comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq fortiora id pertuie nõ putas: at egohic tibi maiorẽ moueo que¬
stionẽ. cur paucissimi nou̾int unde agant ꝙ om̃s agunt. fortasse
dcũrus es qr illi didiscer artẽ anatomicam uł empuricã quas me¬
dicinał cõtin&e disciplina quã pauci assecũtur. cet̾i uo ista disce no¬
luer̃ cum potuissent sl utiq uoluissent. ubi obmito discere cur młti
conentur disce ista uec possint qr tardo ꝙ młtũ mirii inpediũtur
ĩgenio ea discere ista nec possint᷑ qr tardo ꝙ młtũ mirũ est impe¬
diutur ingenio ea disce ab aliis que aguntur ab eis ip̃is & meis ipĩs
det hec ip̃a est maxima questio cur arte nõ opꝰ sit ut esse in celo so¬
lem sciam et luna et alia sidera et arte mͥ opꝰ sit ut sciã qñ digitũ
moueo unde id incipiã a corde an acerebro an ab utroq an aneutro
.et tectore nõ egeam ut sciã quid sit tam loge altiꝰ super me ab alio
aut hoie discere expectẽ unde agatur a me ꝙ agit in me. Nã cum ĩ

Expanded text:
atque fortiora id pertinere non putas ? At ego hinc tibi maiorem moueo quaestionem, cur paucissimi nouerint unde agant, quod omnes agunt. fortasse dicturus es, quia illi didicerunt artem anatomicam uel empiricam, quas medicinalis continet disciplina, quam pauci assequuntur, ceteri uero ista discere noluerunt, cum potuissent, si utiqconentur discere ista, nec possint; quia tardo, quod multum mirum est,  discere ista nec possint, quia tardo. quod multum mirum est, inpediuntur ingenio ea discere ab aliis. quae aguntur ab eis. ipsis et in eis ipsis. sed haec ipsa est maxima quaestio, cur arte non mihi opus sit, ut esse in caelo sciam solem et lunam et alia sidera, et arte mihi opus sit, ut sciam quando digitum moneo, unde incipiam, a corde an a cerebro an ab utroque an neutro, et doctore non egeam. ut sciam quid sit tam longe altius super me, ab alio autem homine discere exspectem, unde agatur a me quod agitur in me. nam cum in
Abbreviated transcription (Latin):
lis cũ in fideli copulare coniugiũ. Ia sunt cõiuges. & adhuc abo func
infideles. Adhuc tales siit quales fuerũt auteꝙͣ iunge̾ntur qͣlesq cõ¬
uicti s̃. Nenit eũngłii predicator. credidit eoꝵ aut unꝰ aut una szita
ut ĩfidelis cũ fideli hĩtare c̾sentiat seruiendũ nupiar autẽ uel cõtẽp¬

Expanded text:
r fidelis cum infideli copulare coniugium. iam sunt coniuges et adhuc ambo sunt r fidelis cum infideli copulare coniugium. iam sunt coniuges et adhuc ambo sunt infideles; adhuc tales sunt, quales fuerunt, antequam iungerentur, qualesque coniuncti sunt. uenit euangelii praedicator, credidit eorum aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. iubet
Abbreviated transcription (Latin):
id satis eurdẽter ostendis. Illud enĩ de his coniugiis.¬
copulant̾. ne Nubat feĩa nõ sue religionis uiro uł uir talẽ ducat urorẽ
sum esse quis abnuat ubi agr̃ nõ de cõiungendis s& de ꝯuictis : Ambo
sine scrupło illius dubitatõnis apparet. cur fidelẽ cum ĩfideli ĩ ꝯiugio per¬
manere nõ et dñs sic̃ apls iubet nͥ forte isto loco uacat. ꝙ tam fidenter
ip̃e ait an uultis experim̾tũ accipere eius qͥ in me loqͥtur xp̃s: Et utiq
diis est xp̃s. Intelligis ne quid dicã: An in hoc explanãdo aliqͣnto dili¬
gentiꝰ ĩmorabor : attende utrũ rẽ ip̃a tanꝙ̃ in cõspectu ꝯciderãdã pla¬
niore sermone ponã. Ecce cõuiges duo uniꝰ infidelitatis. Ita fuer̾ qñ¬
cõiuncti sunt. Nulla de his questio ẽ que pertineat ad illa diũ iussio¬
nẽ doctͥnãq aplicã & p̾ceptũ testam̃ti ueteris & noui qͦ prohibetur fid

Expanded text:
illud satis euidenter ostendis. illud enim de his coniugiisillud satis euidenter ostendis. illud enim de his coniugiiscopulantur, ne nubat femina non suae religionis uiro uel uir talem ducat uxorem. c autem diuersum esse quis abnuat, ubi agitur non de coniungendis, sed de coniunctis? ambo sine scrupulo ullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in coniugio permanere non et dominus sicut apostolus iubet? nisi forte isto loco uacat, quod tam fidenter ipse ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur Christus? et utique dominus est Christus. intellegisne quid dicam? an in hoc explanando aliquanto diligentius immorabor? Adtende, ut rem ipsam tamquam in conspectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius infidelitatis; ita fuerunt quando iuncti sunt. nulla de his quaestio est, quae pertineat ad illam domini iussionem doctrinamque apostolicam et praeceptum testamenti ueteris et noui, quo prohibetur fid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagare matres familias esse nullã arcasionẽ dare adu̾sario maledaĩ grã
Iam enĩ quedã conu̾se sunc retro pͦ sathanã. cũ itaq dicebat uolo iunio¬
res nubere: hoc utiq monebat ꝓp̃t riuna incõtinẽtie fulciendã. Sec
ne forte ab eis sola carnał cõcupiscencie cogitaret᷑ infirmitas. cui tm̃mͦ¬
ẽẽt opere ꝯnubii.inͣ nouo testamito ut nõ nisi uniꝰ religionis & fidei cõ¬
iugia sͥ maneant copulata. Si hoc gͦ est diũ p̾ceptũ tam ĩueteri testa¬
mẽto quã in nouo. ꝙ hoc iubet dñs hoc docet apłs.ut nõ nisi uniꝰ reli¬
gionis & fidei maneant copulata cõiugia. qrͣ contra hoc diũ iussum
contra doctrinã suã. cõtra p̾ceptũ testam̾ti ueteris & noui iub apls
ut diu̾se fidei cõiugia maneant copulata: Quia paulus inqͥt gẽtiũ
si unꝰ aut una ẽ cõuigibꝰ credidiss: alterũ uł alterã nõ credẽtem secu
tam̾ h̃ĩtare consetientem no dimitte̾t his u̾bis tuis aliud hoc aliud esse

