comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arma ⁊ sagite.⁊ lingua eorũ gla¬
dius accutus: qͣnto magis in femi¬
inis. quarum mutabilis fluctuãs¬
q sententia si suo arbitrio relmi¬
quatur. cito ad detĩora de labitur
Noui ego muttoq sexu ꝑnimiam.
abstinentiam cerebri sanitatem in qui¬
brdam fuisse uexatam. p̃cipueq in his
qui in humectis ⁊ frigidis habitauere
cellulis. ita ut nescirent quid agerent.
quoue se uerterent. quid loqui quidta¬
cere deberent. Certe si rudes scłariũ lit¬
terarũ de tractatib hominũ disertoꝵ¬
tacere non possunt. Docentq scͥptu¬
ras quas nõ intelligunt. ⁊ cũ aliis ꝑ¬
suaserint: eruditorium sibi assumũt
suꝑciliũ. prius imꝑitorum magistri
quam doctorũ discipuli. Bonũ est gͦ
post regulas scripturaꝵ uite sue tra¬
mitem ab aliis discere. nec p̃ceptore
uti pessimo scilicet p̃sumptõne sua.
De talib feminis ⁊ apłs loquit᷑. q̃
circumferuntur om̃i uento doctrine

Expanded text:
arma et sagittae et lingua eorum glaarma et sagittae et lingua eorum gladius acutus-, quanto magis in feminis, quarum mutabilis fluctuansque sententia, si suo arbitrio relinquatur, cito ad deteriora delabitur! noui ego in utroque sexu per nimiam abstinentiam cerebri sanitatem in quibusdam fuisse uexatam praecipueque in his, qui in humectis et in frigidis habitauere cellulis, ita ut nescirent, quid agerent quoue se uerterent, quid loqui, quid facere deberent. certe, si rudes saecularium litterarum de tractatibus hominum disertotacere non possunt: docentque Scripturas quas non intelligunt; et cum aliis persuaserint, eruditorum sibi assumunt supercilium: prius imperitorum magistri, quam doctorum discipuli. Bonum est igipost regulas Scripturarum, vitae suae tramitem ab aliis discere: nec praeceptore uti pessimo, scilicet praesumptione sua. De talibus feminis et Apostolus loquitur: Quae circumferuntur omni uento doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
multo his nequiora qũa dixi. res¬
ponsionẽ ordinis flagitabis. ne nõ
tam prohibuisse uideat qũa cõmonu¬
isse. cum p̃sentis oꝑis sit instruere
uirginem. nõ hereticis respondere.
Ceterũ om̃s frandulentias eorũ
⁊ cuniculos quib nitũtur subuer¬
tere ueritatẽ. in alio opere deo adui¬
uante subuertimꝰ. quod si uolueris
prõpte libent̾q mittenꝰ. Ultrone¬
as enĩ aiunt putere merces ⁊ preci¬
a facilitate deccescere q̃ semꝑ in rari¬
tate maiora sunt. Solet ĩter pleros¬
q ẽẽ certamen. Utrũ solitaria an
cum multis uita sit melior. quaꝵ
prior p̃fertur quidem scłe. sed in ui¬
ris quidem periculosa est. ne abstrac¬
ti ab hominũ frequẽtia. sordidis
⁊ impiis cogitatõnib pateant. ⁊
pleni arrogantie ac suporcilitii cũc¬
tos despitiant. armentq lingnas
siras uł cli̾cis uł aliis monachis
detrahendi. de quib rectissime di¬
citur. Filii hominũ dentes eorum

Expanded text:
multo his nequiora, quam dixi, resmulto his nequiora, quam dixi, responsionem flagitabis, ne non tam prohibuisse uidear quam commonuisse, cum praesentis operis sit instruere uirginem, non hereticis respondere. ceterum omnes fraudulentias eorum et cuniculos, quibus nituntur subuertere ueritatem, in alio opere deo adiuuante subuertimus, quod, si uolueris, prompte libenterque mittemus. ultroneas enim aiunt putere merces et pretia facilitate decrescere, quae semper in raritate maiora sunt. Solet inter plerosque esse certamen, utrum solitaria an cum multis uita sit melior. quarum prior praefertur quidem secundae, sed, in uiris si quidem periculosa est, ne abstracti ab hominum frequentia sordidis et inpiis cogitationibus pateant et pleni adrogantiae ac supercilii cunctos despiciant armentque linguas suas uel clericis uel aliis monachis detrahendi causa - de quibus rectissime dicitur: filii hominum, dentes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
mines non sustinere. s sustinere
deo seriuentes: Sin aut̃ iuditia¬
inquiunt dñĩ uera iustificata
in semetipĩs.⁊ nichil apud dni
innistum est. ip̃a rõne conpellet᷑
ut credamus animas fuisse in ce¬
lestib. ⁊ propter q̃dam antiqua pͤ¬
cata dampnatas in corporib hu¬
manis ⁊ ita loquamur sepultas nos¬
q in ualle lacrimarum penas luere
peccatorum. Unde ⁊ proph̾ã dicit:
Prius quã humiliarer ego pecta¬
ni. ⁊ edut de carcere anmam meã
olim in egẏpto ⁊ in orientis ꝑtib
u̾sabat᷑. ⁊ nũc abscondite quasi info¬
ueis iupeͬarũ apud plerosq uersat᷑.
illarum ꝑtiũ polluit puritatem. ⁊ qͣ¬
si hereditario malo serpit inpancis.
ut ꝑueniat ad plurimos. quam cer¬
tus sum. quod si audieris nõ reci¬
pies. Habes enĩ apud deũ magists
quarum fides norma doctrine est. In¬
telligis quid loquar. Babit enĩ tͥ
ds in omĩb intellectum. Nec sta¬
tim adu̾sum senissimã heresim ⁊

Expanded text:
mines non sustinere et sustinere mines non sustinere et sustinere deo seruientes ? sin autem iudicia\',inquiunt, \'domini uera, iustificata in semet ipsis et nihil apud deum iniustum est, ipsa ratione conpellimur, ut credamus animas fuisse in caelestibus et propter quaedam antiqua peccata damnatas in corporibus humanis et, ut ita loquamur, sepultas nosque in ualle lacrimarum poenas luere peccatorum. unde et propheta dicit: priusquam humiliarer, ego peccaui et: educ de carcere animam meam olim in Aegypto et in orientis partibus uersabatur et nunc abscondite quasi in foueis uiperarum apud plerosque uersatur illarumque partium polluit puritatem et quasi hereditario malo serpit in paucis, ut perueniat ad plurimos, quam certus sum quod, si audieris, non recipias. habes enim apud deum magistras, quarum fides norma doctrinae est. intellegis, quid loquar — dabit enim tibi deus in omnibus intellectum — nec statim aduersum saeuissimam heresim et
Abbreviated transcription (Latin):
dinis statim noxiũ ꝑtulit capuł ⁊ si¬
bilantia ydre ora conpescuit. Et quia
uereor. immo rumore cognoui. Inqͥ¬
brdam ad huc uinere ⁊ pullullare ue¬
nenata plantaria. illud te pio carita¬
tis affectu p̃monendam puto. ut
sc̃i innocentii qui aplĩce tathedre
⁊ supra dicti uiri successor ⁊̃ filius
est teneas fidem. nec peregrinam qmͣ¬
ius tibi prudens callidaq indeatur
doctrinam recipias. Solent enĩ huiꝰ.¬
cemodi per angulos ministrare ⁊
quasi iustitiam dei querere. cur il¬
la anima in illa est nata prouintia.ͦ
⁊ seuissimas natõnes ubi nulla di
notitia est Cumq hoc quasi scor¬
pionis ictu simplices quosq ꝑcus¬
serunt. ⁊ fistulato nulnere locum
sibi fecerunt. uenena diffundunt.
Putas ne frustra infans ꝑuulus
⁊ qui uix matrem risu ⁊ nultus
hilaritate cgnoscat: qui nec bomi
aliquid fecit nec mali demone cor¬
ripitur. morbo opprimitur regio.
⁊ ea sustinet q̃ uidemus impios ho¬

