comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sen aut cclium quem lib& proha&ccrum: sed
quie nobis haec oxpositio non placc& ad ma iore
tescduccm fecit. Canem iuxtaceuangelium eẽ.¬
diccmus. leonem utro mortuum circũcisionis
populum: sicut bclicam. proh&ce dicit: Ec cepo¬
pulus ut cactulus leonis consurg& utleo exultans
Caniser gouiuens: nossumus exnactionibus:
Leo ccutem mortuus iud ceorũ populus. ad ño
derelictus: & melior est apuddm̃ iste canis ui¬
uens quamille leo mortuus Nos enim uiuen
illiuero mortui. nihil sciunt neque expectant
aliquam reꝓmissionem: atque mercedem.
sed conpletaẽ. eorũ memoria: neq: ipsime¬
minerunt neque scre debuenant neque illoꝵ
iam dñs recordectur Dilectio quoque quec ali¬
quando dm̃ diligebant periit. & dium de
quo audacter lo quebantur: non neo dien¬
tes tedñe o diui & super inimicostuos tabes¬
cebam: Noc non & zelus eorum iuxta quȩ̃
eorum non ẽ. in saeculo Non enimpossunt

Expanded text:
sen, aut alium quemlibet prophetarum. Sed sen, aut alium quemlibet prophetarum. Sed quia nobis haec expositio non placet, ad majora te salvam fecit : canem esse juxta Evangelium dicamus; leonem vero mortuum, circumcisionis populum, sicut Balaam propheta dicit: Ecce populus, ut catulus 460 leonis consurget, et ut leo exsultans . Canis ergo vivens nos sumus ex nationibus: leo autem mortuus Judaeorum populus a Domino derelictus. Et melior est apud Dominum iste canis vivens, quam leo ille mortuus. Nos enim viventitum sanctum: illi vero mortui nihil sciunt, neque exspectant aliquam repromissionem atque mercedem: sed completa est memoria eorum. Neque ipsi meminerunt quae scire debuerant, neque, illorum jam Dominus recordatur. Dilectio quoque, qua aliquando Deum diligebant, periit, et odium de quo audacter loquebantur: Nonne odientes te, Domine, odivi, et super inimicos tuos tabescebam , nec non et zelus eorum, juxta quem eorum non est in saeculo. Non enim possunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec pec care nec uirtutes adicere necuiticc
Lic& quidam huic expositioni contrrdicant
ad serentes &iem: postinteritum. & crescere
non posse sed decrescere : & in eo quod nunc
ait & pcrsnonerit eis. adhunc insaeculo in
omni quod facctumest subsole ita intellegant
ut dicant eos. in hoc sae culo. & sub hocsolequẽ
nos cernimus nullã habere conmunionem.
hcbere uero subcclio saeculo de quo scelucctor
ait: ego nonsum dehoc mundo & sub soleius¬
ticce & non ex dudiopinationem quȩ conten¬
dit pest quam inhoc saeculo migrauerimus
& offendere posse crectuntes ratio nabiles
& ꝓmereri, aliter: referebat bebreus uersi¬
culum istum in quodicitur: melior est canis
uiuens: suꝑleone mortuo. Itc apud suos ex¬
ponit meliorem esse quacuis indoctum:
& eum quice huc uiuct &doceat aprarecep¬
tore perfecto quiiam mortuus sit: Uerbi
causa ut canem intelleger&. unum quem¬
lib & depluribus preceptorem: & leon ẽ moy¬

Expanded text:
nec peccare, nec virtutes adjicere, nec vitia. nec peccare, nec virtutes adjicere, nec vitia. Licet quidam huic expositioni contradicant, asserentes, etiam post interitum crescere nos posse et decrescere, et in eo quod nunc ait: Et pars non erit eis adhuc in saeculo, in omni quod factum est sub sole, ita intelligunt, ut dicant eos in hoc saeculo, et sub hoc sole, quem nos cernimus, nullam habere communionem: habere vero sub alio saeculo, de quo Salvator ait: Non sum ego de hoc mundo ; et sub sole justitiae; et non excludi opinationem, quae contendit, postquam de hoc saeculo migraverimus, et offendere posse creaturas rationabiles, et promereri. Aliter referebat Hebraeus versiculum istum, in quo dicitur: Melior est enim canis vivens super leone mortuo, ita apud suos exponi: Utiliorem esse quamvis indoctum, et eum qui adhuc vivat et doceat, a praeceptore perfecto, qui jam mortuus est. Verbi causa, ut canem intelligeret unum quemlibet de pluribus praeceptorem: et leonem Moy
Abbreviated transcription (Latin):
non est eis cedhuc in saeculo in omni quod fit
subsole: quicc suprr dixenrt corfiliorum ho¬
minum. impleri malitic & procatitate
& posthaec omnia morte finiri: Nuncea¬
dem complor & rep&it: donec uiuunt homi¬
nes posse eos iustos fieri: post mortem uero
nullum bonioperis occacsionem decri:
Peccactor enim uiuens. po tͣmelior ẽẽ. iusto
mortuo siuoluerit eius transire uirtutes: uel
certe ab eo quise inmaclitic potentia ꝓca¬
ciucte iactabat. & mortuus fueraet s̃ meli¬
or potest quiuis pccuper eẽ. uilissimus
quacre : quicc uiuentes moctum ortis pos¬
sunt bonc operxperp&nare : Mortui uero
nihil uclent: ad id cdicere quod semel secuit
tollere deuitac: & obliuione inuolutacsint
omnice⁊ Iux ta illud quod in psalmo scripe¬
tum est: obliuioni dactus sum quacsimor¬
tuus a corde: sed & dilectio eorum &odiũa
& aemulcctio & omne quod insacculo
habere potuerunt mortis finitur acduen
Nec iuste quippe im possunt agere

Expanded text:
non est eis adhuc in saeculo in omni quod fit non est eis adhuc in saeculo in omni quod fit sub sole. Quia supra dixerat, cor filiorum hominum 459 impleri malitia et procacitate, et post haec omnia morte finiri: nunc eadem complet et repetit, donec vivunt homines, posse eos justos fieri, post mortem vero nullam boni operis dari occasionem. Peccator enim vivens potest melior esse justo mortuo, si voluerit ad ejus transire virtutes. Vel certe eo, qui se in malitia, potentia, procacitate jactabat, et mortuus fuerit, melior potest quis pauper esse et vilissimus. Quare? quia viventes metu mortis possunt bona opera perpetrare: mortui vero nihil valent ad id adjicere, quod semel secum tulere de vita: et oblivione involuta sunt omnia, juxta illud quod in psalmo scriptum est: Oblivioni datus sum, tamquam mortuus a corde . Sed et dilectio eorum et odium, et aemulatio, et omne quod in saeculo habere potuerunt, mortis finitur adventu: nec juste quidquam jam possunt agere,
Abbreviated transcription (Latin):
incorde eorum inuita succ. & posthec admor¬
tuos. quic quis est qui communic& in om¬
nes uiuentes : & hoc apertius more suo int̃¬
pra&ectus est symmachus dicens. sed & corfi¬
liorum hominum repl&ur maliticc & ꝓcaoi¬
tecte iuxtac cor eorũ inuitisucc. nouis sima
cutem eorum ueniunt ad mortẽ: quis enĩ
potest insempiternum ꝑ seuenare uiuens:
eundem ccutem sensum scriptura repetit:
de quo pcculo antetracuimus. quod cũ omnia
aequediter eueniant uniuersis. & nullasit
in bonis sustinendis malis. uel discretio uel
certe aequali morte de hoc saeculo subtro¬
hamur: Nihil ominus erroribus & procaci¬
tate & malitic replecmur. & post haec
possumus cum uiuentib habere consortiũ:
uelcerte sic qm̃ conmunes. An gustice & ius¬
tos & iniustosprcemunt. Id circo ad pec¬
cactachomines prouocantur & tamenpost
omnes conatos quibus frustrac nisi sunt . dũ
quodmoriaentur & mortuines cint quicquã
eorum & zelus ipsorum. iccmperut. & pccrs

