comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siie m̃se alt̾n atio. St̃ enĩ conuiuia. qͦ ce¬
lebrant᷑ alt̾natim: et p̃parant᷑ a sociis ꝑ
dies ⁊ uices. Sunt alia qͦ ex cõmunione
p̃ꝑ antur. quando unus affert panem.
alius iunũ : aliꝰ aliud. Que idcirco appel¬
lant᷑ cõmessationes. hoc ẽ. m̃se collationẽ.

Expanded text:
sive mensae alternatio. Sunt enim convivia quae celebrantur alternatim et praeparantur a sociis per dies et vices; sunt alia quae ex communicatione praeparantur, quando unus affert panem, alius vinum, alius aliud. Quae idcirco appellantur comessationes, hoc est mensae collationes,
Abbreviated transcription (Latin):
idem sunt et hereses. Dicunt᷑ aut̃ uł a se¬
cando. id est diuidendo. eo quod diuidant
se acõmunione aliorũ. sicut heretici facie
s non erant ex nobis. Uel etiam a sequatido
dicunt᷑ secte: sicut hereses abeligendo. eo
qͦd ex multis erroribꝰ unũ eligant: et illum
sequant᷑. Inuidie. Inuidia. in geminã scin¬
ditur passionẽ: cum aut his qͥ honore est¬
positꝰ. uidens alium ad eum cendere. inui¬
det ei ne adeundẽ ꝑuenire possit honorẽ:
aut cum aliquis alt̾ius felicitate corquet᷑:
udens illũ suꝑiorẽ se eẽ. Ebrietas. Briam
genere masculino: dicimꝰ calicẽ aptum

Expanded text:
Idem sunt et haereses. Dicuntur autem vel a seIdem sunt et haereses. Dicuntur autem vel a secando, id est dividendo, eo quod dividant se a communione aliorum sicut haeretici faciebsed non erant ex nobis . Vel etiam a sequendo dicuntur sectae, sicut haereses ab eligendo, vel haerendo ex eo quod ex multis erroribus unum eligant, et illum sequantur. Invidiae. Invidia in geminam scinditur passionem, cum aut is qui in honore est, videns alium attente attendere, invidet ei ne ad eumdem pervenire possit honorem: aut cum aliquis alterius felicitate torquetur, videns illum superiorem se. Ebrietas. Briam ge
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria. pot̃ appellari: quocũq mͦ fiat.
Luxuria uͦ ẽ: noxius humor suꝑ abundais.
Ydolorum seruitꝰ: hocẽ. ydolatria qͦ cunc
auariciã inteltig̾e. Uide in epła ad colo¬
senses. Ueneficia sunt maleficia: hoc ẽ
malefice artes. ꝑ quas cogunt᷑ sepe miseri
amare et amari. Unde dicunt᷑ uenefi¬
cia: quasi ueneno infecta. In imicicie st̃.
male uoluntates. Contentiones. sepe
ex suꝑhia ꝓcedunt: qr uolunt qͥdam con¬
tendere de questionibꝰ diuinarũ scͥptura¬
rum. et etiã humanarũ: ut dũ illi uic¬
tores existunt. glificent᷑ ab aliis. Emula¬
tio ẽ. in uidia. de qͣ legit᷑: quod emulantes.
hocẽ. inuidentes ioseph fr̃s sui uendide¬
runt illũ. Ira ẽ: grauis cõmotio animi.
Et hoc distat int̾ iratum & iracundũ. quia
iratꝰ ꝓ temꝑe ẽ. iracundꝰ uͦ facile irascitur:
et semꝑ pronus ẽ. ad irascendũ. Rixe. id est. litẽ.
& contentiones: qͦplerumq sine causa ex¬
urgunt. Dissensio ẽ discordia. qͥ solet oriri

Expanded text:
luxuria, potest appellari quocunque modo fiat. Luxuria vero est noxius humor superabundans. Idolorum servitus est idololatria, quae tunc avaritiam intelligere. Unde in Epistola ad Colossenses veneficia sunt maleficia, hoc est maleficae artes, per quae coguntur saepe miseri amare et amari. Unde dicuntur veneficia, quasi veneno infecta. Inimicitiae sunt malae voluntates. Contentiones saepe ex superbia procedunt quia volunt contendere de quaestionibus divinarum Scripturarum atque etiam humanarum, ut dum illi victores existunt, glorificentur. Aemulatio est invidia, de qua legitur, quod aemulantes, hoc est, invidentes Joseph fratres sui, vendiderunt illum. Ira est grandis commotio animi. Et hoc distat inter iratum ac iracundum, quia iratus pro tempore est, iracundus vero facile irascitur, et semper pronus est ad irascendum. Rixae sunt lites et contentiones quae plerumque sine causa exsurgunt. Dissensio est discordia quae solet oriri
Abbreviated transcription (Latin):
Benignitas ẽ. uoluntas ꝓmtissima. moribꝰ
et dulci alloquio cemꝑata: inuitans nõ
solum benuiolos ad se diligendũ. s insuꝑ
illos qui contͣrii uident᷑ eẽ. Unde drͣ be¬
nignus: qͣsi ualde nimisq bonꝰ. Fides ẽ: qͣ
credimꝰ dm̃ onuĩpotentẽ tͥnitatem hab̾e
inꝑsonis. unitatẽ in substantia: et qͣsꝑa

Expanded text:
Benignitas est voluntas promptissima moribus Benignitas est voluntas promptissima moribus et dulci eloquio temperata, invitans non solum benevolos ad se diligendos, sed insuper illos qui contrarii videbantur esse. Unde dicitur benignus, quasi valde nimisque bonus. Fides est qua credimus Deum omnipotentem trinitatem habere in personis, unitatem in substantia: et
Abbreviated transcription (Latin):
ideoꝙ uocant᷑ curpia conuiuia. Et his simi¬
lia. scilicet peccata oꝑa st̃ carnis: que oꝑa
dixit. Non regnet peccatũ inurõ mortali
s qͥ talia agunt. id est. qͥ intalibꝰ ꝑmanent
usq ad diem mortis sue: uitã ct̾nam non
possidebunt. Sic et dñs dicet in die iudicii
repbis. Discedite ame qui oꝑamin iniqͥ¬
catẽ: non qr oꝑati estis inquitatẽ. s qͥ in¬
caritas. Caritas grecum ẽ: et int̾precatur
inlatina lingua dilectio. Dilectio aut̃ dr̃
pͥmatũ tenet: quia ipsa ligat cet̾as uirtu¬
ces. Est autẽ caritas amor et dilectio. qͣdili
Gaudiũ ẽ: exhilaratio cordis. Et hoc distat.
tas: siue lenitas m̃tis. a quã salomon nom̃
sumpsit .i. pacificus. eo quod in diebꝰ eius
quies data eẽt ap̃liis. Longanimitas est
ꝑseuerantia. in bono oꝑe. et colerantia int̾
ad u̾sa. Unusquiq enĩ fidelis longanimis
qͦd dñs ait. Qui ꝑseuerauerit usq infinẽ:¬
hic saluus erit. Bonitas ẽ. bona uoluntaᷤ.

Expanded text:
similia, subaudis peccata, opera sunt carnis, quae opera dixit? Non regnet peccatum in vestro mortased qui talia agunt, id est qui in talibus permanent usque ad diem mortis suae, vitam aeternam non possidebunt. Sic et Dominus dicet in die judicii reprobis: Discedite a me, qui operamini iniquitatem , non qui operati estis, sed quicharitas. Charitas Graecum est, et interpretatur in Latina lingua dilectio. Dicitur autem dileprimatum tenet, quia ipsa ligat caeteras virtutes. Est autem charitas, amor et dilectio qua diliGaudium est exhilaratio cordis, et hoc distat itas sive lenitas mentis, a qua Salomon nomen accepit, id est pacificus, eo quod in diebus ejus quies esset data. Longanimitas est perseverantia in bono opere, et tolerantia inter adversa: unusquisque enim fidelis longanimis severaverit usque in finem, etc. Bonitas est bona voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
Si spũ ducimini. id est si spũ sc̃o gub̾na
ni estis abea nichil ei debentes. Manifes
sectant᷑: et intantũ nota st̃ illis. ut etiã
ab illis se alienos reddant: scientes quia
mortẽ generant. Fornicatio dr̃. a forni¬
cibꝰ. hoc ẽ alocis teatralibꝰ et lupanarib qͦ
fornicibus .i. arcubꝰ sunt constructa. quẽ
et arenaria nunc appellant᷑: in quibꝰ erant
meretͥces. cum quibꝰ cõmiscebant᷑ spurtis¬

Expanded text:
Si spiritu ducimini, id est si Spiritu sancto gubernamni estis ab ea, nihil ei debentes. Manifestsectantur, in tantum nota sunt, ut etiam ab illis se alienos reddant, scientes quia mortem generant. Fornicatio dicitur a fornicibus, hoc est a locis theatralibus et lupanaribus, quae fornicibus, id est arcubus, sunt constructa, quae et si arenaria tunc appellabantur, in quibus erant meret
Abbreviated transcription (Latin):
stantie. cũ patͤ et filio. scͥpturas sacͣs conscͥp¬
tas eẽ. ⁊ omia diuina eloquia et p̾cepta qͦ
unlege et ꝓpħis atq euangłii grã continent᷑:
ab illo data esse. Idõ dicit. apłs. spũ ambu¬
ambulantes et crescentes de urcute in uir¬
tutẽ. de fide ad spem: de spe ad caritatẽ
de caritate ad oꝑationẽ ꝑfectam. Quod
si hoc feceritis: desidia carnalis concu¬
piscentie non ꝑficietis. Quid ẽ. qͦd dicit.¬

Expanded text:
stantiae est cum Patre et Filio, Scripturas sacras conscripstantiae est cum Patre et Filio, Scripturas sacras conscriptas esse, et omnia divina eloquia et praecepta quae in lege et prophetis et Evangelii gratia continentur, ab illo data esse. Idcirco dicit Apostoluersamini, ambulantes et crescentes de virtute in virtutem, de fide ad spem, de spe ad charitatem, de charitate ad operationem perfectam. Quod si hoc feceritis, desideria carnalis concupiscentiae non perficietis. Quid est quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
sĩs: Spũ ambulate: et desidia carius
non ꝑficietis. De haclectione. diuersi
doctores non equalit̃ sentiunt: dicentes
ꝗͥdam de spũ hominis locutũ eẽ. hic apłm
sic̃ cassianus iuir prudentissimꝰ: incolla¬
tionibꝰ patrũ. Qͥdam de spũ scõ ut beatus
augustinꝰ. qͦd utrũq non in congrue: neq
contͣ rectitudinẽ fid̃i accipi pot̃. Dicamus
gͥ: iuxta cassianũ. Spũ ambulate: id est
Principalitas anime. que et ration abilitaᷤ
mentis appellat᷑. ꝑ qͣm possumꝰ cognoscere
quid debeamus appet̾e: & quid uitare. Si
inquit spũ iuxeritis: hoc ẽ si iuxta racio¬
nabilitatẽ. et intellectũ m̃tis iuxeritis: de¬
sidia carnis .i. desidia carnalis hominis
et concupiscentie male. ac desicdia delecta¬
tionis pͣue non ꝑficietis. Quȩ sint desidia
carnis: in subsequentibꝰ manifestabit᷑.
Dicamꝰ & alit̾: sequentes sensũ beati au¬
gustini. Notum habetur apud eruditos
spũ scõ dictante & reuelante. qͥ uniꝰ ẽ. sub:¬

Expanded text:
itu ambulate, et desideria carnis non perficietis. De hac lectione diversi doctores non aequaliter sentiunt, dicentes quidam de spiritu hominis locutum esse hic Apostolum, sicut Cassianus, vir prudentissimus, in Collationibus Patrum, quidam de Spiritu sancto, ut beatus Augustinus. Quod utrumque non incongrue, neque contra rectitudinem fidei accipi potest. Dicamus igitur, juxta Cassianum: Spiritu ambulate, id est Principalitas animae, quae et rationabilitas mentis appellatur, per quam possumus cognoscere quid debeamus appetere, et quid vitare. Si inquit spiritu vixeritis, hoc est, si juxta rationabilitatem et intellectum mentis vixeritis, desideria carnis, id est desideria carnalis hominis et concupiscentiae malae ac desideria delectationis pravae non perficietis. Quae sint desideria carnis, in subsequentibus manifestabitur. Dicamus et aliter, sequentes sensum beati Augustini. Notum habetur apud eruditos, Spiritu sancto dictante atque revelante qui unius sub
Abbreviated transcription (Latin):
querit: ꝑ qͦd aĩa uuuit dõ. Similit̾ possumꝰ:
et de spũ scõ dicere. Dum enĩ carnalis delec¬
tatio desiderat transgredi precepta dei:
adũsus spm̃ scm̃ concupiscit. Et dũ sp̃s
que caro desiderat: ad u̾sus illã concupis
cat seruire uicuis: sp̃s aut̃ uirtutibꝰ. Qͥd si
spũ ducimini: id est si racionabilit̾ uiui

Expanded text:
quaerit per quod anima vivit Deo. Similiter possumus et de Spiritu sancto dicere. Dum enim carnalis delectatio desiderat transgredi praecepta Dei, adversus Spiritum sanctum concupiscit, et dum Spiriquae caro desiderat, adversus illam concupisctat servire vitiis, spiritus autem virtutibus. Quod si ducimini spiritu. Id est, si rationabili
Abbreviated transcription (Latin):
Non. Quod ꝓbari pot̾: ex corꝑibꝰ mortius.
Post quã enĩ spm̃ exalauerint. non solũ
concupiscere ñ ualent. s etiam aliquod
menbroꝵ ꝑse mouere non possunt. Car¬
nẽ gͦ appellat carnalẽ hominẽ: qͥ carna¬
lia tantum et tẽꝑalia querit. uł carna¬
lem qͦ: consuetudinẽ et delectationem.
Licet enĩ caro nõ ualeat ꝑse aliquid un¬
plere si defuerit sp̃s: t̾m quandui a spũ
id est racionabilitati mentis. Qua ꝓpt̾

Expanded text:
potest ex corporibus mortuis. Postquam enim spiritum exhalaverint, non solum concupiscere non valent, sed etiam aliquod membrorum per se movere non possunt. Carnem ergo appellat hominem, qui carnalia tantum et corporalia quaerit, carnalem quoque consuetudinem et delectationem. Licet enim caro non valeat per se aliquid implere, si defuerit spiritus, tamen quandiu a spiritu id est rationabilitati menti
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ ds̃ fecit nos idoneos. id est aptos et congru¬
os ministros noui cestamenti. non littera
s spũ: id est non fecit nos ministros in lut̾a
legis. ut p̃dicaremꝰ circũcisionẽ carnalit̃
obseruandã. aut sabbati ocium aut

Expanded text:
s, fecit nos idoneos, id est aptos et congrus, fecit nos idoneos, id est aptos et congruos, ministros Novi Testamenti, non littera, sed spiritu, id est, non fecit nos ministros in littera legis, ut praedicaremus circumcisionem carnaliter observandam, aut sabbati otium, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ego dicturꝰ et scͥpturus sũ in sequentibꝰ. Non
quod sufficientes simꝰ cogitare aliquid a no¬
bis quasi ex nobis. s sufficientia nr̃a exdõ est.
hic destruit omẽm confidentiã lib̾i arbitu
ꝑ quod multi putant se posse bonum aliqͦs
ag̃e. sine di grã. Et id circo ista omĩa ait: ut
ostendat nichil boni sua uirtrite et pruden¬
tia cogitare. aut facere. Dicit gͦ. Non habe¬
mus talem fidutiam uel audatiam. quod
simus sufficientes. id est quod possimus co¬
sit sine grã di: s fufficientia ⁊ habundantia
nra exdeo ẽ: qui dat uelle et posse. Id est non
solũ non ualemus bonũ aliquod ꝑficere sine
di miscdia. et gr̃a łi p̃cedente et subsequente
s nec cogitare. Dĩ enĩ grã nos p̃uenit ut ue¬
limus. et ipsa nos sub sequit᷑ ut possimꝰ: tnde
exorabat psalmista dicens. Miscđia eius
p̃ueniat me: et miscłia eiꝰ subsequat᷑ me.
Si enĩ non ualemꝰ cogitare: qͦmͦ pot̾imꝰ ꝑficere :¬

Expanded text:
ntibus. Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est. Hic destruit omnem confidentiam liberi arbitrii, per quod multi putant se posse bonum aliquod agere sine gratia Dei; et idcirco ista omnia ait, ut ostendat nihil boni sua virtute et prudentia cogitare aut facere. Dicit ergo: Non habemus talem fiduciam vel audaciam, quod simus sufficientes, id est, quod possimus cosit sine gratia Dei, sed sufficientia ex abundantia nostra ex Deo est, qui dat velle posse, id est, non solum non valemus bonum aliquod perficere sine Dei misericordia et gratia praecedente et subsequente sed nec cogitare. Dei enim gratia nos praevenit, ut velimus, et ipsa nos subsequitur, ut possimus. Unde exorabat Psalmista dicens: Misericordia ejus praeveniet me , et Misericordia tua subsequetur me . Si enim non valemus cogitare, quomodo poterim
Abbreviated transcription (Latin):
erant quedam oꝑa legis: que a leiioribus
peccatis mundabant suos obseruiatores. Ubi
grã. sic̃ circumcisio qͦ originale peccatum
tollebat: quamuis aditum pat̾e celestis
non reseraret. et sic̃ erant multa alia pro
quibꝰ offerebant᷑ holocausta: et de quibꝰ
dicebat᷑. Si quis hoc uł illud fecerit: offe¬
rat arietem. ait aliquid tale: et munda¬
bitur. Post dñi autẽ aduentum: in quo
completa sunt inueritate. omĩa illa fi¬
guratiua et umbratica quicũq uolue¬
rit eandẽ legẽ carnalit̃ obseruare moriet᷑
in anima: quia anima qͦ pecca uerit
Et scunus. quia quibꝰ xp̃c non prodest.
mortui sunt in anima: qui uͦ spĩalit̃ uo¬
luerit eandem legem implere. circumci¬
dendo se spĩalit̃ in baptismate. uͥẽ uera ex¬
poliatio uiciqrum. obseruando sabbatũ
quiescendo a prauo oꝑe. et omĩpotentidõ
spĩales hostias offerendo. seipsũ quoq mor¬
cificando cum uitiis & concupiscentiis.
id est literalis intelligentia legis: sp̃c aut̃

Expanded text:
erant quaedam opera legis, quae a levioribus peccatis mundabant suos observatores, verbi gratia: sicut circumcisio, quae originale peccatum tollebat, quamvis aditum patriae coelestis non reseraret, et sicut erant multa alia, pro quibus offerebantur holocausta , et de quibus dicebatur: Si quis hoc vel illud fecerit, offeret arietem aut aliquid tale, et mundabitur. Post Domini autem adventum, in quo completa sunt in veritate omnia illa figurativa et umbratica: quicunque voluerit eamdem legem carnaliter observare, morietur in anima quia anima quae peccaverit et scimus quia Christus non prodest, mortui sunt in anima. Qui vero spiritaliter voluerit eamdem legem servare, circumcidendo se spiritaliter in baptismate, ubi est vera exspoliatio vitiorum, observando sabbatum, id est quiescendo a pravo opere, et omnipotenti Deo spiritales hostias offerendo, seipsum quoque mortificando cum vitiis et concupiscentiis, id est litteralis intelligentia legis: spiritus autem
Abbreviated transcription (Latin):
dum: s in spĩali intelligentia euangłium
qͦd spĩtalit̃ est in iħ telligendũ: et cuiꝰ
obferuatio sp̃m scm̃ tribut cempore
baptismatis. Quod aut̃ dicit idoneos minis¬
ꝓpͥe. congruus et utilis. atq illi rei aptus:
de qͣsermo agit᷑. Lnt̾a enĩ occidit: sp̃c autẽ
uiuificat. Duob̾ modis intelligendũ ẽ. Litte¬
ra legis mosayce. occidit animã corꝑaliter
uibendo: et non iuando. Dtĩ eñ dicit lex.
non occides. non adult̾rum facies. qui occi
ne cremabit᷑. lapidibꝰ obruet᷑. in patibulo
suspendet᷑. et non iuuat qmͦ impleat᷑: pro¬
culdubio ipsa occidit hominẽ qͦ uidicium
dat ut occidat᷑: licet ipsa non sit carisa
mortis eius. Sp̃c aut̃ uiuificat. id est euan¬
gelitĩ quod spĩalit̃ intelligitur. et qͦd spm̃

Expanded text:
a Evangelii, quod spiritaliter intelligendum est: et cujus observatio Spiritum sanctum tribuit tempore baptismatis. Quod autem dicit idoneos minisproprie congruus et utilis, atque illi rei aptus de qua sermo agitur. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat. Duobus modis est intelligendum. Littera legis Mosaicae occidit hominem corporaliter, jubendo, et non juvando. Dum enim dicit lex: Non occides, non adulterium facies; qui occidni cremabitur, lapidibus obruetur, in patibulo suspendetur, et non juvat quo impleatur procul dubio ipsa occidit homine, quae judicium dat ut occidatur, licet ipsa non sit causa mortis ejus. Spiritus autem vivificat. Evangelium quod spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ministeriũ iusticie in gła. Repeticio ẽ suꝑioꝵ:
mutato sermone. Nãsi ministracio dãpnatioĩs
ẽ gła. id est si lex qͦ nuinistra erat dampnatio¬
ns et mortis. tantã głam p̃stitit moysi suo
ministratori. et suscetis obseruatoribꝰ: mul¬
comagis hahundat ministeriũ iusticiȩ. id ẽ
eu angłm quod uistificat homines: habun

Expanded text:
a. Repetitio est superiorum mutato sermone. Nam si ministratio damnationis gloria est, id est, si lex quae ministra erat damnationis et mortis, tantam gloriam praestitit Moysi suo ministratori et caeteris suis observatoribus, multo magis abundat ministerium justitiae, id est Evangelium quod
Abbreviated transcription (Latin):
dore uul. tus illius. Excellentem głam ap¬
pellat. qͣ dñs clarificatꝰ ẽ in monte: et qua
łificandi sunt om̃s electi. Et est senfus:¬
talis. Illud quod splendiit infaciẽ moyfi
non est głificatum. id est non fuit gła uera.
qͥ euacuari potuit ꝑ mortẽ illiꝰ: nec fuit
gloriosum comꝑatione istiꝰ głe: que eter¬
nalit̾ manebit: & multo amplior erit. In
hoc enĩ quod nulli profuit gła uultꝰ eiꝰ.
qͣsi non fuit gła: quia non habuit fructũ
głe. Alit̃. Quod dicit in hac parte. qua¬
si in istam partem id est quod claruit et
splenduit in moyse. non ẽ głificatũ in
hac parte: id est quantũ ad istam partẽ
głe euangłii ꝑtinet non ẽ gloriosum: ꝓpt̃
istam głam maiorẽ. Si enĩ qͦd euacuat᷑¬

Expanded text:
dore vultus illius, excellentem gloriam apdore vultus illius, excellentem gloriam appellat, qua Dominus glorificatus est in monte, ex qua glorificandi sunt omnes electi, et est sensus: Illud quod splenduit in facie Moysi, non est glorificatum, id est, non fuit gloria vera, quia evacuari potuit per mortem illius: nec fuit gloriosum comparatione istius gloriae, quae aeternaliter manebit, et multo amplior erit. In hoc enim quod nulli profuit gloria vultus ejus, quasi non fuit gloria, quia non habuit fructum gloriae. Aliter: Quod dicit in hac parte, quasi in istam partem, id est quod claruit et splenduit in Moyse, non est glorificatum in hac parte, id est quantum ad istam partem gloriae Evangelii pertinet, non est gloriosum propter istam gloriam majorem. Si enim quod evacuat
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie est: quia ꝑ illud ministrat᷑ nobis
iusticia. salus. et uita et̃na. temꝑe baptisma¬
tis: sic dñs dicit apłis. Ite docete om̃s gentes:
id est ministrate illis euangłiũ. Qui credide¬
rit et haptizatus fuerit. saluus erit salute
et̃na: quia mundabit᷑ ab om̃ibꝰ peccatis. et
efficietur iustꝰ. Gta deniq euangelii qͦ dat᷑
ministratoribꝰ enis et obseruatoribꝰ. maior
ẽ gła legis que resplenduit in facie moysi:
qr illa fuit temꝑ alis. et ut qͦcumq mͦ fieri
potuit. et uidi ab aliis: ista autẽ ęt̾naerit
nec potuit ferri ab apłis. quando a dño
ostensa ẽ in monte: quia statim lapsi sunt
in t̾ram uelut mortini. Qua ꝓpt̾ laboran¬
dumẽ omĩbꝰ ut obseruatores simꝰ euan¬
gelii: quatinꝰ ad illam głam digni simus
ꝑtingere. qͣm ꝓmuitit. Nlam hec cdarifica¬
tumẽ quod claruit in hac parte: ꝓpt̃ excel¬
lentẽ głam. In hac parte dicit. in moyse:
uł qͦd narrat᷑ in hac parte libͥ exodi. de splen¬

Expanded text:
 nobis justitia, salus, et vita aeterna tempore baptismatis, sicut Dominus dicit apostolis : Ite, docete omnes gentes, id est, ministrate illis Evangelium. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit salute aeterna: quia mundabitur ab omnibus peccatis: et efficietur justus. Gloria denique Evangelii quae datur ministratoribus ejus et observatoribus, major est gloria legis quae splenduit in facie Moysi, quia illa fuit temporalis, et a quocunque ferri potuit et videri, ista autem aeterna erit, nec potuit ferri ab apostolis quando a Domino ostensa est in monte, quia statim lapsi sunt in terram velut mortui. Quapropter laborandum est omnibus ut observatores simus Evangelii: quatenus ad illam gloriam digni simus pertingere quam promittit. Nam nec glorificatum est quod claruit in hac parte propter excellentem gloriam. In hac parte dicit in Moyse , vel quod narrat in hac parte libri Exodi de splen
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. In hac lectione uult apłs diffe¬
rentiam e distantiã facere int̾ moysen
legis latorem. et xp̃m datorem euangelii. int̾
legem et euangłm. int̾ doctores legis: et docto¬
res enangelii. Et ostendit qr quanta distantia
est. uit̾ moysen et xp̃m: canta distantia ͤ: inter
legem et euangłm. int̃ doctores legis: et euan¬
÷ audatiam et fidem talem habemus ꝑ xp̃m¬

Expanded text:
m. In hac lectione vult Apostolus differentiam et distantiam facere inter Moysen legislatorem et Christum datorem Evangelii, inter legem et Evangelium, inter doctores legis et Evangelii: et ostendit quia quanta distantia est inter Moysen et Christum, tanta distantia est inter legem et Evangelium, et inter doctores legis et Evanid est audaciam et fidem talem habemus p
Abbreviated transcription (Latin):
s amuel. dauid. cet̾isq talibꝰ. ad ueniente
xͦ. in qͦ completa ẽ. et a quo manifestata est
apłis ex toto: statim ut uenit plenitudo
euacuatũ ẽ illud qo exparte erat. non
ut cessaret penitus et ꝑiret ipsa intelli¬
gentia spĩalis s ut in meliꝰ proficeret: atꝙ
arigmentũ caꝑet. Nerbi gr̃a sic̃ euacuatur
infantia et puericia adueniente adoles¬
centia: & adueniente iuuentute. eriacua¬
tur ad olescentia. dũ in meliꝰ ꝓficit. In
euangłio aut̃ non fit ita: qr euangłm spiri¬

Expanded text:
Samuel, David caeterisque talibus, adveniente Samuel, David caeterisque talibus, adveniente Christo, in quo completa est et a quo manifestata est apostolis ex toto. Statim ut venit plenitudo, evacuatum est illud quod ex parte erat, non ut cessaret penitus, et periret ipsa intelligentia spiritalis, sed ut in melius proficeret, atque augmentum caperet. Verbi gratia: Sicut evacuatur infantia et pueritia, adveniente adolescentia, et adveniente juventute evacuatur adolescentia, dum in melius proficit. In Evangelio autem non fit ita, quia Evangelium spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ad diuitẽ: habent moysen .i. legem. Uelam̃¬
ꝙͦ illud significat intelligentiã literalẽ ꝙ
historiam sensum quo umbiatur ipsa lex:
infidelitas quoq et ignorantia cordis iudeo
uelam̃ gͦ quod ponebat suꝑ faciẽ suã moyses
non finebat eos cernere glam uultus eius:
quia infidelitas et ignorantia et peccatum
corr̃. litteralis quoq intelligentia et ysto¬
ricus sensus: non ꝑmittebat illos penet᷑¬
re et intellig̾e głam spĩalis intelligentie.
qͦlatebat inlege. Quod uͦ dicit głam et
claritatẽ moysi euacuatã. ideo dicit.
quantum ad literam ꝑcinet. quia moy¬
se mortuo. facies eius que antea splendo¬
ris radios emtitebat: in pallorẽ uersa est.
Altiori autẽ sensu et sublimiori scđm bea¬
tum augustinũ gła legis que uidebat᷑
ẽẽ infestiuitatibꝰ et oꝑibꝰ euacuata ẽ ad¬
ueniente xp̃o: quẽ illa significabant. Uel
etiã pars spiritalis intelligentie. qͦ aqui¬
busdam intelligebat᷑. sic̃ a moyse. iosue.

Expanded text:
nt Moysen , id est legem. Velamen illud significat intelligentiam litteralem et historicum sensum, quo obumbratur ipsa lex, infidelitas quoque et ignorantia cordis Judaeorum. Velamen ergo quod ponebat super faciem suam Moyses, non sinebat illos cernere gloriam vultus ejus, quia infidelitas, ignorantia, et peccatum eorum, litteralis quoque intelligentia, et historicus sensus non permittebat illos penetrare et intelligere gloriam spiritalis intelligentiae, quae latebat in lege. Quod vero dicit gloriam et claritatem Moysi evacuatam, dicit, quantum ad litteram pertinet: quia Moyse mortuo, facies ejus quae ante splendoris radios emittebat, in pallorem versa est. Altiori autem sensu et sublimiori secundum Augustinum: Gloria legis quae videbatur esse in festivitatibus et operibus, evacuata est, adveniente Christo, quem illa significabat: vel etiam pars spiritalis intelligentiae, quae a quibusdam intelligebatur, sicut a Moyse, Josue,
Abbreviated transcription (Latin):
tantam claritatẽ habuit inuultu quando
legem dedit ppło. que ministra erat mortis
qr mortẽ minabat᷑. quanto maiorem
qłam habebunt ministͥ euangłii. qͥ uitã¬
et̃nam et iusticiã ministrant᷑. quod ui¬
tam et̃nam p̃stat: Multo maiorem głam
et claritatẽ habebunt: quia eandem cla¬
ricatẽ habebunt quã ostendit dñs in mon¬
te tribus discipulis quando usi sunt cũ
eo moyses et helias. inmaiestate et clarita¬
te. Uidebunt enĩ oculis corporeis. głam
claritatẽq clarificate humanitatis filii
di ut beatus leo dicit: ipsiq eandem glo¬
riam habebunt. Głam uͦ diuinitatis et
to ciuis tͥnitatis. mente contempla
uideri. dicit enim beatꝰ leo in expositio¬
ne illiꝰ euangelii: illam claritatẽ⁊ głam.
non fuisse diuinitatis filii dĩ głam: s hu¬
manitatis. Alioquin qͦmͦ eẽt uerũ quod

Expanded text:
tantam claritatem habuit in vultu, quando tantam claritatem habuit in vultu, quando legem dedit populo, quae ministra erat mortis, quia mortem minabatur, quanto majorem gloriam habebunt ministri Evangelii, qui virtutem et justitiam ministrant, quae vitam aeternam praestant? multo majorem gloriam et claritatem habebunt: quia eamdem claritatem habebunt, quam ostendit Dominus in monte tribus discipulis, quando visi sunt cum eo Moyses et Elias in majestate et claritate. Videbunt enim oculis corporeis gloriam claritatemque clarificatae humanitatis Filii Dei, ut beatus Leo dicit, ipsique eamdem gloriam habebunt, gloriam vero Divinitatis et totius Trinitatis mente contemplabest, spiritu debet videri. Dicit enim beatus Leo in expositione illius Evangelii, illam claritatem et gloriam non fuisse divinitatis Filii Dei gloriam, sed humanitatis. Alioquin quomodo esset verum qu
Abbreviated transcription (Latin):
isrł infaciẽ eius. ꝓpt̃ głam uultus eius que
gła et claritas euacuat᷑. qͦmͦ non ⁊ ma¬
gis ministratio sp̃e id est doctrina et predica¬
tio spĩalis enangelii. erit ingła sius mi¬
nistratoribus. et obseruatoribꝰ. Isto in
loco uult ostendere que distintio sit int̃
legẽ. et euangłiũ: & moysen et doctores
euangelii : sicut iam supͣ diximꝰ. Legimꝰ
in exodo quod moyse descendente demon¬
te facies eiꝰ erat cormita ex consortio sermo¬
nis dñi id est radios quosdam emittebat
spleno oris sic̃. sol. intantũ ut non pos¬
sent intendere filii isrł in faciẽ eius: s
quando egrediebat᷑ ad ppłm. ponebat ue¬
aliquis. quare illi głam et claritatẽ hoĩs
mortalis non pot̾ant intendere. Cui respon¬
dendũ ẽ. qr moy ses sc̃s et uistꝰ erat. ideoꝙ
coruiscabat suũꝙ splendorem ipse poterat
ferre: illi autem qr peccatores et incredu¬
li erant. non fuerant digni contemplari
splendorem illiꝰ. Sensus g: iste ẽ.Si moyses

Expanded text:
m vultus ejus, quae gloria vel claritas evacuatur, quomodo non magis ministratio spiritus, id est doctrina et praedicatio spiritalis Evangelii erit in gloria? suis ministratoribus et observatoribus. Isto in loco vult ostendere, quae distantia sit inter legem et Evangelium, et Moysen et doctores Evangelii, sicut jam supra diximus. Legimus in Exodo , quod Moyse descendente de monte, facies ejus erat cornuta ex consortio sermonis Dei, id est radios quosdam emittebat splendoris sicut sol, intantum ut non possent intendere filii Israel in faciem ejus, sed quando egrediebatur ad populum, ponebat vealiquis: Quare illi gloriam et claritatem mortalis hominis non poterant intendere? Cui respondendum est, quia Moyses sanctus et justus erat, ideo coruscabat, suumque splendorem ipse poterat ferre: illi autem qui peccatores erant et increduli, non fuerunt digni contemplari splendorem ejus. Sensus igitur iste est: Si Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
me atꝙ omĩa preciosa: in suꝑ et reꝓbi ipsi
amore mundanaꝵ. rerũ decepti. Istis gͦ scĩs:
sub p̃cio: ñ pot̃at uni eoꝵ recte cõꝑari: neq
etiã si oĩa illa inp̾ciũ daripotuissent calem
aliquẽ iurũ emere possent. Ut gͦ expluribꝰ pau¬
corum memoriã agamꝰ. qͦmͦ poterat talis ac
tantꝰ uir cõparari ut moyses fuit. qͥ qñ uo¬
uno loco stare fec̃. dic̃s. sol cont᷑ gabaon ne mo¬
uearis. ec luna contͣ uallẽ achilon: fortassis

Expanded text:
mae atque omnia pretiosa: insuper et ipsi reprobi mae atque omnia pretiosa: insuper et ipsi reprobi amore mundanarum rerum decepti. Istis ergo sanctsub pretio, non poterat uni illorum recte comparari; neque etiam si omnia illa in pretium dari potuissent, talem aliquem virum emere possent. Ut ergo ex pluribus paucorum memoriam agamus, quomodo poterat talis ac tantus vir comparari, ut Moyses fuit? qui, quando voin loco stare fecit, dicens: Sol, contra Gabaon ne movearis; et luna, contra vallem Hailon. Fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa hona nos ado hab̾e quecũq hab̾e possu¬
mus. siue innatura. qr ab illo facti sumꝰ. siue in
instituto. siue inomĩ conu̾satione scã. infide.
inspe. in karitate. inhonis moribꝰ. in iusticia.
intimore di. totũq eẽ ex illiꝰ donis sine aliqͦ
merito. ahstulit głam humanã et suꝑbiam.
qͣ se dicunt multi a se suisꝙ meritis hab̃e qd̾ ha¬
bent. et dic̃. Qͥgłat᷑ infide. ĩp̃dicatioe. iniurtute
miracłor. aut in aliqͦ bono qͦd ht̃. ñ in se głet . in¬

Expanded text:
omnia bona nos a Deo habere quaecunque habere possumus, sive in natura, quia ab illo facti sumus, sive in instituto, sive in omni conversatione sancta in fide, in spe, in charitate, in bonis operibus, in justitia, in timore Dei, totumque esse ex illius donis sine aliquo nostro merito, abstulit gloriam humanam et superbiam, qua se dicunt multi a se suisque meritis habere quod habent, et dicit: Qui gloriatur in fide, in praedicatione, in virtute miraculorum aut in aliquo bono quod habet, non in se g
Abbreviated transcription (Latin):
et semina et nascentia. et dĩ nutu crescunt.
pullulant. et multiplicant᷑ ad usis hoĩum.
et ipse p̃cepit de his cominunicati eis qͥ
indigent. debemus ista temꝑalia dare.
ut meream᷑ acciꝑe et̃na: sicut plurimi
sc̃oꝵ fecerunt. Int̾ qͦs partẽ beate remunera¬

Expanded text:
et semina et nascentia: et Dei nutrescunt, et semina et nascentia: et Dei nutrescunt, pullulant et multiplicantur ad usus hominum, et ipse praecepit de his communicare eis qui indigent, debemus dare ista temporalia ut mereamur accipere aeterna: sicut plurimi sanctorum fecerunt, inter quos partem beat
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta spiritalẽ intelligentiã. Omp̃c ds̃ qͥ ad minis¬
trat homini sem̃ adseminandũ. si elemosine fue¬
rit deditus: ipse p̾stabit ei panẽ admanducan¬
dũ ex semine. et multiplicabit semina eiꝰ in t̾ra
et multiplicabit agmenta frugum insticie ur̃ȩ.
id est substantie ur̃e: quȩ bene iusticia appellatur.
Alit̃. Es qͥ amministrat hoĩsemen ad seminandũ
.i. substantiã cemporalẽ. unde elemosinam
possit erogare: ipse utiq p̾stabit ei in futuro
panẽ ad manducandũ. et̃nam scilicet sacie¬
tatem. que erit uisio p̃sentissimi uultꝰ omĩ¬
potentis cłi. Dequo pane: dic̃ dñs in euangłio
Beatus qui manducat panẽ: in regnodĩ. Et
psalmista de eadem sacietatẽ: saciabor inqͥt
tiã eiꝰ. sic̃ supͣdiximꝰ: ut habeat unde ualeat ele¬
mosinã largiorem impendẽ: ꝓqͣ augebit᷑ illi
augmentũ: idẽ. merces et retͥbutio iusticie
eiꝰ. Ergo qi omĩa bona que habemus disunt.

Expanded text:
juxta spiritalem intelligentiam. Omnipotens Deus qui adminisjuxta spiritalem intelligentiam. Omnipotens Deus qui administrat homini semen ad seminandum, si eleemosynae fuerit deditus, ipse praestabit ei panem ad manducandum ex semine, et multiplicabit semina ejus in terra, Et multiplicabit augmenta frugum justitiae vestrae, id est substantiae vestrae, quae bene justitia appellatur. Aliter: Deus qui administrat homini semen ad seminandum, id est substantiam temporalem unde eleemosynam possit erogare; ipse utique ei praestabit in futuro panem ad manducandum, aeternam scilicet satietatem, quae erit visio praesentissimi vultus omnipotentis Dei. De quo pane dicit Dominus in Evangelio: Beatus qui manducabit panem in regno Dei . Et Psalmista de eadem satietate: Satiabor, inquit,tiam ejus, sicut supra diximus, ut habeat unde valeat eleemosynam largiorem impendere pro qua augebitur illi augmentum, id est merces et retributio justitiae ejus. Ergo quia omnia bona quae habemus Dei sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
substantie temꝑalis: uł mercedẽ eiusdẽ sub¬
stantiȩ distribute. Que largitas bene iusticia
appellat᷑: quia iustũ ẽ ut sicut cerra omĩbꝰ
hoĩb cõmunit̾ ado̾data ẽ. ad possidendum
& sic̃ calor soł humor pliuuiarũ omĩbꝰ com¬
munit̃ tͥbuit᷑ ado: ita etiam que in cerra
gratis dat: retͥbuat ex eo et homo cui de est.
derent inp̃senti. et non diuitibꝰ huiꝰ scłi: a
qbꝰ sꝑarent eandem it̾m aut plura reciꝑe.
Et qm̃ nsus est. p̃cepto diĩ dicentis. facite
nob amicos pauꝑes de mamona imiquita¬
tis: id circo iusticia eiꝰ .i. merces largitatis
eiꝰ et retͥbutio ipsius iusticie eiꝰ manet in
et̃nũ: qr ibi posuit cliuicias suas et ibi ches¬
aurizauit uͥ fures ñ effodiunt nec furant᷑.
Qͥ aut̃ ad ministrat sem̃ seminanti: et pa¬
nẽ ad manducandũ p̃stabit. et mułtipli¬
uł agmenta frugum iusticie ur̃e. Hoc
dupplicit᷑ intelligi pot̃: et uixta luteram. et

Expanded text:
substantiae temporalis vel mercedem ejusdem subsubstantiae temporalis vel mercedem ejusdem substantiae distributae quae largitas bene justitia appellatur: quia justum est, ut sicut terra omnibus hominibus communiter a Deo data est ad possidendum, et sicut calor solis et humor pluviarum omnibus communiter tribuitur a Deo, ita etiam quae in terra uia Deus illud gratis dat, retribuat ex eo et homo, cui deest. Nderent in praesenti, et non divitibus hujus saeculi, a quibus speraret eadem iterum aut plura recipere: et quoniam usus est praecepto Domini dicentis: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis , idcirco justitia ejus, id est merces largitatis ejus et retributio ipsius justitiae manet in aeternum, quia ibi posuit divitias suas, et ibi thesaurizavit, ubi fures non effodiunt, nec furantur. Qui autem administrat semen seminanti, et panementa frugum justitiae vestrae. Hoc dupliciter intelligi potest, et juxta litteram et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ datorem diligit ds̃. Hylaris debet eẽ. qñ
modũ non dolet quasi amissum: s qͣsi de lu¬
plicato gaudet. Potensẽ enĩ ds̃ omnẽ grãm
habundare facẽ inuobis: ut in oĩbꝰ semꝑom
nẽ sufficientiã & abundantiã habentes: ab¬
undetis in omĩ oꝑe bono. Nolite in qͥt diffidẽ
neq desꝑare de remuneratione. si hylari aĩo
elemosinã impenditis: qr potensẽ ds̃ omẽm
grãm habundare fac̃ẽ in uob: scilicet ut umn
p̾senti habundetis fide spe. caritate. scientia
diuina omĩꝙ substantia temꝑali. et in suꝑ
infuto etñam felicitatẽ cͥbuere Hocemim
erit habundare. in omĩ oꝑe bono: ss̾ retinent.
quod sufficit ad suã suorq explendam neces¬
sitatẽ. et cet̾a in usus semꝑ scõꝵ uł paupum
elemosims dedito: & curam pauꝑum agen¬
te. Disꝑsit dedit parꝑibꝰ: iusticia eiꝰ manet
inet̾nũ. Iusticiam hic appellat largitatem

Expanded text:
enim datorem diligit Deus. Hilaris debet esse qui enim datorem diligit Deus. Hilaris debet esse qui modum non dolet quasi amissum, sed quasi de duplicato gaudet. Potens est enim Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, ut in omnibus semper omnem sufficientiam et abundantiam habentes, abundetis in omni opere bono. Nolite, inquit, diffidere neque desperare de remuneratione, si hilari animo eleemosynam impenditis, quia potens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, scilicet ut in praesentia abundetis fide, spe, charitate, scientia divina, omnique substantia temporali: et insuper in futuro aeternam felicitatem tribuere. Hoc enim erit abundare in omni opere bono, si sibi retinet quod sufficit ad suam suorumque explendam necessitatem, et caetera in usus sanctorum vel pauperum i, et curam pauperum agenti: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum , justitiam hic appellat largitatem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hona noluntate sub spe et̾ne remunationis
hoc agit. Unꝰ quisꝙ ꝓnt destinauit in corde suo:
ñ extsticia ant ex necessitate .i. quantũ dispo¬
suit in animo suo cdare dõ et pauꝑibꝰ. cantum
tbuat. qr meliꝰ ẽ. non ꝓmutẽ. corde aut ũbo:
qͣm ꝓmissũ ñ adimplere. Docet aut̃ apłs leto
animoeandẽ elemosinã uł uotum ꝑfice̾: q exõib
his qͥinferunt aliquid. hunc elegit ds cuitbua¬
tur: qui denoto corde hoc oꝑatur. Unde p̃cipit
non extristicia inquiens animi. hoc faciat ali¬
qͥs ur̃m. aut exnecessitate: id ẽ. coatus. &e iniuitͦ
et ñ spontaneo deficłio. Ex cristicia hoc adimplet
agit: ne aliis id agentibꝰ ipse auarus et turpis
uicdeatur. Idoꝙ: ex hoc non fruet᷑ mercede Et̃na
Dicit enibeatus augustinꝰ: ꝙ si panem dedis t̾s¬
Leto uͦ animo elemosinã erogat pauꝑi. qcer¬
tus est. de remuneratione et̾noꝵ p̃mior quam
dabit ei dñs: apud̾ quẽ thesaurrat. Hylarem

Expanded text:
qui bona voluntate sub spe aeternae remunerationis qui bona voluntate sub spe aeternae remunerationis hoc agit. Unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia aut ex necessitate, id est quantum disposuit in tribuat, quia melius est non promittere corde aut verbo quam promissum non adimplere. Docet autem Apostolus laeto animo eamdem eleemosynam vel votum perficere quia ex omnibus his qui inferunt aliquid, hunc elegit Deus cui retribuatur qui devoto corde hoc operatur. Unde praecipit non ex tristitia, inquiens, animi hoc faciat aliquis vestrum, aut ex necessitate, id est coactus aut invitus, et non spontaneo desiderio. Ex tristitia hoc adimplet invitus hoc agit, ne aliis hoc agentibus ipse avarus et turpis videatur: ideoque ex hoc non fruetur mercede aeterna. Dicit enim beatus Augustinus, quia si panem dederis trisLaeto vero animo eleemosynam erogat pauperi, qui certus est de remuneratione aeternorum praemiorum, quem dedit ei Dominus apud quem thesaurizat. Hilarem
Abbreviated transcription (Latin):
ui parce seminat: parce & metet. Parcẽ
aliqñ ꝓdimitt̾e ponit᷑: ut illud iurgilii.
ꝓseruare: ut ibi. hinc canere incipiã: qͣnta ex¬
ꝑientia sit parcis apibꝰ. Parce enĩ dicunt᷑ apes:
quasi seruatͥces: eo quod seruent sua mella.
In hoc aut̃ loco ꝑħ quod dixit ad u̾bialit̾ parce:
uoluit significare auarũ hoĩem. cui extor¬
quet᷑ cũ molentia. ut aliquid largiat᷑. Prgo
qui parce seminat. parce & metet. id ẽ. qui
parũ tͥbuit pauꝑi: parũ accipiet mercedis:
sic̃ et adhit̾am. ille qui paru̾ seminat: parum
colligit. Et qͥ seminat inbenedictioĩbꝰ: io ẽ. qui
largitur: elemosinã pauꝑi cum beniuolentia:
bonaq temꝑalia distribuit exsinceritate men¬
tis ut neq laudẽ humanã exinde requirit.
neq illrim cui aliquid tͥbuit. uelit ꝑhoc s sub¬
dicum facẽ: de benedictionibꝰ et metet. hoc ẽ
debona uoluntatis m̃tis: accipiet mercedem
et̃ne heatitiidinis. Ine in benedictione seminat:

Expanded text:
ui parce seminat, parce et metet. Parce aliquando pro dimitte ponitur, ut illud Virgilii: pro servare, ut ibi: Hic canere incipiam quanta experientia sit parcis apibus. Parcae enim dicuntur apes, quasi servatrices, eo quod servant sua mella. In hoc autem loco per hoc quod dixit adverbialiter parce, voluit significare avarum hominem, cui extorquetur cum violentia ut aliquid largiatur. Ergo qui parce seminat, parce et metet, id est qui parum tribuit pauperi, parum accipiet mercedis, sicut ad litteram ille qui parum seminat, parum colligit. Et qui seminat in benedictionibus, id est qui largitur eleemosynam pauperi cum benevolentia, bonaque temporalia distribuit ex sinceritate mentis, ut neque laudem humanam exinde requirat, neque illum cui aliquid tribuit, velit per hoc subditum sibi facere; de benedictionibus et metet, hoc est, de bona voluntate mentis accipiet mercedem aeternae beatitudinis. Ille in benedictione seminat,
Abbreviated transcription (Latin):
et fidem. sicut et moyses desponsauit in
Signum gͦ desponsationis et anuli quo des
Unde dicit. Despondi enĩ uos uni uiro xͦ. exi¬
Uirginitas enĩ ista: potiꝰẽ mentis integͥtas
quam corporis. Si gͦ accen timꝰ uirginitatẽ
corporis. multos płessunt in eccła uirgines
mente quam corꝑe: & multe sunt exhis qͦ in¬
tegͥtatem corporis ad huc habent. qͦm̃te et
desicdio iam nupsert̃. Q ꝓpt̾ meliꝰ ẽ uniu̾̃salẽ
eccłam qͦ constat exutͦq sexu. et ex utͦq ordine
uirginẽ castam eẽ appellatã: qͦ et sponsa ẽ . xͥ.
De qua ioħs ait. Qui habet sponsam: sponsus ẽ.
Quic̃q gͦ ineccła integͥtatẽ fidi habet. quã bo¬
nis oꝑibꝰ exornat: uirgo est. Et si non corpore
tũ mente: ideoꝙ. sponsa est xͥ. Qui uͦ uirginita¬
tem utramq deo ꝓpiciante caste. in iuolatã¬
ꝙ: seruauerit. sic̃ plurimi scõrum fecerunt
exitt᷑q sexui. illi utiq palmam obtinebunt.
quã nemo coniugatorũ possidebit. Et si sexus

Expanded text:
et fidem, sicut Moyses desponsavit in Signum ergo desponsationis et annulus quo despUnde dicit: Despondi enim vos uni viro Christo exhiVirginitas enim ista potius est mentis integritas quam corporis. Si ergo attendimus virginitatem corporis, multo plures sunt in Ecclesia virgines mente quam corpore; et multae sunt ex his quae integritatem corporis adhuc habent, quae mente et desiderio jam nupserunt. Quapropter melius est universalem Ecclesiam quae constat ex utroque sexu et ex utroque ordine virginem castam esse appellatam, quae et sponsa est Christi, de qua Joannes ait: Qui habet sponsam sponsus est Quicunque ergo in Ecclesia integritatem fidei habet quam bonis operibus exornat, virgo casta est, et si non corpore, tamen mente: ideoque sponsa est Christi. Qui vero virginitatem utramque, Deo propitiante, caste inviolateque servaverit, sicut plurimi sanctorum fecerunt ex utroque sexu, illi utique palmam obtinebunt quam nemo conjugatorum possidebit. Et si sexus
Abbreviated transcription (Latin):
tioi alioꝵr apłor. qͦs magnos apłos uocabant: aũte¬
it płimos ab amore apłi qͦs ad amorẽ suũ tͣxert̃.
laudet: maxime cũ salomondicat. laudet ce
alienꝰ. et ños tuũ. extraneus: et ñ labia tua uolens
ipselaudare se obcausã sup̃dictã. ne daret illis
sub portateme .i. sustinete insipientiã moã in hac
parte laudis. Quasidicẽt. Si uultis pacient᷑ susti¬
ne uba mea: dicã. Et̃ si ñ uultis: utiq ñ ido omit¬
to dicẽ. qͦd in aĩo de lib̾atum habeo. et hoc qͣre:
Emulor enĩ uos: di emulatiõe. Emulariẽ. inuidẽ
imitari. amare. et studiũ hab̾e. ẜinhloco: pro
amore ponit᷑. Emulor enĩ uos dĩ emulatione .ir.
armo uos: di amore. Despondi enĩ uos uni uiro

Expanded text:
tolorum, quos magnos apostolos vocabant, averterunt plurimos ab amore Apostoli, quos ad amorem suum traxerunt, laudet maxime cum Salomon dicat: Laudet te alienus, et non os tuum; extraneus, et non labia tua . Volens se laudare ipse ob causam supradictam, ne daret aliis audo, sed et supportate me, id est sustinete insipientiam meam in hac parte laudis; quasi diceret: Si vultis patienter sustinere verba mea, dicam: et si non vultis, utique non ideo omittam dicere quod in animo deliberatum habeo. Et hoc quare? Aemulor enim vos Dei aemulatione. Aemulari est invidere, imitari, amare, et studium habere, sed in hoc loco pro amare ponitur. Aemulor enim vos Dei aemulatione, id est amo vos Dei amore. Desp
Abbreviated transcription (Latin):
piacłm audeat ꝑsilire: ut deo sanguinẽ huma
ꝓmissiones de xͦ ꝓmeruit. SSamuel ꝓpħa et sa¬
cerdos fidem habuit ꝑfectam qͣunxit dauid in
regẽ ad u̾bum dñi. et occidendo agag regem
amalech. Oꝑati sunt iusticiam. quia quod
crediderunt᷑ oꝑe compleuert̃: exornantes ean¬
nẽ accepit: dicente sͥ dño. Insemine tuo. id
est in xͦ: benedicent᷑ om̃s gentes. Dauid qͦq plu¬
rimas: cui dñsdix̃. Cum dormieris suꝑtronũ
tuam. Et cũ iure uirando. Semel inquit uira¬
ui inscõ meo. si cdauid mentiar. sem̃ eiꝰ inȩter¬
nũ manebit. Obturauerunt id est clauserunt
tum ignis. sic̃ tres pueri damelis socii. qͥuissu nabu¬
godonosor caldaica urgente uesania missift̃ infor¬
nacẽ ignis ardentis. qͥbꝰ nicħ molestie inculit. Effuga¬
runt aciẽ gladii. id est repulert̃ fortitudinẽ hostium
reges et pͥncipes udeoꝵ. Conualuert̃ de infirmita¬

Expanded text:
piaculum audeat prosilire, ut Deo sanguinem fundapiaculum audeat prosilire, ut Deo sanguinem fundapromissiones de Christo promeruit. Samuel propheta et sacerdos fidem habuit perfectam, quia unxit David in regem ad verbum Domini, et occidendo regem Amalech. Operati sunt justitiam. Quia quod crediderunt opere compleverunt, exornantes eamnem accepit, dicente sibi Domino: In semine tuo, id est in Christo, benedicentur omnes gentes. David quoque plurimas, cui Dominus dixit: Cum dormieris cum patribus tuam . Et cum jurejurando semel, inquit, juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in aeternum manebit . Obturaverunt, id est, clauserunt tum ignis, sicut tres pueri Danielis socii jussu Nabuchodonosor Chaldaica urgente vesania, missi sunt in fornacem ignis ardentis, quibus nihil molestiae intulit . Effugerunt faciem gladii, id est repulerunt fortitudinem hostium reges et principes Judaeorum. Convaluerunt de infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s gentes rore sapientie fuert̃ madide effec¬
te: iudea ariditate ꝑiit. ¶ Barac ipscẽ lapi¬
doch maritꝰ delborẽ. qui fide qua credidit pro
son fide qua credidit impet᷑re ad̾o quod grabat
plus int̾fecit moriensqͣm uiuens. Nñ enĩ. Dñe ds̃.
mementomei. et redde nunc mͥ pͥstinam fortitu¬
dinẽ ds̃ m̃s. ut ulciscar me demmicis meis: et
ꝑamissione duoꝵ luminũ unã ultionẽ repetã.
¶epte q fidẽ habuit pugnando cont᷑ Amon. & infi
tenti do sanguinẽ humanũ fundens putauit.
placere. uouit siquidem: ut si eidñs uictoriã daret
defilii ammon: ĩmolaret ei qͥcũq pͥmꝰ occurre¬
ret de domo sua. qd̾ et ita fec̃. Nã occurrit filia
sua. qͣm pꝰ deploratã uurginitatẽ occidit. S. potest
queri quade causa mnoleuerit: qͥo oi animo uir¬
gines hebreoꝵ plorent filiã ĩ epte. Que ista cognos¬
citur eẽ ratio. ut dum cernunt deplorari illã
a filiabꝰ sus. nemo ad cantã stulticiam. tantũ ꝙ

Expanded text:
omnes gentes rore sapientiae fuerunt madidae effectae, Judaea ariditate periit. Barac ipse est Lapidoch maritus Debborae, qui fide, qua credidit propson fide qua credidit impetravit a Deo quod orabat, plures interfecit moriens quam vivens. Dixit enim: Domine Deus, memento mei et redde nunc mihi pristinam fortitudinem, Deus meus, ut ulciscar me de inimicis meis, et pro amissione duorum luminum unam ultionem accipiam . Jephte fidem habuit pugnando contra filios Amon,tenti Deo sanguinem humanum fundens putavit placere. Vovit siquidem ut si ei Dominus victoriam daret de filiis Amon, immolaret ei quicunque primus occurreret de domo sua. Quod et ita fecit. Nam occurrit ei filia sua, quam post deploratam virginitatem occidit. Sed potest quaeri qua de causa mos inoleverit ut omni anno virgines Hebraeorum plorent filiam Jepthe: quae ista cognoscitur esse ratio, ut dum cernunt deplorari illam a filiabus suis, nemo ad tantam stultitiam tantumque
Abbreviated transcription (Latin):
nͦ uellus siccum: et cota t̾ra madida. Uellus enĩ
figuram tenet ppłi uidaci: t̾ra aut̃ omiũ gen¬
tiũ. Inregͦ uellus pͥmũ madidũ fuit t̾ra manen¬
te sicca qr quando uidaicꝰ ppłs rore suꝑne sapien¬
tie fiut humefactꝰ ant̃ dnĩ aduentũ: om̃s gen¬

Expanded text:
vero vellus siccum, et tota terra madida. Vellus enim vero vellus siccum, et tota terra madida. Vellus enim figuram tenet populi Judaici, terra autem omnium gentium. Jure ergo vellus primo madidum fuit, terra autem manente sicca, quia quando Judaicus populus rore supernae sapientiae fuit humefactus ante Domini adventum, omnes gen