comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quod cũ ueniret de agro iacob.
occurrit ei lya. eũq detinens ait.
ad me intrabis: conduxi enĩ te ꝓ
mandragoris filiimei. Tanqͣ dice¬
ret. Doctrine quã diligis uis con¬
ferri bonã opinionẽ: noli diffu¬
gere offitiosum laborẽ. hȩc in ec¬
cłia geri quisqͥs aduerterit: cer¬
nit. Exꝑimͣ in exemplis: qͥd intelli¬
gamꝰ in libris. Quis ñ uideat geri.¬
hoc toto orbe t̾rarũ. uenire homi¬
nes ab oꝑib scłi ⁊ ire motium cognos¬
cende ⁊ contemplande ueritatis tan¬
quã in amplexũ rachel: ⁊ excipi de
transuerso ȩccłiastica necessitate. atq
ordinari in labore canquã dicente¬
lẏa adme intrabis: Quib caste mis¬
teriũ dĩ dispensantib. ut in nocte
huiꝰ scłi filios generent fidei. laudat᷑
a popłis etiam illa uita. cuiꝰ amore
conuersi spẽ scł̃i reliquert̃: ⁊ excuiꝰ
ꝓfessione ad misccłiam regende ple¬
bis assumpti sunt. Id enĩ agunt in

Expanded text:
est, quod cum ueniret de agro Iacob, est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in laborem tamquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in
Abbreviated transcription (Latin):
indagande ⁊ contemplande sapi¬
entiȩ. se ab om̃ib actionũ molestiis
remouere.atq motio discendi ac do¬
cendi condere uolunt. Ic agͦ
insuꝑ ⁊ mandragorica filii mei us
acciꝑe: Ac si diceret᷑. Parũ ẽ. quod
homines adlaborẽ rerũ gerenda-¬
rũ necessarios. in otio detinet uita
studiosorũ: insuꝑ ⁊ popłarẽ glam
requirit. Proinde ut eã iuste com¬
paret. imꝑtit rachel uirũ suũ sorori
suȩ illa nocte: ut scił qui uirtute la¬
boriosa regimini populoꝵ acc̃omoda¬
tisunt. etiã si scientiȩ uacare delege¬
rant. suscipiant experientiã tempoꝵ
curarũq sarcinã ꝓutilitate cõmu¬
n.ne ipsa doctrina sapientiȩ cui
uacare statuerunt blasphemet᷑.
neq adipiscatur ab imꝑitioribus
popłis existimationẽ bonã. quod
illa poma significant.⁊ qͦd necessa¬
riũ ẽ. ad exhortationẽ discentiũ.
S plane ut hanc curã suscipiunt:
ui cogunt᷑. Satis ⁊ hoc significatũ

Expanded text:
indagandae - et contemplandae sapiindagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is fructꝰ laboriose. atq int̾ incer¬
ta temptationũ ꝑiclitantis actioĩs.
quã pleriq bono ingenio prediti.
studioq flagrantes. quanuuis idonei
regendis popłis ẽẽ possint. tam̃ eui¬
tant ꝓpt̾ turbulentas occupationes:
⁊ in doctrine otium toto pectore tan¬
quã spetiose rachel ferunt᷑ amplexũ.
S quia bonũ ẽ. ut etiam hȩc uita
latius innotescens popularẽ głam
mereatur. iniustũ ẽ. aũt ut eam
consequat᷑. si amatorẽ suũ ammini¬
strandis eccłasticis curis aptũ ⁊ ido¬
neũ inotio detinet. nec gub̃nationi
cõmunis utilitatis imꝑtit: ꝓpt̃ea
liȩ sorori suȩ dicit. Parũ ẽ. tibi qͦd
uirũ meũ accepisti. insuꝑ ⁊ man¬
dragorica filii mei uis accipere: ꝑ
imũ uirũ significans eos om̃s qui
cũ sint agendi uirtute habiles. et
digni quib regimen ȩccłiȩ cõmit¬
tatur ad dispensandũ fidi sacram̃¬
tũ: illi accensi studio doctrine atq

Expanded text:
omnis fructus laboriosae atque inter inceromnis fructus laboriosae atque inter incerta tentationum periclitantis actionis, quam plerique bono ingenio praediti, studioque fregendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque
Abbreviated transcription (Latin):
reddunt tamen plerũq labori eoꝵ
ꝑ quos sibi consulit᷑. ⁊ splendorem
laudis. et odorẽ bonȩ opinionis.
Nec ad istam głam popularẽ pͥmi
ꝑueniunt eorũ qui sunt in ȩccłia:
nisi quicunq in actionũ ꝑiculis
⁊ labore uersant᷑. ꝓpt̾aa lỹȩ filius
mala mandragorica iuenit exi¬
ens in agrũ: id̃÷ honeste ambulais
ad eos qui foris sunt. Doctrina uͦ
illa sapientiȩ quȩ auulgi strepi¬
tu remotissima in contẽplatione
ueritatis dulci delectatione de¬
figit᷑: hanc popłarem głam qͣntu¬
lumcunq ñ assequeret᷑: nͥ ꝑ eos
qui in mediis turbis agendo ac
suadendo popłis p̃sunt. ñ ut pre¬
sint s ut ꝓsint. Quia dũ isti actu¬
osi et regotiosi homines. ꝑ quos multi¬
cudinis aniministrat᷑ utilitas.⁊ quoꝵ
auctoritas popłis cara ẽ. testimoniũ
ꝑ lẏam ꝑueniunt ad rachel. Ad ipsã
uero lẏam ꝑfiliũ pͥmogenitũ. id r
ꝑ honorẽ fecunditatis eiꝰ in qua est

Expanded text:
reddunt tamen plerumque labori eorum reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opinionis. Nec ad istam gloriam popularem primi perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore versantur. Propterea Liae filius mala mandragorica invenit exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt. Doctrina vero illa sapientiae, quae a vulgi strepitu remotissima in contemplatione veritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur, nisi per eos qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint: quia dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis chara est, testimonium per Liam veniunt ad Rachel. Ad ipsam vero Liam per filium primogenitum, id est, per honorem fecunditatis ejus, in qua est
Abbreviated transcription (Latin):
nunciabat. uisus ⁊ olfactꝰ. ⁊ gustꝰ.
Pinde rem comꝑi pulchram et
suaue olentẽ: sapore aut̃ insipi¬
do. Et ido cur eam mulier tanto¬
pere concupierit ignorare me
fateor: n forte ꝓpt̾ pomi raritatẽ.
zodoris iocunditatẽ. Cur uͦ ipsã
rem gestã scã scriptura tacere
noluerit. quȩ non utiq talia de-¬
sideria mulier cularũ ꝓ magno nob̾
insinuare curaret. nͥ aliqͥd magnum
in eis querere cõmoneret: nichil
amplius conicere ualeo. quã quod
ex illo cõmuni sensu mͥ suggerit. ut
illo mandagorico pomo. figurari
intelligã famã bonã. ñ eam quȩ con¬
fertͣ cum laudant hominẽ pauei
iusti atq sapientes. s illã popularẽ
qua etlã maior atq clarior noticia
cõꝑat᷑. non ipsa ꝑsese expetenda
s intentiom bonoꝵ qua generi
humano consulunt ꝑ necessaria.
Unde dicit apłs. Oportet etiam
testimoniũ habere bonũ: ab eis qui
foris sunt. Qui licet parũ sapiant:

Expanded text:
nuntiabat visus, et olfactus, et gustus. nuntiabat visus, et olfactus, et gustus. Proinde rem comperi pulchram et suaveolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupierit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris jucunditatem. Cur vero ipsam rem gestam sancta Scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conjicere valeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur: ut illo mandragorico pomo figurari intelligam famam bonam, non eam quae confertur, cum laudant hominem pauci justi atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam major et clarior notitia comparatur; non ipsam per sese expetendam, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessariam. Unde dicit Apostolus, Oportet etiam testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt . Qui licet parum sapiant,
Abbreviated transcription (Latin):
a filio lyo mandragoricis malis cum
sorore cubare ꝑmittit. De hoc aut̃
pomigenere. opmari quosdã scio.
quod acceptũ in escam. sterilib
feminis fecunditatẽ paret: ac ꝑ
hoc putant om̃imodo institisse ra-¬
chel. ut hoc a filio sororis acciꝑet.
cupiditate pariendi. Quod ego
non arbitrarer: nec si tunc conce¬
pisset. Nunc uͦ cũ post lyȩ duos
alios ab illa nocte partꝰ dñs eam
ꝓle donauerit: nichil ẽ. cur de
mandragora tale aliquid suspice¬
mͦ : qͥuale in nulla femina exꝑti
sumus. Dicã gͦ quid sentiã: dicent
hinc forte meliora doctiores. Cũ
enĩ mala hȩc ipse uidissem. et
ꝓpt̾ istũ ipsum sacrȩ lectionis lo-¬
cum. id michi optigisse gratula-¬
rer. rara enĩ res est. naturã eorũ
diligent̾ quantũ potui ꝑscrutatꝰ
sum: non aliqua a cõmuni sensu
remotiore scientia. quȩ docet uir¬
tutes radicũ ⁊ potestates herbarũ.
s quantũ mͥ ⁊ cuilibet hominire¬

Expanded text:
a filio Liae mandragoricis malis, cum a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permittit. De hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit; ac per hoc putant omchel ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset; nunc vero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus Dominus ei prolem donaverit, nihil est cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. Dicam ergo quid sentiam, dicant hinc forte meliora doctiores: cum enim haec mala ipse vidissem, et propter istum ipsum sacrae lectionis locum, id mihi obtigisse gratularer, rara enim res est, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiori scientia, quae docet virtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini re
Abbreviated transcription (Latin):
cogitant᷑ imagines: etiam cũ aliqͥd
de spiritali ⁊ incõmutabili substan¬
tia diuinitatis audit᷑. Suscipit &
lya de ancilla sua filios: amore ha
bende numerosioris ꝓlis accensa.
Inuenimꝰ aut̃ zelpham eiꝰ ancillã
interp̃tari os iais. Qua ꝓpt̾ in pre¬
hȩc intelligitur ancilla lyȩ. Scͥp¬
tum ẽ enĩ de qͥb dã. Popłs hic labiis
me honorat: cor aũt eoꝵ longe est
ame. Et talib apłs dicit. Qui p̃di¬
cas non furandũ furaris: Quidicis
non adulterandũ adulteras: uerũp
tamen ut etiam ꝑhanc conditio
nem libera illa uxor iacob laborans.
filios heredes regni suscipiat. ido
dñs dicit quȩ dicunt facite. qͥuȩ
aut̃ faciunt facere nolite. Unde
in sabore uinculoꝵ uita apłica si¬
ue inquit occasione siue ueritate
sed ⁊ gaudebo: tanquã ⁊ ancilla
pariente de ꝓle numerosiore leta
ficio rachel editꝰ: cũ urũ suũ secũ
debita nocte cubiturũ. acceptis

Expanded text:
cogitantur imagines, etiam cum aliquid cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filibendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelfam eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praehaec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris, qui dicis non adulterandum, adulteras. uerum tanalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde in labore vinculorum vita apostolica, Sive, inquit, occasione, sive veritate sed et gaudebo : tanquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetaficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis
Abbreviated transcription (Latin):
docere quod norit. neq cũ inuidia
tabescente iter habere: uidet sororẽ
labore agendi atq patiendi filiis ba¬
bundantẽ. ⁊ dolet potius currere
homines ad eam uirtutẽ qua eorũ
ifirmitatib necessitatibq c̃õsulit᷑.
qua ad illam unde diuinũ ⁊ in cõmu¬
tabile aliquid discit᷑. Hic dolor figu¬
ratꝰ uidetur in eo qͦd scriptũ ẽ: ⁊ ela¬
uit rachel sororẽ suam Pinde quia
liquidus purꝰq intellectꝰ. de illa sub¬
stantia quȩ corpꝰ non ẽ. ac ꝑ hoc ad
carnis sensũ non ꝑtinet. uerbis car¬
ne editis expͥmi non potest. eligit
doctrina sapientiȩ ꝑ quaslibet cor¬
poreas imagines et similitudines
ut cunq cogitanda insinuare diui¬
na. qͥu̾ã ab officio talia docendi cessa¬
re: sicut elegit rachel ex uiro suozan
cilla suscipere liberos quam sine filiis
om̃ino remanere. Bala quippe dicit᷑
ancillã rachel. De uetere quippe ui-¬
ta carnalib sensib dedita. corporeȩ

Expanded text:
docere, quod nouit, neque cum inuidia docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interprancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. in mortib sepuis. ꝓpt̾ quos
habent foris pugnas. intꝰ timores.
gaudiũ ⁊ coronam suã uocant. Nas¬
cunt᷑ aũt̃ facilius eis atq copiosius
er illo sermone fidei. quo predi¬
cant ap̃m crucifixũ: & quic qͥd
humanitatis eiꝰ citius humana co¬
gitatione ꝑcipit᷑. & infirmos etiã
lỹȩ ocłos non ꝑtͣubat. Rachel aut
dira aspectu mente ercedit dõ. ⁊ uidet
n pͥncipio uerbum dm apud d̃m. et
nilt parere ⁊ non potest: qͥrua genera¬
tonẽ eius quis enarrabit: Pmde uita
quȩ studio contemplationis competit.
ut ea quȩ carni sunt inuisibilia non
nfirmis oculis mentis ꝑ ea quȩ facta
sunt intellecta conspiciat. ⁊ sempit̃nã
cernat. uacare uult ab om̃i negotio:
⁊ id̾o sterilis. Affectando qͥppe otium¬
quo studia contemplationis ignesct̃:
non comꝑat᷑ infirmitati hominũ.
qui inuariis pressuris sibi deside¬
rant subueniri. S quia ⁊ ipsa ꝓcre¬
andi caritate mardescit. uult enĩ

Expanded text:
modum, in mortibus saepius, propter quos modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quidquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem, clara aspectu, mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae stut ea quae carni sunt invisibilia, non infirmis oculis mentis per ea quae facta sunt intellecta conspiciat, et sempiternam cernat, vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis; affectando qquo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝑueniri quod tanto ardore diligit᷑.
Cum aut̃ ꝑuentũ fuerit simul babe¬
bitur in hoc scło non solũ speciosa m¬
telligentia: s etiam laboriosa iusticia
Quamlibet enim acute sincerit̾q cer¬
natur a mortalib in cõmutabile bo¬
nũ: ad huc corpꝰ qͦd corrũpit᷑ aggra¬
uat animã ⁊ deprimit t̾rena in ha¬
bitatio sensum multa cogitantem.
Ad unũ gͦ tendendũ: s ꝓpt̾ hoc mui¬
ta ferenda sunt. Itaq duȩ sunt uxo¬
res iacob liberȩ. Ambȩ quippe sunt
filiȩ remissionis peccatoꝵ: hoc ẽ. de¬
albationis quod ẽ laban. Uerump¬
tamen una amat᷑: altera toleratur.
S quȩ toleratur ipsa pͥus ⁊ uberuis
fecundat᷑: ut si non ꝓpt̾ seipsam cer¬
te ꝓpt̾ filios diligatur. Labor enĩ ui¬
stoꝵ. maximũ fructũ habet ineis qͦs
regno dĩ generant. int̾ multas tẽp¬
tationes ⁊ tribulationes. p̃dicando
b habundantius. in plagis supra

Expanded text:
id perueniri, quod tanto ardore diligitur. id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando bus abundantius, in plagis supra
Abbreviated transcription (Latin):
moraui ẽẽ scriptũ. concupisti sapi¬
entiã serua mandata ⁊ dñs p̃bet
illam tͥ: tantũ ⁊ illud ualere arbi¬
tror nͥ credideritis non intelligetis.
ut iusticia ad fidẽ. ad sapientiam
uero intelligentia ꝑtinere monstre¬
tur. Pinde in his quȩ flagrant ingen¬
ti amore ꝑspicue ueritatis non est
imꝓbandũ studiũ. sed ad ordinẽ
reuocandũ: ut afide incipiat. ⁊ bo¬
nis morib enitat᷑ ꝑuenire qͦ ten¬
dit. In eo quippe quo uersat᷑ uirtꝰ
ẽ laboriosa: in eo uero quod appe¬
tit luminosa sapientia. Quid opꝰ
ẽ inquit credere: quodñ mͥ osten¬
dit᷑. manifestũ: Aliquod uerbum
cipium. Id enĩ ẽ in quo maxime ac
pͥmitꝰ mardescit si uere studiosus
est. animꝰ rationalis. Cui responde¬
atur. Pulchrũ ẽ. quidẽ quod desi¬
deras ⁊ amari dignissimũ: s pͥus
nubit lya ⁊ postea rachel. Ardor
gͦ iste adid ualeat ut ordo non reciset᷑
s potius tolleret᷑: sine quo ñ pocest ad

Expanded text:
moraui esse scriptum: concupisti sapimoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum tror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum cipium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad
Abbreviated transcription (Latin):
q iusticiam. misericors. mundicors.
pacificus. Uellet enĩ homo si fieri
posset sine ulla tolerantia laboris.
quȩ inagendo patiendoq ample¬
ctenda ẽ. statim ad pulchre atq
ꝑfectȩ sapientiȩ delitias ꝑuenire:
s hoc non potest interra morien¬
tiũ. Hoc enĩ uidet᷑ significare qͦd
dictũ ẽ ad iacob. ñ ẽ. moris in loco
nr̃o. ut minor nubat pͥusꝙͣ maior:
quia ñ absurde maior appellat᷑.
quȩ tempore pͥor ẽ. Prior ẽ. aũt
inrecta hominis eruditione la¬
hor oꝑandi. quȩ iusta sunt: quam uo¬
luptas intelligendi quȩ uerasunt.
Ad hoc ualet quod scriptũ ẽ. concu¬
pisti sapientiã serua mandata : et do¬
minꝰ prebet illam tibi. Mandata
utiq adiusticiã ꝑtinentia: iusticiã
autẽ quȩ exfide ẽ. que int̾ tempta¬
tionũ incerta uersat᷑. ut pie cre¬
dendo quod nondũ intelligit. etiã
intelligentiȩ meritũ consequatur.
Quantũ enĩ ualet quod mͦ cõme¬

Expanded text:
que iustitiam, misericors, mundi cordis, que iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo comme
Abbreviated transcription (Latin):
sub dealbationis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a
constitutꝰ : qͥuid aliud in sua conuer¬
sone meditatꝰ ẽ. quid aliud corde
gestauit. quid aliud adamauit:
insi doctrinã sapientiȩ: Quã pli riq
se adepturos ⁊ ꝑcepturos putant sta¬
tim. ut se inseptem p̃ceptis legis exer¬
cuerint. quȩ sunt de dilectione ꝓxi¬
mi ne cuiquã honuni noceat᷑: id est
honora patrẽ ⁊ matrẽ. ñ mechabe¬
ris non occides. non furaberis. non
falsũ testimoniũ dices. ñ concupisces
obseruatis. postea quã homini pro
concupita ⁊ sꝑata pulcherrima de¬
lectatione doctrine. ꝑtemptationes
uarias quasi ꝑhuiꝰ scłi noctẽ toleran¬
tia laboris adheserit. uelut ꝓrachel
lẏa inopinata coniuncta sit.⁊ hanc
sustinet ut ad illam ꝑueniat. si ꝑse¬
uerant̾ amat. acceptis aliis septẽ
preceptis: ac si dicat᷑ ei serui alios
septẽ annos ꝓpt̾ rachel. ut sit pauꝑ
spũ. mitis. lugens. esuriens. sitiens¬

Expanded text:
sub dealbationis peccatorum suorum gratia sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiens
Abbreviated transcription (Latin):
plationis dĩ habens certam ⁊ delecta¬
nlẽ intelligentiã ueritatis: ipsa ẽ ra¬
chel: Unde etiam dr̃ bona facie⁊ pul¬
chra specie. hanc en̾i amat om̃is pie
sudiosus. ⁊ ꝓpt̾ hanc seruit gr̃ȩ dei:
quia peccata nr̃a ⁊ si fuerint sicut
phenitiũ. tanquã nix dealbabunt᷑.
laban quippe int̾pretat᷑ dealbatio:
cui seruiuit iacob ꝓpt̾ rachel. Neq
em̃ se quisq conuertit sub grã remis¬
sionis peccatoꝵ seruire iusticiȩ: nͥ
ut quiete uiuat in uerbo. ex quo ui¬
detur pͥncipiũ quod ẽ ds̃. Ergo ꝓpt̃
rachel: non ꝓpt̾ lẏam. Nã quis tan¬
s̾e amauerit in oꝑib iusticiȩ. labo¬
rem actionũ atq passionũ: Quis
eam uitã ꝓpt̃ seipsam expetiuerit:
sicut nec iacob lẏam : s tam̃ sibi no¬
cte subpositã in usũ generandi: am
terat. pͥmo ut ad rachel ꝑueniretur
tolerari fecit: deinde ꝓpt̃ filios cõm̃¬
dauit. Ita uͦ unꝰ quisq utił dĩ seruuᷤ.

Expanded text:
plationis dei habens certam et delectaplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Unde hic ꝓculdubio aliqͥd aliud
significat᷑. Quãquã enĩ duas lib̃as
uxores iacob. ad nouũ testamentum
quo inlib̾tatẽ uocati sumꝰ existimem
ꝑtinere: ñ tam̃ frustra duȩ sunt. nͥ
forte quia id qͦd inscͥpturis aduerti
in qua laboramꝰ: alia et̾na in qua de¬
lectationẽ dĩ contẽplabim᷑. Istã dñs
passione: illã resurrectione decla¬
rauit. Ammonent nos ad hoc intel¬
ligendũ: illarũ etiã nomina femi¬
narũ. Dicunt enĩ qͦd lya int̾pretat᷑
laborans: rachelaut̃ uisũ pͥncipũ
siue uerbũ ex quo uidet᷑ principiũ.
Actio gͦ humanȩ mortalisq uitȩ in
qu uiuimꝰ exfide. multa laboriosa oꝑa
acientes. incerti quo exitu ꝓueniant
Autilitatẽ eoꝵ qͥb consulere uolumꝰ:
psaẽ lẏa pͥor uxor iacob: ac ꝑhoc ⁊ infir¬
nis ocłis fuisse cõmemoratur. Cogita¬
tones eñi mortaliũ timidȩ: ⁊ incerte
puidentiȩ nr̃ȩ. Spes uͦ ȩt̾nȩ contem¬

Expanded text:
unt: unde hic procul dubio aliquid aliud unt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiufacientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contem
Abbreviated transcription (Latin):
conuigaliũ solũ appetitũ posteritatis
humanȩ. ut erat acutꝰ faustꝰ i illis
litteris ⁊ intelligeret. ⁊ laudaret:
nͥ eius ingeniũ detestabili secta de-¬
prauatũ. ⁊ quid rep̃henderet quere¬
ret.⁊ unã nuptialis conuentionis
rorũ ꝓcreandorũ causa copulent᷑. hoc
crimen maxinũ deputaret. Nunc uã
defensis pat̾archȩ morib. refutatoq
crimme quod nefariꝰ error obiecit de
libro. ut possumꝰ misteriorũ secreta
rimem᷑. pulsemꝰq fidi pietate. ut nob̾
aꝑiat᷑ a dño quid rerũ figurauerint
quattuor iste uxores iacob: quarum
duȩ liberȩ duȩ ancillȩ fuert̃. Uioe¬
mꝰ enĩ apłm in lib̾a ⁊ ancilla quas ha¬
buit abrahã duo testamenta intel¬
ligere: s ibi muna ⁊ una faciliꝰ ap¬
paret quod dr̃. hic aũt duȩ sunt &
duȩ. Deinde ibi ancillȩ filius exhere¬
datur: hic uͦ ancillarũ filii simul cũ
filiis liberarũ. terrã ꝓmissionis accipi.¬

Expanded text:
coniugalium solum adpetitum posteritatis coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis rorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipi
Abbreviated transcription (Latin):
quã exactor ẽẽ maluit. Unde conse¬
quens erat: ut ei redderet. quam
ꝓ se id acciꝑe illa cui debebat᷑ elegit.
Quo earũ placito pactoq comꝑto.
cũ repente atq iopinate a pul¬
cherrima conuige reuocaret᷑. ⁊ ad
minꝰ de corã uocaret᷑. non ira excan¬
du it ñ tristicia nubilatꝰ ẽ. ñ ener¬
uit᷑ blandus. ut sibi potiꝰ rachel nocꝰ¬
tem redderet int̾ ambas sategit. s
maritꝰ iustꝰ ⁊ ꝓuidꝰ pater cum illas
ꝓlis curam gerere uideret. ⁊ ipse ni¬
chil aliud de concubitu quereret.
earũ uoluntati obtemperandũ udi¬
cauit. quȩ sibi singillatim filios opta¬
bant: sue nichil minui credens cui
ambȩ pariebant. Tanquã diceret.
Uob̃ int̾ uos utiuultis cedite atq con¬
cedite. qͥuȩ nã ur̃m fiat mat̾ ego qͥd
contendam: Quando siue inde. siue
inde nascenti non erit aliꝰ pat̾: Hanc
ꝓfecto modestiã. hanc concupiscentiȩ
coercicionẽ ⁊ in cõmixtione corpoꝵ

Expanded text:
quam exactor esse maluit. unde consequam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum
Abbreviated transcription (Latin):
iret amplexꝰ. quando inde auertere¬
tur. si tał ẽẽt qualẽ manichei nichil
intelligentes opinant᷑: nonne placi¬
to contemptu mulierũ intraret po¬
tius adspetiosam suã. quȩ illi noctẽ
ipsam. ñ solũ coniugis more uerum
etiã ordinis iure debebat: Uteret᷑
potius ipse potestate maritali. quia
⁊ uxor ñ habet potestatẽ corꝑis sui
s uir: ⁊ ꝓ eotunc seruitutis illarũ
uicissitudo faciebat. Conuigalig̾
potestate multo uincibiliꝰ uteret᷑:
si forme desiderio uinceret᷑. S eo
meliores feminȩ inuenirent᷑: si il¬
lȩ ꝓfiliis concipiendis. ipse autẽ
ꝓ concubitꝰ uoluptate certaret.
Itaq uir temperantissimꝰ ⁊ plane
uir. quia tã uirilit̾ feminis ute¬
batur. ir. &: lectationi carnali non
subiceret  dominaret᷑. magis quid
deberet. quã qͥd ei deberet᷑ attendit:
nec ad ꝓpͥam uoluptatẽ sua potestate
abuti uoluit. s illiꝰ debiti redditor

Expanded text:
iret amplexus, quando inde auertereiret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor
Abbreviated transcription (Latin):
tot filios ꝓcreauerat: ⁊ oui obedie¬
rat. ut etiam de ancilla ꝓcrearet.
de qua postea non conducente pro¬
creauit. S tunc rachel noctẽ habe¬
bat inordine. ut maneret oũ uiro.
penes quã potestas illa erat. de qua
ꝑapłm uex certe noui testamenti
non tacuit dicens: similit ⁊ uir po¬
debtu ix eam translegaret aa debao.ẽ
suũ. Nam hoc nomine id appellat
apłs: irxori inqͥt uir debitũ redd.it.
Cui gͦ uir debitor erat. iam acceꝑat¬
a sorore quod elegerat uoluntate:ut
eidaret quod habebat in potestate.
hic uͦ ille quẽ faustꝰ. tanquã impu¬
dicũ. clausis uł potius extinctis ocłis
criminat᷑. si concupiscentiȩ ñ uisticiȩ
seruus ẽẽt: nonne ꝑtotũ diẽ in uolup¬
tatẽ illiꝰ noctis estuaret. qua erat
cum pulchriore cubiturꝰ. quã certe
ampliꝰ diligebat. ⁊ ꝓquabis septena¬
rium annorũ laborẽ gratuitũ pen¬
derat: Cum gͦ iam die ꝑacto in eiꝰ

Expanded text:
tot filios procreauerat et cui oboedietot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter debitrix eam translegaret ad debitorem suum. Nam hoc nomine id appellat Apostolus: Uxori, inquit, vir debitum reddat . Cui ergo vir debitor erat, jam accea sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius
Abbreviated transcription (Latin):
tendo corrũꝑet. Ita enĩ huic serpenti
annei sunt isti: ut eũ prestitisse potius¬
homini quã nocusse contendant. Ipse
plane fausto ꝑsuasit pectori adultera¬
co falsitatis semina infundens: ut has
male conceptas calumpnias ore innun¬
dissimo pareret. ⁊ stilo audacissimo:
memoriȩ cõmendaret. Nulla enĩ an¬
cillarũ utirũ iacob ab altera rapuit:
nlla de illiꝰ concubitu cũ altera liti¬
gauit. Ido maior ardor erat: quia libi¬
do non erat. Et tanto firmiꝰ seruaban¬
tur coniugał potestatis iura: quanto
castius uitabat᷑ carnalis cupiditatis
imuria. Quod enĩ ⁊ ab uxore conduei¬
tur. ibi uera nr̃a manifestat᷑ assertio:
ibi ꝓse aduersus maledicta maniche¬
orũ ipsa ueritas clamat. Quid enim
opꝰ erat ut eũ altera conduceret. nisi
quia ordo alteriꝰ erat ut ad eã mari¬
tus intraret: Neq em̃ ad aliã unꝙͣ
accessisset: nͥ eũ conduxisset. S utiq
iustis ad eam uicib accedebat. de qͣ

Expanded text:
tendo corrumperet. ita enim huic serpenti tendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxore conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia ꝑcipiende uoluptatis. s
ꝓuidentia ꝓpagande successionis. Ae
ꝑ hoc nec illos ambitiosos multitudo
popłoꝵ: nec illos libidinosos multitu¬
do faciebat uxorũ. S qͥd de uiris loqͥr
quib excellentissimũ testimoniũ di¬
uina uoce ꝑhibet᷑: cũ ipsas feminas sa¬
tis eluceat nichil aliud inconcubitu
appetisse quã filios: Quippe ubise mini¬
me parere uiderunt. famulas suasma
cerent carne. ipse fierent uoluntate.
Nam⁊ illud quod mendacissima crimi¬
natione faustꝰ obiecit habuisse int se
uelut quattuor scorta certam̃. que nã
eũ ad concubitũ raꝑet. ubi hoc legerit
nescio. nisi forte in corde suo tanquam
in libro nephariarũ fallatiarũ. ubi ue¬
re ipse scortabat᷑: s cũ serpente illo de
quo apłs timebat ȩccłiȩ. quã uirginẽ
castam cupiebat uni uiro exhiberi
ꝓpõ. ne sicit euam deceperat astuciasua.
sez illorũ mentes a xp̃i castitate auer¬

Expanded text:
cupiscentia percipiendae uoluptatis, sed cupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas cerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate auer
Abbreviated transcription (Latin):
locũ. ubi se inclinantẽ doctorẽ hu¬
militatis exciꝑet: quia in discipłatu
xp̃i non illiꝰ grãm s suã głam require¬
bat. Hoc amore głȩ corrupti erant:
quod paulus apłs notat. qͦd ꝑ mui-¬
diam ⁊ contẽtionẽ non caste. xp̃m an¬
nuntiarent. Quib tam̃ p̃dicantib
gaudet apłs. sciens fieri posse. ut
dũ illã sectantur humanȩ głȩ cu-¬
piditatẽ. tam̃ his auditis fideles
nascerent᷑ non ex eoꝵ cupiditate
muida. qua se uolebant uel equari
bant. ut de malo illorũ ds oꝑaretur
bonũ: sicut fieri potest ut homo ad
concubitũ ñ ingrediat᷑ uoluntate ge¬
nerandi. s luxuriandi libidine rapi¬
atur. & tamen nascatur homobonũ
dĩ opꝰ de fecunditate seminũ ñ de tur¬
pitudine uitioꝵ. Sicut gͦ scĩ apłi au
ditoribꝰ ammirantib doctrinã suam
condelectabant᷑ ñ auiditate conseqͥn¬
de laudis. s caritate seminande ueri¬
cipientib semen suũ. miscebant᷑ ñ con¬

Expanded text:
locum. ubi se inclinantem doctorem hulocum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quos Paulus apostolus notat, quod per inuidiam et contentionem non caste Christum adnuntiarent; quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari bant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti apostoli auditoribus admirantcondelectabantur, non aviditate consequendae laudis, sed caritate seminandae verisuum miscebantur non con
Abbreviated transcription (Latin):
p̃polleat. ut genitalis delectationis
motũ insitũ naturȩ mortaliũ ex pro¬
uidentia generandi. leges impositas
non ꝑmittat excedere. Alioquin pos¬
sunt isti maledici potiꝰ calũpniato
dra ici laios uitȩ ȩt̾nȩ. s cupiditate
laudis humanȩ popłis tam multiseũ¬
głii in predicauerint. Neq enim de¬
tib cõꝑata: immo uͦ tanta aderat.
ut maior hominib ab hominib ho¬
nor ⁊ gła deferri non debeat. hanc in
ȩccłia głam ꝑuersa uoluntate symon
ꝑditꝰ concupiuit: quando ab eispe¬
cunia uoluit cecus emere. qͥuod illi
diuina gr̃a eademq gratuita meru¬
erunt. Huiꝰ auidus głȩ fuisse intel¬
ligit᷑. quẽ se uolentẽ sequi dñs in
eũgłio reuocat dicens: uulpes fo¬
ueas habent ⁊ uolucres cȩli diuerso¬
ria. filiꝰ aũt hominis ñ ħt ubi caput
suũ reclinet. Uidebat enĩ eũ dolo¬
sa simulatione tenebrosũ. ⁊ uentosa
elatione iactatũ. non habere fidei

Expanded text:
praepolleat, ut genitalis delectationis praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas non permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatornerandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deetibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei
Abbreviated transcription (Latin):
si unam habuerint ad eam ñ solum
generandi officio ducti uirilit acce¬
dunt. s sepe coeundi stimulo uicti
eneruit ꝑtrahunt᷑: quasi ueraciter
sibi uident᷑ conicere quã maiore huiꝰ¬
cemodi morbo ꝑ multas alii captiuen¬
tur. quando se uident inuna tẽpe¬
eis qͥhanc uirtutẽ non habent. ita
de scõꝵ uroꝵ morib iudiciũ cõmit¬
tere non debemꝰ. sicut de ciborũ suaui¬
tate ac salubritate iudicare febrien-¬
tes non sinimꝰ: potꝰq illis sanorũ sen-¬
su et precepto medicantiũ. quã ex
eorum egritudinis affectione alim̃¬
ta p̃paramꝰ Pinde isti si uolunt non
false atq adumbrate. s uere ac soli¬
de pudicitiȩ caꝑe sanitatẽ. diuinȩ
scripturȩ tanquã libris medic inalibꝰ
credant. non frustra tam magnum
honorẽ sc̃itatis tributũ. quib dam
iuris etiam plures urores habentib:
nͥ quia fieri potest. ut imꝑator car¬
nis animꝰ tanta temꝑantiȩ potestate

Expanded text:
si unam habuerint, ad eandem non solum si unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam tempeeis, qui hanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamquam libris medicinalibus credant non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate
Abbreviated transcription (Latin):
naturã consulas: non lascuuendi. sed
gignendi causa illis mulierib uteba¬
ur. Si morẽ : illo tempore atq millis
terris hoc factitabat᷑. Si preceptũ nul¬
la lege ꝓhibeat᷑. Nunc uͦ cur crim̃ est.
siquis hoc faciat: nͥ quia ⁊ morib et
legib hoc non licet : Quȩ duo qͥsqͥs
contempserit. etiã si tantũmͦ causa
generandi uti possit. femmis pluribꝰ.
peccat tam̃. ⁊ ipsam uiolat humanã
societatẽ. cui necessaria ẽ. ꝓpagatio
filiorũ. S quia homines alit se haben¬
tib iam morib ⁊ legib ñ possunt de
lectari uxorũ multitudine. insilibi¬
dinis magnitudine: ido errant et
putant haberi om̃ino non potuisse
urores multas. isi flagrantia con-¬
cupiscentiȩ carnalis ⁊ sordidȩ uolup¬
tatis. Comꝑantes eni nc n alio sᷤ quoꝵ
ammi uirtutẽ ꝓrsus nosse ũ possunt:
s sicut ait apłs semet ipsos sibimet ip¬
sis non intelligunt. Et quia ipsi etiã¬

Expanded text:
naturam consulas, non lasciuiendi, sed naturam consulas, non lasciuiendi, sed gignendi causa illis mulieribus utebatur; si morem, illo tempore atque in illis terris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla lege prohibebatur. nunc uero cur crimen est, si quis hoc faciat, nisi quia et moribus et legibus hoc non licet ? quae duo quisquis contempserit, etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus. peccat tamen et ipsam uiolat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam mlectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas, nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae voluptatis. Comparantes enim, non alios quorum animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. et quia ipsi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
det ꝓfecto quisqͥs nealiquid erran.
do mȩccłiam peccet. secretũ uirieiꝰ
in scripturis scĩs diligent᷑ intuetur.
⁊muenit eũ maiestatẽ suã qua in
forma dĩ equał ÷ patͥ. paulisꝑ abscon¬
disse informa serui. ut eiꝰ caparẽẽ.
iumana infirmitas posset. eͥoq modo con¬
iigi congruent᷑ aptaret. Quid enim ab¬
sirdũ. immo quid ñ inconuenient᷑ futu¬
oꝵ prenuntiationi accomodatum. si
p̃a dei carnale aliqͥd lusit. ut eum
cuꝑet affectꝰ uxoris: cum ipsũ uerbum
caro factũ sit. ut habitaret in nob̾: lã
uͦ filio eiꝰ iacob quod ꝓingenti crimine
quatuor obiciunt᷑ uxores: generali ꝓlo¬
cutione purgat᷑. Quando enĩ moserat
crimen erat: ⁊ nunc ꝓpt̾ea crimen est.
quia mos non ẽ. Alia eñ sunt peccata
imntra naturã: alia contra mores. alia
untra precepta. Quȩ cũ ita sint. qͥd
tandẽ criminis ẽ quod de plurib sinul
habitis uxorib obicit᷑ scõ uiro iacob:. Si

Expanded text:
det profecto quisquis ne aliquid errando det profecto quisquis ne aliquid errando in Ecclesiam peccet secretum viri hujus in Scripturis sanctis diligenter intuetur, et invenit, eum majestatem suam, qua in forma Dei aequalis est Patri, paulisper abscondisse in forhumana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuntiationi adcommodatum, si propheta dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet adfectus uxoris, cum ipsum uerbum dei caro factum sit, ut habitaret in nobis? Iam uero filio eius Iacob quod pro ingenti crimine quattuor obiciuntur uxores, generali praelocutione purgatur. quando enim mos erat, crimen non erat; et nunc propterea crimen est, quia mos non est. alia enim sunt peccata contra naturam, alia contra mores, alia contra praecepta. quae cum ita sint, quid tandem criminis est, quod de pluribus simul habitis uxoribus obicitur sancto uiro Iacob ? si