Expanded text:
dinis statim noxium perculit caput et sidinis statim noxium perculit caput et sibilantia hydrae ora conpescuit. et quia uereor, immo rumore cognoui in quibusdam adhuc uiuere et pullulare uenenata plantaria, illud te pio caritatis affectu praemonendam puto, ut sancti Innocentii, qui apostolicae cathedrae et supra dicti uiri successor et filius est, teneas fidem nec peregrinam, quamuis tibi prudens callidaque uideatur, doctrinam recipias. solent enim huiusce modi per angulos musitare et quasi iustitiam dei quaerere: \'cur illa anima in illa est nata prouincia? et saeuissimas nationes, ubi nulla dei notitia est?\' cumque hoc quasi scorpionis ictu simplices quosque percusserint et fistulato uulnere locum sibi fecerint, uenena diffundunt: \'putasne, frustra infans paruulus et qui uix matrem risu et uultus hilaritate cognoscat, qui nec boni aliquid fecit nec mali, daemone corripitur, morbo opprimitur regio et ea sustinet, quae uidemus inpios ho
Abbreviated transcription (Latin):
tra sc̃ẽ conu̾satõnis multarũ castita¬
tem lucrũ tuũ facies scriptura dicente.
In desideriis est omĩs amina ociosi. Nec
id tirco tͥ ab opere cessandñ ẽ. quia deo
propitio nulla re indiges: sed ideo cũ oĩ¬
b laborandũ est. ut ꝑ occ̃onẽ oꝑis nichil
alind cogites nͥ quod ad dm̃ pertinet
seruitutẽ. Simplicit̾ loquar. qñaus
omnẽ censiirtuũ in pauꝑes distribu¬
as. nichil apud xpm erit p̃tiosius nisi
quod manib tius ip̃a confiteris uł in
usus proprios uł in exemplũ uirginũ
ceterarũ. aut quod aue matriq offeras
maiora ab eis in refectõne pauperum
p̃cia receptura. Pene p̃terii quod uł
precipum est.
Um eẽs paruula ⁊ scẽ ac beate me¬
morie anastasius ep̃s romanam
regeret eccłiam. de orientis partibus
hereticorũ seua tempestas. simplicita¬
rem fidei ut apłi uoce laudata est por¬
lueret. labefactare conata est. sed uir
ditissime paupertatis ⁊ apłice sollicitu¬

Expanded text:
tra sanctae conuersationis multarumque castitatra sanctae conuersationis multarumque castitatem lucrum tuum facies scriptura dicente: in desideriis est omnis anima otiosi. nec idcirco tibi ab opere cessandum est, quia deo propitio nulla re indiges, sed ideo cum omnibus laborandum est, ut per occasionem operis nihil aliud cogites, nisi quod ad domini pertinet seruitutem. simpliciter loquar: quamuis omnem censum tuum in pauperes distribuas, nihil apud Christum erit pretiosius, nisi quod manibus tuis ipsa confeceris uel in usus proprios uel in exemplum uirginum ceterarum uel, quod auiae matrique offeras maiora ab eis in refectionem pauperum pretia receptura. Paene praeterii, quod uel praecipuum est. dum esses paruula et sanctae ac beatae memoriae Anastasius episcopus Romanam regeret ecclesiam, de orientis partibus hereticorum saeua tempestas simplicitatem fidei, quae apostoli uoce laudata est, polluere et labefactare conata est. sed uir ditissimae paupertatis et apostolicae sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
lem sum locutus. muĩc aut ad uirginẽ
loquar id est nõ ea q̃ extra te sed inte
sunt tantum considerans. preter psal¬
morũ ⁊ orõnis ordinem. qd̾ tibi hora
quot horis scam̃ sc̾pturã adiscere de¬
beas. qnͣto tempore legere. nõ ad labo¬
rem sed ad delectatõnem ⁊ instructõ¬
nem anime. Cumq hec finieris spa¬
cia. ⁊ frequent᷑ te ad figenda genia
sollicitudo nimi suscitanit᷑. Hare¬
to lanam semꝑ in manib. uł staminis
pollice fila deducito. uł ad torquc̃da subte¬
mina in alueolis fusa uertantur. aliaꝵ¬
qr neta aut inglobum collige aut tex¬
enda conpone. Que texta sunt respice.
q̃ errata reprehende. q̃ facienda consti¬
tuc. Sitantis oꝑm uarietatib fueris
occupata. nũquam tibi dies longi e¬
runt sed quãuis estiuis tendant᷑ soli¬
b brenes indebunt᷑. In quib aliquid o¬
ꝑis p̃termissum ẽ. Hec obseruans ⁊
to ip̃am saluabis ⁊ alias. ⁊ eris magis¬

Expanded text:
lem sim locutus. Nunc tantum ad uirginem lem sim locutus. Nunc tantum ad uirginem loquar, id est non ea, quae extra te, sed in te sunt, tantum considerans. praeter psalmorum - et orationis ordinem, quod tibi hora quot horis sanctam scripturam ediscere debeas, quanto tempore legere non ad laborem, sed ad delectationem et instructionem animae. cumque haec finieris spatia et frequenter te ad figenda genua sollicitudo animi suscitauerit, habeto lanam semper in manibus uel staminis pollice fila deducito uel ad torquenda subtemina in alueolis fusa uertantur aliarumque neta aut in globum collige aut tegenda conpone. quae texta sunt, perspice; quae errata, reprehende; quae facienda, constitue. si tantis operum uarietatibus fueris occupata, numquam tibi dies longi erunt, sed, quamuis aestiuis tendantur solibus, breues uidebuntur, in quibus aliquid operis praetermissum est. haec obseruans et te ipsam saluabis et alias et eris magis
Abbreviated transcription (Latin):
Alii edificent ecclias. uestiant parie¬
tes marmorũ crustis. colũpnarũ mo¬
les aduehant. earumq de aurent capi¬
ta p̃tiosum ornatũ non sentͥentia. elore
argentoq ualuas ⁊ gemis aurea uł an¬
rata distinguãt altaria. nõ rep̃hendo. nõ
ab nuo. unusquisq in suo sensu ab undat.
meluisq ẽ hoc facere quã repositis opi¬
b incubare. s tibi aliud propoitũ est.
xpm̃ uestire in panꝑib. iisitare in lan¬
guentib. pascere in esurientib susciꝑe
inhis qui tecto in digent. ⁊ maxime
in domesticis fidei. uirginũ alere mõas¬
teria. seruorũ dei. ⁊ panꝑm spũ habere
curam. qui dieb ⁊ noctib seruiunt dño
cuntur nisi quod ad landes dei ꝑtinet.
habentesq nictum atq uestitum his
gaudent diuitiis. qui plus habere no¬
lunt si tamen seruant propõĩtum.
Alioqum si amplius desiderant. his qͦ
q̃ necessaria sunt probant᷑ indigni. Hoc
ad nirginem diuitem. ⁊ nirgiñẽ nobi¬

Expanded text:
alii aedihcent ecclesias, uestiant pariealii aedihcent ecclesias, uestiant parietes marmorum crustis, columnarum moles aduehant earumque deaurent capita pretiosum ornatum non sentientia, ebore argentoque ualuas et gemmis aurea uel aurata distinguant altaria — non reprehendo, non abnuo; unusquisque in sensu suo abundet meliusque est hoc facere quam repositis opibus incubare —, sed tibi aliud propositum est: Christum uestire in pauperibus, uisitare in languentibus, pascere in esurientibus, suscipere in his, qui tecto indigent — et maxime in domesticis fidei —, uirginum alere monasteria, seruorum dei et pauperum spiritu habere curam, qui diebus et noctibus seruiunt domino quuntur, nisi quod ad laudes dei pertinet, habentesque uictum atque uestitum his gaudent diuitiis, qui plus habere nolunt, si tamen seruant propositum. alioquin, si amplius desiderant, his quoque, quae necessaria sunt, probantur indigni. haec ad uirginem diuitem et uirginem nobi
Abbreviated transcription (Latin):
post uotum obtulerunt. quasi su¬
a ⁊ non euis cui semel ea uouerãt.
partemq sibi iam aliene substanti¬
e reseruarunt. metuentes famem
quia uera fides nõ timet. p̃sentẽ me¬
ruere undictã nõ crudelitate sentẽ¬
tie sed correctõnis exemplo. De¬
niq ⁊ apłs petrus nequaqiũa im¬
tus philosophus calumpniat᷑. sed
dei udiciũ prophetito spũ annũ¬
tiat. ut pena duorũ hominũ sit
doctrina multorũ. Ex eo tempore
quo uirginitati perpetue consecra¬
ta es: tua nõ tua sunt. immo ue¬
re tua quia xp̃i ẽẽ ceperunt q̃ ama
iuuente uł matre ip̃arum arbitrio
dispensanda sunt. Sin aũt obierint
⁊ somno scõrũ rẽquieuerint scio¬
enim in illis hoc optare. ut te habeant
superstitem cum etas maturior fuerit
⁊ uoluntas grauior firmiorq sententi¬
a. facies qd̃ tibi uisum fuerit immo qd̾
dñs imꝑarit scitura nichil te habitu¬
ram nisi qd̃ in bonis oꝑib erogaueris.

Expanded text:
post uotum obtulerunt quasi supost uotum obtulerunt quasi sua et non eius, cui semel ea uouerant, partemque sibi iam alienae substantiae reseruarunt metuentes famem, quam uera fides non timet, praesentem meruere uindictam non crudelitate sententiae sed correptio-. nis exemplo. denique et apostolus Petrus nequaquamtus philosophus calumniatur, sed dei iudicium prophetico spiritu adnuntiat, ut poena duorum hominum sit doctrina multorum. ex eo tempore, quo uirginitati perpetuae consecrata es, tua non tua sunt, immo uere tua, quia Christi esse coeperunt, quae auia uiuente uel matre ipsarum arbitrio dispensanda sunt. sin autem obierint et somno sanctorum requieuerint enim et illas hoc optare, ut te habeant superstitem —, cum aetas maturior fuerit et uoluntas grauior firmiorque sententia, facies, quod tibi uisum fuerit, immo quod dominus imperarit, scitura nihil te habituram, nisi quod in bonis operibus erogaueris.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendo p̃mia. Tuũ ẽ eligere si uolu¬
eris in agone atq certamine coro¬
nari. ⁊ consideremus quã sapienter
sapientia sit locuta. Unde q̃ hates
Cui ista precipiunt᷑: Nempe illi cui
dem̃ est. Si uis ẽẽ perfectus. nõ par¬
tem bonorum tuorũ uende. s om̃ia
Cumq uendideris. quid sequitur: Et
da pauꝑib. Non duutib non pro¬
piiquis nõ ad luxuriã sed ad neces¬
sitatem. Sine ille sacerdos. sine cog¬
natus sit. ⁊ affinis. nichil in illo
aliud consideres. nisi paupertatem
landent te esurientium uiscera. nõ
ructantiũ opulenta comunia. In
actib aplłorum. qͣndo dñi nr̃i ihũ¬
xp̃i ad huc calebat cruor. ⁊ ferue¬
bat recens incredentib fides. uen¬
debant om̃s possessiones suas ⁊ p̃¬
cia eaum ad aplorum deferebant
pedes ut ostenderent pecumas eẽ
calcandas. dabaturq singulis pro¬
ut opus erat. Ananias ⁊ saphira
dispensatores timidi immo corde
duplici. ⁊ ideo condempnati quia

Expanded text:
ostendo praemia; tuum est eligere, si uoluostendo praemia; tuum est eligere, si uolueris in agone atque certamine coronari\'. et consideremus, quam sapienter sapientia sit locuta: uende, quae habes. cui ista praecipiuntur? nempe illi, cui dictum est: s i uis esse perfectus. non partem bonorum tuorum uende, sed omnia. cumque uendideris, quid sequitur? et d a pauperibus. non diuitibus, non propinquis, non ad luxuriam sed ad necessitatem. siue ille sacerdos siue cognatus sit et adfinis, nihil in illo aliud consideres nisi paupertatem. laudent te esurientium uiscera, non ructantium opulenta conuiuia. in Actibus apostolorum, quando domini nostri adhuc calebat cruor et feruebat recens in credentibus fides, uendebant omnes possessiones suas et pretia earum ad apostolorum deferebant pedes, ut ostenderent pecunias esse calcandas; dabaturque singulis, prout opus erat. Ananias et Saphira, dispensatores timidi, immo corde duplici et ideo condemnati, quia
Abbreviated transcription (Latin):
putare non possumꝰ. Unde ⁊ psal¬
mista dicit. Irascimini ⁊ nolite p¬
care. Quod apl̾s disserens. sol in¬
quid nõ nõ occidat super iracũdiam
urãm. qr ⁊ irasci hominis ẽ. ⁊ fin̾e
um reor de monere contra auaritiã:
cum generis tui sit. ⁊ habere ⁊ calca¬
re diuitias. ⁊ apls doceat auaritiã
eẽ ydolorũ cultum dñsq respondeat
sciscitanti. Magr̃ bone quid boni fa¬
ciens uicam eternã possidebo. si iuis
ẽẽ ꝑfectus. uade uende om̃ia q̃ ha¬
bes ⁊ da pauꝑib. ⁊ habebis chesan¬
rum in celis ⁊ ueni sequere me. A¬
plici fastigii ẽ ꝑfecteq uirtutis uẽ¬
dere om̃ia ⁊ pauꝑib distribuere.⁊
sic leuem atq expeditum cum xp̃o
ad celestia subuolare. nobis immo
tibi diligens credita est dispensatio.
quani quam in hoc om̃ĩ etati om̃iq
ꝑsone libertas arbitrii derelicta sit
Siuis inquid ẽẽ ꝑfectus. Non co¬
go. non impero. sed propono palma:

