comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tragicũ alterũ comicũ testiũ satiricũ. horũ autẽ ornatuss̃ int̃sedissimili dispa
riqiratione qđ trucȩ deformant᷑ colũnis & fastigiis & signis reliquisq regilib reb:
Comicȩ autẽ ȩdificiorũ priuatorũ & moeninorũ hibents peciẽ profectusq fenestris
dispositos imitatione  cõmuniũ edificiorũ rationib. Satyriceuero ornantur
arborib speluncis montib reliquisq a grestibus reb intopeodi speciem deformati
Ingrecorũ theatris nonomã hisdemrationib sunt faciendi qđ primũ in ima arcinitio¬
ne utin latino triganorũ .iIII. in eo quadratorũ triũanguli circinationis lincam
tangunt &cuius quadriti latus est ꝓximũ scenȩ prȩciditq curuatura precinitione
earegionedesignatur finitio ꝓscenii &ibearegione ad extremĩ circinitionem

Expanded text:
tragicum, alterum comicum, tertium satyricum. hotragicum, alterum comicum, tertium satyricum. hoiquisque regalibus rebus; comicae autem aedificiorum privatorum et maenianorum habent speciem prospectusque fenestris dispositos imitatione, communium aedificiorum rationibus; satyricae vero ornantur arboribus, speluncis, montibus reliquisque agrestibus rebus in topeodis speciem deformati. In Graecorum theatris non omnia isdem rationibus sunt facienda, quod primum in ima circinatione, ut in latino trigonorum IIII, in eo quadratorum trium anguli circinationis lineam tangunt, et cuius quadrati latus est proximum scaenae praeciditque curvaturam circinationis, ea regione designatur finitio proscaenii. et ab ea regione ad extremam circinationem
Abbreviated transcription (Latin):
Vonminus siqua exiguitas copurũ id est marmoris materiȩ reliquirũq rerũ que paront᷑
in operedefuerint paulũ demere autadicere. dũ idnenimiũ in probefiat sed cũ sensu non
critalienũ. Hocautẽ erit siarchitectuserit usuperitus. preterea ingenio mobili
sollertuq ñfuerit uiduatus Ipseautẽscenȩ suas habent rationes explicitas itautime¬
diȩ ualuȩ ornatus habeant aulereiȩ. dextriacsinistra bospitilia. secundũ autẽ spatia
adornatus comparata quaelo cagreci perustus dicuNt. ab eo qđ machines in his locis uer¬
satiles trigonos habentes insingulatresspecies ornationesq cũ aut fabularũ mutationes
sunt futurȩ seudeorũ aduentus cũ tonitrib repentinise auersentur. mutentq spe¬
ciem ornationis infrontes. Secundũ ealoca uersure surt procurrentes quae effici¬
unt una a foro alteri a peregre aditus inscenũ IGenera autẽ suNt scenirũ tria unũ qđ dicit᷑

Expanded text:
on minus si qua exiguitate copiarum, id est marmoris, materiae reliquarumque rerum, quae parantur in opere defuerint, paulum demere aut adicere, dum id ne nimium inprobe fiat sed cum sensu, non erit alienum. hoc autem erit, si architectus erit usu peritus, praeterea ingenio mobili sollertiaque non fuerit viduatus. Ipsae autem scaenae suas habent rationes explicitas ita, uti mediae valvae ornatus habeant aulae regiae, dextra ac sinistra hospitalia, secundum autem spatia ad ornatus comparata, quae loca Graeci peria/ktoi dicunt ab eo, quod machinae sunt in his locis versatiles trigonoe habentes singulares species ornationis, quae, cum aut fabularum mutationes sunt futurae seu deorum adventus, cum tonitribus repentinis ea versentur mutentque speciem ornationis in frontes. secundum ea loca versurae sunt procurrentes, quae efficiunt una a foro, altera a peregre aditus in scaenam. Genera autem sunt scaenarum tria: unum quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
sus constrtuunt᷑ oecimagni in quib matres familurũ cũlanificis habentfessionent
Inprostid naetẽ dextru acsinistra cubicula sunt conlociti. quor ũunũ thilamus
alterũ ampbitlimnos dicitur Circũ autem in porticib tridiona cotiduni cubi¬
culi se uñc ellȩ familiuricȩ constituun᷑ Flecpars ȩdificii ginȩ conitis appellt
sonunguntur autẽ bisdomus impliores habentes lautiora pcristilia in quibus purs
surit Quattior porticus alatudinibi autuna quie ad meridiem spectit e celsioribus
coluns constiturtur: Idutẽ peristilũ qđimrã altiorẽ hib& portcũ rhoducui suetous
habentu te hrloius uestibula egregu& unius ꝓprius cũ dignitite porticusqetrerns¬

Expanded text:
rsus constituuntur oeci magni, in quibus matres familiarum cum lanificis habent sessionem. rsus constituuntur oeci magni, in quibus matres familiarum cum lanificis habent sessionem. in prostadis autem dextra ac sinistra cubicula sunt conlocata, quorum unum thalamos, alterum amphithalamos dicitur. circum autem in porticibus triclinia cotidiana, cubicula, etiam cellae familiaricae constituuntur. haec pars aedificii gynaeconitis appellatur. Coniunguntur autem his domus ampliores habentes lautiora peristylia, in quibus pares sunt quattuor porticus altitudinibus, aut una, quae ad meridiem spectat, excelsioribus columnis constituitur. id autem peristylum, quod unam altiorem habet porticum, rhodiacum dicitur. habent autem eae domus vestibula egregia et ianuas proprias cum dignitate porticusque peris
Abbreviated transcription (Latin):
cdũ prospiai poterit percifenestrarũ loci relinquantur: Sicenimlucidaer̃ edificu.
ad potui distributiones operũ nostratiũ utsintedificatiorib non obscurȩ explicuu nunc&ũ
que d modũgrecorũ consuetudinib edificu distribiuntur ut i non sintignota sũmatĩ¬
ceponũ IA trusgreci qr ñutunt̾ peq edificant sedibunuu int rocuntib itineri faciut
latitudinib nonspatiosis etexunipuste equalia exalter ostiaris cellis statimq unuȩ
interioresfiniuntur. hicutelorus interdius ianuas grecith. roron appellitur.
dend cest itroitus in peristylon id peristilũ intribus pastib hab& porticus : inque
piste quespeetait admeridicm diusintis int̾sespitio amplodistintes. inquib tribes
inuehuntur: Et quintũ nt̾antis distant ex cotertu adempta spatiũditur intror¬
sus conhidocus a pud nonnullos ꝓstis ipudilios pastis nominitur : Inhislocis intro¬

