comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iguis ꝙ quatu erebri mox fieri dempma iugilia silen¬
cio ag̃di iuboo. iãq noc burtio itinere fessis oitũb. silla
parit eũ ortui soł castra netebatur. cũ eguites mauri
matꝰ ingens ur̃os inuacht. crede seꝓditos auoluce.
isidiis circũ uẽnoꝰ acfuere quidicerent manu un¬
dicandũ. neq aput illũ tatitũ scelꝰ multũ relinquendũ
Ad silla quam quam eadẽ existimabant. tam̃ abinui.¬
ria maurũ ꝓhibet. suos hortatur. ut forto animũ
pugnatũ. quanto sibi inp̃liominꝰ peꝑcissent. tatio
tuciores fore nec quẽquam decere. qui manus arma¬
u̾it. ab inermibus pedib auriliũ pet̾e. iraxnuas
metu nudũ acetũ corpꝰ ad hostũ u̾tẽ. de uolucẽ quĩ
pestilia face̾ iouẽ marimũ ebtestat᷑. ut iceleris atq
pfioie hochi testis adessa treatis abnt iubet.Ile la si¬

Expanded text:
ignisque quam creberrimos fieri, dein prima vigilia silenignisque quam creberrimos fieri, dein prima vigilia silentio egredi iubet. Iamque nocturno itinere fessis omnibus Sulla pariter cum ortu solis castra metabatur, cum equites Mauri metus nostros invadit; credere se proditos a Voluce et insidiis circumventos. Ac fuere qui dicerent manu vindicandum neque apud illum tantum scelus inultum relinquendum. At Sulla, quamquam eadem existimabat, tamen ab iniuria Maurum prohibet. Suos hortatur, uti fortem animupugnatum; quanto sibi in proelio minus pepercissent, tanto tutiores fore; nec quemquam decere, qui manus armauerit, ab inermis pedibus auxilium petere, in maximo metu nudum et caecum corpus ad hostis vertere. Dein Volucem, quoniam histilia faceret, Iouem maximum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. Ille lacri
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Igiuit ꝗsq expedire. arma atq tela tepare.
intendere. timor aliquantulꝰ. sed spes ampliorꝰ qͥ ppe
uictorib. & aduorsũ eos quos ĩepe ucerant. Int̃im
equaes explonitũ ꝑmissi rẽ uti erat quietã nuuciant.
olux aduenions. questore appellat. dicite seapatre
ntũ dic̃ sine metu cotiuineit eunit. Post ubi castra socata. ⁊
dic. uesꝑ erat. tepente̾ maurus moerto itultu pautns. aditlã
accurrit. dicitt sibi expeculatorib cognitũ iugurthã.
aud ꝓeul abee̾. siał utinoctu elã secũ ꝓfageret rogiit alte
hortat᷑. Ille atumo ferocinogat se. tociens fusũ tunuidĩ
ꝑtunescere uir tuti suoꝵ satis crecłe. exiã sicerta pestis adcẽt
mnansurũ pociꝰ quamꝑditis quos ducebat turpi faga
incerte qoforsitan post paulo morbo int̾iture uite par¬
oeret. Seterum ab eodẽ monitꝰ. uti nocta ꝓfieisceretur.
conaliũ asꝓbat. ac stntimi nulites cenatos ẽt incastris

Expanded text:
bant. Igitur se quisque expedire, arma atque tela temptare, bant. Igitur se quisque expedire, arma atque tela temptare, intendere; timor aliquantus, sed spes amplior, quippe victoribus et aduersum eos, quos saepe vicerant. Interim equites exploratum praemissi rem, uti erat, quietam nuntiant. volux adveniens quaestorem appellat dicitque se a patr eum et proximum diem sine metu coniuncti eunt. Post ubi castra locata et diei uesper erat, repente Maurus incerto uultu pauens ad Sullam accurrit dicitque sibi ex speculatoribus cognitum Iugurtham haud procul abesse. Simul, uti noctu clam secum profugeret, rogatur. Ille animo feroci negat se totiens fusum Numidam pertimescere: virtuti suorum satis credere; etiam si certa pestis adesset, mansurum potius, quam, proditis quos ducebat. Turpi fuga incertae ac forsitan post paulo morbo interiturae vitae parceret. Ceterum ab eodem monitus, uti noctu proficisceretur, consilium approbat; ac statim milites cenatos esse in castris
Abbreviated transcription (Latin):
ignari rerũ bumaniarũ. qͦ fluxe & mobiles sẽꝑ inao¬
uersa itutant᷑. Cetũ mauri ĩpetͣtis om̃ib rebꝰ. tres ro¬
mã ꝓfecti. cũ. GN octauo rusone quiqͥstor stipendiũ
inafricã portau̾at. duo adretdut. Exbis bocbis cũceta tũ
maxime benignitatẽ &studiũ sille labens accepit.
Romes legati eiꝰ postquam errasĩe regõ & ugurthe
scelere lapsũ dep̃cati sunt amicitiã. & fedꝰ petentibus
hoc modo respondetur. Senatꝰ & p̾pr. benesicii & ir
Is missus cũp̃sidio equitũ atq p̃ditũ. funditoꝵ. belintes r¬
p̃terea iere sagittarii. & cobors peligna. cũ uelitaribꝰ
armis itiñis ꝓꝑandi causa. neq bii secꝰ att aliis at-¬
mis aduorsũ tela bostiũ qđ ea leiua sunt mitniti:
initinere quinto deniq die uolux filiꝰ boebi. repente
incãpis patentib cũmille ñ ampliꝰ equitibꝰ sese:
ostendit. qui temere & effuse eũtes. sillȩ aliisꝗe
om̃ib & numerũ ãpliorẽ uͦ  hostilẽ metũ efficie:

Expanded text:
biles semper in aduersa mutantur. Ceterum Mauri impetratis omnibus rebus tres Romam profecti duce Cn. Octauio Rusone, qui quaestor stipendium in Africam portauerat, duo ad regem redeunt. Ex iis Bocchus cum cetera tum maxime benignitatem et studium Sullae libens accepit. Romaeque legatis eius, postquam errasse regem et Iugurthae scelere lapsum deprecati sunt, amicitiam et foedus petentibus hoc modo respis missus cum praesidio equitum atque peditum funditorum Balearum. praeterea iere sagittarii et cohors Paeligna cum velitaribus armis, itineris properandi causa, neque his secus atque aliis armis advorsum tela hostium, quod ea levia sunt, muniti. sed in itinere quinto denique die Volux, filius Bocchi, repente in campis patentibus cum mille non amplius equitibus sese ostendit, qui temere et effuse euntes Sullae aliisque omnibus et numerum ampliorem vero et hostilem metum eff
Abbreviated transcription (Latin):
care: dũ eo modo egurtes pliantur. bocchus cũ peditibus
quos tolux filius eiꝰ accliperat: nep priore pugna initinͣe
de uinumidia cognoto bocchi aduenta. dãcumptucis adpe.¬
dites conu̾itit. Ibilatine nã aput numantiã logui didicetat¬
exclamat. nr̃os fruslia pugnare paulo ante mariũ suamanu
int̾fectũ. simul gladiũ saiguine oblitũ quẽ inpugna
satis inpigre ociso pedite nrͣo ecuentau̾at. Quos ubimi¬
lites acceꝑunt. magũ auocitate roi quã fidẽ nunci t̾ent᷑
simul q barbari auimos coller. mꝑculsos acrius inced̾o.

Expanded text:
ncare. Dum eo modo equites proeliantur, Bocchus cum peditibus, ncare. Dum eo modo equites proeliantur, Bocchus cum peditibus, quos Volux, filius eius, adduxerat neque in priore pugna, in itineDein Numida cognito Bocchi adventu clam cum paucis ad pedites conuertit. Ibi Latine—nam apud Numantiam loqui didicerat—exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum, simul gladium sanguine oblitum ostentans, quem in pugna satis impigre occiso pedite nostro cruentauerat. Quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii terrentur, simulque barbari animos tollere et i
Abbreviated transcription (Latin):
magisguã malo exercitũ cohertebut: qd̾ multi ꝑ ambitionẽ fieri
arelimit: quia pu̾eritia c̃suetã duriciã & alia que cetis muserias.
uocant uoluptati habuisse. nisi tam̃ rei publice parit̃ ac seuissimo
imꝑio bene atq decore gesta. Igitur quarto dituq die. haut
lotige ab oppido cnrtha. undiq simul speculatores ciusese os.¬
tendunt. Quare hostis adoẽ intelligitur. saꝗa diuersi rede¬
utes. aliꝰ alia parte atq om̃i idẽ ignificabant. Consul inuertꝰ
quonam modo aciẽ instrueret nullo ordine cãmututo adu̾s
omĩaparatꝰ: ibidẽ oꝑitut. Ita uigurtã spes frustinta. guicopiaᷤ
in .iiii.partes distribuerat: ratꝰ exom̃ib eque aliquos ab tgo
Postib uenturos. Interim sillaꝙͣ m primũ bostes adtigetant.
cobortatꝰ suos. turmatĩ & maxime c̃fertis equis. ipse aluqꝙ
mauros inuadunt.Cet̾i in loco mantes. ab iaculis eminus
enusis corpora tegere: & si qui intianus uen̾ant obtru¬

Expanded text:
ti per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia consuetam duritiam et alia, quae ceteri miserias vocant, voluptati habuisse; nisi tamen res publica pariter atque saevissimo imperio bene atque decore gesta. Igitur quarto denique die haud longe ab oppido Cirta undique simul speculatores citi sese ostendunt, qua re hostis adesse intellegitur. Sed quia diuersi redeuntes alius ab alia parte atque omnes idem significabant, consul incertus, quonam modo aciem instrueret, nullo ordine commutato aduersum omnia paratus ibidem opperitur. Ita Iugurtham spes frustrata, qui copias in quattuor partis distribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. Interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohortatus suos turmatim et quam maxime confertis equis ipse aliique Mauros invadunt, ceteri in loco manentes ab iaculis eminus emissis corpora tegere et, si qui in manus venerant, obtru
Abbreviated transcription (Latin):
tumultu t̾rore formidine quasiuecordia acceꝑat. Deniq
om̃s fusi fugatiꝙ. arma & signa militaria pleraq capta.
pluresq eop̃lio quã om̃ib suꝑiorib int̾ ẽpti. nãsõno ometu
uictoria sacors aut insolens factꝰ. s parit̃ hͥuc in ꝯspectu
hostiũ qͣdrato agmiine inccde. Silla cũ eꝗtatu apud dextimoꝰ.
in siistra parte aułꝰ minliꝰ cũ funditorib ⁊ sagataris.
Pt̃ea cohortes ligurũ cunbat. pͥmo: extremoᷤ cũ cpediris
manipit tribuno locau̾at. Pfuge minime cari. ⁊ regionũ
scientussimi hostiũ it̃ explorabant. Simulꝯsul qͣsi nullo impo.¬
sito omĩa ꝓuide apud om̃s ade̾e̾ laudare ⁊ increpure mereates.
Ipse armatꝰ uitentꝰ ꝓitẽ milites cogelat. neq secꝰ abꝙͥ t᷑ facere
castra munire. uigiliarũ excubitũ in porta cohortes ex legionib
ꝓ castris egtes aigciliario mitere. Pt̾ea alioꝰ inmununtas suꝑ¬

Expanded text:
tumultu formidine terrore quasi vecordia ceperat. Denique tumultu formidine terrore quasi vecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio quam omnibus superioribus interempti. Nam somno et metu victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus et sagittariis, praeterea cohortis Ligurum curabat. Primos et extremos cum expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hostium iter explorabant. Simul consul quasi nullo imposito omnia prouidere, apud omnis adesse, laudare et increpare merentis. Ipse armatus intentusque, item milites cogebat. Neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis ex legionibus, pro castris equites auxiliarios mittere, praeterea alios su
Abbreviated transcription (Latin):
cuba: ipse disꝑsos milites panlatĩ noq minꝰ hostib c̃turbuti ⁊
iniettũ c̃trait. de ricunctos plenogradũ incolle subducit:
itasigeis loci difficuliate coacti. plio Sẽterent᷑. ueq tam̃ suos
longius habire sinunt. sa utioq colle multitudine cittũdato
essusi ẽseto. Deinerebris ignibꝰ factũ. plerũq. noctis batbari more
suo lepari. exultare areꝑe uocib: & ipsi duces feroces. ganon
fugerant ꝓuictorib agere. S& ea cũta romanis extenebris e
nib&. nellgna ꝗdẽ uti ꝑuigilias solebant canere. De inde
ubi lux aouentabat. defessis iã bostib ac paulo añ ĩomno
capitis. deinꝑiuso uectigales itẽ cohortes ꝑturmarũ legi.¬
onũ tibi emes sumil om̃s turba canere milites elamore
tollera acportis eruꝑe nilie. Mauri atq. getuli ignoto atq¬
tribili soniturepente exeni neq fugere ne arma cape.
neq amnino facere aut ꝓudẽ quicquã pot̾ant. Ita eu.¬
ctos strepitu elamore nullo subueniente nr̃is instantibus

Expanded text:
ulatim dispersos milites neque minus hostibus conturbatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. Ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, neque tamen suos longius abire sinunt, sed utroque colle multitudine circumdato effusi consedere. Dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro victoribus agere. Sed ea cuncta Romanis ex tenebris et iubet, ne signa quidem, uti per vigilias solebant, canere. Deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut prouidere quicquam poterant: ita cunctos strepitu clamore, nullo subueniente, nostris instantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
modo pͥnal deuide flena. atq aucta in altudine. quo
cuncta gigentiũ nata fere. Cuius ramis modo modo
eminentib saxis nixus ligur. castelli planitiẽ ꝑscribit. q̃
cuncti numude intenti p̃liantib aderant: exploratis oĩb
que miox usui forx ducebat. eodẽ regreditur. ñ temere
uti ascendant sa tẽptans omĩa ᷤ̾ cutũ spiciens. Imq
mariũ ꝓꝑe adut. acta doc& hortat᷑ habea parta qua iple

Expanded text:
modo prona, deinde inflexa atque aucta in altitudinem, quo cuncta gignentium natura fert. Cuius ramis modo, modo eminentibus saxis nisus Ligus in castelli planitiem pervenit, quod cuncti Numidae intenti proeliantibus aderant. Exploratis omnibus, quae mox usui fore ducebat, eadem regreditur, non temere, uti ascenderat, sed temptans omnia et circumspiciens. Itaque Marium propere adit, acta edocet, hortatur, ab ea parte qu
Abbreviated transcription (Latin):
Napiungines. pueros diuelli libos apatentũ ec̃ plerũ.
matreᷤ familirrũ pati q̃ uictoribi collibiustent. Fatia atq¬
domos spoliari cedẽ incendia fieri. postreino armiꝰ cadiud
illa oratio ꝑtinit. anutiuos infestos conuimtioni facẽt
Non ita .ẽ. neq cuiquã mortaliũ iniurie suc parue aĩdero
punci scuant. fama. att fortuna cort peressienit ꝗ mago
talos nouere. Ita in marima fortuna. minimalicentia . c.
N eq. sludete. neq odisse. sed mmime trasci decet. que apua
aios iracundia dr̃. eo in unpio supbia at crudelitts ap.¬

Expanded text:
api uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adqdomos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus illa oratio pertinuit? an uti vos infestos coniurationi facerenon ita est, neque quoiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur, pauci sciunt, fama atque fortuna eorum pares sunt; qui magno tales novere. ita in maxuma fortuna minuma licentia est; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet; quae apud alios iracundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas ap
Abbreviated transcription (Latin):
adeo matͣine posse eue̾nux. si ipse consul ad id bellũ
negociatores alios ipie plerosq. pcis spei impellit.
it oniã. aosuos ueressarios in metellũ debello scbunt.
honestissima suffiagatione ẽsulatꝰ petebatur. Simul
ci tempestate. ples nobiliante pͤ issa plegẽ mastuliã
nouͣos extollebat: ati mario cuncta ꝓcedeit᷑. Int̾im
iugiar thia postquam amissa dediione bellũ iup̃it: cũ magna

Expanded text:
adeo mature posse evenire, si ipse consul ad id bellum lites et negotiatores, alios ipse, plerosque pacis spes inpellit, uti Romam ad suos necessarios aspere in Metellum de bello scribant, honestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tempestate plebs nobilitate fusa per legem Mamiliam nouos extollebat. Ita Mario cuncta procedere. Interim Iugurtha, postquam omissa deditione bellum incipit, cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
pruua i aciꝑpet. neu suꝑ fortima animũ geresor ere
oña om̃ib cupienda eẽ. deb̾e illi tes suas satis placere.
postremo canere id petere appło.R. quod allilmene
geret᷑. Postquã bec atq alia talia dit̃. neqiantꝰ abi

Expanded text:
praua inciperet neu super fortunam animum gereret: non praua inciperet neu super fortunam animum gereret: non omnia omnibus cupienda esse, debere illi res suas satis placere; postremo caueret id petere a populo Romano, quod illi iure negaretur. Postquam haec atque alia talia dixit neque ani
Abbreviated transcription (Latin):
uictor. tantũmodo głe aiuĩdus. Sa his nat̾us. om̃e
pueritiã arpinialtꝰ. ubipͥmũ etas militie patiens
fuit: ñ stipend̾is facundiis. nongreci fecundia.
neq urbanis muncliciis sese execcuit. ita inter
artes bonas. integrũ ingeniũ breui adoleuit.
Eigo ubi pͥmũ tribimatũ militarẽ appło peciit:
plerisq faciem eiꝰ ignorantib facile notus ꝑ om̃s
tribus declantur. De in abeo magistiatus alium¬
post alium sibi poꝑit. sẽꝑ ꝙ inpotestatib eomodo
agitabat : ut amplioit quanigerolut dignus
fse ꝑmanus tradebat : nouꝰ nemo tã clarus neq
tani egregiis. facti̾erat: qͣuin is indignus illo honore
ã quasi pollutus hab̾etur. Igitur ubi mariꝰ arus.¬
pieis dicta codẽ loco intendẽ uidet. quoͣ cupido
atuim  ortabatut.: ametello petendi grã tussicuẽ
irgat . Cui quiquã uirtus gła atq al iꝙͣoptanda bonĩ
mune nobiltitatis malũ. Itas pͥmũ cõmimorꝰ nesolitare

Expanded text:
victor, tantummodo gloriae auidus. Sed is natus et omnem victor, tantummodo gloriae auidus. Sed is natus et omnem pueritiam Arpini altus, ubi primum aetas militiae patiens fuit, stipendiis faciendis, non Graeca facundia neque urbanis munditiis sese exercuit: artes bonas integrum ingenium brevi adolevit. Ergo ubi primum tribunatum militarem a populo peciit, plerisque faciem eius ignorantibus facile per omnes tribus declaratur, deinpost alium sibi peperit, semperque in potestatibus eo modo agitabat, ut ampliore quam gerebat dignus se per manus tradebat. Nouos nemo tam clarus neque tam egregiis factis erat, quin indignus illo honore et is quasi pollutus haberetur. Igitur ubi Marius haruspicis dicta eodem intendere videt, quo cupido animi hortabatur, ab Metello petendi gratia missionem rogat. Cui quamquam virtus, gloria atque alia optanda bonis mune nobilitatis malum. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
in mauritamã habierant. Igitur iugurtha ubi
armis. uirisq & pecinia spoliatꝰ est. dũ ipse ad
imꝑandũ tisidũ uocaretur. rursus cep̃ flectere
animũ suũ. ex mala conscientia digͣna timere.
De inde multis dieb ꝑdubitacionẽ consũptis. eũ
modo tedũ terũ adũsarũ omiabello pociora du¬
ceret: int̃tlũ iecũ ipse reputaret. quã grauiꝰ asũ
institiũ exregno fondi multis magnisq p̃sidiis
negͣuicquã ꝑditis. de integro bellum sumit. Et
rome senatus depumeiis consultus: numidiã me¬
magna atq mutibilia portentli anis perdixerat
inde̾ gñe animo agitabat. fretꝰ clisꝰ agere fortunã
euentura. At illu̾m iam antea consulat᷑ ingens
cupido exagitabat.: adquẽ consulatũ capiendũ.
p̃t̃ ueniustatẽ familie. alia om̃ia abunde erant.
in dustria. ꝓbitts militie. magna scientia. animus
belli ingens. domi modicus. libidinis & diuitia ẜ

Expanded text:
in Mauretaniam abierant. Igitur Iugurtha, ubi in Mauretaniam abierant. Igitur Iugurtha, ubi armis virisque et pecunia spoliatus est, cum ipse ad imperandum Tisidium vocaretur, rursus coepit flectere animum suum et ex mala conscientia digna timere. Denique multis deibus per dubitationem consumptis, cum modo taedio rerum aduersarum omnia bello potiora duceret, interdum secum ipse reputaret, quam grauis casus in servitium ex regno foret, multis magnisque praesidiis nequiquam perditis de integro bellum sumit. Et Romae senatus de prouinciis consultus Numidiam Memagna atque mirabilia portendi haruspex dixerat: proinde quae animo agitabat, fretus dis ageret, fortunam eventura. At illum iam antea consulatus ingens cupido exagitabat, ad quem capiendum praeter uetustatem familiae alia omnia abunde erant: industria, probitas, militiae magna scientia, animus belli ingens domi modicus, libidinis et divitiarum
Abbreviated transcription (Latin):
menie ꝓudeat. Om̃ib plus sese u̾ctos. agrũ
uastatũ. multos morͣtales captos occi so. regni opes
cõminutas eẽ. satiᷤ sepe̾ iam  uirtutẽ militũ & for¬
timã teptatã. Caueat ne illo cume tante numide
sibi consulant: his atq. aliis talib. dictis. ad dedie¬
cionẽ reg̾is animũ inpellit. Matuntur ad imperatorẽ
legati. qui iugurtã imꝑenitã facturũ dicerent.
ac sine ulla paccione sese. regnũq sinĩ ulliuiꝰ fidẽ
tradere. Oetellꝰ ꝓꝑe cunctos senatorii ordinis exi¬
bernis accersi ułie: eoꝵ atq alioꝵ quos idoneoᷤ duce¬
lit consiliũ habu.Ita more maioꝵ. exconsilii decreto:
ꝑlegatos iugurte imꝑat. adduci argenti pondera.cc.
milia: elepluntos om̃s. equoꝵ & armoꝵ aliquantũ.
Que postquã sine mora facta sunt: iulie om̃s ꝑ fugaᷤᷤ
uinctoᷤᷤ adduci. Eoꝵ magna pars utͣ iussũ erat. sunt
ad ducti. pauci cũpͥmũ dedicio cepit. adregẽ bochũ

Expanded text:
meritae provideat: omnibus proeliis sese victos, agrum meritae provideat: omnibus proeliis sese victos, agrum vastatum, multos mortalis captos occisos, regni opes conminutas esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caveat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. his atque talibus aliis ad deditionem regis animum inpellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum dicerent ac sine ulla pactione sese regnumque suom in illius fidem tradere. Metellus propere cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iubet; eorum et aliorum, quos idoneos ducebat, consilium habet. ita more maiorum ex consili decreto per legatos Iugurthae imperat argenti pondo ducenta milia, elephantos omnis, Quae postquam sine mora facta sunt, iubet omnis perfugas vinctos adduci. Eorum magna pars, uti iussum erat, adducti; pauci, cum primum deditio coepit, ad regem Bocchum
Abbreviated transcription (Latin):
setũm exercitũ inꝓuintia que ꝓrima. ẽ. nunudie¬
l iemandi gmͣ collocat: noq. tempꝰ exilieno s
more getr ut luxurie cõcedit. S qm̃ armis
bellũ p̾arui ꝓceolebat. insidiaᷤᷤ regi ꝑamicos tende
e eoꝵ ꝑfidia ꝓarmif sicuti parat: igitur bonul.¬
carẽ quirome cũ ingurta fuerat: & inde uadib
datis olãde massine necẽ iudiciũ fugerat:
gei ꝑ maxuna atmer  cia marima copia fal¬
lendierat. multis po llicitacionib. aggredit᷑.
Ac pͥmo effecit. uti adse colloquendi graͣ occuliꝰ
neniat. Ne inde fide data siiugurtã uiuũ aud
necatũ si tradidisĩet fore ut illi senatꝰ inpiunt st
sua omĩa concetłet facile numide ꝑsuada. cũ
ingenio infido tumetuendi si pax eũ romanis fiere.
ꝑconditiones ad suppliciũ tracłetur. Isubi pͥmũ opor¬
tunũ tempꝰ fuit iugurtã anrui ꝗc miserantẽ fortu¬
nas suas accedit. monet atq lac̾maus obtestatur:
ut aliguando s̃bi lib̾isꝙ & genti numudlarũ optime

Expanded text:
ima est Numidiae, hiemandi gratia collocat. Neque id tempus ex aliorum more quieti aut luxuriae concedit, sed, quoniam armis bellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere et eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Romae cum Iugurtha fuerat et inde uadibus datis clam de Massiuae nece iudicium fugerat, quod ei per maximam amicitiam maxima copia fallendi erat, multis pollicitationibus aggreditur. Ac primo efficit, uti ad se colloquendi gratia occultus veniat; deinde fide data, si Iugurtham viuum aut necatum sibi tradidisset, fore ut illi senatus impunitatem et sua omnia concederet, facile Numidae persuadet, cum ingenio infido tum metuenti, ne, si pax cum Romanis fieret, ipse per condiciones ad supplicium traderetur. Is, ubi primum opportunum fuit, Iugurtham anxium ac miserantem fortunas suas accedit, monet atque lacrimans obtestatur, uti aliquando sibi liberisque et genti Numidarum optime
Abbreviated transcription (Latin):
sama tatt̃ egualide. inuosati. Isub pͥmã magistra¬
ar̃ ingressus . ẽ. alia sibi omia cũ collegamtus
ad bellũ guos gesturꝰ erat animũ m̾tendit. Igitur dif¬
acctesere. armatela equos a ceta. instrum̃ta miltie
atie. ashoc comertũ effeti detiq om̃ia qus ubelło
ario a multaꝵ rerũ egẽtiti usui ess solera. Cctũ
dea prtnanda senat᷑ aucto̾ritate. socunom̃ꝙ latiũ.
o rages ustro agpilid̃ mittendo postrerno em̃is cuntd̃
umino studio at niteluntur. Itas ex senteñ a om̃ib
pe einmi eũ ppt᷑ nͣtes bonas tũ max̾ime q̃uos adu̾sum
onsul ẽ mẽts abecillis. neg piculi ner. ldioris patieus. lin

Expanded text:
gistratum ingressus est, alia omnia sibi cum collega ratus, ad bellum, quod gesturus erat, animum intendit. Igitur difue arcessere, arma tela equos et cetera instrumenta militiae parare, ad hoc commeatum affatim, denique omnia, quae in bello vario et multarum rerum egenti usui esse solent. Ceterum ad ea patranda senatus auctoritate, socii nomenque Latinum et reges ultro auxilia mittendo, postremo omnis civitas summo studio annitebatur. Itaque ex sententia omnibus spe civium cum propter artis bonas tum maxime quod aduersum roconsule iners inbellis, neque periculi neque laboris pati
Abbreviated transcription (Latin):
siis intpio &s modestia habitus. Ita imperatori nouo plus
malis morib sollicitudinis quani ex copuis mltũ apeilu at
cempns conũcioꝵ mora miinuerattẽ mexpeetatiõne erentas
ceuimꝰ animos intentoᷤ putabat nonpͥus bellut adtingete.
quãmaioꝵ disciplina nulites̃ labonre eoegissat.
Iam asbinꝰ auli fris exerente clacde ꝑclsus. postquiã decteũat
non egredi ꝓnintia. qu̾antũ tẽporis estinoꝵ innaꝑis fiat
pabuli egestas. locũ iutare subegerat. S. nagꝰ more

Expanded text:
plus ex malis moribus sollicitudinis quam ex copia militum auxili aut tempus comitiorum mora imminuerat et expectatione eventus civium animos intentos putabat, non prius bellum attingere, quam maiorum disciplina milites laborare coegisset. nam Albinus, Auli fratris exercitusque clade perculsus, postquam decreverat non egredi provincia, quantum temporis aestivorum in imperio fuit, pabuli egestas locum mutare subegerat. sed neque mun
Abbreviated transcription (Latin):
suorat bilacartu ẽ. Cet̾erũ utobilitts. facqea magis
pollebat. plebis uis soluta atq dispsa. intresi dꝑa.
minus poterat. Paucoꝵ arbitrio belli domi õtͥ rribat᷑.
cramt: ppłiꝰ milicia otq inopia urgelutut. p̃das belliea
imꝑatores cũ paicis diripiebant. Interei parentes. aut
poriu lib̾i militũ. uti potentiori quisq confinis erato le¬
dib. pellebant᷑. Ita cũ potentia. au̾aricia: sine moclo
mod ectiaq iͥnuadere. polluerẽ.: uastaro ontnĩa nicha.¬

Expanded text:
uerat, dilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur; rant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea parentes aut parui liberi militum, uti quisque potentiori confinis erat, sedibus pellebantur. Ita cum potentia auaritia sine modo modestiaque invadere, polluere et vastare omnia, nih
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑduc̃. Psiquos uu custadib: inele concordie uenite iuba
eo senatũ aduoeat magnaq frequentia eiꝰ hordins uulture¬
ciũ cũlegatis introduc̃. Flaccũ ꝓtorẽ scrinñ cũluteris
quas alegatis acceꝑat: eode afferir uiba. Uulturci intro¬
gat᷑ de itinere: deliteris postremo ꝗd aut qͣ dec ausa c̃silu
habuisset. P rimo fingere alia. dissimulare deconiuratione
Post ubi depublica dicere uissus. ẽ. om̃ia uti gesta erant
aꝑit. doc& q se paucis añdieb agabimo ceprio sociũ
auuu: &. tucbil amplius scite quã legatoi. tantũ mͦ an¬
dire solitũ exgabinio .p. aut troniñ. siuũ sillã. L uargnr¬
acũ. Oqutos p̃tea inei conunratione esso: eadan galle fh

Expanded text:
dibus in aedem Concordiae venire iubet. Eo senatum advocat magnaque frequentia eius ordinis Volturcium cum legatis introducit; Flaccum praetorem scrinium quas a legatis acceperat, eodem adferre iubet. Volturcitus de itinere, de litteris, postremo quid aut qua de causa consili habuisset, primo fingere alia, dissimulare de coniuratione; post, ubi fide publica dicere iussus est, omnia, uti gesta erant, aperit docetque se paucis ante diebus a Gabinio et Caepario socium adscitum nihil amplius scire quam legatos; tantummodo audire solitum ex Gabinio P. Autronium, Ser. Sullam, L. Vargmultos praeterea in ea coniuratione esse. Eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ibi petas eciã abi finus. ad hoc manante ũbis dit
cũ abseuatu hostis iudicatꝰ sit. quo consilio isucia it pridie
nurbe parata om̃a esse que uisserit. Ine euncster᷑ ipse
ꝓpͥus accere. Hisreb: ita actis inc̃stituta nocte qua
ꝓficiscerentur cicero ꝑ legatos cuncta edoctus .L.
ualerio. flacco. & 6. ꝓntino p̃torib imꝑit: ut in
ponte nui luio ꝑ insigias allobrogui comitatꝰ dephe¬
ndint. Rẽ oniem aꝑit: cuiꝰ gra mutebitur.
ptũ erat oceul: pontẽ tobsidunt Postqu ad idloci
legiti ciniui lruteio uenert.  simtibutrĩq clamor ero.¬
tuf. ẽ: gllĩ u co guto coniilioisine mota p̃itribusse

Expanded text:
ab omnibus, etiam ab infumis!" Ad hoc mandata verbis dat: Cum ab senatu hostis iudicatus sit, quo consilio servitia repudiet? In urbe parata esse, quae iusserit; ne cunctetur ipse pius accedere. His rebus ita actis constituta nocte, qua proficiscerentur, Cicero per legatos cuncta edoctus L. Valerio Flacco et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte Mulvio per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. Rem omnem aperit, cuius gratia mittebantur; ptum erat, occulte pontem obsidunt. Postquam ad id loci legati cum Volturcio venerunt et simul utrimque clamor exortus est, Galli cito cognito consilio sine mora
Abbreviated transcription (Latin):
pan thguu ꝑnuncies fimiua. at lbros suos
aitelas ad sese irruꝑent. Consul ubĩsar cognoñ : dispo¬
siti p̃sidiis ut res. arqi tempꝰ moriebat: c̃uocato ĩenatu
refert. ꝗo de eis fieri placeat ꝗ ineustodia traditi erant.
d cos paulo añ freqns senatꝰ uidic aũ at. contia rẽ .. fecisse
ud . iunius᷑ sill atis pͥmis sentẽtiã rogatus. q eo tẽ pr̃e ẽsul
hesignatꝰ erat : Schisꝗ incustodis tenebantur. Ci pt̃ea
d elucio cassis .p̃. furio.p̃. urabreno. ꝗnit annio sip̃¬
ensi forent suppliciũ sum̃dũ decreu̾at.Hisꝙ postea ꝑ¬
mot᷑ orationẽ .G. cesaris. pedib insenteneius acsule. buiꝰ¬
offitiuinta. iiat qtas qui ał omĩũ libidini simul ⁊ usui parait.
Uburtaderis: ingnnuĩ uala si libido possidet. ea dñar.¬

Expanded text:
iliam atque libertos suos, cum telis ad sese inrumperent. Consul ubi ea parari cognovit, dispositis praesidiis, ut res atque tempus monebat, convocato senatu refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. Sed eos paulo ante frequens senatus iudicaverat contra rem publicam fecisse. Tum D. Iunius Silanus primus s qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decreverat; isque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sententiam Ti. officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. Ubi intenderis ingenium, valet; si lubido possidet, ea d
Abbreviated transcription (Latin):
cias eyertebant. pnso obpugnatꝰ iniudicio pecunuaꝵ repe.¬
expẽtione. pontificat᷑ odio incensus. qd exttima ettt
marimuis honorib usus abadulesccatulo cosie. rictꝰ disceᷤ¬
serit. Res aũt oportuna indebitur. quo bu priunti gregia
S ube Condulẽ adrtantũ fac̃mꝰ impeltere ne unt ipsisimgil¬
li łan curtĩ cundo. atq m̃n ido quese erultt̾io aut allob̾ro¬
gib touduse dicerent. Magna illi mudiã conflau̾ant:.

Expanded text:
ecuniarum repeex petitione pontificatus odio incensus, quod extrema aetate, maxumis honoribus usus, ab adulescentulo Caesare victus discesserat. Res autem opportuna videbatur, quod is privatim egregia Sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se ex Volturcio aut Allobrogibus audisse dicerent, magnam illi invidiam conflaverant
Abbreviated transcription (Latin):
gnatũ adcibes ꝑ ferasut. Alit aud facilootł ad tanm uego¬
cui imꝑelli posse set̃t n. ohil inspacantes. dantecaliui
casfims¬
n c̃o breui uenturu pollu cray.: acpa ulo au̾legatos exurbe
ꝓfiscitur. Lẽmulus cũ elhisutũ uulturiũ quendã eroit¬
caalina date atꝙ accepta fide sociatẽ consi emmran a
fra semptũ est. Quisum exoque adto misi c̃guosces. fꝑe.

Expanded text:
 ad civis perferant; aliter haud facile eos ad tantum negium inpelli posse. Ceteri nihil suspicantes dant, Cassiust eo brevi venturum pollicetur ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. Lentulus cum iis T. Volturcium quendam CrotoCatilina data atque accepta fide societatem confirmarent. fra scriptum est: "Qui sim
Abbreviated transcription (Latin):
& inccudin. ꝑculsiñ om̃ib ab en lina erũ perent. Intbec pia.
atqr decłeta ⁊ catbegis semꝑ querebat de ignaiuia socio
ilsos dibĩainda. & dics platando magrias oꝑgrͥ n itates
odeitiꝑo. fucto nonconsulto mtaliꝑicule bopus esse sa
si penci at amacent. siguentib aliis impetũ ite iesuc
bõnã inceleritate putabat. Sce allobrogos & pecpro oi

Expanded text:
ent. Inter haec parata atque decreta Cethegus semper querebatur de ignavia sociorum: illos dubitando et dies prolatando magnas opportunitates corrumpere; facto, non consulto in tali periculo opus esse seque, si pauci adiuvarent, languentibus aliis impetum in curiam bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges ex praecepto Ci
Abbreviated transcription (Latin):
sindũ posse uersus facete Iocũ mouere. sermone.
ł. modesto. ł molli. ł. ꝓcaci. Pipsus multe facãtio.
multus ꝓlpos ineint. Hisreb cõpuniuis: catilina nchelo
mitius usxutiũ an consulatũ petebat. Sꝑuis sidesignatũ
fore facile se exuobamate antoro usurũ. Neq interea
getꝰ erit: set cassib. modis insidias paralit ciceroni. sꝙ.
idll em abeauesielũ. dolus aut astinie deerant. Nĩq.
apͥncipio conslisat᷑ multa pollicendo ꝑfuluiã effeccrat :
ut gngꝰ citiꝰ deruo paulo ante mẽmoiaum c̃ silia eauline

Expanded text:
ermone uti vel modesto vel molli vel procaci; prorsus multae facetiae multusque lepos inerat. His rebus conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum consulatum petebat, sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. namque a principio' consulatus sui multa pollicendo per Fulviam effecerat, ut Q. Curius, de quo paulo ante memoravi, consilia Catilinae
Abbreviated transcription (Latin):
uis ogiugus hõ nouus adeptꝰ fora. S ubi piculi
at uenit: inuidia atq suꝑbia p̾ fuere Igitur iuni¬
ciis habitis consules declarant᷑. m.tullius . G. An¬
nius. quod factũ pͥmo populares ẽuirationis eou¬
cusserat. Neq tam̃catiline furor minualat᷑. Set
cep s fuit belli faciundi. Ca ti postate plitimos
eres eciã aliquot que pͥmo ingentis sũptꝰ stpio
corporis tolemũant. Post ubi etas tantũm
questui. neq luxurie modũ fecerat. es alienũ
gnande confleuerant. ꝑhasse catilina credebat pos.
sͦ. suitia urbana sollicitare: urbe incendere: uiroseaꝵ¬
uł at uingere sibi .ł. int̾ficere. S inhis erat sẽꝓtua¬
que multa sepe urilis audatiȩ facinora cõmiserat: hec
mulier gnͣre atq forma. p̃tã uiro atq lib̾is satis fortu.¬
natafuit. litt̃is grtis x latins docta. psallere: & saltur
elegantiꝰ quã necesse. ẽ. ꝓbis multa alia que instrum̃ta
luxurie sunt. S. ei cariom semꝑ omia quãdecus atq:

Expanded text:
ius homo novos adeptus foret. sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. igitur comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius. quod factum primo popularis coniurationis concusserat. neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed ceps fuit belli faciundi. ea tempestate plurumos eres etiam aliquot, quae primo ingentis sumptus stupro corporis toleraverant, post ubi aetas tantummodo quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. per eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Squae multa saepe virilis audaciae facinora commiserat. Haec mulier genere atque forma, praeterea viro, liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis, Latinis docta, psallere, saltare elegantius quam necesse est probae, multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. Sed ei cario
Abbreviated transcription (Latin):
senator: constitiere ei nocte paulo post. cũ armatis poĩb¬
⁊ sicuti salutatũ intioire. adeiceronẽ: Aede in ꝓuso domisue
impatũ confade. Curiꝰ ubi intellegit quantũ ꝑiculũ consuli
impendeat : ꝓpe ꝑfulduã ciceroni dolũ ꝗ pambatur enuntiar
ta illi panua ꝓhibiti ⁊ tantũ facrã. frustra susceꝑant. Pea¬
Int̾ea malliꝰ in etruria plebõ sallicaare egdstare simul aodo.¬
dore inuirue nouarũ tetũ cupidd̃. qd sillȩ anãtione agros bon
om̃i ãmiserat. Prer̃alurnnes auiꝰs gcͥneras quoꝵ in care.¬
gione tnagna copia crat. Nnullosexfillanis coloniis ꝗb̾ libi¬

Expanded text:
senator constituere ea nocte paulo post cum armatis hominibusenator constituere ea nocte paulo post cum armatis hominibus sicuti salutatum introire ad Ciceronem ac de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, propere per Fulviam Ciceroni dolum qui parabatur enuntiat. ita illi ianua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul ac dolore iniuriae novarum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros bonaque omnia amiserat, praeterea latrones quoiusque generis, quorum in ea regione magna copia erat, nonnullos ex
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ etruriȩ.septimũ quendã camertẽ magtũ picenũ.
G. uiliũ inapuliã dimisit. Pretterea alix̃ alio. quẽ ubis sibi
oporunũ fore creclebat. Interea rome multa simul molmri.
Consuli insiclias tende. Panare incendia. Oportuna loca armati
hominib obside. Ipse cũtelo ec̾. Itẽ alios uibere ortari. uti.
semꝑ intenti. paratiq essent. dies noctesq festinare. ugilare.
neq in sominiis nex labore fatigari. Postremo ubi multa
ãgutanti nicbil ꝓcedit: rursus intẽpesta nocte conuiratiotiᷤᷤ
principes conuocat. ꝑ. M. porciũ leccã: ibiq multa deigna.¬
misisse: quã ad capienda arma paraũat. Itẽ alios malia
oportuna loca: quiiitiũ belli facerent. Seꝙ̃ idexercitũ
ꝓficisci cuꝑe : sipͥus ciceronẽ app̾ssissr: eũ suis consilus
multũ officere. Igit᷑ ꝑtitis ac dubitatib cetĩs .G. corueliꝰ
eques romanꝰ. oꝑ̃ suã pollicit᷑. &. cũ eo .bi. uuiarguntheus

Expanded text:
um Picenum, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique opportunum sibi fore credebat. interea Romae multa simul moliri: consulibus insidias tendere, parare incendia, opportuna loca armatis hominibus obsidere; ipse cum telo esse, item alios iubere, hortari uti semper intenti paratique essent; dies noctisque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte coniurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignatudinem, quam ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent, seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset: eum suis consiliis multum officere. igitur perterritis ac dubitantibus ceteris C. Cornelius eques Romanus operam suam pollicitus et cum eo L. Vargunteius
Abbreviated transcription (Latin):
ũ Antonũ que sĩbi collegã fore sꝑare: botuiẽ ⁊ farmli¬
attẽ & omñib necessitatib circũ uentũ. cũ eo se consulẽ:
inctiũ agendi facturũ . ld hoc malectis increpat os bonõ.
Suox untũ quẽqi nonunt. laudne. Ammondut altũ
oestatis. aliũ cupttani sue. Cõplures piculi. unt igno¬
minie. Multos uic torie sillane quib oap̃de fucrat. Postqͣm
amium animos alacres uid&. Cohortat᷑ ut peticionẽ
suã bab̾etit cure. conucntũ dimisit. Fu̾ere ea tempestiaiẽ
ppisans secderis sui adicerae: bumani corperis sanguinẽ
iusto puatũ inpateris curũ talise. Indecũ post exiera¬
uiorẽ anĩs is grilstauissent ͥ sicuti in sollepnitatib. sac̃ s

Expanded text:
 quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et omnibus necessitudinibus circumventum; cum eo se consulem initium agundi facturum. ad hoc maledictis increpabat omnis bonos, suorum unum quemque nominans laudare: admonebat alium egestatis, alium cupiditatis suae, compluris periculi aut ignominiae, multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. postquam omnium animos alacris videt, cohortatus, ut petitionem suam curae haberent, conventum dimisit. fuere ea tempestate qui pularis sceleris sui adigeret, humani corporis sanguinem vino permixtum in pateris circumtulisse: inde quom post execrationem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓta moucitꝰ magnimerceis udebuitur. tam̃ postulauere pleti
in ꝓ poneret que condino belli fore: que p̃mti⁊ arnus petẽne
qunubes. qpis ut spei hib̾eit. Tũ eat isima polliceri tabu.¬
lns̃ nonas: ꝓseriptioneis locupletũ magistrat᷑. sac̃docia:
rapͥrus. alia cmĩa que bellũ atq libido uictoꝵ fert. p̃rẽi¬

Expanded text:
ta movere magna merces videbatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locupletium, magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia, quae bellum atque l
Abbreviated transcription (Latin):
haus obscuro loco : flagitus att. facinorib cooꝑtꝰ: quẽaen¬
seres aseuatu ꝓbri siugm̃ amouerant. Huic em̃ homim ñ
minor uanitas inerat quã auditia. neꝙ reticere ꝙ audieras
nez. sua d ipsascelera occultare. Prorsus nes dicere
neg. facere quiequã pensi habebat. E̾rt ei cũ fuliua
esses quia inopia minus largiri potenit repente głans
maria montes̃. polliceri cepit: & minari ñł ferro
nisibi obuoria font. Postremo feio̾eius agitare quã
solitus erat. Ac fuluia isolentia curu causa co¬
gnit᷑ale pieulũ rei .p.ł. aud occultũ babuit.S. su.¬
blato auctore decatiline coniuratiotie quequomodo
audierat cõplurib narrauit. Cares inpͥmis studia
bomunũ accendiat ad cont̃letũ mandandũ. M. tul

Expanded text:
gitiis atque facinoribus coopertus, quem censores senatu probri gratia moverant. huic homini non minor vanitas inerat quam audacia: neque reticere quae audierat, neque suamet ipse scelera occultare, prorsus neque dicere neque facere quicquam pensi habebat. erat ei cum Fulvia, us gratus esset, quia inopia minus largiri poterat, repente glorians maria montisque polliceri coepit et minari interdum ferro, ni sibi obnoxia foret, postremo ferocius agitare quam solitus erat. at Fulvia insolentiae Curi causa cognita tale periculum rei publicae haud occultum habuit, sed sublato auctore de Catilinae coniuratione quae quoque modo audierat compluribus narravit. Ea res in primis studia hominum ac
Abbreviated transcription (Latin):
Ati cro legatos admarciũ regẽ nutrit. cũ mandatis
hntiuisscemodi. doos homineiq testamur impenatil.
sos m̃a neꝙ contta ptriã cepise nes quopieulũ
uliis facerenus. Sed uti corpora ur̃a ab muiria tita
forent. Ininuseri. egeutes. uolentia adq. erudeli.¬
fete feneratoꝵ: pleri q̃. patria selomisfama arts
ufolaimms exꝑtes ĩumꝰ. Neq̃ cuiqua nrmlici uit more
qiere masor lege uti. neqͣ amilło patrimonio liħũ
aͥorpus hab̾e: tanta senitia feñatoꝵ att p̃toris
fuit. Sepe maiores ntimiserti pleb̾ romane: de¬
creris suis inopie eiꝰ opitulatisunt. Ae nolisisfim e
m emorianra ꝓpt̾ magnutudinẽ eris alieni: uolen¬
tib. om̃ib. bonis argentũ cõmur ͥ eic solutũ est.
Sepsipsa plebs uut dominandi studio ꝑmota: aut
suꝑbra magistratuũ. armata a patrib secess̃t.
At uos nonmꝑiũ: neq diuicias petimꝰ quarũ itrũ
renisa bella atq efrtamina omĩa int̃ mortales sunt
S. libtatĩ quã nemo boñ nisi cũ anima siml at mituit.

Expanded text:
numero legatos ad Marcium Regem mittit cum mandatis huiusce modi: 'Deos hominesque testamur, imperator, nos arma neque contra patriam cepisse neque quo aliis faceremus, sed uti corpora nostra ab iniuria tuta forent, qui miseri, egentes violentia atque crudelitate faeneratorum plerique patria, sed omnes fama atque fortunis expertes sumus. neque quoiquam nostrum licuit more maiorum lege uti neque amisso patrimonio liberum corpus habere: tanta saevitia faeneratorum atque praetoris fuit. saepe maiores vostrum, miseriti plebis Romanae, decretis suis inopiae eius opitulati sunt, ac novissume memoria nostra propter magnitudinem aeris alieni volentibus omnibus bonis argentum aere solutum est. saepe ipsa plebs, aut dominandi studio permota aut superbia magistratuum, armata a patribus secessit. at nos non imperium neque divitias petimus, quarum rerum causa bella atque certamina omnia inter mortalis sunt, sed libertatem, quam nemo bonus nisi cum anima simul amittit.
Abbreviated transcription (Latin):
enti nidil satis festinat᷑.Frat p̃terea in exereitu urõ
numida ꝗdã noĩe gauda. manastabał filiꝰ masinisse
nepos. quã micipsa testam̃to scd̃m heredẽ ser ipserat.
morb confectꝰ. ob eã causã. m̃te peulũ inminata ͣ diu
inetellus petenti more iogĩ ut sellã uixta poneretlrem
poster eustodie cau̾sa. tidr ma euitũ romanoꝵ utri ꝙ. ne.

Expanded text:
enti nihil satis festinatur. Erat praeterea in exercitu nostro enti nihil satis festinatur. Erat praeterea in exercitu nostro Numida quidam nomine Gauda, Mastanabalis filius, Masinissae nepos, quem Micipsa testamento secundum heredem scripserat, morbis confectus et ob eam causam mente paulum imminuta. Cui Metellus petenti, more regum ut sellam iuxta poneret, item postea custodiae causa turmam equitum Romanorum, utrumque ne
Abbreviated transcription (Latin):
flectit tespon dit. ubi ꝑrimũ potiussit᷑ ꝑ negacta publica
facturã seseq pteit. Ae postea sepiꝰ qidẽ postultti
fert᷑ diisse. ne feste naret abire seos taatiut illir cortid
filio suo consulatĩ pctturũ. Is et ept̃ e tuberuio patra ibidẽ
militabat. uinos nat᷑ cireit.xx. que resmariũ ꝑ houore
quẽ effectabat tũ c̃tra metellũ. aebem̃t̃ accenđ iͥt. Ita
cupidine atq ua pessuis consulterib̾ ma: erassaxi neq
facto ullo neq dicto bstinere. qu od molo ambitiosum
foret. Milites ꝗb in iberns ꝑidetat. largiore imperio
quã antea habere. apud nego cutores quoꝵ magna mul.¬
titudo utice erat. criminose simul & magnifice de bello
loꝗ dimidia pars crereitꝰ si sibi ꝑmatteret: paueis dieb
iugurtũ in cateuis habitutũ ab imperitore consulto
trasuqd hoinanis &e regiȩ suꝑbiȩ imperonimuis gau¬
deret: Que ont̃a ilt eo firmiora uidebant᷑: qd diutur.¬
nitate belli res familiares corruperant. & anuno cupi.¬

Expanded text:
flectitur, respondit, ubi primum potuisset per negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepius eadem postulanti fertur dixisse, ne festinaret abire: satis mature illum cum filio suo consulatum petiturum. Is eo tempore contubernio patris ibidem militabquem affectabat, tum contra Metellum vehementer accenderat. Ita cupidine atque ira, pessimis consultoribus, grassari; neque facto ullo neque dicto abstinere, quod modo ambitiosum foret; milites, quibus in hibernis praeerat, laxiore imperio quam antea habere; apud negotiatores, quorum magna multitudo Vticae erat, criminose simul et magnifice de bello loqui: dimidia pars exercitus si sibi permitteretur, paucis diebus Iugurtham in catenis habiturum; ab imperatore consulto trahi, quod homo inanis et regiae superbiae imperio nimis gauderet. Quae omnia illis eo firmiora videbantur, quia diuturnitate belli res familiaris corruperant et animo cupi
Abbreviated transcription (Latin):
auaticia nr̃oꝵ cuuũ q̃ stꝰ sũ. multosq mortales cacaus.
ioũ sos hibeo. ꝓmichi atq. inimomeo milliꝰ uitiquadlice
grãm fecisse. haud facile altiꝰ libidini. male facta c̃donabã.
x ea tã & siuos parui pendenatis: tam̃res ꝑ. firma enat.
opulentia neglegentia tolerabat. s unc uo nidigitin:
bonis ne aumalis morib uiuamꝰ. neq agit᷑ quantũ aqut

Expanded text:
avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut
Abbreviated transcription (Latin):
i guallo.dq. quã occultissime potuał cũ mnib̾ copiis operit
Sod ubi diescepit. ⁊ numidȩ nicdnl bosaile metuentes. multi
ipse intentꝰ ꝓpe segui. net itulites pradari sinere: que
postquã oppidani cognouere res tepide metis ingens
malũ in ꝑuis& adhoc pars cuiiũ extramonia iostium
p̾otestate coegere uti deditionẽ facerent. Ceterũ oppidũ
incensũ numuide puberes intfecti. alii om̃s uenundati
p̃di militib diusa. Id facinus contra uis bell nͥauaricia
neq scelere consulis admissũ: se quia locus iugurthe
oportiaus nobis additu & fficilis genꝰ omiu mobile infidũ neg
sine ullo suoꝵ incomolo magnus & clarus antea maior
att clarior hab̾i cepit.Onĩa nonbene consultt iniurtictẽ
trabebantut nulites modesto imꝑio habiti simul & locu¬
pletes adcelũ ferre nunude magis guã mortalẽ timere.
Postremo om̃s socu atq hostes oredẽ illi aut m̃tẽ duunã

Expanded text:
uallo, ibique quam occultissime potest cum omnibus copiis opperitur. Sed ubi dies coepit et Numidae nihil hostile metuentes multi ipse intentus propere sequi neque milites praedari sinere. Quae postquam oppidani cognovere, res trepidae, metus ingens, malum improuisum, ad hoc pars civium extra moenia in hostium potestate coegere, uti deditionem facerent. Ceterum oppidum incensum, Numidae puberes interfecti, alii omnes venumdati, praeda militibus divisa. Id facinus contra ius belli non auaritia neque scelere consulis admissum, sed quia locus Iugurthae opportunus, nobis aditu difficilis, genus hominum mobile, infidum, ante neque incommodo peregit, magnus et clarus antea, maior atque clarior haberi coepit. Omnia non bene consulta in virtutem trahebantur: milites, modesto imperio habiti simul et locupletes, ad caelum ferre; Numidae magis quam mortalem timere; postremo omnes, socii atque hostes, credere illi aut me