Expanded text:
putare non possumus. unde et psalputare non possumus. unde et psalmista dicit: iras cimini nolite peccare, quod apostolus disserens: s o 1, inquit, non occidat super iracundiam uestram, quia et irasci hominis est et finem um reor te monere contra auaritiam, cum generis tui sit et habere et calcare diuitias et apostolus doceat auaritiam esse idolorum cultum dominusque respondeat sciscitanti: magister bone, quid boni faciens itam aeternam possidebo? si uis esse perfectus, uade, uende omnia, quae habes, et da pauperibus et habebis thesaurum in caelis et ueni, sequere me. apostolici fastigii est perfectaeque uirtutis uendere omnia et pauperibus distribuere et sic leuem atque expeditum cum Christo ad caelestia subuolare. nobis, immo tibi diligens credita est dispensatio, quamquam in hoc omni aetati omnique personae libertas arbitrii derelicta sit. si uis, inquit, esse perfectus: \'non cogo, non impero, sed propono palmam,
Abbreviated transcription (Latin):
seratõne nõ ñm ẽ. Eu nuchorũ quoq
tibi ⁊ puellarũ ac seruulorũ mores ma¬
gis eligant᷑ quã uultuũ elegantia. qr
in om̃i sexu ⁊ etate ⁊ trucatorum cor¬
porum molenta pudicitia  ammi consi¬
derandi sunt. qui amputari nisi xpisti
timore non possunt. Scurrilitas atq
lasciuia te presente non habeat locũ
Nunqͣm u̾bum in honestum audias:
aut qd̃ si audieris nõ irascaris. Perdite
mentes hominũ uno frequẽter leui¬
q sermone temptãt claustra pudicitie
Rdete ⁊ rideri scłani b decelinque: gri¬
uitas tuam ꝑsonã docet. Catonẽ qͦ
illum dico censorium ⁊ ur̃e qͦndam
urbis principem qui in extrema etate
grecas luteras non erubuit censor nec
crassum semel inuita scribit risisse
lucilius. Tuerit illa affectata seueri¬
tas ⁊ gliam q̃rens auramq popula¬
rem. nos affectus ⁊ perturbatõnes
qmͣ diu intabernaculo corporis huius
habitamus ⁊ fragili carne circũda¬
mur. moderari ⁊ regere possumꝰ. am¬

Expanded text:
seratione non nostrum est. Eunuchorum quoque tibi et puellarum ac seruulorum mores magis eligantur quam uultuum elegantia, quia in omni sexu et aetate et truncatorum corporum uiolenta pudicitia animi considerandi sunt, qui amputari nisi Christi timore non possunt. scurrilitas atque lasciuia te praesente non habeat locum. numquam uerbum inhonestum audias aut, si audieris, non irascaris. perditae mentes hominum uno frequenter leuique sermone temptant claustra pudicitiae. ridere et rideri saecularibus derelinque; 2 grauitas tuam personam decet. Catonem quoque — illum dico censorium et uestrae quondam urbis principem —, qui in extrema aetate Graecas litteras non erubuit censor nec Crassum semel in uita scribit risisse Lucilius. fuerit illa affectata seueritas et gloriam quaerens auramque popularem; nos affectus et perturbationes, quamdiu in tabernaculo corporis huius habitamus et fragili carne circumdamur, moderari et regere possumus, am
Abbreviated transcription (Latin):
rome dudum positus chi
receram. Quod quia rursum ui¬
detis o paula ⁊ e ustochium scͥp¬
toiũ uitio deprauatũ. plusq an¬
tiquũ errorem quam nouam e¬
mendatõnem ualere. etgitis ut ue¬
luti quodam nouali scissum iam
aglum exerceam. ⁊ obliquis sul¬
cis renascentes spinas eradicem.
equum ẽẽ dicentes ut quod cre¬
bro maie pullulat crebrius suc¬
cidatur: Unde consueta piefatõ e
cõmoneo. tam uos quib forte
labor iste desudat. quam eos qui exem¬
plaria istius modi habere noluerint:
ut que diligent̾ emendani. cũ cura ⁊
diligentia transcribant. Nocet sibi
Unus quisq uł iacentem lineam uł
signa radiantia id est uł obelos est uł
asteriscos .xͦ. Et ubicumq uiderit
uirgulam p̃cedentem. ab eã usq ad du¬
o puncta que impressumus sciat in
stelle simi litudinem per spexerit: de
hebreis uoluminib additum nouerit
eque usq ad duo puncta iuxta theo¬
dotõnis dum taxat editõnem. qui sim¬
plicitate sermonis a .lx. interpieti¬

Expanded text:
Romae dudum positus emenrexeram. Quod quia rursum videtis, o Paula et Eustochium, scriptorum vitio depravatum, plusque antiquum errorem, quam novam emendationem valere: cogitis, ut veluti quodam novali, scissum jam arvum exerceam, et obliquis sulcis renascentes spinas eradicem: aequum esse, dicentes, ut quod crebro male pullulat, crebrius succidatur. Unde consueta praefatione commoneo tam vos, quibus forte abor iste desudat, quam eos qui exemplaria istiusmodi habere voluerint, ut quae diligenter emendavi, cum cura et diligentia transcribantur. Notet sibi unusquisque vel jacentem lineam, vel signa radiantia: id est, vel obelos ÷ vel asteriscos +. Et ubicumque viderit virgulam praecedentem ÷, ab ea usque ad duo puncta  quae impressimus, sciat instellae + similitudinem perspexerit, de Hebraeis voluminibus additum noverit, aeque usque ad duo puncta, juxta Theodotionis dumtaxat editionem, qui simplicitate sermonis a Septuaginta interpreti
Abbreviated transcription (Latin):
litate prestantius. nichilq amabilius
Nec est eñĩ precipua obseruatrix. ⁊ qua¬
si custos quedam uirtutum om̃im. Ni¬
chilq est. quod nos ita ⁊̃ hominib gra¬
tos. ⁊ deo faciat: quam si uite merito
magne humilitatis in fimi sumus. Pro¬
pt̾ qd̾ scͥptura dicit. Quanto magnꝰ
in uenies grãm. Et dñs loquit᷑ perpro¬
ph̾am. Superquem alium requiescam
nisi super humilem ⁊ quietum ⁊ tremẽ¬
humilitatem sequere. nõ q̃ ostenditur
atq simulatur gestu corporis aut frac¬
ta uoce uerborum: s q̃ puro affectu cordis
exprimitur. Aliud est enĩ uirtutem ha
q̃ sub quibdam humilitatis signis latet

