comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
confitet᷑ qđ est. iusfus. c̃. Ueritatẽ enĩloquit᷑. Peccatores aut̃ un¬
dicantes sua delicta. iustificari ñ possunt. Unde huiꝰmodi digne iustus
dicit᷑ : qͥa ꝓniintiatis peccatũ suũ remittiubiq sibi postulat. miscd̾i am
dĩ implorans. Scit enĩ dictũ iilege. Confitere pecerta tua. ut iustificeris.
Quid est aut̃ in primordio sermonis confrceri. nisi ñ coactũ fateri. sed uo¬
untariũ . Quis enĩ etiã tunens dm̃sine peccato.ẽ. eũ & in cogitatione
admisceant᷑ delicta. & aliquotiens peccemꝰ inuiti: Potest tam̃ & de eo
dici uł sentiri qͥ cathecuminus dicit᷑. ut accedens ad fidẽ iustificetur. Cũ
tnĩ petit in mutari. sesine dubio peocatorẽ conficet᷑. ut iustificetur.
An cũ muliere natura serpens locutus sit. anactu dictus AxXu¬

Expanded text:
confitetur quod est, iustus est — ueritatem enim loquitur —, peccatores autem uinconfitetur quod est, iustus est — ueritatem enim loquitur —, peccatores autem uindicantes sua delicta iustificari non possunt. unde huius modi digne iustus dicitur, quia pronuntians peccatum suum remitti utique sibi postulat misericordiam dei inplorans. scit enim dictum in lege: confitere peccata tua, ut iustificeris. quid est autem in primordio sermonis confiteri, nisi non coactum fateri, sed uoluntarium? quis enim, etiam timens deum, sine peccato est, cum et in cogitatione admisceantur delicta et aliquotiens peccemus inuiti? potest tamen et de eo dici uel sentiri, quia catechumenus dicitur, ut accedens ad fidem iustificetur. cum enim petit inmutari se, sine dubio peccatorem se confitetur, ut iustificetur. XXXI. AN CUM MULIERE NATURA SERPENS LOCUTUS SIT, AN ACTU DICTUS
Abbreviated transcription (Latin):
foecunditis mundi: aut cuisine aliqua ꝓuidentia generibat i
existere: & qđ uisibile est & sentitur & tangitur. qua auda¬
cia uocat᷑ et̾nu. & qđ uicib temporũ ministrat᷑. ita ut
ipsa tempora aliquando ñ seruent offitia sua. quomodo
appellatur ec̃num.: ẜ ternitas enĩ non corrũpit᷑. ñ inmu¬
ẽ. cireũ eidi. quia uxta numerũ & curricładierũ septẽ.
ipse rur ił̃ primus inuenit᷑. quasi post sabbatũ. ut iãnoti
primo die erat p̃destinata. qͥ dñicus ideo dicit᷑. qͥauieo resurrex̃
dñs. qui . ẽ. post sabbatũ.. ꝓpt̾ea salutis huiꝰ figura in cir cũ cisione
data. ẽ. ut quasi renouatio futura. in circũcisionis lege dinoscerrtur.
ut qͥa ꝑ fidẽ saluari haberent homines. quȩ primo die resurrectioni
dñi formata .ẽ. figura huiusrei in circũcisione primo die data.ẽ. Que
accusator est in primordio sermonis. quomodo iustus

Expanded text:
fecunditas mundi? aut sine aliqua prouidentia generabat? efecunditas mundi? aut sine aliqua prouidentia generabat? eexistere? et quod uisibile est et sentitur et tangitur qua audacia uocatur aeternum? et quod uicibus temporum ministratur, ita ut ipsa tempora aliquando non seruent officia sua, quo modo appellatur aeternum ? aeternitas enim non corrumpitur, non inmuest circumcidi, quia iuxta numerum et curricula dierum septem ipse rursum primus inuenitur quasi post sabbatum, ut iam non tum in primo die erat praedestinata, qui dominicus ideo dicitur, quia in eo resurrexit dominus, qui est post sabbatum, propterea salutis huius figura in circumcisione data est, ut quasi renouatio futura in circumcisionis lege dinosceretur. et- quia per fidem saluari haberent homines, quae primo die resurrectione domini firmata est, figura huius rei in circumcisione primo die data est, quaaccusator est sui in primordio sermonis : quomodo justus
Abbreviated transcription (Latin):
undũ exȩt̾no constare & nulli debere subiectionẽ. in ꝓbabile
& inpossibile ẽ: quẽ uidemꝰ tanta diuersitate ertare corpore
cũ nihil diuinũ & ȩt̾̃num possit. eẽ. nisi simplex diuinitas. in quo
nulla diuersitas uideatur. sedsit unitas. Nam & uices ipsas
temporũ non seruat. ut ũsolũ in temporib uaruis sit. & contra¬
riis const& substantus: sed & mipsis uicib temporũ. cũ res
ȩc̃ua diuersitatẽ abhorreat. & sit nec tactunec iusu cupienda
ut pote uicorporalis. Hie aut̃ passioni obnoxius. ẽ. quia & aqua¬
uticit ignẽ. uł repugnat ignis. si amplius fuerit suꝑatus. Quin
terra eũ sit natura sicca & frigida patit᷑ incendiũ: quasi rescor¬
poralis. ltaq inconueniens. ẽ. mundũ et̾num dicere: quẽ cũ
indemus passioni subiectũ. & ꝑsingula senectute deficere. cre¬
dimus & finim. qͥd censet᷑ de homine qui mundũ ȩc̃num putat
Certe homo cocpit in mundo. Sine hominegͦ. eui ꝓficiebat annu

Expanded text:
inprobabile et inpossibile est, quem uidemus tanta diuersitate exstare corporeum, cum nihil diuinum et aeternum possit esse nisi simplex, in quo nulla diuersitas uideatur, sed sit unitas. nam et uices ipsas temporum non seruat, ut non solum in temporibus uarius sit et contrariis constet substantiis, sed et in ipsis uicibus temporum, cum res aeterna diuersitatem abhorreat et nec tactu nec uisu capienda, utpote incorporalis. hic autem passioni obnoxius est, quia et aqua repugnat igni et ignis, si amplius fuerit, superat aquam et. terra, cum sit natura arida et frigida, patitur incendium quasi res corporalis. itaque inconueniens est mundum aeternum dicere, quem cum uidemus passioni subiectum et per singula senectute deficere, credimus et finiri. Quid censet de homine, qui mundum aeternum putat? certe homo coepit in mundo: sine homine ergo cui proficiebat annua
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ. Scriptum .ẽ. enĩm ꝓuerbus. Pauꝑtatẽ & ignobilitatẽ aufer
diserplina. Adhuc aut̃ qui timor ẽ dĩ non habent. solutius uiuentes.
& egenũ despicientes: ininopiaer̃. non solũ neglegentes & in ꝓuidi
circa se ueruetiã contẽptores date leg&. Hoc mͦ facit ds̃ pauꝑes ce
diuites. qͥa dũ offensio begis parit egestatẽ. adõfieri dicttur auctore
egis. & cũ aliqui deerrore disciplinã legis custodiunt: adõ diuites¬
ĩsns̃ eugig intes essent illis diͥb suꝑ terrã. pestiferi & suꝑbi.¬
ã magnita dinis statura elati. post desidi icarnis eantes. nati postate.¬
ĩunc cũ displicer& dõ. ꝓmisit genus hominũ diluuio deletu¬
nõ nes temus taituit. ut siquis forte audita dĩ & indigu¬
done suꝑ hoc uell& se corrigere. habera spatiuemendani
se.Deniq centũ annis archa hacratione uidet᷑ fabricatd
Antu arce aut̃ inchoationẽ. uiginti ann fuisse ꝑhibent᷑. Sed̃