Expanded text:
in corde eorum in vita sua, et post haec ad mortuos. Quia quis est qui communicet in omnes viventes? Et hoc apertius more suo interpretatus est Symmachus, dicens: Sed et cor filiorum hominum repletur malitia, et procacitate juxta cor eorum in vita sua. Novissima autem eorum veniunt ad mortuos. Quis enim potest in sempiternum perseverare vivens? Eumdem autem sensum Scriptura repetit, de quo paulo ante tractavimus, quod cum omnia aequaliter eveniant universis, et nulla sit in bonis sustinendis malisve discretio, vel certe aequali morte de hoc saeculo subtrahamur: nihilominus erroribus et procacitate et malitia repleamur, et post haec possimus cum viventibus habere consortium. Vel certe sic: Quoniam communes angustiae, et justos et injustos premunt; idcirco ad peccata homines provocantur: et tamen post omnes conatus, quibus frustra nisi sunt, dum quod moriantur, et mortui nesciunt quidquam, eorum, et zelus eorum jam periit: et pars
Abbreviated transcription (Latin):
pessimec ⁊ sicut uolucres quace conligantur
laqueo: similiter corruent filii hominum
in tempore malo cumceciderit supereos
exemplosiam & supra diximus quoddum
goriam sciendum secundum regnum caelorũ.
simile eẽ. sagenae misseinmare: & con¬
tracrio habere sagenam hereticosper quãe¬
pisces. capiant cdinteritum: sccgenaeorũ
sermo cdfabilis. blandum adloquium : simu¬
lacta autcertec ieiunicc uestis humilis uir¬
tutum imitactio: quod sicoeperint & desu¬
periorib disputare . & in sublime leuccre
ossuum & dĩ altitudines qucerere. lacque¬
um ponunt in excelsis: quo modo igitur pis
ces & uolucres citocapiuntur atalisa gena &ab
istiuf modilaqueo. siccum multiplicatoc
fuerit iniquitas. & refrixerit cacritas mul¬
torum. & signa factafuerinit. atque porten¬
ti: sciendum est ecdesicsticos quoq uiros
qui filui hominis appellantur & sunt modi¬
cefidei cito posse corruere. ⁊ Notandum
& icm quod ꝑ totum librum ubi cumque dicit᷑
filii hominũ in hebreo hab& filii hominis

Expanded text:
pessima, sicut volucres quae colligantur laqueo: similiter corruent filii hominum in tempore malo, cum ceciderit super ipsos extemplo. Jam et supra diximus, quod dum goriam est sciendum, regnum coelorum simile esse sagenae missae in mari . Et e contrapisces capiuntur ad interitum. Sagena eorum est, sermo affabilis, blandum eloquium, simulata aut coacta jejunia, vestis humilis, virtutum imitatio. Quod si coeperint et de superioribus disputare, et in sublime levare os suum, et Dei altitudines quaerere, laqueum ponunt in excelsis. Quomoces et volucres cito capiuntur a tali sagena, et ab istiusmodi laqueo: sic cum multiplicata fuerit iniquitas, et refrixerit charitas multorum, et signa facta fuerint atque portenti : sciendum est Ecclesiasticos quoque  Al. quosque viros, qui filii hominum appellantur, et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum etiam, quod per totum librum ubicumque dicitur, filii hominum, in Hebraeo habet   filii hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
mnnes peccatores  simuter atque oxsi
genio u ni uersos iudect. deniq simma
nac inter prr&ecctus est ⁊ sed & in uice
ltus cumambulat. ipseinsipiens suspica¬
r deomnibus qui cestalti sunt: septucegin¬
e uero alium fcccere ensum quo dicerent.
mnicquȩ insipiens cogitut ẽẽ. uaenissi

Expanded text:
similiter, atque ex suo ingenio universos judicat. Denique Symmachus ita intepretatus est: Sed, et in via stultus cum ambulat, ipse insipiens suspicatur de omnibus, quia stulti sunt. Septuaginta vero alium fecere sensum, quo dicerent: Omnia quae insipiens cogitat, esse vanissi
Abbreviated transcription (Latin):
utictem: In uno quoq credentium relin¬
quentes mnmunditicce succe odorem atq
estigia. abhis muscis. &iam princps
upellcctus est daẽmonum. bebel ⁊ebub
qui inter pracecctur: aut idolum musca¬
um aut uirmuscarum authebensmus¬
as onaat ientis in dextent eius eecoastulti
nsinis traccius: sed & inuicc cumstultus
ambulect. cor eius minuitur edic omnis

Expanded text:
tatem, in unoquoque credentium relinquentes immunditiae suae odorem atque vestigia. Ab his muscis etiam princeps appellatus est daemoniorum Beelzebub , qui interpretatur aut idolum muscarum, aut vir muscarum, aut habens muscas. Cor sapientis in dextra ejus, et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via, cum stultus ambul
Abbreviated transcription (Latin):
trumest: & cum adiudicandum aluccior ues¬
defuturo sacculo cogiect. quod ducit addrens¬
tenem: Q uiuero insipiens. de prccesenti Aua
quod positum est insinistra : Quace quidenus
secutus idemphilosophus. & po&aait. d& di¬
tenc quȩ magnidis sub momee ducit hac lu
Fir micnus quoq noster inpraceclcra
institutionem succrũ operelitte re memi¬
nit & dedextris ac sinistris. hoc est deuini¬
tutib acuitus plenissimae disputauit.
Necputemus huic sententiolae illud ẽẽ.
contrarium in quo dicitur. ne delines
indexteroc neque insinistroc ⁊ hinc enim
dext rocpars. ꝓbonoaccipitur ⁊ Ibi uere
nontam dextra quam declinati od extereis
accusator Neplus fapiam: quã sapere nos neceseflar
nstultus ambulect coreus indige

