comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudĩtio cognoscer utilitatem.o
pupilli spectabit. ⁊ antutorex
ostitĩo suo sumptus fecĩt.
¶Cõtͣriũ inditiumanad hoc qͦz
ꝯpetat ut quis apupillo eri¬
gat libatĩdem indenduẽ et
nc̃o dreit in hoc agẽ. q̃ ꝯtrno
obsuantũr uł hus quibꝰ mu¬
tuatusẽ sinccesse hũit mutuaĩ
bis aquib pupillum sibarit¬
nimium ꝓfuit pupillo pecuia
cẽ cxsolutamplane si forte tutõ
aliquid pecume debuit fenera¬
traliquid ip̃x ꝓpupillo soluit .nͨ
ip̃e ubis ꝯ sequitur nec pupillo
prãbit.¶Quarc ⁊ si ĩusus suos
ꝯucit de inde aliquid impedit in
rempupillare quamt impẽdit
desum̃t utisse ⁊ exinde usuris ñ
pr̃abit¶ Et siañ impendit uixẽ
pupillarẽ. mox inusus suosꝰ uẽ¬
tit. nõ indebitur uͥtisse q̃titate
q̃ xuiiit cumquãtitate sibi deb¬

Expanded text:
iudicio cognoscit, utilitatem pupilli spectabit et an tutor ex officio sumptus fecerit. Contrarium iudicium an ad hoc quoque competat, ut quis a pupillo exigat liberationem, videndum est. et nemo dixit in hoc agere quem contrario observantur, vel his quibus mutuatus est, si necesse habuit mutuari, is a quibus pupillum liberavitnimium profuit pupillo pecuniam esse exsolutam. Plane si forte tutor aliquid pecuniae debuit faenerare, aliquid ipse pro pupillo solvit, nec ipse usuras consequitur nec pupillo praestabit. Quare et si in usus suos convertit, deinde aliquid impendit in rem pupillarem, quam impendit desinit vertisse et exinde usuras non praestabit. et si ante impendit in rem pupillarem, mox in usus suos vertit, non videbitur vertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debi
Abbreviated transcription (Latin):
it. indux. qr inusũ
ut facilius cutoget
ad.iinim sttatioe accc dent. sci¬
entes puꝑillum quoq sibi ob¬
ugatum fore exsna ad minst.¬
tice. ¶Qcamq̃ eni siñ tutoris
auccoritate pupilli nõ obligẽ¬
tur. nec inrem suam tricor obi¬
ligare pupillum posiit. at tñ
teceptume ut tutori suo pupil¬
lus sin tiitoris. accoritate ci¬
ilit obligetut cramimi sttaticẽ
scił. ⁊ enĩ ꝓuocadi fuerãt tutore
ut pemptius desuo. iliquid pro
pupillis impendant dum sciu¬
nt sc recepturos idq impeder¬
Hec actio nonsolum tutori. ue

Expanded text:
duxitque in usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupillum quoque sibi obligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris auctoritate civiliter obligetur ex administratione scilicet. etenim provocandi fuerant tutoreut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod impenderint.Haec actio non solum tutori, ue
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Atutelare motusco loco bri
debet quocẽt finit atutrla ⁊ sic ac¬
ciones ptitur ꝑinde. acsi pupil¬
ius pubes faccus eẽt itasitano.
uidicio siquid ciabent ꝑscquide¬
bebit. nich em̃ ꝓbib suspectum
tutorẽ ẽẽ quam ius. quã pluã
mã soluit inq̃obligati pupilli
fucrunt accioem ꝯͣtiam.aduersu
cos hr̃e posse cli¬

Expanded text:
um A tutela remotus eo loco haberi debet, quo esset finita tutela, et sicut actiones patitur perinde ac si pupillus pubes factus esset, ita contrario iudicio, si quid ei aberit, persequi debebit: nihil enim prohibet suspectum tutorem esse, quamvis complura mam solverit, in quam obligati pupilli fuerunt, actionem contrariam adversus eos habere posse
Abbreviated transcription (Latin):
sti factioe hoĩ sanc mntis. Igitan
⁊ agnatioẽ sun hrdis oicendur ẽ
postea. aniure bre ceꝑit suum
cipẽ dehoc casu cogitasse nerisim
mns meius. si mntra .x. annos
bstitutioe̾ ei hr̃s ẽ. an⁊ menius

Expanded text:
ti factionem homini sanae mentis. igitur etiam adgnatione sui heredis dicendum est se filius postea an iure habere coepit suum ncipem de hoc casu cogitasse uerisimius meus si intra decem annos bstitutione ei heres erit an et Maeuius,
Abbreviated transcription (Latin):
abo. Apudafidium ubro .i.
rescriptume. Cum ita legatir
e uestimit que uolet tnͣdiapi
sumito sibiq habeto siisdix̃is¬
s que uellet dem̃ anquam easi¬
meret. alia se uelle cdixiss muti¬
re uoluntatem cum n p̃osse. ut
alia sumĩẽt qr om̃e iuslegati
prima testatio quam iumncte
dixiss se osumpsit qua res ꝯtl¬
nne ciussit sinul it ndixecit

Expanded text:
Apud Aufidium libro primo rescriptum est, cum ita legatum est: 'uestimenta quae uolet triclinaria sumito sibique habeto', si is dixisset quae uellet, deinde, antequam ea sumeret, alia se uelle dixisset, mutare uoluntatem eum non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati prima testatione, qua sumere se dixisset, consumpsit, quoniam res continuo eius fit, simul ac si dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
Abolenꝰ. Sicumoptio sin exu
mnsa familia legata eet hs
aliꝗ priusqua op̾taretur ma¬
tus legato cedit ant relictus tẽ
uber d̾ stenditur.

Expanded text:
o.Si, cum optio serui ex uniuersa familia legata esset, heres aliquem priusquam optaretur matus legato cedit aut relictus tunc liber ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tam fuit isticho aliquid esa¬
tor sinclibtate legass it seqni
¶catoniana sinoluntaruns brs
institutus sit. qr põt. a ñ adita
hrditater ⁊̃ sistatim decessit fa¬
milia minm. Q si necessarius
hlrs institutus sit. seques legatĩ
ut iscui ẜm optio legatasit oꝑ¬

Expanded text:
t et Sticho aliquid testator sine libertate legasset, tunc sequens Catoniana, si uoluntarius heres institutus sit, quia potest ante aditam hereditatem, etiamsi statim decesserit, familia minui: quod si necessarius heres institutus sit, sequens legatumut is, cui serui optio legata sit, op
Abbreviated transcription (Latin):
siͣ siquite titĩus rum̃ uediea¬
gatum quiã non cet inbdica¬
te quipossit optati Sicitis
legatum ascrepũ &iass pamp¬
ĩlum optate posse legatiun
osrat lic cͥnim manu missione
paphili duc p̃sec ꝯstituerentũ

