comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et benedixit diei septimo & scificauit illum. Illa uidelic& benedictione & scĩfi¬
catione: quam populo suo inlege plenius intimat dicens. memento utdiem sabba¬
ti scĩfices: Sex diebus operaberis & facies omnia operatua. septima autem sab¬
bati dniditui non facies omneopus. Et paulo post. sex enim diebus fecitds̃ cae¬
lum & terram mare & omnia quae in eissunt & requieuit indie septimo.
id circo benedixit dñs diem septimum & scĩficauit eum. Quae profecto¬
Quae profecto
benedictio & scĩficatio diei septimi Intypum maioris benedictionis ac scĩ¬
ficationis facta est. Nam sicut &iam percrebres immo cotidianas in lege
uictimas sangius dominicae passionis qui semel erat prosalute mundi effun¬
dendus signabatur. Ita &iam perrequiem diei septimi quae post opera
sex dierum semper caelebrari solebat praefigurabatur magnus ille dies

Expanded text:
Et benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Illa videlicet benedictione Et benedixit diei septimo, et sanctificavit illum. Illa videlicet benedictione cati one quam populo suo in lege plenius intimat dicens: Memento ut diem sabbati sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua. Septimo autem sabDei tui est, non facies omne opus . Et paulo post: Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, et mare, et omnia, quae in eis sunt, et requievit in die septimo, idcirco benedixit Dominus diem septimum, et sanctificavit eum . Quae profecto benedictio et sanctificatio diei septimi in typum majoris benedictionis ac sanctificationis facta est. Nam sicut per crebras, imo quotidianas, in lege victimas sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur, ita etiam per requiem diei septimi, quae post opera sex dierum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies
Abbreviated transcription (Latin):
potest uero altius intellegi requieuis se dnm ab omnibus operibussuis. non eumopus
habuisse illis operibussius in quibus requiescer&. quippecuius requies inse ip so¬
quippecuius requies inse ip so
sine initio ac termino semper uera est. sed sola bonitatis suȩ causa fecisse opera
sed sola bonitatis suȩ causa fecisse opera
rimus humanam indigentiam prohoc maxime laboribus cotidianis insistere ut
in operibus suis requiem percipere possit dicente eidño insudore uultus tui uesce¬
rispane. Os autem qui ante creationem mundi ae ternaliter inseipsoper fectã
habebat requiem. ipse &iam creatomundo non in operibus quae fecit sed ab om¬
nibus quae fecit operibus requieuit. ut pote nilhabens secum necessitatis increa¬
turis requiescere suis. quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem pres¬
tans cũ ise ipso perfecte semper requiescit eo que bono beatus sit quod ipse sibi est

Expanded text:
Potest vero altius intelligi requievisse Dominum ab omnibus operibus suis, non eum scilicet opus Potest vero altius intelligi requievisse Dominum ab omnibus operibus suis, non eum scilicet opus habuisse illis operibus suis in quibus requiesceret, quippe cujus requies in seipso sine initio ac termino semper vera est, sed sola bonitatis suae causa fecisse operased sola bonitatis suae causa fecisse opera rimus humanam indigentiam pro hoc maxime laboribus quotidianis insistere, ut in operibus suis requiem percipere possit, dicente ei Domino: In sudore vultus tui vesceris pane . Deus autem, qui ante creationem mundi aeternaliter in seipso perfectam habebat requiem, ipse etiam creato mundo, non in operibus quae fecit, sed ab omribus quae fecit requievit, utpote nil habens necessitatis in creaturis requiescere suis, quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem praestans, cum in seipso perfecte semper requiescat, eoque bono beatus sit, quod ipse sibi est.
Abbreviated transcription (Latin):
re &transiens minis trabit illis. Quienim precingitse qui discubitum prȩ¬
parat. qui transit quiministrat. utique operatur.
Sedhis tamen uerbis
omnibus nihil aliud intimatur quam quod scõssuos dñs in a&ernum benedicit &
scificat id ẽuisione suȩgloriae postopera illos bona quaedonauit remunerat
łtrequieuit die septimo ab uni uerso opere suo quod patrarat. Non quasi lassus
exnimio labore ds̃ instar humanȩ fragilitatis completa mundi sabrica requieuit¬
sedre quieuisse ab uniuerso opere suodicitur. quia nouam creaturam ultra in stituere
aliquam cessauit. Sol& namque scriptura sae penomine requiei cessationem ope¬
ris siue sermonis indicare. sicut in a pocalipsin descĩs anima libus dicitur & requi
eo ut dicer& noncessabant haec semperde cantare.
Nammaxima & unica
scis est requies incaelo laudem sum mae trinitati quaed s̃ est indefessa uoce dicere

Expanded text:
re, et transiens ministrabit illis . Qui enim praecingit se, qui discubitum praere, et transiens ministrabit illis . Qui enim praecingit se, qui discubitum praeparat, qui transit, qui ministrat, utique operatur. Sed his tamen verbis omnibus nihil aliud intimatur, quam quod sanctos suos Dominus in aeternum benedicit et sanctificat, id est, visione suae gloriae post opera illorum bona quae donavit remunerat. Et requievit die septimo ab universo opere suo quod patrarat. Non quasi lassus ex nimio labore Deus instar humanae fragilitatis completa mundi fabrica requievitsed requievisse ab universo opere suo dicitur, quia novam creaturam ultra instituere aliquam cessavit. Solet namque Scriptura saepe nomine requiei cessationem operis sive sermonis indicare, sicut in Apocalypsi de sanctis animalibus: Et requieeo ut diceret, non cessabant haec semper decantare. Nam maxima et unica sanctis est requies in coelo, laudem summae Trinitatis, quae Deus est, indefessa voce dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
intitulo alterius psalmi. quianimirum septimam sequebatur ut septimanȩ sequen¬
tis prima exister&.¬
tis prima existeres. id est eadem ipsa inqua in principio dixit fiatlux & facta estlux
Quem quidem psalmum dere surrectione dominica scriptum probat ipse qui in eo
loquitur dicens. Proptermiseriam Inopum & gemitum pauperum nunc ex¬
surgam dicit dñs.
Potest autem recte accipi compleuis sedm̃ die septimo opus
suum quod fecerat
&iam in eo quod ipsum diem benedixit & scĩficauit
Neque enim nullum opus est benedictio & scĩficatio. neque salo mon niloperis
fecisse dicendus est cum templum quod fecerat dedicauit. Immo eximium
di opus est cumea quae fecit benedictione acscĩficatione a &erna glorificat
Denique de hocopere quod in aeterno die sabbati facit. dicitipse inparabola
fidelium seruorum. amendico uobis quod praecing& se & faci& illos discumbe¬