Expanded text:
occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniores nubere, hoc utique monebat propter ruinam continentiae fulciendam. sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tueteri quam in nouo testamento, ut nonnisi unius religionis et fidei coniugia sibi maneant copulata\'. si hoc ergo est domini praeceptum tam in ueteri testamento quam in nouo et hoc iubet dominus, hoc docet apostolus, ut nonnisi unius religionis et fidei maneant copulata coniugia, quare contra hoc domini iussum, contra doctrinam suam, contra praeceptum testamenti ueteris et noui iubet apostolus, ut diuersae fidei coniugia maneant copulata? \'quia Paulus, inquis, gentisi unus aut una e coniugibus credidisset, alterum non credentem, secum tamen habitare consentientem non dimitteret\'. his uerbis tuis aliud hoc, aliud esse
Abbreviated transcription (Latin):
rore iudicat. ꝓinde nec cũ ea patitur data euitandi potestate: contactu
ip̃o ĩmundus fit: s peccato qͦ ea cũ poss noluit euitare. Nulluz eni pec
hanc pati quã illa comitere: Quod si ita est: nõ quicꝙͣ fcm̃ fuer ut illa
ĩmũdicia euitetur nõ est poc̃o qͣndo quidẽ sunt queda mendacia q̃ gra¬
uiꝰ sit admitt̾e̾: quã illa pati. Na si aliquis ad stuprũ querat̾ qui poss
oecultari m̃dacio quis aud dicere nec tuc esse metiendu: at si tali¬
de mendacio

Expanded text:
rore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu rore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit euitare. nullum enim pechanc pati quam illa committere? quod si ita est, non quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia deuitetur, non est peccatum, quandoquidem sunt quaedam mendacia, quae grauius sit admittere quam occultari mendacio, quis audet dicere nec tunc esse mentiendum? At si tali mendacio
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt ĩ quẽ cõmittutur nõ euitet quisq peccatis suis neq ꝓ se. neq pro
quoꝙͣ. s ea sufferat potiꝰ fortit̾q patiatut. & si ullis peccatis suis ea debet
uitare n m̾datio: illa uero que ita cõmitutur i hominẽ ut eũ faciant ĩmus¬
dii. & pcc̃is nr̃is eiutare debeamꝰ ac per hoc nec poca dicenda sint: q̃ ꝓp̃sea
fuint ut illa ĩmũdicia deuitet᷑. Quicꝙeni ita fit ut nisi fieret iuste rep̾¬
hende̾tur. non ẽ pocm̃. Ex quo cõficitur ut nec illa ĩmudicia uocanda sit.
qñ euitandi ea nulla facultas est. ht etiã tunc ꝙ recte agat qui ea patit̾
ut patienter ferat quicꝙ nõ pot̾ euitare. Nullꝰ aũt recte agens ĩmundꝰ
fieri pot̾. quolib cõtagio corporali. Inmũdus est eni ante dnm oĩs iniqus
mundus gͦ est omnis iustus & si nõ ante hoies: tñ ante dñm qui sine er¬

Expanded text:
faciunt in quem committuntur. non euitet quisque peccatis suis neque pro se neque pro faciunt in quem committuntur. non euitet quisque peccatis suis neque pro se neque pro quoquam, sed ea sufferat potius fortiterque patiatur, etsi nullis peccatis suis ea debet euitare neque mendacio, illa uero, quae ita committuntur in homine, ut eum faciant inmundum, etiam peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata dicenda sint, quae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda sit, quando euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi non ante homines, tamen ante deum, qui sine er
Abbreviated transcription (Latin):
To̾tus itaq hꝰ questionis modus ad hoc ducis ut queratur utr alienum
nullũ pccm ꝙͣuis in te cõmissui tibi imputetur si leuiori tuo id possis eu¬
tare neᷤᷤ facis an exepta est omis ĩmundicia corporalis. Nemo eĩ aliquẽ
ĩmũdũ fier dicit si occidatur aut mittatur in carc̾em aut ĩuĩculis h̾eat
aut flagelletur cet̾is torm̾tis & cruciatibꝰ affligatur aut ꝓscribat᷑ dapnis¬
q afficiatur grauissimis usq ad ultimã uuditatẽ aut expolietur honori¬
bus atq ingentes accipiat cõtumelias per qͥcũq cõuicia. Q uicqͥ horum
quisq ĩ uiste passus fuerit: nemo tam demens qui eũ inmudũ fieri di¬
cat. At si fimo perfundatur. aut tale aliꝙͥ ei per os ĩ fundat᷑ uel ĩculcetur
patiatur ue muliebria: oium fere sensus exhorret ꝙ c̃spurcatũ atq ĩmũd̃
uocant. Ita gͥ cõcludend̾ est ut q̃tũq aliena peccata exeptis his q̃ iumundũ

Expanded text:
Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit. ut quaeratur, utrum alienum Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit. ut quaeratur, utrum alienum nullum peccatum, quamuis in te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut spolietur honoribus atque ingentes accipiat contumelias per quaecumque conuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant. ita igitur concludendum est, ut quaecumque aliena peccata exceptis his, quae inmundum
Abbreviated transcription (Latin):
taretur ĩ uiriarũ acceptio illis cõmissio peccatoꝵ. Debuis ne gͥ ait qͥs¬
piam stuprũ ꝑpeti pocius quã thurificare : si q̃ris quid debuerit: neu¬
terutrũ potuit: Respondebo suũ peccatũ pociꝰ quã alienũ. Et leuius
interim cõcedam grauius esse stuprũ quã thurficatõe illa tñ ip̃iꝰ
erat illud alienũ factũ quãius id ip̃e pateretur. cuiꝰ aut̃ fc̃m: eius
et peccatui. Q uãuis eni grauiꝰ sit̾ omiaidiũ quã furtũ: peius ẽ tam̾¬
est
facere fuitũ quã pati homicidiũ. Itaq si cuiquã ꝓponetur ut si furtũ face̾
nollet interficeretur. hoc est coniteretur i eum homiaidiũ: qr utrq eiutͣre
nõ poss id euitaret potiꝰ quod suu pocm̃ ess quã q alienũ. Nec iteo & illd
ciꝰ fieret quia in eum ꝯmiteretur. & qr id poss euitare si suũ uell amittere

Expanded text:
taretur iniuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. debuitne igitur, ait quistaretur iniuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam turificare? si quaeris, quid debuerit, neuterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam alienum et leuius interim concedam grauius esse stuprum quam turificationem, illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamuis id ipse perpeteretur; cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim grauius sit homicidium quam furtum, peius est facere furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur, ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur in eum homicidium, quia utrumque euitare non posset, id euitaret potius, quod suum peccatum esset, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere.
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ qñdo aliter eũ uel cohibere uł impedire non possumus. ⁊̃ otid̾ uerbꝰ
enĩ dici potest fecisti cũ eo: qr hoc ille non feriss si tu illud fecisses. Ego
utrũq malũ fieri nollẽ set id tm̃ cauere potui ne fieret ꝙerat in mea
potestate. Alterũ aũt alienũ ꝙ in eo p̾cepto extĩguere nõ potui: nteo
male facto impedire non debui. Non gͦ peccantẽ aꝓpbat: qui ꝓ alio nõ
petcat. &. neutrũ placet ei: qui utrũq noll admitti. S illud ꝙ ad se ꝑ¬
tin & potestate nõ ꝑpetrat ꝙ aũt ad alterũ sola uolũtate condepnat
Et ideo ꝓponẽtib illa conditõem atq dicentibꝰ sinõ thurificailis hoc
paciens. si respondisset ego neutr eligo utrũq detestor ad nicħ horu
uob̾ concensio int̾ ħ uerba atq talia que c̾te qm̃ u̾a essent nulla eius
consensio nulla abplatio tenetur: quecũq ab eis passus ess. illi depu¬

Expanded text:
mus, quando aliter eum vel cohibere vel impedire non possumus. Totidem enim mus, quando aliter eum vel cohibere vel impedire non possumus. Totidem enim verbis dici potest: Fecisti cum eo, quia hoc ille non fecisset, si tu illud fecisses. Ego utrumque malum fieri nollem: sed id tantum cavere potui ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto exstinguere non potui, meo malefacto impedire non debui. Non ergo peccantem approbat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei qui utrumque nollet admitti: sed illud quod ad se ondemnat. et ideo proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo, utrumque detestor, ad nihil horum uobis consentio, inter haec uerba atque talia, quae certe quoniam uera essent, nulla eius consensio, nulla adprobatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi depu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ eũ faceret tanti flagitii participẽ si male facere ip̃e noll qͥcꝙͣ alii ꝓp̃t¬
ea fecissent qr ip̃e nõ faceret. Q uid eni tales persecutores dicut nisi
fac male uenos facianꝰ: Qsi uere nob̾ facientibꝰ nõ fecissent. nec sic
eis nostro scelere suffragari deberemꝰ. Nunc u̾o qñ ia facuit cũ ista di¬
cunt. cur nobiscũ pociꝰ ꝙ̃ soli turpes atq nocentes s̃: Nõ eĩ consẽsus il
etia q̃nta possumꝰ detestatõe dampnãtes. Quomꝰ inꝙͥ non cũ eis facit
qͣñ illi hoc non face̾nt si ipe illud faceret: hoc mͦ frangimꝰ iauuã cũ eff̃¬
ractoribꝰ qr si no ea clauderemꝰ illi non frangerent. et occidimꝰ homines
cum latronibus. si scire contigat hoc eos esse facturos qr si nos p̾ueniẽ¬
tes eos occiteremꝰ. illi nõ occiderent. Aut si fateatur nb̃ aliqͥs parricidi¬
uni se fcũrũ: nos cũ eo facimꝰ sicũ possumꝰ eum pͥusꝙ̃ faciat non ĩterfici¬

Expanded text:
non eum faceret tanti flagitii participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecissent, quia ipse non faceret. quid enim tales persecutores dicunt nisi: fac male, ne nos faciamus? qui si uere nobis facientibus non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemus. nunc uero, quando iam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus illetiam quanta possumus detestatione damnantes. Quoilli hoc non facerent, si ipse illud faceret? Hoc modo frangimus januam cum effractoribus, quia si non eam clauderemus, illi non frangerent: et occidimus homines cum latronibus, si scire contingat hoc eos esse facturos; quia si nos praevenientes eos occideremus, illi non occiderent alios. Aut si fateatur nobis aliquis parricidium se facturum, nos cum eo facimus, si cum possumus eum priusquam faciat, non interfici
Abbreviated transcription (Latin):
ex nichilo uel ex aliquo. nõ aut̃ gignẽte uł ꝓducẽte de se ipso
Si hec cum catholico loquor magis cõmonens ꝙͣ docens neq eĩ
esse tibi arbitror noua uel audita quidẽ & autea nõ tñ credita
s ut existimo sic legis epła meam ut hic agnoscas etia fidem
tua que nobis in catholica eccła dno donante ꝯmunis est: si gͦ
uniꝰ cuiusq ur̃m dico s pͥma pͥmo illi hoi datã: Si ex nichilo. &
factam tũ in sufflata q a deo. id credis quod ego. zi aũ ex aliqͣ

Expanded text:
ex nihilo uel ex aliquo, non autem gignente uel producente de se ipso. ex nihilo uel ex aliquo, non autem gignente uel producente de se ipso. Si haec cum catholico loquor magis commonens quam docens — neque enim esse tibi arbitror noua uel audita quidem et antea, non tamen credita, sed, ut existimo, sic legis epistulam meam, ut hic agnoscas etiam fidem tuam, quae nobis in catholica ecclesia domino donante communis est —, si euniuscuiusque nostrum dico, sed primam primo illi homini datam? si ex nihilo et facta
Abbreviated transcription (Latin):
tore uel ex deo ẽ qr ip̃m ht auctorẽ. Set que ht̃ auctore deũ ex qͦ est
aliqua facta est. Porro que facta nõ est & tñ ex ip̃o est aut genita
est ab illo. aut ꝓcedit ex illo. Que genita est filius est unicus. Que
ꝓcedit sp̃s scis. et hec triuitas uniꝰ est eiusdẽ nature. Na hec tria uii¬
unũ sunt et singulũ qq deus et sił oĩa unus deus ĩmutabił sem¬
iternus sine temporis ullo initio siue t̾mino. At
nitas. Creatura gͦ ita esse dr̃ ex deo: ut nõ ex eius natura facta
lo nata sit uł ꝓcesserit s ab illo creata. condita. st̃a sit partĩ ex nł¬
la alla idẽ oĩno ex nichilo sic̃ celu et trã uel potius uniu̾se mũda¬
ne molis uniuersa cum mudo cõcreata mͣtheria partĩ uero ex
alia ia creata atq existente natura sicut uir ex limo mulier ex
uiro ex parentibꝰ homo. Creatura tñ omĩs ex deo s creante uel

Expanded text:
torem, uel ex deo est, quia ipsum habet auctorem. sed quae habet auctorem deum, ex quo est, torem, uel ex deo est, quia ipsum habet auctorem. sed quae habet auctorem deum, ex quo est, alest ab illo, aut procedit ex illo: quae genita est, Filius est unicus; quae ctus — et haec trinitas unius est eiusdemque naturae; nam haec tria unum sunt et singulum quidque deus et simul omnia unus deus inmutabilis, sempiternus, sine temporis ullo initio siue termino. atnitas. creatura ergo ita esse dicitur ex deo, ut non ex eius natura facta lo nata sit uel processerit, sed ah illo creata, condita, facta sit, partim ex nulla alia, id est omnino ex nihilo, sicut caelum et terra uel potius uniuersae mundanae molis uniuersa cum mundo concreata materia, partim uero ex alia iam creat\'a atque exsistente natura, sicut uir ex limo, mulier ex uiro, ex parentibus homo, creatura tamen omnis ex deo, sed creante uel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pars dei sit aĩa. Neq enĩ et filiũ uel sp̃m scm partẽ dei ẽẽ dicunꝰ
et tñ dicunus patrẽ et filium et sp̃m scm̃ uniꝰ eusd̾q esse nature
Parũ est gͦ ut nõ dicamꝰ aĩa esse partẽ dei s hoc etiã opus ẽ ut di¬
camꝰ non ea et deum uniꝰ eiustẽq esse nature. Unde ille recte qͥdẽ
ait genꝰ dei esse aĩas mun̾e nõ natura ac per hoc nõ õĩum set fide¬
lium. S rursus ad id ꝙ declinauerat deuolutus ẽ: et deũ atq a¬
numa eius dix esse nature Non quid̾ his u̾bis s aꝑta manife¬
staq sententia. Cum eĩ aĩa ita esse dicit ex deo ut ea nec ex aͣ
natura nec ex nichilo. s ex semetip̃o creauer: quid persuadere
corratur. nͥ id quod aliis u̾b̃ negat aĩam scilicet eiustẽ cuiꝰ deus ẽ
esse nature: omĩs quippe uatura uel deus est qui nullũ h̾et auc¬

Expanded text:
pars dei sit anima — neque enim et filium uel spiritum sanctum partem dei esse dicimus, pars dei sit anima — neque enim et filium uel spiritum sanctum partem dei esse dicimus, et tamen dicimus patrem et filium et scamus animam esse partem dei; sed hoc etiam opus est ut dicamus non eam et deum unius eiusdemque esse naturae. unde ille recte quidem ait \'genus dei esse animas munere, non natura\' ac per hoc non omnium, sed fidelium; sed rursus ad id quod declinauerat deuolutus est et deum atque animam eiusdem dixit esse naturae, non quidem his uerbis, sed aperta manifestaque sententia. cum enim \'animam ita esse\' dicit \'ex deo, ut eam nec ex alia natura nec ex nihilo, sed ex semet ipso creauerit\', quid persuadere conatur nisi id quod aliis uerbis negat, animam scilicet eiusdem cuius deus est esse naturae? omnis quippe natura uel deus est, qui nullum habet auc
Abbreviated transcription (Latin):
tio dei nõ sit age deo grãs quantas potes. ꝙ nõ ante ꝙͣ hoc didiscisti
de corpore ensti. Exisse eni magnꝰ hereticus et blaffemator orrẽ¬
dus. Nullo tñ mͦ etia id de te existimau̾im. ꝙ ho catholicus neq cõ¬
tẽptibił presbr̃ aĩe naturã portionẽ dei sentiebas esse. Uinde fa¬
teor dilconi tue. Timeo ne forte hoc te iste docuer̃ ꝙ potiꝰ sit cõtra¬
riũ ei fidei quã tenebas. sicut eni nõ arbitror te unꝙͣ in catholic᷑
aĩa credidisse dei esse portõem uł ullo mͦ aĩe & dei eandẽ esse na¬
tura ita metuo ne forte cõsenseris huic hoĩ ꝙ aĩam deꝰ nõ de ni
uerbũ iste posuit int̾ cet̾a quibꝰ in hac q̃stione adimane p̾cipi¬
tiũ exorbitau. At uͦ hoc si te docuit: nolo me doceas. ymo ꝙ uolo
ut ꝙ dioiceras ip̃e dediscas. paui est eni non ctede neq dicere q¬

Expanded text:
tio dei non sit, age deo gratias, quantas potes, quod non, antequam hoc didicisti, tio dei non sit, age deo gratias, quantas potes, quod non, antequam hoc didicisti, de corpore existi; exisses enim magnus hereticus et blasphemator horrendus. nullo modo tamen etiam id de te existimauerim, quod homo catholicus neque contemptibilis presbyter animae naturam portionem dei sentiebas esse. unde, fateor dilectioni tuae, timeo, ne forte hoc te iste docuerit, quod potius sit contrarium ei fidei quam tenebas. Sicut enim non arbitror te umquam in catholica animam credidisse dei esse portionem uel ullo modo animae et dei eandem esse naturam, ita metuo, ne forte consenseris huic homini, \'quod animam deus uerbum iste posuit inter cetera, quibus in hac quaestione ad immane praecipitium exorbitauit. at uero hoc si te docuit, nolo me doceas; immo etiam uolo ut quod didiceras ipse dediscas. parum est enim non credere neque dicere q
Abbreviated transcription (Latin):
ista ut dixi et subtilit̾ disserunt᷑ & sine ullo uł c̾te sine magno
periculo nesciũtur. Itẽq alios esse corporis alios aut̃ aĩe sensus mi¬
ror si iste te docuit. et tu hõ idetatis et honoris aute ꝙͣ istu audires
unũ atq idẽ putabas esse quo albũ iigrũq discernit᷑̾ ꝙ nobisc̃
uident etia passeres et quo iustũ atq ĩiustum diiudicatur qd
uidebat tobis ꝙ carnis luminibꝰ perdtis. hoc si ita est: ꝑfecto qñ
audiebas uel legebas illumiua occulos meo ne ũquã obdormiã
ĩ mortẽ non nisi carnis occulos cogitabas. Aut si hoc obscurũ est
c̾te qñ illud apłi recolebas illuminatos occulos cordis uest̾ nos
sub frõte et sup̃ buccas cor here credebas. absit ut de te hoc sẽtiã. Neq
hoc te gͥ iste docuit. aut si forte aute huiꝰ doctrinã quã mͦ te ĩueĩss
letaris. aiãm. aiẽ naturã dei putabas eẽ portionẽ: hoc plane cum
horrendo periculo falsũ esse nesciebas. et ab isto didicisti ꝙ aĩa por¬

Expanded text:
ista, ut dixi, et subtiliter disseruntur et sine ullo uel certe sine magno periculo nesciuntur. Itemque alios esse corporis, alios autem animae sensus, miror, si iste te docuit; et tu homo id aetatis et honoris, antequam istum audires, unum atque idem putabas esse, quo album nigrumque discernitur, quod nobiscum uident etiam passeres, et quo iustum atque iniustum diiudicatur, quod uidebat Tobis etiam carnis luminibus perditis. hoc si ita est, profecto, quando audiebas uel legebas: in inlumina oculos meos, ne umquam obdormiam in mortem. non nisi carnis oculos cogitabas. aut si hoc obscurum est, certe, quando illud apostoli recolebas : inluminatos oculos cordis uestri, nos sub fronte et supra buccas cor habere credebas. absit, ut de te hoc sentiam; neque hoc te igitur iste docuit. Aut si forte ante huius doctrinam, quam modo te inuenisse laetaris, animae naturam dei putabas esse portionem, hoc plane cum horrendo periculo falsum esse nesciebas. et si ab isto didicisti, quod anima por
Abbreviated transcription (Latin):
et̾na Nec ideo bona trestria detestanda: qr sunt celestia meliora. c̃ deu̾
creau̾it om̃ia bona. magnus i magnis: s nõ paruuis ĩ parus. aui illd̾
aluid ꝙ ĩ eodem codice scribi ceperat: adimati opꝰ est illius discipuli
manichi. qui ꝓprio noĩe addas dcĩs est. Ubi deutroq testam̾to ue¬
lut int̾ se contraria testimonia ꝓferutur. uͥsi pelli dolositate. uelut
inte ostendatur utriͣq ab uno deo esse nõ posse. s alterũ ab altero.
sontra hoc aut malignũ machinam̃tu. Iaz olim scripsimꝰ ut pͣulo
ante cõmemoraui. et ip̃m opusculum nrm uos here credo. qͣmui q̃dã¬

Expanded text:
aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento velut inter se contraria testimonia proferuntur versipelli dolositate, velut inde ostendatur utrumque ab uno Deo esse non posse, sed alterum ab altero. Contra hoc autem malignum machinamentum jam olim scripsimus, ut paulo ante commemoravi, et ipsum opusculum nostrum habere vos credo. Quamvis qua
Abbreviated transcription (Latin):
riis ecc̃e catholice q̃ per om̃es tr̃as copiosa fertilitate diffundr. in sua
cuiusq ꝓpria uanitate cõmune ẽ. om̃es eni de paucitate gloriantur.
et ut seducere possint multitudiem queriit : pꝰ hunc gͦ fine libri.
rursus alt̾ius appiret exordiũ. eiustẽ forsitã hoĩs auctoris. eiuste tñ
ꝙ nõ dubitatur erroris. disputare aut ceperat. ꝙ caro aliũ heret fa¬
bricatorẽ non deum.Unde cũ per pauca dixiss: in ip̃o exordio ceptͥ
fiuita sunt. set utrũ ip̃e auctor an scriptor codicis nõ potuer imple
ꝙ ceperat: nescio. De hac tñ clem̾tia hoĩnũ non cociderãtiũ ꝙ loqͣtur.
adu̾sꝰ manicheos multa iam scripsimꝰ. Et in hꝰ ip̃ius opetis initio
ydonea q̃ntũ existimo iacta sunt fundam̃ta quibꝰ prudẽs et pius
sit potior. Nec ideo mala esse ista tẽporalia: qr m̾ito eis pponũt̾

Expanded text:
riis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua riis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantur, et ut seducere possint multitudinem quaerunt : post hunc ergo finem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem forsitan hominis auctoris, ejusdem tamen, quod non dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implere quod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis initio idonea, quantum existimo, jacta sunt fundamenta, quibus prudens et pius sit potior; nec ideo mala esse ista temporalia, quia merito eis praeponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est deum uerum a quo fcus est mundꝰ. de aliq̃ istoꝵ heresi est iste.
Nam non eum puto esse manicheũ. Set cuiuslib sit. ħetiti e rroris ł̾ipẽ
uł fabriciꝰ nescio quis. cuiꝰ se głatur esse discipłm. qͣntũ ad hũc librũ atti¬
net quem misistis: sat̾ ei puto ẽẽ rnsum. ea quippe furoris eius detec¬
ta sut robora. ex quibꝰ om̃s q̃s in eo uolumie scripsit blasphemie pul¬
lulariit. ĩpiissimis in deu in aledcis atq cõuitiis uara loqͣcitate fõn¬
dentes Quarũ om̃s sigillatim ramos ferire.: nimis logu fuit. S radi¬
ces ip̃e fuerant amputande. si aut recenseatis que contra faustu
manicheũ scripsimꝰ. et cõtra adimatũ qui manichei fectator cũ ille
uiu̾et fuisse iactatur. multa reperietis q̃ adu̾sꝯ istũ parit̾ ualeant. ⁊
E post finem libri in qͦ fine paucitatẽ hoĩnum ĩ suo errore
cõmendat. qr uidelicet paucoꝵ ẽ sapientia. ꝙ oĩbꝯ hereticis adu̾sa¬

Expanded text:
hoc est, Deum verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haeretici erroris, vel ipse, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et  haec scribere. 42. Sane post finem libri, in quo fine paucitatem hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversa
Abbreviated transcription (Latin):
de an de cerebro an disꝑticis de corde motibꝰ de cebro sensibꝰ an de ce¬
bro et sensibꝰ et uoluntariis motibꝰ de corde aut̃ nõ uolũtariis uena¬
ium pulsibꝰ et si de cerebro illa duo facit cur sentiat & si nolit m̾bͣ
u̾o nõ moueat nisi uelit: Cum gͥ hec in corpore nisi ip̃a nõ faciat c̃
nescit ꝙ facit uł un facit: Neci turpe est ista ꝙ nescit & turpe eẽ exi¬
stimans si nesciat unde uel quomͦ facta sit cu se ip̃a nõ fecerit: An¬
qr nõ nulli sciunt quomͣ hec et unde agat ĩ corpore iõ ad illa altiora

Expanded text:
de an de cerebro an dispertite de corde motibus, de cerebro sensibus an de cerede an de cerebro an dispertite de corde motibus, de cerebro sensibus an de cerebro et sensibus et uoluntariis motibrum pulsibus; et si de cerebro illa duo facit, cur sentiat etsi nolit, membra vero non moveat nisi velit? cum igitur haec in corpore nisi ipsa non faciat; cur nescit quod facit, vel unde facit? Nec ei turpe est ista quod nescit; et turpe esse existimas, si nesciat unde vel quomodo facta sit, cum se ipsa non fecerit? Anima vero, nulli sciunt, quomodo haec, et unde agat in corpore; ideo ad illa altiora
Abbreviated transcription (Latin):
desider& tunc. tunciue dicendũ est hoĩ altiora te ne quesieris & for¬
tiora te ne scrutatꝰ fueris. Si aũ de sua origine ꝙ nescit inqͥrat nõ ẽ
altiꝰ neq fortiꝰ quã ut io possit app̾hend̾e: Et absurdũ existimas
atq ĩcõgruũ ratõi ut nestiat aĩa utr̃ nou̾ diuinitꝰ insufflata sit ã
de parentibꝰ tracta. cũ hoc iam p̾teritũ nõ meminerit & int̾ illa de¬
put& que irreuocabilit̾ sicut ĩfãcia et cet̾a recẽtis ab ut̾o etatis obli¬
ta ẽ si tñ cũ sensu eius aliqͦ fcm̃ est qñ factũ est nec putas ab surdũ
atq ĩcõgruũ ut corpꝰ sͥ sb̾ditũ nesciat et ꝙ nõ est de p̾teritis eius s&
de p̾sentibꝰ ꝓrsus ignoret utru uenas moueat. ut uiuat ĩcorpore
neruos aut ut m̾bris corporis operetur et si ita est cͥ neruos non
moueat nͥ uelit. pulsus autẽ uenarũ & si nolit sine ĩtermissione

Expanded text:
desideret, tuncine dicendum est homini: altiora te ne quaesieris et fordesideret, tuncine dicendum est homini: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrualtius neque fortius, quam ut id possit apprehendere? Et absurdum existimas atque incongruum rationi, ut nesciat anima utrumnam divinitus insufflata sit, an de parentibus tracta, cum hoc jam praeteritum non meminerit, et inter illa deputet, quae inreuocabiliter sicut infantiam et cetera recentis ab utero aetatis oblita est, si tamen cum sensu eius aliquo factum est quando factum est, nec putas absurdum atque incongruum, ut corpus sibi subditum nesciat et quod non est de praeteritis eius, sed de praesentibus prorsus ignoret, utrum uenas moueat ut uiuat in corpore, neruos autem utres membris corporis operetur, et si ita est, cur neruos non moueat, nisi uelit, pulsus autem uenarum, etiam si nolit, sine intermissione
Abbreviated transcription (Latin):
poris didicit. Et c̾te ibi erat etiã qñ illa nesciebat. et cũ iuscera intͥn se¬
cus nr̃a nõ possint sine aĩa uule faciliꝰ ea potuit aĩa uiuificate ꝙͣ nosse
an forte ad eius cog̾tionẽ altiꝰ illa ẽ corpꝰ eius quã ip̃a : Et ideo si uelit
ĩquirere atq disserere qñ semẽ hois conu̾tatur ĩ sanguinẽ qñ in soli¬
dam carne. qñ ossa durari qñdo incipiat medulari. qtͦ sint gen̾a ue¬
narũ atq neruoꝵ qͥbus discursibꝰ & anfractibꝰ unulsu corpꝰ ille irri¬
gent. illi alligent. utr̃ in neruis deputanda sit cutis utr̃ in ossibus
dentes distant enĩ ꝙ medulla carent & quid ab utͥasq differant
uigues qm̃ his duricia siles sunt p̾scidi aũt et c̾scere cõmune ilł est
cũ capillis. qͥs nam sit usus uenaru nõ sanguinis s aheris qͣs arthe¬
rias yocant. hec atq huiusmodi de natura corporis sui si aĩa nosse

Expanded text:
poris didicit. et certe ibi erat, etiam quando illa nesciebat. et cum uiscera intrinseporis didicit. et certe ibi erat, etiam quando illa nesciebat. et cum uiscera intrinsecus nostra non possint sine anima uiuere, facilius ea potuit anima uiuificare quam nosse. an forte ad eius cognitionem altius illa est corpus eius quam ipsa et ideo si uelit inquirere atque disserere, quando semen hominis conuertatur in sanguinem quando in solidam carnem, quando ossa durari quando incipiant medullari, quot sint genera uenarum atque neruorum, quibus discursibus et anfractibus uniuersum corpus illae inrigent illi alligent, utrum in neruis deputanda sit cutis utrum in ossibus dentes — distant enim, quod medulla carent — et quid ab utrisque differant ungues, quoniam his duritia similes sunt, praecidi autem et crescere commune illis est cum capillis, quisnam sit usus uenarum non sanguinis, sed aeris, quas arterias uocant: haec atque huiusmodi de natura corporis sui si anima nosse
Abbreviated transcription (Latin):
ad dei naturã ꝑtiu s ad nr̃am. Qͥ d quod nõ nulla in operibꝰ dei
quã ip̃e deus in qͣntũ cognosci potest difficiliꝰ cognoscũ tur: Nam
didicimꝰ deũ esse tinitatem. Quod aũt aĩaliũ genera creau̾it
saltẽ trestriũ que in archã nohe intrare potuer adhuc usq nescimꝰ
Nisi forte hoc tuia didicisti. In libro etiã sapiẽcie scriptũ est. Si enim
tm̃ potuer̃ uale̾ ut possent estimare sclm quomͦ eius dum nõ faciliꝰ
ĩuenerũt.: An qr hoc intra nos est ideo nõ altiꝰ nob̾ est: Interior est eĩ
aiẽ nr̃e natura quã corpus. Quasi uo corpus ip̃m nõ faciliꝰ nosse¬
potuit aia extͥnsecus per occulos ip̃ius corporis quã intrĩsecus per se ip̃am
Quid eĩ est ĩ intestinis corporis ubi nõ est ip̃a : Et tñ etiã queq ĩternͣ atq
uitalia occulis corporis ĩquisiũ.&. quicꝙͣ ex eis discere potuit ꝑ occlos cor¬

Expanded text:
ad dei naturam pertinet, sed ad nostram. Quid quod nonnulla in operibus dei ad dei naturam pertinet, sed ad nostram. Quid quod nonnulla in operibus dei quam deus ipse, in quantum cognosci potest, difficilius cognoscuntur ? nam didicimus deum esse trinitatem; quot autem animalium genera creauerit, saltem terrestrium, quae in arcam Noe intraNisi hoc tu jam forte didicisti. In libro etiam Sapientiae scriptum est: Si enim m potuerunt ualere ut possent aestimare saeculum, quomodo eius dominum non facilius inuenerunt? an quia hoc intra nos est, ideo non altius nobis est? interior enim est animae nostrae natura quam corpus. quasi uero corpus ipsum non facilius nosspotuit anima extrinsecus per oculos ipsius corporis quam intrinsecus per se ipsam. quid enim est in intestinis corporis, ubi non est ipsa? et tamen etiam quaeque interna atque uitalia oculis corporis inquisiuit et quicquid ex eis discere potuit per oculos cor
Abbreviated transcription (Latin):
cente posse cognoscere unde ĩ matris uterouiuere ceperit p̾sertiz
si usq ad eo illũ lateat adhuc. hum̃na natura ut nõ solũ quid ĩtus
h̾e̾at uerũ & quid ad ea forin secus accedat ignoret : Ita ne dilc̾tissie
tu me doceb̾ aut quẽquã ũde hoies nascentes animẽtur qui nescie¬
bas adhuc usq unde uiuẽtes sia sic alantur ut illo alim̾to paulu¬
lũ subtracto cõtinuo moriãtur: c̾u me doceb̾ aut quẽꝙ̃ un hoĩes aĩan¬
tur qͥ nesciebas adhuc usq uird̃ utres qͣndo ĩflant̾ impleant᷑ : utinã
queadmodũ nescis unde origo sit aĩaruĩ: sic ego saltẽ scirẽ utru
michi in hac uita sciend̾ ess. Si enĩ ex ilł est altioribꝰ que ĩquirere
scrutanq ꝓhibe mur tim̾dũ est ne hoc nõ ignorando s& q̃rendo pec¬
cemꝰ. Neq eni ꝓp̃ea non ẽẽ de illis altioribꝰ puttare debemus: qr nõ

Expanded text:
cente posse cognoscere, unde in matris utero uiuere coeperit, praes-ertim cente posse cognoscere, unde in matris utero uiuere coeperit, praes-ertim si usque adeo illum adhuc lateat humana natura, ut non solum quid intus habeat uerum etiam quid ad eam forinsecus accedat ignoret ? itane, dilectissime, tu me docebis aut quemquam, unde homines nascentes animentur, qui nesciebas adhuc usque unde uiuentes sic alantur, ut illo alimento paululum subtracto continuo moriantur? tu me docebis aut quemquam, unde homines animentur, qui nesciebas adhuc usque unde utres, quando inflantur, inpleantur? utinam quemadmodum nescis unde origo sit animarum, sic ego saltem scirem utrum mihi in hac uita sciendum esset! si enim ex illis est altioribus, quae inquirere scrutarique prohibemur, timendum est, ne hoc non ignorando, sed quaerendo peccemus. neque enim propterea non esse de illis altioribus putare debemus, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
tuos ut eos aduersus me he̾re malis ĩflatos quã eis adquiescere te
docentibus et responsũ tibi uerum nõ loq̃ndo & alt̾cando s spirando ⁊
respirando redlentibꝰ. ꝓuide ignoratia meã de origine aĩatum te
corripiẽtem atq obuirgantẽ nõ moleste fertẽ ymo insuper & grãs
magnas agerẽ siea michi nõ solũ duris ꝓcuteres cõuiciis s ueris ꝙ̃
excuteres dictis. Si eĩ me posses docere ꝙ nescio: nõ solũ te u̾bis s et pu¬
gnis cedentem debere pacientissime sustin̾e. Nam fateor dilectõi tue
quantum attinet ad istam qͣstionẽ unũ de duobus ualde cupio no¬
se si possim. Uel de aĩarum origine ꝙ ignoro uł utr̃ pertineat ad nos hꝰ
illa cogita semper: uerũ hoc nosse cupio aut ab ip̃o deo sciente quod
creat aut etiã ab aliqͦ docto sciente ꝙ dicat nõ ab homine nesciẽte
ꝙ aulelat. In fanciam sua nõ recolit qͥsq et putas hoĩem nͥ deodo¬

Expanded text:
tuos, ut eos aduersus me habere malis inflatos quam eis adquiescere te docentibus et responsum tibi uerum non loquendo et altercando, sed spirando et respirando reddentibus. proinde ignorantiam meam de origine animarum te corripientem atque obiurgantem non moleste ferrem, immo insuper et gratias magnas agerem. si eam mihi non solum duris percuteres conuiciis, sed ueris etiam excuteres dictis. si enim me posses docere quod nescio, non solum te uerbis, sed et pugnis caedentem deberem patientissime sustinere. Nam fateor dilectioni tuae, quantum adtinet ad istam quaestionem, unum de duobus ualde cupio nosse, si possim, uel de animarum origine quod ignoro uel utrum pertineat ad nos hoc illa cogita semper? uerum hoc nosse cupio aut ab ipso deo sciente quod creat aut etiam ab aliquo docto sciente quod dicat, non ab homine nesciente quod anhelat. infantiam suam quisque non recolit et putas hominem nisi deo do
Abbreviated transcription (Latin):
. Ꝙ ne quis arbitretur exeptis aliqͥbus mencientibꝰ posse intelligi qͦ
alio loco legat. Perdes om̃s qui loqũtur mendatiũ. unde ore suo ip̃e
dñs. Sit inqͥt in oro ur̃o est est. nõ. non. Ꝙ aut ampliꝰ est: a malo est
hinc & apłs cum exuendũ uet̾em hoĩem p̾ciperet qͦ noĩe oĩa pcc̃a ĩtelligũ¬
tur: ꝯseq̃nter ait in pͥmis ponens. Quapp̃t depon̾tes m̃datiũ. loqͥmini
ueritatem. Nec iłł que de ueteribꝰ libris m̾datioꝵ exempla ꝓlata sunc
terren se dicunt ubi quicꝙ gestũ est figurate accipi potest ꝙͣuis re u̾a¬

Expanded text:
quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intellegi, quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intellegi, alio loco legat: perdes omnes, qui loquuntur mendacium. unde ore suo ipse dominus, sit, inquit, in ore uestro: est est, non non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt: ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamuis reu
Abbreviated transcription (Latin):
s & om̃es hoies sensũ q coũem dicẽtes. si quis ad te cõfugiat qͥ m̾datio
tuo possit a morte liberari nõ es m̾titurꝰ: Sialiꝙͥ egrotus ĩtrogos ꝙ eisci
dicere in perniciẽ hois aut silere posciꝰ qua honesto & miscdi mẽdatio
ualitudini eius opitulari his atq talibus copiosissime se arbitrãtur ur¬
gere: ut si cosulendi cã exigit aln̾ mẽtiam̃. Contra illi quibꝰ placet ñ ꝙ̃
sic metiendũ multo forciꝰ agunt utentes pͥmo auctoritate dĩna qm̃ in
ipso de calago scriptũ est. falsũ testimoium ne dicas. Quo gn̾e cõplec¬
titur de mendatiũ. Quisquis eni aliqͥ enuntiat testimoium petibet
animo. s& ne qͥs contẽdat nõ oẽ mẽdatiũ fłm testimoniũ ẽẽ appellã¬
dum quid dcũrus ẽ ad id quid scriptũ est: os ꝙ mentitur occidit aĩa:

Expanded text:
sed etiam omnes homines sensumque communem, dicentes: Si quis ad te confugiat, qui mendacio sed etiam omnes homines sensumque communem, dicentes: Si quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus. Si aliquid aegrotus interroget quod ei scirdicere in perniciem hominis aut silere, potius quam honesto et misericordi mendacio valetudini ejus opitulari? His itaque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut si consulendi causa exigit aliquando mentiamur. Contra illi quibus placet nunquam sic mentiendum multo fortius agunt, utentes primo auctoritate divina, quoniam in ipso Decalogo scriptum est: « Falsum testimonium ne dicas . » Quo genere complectimur omne mendacium. Quisquis enim aliquid enuntiat, testimonium perhibet animo suo. Sed ne quis contendat non omne mendacium falsum testimonium esse appellandum, quid dicturus est ad id, quod scriptum est: os quod mentitur occidit animam?
Abbreviated transcription (Latin):
ni potest. Nemo aũ dubitat eum m̾tiri: qui uolens fłm enũtiat cã
fallendi. Quapp̃t enũciatoem fllam c̃ uolũtate ad fallẽdũ plata maĩfe¬
stũ est esse m̾datiũ. s utr̃ hoc solũ sit mẽdaciũ: aliꝰquestio est interi
te hoc gen̾e in quod om̃s concensuĩt. inqͥramꝰ utr̃ alñ sit utile fłm ad¬
nia suie sue ꝯmemorãtes sarã cumi risiss anglis negasse ꝙ rserit. Ia¬
cob a patre apatre introgatũ respondisse ꝙ ipe ess esau maior filui eiꝰ
egiptias quoq obstretrices ne infantesͥ ebrei nascẽtes in t̾ficentur: etiã
deo abꝓbante & remun̾ante m̾titas. Et młta eiꝰmodi exempla eligetes¬
coꝵ h̾oinũ mendacia ꝯmemorat̃ quos culpare nõ audeas atq ita fate¬
aris alnͥ esse posse nõ solũ reprehensione nõ dignũ: s etiã digñ laude
mẽdatiu. Addunt etiam quo nõ solos p̾mant diuinis libris deditos

Expanded text:
ri potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa ri potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quapropter enuntiationem falsam cum uoluntate ad fallendum prolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere, in quod omnes consentiunt, inquiramus: utrum aliquando sit iae suae, commemorantes Sarram, cum risisset, angelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eieorum hominum mendacia commemorant quos culpare non audeant, atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. Addunt etiam, quo non solos premant divinis libris deditos,
Abbreviated transcription (Latin):
dendii ue cognouimꝰ cũ opꝰ est enũciamꝰ. & id uolumꝰ persuadere ꝙ
cognito h̾entes uel ꝙ credendũ nõ est credentes uelcu id nõ opus
est enũtiantes tñ nõ aliud quã id ꝙ enũtiamꝰ persuadere conamur :
.Non abest quidẽ temeritas et eiror s tñ abest cẽ m̾datiũ. Nulla enĩ
diffinitonũ illar tim̾da ẽ: cum bene s cõsciꝰ est animꝰ. hoc se enũcia¬
re ꝙ uerũ esse uł nouit uel opinatur aut c̾dit neq uelle aliqͥd nisi
ꝙ enuntiat persuade. s& utrũ sit utile aln m̃datiũ: multo maior
magisq necessaua q̃stio est. utrũ gͦmẽtiatur qͥsqͥs fallendi ñ het
uoluntatẽ uel etiã id agit ne fallatur cui aliqͥd en ũtiat qͣuis enũti¬
atoem ip̃am falsam h̾ere uoluer qr ideo uoluit ut u̾um ꝑsuaderet
& utr mẽtiatur quisqͥs etia uerũ uolens enũtiat cã fallendi: dubit᷑¬

Expanded text:
dendumque cognouimus, cum opus est, enuntiadendumque cognouimus, cum opus est, enuntiacognito habentes uel quod credendum non est credentes uel, cum id non opus est, enuntiantes tamen non aliud quam id, quod enuntiamus, persuadere conamur: non abest quidem temeritatis error, sed abest omne mendacium. nulla enim definitionum illarum timenda est, cum bene sibi conscius est animus hoc se enuntiare, quod uerum esse aut nouit aut opinatur aut credit, neque uelle aliquid nisi quod enuntiat persuadere. Sed utrum sit utile aliquando mendacium, multo maior magisque necessaria quaestio est. utrum ergo mentiatur quisquis fallendi non uoluntatem uel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat, quamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubita
Abbreviated transcription (Latin):
quãtũ ad ip̃a ueritatẽ flitatẽ q attin: queritur quis eoꝵ an ut̾q
neut̾ue mẽtitus sit. sienĩ mendatiũ est enũtiatio cũ uoliltate fłm
enuciandi: ille pociꝰ m̾titus est qui fłm dicere uoluit. Et dix̃ quid
uoluit ꝙͣuis ne falłet. dixerit. si aũt m̾̃datiũ est quel enũciatio
cũ uolũtate fallendi: nõ ille s iste m̃titꝰ est qui etia uer̃ dicẽdo fal¬
lere uoluit. Ꝙ si m̾datiũ est enũciatio cũ uoluntate alicꝰ fłi̾tatis:
ambo m̾ti  sunt. Quia et ille suam enũtiatoem falsam eẽ uoluit:
et iste de uera sua fłm credi uoluit. Porro si mẽdatiũ est enũciatio
fłi enũciare uolentis ut fallat neut̾ mẽtitus ẽ qr ille h̾uit uolun¬
tatẽ fłm dicendo uerũ persuadere: & iste ut fłm persuad̾et: uerum
dicere. Aberit gͥ oĩs tementas atq om̃e mendatiũ cũ et id ꝙ uer̃ cre¬

Expanded text:
quantum ad ipsam veritatem falsitatemque attinet, quaeritur quis eorum, an uterque, quantum ad ipsam veritatem falsitatemque attinet, quaeritur quis eorum, an uterque, neuterve mentitus sit. Si enim mendacium est enuntiatio cum voluntate falsum enuntiandi, ille potius mentitus est qui falsum dicere voluit, et dixit quod voluit, quamvis ne falleret dixerit: si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enuntiationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat, neuter mentitus est, quia et ille habuit uoluntatem falsum dicendo uerum persuadere et iste, ut falsum persuaderet, uerum dicere. aberit igitur omnis temeritas atque omne mendacium, cum et id, quod uerum cre