Expanded text:
trum est. Et cum ad judicandum Salvator vede futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram. Qui vero insipiens, de praesenti, quod positum est in sinistra. Quae quidem secutus idem philosophus et poeta, ait : Dextera quae magni ditis sub moenia ducit  Al. Firmianus quoque noster in praeclaro Institutionum suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contrarium, in quo dicitur: Ne declines in dexteram, neque in sinistram . Hic enim pars dextera pro bono accipitur: ibi vero non tam dextera, quam declinatio dextrae accusatur: ne plus sapiamus quam sapere nos necesse est: est
Abbreviated transcription (Latin):
polluunt oleum compositionis: preciosa ẽ.
suꝑ sccpientiam & gloriã. stultitia paruaci
ex emplum superioris sensus dedit inquoait¬
superunum stultum multabona posse sub¬
uerti: quod sit malus mixtus bonis. conta¬
min& plurimos: quo modo musce simori¬
antur inungento perdant & odorem illius
& colorem: & quicc sepe caliditati est mix
tec sccpientia. & hab& malitic̃ pruden¬
tia. prrecepit ut sccpientiam simplicem
requi namus : mixtaqu esit cum n nocen¬
a columbarum prudentissimos adbonã
mplices ccutem cedmdtm: & est sensus.
onuenit iusto pecrum haberesimplicitae¬
s. & propter nimi cm patientiam. dũ
ltionem reser uatdõ stultum uide ri
um statim. seuindicantem sub uamen¬
o prudentiae exercere maliticm aliter
musce quȩ iuxta escciam principaentur
parti fluminis aegipti perdunt olei. sua

Expanded text:
ere . Muscae mortis polluunt oleum compositionis: pretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait: per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdant et odorem illius et colorem. Et quia saepe calliditati mixta est sapientia, et habet malitiam prudentia, praecipit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocentia columbarum: prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Et est sensus: Convenit justo parum habere simplicitatis, et propter nimiam patientiam, dum ultionem reservat Deo, stultum videri, quam statim se vindicantem sub velamento prudentiae exercere malitiam. Aliter: Muscae quae juxta Isaiam principantur parti fluminis Aegypti, perdunt olei sua
Abbreviated transcription (Latin):
aimieiores suos: honoraquippe eamaunt
plrren Por to quiec non potest humce¬
nus arimus semperan sablimitendi
audiuinis. & altioribus cogiteere
nec̃ iugiter ẽẽ in contemplatione re
rũ calestium. sed interdum neces¬
sitictibus corporis. indulgere nu
propterca tempus est am̃plexardli
sapienticm & camstrictius continen¬
di & tempus relaxandi. mentem
ab in tuitu conplexuq sapientice
&curȩ corporis. & hisquibus uitere
nrãe absque peccato indig& serui¬
tempus quae

Expanded text:
amatores suos: Honora, quippe ait, eam, et amatores suos: Honora, quippe ait, eam, et complexu. Porro, quia non potest humanus animus semper in sublime tendi, et de divinis et altioribus cogitare, nec jugiter in contemplatione esse rerum coelestium, sed interdum necessitatibus corporis indulgere, propterea tempus est amplexandi sapientiam, et eam strictius continendi, et tempus relaxandi mentem ab intuitu complexuque sapientiae, ut curae corporis, et his quibus vita nostra absque peccato indiget, servitempus a
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem legis antiquae euangeli gra¬
ticm tempenctam: Lex quippe rigi¬
da in benigna non parcens pecan¬
tem interfecit ⁊ Euangelugnatia
miscraur: & ad penitenticm prouo¬
cant: & hocesse tempus. mittendorũ
lccpidum. siue congregandorum
quod lccpidesmit tantur in lege colli¬
gantur in euangelio: hoc utrum uere
nec nedictum sit. suo input&ur auctori:
Teciqis amplexandi: & temp̃us
longefieri ab amplexu: Iuxta simpli¬
com intellegentiam: manifestus est
congruente: Nolite fraudarẽ in¬
uicem nisi forte ex consensu ad tempus
ut ucccoris. orationi: Liberis daendam
openam. &rursum continentiae
uel quod tempus fuerit amplexan¬
di quando ugebat illa sententia
Crescite & multiplicamini: & reple¬
teternem: & tempus procul a con¬
plexufieri suc cessittempus in angus¬
toest. super est: ut qui habent. uxo¬
res sic sint qua si non habeant: si au¬
tem uoluerimus ad altiora ascendere
andebimus sapientiti aanpleeeri

Expanded text:
ritatem Legis antiquae, Evangelii graritatem Legis antiquae, Evangelii gratia temperatam. Lex quippe rigida, inbenigna, non parcens, peccantem interficit. Evangelii gratia miseretur, et ad poenitentiam provocat. Et hoc esse tempus mittendorum lapidum, sive congregandorum, quod lapides mittantur in Lege, colligantur in Evangelio. Hoc utrum vere nec ne dictum sit, suo imputetur auctori. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexu. Juxta simplicem intelligentiam manifestus est congruente: Nolite fraudare ad invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi , liberis dandam operam, et rursum continentiae. Vel quod tempus fuerit amplexandi, quando vigebat illa sententia: Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Et tempus procul a complexu fieri, quando successit: Tempus in angusto est. Superest, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant . Si autem voluerimus ad altiora conscendere, videbimus sapientiam amplexari
Abbreviated transcription (Latin):
ante arcam testamenti: & saulis filiae
dis plicens: magis placcuit dõ
Teopus spargerdi layides &tẽ¬
pus colligendi lapides: miror quo¬
modo uirdisertus remridiculosam
in hoc loco dixerit: Dedes tructione
inquiens & aedificactione domo rum
salomonis sermoest quod homines
nuncdestruant: nunc aedificent:
Ali congregent lapides ad aedificia
construenda. aliiquae ex tructasint
des trucnt secundum illud hora tianũ
diruit aedificct mutat quadrteta
rotundis aestuat: & uitccedis conuenit
ordine toto hocutrum rectȩ banc ꝑpro¬
ꝓhatm dixeritlectoris arbitrio derelin¬
quo nos prioris explunationis se quac¬
mur ordinem: tempus spargendorũ
& congregandorum Iapidum ẽẽ dicentes:
Iux ta illud quod in euangelio scriptũ ẽ
potens ẽ ds̃ delapidibus istis suscita crefili¬
os habra hȩ quod tempus fuerit gentilis
populi disꝑgendi & tempus rur sum
in aec desiam congregandi: legi inquo
dilapides & tempus colligendi: seue¬

