comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
futuram prȩuidit. quantũ sit
execranda monstrauit. Fotinus
as non est. At cũ ipse dicat. ego &
pater unũ sumus: manifeste patet
quia unũ cũ dõ patre substantia¬
liter homo purus esse ñ potest.
Et quia xp̃c idem qͦd pater est. ca¬
uenda est heresis fotini que hunc
credi dm̃ ꝓhibet. Arrius autem.
Xp̃c inquit factus adõ. non ex dõ
natus est: & ideo minor patre cre¬
dendus. Cui contradicens ipse.
ego inquit & pater unũ sumus.
Quis eñi non facile uiderit quia
nulla creatura unũ cũ illo qui
om̃ia creauit naturaliter existere
possit: Et quia xp̃c naturaliter unũ
cũ patre est. dapͥnanda est arru
ꝑuicatia. quȩ illum esse creaturã
affirmat. Porro sabellius. Non sunt
inquit duȩ ꝑsone patris & filii
confitendȩ : sed ipse pater quando
memorata sententia filius ipse con¬
dempnat. Constat namq quia ego
& pater. de una ꝑsona dici ñ potuit:
sumus. de uno dici ñ congruit.

Expanded text:
futuram praevidit, quantum sit futuram praevidit, quantum sit exsecranda monstravit. Fotinus Deus non est. At cum ipse dicat: Ego et Pater unum sumus; manifeste patet quia unum cum Deo Patre substantialiter homo purus esse non potest. Et quia Christus idem quod Pater est, cavenda haeresis Fotini, qui hunc credi Deum prohibet. Arius autem: Christus, inquit, factus a Deo, non ex Deo natus est; et ideo minor Patre credendus est. Cui contradicens ipse: Ego, inquit, et Pater unum sumus. Quis enim non facile viderit quia nulla creatura unum cum illo qui omnia creavit naturaliter existere possit? Et quia naturaliter Christus unum cum Patre est, damnanda est Arii pervicacia, qui illum creaturam affirmat. Porro Sabellius: Non sunt, inquit, duae personae Patris et Filii confitendae, sed ipse Pater quando memorata sententia Filius ipse condemnat. Constat namque: Ego et Pater, de una persona dici non potuit; sumus, de uno dici non congruit.
Abbreviated transcription (Latin):
dedit: hoc est ut sit unigenitus
aꝰ filius in nullo gignenti uel na¬
cuira dissimilis. uel uirtute infe¬
nor. uel tempore posterior. Quã
indelicet ȩqualitatẽ ipse dñs in
diunitate habuit. priusquam
mundus essec apud patrem: ipse
inhumanitate ex tempore incar
nationis accepit. Et nemo potest
rapere de manu patris mei.Supra
de ouib dicit. non rapiet eas qͥs¬
quam de manu mea. & nunc sub¬
iungit & nemo potest rapere de
manu patris mei: aꝑte dans in¬
telligi unam atq indissimilem
factus ꝑ grãm extẽpore. sed uerus
semꝑ extiterit filius dĩ. Quod
etiam sequente sententia. luce cla¬
rius aꝑit dicens. Ego & pater unũ
sumus. Unum inquit sumus. una
nobis substantia. una est diuinitas.
una eternitas. ꝑfecta equalitas.
dissimilitudo nulla. Quib ꝓfecto
uerbis. non presentẽ solũmodo
iudeoꝵ quȩstionẽ qua ipse essec
xp̃c interrogabant explicauit:
sed etiam hereticoꝵ ꝑfidiam quã

Expanded text:
dedit; hoc est, ut sit unigenitus dedit; hoc est, ut sit unigenitus ejus Filius in nullo gignenti vel natura dissimilis, vel virtute inferior, vel tempore posterior. Quam videlicet aequalitatem ipse Dominus in divinitate habuit priusquam mundus esset apud Patrem, ipse in humannationis accepit. Et nemo potest rapere de manu Patris mei. Supra de ovibus suis dicit: Non rapiet eas quisquam de manu mea; et nunc subjungit: Et nemo potest rapere de manu Patris mei; aperte dans intelligi unam atque indissimilem ficatus per gratiam ex tempore, sed verus semper exstiterit Dei Filius. Quod etiam sequenti sententia luce clarius aperit, dicens: Ego et Pater unum sumus. Unum, inquit, sumus, una nobis substantia, una divinitas, una aeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. Quibus profecto verbis non praesentem solummodo Judaeorum quaestionem, quia an ipse esset Christus interrogabant, explicavit; sed etiam haereticorum perfidiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cogebant ut animas eoꝵ alienas res¬
derent a xp̃o. uel amorientib uicti
nichilominus exanimataeoꝵ
corpora aut inaquas dissol¬
uenda. aut in ignem com buren¬
da iactabant. ut quasi xp̃o resusci¬
tandi ea. facultatem tollerent. Sed
nemo rapit eos de manu eiꝰ. cui sicut
ipse alibi ait om̃ia tradita sunt a
patre: quia & certantes ut uincant.
adiuuat: & uictores ut ꝑpetuo res¬
nent. coronat: & eisdem etiam
carnẽ in qua certauerunt immor¬
talem suo tempore reddet. Quib
uerbis eoꝵ quoq temeritatem qͥ
sibi laqueos mortis parabant re¬
darguit: manifeste insinuans.
quia stultissime de eiꝰ ꝑditione
dolis agerent. qui uitam dare
posset immortalẽ. cui nemo rape¬
ret aliquẽ de his quos suos esse
ante scła prenosset. Sed ne hec
loquendo suã uideretur głam
querere. totam suã potentiam al
ptris głam refert cũ subiungit.
siter m̃s qͦd dedit mͥ. maius om̃ib
a. Maius autẽ omnibus¬
qͥd mediatori dei

Expanded text:
cogebant, ut animas eorum alienas redcogebant, ut animas eorum alienas redderent Christo, vel morientibus victi, nihilominus exanimata eorum corpora, aut in aquas dissolenda, aut in ignem comburenda jactabant; ut quasi Christo resuscitandi eam facultatem tollerent. Sed nemo rapit eos de manu ejus, cui, sicut ipse alibi ait: Omnia tradita sunt a Patre meo , quia et certantes ut vincant adjuvat, et victores ut perpetuo regnent coronat; et eisdem etiam carnem in qua certaverunt immortalem suo tempore reddet. Quibus verbis eorum quoque temeritatem qui sibi laqueos mortis parabant redarguit, manifeste insinuans, qui stultissime de ejus perditione dolis agerent, qui vitam dare posset immortalem; cui nemo raperet aliquid de his quos suos esse ante saecula praenoscet. Sed ne haec loquendo suam videretur gloriam quaerere, totam suam potentiam ad Patris gloriam refert, cum subjungit: Pater meus quod dedit mihi majus omnibus est . Majus autem omnibusuod mediatori Dei
Abbreviated transcription (Latin):
declinare interitũ. ac uitam deside¬
rat uidere ꝑpetuam. uocem xpͣi ne¬
cesse est nͣ solum audiendo & creden¬
do. sed & bene uiuendo sequatur.
Quod autẽ se oues suas cognoscere
dicit. eligere utiq & ad regnum
cȩleste predestinare significat. Unde
salomon ait. Uias eñi quȩ adextris
sunt nouit dñs. Et econtrario de
reprobis apłs. Qui autẽ ignorat
inquit. ignorabitur. Pulchre autẽ
de his qui audirent uocem fuam
& sequerentur. ait. Et ego uitam
ȩtͣnam do cis. & non peribunt in
eternũ. Uisi sunt namq. martyres
oculis insipientium mori. uisi st̃
perire cũ mortalem uitam diuer¬
sis penarũ generibus subacti amit¬
terent: sed non peribunt in ȩtͣnũ.
Non uidebunt mortẽ in etͣnum: qui
mox soluti carcere carnis. debita
suo certamini premia sortiuntur.
De quib adhuc apte subditur. Non
rapiet eas quis. quã de manu
quippe ꝑse¬
cutores impi
rapere pios
xp̃i confessores de manu eiꝰ. quando
uel eos ad negandam fidem torm̃tis

