comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esse gentilitatem ꝗͣ dei religionem quam putant posterius
inuentam. quia fontem atq originem ueritatis ignorant.
N unc ad principium mundi reuertamur. Cum ergo nũs
hominum coepisset increscere. prouidens deus. ne fraudi¬
bus suis diabolus. cui ab initio dederat terre potestatem
uel corrumperet uel disperderet homines. quod in exordio
fecerat. misit angelos ad tutelam cultumq generis huma¬
ni. quibus praecepit ante omnia ne terre contagione ma¬
culati substantiae caelestis amitterent dignitatem Scilic&
id eos facere prohibuit. quod sciebat esse facturos. ut ueniã
sperare non possent. Itaq illos cum hominibus commoran¬
tes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipla
paulatim ad uitia pellexit. et mulieꝵ congressibus inꝗna¬
uit. tum in caelum ob peccata quibus se immerserant. non
recepti ceciderunt in terram. Sic eos diabolus ex angelis t¬

Expanded text:
esse gentilitatem quam dei religionem, quam putant posterius esse gentilitatem quam dei religionem, quam putant posterius inuentam, quia. fontem atque originem ueritatis ignorant. nunc ad principium mundi reuertamur. Cum ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet id eos facere prohibuit quod sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis
Abbreviated transcription (Latin):
ta pro arbitrio condiderunt. Sed omnium primi qui ae¬
gyptum occupauerant. caelestia suspicere atq adorare coe¬
perunt. et quia domicilus non tegebantur. propter aeris
qualitatem. nec ullis in ea regione nubibus subtexitur cae¬
lum cursus siderum et defectus notauerunt. dum ea sae¬
pe uenerantes curiosius ac liberius intuerentur. Postea
deinde portentificas animalium figuras quas colerent
commenti sunt quibusdam prodigus inducti. quoꝵ mox
auctores aperiemus. Caeteri autem qui per terram disper¬
si fuerunt admirantes aelementa mundi caelum solem
terram mare. sine ullis imaginibus ac templis uenerabãt᷑
et us sacrificia in aperto caelebrabant. donee processu tẽ¬
poꝵ potentissimis regibus templa et simulachra fecerũt.
eaq uictimis et odoribus colere instituerunt. Sic aberrã¬
tes a notitia dei gentes esse coeperunt. Errant igitur qui
deoꝵ cultus ab exordio reꝵ fuisse contendunt. et priorẽ

Expanded text:
ta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aeta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caelestia. suspicere atque adorare coeperunt. et quia neque domiciliis tegebantur propter aeris qualitatem nec ullis in ea regione nubibus subtexitur caelum, cursus siderum et effectus nota-uerunt, dum ea saepe uenerantes curiosius ac liberius intuentur. postea deinde portentificas animalium Sguras quas colerent commenti sunt quibusdam prodigiis inducti, quorum mox auctores aperiemus. ceteri autem qui per terram dispersi fuerant admirantes elementa mundi, caelum solem terram mare, sine ullis imaginibus ac templis uenerabantur et his sacrificia in aperto celebrabant, donec processu temporum potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt eaque uictimis et odoribus colere instituerunt. sic aberrantes a notitia dei gentes esse coeperunt. errant igitur qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt et priorem
Abbreviated transcription (Latin):
texerunt. Quae facta cum recognouisset pater abdicauit
atq expulit filium. At ille profugus in eius terrae ꝑte
consedit. quae nunc arabia nominatur eaq terra de noĩe
eius chanam dicta est et posteri eius chananei. Haec fu¬
it prima gens quae deum ignorauit. quoniam princeps
eius et conditor cultum dei a patre non accepit. maledi¬
ctus ab eo. Itaq ignorantiam diuinitatis minoribꝰ sius
reliquit. Ab hac gente proximi quique populi multitu¬
dine increscente fluxerunt. Ipsius autem patris posten
haebrei dicti penes quos religio dei resedit. Sed et abhis
postea multiplicato in immensum numero. cum eos angu¬
stie locoꝵ suoꝵ capere non possent tum adolescentes uel
missi a parentibus. uel sua sponte cum reꝵ penuria coge¬
ret profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atq illuc
dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt. et a⁊
stirpe sancte radicis euulsi. nouos sibi mores. atq institu¬

Expanded text:
texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit texerunt. quae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan dicta est et posteri eius Chananaei. haec fuit prima gens quae deum ignoranit, quoniam princeps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximi quique populi multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et ab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque institu
Abbreviated transcription (Latin):
fabricauit arcam sicut praeceperat ei deus in qua iose
cum coniuge ac tribus filiis totidemq nuribus reserua¬
tus est cum aqua uniuersos montes altissimos operu¬
isset. Deinde orbe siccato. execratus iniustitiam prio¬
ris saeculi deus ne rursus longitudo uite causa esset
excogitandoꝵ maloꝵ. paulatim per singulas progeiẽs
diminuit hominis aetatem atq in centum et uiginti ã¬
nis moetam collocauit. quam transgredi non liceret. Ille
uero cum egressus esset ex archa. sicut sanctae litterae
docent terram studiose coluit ac uineam sua manu se¬
uit. Unde arguuntur qui auctorem uini liberum pu¬
tant. Ille enim non modo liberum sed etiam saturnũ
atq uranum multis antecessit aetatibus. Qua ex unea
cum primum fructum cepisset. laetus factus bibit uso.
ad aebrietatem iacuitq nudus. Quod cum uidisset unꝰ
ex filus. cui nomen fuit cham non tescit patris nudita¬
tem sed egressus etiam fratribus indicauit. At illi t¬
sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus. patremo

