comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut pastores porcoꝵ fugientes
ista nunciar: significat quos
tiam cam̃ eiꝰ ꝑgentes stupẽdo
⁊ mirando p̾dicare nõ cessãt.¬
transiret a finibꝰ cõꝵ. iħ. Nõ
de suꝑbia hoc facunt ut non¬
nulli arbitrantur. s de humi¬
litate qua se p̾sentia dni indi¬
gnos uidicabant. sic̃ ⁊ petrus
incaptura pisciũ. cadõs ad iͦenu¬
a saluatoris ait. Exi a me dñe.
est. ⁊ inueniũt hominẽ uestitũ
⁊m̃te sana sedere ad pedes iħu:
qd̾ luchas dicit. Et cognoscen¬
tes quid factũ sit. rogant iħm
ut ab eis discederet. magno ti¬
more ꝑculsi. significat multi¬
tudinẽ uetust.am: sua uitam
deloctatã honorare quidẽ s
nolle pati xp̃ianã legem. duim
dicunt qd̾ cam implere nõ pos¬
sint: admirantos cam̃ fidelem
ppłm a pͥstina ꝑdita cõuersati¬
one sa natum.

Expanded text:
 pastores porcorum fugientes ista nuntiant, significat quosdntiam tamen ejus pergentes stupendo et mirando praedicare. Ettranseat a finibus eorum, non de superbia hoc faciunt, ut nonnulli arbitrantur, sed de humilitate qua se praesentia Domini indignos judicabant, sicut et Petrus in captura piscium cadens ad genua Salvatoris, ait: Exi a me, Domine, est, et inveniunt hominem vestitum, et mente sana sedere ad pedes Jesu ut Lucas dicit, et cognoscentes quid factum sit rogant Jesum ut ab eis discederet magno timore perculsi, significat multitudinem vetustam sua vita delectatam, honorare quidem, sed nolle pati christianam legem, dum dicunt quod eam implere non possint; admirantes tamen fidelem populum a pristina perdita conversatione sanatum.
Abbreviated transcription (Latin):
scii. decollatis nob̃ remediis
gratulemur. Necesse ẽ ut ad
conscĩam nr̃am reu̾si. sollert̾
oꝑa nr̃a simul ⁊ cogitationes
exploremꝰ. ⁊ quicqͣd nos peccã¬
se deprehendimus. digna cas¬
tigatione purgemꝰ. Quicqͣd
de his que nos recte fecisse cre¬
debamꝰ. utio ne nob elationis
ꝑisse cõꝑimus: ⁊ hoc humilisa¬
tiffactione castigemꝰ. Hec eĩ
nob̃ sepiꝰ fit causa flagelloꝵ.
Ceterũ innocentes ⁊ iustos ob
augm̃ta p̾mioꝵ flagellari per¬
fectoꝵ ẽ: ⁊ donũ speciale uiroꝵ.
Uerberibꝰ aũt tp̃ralibꝰ ad et̾na
torm̃toꝵ compelli. inpenitẽci¬
um ẽ pena reꝓboꝵ. Ut sciatis

Expanded text:
scii, de collatis nobis remediis scii, de collatis nobis remediis gratulemur necesse est, ut ad conscientiam nostram reversi solerter opera nostra simul et cogitationes exploremus, et quidquid nos peccasse deprehendimus digna castigatione purgemus; quidquid de his quae nos recte fecisse credebamus, vitio nobis elationis perisse comperimus, et hoc humili satisfactione castigemus: haec enim nobis saepius fit causa flagellorum. Caeterum innocentes et justos ad augmenta praemiorum flagellari perfectorum est donum speciale virorum: verberibus autem temporalibus ad aeterna tormenta compelli, impoenitentium
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̾̃ apłs paulꝰ. ne eũ magnitu¬
do reuelationũ extolleret datꝰ
ẽ mͥ stimulus carnis sue. angłs
sachane qui eũ colaphizaret.
obuerba temeritatis ⁊ suꝑbie
quo tractamꝰ. qui nõ nͥ pͥmo
dimissis peccatis potuit. ab in¬
firmitate curari. Aut adgła
dĩ saluantes. siue ꝑ seipsimi
siue ꝑ famlos suos sic̃ cecuᷤ na¬
tus meuglio: qui neq ipse
peccauerat neq parentes eiꝰ
s ut manifestaret᷑ oꝑa dĩ in
illo. sic̃ lazarus cuiꝰ infirmi¬
tas nõ fuit ad mortẽ s ꝓ gła
dei ut glificaretur filiꝰ dĩ ꝑ
eam. aut ad in choationẽ dã¬
ꝓpriũ: sic̃ antiochuis ⁊ herodeᷤ.
qui uterq suo tp̃re aduersꝰ
dm̃ repugnantes: qd̾ tormẽ¬
toꝵ ingehennia ꝑꝑetuo passu¬
ri eent. p̾sentiũ afflictionũ
miserla cunctis ostendebant.
duplici contrictione contere
eos. Unde necesse ẽ in om̃ibꝰ
que tp̾ralit̾ adu̾sa patimur.
cũ humilitate dño grãs aga¬
mus. ⁊ in firmitatis nr̃e con¬

Expanded text:
ne magnitudine revelationum extolleretur, datus est illi stimulus carnis suae, angelus Satanae, qui eum colaphizaret .ob verba temeritatis et superbquo tractamus, qui non nisi primo dimissis peccatis potuit ab infirmitate curari. Aut ad gloriam Dei salvantis, sive per seipsum, sive per famulos suos: sicut caecus natus in Evangelio, qui neque ipse peccavit neque parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo. Sicut Lazarus, cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificaretur Filius Dei per eam. Aut ad inchoationem daicut Antiochus et Herodes , qui uterque suo tempore adversus Deum repugnantes, quot tormentorum in gehenna perpetuo passuri essent, praesentium afflictionum miseria cunctis ostendebant: duplici contritione contere eos . Unde necesse est in omnibus qui temporaliter adversa patimur, cum humilitate Domino gratias agamus; et infirmitatis nostrae con
Abbreviated transcription (Latin):
descendat nũc de cruce ⁊ credi¬
mus ei: mortẽ spͥando ac de se¬
pulcro resurgendo deiecit. In¬
bi notandũ iuxta litt̾am. qͦd
creature sentiant creatorẽ. Q¬
bꝰ enĩ increpatur ⁊ imꝑatur:
sentiunt imꝑantem. Non er¬
rore hereticoꝵ qui om̃ia putãt
anĩantia: s maiestate condi¬
arguuntur discipli qui p̾sen
cem xp̃o timebãt: cum utiq qͥ
ei adhesenit ꝑire nõ possit. Cui
simile ẽ hoc: qd̾ post mortis sõp¬
mũ discipłis apparens exꝓbra¬
uit incredulitatẽ illoꝵ ⁊ duti¬
ciam cordis. qr is qui uiderãt
eũ resurrexisse ñ credid̾ant.

Expanded text:
descendat nunc de cruce, et credidescendat nunc de cruce, et credimus ei , mortem superando ac de sepulcro resurgendo dejecit. Ubi notandum juxta litteram quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem. Non errore haereticorum, qui omnia putant animantia, sed majestate Condiarguuntur, qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit, perire non possit. Cui simile est hoc quod post mortis somnium, discipulis apparens exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, qui his, quia viderant eum resurrexisse, non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
prii conatus in fidos mundi fast̾
certatĩ post t̾gaiactantibꝰ: tem¬
pꝯsubito dñice passionis adue¬
nit. Unde marchꝰ hoc bene sero
gestũ fuisse ꝑibetur. ut ueri so¬
lis occubitum nõ sola dñi dor¬
nutio: s ipsa decedentis lucis
hora significet. Ascendente at
illo pupii crucis qua sop̃nũ
mortis caꝑet. fluctus blasphe¬
mantiũ ꝑsecutoꝵ demonicis
excitati ꝓcellis assurgũt. Q̾¬
bus tam̃ nõ ipsiꝰ patientia tur¬
batur. s discipłoꝵ in becillitas
concutit᷑. trepidat. ꝑiclitatur.
disꝑeant. qr cuiꝰ mortẽ uide¬
rant. maximis uotis resurrc¬
tionẽ querebant. ne si duitius
ipse morte carnis sopiret᷑. coꝵ
mens sp̃uali in ꝑpetuũ morte
ꝑiret. Nento quippe exurgẽs
ꝯminatus ẽ: qr resurrectione
celebrata diabłi suꝑbiam stra¬
uit. dũ ꝑ mortẽ destruxit eũ:
qui habebat mortis imꝑium.
Sdare qͦ silere p̾cepit. ac ad trã¬
quillitatẽ reduxit. qr uesani¬
tiens clamauerat. si filiꝰ dei ẽ

Expanded text:
el remigio proprii conatus, infidos mundi fastus certatim post terga jactantibus, tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene hoc sero facto gestum fuisse perhibetur, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Ascendente autem illo puppim crucis, qua somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium persecutorum daemoniacis excitati procellis, assurgunt. Quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. pereant: quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse morte carnis sopiretur, eorum mens spirituali in perpetuum morte . Vento quippe exsurgens comminatus est, quia resurrectione celebrata diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruit eum qui habebat mortis imperium. Mare quoque silere praecepit, ac tranquillitatem reduxit, quia vesantiens clamaverat: Si Filius Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
tie̾ ꝓpt̾ poccata plerasq eue¬
nire corpoꝵ debilitates: et
id ciro forsitan priꝰ dinittũ¬
tur pecc̾a. ut causis debilitatiᷤᷤ
ablatis. sanitas restituat᷑. ioħ.
tium magna confilia. ⁊ dĩta¬
tis sue potentiã oꝑis attestati¬
one monstrauit: dũ dissipati
corporis m̃bra cõponit. neruos
stringit. ossa complet. uiscera
firmat. uirtutẽ ⁊ gressꝰ. ad
cursum suscitat. in inuo cada¬
uere iam sepultos. ¶R. Qnq¬

Expanded text:
tia propter peccata plerasque evetia propter peccata plerasque evenire corporum debilitates. Et idcirco forsitan prius dimittuntur peccata ut, causis debilitatis ablatis, sanitas restituatur. tium magna consilia. Et deitatis suae potentiam operis attestatione monstravit, dum dissipati corporis membra componit, nervos stringit, ossa complet, viscera firmat, virtutem et gressus ad cursum suscitat in vivo cadavere jam sepultos.
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. S multo dementiꝰ errãt
nchominꝰ dm̃ negare non ti¬
ment. At ipse ꝑfidos saluare de¬
siderãs. ⁊ occultoꝵ cognitione ⁊
uirtute oꝑũ. dm̃ se eẽ manifes¬
tat. Et cum uidiss iħs cogita¬
ciones coꝵ dix̃. It qͥd cogitatiꝰ
mala incordibꝰ urĩs: iħ. Ostẽ¬
dit se dm̃ qui po̾t corda occulta
cognoscere. ⁊ quodã mͦ tacens
loquͥtur. eadem maiestate &
potentia qua cogitationes.
ur̃as intueor. possũ ex homini¬
bꝯ delicta dimutere. ex uobis
intelligite qͥd paraliticus con¬
sequatur. Quid ẽ faciliꝰ dic̾e
dimittunt᷑ tͥ pecc̃a. aut dice¬
re ⁊ facere. multa distantia ẽ.
Itrum sint paralitico poccata
dimissa. solus nouerat qui di¬
mictebat. Surge aũt et am¬
bula: tam ille qui surgebat.
ꝙͣ hii qui surgentẽ uidebat
approbare poterãt. Eit igit᷑
carnales signũ: ut ꝓbetꝰ spua¬
le.quãꝙͣ eiusdẽ uirtutis sit
⁊ corporis ⁊ anĩe uicia dimit¬
tere. Et datur nob̾ incelligẽ¬

Expanded text:
dunt. Sed multo dementius errant nihilominus Deum negare non timent. At ipse perfidos salvare desiderans, et occultorum cognitione et virtute operum Deum se esse manifestat. Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris? Ostendit se Deum, qui potest cordis occulta cognoscere, et quodammodo tacens loquitur: Eadem majestate et potentia qua cogitationes vestras intueor, possum et hominibus delicta dimittere. Ex vobis intelligite quid paralyticus consequatur. Quid facilius est dicere, Dimittuntur tibi peccata, aut dicere et facere, multa distantia est. Utrum sint paralytico peccata dimissa, solus noverat qui dimittebat. Surge autem et ambula, tam ille qui surgebat quam ii qui surgentem videbant approbare poterant. Fit ergo carnale signum, ut probetur spquam ejusdem virtutis sit et corporis et animae vitia dimittere. Et datur nobis intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
De hoc paralitico dixerũt etia
dicit dnm̃ dixisse confide fili
dimictunt᷑ tibi pecc̃a tua: lu¬
chas. aũt nõ dixit fili s homo:
ad sententiã dñi exp̾ssus insi¬
nuandã ualet. qr homini dimͣ¬
tebantur pocc̃a: quia hoc ipsũ
qd̾ homo erat nõ poterat dicere
nõ poccam. simuletiã ut ille qͥ
homini dimittebat pecc̃a: ĩtel¬
ligeretur ds̃. MDarchus uͦ hoc
dixit qd̾ ⁊ matħs: s nõ dixit
confide. Potuit quidẽ ⁊ ita dici
confide homo: dimittuntur tͥ
peccata fili. aut cõfide fili dimi¬
ituntur tͥ peccata hoõ. Curatu
rus hominẽ a paralisi dñs: pri¬
mo pocc̃oꝵ uincła dissoluit. ut
ostenderet cũ obucxus culpaꝵ
artuũ dissolutione fuisse dãp¬
natum: noc nͥ his relaxatis m̃e¬
broꝵ posset recuꝑatione sanari.
sic ⁊ illi paralitico qui iuxta ꝓ¬
baticam piscinam dui motum
aque frustra pr̃olabat᷑: sanato
a dño dr̃. Ecoe sanus factus
es.iam noli peccare: ne deteriꝰ

