comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne siat disc̾to pottatis. sumꝰ ad¬
didit ut ꝑsra̾s cognoseamꝰ. No
euimpr̃ ip̃e qui filio. s ex pre
geuitus filus er deo deus. ex
pleno plenus. Nonst̾ gͥ ħ mi
da nomina. s uircutis u̾idicia
pleuitudo diuinittͣis in pre. ple¬
nitudo infilio. s non disc̾pens
nec confusum qd̾ unũ ẽ. nec mł¬
tiplex qd̾ in differeus. Quo fi¬
lio apatre genitus impꝯsibłe ẽ
scire. Mens deficit. liugua silet.
ũ hominũ tantum s augłoru
supra angłos. supra cherubin su¬
pra seraphin. supra om̃enisẽsu.
cret̾e iubem̃. Non discu te̾ piittm᷑.
Aufer argum̃ta: ubi fides querit᷑.
Credimius unum dm̃ patrem et
filium et sp̃msanctum. ¶ patrẽ
lium eo quod hãt prem. sp̃uiscõ
eo quod sit ex patre et filio.INat̾
gͦ principium deittͣis. qui sicut
ab eo uero ⁊ afilio ꝓcedit sp̃e sõs.
pater et̾uus eo qd̾ hãt filium
etiium. cuius et̾is sit pat̾. filiꝯ
coet̾nus. Non confusa ut sabel¬
separata aut diuisa innatura

Expanded text:
potestatis. Sumus addidit, ut personas cognoscamus. Non enim Pater ipse qui Filius, sed ex Patre genitus Filius, ex Deo Deus, ex pleno plenus. Non sunt ergo haec nuda nomina, sed virtutis indicia, plenitudo divinitatis in Patre, plenitudo in Filio, sed non discrepans, nec confusum quod unum est, nec multiplex quod indifferens. Quomodo Filius a Patre genitus sit, impossibile est scire: mens deficit, lingua silet, non hominum tantum, sed et angelorum, supra angelos, supra cherubim, supra seraphim, supra omnem sensum est. Credere jubemur, non discutere permittimur. Aufer argumenta ubi fides quaeritur. Credimus unum Deum, Patrem et Filium et Spiritum sanctum: Patrem lium eo quod Patrem, Spiritum eo quod fit ex Patre et Filio. Pater ergo principium deitatis, qui sicut ab eo vero et a Filio procedit Spiritus. Pater aeternus eo quod habeat Filium aeternum, cujus aeternus sit Pater. Fcoaeternus, non confusa, ut Sabelseparata aut divisa in natura
Abbreviated transcription (Latin):
siret qui non ẽẽt natiuitate filiꝰ.
scũs ẽ. filiꝯ. natus secundũ ueri¬
tatem nature ex deo dei filiꝰ. ⁊
nec applłatione. s in utraq nͣ¬
tiuitate filii nom̃ nascendo ha¬
be̾t et eẽt u̾us deus ⁊uemꝰ hoo

Expanded text:
t nativitate filius. factus est filius: natus secundum veritatem naturae ex Deo Dei filius etnon appellatione: sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, et esset verus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ssertio nr̃e fideiħ ẽ ut unu
deumẽe dicamꝰ nõ duos
um deum eẽ confitemur. tͣ ut
int̾uitate ꝑfrã ⁊ plenitudo siti
diuinitatis ⁊ unitas pot̾tatis.
Deus enim uiuis ẽ. deus nom̃
est magnitĩcẽtie. nom̃ pottatis.
poc̾tas. una ẽ crinitas.⁊euiq

Expanded text:
ssertio nostrae fidei, hoc est, ut unum Deum esse dicamus, non duos um Deum esse confitemur, ita ut in trinitate perfecta et plenitudo sit divinitatis, et unitas potestatis. Deus enim unus est. Deus nomen est magnificentiae, nomen potestatis. potestas, una
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. s diñ uerum uatũ de dõ
patre.⁊u̾um hom̃iem natũ de
homatre hõĩe. nec eiꝯ humanit᷑¬
tem qua minor est pr̃e minu̾e
aliꝙͥ eio diuiuitati qua equał
ẽ prĩ. hoc ergo utrumq unꝰ ẽ¬

Expanded text:
m, sed Deum verum natum de Deo Patre, et verum hominem natum de homine matre. Nec ejus humanitatem qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati qua aequalis est Patri. Hoc ergo utrumque unus e
Abbreviated transcription (Latin):
auctores quidam sp̃uales tẽpli
dei exorciste sunt in ppͦ dei. qui de
suba dñi sui sibi in donis sp̃ua¬
lib tradita. in sp̃ualibo ediffici¬
is dilapsa restituant. et reparẽt
disçipata. Exorcistas sigͣt apłs
tiones hiit sanationum. hox of¬
ficio uso ẽ clñs. qñ saluia sua te¬
tigit aures et linguam surcli ⁊
debere aures pcordiorum hõum
ad intlłigend̾. et ora ad confitẽ¬
dum. ut expulso demone. sp̃e sc̃s¬

Expanded text:
actores quidam spirituales templi actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de substantia Domini sui sibi in donis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significat tiones habent sanationum? Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone, Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ercio loco sequiturtis
ordo exorcistarũ qui super
catsecuminos faciunt sacram̃¬
cum aꝑtionis. et hñt sp̃ale ĩpe¬
tium suꝑ sp̃e inmũdos ut eos
de corporib obsessis eiciant. de
ab officio non discordet. et ma¬
lignum q̃m ꝑ acceptum officiui
explłit de corpore alieno ꝑ mũdi¬
ciamuite expllat decorde suo.
hii cumoromant᷑ accipiunt de
manu ep̃i librum exorcismoꝵ.
et clicitureis. Accipite et memo¬
rie cõmendate. et habetote potes¬
tatem imponendi mano super
en erguminos siue cathecumĩos.
erorciste mordine ⁊ muinistĩo ec¬
cle constituti sunt secund̾ offi¬
cia que in templo sunt salomo¬
nis erant deͤposita. q̃q post̾i̾ꝰ st̃
ab efora dispertita. leguntur
enu sub esdra fuisse auctores
templi filii seruorum salomo¬
nis. qui actum templi tocio sub
la tionib deseruirent. ⁊cũ fuis¬
sent ex ordine et ministerio tẽ¬
corib. nec hostiariis nec sacroꝵ
serius attinge̾ licebat ad mun̾a
altauis. insi tm̃mͦ leuitas. quasi gͦ