Expanded text:
ante arcam Testamenti: et Saulis filiae ante arcam Testamenti: et Saulis filiae displicens, magis placuit Deo . Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi lapides. Miror, quomodo vir disertus rem ridiculam in hoc loco dixerit: De destructione, inquiens, et aedificatione domorum Salomonis sermo est, quod homines nunc destruant, nunc aedificent: alii congregent lapides ad aedificia construenda, alii quae exstructa sunt, destruant, secundum illud Horatianum : Diruit, aedificat, mutat quadrata rotundis. Aestuat, et vitae disconvenit ordine toto. Hoc utrum recte, an perperam dixerit, lectoris arbitrio derelinquo. Nos prioris explanationis sequamur ordinem: Tempus spargendorum et congregandorum lapidum esse dicentes, juxta illud quod in Evangelio scriptum est: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Quod tempus fuerit gentilis populi dispergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congregandi. Legi in quodi lapides, et tempus colligendi  seve
Abbreviated transcription (Latin):
proclii modo non agentib: eis pceniten¬
tiam & tempus pacis infuturo quan¬
do intraante plenitudine gentium
omnes isrł saluuserit T ecopus occi¬
Dendi & tempus sanandi: &occiden¬
di tempus ẽ. & sanandiquiccit. ego
occidocm & egouiui ficcbo ⁊ sanat.
ad paenitentiam ꝓuocans: oc cidit uex¬
ta illum sensum: in mactutino inter¬
ficiebam omnes pecctores terrae:
recpus destruendi: & tempus aedi¬
ficandi: non possumus aedificcre
bona nisi prius destruxerimus malx
adõ utaente erader& & suffoder &
& per der& & postea aedificur&
atque plantar& t empus plangendi
& tempus ridendi: nancflendi tem¬
pus ẽ & infuturo ridendi: becctienim
flentes qm̃ ipsiridebunt decopus
plangendi & tempus scltandi: Idcir¬
cocorripiuntur ineuangelio quibus
dñsait: La men tauimus uobis & non
planxistis. Cantauimus & nonsal¬
tctis Plangendum ẽ in pnresentia¬
rum ut postea saltare ualeamus
Illam saltationem quã dauid saltauit

Expanded text:
praelii, modo non agentibus eis poenitenpraelii, modo non agentibus eis poenitentiam, et tempus pacis in futuro, quando intrante plenitudine gentium, omnis Israel salvus erit. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Et occidendi tempus est et sanandi, qui ait: Ego occidam, et ego vivificabo . Sanat ad poenitentiam provocans. Occidit, juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aedificare bona, nisi prius destruxerimus mala. , ut ante eradicaret, et suffoderet, et perderet; et postea aedificaret atque plantaret . 409 Tempus flendi, et tempus ridendi. Nunc flendi tempus est, et in futuro ridendi: Beati enim flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. Idcirco corripiuntur in Evangelio, quibus Dominus ait: Lamentavimus vobis, et non planxistis: cantavimus, et non saltastis . Plangendum est impraesentiarum, ut postea saltare valeamus illa saltatione, qua David saltavit
Abbreviated transcription (Latin):
is r hel intellegunt & quic non ne¬
ces se est ꝑ singulos uersusponere quid in
ri singenio derelinquens Tempus fuit
genendi & plantandi is iabelem
tempus moriendi & ducendi incaeptiuĩ¬
laetem: tempus occidendi eosqui ime¬
gipto & tempus de egypto libenendi
Tempus destruendi templi subnabucho¬
do nosor. & tempus aedificaendi subdacrio
Tempus. plangendi euersionem. urbis.
& temridendi atq saltandi sub zoro¬
babel & hesdre & neemia : Tempus
dis ꝑgendi isrł. & tempus in unum con¬
gregandi: Tempus quasi cingulum
& balteum circumdicridõ populum
iudacorũ: & tempus ducendi eos in
babiloniam. captiuitatem. & ibi
isrł & tempus iterum consuendii
Tempus tacendiprophorces nunc incap¬
tiuitate romana: & tempus loquen¬
dieos tunc. quando eos inostiliterrac
dĩ consolatione & allo quia non care¬
bant: Tempusdilectionis. quo eos sub
pactrib antedilexi: & tempus odii quo.
inxp̃m intulerunt manus:. Tempus

Expanded text:
Israel intelligunt. Et quia non neIsrael intelligunt. Et quia non necesse est per singulos versus ponere, quid inris ingenio derelinquens. Tempus fuit generandi et plantandi Israelem, tempus moriendi, et ducendi in captivitatem. Tempus occidendi eos in Aegypto, et tempus de Aegypto liberandi. Tempus destruendi templi sub Nabuchodonosor, et tempus aedificandi sub Dario. Tempus plangendi eversionem urbis, et tempus ridendi atque saltandi sub Zorobabel, Esdra, et Neemia. Tempus dispergendi Israel, et tempus in unum congregandi. Tempus quasi cingulum et baltheum circumdari Deo populum Judaeorum, et tempus ducendi eos in Babyloniam captivitatem, et ibi Israel, et tempus iterum consuendi. Tempus tacendi Prophetas, nunc in captivitate Romana, et tempus loquendi eos, tunc quando etiam in hostili terra Dei consolatione et alloquio non carebant. Tempus dilectionis, qua eos sub patribus ante dilexit, et tempus odii, quia in Christum intulerunt manus. Tempus
Abbreviated transcription (Latin):
Adillumenim sensum de quosepius traec¬
tacui. hoc referendum ẽ propterea
onẽ. quicc pecccctor fuit & nones sec cau
tesucc antepecca uerit omnibus
tempus ẽ & tempus omni rei subcaelo¬
Incertum & fluctu ante statum
conditionis bumane insuperiorib:
docuit nunc uult ostendere omnicc¬
sibi in mundo esse contrtria. & nihil
stare ꝑ p&uũ eorum dumtarxat:
caelo nec tempore continentur:
quod plan tatumest. Nuli dubium quod
& ortus & interitus. hominum dõ notus
sit & finitus: & idipsum ẽẽ picrere quod
plantare: mori quod plantatumest
euellere : sed quia in esaiclegimus.
atimore tuo dñe concepimus & partu¬
ribimus & peperimus: hoc dicen¬
dum est quod perfecto uiro partus iste
quidetimore natus est cũdõ amare
coeperit moritur. Perfecta quippedilec¬
tio foras mittit timorem: hebrȩi om
ne quod de contraria &ate. temporũ
scriptum est usque ad illum locũ inquoait:
Tempus belli & tempus pacis: super

Expanded text:
Ad illum enim sensum de quo saepe tracAd illum enim sensum de quo saepe tractavi, hoc referendum est: Propterea onem, quia peccator fuerit, et non esse causte sua ante peccaverit. Omnibus tempus est, et tempus omni rei subIncertum et fluctuantem statum conditionis humanae in superioribus docuit. Nunc vult omnia ostendere sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuo, eorum duntaxat qcoelo, nec tempore continentur. quod plaet ortus et interitus hominum, Deo notus sit et praefinitus, et idipsum esse parere, quod plantare: mori, et quod plantatum est evellere. Sed quia in Isaia legimus: A timore tuo, Domine, concepimus, et parturivimus, et peperimus: hoc dicendum est, quod perfecto viro, partus iste, qui de timore natus est, cum Deum amare coeperit, moritur. Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem . Hebraei omne hoc, quod de contrarietate temporum scriptum est, usque ad illum locum, in quo ait: 408 Tempus belli, et tempus pacis, super
Abbreviated transcription (Latin):
nibus inuenimus: Quisenĩ
comedere uel cũ opus est par¬
cere
potest absquedõ qui praecepit scm
canibus non ẽe mittendum & doc&
quo modo sint intempore conseruis
danda cibaria &iux ta aliũ sensum:
Inuentũ mel tantũ comedere quan¬
tũ sufficit: Pulchrae autem homini
bono ds̃ dat scpientiam &stientiã
& la&itiã: Nisi enimbonus fuerit
& mores suos ꝓprio arbitrio antecor¬
rexerit sapientiam & suentiam
& lucatiam non mer&ur secundũ
illud quo alibidicitur. seminate uob
inustitia. uinde miccte infructuui¬
te in lu minate uobis lumenscientiae:
seminande quippe ant iusti a & uite fruc¬
tus est dimittendus & postea scientia e
lumen poterit apparert : Vtergobono
coram sededit ds̃ sapienticc &cetera
sic pec catorem suo arbitrio derelinquens
fecit congregarediuitias: & hinc in¬
uersorum. dogmactũ consu¬
erecer¬
uanasunt & sp̃s prresumptione con¬
posita ⁊ Nec minandum quod dixerit
peccatori deditds̃ sollititudinẽ: & cetera

Expanded text:
nibus invenimus. Quis enim vel comedere, vel cum opus est, parcere potest absque Deo? qui praecepit sanctum canibus non esse mittendum , et docet, quomodo in tempore conservis sint danda cibaria ; et juxta alium sensum, inventum mel tantum comedere, quantum sufficit ? Pulchre autem homini bono Deus dat sapientiam, et scientiam, et laetitiam: nisi enim bonus fuerit, et mores suos 407 proprio arbitrio ante correxerit, sapientiam, et scientiam, et laetitiam non meretur, secundum illud quod alibi dicitur: Seminate vobis in justitia, vindemiate in fructu vitae, illuminate vobis lumen scientiae . Seminanda quippe ante justitia, et vitae fructus est demetendus, et postea scientiae lumen poterit apparere. Ut ergo bono coram se dedit Deus sapientiam, et caetera: sic peccatorem suo arbitrio derelinquens, fecit congregare divitias, et hinc versorum dogmatum consuere cervana sunt, et spiritus praesumptione composita. Nec mirandum, quod dixerit: Peccatori dedit sollicitudinem, et caetera.
Abbreviated transcription (Latin):
p&e deberica nos studiõse appeere
quȩ dum tenentur intereunt Slani¬
tas uanitatum dixit ecdesi astes: uani¬
tas uanitatum omnia uanitas: Si
cuncta quȩ fecit ds̃ ualdebona quo
modo omnia uanitas & ponsolu
uanitas uerum &iam uanitas ua¬
nitatum. Vt sicut incantico canti¬
corum int̃ omnia carmina excel¬
lens carmen ostenditur . Ita in uani¬
tate
uanitatum uanitas
magnitudo monstr&ur: Tale
inquid & in psalmis scriptum est
Verum tamen uniuersa uanita s omnis:
homouiuens. Siuiuens homouani¬
tas est: ergo mortuus. uanitatum:

Expanded text:
NEC DEBERE EA nos studiose appetere, NEC DEBERE EA nos studiose appetere, quae, dum tenentur, intereant. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Si cuncta quae fecit Deus, valde bona sunt, quomodo omnia vanitas, et non solum vanitas, verum etiam vanitas vanitatum? Ut sicut in Canticis Canticorum inter omnia carmina, excellens carmen 386 ostenditur: ita in vanitate vanitatum, vanitatis magnitudo monstretur. Tale quid et in Psalmo scriptum est: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens . Si vivens homo vanitas est; ergo mortuus vanita
Abbreviated transcription (Latin):
omnis ecdesiȩ: Nequa quam ad sina¬
gogam iudȩorum. sed ad gentium mul¬
titudinem loquens rex hier usalem
Viuis lapidib structȩ pon illius deqͣ
ipse ait. Hierusalem hierusalem quȩ
occidis proph&as. & ecce relinqu&ur
uobis domus ur̃a desesta. Sed illius
ꝑ quam iurereu&at quia sit ciuitas
magni regis: hic est filius dauid ad
quem ceci in euangelio clamabat
miserere nri filidauid: & omnis tur¬
ba consona uoce resonabat osanna¬
filiodauid ⁊ Deniq non adeum fit
uerbum dĩ sicut adhieremiam &c add
c&cros proph&as sed quia diues est
& ree & potens ipse est: Si quidem
uerbum sapientia& c&erȩq uistutes
uerba loquitur ad ecdesiȩ uiros
uerba in sinuapsa postolis. Dequib
cantatur in psalmo. In omnem temt̃
ex iuit sonus eorum & infines or¬
bis temxrum uerba eorum :
MMeigrar quidam opinartrt nos cobos
ubro ad uoluptitem & luxuriam prouo¬
caricum et contrariaomnia quae
inmundo cernimus uana doccanturꝰ.

Expanded text:
omnis Ecclesiae: Nequaquam ad synaomnis Ecclesiae: Nequaquam ad synagogam Judaeorum, sed ad gentium multitudinem loquens rex Jerusalem vivis lapidibus exstructae: non illius, de ipse ait: Hierusalem, Hierusalem! quae occidis prophetas, et ecce relinquetur domus vestra deserta , sed illius per quam jurari vetat, quia sit civitas magni regis. Hic est filius David, ad quem caeci in Evangelio clamabant: Miserere nostri, fili David ; et omnis turba consonafilio David . Denique non ad eum fit verbum Dei, sicut et ad Jeremiam, et ad caeteros Prophetas: sed quia dives est, et rex, et potens ipse est siquidem Verbum et sapientia, caeteraeque virtutes, verba loquitur ad Ecclesiae viros: verba insinuat Apostolis, de quibus cantatur in Psalmo: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Male igitur quidam opinantur, nos ex hoc libro ad voluptatem et luxuriam provocari: cum e contrario omnia, quae in mundo cernimus, vana doceantur:
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim ꝓ uerbia & rudis institutio ad xii
tribus &aed totum ꝑ̃tinent isrł. Et quo¬
modo contemptus mundi ponnisi ma¬
tropolitis conuenit. hocest habitatorib
hierus alemu Ita. canticum canticoꝵ
ad eos ꝓpriȩ facit quitantum suꝑna
desiderant: ad incipientes. & ad profi¬
cientes. & ad paterna dignitas & regni
proprii merito uindicatur auctoritas
Ad ꝓfectos uero ubi nontimore erudit᷑
discipulus sed amore ꝓprium nom
sufficit: & aequalis magister est &
nescit eẽ seregem: Haec interim iux¬
ta lit terim: c&erum secundum intel¬
legentiam spiritalem pacificus & di¬
lectus dĩ patris. & ec clesiastes noster
est xp̃s: Qui medio pari&e destrucn¬
to: & inimicitias in carne euacuans:
fecit utrumq: unum dicens: Pacẽ
meam do uob pacem meam relinquo
uob dequo pat̃ ad discipulos: Hic est
inquic filius incus dilectus in quomihi
conplacui hunc audite.qui est caput