Expanded text:
caelum prospici poterit, per eas fenestrarum loca relinquantur; sic enim lucida erunt aedificia. caelum prospici poterit, per eas fenestrarum loca relinquantur; sic enim lucida erunt aedificia. ad potui, distributiones operum nostratium, ut sint aedificatoribus non obscurae, explicui; nunc etiam, quemadmodum Graecorum consuetudinibponam. Atriis Graeci quia non utuntur, neque aedificant, sed ab ianua introeuntibus itinera faciunt latitudinibus non spatiosis, et ex una parte equilia, ex altera ostiariis cellas, statimque ianuae interiores finiuntur. hic autem locus inter duas ianuas graece qurwrei=on appellatur. deinde est introitus in peristylon. id peristylum in tribus partibus habet porticus inque parte, quae spectat ad meridiem, duas antas inter se spatio amplo distantes, in quibus trabes invehuntur, et quantum inter antas distat, ex eo tertia dempta spatium datur introrsus. hic locus apud non nullos prostas, apud alios pastas nominatur. In his locis intro
Abbreviated transcription (Latin):
uillȩ tutiores: Si quiddelicatius inuillis faciundũ fuerit e& simmetris queinur¬
banis suprascriptas constituta itastruant᷑ uti sincin peditione rusticȩ utilititis edi¬
fican turr omriniaq edificu utluminessint oport& curari sedques aduillas ficiliori
uident᷑ esse ideo qđ paries nulliusuicimi potest obstire In urbeuitẽ autcomuniũ
parierũ altitudines autingustiȩ loci in pediundo ficiuNt obscuritates  ltaqd decure
suerit experiundũ erequapuste lum̃ oporteat sum erelinea tenditur ab alatudine
pari&is quiuid& obstire adeũ locũ qͥoportet in mittene. Etsubealinea inaline¬
dine cũ ꝓspicuatur poteritspatiũ puriceli amplũuidere. in colo colum̃ent sine
pastibus apcrutur . &itunmittitur & idsũm̃ itiest gubernindũ ut ex quibuscũq partibus

Expanded text:
villae tutiores. si quid delicatius in villis faciundum fuerit, ex symmetriis, quae in urvillae tutiores. si quid delicatius in villis faciundum fuerit, ex symmetriis, quae in urbanis supra scriptis sunt constitutae, ita struantur, uti sine inpeditione rusticae utilitatis aedificentur. Omniaque aedificia ut luminosa sint, oportet curari; sed quae sunt ad villas, faciliora videntur esse, ideo quod paries nullius vicini potest obstare, in urbe autem aut communium parietum altitudines aut angustiae loci inpediundo faciunt obscuritates. itaque de ea re sic erit experiundum. ex qua parte lumen oporteat sumere, linea tendatur ab altitudine parietis, qui videtur obstare, ad eum locum, quo oporteat inmittere, et si ab ea linea, in altitudinem cum prospiciatur, poterit spatium puri caeli amplum videri, in eo loco lumen erit spartibus aperiatur et ita inmittatur. et ad summam ita est gubernandum, ut, ex quibuscumque partibus
Abbreviated transcription (Latin):
pedes latitudinident᷑. Ouili & caprilia itas magna facienda utisingula perora uen
neminus pedes quaternos &semipedẽ neplus senos possuNt habere: Granaria sublina¬
ta &ad septentrionẽ autaquilonẽ spectantu disponintur Itaenĩfrum̃ta ponpo¬
ter̃ cito concalescere: sed abflitu refrigerata diuseruant᷑ Namq cetere regiones
ꝓereunt curculionẽ & reliquis bestiolis qui frumentis solent nocere Equilibus
quemadximȩ in uillaloca calidissima fuerint constituantur dũ nead focũ spectent
Cũenm̃ium̃ta ꝓximeignẽ stibulant᷑ horridifiunt Itẽnon sunt inutila presepia
qua conloquantur extraculinã inaꝑto contraorientẽ Cũ eruĩ in hieme inni
screnoclo in eatraducunt᷑ matutinoboues ad solem pabulũ capientes fiunt nitidiores
Hlor rea fenilia farraria pistrina ex trauillã facienda uidentur. ut abignis periculo sip

Expanded text:
pedes latitudini dentur. Ovilia et caprilia ita sunt magna facienda, uti singula pecora areae pedes latitudini dentur. Ovilia et caprilia ita sunt magna facienda, uti singula pecora areae ne minus pedes quaternos et semipedem, ne plus senos possint habere. granaria sublimata et ad septentrionem aut aquilonem spectantia disponantur; ita enim frumenta non poterint cito concalescere, sed ab flatu refrigerata diu servantur. namque ceterae regiones procreant curculionem et reliquas bestiolas, quae frumentis solent nocere. equilibus, quae maxime in villa loca calidissima fuerint, constituantur, dum ne ad focum spectent; cum enim iumenta proxime ignem stabulantur, horrida fiunt. Item non sunt inutilia praesepia, quae conlocantur extra culinam in aperto contra orientem; cum enim in hieme anni sereno caelo in ea traducuntur matutino boves, ad solem pabulum capientes fiunt nitidiores. horrea, fenilia, farraria, pistrina extra villam facienda videntur, ut ab ignis periculo sint
Abbreviated transcription (Latin):
ppat tesuumsbatio onent longe taxdar itẽ pramũ sit culine: Itens dolcario
fructuscõmodiont minstratio habeatq conunctĩuimarum cellabibeatel
ab septentrione lumina fenestrarũ. Cũenĩalia pastehaibuerit que solcalefaccre possit
uimũ qderit in cacella confusũ abcalore effici&ur in becillũ oleariuautem itiest conlo¬
cinda ithibeit ameridie cilidisq regionib lumen: Nonenĩ deb&olcũ conglari sed
tempore caloris extenuari: Magnitudinesautẽ carum ad fructuum rationem
& numerũ doliorũ sunt faciundȩ quȩcũ sint cullearia perme diũ occuparedebent
pedes quaternos. Ipsũ autẽ torcular sinon codeis torqu&ur seduectib & prelo
prem&ur neminus longũ pedesxl constituatur. Itaenĩerit uectiariospatium
expeditũ latitudocius neminus pedũ senũ denũ. Nãsicerit ad plenũ opus facientib
libera uersatio &expedita sinautẽ duob prelis licuopus fuerit quat tuor &iugin