Expanded text:
in titulo alterius psalmi, quia nimirum septimam sequebatur, ut septimanae sequenin titulo alterius psalmi, quia nimirum septimam sequebatur, ut septimanae sequentis prima existeretis prima existeret, id est, eadem ipsa in qua in principio dixit Deus Fiat lux et facta est lux. Quem quidem psalmum de Resurrectione dominica scriptum probat ipse qui in eo loquitur, dicens: Propter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam dicit Dominus . Potest autem recte accipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, etiam in eo quod ipsum diem benedixit et sanctificavit. Neque enim nullum opus est benedictio et sanctificatio. Neque Salomon nihil operis fecisse dicendus est, cum templum quod fecerat dedicavit; imo eximium Dei opus est, cum ea quae fecit benedictione ac sanctificatione aeterna glorificavit. Denique de hoc opere quod in aeterno die Sabbati facit, dicit ipse in parabola fidelium servorum: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet illos discumbe
Abbreviated transcription (Latin):
ad finem usque percurrerent: Nam in reuolutione temporum octauus idem qui &
primus computatur dies. Compleuit igitur die septimo ds̃ opussuum quod secerat
quia dierum quos fecerat summam in eo terminauit addito ipso septimo quem
sabbatum dici & esse uoluit . eo quod eum mistica praecxeris benedictione & scĩ¬
locent Vnde &iam dies iudicii & consum ma¬
tionis saeculi quia post septimam sabbatiuentura est. octaua inscripturis nun¬
Octaua inscripturis nun¬
cupatur. uidelic& quas septem soli praecesserint. Dictum est enim intitulo
psalmorum. Infinem in ymnis prooctaua psalmus dauid. quod dedie iudicu
scriptum totus sequentis psalmi textus do c&. in quo iram uenturi iudicis timens pro¬
pheta exclamat.¬
pheta exclamat. Dnẽ ne iniratua arguasme & cgera. sed & dies dominicae resur¬
rectionis cumpost tot dierum milia uentura ess&. oc taua tamen & ipsadicta est

Expanded text:
ad finem usque procurrerent. Nam in revolutione temporum octavus idem qui et ad finem usque procurrerent. Nam in revolutione temporum octavus idem qui et primus computatur dies. Complevit igitur die septimo Deus opus suum quod fecerat. Quia dierum quos fecerat summam in eo terminavit, addito ipso septimo, quem Sabbatum dici et esse voluit, eo quod eum mystica prae caeteteris benedictione et socent. Unde etiam dies judicii et consummationis saeculi, quia post septimam sabbati ventura est, octava in Scripturis nuncupatur, videlicet quasi septem soli praecesserint. Dictum est enim in titulo psalmi: In finem in hymnis pro octava psalmus David. Quod de die judicii scriptum totus sequentis psalmi textus docet, in quo iram venturi judicis timens Propheta exclamat: Domine, ne in ira tua arguas me, etc. . Sed et dies Dominicae resurrectionis, cum post tot dierum millia ventura esset, octava tamen et ipsa dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
praeterhic inuenies. sed neque indecadibus preter uicesimum & octauum numerũ.
Sexergo diebus perfecitds̃ ornatum omnem caeli & terrae: ut qui omnia inmensũ¬
ra & numero & pondere constituit. ipso &iam numero in quo operaretur sua
opera docer& esseperfecta. Compleuit queds̃ die septimo opussuum quod fecerat
in alia trans latione dicitur quia consummauit ds̃ indiesexto opera sua quae fecit.
quod nihil omnino questionis affert. quia manifesta descriptione quae ineo sunt facta
declarentur. Sed merito quaeritur quomodo nostra editio quaede hebraicȩ uerita¬
tis fonte descendit. compleuisse die septimo dicat opussuum quod fecerat. In quo
nihil nouum creasse commemoratur¬
fecisse atquelneius factura opussuum compleuisse dixerimus. quodeo facto mensuram
numerumque consummauerit dierum quorum circuitu omnia dehinc saecula

Expanded text:
praeter hic invenies, sed neque in decadibus praeter vicesimum et octavum numerum. praeter hic invenies, sed neque in decadibus praeter vicesimum et octavum numerum. Sex ergo diebus perfecit Deus omnem ornatum coeli et terrae, ut qui omnia in mensura et numero et pondere constituit, ipso etiam numero in quo operaretur sua opera doceret esse perfecta. Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat. In alia translatione dicitur quia consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Quod nihil omnino quaestionis affert, quia manifesta descriptione quae in eo sunt facta declarantur. Sed merito quaeritur quomodo nostra Editio, quae de Hebraicae veritatis fonte descendit, complevisse Deum in die septimo dicat opus suum quod fecerat, in quo nihil novum creasse commemoraturfecisse, atque in ejus factura opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto mensuram numerumque consummaverit dierum quorum circuitu omnia dehinc saecula
Abbreviated transcription (Latin):
uinctum singillatim & uidit ds̃ quod ess& bonum. sed ipsius magis futura inter cȩtera
uniuersaliter laudando reseruetur. anquia prȩsciebat ds̃ hominem peccaturum
nec insuȩ imaginis perfectione mansurum. non singillatim sed cum caeteris eum
dicere uoluit bonum uelut lmnitans quid ess& uenturum. homoigitur ante pecca¬
tum & insuo utique genere bonus erat. sed scripti
Ds̃enim naturarum optimus
conditor peccantium uero iustissimus ordinatorest. ut &iamsiqua singillatim fiunt
delinquendo deformia. sempertamen cum eis uniuersitas pulchrasit. Et factum est¬
uespere & manediessextus. Igitur perfecti sunt caeli & terra & omnis ornatus eorum.
Senarium numerum constat esseperfectum : quia primus suis partibus impletur
sex ta uidelic& quod est unum & tertiaquae sunt duo. & dimidia quae sunt tria.
Vnum &enim & duo &tria sex faciunt. Quale in monadibus numeris nusquam