Expanded text:
ius seruum uindicagatum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si uero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: licet enim manumissione Pamphili duae personae constituerentur
Abbreviated transcription (Latin):
R. Cum tabui ẜis iecusari.
pat̾ inpubi filio ft̃is filios co¬
hrdib dat̾is substituiss ac si sb̾¬
stituti fris filui post mortẽ puͣciͣ.
matre cius partus subiecti rea
postulassent ut hrditatẽ patriũ
legutimã obtinent uctis anfcñ¬
aĩmesse part̾e brdlitatis excã sb̃¬
sticutionis .ix. quis cetestõ ẜm se

Expanded text:
rum Cum tabulis secundis pater impuberi filio fratris filios coheredibus datis substituisset ac substituti fratris filii post mortem pueri matrem eius partus subiecti ream postulassent, ut hereditatem patrui legitimam optinerent: victis auferendam esse partem hereditatis ex causa substitutionis
Abbreviated transcription (Latin):
tas. ⁊ tutoris fides excusata c̾e de¬
bet nec quicquã indicũ calup¬
ma notabit tutore. qui no su¬
is simultatib accãtionem sub
noĩc pupilli instituit s cogete
forte matie pupilli ullibtis
pactis instantib ⁊ situtor ieu
aliquẽ postuianit pupilli noĩe
⁊ io non sit exccutus ꝙ interim
ad pub̾tatẽ pupillus puenĩt
non oportet dici ut turpulian
cum seãcus ꝯsultum incidisse
tutoris aluid legatami ⁊ cum n
deniꝰq pupillo relicta meo te¬
sto nisia principe ꝯseruata sũt
pest adeo ille ẽ accusatoris defẽ¬

Expanded text:
tas et tutoris fides excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli vel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulaverit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus pervenerit, non oportet dici in Turpillianum eum senatus consultum incidisse.tutoris, aliud legatarii: et cum non denique pupillo relicta in eo testamento, nisi a principe conservata sint, pereunt: adeo ille est accusator, is defen
Abbreviated transcription (French):
¶iꝯꝙ intesto coccci cassiani clitis¬
simi uin qui tufinã ingenua
honore plen̾o dilexit optimi
maximiq un principes nn
uidicauerũt cuius filiam quã¬

Expanded text:
nto Coccei Cassiani clarissimi viri, qui Rufinam ingenuam honore pleno dilexerat, optimi maximique principes nostri iudicaverunt: cuius filiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃. Fitestm pitris iuire factu
filim negauit. qm̃ deuire dispi¬
mpugnãi̾t. aut accusanit re
tat. Sunno testatore decesẜit
iscui illicite legatum relictu
erat. nonfisco hoc uendicatim
Si ap̃ cũ a quo telictum ẽ remĩt.

Expanded text:
tum patris iure factum filius negavit, quoniam de iure dispumpugnavit aut accusavit, rettat: Si uiuo testatore decesserit is, cui illicite legatum relictum erat, non fisco hoc uindicatur, sed apud eum a quo relictum est remanet.
Abbreviated transcription (Latin):
alupnam testõ cassianus nepti
co brde datam appellanãt unl¬
lum tum ad iudicatum fuifs
camrem iegatanis non obee ꝗ
retineant uoluntatem diuo e
marco placuit ⁊ ideo cum suo
hõnẽ fiscum succetłe.

Expanded text:
alumnam testamento Cassianus nepti coheredem datam appellaverat, vullumentum adiudicatum fuisset, eam rem legatariis non obesse, qui retinuerant voluMarco placuit, et ideo cum suo onere fiscum succedere.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla frans int̾uenisse iudet᷑.
nisi infuturum casum fidem
accõmodunt.i. ut licet capere
legib phibeticepit restituat.
Recte dictumẽ sipat filuiquẽi
potestate babebat cacitam fice
intposuit ñ debet id filio nocert
leges accõmodaut mea perte
q̃ ftaudẽ adhibuit falcidĩa nõ
uticũt᷑. ⁊ ita scãtuscensuit. S
simaior modus institutionis
ꝗ̃ fraudis fuit ꝙ ad falcidiam
actinet de suꝑauo quarta retiẽ
siss brdes quos instituere nõ
habuennt supp̾ma uolũtite
abstulit iam prite seãtus brd¬
tater. Qdinus marcus in cius
ꝑsoã iulicauĩt cuius nom̃ ꝑ¬
acto testõ cestator induxãt cãr
cñi ad p̾fectos crini misit uor
ab colegãta telicta salua man¬
setũnt deẜcepcionib eid̾e dati
uoluntatis erit qõ ⁊ legatũ es
nondene gabitut nsi hoc eui¬
dent̾ cestãtorẽ uoluisse. ipparea¬

Expanded text:
nulla fraus eius intervenisse videtur, nisi si in futurum casum fidem accommodavit, id est ut, licet capere legibus prohiberi coeperit, restituat. Recte dictum est, si pater filii, quem in potestate habebat, tacitam fidem interposuerit, non debere id filio nocere, leges accommodavit, in ea parte, quae fraudem adhibuit, Falcidia non utitur: et ita senatus censuit. sed si maior modus institutionis quam fraudis fuerit, quod ad Falcidiam attinet, de superfluo quarta retinebsisset heredes quos instituere non habuerunt supremam voluntatem, abstulit iam pridem senatus hereditatem. quod divus Marcus in eius persona iudicavit, cuius nomen peracto testameenim ad praefectos aerarii misit: uerum ab eo legata relicta salua manserunt. de praeceptionibus eidem datis uoluntatis erit quaestio: et legatum ei non denegabitur, nisi hoc euident
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ¶ Palił .i. si scriptis hrdib
ẽ. ab unin̾so uiditio priore re
coꝵ fisco uendicantur qui nu̾¬
tem libtoꝵ suspectoᷤ decedenti
udefendetut om̃s eĩi hrde̾s uel
uieos quiloco bordissurit offi¬
tiose agẽ crta defucti uolutate¬

Expanded text:
si scriptis herediest, ab universo iudicio priore recrum fisco vindicantur, qui mortem libertorum suspecto decedentium non defenderunt: omnes enim heredes vel eos qui loco heredis sunt officiose agere circa defuncti vindict
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ usutas eoꝵ benigne decrenit
quo uirc utimur. ¶Bonis unir̾¬
sis ercania ticiti ficcis fisco re¬
stitutis hrde honus ens alieni
non speccate ꝯucnit nẽc aliud
ẜuatut morte defensa siquidti
obelitam sorditatẽ actionibꝰ
auxiliu testitutioĩs non mere¬
bitur. ¶ P parte hrs instituti
tẽ non capienti restituc̃dicaciti¬

Expanded text:
 usuras eorum benigne decrevit: quo iure utimur. Bonis universis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare convenit: nec aliud servatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditatem actionibus auxilio restitutionis non merebitur. Pro parte heres institutus te non capienti restituendi tacit
Abbreviated transcription (Latin):
manumitte qui legatũ meruit.
i ⁊̃ ip̃i ẜuo utrum̃q datum sit.
dicendum ẽ non debe obesse se¬
uo fcm dmi s afiscõ redim̃ dum
ut manumictatur. Sitñuelit
dicium spreũit defimcti ¶ Sulm¬