Expanded text:
ae ministratio non erit longe. torcular item proximum sit culinae; ita enim ad molarios fructus commoda erit ministratio. habeatque coniunctam vinariam cellam habentem ab septentrione lumina fenestrarum; cum enim alia parte habuerit, qua sol calfacere possit, vinum, quod erit in ea cella, confusum ab calore efficietur inbecillum. Olearia autem ita est conlocanda, ut habeat a meridie calidisque regionibus lumen; non enim debet oleum congelari, sed tepore caloris extenuari. magnitudines autem earum ad fructuum rationem et numerum doliorum sunt faciundae, quae, cum sint cullearia, per medium occupare debent pedes quaternos. ipsum autem torcular, si non cocleis torquetur sed vectibus et prelo premitur, ne minus longum pedes XL constituatur; ita enim erit vectiario spatium expeditum. latitudo eius ne minus pedum senûm denûm; nam sic erit ad prelum opus facientibus libera versatio et expedita. sin autem duobus prelis loco opus fuerit, quattuor et viginti
Abbreviated transcription (Latin):
mirandũ necenĩgrece peditine potest idconuenire Grecieni andronas appellumile
pecus ub conuuu uiriliu solent ee qđͣ co muliers ponacedut stolete ilieres ioo lumdn¬

Expanded text:
mirandum, nec enim graece nec latine potest id convenire. Graeci enim andrw=nas appellant mirandum, nec enim graece nec latine potest id convenire. Graeci enim andrw=nas appellant oecus, ubi convivia virilia solent esse, quod eo mulieres non accedunt
Abbreviated transcription (Latin):
lobis occis funt uinlia conuiuia poneni fuerit insitutu m etris samilit spa
cori sineubi aecũbene :Hecaũ peristrlu domus an dronitides dicistt. lꝗd iihi
uri sineintes pellationibus muliorũ uersanturi preterer adatti acinistau¬
domunculȩ constituuntur hubentes ꝓprus unuis tridinu& cubicula cõmodi uti hospites
aduenientes poninperisosu sedͥincihospitilia recipuntur Noncũsugunt greeideliciti¬
ores & fortuni opulentiores hospitib aduenientib instruebant trielimia cubicuila cũ penui
ealas primo qdit adccrũ muitibunt. posteromit tebat  pullos oui oler pomi reliquis¬
q lesaigriesto:. di d copictores eaqimnit tebant᷑ hosprtib pisturis imitant᷑ xenia appelaut
s rapitiesfomiluru in hospitio piuideboriꝰ cẽ peregiȩ hibentes secretĩ in his hospitalib
lberlitatem. Intduo ur t̃peristolu & bospitilua itineri sur̃ quemesulo edicunt᷑ qđ inter
duasaulis medusut int̃posita. Nostriutẽcis andronis appellant sedhoeuale&lcest

Expanded text:
ilia convivia; non enim fuerat institutum matres familiarum eorum moribus accumbere. haec autem peristylia domus andronitides dicuntur, quod in his viri sine interpellationibus mulierum versantur. praeterea dextra ac sinistdomunculae constituuntur habentes proprias ianuas, triclindvenientes non in peristylia sed in ea hospitalia recipiantur. nam cum fuerunt Graeci delicatiores et fortuna opulentiores, hospitibus advenientibus instruebant triclinia, cubicula, cum penu cellas, primoque die ad cenam invitabant, postero mittebant pullos, ova, holera, poma reliquasque res agrestes. ideo pictores ea, quae mittebantur hospitibus, picturis imitantes xenia appellaverunt. ita patres familiarum in hospitio non videbantur esse peregre, habentes secretam in his hospitalibus libertatem. Inter duo autem peristylia et hospitalia itinera sunt, quae mesauloe dicuntur, quod inter duas aulas media sunt interposita; nostri autem eas andronas appellant. Sed hoc valde est
Abbreviated transcription (Latin):
nuneur cum omnium sensibilitas congręgabitur q̃đ eolor totius rei sit unus
alter qs sinqularum partium. Siniliter etiam acuidit eoc motu uehementis
celeritatis in motu trocsi plurres colores habendes. qd non moratur umnis ee
idem uisibilis raduis sugerunum. et cudem colorem. qni recedie color ab eo
ꝑꝑ ciliritatem uolutionis. et se ilem radus cadens super onnes colores non pot
diuidere mter primum. et nouissmum nee mter cos qui sunt nter diuersa lo¬

Expanded text:
s rei sit unus aliter quam singularum partium. Alia causa est; nam accidit ex motu rei veloci, ut in motu trochi plures colores habentis, quod non moratur unus et idem radius super unum et eundem colorem, quoniam recedit color ab eo propter celeritatem motionis; et sic idem radius cadens super omnes colores non potest {dividere} inter primum et novissimum, nec inter eos qui su
Abbreviated transcription (Latin):
sunt poni extra in rebus uisio. et primolẽbatalo. qui uide¬
tur practis. quando una pars est i aer. et alia iaro est
in aqua. et ouulus est in aer. De hor enin est quęstio uus¬
gata apud philoso phantts. quando disputant de quolibes.
et nunqo soluunt giapud uulgus eor quia nesciunt hal
partem̃ pͫ perspecnuę. Quando aut̾ oculus est in todem
suuut est. sed quonian oculus est in supenon melio res¬
pech parto infenons bauli que est maqua prinas cano supra.¬

Expanded text:
Et primo de baculo qui videtur fractus, quando una pars est in aere et alia pars in aqua, et oculus est in aere. De hoc enim est vulgata contentio apud philosophantes quando disputant de quolibet, et nunquam solvitur apud vulgus eorum, quia nesciunt hanc tertiam partem Perspectivae. Quando autem oculus est in eodem um rectum, sicut est. Sed {quoniam} oculus est in subtiliori medio respectu partis inferioris baculi, quae est in aqua, primus canon supra
Abbreviated transcription (Latin):
tanto. siut montis. et prope. ut uolumes. et su paruus exer.¬
ipe. et e contrano. et su facer solen. et luna. et stellas descĩder
secundum apparentian hu infenus. Et similiter capita ani sugro¬
loz apparere et multa con similia quod aninus nortalis iqno

Expanded text:
tanto sicut montem, et prope ut volumus. Et sic parvus exerctanto sicut montem, et prope ut volumus. Et sic parvus exercope, et e contra: sic etiam faceremus solem et lunam et stellas descendere secundum apparentiam hic inferius, et similiter super capita inimicorum apparere et multa consimilia, ut animus mortalis igno
Abbreviated transcription (Latin):
nulia possent fen non solu utilia aniuio. et ternbilia ini¬
mitio. sed solatia maxima ualent pbice prosarare ut dro
ioculatoꝵ uanitas obfuscetur ex pulchntadine nimuloꝵ
canones. prędictos ꝙ maxima possunt apparere minina
et e contra. et longe distantia iudebuntur propinquissi.¬
me et e contrano. nam pasiumos. figurat perspicua. et ta¬
literea ordinar respechui nosti uisus et rerum ꝙ frange¬
tur radii. et flectentut quo iunqq uoluerinis. et ut sub quouin¬
q angulo uoluernus uidebimes ren lorge uel prope. et sic
ex incredibili distantia legenus lrao minutiaimas et pulue¬
res. at arenas numerabimus ꝑꝑ magnitidinen arguli sub
quo uidebins. nam distantia nihil faut ad huius uisiones¬
nisi ꝑ arcidens. sel guantitas arguli. et sic puer paset is¬
pañr gigas. et unus homo uiden mons in quacunqo quat¬
fitate secun tum ꝙ poselimes hominem uider sub angulo

Expanded text:
reflexione et consimilia possent fieri non solum utilia amicis et terribilia inireflexione et consimilia possent fieri non solum utilia amicis et terribilia inimicis, sed solatia maxima valent philosophice procurari, ut omnis joculatorum vanitas obfuscetur ex pulchritudine miraculcanones supradictos, quod maxima possunt apparere minima, et e contra, et longe distantia videbuntur propinquissime et e converso. Nam possumus sic figurare perspicua, et taliter ea ordinare respectu nostri visus et rerum, quod frangentur radii et flectentur quorsumcunque voluerimus, ut sub quocunque angulo voluerimus videbimus rem prope vel longe. Et sic ex incredibili distantia legeremus literas minutissimas et pulveres ac arenas numeraremus propter magnitudinem anguli sub quo nisi per accidens, sed quantitas anguli. Et sic posset puer apparere gigas, et unus homo videri mons, et in quacunque quantitate, secundum quod possemus hominem videre sub angulo
Abbreviated transcription (Latin):
no an helite corrumpit. sourates inter lasbula montra degre¬
linrausicut histone certificant. smiliter passent speula
engi in alto contra uuitate eotrarias. et exeratis. ut
omnia quę fienat ab mimius uiderentur. et hoc pofrst
sien in onni distantia qua desideraneo. quia secundu libr
de speulis potrst una. et catem res niden ꝑ quę cunge spe¬
cula uolunis. si debito nolo situentur. et ideo possunt pro¬
panquius. et remohas situan ut uiderenes iem quan lorge
uellemes. su enim Iulius sesar quando uolus Anglian
ex iugnare rifertur maxima spciula erexiase. ut a guli¬
cano litore disposihonta ciuitatum. et castar arglię In¬
uiderit. Pospunt aut speuila su orlinan. ut appanant quo
rant ad lola uisionis nihil muenient. nam su sitiabut
speuila in ouulto respecta seg at lora magne sint i ape¬
to et apparant in aere in coniusioe radioꝵ uisualia
cum iãthens. et ieo aspiienses concurrent ad loia uento¬

Expanded text:
ilosophus inter latibula montium deprehendit, sicut historiae certificant. Similiter possent specula erigi in alto contra civitates contrarias et exercitus, ut omnia quae fierent ab inimicis viderentur; et hoc potest fieri in omni distantia quam desideramus; quia secundum librum de speculis potest una et eadem res videri per quotcunque specula volumus, si debito modo situentur. Et ideo possunt propinquius et remotius situari, ut videremus rem quantum a longe vellemus. Sic enim Julius Caesar, quando voluit Angliam expugnare, refertur maxima specula erexisse, ut a Gallicano littore dispositionem civitatum et castrorum Angliae praevideret. Possunt autem specula sic ordinari ut appareant quot rat ad loca visionis nihil inveniet. Nam sic situabunt specula in occulto respectu rerum, ut loca imaginum sint in aperto, et appareant in aere in conjunctione radiorum visualium cum cathetis, et ideo aspicientes currerent ad loca visio
Abbreviated transcription (Latin):
ut fiat uisio. su corpus animatun anima sersihua ex sua
probnetate. et uoneitite adiurat animam infellectiuan:
sa cognitione. et dat ei cegnihonen aꝑte illa. qua infelle¬
chuis ex usensu corporali dependit. et ideo cognitio homi¬
nis quaniunqq sit serfecta est debilior cognitione ange
ne beate uirginis. et seiundum statun connuiem homi¬
nio. et angeli. et homo hipliuen habet uisionen muan per¬
tritam que ent instati glone post resurechonen alian
in anima separata a cotpore in ielo usqo ed rasuiochonen
quę debilior est. Serta est in har uita quȩ debilisuma est¬
et hoc est necte ꝑ reflexuonen seundamq diũt spestoles
uidemes naue ꝑ specle in ęnignate s. in glona fauiias
tauem. ut post resurcchonen secundum plenam reclitidi¬
nem. et ante eam in anima secundum obliquahionen ab II.
ta nihtadine. et ꝙ non complebitur anima plenitudire iii.¬
sionis anteq rĩniatur suo iorpon suut neq̃s alias dotts
plenas habebit anti illua tempus ut theologi non iguorae

Expanded text:
corpus animatum anima sensitiva ex sua proprietate et idoneitate adjuvat animam intellectivam in sua cognitione, et dat ei cognitionem a parte ista {qua} intellectus ex sensu corporali {dependet}. Et ideo cognitio hominis {quantumcunque} sit perfecta, est debilior cognitione angel exceptione Beatae Virginis, et secundum statum communem hominis et angeli. Et homo habet triplicem visionem, unam perfectam, quae erit in statu gloriae post resurrectionem; aliam in anima separata a corpore in coelo usque ad resurrectionem, quae debilior est; tertiam in hac vita, quae debilisit apostolus, 'videmus nunc per speculum in aenigmate, sed in gloria a facie ad faciem', et post resurrectionem secundum plenam rectitudinem, et ante eam in anima secundum obliquationem ab illa rectitudine: eo quod non complebitur anima plenitudine visionis antequam uniatur suo corpori, sicut nec alias dotes habebit plenas ante illud tempus, ut theologi non ignorant, et
Abbreviated transcription (Latin):
iuilahuas considerane propnetates. in quibuo eius prudentia
consistit. et columbę̃ naturan. in qua simpliuitatio suauitas
npentir. sel non scienus custodiam pupillę. nisi ꝑ scientia
pers pectiue. nam pupilla est anteñot qla sialio ꝙ luobus hu-¬
moribas ante et post munihir. et mna tutela ex hribus tuui.¬
cis continetur inguper continuam spuun. et uirtutum iecipi.
ens a fontali plenitaliae in sectionem enitra existente et
ita requinhur ad sui custodiam. Itec igitur est tralio ex¬
positio. cui assimilatari uult psalmista cun petit custodia pu-
chis. et reuelatio secundum modos raptas. et insuꝑ con:¬
sinua influentia chariomats gratie a plenitudine cruci¬
fixi. Cęterum uirtutes principales ⁊. sunt. ut .3. theologi
ce spes fide. et chantao. et quatuor cardinalȩs instina
Iorhitudo. temperantia. et pradentia. perquas habes ma

Expanded text:
iderare serpentinas proprietates in quibus prudentia iderare serpentinas proprietates in quibus prudentia ejus consistit, et columbae naturam in qua simplicitatis suavitas reperitur. Sed non sciemus custodiam pupillae nisi per scientiam Perspectivae. Nam pupilla est anterius glaciale, quod duobus humoribus ante et post innititur: et una tela et tribus tunicis continetur, insuper continuam etens a fontali plenitudine in sectione crucea consistente; et ita septem requirit ad sui custodiam. Haec est ergo literalis expositio, cui assimilari spiritualem vult Psalmista cum petit custodiam pupctus, et revelatio secundum modos raptus, et insuper continua influentia charismatum gratiae a plenitudine Crucifixi. Caeterum virtutes principales septem sunt, ut tres theologicae, caritas, fides et spes, et quatuor cardinales, justitia, fortitudo, temperantia, et prudentia, per quas habet no
Abbreviated transcription (Latin):
et rez huius mundi. ordinatir. utroq modo necesseeit
inim hȩc scientia fers pechaę. nan in sriptura. dei nil
tam malipliasir. suat ea. quę perhnent ad ouele: et uisien
ut manitesti est perlȩgenti. et ideo nibil mggio aciassani
est sensui lrali. et spintiali siut huus suentię ninbido
quod nuu hansenndo innuer uolo. quonian non oporset hie
talibus innorati quia suta uentate ree que est in sirpa¬
ra ponuntur. faullimum es t ᵒ theologo sensus utlittrelu¬
cere spintuales. Cum enim dicitar Custodi nos. Domine
ut pupĩllam oiuli. impossibile est scire sencum Dei in hoc
uerbo. ut pris consideret hono quo modo pupilla oculi ꝑ
ficiatar quatenus ad similitudinem enus diuimis nos con.¬
siderar et iustodire lignetur. Ouando enim aliquid in exe¬
plum. et similitedinem proponitur non potrst exem plifiiati
isgnosci. nisi exempli ratio habtatur. ultra dicie Dominus eso¬
te pndentes. sicut serpentes. uoluit Dgminus discipulos spe

Expanded text:
egimen hujus mundi ordinatur, utroque modo necessaria est haec scientia Perspectivae. Nam in scriptura Dei nihil tantum multiplicatur sicut ea quae pertinent ad oculum et visionem, ut manifestum est perlegenti; et ideo nihil magis necessarium est sensui naturali et spirituali, sicut hujus scientiae certitudo. Quod nuntalibus multis immorari, quia scita veritate rerum quae in Scriptura ponuntur, facillimum est omni theologo sensus utiliter elicere spirituales. Cum enim dicitur, 'custodi nos, Domine, ut pupillam oculi', impossibile est scire sensum Dei in hoc verbo, nisi primo consideret homo quo modo pupillae custodia perficitur, quatenus ad ejus similitudinem Deus nos custodire dignetur: quando enim aliquid in exemplum et similitudinem proponitur, non potest exemplatum cognosci, nisi exempli ratio habeatur. Veluti cum dicit Dominus, 'estote prudentes si
Abbreviated transcription (Latin):
octo etian requirantur ad uisionen s. lux. et dusansa es
iu spintiali ꝑ .s. beatitulines. sed et aliter patre istia. na
hoꝵ t similia de ntcessitate requinntir ad uisionen spi¬
utuasom. nam sicut nibil uidemus corporałr eme iucetor.¬
porali. se nos imposribile est uidere aliquil meuue sh̃r̃o¬
quintur ad uisioen corpono. ut neqꝙ ex uiperflua digti.¬
ha uideatur neqo ex nimia appro pinquatione su spuali¬
persirutatio tollit uisionen maiestatio. sea qui nodera¬
te appropinquat pedibus eius ac clamantis cum spastlo
O altisudo diuitiaꝵ sapientię et scieatiȩ Deiq ilombre

Expanded text:
distantia et su spirituali per octo beatitudines. Sed et aliter patet illud; nam horum octo similia de necessitate requiruntur ad visionem spiritualem: nam sicut nihil videmus corporaliter sine luce corporali, sic impossibile est nos aliquid videre spirquiritur ad visionem corporis, ut nec ex superflua distantia videatur, nec ex nimia appropinquatione, sic spiritualiperscrutatio majestatis. Sed qui moderate appropinquant pedibus ejus exclamantes cum apostolo, 'O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam
Abbreviated transcription (Latin):
filligi eo ꝙ in tela arançę cum antenon glacialis conhnet
et proue dubio totun uocatir papilla licet spua litirante.¬
riuo glaualis. uel possunt s. annotan si uux hunor te¬
la tumia. et palpebra. nan hȩi quinq sunt iadices su¬
itodię luet in ramos aliꝗ ut humor. et tunica diuidit
ideo si acupiamas iupillam stncte pro antenon glacialis
et considerenus om̃nie. quę hic possuat muenui ad custo¬
diam ciuo tam remota qo propinqua muenienes i ir.
t. predicta. et alia. et superulia. quȩ habent spuales ubli¬
tates in ouili custodia ut supenas est annotatum Ałqyuu
neni uisibiles descerdant ab intenou parte cercbii in
qua sunt sensus communio. et inagnatio. a quibus fiuit
uirtutes. et spus in uitun. nec completur uisio. antigo ipuo¬
fructus in custodia ouaili spintualis. et dichin e st qued ui
sionem exigitur non solum ut frat intrͣt suscipiendo sed.¬

Expanded text:
telligi, eo quod in tela araneae cum anteriori glaciali continuetur. Et proculdubio totum vocatur pupilla, licet specialius anterius glaciale. Vel possunt quinque annotari sic, crux, humor, tela, tunica, palpebra. Nam haec quinque sunt radices custodiae, licet in ramos {aliqua ut} humor et tunica dividantideo si accipiamus pupillam stricte pro anteriori glaciali, et consideremus omnia quae possint hic inveniri ad custodiam ejus tam remota quam proto praedicta, et cilia, et supercilia, quae habent speciales utilitates in custodia oculi, ut superius est annotatum. Atque cum nervi visuales descendant ab anteriori parte cerebri, in qua sunt sensus communis et imaginatio, a quibus fluunt virtutes et spiritus in visum, nec {completur} visio antnt duodecim fructus in custodia oculi spiritualis. Et dictum est, quod ad visionem exigitur non solum ut fiat intus suscipiendo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
scundun uero ꝙ sapientia Dei comparatir ad iegimt unuer¬
hȩe scienza uisionis. e ponam alia exenpla tan A palhone
qꝯ de ieflexione. nam ꝑ neflexionen conuenit unum appa¬
rere malta. et infinita sic es UIIi sunt aliquando in cȩlo
plura. soles simul et lunę seundumqo Ulnius reutat inna¬
furalibua. et non auidit nisi quañto uapor dispasibas fuit
ad molu speuuli. et hoi ut sit multiglex uapor. et in diuer¬
aiter poni et ordinari ꝙ unares apparebit quot quot uola¬
mus. et idto nnus homo uidebitur plures. et unus exeni¬
hes plures. et iam pretarte sunt radies ad hȩi unas
num. et alia radix de aqua. et speiulo. a quibus diuer¬
sa inggo rsplendet. si igitur ordisenair spcula ubuqi
istoz modoꝵ quot uoletrinus manifisti est ꝙ uia ns appare¬
bit in tot imaginibus quot iupimus. et su Iro asilitatibi
rei publuz̧ et contra uisibiles possent huus appantiones fic¬
aern derrare ut reflexio peret ab eo passet huus multos

Expanded text:
cundum vero quod sapientia Dei comparatur ad regimen universcientia visionis. Et ponam aliqua exempla tam de fractione quam de reflexione. Nam per reflexionem contingit unum apparere multa et infinita; sic enim visi sunt aliquando in coelo simul plures soles et lunae, secundum quod Plinius recitat in Naturalibus. Et hoc non accidit nisi quando vapor dispositus fuit ad modum speculi, et hoc ut sit multiplex vapor, et in diverfieri et taliter poni et ordinari, quod una res apparebit quotquot volumus. Et ideo unus homo videbitur plures, et unus exercitus plures. Et jam praetactae sunt radices ad hoc, una scilicet num; et alia radix de aqua et speculo, a quibus diversa imago resplendet. Si ergo ordinarentur specula utroque istorum modorum quot voluerimus manifestum est, quod una res apparebit in tot imaginibus quot cupimus, et sic pro utilitatibus reipublicae et contra infideles possent hujusmodi apparitiones fieaerem densare, ut reflexio fieret ab eo, posset multas hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
huiuo uapores sphenii sunt et conientnui mundo. quia ȩqua
liter iecelunt a censto. et ileo ent eor coniauitas uersus
oculum. et oculus ent infercos. et cenbun eot guod ett cen¬
trum mundi. Et ideo. ut pahut ex ista prachione imagonti
est prrpinquior. et sib maion anquio iudetir. et propin.¬

Expanded text:
hujuhujuet ideo erit eorum concavitas versus oculum, et oculus erit inter eos et centrum eorum, quod est centrum mundi. Et ideo, ut patuit ex illa figuratione, imago rei est propinquior et sub majori angulo videtur, et i
Abbreviated transcription (Latin):
tur mirabile. uel magnamtactum. cuiuo cauza est ex cauoni.¬
bus memoratis: sed primo de planio et s. đ concauis manise¬
sta estnam proptir hor ꝙ oclas est in subtilioni medio. et ro
in grossion õportit ꝙ te appartat propinquius. et eleuasius iet¬
sus osulum. ubrest concursus radii uisualis un catheto. et appa¬
rebit maior. quapropter uidebitur uisui ꝙ res pasita in uas ele¬
alia figuratio q quę in predictio louio facta est. et ĩdeo ista
rufficit si uerõ aspiciamus solen. et lunan. et Stellas i ouen¬
te et ouidente mediantibus uaponbus agueio siut sepeat¬
cilit in estate. et autumio uidenus istaluninana insolife
magnitudinio. ut quilibet exsentur. sed causa buiuo acui¬
pitur ex canone primo. cuius est ꝑgura. ubi oculos est in
melio subfilioni. et res in medio dersion. euius coniauifes
est uertus oculum. et oculus est inter cenha. et ren uisa na

Expanded text:
tur mirabile vel magis falsum: cujus causa ex canonitur mirabile vel magis falsum: cujus causa ex canonibus memoratis, scilicet primo de planis et quinto de concavis, manifesta est. Nam propter hoc quod oculus est in subtiliori medio, et res in grossiori, oportet quod res appareat propinquius et elevatius versus oculum, ubi est concursus radii visualis cum catheto, et apparebit major. Quapropter videbitur visui quod res posita in vas elealia} figuratio quam quae in praedictis locis facta est, et ideo illa sufficit. Si vero aspiciamus solem vel lunam et stellas in oriente et occidente mediantibus vaporibus aqueis, sicut saepe accidit in aestate et autumno, videmus ista luminaria insolitae magnitudinis, ut quilibet experitur. Sed causa hujusmodi accipitur ex canone primo cum ejus figura, ubi oculus est in medio subtiliori, et res in medio densiori, cujus concavitas est versus oculum, et oculus est inter centrum et rem visam, Nam
Abbreviated transcription (Latin):
iathen. eno b exprmitas baculi uidebitur ind et eo.¬
dem nodo que libet partiiula ipsiuo quȩ est in aqua ui de¬
bitir in direito ipsius d ergo totum. quod est in aqua appa¬
rebit in linta na. quan balules totio uidebitur intna. li¬
nea et idto i linca curua habente axqulum in .n. et sil
tractus appatebit. Et sum hor possit iuider in aqua fune
per arnfiuun debitun sciensnoran in aqua uideret balu
lun praddia in superfiuie aeno. siut nime nidenisi ipa
proster canonem secunda de corpore plano el cus higura uel
propter canonen 3ͫ um sua figura ubesculus est nedio sen¬
sion. uuiuis con iauitas est uertus oculum. similiter acuidit si
in uas nitiealiquid sumaturqo distantia. ut iam non uideatur
coden spatio existente inter uidentem. et uas uidebitur quos in.¬
missum est si aqua infundatur. ut dictur in princpio libn de
speculis:. Et hoi quilibet potrst expenti. luet in expenio uidea¬

Expanded text:
catheti. Ergo b extremitas baculi videbitur in d, et eocatheti. Ergo b extremitas baculi videbitur in d, et eodem modo quaelibet particula ipsius quae est in aqua videbitur in directo ipsius d. Ergo totum quod est in aqua apparebit in linea n d. Quare baculus totus videbitur in f n d linea, et ideo in linea curva habente angulum in n, et sic fractus apparebit. Et cum homo possit videre in aqua, tunc per artificium debitum sciens morari inlum fractum in superficie aeris, sicut nunc videt in aqua propter canonem secundum de corpore plano cum ejus figura, vel propter canonem tertium cum sua figura, ubi oculus est in medio densiori cujus concavitas est versus oculum. Similiter accidit, si in vas mittatur aliquod sumatur que distantia ut jam non videatur, eodem spatio existente inter videntem et vas videbitur quod immissum est, si aqua infundatur, ut dicitur in principio libri de speculis. Et hoc quilibet potest experiri, licet inexpertis videa
Abbreviated transcription (Latin):
bno est demon ĩhatum Aqua tam̃ea consueta in flummibo
et fontibus. et cętens con iauitatibus apud nᷝoᵒᷤ habet quanti
ud sensum superficien inperionem planam. et quolunqe modo
loquanar oportitꝙ res uisa in aqua appartat propinquius oue¬
lo qq sit locus eiuo uemo. et maior. Siut patet in utra ꝙ
figuratione. et ideo pars bauli. quę est in aqua non appane.¬
bit uisui in continuium. et dircctum altenus parho. sea pro¬
sinquius oiulo. et ideo necace est baculi apparer in yqura
curua. et anqulan at si esset fractus in ingressa aguę ut
patet in figura. nam sit I batalus a. oculus. hm. Iupir¬
fiues aquę s. tauat suam speuem usqs ade sesno ibit
mo ꝑ incessun rechuin. ped frangetur in medio sulsilion
usq̃o ad a ut incessus. qui fit inter frachionem. et perpen¬
altularem ducendan a lolo frachionis. quȩ est qe sed res
apparet in coniurzu radii uisualis cum iatheto. et cathens
est. lo dp. atqo concurrat radius uisualio. a e. md. puncto

Expanded text:
bus est declaratum, tamen aquae consuetae in fluminibus et fontibus et caeteris concavitatibus apud nos habent quantum ad sensum superficiem superiorem planam. Et quocunque modo loquamur oportet quod res visa in aqua appareat propinquius oculo quam sit ejus locus verus, et major, sicut patet in utraque figuratione. Et ideo pars baculi, quae est in aqua, non apparebit visui in continuum et fig. directum alterius partis, sed propinquius oculo, et ideo necesse est baculum apparere in figura curva, et angulari, ac si esset fractus in ingressu aquae, quod patet in figura. Nam sit f b baculus, a oculus, et h m superficies aquae, b faciet speciem suam usque ad c, sed non ibit in o per incessum rectum, sed frangetur in medio subtiliori usque a, ut incessus rectus sit inter fractionem et perpendicularem ducendam a loco fractionis quae est g c. Sed res apparet in concursu radii visualis cum catheto, et cathetus est b d p, atque concurrit radius visualis a c in d puncto
Abbreviated transcription (Latin):
conuexitas est uersus ocalu omuia coniordant adaggnitidine
quia angulus maior: sab quo uidctir. et inꝗgo est naior. et lo¬
lus imaguis est propinquior. quia res ess intr ouila. et centi
les nam lram quancunqꝯ paruam pasuat uidet safficienti
magnitidine. si uero sit portio maior sphera nel medictro tue
seundun canonen s. acuidit mauoritis anguli. et maiontas
mmaginio. sel propinquitrs deest quia louo magnio est ulta
sin coꝙ centrum sphere est intir oculun. et ren. et ideo no ui
det hoi inspamentom. sicut si esset minor pottio sphere et in¬
shumenta planot corpoz eristalloz secundum Innun canone
T planis. et sphericoꝵ coniauoꝵ secundun primum canonin et

Expanded text:
convexitas est versus oculum, omnia concordant ad magnitudinem, quia angulus major est, sub quo videtur, et imago est major, et locus imaginis est propinquior, quia res est inter oculum et centrles. Nam literam quantumcunque parvam possunt videre in sufficienti magnitudine. Si vero sit portio major sphaerae vel medietas tunc secundum canonem sextum accidit majoritas anguli, et majoritas imaginis, sed propinquitas deest, quia locus imaginis est ultra rem, eo quod centrum sphaerae est inter oculum et rem visam. Et ideo non ita valet hoc instrumentum, sicut si esset minor portio sphaerae. Et instrumenta planorum corporum crystallinorum secundum primum canonem de planis, et sphaericorum concavorum secundum primum canonem e
Abbreviated transcription (Latin):
quando sub minon angulo uidetir. et sic ent emor in iudi¬
tio i iudilie nises de sfellio si dicatir ꝙ imago est lorgena.¬
ior ie. et ideo apparebit maior. Itemsi dicatis ꝙr lous ina.¬
ginis est longe ultra rem et idconggio destit nidebitur Etg
ieo naiora apparaat. nan supenus habitin ꝙ ea puȩgo
sub ninoni anquu uidetir stella nõn obstit magnituo ima¬

Expanded text:
quoniam sub minori angulo videntur, et sic erit error in judiquoniam sub minori angulo videntur, et sic erit error in judicio visus de stellis. Si dicatur quod imago est longe major re, et ideo apparebit major: iterum si dicatur quod locus imaginis est longe ultra rem, et ideo magis distare videbitur, et ideo majora apparebunt, nam superius habitum est quosub minori angulo videtur stella, non obstat magnitudo {ima
Abbreviated transcription (Latin):
stella tindit ad mediu celi accedunt radii ad recfitudinen
anqulet prstir quod non su panguntur nt guando steslat
monente. et si obiiciatut ꝙ onnes tadi planetas hrapgrlir
ciria tropicum cantui ut srus habitun est. quia non cadit
in centamn mundi sed uersus orironta concedendi est sed
fanquntur. et m̃agis accedunt ad perpendiulare. quando
nulla est uersus mediun cęli. et ideo licet func appareant maio¬
nio quantitatio ꝑꝑ uapons. non famen insolita magnita dino
E qua hie loquenur Maiontas aut anguli frachonio. et
maior ncessus ab miessa reeto falit ꝙ. res maior appare.¬
at et propinquior. si uero consideremis stellas et media
est. tune accidit̃ canon tertius de sphenuo corporibus. quo¬
ꝑ concanitas est ueruo ouilum. et oiulus est in den sion ne.¬
dio. quoniam in medio elementan. et res in subfilion .s. in
itillę maiores q̃q sunt et qg asparent si mediun nñam eccet

Expanded text:
stella tendit ad medium coeli, accedunt radii ad rectitudinem stella tendit ad medium coeli, accedunt radii ad rectitudinem angulorum, propter quod non sic franguntur ut quando stella est in oriente. Et si objiciatur, quod omnes radii planetarum franguntur circa tropicum Cancri, ut prius habitum est, quia non cadunt in centrum mundi, sed versus horizonta; concedendum est: sed ranguntur, et magis accedunt ad perpendicularitatem, quando stella est versus medium coeli; et ideo licet tunc apparet majoris quantitatis propter vapores, non tamen insolita magnitudine, de qua hic loquimur. Majoritas autem anguli fractionis et major recessus ab incessu recto facit, quod res major apparet et propinquior. Si vero consideremus stellas et media est, tunc accidit canon tertius de sphaericis corporibus, quorum concavitas est versus oculum et oculus est in densiori medio, quoniam in medio elementari, et res in subtiliori, scilistellae minores quam sunt, et quam apparerent si medium unum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
dun ent ꝙ maiontro an qũa sn propinquitate prçialet
in hai parte Res enin propinquior ieteus panibus aspa¬
ret cuidentus in sua quanitate et pręcipue quando sub ma-¬
ion angulo uidetur. si itez dicatur ꝙ radii Stelaꝵ mueni.¬
celi uel in medio non apparet insolitę quantitatis. ergo n ce
pͥnse ortum. et occasum. et quiden probabiliter inshucti in
nbus perspelhuio. estimauerunt uapores non esse causan
huus iti propter hanc obicchonen. sed gecesti suet quia alia
causa dart non passunt. nam causa illa. quę prius e aasigna¬
appantio mggnitidinis est ad tempus. nei senꝑ. et ides ha¬
bet causan temporalen atgo nos uidenes q̃uandus aerest
sennus. et sicius in ottu. Et occasa careno uasonbus fane
stellę solitas habent magnitadine. quando uero raporosus
ctro uero soluihir ꝑ hoc ꝑ radii stellaꝵ prope ortum et oua¬
sum cadunt omniro ađ angulos obliquos. et ideo frargualur
in superfiue aens secuniun trnorem cauonis dicti. ses qn

Expanded text:
anguli cum propinquitate praevalet in hac parte. Res enim propinquior caeteris paribus apparet evidentius in sua quantitate, et praecipue quando sub majori angulo videtur. Si iterum dicatur, quod radii stellarum invenicoeli vel in medio non apparet insolitae quantitatis; ergo nec prope ortum et occasum. Et quidam probabiliter instructi in rebus perspectivis aestimaverunt vapores non esse causam hujus rei, propter hanc objectionem. Sed decepti sunt, quia aliam causam dare non possunt: nam illa quae prius assignaapparitio magnitudinis est ad tempus, nec semper, et ideo habet causam temporalem. Atque nos videmus, quando aer est serenus et siccus in ortu et occasu carens vaporibus, tunc stellae habent solitas magnitudines: quando vero vaporosus ctio vero solvitur per hoc, quod radii stellarum prope ortum et occasum cadunt omnino ad angulos obliquos et ideo franguntur in superficie aeris secundum tenorem canonis dicti. Sed quando
Abbreviated transcription (Latin):
bilitat qo reflexio. et hee siut sunt n alis. sic sunt in ui¬
sione. Eet siuit in uisione corporali. sii in spintiali opar:¬
ft esse ex hoc pottst fien multiplex comparatio. nam nih¬
fido uisionis Deo debetar declaratio a rectitidino perpat¬
tione quę est debilior. angeliię nature conuenit : Reflexa
uisio quę est debiliecina homini potest assignani. nan
suut speuilum igoperatur ad uizionem ꝓꝑsuam aplitidi¬

Expanded text:
bilitat quam reflexio. Et haec sicut sunt in aliis, sic sunt in visione; et sicut in visione corporali, sic in spirituali oportet esse. Et hic potest fieri multiplex comparatio; nam rectitudo visionis Deo debetur: declinatio a rectitudine per fractionem, quae debilior est, angelicae naturae convenit: reflexiva visio, quae est debilior, homini potest assignari. Nam sicut speculum cooperatur ad visionem
Abbreviated transcription (Latin):
et non iudicamus loestialen sapientia Nam brata circa gu¬
stibilia et tangibilia peruersantur. et ofadtun exercent
proptit quotum et tactum. sed uilia sunt. et pauta et oĩa¬
necssitatem et utilifatim. et difficultatom dis tinguntur scien¬
tię quia ars est đ diffiuli. et bono ut anstoteles diut
sccndo nehor. si enim faule est quod quie no oportre sat¬

Expanded text:
tunc induimus bestialem sapientiam. Nam bruta circa gustabilia et tangibilia versantur, et olfactum exercent propter gustum et tactum, sed vilia sunt et pauca et comnecessitatem et utilitatem et difficultatem constituuntur scientiae, quia ars est de difficili et bono, ut Aristoteles dicit secundo Ethicorum. Si enim facile est quod quaeritur, non oportet sci
Abbreviated transcription (Latin):
no siut constaninus exponit doceno tespicer capita
magnoꝵ aĩalium cu occdunturno in estate nec i leloie
et mueniet faramen parui in ctanto ꝓ quod hraisit ner¬
uis. et postra sirutttur caute pamilalun pig matnis ne
frangatur. et mueniet nenui exit a sundo anfinions pario
cerebu. sed auo nenu ut diltin est a duibus parfibus lex¬

Expanded text:
Constantinus exponit, docens respicere capita magnorum animalium, cum occiduntur non in aestate nec in calore, et inveniet foramen parvum in cranio per quod transit nervus, et postea scrutetur caute panniculum piae matris ne frangatur, et inveniet nervum exire a fundo anterioris partis cerebri. Sed duo ne
Abbreviated transcription (Latin):
quę est in fotamine. Siuit sphęra instnor. et extenor opuisit
ꝓ conuexa sapersiuies hunoꝵ albug habcat centr illud cum
predictio. Sed quia superficies loncaua comeę non contingit
uũtan in ꝑre dilto uno. nec applicatur ei it sphera exstnar
inttnon. Sed coniungifur ei m circunferentia sui grtaminis
oporfes ꝙ comta secet uuean. et ideo hahebunt diuersa cetra
Et quõniam comea est maior sphęra. qq uuta quia continua¬
coree sit ultenus in profindo oculi sicut patet ad sensu n ur¬
ponbus sphenus nee con iunctis. et hoi paste ꝑ Theolo sium

Expanded text:
ra interior et exterior, oportet quod convexa superficies humoris albuginei habeat centrum idem cum praedictis. Sed quia superficies concava corneae non contingit uveam in puncto uno, nec applicatur ei ut sphaera exterior interiori, sed conjungitur ei in circumferentia sui foraminis, oportet quod cornea secet uveam, et ideo habebunt diversa centra. Et quoniam cornea est major sphaera qucorneae sit ulterius in profundo oculi, sicut patet ad sensum in corporibus sphaericis sic junctis; et hoc patet per Theodosium
Abbreviated transcription (Latin):
phera cuius hurur uibeus est partio. onde non miut corpora
concanitas uihti sit uersũs glaualem funi eus ientra est ultra
centru suili ueruo antenono ouili simiłr centri antenono gla¬
cialio est in profundo oculi sunt tanen ista centra suꝑean¬
den lintan re ctum. quę intrat ꝑ frtamen uue antruono. et
ꝑ fotanen. quod est in extremitate nenui ubi inupit retina

Expanded text:
sphaera cujus humor vitreus est portio. Unde non sunt corpora concavitas vitrei sit versus glacialem, tunc ejus centrum est ultra centrum oculi versus anterius oculi. Similiter centrum anterioris glacialis est in profundo oculi. Sunt tamen ista centra super eandem lineam rectam quae intrat per foramen uveae {anterius} et per foramen quod est in extremitate nervi, ubi incipit retina