comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oratis non adoro. Alichi lex: uob̃q discors. Et in
alio loco ait. Non alt̾ceris cum alt̾us legis gentib:
nͥ mollib uerbis. Quare gͦ p̃dari. captiuare. & gen¬
tes ui cogere ad credendum iussit: &hec omnia
semitus dĩ ẽẽ fatetur: Dic mͥ moyses legem quȩ
secum dissidet. quare me credere iubes: M. Liber
alcordm talis ẽ: ut postĩor pͥmum destruat ordi¬
nẽ. P. Alcoranus ñmanu mahomethi scͥptus est:
si eium hoc fecisset. ordinatꝰ eẽt. Post mortem uͦ
ipsius socii eius qui secum fuerant morati. qͥsq
ut ita dicam lectionem suam renuntians. alcora¬
num composuerunt: unde nescimus quis prior
quis post̾ior fuit ordo. Ideo autẽ mahometꝰ pre-¬
dari captiuare. & gentes int̾ficere ussit. ut ara¬
bes qui deum ignorantes in deserco manebant.
in p̃dationib delectarent᷑: & ut maxime illi crede
carnem & sanguinem. & morticinum aduescen¬

Expanded text:
oratis non adoro, mihi lex, et vobis lex discors. Et in oratis non adoro, mihi lex, et vobis lex discors. Et in alio loco ait: Non altercetis cum alterius legis gentibus, nisi mollibus verbis. Quare ergo praedari, captivare, et gentes vi cogere ad credendum jussit, et haec omnia semitas Dei esse fatetur? Dic mihi, Moyses, legem quae secum dissidet, quare ergo credere jubes. MOYSES. Liber Alcorani talis est, quod et posterior primum destruit ordinem. PETRUS. Alcoranus non manu Mahometh scriptus est, si enim hoc faceret ordinatus esset. Post mortem vero ipsius, socii ejus qui secum morati fuerant, quisque, ut ita dicam, lectionem suam renuntians, Alcoranum composuerunt, unde nescimus quis prior quis posterior fuit ordo. Ideo autem Mahometh praedari, captivare, et gentes interficere jussit, quod Arabes qui Deum ignorantes in deserto manebant, in praedationibus delectarentur, et ut maxime illi credercarnem et sanguinem, et morticinum ad vescen
Abbreviated transcription (Latin):
correxisti: in uerb tuis sensum didici. P. Iam satis
dictum ⁊ ad inceptum redeamus. Quia d̃i adũsa¬
re aliquem credere: s ipse hoc cupiditate p̃cepit
pecunie. ut inimicos suos destrueret. Hoc autem
ut nosti non debet fieri : inmo siquis aliquem
conũtere uelit. ñ ꝑuiolentiam s diligent᷑ & dulcit᷑
ħ̃facere debet: sicut ipse mahometh in suo testat᷑
dant cogis : Quia nullus nͥuoluntate dĩ credit. Et
in alioloco. uob̾ inquit gentib. uoluntas dĩ iam ue¬
nit. Qui credĩt: ꝓsemetipso fecerit. Qui uͦ errauĩt.
uͦ ds inquit. qͦd reuelat᷑ tͥ: & expecta donec ds iudi¬
cet qui suꝑ omnesuidex ẽ. Item in eodem. Dominꝰ
inquit d̃s cuus. sub una lege. si uellet cunctos sine
discordia poneret. Fingit item in alio loco. tanqͣm
sibi loquat᷑ deus. Non inquit iuolentia in lege. de¬
sponte sua credat. Item in alcorano. Uos incredul

Expanded text:
correxisti, in verbis tuis sensum didici. PETRUS. Jam satis correxisti, in verbis tuis sensum didici. PETRUS. Jam satis dictum est, ad inceptum redeamus. Quia Dei adversare aliquem credere, sed ipse hoc cupiditate praecepit pecuniae, et ut inimicos suos destrueret. Hoc autem ut nosti non debet fieri, imo si quis aliquem convertere velit, non per violentiam, sed diligenter et dulciter hoc facere debet, sicut ipse Mahometh in suo testatur dant cogis? quia nullus nisi voluntate Dei credit. Et in alio loco, vobis, inquit, gentibus veritas Dei jam venit. Qui crediderit, pro semetipso fecerit, qui vero erraverivero, Deus, inquit, quod revelatur tibi, et exspecta donec Deus judicet, qui super omnes judex est. Item in eodem, Dominus, inquit, Deus tuus sub una lege cunctos si vellet sine discordia poneret. Fingit item in alio loco tanquam sibi Deus loquatur. Non, inquit, violentia in lege desponte sua credat. Item in Alcorano, vos increduli
Abbreviated transcription (Latin):
tum uidi: quia homar quidam ex decem sociis ma¬
homethi more solito lapides deosculans. sic exorsꝰ
ẽ. Uobis inquit lapidib dico. quia nec adiuuare
neo nocere potestis scio: sed quia mahomechus fe¬
cit. illius morem exequor.P. Qͦd dixisti lapidib
iaciendi demones effugare. non consequens ratio
uidet᷑ eẽ : quia qͦd ñ aliquo ꝑcipit᷑ sensu corporeo.
effugari leuit᷑ nequaqͣm potest: nomine uͦ diumo
se. miror te dicere sensu ꝑciꝑe ñ corꝑali . P. Licet an¬
głi corꝑeo sensu ñ possint ꝑcipi: illis tam̃ qui scdm
mandata dĩ incedunt uisibiles fiunt. Similit̃ cha¬
bolus amicis suis uisibił apparet. M. Istud quidem
uellem scire. quo magisterio. quaue arte illos uide¬
re uł colloqui ualerem. P. Quare qͦd d̾ominime ꝑ¬
tinet scire desideras: M. Non ut oꝑa exercerẽ: sed
scientiam tantum uellem. P. Quomͦ qͦd errorem
tuum augeat ius addiscere : M. Bene me d̾o grãs

Expanded text:
tum vidi quia Bomar quidam ex decem sociis Matum vidi quia Bomar quidam ex decem sociis Mahomethi more solito lapides deosculans sic exorsus est. Vobis, inquit, lapidibus dico, quod nec adjuvare nec nocere potestis scio, sed, quia Mahomethus fecit, illius morem exsequor. PETRUS. Quod dixisti lapidibus jaciendis daemones effugare, non consequens ratio videtur esse, quia quod non aliquo percipitur sensu corporeo, effugare leviter nequaquam potest. Nomine vero divise, miror te dicere sensu non corporali percipegelus corporeo sensu non percipi possit, illis tamen qui secundum mandata Dei incedunt, visibiles fiunt. Similiter diabolus amicis suis visibilis apparet. MOYSES. Istud quidem vellem scire, quo magisterio, quave arte illos videre, vel colloqui possem. PETRUS. Quare quod ad te minime pertinet scire desideras? MOYSES. Non ut opera exercerem, sed scientiam tantum vellem. PETRUS. Quomodo quod errorem tuum augeat vis addiscere? MOYSES. Bene me Deo gratias
Abbreviated transcription (Latin):
honor saturni ẽ. Quod turificabant nudi tonsisq
capitib. quȩ usq in hodiernum diem in india cele
dola adorabant. Mahomethus autẽ post longum
tempus ueniens. pͥstinam consuetudinẽ nequiuit
auferre: s quasi quodãmͦ more mutato inconsut
ni construxit in pariete in angulo domus. Et ne
facies appareret: dorsum erat tantum ext̃ius posi¬
tum. Alt̾um martis scił ydolum. quia sculptũ
unddiq erat subtus terram. & lapidem supͣ positũ
misit. hominib uͦ qui ad adorandum ibi conueni¬
unt. lapides istos oscłari p̾cepit: & humiliatis ton¬
sisq capitib int̾ orura lapides retro lactare. qui
humiliantes dorsa denudant. qͦd ÷ signum legis
pͥstinȩ. Dic gͦ moyses qua intentione ista p̃cipit:
nisi ea quam dico: m. dixi tͥ intentionẽ me nesc¬
re: quia nusqͣm reppi scriptum. Unum tamen
de lapidib iaciendis scio: quia ad effugandum
demones ista facere dicunt. In libris illorum scͥp¬

Expanded text:
honor est Saturni. Quod thurificabant nudi tonsisque honor est Saturni. Quod thurificabant nudi tonsisque capitibus, usque in hodiernum diem in India, ut dola adorabant. Mahomethus autem post longum tempus veniens, pristinam consuetudinem nequivit auferre, sed quasi quodammodo more mutato inconsutilni construxit in pariete, in angulo domus, ne facies appareret, dorsum vero tantum exterius est positum. Alterum Martis scilicet idolum quia sculptum undique, erat subtus terram et lapidem suprapositum misit, hominibus vero qui ad adorandum ibi conveniunt, lapides istos osculari praecepit, et humiliatis tonsisque capitibus inter crura lapides retro jactare, qui humiliantes se dorsa denudant, quod est signum legis pristinae. Dic ergo, Moyses, qua intentione ista praecepit, nisi ea qua dico? MOYSES. Dixi tibi intentionem me nescire, quia nusquam reperi scriptum, unum tamen de lapidibus jaciendis scio, quia ad effugandum daemones ista se dicunt facere. In libris illorum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ussit facere : ualde mirareris inde. M. Istud rogo
mͥ qͦd dicis insinues. Licet enim hanc legem tͥ pre¬
dicem. qͣre tunc illud & cet̾a quȩ lex p̃cipit. ibi face¬
re uisserit nescio. P. Breuit̃ quidem tͥ uolebam
notificare: sed mͦ rogatus monstrabo aꝑte. Duo fi¬
lii loch. amoni. & moab. hanc domum honor abãt.
& duo ydola ab eisdem ibi colebant᷑. alt̾um ex albo.
alt̾um ex nigro lapide patratum. Nomen quidẽ
illius qͦd ex nigro erat lapide. merculicius diceba¬
tur: nomen uͦ alt̾ius chamos. Alt̾um qͦd ex nigro¬
crat lapide. in honore saturni: alt̾um qͦd ex albo
in honore martis erat edificatum. Bis in annocul¬
tores eorum adipsa ascendebant adoranda. ad mar¬
tem quidem qͣndo sol in pͥmum gradum arietis
intrat: quia aries honor ẽ martis. In cuius discessi¬
one. ꝓut mos erat lapides iaciebant᷑. Ad saturnũ
ui qͣndo sol pͥmum gradum librȩ intrat. quia libra

Expanded text:
jussit facere, valde mirareris inde. MOYSES. Istud rogo jussit facere, valde mirareris inde. MOYSES. Istud rogo mihi quod dicis insinues. Licet enim hanc legem tibi praedicem, quare iter illud et caetera quae lex praecipit ibi facere jussit, nescio. PETRUS. Breviter quidem volebam tibi notificare, sed modo rogatus monstrabo aperte. Duo filii Lot Amon et Moab, hanc domum honorabant, et duo idola ab eisdem ibi colebantur, alterum ex albo, alterum ex nigro lapide paratum. Nomen quidem illius quod ex nigro erat lapide Mercurius, nomen vero alterius Chamos. Alterum quod ex nigro lapide est, in honore Saturni, alterum quod ex albo in honore Martis aedificatum est. Bis in anno cultores eorum ad ipsa ascendebant adoranda, ad Martem quidem quando sol in primum gradum arietis intrat, quia aries honor est Martis. In cujus discessione, prout mos erat, lapides jaciebantur. Ad Saturnum vero, quando sol in primum gradum librae intrat, quia libra
Abbreviated transcription (Latin):
extͥnsecus. Munditia autem de ablutione m̃broꝵ
ptinebat cultorib stellȩ ueneris. qui uolentes eã
orare admnodum feminȩ se aptabant. ora & ocłos¬
ẽ: ideo hoo p̃cepit. Tempore orationis plublica uo¬
et cosp̃conari fateris. quod ñ conuenit orationꝰ:
nͥ quia aliud nouum nequiuit imponere signũ.
Ieunare ꝑmensem integrum eos ut ais quo restrin¬
gant uicia carnis p̾cepit: qͦd ÷ initium penitentie.
S dic queso mͥ qͥd ꝓdest ꝑdiem iciunare: & nocte
ter uł quat᷑ comedere. & bonis carnib optuisq cy¬
bis frui. & mulicrib uti: Hec ñ debilitant. s po¬
tius corroborant carnem. Quod semel in anno d¬
& abrahe. ñ ex auctoritate. habent. s quasi cõmen¬
tum fingunt aliquod. Anteqͣm enim legem p̾dicass
domus hȩo ydoł plena erat. S si otu moyses scires.
quał eẽt domus illa. & qͦd secretum ibi inẽet. &cur
illuo mahometus ire. & quȩ in lege inueniuntur

Expanded text:
extrinsecus. Munditia autem de ablutione membrorum extrinsecus. Munditia autem de ablutione membrorum pertinebat cultoribus stellae Veneris, qui volentes eam orare, ad modum feminae se aptabant. Qest, ideo haec praecepit. Tempore orationis publica voce eos praeconari fateris, quod non convenit orationi, nisi quia aliud novum nequit imponere signum. Jejunare per mensem integrum eos, ut ais, quod restringant vitia carnis praecepit, quod est initium poenitentiae. Sed dic, quaeso, mihi, quid prodest diem jejunare, et nocte ter vel quater comedere, et bonis carnibus optimisque cibis frui, et mulieribus uti? Haec non debilitant, sed potius corroborant carnem. Quod semel in anno diet Abrahae, non ex auctoritate habent, sed quasi commentum aliquod fingunt. Antequam enim legem praedicasset, domus haec idolis plena erat. Sed si tu, o Moyses, scires qualis esset domus illa, et quod secretum ibi inesset, et cur illuc Mahomethus iret, et quae in lege inveniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nirent sciret. Quomͦ gͦ mea lege dimissa. illius me
scire. nutritum fore semꝑ int̾ sarracenos dixisti:
ñ itireo conuenit ut illorum assequar legem. M &m̃
crelebam eam bonam ẽẽ: ido te eã deb̾e recipe dixi.P.
Dixisti enim legis illorum radicem. ininconuulsȩ ra¬
tionis fundamento constructam. Unde in alt̾nȩ dis¬
putationis campum. uerba uerbis. mandata man¬
datis discurramus: si eam bene fundatam inueni
in die orandum p̾ciꝑe dicis. ideo utiq fecit: quia con¬
anoꝵ legem effici uoluit suam. ñ ꝓbitate suineq
adiutorio di. Iudei enim scd̾m legem ter in die orãt:
ap̃iami uͦ septies. sediste nec ter. nec septies: sed qͥn¬
quies orando t̾minum int̾ utramq posuit. Quodan¬
teqm orent. illos manus & brachia. & cct̃a corporis
menbra abluere laudas: non ad orationem ꝑtinet.
Adorationẽ quidem ꝑtinet mundari intͥnsecus: ñ

Expanded text:
niret sciret. Quomodo ergo mea lege dimissa illius me niret sciret. Quomodo ergo mea lege dimissa illius me scire, nutritum fore semper inter Sarracenos dixisti, non idcirco convenit ut illorum assequar legem. MOYSES. Quoniam credebam eam bonam esse, ideo te eam debere recipere dixi. PETRUS. Dixisti etiam legis illorum radicem in inconvulsae rationis fundamento constructam, unde in alternae disputationis campum, verba verbis, mandata mandatis, discurramus, si eam bene fundatam invenir Mahumetum in die orandum praecipere dicis, ideo utique fecit, quia conianorum legem effici voluit suam, non probitate sui, neque adjutorio Dei. Judaei enim secundum legem ter in die orant, Christiani vero septies, sed iste nec ter nec septies, sed quinquies orando terminum inter utramque posuit. Quod antequam orent illos manus et brachia et caetera corporis membra abluere laudas, non ad orationem pertinet. Ad orationem quidem pertinet mundari, intrinsecus non
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nollet eam dimittere. falsi gabricł nuntio
confirmauit. De cuius uicii potentia libidinis sci¬
licet laudasse dm̃ legit᷑. eo qd in eo qͣdrages suꝑ hu¬
manum modum habundaret: & gratulans sibi
eo qͦd suauis odor & speciositas mulierum dante dõ
plurimũ eum oblectaret. de miracuł iam dictũ
ẽ. De bellis autẽ quȩ dño p̃cipiente & uictoriam
ꝓmittente se mnisse fatebat᷑: dentes eius contrit
inbello. faciesq collisa. multa etiam cedes & fu¬
ga suoꝵ uĩtatẽ testant᷑. Quȩ si angłs domini ut
dicis eum custodiret. minime sibi acciderẽt. sicut
de helya & heliseo legimus: quos ab inimicis su¬
is semꝑeripuit dñi angłs. Quem etiam si talis es¬
set ut dicis: semꝑ uictoria sequeret᷑. ut moysen.
iosue. & dauid. quos diuino iussu p̃lia cõmitentes.
semꝑuictoria comitabat᷑. Si uͦ etiam ꝓpħauerus
ut ais cẽt: p̃lia cõmissurus. utrum sibi mala eue¬

Expanded text:
quod nollet eam dimittere, falso Gabrielis nuntio quod nollet eam dimittere, falso Gabrielis nuntio confirmavit. De cujus vitii potentia, libidinis scilicet laudasse Deum legitur, eo quod in eo quadragies supra humanum modum abundaret, congratulans sibi, eo quod suavis odor et speciositas mulierum dante Deo plurimum eum oblectaret. De miraculis jam dictum est. De bellis autem quae Domino praecipiente et victoriam promittente se iniisse fatebatur, dentes ejus contriti in bello, faciesque collisa, multa etiam caedes et fuga suorum, veritatem testantur; quae si angelus Domini ut dicis eum custodiret, minime sibi acciderent, sicut de Elia et Eliseo legimus , quos ab inimicis suis semper eripuit Deus, quem etiam si talis esset ut dicit, semper victoria sequeretur, ut Moysen, Josue et David, quos divino jussu praelia committentes, semper victoria comitabatur . Si vero etiam propheta verus, ut ais, esset, praelia commissurus utrum sibi male eve
Abbreviated transcription (Latin):
minũ intͦducit dicens. Dixit dñs ad me. Ido te fa¬
cere miracła ñ ꝑmitto: quia ne tͥ sicut aliis ꝓpħis
in miracłis contradicat᷑ timeo. Suo gͦ testimonio
nullum fecisse signum monstrat᷑. Quib aliis in¬
dituĩs: uerus ꝓpha ꝓbat᷑ : Indicia namq ueri ꝓpħȩ
sunt. ꝓbitas uitȩ : miractoꝵ exhibitio: dictorum
firma uĩtas. Bonitas uitȩ in mahometo iuolentia
suit. qua se ꝓpħam dĩ p̃dicari ui faciebat. furto &
rapacitate gaudens. & igne libidinis in tantum
feruens. ut & alienum thorum fedare adulterio.
tanqͣm dño p̃cipiente ñ erubescẽt: sicut de ⁊anab
filia ias. uxorc ⁊ et legitur. Dominus inquit tͥ ⁊ ed
uxorem tuam dimutere p̃cipit: quam duis¬
sam ipse sibi continuo copulauit. Cuius eui¬
dentius ꝓpħa quam nulla sit. aisse uxoris eius
turpitudo patefecit: quando in adult̾io depre¬
sam eam multoꝵ testimonio ñ dep̃hensam eo

Expanded text:
minum introducit dicens: Dixit Dominus ad me: Ideo te faminum introducit dicens: Dixit Dominus ad me: Ideo te facere miracula non permitto, quia, ne tibi sicut aliis prophetis in miraculis contradicatur timeo. Suo ergo testimonio nullum fecisse virtutis signum monstratur; quibus aliis indiciis verus propheta probatur? Indicia namque veri prophetae sunt probitas vitae, miraculorum exhibitio, dictorum omnium firma veritas. Bonitas vitae in Mahometho violentia erat, qua se prophetam Dei praedicari vi faciebat, furto et rapacitate gaudens, et igne libidinis in tantum fervens, ut et alienum thorum foedare adulterio tanquam Domino praecipiente non erubesceret, sicut de Zanab filia las uxore Zet legitur. Dominus, inquit, tibi Zet uxorem dimittere tuam praecipit. Quam dimissam ipse sibi continuo copulavit. Cujus evidentius prophetiam quam nulla sit Iassae uxoris ejus turpitudo patefecit, quando in adulterio deprehensam, eam multorum testimonio non deprehensam, eo
Abbreviated transcription (Latin):
sinu redingritata ꝓgrediens. ꝓpħam eum mirificũ
designauit: Hunquid adhoc innotescendum. illius
manu demulsa omni ppło affluentẽ mam illa ouis
haustum p̾buit lactis: Mirum etiam fuit: quod
cum ficum arborem ut ad se ueniret uocauit. uenit
quidem arbor adeum. & ipse de fructu eius come¬
dit: & brachium ouis quod inuenenatum sibi erat
in scutella appositum. cum eoloquitum ẽ & dixit.
Ne me comedas: quia sum inuenenatum. P. Fri¬
uola sunt hȩc quȩ ꝓsequeris: neq omĩum urõrum
iudicio fide digna ꝓbant᷑. maxime cum ipse maho¬
meth in alcorano suo nichil tale retulit: s potius
quicqͥd in alcorano de eo scͥptum non fuerat. omĩno
uerum credi ꝓhibuerit. De omnib inquit ꝓpħis.
multi multa mentiti sunt. quod nec de me con¬
tingat: illud solum de me uerum teneatur. qͦd
alcorani fultum auctoritate ꝓbat᷑. Qui cur mira¬
cłum ñ facẽt ostendere uolens: loquentẽ ad se do¬

Expanded text:
sinu redintegrata progrediens, prophetam eum mirificum sinu redintegrata progrediens, prophetam eum mirificum designavit? Nunquid ad hoc innotescendum illius manu demulsa omni populo affluentem mamilla ovis haustum lactis praebuit? Mirum etiam fuit, quod cum ficum arborem ut ad se veniret vocavit, venit quidem arbor ad eum, et ipse de fructu ejus comedit, et brachium ovis quod invenenatum sibi erat in scutella appositum cum eo locutum est et dixit. Ne comedas, quia sum invenenatum. PETRUS. Frivola sunt quae prosequeris, neque omnium vestrorum judicio fide digna probantur, maxime cum ipse Mahometh in Alcorano suo nihil tale retulit, sed potius quidquid in Alcorano de eo scriptum non fuerat, omnino verum credi prohibuerit. De omnibus, inquit, multi multa mentiti sunt, quod ne mihi contingat, illud solum de me verum teneatur, quod Alcorani fultum auctoritate probatur. Qui cur miraculum non faceret ostendere volens, loquentem ad se Do
Abbreviated transcription (Latin):
erant in arabia. uera ẽẽ crediderunt : qui uͦ spon¬
te credere noluerunt: ui tam̃ & gladii timore cͤ¬
diderunt. Et eius quidem nec aliam ꝓpħiam nec
miracła ulla scimus. sicut de moyse. iosue. sainue¬
le. helya. & heliseo audiuimus: quos multa fecisse
quorum nulla miracła legimus: ut iheremian.
abdian. amos. oseẽ. & alios. P. In illis ideo querenda
miracula ñsunt. qm̃ neq nouitatẽ aliquam legis
induxerunt. neq mosaycȩ doctͥne ullatenus contra¬
dixerunt: & quȩ p̃dixerunt ex parte completa cog¬
noscimus. M. Noe. abrahani. patarchȩ noua diuini¬
tus data ẽẽ mandata dubium non ẽ: sicut sacrifi¬
ciorum comedendarum carnium. cͣcuncisionis & a¬
liorum rituum. Cur gͥ eis absq miracłorum luce
culis denotatum ẽẽ frequent audieris: Nonne ꝓpħã
cum brutum animal bos uidelicet doregele nuncu¬
pauit: Honne ꝑutraniq manicam ingressa luna de

Expanded text:
erant in Arabia vera esse crediderunt, qui vero sponerant in Arabia vera esse crediderunt, qui vero sponte credere noluerunt vi tamen et gladii timore crediderunt. Et ejus quidem nec aliam prophetiam nec miracula ulla scimus sicut de Moyse, Josue, Samuele, Helia et Elyseo audivimus, quos multa fecisse quorum nulla miracula legimus, ut Hieremiam, Abdiam, Amos, Osee, et alios. PETRUS. In illis ideo quaerenda miracula non sunt, quomodo neque novitatem aliquam legis induxerunt, neque Mosaicae doctrinae ullatenus contradixerunt, et quae praedixerunt ex parte completa cognoscimus. MOYSES. Noe et Abraham Patriarchae nova divinitus dedisse mandata dubium non est, sicut sacrificiorum, comedendarum carnium, circumcisionis, et aliorum rituum. Cur ergo eis absque miraculorum luce culis denotatum frequenter audieris? Nonne prophetam eum brutum animal bos videlicet Doregele nuncupavit? Nonne per utramque manicam ingressa luna de
Abbreviated transcription (Latin):
erant & iacobitȩ. Iacobitȩ autẽ sunt heretici a qͦ¬
dam iacobo dicti. circuncisionẽ predicantes : xp̃m
conceptum. ac de uirgine natum: ñ crucifixum
tam̃ neq mortuum credentes. Fuit etiam eo tempore
in regione antiochiȩ archidiaconus quidam amicus
mahometh & iacobita: unde ad concilium uocatus :
& dãpnatus. Cuius dampnationis pudore conbͥsta¬
tus. de regione aufugit: & ad mahometh deuenit.
huius gͥ nixus consilio mahometh qͦo cogitabat
& tam̃ ꝑ se adimplere ñ poterat: ad effectum ꝑdix̃.
Fuerunt qͦ duo iudei ex illis arabiȩ quos diximꝰ
hereticis. abdias & chabalahabar dicti: & hiĩ qui¬
dem mahometo se adhibuerunt. & ad complendã
stulticiam eius. auxilium p̃buerunt. Et hiitres
legem mahomethi quisq scđm heresim suam con¬
temꝑauerunt. & talia ei ex parte dĩ dicere monstꝰ¬
uerunt. que & heretici uidei & heretici xp̃iani qͥ

Expanded text:
erant et Jacobitae. Jacobitae autem sunt haeretici, a querant et Jacobitae. Jacobitae autem sunt haeretici, a quodam Jacobo dicti, circumcisionem praedicantes, Christu sancto conceptum, ac de virgine natum, non crucifixum tamen neque mortuum credentes. Fuit etiam eo tempore, in regione Antiochiae, archidiaconus quidam amicus Mahometh, et hic Jacobita, unde ad concilium vocatus est, et damnatus. Cujus damnationis pudore contristatus, de regione aufugit, et ad Mahometh devenit. Hujus igitur nixus est consilio Mahometh, quod cogitabat et per se tamen adimplere non poterat, ad effectum perduxit. Fuerunt quoque duo Judaei ex illius Arabiae quos diximus haereticis, Abdias et Cahbalahabar dicti, et hi quidem Mahometho se adhibuerunt, et ad complendam stultitiam ejus auxilium praebuerunt. Et hi tres legem Mahomethi quisque secundum haeresim suam contemperaverunt, et talia eum ex parte Dei dicere monstraverunt, quae et haeretici Judaei et haeretici Christiani qui
Abbreviated transcription (Latin):
locupletaui. Post aliqͣntum uͦ annoꝵ spatium. mer¬
cennariꝰ apud qͣndam nobilissimam uiduam
no mine chadigiam. inbreui ita domine suę
animũ optinuit: ut uire coniuigii reb omĩb & re¬
rum parit᷑ dominatu potiret᷑. Cuiꝰ opib de pauꝑ¬
rimo ditissimus effectus. in tantam ꝓriipit mentiᷤ
suꝑbiam. qͦd regnum arabum sibi sꝑandum polli¬
ceret᷑. nisi suos timeret contͥbules: quia eum ꝓ rege
ñ tenerent. cum sibi & equales fuissent. & maiores.
uiam tam̃ excogitans qua rex effici potuisset: uo¬
luit se ꝓpħam confingere. ea uidelicet fretꝰ facetia
eloquentiȩ. quam apud diũsas nationes dum ne-¬
gotiatiom desudaret. ingenii susceꝑat leuitate:
& hoc etiam qͦd arabum tunc temporis maior pars
milites erant. atq agͥcole. & ipsi fere omnes ydolat᷑
p̃ter quosdam qui moyse legem scdm samaritanos
tenebant hereticȩ. & aliis xp̃ianis qui nestoriant

Expanded text:
locupletavi. Post aliquantum vero annorum spatium, merlocupletavi. Post aliquantum vero annorum spatium, mercenarius apud nobilissimam quamdam viduam nomine Chadigiam, brevi ita dominae suae animum obtinuit, ut jure conjugii rebus omnibus et rerum pariter dominatrice potiretur. Cujus opibus de pauperrimo ditissimus effectus, in tantam prorupit mentis superbiam, quod regnum Arabum sibi sperandum polliceretur, nisi suos timeret contribules, quia eum pro rege non tenerent, cum sibi et aequales fuissent et majores. Viam tamen excogitans qua rex effici potuisset, voluit se prophetam confingere, ea videlicet fretus facetia eloquentiae, quam apud diversas nationes, dum negotiationi desudaret, ingenii susceperat levitate, et hoc etiam quod tunc temporis major pars milites erant atque agricolae, et ipsi fere omnes idololatrae, praeter quosdam qui Moysi legem secundum Samaritanos tenebant haeretice et alios Christianos qui Nestoriani
Abbreviated transcription (Latin):
putant. ñ minorẽ quam si ꝑse mahonieth ad eẽt.
captare beniuolentiam ualeat: de me tam̃ id sꝑa¬
re te mirum ÷ ut adħ ꝑsuadendum instit̾is: in qͦ
me nullatenus falli posse credideris. Certus eñi
esm̃ ñ incomꝑtum ẽẽ quis mahometh fuĩt. quomͦ
callida simulatione ꝓpħam se confuxerit: & ad
hoc machinandum quis eius consiliarius extiterit.U.¬
num reor tͥ incertum manet: ipsam mahometi quam
dicunt doctrinam quam inanem udicẽ. Dum gͥ ui
tam moresq eius mea narratione digesta audieris:
tuno me scire de eo qͦd uerum ÷ aut nescire facile
int̾noscere poteris. M. Ilud inhiant̃ expecto audire
auuncłi sui manephi patͦcinio. pueritie annos age¬
bat. ydoloꝵ tunc temporis cultui cum uniuersa
gente arabum inseruiens: quẽ admodum ipse in al¬
corano suo testat᷑ dicens. dm̃ sibi dixisse. Orphanus
fusti: & te suscepi in errore: & te direxi pauꝑem &

Expanded text:
putant, non minorem quam si ipse Mahometh adesset, putant, non minorem quam si ipse Mahometh adesset, captare benevolentiam valeat, de me tamen id sperare te mirum est, ut ad hoc persuadendum institeris, in quo me nullatenus falli posse credideris. Certus enim es mihi non incompertum esse quis Mahometh fuerit, quomodo callida simulatione prophetam se confinxerit, et ad hoc machinandum quis ejus consiliarius exstiterit. Unum, reor, tibi incertum manet, ipsam Mahomethi quam dicunt doctrinam quam inanem judicem. Dum igitur vitam moresque ejus mea narratione digesta audieris, tunc me scire de eo quod verum est aut nescire, facile internoscere poteris. MOYSES. Illud inhianter exspecto audire avunculi sui Panephi patrocinio, pueritiae annos agebat, idolorum tunc temporis cultui cum universa gente Arabum inserviens, quemadmodum ipse in Alcorano suo testatur, dicens Deum sibi dixisse: Orphanus fuisti, et te suscepi, in errore, et te direxi, pauper, et
Abbreviated transcription (Latin):
genteis deambulabunt: in aurcis lac. in argenteis
uinum offerentes. & dicentes. Comedite & bibite
in omnileticia: & quod ds uob̾ ꝓmisit. ecce comple¬
tum ẽ. Iungent᷑ uirginib quas nec humanus nec
demonicus uiolauit contactus: iacincti coraliiq
splendore forma p̃stantiorib. Hec bona dabunt᷑
metho. erit infernał pena sine fine. Quantiscũq
autem peccatis quisq obligatus fuĩt. & in die mor¬
tis suȩ deo & mahometo credidĩt. in die iudicii ma-¬
homeco int̾ueniente saluus erit. Hec & alia quam¬
pluruma quȩ enumerare longum ÷ cum tu nichilo¬
minus apuero noueris scͥpta. & abomĩ sarrace¬
norum gente maxima celebratione habita:
cur potius xp̃ianam quam muzalemiticã
sectatus es religionẽ. & p̃sentis uitȩ melius & fut᷑e
parit᷑ felicitate fruiturus: ẜ. Quamius oratio¬
nis tuȩ contextus plurimum decoris & dulcedinis
habens. apud eos qui delitias corꝑis summũ bonum

Expanded text:
genteis deambulabunt, in aureis lac, in argenteis genteis deambulabunt, in aureis lac, in argenteis vinum offerentes, et dicentes: Comedite et bibite in omni laetitia, et quod vobis Deus promisit ecce completum est. Jungentur virginibus, quas nec humanus, nec daemoniacus violavit contactus, hyacinthi coraliique splendore forma praestantioribus. Haec bona dabunturmetho, erit infernalis poena sine fine. Quantiscunque autem peccatis quisque obligatus fuerit et in die mortis suae Deo et Mahometho crediderit, in die judicii Maometho interveniente salvus erit. Haec et alia quamplurima, quae enumerare longum est, cum tu nihilominus a puero noveris scripta, et ab omni Sarracenorum gente maxima celebratione habita, cur potius Christianam quam Musalmiticam sectatus es religionem, et praesentis vitae melius et futurae pariter felicitate fruiturus? PETRUS. Quamvis orationis tuae contextus, plurimum decoris et dulcedinis habens, apud eos qui delicias corporis summum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
& qui cuilibet homini menbrum abstulĩt. digno
p̃cio redimat. Hec uniuersa p̃cepta iccirco sunt a
dco ꝓposita: ne sinimis larga quelibet faciendi es¬
set licentia. tocius gentis fieret cito ruina. Nuino
semꝑ abstinere iubent᷑: qm̃ fomes ÷ & seminariũ
omĩs peccati. Hec sunt p̃cipua legis mandata:
qm̃ longum eẽt morari in singłis. Promisit itaq
d̾s sibi & mahonieth suo fideli ꝓpħe credentib. le¬
gisq eius mandata complentib ꝑadisum. idest
ortum deliciarum p̃terfluentib aquis irriguũ:
in quo sedes habebunt ꝑpetuas. Proteget cos arboꝵ
umbra: nec frigore affligentur neq calore. Omi¬
um fructuum. omĩum cyborum uescent᷑ generib.
Quicqͥd appetitus ciuq suggeret: coram se confes¬
tim inueniet. Sericis induent᷑ uestib: om̃ĩb colo¬
rib. Accubabunt in delitiis: & angłi pincerna¬
rum minysterio int̾ eos cum uasis aureis & ar¬

Expanded text:
 qui cuilibet homini membrum abstulerit, digno  qui cuilibet homini membrum abstulerit, digno pretio redimet. Haec universa praecepta idcirco sunt a Deo proposita, ne si nimis larga quaelibet faciendi esset licentia, totius gentis fieret cito ruina. A vino semper abstinere jubentur, quoniam fomes est et seminarium omnis peccati. Haec sunt praecipua legis mandata, quoniam longum esset morari in singulis. Promisit itaque Deus sibi et Mahometh suo fideli prophetae credentibus, legisque ejus mandata complentibus, paradisum, id est, hortum deliciarum, praeterfluentibus aquis irriguum, in quo sedes habebunt perpetuas. Proteget eos arborum umbra, nec frigore affligentur, neque calore. Omnium fructuum, omnium ciborum vescentur generibus. Quidquid appetitus cuique suggeret, coram se confestim inveniet. Sericis induentur vestibus omnicoloribus. Accubabunt in deliciis, et angeli pincernarum ministerio inter eos cum vasis aureis et ar
Abbreviated transcription (Latin):
einendi lib̾am potestatẽ habebit: sic tamen ut pꝰ¬
quam semel gͣuidam fecerit. nequaqͣm eam alt̾ius
seruitutis iugo astringere possit. Concedit᷑ insuꝑ
accrescat. & fortius inter cos amicitiȩ iunculum ui¬
geat. Dc possessionib repetendis uidicia talia st̃
apud eos. qualia cẽ apud hebreos ipse optime nosti u
petitor testib comꝓbet. ut negator iuramento se¬
met expurget. Testes autem nullos nͥ ualde idone¬
os. ꝓbatasq ꝑsonas suscipiunt: & quib sine ura¬
mento credere possint. Inquibusdam etiam aliis. mo¬
sayce legis morem custodiunt. ut qui hominis san¬
guinẽ fuderit. eadem pena plectat᷑: & quisquis in
allultĩo deprehensus fuĩt. cum adultera parit̾ la¬
pidet᷑. Qui autẽ cum qualibet alia fornicatus fuĩt.¬
octoginta flagellis subiacebit. Furi. talis indicta ẽ
pena. ut pͥma & sccła uice octoginta flagella sust¬
neat: tercia manum. quarta pedem amittat:¬

Expanded text:
emendi liberam potestatem habebit, sic tamen, ut, postemendi liberam potestatem habebit, sic tamen, ut, postquam semel gravidam fecerit, nequaquam se alterius servitutis jugo astringere possit. Conceditur insupaccrescat, et fortius inter eos amicitiae vinculum vigeat. De possessionibus repetendis judicia talia sunt apud eos, qualia esse apud Hebraeos ipse optime nosti, ut petitor testibus comprobet, et negator juramento semel expurget. Testes autem nullos nisi valde idoneos probatasque personas suscipiunt et quibus sine juramento credere possint. In quibusdam etiam aliis Mosaicae legis morem custodiunt, ut qui hominis sanguinem fuderit, eadem poena plectatur , et quisquis in adulterio deprehensus fuerit, cum adultera pariter lapidetur . Qui autem cum qualibet alia fornicatus fuerit, LXXX flagellis subjacebit. Furti talis indicta est poena, ut prima et secunda vice octoginta flagella sustineat, tertia manum, quarta pedem amittat, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ multa annoꝵ ourricula donec mahometh
natus ⁊ orandi domꝰ ꝑmansit Quo nato: eandem
d̾s sibi. cunctisq generationib suis hereditari¬
am ut ipsi ꝑhibent ꝓmisit. Adu̾sarios p̾t̾ea dei
& corum ꝓpħas predari. captiuare. interficere. &
ominib modis ꝑsequi atq delere iubentur. nisi
resipiscere & ad corum conuerti fidem uoluerit̃.
aut seruitutis indictum censum ꝑsoluĩnt. Abso¬
luta ÷ cis etiam omius caro: p̃ter porci carnem &
sanguinẽ. nec non morticinũ aduescendum.
Respuunt etiam quicqͥd in alicuius rei. nisi d̃i
fuĩt nomine consecratum. Licet p̃ter hoc eis co¬
dem tempore. qͣtuor legitimas habere uxores:
& qͣlibet repucdiata. aliam semꝑ accipe: ita tam̃
In repudio quoq hoc obseruat᷑. ut usq t̾cio ei
qͣmlibet repudiare. candem rursus recipe liceat.
Empticias uͦ atq captiuas quoteũq uoluĩt ha¬
bere licitum erit: s easdem uendendi denuoq

Expanded text:
per multa annorum curricula, donec Mahometh per multa annorum curricula, donec Mahometh natus est, orandi domus permansit; quo nato, eamdem Deus sibi, cunctisque suis generationibus, haereditariam ut ipsi perhibent, promisit. Adversarios praeterea Dei et eorum prophetae praedari, captivare, interficere, et omnibus modis persequi atque delere jubentur, nisi resipiscere et ad eorum fidem converti voluerint, aut servitutis indictum censum persolverint. Absoluta etiam eis est omnis caro, praeter porci carnem et sanguinem nec non morticinum ad vescendum. Respuunt etiam, quidquid in alicujus rei nisi Dei fuerit nomine consecratum. Licet praeter hoc eis eodem tempore quatuor legitimas habere uxores, et qualibet repudiata aliam semper accipere, ita tamen, In repudio quoque hoc observatur, ut usque tertio ei quamlibet repudiare et eamdem rursus recipere liceat. Emptitias vero atque captivas quotcunque voluerit habere licitum erit, sed et easdem vendendi denuoque
Abbreviated transcription (Latin):
autem occasum donec ad sequentis diei crepuscu¬
lum semꝑcis cybo & potu. ꝓpriisq uxorib ꝓut cu¬
iq libet hceat uti. Si tamen aut infirmitate qͥs¬
fuerit p̃grauatus. aut in uia erit: qͣmdui aut
languoris aut itineris durauĩt tempꝰ. concedit᷑
eis quibuscumiq uoluĩt. & uesci simul & uti: sic
tamen ut qͦd uł egritudinis. uł uie necessitate
minus impleĩt. postea emendet qͣndo licuerit.
Semel autem ꝑsingłos annos ꝓpt̾ solam recogni¬
tionẽ p̃cipiuntur omnes ire ad dĩ domum que
⁊ in mecha uidendam: & ibi adorare. eaniq incon¬
sutilib tegumentis induti cͥcuire: & lapides ꝓ¬
ut lex p̃cipit ꝑmedia scił femora iacere retro ꝓ
lapidando di abolo. Hanc autem domum dicũt
adam cum de padiso exulasset domino extruxisse
& omnib filiis eius: donec abrahani aduenit lo¬
cum orationis fuisse. Abraham autem di seruiꝰ
maeli post mortẽ reliquit. eiq & omnib filiis eiꝰ

Expanded text:
autem occasum, donec ad sequentis diei crepuscuautem occasum, donec ad sequentis diei crepusculum, semper eis cibo et potu, propriisque uxoribus prout cuique libet, liceat uti. Si tamen aut infirmitate fuerit praegravatus aut in via erit, quandiu aut languoris aut itineris duraverit tempus, ei quibuscunque voluerit et vesci simul et uti, sic tamen ut quod vel aegritudinis vel viae necessitate minus implevit, postea emendet quando licuerit. Semel autem per singulos annos propter solam recognitionem praecipiuntur omnes ire ad Dei domum, quae est in Mecha videndam, et ibi adorare eamque inconsutilibus tegumentis induti circuire, et lapides prout lex praecipit, per media scilicet femora jacere retro pro lapidando diabolo. Hanc autem domum dicunt Adam cum de paradiso exsulasset, Domino exstruxisse, et omnibus filiis ejus donec ad Abraham advenit locum orationis fuisse. Abraham autem fidelis Demaeli post mortem reliquit, eique et omnibus filiis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cͥca cos fuisse dilextio maxima: parit̃q suis cultori¬
b gaudia reꝓmittit in effabilia. Cuius uidelicet
legis radicem si queras: inuenies suꝑ inconuulse
fundamentum rationis fundatam. Cuiꝰ rei uidel¬
cet qͦo ds eos dilexit. & multis p̃ceptis eos honorare
noluit s peꝑcit: signum ÷ qͦd quinquies tantum
in die orare eos p̾cepit. Quin etiam semꝑ antequam
orent ut ꝑfectam munditiam habeant. culum. ue¬
retrum. manus. brachia. os. nares. aures. ocłos. ca¬
pillos decentissime. ad ultimum pedes lauent. hoc
facto publica uoce p̾conant᷑ unum confitentes dm̃.
qͥnullum uł similem habeat uł equalẽ: ciusq ma¬
ieunant. Ieuinantes autem. noturno comediit.
tempore diurno abstinent: ita ut ab ea diei hora
qua nigrum ab albo distinguere ꝑuisum potert
filum. usq ad solis occasum neno comedere. bibẽ.
aut uxoris cõmixtione se p̃sumat fedare. Post solis

Expanded text:
circa eos fuisse dilectio maxima, pariterque suis cultoricirca eos fuisse dilectio maxima, pariterque suis cultoribus gaudia repromittit ineffabilia. Cujus videlicet legis radicem si quaeras, invenies super inconvulsae fundamentum rationis fundatam. Cujus rei videlicet quod Deus eos dilexit, et multis praeceptis eos onerari noluit, sed pepercit, signum est quod quinquies tantum in die orare eos praecepit, quin etiam semper antequam orent, ut perfectam munditiam habeant, culum, veretrum, manus, brachia, faciem, os, nares, aures, oculos, capillos, decentissime, et ad ultimum pedes lavant. Hoc facto, publica voce praeconantur, unum confitentes Deum, qui nullum vel similem habeat vel aequalem, ejusque Majejunant. Jejunantes autem nocturno comedunt tempore, diurno abstinent, ita ut ab ea diei hora qua nigrum ab albo distinguere per visum poterunt filum, usque ad solis occasum, nemo comedere, bibere, aut uxoris commistione se praesumat foedare. Post solis
Abbreviated transcription (Latin):
si quia me de eorum libauit errore. debitas ago
grãs: & ut te etiam lib̾et deuotus exoro. Am̃. M.
fides quam inanis & inconstans in
dentissimis edidisti ꝓbastiq rationib. & michi
in quanto ꝑmanserim hactenus errore mons¬
trasti. S cum pat̾nam reliqueris fidem: miror
cur xp̃ianorum & ñ pocuis sarracenorum. cũ
quib semꝑ conũsatus atq nutͥtus es delegeris
fidem. Libet enim mͥ quẽadmodum in hebra¬
ica. ita & in hac. certa quecuniq potero in ferre
oͥstacula: ut sicut de nr̃a sic etiam & de hac ratio¬
nem p̃tendas. qua destrui ualeat. Semꝑ enim ut
dixi in eis conuersatus & nutͥtus es: libros legisti.
linguam intelligis. Ut enim in me corum ꝑsonam
suscipiam. hanc utiq p̾cet̾is debuisses eligere: qͣm
constat reliquis honestiorem & habiliorem existe¬
re. Lex ẽ siquidem larga. de p̾sentis uitȩ delicus
multa seruans mandata. in quo ostendit᷑ duuna

Expanded text:
sa quia me de eorum liberavit errore debitas ago sa quia me de eorum liberavit errore debitas ago gratias, et ut te etiam liberet devotus exoro. Amen.fides quam inanis et inconstans in dentissimis edidisti probastique rationibus, et mihi in quanto permanserim hactenus monstrasti errore. Sed cum paternam reliqueris fidem, miror cur Christianorum et non potius Sarracenorum cum quibus semper conversatus atque nutritus es delegeris fidem. Libet enim mihi, quemadmodum in Hebraica ita et hac secta quaecunque potero inferre obstacula, ut sicut de nostra, sic et de hac rationem praetendas, qua destrui valeat. Semper enim ut dixi cum eis conversatus et enutritus es, libros legisti, linguam intelligis, ut enim in me eorum personam suscipiam, hanc utique prae caeteris debuisses eligere, quam constat reliquis honestiorem et habiliorem existere. Lex est si quidem larga, de praesentis vitae deliciis multa servans mandata, in quo ostenditur divina
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicaueritis orationẽ non exaudiam. Pre¬
t̾a omnes uos scłm moysi legem ĩmũdi estis.
Nullus enim in uob̃ ẽ. qui mortuoꝵ aitatu pollu¬
tus non sit. Quȩ scił macula nͥ consꝑsione cine¬
ris uaccȩ rufe non deletur: quam cum ad p̃sens
habere non possitis. ab immundicia lib̾ari ne¬
quitis. Mulieres etiam ur̃e omnes fluxu pollutȩ
credunt᷑. cum pͥstini desint sacerdotes. quorum e¬
rat relictum uidicio. int̾ menstruam & sangunis
fluxu pollutam discernere: & filii de pollutione na¬
ti. Omnnes quoq oybi ur̃i. legis udicio polluti pro¬
baut᷑. Cum gͥ omoyses tota gens ur̃a ꝓbetur pollu¬
ta. mulieres autem pollute. & ideo omnes filii de
pollutione sint nati. cybiq uniuersi immundi.
& corum orationes nequaqͣm ad aures ꝑueniant
di. nec oꝑa placeant ei : quomͦ queso ullam posst̃
securitatem habere. quod uł maloꝵ finem sint
habituri. uł apud deum ullius sint precii: Ip¬

Expanded text:
multiplicaveritis orationem, non exaudiam . Praemultiplicaveritis orationem, non exaudiam . Praeterea omnes vos secundum Moysi legem immundi estis. Nullus enim in vobis est, qui mortuorum attactu pollutus non sit . Quae scilicet macula, nisi conspersione cineris vaccae rufae non deletur , quam cum ad praesens habere non possitis, ab immunditia liberari nequitis. Mulieres etiam vestrae omnes fluxu pollutae creduntur, cum pristini desint sacerdotes, quorum erat relictum judicio inter menstruam et sanguinis fluxus pollutam discernere, et filii de pollutione. Omnes quoque cibi vestri legis judicio polluti probantur. Cum igitur, o Moyses, tota gens vestra probetur polluta, mulieres omnes pollutae, et ideo omnes filii de pollutione sint pati, cibique vestri universi immundi, et eorum orationes nequaquam ad aures perveniant Dei, nec opera placeant ei. Quomodo, quaeso, ullam possunt securitatem habere, quod vel malorum finem sint habituri, vel apud Deum sint ullius pretii? Ip
Abbreviated transcription (Latin):
& patͥa ei ecisset. S ut tius adquiescam sermonib.
tuo te redarguendum ẽẽ ostendam uidicio. cum
sicut dixi nichil nisi pauca de legis obseruetis pre¬
ceptis. & nec ipsa ꝓut lex p̾cipit ex toto custodiatis:
qñi quidem nec in sabbatis. nec insollempnitati¬
b. aut ieiuniĩs urĩs. uictimas & alia quȩ necessa¬
ria sunt p̾cepta habcatis. Orationes etiam quas
loco sacͥficiorum domino funditis: non ut exau¬
diantur ad eius aures ascendunt. Nec hoc ma¬
liuolentie meẽ potes uł audes ascribere: cum ip¬
si met urĩ doctores testent᷑ dm̃ ab illo tempore pre¬
ces urãs non suscepisse. quo templum destructũ ẽ.
Quod etiam iheremie ꝓpħȩ firmant auctoritate
dicentis. Cum clamauero & rogauero. exclusit o¬
rationẽ meam. Et iterum. Opposuisti nubem tͥ:
ne transeat oratio. Et ysaias. Et cum extenderi¬
tis manus urãs auertam ocłos meos auob̾: & oum

Expanded text:
et patria ejecisset. Sed ut tuis acquiescam sermonibus, et patria ejecisset. Sed ut tuis acquiescam sermonibus, tuo te redarguendum esse ostendam judicio, cum, sicut dixi, nihil nisi pauca de legis observetis praeceptis, et nec ipsa prout lex praecipit ex toto custodiatis, quandoquidem nec in Sabbatis, nec in solemnitatibus, aut jejuniis vestris, aut victimas aut alia quae necessaria sunt et praecepta habeatis. Orationes etiam quas loco sacrificiorum Domino funditis, non ut exaudiantur ad ejus aures ascendunt. Nec hoc malevolentiae meae potes aut audes ascribere, cum ipsimet vestri doctores testentur Deum ab illo tempore preces vestras non suscepisse, quo templum destructum est. Quod etiam Hieremiae prophetae firmant auctoritate dicentis: Cum clamavero et rogavero, exclusit orationem meam . Et iterum: Opposuisti nubem tibi, ne transeat oratio . Et Isaias: Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis et cum
Abbreviated transcription (Latin):
quam xp̃o aduenit. qui ꝓpħarum archana re¬
uelauit. & legis sublato uelamine. sp̃ualem qui
latibat. sensum aꝑuit. ex tunc ñ scđm litteram
crunt iistitista scruare: qm̃ qui legem dederat.
declus anirquam ꝓpħȩ qui auditores fucrant
uitil gebat. Quod quia facere neglexerunt: idco
enulmr antiquas obseruationes deus suscipe renu¬
it: quẽadmodum &ueteres ritus quos ante suscep¬
tam ꝑmanum moysi legem excolebant. post ean¬
dem susceptam ꝓhibiti sunt exercere. duas uide¬
licet sorores simul ducere uxores: uł amittam
accipe uxorem: omnib animalib uesci. Hec &¬
his similia ante legem agentes. rei ñ habebant᷑.
s postea nemo sinc peccato facere potuit. M.Le
nr̃oꝵ generatio antiquitꝰ coluit: sic etiam a nob̾
pomĩa seruandam. & credo & censeo. P̾. Si uet̾es
legis obseruationes dño acceptabiles fuissent:
dum eas oꝑe compleretis. nequaqͣm uos de templo

Expanded text:
quam Christus advenit, qui prophetarum arcana requam Christus advenit, qui prophetarum arcana revelavit, et legis sublato velamine, spiritualem qui latebat sensum aperuit , ex tunc non secundum litteram erunt instituta servare, quoniam qui legem dederat, melius eam quam prophetae qui auditores fuerant intelligebat. Quod quia facere neglexerunt, ideo eorum antiquas observationes Deus suscipere renuit, quemadmodum et veteres ritus quos ante susceptam per manum Moysi legem excolebant , post eamdem susceptam prohibuit exercere, duas videlicet sorores simul ducere uxores, vel amitam uxorem accipere, omnibus animalibus vesci . Haec et similia ante legem agentes, rei non habebantur, sed postea nemo sine peccato facere potuit. MOYSEnostrorum generatio antiquitus coluit, et sic etiam a nobis per omnia servandam et credo et censeo. PETRUS. Si veteres legis observationes Domino acceptabiles fuissent, dum eas opere compleretis, nequaquam vos de templo
Abbreviated transcription (Latin):
rum de babylonie captiuitate. & dicimus & credimꝰ
fuisse p̃dicta: & in cadem completa. Nam post ipsã¬
& nos diuinitas aspexit: & sacrificiã nr̃a suscepit.
.P. Explanationi tue meus optime intellectus
concordat. Cum enim deus uos de captiuitate e¬
ductos. ad templum patͥamq reduxit: patet qͥa
ꝓpħarum minas compleuit. & culpis indultis. uc¬
timas urãs acceptabiles habuit. S cum postea in
pͥstina scelera rediissetis: pͥstinis denuo penis mul¬
tati estis. & qͣnto scd̃a captiuitas maior gͣuiorq
fuit qͣm pͥma: tanto maiorem in hac quam in illa
di suꝑuos liquet indignationẽ fuisse. M. In hoc
uerbo tͥ ipsi contrarius ostenderis. cum suꝑitis aixe¬
ris homines illius temporis. religiosos & iustos fuis¬
sc. & legis p̾ceptu fidelit̃ custodisse: nunc autem
eorum oꝑa deo displicuisse confirmas. P. Scd̾nrt.
qͦo legis dator moyses adco legem acceꝑat. & cif
ꝓposuerat: eos digne seruasse ñ denego. S post¬

Expanded text:
 de Babyloniae captivitate et dicimus et credimus fuisse praedicta, et in eadem completa. Nam post ipsam et divinitas nos respexit, et sacrificia nostra suscepit. PETRUS. Explanationi tuae meus optime intellectus concordat. Cum enim Deus vos de captivitate eductos ad templum patriamque reduxit, patet quia prophetarum minas complevit, et culpis indultis victimas vestras acceptabiles habuit. Sed cum postea in pristina scelera redissetis, pristinis denuo poenis multati estis, et quanto secunda captivitas major graviorque fuit, quam prima, tanto majorem in hac quam in illa Dei super vos liquet indignationem fuisse. MOYSES. In hoc verbo tibi ipsi contrarius ostenderis, cum superius dixeris homines illius temporis religiosos et justos fuisse, et legis praecepta fideliter custodisse, nunc autem eorum opera Deo displicuisse confirmas. PETRUS. Secundum quod legislator Moyses a Deo legem acceperat, et eis proposuerat, eos digne servasse non denego. Sed post
Abbreviated transcription (Latin):
sunt cetus ur̃i. ke alendas ur̃as ac sollempnitates
urãs odiuit anima mea. Facta sunt mͥ molesta.
Laboraui sustinens. Quod & iheremias confir¬
mat dicens. Ut quid mͥ thus de sabba affertis.
& calamum suaue olentẽ de terra longin¬
qua: Holocaustomata ur̃a non sunt accepta: &
uictime ur̃ȩ non placuerunt mͥ. Item alibi. Oũ
ieiunauerint ñ exaudiam p̃ces eorum. & si optu¬
lerint holocausta & uictimas. ñ suscipiam ea. De
hoc etiam amos ꝓpħa ait. Odiui & ꝓieci festiuita¬
tes urãs. non capiam odorem cetuum ur̃orum. Qd̃
si attuleritis mͥ holocausta & munera ur̃a. & uic¬
timas urãs ñ suscipiam: & uota pinguiũ urõrum
ñ respiciam. Auferam tumultum carminũ ur̃oꝵ:
chias ait. Non ÷ mͥ uoluntas in uob̾ dicit dominus
exercituum: & munus ñ suscipiam de manu ura.
Et psalmista. Sacͥficium & oblationem nolusti:
aures autem ꝑfecistimͥ. Poseẽ quoq ꝓpħam sic aiti
Cessare faciam om̃e gaudium eius: sollempni¬

Expanded text:
ri. Kalendas vestras et solemnitates vestras odivit anima mea, facta sunt mihi molesta. Laboravi sustinens. Quod et Hieremias confirmat dicens: Ut quid mihi thus de Saba affertis, et calamum suave olentem de terra longinqua? Holocaustomata vestra non sItem alibi: Cum jejunaverint non exaudiam preces eorum, et si obtulerint holocaustomata, et victimas, non suscipiam ea . De hoc etiam Amos propheta ait: Odi et projeci festivitates vestras, et non capiam odorem coetuum vestrorum. Quod si attuleritis mihi holocaustomata, et munera vestra non suscipiam, et vota pinguium vestrorum non respiciam. Auferam tumultum carminum tuorum,chias ait: Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra . Et Psalmista: Sacrificium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi . Per Osee quoque Prophetam cessare faciam omne gaudium eius sollemni
Abbreviated transcription (Latin):
minus meus: & dominũ unum. & dicentẽ notando
unum. Hoc uͦ nomine homo tantum abhomine:
s ds nusqͣm sic appellari inuenit᷑. Cum itaq in scͥp¬
tͣis sacris ds reꝑiat᷑ appellari heloha & adon. qͦd sin

Expanded text:
minus meus, et Dominum unum, et dicentem notando minus meus, et Dominum unum, et dicentem notando unum. Hoc vero nomine homo tantum ab homine, sed Deus nusquam sic appellari invenitur. Cum itaque in Scripturis sacris reperiatur Deus appellari Eloha