Expanded text:
fabrica-uit arcam, sicut ei praeceperat deus, in qua ipse cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus reseruatus est, cum aqua uniuersos montes altissimos operuisset. deinde orbe siccato exsecratus iniustitiam prioris saeculi deus, ne rursus longitudo uitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies deminuit hominis aetatem atque in centum et uiginti annis metam conlocauit, quam transgredi non liceret. ille uero cum egressus esset ex arca, sicuti sanctae litterae docent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum primum fructum cepisset, laetus factas bibit usque ad ebrietatem iacuitque nudus. quod cum uidisset unus ei filiis, cui nomen fuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit. at illi sumpto pallio intrauerunt auersis uultibus patremque
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis tanq̃ flagris uerberati. non modo daemones esse se
confitentur. sed etiam nomina sua aedunt. illa quae in tem¬
plis ad orantur. quod plerunque coram cultoribus sus fa¬
ciunt. non utiq in opprobrium religionis. sed honoris sui
quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quoꝵ uoce
tonquentur mentiri possunt. Itaq maximis saepe ululatibꝰ¬

Expanded text:
uerbis tamquam flagris uerbera.ti non modo daemonas esse se uerbis tamquam flagris uerbera.ti non modo daemonas esse se confitentur, sed etiam nomina sua edunt, illa. quae in templis adorantur. quod plerumque coram cultoribus suis faciunt, non utique in obprobrium religionis, sed honoris sui, quia nec deo per quem adiurantur nec iustis quorum uoce torquentur mentiri possunt. itaque maximis saepe ululatib
Abbreviated transcription (Latin):
netralibus conseerant. his quotidie profundunt. et sci¬
entes daemonas uenerantur quasi terrestres deos. et qͣsi
depulsores maloꝵ quae ipsi faciunt et irrogant. Qui
quoniam spiritus sunt tenues et in comprehensibiles. in¬
sinuant corporibus hominum. et occulte in uisceribus
operati ualitudinem uitiant. morbos citant. somniis
animos terrent. mentes furoribus quatiunt. ut hoiẽs
his malis cogant ad eoꝵ auxcilia decurrere. quarum
omnium fallaciaꝵ ratio expertibus ueritatis obscũra
est. Prodesse enim putant eos cum nocere desinunt. qui nihil
possunt aliud nisi nocere. Dicat fortasse aliquis colendos
ergo esse ne noceant. Si quidem possunt nocere. Nocẽt
illi quidem. sed us a quibus timentur. quos manus
dei potens et excelsa non protegit. qui prohani sunt a
sacramento ueritatis. Iustos autem idest cultores dei me¬
tuunt cuiue nomine adiurati de corporibus excedunt. ꝙͦt

Expanded text:
netralibus consecrant, his cotidie uina. profundunt, et scinetralibus consecrant, his cotidie uina. profundunt, et scientes daemonas uenerantur quasi terrestres deos et quasi depulsores malorum quae ipsi faciunt et mroga.ut. qui quomam spiritus sunt tenues et inconprehensibiies, insinuant se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Quarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siquidem possint nocere. nocent illi quidem, sed iis a quibus timentur, quos manus dei potens et excelsa. non protegit, qui profani sunt a sacramento ueritatis. iustos autem id est cultores dei metuunt. , cuius nomine adiurati de corporibus excedunt: quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ctum est. quoniam custodes eos humano generi deus mi¬
serat. Sed et ipsi cum sint perditores hominum. eusto¬
des tamen se uideri uolunt. ut ipsi colantur et deus nõ
colatur. Philosophi quoq dehis disserunt. Nam plato
etiam naturas eoꝵ in symposio exprimere conatus est.
et socrates esse circa se assiduum daemona loquebatur ꝗ
puero sibi addhaesisset. cuius nutu et arbitrio sua uita so¬
geretur. Magoꝵ quoq ars omnis ac potentia horu aspe¬
rationibus constat a quibus inuocati uisus hominum pre¬
stigus obcaecantibus fallunt. ut non uideant ea quae sũt
et uidere se putent illa quae non sunt. Hi ut dico spiritꝰ
contaminati ac ꝑditi. per omnem terram uagantur. et so
latium perditionis suae perdendis hominibus operantur.
Itaq omnia insidus. fraudibus erroribus complent. Ad.¬
haerent enim singulis hominibus et omnes hostiatim do¬
mos occupant. ac sibi genioꝵ nomen assumunt. Sic eĩ
latino sermone daemonas interpretantur. hos in suis pe¬

Expanded text:
ctum est, quoniam custodes eos humano generi deus miserat; sed et ipsi, cum sint perditores hominum, custodes tamen se uideri uolunt, ut ipsi colantur et deus non colatur. philosophi quoque de his disserunt. nam Plato etiam naturas eorum in Symposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum praestigiis obcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent illa quae non sunt. hi ut dico spiritus contaminati ac perditi per omnem terram uagantur et in solacium perditionis suae perdendis hominibus operantur. itaque omnia insidiis fra.udibus dolis erroribus conplent: adhaerent enim singulis hominibus et omnes ostiatim domos occupant ac sibi geniorum nomen adsumunt; sic enim latino sermone daemonas interpretantur. hos in suis pe
Abbreviated transcription (Latin):
rai raror. Sic facta est uita hominis temporanea. sed
tamen longa. quae in mille annos propagaretur. Quod
diuinis litteris proditum et per omnium scientiam pu-¬
blicatum cum uarro non ignoraret. argumentari uisus ẽ
cur putarentur antiqui mille annos uictitasse. Ait enĩ
apud aegypnios pro annis menses haberi ut non solis per
duodecim signa circuitus faciat annum sed luna. quae
orbem illum signiferum .xxx. dieꝵ spatio lustrat quod
argumentum perspieue falsum est. Nemo enim tum mille¬
simum annum transgressus est. Nunc uero qui ad centesi¬
mum peruenunt quod fit saepissime. mille certe ac ducẽ¬
us mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centũ
uiginti annos peruenire solere. Sed quia ignorabat uarro
cur aut quando esset uita hominis diminuta. ipse diminu¬
it. cum sciret mille et quadringentis mensibus posse homi¬¬
nem uiuere. Deus autem postea cum uideret orbem terrae
malinia et sceleribus oppletum. statuit humanum genus

Expanded text:
 τε. sic facta est uita hominis temporaria, sed tamen longa, quae in mille annos prorogaretur. quod diuinis litteris proditum et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est, cur puta-rentur antiqui mille annos uictitasse. aitenim, aput Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per duodecim signa. circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum triginta. dierum spatio lustrat. quod argumentum perspicue falsum est: nemo enim tunc millesimum annum trans- gressus est, nunc uero qui ad centesimum perueniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus uiuunt. et auctores idonei tradunt ad centum uiginti annos perueniri solere. sed quia ignorabat Varro cur aut quando esset uita hominis deminuta, ipse deminuit, cum sciret, mille et qua.drmgentis mensibus posse hominem uiuere. Deus autem postea cum uideret orbem terrae malitia et sceleribus obpletum, statuit humanum genus
Abbreviated transcription (Latin):
sed ẽt uates et poete et pħi anastasin mortuoꝵ futuram eẽ con¬
sentiunt. nemo quaerat a nobis quẽ admodum fieri possit. Nec eĩ
diuinoꝵ oꝑum reddi põt ratio. Sed si a principio deus hoĩem
nescio quo in enarrabili mͦ constituit. credamus ab eodem ueterẽ
restitui posse. ꝗ nouum fecit. Nunc reliqua subnectam. Ueniet
igitur summi et maximi dei filius ut uiuos ac mortuos iudicet

Expanded text:
sed etiam uates et poetae et philosophi anastasim mortuorum futuram esse consentiunt, nemo quaerat a nobis quemadmodum fieri possit. nec enim diuinorum operum reddi potest ratio: sed si a principio deus hominem nescio quo inenarrabili modo instituit, credamus ab eodem restitui ueterem posse qui nouum fecit. Nunc reliqua subnectam. ueniet igitur summi et maximi dei filius, ut uiuos ac mortuos iudicet,
Abbreviated transcription (Latin):
deleuerit inuistitam udiciumq maximum fecerit ac iustos ꝗ
a principio fuerunt ad uitam restaurauerit. mille annis inter
hoies uersabitur eosq iustissimo imꝑio reget. quod alia sibylla¬
rientur. sed ꝑ eosdem mille annos infinitam multitudinem ge¬
nerabunt et erit soboles eoꝵ sancta et deo cara. Qui at̃ ab infe¬
ris suscitabuntur hi praeerunt uiuentibus uelut iudices. G en¬
tes uero non eoetinguentur omnino.sed quaedam relinquentur
in uictoriam dei ut triumphetur a iustis ac subiuigentur ꝑpetue
seruituti. Sub idem tp̃s. enam princeps daemonum ꝗ ẽ machi¬
nator omnium maloꝵ catenis uincietur. et erit in eustodia
mille annis celestis imꝑii. quo iustitia in orbe regnabit. ne qđ
malum aquersus ppłm dei moliatur. post cuius aduentũ con¬
gregabunur iusti exc omni terra. ꝑ actoq iudicio ciuitas san¬
cta constiuetur in medio terre. in qua ipse conditor deus eũ
uistis doninantibus commoretur. Quam ciuitatem sibylla

Expanded text:
deleverit injustitiam, judiciumque maximum fecerit, ac justos, qui a principio fuerunt, ad vitam restauraverit, mille annis inter homines versabitur, eosque justissimo imrientur, sed per eosdem mille annos infinitam multitudinem generabunt et erit suboles eorum sancta et deo cara: qui autem ab inferis suscitabuntur, hi praeerunt uiuentibus uelut iudices. gentes uero non extinguentur omnino, sed quaedam relinquentur in uictoriam dei, ut triumphentur a iustis ac subiugentur perpetuae seruituti. sub idem tempus etiam princeps daemonum, qui est machinator omnium malorum, catenis uincietur et erit in custodia mille annis caelestis imperii, quo iustitia in orbe regnabit. ne quod malum aduersus populum dei moliatur. post cuius aduentum congregabuntur iusti ex omni terra peractoque iudicio ciuitas sancta constituetur in medio terrae, in qua ipse conditor deus cum iustis dominantibus commoretur. quam ciuitatem Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
Reseop. eeorrior eͥouła. Uidelicet et ipse est dei filius
qui per salomonem sapientissimum regem diuino spiritu
plenum locutus est ea quae subuciemus. Deus condidit
me initio uiarx suaex. in opera sua antae saeculum funda¬
uit me. In principio anteꝗͣ terram faceret. anteꝗͣ abys¬
sos constitueret. priusꝗͣ procederent fontes aquarum.