Expanded text:
litate praestantius nihilque amabilius; litate praestantius nihilque amabilius; haec est enim praecipua conseruatrix et quasi custos quaedam uirtutum omnium, nihilque est, quod nos ita et hominibus gratos et deo faciat, quam si uitae merito magni, humilitate infimi simus; propter quod scriptura dicit: quanto magnus inuenies gratiam et deus loquitur per prophetam: super quem alium requiescam nisi super humilem et quietum et tremenhumilitatem sequere, non quae ostenditur atque simulatur gestu corporis aut fracta uoce uerborum, sed quae puro affectu cordis exprimitur. aliud est enim uirtutem habquae sub quibusdam humilitatis signis latet
Abbreviated transcription (Latin):
pro maledicto. sed econtrario benedi¬
centes. Mentiri uo̾. atq iurare lin¬
gua tua prorsus ignoret. tantusꝙ¬
in te sit ueritatis amor. ut quicquid
dixeris uiratum putes. De quo salua¬
tor ad discipulos ait. Ego aut̃ dico
uobis. non iurare om̃ino. Et paulo
post. Sit aut̃ sermo ur̃. est est. non
non. Quod aut̃ his abundantius
est. amalo est. In omi igitur actu at¬
ꝙ uerbo. quieta mens ⁊ placida see¬
uet᷑. semperq cogitatõni tue dei piesen¬
tia octurrat. Sit huiilio animus
ac mitis: ⁊ adu̾sus sola uitia erectus.
sunquam illum aut superbia extollat
in dei habitaculum preparanda ẽ. quem
non auro templa fulgentia nõ geminus
altaria distincta delectant: s anima or¬
nata iurtutib. Ideo ⁊ templum dei sc̃o¬
rum corda dicuntur. affirmante a pło qͥ
ait. Si quis templum dei uiolauerit. dis¬
ꝑdet illum d̾s. templum eñ dĩ scm̃ est.
quod estis uos. Nichil habeas humi¬

Expanded text:
pro maledicto, sed e contrario benedipro maledicto, sed e contrario benedicentes . 19. Mentiri vero atque jurare, lingua tua prorsus ignoret, tantusin te sit ueri amor, ut quicquid dixeris iuratum putes; de quo saluator ad discipulos ait: ego autem dico uobis, non iurare omnino, et paulo post: sit autem sermo uester est est, non non; quod autem his abundantius est, a malo est. in omni igitur actu omnique uerbo quieta mens et placida seruetur, semperque cogitationi tuae dei praesentia occurrat. sit humilis animus ac mitis et aduersus sola uitia erectus; numquam illum aut superbia extollat in dei habitaculum praeparanda est, quem non auro templa fulgentia, non gemmis altaria distincta delectant, sod anima ornata uirtutibus. ideo et templum dei sanctorum corda dicuntur affirmante apostolo, qui ait: si quis templum dei uiolauerit, disperdet illum deus; templum enim dei sanctum est, quod estis uos. Nihil habeas humi
Abbreviated transcription (Latin):
ne requiras. Illiq tuam prepara con¬
scientiam qui illuminabit abscondi¬
ta tenebrarum. ⁊ mamfest abit con¬
silia cordium. ⁊ tunc laus erit cibi
a dño. Sit igitur intentus ⁊ iugi¬
lans. ⁊ adu̾sus peccata semꝑ armatꝰ
animus tuus. Sermo in om̃ib mo¬
deratus ac parcus. ⁊ qui necessitatẽ
magis loquendi udicet quã uolunta
tas in te uirtutes pudor superet. Di¬
u aut̃ considera. quid loquendum sit¬
⁊ ad huc tacens prouide ne quid dix¬
isse peniteat. Uerba tua ponderet co¬
gitatõ. ⁊ lingue officiũ animi libra
dispenset. Unde scriptura dicit. Argẽ
tum ⁊ aurum tuum confla. inuer¬
bis tuis. facito stateram ⁊ frenos
ori tuorectos. ⁊ attende ne forte laba¬
ris in lingua. Nunquam malum u̾¬
bum de ore tuo procedat que ad cumu¬
lum benignitatis iuberis etiam ma¬
ledicentib benedicere. Misericoides
inquit. modesti. humiles. nõ redden¬
tes malum pro malo. neq maledictũ

Expanded text:
ne requiras illique tuam praepara conne requiras illique tuam praepara conscientiam, qui et illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit tibi a deo. Sit igitur animus intentus ac uigilans et aduersus peccata semper armatus, sermo in omnibus moderatus ac parcus et qui necessitatem magis loquendi indicet quam uoluntattas in te uirtutes pudor superet. diu ante considera, quid loquendum sit, et adhuc tacens prouide, ne quid dixisse paeniteat. uerba tua ponderet cogitatio et linguae officium animi libra dispenset. unde scripttum et aurum tuum confla, et verbis tuis facito stateram, et frenos ori tuo rectos: et attende ne forte labaris lingua . Nunquam malum verbum de ore tuo procedat, quae ad cumulum benignitatis juberis etiam maledicentibus benedicere. Misericordes, inquit, modesti, humiles, non reddentes malum pro malo, neque maledictum
Abbreviated transcription (Latin):
uulnere animũ feriat. Unde ⁊ sapi¬
ens ait. Uerba adulatorum mollia
feriunt aũt interiora uentris. Et
dñs loquitur ꝑ ꝓph̾am. Hopulus m̃s
qui beatificant uos sedu̾cunt uos
⁊ semiras pedum ur̃orum conturbẽ
in multis. Isto maxime tempore reg¬
nat hoc uitium qd̵q ẽ grauissimũ.
humilitatis ac beniuolentie loto du¬
citur. Et ita fit. ut qui adulari nes¬
cit. aut in uidus aut superbus pu¬
tetur. Est sane grande ⁊ subtile ar¬
tificium. laudare alterum in cõmẽ¬
datõnem sui: ⁊ decipiendo animũ
sibi obligare decepti. qd̃q maxime¬
hoc uitio agi solet: fictas laudes.
certo pretio uendere. Que hec tã¬
ta est leuitas anmi que tanta ua¬
nitas. relicta propria conscientia a¬
lienam opinionem sequi ⁊ quidem
fictam atq simulatam rapi uento
false iaudatõnis gaudere atq circũ¬
uen tõnem suam ⁊ illusionem pro
beneficio accpere: Tu ergo si uere
laudabilis eẽ cupis. Laudem hominun