Expanded text:
 desiderat perpetuam, vocem Christi necesse est non solum audiendo et credendo, sed et bene vivendo sequatur. Quod autem se oves suas cognoscere dicit, eligere utique, ad regnum coeleste praedestinare significat. Unde Salomon ait: Vias enim quae a dextris sunt novit Dominus ; econtrario de reprobis Apostolus: Qui autem ignorat, inquit, ignorabitur . Pulchre autem de his qui audirent vocem suam et sequerentur, ait: Et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum . Visi sunt namque martyres oculis insipientium mori. Visi sunt perire cum mortalem vitam diversis poenarum generibus subacti dimitterent. Sed non peribunt in aeternum; non videbunt mortem in aeternum, qui mox soluti carcere carnis debita suo certamini praemia sortiuntur. De quibus adhuc aperte subditur: Non rapiet eas quisquam de manu quippe persecutores impii rapere pios Christi confessores de manu ejus, quando vel eos ad negandum fidem tormentis
Abbreviated transcription (Latin):
In hac quoq uita corda iustoꝵ
quasi altare incensi aureũ splen¬
dida fulgent ꝑmundiciam scita¬
tis. aromatib sunt referta deside¬
rioꝵ spiritaliũ. incendio flagrant
amoris continui. & quasi in pro¬
ximo celestis introitus posita.
xp̃c est in dextera dĩ sedens. Quẽ
aptissime archa testam̃ti quȩ erat
intra uelũ designat. in qua urna
erat aurea habens manna. & uirga
aaron que fronduerat. & tabulȩ
testamenti. Isa namq archa natu¬
ram humanitatis eiꝰ. urna mannȩ
plenitudinẽ diuinitatis. uirga
aaron potentiam sacerdotii eius
inuiolabilem. tabulȩ testamenti
designant: quia ipse est qui lege̾
deddit. quiq etiam benedictionem
his qui legem faciunt dabit. Bene
autẽ templũ ꝓforib oraculi qͣdra
ginta cubitoꝵ erat longitudinis:
continentia nos castigari oportet
ut ad internȩ dulcedinis satietatẽ
puenire mereamur. Namq. hoc
numero castigationem uite pre¬
sentis significari intelligit. om̃is

Expanded text:
In hac quoque vita corda justorum, In hac quoque vita corda justorum, quasi altare incensi aureum, splendida fulgent per munditiam sanctitatis, aromatibus referta desideriorum spiritualium incendio flagrant amoris continui, et quasi in proximo coelestis introitus positus Christus est in dextra Dei sedens. Quem aptissime arca testamenti, quae erat intra velum, designat, in qua urna erat aurea habens manna, et virga Aaron quae fronduerat, et tabulae testamenti. Ipsa namque Area naturam humanitatis ejus; Urna mannae plenitudinem divinitatis: Virga Aaron potentiam sacerdotii ejus inviolabilem; Tabulae testamenti designant, quia ipse est qui legem condidit, quique etiam benedictionem his, qui legem faciunt, dabit. Bene autem Templum prae foribus Oraculi XV erat cubitorum longitudinis, continentia nos castigari oportet, ut ad internae dulcedinis satietatem pervenire mereamur. Namque hoc numero castigationem vitae praesentis significare intelligit omnis
Abbreviated transcription (Latin):
toris qui intrib ꝑsonis unus elt
as. eterna sp̃s simul & carnis im¬
mortalitate gaudebunt. F actus
est autẽ medius paries in templo
de tabulatis cedrinis uiginti cubi¬
toꝵ altitudinis. qui diuideret ora¬
parte templi: habebatq. oraculum
uiginti cubitos longitudinis. &
uiginti cubitos altitudinis. Porp
ipsum templũ ꝓforib oraculi
quadraginta cubitoꝵ erat: in quo
inerant mense & candelabra de
auro: sed & altare aureũ props
ostium oraculi. quatinus incas
in eo thymiamate. uapor fusl
catorium. Prior gͦ domus presen¬
as eccłȩ statum. interior uitȩ cȩ¬
letis ingressum designat. Unde¬
erectȩ in priori mense & cande¬
libra sunt facta: quia nimirum
in hac uita lumine sc̃arum scrip¬
curarũ. & sacram̃toꝵ cȩlestium
nfectione opus habemus. in fu¬
turo autem talibus ñ egemus
sibsidus. ubi iuxta psalmistȩ uocẽ
quicũq apparuerint cũ iustitia.
sitiabuntur manifestata gła xp̃i.

Expanded text:
toris, qui in tribus personis unus est toris, qui in tribus personis unus est Deus, aeterna spiritus simul et carnis immortalitate gaudebunt. Factus est autem medius paries in templo de tabulatis cedrinis viginti cubitorum altitudinis, qui divideret oraparte templi, habebatque oraculum viginti cubitos longitudinis, et viginti cubitos altitudinis. Porro ipsum templum pro foribus oraculi quadraginta cubitorum erat, in quo erant mensae et candelabra de auro: sed et altare aureum prope ostium tabernaculi, quatenus incenso in eo thymiamate, vapor fumi tiatorium. Prior ergo domus praesentis Ecclesiae statum, interior vitae coelestis ingressum designat. Unde recte in priori mensa et candelabra sunt facta, quia nimirum in hac vita, lumine sanctarum Scripturarum et sacramentorum coelestium refectione opus habemus; in futuro autem talibus non egemus subsidiis, ubi juxta Psalmistae vocem quaecunque apparuerint cum justitia, satiabuntur manifestata gloria Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
singula hȩc multiplicantur. multi¬
plex eiusdem ꝑfectionis augmentũ
figurate denuntiat. Notandũ sane.
qͦa triginta cubiti altitudinis non
usq ad supremũ templi fastigium.
sed usq ad laquearia ꝑtingebant.
Deinde ad laquearia medii cenaculi.
alii triginta cubiti altitudinis as¬
surgedant. Porro tertiũ cȩnaculum
qͦͥa suꝑ erat. sexaginta habebat cubi¬
tos in altitudine: ac sic om̃is altitu¬
do domus incentũ uiginti erat
cubitos extenta. Prima gͥ domus
triginta cubitis in altitudinem
surgit. quia presens ȩccła ad uiden¬
dam speciem sc̃e̾ trinitatis tota
intentione suspenditur. Superior
domus triginta eque cubitos se
in altum attollit: quia solutȩ cor¬
poribus anime ꝑfectoꝵ usq ad deꝰ
uniuersalis iudicii eiusdẽ beatȩ
& indiuiduȩ trinitatis presenti ui¬
sione fruuntur. Suprema domꝰ
bis tricenis alta est cubitis. quia re¬
suscitati amortuis om̃s electi in
contemplatione eiusdẽ sui condi¬