Expanded text:
junctum singillatim: Et vidit Deus quod esset bonum, sed ipsius magis factura inter caetera junctum singillatim: Et vidit Deus quod esset bonum, sed ipsius magis factura inter caetera universaliter laudanda reservetur; an qui praesciebat Deus hominem peccaturum, nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singulatim, sed cum caeteris eum dicere voluit bonum, velut intimans quid esset futurum. Homo igitur ante peccatum, et in suo utique genere bonus erat, sed Scripturenim naturarum optimus conditor, peccantium vero justissimus ordinator est, ut etiam si qua singulatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis universitas pulchra sit. Et factum espere et mane dies sextus. Igitur perfecti sunt coeli et terra et omnis ornatus eorum. Senarium numerum constsexta videlicet quod est unum, et tertia quae sunt duo, et dimidia quae sunt tria. Unum etenim et duo et tria faciunt sex, quale in monadibus numeris nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
semper permaneat nequecibis corporalibus quippequi inuita spiritali nullierunt
egẽre possit: Nam quod angeli cumpatri archis manducassent. legitur. Non indi¬
gentiȩ causa sed benignitatis agebant. ut udelic& haec agendo dulcius hominibus qui¬
bus apparebant congruerent. Dñs quoque postresurrectionem manducauit cum¬
discipulis non ut indiguis refectionis. sed utueram sepost mortem recepisse carnem mons¬
trar&. Et factumestlta. Idest ut dominaretur homo cunctis quae interra uelaquis
creata sunt & ut facultatem potestatemque edendi defructibus terrae cumuolatilib
caeli & animantibus terrae perciper&. Viditds̃ cuncta quae fecit &erant ualde
bona.
Quiade singulis dĩ operibus singillatim fuerat dictum quod uider& eaessebona
recte in conclusione perfectis omnibus positum est cum additamento. quia uidit cuneta
quae fecit &erant ualdebona. Sed quaeritur merito quare de homine facto nonsit ad¬

Expanded text:
statu permaneat, neque cibis corporalibus, quippe qui in vita spiritali nulli erunt statu permaneat, neque cibis corporalibus, quippe qui in vita spiritali nulli erunt egere possit. Nam quod angeli cum patriarchis manducasse leguntur, non indigentiae causa, sed benignitatis agebant, ut videlicet haec agendo dulcius hominibus quibus apparebant congrueret. Dominus quoque post resurrectionem manducavit cumdiscipulis, non ut indigus refectionis sed ut veram se post mortem recepisse carnem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cunctis quae in terra vel aquis creata sunt, et ut facultatem potecoeli et animantibus terrae perciperet. Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona. Quia de singulis Dei operibus sigillatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusione, perfectis omnibus, positum est cum additamento quia vidit cuncta quae fecit, et erant valde bona. Sed quaeritur merito, quare de homine facto non sit ad
Abbreviated transcription (Latin):
tit a fame uellassitudine uel alia qualib& infirmitate defectio. Caro autem adȩ¬
ante peccatum ita est inmortalis creata: ut adminuculis ad uita temporalis alimo¬
nia eiortis expers acdoloris exister& doneccorporalibus incrementis illam usque
perductus ae tatem quae condicori placer&. Tum creata progenie multa huius¬
modi iamiuuentute ipso sumer& &iam de ligno uitae ex quoperfecte in mortalis effectꝰ
sustentacula cibi corporalis ulterius nulla requirer&. Sicergo inmortalis & incorrup¬
tibilis est conditacaro primorum hominum uteandem suam in mortalitatem atque
in corruptionem perobseruantiam mandatorum dĩ custo diremus. In quibus man¬
datis & hoc erat ut delignis paradisi concessis uescerentur. ab interdictiautem se esu
temperarent. perhorum edulium indite sibi mortalitatis dona conseruarent
infine erit caro nostra. ut ad similitudinem angelicȩ sublimitatis in eodem statu

Expanded text:
tit a fame, vel lassitudine vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adtit a fame, vel lassitudine vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adante peccatum ita est immortalis creata, ut, adminiculis adjuta temporalis alimoniae, mortis expers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem quae Conditori placeret; tum creata progenie multa hujusmodi jam, jubente ipso, sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis ulterius nulla requireret. Sic ergo immortalis et incorruptibilis est condita caro primorum hominum, ut eamdem suam immortalitatem atque incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodirent; in quibus mandatis et hoc erat, ut de lignis paradisi concessis vescerentur, ab interdicti autem se esu temperarent, per horum edulium inditae sibi immortalitatis dona conservarent,in fine erit caro nostra; ut, ad similitudinem angelicae sublimitatis, in eodem semper
Abbreviated transcription (Latin):
inȩscam cunctis pat& quia nec ipsȩ aues raptu infirmiorum alitum uiuebant.
Nec lupus insidias explorabat ouilia circum. nec serpenti puluis panis eiuserat.
sed uni uersa concorditer herbis uirentibus acfructibus uescebantur arborum. Sane
inter haec nec prae tereunda nascitur questio. quomodo & inmortalis sit factus homo
prae aliis animantibus & nihil ominus acceperit communiter terrenam cum illis
alimoniam inquatuendum nobis est quia alia est in mortalitas carnis quam in pri¬
ma conditione in adam accepimus. alia quamnos inresurrectione perxp̃m accep¬
turos esse speramus. Ita quippe inmortalis est ille factus. ut non poss& morisi non
ltauero in mortales erunt filii resurrec¬
tionis cumerunt aequales dĩ angelis ut nec mori ultra nec peccare possent. Ideoq
caronostra postre surrectionem nulla eg& refectione ciborum. quia nulla ei suppe¬