Expanded text:
riptum est enim in Prouerbiis: paupertatem et ignobilitatem aufert disciplina. at hi autem qui timorem dei non habent, solutius uiuentes et egenum despicientes, sicut scriptum est, in inopia erunt, non solum neclegentes et inprouidi circa se, uerum etiam contemptores datae legis. hoc modo facit deus pauperes et diuites, quia, dum offensio legis parit egestatem, a deo fieri dicitur auctore legis et, cum aliqui terrore disciplinam legis custodiunt, a dentes essent illis diebus super terram pestiferi et sua magnitudinis statura elati, post desideria carnis euntes, nati apostatatunc, cum displiceret deo, promisit genus hominum diluuio deleturum et tempus statuit, ut, si quis forte audita ira dei et indignatione super hoc uellet se corrigere, haberet spatium emendandi se. denique centum annis arca hac ratione uidetur fabricata. ante arcae autem inchoatio
Abbreviated transcription (Latin):
sed ex hoc qui peccauit. Eadẽ ratione. pauꝑtas & dutie. adõ sunt.
Quidã ent̃babentes amorẽ dĩ. lipxuriã sꝑnunt: uitã ꝓdigam fuguiñ¬

Expanded text:
sed ex hoc qui peccauit. Eadem ratione paupertas et diuitiae a deo sunt. sed ex hoc qui peccauit. Eadem ratione paupertas et diuitiae a deo sunt. quidam enim habentes timorem dei luxuriam spernunt, uitam
Abbreviated transcription (Latin):
memores. uitx totius auctoritatẽ inputant creature. Sed scrip¬
tura hos impios loquit᷑. qui cũ sub lege dĩ agerent. ꝓpensiores
inidolis erant. Peiores enĩsunt ceteris impiis. Scientes enĩ dm̃nec
contẽpnentes eũ. obtemꝑant seruis. Et quia de his dictum est.
bona a inala. uita & mors. pauꝑtas & honestas. ado sunt
tilli dubtũ est. bona om̃ia adõ esse. Malaaut̃ quȩ dix̃. mala
nobis sunt: dũ uindicat᷑ de nobis. Poena enĩ quãuis iuste inferat᷑.
sicut adõ est: qͥa legẽ dedit quȩ seruantib se uitã ꝓmittit. con¬
tẽpuentib uͦmortẽ. sed illã quȩ scda dicit᷑. Dũ enĩ unũ quemq
ad iudicat qͥd meretur: ab ipso. ẽ. siue absolutio aduitã. suie reatus
admortẽ. Non gͦ in uentor mortis. ẽ. sed uidex: qͥa mortis auctor pe¬
catum. ẽ. Quomodo gͦ dĩpoterat facere mortẽ. qui nescit peccare.
Sed dũ peccatis retribuit. ab ipso dicta. ẽ mors. cũ non exipso sit.

Expanded text:
memores uitae totius auctoritatem inputant creaturae. sed scriptura hos impios loquitur, qui, cum sub dei lege agerent, propensiores in idolis erant. peiores enim sunt ceteris impiis; scientes enim dominum et contemnentes eum obtemperant seruis. et quia de his dictum est \'BONA ET MALA, UITA ET MORS, PAUPERTAS ET HONESTAS A DEO SUNT\'. Nulli dubium est bona omnia a deo esse, mala autem quae dixit nobis mala sunt, dum uindicatur de nobis. poena enim quamuis iuste inferatur,sic a deo est, quia legem dedit, quae seruantibus se uitam promittit, contemptoribus uero mortem, sed illam quae secunda dicitur. dum enim unum quemque adiudicat quid mereatur, ab ipso est siue absolutio ad uitam siue reatus ad mortem. non ergo inuentor mortis est, sed iudex, quia mortis auctor peccatum est. quo modo ergo deus poterat facere mortem, qui nescit peccare? sed cum peccatis retribuit, ab ipso dicta est esse mors, cum non ex ipso sit,
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ esse noe. dinoscit᷑ lati. Quid enĩ dicit Non ꝑmane¬
bit ip̃s mĩ in hominib istis Propterea & subieeit. qͥa m alitiaui¬
erputt suꝑterrã. deleam hominẽ a facie terrȩ usq ad pecus.
qsutq diluiuo facto implecum .ẽ. Nam & post diluuiũ multis
annis homines uixisse meminimꝰ. & aaron fint̃ inorsi. certum
uigititres anius uixisse memorat᷑. Ipse autẽ morses ut gentũ
uiginti annos transire ñ possꝙ. fecit qđ eũ in contradictione
aciue ñ clarificauit. Nam intraturus erat terra ꝓmislionis. a
ñ obstitisss peceatũ. Uidetur enĩ quibdã hoc dictũ ad tempr
morsi ꝑtinere. cũ inueniat᷑ ioiade sac̃dos centũ triginta anno

Expanded text:
cit? non permanebit spiritus meus in hominibus istis. propterea et subiecit, quia malitia increuit super terram: deleam hominem a facie terrae usque adpecus, quod utique diluuio facto impletum est nam et post diluuium multis annis homines uixisse meminimus et Aaron frater Moysi centum uiginti III annis uixisse memoratur. ipse autem Moyses ut centum uiginti annos transire non posset, fecit quod deum in contradictione aquae non clarificauit. nam intraturus erat terram promissionis, si non obstitisset peccatum. uidetur enim quibusdam hoc dictum ad tempus Moysi pertinere,
Abbreviated transcription (Latin):
catũ non̾ cognouinisi ꝑ legem. Nam coneupiscentiã nescieb
uisi lex dicer&. ñ concupisees. Nec uult intelligi hominẽ prx¬
ceptricis legis ignarũ. sed liberatricis indignum gr̃e ubi di¬
cit. Condelector legidĩ scđm interiorẽ. & ͫ euiħ ac non solum