Expanded text:
singula haec multiplicantur, multisingula haec multiplicantur, multiplex ejusdem perfectionis augmentum figurate denuntiatur. Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis non usque ad supremum templi fastigium, sed usque ad laquearia pertingebant; deinde ad laquearia medii coenaculi alii triginta cubiti altitudinis assurgebant. Porro tertium coenaculum quod supererat sexaginta habebat cubitos in altitudine, ac sic omnis altitudo domus in centum viginti erat cubitos extenta. Prima igitur domus triginta cubitis in altitudinem surgit, quia praesens Ecclesia ad videndam speciem sanctae Trinitatis tota intentione suspenditur: superior domus triginta aeque cubitis se in altum attollit, quia solutae corporibus animae perfectorum, usque ad diem universalis judicii, ejusdem beatae et individuae trinitatis praesenti visione fruuntur. Suprema domus bis tricenis alta est cubitis, quia resuscitati a mortuis omnes electi, in contemplatione ejusdem sui Condi
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ eccłe designat: ꝑ quã longanimit᷑
inter oꝑa sua bona prauoꝵ aduersa
tolerat: latitudo caritatẽ. qua ipsa
intus ꝑuiscera pietatis spaciatur:
sexaginta est cubitoꝵ. Senario eñi
numero bonoꝵ oꝑum solet ꝑfectio
designari: quia & dñs sex diebus
mundi ornatum ꝑfecit. & sex sunt
huiꝰ scłi ȩtates in quib sca eccła pro
etͣna requiȩ piis actibus instat. Bene
iuginti sunt cubiti latitudinis. qͥa¬
geminũ est preceptũ caritatis. qͥ
eccła in tribulatione dilatatur. qͥndo
toto corde. tota anima. tota uirtu¬
te. & ꝓximũ tamquã seipsum dili¬
gere ꝓbatur. Bene triginta in alti¬
tudine sunt cubiti. quia om̃is ele¬
ctoꝵ spes ad uisionem sc̃e trinitatis
quantũ ualet se exercendo & puri¬
ficando preparat. Sex igitur ad
fidei longanimitatem.tria ad celsi¬
tudinẽ spei. duo ꝑtinent ad latitu¬
dinem amoris. Quib tribus uir¬
ꝑ denariũ qui ꝑfectus est numerus

Expanded text:
sanctae Ecclesiae designat, per quam longanimiter sanctae Ecclesiae designat, per quam longanimiter inter opera sua bona pravorum adversa tolerat; latitudo charitatem, qua ipse intus per viscera pietatis spatiatur; sexaginta est cubitorum; senario enim numero bonorum operum solet perfectio designari, quia etiam Deus sex diebus mundi ornamentum fecit; et sex sunt hujus saeculi aetates, in quibus sancta Ecclesia pro aeterna requie piis actibus instat. Bene XX sunt cubiti latitudinis, qugeminum est praeceptum charitatis, quoniam Ecclesia in tribulatione dilatatur, cum toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum tanquam seipsum diligere probatur. Bene triginta in altitudine sunt cubiti, quia omnis electorum spes ad visionem sanctae Trinitatis, quantum valet, se exercendo et purificando praeparat. Sex igitur ad fidei longanimitatem, tria ad celsitudinem spei, duo pertinent ad latitudinem amoris, quibus tribus virper denarium, qui perfectus est numerus,
Abbreviated transcription (Latin):
omne gestarent sunt positi. quia
p ipsum ad ꝓpagandam toto orbe
eccłam. & prius patriarche & pro¬
phete. & postmodũ sunt apłi instru¬
ceti: qͣuo artius eiꝰ amori inherebart.
co fortius sectatores suos inedificio
celesti sustentabant. Quos uidelicet
lapides ex quadrari pͣcepit. ut ma¬
gistros eccłe cõpositos moribus. &
immobiles animo esse debere sig¬
naret. Sicut eñi quadratũ quacũq
uertitur stabit. ita nimirũ uita ꝑ¬
fecto quȩ ad ueritatis lineam sol¬
licite directa est. nullis teptationũ
impulsibus a sua nouit stabilitate
deici. Erat autẽ templũ de marmo¬
re pario qui est lapis albus exstru¬
ctum. ut candorem eccłastice casti¬
tatis exprimeret. De quo in amoris
cantico dñs ait. Sicut lilium inter
spinas. sic amica mea inter filias.
Habebat uͦ sexaginta cubitos in lon¬
gitudine. & uiginti cubitos in lati¬
tudine. & triginta cubitos in alti
tudine. Longitudo gͦ templi fidẽ

Expanded text:
omne gestarent sunt positi, quia omne gestarent sunt positi, quia per ipsum ad propagandam toto orbe Ecclesiam, et prius patriarchae et prophetae, et postmodum sunt apostoli instructi, qui quo arctius amori ejus inhaerebant, eo fortius sectatores suos in aedificio coelesti sustentabant. Quos, vidlapides Rex quadrare praecepit, ut magistros Ecclesiae compositos moribus, et immobiles animo esse debere signaret. Sicut vero quadratum, quocumque vertitur, stabit, ita nimirum vita perfectorum quae ad veritatis lineam sollicite directa est, nullis tentationum impulsibus a sua novit stabilitate dejici. Erat autem Templum Dei marmore pario, quod est, lapide albo extructum, ut candorem Ecclesiastieae castitatis exprimeret, de quo in amoris Cantico Dominus ait: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. Habebat idem LX cubitos in longitudinem, XXX cubitos in latitudinem, XXXX cubitos in altudine. Longitudo ergo templi fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Narrat gͦ scriptura quia preceperi
salomon ut tollerent lapides gai¬
des. lapides preciosas in fundana¬
tum templi. & quadrarent eos.
Lapides autẽ grandes & preciosis
in fundamento locati totum onis
templi sibi suꝑimpositũ portil
eximios scẽ eccłȩ doctores insind
Grandes nimirũ excellentia iaseꝰ
preciosas claritate signoꝵ: quia ab
ipso dño uerbũ audientes. totam
dicatione genuerunt. Quando eñĩ
inscripturis fundamenta plurali
numero dicuntur. uel predicato¬
res scõs. uel firmas iustoꝵ cogitatio¬
nes significant. Unde est illud
psalmiste. Fundamenta eius in
montibus scĩs. At cũ singulari
numero fundamentũ ponitur.
ipsum sepius auctorem bonorũ
om̃ium indicat: de quo apłs ait.
Fundamentũ eñi aliud nemo potest
ponere preter id qͦd positũ est.
qui est xp̃c iħ̾c. Et de quo rursus
rum. In hoc gͦ fundam̃to lapides
grandes & preciosi qui templum