Expanded text:
cunctis in escam, patet quia nec ipsae aves raptu infirmorum alitum vivebant, cunctis in escam, patet quia nec ipsae aves raptu infirmorum alitum vivebant, nec lupus insidias explorabat ovilia circum, nec serpenti pulvis panis ejus erat, sed universa concorditer herbis virentibus ac fructibus vescebantur arborum. Sane inter haec nec praetereunda nasci quaestio quomodo et immortalis sit factus prae aliis animalibus, et nihilominus acceperit communiter terrenam cum illis alimoniam. In quo intuendum nobis est quia alia est immortalitas carnis, quam in prima conditione in Adam accepimus, alia quam nos in resurrectione per Christum accepturos esse speramus. Ita quippe immortalis factus est ille, ut posset nonta vero immortales erunt filii resurrectionis cum erunt aequales angelis Dei, ut nec mori ultra, nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia ei nulla suppe
Abbreviated transcription (Latin):
tibus : Post̃ quamenim ipse suo conditori subditus essenoluit. perdidit domini¬
um eorum quae suo conditor iuri subiecerat. Denique intestimonium primȩ
creationis. legimus uirisscĩs atque humi liter dõseruientibus. & aues obsequi¬
um prebuisse & rictus cessisse bestiarum & uenenum nocere non potuis se ser¬
pentium Dixitque ds̃ Ecce dedi uobis omnem herbam afferentem semen
superterram & uniuersa ligna quae habent insem& ipsis sementem generissui.
ut sint uobis inȩscam & cunctis animantibus terrae. omnique uolucri & uniuersis
quae mouentur interra : & in quibus est anima uiuens. ut habeant aduescendum:
lam hic pat& quod ante reatum hominis. ni hil noxium terra protulit nullam her¬
bam uenenatam nullam arborem sterilem cum manifeste dictum sit quod omnis
herba & uniuersa ligna data hominibus acuolatilibus terrae quoque animantibus

Expanded text:
tibus, postquam enim ipse suo conditori subjectus esse noluit, perdidit dominitibus, postquam enim ipse suo conditori subjectus esse noluit, perdidit dominium eorum quae suo conditor juri subjecerat. Denique in testimonium primae creationis, legimus viris sanctis atque humiliter Deo servientibus et aves obsequium praebuisse, et rictus cessisse bestiarum, pentium. Dixitque Deus: Ecce dedi vobis omnem herbam afferentem semen super terram, et univerut sint vobis in escam, et cunctis animantibus terrae, omnique volucri, et universis quae moventur in terra, et in quibus est anima vivens, ad vescendum. Jam hic patet quod ante reatum hominis nil noxium protulit terra, nullam herbam venenatam, nullam arborem sterilem, cum maniherba et universa ligna data hominibus ac volatilibus, terrae quoque animantibus
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatis segloriam potius quam nuptias diligere probaret. Et dominaminipis¬
scibus maris & uolatilibus caeli & uniuersis animantibus quae mouentur super terrã
Merito quaeritur inquam utilitatem homo dominatum inpisces & uolucres & a ni¬
mantia cuncta terrae perceperit. uel quos adusus quae uesolatia sint haec creata
homini sinum quam peccar&. cui sicut sequentia scripturae huius declarant¬
non haec adȩscam sedherbae solum & arborum sunt fructus in prima conditione
concessi nisi forte dicendum est quia peccaturum praesciebat ds̃ hominem & morta¬
lem petcando futurum quem in mortalem ipsecreauit: ideoque ea illi solatia pri¬
mordialiter instituit. quibus suam fragilitatem mortalis poss& tueri uel alimentum
uidelic& ex his uel indumentum uellaborum si ueltineris habens adiumentum
Nec quaesitum dignumest: quare non &iam nunccunctis homo dominetur animan¬

Expanded text:
virginitatis se gloriam potius quam nuptias diligere probaret. Et dominamini pivirginitatis se gloriam potius quam nuptias diligere probaret. Et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animantibus quae moventur super terram. Merito quaeritur in quam utilitatem homo dominatum in pisces, et volucres, et animantia terrae cuncta, perceperit, vel quos ad usus, quaeve solatia, sint haec creata homini, si nunquam peccarnon haec ad escam, sed herbarum solum et arborum sunt fructus in prima conditione concessa. Nisi forte dicendum est quia peccaturum praesciebat Deus hominem, et mortalem peccando futurum, quem immortalem ipse creavit. Ideoque ea illi solatia primordialiter instituit, quibus suam fragilitatem mortalis posset tueri, vel alimentum videlicet ex his, vel indumentum, vel laborum sive itineris habens adjumentum. Nec quaesitu indignum est quare non etiam nunc cunctis homo dominetur animan
Abbreviated transcription (Latin):
& feminȩ perficienda. Si autem benedictionedĩ crescit ac multiplicatur genus
humanum : quanta sunt maledictione digni qui prohibent nubere & dispositionem
caelestis de creti quasi adiabolo repertam condemnant: Non ergodamnandȩ st̃
nuptiȩ quas ad propagationem generis humani terramque replendam supernae
gratia benedictionis instituit. sed magis honoranda maiore est digna benedictione
uirginitas . quae postquam repleta est terra hominibus castamente simul & corpore
agnum quocum que ierit. id est dñm ihm̃ incaelestibus sequi & canticum nouum¬
quod nemo alius potest ei cantare desiderat. Dsnamque ac dñs noster qui inprimor¬
dio mundi nascentis feminam exuiri latere formauit ut mutua illorum coniunctio¬
ne terram esse implendam docer&. ipse infine sacculi adsumpsit uirum decarne
uirginis totius contagionis expertem. tota diuinitatis plenitudine perfectum : ut

Expanded text:
et feminae perficienda. Si autem benedictione Dei crescit ac multiplicatur genus et feminae perficienda. Si autem benedictione Dei crescit ac multiplicatur genus humanum; quanta sunt maledictione digni, qui prohibent nubere, et dispositionem coelestis decreti quasi a diabolo repertam condemnant? Non ergo damnandae sunt nuptiae, quas ad propagationem generis humani, terramque replendam, supernae gratia benedictionis instituit; sed magis honoranda, majore est digna benedictione virginitas, quae postquam repleta est terra hominibus, casta mente simul et corpore Agnum quocunque ierit, id est, Dominum Jesum in coelestibus sequi, et canticum quod nemo alius potest ei cantare, desiderat. Deus namque ac Dominus noster, qui in primordio mundi nascentis feminam ex virili latere formavit, ut mutua illorum conjunctione terram esse implendam doceret, ipse in fine saeculi assumpsit virum de carne Virginis, totius contagionis expertem, tota divinitatis plenitudine perfectum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
non putauit scriptura quod propter unitatem coniunctionis &iam in illa intelle¬
gendum reliquit: Immo in omni quod dehis ortum est genere humano intellegen¬
dum esse signauit
Omnis enim homo: &iam nunc in quantum ratione utitur.¬
Vndedicit iohannes. Erat autem lux uera quae in lumi¬
nat omnem hominem uenientem in mundum
Ip sum estenim lumende quo
psalmista gloriatur in dño dicens. signatum est supernos lumen uultus tui dñe¬
psalmista gloriatur in dño dicens. sigi¬
signatum est supernos lumen uultus tui dñe
Etquidem apte in hoc loco masculus & femina creatiesse comme morantur.
tam & simodus eiusdem creationis. necdũ
congruum sermo diuinae benedictionis.
de quo sequitur. Bene dixitque illis
&ait. Crescite & multiplicamini & replete terram & subicite eam : Haec& enim
multiplicatio hominum & repletio terrae : non nisi per coniunctionem erat maris

Expanded text:
hoc non putavit Scriptura, quod propter unitatem etiam conjunctionis in illa intellihoc non putavit Scriptura, quod propter unitatem etiam conjunctionis in illa intelligendum reliquit, imo in omni quod de his ortum est genere humano intelligdum esse signavit. Omnis enim homo etiam nunc in quantum ratione utiturUnde dicit Joannes: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in mundum . Ipsum est enim lumen de quo Psalmista gloriatur Domino dicens: Signatum est super nos lumen vultus tui, DPsalmista gloriatur in Domino dicens: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et quidem apte hoc in loco masculus et femina creati esse commemorantur, tametsi modus ejusdem creationis necdum congruum sermo divinae benedictionis, de quo sequitur: Benedixitque illis, et ait: Crescite et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eam. Haec etenim multiplicatio hominum et repletio terrae non nisi per conjunctionem erat maris
Abbreviated transcription (Latin):
amus. propter quod dictum est ad imaginem dĩ. Masculum & feminam creauit
eos : plenius insequentibus unde & quomodo proto plastos fecerieds̃ exponetur.
Sednunc breuitatis causa tantum creatireferuntur. ut sextidiei operatio acseptim
dedicatio cum c&eris explicetur : acsic ex tempore liberius & haec & alia praeter¬
missa quae erant relatudigna dicantur Masculum autem unum & feminam
in primis creauit ds̃ unam: Non ut animantia caetera quae insingulis generibus
d plura creauit:: ut perhoc humanum genus artiore ad inuicem co¬
pula caritatis constringer&. quod se ex uno totum parente ortum esse meminis¬
s& Cuius causa unionis scriptura sacra cum dixiss& & creauit ds̃ hominem adima
noluit addere adlmaginemdĩ creauit eos. & femina enim adimaginem dĩ creata est
secundum id quod & ipsa habebat mentem rationalem. sed addendum hoc deilla

Expanded text:
amus, propter quod dictum est ad imaginem Dei. Masculum et feminam creavit amus, propter quod dictum est ad imaginem Dei. Masculum et feminam creavit eos. Plenius in sequentibus, unde et quomodo protoplastos fecerit Deus exponitur. Sed nunc brevitatis causa tantum creati referuntur, ut sexti diei operatio ac septimi dedicatio cum caeteris explicetur, ac sic ex tempore liberius et hoc et alia praetermissa quae erant relatu digna dicantur. Masculum autem unum et feminam in primis creavit Deus unam, non ut animantia caetera, quae in singulis generibus non singula, sed plura creavit, ut per hoc humanum genus arctiore ad invicem copula charitatis constringeret, quod se ex uno totum parente ortum esse meminisset; cujus causa unionis Scriptunoluit addere, ad imaginem Dei creavit eos. Et femina enim ad imaginem Dei creata est, secundum id quod et ipsa habebat mentem rationabilem; sed addendum de illa
Abbreviated transcription (Latin):
ne perfrui. In quo honore positus si non intellexerit ut beneagat. eisdem ipsis
animantibus insensatis quibus praela¬
Et creauit ds̃ hominem¬
Q uod prius dixerat ad
imaginem suam confirmationis gratu
gemina uit addendo ad imaginemdĩ creauitillum. ut diligentius inculcar& no¬
bis quales adõ factisumus & spem recipiende dĩ imaginis artius mentibus nostris
infiger& :ne qui in imaginedĩ ambulamus uane conturbe mur thesauritantes
incerto diuitiarum: sed expectemus potius dñm sitientes quando uenia mus
nsicutiest Quod autem nuncdicitur ad imaginem dĩ creauit illum
cum superius dictum sit faciamus ad imaginem nostram. significat quod non id
agat illa pluralitas personarum ut plures deos credamus. sed patrem & filium & sp̃m
scm propterquam trinitatem dictum est adimaginem nostram unum dm̃ accipi¬

Expanded text:
ne perfrui, in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis ne perfrui, in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis animantibus insensatis, quibus praelEt creavit Deus hominemt illum. Quod prius dixerat, ad imaginem suam, confirmationis gratia geminavit, addendo, ad imaginem Dei creavit illum, ut diligentius inculcaret nobis quales a Deo facti sumus, et spem recipiendae Dei imaginis arctius nostris mentibus infigeret ne qui in imagine Dei ambulamus, vane conturbemur, thesaurizantes in incerto divitiarum, sed exspectemus potius Dominum sitientes quando veniamus oniam videbimus eum sicuti est. Quod autem nunc dicitur, ad imaginem Dei creavit illum, cum superius dictum sit faciamus ad imaginem nostram, significat quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos credamus, sed Patrem et Filium et Spiritum sanctum, propter quam Trinitatem dictum est ad imaginem nostram, unum Deum accipi
Abbreviated transcription (Latin):
in altum cuncta prona atque prostrata sunt : iuxta quod quidam poetarum pul¬
cherrime acuerissime dixit: Pronaque conspectant animalia caetera terram
Os hominis sublime dedit : caelumque uidere. Iussit & erectos ad sidera tollere uul¬
tus. Congruitergo & corpus eius animȩ rationabili nonsecundum linia men¬
ta figurasque membrorum. sed potius secundum id quod in caelum erectum est
ad intuenda quae incorpore ipsius mundi superna sunt.: sicut anima rationalis
in ea deb& erigi quae inspiritalibus natura maxime excellunt ut quae sursũ¬
s sunt sapiat nonquae superterram Bene autem additur. Et praesit
piscibus maris & uolatilibus caeli & bestiis uniuersȩterrȩ. omnique reptiliquod
mouetur interra: Quianimirum in hoc maxime factusesthomo adimaginem
& creata quaeque inmundo recte gubernare. & eius quicuncta creauit possit actio¬

Expanded text:
in altum cuncta prona atque prostrata sunt, juxta quod quidam poetarum pulin altum cuncta prona atque prostrata sunt, juxta quod quidam poetarum pulcherrime ac verissime dixit: Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre, Jussit et erectos ad sidetus. Congruit ergo et corpus ejus animae rationabili, non secundum lineamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicuti anima rationalis in ea debet erigi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Bene autem additur. Et praesit piscibus maris et volatilibus coeli, et bestiis, universaeque terrae, omnique reptili quod movetur in terra; quiaet creata quaeque in mundo recte gubernare, et ejus qui cuncta creavit posset ag
Abbreviated transcription (Latin):
conditornosternatus exuirgine. creatus incorruptibiliter atque in commutabilit̃
ad imaginem dĩ : Immunis omnis delicti & plenus omnis gratiae & ueritatis: ut ima¬
ginem nobissuam acsimilitu dinem exemplissuis restdurar& & donis: Ipse est
enim nouus homo ueraciter secundum dm̃ creatus. quinimirum ltaueram de
adam carnis substantiam sumpsit : ut nilde illo uiti sordentis traher& Cuius ex¬
empla procaptu nostrosequi cuius adherere donis cuius obtemperare mandatis.
hocest imaginem dĩ quam inueteri homine perdidimus recuperare in nouo:
Non ergo secundum corpus. sed secundum intellectus mentis adimaginem dĩ cre
thomo Quam quam & in ipsocorpore habeat quandam proprietatem
quae hoc indic& quod erecta statura factus est: ut hoc ipso am moneretur nonsibi
terrena esse sectanda uelut pecora quorum uoluptas omnis exterraest. Vnde

Expanded text:
conditor noster, natus ex Virgine, creatus incorruptibiliter atque incommutabiliter conditor noster, natus ex Virgine, creatus incorruptibiliter atque incommutabiliter ad imaginem Dei, immunis omnis delicti, et plenus omnis gratiae et veritatis, ut imaginem in nobis suam ac similitudinem exemplis suis restauraret et donis. Ipse est enim novus homo veraciter secundum Deum creatus, quia nimirum ita veram de Adam carnis substantiam sumpsit, ut nihil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, hoc est, imaginem Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo secundum corpus, sed secundum intellectum mentis ad imaginem Dei creatus est homo. Quanquam et ipse in corpore habeat quamdam proprietatem quae hoc indicet, quod erecta statura est factus, ut hoc ipso admoneretur, non sibi terrena esse sectanda, velut pecorum, quorum voluptas omnis ex terra est; unde
Abbreviated transcription (Latin):
gelis adõ dicipoterat faciamus hominem ad imaginem & similitudinem nram.¬
quia nulla prorsus ratiosinit. ut dĩ & angelorum unam esse eandemque imaginem
siue similitudinem credamus. In quo autem sit homo factus ad imaginem & simi¬
litudinem dĩ testatur a postolus cumnos sollerter ammon&. ut hancquam in pri¬
mo parente perdidimus: pergratiam eiusdem conditoris recuperemus in nobis.
Reno uamini in quit spũmentis uestrae. & induite nouum hominem qui secundũ
dm̃ creatus est iniustitia & scĩtate & ueritate. Creatus estergo adam nouus homo
de terra secundum dm̃ ut esset iustusscs &uerus subditus humiliter & adhȩrens
gratiae sui conditoris qui aeternaliter acperfecte iustus & sc̃suerus existit. Quiqm̃pul¬
cherrimam hanc nouitatem inse diuinȩ imaginis peccando corrupit : corruptam q
exsepro sapiam generis humani procre auit:: Venit secundus adam. idest dñs ipse &

Expanded text:
gelis a Deo dici poterat Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem ngelis a Deo dici poterat Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem na nulla prorsus ratio sinit ut Dei et angelorum unam esse eamdemque imaginem sive similitudinem credamus. In quo autem sit homo factus ad imaginem et similitudinem Dei, testatur Apostolus, cum nos solerter admonet ut hanc quam in primo parente perdidimus, per gratiam ejusdem Conditoris recuperemus in nobis. Renovamini, inquit, spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, in justitia, sanctitate, et veritate . Creatus est ergo Adam novus homo de terra secundum Deum, ut esset justus, sanctus et verus, subditus et humiliter adhaerens gratiae sui Conditoris, qui aeternaliter ac perfecte justus, sanctus et verus existit: qui quoniam pulcherrimam hanc novitatem in se divinae imaginis peccando corrupit, corruptamque ex se prosapiam generis humani procreavit unde venit secundus Adam, id est, Dominus ipse et
Abbreviated transcription (Latin):
formatione mystice erat insinuata: quando dicebatur & dixit ds̃ fiat. & fecit ds̃.
& iudit ds̃ quod ess& bonum. Nunc autem manifestius haec ipsa insinuatur cum dicit.
faciamus hominem adimaginem &simili tudinem nostram.: Etrecte. quiadoneo
isqui doceretur nonerat: In profundo fuit abdita praedicatio deitatis : Vbi uero coepit
hominis expectare creatio. reuela taest fides : & euidenter dogma ueritatis emicuit
In eo enim quod dicitur faciamus: una ostenditur trium operatio personarum:
nequero quod sequitur adimaginem & ũmilitudi pemnosttim  cupa &̃ aecuialis
In eo uero quod sequitur adimaginem & similitudinem nostram: una & aequalis
substantia. eiusdem scãe trinitatis indicatur. Quomodo enim una ess& imago acsi¬
& eiusdem potestatis ess&gloria trinitatis : aut quomodo dicere tur faciamus.
sitrium inuna deitate personarum cooperatrix uirtus non ess& : Neque enim an¬

Expanded text:
formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: et dixit Deus: Fiat, et fecit Deus; formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: et dixit Deus: Fiat, et fecit Deus; et vidit Deus quod esset bonum. Nunc autem manifestius haec ipsa insinuatur, cum dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et recte, quia donec is qui doceretur non erat, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero hominis coepit exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. In eo enim quod dicit Faciamus, una ostenditur trium operatio personarum. In eo vero quod sequitur: Ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalisin eo vero quod sequitur, ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalis substantia ejusdem sanctae Trinitatis indicatur. Quomodo enim una esset imago et si ejusdem potestatis esset gloria totius Trinitatis? aut quomodo diceretur Faciamus, si trium in una deitate personarum cooperatrix virtus non esset? neque enim an
Abbreviated transcription (Latin):
singula iuxtigenus & speciessuas. Prae uidebatur enim futura eiuscreatio : qui non solũ
suo generi similitudini congruera &specie. sed &iam ad imaginem suicreatoris acsi¬
militudinem fieret. Cuius nobilitati creationis &iam hoc testimonium dat. quod
non sicut incaeteris creaturis dixit ds̃ fiat homo & factus est homo: uel producat terra
hominem & produxit terra hominem. sed prius quam fier& faciamus hominem
dicitur: ut uidelic& quia rationabilis creatura condebatur: quasicum consilio
facta uider&ur: quasi perstudium de terra plasmatur. & inspiratione conditoris
inuirtute sp̃s uitalis erigitur.: ut scilic& non per iussionem uocis. sed per dignitatem
operationis exister&: quiad conditoris imaginem fiebat: Cum autem dicitur
faciamus hominem adimaginem & similitudinem nostram: unitas scaẽ trinitatis
aperte commendatur: si quidem eadem in diuidua trinitas inprȩcedente rerum

Expanded text:
singula juxta genus et species suas. Praevidebatur enim futura ejus creatio qui non solum suo generi similitudine congrueret et specie, sed etiam ad imaginem sui Creatoris ac similitudinem fieret: cujus nobilitati creationis etiam hoc testimonium dat, quod non sicut in caeteris creaturis dixit Deus: Fiat homo, et factus est homo; vel: Producat terra hominem, et produxit terra hominem; sed, priusquam fieret, Faciamus hominem dicitur, ut videlicet quia rationabilis creatura condebatur, quasi cum consilio videretur facta. Quasi per studium de terra plasmatur, et inspiratione Conditoris in virtute spiritus vitalis erigitur, ut scilicet non per jussionem vocis, sed per dignitatem operationis existeret, quia ad Conditoris imaginem fiebat. Cum autem dicitur faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Si quidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum
Abbreviated transcription (Latin):
mihi adduxistiistum : num quid deerant nobis furiosi : & sic
eum dimisit : Achis int̃ pra&atur quomodo ẽ. ꝑquẽ fignificat᷑
ignorantia et uerbũ mirantis & non agnoscentis quod ingente
uidȩorũ impl&um ẽ : Quidũ uiderunt xp̃m non agnouerunt
corã quib: mutauit ossuũ & abiit. Erantꝰ pra ecepta legis carna

Expanded text:
mihi adduxistis istum? numquid deerant nobis furiosi? et sic mihi adduxistis istum? numquid deerant nobis furiosi? et sic eum dimisit. Achis interpretatur, quomodo est? per quod significatur ignorantia, et verbum mirantis, et non agnoscentis. Quod in gente Judaeorum impletum est, qui dum viderunt Christum, non agnoverunt, coram quibus mutavit os suum, et abiit. Era
Abbreviated transcription (Latin):
situs incarne dũ insectationẽ declinar& iudȩorũ : ad apostolos
transiit cum quib: et desideratũ sibi cibũ sũpsit: Desiderio enim
desi derauit pascha manducare : & Ex quibus goliȩ idest diaboli¬
arma susculit fortis enims polia ipse diripuit his ergõ a quib: re¬
ceptus est xp̃s. tribulationes induxit diabolus & mortem. Om̃s
patiuntur
operatus est tabulus. ut eius proditione facta in xp̃o: postea
ꝑ secutionẽ eccła pater&ur. et occiderentur quã plurimi dis¬
cipulixp̃i. et sacerdotes & pronomine eius ꝑsecutiones grauis
geth. nomine achis Sed cũ gloria eius sibi fuiss& cõmemorata
ne perliuorẽ idẽrex adquẽ confugerat aliquid in eũ machi¬
nar&ur : finxit insaniã & quasi furore correptus mutauit ossuũ
Defluebantq saliuȩ inbarbam eius conlabeba turq in manib: eo¬
rum & procedebat ad oftia portȩ & dixit achis rex : quid huc

Expanded text:
situs in carne dum insectationem declinaret Judaicam, ad apostolos situs in carne dum insectationem declinaret Judaicam, ad apostolos transiit, cum quibus et desideratum sibi cibum sumpsit: desiderio enim desideravit pascha manducare. Ex quibus Goliae, id est arma diaboli, sustulit: fortis enim spolia ipse diripuit. His ergo a quibus receptus est Christus, tribulationes induxit diabolus, et mortem. Omnes patiuntur operatus est diabolus, ut ejus proditione, facta in Christo, postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi, et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissGeth, nomine Achis. Sed cum gloria ejus fuisset commemorata, 522 ne per livorem rex, ad quem confugerat, aliquid in eum machinaretur, finxit insaniam, et quasi furore correptus, mutavit os suum, defluebantque salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum, et procidebat ad ostia portae. 2. Et dixit Achis rex: Quid huc
Abbreviated transcription (Latin):
resalutẽ confidere quia non in probamus quod illos accepisse
concedimus: Sed o port& eos cognoscere unitatẽ . et socie tatem
quãuis sit sanctum adque uenerandũ: ipsi tamen nihil sunt
Tanto i digniores effecti praemio uitae a erne : quanto illis
donis non bene usi sunt quae i hacuita quae transitori aẽ acceper̃:¬
ltem exemplũ atq imago huius saulnuntiorũq eius in hoc loco iudȩ¬
orum non in congrue gestat personã. quidũ aduersaricupiunt
xp̃m: habent in oresa cram̃ta legis & proph&arũ ad testimoniũ xp̃i.
& cum eccła quasi cũ proph&is descripturis disputant. sicut illi
cum proph&is uaticinabant¬
u Surrexititaq dauid iterum¬
& fugit in dieilla a faciȩ saul Venitq ad sacerdotẽ abi melech¬
a quo & gladiũ goliae sustulit & panes propositionis accepit.
Quaeres & sacerdoti mortem attulit & anim aduersionẽ religi¬
osae intulitciuitati. Haecitaq gestorũ fides est: Sed quantũ ad

Expanded text:
re confidere, quia non improbamus, quod illos accepisse concedimus, sed oportere cognoscere unitatis societatem vinculquamvis per se sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihil sunt; tanto indigniores effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in hac vita, quae transitura est, acceperItem exemplum atque imago hujus Saul nuntiorumque ejus, in hoc loco Judaeorum non incongrue gestat personam; qui dum adversari cupiunt Christo, habent in ore sacramenta legis et prophetarum: ad testimonium Christi, et cum Ecclesia quasi cum prophetis de Scripturis disputant, sicut illi cum prophetis vaticinabant Surrexit itaque David, em fugit a facie Saul: venitque ad sacerdotem Abimelecht gladium Goliae sustulit, et panes propositionis accepit. Quae res et sacerdoti mortem attulit, et animadversionem religiosae intulit civitati. Haec itaque gestorum fides est. Sed quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
usque indiem qua in trauit noe in artam & uenit diluuium & perdidit omnes. fabrica¬
tio enim artae quae percentum annos agebatur uniuersum tempus significat huius
saeculi. quo & ecclesia scã construitur atque ad sinem perfectum deducitur. Null
enim dubium quinnumeruscentenarius perfectionem significat uelquia decem
decadibus impletur. uel quia desinistra transit . In dextaeo ueb  illam eg̃ pro

Expanded text:
usque in diem qua intravit Noe in arcam. Et venit diluvium et perdidit omnes . Fabricausque in diem qua intravit Noe in arcam. Et venit diluvium et perdidit omnes . Fabricatio enim arcae quae per centum annos agebatur, universum tempus significat hujus saeculi, quo et Ecclesia sancta construitur, atque ad finem perfectum deducitur. Nulli enim dubium quin numerus centenarius perfectionem significet, vel quia decem decadibus impletur, vel quia de sinistra transit in dextram, velut illam expr
Abbreviated transcription (Latin):
& caeteri illius temporis uiri scĩ acperfectifuere: ad quas generationes . &iamfi¬
lioseius sem &ia feth pertinere. sequens scaẽ scripturae textus insinuat
Cum que uidiss& ds̃ terram esse corruptam omnis quippecaro corruperat uiam
suam. Omnis caro omnis homo dicitur. iuxta illud prophetȩ. Et uidebit om̃is
caro salutaredĩ. Non enim uolucres aut quadrupedia uiam suam peccando
Dixit ad noe. finis uniuersȩ carnis uenit coram me repletae se terra iniquitate
a facieeorum. & ego disperdam eos cumterra. factibi arcam de lignis leuigatis & c&
Multi forme infabrica arcae acsuperuentu diluuii. continetur mr̃s terium. primo
quidem quod sicut dñs ipse ostendit per inundationem diluuii repentinam in prouisa
nouissimi ex aminis hora designatur. Et sicut factum est inquit indiebus noe. Itaerit¬
& indie filii haminis Edebant & bibebant uxores ducebant & dabantur adnuptias

Expanded text:
et caeteri illius temporis viri sancti ac perfecti fuere. Ad quas generationes etiam fiet caeteri illius temporis viri sancti ac perfecti fuere. Ad quas generationes etiam filios ejus Sem et Japheth pertinere sequens sanctae Scripturae textus insinuat. Cumque vidisset Deus terram esse corruptam: omnis quippe caro corruperat viam suam. Omnis caro omnis homo dicitur, juxta illud prophetae: Et videbit omnis caro salutare Dei . Non enim volucres aut quadrupedia viam suam peccando Dixit ad Noe: Finis universae carnis venit coram me, repleta est terra iniquitate a facie eorum, et ego disperdam eos cum terra. Fac tibi arcam de lignis laevigatis, etc. Multiforme in fabrica arcae ac superventu diluvii continetur mysterium. Primo quidem quod, sicut Dominus ipse ostendit per inundationem diluvii repentinam, improvisa novissimi examinis hora designatur: Et sicut factum est, inquit, in diebus Noe, ita erit et in die Filii hominis. Edebant et bibebant, uxores ducebant, et dabantur ad nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
& dolor patris stultus. Et lterum Ira patris filius stultus & dolormatri quaege¬
nuit eum Quod autem &iam Interitum omnium animantium terrenorum
uolatiliumquẽ denuntiat. magnitudinem futurae cladis effatur. nonaniman¬
tibus rationis expertibus tam quam & ipsa peccauerint minatur exitium
Haegene rationes noe po e uirtustus atque per fectus fuit ingenerationibus suis¬
cum dõ ambulauit. Sadem laude noe quae noch praedicatur. uide lic& qđ
diuinae uestigia iussionis rectis operum bonorum gressibus secutus sit atque ideo
mundo perituro ille in para drsum trans latus is temundo pereunte in arca salua¬
tus est lustus autem atque perfectus suit noe non sicut perficiendi sunt sci bn il¬
la in mortalitate qua ae quabuntur angelisdi sed sicut esse possunt in hacpere¬
grinatione perfecti. Et propterea adiungitur ingenerationibus suis ut signifi¬
cetur eum non uxta iustitiam consummatam sediuxta generationum suarũ

Expanded text:
 dolor patris filius stultus . Et iterum: Ira patris filius stultus, et dolor matris quae genuit eum . Quod autem etiam interitum omnium animantium terrenorum volatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur: nam animantibus rationis expertibus, tanquam et ipsa peccaverint, minatur exitium. Hae generationes Noe. Noe vir justus atque perfectus fuit in generationibus suiscum Deo ambulavit. Eadem laude Noe qua Enoch praedicatur, videlicet quod divinae vestigia jussionis rectis operum bonorum gressibus secutus sit, atque ideo mundo perituro ille in paradisum translatus; iste mundo pereunte in arca salvatus est. Justus autem atque perfectus fuit Noe, non sicut perficiendi sunt sancti in illa immortalitate qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti; et propterea adjungitur in generationibus suis, ut significetur eum, non juxta justitiam consummatam, sed juxta generationum suarum