Expanded text:
uulnere animum feriat. unde et sapiuulnere animum feriat. unde et sapiens: uerba, inquit, adulatorum mollia, feriunt autem interiora uentris, et dominus loquitur per prophetam: populus meus, qui beatificant uos, seducunt uos et semitas pedum uestrorum conturbant. in multis isto maxime tempore regnat hoc uitium, quodque grauissimum est, humilitatis ac beneuolentiae loco ducitur; eo fit, ut iam qui adulari nescit aut inuidus aut superbus putetur. est sane grande et persubtile artificium laudare alterum in commendatione sui et decipiendo animum sibi obligare decepti, quoque hoc maxime uitio agi solet, fictas laudes certo pretio uendere. quae haec tanta est leuitas animi, quae tanta uanitas relicta propria conscientia alienam opinionem sequi et quidem fictam atque simulatam, rapi uento falsae laudationis, gaudere ad circumuentionem suam et illusionem pro beneficio accipere? tu ergo, si uere laudabilis esse cupis, laudem hominum
Abbreviated transcription (Latin):
stituere uolunt prorsus excludatur
Nichil enim tam inquietat anim̃:
nichil est. qd̾ ita mobilem mentem
ac leuem faciat. quã facile totũ cre¬
dere. ⁊ obtrectatorum u̾ba temerario
assensu mentis sequi. Hinceñ cre¬
bre dissensiones. Hic odia in iusta
nascunt᷑. Hoc ẽ qd̾ sepe de amicio
et iam inimicos facit. dum concor¬
des quidem ⁊ credulas animas ma¬
liloqui lingua dissotiat. at contͣ
magna qͥes animi. magna quies mo
uit. ut apud eum detrahere nemo
audeat. qd̃ si eẽt in nobis hec diligẽ¬
tia quod ne passim obtrectatorib
crederemus. iam om̃s detrahere ti¬
merent. ne non tam alios quam se
ipos uiles detrahendo facerent. S
ideo hoc malum cebebre ẽ. id circo in
multis feruet hoc uitium quia pene
ab omĩb libent̾ auditur. Adulato¬
rum quoq assuetationes ⁊ noxia
blandimenta fallatie uelud quas¬
dam pestes anime fuge. Nichil ẽ
qd̃ tam facile corrumpat mentes ho¬
minũ. nichil qd̃ tam dulci ⁊ molli

Expanded text:
stituere uolunt, prorsus excludi. stituere uolunt, prorsus excludi. nihil enim tam inquietat animam, nihil est, quod ita mobilem mentem ac leuem faciat quam facile totum credere et obtrectatorum uerba temerario assensu mentis sequi. hinc enim crebrae dissensiones, hinc odia iniusta nascuntur. hoc est, quod saepe de amicissimis etiam inimicos facit, dum concordes quidem sed credulas animas maliloqui lingua dissociat. at contra magna quies animi uit, ut apud eum detrahere nemo audeat. quod si esset in nobis haec diligentia, ne passim obtrectatoribus crederemus, iam omnes detrahere timerent, ne non tam alios quam se ipsos uiles detrahendo facerent. sed ideo hoc malum celebre est, idcirco in multis feruet hoc uitium, quia paene ab omnibus libenter auditur. Adulatorum quoque assentationes et noxia blandimenta fallaciae uelut quasdam pestes animae fuge; nihil est quod tam facile corrumpat mentes hominum, nihil quod tam dulci et molli
Abbreviated transcription (Latin):
siiam uitam exhibere ueluit. ut nõ
libent᷑ reprehendant alienam. Tanta:¬
ꝙ huius mali libido mentes honunũ
in uasit. ut etiam qui procul ab aliis
uitiis recesserunt. ⁊ illud tamen qͣsi
in extremũ dẏaboli laqueũ incidant.
Tu uo̾ hoc malum ita effuge ut siomo¬
do ip̃a non detrahas. s ne alii quidem
detrahenti aliquando credas. nec ob¬
crectatorib auctoritatem de consen¬
su tuo. tribuas eorũq uitium nutri¬
as ammouẽdo. Noli inquid scriptu¬
ra consentaneus ẽẽ cum de rogan ti¬
b adu̾sus proximũ tuũ. ⁊ nõ accipi
as ꝑ illos pectatum. Et alibi. Sepi
aures tuas spinis. ⁊ noli audire lin¬
hac quoq uirtute. nõ tacuit dicendo.
⁊ opprobrium non accepit ad u̾sus pro¬
ximos suos. Propt̾ qd̾ ipse nõ solum.
ad u̾satur. S etiam ꝑsequit᷑ detra¬
hentem. elit enĩ. Petrahentẽ secre¬
to proximo suo. hunc ꝑsequebar. Est
sane tale hoc uitium. qd̃ in primis ex¬
tingui debeat.⁊ ab his qui scẽ se in¬

Expanded text:
ehensibilem exhibere velint, ut non libenter reprehendant alienam. Tantaque hujus mali libido mentes hominum invasit, ut etiam qui procul ab aliis vitiis recesserunt, in istud tamen quasi in extremum diaboli laqueum incidant. Tu vero hoc malum ita effuge, ut non modo ipsa non detrahas, sed ne alii quidem detrahenti, aliquando credas. Nec obtrectatoribus auctoritatem de consensu tribuas: ne eorum vitium nutrias, annuendo. Noli, inquit Scriptura, consentaneus esse cum derogantibus adversus proximum tuum, et non accipies super illum peccatum. Et alibi: Sepi aures tuas spinis, et noli audire linhac quoque virtute non tacuit, dicendo: Et opprobrium non accepit adversus proximos suos : propterea quod ipse non solum aduersatur, sed etiam persequitur detrahentem. ait enim: detrahentem secreto proximo suo hunc persequebar. est sane hoc uitium, quod uel in primis extingui debeat et ab his, qui se sancte in
Abbreviated transcription (Latin):
quoq p̃stante alteri qd̃ sibi ab omĩb
pestari uelit. tota iustitia ⁊ p̃ceptũ
hoc est dei conmunis sit hutilitas ho¬
minũ. Et o miram clementiam dñi.
Oi effabilem benignitatẽ. Premiũ
nobis pollicet᷑. si nos in iucem diliga¬
mus. id est si nobis ea prestemus inui¬
tem quorum uicissim in digemus. ⁊ nos
suꝑbissimo simul ⁊ ingrato animo eus
renitimur uoluntati. cuius imꝑim
boneficium est. Nulli nunquam om¬
nino de trahebas. Nec aliorum uitu¬
peratõne. de landabilem uideri uelis:
magi q tuam uitam ordinare disce.
quam alienam carpere. ⁊ semꝑ scͥptu
here. ne eradiceris. Pauci ad modum
sunt qui huic uitio renuntient. Ra

Expanded text:
quoque praestante alteri, quod sibi ab omnibus quoque praestante alteri, quod sibi ab omnibus praestari uelit, tota iustitia et praeceptum hoc dei communis sit utilitas hominum. et o miram clementiam! o ineffabilem dei benignitatem! praemium nobis pollicetur, si nos mutuo diligamus, id est si nobis ea praestemus inuicem, quorum uicissim indigemus; et nos superbo simul et ingrato animo eius renitimur uoluntati, cuius etiam imperium beneficium est. Nulli umquam omnino detrahas et aliorum uituperatione te laudabilem uideri uelis, magisque uitam tuam ornare disce quam alienam carpere. ac semper scrihere, ne eradiceris. pauci admodum sunt qui huic uitio renuntient, ra
Abbreviated transcription (Latin):
la tibi ewangłii eligenda est sententia
um dñi ore profert᷑. Omĩa q̃ cumq
uultis ut faciant uobis homines
hec ⁊ uos facite illis. Cuius p̃cepti iu
tis infinite sunt speties partesq ius¬
citie quas nõ modo stilo prosequi. s co¬
gitatõne etiam capere difficillimũ ẽ.
Quas om̃s una ac breuis sentencia
conprehendit ⁊ latentem hominũ cõ¬
scientiam secreto animi iuditio aut
absoluit aut dampnat. En totum diui
dicimus nos. uł difficultate uł impossi¬
uilitate mandatorũ p̃mi. Nec sufficit
qd iussa non facimus. nisi etiam iubẽ¬
tem in iustum pronũtiemus. dum ip¬
sum exquitatis auctorem nõ mͦ dura
⁊ ardua. sed etiam impossibilia precepis¬
se conq̃rimus. Om̃ia inquit quecũ¬
q uultis ut faciant uobis homines
hec ⁊ uos facite illis. Con iũgi uult
inter nos atq conecti ꝑ mutua bene¬
ficia caritatem. om̃sq homines uica¬
rio in ter se amore copulari ut id uno¬