Expanded text:
ertio loco sequitur ordo exorcistarum, qui super catechumenos faciunt sacramentum apertionis, et habent spirituale imperium super spiritus immundos, ut eos de corporibus obsessis ejiciant. Deb vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et memoriae commendate, et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totiuslationibus deservirent. 2. Et cum fuissent ex ordine et ministerio temnec ostiariis, nec sacrorum servis attingaltaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hom̃ie gr̃a ꝑfic̾. demonstratiir.
Quia aut circunicisis ext̾iores
oordes ⁊ enormitates q̃ foris sus
uentu xͥ cͥcͥumcisio cessare debuit
Ut illd̾ sacramentũ suoced̾et qd̾
ꝑfc̃am hom̃is emuurdatõe ⁊ int̾i¬
orem amie caudorez q̃m ĩ ip̃o ⁊
per ip̃m aacramentũ adipiscit᷑
posset declarare. Ampliꝯ aũt qr cͥ¬
cumcisio quidem sordes sordes au¬
ft̾. s dolores inft̾. Ablutio uero
inquinatos sin dolore emũdat
idoro pͥori ppło intimore sermẽti
⁊ sub lege laboranti c̾cũcisio ad
rmuidatõem data ẽ nouo aũt ppͦ
ingr̃a per caritatem amblanti
iblutio. uitẽtur ergo prima illa
sacramenta que sub naturali le¬
ge presserunt qͣi quedam umbra
uitatis. illa uero que postea sub
scripta lege secuta sunt qͣiͣ quedã
ymago uł sigura uitatis. Ista
uitem que sub grã nouusime cõ¬
secuntur ñ iam umbra ⁊ ymago

Expanded text:
homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt isto circumcisio cessare debuit, ut illud sacramentum succederet, quod perfectam hominis emundationem et interiorem animae candorem quem in ipso ot pposset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima illa sacramenta quae sub naturali lege praecesserunt, quasi quaedam umbra veritatis; illa vero quae postea sub scripta lege secuta sunt, quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra
Abbreviated transcription (Latin):
extiori motõe ꝓlitur. Sic in eis ĩ¬
insiblis grẽ uita clarissime deines¬
cratur .i Srima ergo sacramẽta
umibra funt. Seciuida ymago.
Tercia corpo. ⁊stq̃ quarto lo
senti de sacramentis naturał
legis dc̃a su ffice pꝯse putanius
que tunc quidem sic̃ superio iã
cominemoratum ẽ. ita fidei ius¬
nficanti uncta fuissec̾clumꝰ i
ut meis ẽẽt excitio deuotionis
non necc̃itas obtinende salu¬
qui per grãm ad participatõe
future redemptõnis seruabant᷑.
s quia de primis ilł ꝯacram̃tis
quib deuccio fidelium tunc ex̾¬
cebatur iam quidampro tpẽ di¬
xmus etiam de operib aliqua di¬
cenda putamus

Expanded text:
exteriori motione proditur; sic in eis invisibilis gratiae vita clarissime demonstratur. Prima ergo sacramenta umbra fuerunt; secunda imago; tertia corpus; post quae quarto locc in praesenti, de sacramentis naturalis legis dicta sufficere putamus, quae tunc quidem sicut superius jam commemoratum est, ita fidei justificanti juncta fuisse credimus, ut in eis esset exercitatio devotionis, non necessitas obtinendae saluqui per gratiam ad participationem futurae redemptionis servabantur. Sed quia de primis illis sacramentis quibus devotio fidelium tunc exercebatur, jam quaedam pro tempore diximus, etiam de operibus aliqua dicenda putamus
Abbreviated transcription (Latin):
cum formari institutũ ẽ quia eiꝯ¬
dem mũdationis forma ⁊ silitu¬
do in oblaco̾e quidem occulte in¬
uẽitur. In ccumcisione uero eu¬
identiꝰ exprimit᷑. ꝑ baptismu
autẽ mainfeste declarat᷑. primã
namqz institutõez accepit hoõ
ut pro remediis salutis extĩor¬
is sube̾ partem offecret dd. partẽ
ad usumpprium retin̾et. quatinꝰ
in hoc fco discẽ̾t ea que intrĩsecꝰ
bona erant. deo tribuere que u̾o
mala sibi imputare. Denarlo
est bonitatis ⁊ untutis que deo
tribuitur. ⁊ in homine a deo eẽ ꝯg
gͥ homo decinam dare deo. isu̾o
nouem retin̾e pcipitur. ut quod
bonũ ẽ in se a deo ẽẽ qd̃ uero ma¬
lum ẽ a se cẽ confiteat᷑. S hox sig¬
num qiͣ de loge sumptum mag̾
docuit hominẽ quid eẽt. ꝙͣ quid
tas declarari debuat datum est
remedium ꝑcͥcum cisionis sacta¬
hoĩs pars uõ quidem nͣturalit̾
superana s eius qued suꝑsinũ ẽ¬

Expanded text:
ntum formari institutum est, quia ejuntum formari institutum est, quia ejusdem mundationis forma et similitudo, in oblatione quidem occulte invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autem manifeste declaratur. Primam namque institutionem accepit homo ut pro remediis salutis exterioris substantiae partem offerret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, quae vero mala, sibi imputare. Denariusest bonitatis et virtutis, quae Deo tribuitur, et in homine a Deo cognoscigitur homo decimam dare Deo, nonam sibi retinere praecipitur, ut quod bonum est in se a Deo esse, quod vero malum est a se esse confiteatur. Sed hoc signum quasi de lege sumptum, magis docuit hominem quid esset, quam quid ipsa declarari debuerat, datum est remedium per circumcisionis sacrahominis pars non quidem naturaliter super
Abbreviated transcription (Latin):
oritur non contempneda
questio quare iidelicet si eũdẽ
nauissio ritum autiquorum ꝑ
institut̾oem succedentium ab¬
oleuit. Nani si eademu̾tus ĩ ilł
sacram̃tis fuit quid necesse er¬
at ut illa cessarent et ista sue¬
ced̾ent. Sed sciendum qd̾ dĩe
dispensatõnis ordo ⁊rõ hoc po¬
poscit. ut sicut ab initio ꝓcurẽte
temporum alia post alia mutari
debuenunt. ut cum effc̃us gr̃e
diuine in salutem cresceret si
Eras quippe idem saluator ea¬
dem gr̃a cadem fides. illic uentĩ
hie exibiti. Sic qr ip̃e ꝑ q̾m salꝰ
dabatur lõge erat. ciodem salu¬
cis signa obixura ẽẽ debunt. Pꝰ¬
ea u̾o paulatim eio aduẽtu ppin¬
qͣnte oportebat ut codẽ ordine
et fides in cog̾tione et gr̃a in sa¬
lute cresce̾s. ⁊ eadem grã in sacra¬
m̃tis foris et signis suis se eui¬
dentiꝯ manifestaret. qͣpp̃ pͥmu
et oblatd̃em. ⁊ postea per circũcisi oẽ
adultimum pet baptisiũ expia¬
tionis ⁊ iustificatõnis sacram̃¬

Expanded text:
oritur non contemnenda quaestio, quare videlicet si eumdem na jussio ritum antiquorum per institutionem subsequentium abolevit. Nam si eadem virtus in illis sacramentis fuit, quid necesse erat, ut illa cessarent et ista succederent? Sed sciendum est quod divinae dispensationis ordo et ratio hoc poposcit, ut sicut ab initio, procurretemporum; alia post alia mutari debuerunt, ut cum effectus gratiae divinae in salutem cresceret, siErat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; et eadem gratia in sacramentis foris, et signis suis, evidentius se manifestaret. Quapropter primum per oblationem; et postea per circumcisionem, ad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
a quinto consanguinitatis gr¬
adu comugia copłare. inquo a¬
apparet quia ea que aliqũ disp¬
ensatõrem adinittunt. ut lici¬
te manifeste fiant. excu sa toͬem
hũt etiam si pret̾ cc̃ce pͥ toe igno¬
ant̾ fiant. ⁊ idrco fortassis ei ꝯmõi
qͣnidui omnino latent ignorã¬
tia conuenientiꝯ exprimentur
excusari.que tamenmanifesta
fcã. quia cirea pceptione sunt ñ
debent tolerari ħ aũt deã sunt
contra illos qui putant comugi¬
um omuino dici non poᷤse qd̾ al¬
iqñ clissolui pos.¬

Expanded text:
 consanguinitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite manifeste fiant, excusationem habent, etiam si praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi andiu omnino latent ignorantia convenientius existimentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt, non debent tolerari. Haec autem dicta sunt contra illos qui putant conjugium omnino dici non posse quod aliquando dissolvi po
Abbreviated transcription (Latin):
illa pettin̾e dicimꝰ ⁊ tui illa sine
istis aliqueciens inuenimꝰ. nec
ideo minꝯ ad illa ꝑtinent qñ sñ
istis sunt illa. qũ uidelicet sunt uͥ
ẽe non debent. et apł quos ẽẽ nõ
debent: mir̃ ẽ si in duuduam soci¬
etatem ad conugium ꝑtin̾e di¬

Expanded text:
illa pertinere dicimus et tamen illa sine istis aliquoties inveniemus, nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere di
Abbreviated transcription (Latin):
poriꝰ quid ex ip̃is scdm̃ efficati¬
ain gracie spiritualis que in
ip̃is ẽ. si in prauitate abutenti¬
um non remaneat fieri posit.
quid ergo hoc comugium hr̃e
dicit. hoc utiq clicere uoluit qr
comugium hoc quantumnse ẽ
camen minꝯ uerimi ẽ sacramẽ¬
cum clum ẽ. quanuns minꝰ uti¬
le sit illi inquo ẽ. Adhunc mo
pꝰmoclum tñ em̃gentibꝰ causis
sumptõe teuentur. illicite ⁊ ille¬
gitrime copłatione iudicant᷑.
Non tñ hoc de ominbꝯ sic̃ supͣ¬
commemoranimꝰ sic sentiend̾
estimamꝰ. Nam frã horroris
excusatõe nulla legittunorum
nomen pot̾unt retin̾e. aliud ẽ
de illis ubi uenialr̾ peccatur. Ut
uidelicet si quis infra segittim¬
um aut sextum. aut ⁊̃ fortassis
quintun gradum lineam ꝓpin¬
quitatis ignorans temeraret.
qui quidem non tãnꝙͣ contra nͣ¬
turalem siũ antiqͣm legaleminsti¬
tutõe qͣntum contra subseq̃ntẽ

Expanded text:
potius quid ex ipsis secundum efficaciam gratiae spiritualis quae in ipsis est, si in pravitate abutentium non remaneant, fieri possit. Qui ergo hoc conjugium habere dixit, hoc utique dicere voluit, quod conjugium hoc quantum in se est, tamen minus verum est sacramentum, dum est, quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modpostmodum emergentibus causis aesumptione tenentur, illicitae et illegitimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiam fortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam legalem institutionem, quam contra subsequentem
Abbreviated transcription (Latin):
t ad huuc medum non mira¬
bile ẽ ueq inquestione ad¬
ducendum. quare n on fuerũt
ad terriam perting̾e. sic neq a
secunda incipere debuerunt. alio¬
quin proficiendi locum aditũq
inuẽire non ualunssent eũ di in
meliꝯ. insi reliquum fuiss post
prima donanature. quo cresr̾e¬

Expanded text:
t ad hunc modum non mirabile est neque in quaestionem adducendum quare non fuerunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona naturae quo cresce
Abbreviated transcription (Latin):
aqua baptismatis ⁊ pceptio cor¬
poris et sanguinis .xͥ. alia sunt
que et si neccͣia non ad salutez
quia no fine hiis salus haberipͭ.
prosiciunt tñ ad sanccification¬
em. quia hus u̾tus ex̾ceri. ⁊rã
amplior acquiri pot. ut aquam
aspersionis et susceptio cim̃s ⁊
similia. Sunt rursum alia sac̃¬
menta que ad hoe solum institut̃
eẽ udentur. ut per ip̃a ea quecetis
zacramentis amctificandis ⁊ in¬
stituendis neccͣia sunt quoclam¬
m̾o p̃parentur et sanctificent᷑
c̾ca persoãs in sacris ordimiby ꝑ¬
ficiendis uł i hiis que ad habi¬
cum sacrorum ordinum pertinẽt
miciandis. ⁊cet̾is huiusmõi. pri¬
ma ergo ad saluitem. secunda ad
excitionem. Tercia ad pparat̾re
constituta sunt. hiis gͥ put rõ pos¬
tulare uidebatur pertractatis ad
ca que restant explicanda transi¬
mus.

Expanded text:
t perceptio corporis et sanguinis Christi. Alia sunt quae etsi necessaria non sunt ad salutem quia sine his salus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctificandis et instituendis necessaria sunt, quodammodo praeparentur et sanctificentur, vel circa personas in sacris ordinibus perficiendis, vel in iis quae ad habitum sacrorum ordinum pertinent initiandis et caeteris hujusmodi. Prima ergo ad salutem, secunda ad exercitationem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertractis, ad ea quae restant explicanda transimus.
Abbreviated transcription (Latin):
urat᷑ ⁊p̃rientia. ⁊ dispositio
⁊pdestinatio.⁊ proindentia. Sciẽ¬
tia existentiu. p̾cientia futuroꝵ.
dispontio faciendorum. predesti¬
natio saluandorum. prouidẽtia
subdicorum.⁊ totum hoc una crͣtͣ¬
subia sapientia.⁊ una dispõitio ⁊
ip̃a et̾na erat. et cum ip̃a coet̾na
Uoluntas erat. ⁊ sodin uolunttͣe
ip̃a dispositio erat. ⁊ tũ uoluntte
postĩor non erat.

Expanded text:
ntia, et dispositio, et praedestinatio, et providentia. Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem ipsa dispositio erat et tamen voluntate posterior non erat.
Abbreviated transcription (Latin):
unc qñ nõ solum in malo st̃
boni ⁊ in bono mali ꝙ uidec̾
lis mala eueniunt. ⁊ bonis bona
e ꝓueniunt. mag̃ iustrutabłia st̃¬
dei iudicia ⁊ inuestigabiles me
uenimus cum cp̃e iamppͥe diesi
ui dicii ⁊ aliqñ dies dominimũcu¬
patur. non solum qmc̃q cunc iu¬
dicabunt᷑. u̾m ⁊̃ quecumq au ĩi¬
cio iudicata.⁊ quecumq usq ad
illd̾ tempo uidicanda sunt appa¬
rebunt esse iustissimͣ. uͥ hoc quo
manifestabitur qͣm iusto iudicio
dei fiat. ut non tammulta ac pe¬
ne omnia uista uidicia dei la te¬
aut. Seusus mentesq mortaluĩ
cumitm̃ in hac re piorum fidem ñ
lateat iustum ẽe quod latet ue eod̾.¬
uidicia cur in hac uita nõ¬
nmꝙͣ bonis male fit. mal bene
beneẽ ⁊ mał male. Nam cũ boĩs
male ẽ malis beue. hoc fortasse
dep̃hendit᷑. quia ⁊ boni si qua delĩ¬
querunt hic recipunt ut ab et̃¬
na plemus dampnatione libe¬
rentur. ⁊ iali bõa que hac uita fa¬
ciunt hoc inuẽiunt ut ad sola ĩ¬

Expanded text:
ndo non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur lis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae uius tempus iam proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, iustum ejudicia cur in hac vita nonnunquam bonis male sit, et malis bene, bene est, et malis male. Nam cum bonis male est, malis bene, hoc fortasse deprehenditur, quia et boni si qua deliquerunt, hic recipiunt, ut ab aeterna plenius damnatione liberentur, et mali bona quae pro hac vita faciunt hic inve
Abbreviated transcription (Latin):
estat enim ut sipͥ mat̾i̾am
rerum informem creatam fu¬
usse asseriumꝯ.utrum ue aliquid
sine forma existẽ potu̾it. qualem¬
ue eeñtiam aute formam moitã ha¬
buisse c̾clendum sit ostendamus.
et ut breuit̾ quid super hoc sentiẽ¬
dum mͥuidetur apiam: certe ũ pii¬
co primam illam reruz om̃ium ma¬
t̾iam calit̾ informem fuisse. ut nł¬
lam õmo formam habu̾it.qr n ali¬
quid tale existe̾ poseom̃ino qd̃
aliquideẽ hãt et non aliqͣu form¬
am cͥdiderum. Ita tamẽ nõ absur¬
de informem eam applłanpꝰse. qd̾
ini confusione et promirtione qͣ¬
dam subsistens: ñ dũ hane ĩ qͣ
nec cernitur pulchram aptãq dis mĩc¬
Iu forma confusionis. ante formã
dispoutionis. In prima forma cõ¬
fusionis. pͥ mat̾ialit̾ omina corꝑa¬
lia ꝯinuil et semł creata sunt
In ẜaforma dispositionis: po mo¬
dum ꝑ .ui. dierum in t̾ualla ordi¬
uata.

Expanded text:
estat enim ut si prius materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter quod super hoc sentiendum mihi videtur aperiam, certe non puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari posse, quod in confusione et permistione quadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cerniturforma confdispositionis. In prima forma confusionis prius materialiter omnia corporalia simul et semel creata sunt; in secunda forma dispositionis postmodum per sex dierum intervalla ordinata.
Abbreviated transcription (Latin):
quis sic ordinatus ẽ. dignus est
lume solis. ut mente sursũ erͤ¬
ta.⁊ desiderio insuꝑna defiro. lumẽ
summe u̾ tatis contemplãti irra¬
diet. ⁊ iamnon ꝑspeculum in eing¬
mate s in seip̃a ut ẽ. u̾itatẽ agnos¬
cat et sapiat. s ⁊ illud ñ negligẽt᷑
transeundum ẽ quod dicitur uidit
deus lucem quod eẽt br̃a. ⁊ diuisit
lucem a tenebris. ⁊ uocauit lucez.

Expanded text:
tori. Quisquis sic ordinatus est dignus est tori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud non negligenter transeundum est, quod dicitur: Vidit Deus lucem quod esset bonum, et divisit l
Abbreviated transcription (Latin):
as.⁊ applłare incipit lucẽ diẽ. ⁊ te¬
uebras noccem. ⁊ non sit iam de
quib dicitur. Ue qui dñt bonũ
malum.⁊ malum bonum. ponen¬
tes lucem tenebras. ⁊tenebras lu
tem .i. cum mala sua ueracit̾ ꝑ iu¬
dicium rõnis imꝓbare ⁊ que sunt
bõa ⁊ lautabłia uicis opem elige
ceperit restat ut fiat meo firmͣmẽ¬
tum. hoc ẽ ut in botio ꝓposito robo¬
retur. dundereͤ int̾aquas supiores
⁊aquas infi̾ores .i. desideria car¬
nis et sp̃c. ut mediꝯ ⁊ mediator
duo sibi adu̾santia nec ꝓmisceri
sinat nec transpomi. ne simul sit
qd̾ diuidi debet. aut supra qd̃ sb¬
tus. aut subtus qd supͣ collocand̃
est. Nouissime sequitur in dispo¬
sitionis ordine opo tercie di eut
congͤgentur a que que suo celo
sunt in locum unuz. ne carnis de¬
si deria fluxa sint. et ultra metas ne
cessitatis se expandant. ut totus
homo ad statum nature reuoratꝰ.
⁊ secimndu or dinem rõnis dispõi¬
tus. ulocum unum omne deside¬
tium colligat. quatinus ⁊ caroi

Expanded text:
cipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras luctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenus et caro
Abbreviated transcription (Latin):
su ain prius demonstrauit. ut pͦ
manifestaret diuinitatẽ. ⁊ ubiq
lux lucem poedit. lux que pocõres
ad iusticiam illuminat. illam lucẽ
que iustificatos ad btĩtudinem
illustrat. Ergo frã ẽ lux pͥꝯ quã
solis claritas manifestaretur. et
dies.erat et tres dies erant. qn
luxerat. et sol nonerat. Quar¬
ta die illuxit sol ⁊illa dies cla¬
ra erat. quia lumenuerum hũit.
⁊ tenebre non erant ulle. Sic
milla anima mienir lunẽ solis
acciꝑe ⁊ siime u̾itatis claritt᷑e
contemplari.nisi treo dies istuĩ
ea p̾cedant. prima quidem die
fit lux. diuiduntur lux ⁊ tenebͤ.¬

Expanded text:
stravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et teneb
Abbreviated transcription (Latin):
ormes ueritati ħ igitur anima ĩ
confusione iacens sine uice facẽ
non potꝰ. et pp̃ea necc̃e ẽ primu
ut lux fiat. ut uideat semetip̃.¬
⁊ turpitudinez confusionis sue.
et erplicet se atqz coaptz ad illam
rabłe dispositionez ⁊ ordinem
ueritatis. postqͣm autem ordina¬
ta fuerint omnia eiꝯ. et secunduz
exemplar rõms formaniq aapi¬
entie disposita. tunc statim inci¬
piet eiluoe̾ sol iusticie. quia sie
in repromissione dcm̃nẽ. Seati in¬
undo corde. qm̃ ip̃i deum indebũt.
prius ergo imõnali illo mundo
cordis humani catur lux. ⁊ illumi¬
natur confusio ut mordinez re¬
digatur. post ħ cum suerint puri¬
ficata int̾iora eiꝯ. ueĩt lumen soł.
elarum ⁊ illuminat eam. Nõ eĩ
digna ẽ contemplari lumẽ et̾uita¬
cis. donec munda ⁊ puri ficata fuit.
habens quocammo ⁊ ꝑ mat̾iam

Expanded text:
et veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere non potest; et propterea necesse est primum ut lux fiat, ut videat semetipset turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint omnia ejus, et secundum exemplar rationis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens quodammodo et
Abbreviated transcription (Latin):
bo sunt gen̾a aĩantium que n
ex una origine prodeunt.s
nonunammansionez sortiutur.
Uisces in origiiali sede ꝑmanẽt.
uola silia suisum tolluntur et fuĩt
qͣi supra id quod frã sunt. Sie dei
una massa corruptibil nature et
Sua mutabilitate defluentis. uii¬
ũsa gn̾is humam ppago trabit᷑.
s aliis deorsum in ea q̃ nati sũt
cormptione iuste relictis alii sur¬
sam donogre ad sorte celestis gr¬

Expanded text:
o sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis pa
Abbreviated transcription (Latin):
Quotis. uotum nõ
soluo. cu postulasti.
di solu̾e cegor. Sodi¬
cumint̾ freq̃ntes ce¬
cupatlones furatus ocium sũ¬
matim ꝑstringͤi. s nõ plene
ꝓrecutus sum qd̾ q̃sisti. qris
de uotis utrum pari debito et ea¬
dem necitate astringãt punsso

Expanded text:
otis, votum non solvo; tu postulasti, di solvere cogor. Modicum inter frequentes occupationes furatus otium summatim perstrinxi, sed non plene prosecutus sum quod quaesisti. Quaeris de votis utrum pari debito et eadem necessitate astringant pro
Abbreviated transcription (Latin):
ceła diffr̃a ẽ quod qui ĩ ut
sacramentis mbuebant᷑
antiqui iusti nõdum adħ reg¬
ni celestis ianuam intrare potu¬
erunt donec saluator ꝑ caruẽ
ad sumptam celos aspendit.⁊
ommibꝰ inse c̾clentib ac se se¬
quentibꝯ uiam apperuit. Tercia¬
qd̾ sacramenta naturalis
legis uon ex p̃cepto in dicta ui¬
dentin. s ex consilio ad uotum
ꝓposita. Sa cramenta u̾o scripte

Expanded text:
a differentia est quod qui in illis sacramentis imbuebantur antiqui justi; nondum adhuc regni coelestis januam intrare potuerunt donec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam aperuit. Terquod sacramenta naturalis legis non ex praecepto indicta videntur, sed ex consilio ad votum proposita; sacramenta vero scr
Abbreviated transcription (Latin):
gritas nec sanitas siñ in am¬
uiculo pꝯs conẜuari. Itaq ĩ
reb creatis forisemꝰ queda
ordinauit que ad conseruan¬
dam atq tuendam incoluuit᷑¬
tem siu e integrtͣcez eiꝯ ualere
utuissẽt.

Expanded text:
gritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit, quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere potuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
que pparau̾at ds hom̃i. uiui
rali uteretur. et̾no fruetur. S qr
bonis uti aut frui laudabile nõ
est insi bene utaris et fruaris:
bonis sins temporalib beñ ut̾e¬
tur. etn̾is bñfrueretur. Dem̃ surͣ
usu insi̾oris boni quadriꝑ¬
titus constabat. primo ut utere¬
cur hus tantum quib uti debe¬
ret. Secundont qualit̾ deberet.
Tercio ut quantum. quarto ut
qũ. horum qd̾cumq homo pre¬
tiret sensuram amitteret

Expanded text:
s homini, unum rali uteretur et aeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueretur. CAP. usu inferioris boni quadripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praeteriret, mensuram amitteret
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur hõ proeo qd̾ nat᷑a
infirmitate mortalit᷑tis corup¬
ta affcm̃ suum iam ex neccͣita¬
te ultra inensuram effluentez
quia non pot̾ excusare illa nccͣi¬
tas qͣm p̃redens oꝑata ẽ uolin¬
tas. Culpa enim uoluntaria
penam metuit. pena aut oꝑata
est infirmitt̃e. Infi̾nitas aũt
induxit nccͣitatẽ. ⁊ idecͥo quia
necc̃itatẽ e opata ẽ uoluntas¬
qam uoluntatem excusare nõ
pot̾ neccitas. Cransgressionez
ago superioris appetitus que
solum fuit culpa subrecuta est
transgressio inferioris que ẽ ⁊
pena ⁊culpa. In sp̃u sola culpa.
In carue pena ⁊ culpa. concupiscẽ¬
ta sĩr mordinata culpa cor̾upis¬
aentia carnis. pena et culpa. pe¬
ua p̃cedentis culpe. ⁊ culpa subxe¬
quentis pene¬

Expanded text:
idetur homo pro eo quod natura infirmitate mortalitatis corrupta affectum suum jam ex necessitate ultra mensuram effluentem quod non potest excusare illa necessitas quam praecedens operata est voluntas. Culpa enim voluntaria poenam meruit; poena autem operata est infirmitatem: infirmitas vero induxit necessitatem. a est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessitas. Transgressionem ergo superioris appetitus quae solum fuit culpa, subsecuta est transgressio inferioris quae est et poena et culpa. In spiritu solo culpa: in carne, et poena, et culpa. Concupiscentia spiritus inordinata, culpa: concupiscentia carnis poena et culpa; poena praecedentis culpae, et culpa subsequentis poe
Abbreviated transcription (Latin):
eauẽiunt usq ad fine mundi.
⁊stipatus agmiinibꝰ sius. Et lie
inbac tanta multitudiue. diu̾se
aruorum spẽs in sacram̃tis ⁊ obser¬
uationib p̃dedentiu ⁊ subsequẽ¬
cum ppłorum appareant. Om̃s tũ
unregi mlitare. ⁊ unũ uexilluz se¬
qui probantur. ⁊ hostem unũ ꝑeq
⁊ una uictoria coronari. In hiis õĩbꝰ
oꝑa restaunins considerantur. in
quibꝰ diuinarum scripturar̃ tota u̾¬
datur intentio. Mundane siue
seculares scripture. mat̾iam habẽt
oꝑa conditionis. Diuiua scripturͣ.
mat̾iam habes oꝑa restaurationis
pp̃ea tanto excellentior omnibꝰ scͥpt᷑¬
is iure creditur. Quanto diginoꝵ
et sublimior ẽ mat̾ia in qua eiꝯ cõ¬
sideratio tractatioq u̾satur. Nã
oꝑa restaurationis. ualde diginora
sunt operib conditionis. quia il¬
la ad seruitutem frã sunt ut stanti
honuini sube̾ent. ista ad salutem ut
lapsum erig̾e̾nt. Proptea illa quasi
modicum aliquid .ui. dieb perfc̃a st̃.

Expanded text:
et venient usque ad finem mundi met stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora sunt operibus conditionis; quia illa ad servitutem facta sunt, ut stanti homini subessent; haec ad salutem, ut lapsum erigerent. Propterea illa quasi modicum aliquid sex diebus perfecta sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
uiro pociꝰ qͣm uigilãti cos¬
ta de quamulris corpo fabricaretꝰ
suptracta ẽ. ne in eo penam aliꝙͣ
sensisse putaretur et diuine sĩ¬
mul potentie opꝯ mirable prob¬
aretur que hom̃is dormnentis
latus aperint et eum tũ aquiece
Anͣtum u̾o pertinet ad sp̃ualem
intlłigentiam. Idoco primius a¬
tam dormiendo materiamuũ
sponsa illi c̾aret᷑ de latere ꝯuo p̾sti¬
at. quia secundo adam postea
incruce sompno mortis sopo¬
ratus ut sponsa illiꝯ ecclia for¬
matetur sanguinem cum aqͣ de
latere sudando sacramentami¬
instrat. porro quel de costa uiri
mulieris corpꝰ fc̃m dicitur. itͣ in
te ouba sine omni extrunseco
adlimento per diuina peten
raculo quo postea de quinq pa¬
dicrione multiplicatis ꝗuq¬
sunit milia hominũ saciati.¬

Expanded text:
iro potius quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ittae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potento sane miraculo quo postea de quinque padictione multiplicatis, quinque millia hominum satiat
Abbreviated transcription (Latin):
de infantib nͥqr nonin ea surrͤ¬
turi sunt corporis exiguitate qͣ
mortui. s ꝙ eis tarcłiꝯ a ccessu¬
tiunerat tempore hoc sunt illo
dei oꝑe miro atq celerrimo recep¬
curi. In sñia quippe domini uͥait
nõ defuturũ ẽẽ ꝙ fuit. nõ aũt
negatum ẽ affuturũ qd̃ defuit.
defuit aũt infanti mortuo ꝑfcã
quantitas siui corporis ꝑfecto:
quippe infanti de est utiq ꝑfec¬
tio magnitudinis corporalis q̃
sit. hunc ꝑfectõnis mclũ sic h¬
abent os ut cum illo cc̃cipiant᷑
sunt latenter in semine cum ⁊
uatis nõnulla adhuc desint sic̃
dentes. at siquis eiꝯmõi in q̃ roẽ¬
quodanimꝰ ut ita dicam linitũ
uidetur eẽ qd̾ nondum ẽ. ymo
ꝙ latet. s accessu tempors erit.ł
pciꝰ apparebit. In hac ergo iufãs
iam breuis aut lõgus ẽ. qui breu¬
uns logusue futum ẽ. Restat er¬
go ut suam recipiat quisq mẽ¬
suram qmuł hũit in iuuentute
⁊̃ si senex ẽ mortiuis uł fũ at habi¬
resurgant corpora mortuorum

Expanded text:
de infantibus, nisi quod non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui. Sed quod eis tardius accessurum erat tempore hoc sunt illo Dei opere miro atque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini ubi ait: non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis; perfecto quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae sit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantursunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes ac si quid eius modi. In qua rquodammodo, ut ita dicam, limatum videtur esse quod non est, imo quod latet; sed accessu temporis erit, vel potius apparebit. In hac ergo infans jam brevis aut longus est qui longus brevisve futurus est. Restat ergo ut suam recipiat quisque mensuram qualem habuit in juventute, etiam si senex est mortuus, vel fuerat habiresurgant corpora mortuorum;
Abbreviated transcription (Latin):
officii primus ẽ eorum ꝙ
Qosfiari dicuntur. qui inuet̾ĩ
cestam̃to olim ianitores uccab¬
antur. Ad offĩ hostiarii pertin¬
ent claues ecclie. ut claudat et
aperiat horis competentib tem¬
plum dei. et om̃ia que sunt in tꝰ
extraq custediat. si deles ixcipi¬
at. excomunicatos et infideles
excipiat. Hostiariꝯ cum ordinͣ¬
tur pꝙͣ ab archydiacono ins¬
tructus fuerit qualr in domo
dei debeat conu̾sari. ad sugges¬
tionem archidiacom tradit ei
ep̃e clanes ecclie de altario. di¬
censer. Sic age quasi redliturꝯ
do inem pro hiisrebꝯ queistis
clauib recluduntur. hoc officiũ
dñs in sua ꝑsõã suscepit qũ fla¬
gello de fimniculis fco uendentes
irementes intemplo eiecit. ip̃e

Expanded text:
officii primus est eorum qui ostiarii dicuntur, qui in Veteri Testamento olim janitores vocabantur. Ad officium ostiarii pertinent claves ecclesiae, ut claudat et aperiat horis competentibus templum Dei, et omnia quae sunt intus extraque custodiat, fideles recipiat, excommunicatos et infideles ejiciat. Ostiarius cum ordinatur postquam ab archidiacono instructus fuerit, qualiter in domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradit ei episcopus claves Ecclesiae de altario dicens ei: Sic age quasi redditurus Deo rationem pro his rebus quae his clavibus recluduntur. Hoc officium Dominus in sua persona suscepit, quando flagello de funiculis facto vendentes et ementes de templo ejec
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ pͥꝯ eẽ desm̃ent qd̾ erant. ⁊ tũc
deinum eẽ inciꝑẽt ꝙ non erãt.
quĩlibum arbitrium de p̾senti
sꝑat semper ad futuns euentus.
et eos solum quiin contingẽti
ꝯsistunt. Futura quippe que ex
necͣitate futura sunt: liberum
arbit̾um nõ scc̾iunt᷑: s constãt
inmobłr ad unumtmm. nec reci
Sic eingͥ liberum arbitrium tẽ
aliid erant qͣm erant. s pot̾¬
tate qͣm habebant in eo qd̾ erãt.
ut hocee desiuerent. et alnid eẽ
inciperent qd̾ non erant. Et
sic qui deistudiosio inquirẽ¬
tib rõ eccurrit destatu primo
angłorum.⁊ de pͥmordio existẽ¬
tie illorum. quales fcĩ sunt. pri¬
mum denatura ⁊ de sapiẽtia.
⁊ de arbitrii lib̾tate ꝓpõita.re¬

Expanded text:
 esse desinerent quod erant, et tunc deinde esse inciperent quod non erant. Quoniam liberum arbitrium de praesenti spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipic igitur liberum arbitrium erataliud essent quam erant, sed potestate quam habebant in eo quod erant ut hoc esse desinerent, et aliud esse inciperent quod non erant. Et sic quidem studiosius inquirentibus ratio occurrit de statu primo angelorum, de primordio existentiae illorum, quales facti sunt primum et de natura, et de sapientia et de arbitrii libertate proposita.
Abbreviated transcription (Latin):
non erat. qm̃ lib̾um arbitum ad
presẽs tempo non refft̾ur.a ad ea
que futur a sunt postea incontĩ¬
genti. Sm̃e enim quod ẽ. deter¬
gnat rccẽe qued est et incipiat
aliud ee̾ qd̾ non ẽ. Qõ eim ꝑt
in prenti quidem pot̾. s de p̃sen¬
ti non pot̾. ⁊ si depresenti potest.
tamen nõ msi ad futum pot.
Qd̾ igitur primũ ip̃i fcĩsunt.¬
sunt hoc totum ⁊ non fecerunt
ip̃i ⁊ non potuerunt ũ eẽ hoc eu
primum erant. qm̃ totum ip̃mer¬
Cant. et ec̃ ceperunt solumño. Et
oipocestas illis erat in aliud er¬
anc. quia liberum arbitriũ erat.
nouerat tamẽ pot̾tas slł ut tũc
aliud eẽnt.qr hecerant. s ut ħ

Expanded text:
non erat; quoniam liberum arbitrium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea quae futura sunt postea in contingenti. Omne enim quod est deternat hoc esse quod est, et incipiat aliud esse quod non est. Quod enim potest in praesenti quidem potest, sed de praesenti non potest; et si de praesenti potest, non tamen nisi ad futurum potest. Quod igitur primum facti suntsunt hoc totum; et non fecerunt ipsi et non potuerunt non esse hoc cum primum erant, quoniam tunc ipsum erant, et esse coeperunt solummodo. Et si potestas illis erat, ut aliud essent, quia liberum arbitrium erat, non erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
st si dem de sa cra¬
mentis fi dei tracta¬
re debemus. Sacra¬
menta ab untio ad
ege. alia subsca ꝓta lege. alia sub
gra.⁊ in hiis semꝑ que tempore
digniora inuẽĩuntur. Sĩia enĩ
illa supenoris tp̃ris sa cramenta
siue sub naturali lege. siue sub
scripta lege signa quedam fu̾nt
et figure eorum que nune sub gr¬
acia exibita fu̾nt sunt sacramen
tempore opabantur posita ꝑ istis
illa uirtute et sc̃ificatoe oꝑabant᷑
qͣm sumpxerunt ab istis. Si quis gͦ
aacram̃ta pͥora effc̃m sc̃ificatõnis
habuisse negau̾it. ñ rͨte mͥ sẽtire ur̃.¬

Expanded text:
st fidem de sacramentis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore digniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; signa quaedam fuerunt et figurae eorum quae nunc sub gratia exhibita sunt satempore operabantur, posita pro istis; illa virtute et sanctificatione operabantur, quam sumpserunt ab istis. Si quis igitur sacramenta priora effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte sentire
Abbreviated transcription (Latin):
Ic t̾ actende quanta sit cau¬
tela bono operi a dhibenda.
¶Inprincipio ominũ oꝑum tuorũ
uide ut lucem hat inte. ut om̃ia o¬
postea consit̾a cdiligent̾ utrumne
lux tua purasit ⁊ non fucata. ⁊ cuz
umeius quia boã ẽ. tunc demu
diuide eam atenebris. ⁊ uo .l.d. ⁊s.¬
n. demĩ reliqua oꝑa tua que in lu¬
ce fecs. uide si ⁊̃ ip̃a boũ sint. et
uullum omnino opo siñ iudicio
pertranseas. donec aguquas cũc¬
ta que fecisti. In genunũ eĩ ẽ in¬
dicium. primũ in quo lux udica¬
tur et uidetur siboã ẽ ut diuidat᷑
a tenebris. ecdm̃ iudiciũ ẽ qũ ip̃a

Expanded text:
ic tibi attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia oPostea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca nde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium qua
Abbreviated transcription (Latin):
ostrat sp̃em. sibi ẜuat u̾itatẽ. ex¬
ibet sensu suo similitu dinem
cibi corporalis ut sensus tuus per
om̃ia in suo erudiatur. Seruat
corpori suo ueritatez nature in¬
uiolabilis ⁊ in mortał ne insuo
corumpat᷑. Si in aliquo a siłi¬
tudine recedet. u̾m sacramẽtu
non e̾ẽt. et ꝓdeeͣt se ibi. ⁊ tolłet lo¬
seruat ꝑ oĩa corruptibilis cibi
tum ad se inniolabił corporis
ueritͣte. Uidetur corrodi.⁊ ꝑmͣ¬
net incorruptus. uidetur affi¬
ci uł maculari. et ꝑseu̾at inuio¬
latus. Sustinet hoc fĩ cͥca se.
n sensꝯ nr̃ aliquid alienũ pci¬
piat. sz non recipit hoc inse. ne
incorruptibilis natura sincc̃i¬
tatez suam amittat. Tanta est
diguitas uł unindicia corporis
xͥut nec corruptẽe aliqua affi¬
ci possit. nec sordib maculari.
m̾e ip̃i. s sollicitus esto tͥ. ipse
ledi non pot̾. tu noceripotes qui
male ccłe potes

Expanded text:
onstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum non esset et perderet se ibi, et tolleret loservat per omnia corruptibilis cibi tum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, et manet incorruptus. Videtur affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet haec fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat, sed non recipit haec in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas et munditia corporis Christi, ut nec corruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. mere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi non potest; tu noceri potes, qui male credere potes.
Abbreviated transcription (Latin):
cimare uolu̾nt. alii us ad sep¬
timũ sic̃ et consanguinitatez
obẜuandam eẽ indicauerunt.
Sp̃ualis aũt ginanitas siue
propinquitas hoc inoclo custo¬
ditur Nemo commatrẽ aut
filiam sp̃ualem uxorem duc̾epͭ.
Similimodo mulier compr̃i su¬
o aut filio sp̃uali uxor eẽ nõ pt.
flio quoq cõmirem pr̃is uel
filiam sp̃ualemurorem habe̾ ꝓ¬
hibet᷑. Et si milr filia compat
mir̃is sue aut filio sp̃uali uror
ẽe non pot. Inconsilio tybu¬
riensi ooxeditur. ut hõ defunc¬
to compatre suo uxorem illiꝯ
ducat. si ei cõmater non ẽ. Qd̾
tre sua: uiro illio nube̾ potest.
di ei compat̾ none. Ed̃ tñ al¬

Expanded text:
terminare voluerunt. Alii usque ad septerminare voluerunt. Alii usque ad septimum sicut et consanguinitatem observandam esse judicaverunt. Spiritualis autem germanitas sive propinquitas hoc modo custoditur. Nemo commatrem aut filiam spiritualem uxorem ducere potest. Simili modo mulier compatri suo aut filio spirituali uxor esse non potest. Filius quoque commatrem patris vel filiam spiritualem uxorem habere prohibetur. Et similiter filia compatri matris suae aut filio spirituali uxor esse non potest. In concilio Tiburiensi conceditur ut homo, defuncto compatre, suo uxorem illius ducat, si ei commater non est. Quotre sua, viro illius nubere potest, si ei compater non est.