Expanded text:
Sicut enim Proverbia, et rudis institutio ad duodecim Sicut enim Proverbia, et rudis institutio ad duodecim tribus, et ad totum pertinent Israel: et quomodo contemptus mundi non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitatoribus Jerusalem: ita Canticum Canticorum ad eos proprie facit, qui tantum superna desiderant. Ad incipientes, et proficientes, et paterna 385 dignitas, et regni proprii merito vindicatur auctoritas. Ad perfectos vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium nomen sufficit, et aequalis magister est, et nescit esse se regem. Haec interim juxta litteram. Caeterum secundum intelligentiam spiritualem: pacificus et dilectus Dei Patris, et Ecclesiastes noster est Christus; qui medio pariete destructo, et inimicitias in carne evacuans, fecit utrumque unum, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . De quo Pater ad discipulos: Hic est, inquit , filius meus dilectus, in quo mihi complacui: hunc audite, qui est catut
Abbreviated transcription (Latin):
n iituri uocabulorum tria uoluma¬
ns mdidepro uerba eolesiaster
catie caẽtiatum: in proterbis ot¬
bro sermont repccitur necele¬
quensu ec quiequam in mundi rebus
umnuersa quat cerrigius ad erirmum
iam consũmatum uirum & calcato scło
prepartum. In cantico canticorum
sponsi iungit amploxibus: & nisienĩ
aduentum xp̃i paro uerimus : Non
possumus dicere. Oscul&ur me ab¬
osculo oris sui. hauthrocul abhoc
ordine doctrinarum. &philo sophi
sectatores suos erudiunt : ut primũ
& hicam doceant. de inde ꝓhisicam
inter preentur: Etquem in his ꝓ¬
feisse ꝑsꝑecerint adtheo logicam
gentius ad tendendum : qđ ꝑtres libros
auctoris diuersus est titulus. In ꝓ¬
uerbiis enim notatur ꝓuerbia salo¬
monis filii dauid regis isrł hierusa¬
lem. Suꝑfluũ quippeest hicisrł qdđ
male ingrecis & latinis codicib inue¬
nitur: Incantico aũt canticorum:
Necfilius dauid nec rec isrł siuehie¬
rusalem prȩscribitur: sed tantũ
canticum canticorum salomonis

Expanded text:
uorum, tria volumina edidit: Proverbia, Ecclesiasten, Cantica canticorum. In Proverbiis pacrebro sermo repetitur. In Eccletuens, ne quidquam in mundi rebus universa quae cernimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum, in Cantico canticorum, sponsi jungit amplexibus. Nisi enim padventum Christi praeparaverimus, non possumus dicere: Osculetur me osculo oris sui . Haud procul ab hoc ordine doctrinarum, et philosophi sectatores suos erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologicam gentius attendendum, quod per tres libros auctoris, diversus est titulus. In Proverbiis enim notatur: Proverbia Salomonis filii David, regis Israelem: superfluum quippe est hic Israel, quod male in Graecis, et Latinis codicibus invenitur. In Cantico autem Canticorum nec filius David, nec rex Israel, sive Jerusalem praescribitur: sed tantum, Canticum Canticorum Salomonis.
Abbreviated transcription (Latin):
erba eclesiastes filii dauic
regis hierusalem tribus no¬
miniba uocatum fuisse salo¬
dilectum dñi Et quod naue dictur
coeloh idest ecclesiasten. E cclesias¬

Expanded text:
erba Ecclesiastis filii David regis Hierusalem. Tribus nominibus vocatum fuisse Salodilectum Domini; et quod nunc dicitur Coeleth, id est, Ecclesiasten. Ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
turo igitur scient: & inuultueorum sunt omnia
Id estante ced& eos cum deuita hacrecesserint
notitia istius. rei. quicc tunc es ł iudicium nunc
certamen ⁊ & quicumq: aduersa sustinent utrũ
per amorem dĩ sustineant ut iob anperodiũ
uel plurimi peccatores. Nunchab&ur incer¬
tum: In omnib: euentus unus. Iusto: & impio
bono & mundo & polluto & siccrificanti & n
scccrificanti : bonus ut peccator sic iuraens sicut
iunmentum timens: eaquȩ perse nec malcc
necbona sunt sed csapientibus saeculi. medicc
nun cupantur. quiccequaliter & uistis eueni¬
unt & in iustis: simplices quosque conturbant
cur itac eueniant & proptere anonputant
es se iudicium cũ omnium rerum infuturo
dis crimensit & hic confuscc sint omnic: quod
ticcrum siue mortis significcet euentum:
& idcirco nec acritatemdĩ in eos in senosse nec
odium: sacrificans quoque & nossa crificans
& cxer quace econtrario. enumerata sunt

Expanded text:
turo igitur scient, et in vultu eorum sunt omnia, turo igitur scient, et in vultu eorum sunt omnia, id est, antecedit eos, cum de vita hac recesserint, notitia istius rei, quia tunc est judicium, et nunc certamen. Et quicumque adversa sustinent. utrum per amorem Dei sustineant, ut Job, an per odium, ut plurimi peccatores, nunc habetur incertum. In omnibus eventus unus, justo et impio, bono et malo, mundo et polluto, sacrificanti et non sacrificanti. Sic bonus ut peccator, sic jurans sicut juramentum timens. 458 Ea quae per se nec bona nec mala sunt, sed a sapientibus saeculi media nuncupantur quia aequaliter et justis eveniunt et injustis simplices quosque conturbant, cur ita eveniant, et propterea non putant esse judicium, cum omnium rerum in futuro discrimen sit, et hic confusa sint omnia. Quod tiarum, sive mortis significat eventum: et idcirco nec charitatem Dei eos in se nosse, nec odium. Sacrificans quoque et non sacrificans, et caetera quae contraria enumerata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. sed inoculto easlatere & non posse
ab hominib conpntehendi: omne hoc de¬
di in cor demeo. ut considenarem uniuersce
quic iusti & sicpientes &opent eorum. in ma¬
nudñi & quidem accritatem equi demiodiũ
nonẽ cognoscens hom omnia inficciȩ eorũ:
ecim hunc locum symmachus manifestius
interprx&cctus ẽ. dicens: omniahaecsta¬
tui incordemeo ut euentilarẽ uniuerscc quic
& iusti: & scpientes &openr eorum in manu
dĩ sunt: & insuꝑ neamiticics. neque inimi¬
citics. scithomo sed omnia corcm eis incerta
propterea quod omnibus eueniunt similicc
iusto. & iniusto: porrohinc sensus est: & im
in hoc dedicormeum & scire uolui quos ds̃di¬
liger& quos o diss& & inueni Iugrorum
quidem operr inmanudĩ eẽ. & tamenutrũ
amentur adõ annon. nuneos scire non posse
& ambiguũ fluctucre utrũ cdꝓbationem sus¬
tineant quace sustenta adsupplicium. Infu¬

Expanded text:
fiat: sed in occulto eas latere, et non posse fiat: sed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi. Omne hoc dedi in corde meo, ut considerarem universa: quia justi, et sapientes, et opera eorum in manu Domini. Et quidem charitatem, et quidem odium: non est cognoscens homo omnia in facie eorum. Etiam hunc locum Symmachus manifestius interpretatus est, dicens: Omnia haec statui in corde meo, ut ventilarem universa: quia et justi et sapientes, et opera eorum in manu Dei sunt. Et insuper neque amicitias neque inimicitias scit homo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod omnibus eveniunt similia, justo, et injusto. Porro hic sensus est: Etiam in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret, quos odisset. Et inveni justorum quidem opera in manu Dei esse, et tamen utrum amentur a Deo, an non, nunc eos scire non posse, et inter ambiguum fluctuare, utrum ad probationem sustineant quae sustinent, an ad supplicium. In fu
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiderem sapienticm & occu¬
pactionem quo sclic occupentur homines
superterram: & diebus ac noctibus inscrip¬
tuncrum meditationem. uersentur. itcc
ut plerumq pro inuestigatione ueri: ab ocu¬
lis somnus au fugiat: quaꝓter dedicor
meum ut cognoscerem sapientiaẽ. & uide
factum ẽ sub sole in quolborcuit homo
ut quae rer& & non inueni&: si quidem &si
dixerit sccpiens secognoscere non potuerit
inuenire : quiquae rit causas tartionesque
rerum quacrehoc uelillud factumsit & quec¬
re mundus uccriis gubern&ur euentib cur
alius caecus debilis aliusuidens: nascatur &sa¬
nus: hic pacupertactẽ habeat: ille diuitics
Istesit nobilis illeignobilis: nihil aliud ꝓfi¬
cit nisi insuac tantum questione torqueri.
& disputationem ꝓtormento habere nec
tamen inuenire quod querit: sed cum sedi¬
xerit cognouisse tunc igno retionis hebe¬
reprincipium & in ꝓfundo errore uet sari
sub ostendit tamenesse acusas rerum om¬
nium & iustitiam quare unũ quid quacesic

Expanded text:
ut viderem sapientiam et occupationem: quod scilicet occupentur homines super terram, et diebus ac noctibus in Scripturarum meditatione versentur: ita ut plerumque pro investigatione veri ab oculis somnus aufugiat. Quapropter dedi cor meum, ut cognoscerem sapientiam, et viderfactum est sub sole, in quo laboravit homo. 457 ut quaereret, et non inveniet. Siquidem et si dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire. Qui quaerit causas rationesque rerum, quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus: cur alius caecus et debilis, alius videns nascatur et sanus: hic paupertatem habeat, ille divitias: iste sit nobilis, ille inglorius; nihil aliud proficit, nisi in sua tantum quaestione torqueri, et disputationem pro tormento habere, nec tamen invenire quod quaerit . . . Et cum haec dixerit se cognovisse, tunc ignorationis habere principium, et in profundo errore versari. Subostendit tamen esse causas rerum omnium et justitiam, quare unumquodque sic
Abbreviated transcription (Latin):
quamrisus quicc in
me rore uultus. emendare tur cor:
Risus dissolu& uidentem: ir corripit¬
& emendat Irascamur & nobis: si
quando peccamus: iraescamur & alus.
Per tristiticm quippeuultus melior
fi& animus ut interpra&atus est sym¬
machus: & idcirco uenuncriden¬
tibus qm̃ ipsi lugebunt:
coR Sapi

Expanded text:
quam risus, quia in moerore vultus emendabitur cor. Risus dissolvit ridentem: ira corripit et emendat. Irascamur et nobis, si quando peccamus, irascamur et aliis. Per tristitiam quippe vultus, melior fiet animus, ut interpretatus est Symmachus. Et idcirco: Vae nunc ridentibus, quoniam ipsi lugebunt . Cor sapi
Abbreviated transcription (Latin):
cens: & quiuiuitrespł& admen¬
tem ex quibus ad probatur in eo
quod superius. cibum. & potum ui¬
sus ẽ ad probare non eum uolup¬
tatem rebus praceferre cunctis.
ut plerique male aestimant.
sed & conpair tionem auacritie
& animae parcitatis: lic&
breuesit plus est si ueladmomentũ
quis suis opibus perfrucctur: Num¬
quam enim tristicicem luctus festi¬
uitacti conuiuii pra&uliss&, siuiuere
& uescicclicuius putass&x. eẽ. momenti
MELIOREST.IRA

Expanded text:
cens: Et qui vivit, respiciet ad mencens: Et qui vivit, respiciet ad mentem. Ex quibus approbatur, in eo quod superius cibum et potum visus est approbare, non eum voluptatem rebus praeferre cunctis, ut plerique male aestimant: sed ad comparationem avaritiae et nimiae parcitatis, licet breve sit, plus esse, si vel 437 ad momentum quis suis opibus perfruatur. Numquam enim tristitiam luctus, festivitati convivii praetulisset, si bibere et vesci alicujus putasset esse momenti. Melior est ira
Abbreviated transcription (Latin):
delectat. sic cedtuum uocabulum
cuncta posteritas. delectetur quod
per spicucce interpraetatus ẽ. sum¬
machus. dicens: Melius ẽ nomen
bonum quacmungentum beneo¬
lens siquidem moris est ebreorũ.
ungentum bonum oleum nuncu¬
pecre: quod autem ait. & diemmor¬
tis. superdiem natiuitatis eius
uel hoc ostendit melius ẽ exire. desae¬
culo & carere de ribulcctionibus
atq: incerto uitccestectu: quac̃ in¬
gredientem mundum haec omnia
sustinere ⁊ Uel certe quod in mor¬
te qualessimus notum sit: in exor¬
mors resoł uat eelitisest ire addo¬
mum luctus quam ire addomũ
conuilui in quo finis ẽ omnis homi¬
nis. & quiuiuit debit adcorsuũ
utilius est ad ex equics funeris : quã
addomum ire conuiuii: quicc ibi
conditionis nr̃ae & fragilitatis hu¬
manȩ expraesenti cadicuere
commonemur: in conuiuii autem
la&itic &icm sequidtimoris ha¬
bere uidebamur amittimus
Nouis simum uersum apertius in¬
terpraxectus est simmachus di¬

