comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius moech&ꝰ quiñ causa fornicationis uxore dimissa alterãs
ducit Qđ genus adulteri commemoraumattheus tam̃ non
solũ ipsemoechatur sed sicutiestapud marcũ. Quicũq dimiso¬
rit uxoresua & aliã duxerit adulteriũ committit suꝑeam
& si uxor dimiserit uirum suum & ali i nupserit moecbatur: & sicuti ẽ
apud lucã : om̃is qui dimittit uxorem suã &ducit alterũ moechat᷑
& qui dimis sam a uiro duxerit moechatur: dequibus testimoniis
iamsatis in libro superiore disserui. sed respondes mihi continenter
uiuere pau cor ẽ: & ideo qui forni cantes coniuges dimiserunt qm̃
non possunt reconciliari tantum sȩpe reclitari uident ut legẽ xp̃i
non humanã sed feralem ꝓnuntient. o fr̃t quantũ ad in continentes
ꝑtin& multas quȩ pelas habere possunt quibus ut dicis legexp̃i feralẽ
ꝓnuntient nonbumanã : & tamen non ꝓpt̃ illos eu angelium xp̃i

Expanded text:
tius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram tius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemorauit Matthaeus — tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit super eam; et si uxor dimiserit uipud Lucam, omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro rit, moechatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, non humanam. et tamen non propter illos euangelium Christi
Abbreviated transcription (Latin):
uiridiuortiũ adulteru re uocet᷑ sedut postxp̃i consortiũ adultera
non uocet᷑: Verũ ecce nonfiat nemo conpellit quiu fortel& aliqua
huius seculiuetat secundũt̃ rene ciuitatitatis modũ ubi cogita¬
ta non est ab olicio criminũ ꝑsanguinẽ sõn. Suscipiaturergo
contia quã nullalex phib& in alic ñ eatur adulteriae
& quid annos sinec saltimdiuina miseratio nemundata maritore¬
concilietur adultera Dũ tam̃ n re conciliatis adulteris non alic fant
quasi conubia quȩ conuincuntur esse adulteria mulier enim
alligatat̃ quaduuireius uiuit : Ergo consequenter & uiralli¬
gausẽ quadiumulier eiusuiuit. Hacc alligatio faccit ut alis
coniungi sine adulterina copulatione non possint : undene¬
cessaest. ex duob coiugib quat tuor alulter os fieri sicalla
alteri nubserit &cille alterã duxerit. Quã uis enim scelora:¬

Expanded text:
uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim scelera
Abbreviated transcription (Latin):
pudicitia quia in ẽ illis suꝑba & licentiosu iactantia: Nonigit᷑
&xorreant uiri qđ adulterex p̃s ignouit sed potius cogcant. et iampe¬
riculũ suum & simili morbolaborantes ad eundẽ saluatorẽ supplicipi¬
& ct econfugiant & qđ in illu factũ legunt eciam sibi neces suriũ
eẽ futeant᷑: Adulteriorũ suorũ medicinã suscipiant adultert ane
iam desinant : Laudent insedĩpatientiã agant penitentiã sumant
indulgentiã : Mutent depena femnarũ & desuu in punitu te sen¬
tentium : Quibus considerutis atq tractutis si cõmunis conditio
cõmunemalũ commune periculũ cõmune uulnus cõmunis sulus fi¬
delit̃ & humilit̃ cogitut᷑ ñ erit turpis neque difficilis &iam post¬
ꝑ p&rututa atq purgutuadulteriu re conciliatio coniugumubs
ꝑdaues regnicȩlorũ ñ dubitut᷑ fieri remis siopec catorũ , Nonut post

Expanded text:
pudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur pudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpunitate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post
Abbreviated transcription (Latin):
itaut am bodãnentur si ambos parit̃ in pudi cos conflictus ipse conui¬
ceres Na supradic tiimperatoris hec uerbas que a pud gregoria nũ
leguntur sane inquit litterȩ metce. nulla paste cacusȩ p̃iudicibunt
neque enĩsi penes teculpa fuit ut matrimoniũ solueretur & secun¬
dũ legem iuliã eupasia uxortua nuberet ꝓpt̃ hoc rescribtũ meumadul¬
terũdã natuerit nisi const& esse cõmis sum habebunt autẽ ad teo cu¬
los hoc inquirere ancũ tupudice ui ueres illiquoq bonos mores colen¬
di auctor fuisti: ꝑ ini quũ enĩ mihi uid&ur eẽ ut pudicitiã uirab
uxo ye exigat quã ipse ñ echib&, Quȩ res potest & uirũdã nare ñob
conpensationẽ mutui criminis rem intutrũque conponere. uel cau¬
sc̃ fuctitollere : Sihȩc obseruanda sunt ꝓpt̃ decus t̃renȩ ciuitutis
quanto castiores querit cȩlestis patria & sotietas angelorũ : Quȩ cum
itu sintnũ quid ideominos ẽ ac non potius maior & peior uirorũ im¬

Expanded text:
npudicos conflictus ipse conuinceret. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, ut matrimonium solueretur et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres. illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem mutui criminis rem inter utrumque conponere uel causam facti tollere. si haec obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum in
Abbreviated transcription (Latin):
lumpedum tuorũ Ibi quippe & hoc dictumes. Iura int dñs ec nonpenitebit
eumtues sacerdos inueternum secundum or dinem melchise dech:
Nouerunt quilegunt quiꝓtulerit mel chisedech quan dobene dixit abytt¬
hum. Ei siiam sunt participes eius uident tale sucri ficium non offer¬
ridõ toto orbeterrurum: Dĩ autemiu raitio in credulorum est incre¬
putio & quod dm̃ non penitebit significatio est quia hosucer dotiũ
non mutubit: Mutubit quippe sucerdotium secundum ordinẽ
a aron unde alius phetudicit dm̃quicar naditer est isrł. nonẽ
mihi uoluntas in uobis dicit dñs omni potens& hostiam non acci¬
piam de manibus ur̃isecce qđ est secundum ordinem a aron:
Quur autem hocnon accipiat addit & dicit qui ab orti solisusque
adoccasum glorificatum est nomen meum in gentibus & in
omnilo co incensum offretur nomimimeo & ostia puruquiu
magnũ est est nomen meũ ingentibus dicit dñs omnipotens:
est grece trmia masicut & ponitiohunnes in a pocalipsi orer¬

Expanded text:
est: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnaliter est Israel: Non est mihi voluntas i n vobis, dicit Dominus omnipotens, et hostiam non accipiam de manibus vestris. Ecce quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in nationibus, et in omni loco incensum admovebitur nomini meo, et hostia pura. magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens .est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orat
Abbreviated transcription (Latin):
altis simouotatuu & iterũ infinẽ psalmieius sacrificiũ in quid
laudis honori ficabit me & ibiuia quu ostendã illi saluta redĩ:
Iam de hoc salutare dĩ quod ipsesit xp̃s supra cõmemoreuit at que
mons traui. quod ẽ autem sacratius laudis sacrificiũ quã in acti¬
one gya uiarum & indemaiores agende sunt dõ gratiae quã pro
aeclesie sacrificiosciunt cuius umbre fuerant omnia prioꝵ gene pte
sucrificiorũ : Istiaut̃euaniloquir ep̃ hensores ueteritestam̃ti&iã sice¬
tere que cõmemortui dehocpsal mominus intellegunt sufficiat eis quan¬
tum ad presentẽ questionẽ attin& quia ds̃ ꝓphetarũ qui ds̃ est & iã aposto¬
lorum non manducat taurorũ carnes nec scnguiñe hircorũ potat: Talẽ
quippe cũ nouerant sc̃ĩ que pleni eius sp̃uista dicebant : Unde illud quod
dauid optulit ut populo par ceretur ũ braerat futuri qua signi ficatum
est. quod puerũ sacrificiũ cuius illa figura erat saluti populi spiritalit̃

Expanded text:
 psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde majores agendae sunt Deo gratiae, quam pro Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamenti, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, sufficiat eis quantum ad praesentem quaestionem attinet, quia Deus Prophetarum, qui Deus est etiam Apostolorum, non manducat taurorum carnes, nec sanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
ducado non sꝑnant & qui non manducat manducantẽ non iudicet istũ modo
hoctẽpperam̃tũ quo scandala deuitaret. int̃ieiunantes sabbato & man¬
ducantesteneret : Ut & ipso non manducantẽ manducans quisq conspener&
& ipse non manducans manducantẽ noniudicar& : petrus &iã inquida postolo¬
rũ capud cȩluanitor & ȩcclesie funda mentũ extincto si mone quifuerit
diaboli non nisiie iumo uincendifigura idipsũ romanose docuit quorũfides
annuntiatur uniuersoorbit rarũ : Nũ quider goceteri a postoli prandere
ip̃ianos contrapetrũ docuer̃ uniuer so orbit̃ rarũ sicut itaque in t se
uixer̃ concordit̃ petrus & condiscipulieius sic int̃ se concordit̃ uiuant.
sabbato ieiunantes quos plantauit petrus & sabbato prandentesquos
plantauer condiscipulienis : Est quidẽ & hȩ copinio plurimorũ : Qũã¬

Expanded text:
ducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet? isto modo ducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet? isto modo hoc temperamentum, quo scandala deuitaret, inter ieiunantes sabbato et manducantes teneret, ut et ipsum non manducantem manducans quisque non sperneret et ipse non manducans manducantem non iudicaret. Tetrus etium\', inquit, \'apostolorum caput, caeli ianitor et ecclesiae fundamentum, extincto Simone, qui fuerat diaboli non nisi ieiunio uincendi figura, id ipsum Romanos edocuit, quorum fides adnuntiatur uniuerso orbi terrarum\'. numquid ergo ceteri apostoli prandere Christianos contra Petrum docuerunt in uniuerso orbe terrarum? sicut itaque inter se uixerunt concorditer Petrus et condiscipuli eius, sic inter se concorditer uiuant sabbato ieiunantes, quos plantauit Petrus, et sabbato prandentes, quos plantauerunt condiscipuli eius. est quidem et haec opinio plurimorum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cis quos dccipit quomodo uerus ds̃ honortctur ab cis quibus consulit
& maxime sacrificiũ est quod p̃cipue debe turdõ : Nam obse¬
peia ed qe quediunti exibentur ausisunt sibi&iã suꝑbiac fastuhomi¬
dues it roaooestris iie auite commemortontur qui sibiut sacrisscapetur
uunt plepores ea tepos set ausi fuerint im prare: Quicum que ta mau¬
sisuni plioe sedeos habereuoluerunt. Sacrificuis austeng quonege¬
Ne quuis nescie selnec laudibus nostris eg& uerũ sicut nobis nonilareti¬
les est lauda redm̃ sic nobis nonilli utilȩ ẽ effafieat nobis nonilluit¬

Expanded text:
eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: eis quos decipit, quomodo verus Deus ab eis quibus consulit: et maxime sacrificium est quod praecipue debetur Deo. Nam obsequia caetera quae divinitati exhibentur, ausi sunt sibi etiam superbiae fastu homines arrogare. Rarissimi autem commemorantur, qui sibi ut sacrificaretur, cum regia potestate possent, ausi fuerint imperare. Quicumque tamen ausi sunt, per hoc se deos haberi voluerunt. Sacrificiis autem Deum non egere, quis nescit? Sed nec laudibus nostris eget. Verum sicut nobis, non illi, utile est laudare Deum; sic nobis, non illi, utile est offerre sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt parceretur : &i deo non est credendus uerus ds̃. qui sa crifi¬
cis dilatur : Iã depoena occisorũ homominũ quibus quando que
morituris mors illu non offuit & eorũ tam̃ mortibus corregisse¬
se extollentis meritouapula uit superius respondimus. desacrifi¬
cio autem ualdeistenil sapit : Et id eo fallitur quia iã sacrificiata¬
lia non offest dĩpopulus deo postea quã uenit unicũ sacrificiũ cuius
umbre fuerint illa omnia non hoc inꝓbantia sedhoc signi ficantia
Sicut eñĩ res una multis loquutionibus & multis linguis signifi¬
carepotest sicunũ uerũ & singulare sacrificiũ multis ẽ ante sa¬
crificiorum significaitũ figulis dequibus singulis hiedis putare quã
sit longum uidetis: Unũ tam̃ sciant in sipientes tardi ad intelle¬
gendũ mep̃cipites adrep̃hendendũ quod demons ibi sacrificiũ non
xigere nisi uero dõ deberis cir& : Falsus enĩ sic seuul honorari ab

Expanded text:
verant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrifiverant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes, tardi ad intelligendum, et praecipites ad reprehendendum, quod daemon sibi sacrificium non exigeret, nisi Deo vero deberi sciret. Falsus enim Deus sic se vult honorari ab
Abbreviated transcription (Latin):
ens disciplina qđ pocius obsit quã diligens uigilans que uindicta:
bonũ non malũ ꝓmalo redditecclesia uerũ & adiunger& queligaue¬
ritis interra erunt ligata & incelo. quiabona ẽ & uindi candi iusti¬
tia: Illud eñi quod ait sine ecclesia audierit. sit tibi tãquũ & hnicus
& publicanus grauius ẽ quã sigla dio feriretur si flãmis absu mer& ur
sit punitus qui uelut yelictus ẽ inpunitus: Hicdicat iste sipluc& si¬
cinemandata saluatoris accepimus. Iubentis nemini redderitis malũ
promalo sedsiquis uos ꝑcus serit in unã maxillã p̃bete & alte pit̃ & dimit¬
te in iurias fra trib: ur̃is: Ecce ab hominibus non reddentibus malũ
ꝓmalo alligatur homo amarius & felicius eclesiae clauibus quã qui¬
bus lib& grteuis simis & durissimuferreis ud ad amantinis nec sibus
gauit non est exauditus nisi oblato sacrificio ut hominib: qui non pecca¬

Expanded text:
ens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. ens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. bonum, non malum pro malo reddit Ecclesia: verum et adjungeret, Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo; quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus; gravius est quam si gladio feriretur, si flammis absumeretur, sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste, si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis, Nemini reddideritis malum pro malo; sed si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et, Dimittite injurias fratribus vestris ? Ecce ab hominibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus, quam quibuslibet gravissimis et durissimis ferreis vel adamantinis nexibus. id, inquit, Deum rogavit, et non est exauditus, nisi oblato sacrificio, ut hominibus qui non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
quo iudicatuestiuuos & mortuos. Quis eu xp̃i anus pacienter
audir&. Tumen in euangelio. Quime inquid confusus fuerit
x mea uerba in generatione istic adultera & peccacrice &silus
hominis confundetur eu cũ uenerit ingloria patrissui cuango

Expanded text:
quo judicaturus est vivos et mortuos; quis eum christianus patienter quo judicaturus est vivos et mortuos; quis eum christianus patienter audiret? Tamen in Evangelio, Qui me, inquit, confusus fuerit, et verba mea, in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis confunde
Abbreviated transcription (Latin):
quem testimoniũ ꝑ hibepe dehomine Ipseenim seiebat quidt
n homine quur ipse quibus dã dicit. Nesciouos ipsos deniq uc
suos cũ pres cierit & elegerit antemundiconstitutionẽ quid est
quod dicit a postolus. Huncaut̃ cognoscentesdm immocognatia
dõ. Quasi nunc eos cognouerit quos antea nesciebat : Quoduero
ait spm̃ nolite extinguene tumquã extingui sp̃s possit quis ferat
nisi quiea prudenter intellegit non ne ine uangelio scriptũ est qui
credit infilium hab&uitũ a &ernã: Qui autem in credulus ẽ filio¬
non uidebit uitum sediramdi man& super eum: Calum nietar
ergo echuic uerbo isteblas phemus & dicat qualise. quiiras crtur
Cum scriptu sit iracundia. Vir iusticiã di non operatur. calum¬
nietur istomodo & apostolo dicenti. Nunquit iniqus ds quun¬
fercira. Iaporrosi quã dicer& confundetur xp̃s & hoc eotepoye

Expanded text:
quam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset quam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi nunc eos cognoverit, quos antea nesciebat? Quod vero ait, Spiritum nolite exstinguere , tanquam exstingui Spiritus possit, quis ferat, nisi qui ea prudenter intelligit? Nonne in Evangelio scriptum est: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem innon videbit vitam, sed ira Dei manet super eum ? Calumnietur ergo et huic verbo iste blasphemus, et dicat: Qualis est qui irascitur, cum scriptum sit, Iracundia viri, justitiam Dei non operatur ? Calumnietur isto modo et Apostolo dicenti, Numquid iniquus Deus qui infert iram ? Jam porro si quisquam diceret, Confundetur Christus, et hoc eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
homimbus & ipsiscarnulibus cũ dedõ sermo ẽ uidemur ab sur de indigna
Et cũ tim̃tur istu sic accipi quo modo in hominib: solent q discuciuntur qde¬
ammodum dedõbeneaccipipos sint ibidiscatur &iã illa quehunanis
sensibus incisdẽ scripturis dõ digna uidebantur non secundũ hominẽ
mores intellogi uelcredi oportere. Cito enim uidetur penitentia sicuit
ab ominibur agitur non cadere indm̃ sed noncito uid&ur &iam mise¬
ricordic sicut bomines miserentur. nunccadere dm̃: ExiIllo ergo
quodrequirendum feletur discit homo & hoc requirere quodiam suf¬
ficere arbitrabatur siergo quando eum penit & non mutat uir
es mutut : sicut quando irascitur non mououur & iundicat
& quandomiseratur non dol & & liberat : & quando zelut noneru¬
ciatur eecruciat numquid autem in libri testumenti nouidesint
baee uerba que sic accipiantur sicut in hominib intellegis olent nul¬
lomodo congruunt diuinituti & grauem pariunt offensione

Expanded text:
hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominum mores intelligi vel credi oportere. Cito enim videtur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitur, non movetur, et vindicat; et quando miseretur, non dolet, et liberat; et quando zelat, non cruciatur, et cruciat. 41. Numquid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si accipiantur sicut in hominibus intelligi solent, nullo modo congruunt divinitati, et gravem pariunt offensionem
Abbreviated transcription (Latin):
dent̃ seruis sedemoniis. qui sacrificiis ea ꝓmeruit uolens hoc inteli¬
gides cõdauidibi euidencius quanta fraude imperitorũ animis in¬
sidietur ostendit: A dbibuit enĩ apostolũ testem eo quod dixerit:
Vide isrł carnalit̃ nonne quiedunt hostia sunt participes sunt
altaris: Quidergo dico quod dolũ sit aliquit: sed quis sacrificant de

Expanded text:
denter servisse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? dico quod idolum sit a
Abbreviated transcription (Latin):
tri sui non pemi nis catur : Quid ẽ ergo qđ isteblas phemus
hacc tãquã contrari au&eri testam̃to denouo colligit. aut utro
lit toras nesciens aut ut decipiat impericos sescire dis simuluns : A quo
tamensi quaeratur ut ru non reddat malũ prõ doqui procibo nunc cepto
unignẽ mittit ad̃ nũ ꝓfetotur babitur & cã monebitur in compasabiliter
se riils peulũ poculo dent̃e ꝓdente homini auferrt : ubim saste uunte¬
diete modũ non qtenst in iuriȩ  quã quod ꝓpt nonexhiboit humantta

Expanded text:
tris sui non reminiscatur ? Quid est ergo quod iste blasphemus tris sui non reminiscatur ? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque Litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos, se scire dissimulans? A quo tamen si quaeratur, utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum; profecto turbabitur, et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre , ubi mensura vindictae modum non transit injuriae, quam propter non exhibitam humanita
Abbreviated transcription (Latin):
uo inpurus atq: impius apparebit : Qui autẽ recte colit dm̃ ꝓfecto utri¬
us que testam̃ti inuenit unũ dm̃ & eiꝰ dem unius dĩ in utroq: diligit
bonitatẽ in utroq metuit seueritatẽ : In illo intellegens ꝓmis sum xp̃m
lectũ ẽ non redden dum malũ ꝓmalo ubi p̃picitur ut sium̃ tum
inimicis sui erpere quisq: inuenerit reuoc& dño eius et sicecidis¬
scinuia non ꝑtranseat sed leu& cũ illo : Nonne ibi prius scriptũ ẽ
qđ a postolus ponit: Liesurit inimicustuus ciba illũ sisitit potum
da illi nonne ibi prius homodĩ dõsuo qđ ei utiq scit plucere dicit
dñe ds̃ meus sifeci istud si ẽ iniquitas in manibus meis. sired di di
retribuentibus mihi mala : Nonne ibi prius hicremias ꝓphe¬
ta des cribit scĩ patientiã p̃bentis ꝑcutientis maxillã: Non ne
ibi prius ꝑ aliũ ꝓphetã p̃cipitur ut maliciã unus quisq frao¬

Expanded text:
vo, impurus atque impius apparebit? Qui autem recte colit Deum, et profecto utrivo, impurus atque impius apparebit? Qui autem recte colit Deum, et profecto utriusque Testamenti invenit unum Deum, et ejusdem unius Dei in utroque diligit bonitatem, in utroque metuit severitatem: in illo intelligens promissum Christum, lectum est, non reddendum malum pro malo, ubi praecipitur ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet domino ejus; et si cecidisse in via, non pertranseat, sed levet cum illo ? Nonne ibi prius scriptum est, quod Apostolus ponit: Si esurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi ? Nonne ibi prius homo Dei Deo suo, quod ei utique scit placere, dicit: Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala ? Nonne ibi prius Jeremias propheta describit sancti patientiam, praebentis percutienti se maxillam ? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur, ut malitiam unusquisque fra
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑdidit talentũ quod accipertit tantũ quia non ã plius ad quisiuit : liga¬
tis manibus & pedes ꝓiciteius sit intenebras exteriore s ubi es s&eifletus
& stridor denciũ : & qui homi ñe non habentẽ uestẽnupcialẽ de conuiuio
suo tollit & similiter alligatũ si mili supplicio ponit & qui uenientibus
adse & pulsantibus & dicentibus : Dñt apcrinobis respond& nouos
nouitantũ quia oleũ secũ qđ in funderent suis lãpadibus non tulerunt
& qui ꝓpter unũ contumeliosũ uerbũ mittit ingehennã : Et qui tẽpora¬
m̃ tes acrilegus indelenia hincas pera coligat hac sic homines utrarũq
lit terarũ imperitos axp̃ota quã seuo & crudeli con&ur auertere & ad dm̃
ꝓphetarũ misericordẽ mittenq: conuerterenonne & huic ipsi qui hoc
facit ueritestam̃to. quod ab homine similit̃ sacrilego poss& fierino¬

Expanded text:
non perdidit talentum quod acceperat, tantum quia non amplius acquisivit, liganon perdidit talentum quod acceperat, tantum quia non amplius acquisivit, ligatis manibus et pedibus projici jussit in tenebras exteriores, ubi esset ei fletus et stridor dentium : et qui hominem non habentem vestem nuptialem de convivio suo tollit, et similiter alligatum simili supplicio punit : et qui venientibus ad se, et pulsantibus, et dicentibus, Domine, aperi nobis; respondet, Non vos novi; tantum quia oleum secum, quod infunderent suis lampadibus, non tulerunt : et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennam : et qui pro temporai quis vesana mente sacrilegus, inde lenia, hinc aspera colligat; ac sic homines utrarumque Litterarum imperitos a Christo tanquam saevo et crudeli conetur avertere, et ad Deum Prophetarum misericordem mitemque convertere; nonne et huic ipsi qui hoc facit Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri No
Abbreviated transcription (Latin):
dus quo ea fecerit conp̃bendibuma na m̃te non possit . dubi¬
tare fas non ẽ : s ecũ istis indoctis blas pbematorib: litteraꝵa su¬
crirũ non ea rationũ subtilitate agendũ ẽ. qua istuq rendu
sus librosilegis & ꝓpbetaꝵ. senos seqđ dicit sescire stĩmũ dm̃
in cõparabilẽ splendorẽ in conp̃bensibilis ẽẽ lucis primoau¬
dire adeo uellẽ. cuius lucis exestim& ẽe. splendore sumudm̃: Vtrũ &
psalux ds̃ sit : & utr̃u patrẽ intellegat lucẽ eiusq splendor ẽ uniq

Expanded text:
dus quo ea fecerit comprehendi humana mente non possit, dubidus quo ea fecerit comprehendi humana mente non possit, dubitare fas non est. Sed cum istis indoctis blasphematoribus Litterarum sacrarum non ea rationum subtilitate agendum est, qua ista quaerensus libros Legis et Prophetarum se nosse, quod dicit se scire, summum Deum incomparabilem splendorem incomprehensibilis esse lucis: primo audire ab eo vellem, cujus lucis existimet esse splendorem summum Deum; utrum et ipsa lux Deus sit, et utrum P
Abbreviated transcription (Latin):
mcota pfertur ita intellegendus ẽ ds̃. dematerie quidẽ informi. fecis¬
semundũ sed simul eam concreas se cũmundo : Non tam̃ in utilit̃ prius
narratur unde aliquid fit & postea qđ inde fit : Quia & sipost utr̃uq
caeli& t̃re. uel t̃re in uisibilis & in cõposite . atq abys si tenebrosȩ. ma¬
teries ipsa in formis significata ẽ rert notarũ applelationib: quia ipsu
prorsusignota .ẽ. humanis sensib: & uixit cũq intellegit᷑ cũ res in
de terius cõmutant᷑. tã quã ei ꝓpinqu& quidq deformius. neeꝑ¬
ueniad tam̃ ad illã informitatẽ quantula cũq uel uisibilis remu¬
nens uel intellegibilis species siteꝑcelũ & terra geneyolit̃ prius
insinuatasit . spitalis corporalisquenatura. sine aliquid aliud qđ
hic salua fit ei regulu intellegi potest. dm̃ tam̃ uex sũ mũ & boñu
fecis secunctaq: certimus &q meliora non cernimus quã ius mo¬

Expanded text:
mata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecismata profertur; ita intelligendus est Deus de materie quidem informi fecisse mundum, sed simul eam concreasse cum mundo. Non tamen inutiliter prius narratur unde aliquid fit, et postea quod inde fit; quia etsi potest utrumque coeli et terrae, vel terrae invisibilis et incompositae atque abyssi tenebrosae, materies ipsa informis significata est rerum notarum appellationibus; quia ipsa prorsus ignota est humanis sensibus, et vix utcumque intelligitur, cum res in deterius commutantur; tanquam ei propinquet quidque deformius, nec perveniat tamen ad illam informitatem quantulacumque vel visibilis remanens vel intelligibilis species: sive per coelum et terram generaliter prius insinuata sit spiritualis corporalisque natura; sive aliquid aliud, quod hic salva fidei regula intelligi potest: Deum tamen verum et summum et bonum fecisse cuncta quae cernimus, et quae meliora non cernimus, quamvis mo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa coȩt̃na tãquã a nullo facta nec alius cã fecit. ut haber&
ds̃. dequla facer& mundũ: absit eñi ut dicat᷑ omnipotens. non po¬
tuis se facere nisiunde facer& inuenir& : Frgo & ipsa dĩ fecit
Nec malea est prtancda q informis. sedbona ẽ intelleger de forma¬
bilis : Idẽ formationis capax: Qnm̃ siboni aliquid ẽ forma. non nibil
ẽ boni cẽ capacẽ boni: sicut uox confusa ẽ clamorsi ne uerbis : Vox ue¬
ro articulata fiti cũ formatur in uerbu : ẽ ergo illa formabilis ita
formata: Illa quȩ form̃a capit. istaq bab& Nãquid hoꝵ unde fi¬
at in prõtu ẽ : Neq eñĩ quisq dixerit. deuerbis fieri solũ uocis. sed po
ẽ .ds̃. in for meprius fecissemateriã. & inter uallo aliquo int̃posito
tẽ poris formas se qđ in forme prius fecerat: sedsicut alo quente siunt
uerba sonancia. ubi ñ prius uox in formis. postaccipit formu. sed for¬

Expanded text:
ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius eam fecit, ut haberet ipsa coaeterna, tanquam a nullo facta: nec alius eam fecit, ut haberet Deus de qua faceret mundum. Absit enim ut dicatur omnipotens non potuisse facere, nisi unde faceret, inveniret. Ergo et ipsam Deus fecit. Nec mala est putanda, quia informis: sed bona est intelligenda, quia formabilis, id est, formationis capax. Quoniam si boni aliquid est forma, nonnihil est boni esse capacem boni. Sicut vox confusa est clamor sine verbis, vox vero articulata fit cum formatur in verba: est ergo illa formabilis, ista formata; illa quae formam capit, ista quae habet: nam quid horum unde fiat, in promptu est. Neque enim quisquam dixerit de verbis fieri sonum vocis: sed potec putandus est Deus informem prius fecisse materiam, et intervallo aliquo interposito temporis formasse quod informe prius fecerat: sed sicut a loquente fiunt verba sonantia, ubi non prius vox informis post accipit formam, sed for
Abbreviated transcription (Latin):
cipio fecit ds̃ cuelũ & t̾rã. t̾raautẽ erat in ui sibilis & in cõposita & te¬
nebrȩ erant suꝑ abys sũ & illo ergotenebrȩ eẽ coeper. ex quo con¬
fusa moles caeli ee coepit ae t̃rae: Antequã facta iux ess& qua mlu¬
minaretͥ qđ sine luce fuerat tenebrosũ: Quid autẽ in conueniens si
munda ne materiae fuerant tenebrosa primordia. ut accedente lu¬
ce. melius qd factũ ẽ r& deret᷑ & tã qua ꝓficientis hominis qđ postea
futur erat. hocmodo significare t᷑ affectio quã quã quimunere
dĩ potuerit ꝑspicacius istarimari inuenia fortas se increatura q
ita facta narratur sine int̃uallis tẽporaliũ moraꝵ. distinctũ mi¬
rabilit᷑ ordiñere neq eñĩ materies omnino nibil ẽ dequa in
libro sapientielegit᷑: Qui fecisti mundũ demateria informi
Non ergoqr informis dicta ẽ. omnino nihibaẽ: Nee dõ fuit uel

Expanded text:
cipio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tecipio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? Quanquam qui munere Dei potuerit perspicacius ista rimari, inveniet fortasse in creatura, quae ita facta narratur sine intervallis temporalium morarum, distinctum mirabiliter ordinem rerum. Neque enim materies omnino nihil est, de qua in libro Sapientiae legitur, Qui fecisti mundum de materia informi . Non ergo quia informis dicta est, omnino nihil est: nec Deo fuit vel
Abbreviated transcription (Latin):
sura sed aliudẽ lux qđẽ ds̃ aliud lux quã fecit ds: In cõpantebilit̃ aut̃ẽ me¬
lior lux ipsequifecit᷑. nullomodo indigera caluce quã fccit : & unde iste
calũ mat quur non istũ bonata moli qua moli ẽ ipsefecerit d̃ hinc po¬
tiuus incellegendũ c̃ qđ nonca fecerit con indigus. sine quib c̃e insua ꝑ¬
feclobe aritudine potuit. sine iniciosepitnus: Ideo quippe istor sa¬
cidorũ causa. soladi bonitas fuit qr neces sitas ei Ulla non fuit . quic¬
quid itaq iste conuitiat᷑ dõ. qđ uelud tunc primu lucẽ uiderit quisuis se
lucis ignarus qua sit in sulsũ &ua nũ uider& silucis ipse intus idiquid
sine initio sc̃ꝑ fuis se. lucẽ uero initiũ sũsis se decenebris : Qua silege¬
rit in eo libro cui calũ niat᷑ tenebras sẽpit̾nas. cũ scriptũ sit: In prin¬

Expanded text:
sura. Sed aliud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem mesura. Sed aliud est lux quod est Deus, aliud lux quam fecit Deus. Incomparabiliter autem melior lux ipse qui fecit, nullo modo indigens ea luce quam fecit. Et unde iste calumniatur, cur non ista bona tam olim, quam olim est ipse, fecerit Deus; hinc potius intelligendum est, quod non ea fecerit eorum indigus, sine quibus esse in sua perfecta beatitudine potuit sine initio sempiternus. Ideo quippe istorum faciendorum causa sola Dei bonitas fuit, quia necessitas ejus ulla non fuit. Quidquid itaque iste conviciatur Deo, quod velut tunc primum lucem viderit qui fuisset lucis ignarus, quam sit insulsum et vanum videret, si lucis ipse intus aliquid sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In prin
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓui sũsibi ẽẽ significat qđ mirat᷑: Sedis. qui om̃uprae sciebat.
qđ mirandũ uliis cõmẽdabat mirando laudabat Quid autem
ds̃ uidit a sefactũ qđ ñ inlice qđ ipseest. prius uidit. ẽẽ . faciendũ
& quidtã neces sario scã scriptura totiens rep& er&. quã qđ iu¬
dit ds̃ bona eẽ quȩ fecit: Vt binc in formar&ur pi&as fideliũ
non ꝓhuma no sensu qui sepae &iã bonis rebus offenditur.
quarum causus atq ordinem nescit. decreatura uisibiliatq in¬
ui sibili iudicare sed laudantidõ credere &cedereta : Tanto
eñi quisq facilius. aliquid ꝓficiendo cognosc&. quantore¬
ligio sus ante quũ cognoscer&. dõ credidit : Vidit ergodĩ
lucẽ quã fecit quiabonu est: Qnm qđ faciendũ pla cebut
uEsgros. fuctũ plcocuit utnon erat. Quuntũ cuiq
rei existendi siue manendia tanto fabricatore fuerat constituendu men¬

Expanded text:
improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, improvisum sibi esse significat quod miratur. Sed Jesus qui omnia praesciebat, quod mirandum aliis commendabat, mirando laudabat. Quid autem Deus vidit a se factum, quod non in luce, quod ipse est, prius vidit esse faciendum? Et quid tam necessario sancta Scriptura toties repeteret, quam quod vidit Deus bona esse quae fecit; ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et discere? Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, Deo credidit. Vidit ergo Deus lucem quam fecit, quia bona est, quoniam quod faciendum placebat ut fieret, factum placuit ut maneret, quantum cuique rei existendi sive manendi a tanto fabricatore fuerat constituenda men
Abbreviated transcription (Latin):
sit librũ concus sucrilegis plenũ in quo utinũ opus cius displice N&
e & nom putara qui ab oñu ẽ sed uider& quiamulũ ẽ : Vide tequid
dixerit. Adeo antea nesciuit inquid lux quid ess&: ut modo eã pri¬
mũ uidens obtimã iudicar&: Ergo& dñs .i.s̃ quando auditis uer¬
bis centurionis miratus est & dixit discipulis suis: Amẽ dico uob
non inuenitantã fidẽ inis rabel nesciuit ante afides illu quid
ess& ut tunc eã primũ uidens obtimã iudicar& Aut uero ali¬
us eã in cordecenturionis operabatur. quã ipse qui miraba t᷑:
& ꝓfecto ãplius ẽ. unde pos sint blus phemare insipientes & infi¬
deles qđ miratus ẽ ii sunt quantũ cũq hominis fidẽ quum qđ
uidit ds̃. lucẽ qr bona ẽ Potest enĩquisq & iũ solita uidere q bonu
s̃ hocest sibi eaplacita conꝓbare: Quisquis aut̃ẽ infratus. ꝓfec¬
to secundũ consuetudinẽ. quubomines locuntur. inopinatũ atq

Expanded text:
o utinam opus ejus displiceret ei, et non putaret quia bonum est, sed videret quia malum est, videte quid dixerit: Adeo antea nescivit, inquit, lux quid esset, ut modo eam primum videns optimam judicaret. Ergo et Dominus Jesus quando auditis verbis Centurionis miratus est, et dixit discipulis suis, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel , nescivit antea fides illa quid esset, ut tunc eam primum videns optimam judicaret. An vero alius eam in corde Centurionis operabatur, quam ipse qui mirabatur? Et profecto amplius est unde possint blasphemare insipientes et infideles, quod miratus est Jesus quantamcumque hominis fidem, quam quod vidit Deus lucem quia bona est. Potest enim quisque etiam solita videre quia bona sunt, hoc est, sibi ea placita comprobare: quisquis autem miratur, profecto secundum consuetudinem qua homines loquuntur, inopinatum atque
Abbreviated transcription (Latin):
audent &cyedere dm̃ primohomini duas creasse mulieres. ex quib
sissimas questiones. Sedsi huic talia nunquã euenit aiture
Nurquit e corra euangeliũ sic obsurdescere debut ut naduerter
impiectẽ docerent filios suo Ibi qui ppe adi preceptũ qđ inlc¬
geconscriptũ tũe ad testando comiemoraunt. Necoblius eos ar¬
guit nisi qđ peicere mandatu dĩ ut stacuerent traditiones suas
cue nin iterrogassent pharisei & scribȩ quare discipulitui non
abulant iuxtatraditionẽ seniorũ sed cõmunib manib: mandu¬
cant panẽille respondens dix̃eis benȩ ꝓph&ccuit esauas deuot
hipocritis sicut scribtũ ẽ populus hic labus meonorat coraut̃
eorũ : longe ẽ ame Inuanũ aut̃ mecolunt docenter doctrinas
praeceptechominũ ⁊ relinquentes enimm andatũ di tenetis tra¬
ditionẽ hominũ. Baptismata urceorũ & calicũ & alia similia
bis facitis multa. E dicebat illis beneirritũ faci tis preceptũ
dĩ ut traditionẽ uram seruetis. Morses enuim dỹ lonora pa

Expanded text:
audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibusissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adveimpietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducacriptum est populus hic labiis me honorat cor autem eorum longe est a me in vanum autem me colunt docentes doctrinas praecepta hominum relinquentes enim mandatum Dei tenetis traditionem hominum baptismata urceorum et calicum et alia similia his facitis multa et dicebat illis bene irritum facitis praeceptum Dei ut
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est sustantia pror sus ad nibilum redigatur. disputatio sup¬
tilis si ma est: sed fides. uera cis medõ cantat: Mutabis ca &
mutabuntur. tuautem idem ipse est. Nec fecit igitur. nec ȩgit
mutabilia bona. nisuinmutabile bonũ quod estds̃: Por robona
mutabilia ꝓpterea bona sunt. quma sũmobona facta sunt :
propterea mutabilia. quia non dc ipso sede nibilo facta sunt
Quã obrem & ipsa mor talia. quã uis ex alia parte poenalia sit
eis quibus solã mortalitas potest ꝑ fectę beatitudinis. imple¬
re mensurã. habent tamen ꝓprio de coris locum. inpulchri¬
tudine temporum. sed maior quã hua manus est sensus. quo
talis pulchritudo sentitur: Fides tamen illa quedõ suodicit om¬
nia in mensura & numero & pondere constituisti. quamuis
amoresiuenti. conditionem mortis ex horreat. creatorem
tamen omnium bonorum. &iã debonis mortalibus laudat:
Nam iste ipseque reprihendit. necdm̃ es secredit. cuius

Expanded text:
hoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subhoc est, substantia prorsus ad nihilum redigatur, disputatio subtilissima est. Sed fides veracissima Deo cantat: Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es . Nec fecit igitur, nec regit mutabilia bona, nisi immutabile bonum, quod est Deus. Porro bona mutabilia propterea bona sunt, quoniam a summo bono facta sunt; propterea mutabilia, quia non de ipso, sed de nihilo facta sunt. Quamobrem et ipsa mortalia, quamvis ex aliqua parte poenalia sint eis quibus sola immortalitas potest perfectae beatitudinis implere mensuram; habent tamen proprium decoris locum in pulchritudine temporum: sed major quam humanus est sensus, quo talis pulchritudo sentitur. Fides tamen illa quae Deo suo dicit, Omnia in mensura, et numero, et pondere constituisti , quamvis amore vivendi conditionem mortis exhorreat, Creatorem tamen omnium bonorum etiam de bonis mortalibus laudat. Nam iste ipse qui reprehendit, nec Deum esse credit, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
torum. que deiustitie pulchritudine ueniunt : sedipsu
quoque uitia. testimonium ꝑhibent bonitati naturarũ
Quod eñi manum est ꝑuitiũ ꝓfectobonũ est ꝑ nuturam
Uiciũ quippe contranaturã est quia nature noce : Nec
nocer& nisibonũ eius minuer& : Non est ergo malum
nipiuati oboni: Ac ꝑhoc nusquũ est nisi in realiquubonu
& si non sum mebona : Qnm̃ sũ mebona incorruptibilis & in¬
mutabilis ꝑseuerat ut ds̃ est : Nonta men ni sinbona qm̃ non
noc& nisiminuendo quodbo numest : Ac perhoc bona sine
malis essepos sunt. si cut ipse ds & quae quȩ superiora caelestia
mala uero si nebonis esse nonpos sunt: Si enĩ nibil noc n&.
mala non sunt si autem nocent bonũ minuunt : & siam¬
plius nocent habent adhucbonũ quodminuant: & sitotũ
consumant nihilnaturȩ remanebit cui noceatur: Ac ꝑ
hoc. nec malum erita quo noceatur. quando natura defuerit

Expanded text:
torum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa torum, quae de justitiae pulchritudine veniunt. Sed ipsa quoque vitia testimonium perhibent bonitati naturarum. Quod enim malum est per vitium, profecto bonum est per naturam. Vitium quippe contra naturam est, quia naturae nocet: nec noceret, nisi bonum ejus minueret. Non est ergo malum nisi privatio boni. Ac per hoc nusquam est nisi in re aliqua bona: et si non summe bona, quoniam summe bona incorruptibilis et immutabilis perseverat, ut Deus est; non tamen nisi in bona, quoniam non nocet nisi minuendo quod bonum est. Ac per hoc bona sine malis esse possunt, sicut ipse Deus, et quaeque superiora coelestia: mala vero sine bonis esse non possunt. Si enim nihil nocent, mala non sunt: si autem nocent, bonum minuunt: et si amplius nocent, habent adhuc bonum quod minuant: et si totum consumunt, nihil naturae remanebit cui noceatur; ac per hoc nec malum erit a quo noceatur, quando natura defuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
se & creare sic indicat cumdici siergofȩnum agriquod odie est
& cras inlibanũ mittitur ds̃ sic uertit quantomagis uosmo¬
dicefidei: Unus ergo itaque idemds̃ est institu tor celi&ter¬
rae stellurum & herbarũ quic quidmensura formaar dine
suo constat in celo & interra: Quicquiduiuit in caclo & inter¬
ra . quic quid sentit incaelo & inter ra. quic quid intellegiin
celo & interra quȩ non solũ illi a quo sunt conditu sed nec
interse esseo portebat ȩqualia &idõ sunt omnia : Nam
sis sent ȩqualia unũ genus bonorum ess& non omnia
Nunc uero idõ sunt omniabona quia sunt aliis aliumeliora
& bonitas inferiorum addit laudibus meli orum : & in rerũ
bonarum in ȩqualitate ipsa est iucunda gradatio ubiminorum
comparatio ã pliorum est commendatio : Fauero que dicunt᷑
bonas ꝑscipsa alicubies se nonpos sunt aut supplicia pecca¬

Expanded text:
se et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, se et creare sic indicat, cum dicit: Si ergo fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos modicae fidei ? Unus ergo atque idem Deus est institutor coeli et terrae, stellarum et herbarum, quidquid mensura, forma, ordine suo constat in coelo et in terra, quidquid vivit in coelo et in terra, quidquid sentit in coelo et in terra, quidquid intelligit in coelo et in terra. Quae non solum illi a quo sunt condita, sed nec inter se esse oportebat aequalia: et ideo sunt omnia. Nam si essent aequalia, unum genus bonorum esset, non omnia. Nunc vero ideo sunt omnia bona, quia sunt aliis alia meliora, et bonitas inferiorum addit laudibus meliorum: et in rerum bonarum inaequalitate ipsa est jucunda gradatio, ubi minorum comparatio ampliorum est commendatio. CAPUT V. 7. Ea vero bonas per se ipsa alicubi esse non possunt; aut supplicia pecca