comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille sum̃. s ut testimonium pbib̾et de lumine d̃rs
lumen uerum. quod illuminat omẽm hominẽ ueni¬
entem in hunc mundum. In qua differentia satis ost̾ñ¬
ditur am̃am rationalem uł intellectualẽ quał erat
in ioħe. sibi lumen eẽ non posse. s alt̾uis ueri lumi¬
nis participatione luce̾. Hoc ⁊ ipse ioħs fatetur. ubi
ei ꝑhibens testimonium dic̃. nos om̃s de plenitudine
alii ista senserunt. cognoscentes dm̃ sic dm̃ głifica¬
rent incognatiomibꝰ suis. nec ppłoꝵ erroribꝰ partim
auctores fierent. partim resistere ñ auderent ꝓfec¬
to confit̾ent᷑ ⁊ illis inmortalibꝰ ac bĩs ⁊ nob̾ mortalibꝰ
uitutẽ que latria grece dr̃. siue in quibꝰq sac̾m̃tis. siuȩ
in nob̾ ipsis debemꝰ. huiꝰ enĩ templũ simul om̃s.
⁊ singłi templa sumus. qr ⁊ omĩũ ꝯcordiã ⁊ singłos
inhabitare dignat᷑. ñ in om̃ibꝰ qͣm in singłis maior.
qm̃ nec mole distendit᷑. nec particione minuit᷑. Cũ

Expanded text:
 ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In qua differentia satis ostenditur, animam rationalem vel intellectualem, qualis erat in Joanne, sibi lumen esse non posse, sed alterius veri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Joannes fatetur, ubi ei perhibens testimonium dicit: Nos omnes de plenitudine alii ista senserunt, cognoscentes Deum, sicut Deum glorificarent in cogitationibus suis nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent: profecto confiterentur et illis inmortalibus ac beatis et nobis mortalibus uitutem, quae Xatpeia Graece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, quoniam nec mole distenditur nec partitione minuitur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
talia ẽẽ ꝑspex̾int. quȩ potiꝰ exagitari qͣm conuelli
possint gairulitate inpudentissima ⁊ quasi satiri¬
ca uł mimica leuitate. cohibeant suas nugas.
⁊ potius a prudentibꝰ em̃dari. qͣm laudari ab
in prudentibꝰ eligant. Nam siñ ad libertatẽ uera
dicendi. s ad licentiam maledicendi tempꝰ expec¬
tant. absit ut eis eueniat qd̾ ait tulliꝰ de quodã
qui peccandi licentia felix appellabat᷑. Bmiserũ
cui peccare licebat. Uñ quisquis ẽ qui maledicen¬
di licentia felicem se putat. multo erit felieior
si hoc illi omnino ñ liceat. cum possit deposita
uanitate iactancie ȩtiam isto tpr tanqͣm studio
consulendi quicqͥd uoluerit contra dic̾e̾. ⁊ quantũ
possit ab eis quos consulit amica disputacione
Libris satis mid

Expanded text:
talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione libris satis mi
Abbreviated transcription (Latin):
atq conuicti. conant᷑ asserere nõ ꝓpt̾ uitȩ p̾sentĩ
utilitatem. s ꝓpt̾ eam quȩ pꝰ mortem futura est
colendos dõs. Nam istis qui ꝓpt̾ amicitias mũdi
huiꝰ uolunt una cołe. ⁊ ñ se ꝑmitti puerilibꝰ sen¬
sibus conqueruntur. his quinq libris satis arbi¬
tror eẽ responsum. Quoꝵ tres pͥores cum edidissẽ.
⁊ in multoꝵ manibꝰ eẽ cȩpisset. audiui quosdã
nescio qͣm adu̾sus eos responsionẽ scͥbendo p̃pa¬
rare. deinde ad me ꝑlatum ẽ quod iam scͥpserint.
s tempꝰ querant quo sine ꝑiculo possint edere.
quos admoneo. nõ optent qͥ eis nõ exepedit. Fa¬
cie ẽ enim cuiqͣm uidi respondisse. qui tac̾e no¬
luerit. Aut quid ẽ loquatius uanitate: Quȩ ñ
idõ potest quod u̾itas. quia si uoluerit etiam plꝰ
pot̾ elamore qͣm u̾itas. S considerent omia dili¬
gent̾. ⁊ si forte sine studio parcium indicantes

Expanded text:
adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes
Abbreviated transcription (Latin):
plina sic eg̃ penitenciã. ut imꝑatoriã celsitudinẽ
ꝓ illo ppłs orans. magis fleret uidendo ꝓstratã.
qͣm peccando timeret iratã : hȩc ille secum. ⁊ si qͣ
similia quę cominemorate longum ẽ bona oꝑa
tulit. ex isto tp̃rali uapore euilibet culminis et
sublimitatis humanȩ. quorum oꝑum merces ẽ
et̾na felicitas. cuius dator ẽ d̾s solus ueracit̾ pius.
Cętã uero uite hinus uł fastigia uł subsidia. sic̃ ipsũ
mundum. lucẽ. auras. t̾ras. fructus ipsiusq ho¬
minis animam. corpus. sensus. mentẽ. uitã. bonis
małq largitur. in quibꝰ ẽ etiam quelibet imꝑii
magnitudo. qͣm ꝓ tempoꝵ gub̾natione dispensat.
Proinde iam ętiam illis respondendũ eẽ uideo. qͥ
manifestissimis docum̃tis quibꝰ ostenditur qd̃ ad
ista tp̃ralia quę sola stulti habere concupiscunt
nicħ deorum falsorum numerositas ꝓsit confutati

Expanded text:
plina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem plina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos ad eccłiam confugientes xͥanos hac occasi¬
one fieri uoluit. ⁊ &ͥana caritate dilexit. ne pͥuauit
rebꝰ s auã honoribꝰ. In neminẽ pꝰ uictoriã. pͥuataᷤᷤ
inimititias ualere ꝑmisit. Bella ciuilia. nõ sic̃
cinna. ⁊ mariꝰ. ⁊ silla. ⁊ alii tales nec finita finire
quieuit. iustissimis ⁊ miscd̾issimis legibꝰ aduersus
impios laboranti ȩccłiȩ subuenire. qͣm ualens he¬
reticus fauens airianis uehem̃t̾ afflixerat cuiꝰ ȩccłiȩ
se membrũ ẽẽ mag̃ qͣm iit̾ris regnare gaudebat.
Simulacra gentilium uͥq euertenda p̃cepit. satis
intelligens nec t̾rena mun̾a in demonioꝵ. s indĩ
ueri ẽẽ posita potestate. Qui aut̃ fuit euis religio¬
sa humilitate mirabiliꝰ. qnõ in thessalonicensum
grauissimũ scȩlus cui iam ep̃is int̾cedentibꝰ ꝓmiserat
indulgentiam. tumultu quoꝵdã qui ei coherebat
uindicare compulsus ẽ. ⁊ eccłiastica coercitus disei¬

Expanded text:
Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasiChristianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disci
Abbreviated transcription (Latin):
alilites nob̾ qui aderant retulerunt exctorta sibi ẽẽ
de manibꝰ quecumq iacłabant᷑. cum a theodosii
partibus in adu̾sarios uehemens uentꝰ iret. ⁊ ñ
solum quecũq in eos iaciebantur concitatissime
raꝑet. uerum ętiam ipsorum tela in eorum corpora
retorqueret. Uñ ⁊ poeta claudianus. qͣmuis a xp̃i
nomine alienus. in eius tam̃ laudibꝰ dixit. Omiũ
dilecte dõ. cui militat ether. ⁊ coniurati ueniunt
ad dassica uenti. Uictor aut̃ sicut credid̾at ⁊ p̾di¬
xerat. iouis simłacra quȩ adu̾sus eum fuerant ne-¬
scio quibꝰ ritibꝰ ułut consecrata in alpibꝰ constitu¬
ta deposuit. eorumq fulmina quod aurea fuissẽt
io eantibꝰ quod illa leticia ꝑmittebat cursoribꝰ. ⁊
se ab eis fulminari uelle dicentibꝰ hylarit̾ benigne¬
q donauit. Inimicoꝵ suoꝵ filios quos ñ ipsuis
iussus s belli abstulerat impetus. etiam nondum

Expanded text:
Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, belli abstulerat impetus, etiam nondum
Abbreviated transcription (Latin):
omñibꝰ opibꝰ nullo negocio posset auferre si latiꝰ
regnandi cupiditate mag̾ qͣm bñfaciendi caritate
fiagraret. Uñ potiꝰ eum seruata eiꝰ imꝑatoria dig¬
nitate susceptum. ipsa humanitate ⁊ grã cõsolatꝰ
e. Deinde cum maximum t̾ribilem faceret ille
successus. ħ in angustiis curaꝵ suaꝵ ñ ẽ lapsus ad
curiositates saclegas atq illicitas. s ad iohannẽ in
egipti heremo constitutum. quem dĩ seruum ꝓpħã
di spũ p̃ditum fama crebrescente didicerat mifit. atq
ab eo uiuitium uictoriȩ certissimum accepit. More
thiramui maxnni extinctor ualentinianũ perũ
iapi sui partibꝰ uñ fugatus fuerat. miscaissima
alio pacto. uł casu ꝓrime eatincto aluĩ chiranũ
eugenium. qui in illuis imꝑatoris locum ñ legiti¬
me fuerat sub rogatus. accepto rursus ꝓpħico res¬
ponso fide certus opp̾sit. contra cuiuis robustissimũ
ex̾citum magis orando qͣm feriendo pugnauit.

Expanded text:
omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi extinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat, cum misericoalio pacto uel casu proxime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit.
Abbreviated transcription (Latin):
te defunctus. filios imꝑantes reliquid. S rursus
ne imꝑator quisqͣm ido xep̃ianus eẽt. ut felicitatẽ
constantini mereretur. cum ꝓpt̾ uitam ȩt̾nam qͥsq
debeat ẽẽ xͥanus. iouianũ multo citiꝰ qͣm iulianũ
abstulit. gratianũ feio thirannico ꝑmisit int̾imi.
longe quidem nuciꝰ qͣm magnũ pompeiĩ ułut
colentem romanos dõs. nam ille uindicari a cato¬
ne ñ potuit. quem ciuilis belli qudãmodo ħedẽ
reliquerat. iste aut̃ qͣmius piȩ am̃e solatia talia
ñ requirant. a theodosio uindicatus ẽ. quẽ regni
participẽ fecerat. cum paruulũ hr̃et frẽm. aui¬
dior fidelis societatis. qͣm nimie potestatis. Uñ¬
⁊ ille non solum uiuo seruauit qͣm debeat fidẽ.
uerum ętiam pꝰ eius mortem pulso eius int̾fecto¬
re maximo. ualentinianum eius paruulĩ frem
in sui partes imꝑii tanqͣm xͥ anus excep̃. pupil¬
lum pat̾no custodiuit affectu. quẽ destitutum

Expanded text:
te defunctus est, filios imperantes reliquit. Sed rursus te defunctus est, filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imperator quisquam ideo Christianus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, cum propter uitam aeternam quisque debeat esse Christianus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum haberet et fratrem, auidior fidae societatis quam nimiae potestatis. et ille non solum uiuo seruauit quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum
Abbreviated transcription (Latin):
posset eẽ libior. si malunt cupiditatibꝰ pͣuis qͣm
quibꝰ libet gentibꝰ imꝑare. ⁊ si hec omĩa faciunt
ȩt̾nȩ. si ꝓsius peccatis humilitatis ⁊ miserationis
⁊ orationis sacrificium do suo uero immolare nõ
negligunt. Tales axp̃ĩanos imꝑatores dicimꝰ ẽ fe¬
lices int̾im spe. postea re ipsa futuros. cum id qd̾
qui eum cred̾ent ꝓpt̾ ȩt̾nam uitam colendũ has
sublimitates ⁊ regna t̾rena existimarent. posse ue¬
ronem consequi nisi demonibꝰ supplicet. qd si spẽ
intasꝰ multum ualerent. constantinui imꝑtore
non suplicantem demonibꝰ s ipsum uer̃ dm colen¬
tom tapitis t̾renis impleuit muneribꝰ. quanta op¬
tare nullus auderet. cui ȩtiam cond̾e ciuitateni
romano imꝑio sociã ułiit ipsius romȩ filiam s sine
aliquo demonum templo simulaeroq concessit.
aui imꝑauit. uniu̾sum orbem romanuĩ unuis au¬
gustꝰ tenuit ⁊ defendit. ĩ administrandis ⁊ geren¬

Expanded text:
possit esse liberior: si malunt cupiditatibus pravis, quam possit esse liberior: si malunt cupiditatibus pravis, quam quibuslibet gentibus imperare; et si haec omnia faciunt e; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod qui eum crederent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribus, quanta optare nullus auderet; cui etiam condere ciuitatem Romano imperio sociam, uelut ipsius Romae -filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et geren
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtiam cultores demonum acciꝑe meruer̃. qui nõ
ꝑtinent ad regñ dĩ. quo ꝑtinent isti. & ħ ipsius
miscdia factum ẽ ne ab illo ista qui in eum cre¬
dent ułut sũma bona desid̾arent. S felices eos
dicimus si iustȩ imꝑant. si int̾ linguas sublimit̾
honorantium ⁊ obsequia nimis humilit̾ salutã¬
tium non extollunt᷑. sise homines eẽ meminer̃.
si suam potestatẽ ad dĩ cultum maximȩ dilatandui
maiestati eiꝰ famulam faciunt. si d̾m timent. diligut̃
colunt. si plus amant illud regñ uͥ nõ tunent hre
consortes. si tarduis uindicant. facile ignoseunt. si
eandem uindictam ꝓnecessitate regendȩ tuendeq
rei publicȩ non ꝓsaturandis inimiciciaꝵ odiis ea̾ctit̃
si eandem ueniã ad impunitatẽ iniquitatis. s ad
decernere micĩȩ lenitate ⁊ bñficioꝵ largitate com¬
pensant. si luccuria tanto eis ẽ castigatior quant

Expanded text:
etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista, qui in eum crederent, velut summa bona desiderarent: sed felices eos dicimus, si juste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium, et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, sed se homines esse meminerunt: si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum, majestati ejus famulam faciunt; si Deum timent, diligunt, colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes: si tardius vindicant, facile ignoscunt; si eamdem vindictam pro necessitate regendae tuendaeque reipublicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis, exerunt: si eamdem veniam non ad impunitatem iniquitatis, sed ad oguntur decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate compensant: si luxuria tanto eis est castigatior, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinem gestoꝵ ante belloꝵ. ad loca scã
confugientes xp̃iane religionis reuerentia tueret᷑.
ipsisq demonibꝰ atq impiorum sacͥficioꝵ ritibꝰ
de quibꝰ ille p̾sumpserat. sic aduersarent᷑ noĩe
xep̃iano ut longe atrocius bellum cum eis qͣmcĩ
hominibꝰ gerere iuiderentur. Ita uerꝰ ãns gub̾na¬
torq rerum. ⁊ romanos cum mic̾i̾a flagellauit.¬
⁊ tam incredibilit̾ uictis supplicatoribꝰ demonũ
nec saluti rerum p̾sum̃tium necessaria eẽ sacͥficia
illa monstrauit. ut ab his qui ñ ꝑuicacit̾ conten
tates uera religio deseratur. ⁊ magis ęt̾nȩ uite
fidelissima expectacione teneatur. Neq enim¬
quia uł diutiꝰ imꝑauer̃. uł imꝑantes filios mor¬
te placida reliquerunt uł hostes rei publice dom¬
erunt. uł inimicos ciues adu̾sum se insurgenti
⁊ cauere ⁊ oppͥme potuerunt. hȩc ⁊ alia uitę
huius erumpnosȩ uł munera uł solacia quidã

Expanded text:
consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumserat, sic aduersarentur nomine Christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa monstrauit, ut ab his qui non peruicaciter cactates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneatur. CAquia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam
Abbreviated transcription (Latin):
tanta potuss. quia cotidianis sacͥficiis placabat
atq inuitabat dos. quod romanos face xp̃iana
religio non sinebat: llam ꝓpinquante iam illo
his locis. uͥ nutu suminȩ maiestatis opp̾ssus est.
cum eius fama uͥ crebresc̾e̾t. nob̾ apud cartargi¬
nem dicebatur hoc crede. sparge̾. iactare paga¬
nos. quod ille diis amicis ꝓtegentibꝰ ⁊ opitulantibꝰ
quibꝰ immolare cotidie ferebatur iunci omnino ñ
poss ab eis qui talia diis romanis sacra ñ facerẽt.
nec fieri a quoqͣm ꝑmitt̾ent. Ꝙ ñ agunt miseri
gras tantȩ miscdiȩ dĩ. qui cum statuisset uruptio¬
ne barbarica gͣuiorȩ dignos mores hominũ casti¬
gare. indignationẽ suam tanta mansuetudine
temꝑauit. ut illum pͥmo faceret mirabilit̾ iunci.
ne ad infirmoꝵ am̃os euertendos gła daret᷑ demo¬
nibus. quibꝰ eum supplicare constabat. deinde ab
his barbaris roma caꝑetur. qui contra omnem

Expanded text:
tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie ferebatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miseri gratias tantae misericordiae Dei, qui cum. statuisset inruptione barbarica grauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ nr̃a memoria recentissimo tempore d̾s mirabi¬
lit̾ ⁊ miscdit̾ fecit non cum gr̃aꝵ accione cõme¬
morant. s qͣntum in ipsis ẽ ominum si fieri pot̾
hominum obliuuione sepelire conatur qd̾ a nob̾ si
tacebitur. similit̾ erimus ingrati. Cum radagaisꝰ
rex gothoꝵ agmine ingenti ⁊ ĩmani. iã in urb̃
uicinia constitutꝰ. romanis ceruicibꝰ ĩmineret. una
die tanta celeritate uictus ẽ ut ne uno quidẽ nõ
dicam extincto s uulnerato romanoꝵ. multo am¬
plius qͣm centum milium ꝓstern̾etur eiꝰ ex̾citus.
atq ipse mox captus pena debita necaret᷑. Nam si
ille tam impiꝰ cum tantis ⁊ tam impiis copiis romã
fuisset ingressus. cui peꝑciss quibꝰ honorem locis
martirum detuliss in qua ꝑsona dm̃ timeret. cuiꝰ
ñ sanguinem fusum. cuiꝰ pudicitiam uellet inta¬
ctam: Quas ant̃ isti ꝓdiis suis uoces hrẽnt qͣnta
insultatione iactarent. quod idõ ille uicisset. idõ

Expanded text:
tra memoria recentissimo tempore Deus mirabitra memoria recentissimo tempore Deus mirabiliter et misericorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pepercisset? quibus locis martyrum honorem detulisset? in qua persona Deum timeret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudicitiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ diligebant głam ppt̾ iusticiam. s iusticiam
ꝓpt̾ głam diligere uidebantur. pacem factam fedqͦ
ruper̃. Hȩc idõ cõmemoro. qm̃ multi p̾t̾itarum
rerum ignari quidam ȩtiam dissimulatores suȩ sciẽ¬
tiȩ. si temporibꝰ xp̃ianis aliqd̃ bellum paulo diutiꝰ
trahi uident. ilico in nr̃am religionem ꝓt̾iuissime
insiliunt. ex clamantes qd̃ si ipsa non eẽt. ⁊ uetere
ritu numina colerentur. iam romana illa uirtute
quȩ adiuuante marte ⁊ bellona tanta celerit̾ bella
confec̃. id quoq celerrimȩ finiretur. Recolant gͥ qͥ
legerunt. qͣm diuturna bella. quam uariis euen¬
tis. qͣm luctuosis cladibꝰ a ueteribꝰ sint gesta roma¬
nis. sicut solet orb̾ terraꝵ ułut ꝓcellosissimum pe¬
lagus uaria talium maloꝵ tempestate iactari.
⁊ quod nolunt aliquõ fateantur. nec in sanis adu̾sꝰ
dm linguis se int̾imant. ⁊ decipiant imꝑitos. Qd̃¬

Expanded text:
non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitos.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmuis multis romanis ducibꝰ ⁊ duobꝰ consulibꝰ uic¬
tis. italiaq horribilit̾ contrita atq uastata. ter¬
cio tamen anno post multa consummata consũp¬
mano ugo seruitutem. in lib̾tatẽ caput erigere
temptauer̃. iam multis nationibꝰ romano imꝑio
subiugatis. deletaq cartagine. in quo bello italico
romanis sepissimȩ uictis. ubi ⁊ duo consules ꝑier̃
⁊ alii nobilissimi senatores. nõ duturno tam̃ tp̃re
tractum ẽ hoc malum. nam quintus ei annꝰ finẽ
dedit. S bellum punicum sc̃m. cum maximis
detrim̃tis ⁊ calamitati rei publicę ꝑ annos.&.⁊
.UIII. romanas uires extenuauit.: ⁊ pene consũpsit.
duobꝰ p̃liis ferme septuaginta romanoꝵ milia
ceciderunt. Bellum punicum pͥmum ꝑ.xx .iii.
ciora ad bella cicuis ꝑ agenda. suꝑioribꝰ temporibꝰ
multum in omni uirtute laudatis. bellũ sãnaticũ
uicti sunt. ut sub iugum ętiam mitt̾ent᷑. S quia

Expanded text:
quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uicquamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumm sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginttiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
amore dominandi sacrilega et detestanda curio¬
sitas. qui uanis deditꝰ oracuł erat. qnõ fretus securi¬
tate uictoriȩ. naues quibꝰ uictꝰ necessariꝰ portaba¬
tur incendit. deinde feruide instans inmodicis
ausibꝰ. ⁊ mor merito temeritatis occisus in locis
hostilibꝰ egenum reliquid eẽcitum. ut alit̾ inde
non possit euadi. nisi contra illud auspitium dĩt̾¬
mini de quo suꝑiore libro dixcimus. romani imꝑii
t̾mini mouerentur cessit enim t̾minus ds̃ necessi¬
tati. qui non cesserat ioui: hȩc płenȩ ds̃ unus ⁊ uer̃
reg̾ ⁊ gub̃nat ut placet. ⁊ si occultis causis. nuqͥd
in eius arbitrio ẽ iustoq uidicio ⁊ miscd̾̃ia. uł at¬
terere uł consolari genus humanum. ut alia ei¬
eius. alia tardius finiantur. Bellum piratarũ
a pompeio. bellum punicum t̾cium ab scipione.
in eredibili celeritate temporis breuitate confecta
sunt. Bellum quoq fugitiuorum gladiatorum.

Expanded text:
amore dominandi sacrilega et detestanda curioamore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquiin eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uerus ds qui nec iudicio nec adiutorio deserit genꝰ
humanum qnõ uoluit . ⁊ qͣntum uoluit romaniᷤ
regnum dedit. qui dedit assiriis uł etiam ꝑsis. a
quibꝰ solos duos dõs coli unum bonum alt̾m malũ
continent litt̾ę istorum. ut taceam de ppło hebreoꝵ
de quo iam dixi qͣntum satis uisum ẽ qui p̾t̾ unũ
dm̃ non coluit. ⁊ quõ regnauit. Qui gͦ ꝑsis dedit
segetes sine cultu deȩ segeciȩ qui alia dona t̾raꝵ
sine cultu tot dõꝵ quos isti rebꝰ singłis singłos
uł etiam rebus singłis plures p̃posuerunt. ipse
ȩtiam regnum dedit sinȩ cultu eorum. ꝑ quoꝵ cul¬
tumse isti regnasse credid̾unt. Si ętiam hominibꝰ
qui mario ipse gaio cȩsari. qui augusto ipse ⁊
neromi. qui uespasiano uł patri uł filio suauissi¬
mis imꝑatoribꝰ. ipse ⁊ domiciano credelissimo. ⁊ ne
ꝑ singłos ire necesse sit. qui constãtino xp̃iano. ipe
apostatȩ iuliano. cunis egregiam indolem decep̃

Expanded text:
uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanum, quando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum, continent litterae istorum; ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit
Abbreviated transcription (Latin):
adieia usut gnȩ contemptores. sibi sapientes uidet
ui sibi placent᷑. Nam eoꝵ uirtus si tam̃ ulla c̾ alio
m̃ quod am humane subditur laudi. neq enim ipse
qui sibi placet homo ñ ẽ. Qui aut̃ uera pietate ii
am quem diligit credit ⁊ sꝑat. plus intendit in ea¬
in quibꝰ sibi displicet. qͣm in ea si qua in illo sunt que
non tam ipsi qͥm uͭtati placent. Neq id tribut uñ
iam pet̾ placere. nisi eius miscd̾iȩ. cui metuit dis¬
plicere. dehis sanatis gr̃as agens. de illis sanandis
regni atq imꝑii potestatem. nisi dõ uero qui dat
felicitatem in regno cȩloꝵ. solis piis. regnum uero
t̾renum ⁊ piis umpiis. sicut ei placet eui nicħ in¬
iuste placet. Quamuis enim aliqͥd dix̾imus qd̾
aꝑtum nob̾ ẽẽ uoluit. tam̃ multũ ẽ ad nos ⁊ ualde
suꝑat iures nr̃as hominum occulta discutẽ. ⁊ liqͥdo
examine merita diudicare regnoꝵ. Ipse gͥ unus

Expanded text:
iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit, credit et sperat, plus intendit in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placent; neque id tribuit, unde iam potest placere, nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis gratias agens, de illis sanandis regni adque imperii potestatem nisi Deo uero, qui dat felicitatem in regno caelorum solis piis; regnum uero terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regnorum. Ille igitur unus
Abbreviated transcription (Latin):
deliciarum recordationẽ mitiget p̃sentis doloris
aculeos temꝑantiȩ iubeat ut tantum capiat alim̃¬
torum ⁊ si qua delectant. ne ꝑ in mod̾ationẽ nocrui
aliquid ualitudinem turbet. ⁊ uoluptas qͣm ȩtia
in corporis sanitate epicurei maximã ponunt gra¬
uit̾ offendat᷑. ita uirtutes cum tota suę głȩ dignita¬
te tanqͣm imꝑiose cuidam ⁊ inhoneste mulierełe
seruiant uoluptati. Nichil hac pictura dicunt
ẽẽ ignominiosius ⁊ deformius ⁊ qd̾ minus fene
bonorum possit aspectꝰ. & uerum dicunt. S nꝰ
existimo satis debiti decoris ẽẽ picturam. si etai
tał fingatur uͥ uirtutes humanȩ głe seruiunt.
Licet enim ista gła delicata mulier nõ sit. inflati
ẽ ⁊ młtum inanitatis ht̃. Unde nõ ei digne ser¬
toleret fortitudo. nicħ tempantia moderetur. nisi uñ
placeatur hominibꝰ. ⁊ uentose glie seriuatur. nec illise
abista feditate defend̾int. qui eum aliena sꝑnane

Expanded text:
deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos; temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae seruient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est et multum inanitatis habet. Unde non ei digne sertoleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se ab ista foeditate defenderint, qui, cum aliena spernant
Abbreviated transcription (Latin):
comparanda ẽ. quoꝵ spes posita ẽ in grã ⁊ miscdia
in ipsa uirtute constituunt. ad ingerendum pu¬
dorem quibꝰdam philosophis qui uirtutes quide
ꝓbant. s eas uoluptatis corporał fine metuuntur.
⁊ llam ꝑ se ipsam putant appetenda istas ꝓpt̾ ipsa.
tabulam quandã uerb̃ pingere ubi uoluptas in
sella regali quasi delicata quedam regina consid̾at
eiq uircutes famulȩ subiciantur obseruantes eius
nutum. ut faciant qd̃ illa imꝑauerat. quę pru¬
dentiȩ iubeat ut uigilant̾ inquirat. quomͦ uolup¬
tas regnet. ⁊ salua fit. iusticie iubeat ut p̾stet bñ¬
ficia quę pot̾ ad cõparandas amicitias corporalibꝰ cõ¬
modis necessarias. nulli faciat inuiriam. ne offensi
legibꝰ uoluptas uiuere secura non possit. fortitudin
iubeat. ut si dolor corpori accid̾it qui nõ compellar
in mortem. teneat dominã suam id ẽ uoluptate
fortit̾ in animi cogitatione. ut ꝑ pͥstinaꝵ suarum

Expanded text:
conparanda est, quorum spes posita est in gratia conparanda est, quorum spes posita est in gratia in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; fortitudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum
Abbreviated transcription (Latin):
nota qͣm nob̾. dum illud constet iit̾ homines
ueracit̾ pios neminẽ sine uera pietate id ẽ ueri di
uero cultu ueram posse hr̃e uirtutem. nec eã uerã
eẽ qnõ głe seruit humanȩ eos tam̃ qui ciues non
sint eiuitatis et̾nę quȩ in sacris litt̾is nr̃is dr̃ ciuitaᷤᷤ
di. utiliores eẽ tȩrrenȩ ciuitati qnõ hñt uirtutem
uł ipsam. qͣm si nec ipsã. Illi aut̃ qui uera pietate
p̃diti bñ uiuunt. si habent scientiam regendi pplõ
nicħ ẽ felicuis rebus humanis. q̃m si dõ miserant᷑
hnt̾ potestatem. T̃ales aut̃ homines uitutes suas
qͣntascumq in hac uita possunt hre. ñ tͥbuunt
nisi gr̃ȩ di. quoᷤ eas uolentibꝰ. credentibꝰ. petentibꝰ
ded̃it. simulq intelligunt qntum sibi desit ad ꝑ
tate cui se nitunt᷑ aptare. Quantumlibet aut̃ lau¬
detur atq p̃dicetur uirtus quę sinę uera pietate
seruit hominum głe. neqͣqͣm sc̃oꝵ exeiguis iniciis

Expanded text:
nota quam nobis, dum illud constet inter omnes nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas uolentibus credentibus petentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi desit ad petate, cui se nituntur aptare. Quantumlibet autem laudetur adque praedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit hominum gloriae, nequaquam sanctorum exiguis initiis
Abbreviated transcription (Latin):
tanta luxuries. ut nichil ab eo putaretur uirile
metuendum. tanta crudelitas ut nicħ molle
hr̃e cred̾etur si nesciretur. Etiam talibꝰ tam̃ domi¬
nandi potestas non datur nisi sũmi dĩ ꝓuidentia.
qñ res humanas iuidicat talibꝰ dñis dignas. aꝑte
de hac re uox diuina ẽ loquente dĩ sapientia. ꝑ me
reges regnant. ⁊ tiranni ꝑ me tenent t̾ram. S ne
tiranni non pessimi atq imꝓbi reges. s utere nomi¬
ne fortes dicti existimentur. uñaut uirgilius. par
michi pacis erit. dexteram tetigisse thiranni. aꝑtiᷤᷤ¬
sime alio loco de dõ dictum ẽ quia regnare fac̃ ho¬
minem hipoerita. ꝓpt̾ ꝑuersitatẽ ppłi. Quam ob
rem qͣmius ut potui satis exposuerim qua causa
ds unus uerꝰ ⁊ iustus. romanos scđ̃m qͣnda fortuna
terrenȩ ciuitatis bonos aduuerit ad tanti imꝑii
głam consequendã. pot̾ tam̃ ⁊ alia causa ex̃ laten¬
cior ꝓpt̾ diuersa merita gen̾is humani dõ magis

Expanded text:
tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei prouidentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑitur humano. Quicqͥd enĩ fecerit ad ocłos homi¬
num quo głiȩ contemptor appareat. ad maiorem
laudem ħ eꝰ ad maiorem głam fac̾e si credatur. ñ ẽ
etiam suspicantium temeritatẽ. quoꝵ tam̃ si uere
bonus ẽ non contempiit salutem. qm̃ tante iusticiȩ
ẽ qui de spũ dĩ uirtutes ht̃. ut ętiam ipsos diligat
datoribꝰ aut̃ suis qͣmuis paruipendat qd̾ eum laudat.
ñ tam paruipendit quod amant. nec eos iuult fal¬
lere laudantes. ne descipiat diligentes. Idõq instat
ardent̾. ut potius ille laudetur. a quo ht̃ homo
quicquid in eo uire laudatur. Qui aut̃ gle contẽp¬
tor. dominationis ẽ auidꝰ. bestas suꝑat siuę
crudelitatis uitiis siuȩ luxurie. ⁊ ales quida roma¬
ni fuerunt. non enim cura existimationis amissa.
dominationis cupiditate caruer̃. Multos tales fuiꝰ¬
se ꝓdit historia. s huius uitii sumitatẽ ⁊ quasi ar¬
cem qͣndam nero cesar pͥmus optinuit. cuiꝰ fuit

Expanded text:
aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos homiaperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, non est etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat datoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit
Abbreviated transcription (Latin):
atq respuer̃. Int̾ ẽ sanȩ int̾ cupiditatẽ humane głe.
⁊ cupiditatem dominationis. Nam licet ꝓcliue sit.
ut qui humana gła nimium delectat᷑. ętiam dnãri
ardent̾ affectet. tam̃ qui uerã licet humanaꝵ lau¬
dum głam concupiscunt. dant oꝑam bñ iudican¬
tibꝰ ñ displicere. Sunt enim multa ĩmoribꝰ bona.
de quibꝰ młti bñ iudicant. qͣmuis ea multi ñ habe¬
bant. ꝑ ea bona moꝵ nituntur ad głam ⁊ imꝑiũ.
uł dñationem. de quibꝰ ait salustuis. s illȩ uera
uia nititur quisquis aut̃ sinȩ cupiditate głe qua
ueretur homo bñ iudicantibꝰ displice̾ dñari atq
imꝑare desiderat. ȩtiam ꝑ aꝑtissima sceła querit
pler̃q optin̾e quod diligit. ꝓ inde qui głam concu¬
pisc̃. aut uera uia nitit᷑. aut certe dol atq fallacii
contendit uolens bonus uidĩ eẽ qd̾ ñ est. & id̾o uirtu¬
tes habenti. magna uirtus ẽ ꝯtempn̾e głam. qui
contemptꝰ enis inconspectu dĩ ẽ. uidicio aut̃ non

Expanded text:
ationis. Interest sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio autem non
Abbreviated transcription (Latin):
małq concedit. s ꝓ ęt̾na uita muneribꝰ ꝑpetiuis ⁊
ipsiuus suꝑnȩ ciuitatis societate colatur ds̃ unus ⁊ uerꝰ.
rectissimȩ istoꝵ głȩ donati sunt. ut hi qui tqͣlibꝰcũq
uirtutibꝰ t̾renam głam quesier̃. uinc̾ent eos qui mag¬

Expanded text:
malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adqui
Abbreviated transcription (Latin):
te anglorum. cum penȩ taleꝰ aliquid illi fecerint
ꝓ conseruanda gła romanoꝵ: hec ⁊ alia siqua
h̾modi reꝑiunt᷑ in litt̾is eoꝵ. qnõ sic innotescerent.
qnõ tanta fama p̾dicarent᷑. nisi romanũ imꝑuni
longe lateq porrectum magnificis successibꝰ aug̾ct᷑:
Proinde ꝑ illud imꝑium tam latum. tanqͣm dut᷑nũ.
uiroꝵq tantoꝵ uirtutibꝰ p̾clarum atq głosũ. ⁊ illoꝵ
intencioni merces qͣm querebant ẽ reddita: ⁊ nob̾
ꝓposita necessariȩ cõmonitionis exempla. ut si uir¬
tutes quaꝵ istȩ ut cumq sunt similes quas isti ꝓ
ñ tenuerimus pudore pungamur. si tenuerimus
suꝑbia nõ exc collamur. qm̃ sic̃ dicit apłs indigne
sunt passiones hꝰ temporis. ad futurã głam
quȩ reuelabitur in nob̾. Ad humana uͦ głam p̾sen¬
uo quod in uet̾e ueltum fuit. ut ñ ꝓ terenis ⁊ tp̃ra¬
libꝰ bñficiis quȩ diuina ꝓuidentia ꝑmiaetȩ bonis

Expanded text:
te angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint te angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum, quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum adque gloriosum et illorum intentioni merces quam quaerebant est reddita, et nobis proposita necessariae commonitionis exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes, quas isti pssima ciuitate non tenuerimus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non extollamur; quoniam, sicut dicit apostolus, indignae sunt passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesenuo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis
Abbreviated transcription (Latin):
dicerit tantis muneribꝰ puri regis epyrotarum
ꝓmissa ȩtiam quarta parte regni a romana ciui¬
tate nõ potuissȩ diuelli. ibiq in sua pauꝑtate pͥua¬
tum manere maluisse: Nam illud quale ẽ qd rem
publicam id ẽ rem ppłi rem patriȩ.rem cõmunẽ.
cum hab̾ent opulentissimã atq ditissimã sic ipsi in
suis domibꝰ pauꝑes erant. ut quidam eoꝵ quiram
bis consul fuiss ex illo senatu hominum pauꝑum
pelleretur notacione censoria. qd̾ decẽ pond̾a argen¬
ti in uasis hab̾e comꝑtus ẽ: Ita idem ipauꝑes erat᷑.
quoꝵ triumphis publicum ditabat᷑ aerariũ. Nõne
omnes xp̃iani qui excellentiore ꝓposito diuitias suaᷤ
cõmunes faciunt. scđ̾m qd̃ id scriptum ẽ in actibꝰ
apłorum. ut distribuat᷑ unicuiq sic̃ euiq opus ẽ.
inemo dicat aliquid pprium. s sint illis omnia
cõmunia. intelligunt se nulla obhoc uentilari
oportẽ iactantia. id faciendo ꝓ optinenda societa¬

Expanded text:
dicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, dicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitate non potuisse deuelli ibique in sua paupertate priuatum manere maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi, rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas communes faciunt secundum id quod scriptum est in actibus apostolorum, ut distribuatur unicuique sicut cuique opus est, et nemo dicat aliquid proprium, sed sint illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo pro obtinenda societa