Expanded text:
qui legatum meruit uel etiam ipsi seruo utrumque datum sit, dicendum est non debere obesse seruo factum domini, sed a fisco redimendum, ut manumittatur, si tamen uelit iudicium spreuit defuncti.S
Abbreviated transcription (Latin):
quos añ litem motam pcepent
ta cumusunis et restituẽda. re.
S om̃ium fructuum quorm
p̾tia pccpta fuint qd̾ si fructus
musu buit eoꝵ pretia tm̃ restiti¬
i satisetit. S duiłis scũ. uorũta

Expanded text:
quos ante litem motam percepitta cum usuris esse restituenda respondi, sed omnium fructuum quorum pretia percepta fuerant: quod si fructus in usu habuit, eorum pretia tantum restitui satis erit. sed divus Severu
Abbreviated transcription (Latin):
tate diuus piuus iudicunt
datus c non ꝓͣde ad excusatioẽ
qd testm dixit kalegatore mo¬
uctur.¶Qui mortis ẽa doationẽ
accepit atestatore non ẽ simꝑa
in hac cã legat᷑ito aliacã ẽ ect

Expanded text:
divus Pius iudicavit datus est, non prodest ad excusationem, quod falsum dixit: sed a legato removetur. Qui mortis causa donationem accepit a testatore, non est similis in hac causa legatario. Alia causa est
Abbreviated transcription (Latin):
tiosum dicit. ¶Et aticuisqui s¬
accaut ignoscitũt ⁊ marie si
suo intentionem accusatoꝵ ad¬
iuanerũt denegada ẽactio. idq
diuus seũ resctip̃sit ¶ sunt qui
putant ⁊ rccto ⁊ eidenegandam
qui accãtori ad fiñt. ul fideisor
gnũ ꝑutant qui testin am pro¬
nuntinut. si appllone intdicere
hr̃s scriptus optint. ¶Ad no¬
principale testmñ arguit. ⁊ a
sedis tabul tepellenduse̾.  tem
acoclicul. ad testam̃ta fc̃is licet

Expanded text:
dicit.Aetati eius qui accusauit ignoscitur, et maxime si suo intentionem accusatoris adiuuauerunt, deneganda est actio: idque diuus Seuerus decreuit.Sunt qui putant, et recte, et ei denegandam, qui accusatori adfuit uel fideiussor gnum putant, qui testamentum falsum pronuntiavit, si appellatione intercedente heres scriptus optinuit. Advoprincipale testamentum arguit, et a secundis tabulis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet
Abbreviated transcription (Latin):
ductam tamab co qui offitium
ĩpuintia gerebat q̃atutore illici¬
te magis ẽ. ut dicatur cape illam
extestõ. nec quasi ĩdignam ẽe re¬
pellendam. Idemeit. Siquis iim
pimi suam mulietaquabrs in¬
telictũ q̃ non inquietaut¬

Expanded text:
ducta tam ab eo, qui officium in provincia gerebat, quam a tutore illicite magis est, ut dicatur capere illam ex testamento nec quasi indignam esse repellendam. Idem erit, si quis vivi pam suam mulier, a qua heres inrelictum, quem non inquietau
Abbreviated transcription (Latin):
anuloꝵ ditussit ingenus cu¬
cor ułcurator ꝯ sequers ẽ utg
cusatio eius obhãe alicionu
dinsicatẽ nõ debeat. accipi. at si
añ quampupillus uł pubes
inpetratum bnfitium denno
cidẽ tutor cutator ne dan poccĩt.
suo locõdari posse. Et quammiꝰ
lib̾tinus qui senatori patroro
pcurat excusatioẽr. abalioꝵ ture¬
iupetuit. qui ad oramẽ ingen¬
uoꝵ t̃issit tali excusatioẽ uti ñ

Expanded text:
anulorum datus sit ingenuus tutor uel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc condicionum diuersitatem non debeat accipi. At si antequam pupillus uel pubes impetratum beneficium denuo eidem tutor curatorue dari poterit suo loco dari posse. Et quamuis libertinus, qui senatori patrono procurat, excusationem ab aliorum tuteimpetrauit, qui in ordinem ingenuorum transit, tali e
Abbreviated transcription (Latin):
Op. Qui icollegus pistõꝵ᷑
sunt atutelis cecũsantur sic
mo psemet pistrinum exerat¬
ant ¶S no alios puto ercusĩ¬
dos quamqui intranumẽtei
sut ¶ Otbiciat pistores acoll¬
eganum quoq filioꝵ cutelis cr¬
cũsantur. ¶ D ⁊ hoc genus ex¬
cusationis ẽ siquis sedicati
domicilium no habe̾. ubi atu¬
uit Ubipupilł educan ulo

Expanded text:
. Qui in collegio pistorum sunt, a tutelis excusantur, si modo per semet pistrinum exerceant: sed non alios puto excusandos quam qui intra numerum sunt. Urbici autem pistores a collegarum quoque filiorum tutelis excusantur. Sed et hoc genus excusationis est, si quis se dicit ibi domicilium non habere, ubi ad tuauit. UBI PUPILLUS EDUCARI UEL
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ. inqr pcessit testam̃tum absẽ¬
tiam obpublicam cãm ⁊ ẽ abto
im ad mistrata tutela. non
oporteit cum excusati quid sili¬
ios int̾ca suscepitant iliam ee¬
cusatioẽm pai̾nt IMigisẽ ut
ationem ei ꝯpetere nec agituteͣle
obprius tp̃ͣc pĩe. ¶ D suta scrip¬
tum incestamto fui̾t titius tu¬
cor esto cumrci publice cãm
abenᷤ tutor ne esto. cum redi¬
cnᷤ tutor esto. qd de excusatione
aut ob.absentiam. rci.pri. ca c
ant. Qalia q̃ post obucñt cu¬
aũt alia questio testam̃to exdie
uł subconditioe cutores dati
anse craisnt ante diem xlitio¬

Expanded text:
ia praecessit testamentum absentiam ob publicam causam et est ab eo iam administrata tutela, non oporteat eum excusari? quid si liberos interea susceperit aut aliam excusationem parauit? magis est, ut ationem ei competere nec agi tutelae ob prius tempus posse. Sed si ita scriptum in testamento fuit: 'Titius tutor esto: cum rei publicae causa aberit, tutor ne esto: cum redierit, tutor esto', quid de excusatione aut ob absentiam rei publicae causa aut aliam quae post obuenit diautem alia quaestio, testamento ex die uel sub condicione tutores dati an se excusare ante diem condicio
Abbreviated transcription (Latin):
ciptoant muto. sinc ucigi ex¬
cusitur unt li borum. ¶Roẽ
datos cutores cos tiñ accipe cebe¬
mus qui ap̃ fecto urbis uł.apre¬
core uł testam̃to rome ꝯfec̾tio¬
as xcpto uł inconinictibꝯͣ dati
sunt. ¶ Sitanta corpisant mntr
uilicudincab. agẽdis reb lib