Expanded text:
Narrat ergo sacra Scriptura quia praeceperit Narrat ergo sacra Scriptura quia praeceperit Salomon, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Lapides autem grandes et pretiosi, qui, in fundamento locati, totum onus templi sibi superimpositum portant, eximios sanctae Ecclesiae doctores insinuant, grandes nimirum excellentia meritorum, pretiosos claritate signorum, quae ab ipso Domino verbum audientes totam dicatione genuerunt. Quando enim in Scripturis fundamenta plurali numero dicuntur, vel praedicatores sanctos, vel firmas justorum cogitationes significant. Unde est illud Psalmistae: Fundamenta ejus in montibus sanctis . At cum singulari numero fundamentum ponitur, ipsum saepius auctorem bonorum omnium indicat, de quo Apostolus ait: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus et de quo rursus rum . In hoc ergo fundamento lapides grandes et pretiosi, qui templum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Hinc autẽ homini id est redepͣ¬
tori nr̃o. qui ȩccłam sibi uniuersa¬
lem inuincibili mentis fortitudi¬
ne copulauit. ꝓ modo suo quiq
similantur electi. quando qͦd ipse
in tota ȩccła generaliter facit. hoc
illi in suis singuli cordibus agere
specialiter curant. Nam quasi in
altum fodiendo suã uigilanter
conscientiam discutiunt: ne quiad
in ea sordidũ lateat sollerter in¬
quirunt. Cunctas a fundo cordis
suꝑuacuoꝵ cogitatuum latebras
manu sedulȩ discretionis exhau¬
riunt: quatinus firmã in se que¬
tamq sedem petrȩ illi fortisuimȩ
hoc est xp̃o prepararent. Fitq
ut ꝑeiꝰ presentiam insuperabiles
inter scłi terrentis aduersa. simul
& ꝓsꝑa blandientis. ꝑdurent. Hec
cȩ lectionis expositione transcur¬
rimus: sed uidetur congruum sl¬
lempnitati quã colimus. de edifica
templi aliqua cõmemorare. &e
quã decenter ornatus illius ȩcdl̃i
significationi conueniat indagar

Expanded text:
tis. Huic autem homini, id est, Redemptis. Huic autem homini, id est, Redemptori nostro, qui Ecclesiam sibi universalem invincibili mentis fortitudine copulavit, pro modulo suo quique similantur electi, quando quod ipse in tota Ecclesia generaliter facit, hoc illi in suis singuli cordibus agere specialiter curant. Nam quasi in altum fodiendo, suam vigilanter conscientiam discutiunt, ne quid in ea sordidum lateat, solerter inquirunt, cunctas a fundo cordis supervacuorum cogitatuum latebras manu sedulae discretionis exhauriunt, quatenus firmam quietamque fidem petrae illi fortissimae, hoc est, Christo praeparent; fitque ut per ejus praesentiam insuperabiles inter saeculi torrentis adversa simul et prospera blandientis perdurent. Haec,  lectionis expositione transcurrimus, sed videtur congruum solemnitati quam colimus de aedificatione templi aliqua commemorare, et quam decenter ornatus illius Ecclesiae significationi conveniat, indagare.
Abbreviated transcription (Latin):
inundatio tẽptationũ trib modis
ȩccłam impugnat. Nam uel a sua
concupiscentia tep̃tatur quisq ab¬
stractus & illectus. uel falsos frũm
imꝓbitate fatigatur. uel aptiorib
externoꝵ appetitur insidiis. Quȩ
uidelicet tẽptamenta dñs alibi
portas inferi nuncupat. Et me¬
rito quia nimirũ si uicerint. in
et̃num trahunt interitũ. Et suꝑ
tamen deiciunt ȩccłam xp̃i portȩ
diaboli. Et si irruit inundatio ꝑfi¬
diȩ. non subruit domũ fidei. Que
enim adiutori suo ueraciter di¬
cere potest. dum anxiaretur cor
meũ. in petra exaltasti me: non
debellatur ab extraneis. qui rabiẽ
ꝑsequentiũ infideliũ cũ corona
martyrii patiendo superat. Non
corrũpitur a falsis fr̃ibus. quia &
hereticoꝵ dogmata recte credendo
refutat. & uitiosa quorũdam catho¬
licoꝵ exempla sobrie & iuste & pie
uiuendo deuitat. Non obcȩcatur
fumo ꝓpriȩ cupiditatis. quia feruet
interius solo ardore dnĩce carita¬

Expanded text:
inundatio tentationum tribus modis inundatio tentationum tribus modis Ecclesiam impugnat. Nam vel a sua concupiscentia tentatur quisque abstractus et illectus, vel falsorum fratrum improbitate fatigatur, vel aptioribus externorum appetitur insidiis. Quae videlicet tentamenta Dominus alibi portas inferi nuncupat, et merito, quia nimirum si vicerint, in aeternum trahunt interitum. Et supetamen dejiciunt Ecclesiam Christi portae diaboli; etsi irruit inundatio perfidiae, non subruit domum fidei. Quae enim adjutori suo veraciter dicere potest: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me, non debellatur ab extraneis, quia rabiem persequentium infidelium cum corona martyrii patiendo superat; non corrumpitur a falsis fratribus, quia et haereticorum dogmata recte credendo refutat, et vitiosa quorumdam catholicorum exempla sobrie et juste, et pie vivendo devitat; non obcaecatur fumo propriae cupiditatis, quia fervet interius solo ardore Dominicae charita
Abbreviated transcription (Latin):
gitationib suꝑfluis. stabilem in eis
habere. Ipse est enim petra supra
quã huiuscemodi domꝰ fundam̃ta
locauit. Nam sicut in domu edifi¬
canda nil petrȩ cui fundamentum
imponatur antefertur: ita sca ȩccła
petram suã uidelicet xp̃m imo habet
in corde reconditam. Neq aliquid
fidei illius ac dilectioni pͣponit. adeo
ut ꝓ hac etiam mortẽ pati ñ dubitet.
Cui nimirũ petrȩ princeps ȩccłȩ qͥa
accepit quando audiuit. quia tues
petrus & suꝑ hanc petram edificabo
eccłam meã. In undatione autem
facta illisum est flumen domui illi.
& non potuit eam mouere. fundata
eñi erat supra petram. Patet expo¬
sitio. quia pulsata est sepe pressuris
eccła. nec deiecta. Quod si qui creden¬
tium malis uicti cesserunt. ad hanc
utiq domũ ñ ꝑtinebant: quia si suꝑ
petram fidei & ñ potius suꝑ harenã
ꝑfidiȩ uel leuitatis fundati consiste¬
ualerent. Notandũ autẽ qͦd hec

Expanded text:
gitationibus superfluis, stabilem in eis gitationibus superfluis, stabilem in eis ansionem. Ipse est enim petra, supra quam hujusmodi domus fundamenta collocavit. Nam sicut in domo aedificanda nil petrae, cui fundamentum imponatur, antefertur, ita sancta Ecclesia petram suam, videlicet Christum, imo habet in corde reconditam; neque aliquid fidei illius ac dilectioni praeponit, adeo ut pro hac etiam mortem pati non dubitet; cui nimirum petrae princeps Ecclesiae, qaccepit, quando audivit, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere; fundata enim erat supra petram. Patet expositio, quia pulsata est saepe pressuris Ecclesia, nec dejecta. Quod si qui credentium male victi cesserunt, ad hanc utique domum non pertinebant, quia si supra petram fidei, et non potius super arenam perfidiae vel levitatis fundati consistevalerent. Notandum autem quod haec
Abbreviated transcription (Latin):
añi quicũq inuocauerit nomen
añi. saluus erit. Sed si is qui nom̃
uuendo repugnat: ꝓfecto patet
qua de bono cordis thesauro pro¬
litum non fuit bonũ qđ lingua
sonuit: nec talis fructũ confessio¬
nis fici radix. sed spinȩ hoc est
horrida uitiis. & ñ multitudine
dñcȩ dulcedinis onusta conscien¬
ta ꝓcreauit. Quȩ autẽ sit uera
fructuũ bonoꝵ maloꝵq discretio.
añs sub alia figura subdendo desig¬
nat. Om̃is qͥ uenit ad me. & audit
ermones meos & facit eos. ostendã
uobis cui similis est. Similis est
homini. edificanti domũ. Homo
autẽ hic domũ edificans. ipse est
ie. qui dilectam sibi domũ scam
uidelicet eccłam. in qua ꝑpetuo ma¬
neret ȩdificare & consecrare dignatꝰ
ist. Qui fodit in altum. & posuit
fundam̃ta supra petram. quia in
corda suoꝵ fideliũ quicqͥd ter renȩ
intentionis inuenit. funditus ex¬
strpare studuit: quatinus eiectis
priscȩ consuetudinis ruderib & co¬

Expanded text:
enim quicunque invocaverit nomen enim quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Sed si is qui invocperverse vivendo repugnat, profecto patet quia de bono cordis thesauro prolatum non fuit bonum quod lingua sonuit, nec talem fructum confessionis fici radix, sed spinae, hoc est, horrida vitiis, et non multitudine dominicae dilectionis, onusta conscientia procreavit. Quae autem sit vera fructuum bonorum malorumque discretio, Dominus sub alia figura subdendo designat: Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Homo autem hic domum aedificans, ipse est istus Jesus, qui dilectam sibi domum sanctam, videlicet, Ecclesiam, in qua perpetuo maneret, aedificare et consecrare dignatus est. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta supra petram. Quia in corde suorum fidelium quidquid terrenae intentionis invenit, funditus exstirpare studuit, quatenus ejectis priscae consuetudinis ruderibus, ac co
Abbreviated transcription (Latin):
thesauro ꝓfert malu. T besaurus
cordis intentio est cogitationis. ex
qua ꝓuentũ oꝑis internus arbi¬
ter udicat. Unde fit plerumq ut
minora bona non nulli maiori cȩ¬
lestis gr̃e mercede oꝑentur: uide¬
licet ꝓpter intentionẽ cordis qua
maiora uoluerant patrare bona si
possent: & alti maiora uirtutũ oꝑa
ostentantes. ob incuriam cordis te¬
pidi minora adño prȩmia sortiant᷑
Deniq opus uidue quȩ duos nũmo
deculit adtemplũ. in numeris di¬
uitũ donariis ab interno cordium
scrutatore prefertur. Ex habundm¬
tia eñi cordis os loquitur. Humani
quidẽ iudiciũ sepe fallit: quia cor
ꝓximi nescit nisi ex ore & opere
ꝑpendit. Illi gͦ ex habundantia
cordis os loquitur: quia ex qua
intentione ꝓmantur uerba nol
ignorat. Quod etiam subsequens
astruit. manifeste ostendens qui
locutio bona absq. oꝑum atesti¬
tione nichil om̃ino ꝓsit. Quid
& non facitis quȩ dico: Dñm uels
uocare. boni donũ thesauri ds
uidetur ese fructus arboris. de

Expanded text:
rofert malum. Thesaurus cordis intentio est cogitationis, ex qua proventum operis internus arbiter judicat. Unde fit plerumque ut minora bona nonnulli majori coelestis gratiae mercede operentur, videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent, et alii majora virtutum opera ostentantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Denique opus viduae, quae duos nummos detulit ad templum, innumeris divitum donariis ab interno cordium scrutatore praefertur. Ex abundantia enim cordis os loquitur. Humanum quippe judicium saepe fallit, quia cor proximi nescit nisi ex ore et opere perpendit. Illius ergo ex abundantia cordis os loquitur, qui ex qua intentione promantur verba, non ignorat. Quod etiam subsequenter astruit, manifeste ostendens quia locutio bona absque operum attestatione nihil omnino prosit. Quid et non facitis quae e boni donum thesauri, bonae videtur esse fructus arboris. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua facere testatur. ꝓfecto qͥa
filius dĩ sit credendus in sinuat.
Sed illi duplici reatu tenentur ob¬
noxii. qui nec uerbis quȩ locutus
est. nec factis quib ueritatẽ uerboꝵ
asstruebat ad fidem poterant inui¬
tari. Meritoq ex ouibus eiꝰ non eẽ
dicuntur. quia ñ ouina simplicita¬
te pastorem bonũ sequi. sed ferina
potius rabie satagebant ꝑsequi.
Uerum quia sunt non nulli qͥ fidẽ
uerbotenus obseruant. & habitu
ouium beluina corda prȩcexunt.
subsequenter ipse pastor. que ouiũ
uita. quȩ sit merces edocet. Oues
meȩ uocem mcã audiunt. & ego
cognosco eas & sequuntur me. & ego
uitam etͣnam do eis. & non peribunt

Expanded text:
opera sua facere testatur, profecto quia opera sua facere testatur, profecto quia Filius Dei sit, credendus insinuat. Sed illi duplici reatu tenentur obnoxii, qui nec verbis quae locutus est, nec factis, quibus veritatem verborum astruebat, ad fidem poterant invitari. Meritoque ex ovibus ejus non esse dicuntur, quia non ovina simplicitate pastorem bonum sequi, sed ferina potius rabie satagebant persequi. Verum, quia sunt nonnulli, qui fidem verbo tenus servant, et habitu ovium belluina corda praetexunt, subsequenter ipse pastor, quae ovium suarum vita, quae sit merces edocet: Oves meae vocem meam audiunt, et ego agnosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non
Abbreviated transcription (Latin):
de illo inbonitate & in simplicitate
cordis querendo illum. Qmͣ inue¬
nitur ab his qui non tẽp̾tant illũ :
apparet autẽ eis qui fidem habent
in illum. Dicamus ei supplices. qͥa
tu es xp̃c. te filiũ dĩ unigenitũ
factũ esse cognouimus: da ut qͦd
interim pia fide ueneramur.
plena in futuro uisione speculem᷑.
Hec est etenim unica animȩ nr̃e
salus & uita. tuũ ꝑpetuo uultum.
tuã cernere lucẽ. Nec dubitandũ
qͦd rogantes exaudit nos. quando
qͦd ipse p̃cepit rogamus. qͦd dare
ipse desiderat intenta mente pos¬
cimus. Quomͦ  pͥie supplicantibus
famulis negare credendus est dona.
quȩ etiam rebellibus ultra quam
petebant aperire non renuit.
rent: ipse eis non homine tantum.
non tacuit. Respondit eñi eis dicens.
Loquor uobis & ñ creditis. O ꝑa quȩ
ego facio in nomine patris mei.
hec testimoniũ ꝑhibent de me. Sed
uos non creditis. quia ñ estis ex ouib
meis. Qui gͦ se in nomine patris

Expanded text:
de illo in bonitate, et simplicitate de illo in bonitate, et simplicitate cordis quaerendo illum. Quoniam invenitur ab iis qui non tentant illum; apparet autem eis qui fidem habent in illo. Dicamus ei supplices quia tu es Christus Filius Dei unigenitus, factum esse cognovimus, da ut quod interim pia fide veneramur, plena in futuro visione speculemur. Haec est etenim unica animae nostrae salus et vita, tuum perpetuum vultum, tuam cernere lucem. Nec dubitandum quia rogantes exaudiet nos, quando quod ipse praecepit rogamus: quod dare ipse desiderat, intenta mente poscimus. Quomodo enim pie supplicfamulis negare credendus est dona, quae etiam rebellibus ultra quam petebant aperire non renuit? rent, ipse eis non hominem tantum,non tacuit: Respondit enim eis dicens, loquor vobis et non creditis. Opera quae ego facio in nomine Patris mei, haec tevos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Qui ergo se in nomine Patris
Abbreviated transcription (Latin):
responderet. cogitabant eũ tradere
potestati presidis puniendũ. quasi
contra augustum repugnans. illei¬
tum sibi usurparet imꝑium. Sed
ipse nr̃e saluti consulens ꝓpter
quos hȩc scribenda erant. ita res¬
ponsũ temperauit suũ. ut & calis¬
niatoꝵ ora concluderet: & quia
Illi eni de homine xp̃o quereban
ipse autẽ diuinitatis sue qua eqͥls
est patri palam mysteria narrat.
non sicut iu uitẽ ot dȩi infidiis ap¬
petendo. sedri de ut fidelissima
domus eiꝰ placidam illi in nobis
sedem parando: de quib merito
dicatur. Scificauit tabernaculum
suũ altissimus: ds in medio eiꝰ non
como ue uebitur. Petamus eum. nͣ¬
ut licet illi uesaniendo quousq
ani.rmam nr̃am tollis. si tu es
xp̃c dic nobis palam: quid enim
uesanius. quã ut magistrum ue¬
ritatis ideo sibi animã tollere
quererentur. quia non eis incre¬
dulis & contradicentib aꝑte suȩ
maiestatis archana reserauit: sed
ut scriptura ammonet. sentiendo

Expanded text:
tum esse responderet, cogitabant eum tradere tum esse responderet, cogitabant eum tradere potestati praesidis puniendum; quasi contra Augustum repugnans illicitum sibi usurparet imperium. Sed ipse nostrae saluti consulens, propter quos haec scribenda erant, ita responsum temperavit suum, ut et calumniatorum ora concluderet, et quia illi enim de homine Christo quaerebant; ipse autem divinitatis suae, quae aequalis est Patri, palam mysteria narrabatnon sicut Judaei insidiis appetendo, sed ut fidelissima domus ejus placidam illi mansionem in nobis reparando; de quibus merito dicatur: Sanctificavit tabernaculum suum Altissimus; Deus in medio ejus non commovebitur . Petamus eum, non ut illi vesaniendo; quousque animam nostram tollis? si tu es Christus, dic nobis palam. Quid enim vesanius quam ut magistrum veritatis ideo sibi animam tollere quererentur, quia non eis incredulis et contradicentibus aperte suae majestatis arcana reseraverit? Sed, ut Scriptura admonet, sentiendo
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ iudȩoꝵ ꝑ asꝑitatem aurarum
uoluit designare brumaliũ: Et
quia plurimis eoꝵ quos tunc in
templo inuenit. congruebat sermo
nuntiat dicens. Circũdederunt gͦ
eũ iudei. & dicebant. Quousq ani¬
mam nr̃am tollis: Situ es xp̃c dic
nobis palam. Non eñi hec uerita¬
tem fidei querendo. sed illi quem
interrogabant insidiando & calup̃¬
niam struendo dicebant. Xpͣm
namq quẽ fides ortodoxa uerum
dm̃. uerũ confitetur & hominem.
illi purũ tantũmodo hominẽ fu¬
turũ. non autẽ & dm̃ eẽ credebant.
Memores uidelicet quia de humanita¬
te illius iuirauit dñs dauid. de fructu
uentris eiꝰ sedere suꝑ sedem suam:
sed obliti qͦd ipse de sua diuinitate
ꝑ eundẽ dauid cecinit dicens. Dñs
dixit ad me. filius m̃s es tu. Crecdelant
gͦ xp̃m destirpe dauid nasciturum.
& regem cȩteris om̃ib excellentiorẽ
esse uenturũ. Qua etiam dementia
posteri eoꝵ usq in presens. & donec

Expanded text:
diae Judaeorum per asperitatem aurarum diae Judaeorum per asperitatem aurarum voluit designare brumalium; et quia plurimis eorum quos tunc in templo invenit, congruebat sermo nuntiat, dicens: Circumdederunt ergo eum Judaei, et dicebant: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Non enim haec veritatem fidei quaerendo, sed illi quem interrogabant insidiando, et calumniam struendo dicebant. Christum namque, quem fides orthodoxa verum Deum, verum confitetur et hominem, illi purum tantummodo hominem futurum, non autem et Deum esse credebant: memores, videlicet, quia de humanitate illius juravit Dominus David de fructu ventris ejus sedere super sedem suam; sed obliti quod ipse de divinitate sua per eumdem David cecinit dicens: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu . Credebant ergo Christum de stirpe David nasciturum, et regem caeteris omnibus excellentiorem esse venturum. Qua etiam dementia posteri eorum usque in praesens, donec An
Abbreviated transcription (Latin):
quauis potentissimus ac sapien¬
tissimus adorandũ stare solebat:
quantomagis penetralia cordiũ
nrõꝵ inuisere atq illustrare desi¬
derat: si tamen ea porticũ esse sa¬
lomonis. hoc est si ea timorẽ suu
qͦd est iniciũ sapientiȩ habere ꝑ¬
spexerit : Neq eñi putandũ est
quia domus solummodo in qua
branda conuenimus templũ sit
dñi. & non ipsi qui in nomine dñi
conuenimus. multo amplius tem¬
plum eiꝰ & appellemur & simus.:
cũ manifeste dicat apłs. uos enim
estis templũ dĩ uiui. sicut dicit ds̃.
inhabitabo in eis. & inter illos ambu¬
labo. Si gͦ templũ dĩ sumus. curemꝰ
ut in eodem suo templo sepius ipse
& uenire & mansionem facere dig¬
netur. Caueamus hyemis exemplũ.
ne uidelicet corda nr̃a dñs adueni¬
ens a caritatis ardore torpentia
repperiat: ideoq ea citius auersatꝰ
relinquat. Quid eni ꝑtinuit ad
euangłistam hyemis tempus com¬
memorare. nisi quia duritiam ꝑfi¬

Expanded text:
quamvis potentissimus et sapienquamvis potentissimus et sapientissimus, ad orandum stare solebat, quanto magis penetralia cordium nostrorum invisere atque illustrare desiderat, si tamen ea porticum esse Salomonis, hoc est, si ea timorem suum quod est initium sapientiae habere perspexerit! Neque enim putandum est quia domus solummodo, ad quabranda convenimus, templum sit Domini, et non ipsi qui in nomine Domini convenimus, multo amplius templum ejus et appellemur, et simus, cum manifeste dicat Apostolus: Vos enim estis templum Dei vivi , sicut dicit Deus, Inhabitabo in eis, et inter illos ambulabo . Si ergo templum Dei sumus, curemusut in eodem suo templo saepius ipse et venire, et mansionem facere dignetur. Caveamus hiemis exemplum, ne, videlicet, corda nostra Dominus adveniens a charitatis ardore torpentia reperiat, et ideo ea citius aversatus relinquat. Quid enim pertinuit ad Evangelistam hiemis tempus commemorare, nisi quia duritiam perfi
Abbreviated transcription (Latin):
Alica fr̃s km̃i. quia facta sunt
encenia in hierusolimis. Encenia
autẽ uocabantur sollep̃nia dedi¬
cationis templi. quȩ popłs dĩ ex
antiqua patrũ traditione ꝑ annos
singulos celebrare consueuerat.
Quoꝵ uestigia nos hodie iuxta morẽ
xp̃iani orbis sequentes annuam
dedicationis ȩccłȩ nr̃e diem diui¬
nis laudibus. & uigiliis. studuimꝰ
agere sollempnẽ. Et hanc nos festi¬
uitatẽ eo maiore deuotione cele¬
brare oportet. quo eam redepͣtori
nr̃o gratissimam esse cognouimꝰ.
adeo ut in illa templũ ipse ingredi
& sermonẽ facere ad popłm. ac di¬
uinitatis suȩ sacramenta pandere
dignatus sit. Facta sunt inquit
encenia in hierusolimis. & hyemps
erat. Et ambulabat iħc intemplũ
in porticu salomonis. Si gͦ ambu¬
& sanguis brutoꝵ animaliũ offe¬
rebatur: multomagis nr̃am ora¬
tionis domũ ubi carnis ipsius
ac sanguinis sacramenta celebran¬
tur uisitare gaudebit. Si ꝑ ambu¬
lare non despexit porticũ in qua
rex quondã mortalis ac terrenus

Expanded text:
arissimi, quia facta sunt encaenia in Hierosolymis. Encaenia autem vocabantur solemnia dedicationis templi, quae populus Dei ex antiqua Patrum traditione per annos singulos celebrare consueverat. Quorum vestigia nos hodie juxta morem Christiani orbis sequentes, annuam dedicationis ecclesiae nostrae diem divinis laudibus et vigiliis studuimus agere solemnem. Et hanc nos festivitatem eo majore devotione celebrare oportet, quo eam Redemptori nostro gratissimam esse cognovimus, adeo ut in illa ipse templum ingredi, et sermonem facere ad populum, ac divinitatis suae sacramenta pandere dignatus sit. Facta sunt, inquit, encaenia in Hierosolymis, et hiems erat, et ambulabat Jesus in templo, in porticu Salomonis. Si  quo caro et sanguis brutorum animalium offerebatur, multo magis nostram orationis domum, ubi carnis ipsius ac sanguinis sacramenta celebrantur, visitare gaudebit. Si perambulare non despexit porticum, in quo rex quondam mortalis ac terrenus,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ arbores. & bonos harũ fructus.
in constructionem siue ministeruꝰ
sui templi rex sapiens quȩrit. Atñ
male arboris qui sit finis. idem abi
docet dicens. Om̃is arbor que ñ
facit fructũ bonũ. excidetur &i
ignem mittetur. Arbores namq
homines. fructus autẽ oꝑa dicit
ipsoꝵ. Uultis enĩ nosse qui sint ar¬
bores bone. qui mali fructus. Apls¬
docet dicens. Manifesta autẽ sun
oꝑa carnis. quȩ sunt. fornicatio.

Expanded text:
ergo arbores, et boergo arbores, et boin constructionem sive ministerium sui templi rex noster quaerit; at vero malae arboris qui sit finis, idem alibi docet dicens: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur ; arbores namque homines, fructus autem opera dicit ipsorum. Vultis autem nosse qui sint arboris bonae, qui malae fructus? Apostolus id docet: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fo
Abbreviated transcription (Latin):
sterio facte. cũ unam xp̃i domũ
ẽẽ eccłam nullus fidelis ambigat.
Due etenim sunt conditȩ domus
obsignificationẽ utriusq popłi in
eandem fidem uenturi. iudei sei¬
licet & gentilis. Unde bene taber¬
naculum sola plebs hebrea con¬
didit in heremo: templi autem
structuram. ꝓseliti id est aduene
de gentibus quot qͦt in popło isrł
tunc inueniri poterant. deuota
fide compleuerunt. Sed & rex po¬
tentissimus tyri conductus a sa¬
lomone. cõmodatis artificibus &
lignis gratantissime iuuit. Quia
nimirũ ante incarnationẽ domi¬
nicam. notus tantũ erat in iudea
as. At postquã ille in ea qua nat᷑
nominis eiꝰ gła refulsit. orbisc.
uniuersus ad edificationẽ domꝰ
illius accepta ab eo ꝓmissione do¬
norũ cȩlestium gaudens accurrit.
mͦ recitata est lectione scĩ euangeli
dicat audiamus. Non est arbor bona
quȩ facit fructus malos. neq arbor
mala faciens fructũ bonũ. Bonas

Expanded text:
sterio factae, cum unam Christi domum sterio factae, cum unam Christi domum esse ecclesiam nullus fidelis ambigat. Duae etenim sunt conditae domus ob significationem utriusque populi, in eamdem fidem venturi, Judaei, scilicet, et gentilis. Unde bene tabernaculum sola plebs Hebraea condidit in eremo, templi autem structuram proselyti, id est, advenae de gentibus quotquot in populo Israel tunc inveniri poterant, devota fide compleverunt. Sed et rex potentissimus Tyri conductus a Salomone, commodatis artificibus et lignis gratantissime juvit, quia nimirum ante incarnationem dominicam notus tantum in Judaea erat Deus. At postquam ille in ea qua natus nominis ejus gloria refulsit, orbisque universus ad aedificationem domus illius, accepta ab eo promissione donorum coelestium, gaudens accurrit. modo recitata est lectione sancti Evangelii dicat, audiamus. Non est arbor bona, quae facit fructus malos: neque arbor mala faciens fructum bonum. Bonas
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ quia compactos de tabulis
habebat parietes suꝑ bases argenteaᷤ.
Templũ autẽ suꝑ lapides quadros
quoq erant inputribilia. equib
& tabernaculũ om̃e factũ & tẽplũ
intus ornatum ac desuꝑ tectum
fulgebat. Aurũ etiam de thesauro
bono optimũ ꝓferebatur: de quo
& tabernaculi parietes intus ac
foris uestiti. & templi nͣ tantum
parietes uerũetiam laquearia.
trabes. ostia. postes. & pauimenta
erant cooꝑta: sed & uasa uel uten¬
silia domus utriusq cuncta pene
aurea. Neq enim hec nisi de auro
purissimo fieri licebat. E ructus
etiã arboꝵ qui in domũ dñi offe¬
rebantur. purissimi & exquisiti
esse iubebantur: hoc est. uitis.
oliuȩ. thuris. myrrȩ. uel stactis.
& citerarũ huiusmodi. Que uide¬
licet cuncta spiritaliter intellecta.
ueram nr̃e fidei & operationis
sinceritatem denuntiant. Domus
namq utraq ut diximus. uniuer¬
salis eccłe figuram premonstrat.
Neq incongruũ quis arbitretur

Expanded text:
quidem, quia compactos de tabulis quidem, quia compactos de tabulis habebat parietes, super bases argenteas, templum autem super lapides quadros quoque erant imputribilia, e quibus et tabernaculum omne factum, et templum intus ornatum, ac desuper tectum fulgebat. Aurum etiam de thesauro bono optimum proferebatur, de quo et tabernaculi parietes intus et foris vestiti, et templi non tantum parietes, verum etiam laquearia, trabes, ostia, postes et pavimenta erant cooperta. Sed et vasa et utensilia domus utriusque cuncta pene aurea, neque haec nisi de auro purissimo, fieri licebat. Fructus etiam arborum, qui in domo Domini offerebantur, purissimi et exquisiti esse jubebantur. Hoc est, Vitis, Olivae, Thuris, Myrrhae, vel Stactis, et caeterarum hujusmodi: quae videlicet cuncta spiritaliter intellecta veram nostrae Fidei et operationis sinceritatem denuntiant. Domus namque utraque, ut diximus, Universalis Ecclesiae figuram praemonstrat. Neque incongruum quis arbitretur,
Abbreviated transcription (Latin):
solep̃nitati quã colimts: ut sicut
ornatis studiosius eiusdem ecclesie
parietibus. plurib accensis lumi¬
naribus. amplificato numero lecti¬
onũ. addita psalmoꝵ melodia
las noctẽ uigilus ex more transe¬
gimus: ita etiam penetralia cordiũ
nroꝵ semꝑ necessarus bonoꝵ oꝑum
decoremus ornatibus. Semꝑ in
nobis flãma diuine pariter & fra¬
ternȩ caritatis augescat: semꝑ in
scũario pectoris nr̃i celestium me¬
moria preceptoꝵ & angelicȩ domi¬
nationis dulcedo scã resonet. Hi st̃
enim fructus bone arboris. hic
thesaurus boni cordis: hȩc funda¬
menta sapientis architecti quȩ
nobis hodierna scĩ euangelii lectio
cõmendat: non nos formã solu̾mͦ
sed uirtutẽ potius habere pietatis.
Quod etiam mystica ueteris instru¬
menti nobis hystoria diligenter
insinuat: quando uel moyses ta¬
bernaculũ uel templũ dño salo¬
mon in scȩ eccłȩ typum condidit.¬
Utraq enim domus firmiter fun¬
data esse refertur. Tabernaculum

Expanded text:
solemnitati, quam colimus, ut sicut ornatis studiosius ejusdem Ecclesiae parietibus, pluribus accensis luminibus, ampliato numero lectionum, addita Psalmorum melodia, laetis noctem vigiliis ex more transegimus; inostrorum semper necessariis bonorum operum decoremus ornatibus, semper in nobis flamma divinae pariter et fraternae charitatis augescat, semper in secretario pectoris nostri coelestium memoria praeceptorum et evangelicae laudationis dulcedo sancta resonet. Hi sunt enim fructus bonae arboris, hic boni thesaurus cordis, haec fundamenta sapientis architecti, quae nobis hodierna sancti Evangelii lectio commendat. Non nos formam solummodo, sed virtutem potius debemus habere pietatis, quod etiam mystica Veteris Instrumenti nobis historia diligenter insinuat, quando vel Moyses tabernaculum , vel templum Domino Salomon in sanctae Ecclesiae typum condiditUtraque enim domus firmiter fundata esse refertur: tabernaculum
Abbreviated transcription (Latin):
uero iracundiȩ ideo non extinguimꝰ.
quia non solum ñ diligimus. sed
etiam odio habemus animã nrãm.
sca̾m illud qͦd scriptũ est. Qui dili¬
git iniquitatem odit animã suam.
cogitantes. arcellas interiores id est
conscientias nr̃as quantũ possumꝰ
cũ dĩ adiutorio custodire diligen¬
tius studeamus. ut cũ dies iudicui
uenerit in illa eterna & beata ȩccła
ubi numquã habitare poterit malꝰ.¬
& unde nunquã exiturus est bonus.
non cũ pannis ueterib foras inte¬
nebras exteriores excludendi appa¬
reamus: sed stola immortalitatis
induti. castitatis & iustitiȩ gemmis
ornati. & elemosinarũ luce uestiti.¬
cti patris mei ꝑcipite regnũ qͦd

Expanded text:
vero iracundiae ideo non exstinguimus, vero iracundiae ideo non exstinguimus, quia non solum non diligimus, sed etiam odio habemus 64 animam nostram, secundum illud quod dictum est: Qui diligit iniquitatem odit animam suam .cogitantes, arculas interiores, id est conscientias nostras, quantum possumus, cum Dei adjutorio custodire diligenter studeamus, ut cum dies judicii venerit in illa aeterna et beata ecclesia, ubi nunquam habitare poterit malus, unde nunquam exire poterit bonus, non cum pannis veteribus foras in tenebras exteriores exclusi appareamus, sed stola immortalitatis induti, castitatis vel justitiae gemmis ornati, eleemosynarum luce vestiticti Pa