Expanded text:
catum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam. catum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: \'Non concupisces\\ nec uult intellegi hominem praeceptricis legis ignarum sed liberatricis indiguum gratiae, ubi dicit: Condelector legi dei secundum interiorem hominem et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ante ꝓpria in singulis quibusq peccata om̃s cõmunit̃ peccauer̃.
ac ꝑ hoc in excusabilis .ẽ. om̃is peccator. uel reatuoriginis. uel
additam̃to etiam ꝓpriȩ uoluntatis: siue qui nouit siue qui igno¬
rat. siue qui iudicat siue qui ñ iudicat. quia & ipsa ignor antia
in eis qui intelligere noluer̃ sine dubitatione peccatũ est in
eis aut̃ quiñ potuer̃ poena peccati. ẽ. Ergo in utrisq non est
iusta excusatio. sed iusta dãpnatio. ldeo aut̃ diumna el oquia cos
in excusabiles dicunt. qui ñ ignorantes sed scientes pec̾cant.
ut scđm iuditiũ suꝑbie suę quo multũ confidunt de uirib ꝓpre
uoluntatis se in excus abiles uideant. quia de ignor antia lam
non habent excusationẽ. & nondum est iustitia cui p̃sumebad
sufficere uoluntatẽ. At uero ille cui dñs & sciendi & oboedi¬
endi largitus. ẽ. gr̃am.. ꝑlegẽ inquit cognitio peccati. & pec¬

Expanded text:
ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt. ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poena peccati. ergo in utrisque non est iusta excusatio sed iusta damnatio. Ideo autem diuina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes sed scientes peccant. ut secundum iudicium superbiae suae, quo multum confidunt de uiribus propriae uoluntatis, se inexcusabiles uideant, quia de ignorantia iam non habent excusationem et nondum est iustitia, cui praesumebant sufficere uoluntatem. at uero ille, cui dominus et sciendi et oboediendi largitus est gratiam: Per legem. inquit, cognitio peccati et: Pec
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. non credider̃ in eũ. Hanc eos excusationẽ non babere asse¬
rit qua possint dicere: non audiuimus. ideo ũ credidimus. Hu¬
mana quippe suꝑhia tamquã prȩsumens de uirib liberi arbi¬
tru excusatã seputat.. quando ignorantię ñ uoluntatis uidet᷑
esse qđ peccat. Scđ̾m hane excusationẽ in excusabiles dicit
seriptura diuina. quoscũq scientes peccare: coliuincit. Dĩ tam̃
iustũ iuditiũ. nec illis parcit quiñ audier̃. Qui eũq enĩ sine lege
peccauer̃. sine lege ꝑibunt. & quãuis se ipsi excusando uideant᷑¬
rationẽ dicere. non admittit hanc excusationẽ qui scit se feciise
hominem rectũ. eiq oboedientiȩ dedisse p̃ceptũ necnisi eius
quo male usus est libero ueluntis arbitrio. etiã qđ cransir&
in posteros manasse peccatũ. Neq eium dampnant᷑ qui non
peccauer̃. quando quidẽ illud ex uno inomñs ꝑtransut: in quo

Expanded text:
eum. non crediderunt in eum, hanc eos excusationem non habere adseeum. non crediderunt in eum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua possent dicere: \'Non audiuimus. ideo non credidimus.\' humana quippe superbia tamquam praesumens de uiribus liberi arbitrii excusatam se putat, quando ignorantiae non uoluntatis uidetur esse, quod peccat. Secundum hanc excusationem inexcusabiles dicit scriptura diuina. quoscumque scientes peccare conuincit. dei tamen iustum iudicium nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. nec oboedier̃ tamen ueritati. sed iniqui & impu ꝑ manse¬
runt: neq enĩ cognouer̃. sed cognoscentes inquit dm̃: non ut
dm̃ głificauer̃ aut̃ gr̃as egerunt. quanto magis in excus abiles
sunt᷑ qui ex lege eius instructi confidunt sc ipsos duces cȩcorum
esse. & alios docentes. se ipsos non docent.. qui p̃dicant non
furandũ furantur. & cetera quȩ de ipsis apłsloquitur᷑ bis quippe
dicit. Propterea in ex eus abilis es o homo om̃is qui udicas. In
quo enĩ aliũ iudicas. te ipsũ condẽpnas. Fadẽ enim agis quȩ ui
dicas. Dicit enĩ ipse dñs in euangłio. Si ñ uenissẽ & locutus eis¬
fuissem. peccatũ non haberent᷑. Nunc autẽ. excus ationẽ non
habent de peccatosuo. Non utiq peccatũ nullũ haberent. qui
leni erant aliis magnis multisq peccatis. sed hoc percatũ uult
intelligi non eos habituros fuisse si ñ ueniss&. qđ cum audissen᷑

Expanded text:
erunt nec oboedierunt tamen ueritati, sed iniqui et impii permanseerunt nec oboedierunt tamen ueritati, sed iniqui et impii permanserunt — neque enim non cognouerunt, sed cognoscentes, inquit. deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt —. quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege eius instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum et alios docentes se ipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es o homo omnis, qui iudicas; in quo enim alium iudicas. temet ipsum condemna uenissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. non utique peccatum nullum haberent, qui pleni erant aliis magnis multisque peccatis: sed hoc peccatum uult intellegi non eos habituros fuisse, si non uenisset. quo. cum audissent
Abbreviated transcription (Latin):
tur qui potest iu
tamen caueat prȩ
dm̃. Absit. Sediã
erunt intelligere ut bene agerent: bu qđ est grauius intelle¬
gerunt& non oboedier̃. quiã sicũt scriptũ est. uerbis ñ emen¬
dabitur sertius dolosus. Si enĩ & intellexerit. non oboedi&
nde non oboedi&. nisi sua pessimauoluntate. Cui grauior
dampnatio diuina equitate debetur. quia eui plus datur.
plus ab eo exigitur. Istos quippe scriptura in excusabiles
dicit. quos non lat& ueritas. & in eis ꝑseuerat impietas.
euel atur eium ira dĩ de cȩloait apłssuꝑ om̃em impietatẽ &¬
iniustitiã hominũ. eorũ qui ueritatem iniustitia detoent. qͥa
qđ notũ est dĩ manifestũ est millis. Ds enim illis mainfesta¬
uic. Inuisibilia enim eius. aereatura mundi ꝑ ea quȩ facta sunt
ntellecta conspiciuntur: sempit̾na quoq uirtus eius ac diui-¬
nitas. ut sint in excusabiles. Si ergo istos in excus abiles dicit qui
inuisibilia illiis ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta conspicere potu¬

Expanded text:
tur, qui potest, iutamen caueat praecum? absit! sed erunt intellegere, ut bene agerent: hi, quod est grauius, intellexerunt et non oboedierunt, quia, sicut scriptum est. uerbis non emendabitur seruus durus; si enim et intellexerit, non oboediet. unde non oboediet nisi sua pessima uoluntate? cui grauior damnatio diuina aequitate debetur: cui enim plus datur, plus exigetur ab eo. istos quippe scriptura inexcusabiles dicit, quos non latet ueritas et in eis perseuerat iniquitas. reuelatur enim ira dei de caelo, ait apostolus, supeniquitate detinent, quia, quod notum est dei, manifestum est in illis: deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles. Si ergo istos inexcusabiles dicit, qui inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspicere potu
Abbreviated transcription (Latin):
intrabite Nũquidnã ĩpse sibi parentes in fideles uł neglegen¬
des de quib nasceret᷑ elegit. Quid dicã de in opinatis & repei¬
tinis innumerabilib mortib quib sȩpe etiã religiosor ũxp̃ianorũ
p̃ueniunt᷑ & baptismo preripiunt᷑ in fantes cũ econtrario saeri
legoiũ & inunicorũ xpi aliquomͦ inxp̃ianorũ manus uenienter
ex hac uita si sine sacram̃to regenerationis emigrent᷑. Quid hĩne
duesturi sunt. qui ut grã daripossit non nulla p̃cedere merita
humana contendunt. nesit ꝑsonarũ acceptor ds. quȩ tandẽ hinc
merita p̃cesser̃ sicorundẽ cogitaueris paruulorũ nulla suit
ꝓ pnta. Utrisq est illamassa cõmunis. siparentũ ad tenderisbon
sunt illa quor ũ filu repentinis mortib sine xp̃ibaptis mate peri