Expanded text:
aut muto siue uentri, excusatur iure liberorum. Romae datos tutores eos tantum accipere debemus, qui uel a praefecto urbis uel a praetore uel in testamento Romae confecto uel in continentibus dati sunt. Si tanta corporis aut mentis ualetudine ab agendis rebus lib
Abbreviated transcription (Latin):
Enmog. Iibtus senatoris ẜ¬
liorum ci tutelamab. adnini¬
stras abalus tutelis nõ cxclisa.
marciingeniis lihtino cutõ
datus ercusan cebxãt᷑. candez

Expanded text:
m. Libertus senatoris filiorum eius tutelam administrans ab aliis tutelis non excusaturMarci ingenuus libertino tutor datus excusari debeat, eandem
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Post susceptam tutelã
cccułs ant sundus. aut mucus
aut funosus aut ualitudin᷑ãi
deponẽ tutelam potest. ¶mꝑ¬
tis que õportet. ⁊ honen tutele
imparẽ solet tnbuẽ uacaticẽs
Ennog. Ad ministrantes res
principsim cxindulgẽtia. eoꝵ
licet citra codicillos. atutelac
itq cura tpr̃e administratioĩ
delata cxcusantur. tẽq custodi

Expanded text:
. Post susceptam tutelam caecus aut surdus aut mutus aut furiosus aut ualetudinarius deponere tutelam potest. Paupertas, quae operi et oneri tutelae impar est, solet tribuere uacat. Administrantes rem principum ex indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela itemque cura tempore administrationis delata excusantur. Idemque custodi
Abbreviated transcription (Latin):
lul. Quinquagin̾ca dicrũ
spatium tm̃ m̃o ad ꝯtestanͣdas
excusationĩ cãs ꝑtinet pagẽ¬
to crum negotio exdic nomini¬
cionis ꝯtinui quattuorm̃ses ĩ¬
constitutis.¬

Expanded text:
um. Quinquaginta dierum spatium tantummodo ad contestandas excusationum causas pertinet: peragendo enim negotio ex die nominationis continui quattuor menses constituti
Abbreviated transcription (Latin):
Acen. Qumibors institutus
erit filin ⁊ b̾ebat ⁊ patrem furio¬
sum in cuins erat potestãte. Int̃¬
ponẽ se suam beniuolentiã din
pi rescripsit ut si filins fadiss¬

Expanded text:
. Cum heres institutus erat filius et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam beniuolentiam diuus Pius re‹s›cripsit, ut, si filius fami
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsul potestitem facit utquar¬
uis creditorib iorditatus uired
cuulitencant. tñ ineos actio n
detur. si uelint derelin quere ur¬
ditate Sr in pubib quidẽ ⁊ a¬
si se ĩmĩscuer̃ brditati pr̃at. ab.¬
stinendi facultatem pubibus
tatem parentis appetiennt ex

Expanded text:
consul potestatem facit, ut, quamuis creditoribus hereditariis iure ciuili teneantur, tamen in eos actio non detur, si uelint derelinquere hereditatem. sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi fatatem parentis appetierint, ex
Abbreviated transcription (Latin):
abo. Siqd ẽ qd pupillus agẽdo
turorei suum libatuns ẽ id
ipõ tutore nnctore agirecte ñ poꝵ
Qñ ex facto tutoris mi

Expanded text:
anon. Si quid est, quod pupillus agendo tutorem suum liberaturus est, id ipso tutore auctore agi recte non potest. QUANDO EX FACTO TUTORIS
Abbreviated transcription (Latin):
atͣ possit. qr id n exbonis
n cetra boãsit. S inc̃tiꝰ
acti᷑o ent cum ħrce ut lega¬
agedi ducendi facultatem
prestet ⁊ aut eͥi ẜuitus ꝯstict
sub bac cantione. ut si decesse¬
rit legatarim nł. capite dimi¬
nugus ex magn̾a cã fuĩt restiti¬

Expanded text:
id neque ex bonis neque extra bona sit. sed incerti actio erit cum herede, ut legaagendi ducendi facultatem praestet aut ea seruitus constituatur sub hac cautione, ut, si decesserit legatarius uel capite deminutus ex magna causa fuerit, restit
Abbreviated transcription (Latin):
põt ⁊̃ opas eius ipe locarẽ poterł.
quas siꝓhibeat hr̃s capite teneb¬
cur Idem est isi seruus se locaui¬
etit et quia legatarius fructua¬
rius non est ad hr̃dem suuri ope¬
rarium legatum transmiẜt et
uo usucapto legatum perte.

Expanded text:
operas eius ipse locare poterit, quas si prohibeat heres capi, tenebitur. idem est si seruus se locauerit. et quia legatarius fructuarius non est, ad heredem suum operarum legatum transmittit: sed seruo usu capto legatum perit.
Abbreviated transcription (Latin):
it iciscpsit eos que om̃s in ioẽ
substituo potest. iditam aquaͣbꝰ¬
damerhisbeteditatem uno eor
defunc to sieditio substitutioĩs
extitent alio berede ꝑtensuam
repudianti id supet stitos tota
portio ꝑtinet it qm̃ innice mn in
unrncmeinsim singuili sub st¬
ituti indebuntur. ubi enimqs
heredes insticuit ⁊ ita scrip sit cõ¬
que inuicem substituo bii sut

Expanded text:
uit, ita scripsit: 'eosque omnes inuicem substituo'. post aditam a quibusdam ex his hereditatem uno eorum defuncto, si condicio substitutionis exstitit alio herede partem suam repudiante, ad superstites tota portio pertinebit, quoniam inuicem in omnem causam singuli substit‹u›i uidebuntur: ubi enim quis heredes instituit et ita scribit: 'eosque inuicem substituo', hi su
Abbreviated transcription (Latin):
ui intestato codicilł ꝯfirmãtis
feceĩt ad hibitis legittimis test¬
bnichilominui io ualehit ⁊
cũ patris testm̃ titum manebi
Nimsi ⁊ sibiꝯ flio pat cestmñ fe¬

Expanded text:
 et codicillis confirmatis fecerit adhibitis legitimis testibus, nihilo minus id ualebit et tamen patris testamentum ratum manebit. nam et si sibi et filio pater test
Abbreviated transcription (Latin):
mn prs etit fidi eiꝰꝰ micto utidet ex redi¬
tu cenaculi mei ⁊ ortei post ob¬
tum sacercoti ⁊ lerophilãco ⁊ li¬
b̾tisqui nullo tẽplo erunt deã¬
tia .x. dic mindinatũ quaᷤᷤ ibi
posui queco utrum isdum tax¬
⁊at. quieo tpr̃e quolegabat ĩreb
hũanis ⁊ in cooffitio fũnt de¬
bitum sit. an ⁊̾ isqui in loco eoꝵ
Itemplo ite quero utrum uno

Expanded text:
heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu cenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti et hierophylaco et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi posui'. quaero, utrum his dumtaxat, qui eo tempore quo legabatur in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his qui in loco eorutemplo. item quaero, utrum uno
Abbreviated transcription (Latin):
abhiis recesserunt apzistinaob¬
rligaticẽ non ꝓhibndõs quomi¬
miscebitum petant argins enĩ¬
pianus ꝯsuliit alupnõ ctam
pecunia patronum testõ legasse
uras quadrãces qñtumaut in
sumptumei statuendũssit. cu
pub li menii cum pattiseffectur
ci prare debas existimabis qfitũ
ẽ an hrdes apnblio menio satis
accipe debuetint soluentes car
nũare. ⁊ idco nec titius alum pr̃
hrdes cus audi debent adi iu¬

Expanded text:
abscesserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quo minus debitum petant.Largius Eurippianus consuluit alumno certam pecuniam patronum testamento legasse uras quadrantes: quantum autem in sumptum ei statuendum sit, tu, Publi Maeui, cum patris affectum ei praestare debeas, aestimabis'. quaesitum est, an heredes a Publio Maeuio satis accipere debuerint soluentes eam numerare: et ideo nec Titius alumnus uel heredes eius audiri debeant adu
Abbreviated transcription (Latin):
ad mittatut. Eniãtut igituir
qui apatte auoue paterno pau̾o¬
ue pacernn ami patresnẽpo sab a¬
uo manu missus dedit se adarro¬
gandum pati suo siue manẽs
in po tãce patris decesẜit siue ma¬
numssus diem suum obeat sol
amirtetur anus adciꝰ suc̃ce̾ssicẽ
manũmissus ect ¶ Dorto sihoc s¬
cẽt aut si non cit anegatus quia
Arrogatõ lib̃ti admmitienda non ẽ
aut si obrepeit patrontñ nicho
mimis ius integrum maricat
Sipares uiaccepit pecuniꝰam ut
ema ciparit ul postea minus i euł

Expanded text:
admittatur.Enumerantur igitur qui a patre auoue paterno proauoue paterni aui patre'.Nepos ab auo manumissus dedit se adrogandum patri suo: siue manens in potestate patris decesserit siue manumissus diem suum obeat, solus admittetur auus ad eius successionem manumissus esset: porro si hoc esset, aut non esset adrogatus, quia adrogatio liberti admittenda non est, aut si obrepserit, patroni tamen nihilo minus ius integrum maneret. Si parens vel accepit pecuniam, ut emanciparet, vel poste
Abbreviated transcription (Latin):
ciusde familie ste br̃s instituta
possonem intestiti patris ertoᷤ¬
tẽ fris emancipati secuta acet¬
p̃ dotem scripto frĩ ꝯfecre non
moram collatioi fecit uinboi
arbitratu cogetut usuras quor
fructus recipeiat.
g. Dat filium emacipatu
Urde ĩstituit. ⁊ filiã cxhrdanit
qioffitio si lite plata parte

Expanded text:
iusdem familiae fratre heres instituta, possessionem intestati patris errorem fratris emancipati secuta accepit. dotem scripto fratri conferre non moram collationi fecit: viri boni arbitratu cogetur usuras quoqufructus percipiat. Pater filium emancipatum heredem instituit et filiam exheredavit, quae inofficiosi lite
Abbreviated transcription (Latin):
uamins itade¬
mũ adcollatiocm
docis p̾tor cogat fi¬
si mõ se bonis patris inmisccat
⁊ hoc diuus pius ulpio adriano
rescripsit ⁊ camque non petieĩt
boꝵ possonem. ad collatiocmdo
dotis parbittu familie brcis¬
cunde posse ꝯpelli ¶uinstipiatũ
dednc ta sit dos. siquitem ip̃a
mulier stiplata sit uł ip̃i nego¬
tium gestum ẽ eq̃ ꝯferte coget
Si uo alii quesita ẽ stipłatio di¬
cendum ẽ cefsate collationem¬
¶ Et sitiñ ꝑmissa sit. dos collatio
cĩ fict. ¶ Sintͣ nepos ⁊ neptis ex
eod̾e filio ⁊ cotata neͣpͣtis sit ⁊ fi¬
lius non pat eoꝵ neptis omem
dote filii fũi collaturaẽ. Emãci¬
pata aut neptis dotem ⁊ boã siu
soli nepͦti non ⁊̃ patruo ꝯferet.
S si sit neptis sola non ⁊̃ ne¬
pos ex eode tc ꝯfertur patruo

Expanded text:
uam ita demum ad collationem dotis praetor cogat fisi modo se bonis paternis misceat. et hoc divus Pius Vlpio Adriano rescripsit etiam eam, quae non petierit bonorum possessionem, ad collationem dotis per arbitrum familiae herciscundae posse compelli. Si in stipulatum deducta sit dos, si quidem ipsa mulier stipulata sit vel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si vero alii quaesita est stipulatio, dicendum est cessare collationem. etsi tantum promissa sit dos, collatio eius fiet. Si sit nepos et neptis ex eodem filio et dotata sit neptis, sit et filius non pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet. Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Eẽ qr nꝙõt̾i ul nepti exalio S
⁊ sidne neptes sint exduisis fi¬
liis ꝯferẽt ⁊ min̾ce ⁊ patruo. Si
manitus nonsit soluendo non
de bebit integra dos ꝯputarie
nc̃us docem ꝓmirit cautioe õp
etit ut cc ꝯferat pułr gotẽ cum
dotatace cepit. ¶giliam queab
intestatõ patri brs sit ꝯferre qd
dotem opor̃cet. Consequesaut
ẽ ut expollicitatioẽ docis ꝓparte
dimidi afrem suum liberet. eq̃
enĩeẽ insolidum de suo cã dota
docatam bãt nondebet dote ci
ꝯ feite q inboniscĩlis non est.

Expanded text:
 nepoti vel nepti ex alio. Sed et si duae neptes sint ex diversis filiis, conferent et invicem et patruo, si maritus non sit soluendo, non debebit integra dos computarianeus dotem promiserit, cautione opus erit, ut tunc conferat mulier dotem, cum dotata esse coeperit. Filiam, quae ab intestato patri heres sit, conferre quidem dotem oportet: consequens autem est, ut ex pollicitatione dotis pro parte dimidia fratrem suum liberet: aequius enim est in solidum de suo eam dotatdotatam habeat, non debet dotem eius conferre, quia in bonis eius non est.
Abbreviated transcription (Latin):
eĩt collatiois munẽ cam fungi
nisiforte ꝯtenta funĩt portione
exqua instituta ẽ ¶ Tuncem̃di¬
cedunẽ exiuditio parẽtis eam
ncĩentẽ non debe miͣn̾collatio¬
nis substinere.

Expanded text:
erit collationis munere eam fungi, nisi forte contenta fuerit portione, ex qua instituta est: tunc enim dicendum est ex iudicio parentis eam venientem non debere munus collationis sustiner
Abbreviated transcription (Latin):
let assignationee nocet ei nota
ex ħrdationis qntũ ad patroãtu¬
fuerit exbrdatus non semp ex¬
hidatio adinet assignationer
isi hoc aĩo ftã sit. S sus ccu
assignatusẽ repucliarũt puto

Expanded text:
let adsignatio, nec nocet ei nota exheredationis quantum ad ius patronatufuerit exheredatus, non semper exheredatio adimet adsignationem, nisi hoc animo facta sit. Sed si is cui adsignatus e
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent ⁊ cuis etatis quam q̃
hrditas ad ulum trans fetantur
ũs huius premium ee nondeb¬
et. ¶Cum exparte br de insticuto
legatum quoq etat ⁊ mulci sc̃e¬
dã morte cessanerat dinns sen¬
etus. ⁊ ant rescripserunt tami
hrcditatis portionem quam leg¬
atum ei anferendum. yrdibi
aũt qui inulciscenda morte de¬
functi cefsauerant tam testam¬
to quam abintestato anferĩtu
bõã forte s siquasi patronus
uenĩt quaniuisuñ suo ni re.c
nore libertatis libet quide ficti
debet pretu añt pextem sibi cõ¬
ua corquenda ẽ ⁊ si confittatu
tunc interrogetur quo manda¬
te fagituumꝰ ad missum sit.

Expanded text:
fuissent et eius aetatis, quamquam hereditas ad illum transferaturlius huius praemium esse non debet. Cum ex parte heredi instituto legatum quoque erat et in ulciscenda morte cessauerat, diui Seuerus et Antoninus rescripserunt tam hereditatis portionem quam legatum ei auferendum. Heredibus autem, qui in ulciscenda morte defuncti cessauerant, tam testamento quam ab intestato auferuntur bona: forte et si quasi patronus uenit, quamuis hi suo iure uore libertatis liber quidem fieri debet, pretii autem partem sibi conia torquenda est et, si confiteatur, tunc interrogetur, quo mandante flagitium admissum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ manui ⁊ clamorib ⁊ obiectu
corporis ꝙ sigm posseͬ non tur¬
lt mĩto de ea supplitium sum
suspenso crimine recte petatit
aliud senatin placuit cumafa¬
milia drĩs necatus dicitur ẜuoꝵ
indelicet cã quoͣ libetatem qõ¬
nis h̃nce gr̃a negugi necesse ẽ¬
tietit mortem mortͣis interfectã¬
ẽ scienͣs nondeferarit fidei ꝯmis¬
sum ꝙ ana exalio testõ neptide¬
buit inrestituendis fisco bonis
non eẽ deducendum placuit. co¬
lũs enim hrdispimitus est. Si
aũt negligetia mulier emolu¬
m̃tum bonorum amiẜit ficci.t¬
ꝯmissum eẽ retinendum intͥeg̃¬
co uire cebiti ronis ẽ. ¶ Presidds
miqnitate reis illate cedis. ab so¬
iutis brdib qui non ꝑdefuncto¬
ne debitum offitium impicue¬
ant quamins non ꝓuocassent̾

Expanded text:
 manu et clamoribus et obiectu corporis: quod si, cum posset, non tulerit, merito de ea supplicium sumuoque suspenso crimine recte petatur. aliud senatui placuit, cum a familia dominus necatus dicitur, seruorum uidelicet causa, quorum libertatem qnis habendae gratia neglegi necesse estierat, mortem eius interfectam sciens non defenderat. fideicommissum, quod auia ex alio testamento nepti debuit, in restituendis fisco bonis non esse deducendum placuit: dolus enim heredis punitus est. si autem neglegentia mulier emolumentum bonorum amiserit, fideicommissum esse retinendum integrato iure debiti rationis est. Praesidis iniquitate reis illatae caedis absolutis heredibus, qui non defunctorie debitum officium impleuerant, quamuis non prouocasse
Abbreviated transcription (Latin):
tiusant. gerinanis legatus ⁊ si
de mpub̾e sumi uissit supplici
cĩ ñ tñ sine ratioẽ. nam is pu¬
et nec multum apub̾is etate̾
abetat. ⁊ ad pedes dincubuerat
cum occideretur nc̃ postea cedẽ
cĩ ꝓditcrat ut enimopem fere̾
cu̾m non potuisse ꝯstat ita silẽ¬
tium p̾stitisse ⁊ postea ceitum

Expanded text:
us autem Germanus legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium et tamen non sine ratione: nam is puer nec multum a puberi aetate aberat et ad pedes domini cubuerat cum occideretur nec postea caedem eius prodiderat. ut enim opem ferre eum non potuisse constabat, ita silentium praestitisse etiam postea certum
Abbreviated transcription (Latin):
tant om̃inĩo inlegato .x. ee pe¬
numi ant mortis c̾msacapi ric
infalcidiam inpntate id hrte
posse. Egoaut posse didici si ĩ
hoc legatum ẽẽ ⁊ in legẽ fal. in
putati. posse ⁊ qd dix̃i in ꝯtriẽ¬
ti ita accipiendum ẽ cum alia¬
quo spatio. Qud suam mora
fca soluit brs penum. tẽ nec le¬
gatum eum accepisse. nec infi¬
ĩcidiam mputan posse um coi
ctansfusum legatum eẽ .⁊x. de¬
beri. Idemtiq ent̾ ⁊ siabinitio ita
legatum sit. datum. sipenum.
non dederit. e dato qr hic penus
nonẽ legata ⁊ penus sidatur.
mortis cacapiti qr deficit lega

Expanded text:
tant omnimodo in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in hoc legatum esse et in legem Falcidiam imputari posse: et quod dixi "in continenti" ita accipiendum cum aliquo spatio. quod si iam mora facta solverit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: iam enim transfusum legatum esse et decem deberi. idemque erit et si ab initio ita legatum datum sit: "si penum non dederit, decem dato", quia hic penus non est legata et penus si datur, mortis c
Abbreviated transcription (Latin):
q̃do relinquuntut. lex fal. per¬
tinet. ¶ Honsolum antad re
ipriis testatoris legatas s ad al¬
ienas lex ꝑtinet ⁊ ome ꝙ exboi
defuncti e rogatur refertut ad
hãc legem sine incorꝑe ꝯstet e¬
certo incerto ne. siue ponde. mi¬
mero uem̃sura ualeatant ⁊̃ si
iuisit logatum ut usus .f. ant

Expanded text:
o relinquuntur, lex Falcidia pertinet. Non solum autem ad res proprias testatoris legatas, sed et alienas lex pertinet. Et omne quod ex bonis defuncti erogatur refertur ad hanc legem, siue in corpore constet certo incertoue siue pondere numero mensura ualeat aut etiam si ius legatum sit ut usus fruct
Abbreviated transcription (Latin):
Lex falcidiam leg
te libam legandi
facultatem decsit u ad do¬
drantem his ubis quiciue
rõami sint quieõ ꝵ post hãc
legemꝰ fogatam testin facẽ
uolet ut cam pecumam
cas res quibq dire legare¬

Expanded text:
em Falcidiam. Lexte liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque d
Abbreviated transcription (Latin):
uolet. uspotestãsq esto du
ita detut legatum ncminus
quam pcͣccc̃mꝰ quaitam brdi¬
catis cõ testõ brdes capiant eiᷤ
quibꝰ itadatum legatu ue
cĩt. cam pecumim sinc̃ fraude
sua cape liceto isq hrs quieã
ꝙ erit campecunam debeto
gem. cor neliam undetur

Expanded text:
et, ius potestasque esto, dum ita detur legatum, ne minus quam partem quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumve erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui s erit, eam pecuniam debeto legem Corneliam per
Abbreviated transcription (Latin):
ħ idc ⁊ siliba ꝯepit edidit ẜua
mox manumissac ad legitimã
hrdicarẽ eĩ admictetur ¶It siad

Expanded text:
 idem et si libera concepit, edidit serva mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pat f hint coacuit nonex¬
tinguitut legatum ¶Siacetu
quĩs legauĩt non ꝯtinebitur
nebitut qr aceti nũo fuit. ¶ ter
siquis uinum ꝙ hũit legaũ.
cem hoc cosut licet postea m
aceti locumttanslatum sit api
dise. ꝙ pacernũ unuii. iam ce¬
pit usus ip̃i us testatoͣris eet
peculiate musu ẜuoꝵ rema sit
It si mmimtͣ uetus sit legatu¬

Expanded text:
s habuit, coacuit, non exstinguitur legatum. Si acetum quis legauerit, non continebitur nebitur, quia aceti numero fuit. Item si quis uinum quod habuit legauit, deinde hoc coacuit, licet postea in aceti locum translatum sit a padiuerse? quod paternum uinum iam coepit usus ipsius testatoris esse, at peculiare in usu seruorum remansit. Item si uinum uetus sit legatu
Abbreviated transcription (Latin):
li plane ide dulcissimu ium¬
sit mẽs ꝯtinebitur dẽfiuetu
non continebiti quodrgiui
aliture loco fuit. acinatitłi
Plane niuoꝯtinebitur Mi¬
doncumn ⁊ siquaalia sut quę
non ex inne⁊ fuit ninapplsa¬
tione ñ ꝯtincbutitt ⁊tc̃mace

Expanded text:
lcissimusit mens, continebitur: defrutum non continebitur, quod potius conditurae loco fuit. acinaticium plane uino continebitur. cydoneum et si qua alia sunt, quae non ex uinea fiunt, uini appellatione non
Abbreviated transcription (Latin):
legatum erit ci amphoras cado
inquib uina diffusa ẜuamu
legatõs eẽ uinum eni mapho¬
tas ⁊ cados hac m̾te diffundi
ut in his s donec usus cã ꝓba¬
cut. ⁊ scilicet id uendimus cu
hĩs ãphoris ⁊ cadis indolia ãt
aliam m̃tem coĩcimus. scil ut
bis postea uł manphoras ⁊
cados diffridam᷑ ł sinc ipi dolu¬

Expanded text:
legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamus, legatos esse: uinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, donec usus causa probetur, et scilicet id uendimus cum his amphoris et cadis: in dolia autem alia mente coicimus, scilicet ut ex his postea uel in amphoras et cados diffu‹n›damus uel sine ipsis dol
Abbreviated transcription (Latin):
Ixco inino ꝙ in illo fũdo
nascetur. h̾rs nĩs amphoras
decem quotamns mãnos si¬
głos dato quo anno natũnõ
fuiss ex supiore anno euis fõ¬
dicum numamphoratum
m̃ãt. que siũa siuo luntas nõ
adusetut michi quoque plac
sa secuncut que itadiffu sa st̃
ut ñ ad ppẽtisii usũ uasa teẜua¬
sit debi. ⁊ sensum testatoris au¬
dolia innasis uiariis ñ eent᷑. gͦ ⁊

Expanded text:
ino quod in illo fundo nascetur, heres meus amphoras decem quotannis in annos singulos dato.' quo anno natum non fuisset, ex superiore anno eius fundi eum numerum amphorarum mat. quae sententia, si voluntas non adversetur, mihi quoque placetsa sequuntur, quae ita diffusa sunt, ut non ad perpetuum usum vasa reservasit deberi et sensum testatoris aldolia in vasis vinar
Abbreviated transcription (Latin):
legacum cet excepto uino om̃e
penum ad alium legacꝯtium
pertineb ¶sicentumam phore
quas nelles tibi legate sint ex
extesto agendo ꝯ sequi potes ut
degustate  tibi liceat. ant qnͣti ĩ¬
cet̾ fuerit licẽ tibi degustait ad
exhibendum agete poces.
rum ⁊ prestatutp m non actum
iegatum sit iudeamsancum
nasis debeatur ⁊ celsus inquid
uino legato ⁊ sin sit legatui cum
uasis uasã quoque legãta indcĩ
nonqr parssunt uni uasa . q̃ id¬
modum emblemata argenti sci¬
ploͬr ca forte ul speculi. S qrc
dibile ẽ. intem cestantis camee.
ut uoluit accessiomi eẽ uin̾o am¬
phoras ⁊ sic inquit loquimiuꝵ
hre nosam phoras nulle ad insi¬
ram iuni referentes ¶Indoliis
nõ puto um ut iuno legato ⁊ co¬
lea debeantuͣt ⁊ maxĩe side pfsac.
incella uinaria fuint apnt ca
sunt que p̃magnitsidine diffi¬
cile mouentut incupis uit sui
incupulis puto ad mitedum
ñ adiceta qualitate legatut nõ
solet queri cuins gnis olco. uti so¬

Expanded text:
legatum esset, excepto uino omne penum ad alium legatarium pertinebit. Si centum amphorae quas uelles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere tibi degustare, ad exhibendum agere potes. rum et praestaturum, non acetum, legatum sit, uideamus, an cum uasis debeatur. et Celsus inquit uino legato, etiamsi non sit legatum cum uasis, uasa quoque legata uideri, non quia pars sunt uini uasa, quemadmodum emblemata argenti scyphorum forte uel speculi, sed quia credibile est mentem testantis eam esse, ut uoluerit accessioni esse uino amphoras: et sic, inquit, loquimur habere nos amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinaria fuerint aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile mouentur. in cuppis autem siue cuppulis puto admittendumnon adiecta qualitate legatur, non solet quaeri, cuius generis oleo uti so
Abbreviated transcription (Latin):
etat dare uxori sue uinum ol¬
cum frinitum acctum. mella.
sal samtatrebatins aicbait exsi¬
glis teb nonamplius deberi
qm qntum brs muliccidarti
uoluiss. qm non adiectum ece

Expanded text:
erat dare uxori suae uinum oleum frumentum acetum mella salsamenta. Trebatius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, quam quantum heres mulieri dare uoluisset, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
isse hrditatis ascripto b̾rde nich
bĩturo pp̃t delatam emancipatoᷤ
sua ille emancipatus libis ⁊ parẽf¬
non solida s duimita indimi¬
dium ꝙͣ relin quitur manenti ĩ
pocestate. S necadu̾sus cũ mͣstiꝰ¬
tuẽ de ͤ actiones legatoꝵ rõne. qui
inero iure intestato hr̃s extitit

Expanded text:
omissae hereditatis a scripto herede nihil habituro propter delatam emancipato asua iste emancipatus liberis et parennon solida, sed deminuta in dimidium, quod relinquitur manenti in potestate. sed nec adversus eum constituendae actionis legatorum ratio est, qui mero iure intestato h
Abbreviated transcription (Latin):
Od. Sus qui filium ⁊ cxconepo¬
cem inpotate babebat filium in
adoptionem dederit nepote reteto
inpocestate postea filius crãcip᷑
apatre adoptiuo decessit ext̃neis
hrdib institutis filius bunise¬
iui ͨ nũquani inpocestate hus fu̾it
Hlec siemancipatus filius fuĩt
nepos exeo qui mpotãte .aui. re
Nepos ex eo inpotestate aui remĩ¬
ẜit ⁊ postea patri suo inadoptioe

Expanded text:
 is, qui filium et ex eo nepotem in potestatem habebat, filium in adoptionem dedit nepote retento in potestate, postea filius emancipatus a patre adoptiuo decessit extraneis heredibus institutis: filius huiamvis numquam in potestate huius fuerit. ec si emancipatus filius fuerit, nepos ex eo, qui in potestate avi remnepos ex eo in potestate avi remanserit et postea patri suo in adoptionem
Abbreviated transcription (Latin):
tam exbrdationis solam pro¬
fecisse indeatuͣt. redũt res ad
intestati exitui utadu̾sus
filium suuin exasse hrdẽ abĩ¬
cestãt᷑o patitm cmancipatum
p̾tor inꝑtem dimidiam t̾uer̃
ent ergo nẽyale bnfitium scͥp

Expanded text:
tam exheredationis solam profecisse videatur, redit res ad intestati exitum, ut adversus filium suum ex asse heredem ab intestato patri emancipatum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo venale
Abbreviated transcription (Latin):
quib ita .boͣ. possõ dabitur ca¬
ni decollatiõe abemancipato.i
iubr iste enĩm qui mansit in
potestate ꝙ erbrdatus noĩatim
fuit/ non e uocitsis ad bonoꝵ¬

Expanded text:
quibus ita bonorum possessio dabitur, caveri de collatione ab emancipato iubet: iste enim qui mansit in potestate quod exheredatus nominatim fuit, non est vocatus ad bono
Abbreviated transcription (Latin):
D. Siasuo meo hrde institu¬
to mn legetut ⁊ michi acꝗtat᷑.
Prditas negat metianin idi
re auctore .x. mutua data sũt
legatum acceditore meruit
cidiã Hrdi inp̾utet. quanis
noninputatentut. si tm̃ co¬
dicionis mplende. cã data fu¬
ut tepudiata legato uł sticho
qui legatuse mortuo neh te¬

Expanded text:
 seruo meo herede instituto mihi legetur et mihi adquiratur hereditas, negat Maecianus id re auctore decem mutua data sunt, legatum a creditore meruerit cidia heredi imputentur, quamuis non imputarentur, si tantum condicionis implendae causa data fuut repudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil re
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sit falcidiã ⁊ sin possit.ł. doli
cxceptioẽ simmonẽ daẽ. quẽ ad¬
modii ad u̾sus ext̃reos ꝯputa
quominus falãdiã patimtus
S cu isqui legitũ psticuns ẽ¬

Expanded text:
possit Falcidia et, si non possit uel doli exceptione summouenda est, quemadmodum aduersus extraneos computatquo minus Falcidiam patiantur: sed cum is qui legatum praestaturus e
Abbreviated transcription (Latin):
accipere possint cognoscit p̃¬
tor ⁊ opanidat. ne cares frant¬
ci sit. ¶ Sialicnatio dolo. mi
fc̃a sit non quetimus utrum
mortis cã fea sit an nonsit ori
mortis cã fcãm alienationem ñ
requitemus uctũ dolo .i. fcã
sit. in non sit. sufficit enĩ dotẽ nra
mortis cã frãm nec in m̃to mõ¬
tis cã enim doãtioẽs ꝯpant᷑ le¬
gati ⁊ sicut in legatis non re
quitimus dolo .m. fcm sit an ñ
legare filio quamtum uelleti
conando non uidecut frandã
gestum ẽ infraudẽ patroni te

Expanded text:
accipere possunt: cognoscit praetor et operam dat, ne ea res ei fraudi sit. Si alienatio dolo malo facta sit, non quaerimus, utrum mortis causa facta sit an non sit: omni mortis causa factam alienationem, non requirimus, utrum dolo malo facta sit an non sit: sufficit enim docere mortis causa factam, nec immerito: mortis causa enim donationes comparantur legatis et sicuquaerimus, dolo malo factum sit an non legare filio quantumquantum uellet, is donando non uidetur fraudasse uodcumque in fraudem patroni ge
Abbreviated transcription (Latin):
ce quarta citi expute qͣrta. brdes
scripti fũtis de iñ cu exparre di¬
m̃idia hrs institutus fuĩs sul
xlicioe ⁊ legata item lib̾tates daite
fuint pẽde̾nce ꝯlicioẽ libtates s¬

Expanded text:
te quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates c
Abbreviated transcription (Latin):
ł extitisse uldefetisse ergo uex
ception̾e toli in. tõtacares tł¬
petandi erit. Qt cum quis ra¬
le quid ꝯseq̃ui uelit. sicꝰ seq̃t
quadrantem deduci oportet
ereo legato ꝙ titio dedibrs mẽ
dam płlas esto dare¶ Qui .cc. ĩ
exticit ꝯditio ita t̾n ut ox reło¬
tu eius sũme que cibi telicta ẽ
ñ amplĩ quã xxx. teciꝑet legis¬

Expanded text:
tisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit. Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'. Qui ducenta in exstitit condicio, ita tamen, ut ex reditu eius summae, quae tibi relicta est, non amplius qua
Abbreviated transcription (Latin):
nobis successuns ut. at¶Ito.
cce maubitate dicitur siqns
intestatus cecedẽs. ibco qui prio
gracda ci succete potut fide̾i.ꝯ
reliqrit. si illo repudiante ad se¬
qnͣtem gradum deuoluta sitc

Expanded text:
nobis successurus sit. Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum devoluta sit
Abbreviated transcription (Latin):
ricei.S qui cognoscit taratione
quoq fide uifsores petuntut
¶Ammnonendi añt sumi reb pu¬
apatre dño ne hrde institłto leg¬
atuẽ hĩ mõi legati satis peterẽi¬
n possunt. s pen̾dete olicioe emã¬
cipatus uł manumissus si sacis
petatãt. qntur anaudiendi sũt.
si benefitiũm patris dm̃ uẽ ipis
onetosum sit. an sib̾imputare
debẽt qui dederũt eis postulant
ad uͥsus sefacultatem G melin¬

Expanded text:
issi, qui cognoscit taxationem quoque fideiussores petuntur. Admonendi autem sumus rebus pua patre dominove herede instituto legatum est. huius legati satis petere non possunt: sed pendente condicione emancipatus vel manpetant, quaeritur, an audiendi sint, ne beneficium patris dominiue ipsi‹s› onerosum sit, an sibi imputare deberent, qui dederunt eis postulandi aduersus se facultatem. sed meli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcaliimpniã satis petat de qua re
sũmãti debet cognoscẽ. ¶Si ꝓ¬
cutator satislegatoꝵ desidet siq¬
dem mãdatũ cis sit ñ habebit
necesse derato cauere.S ent ei sa¬
tis dandñ ¶Si uo dubiteturan

Expanded text:
calumniam satis petatur: de qua re summatim debet cognoscere.Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cauere, sed erit ei satisdandum: si uero dubitetur