Expanded text:
de hoc paralytico dixerunt etiam dicit dominum dixisse: confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua, Lucas autem non dixit fili, sed homo, ad sententiam domini expressius insinuandam ualet, quia homini dimittebantur peccata, qui hoc ipso quod homo erat non posset dicere \'non peccaui\', simul etiam ut ille qui homini dimittebat intellegeretur deus. Marcus uero hoc dixit, quod et Mattheus, sed non dixit confide. potuit quidem et ita dici \'confide, homo, dimittuntur tibi peccata, fili ? , aut confide, fili, dimittuntur tibi peccata, homo\', auminem a paralysi Dominus, primo peccatorum vincula dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus culparum artuum dissolutione fuisse damnatum, nec nisi his relaxatis membrorum posse recuperatione sanari. Sic et illi paralytico, qui juxta Probaticam piscinam diu motum aquae frustra praestolabatur, sanato a Domino dicitur: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne det
Abbreviated transcription (Latin):
modice fidei: Si potentẽ me
suꝑ t̾ram cognouistis: q̃re non
creditis qd̃ ⁊ in mari potẽs sim:
Si dm̃ me uere ẽẽ ⁊ creatorẽ om¬
niũ suscepistis. qͣre ñcreditis qd̾
ea que a me facta sũt in mea ha¬
beam potestate: Quare gͦ dubi¬
tas pusille fidĩ: Qui pusillũ
credit arguitur.⁊ qui nicħ cre¬
dit contempnit᷑. fragiles infi¬

Expanded text:
pusillae fidei? Si potentem me super terram cognoscitis, quare non creditis quod et in mari potens sim? Si Deum me vere esse creatorem omnium suscepistis, quare non creditis quod ea quae a me facta sunt in mea habeam potestate? Quare ergo dubitastis, pusillae fidei? Qui pusillum credit, arguetur; et qui nihil credit, contemnetur: fragiles in fi
Abbreviated transcription (Latin):
bantur dicentes. Qualisẽ iste:
sic̃ homo uidetur: ⁊ sic̾ ds̃ potẽ¬
tiam ostendit. Sic̃ unus car¬
naliũ putat᷑ eẽ. ⁊ suꝑ omĩa car¬
nalia magna ostendit mirabili¬
a. Dormit sic homo: ⁊ impat
mari ⁊ uentis sic̃ ds̃. In nauicu¬
la sedit. ⁊ omnẽ creaturã iussio¬
ne inclinat. iħ. Nongͦ discipli.

Expanded text:
bantur dicentes: Qualis est hic? Sicut homo videtur, et sicut Deus potentiam ostendit. Sicut unus carnalium putatur esse, et super omnia carnalia magna ostendit mirabilia. Dormit sicut homo, et imperat mari et ventis sicut Deus. In navicula sedet, et omnem creaturam jussione inclinat
Abbreviated transcription (Latin):
quia dñs eccliam si baptisma¬
tis sacram̃tis: ⁊ nũc laborantẽ
tp̃ralit̾ munit. ⁊ finitis labori¬
matħs pantiores: hoc ẽ iste. xl¬
ꝑsonas generationẽ fatearis
ẽẽ discursam. Potest enĩ ficri
ut ali longeuã transegerint
uitã: alteriꝰ uͦ gen̾ationis ui¬
ri in matura etate dccesserit.
cũ iideamꝯ cõplures senes cum
sius nepotibꝰ inuere: alios uͦ
uiros statĩ filiis obire suscep¬
tis. Post enumeratas gener¬
ationes. matħs ita sequitu.
.i.Xp̃i aũt generatio sic erat.¬
.ii. Querat diligens lector et
dicat. cum ioseph nõ sit pater
dñi saluatoris: qd ꝑtinet ad
dñm gen̾ationis ordo deduetꝰ
usq ad ioseph: Cui responde¬
bimus. pͥmũ nõ eẽ consuetudi¬
nisscripturaꝵ. ut mulieꝵ in
gen̾ationibꝰ ordo texeat᷑. demnd̾
cxuna tribi fuisse ioseph ⁊ ma¬
riã: unde ⁊ ex lege eam accipere
cogebat᷑ ut ꝓpinquã. ⁊ qd̾ simul
censentꝰ in bechleẽ: ut de una
uidelicet stirpe generati.
U Meẽt desponsata ma¬

Expanded text:
quia Dominus Ecclesiam sui baptismatis sacramentis et nunc laborantem temporaliter munit et finitis laboriMatthaeus pauciores, hoc est, iste personas generationem fateamur esse decursam. Potest enim fieri, ut alii longaevam transegerint vitam, alterius vero generationis viri immatura aetate decesserint, cum videamus complures senes cum suis nepotibus vivere, alios vero viros statim filiis obire susceptis. Post enumeratas generationes Matthaeus ita sequitur. isti autem generatio sic erat. Quaerat diligens lector et dicat: Cum Joseph non sit pater Domini Salvatoris, 12 quid pertinet ad Dominum generationis ordo deductus usque ad Joseph? Cui respondebimus primum, non esse consuetudinis Scripturarum, ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam: unde ex Lege eam accipere cogebatur ut propinquam, et quod simul censetur in Bethleem, ut de una videlicet stirpe generati. Cum esset desponsata ma
Abbreviated transcription (Latin):
uocabłm ẽ sacerdotał uł rogie di¬
gnitatis. Nam ⁊ sacerdotes ac
roges intellege a crimate id est
unctione olei scĩ: appellabantur
xͥ. significantes eũ qui uerꝰ ter
⁊ pontifex inmundo.apparẽs. unc¬
tus oleo leticie p̾participibꝰ fuis.
ritualis particeͥps sũt xͥani uo¬
cati. qui ꝑ id qd̾ saluator ẽ. noᷤ sal¬
uare a poccatis. ꝑ id qd̾ pontifex
ẽ. nos reconciliare dõ patri. ꝑ id
qd̾ rex ẽ. regnũ nob patris si da¬
re dignetur et̾nũ. Sequitur.

Expanded text:
vocabulum est sacerdotalis vel regiae dignitatis. Nam et sacerdotes et reges in lege a chrismate, id est unctione olei sancti appellabantur Christi, significantes eum qui verus rex et pontifex in mundo apparens, unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. ritualis participes sunt Christiani vocati. Qui per id quod Salvator est, nos salvare a peccatis; per id quod pontifex est, nos reconciliare Deo Patri; per id quod rex est, regnum nobis Patris sui dare dignetur aeternum Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. matħm qui regiã in xp̾o insti¬
tuerat insinuare ꝑsonam: exce
nerationũ serie nominasse. Nu¬
merus aũt iste illud tempꝰ sig¬
nificat. quo in hoc scło & in hac
t̾ra regi nos oportet axp̾o: scđm¬

Expanded text:
est Mattheum, qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepnerationum serie nominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a C
Abbreviated transcription (Latin):
totum: looc ꝑuingeniti descẽ¬
sionẽ: hoc de ĩsta dñi incarna¬
tione. hoc de angłi aduirginem
destinatione. hoc de ipsiꝰ uͥgĩs
desponsatione uł castitate: hoc
eni totũ factum ẽ: ad totiꝰ mũ¬
di salutẽ. Hoc totum factum

Expanded text:
totum? Hoc de Unigeniti descentotum? Hoc de Unigeniti descensione, hoc de ista Domini incarnatione, hoc de angeli ad Virginem destinatione, hoc de ipsius Virginis desponsatione, vel castitate. Hoc enim totum factum est ad totius mundi salutem: hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ appllat: inço tam̃ qd̾ etimolo¬
giam nõis ihm exponens. ipsũ
salutis ostendit. auctorẽ: ppłm¬
nuncupat: manifesta ratione
qr sit xp̃s significat: ut ꝑ hec q̃
nescierat dĩscat ioseph. ⁊ acõtac¬
tu dĩ genitricis funditus mẽtẽ
amoueat. Quã tam̃ dispensa¬
tione iuste nocessit.atis accipete
uibetꝰ solo de nomine coniuge̾.¬
ne quasi adultera lapidaretur
auideis. Et ut megiptũ fugi¬
ens haberet solatiũ masculi. qͥ
familiari cura. ⁊ tutor feminee
tholici expositores ⁊ alias causa᷑
inquiẽs erꝰ celaretur di abolo:
dũ eum putat ñ de uirgine. s
de uxore generatũ. Adhib at̾¬
eu̾głista partiu uirginali etiã
ꝓphici ẜmonis exemplũ: ut tã¬
te miracdin maiestatis co cer¬
tuis crederet᷑. quo hoc ñ solum
ipse factũ arderet. s etiam a
ꝓpha p̾dictũ recoleret. Nam ⁊
huic eugliste idẽ matho mori
ẽ. om̃ia que narrat. etiam ꝓphi¬
cis asfumare testimoniis. U¬
⁊ seqr. Hoc totũ factũ est. Qd

Expanded text:
n appellat, in eo tamen quod etymologiam nominis Jesu exponens, ipsum salutis ostendit auctorem ponuncupat, manifesta ratione quia sit Christus significat, ut per haec et nescierat discat Joseph, et a contactu Dei genitricis funditus mentem amoveat. Quam tamen dispensatione justae necessitatis accipere jubetur solo de nomine conjugequasi adultera lapidaretur a Judaeis, et ut in Aegyptum fugiens haberet solatium masculi, qui familiari cura, et tutor femineaetholici expositores et alias causas inquiens, ejus celaretur diabolo, dum eum putat non de Virgine, sed de uxore generatum. Antevangelista partui virginali etiam prophetici sermonis exemplum, ut tantae miraculum majestatis eo certius videretur, quo hoc non solum ipse factum crederet, sed etiam a propheta praedictum recoleret. Nam et huic evangelistae, id est Matthaeo, moris est omnia quae narrat etiam propheticis affirmare testimoniis. em totum factum est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. nominis tuigłam qui
saluator uocaris. in m̾e saluan¬
do clarifica. Iħs gͦ nom̃ ẽ filii. qͥ
ex uirgine natus: angło exponẽ¬
te significat᷑. qd̾ ipse saluet ppłm¬

Expanded text:
diceret: Nominis tui gloriam, qui salvator vocaris, in me salvando glorifica. Jesus ergo nomen est filii, qui ex virgine natus est angelo exponente, significans q
Abbreviated transcription (Latin):
dedit eis potestacẽ filios di fie¬
ri. Quoꝵ recte pͥmogenit ꝰ ap¬
pellatꝰ. qr om̃s adoptionis fili¬
os etiã illos qui incarnatiomiꝰ
tp̃ra nascendo p̾cesserũt digni¬
tate p̾greditur. Si quidẽ posst̃
illi cũ iohe ueracissime testari:
qui post nos uenit. an te noᷤ fc̃s
est. Id ẽ post nos quidẽ inmũ¬
do genitus. s merito uitritis
⁊ rogni. pͥmogenitꝰ om̃iũ nr̃m
iure uocatꝰ. Qͥ ⁊ in ipsa diina
natiuitate: ñ incõuenienter
potest pͥmogenitꝰ dici. qr pͥusꝙͣ
creaturã faciendo gigneret ali¬
quã. coet̾nũ sibi pater genuit
filiũ. Priusquã ut̾o ueritatis
adoptionis sibi filios redimen¬
do gigneret aliqͦs: coet̾mun s
patꝰ eternꝰgenuit u̾bũ. Unde
ipsũ uerbum. ipse filiꝰ dĩ uide¬
licet uirtꝰ ⁊ sapientia. loquit᷑.
Ego exore altissimi ꝓdiui. pri¬
mogenita ante omnẽ creaturã.
Deus de d̾o nat ꝯ erat. ⁊ inea q̃
creatus ẽ humanitate. omnẽ me
tine salutaris. siue saluator dicit᷑.

Expanded text:
potestatem filios Dei fieri. » Quorum recte « Primogenitus » appellatur, quia omnes adoptionis filios, etiam illos qui in carnationis ejus tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari: « Qui post nos venit, ante nos factus est . » Id est post nos quidem in mundo genitus, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in ipsa divina nativitate non inconvenienter potest primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquam, coaeternum sibi Pater genuit Filium; priusquam verbo veritatis adoptionis sibi filios redimendo gigneret aliquos, coaeternum sibi Pater aeternus genuit Verbum. Unde ipsum Verbum, ipse filius, Dei videlicet virtus et Sapientia, loquitur: Ego ex ore altissimi prodivi, primogenita ante omnem Deus de Deo natus erat, et in ea qua creatus est humanitate omnem creatine salutaris sive salvator dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd dictũ est nõ cognoscebat eã
donec peꝑit filiũ suũ: crederẽt
mariam pꝰ natũ dñm cognitã
ẽẽ a ioseph. ⁊inde ortos eos quoᷤ
fr̃s dñi scriptura appellat. assu
miã a fĩde om̃iũ nr̃m: donetq
nob̾ catholica pietate intelli¬
gere. parentes nr̃i saluatoris
intemerata semꝑ fuisse uirgi¬
nitate p̾claros: ⁊ nõ filios sed
cognatos eoꝵ fr̃s dñi consueto
scripturatũ more nũcupari.
s obid eu̾głistã anpost nacũ
filiũ dĩ cam cognouerit dic̾e
ñ curasse: qr ñ nulli de hoc am
quibꝰ inuirginitatis castimo¬
nia ꝑmanentibꝰ. dĩ filiũ nasci
singłari gr̃a datum ẽ: nullate¬
nus ex eo castitacis uira teme¬
rare. ⁊ templũ di sacro scm̃. suo
semine corruptionis attami¬
nare potuerit. Notandũ qͦq
ẽ qd̾ pͥmogeniti ñ iuxta here¬
ticoꝵ opinationẽ. soli sũt quoᷤᷤ
fĩs sequut᷑ alii: s iuxta aucto

Expanded text:
on cognoscebat eam donec peperit filium, crederent Mariam post natum Dominum cognitam esse a Joseph, et inde ortos eos quos fratres Domini Scriptura appellat, assummiam a fide omnium nostrum, donetque nobis catholica pietate intelligere parentes nostri Salvatoris intemerata semper fuisse virginitate praeclaros, et non filios, sed cognatos eorum fratres Domini consueto Scripturarum more nuncupari, sed ob id evangelistam an post natum ei filium eam cognoverit dicere non curasse, quibus in virginitatis castimonia permanentibus Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare, et templum Dei sacrosanctum suae semine corruptionis attaminare potuerint. Notandum quoque est quod primogeniti non juxta haereticorum opinationem soli sint quos fratres sequu
Abbreviated transcription (Latin):
ris qd̾ nobiscũ ds̃. a ꝓpħa uocatur:
utramq naturã uniꝰ ꝑsone ipsiꝰ
significat. Quienĩ ante tp̾rana
fragilitatẽ nature. munitatẽ¬
ꝑsone susciꝑe dignatus ẽ: qñ
uerbũ caro factũ ẽ.⁊ habitauit
in nob̃. Sirũ uidelicet ĩmo¬
dum incipiens ẽẽ qd̾ nos sumꝰ
⁊ nõ desinens eẽ qͦderat. sic as¬
sumens naturã nr̃am: ut quod
Ex surgens aũt a sompno. fecit
sic̾ p̾cepit ei angłs dñi. o̾ acce¬
pit cõiugem suã. ⁊ cognoscebat
eam. Accepit eam ad nom̃ con¬
iugis: ob causas qͣs p̾diximus.
⁊ nõ cognoscebat eam ad opus
cõuigale. obarchana que didice¬
rat. Qd̃ si quis huic nr̃e exposi¬
tiom obsistere. ⁊ contẽdere uo¬
luerit bam di genitritẽ nũqͣm
a losephcelebratis nuptiis in
nom̃ conuigis assũptam: expo¬
nat ipse meliꝰ hunc scĩeu̾głu
locum. parit̾q ostendat: lici¬
tum fuisse a pd̾ uideos. ut spon¬
se sue quisq carnali copula mi¬
sceretur: ⁊ sano eiꝰ intellectu

Expanded text:
ris, quod nobiscum Deus a propheta vocatur, utramque naturam unius personae ipsius signat. Qui enim ante tempora nafragilitatem naturae, in unitatesonae suscipere dignatus est, quando « Verbum caro factum est et habitavit in nobis , » mirum videlicet in modum incipiens esse quod nos sumus, et non desinens esse quod erat: sic assumens naturam nostram, ut quod Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei angelus Domini. Et accepit conjugem suam, et non cognoscebat eam. » Accepit eam ad nomen conjugis, ob causas « quas praediximus, » et non cognoscebat eam, ad opus conjugale, ob arcana quae didicerat. Quod si quis huic nostrae expositioni obsistere et contendere voluerit, beatam Dei genitricem nunquam a Joseph celebratis nuptiis in nomen conjugis assumptam, exponat ipse melius hunc sancti Evangelii locum, pariterque ostendat licitum fuisse apud Judaeos ut sponsae suae quisque carnali copula misceretur, et sano ejus intellectui
Abbreviated transcription (Latin):
cabis nom̃ eiꝰ iħm. Ipse eñ sal¬
uũ faciet ppłni suũ a poc̃cis coꝵ.
Quibꝰ ꝓfocto uerbis. modus
cõceptionis erꝰ simul ⁊ dignitas
partus edocet᷑. qr udelicet de

Expanded text:
cabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. » Quibus profecto verbis modus conceptionis ejus, simul et dignitatis partus edocetur, quia videlicet de
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ eas duxit in sũmam ut
bis numeratur. idẽ iechonias:
aqͦ facta ẽ qued am in extraneaᷤ
gentes deflexio. qñ in babiloniã
transinigratũ ẽ. Ubi aũt ordo
a rectitudine flectitur. atq ut
eat in diu̾sum quasi angulum
facit. illud qͦd in angulo ẽ bis
numerat᷑. in fine scilicet pͥoris
ordinis. ⁊ in capite ipsius defle¬
xionis. & hoc ipsum iã p̾figura¬
bat xp̃m a circiuncisione ad pre¬
loniã quodãmͦ migraturũ. et
hinc acq hinc utrisq uise cre¬
dentibꝰ. tanꝙͣ lapidẽ. ingularẽ
futurũ. Hec tunc in figura p̾¬
parabat ds̃ rebꝰ inueritate uẽ¬
tris. Nam ⁊ ipse iechonias.u¬
bi angulus iste p̾figuratus ẽ.

Expanded text:
tamen duxit in summam, utbis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capite ipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tamquam lapidem angularem futurum. haec tunc in figura praeparabat deus rebus in ueritate uenturis. nam et ipse Iechonias, ubi angulus iste praefiguratus est,
Abbreviated transcription (Latin):
am ⁊ pariturã dñm. de qua ⁊̃
domo. nouerat genus duxisse
mariã: atq ideo ñ diffĩdebat
ineã ꝓphetiam hanc fuisse com¬
phendã. S si eam occulte di¬
muteret neq acciꝑet cõiugem.
& illa sponsa pareret: nimiru
pauci eeñt quieã uirginẽ. et
nõ potiꝰ autumarẽt eẽ meretri¬
cẽ. Uñ consiliũ ioseph: repente
consilio meliore mutat᷑. ut ui¬
delicet ad ꝯseruandã marie fã¬
mã ipse eã celebrato nuptiaꝵ
conubio ꝯiugẽ acciꝑet: s castã
ꝑꝑetuo custodiret. Saluit nã¬
qr dñs aliqͦs modũ sue generati

Expanded text:
ram et parituram Dominum, de qua etiam ram et parituram Dominum, de qua etiam domo noverat genus duxisse Mariam, atque ideo non discredebat in ea prophetiam hanc fuisse complendam; sed si eam occulte dimitteret, neque acciperet conjugem, et illa sponsa pareret, nimirum perpauci essent qui eam virginem et non potius autumarent esse meretricem. Unde consilium Joseph repente consilio meliore mutatur, ut videlicet ad conservandam Mariae famam, ipse eam, celebrato nuptiarum convivio, conjugem acciperet, sed castam perpetuo custodiret. Maluit namque Dominus aliquos modum suae generati
Abbreviated transcription (Latin):
uł inqͣ ciuitate sit celebrata cõ¬
ceptio: luchas eñglista sufficiẽ
cis de his que matħs scribit. no¬
tandũq inpͥmis in eo qͦd ait.
ante quã cõuenirẽt. uerbo cõue¬
mendi nõipsũ concubitũ. sed
nuptiarũ que p̾cedere solẽt tẽ¬
sponsata fuerat: eẽ cõuĩs incip̃.
E rgo ante quã cõuenirẽt dic̃.
ante quã nuptiaꝵ sollempnia
rato ordĩe postea cõuener̾. qñ
ioseph ad p̾ceptum ãgłi accepit
lo alio quã aiosepl. quilicentia
manitali future uxoris pene oĩa
nouerat. ideoq tumentẽ eius
ut̾um. mox curioso dep̾hendit
uoluit occulte dimittere eam.
Uides iosephsponsam conce¬
pisse suã. quã bene nouerat a
nullo uiro fuisse aͤtactã: cum
cẽt uist ꝯ ⁊ iuste om̃ia uellet a¬
gere. obtiniũ duxit ut neq ħ
aliis ꝓderet. neq ipse cã accipe¬
ret uxorẽ. s mutato occulte nup¬
tiarũ ꝓposito. inconditione eam
sponse manere pateret᷑ ut erat.
uirginẽ de domo ad̾ ẽẽ concept᷑¬