Expanded text:
la tibi euangelii eligenda sententia est la tibi euangelii eligenda sententia est um dominico ore profertur: omnia quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis. cuius praecepti utae namque sunt species partesque iustitiae, quas non modo stilo persequi sed cogitatione etiam capere difficillimum est, quas omnes una hac breui sententia comprehendit et latentem hominum conscientiam secreto animi iudicio aut absoluit aut damnat. Ad omnem igidicamus nos vel difficultate vel impossibilitate mandatorum premi. Nec sufficit quod jussa non facimus, nisi etiam jubetem iniustum pronuntiemus, dum ipsum aequitatis auctorem non modo dura et ardua sed impossibilia etiam praecepisse conquerimur. omnia, inquit, quaecumque uultis ut faciant nobis homines, haec et nos facite illis. coniungi uult inter nos atque conecti per mutua beneficia caritatem omnesque homines uicario inter se amore copulari, ut id uno
Abbreviated transcription (Latin):
moria nascatur. De quib fimbriis pha¬
risei redarguunt᷑ ad nõ qd̾ eas ꝑu̾so u
rant ut scilicet quasi de maiorib obs̾
duunorũ mãdatorũ memoria spũałr
excolenda est. Cui nõ tam frequenter
recordanda sunt p̃cepta dñi. quã sen¬
per regogitanda. Sint ergo diuine.
scͥpture semper in manib ⁊ iugitermẽ¬
te uoluantur. nec sufficere t̾ͥ putos
mandata dei. memoria tenere ⁊oꝑib
obliuisci. s ideo illa cognosce ut faci¬
as quicqͥd faciendum didiceris. Non
enim auditores legis iusti sunt apd̾
denni. sed factores legis iustificabunt᷑
latus quidem ⁊ mimensus ẽ. diuine
legis campus. extenditur q diu̾sis tes¬
timoniis ueritatis. ⁊ uelud celestib
quibdam florib uernans mira oblet¬
ta tõne legentis animũ pascit ac refo¬
uet q̃ cognoscere om̃ia secumq semꝑ
reuoluere. ingens ad conseruandam
iusticiam beneficuũ ẽ. s quasi ad con¬
pendiosum quondam cõmonitoriũ il¬

Expanded text:
moria nascatur, de quibus fimbriis Phamoria nascatur, de quibus fimbriis Pharisrint, ut scilicet quasi de maioris obserudiuinorum mandatorum memoria spiritualiter excolenda est, cui non tam frequenter recordanda sunt praecepta dei quam semper cogitanda. sint ergo diuinae scripturae semper in manibus et iugiter mente uoluantur. nec sufficere tibi putes mandata dei memoria tenere et operibus obliuisci; sed ideo illa cognosce, ut facias quicquid faciendum didiceris; non enim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. latus quidem et immensus diuinae legis campus extenditur, qui diuersis testimoniis ueritatis uelut caelestibus quibusdam floribus uernans, mira oblectatione legentis animum pascit ac refouet. quae cognoscere omnia secumque reuoluere semper ingens ad conseruandam iustitiam beneficium est. sed quasi ad compendiosum locum quoddam commonitorium il
Abbreviated transcription (Latin):
bat aũt iudicanti se in iuste. Qui
pectata nr̃a ipse ꝑtulit in corpore su¬
o super lignũ ut peccatis mortui ius¬
titie uiuamus. Cesset om̃is excusa¬
tio errorum. auferant᷑ peccandi fe¬
da solatia. Nichil om̃ino agimus
qui nos ꝑ multitudinis exempla de¬
fendimus.⁊ ad consolatõnem nr̃i
aliena sepe numerantes uitia deẽe
nobis dicimus quos debcamus sequi
Ad illius exemplum nitimur. quẽ
om̃s fatemur imitandum. Att ideo
precipua tibi cura sit legem nosse di¬
uinam. ꝑ quam possis quasi presen¬
tia ceruere exempla scõrum. ⁊ qͥd
faciendum sit qui due uitandum illi¬
diuinis eloquiis ammum ⁊ qd̾ opere
exequi cupias semper corde meditari
Qudi ad huc populo. ⁊ hominib ad
obedientiam in suetis ꝑ moysen im¬
peratur a dño. ut in signũ. memorie
quia p̃cepta dñi recordent᷑. per singulas
uestimentorũ finbrias habeant habe
ant tota lacinthini coloris insignia
ut etiam huc illucq casu respicienti¬
b ocłis mandatorum celestium me¬

Expanded text:
niuste, qui peccata nostra ipse pertulit in cor pore suo super lignum, u t peccatis mortui iustitiae uiueremus. Cesset omnis excusatio errorum, auferantur peccandi foeda solacia. nihil omnino agimus, qui nos per multitudinis exempla defendimus et ad consolationem nostri aliena saepe numerantes uitia deesse nobis dicimus, quos debeamus sequi. ad illius exemplum mittimur, quem omnes fatemur imitandum. atque ideo praecipua tibi cura sit legem nosse diuinam, per quam putes quasi praesentia cernere exempla sanctorum et, quid faciendum, quid uitandum sit, illidiuinis eloquiis animum et, quod opere exequi cupias, semper corde meditariRudi adhuc populo et hominibus ad obedientiam insuetis per Moysen imperatur a Domino ut, in signum memoriae qua praecepta 734 Domini recordentur, per singulas vestimentorum fimbrias habeant cum cocco hyacinthini coloris insignia, ut etiam casu huc illucque respicientibus oculis mandatorum coelestium me
Abbreviated transcription (Latin):
exempla q̃ nos ꝑ hanc ducant uiam
⁊ rectum ewangelii tramitem teneãt
sequenda sunt. Ein uo̾ ea uł definiũt
uł definere putant. aplõrum forma
uniuersis posita est. Clamat uas
electõnis paulus. nobisq paulus
quasi ad angustum it̾ hac cõme ans
dicit.Initatores mei estote:sicut ⁊e
go xpisti. Certe quod est amplius om̃ib
ip̃ius dñi relucet exemplum. qui ait¬
in owangło. Uenite ad me om̃s qui
laboratis. ⁊ onerati estis. ⁊ ego refici¬
am uos. Tollite ugum meum suꝑ
uos: ⁊ discite ame quia mitis sum ⁊
humilis corde. Si periculosum est
imitari illos. de quib dubitas an imi¬
tandi sint: hunc certe imitari tutis¬
simum ẽ. atq eius uestigia in sequi
qui dixit. Ego sum uia. ⁊ u̾tas ⁊ iua.
Nunquam eñĩ errat imitatio que se¬
quit̃ ueritatem. Unde ⁊ sc̃s iohẽs

Expanded text:
exempla quae nos per hanc ducant viam, exempla quae nos per hanc ducant viam, et rectum Evangelii tramitem teneant, sequenda sunt; sin vero ea vel deficiunt, vel deficere putantur, apostolorum forma universis proposita est. Clamat vas electionis Paulus, nosque quasi ad angustum hoc iter convocans, dicit: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Certe, quod est amplius omnibus, ipsius Domini relucet exemplum, qui in Evangelio ait: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde. si periculosum est imitari illos, de quibus dubitas an imitandi sint, hunc certe imitari tutissimum est atque eius uestigia insequi, qui dixit: ego sum uia, ueritas et uita. numquam enim errat imitatio, quae sequitur ueritatem. unde et sanctus Io
Abbreviated transcription (Latin):
agiminib. Si iracumdia libidinem
explere uolumus. Sim murĩa uindi¬
care. si maledicenti maledicimꝰ ⁊ adu̾sꝰ
inimicum inimico. animo sumus: e¬
que cum plurib ferimur. Si uł adula¬
mur ip̃i. uł adulantem libent̾ audimꝰ.
gis offendere timemꝰ hominis quã nõ
ex animo loqui dño. multorũ item uias
iinus. Tot nr̃i sotii. qͦt extranei ue¬
ritatis. Econtͣrio si abis omĩbus ui¬
tiis uacui sumus. Si purũ ac liberũ
prestamus animũ ⁊ onũi cupiditate
calcata solis studemus diuites esse uir¬
tutib ꝑ angustam uiam nitimur.
Conu̾satõ enĩ ista pancorũ est. Estq.
per rarum atq difficile. inius huius
itinĩs cõmites repperire. Quim etiã
multi hac ire se simulant ⁊ per diuer¬
sa errorum diuerticula ad uiam mul¬
titudinis reu̾tuntur. Ideo timendũ
ne quos duces recti huius itmneris ha¬
bere nos credimis. eos comites habea¬
mus erroris. Si igitur inueniuntur

Expanded text:
agminibus. si iracundiae libidinem agminibus. si iracundiae libidinem explere uolumus, si iniuriam uindicare, si maledicenti maledicimus et aduersum inimicum inimico animo sumus, aeque cum plurimis ferimur. si uel adulamur ipsi uel adulantem libenter audimus, gis offendere timemus animos hominum quam non ex animo loqui, de multorum item uia sumus. tot nostri socii, quot extranei ueritatis. at e contrario, si ab his omnibus uitiis extranei sumus, si purum ac liberum praesentamus animum et omni cupiditate calcata solis studemus diuites esse uirtutibus, per angustam uiam nitimur. conuersatio enim ista paucorum est estque perrarum atque difficile idoneos itineris I comites reperire. quin etiam multi hac ire se simulant et per diuersa errorum diuerticula ad uiam multitudinis reuertuntur. adeo timendum est, ne, quos duces recti huius itineris habere nos credimus, eos comites habeamus erroris. Si igitur inue
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur apaucis. Illa enĩ uitiis
per consuetudinem quasi decliuior ac
mollior. ⁊ uelud quibdam amena
florib uoluptatum facile ad se rapit
cõmeantiũ multitudinem. hec uero
in sueto calle. uirtutum tristioi at¬
gitur quib nõ tam delectatio itinis
coidi ẽ. quam utilitas mansionis.
Asperam enim nobis ⁊ in suauem uir
ram non tranfferatur in uenietur si¬
cut scͥptura dicit. Semita iustitie
leuis. Ponamus iam ergo rationem
uite nr̃e. per quam potissimum gradi¬
amur uiam. conscientia teste discimꝰ.
ta aut de angusta uia ẽ. Sicum pau¬
cis angustum iter ⁊ subtilem quãdã.
semitam in uenimꝰ ad uitam tendim
Sin uo̾ multorum comitamur uia
scd̾m dñi sententiam imus ad mortẽ
Si igitur odio atq in uidia. possidemꝰ
Si cupiditate atq auaritia cedimur.
si presentia conmoda futuris preferi¬
mus per spatiosam incedimus uiam
Habemus enĩ ad hec. comitum multi¬
tudiuem ⁊ late similium stipamur.

Expanded text:
inuenitur a paucis; illa enim uitiis inuenitur a paucis; illa enim uitiis per consuetudinem quasi decliuior ac mollior et uelut quibusdam amoena floribus uoluptatum facile ad se rapit commeantem multitudinem, haec uero insueto calle uirtutum tristior atgitur, quibus non tam delectatio itineris cordi est quam utilitas mansionis. asperam enim nobis et insuauem uirtram transferatur, inueniet, sicut scriptura dicit, semitas iustitiae leues. ponamus ergo iam rationem uitae nostrae et, per quam potissimum gradiamur uiam, conscientia teste discamus.ta aut de angusta uia est. si cum paucis angustum iter et subtilem quandam semitam inuenimusad uitam tendimus; sin uero multorum comitamur uiam, secundum domini sententiam imus ad mortem. Si igitur odio atque inuidia possidemur, si cupiditati et auaritiae cedimus, si praesentia commoda futuris praeferimus, per spatiosam uiam incedimus; habemus enim ad haec comitem multitudinem et late similium stipamur
Abbreviated transcription (Latin):
error ⁊ u̾ĩtas. Illi terrena sapiant
qui celestia promissa non habent
illi breui huic uite se totos implicẽt
qui eternam nescuint uitam. illi pec¬
care non metuant: qui peccatorum
impinitatem putant. illi seruiãt
mur fide omnem homin̾̃e manifestatꝰ
cẽ ante tribunal xp̃i ut recipiat unꝰ¬
quisq propria corporis pro ut gessit
siue bonum siue malum: procul ẽẽ de¬
tem sunt xp̃i. carnem suam crucifi¬
rerunt cum uitiis ⁊ concupiscentiis
Nec turbam secuntur errantem
qui se uitatis discipulos confitentur.
Duas certe conu̾satõnis cauias ⁊
distincta indiu̾so itenera uiuendi in
ewangłio saluator ostendit dicens.
Quam lata. ⁊ spatiosa uia est que du¬
cit ad mortem. ⁊ multi sunt qui in¬
trant per eam. Et rursum. Quam
⁊ pauci sunt qui inueniunt eam. ui¬
de quanta inter has uias separatõ
sit. quantũ discrimen. Illa ad uitam.
ista ad mortem tendit. Illa celebrat᷑¬
a plurib. ⁊ tenetur amultis. Hoc uix

Expanded text:
error et veritas. Illi terrena sapiant, error et veritas. Illi terrena sapiant, qui coelestia promissa non habent: illi brevi huic vitae se totos implicent, qui aeterna nesciunt; illi peccare non metuant, qui peccatorum impunitatem putant; illi serviant mur fide, omnem hominem manifestandum esse ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis prout gessit siue bonum siue malum, procul esse denim sunt Christi carnem suam crucifixerunt cum uitiis et concupiscentiis. nec turbam sequantur errantem qui se ueritatis discipulos confitentur. Duas certe conuersationis uias et distincta in diuersum itinera uiuendi in euangelio saluator ostendit: quam, inquit, spatiosa uia, quae ducit ad mortem, et multi sunt, qui intrant per eam, et rursum: quam et pauci sunt, qui inueniunt eam. uide, quanta inter has uias separatio sit quantumque discrimen. illa ad uitam, haec tendit ad mortem, illa celebratur et teritur a multis, haec uix