comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid quod disputatione soluendum sit.
Questio aut̃ ẽ: cum querit᷑ an sit. anquid sit.
an quale sit. Argumentum uͦ dictum qͣsi argu¬
tum. uel qͦd argute inuentũsit ad comꝓbandas
res. Epłam ꝓprie g̾ci uocant. qͦd int̾pretatur
latine muissa. Stila enim siue stili. missa uel
missio. Ante carte & m̃branarum usum in
dolatis ex ligno codicellis epłarum alloquia
scribebantur. unde & portitores earum: tabel¬
larios uocauerunt.
ipse daut ingenium pueris pͥmordia sensꝰ.
quarum studium pͥmi g̾ci tradidisse probant᷑.
Greci aut̃ & tusci. pͥmum ferro in ceris scͥpsert̾.
Postea romani uisserunt. ne grafiũ ferreũ qͥs
haberet. iuide & apud scribas dicebat᷑. ceram
ferro necedito. Postea institutum ẽ. ut in cera
ossib scͥberent. sicut iudicat atta insatyra diceus.
Uertamus uomerẽ inceran. iucroneq aremꝰ osseo.¬

Expanded text:
aliquid, quod disputatione solvendum sit. aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est, cum quaeritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt. ipsae . . . Dant ingenium pueris primordia sensus, quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Thusci primum ferro in ceris scripserunt, postea Romani jusserunt ne graphium ferreum quis haberet. 2. Unde et apud scribas dicebatur: Ceram ferro ne caedito. Postea institutum est ut ceram ossibus scriberent, sicut indicat Atta in satyra dicens: Vertamus vomerem in ceram, mucroneque aremus Osseo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ꝑiti. sine translatione pofuerunt. Hoc
aut̃ uocabulum apud nos int̾pretatũ p̾facio
nuncupatui: quasi p̃locitio. Precepta sunt:
quȩ aut quid faciendũ. aut quid ñ faciendũ
sit docent. Quid faciendũ. ut dilige dm̃ cuũ.
& honora patrem tuũ & matrẽ tuã. Quid ñ faci¬
endum. ut ñ mechaberis. ñ furtũ facies. Simi
lit̃ & gentilium p̃cepta. uel iubent uel uetãt.
Iubent faciendum. ut nudꝰ ara. sere nudus.
Uetant: ut ne ue int̾ uites corilũ sere. neue fla
uates pͥmus p̃cepta composuit. ex quib ẽ illud:
blemata. nominib suis indicant altius se ꝑ¬
scrutari oportere. Parabola quippe alicuius
rei similitudinem ꝑse gerit. quod licet sit
u̾ocabulum g̾̃cum: iamtam̃ ꝓlatino usurpat᷑.¬
Unotandum ẽ: quod in ꝑabolis quȩ dicunt᷑
rerum similitudines. reb de quib agitur
comꝑantur. ꝓblemata aut̃ quȩ latine appel¬
lant᷑ ꝓpositiones. questiones siuit: habentes

Expanded text:
tatis periti sine translatione posuerunt; hoc tatis periti sine translatione posuerunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige Deum tuum, et honora patrem tuum, et matrem tuam. Quid non faciendum, ut: Non maechabm praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagvates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: bola et problemata nominibus suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicujus rei similitudinem per prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, habentes
Abbreviated transcription (Latin):
mo enim altã eget ꝑsona. tractatus specialit̾
cum m̃te. Sunt eiun int̾pretationes. ut com¬
menta uiris. cõmenta euangłii. Apologeticũ
ẽ excusatio. in quo solent quidã accusantib
respondere. indefeusione enim & negatione
sola positum ẽ: & est nom̃ gͥcum. Pamgericũ
ẽ licentiosum & lasciuiosum genꝰ dicendi in
laudib regum. ii cuius cõpositione homines
multis mendaciis adulantur. Quod m alum
ag̾̃cis exortum ẽ: quoꝵ leuitas instructa di¬
cendi facultate & copia incredibili: multas
mendacioꝵ nebulas suscitauit. fastoꝵ libri
sunt. in quib reges uel consules scribuntur.
a fa̾cib dicti id est potestatib. Unde & ouidii
libri fastoꝵ dicuntur. quia de regib & con¬
sulib editi sunt. Pro hemium ẽ initiũ dicendi.
Sunt enin ꝑhemia pͥncipia libroꝵ. quȩ ante
cause uarrationẽ ad instruendas audientiũ
aures coaptant᷑. Cuius nom̃ pleriq latiui¬

Expanded text:
mo enim altera eget persona, tractatus specialitermo enim altera eget persona, tractatus specialitercum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est, et est nomen Graecum. 7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur. Cujus nomen plerique Latini
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum suoꝵ numero suꝑauit. Demq hie¬
ronimus sex milia libroꝵ eiꝰ legisse fatetui
Hoꝵ tam̃ omnium studia augustinꝰ inge¬
nio uel scientia sua uicit. Nam tanta scͥpsit.
ut dieb ac noctib ñ solum scrib̾e libros eiꝰ
quisquã: s nec legere quidẽ occurrat.
excerpta sunt. quȩ g̾ce solia nuncu
pantur: in quib ea quȩ uident᷑ obscura
uel difficilia suminatim acbreuit̾ ꝑstrin¬
guntur. Scđm genus omelie sunt: quas
latini u̾bum appellant: quȩ ꝓferunt᷑ inppłis
Tercium thomi. qͦs nos libros uel uolumina
nuncupamꝰ. Omelie aut̃ ad uulgꝰ locunt᷑
chomi uͦ id ẽ libri: maioris sunt dis¬
putationis. Dialogus ẽ disputatio duoꝵ
nes uocannis. Sermo aut̃ dictus. quia
int̾ utrumq seritur. Unde & inuirgilio.
Multa int̾ se serebant. Tractatus ẽ unius
rei imiltiplex expositio. eo qͦd trahat sensũ
in multa sentiendi: contractando secuni.
Differt aut̃ sermo. tractatus. & u̾bum. Ser¬

Expanded text:
operum suorum numero superavit. Denique Hieoperum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. excpantur, in quibus ea que videntur obscura vel difficilia, summatim ac breviter perstringuntur. Secundum genus homilie sunt, quas Latini verbum appellant que proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina vocamus. Homelie autem ad vulgus loquuntur. Tomi vero, id est, libri, maioris sunt disputanes vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio; Multa inter sese vario sermone serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
Qm primum rome libros ad uexeriit:
omȩ primus libroꝵ copiam aduerit.
emilius paulus ꝑse machedoni
deuicto. deinde lucillus epontica p̃da. Post
hos cesar dedit marco uarroni. negotium eũ.
maxime bybliothece construende. Prumum
aut̾ romȩ bybliothecas puplicauit pollio.
Grecas simulatq latinas. additis auctorum
imaginib. inatrio quod demanubiis mag¬
nificentissimum instrurerat.
uitam eusebiis cesariensis conscͥꝑsit.
pẏsistratum insacre bybliothece studio
pͥmis ad equare contendit. Hic enim inby¬
blioteca sua ꝓpetriginta uoluminum milia
habuit. hieroninius quoq atq Genuadius
eccłiasticos scͥptores toto orbe querentes ordine
ꝓsecuti sunt: eoꝵ q studia in uio uolumi¬
apud latinos in numerabiles libros
sc̃ͥpsit. Apud g̾cos quoq calciterꝰ miris at¬
tollitur laudib. quod tantos libros ediderit
possit. De nr̃is quoq apud g̃cos origenes
inscͥpturarũ labore tam g̾cos qͣm latinos

Expanded text:
qui primum Romam libros advexit . qui primum Romam libros advexit . Romae primus librorum copiam advexit Aemilius Paulus, Perse Macedonum rege devicto; deinde Lucullus e Pontica praeda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maximae bibliothecae construendae. Primum autem Romae bibliothecas publicavit Pollio, Graecas simul atque Latinas, additis auctorum imaginibus in atrio, quod de manubiis magnificentissimum instruxerat. vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum milia habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno volumi Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit possit. De nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos
Abbreviated transcription (Latin):
hebrea lingua ꝑ septuaginta int̾pretes traus¬
ferre curauit. quas inalexand rina byblio¬
checa habuit. Siquidẽ singisl in singulis cel
ut nichil in alicuiꝰ eoꝵ codice inuentum ẽẽt
qͦd incet̾is uel inu̾boꝵ ordine discreꝑaret.
fuerunt & alii int̾pretes. qui ex hebrea lin¬
gua ing̾cum sacra eloquia transtulerunt.
sicut aquila. sẏminacus. & theodotiori: sicut
eciam & uulgaris illa int̾pretatio cuius au¬
ctor ñ apparet. & obhoc sine nomine int̾pre¬
tis quinta editio nuncupat᷑. Pret̾ea sextam
& septimã editionẽ origenes miro labore rep¬
perit. & cet̾is editionib comꝑauit. Presbit̾
qͦq hieronimꝰ trium linguarũ ꝑitus. ex
hebreo inlatinum eloquiũ eas dẽ scͥpturas
conu̾tit. eloquent̾ q trauffudit. Ciꝰ int̾pre¬
tatio merito cet̾is antefert᷑. nã ẽ & u̾boꝵ tena¬
cior. & ꝑspicuitate sententie clarior. atq ut¬
pote a xp̃iano int̾pretatio uerior.

Expanded text:
Hebraica lingua per septuaginta interpretes transHebraica lingua per septuaginta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli ino singulis celletati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius interpretatio merito ceteris antefertur; nam est et verborum tenacior, et perspicuitate sententiae clarior atque, utpote a Christiano, interpretatio verior.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bybliothecam pͥmus iustitusse pisistra¬
tus creditur atheniensium tyranuꝰ. qmͣ de¬
inceps aͣtheniensib auctã xerxes incensis
athenis euexit in ꝑsas: longoq pt tempore
seleucus nychanor rursus ingreciam retulit.
Hunc studium regib urbibq cet̾is natum
est comparandi uolumina diu̾sarũ genti¬
um & sint̾pretes ing̾cam linguã uertendi.
Dehinc magnus alexander uel successores
eoꝵ instruendis omnium libroꝵ bybliothe¬
cis auimum intend̾unt. maxie ꝑtholonie¬
us cognom̃to phycm ladelfus omnis
litt̾ature sagacissimus: cum studio byblio¬
thecarum pysistratum emularet᷑. ñ solũ
gentium scͥptuiras. s etiam & diuinas lict̾as
inbybliothecam suã contulit. Nam septua¬
gnita duo milia libroꝵ huiꝰ temporibus
alexandrie in uenta sunt. De int̾pretib. iui¬
ic etiam abelcararo pontifice petens scͥꝑ¬
turas ueteris testam̃ti. ing̾cam uocẽ ex

Expanded text:
autem bibliothecam primus instituisse Pisistraautem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De interpretibus . Hic etiam et ab Eleazaro pontifice petens Scripturas Veteris Testamenti, in Graecam vocem ex
Abbreviated transcription (Latin):
palam facere seruissius. Hi sunt scͥptores sa
ditionẽ nr̃am & p̃cepta uiuendi & credendi
regulam conscͥpserunt. Pret̾ hec: alia uolu¬
Est enim earũ occulta origo. nec patet patͥb
a quib usq ad nos auctoritas ueracium scͥp¬
turarum certissima & notissima suocessione
ꝑuenit. In his apocrifis & si inuenitur als¬
qua ueritas. tam̃ ꝓpt̾ multa salsa nulla est
in eis cauonica auictoritas. quȩ recte apru¬
dentib iudicant᷑ ñ esse eoꝵ credenda quib
ab hereticis ꝓferuntui:. quȩ om̃a sub nomi¬
ne apocͥfoꝵ auctoritate canonica diligen
accepit. ed quod ibi recondantur libri.
int̾̃pretatur. Bybliothecam uet̾is testanĩci
esdras scriba ptꝰ incensam legem a chaldeis
dum uidei regressi fuissent in hierłm diuino
correxit. totumq uetus testamentum in ui¬
guiti duos libros constituit: ut tot libri e̾c̾t
in lege: quot habebant᷑ & littere. Apud g̾cos

Expanded text:
palapaladitionem nostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia voluest enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibuab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocriforum auctoritate caccepit, eo quod ibi recondantur libri. interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam Legem a Chaldaeis, dum Iudaei regressi fuissent in Hierusalem, dicorrexit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretatus bona annunciatio. Grece enĩ eu bo¬
nuncius int̾pretatur: Paulus apłs suas scͥpsit epłas
quatuor decim. exquib nouem septẽ eccłiis scͥpsit:
reliquas discipulis suis timotheo. tito. & phile¬
moni. Adhebreos aut̃ epłam plerisq latuus
eius ẽc̾ incertum ẽ ꝓpt̾ dissonantiã sermonis.
eandẽq alii barnabam conscripsisse. alii acle¬
mente scͥptani fuisse suspicant᷑. Petrus scͥpsit
duas nominis sui epłas. quȩ catholice ⁊ deo
nominant᷑ quia ñ uni tantũ ppło uel cuuta¬
ti. s uniu̾sis gentib gen̾alit̾ scriptesunt. Ia¬
Auctus apłoꝵ. pͥmordia fidei xxp̃iane ingentib
& nascentis eccłie hystoriam digerit. Auctuũ
sit. eo tempore quo ob euangłii p̃chcationẽ
in insula pachinos traditur religatus. Apoka¬
lipsin aut̃ exg̃co in latinum reuelatio int̾p̃¬
tatui: Reuelatio enim dr manifestatio eoꝵ
quȩ abscondita erantꝰ. iuxta qͦd ipse ioħes
dicit. Apokalipsin iħu xp̃i quã dedit illi d̾s

Expanded text:
pretatur bona adnuntiatio. Graece enim εὖ bonuntius interpretatur. Paulus Apostolus suas scripsit Epistolas quattuordecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus genActus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum sit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Is micium ab spũ ꝓph̾ali fecit dicens. uox
clamantis indeserto. parate uiam dño. ut o¬
stenderet xp̃m ptꝰ assumptionẽ carnis.
epangłistas g̾ci sermonis cruditissimus. qͥpe
ut medicꝰ. ing̾cia euangłim scͥpsit theophilo
rias. ut manifestaret xp̃m pt natiuitatẽ
carins & p̾dicationẽ eyangłi hostiam fuisse
effectum ꝓsalute mundi. Ipse ẽ enum sacer¬
dos. de quo dictum ẽ in psalmis. Tues sacer¬
dos inet̾num scđ̾m ordinẽ melchisedech. Ubi
enim xp̃s aduenit. sacerdotiũ uideoꝵ obmnu¬
tuit. lex & ꝓpħ etia cessauit. Quartꝰ ioham iẽ
scͥpsit eyangłium ultimꝰ in asia. incipiens au̾bo:
iꝑsum ecelo uenisse. & p̾t mortẽ ad celum ite¬
rum remeasse. Hi sunt quatuor erangłiste
qͦs ꝑ erechielem sp̃s sc̃s significauit in qͣtuor
aminalib. Propt̾ea aut̃ quatuor anunalia.
quia ꝑ quatuor mundi parces fides xp̃iane¬

Expanded text:
ox clamantis in deserto, parate viam Domino : ut ostenderet Christum post assumptionem carnis evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus, in Graecia Evangelium scripsit Theophilo rias . Ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Eipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi par
Abbreviated transcription (Latin):
tera traussierunt.
& ecce facta noua.
Testamentum
autem nou ui
ideo nuncupatur: quia in nouat. Non enĩ
illud discunt nisi homines renouati exue¬
custate ꝑ gr̃am. & ꝑtinentes iam ad testamen¬
tum nouum. quod ẽ reguum celorum. He¬
brei autem uetus testamentum hesdra ati¬
ctore iuxta numerum litteraricin suarũ
inuiginti duos libros acciput. diuiden¬
tes eos intres ordines. legis scilicet. ꝓpħartim.
& agio graphorum. Primus ordo legis. inqͥn
quod ẽ genesis. Scd̾s elesmothi. quod ẽ exod̾
Tercuis uaiecra: quod ẽ leuiticris. Quartꝰ
uaiedaber: quod est numerus. Quintus
elladabarim. quod ẽ deuterononnum.
Hi sunt quinq libri moysi. quos hebrei
thorath. latini legem appellant. Proprie
autem lex appellatur quȩ ꝑmoysen data
est. Secundꝰ ordo ẽ ꝓphetarum in quo conti¬
nentur libri octo. Quorum primus
iosue bennum: qui latine ih̾e naue dicit᷑.
Scd̾s sochin: quod ẽ iudicium. Terctussamu¬
el. qui ẽ regum primus. Quartꝰ malachin.

Expanded text:
transierunt, et ecce facta sunt nova.' Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illud discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in viginti duos libros accipiunt, dividentes eos in tres ordines: Legis scilicet, Prophetarum et Hagiographorum. Primus quod est Genesis; secundus Elesmod, quod est Exodus; tertius Vaiecra, quod est Leviticus; quartus Vagedaber, quod est Numerus; quintus Heliadabarim, quod est Deuteronomius. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebrei Thorat, Latini Legem appautem lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo Prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus, Josuae bennum, qui latine Jesus Nave dicitur. Secundus Sobthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui est Regum primus. Quartus Malachim,
Abbreviated transcription (Latin):
consid̾at quantitatem. Abstra¬
cta eninquantitas ẽ: quam
intellectu a materia seꝑantes.
uel abaliis accidentib ut ẽ
ca. musica. Gcometria. & astronomia. Arth¬
metica ẽ disciplina quantitatis nume¬
rabilis scđ̾mi se. Musica ẽ disciplina quȩ
de numeris loquitur quẽ inueniuntui.
dinis & formarum. Astrononna ẽ discipli¬
na quȩ cursus celestium syderum atq
figuras contemplatur. atq om̃s habitu¬
dines stellarum. Quas disciplinas dem¬
ceps paulo latius indicamus. ut earum
cause competent̾ possint ostendi. Expliett¬
De uocabulo arithinetice discipline.

Expanded text:
considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est ca – musica – geometria – astronomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Musica est disciplina quae de numeris lin sonis. Astronomia est disciplina quae cursus coelestium siderum atque figuras contemplatur, atque omnes habitudines stellarum. Quas disciplinas deceps paulo latius indicamus, ut earum causae conpetenter possint ostendiDe vocabulo arithmeticae disciplinae.
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ acopia locutionis.
locutio dicit᷑. rethor ora¬
tor. Conuucta ẽ autẽ arti grãmaticȩ Recho¬
rica. Ingraminatica enim scientiã rec̾te lo¬
quendi discimus. in rethorica uͦ ꝑcipimus
qualit̾ ea quȩ didicimus proferamus.
De inuentorib rethorice artis .ii.¬
ec aut̃ discipliua agrecis inuenta est.
agorgia. aristotile. erinagora: & tͣnslata
inlatinum atullio uidelicet & quintiliano.
& titiano. s ita copiose. ita uarie. ut eã lectori
aminirari imꝑmptu sit: comp̃hendere impos¬
sibile. Nam mbranis retentis qͥsi adherescit
memorie series dictionis. ac mox repositis:
recordatio omnis elabit᷑. Huius discipline ꝑfe

Expanded text:
id est a copia locutionis. locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicimus, proferamus. De inventoribus Rhetoricae artis . Haec autem disciplina a Graecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano et Titiano, sed ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae pe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ meditatio. S & balnea. & loca cursoꝵ.
&athletarum gymuasia sunt: eo qͦd illic homi¬
ues in suȩ artis studium exerceant᷑. Capitoli¬
um romnȩ uocatum. eo quod fuerit roma¬
nȩ urbis & religionis caput suminũ. Alii
anint. quia cum tarquiniis priscꝰ capitolii
fuudamenta romȩ aꝑiret: in loco fundam̃ti
caput homins litteris ecruscis uotatum ui¬
uenit. & ꝓuide capitolium appellauit. Quod¬

Expanded text:
hoc est meditatio. Sed et balnea et loca cursorum hoc est meditatio. Sed et balnea et loca cursorum et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studio exercitentur. Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit.
Abbreviated transcription (Latin):
latum dicunt. Qunitana pars platee. quinta
ẽ: qua carpentum ꝓgredi potest. C loacȩ di¬
cte. qͦd his ꝑ colantur aquȩ. Has pͥmum ro¬
me fecisse tarquinium p̾scum. ut quotiens
pluuiarum inundatio existeret. ꝑ eas aqtiȩ
extra ciuitatem emitterent᷑. ne maximis ꝑ¬
petuisq tempestatib planiciem uel fuuida¬
menta urbium strages aquarum sub u̾tera.
Imbuli. uel quia sub uelamina sunt: uel qͥa
sub his ambulamꝰ. Sunt enim porticꝰ hinc
inde platearum. Iorus ẽ exercendarũ littũ
locus. afando dictus. siue aforoneo rege qui
pͥmus g̾tis leges dedit. Hȩc loca & prorostra
uocantur. ideo qͦd ex bello punico captis ua¬
uib carthaginensium rostra ablata sunt:
& inforo Romano p̾fixa. ut e̾et huiꝰ in signe
inctoriȩ. Curia dr. eo qͦd ibi cura ꝑsenatũ
decunctis amministret᷑. Prctoriũ qͦd ibi
p̃tor resideat ad discutiendum. Gymnasi¬
um. generalis ẽ exercitioꝵ locus. Tam̃ apuo

Expanded text:
latum dicunt. Quintana pars plateae quinta latum dicunt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. inde platearum. 27. Forus est exercendarum litium locus, a fando dictus, sive a Phoroneo rege, qui primus Graecis leges dedit. Qui locus et Prorostra vocatur ab eo quod ex bello Punico captis navibus Carthaginensium rostra ablata sunt, et in foro Romano praefixa, ut esset huius insigne victoriae. Curia dicitur eo quod ibi cura per senatum de cunctis administretur. Praetorium, quod ibi praetor resideat ad discutiendum. Gymnasium generalis est exercitiorum locus. Tamen apud
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tantum muri. Murus aut̃. turrib ꝑ¬
pugnaculisq ornat᷑. Turres uocate. qͦd tere¬
tes sint & longe. Teres aut̾ ẽ aliquid rotundũ.
cum ꝓceritate: ut columpna. Nam & quauius
quadratȩ. aut latȩ construant᷑. ꝓ cul tamen
uidentib rotunde existimantur: ideo quia
unuiscuiꝰq anguli simulachrũ ꝑ longum
aeris spacium euanescit atq consumitur.
& rotundum uidetͣ. ꝓpugnacula prię
muroꝵ sunt: dicta quia ex his ꝓpugnatur.
ꝓmurale uͦ est: eoqͦd sit ꝓmunitione muri.
Est enim murꝰ ꝓximus ante murum. Porta
d̾r. quia pocest uel unportari uel exportari
aliquitd. Proprie aut̃ porta aut: urbis. aut ca¬
strorum uocatur. sicut suꝑus dictum ẽ. Uicus
ut p̃dictum ẽ ipse habitationes urbis sunt:
unde & uicini dicti. Uiȩ ipsa spacia angusta qͤ
int̾ uicossunt. Platee ꝑpetue & latiores ciui¬
tatum uiȩ sunt: iuxta ꝓprictatẽ lingue
g̾ce astͥitudine ũcupate. Platos enim greci

Expanded text:
sunt tantum muri. Murus autem turribus psunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
dicebaut oppidum loco altissimo situm. quas
casam altam. cuiꝰ pluralis numerꝰ castra. dimi¬
nutiuum castellum ẽ: siue qͦd castrabatur licen¬
tia mibi habitantium. ne passim uaga hosti
pateret. Pagi suut apta edificiis loca. int̾ agͦs
habitantib. Hec & conciliabula dicta. aconuci¬
tu & societate multoꝵ inunum. Compita st̃.
ubi usus ẽ conuentus fieri rusticoꝵ. Q dicta coms¬
pita. qͦd loca multa inagro eodem competunt.
& qͦd conueniuntur a rusticis. Sub urbana st̃
circumn iecta ciuitatis edificia. quasi sub urbe.
Menia sunt muri ciuitatis. dicta ab eo quod
muniant ciuitatẽ: quasi munimenta urbi
idest tutamenta. Munium aut̃ dictum qͦsi
manu factum. Sic & muri amunitione dicti
quasi inuniri. qͦd muniant. & tueant᷑ int̾iora
urbis. Menia aut̃ dupplicem habent significa¬
tionẽ. Nam int̾dum menia ab usiue dici om̃a¬
& menia pandimus urbis. Proprie aut̃ menia

Expanded text:
dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam, cujus pluralis numerus castra, diminutivum castellum est, sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. 14. Pagi sunt apta aedificiis loca, inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta a conventu et societate multorum in unum. 15. Compita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum, et dicta compita, quia multa loca in agris eodem competunt, et quo convenitur a rusticis. 16. Suburbana sunt circumjecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. 17. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta civitatis, id est, tutamenta. 18. Munium autem dictum, quasi manu factum; sic et muri a munitione dicti, quasi muniti, quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem. Nam 211 interdum moenia abusive dici et moenia pandimus urbis; proprie autem moenia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quȩ defectu indigenarum nous cultorib
ad impletur. unde & colana a cultu agri est
dicta. Municipium ẽ. qͦd manente statu ci¬
uitatis. uis aliquod minoris aut maioris offi¬
ciĩ apriucipe impecrat. Dictum aut̃ inuni¬
cipium amuniis id ẽ officiis. qͦd tantum mum
id ẽ tributa debita. uel munera reodat. Nam
liberales & famosissime cause. & quȩ exprin¬
cipe ꝓficiscunt᷑. ibi ñ agunt᷑. Hȩc enim addig¬
nicatẽ ciuitatũ ꝑtinent. Uici & castella o pg
hi sunt. qui nulla dignitate ciuitatis honore¬
tur. s uulgari hominum conuentu in colut᷑
& ꝓpt̾ paruitatẽ sui maiorib ciuitatib attri¬
buunt᷑. Uicus aut̃ dictus abipsis tantum hi¬
bitationib uel quod uias habeat tantitu siu
muris. Est aut̃ sine munitione muroꝵ. lic¬
& uici dicant᷑ ipse habitationes urbis. Dictus
aut̃ uicꝰ eoqͦd sit uice ciuitatis. uel quod uias
habeat tantum sine muris. Castrum antiqui

Expanded text:
est quae defectu indigenarum novis cultoribus est quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem muncipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autet vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus, eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. 13. Castrum antiqui
Abbreviated transcription (Latin):
one muroꝵ dixerunt. alii abopib reconden¬
dis eoqͦd sit munitum: alii qͦd sͥ ineo conuentꝰ
habitantium opem det mutuã contͣ hostem.
Nam pͥmum homines tanqͣm nudi & mermeᷤ
nec contra beluas p̃sidia habebant. nec recepta¬
cula frigoris & caloris: nec ipsi int̾ se homines
ab hominib satis erant tuti. Tandẽ natural
sollertia speluncis siluestribq tegumentis
tuguria sͥ & casas uirgultis harundinibq con-¬
texerunt. qͦ esset uita tutior: ne his qui nocere
possent aditus e̾et. Hȩc ẽ origo oppidorum. quȩ
qͦd opem darent iccuto oppida uominata dixe¬
runt. Oppidum aut̃ magnitudine & menib
discrepare. a uico & castello & pago. Ciuitates
aut̃ aut colonie. aut municipia. aut uici. aue
castella. aut pagi appellant᷑. Ciuitas ꝓprie dr.
quam nou aduene. s eodem uinati salo condi¬
derunt. Id̾o q urbes aꝓpriis ciuib condite.
ciuitates ñ colonie nuncupantur. Colonia uͦ

Expanded text:
one murorum dixerunt: alii ab opibus recondenone murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advenae, sed eodem innati solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus conditae civitates, non coloniae nuncupantur. Colonia vero
Abbreviated transcription (Latin):
minum multitudo societatis uincło .ii.
adunata. dicta a ciuib. idẽ abipsis in colis
urbis. ꝑeo qͦd plurimoꝵ consciscat. & contine¬
at uitas. Nam urbs ipsa menia sunt. Ciuitas
aut̃: ñ saxa s habitatores uocant᷑. Tres aut̃ st̃
societates familiarum. urbium gentium.
urbs uocata ab orbe. quod antiquȩ ciuitates
in orbe fiebaut. uel aburi parte aratri qͦ mu¬
ri designabantui. Unde ẽ illud. Optauitq lo¬
cium regno & concludere sulco. Locus enim
futurȩ ciuitatis sulco designabat᷑. id ẽ aratro.
Cato qui urbem inquit nouam condet tauro
& uacca aret. ubi arauerit murũ faciat. ubi
portam uult e̾ẽ aratrum sustollat. ꝙ porcet.
& portam uocet. Idõ aut̃ urbs aratro circum¬
dabat᷑ dispari sexu iuuencoꝵ ꝓpt̾ cominixtio¬
nem familiarũ. & imaginem serentis fructũ¬
q reddentis. Irbs aut̃ aratro conditur. aratͦ
u̾titur. Unde oratius. Impͥmeretq muris ho¬
stile aratrum. Oppidum quidam ab oppositi¬

Expanded text:
minum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est, ab ipsis incolis urbis, pro eo quod plurimorum consciscat, et contineat vitas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ hercules fertur luctȩ certamine suꝑa¬
tum uit̾fecisse. Lix aut̃ alixo flumine
maritanie nuncupata. ubi antei regia fuit:
& saba. qͦd immineat sale flumini. Cesare¬
am mauritaniȩ oppidum uiba rex mauroꝵ
in honorẽ cesaris augusti condidit. quã ex
eiꝰ nomine cesaream appellauit. sicut hero¬
des aliam cesaream in palestina. quȩ nunc
ẽ urbs clarissima. Hicosium cesariensis mau¬
ritaniȩ oppidumi. hercule illuc transeunte
uigniti a comitatu eius discedentes constru¬
xerunt. ac nequis iniposito a se nomine
pͥuacun głaretur de condentium numero
urbi hicosio nom̃ ẽ datum. Cyrene regiia¬
fuit lybie quȩ ex suo noruue ciuitatẽ cyrenem
condidit. ex qua & libiam cirenensem uocauit.

Expanded text:
quem Hercules fertur luctae certamine superaquem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regiquae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
spartariam construxerunt. quȩ mox aroma¬
iis capta & colonia facta. nom̃ etiam ꝓuincie
dedit. Nunc aut̃ agothis subu̾sa atq indeso¬
lationẽ redacta ẽ. Saguntum g̾ci ex insula
iacicto ꝓfecti in hispania condid̾unt. qͣm
afri postea bello impetitam deleuerunt. Eme¬
ritam cesar augustus edificauit. pt qmͣ lusi¬
taniam & quasdam occearii insulas cepit.
dans ei nom̃ ab eo qͦd ibi milites ueceranos
constituisset. Nam & meriti dicunt᷑ uet̾ant
solutiq militiȩ. Olysipone abulixe ẽ con¬
dita & nuncupata. quo loco sicut hẏstorio¬
graphi dicunt celum a t̾ra & maria distin¬
pauit. Spalo aut̾ a situ cognominata ẽ: eo
quod insolo paludestri sub fixa ꝓ fundo palis
locata sit: nelubrico atq in stabili fundam̃to
caderet. Gades oppidum apenis conditum.
qui etiam & carthaginẽ spartariam condi¬
derunt. Septem oppidum aniontib septẽ.
qui a similitu dine fu̾s uocati gaditano minu¬

Expanded text:
Spartariam construxerunt, quae mox a RomaSpartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta, et colonia facta, nomen etiam provinciae dedit. Nunc autem a Gothis subversa, atque in desolationem redacta est. 68. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispaniam condiderunt, quam Afri postea bello impetitam deleverunt. 69. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam, et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicunt veterani, solutique militia. 70. Olyssipona, ab Ulysse est condita, et nuncupata: quo loco, sicut historiographi dicunt, coelum a terra, et maria distinpavit. Hispalis autem a situ cognominata est, equod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inm
Abbreviated transcription (Latin):
int ceculum conditorem: quem pignꝰ asse¬
runt fuisse flammarum. Arpos & beneuen¬
tum diomedes. patauium antenor. phylo
meta pontum condidere. Cum cyrus ma
ritinas urbes g̾cie occuparet. & focenses
abeo expugnati omnib angustiis pme¬
rentur. uirauer unt ut ꝑfugerent quam
longissime ab imꝑio ꝑsarum ubi nec nom̃
quidẽ eoꝵ audirent: atq ita in ultimos gal¬
he fines nauib ꝓfecti. arimisq se ad u̾sus
gallicam feritatẽ tuentes: massiliam condi¬
derunt. & ex nomine ducis nuncupauert᷑.
Hos uarro crilingues ẽe̾ ait. qͦd g̾ee loqͣntur
& latine & gallice. Narbonam &arelatum
& pictauum coloni ꝓprii condid̾unt. Burde¬
ga am appellatam ferunt: quod burgos gal¬
los pͥmum colonos habuerit. quib antea
cultorib adimpleta est. Terraconam in is¬
pania scipiones construxerunt. id̾o caput
ẽ t̾raconensis ꝓuincie. Afri sub hannibale
marituna ispanie occupantes. carthaginẽ

Expanded text:
lint Caeculum conditorem, quem pignus asselint Caeculum conditorem, quem pignus asserunt fuisse flammarum. Arpos et Beneventum Diomedes, Patavium Antenor, Pylii Metapontum condidere. ritimas urbes Graeciae occuparet et Phocenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, iuraverunt ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent. Atque ita in ultimos Galliae sinus navibus provecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece loquantur et Latine et Gallice. Narbonam et Arelatum et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Terraconensis provinciae. maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem 207
Abbreviated transcription (Latin):
peregriuas merces exciꝑet. & hostem mor a¬
retur: qm abipso situ hostiam appellauit.
rentes initaliam ꝓfecti sunt. sedib q ꝓpriis
cuscis expulsis mediolanum atq alias urbes
condid̾unt. Uocatum aut̃ mnedio lanũ: ab
Hystoris placet a mesapo g̾co mesapiȩ datã
originem: quȩ u̾sa pt modum inuomĩ cala¬
briȩ: qͣm in grordio cenotrii fr̾ peucetuis
penceciain nominauerat. Manto tyresie
netia quȩ gallia cisalpina dr. & dicta man¬
tua qͦd manes tuetur. Partenopia a parte¬
nope quadam uirgine illic sepulta appella
esse maluit. Ad ꝓmontorium leucaters in¬
quo fact̾um apollinis tẽplum fuit. bellum
angustus contra autonium gessit. quo uicto
urbem in actiaco sinu condidit. qͣm auictoria
nyclopolim appellauit. Palantꝰ partenioꝵ
dux: partenios constituit. Tharas neptimi
filius fuit. a quo tharentum ciuitas & con¬
condidit. cͥoram dardanꝰ agallinã pelasgi.
neste abulixis nepote p̃neste licet alii ue¬

Expanded text:
peregrinas merces exciperet, et hostem moraperegrinas merces exciperet, et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. rentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum, atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum, ab . 58. Historiis placet a Messappo Graeco Messappiae datam originem versa postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominaverat. Manto Tiresiae netia, quae Gallia Cisalpina dicitur: et dicta Mantua quod manes tuetur. Parthenope a Parthenope quadam virgine illic sepulta Parthenoesse maluit. Ad quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium gessit. Quo victo, urbem in Actiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. 62. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas, et concondidit, Coram Dardanus, Agyllinam Pelasgi, neste ab Ulixis nepote Praeneste, licet alii ve
Abbreviated transcription (Latin):
albani longam edificauit. Alba aut̃ uocata
ꝓpt̾ colorem sui. longa quia longumi oppidũe.
uixta ꝓlixitatẽ collis in quo sita ẽ. ex hac etiu
urbe. reges albanoꝵ appellari ceꝑunt. Capui
capis silius rex albanoꝵ construxit. appellata
nomine conditoris. licet suit qui dicant
a capacitate eam capuam dictan: qͦd eiꝰ
t̾ra omnem uitȩ fructum capiat. Alii alo¬
cis campestrib inquib sita ẽ. Est autẽ
caput urbium campanie. it̾ tres maxi¬
inas Romã carchaginẽq numerata: ex qua
& ꝓuincia italie campania dicta ẽ. Romu¬
lus cum in t̾fecto apud albam amulio auim¬
numitorem in regnum restituisset: ineum
locum ubi nunc roma ẽ deuenit. ibiq sedes
posuit. menia construxit: urbemq ex suo¬
noiniue Romã uocauit. Hanc aut̃ antea
euander dr̃ condidisse: ut ẽ illud. Tunc
pat̾ euandrus. romane conditor archis.
Incus marcꝰ exfilia nuinȩ pompili uatus.
hic urbem in exitu tyberis condidit. quȩ &

Expanded text:
Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Longa, quia longum oppidum est, iuxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. Capuam Capys Silvius rex Albanorum construxit, appellatam a nomine conditoris; licet sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod eius terra omnem vitae fructum capiat: alii a locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam Carthaginemque numerata; ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. Romulus cum intNumitorem in regnum restituisset, in eum locum, ubi nunc Roma est, devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem ante Evander dicitur condidisse, unde est illud: Tunc pater Evandrus Romanae conditor arcis. 56. Ancus Martius ex filia Numae Pompilii natus hic urbem in exitu Tiberis condidit, quae et
Abbreviated transcription (Latin):
atq uide lacedenionios sparthanos dici.
Nchaia ab acheo constructa. Pelops qui apis
argos regnauit. peloponensem urbem condi¬
dit. CIcrops in insula rhodo: rhodũ edifica¬
uit. Carpatus couni eustifonis filius paium
augeus ligurgi filius samum. dardanus aut̃
condidit dardaniam. Chessalonicam thes¬
salus gracci filius etlificauit. in qua etian
regnauit. Brundusium construxert̃ g̾ci.
Brundusium aut̃ dictum ẽ g̾ce. qͦd brunda
caput cerui dicatur: Sic est enun ut & cor¬
uua uideant᷑. & caprit & lingua. inpositio¬
ne ipsius ciuitatis. In italia aut̃ aiano iani¬
culum. a saturno saturnia. atq latiũ condi¬
tum: eo qͦd ibi fugiens latuisset cognomi ina¬
tum. Ab hercule incampania ponperã. qui
uictor ex hispania pompã boum duxera
Eneas aut̾ pt excidium troiȩ ineandẽ itałiã
ueniens. ab uxoris nomine lauiniam condidit.
Ascanius uͦ relicto lauinȩ nouerce sue regi.

Expanded text:
atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. 48. atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. 48. Achaia ab Achaeo constructa. Pelops, qui apud Argos regnavit, Peloponnensem urbem condidit. Cecrops in insula Rhodo RHODUM aedificavit. Carpathus Coum. Aeos Typhonis filius Paphum. Angaeus Lycurgi filius Samum. Dardanus autem condidit Dardaniam. Thessalonicam Thessalus. Graeci filius, aedificavit, in qua etiam regnavit. 49. Brundisium construxerunt Graeci. Brundisium autem dictum est Graece, quod brunda caput cervi dicatur: sic est enim, ut et cornua videantur, et caput, et lingua in positione ipsius civitatis. 50 In Italia autem a Jano Janiculum, a Saturno Saturnia, atque Latium conditum, et quod ibi fugiens latuisset, cognominatum. 204 51. Ab Hercule in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompam boum duxerat. 52. Aeneas autem post excidium Trojae in eamdem Italiam veniens, ab uxoris nomine Lavinium cAscanius vero relicto Laviniae novercae suae regno,
Abbreviated transcription (Latin):
sit receptaculum t̾re marisq copiis. Qude
& eam constantinus aptissimam condere uri¬
dicauit. ut recepta culum ibi t̾re marisq fie¬
ret. Unde & nunc romani imꝑii sedes & to¬
tius caput ẽ orientis: sicut & roma occidentis.
Epyrus ciuitas traciȩ condita ẽ apyrro &
cognominata. Nthenas in helladas cicrops
condidit. & ex suo nomiue cicropiam nomi¬
nauit. Hanc anxionides qui ing̾cia tercius
pt cicropem regnauit. in meruȩ sacrauit.¬
& nom̃ cuutati athenas dedit. Nam miner
quia & littere & artes diu̾soꝵ studiorum.
& ipsa phylosophia ueluti templum athenas
habuerunt. Choriitum machaia condidit.
choruitus horestis filius. Hanc g̾ci choruiteam
uocant. hoc ẽ ailmiuistrationẽ rei publicȩ
hebas boetias cathinus ueniens a fenicib
condidit. thebis egyptiis pruis ab eo constru
mele filio. Spartha abspartͥo filio phoreuei
uocata. qui fuit filius inachi. Ipsam autẽ
eẽ sparcham. qmͣ & lacedemoruam ciuitatẽ

Expanded text:
sit receptaculum terrae marisque copiis. Unde sit receptaculum terrae marisque copiis. Unde et eam Constantinus aptissimam condere iudicavit, ut et receptaculum sibi terra marique fieret. Unde et nunc Romani imperii sedes et totius caput est orientis, sicut et Roma occidentis. Epirum civitas Thraciae condita est a Pyrrho et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine Cecropiam nominavit. Hanc Amphictyon, idem qui in Graecia tertius post Cecropem regnavitet nomen civitati Athenas dedit. Nam Minervquia et litterae, et artes diversorum studiorum, t ipsa philosophia veluti templum Athenas habuerunt. 45. Corinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis filius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est, administrationem reipublicae. 46. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius ab eo construcmeles filio. Sparta a Sparto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam autem esse Spartam quam et Lacedaemoniam civitatem,