Expanded text:
ua in civitate sit celebrata conceptio, Lucas evangelista sufficientcis de his quae Matthaeus scribit, notandumque in primis in eo verbo quod ait: Antequam convenirent, verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum quae praecedere solent temsponsata fuerat, esse conjux incipit. Eantequam nuptiarum solemnia rato ordine, postea convenerunt quando Joseph ad praeceptum angeli accepit lo alio quam a Joseph, qui licentia maritali futurnoverat; ideo tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit voluit occulte dimittere eam. Videns Joseph sponsam concepisse suam, quam bene noverat a nullo viro fuisse attactam, cum esset justus et juste omnia vellet agere, optimum duxit ut neque hoc aliis proderet, neque ipse eam acciperet uxorem, sed mutato occulte nuptiarum proposito, in conditione eam sponsae manere pateretur ut erat: virginem de domo David conceptu
Abbreviated transcription (Latin):
numeri. om̃ia peccata uisfisse di¬
nitti. Nec cemere dñs ⁊ frustra.
septuagesima ⁊ septima genera¬
tione uenit aboliturꝰ om̃ia pec¬
cata: nͥ qr in illo nũo aliquid latx.
num̾i ꝑ se młtiplicati ad tantũ
ꝑueniunt. Nã undecies septẽ.
ul septies undeni. lxxͣ.uii. fuĩt.
Undecĩ aũt. trãsgressionẽ dena¬
rii significãt. At sundenario ꝑ¬
fectio beatitudinis significat᷑:
unde ẽ ⁊ illd̾ qͦd om̃s conducti ad
uineã. denario remunerãt᷑. qͦd
fit cũ septenario creat᷑a. t̾nitati
creatori adiũgit᷑ maĩfestũ est
qͦd tnͣsgressio denarii pec̾cm signi¬
ficat. ꝑsuꝑbiam plus aliqͥd halr
cupientis. ⁊ integͥtarẽ ꝑfectionẽ¬
q amitentis. Hoc a̾t septies
ꝓpt̾ea ducitꝰ᷑: ut mocu hominis
facta significet᷑ illa trãsgressio.
Ternario ⁊ eĩ nuo incorporea ꝑs
hominiᷤ significat᷑. Uñ ẽ qͦd ex
toto cord̃ ⁊ tota aĩa ⁊ ex tota mẽ¬

Expanded text:
numeri omnia peccata jussisse dinumeri omnia peccata jussisse dimitti. Nec temere Dominus et frustra septuagesima et septima generatione venit aboliturus omnia peccata, nisi quia in illo numero aliquid latet,numeri per se multiplicati ad tantum perveniunt. Nam undecies septem, vel septies undeni, LXXVII fiunt. Undecim autem transgressionem denarii significant. At si in denario perfectio beatitudinis significatur, unde est etiam illud, quod omnes conducti ad vineam denario remunerantur , quod fit cum septenaria creatura Trinitati Creatoris adjungitur; manifestum est quod transgressio denarii peccatum significat per superbiam plus aliquid habere cupientis, et integritatem perfectionemque amittentis. Hoc autem septies propterea ducitur, ut motu hominis facta significetur illa transgressio. Ternario enim numero incorporea pars hominis significatur; unde est quod ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota men
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs misit ds̃ filiũ suũ in si¬
militudinẽ carnis peccati: hec ẽ
susceptio pec̃coꝵ. Qd̃ aũt addit.
ut de peccato dampnaret pecca¬
tũ incarne: hec ẽ expiatio pec̾co¬
ꝵ. Idro inde matħs ab ipso dd̾. ꝑ
salomonẽ descendit: incuiꝰ ma¬
tre ille peccauit. Luchas uͦ ad ip¬
sum dd̃ ꝑ nathan ascendit: ꝑ cuiꝰ¬
expiauit. qr xp̃i aliqua inqui
tas quã nullã habuit: nõ ẽ uti¬
q conuĩcta iniqͥtacibꝰ hominũ.
quas in sua carne suscepit. Ideo
peccato purgatosq cõiungit. ut
qui ẽ penes luchã. ⁊ ipse xp̃s aqͦ
incipit enumeratio. ⁊ ds̃ ad quẽ
ꝑuenit cõnumerant᷑. ⁊ fit nume¬
rus. lxxͦ. uii. quo significat᷑ om̃i¬
um ꝓrsꝰ remissio ⁊ abolitio pecco¬
R. Nam ⁊ huiꝰ numerim̃tionẽ
dñs fecit. cum eũ petrus de dimi¬
tendis pecratis fr̃is int̾rogass. A¬
it enĩ. ñ solũ septies. s septuagesi¬
os septios cẽ dimitendũ. Unde
recte credituͭ. cõmemoratione huiꝰ

Expanded text:
tolus: misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceptio peccatorum; quod autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec est expiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per qexpiauit. itas, qui nullam habuit, non est utique conjuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit; ideo peccato et purgatos conjungit, ut qui est penes Lucam, et ipse Christus a quo incipit enumeratio, et Deus ad quem pervenit, connumerantur, et fit numerus LXXVIII, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. Nam et hujus numeri mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus de dimittendis peccatis fratris interrogasset. Ait enim: non solum septies, sed septuagies septies esse dimittendum . Unde recte creditur commemoratione hujus
Abbreviated transcription (Latin):
Porro ipsi decẽ ab uno usq
sũmantur. Ad istam itaq mor¬
talitatẽ nob̾cũ participandã.
qr descendentẽ xpm̃ uoluit sig¬
nificare matħs: ideo ipsas gene
rationes ab abraham usq ad
ioseph. ⁊ usq ad ipsius xͥ natiui¬
catem descendendo cõmemora¬
uit abincio eu̾głii sui. Luchaᷤ
aptismo x. generationes narrat.
nec descendendo s ascendendo. tã¬
ꝙͣ sacerdotẽ in expiandis pec̾cis
magis assignans. Ibi eũ uox de
celo declarauit. ubi testimoniũ
ioħs ipsi ꝑibuit dicẽs. ecce qui
tollit pec̾ca mũdi. Ascendendo
aũt transiit ad abrahani. ⁊ ꝑue¬
uit ad dm̃. cui mũdati ⁊ expiati:
recõciliam᷑ merito. ⁊ adoptionis
originẽ ipse suscepit: qr ꝑ adopti¬
onem efficim᷑ filii dĩcredendo in
filiũ dĩ. ꝑ carnalẽ uͦ generationẽ
Satis aũt demonstrauit ñ se ideo
dixisse ioseph filiũ heli qd̾ de illo
genitꝯ s qͦd illi fuerat adoptatus.
cũ & ipsũ adam filiũ dĩ dix̃. cum

Expanded text:
Porro ipsa decem ab uno usque summantur. Ad istam itaque mortalitatem nobiscum participandam, quia descendentem Christum voluit significare Matthaeus, ideo rationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descendendo commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas aptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconciliamur. merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii dei credendo in filium dei. per carnalem uero generationem Satis autem demonstravit non se ideo dixisse Joseph filium Heli, quod de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium Dei dixit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cim. s septies und̾ci significat᷑
tnͣsgressio. que motu fc̃a ẽ hoĩs
peceantis: hoc ẽ ꝑfectionis sue
stabilitatẽ tnͣsgredientis. cupi¬
ditate ampliꝰ aliqͥd habendi. Cõ¬
uenient̾ gͣ undenario septies
multiplicato. ad numerũ sep¬
tuagesimũ ⁊ septimũ cũcta pec¬
cata ꝑueniũt. In qͦ nu̾o etiam
fit plena remissio pecc̃oꝵ. expi¬
ante nos carne sac̾dotis nr̃i. aqͦ
nũc iste nu̾s incipit: ⁊ recõciliã¬
te nos do ad quẽ nũc iste num̾ꝰ¬
specie in ħ baptismo ubi numerꝰ
iste cõmemorat᷑ apparuit. Ueꝵ
p̾misse suꝑiꝰ expositioni siquis
resultare uoluerit: dicendo ma
enon iechonias ꝓduabꝰ ꝑsonis
tari: incelligat eundẽ nicħomi
laborat intimare. Septies enĩ

Expanded text:
significatur transgressio, quae motu facta est hominis peccantis, hoc est perfectionis suae stabilitatem transgredientis cupiditate amplius aliquid habendi. Convenienter igitur undenario septies multiplicato, ad numerum septuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconciliante nos Deo, ad quem nunc iste numspecie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Verum praemissae superius expositioni, si quis resultare voluerit, dicendo Maenon, Jechonias pro duabus personis, tari, intelligat eumdem nihil omlaborat, intimare. Septies enim
Abbreviated transcription (Latin):
rexit. ⁊ eiusdẽ uere lucis adͨce
pta p̾sentia. plene totum qͥc
quid nutauerat corrox. Ob
hoc sic̃ apparet hesitare ꝑ¬
missꝰ. ut in eccłie principem
remediũ potentie conderet᷑.
Et nemo auderet de sua uͥ¬
tute confidere: qnͣ mutabili¬
tatis ꝑicłm nec beat ꝯ petrus
potuiss euad̾e. Dñs autẽ
iħs qui intͣ pontificale conci¬
lium solo corpore tenebatur:
trepidationẽ discipłi foris
positi diuino uidit intuitu.
⁊ pauentis animũ mox ut
respexit. ⁊ in fletus plenitu¬
dinis incitauit

Expanded text:
na sub luce, Dominum quem ter negaverat, te. Ob hoc sicut apparet haesitare permissus, ut in Ecclesiae principe remedium poenitentiae conderetur, et nemo auderet de sua virtute confidere, quando mutabilitatis periculum nec beatus Petrus potuisset evadere. Dominus autem Jesus qui intra pontificale concilium solo corpore tenebatur, trepidationem discipuli foris positi, divino vidit intuitu et paventis animum mox ut respexit, erexit, et in fletus poenitudinis incitavit
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt. petro: Uere ⁊ tu ex
quod. alta lingua galiley
qiam iherolunite loquerẽ¬
tur. qui ituq fuerant he¬
cia ⁊ regio suas habeat ꝓpe¬
tates. as uern̾acłin loquen
om̃ium gentium linguis
loquerentur. int̾ alios qui
de diuersis mundi plagis
aduenerant: etiam illi qui
habitabant uideam dixisse
referuntur. Nonne ecce
Et notum inquit factu
est om̃ibꝰ habitantibꝰ in¬
ihrłm: ita ut appellaretur
demacꝰ. Quare lingua eo¬
ꝵ. Nisi qr idem nomẽ alit̾
illi hoc ẽ iherosolimite. ⁊ ali¬
ter sonabant galiley: Tũc

Expanded text:
cebant Petro: Vere ex quod alia lingua Galilaei quam Hierosolymitae loquerentur, qui utrique fuerunt Hecia et regio suas habeat proprietates, ac vernaculum loquendomnium gentium linguis loquerentur, inter alios qui e diversis mundi plagis advenerant, etiam illi qui habitabant Judaeam, dixisse referuntur. « Nonne ecc« Et notum, inquit, factum est omnibus habitantibus Jerusalem, ita ut appellaretur dama . » Quare lingua eorum, nisi quod idem nomen aliter illi, hoc est, Hierosolymitae, aliter sonabant Galilaei? «
Abbreviated transcription (Latin):
de positus: id est iute ĩmor¬
talis sublimatus. de salute
euisdem ꝑpli fonte gre sp̃ua¬
lis regenerati. nouo uobcũ
gaudio ꝑfundar. Itẽ alitͥ.¬
neracione uitis. uisq in dic̃
illum. cum illio bibam uobis¬
cum nouũ regno patris mei.
Uult intelligi hoc uetus eẽ:
cum illud nonũ dicit. Qͥa
gͦ de ꝓpagine adam qui uetꝰ
Romo appellatur corpus sus¬
ceꝑat: quod inpassione mor¬
ti traditurus erat.Unde
ctiam ꝑ uini sacrantum. cõ¬
m̃dat sanguine̾ suũ: Quid
aliud nouum uinũ. nͥ iumor

Expanded text:
Dei positus, id est, gloria vitae immorDei positus, id est, gloria vitae immortalis sublimatus, de salute ejusdem populi fonte gratiae spiritus regenerati, novo vobiscum gaudio perfundar. Et hyms usque in diem illum cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei, vult intelligi hoc vetus esse cum illud novum dicit. Quia ergo de propagine Adam, qui vetus homo appellatur, corpus susceperat, quod in passione morti traditurus erat, unde etiam per vini sacramentum commendat sanguinem suum, quid aliud novum vinum ni
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtiꝰ testatur ysaias incanti¬
co de illa cantato. uinca in qͥ¬
ens dñi salbabot: domꝰ ĩfrł
multo tpr̃e bibebat: quãuis
pluribꝰ ramis mamantu¬
dinẽ uitis aliene conu̾sis.
Qd̾ tam̃ ⁊ simultis in illa
plebe erorbitantibꝰ arecto
fidei itinere. non de fuere plu¬
rumi totolegis tpre: quoꝵ pis
cogitatibꝰ sũmisq uirtutibꝰ
delectaretur ds̃. Werũ pas¬
so incarne dño ac resurgente
amortuis: tp̃s fuit ut legalis
illa ⁊ figuralis obseruatio ceᷤᷤ¬
saret. atq ea que scdm lit¬
teram gerebantur: in sp̃ua¬
lem tianslata sensũ: meliꝰ
rus gͦ ad passionẽ dñs: ait
Iam non bibam de geni ini¬
ne uitis: usq in diem illum
cum illud bibam nouũ in
regno dĩ. Ac si aꝑte dicat.
nõ ultra carnalibꝰ sẏnago¬
ge cerimoniis delectabor.
in quibꝰetiam ista pascha¬
lis agni sacra locum tenue¬
re p̾cipuum. Adent tp̃s
mee resurrectionis. aderit
dios ille. cum ipse in regno

Expanded text:
apertius testatur Isaias in cantiapertius testatur Isaias in cantico de illa cantato, Vinea, inquiens, Domini Sabaoth domus Israel multo tempore bibebat, quamvis pluribus ramis in amaritudinem vitis alienae conversis. Quia tametsi multis in illa plebe exorbitantibus a recto fidei itinere, non defuere tamen plurimi toto legis tempore, quorum piis cogitatibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in carne Domino, ac resurgente a mortuis, tempus fuit ut legalis et illa figuralis observatio cessaret, atque ea quae secundum litteram gerebantur, in spiritalem translata sensum, meliusrus ergo ad passionem Dominus ait: Jam non bibam de hoc genine vitis usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Ac si aperte dicat: Non ultra carnalibus Synagogae caeremoniis delectabor, in quibus etiam ista paschalis agni sacra locum tenuere praecipuum. Aderit enim tempus meae resurrectionis, aderit dies ille, cum ipse in regno
Abbreviated transcription (Latin):
nũ fium̃ti solum sine aque
admixtione ⁊ confectione
in panẽ auꝙͣ licet offerre.
ne talis indelicet oblatõ qͣsi
ci pocuisse: ul nos sine illiꝰ
passione saluari: ac pat̾ of¬
ferri possit confingat. Quod
aũt dic̃. hie ẽ sangnis mñs noui
testam̃ti: ad distinetionẽ res¬
picit ueteris testam̃ti. qd̾ yr¬
coꝵ ⁊ uuituloꝵ ẽ sanguine de¬
dicatum: dicente int̾ asꝑge̾¬
dum legislatore. Hic sange
testam̃ti. qd̾ mandauit ad
nos ds̃. Necesse ẽ enĩ exẽ¬
plaria quidem ueroꝵ hismũ¬
dari: ipsa aũt celestia meli¬
oribꝰ hostiis quã istis. uixta
qd̾̃ apłs ꝑ totam ad hebreos
epłam it legem distingͥes
engłium: pulchemina erpo¬
sitione. ic plenaria ratione
declarat. Dico aũt uobis.
nõ bibam amodo de hoc ge¬
nimine uitis: usq indiẽ il¬
lum. cum illud bibam uobis¬
cum nouũ in regno patris
mei. Uitem siue uineã do
appellatam eẽ sinagogam.
⁊ om̃is sparsim scriptura. et

Expanded text:
anum frumenti solum sine aquae anum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in panem cuiquam licet offerre: ne talis videlicet oblatio, quasi ti potuisse, vel nos sine illius passione salvari ac Patri offerri posse contingat. Quod autem dicit: « Hic est sanguis meus Novi Testamenti, » ad distinctionem respicit Veteris Testamenti, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum, dicente inter aspergendum legislatore: Hic sanguis Testamenti, quod mandavit ad vos Deus. Necesse est enim exemplaria quidem eorum his mundari, ipsa autem coelestia melioribus hostiis quam istis; juxta quod Apostolus per totam ad Hebraeos Epistolam inter legem distinguens et evangelium, pulcherrima expositione ac plenaria ratione declarat. Dico autem vobis: Non bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei. Vitem sive vineam Domini appellatam esse synagogam et omnis passim Scriptura et
Abbreviated transcription (Latin):
tiam demonstraret. ideoq
uelociꝰ eum a morte resus¬
citandum eẽ doceret.cclxxxu.
Et accipiens calicẽ: gr̃as
egit ⁊ dedit illis dicens. bi¬
bite ex hoc om̃s. ¶G. Cum¬
appropinquare passioni dr̃
accepto pane ⁊ calice grãs e¬
gisse ꝑhibetur. Grãs itaq a¬
git. qui flagella a liene iui
ꝑcussiomi exhibuit. humilit̾
in ꝑcussione benedicit. ut
hinc uidelicet ostendat qͥd
unusqͥsq in flagello culpe
ꝓprie faccie debeat: si ipse e¬
quanimitꝰ flagella culpe por¬
tat aliene. ut hinc ostendat
quid incorruptione faciat
subditus: si in flagello po¬
situs patri gras agit eqͣlis.
Hic enim sanguis m̃s noui
testam̃ti. qui ꝓmultis ef¬
cacoꝵ.¶ R. Quia panis
corpus confiriat. uinũ
uero sanguin̾e̾ oꝑat᷑ ĩ car¬
ne: hic ad corpus xp̃i misti
illud refertur ad sanguinẽ.
minico calices aq̃ miscetur.¬
Attestante enĩ iohe: aque
ppli sũt. Et neq aquã solã
neq solum uinum. sic̃ nec gͣ¬

Expanded text:
tiam demonstraret. Ideoque tiam demonstraret. Ideoque velocius eum a morte resuscitandum esse doceret. Et accipiens calicem gratias egit, et dedit illis dicens: Bibite ex hoc omnes, appropinquare passioni dicitur, accepto pane et calice gratias egisse perhibetur. Gratias itaque agit qui flagella alienae iniqpercussione exhibuit, humiliter in percussione benedicit, ut hinc videlicet ostendat quid unusquisque in flagello culpae propriae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae, ut hinc ostendat quid in correptione faciat subditus, si in flagello positus Patri gratias agit aequales. Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis efr. Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne: hic ad corpus Christi illud refertur ad sanguinem. dominici calicis aqattestante enim Joanne, aquae populi sunt. Et neque aquam solam, neque solum vinum, sicut gr
Abbreviated transcription (Latin):
iħs panẽ ⁊ benedix̃ ac fregit.
corpus meũ. Einitis pas¬
che ueteris sollempniis. q̃
in cõmemorationẽ antique
de egipto libationis ppłi dĩ
agebantur: transiit ad no¬
uũ qd̾ in sue redemptionis
memoriam eccłiã frequen¬
tare uolebat. ut udelicet
ꝓcarne agni ac sanguine.
sui corporis sanguinisq sa¬
cramentum substitueret.
ipsumq se ẽẽ monstraret.
cui uirauit dñs ⁊ nõ pe¬
nicẽbit eũ. tues sacerdos
ineternũ: scđm ordinem
aũt ipse panem que disci¬
pulis porrigit: ut ostẽdat
corporis sui fractionẽ. non
absq sua sponte ac ꝓcura¬
tione uenturã: s sic alibi
dicit. po testatẽ se habere
ponendi ammam suã. ⁊ po¬
testatem se habere iterum
sumendi eam. Quẽ uidelic
panẽ certi quoq grã sacram̃¬
ti. prius quã frangeret be¬
nedixit: qr naturam hua¬
nam quã passurus assũp¬
sit. ipse una cum patre ⁊ sp̃u
tum ita morti subdere dig¬
natus ẽ: ut ei diuine ĩmor¬
calitatis ueracit̾ inẽẽ poten¬

Expanded text:
panem, et benedicens fregit, corpus meum. Finitis paschae veteris solemnibus, quae in commemoratione antiquae de Aegypto liberationis populi Dei agebantur, transiit ad novum quod in suae redemptionis memoriam Ecclesiam frequentare volebat, ut videlicet pro carne agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum substitueret, ipsumque se esse monstraret: Cui juravit Dominus et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinautem ipse panem, quem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam. Quem videlicet? panem certi quoque gratia sacramenti priusquam frangeret, benedixit. Quia naturam humanam, quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spirtum, ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse poten
Abbreviated transcription (Latin):
gatꝰ: sordes pauide negatioĩs
Solet scriptura sacram̃tum
re se ꝓfessꝰ ẽ. qr nunirũ quod
in tenebris obliuionis errauit.
sꝑate iani rememoratione cor¬

Expanded text:
gatus, sordes pavidae negationis Solet Scriptura sacra saepetemporum. Unde Petrus, qui lli cantum poenituit. Qui etiam post resurrectionem, diur
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uł scđm dm̃ in utraq sub¬
stantia eirant: ⁊ ideo uerita¬
tem negant. Primꝰ galli
cantus enĩ intelligitur capi¬
tis resurrectio: hoc ẽ ipsius

Expanded text:
nem vel secundum Deum in utraque substantia errant, et ideo veritatem negant. Primus enim galli cantus intelligitur capitis resurrectio, id est, ipsius