comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad quorum salutem sic illis utitur ut sicut scriptum ẽ
Iustus manus suas lau& in sanguine peccatoris idest
mund&ur aboperibus malis ꝑtimorem dĩ cumuide
supplicia peccatorum: quos &uocauit nos non so

Expanded text:
ad quorum salutem istis sic utitur; ut sicut scriptum est, ad quorum salutem istis sic utitur; ut sicut scriptum est, justus manus lavet in sanguine peccatoris , id est, mundetur ab operibus malis per timorem Dei, cum videt supplicia peccatorum. Quod ergo volens o
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria siue angelica si ue humana peccata cui neo
istitia oreatur xelicuius quam ẽ neces saria sed
ut notas facer& diuitias gloriesucce inuasco mise¬
ricordicce ne s e inbonis operib: tumquam deꝓprus
extollerent uirib sed humiliter intelligerent I Nif¬
in illis dĩgratia non debita sed gratuita subuenir&
id fuis se reddendum meritis suis quod ulus in eadem
massa redditum cernerent
m iautem uolens dr̃ ostendere inem & demonstrare
potentiam suam adtulit in multa pacientia ua
es qui respondeasdõ ut recurrente sententia ad
uerba superiora istesit sensus si uolens dr̃ ostendere
iram ad tulituasa irae tuquis es quires pondeas dõ
Non autem solum uolens ostendere i ram adtulit potem¬
tiam suam: sed &iam quod sequitur: Vt notas faciat
diuitias glorie suce inuasa misericordiȩ quȩ praepa
tis in ꝑfectione quodea pacienter dĩ sustin& utordi¬
nate dis ꝑdat uicctur queillis ad instrumentum salutis
torum quo rum miseretur sed illis utique prodest

Expanded text:
necessaria siue angelica siue humana peccata, cui nec iustitia creaturae cuiusquam est necessaria, sed ut notas faceret diuitias gloriae suae inuasa misericordiae, ae se ia bonis operibus tamquam de propriis extollerent uiribus m, sed humiliter intellegerent, nisi illis dei gratia non debita sed gratuita subueniret, id fuisse reddendum meritis suis, quod aliis in eadem massa redditum cernerent autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uases, qui respondeas Deo, » ut recurrente sententia ad verba superiora iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, sustinuit vasa irae, tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solum volens ostendere potentiam suam, sed etiam quod sequitur, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. tis in perditionem, quod ea patienter Deus sustinet, ut ordinate disperdat, utaturque illis ad instrumentum salutis aliorum, quorum miseretur? Sed illis utique prodest,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc inesaia babetur.
la pidem hunc dicit qui abscisus amonte si nemanib:
ꝑ cus sit & comminuit omniu regna & repleuit
omnem terram: Quod euidenter dexp̃odictũ est
& in lege. P&ndequa fluxerunt aquex p̃s est appel¬
& p&rus a postolus inter c&err adiudȩos ait
Hic est lapis qui reprobatus ẽ auobis aedificantibus
Offensio ergo posita insion xp̃s est. sion uero altitu¬
do est siuec iuitas ipsa hierusalem quae propter noti¬
tiam dĩ non in merito excelsa dicta est: inqua salua¬
tuos Adõ patresuo positus prȩdicator: offensio fac¬
tus est iudtis dumse filium dĩ pntedicat natus despũ
scõ exmuliere . Per corpus autem eias scandalum
passisunt & dicebant Nonne mater & furtres
cius pud nossunt e Quo modo ergo hic dicit quia
detado descendio Nolebant enim uerba gestis com¬
penore : utperinde agnoscerent non absurdum
quod dicebat decioelo sed escendis se quasi corpus
spenodeuit & non ds̃ lutens: operibus tamers

Expanded text:
Hoc in Esaia habetur .lapidem hunc dicit, qui abscissus a monte sine manibus percussit et comminuit omnia regna, et replevit omnem terram, quod evidenter de Christo dictum est . Et in Lege petra de qua fluxerunt aquae, Christus est appelEt Petrus apostolus inter caetera ad Judaeos ait: Hic est lapis, qui reprobatus est a vobis aedificantibus . Offensio ergo posita in Sion Christus est . Sion vero altitudo est, sive civitas ipsa Hierusalem, quae propter notitiam Dei non immerito excelsa dicta est, in qua Salvator a Deo Patre suo positus praedicator, offensio factus est Judaeis, dum se Filium Dei praedicat, natus de Spiritu sancto ex muliere. Per corpus autem ejus scandalum passi sunt, et dicebant: Nonne mater et fratres ejus apud nos sunt? Quomodo ergo hic dicit: Quia de coelo descendi ? Nolebant enim verba gestis comparare, ut perinde agnoscerent 86 non absurdum esse, quod dicebat de coelo se descendisse; quasi corpus operaretur, et non Deus latens, operibus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
inciam incipit despe iud eorum loquine &uam
gentes suꝑbire audeant uduersus eos sicut enimu¬
dedium superbia refellenda erart tam quam txope¬
re gloriantium sic & gentibus occurrendum est ne
tamꝰ quam iudȩis presati suꝑbiant.

Expanded text:
hinc jam incipit de spe Judaeorum loqui, ne etiam Gentes superbire audeant adversus Judaeos; Sicut enim Judaeorum superbia refellenda erat tanquam ex operibus gloriantium; sic et Gentibus occurrendum est, ne tanquam Judaeis praelati superbiant.
Abbreviated transcription (Latin):
disse in xp̃m Emulationem quidemdĩ hubentes sed
uoluntatem & consilium eius nescientes. Contur dm̃
agebant quom sede fendere testabantur. Dehis dicit
qui non maliuolentia & inuidia. sed errore xpmnon
receperunt Quibus & p&rus apostolus dicit. scio
fratres quia ꝑignorantiam gessistis hoc malum sicut
& principesurĩ. Ignonentes enim hunc esse xpmquẽ
promisenrtds̃. alterum expectandum docebant. Huic
iusticias succs quas exlege habebant anteponentes qui est
dĩ iustitia infide. Iustitia enim ipse est quia quod pro¬
misenit ds̃. in ipso impleuit
quicredit in xp̃m. Cum enimnullus iustifica retur
exlege quia nemoimplebat legem nisi quis pera r& in
promissoxp̃o fides posita est quaeceder& profectio¬
ne legis: Vt omnibus prrxermissis fides satis face¬

Expanded text:
disse in Christum, aemulationem quidem Dei habentes, sed voluntatem et consilium ejus nescientes, contra Deum agebant, quem se defendere testabantur. De his dicit, qui non malevolentia et invidia, sed errore Christum non receperunt. Quibus et Petrus apostolus dicit : Scio, fratres, quia per ignorantiam gessistis hoc malum, sicut et principes vestri; ignorantes enim hunc esse Christum, quem promiserat Deus, alterum exspectandum dicebant, huic justitias suas quas ex lege habebant, anteponentes, qui est Dei justitia in fide. Justitia enim ipse est, quia quod promiserat Deus, in ipso implevit.qui credit in Christum. Cum enim nullus justificaretur ex Lege, quia nemo implebat Legem, nisi qui speraret in promisso Christo; fides posita est, quae cederet perfectioni Legis; ut omnibus praetermissis, fides satisface
Abbreviated transcription (Latin):
oodicit quiaesaias clamat prohis qui credunt
dñs ednathanad: Ecce uere israhelita in quo dolus
non est
Hecedentib iudeis a merito & promissione patrum
adum illum non recipiunt hi reliqui sant quicre¬
demdoinfide promissionis patribus facor psistunt
Alege enim recedunt: qui in eum quem lex solum ad
salutem sufficere ꝑmisit noncredunt: Igitur a potes¬
tatobab eantur neces se est quidum xp̃mnon recipiunt
rei sunt uo la telegis Demaxima ita quemultittichi¬
ne solos credentes dicit suluari quos presettdr¬

Expanded text:
dicit, quia Esaias clamat pro iis, qui credunDominus ad Nathanael: Ecce vere Israelita, in quo dolus non estRecedentibus Judaeis a merito, et promissione patrum, dum illam non recipiunt, hi reliqui sunt qui credendo in fide promissionis patribus factae persistunt. A lege enim recedunt, qui in eum quem lex solum ad salutem sufficere promisit, non credunt. Igitur Apostatae habeantur necesse est, qui dum Christum non recipiunt, rei sunt violatae legis. De maxima itaque multitudine solos credentes dicit salvari, quos prae
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ alege uult auferre iudoceos credentes qui a uela¬
men est eis: ne quod odium iudaismi facere iuderet᷑
ostendit affectum suum circaillos & legidat multũ
sed doc&& tempus iamseruonde legis non esse Ac ꝑ hoc
prouidere sed illis uelle testatur: si modi audiant illũ
ac probent nones se suum inimicum quundo &tes¬
timonium ꝑ hib&illis nobilitatis & trirditionis patne

Expanded text:
 eos vult auferre, credentes, quia velamen est Judaeis, ne hoc odio Judaismi facere videretur, ostendit affectum suum circa illos et legi dat multum, sed docet tempus jam servandae legis non esse, ac per hoc providere se illis velle testatur, si modo audiant illum ac probent non esse suum inimicum, quando et testimonium perhibet illis nobilitatis et traditionis pate
Abbreviated transcription (Latin):
Siscordatfimꝰ trirns latione ueteri & tam eu cum he¬
braca ueritate concordat. in lxx enim contnr¬
rius sensus est nonut lapide offensionis occurren¬
ns neque ut petrireruinae cuma postolus quoque
petrus hebraeis paulo quae consentiens itapo suerit
ncredulis autem lapis offensionis & p&mr scan¬
dali ex quibus uniuersis ꝑspecuum est apostolos
& euungelistas in inter proeetationem uexerum scrip¬
tuntrum sensum quȩsis senon uerba nec magno pere
deordine sermonibus quaecurasse cum intellectui
res patuerint.

Expanded text:
at a translatione Veteris et tamen cum Hebraica veritate concordat. In Septuaginta enim contrarius sensus est: Non ut lapidi 86 offensionis occurretis, nec ut petrae ruinae, cum apostolus quoque Petrus Hebraeis Pauloque consentiens, ita posuerit: Incredulis autem lapis offensionis et petra scandali . Ex quibus universis perspicuum est apostolos et evangelistas interpretatione veterum Scripturarum sensum quaesisse, non verba; nec magnopere de ordine sermonibusque curasse, dum intellectui res pateret.
Abbreviated transcription (Latin):
rex glorie Quis ÷ isterexgloriȩ dñs dñs subaohi
fenetur qui post passionis triumphũ ad edos uictor
As cendit  & inalio loco dedño dicit᷑ quod rex gloris
sit si enim cognous sent num quam dnm glorit oruei¬
fixis sent ergonon solum iuxtu a pocalr psinioħ¬

Expanded text:
loriae. Quis est iste rex gloriae? Dominus sabaoth , referatur. qui post passionis triumphum ad coelos victor ascendit. Et in alio loco de Domino dicitur, quod rex gloriae sit: Si enim cognovissent, numquam Dominum glorfixissent . Ergo non solum juxta Apocalypsi
Abbreviated transcription (Latin):
multi innatiui tate eius & passione scandeclum paciun¬
tur sicut scriptum est quia scanduli zabantur in eo.
gentib autem stultitiam ipsis uero uocatis. xp̃m dĩuir¬
tutem &dĩ sapientiam. utde & hic sequitur quic redit
in eo non confundetur. petrus quoque dicit quod
credentibus lapis electus sit anguluris incredulis uero
offensionis &omnis qui crediderit ineo non confun¬
detur noniudeos solos sed omnes credentes in eonon
confundentur de pristinis delictis

Expanded text:
multi in nativitate ejus et passione scandalum patiunmulti in nativitate ejus et passione scandalum patiuntur, sicut scriptum est: Quia scandalizabuntur in eo. gentibus stultitiam: ipsis vero vocatis, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Unde et hic sequitur: Qui credit in eo, non confundetur. Petrus quoque dicit, quod credentibus lapis electus sit angularis: incredulis vero offensionis. Et omnis qui credit in eum, non confundetur. Non Judaeus solus, sed omnes credentes in eo, non confundentur de pristinis delictis
Abbreviated transcription (Latin):
con fundetur. siue iuxta hebraicum non festin &
niens ueni& & succ promissa complebit
tea quesierunt Is nthel uero querens semꝑ iustitram
non potuit inuenire÷ si ue ro totus superior sensus
contradicentibus applicatur hinc respondit apostolus
& breuiter recapitulat questionem dicens Qpodtelus
dicemus adea que nobis subiecta sunt. pisi quia genteo
uocate statim crediderunt & illi oredere noluerunt ÷
so in operib gloriati credere noluerunt Israhel
uero sectans legem iustitiae in legemiustitie non ꝑ¬
uenit. Quarea quia non ex fide sed quasi exõpe
seputans in legemiustitiae id est fidem xp̃i dedig¬
nundo non potiut ꝑuenire offendorunt enim inlu¬
pidemo ffenisionis sicut scriptum est ecce ponoinsion
lapidemoffensionis & p&nim scanduli quiuiddas
lapidem non offendit Oui autem cecusẽ in pingitse
quod contigit iudueis quos sua malitia excecciuit & xp̃m
noni aguoscentes crucifixerunt sed &idcirco lupis
offensionis & p&nr secon duli prredictus est x p̃s quia

Expanded text:
confundetur, sive, juxta Hebraicum, non festinetniens veniet, et sua promissa complebit tea quaesierunt. Israel vero quaerens semper justitiam, non potuit invenire? Si vero totus superior sensus contradicentibus applicatur: hic respondet Apostolus et breviter, recapitulat quaestionem, dicens: Quid ergo dicemus ad ea, quae nobis objecta sunt, nisi quia gentes vocatae crediderunt: et illi credere noluerunt. so in operibus gloriati, credere nvero sectando legem justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide, sed quasi ex opese putans, in legem justitiae, id est, ad fidem Christi dedignando non potuit pervenire. Offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. Qui videt lapidem, non offendit: qui autem caecus est, impingit. Quod contigit Judaeis, quos sua malitia excaecavit: et Christum non agnoscentes crucifixerunt. Sed et idcirco lapis offensionis, et petra scandali, praedictus est Christus: quia
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia exfide qua credimus nosiustificari hoc est iustos
amur in illo nonhabentes nostram iustitiam quae ex
infide utique infide quac redimus nobis iustitiã diuini¬
tus dari non a nobis in nobis nostris uiribus fieri. Nã
quur illum iustitiam quue ex lege ẽ. suumdixit a posto¬
lus non exdõ quusilex non sit exdõ quis hoonisi im¬
iuuat quicumq: sic audit lit tenem legis utei suf¬
ficere uideatur cognouisse quidiubeat aut prohibe
at Idq: se arbitrii sui uirtute impl&urum es secon¬
fidat nec fide confugiat adiuuandus ad spm̃ uiui fican¬
tem nereum factum littera occidat is profecto
t elumdĩ hab & sed non secundum scientiam igno¬
ran senondĩ iustitiam id est eamquȩ datur exdõ¬
suam uolens constituere ut tantum modo ex lege sit iusti¬
tiaedĩ non ẽ subiectus finis enim legis &diustitiã¬

Expanded text:
ex fide, qua credimus nos iustificari, hoc est iustos amur in illo non habentes nostram iustitiam. quae ex in fide, utique in fide. qua credimus nobis iustitiam diuinitus dari, non a nobis in nobis nostris uiribus fieri. Xam cur iIlam iustitiam, quae ex lege est, suam dixit apostolus, non ei deo? quasi lex non sit ex deo? quis hoc nisi imper spiritum inuat. quicumque sic audit litteram legis. ut ei sufficere uideatur cognouisse, quid iubeat aut prohibeat, atque id se arbitrii sui uirtute impleturum esse confidat nec fide confugiat adiuuandus ad spiritum uiuificantem, ne reum factum littera occidat, is profecto zelum dei habet sed non secundum scientiam. ignorans enim dei iustitiam, id est eam, quae datur ex desuam uolens constituere, ut tantum modo ex lege sit. iustitiae dei non est subiectus; finis enim legis Christus a
Abbreviated transcription (Latin):
Quod & apostolus puulus intellegens scribit ad romanos¬
ita. esaias autem clamat proisnthel si fuerit numerus
filiorum is nthel tamquam arenamaris reliquiȩ saluȩ
fient: ubiergo tantiuiri p̃cedit auctoritas: cess& alia
omnis inter pr&atio. & reuera silegamus iosephũ¬
& quanta hominum in hieru salem & in iudea fue¬
r it multitudo quando pas sus ÷ dñs. intellegimus utx paucos
in apostolis &apostolicis uiris ex iudeis eẽ suluatos Ad¬
breuiatus xtq ꝑfectus sermoeuangelicus ÷ qui procunc¬
tis laciniose legis cerimoniis dedit p̃ceptum breuis si¬
mum dilectionis & fidei ut quod nobis fieri noluerimꝰ
nefecerimus alteri. Vnde & dñs in euungelio. In his
in quit duobus mandatis pend& omnis lex & proph&e

Expanded text:
Quod et apostolus Paulus intelligens scribit ad Romanos: Isaias autem clamat pro Israel. Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. omnis interpretatio. Et reet quanta hominum in Hierusalem, et in Judaea fuerit multitudo, quando passus est Dominus, intelligimus vix paucos in apostolis et apostolicis viris ex Judaeis esse salvatos. Abbreviatus atque perfectus sermo evangelicus est, qui pro cunctis laciniosae legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fieri noluerimus, ne fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis pendet omnis lex et prophe
Abbreviated transcription (Latin):
unicuique secundum opertsua  Cumergo paulus di¬
nterit mnon enoperibꝰ : Nos pro culdubio errebianusoendi
nec utq ex siuris.  eo cumquis quam existim tontmdixis¬
si de p̃teritis qui utiq nonerient Cum supnedicti disqneta
suerte terres i rmit Ii omninem p̃sentem ficturta adhue boria

Expanded text:
unicuique secundum opera sua? Cur ergo Paulus dixerit: Non ex operibus? Nos procul dubio credimus quia nec utique ex futuris, nec eum quisquam existimat tantum dixisse de praeteritis, qui utique non erant, cum supradicti distincti fuerant. Si enim hominem praesentem futura adhuc bona
Abbreviated transcription (Latin):
Resistit enim populus manu forti dni uoluntati. & dicit
ãa dura eẽ. que dñs p̃cepit. secundum illud quod
ineuangelio legimus durus ÷ hic sermo quis poterit
udi recume Vnde p̃cipitur eis ut dñm audiant &
ipsã solum timeant si enim in ipso confusi fuerint
habebunt eum in scĩ ficationem & non in pingent
qua si in lapidem scanduli & quasi in p&nemruinȩ¬

Expanded text:
lus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud quod in Evangelio legimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruin
Abbreviated transcription (Latin):
posse credebant. Ignonrntes dĩ iustitiam: non qua iusti¬
tia ds̃ iustus ẽ sed quae iustitia ẽ homini ex dõ
Soi ignonentes dĩ iustitum & suum uolentes constituere
iustinȩ dĩ non subietti Profecto suueuo luntatis uitio
non credebant. Nonenim ut essent infideles cogebantur
inuiti sed nolendo cre¬
dere infidelitactis crimi¬
ne non carebant
& tamen quiu uoluntas¬
÷ ut cduerx creden¬
da moueatur. non sibi
sufficit nisi ꝑgratioom
terhoo &u postolus quamuis eis instanter euangeliũ
predicor &: parum tamenesse credebat nisi pro
illis &iamontr& ut crederent

Expanded text:
posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justiposse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. od ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti, profecto suae uoluntatis uitio non credebant. non enim, ut essent infideles, cogebantur inuiti, sed nolendo credere infidelitatis crimine non carebant. et tamen quia uoluntas, ut ad uera credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam ter hoc et apostolus, quamuis eis instanter euangelium praedicaret, parum tamen esse cernebat, nisi pro illis etiam oraret, ut crederent
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s spentbatur uenturus apopulo iuda eorũ
O& quia humilis uenit non est agnitus : quiala
quid ait scriptura quicumq: offenderit inlco
pidem istum : conquas sabitur : & suꝑ quem uenertt
lapis iste conter&cum discernendesunt uerba
offendentem dixit conquassari : suꝑquem autem ue¬
nerit conteri: primo quia humilis uenit : offende¬
runt in illum homines: quia excelsusuenturus est
ad iudicium suꝑquem uenerit conter& eum: sed
illum conterit uenturus : quem nonquas sauit conue¬
nit: qui in humilem non offendit non formidabit

Expanded text:
 Sperabatur enim venturus a populo Judaeorum, et quia humilis venit, non est agnotus; quia laquid ait Scriptura? Quicumque offenderit in pidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, quem non quassavit cum venit. Qui in humilem non offendit, non formidabit
Abbreviated transcription (Latin):
uicumque illum fide expectabant cumuenerit
gaudebunt. quisine fide sunt cumuenerit quod
nunc non uident. erubescent & confusio illa nonerit
unius diei & transi & quomodo solent confundi qui in¬
ueniuntur in aliqua culpa & eis insultatur ab homi¬
nibus: confusioilla traduc& confusos adsinistrrm
ut audiant. Ite ignem a&num qui paratus est dia¬
bolo & angelis eius. maneamus ergo inuerbis eius:
ne confundamur conuenerit.

Expanded text:
uicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum venerit.
Abbreviated transcription (Latin):
iemonrui Nam cum gentibus qua e oredide¬
nont hano sarcinamobseruationis iudȩicre¬
dentes. uellent in ponere tuno a postolus petrus
ait. Quid in ponitis iugum suprt cer uicem fra¬
trum quod nequenos neque patres nostripor¬
tare poturunt  A tempore enim xp̃i indulgen¬
na dataest promissa in lege. Ait enim esuias ꝓ¬
ph&a Veniat exsion qui eripiat & auertat im¬
pi&atem ab ia cob. & hoc illis a metestamentũ

Expanded text:
memoravi. Nam cum gentibus quae credidememoravi. Nam cum gentibus quae crediderant, hanc sarcinam observationis Judaei credentes vellent imponere, tunc apostolus Petrus ait: Quid imponitis jugum super cervicem fratrum, quod neque nos, neque patres nostri portare potuerunt ? A tempore enim Christi indulgentia data est promissa in Lege; ait enim Esaias propheta: Veniet ex Sion qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob. Et hoc illis a me testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
& c&r In memores scriptu ne dicentis quia
iustus ex fideuiuit. Iustitia autem legis idcirco
dicitur quia iusto iudicio dĩ. haec iudȩi data sunt
propterꝰ etiam cordisillorum. ut simustelã
forte quis mortuam calcass&: aut tetigis s&
aliquid morticinum: aut sisurrex inuas ĩruiss&
immundum dicer&ur Quod magna cum sollioi¬
tudine obseruantes ex quacumque causa in cur¬
rebant ut in mundiessent siuutom sanguis
mistelȩ pauimentum maculus s& non leui curao
expiandum erat. &ut acrbis melioribus absti¬
nerentur Sabbatum uero &circũcio pro¬
priam habuerunt iustitiam tempore suo quia
infigurt data sunt. Hoc dñs ꝑ ezachiel prophe¬
tam ostendit. interc&era dicens propterea
dediillis proecepta nonbona. Quia enra
in reuerentes: & infide. Inaduentu autem xp̃i
qui salutare donum erat daturus : per hie remiã
predi catdicens. Dabo illis testamentum nouũ
non qualededi patribus illorum. Hoo testam̃tũ
legemuocat. in qua non ꝑuenerunt sicut supra

Expanded text:
c., immemores Scripturae dicentis, quia Justus ex fide vivit . Justitia autem Legis idcirco dicitur, quia justo judicio Dei haec Judaeis data sunt propter duritiam cordis illorum; ut si mustelam forte quis mortuam calcasset, aut tetigisset aliqua morticinia, aut si sorex in vas ruisset, immundum diceretur : quod magna cum sollicitudine observantes, ex quacumque causa incurrebant, ut immundi essent. Si autem sanguis mustelae pavimentum maculasset, non levi cura expiandum erat, et ut a cibis melioribus abstineretur. Sabbatum vero et circumcisio propriam habuerunt justitiam tempore suo; quia in figura data sunt. Hoc Dominus per Ezechielem prophetam ostendit, inter caetera dicens: Propterea dedi illis praecepta non bona ; quia erant irreverentes et infidi. In adventu autem Christi, quia salutare donum erat daturus, per Hieremiam praedicat, dicens: Dabo illis Testamentum novum, non quale dedi patribus illorum . Hoc testamentum Legem vocat, in quam non pervenerunt, sicut supra
Abbreviated transcription (Latin):
quod relictum est. semennamq: dicitur quod se¬
minatur interram & fructũ multiplicem reddit:
docens ꝑ hoc &iam xp̃m seminandum esse. id est
sepeliendum in terram: & inde resur gentem fruc¬
tum plurimum totius edesiȩ multitudines prola¬
turum sicut & ipsedñs dicit. Nisi granũ fru¬
menti interram ceciderit & mortuũ fuerit fruo¬
tum non affest. si autem mortuũ fuerit fruc¬
tum plurimum affert. Quid ergo dicemus
quod gentes quae non sec tabantur iustitiam
con p̃benderunt iustitiam ł iustitiam autem
stendit que mud modum ds̃ sit lupis anguluris
utrum que parie tem in se coniungens tes¬
timonium enim osee proph&e dictum est pro
deputentur in semen abraham quae crediderun

Expanded text:
quod relictum est: semen namque dicitur, quod sequod relictum est: semen namque dicitur, quod seminatur in terra, et fructum multiplicem reddit, docens per hoc etiam Christum seminandum esse, id est, sepeliendum in terra, et inde resurgentem fructum plurimum totius Ecclesiae multitudinis prolaturum, sicut et ipse Dominus dicit: nisi granum frumenti in terra ceciderit, et mortuum fuerit, fructum non affert; si autem mortuum fuerit, fructum plurimum affert . Quid ergo dicemus? Quod gentes quae non sectabantur justitiam comprehenderunt justitiam, justitiam autem ostendit quemadmodum sit Deus lapis angularis, utrumque parietem in se conjungens . Testimonium enim Osee prophetae dictum est pro deputentur in semen Abrahae, quae crediderun
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi dñs sabaoth dereliquiss& nobis semen: sicut so¬
doma facties semus & sicut gomorra similes fuis se¬
mus quod semen esaias dño dicit derelictum illud
si ne dubio quod idem apostolus ex ponit in aliis cum
dicit ad abrrham dictum esse tibi dabo terram hano
& seminituo. non dicit & seminib: tam quam in mmul¬
tis. sed seminituo tam quam in uno qui est xp̃s. Hoc
est ergo quod dicit esaias nisi dñs reliquis s& nobis
semen. id ẽ nisi dediss& nobis xp̃mut ex nobis nas¬
ceretur sicut sodoma fuissemus quantum ad im¬
pie tatis magnitudinem spectat. nisiquia grauius
aliquid apud is rahelitas gestumesset Namsodomi¬
tae in hospites incestire feruntur & inpudici. po¬
pulus uero israhel in eum sacrilegus exstitit. qui
cum dñs mages tatis sit. fnrtereorum & diciuoluit
et esse nisi ergo semen istũ dñs reliquiss& ꝑ quod
reliquiȩ salue fierent &uasa miseri cordiae sal¬
uerentur : interis s& populus ille ut sodoma
& tamen non otiose esaias semennominauit.

Expanded text:
isi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quod semen Isaias a Domino dicit derelictum? illud sine dubio quod idem Apostolus exponit in aliis, cum dicit ad Abraham dictum esse: Tibi dabo terram hanc, et semini tuo; non dixit, et seminibus, tanquam in multis, sed semini tuo tanquam in uno, quod est Christus . Hoc est ergo quod dicit Isaias: Nisi Dominus reliquisset nobis semen, id est, nisi dedisset nobis Christum, ut ex nobis nasceretur, sicut Sodoma fuissemus, quantum ad impietatis magnitudinem spectat, nisi quia et gravius aliquid apud Israelitas gestum est. Nam Sodomitae inhospites incesti referuntur et impudici; populus vero Israel in eum sacrilegus exstitit, qui cum Dominus majestatis sit, frater eorum et dici voluit, et esse. Nisi ergo semen istud Dominus reliquisset, per quod reliquiae salvae fierent, et vasa misericordiae salvarentur, interiisset populus ille ut Sodoma; et tamen non otiose Isaias semen nominavit,
Abbreviated transcription (Latin):
rouidens & enim de futuris proph&a uideba
quod plurimi exisnhel & himaxime quil renȩ
maris conpanentur ꝑduritiam suam &cor in poo¬
nitens futurierent uasa inre apta ad ꝑditionẽ
non credentes uit aesuae sed dñm maiestatis cruci¬
figientes:  si ergo inquit fuerint tamquam arena
sunt Vtrumque & enim promissionis quȩ ad
abnrham facta est contin& sermo Erit inquit
sementuum sicut arenamaris & sicut stllecadi&
uians in aequitate qui a uerbum breuiatum faci
dñs suꝑ temem. Verbum breuiatum ubi multiuo
catisunt pauci autem decti. possumus autem &¬
totius doctrinȩ uerbum dicere breatum ut quod pri¬
us lex & proph&ȩ continebant in latitu dine pre¬
ceptorum ueniens dñs pranuntiar& & dicer&
Diliges dnmdintuum ex toto cordetuo & extota
animatua & ex totis uirib tuis & proximumtuũ
duobus his sermonibus breauit Potest & uerbum

Expanded text:
rovidens etenim de futuris Propheta, videbat quod plurimi ex Israel, et hi maxime qui arenae maris comparantur, per duritiam suam et cor impoenitens futuri erant « vasa irae, aptata ad perditionem, » non credentes vitae suae, sed Dominum majestatis crucifigentes; si ergo, inquit, fuerint « tanquam arena  sunt: utrumque enim promissionis, quae ad Abraham facta est, continet sermo: erit, inquit, semen tuum sicut arena maris. Verbum enim vians in aequitate, quia verbum breviatum faciet Dominus super terram. Verbum breviatum, ubi multi sunt vocati, pauci autem electi. Possumus et totius doctrinae verbum dicere breviatum, ut quod prius lex et prophetae continebant in latitudine praeceptorum veniens Dominus pronuntiaret et diceret: Diliges Dominum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, et proximum tuum duobus his sermonibus breviat. Haec de Sym
Abbreviated transcription (Latin):
as sa ficitꝰ aliuduas in honorem aliud in contumelã
melicom debitam reddit iustitia honorem donat
in debitum gratia non meriti prire rogatiuco non
fauali necessitate nonte meritate fortune seduba¬
udine diuitiarum sapientiae & scieniticedĩ qucom
non aperie sedduuscommiratur apostolus clamans
dtitudo diuitia rum sapientiȩ & sciertiadĩ quam
uscrutabidico sunt iudicia eius & inuestigabilesius enis
o non hab& potes tatem figulus luti ex eademmassa
unque merito pecteque damnata facere aliuduns
in honorem in debitum proptermisericordig gra¬
uuonliud in contum eliam debitam propter ire
ustitiãEt ut notas faciat diuitias gloriesuae
inuasã misericordiae: sio ostendens quid eisliergi¬
un summia sapplicium recipient uas e unte quod pasi¬
ter oeimbus debebatur satde sit interamo pemce tes
ded iud uiuenti& non dum cernenti quedpedfectune¬
doselias pante scientinos seud oredere quo d neminẽ

Expanded text:
massa fecit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam. massa fecit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam. meliam debitam reddit iustitia. honorem donat indebitum gratia non meriti praerogatiua, non fati necessitate. non temeritate fortunae sed altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam non aperit, sed clausam miratur apostolus clamans:s o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei. quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa, utique merito recteque damnata, facere aliud vas in honorem indebitum propter misericordiae gratiam, aliud in contumeliam debitam propter irae justitiam, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, sic ostendens quid eis largiatur, cum id supplicium recipient vasa irae, quod pariter omnibus debebatur? Satis sit interim chrisadhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem
Abbreviated transcription (Latin):
ex alt& misericordia. Ac ꝑ hoc nec dampnati eede¬
bito desupplicio iustitiae queratur: nediberatigra¬
tis demerito suꝑbiae gloriȩtur. sed potius humiliter
gratias agat quando illo a quodebitum exigitur
quid in eadem causa sibidonetur agnoscit:
licom Prius autem factumestuas in contume¬
liam. posteduero alterum in honorem. quico & in
ipso uno homine prius estreprobum unde necesse est
incipiamus & ubi non est necesse ut remaneamus
posterius uero probum quo proficientes ueniamus &
quo per uenientes manetomus. Prior est natusciuis
hiuius saecul posterius autem isto peregrinus in se¬
culo & ꝑtinens udoiuitatemdĩ gratia prire destinatus
nadgnitiam dectus gratia peregrinus
Daonrsum gratia : ciuis sursum Nam qucentum
adipsum ad tin& & eadem marsa oritur quae
originaliter c̃ totadamnata. sed tam quam figu¬
lis ashano enim similitudinem non in pruden¬
ter sed prudenter introducit a postolus ex eadẽ

Expanded text:
erexsultet misericordia . Ac per hoc nec damnatus ex deerexsultet misericordia . Ac per hoc nec damnatus ex debito de supplicio juste queritur, nec liberatus gratis de merito superbe gloriatur; sed potius humiliter gratias agit, quando in illo a quo debitum exigitur, quid in eadem causa sibi donetur agnoscit. liam . Prius autem factum est vas in contumeliam, post vero alterum in honorem. Quia et in ipso uno hoincipiamus et ubi non est necesse ut remaneamus, posterius uero probum, quo proficientes ueniamus et quo peruenientes maneamuhuius saeculi, posterius autem isto peregrinus in saeculo et pertinens ad ciuitatem Dei, gratia praedestinatus gratia electus, gratia peregrinus deorsum gratia cinis sursum. Nam quantum ad ipsum adtinet, ex eadem massa oritur, quae originaliter est tota damnata; sed tamquam figulus Deus hanc enim similitudinem non inpudenter, sed prudenter introducit apostolus ex eadem
Abbreviated transcription (Latin):
sic itaq: creatds̃ malos quo modo parcit & muitriima¬
los: quia quodeis creando tribuit ad naturae ꝑtina
bonitatem & quod eis pascendo dat incrementum non
utiq malitiae illorum sed eidem bonae natunre quum
creauit bonus bonumtribuit adiumentum. In quaen¬
tum enim homines sunt bonum est naturite cuius auc¬
tor estdr̃. Inquantum autem cum peccato nascuntur
perituri. quisi non renascuntur ad semenptin&
maledictum ab initio illius antiquae in oboediendiae
uitio quo tamen beneutitur. factor &iam uasorumirȩ
ut notas faciat diuitias gloriesuae inuasa misericor¬
diae nemeritis suis tribuat sic ad eandem mas sam
quis que ꝑtinens gratia liberetur ut quiglorutur
indño glorietur
Dab& in potestate ds̃ facere aliuduas in hono ren
secundum misericordicem: aliud in contum dium
secundum iudicium. Ideo non utrumq: in hono rem
ne hoc merius sese ex istim& tam qua mincul pamna¬
tura. Ideo non utrumq in contumeliam ut iudicium¬

Expanded text:
Sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit malos: quia quod eis creando tribuit, ad naturae pertinet bonitatem; et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum, non utique malitiae eorum, sed eidem bonae naturae quam creavit bonus, bonum tribuit adjumentum. In quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cujus auctor est Deus: in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri si non renascuntur, ad semen pertinent maledictum ab initio , illius antiquae inobedientiae vitio. Quo tamen bene utitur factor etiam vasorum irae, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae; ne meritis suis tribuat, si ad eamdem massam quisque pertinens gratia liberetur, sed qui gloriatur, in Domino glorieturtae facere aliud vas in honorem secundum misericordiam, et aliud in contumeliam secundum judicium ? Ideo non utrumque in honorem, ne hoc meruisse se existimet tanquam inculpata natura: ideo non utrumque in contumeliam, ut judicio sup
Abbreviated transcription (Latin):
Iuduei autem in lege positi qui proficere magis debu
ad prebensdentes totam legem implere uidentur
Iudaei autem dumꝑ inuidiam suluatori noncredun
iustitiã quae in lege mundata est uindicantes: id ẽ
subbatum circumcisionẽ &c&ent in legem non per
uerunt: hoc est legem non ꝑfecerunt &quiñ
ꝑficiunt legem : rei sunt iuxta legem Hic enim
ꝑfictio legis est Exoperibus legis iusti ficari sedi¬
cebant id est ꝑsubbatum neo meniuascir cumcionem

Expanded text:
Judaei autem in lege positi, quia proficere magis debueJudaei autem in lege positi, quia proficere magis debueapprehendentes, totam legem implere videntur; Judaei autem dum per invidiam Salvatori non credunt, justitiam quae in lege mandata est, vindicantes, id est, sabbatum, circumcisionem, etc., in legem non pervenerunt, hoc est, Legem non perfecerunt: et qui non perficiunt Legem, rei sunt juxta Legem. Hic enim perfectio Legis est, ex operibus Legis justificari se dicebant, id est, per sabbatum, neomenias, circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
hominun interiss& progenies abnhȩ Eo quod
peccatis obruti eraent. & lexeis prodesse non potuit
Idcirco huno sequendum doc& : qui presidium contu¬
lit uitae. Quid ercoditims curo daruts guae
extidecot Qnm iustitia est in lege quae
credita est mundo e quae prohib& peccare : idoir¬
co gentes non hano iustitiam dicit conpraehendis se:
quae natune magistra dinos citur sed eam iustitiam
quae ex fide est xp̃i. Dõ enim haec uert iustitia est
& ꝑmanens: siagnoscatur: Quid enimest tamiustum
quam cognoscere dm̃ patrem ex quo suntomnia &
xp̃m filium eius ꝑquem sunt omnia prima ergo
hoc iustitia est agnoscere: creatorem Deinde÷
custodire quae precepit gentes ergo quae prius non
requi rebant iustitiam: iđ est legem quaccreatori
testimonium ꝑhibebat: uenientes xp̃oinuenerunt
iustitiam suꝑ habundantem plus quam scribarum
& phari sȩorum. Qui enimtunc quod minus est non
sec tabantur: conprebenderunt postea quod maius ẽ

Expanded text:
humanum, interisset progenies Abrahae; eo quod humanum, interisset progenies Abrahae; eo quod peccatis obruti erant, et Lex eis prodesse non potuit. Idcirco hunc sequendum docet, qui praesidium contulit vitae. Quid ergo dicemus? Quod gentes quae iam justitia est in Lege, quae credita mundo est, quae prohibet peccari; idcirco gentes non hanc justitiam dicit comprehendisse, quae natura magistra dignoscitur, sed eam justitiam quae ex fide est Christi; Deo enim haec vera justitia est, et permanens, si agnoscatur. Quid enim est tam justum, quam cognoscere Deum Patrem, ex quo sunt omnia: et Christum Filium ejus, per quem sunt omnia ? Prima ergo haec justitia est agnoscere Crcustodire quae praecepit: gentes ergo quae prius non requirebant justitiam, id est, legem, quae Creatori testimonium perhibebat, veniente Christo, invenerunt justitiam superabundantem plusquam Scribarum et Pharisaeorum: qui enim tunc quod minus est non sectabantur, comprehenderunt postea quod majus est.
Abbreviated transcription (Latin):
aatunẽ adreformationẽ generis humani : Np̃
est a doctrinatiur sicut & i pͥsedicit soinen ẽ ur¬
bum dĩ hoc ergo nobis olim promis sum̃ sublatir
quae oneri enent legis reliquit ad redemptionem
ũtdata remissione peccatorum nonpuni remur
alege sicut periit sodoma salua torem ergordic¬
nimꝰ nobis dicit ad suffnrgium urtat quamlex pre¬
uidert non potuit : que mabinitio ds̃ nascidecreut
Quipropterea quod solus sine peccataꝰ in ueniretr
detucto humani gemeris hosteomnium peccatadelepe
Hac & in a pocalipsi iohannis habȩtur Quta nelet
ait dignus inuentus est siue in cado siue interraqua
perifet librum & signaculucius: nisi saluator qui
uicit mortem : Hoc ergo est semen quodolim promis¬
sum reseruauitdr̃ ut tuno fructificar & quando omn¬
um tamiudacorum quam gentilium peccata replo¬
taenent fructus autem eius ẽ : indul gentia pec¬
catorum isi enim xp̃s fuiss& reseruatus quẽ
idcirco semendicit quia ꝑ ipsum reparatum est genus

Expanded text:
t ad reformationem generis humani, Christus est, et doctrina ejus, sicut et ipse dicit: Semen est verbum Dei . Hoc ergo nobis olim promissum, sublatis quae oneri erant Legis, reliquit ad redemptionem; ut data remissione peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma. Salvatorem ergo relictum nobis dicit ad suffragium vitae, quam Lex providere non potuit, quem ab initio Deus nasci decrevit: qui propterea quod solus sine peccato inveniretur, devicto humani generis hoste, omnium peccata deleret. Hoc et in Apocalypsi Joannis habetur: Quia nemo, ait, dignus inventus est, sive in coelo, sive in terra, qui aperiret librum et signacula ejus; nisi Salvator, qui vicit mortem . Hoc ergo est semen, quod olim promissum reservavit Deus, ut tunc fructificaret, quando omnium tam Judaeorum quam gentilium peccata repleta erant. Fructus autem ejus est indulgentia peccatorum; nisi enim Christus fuisset reservatus quem idcirco semen dicit, quia per ipsum reparatum est genus
Abbreviated transcription (Latin):
cun dom scuentiam ⁊ elumdi hubecent qua ignonen¬
ceibi quiddĩ iustitiam suue iustitiae obtemꝰ perent
onmultum ergo prodest habere ⁊ elumdĩ & non
habere scientiam peli Deniq iudei putantes sedĩ
⁊do agere sacrilegi extiterunt in filiumdũqusa
non secundum scientiam ⁊ elatisunt. sicut fine esfi¬
lius decazari qui secundum scientiam ⁊elutus inter¬
omsit madic niten pariter & is rahelitam fornican¬
temcum et & sicut elius quidixit Teluns telatus
sum dño omni petentidõ isnhel quu edegelunue¬
suntti filii is nebel proph&ustuos occideruni¬
nenenet secundum scientium id circo quiugnone¬
bant dĩiustitium propriam conabantur: id estꝰ quedio¬
minib: iustitia uidebatur implere. cumutique ipsos
magis dũ iustitiae quae est xp̃sconuenerit oboedire

Expanded text:
cundum scientiam zelum Dei habeant, quia ignorantes, inquit, Dei justitiam, suae justitiae obtemperant. Non multum ergo prodest habere zelum Dei, et non habere scientiam zeli. Denique Judaei putantes se zelo Dei agere, sacrilegi exstiterunt in Filium Dei, quia non secundum scientiam zelati sunt sicut Phinees filius Eleazari, qui secundum scientiam zelatus interemit. Madianitem pariter et Israelitam fornicantem cum ea ; et sicut Elias qui dixit: Zelans zelatus sum omnipotenti Deo Israel, quia dereliquerunt te filii Israelnon erat secundum scientiam, idcirco quia ignorantes Dei justitiam, propriam conabantur, id est, quae hominibus justitia videbatur, implere, cum utique ipsos magis Dei justitiae, quae est Christus, convenerit obedire
Abbreviated transcription (Latin):
contingere nisi spiritalibus non potest iam postan¬
tibus imaginem caclestis hominis Iaenim
in quid nonuos dicam seruos sedamico s obisnue
enim quat audiui a patremeo nota feciuobas oõ
dui i taque ueis fictile es conterendum est hoo ip¬
sum inte prius uirga illa ferrea tueo ore
missgai interiore renouato possis in caritate
madactus et fundatus conprebendere Lomdum¬
cognos cere &iam suꝑ eminentem uns parsionem

Expanded text:
contingere nisi spiritualibus non potest, jam portancontingere nisi spiritualibus non potest, jam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam enim inquit, non vos dicam servos, sed amicos: omnia enim quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Quamdiu itaque vas fictile es, conterendum est hoc ipsum in te prius virga illa ferrea, de qua dmine, et interiore renovato, possis in charitate radicatus et fundatus comprehendere latitucognoscere etiam supereminentem
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalibus uiris &iam non secundum ter renum
hominem uiuentibus patere posse prima merita
fidaei & impi&atis quo modo ds̃ prȩscius digat ore¬
dituros & damn & incredulos nec exoperibus illos¬
cligens nec istos exoperibus damnans. sed illorum
fidei prȩstans ut beneo perentur & in istorum
Qui qm̃ intellectus ut dixi spiritalibus patas
cornali autem prudentia longere motus est sio
resellit in qui tentem ut intellegat sedeponere
gare mereatur Itaq inquid o homotuquires
tatem figulus luti ex eadem consparsione facere
aliud quidemuas in honore aliud incontum elia:
Quum diu figmentum es inquid & cedmas samlati
ptines nondum ꝑductus ad spiritalia utsis spuraa¬
ꝑlis omnia iudicins & a nemine iudiceris colubeas
teo porte ab huius modi in quisitione & nonces¬
pondeasdo cuius consilium quis soi recupiens opet¬
tes ut prius in eius amicitiam recipiatur quod

Expanded text:
spiritualibus viris, et jam non secundum terrenum spiritualibus viris, et jam non secundum terrenum hominem viventibus, patere posse prima merita fidei et impietatis, quomodo Deus praescius eligat credituros, et damnet incredulos; nec illos ex operibus eligens, nec istos ex operibus damnans; sed illorum fidei praestans ut bene operentur, et istorum Qui quoniam intellectus, ut dixi, spiritualibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est, sic refellit inquirentem, ut intelligat se deponere gare mereatur. Itaque, inquit, O homo tu quis tatem figulus luti, ex eadem conspersione vas facere, aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam? Quamdiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritualia, ut sis spiritualis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo. Cujus consilium quis scire cupiens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur: quod
Abbreviated transcription (Latin):
bene operentur. sic in his quos damnat infidelitas &
impietas inchoat peni neritum ut ꝑipscem poenam aiũ
& qm̃non probauerunt in notiiam habere dr̃i tredidit
illos ds̃ in reprobum sensum ut fauan quȩ non conueni¬
unt. Ouo propter ia condudita postolus er gocui
uult miseretur & que muult obduiat. Cuius enim
miseretur facit cumbene operaori & em obdunet
relinqu& eumut maleo peretur. sed & illa miaricordia
prȩcedenti merito fidei tribuitur. & istaoduratio
prȩcedenti impi&ati ut & bona ꝑdonumdĩ opere¬
mur. & mala ꝑsupplicium: cum tamen homini non
auferctur liberum uoluntatis arbitrium siue
ad credendum dõ ut consequatur nos misericordia
siue udimpi& atem ut consequatur supplicium
qua condusione in lata infest questionem tam quã
a contrirdicente At enim dicis itaque mihi qui
ad huo conquiritur. nam uoluntati eius quis resistit.
cuisane inquisitioni sic respond& ut intellegamus

Expanded text:
bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam habere, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt . Quapropter ita concludit Apostolus, Ergo cui vult miseretur, et quem vult obdurat. Cujus enim miseretur, facit eum bene operari; et quem obdurat, relinquit eum ut male operetur. Sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti impietati: ut et bona per donum Dei operemur, et mala per supplicium; cum tamen homini non auferatur liberum voluntatis arbitrium, sive ad credendum Deo ut consequatur nos misericordia, sive ad impietatem ut consequatur supplicium. Qua conclusione illata, infert quaestionem tanquam a contradicente. Ait enim: Dicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Cui sane inquisitioni sic respondet, ut intelligamus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as & cursus nosternisids̃ &uirescurrentibus prebeat
ibi sit &ium uoluntas nr̃o que sola nihil poss&. ut de
sequeur &iam dephurronis supplicio testimonium cũ
ait scriptuna defarione. Quia ad hoc te excriuui
ut ostenduminte potentiamineam & itudnunti &ur
nomen meum in uniuersu terra. sicut enim in exo
do legimus obdunctum est corphanronis. ut tam eui¬
dentibus signis non moueretur: Quod ergo tutac
farao non obtempenbat praeceptis dĩ iamdẽ
supplicio ueniebat. Non autem quis quam po¬
test dicere obdunationẽ illum cordis in merito
accidis se phanoni sed iudicio dĩ p&ribuentis in¬
oredulitatis eius debitum pȩnum. Nonergo hoo
illi inpututur quod tuno non obtempera r& quar¬
doqui dem obduncto corde obtempenere non po¬
tenet. sed quiu dignum seprebunt cuicor obdunretur
priore infidlitate sicut eniminhis quos dxitdr̃
nonoperi sed fides incoat meritum ut ꝑmunus er̃

Expanded text:
nostra et cursus noster, nisi Deus et vires currentibus praebeat, nostra et cursus noster, nisi Deus et vires currentibus praebeat, ibi sit etiam voluntas nostra, quae sola nihil posset. Unde sequitur etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de Pharaone, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Sicut enim legimus in Exodo, obduratum est cor Pharaonis , ut tam evidentibus signis non moveretur. Quod ergo tunc Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam de supplicio veniebat. Non autem quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non obtemperaret, quandoquidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia dignum se praebuit, cui cor obduraretur priore infidelitate. Sinon opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei