comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gistri inutroq: teneamꝰ ut scõ baptismo consonasit uit axp̃iana Neccuiq homini siut rũ lib& desuerit :
uita ꝓmittat᷑ a &na Qui enĩ dixit nisiquis renatꝰ suerit exaqua &i spuscõ non intrabit in regnũ cȩlo
de illis quippe ait : scribȩ & phariseicathed rã morsi sedent quȩ dicunt facite : quȩ aut̃ faciunt facere
nolite: dicunt enidũ non faciunt : Ergo iustitia eorũ ẽ dicere & non facere : Ac ꝑ hoc nr̃am ẽt uo¬
luit abundantẽ suꝑ illorũ dicere & facere quae si non fuerit non intrabitur in regcelorum
Non quiaquisꝙ itadeb& extolli : Vt nondicã upud alios iactare : sed apud seipsum putare audeat
sein hac uita eẽ sine peccato : sed nisi essent quaedã ita grauia ut &iã ex cõmunicatione plecten¬
dasint : Nondicer& apłs congregatis uob̵ & meo sp̃utradere huiꝰ modi satanae interitũ carnis:

Expanded text:
gistri in utroque teneamus, ut sancto baptismo consona sit uita christiana nec cuiquam homini, si utrumlibet defuerit, gistri in utroque teneamus, ut sancto baptismo consona sit uita christiana nec cuiquam homini, si utrumlibet defuerit, uita promittatur aeterna. qui enim dixit: nisi quis renatus fuerit ex spiritu sancto, non arisaei cathedram Moysi sedent. quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite; • dicunt enim et non faciunt. ergo iustitia eorum est \'dicere et non facere. ac per hoc nostram esse uoluit abundantem super illorum dicere et facere\'; quae si non fuerit, non intrabitur in regnum caelorum. non quia quisquam ita debet extolli, ut, non dicam apud alios iactare, sed apud se ipsum putare audeat se in hac uita esse sine peccato, sed nisi essent quaedam ita grauia, ut etiam excommunicatione plectenda sint, non diceret apostolus: congregatis uobis et meo spiritu tradere huius modi satanae in interitum carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
rur susneso cordia sgnicuq: dormiam: Aliis iculeis p̃ceptorũqͣ ad se ueritatem cohesiitionis ꝑti¬
nent excitandi sũmusut gres sosuro sinuia dñ i exutrisq: testimonis illo duceatque ad iutore
dirigentes nec pacientiae nomine torpss cam: nec obtentudiligentiae sae uiamus : .CCx
Nortꝑ aciendos homines malesecuros utpropͦter necramo ptormetta¬
aueamergodiligenterin adiutorio dĩdinr̃i Non facere homines maleseturas dicentes eis qdsi fu¬
erim in xp̃obapticati : Quo modo inea fide uixerint eos ad salutẽ aãnã ẽe uenturos. nec sic faciamꝰ
xp̃ianos quo modo iuidei ꝓselites quibus dñsait : Alȩ uobis scribȩ & pharisei q̃ui circũitis mare & terrã face¬
re unũ ꝓselitũ : Cũ autẽ facitis eum filiũ gehennȩ duplo quã uos estis: Sed potius sanã doctrinadi ma¬

Expanded text:
rursus ne socordia segnitiaque 12 dormiamus, aliis aculeis praeceptorum quae ad severitatem coercitionis pertirursus ne socordia segnitiaque 12 dormiamus, aliis aculeis praeceptorum quae ad severitatem coercitionis pertinent, excitandi sumus, ut gressus nostros in via Domini ex utrisque testimoniis, illo duce atque adjutore dirigentes, nec patientiae nomine torpescamus, nec obtentu diligentiae saeviamus. CAPUT CCIII. Non faciendos homines male securos, ut propter rectam fidem, etiaet operibus. Caveamus ergo diligenter in adjutorio Domini Dei nostri, non facere homines male securos, dicentes eis, quod si fuerint in Christo baptizati, quomodolibet in ea fide uixerint, eos ad salutem aeternam esse uenturos, ne sic faciamus christianos quomodo Iudaei proselytos, quibus dominus ait: uae uobis, scribae et pharisaei, qui circuitis mare et terram face cum autem feceritis, facitis eum filium gehennae duplo quam uos estis; sed potius sanam doctrinam dei ma
Abbreviated transcription (Latin):
ubrie pax ecedȩ cõti nondem C uergosiue ꝑ negle gentia ppostoꝵ siue paliq ex cusabil ẽ nercsitatẽ :¬
siue poccul ta s ubreptiones inuenimus in ecdła malos Quos ecdesiasica disciplina corrigere
aut cohercere nom pussumꝰ qł unc ne ascendat in cornrm impui & pnitiosa p̃sũptio q̃ua ȩxis¬
timemꝰ nos abbis ẽẽ separandos ut peccatis eoꝵ ñ inquinemus: atq ita postnostrahere conem uelit
mundos scõsq discipulo sab unitatis compage. Quasi amaloꝵ consostiosegregatosuenuant in iñtẽillȩ
descripturis similitudine s & diuina oracula uel cestissima exempla : quib: demonstritũ & p̃nuntia¬
acpasticipatione sacramentoꝵ. Qui eorũ factis non consenserint obfuturos : Cũ uero eis ꝑquos
acła regit᷑ : Ad .ẽ. pace salua potesta disciplineaduersus in ꝓbos aut nefarios exercendoe sunc

Expanded text:
m ergo siue per neglegentiam praepositorum siue per aliquam excusabilem necessitatem m ergo siue per neglegentiam praepositorum siue per aliquam excusabilem necessitatem siue per occultas obreptiones inuenimus in ecclesia malos, quos ecclesiastica disciplina corrigere aut cohercere non possumus, tunc ne ascendat in cor nostrum impia et perniciosa praesumtio, qua existimemus nos ab his esse separandos, ut peccatis eorum non inquinemur, atque ita post nos trahere conemur ueluti mundos sanctosque discipulos, ab unitatis compage quasi a malorum consortio segregatos. ueniant in mentem illae de scripturis similitudines et diuina oracula uel certissima exempla, quibus demonstratum et praenuntiaac participatione sacramentorum, qui eorum factis non consEcclesia regitur adest, pace salva, potestas disciplinae adversus improbos aut nefarios exercendae, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
deserunt: Sed cũ illis quib: dicimus etiã simali fuissent ꝓpt̃ quos in eccła non estis. Vostamen eos
ferendo quosemendare aut segregarominime poteratis in ecła ꝑmanere debuissetis: Quidã
uero contrario periclitatis cũbonoꝵ maloꝵq: conmixtionẽ in eccła de monstratã uel p̃dictã esseper¬
spexerint & pacientiae p̃cepta didicerint que nos firmissimosreddunt : Vt etiã seuident᷑ in ecła eȩ
ipside ecła recedamus destituendũ putantes ecđȩ disciplinã quandã peruersissimã securita¬
tẽ pposits tribuentss utadeos non ꝑtineat nisi dicere. quid cauendũ quidue faciendũ stt ꝓ
quodlibet auuisq faciat non curare. Nosuero ad sanã doctrinã ꝑtinere arbitramur exutrisq
testimonis uita sententũq moderarfut & canes in ecđa ꝓpt̃ pacẽ ecde toleremꝰ &e canpus scm̃¬

Expanded text:
deserunt; sed cum illis quibus dicimus: Etiamsi mali fuissent propter quos in Ecclesia non estis, vos tamen eos deserunt; sed cum illis quibus dicimus: Etiamsi mali fuissent propter quos in Ecclesia non estis, vos tamen eos ferendo quos emendare aut segregare minime poteratis, in Ecclesia permanere debuistis. Quidam vero e contrario periclitantes, cum bonorum malorumque commixtionem in Ecclesia demonstratam vel praedictam esse perspexerint et patientiae praecepta didicerint — quae ita nos firmissimos reddunt, ut, etiamsi uidentur in ecclesia esse ipsi de ecclesia recedamus — destituendam putant ecclesiae disciplinam, quandam peruersissimam securitatem praepositis tribuentes, ut ad eos non pertineat nisi dicere, quid cauendum quidue faciendum sit, quodlibet autem quisque faciat non curare. Nos uero ad sanam doctrinam pertinere arbitramur ex utrisque testimoniis uitam sententiamque moderari, ut et canes in ecclesia propter pacem ecclesiae toleremus
Abbreviated transcription (Latin):
minducart cari neque pabereui num: et non nulla similia c̃reacuramdi a quas uoluerunt es¬
cas inmundas eo senserunt iquili uero legente som̃s crtaturađ boniẽ & nihil abiciendu. Quod
cum gratiarũ actione accipit᷑ inuoratita temui nolentiãq con lapsisunt tonsibiualentes
aufesreutiamsicis contrario uel tantaud maiora succederent: Sicetiã in hac causa quehabetur¬
inmanib: quidã intuentes pcepta seueritatis Quib ammonem corripere inqͥetos ñdare scmm canib
ut &hnicũ habere ecclesiȩ contemptorẽ a compage corporis quod scandalizat euellere i taper¬
turbant ecđe pacem ut conent᷑ ante tempus sẽparare tirama: atq hocerrore cȩcatii psipotius
axp̃iunitate separent : qualis nob causa ẽ aduersus scismadonatiuthoc noncũ illis quinouerant cecilia¬
num nonuȩris sed calũ ni osis criminib: app&tũ a ꝑniciosã sententiã suã mostifero pudore non¬

Expanded text:
nducare carnem neque bibere uinum et nonnulla similia, creaturam dei et quas uoluerunt escas inmundas esse senserunt; quidam uero legentes: omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, in uoracitatem uinolentiamque conlapsi sunt, non sibi ualentes auferre uitia, nisi eis e contrario uel tanta uel maiora succederent. Sic etiam in hac causa, quin manibus, quidam intuentes praecepta seueritatis, quibus admonemur corripere inquietos, non dare sanctum canibus, ut ethnicum habere ecclesiae contemtorem, a compage corporis, quod scandalizat, euellere, ita perturbant ecclesiae pacem, ut conentur ante tempus separare zizania atque hoc errore caecitatis ipsi potius a Christi unitate separentur. qualis nobis causa est aduersus schisma Donati, et hoc non cum illis qui nouerant Caecilianum non ueris, sed calu
Abbreviated transcription (Latin):
in ommipietate & caritate: Nequis quã sicut sehabet humanȩ cogitationis in firmitas. aesti¬
maret non ẽe. ista facienda: phis aquib ꝑsecutionẽ paciebat̃ eccła : cum mem bra xp̃i erom
mes senthominum genere colligenda : VInde adiungit & dicit: hoc embonũ ÷ aacceptame
coron siliuatore nrodo : Quiomnes homines uult saluos fieri & magationẽ ueritati sultus ne pare

Expanded text:
in omni pietate et charitate, ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, aestiin omni pietate et charitate, ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, aestimaret non esse ista facienda pro his a quibus persecutionem patiebatur Ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. Unde adjungit et dicit: Hoc enim bonum est et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
pene oms frequentat ecła ut p̃catione s accipiamus dictasquas facimus incelebratione sacrameñtoꝵ:
Vne quaillud quod ẽ in dñi mensa incipiat benedici orationes cũ benedic it̃ & sc̃ificatur: &ad
distribuend s comminustur quã totã pectionẽ fere om̃is eccła dominicaoratione con¬
duditꝰ interpellationes aut siue ut uri codices habent postulationes : fiunt cum populus bene¬
dicitur : Tunceniantistes ueladuocati susceptos suos ꝑmanus inpositionẽ misericordissime
offerunt potestati: quibus ꝑactis & pasticipato tanto sa cramento gratiarum accio cuncta
conduditꝰ quam inhis etiã uerbis ultimam cõmendauit apłs: haec aũt causa precipua fuit
istadicendi uthis breuiter prȩscriptis atq significatis non putaret nec glegendũ eẽ quod sequit
pomnib hominib: Pregib &hisquiin sublimitates ut quietã & tranquillã uitam agamus

Expanded text:
paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, paene omnis frequentat ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud quod est in domini mensa incipiat benedici, orationes, cum benedicitur et sanctificatur et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis ecclesia dominica oratione concludit. Interpellationes autem siue, ut uestri codices habent postulationes fiunt, cum populus benedicitur; tunc enim antistites uelut aduocati susceptos suos per manus impositionem misericordissimae offerunt potestati. quibus peractis et participato tanto sacramento gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam uerbis ultimam commendauit apostolus. haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breuiter perscriptis atque significatis non putaretur neglegendum quod sequitur: pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimita
Abbreviated transcription (Latin):
quaesit obsecrario es: oraniones: pos tula riones qnatuar actiones:
quas adtimot heuo dicit apłs: ex eodem lis̃ ao paulinum.
lla plane dificillime discernunt᷑ ubi adtim otbeũ scribensait: Obsecro itaq primũom
niũ fieri obsecrationes oratione s int̃pellationes gratiarũ actiones : Precationẽ & dep̃ca¬
tionẽ multinr̃i bocidẽputant & hoc cotidianousu iã omnino p̃ualuit : quiaut̃ distinctus
latine locutis p̃cationib: uteb ant̃ in obtandis bonis dep̃cationib uero indeuitandismalis:
Precameñi diceb ant. eẽ p̃candobona oprare in p̃car pmala quo duul goi adic it maledicere :
dep̃carfuĩt mala p̃cando depellere: sedusitatũ uloquendimodũ potius sequamur & siue p̃cationes
siuo dep̃cationes inuenerimus quas grecide  uocant non putemꝰ. et emendandum:¬
ITEM INTER CeTERA
Unltahinc dicipos sint que in ꝓbanda non sint sed eligo in his uerbis hoc intellegere: quod omiis uel

Expanded text:
Quae sint obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones Quae sint obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones quas ad Timotheum Apostolus; ex eodem libro ad Paulinum. Illa plane difnium fieri obsecrationes, orationes, interpellationes, gratiarum actiones. Precationem et deprecationem, multi nostri haec idem putant et hoc cotidiano usu iam omnino praeualuit. qui autem distinctius latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus uero in deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, imprecari mala, quod uulgo iam dicitur maledicere; deprecari autem, mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi modum potius sequamur et siue precationes siue deprecationes inuenerimus, quas Graeci derjaeis uocant, non putemus esse emendandum. INTER CETERA. Multa hinc dici possunt, quae improbanda non sint. sed eligo in his uerbis hoc intellegere quod omnis uel
Abbreviated transcription (Latin):
pphetis qđ ait apłs quosdã quidẽ deditds in eccla apłos quosdã aut̃ ꝓphetas. hoc intel¬
lego qđ ipse scripsisti ꝓplietas eos diccos existoloco Ex quib: agab: erat non illos qͥuenturũ
incarne dñm ꝓphecarunt : Cuangelis tas uero in uenimꝰ quos a plos fuisse ñ legimꝰ sicut fuer̃
marcus & lucas: Pastores aut̃ & dociores quosin axime utdiscerneremꝰ uoluisti: Cosdẽpiuo
ẽẽ sicut & tibiuisũ ẽ : ut non alios pastores alios doctores intellegamꝰ : Sedideo cũ p̃dixissec
pastores subiunxis sedoctores : u intellegerent pastores ad o fficiũ suũ ꝑtinere doctrinam :¬
deo eñi ñ ait: quosdã aũc pastores quosdã uero doctores Sed cũ superiora ipsalocutionisgener
distingueret : dicendo quosdã aplos quosdã aũt ꝓphetas quosdã uero euangelistus sedbos
tãq unũ aliquid dedulob: nominib: amplexus ẽ quosdã aũt pastore s& doctores .ccxii

Expanded text:
phetis quod ait apostolus: quosdam quidem dedit deus in ecclesia apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intellego quod ipse scripsisti, prophetas eos dictos ex isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos qui uenturum in carne dominum prophetarunt. euangelistas uero inuenimus quos apostolos fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas; pastores autem et doctores, quos maxime ut discerneremus uoluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi uisum est, ut non alios pastores, alios doctores intellegamus, sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: "quosdam autem pastores, quosdam uero doctores", sed, cum superiora ipso locutionis genere distingueret dicendo: quosdam apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam uero euangelistas, sed hos tamquam unum aliquid de duobus nominibus amplexus est: quosdam autem pastores et doctores. CXCI
Abbreviated transcription (Latin):
abcuutudine qualisnecdicinec cogitar ab homirab potest : Tuitaq ereden sistaciue teptatione
nonte hostisille seducat Sedeti ã quosimpsa eccła catholica uideris alciuuentes dediro madeta¬
asudup hub uent i soe gut curis autinpudicosiut uams curiositatib uelinlicitis dedito iui

Expanded text:
et beatitudine, qualis nec dici nec cogitari ab hominibus potest." „Tu itaque credens ista caue temtationeet beatitudine, qualis nec dici nec cogitari ab hominibus potest." „Tu itaque credens ista caue temtationenon te hostis ille seducat, sed etiam quos in ipsa ecclesia catholica uideris male uiuentes aut immoderatis uoluptatibus uentris et gutturis a
Abbreviated transcription (Latin):
illauentura surt. quȩcũq iustoꝵ tribulationes ad hucrestant & iudicudies qui separabitom̃s
impios a iuistis ipresurrectione mostuoꝵ & non solũ eosquis extra eclesiã sed etiã ipsius ecđae¬
paleas quaso postecusq ad nouissimã uentilationẽ pacientissime sufferatadignẽ debitũsegrt¬
gabit ꝰquiauit in rident resurrectionẽ p̾utantes qđ caro ista quiaputrescit resurgere ñ potesi ad
poenasinearesurrecturis : Et ostendet eisds quia qͥ potuithȩc corpora facereanteq essent porest
uacmom̃to restitueresicuterant Omsaut̃ fideles regnaturicũ xp̃oita resurgent in eodecor¬
poreutetũ cõmutarimereant adincorruptionẽ angelica it fiant equales angelidĩ Sic̃ dũsohdio
pmisit de landent eu sonealiq defectir & uincaliq festidio sẽꝑ inuentesi nillo &deillo cũtaliga udic

Expanded text:
illa uentura sunt, quaecumque iustorum tribulationes adhuc restant, et iudicii dies, qui separabit omnes illa uentura sunt, quaecumque iustorum tribulationes adhuc restant, et iudicii dies, qui separabit omnes impios a iustis in resurrectione mortuorum, et non solum eos qui sunt extra ecclesiam, sed etiam ipsius ecpaleas, quas oportet usque ad novissimam ventilationem patientissime sufferat, ad ignem debitum segregabit. Qui autem irrident resurrectionem, putantes quod caro ista quia putrescit, resurgere non potest, ad poenas in ea resurrecturi sunt: et ostendet eis Deus quia qui potuit haec corpora facere antequam essent, potest ea in momento restituere sicut erant. Omnes autem fideles regnaturi cum Christo, ita resurgent in eodem corpore, ut etiam commutari mereantur ad incorruptionem angelicam: ut fiant aequales Angelis Dei, sicut Domisit, et laudent eam sine aliquo defectu et sine aliquo fastidio, semper uiuentes in illo et de illo cum tali gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
queins lucub sdinatat: & plignũ crucus x p̃insub mersi oneliberas: prediciu ẽ abrabe
fid eliseruo diunihomini qđ deillo cã populus nasciturus qͥ coleret unũ d m̃ int̃ceteras gent̃ que idola
qͥ fide eumitarent & sic tfactũ Mat ẽ xp̃sdemaria uirgine q̃ue exillo genere fuct p̃dictũ ẽ ꝑpphetas qđ in¬
mastrria passionesq disseminati ȩctunc p̃dictũ ẽ quando adhuc nom̃ ei & latebatgentes & ubi notũ
eratridebat : Et tam in uistutib miraculoꝵ eius siue quȩ ꝑseipse. siuequȩ ꝑseruos suos fecit: dũ
ad nuntiant̃ hec & credunt᷑ iã uidem quod p̃dictũ ẽ ẽẽ cõpletũ : Regesq ipsos terrȩquiante ꝑ¬
sequeb ant̾ cristianos iãxp̃i nomini s ubiugatos: predictũ ẽ euã qđ scismata & heresesexeieccła
essent exiture. & sub eĩ nomine ꝑlocaubi possent suã nonxp̃igloriã quesiturȩ c̃tista cõpleta su
Tũ quidergoilla querestant nonsuentura: manifestũ ẽ. Quia sicut ista p̃dieta uenerunt : sie cuiam

Expanded text:
us saeculi natat et per lignum crucis Christi a submersione liberatur. praedicatum est Abrahae fideli seruo dei, uni homini, quod de illo esset populus nasciturus, qui coleret unum deum inter ceteras gentes, quae idola qui fidem eius imitarentur; martyria passionesque disseminata, et tunc praedictum, quando adhuc nomen eius et latebat gentes et ubi notum erat ridebatur. et tamen in uirtutibus miraculorum eius, siue per se ipse siue quae per seruos suos fecit, dum annuntiantur haec et creduntur, iam uidemus quod praedictum est esse completum regesque ipsos terrae, qui antea persequebantur christianos, iam Christi nomini subiugatos. praedictum est etiam, quod schismata et haereses ex eius ecclesia essent exiturae et ex eius nomine per loca, ubi possent, suam, non Christi gloriam quaesiturae; et ista completa sunt." "Numquid ergo illa quae restant non sunt uentura? manifestum est, quia, sicut ista praedicta uenerunt, sic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
communis adiungit᷑ cuisolabono operũ similitudine iun gebat ꝑriaiose quipbe cortcetenre
bonũ qđ no n dũ hobebatol ꝑbienis gtillo quod habebat: Sic etiã quise ipsos asoruet aure cerera
separan tescaritate uiolata unitatisunculũ rumpunt: Sinihil faciunt eorum que enlla
societin acceperunt i n omnibus separatisunt Etideo quẽ sbȩ sotiaueri n siue niread
cccdam iu oduerit debet oma que non accepit accipere Siue rononnulla eade facude son

Expanded text:
communionis adiungitur, cui sola bonorum operum similitudine iungebatur. perniciose quippe contemneret communionis adiungitur, cui sola bonorum operum similitudine iungebatur. perniciose quippe contemneret bonum quod nondum habebat, superbiens ex illo quod habebat. sic etiam qui se ipsos a societate ceterorum separantes caritate uiolata unitatis uinculum rumpunt, si nihil faciunt eorum quae in illa societate acceperunt, in omnibus separati sunt, et ideo quem sibi sociauerint, si uenire ad ecclesiam uoluerit, debet omnia quae non accepit accipere. si uero nonnulla eadem faciunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
litepbibere quur hoc ipse ꝓhibere prohibuit ã quem ad modũ erituer ũ quodibiait. Tu
contrauos non ẽ ꝓuobis e: in hocenĩ facto nontra cos sed proeis erat : Vbi ꝑ nomen xp̃isni
Qui enũ contrauos non ẽ: ꝓuobis ẽ Quidrestat intellegendun isi quiaille intntinominis
ueneratione confirmand fuit: Vbinon erat contra eccłam: & in illa tamen sẽparaitione
colpandus ũbisi colligere spargerei ꝰ & sisoste ueniret ad ecđam nonillud quo ahabeba¬
coesent  ee por helu gentlss homiss orationes non sunt exauditg: aut demosina
poine utique sure hontunis aliciuius accessu cuncta neressa ia discere: sed qrm quic quidb
nimorationibus &edemo sinis babebat: prodes seilli non poreret: uirtuntu lui
cristuns soti& ates & pacis incorporar&ur eccłog iub&ur mittere ad petra ueque
illum discit xp̃mm: perillum etiambapticatus xpiano populo consostioquoque

Expanded text:
lite prohibere: cur hoc ipse prohiberi prohibuit? Et quomodo erit verum quod ibi ait, Qui contra vos non est, pro vobis est? In hoc enim facto non contra eos, sed pro eis erat, ubi per nomen Christi qui enim contra vos non est, pro vobis est: quid restat intelligendum, nisi quia ille in tanti nominis veneratione confirmandus fuit, ubi non erat contra Ecclesiam, sed pro Ecclesia? et in illa tamen separatione culpandus, ubi si colligeret, spargeret; et si forte veniret ad Ecque enim et Corneli gentilis hominis orationes non sunt exauditae aut elemosynae posset utique sine hominis alicuius accessu cuncta necessaria discere. sed quoniam quidquid boni in orationibus et elemosynis habebat prodesse illi non poterat, nisi per uinculum christianae societatis et pacis incorporaretur ecclesiae, iubetur mittere ad Petrum et per illum discit Christum, per illum etiam baptizatus christiano populo consortio quoque
Abbreviated transcription (Latin):
fostiter custodiuit ad mastrriicoronã meruit peruenire : Vt si qua ieius lucidam mentẽ &
humana conditione nebula inrepserat gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fuga¬
pcidid ĩ eos& deuite auferritã quã inutilia sarmentaquȩ fructũ ñ darent: Quis .ẽ. aũt
fructus nisinouus ille f&us dequoitem dicit: mandatũ nouum do uobis ut nos in uicem
diligatis: ipsa ẽ illa caritas sine quac&eranihil prosunt: dicit & a postolus. ꝑruc tus autem sp̃s ẽ:
caritas gaudium pax longanimitas benignitas bonitas fides mansu&udo continentia :
quae om̃a incipiunt a caritate : & ꝑc&eram iuncturã quasi botrũ mirabi lem faciunt :
tam̃ aliquid habere purgandũ quod incultũ agricola non relinquit: Quod ergo ille sẽs
debaptismo alit̃ sentiens quã se res habebat quae postea ꝑtractata & diligentissima

Expanded text:
fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugapraecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nouus ille fetus de quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae . omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. Quod ergo ille vir sanctus de Baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima
Abbreviated transcription (Latin):
x uo tant beati mastiris cypriani in ei litteris magnadocumtaut ad illũ iamueniã
decuius sibi auctoritate istic arna literblandiuntur cũ ei caritates piritaliterporima
N amillistem poalib anteq plenarii concilii s ententia quidinhac resequendũ eã toti¬
us eccłae consensissio confirmar& : uisum ẽ ei cumferme octoginta co ep̃issius africa¬
narum ecclesiar ũ hominẽ qui &tra eccłae catholicȩ cõmunionem baptizatus fuiss&
Opartere ad eccłam uenientẽ denuobaptizari: qđ ñ recte fieritanto uironimirũ propterea
dñs ñ a peruit ut oiꝰ piaa humilitas & caritas incustodiendas alubriter ecłae pacepatesis
Minus ergo ille penarauit ut cernera secr&ũ abditũ sacram̃tum sed sistir& om̃a sacram̃ta
Caritatẽ aut̃ non haber& nihileã : Cũ aut minus illud ꝑspiciens hane tamen humiliter fidelũ
Nec tamen frustra idem dñs addidit. Quȩ aut̃ sarm̃ta in medant fructũ purgat illa pat

Expanded text:
xtant beati martyris Cypriani in eius litteris documenta, ut ad illum iam ueniam, de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abditum sacramenti; sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum aNec tamen frustra idem Dominus addidit, Quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa Pat
Abbreviated transcription (Latin):
none mentiendũ secundogere q̃ui a nulli facienda ẽ iniuriq̃ irest intiendũ. Tertiogenere :
qui a qudi eabadiprusiniuria consulendũ mon est mentiondum Quastogenere propter
monedaei libidinẽ q̃ ꝑseipsã uitiora e: none mnoitiendĩ. Qiinto generequia nec ipsauerita
quam teporalicũ modo ac salutecor rumpitur: adrempiter nam uero salutemn
mullus ib endus c :opitulante indacio: Uonemintials conuesentiũ oribi el bomor alior
conoes dendus c̃ Qurassei doillu faciendue debocanaepse cuersis facdre ecoreolios

Expanded text:
non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsa uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas quam temporali commodo ac salute corrumpitur. ad sempiternam uero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis conuertentium moribus ad bonos mores conuertendu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ille fuit : Nonenĩ alit as sumi potuer̃ nec puto alia eẽ genera hominũ quib: c̃stat eła
ꝗ ista tria habentiabinas differentias ꝓpt̃ as sũtionẽ & relictionẽ quã uis singulis mul¬
tastudiorũ uoluntatũ quediuersitates adc̃ cordiã tam̃ unita tẽ que c̃currentes possint in

Expanded text:
sicut ille fuit ; non enim aliter assumi poterunt. nec puto alia esse genera hominum, quibus constat ecsicut ille fuit ; non enim aliter assumi poterunt. nec puto alia esse genera hominum, quibus constat ecclesia, quam ista tria, habentia binas differentias propter assumtionem et relictionem, quamuis in singulis multae studiorum uoluntatumque diuersitate
Abbreviated transcription (Latin):
unusas sumetur & unꝰ relinqu&ur. Non quasi deduob: hominib: dictũ sed deduob: generib: af¬
fectionũ in singulis generib triũ pfessionu inilla nocte ergo dix̃ . In illa tribulationeia dipsu
triagenera quȩ assumunt᷑ arbitror ꝑtinere &iũ tria illa nomina uiroꝵ scõꝵ quos solo
eos ꝑ quos ecła regit : Sicut ꝑ illũ in aquis archa gubnataẽ quȩ figurũ gestabut ecclesiȩ :
Dunibel uũt qͥaelegit celebẽ uitã Idẽ nuptius ĩrenus c̃tẽp̃sit : Vt sic̃ dic apłssine sollicitudine¬
uiuere᷑ cogitans quȩs dĩgenus eorũ significat quȩ sinotio: Sed tam̃ fostis simiintẽptationib
ut possint as sumi : Iobaut qui & uxorem habuit & filios & umplus terrenas rerũ copiu
adilludgenus ꝑtin& cuimolendinũ deputatũ ẽ Sed tam̃ ut sint fostis simi intẽtationib:

Expanded text:
unus assumetur, et unus relinquetur. Non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus afunus assumetur, et unus relinquetur. Non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus affectionum in singulis generibus trium professionum. in illa nocte ergo dixit "in illa tribulatione". Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere etiam tria illa nomina uirorum sanctorum, quoeos per quos ecclesia regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est, quae figuram gestabat ecclesiae. Danihel autem, quia elegit caelibem uitam, id est nuptias uiueret, cogitans quae sunt dei, genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi in temtationibus, ut possint assumi. Iob autem, quia et uxorem habuit et filios et amplas terrenas rerum copias, ad illud genus pertinet, cui molendinum deputatum est, sed tamen, ut sint fortissimi in temtationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ui sunt in illa nocte duo in lecto & duꝑmolẽstesinunũ : Et duo in agrodeqͥb: omnibus
binis singulics sum̃t᷑ & singuli relinquent : Erfagenera hominũ ł icudent significari:
unũ borũ quiotiũ & qui&ẽ elfgunt neq negotis sȩcularib: neq negotus ecclesiasticis
occupatĩquȩ illorũ quies lecti nomine significata e z alteru eor qui in plebib c̃stitatire¬
gunt᷑ adoctorib: agentes ea quȩ sunt huius scłi quos & feminarũ nomine significauit
Atq circuitum quastam̃ in uno molentes dixit inquantũ deipsis reb & negotiis suis p̃-
uiriũ discernunt: uenir iom̃s adecclesiȩ mẽbraꝑtinere uideant᷑: Adueniente tam̃ tẽptation
tribulationis & ex illisquis inotios exillisqͥs̃ innegotus scłi & ex illis qui dõministrant in
ecła : aliqui ꝑmanenta liquicadunt: Qusꝑmanent us sumunt : quicadent relinquunt᷑ : Ergo

Expanded text:
ui sunt in illa nocte duo in lecto et duae molentes in unum et duo in agro, ui sunt in illa nocte duo in lecto et duae molentes in unum et duo in agro, binis singuli assumentur, et singuli relinquentur? Tria genera hominum hic videntur significari. Unum eorum qui otium et quietem diligunt, neque negotiis saecularibus, neque negotiis ecclesiasticis occupati, quae illorum quies lecti nomine significata est. Alterum eorum qui in plebibus constituti reguntur a doctoribus, agentes ea quae sunt hujus saeculi, quos et feminarum nomine significavit, orum orbem atque circuitum. Quas tamen in uno molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praevirium discernuntur. Cum enim omnes ad Ecclesiae membra pertinere videantur, adveniente tamen tentatione triEcclesia aliqui permanent, aliqui cadunt. Qui permanent assumuntur, qui cadunt relinquuntur. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qui excedes carnaliutãq in auraliberais piritalit̃ uiuit : Vasa ei indo mos sensus carnedes
quib: ad inuestigand ã ueritatẽ quȩ intellectucapit : Multiutentes penitus errauer:
huiergo spiritalis uiriiã uasa istauacantindomo qͥam̃i corpori suꝑeminens ꝑ aciem
intellegentiȩ tãq intectopositus ꝓspicuitatesipientia ueluticaolo a ꝑtissimo fruitur :
Cuue ater goistene indetribulationisrursus uita carnaliquo̧ ꝑsensus corporis pascit᷑
delectaiꝰ aduasahuius moditollenda descenda t : Quid ẽ qđ dictũ ẽ: Similit̃ quuinagro
fuerit non rede atr&ro : qui operatur in ecclesia : & sic̃ apłspaulus & apollo plantat¬
& rigat non respiciat spem secularẽ cui renuntiauit: quid significauit uxor loths
cosqui intributioner&rorespiciunt & se abse Diuinȩ ꝓmissionis auestunq& i deo
statua salis factaẽ : ut ãmonendo hominesne hoc faciant tã quã condiat cor
eorum ne sint fatui. Exciii De duobus polecto: & ducibus molrnibus :

Expanded text:
 uiuit. uasa eius in domo sunt sensus carnales, quibus ad inuestigandam ueritatem, quae intellectu capitur, multi utentes penitus errauerunt. huius ergo spiritalis uiri iam uasa ista uacant in domo, quia mente corpori supereminens per aciem intellegentiae tamquam in tecto positus perspicuitate sapientiae ueluti caelo apertissimo fruitur. caueat ergo iste, ne in die tribulationis rursus uita carnali, quae per sensus corporis pascitur, delectatus ad uasa huius modi tollenda descendat. Quid est quod dictum est: similiter et qui in agro fuerit, similiter non redeat retro? qui operatur in ecclesia et sicut Paulus et Apollo plantat et rigat, non respiciat spem saecularem, cui renuntiauit. Quid significauit uxor Loth? eos qui in tribulatione retro respiciunt et se ab spe diuinae promissionis auertunt. et ideo statua salis facta est, ut admonendo homines, ne hoc faciant, tamquam condiat cor eorum, ne sint fatui. CLXXVII. DE DVOBVS IN LECTO ET DVABVS MOLENTIBVS ET
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo cũeis exponer& scripturas & qͥhospitalitatẽ sectatis eũ quẽ in psa expositione serip¬
tur arũ ñ cognouer ant in panis fractione cognoscunt : Non enĩ auditores legis iustisun

Expanded text:
verbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripverbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripturarum non cognoverunt
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ scir& s ñdiuinitate ueltẽporepoma illa arborẽ non haberȩfictioigitꝰqͣ ad
aliquã ueritatẽ refestur figura ẽ: que non refestur mdaciũ ẽ : Quider gosignificat
&& ignor antib: : quid putamꝰ nisiquiahospitalitatis officio ad siuã cognitionẽ ꝑuenir e posse homi¬
ne sintimauit᷑ Vcũ lotigiusipse ab hominibabscesseritsuꝑ om̃ scaelos Tam̃ita cũcis st q̃baeo
exhibent seruisei uteũ dicere coeperiđ Dñe quando teui dimꝰ bospitẽ & ad duxim̃ tãꝗ cuscilic&
quilonge abscesseratrespondeat Illecũ uni exminimis meis fecistis ten&ergox pm̃nelons
ab illo  at quis quis cathecinatus uerbo i nomnib bonis ei qͥ secatheci⁊ at cõmunicat Sic̃ a psdic̃¬
cessitatib scõꝵ cõmunicantes statĩ subiecitbos pitalitatẽ sect &tes &istie nĩ catheciratierat

Expanded text:
hominum sciret, si non diuinitate, uel tempore poma illam arborem non habere. fictio igitur, quae ad hominum sciret, si non diuinitate, uel tempore poma illam arborem non habere. fictio igitur, quae ad aliquam ueritatem refertur, figura est; quae non refertur, mendacium est. quid ergo significatesset ignorantibus ? quid putamus, nisi quia hospitalitatis officio ad suam cognitionem peruenire posse homines intimauit? ut, cum longius ipse ab hominibus abscesserit super omnes caelos, tamen ita cum eis sit qui haec exhibent seruis eius, ut, cum dicere coeperint: domine, quando te uidimus hospitem et adduximus? tamquam eum scilicet qui longe abscesserat, respondeat ille: cum uni ex minimis meis fecistis. tenet ergo Christum, ne longius ab illo eat, quisquis catecizatus uerbo in omnibus bonis ei qui se catecizat communicat; sicut aposcessitatibus sanctorum communicantes, statim subjecit: Hospitalitatem sectantes. Et isti enim catechizati erant
Abbreviated transcription (Latin):
adaliquam significationẽ non ẽ m̃daciũ sed aliqua figura ueritatis : alioquin om̃a
quȩ a sapientib scĩs uiris uel&iã ab ipsodño figuratedictas̃ m̃dacia deputabuntur qͥa
secundũ usitatũ bi tellectũ non subsistit ueritas talib dictis : Nonenim homoqui habuit
duos filios quorũminor accepta paste patrimomi sui ꝓfectus ẽ in regionẽ longinquã :
&c&era quȩ in illa narratione contexunt᷑ : Itadicunt᷑ tãquã uere fuerit quis quã
homo qui hocinfiliis suis duob aut passus set aũ fecerit : Fictas ergoista ad remquandã
significandã : tã longe alte que maiorẽ &ta in c̃purubilit̃ differentẽ u ꝑillũ fistũ
hominẽ ds̃uerus intellegat᷑ : Sic̃ aut̃ dictaita &iũ facta fingunt᷑ sinem̃dacio ad aliq
rẽ significandã : Vnde ẽ &iũ illud eiꝰdẽ dñ qđ infici arboce frustũ quȩ siuit eotẽpore
quod illa poma ñdũ e&̃ : Non enim dubiũẽ illã in quisitionẽ non fuisseuerã quiuis enim

Expanded text:
ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura ueritatis. alioquin omnia, quae a sapientibus et sanctis uiris uel etiam ab ipso domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit ueritas talibus dictis. non enim homo, qui habuit duos filios, quorum minor accepta parte patrimonii sui profectus est in regionem longinquam, et cetera, quae in illa narratione contexuntur, ita dicuntur, tamquam uere fuerit quisquam homo, qui hoc in filiis suis duobus aut passus sit aut fecerit. ficta sunt ergo ista ad rem quandam significandam tam longe alteque maiorem et tam incomparabiliter differentem, ut per illum fictum hominem deus uerus intellegatur. sicut autem dicta, ita etiam facta finguntur sine mendacio ad aliquam rem significandam. unde est etiam illud eiusdem domini, quod in fici arbore fructum quaesiuit eo tempore, quo illa poma nondum essent. non enim dubium est illam inquisitionem non fuisse ueram. quiuis enim
Abbreviated transcription (Latin):
sistediuitiȩ nisi iniquis q̃ui ineis constituunt spematq copiã beatitudinissuȩ : aiustis uero

Expanded text:
sunt istae diuitiae nisi iniquis, qui in eis consunt istae diuitiae nisi iniquis, qui in eis con
Abbreviated transcription (Latin):
intellegicũiusti & sci significent᷑ hoclocoquieo sint roducant in tabernacula a& ña quine¬
cessitatib suis t renabona communtcauer: Dequib &iã dic̃ qđ si quis alicui eorũ calicẽ a quȩ
frigidȩ dederittantũ imomine discipuliñ ꝑd& mercedẽ suã : Sedeuiũ eẽtrarioducunt
pellabat iuidua cporr ationedux adiudicẽ dm̃: Cuin ulla & paste uidexiniquus c̃ferendus
est : Quod aũt decentũ cacdsolei quinquaginta scrib. fec̃ adebitore &decentũ chor qͥstritci
osto ginta adnibil aliudualere arbitror Nisiut eaꝗsimilit in sac̃ dotes atq in leuitas iudeds
quisq ioper at inx p̃iecdesia ab und& iustitia ei suꝑscriba rũ & phariseoꝵ: utcũilli decimus
durent istidimidiusdentsicñ defructib: sed deipsis bonis suis fec̃ zucheus: utceste duplic&
decimas utduas decimasdando super& inpendia uidȩoꝵ : Mamona uero iniqͥtatis. obhoc
a dño apellatae Ista pectini aquã possqdem ad cẽpus quia mamona diuitiȩ int p̃tant᷑: Nec

Expanded text:
intelligi, cum justi et sancti significentur hoc loco, qui eos introducant in tabernacula aeterna, qui necessitatibus suis terrena bona communicaverint. De quibus etiam dicit, Quod si quis alicui eorum calicem aquae frigidae dederit tantum in nomine discipuli, non perdet mercedem suam . Sed etiam e contrario dicuntur pellabatur a vidua comparationem duxit ad judicem Deum, cui nulla ex parte judex iniquus conferendus est. Quod autem de centum cadis olei quinquaginta scribi fecit a debitore, et de centum choris tritici octoginta, ad nihil aliud valere arbquisque operatur in Christi ecclesia abundet iustitia eius super scribarum et Pharisaeorum, ut cum illi decimas darent, isti dimidias dent — sicut non de fructibus, sed de ipsis bonis suis fecit Zaccheus — aut certe duplicat decimas, ut duas decimas dando superet impendia Iudaeorum. mamona uero iniquitatis ob hoc a domino appellata est ista pecunia, quam possidemus ad tempus, quia mamona diuitiae interpretantur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tamensiquid hab& in tegrũ p̃sertim ñ su ũ sed dĩ propter eius prauitatẽ uel nullũ
putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac
nan illius largitate : Quidiam fornicanti animnae & eunti past amatores suos
dedit panem suum & uinumsium & oleum suum : & alia uel alimenta uel ornamenta quae
nee ascipsa ret abcius amatorib cisunt: Sed abillo qui cam miserans ubiquȩ uoluit ad quẽ

Expanded text:
tamen, si quid habet integrum, praesertim non suum, sed dei, propter eius prauitatem uel nullum tamen, si quid habet integrum, praesertim non suum, sed dei, propter eius prauitatem uel nullum putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
festata sibi doc trinȩ catholicie fidei resistere inaluerit& illud quod tenebat elegerit:
Quod anteq fiat manifestũ e illũ quiforis ẽ. eẽ peiorem : Itaq: in hac sola falsa apinio Inillo
aut̃ &iam ipsa diuisio corrigenda ẽ sedinn᷑ utro ipsorũ sacram̃ti ueritas rep&enda : Quodsi
quis ꝗ idẽ sentiat : quod illic et̃ heresim nouerit ab unitate catholica separatã ubi hoc
doc&ur & discqtur. Sed alicuius secularisemalumenta causa catholica unita tebap¬
titci uoluerit uelinea bapue atus propter hoc inde &ire noluerit: nonsolum se¬
paratus habendus ẽ : Verũ &iam tantosceleratius quantomagis erroriheresis & diuisio
niunitatis fallatiam simulationis ad iungit : quam obrem cuiusq hominis prauitas
quantopericulasionẽ &tratuosior : Ranto instantius & operosius corrigenda ẽ: Hecideo

Expanded text:
festata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit. festata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit. quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa \'opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed in neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quodsi quisquam idem sentiat quod illi et esse haeresem nouerit ab unitate catholica separatam ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius saecularis emolumenti causa in catholica unitate baptizari uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est, uerum etiam tanto sceleratius, quanni unitatis fallaciam simulationis adiungit. quam ob rem cuiusque hominis prauitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. nec ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Nihilne ergo inter ẽ siduo inerrore pariat que malitia constituti sint : nec uita & corde mu¬
tato alius eorũ foris Alius intus baptiz&ur fateor intereẽ : Ille enim peiorẽ : qui &iamforis ba¬
titatur: noneo quod baptizatur : sedeo qđ foris e: est enĩ &iam ipsius diuisionis. nec nullum
nec paruum malum. Si camen ille quintus baptizatur : Non propter aliquod terrenũ aut te¬
porale cõmodũ intus eẽ uoluit : Sed qđ unitatẽ ecđȩ toto orbe diffusȩ scismatũ concisionib
p̃tulit : Alioquinꝰ &iam ipse inter illos quiforis sunt deputandus .e : Constituamus ergo duos
aliquos istomodo unum eorum: uerbi gratia id sentire dexp̃o quod fotinus opinatus ẽ & eius
heresi baptitar extra ecđȩ catholicae cõmunionẽ: aliũ uero hoc idsentire sed in catholica
baptitare existimantẽ ipsam eẽ catholicam fidem. istum nondũ her&icum dico: nisi mani¬

Expanded text:
"nihilne ergo interest, si duo in errore pari atque malitia constituti sint nec uita et corde mu"nihilne ergo interest, si duo in errore pari atque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris, alius intus baptizetur?" fateor interesse. ille enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur, sed eo quod foris est. est etiam ipsius diuisionis nec nullum nec paruum malum, si tamen ille qui intus baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse uoluit, sed quod unitatem ecclesiae toto orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum uerbi gratia id sentire de Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi baptizari extra ecclesiae catholicae communionem, alium uero hoc idem sentire sed in catholica baptizari, existimantem ipsam esse catholicam fidem. istum nondum haereticum dico, nisi mani
Abbreviated transcription (Latin):
utiq baptisinum accepit. qualierrorececat᷑: & ꝓpterea si respiciens uiderit relinquendũ
qđ male tenuerat non simul ei relinquendũ ẽ bonũ qđ acceperat: nequia error illius in pro¬
bandus ẽ Propterca in illo xpibaptismus e sufflanduse : lamenim ex his quos intus c̃tigit
dedõ falsa oppinantes baptizari: satis eluc& discernendam eẽ sacramenti ueritatẽ amale cre¬
dentis errore : Quamuis utrũq in homine uno ualeat inueniri: &ideo cũ &iamforis inerrore
aliquo constitutus uero gam̃s acramento fuerit baptigatus cum ecłȩ redditur unitati: Sicut
falsȩ fidei uera succedit : Nonsic potest &iam uero baptismo. uerus baptis mus succedere : qui a¬
idẽ ipse sibi succedere nom potest : quia nec decedere potest: Ad hoc ergo her&ici ad catholicã
ueniunt : Vt qđ eorum malum ẽ corrigatur Non quod dibonũ ẽ rep&atur: dicit aliquis

Expanded text:
utique baptismum accepit, quali errore caecatur. et propterea, si respiciens uiderit relinquendum esse utique baptismum accepit, quali errore caecatur. et propterea, si respiciens uiderit relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est et bonum, quod acceperat, nec quia error illius improbandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. iam enim ex his quos intus contigit de deo falsa opinantes baptizari satis elucet discernendam esse sacramenti ueritatem a male credentis errore, quamuis utrumque in homine uno ualeat inueniri; et ideo, cum etiam foris in errore aliquo constitutus, uero tamen sacramento fuerit baptizatus, cum ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei uera succedit, non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere: qui quidem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur. Dicit aliquis:
Abbreviated transcription (Latin):
caclestis insinuat: multienĩ carnales & animales &i amintus baptizant᷑ : cua ꝑtedicat
apłs animalis aut̃ homo non ꝑcipit eaques ipsdi : Et pcepto iambaptis modicit eos adhuc anima¬
les eẽ scđm sensum aut̃ carnale non potest nisi carnaliter dedo sapere anima corporĩssensib dedita:
Vnde multi postbaptismũ proficiente : & m axime qui infantes uel pueri bapti zatisunt.
Quanto magis eorum intellectus seronatur & inlumina turdũ interior hamorenouatur
dedie indiem priores suas opiniones quas dedõ habebant cumsuis phantasmatis ludifi
carentur inrident &d&estantes atq confitentes abiciunt. Nec tam̃ ideo ñ accepisse
& mentis uanitas emendatur &iamsi confirmata & fostasse multis contentionibus defensa calu¬
erat:qua ꝓpt̃ &iamherdicus qui perspicue foris ẽ b aptis mũ illic euangelicũ accepit: Nontale

Expanded text:
caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicatcaelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicatpercipit quae sunt spiritus dei, et percepto iam baptismo dicit eos adhuc animales esse. secundum sensum autem carnalem non potest nisi carnaliter de deo sapere anima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opiniocarentur, irrident et detestantes atque confitentes abiciunt. nec tamen ideo non accepisse et mentis uanitas emendatur, etiam si confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat.. quapropter etiam haereticus, qui perspicue foris est, baptismum illic euangelicum accepit: non talem