Expanded text:
 υἱὸν ἐόντα. uidelicet et ipse est dei filius, qui per Solomonem sapientissimum regem diuino spiritu plenum locutus est ea quae subiecimus: dominus condidit me initium uiarum suarum in opera sua, ante saeculum fundauit me: in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum,
Abbreviated transcription (Latin):
ante omnes colles genuit me lominus: fecit religiones
et fines inhabitabilis sub caelo. Cum pararet caelos ade¬
ram illi et cum secerneret suam sedem cum suꝑ uentos
faceret ualidas nubes. et cum confirmatos ponebat mõ¬
tes sub caelo quando fortia faciebat fundamenta terre
eram penes illum disponens ego en̾im cui ad gaudebat
quotidie autem iocundabar ante faciem eius cum laeta¬
retur orbe ꝑfecto. Idcirco autem illum trimoegistus
quod tanta sapientia et uirtute sit instructus a deo pa¬
tre: ut consilio eius et manibus uteretur in fabricatione
mundi. Fortasse aliquis quaerit hoc loco qui sit iste
tam potens. tam deo carus. et quod nomen habeat. eiu
prima natiuitas non modo antecesserit mundum uerũ
etiam prudentia disposuerit. uiruite construxerit. Pri¬
mum scire nos conuenit nomen eius ne angelis ꝗdem
notum eẽ. qui morantur in caelo. sed ipsi soli ac deo pa¬
tri. nec ante id publicabitur. ut est sanctis luteris tra¬

Expanded text:
ante omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, etcum secerneret suam sedem: cum super uentos faceret ualidas nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius, cum laetaretur orbe perfecto. idcirco illum Trismegistus quod tanta sapientia et uirtute sit instructus a deo patre, ut consilio eius et manibus uteretur in fabricatione mundi. Fortasse quaerat aliquis hoc loco, quis sit iste tam potens, tam deo carus, et quod nomen habeat, cuius prima natiuitas non modo antecesserit mundum, uerum etiam prudentia disposuerit, uirtute construxerit. primum scire nos conuenit nomen eius ne angelis quidem notum esse qui morantur in caelo, sed ipsi soli ac deo patri, nec ante id publicabitur, ut est sanctis litteris tra
Abbreviated transcription (Latin):
apepopoy ecti. Sed ꝗͣuis nomen eius. quod ei a principio
pater summus imposuit. nullus aliud praeter ipsum sciat.
habet tñ et inter angelos aliud uocabulum. et inter hoĩes
aliuid. Iesus quippe inter homin es nominatur. Nam t¬
christus non proprium nomen est. sed nuncupatio pote

Expanded text:
 ἐστι. Sed quamvis nomen ejus, quod ei a principio pater summus imposuit, nullus alius praeter ipsum sciat, habet tamen et inter Angelos aliud vocabulum, et inter homines aliud. Jesus quippe inter homines nominatur: nam Christus non proprium nomen est, sed nuncupatio pote
Abbreviated transcription (Latin):
latusset tutus in oris. Censet ne aliquis deum eẽ ꝗ
pulsus ẽ. qui fugit. qui latuit: Nemo tam stultus ẽ.
Qui enim fugit. aut latet. et uim er mortem timeat ne¬
cesse est. Orpheus quia temponibus eius fuit recenti¬
or aperte saturnum in terra et apud homines regnas¬

Expanded text:
latuisset tutus in oris. censetne aliquis deum esse qui latuisset tutus in oris. censetne aliquis deum esse qui pulsus est, qui fugit, qui latuit? nemo tam stultus est. qui enim fugit aut latet, et uim et mortem timeat necesse est. Orpheus, qui a temporibus eius fuit recentior, aperte Saturnum in terra et apud homines regnas
Abbreviated transcription (Latin):
facile uictus est. ac spoliatus imperio. Fugit igitur ex¬
pulsus. et in italiam nauigio uenit cum errasset diu.
sicut ouidius in fastoꝵ libris refert. Causa ratis su¬
perest. tuscum rate uenit ad amnem. Ante pererrato
falcifer orbe deus. Hunc errantem atq inopem ianꝰ
excepit. cuius rei argumenta sunt nũmi ueteres in ꝗ¬
bus est cum duplici fronte ianus et in altera parte na¬
uis. sicut idem poeta subiecit. At bona posteritas pup¬
pim formauit. in aere. hospitis aduentum testificata dei
mnes ergo non tantum poetae. sed historiaꝵ quoq ac
reꝵ antiquaꝵ scriptores hominem fuisse consentuĩt
qui res eius in italia gestas memoriae prodiderunt. grae¬
ci diodorus et thallus. latini nepos et cassius et uarro
Nam cum agresti quodam more in italia uiueretur. Is
genus indocile ac dispersum montibus altis Composu¬
it. legesq dedit. latiumq uocari Maluit. iis quoniã

Expanded text:
facile uictus est ac spoliatus imperio. fugit igitur exfacile uictus est ac spoliatus imperio. fugit igitur expulsus et in italiam nauigio uenit, cum errasset diu, sicut Ouidius in Fastorum libris refert: causa ratis superest. Tuscum rate uenit ad amnem ante pererrato falcifer orbe deus. hunc errantem -atque inopem Ianus excepit: cuius rei argumenta sunt nummi ueteres, in quibus est cum duplici fronte Ianus et in altera parte nauis, sicut idem poeta subiecit: at bona posteritas puppem formauit in aere hospitis aduentum testificata dei. omnes ergo non tantum poetae, sed historiarum quoque ac rerum antiquarum scriptores hominem fuisse consentiunt, qui res eius in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et Thallus, Latini Nepos et Cassius et Varro. nam cum agresti quodam more in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
priuauit. Idem sororem suam rheam. quam latine o¬
pem dicimus cum haberet uxxorem responso uetitus eẽ
dicitur mares liberos educare: quod futurum eẽt ut
a filio pelleretur quam rem metuens natos sibi filios
non utiq deuorabat. ut ferunt fabulae. sed necabat.
quanꝗͣ scriptum sit in historia saera saturnum et
opem caeterosq tunc homines humanam carnem soli¬
tos esitare. uerum primum iouem Leges hominibꝰ mo¬
resq condentem edicto prohibuisse ne liceret eo cibo ue¬
sci. Quod si uerum est. quae potest in eo fuisse iustitia.
Ops autem cum iouem peperisset. subtraxit infantem
eumq nutriendum furtim misit in cretam Rursũ
imprudentiam reprehendam necesse est. Cur enim re¬
sponsum ab alio potius accepit: Cur in caelo constitutꝰ
in terra non uidebat: Cur eum coribantes cimbalis fe¬
fellerunt: Postremo cur extitit uis aliqua maior quae
illius uinceret potestatem: Nimirum senex a uiuene

Expanded text:
priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opriuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat, quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines humanam carnem solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus moresque condentem edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum est, quae potest in eo fuisse iustitia? Ops autem cum Iouem peperisset, subtraxit infantem eumque nutriendum furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. cur enim responsum ab alio potius accepit? cur in caelo constitutus in terra non uidebat? cur eum Corybantes cymbalis fefellerunt? postremo cur extitit uis aliqua maior quae illius uinceret potestatem? nimirum senex a iuuene
Abbreviated transcription (Latin):
sensum sed humanum quoq adimunt. cum affirmãt
eum eẽ saturnum. qui cursum et conuersionem spa¬
tioꝵ ac tempoꝵ continet. eumq graece idipsum no
autem est appellatus quod saturetur annis. Haec ci¬
ceronis uerba sunt exponentis sententiam stoieoꝵ
quae ꝗͣ uana sit. cuiuis intelligere promptissimum ẽ.
Si enim saturnus caeli est filius. quomodo potuit aut
tempus e caelo gigni. aut caelum a tempore abscidi a¬
ut postea tempus imperio spoliari a filio ioue. aut qͦ¬
modo iupiter natus ex tempore est. aut quibus ãnis
saturari possit aeternitas cui nullus ẽ finis: Si ergo
uanae sunt istae rationes philosophoꝵ. quid superest
nisi ut uere factum eẽ credamus idest hominem ab
homine abscissum: nisi forte aliquis existimat deum
fuisse qui timuit cohaeredem cum si quid diuinitatis
habuisset. non patris genitalia debuerit amputare. sed
propria ne iupiter nasceretur. qui eum regni possessioẽ

Expanded text:
sensum, sed humanum quoque adimunt, cum adfirmant sensum, sed humanum quoque adimunt, cum adfirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conuersionem spatiorum ac temporum continet eumque Graece id ipsum nomautem est appellatus, quod saturetur annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est finis? Si ergo uanae sunt istae ratione:- philosophorum, quid superest nisi ut uere factum esse credamus, id est hominem ab homine abscisum? nisi forte aliquis existimat deum fuisse qui timuit coheredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione
Abbreviated transcription (Latin):
q nasci posse ex eo quipoe qui omnia quae arripuerit
absumat. Ouidius in fastis. Nec tu aliud uestam ꝗͣ ui¬
uam intellige flãmam Nataq de flãma corpora nul¬
la uides. Iure igitur uirgo ẽ quae semina nulla remit¬
tit. Nec capit et comites uirginitatis amat. Uulcano
quoq id potuit ascribi qui quidem putatur ignis. et
tamen eum poetae non absciderunt. Potuit et soli in
quo est natura et causa gignentium. Nam sine solis
igneo calore. neq nasci quicꝗͣ neq augeri pot. ut nulli
alii elemento magis opus sit genitalibus ꝗͣ calori. cuiꝰ
foetu concipiuntur. nascuntur. sustentantur omnia.
Postremo etiam si ita sit ut uolunt. qui magis abscissũ
caelo putemus. ꝗͣ omnino sine genitalibus natum.
Nam si per se gignit. non indigebat utiq genitalibus
cum saturnum ipsum procrearet. Si uero habuit. et
a filio abscissa sunt ortus reꝵ et natura omnis inte¬
risset. Quid quod ipsi saturno non diuinum modo

Expanded text:
que nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit que nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ouidius in Fastis: nec tu aliud Vestam quam uiuam intellege flammam nataque de flamma corpora nulla uides. iure igitur uirgo est, quae semina nulla remittit nec capit, et comites uirginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis, et tamen eum poetae non absciderunt. potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium. nam sine Solis igneo calore neque nasci quicquam neque augeri potest, ut nulli alii elemento minus opus sit genitalibus quam calori, cuius fotu concipiuntur nascuntur sustentantur omnia. postremo etiamsi ita sit ut uolunt, qui magis abscisum esse Caelum putemus quam omnino sine genitalibus natum? nam si per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet: si uero habuit et a filio abscisa sunt, ortus rerum et natura omnis interisset. quid quod ipsi Saturno non diuinum modo
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum et in oppido aulacia sepultum. Quoniã
reuelauimus mysteria poetaꝵ. ac saturni garentes
inuenimus. ad uirtutes eius et facta redeamus. Iu¬
stus in regno fuit. Primum ex hoc ipso iam deus
non est. quod fuit. deniq quod ne ustus quidem
fuit. sed impius in filios quos necauit. uerum etiam
in patrem cui dicitur abscidisse genitalia quod for¬
sitan uere acciderit. sed homines respectu elementi
quod dicitur caelum. totam fabulam explodunt. tã¬
ꝗͣ ineptissime fictam. quam tamen stoici ut solent
ad rationem physicam conantur traducere. quorum
sententiam cicero de natura deoꝵ disserens posuit.⁊
C elestem inquit altissimam aethereamq naturam idẽ
igneam quae per sese omnia gigneret. uacare uoluerũt
ea parte corporis. quae conuinctione alterius egeret
ad procreandum. Quae ratio in uestam potuit conue¬
nire. si mas diceretur. Ideirco enim uirginem putãt
uestam. quia ignis inuiolabile sit elementum nihil¬

Expanded text:
mortuum et in oppido Aulacia sepultum? Quoniam mortuum et in oppido Aulacia sepultum? Quoniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad rationem physicam conantur traducere. quorum sententiam Cicero de natura deorum disserens posuit. caelestem inquit altissimam aetheriamque naturam id est igneam, quae per sese omnia gigneret, uacare uoluerunt ea parte corporis, quae coniunctione alterius egeret ad procreandum. quae ratio in Vestam potuit conuenire, si mas diceretur. idcirco enim uirginem putant Vestam, quia ignis inuiolabile sit elementum nihil
Abbreviated transcription (Latin):
qui uocatur caeli stella. postꝗͣ eo ascendit contempla¬
tus est late terras. ibiq in eo monte aram creat caelo.
primusq in ea ara iupiter sacrificauit in eo loco su¬
spexit in caelum quod nunc nos nominamus. idque
quod supra mundum erat quod aether uocabatur.
de sui au nomine caelo nomen indidit. idq iupiter
quod ather uocatur. primus caelum nominauit terre¬
q hostiam quam ibi sacrauit totum addoleuit. Nec
hic tantum sacrificasse iupiter inuenitur. Caesar quoq
in arato refert aglaosthenem dicere iouem cum ex
insula naxo aduersus titanas proficisceretur et sacri¬
ficium faceret in littore aquilam ei in auspicium ad¬
uolasse. quam uictor bono omine acceptam tutelae
suae subiugarit. Sacra uero historia etiam ante cõ¬
sedisse illi aquilam in capite atq ei regnum portẽ¬
disse testatur. Cui ergo sacrificare iupiter potuit
nisi caelo auo quem dicit euhemerus in occeania

Expanded text:
qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplaqui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus est late terras ibique in monte aram creat Caelo primusque in ea ara Iuppiter sacrificauit. in eo loco suspexit in caelum quod nunc nos nominamus, eique quod supra mundum erat, quod aether uocabatur, de sui aui nomine caelum nomen indidit idque Iuppiter quod aether uocatur placans primus caelum nominauit eamque hostiam quam ibi sacrifiauit, totam adoleuit. nec hic tantum sacrificasse Iuppiter inuenitur. Caesar quoque in Arato refert Aglaosthenen dicere, Iouem cum ex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et sacrificium faceret in litore, aquilam ei in auspicium aduolasse, quam uictor bono omine acceptam tutelae suae subiugarit. Sacra uero Historia etiam ante consedisse illi aquilam in capite atque ei regnum portendisse testatur. cui ergo sacrificare Iuppiter potuit nisi Caelo auo, quem dicit Euhemerus in Oceania
Abbreviated transcription (Latin):
nomina montibus aut fluminibus indderunt. Nam
id apud ueteres maximeq graecos fuit usitatum. Sic
maria eoꝵ traxcisse nomen accipimus qui deciderant
in ea. ut aegeum icarium. hellespontun. et in latio a¬
uentinus uocabulum monti dedit. in quo sepultus ẽ
tiberinus uel tibris amnis quo mersus est. Non ergo
mirandum si nomina eoꝵ caelo terraeq: attributa essent.
qui reges genuerant potentissimos. Apparet ergo non
ex caelo natum esse. quod fieri non potest.sed exx eo
homine. cui nomen urano fuit. quod esse uerum tri¬
megistus auctor est. qui cum diceret admodũ paucos
extitisse in quibus esset perfecta doctrina. in his ura¬
num. saturnum. mercurium nominauit cognatos ⁊¬
suos. Haec ille quia ignorauit. alio traduocit historiã
qui quomodo argumentari potuerit ostendi nunc di¬
cam quomodo ubi a quo sit hoc factum. Non enim
saturnus hoc sed iupiter fecit. In saera historia sic
ennius tradit. Deinde paneum deducit in montem

Expanded text:
nomina montibus aut fluminibus indiderunt. Nam nomina montibus aut fluminibus indiderunt. Nam id apud veteres, maximeque Graecos, fuit usitatum. Sic maria eorum traxisse nomina accepimus, qui deciderant in ea, ut Aegeum, Icarium, Hellesponticum: et in Latio Aventinus, vocabulum monti dedit, in quo sepultus est; Tiberinus vel Tiberis, amni in quo mersus est. Non ergo mirandum, si nomina eorum coelo terraeque attributa essent, qui reges genuerant potentissimos. Apparet ergo non ex coelo natum esse; quod fieri non potest: sed exhomine cui nomen Urano fuit. quod esse uerum Trismegistus auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum Saturnum Mercurium nominauit cognatos suos. haec ille quia ignorauit, alio traduxit historiam: qui quomodo argumentari potuerit, ostendi. nunc dicam quomodo, ubi, a quo sit hoc factum: non enim Saturnus hoc, sed Iuppiter fecit. in Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem,
Abbreviated transcription (Latin):
hac figura lateat. Minutius foelix in eo libro qui octa¬
uus inscribitur. sic argumentatus ẽ. Saturnum cum fu¬
gatus eẽt a filio in italiamq uenisset. caeli filium dictũ
quod soleamus eos quoꝵ uirtutem miremur. ad eos ꝗ
repentine aduenerint. de caelo cecidisse dicere.Terrae
autem quod ignotis parentibus natos terrae filios no¬
minemus. Sunt haec quidem similia ueri. non tamen
uera. quia constat etiam tunc cum regnaret.ita esse ba
bitum. Potuit sic argumentari. saturnum cum poten.¬
tissimus rex eẽt ad retinendam parentum suoꝵ memo¬
riam nomina eoꝵ caelo ternaeq indidisse. cum haec priꝰ
alus uocabulis appellarentur. Qua ratione et montib
et fluminibus nomina scimus imposita. Neq enim
cum dicunt poetae de progenie athlanis. aut inachi flu¬
minis id potissimum dicunt homines ec rebus sensu ca¬
rentibus potuisse generari. sed eos utiq significant qui
nati sunt ex is hominibus qui uel um uel mortui

Expanded text:
hac figura lateat. Minucius Felix in po libro qui Octahac figura lateat. Minucius Felix in po libro qui Octauius inscribitur sic argumentatus est: Saturnum, cum fugatus esset a filio in Italiamque uenisset, Caeli filium dictum, quod soleamus eos quorum uirtutem miremur aut eos qui repentino aduenerint, de caelo cecidisse dicere, Terrae autem, quod ignotis parentibus natos terrae filios nominemus. sunt haec quidem similia ueri, non tamen uera, quia conbitum. Potuit et sic argumentari: Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum coelo terraeque indidisse, cum haec prius aliis vocabulis appellarentur; qua ratione et montibus et fluminibus nomina scimus imposita. Neque enim cum dicunt poetae de progenie Atlantis, aut Inachi fluminis, id potissimum dicunt, homines ex rebus sensu carentibus potuisse generari; sed eos utique significant, qui nati sunt ex his hominibus, qui vel vivi, vel mortui,
Abbreviated transcription (Latin):
se quod iustitiaub eo fuerit in terra. Teneo aliquid in
eo quod in eiussilio non fuit. Quid enim tam conueni¬
ens deo qͣ iustim regimen ac pium saeculum. Sed cũ
eadem ratione iatum eẽ cogito. non possum putare deũ
summum. quol uideam eẽ aliquid antiquius. caelum sci¬
licet atq terran. At ego deum quaero ultra quem niħ
est omnino. qu fons et origo sit reꝵ. hic sit necesse ẽ
qui caelum ipsim condidit: terramq fundauit. Satur¬
nus autem si ec his natus ẽ ut putatur. quemadmodũ
potest deus eẽ principalis. qui aliis ortum suum debet:
aut quis praefut mundo prius ꝗͣ saturnus gigneret᷑.
Sed hoc poeticun est. ut dicebam ante figmentum. Nec
enim fieri poteiat ut elementa in sen sibilia tantoq in¬
teruallo separata in unum coirent. ac filium ꝓcrearẽt
aut is qui natus esset. non potissimum genitoribus si¬
milis existeret. sed eam formam gereret quam parẽtes
sui non habebant. Quaeramus ergo quid ueritatis sub

Expanded text:
se, quod iustitia sub eo fuerit in terra. teneo aliquid in hoc, quod in eius filio non fuit. quid enim tam conueniens deo quam iustum regimen ac pium saeculum? sed cum eadem ratione natum esse cogito, non possum putare deum summum quo uideam esse aliquid antiquius, caelum scilicet atque terram. at ego deum quaero ultra quem nihil sit omnino, qui fons et origo sit rerum: hic sit necesse est qui caelum ipsum condidit terramque fundauit. Saturnus autem si ex his natus est ut putatur, quemadmodum potest deus esse principalis qui aliis ortum suum debet aut quis praefuit mundo, priusquam Saturnus gigneretur? sed hoc poeticum est ut dicebam paulo ante figmentum. nec enim fieri poterat ut elementa insensibilia tantoque interuallo separata in unum coirent ac filium procrearent aut is qui natus esset non potissimum genitoribus similis existeret, sed eam formam gereret quam parentes sui non habebant. quaeramus ergo quid ueritatis sub
Abbreviated transcription (Latin):
ouora ⁊ eoc. Item noster maro. Aureus hanc uitam in
terris saturnus agebat. et alio loco. Aurea quae ꝑhi¬
bent illo sub rege fuere. Saecula sic placida populos ĩ
pace regebat. Neq superius dixit in caelo egisse uitã
neq inferius superos in pace rexisse. Unde apparet il¬
lum regem fuisse terrenum quod alibi apertius decla¬
rat. Aurea condet Saecula qui rursus latio regnata
per arua Saturno quondam. Ennius quidem in euhe¬
mero non orimum dicit regnasse saturnum sed ura¬
num patrem Initio inquit primus in terris imꝑiũ
summum caelus habuit. Is id regnum una cum fratͥ
bus sius instituit atq parauit. Non magna dissensio
Si quidem maximoꝵ auctoꝵ de filio ac patre dubita
tio est. Sed tamen utrunq fieri potest. ut et primus
uranus eminere inter caeteros potentia coeperit. et
principatum habere. non regnum. postea saturnus ma¬
iores sibi opes comparauit ac regium nomen asciuerit

Expanded text:
 Ζεύς. item noster Maro: aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat. et alio loco: aurea quae perhibent illo sub rege fuere saecula: sic placida populos in pace regebat. neque superius dixit in caelo egisse uitam neque inferius superos in pace rexisse. unde apparet illum regem fuisse terrenum: quod alibi apertius declarat: aurea condet saecula qui rursus Latio regnata per arua Saturno quondam. Ennius quidem in Euhemero non primum dicit regnasse Saturnum, sed Uranum patrem. initio inquit primus in terris imperium summum Caelus habuit. is id regnum uua cum fratribus suis sibi instituit atque parauit. non magna dissensio, siquidem maximorum auctorum de tilio ac patre dubitatio est. Sed tamen utrumque fieri potest: ut et primus Uranus eminere inter caeteros potentia coeperit, et principatum habere, non regnum; postea Saturnus majores sibi opes comparaverit, ac regium nomen asciverit
Abbreviated transcription (Latin):
onis. cum caetera sint omnia expertia. Uidesne homi¬
nem ꝗͣuis longe a ueritatis notitia remotum tamen
quoniam imaginem sapientiae tuebatur intellexisse
non nisi a deo hominem potiusse generam: Sed tam̃
diuinis opus est testimonus. ne minus humana suf¬
ficiant. Sibylla hominem opus esse testatur oͥc uopoc¬

Expanded text:
onis, cum caetera sint omnia expertia. » Videsne homionis, cum caetera sint omnia expertia. » Videsne hominem, quamvis longe a veritatis notitia remotum, tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a Deo hominem potuisse generari? Sed tamen divinis opus est testimoniis, ne minus humana sufficiant. Sibylla hominem Dei opus esse testatur:
Abbreviated transcription (Latin):
omnia non tenera nata sunt. sed ex creta. quod ut
dicerent nunꝗͣ illis uenit in mentem. Omnis igitur .¬
illa ratio impossibilis et uana est. si tamen ratio dici põt
qua id agitur ut nulla sit ratio. Qui enim dicit omnia
sua sponte esse nata nihilq duunae prouidentiae tribĩl
id profecto rationem non asserit. sed euertit. Quod si ne¬
que fien quicꝗͣ sine ratione. neq nasci potest. apparet
eẽ diuinam prouidentiam cuius est proprium qđ
dicitur ratio. Deus igitur reꝵ omnium machinator
fecit hominem. Quod cicero ꝗͣuis expers caȩlestium
litteraꝵ uidit tamen. qui libro de legibus primo
hoc idem tradidit quod prophete. Cuius uerba sub¬
ieci. Animal hoc prouidum sagax. multiplex. acutũ
memor. plenum rationis et consilii quem uocamus ho¬
minem. praeclara quadam condicione generatum eẽ
a summo deo solum Est enim ex tot animantium
generibus atq naturis particeps rationis. et cogitati¬

Expanded text:
omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest qua id agitur, ut nulla sit ratio. qui enim dicit omnia sua sponte esse nata nihilque diuinae prouidentiae tribuit, hic profecto rationem non adserit, sed euertit. quodsi neque fieri quicquam sine ratione neque nasci potest, apparet esse diuinam prouidentiam, cuius est proprium quod dicitur ratio. deus igitur rerum omnium machinator fecit hominem. quod Cicero quamuis expers caelestium litterarum uidit tamen, qui libro de legibus primo hoc idem tradidit quod prophetae. cuius uerba. subieci. animal hoc prouidum sagax multiplex acutum memor, plenum rationis et consilii, quem vocamus hominem, praeclara quadam conditione generatum esse a supremo Deo; solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis, particeps rationis et cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
cta ut animalia recens aedita uel haberent alimentum.
uel non haberent periculum necesse est ut aliquis di¬
uina nescio qua ratione prouiderit. Quis autem põt
prouidere nisi deus: Uid eamus tamen an ipsum quod
dictitant fieri potuerit. ut homines nascerentur e ter¬
ra. Si consideret aliquis qͣdu et quibus modis. educe¬
tur infans intelliget profecto non poriusse terrigenas
ilos queros sine ullo educatore posse nutriri: Fuit eĩ
necesse compluribus mensibus iacere proiectos. doner
confirmatis neruis mouere se. locumq mutare possent
quod uix intra unius anni spatium fieri potest. Iam
uide utrum ne infans eodem modo. et eodem loco quo
effusus est iacere per multos menses ualuerit. ac non
et humore illo terrae quod alimenti gratia ministrabat
et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus
corruptusq moraretur. Itaq nullo modo fieri potest
quin ab aliquo fuerit aeducatus. nisi forte animalia

Expanded text:
cta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum cta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus iacere proiectos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia
Abbreviated transcription (Latin):
coepit. Nec enim sol et luna et astra tunc non erant.
aut cum essent meatus non habebant. At non diuina
moderatio. quae cursus eoꝵ temperat et gubernat. cum
ipsis simul coeperit. deinde si ita sit ut dicunt. esse ꝓ¬
uidentiam necesse est et in id ipsum incidunt. quod ma¬
xime fugiunt. Nondum enim natis animalibus aliꝗs
utique prouidit ut nascerentur. nec orbis terre deser¬
tus atq incultus horreret. Ut autem de terra sine
officio parentium nasci possent. necesse est magna rati¬
one esse prouisum. Deinde ut humor ille coneretus e
terra in uarias imagines corpoꝵ fingeretur. Item ut
et foliculis quibus tegebantur accepta uiuendi senti¬
endiq ratione. tanꝗͣ ex aruo matrum profunderentur.
mira in explicabilisq prouisio est. Sed putemus id qͦo:
casu accidisse. Illa certe quae sequuntur fortuita esse
non possunt ut terra continuo lacte manaret. ut aeris
temperies esset aequalis. Quae si constat idcrco esse fa¬

Expanded text:
coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperat. demue, quod si ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae secuntur fortuita. esse non possunt, ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. quae si constat idcirco esse ta
Abbreviated transcription (Latin):
nouam semen genitale retinentem foliculos ex se quosdã
in uteroꝵ similitudine protulisse. de quibus lucretius
Crescebant uteri terram radicibus apti eosq cum matu¬
rassent. natura cogente ruptos animalia tenera profu¬
disse. deinde terram ipsam humore quodam qui esset
lacti similis exuberasse eoq alimento animantes esse
nutritos. Quomodo igitur uim frigoris uel caloris fer¬
re aut uitare potuerit. aut omnino nasci cum sol exu¬
reret frigus astringeret. Non erat in quiunt in principio
mundi biemos. nec estas. sed perpetua temperies et uer
equabile. Cur ergo nibil hoꝵ fieri etiam nunc uidemꝰ
quia semel necessarium fuit ut animalia nascerentur
Postqͣ uero ẽẽ coeperunt concessa us facultate gnandi
et terra parere desut. et temporis condicio mutata est
O ꝗͣ facile est redarguere mendacia. Primum quod nib
potest esse in hoc mundo. quod non sic permaneat ut

Expanded text:
nouam semen genitale retinentem folliculos ex se quosdam nouam semen genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera profudisse. deinde terram ipsam umore quodam qui esset lacti similis exuberasse eoque alimento animantes esse nutritas. quomodo igitur uim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut