comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum mĩtorum. Pta ti ħuit mĩta in pas¬
sione quam in conceptione. sed maioris
uirtutis nõ exstitit in m̾endo pła qͣm
añ fuãt pauciora. Meruit gͦ acõceptio¬
ne nõ mͦ głiam in passibilitatis ⁊ inmor¬
talitatis corꝑis. s ĩ inpassibilitatis aĩe.
ꝑquid : ꝑ obedientiam. ⁊ uoluntatem
ꝑfectam. quam nisi tunc pͥmumi ħuit
ne maiorem cum pati cep̃: imori. Obe¬
diens enim ꝑfecte: i bonus exstitit scd̃m¬
hominem ex quo fuit homo habuit gͥ
anima illa aliqͥd bonum inse pꝰ mortem
ꝙ non habuit ante. Num gͥ melior. uł
bacior fuit quam añ: Ab fit ꝙ. melior
fũt. quia nõ sanctior. nõ gr̃a cumula¬
cior. nͨ etiam bacior fuit indi contẽpla¬
tione. in quo p̃cipue bitudo consistit
omni miseria in munis exquo nequid

Expanded text:
rum meritorum. Plura enim habuit merita in passione quam in conceptione; sed majoris virtutis non extiterunt in merendo plura, quam ante fuerant pauciora. Meruit ergo a conceptione non modo gloriam impassibilitatis et immortalitatis corporis, sed etiam impassibilitatis animae. Per quid? Per obedientiam et voluntatem perfectam, quam non tunc primo habuit, nec majorem cum pati coepit et mori. Obediens enim, perfectus, et bonus extitit secundhominem, ex quo fuit homo. Habuit ergo anima illa aliquod bonum in se post mortem, quod non habuit ante. Num ergo beatior vel melior fuit quam ante? Absit quod melior fuerit, quia nec sanctior, nec gratia cumulatior. Nec etiam beatior fuit in Dei contemplatione, in quo praecipue beatitudo consistit.omni miseria immunis. Ex quo nequit
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ đr ingenitus. hoc ostend̾̃r qd̾ non
sit filius. s genitus ⁊ ingenitus ꝯmode
dñr. Filius aut̃ latine dr. s ut dicat᷑¬
infilius. nõ admittit loq̃ndi ꝯsuetudo.
Nicħ tñ intellectu demitur. si dicatur
đr. Ideoq non est inreb ꝯsid̾andũ quid
uł surat. uł nõ sinat. dici. usus sermo¬
nis nr̃i: s quis reꝵ ipsarũ intellectus
Numquid gͦ aliud dĩs. quam nõ filiũ:
Negatura porro ꝑticula non id efficit
gͦ dicit non homo ẽ. nõ aliud genus
predicam̃ti enunciat. s t̾̃m illd negat.
Sic̃ ergo scđ̾m sub̃am aio homo ẽ. sic

Expanded text:
Quod dicitur ingenitus, hic ostenditur quod non Quod dicitur ingenitus, hic ostenditur quod non sit Filius, sed genitus et ingenitus commode dicitur, Filius autem Latine dicitur. Sed ut dicatur Filius, id non admittit loquendi consuetudo; nihil tamen intellectui demitur si dicatur dicitur. Ideo non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio, Homo est: sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsidari oꝑtet. qr nõ t̃m tres predicte ꝓͥ¬
etates. siue nocõnes inꝑsonis sunt. uer̃
⁊̃ hoc nomen ingenitus. rebatẽ đr: de
patre t̾̃m.⁊ aliam de signat nocõnem:
quam pat̾. uł genitor. Non ẽ .ni. id̾ eẽ pa¬
trem ⁊ eẽ ingenitum.i. non ea nocione
pater dr: qua ingenitus. Later.ii. ut p̃dic¬
tis. Differt gͦ pater afilio. auctoritate
geñacionis. differt ⁊̃ ꝓͥetate innascibi¬
litatis.i. qr ingenitus. Uñ aug̃ disting¬
uens inter ꝓͥetatẽ qua dr pater.⁊ illã¬
est hoc dicere ingenitii. qd̾ est patrẽ dic̃e.
qr ⁊ si filium non genuiss. nicħ ꝓhib̾et¬
dicere eum ingenitum. Et si gignat
quisq filium. non exeo ipse est inge¬
nitus. qr geniti homines. gignunt
alios. Non iõ ergo dicitur pater. qͥa
ingenitus. Ideoq cum de deo patre
utrũq dicatur. alia nocio ẽ qua intel¬
ligitur genitor. alia qua ingenitus. Ge
ingenitus dr. non quid sit. set quid nõ
sit dr. hoc exemplis plaũ faciend̃ est.

Expanded text:
siderare oportet quod non tantum tres praedictae proprietates sive notiones in personis sunt, verum  hoc nomen ingenitus, relative dicitur de Patre tantum, et aliam designat notionem quam pater vel genitor. Non est enim idem esse Patrem et esse ingenitum, id est, non ea notione Pater dicitur qua ingenitus. Pater enim, ut praedictis. Differt ergo Pater a Filio auctoritate generationis, differt etiam proprietate innascibilitatis, id est, quia ingenitus. Unde Aug., distinguens inter proprietatem qua Pater est hoc dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia etsi Filium non genuisset, nihil prohibedicere eum ingenitum. Et si gignat quisque filium, non ex eo ipse est ingenitus; quia geniti homines gignunt alios. Non ergo ideo dicitur Pater quia ingenitus. Ideo cum de Deo Patre utrumque dicatur, alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Geningenitus dicitur, non quid sit, sed quid non sit ostenditur. Hoc exemplis planum faciendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
non filius. relatiue gͥ negamus. dicẽ¬
do non genitus. Ingenitus porro quid
ẽ. nisi non genitus: Non gͦ receditur
a relatiuo predicam̃to. cũ ingenitus
đr. Sic̃ .ii. genitus. non ad se dr. s quod
exgenitore sit. ita cum dr ingenitus. ñ
ad se dr. s qd̃ exgenitore non sit ostend̾r.
Utrũq tñ relatiue dr. qd̃ aut̃ relatiue
ꝓnunciatur. non indicat subam. Quam
refertur. ita genitus: ad genitorẽ. ⁊ nõ
genitus: ad non genitorẽ referatur ne¬
cessẽ ẽ. Ecce eiudenter ostendit. ꝙ inge¬
nitus relatiue dr. ⁊ de solo patre accip̃r.
aliaq nocio est. qua dr ingenitus. alia
qua pater. atq t̾m ualet. ⁊ cũ dr inge¬
nitus. quãtũ non genitus. uł nõ filius.

Expanded text:
non Filius. Relative autem negamus dicendo non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se dicitur, sed quod ex genitore sit, ita cum dicitur ingenitus, non ad se dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenditur; utrumque tamen relative dicitur. Quod autem relative pronuntiatur, non indicat substantiamrefertur, ita genitus ad genitorem, et non genitus ad non genitorem referatur necesse est. Ecce evidenter ostendit quod ingenitus relative dicitur, et de solo Patre accipitur. Alia notio est qua dicitur ingenitus, alia qua Pater. Atque tantum valet cum dicitur ingenitus, quantum non genitus, vel non Filius. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
do uoluntatẽ hominis adbonum. Ege
pot̾at nõ mori natura humana ꝑdidit
libm.ar. Hanc uͦ inqua nõ pot̾it mori.
casset acceptura ꝑm̃ĩtum. Quam uis
sine grͣa nͦ tunc ullum mĩtũ cẽ potiuss
quia si peccatum in solo arbito erat ꝯs
habebat quo pedem mou̾e posset sine
tãt stare
Qd̾̃ hõ añ lapsũ uirtutes huĩt.

Expanded text:
do voluntatem hominis ad bonum. Egebpoterat non mori natura humana, perdiditm. Hanc vero in qua non poterat mori casset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arbitrio cn enim habebat quo pedem movere posset sine terat stare. 2. Quod homo ante lapsum virtutes h
Abbreviated transcription (Latin):
les. ꝯiugium ẽ legitimum. qr ẽ int̾ legi¬
timas ꝑsonas. seo non ratum qr sine fide.
conuigium gͦ fidelium legitimũ ẽ ⁊ra¬
tum. si tñ legitime sunt ꝑsone. Qd̾ autẽ
legitima sit infidelium ꝯiũctio: aug tes¬

Expanded text:
 ratum. Legitimum, quia est inter legitimas personas; sed non ratum, quia sine fide. Conjugium vero fidelium est legitimum et ratum, si tamen legitimae sunt personae. Quod antem legitima sit infidelium conjunctio August. tes
Abbreviated transcription (Latin):
mancipauit. De hominis ⁊̃ in uiria cõ¬
uncẽtur diabolus. quia illum ⁊ pͥꝰ falla¬
ci ꝓmissione decep̃. ⁊ pꝰ mala inferendo
lesit. In iuste gͥ diabolꝰ. quant̃ adse te¬
nebat hominem. s homo uste tenebat᷑
quia diabłs numquã m̾uit potesta¬
tẽ ħre suꝑ hominem. s homo mũit ꝑ
culpam pati. diaboli tirannidẽ. Si gͥ
d̾s. qui utͥq p̃erat potentia hominem
libare uellet. sola uissiones uirtute
hominẽ potãt rectissime lib̃are. sed ob
cãm p̃missam: iusticia humilitatis
uti uoluit. qui dum in carne mortali
crucifixus ẽ. iustificati sumus .i. premiᷤ¬
sionem peccatorum eruti de potesta¬
te diaboli. ⁊ ita axͦ iusticia diabolus
uictus ẽ nõ potentia. Quomodo aũt¬

Expanded text:
De hominis injuria convinceretur diabolus, quia et illum prius fallaci promissione decepit, et post mala inferendo laesit. Injuste ergo diabolus, quantum ad se, tenebat hominem, sed homo juste tenebatur, quia diabolus nunquam meruit potestatem habere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si ergo Deus, qui utrique praeerat, potentia hominem liberare vellet, sola jussionis virtute hominem potuit rectissime liberare; sed ob causam praemissam justitiae humilitatis uti voluit. Qui dum in carne mortali crucifixus est, justificati sumus, id est, per remissionem peccatorum eruti de potestate diaboli; et ita a Christi justitia diabolus victus est, non potentia. Quomodo aut
Abbreviated transcription (Latin):
tie pꝰ se ascẽdẽ. uñ ip̃e ꝑ suꝑbiam corruerat
uig̾e nouit. Eius em̃ malitia adtẽtandũ
uirtutẽ tumida humanam nat᷑am inea
ꝑte uͥ debilior uidebat᷑ agg̾ssa ẽ. ut si forte
illic aliquatenꝰ p̃ualet.: ⁊ pꝰ mod̾ fidutialiꝰ
ad alt̾am q̃ robustior fuit pulsandam uł
pocius subu̾tendam acced̾et. Pmum gͥ
solitariam feminam explorauit. ut in
ea pͥmum hominem sue tẽtationis ium
exꝑiretur
Quare ĩ aliena forma uen

Expanded text:
posse ascendere unde ipse per superbiam corruerat,vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae tentationis vim experiretur. 2. Quare in aliena forma ven
Abbreviated transcription (Latin):
qͥoam hominis ext̾ioris. ⁊ int̾rioris ꝯfiniũ
Quicqͥd enum hm̃s in animo comune est
ext̾ior deputabit᷑. seo ⁊ ad uincta qͣdam ui¬
ta sua. qua compages corꝑis ⁊ omnes fñsꝰ
iugent quib instructus ẽ ad ext̾iora sen¬
cienda. Ascendentibus introrsum quib¬

Expanded text:
quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cumexterior deputabitur, sed adjuncta quadam ta sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsum quib
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotibus manifestare. Quidã .ni.
uni celant. que alii manifestanda ꝯser¬
uant. qd̃ est se laudare. ⁊ ad ypocrisum
tende.⁊ semꝑ uenia carere. quã uł ad
quã: ꝑ frustra putat ꝑuenire. Caueat ⁊̃¬
ne prius ad dñicũ corpus accedat. quã
audeat sum̃e. quẽ mltũ defidat cibũ s¬
alutarẽ. Cohibeat ⁊̃ se aludis. aspecta¬
dis scłi. qui ꝑfectã uult ꝯseqͥ remissio¬
nis gr̃am. Isti s̃ digni fructꝰ penitencie
aĩam captiuã elaq̃antes.⁊ inlib̾tate ser¬

Expanded text:
sacerdotibus manifestare. Quidam enim uni celant quae alii manifestanda reservant, qtendere, et semper venia carere, ad quam frustra putat pervenire De ne prius ad dominicum corpus accedat, quam od nondum audeat sumere quem multum desiderat cibum salutarem. Cohibeat etiam se a ludis, a spectaculis seculi, qui perfectam vult consequi remissionis gratiam. Isti sunt digni fructus poenitentiae, animam capti
Abbreviated transcription (Latin):
fũit: inpugnacione. St̃ .n. qui nõ solũ
nõ iuncunt᷑. s ultro se pecc̃o offer̃t. nõ
expectãt tẽptacionẽ. s preueniũt uo¬
luptatẽ.⁊ ꝑtractet secum. quã młtip¬
lici accione incii delectabilit̾ peccaũ.
Omĩs ista uarietas ꝯfitenda ẽ. ⁊ defl¬
enda. ut ẽ cognou̾it. qd̃ pecc̃m est. ci¬
to inueniat din ꝓpicium. In cognoscẽ¬
do augm̃tum pec̾ẽi. inueniat cuiꝰ eta¬
tis fũit. ciuinꝰ sapĩe. ⁊ ordinis. Immoret᷑
in singulis istis:⁊ senciat mod̾ cͥminis.
purgans lacͥmis. omnẽ qualitatẽ uicii
Defleat uirtutẽ qua int̾im caruit. Do¬
lendũ ẽ.ii. non solum qd̃ peccauit. s
offendens in uno: factus est omiũ
reus. Ingratus.ni. exstitit. qui plenus
uirtutib dm oĩo nõ timuit. In hoc .n.
quisq pecc̃or fit culpabilior. quo ẽ đo
accepcior. Iõ.ii. adam plus peccauit.
offendens in uno. factus ẽ om̃iũ reꝰ.¬
uno uicio. Ponat se oĩo iniuidicio ⁊
potestate fac̃dotis. nicħ sui reseruãs

Expanded text:
fuerit impugnatione. Sunt enim qui non solum non vincuntur, sed ultro se peccato offerunt; nec expectant tentationem, sed praeveniunt voluptatem. Et pertractet secum quam multiplici actione vitii delectabiliter peccavit. Omnis ista varietas confitenda est et deflenda, ut cum cognoverit quod peccatum est, cito inveniat Deum sibi propitium. In cognoscendo augmentum peccati, inveniat cujus aetatis fuerit, cujus sapientiae et ordinis. Immoretur in singulis istis, et sentiat modum criminis, purgans lacrymis omnem qualitatem vitii; defleat virtutem qua interim caruit. Dolendum est enim non solum quod peccavit, sed offendens, factus est omnium reus. Ingratus enim exstitit, qui plenus virtutibus Deum omnino non timuit. In hoc enim quisque peccator fit culpabilior, quo est Deo acceptior. Ideo enim Adam plus peccavit, offendens in uno, reus est omnium: quuno vitio. Ponat se omnino in judicio et potestate sacerdotis, nihil sui reservans
Abbreviated transcription (Latin):
nus peccauit. ⁊ eiꝰ qui grauiꝰ cecid. Iõ
discrecio penitẽti ualde necessaria ẽ.
ut illa gerat qd̃ aug̃.tradidit dicẽs.
Considet. qualitatẽ criminis. in loco¬
intp̃re. inꝑseuerancia. inuarietate per¬
sone.⁊ quali hoc fecerit tẽptacione:⁊
in ipsius incii młtiplici exsecucione.
Oꝑtet .ii. penitere fornicantẽ. scđm ex¬
cellenciam sui status. uł officii. uł scd̾
mod̾ meretͥcis. ⁊ in modũ oꝑis sui. ⁊
quałr turpitudinẽ eg̃it. si in loco facͣ

Expanded text:
nus peccavit, et ejus qui gravius cecidit. Ideo discretio poenitenti valde necessaria est, ut illa gerat quae tradit Aug. dicens: Consideret qualitatem criminis, in locoin tempore, in perseverantia, an varietate personae; et quali hoc fecerit tentatione, et in ipsius vitii multiplici executione. Oportet enim poenitere fornicantem secundum excellentiam sui status vel officii, et secundum modum meretricis, et in modum operis sui; et qu
Abbreviated transcription (Latin):
dis. ꝯfessio oris. satisfaccio oꝑis. uñ io¬
ħs os aureũ. Perfecta penitencia. cog̃
pecc̃orẽ omnia libenter facere. incorde
eius: ꝯtricio. iore. ꝯfessio. in oꝑe. tota hũi¬
litas. Hec est fructifera pen̾itẽcia. ut sic̃
diui. Alt̾a quasi ꝓlata.iam extra por¬
tã. cũ infactũ ꝓcedit assencio. Tercia
c̃ male osuetudinis tãquã mole pre
mitur ar̃us. uł noxie defensionis cli¬
peo armat᷑. q̃i insepulcro. iam putẽs
hec s̃ tria geña mortuoꝵ. que dñs le¬
gitur fuscitasse. Huic gͥ tͥplici morti.
tͥplici remedio occurritur. Cont̾cione.
ꝯfessione. fatisfactioneᷤ. Conpunctio nb̃

Expanded text:
dis, confessio oris, satisfactio operis. Unde Joannes, os aureum: Perfecta Poenitentia cogit peccatorem omnia libenter ferre; in corde ejus contritio, in ore confessio, in opere tota humilitas. Haec est fructifera Poenitentia, ut sicutdini; altera, quasi jam prolata extra portam, quum in factum procedit assensio; tertia, quum vi consuetudinisefensionis clypeo armatur, quasi in sepulcro jam foetens. Haec sunt tria genera mortuorum, quae Deus legitur suscitasse. Huic ergo triplici morti, triplici remedio occurritur: contritione, confessione, satisfactione. Compunctio nobis
Abbreviated transcription (Latin):
penam illis qui digne p̾cellunt inflig̃
ꝙͣ gr̃a dei ⁊ ꝓteccio: illis amplius sub¬
trahitur. ac si ipsis relinqͣtur. fit eis
lib̃um raiere inĩt̾ itũ pecc̃i. Inquos ⁊̃
diabolo maior seuiendi datur potestas
Or̃ones quoq eccłie. ⁊ bũdiccionũ ac
m̃itoꝵ suffragia. eis nequaquã suffra¬
gari putantur.

Expanded text:
poenam illis qui digne percelluntur, infligit, quia gratia Dei et protectio illius amplius subtrahitur, ac sibi ipsis relinquuntur, ut sit eis liberum ruere in interitum peccati, in quos etiam major diabolo saeviendi datur potestas. Orationes quoque Ecclesiae, et benedictionum ac meritorum suffragia, eis nequaquam suffragari putantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ac deponẽdos. sub intelligendũ est insi
iolent̾ quis atractus fu̾it. De his .n. ⁊
a quibus lib heticis iuolent̃ ordinatis:
Dicit in nocencius. qd̾ possint hr̃e aliquẽ
colorẽ excusacionis. si statim discedunt
bdiaconus non ordinetur. ante .xiiii. ã¬

Expanded text:
b intelligendum est; nisi violenter quis attractus fuerit. De his enim et a quibuslibet haereticis violenter ordinatis, dicit Innoc., 1, q. 1, quod possunt habere aliquem colorem excusationis, si statim discedunt bdiaconus non ordinetur ante 14 a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tr̾am: nicͥ factum ẽ ante celum ⁊ t̾ram nͦ
ip̃a sapientia facta ẽ ante celum ⁊ t̾ram. fuͣ
gͥ ħ ccia uideant. nec indiuina scͥpt᷑a fas
sit sentire aliquid contrarietatis. requi¬
ramus intlłigentiã u̾itatis. Uider̾unt¬

Expanded text:
um et terram, nec ipsa sapientia facta est ante coelum et terram. Cum ergo contraria videantur, nec in divina Scriptura fas sit sentire aliquid esse contrarietatis, requiramus intelligentiam veritatis. 3. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ali .i. dangłis: agendum uid̾r. ut a con-¬
tuitu catoris. ad cognitionem creature
dignioris rõ nr̃a iitendat. De iñ ad cõ¬
fiderationem corꝑee tam illius que ẽ
rõnał. quam illius q̃ non est ronaldes¬
cendat. ut trinitatis inc̾ate sac̾mentũ.
tͥꝑtite cãture. eiq concretorum atq ꝯtĩ¬
gentium sequat᷑ documẽtum. De angli¬
qnͣc̾ata fuit. ⁊ uͥi qualis facta dum pri
mo ꝯdetur. de iñ qualis effecta au̾sione
quorundam. ⁊ conu̾sione quorundam.
d̾ excellentia qͦ ⁊ ordinibus.⁊ donorum
diffr̾ia. ide officiis ac nominib aliisq
płibus: aliqua dicenda sunt. Quedam¬

Expanded text:
st, de angelis agendum videtur, ut a contuitu creatoris ad cognitionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius quae est rationalis quam illius quae non est rationalis descendat, ut Trinitatis increatae sacramentum tripartitae creaturae, eique concretorum atque contingentium sequatur documentum. DISTINCTIata fuerit, et ubi, et qualis facta sit dum primum conderetur. Deinde qualis effecta aversione quorumdam et conversione quorumdam. De excellentia quoque, et ordinibus, et donorum differentia, et de officiis ac nominibus, aliisque pluribus aliqua dicenda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ paulo pꝰ. h ds humanam naturam in
unitatẽ ꝑsone suscepit. qui se humilias
ꝑ micdiã incorrupte uirginis ut̾um
ex ea nasciturꝰ impleuit. formam gͦ ser
ui .i. naturam serui insuam accepit.

Expanded text:
 Deus humanam naturam in unitate personae suscepit, qui se humilians per misericordiam incorruptae Virginis uterum ex ea nasciturus implevit. Formam ergo, id est naturam servi, in suam accepit
Abbreviated transcription (Latin):
in quiri oꝑtet cum exp̾missis constet
u̾bum di. carnem ⁊ animam simul
assumpsisse in unitatẽ ꝑͤ. quid horum
rit. & an ita conueniat dici diuinam nͦm.
eẽ in carnatam. sic̃ ds in carnatꝰi u̾bum
in carnatum sane dr̃. ħ in quisicio siue
querendi rõ uixta sac̾rium auctoritatũ
testimonia partim implicita atq ꝑple¬
xa. partim u̾õ explicata ẽ i aꝑta. Certũ
enim ⁊ sñ ambiguitate uerum ꝙ nͦ na¬

Expanded text:
inquiri oportet, cum ex praemissis constet Verbum Dei carnem et animam simul assumpsisse in unitatem personae, quid horum rit. Et an ita conveniat dici divinam naturam esse incarnatam, sicut Deus incarnatus, et Verbum incarnatum sane dicitur. Haec inquisitio sive quaerendi ratio, juxta sacrarum auctoritatum testimonia, partim implicita atque perplexa, partim vero explicita est et aperta. Certum est enim et sine ambiguitate verum, quod non na
Abbreviated transcription (Latin):
ticis dmnatib scͥptum ẽ. firmissime te¬
ne pͥmos homines bonos ⁊ rectos ẽẽ cã¬
tos cum libo ar. quo possent. si uellẽt
ꝓͥa uoluntate peccare. eosq nõ nec̃ĩta¬
te set ꝓpͥa uoluntate peccasse. Recte
IIinpecta ihona uoluntate cõditus .ẽ. Su¬
dñt motum eẽ m̃tis. qͦ mens relicta sr̃¬
ior̃ lege subic̃ se peccatis. eisq oblectat᷑
⁊ alt̃ nat᷑alit̾ bonis lib̾atur. ⁊ ad iuuatꝰ¬
⁊ ut efficacit᷑ bonum uelit. Añ grãm u̾o
lic nat᷑alr uelit bond̾ ħomo. ñ tñ ab solu
te cõcedi oꝑtet bonam hr̃e uoluntatẽ.
seo pocius malam. Alii aũt dñt unam
uult homo bonum: ⁊ ex uicio uult ma
lum eoq delectat᷑. ii quantum uult
bonum natałr bonus ẽ: in quantum ma¬
lum uult malus est.

Expanded text:
c. 25, scriptum est: Firmissime tene primos homines bonos et rectos esse creatos cum libero arbitrio, quod possent si vellent propria voluntate peccare, eosque non necessitate, sed propria voluntate peccasse. Recte in recta et bona voluntate conditus est. Sudicunt motum esse quo mens relicta superiorum lege subjicit se peccatis, eisque oblectatur. et alter naturaliter bonus liberatur, et adjuvatur ut efficaciter bonum velit. Ante gratiam vero licet natte concedi oportet bonam habere voluntatem, sed potius malam. Alii autem dicunt unam vult homo bonum, et ex vitio vult homo malum, eoque delectatur: et in quantum vult bonum, naturaliter bonus est; in quantum malum vu
Abbreviated transcription (Latin):
uit pecc̃o si tñ due sunt uoluntates:
ꝓ posita ẽ questio ꝓfunda. q̃ uaria adi¬
ũsis expon̾e dt̾minat᷑. Alii enim dñt.
duos ẽẽ motus. unum qͦ uult bonum
quia tał fuit motus nͨ humane in pͥ¬

Expanded text:
oluntates? Proposita est quaestio profunda, quae varia a diversis expositione determinatur. Alii enim dicunt duos esse motus: unum quo vult bonum Quia talis fuit motus naturae humanae in p
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum apłi nõ enim qd uolo illud ago.
set q̃d uolo illud facio. Dic̃ enĩ qd̃ hõ
subiectus peccato faẽ ꝙ nõ uult. quia
nat᷑ałr uult bonum. Set uoluntas
ħ semꝑ caret effectu. nͥ gr̃a dĩ adiuuet
ilib̾et. Si homo sub̃tꝰ peccato ẽ. uult
qͥd̃ malum ⁊ oꝑatur. qd seruus ẽ pec¬
cati.⁊ eius uoluntatẽ sic̃ supͣ dixit. ang̃
an ẽ ead̾ uoluntas .i. id̾ motus. qualibẽ¬
t̾ pecc̃o seruit. ⁊ qͣ natałr uult bonum :
Si nõ ẽ ead̾ uoluntas. qͦ gͦ istarum est
q̃ c̃ homo iustificatur aseruitute pecc̾i
libatur. Ut em̃ suꝑius disseruimus gr̃a¬

Expanded text:
m.: Non enim quod volo, illud ago, sed quod nolo, illud facio. Dicit enim quod homo subjectus peccato facit quod non vult, quia naturaliter vult bonum. Sed voluntas haec semper caret effectu, nisi gratia Dei adjuvet et liberet. Si homo subjectus peccato est, vult quidem malum et operatur, quia servus est peccati, et ejus voluntatem, sicut supra dixiAn est eadem voluntas, id est, idem motus, quo libenter peccato servit, et quo naturaliter vult bonum? Si non eadem voluntas, quae ergo istarum est, qua cum homo justificatur, a servitute peccati liberatur? Ut enim disseruimus
Abbreviated transcription (Latin):
uxoris. uir ꝯtinere non ualeat: subditiᷤ
or: non potest. Qd̃.ii. tu uis. illa non
uult. Numqͥd ꝑꝯtinẽciã tuã illa deb
fieri fornicaria : Si alii uiuo te nup
serit. adultã erit. Non uult tali lucro
ds. tale dapnũ ꝯpensari. Redle debi¬
tum. ⁊ si non exigis redle. Pro scĩfi¬
cacione ꝑfecta ds tibi ꝯputabit. seͥd
non qd̾ tibi debetur exigis. s redlis
qd̃ debes uxori. Idẽ. Scdin uerba a
noluisses. debitũ tibi redłe cogeret᷑¬
⁊ illi ds imputaret ꝯtinẽciã. si uõ sue
s tue cedet infirmitati. ne in adulte
uxoris. redlit non exigit debitũ. ã fi
p̃p̃ ꝓpriã infirmitatẽ duc̃ uxorẽ. plãgẽs
pocius qr sine uxore ẽẽ nõ potuit. ꝙͣ
gaudẽs qr duxit. securus expectat diẽ
qua te ad id ꝙ uouisti.nõ modo nõ horta¬

Expanded text:
uxoris vir continere non valeat, subditis or, non potest. Quod enim tu vis, illa non vult. Numquid per continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum; et si non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debes uxori. Idem, secundum verbanoluisses, debitum tibi reddere cogeretut illi Deus imputaret ad continentiam, si non suae, sed tuae cederet infirmitati, ne in adulteruxoris reddit, non exigit debitum, aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius, quia sine uxore esse non potuit, gaudens quia duxit, securus expectat diem qua te ad id quod vovisti, non modo non horta
Abbreviated transcription (Latin):
bito. Id̾. Manifestũ est ita uoluisse legem
auctor fũit uir ꝑmittẽdo. Nam ẽ ad pec¬
catũ eiuso uiri ꝑtiũe uoluit lex. si pͥuᷤ
ꝑmiserit. ⁊ postea ꝓhibũit. nõ tñ dixit.¬
ut facrat mmulier qd̃ uoĩtat. qr ꝑmissa
iam prius a uiro fu̾at. Uiri dixit esse pec¬
catũ. qr abnuit qd̃ prius ꝯcesserat. non
tñ mulieri ex hoc nissũ dedit. ut ꝙ pꝰ
uir ei ꝯcesserat. postea si ꝓhibũit: ꝯtẽnat᷑.
Ex his apparet qd uir ul mulier. otinẽ

Expanded text:
tum suum. Manifestum est ita uoluisse legem auctor uir fuerit permittendo. nam cum ad peccatum eiusdem uiri pertinere uoluerit, si prius permiseritut faciat mulier quod voverat, quia permissa jam prius a viro fuerat. Viri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri ex hoc jussum dedit, ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit contemnatur. Ex his apparet quod vir vel mu
Abbreviated transcription (Latin):
tate recufaret. Nam uouẽda talra ñ sunt
a ꝯiugatis. nͥ exosensu ⁊ uoluntate cõi.
Et si preproꝑe factũ ẽ: mag̃ est corrigen¬
da tem̃itas. quã ꝑsoluẽda ꝓmisfio. Nõ
ii. d̾s exigit. siqͥs ex alieno aliqͥd uou̾̃it.
s potius usur pare uetat alienũ. Id̾. apłs¬

Expanded text:
uenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. diui
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ te moueat. qd̃ diximus tres res.
non .ii. hoc dicentes. diũsarum reꝵ nu¬
merũ pomimus intrmitate. ẜ ita tres
nos beatos faciunt. Res gͥ quibus
res est. communisq fruentib ea. si tũ¬
res ẽ. Et non reꝵ omniũ cã sit: si tn

Expanded text:
autem te moveat quod dicimus tres res. Non enim hoc dicentes diversarum rerum numerum ponimus in Trinitate, sed ita tres nos beatos faciunt, res res est, communisque omnibus fruentibus ea, si tamen res, et non rerum omnium causa; si tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qr non inuenitur quid illi tres sint. nͥ
eẽncia. ꝑ hoc uolentes nos inducere.
ut noĩe ꝑsone eẽnciam intelligamus.
cum respondemus tres ꝑsonas. ad hoc¬
ita inquã dm̃s. Indubitabiłr uerũ est.
quia nou inuenitur unũ aliquid. qd̃
illi tres nisi suit eẽncia. Unũ .N. s̾ illi

Expanded text:
 non invenitur quid illi tres sint nisi essentia; per hoc volentes nos inducere ut nomine personae essentiam intelligamus, cum respondemus tres personas; ita dicimus. Indubilabiliter verum est, quia non invenitur unum aliquid quod illi
Abbreviated transcription (Latin):
unt. nullum sic excusat. ut et̾no igne
nõ ardeat. sed fortasse ut minus ardeat.
Non gͥ mulier excusationẽ hu̾it đignorã¬
tia. ⁊ cum mandatum nouit. ⁊ peccatum
queri. cum sine uicio eẽt nat᷑a hominis
fuit. & in ip̃o enim ⁊ inalio cã extitit ut
fieret dt̾ior. In alio quia indiabolo qͥ
suasit. In ip̃o quia uoluntate lib̃ii arbi¬
trii consensit. ⁊ cum lib̾m arbitͥum sit bo¬
num. ex re utiq bona. malus ille consen¬
sus ꝓuenit. ⁊ita ex bono malum mrana¬
uit. De hoc aũt insequenti pleniꝰ tracta¬
bimus. cum origo mali ⁊ inqͣre coales¬
cat in uestigabitur.
An uolũtas p̃cesse

Expanded text:
unt, nullum sic excusat ut aeterno igne unt, nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum quaeri, cum sine vitio esset natura hominis, fuit. In ipso enim et in alio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, investigabitur. 12. An voluntas praecesse
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia que excusat peccantẽ.⁊ẽ igno¬
rantia tał que nõ excusat est emi ignorã¬
tia uincibilis: uignorantia in uincibilis
Excusatio omnis tollitur. ũ mandatum
q̃ nõ excusat. quia ⁊ ip̃a peccatum ẽ.ieoꝵ
quia uolunt. s nõ possunt q̃ excusat. ⁊ ẽ
pena peccati nõ peccatum: ieorum qui
quasi simplicit nesciunt. nõ renuentes
uł ꝓponentes scire. q̃ neminem plene
excusat. s sic fortasse ut minus puniat᷑
Uñ aug ad ualentinum. Eis aufertur ex¬
cusatioꝙ mandata di nou̾nt.ꝙͣ solent
hr̃e homines dignorantia:⁊ licet grauius
sit peccare scient̾ quam nescient̾: non
m̃ iõo confugiendum ẽ. ad ignorantie
tenebras. ut in eis quisquam ęxeusatio¬
nem requirat. Aliud ẽ enim necisse. Ali¬
ud scire noluisse. quia in eis ꝗ intellige̾
noluerunt. ip̃a ignorantia peccatum ẽ
in cis uͦ ꝙ nõ potuerunt. pena peccati.
Ignorantia uero q̃ nõ est eorum ꝙ scire
nolunt. seo eorum ꝗ fimpliciter nesci¬

Expanded text:
ignorantia, quae excusat peccantem, et ignorantia talis, quae non excusat. Est praeterea ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis tollitur, ubi mandatumquae non excusat, quae est peccatum: et eorum, qui volunt, sed non possunt, quae excusat, et est poena peccati, non peccatum; et eorum qui quasi simpliciter nesciunt, non renuentes vel proponentes scire, quae neminem plene excusat, sed fortasse ut minus puniatur. Unde Aug. ad Valentinum: Eis aufertur excusatio qui mandata Dei noverunt; quam solent habere homines de ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non ideo tamen confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis qui intelligere noluerunt ipsa ignorantia peccatum est; in eis vero qui non potuerunt, poena peccati. Ignorantia vero quae non est eorum qui scire nolunt, sed qui tanquam simpliciter nesci
Abbreviated transcription (Latin):
queri an ualeat duci in ꝯiugiũ. q̃ priꝰ
est polluta ꝑ adult̾ium. De hoc leo ppͣ
prius polluit adult̾ĩo. It̾. Relatũ est
auribus scõꝵ fac̾dotũ. quẽdam alt̾iuᷤᷤ
uxorẽ stupro iuolasse. ⁊ insuꝑ meche¬
uiram̃tũ dedisse. ꝙ post legitimi ma¬
riti mortẽ. si suꝑiuiũet: duc̾et eã uxo¬
rem. qd̾ ⁊ factũ est. Tale gͦ conubium
ꝓhibemus ⁊ anathinatizamꝰ. his ali

Expanded text:
quaeri an valeat duci in conjugium quae prius est polluta per adulterium. De hoc Leo papaprius polluit adulterio. Item, eauribus sanctorum sacerdotum quemdam alterius uxorem stupro violasse, et insuper juramentum dedisse ut post legitimi mariti mortem si superveniret, eam duceret uxorem: quod et factum est. Tale igitur connubium prohibemus et anathemati
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo eo cũ quo fit uerũ ꝯnubiũ.
fieri potest ꝯuigiũ cum qua p̾cessit
ad ult̾iũ. Id̾. Posse fieri fane licitas nu¬
pcias: ex ꝑsonis illicite ꝯiunctis. ho¬
nesto placito subsequẽte. manifestũ ẽ.
nis loqͥr. ꝑ hibens ꝯcubinã posse trã¬
sire ad honestũ placitũ nupciar̃. si
castitatẽ ⁊ fidẽ seruare uelit. Prima
ũo auctoritas augĩ. de illis ag̃ qui de
pecc̃o penituer̃. ⁊ nicħ ĩmorte machi

Expanded text:
o eo cum quo fuit verum conjugium, fieri potest conjugium cum qua praecessit adulterium. Item: Posse fieri sane licitas nuptias, ex personis illicite conjunctis honesto placito subsequente manifestum est. nis loquitur, perhibens concubinas posse transire ad honestum placitum nuptiarum, si castitatem et fidem servare velint. Prima vero auctoritas Augustini de illis agit qui de peccato poenituerunt, et nihil in mortem vi
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃rib. quia uidr̃ quibꝰdam q. omnes
homines qͥ sunt simił in aliqͣ tempore
singłi. singłos angłoshre possint. bo¬
nos uł malos. quia licet maior sit nũs
hõium ꝯputatis omnib in unum qͥ¬
fuerunt. ⁊ sunt. ⁊ fut᷑i sunt ꝗͣ angloꝵ.¬

Expanded text:
temporibus, quia videtur quibusdam quod omnes homines qui sunt simul in aliquo tempore, singuli singulos angelos habere possint, bonos vel malos; quia licet major sit numerus hominum, computatis in unum omfuerunt, et sunt, et futuri sunt, quam angelo
Abbreviated transcription (Latin):
t̃m indño nubat᷑. Ex his apparet ꝯiugi¬
um fieri inter ꝯsencientes. ⁊ spontane¬
os. nõ uit̾ renitẽtes ⁊ inuitos. Uerũpt̃n
qui in uiti ⁊ coacti ꝯiuncti s̃. si postea ab
aliqͦ tp̃ris spacio sũ ꝯtradictione ⁊ queri¬
monia cohabitauerut. facultate disce¬
dendi.uł reclamandi habita: ꝯsentire
ꝓbatur. qui euident̃ nõ ꝯtradicit. scđm
illud. In sponsalicib eoꝵ ꝯsensus exigẽdꝰ
est. quoꝵ innipciis desid̾atur. Intelligr̃
tamen semꝑ filia patri ꝯsentire. nisi e¬
uidenter dissenciat. Itẽ. Sponsalia ficut
nupcie. ꝯsensu fiunt ꝯtrahencium. ⁊ iõ
sicut innupciis. ita ⁊ insponsalibus patͥ
familias filiam ꝯsentire oꝑtet. q̃ si pat̾s
uoluntati nõ repugiat. ꝯsentire intelligr̃¬

Expanded text:
tantum in Domino nubat. Ex his apparet conjugitantum in Domino nubat. Ex his apparet conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos. Verumtamen qui inviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tempore sine contradictione et querimonia cohabitaverint facultate discedendi vel reclamandi habita, consentire probatur, qui evidenter non contradicit: secundum illud: In sponsalibus eorum consensus exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. Intelligitur tamen patri filia consentire, nisi evidenter dissentiat. Item, sponsalia sicut nuptiae consensu fiunt contrahentium. Et ideo sicut in nuptiis, ita et in sponsalibus patris familias filiam consentire oportet, quae si patris voluntati non repugnat, consentire intellig
Abbreviated transcription (Latin):
cuidam militi datur̃. necessitatis instã¬
te articło. fub fidei pollicitacione fir¬
masti: hoc equitate dictante dec̾umꝰ
ut si illa uirum illum omnino ut đr
renuit. ⁊ ineadẽ uoluntatis auctorita¬
te ꝑfistit. ut uiro illi se ꝓrsus deneget
nupturam. nequaquã eam inuitã ac re¬
nitẽtẽ. eiusd̃ uiri cogas ꝯuigio copłari¬
danis principis retulerunt . s. qd̃ ipse
coactus. ⁊ dolens filiam suã flentẽ. ⁊ pro
uirib rentẽtẽ. rauialdo despõfauerit:
qͣm legum ⁊ canonũ auetoritas talia
sponsalia nõ aꝓbat. ne ignorantibus le¬
ges ⁊ canones. nimis dur̃ uideatur. ita
sentenciã tẽꝑamus. ut si princeps cum
assensu filie id quod inceptũ est. ꝑficere
uoluerint: ꝯcedamꝰ. Sin aut̃: legatus nr̃
utrasq partes audiat. ⁊ si nicħ fu̾it ex
parte rainaldi qd̃ amplius impediat. ab
ipso iordane sacram̃tũ quo ꝯstẽt hec q̃
dicta s̃: accipiat. ⁊ nos canonũ ac legum
quin alii uiro si uolũit p̃dicta eius filia.

Expanded text:
cuidam militi daturum necessitatis instante articulo, sub fidei pollicitatione firmasti, hoc, aequitate dictante, decernimus, ut si illa virum illum omnino, ut dicitur, renuit, et in eadem voluntatis auctoritate persistit, ut viro illi prorsus se deneget nupturam, nequaquam eam invitam et renitentem ejusdem viri cogas conjugio sociaridanis principis retulerunt, scilicet, quod ipse coactus et dolens filiam suam infantulam noviribus renitentem, Raynaldo desponsaverit; quoniam legum et canonum auctoritas talia sponsalia non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sententiam temperamus, ut si princeps cum assensu filiae id quod coeptum est perficere voluerit, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat; et si nihil fuerit ex parte Raynaldi quod amplius impediat, ab ipso Jordane sacramentum, quo constent haec quae dicta sunt, accipiat. Et nos canonum et legum quin alii viro, si voluerit, praedicta ejus filia
Abbreviated transcription (Latin):
ita c̾ationem rer̾ uisibilium d̾s int̾ius
oꝑatur. ert̾iores aũt oꝑationes atq cõ¬
temꝑationes. siue occationes. ab angłi
tam bous quã mał. uł etiam hominibꝰ
ad hibur. S ħ ab homnib tanto distici¬
lius adhibentur. quanto de sunt sen¬
suum subtilitates.⁊ corꝑoꝵ mobilitates
ĩmĩbs tr̾enis ⁊ pigͥs. Uñ qualib cumq
anglis. uicnas cãs ab elementis con¬
trahere. tanto facilius est. quanto
mirabiliores in huiꝰ modi oꝑibus eoꝵ
eristunt celitates. S nõ ẽ c̃ator nisi qͥ
pͥncipałr ista format. nec quisquam
ħ pot̾ nisi unus cãtor ds̃. Aliud ẽ enim
uiribus ⁊ facłtatib aliquã oꝑationẽ
forinsecus ad mou̾e. ui tumeuł t̾e. uł sic
uł sic. exeat quod cãtur. Ista quippe
originałr ac pͥmordialit̾. in q̃dam text᷑a
elementorum. cuncta iam c̾ata sunt. s
acceptis oꝑtunitatib ꝓdeunt

Expanded text:
tionem rerum visibilium Deus interius operatur. Exteriores autem operationes atque contemplationes, sive occasiones, ab angelis tam bonis quam malis, vel etiam ab hominibus adhibentur. Sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quantum eis desunt sensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscumque angelis vicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in hujusmodi operibus eorum existunt celeritates; sed non est creator nisi qui principaliter ista format, nec quisquam hoc potest nisi unus creator Deus. Aliud est enim viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod creatur. Ista quippe originaliter et primordialiter in quadam textura elementorum cuncta jam creata sunt, sed acceptis opportunitati
Abbreviated transcription (Latin):
quippe cognitionẽ hominẽ accepisse ꝑspi¬
cuum. c̃ nõ ip̃e c̾ator uł angłs aliquis. s
homo omnib animantib noĩa imposue¬
rit. ut ostendetur quod singłorum noti
horum omnium d̾s illi ⁊ scĩam iͥbuit ⁊ pro¬
uidentiam atq curam reliqͥt. quia ait ut¬
apłs nõ ẽ cura đo dbobus. quorum alioꝵꝙ
anĩalium. ds homini curam reliquit ip
illius gubnarent᷑. ut sciret illis necĩa ꝓ¬

Expanded text:
quippe cognitionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notihorum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliquit, quia Non est cura Deo de bobus. Quorum aliorumque animalium Deus homini curam reliquit et illius gubernarentur; ut sciret illis nec
Abbreviated transcription (Latin):
xi
empireo fuerunt angłi ꝙͣ statim facti
sunt. quomodo ut legr̃ inysay a. dic
lucifer ascendam in celum. ⁊ exaltabo
solium meum ⁊ero simł altissimo.S
ibi celum uocat dĩ celsitudinẽ. cui pa¬
rificari uolebat. & ẽ tale. ascendam

Expanded text:
i empyreo fuerunt angeli quam statim facti sunt, quomodo, ut legitur in Isaia 14, dicit Lucifer: Ascendam in coelum, et exaltabo solium meum, et ero similis Altissimo. Sed ibi coelum vocat Dei celsitudinem, cui par
Abbreviated transcription (Latin):
amimantib utr̾ pꝰ peccatũ hominis bꝰ.¬
ad undictam cãta sint. an pocius cã¬
ta in noxia peccatorib noce̾ ceꝑint.
Sane dici pot̾ q̃ c̾ata nicͥ homini no¬
cuisset. si nõ peccasset. Puniendorum
tum facta sunt noxia.

Expanded text:
animantibus, utrum post peccatum hominis ad vindictam creata sint? an potius creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil homini nocuissent, si non peccasset. Puniendorum tum facta sunt noxia.
Abbreviated transcription (Latin):
relatiuis. Non .N. oĩa que relatiue dñr.
suis ad se uicissim respondẽt uocabulis.
Uñ aug̃ hoꝵ elidens opinionẽ. in.u.l. d̾
sp̃m .s. non ipsam trinitatẽ. s eũ qui ẽ
sim respondeat uocabulũ eius. ad quem

Expanded text:
relativis. Non enim omnia quae relative dicuntur, suis ad se invicem respondent vocabulis. Unde Aug. horum elidens opinionem, in lib. 5 dsanctum, non ipsam Trinitatem, sed eum qui est sim respondere vocabulum ejus ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯting̃. ut nõ inueniatur uocabulũ. quo
sͥ uicissim respondeãt. Cum gͦ dins domĩ
patris ⁊ filii. nõ quid̃ possumus dicere
patrẽ doni. aut filiũ doni. S⁊ ut hec in¬
cissim respondeant. dicim. donũ dona¬
toris:⁊ donatorẽ dom. qr hi c potuit ĩ¬
ueniri usitatũ uocabulũ. illie nõ potu¬
it. Donũ donatoris. ⁊ donator doni. cum
dins. relatiue utrũq ad iicẽ dm̃s. Do¬
nator tñ nõ fuit ds.nisi ex tp̃r. cũ sp̃s .s.¬

Expanded text:
um quo sibi vicissim respondeant. Cum ergo dicimus donum Patris, et Filii, non quidem possumus dicere patrem doni aut filium doni; sed ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni; quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. Donum ergo donatoris, et donator doni cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus: donator tamen non fuit Deus, nisi ex tempore, cum Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
cũq precep̃. uł non fi: qd̃ ꝓhibuit. Pre¬
cep̃ .ii. abrahe ĩmolare filiũ. nec tñ uo¬
luit. nec iõ p̃cep̃ ut id fieret. s ut inde¬
habrae ꝓbaretur fides. Et in eugłio p̃¬
cep̃ fanato necui dic̃et. ille aut̃ ꝑdica¬
uit ubiq intelligẽs dm non ido ꝓhibu¬
isse quin uellet opus suũ p̃dicari. s ut
dar: formã hõi. laudẽ huãnã declinãdi
ꝑmissio qͦ di. ⁊ oꝑatio. uoluntas di appł¬
Non fit aliqͥd nisi qd̃ oĩp̃s fĩ uelit. uł¬
sũdo ut fiat. uł ipse faciendo. nec dubi

Expanded text:
el non fieri quod prohibuit. Praecepit enim Abrahae immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo praecepit ut id fieret, sed ut Abrahae probaretur fides. Et in Evangelio praecepit sanato ne cui diceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicari, sed ut daret formam homini laudem humanam declinandioperatio voluntas Dei appNon fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, nendo ut fiat, vel ipse faciendo. Nec dubi
Abbreviated transcription (Latin):
dierum ut distingunt᷑ atq computentꝰ ctus
dies amane usq admane. Postea uͦ minis ẽ¬
terio factum ẽ. ut dies computentꝰ aues
nocti in cõputatione. cũ uixͣ natalem or¬
dinẽ. p̾cedens dies seq̃nti nocti ad uingi
debeat. quia homo aluce ꝑpeccatum cor¬
ruit in tenebras. ignorantie ⁊ peccatoꝵ¬

Expanded text:
dierum, ut distinguantur atque computentur dies a mane ad mane. Postea vero in mysterio factum est ut dies computentur a venocti in computatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenebras ignorantiae et peccato
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Cramus aliqn̾ tenebre. nũc aũt lux
in domino. Pmus itaq dies nõ ab auro¬
ra sed a plena luce incipiẽs:⁊ pꝰ paulatim
sequentis diei expletus ẽ. Uñ beda. Occi¬
dente luce paulatim: ⁊ opͦus spacium
diurne longitudinis inferiores partes
sub eunte. factum ẽ uesꝑe. sic̃ minc usi¬
ne. eadẽ suꝑtr̾am redeunte. ⁊ alium diẽ
horarum. Fuitq nox illo triduo ommnino
tenebrosa. q̃ pꝰ c̾ata sid̾a aliqua luce ela
illustrabat.⁊ ad illumi natonẽ inferio¬
rum solem fi oportebat. uł pocius iõ
qm̾̃ facto sole. diei fulgor auctus ẽ. Mul¬
to eñi ampliori luce radiauit dies ptea
quam ante. Si uero qr̃ quid dluce il¬
la fact̾ sit. cum modo nõ appareat. pot̾
dici ã de ea corpus soł formatum ã in ea
parte soli ẽẽ in qua soł ẽ. ñ ꝙ ip̃a sit sol.
s sic ei unita ut disc̾ni non ualeat. D̾ in¬

Expanded text:
 Eramus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Primus itaque dies non ab aurora, sed a plena luce incipiens, et post vespesequentis diei, expletus est. Unde Beda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usine eadem super terram redeunte, et alium diem quatuor horarum. Fuitque nox illo triduo omnino tenebrosa, quae post creata sidera aliqua luce clarillustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si autem quaeritur quid de luce illa factum sit, cum modo non appareat, potest dici aut de ea corpus soli formatum, aut in ea parte coeli non esse in qua sol est; non quod ipsa sit sol, sed sic ei unita ut discerni non valeat. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
ait ier̃ in expositione abacue. Absur¬
dũ ẽ inqͥt ad hoc deducere di maies¬
tatẽ. ut sciat ꝑ mom̃ta singula qͦt cu¬
lices nascantur. qͦtue moriantur. qͦta
pulicũ ⁊ muscarũ sit multitudo. qͦtue
pisces natent inaqͥs ⁊ silia. Non sinus
tam fatui adulatores di. ut dũ ꝓuidẽci¬
am eius ⁊̃ adima retrudimus. in nos
ipsos iniuriosi simus. eandẽ irraciona¬
bilium ⁊ racionabiliũ ꝓuidẽciã ẽẽ dicẽ¬
moꝵ scĩam uł ꝓuidenciã nõ hãt. Qd si
hoc est. tunc omĩa simul seit ⁊ semꝑ. Ex
tali itaq sensu illud dictũ ẽẽ noũimus.
ut d̾m illa alternatĩ uł particulatĩ. scire

Expanded text:
ait Hieron. in Expositione Abacuc.: Absurdum est, inquit, ad hoc deducere Dei majestatem, ut sciat per momenta singula quot culices nascantur, quotve moriantur, quota pulicum et muscarum sit multitudo, quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum providentiam ejus etiam ad ima retrudimus, in nos ipsos injuriosi simus, eamdem irrationabilium et rationabilium providentiam esse dicenm sive providentiam non habeat; quod si hoc est, tunc non omnia simul scit et semper. Ex tali itaque sensu illud dictum esse noverimus, ut Deum illa alternatim vel particulatim scire
Abbreviated transcription (Latin):
res aut̃ a legendo. sicut psalmiste a psal¬
mis canẽdis uocati s̃. Illi .ii. predicant
ppłis quid sequantur. isti canunt ut ex¬
citẽt adꝯpunctõnẽ aĩos audienciũ. lic
quidã lectores ita miseranter ꝓnunci¬
ent. ut quosdã ad luctũ lam̃tacionẽq
aures ad impleat. Ad lectorẽ autẽ¬

Expanded text:
res a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati: illi enim praedicant populis quid sequantur; isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miserabiliter pronuncient, ut quosdam ad luctum lamentationemquaures adimpleant. § 16. Cantor aute
Abbreviated transcription (Latin):
ostiarii idem ⁊ ianitores sũt. qui inuet̾i
detur in illud inmundus. Dicti aut̃ hoᷤᷤ¬
tiarii. eo quod presunt hostiis templi. Ip¬
si .N. tenentes clauẽ. oĩa intus extraq
custodiunt.atq inter bonos ⁊ malos
hñtes iudicium: dignos recipiunt. ĩ¬
dignos respuunt᷑. Unde ⁊ eis cum ordi¬
nantur. claues eccłie dantur ab ep̃o.⁊
dituri. pro rebus que clauibus istis re¬
cluduntur¶hoc officium dñs insua ꝑͣ¬

Expanded text:
Ostiarii iidem et janitores sunt, qui in veternon ingrederetur in illud immundus. Dicti autem ostiarii, eo quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem, omnia intus et extra custodiunt, atque inter bonos et malos habentes judicium, dignos recipiunt, indignos respuunt. Unde et eis, cum ordinantur, claves Ecclesiae dantur ab episcopdituri pro rebus quae clavibus istis recluduntur. Hoc officium Dominus in sua
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dotis peccato odigna non fu̾it.u¬
trum de uita migrans. ab omĩ pe¬
na lib̾ sit. id̾ respondeo. qd̃ supra de
illo qui penitenerã nõ ꝯpleuit. Dixi ꝙ
si t̃m est lam̃tum interioris doloris.
int̾ĩor. simul ẽ pena in iuncta. add
ds penam. Qd̃ aut̃ interdũ sufficiat
dolor int̾ior ad uindictã pecẽi: certũ
docum̃tũ habemꝰ in illo latrone. ꝗ¬

Expanded text:
dotis peccato condigna non fuerit, utrum de vita migrans ab omni poena liber sit? Idem respondeo quod supra de illo, qui poenitentiam non complevit, dixi. Quod si tantum est interioris doloris linterior simul cum poena injuncta, addet Deus poenam. Quod autem interdum sufficiat dolor interior ad vindictam peccati, certum documentum habemus in illo latrone,
Abbreviated transcription (Latin):
nira figis.⁊ ridẽs subsannas paciẽciã
đi. Si penitẽciã agis: penitet. si ñ peni¬
tet: ñ penitẽs es. Si gͦ penitet. cur faciᷤ
q̃ male fecisti: Si fecisse penitet. noli fa¬
in nocentiꝰ.ii. Anĩmonemꝰ fr̃s nr̃os. ne
falsis penitenciis. laicoꝵ aĩas decipiãt¬
⁊ in infernũ ꝑtrahi paciant᷑. Falsã at̃
penitẽciã ẽẽ ꝯstat. cũ sp̃tis płibus: de
uno solo penitẽcia agͥr. uł cũ sic agit᷑
de uno: ut non discedat᷑ ab alio. Ex pre

Expanded text:
nua figis, et rides et subsannas patientiam Dei? Si poenitens es, poenitet te; si non poenitet, poenitens non es. Si ergo poenitet, cur facis quod male fecisti? si fecisse poenitet, noli faInnocentius II: Admonemus fratres nostros, ne falsis poenitentiis laicorum animas decipi, e in infernum pertrahi patiantur. Falsam esse penitentiam constat, cum spretis pluribus de uno solo penitentia agitur aut cum sic agitur de uno, ut non discedatur de alio. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
hominis multa di dona ses nõ om̃ia. q̃¬
autem nõ p̾cedit. ip̃a in eis ẽ:⁊ ip̃a iuuat
Nam utrumq legͥ inscĩs eloquiis. & m̾ĩa¬
niet me. Nolentẽ qui pe p̃uenit ut uelit
uolentẽ subsequitur ne frustra uelit
a quo factũ ẽ ut uelimus: Iñ apłs ait.¬
ꝙ bona hominis uoluntas quedam di
dona p̾uenit. quia eam comitatur grã
ad iuuans. ⁊ quib̾dam p̾uenitur. quia

Expanded text:
hominis multa Dei dona, sed non omnia; quautem non praecedit, ipsa in eis est et ipsa juvat, nam utrumque legitur in sanctis eloquiis, quetur me; nolentem praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit. a quo factum est ut velimus? Oremus quod bona hominis voluntas quaedam dona Dei praevenit, quia eam comitatur gratia adjuvans; et quibusdam praevenitur, quia