃ ẽẽ ꝑfecta. nullomꝰ angłos p̃ter¬
misisse credat᷑. siue in pͥncipio. q pͥmo feẽ siue
qđ ẽ uenientiꝰ intellegit᷑ in pͥncipio.qr ĩ ubo
unigenito feẽ.scͥptũ sit. in pͥncipio feẽ ds cełii

Expanded text:
enim vos filii lucis estis et filii diei; non sumus noctis, neque tenebrarum . Si autem hoc sensit etiam ille qui scripsit, ad perfectiorem disputationis finem nostra pervenit intentio: ut homo Dei tam eximiae divinaeque sapientiae, imo sexto die dicit esse perfecta, nullo modo Angelos praetermisisse credatur: sive In principio, quia primo fecit; sive quod convenientius intelligitur, In principio, quia in Verbo unigen
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ facta ẽ. ẽ gruere bonitati ꝓpt̃ qͣm facta ẽ in¬
diect᷑. Que bonitas si sp̃s sẽs rectẽ intelligit᷑.
uniu̾s a nob̾ tͥnitas in suis oꝑibꝰ intimatur:
Inde ẽ eiuitatiᷤᷤ sc̃e qͣ in scĩs angłis sursũ ẽ ⁊
origo. ⁊ informatĩo.⁊ beatiuido. Nã siquerat᷑¬
uñ sit. đs cã ẽdidit. Si uñ sit sapiens. ađo
illuminat᷑. si uñsit felix. đo fruit᷑. subsistens
modificat᷑. ẽ tẽplanꝰ inlustrat᷑. in herens¬
iocundat᷑. c̃. uidet. amat. in em̃itate di uigit.
inueritate đilucet. inbonitate digaud. Quan¬

Expanded text:
gruere bonitati, propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intellegitur, uniuersa nobis trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratunde sit, Deus eam condidit: si unde sit sapiens, a Deo illuminatur: si unde sit felix, Deo fruitur: subsistens modificatur, contemplans illustratur, inhaerensjucundatur; est, videt, amat; in aeternitate Dei viget, in veritate Dei lucet, in bonitate Dei gaudet. CA
Abbreviated transcription (Latin):
delissime captiu̾atã ⁊ opp̃ssã. labore nus¬
no uix mundet. ac lib̾et. ñ tam̃ totã.s. qͥ
eiꝰ ñ potuerit ab illa inqͥnatione p̾gari.
tegnĩ ac uineułu fict᷑um hostis uieti⁊ in¬
dusi. Sic aut̃ manichei ñ desiꝑent. ł potiꝰ
insanirent. si dĩ nat᷑am sicuti ẽ incõmita¬
biłe atq: om̃ino in corruptibiłẽ eredatit.
cui noẽe nulla respossit. animã uͦ qͥ uolun¬
tate: utari indet̾iꝰ. ⁊ peccato corrũpipo¬
tuit. atq tta in cõmutabiliꝰᷤ ueritatis luce
pͥuari. ñ di partẽ nec eiꝰ nat᷑e. ꝗͣđi ẽ s: ab

Expanded text:
delissime captiuatam et obpressam labore magdelissime captiuatam et obpressam labore magno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod eius non potuerit ab illa inquinatione purgari, tegmen ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi. Sic autem Manichaei non desiperent uel potius insanirent, si Dei naturam, sicuti est, incommutabilem adque omnino incorruptibilem crederent, cui nocere nulla res possit; animam uero, quae uoluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis ueritatis luce priuari, non Dei partem nec e
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. nom̃q hoc ñsit nͥ pͥuationiꝰᷤ boni s
atrenis iai usq ad celestia.:⁊ auisibilibꝰ usq
ad inuisibilia. saliis alia bona meliora. ad
fex .magnꝰ inmagniᷤᷤ. ut minor ñ sit in
paruiᷤᷤ. ꝗͦ parua ñ sua gnditate. nã nulla ẽ.
s artificis sapientia merienda s̃.Sie inspoeie
uisibiliᷤᷤ hois.si unũ radat᷑ suꝑciliũ. ꝙ̃ ꝓpe̾¬
mođu nihil corꝑi ⁊ qͣm multũ det̾hitur pul¬
chritudini. qm̃ ñ mole ẽstat. s parilitate
ac dim̃sione m̃broꝵ. Nec sane multũ miran¬
suo qͦđa ẽ trario exortã. ꝓpagatãq pͥncipio
nolunt accip̾e istã causã ereationis rtrũ. ut
bonꝰ đs c̃det bona. ered̾ntescũ potiꝰ ad hae
mundana molimina. rebellantiᷤᷤ adu̾sũ
se mali repelłn di ext̾ma necessitate ꝑductũ
suãq: natam bonã malo eohereendõ suꝑan¬
doq: miseuisse. ꝗͣ t᷑pissime pollutã. ⁊ eni¬

Expanded text:
malum, nomenque hoc non sit nisi privationis boni: sed malum, nomenque hoc non sit nisi privationis boni: sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad fex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corchritudini; quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum. Nec sane multum miransuo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona; credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellantis adversum se mali repellendi extrema necessitate perductum, suamque naturam bonam malo cohercendo superandoque miscuisse, quam turpissime pollutam et cru
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad tendt̾ quã ł insuiᷤᷤ lociᷤᷤ. natisq uige¬
ant. pulchroq ordine disponant᷑. qnͣtũꝙ:
unuisitati rerũ ꝓsuis portionibꝰ dẽcoris tãꝗͣ.
in cõmunẽ rẽpublicã ẽft̾rant. ł nob̾ ipsi ᷤ si
eiᷤ c̃ gruent᷑ atq scient᷑ utam̃ cõmoditatis
attͥbuant. ita. ut uenena ipsa qͥ ꝑinẽueni¬
entiã ꝑniciosa fiunt. ẽ uenient᷑ adhibita.
insalubria medicam̃ta u̾tant᷑: ꝗͣmq acͣtra¬
rio etiã hȩc qͥbꝰ delectant᷑ sic̃ cibꝰ. ⁊ potꝰ.
⁊ istalux. inmodato ⁊ inportuno usi.
noxia sentiant᷑. Uñ nos ad monet diuina pu¬
đitia ñ res insipient᷑ uituꝑare.s utilitatẽ rtrũ
tas defic̃ ita crede̾ occultã. sic erant qͥda. quȩ
uix potiumꝰ inuenire: q ⁊ ipsa utilitatis
occultatio. aut humilitati ᷤ exercitato ẽ aut
elationis att̾cio ẽ. cũ omino nat᷑a nulla sit

Expanded text:
Nec attendunt, quam vel in suis locis naturisque vigeNec attendunt, quam vel in suis locis naturisque vigeant, pulchroque ordine disponantur; quantumque universitati rerum pro suis portionibus decoris tanquam in communem rempublicam conferant, vel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum tas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam quae vix potuimus invenire: quia et ipsa utilitatis occultatio, aut humilitatis exercitatio est, aut elationis attritio; cum omnino natura nulla sit
Abbreviated transcription (Latin):
nossentꝰ. ꝗͥa uͦ tͥa q̃da maxime scienda decre¬
atura nob̾ oportuit intimare. qͥs cã fecerit.
⁊ facta c̃lux. Et uid̃ d̾s lucẽ qr bona ẽ. Si gͦ
ta ẽ. Si ꝗͣre fec̾it. qr bona c̃. Hec auetor ẽ exeel¬
lentior dđo. nec ars efficatior di u̾bo. nec cau¬
sa melior ꝙ ut bonũ ereare̾t᷑ ađo bono. Hanc
etiã plato causã ẽdendi mundi iustissimã
diẽ. ut abono do̾ bona oꝑa fierent: siue ista
leg̾it. siue abhis ꝗͥ leg̾ant forte ꝯgnou̾it.
siue acerrimo ingenio inuisibilia di. ꝑea¬
causã. iđ adbona ereanda bonitatẽ dĩ. hanc
inꝗͣ. causã tã iustã atq idoneã. qͥ diligent᷑
c̃sid̾ata.⁊ pie cogitata. om̃s ẽ tͦu̾sias quȩ¬
rentiũ mundi originẽ t̃minat. qͥdã here¬
tier ñ uider: qr egenã carnis huiꝰ fragiłeq
mortalitatẽ. iã de iusto supplicio uenientẽ.
đu ei ñ ẽ ueniunt. plurima offendunt. Siẽ¬
ignis. aut frigꝰ. aut ferabestia. ł qͥd eiꝰmͦi.

Expanded text:
nossemus. Quia vero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per et facta est lux. Et vidit Deus lta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei pecausam, id est ad bona creanda bonitatem Dei; hanc, inquam, causam tam justam atque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controversias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, siignis, aut frigus, aut fera bestia, aut quid hujusmodi.
Abbreviated transcription (Latin):
i fidĩ regła ñoberrantes plures poseit ge¬
n̾are sententiaᷤ. du tam̃ angłos scõs in sub¬
ambigat. Ad quoꝵ socictatẽ ꝑtine paruuloss uoᷤ
dñs docens. ñ sołu illudait. ert̃ eq̃les angłis đi
uerũ ipsi qͦq: an pe głi qi ẽtẽplatione fruant᷑.
ostendit uͥait. Ui dete ne ẽ ttpnatiᷤunũ de

Expanded text:
possit generare sententias: dum tamen Angelos sanctos in subambigat. Ad quorum societatem pertinere parvulos suos Dominus docens, non solum illud ait, Erunt aequales Angelis Dei : verum ipsi quoque Angeli qua contemplatione fruantur, ostendit, ubi ait, Videte ne
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ nominaũ. sic̃ ipse in eugłio iudeis que¬
referã ẽtentionẽ maxime. qr hoc me delectat
plurimũ qđ etiã insũmo exordio scĩ libri
genescas trinitas cõm̃dat᷑. Cũ enĩ ita dieit᷑.
In pͥncipio fec̃ ds cełu ⁊ t̾rã. ut pat̾ fecisse in¬
tellegat᷑ infilio. sic̃ attestat᷑ psalmꝰ u̾ legit᷑.

Expanded text:
io Judaeis quaereferam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri Geneseos Trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur, In principio fecit Deus coelum et terram, ut Pater fecisse intelligatur in Filio
Abbreviated transcription (Latin):
mũ diẽ. ⁊ noetẽ iđ int̾ hanc lucẽ ⁊ has tenebs
uulganssimas sensibꝰ nrĩs. luminariaceliut
diuident imꝑauit. Fiant in qͥt luminaria
infirmam̃to celi. ut luceant suꝑ t̾rã. ⁊ diui¬
dant intͣdiẽ ⁊ noctẽ. Et paulõpꝰ. et fec̃ in qͥt
đs duo luminaria magna. luminare maiꝰ.

Expanded text:
mum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, mum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, lumina
Abbreviated transcription (Latin):
ui itaq diuini sermoniᷤ obscuritas. etiã ad hoc
sit utiliᷤᷤ ꝗ plures sentñtias ueritatiᷤᷤ parit. ⁊m
lucẽ notieie ꝓduẽ. đu aliꝰ cũ sic. aliꝰ sic ĩ tellegit.
ita tam̃ ut q inobscuro loco intellegit᷑. ł at¬
testatione rerũ manifestaꝵ. ł aliis locis minime
dubus asserat᷑ siuecũ multa t̾etant᷑. adid qͦq
ꝑuoniat᷑. qđ sensit ille qͥ seͥpsit. siue id latẽat.
s. eroccasione tͣctandẽ ꝓfunde obscuritatis.
alia qͥda uera dieant᷑. ñ mͥ uidet᷑ ab opibꝰ dĩ
absurda sentñtia. sicũ lux pͥma illa facta ẽ.
angłi ereati intellegunt᷑.⁊ int̾scõs angłos.
⁊ inmundo ᷤ fuisse diseretũ. uͥdictũ ẽ. Et diuis
dos intͣlucẽ : tenebs. Et uocaũ ds lucẽ diẽ. ⁊
ttnebs uocaũ noctẽ. Solꝰ qͥppe illa ista discer¬
ne potuit. ꝗͥ potuit etiã priꝰꝙͣ cadent p̃scire
casuros. ⁊ pͥuatos lumine ueritatiᷤᷤ intenebͦsa
suꝑbia remansuros. Nã int̾istũ nob̾ notissi¬

Expanded text:
uis itaque diuini sermonis obscuritas etiam ad hoc sit utilis, quod plures sententias ueritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intellegit ita tamen ut, quod in obscuro loco intellegitur, uel adtestatione rerum manifestarum uel aliis locis minime dubiis adseratur: siue, cum multa tractantur, ad id quoque perueniatur, quod sensit ille qui scripsit, siue id lateat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam uera dicantur: non mihi uidetur ab operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse discretum, ubi dictum est: Et diuisit Deus inter lucem et tenetenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ius nihil ẽ t̾rena corꝑa. qͥbꝰ inferiꝰ.⁊ gͣuiꝰ ni¬
hil ẽ potiꝰ ꝙͣ hoies etiã bonos hab̾e debuisse.
Nunc uͦ intellegemꝰ. aiãrũ merita ñ qͣlitatibꝰ
corꝑum eẽ pensanda. aer ẽ pessimꝰ demon.
ħo aut̃ ⁊ nẽ licet malꝰ longe minoriᷤᷤ miti¬
orisq malitie. ⁊ certe ante peccatũ. tã luteũ
corpꝰ accep̃. Qͥd aut̃ stultiꝰ dici pot᷑ ꝙͣ in isto
sole ut in uno mundo unꝰ eẽt. ñ decori pul¬
chritudinis. ł etiã salutirerũ corporaliũ c̃¬
suluisse artificẽ đm. s hoc potiꝰ euenisse. qr
una anima sic peccau̾at. uttali corꝑe mere¬
ret᷑ ineludi. Ac ꝑhoc sic̃tigisset. ut ñ una.
Qđ ut ñ fierit ñ opificis ꝓuisione mirabili
adrtrũ corꝑaliũ salutẽ. decorẽq c̃ sultũ ẽ.s
ẽtigit potiꝰ tanta uniꝰ aĩe ꝓgͣssione peccan
tis. ut sola corpꝰ tale merert. Ñ plane ani
qtalia sapiunt. multu longe aueritate

Expanded text:
terius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc uero, ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una,Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione ptis,, ut sola corpus tale mereretur. non plane animipsorum qui talia sapiunt multum longe a ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñ ẽ ꝗ đs ẽ. nisi ab illo ẽ ditore ẽẽ ñ posse.
noluer̃ tam̃ istã causã fabricandimund
đi .s factas ađo. peccasse aẽditore itec¬
dendo. ⁊ diu̾sis ꝓgressibꝰ. ꝓdiuersitat
ptreaioꝵ. aclis usq adiras diusa eorꝑa q̃ si uin¬
cula meruisse. ⁊ hunc ẽẽ mundũ eĩq causã
nundi eẽ faciendi. ñ ut ẽdent᷑ bonã. s: ut ma¬
lacohibert᷑. Hinc origenes uire culpat᷑. In li
hoc sensit. hoc scͥpsit. Ibi plꝰꝙ dici potẽ miror
horem in ecclesi asticis lnt̾is tã doctũ ⁊ exerer¬

Expanded text:
 Deus est, nisi ab illo conditore esse non posse; noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi ditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa •orpora quasi uincula meruisse; et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. hinc Origenes iure culpatur; in li principiis, hoc sensit, hoc scripsit. ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exerci
Abbreviated transcription (Latin):
pant scimꝰ. s cũ uen̾it qͣ ꝑfectũ ẽ qđ exparte ẽ
euacuabit᷑. Ninc ẽ qd̃ crrã scͥpt᷑as i stascũ labo¬
rerimamꝰ. Sc̃i uͦ angłi. quoꝵ societati.: c̃ gre¬
gationi in hac ꝑegrinatiõe laboriosissima
suspiramꝰ. si c̃ habent ꝑ manendi et̾nitatẽ. ita
gnoscendi facilitatẽ. ⁊ reqͥescendi felicitatẽ.
Sine difficultate qͥppe nos adiuuant: quõ
spũalibꝰ motibꝰ puris. ⁊ lib̾is ñ laborant. Neqͥs¬

Expanded text:
 scimus, sed cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. Hinc est quod etiam scripturas istas cum labore rimamur. Sancti uero angeli quorum societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non laborant.
Abbreviated transcription (Latin):
scntiente mõtii amare possemꝰ. Uerũtam̃ id qͣs
appet̾e uid̾em. qͦ feraciꝰ eẽmꝰ uberiꝰq fruetuose.
Sicẽmꝰ lapides. aut fluctꝰ aut uent̾. aut fłama.
ł qͥd eiꝰmi. sine ullo qͥđc sensu. atq uita. ñ tam̃
appetit᷑ꝰ. Nã uelut amores corꝑum. mom̃ta
s̃ pondum. siue dorsũ gͣuitate. siue sursũ
leuitate nitant᷑. Ita enĩ corpꝰ pond̾e. sic̃ aĩmꝰ
ueritas et̾na ⁊ uera ke aritas. ⁊ ẽ ipse e̾t̾na ⁊ uera.
⁊cara tͥnitas. neq c̃fusa. neq separata. In his
nec aliꝗ̃ specie ꝯtin̾ent᷑: nec aliqͥm ordinẽ ł ap¬
pet̾ent. ł ten̾ent. nͥ ab illo factã ceñt. qͥ sũme ẽ.

Expanded text:
otu amare possemus, verumtamen id quasi appetere videremur, quo feracius essemus uberiusque fructuosae. Si essemus lapides, aut fluctus, aut ventus, aut flamma, vel quid ejusmodi, sine ullo quidem sensu atque vita, non tamen appetitus. Nam sunt ponderum, siue deorsum grauitate sine sursum leuitate nitantur. Ita enim corpus pondere, sicut animus ueritas, aeterna et uera caritas, estque ipse aeterna et uera et cara trinitas neque confusa neque separata: in his nec aliqua specie continerentur nec aliquem ordinem uel adpeterent uel tenerent, nisi ab illo fact
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ mirabili stabilitate currentes. quasi qͣdã
eiꝰ alibi magis. alibi minꝰ in p̃ssa uestigia colli¬
gamꝰ. in nob̾ aut̃ ipsis eiꝰ imaginẽ ẽtuentes.
tã quã minor ille euangelicꝰ filiꝰ ad nosmet
ipso ᷤ r eu̾si surgamꝰ. ⁊ adilłu redeamꝰ. aqͦ peccan¬
Dorecesseramꝰ. Ibi eẽ ntm. ñ habebit mortẽ.¬
Ibi nosse nr̃m ñ habeb errorẽ. Ibi amare nr̃m.
ñ habeb̾ offensionẽ. Nc̃ aut̃ tͥa ista nr̃a quãuis
certa teneamꝰ. nec aliis ea credamꝰ testibꝰ. s nos
ipsi p̃sentia sentiamꝰ. atq: int̾iore ueracissimo
cernamꝰ aspectu. tam̃ ꝙͣ diufut᷑a. ł utrũ nũꝗͣ
defut᷑a.⁊ qͦsimale. qͦ aut̃ si bene agant᷑. ꝑuen
hinc testes ł qͣrimꝰ ł habemꝰ. Dequoꝵ fide cur
nulla debeat eẽ dubitatio. ñ ẽ iste.s pꝰttrior
erit diligentior disscrendi locꝰ. In hoc aut̃¬

Expanded text:
fecit mirabili stabilitate, currentes quasi quaedam eius alibi magis, alibi minus inpressa uestigia colligamus; in nobis autem ipsis eius imaginem contuentes tamquam minor ille euangelicus filius ad nosmet ipsos reuersi surgamus et ad illum redeamus, a quo peccando recesseramus. Ibi eibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem. Nunc autem tria ista nostra quamuis certa teneamus nec aliis ea credamus testibus, sed nos ipsi praesentia sentiamus adque interiore ueracissimo cernamus aspectu, tamen, quamdiu futura uel utrum numquam defutura et quo si male, quo autem si bene agantur peruehinc testes uel quaerimus uel habemus: de quorum fide quur nulla debeat esse dubitatio, non est iste, sed posterior erit diligentius disserendi locus. In hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
estimatione. quoꝵ certe nat᷑a tante ẽ digni¬
tatiᷤᷤ. ut plenĩq: cariꝰ cõparet᷑ equus ꝗͣ. setuus
gẽma ꝙͣ famula. Ita lib̾tate uidicandi. plu¬
rimũ distat ratio ẽ sid̾antis. a necessitate
indigentiᷤᷤ scu uoluptate cupientiᷤꝰ. cũ ista
lucim̃tis appareat. uoluptas uͦ ꝗd iocunđũ
corꝑiᷤ sensib blandiat᷑ ex pectat. S tantum
ualet innat᷑is rationabilibꝰ qđ da uelut pen¬
dꝰ uoluntatis ⁊ amoris. ut cũ ordine natut
angłi hoibꝰ. tamͣ lege iusticie boni ħoies ma¬
maliciã diaboli. dictũ recte intelligimꝰ.¬
hoc ẽ iniciũ figm̃ti d̾ni. q sine dubio ubi ẽ
ui ciũ malitie. nat᷑a ñ uiciata p̃cessit. Ncĩ
aut̃ ita otͣ nat᷑am ẽ. ut ñ possit nͥ noc̾e nat̾¬

Expanded text:
ione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius conparetur equus quam seruus, gemma quam famula? Ita libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a necessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines mamalitiae Hoc est initium figmenti Domini : quia sine dubio ubi esset vitium malitiae, natura non vitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut non possit nisi noce
Abbreviated transcription (Latin):
cogitari pot̃. Qntomagiᷤ angłica ereat᷑a. quȩ
p̃ponunt᷑ uiuentia ñ uiuentibꝰ. siẽ ea qͥ habẽt
uim gignendi ł etiã appetendi hiᷤᷤ q istomo¬
tu carent. ⁊ inhiᷤᷤ qͣ ei uiuunt. p̃ponunt᷑ sen¬
tñtia ñ sentientib sic̃ arborib animalia.
Et in his qͥ sentiunt. p̃ponunt᷑ intelligontu
ñ intelligentibꝰ. sic̃ ħoies pecoribꝰ. Et in hiꝰ que
intelligunt p̃ponunt᷑ inmortalia mortalibꝰ
Est aut̃ aliꝰ. atq aliꝰ. ꝓsuo cuiq usu estimationis
modꝰ qͦfit. ut qdã sensu carentia qͥbꝰđa senti¬
entibꝰ p̃ponamꝰ. intantũ. ut si potestas ec̃t.
ea ꝓrsꝰ denat᷑a rerũ auferre uelimꝰ. siue ꝙͣ in¬

Expanded text:
cogitari potest: quanto magis angelica creatura, quae cogitari potest: quanto magis angelica creatura, quae praeponuntur uiuentia non uiuentibus, sicut ea, quae habent uim gignendi uel etiam adpetendi, his, quae isto motu carent; et in his, quae uiuunt, praeponuntur sentientia non sentientibus, sicut arboribus animalia; et in his, quae sentiunt, praeponuntur intellegentia non intellegentibus, sicut homines pecoribus; et in his, quae intellegunt, praeponuntur inmortalia mortalibusest autem alius adque alius pro suo cuiusque usu aestimationis modus, quo fit, ut quaedam sensu carentia quibusdam sentientibus praeponamus, in tantum, ut si potestas esset ea prorsus de natura rerum auferre uel
Abbreviated transcription (Latin):
diebꝰ tuis sine uicio. Q si alit̃ ẽuenientiꝰ intel¬
legi neqͥunt. oportet etiã illud qͣ dictũ ẽ. in
u̾itate ñstetit. sic accipiamꝰ. qđ inu̾itate fu¬
erit .s: ñ ꝑmanserit. Et illud qđ ab inicio di¬
abolꝰ peceat. ñ abinicio ex ꝗͣ creatꝰ c̃ peccare pu¬
tandꝰ ẽ. s ab inicio peccati: qđ ab ipsiꝰ suꝑbia
ceꝑit ẽẽ peccatũ. Nec illud qđ̾ scͥptũ ẽ in libro
iob cũ dediabolo sermo eẽt. hoc ẽ iniciũ fig¬
m̃ti dni. qđ fcẽ ad in luđndu ab angłis suis.
Cui c̃sonare uidet᷑ ⁊ psalmꝰ. uͥ legit᷑. Draco hic
qͣnfinristi ad inludnđu ei. sic intellegendũ
angłis illudet᷑. s in hac pena pꝰpeccatũ ordi¬
natũ.Iniciũ gͦ eiꝰ. figm̃tũ ẽ d̾ni Ñ enĩ ẽulla
nat᷑a etiã inextremis infimiꝰq bestioliᷤ. qͣm
ñ ille c̃stituit. a qͦ omĩs modꝰ c̃ omĩs species.
ois ordo.sine qͥbꝰ nihil rerũ inueniri. ł ex

Expanded text:
diebus tuis sine uitio. Quae si aliter conuenientius inteldiebus tuis sine uitio. Quae si aliter conuenientius intellegi nequeunt, oportet etiam illud, quod dictum est: In ueritate non stetit, sic accipiamus, quod in ueritate fuerit, sed non permanserit; et illud, quod ab initio diabolus peccat, non ab initio, ex quo creatus est, peccare putandus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse peccatum. Nec illud, quod scriptum est in libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis cui consonare uidetur et psalmus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic intellegendum  in hac poena post peccatum ordinatum. Initium ergo ejus figmentum est Domini: non enim est ulla natura etiam in extremis infimisque bestiolis, quam non ille constituit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, sine quibus nihil rerum inveniri vel
Abbreviated transcription (Latin):
Locutione aut̃ dictũ ẽ minꝰ usitata. Sic enĩ
qđ in eo u̾itas ñsit. cũ pociꝰ easit cã. ut in eo
ueritas ñ sit. ꝗͥ inu̾itate ñsterit. Ista locutio
ẽ inpsalmo. Ẽgo clamaui. qm̃ exaudisti me
đs. cũ dieñdu fuisse uideat᷑. exaudistime ds.
qm̃ clamaui. S. cũ dixisset. ego clamaui. tãꝗͣ.
ab eo qͣreret᷑ uñ se clamasse monstrarit. ab af¬
fectu ex auditioniꝰᷤ di. clamoris sui ostenđ affec¬
tũ.tãꝗͣ dic̾et. Hinc ostendo elamasse me. qũo
ioħs. Ab initio peccat. ñ intelligit. sinat᷑a ta¬
liꝰ c̃ nullomͦ eẽ peccatũ. S qd respondet᷑ ꝓphe¬
ticis testimonuᷤᷤ. siue ꝗđ ait esayas. subfigura¬
ta ꝑsona pͥncipis babĩlonie. diabołu notanᷤᷤ.
qͣm cecid lucifer. qͥ mane oriebat᷑. siue qd elechi¬
el. in delituᷤ paradysi di fuisti: om̃i lapide p̃ci¬
oso ornatꝰ es. Ubi intellegit᷑ fuisse aliqñdosine
peccato. Nã exp̃ssiꝰ ei paulõpꝰ dr̃ Ambulasti in

Expanded text:
Locutione autem dictum est minus usitata. Sic enim quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dixisset: \'Ego clamaui, tamquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tamquam diceret: \'Hinc ostendo clamasse me, quoniam io diabolus peccat, non intellegunt, si natura talis est, nullo modo esse peccatum. Sed quid respondetur propheticis testimoniis, siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es? Ubi intellegitur fuisse aliquando sine peccato. Nam expresses ei paulo post dicitur: Ambulasti in
Abbreviated transcription (Latin):
diabolꝰ peccat. hoc ẽ ex qͦ creatꝰ ẽ. iusticiã
recusauit: qͣm nͥ pia dõq subdita uolun¬
tas hab̾e ñ posset. Nuic sententię qͥs ꝗͥs ac qͥ¬
escit. ñ cũ illtᷤ hereticis sapit. iđ manicheis.
⁊ si ꝗͣ aliȩ partes itasentiunt. ꝗͣ suã qͣnđa
ꝓpͥã tamꝙ̃ exadu̾so qͦda pͥncipio diãbolꝰ
habeat m̾alinaturã. qͥ tanta uanitate de¬
sipiunt. ut cũ u̾ba ista eugłica inauctori¬
tate nob̾eũ habeant. ñ ad tendant ñ drx¬
isse dñm. aueritate alienꝰ fuit.s in ueri¬
tate ñstetit. Uͥ au̾itate lapsũ intelligi uoluit.

Expanded text:
diabolus peccat, hoc est, ex quo creatus est, iustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit, ubi a ueritate lapsum intellegi uolu
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ corꝑa in resurrectiõe fut᷑a sint. potest.
aliꝗͣntõ serupulosiꝰ int̾ xp̃ianarũ scriptu¬
rarũ doctissimos disputari. fut᷑a tam̃ sempi¬
t̃na minime. dubitamꝰ: ⁊ talia fut᷑a. qͥle sua
resurrectiõe xp̃c demonstraõ exempłu.S.
qͣliacũq sint. cũ incorruptibilia ꝓrsꝰ & in¬
mortalia. nihiloq ar̃ẽ ẽtẽplationẽ ꝗͣ indm
figit᷑ inpedientia p̃diceñ. Uosq etiã dicatiᷤᷤ
ẽcꝰ incelestihꝰ in mortalia corꝑa in morta¬
fugiendu eẽ opinamini. ut fide xp̃ianã
qͣsiꝰ rationabilit᷑ fuge uideamini. nisiq
Anforte corrigipudet. Et hoc uitiũ ñ nisi
suꝑboꝵ ẽ. Pud uidelie doctos ħoies exdis¬

Expanded text:
ora in resurrectione futura sint, potest aliquanto scrupulosius inter Christianarum scripturarum doctissimos disputari; futura tamen sempiterna minime dubitamus, et talia futura, quale sua resurrectione Christus demonstrauit exemplum. Sed qualiacumque sint, cum incorruptibilia prorsus et inmortalia nihiloque animae contemplationem, qua in Deo figitur, inpedientia praedicentur uosque etiam dicatis esse in caelestibus inmortalia corpora inmortafugiendum esse opinamini, ut fidem christianam quasi rationabiliter fugere videamini; nisi quAn forte corrigi pudet? Et hoc vitium nonnisi superborum est. Pudet videlicet doctos homines ex dis
Abbreviated transcription (Latin):
Anima qͦ ipsa etiã si sem ꝑsit sapiens. sic̃erit
cũ lib̾abit᷑ in et̾nũ. participatiõe tam̃ in cõ¬
mutabił sapientie. sapiens erit. qͣ ñ ẽ qͥipsa.
Neq enĩ siaer infusa luce nũꝗͣ descrat᷑. iđo
ñ aliud ẽ ipse. aliud lux. q̃ in suminatur.
Neq hoc ita dixerĩ. qͣsi aer sit aiã. ꝗ putauer̃
qͥđ a. qͥ ñ potuer̃ in corportã cogitare naturã.
s. habent hec adilla e̾tiã in mag̾na disparilitat
qͣndã similitudinẽ. ut in c̃uenient̃ dieat᷑ sic
inluminari aiãm incorꝑcam luce incorpea
simpliciᷤᷤ sapientie di. sic̃ inluminat᷑ actis corpͥ
lucc corpea. Et sic̃ aer tenebreseit ista luce de
aiam. sapientie luce pͥuatã. Scđm hoc gͦ dicomtꝰ¬

Expanded text:
er sit sapiens, sicut erit cum liberabitur in aeternum; participatione tamen incommutabilis sapientiae sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer infusa luce nunquam deseratur, ideo non aliud est ipse, aliud lux qua illuminatur. Neque hoc ita dixerim, quasi aer sit anima: quod putaverunt quidam, qui non potuerunt incorpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad illa etiam in magna disparilitate quamdam similitudinem, ut non inconvenienter dicatur, sic illuminari animam incorpoream luce incorporea simplicis sapientiae Dei, sicut illuminatur aeris corpus luce corporea; et sicut aer tenebrescit ista luce desanimam sapientiae luce privatam. 3. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
qñdo facta s̃ sẏda. facta s̃ aut̃ qrͣto dic. Nũ qͥd¬
nã gͦ die t̾cio factos eẽ dicimꝰ: Absit. In ꝓm̃ptu
ẽ enĩ ꝗd illo die factũ sit. ab aꝗͥs t̾ra utiq dis¬
ercta ẽ ⁊ distinetaᷤ suignĩs spẽs. duo ista elem̃
Nũqͥd nã seðo: Et hic qde. Tunc enĩ firmam̃tũ

Expanded text:
a; facta sunt autem quarto die. numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? absit. in promtu est enim quid illo die factum sit: ab aquis utique terra discreta est et distinctas sui generis species duo ista elemennumquidnam secundo? ne hoc quidem; tunc enim firmamentum
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie ꝑscũ aturũ usq infine̾ sciat: nisi aliq̃
rulatione abillo fiat certus. qͥ dehacre iusto
latotiq iudicio ñ om̃s instruit. s nemin ẽ
fallit: Quantũ itaq ꝑtinet ad delectationẽ
p̃sentis boni. beatior erat pͥmꝰ ħo inpara¬
dẏso.ꝙͣ. qͥlib iustꝰ in hac infirmitate mor¬
tali qnͣtũ aut̃ ad spẽ futi. beatior qͥlibet
in qͥb lib eruatiatibꝰ corꝑis. cui ñ õpinione.
turũ om̃i molestia carentẽ societatẽ angłoꝵ
in participatione sũmi di. qͣm erat illẽ ho
sui casꝰ mẽtꝰ. inmagna illa felicitate para¬

Expanded text:
iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque pertinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet cruciatibus corporis, cui non opinione, turum omni molestia carentem societatem Angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate para
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝙͣ ĩ scĩs angłis cẽ eredimꝰ. ñ habebañ. Neq
mnĩ beate uite uocabułu itaeͣthimꝰ. ad qͣs¬
dasignificatioĩs angustias. ut sołu đm di¬
cambeatũ. qͥ tam̃ uere ita beatꝰ ẽ ut maior
beatitudo eẽ ñ possit. In cuiꝰ c̃ꝑatione q angłi
beati s̃. sua q̃dã sũma beatitudine qͣnta ẽẽ in
qͣntũ attinet adrationałe ł intelleetuałe ere¬
at̃am. bcatos nũcupando putamꝰ. qͥs enĩ pͥmoᷤ
illos ħoies in paradẏ so negare audeat beatos
fuisse añ peecatũ. qͣmuis sua beatitudo qͣm
diui̾na ł utrũ et̃ña cet ĩcertos: Cet aũ etema.¬
nͥpeccasseÑ. Cũ hodie ñ in puđnt̾ beato uocemꝰ.
qͦs uidemꝰ iuste. ac pie cũ spe fut᷑e in mortali¬
tatiꝰ hanc uitã duc̾e. sine cͥmine uastante ẽ¬
scientiã. facile impet̾ntes peccatis huiꝰ infir
p̃mio certisint. de ipsa tam̃ ꝑseu̾antia sua rep¬
piunt᷑ in c̾ti. qͥs enĩ ħoiũ se inactione. ꝓuectuq

Expanded text:
se credimus, non habebat. Neque enim beatae uitae uocabulum ita contrahimus ad quasdam significationis angustias, ut solum Deum dicamus beatum; qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo esse non possit, in cuius conparatione, quod angeli beati sunt summa quadam sua beatitudine, quanta esse in ationalem uel intellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autempeccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirerseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque
Abbreviated transcription (Latin):
eq̃lit̃ anteriora tꝑra ꝑinfinitũ ret᷑ spaciũ p̃¬
tisseꝗ̃. nee fuisset aliq̃ differentia. uñ tẽpꝰ tꝑri
eligendo p̃pon̾et᷑. Qd si diẽt in anesẽẽ hoiũ co¬
gitationes. qͥbꝰ infinita imaginant᷑ loca. eũ
locꝰ nullꝰ sit p̃t munđu. respondet᷑ eiᷤ. istomͦ
in anit̃ ħoies eogitare p̾t̾ita tẽpauacationis¬
li mutabilitate ñ ẽ. in et̾nitare aut̃ nulla mu¬
tatio est. qͥs ñ uideat. qđ tẽꝑa ñ fuissent. nisi
creatura fieret qͤ aliꝗͥd aliqͣ motione mutarit.
suiꝰ motionis ⁊ mutationiᷤᷤ cũ aliudatq: ali¬
ud qͦsimul et̃ ñ possunt cedit. atq succedit.
in breuioribꝰ ł ꝓductioribꝰ morarũ int̾uallis.
qͦm dicat᷑ ptꝰ tẽꝑũ spacia munđu ereasse. ñ
uideo nͥ dicãt᷑ añ munđu iã aliqm fuisse
partẽ creat᷑e. cuiꝰ motibꝰ tẽꝑa currereñ. Porro
silitt̾e sacrę maximeq ueracesita dicunt.
tra fecisse intelligat᷑. qr hoc pociꝰ inpͥncipio

Expanded text:
liter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum; respondetur eis, isto modo inaniter homines cogitare praeterita templi mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est: quis non uideat, quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret, quae aliquid aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breuioribus uel productioribus morarum interuallis reasse, non video; nisi dicatur ante mundum jam aliquam fuisse creaturam, cujus motibus tempora currerent. Porro si Litterae sacrae maximeque veraces ita dicunt, tea fecisse intelligatur, quia hoc potius in principio
Abbreviated transcription (Latin):
dđi. ꝑ ꝗ ⁊ ipsi. ⁊ oĩa facta s̃. lum̃ qͥppe uerũ qđ
illuminat oiem hoiem uenientẽ inħc mun¬
ti participatiõe lucisęt̃ne. Mali enĩ nulla
nat᷑a ẽ s amissio boni mali nom̃ accep̃. Est itaq
bile qđ ẽ ds. Ah hoc hono creata s̃ oĩa bona.
s. ñ simplicia ⁊ obhoc mutabilia. Creata sane
inꝗmͣ. id facta ñ genita. Qđ enĩ desĩplier bo¬
no genitũ ẽ. parit̾ simplexẽ. ⁊ hoc ẽ ꝗͥ illud
deqͦuo genitũ ẽ. Que duo. patrẽ ⁊ filiũ dicimꝰ.

Expanded text:
d et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc munti participatione lucis aeternae. mali enim nulla natura est, sed amissio boni mali nomen accepit. XVI. bile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia, et ob hoc mutabilia. Creata sane, inquam, id est facta, non genita. Quod enim de simplici bono genitum est, pariter simplex est, et hoc est quod illud de quo genitum est; quae duo Patrem et Filium dicimus;
Abbreviated transcription (Latin):
ad ilłu priꝰ inista uita. ꝑfide quođamͦ acces¬
scrint. in illo habeb̾t reqͥe̾ sempit̾nã. Hoc u
⁊ sabbi uacatione ex p̃cẽpto legiꝰ inuet̾e di
ppłofigatũ ẽ. Vñ suoloco diligñtiꝰ arbitror
tinet dienđu pittani. qͥ huiꝰ ciuitatis ⁊ mag¬
satiꝰ uidebit᷑ dõ largiente explicare cũ rabo:
Ibi demundi ẽstiitiõe saere litt̾e locunt᷑.¬

Expanded text:
ad illum prius in ista vita per fidem quodammodo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati vacatione ex praecepto legis in vetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror tinet dicendum putavi, quae hujus civitatis et magsatis videbitur, Deo largiente, explicare curabo. Ubi de mundi constitutione sacrae Litterae loquunt
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ angłos. diuinit᷑ dictũ ẽ. cũ ciꝰ int̾ȩcta eelestia
cõmemoratiᷤᷤ. infert᷑ ad om̃a. Ipse dix̾ ⁊ facta s̃.
Qͥs porro audebit opinari. pꝰ om̃a ista qͦ .ui. dicbꝰ
enum̾ata s̃. angłos factos: S. ⁊ si ꝗͥsq̃. ita desipit.
redarguit istã uanitatẽ illa scͥpt᷑a pariᷤᷤ auctor¬

Expanded text:
itus dictum est, cum eis inter caetera coelestia commemoratis, infertur ad omnia, Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari, post omnia ista quae sex diebus enumerata sunt, Angelos factos? Sed et si quisquam ita desipit, redarguit istam vanitatem illa Scriptura paris auctor
Abbreviated transcription (Latin):
neq: color corpꝰ. neq aer lux. siue feruor: neq
aĩa sapientia ẽ.Nme ẽ qđ euiã pͥuari possuis
rebꝰ q̃s habent. ⁊ ĩ alios habitꝰ. ł qlitates uerti.
atꝗ: mutari. ut ⁊ uascua cuet᷑ humore. qͦplenũ
ẽ ⁊ corpꝰ decoloret᷑.⁊ aer tenebrescat. siuẽ friges¬
cat. ⁊ aiã desipiat. S. si corpsit in corruptibile
qͣle scĩs in resurrectiõe ꝓmittit᷑. hibet qͥde ipsiꝰ
incorruptioniᷤᷤ ĩ amissibiłe qͣlitatẽ .s manente
substantia corꝑali. ñ hocẽ. qđ ipsa ĩcorruptio.
Nã illa etiã ꝑsingłas partes corꝑis tota ẽ. nec
alibi maior: alibi minor: Neq: enĩ ulla parsẽ
incorruptior qͣm alt̾a Corpꝰ uͦ ipsũ maiꝰ est
in toto.ꝙͣ in parte. Et cũ alia pars ẽ in eo ampli¬
or. alia minor: ñ ca qͣ amplior ẽ incorruptior.
qͣm ea qͥminor. Aliud ẽ itaq corpꝰ. q ñ ubiq
sui totũ ẽ. alia in corruptio. qͥubiq erꝰ tota ẽ.
qr omĩs parsĩ corrupribił eorꝑis. etiã cet̾is¬

Expanded text:
ruor, neque anima sapientia eat. Hinc est quod etiam priuari possunt rebus quas habent, et in alios habitus uel qualitates uerti adque mutari, ut et uas euacuetur umore quo plenum est, et corpus decoloretur et aer tenebrescat siue frigescat et anima desipiat. Sed etsi sit corpus incorruptibile, quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem ipsius incorruptionsubstantia corporali non hoc est, quod ipsa incorruptio. Nam illa etiam per singulas partes corporis tota est nec alibi maior, alibi minor; neque enim ulla pars est incorruptior quam altera; corpus uero ipsum maius est in toto quam in parte; et cum aliqua pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est itaque corpus, quod non ubique sui totum est, alia incorruptio, quae ubique eius tota est, quia omnis pars
Abbreviated transcription (Latin):
aut etiã in possibile ẽ cogitarẽ. qͣntomagis
II. diẽc. Uidemꝰ qͥppe istoᷤ dies notoᷤ. ñ habe
uespã. ñ de soliᷤ occasu. nec mane. nͥ desoli erote
illoꝵ aut̃ pͥores tres dies. sine sole ꝑactis̃. qͥdie
qͣrto factꝰ refert᷑. Et pͥmit᷑ qͥdẽ lux u̾bo di facta
atq int̾ipsã ⁊ tenebras. đs separasse natrat᷑:¬
⁊ cã lucẽ uocasse diẽ tenebras aut̃ noctẽ. S q̃liꝰ
illa sit lux.⁊ qͦ alt̾nante motu. qͣłeq uesꝑam
⁊ mane fec̾it. remotũ ẽ asensib nrĩs. necita
ut ẽ intelligi anob pot̃. qͥ tam̃ sine ulla he¬
sitatione eređnđu c̃. Aut̃ enĩ aliꝗͣ lux corpo¬
rca c̃. siue insuꝑioribꝰ mundi partibꝰ longe

Expanded text:
bile est cogitare, quanto magis dicere. Videmus quippe istos dies notos non habere uesperam nisi de solis occasu nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priorum tres dies sine sole peracti sunt. qui die quarto factus refertur. et primitus quidem lux dei uerbo facta atque inter ipsam et tenebraset eamdem lucem vocasse diem, tenebras autem noctem : sed qualis illa sit lux, et quo alternante motu; qualemque vesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris; nec ita ut est, intelligi a nobis potest, quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. Aut enim aliqua lux corporea est, sive in superiorib
Abbreviated transcription (Latin):
ualeamꝰ. quõ scientia ereature in cõꝑationẽ
scientie ercatoriᷤ qͦđamͦ uesꝑaseit. Itẽq lueq̃.
cit. ⁊ mane fit. cũ ⁊ ipsa refert᷑ ad laude di¬
lectionẽq creatoris. nec in noetẽ u̾git᷑ uͥ
ñ ertator ereat᷑e dilectione relinqͥtur: Dca¬

Expanded text:
ualeamus, quoniam scientia creaturae in comparationem scientiae creatoris quodam modo uesperascit itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque creatoris, nec in noctem uergitur, ubi non creator creaturae dilectione relinquitur. d
Abbreviated transcription (Latin):
si infinita spacia tpris añ mundũ eogit.aÑ.
inqͥbꝰ eiꝰ ñ uidet᷑ ds ab oꝑe cessare potiusse.
similit̾ gͦ cogitent extra mundui infinita
spacia lo̾coꝵ. ĩ qͥbꝰ si aͥsqͣm dicat ñ potuis¬
se uacare om̃i potentẽ. ñ ne ẽsequens erit
ut innumabileᷤᷤ mundos cũ epreuro sõpni¬
are cogitant᷑. Ca tantũ differentia ꝗ eo ᷤ
ille fortuitiᷤᷤ motibꝰ athomoꝵ gignuĩ asse¬
urit ⁊ resolui.isti aut̃ oꝑe di factos dietu¬
ri s̃.si cũ ꝑ int̾minabiłe inm̃sitatẽ locoꝵ¬
erint. nec eosđẽ mundo ᷤᷤ d enã dersto sen¬
tiunt. ulla causa posse dãssolui. Cũ his
enĩ agimꝰ.qͥ ⁊ dm in corporeũ.⁊ om̃iũ nataꝵ¬

Expanded text:
si infinita spatia temporis ante mundum cogitant, in quibus eis non uidetur Deus ab opere cessare potuisse, similiter. cogitent extra mundum infinita spatia locorum, in quibus si quisquam dicat non potuisse uacare Omnipotentem, nonne consequens erit, ut innumerabiles mundos cum Epicuro somniare cogantur ea tantum differentia, quod eos ille fortuitis motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti autem opere Dei factos dicturi sunt, si eum per interminabilem inmensitatem locoerint, nec eosdem mundos, quod etiam de isto sentiunt, ulla causa posse dissolvi? Cum his enim agimus qui et Deum incorporeum, et omnium nat
Abbreviated transcription (Latin):
noua qͣđa nec falla ci beatmudine. Ac ꝑhoc
fatebunt᷑ accedere illi aliqͥd noui. hoc mag
titudiniᷤᷤ ciꝰ auctorẽ. qđ nefande impieta¬
ti ᷤ ẽ. Si aut̃ dicent et̾iã ipsũ nouo c̃silio
ex cogitasse. ut decct̾a sit aĩa inet̾nũ beata:
qͦmͦ cũ alicnũ abea q̃ illis qͦq displicuit
mutabilitate monstrabt Porro siexiꝑe
numũ hab̾e initiũs: ñ hab̾e finẽ fat̾emt᷑
⁊ iđo semel exꝑtã miserias. si ab eis fue̾rit
lib̾ata. nũꝙͣ. mĩserã ptꝰea fut᷑am. ñ utiq
dubitab̾t hoc fierimanente in cõmuta¬
bilitate ẽsilu dĩ. Si gͦ ertdant. ⁊ mundu
extꝑc fieri potiusse. nec tam̃ iđo dmin
eofaciendo et̃̾nũ ẽsiliũ uoluntatẽq mu

Expanded text:
noua quadam nec fallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui, et hoc titudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, ut de cetero sit anima in aeternum beata, quo modo eum alienum ab ea, quae illis quoque displicet, mutabilitate monstranumerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias, si ab eis fuerit liberata, nunquam miseram postea futuram, non utique dubitabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Si ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tamen ideo Deum in eo faciend
Abbreviated transcription (Latin):
pali .S. reqͥes di reqͥc̃ significat eoꝵ. ꝗͥ reqͥeseuñ
ind̾o sic̃ lenera domꝰ letieiã significat eo qͥ
litant᷑ indomo. etiã si ñ eos dom ipsa. s alia
res aliq̃letos fac̃ qͣnto mag̃ si c̃adẽ domꝰ pul¬
hritudine sua faciat letos habitatoreᷤ. ut nͣ
sołu co loqͤndi mͦ leta dicat᷑. qͥ significamꝰ

Expanded text:
es dei requiem significat eorum qui requiescunt in deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiam si non eos domus ipsa, sed alia res aliqua laetos facit; quanto magis eadem domus pulchritudine sua faciat laetes habitatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significamus