Expanded text:
delectat, sic ad tuum vocabulum delectat, sic ad tuum vocabulum cuncta posteritas delectetur. Quod perspicue interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est nomen bonum, quam unguentum bene olens. Siquidem moris est Hebraeorum unguentum bonum, oleum nuncupare. Quod autem ait: Et dies mortis super diem nativitatis ejus, vel hoc ostendit, melius esse exire de saeculo, et carere tribulationibus atque incerto vitae statu, quam ingredientem mundum, haec omnia sustinere. Vel certe quod in morte, quales simus, notum sit: in exormors resolvat. Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, in quo finis est omnis hominis: et qui vivit, dabit ad cor suum. Utilius est ad exsequias funeris, quam ad domum ire convivii, quia ibi conditionis nostrae et fragilitatis humanae ex praesenti cadavere commonemur. In convivii autem laetitia, etiam si quid timoris habere videbamur, amittimus. Novissimum versum apertius interpretatus est Symmachus, di
Abbreviated transcription (Latin):
diuanitatem nrãm & uerbasuꝑflu¬
a & non ex prae scientiac dĩ liberum.
tolli arbitrium. sed eccusas anteprire¬
cedere quacre unum quidque sic fac¬
tum sit quia sunt uerba multac
multiplicantia uanitactẽ: quid
ẽ amplius homini : quisenim cog¬
nouit quid sit bonũ homini inui¬
ta numerum dierum uitae uani¬
tictis eius & faci& ecs quasi umbnt̃:
quic quis adnunticcuit homini
quid sit post illum subsole: cũ inqui
ignor& homo destactu so: & quae¬
cum que uid&ur scire &cernere.
speculum xumbraem &imaginẽ
uideat nec futurt cognoscat
&x inmultiloquio. neceffugiat pec¬
catũ: silentium ponat orisuo.
&credat eum uenisse quiscriptus ẽ:
quomodo & sc̃s & quaclis uenerit
non requirens BONVM ESΠΝOMEN
super oleum bonum & dies mortis
superdiem nactiuitactis eius Consi¬
dera inquio homo incuid diestuos
breues & quicccito eẽ. soluta car¬
ne cessabis: Factibi famcm longiorẽ.
ut quodo unguentum. nares . odo re

Expanded text:
di vanitatem nostram et verba superfludi vanitatem nostram et verba superflua: et non ex praescientia Dei liberum tolli arbitrium, sed causas ante praecedere, quare unumquodque sic ftum sit. Quia sunt verba multa multiplicantia vanitatem. Quid est amplius homini? Quis enim cognovit quid sit bonum homini in vita, numero dierum vitae vanitatis ejus? et faciet eos quasi umbram, quia quis 436 annuntiabit homini, quid sit post eum sub sole? Cum, inquit, ignoret homo de statu suo, et quaecumque videtur scire et cernere, speculum, et umbram et imaginem videat, nec futura cognoscat, et in multiloquio non effugiat peccatum; silentium ponat ori suo, et credat eum venisse qui scriptus est, quomodo, et quantus, et qualis venerit, non requirens. Bonum est nomen super oleum bonum, et dies mortis super diem nativitatis ejus. Considera, inquit, o homo, dies tuos breves, et quia cito esse, soluta carne, cessabis: fac tibi famam longiorem, ut quomodo unguentum nares odore
Abbreviated transcription (Latin):
uocatum ẽ nomen eius & cognitum.
quic ẽ homo & non poterit iudicce¬
ri cumfortiorese: aperte desalua¬
toris. prirediccctur aduentu. quod
qui futarus est ante quam in corpore
cerner&ur icmuocactum est inscrip¬
turis nomen eius & cognitum prophe¬
tis & scĩs dĩ. quicchomosit: & uixta
hoc quod homo est non possit secon¬
ferre cum patre: & ineucengelio
dicut: Pater qui me misit: macior
me est unde & in conse quentib p̃cipit᷑.
necultr quam nobis deoscriptũ ẽ
requinrmus. necuelit homo plus
scire quam scriptura tesucta est
cum enim destatunro ignoremus
& uite nostra quacsi umbra pertran¬
sec & futurer incertacsint: non
nobis expedit: ut mac iora quacm
possumus. in quintmus: Non nul¬
li illud anhodoco significariputant.
quod omnium qui futurisunt &ho¬
minum ecapore. circumdandi
iam ds̃ uocabulum nouerit nec pos¬
sit homo respondere contra arti¬
ficem suum quecre itce uelitce fac¬
tus sit: quanto enim amplius.
quaesierimus: unto magis. osten¬

Expanded text:
ocatum est nomen ejus, et cognitum, quia homo est, et non poterit judicari cum fortiore se. Aperte de Salvatoris praedicatur adventu, quod qui futurus est, antequam in corpore cerneretur, jam vocatum est in Scripturis nomen ejus, et cognitum prophetis et sanctis Dei: quia homo sit, et juxta hoc quod homo est, non possit se conferre cum Patre, et in Evangelio dicat: Pater qui me misit, major me est . Unde et in consequentibus praecipitur, ne ultra quam de eo nobis scriptum est, requiramus, ne velit homo plus scire, quam Scriptura testata est. Cum enim de statu nostro ignoremus, et vita nostra quasi umbra pertranseat, et futura incerta sint, non nobis expedit, ut majora, quam possumus, inquiramus. Nonnulli illud in hoc loco significari putant, quod omnium, qui futuri sunt, et hominum corpore circumdandi, jam Deus vocabulum noverit: nec possit homo respondere contra artificem suum, quare ita vel ita factus sit. Quanto enim amplius quaesierimus, tanto magis osten
Abbreviated transcription (Latin):
interpnretactisumus. & nunc strictim dicim:
licae breuem & cito finiendem. praeferre
cum uescendi eebibendi uoluptaetem: angus¬
tiis saeculi & hisquae inique fieri uidentur
inmundo quod solum. hoc homo. desuolabore
hebere uidecctur. siuel modico frucctur resri¬
gerio: uerum hec inter pra&cctio: ieiurantes
esurientes. sicientes adquelugentes: quolibea¬
tos in euangelio dñs uocat. sisic accipitur
ut scriptur est miseros adꝓbacuit: & cibũ
itacque & potum spiritaliter accipiamus
& super eis la&iticm. quam in labore uitae
nr̃ae uix possumus inuenire: Quod cutem
haec ita sentienda sint: ut diximus. de mons¬
trirt sequens uersi culus in quo ait

Expanded text:
interpretati sumus, et nunc strictim dicimus: interpretati sumus, et nunc strictim dicimus: licet brevem et cito finiendam praeferre eum vescendi et bibendi voluptatem angustiis saeculi, et his quae fieri videntur inique in mundo: quod solum hoc homo de labore suo habere videatur, si vel modico fruatur refrigerio. Verum haec interpretatio jejunantes, esurientes, sitientes, atque lugentes, quos beatos in Evangelio Dominus vocat , si sic accipitur, ut scriptum est, miseros approbabit. Et cibum itaque et potum spiritualiter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in labore vitae nostrae vix possumus invenire. Quod autem haec ita sentienda sint, ut diximus, demonstrat sequens versiculus, in quo ait: