comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& sermot̃ribilis ẽ & feminea sinci¬
sasq faci&s. p̃ferentes uirorum
& benebarbatorum fugientia t̃
confodiunt : Legis seme noui in his
locis latissimam & in extricabilem
tropologam. quoduniuersa quȩ
iuxta historiam disseruimus spirita¬
lit̃ iudaeis acciderint : uixunamha¬
bentium uaccã & duas oues munda
uidelic& animalianut ne quaquã soli¬
docibo sed lactenutriantur infantiae:
& comedant mella uerborũ quae
distillant delabiis mulieris iere¬
tricis & uinũ ñ habeant qđ l&i ficat
corhominis sed om̃a corũopera re¬
digant᷑ inspinas. Q uulnerentur
ab aduersariis quiꝑcutiunt in obscu¬
rorectos corde : quodi quondam
uoluerint altius quippiamsapere. &
nimio labore sud antes descripturis
nib ebrei. &nequaquam t̃ raeorũ
atq: doctrina ab hominib rationali
animante sed abubus. quorũ ds̃ curã
ñ hab& abrutis animalib c̃culcent᷑ : &¬

Expanded text:
et sermo terribilis est, et femineas inciet sermo terribilis est, et femineas incisasque facies praeferentes , virorum, et bene barbatorum fugientia terga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore sudantes de Scripturisnibus ebrii. Et nequaquam terra eorum atque doctrina, ab hominibus, rationalibus animantibus: sed a bobus, quorum Deus curam non habet, et a brutis animalibus conculcetur.
Abbreviated transcription (Latin):
paucitate . Tantaerit uiniinopia de¬
sertisuineis quaem & uhostiline qua¬
quã putabuntur. ut singuliuites si¬
clis argenti singulis uixemantur
Inue presenim & inspinas omnest̃¬
raredig&ur. Tantaq: erit formi¬
do ubiq: seuientib gladiis ut absq
arcu& sagitis nullus suuma grũ
inuisere audeat . & derelictis cãpes¬
trib locis ad montana c̃fugiant ibiq
locorum difficultate muniti. uixas¬
peros montes manufodtant quia
boues arata & uomeres non habebt:
sicubiergo rarus cultor in montib
fuerit muentus. indeuitã misaerabi¬
lem sustentabunt : C& era aũt pate¬
bunt pascuis. & absq ullocustode
abrutis animantib calcabuntur:
Haec post captiuitatem solere fieri
utinam nesciremus. At nunc mag¬
napars romaniorbis quondam
iudeae similis ẽ quod absq: radifac¬
tum non putamus quine quã contẽp¬
tũ siiꝑ asserios ulciscitur & chaldȩ¬
os. sed ꝑferasgentes & quondam
nob incognitas quarum & uultus

Expanded text:
paucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis vix emantur. In vepres enim et in spinas omnis terra redigetur: tantaque erit formido, ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs: eẽ trario quando dicimꝰ libera
nos amalo et mund: in maligno
positus est diabolicupimus insidus
liberari : quod a ũt ipse tenebrarũ
& amaritudinis signific&t nominib:
crebris legimꝰ : Sed & hoc possumis
dicere quodomnia contraria dogma¬
ta ueritati a mara sint & soladul¬
cis ueritas : unde cauendũ est nȩp
uerita te sequamurmendatiũ pȩp
lumine tenebras : multȩ enĩ s̃ uiȩ
q̃ uident᷑ hominib: rectae & nouissima
earũ ꝑueniunt in ꝓfundũ in ferni: ẽ
quoq: iustis periens iniustitia sua
cuidict᷑: pesis iustis maltũ qua sob
causas isrł rȩꝓmittit sȩuia ambula tu¬
rũ regia : uec ad sinistrã nec ad dex¬
trã declinaturũ: & ut loquar
qđ sentio dificile hoc maledicto quis
carere potest : cũ & malis frequent̃¬
adulemur ꝓpt̃ potentiam : & bonos
despicimis ꝓpt̃ in opiam: unde signifi¬
cantiis int̃prȩtatis est aquila: uae
quidicunt malobonpes : & bono malis

Expanded text:
est Dominus . E contrario quando dicimus: Libera est Dominus . E contrario quando dicimus: Libera nos a malo ; et: Mundus in maligno positus est , diaboli cupimus insidiis liberari. Quod autem ipse tenebrarum et amaritudinis significetur nominibus, crebrius legimus. Sed et hoc possumus dicere, quod omnia contraria dogmata veritati amara sint, et sola dulcis veritas. Unde cavendum est, ne pro veritate sequamur mendacium, ne pro lumine tenebras. Multae enim sunt viae quae videntur hominibus rectae, et novissima earum perveniunt in profundum inferni. Est quoque justus periens in justitia sua, cui dicitur: Ne sis justus multum . Quas ob causas Israel repromittit se via ambulaturum regia, nec ad sinistram, nec ad dexteram declinaturum . Et ut loquar quod sentio: difficile hoc maledicto quis carere potest, cum adulemur propter potentiam, et bonos despicimus propter inopiam. Unde significantius interpretatus est Aquila: « Vae qui dicunt malo, Bonus es, et bono, Malus
Abbreviated transcription (Latin):
laudent malũ : ponunt aũt iuda cibo¬
nũ malũ : & lucẽ tenebras et dulce
amarũ suscipienter baraban latro¬
cinii & seditionis auctorẽ & crucifi¬
gentesihm qui ñ uenerat nisi adoues
ꝑditas domusisrł : ut saluar& quod
perierat : Inbarrabba : intellega mꝰ
diabolũ quicũ sit nox & tenebrae
trans figurat  in angelũ lucis : unde
& a postł loquit᷑: quae participatio
iustitiae cũ iniquitate. Quae socie¬
tas luci ad tenebras. qui consensus
xp̃o & belial ÷ neq enĩ lucerna tol¬
lenda ẽ & ponenda sub modio uł
sublecto sed suꝑ candelabrũ ut
omnib: luceat: Nec arbor malos
adferens fructus bonearboris
appellanda. uocabulo : uinde in
genesi mistico sermone narrat᷑:
quod diuiserit ds̃ int̃lucẽ actene¬
bras quae in principio suꝑ abrsum
ferebant᷑ Quod aũtbonus sal¬
uator sit appellatis. ipse in euan¬
gelio loquitur: pastorbonis ponit
panedicimꝰ : Gustate & uid&e quã s uauis

Expanded text:
laudent malum. Ponunt autem Judaei bolaudent malum. Ponunt autem Judaei bonum malum, et lucem tenebras, et dulce amarum, suscipientes Barabbam latrocinii et seditionis auctorem, et crucifigentes Jesum, qui non venerat nisi ad oves perditas domus Israel, ut salvaret quod perierat. In Barabbam intelligamus diabolum, qui cum sit nox et tenebrae, transfiguratur in Angelum lucis . Unde et Apostolus loquitur: Quae participatio justitiae cum iniquitate? quae societas luci ad tenebras? qui consensus Christi et Belial ? Neque enim lucerna tollenda est, et ponenda sub modio, vel sub lecto, sed supra candelabrum, ut omnibus luceat. Nec arbor malos afferens fructus, bonae arboris est appellanda vocabulo . Unde et in Genesi mystico sermone narratur, quod diviserit Deus inter lucem ac tenebras, quae in principio super abyssum ferebantur . Quod autem bonus Salvator sit appellatus, ipse in Evangelio loquitur: Pastor bonus ponit dicimus: Gustate et videte, quam suavis
Abbreviated transcription (Latin):
argiuiti s̃ in auaritia atq luxdria qđ¬
prouocatia dño ad pęnitentiã & poste¬
a ab a postolis eiususq hodie ꝑseue¬
rent inblasphemiis &ter ꝑsingu¬
los dier in omnib: sinagogis subno¬
minenararenorũ anatȩmatitent
uo cabulũ xpianũ : Est aũt sensus
uae uobis qui putatis diemiudiui ñ
futurũ uł nonuenturã. captiuita¬
tem quã ꝓph&icus sermo p̃dix̃
quidicitis ad ꝓph&ã usq quo nob̵ dĩmi¬
narisirã: uolumis eã scire iam
ueniat: hoc aũt ꝑhironiã loquuÑ
quo eam non putant eẽ uenturã¬
uae qui dicitis inalũ bonũ & bonum
malũ ponentes tenebras lucẽ &
lucẽ tenebras. ponentes amaram
indulce et dulceinamarũ : eus¬
demcriminis est. bonũ lucẽq & dul¬
cecontrariis uoca renominib: cuiꝰ
malũ tenebras & amarũ uocabu¬
lis appella re uirtutũ ⁊ Hoc con¬
tra eos qui peccatũ ñ putant sibon o
detrahant & ñ aestimant eẽdelictũ si

Expanded text:
arguti sunt in avaritia atque luxuria: quarguti sunt in avaritia atque luxuria: quprovocati a Domino ad poenitentiam, et postea ab Apostolis ejus, usque hodie perseverent in blasphemiis, et ter per singulos dies in omnibus synagogis sub nomine Nazarenorum anathematizent vocabulum Christianum. Est autem sensus: Vae vobis qui putatis diem judicii non futurum, vel non venturam captivitatem quam propheticus sermo praedicit: qui dicitis ad Prophetam: Usquequo nobis Dei minaris iram? volumus eam scire, jam veniat. Hoc autem per ironiam loquuntur, quoniam eam non putant esse venturaVae qui dicitis malum bonum, et bonum malum: ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras: ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum. Ejusdem criminis est, bonum, lucem, et dulce, contrariis vocare nominibus, cujus, malum, tenebras, et amarum vocabulis appellare virtutum. Hoc contra eos qui peccatum non putant, si bono detrahant, et non aestimant esse delictum, si
Abbreviated transcription (Latin):
cingulo ueritatis filia esion cin¬
guntur funiculo:. Achito felquoq:
etiudas quorũ alter dauid alter
dñm ꝓdider̃: Fune longissimo
trahentes peccatas ua periere
suspendo: putantes malũ consci¬
entiae praesenti morte finire :
et nihileẽ postmortem : quod
autem iuxta hȩbrȩicũ & om¬
nes alios interprȩtes appellantur
funiculi uanitatis hoc significat
quod facientib: peccatũ facilẽ exitur:
et taminane & facileẽ uara nearũ
fila texunt᷑: Sedcũ inde uoluerimꝰ
exiresolidis uinculis nectimur: plaus¬
trũ autem plenũ oneratũq pecca¬
tis facilus intellegunt. qui me mine¬
rint scriptũ inzacharia impi&atẽ
sedere suꝑ talentũ plũbi: Et aegrp¬
tios qui graui peccatoꝵ sarcina
premebant᷑: quasi plũbũ in mariru¬
bro cẽ demersos: et᷑ alio loco peccator
loquit᷑ iniquitates meae suꝑ gressȩ sunt
caput meũ sicut onis graue grauatȩ s̃ suꝑme. :
dicuũ aũt haecad principer iudȩoꝵ quisu pre

Expanded text:
cingulo veritatis, filiae Sion cincingulo veritatis, filiae Sion cinguntur funiculo. Achitophel quoque et Judas quorum alter David, alter Dominum prodiderunt fune longissimo trahentes peccata sua, periere suspendio; putantes malum conscientiae praesenti morte finiri, et nihil esse post mortem. Quod autem juxta Hebraicum et omnes alios interpretes, appellantur funiculi vanitatis; hoc significat, quod facientibus peccatum facile texitur, et tam inane et facile est, ut aranearum fila texuntur: sed cum inde voluerimus exire, solidissimis vinculis nectimur. Plaustrum autem plenum oneratumque peccatis facilius intelligunt, qui meminerint scriptum in Zacharia, impietatem sedere super talentum plumbi : et Aegyptios qui gravi peccatorum sarcina premebantur, quasi plumbum in mare Rubrum esse demersos . Et in alio loco peccator loquitur: Iniquitates meae supergressae sunt caput meum: sicut onus grave gravatae sunt super me . Dic
Abbreviated transcription (Latin):
tor̃ suorũ unusquisq: constringit᷑ &
dñs arguens populũ delinquentẽ qui
peccatis peccato sociar & fecit fla¬
gellũ defuniculis. ostendenseis quo¬
modo domũdĩ feciss & speluncam
latronũ : & sedemorationis uertis¬
sent in domũ negotiationis. conuiua
quoq: caenȩ dominicae uestem non ha¬
bens nuptialẽ uinctus pedib: amanib:
r& exite & qui uersabant᷑ intenebris
reuelamini : ipse enĩ soluit cõpeditos
et inluminat caecos. quos hieremias
uinctos terra enuncupat : nec plangit
eos quipecca recoeperint. statimq:
desierint: Non enimiustus super
terram qui faciat bonũ & aliquan¬
Sed quilongo
funiculo peccata ꝓtraxerit. Vnde &
innumeris legimus: Uaccam
rufamcuiuscinis expiatio po¬
puli est. non aliter immolari et
offerri ad altared ñ i. nisi q̃ ter¬
rena opera non fecerit iugum¬
q: non traxerit: nec uinculis.
iuginabochodonosor fuerit alliga¬
ta: Et in hoc eodem proph&a pro

Expanded text:
torum suorum unusquisque constringitur . Et torum suorum unusquisque constringitur . Et Dominus arguens populum delinquentem, qui peccatis peccata sociarat, fecit flagellum de funiculis, ostendens eis quomodo domum Dei fecissent speluncam latronum , et sedem orationis vertissent in domum negotiationis . Conviva quoque coenae Dominicae, vestem non habens nuptialem, vinctus pedibus ac maniret: Exite ; et qui versabantur in tenebris, revelamini . Ipse enim solvit compeditos, et illuminat caecos: quos Jeremias vinctos terrae nuncupat. Nec plangit eos qui peccare coeperint, statimque desierint: non est enim justus super terram qui faciat bonum, et aliquansed qui longo funiculo peccata protraxerint. Unde et in Numeris legimus , vaccam rufam, cujus cinis expiatio populi est, non aliter immolari et offerri ad altare Domini, nisi quae terrena opera non fecerit, jugumque non traxerit, nec vinculis jugi Nabuchodonosor fuerit alligata. Et in hoc eodem propheta pro
Abbreviated transcription (Latin):
deserta s̃ : uersa in ub̵ tatẽ comed& gen¬
tiũ populis : Haec iuxta tropologiã
c&erũ ut ordinẽ cõpleamꝰ historiae.
idipsũ aliis uerbis dicit᷑ de quo supra
legimꝰ regionẽ ur̃am in conspectu
ur̃o alieni deuorant. et deserta ẽ
atq: subuersa a populis ext̃nis : de
toto enĩ orbe congregatagentiũ
multitudo habitat iniudea &
eiectis priorib: populis id eo expar¬
tecȩcitas. Facta ẽ domui isrł: ut
sub intrar& plenitu dogentiũ : palcrȩ¬
q: iuxta lxx direptis atq uastati
& ducti in captiuitatẽ quasi tauri.
dequib: dñsdixerat : tauri pingues obsi¬
hitis iniquitatẽ in funiculis uanitatis.
s & quasi uinculis plaustripeccatũ quidi¬
:citis festin& & cito ueniatopͥ eiꝰ ut iudeamꝰ.
scemꝰ illud ꝓuinculo plaustri corrigiẽ
iugȩ uitulȩ siue uaccȩ lxx transtuler̃ :
quodaũt uincula dicant᷑eẽ peccata
crebrus legimꝰ equib: illudẽ : funib: perca¬

Expanded text:
deserta sunt, versa in ubertatem comedet gendeserta sunt, versa in ubertatem comedet gentium populus. Haec juxta tropologiam. Caeterum ut ordinem compleamus historiae, id ipsum aliis verbis dicitur, de quo supra legimus: Regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et deserta est atque subversa a populi sexternis . De toto enim orbe congregata gentium multitudo habitat in Judaea, et ejectis prioribus populis, ideo ex parte caecitas facta est domui Israel, ut subintraret plenitudo gentium . Pulchreque juxta LXX direpti sunt atque vastati et ducti in captivitatem quasi tauri, de quibus Dominus dixerat: Tauri pingues obsehitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. Qui dicitis: festinet scimus illud. Pro vinculo plaustri, corrigiam jugi vitulae, sive vaccae, LXX transtulerunt. Quod autem vincula dicantur esse peccata, crebrius legimus. E quibus illud est: Funibus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑: inscrutabilia iudiciaeiꝰ & in¬
uestigabiles uia eeus : donec inlumin&
occulta tenebrarũ & aperiat cogi¬
tationes cordiũ. quidicit in euangelio:
nolite iudicare ut ñ iudicemini : Cui
sententia e congruens paulus a postł
prȩcipit : Tuquis est qui iudicas alie¬
nũ seruũ : suodño s taTut cadit. Ste¬
bitaũt : potensẽ enĩds̃ statuereillũ
Et pascent᷑ agni iuxta or dinẽ suũ et
deserta inub̵ tatẽ uersa. aduenae
comedent: ꝓpascentib: agnis iuxta
ordinẽ suũ quod in bonã partẽ acci¬
pitur. uescio quid uolentes lxx trans¬
tuler̃ pascent᷑ derepti quasi tauri: ꝓ
agnis tauros intellegentes etrursũ
ꝓaduenis int̃ p̃tante sagnos : quando
aũt dñs exaltatus suerit in iudicio
& sc̃s in sua sc̃ificatus iustitia ut malaea¬
gricalaem alepereant & ex alta tacedris
securi dñi succidat᷑ : Tunc qui fueriT
in ecclesiae pratis. & dicent dñspasc& me
& nihil mihideerit : Et quae a iudeis

Expanded text:
loquitur: Inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae illius , donec illuminet occulta tenebrarum, et aperiat cogitationes cordium , qui dicit in Evangelio: Nolite judicare, ut non judicemini . Cui sententiae congruens Paulus apostolus praecepit: Tu quis es qui judicas alienum servum? suo Domino stat, aut cadit. Stabit autem: Et pascentur agni juxta ordinem suum: et deserta in ubertatem versa, advenae comedent. Pro pascentibus agnis juxta ordinem suum, quod in bonam partem accipitur, nescio quid volentes LXX transtulerunt, pascentur direpti quasi tauri; pro agnis tauros intelligentes, et rursum pro advenis interpretantes agnos. Quando autem Dominus exaltatus fuerit in judicio, et sanctus in sua sanctificatus justitia, ut mali agricolae male pereant, et exaltata cedrus securi Domini succidatur; tunc qui fuerintin Ecclesiae pratis, et dicent: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit ; et quae a Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ unionesociantur: quia uero
sedens dñs introducitur & se¬
dens intẽplã & domis impl&aẽ
fumo ut iuda eiputant tħimia¬
matis consequent̃ ponunt᷑ & for¬
ciper quas in sacerdotali minis¬
terio legimis & audiui uocem
dñi dicentis quẽ mittã &quis
ibit nobisa et dixi ec ceegomit¬
teme ꝓeo quod & nos om̃s alii int̃¬
p̃tertranstulerunt nobis
quod hebr&ice dicit᷑ Fanũ nescio quid
uolentes lxx posuerunt ad populum
istum quod paenitus in hebraico non
hab&ur. quando autem exdĩ
personadicitur nobis illo sensu acci¬
piendum est. quo & ingenesi legi¬
mus faciamis hominem adimagi¬
nem &similitudinem nostram

Expanded text:
piritus sancti unione sociantur. Quia vero piritus sancti unione sociantur. Quia vero sedens Dominus introducitur, et sedens in Templo, et domus impleta est fumo, ut Judaei putant, thymiamatis; consequenter ponuntur et forcipes, quos et in sacerdotali ministerio legimus . Et audivi vocem Domini dicentis: Quem mittam, et quis ibit nobis? Et dixi: Ecce ego, mitte me. Pro eo quod tes transtulerunt, nobis, quod Hebraice dicitur LANU , nescio quid volentes LXX posuerunt ad populum istum, quod penitus in Hebraeo non habetur. Quando autem ex Dei persona dicitur, nobis, illo sensu accipiendum est, quo, et in Genesi legitur: Faciamus hominem ad imaginem, et sim
Abbreviated transcription (Latin):
nemtransierit: Et hoc notandũ
quod adhieremiã cuidictũ ẽ pri¬
us quã teformarẽ in utero no¬
uite & inuulua matristuae
scĩficauite : quia labia non ha¬
bebat inmunda. sed tantum
dixerat: nescioloqui quiaiuue¬
nissũ: extendit ipse dñsmanũ
suam & tetigitos eiꝰ & dix̃ : ecce
dedi sermones meos in ostuum:
porro adisaiam quidixerat uir
pollutis labus ego sum & in mediopo¬
puli polluta labia habentis ego ha¬
bito non dĩmanus porrig&ur sed
sera phimmittitur ad ño ueluo¬
lat propria uoluntate quia huic
officio mancipatus est. & in manu
sua tenebat calculũ quem iuxta
IxX et thed dotionẽ forcipe iuxta
aquilã & simmachũ qui hebraicũ
sunt secuti forcipib: ad praehendit
id est MATHum ut tanger& oseus
& pristina delicta purgar& ma¬
nus autem & adõ et asarapħ mit¬
titur ut ꝓph&a suicorporis mem¬
brũ uidens actu non terreat᷑ exter¬
no quidã nostrã forcipem qua
calculis conpraehenditur duo

Expanded text:
nem transierit. Et hoc notandum, nem transierit. Et hoc notandum, quod ad Jeremiam, cui dictum est: Prius quam te formarem in utero novi te, et in vulva matris tuae sanctificavi te , quia labia non habebat immunda, sed tantum dixerat: nescio loqui, quia juvenis sum, extendit ipse Dominus manum suam, et tetigit os ejus, et dixit: Ecce dedi sermones meos in os tuum. Porro ad Isaiam qui dixerat: Vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi polluta labia habentis ego habito, non Dei manus porrigitur, sed Seraphim mittitur a Deo, vel volat propria voluntate, quia huic officio mancipatus est. Et in manu sua tenet calculum, quem juxta LXX et Theodotionem, forcipe: juxta Aquilam, et Symmachum, qui Hebraicum sunt secuti, forcipibus apprehendit, id est, MALCAIM , ut tangeret os ejus, et pristina delicta purgaret. Manus autem, et a Deo et Seraphim mittitur, ut Propheta sui corporis membrum videns, tactu non terreatur externo. Quidam nostrorum forcipem, quo calculus comprehenditur, duo
Abbreviated transcription (Latin):
singuliclamare ad singulos: et
lxx editio magis signific& plurimos
qui int̃ praetatis untꝰ seraphim
stabant incircuitu eꝰ: Quod si
deduob: dicer&ur: non in circui¬
tu sed ex utraq: partedixissent
Et hocconuenit angelorũ multitu¬
dini : quae in dĩ ministerio prae¬
parata est : Seraphim aũt plura¬
hannes in apocalipsi loquitur: et
test non carbonem significare ł pru¬
nũ ut pleriq: aestimant : sed
anepara idẽ carbunculum lapidem
quod coleris flammei similitudi¬
ne : igneus appellatur: ex quo intel¬
Slegimis: altaredĩ plenũ eẽ carbun¬
culis hocest ignitis calculis & pru¬
nispeccata purgantib: Unde
scriptum dedolegimis : carbones
accensi s abeo: et deipsodõ dicitur:
quo dignis consumens: & saluator
in euangelio : ignẽ uenimittere
superterrã. ut baptizar & in spũ¬
scõ &igni: unus ciuiusq: opusquale
sit ignis probabit et quis aluan¬
dus est sic saluabitur quasi ꝑ ig¬

Expanded text:
singuli clamare ad singulos, et singuli clamare ad singulos, et Septuaginta editio magis significet plurimos, qui interpretati sunt: Seraphim stabant in circuitu ejus. Quod si de duobus diceretur, non in circuitu, sed ex utraque parte dixissent. Et hoc bene convenit angelorum multitudini, quae in Dei ministerium praeparata est. Seraphim autem pluraJoannes in Apocalypsi loquitur : et test non carbonem significare, vel prunam, ut plerique existimant, sed ἄνθρακα, id est, carbunculum lapidem, qui ob coloris flammei similitudinem igneus appellatur. Ex quo intelligimus altare Dei plenum esse carbunculis, hoc est, ignitis calculis et prunis, peccata purgantibus. Unde scriptum de Deo legimus: Carbones succensi sunt ab eo . Et de ipso Domino dicitur, quod ignis consumens sit. Et Salvator in Evangelio: Ignem veni mittere super terram : ut baptizaret in Sp igni. Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit . Et qui salvandus est, sic salvabitur, quasi per ig
Abbreviated transcription (Latin):
tangit picẽ in quinabit᷑ : Sed quia
in hebra eo legimis. uaemihi quia
tacui : plangit se proph&a quo d ñ
fuerit dignis lauda red ñms aboth:
cũ seraphim angelicas fortitudines
intellegimus: non fuit aũtausus.
lauda redñm: quia labia habebat
inmunda : Et ꝓpterealabi ahabe¬
bat inmunda : quia cũ peccatore
populo uersabatur : Vel certeita
intellegendũ quiatacui. & non
audacter ori.am regemimpiũ
corripui ideo labia mea in mun¬
da sunt & laudes dñicũ angelis
can are ñ audeo: nemihi dicat᷑ : qua¬
retuen arras iustitias meas et ad¬
sumis testamentũ meũ ꝑostuũ
non ẽ enĩpulchra laudatio inore
peccatoris. hoc aũt dicimis non quo
cuin talem fuissed oceamis : sed quo
ipsȩ ꝓhumilitate & in mundis tantũ
labiis indignũ sedi laudefateatur:
lerat de altari. & tetigitos meũ
& dixit ecce tetigit hoclabia tua¬
uel calculo quẽ de alta rȩ tuleratꝰ
excoquer& : Multiaũt putant

Expanded text:
tangit picem, inquinabitur ab ea . Sed quia tangit picem, inquinabitur ab ea . Sed quia in Hebraeo legimus: Vae mihi, quia tacui, plangit se Propheta, quia non fuerit dignus laudare Dominum Sabaoth, cum Seraphim, quos Angelicas fortitudines intelligimus. Non fuit autem ausus laudare Dominum: quia labia habebat immunda. Et propterea labia habebat immunda, quia cum peccatore populo versabatur. Vel certe ita intelligendum: Quia tacui, audacter Oziam regem impium corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: « Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? » Non est enim pulchra laudatio in ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. « cceperat de altari, et tetigit os meum, et dixit: Ecce tetigit hoc labia tuapruna vel calculo, quem de altari tulerat, excoqueret. Multi autem putant
Abbreviated transcription (Latin):
dñi saba hot : iuda eoꝵ̃ tẽplũ im¬
pl&ũ est ignorantiae tenebris & ca¬
ligine & fumo: quinoxius estoculis:
uelcerte perfumũ : tẽplimonstrat᷑
incendiũ: prius enime uangeliũ
onis. capta hierusalem tẽplũq: suc¬
censum est: Iuda eiputant tẽplũ
impl&ũ fumo hr̃miam̃a signifi¬
care : Idẽ incensũ & ꝑ hoc aduentũ
diuinaem aiestatis : Et dixi. uaemihi
quiatacui qr uirpollutꝰ labis ego sũ
& in medio populi polluta labia haben¬
tisego habito & regẽ dñm exercituũ
uidi oculis meis: et abrahã p̾quã iudit
ẽẽ sedicit: Etisa ias iuxta lxx int̃prȩ¬
tes : conpunctũ seẽe testat᷑: pon ob
alia crimina : sed quia labia haber&
inmunda. felix conscientia quae
tantũ insermonẽ peccauit : ñ suoui¬
tio s soci& a te populi habentis pollu¬
talabia : cũ quo lo qui sepessime co¬
gebat᷑ ex quo ostendit᷑ : noxiũ
ẽẽ uiuere cũ peccatorib qui enĩ

Expanded text:
Domini Sabaoth, Judaeorum Templum imDomini Sabaoth, Judaeorum Templum impletum est ignorantiae tenebris, et caligine, et fumo, qui noxius est oculis. Vel certe per fumum Templi monstratur incendium. Prius enim Evangelium onis, capta Jerusalem, Templumque succensum est. Judaei putant Templum impletum fumo, thymiama significare, id est, incensum, et per hoc adventum divinae majestatis. Et dixi: Vae mihi quia tacui, quia vir pollet in medio populi polluta labia habentis ego habitabo, et regem Dominum exercituum vidi oculis meis. Et Abraham postquam vidit esse se dicit et Isaias juxta LXX Interpretes compunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
latinorũ duo seraphim : & u&us
& nouũ instrumentumintelle:¬
gunt quod tantum de praesenti
sȩculo loquitur: unde & sexa¬
las haberedicitur et faciem dĩ
pedesq: uelare accertatim ꝓfer¬
r& testimonium ueritatis &
omne qđ clamat trinitatis
sacramenta : monstrare: & mi¬
rariadinuicem quod dñs saba oth
Informa dĩpatrispositꝰ formã ser¬
ui acceperit ethumiliauerit
seusq: ad mortem & mortẽ crucis
Et nequaquam ut prius caelestia eum
tantũ sed & terrena cognoscant :
Et cõmota sunt suꝑ liminaria car¬
dinũ a uoceclamantis & domus
impl&a est fumo clamantibis
seraphim & in tota terra trini¬
tatis misterium praedicantib:
quando passionem dñi saluato¬
ris terra uni uers a cognouit : sta¬
tim cõmotũ est siue sublatũ limi¬
na tẽpli & om̃s illius cardines con¬
ciderunt: Tmpl&a saluatoris
cõminatione dicentis: Relin¬
qu&ur uobis domus uestra deser¬
ta: Et quã pulchrȩ ordo uerboꝵ
postquã terra repleta est gloria

Expanded text:
Latinorum duos seraphim, vetus et novum Instrumentum intelligunt, quod tantum de praesenti saeculo loquitur. Unde et sex alas habere dicuntur, et faciem Dei pedesque velare, et certatim proferre testimonium veritatis, et omne quod clamant Trinitatis sacramenta monstrare. Et mirari adinvicem quod Dominus Sabaoth in forma Dei Patris positus formam servi acceperit, et humiliaverit usque ad mortem, mortem autem crucis , et nequaquam ut prius coelestia eum tantum, sed et terrena cognoscant. Et commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis, et domus impleta est fumo. Clamantibus Seraphim, et in tota terra Trinitatis mysterium praedicantibus, quando passionem Domini Salvatoris terra universa cognovit, statim commotum est, sive sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines conciderunt, impleta Salvatoris comminatione, dicentis: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et quam pulcher ordo verborum. Postquam terra repleta est gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ΕΠΙΑΝΩΜTΟΥ quod latine dicit᷑
suꝑ illud uertimis lxx transtuler̃
in circui tuenus: ut non suꝑ tẽplũ
stare seraphim : sed incircuitu dñi
describantur: Rursum ub inos
diximis quod unus deseraphim ue¬
lar& faciem & pedescius ꝑ qđ intel¬
legitur dĩ : in hebrȩo scriptũ hab&
phanau. et reglau quod potest
inter praetari & eiꝰ & suam ut se¬
raphim iuxta hebrȩi sermonis am¬
biguitatem & faciem pedesq: di& suã
faciẽ acpedes operiredicat᷑ : In ba iii¬
psalmo legimꝰ qui sedes suꝑ cherubim
manifestare quia in lipgua nostra
interpraetantur scientiae multitudo:
Vnde et dñ sin aurigȩ modũ superche¬
rubim a perte sedere ostenditur :
Seraphim autem prȩterhundocũ
inscripturis canonicis: a libilegir¬
semenescio: quista redicunt᷑ su¬
pertemplũ uel incircuit udñi er¬
goerrant qui solent in precib: dicere :
qui sedissuꝑ cherubim & seraphim
quod scriptura non docuit : Seraphĩ
aũt int̃p̃tatur ENTΡΗCTΩ

Expanded text:
αὑτοῦ, quod Latine dicitur, super illud, vertimus: LXX transtulerunt in circuitu ejus, ut non super Templum stare Seraphim, sed in circuitu Domini describantur. Rursum ubi nos diximus, quod unus de Seraphim velaret faciem et pedes ejus, per quod intelligitur, Dei: in Hebraeo scriptum habetur PHANAU et REGLAU , quod potest interpretari et ejus, et suam: ut Seraphim juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, et faciem pedesque Dei, et suam faciem ac pedes operire dicantur: In psalmo legimus: Qui sedes super Cherubin manifestare : qui in nostra lingua interpretantur scientiae multitudo. Unde et Dominus in aurigae modum super Cherubim aperte sedere ostenditur. Seraphim autem praeter hunc locum, in Scripturis Canonicis alibi legisse me nescio, qui stare dicuntur super Templum, vel in circuitu Domini. Ergo errant qui solent in precibus dicere: Qui sedes super Cherubim et Seraphim, quod Scriptura non docuit. Seraphim autem interpretantur
Abbreviated transcription (Latin):
dñs quiuid &ur in euange lista iohanne.
& in apostoloꝵ actis plenius discimis.
Quoꝵ iohannis ait. haecdx̃ isaias quan¬
douidit gloriã ei & locutu sẽ deeo
haud dubiũ quinxp̃s signific& Rur¬
sũ paulus in actib: a postoloꝵ ubiro¬
maeloquit᷑ adiudȩos bene inquit sp̃s

Expanded text:
Dominus qui videtur, in evangelista Joanne, Dominus qui videtur, in evangelista Joanne, et in Apostolorum Actis plenius discimus. Quorum Joannes ait: Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo , haud dubium quin Christum significet. Rursum Paulus in Actis Apostolorum, ubi Romae loquitur ad Judaeos: Bene, inquit, Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
subitũq tractatũ ut & ex perim̃¬
tũ caperẽ ingenioli mei & amicis
iubentib: oboedirẽ : Ad illũ itaq̃ libellũ
tione c̃tentꝰ sit : otiã qua sunlicitũ sa¬
cerdotiũ uindicabat. Lepra fuisse ꝑ¬
cussũ sacranarrathistoria. quomor¬
tuo: dñsuid& in tẽplo qđ illepolluerat.¬
ꝓ ex quo animaduertimꝰ regnante
nobis lepros rege nos dñm in sua
maiestate regnantem uidere
non posse nec scãe trinitatis nos¬
semisteria. : Vnde in ex hodo pͥquã
mortuus estpharao qui o pprime¬
bat isrhł . luto & paleis & laterib:
populus clamauit ad dnm. quiillo
uiuente clamare non poterat.
& hie zechiel mortuo phaltia filio
banaiae pessimo principe caditin
faciẽ suã & uoce excels a clamatad
dñm palchrȩq: iuxta hebraicũ non
ipse dñs implebat templũ. Cuiꝰ caelũ
thronus est & terra scabillũ pedũ
eius & dequo in alio locolegimis.
dñs in templo scõsuo dñs incaelose
deseius. sed ea q̃ subpedibus eiuserant:
implebant tẽplũ. Quisitautemiste

Expanded text:
 ut ex experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Ad illum itaque libellum tione contentus sit. Oziam, quia sibi illicitum sacerdotium vindicabat, lepra fuisse percussum, sacra narrat historia; quo mortuo, Dominus videtur in Templo, quod ille polluerat. Ex quo animadvertimus, regnante in nobis leproso rege, nos Dominum in sua majestate regnantem videre non posse, nec sanctae Trinitatis nosse mysteria. Unde et in Exodo postquam mortuus est Pharao, qui opprimebat Israel luto et paleis, et lateribus, populus clamavit ad Dominum, qui, illo vivente, clamare non poterat. Et Ezechiel, mortuo Phaltia filio Bananiae pessimo principe, cadit in faciem suam, et voce excelsa clamat ad Dominum. Pulchreque juxta Hebraicum, non ipse Dominus implebat Templum, cujus coelum thronos est, et terra scabellum pedum ejus; et de quo in alio loco legimus: Dominus in Temus erant, implebant Templum . Quis sit autem iste
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñr & feriã domui isrhł & do¬
muiiud& foedus nouũ ñ secundum
pactũ qđ pepigi cũ patrib: ur̃i sindie
quando ad p̃hendimanũ eoꝵ utedu¬
cerẽ eos det̃ra aegrpti . & sermonẽ¬
lus : Idurcoirat᷑ ẽ furor dñ i inpopulũ suũ
qui prius iratus fuerat ẽtraprincipes&
potentes qui sapientererant inoculis
m̃ta paterent᷑ : &extenđ manũ suã aduersũ
eũ quẽ uocat populũ suũ eo qđ fuerit parr
hereditatiseiꝰ & funiculis posses sion sillus:
extendit aãtmanũ ut ꝑcieciat& fu¬
roreiꝰ rascit᷑ de quo in alio lo colegimꝰ:
dñe ne in furor&uo arguas meneq
iniratua corripias me:: ethieremi
aũtdñs habere dicit᷑ ñ quod humanis
ꝑtͥbationib: subiaceat s qu o nos qui
delinquimis nisuira scentẽ audierimꝰ
dñmñ timeamꝰ Vinde & a postolur
scribit qđ bonita s̃dĩ & pacientia ꝓuoc&

Expanded text:
dicit Dominus: et feria domui Israel: et domui Juda fedus novum. Non secundum pactum quod pepigi cum patribus vestris in die qua apprehendi manum eorum: ut ducerem eos de terra Egipti.  ? Idcirco iratus est furor Domini in populum suum, qui prius iratus fuerat contra principes et potentes, qui sapientes erant in oculismenta paterentur. Et extendit manum suam adversum eum, quem vocat populum suum: eo quod fuerit pars haereditatis ejus, et funiculus possessionis illius . Extendit autem manum, ut perascatur, de quo et in alio loco legimus: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me . Et Jeremiaautem Dominus dicitur, non quod humanis perturbationibus subjaceat; sed quod nos qui delinquimus, nisi irascentem audierimus, Dominum non timeamus. Unde et Apostolus scribit, , quod bonitas Dei, et patientia
Abbreviated transcription (Latin):
remi & omissirnos trorũ com¬
mentariis quia uaria sopina¬
tiones secutimultã uolumi¬
na condiderunt: Hebrȩacã
pandere ueritatẽ. meq: reu¬
tractantẽ & molestissimum
explanationũ genus intẽpus
aliud deferentẽ sepissime cõ¬
monebar: hoc aũt annomisis¬
ti filiũ nr̃mheracltũ diaco¬
nũ qui memanũ consertal
momenta exiger&: qui digitur
faciã sub eã neo pus. in quo uiri
eruditis simi sud auerunt : Drig¬
nẽ loquor & eus ebiũ pãphȩli
quorũ alt̃ liberir alligoriȩ spa¬

Expanded text:
rem, et omissis nostrorum Comrem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spa
Abbreviated transcription (Latin):
tupat̃ clementirsimus immo¬
lures annirunt. quod
ascaẽ memoriae uiro
amabili epõ rogatus ut in de¬
&cemis aie scriberem uis ioner.
pangustia illiur temporir.
quid mihi uideretur insola bre¬
ui sermone perstringat histo¬
riaitantũ. quod petebat ed is¬
VTΑTΗ eusto chiũ cogor in
totam ꝓphetam commenta¬
rios rcribere: & interimora¬
tionibus tuis adbabr lonem
cẽuisionũ ẽ de quibur ante iã
dixi: suꝑfluũ aut mibiuis ũ
ẽ. aut eadẽ rursusiterare.
aut inuno opere diuers assen¬
tentias ꝓmeres: Vnde quintꝰ
inis aia liber hic est qui quondã
solus editur est . quo ad calcemus¬
que ꝑlecto sextiuoluminis iux¬
tã tropologiã arripuimurex¬
ordium. & eadẽ te dnm dep̃¬
cante spĩtalis intellegenti¬
ue cubmina ꝑsequimur. huc¬
iusque papa amab ilereolum̃
caritatis e nom. as rũihiobi¬
nium quos terra genuit a¬
mantis sime plicteran flagi¬
tabar. ut tibidecẽ uisiones quȩ
in isaia obscurissime sunt
historia dispositione dissere¬

Expanded text:
immoPlures anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisωτάτη Eustochium, cogor in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Babylonem cem visionum est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissere
Abbreviated transcription (Latin):
catur. quod tantũ malorũ
pondur incumbat ut pugna¬
torũ babrlonis soluantur
manur.  Et cor pauor. elan¬
guescat & in more parturi¬
entiũ faeminarũ dolorto¬
queat uiscera. & unun¬
quirque alteriur qua erat
auxiliũ luridam faciẽ pal¬
lore circũferens: Natu
temus : Eccedies dm̃ ueni&
crudelis & indignationis ple¬
nus &irue furorisq: ad po¬
nendã terrã insolitudinẽ
& peccatoer ei conteren dos
deea : Crudelem diem uocat
non merito suo sed populi: non
est enim crudelis: qua crude ler
iugulat. sed quiꝰ crude lis pati¬
entibur es se uideatur :Nã
latro surpensumpatibo lan
crudelem liudicẽ putati:Sro¬
mulq solitudo & uastitas t̃¬
rȩba byloniae nuntia tur ap
caebiu & rplandor earum nont
expandent lumen suum obte¬
nebra tur est. sol inoritosuo. &
luna nonsplenidebitꝰ lumine suo:¬

Expanded text:
catur, quod tantum malorum catur, quod tantum malorum pondus incumbat, ut pugnatorum Babylonis solvatur manus, et cor pavore languescat, et in morem parturientium feminarum dolor torqueat viscera, et unusquisque alterius quaerat auxilium, luridam faciem pallore circumferens: naturtemus. Ecce dies Domini venit crudelis et indignationis plenus, et irae furorisque, ad ponendum terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Crudelem diem vocat, non merito sui, sed populi. Non est enim crudelis qui crudeles jugulat: sed quod crudelis patientibus esse videatur. Nam et latro suspensus patibulo, crudelem judicem putat. Simulque solitudo et vastitas terrae Babyloniae nuntiatur: et caeli et splendor earum non expandent lumen suum obtenebratus est sol in ortu suo et luna non splendebit in lumine suo
Abbreviated transcription (Latin):
sra ꝓcul asummitate caelidñr¬
s & uasa furoris eiur. ut dis ꝑdat¬
s omnẽ terrã ⁊ Medorũ atque
ꝑsarũ describitur imp&ur
quod multir secũ auxilus con¬
gregatis. dño eorũ exercitũ prȩ¬
cedente. ad uastitatẽ ueniant
baby lonis ut disꝑdant omnẽ
terram non quoto tõ orbem
uastauerint: Sed omnẽ ter¬
ĩdioooa. Est enĩ scãe scriptu¬
rȩ. ut omnẽ terrã illius signi¬
fic& ꝓuintiȩ dequa sermo est qđ
quidã non in tellegenter : ad
omnẽ terrarum sub uersio¬
nem trabunt: ululate quia
propeest dier dñi. quasi uasti¬
tas a dño ueni& : a postropha
fit. ad populũ cbaldeorũ ut
uentura mala fletib resonẽa.
nec deruina ambigant ciuita¬
tir cũ dñr uastator adueniat:
Propterhoc omnismanus
dirroluentur &om neccoho¬
minirtaberc & &contere tur
tortigner & dolorertenebunt.
qua si parturiens̃ dolebunt:
unus quirque ad ꝓximũ suũ
stupebit. facier cõbustae uul¬
tus corũ : Hoc expositione
non in diget sed breuiter indi¬

Expanded text:
l a summitate coeli. Dominus et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Medorum atque Persarum describitur impetus: quod multis secum auxiliis congregatis, Domino eorum exercitum praecedente, ad vastitatem veniant Babylonis, ut disperdant omnem terram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terIdioma est enim Sanctae Scripturae, ut omnem terram illius significet provinciae, de qua sermo est: quod quidam non intelligentes, ad omnium terrarum subversionem trahunt. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Apostropha fit ad populum Chaldaeorum, ut ventura mala fletibus resonent: nec de ruina ambigant civitatis, cum Dominus vastator adveniat. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores tenebunt: qunusquisque ad proximum suum stupebit: facies combustae vultus eorum. Hoc expositione non indiget: sed breviter indi
Abbreviated transcription (Latin):
r̃ fer obprobriũ nr̃m: Et in samu¬
he lir uolumine contin&: sermodñ
erat praetiosur indiebur illir. id ÷
rarus : Nota quod in he braico ꝓge¬
et mouebit᷑ t̃ra delo cosuo. ꝓpt̃
indignationẽ dñi exercituũ : Et
ꝓpt̃ diem irae furo rireius. uł
eo sensu accipe. quo su pra destal¬
lir & sole & luna & orbe ⁊ ex¬
ut et caelum triste sit sterramoũe r¬
atur : elementa quoq: om̃a iram
creatorir agnorant: Eterit qui¬
Esi da mula fugienr& quanouis &
non erit qui congreg& ⁊babrlo¬
niam significat. & chaldȩorum.
quodita pauidur ad in ruptionẽ
medorũ persarum que fugiat qua¬
si dammula & ouir rugitum leo

Expanded text:
opprobrium nostrum . Et in Samuelis volumine continetur: Sermo Domini erat pretiosus in diebus illis , id est rarus. Nota quod in Hebraico pro geet movebitur terra de loco suo: propter indignationem 173 Domini exercituum, et propter diem irae furoris ejus. Vel eo sensu accipe, quo supra de stellis, et sole, et luna, et orbe ex et coelum triste sit, et terra moveatur, elementa quoque omnia iram Creatoris agnoscant. Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis, et non erit qui congreget. Babylonium significat et Chaldaeum populum, quod ita pavidus ad irruptionem Medorum Persarumque fugiat, quasi damula et ovis ad rugitum leo
Abbreviated transcription (Latin):
phetȩ dicta in tellegi. nec iactamus
cũq p̃positũ fuerit : minarũ plena
sunt quȩdicunt᷑: Vnđ miror Ixxtrais¬
latorer in retristi uolus seponere uisi¬
onẽ: sed dehocaliar: nunc qđ coepim ex¬
se quam: babrlonfuit metropolis
chaldecrũ cuꝰi rex nabuchodonosorcunc¬
tis usq: adȩtiopiã gentib: superatis in¬
t̃ cȩteras. uastauit & iudȩã diuq: obser¬
sã hieruralẽ undecimo annoco epit
regnis edechiȩ quẽ & ipsũ captũ dux̃
in anthio chia quȩ tunc uocabatur
reblatha ibiq: corã patre filus inter¬
fectis. oculos redechiȩ ius sit auferri ex¬
cecatũ que misit in caueã &ritu
lonẽ & non ui debis eã : ad consolatio¬
nemergo populi iudaeorũ. babrlonis
ruina p̃dicatur: Quod quomodoniq¬
neue. metropolis as siriorũ. quorum
rexful. & thegla tꝰfalasar & salma¬
nasar . & rennacheribx tribus coe¬
perant chaldȩo uastante subuersa
ẽ : Ita &iam haec quȩ contradm̃

Expanded text:
rophetae dicta intelligi, nec jactamus rophetae dicta intelligi, nec jactamus cumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum lonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglathphalasar, et Salmanasar, et Sennacherib, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quae contra Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositi. & inorigenis scita conci¬
dqr: antaceã & aꝑtehuius gene¬
ris expositionẽ nescire medicã ÷¬
& quando tibi potero ꝑsuadere¬
s. menon potuisse magir quã nolu¬
isse: Quorũ alterũ inbecillita¬
tis e alterũ suꝑbiȩ : Quib: ab¬
ductus causis. iallui ate in geni¬
ũ meũ quã uoluntatẽ. quue¬
ribreuit̃ que ad notabo quȩdidi¬
cifundam̃ta iaciens scriptura¬
rũ : c& erũ si aut tuuolueris aut
endũ ẽ ȩdifitiũ ut in posito cul¬
mine ꝑfecta ecclȩsiȩ ornam̃ta
monstremus: Propos uisti deisa¬
ia uisionẽbabrlonis & philistum¬
uallis uisionis & trruquassilatius
nitar exponere : multis libris opus
erit & ex actoris mein auigatio in an¬
nũ alterũ differetur. Itaq: utuis
singulir testimonus. breues senten¬
itio lar coaptabo ut nontã exponã qiđ
sentiã : quã paucis uerbir sentienda
demittã dicam: hȩc ñ scribimꝰ curren¬
tenotariorũ articulo currit oati¬
o : Nolumis enĩ nr̃a laudari sed ꝓ¬

Expanded text:
propositi, et in Origenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, autendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem BabVallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed P
Abbreviated transcription (Latin):
tur : Etingrediantur portas du¬
ces: ego mandaui scĩficatirmeir.
etuo caui fartes meos in ira mea
Exultantes inglaria mea prin¬
cipes &giganter : Iux ta lxx
trans latouer: eus ebius uirtuter
angelicas interp̃tatur. & per¬
simos duemones. quia deuersio¬
nem babrlonis mirnisunt ÷
Nos autem histoaiue ordinẽ per¬
sequentes : medos. eẽ dicimur.
Dequibur in consequentibur a ꝑ¬
tius s criptura testatur dicens.
Ecceego suscitabo super eos me
dos. qui argentũ non quue¬
runt. neque aurum uelint :¬
Nec mirum simedos. ad rub¬
uersionẽ babrlonis. scĩficatos
uoc& cũ perbie remiam ips ũ
nabuchodonoso quia eius im¬
perio seruiebat. distruens̃ p̃¬
uaricatricẽ hierus alemiser¬
uum suum. & colũbam di¬
xerit: Porro quodait fortes
meos. exultanter ingloria
mea : ostendit eos ũsuis uirib:
sed dĩ ira tam sublimis regnipo
SStentiã subuertisse : Uox mul¬
titudinir in montibur. quan po¬
is pulcuũ frequentiũ. uox sonitur¬

Expanded text:
iantur portas duces: ego mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea exsultantes in gloria mea. Principes, et gigantes juxta LXX Translatores Eusebius virtutes Angelicas interpretatur, et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos autem historiae ordinem prosequentes, Medos esse dicimus. De quibus in consequentibus apertius Scriptura testatur, dicens: Ecce ego suscitabo dos qui argentum non requirant, neque aurum Nec mirum si Medos ad subversionem Babylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, destruens praevaricatricem Jerusalem, servum suum et columbam dixerit. Porro quod ait: Fortes meos, et exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. 171 Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentiu
Abbreviated transcription (Latin):
uocem. Leua temanũ in montẽ cali¬
gosum siue tenebrosũ quod hue brȩ¬
ice dicitur nes̃fe babrlonẽ prop¬
ter suꝑbiam intellegi: sunt mon¬
tes tenebrosi tristitiam & caliginẽ
prueferentes :De quibur& hiere¬
miar ait : dategloriã dño dõ ur̃o
gloriã ante quã offendant peder
uestri ad montertenebro sas: prae¬
cipitur uł angelis uel quiburli¬
b& ministris utiubente dño &
exaltata nuntiorũ manũ uentu

Expanded text:
te manum. Montem caliginosum, sive tenebrosum, quod Hebraice dicitur NESPHE  , Babylonem propter superbiam intellige. Isti sunt montes tenebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias ait: Date gloriam Domino Deo vestro, antequam offendant pedes vestri ad montes tenebrosos . Praecipiturque vel Angelis, vel quibuslibet ministris, ut jubente Deo, et exaltata nuntioru