Expanded text:
intrabit? numquidnam ipse sibi parentes infideles uel neglegenintrabit? numquidnam ipse sibi parentes infideles uel neglegentes, de quibus nasceretur, elegit? quid dicam de inopinatis et repentinis innumerabilibus mortibus. quibus saepe etiam religiosorum Christianorum praeueniuntur et baptismo praeripiuntur infanorum Christi aliquo modo in Christianorum manus uenientes ex hac uita non sine sacramento regenerationis emigrent? quid hic dicturi sunt, qui, ut gratia dari possit, nonnulla praecedere merita humana contendunt, ne sit personarum acceptor deus? quae tandem hic merita praecesserunt? si eorundem cogitaueris paruulorum, nulla sunt propria, utrisque est illa massa communis: si parentum adtenderis, bona sunt illa, quorum filii repentinis mortibus sine Christi baptismate peri
Abbreviated transcription (Latin):
delictũ in om̃s homines ad condẽpnationẽ. unde non liberat
nisi unus ille de quo idem ait̃. ꝑ unius iustificationẽ in om̃s homi¬
nes ad iustificationẽ uite.Ut ergo hoc interim omittã. & hoc
solũ de paruulis dicã. qđ ipsi quoq auctoritate euangłica ter¬
riti. uł potius xp̃ianorũ popłorũ concor dissima fidei conspiratio¬
ne ꝑfracti sine ulla excusatione concedunt. qđ nullus paruulus
nisi renatus ex aqua & spũ intrat in regnũcelorũ. quã quȩ so
allaturi sunt causã qđ aliussic gubernãtur ut aliquis baptiza¬
tus hinc ex eat. alius infideliũ manib traditus uł etiã fideliũ
priusquã ab eis baptirandus offerat᷑ expirat. anho. fato uł for¬
tunȩ donaturisunt. ñ opinor eos in tantã dementiã ꝓducturos
quantulũ cũq nom̃ xp̃ianũ tenere cupientes. Cur gͦ in regnũ
cȩlorũ non accepto regenerationis lauachro parũulus nullus

Expanded text:
delictum in omnes homines ad condemnationem, unde non liberat delictum in omnes homines ad condemnationem, unde non liberat nisi unus ille, de quo idem ait: Per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae, ut hoc ergo interim omittam et hoc solum de paruulis dicam. quod ipsi quoque auctoritate euangelica territi uel potius Christianorum populorum concordissima fidei conspiratione perfracti sine ulla recusatione concedunt, quod nullus paruulus nisi renatus ex aqua et spiritu intrat in regnum caelorum, quam quaeso adlaturi sunt causam, quod alius sic gubernatur, ut baptizatus hinc exeat, alius infidelium manibus traditus uel etiam fidelium. priusquam ab eis baptizandus offeratur. expirat? an hoc fato uel fortunae daturi sunt? non opinor eos in tantam dementiam prorupturos quantulumcumque nomen Christianum tenere cupientes. Cur ergo in regnum caelorum non accepto regenerationis lauacro paruulus nullus
Abbreviated transcription (Latin):
nis. aut hereditariũ uitiũ trans misit in posteros quos in se ha¬
buit cũ peccar&. aut adquisiuit etiã uetera uitia. cũ inse ipso
unus quisq ꝑdite uiuer&. Sed neq abillo qđ̾ originaliter
trahitur. neq abhis quȩ unus quisq inuita ꝓpria uł intelli¬
gendo uł nolendo intelligere mala congregat. uel etiã in¬
structũ ex lege ad ditam̃to preuaricationiser aggerat quisqn
ris dĩ iuꝑtito salubriter orationis affectu & effectu donec sa¬
n& om̃s languores nr̃os. & redimat de corruptione uitã nrãm.
acceptorẽs fieri ex istim ant dm̃. simuna eadẽq causa suꝑ alios
ueniat miscd̾ia eius. suꝑ aliosmaneat ira eius. nempe totas
uires argum̃tationis humanȩ. in paruulis ꝑ dunt. Nam ut
interim taceã qđ non est pryter paruulos quãlib& amaterno
utero recentissimos ea peria ae qualoquens apłsait. ꝑ unius

Expanded text:
nis aut hereditarium uitium transmisit in posteros, quos in se hanis aut hereditarium uitium transmisit in posteros, quos in se habuit, cum peccaret, aut adquisiuit etiam cetera uitia. cum in se ipso unusquisque perdite uiueret. sed neque ab illo. quod originaliter trahitur, neque ab his, quae unusquisque in uita propria uel non intellegendo uel nolendo intellegere mala congregat uel etiam instructus ex lege additamento praeuaricationis exaggerat, quisquam ris Dei, impartito salubriter orationis affectu et effectu, donec sanet omnes languores nostros, et redimat de corruptione vitam nostram, acceptorem fieri existimant deum, si in una eademque causa super alios ueniat misericordia eius, super alios maneat ira eius, nempe totas uires argumentationis humanae in paruulis perdunt. nam ut interim taceam, quod non est praeter paruulos quamlibet a materno utero recentissimos ea poena, de qua loquens apostolus ait: Per unius
Abbreviated transcription (Latin):
prȩteritũ male facta sunt: infecta facere ñ ualemus. De¬
cauendis aut̃ futuris uincendisq peccatis. om̃ibusq tẽpta¬
tionib uirtute suꝑandis. sine ullo deinceps adiutorio gr̃ȩdi
naturali possibilitate humanã sufficere uoluntatẽ. nẽc par¬
uulos indigere grã saluatoris. quia ꝑ eius baptismũ aꝑditio¬
ne liberentur eo qđ nullũ ex adã contagiũ dãpnationis ad¬
fundam̃ta euertere moliunt᷑. ꝑ uid& nobiscũ uenerabilitas
ur̃a. neq apuduos tacere debuimus. ut eiusmodi homines
quos quidẽ sanariin ȩecta quã ex illa resecari magis uolumꝰ & op¬
tamus cura pastorali caueatis. lam enĩ cũ ista scriberẽ cognou¬
ramus in eccła kartaginensi aduersus eos episcopalis concilii
tio dirigendã. & nos de concilionumidie ad eandẽ aplicã sedẽ
iã similit̾ seripseramꝰ. Om̃s enĩ qui spẽ habemus irxp̃o. hiuic

Expanded text:
praeteritum male facta sunt, infecta facere non ualemus. praeteritum male facta sunt, infecta facere non ualemus. cauendis autem futuris uincendisque peccatis omnibusque temptationibus uirtute superandis sine ullo deinceps adiutorio gratiae dei naturali possibilitate humanam sufficere uoluntatem. nec paruulos indigere gratia saluatoris, qua per eius baptismum a perditione liberentur, eo, quod nullum ex Adam contagium damnationis fundamenta euertere moliantur, peruidet nobiscum uenerabilitas uestra. neque apud uos tacere debuimus, ut eius modi homines, quos quidem sanari in ecclesia quam ex illa resecari magis uolumus et optamus. cura pastorali caueatis. iam enim cum ista scriberemus, cognoueramus in ecclesia Carthaginensi aduersus eos episcopalis concilii tio dirigendum et nos de concilio Numidiae ad eandem apostolicam sedem iam similiter scripseramus. Omnes enim, qui spem habemus in Christo, huic
Abbreviated transcription (Latin):
a consac̃doti Nilario augustinus in dño salutẽ. Honora¬
bilis filius nr̃ Palladius cum de nr̃olitore nauigar&. ben¬
ficiũ poscendo magis dedit. ut ñ solũ eum benignitati tuę
uerũ etiam me ipsum tuis orationib cõmendarẽ. comine
beatissime & in xp̃i caritate uenerande frat̃. Qđ cũ facio. ꝓfe¬
sto & sc̃itas tua facia qđ de te ambo p̃sumimꝰ. Quȩ aut̃ etrcano
sint. qm̃ scio dilectionẽ urãm. ꝓ nobis sicut & nr̃am ꝓ uobis. eo
sollicitã. amemorato ꝑlatore audi& sinceritas cua. Uerutai
dũ euident̾ ab eccła separata est: hominũ scilie̾& qui tantũ
audent in firmitatis humane tribuere potestati. ut hoc solũ
ad dĩ grãm ꝑtinere contendant. quod cum libero arbitrio &
ñ peccandi possibilitate creatisumus. & dĩmandata quȩ a
nobis implerentur accepimus ceterũ ad eadẽ mandata serua¬
da & implenda. nullo diuino adiutorio nosegere. Necessariã
uero nobis. eẽ. remissionẽ peccatorũ. quia eã quȩ a nobis in

Expanded text:
ET CONSACERDOTI HILARIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Honorabilis filius noster Palladius cum de nostro litore nauigaret, beneficium poscendo magis dedit, ut non solum eum benignitati tuae uerum etiam me ipsum tuis orationibus commendarem, domine beatissime et in Christi caritate uenerande frater. quod cum facio, profecto et sanctitas tua faciet, quod de te ambo praesumimus. quae autem circa nos sint, quoniam scio dilectionem uestram pro nobis sicut et nostram pro uobis esse sollicitam, a memorato perlatore audiet sanctitas tua. uerum tadum euidenter ab ecclesia separata est, hominum scilicet, qui tantum audent infirmitati humanae tribuere potestatis, ut hoc solum ad dei gratiam pertinere contendant, quod cum libero arbitrio et non peccandi possibilitate creati sumus et dei mandata, quae a nobis implerentur, accepimus; ceterum ad . eadem mandata . seruanda et implenda nullo diuino adiutorio nos egere. necessariam uero nobis esse remissionem peccatorum, quia ea, quae a nobis in
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorar& exemplũ. Quiã ꝓsuadere molieba¬
trroe Quid inculcare cupirbat.÷ Nemp̾e hõe quod
quod saꝑe nolunt. qui ignorantes dĩ iustitiam &
sũam uolentes constituere. Iustitie dĩ non sunt
subiecti. De ipsa quippe gr̃a seccł agebat apls. &
ideo ꝓmissionis filios cõme moĩ abat. Qđ enim ꝓ¬
mictit as. nqn factenisids. hab& namq aliqͥd¬
rationes & ucritatis ut homo ꝓmittat. & dĩ fa¬
ciats. Ut aut homo se facere dicat. qđ ꝓmiserit ds̃. suꝑbe impie¬

Expanded text:
commemoraret exemplum? quid persuadere moliebacommemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? nempe hoc, quod piunt, quod sapere nolunt. qui ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. de ipsa quippe gratia satis agebat apostolus et ideo promissionis filios commemorabat. quod enim promittit deus. non facit nisirationis et veritatis, ut homo promittat, et Deus faciat; ut autem homo se facere dicat quod promiserit Deus, superbae impie
Abbreviated transcription (Latin):
cũr nos pigeat eis qđ dixit apłs hoc idem atq iaentidẽ dicere.
homo tuquis es qui respondeas dõ : Nũ quiddicit figmentũ ei qui
sefinxit. quare sic me fecisti. An ñhab& potestatem figulus luti¬
ex eadẽ massa utiq merito recteq dampnata facere aliuduas
ꝓpt̃ ire iastitiã. & ut notas faciat diuitias głȩ sux in uasa miscđi

Expanded text:
cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque identidem dicere:s o cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque identidem dicere:s o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: ex eadem massa, utique merito recteque damnata, facere aliud vapropter irae justitiam, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa miseri
Abbreviated transcription (Latin):
coruis uoluntate ñ cadit passer in terrã. quȩ nec fato p̃mitur. nec
fortuitis caułib impedit᷑ nec ulla iniquitate corrũpitur ut renas¬
eant. ad heredita tẽ cȩlestẽ. non consulit om̃ib paruulis filiorũ suo
&ñ nullis consulit et iã paruulis impiorũ. lste in fans dIdELIbu
uogarnꝰ ortus lȩtitia parentũ conceptus. matris uł meretricis r¬
noleatu suffocarus fit extorris & experssuorũ fidei. ille in fam
ne muerdego supronaseit᷑. crudelitimore matrsi ee poile i fue
sit ec̃ni consor sce par cicepi regm. Ista cogitent istacime baptinit
hine auac are dicere dm̃ uł acceptorũ in sua gr̃apsonarũ. ut remu¬
neratoĩ pritoedentiũ mentorũ. Nam &e siconanint ar. uo rxatu
Ncoua menntã suspicart seum ala seubona. quid de istis infantibu
tiani uinoleptia suffocantis nec bonisille dilgentia baipti ntis p
uanitatis & ceeiuissunt suetiã bis consideratii. non dũ dignanst  en¬

Expanded text:
cuius uoluntate non cadit passer in terram. quae nec fato premitur nec fortuitis casibus impeditur nec ulla iniquitate corrumpitur, ut renascantur ad hereditatem caelestem, non consulit omnibus paruulis filiorum suorum et nonnullis consulit etiam paruulis impiorum. iste infans de fidelibus coniugatis ortus. laetitia parentum susceptus. matris uel nutricis somnolentia suffocatus fit exsors expers suorum fidei; ille infans de sacrilego stupro nascitur. crudeli timore matris exponitur, aliefit aeterni consors et particeps regni. ista cogitent, ista considerent, hic audeant dicere deum uel acceptorem in sua gratia personarum uel remuneratorem praecedenua merita suspicari seu bona seu mala, quid de istis infantibus uirere violentiam suffocantis, nec bonis ille diligentiam baptizantis? Nimiae vanitatis et caecitatis sunt, si etiam his consideratis nondum dignantur ex
Abbreviated transcription (Latin):
siterrena dixiuobis & nori eneãitis.
quod dixit si terrestria dixiuobis & ñ creditis ñ ꝑtin&
quãuis ꝑaquã celebret᷑. sedittio illic uertit᷑ cȩlestis. Nec enĩ
aqua purificat. sed inuisibilit̃ & in comp̃her sibilit̾ dĩpuri
ficat. sed ꝑtin& ad innouationt̃ dati exempli. id est ad idqđ
dixit. sp̃s ubi uult spunt. & uocẽ eius audis. sedd nescis unde
ueniat uł quo eat. Per hoc enĩ exemplũ. ad fidẽ nichodemũ uo¬
tat̃ posse capi quo mͦ fiat. Fit enĩ spualit̾. Sicut enĩ sp̃s hoc est
uentiuocẽ audis quȩ est sonis. sed nescis unde ueniat uł quo
eat sic & eũ qui renascit᷑ quomͦ uimutet᷑ nescis. tam̃ quia fic
sentis. qͥa inmutationẽ ipsã sentis. Si enĩuentus ubi uult spirat.
qnͣto magis sp̃s qui de dõ est quẽ uult scificat Ideo aut̃ dixit
ubi uult spirat: qͥa om̃is ereatum quãuis sublege agat᷑ ꝓprio

Expanded text:
Si terrestria dixi vobis et non creditis? etc. Si terrestria dixi vobis et non creditis? etc. Quod dixit, Si terrestria dixi vobis, et non creditis, non pertinet im aqua purificat, sed invisibiliter et incomprehensibiliter Deus. Pertinet vero ad imitationem dati exempli, id est, ad id quod dixit, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, vel quo eat. Per hoc enim exemplum ad fidem Nicodemum votum, non tamen posse capi quomodo fiat: fit enim spiritualiter. Sic enim spiritus, hoc est venti vocem audis, quae est sonus, sed nescis unde veniat, vel quo eat: sic et eum qui renascitur, quomodo immutetur nescis, tamen quia fit sentis, quia immutationem ipsam sentis. Si enim ventus ubi vult spirat, quanto magis Spiritus qui de Deo est, quem vult sanctificat? Ideo autem dixit, Ubi vult spirat; quia omnis creatura quamvis sub Lege agatur, proprio
Abbreviated transcription (Latin):
Toluit sane sabbatũ salilator. sed sine p̃iuditio datisabb.¬
ti. Cũ eiũ sabbatiiã tempus cessar&.. uidȩi aut̃ sabba¬
tũ adhuc mariere assererent. saluator sabbatis oꝑans.
& in firmo lectũ suũ sabbatis portare p̃cipiens. sodm sensũ
iudeorũ sabbatũ soluebat. Nam uoxta ueri fidẽ quo mͦ
tale. ẽ. sidicatur qđ iam cessauerat. quale est si dicatur
de aliquo qui ex p̃fectui dicendus .ẽ. & in iuriã passus sit
quia p̾fectitra iniuriã passa. ẽ. Non gͦ sabbatũ solutura
est.. sed homines qui in prudent̃ sabbati auctoritatem
uindicabant delusisunt cũ iam sabbato successiss& noua
lex. Cur saluator discipłos suos filios tonitrui appellau
hac causa filios tonttrui dñs discipłos appellauit. quasi
eiꝰ filios qui timendussit. Quãuis enĩ tonitrua collisione
nubiũ fiant. uoluntate tam̃ dĩfiunt.. & sunt terribilia.
Cũ saluator baptismũ iohis de cȩlo dicat sicutiest.¬
cer nichodemo cũ debaptismo loquit᷑ dubitauti ait.

Expanded text:
oluit sane sabbatum saluator, sed sine praeiudicio dati sabbati. dum enim sabbati iam tempus cessaret, Iudaei autem sabbatum adhuc manere assererent, saluator sabbatis operans et infirmo lectum suum sabbatis portare praecipiens secundum sensum Iudaeorum sabbatum soluebat. nam iuxta ueri fidem quo modo tale est si dicatur quod iam cessauerat, quale est si dicatur de aliquo, qui expraefectus dicendus est et iniuriam passus sit, quia praefectura iniuriam passa est, non ergo sabbatum solutum est, sed homines, qui inprudenter sabbati auctoritatem uindicabant, delusi sunt, cum iam sabbato successisset noua lex. XXIII. CUR SALUATOR DISCIPULOS SUUS FILIOS TONITRUI APPELLAUIT, hac causa filios tonitrui dominus discipulos appellauit, quasi eius filios, qui timendus sit. quamuis enim tonitrua collisione nubium fiant, uoluntate tamen dei fiunt et sunt terribilia.Cum Salvator baptismum Joannis de coelo dicat, cur Nicodemo, cum de baptismo loquitur, dubitanti ait:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sabbatũ tuolasser. Ideo sabbatis cireũcidi ñ est ꝓhibitũ. qui a
necessitas erat t fiero. Unde & discipłi esurientes spicas
uellebant. qđ non licebat scãm p̃teritũ tempus. sed necessita¬
te famis factum. ẽ. licitũ. sicut & dauid fecit qđ non licebat eũ
esurir&. et sciens famẽ hoc excusare. Talis hec causa .ẽ qͣlis
hodie in ieiurus legitunis. Nũ quid siquis eger ieiuniũ corru¬
ꝑit. reus constituitur: Noniitiq qͥa non est ꝑiculũ. Hoc enĩ
aliquandolic&. sicut sabbato apud ueteres. Qđ enĩ semꝑ non
dei ꝑ stellam apparenti xp̃m regrm iudȩor ũ natũ i¬
telsexerunt. eum stella indice temporalis rex
de sigretur.

Expanded text:
qui sabbatum violasset. Ideo sabbatis circumcidi non est prohibitum, quia qui sabbatum violasset. Ideo sabbatis circumcidi non est prohibitum, quia necessitas erat ut fieret. Unde et discipuli esurientes spicas vellebant, quod non licebat secundum praeteritum tempus, sed necessitate famis factum est licitum: sicut et David fecit quod non licebat cum esuriret, et sciens famem hoc excusare. Talis haec causa est, qualis hodie in jejuniis legitimis. Numquid si quis aeger jejunium corruperit, reus constituitur? Non utique, quia non est periculum. Hoc enim aliquando licet, sicut sabbatum apud veteres. Quod endaei per stellam apparentem Christum regem Judaeorum natum intellexerunt; cum stella indice temporalis rex designetur
Abbreviated transcription (Latin):
baut. id est de tempore. qđ adhuc sabbatũ robur suũ tenere uide¬
batur. cũ accusarent discipłos cur sabbatis spicas uellerent & con¬
fricautes manib manducarent. etiam sabbati seruandi tempus
ẽẽ. impletũ. Prȩc̾misso aut̃ hoc ostendit illis etiã tunc quando sabba¬
ti adhuclexm anebat. necessitatis causasabbatũ fuisse uiolatũ.
Qđ enĩ non licebat fecit dauid. & qđ phibuerat fecit ihesus naue.¬
qͣudo muros iherico septẽ dieb armatos iussit circiure. Et
qđ uit̃ dictũ erat in achabȩigesser̃. sabbatis sedefendentes
⁊ in temploin qͥt sac̃dotes sabbatũ uiolant. & sine crimine
sunt. Per hec gͦ ostendit. ialiuolentia magis quã errore accu¬
sari discipłos auideis. quando hȩc om̃ia scientes aueteribus
sabbatis gesta. & a scĩs quidẽ. accusabaut in nocentes. Sic enĩman¬
datũ est̃ sabbatũ eustodire. ut si necessitas tam̃ ess& reus ñ fier

Expanded text:
bant, id est de tempore quo adhuc sabbatum robur suum tenere videbant, id est de tempore quo adhuc sabbatum robur suum tenere videbatur, cum accusarent discipulos cur sabbatis spicas vellerent, et confricantes manibus manducarent, et jam sabbati servandi tempus esset impletum. Praetermisso hoc ostendit illis, etiam tunc quando sabbati adhuc lex manebat, necessitatis causa sabbatum fuisse violatum: quod enim non licebat, fecit David; et quod prohibitum erat fecit Jeo muros Jericho septem diebus armatos jussit circumire; et quod interdictum erat Machabaei gesserunt, sabbatis se defendentes; Et in templo, inquit, sacerdotes sabbatum violant, et sine crimine sunt. Per haec ergo ostendit, malevolentia magis quam errore accusari discipulos a Judaeis; quando haec omnia scientes a volentibus sabbatis gesta, et a sanctis quidem, accusabant innocentes. Sic enim mandatum est sabbatum custodiri, ut si necessitas tamen esset, reus non fieret
Abbreviated transcription (Latin):
& sonũtune uoce appellatã. Ita enĩ dictum est. Et subtto fa¬
stus. ẽ. de cęlo sonus tamquã aditenientis sp̃i ualidi Hune
Quid enĩ aliud est cũ dicte. & factus ẽ. decȩlosonus tamqriã ad¬
uemientis sp̃s ualidi : Sic utiq dexit sp̃m scm̃ descendiie &
sonuisse. sicut uentus ualidus. Hunc gͦ sp̃m. ad exempluta
dedit. Deniq ait. Sic est omñis qui renascit᷑. & hic unde ueniat
co qđ facerent contra legẽ sabbatis spicas uellendo. sal¬
uator exemplũ ꝓtulit dauid dicens. nescitis quid feci
dauid cũ esurira. quomͦ accepit panes ꝓpositionis & man¬
ducauit. & dedit his qui secũ erant. qđ ñliegbat eis nisi saẽ¬
dotib solis. qđ exẽplũ non excusare uidet᷑ discipsos. sed pos¬
sunt tam hii quã dauid pręuaricatores uideri
Ioluit saluator de tempore impleti sabbati p̃uidicare iudȩos.¬
Aꝑte enĩ audire qđ uerũ est ñ illos dignos iudicauit. ut po¬
te infideles. sed de eo illos uoluit conuineere. qđ sibip̃sume¬

Expanded text:
ubito factus est de coelo sonus tanquam advenientis spiritus validi. Hunc Quid enim aliud est cum dicit, Et factus est de coelo sonus tanquam advenientis spiritus validi? Sic utique dixit Spiritum sanctum descendisse et sonuisse sicut ventus validus. Hunc ergo spiritum ad exemplum dedit. Denique ait, Sic est omnis qui renascitur. Et hic unde veniat eo quod facerent contra legem sabbati, spicas vellendo, Salvator exemplum protulit David, dicens: Nescitis quid fecerit D avid cum esuriret, quomodo accepit panes propositionis et manducavit, et dedit his qui secum erant, quod non licebat nisi solis sacerdotibus? Quod exemplum non excusare videtur discipulos, sed possunt tam hi quam David praevaricatores videri. Noluit Salvator de tempore impleti sabbati praejudicare JudaeosAperte enim audire quod verum est, non illos dignos judicavit, utpote infideles: sed de eo illos voluit convincere, quod sibi praesume
Abbreviated transcription (Latin):
circũcidi quemquã: ipse timothes̃ cireũcidit ꝓpt̾ scan¬
dalũ iuidȩorũ. Maluit enĩ rem suꝑfluã facere. quã imꝑito
ex quib aliqui possint saluari scandalo. eẽ. Dñs aut̃ ꝓpe
similit̃ ut iudeis qđ̃ de illo opinabant᷑ au ferr&s. dicebant
enĩ hunc uumicũ traditionis iudaicȩ. tunc ussit ut lepro.¬
sus offerr& munera ꝓ emundatione sua sicut p̃ceptum
erat amorsi. & subiecit. in testimoniũ illis. ut hec res
testis ess& contra illos qͥ a saluator ñ erat legis inimicus.
ñ nocere. ideo factumest ut ꝓdess& illis utiq qͥ male opiria¬
bant᷑. ut satis sibi facerent. quia saluator ñ erat legis ini¬

Expanded text:
 scandalum Judaeorum. Maluit enim rem superfluam facere, quam imperitis ex quibus aliqui possent salvari, scandalo esse. Dominus autem prope similiter, ut Judaeis, quod de illo opinabantur, auferret dicebant enim hunc inimicum traditionis Judaicae, tunc jussit ut leprosus offerret munera pro emundatione sua, sicut praeceptum erat a Moyse - et subjecit, In testimonium illis; ut haec res testis esset contra illos, quia Salvator non erat Legis inimicus. lua jam non nocere, ideo factum est ut prodesset illis utique, qui male opinabantur, ut satis sibi facerent, quia Salvator non erat Legis ini
Abbreviated transcription (Latin):
ter&. ut eadẽ audientes a saluatore quȩ audierant a loħe firmaren:¬
tur. scientes idonei ꝓcuratoris. & dñi cȩlestis testimoniũ. in dubiũ
uocariũ posse. lecirco & saluator quasi iohi respondit ut inter
ioħem interrogantẽ & saluatore respondente. discerint ueritaes̃.

Expanded text:
teret, ut eadem audientes a saluatore, quae audierant a Iohanne, firmarenteret, ut eadem audientes a saluatore, quae audierant a Iohanne, firmarentur scientes idonei procuratoris et domini caelestis testimonium in dubium uocari non posse. idcirco et saluator quasi Iohanni respondit, ut inter Iohannem interrogantem et saluatorem respondentem discerent ueritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ plusquã ꝓpheam. Hio est de quo scriptũ est. Ecce mitto angłm ieũ
ante faciem tuã. qui p̃parabte uiam tuã. Lunc & publicani laudauer
din.baptizacibapt ismo ioħis. Quanta aut̃ laus data ioħr est. ut plus
diceretur esse quã ꝓphaa & beatũ uocat saluator eum. qui non
scandaliratur in eum. Quomͦ laudabatur ioħs. si dubitando scanda¬
liratus est: Sed non utiq dubitauit. Laus enĩ. beatũ illũ ꝓbat. qͥa
ñ est scandaliratus. Nam & saluator iccireotib tempore in laudẽ
ioħis ꝓrupte. ut ostender& sensũ iohannis liberũ adiscipłorũ eiꝰ
dubitatione lohannes erum uolens nutantes discipłos suos corrobo¬
rare in fide saluatoris. sciens exitũ sibriminraere. ea quȩ de ipso
dicebat ore eius uoluit confirmari. Ideo ut testisuerus sit. testi¬
moniũ potioris implorat: ut eorũ coneor dia. om̃is ambiguitas
auferretur. Hoc cõmentũ ioħis est. ut dubios suisquasi uerbismit¬

Expanded text:
am. Hic est de quo scriptum est, Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparet viam tuam. Tunc publicani laudaverunt Deum, baptizati baptismo Joannis. Quanta autem laus data Joanni est, ut plus dicescandalizatur in eum: quo modo laudabatur Iohannes si dubitando scandalizatus est? sed non utique dubitauit. laus enim beatum illum probat, quia non est scandalizatus. nam et saluator . idcirco ipso tempore in laudem Iohannis prorupit, ut ostenderet sensum Iohannis liberum a discipulorum eius dubitatione. Iohannes enim uolens nutantes discipulos suos corroborare in fide saluatoris, sciens exitum sibi imminere, ea, quae de ipso dicebat, ore eius uoluit confirmari. ideo ut testis uerus sit, testimonium potioris implorat, ut eorum concordia omnis ambiguitas auferretur. hoc commentum Iohannis est, ut dubio suis quasi uerbis mit
Abbreviated transcription (Latin):
ui iohannẽ putant dubitasie. decrahunt saluatori. Aut enĩ reete
Qillũ asser̃ dubitas se. aut certe imꝑitie arguunt saluatorẽ qͥa
sicut putant. malx de se sentientẽ laudauit. Sed̾ qͥa falli saluato¬
rem in possibileiẽ: recte laudatus ab eo ioħs est. Si recte laudatꝰ
ẽ. non dubitauit. Ipso eium tempore quo misit ad iħm ioħs de carce¬
re discipłos suos dicens. tues qͥuenturus es an aliũ expectamꝰ: tunc
ibs respondit discipłis eius dicens. Ite. dicite iob̃i quȩ uidistis & audi-¬
stis. Cȩciuident. surdiaudiunt. Leprosimundant᷑. el audi ambulant.
mortui resurgunt. Ꝙ beatus ille.ẽ. qui in me ñ fuerit scandalizatus.
lbeuntib aut̾ em nuntis. aoħis: eoepit iħs dicere ad turbas de iohanne¬

Expanded text:
ui Joannem putant dubitasse, detrahunt Salvatori Aut enim illum recte asserunt dubitasse, aut certe imperitiae arguunt Salvatorem; quia sicut putant, male de se sentientem laudavit. Sed quia falli Salvatorem impossibile est, recte laudatus ab eo Joannes est. Si recte laudatus est, non dubitavit. Ipso enim tempore quo misit ad Jesum Joannes de carcere discipulos suos, dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? tunc Jesus respondit discipulis ejus dicens: Ite, dicite Joanni quae videtis et auditis. Caeci vident, surdi audiunt, leprosi mundantur, claudi ambulant, mortui resurgunt, et beatus ille qui non fuerit scandalizatus in me. Abeuntibus autem nuntiis
Abbreviated transcription (Latin):
dederunt. Aut quomͦ credent quẽ non audierunt.. Quom
audient sine̾ p̾dicante Igit᷑ fides ex auditu. auditus autẽ ꝑ
uerbũ xp̃i. Prouide minister xp̃ihuius fidei pͥdicator scđm
gram qule diuta est illi. plantator est & rigator. Nectam̃ qui plan¬
tut est abiquidneq ꝯuirigat. sed quuncrementũ dat dĩ. quuim¬
euiq partitur mensuram fider. Unde & alibi dicit᷑. Pax fr̃ib &
carros eũ fide &uã ne sibi tribuerent: continuo subiuuxit. Ad
sed quib ds̃ partitur mensurã fidei. Sicut nec om̃ia germinant
qde plantant᷑ & rigantur. sed quib ds̃ d̾at in crementũ. Cur
aut̾ ille credat. illr ñ credat tũ ambo idem audieint: & simira¬
uulẽ in eorũ conspectu fiat. & ambo idem uideant. altitudo est
diuitiarũ sapientiȩ & scientix eiꝰ quius inscrutabilia sunt uidi¬
tui & apud quẽ non est inquitas. Ds cuius uult miseret᷑ & quĩ

Expanded text:
diderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo diderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo audient sine praedicante? igitur fides ex auditu, auditus autem per uerbum Christi. proinde minister Christi huius fidei praedicator secundum gratiam, quae data est illi. plantator est et rigator. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne sibi tribuerent, continuo subiunxit: A dsed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. dum, cuius uult, miseretur et, quem
Abbreviated transcription (Latin):
esto mihi percatori. & descendit iustificatus merito fidelis hu¬
miliatus. qm̃ qui se humiliat exaltabitur. Restat igitur ut ipsã
fidẽ tinde om̃is iustitia sumit uitiũ. ꝓpt̃ qđ̃ dicit᷑ ad eccłam in
canticis canticorũ. Uenies & ꝑfransies abinitiofidei. Restat in¬
quã. ut ipsam fidẽ non humano quo isti ex collunt᷑ tribuamꝰ ar¬
bitrio: nec ullis p̃cedentib meritis. qm̃ unde incipiunt bona qui¬
cũq sunt merita. sed gratuitũ donũ dĩ esse fateamur. si gr̃am
ueram id est sine meritis cogitamꝰ quiasicut in eadẽ epła legitur.
dĩ unieuiq parcit᷑ mensuram fidei. Oꝑa quippe bona fiunt᷑ ab
homine. fides aut̃ fit in homine. sine qua illa a nullo fiunt homi¬
ne. Om̃e enĩ qđ non est ex fide peccatũ est. Qua ꝓpt̃ ne se uel
ipsos orationis meritũ extollat etia duincendas temporaliũ
rerũ cupiditates. & diligenda bona ȩt̃nã. atq ipsum fontem

Expanded text:
esto mihi peccatori; et descendit justificatus merito fidelis huesto mihi peccatori; et descendit justificatus merito fidelis humilitatis, quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Restat igitur ut ipsam fidem unde omnis justitia sumit initium, propter quod dicitur ad Ecclesiam in Cantico canticorum, Venies et pertransies ab initio fidei : restat, inquam, ut ipsam fidem non humano, quod isti extollunt, tribuamus arbitrio, nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona quaecumque sunt merita; sed gratuitum donum Dei esse fateamur, si gratiam veram, id est sine meritis, cogitamus: quia, sicut in eadem Epistola legitur, Deus unicuique partitur mensuram fidei . Opera quippe bona fiunt ab homine; fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine. Omne enim quod non est ex fide, peccatum est . 10. Quapropter, ne se vel ipsius orationis meritum extollat, etiamsi ad vincendas temporalium rerum cupiditates, et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem